Truyền thông khoa học là hoạt động truyền đạt các chủ đề liên quan đến khoa học cho những người không phải chuyên gia. Trong lĩnh vực truyền thông khoa học, điều này thường mở rộng sang truyền đạt các chủ đề khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM). Truyền thông khoa học đóng vai trò quan trọng trong việc thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu và hiểu biết của công chúng, đảm bảo rằng những hiểu biết khoa học cung cấp thông tin cho việc ra quyết định và đóng góp vào sự tiến bộ của xã hội. Hoạt động truyền thông khoa học có thể bao hàm truyền thông y tế hay truyền thông sức khoẻ.


== Khái niệm ==
Chia sẻ thông tin khoa học đã có từ lâu đời như chính khoa học. Những nhà khoa học đầu tiên đồng ý rằng việc thảo luận các ý tưởng, trình bày các thí nghiệm cho người khác và đọc những gì các nhà khoa học khác đang làm là rất quan trọng. Các nhà khoa học ngày nay tiếp tục truyền thống này khi họ khám phá ra điều gì đó mới mẻ và thú vị về thế giới, công bố công trình của họ trên các tạp chí và thảo luận về nó tại các hội nghị. Làm như vậy cho phép các phát hiện được phổ biến và giúp đỡ những người khác trong nghiên cứu của riêng họ. Nhưng để bước quan trọng này diễn ra, kiến ​​thức phải được chuyển giao - nói cách khác, khoa học phải được truyền đạt.
Nhiều thuật ngữ khác thường được sử dụng thay thế cho nhau cho các hoạt động tương tự, bao gồm Giao lưu công chúng, Hiểu biết công chúng và Tiếp cận cộng đồng. Truyền thông khoa học có nhiều hình thức, từ các bài viết trên báo, tạp chí và blog cho đến việc đứng trước khán giả không phải chuyên gia để thuyết trình hoặc dẫn dắt hội thảo khoa học tương tác dành cho trẻ em.
Giao lưu công chúng nhằm mục đích thu hút công chúng tham gia vào các cuộc trò chuyện khoa học hai chiều, thường là về các vấn đề và vấn đề chung, với hy vọng mang lại lợi ích cho toàn xã hội.
Các hoạt động tiếp cận cộng đồng thường được coi là các bài giảng, hoạt động và hội thảo công khai để khuyến khích công chúng hiểu biết về khoa học và nghiên cứu khoa học và cũng thường được sử dụng để khuyến khích trẻ em trong trường học tham gia học STEM ở bậc giáo dục đại học hoặc hỗ trợ giáo dục chính quy hơn.
Chuyên viên truyền thông khoa học là những người truyền đạt các kiến thức khoa học cho những người không phải chuyên gia như một phần công việc của họ. Các nghề nghiệp và công việc dành cho chuyên viên truyền thông khoa học rất đa dạng và phong phú: trở thành một nhà báo khoa học tại một tờ báo hoặc tạp chí khoa học, làm việc tại văn phòng báo chí của trường đại học để giúp quảng bá những câu chuyện đột phá từ nghiên cứu khoa học do các học giả thực hiện, tổ chức các chương trình khoa học hoặc tổ chức các sự kiện tại các lễ hội khoa học, trường học hoặc trung tâm khoa học, thiết kế và tạo các triển lãm tương tác cho các trung tâm khoa học.
=== Mô hình truyền thông khoa học ===
Trong nửa thế kỷ qua, truyền thông khoa học trong các xã hội Tây Âu chủ yếu dựa vào một mô hình thông thường, đặc trưng bởi các luồng thông tin tuyến tính giữa các tác nhân chuyên nghiệp đóng vai trò là lực lượng gác cổng. Họ tin tưởng khoa học và các nhà khoa học như các thể chế tạo ra tri thức, chính phủ và các quan chức (được bầu) của chính phủ như các thể chế hoạch định chính sách, và phương tiện truyền thông và nhà báo như các thể chế tạo ra ý nghĩa. Cả ba thể chế đều hướng đến mục tiêu xây dựng kiến ​​thức chung, nền tảng chung và ý thức chung.
Tuy nhiên, mô hình trên không thực sự đầy đủ. Mô hình truyền thông khoa học được kết nối mạng (hình bên) được coi là một phần của quá trình chuyển đổi rộng lớn hơn, trong đó lòng tin nhận thức là trọng tâm của sự thay đổi quyền lực chính trị và xã hội - kỹ thuật.
