hegtedam voor aen 't begin der spruyt aen 't soute lack geleyt. ende distantie tusschen beyden weggegraven, wanneer dese provintie van alle zijden conde bevaren, ende vaertuijgen ligtelyck over den dam gehaelt werden, op off omtrent desen dam soude dan een fraije steene rond uyt dienen begrepen, oft een schans van sooden, dewelcke met 24: soldaten soo nederl. als toepassen en eenige lascoryns beset werdende, was de gantsche provintie voor alle overval van boven te lande waert, d'onse geheel verseeckert, alsoo van twee canten te water sonder eenigh pericul souden connen gesecondeert werden, en waerby dan nog een ronduijt aende buijten camt van dese provintie digt aen 't jnkomen van veuloos baaij geplaest werdende daervan terstont breeder sullen spreecken) was dese provintie absoluyjt beschermt, en van drie zyden soodanigh beset, dat het seer beswaerlyck soude wesen, deselve te beledigen, off ook zij zelve ongehoorsaem te zijn, welcke kosten om dese provintie ook wel sullen dienen gedaen, om dat wij ondervonden hebben dat in deselve groote quantiteijt canneel groeijt, en insonderht: volgens 't rapport van d'E: de grauwe aen d'oversyde van 't zoute binnewater, by syn E: persoonelyck ondervonden, dewelcke seer gemackelijck door venloos baay can werden vervoert, groeijende daer nevens in dese provintie seer schoon en overvloet van timmerhout, dat met grootgemack door de gegraven grachten in't binnewater van batticalo, en van daer naa poeliandive off doratjan condive can werden gevoert, synde gelijck vooren geseijt de landen mede zeer vruchtbaar, en vol Eliphanten gevende beijde in overvloet uijt, de Zaeije wert ook in dese provintie aen de mont vande batticalose rivier gepluckt Soo dat dit landtschap 't meeste alleen in sig begrijpt, dese Provintie dan soodanigh verseeckert synde, souden die van tamban carrewarre, 't welck hier tegens aen leijt, ook affgesneden wesen, de middelen om dese landen te ontrusten, en metter tyt door goede frequentatie, gelyck reets 't begin al groote is, tot ons connen g'ammeert worden, Om nu de bovengem doorgravingh, met de minste, en langs de cortste wegh te doen, is d'E: de grauwe gerecommandeert, sulcx naukeurigh te besigtigen, en syn ondervinding in een caertien over te senden om daer op door UEde nader gedelibereert, en ordre gegeven te werden, Op chittandecoedejripoe uytgerust hebbende vervolgde de weghmeest door 't bosch nauateren, daer ons leger
leger aen een groote vlackte, en water tanck, buyten het vlaten dorp nedersloegen, onder seer hooge vermaeckelycke boomen, omtrent een quartieruers vande soute Rivier, dit dorp leyt van chittandecoede jripoe 1½ vergaens, langs een goeden wegh, blyvende de rivier, en schoon timmerhout aende linckerhandt, 't was te beclagen, dat dit groote, en wel beplante dorp, soo miserabel door 't verloopen der Inwoonders was vervallen, en alle de clappus boomen door de Elyphanten met de bijstaende huysen vermelt synde, daerin niet boven 2 â 3: huijsgesinnen, en de rest over de rivier in tambancarrewarre, daerse groote ongemacken uijtstonden, de poedijs van Erraure sijn met zeer dringende redenen aengemoedight haer lantsluyden ten besten te raaden, en haer verlaten besittingen weder in te nemen, met beloften, dat de behoeftige liberalijck van d'E: Comp:e souden werden geholpen, 't welck aengenomen wiert nae vermogen te e sorgen, de nagt met rust overgebragt synde, gingen smorgens vroegh door een sandige wegh, gelyck de canneel gront anderhalff ner, tot weder aen de rivier uytquamen, daerwy de schepen op de reede conden sien leggen, synde omtrent een halffuer vande mont, off 't jnkomen der rivier hier zijnde had ick met de pedys van Erraure eenige discourssen wegens de zoute rivier, die sig aende oversyde