42O12 21affgenomen. daer uijt volgt, de Consumptien vande Cattoenne Lijnwaeten verminden ende ongelijck minder quantiteijt gesleeten wert, t'welck alles, D' Engelsche ende Deenen verswelgen, ende tot voordeel van Batavia weijnich vandaer trecken, maer weten in tegendeel hun d'Inwoonders gelegenthi van Bantam meesterlijck van Batavias w te verbeteren, In voegen, dat met de aerdt vruchten, hoenderen, drooge visch etcra, maer bezonder met de visschende tingans, een groote somme gelts, onsen staet ontvoeren, t' welck van gelucken D'Engelsche ende deenen In trocque van Cleeden weder uijt putten, ende In hare Caste brengen, wider hebben de gemelte van Bantam haren staet (met noch een ander practicque weten te secoureeren, In voegen dat aldaer bestaen hebben, witte suijckeren als uijt China gebracht werden, te rafineeren, t' welck hun redelyck gesuccedeert is, sulcx dat bij de Comp. e meer als 1500: picol a 5: realen per picol dit Jaer Ingecocht zijn, except, t'gene van D' Engelsche, (soo voor Auropa, als Parsia souden mogen opgecocht wesen, ende is oock niet buijten naer beduncken (naer desen) onsen Importanten handel van suijckeren in Parsia ondercruijpen, ende Installich maecken sullen, ende gemerct dan, dat Bantam uE slaet weynich voordeel toebrengen can, anders (als vooren) dat de Comptanten uijt Batavia behendelick weten te trecken, ende daer mede D' Engelsche ende Deenen begrooten, soo en hebben op haer oock weynich respecten te dragen, maer ware naer onse opinie noodich, dat als de visschers van Bantam int generael (onaengezien de gemeente daer bij treffelyck met versche visch gedient ende tot een civielen prys geaccomodeert worden) de trequentatie in Batavia ontzeyt onse Jngezetene Chineesen, maer bezonder onse burgers slaven, daer toe gequeeckt, ende geconstringeert worden, Item hebben ons die van Bantam, een negel voorgeschreven, hoe, ende in wat voegen onse Jngesetene haren deso laten staet eenichsints connen releveeren, namentlijk met het maecken van suijckeren, waer toe het terratorium ontrent Batavia seer wel gelegen, ende bequaem can gemaeckt worden, andere noodige middelen en sullen niet manqueeren, want een grooten nomber Chineesen in Batavia hebben, de welcke anders niet, als goede occasie wachten, om ijets te mogen verdienen, ende moeste de saecke van langer handt, daer naer gederigeert worden, haerd dat onse nederlandsche burgers, met has lijff eijgene slaven, dat werck opgeleijt ene met het provenu gebeneficeert worden, t soude ongetwijffelt volgen, dat gevolgh van tyt alsulcken quantiteyt soude uijt leveren, dat Europa ende India daer van gedient ende geprovideert souden worden, t'welck een goede somme gelt Jaerlijcx
22Jaerlucx de Chineesen ontrecken, onder onse gemeente courage ende leven causeeren soude, doch om dit bequamelyck te mogen int werck stellen, vereyscht, als wy meermaels gerepeteert hebben, eenen generalen vrede, (niet alleene met den Mattaram ende die van Bantam getroften, buijten welcken, vrede, desen voorslach niet can byder handt genomen, off met procfyt in treyn gebracht worden, zedert ons vertreck met de schepen uit Batavia naer de Cust van India, werden berecht, ter oorzaeck seecker bantamseh vaertuijch, comende van Cram met cleyne quantiteyt nooten, ende macis, int geheel ontrent 2000: Realen waerdich, ende van d' Onse aengehaelt zijnde, eenige contentie tusschen den Coninck van Bantam, ende d'onse was geresulteert, In voegen het veroverde vaertuijch, volck, ende goederen, vanden Coninck (beleeffdelyck) gereclameert wesende, hebben d'Onse (niet alleenne) d Ingeladen goederen voor goede prinse verclaert, den Coninck ontzeijt, maer daer en boven het volck aende kettingh als slaeven geclancken, t' welck seer onwaerdichlyck van hun opgenomen, haer plaetse voor D' Onse geslooten, hare