Het geene ten vollen ende ten allen tijden kan aengewesen werden, soo bij aldien sulcx ijemant suste te weten. — Want in het algemeijn kan men seggen dat noorige voorsorge voor het toekomende soo wel als het tegenwoordige, waer toe een eerlijck man verpligt is, almede een bewegende oorzaecke zij, dat dese beroertens, eer aen de gangh geraeckten, hebben de uijt den vervallene boedel en onverantwoordelijcke sloffigheijt van bevorens, als— noijt gehoorde onvoorsigtigheijt, hoope geschept, dat alles off van selfs vervallen, off verlaten, off bij ongelegentht seer gemackelijck bemagtigt zoude werden, hier uijt zijn boose gedagten en schadelijcke voorbereijtselen gesproten, te meer soo wanneer men de sluijckhoecken der — nagelen tot xula besje, bangaij, gape, en tambocco ontdeckte, en— tragte door te snuffelen, daer heenen te komen, het voorhollanders - zoo onmogelijcken waar, als naar de maan te vliegen, alwaer en verder egter niet alleen bougis, en boutouders, maer selfs t sluijck van malacca hunne komen soo als op zij plaats en handelaars met onse passse gesegts laat te werden, en moet men vast stellen, dat soo lange 'er geen voorsorge voor het Casteel brijgs en mondt behoefte, gesontht van't volck, 't welvaren van't gemeen, en niet voor sigh alleen en draagt dat men met alle vermogen 't bedeckt,
Van Ternaten onder dato Vltimo Augusto 1682moluccanen huen meesten toe legh is 't bedeeckt aanqueeken, schuijlhouden, en 't sluijcken der nagelen tragt te weeren, en voorkomen op de verdeelinge der erkentenis penningen leth niet het minste vooraff en geeft, en dat men thoont alles zoo wel aen den minsten als aen den meesten voor s Comps gezette prijs, uijt packhuijsen, winckel voorgelt te koop en Zelver niet veijl nog te roogen zulen ansitn, wanter koop te zijn, dat segge ick rond uijt, zulcx altoos net nijdige voelen is althoos uijt de laffhertige seijlen ende gebreken der onserhunnen voordeel te mogen trecken, waeronder de vervloeckte goudt zugt wel de voornaamste is, te kennen aen het meijneedigh — spreeckwoordt, dat sommige s comps dienaren dan nog in den mondt der een voeren, hebben is hebben, maer aancomen is konst, dog dese en haer konste gaen daer heenen den Apostel den duijsent constenaar Sijmon weep, Baast aan dit gebreck is de ijdele eerzugt en op geblasentgt van sommige 's comps dienaren, die tot eenig bewint gekomen, hun selven geheelijck vergeeten, ontlijcken en niet meer en kennen, dit nemen zij als dan in alle boodschappen en gelegentheden neerstig waar, en smeeren tonnen vol honingh dese geduijrig om den mont, zoo veel zij licken willen, en leijdense daer mede, gelijck den vosch den beer deedt, tot zij verstrickt raecken, ende d' E compe de smerte en slaegen gevoelt. — Niet alleene de bootschappers, Lants heeren en mevrouwen maer oock onse tolcken, tragten ons allen wijs te maecken, dat wij zijn de wijste en verstandigste, de Ervarenste de kloeckste, in't korte de alder volmaeckste van de gantsche werelt, die noijt haeres gelijken in de moluccos hadt met erhalinge en optellinge aller gesaghebbers van voorheenen, die wel wat verrigt ofte eenige kennisse gehadt hebben, maer den tegenwoordigen althoos) en vintmen zijns gelijcken in gants indien niet, dit is de verleijdende sijreenen sangh welck het schip der E compe op de klijpen en Rudsen tragt te socken, en te doen verbreijselen, Duijten dese Lofffuijterijen, zoo gebruijckense oock meermalen, off ongenotene eer aen sommige suppoosten off veragtinge omtrent de gesaghebbers, ende sulcx nergens anders om, dan om scheuringe ende twee dragt te verwecken, gelijck het selvigh ten tijde van d' E hr franx naacktelijck gebleeken heeft, wanneer den tidorees den oppercoopman Coorn putt tegens zijn E aan scherpte
Van Ternaten onder dato ultimo Augps 1682 scheerpte op een ongehoorde wijse. — ooff zij zoecken ijmant affzonderlijck te spreeken gelijck op het herwts aen komen voor tijdoor ontrent den hr Iacobus degheijn geschiede, ende aen desselfs broeder naderhant toen in onse name met den Lieutenant crom huijsen derwaerts gesonden wiert, zijnde d' jnhalinge van desen ondercoopman in zulcker voegen, als oijt bevorens aen eenige gesaghebbers niet en is geschiet, ten zij het den hr verspreet zij gewees 2. — Enden beginnen deser ternataanse beroertens, wierdt het Radt meede omme ende omme geswingelt, een hoope een ingangh tot scheuringe te krijgen, dan liet zijn hooght saij foedijn den coopman affsonderlijk groeten, dan den ondercoopman de gheijn, dan den fiscaal, dan den geheelen Raadt buijten mij, en sulcx in de moluccos niet alleen, maer botsten oock daerbuijten de gorontaalders dit naar, tot dat eijndelijk zagen dat daer mede niets uijt te winnen en waer, ende wij ons — daer aen weijnig kreunden, ende ons ondergestelde in teugel wisten te houden. dese slinger streeken des conings saij foedijns, hebbe ick tragten te versetten, met eerstelijck, die geene die mij vuijl gierigh toe scheenen off niet te gebruijcken, off zoo bij aldien ick genootsaackt waar de selve te werck te stellen, het met zulck een nauwe toezigt te doen, dat de zaecken daer door geen last en leeden, want het een wonder spreuke zoude zijn, die zeggen of gelooven souden willen, dat een vuijlgierig mensch niet te koop en zoude sijn, en kan men daer de zulcke de wagt hebben, althoos wel met met een en geladen ezel met gout door de poorten tot de geheijmenisse geraken, naer het spreeckwoordt des Conings philippi van macedomien het geene zijn hooght 't zedert uE comste, zoo mildelijck dan aen den eenen dan aan den anderen schonck, hoe menig malen oock de persoonen de welcke naerhem toegesonden wierden, verwisselden, waren nog deregte gulde druixpelen niet, alsoo die stoffe vrij fijnder weet te maken, soo dat het als den dauw, onsigtbaar indien zijn vagt vergadert werd en indringt daer het naer sijn gissingen wel aan besteet is, hier omme verwisselden Ick meermalen die geene die ick derwarts zont, zonder mij daer aen eens te krennen dat sulcx niet wel op en namp, als off hij, wegens zijn zieckte voor vremden beschaamt was, ende dat hij d'andere, ende zij hem gereets al gewent waren,.