1689 In de Corre Corree Maij Leggende voor Telle boijo. streckende om den koning van zijn redenen van aanhet bedrijf van magege op Ternaten wel om gekogt tezijn alles te verrigten dat doenwaarom wij daar toe bij den koning gingen; dit huijs aante doen; en als hetselve besluijt daarop geno bort (bij aldien de bominische heeren hierjnne niet— men daar heenen voorsien mogten hebben) net ons te nemen, om daar mede onsen pockigen koning, te overtuijgen; ente toonen valsheijd te overtuijgen dat alle zijne woorden betuijginge, en voorgeven, niet dan loutere logenen bevatte; en gevolgelijk hoe kreuxel en manck (als men segt) hij voord' E: Comp: gingh s was reets diep inden avond stond wanneer we onse gedagten lieten gaan; over het geene wij aanmerckelijcx onder dese bogt volkeren hadden ondervonden; en de gevolgen die daar uijt tetrecken waren; onder anderen 't geene aanmerckelijck zij; omtrent het bedrijf vanden gewesen merckinge omtrent Cap:n laout magege den bootschapper vande princes gamende verdere Ternatanen, nelamme en verdere bernatanen die in gestantschap vanden koning van Ternaten (waar van voor ged: brieven blijckelijcke getuijgenisse geven, en welke wij ook verhoopen magtig te werden) schijnen afgesonden te zijn; ten welken Eijnde den Ternataanschen chinees quekoko mede al sal moeten omgekost zijn, om dese heeren alhier tebrengen; gemerckt den plo secretaris Alsteijn niet voor en staat besluijt om bij den ho: schijnende den chinees dat veel ged:e Ternatanen in de pascedul die dien Chinees-lijk was, en op Ternaten geobtineert heeft, zijn aangehaald ten ware er 2 â 3: ten hoogsten bij mogten vermelt staan en zijn broeders ende verdere dat nog onder de benaminge van maccassaren, ondertussch bogtkoningjes op te was nu de gantsche bogt in roer alle de koningjes hier't repen en hier omtrent, waren met de meeste harer onderdanen vertrocken, en reets soo ons berigt is, op Parigi vergaderd — waar mogelijck het besluijt van hunne moord, en roverijen te ondernemen, sal bevestigd zijn; en scheen het voor eerst op sarompo gemunt een Negorije bij of omtrent Woensdag 4: 'Smorgens met het aanbreken des dagenraats, begaven Parigi gelegen bij welke gelegentheijd veele onnosele — wij ons weder na boven; en gevolgelijk eer wij bij den koning de nootsakelijkh:t verEijse menschen zullen om 't leven gebragt; en in slaverij vervoerd gaan weder na boven en gingen, in het gewesen logiement van magege; alwaar te wel op ons na parig werden, en daaromme gedagte het ons, dat den dienst utlogiement van magege set bortje, daar de brieven des konings van Ternaten vandE: Compe ende nootsakelijckheijd wel verEijsschende aar het bortie daar op gesz: waren nog hangende vonden; wij namen het selve was, om ons na Parigi te begeven; en gevolgelijk de — des konings van Ternaten brieven opgesz: waren dan met ons, en vervolgden ons aanstonds inde wooninge gantse bogt door te snuffelen om alles wederom te — des konings; bij wien we al weder niemand als den nog vonden redresseeren, enten meesten eere en voordeele vandE: nemende het selve met soecum eda van Bega en eenige gemeene persoonen Compag: (soo 'tmogelijk ware) te herstellen; waartoe wij ons en tot de wooninge des ten welken fine de ook 't eenemaal bereijt en geinclineert waren; maar gelegentheijd goet was aande andere zijde overwegende, dat (:hoewel onse commissie sulcx wel zoude toelaten) wij om al het selve te ondernemen, ente doen onbequaam en onmagtig omslandige aanhalinge waren terzake de hoeckerdelijster op ons vertreck— van gorentale gands leck bevonden, en wij niet kosten weten, of de herstellinge desselfs wel behertigdeas; d' onsekerheijd des tijds wanneer desen bodem voor bommie _:o soude verschijnen; waar na al mede quaat wagten was — en bijsonder dat devictualie