E vandaer niet volcomentlijck getrocken hebben, alsulcke engene vruchten van nagelen, als aenden staet vande Generale vereenichde OostIndische Compe uijt vermits crachte van conqueste, va het verdryven der Portugiesen, het stipuleeren van soo veel bundige gecapituleerde comptracten, soo met de principale van Rittol, als de stadthouders wegen denoninck in Tarnate, resideerende op Loehoe, Ambelle, Lissidij, ende) despendeerende Jurisdictien, etcr. a welcke tractaten, bij gemelten tarnataenschen Coninck successive geratificeert, ende naerder handt seer solemneel (met advijs van alle de principale hoofffden) vande respective plaetsen gerenoveert, ende bevesticht, rechtmatich gedevolveert ende competerende zijn, resulteerende principael, aen d' een zijde uijt het perfidieur natureel van desselfffs Inhabitanten, aen d'ander zijde, niet minder het animeeren van onse geveijnsde bondtgenooten, ende openbare vijanden, in Maccassar resideerende, de welcke om onsen staet al daer te contramineeren, ende de voordeelen aen haer te trecken, gepractizeert hebben ( eenigen geaposteerden ende verloopen hoop uijt Thor ende Pahang (in Maccassar domicile genomen hebbende) te Induceeren, met haer vaertuijch gefieerde cargezoenen, ende capitaelen nae de quartieren van Amboijna uijt te rusten, & In retour weder nagelen vandaer te verwachten, t' welck in begin met Cleijne partijen, soo ten Insien van haer onvermogen middelen) als de scurpulen vande Inwoonderen, naer der handt met meerder vigeur vervolgt, de gemelte tnwoonderen van Cham uijt den bandt van hare comptracten vermidts de verhooginge vanden prys gebroocken, ende soo publicq haer acces verleent, de nagelen vercocht ende gelevert hebben, dat als vooren den Gouverneur van Amboijna t'recht vande Compe ende d'observance vande comptract, met gewelt van wapenen ende feytelijckheijt soo tegens d'een, als d'ander gedwongen is geworden te protegeeren, doch en is de saecke soo ernst niet begonnen ende byder handt genomen, als de corruptie van desen cancker tot wel slandt van uE staet, ende vande consequente onheijlen, wel noodich waren vervolgt geweest, ten respects de discrepeerende brieven, welcke door de respective heeren Generaels aenden gouvern. r van Amboyna van tyt, tot tyt, toegecomen ende aengeschreven zyn, waer by hare E aen d' een zijde, wel ernctelyck ordon: neerden het uijtdruven vande estrangeres, doch dat men aen d'ander zyde te letten hadden, ende niet verzuymt diende, de Comp. e Jaerlycx met goede partye nagelen te secundeeren, zinde 35t'eenich
36t' eenich sustem, waer uijt hare sware lasten vervallen moesten, sonder dat (als vooren gemelt) het gerequireert secour daer bij gevoecht wert, t' welck achtervolgende dese ordre, soo niet en heeft connen uijtvallen, want den oorloogh aen te nemen, ende echter nagelen te connen procureeren, was net practicabel, ter respecte, soo met gewelt van wapenen bestaen hadden de vreemdelingen op alle plaetsen aen te taclen, ende te destrueeren, moeste op haer stranden geschieden, waer uijt occasie opgenomen souden hebben, ons geen nagel vruchten t leveren, ende haer (gepretendeert) recht, ofte vrijheijt, van hare stranden, met feijtelijcksz te deffendeeren, als daer van deslincte actien geexperiminteert hebben, In voegen dat veel tijts, om het geeijschte nagelretour te suppleeren, gedwongen zijn geworden, vele gepleegde Insolentien ende bondtbreucken te connineeren, welcke anderssints (met een absolute ordre) wel hadden connen geredresseert worden, bezonder soo met requesite macht, daer nevens waren gesecondeert geweest, doch om met het overwesende guarnizoen ende assirlentie van des Casteels onderdaenen, deffecten van soo grooten werck te erlangen, hielden niet wel mogelijck, om weljk twee principale motuven, de saecken aen dien candt