### NN 103/2025 (17.7.2025.), Odluka o donošenju kurikula za nastavni predmet Makedonski jezik i kultura u osnovnim i srednjim školama u Republici Hrvatskoj (model C)

MINISTARSTVO ZNANOSTI, OBRAZOVANJA I MLADIH

1431

Na temelju članka 27. stavka 9. Zakona o odgoju i obrazovanju u osnovnoj i srednjoj školi (»Narodne novine«, broj 87/08, 86/09, 92/10, 105/10, 90/11, 5/12, 16/12, 86/12, 126/12, 94/13, 152/14, 7/17, 68/18, 98/19, 64/20, 151/22 i 156/23) i članaka 6. i 17. Zakona o odgoju i obrazovanju na jeziku i pismu nacionalnih manjina (»Narodne novine«, broj 51/00 i 56/00), ministar znanosti, obrazovanja i mladih donosi

ODLUKU

O DONOŠENJU KURIKULA ZA NASTAVNI PREDMET MAKEDONSKI JEZIK I KULTURA U OSNOVNIM I SREDNJIM ŠKOLAMA U REPUBLICI HRVATSKOJ (MODEL C)

I.

Ovom odlukom donosi se kurikul za nastavni predmet Makedonski jezik i kultura u osnovnim i srednjim školama u Republici Hrvatskoj (model C).

II.

Sastavni dio ove odluke je kurikul za nastavni predmet Makedonski jezik i kultura u osnovnim i srednjim školama u Republici Hrvatskoj (model C).

III.

Ova odluka stupa na snagu osmoga dana od dana objave u »Narodnim novinama«, a primjenjuje se za učenike osnovne i srednje škole od školske godine 2025./2026.

Klasa: 602-02/25-05/00016

Urbroj: 533-07-25-0001

Zagreb, 7. srpnja 2025.

Ministar
 prof. dr. sc. Radovan Fuchs, v. r.

KURIKUL ZA NASTAVNI PREDMET MAKEDONSKI JEZIK I KULTURA U OSNOVNIM I SREDNJIM ŠKOLAMA U REPUBLICI HRVATSKOJ
 (MODEL C)

UVOD

Pred vama je kurikul[1](Na temelju Zakona o hrvatskom jeziku (NN, br. 14/2024.), u ovom dokumentu upotrebljava se pojam kurikul i njegove izvedenice. Prilikom navođenja srodnih dokumenata, koji su objavljeni prije stupanja na snagu Zakona o hrvatskom jeziku, u istom značenju zadržava se pojam kurikulum i njegove izvedenice.) nastavnoga predmeta Makedonskog jezika i kulture po modelu C (MJK). Kurikul je sastavni dio sustava kurikulskih dokumenata kojima se na nacionalnoj razini iskazuju namjere povezane sa svrhom, ciljevima, očekivanjima, ishodima, iskustvima djece i mladih osoba, s organizacijom odgojno-obrazovnoga procesa i s vrednovanjem.

Svi nacionalni kurikulski dokumenti oblikovani su s idejom o djetetu i mladoj osobi kao središnjemu sudioniku odgojno-obrazovnoga procesa. Djeci i mladim osobama, roditeljima, odgojno-obrazovnim djelatnicima kurikulski dokumenti jasno ukazuju na odgojno-obrazovna očekivanja i ishode koja postavljamo pred djecu i mlade osobe. Razvojni su i otvoreni dokumenti koje je moguće promijeniti kao odgovor na potrebe djece i mladih osoba, odgojno-obrazovnih djelatnika i ustanova, novih znanstvenih i tehnoloških spoznaja i onih proizišlih iz prakse. Nacionalnim kurikulima nastavnih predmeta određuju se svrha, ciljevi, struktura, odgojno-obrazovni ishodi i razine njihove usvojenosti, učenje i poučavanje, povezanost s drugim predmetima, odgojno-obrazovnim područjima, međupredmetnim temama i vrednovanjem usvojenosti odgojno-obrazovnih ishoda u predmetu.

Domene/koncepti u organizaciji predmetnoga kurikula čine strukturu sadržaja određenoga predmeta i protežu se tijekom cijeloga razdoblja poučavanja predmeta. Unutar svake domene/koncepta određeni su odgojno-obrazovni ishodi.

Odgojni-obrazovni ishodi predstavljaju jasne i nedvosmislene iskaze o tome što očekujemo od učenika u određenoj domeni/konceptu predmeta na kraju određene godine učenja. Određeni su kao poželjna znanja, vještine i stavovi koji se napredovanjem učenika u odgojno-obrazovnome sustavu usložnjavaju. Tijekom godina učenja ishodi čine zaokruženu i logičku cjelinu poučavanja i učenja u određenoj predmetnoj domeni/konceptu, odnosno ukupno iskustvo učenja u određenome predmetu, kao cjelina tijekom svih godina poučavanja i učenja.

Svaki je ishod oblikovan kao cjelina u kojoj uz oblikovani ishod slijedi njegova razrada, preporuke za njegovo ostvarivanje i opis razine njegove usvojenosti. Čitanje ishoda stoga mora obuhvatiti sve navedene komponente.

Razrada ishoda uključuje preciznije određene aktivnosti i sadržaje u okviru pojedinoga ishoda ili skupine ishoda. Za sve ishode određene su razine njihove usvojenosti. Opisi razina usvojenosti preciznije određuju dubinu i širinu svakoga ishoda i opisuju očekivana postignuća učenika na kraju određene godine učenja, čime se omogućuje kvalitetnije planiranje i provedba vrednovanja. Osim razrade samih odgojno-obrazovnih ishoda, u većini kurikula nastavnih predmeta navode se i preporuke za njihovo ostvarivanje. Od učenika se očekuje ostvarivanje svih odgojno-obrazovnih ishoda.

Poznata je izreka da »vrijediš onoliko koliko jezika govoriš«. Ipak, iako je danas važno govoriti barem jedan strani jezik, nikako ne bismo smjeli zanemariti ni svoj, materinski jezik.

Jezik je bitan dio kulturnoga, nacionalnoga, ali i osobnoga identiteta. Tim jezikom izgovaramo prve riječi, priče i pjesme, izražavamo svoje misli, osjećaje i doživljaje, njime govore naši roditelji i prijatelji. Iako materinskim jezikom ovladavamo u obiteljskome okružju, i njega je potrebno učiti.

Milosrđe na materinskom jeziku je naša dužnost i naše pravo. Dužni smo milovati svoj jezik zato što je naš, baš kao i naša domovina. Jedan narod koji je izgubio jezik izgleda kao čovjek koji se izgubio i ne zna kamo ide niti tko je! (K. P. Misirkov)

U neprestanoj utrci s vremenom i za profitom, čemu veći dio čovječanstva danas robuje, u eri globalizacije koja poništava mnoge posebnosti naroda i zemalja, zamjenjujući ih često upitnim vrijednostima, mnoge se kulture prepleću i razvijaju pod utjecajem drugih kulturnih obrazaca. Ipak, svaka od njih mora zadržati dio svoje autentičnosti. Suština duhovnoga razvoja jednoga naroda na najbolji se način razumije proučavanjem kulturne baštine i tradicije.

A. SVRHA I OPIS PREDMETA

Makedonci na prostoru Hrvatske imaju dugu tradiciju življenja u suživotu s većinskim hrvatskim narodom i pripadnicima drugih nacionalnih manjina. Žive na području velikoga broja županija, gradova i općina u Republici Hrvatskoj.

Sukladno Ustavnom zakonu o pravima nacionalnih manjina, Makedonci su jedna od dvadest dvije službeno priznate nacionalne manjine u Republici Hrvatskoj. Južnoslavenski su narod, a njihova je matična država Republika Sjeverna Makedonija. Govore makedonskim jezikom i koriste se makedonskim ćiriličnim pismom. Zahvaljujući demokratskim načelima i visokim standardima zastupljenima u postojećim normativnim okvirima Republike Hrvatske, Makedonci u Hrvatskoj uživaju visoku razinu zaštite i ostvarivanja svojih manjinskih prava, koja se uglavnom temelje na dva ključna čimbenika: identitetu i integraciji.

U cilju dugoročnoga opstanka u svome nacionalnom i tradicionalnom identitetu Makedoncima u Hrvatskoj omogućeno je pravo na odgoj i obrazovanje na makedonskome jeziku i pismu kojim se služe, a ostvaruje se na temelju Ustava Republike Hrvatske i Ustavnoga zakona o pravima nacionalnih manjina te Zakona o obrazovanju na jeziku i pismu nacionalnih manjina.

Odgoj i obrazovanje ima iznimno važnu ulogu u očuvanju i razvijanju makedonskoga identiteta. Modelom C omogućit će se učenje makedonskoga jezika i kulture pod uvjetima i na način propisan posebnim programom o odgoju i obrazovanju na jeziku i pismu nacionalnih manjina koje donosi nadležno ministarstvo. Kurikul predmeta Makedonski jezik i kultura po modelu C namijenjen je učenicima pripadnicima makedonske nacionalne manjine u Republici Hrvatskoj, a nastava je istodobno otvorena i za ostale učenike koji žele naučiti makedonski jezik i upoznati makedonsku kulturu. Nastavni predmet Makedonski jezik i kultura po modelu C poučava se i uči u okviru jezično-komunikacijskoga područja kao jezik makedonske nacionalne manjine na svim odgojno-obrazovnim razinama. Predmet je u izravnoj vezi s društveno-humanističkim i umjetničkim područjem.

Struktura Kurikula nastavnoga predmeta Makedonski jezik i kultura po modelu C zbog kompleksnosti i preglednosti podijeljen je u tri međusobno povezane domene: 1. Razumijem, govorim, pišem; 2. Čitam i stvaram i 3. Ja sam – tradicija i kultura.

Područja se tijekom procesa poučavanja i učenja uzajamno isprepleću. Za svako područje određeni su odgojno-obrazovni ishodi koji su proizišli iz ciljeva. Kurikul također polazi od činjenice da je struktura učenika u razredima ili odgojno-obrazovnim skupinama vrlo heterogena, da je čine učenici različitoga predznanja, različite dobi, različite kulturne sredine i različitih interesa i obrazovnih potreba. Zbog toga su odgojno-obrazovni ishodi oblikovani dovoljno široko i učitelj/nastavnik prilagođava ih konkretnoj situaciji i svakomu učeniku, a vrednovanje ishoda provodi se uvijek u skladu s brojem godina učenja makedonskoga jezika i kulture.

Kratka oznaka predmeta Makedonski jezik i kultura po modelu C je MJK.

Po uspješnome završetku srednjoškolskoga obrazovanja učenici imaju mogućnost nastaviti školovanje na Filozofskome fakultetu, Odsjeku za južnoslavenske jezike i književnosti Sveučilišta u Zagrebu ili, ako to žele, u Republici Sjevernoj Makedoniji.

Studenti Filozofskoga fakulteta Sveučilišta u Rijeci mogu odabrati kolegije iz makedonskoga jezika, književnosti i kulture koje nudi Lektorat za makedonski jezik na Odsjeku za kroatistiku Filozofskoga fakulteta Sveučilišta u Rijeci, na preddiplomskome studiju Hrvatski jezik i književnost, na diplomskome studiju Hrvatski jezik i književnost te na Sveučilišnome diplomskom prevoditeljskom studiju (u okviru općega modula).

Jezik je naša jedina domovina. Sve dok ga čuvamo i njegujemo, možemo smatrati da imamo i domovinu. Kao kuća, kao dom, kao ognjište. (Blaže Koneski)

B. ODGOJNO-OBRAZOVNI CILJEVI UČENJA I POUČAVANJA PREDMETA

Predmet Makedonski jezik i kultura po modelu C omogućuje učenicima modeliranje i stvaranje vlastite vrijednosti, razumijevanje svoga podrijetla, kulture i običaja – upoznavanje kulturnoga nasljeđa te učenje jezika u govoru i pismu – govornom i pisanom komunikacijom na standardnome makedonskom jeziku.

Učenici:

1. razvijaju čitalačku pismenost, čitalačku kulturu i čitalačke navike na tekstovima različitih sadržaja i vrsta

2. komuniciraju pisano i usmeno služeći se makedonskim jezikom i pismom

3. upoznaju, njeguju, čuvaju i promiču makedonsku kulturu i baštinu kao dio nacionalnoga i kulturnoga identiteta u doticaju s pojedinim djelima makedonske književnosti, kazališne, filmske i ostalih umjetnosti, u skladu s dobi i interesima

4. poznavanjem i učenjem pridonose očuvanju materijalne i nematerijalne baštine svoga naroda te izgrađuju osobni identitet

5. uče o makedonskoj povijesnoj i kulturnoj baštini te geografskim obilježjima Republike Sjeverne Makedonije kao odrednicama osobnoga i nacionalnoga identiteta

6. kreativno se izražavaju likovnim, glazbenim i književnim stvaranjem, iskazuju svoj doživljaj umjetničkih djela, čime izgrađuju otvoreni duh za razumijevanje različitih kultura i načina života

7. osposobljavaju se za ulogu aktivnoga i odgovornoga građanina koji svojim aktivnošću u kulturnim programima, priredbama i manifestacijama makedonske nacionalne manjine u Hrvatskoj pridonosi njezinu očuvanju, a ujedno se potiče i na cjeloživotno učenje.

C. DOMENE U ORGANIZACIJI PREDMETA MAKEDONSKI JEZIK I KULTURA PO MODELU C

Kurikul Makedonskoga jezika i kulture po modelu C podrazumijeva učenje o vlastitoj kulturi.

Predmet Makedonski jezik i kultura po modelu C uči se i poučava u tri međusobno povezane domene:

1. Razumijem, govorim, pišem

2. Čitam i stvaram

3. Ja sam – tradicija i kultura.

Poučavanje u svim trima domenama učenicima omogućuje sveobuhvatno razumijevanje makedonskoga jezika, razvijanje komunikacijskih sposobnosti i vještina te sposobnost učinkovitoga služenja jezikom u različitim situacijama. Učitelji i nastavnici koriste se raznovrsnim metodama i materijalima da bi učenicima približili sadržaje odgojno-obrazovnih ishoda svih triju domena na stručno i metodički primjeren način, a u skladu s dobi i interesima. U svim se domenama razvija jezično-komunikacijska kompetencija ovladavanjem jezičnih vještina slušanja, govorenja, čitanja, pisanja i prevođenja te njihovim međudjelovanjem uz stalni razvoj aktivnoga rječnika. Domene su, baš kao i predmet u cjelini, u izravnoj vezi s ciljevima društveno-humanističkoga i umjetničkoga područja.

Učenici razvijaju vještine izražavanja, kritičkoga mišljenja, kreativnosti te sporazumijevanja i međuljudskoga djelovanja. Jezičnom se komunikacijom izražava kulturno nasljeđe i prenosi kultura življenja, razmjenjuju se ideje, mišljenja i osjećaji te vrijednosti, norme i običaji makedonske zajednice.

Odgojni sadržaji i njihovo povezivanje s obrazovnim temama podupiru izgradnju nacionalnoga identiteta učenika. Učeći o svojim korijenima, učenici uče cijeniti svoj jezik i narod uz poznavanje i poštovanje onih koji ih okružju u sredini u kojoj žive i uče. Međukulturno obrazovanje teži razvijanju održivoga načina života u višekulturnome društvu izgradnjom razumijevanja, uzajamnoga poštovanja te dijaloga među pripadnicima različitih kultura. Sve tri domene zahtijevaju poznavanje vlastite kulture, preispitivanje duboko ukorijenjenih stavova, uvjerenja i pogleda na sebe i druge, čime se omogućuje primjeren razvoj sposobnosti gledanja iz perspektive drugih i drukčijih.

Bez jezika si nitko i ništa. (Vidoe Podgorec)

Izreka naglašava važnost jezične kompetencije i sposobnosti komunikacije u društvu. Jezikom se stvara identitet pojedinaca i skupine, pojedincu se omogućuje uključivost, pripadnost kulturi i društvu. Ova izreka podsjeća sve uključene u odgojno-obrazovni proces na važnost učenja jezika i razvijanja komunikacijskih vještina te važnost koju jezik ima u našim životima.

Tradicijska kultura neprocjenjiv je dio sveukupne kulture svakoga naroda, stoljećima čuvana i njegovana u okružju u kojemu je i nastala.

Tri međusobno povezane domene učenja i poučavanja nastavnoga predmeta Makedonski jezik i kultura po modelu C daju učiteljima i nastavnicima autonomiju da sami odabiru teme i podteme svakoga područja (jezičnoga, književnoga i kulturnoga) u skladu s uvjetima izvođenja nastave, a ponajprije u skladu s dobi i interesima učenika, u cilju pobuđivanja znatiželje i motivacije svakoga učenika za usvajanje novih spoznaja, znanja i vještina.

OPIS DOMENA

RAZUMIJEM, GOVORIM, PIŠEM

Svrha je domene Razumijem, govorim, pišem samostalna usmena i pisana komunikacija učenika makedonskim standardnim jezikom i ćiriličnim pismom.

U ovoj su domeni ključni aspekti jezične kompetencije oni koji se često primjenjuju da bi se procijenile sposobnosti i vještine učenika na makedonskome jeziku u skladu s dobi. Ova domena pruža cjelovitu sliku o tome koliko učenik funkcionalno rabi jezik na svim razinama, od razumijevanja do komunikacije i izražavanja.

Učenici se osposobljavaju za uspješno služenje književnim jezikom u različitim oblicima njegove pisane i usmene upotrebe i u različitim komunikacijskim situacijama: govornik, slušatelj, sugovornik.

Ovladavanjem osnovnim zakonitostima makedonskoga jezika potiče se i ljubav prema materinskome jeziku, potreba njegova njegovanja i unapređivanja, kao i razumijevanje važnosti književnoga jezika za život zajednice makedonske nacionalne manjine u Republici Hrvatskoj, ali i za osobni razvoj. Učenik doživljava jezik kao niz mogućnosti koje mu služe u izražavanju, ali i u životu.

ČITAM I STVARAM

Domena Čitam i stvaram, podjednako kao i ostale dvije, predstavlja važan aspekt jezične kompetencije, posebno u kontekstu razvijanja sposobnosti čitanja i pisanja. Ova domena uključuje sve vještine povezane s razumijevanjem pisanoga jezika, kao i sposobnost stvaranja pisanjem.

Ova se domena temelji na različitim vrstama polaznih tekstova, književnih i neknjiževnih. Tekstovi su sastavni dio svakodnevnoga života, pa je svrha ove domene upoznati učenike s njihovim različitim vrstama i oblicima te književnim stvaralaštvom makedonskih književnika. Osim razvijanja čitalačke sposobnosti, sposobnosti interpretacije i vrednovanja književnoga i neknjiževnoga teksta, cilj je i razvoj kreativne verbalne i neverbalne komunikacije, kritičkoga mišljenja i vlastitoga stvaralaštva. Usavršavanjem tehnike čitanja i poticanjem pozitivnoga odnosa prema čitanju učenici će razvijati razumijevanje, vrednovanje i tumačenje različitih autorskih tekstova makedonske nacionalne književnosti, njihovo interpretiranje te izražavanje vlastitih stavova i razmišljanja. Čitanje tekstova na materinskome jeziku, osim što obogaćuje duh i razvija vokabular, pozitivno utječe na odnos učenika prema čitanju općenito. Upoznavanjem učenika s književnim stvaralaštvom makedonskih književnika razvija se osobni, nacionalni i kulturni identitet te njegovo razumijevanje u kontekstu.

JA SAM – TRADICIJA I KULTURA

Domena Ja sam – tradicija i kultura odnosi se na poučavanje, učenje i razumijevanje jezika u kontekstu njegovih kulturnih i tradicionalnih aspekata. Ova domena podrazumijeva istraživanje jezične raznolikosti, običaja, vjerovanja i kulturnih normi koje su povezane s Makedoncima.

Svrha je ove domene omogućiti učeniku uspoređivanje obilježja svoje uže okoline, mjesta i zavičaja u kojemu živi s onima u Makedoniji. Učenikovo iskustvo i interes polazišta su učitelju i nastavniku za izbor sadržaja i metoda u oblikovanju odgojno-obrazovnoga procesa. Učenik stječe spoznaje o uzrocima i posljedicama vremena i prostora na običaje i način života, a izloženošću umjetničkim djelima nacionalne kulture, u skladu s dobi, razvija estetsku zrelost i kritičnost. Učenik proučava, istražuje, upoznaje i opisuje povijesne i važne ličnosti, razdoblja i događaje te upoznaje geografska obilježja i prirodnu raznolikost Makedonije. Integrirana nastava omogućuje upoznavanje i prihvaćanje sebe kao pojedinca s određenim identitetom u interakciji s okolinom te razvija spremnost za izazove koje donosi život u višekulturnoj zajednici i Europi bez granica. Odabrane teme omogućuju razvoj cjelokupne osobe i shvaćanje sintagme živjeti različitosti.

![](/files/_web/sluzbeni-dio/2025/133363/images/20229.jpg)

D. ODGOJNO-OBRAZOVNI ISHODI

Domene Razumijem, govorim, pišem, Čitam i stvaram i Ja sam – tradicija i kultura sastavni su dijelovi kurikula nastavnoga predmeta Makedonski jezik i kultura po modelu C i čine jedinstvenu i nedjeljivu cjelinu čiji se odgojno-obrazovni ishodi međusobno prožimaju i dopunjuju. Odgojno-obrazovni ishodi svih triju domena ostvaruju se usporedno, na temelju istih jezičnih sadržaja.

Odgojno-obrazovni ishodi jasni su i nedvosmisleni iskazi očekivanja od učenika u određenoj domeni predmeta Makedonski jezik i kultura u pojedinoj godini učenja i poučavanja.

Ishodi se postupno razvijaju po razredima. Predloženu razradu ishoda svaki učitelj i nastavnik autonomno oblikuje, dopunjuje i razrađuje sukladno dobi, sposobnostima, potrebama i interesima učenika uvažavajući pritom njihovo prethodno znanje i iskustvo o sadržajima poučavanja. Učitelj/nastavnik samostalno, stručno i metodički primjereno planira i oblikuje konkretne aktivnosti i sadržaje, odabire ili samostalno izrađuje materijale za učenje, primjenjuje strategije i metode poučavanja i potiče učenike na odabir strategija učenja kojima će najučinkovitije ostvarivati zadane odgojno-obrazovne ishode.

Ishodima se odgovara na najvažnije pitanje u cijelome odgojno-obrazovnom procesu: što učenici znaju, mogu učiniti i koje stavove/vrijednosti imaju razvijene u određenoj odgojno-obrazovnoj razini obrazovanja (razredu).

Ishodi se određuju kao znanja, vještine, sposobnosti, stavovi/vrijednosti koje učenik stječe tijekom svoga školovanja.

Odgojno-obrazovne ishode čine: oblikovani ishod, njegova razrada i razine njegove usvojenosti. Dio je ishoda i preporuka koja sadržava upute za njegovo optimalno ostvarivanje.

Razrada odgojno-obrazovnih ishoda podrazumijeva preciznije određene aktivnosti i sadržaje u okviru svakoga od navedenih ishoda. Sadržaji kojima se ostvaruju odgojno-obrazovni ishodi iz domene Čitam i stvaram polazni su tekstovi na makedonskome jeziku, različitih vrsta i funkcionalnih stilova, a književni su tekstovi predloženi iza tablice ishoda. U odabiru polaznih tekstova učitelj/nastavnik nužno uvažava dob i interese učenika te nudi mogućnost izbora (nudi se više različitih polaznih tekstova).

Od učenika se očekuje ostvarivanje svih odgojno-obrazovnih ishoda, no učenik će svojim učenjem, aktivnošću, sposobnostima i vještinama pojedinim ishodom ovladati na svojoj razini. Nužnost je da u navedenome procesu učenikova učenja učitelj/nastavnik vodi brigu o tome da u procesu poučavanja učenik jest u središtu odgojno-obrazovnoga procesa.

Razine usvojenosti odgojno-obrazovnoga ishoda opisno određuju širinu znanja, dubinu razumijevanja i stupanj razvijenosti vještina u četirima kategorijama (zadovoljavajući, dobar, vrlo dobar i izvrstan). Ovdje se nalazi samo razina usvojenosti »dobar«, u skladu s dogovorenom metodologijom za izradu dokumenta.

|  |  |
| --- | --- |
| OZNAKA | OBJAŠNJENJE OZNAKE |
| MJK OŠ | Makedonski jezik i kultura, osnovna škola |
| MJK SŠ | Makedonski jezik i kultura, srednja škola |
| A. | domena Razumijem, govorim, pišem |
| B. | domena Čitam i stvaram |
| C. | domena Ja sam – tradicija i kultura |
| A.1. | domena Razumijem, govorim, pišem, prvi razred |
| A.1.1. | domena Razumijem, govorim, pišem, prvi razred, prvi ishod |

