Comp:e, Ja meerder dan sin ooms de twee Jongst gewesene sjalbandaers ooijt konden gehadt hebben wij voerden denselven daar op te gemoet het affront, door sijn meester d' E Comp:e met het nederhalen vande vlagse op Congo aangedaen, ons genoegsame en klare bewijsen gaven van desselfs genegentl en dat wij soolange dierwegen geen behoorlijcke satissactie erlangden met den sjahbandaar geen de minste gemeenschap souden houden hij repliceerde daer op dat sijn meester dierwegen geen de minste schult te imputeeren was, vermits die daer toe volgens schriftelijk man dament van't hoff expresselijk gelast was sulx uijt tevoeren, en dat hij bij aldien conincx ordre niet had comen te obidieren hij een man des doods, soude geweest hebben, weshalven hij daar over te excuseeren was dewijle hij nog in ons faveur ten hove gesz: had, maer dat de portugesen daer ontrent soo sterck hadden gewaelt en dese nieuwe residentie soo leelijk aan het hoff afgemaelt, dat alle desselfs voorschr ven onnut en vrugteloos was uijtgevallen, wij dienden daer weder op dat wij onbedisputeert souden laten off sijn meester ten faveur vande residentie dan wel daer tegen gesz: had, vermits ons daer van geen sekert blijcken te voor quamen hoe wel het laeste wel voor 'tnaeste te presumeren was, maer dat hij op becominge van soodanigen schriftelijcken ordre gehouden was daer van  immers soo veel d'E: Comp:e sulx raeckte een authentijcque Copia aan comp:s residenten te geven, off voor 't minste coninx mandament aande residenten verthoonen, doch geen van beijde geschiet en Comp:s vlagh met desselfs toebehooren door sijn meesters ordre met gewelt in weer wil vande residenten ter neder gehaelt sijnde, soo namen wij denselven voor den eenigsten autheur en oorsaek waar deur dit affront aen d' E: Compe toegecomen was, gevolgelijk konden met hem geen alliantie van vruntschap houden voor en al eer d' E: Comp:e dierwegen de behoorlijcke satisfactie erlangde, naderhand liet hij ons quasi door de darde hand weten bij aldien wij wilden toesegginge doen den sjahbandaer de contra visite te geven denselven ons als dan eerst in comp:s wooninge souw comen besoecken, wij dienden daar op in antw:t dat de logie dagelijx voor alle luijden van fatsoen openstondt, en wilde den sjabandaer ons comen besoecken wij souden hem na sijn qualiteijt recipieeren, maer geensints de contra visite geven vermits wij sulx doende voor de werelt tacit souden approberen 'tgene in Congo geschiet was, en daer deur veroorsaken dat onse clagten, die wij den coopman hoogecamer g'ordonneert
g'ordonneert hadden daer over aande majes:t ten hove te doen, vrugteloos souden comen uijt te vallen, dit dan na des sjahbandaars sin niet willende succederen, heeft hij ons diverse mael al vrij onbeschaamt laten aenspreken niet alleen om de gewoone Iaerl:k schenckagie, maer ook om 't gene, wanneer jost een nieuwen sjahbandaer gemaekt is en hij voor d' eerste mael sijn intrede inde stadt comt te doen, dan aandenselven tot een welcomst gemeenlijk e gegeven word, doch wij hebben hem het een soo wel als 'tander rondt uijt en plat afgeslagen, waer op 't eenemael qualijk vernoegt na Congo is vertrocken; en zedert tot heden hier niet geretournt, wordende hier alles zijnen't wege door desselfs gemagtigde of substituijt verrigt, die ons — verlede Iaer mede seer lastig is gevallen om de gewoone schenckagie, wij dienden hem dat het gantsch ongerijmt soude wesen de kneght meer preferentie te geven als de meester, en dat hij met sijn meester dierwegen patientie souw dienen te oeffenen, doch hij heeft ons echter niet n:t ongemoeijt gelaten, en verthoont dat het misdrijf van