Edle gestrenge, Hoog agtb: Heer, en Heenen Mijn gebiedende steenen. wel Aangesien uwe Hoog agtbaarhedens bij hare g'eerde van 5en Januarij Jongstleden op 2en feb: daaraan Seetembr Ao 1688 met de schepen Amerika en hollandse thuijn ontfangen, herwaarts hebben believen te ordonneren om ons gevoelen te uijten op dese 2: principale poincten namentlj den landbouw en dierbare gariosbel nagelen in dese provintie, zoo is't dat ik met eerbiedt daartoe tredende na mijne geringe kennisse en weijnige bekomene ervarentheijt van den inboerling het volgende vooraf zal aanhalen, eerstelijk schijnen en zijn dese land volkeren, door den bank tenger, en niet grof nog Rubust van Lichaam zeer veel verschelende van baliers, Celepers, biemanesen, Javanen, Chinesen en en diergeljk andere Indiaanse volkeren.
Ja zelfs de alphoeresen deser, om leggende Eijlanden, dewelke goede en bequame Landt bouwers uijtmaken, daar en boven traag, loom, Ia tot haar eijgen voordeel en noot drust gansch niet vaardig, behalven datse mede niet zeker zijn; maar met een gering kossie haar weten te behelpen; makende ook gaar weijnig werk van grote schatten te onderhouden versamelen, of Rijke erfgenamen na te laten, gel: de dagelijcxe ondervinding genoegsaamleert, dat de amboinesen nauwlijcx ijts bij der Handt nemen, nog in het werk stellen, dan door hoogdringen noodt, van honger of ander gebrek, of waartoe zij door verpligting verbonden en door vrese voor de straffe daartoe staande, bevreest zijn, 'tzelve agter wege te laten, zulcx men van haar onder Correctie wel zouden mogen zeggen, datse bevreest voor den arbeijt, en gevolgeljk gansch geen bequame Landtbouwers zijn. nog ook mijns gering her agtens nooijt worden zullen, immers zoo lange de natuur van 't Landt, haar bij na de mondt kost verschaft: daar en boven is dese Landt streek, om hare berg-agtigheijdt en schaarsheijdt van grondt, tot swaren en groten Landt bouw, als padij, Cattoen, Cassoemba &a onbequaam, nademaal diergel: gezaijen en plantingen, zeer gaarn gel:jk velden, een vette grondt; en op haar tijdt genoegsame vogtigheijt hebben willen, behalven dat, tot dier gelijken landtbouw ook vereijscht menigten van vloeg beesten die hier niet sn of gansch weijnig te vinden zijn, en van buijten al aangebt werdende zoude het ligt aan 't vermogen van den inlander ontbreken, om die den handelaar af te Copen, dog zulcx nog al buijten bedenkinge geschiedende, zoude het zekerl: aan bequaam Gras voer ontbreken, want de weijden hier om her van nu af aan voor 't weijnige suvel vee dat onder de burgers en jngesetenen gehouden, werdt, schraal genoeg om komt, want deselve meer van de blaren der bomen dan van het gras leven: hierbij komt nog dat dese gewesten den jnlander bij na gel: als uijt de natuur met Immers.
fVien NMarmand 3: 94: Van Ambomaend 3en SSeptembr 1680Jmmers zonder veel moeijte nog arbeijdt geljk hier voren gesegt hebben de sagoe boom of mondtkost verschaft, daar zij haar zelven geheel en al van onderhouden, en eeneljk om het halen en bereijden hebben kunnen, 't welke mijns gering heragtens de voor naamste Reden zij, dat dese natie zoo boven maten Luijen door geen bedenkel: jnductie tot den landtbouw te brengen zullen zijn. de alderijverigste, vermogenste, en leckerste maken nog wel eenige thuijntjes, daarse wat padij, Cadjang, boontjes, milio of Turcxe teruw.