verbygaende voort alle zyne vulgaire dagelycxse misdrijven en quade comportementen van Moorderyen, hoereryen, ongeschickte vertooningen, bemoeyenisse met Toverijen, & andere dergelycke duvelsche Superstitien, soo wel noch inden jegenwoordigen, als in den voorgaenden tijt, als sullende de vertellinge van daer, voor Eerbare ooren onbetamelyck, en met een affgryselyck wesen, behalven dater vellen papier met zonder gevuld werden, zyn getrouwde, en weder verlate vrouwen, kan hy selve niet meer tellen ijck swyge van syne bywyven, noch veel min kan hy oprekenen de moorden selve gedaen en door de syne, ten zynen by wesen doen doen, zonder oorsaacke off waarom, de maccassaren grooten cleen, ziende en observerende zyne directie tot hier toe, stellende vast, maer derven het niet opentlyck zeggen, dat hy geen ander opzigt heeft, als om door een Totaal bederff van 't gantsche land, zig te wreecken, en te resenteren tegens de beyde koningen over zyne uytbanninge, hebbende hy alleen oock den Coninck van Tello gedebaucheert tot het onbetamelyck weg nemer van Crain Sadrebones vrouwe, en het verwerpen van zyne Lomo, veroorsaeckster van zyne eerste uytsettinge, dese segtmen dat hy nu naer ons vertreck sal ten wyve neme, ongetwijffelt met jntentie om deselve dan daar naer in verachtinge te brengen en met quad tractement te beswaren, zoose het niet en tragt te ontgaen, zyne boosheden en quade nature aen een zyde geset voorseker men mog hem aan houden voor een hr van seer goet verstant, weereld-kundigh en gaauw, Ervaren soo wel in politie als oorlogs directie, assurant en met ligt verzet over onveerhoedse toevallen, scherpziningh van een groote Memorie, en naamkeurige observantien, onderwesen in veel frayje Exercitien, seer wel ter tael en bequaem door wel tydige geringe presenten, oock naer gelegentht door miltheyt, het volck hem aenhangigh te maaken, hebbende door bestel vande vader, zyn meeste onderwijs en institutie by de portugesen gehad, dus spreeck hy perfect haare en verscheyde hierlandse talen, leeft en schrijftse mede, summa, boven alle regenten in Maccassar de bequaemste, dies noch in effect mr van syn meesters, waerom ick oock al ten eersten, naar de vreede van Bonaye gepoogt hebbet met de selven in vertrouwen te komen Maer off het schoon geleeck, dat het zig wel schicken soude, Soo Egter viel het naar mijnen zin niet wtt, want gelyck hy was vol alderhande quade machmees, sulcx beswaert van gemoet stack hy oock vol achterdacht, en dorffde zig darhalven aan my net
my niet vertrouwen, wetende dat ick wiste, en naar vermogen gaade sloegh syne onderhandse onbetamelycke poogingen, die niet en mochten geschieden, sonder jndrachten aen 't contract te geven, Wat belangt de Coninck van Maccassar in zyne jonckheyt is hij genegen geweest tot drincken en speelen, zedert in empeloy comende is dat naargebleven, heeft zig weynich becommert in observantien van gewichtige zaacken, cleen onderwijs ontfangen, in zijn minderJarigheijt, van selve is 't verstant niet groot, zynde geen man van directie noch van resolutie, disponeert van sig selve met, vervaert en verset in tegenspoet, gierig boven maten, loont geen diensten zyne dimestycquen zelve, crygen met genegen tot vrouwen, nochtans naar 't uytterlijck fyn in 'tgeloove, precijs op zyn getyen, heel overgegeven tot gelt conquesten, 't zy op welcke wyse het oock wesen mag, sullende een slave van straat by hem ter negotie admitteren, sooder een weynich winst bij is, wraackzugtigh en haat dragende is hij, evenwel zyn alle misdryven by hem voor gelt vergeefflyck, Egter spouls genoech om een Comps koninck te wesen, en ick derve oock vaststellen, dat de vreede van Bonaaye nieten soude zyn vervallen, soo hy sig selve meester geweest