voorde hette van de Son, Veger buijten bos op de vlackte onder eenige boomen neder, wanneer de pedijs gesamentlyck mij quamen berigten datse seeckere tijdingen hadden, dat den dessave van oeva met een groote magt van bovelanders Inde landen van panva was affgekomen, om ons tegen te staen, versoeckende daerom dat ick in persoon dogh niet verder wilde trecken, maer mij vergenoegen met de landen van battecalo verseeckert te hebben maer dewyl wij ter contrarie heel andere tydingen hadden, en dese geruchten vande bevase magt al gewoon, mitsgaders seeckerlijck berigt waren, dat die van panca volkomen op onse kempste toeffden, en gereet waren, op arrockgamme voor ons te vschynen, en wij daer en boven de situatie van appretotte naeuwkeurigh dienden te besien, soo antwoorden haer, datwe geensints gecomen waren, om tegens het volck des Conings te vegten, en dat al jmmers soo seecker de koningh om ons te beledigen, geen dessave van onver soude affsenden, met soo grooten magt als zij meenden, dat in pauca lag, dog bij aldien eenige verraders haer daer omtrent neergeslagen hadden, dat het geen reden, was, wy om deselve souden naelaten, 't geene tot welvaert der landen, en hun aldermeeste gerustheijt voorgenomen hadden te besorgen, dog dat sy souden bevinden dat alles maer gefingeert wiert, om die van panoa van haer affgescheijden te houden, op dat het mogte dienen tot een schuylplaets vande verdreven guyten en rovers, gelastende daerop terstont de marsch te beginnen, om te bewysen datwe met dese maght, diewe by ons hadden onder godes-hulpe niemandt vereesden, met den avont quamen wij gesamentlyck tot Arockgamme hebbende alle de groote pedyjs off hooffden der batticalose provintien by mij, die ons hadden gebragt door een groot en swaer bosch 't welck niet min dan 2 uyren lang was, daer nochtans een anderen wegh veel naeder, en digt aende Zee, over vlacke velden, conden gegaen hebben, uyt alle welcke voorvallen wy niet anders conden oordeelen, off die van Accrepatte sagen met gaerne, dat die van jeanoa ons gehoorsaemden, om datse dan seeckerlyck wisten geen uytvlugten te connen vinden, om niet soo wel, dan de andere hun schuldige gehoorsaemheyt te bewysen, als wesende dan niet meer een fontuer, maer met pauwa binnen geslooten, Eerwy nu aen 't dorje van Arockgamme quamen, wierden wij naa 'slandts wijse ontfangen door de Majoraels en principaelste hooffden, der Mooren in dit dorp remorerende, verhalende dat alle de panoarse
pawase hooffden aen haer hadden doen weten, dat soo haest wy te deser plaetse souden aengekomen wesen, haerluyden advys soude geven, om dan gesamentlyck haer gehoorsaemheyt, d'E: Compe op te dragen, versoeckende off zij nu licentie hadden, om sulcx te doen, dat haer ingewillight sijnde, vertrocken dien eijgen nagt nog eenige om de naeste te adverteren, 't leger wiert ondertusschen even buiten het Dorse nedergeslagen in een ruyme placte aen het binnewater van appretotte, en ordre gestelt, dat niemandt der Inwoonderen in't minste wierde beschadigt, de nacht met rust overgebragt, en voor de comste der hooffden niet te verrigten sijnde, soo nam ick mijne wegh langs 't binnewater naa de baey van Appretotte, een quartier ver van Arockgamime gelegen, om alles wel te besien, en te overleggen waer de vastigheijt best soude connen begrepen werden, het binnen water vonden wij omtrent groot in syn omkringh 1½ uergaens, streckende vande Noorthoeck der baay tot omtrent /3 langs deselve, eyndigende daer aen leege moerassige gronden, die naa ons oordeel inden regen tijt onderloopen, de ancker gront voor de scheepen, hoeckers en minder vaertuygen is onder de Zuijthoeck, daer dan de vastigheijt wel best soude passen, maer desen hoeck is daer