de Contract, en daerontrent considereeren de twee voorgez: pointen van haer Ede achtbne off het nuttige namentlijck het d' E Compe soude wesen voorz: contract afftebreecken oft wel te continueren; de redenen die tot en voordeeliger van tselve schijnen te raeden en persuaderen zijn van gewichte en heen kleijn belangh te weten de het vernietigen ende negotie, welckens oordaecken int eerste deel zijn aengewesen waar door d'E compe onvermogens verclappingh mercoop der goederen, jaerlijcx soo veel contant capitael te fourneren als de betalinge van een volle — wert uijt den ve vereyscht en alhoewel het tot nogh toe hebben konnen rontschieten, soo is nochtans te beduckten dat het dit, en gekomende pergeengen dat wet sal mitchatlen wierden soo veel te ontfangen, als den pensiaen ons wel soude willen leveren, oft wel dat het ontfangene niet konden betaelen, souden de quellingen, moeijelijckheden en gewelden ongetwijffelt wel soo hooghloopen dat het contract door den persiaen selffs mogelyck soude affgebroken werden en alhoewel sulcx niet seer en is te vreesen, om dat dese natie, wetende hoe grooten proftijt den koning bij een volle leverantie van 300: carges, komt te ganderen, niet light sal resolveeren om deselve te moeten missen, soo konnen wij echter ons daar van niet versekeren; maer genomen dat sulcx niet geschiede, en den persiaen ons bestont het te cort komende aen de zijde betaelinge in toecomende oft den naesten handel tijt daar aen te voldoen, liever als met ons te breeken, soo souden wij in weijnigh jaeren, soo verre konnen in schulden geraeken, dat de cargasoenen voor dat Jaar aangebraght, niet off qualijck souden konnen strecken tot affdoeningh vande achterstallige schult des verleden Jaers, en bij welck geval het contract van selffs soude te niete loopen; want om gelt tot betaelinge vande zijde schult op suratta te trecken waar toe haar Edle achtbre bij voorgem: haar Eds missive vanden 21 7be 1679: ons qualificeren, soude voor een jaer wel verdragelijck, maer bij continuatie al te swaeren laet voor d'E Compe wesen alsoo die penningen op andere beheestige indische comptoiren met meerder voordeel konden geemploijeert werden, als die te besteden in zoo duure zijde, waar vanden intrest, en somwijlen verliesde sobere winsten van dese directie op eeten en consumeeren, behalven dat de Equipagie op dit verre affgelegen gewest seer kostelyck komt te vallen waar uijt dan komt te volgen dat het affbreecken van 't contract voor d' E compe wel in schijn voorderliger is, als de continuatie vandien maer dan soude den handel oock mede moeten affgebroken, en die winsten gemist werden, die d' E Compe nogh Jaerlijcx geniet, en alhoewel die doorgaens soo considerabel niet zijn als wel op andere comptoiren, soo wort echter den inlandsen handel en consumptie daer door vergroot, maer omden handel bij vernietigingh des contracts, met het betalen der gewoonelijcke thollen aen tehouden, soude — onses gevoelens wel te vercrijgen wesen, maer dan souden de moeijelijckheden ondragelijck en somtyts groote schaden niet te vermijden wesen, want voor eerst souden wij ons moeten hetroosten dat niet meer als — andere besondere coopluijden aengemerckt, en geacht souden worden, en volgens dien oock gehouden weesen om alle onse goederen in d'alpaandigo off aet tholhuijs te brengen, en aldaer soo langh te laten blijven, tot dat het den sabandaer gelegen quam de selve te verthollen, het welck somwijlen langhsaem genoegh soude geschieden, bij aldie sulcx met geen schenckagie voorgekomen wiert, waar uijt somwijlen groote verkinderinge inden vercoop van comps coopmanschappen soude ontstaen, want als die int tholhuijs langh wierden opgehouden, soude het wel konnen gebeuren dat de coopln haer affgebrachte capitael ondertusschen bij d' Engelse off andere coopluijde gingen besteden om met den eersten uijt dit ongesonde climaet en onlijdelijcke kette te