van sijn geschut te ontblooten daer hij den meesten moet op heeft en om dan voorders met gestadigie en continuerenden Oorloch te vernielen alle de plantagien dergener die haer bij hem gevoucht en ons tegen gevallen zijn Als noch blijven wij sonderlinge genegen om met de vigoreuse besettinge van Maccassar ter Zee te continueeren, hier toe hebben wij bij Noorden bornee om die passagie te ondecken den 17 septem lestleden gesonden den Commandr harman Gerritsz met de son cleijn wesel ende een sloup hem ordinerende onder lom pulo lant onse volgende secoursen te verwachten, die wij hem hadden voorgemomen toe te seijnden van onse weder tecomene Chijnese vloote wam gelijck die meest bestaen is in Navale macht ende zeevarend Dolcq, ende gem. e maccassaerse belet, tinge ter zee geen soldaeten noodich heeft soo hadden wij verhoopt alles Tijdelijk te versorgen, maer gelijck de mensche proponeert en den almachtigen disponeert, soo duchten wij dattet soo naer Eijsch van saecken niet sal connen geschieden als wij wel verhoopt hadden ten aensien ons het schip buijren van Teijouan aengecomen alweder tijdinge brengt van verscheijde rampen door stormen geleden doch sonder seeckerh. t waer door noch met hoope van beter succes ons selver soulagieren I sullen Echter tot de gem n besettinge derrewaerts seijnden d'eerste secousen die ons toecomen sullen alsoo wij van opinie sijn dat door gem. e maccassaerse belettinge den Ceramineren grooten affbreucq sullen doen want als die sullen comen te missen der maccassaeren toevoer, soo verhoopen wij datse daer door in groot gebreck van lijfftochten souden mogen comen te vervallen dat dan een goet begintsel soude wesen om tot ons voornemen te geraecken, dat is dat den Cerammeren de plantagie der Naegelen Naerlaetende, haer tot de aenqueeckinge van rijs boontgiens, sagou, en andere aert vruchten en lijfftochten mochten comen te begeven nn aller Manieren dienen u E. te arbeijden om des Comp. es amboijnse onderdanen en vrunden te doen begrijpen dat het destrueren der Nagel bosschen onser en haerer vinn een hooch noodige en mercusable saecke is want gelijck de Nagelen de vruchten end Oorsaecke sijn datse Trots, rijck groot, en ontrouw sijn geworden soo sullense alsmen hare dese middelen beneempt ongetwijffelt wederom cleen demoedich ende getrouw werden, ende gelijck haer de maccaslaeren om de Naegelen te trecken te hulpe comen soo sullen de selve dan oock achter blijven, het Natuerlijk recht ene Reden in billich:t brengen mede dat men sijn vianden betracht
betracht te vercleijnen Ja selffs te destrueeren & de menschen alle te vernielen is te wreet te hert en te tirannelijcken oock sijn haere landen gelegentheijden geberchten soo inaccessibel en qualijck te genaecken dat dien, middel niet practicabel is, sij sijn oock soo snel int vluchten als wij en d'onse int vervolgen maer dewijle de Nagel bossen met Retireren connen soo moeten die geruijneert werden om hun alsoo van haeren schat Rijcd om en de middelen en oorsaecke van haere Trouloos ht te ontblooten en daer door soo cleijn te maecken dat ons Cristen Ambro. die niet meer en hebben te duchten om soo eens tot de gewenste ruste te geraecken die wij ons trouwe amboinse onderdanen soo wel sijn gunnende als aen ons selven Den Verstandichsten onder haer dienen mede soo geinformeert te werden, datse begrijpen mogen de Nagelen niet te vertierren connen werden als Terwe rogge, rijs, ofte sagou — maer als een specerije, Item dat d'aenplantinge der Cerammeren de werelt soo vervult heeft datter wel drie mael meer Naegelen geteelt werden als alle de werelt vertieren can, soo dat Neerlandt, Coromandel, surratte en persia vervult en vercropt sijn daeromme om de Naegelen tot geen onwaerde te brengen datmen die van hare en onse vianden Noodsaeckelijck moet ruijneren gelijckmen in banda uijtroeijt de mannekens Nooten in welckers plaetse men andere vruchtdragen. boomen aenqueeckt deese en diergelijcke Redenen om tot Iver te bewegen dienen mogen en hooren als het passe geeft