sulcx verwindert ende verloopen, staen, dat consequent de selue niet en sagen tot een gewenscht uijt eynde te derigeeren, ten zi de selve op een ander voet besliert ende aengeleyt worden, wel is waer zeden t'Jaer 1631, Inde quartieren van Amboyna baclae, offencive, ende vigoureuse machten geschict zyn, waer mede een goet begin ende exempel geslatueert, doch de volgende, niet naer eyssch van saecken gemesnageen, maer tot ganssen nood'loose tochten van Tha-mau, den tweeden (naer dat den quimelaka, ende d'Inhabitanten van Cram geoftendeert, en vermidts het uijtroeyen van eenighe nagelboomen ontrent Orang gedaen, tot openbare vijanden gemaeckt waren, naer dato om CramLaout te jncorporeeren, met alle soo nederlandsche als Amboyneessche macht derwaerts gevaren, vele plaetsen op Amboijna ter naeuwer noodt voor Jnvadie bewaert wesende den gemelten tarnataenschen quimelaha alsulcken goedegelegenthet gegeven zij dat niet alleene op verscheijde plaetsen geattenteert, het Chrijlen Dorp van Waij int geheel afffgeloopen, omtrent 40: gevangenen mede genomen, ende de rest gemassacreert, except verscheijde surprinsen, die den gemel ten quimelaka geluckelijck voor zijnen staet, met het verrasfschen van ons volck int bossch, overrumpelen, von ons vaertuijgh
6 AP ons vaertuijch met Nederlanders gemandt geexecuteert heeft, ende hebben den Commissaris vanden Reuvel, met den president Ian Ottens geen cleyn veryckel geloopen, ofte waren (als vooren) in een chaloup overvallen, wyder was den vijandt soo vermetel geworden, dat met hare roovende corcorren tot voor Listeboy, (wesende binnen de baij vant Casteel) hun verthoonen dorsten, In voegen dat (naer resumptie) van ons gehouden tournael gemerct hebben onse vijanden in dien corten tijt, meer Victorie op d'Onse (als staende den eersten oorloogh int generaell gegandeert hebben) ende t' is voor den slaet van Amboijna het sorchelycke, dat den tarnataenschen aenhanck soo stondt, ende vermeten worden, om ontrent onse grensen met hun vaertuijgh te verschijnen, ware ende directe practicquen om dese Inconstante van sal en van onsen staet te diverteeren, want wij mogen ons wel vastelyck tubeelden desen perfidieusen moorsschen hoop, tot de west hoeck vande baij, namenlijck het dorp van Allang, eennelijck door houter omtsach in devotie blijven, ende soo wij naer haer contentement hun niet protegeeren connen, wert te duchten ons abandonneeren, ende den Tarnataen toevallen sullen, en staet de Jongst dwaelinge erger als de eerste te worden, want dese plaetsen van Ourien, ofte den hoeck der drij gebroeders tot gemelten hoeck van Allang, een streeck landts extraordinaire ryck van nagelen, de welcke alle voor de Compe alleen, (met exclusie van alle andere) tot nu geammasseert zijn, daerom oock van advijs waren, men dese plaetse vereysschte te verzeeckeren, extimerene de selve gesamentlijck t' gene binnen de baij geprocureert wort, baslandt om den eijssch voor Auropa ende India Jaerlycx te connen suppleeren, ende won mercken dat tot wechneminge deser schadelycke gevolgen, geen andere remedie geappliceert werden, als dat men Maccassar den oorloogh protecteert aen te doen, sonder datter gelet wert, de wrevel moedige Tarnatanen de vleugels te corten, ofte in haren permitieusen loop te slutten, ende soo sulcx een Jaer over t'hooft gezien wert, ongetwijffel Irreparable repturen te duchten, ende den staet aldaer dreijgen, tot desen voegt sich een languisanter Incidem, is dat men van resolutie was, in qualiteyt van Gouverneur naer de bovengemelte quartieren te committeeren, den advocaet fiscael Antoni vanden heuvel een perzoon wiers natureel, met vrede lievende menschen geen gemeenschap heeft, satericq, begeerich, gehaet, ende een vijandt vande humaine conversatie, wij en roeren niet dat den heer Gouverneur