Is een dorp genaemt Lilleboij gelegen aen strant, heeft eenige nagelen, can met een groot gewas 25 bhaer nagelen leveren, dan sullen metter tijt als de boomen beginnen groot te worden meerder connen leveren, dit volck waeren over 4 Jaeren geleden, meer als halft vr moors, ende cappitein hittoe seer toegedaen, sulcx dat sy altemets in Iaer en dach niet eens aent Casteel en quamen, dan naderhandt siende, dat sij op haeren schuldigen vlicht niet en vasten, soo hebbe het hooft desselffs een tijt lanck in hechte gehadt ende daer na met reeden onderwesen hoe groffelijk hij hem verloopen hadde Iegens sijnne souveraine heeren, ende (ten waere syne 't onwetentheijt te gemoet waeren gecomen, volgens recht op't hoochste meriteerde gestraft te worden, den seluen is door gemelte exportatie ofte vermaninge bewogen geweest cristen te worden met alle syn volck, ende hebben haer tsedert dien tijt wel gehouden in alle voorvallen Is het dorp van Hatu staende onder Rosseniue is ontrent 80 man sterck, heeft geene nagelen maer erneert sich met hare plantagie, ende connen sacken tot seijlen maecken, oock waeren gewent bij tijden vande portugiesen Gomute te versamelen daer sij haere touwen affmaeckten, dese waere door de gevluchte Rossenivers soo verre gecomen dat sij nevens Instigatie van die van Hitthoe ende Loehoe, daer een paep een mesquit ende een school hadden, sijnde meesten deel derselver alreede moors, hebbende het cristen geloove meest verlochent oft versaect, het welcke tot onser kennisse gecomen sijnde ginck bij nachte derwaerts op hove dat den paer ofte twee souden beloopen hebben, ende verbrande haer kerck ende schoole, inde gemelde Mosquit stomt eenen treffelijcken vergeven uijtgesneden stoel, die kijmola sabadijn stadthouder wegens den Coninck van Tarnaten goeder memorien haerluijder vereert hadde, daer doens ter tyt geen cleijne alteratie omme en was, laetende genochsaem verluijden dat sij te gesamender handt de wavenen Iegens ons souden aennemen, maer haer furie heeft voor als doen den tijt geconsumeert, ende en is niet anders op gevolcht dan dat de gevluchte Rossenivers die mede voordesen gerenegeert waren, weder om het cristen geloouw hebben aengenomen Is het dorp van Alangh die over 4 Jaeren meest moors sijn geweest nevens die van Larichq. wachasieuw, dese hebben wij door redelijcke beweeginghe soo verre gebracht dat sij nu altesamen (uijtgesondert 8 a 9 man, cristen sijn geworden. is gelegen aende westhoeck vande baij van Amboijna, dese bethoonen haer in alles seer gewillich ende ons gedaen sijn wel 300 weerbaere man sterck, hier vallen mede eenige nagelen doch niet soo veel als op Lilleboij, dan sullen metter tijt als de boomen beginnen groot te werden, meerder quantiteijt connen leveren alle dese voorgemelde plaetsen sijn cristen en die onder de gehoorsaemheijt vande Ed: Hoo:moo: heeren staten) sijnne princelijcke Exellentie ende de EE heeren Bewinthebberen staen Syn Laricke ende wackasieuw die ten tijde vande portugiesen onder haer stonden doch ouermits de moet willicheijt der portugiesen ende quade discivenie die sij ouer haer volck hadden, die op die plaetsen maer met 4 ofte 5 man en lagen zoo namen sij voor deselve te vermoorden, ende om den hals tebrengen, gelijk sy deven, spannende met die van hittoe aen ende consoorten, die ten dien tijde verscheyde ,soo eenige ste haer ebel liethe ver orte oonen ten affkeer ge niet eene hadde enderha losten hebben hack 150ater tive
tijden met de portugiesen in oorhooge waeren, ende alsoo naderhandt door Godts genadigen zegen door d'Heer Admirael Steven vander Hagen het casteel van Amboina verouert ende de portugiesen verdreven wierden soo sijn deselue als onse onderdanen gebleven, maer door de lanckmoedicheyt vande heer Gouverneur Jaspar Janssen sijn die door aenlockinge van Cappitain hittoe soo van ons vervremt dat sij in meer als 4 ofte s Jaer niet aent Casteel en quamen, genietende Cappiteijn hittoe Iaerlycx synnen tol ofte Erkentenisse vande nagelen soo daer vielen, sonder dat ons Iets te wille wisten dan ao 1617 ten tyde d' heer admirael Verhagen heer Gouverneur was, ende wij sijnen Luijtenant Gouverneur gebeurdent dat haer door die van hittoe eenigen overlast geschiede waer over sij soo verre quamen dat beducht waeren dat tot de wavenen soude Comen, ouersulcx sochten doen ter tijt aen ons heul ende troost, welcke occasie bij (ons wiert waer genom ende ginck derhalven persoonelijck derwaerts, doende haer den Eedt van getrouwicheijt vernieuwen, ende swooren voortaen niet meer met die van hitto te doen en wilden hebben niet Jegenstaende sij van een gelooft waeren, versochte oock dat men daer een logie soude maecken ende een Coopman leggge gelyck geschiede, dit verdroot Cappitein hittoe ten dien tijde seer, dese tweedorpen sijn ongeveerlijck 400 weerbaere man sterck, connen met een groot gewas 400 bhaer nagelen leveren, houden haer voor alsnoch redelycker wijse wel Sijn die van Noussetelle daer de drie gebroers bij leggen wesende drie Eyland kens, sijn 2 dorpen het eene genaemt Ouren, het ander Asseloulo, sijn ongeveel 150 weerbaere man