116.7 een comen praten, en op gaft maelen gaen, dog siten altijt bijsonder, ende tegen de mans over, veel huijsraet wort bij haer niet gevonden, als 't gene sij dagelijk gebruijcken, daer sijn veele tap. en vermoeck huijsen, alwaerse gaen om de hoeren te hooren en sien dansen, singen, en op jnstrumenten spelen, des somers gebruijcken sij de bosschagie ende groene boomen daer toe, om den tijt door te brengen, van herbergen ofte logijs plaetse voorden reijsenden man weten niet, die bijden wech rijst, en het avont wort, goet maer binnen de muur van 't een of 't ander huijs sitten (als het geen edelmants, ene geeft soo veel Rijs als hij eten wil, die den hoppus terstont laet kooken en met toespijs opsgaften moet, jn veel dorpen gaet het met burte bij d' huijsen om, sonder daer yets tegen te seggen, op den grooten wegh nade Coes stadt. leggen post en pleijster huijsen, soo voorde groote als gemeene man om te vernachten, d' edellt en die vant land keijsen, die d'andere wegen — passeeren. worden bij d' opperhooffden vande be aerse vernagten de cost uerte en slaep plaets bestelt Wat haer trouwen belangt, sij en mogen met haer vrunden tot int vierde lit niet trouwen, en vrijen ooc niet, worden bij haer ouders ofte vrunden als sij 8: 10 a 12 ofte meer Jaren out sijn, aan malcanderen gegeven, de meijsjens comen meest d'onders vanden Jongman thuijs, ten sij haer ouders, geen soonen hebben, blijvende daer soo lange woonen. soo lange sij haer selven connen behelpen, den bruijdegom — moet als hij bijde bruijt gaet, eerstde stadt rondom rijden. met eenige van sijn vrunden, soo de bruijt den bruijdegom t huijs comt, wort van haer ouders en vrunden daer gebrocht, de vrunden houden dan de bruijloft met malcanderen sonder eenige sermonien meer, een man mach sijn vrouw, al had hij daer verscheijde kinderen bij, wegh tagen, en een ander nemen, maer de vrouw — geen ander man, ten sij. sij bij den rechter daer van Is geset, een man nach soo veel wijven houden als hij onder houden, en den cost geven can, ende Jnde hoere huijsen gaen, als 't hem belieft, sonder daer over aengesproocken te worden, hebben een wijff altijt in huijs, dat de naeste Is, en thuijs op hout, de andere woonen buijten in bijsondere huijsen, den adel ofte grooten hebben gemeenlijk 2 a3 wijven, binnen s' huijs, dog Is altijt een als gouvernoute ov d' huijshoudingh, jder woont gemeenljk appart, en gaet bijde geen die 't hem belieft, dese natie achten haer vrouwen niet meer als slavinnen, ende om een cleijne misdaet verstooten deselve, soo d' man d' kinderen niet wil houden, moet d' vrouwse altemael nae haer nemen, waer over dit lant soo — veijl menschen Is, Oedele en vrijluijden, voeden hare kinderen wel op bestellen dselve onder op sicht van Mrs, om in't lesen en schrijven, wel onderwesen te worden, daer toe dese natie seer genegen Is, en dat met sachticheijt, en goede maniere. haer leert altijt voor houdende d' gereghtigheijt van voorgaende mannen, en den gene die daar door tot grooten staet gecomen zijn, sitten meest dach en nacht, en lesen
Wat d'trouwight en ontrouwight als mede d'Couragie deser natie belangt, sijn seer — genegen tot diverije, liegen en bedriegen, men moet d' selve niet te veel betrouwen, achtent voor een romeijn stuck, als sij tmand te cort gedaen hebben, en wort bij haer voor geen legande gereekent, daerom hebben voor een gebruijck soo jmand in een Coopmansz: bedroogen ts, mag daer weder uijt scheijden van paerden en Coebeesten, al wast over 3 a 4: maenden, van landen ende vaste goederen niet langer tot dat transport gedaen is, sijn goet aerdigh en seer goet von gelooff, wij eonde haer alles wijs maken wat wij wilde, ende d' vreemde luijden toegedaen, voornamentlijk d' paper, hebben een vrouwen hart, gedk ons van gelooffwaerdige luijden vertelt Is, dat over ettelk jaren wanneer door den tavxander haren Co: wiert vermoort, steden en dorpen verbrant en gedestrueert, den hollander tan tansz: verhoelde ons, dat bij sijn tijt wanneer den tarter over 't ijs quam, en 't lond In nam, datter meer inde bossen gevonden worden, die haer selven opgehangen hadden, dan van haer vijand doot geslagen waren, alsoo t selve voor geen schande gereekent wort, en beclagen soodanige persoonen seggen sulcx uijt noot gedaen te hebben, 't is mede wel geschiet datter eenige hollantse, engelse, ofte portugeese schepen, die na Japan gaende op de cust van Voree vervallen zijn, deselve met haer oorloghs Joncken trachten te nemen, altijt met vuijle broecken onverichter soecke sijn 't huijs