D'effecten van verscheijden Oorloghen aen: gaende den Schat middelen ende provisien deselve niet en konnen voeden kleeden off in andere manieren voorsien, maer dit Relief off behulp-middel moeten ontfangen van andere Natien: welcke soorte van Oorloghe verre different ende verscheijden is van degene die een Prince voert op sijn eijgen Continen off aenpalende Landen, off in sijne Armeen ter zee, alwaer den Soldaet geldt ontfangende voor sijne gagien, t' selve dagelijcx wederom moet uijt leveren tot sijne nooderuft ende behoefticheden; waerdoor den Schat even staech int Coninghrijck blijft, alhoewel hij vanden Coningh uijtgeput wordt, Maer wij sien Spaignaerd (hem verlatende dat den opde macht van sijnen Schat) onderneemt Oorloghen in Duijdschland, ende andere verre affgelegene plaetsen, 't welck oock het rijckste Coninghrijck inde Christenheijd wel haest kael ende bloot soude maecken van alle hen geldt, waeraff het gebreck de Armeen datelijcken in disordre ende confusie soude brengen, Gelijck het met Spaignen selve (die nochtans de fonteijne van geldt somtijden uijtvalt, wanneer het off heeft doorden Macht vanden Vijand inde passagie oft overvoeringe wordt verhindert, ofte bij haere eijgene occasien harder ende stercker uijtgerood 1s, merc Com ver
inde generale Commercie van verscheijden natien — als het Vliet, waerdoor wij oock dickwils, sien dat Goud ende Silver in Spaignen soo schars is, dat sij geforceert sijn, slecht Coper geldt te gebruijcken, tot groote confusie van haeren handel, mids gebreck van behoefficheden, ende mede niet sonder de ruine van menighe van haer eijgen Volck Den spaenschen Maer nu wij gesien hebben d'occasien, waerdoor den Schat die uijtgeout Spaenschen Schat in soo vele plaetsen der wereld in, t' sij door Com:e verspreijdt is; Soo ist insgelijcx van nooden te ontdecken mercie oft oorloghehoe ende in wat proportie elck Contreij oft land van komt int eijnde al dit geldt deelachtich is; want wij bevinden, dat Turckijen ende verscheijden andere Natien groote volheijt daeraff hebben, hoewel sij geen handel met Spaignen en drijven, twelck schijnt de voorgaende redene te contradiceren, Daer wij seggen, dat dese Schat verkregen is door eene noodwendicheijt van Commercie; Maer om dit poinct te verklaeren, wij moeten weten, dat alle Natien die geen Mijnen van haer eijgen en hebben, verrijckt werden met Goudt ende Silver door eenderleyj ende deselve middel, dewelcke alreede bewesen is te sijn de Bilance van haere uijtheemsche handelingen, ende ditz is niet strictelijck ende staech anden getrooken
gebonden te geschieden in die landen daer de fonteijne des Schats is, Maer veel eerder met alsulcke Ordre ende observatien inden handel ende tegen Excess als (ons) geprescribeert sijn: want genomen Engeland magh door commercie met Spaignen bekomen ende thuijs brengen Vijffhondert Duijsent Realen van Achten Jaerlijcx, Doch indien wij soo - veel verliesen bij onsen handel in Turckijen ende daeromme het geldt derwaerts voeren soo en sijnt alsdan niet d'Engelsche: Maer de Turcken die desen Schat bekomen hebben; alhoewel sij geen handel met Spaignen van waer hij eerst gebracht was en hebben.