aencomste dergaande en comende scheepen, de revier, en costelyck revierwater, wordende geextimeert doorgaens gesonder als hier op Maccassar, de tegengaende, bestaat in dees opmerckinge, dat wanneer sin hooch:t aan die cant, met een guarde van 30 a 35: soo Nederlandse, als jnlandse soldaten in een bequame fortificatie daer wert neder gezet, die poste daar suffisant genoech bewaart sal zijn, en wij dan hier met den ommeslagh verblyvende, maccassar alle sluipse uytspattinge is benomen, en gelyck wij oock, onder anderen, inden beginne gesproken hebben, tot patiero een oncostelijcke wooninge bij provisie te beslaan, soo is uE: nu al gebleken, waerom daar van gedeclineert wert, de Ervarentheijt ons geleert hebbende dat tot batou keka dat alderbest zijn, en ginder, gelijck inde materie vande noch oposerende parthijen, onder den titul van Sabito geseijt is, meer apparentie van grooten sleet wesen zonde, om de naa by gelegenth:t van heel Tradjo, mandhaar, 't bergvolck, en wes meer, die te lichter derwaerts gaan, en wat coopen souden om dat het haer met uijt den wegh, en soo naar bij was, worden dan hun Ed:e syn hooch:t van palacca erigeren tot vrij koninck van bantheijn, soo was daar met een middel wegh gevonden, tusschen den Con: van Bone en hem, en in den eersten de becommeringh t'eenemael wegh genomen van door den laasten te sullen gepostponeert werden, behoudende radja inde landen van Bone zijne vrije heerlykyen, sonder andere bemoeijenis, oock sonder zig in dese qualiteijt van Coninck van banteijn verder te Extenderen, buijten de limijten van dat landschap, waar met ick vertrouwe dat hij gants wel te vreede wesen, en syn jnwendige gedachten tot successie int ryck van bone versetten soude, Jnsgelycx conde in diervoegen Arouvaqua aan d'ander zyde tot vrij koninck van batoukeka geerigeert, en daar parmanent geplaast werde, mede gestoffeert met een guarde van 25 â 30: gemengde soldaten. soo bleeff 't Casteel Rotterdam ten halve, uyt welcx voorgestelt guarnisoen, dese beyde minder besettinge genoechsaem conde vervallen en noch wat aensienelijcker, soo hun Ed:e het guarnisoen eens vooral wilden setten, op 200: militaire coppen, boven de meergem: twee Comp:en Jnlanders, ende verder ver-eyschte dienaren der commertie en Ambachts lieden, hoedanig jck het houde, dat de Comp:e niet alleen hier op 't Eyland, maar rondsom herre op alle andere naa by gelege Eylanden, zoo ontsaggelick soude wesen, als zij behoeffde te zijn, gepresupponeert de goede trouwe der beijde Coningen, diemen oock in haare dagelycxse comportementen met exactie moet gadeslaan, zoo wel als d' andere en zoo dan de hooge Regeeringe noch echter op bantheijn
de hooftplants wondekiesen, om als gesegt, de gereede aencomste der scheepen, Soo condemen, op bantheijn alles meestschrap weesende, de nieuwe kruyt kelder binnen 't Casteel Rotterdam tot een ronduycte bequamen, daer het tog inde bouwagie al op is aangelegt, sullende voorts met de omtreckinge van een gragt ende seer suffisant te maken zijn, hoewel men, als 't werck int voorverhaalde wesen stont, wel licht beter conde houden, daar in't middelpunt, met 't hoogstgezag te blyven, condemen bantheijn met poosten te lande in 5 a 6 dagen uytterlyckgints en weder beloopen werden, dit soo geseyt, is maar aan te sien voor een laaste remarque, gereserveert om hier ter materie bij den overslag van Comp:e te draagen ongelden, in te clampen, sullende uE: inder tijt belijken, off de heeren der hooge Regeeringe hier in eenig wel gevallen nemen, en off daar ijets staat te werden gedisponeert guarnisoen nugenomen op 200: Nederlandsche Soldaten, en daar benevens de twee Comp:en Tarnatanen en houtonders, te samen geschat met haar officieren op 180: â 200: man, en dan voorts 1: president 1: Oppercoopman 1: Capitain 1: predicant 1: fiscaal 3: ondercooplieden 2: Luytenanten 2: vendrigs 12: Sergeanten 12 adsistenten 4: chirurgijns 1: Siecken trooster 4: soo constapels als werck-baasen 2: Tolken 1: Maleijts-schrijver 20: bosschieters 25: gesocteerde Ambachts gesellen Alles soo ten ruijmsten opgezet, sullende niet soo veel behoeven en al echter de residentie op biema daer ooft vervallen connen, gerekent tot de hooghste gagies & randsoenen, beyde in volle affbetalinge, Item elck swart Ternataens soldaet, op 40 lb rijs, en 2 rx:s contant ter maand, ten waare men deselve wat meer wonde toeleggen, voorts 't hospitaal 't onderhout van slaaven
van slaaven, paarden, dagelijcxse oncosten, Equipagie van Scheepen en chaloupen, dieder tot den handel comen te vreysschen can het voor een rond jaar niet meer bedragen, als ten hooghsten f 120: a 130: O. sonder de minste detractie van soulagiementen Hier tegen gestelt datter int geheel niet meer als 60o packen ten behoeve vanden binnen als buytenlandsen sleet, sonder eenige andere bivoeginge van winsten, jncomsten, recognitien &a geconsumeert sullen werden, op alle de welke, d'eene helft gerekent op 250: gul: winste door Malcander, d'ander helft op 420: gul: ijder pack, datse naer volgens de geprojecteerde prijsen, niet alleen ruijm konnen opbrengen, maar oock vrij meer, soo sal dat te samen wel f 200: E-: emporteren, en by gevolge noch soo veel overhaalen, die dan emmers maar de alderminste ervarenisse van Zaaken heeft, sal uyt den hooffde (bij goetgevolg van alles vande reste overvloedig ende ten gemacke connen oordeelen, sonder dat jck mij wyder behoeve te amuseren met een pertinente by een stellinge van alles, op dat jck de apparentie niet boven de waarde en al te mooyen come op te hemelen, 't is genoegh dat men het Ende heeft daer 't cloen aen vast is, comt dan daer den Manilhaasen sleet by te vallen, en eenichsints groot te werden, dat sal de winsten noch soo veel beter maken, dit laaten wij efter aen een zyde staan, tot dat men zie off het Jaerlijcx sal voortgang willen nemen, gelyck te presuponeren is van Jaa, en gelyck noch dit Jaar, soo het hun Ed:e toelaaten, sal onderlegt werden, waar met ick het, desen aengaande, voor genoegh gesegt achte, naardien daar van, niet verre voorwaerts, Ampelder aenwysinge, in 't gros is gedaan, waervan oock inder tijt, en daar 't behoort, een veel netter verthooninge, soo 't vereijst, sal connen geschieden, alsmen maar eersteens begint te sien, hoe sig dit kint sal willen laten bakeren Bij de voorstaende calculatie van ongelden, en hebbe jck niet gedaen eenige oncosten van Timmeragie, voor bedachtelijck, ten aensien ick van Opinie ben, alsmen naar vast gestelden resolutie, ter degen aan 't Timmeren raackt, alles soo hegt en Massijff moet, en kan werden gemaeckt, dat daar voort aen niet veel meer off te Timmeren, off te cluisen valt, anders ist nooijt gedaan werck, en altijt wat nieuws, connende telijken, inde voorgaende beschrijvinge, onser gedaane wercken, datter tot noch toe niet anders, als maar weijnige materialen zijn verbesigt, wesende ghylieden zelve getuygen, hoe veel ick mij heb gelegen laaten zijn, niet alleen hierin, maer oock voorts in alles, als 't weesen conde, den oirbaer en mesnagie te betrachten Niettemin en is dat noch soo niet geschiet, als 't wel hoort door dien onder de commotie van 't oorlogh, hier en daar noch al wat ruygh is overgeloopen Men