geraecken, als wan voor d'E compe met alle de goederen aende kant soude blijven sitten oft wel genootsaeckt werden deselve te vercoopen om in Spakan op dagh te betaelen, het welcke bij dese dubieuse tijden daermen weijnige coopluijd kan betrouwen met soo groote sommen niet soude konnen oft mogen geproctiseert werden, sonder groot en evident perijckel van swaere bancquerotten; behalven datmen de goederen in d'alphandigo geborgen werdende excessive onderwichten, en dubbelde hamaers loonen subject soude weesen, en wie weet off de goederen geen ontrouwe, en dieffse handen souden gevoelen, gelyck wij vastelijck vertrouwen van jaer Een aensien de mooren int bedriegen, en berooven der Christenen geen kleene glorie stellen, alsoo hun tselve bij haere godtsdienst immers toegelaten, soo niet geboden wert; boven dit alles souden wij nogh meer andere vexatien onderbedigh wesen, en voornamentlijck wanneer eenige vaertuijgen tot aet lossen, laden, en ballasten der scheepen benoodig vereckteninge soude veroorsaecken, houdende alsdan mede gehouden wesen inde beteringe vadee scheepen groote den uijtvoer van 't silvere gelt, gestelt twelck in een jaar almerckelijcke somma soude bedragen, want alser geen zijde wiert ontfangen souden wij naer den cleijnen off grooten afftreck der coopmans Jaerlijcx niet minder als 10: 12: â 14 Ø thom: naer d'jndische quartieren konnen versenden; daer en boven soo soudemei sigh nogh moeten getroosten vele andere moeijelyckheden, die nogh dagelijcx ten lasten vanden Coopman bedacht werden, en die wij almede niet wel souden konnen ontgaen, off mosten geduurigh met d' hant inde beurs tasten, alhoewel niet sien konnen dat oock daarmede van alle overlasten bevrijt souden blijven, want in dienne staende het contract, soo in verleden als tegenwoordigen tijt soo weijnigh gehoor ontrent het kost met klagen hees gevonden, soo is wel te bedencken dat de gouverneurs en regenten, bij vernietinge van 'tselve contract aen gemoedight souden werden om ons sonder ophouden met alle bedenckelijcke middelen het gelt uijt de beurs tejaeg wel wetende dat het kost sigh met onse klachten alsoo weijnigh soude bekrennen, als met die van andere gemeij coopluijden, met dewelcke wij alsdan in eenen graet, en gelick souden gerekent werden; want dewijle sij hebbe gesien dat wij over twee jaeren met al ons woelen requesteren, en nogh 100 ducaten schenckagie tegen den gamronsen hertogh niet hebben konnen uijtrichten, de selffs met het uijtterste middel, te weten het weijgeren— vanden zide ontfangh niet anders hebben vercregen als een nietigh mandament, geensints dienstigh tot dien eijnde, tot welcken het geprocureert was; mitsgs: datmen ons verleden Jaer soo int reguardt vande pachter vande 1 pr Cto, als wegens de vuijle gecappetoeneerde zijde, en nogh tegenswoordigh int stuck vande 2: verlooren balen zijde, niet alleen niet gemainteneert, maer onwaardigblick over 't eene bejegent, en met verscheijden strecken over 't andere bespot heeft, sonder de minste voldoeninge op onse reckematige vertoogh, redenen en protestatien te erlangen, soo is het geensints te twijffelen oft sij souden het d' Ecompe in corten soo moede maecken, dat genootsaeckt soude wesen met pack, en sack van hier op te kramen, om alle aet welcke, onses geringen oordeels, het voor d' E Compe gantsch niet raetsaem is, bij opseggingh van 't contract den handel in dit rijck onder betaelingh van thollen aen te houden; nochtans meijnen wij dat het niet ongemaar grootelijcx ten dienste van d' E Compie soude wesen, dat het werck daer kenen konde gedirigeert dat d' E compe met een Jaerlijcxe recognitie aenden konincq te geven 'tzij dater vele oft weijnigh aengebraght wierden, sal blijven behouden denselven vrijdom den welcken tegenswoordigh uijt en ten oorsaecke van 't zijde contract zijn genietende sonder de minste thollen rhadarijen oft aen gerechtigheden hoedanigh die oock