regerende, Maerwel zyn broeders Zoone, en teffens zynen schoon Zoone, zynde dien ende onder 't oorlogh wel altoos int gebied geweest, dogh doen wij 't werck te bove clommen, uytgeweke, hebbende den laaste, zig met het Volck, aen d'onse vernedert, en den welcken wy dan oock voor den wettigen bevelhebber dienen aantesien, wanneer hij compareert, zoo anders onderwyjlen geen redenen ter contrarie occureren, den voors: ouden verstra ick, uyt Arou Tourongan, dat hem naer chinrana heeft begeven, ende dat hy zig daer onthoudt Dese landen zyn mede van onts her vrij, naderht geconquesteert niettemin verij gebleven, maer by verloop van tyt meer bedeegen tot onderdanen als tot bondgenooten, hebben aende croone van maccassr altoos seer getrouw & die van bone, inde oorlogen met maccassar groote parthyen geweest, sulcx was zyn hoocht inden eersten oock zeer yverig tegen die, voornementlyck tegen lamantij en Raadja staat makende datse al vry wat mosten contribueren, om haar destructie en verwoestinge, aff te koopen, zy hebben by de Coningen van Maccassar doorgaens wel ten hoove gestaen maer in dit laaste oorlogh alhier onder Sambousoo geene recreuten gesonden, dewyle zy ginder agter in 't land selve hun te defenderen hadden, voor soo veel ick mij bewust vinde, ben ick van opinie dat in cas van naeder rupture, met maccassar (zoo genomen off by gelyckenis gespreken) zyluyden al vande eerste toevallers zouden zijn, soo 't sigh maar wat prosper liet aensien, en inderdaat naar ick hoore, zoo bennen deselve onder de Maccassars regeeringe nu en dan, boven andere, al vrij gebeneficieert, men schatte dat boele boele, voor de groote sterfte van de Jaaren 1665, 1666 over sijn heel lichaem vermogens was, bet dan 25000: man te connen uytbrengen, palacca heeft altoos gesproocken van 30000:, en 'tselve in dien deele, met Toadjo niet veel minder als in gelyckheijt gestelt, voor jegenwoordig, en gelyck het soo veel met, noch het en heeft inden geheelen oorlogh niet gebleken, Ick meyne daerom dat 25000 coppen al van 't meeste zijn sal: hoewel het is een land vol menschen en seer volckrijck, vruchtbaer in rijs, als de landen der nageburen, overvloet van buffel-beesten @ van andere regalien is my niets voorgecomen Mandaar - bestaat uijt 10 Stenden ofte hooft negerijen, die genoemt zijn 1: bioang 4: mapillij 7: perpoan 2: Champalagie 5: bellampe 8: Chinrana. en Mamoey 6: Majenue 3: Bouco 9: Sanpallan dus
Dus volgen malcanderen deselve, van binvangh voorts Noort, waart op, zynde manioen de noordelyckste van aldie, gelyck inde Materie van Ternata, sprekende van Cayely @:a: oock is aangetekent, Independent zynse van malcander, en elck is Coninck van sig selffs, doch bellamppe sit voor, en convroceert de Coningen wanneer der wat te beraatslagen is, de gemeene zaack aengaende, en wert daerom uytgesondert onder de naem van Maradia, leggende dese Negerijen altemael gecitueert aan Zee, maer ijgelyck van die heeft een verseeckerde wijck int naeste gebergte, waerhenen zy hun datelyck begeven, wanneer zy een vyand opde hand crygen, diese staat maken niet te sullen connen resisteren, latende dan de strant Negerijen ledig staan tot dispositie van diese beoorlogen wilt — Maer op haare bergen bennense niet wel naer te volgen, Inde Maccassars registers wert niet gesproocken van veroveringe der mandharen, niettemin is bekent, dat zij aen de Coningen van Maccassar onderdanicheyt bewesen, oock homagie gedaen en tot teecken vandien, een seker getal lange schilden jaerlycx opgebracht hebben, maer echter noijt beswaert met de naem off met het effect van dienstbaerheijt, even wel zyn over haar gestelt geweest maccassars groot Gouverneurs, hoedanige over landen diese voor vrij erkenden, niet en bennen