De redenen waerom 't verleden jaer geen Eliphanten vercocht sijn, sijn geensints, om dat wij die op een al te hoogen marct— hebben willen dringen, maer wel om 't ontsagh des nababs in Bengaele, wiens volck soo kleijnen prijs voor kostelijcke schoone beesten dorsten bieden dat het onmogeljk was die daer voor tegeeven, gelijck den geheelen raet geoordeelt heeft, en: nae welcke beesten andere mindere coopluijden dan niet dorsten staen, hoedanik deselve dieren tot noch op jaffenapatnam vercocht sijn, can bij de boecken blijcken beneeden die prijs hebben wij deselve gestelt, /3, om datse op Gale tebeeter souden werden aengelockt, 'twelck ons alle gedacht heeft dat wel gaen conde, hoe onbeleeft den nabab in 't — negotieeren met ons is, blijct uEde bij 'd nevensgaende Extract missive, door de Command:r pavilioen dato 27:en julij passado aen mij gesz: alwaer — ontrent dien ten hondert d'Eliphanten aen sijn volck minder verlaeten, als deselve naderhant aende masulipatnamse coopln (die hem soo veel niet vreesen) vercocht sijn, soo is 't oock seecker dat hij dit animael maer alleen tracht in sijn gewelt te hebben, en:e dit is deseeckere oorsaeck— waerom 't verleden jaer diebeesten ons aende handt sijn gebleven, nu verstaen wij datse van aetchijn, ende Elders meede Eliphanten op te chormandel aenbrengen, en: waerom in toecomende temeer oorsaeck sullen hebben de handt telichten, gelijck daer toe na jaffenapat: ordre gegeven is, en:e wij van dit saisoen alhier al in 'twerck gestelt hebben, den nabab heeft 10: Oropias in bengaele betaelt, daervoor hem met onse scheepen de beesten moeten werden gesonden, 't welck voor d' E: comp:e al een sware last is, comende van dit saisoen noch seer — wel dat wij 'tschip de verloorensoon daer toeconnen gebruijcken, dat alhier uijt bengale 22: maert passado aengecomen is, en dienvolgens — veel te laet om na ons concept en voornemen met peper nae persia te gaen.
De tocht na malabaer heeft ons oock verhindert de Eliphanten dit saisoen na jaffinapatnam te bestellen, alwaer wij selden met die beesten sullen verleegen sijn, ene waer na in toecomen: de saecken — sullen moeten aenleggen, soo de mooren mochten achterblijven, met 'tselve schip de verlooren zoon sullen wij noch quantiteijt sjanckors en peperna bengale senden, soo mede 'tjacht de zeehont, om dan voort den Eijsch van peper voor persia 't aenstaende saisoen te voldoen, En: sullen wij doen trachten dat noch 2: a drie moorse scheepen bij gelegenth:t gecokt, maer niet gemaect werden, om jaerlijcx met rijs uijt bengale herwaerts te comen, en: met weijnich nederlantse, en meest jnlandtse bootsgesellen gevoert te werden, dat wij hoopen d' E: comp:e niet — onproffijtelijck, noch uEdle ongenoeghlijck sal weesen; De stadt Colombo is jegenwoordigh ( Godloff, soodanich in defentie datse van een ijder — geoordeelt wert vrijstercker te weeten dan oijt, ofte voor de belegeringe van d'onse geweest heeft, soo dat voortaen 't werck allenghs sal connen werden vervolght, om de meeste slaven tot den landtbouw de gebruijcken, dat aen: stadt Gale noijt eenige coelijs sijn gebruijct, is uEd:e bij onse voorige bekent gemaeckt, en: wert present alleen de faucebraij vervolght, die tot verseeckeringe der stadt seer noodich geoordeelt wert, ende in corten tijt sonder eenige naem waerdige costen kan op gemaeckt werden, en: nochtans geensints den lantbouw verhinderen sal. — Noijt is onse jntentie geweest de lascorijns op de wachten leggen: haer rijs rantsoen te ont trecken, maer wel deselve met landen tot haer onderhousoodanich te beneficeeren, dat d'E: Compe eenmael van die sware en noodeloose lasten soude mogen verlost werden, en: wat reden heeft het mogen hebben, dat men aen partije onnutte portugeese overblijfselen, ende soo grooten getal lascarijns met Comps rijs sal voeden, om daerop luij te leeven, Ende dat men aen andere die d'E: comp:e nergens toe nut sijn, s Comps landen sal laten besitten, en aen domingos — alves, Dom joan, Rabel, ende veel meer andere, die van d' E: compe meer jncomsten dan een oppercoopman ofte capiteijn genieten. ijder 6: tot acht, en meer parren rijs termaendt sal geeven, gelijck uEde 'tselve abondantelijck sal connen blijcken. — Op negombo heeft men nu soo langh achter een nade veroveringh van Colombo soo grooten quantiteijt rijs jaerlijcx uijt gegeeven, die alle bij beeter overlegh hadde connen bespaert werden, door Eijgen landtbouw, gelijck nu de Exempelen soo claer bewijsen, wij— souden 'tselve van Colombo meede wel connen seggen, daermen soo lange de schoonste landen heeft vruchteloos laten leggen, daer alle de lascarijns en: andere Comps onderdanen wel van hadden connen leeven, En:e soo ver is 't vandaer dat wij d'arme lascarijne haer rantsoen tot haer schade souden afneemen, dat 't Contrarie soo claer als den dagh blijct, tot costen van Comps Cassa, hebben: gepractiseert om de lascarijns van Colombo en: Caliture tot den landtbouw te animeeren, de helft van hen rijs rantsoen — aftenemen, en: voor d'afgenomen heeft een ijder vijff schellingen comptant te geeven, daer voor sij dan soo veel, en niet min quantiteijt rijs op de bahaer conden coopen, oordeelen:e hen giericheijt (de singaleesen Eijgen) haer dit gelt soude doen sparen, om met den landbouw — sulcx te verdienen, ende waer in sih onse opinie niet bedrogen heeft, sijnde present een ijder soo laboreus aen 't bouwen, dat wij derven vast stellen na 3: a4: maenden over 't geheele lant seer weijnich rijs rantsoen aende lascarijns en andere sal gegeven werden, sijnde — jegenwoordich op Colombo, negombo, noch in de gaelse landen geen lascarijns noch araetchies die niet rijcklijck versien sijn, u Eds verseeckerende dat d'affectie derselver tot d'onse geensints vermindert is, ja soodanich datse bij de coninghse opverna soo wel niet getracteert werden, noch voor heen getracteert sijn, en: waerom oock niet te vreesen sij, datse ons sullen verlaeten, hebbende allom rechlige, ende minsame toesienders van d'onse over haer gestelt, en: nae ons uijtterste vermogen geobserveert, dat een ijder lascarijn dicht ontrent sijn wacht, 'tlandt toegedeelt is, 't welck d'E: compe proffijtelijck en haer gemackelijck valt, en: die uijt de gaelse landen nae Colombo somtijts — geroepen, ofte op verre buijten wachten gesonden, off tot beschermingh der chialias van haer aldees in 't bos gebruijct werden, genieten ijder haer parra rijs, en: voorwaer ten ware wij dese wegh hadden ingeslagen, souden wij wel in groote Extremiteijt hebben connen vervallen,j aderve vaststellen, dat het d'E: Comp:e andersints onmogelijck sij, sonder 't speciael behertigen vanden landtbouw, genoeghsaem rijs aen tebrengen, om ons tevoeden, hebben: 't verleden jaer algenootsaeckt geweest 's Comps packhuijsen te sluijten, en: pertije onnut en: godloos Canaillie uijt tesetten, uEde, gelieven te overwegen na hare hooge wijsheijt, dat wij niet min dan thien duijsent slaven, ofte arme verhongerde menschen aen deese sijde op 't landt, soo voor d' E: comp:e als perticulier hebben gecregen, die alle van 's Comp:s rijs voor eerst noch almoeten gevoedt werden, ende daerom buijten wachten alle mindere binnen wachten tot frontuer verstrecken, en: waer in niet min dan 500: mannen sullen van nooden hebben, en:— sullen aenhangen, jmmers soo met cloecke en voorsichtige Gouverneeringe daer op gelet wert, om het proffijt, datse van onse kant meer sij dat wij de lage landen niet hooger possideeren, sullen 'tselve doen nacomen, gelijck oock oordeelen daer aen in desen oortlant genoch te hebben, die oock met goede sorge geleijt sijnde, wel mogen bestaen, om datse bij noot altijt connen werden gesecondeert, Ende dewijl uEd:e gelieven om 't concept der E: Compe te bereijcken, tegelooven sijnde dat de lagelanden die nu tussen de Coninghse, en: d'onse blijven leggen, d'onse —
