publijcke wercken, onder den Chinesen seer gheringh, want arbeijts man qualijck drij stuijvers s'daeghs ontfanght; dese stadt, ende de naeste plaetsen vaeren continuelijcken eene ongeloofflijcke menichte van scheepen, naer vreemd landen, ende gewesten, ende dat niet alleen bij onsen, maer o in ouden tijden, ende geloove ick vastelijcken, dat hier omtre Zarten, waer van M. p: Venetus meldinge gedaen heeft gelegen zij, want hij is vijff dagh reijsers van fucht gelijck als den voornoemden venetiaen verhaelt, ende dat Zarter geen chinees woordt is, ben ick genoch verseeck misschien is het hier omtrent een haven, die van den prem lingen, doen alhier negocerende, alsoo genoemt wierde dese stadt heeft onder haere Jurisductie 7: sleeden, boor de zee havenen, ende Casteelen, die oock wel bij de stadt te vergelijcken zijn, onder de welcken het voornom is ganhai seer vermaerdt van wegen haere Zeevaert geheel Indien, zijnde van dese stadt gelegen 40: stadi ende waer uijt ick met een Chinees jonck naer de philippinen over gescheept ben De andere voornaeme steeden deser provintie werden genoemt scumnim, Jenpen, Tuncheu, Himha Kaoum, ende Chamchen, die over eenige andere steede het commando voeren, zijnde alle gelegen aen ofte on vande zee, werdende door haere Navigatien grotebij verrijckt Hamcheu is de ruijdtlijckste stadt van dese proor ende krijggt den naemen vande revier Cham, aen wient oever hij gelegen is, op de hoochte 24: graden 42: mts, hebbende eenen seer treffelijcken haven die met bergen beslooten is, werdende met een starck Casteel hiamuen genoemt, liggende op een kleijn Eijlandtjen
Eijlandtjen bewaert; vreemt ende verwonderens waerdich is het, dat men in dese stadt alderleij Christelijcke beelden in steen uijtgehouwen siet inde stadts inuere, worden hier ende daer beeldenissen vande Juffer Maria, van Engelen, Cruijsen ende dergelijcken gesien, Jae binnen het huijs van een groot Heer, lagh op de vloer een Cruijs inde steen uijtgehouwen, het welcke de Christenen, naer over gekregenen consent, uijtgegraven, ende inde gesuijten kercke opgericht hebben, waer van dese teijckenen gecomen zijn, hebbe jck niet ervaeren, konnen, te presumeren is het dat tot den tijden vande Tartaeren, dese stadt vande christenen is bewoont, ofte besoeckt worden, want gelijck den venetiaen schrijft soo zijn met de Tartaren veele christenen in Cathaij — ende mangin gecomen, ende kan hier omtrent zarten gheweest zijn, nae dien sulckx geen Chinees maer een uijtlandtsch woordt is, waer mede de vreemdelingen eene plaets alhier beteijckenen wilden, het welcke oock noch geschiet, gevende de uijtlanders aen eenige Chinese sleeden zoodanige naemen als zij selffs goet vinden teenemael der chinesen naemen verlaetende./ De twaelffde provintie quantum ofte Canton Dese heer Edelen provintie quantum Limijten zijn int westen de provintie quamsi, int N: O: ende voorden kiamsi, vande welcke hij door groote bergen alfgesneden wordt, in 't N: VE: foquien, daer zij oock met bergen ende revieren bepaelt blijft, werdende ind't overige vande zee beslooten, hij leijt aen een seer bequaem plaets tot de commertie ende — Navigatie naer Jndien, heeft veele rijcke steeden, ende goede zeehavers, begrijpt onder haer gebiedt, 10: groote Capitale 6ove voornon waert adis aer de aen ende ffe tich
Capitale ende 73: gemeene steeden, Macauw niet daer onder — gereeckent; hij is een groote ende rijcke provintie niet alleen van alle dingen nodich tot onderhoudt vant menschelijcke leven maer oock van alderleij krostelijcke waeren, tot pracht ende wellust dienende, hij is ten deelen elfen met schoone wateren ende revieren begooten, oock ten deele Berghachtich met lustige boschagien versiert, van rijs ende tarwe is hij soo vrug baer bevonden, dat zij des jaers tweemael saeijt ende maeijt het welcke in andre provintien maer eenmael geschiet, te weet van alderleij laet, versomelende het eene halse jaer, den lijs ende het andere halve jaer de terwe, maer in dese provinti wordt tweemael in't jaer de rijs, ende tweemael de Tarwe vergadert, want hij gheenen winter gevoelt, daerom oock de Chinesen van haer seggen, dat zij drije besondere diige heeft, namentlijck dat haere blaederen niet alfvo maer altijt groen blijven, gelijck in Indicn, dat den hemel gheenen sneeu geeft, ende dat de menschen bli spouwen, nae dien hij Betle gelijck de Indianen eeten laet ons eens besien jaere kostelijcke waeren, daer is bij nae niet, dat in dese provintie niet te vinden is, alh ier eene ongeloofflijcke menichte zijde, suijcker, gout, tin salpeter, kooper, ijser, quicksilver, ende alle welriecken houten, uijtgenomen sandelhout, de peerlen werden uij haere zee gevangen, de fruijten sijn in dese provinti veel derleij, soo wel Europaische, als jndiaieuse. / De inwoonderen zijn kloeck van verstandt, en konnen een dingh seer haest begrijpen, alsoo dat niet uijt ons Europa gebracht wordt, het welcke hij niet naempae ken konnen, men kan haer ijets qualijck met de pinceel voormaelen, het welcke hij in zijde gout ende silver niet nae weven