# en subbaltarne heeren eerkennen den selven Anke desen Sergeant Tralma, voor byde ankeese officieren genoemt Arou Mario den vervaerder, genaamt latoonga lapabeta Arou oedjongh. de broeder van dayen pabile van een vader, maer van verscheyde Moeders Tauriboely vrouwe van deyen pabile voors: representerende haer huys bekent onder de naem van Aron Matchiege Aron Taueete rintang genaemt latoane, een bedaert heel out man, noch continuerende in Bone Vande galarans is geen overschot, doch den galaran Tonsawa, en oock den gewesen deijn meschya souden connen ingenomen werden, als affcomstigh uyt den huyse vande galaran, het is wel sulcx dat zin hooch: van palacca den ouden Coninck van Bone hier present seer reverer en groote eere bewijst oock allenthalven venereert, en met alle eerbiedigheijt bejegent, mitsgaders synen Soon noijt anders als volmondigh noemt, de Coninck van Lone een successeur vande Vader maer echter alhoewel altoos de boneese Coningen in veel hooger aensien bennen geweest, als de Coningen van Sepingh gelyck nu oock mede aan kone de rangh wert gegeven, Soo nochtans heeft sijn hooch:t: met een blyck van onderscheijt altyt den Coninck van Sopingh in veel meer Achtinge en extime gehouden, mitsgaders oock dicqwils in veelerhande samencompsten der grooten, en anders in't besonder ontrent mij. zijnen heer genoemt, doch dit niettegenstaende, heeft altoos evident gebleecken dat dees beijde, d'een absent, ende de ander ten bywesen aan radja gedragen hebben seer groot ontsagh, en int geheel gedefereert het oppergesagh der geheele zaake, met bereytwillige onderdanigh:t: in alles wat hem goetdachte te bevelen, hem niet anders considererende, als in een absol uyt vermogen, en heerschappije, soo wel overdeen als d'ander, en in effect alle mindere boneese Coningen voor soodanigh, en als absoluyt Coningh van Bone, gelyck hij oock ongetwijffelt daer toe veel meer merite, als de presente heeft, maer evenwel en heeft hy nooijt dien aengaande met my daarvan eenich opentlyck discours gemoveert, altoos op die materie sich seer in different gelatende, in allen schyn off hy geen andere jntentie hadde, als naar de verrichtinge van de saeken op Batavia te continueeren, ten waare hun Eds het anders verstinden en goetvonden alhier te doen resideeren, thoonende in sulcq geval seer te amplecteren, de bezittinge van Bauteyn, nochtans ben jck van zijne eygentlijcke intentie wel bewust en verseeckert, die hij begeert te secreteren onder sijn confidenten en hem
en hem, tot dat hy op bat:a comt te verneemen, hoedanigh de hooge regeeringe in syn reguard gesint sal vinden, onderwijlen oplaudeerende onder deselve, dat sij hem daar vooren erkennen en in die waardigh:t erigeren willen, gelyck mij onder anderen onlangs gebleecken zy, in seecker onderlingh discours, tusschen mij, hem, en den Jongen Arou Taneete laompa quansuijs cazueel ter macterie vande pietas, daer desen den precis van geacht wert te moeten sijn, g'occureert, sigh daerin ontvallen latende, dat het waar zy, dat de Coninck van Bone wettelyck is vervallen, vande Conincklycke waerdigh:t, om te hebben onder zijne regeringe verlooren de boneese vrydom door quade directie, sonder deselve nochtans te fondeeren ofte aan te wysen, en insgelijcx voorsz: laompe, dat het geensints de intentie van 't boneese Volcq was, de Con: pacca coija voor koninck te eeren, maer dat de pitas op Bouton te meerendeel by den anderen versamelt, zyn hoogh: daer voor aengenomen hadden, in geen consideratie nemende, de maccassars herstellinge aen pacca koija naar de veroveringe van 't maccassaarse leger op Bouton, want seyde hy de Coningh van Maccassar had daar doe niet meer over te seggen, ende dit stond alleen aen haer, voornementlijck nu zy met de hersteltenis van't vervalle Bone, ende de overwinninge van Maccassar weder in volle vigeur gerocht waren, 'tgunt ick soo onwedersproocken liet; om dat het discours op sulcken trant liep, als off dit de Compe niet aenginge, en naedien