58arresteeren, hebben de proceduijren in Amboijna (onder de Directie van Quitsil Alijclaer bewijs genoech gedaen, zijnde al daer, met de Principale tarnataensche, ende machansche macht verscheenen, de welcke door quaet beleijt, naer verloop van eenige maenden onverrichter saecken, meert verloopen, ende de rest, met gemelten Alij nae Bouton genavigeert, niet buijten vehemente Inditien, met den Coninck in Maccassar, eenich verslandt, ofte bedecte onderhande tinge voorgenomen hadde, al hoe wel naerder handt (wij en weten door wat obstaeckelen) ten principalen wegen dese secreten, niet in licht gecomen is, ende soude den gemelten Alij (naermen vrucgt) t' voorleden Jaer (naer den Maccassars dochter ten houwelijck geeysscht) in Bouton overleden wesen, wat veranderinge dese doot in Tarnate geopereert heeft, sullen met de naestcomende schepen Inwachten, moeten, I nter im gaet den Coninck Hamsia met vele  voor den slaet van Tarnate perniieuse exploicten) voort, diverteert onder pretext van gefingeerde tochten naer Xula, ende Taliabo, de principale macht uijt het landt, ende amuzeert sich met futiliteijten, waer door den Spaignaert ende Tijdorees goede gelegenthit gegeven wert, dom op d'een ende d' ander plaetsen Jnvadie, ende de subtecten vanden tarnataenschen slaet affbreucq te doen, als den Tijdorels tn verscheijde actien, ende den Spaignaert Jongst met het deslrueeren van Taffouro bestaen heeft, d' welck alles bij hem met goede oogen aengezien wert, ende can bij verstandige wel affgemeten worden, werwaert de saecken hun draeijen willen. wat concerneert den Oorloogh tusschen ven Tarnataen ende Tijdorees, en connen (on aengezien hare onderlinge, ende aengeerclde vijandtschap) niet gelooven, die van partyen ten rechten gemeent wert, echter ervaren den anderen manefeste afbreucken bieden, van gelijcke natura extimeeren den oorloogh, tusschen de Spaignaert ende den Tarnataen, ende zijn van gevoelen den Tarnataen eerder om de wapenen te voeren, met gewelt gedreven, als dat tot voorstandt van zyne preeminentien, ofte protectie van zijnen staet de selue opgenomen heeft, doch t'zij, hoe het will, dat Jegens den anderen in contentie slaen, en can niet als des Comps staet voorderlijck, ende meerder gerustheyt toebrengen, want ondertusschen hun de gelegenthit ontrocken wert om eenige conjuratien in prejuditie vanden selven te attenteeren, ende moet vasl, met sonderlinge vlijticheijt op het beleijt ende succes
Auoniu. ende succes van saecken gelet, ende den Tarnataen in zijne geintendeerde hostile concepten, Jegens boven gemelte (onse openbare vijanden, crachtelick geanimeert, ende naer onse conslututie gedoogt, somwijlen met eenige ammunitie (op hun verzoeck) geassisteert worden, om hun in die quartieren de handen voll, ende weder werck te verschatten, ontreckende hun Incensibel door desen middel naer eenige andere desseijnen te dencken, Ondertusschen van onser zijde vigilante wacht houden, ende op ons selven staen, op dat van d' een ofte d'ander niet verclaect, ende een voordeel affgezien worden. wij en twijffelen niet ofte de gelegenthet tusschen den Spaign. ende den Tijdorees houden hun in gelyjcke termes, als die van d'onte, ende den Tarnataen, ende t' schijm den Spaignaert, van gelyjcken sich Ingetegen houdt, wan in lange Iegens ons niet violents geat: tenteert, maer Iegens den Tarnataen verschenden ent reprinsen bestaen heeft uijt de adwijzen, Jongst uijt Tarnate gecomen, hebben bespeurt, de Inwoonders van Machan, hun het doen vanden Coninck Hamsia, qualijck gevallen lieten, ende dat hun t'hooft wel hangen soude, den Tarrataen te abandonneeren, Item dat d'Onse Inclineerden, om hun daerin de helpende handt te bieden, wat ons gevoelen, die naengaende zij, seggen, het in ons niet comen en can, de Machanders zijnde all te saemen Mahamettisten) den Tarnataen verlaten, ende ons