mochten genaemt worden, te betalen, nogh oock de 5 ten b dewelcke op het uijtvoeren van 't silvere gelt zin gestelt, veel min eenige andere lasten, die oft swangh gaen, oft naderhant opde onderdanen, uijtheemse, en reijsigens souden geleght mogten maar dat sullen vermogen onsen handel vrij liber, en onbecomment door het gantsche rijck naer believen te exerceren, vrij wijn te setten, peerden te coopen, en vervoeren, en generalyck a waar toe wij bij verscheijde mandamenten toegelaten zijn, dewelcke dan oock op nieuws, om al voortecomen, door den tegenwoordige maijesteijt vernieuwt geconfirmeert en met duijdelijcke over eenige questieuse, en duijsterde termen en clausulen g'amplieert wosten werden; hierme men alle moeijelijckheden konnen ontgaen oft ten minsten te boven komen) maer aet staet te du persiaen tot soodanigen contract niet sal willen verstaen, mitsgaders voorde thollen, en bovengem wel soo veel en meer tot een erkentenisse soude eijsschen als de thollen souden komen te monten alsoo ongetwijffelt sijn reecq: soude maecken, en sigh reguleren naer de proftiten die bij een volle van 300 carges zijde komt te gauderen, twerck soo uijtvallende den eijsch ruijm eens soo groot der thollen, en niet veel min als 4800: thoman soude beloopen alsoo sijn maijest op de zij ous ken oor der daer
aend' E Compe levert 't een Iaer door 't andergereeckent, naer dat voorz: kostelyck gespin goet coop is, op n thont: advanceert, om welcken onredelycken eysch toe te staen, niet eenscal mogen gedacht werer Carge ten minste concept in sigh selven vervallen, ten waere het tot een verdragelijcke somma konde gebracht werden, doekn, en dienvolgens tvor soorte wiert gelevert, sonder met eenige, hoe weijnigh het oock was, charwarij ot andere slecht esent van een hoedania die benaemt moght werden vermengkt te wesen, zijnde tegenswoordigh gehouden alles te ontfangen, tgen mnaer eenigh sints voor charwarij passeeren, oft gerekent kan werden, daar onder dan nogh somwijlen seer vuijl goet, en eenig wilde ardasse komt te loopen; want alhoewel men sigh hier tegens wil canter, soo wert ons altijt te gemoet gevoert dat daar onder veel sjaarbasta, en kedchoda pesent wert gelevert, dewelcke de slechte charwarij rijckelyck weder recompenceert, en dierhalven geen reden hebben, ons daer over te misnoegen, sustinerende dese natie dat met het leven van die soort, hoedanigh die oocq geconditioneert zij konnen volstaen om dat int contract maer van Charwarij int generael, sonder specificatie van goede, oft quade wert gesprooken; welcke disputen op geen andere wijse voorgekomen konnen werden, dan met het contract te maeken op eenige goede monster masser kedchoda pesent zijde welck door zin maijest selft versegelt, en in spakan benaert mosten werden, houdende de maijest mede tot het leveren van soodanigen slagh zijde, sigh met een bondigh geschrift moeten verbinden; waermede men dan deleverancier altijt soude konnen in thoom houden en dwingen, wanneer eenige andere Theckter soorte onder de partije — gemenght was, die weder te rugh te nemen, wij zijn van gevoelen dat d' E Comp:e bij 't maken van soodanigen contract groot voordeel soude konnen doen, en in't vaderlant geen verliesen, maer rijckelijck den intrest vant Capitael daer op behaelven, weshalven met alle krachten het selve diende bevordert te werden moetende sonder aftwycken op voorz: point soo als het leght blijven staen, zijnde te gelooven dat den persiaen tot desen onsen eijsch liever sal condescenderen als me ons gekeelijck aff tebreken, waer bij sijne thollen en incomsten grootelijcx vermindert souden werden, maer tegens het vooren gededuceerde valt weder te considereren, off den Persiaen, die loos en schrander genoegh is om sijn presti te soecken, end tselve oock wert te berekenen, als dan geen pretentie soude maecken om den prijs der zijde te verhoogen en die soo hoogh in stellen, dat er geen voordeel