connen Gedaen werden, vroeger souden ons de soldaten hier niet hoeven toegesonden, alsoo wij In novembr Decembr. ende Januarij tselve (om altijt voor regen bevuijt te zijn, eerst souden dienen bijder hant te nemen In welcken tijt oock een stercke nedoute Jnt Jncomen van wanckan Zegonnelij sonder perijckel van die van mattouw ende voorder omde noort gelegene wilden ter plaetse VEd: met het Caertjen voordesen aengeweesen, zoude connen Gelecht werden hoe noodich soo well het eene als het andere dient bijder hant Genomen hebben vEd: voordesen soo over het stuck van mattouw als wanckan Int breede tot verscheijden tijden Geadvijseert ende vertrouwen Dienvolgende Jngevalle het des compes staet Eenichsints will lijden U Ed: het aenstaende Zuijdr mouson zullen Resolveeren ons de 400: geeijste soldaeten toe te senden menichte van scheepen ende Jachten zijn hier niet toe van nooden, maer alleene cloecke soldaten ende goede crijchs officieren tzij den cappn maijoor, ofte Cappn deutecom ende andere Eevarene Crijchs officieren meer zouden tot diergel tocht well vereijschst werden Car Ed: Heer Generaell Coen sre recommandeert ons pr Instructie dat de vermeerderinge van chineesen Jn teijouan soo well als Bata sullen zoo veell mogeln sien te bevonderen, tot welcken zijnde sijne Ed: doenmaels oock eenige Joncqn om den handell Jn teijouan te vergrooten van Bata met peper ende andere coopmanschappen licentieerde herwaerts te comen, apparent om dese plaetse doordien middell In aenwasch van negotie vermeerderinge van volck ende macht te doen toenemen, gelijk wij oock dagelijcx ondervinden ten dienste vande Geurle Compe niet alleene om haren staet tegens hare Rontsom gelegene openbare Vijanden, als daer zijn de spanjaerden ende Poortugijsen, maer oock hare geveijnsde vuinden de Jappns ende chineesen behoorlijk te verseeckeren, ende ondertusschen soo wanneer sufficante macht becomen hebben, dan allencxkens den handell van manisha ende quelangh t'onswaerts te trecken in dese plaetse dan In macht ende Negotie voor eerst te doen toenemen soo dient niet alleene de Vrije Commertie op Bata, quinam, Champa, Cambodia, siam, ligor mitsgaders Patanij ende Pahan, (soo wanneer met ons bevneedicht zijn, ende wij daerden handell selffs niet hanteeren) aende chineesen, maer oock onse nederlantsche Borgerie Vergum om met veel der hande Groove ende woonde compe niet dienstige waren, van hier haren
haren handell op do plaetsen gedne de chineesen Jegenwoorwaermede wij niet en dich wt china doen, t' Evercoorgh, connen vermercken de Gemrle Compa In haren handell Eenichsints soude connen Vercont maer groote somma Penningen vande Jaerelijcxsz Incomsten vercregen werden, Iemant soude mogen sustineeren dat die van china met hare Joncquen op voorsz plaetsen vaerende beter als die van teijouan souden connen proffiteeren ende dienvolgende lichtelijk d'onse wt het vaerwater vaeren, maer het contrarie wert hier bij verscheijden Ewvarene coopln (die naer dien tijt verlangh) Gesustineert, affirmeerende dat de tollen schenckagien ende andere Oncosten die Jnchina moeten doen, Veell swaerder als hier den thienden penninck van wt ende Ingaan te betalen zijn vallende, ende dat alle Groove waren In abondantie met cleijne advange wt china hier te becomen zijn, verscheijden van dese coopl hebben Jnt begintsell van dien mouson daer selffs om Gesoliciteert ende gepresenteert zoo men hun sulck x wilde toelaeten sij wilden tot redelj prijse ons de chineesche wt Japan gecomen ende aengehaelde Jonee affcoopen die nu zullen moeten vergaan doordien deselve Jnchina niet derven brengen, ende hier niet anders als om te