geordonneert, Crain Nuly hadde dat offitij een lange wyle, hem succedeerde Train catappa, maer onder dan desen opposeerden de mand haaren en begeerden geene ordre meer op te volgen, dus de Coningen van Maccassar versteurdt, Equipeeren een groote magt en trecken selve A:o 1659 darwart, maer de mand haaren retireerden naar 't gebergte, en lieten weeten, zy wonden niet vegten, maer vande beswaarins eenes gouverneurs vry zijn, en souden dan weder affkomen, wanneer de Coninck met zyn magt waer vertrocken, gelyck hy dan onverrichter zake vernootzaeckt tot vertreck, ginder gelaten heeft Crain lecquiale, om met hun te spreken, tot de welcke zij oock datelyck affquamen, en bennen 't zedert weder als een vrij volck gestelt, sonder gouvr, nemende by overkoms haer toegang directelyck tot den Coninck in plaats van te vooren tot den gouverneur, en zijn voort seer getrouw gebleven, onder het gros tot bouton in onse handen vervallen, waren ruijm tusschen 7 â 800 mandharen onder haren Coninck Maradia, en de Coningen van Chinrana en Majenne, de eerste wiste onse radja palacca sulcken gewisse verseeckeringe in te prenten, van dat hy genegen was, met heel mand haer de zyde
de zyde vande Comp.e en van de Bougijs te houden, dat men sonder hem te misdoen, het niet in twijffel mocht trecken, Jaar was daer over soo verheugt, dat hij doen maccassar al voor verovert rekende, immer als maer de vloote daer voor lagh, en hoeffden geene hollanders aen land te komen, tot welck vertrouwen gerogt zynde, nam maradie zynen slagh waer, en scheepte in een donckere naght vermengt met regen vlagen, door de scheepen heenen, zonder te konnen achterhaelt werden, de andere 2 verlooren 't leven, onder een Amok op 't Jacht hoorn door Tapaaija aengerecht, Soo als uE: desen aengaende Ampelder sullen konnen lesen, bij onsen brieff aen hun Ed:e den 23:en Januario van voor-houton geschreven, en is dit bedrog derhalve oock de oorzake, waerom mandhaar nevens boele-boele is uytbedongen, hoewel maradia voor Glisson, met een canon kogel al weggeruckt, en soo ten rechte over sijn ontrouw gestraft waer, succederende zynen broeder in desselvens plaatse, Evenwel naerdien dog van Mandhaar met gewelt niet te haalen valt, is al ten eersten naer de vreede naer darwaerts besendinge gedaen, daer toe gebruyjkende Toe appa boedjou, zyn hooch:s swager, op wiens verschijninge tot bella-uijpe vergaderinge zynde gelegtgavense ten Antwoort opde nodiginge, dat zij scrupele maackten om tot ons uijt te komen, en datse hun verhielden aende vrede met de koningen van Maccassar gemaeckt, dewijle zij die in alles onderdanigh waren; den onsen meyjnde dat was wel soo in voortiden, maer wat anders, naerdien de regering van Maccassar van hun had moeten renunchieren, dan hier lachtense om, en zeyde Cronron heeft ons nu maer voorweijnig dagen laten weeten, door Train binvang zelve, dat wy sulck vals voorgeven niet mosten gelooven, als sullende 't zelve nimmermeer geschieden en off wel Toeappa boedjou dochte, zy conde licht de rechte waerheijt ondervinden, indiense maer iemand met hem souden, soo blevense persisteren, en hy vertrock, Doch alvooren hy wegh ginck, had hij secretelyck conferentie gehad met een hadij tochela bij de maccassarse Coningen gedisgratieert, en zig onthoudende inde berg Negerije der touradjers by Aronderat, door den welcken hy eenige van die Alphoeris Coningen hebbende doen Abouchieren, bragt hem voor antwoort van voors Arou decat, Nou riso, Arou Sabouro, Item oock van wegen langij Batenga en belloua, dat zij seer genegen waren beondgenooten van de Compe te zijn, in gelyckheyt met die van Tourata en soo den Admirael begeerden darwaerts te komen, zy souden voor den Mandhaar ingevalle hy wederhoorig bleef