sijn meester hem niet kon toegerekent worden, en dat hij sijnentwege niet mancqueerde  in alles na vermogen behulpsaam te wesen, uijt insigte dan dat hij ons Civiel bejegent, en dat hij bij quaetwilligheijt ontrent d' uijtleveringe der coopmansz: aande coopluijden, mitsgaders 'tlossen en laden der schepen etc:a veel verhinderinge kan toebrengen, soo hebben wij hem al een geruijmen tijt geleden laten aanseggen, dat aangesien Comp:s goederen uijtgelevert waren en daar van niets overgeschooten was, hij maar patientie geliefde te nemen tot Comp:s schepen quamen, en dat wij hem als dan na sijn verdiensten ten goede souden gedencken gelijk wij sulx onder uw ho: Edle achtb:e welnemen dit mousson sullen laten geschieden met nedrig versoek uw ho: Edle achtbr voorgecomen werden. — Bij ons schrijvens pr hobre afgegaen is uw ho: Edle achtb: ter kennisse gebragt den Coopman Hoogcamer in sijn rijs naer Spahan siele geworden, doch naderh:t weder gereconvalisceert was, en daar op de rijs vervordert hadt, wesende den 24. e Iulij a:o pass:o behouden tot spahan aangecoomen, alwaer hij de brieven— door d' Edle h:r ambassadeur soo aan dees majes:t den rijxbestierder en d' verdere hofs groote geszt behoorlijk heeft over gelevert, en is die aenden Coninck sijn majesteijt in eijgen handen  gecomen, en heeft den coopman hoogcamer volgens onse ordre niet gemancqueert bij request aande majest:t &:a clagtig te vallen over 't affront d' E Comp:e op Congo aangedaen, soo mede te versoecken dat de majes:t op het schrijven vand' Edle Hr ambassadeur, een favorabele dispositie geliefde te nemen, en die saek ten genoegen af te doen, en heeft sijn E: 'tselve ontrent den rijxbijstierder bij req:t nog nader voorgedragen, en desselfs gunst mede versoght om dese saek ontrent den Coninck met sijn vermogen te onderstounen, gelijk de te verdere rijxraden mede daerom sijn aengesproken, maer die hebben volgens 'tschrijven der residenten sigh dierwegen g'excuseert, en gesegt dat sij haar ed met die saek niet konden nog dorston bemoeijen, vermits sulx buijten hare functie was, en quam in middels vande majes:t geen het minste bescheijt op het schrijven van d' Edle h:r ambassadeur, en alsoo weijnig mede op de ingediende requesten der residenten, waeromme sij den tolcqdiversese reijsen bij den rijxbeetierder souden en sijn hoogh:t versogten dat hij doch daer ontrent de majes:t een favorable en corte expeditie op onse versoeken geliefde te bewercken, maer alles te vergeefs, en eenlijko tot bescheijt aanden tolcq gevende, dat hij nu in dese saek niet meer doen konde, vermits alles in handen van den Coninck stondt, en wij met patientie desselfs dispositie dienden aff te wagten, dit dan door de residenten aen ons verstendigt, sijnde soo mede dat de majes:t soo seer als ooijt weder tot de ban debauches van bacchius en venus was vervallen, hebben haer aengesz: sigh stil te houden, en niet meer wegens de zijde requesteren, nogh den attumad douleth en d' verdere hofs groote moeijeli:jk te vallen en thooft warm te maken, vermits wij door al ons woelen de persianen ligteljk een impressie souden verwecken dat d' E. comp. e selfs tot de zijde 't ontfangen genegen was, en sij daer door te vaster op haer stuck souden staen blijven, want soo lang de persianen ons de negotie ongemolestert laten drijven en ons geen zijde sorceeren aan te nemen, oordeelden wij geen reden te hebben veel gewoel off water vuijl te maken, te meer wij doch sagen en Claerl:jk ondervonden dat'er met requesteren niet gevordert wert, en principael nu dat den Coninck weder soodanig aen 'tdeboucheren was geraekt, waerom dan als gesegt de residenten