809 149 Januarij den 10. en do den 15. ' do februarij aen doen, maer sijn verre afgedreven, tot bij can aen miau toe, en naer veel moeijtens en sucke lens, doen niet sonder gebreck van montcost, sijn wij noch ten lesten door de straet van hem begeraeckt, ende den 8. januari in ao 1677. weder op manado gearriveert. hebbe ik op manado des voormiddags, de nederlants ende des naermiddags den maleijtsen dienstgedae hebben monsr de gheijn en secretaris olossz een corcor naer siau afgevaerdigt om een brief van d' E: agtb. heer gouverneur.
Anthonio hurdt aenden spaenschen Capiteijn aldaer te doen behandigen, waer op sij rescriptie souden verwachten. bij deese gelegentheijt hebbe jk overmits ik selver niet wel te pas en was, den kranck besoeker adriaen de jong, en mr hendrik Sijbrantsen mede naer tagie landa over gesonden, om naer den staet van kken scholen aldaer te vernemen, en daer van pertinere raport aen mijn weder te brengen. die den eerste februarij weder op manado sijn gearriveert, te kennen gaven dat de kerken, en schoolen ja den geheelen godts dienst op tagulanda gants en ten eenemael waeren verloopen en vervallen, ende dat jnde negrie minanga tsedert het vertreck van zal: dre montanus. en jn andere negoris op tagula da in d' tijt van twee maenden geheel geen kk ofte school dienst was gepleegt, nogh eenige openbare gebeden ofte kerkelijcke oeseningen gedaen waer van sij seijden de oorsaek te zijn dat beijde den 8. en do hebbe ik met meester hendrik Sijbrantsen met een corcor onse reijse van manado naer tagulanda aengevangen en sijn den 12. en do naer veel moeijtens en niet sonder groot prijkel van vergaen, op tagulanda aengecomen, gingen noch den selffden do in de schoole, alwaer wij doen den schoolmeester met elf kinderen, hebben gevonden. — den 13. n do heb ik de inwoonders door de marinjos laeten aenseggen, dat sij des anderen daegs, sijnde sondagh, alle te samen souden te kke comen, om de predicatie van godts woort aen te hooren ende haere kinderen ter doop brengen, hebbe ook den selfden b dito de schoole besocht ende doen daer in 22: kinderen bevonden, die gans weijnich op de vraegstucken wisten te antwoorden. — den 14. en do hebbe ik den godts dienst op tagulanda gedaen en 54 kinderen gedoopt, de kk was vol menschen dien wij mede hebben g'catechiseert, en haer aengeseijt dat sij des woensdags wederom souden inde kerke comen, om godts woort aen te hooren, ende dat sij de reste van haer ongedoopte kinderen als dan souden ter doop brengen. — hebbe ik met den substituijt Coning ofte president (alsoo den rechten Coning een kint was) als ook de school meesters vreesden vermoort te sullen worden ben derhalven te raade gewoorden, om selver met een corcor naer tagulanda over te scheppen, om dien dravigen vervallenen staet in schoolen godts dienst soo veel mogelijcken te herstellen. — de school zijnen den 15. en do
zijnen raet vergaderinge gehouden. hebbe haer afgevraegt wat de oorsaecke was van het naelaete en deerlijk vervallen haarder kerken en schoolen en wat reeden sij hadden, den waeren  ter zaligh nodigen godts dienst nae te laten, twelk regel reeh strijdende tegens het accort, en verbondt tusschen d' E agtb. r Compe ende haere varige coningen op gere als ook tegens haere eijgene beloften, noch laest ma aen zal. r drs montanus gedaen, stelde haer met een voor oogen, de schrickelijke soo tijdlijcke als eenwi oordeelen en straffen, die sij seekerlijck daer over had te verwachten, hier over bleven sij een tijt lank staen als verstont, sonder te antwoorden daer nae seijden den oude goegoegoe, dat de voorgaende coningen, en hij selven den godts dienst en schoolen wel hadden gehandthaeft, ende de inwoonders met goede exen pelen waeren voorgegaen, dat ook dese tegenwoo dige subt Coning of president, sijn de voir daer gaern toe wel hadde aengewendt, en g den welstan der kerken en schoolen soude sien, maer dat eenig sijner officieren en onderzaeten, hem hier in na behooren en wilden gehoorsamen, ende dat sij des halven wel hertelijken wensten, dat haerluijde van d' E: E: agtb. e Compe een sergiant met eenige hollantse soldaten mochten toegesonden worden, om aldaer te resideeren, dat als dan de rebellen beter in dwanck gehouden en sijn van haere vijanden te beter beschermt souden sijn, verhaeld insgelijx hoe dat op den vierden julij in ao 1676. d coning van siau, met sijn hougie op de reede va 810 151 tagulanda was gecomen en aldaer twaalff dagen verbleven, eijssende vande tagulanders, hondert slaven en als hij daer quam te arriveeren, dat sij hem souden brengen, rijs, toeback, pijnang, sagueer Etca, en dat sij hem souden erkennen voor haeren heere, waer op sij hem tot antwoort hadden gegeven, dat ede sij sulx niet en begeerden te doen, de wijl, sij anders geen heeren erkenden als d' Compe, waer op den sergiant vande spanjaers seijde, soo sij de g'eijste slaven niet en wilden geeven, ende den Coning van Siau niet voor haeren heere erkennen, dat hij last hadd van sijn opperhooft, dat sij niet en souden weeder naer siau keeren, al souden zij alle doot geslagen woorden, waer op de schoolmeester antwoorde, toont ons uwe commissie, wij sullen u doen, niet geven, de waerdije van een muijs, gij cundt blijven, tot dat u alle de moort steeckt, wij sullen u niet geven, of met u handelen voor ende alleer dat wij andere ordre hebben vande E. comp. e hebbe haer ook gevraegt, waerom sij luijden niet in eene negrie op de pekee gingen woonen, gelijk sij aen d. re montannus hadden belooft, gaaven tot antwoor dat wanneer sij aldaar bij malkanderen in eene negri woonden haer haeven en Eijland van roovers en vijanden niet en souden connen bewaeren, en dien volgens haer eijland geheel onvrij soude sijn, dat ook d. re montanus haer eenig quantiteijt van bus poedder en Cogels belooft te sullen verschaffen, om haer in haere negrien te verweeren, maer dat dr montannus sijn beloften niet was naergecomen. — taguland hebbe