inlang na niet soude mogen nog konnen strecken, wesende het voor al met raadsaam Eenelijk met de correcorre naderwaarts ons te begeven. wijl ondertusschen ons scheeps volk ten Eijnde hunner victualie gerakende wij dat gesag en aansien onder dese wrevelige bogt volkeren niet soude konnen Erlangen dat we andersints met een s Comps bodem verschijnende te verwagten hadden midsgaders ook dat de princen opperhoofden van onse corcorre mogel:k uijt vrees— verklaarden na derwaarts niet te konnen vertrecken dewijl hunne scheppers daartoe gands ongenegen en niet te bewegen waren, soo beslooten wee op morgen bij den koning alles te verrigten dat doenlijk was: en hem wel Ernstig te bevelen aanstonds een vaartuijg gereet te maken; om zijne broeders en verdere met hun vertrocdien radja te bevelen van kene bogt koningjens herwaarts teroepen en hunne onderdanen inplaatse van roven tot den acker bouw aante moedigen; en dus een stil en gerust leven teleggen; onderbedrijginge bij aldien hier omtrent nalatig bleven swaarlijk door d'E: Comp: gestraft te sullen werden; — midsgaders alle het gene verders ter deser materie nodig gerecommandeerd en gesegt diende ook vergeselschapt onbeq: waren kot t Transporteeren
Maij 1689: Inde Corcorrle Leggende voor Telle Boijo zig met slegie ontzij uijt 's comps wederspannig zijnde wat straffe zij te verwagten hebben gegeven en voorgestelt de Ternatanen soo wooninge van Magege laten afwaijen toegedragen hadden wel wisten dat niemant buijten d'E: Comp: hier niet tegenstaande zij daar niemant vergeselschap vonden; wij vroegen hem dierhalven hoe het vande bobatos praft quam, dat den Capn laout vanlemboe gen:d boeba, hier niet mede present was; daar wij hem soo Ernstig gerecom te gebieden hadde mandeerd hadden den selven telaten ontbieden; hier op — waar over zijn hoogh:t wist zijn hoogheijd eenige slegte ontschuldinge tedoen schuldinge tragt te enprincipalijk dat hij aangstig en vervaart voord E: Comp: was; wij dan om geen tijd te verliesen, stelden hem voor oogen, dat dese angstvalligheijd, niet dan uijt eenvuijl wij dese materie daarlatende, 't zoude een gewenschte, en met magege ende lera en voor al de Bogtkoningen en derselver onderdanen een geruste zake zijn bij aldiense wat meerder 's Comps goetheijd en derselver straffende hand, over de weerspaninge, in agtinge en opmerckinge namen Iazij behoordenselfs stellen hun voor wat nu met onse komste te kunnen bemercken; wat seijlen sunne vrienden levende waren; of zij ook vande inanderesepen of eenige andere volkeren, gewelt en overlast aangedaan wierden; bij welke gelegentheijd hun dan geen hulpe en onderstand ontbreecken zoude, maar ook aande andere— Comp: hun wel weder tot derselver schade, en ruine inde vorige onderdanigheijd soude weten te brengen; vervolgens stelden wij hun in overweginge; of zij niet moesten bedenckinge den ko: en malkanderen gehoor hadden gegeven, aanden bedrieger bij hebbende Cominder magege welke zij buijten 's Comps kennisse, en voorweten weder tot Capn laut verheven hadden; stellende alsoo een ketenboef tot een gebieder, over hare onderdanen: of zij ook onder anderen of se tegens dE: comp: niet niet tegens dE: Compe grovelijk misdaan hadden doense misdaan hadden met dese Ternatanen soo veel geloof respecten eere gegeven veel geloof en Eere hadden met hun begeerte uijt naeme vanden ko: van ternaten geuijt op tevolgen, met hun aante spannen en dusdanig het op roof en moord aanteleggen, daar kier niet onbekent is dat nog koning van Ternaten nog imand anders buijten gemoet, en knagende gewisse konde voorkomen; waarmede) beval aan hun gedaan afteleggen; en ons omstandig teverhalen, hoedanig zig de zijn hoogheijd almede niet weijnigh belast was; maar vervolgden vervlalen hoe zig de zaken bominsche koningjes