Osnovna škola

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ishodi | Razrada ishoda | Odgojno-obrazovni ishodi na razini usvojenosti »dobar« na kraju razreda |
| 1. razred OŠ − 3 sata | | |
| A. RAZUMIJEM, GOVORIM, PIŠEM | | |
| MJK OŠ A.1.1.  Učenik razumije upute i odgovara na pitanja.  Izgovara glasove, riječi i rečenice na temelju slušanoga teksta, razgovara služeći se opsegom riječi primjereno dobi. | − razumije jednostavne upute i odgovara na pitanja  − pravilno izgovara glasove, glasovne skupove, riječi i rečenice  − primjenjuje osnovna načela vođenja razgovora: samostalno započinje razgovor, sudjeluje u njemu, pažljivo sluša sugovornika  − poštuje pravila uljudnoga obraćanja  − ukratko obrazlaže svoju ideju ili prijedlog  − razlikuje govorna obilježja učitelja, roditelja, prijatelja | − izgovara glasove, riječi, rečenice prema modelu  − započinje razgovor, postavlja i odgovara na pitanja prema vlastitim potrebama  − izražava potrebe, misli, osjećaje poštujući osnovna načela vođenja razgovora |
| MJK OŠ A.1.2.  Učenik odgovara ili govori odgovarajuće riječi i izraze u razgovoru.  Govori jednostavne tekstove u skladu s jezičnim razvojem i iskustvom.  Oblikuje jednostavne smislene i prikladne rečenice. | − prepričava tekst, slikovnicu, kazališnu predstavu (lutkarsku), animirani film, radijsku ili televizijsku emisiju…  − priča o stvarnome događaju i priča događaj iz mašte  − opisuje na temelju promatranja osobe, predmete, biljke, životinje iz neposrednoga okružja (uočava, otkriva, uspoređuje…)  − poznaje značenje riječi kojima se služi u svakodnevnoj komunikaciji i u školskim tekstovima  − služi se antonimima | − koristi se smislenim rečenicama  − odgovara na postavljena pitanja  − govori jednostavne tekstove u skladu s vlastitim iskustvom i dobi |
| MJK OŠ A.1.3.  Učenik preslikava grafijske slike – jednostavne riječi i kratke rečenice.  Učenik točno preslikava (prepisuje) riječi i rečenice.  Piše riječi, rečenice, kratak tekst poštujući pravopisnu normu. | – preslikava slovo po slovo jednostavne poznate riječi ili fraze  – povezuje zvučnu sliku pojedinih fonema s njihovim grafijskim oblikom u riječima i kratkim rečenicama  − piše velikim tiskanim slovima  − prepisuje rečenice, kraće tekstove sa zadatkom  − samostalno sastavlja kratak opisni tekst (iznosi bitna obilježja)  − opisuje predmet ili biće na temelju promatranja ili sjećanja  − poštuje pravopisnu normu  − razlikuje i samostalno stvara rečenice različite po komunikacijskoj funkciji, pravilno upotrebljava interpunkcijske znakove | − povezuje napisano slovo s glasom  − povezuje glasove i slova u slogove i cjelovitu riječ te riječi u rečenicu  − oblikuje kratke rečenice tiskanim slovima  − oblikuje kratak pisani tekst primjeren početnomu opismenjavanju |
| Napomena: | Ovladavanje ćiriličnim tiskanim slovima može biti odgođeno za drugi ili treći razred na temelju učiteljeve procjene. | |
| B. ČITAM I STVARAM | | |
| MJK OŠ B.1.1.  Učenik čita pjesme i kraće tekstove prilagođene tekstnoj situaciji i intonaciji standardnoga makedonskog jezika. | − odabire ponuđene književne/neknjiževne tekstove i čita ih s razumijevanjem prema vlastitome interesu  − ovladava intonacijom standardnoga makedonskog jezika  − prilagođava čitanje tekstnoj situaciji | − izražava svoj doživljaj teksta riječima, crtežom ili pokretom  − odabire tekstove među ponuđenima i čita tekstove prema vlastitome interesu; ovladava intonacijom standardnoga makedonskog jezika i prilagođava čitanje tekstnoj situaciji |
| MJK OŠ B.1.2.  Učenik razumije pročitani književni/neknjiževni tekst.  Priča o događajima iz svakodnevnoga života koji su u vezi s onima u tekstu. | − izražava svoja zapažanja, misli i osjećaje nakon slušanja/čitanja teksta i povezuje ih s vlastitim iskustvom  − objašnjava o čemu tekst govori i prepoznaje tekstne vrste prema obliku u skladu s jezičnim razvojem i dobi  − iznosi mišljenje o događaju i postupcima likova te ih uspoređuje s vlastitim postupcima i postupcima osoba koje ga okružuju | − stvara radove individualno, u paru ili u skupini  − izražava svoje misli i osjećaje nakon čitanja teksta  − usmeno odgovara na pitanja o sadržaju teksta i opisuje situacije iz svakodnevnoga života slične onima u tekstu |
| MJK OŠ B.1.3.  Učenik se stvaralački izražava prema vlastitome interesu i/ili sposobnostima. | − izražava se na standardnome makedonskom jeziku  − dramatizira tekstove i priprema se za izvedbu na standardnome makedonskom jeziku  − izražava se crtežom i pokretom prema vlastitome interesu i/ili sposobnostima  − sastavlja vlastiti razlikovni rječnik u koji unosi riječi na makedonskome i hrvatskome standardnom jeziku, ali i riječi zavičajnoga govora (ako postoje)  − uspoređuje svoj rječnik s rječnikom ostalih učenika radi bogaćenja vlastitoga vokabulara | − priča o događajima iz svakodnevnoga života koji su u vezi s onima u tekstu, individualno ili u skupini  − iskazuje svoje interese i/ili sposobnosti te prema tome odabire sudjelovanje u dramatizaciji tekstova i izvođenju kraćih igrokaza; ilustrira tekst |
| C. JA SAM – TRADICIJA I KULTURA | | |
| MJK OŠ C.1.1.  Učenik upoznaje tradiciju i običaje svoje obitelji i makedonskoga naroda.  Učenik razvija osjećaj pripadnosti svojoj kulturi i jeziku te poštovanje prema drugim kulturama. | − govori o sebi i svojoj obitelji  − govori o važnim obiteljskim proslavama, blagdanima (Božić, Uskrs, običaji, nacionalni blagdani) | − prepoznaje svoju ulogu i posebnost, posebnost drugih te interese i vrijednosti zajednice kojoj pripada i pridonosi |
| MJK OŠ C.1.2.  Učenik upoznaje makedonske dječje pjesme, brojalice. | − samostalno ili u skupini izvodi dječje pjesme, brojalice, napjeve, narodne igre i tradicionalne pjesme  − razlikuje tradicionalnu i modernu glazbu | − slušno opaža, glazbeno prepoznaje makedonsku glazbu  − glazbeni primjer izvodi samostalno i/ili u skupini |
| MJK OŠ C.1.3.  Učenik razvija zanimanje za tradicijske i kulturne vrednote svoga naroda.  Učenik likovno izražava tradiciju i kulturu na zadanu temu. | − prepoznaje likovne elemente makedonske narodne tradicije zavičaja te ih likovno interpretira različitim tehnikama  − koristi se različitim tehnikama, izrađuje tematske ukrase | − prepoznaje različite oblike umjetničkoga izražavanja  − izražava se likovnim jezikom unoseći kreativne elemente |
| 2. razred OŠ − 3 sata | | |
| A. RAZUMIJEM, GOVORIM, PIŠEM | | |
| MJK OŠ A.2.1.  Učenik razumije, govori i razgovara o temama iz svakodnevnoga života, izražava misli i osjećaje poštujući načela vođenja razgovora. | − razumije upute i odgovara na postavljena pitanja  − razgovara poštujući načela vođenja razgovora: započinje razgovor, sudjeluje, sluša sugovornika, okončava razgovor  − poštuje pravila uljudnoga obraćanja  − u kratkim crtama iznosi svoju ideju, tvrdnju, tumačenje  − uočava razlike između zavičajnoga govora i jezika kojim se služi u nastavi makedonskoga jezika i kulture  − pravilno intonira rečenice s različitim komunikacijskim funkcijama  − oblikuje jesne i niječne rečenice  − služi se riječima suprotnoga značenja | − razgovara i govori o temama iz svakodnevnoga života u skladu s vlastitim iskustvom i poštujući načela vođenja razgovora  − odgovara na pitanja cjelovitom rečenicom  − samostalno pripovijeda kratku priču prema nizu slika  − pažljivo sluša sugovornika, ne prekida ga u govorenju |
| MJK OŠ A.2.2.  Učenik razumije i govori kratke tekstove jednostavnih struktura u skladu s temom.  Opisuje na temelju promatranja i na temelju vlastitoga iskustva. | − prepričava kraći pripovjedni tekst  − svojim riječima prema planu opisuje predmet na osnovi neposrednoga promatranja  − opisuje lik prema planu opisa  − priča o zadanoj temi | − razumije slušni tekst, postavlja i odgovara na postavljena pitanja cjelovitom rečenicom  − oblikuje i govori kratke tekstove jednostavnih struktura u skladu s temom  − upotrebljava nove riječi koje je naučio kao dio svoga aktivnog rječnika |
| MJK OŠ A.2.3.  Učenik piše tiskanim latiničnim ili ćiriličnim slovima rečenice poštujući pravopisnu normu. Učenik oblikuje kratak pisani tekst. | − povezuje glasove i slova u riječ, a riječi u rečenicu  − piše velika i mala slova  − piše latiničnim ili ćiriličnim slovima  − točno prepisuje riječi i rečenice  − uči i usvaja nove riječi  − piše kratke rečenice jednostavne strukture  − samostalno piše kratak opisni tekst primjeren početnomu opismenjavanju  − piše kraću priču na temelju zadanih riječi  − poštuje pravopisnu normu | − prepisuje riječi i rečenice  − pazi na pisanje velikoga i maloga početnog slova  − oblikuje i piše jednostavne riječi i rečenice latiničnim ili ćiriličnim slovima  − primjenjuje pravopisnu normu primjereno stupnju svoga jezičnog razvoja |
| Napomena: | Ovladavanje ćiriličnim tiskanim slovima može biti odgođeno za treći razred na temelju učiteljeve procjene. | |
| B. ČITAM I STVARAM | | |
| MJK OŠ B.2.1.  Učenik čita s razumijevanjem književni/neknjiževni tekst. | − izražava svoja zapažanja, misli i osjećaje nakon slušanja/čitanja teksta i povezuje ih s vlastitim iskustvom  − pripovijeda o događajima iz svakodnevnoga života koji su u vezi s onima u tekstu  − odabire tekstove među ponuđenima i čita ih s razumijevanjem prema vlastitome interesu  − prepoznaje intonaciju standardnoga makedonskog jezik | − govori o čemu razmišlja i kako se osjeća nakon čitanja teksta  − izražava svoja zapažanja o pročitanome tekstu, navodi situacije iz svakodnevnoga života slične onima u tekstu |
| MJK OŠ B.2.2.  Učenik se stvaralački izražava prema vlastitome interesu i/ili sposobnostima potaknut tekstom. | − izražava misli, osjećaje, zapažanja nakon čitanja/slušanja književnoga teksta  − izražava se na standardnome jeziku  − dramatizira kraće tekstove i priprema se za izvedbu na standardnome makedonskom jeziku prema vlastitome interesu i/ili sposobnostima  − izražava se pokretom  − koristi se jezičnim vještinama i aktivnim rječnikom primjereno razvojnoj dobi  − razlikuje standardni makedonski jezik  − sastavlja vlastiti razlikovni rječnik u koji unosi riječi na makedonskome i hrvatskome standardnom jeziku, ali i riječi zavičajnoga govora (ako postoje)  − uspoređuje svoj rječnik s rječnikom ostalih učenika radi bogaćenja vlastitoga vokabulara | − koristi se jezičnim vještinama govorenja, aktivnim rječnikom i temeljnim znanjima  − iskazuje svoje interese i/ili sposobnosti te prema tome odabire sudjelovanje u dramatizaciji tekstova i izvođenju kraćih igrokaza  − ilustrira tekst |
| C. JA SAM – TRADICIJA I KULTURA | | |
| MJK OŠ C.2.1.  Učenik opisuje jezičnu raznolikost.  Učenik uočava sličnosti i razlike u kulturi.  Učenik izgrađuje svoj kulturni i nacionalni identitet. | − izdvaja i opisuje sličnosti i razlike uspoređujući svoju kulturu i način života svoje zemlje s kulturom i načinom života u matičnoj zemlji  − prepoznaje obilježja tradicije svoga naroda (Dan makedonskoga jezika, Božić, Uskrs, sv. Ćiril i Metod, sv. Kliment i Naum, Dan materinjega jezika…)  − prepoznaje elemente tradicionalne kuhinje  − njeguje običaje (Božić, Uskrs...) | − opisuje kulturne događaje i izdvaja događaje koji su mu zanimljivi  − interpretira dječje pjesme i igre  − razlikuje tradicijske instrumente  − nabraja neka tradicionalna jela |
| MJK OŠ C.2.2.  Učenik upoznaje motive iz tradicije i kulturne baštine.  Učenik uočava i koristi se pojedinim izvorima, izražavajući se o njima na kreativan način, služeći se različitim tehnikama. | − koristeći se različitim likovnim tehnikama, ilustrira priču, pjesmu, izražava vlastiti doživljaj teme  − izrađuje i oblikuje ukrasne i funkcionalne predmete od prirodnih materijala | − rabi različite likovne materijale i postupke  − dovršava tekst crtežom  − samostalno ili u skupini oblikuje strip |
| 3. razred OŠ − 3 sata | | |
| A. RAZUMIJEM, GOVORIM, PIŠEM | | |
| MJK OŠ A.3.1.  Učenik razumije, govori i razgovara u skladu sa zadanom ili odabranom temom.  Govori o temama iz svoga života i okružja cjelovitom rečenicom.  Izražava svoje misli, potrebe, osjećaje, sluša sugovornika. | − pristojno razgovara, sluša sugovornika, ne prekida ga u govorenju  − prilagođava intonaciju pri izgovaranju riječi, rečenica, iskaza, tvrdnji  − razlikuje dijalog od monologa, neformalni od formalnoga dijaloga  − tijekom razgovora o nekoj temi iznosi svoje tvrdnje, mišljenja, ideje, obrazlaže ih, sluša sugovornike i uvažava njihovo mišljenje  − upotrebljava nove riječi koje je naučio kao dio svoga aktivnog rječnika  − razlikuje zavičajni govor od standardnoga makedonskog jezika kojim se služi na nastavi Makedonskoga jezika i kulture te zavičajni govor zamjenjuje standardnim jezikom | − razgovara i govori o zadanoj temi poštujući kulturu govorenja i slušanja  − izražava svoje potrebe, misli i osjećaje  − u paru oblikuje dijaloge neformalne i formalne komunikacije |
| MJK OŠ A.3.2.  Učenik govori kraći (jednostavan) tekst.  Postavlja i odgovara na pitanja.  Prepričava slušni tekst. | − prepričava slušni tekst radi unapređenja svojih usmenih jezičnih vještina i sposobnosti  − sažeto prepričava pripovjedne tekstove, iznosi ključne elemente i slijedi tijek događaja  − opisuje lik: izgled, ponašanje  − opisuje prirodu na temelju neposrednoga promatranja  − sluša i procjenjuje govor u televizijskim i radijskim emisijama za djecu  − pripovijeda na zadanu temu ili slobodno odabrani događaj  − sažeto izvještava o prošlome događaju (izlet, posjet knjižnici...)  − koristi se sinonimima da bi izbjegao ponavljanje | − govori kratke tekstove  − služi se riječima i rečenicama u skladu sa situacijom i temom  − opisuje osobe, prostor, ključne događaje |
| MJK OŠ A.3.3.  Učenik piše vođenim pisanjem riječi, rečenice te jednostavne tekstove u skladu s temom.  Učenik piše različite jednostavne tekstove: čestitka, razglednica.  Učenik primjenjuje pravopisnu normu u skladu sa stupnjem jezičnoga razvoja. | − razlikuje pojmove na primjerima: glas, slovo, slog, riječ, rečenica i tekst  − piše tiskanim ćiriličnim slovima  − primjenjuje usvojenu pravopisnu normu  − piše jasnim i točno oblikovanim rečenicama, oblikuje raznovrsne sintaktičke konstrukcije  − piše vođenim pisanjem prema kompozicijskome planu  − piše kratak pripovjedni tekst o zadanoj ili samostalno odabranoj temi; jasno strukturira tekst  − sastavlja opisni tekst: opis lika (izgled, ponašanje, karakter), opis prirode; jasno strukturira tekst  − oblikuje vijest ili obavijest o nekome događaju  − samostalno piše čestitke, razglednice, pismo; adresira ih  − piše veliko početno slovo u imenima iz svoga okružja: naseljenih mjesta, voda, knjiga  − služi se sinonimima  − u pisanju rastavlja riječi na slogove na kraju retka | − piše kratke tekstove jednostavnih struktura o zadanoj ili slobodno odabranoj temi  − grafički strukturira tekst poštujući pravopisnu normu primjereno stupnju jezičnoga razvoja  − prepoznaje i izdvaja riječi koje se rimuju |
| B. ČITAM I STVARAM | | |
| MJK OŠ B.3.1.  Učenik sluša/čita s razumijevanjem književni/neknjiževni tekst.  Izražava svoja zapažanja nakon slušanja/čitanja teksta i povezuje ih s vlastitim iskustvom.  Prepoznaje tekst prema obliku, vrsti i sadržaju. | − izriče i objašnjava svoja zapažanja, misli i osjećaje nakon slušanja/čitanja teksta te povezuje sadržaj i temu s vlastitim iskustvom  − izražava sadržaj i svoj doživljaj teksta riječima, crtežom i/ili pokretom  − odabire književne i neknjiževne tekstove među ponuđenima i čita ih s razumijevanjem prema vlastitome interesu  − služi se osnovnim elementima dobre dikcije standardnoga makedonskog jezika te prilagođava čitanje tekstnoj situaciji | − iskazuje svoje misli i zapažanja o pročitanome tekstu te povezuje sadržaj i temu s vlastitim iskustvom  − postavlja i odgovara na pitanja o tekstu  − ovladava elementima dobre dikcije standardnoga makedonskog jezika |
| MJK OŠ B.3.2.  Učenik se stvaralački izražava prema vlastitome interesu i/ili sposobnostima.  Radi na temu koja mu je bliska, koristi se jezičnim vještinama, aktivnim rječnikom i temeljnim znanjima samostalno, u paru ili skupini. | − izražava se na standardnome jeziku  − dramatizira tekstove i priprema se za izvedbu na standardnome jeziku prema vlastitome interesu i/ili sposobnostima  − izražava se pokretom i/ili crtežom  − koristi se jezičnim vještinama i aktivnim rječnikom standardnoga jezika i zavičajnoga govora  − piše kraće sastavke na standardnome jeziku  − proširuje svoj razlikovni rječnik u koji unosi riječi na makedonskome i hrvatskome standardnom jeziku, ali i na zavičajnome govoru (ako postoji)  − koristi se svojim rječnikom prema potrebi  − uspoređuje svoj rječnik s rječnikom ostalih učenika radi bogaćenja vlastitoga leksika | − iskazuje svoje interese i/ili sposobnosti te prema tome odabire sudjelovanje u dramatizaciji tekstova i izvođenju kraćih igrokaza  − ilustrira tekst i crta strip na osnovi pročitanoga teksta  − piše kraće sastavke na makedonskome jeziku |
| C. JA SAM – TRADICIJA I KULTURA | | |
| MJK OŠ C.3.1.  Učenik upoznaje i postaje svjestan svoje nacionalne pripadnosti.  Učenik uočava različitost osoba, njihovu važnost i važnost očuvanja zavičajne, odnosno nacionalne baštine. | − opisuje sličnosti i razlike uspoređujući makedonski jezik i kulturu s jezikom kojim je okružen  − demonstrira narodne običaje tijekom proslave blagdana  − izrađuje i izlaže svoj rad (plakat, prezentaciju, ilustraciju, likovni rad, praktični rad...) u različitim tehnikama, uključujući digitalne | − opisuje ulogu i utjecaj posebnosti zavičaja te daje primjer utjecaja pojedinca na očuvanje baštine |
| MJK OŠ C.3.2.  Učenik se sa zanimanjem odnosi prema umjetnosti, kulturi i kulturnoj baštini.  Učenik uočava sličnosti i razlike između nacionalne kulture i života i zemlje u kojoj živi. | − opisuje sličnosti i razlike uspoređujući svoju kulturu i način života s kulturom i načinom života kojima je okružen u matičnoj zemlji  − uspoređuje narodne običaje, odijevanje  − ilustrira i likovno oblikuje priče i legende iz svoje nacionalne kulture  − izrađuje elemente domaće radinosti  − prepoznaje naziv skladbe tradicijske pjesme  − izvodi glazbeni napjev | − poznaje svoju nacionalnu kulturu i tradiciju  − oblikuje likovno rješenje na temu priče ili legende  − izrađuje elemente domaće radinosti  − prepoznaje skladbu te izvodi glazbeni napjev ili igru/kolo |
| 4. razred OŠ − 3 sata | | |
| A. RAZUMIJEM, GOVORIM, PIŠEM | | |
| MJK OŠ A.4.1.  Učenik razumije i raspravlja o zadanoj ili slobodno odabranoj temi poštujući načela vođenja razgovora.  Iznosi i obrazlaže svoje mišljenje. | − razlikuje makedonski književni jezik (standardni/književni jezik kojim se govori u školi, kojim su napisane knjige, novine) od zavičajnoga govora  − sudjeluje u spontanoj raspravi i iskazuje svoje ideje, zapažanja  − ciljano i svrhovito razgovara poštujući usvojena načela vođenja razgovora  − iznosi i obrazlaže ideju, brani mišljenje, objašnjava tvrdnju primjereno dobi, uvažavajući sugovornika i poštujući pravo na različito mišljenje  − objašnjava i primjenjuje različita značenja riječi (višeznačnost) i izraza u govornim situacijama  − izdvaja nepoznate riječi, pretpostavlja njihovo značenje na temelju konteksta i provjerava pretpostavljeno značenje s učiteljem i drugim učenicima | − slušajući, izdvaja bitne podatke iz teksta prema unaprijed dobivenim smjernicama, pitanjima ili uputi  − postavlja pitanja različitih tipova (pitanja da/ne, pitanja tko/što, pitanja gdje/kako/kada, pitanje zašto) u vezi sa slušanim sadržajem |
| MJK OŠ A.4.2.  Učenik govori i prepričava kratke tekstove jednostavnih struktura usklađene sa svrhom govorenja.  Učenik opisuje predmete, likove, pojave i odnose među njima. | − razlikuje različite svrhe govorenja: predstavljanje, zahvale, čestitanja, isprike, prijedlozi  − sažeto prepričava pripovjedne i obavijesne tekstove, kazališne predstave za djecu  − poštuje kronološki slijed događaja izdvajajući ključne događaje i informacije  − opisuje predmete, likove, pojave i odnose među njima  − samostalno izlaže na temelju zadanoga istraživanja  − sluša i procjenjuje govor u televizijskim i radijskim emisijama za djecu  − određuje značenje nepoznatih riječi na osnovi konteksta u kojemu se koriste | − govori kratke tekstove jednostavnih struktura u skladu sa svrhom govorenja  − prepričava tekst na temelju bilježaka  − razgovijetno govori i točno intonira rečenice |
| MJK OŠ A.4.3.  Učenik piše vođenim pisanjem tekstove jednostavne strukture u skladu sa svrhom.  Učenik primjenjuje pravopisnu normu primjereno stupnju jezičnoga razvoja. | − piše tiskanim/pisanim ćiriličnim slovima  − primjenjuje usvojenu pravopisnu normu  − piše cjelovitim i jasnim rečenicama, varira jezični izraz (red riječi u rečenici, vrste i duljinu rečenice)  − sastavlja opis složenijih odnosa među stvarima, bićima, pojavama; jasno strukturira tekst  − piše pripovjedni tekst prema planu i samostalno odabranoj temi jasno raspoređujući sadržaj (uvod, zaplet, rasplet) i odlomke  − izvještava o sebi, piše kratak autobiografski tekst  – odgovara na postavljena jednostavna pitanja  – točno piše nazive dana u tjednu, nazive mjeseci i brojeve  – točno rabi dvotočku i zarez u nabrajanju | − piše kratke tekstove jednostavnih struktura u skladu sa svrhom i primateljem  − piše različite jednostavne tekstove: čestitka, e-poruka, vijest, vremenska prognoza, pozivnica, razglednica |
| Napomena: | Ovladavanje ćiriličnim pisanim slovima može biti odgođeno za kasnije na temelju učiteljeve procjene. | |
| B. ČITAM I STVARAM | | |
| MJK OŠ B.4.1.  Učenik čita s razumijevanjem književni/neknjiževni tekst.  Učenik izražava vlastito mišljenje o događajima u tekstu i postupcima likova služeći se tekstom. | − uočava različite stavove i vrijednosti u tekstu i uspoređuje ih s vlastitim iskustvom  − odabire tekstove za razvijanje čitalačkih navika i čita ih s razumijevanjem prema vlastitome interesu  − objašnjava razloge zbog kojih mu se neki tekst sviđa ili ne sviđa nudeći konkretan primjer iz teksta  − prepoznaje glavne ideje teksta i povezuje ih sa stvarnošću  − objašnjava razloge vlastitoga odabira teksta za čitanje i izražava svoje mišljenje o pročitanome te preporučuje tekstove za čitanje | − iskazuje i objašnjava svoje misli i zapažanja o pročitanome tekstu i povezuje sadržaj, temu i motive s vlastitim iskustvom  − odabire tekstove za čitanje prema interesu te objašnjava razloge vlastitoga izbora  − izdvaja sadržaje koji promiču pozitivne vrijednosti  − izražava sadržaj i svoj doživljaj teksta riječima, crtežom i/ili pokretom |
| MJK OŠ B.4.2.  Učenik se stvaralački izražava prema vlastitome interesu i/ili sposobnostima potaknut tekstom.  Učenik iz teksta izdvaja važne podatke koristeći se različitim izvorima primjerenima dobi. | − služi se standardnim jezikom  − dramatizira tekstove prema vlastitome interesu i/ili sposobnostima  − izražava doživljaj o tekstu  − koristi se jezičnim vještinama i aktivnim rječnikom makedonskoga jezika primjereno dobi  − piše kraće pjesme i sastavke na standardnome makedonskom jeziku  − prikuplja vlastite uratke u radnu mapu prateći vlastiti napredak  − proširuje svoj razlikovni rječnik u koji unosi riječi na makedonskome i hrvatskome standardnom jeziku, ali i na zavičajnome govoru (ako postoji)  − uspoređuje svoj rječnik s rječnikom ostalih učenika radi bogaćenja vlastitoga leksika  − razlikuje neknjiževne riječi od jezičnoga standarda  − upotrebljava podatke u različite svrhe: proširuje sadržaje učenja, priprema se za pisanje pisanim slovima | − iskazuje svoje interese i/ili sposobnosti te prema tome odabire sudjelovanje u dramatizaciji tekstova i izvođenju kraćih igrokaza  − ilustrira tekst i crta strip  − piše kraće sastavke i pjesme na makedonskome jeziku  − oblikuje radove u kojima dolazi do izražaja kreativnost i samostalnost na temelju vlastitih sposobnosti i jezičnih vještina  − dolazi do podataka kombinirajući različite izvore: tiskani izvori, audiozapisi i videozapisi te digitalni izvori |
| C. JA SAM – TRADICIJA I KULTURA | | |
| MJK OŠ C.4.1.  Učenik opisuje ulogu i utjecaj posebnosti zavičaja.  Određuje položaj i obilježja Makedonije. | − opisuje oblik granice i državne simbole Hrvatske i Makedonije (himna, zastava, grb)  − imenuje i pokazuje na zemljovidu najznačajnija mjesta i kulturno-povijesne spomenike  − imenuje, opisuje i uspoređuje izgled svoga zavičaja s nekim reljefima u Makedoniji | − koristi se različitim izvorima informacija  − objašnjava položaj Hrvatske i Makedonije, snalazi se na zemljovidu  − objašnjava što prikazuje određeni simbol i njegovo značenje |
| MJK OŠ C.4.2.  Učenik razvija stav o očuvanju zavičajne baštine te svjesnost o nacionalnoj pripadnosti. | − razgovara i iznosi stavove o pripadnosti svomu narodu  − izvodi himnu i interpretira pjesme povezane s blagdanima  − opisuje najvažnije narodne običaje i najpoznatije osobe  − izdvaja događaje iz povijesti zavičaja  − imenuje zaštićena područja svoga zavičaja  − likovno oblikuje rad na zadanu temu koristeći se različitim tehnikama i materijalima | − prepoznaje i izvodi glazbeno-izražajne elemente skladbe  − iskazuje osobne doživljaje i dojmove u interpretaciji himne i pjesme povezane s blagdanima  − oblikuje likovni rad na zadanu temu |
| 5. razred OŠ − 3 sata | | |
| A. RAZUMIJEM, GOVORIM, PIŠEM | | |
| MJK OŠ A.5.1.  Učenik razumije tekst i razgovara o zadanoj temi.  Raspravlja o zadanoj ili slobodno odabranoj temi. | − raspravlja, izlaže ideju i brani stav  − služi se riječima u osnovnome i prenesenome značenju  − u razgovoru/izlaganju služi se riječima iz razlikovnoga rječnika  − služi se sinonimima  − poštuje pravila komunikacijskoga bontona  − uočava važnost jezika za očuvanje identiteta | − iskazuje svoje misli i zapažanja te povezuje sadržaj i temu s vlastitim iskustvom  − raspravlja o svakodnevnim događajima i svojim interesima, primjenjuje vještine aktivnoga slušanja te poštuje pravila komunikacijskoga bontona |
| MJK OŠ A.5.2.  Učenik govori i pripovijeda kratke tekstove u skladu s temom.  Učenik razgovara o pročitanome tekstu. | − primjenjuje različite govorne činove: zahtjev, isprika, zahvala i poziv  − razgovara radi razmjene informacija  − pripovijeda kronološki nižući događaje  − razgovijetno govori i točno intonira rečenice  – prepoznaje obilježja poetskih tekstova: stih, strofa, ritam, zvučnost, slikovitost, ponavljanje u stihu, pjesničke slike | − učenik govori o pročitanim i slušanim tekstovima u skladu s interesima, potrebama i vlastitim iskustvom  − razgovara o pročitanome tekstu s učiteljem i drugim učenicima iznoseći doživljaj i mišljenje |
| MJK OŠ A.5.3.  Učenik piše i sastavlja tekstove jednostavnije strukture u skladu sa svrhom te primjenjuje pravopisnu normu primjereno stupnju jezičnoga razvoja.  Učenik povezuje riječi u rečenice, a rečenice u tekst. | − primjenjuje usvojenu pravopisnu normu  − piše tekst prema planu pisanja  − sastavlja opis prema zadanoj temi (osoba, prostor)  − izdvaja naslov, piše u skladu s temom  − piše pismo (službeno, osobno)  − oblikuje izjavnu, upitnu i uskličnu rečenicu; jesnu i niječnu rečenicu  − piše veliko početno slovo: prva riječ u rečenici, imena i prezimena ljudi, adresa stanovanja, imena naseljenih mjesta u užemu okružju  − povezuje riječi i rečenice u logičku cjelinu | − upotrebljava riječi i rečenice u skladu s komunikacijskom situacijom  − piše tekstove poštujući pravopisnu normu  − piše u skladu s usvojenim pravopisnim pravilima  − piše velika i mala početna slova  − povezuje riječi i rečenice u tekst |
| B. ČITAM I STVARAM | | |
| MJK OŠ B.5.1.  Učenik sluša/čita s razumijevanjem književni/neknjiževni tekst.  Učenik prosuđuje književni/neknjiževni tekst na temelju iskustva o svijetu oko sebe. | − obrazlaže vlastiti neposredni doživljaj književnoga/ neknjiževnoga teksta i povezuje ga sa svijetom oko sebe  − uočava i objašnjava ideje i problematiku u vezi s pročitanim tekstom  − uspoređuje vlastito mišljenje o tekstu s mišljenjima drugih | − opisuje vlastiti doživljaj teksta, povezuje ga sa svijetom oko sebe i uspoređuje ga s mišljenjima drugih učenika |
| MJK OŠ B.5.2.  Učenik se stvaralački izražava prema vlastitome interesu i/ili sposobnostima.  Učenik uočava odlomke teksta i prepoznaje uvod, središnji dio i završetak. | − istražuje i izražava se o temi koja mu je bliska usmenim spontanim govorom  − dramatizira tekstove na standardnome makedonskom jeziku prema vlastitome interesu; osmišljava scenografiju  − izražava se pokretom i plesom  − koristi se jezičnim vještinama i aktivnim rječnikom makedonskoga standardnog jezika i zavičajnoga govora u pisanju kraćih pjesama i sastavaka  − dopunjava svoj razlikovni rječnik u koji unosi riječi na makedonskome i hrvatskome standardnom jeziku, ali i na zavičajnome govoru  − uspoređuje svoj rječnik s rječnikom ostalih učenika radi bogaćenja vlastitoga leksika  − razlikuje neknjiževne riječi od jezičnoga standarda prepoznajući ih kao jednakovrijedne iako funkcionalno drukčije  − prepoznaje početak, središnji dio i završetak teksta | − iskazuje svoje interese i/ili sposobnosti te prema tome odabire sudjelovanje u dramatizaciji tekstova i izvođenju kraćih igrokaza  − ilustrira tekst i crta strip  − piše kraće sastavke i pjesme na makedonskome jeziku  − uočava dijelove teksta |
| C. JA SAM – TRADICIJA I KULTURA | | |
| MJK OŠ C.5.1.  Učenik istražuje različite kulturne čimbenike u oblikovanju vlastitoga identiteta i njeguje pozitivan odnos prema makedonskoj kulturnoj baštini te prema drugim kulturama.  Učenik opisuje značenje pojmova kultura i baština. | − prikuplja tekstove, priče, legende, slikovni materijal i sl. iz različitih izvora te stvara mape i zbirke prikupljenoga materijala  − od prikupljenoga materijala odabire teme iz povijesti Makedonaca (prapovijesno i antičko doba na prostoru današnje Makedonije i Hrvatske, nalazišta i lokaliteti na području Makedonije i Hrvatske te doseljavanje Slavena) koje predstavlja u obliku malih projekata | − povezuje prikupljene informacije, opisuje slikovni materijal te provodi vlastiti mali projekt; na temelju prikupljenoga materijala donosi zaključke o svome identitetu i rad predstavlja ostalim učenicima  − prepoznaje značenje pojmova kultura i baština i povezuje ih sa svakodnevnim životom i običajima koji su mu poznati |
| MJK OŠ C.5.2.  Učenik istražuje i uspoređuje različita obilježja geografskoga prostora Makedonije. | − pretražuje različite izvore i prikuplja informacije o glavnome gradu i regijama  − opisuje položaj i način života pojedinih društvenih skupina | − opisuje položaj Makedonije i Hrvatske  − izdvaja i pokazuje na zemljovidu prirodno-geografske regije Makedonije |
| MJK OŠ C.5.3.  Učenik upoznaje umjetnička i tradicijska djela glazbene i likovne umjetnosti. | − prepoznaje i razlikuje zvučne značajke folklorne glazbe  − izrađuje plakat/prezentaciju, digitalnu animaciju i izlaže o glazbenome ili likovnome umjetniku te iznosi svoje mišljenje  − upoznaje elemente makedonskih narodnih nošnji | − prepoznaje kontekst izvedbe tradicijske glazbe, razlikuje vokalnu i instrumentalnu tradiciju, prepoznaje karakteristična glazbala po izgledu i obilježju tona  − prepoznaje djelo likovne umjetnosti |
| 6. razred OŠ − 3 sata | | |
| A. RAZUMIJEM, GOVORIM, PIŠEM | | |
| MJK OŠ A.6.1.  Učenik sluša i razumije tekst.  Učenik prepričava te izdvaja ključne riječi prema smjernicama i uputama. | − razumije cjelovit sadržaj slušanoga teksta  − razumije upute i odgovara na pitanja  − sluša i razumije pročitane, ispričane ili izgovorene tekstove  − o slušanome tekstu vodi kratke bilješke prema uputama  − prepričava kraći slušani tekst služeći se bilješkama  − slušajući tekst, zapisuje nepoznate riječi  − uočava u sadržajima poučavanja događaje u prošlosti, sadašnjosti i budućnosti | − sluša, razumije i prepričava kratki tekst; izdvaja ključne riječi  − uočava događaje u prošlosti, sadašnjosti i budućnosti |
| MJK OŠ A.6.2.  Učenik oblikuje i govori tekstove jednostavnih pripovjednih i opisnih struktura u skladu s temom i prema smjernicama.  Učenik pripovijeda kronološki nižući događaje. | − razlikuje različite svrhe govorenje: osobna, obrazovna i javna  − sažeto prepričava  − opisuje, pripovijeda, izvještava s različitih točaka gledišta  − poštuje kronološki slijed događaja izdvajajući ključne događaje i informacije  − opisuje predmete, likove, pojave i odnose među njima  − pripovijeda na zadanu temu ili po vlastitome izboru  − drži se teme  − određuje značenje nepoznatih riječi i frazeologizama na osnovi konteksta u kojemu se rabe  − služi se riječima i izrazima u osnovnome i prenesenome značenju | − oblikuje i govori kratke tekstove jednostavnih struktura u skladu sa svrhom govorenja  − pripovijeda kronološki nižući događaje |
| MJK OŠ A.6.3.  Učenik piše tekstove jednostavnih pripovjednih i opisnih struktura u skladu s temom i prema smjernicama.  Učenik piše i oblikuje tekstove primjenjujući pravopisnu normu.  Učenik uočava jezične razlike u formalnim i neformalnim komunikacijskim situacijama. | − piše opisni tekst (subjektivan i objektivan)  − piše jasnim, cjelovitim, točno oblikovanim rečenicama  − jasno strukturira tekst (uvodni, središnji i završni dio)  − primjenjuje pravopisnu normu  − služi se fondom riječi primjereno za svoju dob  − piše obavijesti i kraće izvještaje o školskim događajima  − uočava razliku između razgovora kod kuće (neformalno) i razgovora u školi (formalno) | − oblikuje i piše tekstove primjenjujući pravopisnu normu  − služi se novim riječima koje je čuo ili pročitao istražujući o temi  − uočava i prepoznaje riječi razgovornoga i standardnoga makedonskog jezika |
| B. ČITAM I STVARAM | | |
| MJK OŠ B.6.1.  Učenik iskazuje doživljaj teksta (zadanoga ili samostalno odabranoga).  Učenik razlikuje medije primjerene svojoj dobi i interesima. | − povezuje i obrazlaže vlastita iskustva i stavove te ih uspoređuje s onima u književnome/ neknjiževnome tekstu  − obrazlaže značenje odabranoga književnog/neknjiževnog teksta i povezuje ga s vlastitim iskustvom  − preporučuje tekst drugim učenicima  − pretražuje mrežne portale na poveznicama koje dobiva od učitelja  − uspoređuje tekstove iz različitih medija i izdvaja temeljne sličnosti i razlike | − iskazuje doživljaj teksta, povezuje i obrazlaže vlastita iskustva i stavove te ih uspoređuje s onima u tekstu  − uočava svrhu teksta, obrazlaže razloge vlastitoga odabira teksta  − uočava sličnosti i razlike između teksta, predstave, filma, radijske i televizijske emisije |
| MJK OŠ B.6.2.  Učenik se stvaralački izražava prema vlastitome interesu i/ili sposobnostima.  Učenik obrazlaže doživljaj teksta, objašnjava uočene ideje povezujući tekst sa svijetom oko sebe. | − koristi se jezičnim vještinama i aktivnim rječnikom makedonskoga jezika primjereno dobi  − dramatizira tekstove i osmišljava scenografiju  − piše kraće pjesme i sastavke na standardnome makedonskom jeziku  − dopunjava svoj razlikovni rječnik u koji unosi riječi na makedonskome i hrvatskome standardnom jeziku  − uspoređuje svoj rječnik s rječnikom ostalih učenika radi bogaćenja vlastitoga leksika  − razlikuje neknjiževne riječi od jezičnoga standarda prepoznajući da su jednakovrijedne  − komentira i obrazlaže vlastito razumijevanje teksta  − izdvaja sadržaje koji promiču pozitivne vrijednosti  − uočava različite svrhe čitanja (učenje, užitak, informiranje i sl.) | − iskazuje svoje interese i/ili sposobnosti te prema tome odabire sudjelovanje u dramatizaciji tekstova, osmišljavanju scenografije i izvođenju kraćih igrokaza  − ilustrira tekst i crta strip  − piše kraće pjesme i sastavke na makedonskome jeziku  − izražava doživljaj teksta  − uočava svrhe čitanja |
| C. JA SAM – TRADICIJA I KULTURA | | |
| MJK OŠ C.6.1.  Učenik uočava i opisuje prirodno-geografska i društveno-geografska obilježja Makedonije. | − opisuje određenu povijesnu ličnost, iznosi svoje spoznaje te tumači razloge njezine važnosti danas  − provodi učeničke projekte o zanimljivostima Makedonije  − uspoređuje i opisuje geografska obilježja Makedonije  − analizira podatke prikupljene istraživanjem na zadanu povijesnu temu  − izlaže svoj rad o povijesnim i geografskim obilježjima Makedonije | − odabire povijesnu/geografsku temu, opisuje povijesni razvoj makedonske države i važnost pojedinih povijesnih ličnosti / geografska obilježja  − svoj rad izlaže samostalno ili u skupini |
| MJK OŠ C.6.2.  Učenik istražuje djela kulturne baštine i tradicije važna u kulturi makedonskoga naroda. | − opisuje značajke pojedinoga glazbenog djela i iznosi svoj dojam i mišljenje  − promatra, istražuje i opisuje likovna ostvarenja makedonske kulturne baštine  − izlaže rad o odabranome djelu te iznosi mišljenje o njegovim značajkama  − izvodi jednostavnije oblike plesnih struktura makedonskih narodnih i modernih plesova s pjevanjem i oblikuje nove plesne strukture samostalno ili u skupini | − prepoznaje djela makedonske kulturne baštine te uočava osnovne značajke  − izvodi jednostavnije oblike plesnih struktura makedonskih narodnih i modernih plesova s pjevanjem |
| 7. razred OŠ − 3 sata | | |
| A. RAZUMIJEM, GOVORIM, PIŠEM | | |
| MJK OŠ A.7.1.  Učenik razumije srednje duge tekstove.  Učenik reproducira i tumači kratke i jednostavne tekstove poznate tematike. | − razgovara o zadanoj temi  − drži se teme i osnovne ideje koju potkrepljuje odgovarajućim detaljima  − organizira govor prema trodijelnoj strukturi: uvod, središnji dio i završetak  − služi se primjerenim riječima, sintagmama i rečenicama odabirući odgovarajući stil u skladu s komunikacijskom situacijom i temom  − sudjeluje u organiziranoj ili spontanoj raspravi  − primjereno komunikacijskoj situaciji sluša i govori  − uočava važnost i primjereno rabi elemente neverbalne komunikacije  − poštuje društveno prihvatljiva pravila uljudne komunikacije u različitim komunikacijskim situacijama  − izlaže vlastito mišljenje i brani ideju  − prepoznaje pjesničke slike, uočava personifikaciju i onomatopeju u književnome tekstu | − razumije srednje dug tekst poznate tematike  − uz povremenu pomoć prepričava kratke tekstove  − sluša uputu i postupa prema njoj  − odgovara na pitanja, uglavnom cjelovitom rečenicom  − obrazlaže vlastito mišljenje |
| MJK OŠ A.7.2.  Učenik govori i sudjeluje u neplaniranome i planiranome kratkom razgovoru.  Učenik pripovijeda događaje. | – postavlja pitanja i odgovara na njih koristeći se prikladnim morfosintaktičkim strukturama  – sudjeluje u kratkim i jednostavnim vođenim i improviziranim dijalozima i igrama uloga  – sudjeluje u neplaniranome razgovoru poznate tematike  – prepoznaje književnost kao umjetnost riječi  – govori primjereno komunikacijskoj situaciji | − uz povremenu pomoć sudjeluje u kratkome razgovoru  – pripovijeda kronološki nižući događaje  – razgovara radi razmjene informacija |
| MJK OŠ A.7.3.  Učenik piše tekstove strukturirajući ih s obzirom na vrstu teksta.  Učenik piše i oblikuje tekstove u skladu s temom i planom pisanja. | − piše tekst prema planu pisanja  − piše jasnim i cjelovitim rečenicama  − služi se fondom riječi primjereno dobi  − poštuje pravopisna pravila  − piše bilješke o temi  − pripovijeda kronološki nižući događaje i povezujući rečenice tako da sljedeća proizlazi iz prethodne  − ispravlja svoj tekst, kritički čita napisano, popravlja tekst i ispravlja pogreške | − oblikuje i piše tekstove u skladu s temom i planom pisanja  − izražava svoj doživljaj dijela teksta ili teksta u cjelini riječima, crtežom ili pokretom |
| B. ČITAM I STVARAM | | |
| MJK OŠ B.7.1.  Učenik objašnjava svoja zapažanja, misli i osjećaje nakon čitanja/slušanja književnoga teksta.  Učenik povezuje sadržaj i temu s vlastitim iskustvom.  Učenik tumači književni/ neknjiževni tekst na temelju vlastitoga čitateljskog iskustva. | − izriče doživljaj nakon slušanja/čitanja teksta  − tumači književni/neknjiževni tekst na temelju vlastitoga čitateljskog iskustva primjenjujući književnoteorijska znanja  − svoj doživljaj teksta uspoređuje s doživljajima drugih učenika i učitelja  − objašnjava utjecaj teksta na stvaranje mišljenja o sebi i drugima  − obrazlaže vlastiti izbor književnih i neknjiževnih tekstova za čitanje i primjenjuje znanja s obzirom na tematiku, likove i način izlaganja  − u slušanim/čitanim tekstovima uočava etičke vrijednosti i o njima zauzima stav  − zastupa vlastito mišljenje i poštuje mišljenja drugih | − tumači tekst i otkriva njegovo značenje s obzirom na žanrovska obilježja i vlastito čitateljsko iskustvo  − objašnjava vlastiti izbor teksta s obzirom na tematiku i likove  − izražava mišljenje o postupcima likova i uspoređuje njihove postupke s vlastitim postupcima i postupcima osoba koje ga okružuju |
| MJK OŠ B.7.2.  Učenik se stvaralački izražava prema vlastitome interesu i/ili sposobnostima. | − dramatizira tekstove i priprema se za izvedbu na standardnome makedonskom jeziku; osmišljava scenografiju  − izražava se pokretom prema vlastitome interesu potaknut različitim iskustvima i doživljajima  − služi se govornim vrednotama i aktivnim rječnikom makedonskoga standardnog jezika i zavičajnoga govora  − dopunjava svoj razlikovni rječnik u koji unosi riječi na makedonskome i hrvatskome standardnom jeziku  – uočava kako stavovi i vrijednosti u književnim tekstovima utječu na čitatelje, uspoređuje ih s vlastitim stavovima i vrijednostima | − iskazuje svoje interese i/ili sposobnosti te prema tome odabire sudjelovanje u dramatizaciji tekstova, osmišljavanju scenografije i izvođenju kraćih igrokaza  − ilustrira tekst i crta strip  − piše pjesme i sastavke na makedonskome jeziku |
| C. JA SAM – TRADICIJA I KULTURA | | |
| MJK OŠ C.7.1.  Učenik izgrađuje pozitivan stav o važnosti nasljeđa i vlastitoga identiteta kao makedonskoga, europskoga građanina i građanina svijeta iskazujući poštovanje prema drugima i drukčijima.  Učenik navodi sličnosti i razlike među različitim kulturama i opisuje raznolikost kulturnoga nasljeđa. | − raspravlja o važnosti identiteta Makedonaca  – obilježava posebne datume, dane, makedonske blagdane i praznike te ih usvaja kao dio vlastite kulture razvijajući svijest o svome makedonskom podrijetlu  − izvještava o obilježjima makedonskih običaja te ih uspoređuje s hrvatskim običajima i običajima drugih kultura  − promatra i opisuje arhitekturu i značenje kulturno-povijesnih spomenika Makedonije  − izdvaja, opisuje i povezuje povijesna razdoblja u razvoju makedonske države | − navodi i imenuje sličnosti i razlike pojedinih kultura  − opisuje raznolikost kulturnoga nasljeđa i važnost očuvanja nacionalne kulture  − izdvaja sličnosti i razlike uspoređujući svoju kulturu s kulturom učenika kojima je okružen  − pronalazi i kombinira podatke iz različitih izvora primjerenih dobi  − izrađuje plakat/prezentaciju, digitalnu animaciju, izlaže i predstavlja svoj rad |
|  | − opisuje važne bitke i događaje u povijesti Makedonije  − izdvaja i opisuje važnost makedonskih velikana (glumci, znanstvenici, sportaši)  – iz različitih multimedijskih izvora izdvaja važne činjenice o Makedoniji, makedonskoj kulturi i kulturnoj baštini, o demografskim i gospodarskim posebnostima, o važnim događajima i osobama iz makedonske povijesti te o djelima i osobama makedonske likovne i glazbene umjetnosti |  |
| MJK OŠ C.7.2.  Učenik upoznaje i istražuje primjere umjetničke glazbe i likovne umjetnosti, prilagođava i upotrebljava osnovne tehnike kreativnoga izražavanja. | – vokalno izvodi autorske i tradicijske makedonske pjesme  – aktivno sudjeluje u zajedničkoj izvedbi (predstavi, priredbi), usklađuje vlastitu izvedbu s izvedbama drugih, obogaćuje izvođenje i vrednuje izvedbu  – izvodi jednostavnije oblike plesnih struktura makedonskih narodnih i modernih plesova s pjevanjem i oblikuje nove plesne strukture samostalno ili u skupini  – likovno se izražava u različitim likovnim tehnikama i/ili medijskom tehnologijom (digitalni fotoaparat, pametni telefon i sl. te programi za obradu fotografija, montažu i obradu videozapisa) | − učenik se uključuje i aktivno sudjeluje u aktivnostima; uspoređuje klasičnu, tradicijsku i popularnu glazbu  − sudjeluje u zajedničkoj izvedbi (predstavi, priredbi)  − likovno izražava svoju kulturnu baštinu |
| 8. razred OŠ − 3 sata | | |
| A. RAZUMIJEM, GOVORIM, PIŠEM | | |
| MJK OŠ A.8.1.  Učenik razumije, reproducira i tumači srednje duge i jednostavne tekstove poznate tematike u skladu s interesima, potrebama i iskustvom. | – razumije srednje dug i jednostavan slušani, pisani i audiovizualni tekst poznate tematike  – prepoznaje glavnu misao, izdvaja informacije u srednje dugome jednostavnom i prilagođenom tekstu  – razumije jednostavne sadržaje u tradicionalnim i suvremenim medijima  – planira, oblikuje i govori kratke i jednostavne tekstove o poznatim temama  – opisuje poznate situacije, radnje i odnose, prepričava događaje  – pripovijeda kronološki nižući događaje  – opširnije izvještava o poznatim temama  – razlikuje različite svrhe govorenja: osobna i javna  – razgovara radi razmjene informacija  – razgovijetno govori i točno intonira rečenice  – razlikuje pripovjedne tehnike: pripovijedanje o događajima, opisivanje, dijalog | − učenik razumije, govori i razgovara o pročitanim i slušanim tekstovima u skladu s interesima, potrebama i iskustvom  − prikladno povezuje i uspoređuje informacije i ideje iz tekstova sa svojim znanjem, iskustvom i drugim tekstovima  − uočava i tumači autorovo gledište i namjenu teksta te utjecaj teksta na primatelja |
| MJK OŠ A.8.2.  Učenik govori i sudjeluje u kratkome neplaniranom i planiranom srednje dugom razgovoru.  Učenik izražava vlastiti doživljaj teksta.  Učenik komentira i obrazlaže vlastito razumijevanje teksta. | – postavlja i odgovara na pitanja  – sudjeluje u kratkim vođenim i improviziranim dijalozima i igrama uloga  – sudjeluje u kratkome razgovoru poznate tematike  – izražava vlastiti doživljaj teksta  – razlikuje književne tekstove prema lirskim, epskim i dramskim obilježjima  – uočava različite stavove i vrijednosti u tekstu i uspoređuje ih s vlastitim stavovima i vrijednostima  – komentira i obrazlaže vlastito razumijevanje teksta  – izdvaja sadržaje koji promiču pozitivne vrijednosti | − uz povremenu pomoć sudjeluje u srednje dugome razgovoru  − povezuje tekst s aktualnim situacijama na temelju iskustva ili razmišljanja  − komentira i obrazlaže vlastito razumijevanje teksta |
| MJK OŠ A.8.3.  Učenik piše srednje dug tekst poznate tematike.  Učenik oblikuje tekst i primjenjuje jezična znanja. | − piše u skladu s pravopisnom normom  – povezuje nekoliko rečenica u logičnu cjelinu  – pokušava samostalno produktivno uporabiti uvježbana preporučena jezična sredstava za produkciju novih, neuvježbanih iskaza  – pravilno piše poznate i učestale riječi, upotrebljava interpunkcijske znakove  – primjenjuje pravila pisanja vrlo jednostavnih tekstnih vrsta: vrlo kratki opisi povezani s osobnim iskustvima  – pripovijeda kronološki nižući događaje povezujući rečenice tako da sljedeća proizlazi iz prethodne  – o slušanome tekstu vodi bilješke i objašnjava značenje | – uz povremenu pomoć piše srednje dug tekst  – oblikuje tekst i primjenjuje jezična, gramatička i pravopisna znanja na čestim primjerima |
| B. ČITAM I STVARAM | | |
| MJK OŠ B.8.1.  Učenik tumači književni tekst na temelju čitateljskoga iskustva i objašnjava uočene ideje povezujući tekst sa svijetom oko sebe. | – izražava doživljaj teksta  – imenuje i prepričava događaje u kronološkome slijedu radi cjelovitoga razumijevanja  – uočava strukturu književnoga teksta  – tumači različite okolnosti, tj. namjeru autora koji usmjerava pažnju čitatelja na specifičnosti u književnome tekstu  – opisuje figurativni jezik pjesništva  − uočava različite stavove i vrijednosti u tekstu i uspoređuje ih s vlastitim stavovima i vrijednostima  – komentira i obrazlaže vlastito razumijevanje teksta  – prepoznaje glavne ideje teksta i povezuje ih sa stvarnošću | − objašnjava odnos proživljenoga iskustva i iskustva stečenoga čitanjem teksta  − prosuđuje tekst i obrazlaže vlastita stajališta  – izdvaja sadržaje koji promiču pozitivne vrijednosti |
| MJK OŠ B.8.2.  Učenik interpretira književni tekst na temelju vlastitoga čitateljskog iskustva te ga kritički vrednuje.  Učenik se stvaralački izražava prema vlastitome interesu i sposobnostima potaknut tekstom. | − komentira i obrazlaže vlastito razumijevanje teksta  − prepoznaje glavne ideje teksta i povezuje ih sa stvarnošću  − izdvaja sadržaje koji promiču pozitivne vrijednosti  − uočava književnost kao umjetnost riječi  – prosuđuje različite osobine likova na temelju njihova govora, njihova razmišljanja, emocionalnih i psihičkih reakcija, moralnih stavova i njihova međusobnog odnosa  − dramatizira tekstove i osmišljava scenografiju  – uspoređuje problematiku književnoga teksta s vlastitim iskustvom  – donosi zaključke o književnome tekstu i potkrepljuje ih dokazima  – tumači vlastita stajališta o književnome tekstu  – prosuđuje književne i neknjiževne tekstove  − dopunjava svoj razlikovni rječnik u koji unosi riječi na makedonskome i hrvatskome jeziku  − uočava različite svrhe čitanja (učenje, užitak, informiranje i sl.)  − razvija vlastiti potencijal za stvaralaštvo | − interpretira tekst, iskazuje svoje interese i/ili sposobnosti te prema tome odabire sudjelovanje u dramatizaciji tekstova, osmišljavanju scenografije i izvođenju kraćih igrokaza  − ilustrira tekst  − stvaralački se izražava |
| C. JA SAM – TRADICIJA I KULTURA | | |
| MJK OŠ C.8.1.  Učenik opisuje značenje pojmova kultura i baština, prepoznaje i opisuje nacionalne i kulturne motive koji su mu poznati iz svakodnevnoga života, tradicije, umjetnosti i medija.  Učenik upoznaje i istražuje povijesna razdoblja Makedonije.  Učenik istražuje i obogaćuje svoj identitet novim dimenzijama uspoređujući i vrednujući odnose: lokalno − globalno, tradicionalno − moderno, većinsko − manjinsko, duhovno − materijalno, makedonski identitet − višekulturnost. | − upoznaje pojmove kultura i baština  − prepoznaje značenje pojmova kultura i baština i povezuje ih sa svakodnevnim životom i običajima  koji su mu poznati  − uspoređuje kulturu i baštinu Makedonije i Hrvatske  − upoznaje i istražuje dosege u područjima znanosti, umjetnosti, tehnike, kulture i sporta Makedonaca  − prepoznaje glazbeni primjer i navodi autora  − upoznaje i istražuje povijesna razdoblja Makedonije  – razvija samopouzdanje i kritičko mišljenje u svim jezičnim djelatnostima na makedonskome jeziku te otvoreno prihvaća prilike za korištenje makedonskoga jezika izvan nastave i za upoznavanje s makedonskom kulturom u autentičnome okružju  − sudjeluje u kulturno-umjetničkome događaju, na manifestaciji ili posjećuje kulturnu instituciju u stvarnome ili digitalnome okružju  − potiče razvoj tolerancije | − opisuje pojmove kultura i baština, nacionalni simbol (u vidu osobe, umjetničkoga, znanstvenoga, kulturnoga, sportskoga postignuća, posebnosti ili prirodne ljepote)  − povezuje nove informacije o Makedoniji, makedonskoj kulturi, kulturi makedonske nacionalne manjine u Hrvatskoj i drugim kulturama te primjenjuje informacije u poznatome kontekstu  − sudjeluje u kulturno-umjetničkome događaju, na manifestaciji ili posjećuje kulturne institucije u stvarnome ili digitalnome okružju |
| MJK OŠ C.8.2.  Učenik uspoređuje značajke svoje nacionalne kulture s ostalim kulturama na području Europe. | – izrađuje rad u kojemu odgovara na pitanja: Kojim vrijednostima težim?, Što mogu naučiti od drugih?, Kako pridonosim napretku zajednice?, Kako drugi utječu na mene?, Kako ja utječem na druge?  − opisuje državno uređenje Makedonije i njezin položaj i ulogu u Europi i svijetu | − opisuje ulogu i položaj Makedonije u Europi i svijetu te iznosi svoje mišljenje o važnosti njegovanja i očuvanja vlastitoga nacionalnog identiteta  − donosi zaključke o važnosti tolerancije i uvažavanja drugih i drukčijih  − uočava na zemljovidu gradove, planine i rijeke u Makedoniji i one gradove s kojima je obiteljski povezan |

