In Batavia lb. den Jan
Mans ofte syne naeste vrienden eenige seijse ende dranck te nutten dit is de eenige oorsaecke waerom tet noch toe maer drye amb. vrouwen haar tot de gemeente gegeven hebben, doch hoopen nu dese Swaerich aldus gemodereert is, datter eerlangh meer toecomen sullen sij hadden gaerne vande mans appart gecommuniceert inde Consistorie, maar alsoo haer uytlast des kerckenraets dit ten eersten weijgerden ende door reden andersochten te Induceeren soo bedongen zij een toudongh malou voor haare aengesichten te hangen, gelijcxse by de portujeesh gewentwars, twelck wy haer toegestaen hebben, alsoo nyet en mercken dat hier eenijge susperstitie mede vermengt d is Behalven dese snegerze aent Casteel ende de Cleijne die daer aen dependeen soo sijnder noch sesse bonsn opt geberghte ende vierhaen strand inde baij van amboyna, wandt die van hattou hier nyet onder en reeckenen welcke om den oorlooge van hattou haere negerende voor een tyt verlaten gelyck mede die van soulij ende met andere haer mengen wan uytgesondert die noch in haere Negerij blyven op geene vandese plaetse heeft noch oyt een predicant oft propener gewoondt maer daer wort ordinaris inde dronge tijtalen drie maende de visite gedaen van een predicandt ende onderlingh ande kinderh inde schoolen te besoucken, wat sij in het leere geavinceer hebben, als mede omden christelycken doop ende het houwel. te bedienen aande Jonge kinders ende verhoofde persoonen, daar by soo werden haer des sondaechs eenige gesz. maleysche Sermoenen vande meester in yder dorp voorgelesen doch niet weynich vrucht gelyck een yder wel kan oordeelen Om alle dese plaetsen die aende bedieninge vant Casteel dependent zijn waer teneemen, naer behoorste versorgh, de viste telckens te doen, ende de voorvallende swaerricheden. afte handelen zyn nyet meer dan twee predicants die aent Casteel woonen d'eerw: — Marinus Oidionss die des sondachs den duijtschen dienstwaer neempt ende J: vertrechtig den malayschen, waer van yder genoech met het sijne te doen heeft: hier van syn noch uytgesondert de Vliasscherse Eylanden, alwaar de Eerw: Justichuring alleen Synen Residentie houdt welcke van meeninge is het toecomende Jaer naer bata: weder te keere f weshalven ons ernstich versoeckis dat haer Edelheden gelieven met de eerst Comende scheepen ons soo groots halpe van predicants ofte proponente ende sieckstroosters toe te senden als mogeljk is ende de noot hier vereyscht op dat yet by gebreck van toevesienders d'Vliassers ende andere plaetsen weerom verwilder, ende tot het moorsdom, daerse vanonts toe genehen zijn ende dagelijk vande moors om gesolliciteert werden, komen te vervallen wandt als haere Edelhegt wel siet, dit en zijn geen lasten om op de shouders van een off twee alleen te laeten berusten soo en syn oock de Inlandtsche meesters die hier sijn alleen nyet te betrouwen Edochans schryven is om pesoonen die goet ende stichtich lyck van leven syn, ende de maleysche staale ten deele comen ofte ten minsten de genegentheyt hebben om deselve te leeren Bidden ootmoedel. dat by gebreck van goede soodanige geene ons toegesonden, worden, die tot den dranck geneghn sijn daar soo groote ergenisse dagelycx hiermede gege wert want het laeste soo met ons erger soude wesen als het eerste
Met de schoole die boven op het geberchte ende om het Caste gelegen zijn gaet het noch redelyck, welckers perticulieren standt uyt de acten vande nevens gaende visite alderbestcandoer sin werden Inde welcke wy pertinente notitie van ider Jonge by geschrifte houden wat en hoe verre de selve geleerth heeft om inde naeste visite, zijn voordere avancement te onder soncken; de schoolen zyn tegenwoordich der thien int getal — waren van te voors15, maar die van haltou ende souly zyn om den oorlooghe van hietto met andere nu vermengt, hebbe op gl te male visite gedaen, behalven op waij, souslij alangh ende lilleboij daer wij tot nochtoe van verhindert syn geweest soo om de troubelen vande oorlooge, als om het regenmouson ende andere beletselen, hoopen nu met den Eersten gelegenthen het selve te hervatten, alsoo wi bevonden hebben de beschuldinge tegens den meester van naco (daer in de acte vande visite aff vermaent wert) waerachtich te zyn soo hebben wij een ande in syn plaets gestelt, ende syn nu alle schoolen van meesters wel versorgt, wat tot redres ende verbeeterasje de schoolen noodich is hebben wy loven aengeroert daer by teby noch dit voegen. als mede ten hoochsten noodich dat ons gelecentieert werdet met kennisse vande hoofden m. yder Negery eenige exclegensiastycque boeten te mogen op leggen die geene, die voorde Cluyt de schoolen verlost zynde haare gebesden teenemael vergeeten hebben soo se de naeste visite die nyet wederom verleers, ofte die vande mesters gedachvaert sijnde, om voor ons inde visite haere gebeden op te Comen seggen, niet en wille Compareeren twelck ons tot verscheide reyjsen wedervaren is, daar wy ander uyt en comen in remedieeren, ende wat helpen doch de onderwisinge inde schoole, soo het de kinderen naderhandtzelvergeetsn, ende nijet weerom van haer vereyscht en wort den Behalven dese Soo heeft J: Vertrechtins noch een par tecqueliere schoele van hamboyneesche Jongeluyden ende twee duytsche die de vlyasscherse taelle geleert hebbe welcke dagelijcx onder syn op sicht onderwesen ende geathegiseert werden inden eerste begintselen der theologie voor desen Vanden dHr: Commissaris Gisels hier toe aengenomen zijnde, om tavondt ofte morgen Soo Godt Almachtich zynen Segen daer toe geeft, als proponent sonder het op sicht vande spredicanten de Inwoonders in haar eygen moederlycke taale te onderwysen Standtderschoolen Inde vliasschersche Nopende den en landen reffereren wy ons aen het schryven vanden eerw: hijn Justus hurnius alsoo die Sin eerw: bestbekent iks Waermede wij een Eynde maken vandese diductie Den 4e.