toegedragen hadden als wanneer we zijde dat bij aldien men bevond, dat zij de oude genegentheijd waarom zij de bevelen moesten; om 't welke tedoen zij sig oock bereijt willeg versmeten, hadden en hun als weerspannige; toonden dat dE: ses ternat: ho opgevolgd getoont hadden, te meer den koning van Ternaten bekennent eenmaal buijten hunne pligt, en gehoorsaam hebbende Ternataanse een Ternataanse vlagge, en wimpel daarboven laten heijd tot de E: Comp: gedwaalt te hebben wanneerse met vlagge en winxel voor de afwaijen, en verders hunne begeerten, opgevolgt; in seijl en nuttigheijt nuttigheijd, zij uijt desselfs Vriendschap te verwagten hebben wijde opige andwoort chaloep vanden chinees quekoko daar aangekomen was vriendschap te trecken als zijnde eenelijk hier verscheenen omte vernemen hoedanig hier op door den ko gegemet den Capn laout magege den bootschapper vande EE: Comp: alhier te belasten te bevelen nog te gebieden heeft; als zijnde derselver land, volk en onderdanen en gevolgelijk of zij hier over niet een gevoelijcke straffe waardig waren, en verdiend hadden, hier over liet den ko: den hoecum, ende praesentie bominders, alle het hooft sangen; blijvende zodanig sonder een woord te uijten een geruijmen pooszitten, tot wij Eijndelijk onse reeden servattende, hun Ernstig bevolen; het kleet van geveijnstl: en schijn heijligheijd, (dewijle ons dog alles kennelijk was van eens na waarheijd t' saken met magege, de bewuste Ternatanen; ende vertrockene zoude konnen ontdecken dat er nog eenig berouw, wegens hunne dwaasheijd en onbedagtsaamheijd in derselver boesemen tevinden was; in't korte, wij bragien den koning soo verre, dat hij ons Eijndelijk verhaalde (dog niet of wij hadden hem alvorens teverstaan gegeven, dat alle het selve ons onbewust was) hoe nu over drie maanden de princes gammelamme; guoffa maniera babango, en vijf Ternatanen voorgevende datse niet meer onder d'E: Comp: maar onder de koning van Ternaten behoorden; wiens ordre en beveelen zij dan ook opvolgen met opgem: gesanten een missive gesonden hadde waar bij hetselve hun mede aan bevolen en belast wierde: sij— hadden dan voorde wooninge vanden Cap:n laout magege sulker voegen dat den koning van Viga met zijn voornaamste grooten en een getal van overde honderd gemeene koppen, gelijk ook den lemboesen radja gen:e coda met alle zijne voornaamste grooten en een getal van over de honderd koppen, midsgaders zijn konings goegoeg cap: laout en overde dertig koppen; makende tesamen een getal van overde Tweehonderd en dertig man die wel ruijm op drie honderd mogen geschat werden,— alsoo zij het meeste geensinds noemen sullen; na d'E: Comp: Sarigi: was verschoonen hebben tegeven hadden
Maij 1689: In de Corre Corrle Seggende voor Telleboijd. aanhalinge wat kot en hoe veele onderzijnde veel eer meer dan min als 700: koppen de 1000: weerbare mannen vorderen brengen Bouelo, op en Iegens den mede gegeven en alle de vertrockene nog aan magege te geven midsgaders Parigi vertrocken waren; Insgelijcx oock de koningen van lemboena, en chiending met een getal van tweehond:t danen naparige vertrockoppen; soo ook de koningen van monti entilambo met een manschap van over de tweehonderd koppen sijnde den Radja van monti vermits sieckelijk geworden was terugge gekomen, sulcx dat na haar opgeven zij met een magt van over de vierhonderd en dertig koppen en vaartuijgen na advenant, van hier reijse naparigi ondernomen hadden, en mag dese magt na gelegentheijd dersterckte van dese bominische volkeren soo voor seenen bij den oud fiscaal lofsang gerekentjs veel roopende sijn broeders eer op meer dan min als sevenhonderd weerbare mannen geschat werden gaande de gerugten dat die manschap begroot wierde op een getal van over de dog de gerugien van over duijsent koppen