Van Bantam onder dato 26:' Augustij 1682. — en behalven dit bij vereijsch eenig arbeits volck tot d'eene off d'andere dienst vanden coninck herwaarts te zenden, ende oock wel eenige provisien van Rijs te bestellen, ende soo— het nood deede mede wel eenige cryts macht dogh aengesien dese menschen tot een soodanick— Emplooij een groote tegensien en repuguatie. hebben, soo ontsiet sijn majesteijt oock haer — zulx te vergen ingevalle daar toe niet ten uitterste gepresseert zij en zich van andere — hulx niet dienen can, wanneer dit in zoodanich een cas mede niet wel weijgeren zouden duwen dock egter daar toe zeer kraegh en noode koomen off zick daar van wel geheel ontslaan zoo— zekende hebbent ick van sijn hooght oock gehoort dat de adepatis aldaar in geene deele— te disponneeren zullen wesen om haere vrouwen onder den cons tot een onderpant van Trouw alhier te laaten gelick oock haaren vrouwen aen genen Javanen off ten minsten zeer beswaarlyck zullen laten trouwen off in concubinagie geven, werdende het voor zeer wonder en als buyten Exempel ten aenzien van een coninck gehouden dat sulthan Agong met groote moeyte lisecaliteijt en doorbysondere verpligtingh van eenige grooten aldaar noch een vrouw uit dat landt in zijn vrouwen getimmert, heeft connen erlangen wesende de mans aldaar oock seer jalours over haare wijven dan tsch met mogende veelen daer een anderen en voornamentljk— een vreemdelingh ontrendt deselvige eenige vryheyt gebruycken 't geen by d' onse dan oock wel snackt dient genomen te werden om aan dat volcq dierwegens geen aenstoot te geven en daar door in geen ongemack en ander onkeyl
Van Bantam onder dato 26 Augustij 1682. te vervallen, wesende buijten dat dese natien al vrij wat mistrouwende van naturel, en oock— al seer naar den begeren en gierige kant hellende, leggende meest al het gelt op dat van haar peper krijgen buijten het geen dat van haar — kleedingh en ornamenten van 't Lickaem en oock tot incoop van slaven besteden— die bij haar seer gesogt werden om de perteelt en land bouw aldaar te bedienen, onderhoudende deselve voor altoos van kost en in't begin— oock van kleederen en een deck spreeden, moetende daar ua wanneer dit lant wat gewent zijn voor haer zelve de kleeden besorgen het zij met verhandelen van damar en rottang, off oock wel vande peper die voor haar selven cultiveren latende de meesters aldaar — aan haare slaven wel toedat 100. stocken pper. apart voor haar eijgen zelven mogen planten en de vrugten daer van genieten werdende, de zelven oock niet qualick getracteert met syven schelden off slaan gelyck haar buyten styts oock vrijicheyt genoegh geven wanneer 'er geen noodick werck is, — doch zoo wanneer de zlaven zich wat te steeg en 't onwillick aen stellen zoo Ordonneeren haar maar alleen het gelt datse gekost hebben op te brengen, en sick daer voor aen een andere over te doen, off anders vercoopen die selfs om zich— van haer af te ontlasten zonder andere violentie of forse off formaliteyten ontrent haar te gebruijcken, latende oock wel eenige vande selve onbesneden, gelijck mede aen haar — wel slavinnen tot wyjven toevoegen, zoo — dat de slaven aldaer, buijten den arbeit, die doen gemaackelijk dagen genoegh hebben, — wesende
Van Bantam onder dato 26en augustij 1682. — wesende voorts dit volck gantsch niet iverick — en vierick in hare gods dienst, noch oock — seer halick en bitter tegens de gene van een andere Religie, gelick anders de mu hammedanen gemeenelijk zyn, zoo dat het ten desen en oock in andere ovrsichten met dese Lieden by aldien men sich wat nae haer humeur schickt, wel op te gaan zij, en dit is dan zoo veel de — Regeringe en het naturel van dat volck — concerneert, voor zoo veel als dan van eenige kennisse int generael en in grosse modo geavanceert heb, en het selve tot speculatie dienen zoude kunnen, waar mede dan oock mijn afscheijd vande Lamponse — cust nemen.