neerd is. dit soodanig dewaarheijt, en ondersteld sijnde, was liet van 's Comps dienst, en voordeel geweest, alles aen te wenden, gemelte stad (nm aen uE: hoog agtb:r eijgen geworden) toe tebrengen soo veel handel, en negotie, als immers mogelijk was geweest, sulx considererende van meerder sekerheijt, als dat men daar toe logies, residentien en woningen op de genade van verscheijde land- heeren levende, ging opregten, onderworpen sijnde, derselver onredelijkheijd, met een gedurig gevaar voor 's Comp:s effecten, waar door d' E Compe in verscheijde voorvallen een smentelijck gevoelen leeve moeten lijden. maar ik bevinde alles— contrarie, en dat men getragt, en in 'twerck gesteld heeve, den handel van 's Comps Coopmansz van daar te trecken, den insaam van lijwaten en schilder werk na andere plaetsen over te voeren, en consequentelijk de stad aende generale Comp:e tot een last gebragt, in gevaar gelaten is, van of vrijwillig geabandonneerd, dan wel door der selver weerloosheijd verloren te worden, waar van de questien tusschen uE: hoogh agtb:r dienaren op Ceijlon, en Chormandel, als gesegt, d' eenige oorsaeck moet toegeschreven worden. want die van Chormandel jalours sijnde over de grote gedagten, die men, belangende dese stad, op het Eijland Ceijlon had op gevat, hebben alles te werk gelegt, daar tegen aen te — gaan, tot dien eijnde opregtende een residentie op porto Novo, alwaar ook al bevorens de negotie van hier voor een groot gedeelten getransporteerd was, gelegen sijnde maar vijf mijlen vande oude en bequame logie begeuepatnam, waar ter plaetse men met alle commoditeijt, soo wel, en beter den insaem van kleden, en vertier van Coopmanschappen konde bevorderen, als tot porto novo, door welcke na bijheijt, en woelen van uEd hoog agtb:re dienaren onder twee bijsondere gouverneurs soo veel querellen, en klagten aende hooge regeering overquamen, deselve goed vonden, te termineren een linuet scheijding, waar buijten ten weder zijden niet en mogt gehandeld, nog insameling, of aenbesteding gedaan worden, als door de dienaren in dat district, en gouvernem:t agtb:r bescheijden
bescheijden, maar zulx almede geen nist toebrengende, wierd eijndeling dese stad van Ceijlon onder Chormandel gesteld, soo dat door al het gestelde deselve bevonden heb, voor d' E Compe genoeg buijten handel, alhoe wel sulx egter scheen gecontinueerd te sijn, niet van daar te vorderen eenige lijwaten, en Coopmanschappen aen tehouden, om verkogt te wenden de methode van den handel is hier geweest, gelijk in bengala, namentlijk aen een gesteld Collegie- van Coopluijden te veijlen, en verkopen alle koopmanschappen, en van deselve te eijschen, en ontvangen soodanige lijwaten, als d' E Compe te vorderen — quam, sonder d' opperhoovden de vrijheijt hadden, — buijten dat geselschap met jmand anders te handelen, nog in, of uijtkoop te doen, welcke koopluijden door contract aenden anderen verbonden sijnde, — in een gemeijne burse sekere somma van penningen ingelegt, ijder prorato sijn portie de voordeelen, of schade aengerekent wierden: ongetwijfeld heevd dese methode van handelen gesien tot voordeel vande E Compe, te strecken, de— koopluijden ontrent den incoop een eenparigen voet te doen houden, in den verkoop tegen den anderen niet te kladden, ende de goederen op prijs te houden, maar den tijd ende occasien daar in gegeven, heevd doen sien, met op die wijse den handel aen weijnig koopluijden alleen te verbinden, men haar niet alleen meester maeckt vande selve, maar dat aen 's Comps bediende gelegentheijt is gegeven, sulx te konnen misbruijken, als deselve hebben willen ontrouw wesen, gelijck uE: hoog agtb:re hier onder niet misnoegen suelgewaar worden, den Coopman Nicolaas Clement, als hoovd van Tegenepatnam, en porto Novo ten lasten komt men kan oock seggen, dat hier mede getragt is, te voorkomen, d' EComp:e geen banquerot soude onderworpen sijn, als — versekerd, soodanige luijden het bekende capitaal rijk zijnde, wel gecrediteerd mogten worden, 'twelck egter soodanig niet en schijnt vast te gaan, want dese luijden in Comp:e sijn, en blijven meesters van haar eijgen penningen, daar mede handelende na haar wel gevallen, boven het Coopluijden welk
welck aen henluijden van 's Comps wegen ten meerendeelen soo veel Coopmansz:, en contanten werden voor uijt verstrekt, als den eijsch en aenbesteding bedraegt, die d' E Compe aen haard in voegen zij in handen hebben, niet alleen har eijgen fons, en Capitael, maar soo veel (ten bedrag der eijschen) haar van 's Comps wegen verstrekt werd, sonder andere versekering, als die luijd haar persoonen, en goederen, waar van men geen sekerheijd heevd. aende andere zijde handelen deselve met 's Comps geld tweemael, eens door verkoop der Coopmansz:, en ander man bij den koop, en leverancie van retouren, sonder gehouden te wesen, een bepaald getal lijwaten te moeten leveren, nog quantiteijt Coopmansz: aen te nemen, aan haar staande de vrijheijt, om, nog lijwaten te leveren, nog Coopmanschappen te ontvangen, dan als het haar goed denkt, en daar bij voordeel konnen doen, latende buijten des, die Collegien 's Comps Coopmanschappen inde packhuijsen leggen, soo de prijsen haar niet aanstaan, en de eijschen onvoldaen, als haar dat te paskomt, in voegen men op die wijse noijt staat, nog op 't een, nog 't ander maken kan, veel minder daar aen de naam geven van een vrije negotie, want aend' eene sijde is d' Ecompe, als gesegt, aen dat volck gebonden, en aend'andere sijde die Coopals of zij dienaren en geen coopluijden warenluijden aen 's Comp:s dienaren, soo submis ontrent welcke methode mede aen te merken staat, dat den verkoop van 's Comps Coopmanschappen geen gemeenschap hebbende met den inkoop van lijwaten, maar jder is, een handel op sig selfs, en dat men deselve op een vasten prijs houdende die boven de marct de Coopluijden in betaling op dringe, daar uijt niet anders kan voortkomen, dan dat zij de schade van 't een op het ander (:te— weten inde lijwaten:) weder goed maken sullen. belangende de lijwaten door het collegie der Coopln (sijnde twalef in getal en welkers fons bestaat uijt pagoden 3900: of 13 portien) aend' ECompe geleverd, deselve sijn soo beneden het monster bevonden, 'twelck tot dien eijnde van begene patn: was overgesonden, ik deselve verboden heb, aend' EComp:e geleverd te werden, voorgevende, dese Coopluijden, die monsters wel waren overgesonden, dat maar 51 -44