RASPORED JEZIČNIH SADRŽAJA PO RAZREDIMA

|  |  |
| --- | --- |
| 1. razred | − piše prvu riječ u rečenici velikim početnim slovom  − piše velikim početnim slovom vlastita imena i prezimena ljudi  − piše rečenični znak točku na kraju rečenice |
| 2. razred | − u pisanju rastavlja riječi na slogove na kraju retka  − prepoznaje i rabi pravopisni znak spojnicu kod rastavljanja riječi na slogove na kraju retka  − piše veliko početno slovo na početku rečenice, u imenima, prezimenima, imenima naseljenih mjesta u bližemu okružju  − piše rečenične znakove na kraju rečenice |
| 3. razred | − rastavlja riječi na slogove na kraju retka  − prepoznaje i rabi pravopisni znak spojnicu  − piše veliko početno slovo u imenima ulica, trgova, naseljenih mjesta  − primjenjuje pravila o pisanju višečlanih imena s kojima dolazi u doticaj  − piše dvotočku i zarez u nabrajanju  − osobne zamjenice  − brojevi |
| 4. razred | − rastavlja riječi na slogove na kraju retka  − prepoznaje i rabi pravopisni znak spojnicu  − upotrebljava oznake za mjerne jedinice  − piše veliko početno slovo u imenima ulica, trgova, naseljenih mjesta, zemljopisnih imena u zavičaju  − primjenjuje pravilo o pisanju višečlanih imena s kojima dolazi u doticaj  − prepoznaje i primjenjuje imenice i pridjeve  − piše dvotočku i zarez u nabrajanju  − pravilno piše kratice (dr., itn.)  − piše oznake za mjerne jedinice  − pravilno piše jesne i niječne rečenice (riječca ne)  − pravilno piše riječcu li u upitnim rečenicama  − piše rečenični znak točku, uskličnik, upitnik na kraju rečenice  − brojevi |
| 5. razred | − piše veliko početno slovo u imenima ulica, trgova, naseljenih mjesta, pripadnika naroda, zemljopisnim imenima u zavičaju, nebeskih tijela  − pravilno piše pokrate imena (EU, RM, MANU...)  − piše dvotočku, trotočku, zarez u nabrajanju, zagrade, točku  − razlikuje upravni i neupravni govor  − brojevi  − prepoznaje i primjenjuje zamjenice i glagole |
| 6. razred | − piše veliko početno slovo u jednorječnim i višerječnim imenima (zemljopisna imena u širemu okružju, imena stanovnika)  − piše pravopisne znakove radi pravilnoga čitanja i razumijevanja teksta  − piše pravopisne znakove rastavljajući tekst na rečenice i rečenične dijelove  − piše dvotočku, trotočku, zarez u nabrajanju, zagrade, točku sa zarezom, navodnike, spojnicu i crticu  − brojevi  − prepoznaje i primjenjuje zamjenice, pridjeve, glagole, veznike i čestice |
| 7. razred | − pravilno piše suglasnike i samoglasnike  − primjenjuje pravilo za akcentuaciju na trećemu slogu  − prepoznaje i pravilno upotrebljava broj imenica, vrste zamjenica (pokazne, upitne), lice, broj i vrijeme glagola, vrste priloga i veznika  − prepoznaje i upotrebljava upravni i neupravni govor  − nabraja i piše riječi s istim, suprotnim ili različitim leksičkim značenjem  − prepoznaje subjekt i predikat u rečenici i točno sastavlja različite vrste rečenica  − točno upotrebljava interpunkcijske znakove  − upotrebljava kratice i pokrate |
| 8. razred | − pravilno označava naglaskom jednosložne, dvosložne, trosložne i višesložne riječi  − točno piše vrste imenica: opće i vlastite, konkretne i apstraktne, zbirne i materijalne  − određuje vrstu imenica u zadanome tekstu i piše primjere različitih vrsta imenica  − prepoznaje i navodi oblike roda i broja imenica te određuje rod i broj imenica u zadanome tekstu  − razlikuje i točno piše osobne zamjenice i pokazne zamjenice  − točno piše zemljopisno i drugo nazivlje  − brojevi  − prepoznaje subjekt i predikat u rečenici i točno sastavlja različite vrste rečenica |

Srednja škola

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ishodi | Razrada ishoda | Odgojno-obrazovni ishodi na razini usvojenosti »dobar« na kraju razreda |
| 1. razred SŠ − 3 sata | | |
| A. RAZUMIJEM, GOVORIM, PIŠEM | | |
| MJK SŠ A.1.1.  Učenik istražuje standardni jezik kao sredstvo umjetničkoga izražavanja.  Učenik razumije i reproducira kratak i jednostavan tekst. | − istražuje standardni jezik i argumentira u čemu se sve ogleda njegovo normiranje ili standardizacija  − uspoređuje nestandardne jezične inačice sa standardnima  − smješta razvoj standardnoga jezika Makedonaca u društveni, povijesni i kulturni kontekst  − zapisuje riječi i sastavlja svoj razlikovni rječnik i razumije dugi tekst  − analizira glavnu poruku teksta i izdvaja ključne informacije  − razlikuje bitne od nebitnih informacija i reproducira kratak i jednostavan tekst  − s razumijevanjem se služi riječima sukladno temi u oblikovanju govorenih tekstova | − istražuje, uspoređuje, analizira i argumentira specifičnosti standardnoga jezika te prepoznaje i zapisuje razlikovne riječi  − razumije kratak tekst, ključne informacije i primjenjuje ih uz povremenu pomoć  − reproducira kratak i jednostavan tekst |
| MJK SŠ A.1.2.  Učenik govori i oblikuje opisne i pripovjedne tekstove koristeći se jezičnim strukturama srednje razine složenosti.  Učenik piše kratak tekst poznate tematike prema smjernicama. | − određuje temu, oblik, namjenu i svrhu govorenja u slobodno odabranoj temi  − oblikuje natuknice, koncept i logički strukturiran tekst prema obilježjima odabrane vrste teksta  − govori opisne i pripovjedne testove  − prilagođava naglasak i intonaciju različitim komunikacijskim situacijama  − primjenjuje pravila pisanja jednostavnih tekstnih vrsta, kratkih opisa događaja i osobnih iskustava  − pravilno piše većinu poznatih riječi i uglavnom točno upotrebljava interpunkcijske znakove  − piše kratak tekst uz povremenu pomoć | − oblikuje i govori opisne i pripovjedne tekstove i usklađuje govorenje sa svrhom i komunikacijskom situacijom  − sudjeluje u različitim oblicima dužega razgovora uz povremenu pomoć  − uz povremenu pomoć piše kratak tekst uz manje pogreške |
| B. ČITAM I STVARAM | | |
| MJK SŠ B.1.1.  Učenik samostalno odabire i čita s razumijevanjem različite tipove tekstova iz različitih izvora. | − odabire književni tekst za čitanje, vodi dnevnik čitanja, organizira klub čitatelja te drugima daje prijedloge za čitanje  − čita, doživljava i tumači književni tekst  − komentira svoje stavove, interese i navike povezane s pročitanim  − navodi osnovna obilježja stilskoga razdoblja pročitanoga književnog teksta | − odabire i čita književne tekstove te vodi dnevnik čitanja  − tumači književni tekst  − obrazlaže svoje stavove o pročitanome |
| MJK SŠ B.1.2.  Učenik interpretira književni tekst iz narodne i/ili suvremene makedonske književnosti, povezuje ga s tematskim, žanrovskim i stilskim obilježjima.  Učenik obrazlaže svoj stav o tekstu. | − interpretira književni tekst iz narodne i/ili suvremene makedonske književnosti i povezuje interpretaciju s tematskim, žanrovskim, kompozicijskim i stilskim obilježjima vrste, žanra ili razdoblja  − obrazlaže svoje razumijevanje teksta  − primjenjuje ranije stečene osnovne književno-teorijske pojmove potrebne za interpretaciju književnoga teksta  − uspoređuje umjetničku interpretaciju stvarnosti i povijesne činjenice | − interpretira književni tekst, prepoznaje njegova tematska, žanrovska, kompozicijska i stilska obilježja i oblikuje vlastite radove  − obrazlaže svoje mišljenje i stav |
| MJK SŠ B.1.3.  Učenik istražuje rasprostranjenost makedonskih dijalekata u Makedoniji i u Hrvatskoj. | − istražuje rasprostranjenost makedonskih dijalekata,  prikuplja materijale iz različitih izvora | − istražuje, sastavlja, opisuje rasprostranjenost i uočava govornu raznolikost makedonskoga jezika na dijalektološkoj mapi |
| C. JA SAM – TRADICIJA I KULTURA | | |
| MJK SŠ C.1.1.  Učenik se aktivno uključuje u upoznavanje svoje kulture i kultura različitih zajednica te osvješćuje višekulturnost. | – opisuje obilježja suvremene Makedonije te se aktivno uključuje u upoznavanje svoje kulture i kultura različitih zajednica  – razvija samopouzdanje u jezičnim djelatnostima na makedonskome jeziku te se sa zanimanjem izravno susreće s makedonskom kulturom u autentičnome okružju | − uspoređuje sličnosti i razlike između makedonske kulture, kulture makedonske nacionalne manjine u Hrvatskoj i hrvatske kulture te iznosi zaključke o svim tim kulturama i vlastitoj kulturi  − koristeći se različitim izvorima informacija, odabire teme o kojima stvara mapu, zbirku, portfolio, PPT i slično  − učenik se uključuje u debatu i raspravu u skupini  − iznosi svoje mišljenje o odabranoj temi |
| MJK SŠ C.1.2.  Učenik odabire različite tehnike kreativnoga izražavanja na makedonskome jeziku.  Učenik stvara i dizajnira radove na zadanu/odabranu temu. | − odabire, priprema, stvara i dizajnira radove u kojima dolazi do izražaja kreativnost, inovativnost, originalnost, stvaralačko i kritičko mišljenje (školski list, kolumna, blog, video, kratki film, televizijska emisija, predstava i slično)  − u skladu s interesima javno nastupa i sudjeluje u projektima u razredu, školi ili izvan nje  − vokalno izvodi autorske i tradicijske makedonske pjesme  − izvodi jednostavnije oblike plesnih struktura makedonskih narodnih i modernih plesova s pjevanjem i oblikuje nove plesne strukture samostalno ili u skupini  − sudjeluje u kulturno-umjetničkome događaju, na manifestaciji ili posjećuje kulturnu instituciju u stvarnome ili digitalnome okružju | − među ponuđenima odabire temu te stvara i dizajnira umne mape služeći se različitim materijalima, tehnikama i digitalnim alatima  − u skladu s vlastitim interesima i sklonostima te uz nastavnikov poticaj odabire različite tehnike kreativnoga izražavanja i ostvaruje različite glazbene, dramsko-scenske i plesne aktivnosti te samostalno / u skupini javno nastupa u razredu, u školi ili izvan nje |
| MJK SŠ C.1.3.  Učenik istražuje i obogaćuje svoj identitet novim dimenzijama uspoređujući i vrednujući odnose: lokalno − globalno, tradicionalno − moderno, moderno − postmoderno, većinsko − manjinsko, duhovno − materijalno, makedonski identitet − višekulturnost. | − potiče razvoj tolerancije  − objašnjava nastanak i razvoj predrasuda  − osmišljava projekt na temu ljudskih i manjinskih prava primjenjiv u svojoj okolini  − objašnjava pojam kulturnoga identiteta na vlastitome primjeru | − prepoznaje ustavna i zakonska prava nacionalnih manjina  − navodi načine i postupke integracije nacionalnih manjina  − osmišljava projekt na temu ljudskih i manjinskih prava te ih proučava i predstavlja |
| 2. razred SŠ − 3 sata | | |
| A. RAZUMIJEM, GOVORIM, PIŠEM | | |
| MJK SŠ A.2.1.  Učenik razumije dug i srednje složen tekst. | − objašnjava i procjenjuje važnost rada utemeljitelja standardnoga makedonskog jezika i kulture  − iznosi osnovne činjenice o početku standardizacije književnoga makedonskog jezika i pravopisa  − iznosi mišljenje i/ili stav i objašnjava ih na jednostavan i smislen način  − razumije izgovorene riječi i ispravno intonira rečenice  − odgovara na pitanja i postavlja pitanja  − razmjenjuje informacije u srednje dugim i srednje složenim razgovorima | − razumije osnovne činjenice o početku standardizacije književnoga jezika i pravopisa te prepoznaje i objašnjava razlikovne riječi  − prepoznaje glavnu poruku i ključne informacije i primjenjuje ih uz povremenu pomoć |
| MJK SŠ A.2.2.  Učenik govori, oblikuje i piše kratke izlagačke tekstove i usklađuje govorenje s komunikacijskom situacijom, svrhom i slušateljima. | − odabire temu o kojoj će pisati, izlagati ili govoriti  − priprema i oblikuje vlastite radove na zavičajnome govoru ili dijalektu  − sastavlja jednostavniji govoreni ili pisani tekst koji je logičan, dobro strukturiran i stilski skladan  − s razumijevanjem upotrebljava riječi prikladne temi i slušateljima u oblikovanju pisanih i govorenih tekstova  − iskazuje stečenu vještinu govorenja  − govori pred slušateljstvom o temama iz područja jezika, književnosti i kulture  − zapisuje riječi te tako sastavlja svoj razlikovni rječnik  − pravilno piše poznate riječi i tekst o zadanoj temi  − uglavnom točno piše interpunkcijske znakove i primjenjuje pravopisna pravila | − oblikuje i govori izlagačke tekstove i usklađuje govorenje sa svrhom i komunikacijskom situacijom  − uz povremenu pomoć piše tekst o zadanoj temi |
| B. ČITAM I STVARAM | | |
| MJK SŠ B.2.1.  Učenik čita s razumijevanjem različite kratke tekstova iz različitih izvora.  Učenik interpretira kratak književni tekst.  Učenik izražava svoje mišljenje i obrazlaže svoj kritički stav o književnome tekstu na temelju čitateljskoga iskustva. | − čita s razumijevanjem i obrazlaže svoje razumijevanje teksta  − obrazlaže i vrednuje književni tekst  − izražava svoje mišljenje o onome o čemu tekst govori i interpretira kratak književni tekst  − primjenjuje više metoda, gledišta i komparativni pristup u tumačenju književnoga teksta  − priprema i oblikuje vlastite radove u kojima dolazi do izražaja kreativnost, originalnost i stvaralačko mišljenje  − izražajno čita naglas primjenjujući pravilan naglasak i pravogovor  − priprema dramsko-scenske igre | − učenik čita i obrazlaže svoje razumijevanje kratkoga teksta te izražava svoje mišljenje i zapažanja o njemu  − uz pomoć interpretira kratak tekst i priprema vlastite radove  − iskazuje svoje interese i/ili sposobnosti te prema tome odabire sudjelovanje u dramatizaciji tekstova, osmišljavanju scenografije i dramsko-scenskim izvedbama |
| MJK SŠ B.2.2.  Učenik istražuje i objašnjava društveno-povijesni i kulturni kontekst književnoga teksta.  Učenik vrednuje tekst tumačeći utjecaj teksta na oblikovanje stavova i vrijednosti. | − istražuje i objašnjava društveno-povijesni put do standardnoga makedonskog jezika i kulturni kontekst tekstova  − prepoznaje, vrednuje i uspoređuje vrijednosti baroka, klasicizma i prosvjetiteljstva  − navodi osnovna obilježja stilskih razdoblja makedonske književnosti i povezuje ih s pročitanim književnim tekstovima  − objašnjava na koji način i u kojoj mjeri tekst utječe na oblikovanje učenikovih stavova i vrijednosti | − objašnjava društveno-povijesni i kulturni kontekst i njihov utjecaj na značenje književnoga teksta |
| C. JA SAM – TRADICIJA I KULTURA | | |
| MJK SŠ C.2.1.  Učenik se aktivno uključuje u upoznavanje različitih zajednica i kultura te osvješćuje višekulturnost.  Učenik razlikuje nacionalni od nadnacionalnoga (europskog) identiteta. | – informira se o aktualnostima o makedonskoj nacionalnoj manjini u Hrvatskoj (televizijske i radijske emisije, makedonski manjinski tisak i sl.)  – upoznaje se s pojmom međukulturnosti  – uspoređuje kulturne obrasce (način života i vrijednosti, moja kultura nekada i sada, moja kultura – kultura drugih naroda)  – razvija samopouzdanje u svim jezičnim djelatnostima na makedonskome jeziku te se sa zanimanjem izravno susreće s makedonskom kulturom u autentičnome okružju  – uočava pripadnost svoje kulture zapadnomu civilizacijskom krugu na konkretnim primjerima (mitovi, legende, poslovice, priče, predaje i sl.) i iznosi svoje mišljenje o odabranoj temi | − koristeći se različitim izvorima informacija, odabire teme o kojima raspravlja/debatira  − istražuje o makedonskoj kulturi, kulturi makedonske nacionalne manjine u Hrvatskoj u različitim kontekstima te opisuje sličnosti i razlike među kulturama i u suodnosu s vlastitom  − iznosi svoje mišljenje o odabranoj temi |
| MJK SŠ C.2.2.  Učenik uočava važnost makedonskoga identiteta.  Učenik povezuje i upotrebljava različite tehnike kreativnoga izražavanja o makedonskoj kulturi. | − uočava elemente makedonske baštine i baštine drugih europskih naroda, njihovu međusobnu povezanost i utjecaj  − raspravlja o važnosti identiteta Makedonaca  − izvještava o obilježjima makedonskih običaja te ih uspoređuje s hrvatskim običajima i običajima drugih kultura  − promatra i opisuje arhitekturu i značenje kulturno-povijesnih spomenika Makedonije  − izdvaja, opisuje i povezuje povijesna razdoblja u razvoju makedonske države  − priprema i oblikuje vlastite radove u kojima dolazi do izražaja kreativnost, inovativnost, originalnost, stvaralačko i kritičko mišljenje (školski list, kolumna, blog, video, kratki film, televizijska emisija, predstava i slično)  − sudjeluje u kulturno-umjetničkome događaju, na manifestaciji ili posjećuje kulturnu instituciju u stvarnome ili digitalnome okružju | − među ponuđenima odabire temu te oblikuje rad služeći se različitim materijalima, tehnikama i digitalnim alatima  − uočava elemente makedonske baštine i baštine drugih kultura  − povezuje i upotrebljava različite tehnike kreativnoga izražavanja i ostvaruje različite glazbene, dramsko-scenske i plesne aktivnosti te samostalno / u skupini javno nastupa u školi ili izvan nje |
| MJK SŠ C.2.3.  Učenik uspoređuje značajke svoje nacionalne kulture s ostalim kulturama na području Europe i svijeta. | − opisuje državno uređenje Makedonije i njezin položaj i ulogu u Europi i svijetu i uspoređuje značajke svoje nacionalne kulture  − surađuje s učenicima koji uče makedonski jezik u Hrvatskoj i u svijetu  − sudjeluje u projektima s učenicima iz drugih škola  − sudjeluje uživo/online u razgovoru s važnim osobama iz Makedonije | − opisuje ulogu i položaj Makedonije u Europi te iznosi svoje mišljenje o važnosti njegovanja i očuvanja vlastitoga nacionalnog identiteta  − uspoređuje svoju nacionalnu kulturu s ostalim kulturama i donosi zaključke o važnosti tolerancije i uvažavanja drugih i drukčijih |
| 3. razred SŠ – 3 sata | | |
| A. RAZUMIJEM, GOVORIM, PIŠEM | | |
| MJK.SŠ A.3.1.  Učenik razumije srednje duge tekstove.  Učenik reproducira i obrazlaže razumijevanje srednje dugih tekstova poznate tematike.  Učenik govori i raspravlja o zadanoj temi u skladu sa svrhom i željenim učinkom na primatelja. | − učenik s razumijevanjem organizira debatu na zadanu temu  − organizira timove, istražuje zadanu temu  − raspravlja u skladu sa zadanom temom i obrazlaže svoje mišljenje  − istražuje  − govori u skladu s govornom ulogom  − razlikuje činjenice od mišljenja i vrijednosnih sudova  − izriče tezu  − služi se standardnim jezikom, točno izgovara glasove i riječi  − primjenjuje pravila komunikacijskoga bontona  − planira govorenje tekstova u skladu s određenom strukturom | − učenik razumije srednje duge tekstove poznate tematike  − učenik obrazlaže poznate tekstove u skladu s interesima, potrebama i iskustvom  − učenik govori o zadanoj temi i raspravlja prema zadanim uputima radi uvjeravanja sugovornika  − svoje stavove i ideje procjenjuje u skladu s komunikacijskom situacijom i komunikacijskim bontonom |
| MJK SŠ A.3.2.  Učenik objašnjava, piše i tumači razloge nastajanja ili zastarijevanja riječi.  Učenik povezuje tekstove sa suvremenim temama.  Učenik piše srednje dug tekst koristeći se složenim jezičnim strukturama. | − tumači jezična i izvanjezična obilježja slušanoga teksta  − tumači jezična i govorna obilježja na temelju slušanoga i pisanoga teksta  − prepoznaje i objašnjava jezične i izvanjezične razloge nastajanja ili zastarijevanja riječi  − razlikuje pouzdane od nepouzdanih informacija u različitim izvorima u skladu sa svrhom slušanja  − razlikuje arhaizme, historizme i neologizme na primjerima  − upoznaje rječnike makedonskoga jezika te se zna njima koristiti  − zapisuje riječi i sastavlja svoj razlikovni rječnik  − oblikuje natuknice, nacrt i logički strukturira tekst prema obilježjima vrste teksta koji govori ili piše  − piše srednje duge tekstove u skladu s određenom strukturom  – povezuje više odlomaka u tekst, uređuje i organizira tekst | − objašnjava jezične i izvanjezične razloge nastajanja i zastarijevanja riječi  − odabire riječi prikladne kontekstu te prepoznaje i zapisuje razlikovne riječi  − povezuje odlomke u tekst, uređuje i piše srednje dug tekst |
| B. ČITAM I STVARAM | | |
| MJK SŠ B.3.1.  Učenik analizira i objašnjava utjecaj društveno-povijesnoga i kulturnoga konteksta na primjeru književnoga teksta.  Učenik čita s razumijevanjem književni tekst.  Učenik analizira i interpretira tekst na temelju vlastitoga čitateljskog iskustva i znanja o vrstama tekstova. | − istražuje i interpretira društveno-povijesni i kulturni kontekst tekstova romantizma, realizma i moderne  − prepoznaje, procjenjuje i razvija stav prema poetikama romantizma, realizma i moderne, uspoređuje ih, obrazlaže i objašnjava razliku na temelju vlastitoga čitateljskog iskustva  − prepoznaje prvi makedonski rječnik i prvu makedonsku gramatiku  − povezuje tematiku i problematiku književnoga teksta  − analizira i uspoređuje tekstove makedonske i svjetske književne  − navodi osnovna obilježja stilskih razdoblja makedonske književnosti i povezuje ih s pročitanim književnim tekstovima | − uspoređuje književne tekstove iste tematike  − objašnjava društveno-povijesni i kulturni kontekst  − čita tekstove s razumijevanjem prema zadanoj ili samostalno odabranoj temi  − primjenjuje pojmove vezane uz prozne, poetske i dramske vrste  − analizira i interpretira književni tekst prema temi |
| MJK SŠ B.3.2.  Učenik se stvaralački izražava prema vlastitome interesu potaknut različitim iskustvima.  Učenik obrazlaže odnos proživljenoga iskustva i iskustva stečenoga čitanjem tekstova. | − dramatizira kraće tekstove  − postavlja scenografiju  − priprema i oblikuje vlastite radove u kojima dolazi do izražaja inovativnost, originalnost i stvaralačko mišljenje  − piše kraći sinopsis  − priprema dramsko-scenske oblike  − raspravlja o likovima na temelju izgleda, osobina, govora, razmišljanja, emocionalnih i psihičkih reakcija te društvenoga statusa (psihološka, etička, socijalna karakterizacija)  − razlikuje monolog i unutarnji monolog  − izražava vlastitu procjenu etičke, estetske i idejne razine teksta | − iskazuje svoje interese i/ili sposobnosti te prema tome odabire sudjelovanje u dramatizaciji tekstova, osmišljavanju scenografije i izvođenju dramsko-scenskih oblika  − stvaralački se izražava  − prosuđuje tekst i obrazlaže vlastita stajališta  – izdvaja sadržaje koji promiču pozitivne vrijednosti |
| C. JA SAM – TRADICIJA I KULTURA | | |
| MJK SŠ C.3.1.  Učenik raspravlja o različitim informacijama o Makedoniji, složenim elementima makedonske kulture i kulture makedonske nacionalne manjine u Hrvatskoj.  Učenik obrazlaže važnost i karakter višejezičnosti i multikulturalnosti.  Učenik imenuje tekstove i događaje važne za razvoj makedonskoga jezika tijekom makedonske povijesti. | − uočava povezanost i uvjetovanost razvoja makedonskoga jezika s razvojem nacionalnoga identiteta i kulture  − utvrđuje sličnosti i razlike između hrvatske i makedonske kulture te kulture nacionalne manjine u Hrvatskoj  − opisuje položaj makedonske nacionalne manjine u Hrvatskoj i pokazuje zanimanje za upoznavanjem doprinosa pojedinaca, Makedonaca ili Hrvata makedonskoga podrijetla, hrvatskoj kulturi i znanosti  − raspravlja o Makedoniji  − odabire i u paru ili skupini istražuje jednu od osoba važnu za razvoj makedonskoga jezika i kulture, a potom rezultate rada predstavlja u javnome nastupu  − uočava brojnost i korisnost suvremenih tiskanih i digitalnih jezičnih priručnika, posebice za razvoj vlastitoga izražavanja | − obrazlaže sličnosti i razlike između makedonske kulture, kulture makedonske nacionalne manjine u Hrvatskoj i hrvatske kulture te tumači i iznosi zaključke o vlastitoj kulturi i ostalim kulturama  − integrira u cjelovitu sliku različite informacije o Makedoniji i različite elemente makedonske kulture, kulture makedonske nacionalne manjine u Hrvatskoj |
| MJK SŠ C.3.2.  Učenik se koristi i prilagođava različite tehnike kreativnoga izražavanja o makedonskoj kulturi i kritički ih prosuđuje.  Učenik stvara cjelovitu sliku vlastite i drugih kultura i dizajnira za mrežne stranice, školski list ili scenska djela o temama vezanima za nacionalnu kulturu.  Učenik razumije značenje usmene književnosti kao dijela baštine i tradicije. | − priprema i oblikuje vlastite radove u kojima dolazi do izražaja kreativnost, inovativnost, originalnost, stvaralačko i kritičko mišljenje (školski list, kolumna, blog, video, kratki film, televizijska emisija, predstava i slično)  − u skladu s interesima javno nastupa i sudjeluje u projektima u razredu, školi ili izvan nje  − izvodi jednostavnije oblike plesnih struktura makedonskih narodnih i modernih plesova s pjevanjem i oblikuje nove plesne strukture samostalno ili u skupini  − uočava sličnosti i razlike u tekstovima makedonske književnosti i baštine u odnosu na tekstove književnosti i baština u okružju  − sudjeluje u kulturno-umjetničkome događaju, na manifestaciji ili posjećuje kulturnu instituciju u stvarnome ili digitalnome okružju  − povezuje tekstove s društvenim kontekstom  − prepoznaje elemente usmene predaje u drugim umjetnostima  − o elementima svoje baštine izvještava učenike i razmjenjuje iskustva i stavove  − istražuje i razumije značenje i funkciju UNESCO-a, zaštitu materijalne i nematerijalne baštine u Makedoniji i svijetu | − među ponuđenima odabire temu te oblikuje rad služeći se različitim materijalima, tehnikama i digitalnim alatima  − u skladu s vlastitim interesima i sklonostima te uz nastavnikov poticaj, koristeći se različitim tehnikama, kreativno se i stvaralački ostvaruje u različitim glazbenim, dramsko-scenskim i plesnim aktivnostima te samostalno ili u skupini javno nastupa u školi i/ili izvan nje |
| MJK SŠ C.3.3.  Učenik uočava vezu između makedonske kulturne baštine i vlastitoga kulturnog identiteta.  Učenik uspoređuje značajke svoje nacionalne kulture s ostalim kulturama na području Europe. | − uočava elemente makedonske baštine i baštine drugih europskih naroda, njihovu međusobnu povezanost i utjecaj na umjetnost  − zaključuje o utjecaju jezične i književne nematerijalne kulturne baštine na oblikovanje vlastitoga kulturnog identiteta  − opisuje državno uređenje Makedonije i njezin položaj i ulogu u Europi i svijetu  − izrađuje intervju/upitnik/anketu/portfolio s temama: procesi globalizacije, razvoj društva, migracije stanovništva, razvoj arhitekture, umjetnost kao izraz identiteta, interkulturalizam, raznolikosti u mojemu zavičaju, diskriminacija, narodni običaji, povijest Makedonije, znameniti Makedonci i sl. | − opisuje ulogu i položaj Makedonije u Europi te iznosi svoje mišljenje o važnosti njegovanja i očuvanja vlastitoga nacionalnog identiteta  − uočava vezu između makedonske kulturne baštine i uspoređuje značajke svoje nacionalne kulture s ostalim kulturama  − uočava na zemljovidu makedonske gradove, planine i rijeke te gradove s kojima je obiteljski povezan  − donosi zaključke o važnosti tolerancije i uvažavanja drugih i drukčijih |
| 4. razred SŠ – 3 sata | | |
| A. RAZUMIJEM, GOVORIM, PIŠEM | | |
| MJK SŠ A.4.1.  Učenik razumije i razgovara o zadanoj i slobodno odabranoj temi te ju procjenjuje u skladu s komunikacijskom situacijom i komunikacijskim bontonom.  Učenik primjenjuje tehnike aktivnoga slušanja i obrazlaže svoje mišljenje. | − učenik razumije zadanu ili slobodno odabranu temu  − učenik razgovara u skladu s odabranom ili zadanom temom  − samostalno sudjeluje u organiziranju debate o slobodno odabranoj temi  − prepoznaje i provjerava značenje nepoznatih riječi na temelju konteksta razgovora i rasprave  − organizira raspravu i dogovor oko odabira tema i obrazlaže svoje mišljenje  − organizira timove, priprema se, piše argumente o odabranoj ili zadanoj temi  − zapaža, uspoređuje i tumači bitne, potrebne, zanimljive i korisne informacije i ideje  − točno izgovara glasove i riječi (npr. glasove u dodiru), pravilno izgovara naglasne cjeline i naglašava rečenice prema priopćajnoj svrsi i vrsti razgovora  − točno se služi stručnim leksikom i standardnim jezikom u skladu s temom razgovora  − usmjerava razgovor koji je prihvatljiv svim sugovornicima i uočava potrebe, osjećaje i vrijednosti sugovornika radi izricanja pozitivnih i nedvosmislenih poruka  − uočava i otklanja agresivne, negativne i prosudbene implikacije  − primjenjuje pravila komunikacijskoga bontona | − priprema se prema zadanim uputama  − razumije i razgovara radi uvjeravanja sugovornika u svoje stavove i ideje te ih procjenjuje u skladu s komunikacijskom situacijom  − primjenjuje tehnike aktivnoga slušanja  − razgovara radi donošenja zaključaka u skladu s komunikacijskim bontonom  − prema smjernicama samostalno razgovara i primjenjuje tehnike aktivnoga slušanja  − raspravlja radi donošenja zaključaka i zajedničkih odluka  − obrazlaže svoje mišljenje o tekstu |
| MJK SŠ A.4.2.  Učenik oblikuje, govori i piše tekstove po izboru.  Primjenjuje pravopisna pravila i obilježja funkcionalnih stilova u skladu sa svrhom teksta. | − oblikuje i govori različite vrste tekstova o zadanoj ili samostalno odabranoj temi  − oblikuje koncept i logički strukturira tekst  − govori u skladu s govornom ulogom  − piše tekstove i primjenjuje pravopisna pravila i obilježja pojedinoga funkcionalnog stila  − piše komentar, kritiku, molbu, žalbu, zahtjev, prijavu, priloge, izvješća s održanih natjecanja, sastavlja zapisnik i poslovni životopis  − s razumijevanjem upotrebljava novousvojene riječi u oblikovanju govorenih tekstova  − zapisuje riječi i sastavlja svoj razlikovni rječnik | − samostalno oblikuje, govori, piše tekstove i crta strip  − primjenjuje pravopisna pravila i obilježja funkcionalnoga stila u skladu s komunikacijskom situacijom, svrhom i slušateljima  − prepoznaje i zapisuje razlikovne riječi |
| B. ČITAM I STVARAM | | |
| MJK SŠ B.4.1.  Učenik čita s razumijevanjem prema odabranoj svrsi raspravljačke tekstove složenih struktura i kritički ih procjenjuje.  Učenik procjenjuje, uspoređuje i kritički tumači probleme i ideje u književnim tekstovima.  Učenik sudjeluje u govornoj interakciji.  Učenik se stvaralački izražava prema vlastitome interesu i sposobnostima potaknut tekstom. | − procjenjuje, uspoređuje i kritički tumači probleme i ideje u književnim tekstovima avangardne i suvremene književnosti  − čita raspravljačke tekstove prema osobnome interesu i prema nastavnikovu odabiru  − čita tekstove prema zadanoj ili samostalno odabranoj svrsi čitanja i tumači obilježja teksta  − čita neprekinute, isprekidane i mješovite tekstove u tiskanome i elektroničkome obliku  − prepoznaje strukturna obilježja tekstova i služi se prethodno stečenim znanjima  − vlada književnom terminologijom i primjenjuje ju u tumačenju i vrednovanju književnih tekstova  − uspješno objašnjava značenja riječi, čita tečno i točno  − procjenjuje je li književni tekst dobro strukturiran, jesu li ideje izložene precizno i jasno  − uspoređuje i primjenjuje nove informacije iz teksta  – sudjeluje u spontanim razgovorima  – razmjenjuje, provjerava i potvrđuje informacije u razgovorima o odabranim temama  − izražava svoj doživljaj teksta  − izdvaja pojedinosti koje su ga se dojmile i potaknule na razmišljanje  − izražava svoje mišljenje i stavove o tekstu na temelju čitateljskoga iskustva i potkrepljuje ih primjerima  − dramatizira tekstove i priprema se za izvedbu na standardnome makedonskom jeziku; osmišljava scenografiju | − čita tekstove prema zadanoj ili samostalno odabranoj svrsi čitanja i tumači obilježja teksta  − samostalno i argumentirano kritički procjenjuje tekst prema zadanim odrednicama  − prepoznaje osnovna obilježja i svrhu opisnih i pripovjednih tekstova te izdvaja izravno navedene informacije i ideje u tekstu  − stvaralački se izražava na temelju čitateljskoga iskustva i sudjeluje u govornoj interakciji  − procjenjuje, uspoređuje probleme i ideje u književnome tekstu i vlada književnom terminologijom  – razmjenjuje, provjerava i potvrđuje informacije u razgovorima  − kritički tumači medijske tekstove te prepoznaje skrivene stavove i mišljenja u medijskim porukama |
| C. JA SAM – TRADICIJA I KULTURA | | |
| MJK SŠ C.4.1.  Učenik razumije značenje usmene književnosti kao dijela baštine i tradicije.  Učenik raspravlja o različitim spoznajama o Makedoniji i o složenim elementima makedonske kulture i kulture makedonske nacionalne manjine u Hrvatskoj.  Učenik argumentira važnost i karakter višejezičnosti i multikulturalnosti. | − argumentira važnost i karakter višejezičnosti i multikulturalnosti  − razumije utjecaj usmene književnosti u drugim umjetnostima  − istražuje i izvještava suučenike i razmjenjuje iskustva i stavove o povijesnim elementima kulturne baštine  − raspravlja o položaju makedonske nacionalne manjine u Hrvatskoj i o različitim spoznajama o Makedoniji, pokazuje zanimanje za upoznavanje doprinosa pojedinaca, Makedonaca ili Hrvata makedonskoga podrijetla, hrvatskoj kulturi i znanosti  − istražuje povijesnu, materijalnu i nematerijalnu baštinu pod zaštitom UNESCO-a u Makedoniji | − raspravlja i obrazlaže sličnosti i razlike između makedonske kulture, kulture makedonske nacionalne manjine u Hrvatskoj i hrvatske kulture te tumači zaključke o njima i suodnosu s vlastitom kulturom  − argumentira važnost i karakter višejezičnosti i multikulturalnosti |
| MJK SŠ C.4.2.  Učenik opisuje povijesni razvoj makedonskoga naroda i jezika.  Učenik uočava doprinos makedonskih znanstvenika i umjetnika u europskome i svjetskome kontekstu.  Učenik stvara i dizajnira za mrežne stranice, školski list (blogove/kolumne) ili scenska djela o temama vezanima za nacionalnu kulturu. | – iznosi argumentirane stavove o elementima makedonske kulture i opisuje povijesni razvoj makedonskoga naroda i jezika  − uočava elemente makedonske baštine i baštine drugih europskih naroda, njihovu međusobnu povezanost i utjecaj na druge umjetnosti  − samostalno istražuje različita znanstvena i umjetnička područja  − samostalno priprema i oblikuje vlastite radove u kojima dolazi do izražaja kreativnost o temama vezanima za nacionalnu kulturu  − u skladu s interesima, samostalno ili u skupini, javno nastupa u razredu, školi ili izvan nje  − sudjeluje u kulturno-umjetničkome događaju, na manifestaciji i/ili posjećuje kulturnu instituciju u stvarnome i/ili digitalnome okružju  − sudjeluje u projektima škole i izvan nje  − izlaže o rezultatima istraživanja u nekome od oblika javnoga nastupa i različitoga vremenskog trajanja | − analizira vlastite stavove o kulturi makedonske nacionalne manjine u Hrvatskoj te povezuje elemente koji definiraju kulturu i objašnjava njihovu promjenjivost  − opisuje ulogu i položaj Makedonije u Europi i povijesni razvoj makedonskoga naroda i jezika  − među ponuđenima odabire temu te stvara i oblikuje rad služeći se različitim materijalima, tehnikama i digitalnim alatima |
| MJK SŠ C.4.3.  Učenik istražuje i obogaćuje svoj identitet novim dimenzijama uspoređujući i vrednujući odnose: lokalno − globalno, tradicionalno − moderno, moderno − postmoderno, većinsko − manjinsko, duhovno − materijalno, makedonski identitet − višekulturnost.  Učenik uspoređuje značajke svoje nacionalne kulture s ostalim kulturama na području Europe i svijeta. | − istražuje prema vlastitome interesu značajne makedonske znanstvenike i umjetnike uočavajući njihov doprinos unutar makedonskoga, hrvatskoga, europskoga i svjetskoga konteksta  − potiče razvoj tolerancije  − objašnjava nastanak i razvoj predrasuda  − osmišljava projekt o temi vezanoj za ljudska i manjinska prava koji je primjenjiv u vlastitome okružju  − objašnjava pojam kulturnoga identiteta na vlastitome primjeru  − uspoređuje državno uređenje Makedonije i njezin položaj i ulogu u Europi i svijetu  − zaključuje o utjecaju jezične i književne nematerijalne kulturne baštine na oblikovanje vlastitoga kulturnog identiteta | − donosi zaključke o važnosti tolerancije i uvažavanja drugih i drukčijih  − istražuje pojmove kultura i baština, nacionalni simbol (u vidu osobe, mjetničkoga, znanstvenoga, kulturnoga, sportskoga postignuća, posebnosti ili prirodne ljepote)  − uspoređuje značajke svoje nacionalne kulture s ostalim kulturama |

RASPORED JEZIČNIH SADRŽAJA PO RAZREDIMA

|  |  |
| --- | --- |
| 1. razred | − piše rečenične znakove na kraju rečenice  − piše veliko početno slovo u imenima i prezimena, imenima ulica, trgova, naseljenih mjesta, pripadnika naroda, zemljopisnih imena u zavičaju, imenima nebeskih tijela  − pravilno piše pokrate naziva (EU, RM, MANU...)  − piše dvotočku, trotočka, zarez u nabrajanju, zagrade, točku sa zarezom  − razlikuje upravni i neupravni govor  − brojevi  − prepoznaje suglasnike i samoglasnike  − prepoznaje i primjenjuje imenice, zamjenice, pridjeve, glagole |
| 2. razred | − u pisanju rastavlja riječi na slogove na kraju retka  − prepoznaje i rabi pravopisni znak spojnicu kod rastavljanja riječi na slogove na kraju retka  − piše veliko početno slovo na početku rečenice, u imenima, prezimenima, imenima naseljenih mjesta, rijeka u bližemu okružju  − piše rečenične znakove na kraju rečenice  − pravilno piše suglasnike i samoglasnike  − piše u skladu s pravopisnom normom  − piše veliko početno slovo u jednorječnim i višerječnim izrazima/imenima (zemljopisno nazivlje u širemu okružju, imena stanovnika)  − piše pravopisne znakove radi pravilnoga čitanja i razumijevanja teksta  − piše pravopisne znakove rastavljajući tekst na rečenice i rečenične dijelove  − piše dvotočku, trotočka, zarez u nabrajanju, zagrade, točku sa zarezom, navodnike, spojnicu, crticu  − brojevi  − prepoznaje i primjenjuje imenice, zamjenice, pridjeve, glagole, veznike, čestice |
| 3. razred | − rastavlja riječi na slogove na kraju retka  − prepoznaje i rabi pravopisni znak spojnicu  − piše veliko početno slovo u imenima ulica, trgova, naseljenih mjesta, ustanova, blagdana i praznika, časopisa  − primjenjuje pravila o pisanju višečlanih imena s kojima učenik dolazi u doticaj  − piše dvotočku i zarez u nabrajanju  − prepoznaje i primjenjuje zamjenice, pridjeve, glagole, veznike, čestice  − osobne zamjenice  − brojevi  − pravilno piše suglasnike i samoglasnike  − primjenjuje pravilo za naglašavanje  − prepoznaje i pravilno ih upotrebljava: vrste zamjenica (pokazne, upitne); lice, broj i vrijeme glagola; vrste priloga i veznika  − prepoznaje i navodi oblike roda i broja imenica  − prepoznaje i upotrebljava upravni u neupravni govor  − nabraja i piše riječi s istim, suprotnim ili različitim leksičkim značenjem  − prepoznaje subjekt i predikat u rečenici i točno sastavlja različite vrste rečenica  − točno upotrebljava pravopisne znakove  − upotrebljava kratice i pokrate |
| 4. razred | − rastavlja riječi na slogove na kraju retka  − prepoznaje i rabi pravopisni znak spojnicu  − upotrebljava oznake za mjerne jedinice  − piše veliko početno slovo u imenima ulica, trgova, naseljenih mjesta, zemljopisnih imena u zavičaju, knjiga i časopisa  − primjenjuje pravilo o pisanju višečlanih imena s kojima učenik dolazi u doticaj  − prepoznaje i primjenjuje imenice, pridjeve, zamjenice, glagole, brojeve, veznike, usklike i čestice  − piše rečenični znak točku, uskličnik, upitnik na kraju rečenice  − piše dvotočku i zarez u nabrajanju  − pravilno piše kratice (dr., itd…)  − točno upotrebljava pravopisne znakove  − piše oznake za mjerne jedinice  − pravilno piše jesne i niječne rečenice (riječca ne)  − pravilno piše riječcu li u upitnim rečenicama  − pravilno označava jednosložne, dvosložne, trosložne i višesložne riječi znakom za naglasak  − točno piše vrste imenica: opće i vlastite, konkretne i apstraktne, zbirne i materijalne  − određuje vrstu imenica u zadanome tekstu i piše primjere različitih vrsta imenica  − prepoznaje i navodi oblike roda i broja imenica te rodnu sklonost imenica u zadanome tekstu  − razlikuje i točno piše osobne zamjenice i pokazne zamjenice  − točno piše zemljopisna i druga imena  − prepoznaje subjekt i predikat u rečenicu i točno sastavlja različite vrste rečenica  − primjenjuje pravilo za naglaske i naglasne cjeline |

E. POVEZANOST NASTAVNOGA PREDMETA MAKEDONSKI JEZIK I KULTURA – MODEL C S OSTALIM PODRUČJIMA, MEĐUPREDMETNIM TEMAMA I OSTALIM NASTAVNIM PREDMETIMA

Makedonski jezik ključno je nastavno područje predmeta, ali i bitan element u širemu kontekstu obrazovanja. Dublje i šire poznavanje jezika omogućuje i kvalitetnije povezivanje sadržaja drugih nastavnih predmeta. Učenjem makedonskoga jezika učenici razvijaju komunikacijske vještine, bolje razumiju kulturu i povijest Makedonije, razvijaju sposobnosti analiziranja i interpretiranja tekstova. Osim toga, makedonski jezik ima važnu ulogu u očuvanju identiteta i kulturnoga nasljeđa makedonskoga naroda.