aangesz: geen beweginge meer te maken, maer goede toesigt en nauwe informatie te nemen wat 'er ten belange van Comps affaires ten hove mogt passeeren, en bij aldien bemerckten de persianen d' EComp:e de zijde weder sogten op te dringen, off wel desselfs negotie hier in Gamron sogten te beletten, dat sij sulx met alle dexteriteijt souden soecken te schutten, en ons daar van citto kennisse te laten toecomen, hiermede is dit werck een geruijmen tijt in stilstant gebleven, sonder dat 'er eenige de minste beweginge aan het hoff vernomen is, blijvende den Coninck even sorgeloos in sijne debauches continueeren, sonder sigh met eenige de minste rijxsaken te Eemoeijen, hebbende de nu Iongst gepasseerde nauroes off der mooren nieuwe Iaer, die den 20:' maert ontrent drij uuren voor dagh sijn aenvanck nam, sigh in't paleijs aande rijxraden en groote verthoont, ontfangende van haer de gewoone plight en eerbiedigheden, naer 'twelcke hij ten eersten nogh voor dagh na sijn haram off vrouwen huijs geretourneert is sonder na de middagh volgens taeloude gebruijk buijten te komen, sigh publijck aanden volcke te verthoonen, nogh het feest te vieren, off eenige audientie te verleenen, mitsgaders de gewoone nieuwe Iaers giften van sijne grooten te ontfangen, hebbende sulx eerst twee dagen daar aan effect genomen, als wanneer sijn majes. t van vier uuren na de middag tot zons onderganck mazjelies gehouden heeft, sonder echter eenige saecken van importantie te verrigten, als dat hij den wezier van Chiraes, mitsgaders de weziers der zijde landen van rest, lahiziaen, en masanderaen (:die ten tijde vand' Ed:le h:r ambassadeur sijn aenwesen in spahan al aengestelt sijn geweest:) licentie heeft gegeven na hare respective gouvernementen te trecken, door dese aghteloosh:t des Conincx verneemt men niet alleen op de grensen maer selfs binnen uit rijk veel oproeren, gewolden en stroopperijen, doende de usbeecqse tarters seer groote ravagien, en volgens beright soude gehel net gorgistan gerevolteert, en des Conincx volck selfs binnen tefflies belegert wesen; ontrent candahaar soude alles mede overhoop en 'tonderstet boven leggen, buijten het ruijneren vande provincie van hirman door den roover kordulchan hier voormelt, in haer is het ook heel onclaer, oil water, vermits de principaelste ingesetene tegens den wezier sijn opgestaen, hem weijgerende de gewoone incomsten en schattingen te betalen, en heeft den wezier soo wel als d' ingesetenen den den over den anderen ten hoope geklaegt, waer over desen hartog g'ordonneert is nae thaer te trecken en aldaer uijt Conincx naem Justitie te doen, en heeft hij sijn Iannesijn met goede parthij soldaten voor afgesonden, die de principaelste vande belhamels bij de kop gekregen en daer van advijs aan sijn meester gesonden hebbende, is den hartog den 23:e maij — mede na derwaerts verreijst, daer hij nu een goede weijde om sigh te mesten en bequame gelegenth:t heeft om sijn ledige sacken te vullen, want den wezier soo wel als d' ingesetene ider om bost ten offer sullen moeten comen, en wort voor vast gesustineert dat den sjahbandaer Miersa serief sjehoen, mede een schoone veer uijt sijn pluijmen geruckt staet te werden, vermits hij de bewegende oorsaek van desen oproer is, en de gemeijnte als haren Calantaer, en sijn oom miersa sadae als mostoffie daer toe aangeset heeft, tragtende den wezier de voet te ligten, op dat miersa sadae tot die bedieninge van wezier comen mogt, gelijck die gene die bij den hartogh gedetineert sijn sulx met hare confessien hebben gedoceert, gemelte sjahbandaar is door den hartog tot tweemael uijt Congo na haar ontboden om sigh