andon dewijle met de saecke van tameij dus besich waeren hadden mede om tot kennis te comen waer ontrent het gout hier op fromosa valt, inde maent april eerst door seeckeren chinees in sincan woonachtich lamphac genaemt laeten ondersoucken off men met den oversten van lonckjouw niet een goede vrede ende bondich contractt tusschen ons ende gem:t lonckjouwers mitsgadrs die van vangroija onse bongenooten zoude connen te wege brengen, bestaen voorz lonckjouw in een getal van 16 dorp aent zuijt eijnde van formozagelegen grensende aende limiten ofte lantpalen van die van pangroija as westzijde van fromosa, ende aende oostzijde aen seeckere dorp pimaba genaemt, welckers ingesetene gestadich oorlog voeren (naer de affirmatie van veele ende verscheijde chineesen die lange daer ontrent wonachtig sijn geweest) tegens 8 ingesetene daer het bekende gout aen d'oostzijde ban formosa zoude vallen, welcken voorz chinees aldaer wel onthaelt ende hem vele door gemt overste naer de Holland:ts gevraegt zijnde, wilde het schenckatietjen hem toegesonden niet voor en aleer eenige van d' onse daer quamen hun niet misdaen zoude werden, welcken volgende op de gedaene rapporten van voorz lamphacq in maij passado een tolck, corpl ende soldt derwaerts largeerden, die daer wel onthaelt wierden ende quamen den corporael op 15 do met den broedr vanden oppersten ende 15 andre. van lonckjouw hier weder aent fort hebbende d' andre 2 in ostagie van hier aengelangde fonckjouwers bij den oversten gelaeten esen voorz wetsten van lonckjouw excuseerden hem om selffs in pr soon herwaerts te comen alsoo hunnen zaij tijt voor de hant was, maer liet ons door zijnen broeder weten dat tegens t' aenstaende noorder mouson, zoo wanneer wij hem een Jonccken wilden toesenden hier soude verschijnen om eenen bondiger vreede te maecken, T' allen gelucke was ter dier tijt hier mede verscheenen den oppersten van pangsoja die met die van lonckjouw in gestadngen oorloge tot noch toe zijn geweest, (weshalven om onse hoede meenige wt te drucken ende aen hun te verthoonen) perthien soete tot den vreede aenmaenden waer toe oock scheenen t' inclineeren, zulcx dat aen wederzijden bij provisie stilstant van wapenen (tot naerder confirmatie) wiert belooft, twelcq oock tot noch toe is onderhouden, ende zijn alsoo gemt loncjouwers met den oversten van pangzoja gesamentlijk naer wel onthaelt maere met goet contenten ende genougen (weder elcq naer zijn plaets vertrocken, ende zijn hier door onse limiten nantfort zeelandia (godt zij hoff, tot aen het zuijteijnde ende een goet gedeelte vande oost van fromoza wt gebreijdet/ Wij en twijffelen niet zoomen dese zaecke wilde met ernst bij der hant neynen ofte men soude met diergelijcke macht gelijck hier t voorleden Jaer geweest is, versterckt zijnde met pertij pangroijers ende dese louckjauw zonde merckelijck tegenstant, niet alleene ter plaets daert gout valt maer oocq doort gansche lant van formosa, daermen wilde wesen marcheeren, maer zulcx onderlegs zoudemen onses oordeels inde maenden van maert, april ende meij met Joncken tot ontrent de plaetse daert gout valt, vaeren, ende aldaer landen moeten, om ons volcq door al te veel marcherens niet machteloos te maecken, de zeeckerheijt dat daer ontrent aen oostzyde van fromoza gout valt is met alleene dat dese inwoonders van lenckjouw maer oock selffs de spanjarden ende hare slaven, mitsgaders de chinees tselve gansch voor de waerhj confirmeren die van Vovorolang
op quildag Die van Vovorolang daer van in onse missive van dato 21 feobi mentie gemaeckt is, dat onsen vreede mede versocht hadden, verthoonen hujn nu daeger even moedich met de chineesen inde revier van Wancan die daer visschen en calcqbranden, somtijts thaere te onthaelen, selffs mede te nemen ende oock somwijlen eenige doot te slaen ende quetsen, niet tegenstaende eene van hunne oversten in sincan onsen vreede als boven verhaelt versocht hadden, a ons de chineesen rapporteeren zoude gem:t oversten (die bij do junij, er traoirdinarij volgens haere wijse wel onthaelt was) noch tot den vreede, ende ontrent 300 a 400 vande zijne inclineeren ende jegens de chineesen gesecht hebben dat soo wanneer de Hollanders in voporolang quamen hij zijne huysen met chineese papiertjes zoude laeten beplacken ende sich inde rughte begeven sonder tegens ons te rechten, zij wilden zijnent halven doch ver soucken dat alsmen de huysen quam te verbranden, de zijne zoude laten staen, hij zoude dan datebijk den vrede weten te maecken, sulcx dat het schijnt wel eenigsints vreesen het hun d' een off dandr tyt gelden zal ende oock wel eenige tot vrede inclineeren maer den meesten hoop schijnt nogh tot hunne barbarische manieren van moorden en rooven genegen te zijn Dit dient in alle manieren gestraft ende voorgecomen maer ten aensien niet boven de 100 cloucke soldaten connen wtmaecken, ende het nocht dapp geregent heeft is sulcx (alzoot vrij een groot machtig dorp is, ende wel met