Vào thế kỷ 21, các xã hội dân chủ cởi mở dường như đang chuyển dịch từ hình thức tin cậy chuyên môn - thể chế sang hình thức tin cậy thuật toán được kết nối mạng (Crawford, 2019). Hình thức đầu tiên dựa trên các quy tắc do con người tạo ra về quyền kiểm soát do các tổ chức và chuyên gia chịu trách nhiệm công khai quản lý, trong khi hình thức thứ hai dựa trên quá trình lọc thuật toán và được quản lý bởi các mô hình kinh doanh độc quyền, có động lực dựa trên các quy tắc paque (Van Dijck, 2013). Trong khi hình thức tin cậy đầu tiên truyền bá cam kết điều phối kiến ​​thức công cộng và lẽ thường, thì hình thức thứ hai phát triển mạnh nhờ tối đa hóa sự chú ý trực tuyến bằng cách thổi phồng các xu hướng và khuyến khích sự bất đồng chính kiến. Trong khi hình thức đầu tiên dựa vào các tổ chức địa phương, quốc gia và siêu quốc gia để điều chỉnh việc trao đổi thông tin nhằm mang lại lợi ích chung, thì hình thức thứ hai ưu tiên sự tiện lợi cho người tiêu dùng bằng cách coi mọi luồng thông tin là nguồn lực kinh tế trong
thị trường ý tưởng (Van Dijck và cộng sự, 2018).
=== Vai trò của truyền thông khoa học ===
Hiện vẫn có khoảng cách giữa những nhà làm khoa học và công chúng. Lý do chính xuất phát đến từ việc, hầu hết những công bố đó thường hướng tới những người trong ngành, hay trong giới khoa học nói chung và hiếm khi hướng tới đại chúng. Cụ thể như: những công bố khoa học thường được đăng lên các tạp chí học thuật trong nước và quốc tế, thư viện đại học, báo cáo khoa học, hay dự án khoa học, khiến công chúng khó tiếp cận (ví dụ: thường phải trả phí để tải tài liệu). Thứ hai, phong cách viết thường mang tính học thuật khách quan và dùng nhiều biệt ngữ chỉ người trong ngành mới rõ, khiến việc hiểu trở nên khó khăn với người ngoài ngành. Thứ ba và phổ biến hơn cả là hiện nay, công bố nghiên cứu khoa học thường sử dụng tiếng Anh. Điều này tạo ra rào cản tiếp cận kết quả nghiên cứu đối với những người ít hoặc không sử dụng ngôn ngữ này.
Theo đó, đã đến lúc các nhà khoa học phải trở nên sáng tạo và chủ động hơn trong việc truyền đạt khoa học bằng ngôn ngữ của mình và qua các kênh truyền thông đại chúng. 
Khoa học không nên tồn tại biệt lập, và giá trị của nó sẽ được khuếch đại khi được chia sẻ, thảo luận và áp dụng. Các nhà khoa học nên tìm kiếm đào tạo truyền thông, tham gia các diễn đàn công cộng và hợp tác với những người truyền thông chuyên nghiệp để cải thiện khả năng kể chuyện. Hơn nữa, lắng nghe mối quan tâm của công chúng và giải quyết chúng bằng sự đồng cảm và rõ ràng là điều cơ bản để xây dựng lòng tin vào chuyên môn khoa học.
== Hoạt động truyền thông khoa học trên thế giới ==


== Hoạt động truyền thông khoa học tại Việt Nam ==
Xem chi tiết trong bài: Truyền thông khoa học tại Việt Nam
Tại Việt Nam, truyền thông khoa học được hiểu một cách không đầy đủ, bị khu biệt trong khuôn khổ ngành khoa học và công nghệ, đứng đầu là Bộ Khoa học và Công nghệ.
=== Quy định pháp luật hiện hành ===
Trong Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ của Việt Nam đã xác định hoạt động tuyên truyền, phổ biến khoa học và công nghệ là một trong 6 giải pháp chủ yếu để phát triển khoa học và công nghệ Việt Nam với nội dung: “Đẩy mạnh hoạt động truyền thông và tuyên truyền sâu rộng trong xã hội, đặc biệt là trong các doanh nghiệp về chủ trương, chính sách, pháp luật về khoa học và công nghệ, về vai trò động lực then chốt của khoa học và công nghệ đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước nhằm nâng cao tinh thần tự lực, tự cường, sự đồng thuận và ủng hộ mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị đối với hoạt động khoa học và công nghệ; tạo không khí thi đua lao động sáng tạo, nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và mọi lĩnh vực của đời sống xã hội; nâng cao tinh thần trách nhiệm của tổ chức, cá nhân hoạt động khoa học và công nghệ đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc".
