Lemmon, Mosson en Lijomera, hier coomen de Antwoort.
1678 augo Banda int Casteel nassauw ongelicentieerde handelaars en lourendraijers altijts ten anker en bergen hen vaartuigen in de mangemange zonder Ie te connen gesien ofte g'attrappt werden. — Op d' west van dit eijlandt leggen twee negorijen, gent mannoor, en sloen, d' Handelaere die daar handelen, onthouden haer op het eijland Liera, 't welck daer zo verre van is als neira van celam:; aen d' Zuijdt en Z: w: sijde zijn mede veel rivieren maer onbequaem voor d' handelaers, door dien daar geen volcq en woont, d' E:O: ende oost kandt is wel versien van wt stekende hoeken en baijen, ook mede van rivieren, worden gent maboen, meer, daijeer, mouwang, en mannoor, hier onthouden ook d' handelaars met hen vaertuigen in dees rivieren, zijn zeer veel kaijmans, dus cortel van de rivieren en havens, na mijn kennisse aengestaalt, zal daen voorts overtreden en van de anckers gronden d' veelhd der negorije, hen handelijk en humeueren, mitsgaders, wie met haer handelt aanhale; — Eerstelijk ande oost komt, is een ancker plaats, alwaar men op 6 radem dieple goede stek grond, tussen twee seijle klippen, dog niet wijder dan een musquet schoot ten ancker kan comen, en ook bevrijd blijven voor alle vinden except d' zujdelijk wind d' plaats wortgenaamt olcboeko, ofte tongo, hier valt altoos geen verswaater, dan met laag water, wanneer d'inwoonders kuiten in 't sandt graven en daar vers water in krijgen. — Drij negorije zij er hier genr songo eliboko, en arwalang regerende hier over als orangkaij, een en telijkeij leggende do negorijen op eenen Hoogen berg heer beswaarsk, om op te coomen, d' par is meet rooter dan datter maar een man 't seffens gaan, vreemde kan, d'inwoondere zijn seer moordadig er admitteren altoos geen vreemde natie voornaemt die zij nieten konnen niemand vermag daar bij nagt zo de naam van den orangkaij niet weet te noemen, aencomen off wordt dateljk overrompelt, geen slaven mogen onder haar- woonen
1678 augo Banda int Casteel Nassauw— woonen en willen ook niet meer dan 100 weerbaare mannen in haar negorije hebben, wandt her overgetal slaanse altijt dood, verstaan ook d' maleijtse tael niet, zo dat beswaarlijk met haar cunnen g' handele werden, hebben altijt oorlog tegens 't volcq van d'west kant, en generen haar meest met 'et op samelen van 't was, en Iagen van wilde verkens, zij handelen veel met d' inwoonders van bandaij, en alor, diep daar brengen tamboxe swaarden, goud, parrings en bijlen maer houden altoos van geen cleeden. — Daer is aan de 11: 0: kandt ook een groote rivier, als mede een bequaam anker plaats, bij d'inwoonders gent perreijhier omtrend ofte aan 't strand, woond geen volck, maer wel boven in 't gebergte, zonder een vaste plaets te hebben, dan alleen drij negorijes gent perij, sacker, arralang apateij, en wijlemmor, daarom worden zij van de alfoeris: ofte berg volcq die aende 2:do kant wonen vervolgt, en die te gemakkelijker verjaagt, en een handeling kan men met dees inwoonders zonder, 2 â 3 bekende Etteresen mede te nemen drijven, als moeten de eerst door d' Esteres: opgesogt, ende een tijd wanneer met her was zoude afcomen gesteld, en dan in handen gegeven worden, een touw en aan deselve zo veel cnoopen beduidende i der knoop een dag en gelegt werden, als zij belooft hebben, met wasch off te comen, waer na zij hun dan reguleeren, dit volcq handelen ook veel met d' inwoonders van de Lo: kandt, als mede met die van solor, boeton, alor bandaij belanger barnoessa zo in cleeden als ijserwerck, maar geen goudt, 't welk haar genoeg door Lorrendraijers wort gebragt, wesende dese menschen voorts van zeer boesen en wilden aert, invoegen men sten niet veel b' hoeft te betrouwen, want als ik met haar plagt te handelen zo stondense altijt op een sprong, 't welcq. ook