ondertusschen was op ged: chaloup nu over twee en een halve maand verleden na bangaij vertrocken: wat ijver en devoiren wij ook deden om te vernemen tot wat Eijnde zodanig een magt van hier vertrocken was: zulcx was nog bij den koning nogh— ontschuldinge van het ko: vergadering en raads pleginge niet bijgewoont, en hadde en gevolgelijck daar van niets te berigten wist; dan eenelijck dat zij op Parigi bij den anderen vergaderen, zouden, en aldaar beraadslaan, wat tedoen; Jmmers zij zouden niets ondernemen dan dat goet eneerlijck was: dit was het alles dat wij alhier vernemen konden waarom wij hier een Eijnde van maackten, en zijn hoogheijd ernstig de principale brief des konings van de principale brief Ternaten afvorderde; die ons sonder veel tegenspreken des konings van ter nat dan terhanden gesteld wierde; en welke wij hier onder wederkomste op gorentale te laten verblijven; alwaar wij wel gelegentheijd vinden zullen, om dit telaten Translateeren ondertusschen gavenwe sijn hoogheijd te deselve na Ternatente ons na Ternaten tevoeren, daar hij gants niet tegen was scheente hebben nu hadden we dien koning niet anders voortehouden dan hem Ernstig te recommanderen, weder tot inkeer te komen geen geloof aande geen geloof aande Cornat: ernatanen, gelijk oock niet aanden verrader magege voort aantegeven die wij niet begeerde dat voor Cap:— laont; maar wel voor een verrader van sijn Eijgen koning en volk zoude Erkent werden, en dat sig als een gehoorsame soon tegens dE: Comp: te gedragen soe sig verder tedragen en gevolgelijk derselver beveelen naarstig op tevolgen hadde waarvan hij al aanstonds preuwe konde geven bij aldien zijne broeders (zijnde het Coningjen van hem bol en Radja Biga) ende verdere vertrockenebogt koning,en koningjens weder na door hem opgeroepen wierden latende ten spoedigsten een snedig schep vaartuijgh ten dien Eijnde vaardigh maken midsgaders te besorgen dat zij op onse bogeerte en ordre uijt Naeme vand' EComp: gedaan hun voortaan stil en gerust souden Ernerende sig zodanig de wel gegevene ordre vanden Edle Hr oud gouverneur Padbrugge dat op morgen het vaartuijg en de scheppers klaar waren; waarmede wij als dan een missive aanden koningh van parigi wilde mede geven, om dus de verloopene saken aldaar eenigsints (gelijk alhier en soo veel de praesente gelegentheijd toelaat leherstellen) verscheijde andere redenen haddeuwe nog met die hoogheijd; alle daar heenen gerigt om hem en door hem die verdere bogtkoningjens tot hunpligt tebrengen, 't geen we hoopen en vastelijck— vertrouwen wilden dat oock zodanig effect sorteren aldus vast gesteld sijnde, soo Eijschte den gorentaalsen Eijsch van den quitchiel quitschiel Bonelo, van die hooghds een slavinne die van koning wegens een slavjnne hemt voorlange jaren weg-geloopen was; en sedert vorderende, met aanwijsinge waar en op wat plaatse haar dese slavinne was omthoudende; sijn hoogheijd ijmand anders te ontdecken; zijn hoogheijd ontschuldigd nadere recommanda, medebrengt, het welke wij zijn hoogheijd ook op 't alderzig hier van niet teseggen, dat hij seer zieck geweest, de tie aande Iarigiseko:  sirieuste recommandeerden sonder natelaten seer gaarne van woorde tot woorde sonden inlassche) beloften des ko: dat het soude Inmiddens hadde den koning belooft, het geeijste bij aldien deselve niet inde Ternataanse Tale gesz: was vaartuijg om naparigi vaartuijg te sullen laten gereet maken, om op morgen waaromme wij dan genootsaackt waren dit tot onse tevertrecken morgen ten fine voorsreijse te konnen vervorderen; 't gunt dan voornemens zijnde om kennen, dat we voornemens waren desen brief met die van hem weggelopen drie kinderen gewonnen hadde; welke hij al mede was anders betuijgde ken zijn van Tiabo van wien huijs hadde souden klaar zijn