1477 &r 8: p:s hengsels tot deuren 16: grendeltjens met haar crammen voor d' houte vensters, spijkers, enkelde, dubbelde, en las ijsers van elks wat. waarmede dan eijndigende, en na seer gedienstige groetenisse &a onderstont u Ed: gantsch nedrigen en onderdanigen dienaar, was getekent gerrit vande voorde, ter sijden hommoa ter fortres Hollandia den 4:en november a:o 1674: Rapport vanden Coopman gerard vande voorde: gedaan aan den Ed: Heer anthonio Hurdt. gouvr en directeur over de provintie amboin wegens zijn verrigtinge op Ceram. adij 26: october. zijnde dan volgens ordre van opgemelte zijn Ed: benevens den E: predicant struijs van hatuwane na kelipapoetij over gesteken en des namiddags aldaar wel aangecomen, de schoole gevisiteert, en in redelijke gestalte bevonden, zijnde mede de bejaarde persoonen des avonds inde gebeden en vragen g'examineert end ondersogt, welke in hunne antwoord tamelijk goet genoegen gaven, en voorts d'orangcaijen en d'ouders der schoolkinderen op 't alderhoogste gerecommand en aangesegt, op het schoolgaan der kinderen goet reguart te nemen, vermits ons door den meesten was aangedient de sommige veel tijds uijtschool absenteerbleven, waar door weijnig in hun leeren verderde, ook den schoolmr aangesegt goet reguard en discipline onder d' kinderen te oefenen, voor den 27:e do is door den E: predicant alb: struijs: des voormiddags d'voorbereijding gedaan, mitsgaders des namiddags h: h: avondmaal des heeren bedient: den 28:en do des 'smorgens zijn wij weder van kelipapoetij na amaheij vertrocken, en omtrent de middag inde bogt van Couak aangekomen; alwaar wij d' plaatsen eerstelijk hebben gaan bezien, die door 't negorijs volk van de 3: negorijen waren beginnen schoon te maken dog nog gantsch geen mentie gemaakt, om huijsen of huijsgelijk te setten: hebbende aan die van swouko d' plaats begrepen regt inde bogt, daar d'ordinaire reede is, soo voor d' corcorren als sloepen; soo is dan d'andere orangcaijen voor gehouden, waarom zij daar geen plaats voor hunne negorijen hebben schoon gemaakt, gaven tot antwoord: het water daar qualijk namentlijk onder de geene die haar dikwils quamen 't absenteren, waarop hem dan stont te letten. soo is ons mede door d'orangcaijen en den schoolmr aangedient en berigt, hoe dat d'alfoerese radjas, als die van wassia, mane, en die van woumatta mitsgaders het negorijtje omma, sig seer sterk maken en hunne negorijen 't enemaal lieten ompaggeren, en met pegge pegge alomme verzien; dog dat zij niet wisten, wat sulx beduijde, of wat de voornoemde alfoeresen inden zin hadden egter presumeerde 'tselve niet veel goets te moeten wezen; vermits zij de gemeene wegen alomme onbruijkbaar maakten met het om kappen van boomen en besetten van bamboesen, soo dat bedugt waren, 'tselve wel eenige strand negorijen mogten gelden, die zij mitschien door een onbekende weg onversiens op het lijff sogten te vallen. 2: kamer slooten, die men van binnen can optrekken. 2: klinken met hun toebehooren voor 2: binnen deuren; 16: hengsels tot d' houte vensters. namentlijk 46./. 16: ligte dos tot rotting ramen. van 3 4. 128. 92. 8. 131. 59 39 — —— — —- - 2— 1306-- ——- ——606 280. 340 . . . . .
te becomen was, dog hebben naderhand beter bevonden, soo zijn dan na d' andere plaatsen geschept, om die te gaan besigtigen, en eerstelijk na die van amaheij, welke omtrent een half mijl daar van daar leijd na buijten toe, en in de west mousson een vlacke leger, als mede een onbequame strant, overmits 't rif aldaar seer ver in zee steekt, soo dat wij met het hoog water, egter niet wel aan strant conde komen, en is daar gants geen water, als met het graven van putten te becomen, soo is dan dezelve plaats  bequaam en gantsch ondienstig g'oordeelt. wezende dan verder na die van makarike geschept, welke rijkelijk nog een uir scheppens van die van amaheij haar plaats hebben begrepen, en dat mede buijtewaarts aan, soo dat deze in plaats van dat men d' negorijen hoorde te setten, dat de vaartuijgen van alle winden bevrijd konde leggen, het nog vrij slimmer gemaakt hebben, want het aldaar ontbequaam is, om een eenig vaartuijg te bergen, ten aanzien van het rif, en de sware bran ding: egter hebben ons omtrent een paar canon schooten van de selve plaats 't boswaart in, een loopend riviertje, dog boven geen ½ voet diep, aan gewezen; waarom zij oordeelde de beste en bequaam ste plaats uijtgekooren te hebben, dog en was het hun daar niet om te doen; maar alleenig om soo veel te nader bij hun doesons te wezen &a zijnde deze plaats dan vrij onbequamer en 't eenemaal ondienstig g'oordeelt, waarop wij weder na de bogt zijn geschept en na de gelegen theijd van 't water ter deeg ondersogt, soo is be voornoemde orangkaijen affirmeren mede 't geene ons op kellepapoetij, wegens 't gedoente der alfoeresen is bekent gemaakt, waar door die van makerike vresen, 'tselve haar wel mogte gelden, vermits laast in proces met die van wassia sijn geweest, 't welk door den E: heer gouvr en den landraad van leijtimor is uijt gewezen en afgedaan, egter 'tschijnt die van 3 4. 