E daerom onse packhuijsen geen cleijne Consumptie maken, soo dat wij genoeghsaem gedwongen sijn 'trantsoen te minderen, wij leggen nu de saecken daer na aen, om soo veel slaven inden landtbouw te gebruijcken, datse voorhen, ende die bij d' E: comp aende fortificatie wercken, de cost van naetchenij en rijs sullen versamelen, jnsgelijcx datter na 3: a 4: maenden weijni ofte geen rijs rantsoen aende lascarijns sal werden gegeven, dan bij Eenige Extraordinarie tochten, en: vergelegen buijt wachten, gelijck voorseijt, soo doen wij oock ons uijtterste debvoir het noodeloose overgebleeven Canaillie der portugeesen gesta te verminderen, suppleerende dat getal met dienstbaer volck, die nut ende met haren arbeijt andere connen voeden, 'twelk d' E: Compe ende jnsonderheijt dit Eijlandt niet dan alles goets can belooven, soo wel in 't verbeeteren der zeeden, godts dit ende prosperiteijt, als 't gener:l welvaren van 'tselve, oordeelende dat wij Godt den heere souden vertoornen, soo wij de schoone landen van Colombo, en:e andere costelijcke zaeijvelden op dit Eijlandt, en: die soo gemackelijck te beschermen sijn, na ons uijtterste vermogen niet bebouwden, gelijck nu geschiet, ende hier onder verhaelt wert, uEd:e verseeckerende dat de vermindering inden rijs gedaen niet onredelijck, maer niet langhsaem beraet, ende goet overlegh tot dienst van 't gemeene best, en door groote nootsaecke lijckheijt geschiet is, gelijck oock d' hr gouvr nu in vollen rade met ons alle meede oordeelt heeft, wel gedaen tewesen. — Den lantbouw begint sich nu op dit Eijlandt wel in testellen, ende te vesten, ende werden daer toe na bij tweeduijsent slaven en slavinnen van d'E: Compe gejmploijeert, namentlijck ses hondert inde landen van gale, Ende twaelff hondert inde landen, en: na bij Colombo. waterschuttingen dijcken, en canalen, om de nature derlanden wat te hulp tecomen, werden present gemaeckt, ende — gebreeckt het ons nu maer aen ploeghbeesten, om 'twerck tot perfectie te brengen, van onsen modliaer van negombo, aenden heuver gedemitteer hebben wij tijdingh dat al 1000: stx: in gecocht heeft, die met vaertuijgen op manaer werden overgebraht, en: soo wij nu noch duijsent daeren boven van: gemelte seuver voor een Eliphant becomen, sullen wij geheel in ons schick, ende op stelraecken, hebbende d' dessave van Colom Dupon, Dom joan, en andre veloose groote hoopjaerlijcx tweeduijsent amonam te zaeijen, sijnde ruijm 160: lasten zaet, waer van dan met godes zegen, en: ordinair gewas niet min dan 800: lasten rijs te verwachten is, Ende waermeede onse slaven seer rijckelijck — connen werden gevoedt, tot deese quantiteijt sijn Expresse saeijvelden binnen onse wachten, en: na bij Colombo uijtgesocht, en: bij Tombo — aengeteijckent, om aen niemandt gegeven te werden, maer rondsom deselve sijn de landen, om en ontrent, doch alle beneeden dewachten rijckelijck aen: lascarijns, en:e andere dienstbaere uijtgedeelt, sijnde door godes genade present alsoo veer geadvanceert, dat wij rijcklijk in 't aetgeraect sijn, en: niet gebreeckt dan ploeghbeesten, die nu en dan uijt de ontvolck te landen bij cleijne partijen opgevangen werden Op Gale arbeijt den Commandeur Gotsken met alle macht, en:e die meede na den tijt wel geadvanceert heeft, op manaer munt boven ons allen in ijver en neersticheijt uijt, den Coopman Dorephaes vosch, die sijn sinnen en: gedachten daeraen soodanich gehangen heeft, dat wij het de Eere verboven ons geven, sijnde uijt de nature soodanich daertoe genegen dat het wonder sij, hebbende tegen veeler gevoelen groote aenplantingh gedaen, behalven eenige duijsent wijnstocken, daerhij wijn van meent te maecken, maer wij beswaerlijk gelooven dat gelucken sal, de slaven aen hem gelaten, werden al met haer handen arbeijt gevoedt, Op jaffenapat: schijnt den Command:r soo groote affectie tot dat werck niet te hebben, en: vreese daerom dat het afweesen van den Coopman van Rhee, al verachteringh in 't gesaij sal gebaert hebben, hebben genootsaect geweest den selven tot adsistentie vanden Hr gouv:r