meerder macht dient bijder hant gevatt) naergelaeten, mij zijn van meeninge op haere comste in wancan eens te laeten passen &ne sien off men jts remercabels waerdig op hun soude connen attenteeren, om daer door haren hoogmoet wat te dempen ende sien off tot vreden te brengen zijn, anders zoude het hoognoodich wesen dat dit dorp vernedert wierde om alsoo allen skens naer Girem te comen, daer van daen dit Mouson groote p.r hertevellen naer china ende zoo voorts naer japan vervoert zijn In onse missive van dato 13:en maert passado maecken mede mentie dat de padres van quelang al tot ontrent gecomen ende d'inhabitanten (zoo de chineelsj ons doenmael rapporteerden) onder den coninck van pangies gehoorsaemheijt gebracht hadden doch corts daer aen vernaemen eerst wt de chineesen eenige lopende tidinge dat d' jnwoond:r van tampruije bij nacht het spaens houten fort (daer zijnde over rompelt ende ontrent de 30 svanjarden dootgeslagen ende de reste door den donckeren nacht naer quelang gevlucht waeren twelcq den 21 meij daer ten niet alleen ej geconfirmeert maer oock voorde maerhi vorders gerelateert wiert dat gemt castilianen in quelang met de daer ontrent gesetene inwoonders ten oorsaecqn 2 hoenders ende 3 gan tang rijs Jaerlijcx van jder getrout persoon hadden gesocht te lichten s alsoo eenen tol in te voeren) over al in oorloog waeren vervallen welcke tidinge alsnoch blijft continueeren, de jnwoonders daer ontrent ende in tampruij geseten souden meest naert geberchte vertrocken ende hun fortresse in tampruy weder op novo gebout & beset zijn, eer langs hoop naste ende sekerder tiding wt de joncq van aijmoij tot 2 int getal derwaerts genavigeert zyn, te vernemen de zaecken Spanjaarden reson van den op Tansprnge ker lleen heij dat lan
van domm ann gecomen om doenmael te versenden gaet met daman 8983 cattjin wegen leggers nevens een varcken alqwater om den selven De zaecken met d'inhabitanten hier te lande staen vorders overal. wt genomen vovorolang, zoo in sincan, soulang, mattau, tirosen ende d'andre omleggende doo pen mitsgaders tackareyan, tapouliang, dolatock, panjzoija ende hunne bijgelegene plaets, die nu met de 16 voorverhaelde vlecken van Lonckjouw tot ophe getal van 57, die hun altsamen vredelijck ende gehoorsaem verthoonen, gebracht sijn) t gode zij loff heerlijck en schoon, hier niet anders als voren is aen geroert als leeraers omt t werck des hen te vordren ontbreecken In sincan neemt de bekeeringe der heijdenen ende kennis van godes woort onder de Jonge aencomen luijden goeden voortganck ende wert de jeucht in een schoole int lesen ende schrijven volgens UEs ordre onderwesen twelck sich tames wel verthoont daer aen niet anders hapereijk dan dat de onderts hunne kindren om te arbeijden int velt moeten missen, ende wel dienen Comtijts die naerstig leeren met wat rijs off een cleetjen (om haer des te meer t' animeeren) gesoulageert te zijn, datmen wederom tot het gaen jaegen der chineesen op de harten met cuijlen off andersints te maecken, can gevinden, groote subsidie wert jegen woordich niet onder d' inwoonders gedaen, off te wert d'selve wt de boete van haer faulten weder gevonden, maer om eenige collecte tat dit arme volck, (gelijck VE meijnen) te lichten zoude niet anders als groote jrritatie ende ver- wijdering causeeren, gebj pr exempel met die van quelang gebeurt is, Wij waeren wel van meeninge geweest do assureros Hogensteijn in eene vande bovenverhaelde dorpen om de tale te leeren ende dese heidenen te beken ren te gebruijcken maer met het vertreck van d' Candijdij sal den selven onder de duytsche gemeente in taijwan wel dienen tot nader gelegenthij geattmitteert te werden, mij hebben mede zijn E volgens gegeven ordre op zijne reecqqen voor f 580: 2: 12 p. r laeten debiteeren de serccams aenplantinge van zuijcker ende alderleij aertvruchten is naer uyterste vermogen gevordert, dit Jaer hebben 12042 witte ende 110461 cattij swarte do die altsamen na Japan versonden is, ontfangh zij clagen seer op den swarten zuijcker niet connen protffiteeren weshalven hun geanineert ende oock pastelijk belooft hebben, het toecomende Jaer ontrent 3 a 4000 catt, do witte suijcker te leveren, zulcx dat van Jaer tot jaer de quantiteijt vrij veel sal connen vergroot werden, en staet de plan tinge rant riet jegenwoordig overtroffeljk/ de cee off cangans veruwe is dit Jaer (door dien coopl Hambuan inden tijt dat den selven meest gesaijt werden in china is geweest) hier op saccam (niet tegenstaende onse tolcken opt uijterste zulcx gerecom mandeert hadden) weijnig aengeplant ende in china qualijk door extraordinarij t overjaerige do die te laet is, droogte geslaegt, zulcx dat voor dit jaer weijnig daer van zal zijn te becomen, doch nu datter scheepsruijmte ontbreeckt om de retouren over te voeren ende noch niet seker is wat advance den selven int patria sal geven mitsgaders oock weijnig daer aenhangt, sal dese schade cleen wesen e vochtig te houden.