en syn eygen sinnelyckheyt opgevolgt waare, hebbende het oock met aen hem gehapert, onse successive aenmaningen van harten te amplecteren, om een eynde van 't oorlogh te maken; dan gelyck hy zyjn mogt langer Gerommatigh was, zoo en dorffde hy oock zyne jntentie niet te kennen geven, jndiense was contrarie de Opinie van Cronron Den Coninck van Tello is met syn geboorte door het teroeg af fsterven van syn vader, noch maer seven maenden ontwesende Coninck verclaert, sulcx in zyne opvoedinge wel besorgt van lichamelyck onderhout en tegen ongemacken, maer heel niet ge-instrueert, noch in eenige saacken onderrigt, volgende onbekommert zijne begeerlyckheyt 't zy dan goet 't zy dan quaet, heele groote uytspoorigheden ofte quade comportementen, werden van hem met vertelt, veel loff en wert hem oock niet toegeschreven, quaartaerdig is hij niet, nog mild noch gierig, onbequaem om schatten te samelen, de middelen hem naergelaten zyn veele vermindert, met be3 giftiger van vrouwen, die hy al eenige getrouwt en weder verlaaten heeft, bemoeyt sig morgens met, als met slaapen, eeten en vermaeck soecken, weijnigh van taal, onbequaem tot het bestier van saacken, ligt om te setten, maer niet valsch off bedriegelijck zyn couragie wert niet zeer gelandeert noch zyn bloo-heyt gelaact Evenwel
Evenwel schijnt hij, zedert de laaste vreede wat aandaghtiger te zyn geworden, en zig syne zaacken wat aen te trecken, beginnende oock wat achterrugge te sien, men sal hem genoeghsaem naer Comp:e jntentie connen leijden, als men door gemandt, die men vertrouwen mag, quade instrumenten van hem weert; by het volck van goa en Tello, is hy verre veel getrocken en bemint boven den Coninck van goa ende cronron, oock onder 't gemeene volck genoeg ontsien, maer niet soo veel als beyde de andere voornementlyck crouren, gelyck hy is seer gemeijnsaem, alsoo en hebben oock de Conincx- kinderen, ofte Annac radja radja, 't meeste ontsagh niet voor hem, want men en siet hem seer selden versteurt en noch minder heel tooring werden, oock can hy, eenig misnoegen scheppen, 'tselve wel verbergen, maer is ligt weder te verbidden, Dit zy gesegt vande voorsz: dae princen, naer de presente tijt, soo uijtgenome informatie, als eygen bevindinge, staande myn aanwesen hier ontrent, dat ick deselve als vrient en vyand gefrequenteert hebbe, konnende niettemin wel zijn, datter ergens in myn voorgaende schrifturen wel jets contrarie desen gevonde wierde Onder Tomaparis Sicalone, vindmnen geregistreert dat eerstmaalen de portugeesen, even naar dat zij malacca veoteert, en begost hadde te fortificeren, oock hier op dit Eylandt aengecomen en residentie verkregen hebben, dat eenen langen tyt is; zy hebben hier oock eenen grooten handel gedreeven, en een aensienelijcke gemeente gehad, in aensien en in respect, want alle Coningen hadden en genooten voordeel van haare inwooningen, zijnde deselve hier in staat geweest van 1500 a 2000 coppen te konnen uytmaken, dat een groote vulte ende neringe veroorsaeckte behalven dat de maccassaren oock allengskens veele onderrichtingen van haer ontfingen, en soo doende, haare gebueren te arg wierden, Onder de regeeringe van Thonij Jello Zoons zoone van: bovengenoemden, quamen oock de Maleyers, en optineerden vblyff niet alleen, nemaer oock het opbouwen van een Tempel en het opentlyck celebreren van haaren godts dienst in gelyckht met de poortugesen, by behulp van welcke beyde de Maccassaren aller eerst uyt handen om een hagie van Mecca te haalen, deden mede besendinge naar Johoor, pahan, Malacca, patanij, Balembrangen, banjar, Molucquos, en wierden soo allerwegen bekent, nemende de Maleyers oock seer toe in getal die by vervolgh hier diep ingewortelt, en genoegsaem de voorneemste