9en Septembr Ao 1691 Vaan Ternaten ondr do gebergde verlieten, en ons daar van daan, dwars over 't landt weder naar onse Correcor begaven, en dien nagt aldaar Rustede, gaande voorts daags daar aan na de N: O: sijde op 't gebergte tomdualwaar wij behalven een grote menigte van nagelb:e ook een besonder groten boom, dog onbekent, niet verr uijtgespreijde tacken, 't geen buijten twijffel, ten tijde dat eijland gepopuleert was, dier jnwoonder en pisjaar of vergaderings boom moet geweest sijn, wel 12: voeten verre met stenen Rondom beset, en met aarde van binnen gevult, vonden, dit, als ook het naast daaraan gelegene gebergte togobo en tomdola, is zeer vol nagelkomen, soo dat wij diverse plaatsen, als dit Casteel groot, geheel glat en kaal hebben moeten maken, daar anders net als nagelge was op stondt. dit gebergte sedoon gemaakt hebbende, vertrocken wij N: waards over het gebergte didimadili, alwaar wij niet wes ontmoet hebben, en quamen dus tot aan de Wt kant. hiervonden wij een sagoubos daar men in tijdt van noodt ook wel drink water soude konnen krijgen, sijnde voorts een sandtstrandt, dog volkaijstenen, en ligtlijk kansom met kleijne vaart: als ter niet te hart aan brandt, aan te landen, maar schepen souden 'er ten opsigte van de veelh:d der klippen en stene, seer qualijk konnen ankeren, soo dat Rondom het eijlandt meauw geen bequaam ankergrondt voor schepen is, en kleijne vaart: eneljk aan de O: Z:O: en W: kant konnen landen, want voorts in de strandt Rontom stijldiep, en met hoge barreklippen hier van daan gingen wij weder dwars over 't landt reO: sijde, op 't gebergte Tammohoetoe, maar ontmoeten aldaar niets van belang, dan enelijk een grote quantiteijt nagelspruijten, die wij met de handen uijt d'aarde trocken. soo dat het nagel gewas enelijk aan d' O: z: O: en NE: O: sijde van 't eijlandt gevonden, en gesegt werdt de negorijs, die ten tijde der bevolking, om de W: N: etc: gelegen hebben, de specerijen van d'andere negorijs hebben moeten kopen. voorts hebben wij op dit eijlande geenderleij gedierte, dan alleenlyk verlangen en Rotten vernomen, van welkers eerste soort, aan de N: 0: kant op 't geberg te tomdu, een die wel 4:' vaam lang en 2: spandik was, vonden, als ook wijders op alle bergen, daar wij geweest zijn, genoegsame teijkens van d'aan wijsigheijt van den lieutenant du Roij, die naar 't aan de veelheijdt der geschilde en jegenwoordig verdroogde nagelbomen blijkt, aldaar een groot werk gedaan heeft, sijnde dat eijlandt van alle pernicieuse bomen sodanig gesuijvert, dat ik uEd. e onder diepe eerbiedigh wel derf versekeren, dat binnen den tijt van 10: jaren, niemandt tot de destructie na derwaarts weder hoeft gesonden te werden. beset. nade eert dere ijl nog enige intiense mede weest den dat
Van Ternaten ondr de Septembr Ao 1691: na dat wij nu onse verrigting alhier vermeijnden voldaan te hebben, sijn wij den 21: deser, ingevolge van uEd. g'eerde ordre van meauwe na tastoerij vertrocken, alwaar wij ook dien avondt aan quamen, hebbende aan de z: sijde een kleijn sagonbos, dog aan de w: N: w sijde een groter do gevonden, welk laaste al vrij wat besnoeijt wat, sijnde voorts een vlak en open landt, behalven 2: bergen die aan de 11: kant leggen, en O: en W:e strecken, aan welkers voet een schonesandtstrandt is, om met kleijne vaart: te konnen landen, als ook nog een sagoubos, daar men soetwater, 't geen uijt voorsz: berge vloeijt, hebben kan, leggende op de hoogte der gedebergen, die W: strekt, een langwerpig fortje met 4: punten, 'tgeen egter al enigsints door ouderdom vervallen is, hebbende aldaar wijders geen gedierte dan alleenlijk een partij boeken en grote meurgte Rotten vernomen; aan d'oostsijde van voorsz: berge, omtrent 2: musquetschoten verr' leijt 'er een eijlandt genaamt tamasouda, en tusseden beijde strekt een Rif, 't gunt bij laag waterdeel droog dog bij hoog water bedekt is, dat men 'er met kleijne vaartuijgen overvaren kan, de baij maan tafoerij is aan d' oostsijde van 't eijlandt gelegen, en Regt voor deselve strekt een Rif van d'ene hoek tot d'ander, soo dat men daar in willende varen, de N: syde dient te houden, aangesien 't daar wel 1 diepst, als 2: 2½: 3:' als ook 4:' en 5: vanen water, dog aan de z: sijde, bijlaag water droog is, binnen in de baij is.
Ruijmte genoeg voor een goet gedeelte schepen, als ook wijders geen perijkel om daar in te leggen, want het een sedone besloten baij ik, daar geen winde in konnen penetreven of schade doen, op diverse plaatsen de diepte gepeijlt hebbende, vondt ik 10: 15: als ook 25:' en meer vamen waters, soodat men voor geen ondiepte of Neven en klippen in de baij behoeft oedrugten, hier van daan sijn wij den 23. e deser savonds ommen 5: uren vertrocken, tevende direct na Ternaten, alwaar wij den 25.:e daaraan ook behouden arriveerden, dit is Ed: here de substantie mijner verrigting en ontmoeting, op do in den hoofde deses gespecificeerde Eijlande, waar mede ik verhope, uEd: g'eerde ordre nagekomen te hebben, in welke verwagtng ik ben en blijve, onderstondt.