visschers gerevoceert, ende alzoo hun seer t'onvreden gelaeten hebben, tot dat eijntlijck de miscomentementen tot een formeele feytelijckheijt uijt geborsten wesende, partijen (den anderen) aen alle Canten den oorloogh aengedaen, ende een voordeel hebben trachten Caff te zien, waer door Batavia extraordinaire geincommodeert wort, ende zin naermen ons refereert in destincte exploicten al over de 6d: nederlanders vande Javanen gemassacreert Onse doen haer aen d'ander zyde allen mogelycken affbreuck met dorpen ende vaertuijch te destrueeren, ende beelden hun in, als d' een ofte d'ander getachte door het vier vermelen, groote saecken uijtgerecht, ende victorien bevochten hebben, t' welck seecker, bij hun zal te weijnich geacht wort, om onse Nederlanders bloet, daer tegens te wagen, want hare wooningen ordinaire van riedt, bamboesen, ende dergelijcke lichte materialen t'samen gebracht zijnde, maecken daer van ganssen cleijn werck, die inder ijle, op andere plaetzen, op te werpen, daer d'Onse hun wel ongemolesteert laten zullen, ende om eenige Inwoonderen by den hals te crijgen, verthoonen (vermidts hare vaerdicheyt, ende kennisse in bosschagien) geen awarentien, Interim Infesteeren d'onse (niet alleene) te lande, maer oock ter zee, sulcx dat qualick ijemant sich buijten de sadt derft begeven, noch onse visschers, houdt, ende steenhaelders, t' zee gaen, ofte werden vande Iavaanen bemachticht, ende sonder onderscheyt omgebracht Echter No.
BRCRIen Echter mercken wisdiven den gemelten heer Generael Brouwer, van opinie is, dat Bantam extraordinairen affbreuck, van d'Onse aengedaen wert, ende dat met hostile proceduijren eerder tot redelijckheijt, ende aenspraecke sal gebracht worden, t' welck bij ons in dier voegen niet en can affgemeten worden, de (voor desen gepleechde obstmaethz van die natie, heeft ons haer natureel wel anders Ingescherpt, dat men om der gelucke cleijnicheden, soo violenten remedien niet en behoorde byder handt te nemen, maer eerder ongemerct ende onder simulatie te coniveeren, ten respect, doch in dese opportuniteijt des Comps staet soo qualyck gedisponeert achten, meer vuanden over den hals te haelen, eenen vrede zeggen wij) al ware den selven gesimuleert, sal den Jegenwoordigen staet vande Compe beter passen, ende tot verhael verformeeren, Item dunct ons (als vooren t' motijff van dese trritage van al te geringen consideratie, om te dier oorsaecke soo een formeelen oorlooge Iegens naest aenpalende gebuijren (de welcke den middel hebben om ons dagelijcx te vereeren) op te nemen, ende dat wij ons 't magineeren de ganssche zuijder quartieren den vaert te beletten, is ganssch ongezien, ende voor de Compe niet practicabel, maer wel, men haer vande bandeneessche vruchten excladeere, want het bovengemelte vaertuijch vande Oost Cart seram, ende niet van Banda comende, moet volgen, dat dese specerijen, door die van Keij, Arouw, tememb in d' eijlanden van Banda navigeerende vandaer gebracht, ende aen dese Javanen overgezet zin, sulcx nan dese estrangiers frequentatie off tijt gesuspecteert, ende den staet van Banda naerdeelich geertimeert hebben, als int vervolch te zyner plaetse wijt loopiger sullen deduceeren, wij concludeeren dan, dese ontndsighe onfurlen, ende pernitieusen oorloogh, met die van Bantam buyten eenige disreputatie vande Compe gevoechlyck hadde connen geassopieert werden, wat uijt Comsten die sorteeren, ende wanneer ten eijnde sal gebracht worden moet ons den tijt openbaren, t' is wel doennelijck van vrunden ende bondtgenooten vijanden te vwecken, maer om de verwyderde, ende gealtereerde gemoederen weder tot onse devotie te restitueeren, compt veel tijts spade bij, daer bij eennelijck in voor by gaen aenwusen willen, hoe traech, ene circumspect men om offencive wapenen te oeffenen, vereijsschte wesen.