Rapport en klaer vertoogh, Rakende 's Comps handel, soo van tannabanne als rouwe zijde, hoedanich denselvigen door naukeurich en scherp ondersoeck bij den directeur Rogier van Heijninge etca (volgens hare Edle wel gegeven ordre gedaen) nu eenige Iaren herwaerts soo ten Comptoire Cassimabasaer, als in ouglij met den Coopman goreijndae (tseders 't opbreken des comptoire oudagijns) bevonden is te werden gedreven, mitsgaders wat spoor in het benificeren van het Jappans schuijtsilver inde Ragiemaholse munt voor desen is en ten meesten voordele van d' E: Compe noch wert gehouden; — Heeren Alsoo het uE: wel Edle ons heeft gelieft op te leggen naer Cassimabasaer tot d'visitte van dat Comptoir te trecken, om te voldoen de groote en menichvuldige klachten, die door haer hooch achtbaerheden d' Edle heeren maijores uijt 't vaderlant eenige Jaren— herwaerts continueerlijck sijn gedaen, en nu noch vergangen Jaer seer heftich hebben gedoleert over de ministers van dese directie (ten principale opgeweckt door het valsch en gesabriceert aenschrijven van 't gewesen secunde hooft in pattena Ian aggesz: en den adsistent Cornelis Celck, en derhalven eer Ernstigh hebben gerecommandeert om een Expres Commissaris na bengale te senden, om dat vuijle rest (soo zij dat gelieven te noemen) te stooren, soo heeft het uE: wel Edle gelieft mijn dese last op te leggen, en— daer toe t' ordonneren dit valsch aengeven op 't scherpste, t' ondersoecken en na te vorschen, om welcker uE: wel Edle order na te comen, soo hebbe mij op 14en Januarij 1665: op — Reijse naer Castimabasaer begeven (hebbende 'tselvige niet wel eerder lonnen geschieden, soo om 't depecheren der schepen, als ten principale om 't verblijft vanden grooten Nabab ChiaEstachan in Ragiemahol, die soo nabij sijnde, mij ongetwijftelt tot hem ontboden soude hebben, 't geen om verscheijden consideratien uE: wel Edle voor desen aengesz gestadich getracht hebben t' Excuseren) alwaer op den 17en do daeraenvolgende wel aengecomen. hebben voorts een begin gemaeckt tot volvoeringe van u Edle wel gegeven — ordre, dies alle de Cassimabasaerse Negotie boecken de tannabanna en rouwe zijde rakende heb overgesien, waer bij mij is gebleken wat quantite, sortering en ten wat prijse door de Cooplieden en leveranciers van tijt tot tijt, alle zijde is gelevert geworden, sijnde de tonnabanna een sorteringh van buijten gehaspelde zijde, die volgens lants gebruijck 't pack in 9 Cabessa en ¼4 barigo bestaet, die door den anderen gemenelijck gekocht, en door de Cooplieden — gelevert werden, d'een1: â 1½ anne meer en min in prijs na de deucht en suijverheijt van 't gost verschelende, en alsoo bij verscheijde Coopliedens te gelijck de leverantie, van een pertij ofte toock wert gedaen, soo worden deselvige bij d' opperhooftden ontfangen, present de verdere 's Comps ministe den zijde kender van mollen, d' Inlantsche dienaers, en de meester haspelaer, die gesamentlijck ijder pack bijsonder doorsien en visiteren, en na dat sij het deuchtsaem bevinden, soo schrijft ijder den prijs die hem dunckt de zijde waerdich te sijn, op eijgen Cartabel, sonder dat den eenen van des anderen prijsering oft aentekeningh kennis heeft, Enegelijcx doet oock het opperhooft ende andere suppoosten, tot dat de geheele pertij affgesien sijnde, als dan werden alle de prijsen bij den anderen gecolligeert, en gerekent, hoe veel 't heer door den anderen comt te Costen, volgens welcke bevindinge wert dien prijs aenden leverancier betaelt sonder dat hij daer ijets mach tegen seggen, maer volgens usantie sich vergenoegen moet, aldus ijder pertij ofte toock Cabessa ende barigo onder den anderen ontfangen sijnde, wert ijder apart gesorteert, ende dan de Cabesta als barigo: — gevi5
