Gedroochde Gember hebben aen hambuas gelast die sulcx mede E heeft aengenomen, 5 a 6 p:s tot een preuve gesneden als ongesneden met den eersten te versorgen, wat quantiteijt dae van in verscheijden quartieren zoo goet was zoude connen vertiert werden gelieve vE wt de Jongste aen ons gesondene missiuen te beoogen, twaere te wenschen men quantonschen d:o om aen saccam voortte planten conde becomen, om welck vrucht te mogen genieten bovengeme: Coopman Hambuar serieusel:jk gerecommandeert hebben 5 a 6 p:l d:o nevens zoo veel goeden groenen radicx van quanton met aerde ofte sandt herwaerts te bringen, twelck sij ons belooft heeft te lat doen, UE gelieve hem mede van gedens daertoe te vermane op dat sulcx effect maer sorceeren, waer aen de genrle Comp: zondeylingen dienst sal geschieden vyff heel o. 163 Zeelandia desen 10: novemb: 163 Int Onderstont voorsie en nae Hans Putmans
ers-ken is prijselijck, daer coops en tegen groot gevoelen ofte eijgen waer van hebb sich selfs schadelijck eijt inportante plaetsen confij dienen met goede toe en nauw bewaert Dorte verclaringe in wat voegen ende maniere den rijcken overtreffeljes chineesen ofte Taijouansz handel voor eenige naeckende swaricheden sal dienen gepreserveert ende des Compes stant ende gelegenth:t opt Eijlant Formosa beter verseeckert, te presenteren Aen dE de: H:r Gouv:r Generael Antonio van diemen ende d' Ed:e Hr Raden van Idia/. in dit opt gevouchlijcrste naeckt en cort te verclaeren zoo salt voor eerst noodich zijn dat wij niet weijnich regules aenroeren arsia voorsichticheijt gebruijc hoe voort reffeljk de goede nodige sorge, mitsgaders de behoord:e toe voorsicht. voornamentlijk in p:r soonen die aent roer zitten zij, ende daerentegen hoe misprijselijk het is, een groot gevoelen van zijnne maert standt en gelegentheijt ofte vermogen buijten posture te hebben, t welck niet anders als een verfoijel:ke cleijnachtinge zijner vijanden, en groote achteloosheijt ter contrarie vanden behoorlden oirboir, mitsgaders alle groote faulten ende onheijlen mede brengt, ende veroorsaeckt omende dan tot ons voorgenomen werck, dat alleene geschiet om VEd:le ten deele te hernieuwen ende indaertich te maecken van wat gewichte ende consideratie den chineesen handel mitsgaders t Eijlant p demosa sij, ende dienvolgende voorde Genrle Comp:e (als zijnde de senuwen voorsicht wel verseeckert van haeren staedt in India) hoe eer hoe beter dient verseeckert, ene gepreserveert, zoo seggen wij dan, dat aende segoure bewaringe van een stercke wel gelegene plaetse ofte forcresse van eenich potentaet, Coninck, prince, ofte republijcke, Immers zoo veele ofte somtijts meer is gelegen, als aen d'selve ter eerster instantie te vesten van zijnen vijandt t' jncorporeren, vercrijgen, ofte vermeesteren, dat meest (zoo d'selve van vjanden beseten wert) geschiedt met Intreprinse verassinge, ofte onverwacht gewelt, oock somtijts (dat wel den swaersten middel is) met wtterste Crijschs macht, belegeringe en lichtinge van veele penningen, boven het vermogen ende meer als d'incompste ofte de casse vanden Vorst verdragen mach, welcke voorsz plaetse ofte fortresse (die bij deesen Jongsten middel ofte met dus danigen oncosten ende moijte wert vercregen) men dan oock op het aldergevouchelijcxste voor eerst (root nodich is) dat ed:s siet verstercken, fortificeren. met dubbelt Guarnisoen versien, ende wel van alles proviseeren, mitsgaders op het aldernanste verseeckeren, ofte zoo hier in Iets wes verswijmpt wert, zoo siet men gemeenelijke gebeuren is geschiet dickwils, dat d:o plaetse door achteloos ende onachtsaemheijt bijde partie (die zijn schade smert ende geduijri op zijn luijmen licht soeckende hem te revengieren) zomtijts met veel minder moijte ende oncosten, als sijn wederpartie daertoe gecontribueert heeft, op nove ofte een andere diergelijk wert vermeestert, waermede dan alle voorgaen concepten en verhoopte voordeelen niet alleene werden verniet ust, maer oock de gereetste penningen wt de handen gesmeten dan Risterdam nerclendrck om al ndere is aen Lancnier.