ick vroegh, off nu ter saecke vande voors: Pietas de voorneemste Stenden, off subalterne Coningen, alvoorens dat zy tot eenige besognes voorttraaden, niet mosten versamelt werden, om haere Authoriteijt vast te stellen, zeydense Neen, nu voorts met een gemoveert de zaeck des Conincx van Sopingh en off den desen oocq als vervallen van sijn waerdight was aen te mercken, soo is geantwoort, dat dat heel wat anders waer ende dat denselven erkent, en geconsidereert wiert als te vooren eer den Coninck van maccassar hem syn ryck had affgenomen oock dat in Sopingh geen sulcq Collegie van pitas waar Maer gelijck op maccassar galarans, mij dachte dat jck conde mercken hier ontrent, hoe bedect oock zijn hoogh:t altoos voor mij desentwegen zigh gehouden heeft, dat zij wel geerne ijets van mijn gevoelen daerop gehoort souden hebben, hem ontsiende, dat selve plots uyjt te vernagen, maer mij meest behelpende, naar dan die, dan geene gewoontens, daar van ick mij onbewust hielde, te vraagen, Is het discours opwat anders geloopen, en eindelijck door het invallen, van andere grooten affgebroocken, wat nu desen aengaende op Bat:a bij hun Ede geoordeelt sal werden, staat inder tyt te vernemen, doch soomen inclineerde om naer de oude wyse alle ingetrocke heerlyckheden, verije besittingen
besittingen van landen, gebied, van Bone aff te reeckenen een ygelijck weder te stellen, in syn eygen oude wesen, d'een independent van d'andere, daer toe soude nu wellicht, de beste en bequaemste tijt gebooren wesen, maer dit zynde een saake van diep overlegh en 't gunt al terij wat sin consideratie meriteert, misschien ongeradender als geraeden, soo en kan ick mij voor jegenwoordigh niet bequaem, oocq alsoo weijnich bevoecht vinden, daer van met nader verclaringe te spreecken, want aen dat point schaken sigh noch vrij meer van die materie, toucherende den presenten toestant derdingen op dit geheel Eylandt, en principael de gedevaliseerde keyserlycke hoogh:t, off eertitel van Sambanca, des Conincx van Maccassar, cunnende de respective contracten onder mijn aenwesen gemaeckt, dienen tot een rigtsnoer van 't vermogen, daerin hy can werden gelaten, en waertegens dat dencken is, dat wel licht niet onnodigh geacht sal werden, een ruijm soo swaaren tegenwicht te hangen, dat de balance noch altoos wat aande beste zyde overslaat, waertoe misschien in Bone ofte oock anders d'gerequireerde swaarte te vinden sal zijn, daer in en over byde hooge regeringe van Jndia naer de groot wijsheit van hun Ede: voorden dienst vande Comp:e alleen toestaet gedelibereert en gedisponneert te werden, soo als hooggedachte hun Ede: ten aenwesen vande koningen en Princen, ten meesten ooirbaar vande gemeene saack achten sullen te behooren, en vervolgens dan goetvinden in gebruyck te doen brengen, Onderwyle is den Coninck van Bone van meeninge om 3 off uytterlyck 5 daagen naer myn vertreck, sich by zyn hoocht nu alhier verthoont hebbende, weder naa Bone te begeven, dat niet onnodich is, waertoe hem de chaloupe den Conijn dewelcke ick van alles hebbe laten versorgen, en met een vol stel nieuwe zeijlen versien, gemant met 12 kloecke coppen, onder den Onderstierman ende caartemaker Jan beoan, is vergent, die oock ginder tot naader ordre uit Batavia wel vooreerst tot geruststellinge vande gemoederen wedermachteerblyven, Ick hebbe dese zijn hooch:t doen vraagen off hy mij terwyl hyj selve hier in loco waer ijets ten goede vande gemeene saacq, off in zijn besonder had te communiceren te seggen ofte te versoecken, maer seyde van Neen, en dat hy het alles op Radja palacca liet aencomen, de welcke mij gecommuniceert heeft, dat hem goetgedacht hadde, zynen Oom daijen mattrane weder naa Bone te laten gaen, om de koningh tot behulp te dienen, indien hy hem wonde gebruycken, en soo neen, als dan gade te slaen zyn eijgen landen ende zaecken, specterende eygentlijck om aldaer te blyven toesien, soo als te vooren, en te doen 't geene hem dunckt best te zijn, latende