sloopen dienst sullen connen doen, Aen soude mogh presumeeren dat den Poper, sappanhout ende andere coopmanschappen die van do quartieren herwaerts met hare Jonceq zouden mogen gebrachtt werden, des compes proffijten op do waren dienVolgende hier soude doen vercleijnen, maer tis niet soo schadel. alst well schijnt, wan echter dese voorss. coopmanschappen bij de chineesen selffs van do plaetsen gehaelt ende Inchina Werden Gebracht, zoo dat daerom china des niet te meer nochte minder vande Compe zoude trecken, oock soude well Eenige besnijding Inden handell soot noodich ware connen gedaen werden principaell In eenige fijne waren naer Bata te vervoeren ofte eenigen peper herwaerts te brengen Dese vrije commertie van hier op voorn: quartieren als het aen planten van soo veell suijcker niet als de Compa suijcker Jn patria persia ende Japan zall comen Vertieren, soude buijten twijffell groote menichte niet alleene van arme ofte schamele maer oock sommige Rijcke chineese cooplr wt china hier trecken, (om haren handell van dese plaetse gel. tot noch toe van china Gedaen hebben, derwaerts In aller vrij heijt te mogen dirigeeren Ons wertt Mede van verscheijden chineesen seeckerl. geaffirmeert dat door het gantsche Rijck van china met een Conincklijck mandaat is verboden geenige toeback Meer
meer aen te winnen ofte planten, sulcx dat Eenige coopl meijnen groote prtije schamele chineesen hun herwaerts zullen transporteeren, om toeback die hier mede well slaecht aen te winnen ende denselven naer bovengem. plaetsen waerin seer grooten handell principaell op Ziam gedaen wert te vervoeren Van Gelijcken sall allen cekens mede hier goede quantiteijt Rijs ende tarwe waertoe het Lant seer bequaem is mitsgaders den Wortell china ende Gengber hier connen aengeplant werden, wt alle welcke aen plantinge van voorverhaelde vruchten, ende Commertie d' Genrle Compe niet alleene overtreffeln proffijten in haren handell ende tollen zoude comen te trecken maer dese plaetse oock Incorte Jaren doorden grooten toeloop van chineesen, bijnaer tot een cleijne spijs camer voor des compes ommeslach door gants Indien soude connen Gebracht werden, tis well sulcx dat den Rijs hier Vrij wat dier zoude vallen maer echter op andere plaetsen denselven niet beter coop connende Cuijgh zoudemen hier altijt (ten ware bij ongeluck van een geheell quaet (gewas) vaste ende seeckere Rekeninge daerop connen maecken ende denselven op bata niet van nooden wesende sall china genoech trecken, Datt voor Mineralen op die zeer hooge gebechte ende op een seer treffel Climaet (niet seer verde van goin, silver, tin, cooper, Iser ende loot mijnen van china ende Japan) gelegen, men noch soude connen comen Onderentusschen te vinden, is ons onbewust doordien tot noch toe bij Geenige natie Immers voor soo veele ons bekent zij, eenich ondersoeck daervan is Gedaen, den chinees heeft zijn Rijck noijt soecken te vergrooten, de Inwoonders zijn zeer bintaell ende weijnich ofte geenige mineralen als alleene Jser is bij haer bekent, den Spanjaert geljk wij heeft hier noch weijnich Jaren Geseeten soo dat buijten twijffell tot noch toe daer geen kennisse van zij wat mineralen In het geberchte hier souden mogen vallen Eenige chineesen weten ons te verhalen dat aende oostsijde van formosa alwaer gants noch voor scheepen noch voor Joncquen geenige anckergront, maer een seer b haare ende clippachtige custe is, onder de Inwoonders souden gout Gesien ende voordesen van daer gebracht hebben, van gelijcken dat ontrent quelangh onder de Inwoonders mede gout ende groote menichte van solp her zoude gevonden werden, doch seeckerht is hier niet