Ede wel ovr hant sijn geentijdinge hebbe becomen, daer naer seer verlangh, t zedert dies soo heeft het lant somwijlen geheel in Revolts gestaen, Doordien den conincksich binnen hiel, ende niemant bij hem liet comen, waerdoor onder de Groote ende gemeenen man gesustineert wierdt, hij ovr leden most sijn, Dewijle het int hoff zoodanich toeginck, al off geen coninck en was, en oock de cappados selve niet mochten binnen comen, op dat buijten niet ruchtbaer soude raecken, offerden Coninck ofte niet was, naer dat sijn Maijst soo uijterlijck heeft gebleecken, sich lange genoech binnen verborgen hadt gehouden, ende niemant beter wist, ofte alles wierdt door de coninginne verricht) soo heeft hij een cappado binnen bij hem geroepen, die buijten comende int openbaer seijde ^ nooijt geluckigerdach als doen beleeft hadt, door dienhij vanden Coninck binnen ontboden, ende met hem gesproocken, ende in goede dispositie gesienhadt, De groote ende gemeenen man, die daer present waren, zulcx verstaende verblijde haer uijtermaeten seer, ende was ons oock niet onaengenaem, dewijle wij sijn Maijst dagelijk vandoene hebben, vertrouden hij zigh alsoo de cappado bij hem verschenen waer, in corten nu pas sal doen, daer wij seer naer verlangen, om'tgene te verrichten hadden, hemselve mochten aenspreken, want nu al een geruijmen tijt zich binnen gehouden heeft, ont meerder alsoo men niet en wiste wie nauwelijk soude aenspreecken, door dien gede een meende Coninck was, ende veel subarbieusich bethoonden, dat nu ende met de uijtcompste van sijn Maijst alles een Eijnt nemen, ende cesseeren sal, doch al voor sijn uijt compste, soo sont een zijnder Dienaren bij ons, dat wij eens bij de blancque sicque souden gaen, die ons uijt sijn naem wat te seggen hadt, daerbij gecomen sijnde soo diende ons soodanige en onverwachte tijdinge aen, dat liever wenschte sij gereijst, dan int leven gebleven waer, want geen slimmer en snooder Coninck voor d' E: Compe int besit can comen, dan desen jegenwoordigen nu is want men op sijn woorden geen staet meer mach maecken, dan den wint die daer waeijt, 't gene wij haer Ede in desen sullen large verhalen, Den 14en Junij passado naermiddaghs soo quam een courangh inde logie ons aendien dat ick op stont boven bij de blancque sicque soude comen, alsoo hij ons wat te seggenhadt, wegen zijn Muijst, maer alsoo ick met een seer harde coortse op't lijffzat, liethem door den voorsz. boode weten, hij ons voor van dage most Excuseeren, maer morgen met Godts hulpe, 't aller uren alst hem belieft wij ons daersouden laten vinden ^ daer op den boodeseijde, 't selve soo sijn meester aente sullendienen, en vertrock naer boven, 's anderendaegh sijnde den 15en do 's morge Ede Erntfeste Manhafte, welwijse, voorsieningen Heer ende seer Genereuse V Edle Hr Antonio van diemen, Gouverneur Generl, over de neederlantsen stant van Indien, en zijn Els Presenten Raaden, met
met opsetten vande dachwaght, soo quam den voorsz. courangh uijt last vande voorn. blanc sicque, andermael inde logie, ons dachvaerden, dat op stont eens wilde bovencomen, alsoo de voorsz. sicque naer ons hadt en wachte, wij sulcx verstaende, soo transporteerde ons ove lant derwaerts int conings palleijs gecomen sijnde vant den voorsz. sicque op sijn gewoonlijcke sit plaetse zitten, daer wij ons nevens vervael naer met hem weijnich woorden gebruijckt hebbende; soo seijde hij captiteijn, dat ick u hier ontbiede