430 304. een komen met de glorie, en grootheijd van den keijser Alemgier aan d'E compe te laten, soo als hier voor onder de materie van nagapatnam ter loop is aangehaalt dat het slaan van pagoden sal werden verboden, en dat geld door des keijsers nieuwe munt ongankbaar gemaakt, of de plaats van 's koninks munt op een andere plaatse sal werden overgebragt, twelk voor tegenwoordig nog onseker is te voorseggen, invoegen wij na den presenten tijt oordelende, hoe het met dat munt werk is toegegaan, soo bij ons aanwesen, als bevorens, wij daar van geen beter gevoelen konnen hebben als van soo veel saken, waar in de generale compe qualijk is gedient geweest, voornamentlijk ontrent 's comps goude specien, en het affijeren van 't selve, want wat aangaat het zand, of stoff goud sonder toets overkomende, kon men het verschil soo niet mercken, al het ander ind'jands goud met een bekent allooij, ja selver dat uijt Europa overkomt, is bij na altijt op palliacatta veel minder bevonden, als de factura quam aan te wijsen het welck dan een groote suspitie kan geven, daar ontrent niet ter goeder trouwe gehandeld werd, en waar in wij nog meer gekomen zijn door een Experiment 'twelck, wij door den gouverneur Laurens Lit secretelijk, hebben doen nemen, te weten De winsten, die men door den opsiender der munt op zijn memorien van bevindingh laat uijt trecken, sijn ten merendelen maar inbeeldingen, en vals, voornamen op het goud verscheijde overgebleven toetsjes van goud, 't welck voormaats geraffineerd was, aanden mundmeester gegeven zijnde, om te raffineren, wierd dat bevonden veel te diffireren met het geene denselven voormaals daar van had opgegeven, en dat hij dat Europese goud, na de eerste bevinding, 't welck minder was, als het behoorden te wesen, inde munt ontvangen, allooij en na dat verantwoord had, ja om den selven nog nader te proberen, leverden hij door sijn assaijeren tweder hande allooij van een en het selve goud, waar uijt dan Evidentelijk bleek, of dat den inlandsen mundmeester sijn konst, en werk, niet en verstaat, of dat hij geen eenparigen voet in zijn diverije houden kan, ende dewijle present niemant onder de dienaren van d' E compe gevonden werd, grondige kennisse— hebbende van assaijeren soo en sal die diverije niet uijt te vinden zijn, als na dat haar E: agtb:r de Heeren vande hooge regering tot batavia de goedheijt zullen hebben, na cormandel zulke te senden, een goed en expres assaijeur toe, waar toe alle de over gebleven toetsjes van goud (dat voormaal geassaieerd en vermund is) zullen moeten blijven bewaart, en bij gecommitteerden versegelt. verscheijde uijt
uijt Europe, want als onse heeren en meesters— veel fijn goud uijtsenden bevint den muntmeester tot palliacatta soo veel minder, bij gevolge verlies, wanneer nu van een bekende massagoud, een bekent getal penningen gemaakt worden, en dat men ijder van deselve hoger taxeert, als zij waardig zijn, soo is dat een valsche winst d' welcke alleen in reeckeningen, en boecken maar geensins inder daat gevonden word, derhalven zullen ul: die manieren van reecqueningen soo wel tot palliacatta, als nagapatnam wat verstaanlijker maken, eerstelijk den muntmeester, of opsiender der munt debiteren voor den ontvang van soo veel fijn goud, als bij factura is overgekomen, soo mede voor het kostende tegen f355. — 't mark fijn, en d'agio, welck goud dan geraffineerd zijnde, het meerder bevonden sijn, of het minder daar bijgebragt, of afgetrocken, een balance van het fijn goud maken sal, want soo daar meerder sijn bevonden word, als daar volgens factura gesonden is, maakt dat verschil een waaragtige winst, en ook verlies, soo daar minder goud uijtkomt, als'er wesen moet, de gehele massa, waar in volgen assaaij soo veel deelen sijn wesen moeten, met bijvoeging van silver, en alle ongelden vande munt, en geregtigheden tot pagoden gemte, soo en zullen immers alle die pagoden te samen niet meerder waardig zijn, als de massa waar van die penningen gemaakt