Van Bantam den 10' aug Ao 1690: het nut en nodig geoordeelt dat den sultan openen navolger in het Rijk sijne gedagten soude laten gaan, om (ot het godes welbehaien mogte sijn, sijn maij:t onverwagt en haastig uijt dese werelt te Rrucken) alle tebisten en ongevallen voor te komen, die de pretendenten onder malkander, anders mogten verwecken; den sultan luijsterde met aandagt, en scheen over dat discoers wat verset, en sig wat bedagt hebbende, seijde, dat gelijk hij sijn persoon en welboven in uw ho: Ed:l handen hadde gestelt, hij ook uw ho: Ed. l de sorge over sijn Rijk en onderdanen wilde overlaten, bij soo verre den almogenden besloten hadde sijne dagen te eijndigen, en sig tenemaal meende te gedragen aan de verkiesinge die uw ho: Ed. s souden doen van enen op volger in't Rijk-, dog wij den vorst voorhoudende, dat uw ho: Ed. e nimmer daartoe souden konnen treden als die enelijk een ware vrundschap met den sultan, en het Rijk behertigden, sonder de minste gedagten te voeden over enig Regt of eijgendom in het selve; versogten wij andermaal dat sijne maij:t sig hier over geliefde te bedenken als wettigen Coning, en valle magt hebbende gebieder in sijn Rijk, het welke aan hem van sijnen overleden vader was in eijgendom overgelaten, soo dat niemandt als hij thegt en vermogen. hadde om daar van te disponeren, naenig bedenken seijde sijn maij:t enen navolger te sullen naemen, of bij geschrifte aanstellen, wanneer sig slimmer quame te gevoelen, dog wij den Coning voorhoudende wat sware ongevallen souden moeten volgen, indien sijne maij:t buijten verwagtinge overrompelt mogte werden; voegden wij daar bij indien den sultan enig bedenken mogte hebben van ijmandt te veel te verstouten door d' apparentie tot de kroon, of afkorig te maken die voorbij gegaan wierden, sijne maijt:t het bij geschrifte konde instellen; en met sijne segel besegelen, om dat geschrift des naots te laten dienen, het welke bij verweckinge van enen nasaat, of door andere Redenen, en lang leven des sultans, altijt konden door hem gescheurt, verbrant, en vernietigt werden, welk geschrift aan ijmandt sijner vertrouwde, aan ons, of ook wel aan uw ho: Edls in bewaringe konde gegeven werden; met versekeringe dat sijne maij:t het ten allen tijde weder overhandigt soude werden; waar op den vorst voor eerst verklaarde dat sij sig in zoo een sake op niemandt der sijne konde vertrouwen, als op de Pang:s diepannigvat en Taijndin; en enigen tijdt daarna seijde sijne maij:t dat hij sig soude bedenken; om ons sijne meninge nader te verklaren. dirigeerden ons discoers vervolgens op den Rijxbestierder, en hoedanig die sig na 't sumeur van sijnen vorst aanstelde; dog konden anders niet bespeuren uijt sijne woorden en gebeerden, als dat den vorst een volkomen genoegen schepte uijt sijne maniere van de saken des Rijx te dirigeren, tot nu toe; waar na wij sijne maij:t als een hoognodige sake in bedenken gaven, of sij (bij voorval) van sijn Rijk: en successeur disponerende, mede net ijmandt tot het Rijx bestier soude aanstellen, het welke den koning als een goede saak aansiende, seijde gelijkeelijk enen navolger, en Rijxbestuerder te sullen noemen. van den Rijxbestierder daalden onse Redenen op andre Rijxgroten des Rijx, met aandieninge dat der varentheijt menigmaal geleert hadde, dat jonge voorsten sig dikmaal veel onseijl en moeijelijkheden verwekt hadden, met oude getrouwe dienaars van hare voorlaten te verstoten en andre nieuwelingen door een blinge genegentheijt alte