op te behalen soude wesen, maer als men hier wederom tegen in braght, en haar voorreeckenden dat sijn maiest op ijdercarge (bij aldien den ouden prijs van 48: thon: Pr carga vast bleeft staen nogh ten minsten 14 a 15: Thoman quam te proftijteren, twelck ongevaer eens soo veel soude wesen dan oft men voor het bedragen van 200: carges zijde thol betaelde, souden sij haer lichtelick, en naer alle apparentie wel te vreden houden, en beweegen laten, om een nieuw contract op den voorgestelden voet te sluijten, maer om het selve te procureren weten wij niet meer als twee middelen aen tewijsen, namentlyck een besendinge aen desen vorst off wel met eenige scheepen het gelaet te thoonen dat men hot werck in Ernstmeijnde) het eerste souden wij bij dese tegenwoordige regeeringe niet konnen goetvinden dat ondernomen wiert want de voorbeelden der france en Engelde gelick bij ouse missive staat aangehaalt ons dat gantschelijck aftraden, om niet deselve verachtinge sonder eenighsints ende saeck te vorderen, te moeten lijden weshalven alleenigh overigh is, om Comps ver: vallen reputatie te herstellen, ende ons voor opgestelde concept te doen gelucken, dat d' E Compe met een vroege directe besendinge van 3: a 4: scheepen herwaerts aen eenmael konde goetvinden de vaert der mooren op dit rijck te becommeren en deselve in arrest te houden soo lange tot dat satisfactie van toost hadden becomen onder dreijgement de selve naer bassora te sullen slepen, oft wel van de goederen, selffs de thollen te nemen waarmede wij castelijck vertrouwen dat ons eoghwit sullen konnen bereijcken, alsoo den Persiaen te veel aendie vaert gelegen zijnde, deselve niet kan missen want behalven dat hij alsdan gefrustreert soude worden van syne gerechtighieden, en inkomsten, die jaerlijcx over de 25: d thoman aen packt bedragen sonder haest gebreck wesen van vele goederen die alhier met moorse bodems van buijten moeten aengebracht werden, alsoo persien op sigh selven, sonder toevoer uijt andere landen niet kan bestaen; door welck middel wij ao 1674: hebben gesien dat den portugees dese natie heeft weten te dwingen, commissarissen met volle macht naer Congo te senden om met haer te handelen, en allerredelicke satisfactie te geven, gelyck oocq doenmaels seer spoedigh hebben vercregen; hier en tegen soude d'E compe sigh moeten getroosten haere schepen ontrent de 5 a 6 maenden in dese golff te houden tot dat de saeck finalyck was affgeraen, twelck wij vastelyck vertrouwen dat tot ons genoegen soude geschieden, t zij dan dat men onder een redelicke, en eenlicke enkentenisse jaerlijcx aende maijest. te doen van het zijde contract, en de betaelinge der thollen int gehuer ontslagen, oft wel dat de quantiteijt op 150: a 200 cargen ketchoda pesent zide tegens den ouden prijs van 48 tkon: pr carge gebracht wierde tot een van welcke beiden de saecken in Spakan sullen voorbereijt werden, want reets volgens haer Ede achtbre recommandatie derwaerts g'ordonneert is dit Jaar om minder zijde te versoecken, als den pensiaen wel sal willen leeeren, en daer op vast te blijven staen, jmmers soo lange als het sonder verwijderinge kan geschieden, waer toe wij sonder haer Ede achtbren speciale lagt niet sullen noch derven treden, evenweel met protestatie dat langer— onmachtigh zijn soo veel coopmanz: in dit rijck te vernegotieren, als tot de betaelinge van 300: Carges oft daer ontrent van nooden hebben, en soomen ons constringeert tot een vollen ontfangh waer aen oock niet Cwijstelen soo hebben wij reden om ons over dat, en meer andere quellingen, en gewelden gevaerigh te thoonen zijnde nu den tijtgekomen, den welcken d' Ehr directeur de base zalr gedachtenis voorgespelt heeft, in sijn E: missive vanden 24:e maij ao 1674: aen haer Edle achtbr d' hooghe regeeringh van India gesz: waerbij aenhaelt, dat Ingevalle den handel alhier eens soo slechten cours mocht komen te nemen dat het