58: so keeren penicijalijck om dat aen sagh de soldaten doorconde ende ongemack merckelijck begonden in te vallen, gelijck oock daer naer meest alle (dat remarcquabel is) inde Coij, ende te siecken huijs geraect sijn, dit was een disaister, een ongemeene sake, dogh om de luijt succeds het gemeenelijck opde wijse, Namentlijck dat wanneer gesonden wert om Moorderijen ende dootslagen te straffen, ende vergoten bloet te wreecken, oft wrevelmoedige Rebellen in ordre te brengen, 't meerendeel der uijtgesondene menschen doingaens met sieckten ende coortsen beladen, retourneren, 't welck als een gewoonelijcke plage sij, Niet alleen in desen handel, maer selffs wanneer door Gecommitteerdens uijt den Rade van Formosa nevens de kerckelijcke personen de visite der schoolen ende kercken wert gedaen, als mede sonder dat weijnige vrij sijn in voorschreven gestaltenisse weder — keeren, de visite der noordelijcke dorpen heeft oock soo veel inconvenienten voortgebraght; dat de suijdelijcke visitatie is moeten opgeschort blijven ende
blijven, Den proponent Hans Olhoff die tot het suijder wercq, geamimeert ende oock wel geencouragieert was, hadde den voorleden winter met groote Neerstigheijt merckelijck redres in dat vervallen werck gedaen de schoolen in alle dorpen opgereght, ende soo ons als den kerckenRaedt sonderlingh goet genoegen gegeven, oversulcs de Hooge vast stondt, dat werck voortaen in — soo goeden ordre soude connen onderhouden werden, dogh is tot aller leetwesen anders uijtgevallen, want desen Somer alle de schoolmeesters, reede Eenighsints in de Tale ewvaren, vande Iaerlijckse — somer sieckte overleden sijn, ende de scholen dat Lammer is, wederomme in bordel schenen te vervallen Twelck andermael naer vermogen wert geredresseert met de middelen die voorhanden sijn, gelijck — voor mijn vertreck reedts weder een beginsel genomen heeft, In het district vanden Predicant dominus van Breen, hebben de kerckelijcke saecken in veel dorpen Insonderheijt de scholen desen Iare oock veel aenstoot geleden, ter oorsaecke de schoolmeesters
de schoolmeesters gelijck om de ruijt, veel der selver in sieckte vervallen zijn, ende de reste overleden, Item gemelten Praedicant den welcken langen tijt doodelijck cranck gelegen hebbende, sigh alhier naer Taijpuan hadt laten opbrengen, dogh sedert Gode sij loff wederomme aende beter handt. gecomen is, niet tegenstaende, alle de voorverhaelde accidenten, soo heeft gemelten van Breen echter remarcquabele progressen in sijn destrict gedaen, Immers die men mercken can van Gode Hrn. sonderlijck gesegent werden, gelijck u Ed:s naer rato het werck, uijt de schriften sijner scholieren daer over dat 18 maenden geleert hebben, sult connen affmeten ende oordelen, In het district vanden Predicant domino Barius het nogh best gestelt echter niet, als wel gaerne sagen, hebbende do Davio mede eenigen tijt in soelangh quijnen gegaen diversche schoolmeesters door siecte verlooren, ende hij om sigh te verquicken aent Casteel verschenen is, alwaer mede ter oorsaeck als voren overde 2 maenden verbleven is, welcken tijt dat dese PredicanTaijouan sijnde, echter niet ten bij den anderen in Vruchteloos doorgelopen is, maer wert doenmaels — een Generaae