embrasseeren zullen, t' zijn all te notoire abuijsen, oock hebben dese natien te Inconslant, ende veranderlijck ervaeren, om op dergelijk ongefundeerde voorslagen, een saecke van soo grooten gevolge lichtvaerdich bij der handt te nemen, de cansse soude te wagen, wesen, Ingevalle de nagelen van Machan ons dienstich, ende Jaerlijcx conden geconsumeert worden, doch de selue werden de Compe niet noodich, ende zijn anders niet als Instrumenten om hare comptanten uijt te Putten, gemerct onder de respective cameren Jongst soo notabelen partijen berusten, ende de quartieren van Amboijna sustissant houden, om het dubbel vande Jaerluckche Consumptien over de ganssche werelt te connen voldoen, dien volghende nou voor genoech gedaen houden, soo door d' onse, ofte andere practicquen conde bearbeijt worden, dat de nagelen ongepluckt aende boomen bleven vergaen, waer uijt dan consequemt volgen soude, de vruchten in geen vreemde handen vervallen, ende op alsulcken plaetzen getransportwerden, waer de Compe met cladderije den geraemden prijs Installich maecken conden, ende wanneer partyen nagelen aen d'Onse leveren
52leveren, tot consideratijff, off men naer de selve aende leveraers voldaen waren, niet door water ofte vier behoorde te doen consumeeren, om door desen wech, d' ander in reputatie, courant, ende d'wanck van prijs te houden, daer anders nu vermidts d'abundantie, ende groot partijen, de welcke Jaer op Jaer naer nederlandt geretourneert, ende geen minder gedeelte, die inde Oruntaelsche gewesten gedestribueert werden, den prijs merckelijck declineeren doet, In voegen dat wij concludeeren souden, dat men den Gouverneur inde Molucas precise ordre aenschreve, wegen de Leverantie vande nagelen soo in Tarnale, Machan ende Batsian, het minste gewach niet te doen, off eenich werck daer van te maecken, anders als dat met alle derteriteijt ende practicable devoiren verhinderde, egeene vande selue in vreem delingen gewelt vervielen, off naer den vijandt vervoert worden, gevende nevens dien op de respective factorien geen minder specialen last, soo eenige partijen nagelen presenteeren mochten, de seltue (als vooren) te ontfangen, ende ten gestelden prijse te betaelen, op dat de lieden (vermidts de refusatie om hare vruchten aen te nemen) geen oorzaeck gegeven werde, de selve den spacgnaert, ofte andere vreemdelingen toe te voeren, daer door alle occazien van verwijderinge wech te nemen, wij vertrouwen den Tarnataen ende d' Inhabitanten van Machan seer veerdich begrijpen, ende mercken souden, werwaert onse Intentie tendeerde, oock soo superbe, ende arrogants op consideratien van haer Commoditeijten hun niet gelaeten, maer accomodabel der tractement ende civielder conversatie van desen wrevelmoedigen hoop getrocken worden soude, bij de selve missiven wert van gelijcken geadvijseert, dat eenige fortificatien ende wooningen opt eijlandt Machan vervallen, van soo slechten Constitutien waren, dat 't nercusabel de selue reparatie, ofte wel op andere beter gelegene) plaetsen eijsschen verleyjt te worden, ende werden sekere bequaeme gelegentheden tot dien eijnde bij den Gouvernr Lodensteijn met fundamumeele argumenten voorgestelt, met welckers advijs, den Heere Generael Brouwer sich schijnt te zullen conformeeren ende wert apparent met d' eerste despesche, ordre derwaerts gegeven zij, gemelte wercken in sestentie te brengen, ende werden de selve seer noodich gehouden (niet alleene) om de aencomste vande vreemdelingen, maer inzonderst de spaignaerden geen voet ofte aenganck op het gemelte eijlandt te concedeeren, In voegen al reede bestaen zij, door eenige dorpen de vreemdelingen aen te houden, ende werden voorgeroerde nieuwe wercken op geen ander respecten, als om het inbreecken van dese schadelicke ondercruijpers te prevenieeren, bij der handt genomen, t' welck deurgaens in die quartieren