contract van selffs soude moeten te niete loopen, en gevolgelijck d' E Compe nevens andere coopluijden gehouden wesen thollen te betaelen dat alsdan geheel niet aen te twijsteren was oft de moeijelijckheden, en gewelden soude soo hoogh loopen dat d' E compe wel genootsaeckt soude werden haer daer van te resenteren niet om bij die occasie te begeeren g'eximeert te weesen vande gerechtigheijt die den koninck toekomt, maer wel om soo favorable — conditien te bedingen dat wij onder een sekere vast te stellen thols betaelinge ongemoeijt vanden sabandaer (en andere regenten :) de insdotie gerustigh mogen exerceren, off gelijck haer Ede achtbre wel seijden, na — redelijckheijt elck wat wils so hebben; en waermede dan ons vertoogh ten eijnde brengende soo versoecken eerbiedighlijck dat haer Edle achtbe dese onse naeckte verclaeringe wegens den tegenwoordigen stant der negotie in dit ryck, mitsgaders des zyde contracts hunstelijck, en ten goeden gelieven te duijden, met bede tot den almachtigen Godt dat het sijne H: maijest gelieve d'E Compe meer, en meer allesints te zegenen voor alle schade te behoeden, mitsgaders haar Edle achtben regeeringe voorspoedigh te maecken Aldus geresolveert, en gededuceert, Int Nederlants Comptoir Gamron was geteeckent Reinier daghe, maent, en Jaare als vooren. sembroot, Cornelis van outhoorn, Willem Bollaert, Jacobus Clayssens de Constantin verdonig secretaris is gecontracteert nu jaerlijcx niet meer dan 150: oft ten uijttersten 200: cargen goede kedchoda paarij gelyck ano 1653 dat den persiaen soo groote, en langhgetrocken winsten sal willen quiteren, soo nu het bovenstaet is niet welte geloee werden gelijck oock niet en twijffelen dat sij d'E Compe van 't zijde contract ontslaende, den vrijen nde niet geobtineert kan veranderinge inde soorte soude vercregen komnen werden, ondersoecken off en geen verminderinhandel niet sullen vergunnen maart 16802 Gecollationeert accordeert Gamron den 23e Burchgraeff E: Clercq
Stavijs, ter oroere van d' Ede Heer Ede Hoogh Gebiedende Heeren, In voldoeninge van welgemelte uEde aghtb: hoogh te agten bevelen van bij dese te Comprehenderen, wat naer de Jegenwoordige tijts gelegentheijt het nodighst gedaen, en hoedanigh het alhier met Comps handel thans gelegen is, soo sullen wij, om soo kort te gaen, als doenelijck sij, overstappen oier jnne 't Influeren, In wat voegen den handel In dit rijck aenvangh heeft genoomen, en hoedanigh de Contractatie metten Coninck Abbas de groote is aengegaen; d'onkosten successive gedaen met offencie schepen, om te erlangen een onbekom menden handel, wat proereminenten door de Coningen successive aen d' E Compe vergunt, als de voorgevallene wederwaerdigheden, en tegen stribbelingen; des gelijcks oock 't verrigten van d' E heer Joan Cunaus, onder den Caracter van Expres ambassadeur, omtrent het Htoff enden Coninck abbas de tweede, rakende tbij leggen vande geresene differentien, als de gemaeckte conditie tot d'aenneminge van 300: Carges zijde, ten gestelde prijse, mits daar tegen genietende Thols vrijheijt van 2E: O Thoman, Jn d'aenbrengende Coopmans, buyten de waerde van gesegkt gespin, die vanden Coninck komt gelevert te werden; soo mede d'onregtmatige proceduyren dierwegen voorgevallen; en wes meer van die natuijre zijn, maer vervolgens tot een aenvanck ter neder stellen; Dat naert overlijden van d'oude negotianten, die met d' E Comp. e In voorige tijden gewoon waren te handelen, ten reguarde van dese, daar nu maer met kramers te doen hebben, den handel niet in Comparatie komt, oorsrecke d'Extraordinarie vexatien, en fijrannige regeringe vanden praesent Regerenden Athuma doulech, die door sijne directie de negotie, waer van hij een bij sonder vijant is, — thans soo verreet ondergebracht heeft, de Turckse Coopluijden, die voor dese met een seer Consi derabel Capitail hier ter merckt quamen, en een bij sonder groten afftreck inde