Van Ternaten onder dato 3.
Aug:o A:o 1677. inder minne belifte en alsoo partijen tot een goede accoorde braght, mits dat gen: capaen sigh dan buijten eenige constraincte bij eede van getrouwigh:t acn het Rijck van t gulanda, ende E: Comp: e verpligten moest, want gedwongen swerekde, was grootelijx te dugten, dat hij het naderhant, weder saimmer als voor heln en gelijck men segt, de laaste dwaelingl. erger dan d' eerste makik soude, ende in beijde gevalle tsij off d:o eerwat capaen geligt, of dat desaek in wijse voornoemt bij gelegt wert comt het versoek van den Regelt monia, om assistelnt van eel sergeant en 7a: 8 hoedaten genoege te vervallen: Voorts moeten de tagulanders wel ernstigh vermackt werden, hun voortack te onthouden van op Roof uijtte vaeren, en coppen van hunne nabuiren te halck tgelk hun oock met goet fondament kan afgeraden en geinterdiceert werden als wesende sij al Christilick, die het nier betaamt hare nabuirik, schoon heijdenk mooren ik alphoeresch zonder wettige oorsaek te beledigen, veel min van wegek te behooven Zoo moet haer mede voorgehouden werden, dat de groote ik genellisame ommegangh met de chiauwers haer seer schadelijck is, dikwvolgens hun vermanende, dat geselsz: zoo veel doehlijck te schrijkken, insonderheijt moeten zij bij tusschen voeginge bestraet werden, over het huwelijck van hunne dogters met deselve chiauwers, en die weder met haer, 't gelk sekerlijck als sijnde tweedeklenj Regelkinge subject, oock mer dan verwijderinge barcn kan Vermellnt alles naerstigh of op tagulanda nogh eenige nagelen of specerij boomen werden gevonden, ende vermaant din Regen monia, nevelis de babatos, om deselve (zoo ik sijn) getrouwelijck uijtte Roeijek, zonder ell over te slaen, beijde kllk en groote, waermede hij d' E: Comp:e zeer goede dikst dock sal, en deselve verpligten om hen in alle gelegentheijt favorabel te wesen saecken Dit zijn nu wel de principaalste die wij weeten op Sangi, tagulando en siauw te verrigten vallen, waeromme VE: na tafleggen der selve, de stelven weder wilidih sult na manado alwaer andermaal en nu ten principalen geconin wesende, sorge. draagt voor elkst ^ dat de jngecogte padij ofte soo veel melk als men inde tijt dat den E: predikant, daer met de verrigtinge van sijne visite, lndek gods diert te doen heeft trocqueren, kan zonder langer vertoeven versuijn bij bequaem welk zuccessive afgescheept wert, onderwijl moeten VE: hun nvilis den Sirgiant commandant voorn:t besigl houden, met het hooren en afhandelik van zoodanige civile questien onder de jnlanderen als zij gemellelijck geweld sijn tot de comste van den presid:t of gecommitt: van ternatek te scirckkik dogl bij alduk ellige saeken van meerder gewigte voorquamen, zult daer aff correcte notitie houden, om na Examinatie vandin Raadt, alhier bij geschrifte derwaarts soodanige ordre te kunnen stellen als mel bevindcn sall te behooren, oock moet volgens d' ordre van haer EE: tot battavia net versuijmt werden, bij alle occagien meer ik melk te vernemen nade gelegenth:t en vrugtbaekheijt van tlant, de jnlantse hoofden met minsame en beleefde persuasicl
Van Ternaten onder dato 3 Aug:s A:o 1677. persuasie amimeerilve, tot den padij teelt, als elk saeke waer aen d' Comp. e in dese quartieren bijsonder veel gelegen is, en wel specialijck in soodanige tijden, als nu zedert twee jaekele herwaarts tot den Rijs op java tot soo el Excessive prijs gesteijgert is. — Om nu oock te spreeken van Caudipan diekt dat d:o plaats bestaat in twee negorijen, d'illie genaamt dauw en d'andere balangitan leggen beijde acn een bijsondere fiviek, en ijder ongevaer 't mije van stram, oock omtrent zoo vik van den anderen, en elck 200 wilkoare mannelisterck, de eerste gen:t dauw staat onder Conincq bimankal, wick sigh aen d' comp houd d' andere balangitan wert geregeert door een vrouw geh:t poetrij linkakoa schijnside naer de zijde der spanjaerden te hebben, ek op welcke '2 din conincq van ziauw (ongetwijffelt door jnstigatie oer spanjaerdik) zijne pretentie instituekt, en voormen ils is volgens schrijvels van den spacksen Capt:n andreas Siranos voorn:t haek met de wapelen tot gehoorsackheijt te Reduceren, deselve pretentien zijn voor helle, en nu na best vermogen weder leijt, en oock geprotesteert oock de onheijlen, daer uijt sullende Resulteken, bij aldick nu den siauwer met eenige maght oerwaarts over quam sal mil dik Conincq binancae licchtieekren, deselve tegen te gacn en van 'tlam afte drijven, met hulp der bontgenooten, insonderheijt caijtchill eoloda Coningh van manado inde negorij amoeka woonagtigh, wick Reets versogt heeft om elnige assistentie van kruijt en loot, ten eijnde hij sigh mogte wreeken over tongelijck hem door den Siauer acngedaen, in het vermoorden van sijn hoecum met desselfs twee zoonen en nogh drie bantikers bovck andere hostiliteijten den Conincq tawaijla tot manado met het vermoorden en vangen van illige sijner onderdanen, zulx de kerffstock met ijser chiauw oock ale ijser geworden is, en noodsakelijck dukd afbetaalt, om hem niet te doen gelooven, gelijk mel segt, hij openbaerlijk zoude geuijttet hebben, dat d' Comp:e hare onderdanen veel hulpe belooft, maer weijnigh effectuelkt, duijdelide alsoo 's comp:s langmoedigh:t op onmagt en vreese het schijnt zeeker, datse soo wel die van manada als tagulanda en sangij verlangen, om hun te mogen wreeken, over de geledene affronten en moorderijck successive, bij alduk de Comp:e daer toe conselit wilde dragen maer jngevalle den chiauwer debeledigde nu gell contintement doet, zal mik na deseh genootsaekt werden. haer toete staen om hun Regt off ilisive (want hier boven maer gesprooken is, van difilisive) met de wapelen te gaen lalen t gelk onse beleedigde bij Repetitie hunner klagten zoo op de gevoeglijckste wijse, wel magh bekent gemaact werden Zekerck don bastiaen mocco dompis oneijgentlijk macca Rumphis genoemt broedek van voorn: aijtchil coloda voor hillen met gem: sijn broedek questie gekat