rapport der presente gestalte vande madurese Cust gedaen door den oppercoopman Laurens pijl aen d'Ed: heer Rijckloff van Goens raedt ordinarij van India, Admirael veltoverste, en gouverneur des Eijlandts Ceijlon, de Custe van madure, & den aencleven vandien, overgegeven in Colombo den 27e: September 1671 naerdemael u Ed:e mij heeft gelieven te bevelen schriftelyck rapport te doen vande presente gestalte der madurese Cust soo hebben volgens mijn plicht niet mogen in gebreecke blijven, maer hier cortelijck bij den anderen gestelt, aenvanck nemende met den landt regent Commara Suanu modliar die door toedoen vanden ouden en listigen bernieliappa pullemo vijanden tot de regeringe der madurese lage landen is gestelt met beloften 55 gde rx:s: maendelijcx aenden maduresen vorst buijten alle oncosten op te sullen brengen, ende naerdemael door het geduyrigh plagen van alle landt regenten de luyden off veel arme Inwoonderen van tijt tot tijt soo syn geschoren dat present gants onmachtigh sijn jets te connen opbrengen waer door dan veroorsaeckt is, alsoo vande gemeene man niet meerder is te halen, de Coopluyden en andere van vermogen sijn aengetast, jae soodanich dat eenige niet alleen hare middelen, maer selffs soo met 't geene begeert wiert, opbrachten terstont door slaen en pijnigen het haare wierden afgeparst het welcke ook sommige met de doot mosten bekopen, en alsoo dit plagen geen eynde scheen te nemen, maer alle dagen weder te doen was, synder veele menschen komen te verlopen soo nae des trevancotters als Tenvers landen, waer door den landt regent onmachtigh bleeff syn belooffde somme van 550 ra op te brengen, het welcke den neyck tot toorn Ed:e heer verweckte
verweckte, en daer over des landt regenten Zoon (in trichine palli synde) bij hem liet roepen, met aensegging by aldien syn vader maendelycx op den dagh der nieuwe mane syn gesette tacx niet open bracht, en daer weder in quam te mancqueren, hij heer weyck des lants regents Soon in een kanon soude steecken en soo inde lucht te laten teliegen, het welcke dien Jongelingh seer verschrickte, ende daar terstont daerover aen syn vader schreeff met een noodtole daer van de panten afgebrandt waren hier over den landt regent seer ontstelt synde begon weder op nieuw last te geven, dat waer maer eenig gelt vermoet wierde men het selve soude trachten in handen te krygen, Jaegingh selver in persoon by de principaelste Coopluyden en braminees, om daer van met goede woorden gelt te leenen doch vermits sy wel wisten bij sulck leenen noyt ofte ten minsten seerselden weder betalingh bequamen, begaven haer de meeste op de vlucht, Jae verscheyden quamen binnen Tutucorijn, het welcke veroorsaeckte datter veele huysen onder de voet wierden gehaelt, ende ook rontsom om het gelt te vinden groeven, synde de arme wassers die voor de Compe lywaet bleyckte, ende jongst in betalinge eenige ducaten hadden ontfangen, daervan mede met vrij geweest, want naer datse al hal stercligh hadde staende gehouden, ende veel slagen hadden ontfangen, geen gelt nog van d' E: Comp:e genooten te hebben, wiert van andere het contrarie bewesen, waer op dan mede last wierde gegeven om in de huysen te graven alwaer doen de gem: ducaten wierden gevonden, ende die de onnoosele menschen ook syn afgenomen, de schilders en wevers wierde mede op de selve maniere gehandelt, ende die men onwilligh vont mosten het met slagen en andere tormenten becoopen, 's Comp:s coopluyden op Caylpat: wierde mede seer groote schatten opgeleght, alsoomen voorgaff die luijden door het handelen ongelooffelicke schatten vergaerden, ende naerdien zij onmachtigh waren de opgeleyde somme te connen voldoen, begaven haer met haere gantsche familien by nacht met vaertuygen naer Tutucoryn, latende in haere packhuysen noch wel ruijm 125 lasten rijs, ende 2000: r:a aen diverse cleden
cleeden, ende welcke terstont den Manigaer meende aen te slaen, en ook last hadde 't selve aen de meestbiedende te mogen vercoopen, maer 's Compe: resident sulcx gewaer wordende, versegelde voort met 's Comp:s merck de voorschreven packhuysen, waer over den landt regent seer 't ontreeden was en ook begeerde dat t bij de voorn: Coopluyden hem souden overleveren, waerom genootsaeckt waren die luyden om onheijlen voor te komen, aen te seggen, datse mosten vertrecken, het welcke dan by nacht geschiede, niet alleen die, maer meenigte andere menschen die meenden onder 's Comp:s bescherminge seecker te wesen, welcke aensegginge d' E: Comp:e een seer cleen aensien geeft, en alle voorname coopluyden naer des Teuvers landt, haer daerom begaven, te wenschen waer het geweest op Tutucoryn het geprojecteerde werck off vastigheijt nu lagh, UEd:e soude hebben bevonden met alleen de aensienelyckste vant landt, maer ook alle schilders, wevers, en andere werckluyden haer onder 's Comp:s gehoorsaemheijt souden hebben begeven, soude ook alsdan d' E: Comp:e meester van haer uytgesette capitalen blyven, daer nu ter contrarie het geene uijtgeseth wert, terstont de luyden van lantregent wert afgenomen, soo dat present 's Comp: negotie als in duygen legt, ende de debiteuren onmachtigh blyven haer achterstal te konnen voldoen, en waer door wi nu geheel stil sitten, ende geen gelt op eenig lynwaet derven uytsetten, den landtregent heeft mede vande mooren op, Caylpoatnam 't gelt dat zij noch vande laeste gehoude peerlvisserij aen d'E: Comp:e te quaet stonden, meest ingevordert; met voorgeven, wanneer het alles sal geint hebben, als dan het aen d' E: Comp:e weder sal laten overhandigen, en waeraen wij niet veel geloof geven, en sonder groote moeijten dat gelt niet weder sullen kryjgen, hier uyt kan uEd:e sien hoeden landt regent omgelt schijnt verlegen te wesen, en 't gantsche landtbederff, den Jentyffs Coopman carpa citti woonende int boven dorp-meloer zynde noch ruym 500 rxs aen d' E: Comp:e ten achteren heeft sigh mede (alsoo onmachtigh was, sijn opgeleyde tribuyt te konnen voldoen) naa des Teuvers landt begeven, vermits hy hadde gesien wy door onse swackheyt andere