te comen verantwoorden, maar heeft sulx g'excuseert onder voorwendinge met de comste van veele schepen de handen vol werckhadt om de goederen te verthollen en aan de Coopluijden te leveren, dogh heeft een gemagtigde opgesonden om sijn saeck te verdedigen hoe dit werck nog sal afloopen leere den tijt, dogh wort geoordeelt dat den hartogh van ider een soo veel sal trecken als het mogelijk is, en dan naderhand de parthijen soo taliter qualiter vereenigen, en alles met een glimp aen het hof goetmaken: — Niet Iegenstaande alle dees voorgemelte beroerten, buijten d' extraordinarij groote strooperijen die op de gemeene wegen vernomen werden blijft tede majes:t nog even sorgeloos en in sijne debauches continueeren, sonder eenige vande rijxsaken ter herten te nemen, hier door't en mits 'er ten hove wegens Comps saken gantsch niet gerept wiert, raekten wij half in bedencken dat soo lange den Coninck ot — soodanig continueerde de persianen ons niet molesteren souden, maer soo als het verleden Iaar vanden zijden ontfang gelibe ta reert laten blijven, doch op p:mo maij wierden wij p:r expresse door de residenten onder dato 14. e april seer onverwagt verwittight dat sij uijt ordre vanden rijxbestierder aangesproocken en afgevraegt waren vanden mhemaandaarbassje of opperste tracteer te mester na de reden waerom geen zijde quamen te ontfangen daer sulx bij een ambassadeur gecontracteert was Jaarl:j 300: Cangase rerste dit gelieven te approberen, ten aansien het selve maar in een kleijnigh:t bestaet en daer dour veel moejelijckheden en verhinderingen kunnen balan 'tselve kent slagh sijn sijn egente houden stel des med tegen
tegen 46. thomans ider te sullen aennemen etc:a hier op wierd door de residenten na vereijsch geantwt en voorm:e tracteermeester versogt om dessel gunst en alles ten favorabelsten aan sijn hoogh:t den rijxbestierder voor te dragen, doch sonder eenig effect want weijnig dagen daer aen soud— sijn hoogh:t den heer Isabeecq (:die tot het invorderen der zijde penn: gestelt is:) weder bij de residenten, deselve rout uijt dede  seggen dat al haar bijgebragte reden ongefundeert waren ten aensien geen ambassadeur kon gedwongen worden nog niet gewelt iets op gedrongen werden waer toet hij niet soude inclineeren, waeromme sij residenten de zijde soodanig als gecontracteert absoluijt souden moeten aannemen, hier tegen bragten de residenten weder hare reden in, met uijtdruckinge dat sij op geenderhande maniere gequalificeert waren de zeijde op de maniere aan tenemen, en dat het d' EComp:e onmogelijck soude wesen op die voet in't persiaense rijk te blijven negotieeren, versoeckend verder dat door sijn hooghts gunstig voordragen de majest:t een favorabel antw:t op de brieven vand' Edle Hr ambassadeur geliefde te geven, om onse heeren en groote kennisse te kunnen geven op wat voet de majes:t genegen was d' E Comp:e in sijn land den vrijen handel toe testaen, doch volgens missive vanden 2:' maij waren alle reden cragteloos, hebbende sijn hoogh:t den inhemendaerbassie of oppersto tracteermeester andermael bij de residenten gesonden, met last deselve aan te seggen dat sij de zijde, soodanig de h:r ambassadeur bij desselfs aanwesen aan't hoff die ontfangen had, mede soodanig souden moeten aannemen, en daar Iaarlijx bij continueeren, hebbende sijn hooghen comp:s tolcq ook bij hem doen roepen, en deselve reden mede tegen hem gevoert, met ordre de residenten rond uijt teseggen dat sij — sulx absoluijt hadden na te comen, of bij weijgeringe de gewoone thollen van alle compe aanbrengende en uijtvoerende goederen souden moeten betalen, dit bij den tolcq gerapporteert