20- Bantam. oock veel tijts de packhuijsen bewarende, in Interesten consumeeren, U E souden beswaerlyck gelooven, hoe geringe secours het selve uwen staet toebrengt, behalven dat het verderff veel tijts de winsten beswaerlyck balanceeren can, U E mogen wel voorseecker houden, datter niet meer als een gemeene saecke verwaerloost wert, t'welck door de particuliere apparent sorch vuldiger stondt geme snageen te worden. dese saecke bij uE alzoo begrepen, ende verstaen vnde, ende den Inlandschen gelimiteerden handel, aen ijder een open gestelt wesende, sal daer uijt volgen moeten, dat u E lijnwaeten voor eerst stonden te consumeeren, ende ijder trachten sal, om een reyse naer d'een ofte d'anders plaetse te maecken, twelck ongetijstelt by eenige wel gestelde Ingesetene, ernstelijck bevoordert, ende de mindere, daer toe geanineert worden, want vele goede gelegentheijt hun daer mede aenbieden souden, d' een om part daerin te houden, d' ander om voor een huijr, als matroos te mogen varen, ende dergelujcke ende dat ne mogen verstaen, hoedanich de Constitutien ende commoditeyten veler plaetsen in India gelegen zin, sulken hier sommer een deductie ofte verhael (naer onde beste kennisse) vervolgen, ende onsen aenvanck vande westCoeck van Java nemen.
Wat dan voor eerst concerneert de gelegentht van stadt Bantam U E zy niet onbewust gemelte stadt (voor desen) in fleur wesende, wat notable negotie te dier plaetse gedaen, wat machtige capitalen tegens peper overgezet, ende hoe grooten quantiteyt lynwaeten geconsumeert werden, t'welck zedert den Oorloogh vant Jaer 1619, sulcx affgenomen ende gedeclineert is, dat nu naeuwelijcx de schaduwe van hare voorige gestall te behouden heeft, In voegen nu gansch Cleyne quantiteijt peper versamelt wert, welcke den meesten part d'Engelsche (vermidts hare continueerende residentie) aldaer partije in handen valt, ende oock wel bij gelegentheijt  vande selve naer Batavia gebracht wert, door welcke schaerssiteijt, van s'lants commoditeyten, Insonderheijt peper, d'Inhabitanten (voor desen) oppulen, ende prodigael, in haer dagelucsche Cleedinge gewendt wesende, nu verarmt, tot eenen deso laten staet vervallen, ende in dese opportuniteijt anders niet als t'gene met visschen, ende t'sultiveeren der Landtvruchten gesubsidieert worden, In voegen daer uijt
42O12 21affgenomen. daer uijt volgt, de Consumptien vande Cattoenne Lijnwaeten verminden ende ongelijck minder quantiteijt gesleeten wert, t'welck alles, D' Engelsche ende Deenen verswelgen, ende tot voordeel van Batavia weijnich vandaer trecken, maer weten in tegendeel hun d'Inwoonders gelegenthi van Bantam meesterlijck van Batavias w te verbeteren, In voegen, dat met de aerdt vruchten, hoenderen, drooge visch etcra, maer bezonder met de visschende tingans, een groote somme gelts, onsen staet ontvoeren, t' welck van gelucken D'Engelsche ende deenen In trocque van Cleeden weder uijt putten, ende In hare Caste brengen, wider hebben de gemelte van Bantam haren staet (met noch een ander practicque weten te secoureeren, In voegen dat aldaer bestaen hebben, witte suijckeren als uijt China gebracht werden, te rafineeren, t' welck hun redelyck gesuccedeert is, sulcx dat bij de Comp. e meer als 1500: picol a 5: realen per picol dit Jaer Ingecocht zijn, except, t'gene van D' Engelsche, (soo voor Auropa, als Parsia souden mogen opgecocht wesen, ende is oock niet buijten naer beduncken (naer desen) onsen Importanten handel van suijckeren in Parsia ondercruijpen, ende Installich maecken sullen, ende gemerct dan, dat Bantam uE slaet weynich voordeel toebrengen can, anders (als vooren) dat de Comptanten uijt Batavia behendelick weten te trecken, ende daer mede D' Engelsche ende Deenen begrooten, soo en hebben op haer oock weynich respecten te dragen, maer ware naer onse opinie noodich, dat als de visschers van Bantam int generael (onaengezien de gemeente daer bij treffelyck met versche visch gedient ende tot een civielen prys geaccomodeert worden) de trequentatie in Batavia ontzeyt onse Jngezetene Chineesen, maer bezonder onse burgers slaven, daer toe gequeeckt, ende geconstringeert worden, Item hebben ons die van Bantam, een negel voorgeschreven, hoe, ende in wat voegen onse Jngesetene haren deso laten staet eenichsints connen releveeren, namentlijk met het maecken van suijckeren, waer toe het terratorium ontrent Batavia seer wel gelegen, ende bequaem can gemaeckt worden, andere noodige middelen en sullen niet manqueeren, want een grooten nomber Chineesen in Batavia hebben, de welcke anders niet, als goede occasie wachten, om ijets te mogen verdienen, ende moeste de saecke van langer handt, daer naer gederigeert worden, haerd dat onse nederlandsche burgers, met has lijff eijgene slaven, dat werck opgeleijt ene met het provenu gebeneficeert worden, t soude ongetwijffelt volgen, dat gevolgh van tyt alsulcken quantiteyt soude uijt leveren, dat Europa ende India daer van gedient ende geprovideert souden worden, t'welck een goede somme gelt Jaerlijcx