gebruijckt ernstelijck ende aendachtelijk gemoveert te werden E Oigoreuse hulpe der Aletouresen soo voorn. is geseght moeten mede door alle practicable middelen t'onswaerts schicken te trecken pogende met aenlockingen goede tractementen vereeringen en andere goede middelen deselve soo, aen ons te verbinden dat het effect van langduijrige expectatie eens becomen mogen, en alhoewel wij tot noch toe daer van weijnich diensten hebben getrocken soo belasten wij u E evenwel andermael ernstlijck mitsdesen dat doch de selve met alle d'exteriteyt wackerheijt en discretie wilt pogen te brengen tot onser assistentie en te gedencken dattet de Comp. e niet mogelijck is de inlandse oorloogen alleen te voeren, insonderh. t dese van Ceramse quartieren die geschieden moet tegen maccessible hoochten, Rutsen, geberchten en clippen boven op de welcke Vlacten en valeijen sijn daer dese onse vranden haer Nagel bossen aenqueecken, om de selve te Ruijneren, sijn d'alfouresen ons gewenste hulpe, soo de hre Gijsels schrijft ende soo sterck datter duijsent alfoures tegens hondert moren sijn d'alfoures sijn Eijdenen ende daerom te naerder om het Christen geloove aen te nemen Gijsels, moet tum ergener reuse hier ie te mand slout gem inese ale beletadden ckde eert, soo sal aensien lwede rmen t hoope erts alsoo beletdoen laeren geallen voorneplantaeckinge Compe. dat viau elijck de rijck hare leen maccassoo tuerl invianden
Gijsels seijt haere wel te sijn, dat een man maer een vrouw behoort te hebben, Item datse alle spijse nuttigen Neffens ons die Cristenen sijn, en hun daer door inbeelden gemeenschap met Christenen te hebben de Den dienst der altouresen is ons in sonderh. t nuttieh en dienstich ten respecte, datse geen Nagelen aen en queeken en datse dagen, weken, end maen hun connen inde boschagien en wildernissen onthouden, om hooffden van vijanden te haelen tot bewijs harer vaillantise, ende alsoo ons de destructie, ende schellinge der Nagelboomen dienstiger is, als de bloet stortinge der menschen so salmense tot grooter affbreuck der vijanden langen tijt connen gebruijcken om gestadich de oude en Nieuwe nagel plantagien te ruijneren, en sulcx niet een Jaer ofte twee maer successivelijk veele Jaeren dewijl onse trouwe Amboiise onderdanen en de moren die het met ons houden sullen ons den Jaerlicxen nagel eijsch sullen connen voldoen, dat is duijsent ofte omtp twaelff hondert bharen Iaerlicx, doch al en bequamen wij in thien Jaeren achter den anderen maer halff soo veel, soo souden echter meer als genoch hebben maer de Comp. e is ten alderhoochsten daer aen gelegen datter egene ofte jmmers seer weijnige in handen van andere comen te vervallen dit is dan jmmers den verstandigen genouchn geseijt, en de menichvuldige redenen die in discoursen en comunicatien hier over in u E presentie sijn gevallen verhoopen wij dat u gestadich rememoreren sullen als dese Jnstructie leest ofte over dese saecken discoureren delibereren ende resolveeren sult Het is sonderlinge considerabel en dient inde hoochste achtinge genomen te werden dat men sesfens niet te veel over hoop en hale maer soo als onse machten groijen, en die van vijanden souden mogen declineren sal men sich alleenskens voorder ende meerder dienen te Openb, ende naer dat onse saecken wel connen te succederen ende uijt te vallen, en alsoo de moijelijckheden van amboinse oorloge groot sijn, onse amboinse onderdanen op haer eijgen Costen met ons op trecken, somen segt de alfouresen mede presenteren te doen &a soo dientmen inde verdelinge van geringe conquesten die daer l'allen mede discretelijk te handelen, om de selve te Coucagieren, ene niet te thoonen dat wij alles tot ons selffs soucken te appliceren ende extimeren wij soo hooch de destructien door de alfouresen te doen inde oude en Nieuwe Nagel plantagien der Cerammeren, dat u E mits desen authoriseeren om aen selve alfoeresen, ende onse amboiise onderdanen te mogen alleenskens vereeren nae de gelegenth. t van Effecten der verhoopte diensten Voor eerst