sijnde, resolveerden de residenten sijn hoogh:t schriftelijk te beantwoorden en de reden waerom op die voet de zijde niet konden aannemen bij request voor te dragen, dogh den tolcq daer mede bij sijn hoogh:t komende wilde hij 'tselve niet aannemen, seggende dat hij sijn uijtterste meijninge hadt bekent gemaekt, en de residenten haer daer na mofte reguleren, hier op versogten sij ten spoedigsten onse ordre hoedanig sig in desen toestant van saken te dragen hadden, en of sij niet souden vermogen aanden soon en schoonsoon van sijn hoogh:t 200: stx: goude ducaten, mitsgaders de door den Coopman Hoogcasie na spahan gevoerde geconsijte specerijen, en d:o olijtijten te verschencken, op dat sijlij hoogh:t mogten bewegen van desselfs onredelijcke begeerte af te staen en d' E: Comp:e meer faveur te bewijsen, vermits er buijten sijn hoogh:t niemant vande hofs groote sigh met dese saek wilde bemoeijen nogh den coninck daer over dorst aanspreken, hier op hebben wij de residenten den 19:' maij p:r expresse gedient, dat op het vertrouwen uw ho: — Ed:e aghtb:e sulx niet sullen disapproberen wij haer toestaen om soodanigen schenckagie als door haer geprojecteert te mogen doen, selfs on de quantiteijt ducaten te met een â twee hondert stx. te  vergrooten, bij aldien sij kans sagen om door dat middel uw ho: Edle aghtbre ordre ontrent dat werck na wensch te verrigten en uijt te voeren, doch dat sij voor af niets souden geven maer alleen toesegging doen van bij goet succes haer sulx te sullen doen gewerden, en wanneer sij hare beloften met d' effecten bekragtigden, de residenten haar dan het beloofde ook ten vollen souden laten toecomen: hier op bequamen wij den 2. ' Junij het nader schrijven vande residenten in dat 19:e maij bevoorens, met advijs dat sij door den tolcq aanden mustoffie Chassa of superintendent van des Conincx domijnen hadden laten bekent maken de onredelijcke handelingen vanden rijxbestierder, versoeckende desselfs gunst om daer van geliebereert te mogen blijven waar op dien hier in antw:t diende aengesien sijn majes:t de thollen eenlj quijt gescholden hadt op 'tvoordragen vanden attumaad douleth dat d' Ede h:r ambassadeur genegen was Iaarlijx 300: Cargas zijde tegen 46: thom: de Carga voor d'E: Compe aan te nemen, soo konde hij in ons faveur niet spreecken ten ware wij hem alvoorens beloofden die quijtscheldinge der thollen weder te sullen uijtkeren, als wan nen hij eenige verminderinge inde gewoone thollen 't onsen faveure soude sien te bewercken, vermits ontrent de zijde niet anders konde gedaen werden, edoch ten aensien wij allerwegen bij ider een betuijgt hadden, dat in dese tijden van comps coopmansz: door het verval der negotie soo veel capitael niet kon geprocedeert werden, als tot betalinge van 300: Cargas zijde wel vereijste, mitsgaders dat gem:te gespin nu soodanig in ons lant niet meer getrocken wierd als voorheenen, soo souden de residenten aanden Coninck bij req:t versoek doen om Jaarl:k niet meer dan 225: Cargas zijde tegen 46: thom: ider te mogen gelevert werden, neffens genietinge van vijfduijsent thon tol vrijh. t, hij wilde 'tselve dan bestellen en voor ons uijt voeren, hier op mancqueerden de residenten niet te laten verthoonen alle de red: die te dier materie applicabel en waerom onvermogens waren sulx te konnen doen; waer deur dien h. r seer heftig begon uijt te varen seggende dat wij onredelijcke menschen waren, soeckende alles na eijgen intrest te dirigeren en dat den Coninck ons eerder licentie souw- geven om te vertrecken dan onse onredelijcke begeerten dagelijx langer aan te hooren, waermede den tolcq afscheijt gaf; die door de residenten