meede na malabaer tesinden, om sijn Ervarentheijt en affablen ommegan ontrent de Coninghskens, in dat gewest te gebruijcken, dan gaet nu weder derwaerts om sijn offitie te besorgen, en: den lantbouw te — behertigen, staende (Godtloff) allom 't gewas schoon, en gewenst, soo dat wij den honger door godes genade wel hoopen te verwinnen. hebbende met vreughde geleesen uEd:e christelijcke ende vaderlijcke jnclinatie om d'Ellendige overcomen Tansjouwerse slavenond jaerlijcxse recognitien haer vrijdom te geven, landen tot haer onderhoudt te doen adsigneeren, Ende wijders tot alle hantneeringen en: landtbouwerije aentequeecken, 't welck die op 't landt bouwen al toegeseijt, en die arme menschen geen cleijne vreughde geweest is niet min dan 400: sijn ons in 't Eerste afgestorven, daer onder wel 400: miserable menschen van ouderdom vergaen, ene met niemant van hen maeghschap verselt, die wij oock tot laste van die geene behoorden tebrengen, die den jncoop gedaen, ofte op jaffenap:n verruijlt hebben d'overige bestaen noch in ontrent 1500: mannen 1700: vrouwen, en 500: kinderen, die nu meest alle fris en: gesont sijn, insonderheijt die op 'tlant, welcke vet, gladt, en weeligh werden, en: daeronder goede lantbouwers sijn, en oock eenige smits, timmerluijden, en: andere hantwerckers, en: op dat alle deselve om 't groote getal niet mochten verruijlt werden, sijnse bij Expresse gecommitteerde, met een cleijn silver Comps merckjen op de groote van een stuijver gebrant, de mans en jongetjes op de rechte dije, en: de vrouwen en meijsjens op de rechte arm, siende het overcomen deser minshen met uEd:e wel ten rechten voor een verborgen beschickingh Godts aen, om de landen alhier — weeder te bevolcken, en: 's Comp:s ooghwit te secondeeren, wij belasten, en: hebben Expres jngevoert, datse om geen misdaet sullen geslagen werden maer vermaent, jmmers vooreerst, alsoo haer de Ellende van tegen haer caste dienst te doen, alseer beswaerlijck moet vallen te dragen, eenige va debeste casten daer onder eenige die manigaers overdorpen geweest sijn, en: die wel lesen en schrijven connen, stellen wij tot hoofden, en: werden oock de schoolvragen onder de kinderkiens geleert, gelijck dock d'oude bij gelegenth:t insonderheijt op jaffenap: daer het al in treijn is, geinstit eert werden, tot het voortsetten van schilderen en wieven op jaffenap: doen wij ons uijtterste debvoir, niet twijffelen:e ofte met industrie de saek behertight sijnde, ofte d' E: Compe sal haer ooghwit wel bereijcken, en: noch veel eer met den lantbouw, die het fondament vande weverije is, ene die sonder godes zegen) alleen van ons eijgen wille van nu aen dependeert, sijnde daer toe overvloedige middelen, en: dewelcke gebruijckt sijnde, ons selven genoeghsaem sullen connen redden, om metter tijt vande wrevelige mooren soo veel niet te dependeeren, noch ijmants lant van buijten tot ons onderhout meer vandoen te hebben, en: die dit tegenspreecken soude, dunct mij, dat openbaerl: de waerheijt soude verongelijcke ende niet geneijght sijn 's Comps voordeel te soecken, want wij sien dagelijcx voor ons oogen, dat het aen niemant dan ons selven sal schorten, soo den lantbouw niet in Effecte gebracht wert, seer gaerne hadden wij noh eenige duijsenden slaven van negapatan overlaten comen, hebben: met groot vigeur daer na getracht, maer het schijnt dat het nu begint te stuijten, en: mogen ons oock met dese seegen, die ons godt tot nadeel van andere landen soo mildelijck gegeven heeft, wel vernoegen, wij houden alle de huijs gesinnen bij malcanderen, en: hebben tot noch selfs van particuliere de kinderen en neeven gecocht, welckerouders ofte oomen bij d' E: comp:e off d'ouders en oomen wiens kinderen bij d'E: Compe waren, soo dat uEd:e hen wel mogen verseeckeren, dat haer Ed:s jntentie na de letter voldaen is, te beclagen sijnde, datter op jaffenapatnam wat telicht is overgeloopen, en: dat nu met moeijten weeder geredresseer sal moeten werden.