barigo gewardeert ijder na sijn qualite, ende deucht, om de geheele somme naer gewicht en prijs uijt te vinden, gelijck mede gedaen wert, ontrent alle de perthijen ofte toocken die op eenen— tijt gelevert werden, gelijck uEdle voor desen te sijn geschiet, sult gelieve te sien bij dese— Nevensgaende memorij onder letter A: alwaer 'tsints ao 1652: tot ultimo meij 1664:, alle de perthijen vervolgene aengehaelt staen, hoe den Incoop geschiet is, als mede hoedanich d' E: Ebig:r zijde geprijseert ende in factura ijder sorteringh versonden is, gaende hier nevens oock een memorij onder lettra b. van alle de zijde met sijne prijsen, hoedanich die vande Cooplieden en — leverancieren van, Iaer tot Iaer genegotieert is, sijnde een Extract 't geen 28: persoonen (die noch in 't leven in hoco waren) aen bevolen  heb uijt hare Negotie boecken van den Iare 1658: tot 1664: toe, volgens waerheijt te trecken, en mij t' overleveren, de vordere sijn gestorven, ofte — door armoede verloopen, dies schoon alle practicabel debvoir is aengewent geen meerder bescheijt, en heb connen becomen noch van de gemelte der voorige Iaren, vermits danden — Nababchan channa supercelaer ao 1659: sijn winter leger in Moxsemabasaer houdende diversche Inlantsche Cooplieden van saijdabath en Cassimabasaer bij hem in't leger heeft ontboden ende verscheenen, gedwongen haer boecken bij hem te brengen, om naer gesien te werden ofte de maijtt in sijne thollen niet verkort en waer, soo dat oock eenige op Fraude bevonden sijnde geheel daer door geruineert sijn geworden, dat, onder d'andere soodanigen— schrick veroorsaeckte, datsmeetschijn gevlucht, en andere om in die ongelegentheijt niet te vervallen alle haer papieren gescheurt en verbrant hebben, waerom oock ten tijde, door order van d' hr directeur van den brouck alle 's Comps papieren en geschriften, selffs vande — Iulantsche diewaere, naer ouglij gesonden sijn, soo dat oock doenmaels de meeste Cooplieden soo gevlucht noijt weder gecomen sijn, want naerendeels volmachtigen van d'agrasche ende andere vermogende cooplieden waren, en om dese voorval ende molestie t'ontvlieden, 't huijs ontboden, en 'tsints noijt weder gekeert sijn, maer eenige anderen in haer plaetsen gecomen, soo dat als vooren gesecht, van meerder bescheijt der voorige Iaren ontbloot ben gebleven— vertrouwende dat dese genouchsame onderrichtinch en openingh van 't vordere sullen— gegeven hebben, vermits ten een en selvige prijse, oft seer weijnich difterent bevinde genevi gotieert, en hebbe dese opgegeven prijsen tegens die inde boecken van post tot post geconfrontt, end:e daermede d'accoorde bevonden, daer staen meer pertijen in hare Extracten, als wel inde Negotie boecken op haer namen bekent gespecificeert, welcke perthijen door haer— gelevert Contant betaelt, en op de Casta (alwaer te vinden sijn) sijn gebracht, maer de perthijn die op haer reecqe inde Negotie boecker gebracht sijn, sijn de gene waer op zij bevorens de contante verstreckingh tot 350: â 400: roa/a pr pack na usantie hebben genoten om soo veel packen sijde, op sulcken tijt, ten voldoen der verstreckingh te leveren, naer welckere leverantie, t'Elckens sijn affbetaelt, en met haer geliquideert en affgerekent is de rouwe ongehaspelde zijde aengaende, deselvige wert in verscheijde arangs ofte dorpen bij en ontrent Castimabasaer gelegen, door diversche peijcaers off voorcoopere ingekocht, aen wien (vermits hare En suftisantie) tot den Incoop door d' E: Compe de penningen werden— verstreckt, en haren Incoop gedaen sijnde, soo werden alle de pertijen gelijck met de tannabanna— gedaen wert, en vooren is aengehaelt, naergesien, en alle sonder den anderen gesmeten, tot 2: â 3:— malen om en weder vermenckt van welcke massa als dan verscheijde strenckens tot 3: leer ten— monster van alle hoecken wert uijtgenomen en aende monster haepelaers (om die te doen — verhasspelen) behandicht, om te sien hoe veel dat dat monster suijver uijtlevert, en wat onderwicht daer op valt, soo veel als dan geseijde 3: leeren ijder van 36: peijsen uijtleveren, is den meester haspelaer (volgens contract den geheelen toock suijver gehabpelt te leveren gehouden, 'tsij Cabesta, barigo, pee, coutsiael oft tater, gaende hier nevens een largo memorij vande rouwe zijde, die tzedert al 1652: tot ao 1664: gehaspelt is, daer bij aan gesien — werden ten wat prijse die rouwe zijde is ingekocht, en wat die gehaspelt sijnde ijder pertij weder — 60l.