sterck, hier vallen oock redelyck veel nagelen, Erneeren haer veel met vissen. sijn oock mooren, hier hebben wij mede een persoon ligge omme te sien ende te hooren wat daer passeert, op dese plaetsen sijn de portugiesen als sij Amboina onder ten eerst gelandet, was doen ter tijt wel eene vande hooftplaetsen, ende na haer seggen stonde hittoe ende ande plaetsen onder haer dan sijn met den oorloge Iegens de portugiesen seer vermindert van volck, de plaetsen die Iegenwoordich onder Hitt sol staen sijn Inde 30 Negrijs, waer van de vier hooft plaetsen syn Hittoelamme mammalla, Hillo dat wij nu Jegenwoordich hittoe noemen, daer Cappn Hittoe nu sijnne residentie heeft ende onse logie is, op Hittoelamme tegenwoordich genamt Homit, woont den Coninck van Hitthoe, die de principaelste ende eerste is van alle de voorsz. negris, ende Cappiteyn Hittoe en soude naer rechte maer de derde persoon wesen, dan overmits den Coninck slecht is, ende Cappitain Hittoe aaeen by ons in lichtinge is gehouden soo is des Conincx authoriteijt vervallen ende als niet geacht, alle dese plaetsen soo wel die van Hittoe als andere hebben ons den Eedt van getrouwicheijt gedaen ten tijde vande conqueste vant Casteel, als tesien is bij de Contracten daer van synde by haerluyden onderteeckent, dan houden haer in allen deelen niet anders als geassocieerde ofte bontgenooten, dat wij omme veel redenen oock soo dulden ende Coniveeren ten aensien vande jegenwoordige alteratie met de moetwillige Tarnatanen ende loehesen, die met die van hittoe ende Consoorten veel secreete onderhandelinghe hebben, alsoo sy van een gelooft sijn, ende ons Inwendich seer haten, ouermits de moorsse papo Haer
haer dagelijcxt als van weijnich anders kennisse hebbende off weten te spreecken) toe induceeren ende oprockenen tot haet ende affkeer, ende ten waeren sij ons soo na gelegen waeren, ofte onse macht ontsagen, gelove vol comentlijck dat d'eene soo goet soude wesen als d'ander, ouermits Cappiteyn hittoe ende consoorten opt hoochste verdriet dat wij haer niet alles moors en laten maecken dat sij willen, den Jongen Hittoe Hallenij, gelijck de jongelieden alteniets onbedachtelijck spreken, heeft Iegens my geseyt dat bij soo berre wij niet hier en waeren dat buijten twijffel haer alles onderdanich soude wesen gelijck inder daet wel te geloven is, ende ons de ervarentheijt geleert heeft / dat oock de principaele oorsaecke geweest is, die ons gemoveert heeft om haer voornemen te wederhouden, ten aensien wij als dan altijt bij maniere van spreecken naer haer vijven souden hebben moeten dansen dat tot de uijterste ruijne van des E Compes stant indese quartieren souden getendeert hebben, alsoo bij lange ervarentheyt, der mooren aengebooren haet ende onredelyckhen hebben leeren kennen die soodanich is dat die nimmermeer met giften, gaven Ja hoedanich die oock mochten wesen in gestadige redelijckheyt en souden te houden wesen, want bij soo verre Ick haer haddelaten gewerden souden alle onse onder danen onder schijn van vrintschap moors gemaeckt hebben, als wanneer wy altijts genoch belegert souden geweest ende in allen deele subiect gebleven hebben, haeren ongebonden ende onbillicken wille als haeren haen Coninck Waere geweest ende niets en souden geschaemt hebben, Onses gevoelens en soect Cappn hitto ende consoorten niet dat wij geheel meester wierden, noch veel min dat de carnatanen de overhandt cregen, overmits hem bewust is, dat in soodanige val sijn rijck haest soude affnemen ende in decadence comen, aende andersijde vreest hij bij soo verre wij de overhandt hadde dat hij in soo grooten aensien, noch veel min proffijten / gelijck hu nu heeft) niet en soude genieten, gemelte hitthoe vermachseer veel overmits hij over all niet meest alle de mooren verbonden ende alliantien gemaeckt heeft dat hij ten meesten deele door onse macht ende aensienelyck heyt heeft te wegen gebracht, alhoe wel ons voor sulcx niet naer behooren danckbaer en is, doch danckbaerheijt buijten vreese vande mooren te eyschen is onmogelyck, wy geloven vastelijck dat tegenwoordich veele mooren uijt vreese moors sijn, ende dat ten aensien vande tarnatanen, ende paepen die hier bij haer eenen grooten naemhebben die anders de huijck wel naer de wint soude hangen, sij hebben by dese slechtelieden veel voordeels overmits sij meest altsamen een spraecke spreecken, want wat Iets wat is bij haer dio spreecke Tarnataens, De mooren die onder Cappl Hittoe staen sijn wel 3000 weerbaere man, streckt sich van Ouren ende asseloulo aff tot Waij toe dat wel een dach roeijens is, —p hittoe vallen bij groote gewassen 4: 5 a 600 bhar nagelen, souden by tyden als daer geen vreemdelingen met Jancken quamen goede quantiteyt Cleeden ende rijs Consurmeere Is den hoeck van Waij dan daer en woont nu niemandt overmits als vooren verhaelt die begonden moors te worden, ende oversulcx haer aent Casteel hebben doen comen metter woon Is Thiel dat onder hittoe staet bestaet in drie dorpen sijn ongeveerlijk 120 weer baereman dese sin oock moort, hier en vallen / geen nagelen, Jdan heeft beel Sagu erre ten genon ditto