98seeckerlijck vermoeden d' Engelsche wegen onse procure vande lijnwaeten, in die quartieren kennisse becomen hebbende, niet onderlaten sullen, nevens ons dese occasie waer te nemen, waer door eerder gezien wert, het restablissement inden Cleed-handel van guzeratte te sullen erlangen, ende ongetwijffelt (al les) int corte verbeteren sal, waer toe op ons jongst verscheijden uijt die quartieren besondere goede beginseelen verthoonden, In voegen bij desen expresseeren willen, dat onaengezien de Calamniteijten, daer mede Godt dese landen geabllig. t heeft, te dier oorsaecke de Compe de twee gepasseerde jaren, minder retouren voor India becomen heeft, successive het ware ellect vande gerequireerde retouren, vandaer verwachten moghen Wat concerneert de benefitie vande Cargezoenen, & spetien van Coopmanschappen, twelck alsnu aen d'een zijde, ter oorsaecke de voorgeroerde miseerien, ten anderen, door den Inlandschen Oorloge, welcke den Coninck van India ofte grooten Mogol, tegens de Princen van decan, Goulconda ende visiapour opgenomen heeft, waer door de passagien gesloten blijven; ende de Cooplieden (als voor desen) niet veijlich mogen negotieeren, eenichsints de consumptien schijnen te slutten, ende de Coopmanschappen, op vijle prijsen te dringen, wert echter geenssints te twijffelen, off sal in corte veranderinge volgen, waer uijt oock gezien, ende te verhopen wert, alle spetien weder in reputae ende tot voorigen prijs sullen herstelt worden (besonder de specerijen) except de nagelen, waer mede d'Engelsche ende deenen, Jegens de Compe crachtelijck, ene met al haer vermogen woeden, echter (naer ons gevoelen) met cleijn voordeel, den selven in staet houden connen, weshalven wij bij meergemelte onse deductie advijseerden, men Iegens dese specerije handelaers, met de nagelen sulcx behoorde te cladden, dat haer uijtgeleijde capitael, (twelck in Maccassar Jncoops costen ) Jn Chormandel niet halen mochten, doch bezonder regard hebbende, de selve, voor soo geringen prijs, niet overgedaen, en uijt handen geworpen worden, dan door d'Engelsche deenen, ofte Portugiesen, partijen aengeslaghen, in retour naer Auropa gerenvoijeert, ende de Jongste excessen, presuditiabel der, als d' eerste stonden te werden, maer dat men door een vigelant dienaer de saecke sulcx poogde te derigeeren, dat als wanneer, bij ons de merct gestelt, en de nagelen opden minsten prijs gebracht waren, door eenich gecorrumpeert vertrouwt moorsch Coopman hare ganssche partijen (onder zijn pretent voor reecke vande Compe dede aenslaen, ende in ons gewelt vervallen wesende, de selve op eenen verdrachelijcken prijs weder ter bente dede presenteeren, wij sijn van gevoelen d'affairn in deser voegen aengeleijt wesende, de Compe (niet alleene) eenen goeden Interest van haer uijtgelegt capitael erlangen, maer oock den specerije handel In dwang becomen soude, de welcke nu, eennelijck door den smaeck van t gewinn op hare cleeden, welcke in Maccassar consumeren Item de benefitien die uijt de retouren vande nagelen getrocken hebben, gecontinueert wert, het principale ooghmerck tot preveniente moet wesen.