zijn, maar minder, om datter de ongelden vande munt zijn afgetrocken, en dit sal dan een tweede balance maken; als men de pagoden in gulden, en stuijvs niet hooger uijttrekt, als deselve na den allooij van 't goudwaardig zijn. dog op het Eijnde vande rekening kan men de pagoden met eenen regul, off post na de indische reductie wel tot f6:- of 120: stvers verhogen, en daar door een jmaginare winst op de partije uijt trecken, door soodanigen rekeningh, na de waarheijt opgestelt, sal men op stonden aan konnen sien, hoe het met het goud, en het vermunten toegaat, en dewijle wij op chormandel onder de— dienaren van d' E compe niemand kennen, die van dese wetenschap meerder, en grondiger kennisse heeft, als den persoon vanden gouverneur Laurens Lit, soo sal den selven dese verandering het gevoegelijkste konnen doen, verstaande zulx ook moet geschieden met jndiaans goud, 't zij getoetst, off ongeteetst, het mark fijn, stellende tot f 355:- met d'agio van dat selfde jaar, soo als het in Europa is geweest, en dewijle wij vaststellen, dat het bedrog, 'twelck den inlandsen muntmeester begaan kon, in het assaijeren inde morspot vande smelt croes te vinden is, als den gouverneur maar sorge laatdragen, den muntmeester- die massa, die hem gegeven werd, niet en handelt, dan altijt in presentie van gecommitteerdens, want of de pagoden, die hij maakt, moeten, beter sijn, waar als
als die behooren te wesen, of het goud sal onder de meerder pagoden, die hij maakt, inde assche, ofsmelt croesen sitten, en gevonden worden, een ongehoorde— saak zijnde, dat den genen, die men verdenkt, gegeven sal worden het middel, om sig in fraude te reguleren, en soo sien wij dat aan, als men de muntmeester sal ter hand stellen de factura van het goud, dat men hem te raffineren geeft, daar het ter contrarie zijn contra rolle wesen most, hebbende sig den ondercoopman Matheus Cuijper ten onsen aanwesen tot palliacatta meer ingesteld, als muntmeester, en procureur vanden selven, als gecommitteerde tot opsiender tegen den munt meester, 't welk ons, en meer andere dingen van dien natuer, doen oordelen heeft, dat het beter was, dat manneken na batavia vertrock, en d'E compe elders diende, of na het vaderlant ging volgens zijn voorgeven, dan langer tot palliacatta verbleef, gelijk ul: den selven dan sullen laten vertrecken bij eerste gelegentheijt, en sijn plaatse houden den onderkoopman Joan Noot, bij ons over de munt gestelt, wat nu aangaat de voordelen, die d' E Compe in de geregtigheijt vande munt geniet sijn d'E compe vrij gescholden 3/3 van ¾ pr van 't hondert van haar geld, en toegevoegd uijt ¾ pa van thondert voor particuliere ¼ pr Cento, moet men ook bekennen, sulx te sijn een heerlijke gift, en te wenschen Het Eijlant Drican aan d E compe in eijgendom gegeven gelegen noordwaard van palliacatta ontrent ses mijlen rondom in een groot, en vlack binnen meer, soo mede de dorpen, en vlacken mangiewake en awirewake te landwaard in 2. mijlen zijn inderdaad te zamen al mede— groote tekenen van goedwilligheden der vorsten, maar die plaatsen zijn soo verre, en voor d'E Compe soo ongelegen, dat men aldaar niet kan uijtregten, dan sig te bedienen vande inkomsten, en geregtigheden, die de ingesetenen van haar landen, en gezaaijde koorn of rijs schuldig zijn, te betalen gediend hebbende voor de gouverneurs, tot een uijtspanning, waar toe het niet onvermakelijk is, dog men heeft het eijndelijk laten vervallen, te weten den thuijn op het Eijlant Erican, en bij een articul van verpagting een pertinente conditie den pagter opgelegt, namentlijk, dat den selven tot de tafel vanden gouverneur, en al zijn bijhebbende, soo menigmt en soo veel ingetal, als hij op het Eijlant aanquam, en zijn verblijff nam soude gehouden wesen te verschaffen genoegsaam rijs, hoenderen, schaaven Etca op dat Eijlant te vinden, twelck een onredelijke, zulx zoodanig tot 's comps respect, en profijt onder den nieuwen keijser Alemgier mogt gecontinueerd worden. zulx