Eerstelijk dat hem zeer wel bewust is voor het aanweezen van den reg:t speciaal in de jaren 1728. en 1729. de rijst en leevens-middelen door de groote droogte en gebrek van reegen, ten deezen eilande en principaal op tutucorijn en langs de madurese custe tot zoodanigen excessiven duurte te weezen opgesteigert, dat daar door ter laatstgem: plaats een groote sterfte en verloop van inwoneren is ontstaan, zijnde een excessive meenigte personen welke zig om aan de kost te koomen in slavernije hadden begeeven, van daar herwaards vervoerd, zonder ooid gehoord te hebben, dat den req:t /: als doenmaals hier niet present geweest zijnde :/ daar toe de minste oorzaak zoude hebben gegeeven, maar ter contrarie is hem attestant wel bewust, dat den req:t zeer kort na zijn arrivement in de maand van aug:o A:o 1729. ten deezen eilande op de klagten der ingezetene, dat 'er door sommige Cormandelse barcquiers tot vermeerdering der duure tijden een parthij rijst wierd opgeslooten gehouden, en niet te koop gesteld, zig als fiscaal neevens twee leeden en verdere bediendens der justitie heefd begeeven om visitatie te doen van de beslote bangsaals, waar uit een partij granen zijn aangehaald en vervolgens onder de raad-kamer van justitie verkogt, waar door, zoo wel als door het kort daar op gevolgde arrivement der cust- barcquiers in het doenmalig najaar de prijs der granen is gedaald, en zoo successive van tijd tot tijd gedurende het fiscaalschap van den req:s ten welken belange den attestant nog verklaard doorgaans met de cormandelse barcquiers te hebben omgegaan, en met haar in de hoedanigheid van vrijborger, mitsgaders pagter van diverse domeinen der E: comp: handel te hebben gedreeven in diverse wharen, bijzonderlijk ook in rijst, bij welke gelegendheid den attestant met eigen oogen heefd gezien, en ook anderszints ondervonden, dat de voorsch: barcquiers hunne rijst lijwaten en verdere handel wharen zonder het minste belet van den req:t of iemand uit zijnen name in de bangsalen hebben verkogt, gelijk bevorens en tot nog toe in practijk is geweest zonder dat gem: barcquiers ooid hunne wharen /:wat naam die ook moogen hebben:/ gewoon zijn bij openbare venditien te verkoopen, 't geen ook zijns attestants weetens niet geschied is, onder het fiscaalschap van den req:t al zoo weinig dan dat den reg:s of iemand der zijne op de verdere publijke venditien, /:voor zoo veel den attestant daar bij en present is geweest:/
te dier tijd de lieden zoude hebben afgeschrikt om vrijelijk te mijnen wat van hare gading was, zoo als den attestant ook getuijgd zeer wel te weeten, dat den req:t zig geen meester heefd gemaakt van alle de rijst en lijwaaten der voorsch: barcquiers om dezelve alleen te doen verkoopen, mitsgaders daar op een prijs na zijn welgevallen te stellen; zijnde den attestant ook in 't geheel niet bekend, dat den req:t de rijst door den geweldiger, de kaffers, dan wel de bediendens der justitie ter basaar zoude hebben doen verkoopen bij mediden en halve mediden, of gelijk men zegd de kleene maat, en zulks daar en booven nog tot zeer hooge prijzen, maar eeniglijk verklaard den attestant ten deezen aspecte hem van hooren zeggen bekend te zijn, dat den req:t op zekere tijd, eenige rijst welke van Calpettij was aangebragt, door den doenmaligen bazaar-meester francisco Colaas, — aan de gemeente heefd doen verkoopen, 't geen voor dezelve gemeente van zoo veel nut is geweest, dat de granen der verdere barcquiers /:welke mits het schielijk kenteren der mousson maar weinig in getalle alhier waren aangeland en voor een groot deel op Calpettij vervallen:/ daar door op een lage prijs zijn gebleeven, en niet zoodanig opgesteigert als zonder dit behulp anderszints notoir zoude geschied zijn; zijnde den attestant voor het overige ook bekend dat dit verkopen der voorsch: van Calpettij aangebragte rijst voor den req:t, maar een zeer korte tijd na den anderen heefd gecontinueert, en voorts verre de meeste tijd van des req:s fiscaalschap de granen alleen door de barcquiers zijn verkogt: voorts dat hem attestant ook bewust is, dat in de maanden van maart, april en meij a:o pass:o zoo hem attestant best voorstaat alhier is