Item dat oock geen spaensgelt bij de Comptoiren en hadden. dienvolgende thun niet en conde gevenende dat soo onredelijk niet en behoorden te wesen, omme ijet te eijsschen t' gunt hun neffens ons wel bekent was, onmogelijck te wesen hen te connen geven, Item soo t' onser aencompste in Moulucquo, off op t' vertrecken vanden Heer President Ottens daerom hadde gesproken, dat zulcx UEd: aengeschreven, ende daer van advijs soude toegesonden hebben, doch dat echter dE d: om spaensz munte geszz hadde Op t' welcke weder Voorgaven, dat in voortijden altijt hollandtse tolcq: ende geen uijtheemse en waeren gebruijct geweest, ten welcken eijnde, alles wel hadt gegaen, ende soodanige Jalousie tussen d'E: Compe en hun niet en wiert gevonden, als huijden ten daghe, zulcx dat vertrouwden.
VEd: int translateren der Brieven, ende dagelijcx jnt vertolcken door de surbassens, die t' zedert eenige Jaren herwaerts spangiaerder, Portugiesen, ende Engelse zij geweest, wierden geabuseert, dienvolgende versoeckende, omme alle occasie van misnoegen voor te comen, eenlijck Nederlanders daer toe geemploijeert werden mochte wij antwoorden hun hier op, ende versochten te mogen hebben, eenich bewijs van dat door de tolcq:e ijet quaelijck was vertaelt, dat hun sustenue frivool, en hun proceduire oorsaecq. was, van alle Jalousie, doch soo eenige Nederlanders in Moluco daer toe. soo bequaem wisten aen te wijsen, als de Jegenwoordige tolcq:n, de selve zoude aennemen, ende d'oude afsetten, gelaetende dus voorder seer verwondert te wesen, dat claechden overluijden, die d tael, seden ende hunne Manieren verstonden, ende oock naer Waerheijt alles conde overseggen dit alsoo int lange ende breede gedebateert wesende met aenwijn singe dese hunne ongerijmde, ende uijtgesochte Voorstellen Nergens anders toe en tendeerden, dan eenlijck omme een oorsaecq te nemen, de Nagelen op te houden, ende den spangiaert toe te brengen, brachten zij wijders Doort, hoe ten tijden der portugeesen, spangiaerden, Malleijers ende andere Dremde Natien in Doortij den 15: pr cento de Croone van Ternaten. tot tot der Nagelen gegeven hadden, Namentlijk 10: voor tol ende 5: tot Capel landt, daer d' E: Compe soo veele Jaren achter een drij van geweest zijn, ende Nu tot onderhoudt vanden Coninck, hun oock behoorden t'onderwerpen wij hielden ons heel vrempt, over haere sustenue met verwonderingh, dat den Coninck d' E: Compe die hem ende zijnes Rijckx beschermers zijn, ende soo groote schatten om hem te prevenieeren; gecomsumeert heeft, hunnen staet ende Vestinge bij handelae (: die met een lrauw off fregadt in dese quartieren verschenen waren vergeleeck, daer in contra Dande selve, alsoo te vercleijnen behoofden, in waerden te houden, ende daer benefffens te considereren, wat extraordinari schatten ende lasten niet t' zenden dan soo deele Vlooten piso
S2225 Nlooten, om hun te proiecteeren, heeft gedragen als onder andere de 2: costelijk schepen, die voor taffascho gebleven zijn, welcke t' Rijck van tarnaten belooft hadt (:tot solasement:) te vergoeden, daer tot noch toe niet op was, gevolcht, behalven. de excessive groote lasten, van, besettingh ende bouwen der forten, door alle t welcke hun jn weelden florisanten staen, ende lett den dienstbaerheijt der spangiaerden gebracht hadden Daer den sengadia van thahana seer Bars op het Viel seggende dat die van Macqian volcomentlijk waren geresolveert geen hollantsche Munte meer te ontfangen, ende soo wij t' leveren der Nagelen waren wenschende, dat men spaens gelt (: met uijtroeijengh vande Hollant sche Munte :) ende goede cleeden mosten in betalinge geven, voor alles wat wij begeerden, des Neen, soude t' leveren der Nagelen geschordt, noch de soldaten niets vercocht werden, want de dobbelde stuijvers, t'alooij niet en docht, vermits dat niets van en conde laten maken, in somma. t'was geen tin. loot, nochte Cooper, en sijn spaense Munt, en goede sorteringh van Cleden Moster wesen, off wilden hun waren thuijs houden op 't' welcke hun als dooren berichte, dat geen spaensch gelt bij d' E: Compe jn Molucquo was, ende dat t'onser arrivement, om sulcx hadden behooren gesproocken gehadt te hebben, op dat UEd: daer over hadde mogen advijs geven. ende niet nu, als nu wel wisten, hun versoeck onmogelijck was, jn te willigen Belangende, de sorteringe der Cleden, dat die in soo een abbondantie als door desen niet waren. zulcx ontstont eenlijk door de groote ende erffte die in parsien ende Zuratte geweest was, alwaer over de 7000000: ende op de Custe van Coromandel: 3000000 Zielen sijn gestorven, die nu weder begonden te vermenichvuldigen. zulcx dat nieten twijffelde, dan in toecomende zoude dan alles rijckelijcker werden versien wijders met veele Redenen verthoonende, dat den cours ende ganck der Hollantsche munte, soo dienstich voort' Rijck Dan tarnaten. als de dienaren dande Comp:e was, vermits met cleijne moeijten hun gerieff vanden anderen becomen conde, dat met de spaensche, nochte cleeden, niet soo gevoechelijck geschieden cost, ende diergelijcke Redenen meer Dorders hun recommanderende, t' leveren der nagelen beginnen ende d' Hollantse Munte wilde aendaerden onder beloften dat hun, soo wanneer spaens gelt bequaemen, naer vermogen metter selve acomoderen zoude Item wat aenginck des sengadjas Dahams onredelijcke ende wtgesochte voorstellen, conde wel bevroeden, werwaerts den selven heen streckte, ende tot wat eijnde voorgewent wierden Namentlijk omme oorsaecque te nemen, de Nagelen naer tij door voeren mochte, op dat metter aenstaende spaens zecours, een goedt quantiteijt naer Manilha gebracht zoude werden, gelijck ons Volcomentl welctussen tuder tot deen ARCRERF F.