geseijt was warachtich ende soude al soo bevonden worden, men soude hem nu gelooven en sijnne waerschouwinge niet inde en Enge Naer dat wij op hitoe onse saecken verrichtet hadden sijn den 8e Iulij smiddaechs wederom aent Casteel gecomen der gesant seraffij quam met ons in compe ende den noffa maniero was met den kimolaha naer lucelle vertrocken om de brieven van d. o kimolaha ende voorder overhooffden aenden coninck van evens tarnaten mede te brengen, waer naer tot den 15en stantij hebben ick moeten wachten eer het fregant Mocha hebben mogen versenden twelck der 16 smorgens naer batsian is vertrocken, met de brieven van U Ed: ende schenckagie aenden coninck van tarnaten ende grooten aldaer hebben aen d'overicheijt van ditto Jacht belast dat haerder compst in batsian de brieven ende pamwieren aenden coopman aldaer terstont soude overleveren met t' geene daer bij behoorde ende haer als dan terstont wederom van daer begeven, op dat buijten perijckel van des vijands Galeijen mochten blijuen, den staet ende gelegentheijt van ambryna als mede wat met de ambassade van daer hebben verricht hoe ende ten in wat maniere wij den stilstandt van wavenen met die vande ter custe van Gerant sijn aengegaen hebben alles int breede aen het d'heer Gouverneur le febre geadviseert Naar t'vertreck vant Jacht mocha met de tarnataense gesanten hebben verscheijden reijsen met den gesant noffa maniers gesproocken over het geene nu bij den coninck wert bij der hant genoomen, wij seijden hem aen dat de besendinge vande gesanten naer battavia als mede sijne compst alhier ons geheel suspect den was, ende dat mij oock niet en conde geloven dat het met den coninck ter goeder trouwen gemeijndt wort, het onderhouden vanden treves met den tidorees, de gemeijnsaemheijt ende vruntschap die met den Spaingiaert bij den coninck en andere in tarnaeten werst gehouden, dede ons geheel aende goede meijninge des Conincxo twijffelen, mede aensiende hoe slav het met het leveren vande nagelen toeginck dede ons t' eenemael een quaet gevoelen vande saeck hebben, ende en connen daerom met goets van des conincx doen inbeelden hier op antwoorde den noffa maniere dat hij hem verwonderde over ons mistrouwen dat wij van haer hadden, seijde het wel warachtich te sijn dat haren coninck een man van cleijne wetenschap ende verstandt was, ende dat door quaeder raet ende selfs door sijn eijgen vianden haer ingeven hem soo verde tegens de nederlanders hadde verloven, maer de saecke nu beter bij hem overleijt sijnde ende sijnen eijgen staet, ende macht aensiende die hij van sulcken gestaltenis bevondt te sijn, dat sonder onse hulp niet en conde bestaen, maer van e ens verlaten sijnde moste alsdan een slaue vanden spangaer t32 ofte tisorees werden, die sijne erff vianden waeren, ende sijnen onderganck door alle middelen sochte te wege te brengen dit selve was nu bij den Coninck gemerckt waer over besevraers, luijden hadde gehoor gegeven, ende dat mij souden bevinden de saecken hem voortaen beter naer onsen wensch schickten, wat hier van is sij godt bekent, de woorden sijn goet maer hoe het met de uijtcomste sal gaen sullen met der tijt gewaer worden den noffa maniero versocht aenons dat alsoo sijne saecken, alhier in amboijna verrichtet hadde dat wij hem opt spoedichste wilde naer bouthon helpen, om sijns conincx last ende commissie te mogen uijtvoeren, waer van uEd: in onsen voorgaende hebben geschreven, het Jacht pera was geordonneert met aduijsen naer battavia te gaen, met welck Jacht wij den bovengenoemde noffa maniere hebben toegestaen, met sijn noeck naer bouton te mogen vertrecken hij was noch 90 coppens werck die ons alhier uijt tarnaten op den hals waeren gesonden wint slaen. — haer laten wor tsaer edren an haer eraen enhi arm aers men gen hee ensgaed tot 1 albe Engeren heeft 8oe nicheijt heijt den maer t sevae erden loten ons ven ienden hoedet elangh ccassaer Conder ysens met de v macht waer op oste evn eeckeringh te mogen dat het geen nende ijff vaer sij omges den dad t1 datbe als te st sijn bed ende seh dat hieroor dat ons di selve aen van hadde bij vijanten stant verte
moster haer van alle nootdruft versien, alsoo niet en s den noffa maniere seyde ons aen dat de oncosten die wyde aen sijn volck wederom aen des conincx tot bij ons souden gevonden worden, doch den selven tol heeft soo veel te drae van outs dat niet nieuws daer bij en dient te coomnen, hebben soo veel gespoedicht als ons doenelijck is geweest om vande caelenhoop ontslagen te mogen werden, alsoo dat den nos maniere met sijn noeck den en Julij met het Jacht pera vertrocken Jn onsen voorgaende hadden aen u Ed: geadviseert wegens legentheijt vande cust van ceram soo der tarnataen tot ges redelijcke conditien en wilde verstaen was onses oordeelst waer bij der hant genomen, persisteren bij onsen voorgeen al soo ons het selve in sulcken