Pripadnici nacionalnih manjina svoje ustavno pravo na odgoj i obrazovanje ostvaruju trima osnovnim modelima (A, B i/ili C model) i posebnim oblicima školovanja.

Predmet Makedonski jezik i kultura – model C dio je jezično-komunikacijskoga područja i podrazumijeva usvajanje znanja o sebi i drugima, odgovornoga ponašanja prema pripadnicima drugih jezika i kultura, uvažavanje različitih vrijednosti, uvjerenja i ponašanja te svijest o nužnosti suzbijanja svih vrsta stereotipa, predrasuda i diskriminacije. Učenici stječu znanje na standardnome makedonskom jeziku, razvijaju čitateljske interese, literarne sposobnosti i sposobnost kritičkoga pristupa. To je područje najvažnije zato što je jezik podloga svim ostalim područjima.

Usvajanjem odgojno-obrazovnih ishoda nastavnoga predmeta Makedonski jezik i kultura – model C učenik razvija komunikacijsku kompetenciju kako bi se osnažio za suočavanje s novim životnim situacijama. Time se ostvaruje i veza s društveno-humanističkim područjem. Učenjem o povijesti makedonskoga naroda pridonosi se razumijevanju procesa koji su oblikovali čovječanstvo do danas, procesa koji utječu na oblikovanje osobnoga i kolektivnoga identiteta, razvoj vještina razmatranja konteksta, sagledavanja događaja iz različitih perspektiva.

Povezanost s umjetničkim područjem ostvaruje se povezivanjem s pojedinim ishodima likovne kulture i glazbene kulture i umjetnosti. Tim sadržajima učenici bogate i oplemenjuju sliku o sebi i svijetu, razvijaju kreativnost kao način razmišljanja i djelovanja. Kod učenika se njeguju individualne sposobnosti, potreba za likovnim izražavanjem tradicionalnim likovnim tehnikama, postupcima i materijalima kao i suvremenim vizualnim medijima.

Učenjem o glazbi i aktivnostima u kulturnome životu svoje sredine i manjinske zajednice učenicima se omogućuje sudjelovanje u očuvanju, prenošenju, obnavljanju i širenju kulturnoga nasljeđa.

U domeni Ja sam – tradicija i kultura očituje se povezanost s nastavnim sadržajima predmeta Priroda i društvo, Povijest i Geografija, što Makedonski jezik i kulturu povezuje s prirodoslovnim područjem.

Međupredmetne teme osmišljene su da bi omogućile intergraciju različitih nastavnih predmeta i promovirale interdisiplinarno učenje.

U predmet Makedonski jezik i kultura integrirane su sljedeće međupredmetne teme: Učiti kako učiti, Građanski odgoj i obrazovanje, Osobni i socijalni razvoj, Uporaba informacijske i komunikacijske tehnologije. Druge međupredmetne teme ostvaruju se izborom sadržaja na makedonskome jeziku.

Razvijanjem odgovornosti, društvenoga i vlastitoga identiteta, tolerancije, uvažavanjem različitosti i usvajanjem znanja o ljudskim pravima i odgovornostima predmet je povezan s Građanskim odgojem i obrazovanjem.

Poveznica s međupredmetnom temom Osobni i socijalni razvoj ostvaruje se poticanjem na prihvaćanje odgovornosti, sudjelovanjem u javnim nastupima, suradnjom s drugima, upravljanjem vlastitim emocijama i ponašanjem, razvijanjem empatije, uvažavanja i prihvaćanja različitosti.

U svrhu traženja informacija, dijeljenja i objavljivanja sadržaja te zadovoljavanja kulturnih potreba, komunikacijska tehnologija omogućuje različita iskustva učenja, pridonosi razvijanju odgovornosti i vlastitoga integriteta.

Makedonski jezik i kultura po modelu C sadržajno je i metodološki blisko povezan s predmetom Hrvatski jezik te sa stranim jezicima, a integriranim poučavanjem jezika i sadržaja učenje je svrhovitije. U kasnijim ciklusima takav je način rada još potrebnije usklađivati s interesima i potrebama učenika ovisno o njihovim obrazovnim potrebama i/ili mogućim profesionalnim putovima.

S obzirom na to da je makedonski jezik jezik makedonske nacionalne manjine u Republici Hrvatskoj, moguće je i preporučuje se ostvarivati različite projekte, programe i suradnju s udrugama, što će, među ostalim, pridonijeti poticanju svjesnosti o potrebi i važnosti cjeloživotnoga obrazovanja. Zbog bliske povijesne, ali i suvremene povezanosti Republike Hrvatske i Republike Sjeverne Makedonije, makedonski je jezik sredstvo kojim omogućujemo ekonomsku i obrazovnu mobilnost mladih, kao i drugih građana Republike Hrvatske.

Makedonski jezik omogućuje učenicima da integriraju znanje iz različitih predmeta, razvijaju kritičko mišljenje i prepoznaju međusebne veze između različitih znanstvenih disciplina. Takvim interdisciplinarnim pristupom učenici stječu seobuhvatnije razumijevanje različitih tema i primjenjuju svoje vještine u svakodnevnim situacijama, što pridonosi njihovu cjelokupnom obrazovanju i razvoju.

F. UČENJE I POUČAVANJE NASTAVNOGA PREDMETA MAKEDONSKI JEZIK I KULTURA – MODEL C

Učenje i poučavanje nastavnoga predmeta Makedonski jezik i kultura po modelu C može biti izazovno, ali je važno za održavanje veza s domovinom. Stoga učitelji i nastavnici poučavanjem nužno trebaju osiguravati poticajno i podržavajuće okružje za učenike. U vezi s poučavanjem predmeta Makedonski jezik i kultura bitno je naglasiti da sve domene, sadržaje i ishode valja međusobno povezivati i usklađivati da bi se u što većoj mjeri osigurala cjelovitost i povezanost učeničkoga iskustva tijekom učenja.

Za što kvalitetnije ostvarivanje opisanih ciljeva nastavnoga predmeta Makedonski jezik i kultura – model C, bitno je u procesu poučavanja osmisliti sadržajno primjerene i učeniku zanimljive, otvorene i integrirane metodičke scenarije učenja s različitim aktivnostima koji potiču interes, daju konkretan smisao onomu što se uči i omogućuju učeniku primjenu u stvarnim životnim situacijama.

Strategije učenja, metode i oblici učenja i poučavanja povezuju se s ishodima domena Razumijem, govorim, pišem, Čitam i stvaram i Ja sam – tradicija i kultura.

U prvome razredu nastave Makedonskoga jezika i kulture nije zastupljeno pisano izražavanje jer učenici makedonske nacionalnosti pohađaju nastavu na hrvatskome jeziku i prvo usvajaju latinično pismo. Nakon obrade latiničnoga pisma počinje se s pisanim izražavanjem. Učenje makedonskoga govora s elementima nacionalne kulture u prvome i drugome razredu treba se odvijati putem igre i učeniku mora predstavljati zadovoljstvo, a ne obvezu jer su djeca u ovoj dobi sposobna vjerno reproducirati ono što čuju.

Nastava mora biti organizirana tako da se svakomu učeniku omoguće što češće verbalne aktivnosti jer se samo na taj način može produktivno ovladati govorom. U ostvarivanju tih zadataka učitelj mora maksimalno motivirati učenike koristeći se odgovarajućim audiovizualnim nastavnim sredstvima, ilustracijama, filmom, slikama, fotografijama, televizijskim emisijama. Učitelj treba poticati učenike da i oni pronalaze izvore kao moguća nastavna sredstva povezana s temom koja se obrađuje (razglednice, slikovnice, slike, zemljovide, tradicijske predmete, crteže).

Upoznavanje elemenata nacionalne kulture Makedonaca uglavnom se ostvaruje upoznavanjem i približavanjem tradicije, običaja i književnosti.

Uloga učitelja i nastavnika

Tijekom učenja i poučavanja Makedonskoga jezika i kulture iznimno je važna uloga učitelja. Poticanje učenikova interesa za makedonski jezik i održavanje motivacije za nastavak učenja jedan je od ključnih preduvjeta za uspješno učenje i poučavanje, osobito u ranome učenju jezika.

Učitelj je vodič, mentor, kreativac, inicijator i organizator u nastavnome procesu. Pruža smjernice i potporu za postizanje ciljeva i razvoj jezičnih vještina, planira nastavu, prepoznaje različite potrebe i stilove učenja učenika te prilagođava nastavu, pruža podršku u emocionalnome razvoju, potiče interkulturnu svjesnost, toleranciju, otvorenost i empatiju prema drugima.

Uloga je učitelja omogućiti cjelovit razvoj svakoga učenika poštovanjem njegova integriteta i identiteta uz stvaranje sigurnoga i poticajnoga okružja.

Učitelj jezične pogreške učenika prihvaća kao sastavni dio procesa učenja makedonskoga jezika u kojemu učenik slobodno i bez straha pred učiteljem i vršnjacima sudjeluje u razmjeni ideja i komunikaciji, što mu omogućuje doživljaj uspjeha te ga potiče na samopouzdano i odvažno služenje makedonskim jezikom.

Učitelj mora učenicima pružiti emocionalnu, socijalnu i intelektualnu podršku, a odnos između njega i učenika mora biti suradnički i fleksibilan, s jasno određenim pravilima rada, ponašanja i međusobnoga uvažavanja.

Učiteljeva je odgovornost organizirati i voditi odgojno-obrazovni proces koji uključuje različite metode i oblike rada, tehnike poučavanja i omogućavnje različitih stilova učenja te ponudu različitih sadržaja i, kada god je to moguće, mogućnost slobode izbora. Učitelj motivira učenika na povezivanje osobnoga iskustva s novim informacijama te razvoj kompetencija, ovladavanje vještinama, usvajanje znanja i osiguravanje temelja cjeloživotnoga učenja. Učitelj treba učeniku pružati brojne mogućnosti za praktičan rad, kritičko i kreativno mišljenje, rješavanje problema, razvoj komunikacijskih vještina, stavova i vrijednosti.

Učitelj treba podržavati i poticati učenike na to da se tradicijskim motivima koriste u oblikovanju različitih i svrsishodnih estetskih rješenja u izradi svakodnevnih uporabnih i ukrasnih predmeta.

Od učitelja se očekuje profesionalan pristup koji podrazumijeva etičnost, pravednost, dosljednost i sustavnost. Učitelj treba kontinuirano pratiti suvremene pristupe u području metodike i glotodidaktike te se redovito neformalno i formalno profesionalno razvijati, individualno i u oblicima rada koje osiguravaju institucije.

Važna je uloga učitelja vrednovanje učenika. Učitelj mora pružiti potpunu i pravodobnu informaciju o uspješnosti učenja i napretku učenika u cilju njegova usmjeravanja u tome procesu načinima koji potiču i ohrabruju da bi se razvijalo učenikovo samopouzdanje i osjećaj uspješnosti, kao važnih preduvjeta individualnoga napretka. Učitelj bitno utječe na učenikova postignuća tako da se uspješnost rada učitelja zapravo očituje u uspjehu njegovih učenika.

Materijali i izvori

Učitelj odabire i izrađuje nastavne materijale i koristi se nastavnim materijalima iz različitih izvora u skladu s planiranim aktivnostima koje su usmjerene ostvarivanju odgojno-obrazovnih ishoda vodeći računa o razvojnoj dobi, razini ovladanosti jezikom te interesima i potrebama učenika. To uključuje i materijale za integrirano učenje jezika i sadržaja čime se sadržaji predmeta Makedonski jezik i kultura povezuju sa sadržajima drugih područja i predmeta potičući multidisciplinarnost.

Tijekom poučavanja učitelj određuje broj književnih tekstova prema broju sati u tjednu i prema dostupnosti tekstova, vodeći računa o žanrovskoj zastupljenosti tekstova (poezija, proza, drama) i raznolikoj tematskoj zastupljenosti povezujući ih s interesima učenika i njihovom životnom stvarnošću. U stvaralačkome izražavanju učenika i stvaranju vlastitoga razlikovnog rječnika ostvarivanje se ishoda prati, ali ne podliježe sumativnomu vrednovanju.

Neki se ishodi mogu ostvariti radom na projektima, u izvanučioničkim aktivnostima, u suradnji sa školskom knjižnicom, ustanovama, manjinskim i ostalim udrugama te primjenom pristupa učenju otkrivanjem (istraživačko učenje, debatne skupine, projektni rad). Projekt može uključivati samostalno ili vođeno istraživanje različitih materijala i informacija, upotrebu različitih komunikacijskih tehnologija, predavanja uživo iz gradova koje učenici upoznaju i istražuju (Viber, mrežni seminar, konferencijska veza i slično). Iskustveno učenje nudi učitelju mogućnost uporabe praktičnih radova i prikaza tradicije i običaja u svakodnevnome životu. Na taj način mogu se stvarati zbirke slikovnoga materijala, kuharice, albumi fotografija, zbirke igara i običaja.

U ostvarivanju ishoda iz likovnoga područja poželjno je rabiti prirodne materijale i razvijati ekološku svijest.

Nastavni materijali koji se odabiru trebaju učenicima biti smisleni i razumljivi, poticati na istraživanje i propitivanje znanja, pretpostavki, ideja i ponašanja, čime pozitivno utječu na razvoj kritičkoga i kreativnoga mišljenja.

Okružje za učenje

U okružju za učenje treba se osigurati potpora učenicima, interaktivnost i uključenost, raznovrsni materijali, upotreba tehnologije, različiti oblici rada (suradnja među učenicima), individualizacija i kreativnost.

Uspjeh u učenju i poučavanju makedonskoga jezika i kulture u velikoj mjeri ovisi o okružju u kojemu učenik stječe nova znanja i vještine jer poticajno i raznoliko okružje pridonosi bržemu i lakšemu napretku. U takvu je okružju učenje i poučavanje usmjereno na učenika, učenik se ne boji pogrešaka, spremno surađuje s drugim učenicima i uvažava ih, a znanja i vještine koje usvaja u bliskoj su vezi s njegovim svakodnevnim iskustvom i aktivnostima. To je okružje u kojemu se njeguje kultura zajedništva i međusobnoga poštovanja, a u takvu se okružju razvija humanost, prihvaćaju se različitosti, prepoznaje se važnost pozitivnih emocija i motivacije za učenje te se potiče kritičko mišljenje, istraživanje i kreativnost.

Različita okružja, u učionici i izvan nje, pridonose bogatstvu iskustva i uspješnosti učenja.

Upotreba suvremenih tehnologija tijekom učenja i poučavanja također je jedan od čimbenika koji pridonose stvaranju poticajnoga i produktivnoga okružja.

Informacijsko-komunikacijska tehnologija omogućuje nam i povezanost s učenicima ili stručnjacima u drugim mjestima i različitim dijelovima države, Europe i svijeta. Pozitivno i poticajno okružje za učenje ostvaruje se i međusobnim povjerenjem i uvažavanjem sudionika u procesu učenja, dogovaranjem pravila te uzajamnim pomaganjem. Osjećaj sigurnosti kod učenika potiče aktivnost i kvalitetnije rezultate rada.

Grupiranje učenika

Učitelj ima slobodu primijeniti različite oblike organizacije rada i učenja kao što je rad u paru, grupni rad, male istraživačke skupine, suradničko učenje tijekom kojega su učenici grupirani na različite načine da bi se što bolje iskoristio potencijal svih učenika u pojedinome razrednom odjelu, osigurao napredak svakoga učenika i razvoj njegove osobnosti. Međuvršnjačkim učenjem i poučavanjem učenik stječe i primjenjuje znanja i vještine, razvija socijalnu osjetljivost, razmjenjuje mišljenja i stavove, aktivno sudjeluje i motiviran je za učenje i suradnju.

Bitno je svaki oblik grupiranja učenika unaprijed isplanirati s jasno određenim uputama, zadatcima i ciljem te pratiti napredak svakoga pojedinca u skupini i rad skupine u cjelini na temelju različitih metoda samovrednovanja i vrednovanja.

Svaki razredni odjel sadržava određene potencijale koje učitelj mora prepoznati i uzeti u obzir tijekom planiranja i ostvarivanja nastavnoga procesa u cilju što uspješnijega učenje. Pri planiranju učenja i poučavanja valja voditi računa o razrednome odjelu kao cjelini, ali i o učenicima kao pojedincima koji znanja, vještine i stavove stječu u skladu sa svojim individualnim osobinama.

Vrijeme poučavanja i učenja

Nastava Makedonskoga jezika i kulture poučava se unutar satnice od dva do pet sati tjedno te se prema broju sati prilagođava dubina i širina unutar nastavnih tema i sadržaja te odabir i količina tekstova. Kurikul Makedonskoga jezika i kulture po modelu C izrađen je na temelju tri sata koja su uzeta kao srednja vrijednost. Preporuka je osigurati posebnu učionicu ili kabinet, no ako nema mogućnosti za posebnu učionicu, kabinet ili koji drugi stalni prostor, poželjno je učitelju osigurati mogućnost izlaganja učeničkih radova, crteža i plakata na panoima.

U ostvarivanju ishoda kurikula poželjna je i suradnja s udrugama i društvima koji se brinu o očuvanju nacionalne kulture Makedonaca, s kulturno-umjetničkim društvima, lokalnom zajednicom i sličnim organizacijama. Te organizacije mogu pružiti podršku pri nabavi nastavnih materijala, zvučnih zapisa, tekstova, knjiga i videomaterijala na makedonskome jeziku.

Da bi se zadovoljile odgojno-obrazovne potrebe učenika s teškoćama i darovitih učenika, kurikul se prilagođava u skladu sa smjernicama.

Odgojno-obrazovni rad na jeziku i pismu nacionalne manjine obavljaju učitelji i nastavnici iz reda nacionalne manjine koji potpuno vladaju jezikom i pismom nacionalne manjine, učitelji razredne nastave, nastavnici makedonskoga jezika, nastavnici povijesti, geografije, pedagozi, logopedi, i oni koji su stekli pedagoške kompetencije programima pedagoško-psihološko-
 -didaktičko-metodičke izobrazbe.

G. VREDNOVANJE ODGOJNO-OBRAZOVNIH ISHODA U NASTAVNOME PREDMETU MAKEDONSKI JEZIK I KULTURA – MODEL C

Vrednovanje odgojno-obrazovnih ishoda u nastavnome predmetu Makedonski jezik i kultura – model C integrirano je s učenjem i poučavanjem. Svrha mu je prikupljanje informacija o postignućima i napredovanju učenika te pomoć i motivacija u poboljšanju učenja, kao i povratna informacija učitelju o uspješnosti strategija i metoda rada koje je primijenio. Učitelj vrednovanje treba iznimno pažljivo planirati kao dio procesa učenja i poučavanja, uskladiti ga s ciljevima i očekivanim ishodima učenja te ga, zbog složenosti sadržaja i aktivnosti u ovome predmetu, provoditi poštujući kognitivnu, društveno-afektivnu i psihomotoričku jedinstvenost i interese svakoga učenika.

Elementi vrednovanja u učenju i poučavanju nastavnoga predmeta Makedonski jezik i kultura su znanja i vještine definirane odgojno-obrazovnim ishodima unutar triju domena: A, Razumijem, govorim, pišem, B. Čitam i stvaram i C. Ja sam – tradicija i kultura.

Elementi vrednovanja su:

1. slušanje s razumijevanjem

2. govorenje

3. čitanje s razumijevanjem

4. pisanje

5. makedonska kultura.

Elementi slušanje s razumijevanjem, govorenje, čitanje s razumijevanjem i pisanje obuhvaćaju sposobnost aktivnoga služenja standardnim makedonskim jezikom u usmenome i pisanome izražavanju, razumijevanje pročitanoga teksta, komunikacija s učiteljem, drugim učenicima i izvornim govornicima makedonskoga jezika. Ti se elementi vrednuju u svim domenama učenja i poučavanja Makedonskoga jezika i kulture sustavnim praćenjem i procjenjivanjem napredovanja svakoga učenika.

Element makedonska kultura obuhvaća vrednovanje istraživačkih vještina i stvaralačkih sposobnosti učenika u svim domenama, praćenjem aktivnosti učenika i/ili rezultata tih aktivnosti te razumijevanja i znanja povijesnih i geografskih sadržaja vezanih za Makedoniju.

Elementi vrednovanja razlikuju se u pojedinim razredima jer ovise o razvojnoj dobi i prethodnome znanju učenika. Funkcionalni aspekt jezika ima prednost pred formalnim aspektom. Pri vrednovanju je nužno voditi računa o tome da ovladavanje jezičnim zakonitostima nije samo sebi svrha, već je sredstvo za ostvarivanje uspješne komunikacije te da su pogreške u jezičnome izričaju prihvatljiva i očekivana sastavnica ovladavanja jezikom. Jezične strukture sastavni su dio četiriju jezičnih vještina (slušanje, govor, čitanje i pisanje) te se ovladanost njima vrednuje integrirano, kao jedan od kriterija uspješne ostvarenosti ishoda unutar domene.

U svim se domenama primjenjuju tri pristupa vrednovanju: vrednovanje za učenje, vrednovanje kao učenje i vrednovanje naučenoga.

Vrednovanje za učenje provodi se kontinuiranim praćenjem individualnih i skupnih aktivnosti učenika (provjera razumijevanja i učenikova napredovanja ciljanim pitanjima, predstavljanje učeničkih radova i učeničkih projekata, opažanja učeničkih aktivnosti i ponašanja tijekom učenja i poučavanja), a služi unapređivanju i planiranju budućega učenja i poučavanja. Vrednovanje za učenje ne rezultira brojčanom ocjenom, već kvalitativnom povratnom informacijom o tijeku procesa učenja i razmjeni iskustava te usvojenosti znanja, vještina i stavova. Trenutačna postignuća učenika uspoređuju se s njegovim prethodnim postignućima, a ne s postignućima drugih učenika. Cilj je vrednovanje za učenje motivacija učenike na daljnji rad.

Vrednovanje kao učenje podrazumijeva aktivno uključivanje učenika u proces vrednovanja, a provodi se postupcima koji obuhvaćaju samovrednovanje i samoprocjenu učenika, kao i učeničko vrednovanje i procjenu radova drugih učenika. Njime se učenike potiče na ovladavanje strategijama planiranja vlastitoga napredovanja u usvajanju znanja, vještina i stavova radi postizanja samostalnosti i preuzimanja odgovornosti za vlastito učenje. U procesu vrednovanja kao učenja učenik procjenjuje vlastito razumijevanje i poznavanje različitih postupaka i metoda kojima razvija svoje sposobnost unutar međupredmetne teme Učiti kako učiti, što je u ovome predmetu vrlo bitno zbog brojnih sadržaja koji se učeniku nude u svim trima domenama, a zbog kratkoće vremena nemoguće ih je sve ostvariti na nastavi. Stoga je važno da učenik samostalno i prema osobnome interesu odabire sadržaje koje će potom samostalno dublje istraživati i učiti.

Vrednovanje naučenoga podrazumijeva procjenu razine usvojenosti znanja i razvijenosti vještina u odnosu na definirane odgojno-obrazovne ishode. Rezultira brojčanom ocjenom. Provodi se kontinuirano, tijekom i/ili na kraju određenoga razdoblja. Potrebno je kombinirati pismeno i usmeno vrednovanje. Mogu se primijeniti zadatci zatvorenoga i otvorenoga tipa. Posebno se preporučuju zadatci otvorenoga tipa u kojima učenici mogu izraziti vlastitu kreativnost i interpretaciju, kao što su izrada plakata, dnevnika, crteža, mentalne mape, istraživački radovi i dr.

Sva tri pristupa vrednovanju trebaju biti raspoređena tijekom cijele nastavne godine, kontinuirano, trebaju biti različita da bi omogućila učenicima da u različitim prilikama pokažu svoj napredak.

Sustavnim i redovitim izvješćivanjem o učenikovu napredovanju u svim domenama daje se povratna informacija o razini ostvarenosti odgojno-obrazovnih ishoda te se predlažu načini i postupci potrebni za njihovo poboljšanje.

Zaključna ocjena temelji se na profesionalnoj odluci učitelja, njegovoj stručnoj procjeni o učenikovim postignućima tijekom cijele nastavne/školske godine. Razina »dobar« usvojenosti odgojno-obrazovnih ishoda, koja je definirana ovim predmetnim kurikulom, služi kao okvir i pomoć pri izvođenju zaključne ocjene. Pritom je nužno voditi računa o unaprijed definiranim kriterijima vrednovanja, o odabiru valjanih i pouzdanih metoda i oblika vrednovanja te sigurnosti i transparentnosti procesa vrednovanja – svrha vrednovanja, sadržaji, postupci, oblici, sastavnice i trajanje usmenih i pismenih provjera, načini i kriteriji bodovanja i rezultati unaprijed su definirani i jasni učitelju, učeniku i roditelju. Učenike je od početka nastavne godine potrebno informirati o očekivanim odgojno-obrazovnim ishodima.

Na kraju nastavne godine zaključna ocjena oblikuje se na temelju što više različitih informacija o učenikovu napretku i usvojenosti odgojno-obrazovnih ishoda. Iako raspoređeni u tri domene, ishodi u ovome predmetu obuhvaćaju sadržaje iz različitih područja obuhvaćenih poučavanjem (jezik, književnost, povijest, geografija, likovna i glazbena kultura). Potrebno je uzeti u obzir i to da će učenici, prema svojim interesima i sposobnostima, pokazati stečene kompetencije na način koji njima najviše odgovara, pri čemu će pokazivati veću ili manju sklonost prema određenome području predmeta. Stoga zaključna ocjena nije aritmetička sredina pojedinačnih ocjena, već je pokazatelj učenikova napretka u učenju i razvijenosti pojedinih vještina. Za zaključnu se ocjenu u određenoj mjeri mogu uzeti u obzir informacije prikupljene vrednovanjem za učenje (npr. učenički radovi i projekti).

Tijekom svih odgojno-obrazovnih ciklusa zaključna ocjena proizlazi iz razine usvojenosti odgojno-obrazovnih ishoda iz svih triju domena prema sljedećoj postotnoj zastupljenosti:

• Razumijem, govorim, pišem 50 %

• Čitam i stvaram 25 %

• Ja sam – tradicija i kultura 25 %.

Budući da je pohađanje nastave Makedonskoga jezika i kulture otvoreno učenicima s različitim razinama znanja ili bez prethodnoga znanja, kao i to da se u nastavni proces mogu uključiti u bilo kojemu razredu, učitelj nužno prilagođava očekivane ishode te u skladu s prilagodbom poučavanja provodi i cjelovito vrednovanje.

PRIJEDLOG TEKSTOVA ZA
 OSNOVNU I SREDNJU ŠKOLU

Drugaruvanje, Đorđi Delčev

Aj, pogodi, Đorđi Delčev

Jasna ja pozdravuva tatkovinata, Đorđi Delčev

Želba, Đorđi Delčev

Kokiče, Đorđi Delčev

Pčela, Đorđi Delčev

Koj što znae?, Đorđi Delčev

Tri cveta, Đorđi Delčev

Dve sonca, Đorđi Delčev

Vo srceto..., Đorđi Delčev

Tri mravki, Đorđi Delčev

Učitelka, Đorđi Delčev

Dogledanje, Đorđi Delčev

Džudžeto i džinot, Eli Makazlieva

Srećno dete, Eli Makazlieva

Moite čuvstva, Eli Makazlieva

Proletna pesna, Eli Makazlieva

Godišni vreminja, Eli Makazlieva

Kalendar, Eli Makazlieva

Patuvalki-sonuvalki, Eli Makazlieva

Četiri sezoni, Eli Makazlieva

8 Septemvri, Eli Makazlieva

Boite na esenta, Eli Makazlieva

11 Oktomvri, Eli Makazlieva

Šumata vo docna esen, Eli Makazlieva

Podgotvi se za zima, Eli Makazlieva

Zimski igri, Eli Makazlieva

Januarska prikazna, Eli Makazlieva

Vodata se vrti vo krug, Eli Makazlieva

Igrite na vodata, Eli Makazlieva

Glineni proizvodi, Eli Makazlieva

Zasadi drvo, zasadi cvet, Eli Makazlieva

Proletno budenje, Eli Makazlieva

Majčiniot jazik, Eli Makazlieva

Leto, Eli Makazlieva

Juni, Eli Makazlieva

Ako odiš na plaža, Eli Makazlieva

Vinožito, Eli Makazlieva

Letno ovošje, Eli Makazlieva

Bonton na ruček, Eli Makazlieva

Bonton za zbor, Eli Makazlieva

Semejno steblo, Eli Makazlieva

Sedmičen kalendar, Eli Makazlieva

Kako se odnsevuam vo soobraćajot, Eli Makazlieva

Prirodni pojavi-godišni vreminja, Eli Makazlieva

Što li da bidam?, Marija Bogatinovska

Moite razgovori so dedo, Marija Bogatinovska

Mala i golema rabota, Marija Bogatinovska

Najubavite prikazni, Marija Bogatinovska

Plan za leten raspust, Marija Bogatinovska

Gledaj i uči!, Marija Bogatinovska

Golgeter, Velko Nedelkovski

Kakov i čij e nebeskiot svod, Cane Andreevski

Mili milenici, Velko Nedelkovski

Otkačena igra, Marija Petrovska

Zarzavati, Vasil Mukaetov

Koj e najvažen?, Alma Hot Rastoder

Sekoe dete, Vasil Mukaetov

Ona što site go znaat, Vlado Dimovski

Zimnica, Vlado Dimovski

… osum, devet, deset!... Baram!, Vlado Dimovski

Ajde da ja gušneme proletta, Vlado Dimovski

Faćaj, letaat kori!, Vlado Dimovski

Budenjeto na utroto, Gorjan Petrevski

Proletna prošetka, Gorjan Petrevski

Lastovicite i decata, Gorjan Petrevski

Želbata na vnukot, Gorjan Petrevski

Stariot časovnik, Gorjan Petrevski

Site sme tuka, na edno mesto, Vasil Mukaetov

Koj e Dedo Mraz?, Marija Bogatinovska

Zimskata soba na Roj, Aneta Velkova

Najubaviot podarok za mama, Magde Antova

Drugarstvo, Vasil Kunovski

Gavranot i lisicata, Ezop

Oro, Stojan Tarapuza

Prviot žolt list, F. Kamalov

Nasmevki, Makedonka Jančevska

Brojenica, Slavka Maneva

Đebovite na Zvonko, Milenko Ratković

Ljubeznost, Slobodan Janković

Trite mravki, narodna prikazna

Kako se meri..., D. Alački

Pesot i kućata, narodna prikazna

Se što raste, Đorđi Delčev

Zbor do zbor – rečenica, Jovan Strezovski

Na krajot, Stojan Tarapuza

Po azbučen red, Evgenija Šuplinova

Vselenski Dedo Mraz, Vančo Polazarevski

Zapirka, Stojan Tarapuza

Lj i Nj, Rajko Jovčevski

Krienka, Rajko Jovčevski

Nova, nova godino, Nenad Đambazov

Zelkata, Petre M. Andreevski

Matematičar, Slavka Arsova

Patot kon rekata, Gorjan Petrevski

Bojata na bonbonata, Hristina Šećeroska

Crveni obetki, Kiro Donev

Nefatliviot Zoki Poki, Olivera Nikolova

Drugarki, Sofe Šterjovski

Skazna za pčelata, Gorjan Petrevski

Sè e naše, Vidoe Podgorec

Ljubov, Hristina Šećeroska

Što može esenta, Stojan Tarapuza

Srceto na Matej, Nikola Madžirov

Žolta e bojata na srećata, Biljana Loteska

Najubaviot grad, Boško Smaćoski

Kralot i selanecot, Kiro Donev

Dali zborot »čao« e na makedonski, Slavka Arsova

Ubava si, tatkovino, Savo Kostadinovski

Breza i dab, Kiro Donev

Najubavata snegulka, Maja Bogoevska

Dedo Mraz, Vančo Polazarevski

Poraka-preporaka, Aleksandar Kujunđiski

Bidi srekna zvezdička, Radmila Kostova-Mila

Mnogu sakam zdrava hrana, Naum Popeski

Što ni nosi april, Kiro Donev

Za mesecite, Snežana Petrova-Džambazova

Kapi, Velko Nedelkovski

Gatanki, Magde Angelova

Gatanki, Magde Angova

Bonton vo timska rabota, Jadranka Klisarova

Mudruvanje, Cane Andreevski

Klupa za poddrška, Elizabeta Petrović

Bliznaci-umnici, Gorjan Petreski

Detski son, Stojan Tarapuza

Najdobri drugarki zasekogaš, Ana Buntevska

Planinite makedonski, Aleksandar Kujundžiski

Dekemvri, Blaže Koneski

Otkačena igra, Marija Petrovska

Neobično begstvo, Dimitar Alački

Krug, Velko Nedelkovski

Čovekot što mu pomognal na čovekot..., makedonska narodna prikazna

Mrzlivata žena, makedonska narodna prikazna

Heroj, Svetlana Hristova -Jocić

Gradot na princezata pastrmka, Srbo Ivanovski

Novoto dete, Gligor Popovski

Makedonski pejzaži, Savo Kostadinovski

Zmejot od Pelister, Biljana Stojanovska

Mojata tatkovina, Liljana Atanasova

Pesna za solunskite braća, Vidoe Podgorec

Septemvri, Stojan Tarapuza

Marija posakuva želba, Žarko Kujundžiski

Noć koga pađaat zvezdite, Makedonka Jančevska

Nad dvete ezera, Boris Bojadžiski

Veligdenska radost, Gorjan Petrevski

Dobro so dobro se vraća, makedonska narodna prikazna

Legenda za Dojranskoto Ezero, makedonska legenda

Pelisterski oči, Apostol Pop Jovanovski

Časovnikot na Simon, Klementina Petruševska

Detelinki – belinki, Martina Dukoska

Bajka za Nova godina, Svetlana Darudova

Magijata na drugarstvoto, Alma Rastoder

Gordelivata žirafa, Ana Đorđević

Volšeben let, Mimoza Todorovska

Papagalot i kučeto, Vlado Janevski

Talkačkata, Svetlana Darudova

Psalm za m-lle Lili, Aco Karamanov

A toj letaše ponatamu, Aco Karamanov

Pesni za tatkovinata (ciklus), Nikola J. Vapcarov

Proštalna, Nikola J. Vapcarov

Pretsmrtno, Nikola J. Vapcarov

Melanholija, Katica Ćulavkova

Oda na makedonskiot jazik, Katica Ćulavkova

Son na studena ploča, Slavko Janevski

Tančerka na dlanka, Slavko Janevski

Cvetovi, Slavko Janevski

Sterna, Blaže Koneski

Odzemanje na silata, Blaže Koneski

Vezilka, Blaže Koneski

Teškoto, Blaže Koneski

Angelot na Sveta Sofija, Blaže Koneski

Ubavite ženi, Blaže Koneski

Ima dolu edna krv, Aco Šopov

Nebidnina, Aco Šopov

Vo tišina, Aco Šopov

Ljubov, Aco Šopov

Gledač vo pepelta, Aco Šopov

Našinska, Gane Todorovski

Nerezi, Gane Todorovski

Spokoen čekor, Gane Todorovski

Ljubov, Gane Todorovski

Božilak, Gane Todorovski

Doždovi, Mateja Matevski

Dzvona, Mateja Matevski

Taa, Ante Popovski

Vardar, Ante Popovski

Makedonija, Ante Popovski

Ljubovna, Ante Popovski

Denicija (ciklus), Petre M. Andreevski

Plus-minus, Lidija Dimkovska

Kluč na svetot, Radovan Pavlovski

Pramolnja, Radovan Pavlovski

Mladičot što spie napladne, Radovan Pavlovski

Zrno, Radovan Pavlovski

Tišina, Nikola Madžirov

Senkite ne odminuvaat, Nikola Madžirov

Strelki od časovnikot, Nikola Madžirov

Koga nekoj zaminuva sè što e sozdadeno se vraća, Nikola Madžirov

Da ne vidam, Svetlana Hristova- Jocić

Visoka voda, Svetlana Hristova-Jocić

Da se oslobodam, Svetlana Hristova-Jocić

So čaj, Vesna Acevska

Temnite seništa na Emil Dikinson, Vesna Acevska

Radovi, Liljana Dirijan

Mojot čovek, Liljana Dirijan

Koncert za miris i orkestar, Liljana Dirijan

Esensko ovošje, Eleonora Strezovska

Broenka, M. Janušev

Si igrame restoran, M. Janušev

Čestitka, pesna, Duško Avramov

Knigite, Elin Pelin

Maja kaj zabolekar, Stojanka Grozdanova

Najgolemoto srce, Ivančo Mitrevski

Vo bunarot, narodna prikazna

Sosedi, Velko Nedelkovski

Torba so zlatnici,Vera Bužarova

Vodeničarot Narcis, Nada Nikolovska Katin

Vo potraga po izgubeni glagoli, Nataša Acevska

Zamokot na pridavki, Nataša Acevska

Pravopis, Nataša Acevska

A-B-V-G-D-Đ-E-Ž...., Aleksandar Kujundžiski

Stihovi za knigata, Aleksandar Kujundžiski

Koga čovek se rađa, Alekso Lozanovski

Pismo do najdobrata majka, Vesna Nastoska

Novogodišna zdravica, Vesna Nastoska

Silata na zborovite, Slavka Arsova

Silata na zborovite i tvoeto odnesuvanje, Ubavi Zborovi, Vidoe Podgorec

Racinovata ljubov, Petar Stojčevski

Apteka vo vreća, Kiro Donev

Kolku boli navredata, Gorjan Petrevski

Dvajca drugari, makedonska narodna prikazna

Moma Tantelina i volkot, makedonska narodna prikazna

Sončeva devojka, makedonska narodna prikazna

Vrapčeška rabota, Tome Arsovski (spored narodna pesna)

