niet seeckerlyck de plaats nog de vordere gelegentheyjt van dien, om 't welck te ontdecken, de chaloup den dolp hijn met muyden wiert mede gesonden, om terwyle 't Jacht in ladinge lagh, daer allerwegen te gaan uytsien, off zy 't wrack met quame te vinden, zedert is wel Schipper Zacharias geretourneert maer sonder eenig naeder berigt, muyden comt oock, hebbende den dolphijn zedert 18 September, dat hy van hem in de bahia van biema affscheyt nam, niet weder vernomen, en vande geyt niet anders, als dat hem seecker portugees van larentoucque met syn scheepien daar leggende, had weten te seggen, dat de badjos gepresenteert hadden, indien hy eenige daagen wonde blijven, leggen, alsdan hem 2 a 3 anckers van 't wrack haalen, en aen hem te coop brengen zoude, sonder nochtans dat hy hem van die luyden aenwysinge had willen doen; 't welck heel niet waerschynelijck is, ondertusschen hebben ons de twee voorgenoemde overloopers daer van ampel berigt gegeven, gelyck te sien is in haar declaratie daervan het affschrift den schipper Zacharias is ter hand gestelt, en blyckt in deselve dat zy op haare fuge in octob 1668 een jachtjen met beslagen zeilen hadden gesien leggen, naar haare gissinge op off ontrent bezuyden de pater nosters, rondom in stilwater, recht over eynde, even in sulck postuer, off het daar geanckert lagh 't zelve voorby loopende op de distantie van een musquetschoot, sonder daerop een enckel mensche te vernemen, maer niet sonder becommeringe, dat het wel moght uytgesonden zijn, om haer te vervolgen, doch naederhand vander linde op kiema zinde, vernam hy dat het scheepie daer tusschen twee clippen in zat, en dat seecker portugees, comende in commissie vande Coninck van Maccassar, met een vaertuygh tenderende naar biema ende larentonque, om rijs en cruyt te procureren daar eerst aengeweest & daeruyt genomen hadde veele geweeren, en andere bagagie, soo veel hy bequamelyck conde bergen, dat hy alles op biema vercogt, de musquets tegen 3, 4, en meer maasen 't stuck, daar naa hadde den badjos verscheyde togten derwaerts gedaen, telckens volladen te rug comende met 'tvolgende, te weeten, Arack, brandewijn, ijser, loot, coper, Musquets, Snaphanen, olyven Oly, en onder anderen 10 vaetjens droogcruyt, zeyldoeck in rollen, en anders meer, dat zy alles op biema vercochten, behalven 't cruyt, 'tgund naar Sambaauwa voerden, confirmerende met de portugeesen, dat het heel en goet onbeschadigt sat, maer sonder volck, tot haar derde togt toe, makende een Monta pen, ende
een distantie van ruym twee maanden, Jnde 2e voyagie gooydense speck en vlees overboort, en inde derde, haddense volgens haar voorgeven, canon en anckers gelicht, en 'tselve op een Eylandeken ontrent 12 mijlen van Sambauwa begraven de Spanjaert segt oock soo van 2 metale stuckjens, maer datse de ysere benevens de anckers nevens 't Jaght hadden laten sincken, op de 4 toght vonden zy het scheepien geborsten, en volwater, en hebben het doe tot gelycx de water affgebrant om het yserwerck daar door te proffiteren, de gesanten ontkenden niet, wanneer dit alles haer wierd voorgehouden, datter 8 off 10 maenden geleden, diergelycke goederen door de Zaletters uijt een nederlandts verorgeluckt scheepien, op biema aengebragt en vercocht waaren, belooffden oversulcx de geweeren die daer van costen gevonden werden, volgens het 12 artl: voor Incoops bedragen, soo men het begeerde, te sullen restitueren Maar zy verclaarden, ende de overloopers mede, datse nooyt van eenig volck hadden hooren spreecken, dat ons meest verwondert zij sullen ongetwijffelt een vlot toegetakelt, en haar daer op te water begeven hebben, mitsgaders naar apparentie daer mede gesneuvelt zijn, want soo de badjos hunne handen met moorden