is uijt last van sijn Maijst hij heeft mij belast ick u stilheijt aendienen soude dewijle hij noch niet buijten compt, dat geduerende dese Deegentijt, gij geen welij ofte vijs, u vervorderen en sult te coopen, vermits de melij jegenwoordich geheel duer, ende nauwelijk omgelt te becomen is we doet dat gijder dagel. soo veel coopt, ende veroorsaeckt de gemeene ende arme man, nauwelijk en can becomen, door de ovr groote dierte die gij daer in brengh zij honger moetenlijden, en omsulcx voor te comen soo laet sijn Maijst u aendienen, dat het incoopen van Rijs ende Reelij, voor 4 a 5 maenden sult staeck tot het nieuw gewasch uijtcompt, ende soo dat wel slaeght, coopt dan wedernae u begeeren, gelijck als tot noch gedaen hebt, sijn maijst seijt dat hijt usulcx laet aen dienen, en verbiet, doet op dat vertrouwt en sijn gebodt naer comen so anders soo soude met de G omme laten omslaen, ende orre aldoer weten dat niemant sich vervorderen zou, aen Hollanders Rijs, ofte Nelij, te vercoopen, 't ge dan een groot gerucht ovr 't geheele lant soude maecken, en wanneer het nieu gewas uijtcompt, aen u deure met een carre te coop soude gebraght werden, dat dan u groot nadeel soude sijn, en om dat het selve onder den gemeenen man niet luchtbaer soude worden, soo laetsijt u in stilheijt aendienen net vertrouwen gij sijn gebodt naecomen zult, ende als de vercoopers bevinden gij niet meer en coopt, soo sal den affslach opde marckt comen, ende sullen presumeeren gij n becompste hebt dit sijn de Reeden, waeromme ick u door commando van sijn Maijst boven ontboden heb, ende sijn Maijst n antwoort op verwacht, jck repliceerde met corte woorden en versocht hijt sijn maijst gelieffde aente dienen, ende seggen, die den Coninck wijs maeckt, dat wij rijs ende Nelij sijn jncoopende, (onder correctie gesproocken) die spaert de waerheijt daer aen, tot ons leetwesen, want 't sedert het vertreck van onse schepen van hier, soo heeft het ons aent best ontbroocken, soo dat tot voorraet enter compste vande schepen, jae dat minder is, tot provisie voor de logie hebbe geen een carre Nelij ofte Vijs in huijs, ende 'tgene dat dagel. gasteren coopen met de cleene, hoe souden wij dan de duerte in Rijs ofte Nelij brenger, het en sijn maer Nuijmstrijckers, ende praetjens die sijn maijst sich laet dies maecken, wij hebben nauwelijk een stuijvr tot Gastus, wenschte wel sijn Maijst uijt quam, soude om eenige penningen te leenen, tot de compste vande schepen versoecken, 't ware ons aen contanten niet ontbroocken hadde, soude aparentlijk wel een scheeps last Rijs bijden anderen versamelt hebben, om 't eerste schip dat dagelijk verwachte, spoedich weder van hier te connen affditspaetsieren, ovr 5 a 6 Jaren ben ick hier geweest doen gouwr d' nelijde carre 2½ tangh ende d'Rijs 5¼ Tangh d' carra, ende nu gelt de carra nelij 1¼ a 1 1/8 Tangh, d' carra rijs 3 tangen, dat een wijt verschil buijten de voorige prijs is, ende doen en wistmen van soo veel armoede, ende schamel volcq int lant niet, als nu, en doen en wierdt, ons 't incoopen niet verboden, dat sijn Maijst seijt, ons incoopen van Rijs ende Nelij, de duerts inde Nelijbrenght, end' duere Nelij de schult geeff veel volcq gebreck lijden, ende tot armoede geraeckt, is een groot abuijs, maer