Novogodišna zdravica, makedonska narodna pesna

Zbirajte se dečinja, makedonska narodna pesna

Itar Pejo mu vadi zab na selanec, Stale Popov

Tatkovina, Ante Popovski

Te imame samo tebe, Slavka Arsova

Tamu e našata reka, Petre M. Andreevski

Ropstvo, Kole Nedelkovski

Ilindenska pesna, Vasil Kunoski

Cvetovi, Slavko Janevski

Vardar, Boško Smaćoski

Ohrid, Tome Bogdanovski

Izlegol Delčev vojvoda, makedonska narodna pesna

Biser balkanski, Jovan Pavlovski

Srećna Nova godina, B. Mirkulovska

Srceto na tatkovinata, G. Popovski

Kaži mi mamo, Veligden što e?, T. Arsovska

T’ga za jug, Konstantin Miladinov

Cveće za tatkovinata, Gligor Popovski

Što e toa tatkovina, Vidoe Podgorec

Tažačka za vojvodata, Eftim Kletnikov

Boj se bie na Mečkin Kamen, narodna pesna

Kon rodot za jazikot, Petar Preradović (Prepjevao: Gogo Ivanovski)

Učitelot, Petre M. Andreevski (Na Sveti Kliment Ohridski)

Kolku e mila zemjata naša, Gogo Ivanovski

Rodna zemjo, Lazo Karovski

Zbogum, Gondža Bojadžiu (Majka Tereza)

Rakuvanje, Blaže Koneski

Kaži mi, Nikola Kirov Majski

Krajot moj vo moite gradi bie, Gane Todorovski

Čuvajte go ova što vi go dadov, Lazo Karovski

Pogledite na Krste Petkov Misirkov za makedonskiot jazik, Krste Petkov Misirkov

Ohrid, Kiro Donev

Na ezero (pesni), Aco Šopov

Podarok za majka, Grigor Prličev

Mesečinata nad Pelagonija, Dušan Kostić

Pesna i kodifikacija na makedonskiot literaturen (standarden jazik), Blaže Koneski

Što e tatkovina, Boško Smaćoski

Narodni poslovici i pogovorki

Prvite vesnici i spisanija vo Makedonija, Vojo Veljanovski

Od posetata na Sidnej i Melburn, Slave Nikolovski-Katin

Zakletva, Slavko Dimovski

Makedonija go zagubi svojot najgolem sin, Dimitar Vlahov

Smrtta na Goce Delčev, narodna pesna

Deloto na braćata Manaki

Vo dnite teški da bideš veren, Kole Nedelkovski

M’lskavici, Kole Nedelkovski

Peš po svetot, Kole Nedelkovski

Majko, navečer treba večera, Ivan Cankar

Stojan i Liljana, narodna pesna

Ubaviot zbor vleguva pravo vo srceto, Nada Zekmanova-Jakimova

Bistra, Genadi Bolinovski

Biserčinja od našeto narodno tvoreštvo

Voved vo makedonskiot jazik, Violeta Ajdinska Papazovska

Zapoznavanje i pozdravuvanje, Violeta Ajdinska Papazovska

Broevi, redni broevi, datumu i kolku čini, Violeta Ajdinska Papazovska

Zemji, narodi i jazici, Violeta Ajdinska Papazovska

Naporen den i obvrski, Violeta Ajdinska Papazovska

Praznici i podaroci, rodenden i pokani, Violeta Ajdinska Papazovska

Slobodno vreme ‒ na izlet, Violeta Ajdinska Papazovska

Vremenska prognoza, Violeta Ajdinska Papazovska

Makedonska tradicionalna kujna i makedonski recepti, Violeta Ajdinska Papazovska

Na Galička svadba, Violeta Ajdinska Papazovska

Zapoznajte ja Makedonija, Violeta Ajdinska Papazovska

Ajde da zapeeme, Violeta Ajdinska Papazovska

Anatomija na čuvstvata ‒ Muzika, Liljana Stoilkovska Andonovska

Anatomija na čuvstvata, Sreća, Liljana Stoilkovska Andonovska

Te sakam do neboto i nazad, Ana Buntevska

Poezija za vozrasni, Savo Kostadinovski

Prikazna za veterot Severko, Vančo Nikoleski

Tri leba, Analfi Ištvan

Vrne sneg, Stojan Tarapuza

Vesna i Dživko, Kiro Donev

Rodenden, Aleksandar Popovski

Veligdenska pesna, Slavka Maneva

Dvorec, Stojan Tarapuza

Zvezdeni zlatnici, Braća Grim

Rodniot jazik e gerdan biseren, Vidoe Podgorec

Doždot e mojot prijatel, Nada Zidar-Bogadi

Septemvrisko rakuvanje, P. Milenkovski

Posledniot list, Gorjan Petrevski

Alo, Zoki, kako si?, Naum Popeski

Esen, Makedonka Jančevska

Volšebnoto penkalo, Nenad Džambazov

Složna družina, Slavka Maneva

Na mojata majka, Nenad Džambazov

Kamen cvet, Kiro Donev

Aprilska, Risto Davčevski

Navreda, Gorjan Petreski

Veligden, Naum Popeski

Lisicata, ežot i krtot, makedonska narodna prikazna

Pesna za Vardar, Pero Milenkoski

Na bregovite na Ohridskoto Еzero, Branislav Nušić

Ubav zbor, Vasil Tocinovski

Najveselata noć, Vasil Kunoski

Leten povik, Eli Mazaklieva

Rađanje na najubavata pesna, Ana Matovska Smilevska

Silata na zborovite, Slavka Arsova

Silata na zborovite i tvoeto odnesuvanje, Slavka Arsova

Ubavi zborovi, Vidoe Podgorec

Racinovata ljubov, Petar Stojčevski

Lenka, Kosta Solev Racin

Denovi, Kosta Solev Racin

Kopačite, Kosta Solev Racin

Vatromet, Kosta Solev Racin

Apteka vo vreća, Kiro Donev

Kolku boli navredata, Gorjan Petrevski

Dvajca drugari, makedonska narodna prikazna

Moma Tantelina i volkot, makedonska narodna prikazna

Sončeva devojka, makedonska narodna prikazna

Vrapčeška rabota, Tome Arsovski (spored narodna pesna)

Novogodišna zdravica, makedonska narodna pesna

Zbirajte se dečinja, makedonska narodna pesna

Itar Pejo mu vadi zab na selanec, Stale Popov

Tatkovina, Ante Popovski

Te imame samo tebe, Slavka Arsova

Tamu e našata reka, Petre M. Andreevski

Ropstvo, Kole Nedelkovski

Ilindenska pesna, Vasil Kunoski

Cvetovi, Slavko Janevski

Siljan Štrkot, Marko Cepenkov

Sproti Ilinden, Mite Bogoevski

Anđelot na Sveta Sofija, Blaže Koneski

Rađanje na zborot, Aco Šopov

Makedonija, Ante Popovski

Az, buki, vedi, Vidoe Podgorec

Panonski legendi (odlomak)

Vezilka, Blaže Koneski

Dedo mi, Milčo Mančevski

Zapirka, Točka, Izvičnik, Prašalnik, Dve točki, Tri točki, Stojan Tarapuza

Denovi, Stojan Tarapuza

Bukvi, Gane Todorovski

Glagolica, Ante Popovski

Liceto na zborovite, Petre M. Andreevski

Posledniot makedonski guslar, Rade Siljan

Majka, Josip Kocev

Makedonec, Duško Avramov

Makedonka, Duško Avramov

O, Solunski braća, Duško Avramov

Pred godini mnogu, Duško Avramov

Vo Razlog i Kresna, Duško Avramov

Najsvetlata zvezda, Duško Avramov

Jas sum tvoe dete, Duško Avramov

Makedonska zemja, Duško Avramov

Iselenici, Duško Avramov

Zaden šepot, Duško Avramov

Nezaboraven den, Duško Avramov

Vo zenici za’rte noćta, Duško Avramov

Zemja, Ilindenska, Nikola Jonkov Vapcarov

Se si doađa na svoe, Suzana Božinovska

КУРИКУЛУМ ЗА НАСТАВНИОТ ПРЕДМЕТ МАКЕДОНСКИ ЈАЗИК И КУЛТУРА ВО ОСНОВНИТЕ И СРЕДНИТЕ УЧИЛИШТА ВО РЕПУБЛИКА ХРВАТСКА (МОДЕЛ Ц)

ВОВЕД

Пред вас е курикулумот на наставниот предмет Македонски јазик и култура според моделот Ц (МЈК). Курикулумот е составен дел од курикулумските документи со кои на национално ниво се искажуваат намерите поврзани со намерите, целите, очекувањата, исходите, искуствата на децата и младите лица, со организацијата на воспитно-образовниот процес и со вреднувањето.

Сите национални курикулумски документи се обликувани имајќи ги предвид детето и младите како централни актери на воспитно – образовниот процес. Тие курикулумски документи на децата и младите, како и на нивните родители, воспитно-образовните работници, јасно им укажуваат за воспитно-образовните очекувања и целите што се поjавуваат пред нив. Тоа се развојни и отворени документи што се подложни на промена како одговор на потребите на децата и младите, воспитно – образовните работници и установите, новите научни и технолошки сознанија како и сознанијата кои се резултат на праксата.

Со Националните курикулуми на наставните предмети се одредуваат целта, намените, структурата, воспитно-образовните цели и ниво1то на нивното владеење со нив, учењето и подучувањето, поврзаноста со други предмети, воспитно-образовни подрачја, меѓупредметни теми и вреднување на совладаноста на воспитно – образовните цели и намени на предметот.

Домените/концептите во организацијата на предметниот курикулум ја творат структурата на содржините на определениот предмет и се релевантни за време на целиот период на подучување на предметот. Во рамките на секоја домена/концепт се определуваат воспитно-образовни цели.

Воспитно-образовните цели претставуваат јасни и недвосмислени искази за тоа што се очекува од ученикот на крајот на определената година на учење, a во врска со определената домена/концепт на предметот. Се именуваат како пожелни знаења, вештини и ставови што се усложнуваат со напредувањето на ученикот во рамките на воспитно-образовниот систем. Низ годините, во текот на учењето, исходите стануваат заокружена и логична целина на подучувањето и учењето во определената домена, односно целина на севкупното искуство на учењето на определениот предмет во тек на сите години учење и подучување.

Секој исход е обликуван како целина проследена со неговата разработка, како препораки за неговата реализација и опис на нивото на неговото совладување. Читање на исходот мора да ги опфати сите наведени компоненти.

Разработка на исходот вклучува прецизни определени активности и содржини во рамките на определениот исход или група исходи. За сите исходи определено е и нивото на нивното совладување. Описите на нивото на совладувањето, прецизно ја определуваат длабочината и ширината на секој исход и ги опишуваат очекуваните постигнувања на ученикот на крајот од секоја година на учењето, со што се овозможува поквалитетно планирање и реализација на вреднувањето. Освен разработка на самите воспитно – образовни исходи, во повеќето курикулуми на наставните предмети се наведуваат и препораки за нивно остварување. Од ученикот се очекува остварување на сите воспитно – образовни исходи.

Позната е изреката: »Колку јазици зборуваш толку луѓе вредиш«. Сепак, иако е денес важно да се говори барем еден странски јазик, никако не би требало да го занемариме својот, мајчин јазик.

Јазикот е суштински дел на културниот, националниот, како и личниот идентитет. На тој јазик ги изговараме првите зборови, приказни и песни, ги изразуваме своите мисли, чувства и доживувања, со тој јазик говорат нашите родители и пријатели. И покрај тоа што мајчиниот јазик го совладуваме во семејно опкружување, и тој треба да се учи.

Милоста кон народниот јазик е наш долг и наше право. Ние сме должни да го милуваме нашиот јазик, зашто тој е наш, исто како што е наша и татковината. Еден народ што го изгубил својот јазик личи на човек кој го изгубил патот и не знае ни каде оди ни кој е!

(К. П. Мисирков)

Во постојана трка со времето и по профит, на кои им робува поголемиот дел од човештвото, во ерата на глобализација која уништува многу особености на народите и земјите заменувајќи ги често со сомнителни вредности, културите се преплеткуваат и се развиваат под влијание на други културни обрасци. Сепак, секоја од нив треба да задржи дел од својата автентичност. Суштината на духовниот развој на еден народ најдобро се подразбира низ проучување на сопственото културно наследство и традицијата.

A. ЦЕЛ И ОПИС НА ПРЕДМЕТОТ

Македонците во Хрватска имаат долга традиција на соживот со мнозинскиот хрватски народ и со припадниците на останатите национални малцинства. Тие живеат на подрачјето речиси на сите жупании, во многу градови и општини во Р. Хрватска. Македонците се еден од јужнословенските народи, а нивната матична држава е Република Северна Македонија. Зборуваат на македонски јазик и се користат со македонско кирилско писмо. Благодарение на демократските начела и високите стандарди застапени во постоечките нормативи во рамките на Р. Хрватска, Македонците во Хрватска уживаат високо ниво на заштита и остварување на своите малцински права кои се темелат, главно врз два клучни фактори: идентитетот и интеграцијата.

Со цел долгорочно опстојување во својот национален и традиционален идентитет, на Македонците во Хрватска им се овозможува право на воспитание и образование на македонски јазик и неговото писмо, а кое се остварува врз темел на Уставот на Република Хрватска и Уставниот закон за образование на јазикот и писмото на националните малцинства.

Воспитанието и образованието има исклучително важна улога во зачувувањето и развитокот на македонскиот идентитет. Низ моделот Ц ќе се овозможи учење на македонскиот јазик и култура во услови и на начин пропишани со посебна програма за воспитанието и образованието на јазик и писмо на националните малцинства што ги одредува надлежното министерство. Курикулумот на предметот Македонски јазик и култура според моделот Ц им е наменет на учениците припадници на македонското национално малцинство во Република Хрватска, а наставата, воедно е отворена и за останатите ученици кои сакаат да научат македонски и да ја запознаат македонската култура. Наставниот предмет Македонски јазик и култура според моделот Ц се проучува и учи во рамките на јазично-комуникативното подрачје како јазик на македонското национално малцинство и на сите воспитно-образовни нивоа. Предметот е во директна врска со општествено-хуманистичкото и уметничкото подрачје.

Заради комплексноста и прегледноста, структурата на курикулумот на наставниот предмет Македонски јазик и култура според моделот Ц е поделена е на три меѓусебно поврзани домени: 1. Разбирам, зборувам, пишувам; 2. Читам и создавам; 3. Јас сум – традиција и култура.

Во текот на процесот на подучување и учење, овие три подрачја се испреплетуваат. За секое подрачје се одредени воспитно-образовни исходи кои произлегуваат од целите. Курикулумот исто така тргнува од фактот дека структурата на учениците во одделенијата или воспитно-образовните групи е мошне хетерогена, дека групите се составени од ученици со различно предзнаење, на различна возраст, различна културна средина, различни интереси како и различни образовни потреби. Поради сето тоа, воспитно-образовните исходи се обликувани мошне широко, а учителот/наставникот ги приспособува кон некоја конкретна ситуација за секој ученик, а вреднувањето на исходот се спроведува секогаш во согласност со бројот на годините поминати во учење на македонскиот јазик и култура.

Куса ознака за предметот Македонски јазик и култура според моделот Ц.

По завршување на средното училиште, учениците имаат можност да го продолжат своето школување студирајќи македонски јазик и книжевност на Филозофскиот факултет на Универзитетот во Загреб на Одсекот за јужнословенски јазици и книжевности во траење од 5 години (3 преддипломски и 2 дипломски) или доколку сакаат, на Филолошкиот факултет на Универзитетот во Скопје, Р. Северна Македонија.

Студентите на Филозофскиот факултет на Универзитетот во Ријека можат да изберат колегиуми по македонски јазик, книжевност и култура што ги нуди Лекторатот по македонски јазик на Одсекот за кроатистика на преддипломските студии на групата за Хрватски јазик и книжевност, на дипломските студии на истата студиска група, како и на Универзитетските дипломски преведувачки студии (во рамките на општиот модул).

Јазикот е единствената наша татковина. Сè додека го чуваме, го негуваме, го вардиме, го гледаме јазикот наш македонски – ќе може да сметаме дека ја имаме и татковината. Како куќа, како дом, како огниште. (Блаже Конески)

Б. ВОСПИТНО-ОБРАЗОВНИ ЦЕЛИ НА УЧЕЊЕ И ПОДУЧУВАЊЕ НА ПРЕДМЕТОТ

Предметот Македонски јазик и култура според моделот Ц им овозможува на учениците моделирање и создавање на сопствени вредности, разбирање на сопственото потекло, културата и обичаите низ запознавање со културното наследство како и со учење на јазикот низ говорот и писмото, низ говорна и писмена комуникација на стандарден македонски јазик.

Учениците:

1. ги развиваат читачката писменост, читачката култура и читачките навики врз текстови со различна содржина и од различен вид;

2. го комуницираат напишаното и усното служејќи се со македонскиот јазик и со неговото кирилско писмо;

3. ги запознаваат, негуваат, чуваат и промовираат македонската култура и наследство како дел од националниот и културен идентитет во допир со одделни дела од македонската книжевност, театар, филмската уметност и останатите уметности, а во согласност со возраста и интересите;

4. низ познавање и учење придонесуваат кон зачувување на материјалното и нематеријалното наследство на својот народ и го изградуваат личниот идентитет;

5. учат за македонското историско и културно наследство како и за географските обележја на Република Северна Македонија како дел на личниот и националниот идентитет;

6. се изразуваат креативно низ ликовното, музичкото и книжевното творење, го искажуваат своето доживување на уметничките дела со што градат отворен дух за разбирање на различни култури и начин на живот; и

7. се оспособуваат за улога на активен и одговорен граѓанин кој со својата активност во културните програми, приредби и манифестации на македонското национално малцинство во Хрватска придонесуваат кон зачувување на македонската културна посебност како и низ поттикнување на процесот на целоживотното учење.

В. ДОМЕНИТЕ ВО ОРГАНИЗАЦИЈА НА ПРЕДМЕТОТ МАКЕДОНСКИ ЈАЗИК И КУЛТУРА СПОРЕД МОДЕЛОТ Ц

Курикулумот на предметот Македонски јазик и култура според моделот Ц подразбира учење на сопствената култура. Предметот Македонски јазик и култура според моделот Ц се учи и подучува низ три меѓусебно поврзани домени:

1. Разбирам, зборувам и пишувам;

2. Читам и творам; и

3. Јас сум – традиција и култура.

Подучувањето во сите три домени им овозможува на учениците сеопфатно разбирање на македонскиот јазик, развивање на комуникациските способности и вештини како и способност на ефектно служење со јазикот во различни ситуации. Учителите и наставниците се користат со разновидни методи и материјали со цел на учениците да им се доближат содржините на воспитно-образовните исходи на сите три домени на стручно и методски примерен начин, а во согласност со возраста и интересите. Во сите три домени се развива јазично-комуникациската компетенција на совладување на јазичните вештини на слушање, зборување, читање, пишување и преведување и нивно меѓусебно делување низ постојан развој на активен речник. Токму како и предметот во целост, и домените се во директна врска со целите на општествено-образовното и уметничко подрачје.

Учениците развиваат вештини на изразување, критичко мислење, креативност и меѓусебно разбирање и делување. Низ јазична комуникација се изразува културното наследство и се пренесува културата на живеењето, се разменуваат идеи, мислења и чувства за вредности, норми и обичаи на македонската заедница.

Воспитните содржини и нивното поврзување со образовните теми го поттикнуваат националниот идентитет кај учениците. Учејќи за своите корени, учениците учат да го почитуваат својот мајчин јазик, својот народ познавајќи и почитувајќи ги сите околу себе во средината во која живеат и учат. Меѓукултурното образование се стреми кон развивање на одржливиот начин на живот во повеќекултурното општество низ разбирање, взаемно почитување и дијалог помеѓу припадниците на различни култури. Сите три домени бараат познавање на сопствената култура, преиспитување на длабоко вкоренатите ставови, убедувања и поглед кон себе и другите со што се овозможува способност на согледување од перспектива на другите и различните.

Без јазик си никој и ништо. (Видое Подгорец)

Оваа изрека ја нагласува важноста на јазичната компетенција и способноста за комуникација во некое општество. Низ јазикот се создава идентитетот на поединецот и групата, на поединецот му се овозможува вклучување, припадност кон културата и општеството. Оваа изрека ги потсетува сите вклучени во воспитно-образовниот процес за важноста на учење на јазик и развивање на комуникациски вештини како и важност што јазикот ја има во нашите животи.

Традиционалната култура е бесценет дел на севкупната култура на секој народ со столетија чувана и негувана во средината во којашто и настанала.

Трите меѓусебно поврзани домени на учење и подучување на наставниот предмет Македонски јазик и култура според моделот Ц им даваат на учителите и наставниците автономија самите да одберат теми и поттеми за секое подрачје (од јазикот, книжевноста и културата) во согласност со условите на изведување на наставата, а пред сè во согласност со возраста и интересите на ученикот и со цел поттикнување на љубопитност и мотивација за усвојување на нови сознанија, знаења и вештини кај секој ученик.

ОПИС НА ДОМЕНОТ

РАЗБИРАМ, ЗБОРУВАМ, ПИШУВАМ

Целта на доменот Разбирам, зборувам, пишувам е самостојна устна и писмена комуникација на учениците на македонски стандарден јазик и кирилско писмо.

Во оваа домена клучни се аспектите на јазичната компетенција, оние што често се применуваат за преценување на способноста и вештините на ученикот на македонски јазик и во согласност со неговата возраст и неговите интереси. Оваа домена пружа целосна слика за тоа колку ученикот функционално го користи јазикот на сите нивоа од разбирање до комуникација и самостојно изразување.

Учениците се оспособуваат за успешно служење со литературниот јазик во различни форми на неговата писмена и усмена употреба и во различни комуникациски ситуации: говорник, слушател, соговорник.

Со совладување на основните законитости на македонскиот јазик се поттикнува и љубовта кон мајчиниот јазик, потреба за негово негување и унапредување, како и разбирање на важноста на литературниот јазик во животот на заедницата на македонското национално малцинство во Република Хрватска, но и за личниот развој. Ученикот го доживува јазикот како редица можности кои му служат за изразување, но и воопшто во сите животни ситуации.

ЧИТАМ И ТВОРАМ

Доменот Читам и творам, исто, како и претходните два, претставува важен аспект на јазичната компетенција, особено во контекстот на развивањето на способностите на читањето и пишувањето. Овој домен ги вклучува сите вештини поврзани со разбирањето на писмениот јазик, како и на способноста на писмено создавање.

Овој домен се базира врз различни видови на појдовни литературни и нелитературни текстови. Текстовите се составен дел од секојдневниот живот, па целта на овој домен е ученикот да се запознае со нивните различни видови и облици како и со литературното творештво на македонските писатели. Освен развивање на читачката способност, способноста за интерпретација и вреднување на литературните и нелитературните текстови, целта е и развојот на креативната вербална и невербална комуникација, на критичкото мислење и сопствено творештво. Со усовршување на техниките на читањето и поттикнување на позитивен однос кон читањето, учениците ќе се здобијат со способност за разбирање, вреднување и толкување на различни авторски текстови од македонската национална книжевност, нивно интерпретирање и изразување на сопствени ставови и размислувања. Читањето текстови на мајчиниот јазик, освен што го збогатува духот и го унапредува вокабуларот, позитивно влијае врз односот на ученикот кон читањето воопшто. Со запознавање на ученикот со литературното творештво на македонските писатели, се развива личниот, националниот и културниот идентитет како и неговото разбирање во контекстот.

ЈАС СУМ – ТРАДИЦИЈА И КУЛТУРА

Доменот Јас сум – традиција и култура се однесува на подучувањето, учењето и разбирањето на јазикот во контекст на неговите културни и традиционални аспекти. Оваа домена подразбира истражување на јазичната разновидност, обичаите, верувањата и културните норми поврзани со Македонците.

Целта на овој домен е на ученикот да му се овозможи споредување на обележјата на својата потесна средина, местото и крајот во којшто живее, со оние во Македонија. Искуството на ученикот и неговиот интерес се појдовна точка за учителот-наставник при избирање на содржините и методите во обликување на воспитно-образовниот процес. Ученикот се здобива со сознанија за причините и последиците на времето и просторот врз обичаите и начинот на животот, а во контакт со уметничките дела на националната култура, со согласност со својата возраст, ученикот развива естетска зрелост и критичност. Ученикот проучува, истражува, се запознава и опишува важни личности, периоди и настани од историјата како и географските обележја и природната разновидност на Македонија. Интегрираната настава му овозможува на ученикот запознавање и прифаќање на самиот себе како поединец со определен идентитет, а во интеракција со околината. Така ученикот развива подготвеност за предизвици што ги носи животот во една мултикултурална заедница и во Европа без граници. Избраните теми го овозможуваат развојот на севкупната личност и сфаќање на синтагмата: да се живее различноста.

![](/files/_web/sluzbeni-dio/2025/133363/images/19998.jpg)

Г. ВОСПИТНО-ОБРАЗОВНИ ИСХОДИ

Домените Разбирам, зборувам, пишувам, Читам и творам и Јас сум – традиција и култура се составни делови од курикулумот на наставниот предмет Македонски јазик и култура според моделот Ц и творат единствена неделива целина чии воспитно-образовни исходи меѓусебно се испреплетуваат и дополнуваат. Воспитно-образовните исходи на сите три домени се остваруваат паралелно врз темел на исти јазични содржини.

Воспитно-образовните исходи се јасни и недвосмислени искази на тоа што се очекува од ученикот во одредената домена на предметот Македонски јазик и култура и во одделна година на учење и подучување.

Исходите се развиваат постепено низ одделенијата во основните и класовите во средните училишта. Секој наставник и учител самостојно ја одредува разработката на исходите, ја дополнува и менува во согласност со возраста, способностите, потребите и интересите на учениците, при тоа почитувајќи го нивното претходно знаење и искуство во врска со содржините на подучувањето. Учителот/наставник самостојно, стручно и методички примерено ги планира и применува стратегиите и методите на подучување и ги поттикнува учениците на избор на стратегии на учење со кои најдобро ќе ги остваруваат зададените воспитно-образовни исходи.

Низ тие исходи-резултати се одговара на најважното прашање во целиот воспитно-образовен процес: што и колку знаат учениците, како можат да го искористат своето знаење и со кои ставови и вредности се здобиле на определено воспитно-образовно ниво, односно одделение/клас.

Исходите се определуваат како знаења, вештини, способности, ставови/вредности кои ученикот ги стекнува за време на своето образование.

Воспитно-образовните исходи ги творат: обликуваниот исход, неговата разработка и нивото на неговата усвоеност. Дел од исходите е и препораката која ги содржи упатствата за неговото оптимално остварување.

Разработката на воспитно-образовните исходи подразбира попрецизно определени активности и содржини во рамките на секој од наведените исходи. Содржините низ кои се остваруваат воспитни-образовните исходи од доменот Читам и творам се појдовни текстови на македонски јазик различни по вид и функционални стилови, а литературните текстови се предложени зад таблицата на исходите. При избор на појдовните текстови учителот/наставник задолжително ги уважува возраста и интересите на ученикот и нуди можност на избор (се нудат повеќе различни појдовни текстови).

Од ученикот се очекува остварување на сите воспитно-образовни исходи, а ученикот, поединечните исходи ќе ги усвои низ своето учење, активност, способности и вештини според своето предвидено ниво. Во наведениот процес на учење, суштински е важно, учителот/наставник да води сметка ученикот да биде во средиштето на воспитно-образовниот процес.

Нивото на усвоеност на воспитно-образовниот исход описно ги определуваат ширината на знаење, длабочината на разбирање и степенот на развиеност на вештините во четирите категории (задоволителен, добар, многу добар и одличен). Во следниот пример се наоѓа само нивото на усвоеност »добар«, согласно со договорената методологија за изработка на документот.

|  |  |
| --- | --- |
| ОЗНАКА | ОБЈАСНУВАЊЕ НА ОЗНАКАТА |
| МЈК ОУ | Македонски јазик и култура, основно училиште |
| МЈК СУ | Македонски јазик и култура, средно училиште |
| А. | доменот Разбирам, зборувам, пишувам |
| Б. | доменот Читам и творам |
| В. | доменот Јас сум – традиција и култура |
| А.1. | доменот Разбирам, зборувам, пишувам, прво одделение |
| А.1.1. | доменот Разбирам, зборувам, пишувам, прво одделение, прв исход |