toe gansch onbequaem, en een helbolgen hoogen duijm, van rul en stuijffsant, met kuijlen, en hooghten van 30: en 40: voeten, onversien van drinckwater dat niet gevonden hebben, dan beneden, en aen de voet van dese duijn, waer tegens dese hooghte weder dwars inde wegh leyt, om ijets te maecker, waerom dan voortgaende, lieten onse gedaghten vallen, op een pennisul omtrent het midden vande baeij in het binnenlack pistool schoot van strant gelegen, synde tegens de Zeekant vheven en klyopigh, en nade landtsyde seer laegh, soo dat het met hooghwater een Eylandt wert, en met weynigh, off geen moeyter tot een Eylandt con gemaeckt werden, Synde in sijn omtringh groot omtrent 90: en in syn meter 26: roeden, 't welck om voor eerst met weynigh volck te beslaen, ons vrij voordeeligh scheen, voornamentlijck soo met graven, off booren door een sout, en goet water conde gevonden werden, 't welck wij door de corte tijt, en andere occupatien niet hebben connen onderstaen, voor Inlandtse vyandt kan het met sooden, off palisaden haest gesterckt werden, dewijle die materie digte bij de handt is, en met het houden van een goede chialoup was ons volck altoos verseeckert, dit Eylantje dan beslagen sijnde, waren de principale dorpen, van Panoa in devotie en verseeckeringe gebroght, leggende de beste, en grootste, als Areckgamme naeuele
Naeuele, kittalane, paua, en noch 2 â 3 andere met moeren bewoont, meest om, en langs dit binnewater, en ook beworden Arockgamme, uijt de welcke voorde besettinge overvloet van levens middelen soude konnen verkregen werden, behalven dat het binnewater met overvloet van goede visch versien is, en de vaertuijgen van daer genoeghsaem connen beschooten werden. dierhalven de baaij met eenen verseeckert, Onderwijlen dat de besettinge hier lag, soude het bosch dat vande Zuythoeck langs de baey tot omtrent musquet schoot van dit Eylandt streckt, connen afgehackt werden, en dan ondervonden, off men de vastigheijt niet wat naader de Zuythoeck tot bevrydinge van: baaij en scheepen, soude connen leggen, gelyck wij gelooven van Jaa, en dat het daer aen geen verschwater met graven soude gebreecken, als sijnde een en deselve gront als in Aroeckgamme, daer geen gebreck van water is, en 't welcke de tyt dan naeder soude moeten ontdecken, alle de boven verhaelde gelegentheden werden Ud:t nevens desen in een caertjen nader vertoont, sullende tot besluijt hier maer byvoegen, dat wij geoordeelt hebben, dese plaets van besondere emportantie te syn, en al ten eersten diende beslagen te werden, eer ijemandt van buyten ons daer omtrent compt te ontrusten, en haer neder te stellen, in een landt daer de menschen seercivil, de Eetwaren seer Abundant, de aencompsten faciel de Eliphanten menichvuldigh, en voornamentlyck de canneel uyt welasse gemackelyck door de weddars te vercrijgen sin, dogh altoos ons oordeel onder wijser submitterende Soo als wy dan alles besigtight en ons midagh mael gehouden hadden quamen met uytterlyck groot genoegen, en nederigheijt voor ons de hooffder vande grootste dorper, en weddas off bosluyden, van Pouva, mede brengende de behoorlycke teeckenen van onderdanigheijt, naa datse dan beleeffdelyck ontfangen en affgevraeght waren, met welcke intentie sij harwaerts gekomen waren, — repliceerden sij, datse haer selven niet anders erkenden dan voor onderdanen van d' E: Comp:e wiens billijcke regeringe sij alom soo grootelijcx hoorden roemen, en selve daervan getuijgen conden zijn, datse daerom al 't verleden Jaar opde doortoght van d'E: de grauwe hun selven d'E: Comp:e met al hun landen hadden toege. eygent sedert wanneer sy ook geen andere voornemens tot veranderinge hadden gehadt, maer tot hun leetwesen van niemant der onse door