vertoonde, end'E: de grauwe, 't verleden Jaer omgeleyt was, Mij wiert berigt, dat dese spruytgenaemt wiert Mangeneaer, beginnende uyt venloos baay omtrent een myl vande mont, en streckt sig door tambancarrewarre met eenige bogten, en redelycke diepten 4: uyrengaens Noortwaert, eyndigende daer in een soute poel van waer een reeplants van omtrent een uer gaens soude wesen, en daeraen een seer groote soute tanck off pan van 4 â 5 mijlen in het ronde, de welcke in een rivier waggene genaemt 2½ uyer vande cotjaerse rivier eyndigt, en aldaer in Zee loopt, in welcke rivier van waggere wederom eenige spruyten (van welcke de E: de grauwe 2 â 3 gesier heeft,) uyt de cotjuerse off maratturese rivier inteloeijen, maeckende deselve inden Reijentijt dese rivier geheel versch, en de mont soo diep en wyt, dat geladen Chiampans van 5 a 6 voeten, daer uijt en in connen zeijlen, om 't zout uijt de bovengenoemde par aff te halen, blyckende hieruyt datter maer een vergaens (nan de onderrigtinge soude mancqueren door te graven, om 't geheele jaer te water van cotjaer tot in venloos baay, en vervolgens tot inde rivier van Singapoedy te connen varen, en 't welck inden regentijt naa de Onderrigtinge van
van diversche reets geschiet, wanneer het landt tusschen de Zoutpan, en de spruijt van Mangeneaer onderloopt, 't welck wel naeder ondersoeck meriteert, en dewijle onse militie van broot en rijs wierden versien, stapte ick met den Oppercoopman padbrugge, en schipper lastman in een schuyt, varende eerst daermede opwaert tot aengem: spruyt mangeneare, in d'welcke een weynich oproeyden, vindende daerin genoeg same diepte om met platte bodems te bevaren, 't selve dan gesien, en d' E: de grauwe lastgegeven hebbende 't volck aende overzyde der rivier te voeren, roeyden met nog twee andere schuyten en stuyrluyden naerbeneden, om 't Inkomen te peylen, en te onderstaen off in dese rivier hoeckers, off Jaghten souden connen gebragt werden, gelyck bij schipper claes van vreede uEd:e was berigt, wy hebben dan de rivier overen weergekruyst, en niets onbesogt gelaten, maer bevonden dat het ondoenelyck zij een hoecker daer in te bergen, Synde het Incomen dwers over met clyppen onder, boven, en gelycx het water besaeijt, en daer tusschen maer 4: en uytterlyck vyff voet water daeren boven soodanigh, en door malkanderen verspreyt, dat een vaertuygh daer tusschen niet kan drayen, hebbende met de schuyten genoegh te roeyen, om niet te stooten op de blinde klyppen, de grootste diepte was nog aende over, off tambancarre warrese zyde, daer uytterlyck niet boven de 5 voetwater, met gemeen ty is gevonden, leggende buytenwaerts dan noch een harde sandtbanck van 4 voet Ssoo dat wij absoluyt vaststellen, dat geen Jaghten off hoeckers hier binnen connen, en de wyle ons geordonneert was, alles nauwkeurigh te besien, en te laten visiteren, soo souden den schipper vande poelsnpe, en die vande bonte kraaij een weijnigh om de Zuydt langs de wal, dewyl mij berigt was, dat ter plaetse daer de portugesen een fortjen hadden willen opreghten, seer goede gelegenth:t om scheepen en hoeckers te bergen soude wesen, dese schippers tegens den avondt terug comende rapporteerden, datse op de voors: plaets hadden gevonden een suyvere creeck van ontrent een quart mijl wijt hebbende diepte van 5: 4: en 3½ vadem water, suyvere sant en steeckgront, van vooren, off 't Zeewaert beschut voor 't aenrollen der Zee, met een steenen riff, waervan veel boven water lag, connende Noort en Zuydwaert sonder eenigh perijcul selffs met groote schepen in en uijt Zeilen, en voor alle winden met allerley scheepen in slegt water seer naa aende wal leggen, zijnde omtrent ¼ mijl vande mont van venloos baen, inde welcke geen vaertuyjgen sonder van daer ontdeckt te werden zonden