besoetelt hadden, onder schyn van de onse te willen aen land brengen, daar sondemen wel ijets van hooren, Niettemin is het Schipper Zacharias aenbevolen, by zyne jongste Memorie om daar naar te vernemen, 't gund de gesanten oock aengenomen hebben, met alle Exactie te doen, en dat selve in onsen naame zeer hartelyck haare Coningen te sullen recommanderen, daar naar op den 15 Octob. is noch 't hoecker den harincq gesonden, en daermede de beijde rapporteurs, om volgens den inhoude vande memorie voor de Opperhooffden de gantsche pater Nosters, zoo wind en weder het lyden wonde, te visiteren, en te zien watse op de aenwijsinge der overloopers daarop, off daar ontrent bezuyden die klijppen costen vinden Jtem oock naar Sambaauwa daar naer te gaen vernemen al te vooren op biema aen loopende, om te sien wat berigt zij daarvan Nieuwendam te crijgen, en sulcx voort alle mogelijcke deligentie te Employeren, doende rapport aan Nieuwendam op biema, gelijck als bij voors: Memorie consteert, daer in oock gerecommandeert is, dat zoo zij oordeelden van biema een ladinge rijs te connen hier brengen, en noch int eijnde van Decemb. off 't begin van Januario op Thimor te zijn dat dan
dat dan soodanigh te achtervolgen, en soo neen, dat zij dan met 't hoecker maar hoeffden naar Tymor te spoeyen, alsoo den Commandant aen hun Ed:e tegens opgemelde tyt, om dergelyck een scheepjen versogt hadden, t gunt wij verstaen hebben, hier in dees tyt, wel te connen gederft werden, waarnu den dolphyn magh wesen vervaren, connen wy niet weeten, dogh ick maeck staat dat den Stierman, naar bat:a sal affgesackt syn, en soo een stilsoygent affscheyt van maccassar hebben genomen, hoewel jck hem seer serieus vermaande op zijn vertreck, dat hij zig dat niet onderwinden &nde ons alsoo vande chaloup niet ontblooten moste, die nu eerst op nieuw droog geseten, en laten vertimmeren hadde, of deselve soude verongeluckt moeten sijn, dat ick niet hope, derhalven mogen UE: de reeckeninge vanden selven Stierman, en zijn volck wel laaten sluyten, en seggen daer op dat zij met den dolphijn al moet willens naar bat:a vertrocken, off wel verdreven zijn, en dat de reeckeningen inde bataviase logie boecken wederstaan geboeckt te worden, Met dese ontstentenis sal de Noorman al halff geprojecteert om mede naar Timor te senden tot gebruick van 't comptoir aldaar, gelijck daervan onder 18 Septemb. aen hun Ede: is aengeroert, op Maccassar voor het aencomen vande nieuwe besendinge niet mogen geuust werden, & misschien oock niet daar naa Het is oock van onse ordre geweest voor de schipper van Nieuwendam ende godia Ebrehim aldaer te vernemen wat maleytse, Maccassarse, portugese, bandase off andere vluchtelingen haar ginder op biema, van hier mochten hebben begeven, volgens haare rapporten en waaren daar geene van belang, en dieder nogh waaren, met geen intentie om te blyven, maer om weder wegh te gaan, gelyckse oock wegh gingen voor Nieuwendams vertreck deijen mangaga, alsoo wispelturig en ongestadigh als hy groot is, Cousijn garmam van Craijn Lincques bevat zig daer noch, van sinne wesende met syn vaartuygh nevens de biemnase gesanten naar harwaerts te komen, maer hij is tot noch toe niet vernomen, en gewis op biema gebleven, hebbende met Nieuwendam een paart tot vereeringe aen my gesonden, het is denselven, waarvan in de materie van bouton staat vermelt veel vertrouwen meenick niet datmen hem mag defereren, zijnde onder de regeeringe van Maccassar dickmaels van heer vandert, en eyndelinge tot en onder onse bescherminge gecomen, sonder nochtans publycq by mij aengenomen te zijn, In't begin van 't oorlogh ging hy naar Telle byden Coninck, en cort daer naer vluchte den selve weder te praau van daar, mede nemende de Suster