Oсновно училиште

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Исходи | Разработка на исходите | Воспитно-образовни исходи на ниво на усвоеност »добар« на крај на учебната година |
| 1. одделение ОУ − 3 часа | | |
| A. РАЗБИРАМ, ЗБОРУВАМ, ПИШУВАМ | | |
| МЈК ОУ A.1.1.  Ученикот ги разбира упатствата и одговара на прашањата. Изговара гласови, зборови и реченици врз темел на слушнатиот текст, разговара служејќи се со опсег на зборови примерени на возраста. | − разбира едноставни упатства и одговара на прашања  − правилно ги изговара гласовите, гласовните групи, зборовите и речениците  − ги применува основните начела на водење на разговор:самостојно го започнува разговорот, учествува во него, внимателно го слуша соговорникот  − ги почитува правилата на пристојно обраќање  − накусо ги објаснува својата идеја или предлог  − ги разликува говорните обележја на учителот, родителите, пријателите | − изговара гласови, зборови, реченици според некој модел  − започнува разговор, поставува и одговара на прашања според сопствени потреби  − изразува свои потреби, мисли, чувства почитувајќи ги основните начела на конверзација |
| МЈК ОУ А.1.2.  Ученикот одговара или во разговор кажува соодветни зборови и изрази.  Кажува едноставни текстови во согласност со јазичниот развој и искуство.  Обликува едноставни смислени и соодветни реченици. | − прераскажува некој текст, сликовница, театарска представа (куклена), анимиран филм, радиска или ТВ емисија…  − раскажува за некој вистински настан или настан од својата фантазија  − врз темел на своето набљудување опишува лица, предмети, билки, животни од својата непосредна средина (воочува, открива, споредува…)  − ги познава значењата на зборовите со кои се служи во секојдневна комуникација и во училишните текстови  − се служи со антоними | − употребува смислени реченици  − одговара на поставените прашања  − интерпретира едноставни текстови во согласност со сопственото искуство и возраста |
| MJK OУ A.1.3.  Ученикот пресликува графиски слики – едноставни зборови и куси реченици.  Ученикот точно пресликува (препишува) зборови и реченици.  Пишува зборови, реченици, куси текстови почитувајќи ја правописната норма. | – Пресликува буква по буква, едноставни познати зборови или фрази  – ја поврзува звучната слика на одделни фонеми со нивниот графиски облик во зборови и куси реченици  − пишува со големи печатни букви  − препишува реченици, куси текстови со зададени задачи  − самостојно составува кус описен текст (изнесува важни обележја)  − опишува предмети или суштества врз основа на набљудување или сеќавање  − ја почитува правописната норма  − разликува и самостојно создава реченици различни според комуникациска функција, правилно употребува интерпункциски знаци | − ја поврзува напишаната буква со гласот  − поврзува гласови и букви во слогови и целосен збор, а зборовите во реченица  − обликува куси реченици со печатни букви  − обликува кус пишан текст примерен за почетно ниво на описменување |
| Наопомена: | Совладувањето на кириличните букви може да биде одложено за второ или трето одделение врз темел на проценката на учителот. | |
| Б. ЧИТАМ И ТВОРАМ | | |
| MJK OУ Б.1.1.  Ученикот чита песнички и куси текстови соодветни за текстуалната ситуација и интонацијата на македонскиот станарден јазик. | − избира од понудените литературни /нелитературни текстови и чита со разбирање според сопствениот интерес  − ја совладува интонацијата на стандардниот македонски јазик  − го прилагодува читањето на текстуалната ситуација | − го изразува своето доживување на текстот со зборови, цртеж или движење  − избира текстови од понудените и ги чита според сопствениот интерес; ја совладува интонацијата на стандардниот македонскли јазик и го прилагодува читањето на текстуалната ситуација. |
| MJK OУ Б.1.2.  Ученикот го разбира прочитаниот литературен/нелитературен текст.  Раскажува за настани од секојдневниот живот поврзани со оние во текстот. | − ги изразува своите забележувања, мисли и чувства при читањето/слушањето на текстот и ги поврзува со сопственото искуство  − објаснува за што се работи во текстот и ги препознава текстуалните видови во согласност со јазичниот развој и возраста  − го изнесува своето мислење за настаните и постапките на ликовите и ги споредува со сопствените постапки или со постапките на луѓето околу себе. | − твори самостојно, во пар или група  − ги изразува своите мисли и чувства по читање на текстот  − одговара на прашања во врска со содржината на текстот и опишува ситуации од секојдневниот живот слични на оние во текстот. |
| MJK OУ Б.1.3.  Ученикот се изразува творечки според сопствениот интерес и/или способности. | − се изразува на стандарден македонски јазик  − драматизира текстови и се подготвува за нивна изведба на стандарден македонски јазик  − се изразува низ цртеж и движење според сопствен интерес и/или способности  − составува сопствен толковен речник со зборови на македонски и на хрватски стандарден јазик, како и зборови од својот роден крај (ако постојат)  − го споредува својот речник со речникот на своите соученици со цел да го збогати сопствениот вокабулар | − раскажува за настани од секојдневниот живот кои се поврзани со оние во текстот, индивидуално или во група  − ги искажува своите интереси и/или способности и според тоа избира да учествува во драматизација на текстови и изведување на куси игрокази; илустрира текстови. |
| В. ЈАС СУМ – ТРАДИЦИЈА И КУЛТУРА | | |
| MJK OУ В.1.1.  Ученикот се запознава со традицијата и обичаите на своето семејство и македонскиот народ.  Ученикот развива чувство за припадност кон својата култура и јазик како и почитување на останатите култури. | − зборува за себе и своето семејство  − зборува за важни семејни прослави, празници (Божик, Велигден и за обичаи поврзани со нив, како и за национални празници) | − ја препознава својата улога и особеност, особеноста на другите, како и интересите и вредностите на заедницата на која ѝ припаѓа и на која ѝ придонесува |
| MJK OУ В.1.2.  Ученикот се запознава со македонски детски песнички, броенки. | − самојстојно или во група изведува детски песнички, броенки, мелодии, народни игри и традиционални песни  − ја разликува традиционалната од модерната музика | − слушно ја препознава македонската музика  − музичките примери ги изведува самостојно и/или во група |
| MJK OУ В.1.3.  Ученикот развива интерес за традиционалните културни вредности на својот народ.  Ученикот ликовно ја изразува традицијата и културата на зададена тема. | − ги препознава ликовните елементи на македонската народна традиција, ликовно ги интерпретира низ различни техники  − се користи со различни техники, изработува тематски украси | − препознава различни облици на уметничкото изразување  −се изразува низ ликовниот јазик внесувајќи креативни елементи |
| 2. одделение ОУ − 3 часа | | |
| A. РАЗБИРАМ, ЗБОРУВАМ, ПИШУВАМ | | |
| MJK OУ A.2.1.  Ученикот разбира, зборува и разговара за теми од секојдневниот живот, ги изразува своите мисли и чувства почитувајќи ги правилата на конверзацијата. | − ги разбира упатстствата и одговара на поставените прашања  − разговара почитувајќи ги начелата на конверзацијата: го започнува разговорот, учествува во него, го слуша соговорникот, го завршува разговорот  − ги почитува правилата на пристојно обраќање  − накусо ги изнесува својата идеја, став, толкување  − воочува разлики помеѓу говорот на родниот крај и јазикот со кој се служи во наставата по македонски јазик и култура  − правилно интонира реченици со различни комуникациски функции  − обликува потврдни и одречни реченици  − се служи со зборови со спротивно значење | − разговара и зборува за теми од секојдневниот живот во согласност со сопственото искуство и почитувајќи ги правилата на конверзацијата  − одговара на прашања со целосна реченица  − самостојно раскажува кус расказ според редица слики  − внимателно го слуша соговорникот и не го прекинува во зборувањето |
| MJK Oу A.2.2.  Ученикот разбира и зборува во форма на куси текстови со едноставна структура во согласност со темата.  Опишува врз темел на набљудување и сопствено искуство. | − прераскажува покус текст  − со свои зборови според планот опишува предмети врз темел на непосредно набљудување  − опишува ликови според определен план на опишување  − зборува на зададена тема | − го разбира слушнатиот текст, поставува прашања и одговара на поставените прашања со целосна реченица  − обликува и кажува куси текстови со едноставни структури и во согласност со темата  − употребува нови зборови од својот активно научен речник |
| MJK OУ A.2.3.  Ученикот пишува со печатни кирилични букви почитувајќи ја правоописната норма. Ученикот обликува кус писмен текст. | − поврзува букви и гласови во зборовите и зборови во речениците  − пишува големи и мали букви  − пишува на латиница и кирилица  − точно препишува зборови и реченици,  − учи и усвојува нови зборови  − пишува куси реченици со едноставна структура  − самостојно пишува кус описен текст примерен на почетно описменување  − пишува покус расказ врз темел на зададени зборови  − ја почитува правописната норма | − препишува зборови и реченици  − внимава на пишување на голема и мала почетна буква  − обликува и пишува едноставни зборови и реченици на латиница и кирилица  − ја применува правописната норма примерано на степенот на својот јазичен развој |
| Напомена: | Совладување на кирилични печатни букви може да биде одложено за трето одделение зависно од проценката на учителот. | |
| Б. ЧИТАМ И ТВОРАМ | | |
| MJK ОУ Б.2.1.  Ученикот чита литературен/нелитературен текст со разбирање. | − ги изразува своите забележувања, мисли и чувства по читање/слушање на текстот и ги поврзува со сопственото искуство  − раскажува за настани од секојдневниот живот поврзани со оние од текстот  − избира текстови меѓу понудените и ги чита со разбирање според сопствениот интерес  − ја препознава интонацијата на македонскиот стандарден јазик | − зборува за она за што размислува и како се чувствува по читањето на текстот  − ги изразува своите забележувања во врска со прочитаниот текст и наведува ситуации од секојдневниот живот слични на оние во текстот |
| MJK OУ B.2.2.  Ученикот се изразува творечки според споствениот интерес и/или способности поттикнат од текстот. | − ги изразува своите мисли, чувства, запазувања по читање/слушање на литературен текст  − се изразува на стандарден јазик  − драматизира покуси текстови и се подготвува за изведба на стандарден македонски јазик според сопствен интерес и/или способности  − се изразува со движења  − се користи со јазични вештини и со активен речник примерено за развојната возраст  − го разликува стандардниот македонски јазик  − составува сопствен толковен речник во кој внесува зборови на македонски и хрватски стандарден јазик, но и дијалектизми од родниот крај (ако постојат)  − го споредува својот речник со речникот на останатите ученици со цел збогатување на сопствен вокабулар | − се користи со јазични вештини на зборување, низ активен речник и темелни познавања на јазикот  − ги искажува своите интереси и/или способности и според тоа одбира да учествува во драматизација на текстови и во изведување на покуси игрокази  − може да илустрира текст |
| В. ЈАС СУМ – ТРАДИЦИЈА И КУЛТУРА | | |
| MJK OУ В.2.1.  Ученикот ја опишува јазичната разновидност.  Ученикот воочува сличности и разлики во културата.  Ученикот го изградува својот културен и национален идентитет. | − изделува и опишува сличности и разлики споредувајќи ја својата култура и начинот на живот на својата татковина со културата на земјата на матичната татковина  − ги препознава обележјата на традицијата на својот народ (Ден на македонскиот јазик, Божик, Велигден, Св. Кирил и Методиј, Св. Клименти Наум, Ден на мајчиниот јазик...)  − ги препознава елементите на националната кујна  − ги негува обичаите (Божик, Велигден) | − ги опишува културните настани и ги изделува оние што му се интересни  − интерпретира детски песнички и игри  − ги разликува националните инструменти  − набројува некои национални јадења |
| MJK OУ В.2.2.  Ученикот се запознава со мотивите од традицијата и културното наледство.  Ученикот ги вооочува и се користи со одделни извори изразувајќи се во врска со нив на креативен начин и служејќи се со различни техники. | − илустрира приказни, песни користејќи се со различни ликовни техники, и така го изразува сопственото доживување на темата.  − изработува и обликува украсни и функционални предмети од природен материјал. | − употребува различни ликовни материјали и постапки  − довршува некој текст со својот цртеж  − самостојно или во група црта стрип |
| 3. одделение OУ − 3 часа | | |
| A. РАЗБИРАМ, ЗБОРУВАМ, ПИШУВАМ | | |
| MJK OУ A.3.1.  Ученикот разбира, зборува и разговара во согласност со зададената или одбраната тема.  Зборува за теми од својот живот и својата средина со целосни реченици.  Ги изразува своите мисли, потреби, чувства и го слуша совојот соговорник. | − пристојно разговара, го слуша соговорникот и не го прекинува во зборување  − је прилагодува интонацијата при изговор на зборови, реченици, искази и ставови  − разликува дијалог од монолог, неформален од формален дијалог  − во тек на разговор на некоја тема ги изнесува своите ставови, мислења, идеи, ги образложува, ги слуша соговорниците и го почитува нивното мислење  − употребува нови зборови од својот активен речник  − го разликува говорот на својот роден крај или родниот крај на своите родители од стандардниот македонски јазик со кој се служи на наставата по македонски јазик и култура, па говорот на родниот крај (дијалектизмите) ги заменува со стандардни зборови. | − разговара и зборува на зададени теми почитувајќи ја културата на говорење и слушање  − ги изразува своите потреби, мисли и чувства  −во пар обликува дијалози на формална и неформална комуникација. |
| MJK OУ A.3.2.  Ученикот зборува (изговара) кус (едноставен) текст.  Поставува прашања и одговара на нив.  Прераскажува отслушан текст. | − прераскажува отслушан текст со цел унапредување на своите вербални јазични вештини и способности  − концизно прераскажува содржини на текстови, ги изнесува клучните елементи и го следи текот на настаните  − ги опишува ликовите од текстовите: изгледот, однесувањето  − ја опишува природата врз темел на непосредно набљудување  − го слуша и проценува говорот во ТВ и радиски емисии за деца  − раскажува на зададена тема или за некој слободно одбран настан  − концизно известува за некој минат настан (излет, посета во библиотека...)  − се користи со синоними за да избегне повторување | − кажува (зборува) куси текстови  − се служи со зборови и реченици согласно со ситуацијата и темата  − опишува лица, простор и клучни настани |
| MJK OУ A.3.3.  Ученикот пишува со водено интерактивно пишување на зборови, реченици и едноставни текстови согласно со темата.  Ученикот пишува едноставни текстови: честитки, разгледници...  Ученикот ја применува правописната норма согласно со степенот на јазичниот развој. | − ги разликува поимите: глас, буква, слог, збор, реченица, текст  − пишува со печатни кирилични букви  − ја применува усвоената правописна норма  − пишува јасни и точно обликувани реченици, обликува разновидни синтактички конструкции  − пишува со водено интерактивно пишување според композициски план  − пишува кус раскажувачки текст на зададена или слободно одбрана тема; јасно го структурира текстот  − составува описен текст: опис на ликови (изглед, однесување, карактер), составува опис на природата; јасно го структурира текстот  − обликува некоја вест или известување за некое лице или за некој настан  − самостојно пишува честитки, разгледници, писмо и ги адресира  − пишува голема почетна буква во имињата од својата средина: населени места, езера, реки, книги  − се служи со синоними  − во пишувањето ги дели зборовите на слогови на крај на редот. | − пишува куси текстови со едноставна структура на зададена и слободно одбрана тема  − графички структурира текст почитувајќи ја правописната норма примерено на степенот на јазичниот развој  − препознава и ги изделува зборовите што се римуваат. |
| Б. ЧИТАМ И ТВОРАМ | | |
| MJK OУ Б.3.1.  Ученикот слуша/чита со разбирање книжевен/некнижевен текст.  Ги изразува своите забележувања по читање/слушање на текстот и ги поврзува со сопствено искуство.  Препознава тип на текст според облик, вид и содржина. | − ги искажува и објаснува своите забележувања, мисли и чувства по читање/слушање на некој текст и ги поврзува содржината и темата со сопствено искуство  − со зборови, цртеж и/или движење ги изразува содржината и своето доживување на текстот.  − одбира книжевни/некнижевни текстови меѓу понудените и ги чита со разбирање според сопствениот интерес.  − се служи со основните елементи на добра дикција на стандардниот македонски јазик и своето читање го прилагодува на текстуалната ситуација | − ги искажува своите мисли и забележувања за прочитаниот текст и ги поврзува содржината и темата со сопственото искуство  − поставува прашања и одговара на прашања поврзани со текстот  − овладува со елементите на добра дикција на стандардниот македонски јазик |
| MJK OУ Б.3.2.  Ученикот се изразува творечки спосред сопствениот интерес и/или способности  Работи на тема што му е блиска, се користи со јазични вештини, активен речник и основни знаења самостојно, во пар или група. | − се изразува на стандарден јазик  − драматизира текстови и се подготвува за нивна изведба на стандарден јазик според своите интереси и/или способности  − се изразува со движење и/или цртеж  − се користи со јазични вештини и со активен речник на стандарден јазик и на говорот на својот роден крај  − пишува куси писмени состави на стандарден јазик  − го проширува својот разликовен реченик во кој внесува зборови на македонски и на хрватски стандарден јазик, но и на говорот на својот роден крај (ако постои)  − се користи со својот речник според потребата  − го споредува својот речник со речникот на останатите ученици со цел збогатување на сопствената лексика | − ги искажува своите интереси и/или способности и според тоа одбира да учествува во драматизација на текстови и изведба на поскуси игрокази  − илустрира текстови, црта стрипови врз темел на прочитаниот текст  − пишува покуси писмени состави на македонски јазик |
| В. ЈАС СУМ – ТРАДИЦИЈА И КУЛТУРА | | |
| MJK OУ В.3.1.  Ученикот ја запознава и станува свесен за својата насионална припадност.  Ученикот ја воочува разликата меѓу луѓето, нејзината важност и важноста на зачувување на националното наследство, како и наследството на родниот крај. | − опишува сличности и разлики споредувајќи го македонскиот јазик и култура со јазикот со кој е опкружен  − ги демонстрира народните обичаи во текот на прославите на верските празници  − изработува и го изложува својот труд (плакат, презентација, илустрација, ликовен труд, практична работа...) со различни техники, вклучувајќи ги и дигиталните | − ги опишува улогата и влијанието на посебностите на родниот крај и дава пример за влијанието на поединецот во зачувување на културното наследство |
| MJK OУ В 3.2.  Ученикот со интерес се однесува кон културата и културното наследство.  Ученикот воочува сличности и разлики помеѓу националната култура и животот во земјата во којашто живее. | − опишува сличности и разлики споредувајќи ја својата култура и начинот на живот со културата и начинот на живот со кои се опкружен во матичната земја  − ги споредува народните обичаи и облекувањето  − илустрира и ликовно обработува приказни и легенди од својата национална култура  − изработува елементи од предмети домашно изработени  − препознава називи на традиционален музички напев  − го изведува со пеење | − ја познава својата национална култура и традиција  − ликовно ја обликува содржината на приказите и легендите  − изработува елементи од народна домашна изработка  − го препознава музичкиот напев и го изведува со пеење или со оро. |
| 4. одделение OУ − 3 часа | | |
| A. РАЗБИРАМ, ЗБОРУБВАМ, ПИШУВАМ | | |
| MJK OУ A.4.1.  Ученикот ја разбира зададената и/или слободно одбраната тема и расправа за неа почитувајќи ги правилата на конверзацијата  Го изнесува и го образложува своето мислење. | − го разликува македонскиот литературен јазик (стандарден јазик со кој се зборува на училиште, со кој се напишани книгите, весниците) од говорот на својот роден крај  − учествува во спонтана расправа и ги искажува своите идеи, размислувања и запазувања.  − насочено и со цел разговара почитувајќи ги усвоените начела на конверзација  − изнесува и ги образложува своите идеи, го брани своето мислење, ги објаснува своите ставови примерени на својата возраст, уважувајќи го соговорникот и почитувајќи го правото на поинакво мислење  − објаснува и применува различни значења и зборови (повеќезначност) и изрази во говорни ситуации  − изделува непознати зборови, го претпоставува нивното значење врз темел на контекстот и го проверува претпоставеното значење со учителот и останатите ученици | − слуша и изделува важни податоци од текстот според однапред добиени насоки, прашања или упатства  − поставува разновидни прашања (да/не, кој/што, каде/како, кога, прашање зошто) во врска со содржината што се слуша |
| MJK OУ A.4.2.  Ученикот зборува (кажува) и прераскажува куси текстови со едноставна структура согласно со целта на кажувањето.  Ученикот опишува предмети, ликови, појави и односи меѓу нив. | − Разликува различни цели на зборувањето: претставување, заблагодарување, честитање, извинување, предлози  − концизно прераскажува некој наративен дискурс и известувачки текстови, театарски представи за деца  − го почитува хронолошкиот тек на настаните и информациите изделувајќи ги клучните настани и инфирмации  − опишува предмети, ликови, појави и односи меѓу нив  − самостојно изложува теми зададени за истражување  − слуша и го проценува говорот во телевизиски и радио емисии за деца  − одредува значења на непознати зборови врз основа на нивниот контекст | − кажува куси текстови со едноставна структура и согласно со целта на зборувањето  − прераскажува текстови врз темел на своите белешки  − разбирливо зборува и точно ги интонира речениците |
| MJK OУ A.4.3.  Ученикот пишува според методите на тн. ‹наведувано пишување› со кое се развива критичко мислење и текстови со едноставна структура во согласност со целта.  Ученикот ја применува правописната норма примерено на степенот на јазичниот развој. | − пишува со печатни/ракописни кирилични букви  − ја применува правописната норма  − пишува целосни и јасни реченици, јазичното изразување варира (редослед на зборовите во реченицата, вид и должина на реченицата)  − составува опси на посложени односи меѓу предмети, суштества, појави; јасно го структуира текстот  − пишува наративен текст според план и самостојно јасно ја распоредува содржината (вовед, заплет, расплет) и одломките на одбраната тема,  − известува за себе, пишува кус автобиографски текст  – одговара на едноставни поставени прашања  – точну ги пишува имињата на деновите во неделата, имињата на месеците и броевите  – точно ги употребува интепункциските знаци двоточка и запирка при набројување | − пишува куси текстови со едноставна структура согласно со целта и оној кому му е наменет  − пишува различни едноставни текстови: честитки, електронски пораки, вести, временска прогноза, покани, разгледници |
| Напомена: | Совладување на кирилични ракописни букви може да биде одложено за подоцна зависно од проценката на учителот. | |
| Б. ЧИТАМ И ТВОРАМ | | |
| MJK OУ Б.4.1.  Ученикот чита со разбирање книжевен/некнижевен текст.  Ученикот го изразува сопствено мислење за настаните во текстот и постапките на ликовите во него | − воочува различни ставови и вредности во текстот и ги споредува со сопственото искуство  − одбира текстови со цел развивање на читачките навики и ги чита со разбирање според сопствениот интерес  − ги објаснува причините зошто некој текст му се допаѓа или не му се допаѓа нудејќи конкретен пример од текстот  − ги препознава главните идеи во текстот и ги поврзува со стварноста  −ги објаснува причините за сопствениот избор на текстот за читање и го изразува своето мислење за прочитаното и самиот препорачува текстови за читање | − ги искажува и ги објаснува своите размислувања и заклучоци во врска со прочитаниот текст и ги поврзува содржината, темата и мотивите со сопственото искуство  − одбира текстови за читање според свој интерес и ги објаснува причините на сопствениот избор  − ги издвојува содржините што промовираат позитивни вредности  − ги изразува содржината и своето доживување на текстот со зборови, цртеж и/или движење |
| MJK OУ B.4.2.  Ученикот се изразува творечки според сопствен интерес и/или способности поттикнат од текстот.  Учениот изделува од текстот важни податоци користејќи се со различни извори соодветни за возраста | − се служи со стандарден јазик  − драматизира текстови според сопствен интерес и/или способности  − ги изразува доживувањата во врска со текстот  − се користи со јазични вештини и со активен речник на македонскиот јазик соодветен за возраста  − пишува покуси песни и состави на стандарден македонски јазик  − ги собира сопствените трудови во работна мапа и го следи сопственото напредување  − го проширува својот диференцијален речник во кој внесува зборови на македонски и на хрватски јазик но и на говорот на родниот крај (ако таков постои)  − го споредува својот речник со речникот на останатите ученици со цел да го збогати сопствениот лексик  − разликува нестандардни зборови од јазичниот стандард  − употребува податоци со различни цели: ги проширува содржините на учењето, се подготвува да пишува со ракописни букви | − ги искажува своите интереси и/или способности и според нив одбира да учествува во драматизација на текстови и изведување на покуси игрокази  − илустрира текстови и црта стрипови  − пишува покуси состави и песни на македонски јазик  − обликува трудови со кои доаѓа до израз креативноста и самостојноста врз темел на сопствени способности и јазични вештини  − доаѓа сам до податоци комбинирајќи разновидни извори: печатени извори, аудио и видео записи како и дигитални извори |
| В. ЈАС СУМ – ТРАДИЦИЈА И КУЛТУРА | | |
| MJK OУ В.4.1.  Ученикот ги опишува улогата и влијанието на специфичните карактеристики на татковината  Ги одредува положбата и симболите на Македонија. | − го опишува обликот на границата и ги опишува државните симболи на Хрватска и Македонија (химната, знамето, грбот)  − ги именува и покажува на карта најзначајните места и културно-историските споменици  − го именува, опишува и споредува изгледот на својот роден крај со некои релјефи во Македонија | − се користи со различни извори на информации  − ја објаснува положбата на Македонија и Хрватска и се снаоѓа на географската карта  −објаснува што претставува одреден симбол и кое е неговото значење |
| MJK OУ В.4.2.  Ученикот развива став за зачувување на наследството на родниот крај и свест за националната припадност | − разговара и ги изнесува своите ставови за припадноста кон својот народ  − ја изведува химната и интерпретира песни поврзани со празници  − ги опишува најважните народни обичаи и најпознати личности од историјата  − изделува настани од историјата на татковината  − именува заштитени подрачја од својата татковина  − ликовно обликува труд на зададена тема користејќи се со различни техники и материјали | − препознава и изведува музички композиции со пеење  − ги искажува своите лични доживувања и впечатоци низ интерпретација на химни и песни поврзани со празници  − обликува ликовен труд на зададена тема |
| 5. одделение OУ − 3 часа | | |
| A. РАЗБИРАМ, ЗБОРУВАМ, ПИШУВАМ | | |
| MJK OУ A.5.1.  Ученикот го разбира текстот и разговара за зададената тема  Дискутира за зададената или слободно одбраната тема | − дискутира, ја изложува својата идеја и го брани својот став  − се служи со зборови во своето основни и пренесено значење  − во разговор/излагање се служи со зборови од диференцијалниот реченик  − се служи со синоними и со правила на комуникацискиот бонтон  −ја препознава важност на јазикот за зачувување на идентитетот | − ги искажува своите мисли и забележувања и ја поврзува темата со сопствено искуство  −дискутира за секојдневни настани и за своите интереси, применува вештини на активно слушање и ги почитува правилата на комуникацискиот бонтон |
| MJK OУ A.5.2.  Ученикот зборува, и раскажува куси текстови во согласност со темата  Ученикот разговара за прочитаниот текст. | − применува различни говорни форми: барање, извинување, брагодарност и покана  − разговара со цел размена на информации  − раскажува хронолошки редејќи ги настаните  − зборува разбирливо и точно ги интонира речениците  – ги препознава обележјата на поетските текстови: стих, строфа, ритам, звучност, сликовитост, повторување во стихови, поетски слики | − Ученикот зборува прочитаните и слушани текстови во согласност со своите интереси, потреби и сопственото искуство  − разговара за прочитаниот текст со учителот и другите ученици изнесувајќи го своето доживување и мислење |
| MJK OУ A.5.3.  Ученикот пишува и составува текстови со едноставна структура согласно со целта. Ја применува правописната норма соодветно на степенот на јазичниот развој.  Ученикот ги поврзува зборовите во речениците, а речениците во текст. | − ја применува усвоената правописна норма  − пишува текст според план на пишување  − составува опис спор според зададена тема (лице, простор)  − го изделува насловот, пишува во согласност со темата  − пишува писмо (службено, приватно)  − обликува изјавна, прашална и извична реченица; потврдна и одречна реченица  − пишува голема почетна буква: првиот збор во реченицата, имиња и презимиња, адреси на живеење, имиња на наслелени места во својата средина.  − поврзува зборови и реченици во логична целина | − употребува зборови и реченици во согласно со комуникациската ситуација  − пишува текстови согласно со правописната норма  − пишува согласно со усвоените правописни правила  − пишува големи и мали почетни букви  − поврзува зборови и реченици во текст |
| Б. ЧИТАМ И ТВОРАМ | | |
| MJK OУ Б.5.1.  Ученикот слуша/чита со разбирање книжевен/некнижевен текст.  Ученикот оценува книжевен/некнижевен текст врз темел на искуството за светот околу себе. | −го образложува сопственото непосредно доживување на книжевниот/некнижевниот текст и го поврзува со светот околу себе  − информира и објаснува за идеите и проблематика во врска со прочитаниот текст  − го споредува сопственото мислење во врска со текстот со мислењето на останатите | − го опишува сопственото доживување на текстот и го поврзува со светот околу сeбе и го споредува со мислењето на останатите ученици |
| MJK OУ Б.5.2.  Uученикот се изразува творечки според сопствениот интерес и/или способности.  Ученикот забележува делови од текстот и препознава вовед, средишен дел и завршеток. | − истражува и се изразува за теми блиски на устниот спонтан говор  − драматизира текстови на стандарден македонски јазик според својот сопствен интерес; осмислува сценографија  − се изразува со движење и танц  − се користи со јазични вештини и со активен реченик на македонскиот стандарден јазик и говорот на својот роден крај при пишување на покуси песни и писмени состави  −го дополнува својот речник во кој внесува зборови на македонски и хрватски стандарден јазик но и на говорот на родниот крај  − го споредува својот диференцијален речник со речникот на останатите ученици со цел збогатување на соспствената лексика  − разликува некнижевни зборови од зборовите на јазичниот стандард препознавајќи ги како еднакво вредни иако функционално поинакви  − ги препознава почетокот, средишниот дел и завршниот дел на текстот | − ги искажува своите интереси и/или способности и според тоа одбира учество во драматизација на текстови и изведување на покуси игрокази  − илустрира текстови и црта стрипови  − пишува покуси состави и песни на македонски јазик  − воочува делови од текстот |
| В. ЈАС СУМ – ТРАДИЦИЈА И КУЛТУРА | | |
| MJK OУ В.5.1.  Ученикот ги истражува различните книжевни фактори во обликување на сопствениот идентитет и негува позитивен однос со македонското културно наследство и кон другите култури.  Ученикот го опишува значењето на поимите култура и наследство. | − собира текстови, приказни, легенди, ликовен материјал и сл. од различни извори и создава мапи и збирки од собраниот материјал  − од собраниот материјал одбира теми од историјата на Македонците (од праисториско и античко време на просторот на денешна Македонија, наоѓалишта и локалитети на подрачјето на Македонија и материјали врзани за доселувањето на Словените) кои ги претставува во форма на мали проекти | − поврзува собрани информации, опишува ликовен материјал и спроведува сопствен мал проект; врз темел на собраниот материјал донесува заклучоци за својот идентитет и својот труд им го претставува на останатите ученици  − го препознава значењето на поимите култура и наследство и ги поврзува со секојдневниот живот и обичаите што му се познати |
| MJK OУ В.5.2.  Ученикот истражува и споредува различни симбол и географски подрачја. | − пребарува различни извори и собира информации за главниот град и други региони  − ја опишува положбата и начинот на живот на одделни општествени групи | − ги опишува положбите на Македонија и Хрватска  − ги изделува и покажува на карта природно/географските подрачја на Македонија |
| MJK OУ В.5.3.  Ученикот се запознава со уметничките и традиционалните дела на музичката и ликовната уметност. | − ги препознава и разликува звучните карактеристики на народната музика  − изработува плакат/презентација, дигитална анимација и изложува за музичкиот или ликовниот уметник и ги изнесува своите мислења  − ги запознава елемените на македонските народни носии | − го препознава контекстот и изведбата на традиционалната музика, ја разликува вокалната и инструменталната традиција, ги препознава карактеристичните инструменти според изгледот и тонот  − препознава дела од ликовната уметност |
| 6. одделение OУ − 3 часа | | |
| A. РАЗБИРАМ, ЗБОРУВАМ, ПИШУВАМ | | |
| MJK OУ A.6.1.  Ученикот го слуша и го разбират текстот.  Ученикот прераскажува и изделува клучни зборови од текстот според насоките и упатставта. | − ја разбира целосно содржината на слушнатиот текст  − ги разбира упатствата и одговара на прашања  −ги слуша и разбира прочитаните, раскажаните или изговорените текстови  − води куси забелешки за слушнатиот текст според упатства  − прераскажува покус ислушан текст служејќи се со белешки  − слушајќи го текстот, запишува непознати зборови  − во содржините за подучување воочува настани од минатото, сегашноста и иднината | − слуша, разбира и прераскажува покус текст; ги изделува клучните зборови  − воочува настани од минатото, сегашноста и иднината |
| MJK OУ A.6.2.  Ученикот обликува и кажува текстови со едноставна раскажувачка и описна структура согласно со темата и насоките.  Ученикот раскажува хронолошки редејќи ги настаните | − разликува различни цели на кажувањето/зборувањето: лично, образовно, јавно  − концизно раскажува  − опишува, раскажува, известува од различни точки на гледиште  −го почитува хронолошкиот тек на настаните изделувајќи клучни настани и информации  − опишува предмети, ликови, појави и нивни меѓусебни односи  − раскажува на зададена тема или тема според сопствен избор  − се држи до темата  − го одредува значењето на непознатите зборови и фразеологизми врз темел на контекстот во кој се употребваат  − се служи со зборови и изрази во нивното основно и пренесено значење | − обликува и зборува/кажува куси текстови со едноставна структура во согласност со целта на кажувањето  − раскажува хронолошки редејќи ги настаните |
| MJK OУ A.6.3.  Ученикот пишува текстови со едноставна раскажувачка и описна структура во согласност со темата и насоките.  Ученикот пишува и обликува текстови применувајќи ја правопсината норма  Ученикот воочува јазични разлики во формална и неформална комуникациска ситуација. | − пишува раскажувачки текст (субјективен и објективен)  − пишува со јасни, целосни и точно обликувани реченици  − јасно го структурира текстот (воведен, средишен и завршен дел)  − ја применува правописната норма  − се служи со фонд на зборови примерен за неговата возраст  −пишува куси известувања и новости за училишни настани  − препознава разлики помеѓу разговорот дома (неформален) и разговорот во училиште (формален) | − обликува и пишува текстови применувајќи ја правописната норма  − се служи со нови зборови што ги слушнал или прочитал истражувајќи ја темата  − воочува и препознава зборови на говорниот и стандардниот македонски јазик |
| Б. ЧИТАМ И ТВОРАМ | | |
| MJK OУ Б.6.1.  Ученикот го искажува своето доживување на текстот (зададен или самостојно одбран)  Ученикот ги разликува медиумите соодветно на својата возраст и своите интереси. | − ги поврзува и ги образложува сопствените искуства и ставови и ги споредува со оние во книжевниот/некнижевниот текст  − го образложува значењето на одбраниот книжевен/некнижевен текст и го поврзува со сопственото искуство  − им препорачува текст на другите ученици  − пребарува мрежни портали на линкови кои ги добива од учителот  − споредува текстови од различни медиуми и ги изделува темелните сличности и разлики | − го искажува сопственото доживување на текстот, ги поврзува сопствените искуства и ставови и ги споредува со оние во текстот  − ја воочува смислата на текстот и ја образложува причината на сопствениот избор на текстот  − воочува сличности и разлики помеѓу текст, претстава, филм, радиска и телевизиска емисија |
| MJK OУ Б.6.2.  Ученикот се изразува творечки според сопствениот интерес и/или способности.  Ученикот го објаснува своето доживување на текстот, ги објаснува забележаните идеи и го поврзува текстот со светот околу себе. | − се користи со јазични вештини и активен реченик на македонскиот јазик примерени за возраста  − драматизира текстови и смислува сценографија  − пишува покуси песни и состави на стандарден македонски јазик  − го дополнува својот диференцијален речник со зборови на македонски и хрватски стандарден јазик  − го споредува својот реченик со речникот на останатите ученици со цел збогатување на сопствениот лексикон  − разликува некнижевни зборови од јазичниот стандард и ги препознава како истовредни  − го коментира и образложува сопственото разбирање на текстот  − ги изделува содржините кои промовираат позитивни вредности  − воочува и различни цели на читањето (учење, задоволство, информирање и сл.) | − ги искажува своите интереси и/или способности и според нив одбира да учествува во драматизација на текстови, осмислување на сценографија, и изведба на покуси игрокази  − илустрира тексови и црта стрипови  − пишува покуси песни и состави на македонски јазик  − го изразува своето доживување на текстот  − ја воочува целта на читањето |
| В. ЈАС СУМ – ТРАДИЦИЈА И КУЛТУРА | | |
| MJK OУ В.6.1.  Ученикот ги воочува и опишува природно-географските и општествено-географските обележја на Македонија. | − опишува некоја историска личност, ги изнесува своите сознанија и ги толкува причините за нејзината важност во денешно време  − изработува ученички проекти за занимливости на Македонија  − ги споредува и опишува географските обележја на Македонија  −ги анализира податоците собрани низ истражувања на зададената историска тема  − го изложува својот труд за историските и географските обележја на Македонија | − одбира историска/географска тема, го опишува историскиот развој на македонската држава и важноста на одделни историски личности/географски обележја  − својот труд го изложува самостојно или во група |
| MJK OУ В.6.2.  Ученикот истражува дела од културното наследство и традицијата важни за културата на македонскиот народ. | − ги опишува карактеристиките на одделно музичко дело и ги изнесува својот впечаток и мислење  − набљудува, истражува и опишува ликовни остварувања на македонското културно наследство  − изложува труд за одбраното дело и го изнесува своето мислење за неговите карактеристики  − изведува едноставни форми на македонски народни и модерни танци придружени со пеење и обликува нови играорни структури самостојно или во група | − препознава дела од македонското културно наследство и ги забележува основните карактеристики  − изведува поедноставни форми на играорни/танцови структури на македонски народни и модерни танци придружени со пеење |
| 7. одделение OУ – 3 часа | | |
| A. РАЗБИРАМ, ЗБОРУВАМ, ПИШУВАМ | | |
| MJK OУ A.7.1.  Учениког разбира и подолги текстови.  Ученикот репродуцира и толкува едноставни текстови со позната тематика. | − разговара на зададена тема  − се држи до темата и основната идеја и ја поткрепува со соодветни детали  − организира говор според троделната структура: вовед, главен дел и завршен дел  − се служи со соодветни зборови, синтагми и реченици одбирајќи соодветен стил согласно со комуникациската ситуација и тема  − учествува во организирана или спонтана дискусија | − разбира подолг текст со позната тематика  − со повремена помош прераскажува покуси текстовои  − ги слуша упатствата и постапува според нив  − одговара на прашања, главно со целосна реченица  − го образложува сопственото мислење |
|  | − соодветно на комуникациската ситуација слуша и зборува  − ја препознава важноста и соодветно употребува елементи на невербална комуникација  − ги почитува општествено прифатливите правила на љубезна комуникација во различни комункикациски ситуации  − го презентира сопственото мислење и ги брани своите идеи  − препознава поетки слики, во книжевен текст препознава персонификација и ономатопеја |  |
| MJK OУ A.7.2.  Ученикот зборува и учествува во непланиран и планиран кус разговор.  Ученикот раскажува настани. | – поставува прашања и одговара на нив служејќи се со соодветни порфосинтактички структури  – учествува во куси и едноставни водени и импровизирани дијалози и игри на улоги  – учествува во непланиран разговор на позната тема  – ја препознава книжевноста како уметност на зборот  – зборува примерено во однос на на некоја комуникациска ситуација | − со повремена помош учествува во кус разговор  −раскажува хронолошки редејќи ги настаните  – разговара со цел размена на информации |
| MJK OУ A.7.3.  Ученикот пишува текстови структурирајќи ги со оглед на видот на текстот.  Ученикот пишува и обликува текстови согласно со темата и планот на пишувањето | − пишува текст според планот на пишување  − пишува со јасни и целосни реченици  − се служи со фонд на зборови примерени на возраста  − ги почитува правописните правила  − пишува белешки за темата  − хронолошки нижејќи ги настаните раскажува поврзувајќи ги речениците на начин следната да произлегува од претходната  − го коригира својот текст, критички го чита напишаното, го поправа текстот и ги исправа грешките | − обликува и пишува текстови согласно со темата и планот на пишување  − го изразува своето доживување на дел од текстот или текстот во целост со зборови, цртеж или движење |
| Б. ЧИТАМ И ТВОРАМ | | |
| MJK OУ Б.7.1.  Ученикот ги објаснува своите забелешки, мисли и чувства по читање/слушање на книжевен текст  Ученикот ја поврзува содржината и темата со сопственото искуство  Ученикот толкува книжевен/некнижевен текст врз темел на сопственото читателско искуство. | − искажува свое доживување по слушање/читање на текст  − толкува книжевен/некнижевен текст врз темел на сопствено читателско искуство применувајќи книжевно-теоретски знаења  − своето доживување на текстот го споредува со доживувањето на останатите ученици и на учителот  −го објаснува влијанието на текстот врз создавање на свое мислење за себе и другите  − го образложува сопствениот избор на книжевни/некнижевни текстови за читање и ги применува своите знаења со оглед на тематиката, ликовите и начинот на излагање  − во слушаните/прочитаните текстови ги воочува етичките вредниости и зазема став  − го застапува сопственото мислење и го почитува мислењето на другите | − го толкува текстот и го открива неговото значење со оглед на жанровските обележја и сопственото читателско искуство  − го објаснува сопствениот избор на текстот со оглед на тематиката и ликовите  −го изразува своето мислење за постапките на ликовите и ги споредува со сопствените постапки и постапките на луѓето што го опкружуваат |
| MJK OУ Б.7.2.  Ученикот се изразува творечки според сопствениот интерес и/или способности. | − драматизира текстови и се подготвува за изведба на стандарден македонски јазик; осмислува сценографија  − се изразува со движења според сопствени интерси поттикнат со различни искуства и доживувања  − се служи со невербални средства поврзани со звук и движење и активен речник на македонскиот стандарден јазик како и говорот на својот роден крај  − го дополнува својот диференцијален речник во кој внесува зборови на македонски и хрватски стандарден јазик  – препознава начини како ставовите и вредностите во книжевните текстови влијаат врз читателите, ги споредува со сопствените ставови и вредности | − ги искажува своите интереси и/или способности и според нив одбира да учествува во драматизација на текстови, осмислување на сценографија и изведување на покуси игрокази  − илустрира текстови и црта стрипови  −пишува песни и состави на македонски јазик |
| В. ЈАС СУМ – ТРАДИЦИЈА И КУЛТУРА | | |
| MJK OУ В.7.1.  Ученикот изградува позитивен став за важноста на наследството и сопствениот македонски идентитет, идентитет на европски граѓанин и граѓанин на светот искажувајќи почитување кон другите и различните.  Ученикот ги наведува сличности и разликите меѓу различни култури и ја опишува разноликоста на културното наследство. | − дискутира за важноста на идентитетот на Македонците  – одбележува значајни датуми, денови, македонски верски и народни празници и ги усвојува како дел од сопствената култура развивајќи свест за своето македонско потекло  − известува за обележјата на македонските обичаи и ги споредува со хрватските и обичаите на другите култури  − ја набљудува и опишува архитектурата и значењето на културно-историските споменици на Македонија  −ги изделува, опишува и поврзува историските периоди во развојот на македонската држава  − опишува важни битки и настани во македонската историја  − ја истакнува и опишува важноста на македонските значајни личности (актери, научници, спортисти)  – од различни мултимедиумски извори изделува важни факкти за Македонија, за македонската култура и културното наследство, за демографските и економски особености, за важни настани и личности од македонската историја и за делата и личностите од македонската ликовна и музичка уметност | − неведува и именува сличности и разлики кај одделни култури  − ја опишува разноликоста на културното наследство и важност за зачувување на националната култура  − изделува сличности и разлики споредувајќи ја својата култура со културата на останатите ученици  − пронаоѓа и комбинира податоци од различни извори соодветни за неговата возраст  − изработува плакати/презентации, дигитална анимација, го изложува и го претставува својот труд |
| MJK OУ В.7.2.  Ученикот се запознава и истражува примери на уметничка музика и дела од ликовната уметност, се прилагодува и употребува основни техники на креативно изразување. | – вокално изведува авторски и традиционални македонски песни  – активно учествува во заедничка изведба (претстава, приредби), ја усогласува сопствената изведба со изведбата на другите, ја збогатува и вреднува изведбата  – изведува поедноставни форми на македонски традиционални и модерни танци и ора придружени со пеење и смислува нови играорни структури самостојно или во група  – ликовнио се изразува во различни ликовни техники и/или со медиумска технологија (дигитален фотоапарат, мобилни телефони и сл., како и со програми за обработка на фотографии и видео записи) | − ученикот активно се вклучува и активно учествува во активностите: ја споредува класичната, традиционалната и популарната музика  − учествува во заедничка изведба (претстави, приредби)  − го изразува своето културно наследство преку ликовната уметност |
| 8. оддeление OУ − 3 часа | | |
| A. РАЗБИРАМ, ЗБОРУВАМ, ПИШУВАМ | | |
| MJK OУ A.8.1.  Ученикот разбира, репродуцира и толкува средно долги и едноставни текстови со позната тематика согласно со своите интереси, потреби и искуство. | – разбира средно долг и едноставен слушнат, напишан и аудиовизуелен текст со позната тематика  – ја препознава главната мисла, изделува информации во средно долг едноставен и прилагоден текст  – разбира едноставни содржини во традиционалите и современите медиуми  – планира, обликува и кажува куси едноставни текстови со познати теми  – опишува познати ситуации, дејства и односи, прераскажува настани  – прераскажува нижејќи ги настаните хронолошки  – поопширно известува за познати теми  – разликува различни цели на зборувањето/кажувањето: лично и јавно  – разговара со цел размена на информации  – разговара, течно и разбирливо зборува и точно ги интонира речениците  – ги разликува наративните техники: раскажување на настани, опишување, дијалог | − ученикот разбира, зборува, и разговара за прочитаните и слушнатите текстови согласно со своите интереси, потреби и искуство.  − соодветно поврзува и споредува информации и идеи од текстови според своето знаење, искуство и врз темел на други текстови  − го воочува и толкува гледиштето на авторот и намената на текстот како и влијанието на текстот врз читателот |
| MJK OУ A.8.2.  Ученикот зборува и учествува во кус непланиран и средно долг разговор.  Ученикот го изразува сопственото доживување на текстот.  Ученикот коментира и го образложува сопственото разбирање на текстот. | – поставува и одговара на прашања  – учествува во куси и импровизирани дијалози и игри со улоги  – учествува во кус разговор со позната тематика  – го изразува сопственото доживување на текстот  – ги разликува книжевните текстови според нивните лирски, епски, и драмски обележја  – воочува различни ставови и вредности во текстот и ги споредува со сопствените ставови и вредности  – го коментира и го образложува сопственото разбирање на текстот  – изделува содржини кои промовираат позитивни вредности | − со повремена помош учествува во средно долг разговор  −поврзува текстови со актуелни ситуации врз темел на сопствено искуство и размислување  − го коментира и образложува сопственото разбирање на текстовите |
| MJK OУ A.8.3.  Ученикот пишува средно долг текст со позната тематика.  Ученикот обликува текст и применува јазични знаења. | − пишува во согласност со правописната норма  – поврзува неколку реченици во логична целина  – се обидува самостојно продуктивно да ги употреби увежбаните препорачени јазични средства за продукција на нови неувежбани искази  – правилно пишува познати и чести зборови, употребува интерпункциски знаци  – ги применува правилата на пишување на многу едноставни тестуални видови: куси описи поврзани со лично искуство  – раскажува нижејќи ги речениците хронолошки на начин следната да произлегува од претходната  – води белешки за слушнатиот текст и го објаснува неговото значење | – со повремена помош пишува средно долг текст и применува јазични, граматички и правописни знаења врз чести примери |
| Б. ЧИТАМ И ТВОРАМ | | |
| MJK OУ Б.8.1.  Ученикот толкува книжевен текст врз основа на сопственото читателско искуство и ги објаснува забележаните идеи поврзувајќи го текстот со светот околу себе. | – изразува доживување на текстот  – именува и раскажува настани според хронолошки ред со цел целосно разбирање  – ја воочува структурата на книжевниот текст  – толкува различни околности, т.е., намери на авторот кој го насочува вниманието на читателот на специфичностите во книжевниот текст  – го опишува фигуративниот јазик на поезијата  − забележува различни ставови и вредности во текстот и ги споредува со сопствените ставови и вредности  – го коментира и објаснува сопственото разбирање на текстот  – ги препозната главните идеи на текстот и ги поврзува со стварноста | − го објаснува односот на своето проживеано искуство и искуството стекнато низ читање на текстот  − го анализира текстот и ги образложува сопствените стојалишта  – изделува содржини што промовираат позитивни вредности |
| MJK OУ Б.8.2.  Ученикот интерпретира книжевен текст врз темелот на сопствено читателско искуство и критички го вреднува.  Ученикот се изразува творечки согласно со сопствениот интерес и способности поттикнат со текстот | − го коментира и образложува сопственото разбирање на текстот  − ги препознава главните идеи во текстот и ги поврзува со стварноста  − изделува содржини кои промовираат позитивни вредности  − ја воочува книжевноста како уметност на зборот  – анализира различни особини кај ликовите врз основа на нивниот говор, нивните размислувања, емоционалните и психичките реакции, моралните ставови и нивниот меѓусебен однос  − драматизира текстови и осмислува сценографија  – ја споредува проблематикита на книжевниот текст со сопственото искуство  – донесува заклучоци за книжевниот текст и ги поткрепува со докази  – ги толкува сопствените стојалишта за книжевниот текст  – анализира книжевни/некнижевни текстови  − го дополнува својот диференцијален речник во кој внесува зборови на македонски и хрватски јазик  −препознава различни цели на читањето (учење, задоволство, информирање и тн.)  − развива сопствен потенцијал за творештво | − го интерпретира текстот, ги искажува своите интересии/или способности и според тоа одбира да учествува во драматизација на текстови, осмислување на сценографија и изведување на покуси игрокази  − илустрира текстови  − се изразува творечки |
| В. ЈАС СУМ – ТРАДИЦИЈА И КУЛТУРА | | |
| MJK OУ В.8.1.  Ученикот го објаснува значењето на поимите култура и наследство, препознава и опишува културни мотиви што му се познати од секојдневниот живот, традиицијата, уметноста и медиумите.  Ученикот ги запознава и истражува историските периоди на Македонија.  Ученикот го истражува и збогатува својот идентитет со нови димензии споредувајќи и вреднувајќи ги односите: локално-глобално, традиционално-модерно, мнозинско-малцинско, духовно-материјално, македонски идентитет-повеќекултуралност. | − се запознава со поимите култура и наследство  − го препознава значењето на поимите култура и наследтсво и ги поврзува со секојдневниот живот и познатите обичаи  − го споредува културното наследство на Макеедонија и Хрватска  − се запознава и ги истражува достигнувањата на подрачјето на науката, уметноста, техниката, културата и спортот на Македонците  −препознава музички примери и го наведува авторот  −Ги запознава и истражува историските периоди на Македонија  – развива самодоверба и критичко мислење во сите јазични дејности на македонски јазик и отворено прифаќа можности за зборување македонски надвор од наставата и можности за запознавање со македонската култура во автентично окружување | − ги опишува поимите  култура и наследство, национални симболи (во вид на личности, уметничко, научно, спортско, културно достигнување, особености и природни убавини)  − ги поврзува новите информации за Македонија, македонската култура, културата на македонското национално малцинство во Хрватска и другите култури и ги применува тие информации во познат контекст  − учествува во културно-уметнички настани, на манифестации или посетува културни институции во реално или дигитално опкружување |
|  | − учествува во културно-уметнички настани, на манифестации или посетува културни институции во реална или дигитална средина  − го поттикнува развојот на толернција |  |
| MJK OУ В.8.2.  Ученикот ги споредува карактеристиките на својата национална култура со останатите култури на подрачјето на Европа. | − изработува труд во кој одговара на прашањата: кон кои вредности се стремам?; Што можам да научам од другите?; Како придонесувам за подемот/просперитетот на заедницата?; Како влијаат другите врз мене?; Како влијаам јас врз другите?  −го опишува државното уредување на Македонија, нејзината положба и улогата во Европа и светот. | − ја опишува улогата и положбата на Македонија во Европа и во светот и го изнесува своето мислење за важноста, негувањето и зачувувањето на сопствениот национален идентитет  − донесува заклучоци за важноста на толеранцијата и почитувањето на другите и различните  −на карта ги воочува градовите, планините и реките во Македонија и оние градови со кои е семејно поврзан |