gelegentheijt ten dienste va gemeijne beste het voorderlijckste te sijn, maer soo eenen vreede met den anderen segve tarnataen ende getroffen woe soude ons naer gevoelen voor des Comprs staedt het proffijtelijckste sijn Soo veel aengaet die van hittoe de selve sijn met een hair bet als die vande overcust sij gaen in hare oude boosheijt voorts vervallen vant eene quaet int ander voor al dient daer in vi authoriteijt versien te worden, het is hooch tijt want lange de vingeren te sien maeckt haer halsterrich en doet haer quaet volherden ende hare trouweloos ende valscheijt de wel niet gestraft en wort, doet anderen mede haeren schuldig plicht vergeten Wij hebben mede aen U Ed: geaduiseert soo met den tarnataen oorloch mosten blijven dat in sulcken geval de westcust van amboij na met eenige reduiten diende beset te worden, om die van hinoe daer mede beter in thoom te mogen houden, ende alsoot vervoeren vande nagelen voor te comen, soo het selve soude int wer gestelt werden, mosten 12 a 14 reduiten gemaeckt, ende iderter minsten met 12 a 14 man beset worden, het opmaecken van dien soo de compe op groote costen brengen, ende het besetten vande selv met crichsnoeck soude noch lastigen vallen, doch evenwel somen vervoeren vande nagelen soude willen beletten, ende de compe hi behoorlijcke vruchten doengenieten, soude door desen middelma ons gevoelen best connen te werch gebracht werden Soo het gevalt twelck te wenschen waer dat den tarnataen tot t conde gebracht worden, ende men met de selve tot eenen goeder en vaste vreede conde geraecken, soude naer onse meijninge hoochnoc sijn, dat haer conde bewegen hoortaen geen vreemde handelaers, al maccassaren, maleijen, ofte Javanen meer aen hare stranden te laten comen ofte dat de selve geenen toeganck meer bij haer mocht verleent worden, soo dit conde te weege gebracht monder soude een vande princwaelste oorsaecke waer door alde onlust meest sijn ontstaen wech genomen werden, want soo lange de vrees handelaers aldaer harenvrijen toeganck hebben souden de vreeds beswaerlijck tusschen ons connen onderhouden werden; want hier door wert de compe vande vruchten ofte nagelen gefrustert ten tweeden lijden grooten afbreuck int vercopen van hare cleeder die bij de selve handelaers tot eenen veijlen pris vercocht werde ende de nageler wederom extraordinarij dier bij haer ingecocht dit mouson hebbende maccassaren de nagelen betaelt tot 120r van achten de portugiese bhaer, het welck met ons inder coop de helft verscheelt, ende haer cleden ende rijs vercoope mede tot een creviele prijs, dat niet ons gans niet te gelijcken dit beweecht haer om de vreemde handelaers alle faveur end vuert te doen, om de selve aen te locken, ende de handelaars werden beweecht door de groote winsten het uijtterste te avontuijren verte
soo veel aengaet het cruijsen van onse Jachten dat wij meenen daer mede de vaert vande joncken te beletten, ende te verhoeden dat geenige vreemde handelaers aende custe van ceram, als eenige erangh, cambelle, lissidij en soude comen is voor ons onmogelijck alwaert dat noch twintich Jachten alhier inde quartieren van amboijna werden gehouden, de plaetsen, havenen, revieren, ende baijen sijn te veel om te besetten, ende waer onse Jachten coomen te hebben een leeger wal ende dat over al sonder ancker gront nevens de Iachten brengen wel soo veel te weege dat de Joncken haere inck reijsen met vrees ende perijckel moeten doen, oock raeckter al te niets een tegen de wal waer daer wert bij haer niet op gepast C de proffijten versoeten wederom de geleden schaede — rec Wij hebben tot verscheijde stonden over dese handelaers met de gesantennoffa maniero ende Serassij indiscoursen geweest haer voordragende wat onheijlen daer uijt ontstonden ende voorders n wat schade den coninck van t arnaten daer door was toecommende de gesanten seijde dat geene van haer voor desen inde quartieren van amboijna hadde geweest, ende dat sij nu ien met haer oogen sagen, hoe fraudeleus alhier met des aer conincx domeijnen ende tollen wert geleest, de vreemde handelaers brachten den coninck geen proffijt maer groote schade het toe want wat nagelen aen haer vercocht worden, daer van wert sfs ende tolmeester ende andere grooten aldaer werden met schenckenrs ende vereeringen vande maccassaren ende maleijen omgecocht waer op sij huijren vol schoone vrouwen ende slaven hielden Ede maer haeren Coninck die tot den hals toe in schulden hadit, lieten zij schier tot de uijterste ellende vervallen, meijnden nu den Coninck ende sijnen raedt van alles soo wel t'onderrechten en dat op den kimolabas doen beter acht soude genoomen worden ende dat haer vals aendraegen ende groote logenen bij den coninck ende grooten in tarnaten soo veel gelooff met meer en souden hebben, doch wat salmen hier van geloven, off haer vertrouwen alsoo den anderen in boosheijt gelijck sijn.