128. 92. 8. 131. 59. 39 vonden 't selve niet verder vande negorij swouko met prauwen te halen is, als omtrent een canon schoot, ook konnen zij seer gevoeglijk een brugh over de modderige rivier, die haar van 't water scheijt, maken, en als dan seer bequamelijk daar bij komen, alsmede omtrent een quartier uirs gaans na boven toe 'tselve ook uijt de rivier halen, soo dat het haar aan geen water is mancquerende, maar is hun intentie eenelijk geweest, gelijk wij ook uijt hun reden wel hebbe konne bespeuren, ider haar negerij appart en van malcander af te willen leggen: waar door d' kerk en school 't eenemaal te niet soude loopen; soo is haar dan uijt de naam en van wegens den Ed: Hr gouvr wel scherpelijk gelast en aangesegt, namelijk die van amaheij en makerike, binnen de tijd van drijmaal 24: uiren, als wanneer van sepa daar weder aan soude komen, hunne plaatse inde regte bogt, en benevens die van swouko soude hebben schoon te maken, en binnen de tijd van drij weken, of ten langsten een maand hare negorijen, aldaar volkomelijk claar en ter neder gestelt mosten hebben, op pene, dat bij aldien sulx niet effect quame te sorteren, dat wij al d' huijsen, welke na den gesetten tijd in d' oude negorij nog bevonden, t eenemaal souden ruineren en tot de gront afbranden. vonden 1-—---1306- —2 — ——-—— ——1- 606. 280. 340 . .. van
geraakt; vermits daar 74: kinderen present in makerike geboortig is, en zijn land daarmede heeft leggen, soo weijnig zijn personagie niet weet te speelen, want die van makarike hebben hem, het appoinctement, soo sij seggen, in bewaringe gegeven, 't welk hij ook mooijtjens onder sig hout, en haar gesegt, dus en soo vercomt ons het sagoubosch toe, en de rest is voor wassia &a soo dat die van wassia haar tot 2: malen toe hebben ontboden, gelijk sij selfs seggen, om te weten, of sij haar iets van het sagoubosch, daar zij over geregt hebben, willen toeleggen of niet, soo Ja, dat sij sullen komen, om een behoorlijk en regt sipat te maken, dog en hebben die van makerike niet willen daar na toegaan soo dat hij haar dan heeft laten weten, bij aldien sij hem niet te wil zijn, haar met de wapenen te komen bezoeken. zoo dat die van makerike selfs oorzaak van deze moeijte en questie schijnen te wezen, bij aldien zij het appointement hadden gehad, soude radja wassia hebben ontboden, om eens te zien, hoedanig de zaak gelegen was, dog dewijl sulx onder voornoemde adriaan maleroeroe is berustende en ons onbekent zijnde, hoedanig 'tselve is uijtgewezen, is sulx agterweeg die van wessia, weijnig te wil weten. waar onder mr adriaan malaroeroe van titawaij, die van gebleven. van makarike, soo wij hebbe konnen merken do zijnde na boven inde negorij gegaan alwaar den E: predicant albertus struijs, na dat we de schoole hadden gevisiteert, des na middags d' voorbereijdinge heeft gedaan: do schoole is wederom in redelijke stant den 31:e do des morgens vroeg hebbe deen corp:l han Harmensz van 3 4. 128. 92. 8. 131. 59 39 den 30:n do des morgens heeft den E: predicant wederom een predicatie gedaan, en het H: avondmaal des heeren bedient; zijnde op de middag van daar gescheijden en voorts na de negorij sepa vertrocken, alwaar wij des avonds zijn aangekomen en den opperschoolmr francisco mole, aan strand gevonden, welke aldaar een kleijn huijsken, van adap had opgeslagen tot beschutting vande zon, en regen: do mr heeft ons dan gerapporteert de zaken aldaar nog als voor heen aangeschreven, stonden, soo dat nog niet meer als de 3: huijsgesinnen bestaande inde 16: bewuste persoonen had aangewonnen, ter oorsaak soo hij — seijde, dat de broeder vanden hooft orangcaij ouwenno pattij als nu het gesag hebbende, de lieden seer hard en moeijelijk viel, die sig tot de christen heijd wilde begeven, Ja selfs die nu alreets hun hebben bekent gemaakt, ook dat eenen wacanno sahakeloe met 10: persoonen op sekere tijd was gekomen, hem willende verbieden, het opsetten van zijn huijsken aande strand en dat den zelven ook de kinderen met gewelt daar uijt wilde halen, en haar gedreijgt, soo dat sij bij hem meester meer quamen om te leeren, haar de kop, souden afkappen en haar vader, moeders broeders; &a weg soude Jagen en verkopen, waar door de kinderen soo verschrikt waren, datse na dato niet meer school hebben durven komen: gelijk uijt mr moles schrift 't welk hier agter aan gehegt nader te zien is. bevonden. ert — — 1-- — — ——— —- — 2 —1306-—geraakt den 29:en 606 280. 340 . . . . . . .. ..