19: Ternaten onlústen met den Coning van manadoten principalen door onsen sergeant veroorsaeckt: om die bij teleggen is goede hoop: 't Christendom aen: 't sijnluijden van een goed natúrel Tot manado hadde de president de jong: persoonelijck 28en meij verleden geweest, eenelijck of ten principalen om aldaer, met den Coning (:die omtrent de twee jaeren, met de Compnie in oneenigheijt geheeft hadde, ten deele bijgecomen soo waerschijnelijck gelooft wort, door 't dom bestier vanden vorigen Sergeant, als opperhooft daerbescheijden geweest, en ten deele door de sterckegerinchten, van de groote macassaerse toerustingen, nae de Oost :) de geresene onlusten weg tenemen, en alles te bevredigen, waerinne soo veel gevordert was, dat gereets still stand van wapenen, en alle vijandelijcke be jegeningen was besproken, ende dat de Coninck met alle de hoofden, sijner plaetsen hadden aen genomen, te Raets plegen, (:twelck van langer naesleep was, als dat dat den president daernae aldaer conde vertoeven, :) en dat gedaen hebbende persoonelijck in ternaten, over te comen, om een onverbrekelijck contract van vreede te maeken, 't vermoeden is, dat de oorlogs successen omtrent macassar ook wercken op de gemoederen deser volckeren, en des Conings, 't Christendom aldaer groeijt noch was daer in matelijcken doen, ende waer en ter voors: tijt, door den predican, met den presidern daeraengeland, alleenige bejaerden ende kinderen gedoopt, en moeten die luijden aldaer int ooge onser guarnisoen houderen, all van goeden in borstschijnen, om dat ses van deselve daer onder het
20: Ternaten deonlusten ver hinderen de Rijs teelt en lontma kerije met sangij seau &ca. staet het als vooren: den Coning va### van apparentien dat (ter) naeten sich van veel dingen sal connen versien sonder die van búijten te eijschen: de negotie boescken niet overgecomen doorsieckte van ons volck: Nagelvisite tot tidorgeschiet maer niet in ternaten het opperhooft, met manadose vrouwen ter selvertijn door den predicant getrout wierden, door de voorgeroerde oneenigheden, was de lont maekerije, en Rijs teelijk all vrij wat verachtert (dat nu gehoopt wierd, wederom te sullen beteren met de Eijlandies sangij, seauw, en tagulando stont alles in vorigen doen, de Coning van Bathian ontfing en gaf noch goede vergenoeginge selfs int ser opmaeken, van de veel vervallen De vrunden aldaer hadden gereets de beginselen gesien, om in eenige dingen gevoegelijck bij haer selfs, en tot minder Costen gerijft te kunnen worden, als voor desen van buijten met groote moeijte geschiet was, dat all wel sal comen Door desiekte van veel van ons volck en waeren de boeken, en andere papieren niet overgesonden daerdoor dan de staet dier plaetsen, in desen met heeft kunnen ingebracht werden, dat te volgen sdaat: De Nagelvisite was int Tidorese district wel, maer int ternataerse niet waergenomen, om 't afwesen des Conings en veler personen, die daertoe de beste kennisse hadden, jmmers soo gepretexeert wiert batchian draegt sich forteressen: De fluijtschepen goeree ende Claverskercke die bij onsen jongsten, de dato ultimo december Macassar staen wel
21: Macassaer: besending der waerts: sar gemaekt staen vermeld, dat met Rijs en ammonitien naer macassaer waeren gesonden, sijn aldaer Gods sij daer voorgedanckt, behouden aengecomen, gelijck ook de schepen bevorens, in october ende november derwaerts gedepescheert, ende daeronder de fluijt hoog Caspel over balingbrangen, die 400: levendige verckens, ende 20: koebeesten, jtem 'tjacht den Cabelliauw, over balij met bij nae gelijck getal levendig vee, tot macassaer hebben aengebracht, 'tsedert hebben wij noch vervolgens derwaerts laeten afgaen, namentlijck op 8en Januarij den soecker de pimpel, 20en do 'tfluijtie breuckel, over die plaetse naer Timor, 24en do de groote fluijt den handelaer, 2en februarij de fluijs Leerdam voor amboijna, 14en do den hoeker de quickstaert, ende 24en do tjacht meliskercke, alle met Rijs victualie, ende ammonitie goederen geladen, ten bedraegen van f71746: — die aldaer oock excepte de quickstaert, die macassar voor bij, ende in amboijna is telande gecomen, behouden sijn arriveertens, Item oock de jachten hoogelande, schelvis, ende den soecker de gecroonden haeringh 25en maert naegesonden, met Ruijm f 291053:10:3: aen Cleden, ende Coopmanschappen, voor den handel aldaer gevordert, vermits ons op 14:en maert met aengetogen gecroonden haeringh (: hebbende wel 3½: maenden op wegh geweest :) wiert toe vreede met macas gebracht de gansch blijde tijdinge van den vreede ende 'tcontract dat 18:en november ao passado tusschen de Compagnie, ende den Coninck tot Cryks AaciP macassaer