РАСПОРЕД НА ЈАЗНИЧНИТЕ СОДРЖИНИ ПО ОДДЕЛЕНИЈА

|  |  |
| --- | --- |
| 1. одделение | − го пишува првиот збор во реченицата со голема почетна буква  − со голема почетна буква пишува сопствени имиња и презимиња  − пишува реченичен знак точка на крајот на реченицата |
| 2. одделение | − на крајот на редот ги дели зборовите на слогови  − го препознава и употербува правописниот знак тире при делење на зборот на слогови на крајот на редот  − пишува голема почетна буква на почеток на реченица, во имиња, презимиња, имиња на населени места од поблиската средина  − пишува реченични знаци на крајот на реченицата |
| 3. одделение | − дели зборови на слогови на крајот на редот  − препознава и употребува правописен знак тире  − пишува голема почетна буква во имиња на улици, плоштади, населени места  − ги применува правилата за пишување на повеќечлени имиња со кои доаѓа во контакт  − пишува две точки и запирка при набројување  − лични заменки  − броеви |
| 4. одделение | − ги дели зборовите на слогови на крај на редот  − го препознава и користи правописниот знак тире  − употребува ознаки за мерни едници  − пишува голема почетна буква во имиња на улици, населени места, географски имиња во својот роден крај  − го применува правилото за пишување на повеќечлени имиња со кои доаѓа во контакт  − препознава и употребува именки и придавки  − пишува две точки и запирка при набројување  − правилно ги пишува скратениците (и др. итн.)  − пишува ознаки за мерни едници  − правилно пишува потврдни и одречни реченици (негацијата/зборчето не)  − правилно го пишува зборчето ли во прашални реченици  − ги пишува интерпункциските знаци точка, извичник, прашалник на крај на реченица  − броеви |
| 5. одделение | − пишува голема почетна буква во имиња на улици, плоштади, населени места, припадници на народи, земјописни имиња во родниот крај, небесни тела  − правилно пишува скратеници на имиња (ЕВ, РМ, МАНУ)  − пишува две точки, три точки, запирка при набројување, загради, точка  − разликува директен од индиректен говор  − броеви  − препознава и применува заменки и глаголи |
| 6. одделение | − пишува голема почетна буква во еднозборни и повеќезборни имиња (географски имиња од поширокото окружување, имиња на жители)  − пишува правописни знаци со цел правилно читање и разбирање на текстови  − пишува правописни знаци делејќи го текстот на реченици и реченични делови  − пишува две точки, три точки, запирка при набројување, загради, точка запирка, наводници, тире  − броеви  − препознава и применува заменки, придавки, глаголи, сврзници и партикули |
| 7. одделение | − правилно пишува согласки и самогласки  − применува правило за акцентуација на третиот слог од крајот на зборот  − препознава и правилно ги употребува категоријата број кај именките, видови заменки (показни, прашални), категориите лице, број и глаголско време, видови прилози и сврзници  − препознава и употребува директен и индиректен говор  − набројува и пишува зборови со исто, спротивно или различно лексичко значење  − препознава подмет и прирок во реченица и точно составува различни видови реченици  − точно употребува интерпункциски знаци  − употребува скратеници |
| 8. одделение | − правилно акцентира, едносложни, двосложни, трисложни и повеќесложни зборови  − точно пишува видови именки: општи, сопствени, конкретни, апстрактни збирни и материјални именки  − одредува вид на именки во зададен текст и пишува примери со различен вид именки  − препознава и определува род и број кај именките во зададен текст  − ги разликува и точно ги пишува личните и показните заменки  − точно пишува географски и други називи  − броеви  − препознава подмет и прирок во реченица и точно составува различни видови реченици |

Средно училиште

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Исходи | Разработка на исходите | Воспитно-образовни исходи на ниво на постигнатиот успех »добар« на крајот на учебната година |
| Прва година СУ − 3 часа | | |
| A. РАЗБИРАМ, ЗБОРУВАМ, ПИШУВАМ | | |
| MJK СУ A.1.1.  Ученикот го истражува стандардниот јазик како средство на уметничко изразување.  Ученикот разбира и репродуцира кус и едноставен текст. | − го истражува стандардниот јазик и аргументира во што се состои неговото нормирање или стандардизација  − ги споредува нестандардните варијанти со стандардните  − го сместува развојот на македонскиот стандарден јазик во општествен, историски и културен контекст  − запишува зборови и го создава својот диференцијален реченик и разбира други текстови  − ја анализира главната порака на текстот и ги изделува клучните информации  − разликува важни од неважни информации и репродуцира кус и едноставен текст  − со разбирање се служи со зборови согласно со темата во обликување на кажувани текстови | − истражува, споредува, анализира и аргументира специфичности на стандардниот јазик, препознава и запишува карактеристични зборови  − разбира кус текст, во него клучните информации и ги применува со повремена помош  −репродуцира кус и едноставен текст |
| MJK СУ A.1.2.  Ученикот зборува и обликува описни и раскажувачки текстови користејќи се со јазични структури на средно ниво на сложеност.  Ученикот пишува кус текст со позната тематика и според дадени насоки. | − одредува тема, облик, намена и цел на своето кажување на слободно одбрана тема  − обликува забелешки, концепт и логички структурирани текстови според обележјата на други одбрани видови текстови  − кажува описни и раскажувачки текстови  − го прилагодува акцентот и интонацијата на различни комуникациски ситуации  − применува правила на пишување на едноставни видови текстови, куси описи на настани и лични искуства  − правилно пишува поголем број познати зборови и главно точно употребува интерпункциски знаци  − пишува кус текст со повремена помош | − обликува и кажува описни и раскажувачки текстови и го усогласува кажувањето со целта на комуникациската ситуација  − учествува во различни облици на подолг разговор со повремена помош  − со повремена помош пишува и кус текст со помали грешки |
| Б. ЧИТАМ И ТВОРАМ | | |
| MJK СУ Б.1.1.  Ученикот самостојно одбира и чита со разбирање различни видови текстови од различни извори. | − одбира за читање книжевен текст, води дневник на читањето, организира клуб на читатели и на другите им предлага што да читаат  − чита, го доживува и толкува книжевниот текст  − ги коментира своите ставови, интереси и навики поврзани со прочитаното  − ги наведува основите обележја на уметничките стилови и ги наведува нивните основни обележја во прочитаниот книжевен текст | − одбира и чита книжевни текстови и води дневник на читање  − толкува книжевен текст  − ги образложува своите ставови за прочитаното |
| MJK СУ Б.1.2.  Ученикот интерпретира книжевен текст од народна и/или современа македонска книжевност, го поврзува со тематските, жанровските и стилските обележја.  Ученикот го образложува својот став за текстот. | − интерпретира книжевен текст од народната и/или современата македонска книжевност и ја поврзува интерпретацијата со тематски, жанровски, композициски и стилски обележја на книжевниот вид, жанр или историски период.  − го образложува своето разбирање на текстот  − ги применува порано стекнатите основни книжевно-теоретски поими потребни за интерпретација на книжевниот текст  − ја споредува уметничката интерпретација на стварноста со историските факти | − интерпретира книжевни текстови, ги препознава нивните тематски, жанровски, композициски и стилски обележја и обликува сопствени трудови/творби  − го образложува своето мислење и став |
| MJK СУ Б.1.3.  Ученикот ја истражува распространетоста на македонските дијалекти во Македонија и во Хрватска. | − ја истражува распространетоста на македонските дијалекти и собира материјали од различни извори | − ја истражува, составува, опишува распространетоста и ја воочува говорната разноликост на македонскиот јазик на дијалектолошка карта. |
| В. ЈАС УМ – ТРАДИЦИЈА И КУЛТУРА | | |
| MJK СУ В.1.1.  Ученикот активно се вклучува во запознавање на својата култура како и културите на различни заедници со што станува свесен за повеќекултуралноста | – ги опишува карактеристиките на современа Македонија и активно се вклучува во запознавање на својата култура како и културите на различните заедници  – развива самодоверба во јазичните активности на македонски јазик и со интерес директно се среќава со македонската култура во нејзината автентична средина | − ги споредува сличностите и разликите на македонската култура, културата на македонското национално малцинство во Хрватска, како и хрватската култура и ги изнесува своите заклучоци за сите тие култури како и за сопствената  − се користи со разни извори на информации и одбира теми за кои создава мапа, збирка, портфолио, ППТ и сл.  − ученикот се вклучува во дебата и дискусија во групи  − го изнесува своето мислење за одбраната тема |
| MJK СУ В.1.2.  Ученикот одбира различни техники на креативно изразување на македонски јазик.  Ученикот твори и дизајнира трудови на зададена/одбрана тема. | − одбира, подготвува и дизајнира трудови во кои доаѓа до израз креативноста, иновативноста, оригиналноста, творечкото и критичко мислење (училишен весник, колумна, блог, видео, кус филм, телевизиска емисија, претстава и сл.)  − согласно со интересите јавно настапува согласно со своите интереси за јавно настапување во проектите во училиште или надвор од него  − вокално изведува авторски, традиционални македонски песни  − изведува и поедноставни облици на играорни структури на македонските народни ора како и модерни танци придружени со пеење и обликува нови играорни и танцови структури самостојно или во група.  − учествува во културно-уметнички настани, манифестации или посетува културни институции во реална или дигитална средина. | − меѓу понудените одбира тема и создава и дизајнира умни мапи служејќи се служи со различен материјал, техники и дигитални алатки  − согласно со сопствените интереси и афинитети и со поттикнување од страна на наставникот, избира различни техники на креативно изразување и остварува различни музички, драмско-сценски и танцови активности, па самостојно или во група јавно настапува во класот, училиштето или надвор од него |
| MJK СУ В.1.3.  Ученикот истражува и го збогатува својот идентитет со нови димензии споредувајќи и вреднувајќи ги односите: локално-глобално, традиционално-модерно, модерно-постмодерно, мнозинско-малцинско, духовно-материјално, македонски идентитет-мултукултуралност. | − поттикнува развој на толеранција  − ги објаснува причините и развојот на предрасудите  − осмислува проект на тема човечки малцински права применлив во неговата околина  − го објаснува поимот на културниот идентитет врз сопствен пример | − ги препознава уставните и законските права на националните малцинства  −наведува начини и постапки на интеграција на националните малцинства  − осмислува проект на тема човечки и малцински права и ги проучува и претставува |
| Втора година СУ − 3 часа | | |
| A. РАЗБИРАМ, ЗБОРУВАМ, ПИШУВАМ | | |
| MJK СУ A.2.1.  Ученикот разбира подолг и средно сложен текст. | − ја објаснува и проценува работата на основоположниците на македонскиот стандарден јазик и култура  − ги изнесува основните факти за почетокот на стандардизацијата на литературниот македонски јазик и правописот  − го изнесува своето мислење и/или став и ги објаснува на едноставен и смислен начин  − ги разбира изговорените зборови и исправно интонира реченици  − одговара на прашања и поставува прашања  − разменува информации во средно долги и средно сложени разговори | − ги разбира основните факти за почетокот на стандардизиацијата на литературниот јазик и неговиот правопис, препознава и објаснува разликовни зборови  − ги препознава главната порака и клучните информации и ги применува со повремена помош |
| MJK СУ A.2.2.  Ученикот кажува, обликува и пишува куси излагачки текстови и го усогласува кажувањето со комуникациската ситуација, целта и со слушателите. | − одбира тема за која ќе пишува, ќе излага или зборува  − подготвува и обликува сопствени трудови на говорот на својот роден крај или дијалект  − составува поедноставен устен или писмен текст логичен и добро структуриран и стилски усогласен  − при обликување на писмените и усмените/кажуваните текстови  со разбирање употребува зборови соодветни на темата како и на слушателите | − обликува и кажува излагачки текстови и го усогласува зборувањето/кажувањето со целта и комуникациската ситуација  − со повремена помош пишува текст на зададена тема |
|  | − ја искажува стекнатата вештина на зборувањето  − зборува пред слушатели за теми од подрачјето на јазикот, книжевноста и културата  − запишува зборови и на тој начин си создава диференцијален реченик  − правилно пишува познати зборови и текст на зададена тема  − главно точно пишува интерпункциски знаци и ги применува правописните правила |  |
| Б. ЧИТАМ И ТВОРАМ | | |
| MJK SU B.2.1.  Ученикот чита со разбирање различни куси текстови од различни извори.  Ученикот интерпретира кус книжевен текст.  Ученикот го изразува своето мислење и го образложува својот критички став за книжевниот текст врз темел на своето читателско искуство. | − чита со разбирање и го образложува своето разбирање на текстот  − го образложува и вреднува книжевниот текст  − го изразува своето мислење за содржините во текстот и интерпретира кус книжевен текст  − применува повеќе методи, аспекти и компаративен пристап во толкување на книжевен текст  − подготвува и обликува сопствени трудови во кои доаѓа до израз креативноста, оригиналноста и творечкото мислење  − впечатливо чита на глас употребува правилен акцент и правоговор  − подготвува драмско-сценски игри | − ученикот чита и го образложува своето разбирање на кус текст, го изнесува и го изразува своето разбирање и своите забелешки во врска со текстот  − со помош на наставникот интерпретира кус текст и подготвува сопствени трудови  − искажува свои интереси и/или способности и според тоа одбира учество во драматизација на текстови, осмислување на сценографија и драмско-сценски изведби |
| MJK СУ Б.2.2.  Ученикот истражува и го објаснува општествено-историскиот и културниот контекст на книжевниот текст.  Ученикот го вреднува текстот толкувајќи го влијанието на текстот врз обликување на ставови и вредности. | − го истражува и објаснува општествено-историскиот пат до стандардниот македонски јазик и културниот контекст на текстовите  − ги препознава, вреднува и споредува вредностите на барокот, класицизмот и просветителството  − ги наведува основните обележја на стилските раздобја во македонската книжевност и ги поврзува со прочитаните книжевни текстови  − објаснува на кој начин и во која мера текстот влијае врз обликување на ставовите на ученикот и неговите вредности | − го објаснува општествено-историскиот контекст и неговото влијание врз значењето на книжевниот текст |
| В. ЈАС УМ – ТРАДИЦИЈА И КУЛТУРА | | |
| MJK СУ В.2.1.  Ученикот активно се вклучува во запознавање на различни заедници и култури и ја освестува мултукултуралноста.  Ученикот разликува национален од наднационален (европски) идентитет. | – се информира за актуелностите во македонското национално малцинство во Р. Хрватска (телевизиски и радио емисии, македонски малцински печат и сл.)  – се запознава со поимот меѓукултуралност  – ги споредува културните обрасци (начин на живот и вредности, мојата култура некогаш и сега, мојата култура- и културата на другите народи)  – развива самодоверба во сите јазични дејности на македонски јазик и со интерес се занимава со македонската култура во автентична средина  – ја воочува припадноста на својата култура кон западниот цивилизациски културен круг на конкретни примери (митови, легенди, поговорки, приказни, преданија и сл.) и го изведува своето мислење за одбраната тема | − се користи со разни извори на информации, одбира теми за кои дискутира/дебатира  − истражува за македонската култура и културата на македонското национално малцинство во Хрватска во различни контексти и ги опишува сличностите и разликите меѓу културите и во сооднос со сопствената култура  − го изнесува своето мислење за одбраната тема |
| MJK СУ В.2.2.  Ученикот ја воочува важноста на македонскиот идентитет.  Ученикот поврзува и употребува различни техники на креативно изразување за македонската култура. | − ги воочува елементите на македонското културно наследство и наследството на другите европски народи и нивниот меѓусебен однос и влијание  − дискутира за важноста на идентитетот на Македонците  − известува за обележјата на македонските обичаи и ги споредува со хрватските и обичаите на другите култури  − ја набљудува и опишува архитектурата и значењето на културно-историските споменици на Македонија  − ги изделува, опишува и поврзува историските раздобја во развојот на македонската држава  −подготвува и твори сопствени трудови во кои доаѓа до израз креативноста, иновативноста, оригиналноста, творечкото и критичкото мислење (училишен весник, колумна, блог, видео, кус филм, телевизиска емисија, претстава и сл.)  − учествува во некој културно-уметнички настан, манифестација или посетува некоја културна институција во реална или дигитална средина. | − меѓу понудените одбира теми и создава труд служејќи се со различни материјали, техники и дигитални алати  − воочува елементи на македонското културно наследтво и наследството на другите култури  − поврзува и употребува ралични техники на креативно изразување и реализира различни музички, драмско-сценски и танцови/играорни активности самостојно/во група и јавно настапува во училиштето или надвор од него |
| MJK СУ В.2.3.  Ученикот ги споредува карактеристиките на својата национална култура со останатите култури на подрачјето на Европа и на светот. | − го опишува државното уредување на Македонија и нејзината положба во Европа и светот и ги споредува карактеристиките на својата национална култура  − соработува со учениците кои го учат македонскиот јазик во Хрватска и во светот  − учествува во проекти со ученици од други училишта  − учествува во живо или online во разговор со значајни личности од Македонија. | − ја опишува улогата и положбата на Македонија во Европа и го изнесува своето мислење за важноста на негување и зачувување на сопствениот национален идентитет  − ја споредува својата национална култура со останатите култури и донесува заклучоци за важноста на толеранција и уважување на другите и различните. |
| Трета година СУ – 3 часа | | |
| A. РАЗБИРАМ, ЗБОРУВАМ, ПИШУВАМ | | |
| MJK. СУ A.3.1.  Ученикот разбира средно долги текстови.  Ученикот го репродуцира и образложува своето разбирање на средно долгите текстови со позната тематика.  Ученикот разговара и дискутира за зададената тема согласно со целта и саканиот ефект врз слушателот | −ученикот со разбирање организира дебата на зададена тема  − организира тимови, ја истражува зададената тема  − дискутира согласно со зададената тема и го образложува своето мислење  − истражува  − зборува согласно со говорната улога  − ги разликува фактите од мислењето и вредносните судови  − искажува своја теза  − се служи со стандарден јазик, точно ги изговара гласовите и зборовите  − ги применува правилата на комуникациски бонтон  − планира кажување на текстови согласно со одредената структура | − ученикот разбира средно долги текстови со позната тематика  − ученикот образложува познати текстови согласно со интересите, потребите и искуството  − ученикот зборува на зададена тема и расправува според зададени упатства со цел убедување на соговорникот  − своите ставови и идеи ги проценува согласно со комуникациската ситуација и комуникацискиот бонтон |
| MJK СУ A.3.2.  Ученикот објаснува, пишува и толкува причини за настанување нови или застарување на постоечки зборови.  Ученикот поврзува текстови со современи теми.  Ученикот пишува средно долг текст користејќи се со сложени јазични структури | − ги толкува јазичните и вонјазичните обележја на слушнатиот текст  − ги толкува јазичните и говорните обележја врз темел на слушнатиот и напишаниот текст  − ги препознава и објаснува јазичните и вонјазичните причини за настанување нови и застарување на поетоечки зборови  − rи разликува проверените и сигурни информации од несигурните во различни извори и во согласност со целта на слушањето  − разликува архаизми, историцизми и неологизми врз примери  − се запознава со речниците на македонскиот јазик и со нив се користи  − запишува зборови и создава свој диференцијален реченик  − собира забелешки, прави нацрт и логичка структура на текстот според обележјата на видот на текстот кој устно или писмено го интерпретира  − пишува средно долги текстови согласно со одредената структура  – поврзува повеќе одломки во еден текст, го уредува и организира текстот | − ги објаснува јазичните и вонјазичните причини за настанување на нови и застареност на веќе постоечки зборови  − одбира зборови адекватни на контекстот, препознава и запишува карактеристични зборови  − поврзува одломки во текстот, уредува и пишува средно долг текст |
| Б. ЧИТАМ И ТВОРАМ | | |
| MJK СУ Б.3.1.  Ученикот го анализира и објаснува влијанието на општествено-историскиот и културен контекст врз пример на книжевен текст.  Ученикот чита со разбирање книжевен текст.  Ученикот го анализира и интерпретира текстот врз темел на своето читателско искуство и своите знаење за видот на текстовите. | − го истражува и интерпретира општествено-историскиот и културниот контекст на текстови од романтизмот, реализмот и модерната стилска епоха  −го препознава проценува и развива својот став за поетиките на романтизмот, реализмот и модерната, ги споредува, ги образложува и ја објаснува разликата врз темел на сопственото читателско искуство  − ги препознава првиот македонски речник и првата македонска граматика  − ги поврзува тематиката и проблематиката на книжевниот текст  − ги анализира и споредува текстовите на македонската и светската книжевност  − ги наведува основните обележја на стилските епохи во македонската книжевност и ги поврзува со прочитаните книжевни текстови | − ги споредува книжевните текстови со иста тематика  − го објаснува општествено-историскиот и културниот контекст  − чита текстови со разбирање според зададена или самостојно одбрана тема  − ги применува поимите поврзани за прозен, поетски и драмски вид  − анализира и интерпретира книжевен текст на некоја тема |
| MJK СУ Б.3.2.  Ученикот се изразува творечки според сопствен интерес и поттикнат со различни искуства  Ученикот го образложува односот на проживеаното искуство и искуството стекнато низ читање текстови. | − драматизира покуси текстови  − поставува сценографија  −подготвува и обликува сопствени трудови во кои доаѓа до израз неговата иновативнсот, оригиналност, и творечко мислење  − пишува покус синопсис  − подготвува драмско-сценски форми  − раскажува за ликови од текстовите врз темел на нивниот изглед, особини, говор, размислување, емоционални и психички реакции како и општествен статус (психолошка, етичка, социјална карактеризација)  − разликува монолог и внатрешни монолог  − ја изразува сопствената проценка на етичкото, естетското и идејно ниво на текстот | − ги искажува своите интерси и/или способности и според тоа одбира да учествува во драматизација на текстови, осмислување на сценографија и изведување на драмско-сценски форми  − се изразува творечки  − просудува текст и ги образложува сопствените стојалишта  – изделува содржини кои промовираат позитивни вредности |
| В. ЈАС СУМ – ТРАДИЦИЈА И КУЛТУРА | | |
| MJK СУ В.3.1.  Ученикот дискутира за различни информации поврзани за Македонија, за сложеноста на македонската култура и културата на македонското малцинство во Хрватска.  Ученикот ги образложува важноста и карактерот на повеќејазичноста и мултикултуралноста.  Ученикот именува текстови и настани важни за развој на македонскиот јазик во текот на македонската историја. | − ја воочува поврзаноста и условеноста на развојот на македонскиот јазик со развојот на македонскиот национален идентитет и култура  − ги утврдува сличностите и разликите помеѓу хрватската и македонската култура како и културата на националните малцинства во Хрватска  − ја опишува положбата на македонското националното малцинство во Хрватска и покажува интерес за запознавање со придонесите на поединецот, Македонецот или Хрватот со македонско потекло кон хрватската култура и наука.  − дискутира за Македонија  − во пар или група одбира некоја личност важна за развојот на македонскиот јазик и истражува податоци во врска со таа личност, а потоа резултатите на проектот ги претставува во јавен настап  − ја воочува бројноста и ползата од современи печатени и дигитални јазични прирачници, особено со цел развој на сопственото изразување | − ги образложува сличностите и разликите помеѓу македонската култура и културата на македонското национално малцинство во Хрватска и хрватската култура па ги толкува и изнесува заклучоци за сопствената култура и останатите култури  − во целосна слика интегрира различни инфиормации за Македонија како и различни елементи на македонската култура и културата на македонското национално малцинство во Хрватска |
| MJK СУ В.3.2.  Ученикот се користи со различни техники на креативно изразување и ги прилагодува за изразување на македонската култура, па ги проценува критички.  Ученикот твори целосна слика за сопствената култура и другите култури и дизајнира за web страници, училишен весник или сценски дела на теми поврзани за националната култура.  Ученикот го разбира значењето на устната книжевност како дел од културното наследство и традицијата | − подготвува и обликува сопствени творби во кои доаѓа до израз креативноста, иновативноста, оригиналноста, творечкото и критичкото мислење (училишен весник, кус филм, колумна, блог, видео, телевизиска емисија, претстава и сл.)  − во согласност со интересите, јавно настапува во проекти во класот, училиштето или нацвор од него  − изведува поедноставни форми на танцови/играорни структури на македонски народни и модерни танци и ора, самостојно или во група  − воочува сличности и разлики во текстови од македонската книжевност во однос на текстови од книжевностите на народите и културите во регионот.  −учествува во културно-уметнички настани, манифестации или посетува културни институции во реална или дигитална средина  − поврзува текстови со општествен контекст  − препознава елементи на устните книжевни форми, (легенди, преданија, митови итн.) во другите уметности  − ги известува останатите ученици за елементите на своето културно наследство и заемно изменуваат искуства и ставови  − го истражува и го разбира значењето и функциите на УНЕСКО во заштита на материјалното и нематеријалното културно наследство во Македонија и светот. | − меѓу понудените одбира тема и обликува труд/творба служејќи се со различни материјали, техники и дигитални алатки  − во согласност со сопствените интереси и наклонетости, а со поттик на наставникот, користи разни техники и креативно и творечки се остварува во различни музички, драмско-сценски и танцови/играорни активности и самостојно или во група јавно настапува во клас, училиште или надвор од него |
| MJK СУ В.3.3.  Ученикот ја воочува врската помеѓу македонското културно наследство и сопствениот културен идентитет.  Ученикот ги споредува особеностите на својата национална култура со останатите култури на подрачјето на Европа. | − воочува елементи од македонското култрурно наследство и културното наследство на другите европски народи, нивната меѓусебна поврзаност и нивното влијание врз уметноста  − заклучува за влијанието на јазичното и книжевното нематеријално културно наследство врз обликување на сопствениот културен идентитет  − го опишува државното уредување на Македонија и нејзините положба и улога во Европа и светот  − изработува интервју/прашалник/анкета/портфолио со следните теми: процеси на глобализација, развој на општеството, миграции на населението, развој на архитектурата, уметноста како израз на идентитетот, интекултурализам, разновидноста во мојот роден крај, дискриминација, народни обичаи, историјата на Македонија, познати Македонци и сл. | − ги опишува положбата и улогата на Македонија во Европа и ги изнесува своите размислувања за важноста на негување и зачувување на сопствениот наципнален идентитет  − ја воочува врската помеѓу македонското културно наследство и ги споредува карактеристиките на својата национална култура со останатите култури  − на географска карта ги воочува македонските градови, планини, реки и градови со кои семејно е поврзан  − донесува заклучоци за важноста на толеранцијата и уважување на другите и инаквите |
| Четврта година СУ – 3 часа | | |
| A. РАЗБИРАМ, ЗБОРУВАМ, ПИШУВАМ | | |
| MJK СУ A.4.1.  Ученикот разбира и разговара на зададена и/или слободно одбрана тема и ја проценува согласно со комуникациската ситуација и комуникацискиот бонтон.  Ученикот применува техники на активно слушање и го образложува своето мислење. | − ученикот ја разбира зададената или слободно одбраната тема  − ученикот разговата согласно со одбраната или зададената тема  − самостојно учествува во организација на дебати на слободно одбрана тема  − го препознава и го проверува значењето на непознати зборови врз темел на контекстот на разговорот и дискусијата  − организира дискусија/расправа и договор околу избор на теми и го образложува своето мислење  − организира тимови, се подготвува, пишува аргументи за одбраната или зададената тема  − забележува, споредува, толкува важни, потребни, интересни и корисни информации и идеи  −точно ги изговара гласовите и зборовите (на пр. гласовите во непосреден допир, слеано изговарање), правилно ги нагласува акцентските целости, правилно нагласнува реченици според нивната соопштувачка цел и видот на разговор  −точно се служи со стручни лексеми и со стандардниот јазик согласно со темата на разговорот  − настојува разговорот да биде прифатлив за сите соговорници и ги воочува потребите, чувствата и вредностите на соговорникот со цел искажување недвосмислени и позитивни пораки  − воочува и отклонува агресивни, негативни просудувања и импликации  − применува правила на комуникацискиот бонтон | − се подготвува според зададени упатства  − разбира и разговара со цел убедување на соговорникот во своите ставови и идеи кои ги проценува во согласност со комуникациската ситуација  − применува техники на активно слушање  − разговара и донесува заклучок во согласност со комуникацискиот бонтон  − самостојно разговара следејќи упатства и применува техники на активно слушање  − дискутира со цел донесување заклучок и заеднички одлуки  − го образложува своето мислење во врска со текстовите |
| MJK СУ A.4.2.  Ученикот обликува, зборува, пишува текстови по свој избор  Ги применува правописните правила и обележја на функционалните стилови во согласност со целта на текстот. | − обликува и кажува различни видови текстови на зададена или самостојно одбрана тема  − ги обликува концептот и логичката структура на текстот  − зборува во согласност со говорната улога  − пишува текстови и ги применува правописните правила и обележја на одделен функционален стил  − пишува коментар, критика, барање, молба, жалба, пријава, прилози, известувања, известувања од натпревари, составува записник и деловна биографија  − со разбирање употребува новоусвоени зборови при обликување на нов кажан текст  − запишува зборови и составува свој диференцијален речник | − самостојно обликува, кажува, пишува текстови и црта стрипови  −ги применува правописните правила и обележја на функционалните стилови согласно со комуникациската ситуација, целта и слушателите  − препознава и запишува карактеристични зборови |
| Б. ЧИТАМ И ТВОРАМ | | |
| MJK СУ Б.4.1.  Ученикот чита со разбирање некоја посложена структура и соодветно на целта на дискусијата, критички ја проценува.  Ученикот ги проценува, споредува и критички ги толкува проблемите и идеите во книжевните текстови.  Ученикот учествува во говорна интеракција.  Ученикот се изразува творечки согласно со сопствениот интерес и способности поттикнат од текстот. | − проценува, споредува и критички ги толкува проблемите, идеите во книжевните текстови од периодот на авангардата и современоста.  − чита аргументативни текстови согласно со сопствениот интерес и изборот на наставникот  − чита текстови со зададена или самостојно одбрана цел на читањето и ги толкува обележјата на текстот  − Чита непрекинати, прекинати и мешани текстови во печатен и електронски облик  − ги препознава структурните обележја на текстовите и се служи со претходно стекнатите знаења.  − владее со книжевна терминологија и ја применува во толкување и вреднување на книжевни текстови  − Успешно го објаснува значењето на зборовите, чита течно и точно  − проценува дали е книжевниот текст добро структуриран, дали идеите се изложени прецизно и јасно  − споредува и применува нови информации од текстот  – учествува во спонтани разговори  – разменува, преверува и потврдува информации во разговори на одбрани теми  − го изразува своето доживување на текстот  − изделува поединости кои осттавиле врз него впечаток и го поттикнале на размислување  − го изразува своето мислење и своите ставови за текстот врз темел на своето читателско искуство и ги поткрепува со примери  − драматизира текстови и се подготвува за изведба на стандарден македонски јазик; осмислува сценографија | − чита текстови на зададена или самостојно одбрана цел на читањето и ги толкува карактеристиките на текстот  − самостојно и аргументирано критички ги проценува текстовите според зададени барања  − ги препознава основните обележја и целта на описните и раскажувачките текстови, ги изделува наведените информации и идеи во врска со текстот  − се изразува творечки врз темел на своето читателско искуство и учествува во говорна интеракција  − проценува, споредува проблеми и идеи во книжевниот текст и владее со книжевна терминологија  – разменува, проверува и потврдува информации во разговори со другите  − критички толкува медиумски текстови, препознава скриени ставови и мислења во медиумските пораки |
| В. ЈАС СУМ – ТАДИЦИЈА И КУЛТУРА | | |
| MJK СУ В.4.1.  Ученикот го разбира значењето на устната книжевност како дел од културното наследство и традиција  Ученикот дискутира за разни сознанија во врска со Македонија и сложеноста на македонската култура и културата на македонското национално малцинство во Хрватска.  Ученикот ја аргументира важноста и карактерот на повеќејазичноста и мултикултуралноста. | − ја аргументира важноста и карактерот на повеќејазичноста и мултикултуралноста  − го разбира влијанието на усната книжевност и во другите уметности  −истражува, ги известува соучениците и разменува искуства и ставови за историските елементи на културното наследство.  − дискутира за положбата на македонското национално малцинство во Хрватска и за различните сознанија за Македонија, покажува интерес за запознавање со придонесот на поединците, Македонци или Хрвати со македонско потекло, за хрватската култура и наука  − го истражува историското, материјалното и нематеријалното културно наследство под заштита на УНЕСКО во Македонија | − дискутира и ги образложува сличностите и разликите помеѓу македонската култура, културата на македонското национално малцинство во Хрватска како и хрватската култура и ги толкува своите заклучоци и соодносот со сопствената култура  − ја аргументира важноста и карактерот на повеќејазичноста и мултикултуралноста |
| MJK СУ В.4.2.  Ученикот го опишува историскиот развој на македонскиот народ и македонскиот јазик.  Ученикот го воочува придонесот на македонските научници и уметници во европски и светски контекст.  Ученикот твори и дизајнира мрежни страници, училиштен весник (блогови, колумни) или сценски дела на теми кои се однесуваат на националната култура. | – изнесува аргументирани ставови во врска со елементите на македонската култура и го опишува историскиот развој на македонскиот народ и македонскиот јазик  − ги воочува елементите на македонското културно наследство и наследството на другите европски народи, нивната меѓусебна поврзаност и влијание врз другите уметности  − самостојно истражува различни научни и уметнички подрачја  − самостојно обликува и подготвува сопствени творби/трудови во кои доаѓа до израз креативноста за теми што се однесуваат на националната култура  −во согласност со интересите, самостојно или во група, јавно настапува во класот, училиштето или надвор од него  − учествува во културно-уметнички настани, манифестации и/или посетува културни институции во реален или дигитален простор  − учествува во училишни проекти и проекти надвор од училиштето  − ги изложува резултатите од своето истражување во некој облик на јавен настап и со различно времетраење | − ги анализира сопствените ставови за културата на македонското национално малцинство во Хрватска и ги поврзува елементите кои ја дефинираат културата и ја објаснува нивната променливост  − ја опишува улогата и положбата на Македонија во Европа како и историскиот развој на македонскиот народ и македонскиот јазик  − одбира тема од понудените и создава творби/труд служејќи се со различни материјали, техники и дигитални алатки |
| MJK СУ В. 4.3.  Ученикот го истражува и збогатува својот идентитет со нови димензии споредувајќи ги и вреднувајќи ги односите: локално-глобално, традиционално-модерно, модерно-постмодерно, мнозинско-малцинско, духовно-материјално, македонски идентитет-мултикултуралност.  Ученикот ги споредува обележјата на својата национална култура со останатите култури на подрачјето на Европа и светот. | − ги истражува според сопствениот интерес значајните македонски научници и уметници воочувајќи го нивниот придонес во рамките на македонскиот, хрватскиот, европскиот и светскиот контекст  − поттикнува развој на толеранција  − го објаснува настанувањето и развојот на предрасудите  − осмислува проект на тема што се однесува на човечките и малцинските права применливи во сопствена средина  − го објаснува поимот културен идентитет на сопствен пример  − го споредува државното уредување на Македонија и нејзината положба и улога во Европа и светот  − заклучува за влијанијата на јазичното и книжевното нематеријално културно наследство врз обликување на сопствениот културен идентитет | − донесува заклучок за важноста на толеранција и уважување на другите и различните.  − ги истражува поимите култура и културно наследство, национални симболи (во вид на некоја личност, уметничко, научно, спортско достигнување како и други посебности и природни убавини)  − ги споредува карактеристиките на својата национална култура со останатите култури. |

РАСПОРЕД НА ЈАЗИЧНИТЕ СОДРЖИНИ ПО УЧИЛИШНИТЕ ГОДИНИ

|  |  |
| --- | --- |
| 1. клас | − пишува реченични знаци на крај на реченица  − пишува голема почетна буква во имиња и презимиња, имиња на улици, плоштади, населени места, припадници на народи, географски имиња во родниот крај, имиња на небесни тела  − правилно пишува скратеници на називи (ЕУ, РМ, МАНУ)  − пишува две точки, три точки, запирка при набројување, загради, точка запирка  − разликува директен од индиректен говор  − броеви  − препознава самогласки и согласки  −препознава и применува именки, заменки, придавки, глаголи |
| 2. клас | − при пишување ги дели зборовите на слогови на крајот од редот  − го препознава и користи правописниот знак цртичка при делење на зборот на крајот од редот  − пишува голема почетна буква на почеток на реченица, во имиња, презимиња, имиња на населени места, реки итн.  − пишува реченични знаци на крај на реченица  − правилно пишува самогласки и согласки  − пишува согласно со правописната норма  − пишува голема почетна буква во еднозборовни и повеќезборовни изрази/имиња (географски имиња, имиња на жители)  − пишува правописни знаци со цел правилно читање и разбирање на текстот  − пишува правописни знаци делејќи го текстот на реченици и реченични делови  − пишува две точки, три точки, запирка при набројување, загради, точка запирка, наводници, цртичка, тире  − броеви  − ги препознава и применува именките, заманките, придавките, глаголите, сврзниците и партикулите |
| 3. клас | − ги дели зборовите на слогови на крајот на редот  − го препознава и користи правописниот знак цртичка  − пишува голема буква во имиња на улици, полоштади, наслени места, установи, списанија, верски и национални празници  − применува правила за пишување повеќечлени имиња со кои ученикот доаѓа во допир  − пишува две точки и запирка при набројување  − ги препознава и применува заменките, придавките, глаголите, сврзниците, партикулите  − лични заменки  − броеви  − правилно пишува самогласки и согласки  − го применува правилото за акцентирање  − ги препознава и правилно употребува: видовите заменки (показни и прашални); лице, број и време од глаголите; видови прилози и сврзници  − ги препознава и наведува облиците за род и број кај именките  − препознава, разликува и употребува директен и индиректен говор  − набројува и пишува зборови со исто, спротивно или различно лексичко значење  − препознава подмет и прирок во реченица и точно составува различни видови реченици  − точно употребува правописни знаци  − употребува скратеници кои се пишуваат со мали и големи букви (скратеници од повеќечлени имиња) |
| 4. клас | − ги дели зборовите на слогови на крајот на редот  − го препознава и употребува правописниот знак цртичка  − употребува ознаки за мерни единици  − пишува голема почетна буква во имиња на улици, плоштади, населени места, географски имиња во родниот крај, книги и списанија  − го применува правилото за пишување на повеќечлени имиња со кои ученикот доаѓа во допир  − ги препознава и применува именките, придавките, заменките, глаголите, броевите, сврзниците, извичникот и партикулите  − пишува точка запирка, извичник, прашалник на крај на реченица  − пишува две точки и запирка при набројување  − правилно пишува скратеници (итн., и др....) |
|  | − точно употребува правописни знаци  − пишува ознаки за мерни единици  − правилно пишува потврдни и одречни реченици зборчето не  − правилно го пишува зборчето ли во прашални реченици  − правилно ги означува едносложните, двосложните, тросложните и повеќесложните зборови со означен слог за акцентирање  − точно пишува видови именки: општи и сопствени, конкретни и апстрактни, збирни и метеријални  − го одредува видот на именката во зададен текст и пишува примери на различни видови именки  − препознава и наведува облици на род и број кај именките определени и со показни заменки (тој, оваа, она) во зададен текст  − разликува и точно пишува лични заменки и показни заменки  − точно пишува географски и други имиња  − препознава подмет и прирок во реченица и точно составува различни видови реченици  − го применува правилото за акцентски целости |

Д. ПОВРЗАНОСТ НА НАСТАВНИОТ ПРЕДМЕТ МАКЕДОНСКИ ЈАЗИК И КУЛТУРА – МОДЕЛ Ц СО ОСТАНАТИТЕ ПОДРАЧЈА, МЕЃУПРЕДМЕТНИ ТЕМИ И СО ОСТАНАТИТЕ ПРЕДМЕТИ

Македонскиот јазик е клучно наставно подрачје на предметот, а и важен елемент во поширокиот контекст на образување. Подоброто и поширокото познавање на јазикот овозможува и поквалитетно поврзување на содржините со останатите наставни предмети. Учејќи го македонскиот јазик учениците ги развиваат своите комуникациски вештини, подобро ги разбираат културата и историјата на Македонија, како и своите способности за анализирање и интерпретирање на текстови. Освен тоа, македонскиот јазик има важна улога во зачувување на идентитетот и културното наследство на македонскиот народ.