EAS CRE PALRE moet wesen, om dese ondercruijpende handelaers uijt de quartieren van Amboijna te diverteeren, t' welck (naer ons oordeel) met geen expedienter middelen (als vooren aengewesen) sal connen uitgerecht worden, doch om met Maccassar den Oorloogh aen te doen, der saecke ten goeden eijnde toebrengen, heeft gansch geen apparentie, op consideratie Iegens de sulcke, welcke desen handel voeden, ende de Comp e de meeste affbreuck toebrengen, namemlijk d' Engelschen ende Leenen, onse wapenen niet aenleggen, ofte door ontsach der selver constringeeren, daer van te doen desisteeren, sulcx dat (als vooren) sustineeren het redres wegen het vervoeren der nagelen, op een gansch ongelegen plaetse geattenteert, oock seer beswaerlijck te marine sal erlangt werden, In Amboijna moet de saecke ten gewenschten eijnde gebracht werden, waer uijt een meerder gedeelte van des Comp. s welstandt soo in Ao uropa aes India despendeert, waerom oock met meerder circumspectie, en vigeur vereijschte gemanieert te worden, wan u E mogen dit wel vastelyck gevoelen, soo het vervoeren van nagel en uit Amboijna conde belet, d' Engelschen ende deenen geexcludeert werden, tn corte den voornaemsten handel, aende Cust van India meester werden souden, want uijt der selver proffijten, onse principale ongelden vervallen conden, behalven dat nevens d' Engelsche ende deenen machtich waren, de landen van vele Coopmanschappen sulcx te overcroppen, ende tot eenen vilen prijs over te zetten, waer door de selve onmachtich (geperformeert zijnde) van hare gepretendeerde proffuten versteecken, ende van capitael om eenige empleo te bestaen, deslituijt conden gehouden werden, In voegen alle hare sware gaslos vande Costelijcke equipagien, ende Comptoiren, uit d' Overwinsten vande retouren (nootsaeckelick vervallen oock ongetwijffelt de proffijten small deelen souden, op welcke consideratien de quantiteijt vant quicsilver, vermillioen, ende loodt (vooren gestelt) begroot hebben, Doch het spreeckwoordt zegt, wie een ander taecht, selffs niet onledich zij, weshalven een bundich compact met d'Engelschen te raemen, de Comp e, in vele doch in alle respecten niet voorderlick wesen soude, evenwel moet men veel tijt, vande noodt de deucht maecken, ofte van twee quade, het minste verkiesen, want het is seecker de Comp. e geen pernitieuser contra partije, als d' Engelschen in India heeft, weshalven soo met eenige vast gestipuleerde prerogatijven, voor de nederlands Compe) op gelimiteerde plaetzen, conditien van accoordt conden getrolten worden, souden de beijde slaten in veele ontlasten, ende toebrugen ongelijck grooten proffuten goud als successive voornemen te extendeeren, In voegen dat (niet alleene) wegen de procure van lijnwaten voor de quartieren van India, de prizen extraordinaire besuijden, de spetien vande aengebrachte, coop manschap: pen, op een eguale vente reduceeren, maer gezaementlyck den handel vanden Indigo ende andere retouren, in Auropa, zijnde het importancte, sulcx reguleeren conden, dat aen geen gedwongen, ende monopolischen handel en souden verbonden wesen. 928 99Monevolisch.
100Monepolisch allegeeren wij, ter saecke dat desen geldtsuchtigen Coninck van India, dit loopende Jaer, op t' voorgeven vanden Engelsz presis.t Joseph habkenson, d'ernstige bevoorderinge, ende t' aenschrijven van Miermosa moors sehen Gouvern. r in Suratte (onder pretext) om met d'Auropische natie op de maniere vanden Coninck in Parsia te negotieeren, den handel van annijle soo Rijana als Sirchees, in geheel aen sich getrocken, ende aen zijnen bijaenschen facteur, op conditien voor vrij eerst cComende Jaren, een capitael van thien hondert duijzent ropias, in courante twaelff tonnen goudt voor t' rijck te profliteeren, aenden selven den geheel en handel van Indigo opgedragen heeft, onder Interdictie, niemandt als gemelten facteur van zijne Mag.t eenigen eersten Incoop van annull gepermitteert wert, om welck groot capitael aen zijne Magt. te mogen voldoen, ende noch daerenboven ijets voor sich selffs te gandeeren, desen hooftschen Negotiant, gepoocht heeft den Indigo bij ana ons tegen 80: ropias, oft 96: guldens de man alhabarj van 50: lb hollandsch, exempt alle ongelden van thollen, ende vrachten, Inde wegen op te dringen, welcken schadelijcken Cours ende gedwongen handel bij ons begrepen zijnde, hebben aende Nederlandsche residenten in Agra ordre gezonden, in minsten geen gewaes, om eenigen Incoop van Indigo te bestaen, hun gelaten souden (ten waere) goede partijen op voortarige prijzen 3 a 4 ropias p. r man onbegrepen, sich offreceerde, echter ondervlijnige toesicht, werwaert sich de genegentht der Engelschen voegen soude, om naer bevindinge van hun desseyn onse affairn dienvolgende te derigeeren, ende alzoo sih tot desen monepolij, noch gevoecht heeft, een schaersen gewasch vanden selven Indigo, In voegen, het derde part van voorige tijden niet gerendeert heeft hebben onse vrunden d' Engelschen soo wel op, ons, als wij op d' hare regard genomen, sulcx te weder zijden (wegen den Indigo weijnies gelaet doende) geen Incoop aengevangen zij, tot dat in novemb. r tongst passado, met de schepen den Palsgraeff discourre, ende Reformation in suratte aenlangde, den presidt.