October 1679- Maleye Int Casteel Orangie Contrarie stroom en winden, maer dit scheeps dienst sijnde, sal ick sulcx den stierman, die zijn daegel Journael houdt aenbevoolen laeten, Midderlerwijle sijn de morgen en avondt gebeden, alle daegen bij geleegentht vant weder t volck tot dien einde bij een gekomen sinde neerstigh waergenomen. — den 10en Octob, naer gissingh des snaemiddaghs ten 3 uren, benick met d'Chialoup voornt op de rhee vande sterckte barnevelt alhier op Batchian ten ancker gekomen, en van den Commandt zergt den inlandtschen schoolmr en zoll: vrijliet herteljn verwellekomt, deelende gemen zergt de herteljn gebiedenis van d E Hr gouvernr, en Ternatens reedelijcke welstant, altoos tot mijn vertreckt van daer, mede, de welcke dese groete eerbiedigh aen nam, en over 't ander grooteljk verblijt en vernoeght was. — den Schoolmr. aldaer oock tegenwoordigh sijnde, als boven aengehaeldt, vraegde ick na kklr en schoolshedendaeghse toestandt, dewelcke daer op mij antwoorde, dat met dese Ternataense rupture, ent hugetijf werden der Batchianschen Coningh, daer bij komende tovervloedigh graseeren, der kinder pockiens inde negorije, de meeste labours, soo mans als vrouwen, gints en herwaerts verstroijt waeren, twelck een Oorsaecke gaf dat de avondt gebeden, en schoolgang der kinderen seer hadden afgenomen en qualijk middelen hadden konnen uijtvinden om dese meteerde vuijlen kancker voor te komen, te geneesen en dit nalaetigh gebreck alsoo te verbeeteren. — den 11en do
October 1679- Maleije Int Casteel Orangie den 11 do savonts ten 5 uren, versamelden te saemen, de mannen ende vrouwen, aenwesigh inde negorij en wast tgetal om het avondt gebedt bij te woonen, behalvende schoolkinderen, 14 a 15, sonder een eenigh der rijcx groote &is te verneemen, dede dese weijnige de gewoone vraeg door den schoolmr haer die afvraegende, b'antwoorden, t welck voornamentlijk vande vrouwen al vrij reedel toegingh, hier op is de H: oeffeningh met het avondt gebedt en 2 versjens uyt een psalm gesongen synde besloten. — hier nae maeckte ick dese aenweesige de reeden mijns komst bekent, naemelijck dat ick als een getrouw herder, zorge draegende voor sijne kudde, quam verneemen nae desselfs toestant; te meer dese troubel dagen, waer in niet anders vande vijanden vantzion Christi als den ondergangh en ruine des Christendoms wierdt behertight, over ons gekomen waeren, en den almaghtigen ons, als desselfs erfdeel nu door dese vijand wat geliefde te beprouwen, te besoecken, en om onse soude te Castyden, op dat ons geloove alst goudt 't welck door t vier beproeft werdt moghte bevonden werden tot prijs en heerlijckht in openbaringhe onses heere I: C: want in voorspoedige tijden wel veele thoonen Christen te weesen, maer moet men om Christi name wat vervolginge en verdruckinge lijden om daer door in zijn koninckrijcke in tegaen, tracx ziet men veele met Demas paulus verlaeten, en de tegen woordighe weerelt lijff krijgen; bethoonende datse niet anders geweest zijn als waterloose wolcken die vande windt omgedreeven werden, maer dat d ECompe en ick van haer verhoopten beeterdingen, naementlick haer op reghtherte tot ons, getrouwen en standtvastight verhoopende daer van bij noodt zaackelijcheden egel groeootelk synde taense anschen gunt een oolgang dese ual
Maleije Int Casteel Orangie zaeckelijckheden genoughsaeme blijcken te zullen, en te willen geven, — den 12 do snamiddagh de school besoght en bevonden als volght, 4 b' antwoorden van buijten t eenemael d'allegondens vraegiens de formulier gebeeden, konnende reedt leesen en leesbaer schriftschrijven 4 do t kort begryp van t aldegoudens vraegh boeckie, beerende de 12 artijckelen en de gebooden 4 konnende tgebedt onses heere en bij nae de 12ar tijckelen present 12 schoolkinderen 6. absenten 4. sieck aende pockiens, en 2 met de senghadie off negorijs opperhooft na en buten 'tbijl geschept. jnde school wesende klaeghde mij de mr hoe dat de senghadie sijn beloften niet nae quam dewelke hij in mijne tegenwoordight laest alhier op Batchian, gedaen hadde; t.