Arkhip Ivanovich Kuindzhi (tiếng Nga: Архип Иванович Куинджи; tiếng Hy Lạp: Αρχίπ Ιβάνοβιτς Κουίντζι; 27 tháng 1, 1841 – ngày 24 tháng 7, 1910; theo lịch cũ: 15 tháng 1, 1841 - 11 tháng 7, 1910 ) là một họa sĩ phong cảnh người Nga.


= Ngày sinh =
Ngày sinh chính xác của Kuindzhi không được biết rõ. Thông tin trước đây cho rằng ông sinh năm 1842, nhưng các tài liệu lưu trữ mới phát hiện cho thấy ông được sinh năm 1841. Theo Kuindzhi, khi được Học viện Mỹ thuật St. Petersburg yêu cầu xác nhận ngày sinh, đã nói "viết rõ là năm 1841, sau đó viết một cách do dự là tháng 1, rồi gạch xoá nhiều lần phần ghi tháng".
Các nhà nghiên cứu tin rằng ông sinh ra vào khoảng từ tháng 1 đến tháng 3 năm 1841. Ngày được công nhận phổ biến là 27 tháng 1, mặc dù Kuindzhi thường mừng ngày lễ tên thánh của mình vào ngày 19 tháng 2 (lịch cũ), tức ngày 4 tháng 3 theo lịch mới, trong ngày lễ thánh Archippus.
= Tiểu sử =
Arkhip Kuindzhi sinh ra tại uezd Mariupol (một đơn vị hành chính của tỉnh Yekaterinoslav trong Đế quốc Nga), nhưng lớn lên ở thành phố Taganrog. Tên Thánh của ông là phiên âm tiếng Nga của tên Hy Lạp Ἄρχιππος (Archippos), kết hợp từ ἄρχος (chủ, lãnh đạo) và ἱππος (ngựa), nghĩa là “chúa của ngựa”; tên này cũng xuất hiện trong Kinh Thánh (Cô-lô-se 4:17, Phi-lê-môn 1:2). Họ của ông bắt nguồn từ biệt danh nghề nghiệp của ông nội, nghĩa là “thợ kim hoàn” trong tiếng Tatar Krym (Urum).
Ông lớn lên trong một gia đình nghèo; cha ông là Ivan Khristoforovich Kuindzhi (có nguồn ghi là Emendzhi), một thợ đóng giày gốc Hy Lạp Pontic. Arkhip mất cha mẹ lúc 6 tuổi, và đã tự kiếm sống bằng việc làm thuê tại công trường xây dựng nhà thờ, chăn gia súc, và làm việc tại cửa hàng buôn ngô. Ông được một người bạn Hy Lạp của gia đình, là giáo viên, dạy những kiến thức cơ bản và sau đó học tại trường địa phương.
Năm 1855, khi khoảng 13–14 tuổi, Kuindzhi đến Feodosia để học nghệ thuật dưới sự hướng dẫn của họa sĩ Ivan Aivazovsky; tuy nhiên ông chỉ được giao pha màu. Vì vậy nên ông quyết định học với Adolf Fessler, học trò của Aivazovsky. Một bài viết năm 1903 nhận xét: “Dù không thể gọi Kuindzhi là học trò của Aivazovsky, rõ ràng ông chịu ảnh hưởng từ Aivazovsky trong giai đoạn đầu, nhất là về phong cách vẽ”. Nhà sử học nghệ thuật Anh John E. Bowlt cũng cho rằng “cảm quan về ánh sáng và hình khối từ cảnh hoàng hôn, bão tố và biển động của Aivazovsky đã để lại ảnh hưởng lâu dài cho Kuindzhi”.
Từ năm 1860 đến 1865, Kuindzhi làm nghề chỉnh sửa ảnh tại xưởng nhiếp ảnh của Simeon Isakovich ở Taganrog. Ông từng cố gắng mở xưởng ảnh riêng nhưng không thành công, sau đó rời Taganrog đến Saint Petersburg.
Ông chủ yếu tự học hội họa và theo học tại Học viện Mỹ thuật St. Petersburg từ năm 1868 (trở thành thành viên chính thức từ năm 1893). Ông là thành viên của nhóm các họa sĩ hiện thực “Peredvizhniki” – một hiệp hội nghệ sĩ du lưu phản đối sự gò bó của học viện, được thành lập năm 1870.
=== Sự nghiệp ===
Năm 1872, ông rời học viện và làm việc tự do. Bức tranh Trên đảo Valaam là tác phẩm đầu tiên được Pavel Tretyakov mua cho phòng tranh của mình. Năm 1873, ông trưng bày tác phẩm Tuyết rơi, được trao huy chương đồng tại Triển lãm Nghệ thuật Quốc tế tại London năm 1874. Giữa thập niên 1870, ông sáng tác một số bức tranh gắn liền với ý nghĩa xã hội theo tinh thần của Peredvizhniki (Ngôi làng bị lãng quên, 1874; Con đường Chumatski, 1875 – đều thuộc Phòng tranh Tretyakov).
Trong giai đoạn trưởng thành, Kuindzhi tập trung tái hiện ánh sáng và điều kiện tự nhiên trong tranh của mình. Ông sử dụng phối cảnh như đường chân trời cao để tạo hiệu ứng toàn cảnh. Ông sử dụng hiệu ứng ánh sáng và màu sắc rực rỡ để tạo cảm giác ông mong muốn (ví dụ: Buổi tối ở Ukraina, 1876; Lùm cây bạch dương, 1879; Sau cơn giông, 1879 – cả ba đều tại Tretyakov; Đêm trăng trên sông Dnieper, 1880 – Bảo tàng Nga, St. Petersburg). Các tác phẩm sau này của ông nổi bật với tính trang trí màu sắc.
Kuindzhi có tình bạn thân thiết với nhà hóa học Dmitri Mendeleev, giảng viên tại Đại học Saint Petersburg. Ông thường dự các buổi học của Mendeleev với tư cách thính giả hoặc sinh viên, và thường xuyên tham gia các buổi tụ họp hàng tuần tại nhà của Mendeleev. Từ đó ông phát triển mối quan tâm sâu sắc đến ánh sáng, màu sắc và cảm quan thị giác.
Ông giảng dạy tại Học viện Mỹ thuật St. Petersburg (giáo sư từ năm 1892; trưởng xưởng hội họa phong cảnh từ năm 1894) nhưng bị sa thải năm 1897 vì ủng hộ sinh viên biểu tình. Học trò của ông có các họa sĩ Arkady Rylov, Nicholas Roerich, Konstantin Bogaevsky, v.v. Năm 1909, ông khởi xướng thành lập Hội Nghệ sĩ, sau này mang tên ông.
= Tranh bị đánh cắp =
Tháng 1 năm 2019, bức Ai-Petri. Crimea bị đánh cắp từ Phòng tranh Tretyakov ở Moskva, nhưng được tìm thấy và thu hồi an toàn ngay hôm sau. Kẻ trộm bị kết án 3 năm tù giam.
Ngày 21 tháng 3 năm 2022, trong cuộc xâm lược của Nga vào Ukraina, Bảo tàng Nghệ thuật Kuindzhi đã bị phá hủy trong một cuộc không kích vào thành phố Mariupol. Ba tác phẩm gốc của Kuindzhi – Hoàng hôn đỏ, Elbrus và Mùa thu – đã được đưa xuống tầng hầm để tránh bom và không bị phá hủy. Nh sau đó chúng bị quân Nga tịch thu trong chiến dịch quân đội.


= Tranh =