ge-arriveerd, zeeker moors scheepje uit bengalen belaaden met rijst, om welke geheele lading in te koopen en vervolgens weeder ten duursten uitteventen verscheide chittijs en mooren een toeleg hadden gesmeed, 't geen den attestant in persoon heefd poogen te beletten, door een opgevat voorneemen, om dezelve granen in teslaan, en immediaat aan de gemeente te doen, verkoopen, waar ontrend den attestant door den req:t geen impediment is toegebragt, maar eensdeels is hij in dit stuk te rugge gehouden, ter zake hij attestant met de eigenaars ontrend de prijs niet konde overeenkoomen, en andersdeels om dat het hem te dier tijd niet mogelijk was, om zoo schielijk een aanmerkelijke somma van eenige duijsenden rijxds welke daar toe wierd ver-eist, bij den anderen te krijgen, hebbende hij attestant naderhand gehoord dat den chittij Ian leti Ramenaden de prijs met de eigenaars heefd geslooten, ten huijze van den reg:t door wiens toedoen dit graat immediaat ter bazaar is verkogt voor een veel geringer prip, dan zulks verkogt wierd door de barcquiers, uit welkers getal 'er even voor die tijd eenige in persoon aan den attestant
tant hebben gezegt dat zij /:mits het agterblijven der meeste vaartuijgen:/ van intentie waren om hunne rijst tot een overmatige prijs van een rd:r de parra of vijf en seventig rd:s het last te verkoopen, 't geen door den invoer der meerged:te bengaal se rijst tot een onuitspreekelijke soulaas en welweezen der arme ingezetene is teegen gegaan: in een tijd dat de gem: barcquiers zig almeede hadden gevleijd en ontrend hem attestant uitgelaaten, dat niemand door onvermoogen in staat zoude weezen, de geheele lading der bewuste mooren in te koopen; waar door dezelve mooren ook onverrigter zake scheenen te zullen moeten vertrekken; alle het welke dan door den dagelijksen verkoop der aan de wal gebragte bengaalse rijst belet zijnde, zoo verklaard den attestant alverder dat daar in zoo lange is gecontinueert tot dat de bangsalen, waar uit gem: verkoop geschiede door den presenten fiscaal DE: Cornelis van der hoeven dirkzoon zijn verzeegeld, sederd welke tijd de verdere granen der barcquiers weederom allengerkens in prijs zijn opgesteegen, mitsgaders weederom gedaald, doenmits de daar op gevolgde ontsegeling der voorsch: bangsalen de daar in beslooten geweest zijnde granen weeder te koop zijn gesteld, en zulks een geruijmen tijd na de dimotie van den req:t uit het officie van fiscaal, waar door de gemeente dan zoodanig in haar schik is geweest, dat diverse ingesetene hare vreugde dierweegens aan den attestant te meermalen hebben betuijgd. ten tweeden getuijgd den attestant op de speciale afvrage van den req:t nooid gehoord te hebben of anderszints te weeten dat den req:t zig op de slaven handel zoude hebben toegelegd, veel min eeni ge lijf eigene verkogt tot hooge prijzen zijnde hem attestant eeniglijk van hooren zeggen bekend, dat den req: twee â drie slaven zoude hebben bijgezet aan den inlands- vrijburger salomon de Rosairo wiens huijsvrouw magdelena perera thans alleen nog in leevenden lijve is, gelijk hij attestant ook bij experientie weet, dat den grooten toevoer van tutucorijnse lijf eigene met de vermindering der duurte sederd het najaar 1729. allengskens is afgenoomen, en thans finaal gecesseert; weezende in de allergrootste duurte en ook nog in 't voorm: najaar 1729. hier zeer dikwils gebeurd, dat diver se lighamen onder anderen ook van zoodanige slaven langs de straten en weegen zijn dood gevonden en successive gevisiteert door den E: fiscaal en gecommitteerdens uit den agtbaren— raad van justitie deezes casteels, 't geen ten deele ontstaan is, om dat sommige chittijs en mooren /: uit welkers getal den attestant zeer wel bewust is, dat 'er diverse expres tot het opkoopen van slaven na de madurese cust zijn vertrokken, en daar in een grooten handel hebben gedreeven:/ gemeenlijk een gebruijk hebben om hare slaven, waar aan eenig letsel is, uit den huijs te stooten, en daar door te causeeren, dat dezelve langs de straten koomen te sterven. ten zeer naar alleen iveerd zelve doen stuk te ars sdeels schielijk rijxds krijgen chittij heefd gedit graan geringer uit welden attestant