Coopmanz: bij braghten, nu geheel, en al aghter blijven, en dierhalven d' E Compe bij naer niet langer maghtigh, onii dit Rick soo veel goederen met de behoorlijcke advancen te konnen omsetten, als tot de betalinge der gecontracteerde zijde requirerende is; ter anderen soo staet den handel vande Custdoecken, en Bengaelse kleden, die eenige Jaaren herwaarts niet veel winst, oft jmmers van geen mente hebben gerenideert, binnen korten tenemael naer apparentie Int voet saut te raeken uijt reedenen thans alhier In d'omleggende dorpen grote quantiteijt lijwaeten geweven werden, die voor de gemeyne man proffitabelder sijn, als de grove salempaerisen, werdende 't voorplanten van 'tCattoen ^ soodanigh beijvert, ende weverijen voortgeset, dat het ongeloofflijck is, oock sijn sij reets daer inne soo verre g'advanceert dat thans soodanige zide stoffen van Allegias, neusdoecken &a weten te maken dat die de bengaelse sorteringen niet alleen Indeught, maer oocq In Coleur, en fijnte overtreffen om welcke redenen de sicklassen, en Rkomaels (ten ware extraords soorte met hoogh limoen Coleure, goudt gele, schone rode, ofte aschgraeuwe strepen, en kleine witte dos tusschen beijden Inlopende, dogh In alle een van de twee eerst gemen verwen wesen moeten) nu al mede weijnig getrocken, en Jn prijs merckelijk affgeslagen, daer en boven bij naer alle waren, except de suijcker, en pope op een bijsondere lage marckt sijn, en daeromme dan oock pr consequeus inde gene negotie, mits dier aller sobere vertier weijnigh beterschap te verwaghten is, schijnende Jegenwoordigh door dese vertoeijlijcke regeringe, alhier niet anders dan de blote naem daer van te resteren, overmits de coopln meest met volle packhuijsen beladen blijven, principalijck resulterende uijt de noijt gehoorde maxime alhier, omme de Coopln tot seecker tanw hare soetigheijt, en specerijen te doen affstaen, eenigen tijt geleden gepractiseert, en naer getuijgenisse vande vermogensse Comps handelaers, als nogh in traijn zijnde, tgene waerlijck de dreghte, en bequaemste middel is, om de nogh resterende wortel, ten verderve van't alle gemeen totaliter uijt teroeijen en soo wel In, als uijtlanders, met pack en sals te doen opkramen, want soo de mercanten, de wegh wort affgesneden om hare goederen te verdundelen, en aen de man te helpen die noghtans nagat, en dagh op de been sijn, om wet teventen, hoe sullen dan Comptes dienaren (:die op Maeckelaers moeten laten aencomen:) soo grote Capitalen, als Jaerlijcx werden d bracht, met de gerequireerde winsten konnen omsetten, waar tegens, bij aldien men i redelijcke en geen stijffkoppige, oft hooghdravende menschen te doen hadde, men wel bij hare onreghtmatige proceduijren soude konnen voor oogen stellen, maer dewijle bij err ondervonden is, datmen sigh met alle reonstantien, sonder eenighe dadelijckheijt van te thonen, hoelanger, hoe vielder ten hove maeckt, en een Ider bij de los hooftdigheijt Conincq sijn personagie speert, sonder dat de Justitie gehant haeft, ofte wel de gasoer jegens d' E Compe Int maincteneren van haer reght en affaires bewaert veel min opden illustren, en Importanten Staet, ende beneficeringh van dit Rick door hare Considerat negotie aaht geslagen, maer wel in tegendeel vele Intolerabile proceduijren, bethoont soo Isser Jn alle eerbiedigheijt gesproocken, niet anders ter redresse overigh, dan dat uEdle aghtbr, dewijle togh op geen bequamer maniere, Comps welstant, te verwachten Gouverneur, Generael Rijckloff van goens, en d' E:E: Heeren Raaden van India, Ingevolge den Innehouden vande missive de dato 21e september 1679 pr opgemelte Edle Ho: achtbe aen d' E Heer directeur Reinier Casembroot, met de Scheepen, Coeverden en China gesz:, en aen ons in Extract den 9 deser toegesonden van hoedanigh de nederlantsche oostindische Compe handel volgens de praesentie Consitutie In Persia, gestelt en daer mede gelegen is, aen oor esen den