Đặc biệt, hoạt động truyền thông, phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ đã được quy định rõ trong Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013 (Điều 48). Theo đó, “Nhà nước đầu tư, khuyến khích các tổ chức, cá nhân đầu tư, phát triển truyền thông, phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ đã giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam, cơ quan, tổ chức có liên quan xây dựng kế hoạch hàng năm về công tác truyền thông, phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ”. Điểm 6 Điều 13 của Luật Khoa học và Công nghệ cũng ghi:  “Công bố kết quả hoạt động khoa học và công nghệ theo quy định của Luật báo chí, Luật xuất bản và quy định khác của pháp luật”.
=== Thực trạng hoạt động ===
Những năm qua, công tác truyền thông khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đã được chú trọng nhằm chia sẻ thông tin chính xác, kịp thời, truyền tải những chính sách mới, truyền thông những cách làm hay, mô hình tốt cũng như đưa ra phân tích, đóng góp về mặt chính sách cho sự phát triển chung của ngành khoa học và công nghệ. Tuy nhiên, công tác truyền thông khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo vẫn còn tồn tại một số hạn chế, khó khăn .
Trong thời gian tới, để đáp ứng yêu cầu phát triển của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ trực tiếp phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, còn nhiều nhiệm vụ quan trọng cả ngành khoa học công nghệ phải nỗ lực triển khai, trong đó có hoạt động truyền thông về khoa học công nghệ.
Báo chí khoa học Việt Nam đã ít nhiều đem khoa học đến gần hơn với công chúng nhưng chưa hoàn thành nhiệm vụ giúp người dân thực sự hiểu về khoa học một cách toàn vẹn và sâu sắc. Các tác phẩm báo chí của Việt Nam viết về khoa học thường hời hợt, hạn chế hàm lượng tri thức và tinh thần phản biện khoa học. Về phía khách quan, có thể thấy rằng nhà báo khoa học Việt Nam khó có thể tìm được những đề tài khoa học thực sự hấp dẫn. “Nghiên cứu chỉ dùng để đút ngăn bàn” là một thực tế phổ biến ở Việt Nam. Hơn nữa, các nhà khoa học không được đào tạo để truyền bá kết quả nghiên cứu cho công chúng.
Theo ông Trần Quang Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Truyền thông Khoa học và Công nghệ, trong quá trình phát triển truyền thông khoa học và công nghệ, bên cạnh 5 lực lượng chính làm khoa học ở Việt Nam (gồm nhà khoa học tại viện nghiên cứu, trường đại học- nhà khoa học trong doanh nghiệp - cán bộ hoạch định chính sách về khoa học và công nghệ - nhà khoa học ở nước ngoài - người dân đam mê nghiên cứu khoa học (nhà khoa học “chân đất”), không thể không kể đến đóng góp quan trọng của những nhà báo, các cơ quan truyền thông về khoa học và công nghệ.
==== Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Truyền thông Khoa học và Công nghệ ====
Hiện nay, cơ cấu tổ chức của Bộ Khoa học và Công nghệ có tồn tại Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Truyền thông Khoa học và Công nghệ (STC) . Từ năm 2006, lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ đã có chủ trương phát triển hoạt động truyền thông khoa học và công nghệ. Dấu mốc quan trọng là quyết định thành lập Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Truyền thông Khoa học và Công nghệ. Nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Giám đốc đầu tiên của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Truyền thông Khoa học và Công nghệ Nguyễn Quân cho biết, trung tâm chính thức đi vào hoạt động từ tháng 10/2008.
Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Truyền thông Khoa học và Công nghệ được giới thiệu là tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ có chức năng nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ mới về truyền thông, tổ chức thực hiện các hoạt động truyền thông khoa học và công nghệ phục vụ chương trình tuyên truyền của Bộ Khoa học và Công nghệ.
Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Truyền thông Khoa học và Công nghệ là đầu mối, phối hợp với các cơ quan báo chí, nhà khoa học, nhà quản lý, tổ chức khoa học và công nghệ tuyên truyền đậm nét, toàn diện về hoạt động của ngành Khoa học và công nghệ. Qua đó, giúp thông tin về lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được truyền tải kịp thời đến cơ quan quản lý và truyền cảm hứng, tình yêu khoa học đến đông đảo người dân.
Trung tâm có 7 hoạt động chính gồm: Xây dựng và triển khai các kế hoạch truyền thông hằng năm, các hoạt động, sự kiện của Bộ và ngành Khoa học và công nghệ; nghiên cứu và hợp tác nghiên cứu về truyền thông khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; tổ chức hợp tác với các cơ quan thông tấn, báo chí trong cả nước; sản xuất các sản phẩm truyền thông đa phương tiện; tổ chức Giải thưởng báo chí về khoa học và công nghệ...
Hằng năm, trung tâm phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng kế hoạch truyền thông các hoạt động, sự kiện của Bộ và ngành khoa học, công nghệ. Một số hoạt động, chiến dịch truyền thông lớn được Trung tâm tổ chức như: Tuần lễ truyền thông khoa học và công nghệ, Lễ kỷ niệm ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Lễ trao Giải thưởng Tạ Quang Bửu, Ngày hội Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia. Mỗi năm có hàng nghìn tin, bài được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của Bộ, trang thông tin điện tử của Trung tâm và trên các ấn phẩm của nhiều cơ quan thông tấn báo chí; giúp truyền tải các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, thành tựu khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
=== Cá nhân thực hành truyền thông khoa học hiệu quả ===
Những năm 1990, Giáo sư Nguyễn Lân Dũng, nhà sinh học công tác tại Đại học Quốc gia Hà Nội và là người làm biên tập viên chương trình Hỏi gì đáp nấy rất nổi tiếng trên VTV2 những năm 1990, được cho là “dấn thân” vào truyền thông khoa học một cách bài bản. Bằng cách trả lời dí dỏm nhưng rất sâu sắc, dựa trên các bằng chứng là các kiến thức khoa học khá rộng của mình, Giáo sư Nguyễn Lân Dũng,  đã truyền cảm hứng và tình yêu khoa học cho nhiều người trẻ sinh khoảng những năm 1970-1980 .
Cùng đó là nhà báo Vũ Công Lập, người lần đầu trở nên nổi tiếng trước truyền thông nhân các chương trình bình luận trước và sau trận đấu World Cup 2006. Với kiến thức uyên thâm về y học thể thao và khoa học thể thao, nhà báo Vũ Công Lập, đồng thời cũng là 1 tiến sĩ khoa học, chuyên ngành vật lý y học, đã cho khán giả những trải nghiệm cực kỳ thú vị về cách thức bình luận bóng đá mà trước đó hầu như chưa thấy ở các bình luận viên thể thao chuyên nghiệp.
=== Tổ chức thực hành truyền thông khoa học hiệu quả ===
Tạp chí Tia sáng thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ có thể xem là một trong những tờ báo chuyên biệt về truyền thông khoa học đầu tiên ở nước ta. Là một tạp chí thành lập khoảng những năm 1990, Tia sáng quy tụ các tay viết, bản thân là các nhà khoa học, chuyên gia, học giả, trong và ngoài nước như GS. Đặng Mộng Lân, GS. Hoàng Tụy, GS. Phạm Duy Hiển, GS. Trần Văn Thọ, GS. Phạm Xuân Yêm, PGS. Phạm Duy Nghĩa, nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng, nhà nghiên cứu Cao Tự Thanh...
Ở lĩnh vực truyền hình, kênh VTV2 của Đài Truyền hình Việt Nam là kênh chuyên biệt về khoa học duy nhất tại Việt Nam. Đây là kênh truyền hình khoa học và giáo dục do Ban Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam sản xuất, với các bản tin và chương trình chuyên đề hướng đến mục tiêu cải thiện dân sinh, phổ biến kiến thức khoa học - công nghệ.
Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM (thuộc Trường Đại học Y Dược TP HCM, Bộ Y tế) là một các đơn vị bệnh viện công lập hiếm hoi thành lập trung tâm truyền thông. Trung tâm này đã tự tổ chức và phối hợp tổ chức với nhiều đơn vị liên quan để nâng cao nhận thức cộng đồng về chăm sóc sức khỏe toàn diện cả thể chất lẫn tinh thần.
=== Thực trạng đào tạo ===


== Chú thích ==