des morgens niet meer vernomen was, endewijle, om de laatheijd van den tijd, en bij na het eijnde van het zuijder zaijsoen, te vresen stond gemelte scheepken de reijse niet soude konnen krijgen, door de noorde opkomende winden, en stromen, soo die hem ontmoetede, was aende opper hoovden geordonneerd, indien gevallen, of harde winden, haar vande wal souden begeven, na Triconomale te lopen, en van daar na gale, alwaar den rijs, een lading van 60: lasten sijnde, mede niet ten onpasse soude komen, hopende een lange de tijding te ontvangen, behouden aengeke men sal wesen, welcke mislucte voijage aen Palliacatta, en Mazulipatnam niet wel sijnde, te wenschen waere, zij in desen nood, en gebrek, daar van hadden mogen wesen gedient tegenwoordig geen andere hoop hebbende, dan vande noord met rijs te konnen werden geadki teerd. door den omkeer vande regering, en heerschap deses landen, sijn alle dingen geworden van gelit andere Consideratie, want nu is den mogol volkomen heer, ende regerend meester, van het vaste land, het welck eijgentlijk India genaemt werd, alwaar, door de generale Comp:e gedreven werd, den voornaemsten handel, waar uijt haar Ee hoog agtbaren moeten bestaen, en ten merendelen voortkomen, de inlandsche winsten, om soo sware lasten te konnen dragen, mitsgaders soo veel waerdige retouren voor het vaderland overgesonden werdende; de toelatingh, en bescherming soo van dien handel, als de dienaren die deselve administreren, dependeerd van geen andere consideratien, dan vande blote gunst, en genegentheijd van meer gemelten keijser, waar ontrent geen dingen met geweld, drijgen, nog fonce woorden gedagt mogen werden, uijt te werken— zullen sijn, want al of wel men soude mogen seggen, dese landen niet konnen bestaen, sonder de frequentatie der zee, mitsgaders het gene van andere landen daar in moet werden te water aengebragt bij gevoegen nering, welvaart, en grae voordeelen aende Cassa vanden keijser toebrengende, men hem sulx soude konnen verhinderen, maar men moet daar op antwoorden, dat het inkomen van die volkomen nature
nature, soo kleijnen deel maekt, van desselfs onnoemelijke schatten, van soo veel koninkrijse en landen inkomende, geen name waardig is dat den selven, om sulx te missen, in veele Iaren niet en soude te dwingen zijn, nog verlegen ma maar men soude veel eer, en met groot sonde ment mogen vresen, desen vorst sig van soo groten wereld meester siende, veel eer sig soude bege om oock meester ter zee te worden, dan smaad hoon te verdragen, van ijmand, die sig tegen hem wilden wapenen, en al of wel d' ECompe over eenig misnoegen de landen van desen vorst wilde incommoderen, en de vaart sijnder onderdane verhinderen, soo zoude, soo lange sulx geschierd niet alleen den handel stil moeten staen, maer alle de wooningen, residentien, dienaren effecten en den gehielen omslag verlaten, en opgeligt word van Bangala, orixa, Chormandel, Wingurla en Zuratta, welcke schade niet en was te begroten, de saeken van india tot soodanigen verw stonden te komen, de generale Compe niet zoude konnen bestaan, en onder wijlen de — andere Europeen met de voordeelen vande negotie doorgaende, de moorse goederen op vragt over al, af en aenbrengen. de eenigste incommoditeijt, die den keijser daar bij soude hebben, was alleen het verhinderen van zijn scheepen, die die maijesteijt Iaarlijkx voor sijn eijgen rekening na Mecca na het graf van mahomet afsend, welck als een werk van devotie, en religie sijnde, veel bij hem soude werden ter harten genomen, en gelijk als dat door de Engelsche vrunden al mede kan werden verhinderd, soo sal men aen den uijtslag van saeken konnen sien, wat vrugten, en voordeelen die vrunden door geweld verkrijgen sullen. onderwijlen komen mijn twee bekommeringen voor, ten aensien vande fortresse tot Palliacatta, en alhier tot Nagapatnam, want van nu af aen den mogol meester sijnde van Carnatica— en sijn gouverneur in die stad gesonden sijnde, possessie genomen heeft, soo soude het te vresen zijn, die fortresse, als een dwangh vande stad sijnde, de dienaren van soo magtigen heer gemelte fortresse in d'ogen stekende, bij haar meester een ordre uijtwerkten, die plaetse negotie te doen No3
te doen reduceren tot een woningh, en geen Casteel gedogen wilden, in welcken gevalle ge andere keure overbleev, dan sulks te gehoor samen ofte te vallen tot den oorlog, mitsgaders soo veel ongemacken, als hier voor staen aenge wesen. soo men bij soodanig geval overleggen t en van nood deugd makende, het eene en het minste quaed, voor een meerder quaed verkrisse most, soo zoude men oock mogen seggen, het reduceren van die fortresse geen ander quaetin sig kan vervatten, dan het respect, 'twelcke Compe te verliesen stond, tot sulx gedwongt werdende, het welck op de schale gelegt, niet en soude konnen balanceren de schade, die men bij refuijs anders sekerlijk soude moeten lijden, soo zij sulcks begeerden, en met geweld te werck stelden. buijten het point d' honneur zoude die reductie wesen tot 's Comps voordeelwant gemerkt gemelte fort niet anders mag werden geconsidereerd, als tot bewaring, en versekering van 's Comps effecten tegen dese, of gene land revoeten, en Europeen, soo zijn die redenen, tegenwoordig van geen kragt, nogh oock in wesen, want dese landen onder den mogoe gebragt, sullen soodanig werden bewaart, deselve ten eijnde vande: oorlog voorgeen revolten te vresen hebben, van gelijken geen Europe, vijand vanden staat sijnde, paliacatta sal derven aendoen, als behorende aen meergemelten keijser, soo dat de generale Compe haar soude konnen ontdoen van het guarnisoen, en soo veel lasten daar aen vast gemaeckt, en het gouvernement tot een directie van bloote negotie gereduceerd zijnde, de gedagten na die van een Coopman over te brengen, den oorlog, militie en dwang uijt het hoovd te stellen, want daar mede is den handel in meer gemelte landen niet te doen, veel tijd— meer dienende tot executie van particuliere passien, dan wel tot 's Comps voordeel, soo mede tot ornamenten van pragt, en ciraed, en geheel personeel sijnde, niet dan lasten, questien, en oneenigheijd met de land regenten uijt locken, soo dat bij dese verandering van heer, en regering, de militie van daar, selver en vrijwilligh, redenen soude