gecomen, mogen geen bloet sien, soo dra alser eenige onder de voet vallen. stellent op een loopen, sijn seer afkeerigh van siecken, ende voornamentljk die smettelijk zijn, worden terfont uijt hare huijsen buijten de stadt ofte dorp daer sij woonen int velt in een cleijn huijsken van stroo daer toe gemaect gebraght, alwaer niemand bij haer oomt ofte met haer spreeckt, dan die gene die op haer passen, den gene die daer voor bij goet, sullen d' siecken aen srouwen, die geen vrunden hebben om haer hant reijckinge te doen, sullense liever laten vergoen, dan naer haer comen kijcken, de huijsen ofte dorpen daer eenige sieckte Is, worden terstont met vuure stacken afgepaggert, en dack vande huijsen daer d' suckte te, vol do tacken geleijt, tot een teeken vanden onbekende wat voor handelinge daer gedreven wort, soo van vreemde natie, als onder malcanderen daer comt niemand om te handelen dan d' Japanders van 't eijland 't siussina die aende L: O: zide inde stadt pouson een logie hebben, die de heer van 't selve eijland toecomt, brengen daer peper sappanhout, alluijn. bussels hoorns, hare en rochevellen, met meer andere waren, die bij ons en chineese In Japan gebrocht worden, waer voor sij andere goederen ruijlen, die daer vallen, en in Japan getrocken sijn, hij hebben eenige handeling op packin— en d' noorder quartieren van China, moetent al met paerden over lout doen waer op groote
waer op groote oncosten vallen, daerom niet dan bij groote Cooppl gedreven wort die van des Eoe stad op packin reijsen, en weder comen moeten op 't spoedigste drie maenden onderwegen zijn, de handeling ondermalcanderen, geschiet meest met stucke linde, elcq noe sijn waerdij, d' groote heeren en Coopl handelen as wel met silver, maer de boeren en slechte luijden, met Rijs en andere granen, Dit lant voor dat den karter hem Mr daer van maeckte, was vol weelde en dartelheijt, deden niet dan eeten, druncken, en alle dortelht aen te rechten, maer — wont nu venden sapander en tarter soo besnoeijt, dat bij quade Jaren genoch te doen hebben den wagen recht te houden, door de sware tribuijten die sij moeten opbrengen; voornamentlijk aanden tarter, die gemeenl driemael sJaers comt, om t selve te halv sij en weten niet meer dan van 12: landen ofte Connckrijcken, waer van, nae haer seggen, China den keijser Is, en d'andere in vorige tijden aan hem tribuijt mosten opbrengen, dat nu Ider sijn eijgen Mr Iis, door dien den korter China besit en de andere niet onder haer can brengen, den karter noemen sij tieckese ende oranckaij. ons lant noemen sij nampancoeck, dat Is gede portugoel bijde Japonders gent wort, van ons ofte hollant en weten sij niet, die naem van— nampancoeck hebben sij vande tapanders, dese naem Is meest onder haer bekent van wegen den toebacq, alsoo over 50a 60 horen, daer van niet en wisten, het drincken ende planten Is haer vande sapanders geleert, ende het saet daer van eerst, soo de Japanders haer seijde, uijt nampancoeck gecomen was — daerom nog veel bij haer nampancoij gent wort, die daer nu soo sterck gedronck wort, dat kinderen van 4 a 5 Jaren, t gebruijcken, en nu ter tijt soo wel onder demans als vrouwen, weijnigh gevonden worden, diese niet en drincken, doen den tabacq daer eerst gebrocht wiert, gaven voor yder pijp een maes silver ofte de waerdij daer van, nampancoeck Is bij haer voor een vande beste landen vermaert, haer oude schriften vermelden, datter 84000: landen sijn, dog wort bij haer maer voor een fabel geacht, seggen datter de eijlanden rlippen en rutsen daer onder gereekent moeten sijn, dat de son in een efmael niet en con bescheijnen, soo veel landen, wanneer wij haer eenige landen noemden, staken, de spot met ons, en seijden dat het namen van steden en— dorpen waren, door dien haer caerten niet vorder als siam strecken Diclant van sijn selven voeden, dat tot menschen nootdrust van nooden Is, heeft overvloet van rijs en andere granen, Cattoene en hennipe lijwaten, daer sijn mede veel zy wormen, dog en wetende zij niet wel te bereijden, om daer van eenige goede stoffe te maken, als mede silver ijser, loot, fijgers vellen, wortel nise, en meer andere goederen, sij konnen haer selven met d' medecijn die daer vallen mede behelpen, maer wort onder de gemene man weijnigh gebruijct, alsoo d' datoors bij de grooten in dienst sijn, en d' gemeene man tegen d' oncosten niet wel mogen, Is van nature een seer gesont han ende uwen verbrant wanneer gevonden geslagen soodanige nde ende anderen ssina van 't bussels Chineese daer ack in doen groote