veele saecken connen te groot, en oock wel te cleijn geextimeert werden dan zitmes met veele intrest belast, en (de lenuwen vanden oorlop mitsgaders het credit verlooren zijnde) weet men langer geene rase ofte geheel qualijck wat bijder handt nemen, dan verfoijt men hy versuijm, en de geene die d'oorsaecke daer van geweest is, maer eijla te laet, dit heeft men vanden beginne gesien, ende men siet het noch in Europa e andere quartieren vande werelt, dagelijcx gebeu dat met zijnen vijant al te cleijn te achten, ofte eenige importa plaetse niet behoorlijk te verseeckeren, dickwils groote saecken verswijmpt ende veronachtsaemt werden, is dit altijd zoo geweest ist noch zoo, ende salt altijt zoo sijn beloop hebben, ende continueer hoe behoort ons dit dan niet int Generael tot een levendich exempel te dienen, ende voornamentlijk op te wecken om een waeckent oock gedueren voor Taijouan int zeijl te houden consi en tselve buijten alle perijckel te verseeckeren, alwaer (ge verhaelt is) met wtterste trijschs macht vande Genrle comverlies van veele scheepen, en goederen, lichtinge van penn. a deposito, ende veele bloetstortinge, mitsgaders moeijte ende groote oncosten, den handel ende het doelwith (daermen zoo lange vruchteloos naergeschoot is heeft) nu corts eerst geobt meer ende vercregen is uIsel Ed:le Heeren eerst den rechten tijt, dat onsen vijandt tsie onsen opluijckenden floranten standt, daer zoo wel wij, als hij tot noch toe aende becomminge desselfs getwijffelt hebben ene zijnen naeckenden daerwt te volgenen ondergancq zal waer werden, en laet dit vEd:e niet vreeuwt voorcomen, gelijk off node saecke alte hooch wilden heffen, d'selve is van groote consideratie, ende laet ons dienvolgen ditto oock niet te clee extimeeren, want wie heeft oijt eenich verswijm, ofte ontijdig spaersaemheijt, Jae veel eer schadelijk giericheijt zoude het mogen genaempt werden, (want hier wert genouch overgewonprincipael in zoo groote saecken, anders als hooren laecken, — vertoijen, ende misprijsen, daerter contrarie, die goede toevoorsien die no salschoon d'selve somtijts voor eerst wat costelijk met het debourste ver van een gedeelte der overtreffel:e schoone winsten, die hier geprocureert werden, schijnt te vallen) altijt moet, ende sal bij een ide goet verstandt gelaudeert, ende gepresen werden, alschoon oock de daer to brandt noijt preuve bijderhandt nam, om opt geseijde fort appare sets te attenteren, waer van wij vertrouwen een Ider met ons vests sal oordeelen dat de versterckinge ofte fortificatie goede besettin ende toevoorsicht. gemeenelijk het deletsel. d'oorsaecke ende het eenige harnas is dat sulcx wederhoudt, ene de plaetse omviibaer maect want wat viandt isser zoo moedich ofte stout, die zonder hoop van Iets goets te erlangen (ziende zijn parthie goede wacht houdt) met zijn hooft (ged:e het spreeckwoort wel secht) tegens de meur sal loopen N 86