weder uijtgelevert heeft, met klaer vertoon tot wat prijse, dat ijder soort soo cabessa, barigo etca geprijseert, en soo in factuira versonden wert, en hoe veel onderwicht de hooffden ('t geen de — wormhuijsjens en andere vuijlicheijt is) op ijder persij veroorsaeckt 't geen de sijne zijde doet beswaren hoedanichen op wat manieren het wijders met de brouwe zijde ontrent den haspel als verder — toegaet, daer van hebben d' opperhooffden in Cassimabasaer in dato primo october 1662: een largo — vertoogh aen de hr directeur vanden brouck (vermits de hooge en scherpe Clachten vande heeren maijoree vande dierse ende grovicheijt der zijde haer sensibel viel) overgegeven, waer bij seer — paectelijck en ront aengewesen en verthoont wert, hoe curieux nauw en persinent met den Incoop soo van rouwe als gerede zijde tannabanna, wert gehandelt dat daer mijne geringen oordeel niets meer bijgevoecht ofte verbetert en can werden, hebbende 'tselvige gedurende mijn — aenwesen in Cassimabasaer gevolcklijck punctuelijck in practique gebracht en sien observeren- en oock in't naersien bevonden dat het met de haepe boecxkens die daer van Iaer tot Iaer pertinent werden gehouden, is accorderende, sulcx daer dubbel verhael van te doen, onnodich achte, maer— mij reverentelijck aen boven gemelte remonstrantie gedrage, alsoo d' selvige u Edle door d' E: — hr van den Brouck overgelevert en in sijn veroogh aengehaelt is den bovengeseijde voorcopere, off peijcaere rouwe zijde ontfangen zijnde, werden hare bijsacken, off memorien, des Incoope van ijder ondertekent affgevordert, die getranslateert in een bijsonder— boeck achtervolgens werden geregistereert, dienende tot bijsonder intomingh als ondeckingh — der Frauden, die bij haer inden incoop gepleecht soude connen werden, waer van na de overleveringh haerder bijsacken eenige achterhaelt, met Eijgen schriften overwonnen na meriten werden getraft de klachten die onse meergemelte Edle heeren maijores wegens de te cort komende overwichten der zijde bij hare missive van dato 29en april ao passado gelieven te doen, hebben mij — 't ondersoecken der oorsaken doen navorschen, bevindende dat wijlen den Coopman en hooft in — Cassumabasaer Joan sonneschijn ao 1645: uijt eijgen motijst om de continuele doleanties der — onderwichten s' ontgaen ijder man zijde van 64 lb: op 61½ lb: heeft gereduceert, en in reecqe gebracht, soo dat ijder pack 144: lb: inhebbende niet meer als tot 138 3/8 lb: in factura wiert gestelt, gevende pr forma 5 3/8 lb. voort indroogers ten besten, dus danich heeft d'Inbaleringh— der zijde tot dato 15en November 1658: voortgeschockt, wanneer door d' hr van den Brouck — geconsidereert sijnde, dese reductie te lebeswaren, der zijde tendeerde, bij missive aen alle — Comptoiren heeft g'ordonneert, als volcht Ende alsoo ons ten vollen is bekent, hoe 'tsedert eenige Iaren herwaerts, en vande tijden, dat N10 veproe wijlen den Coopman Joan sonneschijn in Castimabkeaer als opperhooft gelegen, uijt Eijgen molijst vanden selven, om de continuele Clachten vande onderwichten te ontgaen, ijder man zijde van 64: lb: oopea op 61½ dos gereduceert en ijder pack van 144: lb: op 138 /8 ponden heeft gestelt, 't welck 5 3/8 lb: Comt te diftereren, en oorsaeck sij dat niet alleen telckens in Japan als int vaderlant soo merckelijcke overwichten werden gevonden, maer dat de zijde daer door dierder in factura staet, als deselve — Eijgentlijck Cost en om alles sijn rechten Eijsch en waerde te mogen geven, soo sullen ul: voortaen En tot nader ordre) ijder pack (tot 63: lb: de m:) op 141¼ lb.