Maert 1681 (voor soo veel 't selve applicabel bevonden werd, daer ontrent gerecommandeert is, als oock op de vordere middelen bij 't voorsz. rapport van Stull, en Roosenburch aengehaelt, sprekende insonderheijd vande nadere, en zeer hooge clagten, welcke die van Wammer, daer nu een schoolmeester geplaetst was, voortgebragt hebben, tegen de brutale oostersche rooffnegorijen int gemeen, en in specie over die van Marierij, Cabroro, en Wierkeij, off Wattelee, voor henen al genaemt, en van welckers gewelt plegingen en moorderijen, oock die van Maijkor niet vrij, en onse Wokammers al mede voor de selve bekommert waeren, sulx het daerom te meer van nooden is, dat men de saecke bij goede gelegentheijd ter hand neme, en met voorsigtigheijd tragte uijt te voeren. / Die van Trangan, onredelijckheijd van die van off Tranen inde negorijen frevorij, en neijwoelij zijn oock wel onredelijk datse de gevlugte, en aldaer overgekome slaven, diese tegen alle billicheijt uijt geprae tendeerde vrundschap aenhouden, op ordre vande affgesondene niet hebben willen overgeven, men zal haer na verrigtinge, en succes van saecken moeten aenseggen, dat zij de selve Slaven, ingevalle tot Banda, off Amboina t'huijs hooren, nootsaeckelijck sullen hebben te restitueren, ofte de waerde van dien, soo niet dat zulx met haer eijgen persoonen sal dienen, des neer dat sulx met geboet te werden, ten waere dan saecke dat der zelver dienst, ontrent de aenbevole Correctie, tegen de voorn Rooffvolckeren, een volkomen, off stucx wijse quijtscheldinge, quame te verdienen, 't welck wij de ondervindinge sullen bevolen laeten. / Verte
wegens de Zieckte van onse Europianen op Wokam een preuve te nemen, off de residentie buijten de negorij beterschap geven wil, d' Jnlanders aldaer moeten vermaent werden haere Doden niet meer in haer huijsen te begraven &c:a, nopende de drie macasserse Joncken ten handel na Ceram gevaren. / dat 'er een der zelve tot Goram is aengehaelt bevalt haer Ed: zeer wel. / Bij het naderschrijven uijt Wokam tot Arouw sien wij dat onse Europianen, daer meest zieckelijk waeren, En dewijle hier over al veelmaelen geklaegt zij, soo is ligt preuve te nemen, off de residentie buijten d' negorie beterschap geven wil, te meer nu de wooninge meest vergaen is, andersints bestaet het in reden, dat de — oorsaecke der zieckte door het qualijk, off al te ondrep begraeven der dooden vande Jnlanders binnen haere huijsen ontstaende, wegh genomen werde, daer toe men de zelve vermaenen, en over reden moet, hun wel ernstelijk voorhoudende, hoe veele d' E: Compe om haerent wille doet, ende wat kosten de zelve daer van komt te dragen, sonder een eenigh stuijver winst uijt hun land te trecken, dat het dierhalven van haere pligt is, alles tot dienst toe te brengen wat mogelijck zij, en jnsonderheijt te gehoorsaemen de billijcke bevelen, welcke de regeringe in Banda t'haeren besten hun comt te geven, op dat niet genootsaeckt werden ons volck op te roepen, en hun heden met haere vrunden en vijanden te laeten omspringen, zoo zij best konnen, 't geen evenwel de — meijninge niet en is, /— Dat van drie macassaarse Joncken uijt Bone ten handel, na Ceram, en de Zt ooster Eijlanden vertrocken, een tot Goram voor Catalockij gevonden zij, mogen wij voor een geluck reeckenen, en hebben d' uijtgesondene na Arouw voorsz: wel gedaen, 't selve voor d' E: Compe aen te slaen, wenschelijck waere — geweest, dat de andere twee al mede elders op steven hadden konnen belopen werden, te meer de hooffden daer van bekent hebben, dat zij sonder consent uijt Bone waeren vertrocken, hoewel de Regeringe in Amboina niet sonder reden sustineert, dat het een van de drie vaertuijgen is geweest, die door den koninck van Bouton, aende keffingse Orangkaijen, en in spetie den orangkaij kaffal op kelilowo, en Cabaressij tot keliwaroe, affgesonden soude zijn, met
alsmede dat het daer op varende volck inde kettingh waren vereert werd geapprobeert. orangkaij falcksoor nevens onsen Schoolmr, en 2 bijgevoegde Soldaten op Tenimber. / — dogh waren daer niet zeer welkom &c:a, hoe veel van die natie in Banda wonen is haer Ed: uijt de overgesonde lijste gebleken. / de brieff des ouden Coninx van Bantham, ten eijnde om hun allesints vaerdigh, en gereet te — houden, om te strijden voor het Mahomedaens gelooff, en zijn die gasten ter ordre vande voorsz: Regeringe wel, en ten regten inde kettingh geklonken, geslagen. 't zij dan dat dit, off haer eijgen zeggen waer is, wesende oock insonderheijd doenmaels wel gekomen de 10 lasten Rijs daer in geladen, maer de kleijnigheden aen: ver overaers de verdere kleijnigheden, connen wij wel toestaen, dat aende veroveraers vant vaertuijgh, vereert blijven, Dogh dewijle UE: soo zeer benodigt zijn, om vaertuijgen, tot het lossen der schepen, als anders, dunckt ons vremt dat het selve Jonck gindts verkogt is, ten waere om eenige onbequaemheijd, als hebbende maer 20: rxs mogen gelden. / Van Senimber zien wij dat den Jongen, en alhier nopende het arrivement van: gedoopten orangkaij Cornelis fallicksoor aldaer aengekomen, dogh van die agtinge niet geweest was, alh'er wel voorgegeven zij, en dat oock onsen Schoolmeester met de bijgevoegde 2 soldaeten gints niet seer welkom waeren, maer veele — smaetheden van dat woeste volck moesten lijden, egter liet het zigh aensien, off de tijd beterschap — geven wonde, gelijck niet twijffelen, jmmers — geensints verhoopen willen, want anders waere het buijten de Jntentie om de wille, en het intrest van een eenigh huijsgesin, aldaer post te vatten, hoedanige van die natie in Banda remoreren, heeft ons de overgesondene lijst verthoont, bestaende het getal niet meer dan uijt 27 koppen, manneVolck, welcke merendeels van over langen tijd aldaer gewoont hebben, en die nu oock wel blijven mogen zoo lange geen klagten over de — zelve vallen. / — Belangende de saecken tot keffingh, daer van Verto.