verder g'ordonneert wierd den Wakanuwies en nazer mede aen tespreken en desselfs gunst te versoecken, die beijde uijt een mond den tolcq sonder eenige bewimpelinge aanseijden dat soo wij geen reecq: konden vinden met de gewoone thollen harer landen te betalen, off 300: Cargas zijde tegen 46: thom:t ider Iaerl:jk vanden Conincko aan te nemen, het dan ook in ons believen stont na een voordeliger of beter plaets te vertrecken, vermits sij niet geloofden de majes:t sich soo veel aan ons gelegen souw laten om ietwes van sijn regt af te staen &:a de residenten siende dusdanig niet veel goets uijt te wercken, lieter het soo eenigen tijt op sijn beloop tot op den 14:e maij, als wanneer den tolcq des avonts ten huijse vanden secunde vanden mostoffie Chassa geroepen wierd en aengesegt dat hij ordre van sijn me ter hadd de residenten af te vragen bij aldien sij maer genegen waren voor 't gepasseerde Jaer en dat eenmael 250: Cargas zijde tegen 46: thom: de Carga aan tenemen, en dit Iaer en d' verdere volgende Iaren wanneer de zijde soodanig niet quamen te ontfangen dan Iaarlijx aande majes:t een recogintie van 1800: thom: of f76500—— uijt te keeren, dat de residenten sulx dan bij request aen sijn meester of den nazer souden schrijven op dat sij daer door occagie hadden om tot de saek ten principalen te konnen treden, doch onder conditie dat die heeren bij een goet succes voor haer moeijte met niet minder dan 300: thom: of f12750:—— wilde beloont wesen, en de residenten dier wegen een geschrift souden moeten passeeren, onder toesegginge mede om sulx niet rugtbaer te maken, met protestatie verder van dat dit het uijtterste was 'tgene sij tot voordeel van d' EComp:e wisten uijt te wercken, waerop de residenten dan onse positive ordre 'thaarer narigtinge inden Eersten versogten, wij hebben dan op den ontfang daer over serien selijck gebesoingeert, en bij resolutie van rade vast gestelt de residenten dierwegen daegs daer aen soodanige ordres toe te senden als uw ho: Edle achtb:re uijt de resolutie selfs, soo mede uijt onse missive den 3:e Junij aande residenten gesz: in copia hier neven gaande, sullen konnen beoogen, daar ook bij gevoegt sijn alle de verdere afschriften der gewisselde brieven tusschen spahan en hier mitsgaders van d' andere subaterne Comptoiren, soo mede der getrocke resolutien zedert pmo maert lostleden tot dato deses, sullende alle 'tgene zedert het vertreck vande sluijt hobre (alis wanneer Jongst aen uw Edle ho: aghtb:n gesz: hebben:) hier voorgevallen en gepasseert is, konnen nagespeurt en gesien werden in onse nuo vergaende briefboecken en daghregister, dewelcke verselt sijn met de gesloote negotie en specificatieboecken soo van dit als d' verdere subalterne comptoiren die wij willen verhoopen dat sonder erreuren sullen bevonden werden hoedanige monsterrollen en andere papieren verder overgaen sal tregister konnen verthoonen: wij sijn nu dagel:jk niet groot verlangen afwagtende het antwoort op onse successive na Spahan gesz: brieven onder dato 5. e en 19:' maij, maer wel principalijk die den 3:e Iunij pass:o derwaerts gesz: hebben, waer op nu in korten het antw te gemoet sien, en een uijtslag van saken daermede verwagten, kunnende niet wel anders voorsien dan dat het op een zijde — leverantie sal uijt draijen, waeromme desen expres ook alleenig opgehouden wort om uw ho: Edle aghtb:e wegens dit heele werk het succes en den regten uijtslag ter kennisse te brengen; 'tgene dan hier achter aan staet gelast te werden. — Sullende nu inmiddels voortgaen oar uw ho: Edle aghtb:e tpasserende alhier schultpligtig te bedelen, en tot een aanvanck te seggen dat