maer compt door dienvele seer geplaeght worden ende moeten betalen dat haer affgeeijscht wordt, en niet schuldich sijn, daer door sij vrouw en kinderen, huijs, hoff, erve, en cleeden vant lijff moeten vercoopen om te betalen, dat haer dan soo armende ende overmaeckt, dat niet een stuijvr tot Nelij, ofte Vijscoopen in huijs hebben, ende veel in armoede vervallen, ende dickwils eeten souden dat het hadden (godtbetert) do sicque ende d' meerdere grooten, sulcx verstaende sagen opden andren, ende slougen haer oogen nederwaerts, daer bij soo veel te kennen wilde geven, dat ick niet buijten de waerheijt ansprack, seijde tegend sicque, dat hij van onsentwegen sijn maijst soude groeten, ende seggen dat ick sulcke noves, niet gedocht hadt te hooren, en oock vertrouwe sijn Maijst het niet meent, want sijn Maijst wel bekent is, dat wij jaerljk dees tijt, een schip verwachten, ende in Octob weder vesenden, ende alsoo tot affladinge ingevalle ons een vandese, ofte d'aenstaende maent toequam, niet een carre Nelij ofte tijs, reet hebben, maer soo wanneer van penningen sullen zijn geprovideert, soot sijn maijst dan, dat vertrouwe van neen wilde Tailjeren, soude seer buijten ons gissingh gaen, ende d Ede Hr Gouvr Genrl, ende Raade van jndien, vreemt ter ooren comen, ende doen vergrammen, want door soodanige abuijseringe, wel grooter verwijderinge soude comen t'ontstaen, alsoo het eersteschip niet naer't nieuw gewasch can vertouven, maer in Octob als vooren geseijt van hier moet, omde schepen die van batta in decemb, naert Patria vertrecken te beloopen, versochte hij 't verhaelde sijn Maijst soo gelieffde aen te dienen, ende nevens dien aen sijn Maijst te versoecken, dat hijt coopen ende vercoopen, niet en wilt verbieden, want wij van penningen (die nu niet en hebben) geprovideert sijnde, soo connen noch vermogen het cooper niet te laten, want op soodanige conditie heeft d' Ede hr Gouvr genrl, ons hier gesonden, ende een logie gestapileert, do sicque alles verstaen hebbende, soo stont op ende ginck naerbinne, belooffde 'tselve zijn Maijst aente dienen, ende tot onse faveur soodanigh te procureren, als in sijn vermogen stont, Ick op sijn uijtcomst tot overmiddach gewaght hebbende, om antwoort van zijn Maijst te becomen, soo wrr viel mij de coortse soo hart, dat genootsaeckt was sonder antwoort te hooren,) naer de logie te vertrecken, 's anderendaeg vervoechde ons bij do ficque hem vragende oft 'tselve sijn Maijst, alles aengedient ende wat tot antwoorde becomen) hadt, zeijde sijn Maijst alles hadde verstaen, dan geen antwoorten gaff, maer stilsweegh, daer door dat sustineerde, gelijckmen voor een gemeenspreeckwvoort zeijd, die vwijght die consenteert, soo dat daer geen gewach ofte meerder praet van maeckte, maer versocht aensr cachima, alsoo den Coninck noch niet uijtquam, en onaengesienthoont hij in corten uijtcomen soude, dat hij ons gelieffde een a tweehondert Man, Peper volgens marckgangh te crediteren, tot dat ons schip mochte van batta comen, alsoo geheel van contant en coopmanschappen ontbloot waren, ende met een Carre sijs tot voorraet vande Regentijt inhuijs hadde 'tgene hij naer dat sijn Maijsts daerovr om consent aengesproocken hadt, zeijde om te accommodeeren, soo inprijs conde accordeeren, het jaewoort van ons t'accommodeeren hebbende, Soo ginck ick naer huijs, om vande cooplieden uijt de bandel te weten (soo ick met do Dachum in accoort treede)) tot wat prijs sij deselve van ons weder wilde aennemen, Wnmin: bij 18en do Smurgers, soo transporteerde ick mij naer boven, (alsoo ons gisteren door voort wij raet