Van Bantam den 10e augs Ao 1690: al te hoog te versesten, die door die grootsheijt en liefde harer heren tot grote buijtensporigheden waren vervallen, waardoor sij niet alleen de mindere quamen te mishandelen, ende grotere tragten uijt den weg te krijgen, om alsoo selfs al het bewindt en ontsag aan haar selfs te halen, Ia die selfs soo verre quamen te vervallen, dat sij niemandt boven haar siende als haren vorst, nog qualijk sig konden begeven om daaronder te kuijgen, dat dierhalven een vorst grote voorsigtigheijt moeste gebruijken in de verkiesinge die sij wilde grootmaken, sonder egter ijmandt oijt soo groot te maken, dat hij dien daar na moeste vresen- den sultan sulx voorgoetkeurende, huelden wij hem voor de verheffing van den pang: natta diradja, die sij boven vele andre pang: getrocken hadde, die sijnen overleden vader wel, ende getrouw gedient hadden, en apparent over het aansien van desen nieuwen pang: seer misnaegt waren, hoe wel zij dat uijterlijk niet dorsten laten blijken; den sultan gaften antwoorde dat hij hem niet verbeft en groot gemaakt hadde buijten kennisse en goetvinden van den pang: diepaningrat, voegende daarbij dat na tradiradja. soo sij sijne magt niet misbruijkte, soo hoog van aansien niet was, wanneer wij hierop seijden, dat wij over den pang: nattadiradja niet klaagden, of den sultan wilden te kennen geven, dat sij quade wegen insloeg, maar dat wij hem enelijk wilden vermanen, als een wijsen vorst wel toe te sien, wie hem wel of wie hem qualijk diende, om die na Regtmatigheijt te belonen, of te straffen; dat mede ons bedenken, was of den pang: natta diradja in Engelant geweest sijnde, niet al te goeden vrundt van d' Engelse magte sijn, en die dan gevolglijk geen waren vrundt der E: Comp:e konde wesen, waaruijt men soude konnen presumeren dat die geen ware liefde tot dE: Comp:e hadde, ook geen opregten en getrouwen dienaar des sultans konde sijn, weseende d E: Comp:e, en den sultan tegenwoordig sodanig aan malkander verknogt, dat die twee lichamen als door een zuele bewegen wierden, den sulvan dese woorden in opmerkinge schijnende te nemen seijde, dat hij nauwer, op het gedoente van natta diradja soude doen letten, en agt nemen, dien hij tot staat wel hadde verheft, maar in een dag konde doen dalen, gelijk hij Raxa nagara vernedert hadde, ten tijde sij zig niet ontsag hem te mishagen, en vertoornen, dit sijnde het voorname van het verhandelde in dese bij een komste heeft moeten g'extendeert werden, om uw ho: Ed: klaarlijk ons gedragen te verthoonen; sijnde mu nog maar overig dat wij den Rijxbestierder hebben mede gedeelt, ekat ons bij den sultan wegens enen navolger (sulx den tijdt en gelegentheijt vereijschende) was voorgekomen met vermaninge de saken bij den sultan daar na te Rigten, gelijk sij aannam te doen, als hetaansiende voor een sake van hoge noodsakelijkheijt. namaals vernomen hebbende dat den Rijxbestierder den sultan de visite hadde gegeven, hebben wij getragt uijt hem te verstaan, wat den sultan des wegen soude mogen besloten hebben, of nog willen besluijten; konden van sijn E: niet anders ontwaren of hij hadde den sultan het voormelte mede voorgedragen, maar geen positive andtwoordt bekomen, wat hier van is, en de verdere menees der grote, onder en tegen malkander, hopen wij metter tijdt beter te ontwaren; konnende voor als nog niet anders bespeuren of het is hier stil; of soo d'er bewegingen sijn, die moeten welheijnelijk aangelegt werden sonder enig eklat van sig tegeven.
Ons iets aanmerkelijx voorkomende sullen niet nalatig zijn uw ho: Ed.: s tijdig daar van onderdanigst te adverteren, of soo het niet presseert, dat aan 't Rapport van den koopman Caaf de feveren, waarmede Ra onderstont, en was getekent Louis de keiser, en Willem Caaf, in margine bantamadij 10e.