Припадниците на националните малцинства своето право на воспитување и образување го остваруваат низ три основи модели (А, Б и/или Ц модел) и низ посебни облици на школување.

Предметот Македонски јазик и култура – модел Ц е дел на јазично-комуникациското подрачје и подразбира усвојување на знаења за себе и другите, одговорно однесување кон припадниците на другите јазици и култури, почитување на различни вредности, уверувања, однесувања како и свест за нужно надминување на сите стереотипи, предрасуди и дискриминација. Учениците стекнуваат знаења на стандарден македонски јазик, развиваат интерес за читање, литературни способности и способности на критички пристап. Тоа подрачје е најважно зашто јазикот е подлога за сите останати подрачја.

Со усвојување на воспитно-образовните исходи на наставниот предмет Македонски јазик и култура – модел Ц, ученикот развива комуникациска компетенција со цел соочување со нови животни ситуации. Со тоа се остварува врска со општествено-хуманистичкото подрачје. Учењето за историјата на македонскиот народ придонесува кон процесот што го обликувал човештвото до денес, процес што влијае врз обликување на личниот и колективниот идентитет, врз вештините за согледување на контекстот и на настаните од различни перспективи.

Поврзаноста со уметничко подрачје се остварува со поврзување со одделни исходи на ликовната, музичката култура и уметноста, воопшто. Со тие содржини учениците ја збогатуваат и ја облагородуваат сликата за себе и светот, развиваат креативност како начин на размислување и делување. Кај учениците се негуваат индивидуални способности, потреби за ликовно изразување со традиционални ликовни техники, постапки и материјали како и современи визуелни медиуми.

Низ учењето на музиката и активностите во културниот живот на својата средина и малцинската заедница, на учениците им се овозможува учество во зачувување, пренесување, обнова и ширење на културното наследство.

Во доменот Јас сум – традиција и култура се манифестира поврзаност со наставните содржини на предметот Природа и општество, Историја и Географија, кои предметот Македонски јазик и култура го поврзуваат со природо-научното подрачје.

Меѓупредметните теми се осмислени со цел да овозможат интеграција на различни наставни предмети и промоција на интердисциплинарно учење.

Во предметот Македонски јазик и култура се интегрирани следните меѓупредметни теми: Да се учи и како да се учи, Граѓанско образование, Личен и социјален развој, Користење на информациски и комуникациски технологии. Други меѓупредметни теми се остваруваат со избор на содржини на македонски јазик.

Низ развивање на одговорност, општествен и сопствен идентитет, толеранција, уважување на различноста и усвојување на човечките права и одговорности, предметот е поврзан со предметот Граѓанско образование.

Поврзаноста со меѓупредметната тема Личен и социјален развој се остварува со поттикнување на прифаќање одговорност, учество на јавни настапи, соработка со другите, управување со сопствени емоции и однесување, развивање на емпатија, уважување и прифаќање на различноста.

Со цел барање информации, споделување и објавување содржини и задоволување на културни потреби, комуникациската технологија овозможува различни искуства на учење и придонесува кон развивање на одговорност и сопствен интегритет.

Предметот Македонски јазик и култура – модел Ц содржајно и методолошки е блиску поврзан со предметот Хрватски јазик како и со странските јазици, а со интегрирано подучување на јазикот и неговите содржини, учењето е поуспешно. Во подоцнежните циклуси, таквиот начин на работа е потребно уште повеќе да се усогласува со интересите и потребите на учениците во зависност од нивните образовни потреби и/или можни професионални патишта.

Со оглед на тоа што македонскиот јазик е јазик на македонското национално малцинство во Р. Хрватска, можно е и се препорачува остварување на разни проекти, програми и соработка со разни здруженија, што придонесува кон поттикнување на свеста за потребата и важноста на целоживотното образување. Заради блиска историска и современа поврзаност на Р Хрватска и РС Македонија, македонскиот јазик е средство со кое се овозможува економската и образовната мобилност на младите како и на другите граѓани на Р Хрватска.

Македонскиот јазик им овозможува на учениците да го интегрираат своето знаење од различни предмети, да развиваат критичко мислење и да ги препознаваат меѓусебните врски помеѓу различни научни дисциплини. Со таков интердисциплинарен пристап учениците стекнуваат сеопфатно разбирање на различни теми и ги применуваат своите вештини во секојдневни ситуации, а што придонесува кон севкупното образование и развој.

Ѓ. УЧЕЊЕ И ПОДУЧУВАЊЕ НА НАСТАВНИОТ ПРЕДМЕТ МАКЕДОНСКИ ЈАЗИК И КУЛТУРА
 – МОДЕЛ Ц

Во врска со подучување на предметот Македонски јазик важно е да се нагласи дека сите домети, содржини и резултати треба меѓусебно да се поврзуваат, со цел во текот на учењето во што поголема мера да се обезбеди целосност и поврзаност на искуствата на учениците.

За што поквалитетно остварување на опишаните цели на наставниот предмет Македонски јазик и култура – модел Ц, важно е во процесот на подучувањето да се осмислат содржински соодветни, за ученикот интересни, отворени и интегрирани методички облици на учење со различни активности што го поттикнуваат интересот, му даваат конкретна смисла на она што се изучува и на ученикот му овозможуваат примена во реалните животни ситуации.

Стратегиите на учењето, облиците на учењето и подучувањето, методите, се поврзуваат со исходите на дометите Разбирам, зборувам, пишувам; Читам и создавам; и Јас сум – традиција и култура.

Во прво одделение во наставата на предметот Македонски јазик и култура не е застапено писмено изразување зашто учениците со македонска националност ја следат наставата по хрватски јазик и најпрво го усвојуваат латиничното писмо. По обработката на латиничното писмо, се почнува и со писмено изразување. Учењето на македонскиот јазик, поточно македонскиот говор со елементи на националната култура во прво одделение треба да се одвива по пат на игра и на ученикот мора да му претставува задоволство, а не обврска зашто на оваа возраст децата се способни верно да го репродуцираат она што го слушаат.

Наставата треба да биде организирана на начин на секој ученик да му се овозможат што почести вербални активности зашто само на тој начин може продуктивно да ги совлада јазикот и говорот. Во остварување на тие задачи учителот мора максимално да ги мотивира учениците користејќи се со соодветни аудиовизуелни наставни средства, илустрации, филмови, слики, фотографии, ТВ емисии. Учителот треба да ги поттикнува учениците и самите да пронаоѓаат различни извори како можни наставни средства поврзани со теми што се обработуваат (разгледници, сликовници, слики, географски карти, традициски предмети, цртежи).

Запознавање со елементите на националната култура на Македонците главно се остварува со запознавање и доближување до традицијата, обичаите и книжевноста.

Улогата на учителот и наставникот

Во текот на учењето и подучувањето на предметот Македонски јазик и култура исклучително е важна улогата на учителот. Поттикнување на интересот на ученикот за македонскиот јазик и одржување на мотивацијата да се продолжи со учењето е еден од клучните предуслови за успешно учење и подучување, особено во раната фаза на учење на јазик.

Учителот е водич, ментор, креативец, иницијатор и организатор во наставниот процес. Дава насоки и поддршка за постигнување на целите на учењето и развој на јазични вештини, планира настава, кај учениците препознава различни потреби и стилови на учење и им ја прилагодува наставата, дава поддршка и во емоционалниот развој на ученикот, поттикнува интеркултурна свест, толеранција, отвореност и емпатија кон другите.

Улогата на учителот е да овозможи целосен развој на секој ученик почитувајќи го неговиот интегритет и идентитет низ создавање на сигурна и поттикнувачка средина.

Јазичните грешки на ученикот, учителот ги прифаќа како составен дел на процесот на учењето на македонскиот јазик во кој ученикот учествува слободно, без страв од размена на идеи и комуникација, што на ученикот му даваат чувство на успех и го поттикнуваат да се служи со македонскиот јазик сигурно/храбро и со самодоверба.

Учителот мора на своите ученици да им пружи емоционална, социјална и интелектуална поддршка, а односот меѓу него и ученикот мора да биде соработнички и флексибилен со јасно определени правила во работата, однесувањето и меѓусебното уважување.

Одговорноста на учителот е да организира и да го води воспитно-образовниот процес кој вклучува различни методи и облици на наставата, различни техники на подучување, различни стилови на учење, различни содржини и секогаш кога е можно, овозможува слобода на избор. Учителот го мотивира ученикот да го поврзува личното искуство со нови информации, да овладува со вештини, да усвојува знаења и обезбедува темели на процесот на целоживотно учење. Учителот треба на ученикот да му пружи бројни можности за практична работа, критичко и креативно мислење за решавање на проблемите, развој на комуникациски вештини, ставови и вредности.

Учителот треба да ги поддржува и поттикнува учениците да употребуваат традиционални мотиви при изработката на украсни и практични предмети. Учениците обликуваат различни естетски решенија.

Од учителот се очекува професионален пристап кој подразбира етичност, праведност, доследност и систематичност. Учителот треба континуирано да ги следи современите пристапи во подрачјето на методиката и глотодидактиката, редовно формално и неформално професионално да се развива, индивидуално, како и низ можностите што ги даваат соодветните институции.

Важна улога на учителот е вреднувањето на ученикот. Учителот мора да даде целосна и навремена информација за успешноста на учењето и за напредувањето на ученикот, со цел негово насочување кон процеси и начини што ги поттикнуваат и охрабруваат неговата самодоверба и чувството на успешност како важни предуслови за индивидуалниот напредок. Учителот битно влијае врз постигнувањата на ученикот така што успешноста на работата на учителот се рефлектира преку успехот на неговите ученици.

Материјали и извори

Учителот избира и изработува наставни материјали, користи различни извори во согласност со планираните активности насочени кон остварување на воспитно-образовните резултати земајќи ја во предвид развојната возраст, нивото на совладување на јазикот, интересите и потребите на ученикот. Тоа ги вклучува материјалите и за интегрирано учење на јазикот и содржините со што предметот Македонски јазик и култура се поврзуваат со содржините на други подрачја и предмети поттикнувајќи мултидисциплинарност.

Во текот на подучувањето учителот го определува бројот на книжевните текстови според бројот на часови во работната недела и според достапност на текстовите, водејќи грижа за жанровската застапеност на текстовите (поезија, проза, драма) и разновидна тематска застапеност поврзувајќи ги со интересите на ученикот и нивната животна реалност. Се следат резултатите и на творечкото изразување на ученикот, како и создавање на сопствен диференцијален речник, но не се подложени на сумативно вреднување.

Некои исходи можат да се остварат и низ работа на проекти, во активности надвор од училницата, во соработка со училишната библиотека, со други установи, малцински и други здруженија, како и со помош на пристапот за откривање (истражувачко учење, дебатни групи, проектна работа). Проектот вклучува самостојно или управувано истражување на различни материјали и информации, употреба на различни комуникациски технологии, предавања во живо од градови што им се познати на учениците и кои ги истражуваат (вибер, мрежен семинар, конференциска линија и сл.). Емпириското учење на учителот му нуди можност на употреба на практични трудови и прикази на традицијата и обичаите во секојдневниот живот. На тој начин можат да се создаваат збирки на ликовен материјал, книги со рецепти/готвачи, албуми на фотографии, збирки на игри и обичаи.

Во остварување на резултатите од ликовното подрачје пожелно е да се користат природни материјали и да се развива еколошка свест.

Одбраните наставни материјали за учениците треба да се логични, да им се разбирливи, да поттикнуваат на истражување, проверка на знаењето, претпоставки, идеи и однесување со што се дејствува позитивно врз развитокот на критичкото и креативно мислење.

Средина за учење

Во средината за учење на учениците треба да им се обезбеди поддршка, интерактивност и вклученост, разновидни материјали, употреба на технологија, различни облици на работа (соработка меѓу учениците), индивидуализација и креативност.

Успехот во учењето и подучувањето на предметот Македонски јазик и култура во голема мера зависат од опкружението во кое ученикот стекнува нови знаења и вештини зашто само поттикнувачко и разновидно опкружение придонесува кон побрз и полесен напредок. Во такво опкружение учењето и подучувањето е насочено кон ученикот, ученикот не се плаши од грешки, спремен е на соработка со другите ученици, ги почитува, а знаењата и вештините кои ги совладува се во блиска врска со неговото секојдневно искуство и активности. Тоа е опкружение во кое се негува култура на заедништво и меѓусебно почитување и во кое се развива хуманост, се прифаќа различноста, се препознава важноста на позитивни емоции и мотивации за учење и се поттикнува критичко мислење, истражување и креативност.

Различни опкруженија, во училница и надвор од неа, придонесуваат кон богатство на искуство и успех во учењето.

Употреба на современи технологии во тек на учењето е исто така еден од факторите што придонесуваат кон создавање на стимулативно и продуктивно опкружение.

Информациско-комуникациската технологија ни овозможува и поврзаност со учениците и експертите во други места и различни делови од државата, Европа и светот. Позитивно и стимулативно опкружение за учење се остварува и со меѓусебна доверба и уважување на учесниците во процесот на учењето, низ договарање на правила и меѓусебно помагање. Чувството на сигурност кај учениците поттикнува активност и поквалитетни резултати во реализацијата.

Групирање на учениците

Учителот има слобода да примени различни облици во организација на работата и учењето како што е работа во пар, групна работа, мали истражувачки групи, заедничко учење во кое учениците се групирани на разни начини за што подобро да се искористи потенцијалот на сите во одделението, да се обезбеди напредок на секој ученик и развој на неговата личност. Со такво заедничко учење и подучување ученикот стекнува и применува знаења и вештини, развива социјална чувствителност, разменува мислења и ставови, активно учествува и мотивиран е за учење и соработка.

Важно е секој облик на групирање на учениците однапред да се испланира со јасно определени упатства, задачи и цел и да се следи напредок на секој поединец во групата, како и целата група врз темел на различни методи на самовреднување и вреднување.

Секое одделение содржи одредени потенцијали кои учителот мора да ги препознае и да ги земе предвид во тек на планирање и остварување на наставниот процес со цел што поуспешно учење. При планирање на учењето и подучувањето треба да се води сметка за одделението како целина, но и учениците како поединци кои ги стекнуваат знаењата и вештините согласно со своите индивидуални особини.

Времетраење за подучување и учење

Наставата на предметот Македонски јазик и култура се одвива два до пет часа неделно. Во зависност од бројот на часовите се приспособуваат содржините на наставните теми, изборот и количеството на текстови. Курикулумот на предметот Македонски јазик и култура според модел Ц е изработен врз темел на распоред од 3 часа кои се земени како средна вредност. Препорака е да се обезбеди посебна училница или кабинет, меѓутоа ако нема можност за посебна училница, кабинет или некој друг постојан простор, пожелно е учителот да обезбеди можност за излагање на ученичките трудови, цртежи и плакати на паноа.

Во остварување на резултатите на овој курикулум пожелна е соработка со здруженија и друштва кои се грижат за зачувување на националната култура на Македонците, со културно-уметничките друштва, локалната заедница и слични организации. Тие организации можат да дадат поддршка за набавка наставни материјали, звучни записи, текстови, книги и видеоматеријали на македонски јазик.

Курикулумот се прилагодува на воспитно-образовните потреби на учениците со потешкотии како и на талентираните ученици согласно со зададените упатства.

Воспитно-образовниот процес на учење јазик и писмо на националните малцинства е во доменот на учителите и наставниците од редовите на националното малцинство кои целосно го владеат јазикот и писмото на националното малцинство, учителите по одделенска настава, наставниците по македонски јазик, наставниците по историја, географија, педагозите, логопедите и сите со педагошки компетенции стекната со програмите на педагошко-психолошко-дидактичко-методичко образование.

Е. ВРЕДНУВАЊЕ НА ВОСПИТНО-ОБРАЗОВНИТЕ РЕЗУЛТАТИ ВО НАСТАВНИОТ ПРЕДМЕТ МАКЕДОНСКИ ЈАЗИК И КУЛТУРА – МОДЕЛ Ц

Вреднувањето на воспитно-образовните исходи во наставниот предмет Македонски јазик и култура – модел Ц е интегрирано со учењето и подучувањето. Неговата цел е собирање информации за постигнувањата и напредувањето на учениците како и помош и мотивација за подобрување на учењето, како и повратна информација за учителот за успешноста на стратегиите и методите во начинот на работа што го применил. Учителот треба внимателно да го планира вреднувањето како дел од процесот на учење и подучување, да го усогласи со целите и очекуваните резултати на учењето и заради сложеноста на содржините и активностите во овој предмет, да го спроведува почитувајќи ја когнитивната, општествено-афективната и психомоторичката единственост и интересите на секој ученик.

Елементите на вреднување во учењето и подучувањето на наставниот предмет Македонски јазик и култура се знаења и вештини дефинирани со воспитно-образовните резултати во рамките на трите домени: А. Разбирам, зборувам, пишувам, Б. Читам и творам и В. Јас сум – традиција и култура.

Елементи на вреднување се:

1. Слушање со разбирање

2. Зборување

3. Читање со разбирање

4. Пишување

5. Македонска култура

Елементите слушање со разбирање, зборување, читање со разбирање и пишување опфаќаат способност на активно служење со македонскиот стандарден јазик во усно и писмени изразување на прочитан текст, комуникација со учителот, со други ученици и изворни говорници на македонскиот јазик. Тие елементи се вреднуваат во сите домени на учењето и подучувањето на македонскиот јазик и култура со систематско следење и проценка на напредокот на секој ученик.

Елементот македонска култура опфаќа вреднување на истражувачки вештини и творечки способности на ученикот во сите домени, со следење на активноста на ученикот и/или резултати на тие активности како и разбирање и знаења на историски и географски содржини што се однесуваат на Македонија.

Елементите на вреднувањето се разликуваат зависно од различните одделенија (основно училиште) и класови (средно училиште) зашто зависат од развојната возраст и претходното занаење на ученикот. Функционалниот аспект на јазикот има предност пред формалниот аспект. При вреднувањето е неопходно да се води сметка за тоа дека совладувањето на јазичните законитости не е цел сама за себе, туку средство за остварување на успешна комуникација и дека грешките се прифатлив составен дел при совладувањето на јазикот. Јазичните структури се составен дел на четирите јазични вештини (слушање, зборување, читање и пишување) и нивното совладување се вреднува интегрирано, како еден од критериумите на успешна реализација на исходите од определениот домен.

Во овие домени се применуваат три пристапи на вреднување: вреднување за учење, вреднување како учење и вреднување на наученото.

Вреднување за учењето се спроведува низ континуирано следење на индивидуалната и групната активност на ученикот (проверка на разбирањето и напредувањето на ученикот со целни прашања, претставување на трудовите на учениците и нивните проекти, следење и забележување на ученичките активности и однесување во текот на учењето и подучувањето), со цел унапредување и планирање на идното учење и подучување. Вреднување на учењето не резултира со бројчена оценка, туку со квалитативна повратна информација во врска со текот на учењето, размена на искуства како и усвоеност на знаења, вештини и ставови. Моменталните достигнувања на ученикот се споредуваат со неговите претходни постигнувања, а не со постигнувањата на другите ученици. Цел на ова вреднување е мотивирање на учениците за понатамошна работа.

Вреднување како учење подразбира активно вклучување на ученикот во процесот на вреднување, а се спроведува низ постапки што опфаќаат самовреднување и самопроценка на ученикот, како и неговата проценка и вреднување на трудовите на другите ученици. Со ова вреднување се поттикнуваат учениците да ги совладаат стратегиите на планирање на сопственото напредување и усвојување на знаења, вештини и ставови со цел постигнување самостојност и преземање одговорност за сопственото учење. Во процесот на вреднување како учење ученикот го проценува сопственото разбирање и познавање на различни постапки и методи со кои ги развива своите способности во рамките на меѓупредметните теми Да се учи како да се учи, што е многу битно заради бројните содржини што им се нудат на учениците во сите три домени, а заради ограниченото време не е можно сите да бидат опфатени на наставата. Затоа е важно ученикот самостојно и според сопствен интерес да ги одбира содржините кои потоа самостојно ќе ги истражува и проучува.

Вреднување на наученото подразбира проценка на нивото на усвоеноста на знаењата и развиеноста на вештините во однос на дефинираните воспитно-образовни исходи. Резултира со оценка изразена во бројка. Се спроведува континуирано во текот и/или на крај на определен период. Потребно е да се комбинираат писменото и усното вреднување. Можат да се применат задачи од затворен и отворен вид. Посебно се препорачуваат задачи од отворен вид во кои учениците можат да развијат сопствена креативност и интерпретација, како што се изработка на плакати, дневници, цртежи, ментални мапи, истражувачки трудови итн.

Сите три пристапи на вреднување треба да бидат распоредени во текот на целата учебна година, континуирано, треба да бидат различни за учениците во различни ситуации да го покажат својот напредок.

Со систематско и редовно известување за напредокот на ученикот, во сите домени се дава повратна информација за нивото на остварување на воспитно-образовните исходи во врска со што се предлагаат начини и постапки потребни за нивното подобрување.

Заклучната оценка се темели на професионалната одлука на учителот, неговата стручна проценка за достигнувањата на ученикот во текот на целата учебна година. Нивото на усвоеност на воспитно-образовните исходи дефинирана со овој предметен курикулум оценката како »добар«, служи како рамка и помош при изведување на заклучната оценка. Покрај тоа нужно е да се води сметка за однапред дефинираните критериуми на вреднување, за изборот на соодветни и сигурни методи и форми на вреднување како и за сигурност и транспарентност на процесот на вреднување - цел на вреднувањето, содржини, постапки, форми, делови и траење на усните и писмени проверки, начини и критериуми на бодување, со што резултатите се однапред дефинирани и им се јасни и на учителите, и на учениците и на родителите. Потребно е веднаш во почетокот на учебната година учениците да се информираат за очекуваните воспитно-образовни исходи.

На крајот на учебната година заклучната оценка се формира врз темел на што повеќе различни информации за напредокот на ученикот и неговото усвојување на воспитно-образовните исходи. Иако распоредени во три домени, исходите во овој предмет опфаќаат содржини од различни подрачја на проучување (јазик, литература, историја, географија, ликовна и музичка култура). Потребно е да се земе предвид и тоа дека учениците, според своите интереси и способности, ќе ги покажат стекнатите компетенции на начин кој ним најмногу им прилега, покажувајќи поголем или помал афинитет кон определеното подрачје на предметот. Затоа, заклучната оценка не е аритметичка средина на поединечни оценки, туку е показател на напредокот на ученикот во учењето и развојот на одделни вештини. За заклучна оценка во одредена мерка можат да се земат предвид информациите собрани низ вреднување за учењето (на пр. трудови и проекти на учениците).

Во текот на сите воспитно-образовни циклуси заклучната оценка произлегува од нивото на усвоеноста на воспитно-образовните исходи од сите три домени според следната застапеност;

• Разбирам, зборувам, пишувам 50 %

• Читам и творам 25 %

• Јас сум – традиција и култура 25 %

Бидејќи посетување на настава по предметот Македонски јазик и култура им е овозможено на учениците на различно ниво на знаење или без претходно знаење, како и можност да се вклучат во наставниот процес во кое било одделение, неопходно е учителот да ги прилагодува очекуваните исходи, па во согласност со тоа прилагодување во подучувањето да го спроведува и целосното вреднување.

ПРЕДЛОГ НА ТЕКСТОВИ ЗА ОСНОВНО СРЕДНО УЧИЛИШТЕ

Другарување, Ѓорѓи Делчев

Ај, погоди, Ѓорѓи Делчев

Јасна ја поздравува татковината, Ѓорѓи Делчев

Желба, Ѓорѓи Делчев

Кокиче, Ѓорѓи Делчев

Пчела, Ѓорѓи Делчев

Кој што знае, Ѓорѓи Делчев

Три цвета, Ѓорѓи Делчев

Две сонца, Ѓорѓи Делчев

Во срцето..., Ѓорѓи Делчев

Три мравки, Ѓорѓи Делчев

Учителка, Ѓорѓи Делчев

Догледање, Ѓорѓи Делчев

Џуџето и џинот, Ели Маказлиева

Среќно дете, Ели Маказлиева

Моите чувства, Ели Маказлиева

Пролетна песна, Ели Маказлиева

Годишни времиња, Ели Маказлиева

Календар, Ели Маказлиева

Патувалки-сонувалки, Ели Маказлиева

Четири сезони, Ели Маказлиева

8 Септември, Ели Маказлиева

Боите на есента, Ели Маказлиева

11 Октомври, Ели Маказлиева

Шумата во доцна есен, Ели Маказлиева

Подготви се за зима, Ели Маказлиева

Зимски игри, Ели Маказлиева

Јануарска приказна, Ели Маказлиева

Водата се врти во круг, Ели Маказлиева

Игрите на водата, Ели Маказлиева

Глинени производи, Ели Маказлиева

Засади дрво, засади цвет, Ели Маказлиева

Пролетно будење, Ели Маказлиева

Мајчиниот јазик, Ели Маказлиева

Лето, Ели Маказлиева

Јуни, Ели Маказлиева

Ако одиш на плажа, Ели Маказлиева

Виножито, Ели Маказлиева

Летно овошје, Ели Маказлиева

Бонтон на ручек, Ели Маказлиева

Бонтон за збор, Ели Маказлиева

Семејно стебло, Ели Маказлиева

Седмичен календар, Ели Маказлиева

Како се однесувам во сообраќајот, Ели Маказлиева

Природни појави-годишни времиња, Ели Маказлиева

Што ли да бидам?, Марија Богатиновска

Мала и голема работа, Марија Богатиновска

Најубавите приказни, Марија Богатиновска

План за летен распуст, Марија Богатиновска

Гледај и учи!, Марија Богатиновска

Голгетер, Велко Неделковски

Каков и чиј е небескиот свод, Цане Андреевски

Мили миленици, Велко Неделковски

Откачена игра, Марија Петровска

Зарзавати, Васил Мукаетов

Кој е најважен, Алма Хот Растодер

Секое дете, Васил Мукаетов

Она што сите го знаат, Владо Димовски

Зимница, Владо Димовски

... осум, девет, десет!...Барам!, Владо Димовски

Ајде да ја гушнеме пролетта, Владо Димовски

Фаќај, летаат кори!, Владо Димовски

Будењето на утрото, Горјан Петревски

Пролетна прошетка, Горјан Петревски

Ластовиците и децата, Горјан Петревски

Желбата на внукот, Горјан Петревски

Стариот часовник, Горјан Петревски

Сите сме тука, на едно место, Васил Мукаетов

Кој е Дедо Мраз?, Марија Богатиновска

Зимската соба на Рој, Анета Велкова

Најубавиот подарок за мама, Магде Антова

Другарство, Васил Куновски

Гавранот и лисицата, Езоп

Оро, Стојан Тарапуза

Првиот жолт лист, Ф. Камалов

Насмевки, Македонска Јанчевска

Броеница, Славка Манева

Џебовите на Ѕвонко, Миленко Ратковиќ

Љубезност, Слободан Јанковиќ

Трите мравки, народна приказна

Како се мери..., Д. Алачки

Песот и куќата, народна приказна

Сè што расте, Ѓорѓи Делчев

Збор до збор- реченица, Јован Стрезовски

На крајот, Стојан Тарапуза

По азбучен ред, Евгенија Шуплинова

Вселенски Дедо Мраз, Ванчо Полазаревски

Запирка, Стојан Тарапуза

Љ и Њ, Рајко Јовчевски

Криенка, Рајко Јовчевски

Нова, нова годино, Ненад Џамбазов

Зелката, Петре. М. Андреевски

Математичар, Славка Арсова

Патот кон реката, Горјан Петревски

Бојата на бонбоната, Христина Шеќероска

Црвени објекти, Киро Донев

Нефатливиот Зоки Поки, Оливера Николова

Другарки, Софе Штерјовски

Сказна за пчелата, Горјан Петревски

Сè наше, Видое Подгорец

Љубов, Христина Шеќероска

Што може есента, Стојан Тарапуза

Срцето на Матеј, Никола Маџиров

Жолта е бојата на среќата, Билјана Лотеска

Најубавиот град, Бошко Смаќоски

Кралот и селанецот, Киро Донев

Дали зборот »чао« е на македонски, Славка Арсова

Убава си, татковино, Саво Костадиновски

Бреза и даб, Киро Донев

Најубавата снегулка, Маја Богоевска

Дедо Мраз, Ванчо Полазаревски

Порака-препорака, Александар Кујунџиски

Биди среќна ѕвездичка, Радмила Костова-Мила

Многу сакам здрава храна, Наум Попески

Што ни носи април, Киро Донев

За месеците, Снежана Петрова-Џамбазова

Капи, Велко Неделковски

Гатанки, Магде Ангелова

Бонтон во тимска работа, Јадранска Клисарова

Мудрување, Цане Андреевски

Клупа за поддршка, Елизабета Петровиќ

Близнаци-умници, Горјан Петревски

Детски сон, Стојан Тарапуза

Најдобри другарки засекогаш, Ана Бунтевска

Планините македонски, Александар Кујунџиски

Декември, Блаже Конески

Откачена игра, Марија Петровска

Необично бегство, Димитар Алачки

Круг, Велко Неделковски

Човекот што му помогна на човекот..., македонска народна приказна

Мрзливата жена, македонска народна приказна

Херој, Светлана Христова-Јоциќ

Градот на принцезата пастрмка, Србо Ивановски

Новото дете, Глигор Поповски

Македонски пејсаж, Саво Костадиновски

Змејот од Пелистер, Билјана Стојановска

Мојата татковина, Лилјана Атанасова

Песна за солунските браќа, Видое Подгорец

Септември, Стојан Тарапуза

Марија посакува желба, Жарко Кујунџиски

Ноќ кога паѓаат ѕвездите, Македонска Јанчевска

Над двете езера, Борис Бојаџиски

Велигденска радост, Горјан Петревски

Добро со добро се враќа, македонска народна приказна

Легенда за Дојранското езеро, македонска легенда

Пелистерски очи, Апостол Поп Јовановски

Часовникот на Симон, Кламентина Петрушевска

Детелинки – белинки, Мартина Дукоска

Бајка за Нова година, Светлана Дарудова

Магијата на другарството, Алма Растодер

Горделивата жирафа, Ана Ѓорѓевиќ

Волшебен свет, Мимоза Тодоровска

Папагалот и кучето, Владо Јаневски

Талкачката, Светлана Дарудова

Псалм за м-лле Лили, Ацо Караманов

А тој леташе понатаму, Ацо Караманов

Песни за татковината (циклус), Никола Ј. Вапцаров

Проштална, Никола Ј. Вапцаров

Претсмртно, Никола Ј. Вапцаров

Меланхолија, Катица Ќулафкова

Ода на македонскиот јазик, Катица Ќулафкова

Сон на студена плоча, Славко Јаневски

Танчерка на дланка, Славко Јаневски

Цветови, Славко Јаневски

Стерна, Блаже Конески

Одземање на силата, Блаже Конески

Везилка, Блаже Конески

Тешкото, Блаже Конески

Ангелот на Света Софија, Блаже Конески

Убавите жени, Блаже Конески

Има долу една крв, Ацо Шопов

Небиднина, Ацо Шопов

Во тишина, Ацо Шопов

Љубов, Ацо Шопов

Гледач во пепелта, Ацо Шопов

Нашинска, Гане Тодоровски

Нерези, Гане Тодоровски

Спокоен чекор, Гане Тодоровски

Божилак, Гане Тодоровски

Дождови, Матеја Матевски

Ѕвона, Матеја Матевски

Таа, Анте Поповски

Македонија, Анте Поповски

Љубовна, Анте Поповски

Дениција (циклус), Петре М. Андреевски

Плус-минус Лидија Димковска

Клуч на светот, Радован Павловски

Прамолња, Радован Павловски

Младичот што спие напладне, Радован Павловски

Зрно, Радован Павловски

Тишина, Никола Маџиров

Сенките не одминуваат, Никола Маџиров

Стрелки од часовникот, Никола Маџиров

Кога некој заминува сè што е создадено се враќа, Никола Маџиров

Да не видам, Светлана Христова-Јоциќ

Висока вода, Светлана Христова-Јоциќ

Да се ослободам, Светлана Христова-Јоциќ

Со чај, Весна Ацевска

Темните сеништа на Емил Дикинсон, Весна Ацевска

Рабови, Лилјана Дирјан

Мојот човек, Лилјана Дирјан

Концерт за мирис и оркестар, Лилјана Дирјан

Есенско овошје, Елеонора Стрезовска

Броенка, Ј. Јанушев

Си играме ресторан, М. Јанушев

Честитка, песна, Душко Аврамов

Книгите, Елин Пелин

Маја кај заболекар, Стојанка Грозданова

Најголемото срце, Иванчо Митревски

Во бунарот, народна приказна

Соседи, Велко Неделковски

Торба со златници, Вера Бужарова

Воденичарот Нарцис, Нада Николовска Катин

Во потрага по изгубени глаголи, Наташа Ацевска

Замокот на придавки, Наташа Ацевска

Правопис, Наташа Ацевска

А-Б-В-Г-Д-Ѓ-Е-Ж..., Александар Кујунџиски

Стихови за книгата, Александар Кујунџиски

Кога човек се раѓа, Алексо Лозановски

Писмо до најдобрата мајка, Весна Настоска

Новогодишна здравица, Весна Настоска

Силата на зборовите и твоето однесување, Славка Арсова

Убави зборови, Видое Подгорец

Рациновата љубов, Петар Стојчевски

Колку боли навредата, Горјан Петревски

Аптека во вреќа, Киро Донев

Двајца другари, македонска народна приказна

Мома Тантелина и волкот, македонска народна приказна

Сончева девојка, македонска народна приказна

Врапчешка работа, Томе Арсовски (според народна песна)

Новогодишна здравица, македонска народна песна

Збирајте се дечиња, македонска народна песна

Итар Пејо му вади заб на селанец, Стале Попов

Татковина, Анте Поповски

Те имаме само тебе, Славка Арсова

Таму е нашата река, Петре М. Андреевски

Ропство, Коле Неделковски

Илинденска песна, Васил Куноски

Цветови, Славко Јаневски

Вардар, Бошко Смаќоски

Охрид, Томе Богдановски

Излегол Делчев војвода, македонска народна песна

Бисер балкански, Јован Павловски

Среќна Нова година, Б. Миркуловска

Срцето на татковината, Г. Поповски

Кажи ми мамо, Велигден што е?, Т. Арсовска

Т’га за југ, Константин Миладинов

Цвеќе за татковината, Глигор Поповски

Тажачка за војводата, Ефтим Клетников

Бој се бие на Мечкин камен, народна песна

Кон родот за јазикот, Петар Прерадовиќ (препеал: Гого Ивановски)

Учителот, Петре. М. Андреевски (на Свети Климент Охридски)

Колку е мила земјата наша, Гого Ивановски

Родна земјо, Лазо Каровски

Збогум, Гонџа Бојаџиу

Ракување, Блаже Конески

Кажи ми, Никола Киров Мајски

Крајот мој во моите гради бие, Гане Тодоровски

Чувајте го ова што ви го дадов, Лазо Каровски

Погледите на Крсте Петков Мисирков за македонскиот јазик, Крсте П. Мисирков

Охрид, Киро Донев

На езеро (песни), Ацо Шопов

Подарок за мајка, Глигор Прличев

Месечината над Пелагонија, Душан Костиќ

Песна и кодификација на македонскиот литературен (стандарден) јазик,

Блаже Конески

Што е татковина, Бошко Смаќоски

Народни пословици и поговорки

Првите весници и списанија во Македонија, Војо Вељановски

Од посетата на Сиднеј и Мелбурн, Славе Николовски-Катин

Заклетва, Славко Димовски

Македонија го загуби својот најголем син, Димитар Влахов

Смртта на Гоце Делчев, народна песна

Во дните тешки да бидеш верен, Коле Неделковски

М’лскавици, Коле Неделковски

Пеш по светот, Коле Неделковски

Мајко, навечер треба вечера, Иван Цанкар

Стојан и Лилјана, народна песна

Убавиот збор влегува право во срцето, Нада Зекманова-Јакимова

Бистра, Генади Болиновски

Бисерчиња од нашето народно творештво

Вовед во македонскиот јазик, Виолета Ајдинска Папазовска

Запознавање и поздравување, Виолета Ајдинска Папазовска

Броеви, редни броеви, датуми и колку чини, Виолета Ајдинска Папазовска

Земји, народи и јазици, Виолета Ајдинска Папазовска

Напорен ден и обврски, Виолета Ајдинска Папазовска

Празници и подароци, роденден и покани, Виолета Ајдинска Папазовска

Слободно време – на излет, Виолета Ајдинска Папазовска

Временска прогноза, Виолета Ајдинска Папазовска

Македонска национална кујна и македонски рецепти, Виолета Ајдинска Папазовска

На Галичка свадба, Виолета Ајдинска Папазовска

Запознајте ја Македонија, Виолета Ајдинска Папазовска

Ајде да запееме, Виолета Ајдинска Папазовска

Анатомија на чувствата, Лилјана Стоилковска Андоновска

Те сакам до небото и назад, Ана Бунтевска

Поезија за возрасни, Саво Констадиновски

Приказна за ветерот Северко, Ванчо Николески

Три леба, Аналфи Иштван

Врне снег, Стојан Тарапуза

Весна и Џивко, Киро Донев

Роденден, Александар Поповски

Велигденска песна, Славка Манева

Дворец, Стојан Тарапуза

Ѕвездени златници, Браќа Грим

Родниот јазик е бисерен ѓердан, Видое Подгорец

Дождот е мојот пријател, Нада Зидар-Богади

Септемвриско ракување, П. Миленковски

Последниот лист, Горјан Петревски

Ало, Зоки, како си?, Наум Попески

Есен, Македонска Јанчевска

Волшебното пенкало, Ненад Џамбазов

Сложна дружина, Славка Манева

На мојата мајка, Ненад Џамбазов

Камен цвет, Киро Донев

Априлска, Ристо Давчевски

Навреда, Горјан Петревски

Велигден, Наум Попески

Лисицата, ежот и кртот, македонска народна приказна

Песна за Вардар, Перо Миленкоски

На бреговите на Охридското езеро, Бранислав Нушиќ

Убав збор, Васил Тоциновски

Највеселата ноќ; Васил Куноски

Летен повик, Ели Мазаклиева

Раѓање на најубавата песна, Ана Матовска Смилевска

Силата на зборовите, Славка Арсова

Силата на зборовите и твоето однесување, Славка Арсова

Убави зборови, Видое Подгорец

Рациновата љубов, Петар Стојчевски

Ленка, Коста Солев Рацин

Денови, Коста Солев Рацин

Копачите, Коста Солев Рацин

Огномет, Коста Солев Рацин

Аптека во вреќа, Киро Донев

Колку боли навредата, Горјан Петревски

Двајца другари, македонска народна приказна

Мома Тантелина и волкот, македонска народна приказна

Сончева девојка, македонска народна приказна

Врапчешка работа, Томе Арсовски

Новогодишна здравица, македонска народна песна

Збирајте се дечиња, македонска народна песна

Итар Пејо му вади заб на селанец, Стале Попов

Татковина, Анте Поповски

Те имаме само тебе, Славка Арсова

Таму е нашата река, Петре М. Андреевски

Ропство, Коле Неделковски

Илинденска песна, Васил Куновски

Цветови, Славко Јаневски

Силјан Штркот, Марко Цепенков

Спроти Илинден, Мите Богоевски

Ангелот на Света Софија, Блаже Конески

Раѓање на зборот, Ацо Шопов

Македонија, Анте Поповски

Аз, буки, веди, Видое Подгорец

Панонски легенди, (одломка)

Везилка, Блаже Конески

Дедо ми, Милчо Манчевски

Запирка, Точка, Извичник, Прашалник, Две точки, Три точки, Стојан Тарапуза

Денови, Стојан Тарапуза

Букви, Гане Тодоровски

Глаголица, Анте Поповски

Лицето на зборовите, Петре М. Андреевски

Последиот македонски гуслар, Раде Силјан

Мајка, Јосип Коцев

Македонец, Душко Аврамов

Македонка, Душко Аврамов

О, Солунски браќа, Душко Аврамов

Пред години многу, Душко Аврамов

Во Разлог и Кресна, Душко Аврамов

Најсветлата ѕвезда, Душко Аврамов

Јас сум твое дете, Душко Аврамов

Македонска земја, Душко Аврамов

Иселеници, Душко Аврамов

Заден шепот, Душко Аврамов

Незаборавен ден, Душко Аврамов

Во зеници за’рте ноќта, Душко Аврамов

Земја Илинденска, Никола Јонков Вапцаров

Се си доаѓа на свое, Сузана Божиновска