Incoops, achtergelaten zij, wel miraculeur den Kemphaen met de vlungt naer Amboyna geescapeert is, naer dato zyn twee andere depeschen gevolgt, doch (als vooren onverrichter negotie, ende sonder sandelenhoudt weder gecomen zijn, ende hadden de Portugiesen den geheelen handel in haer gewelt becomen, echter soude het des Comps staet (tot vol voeringe van haren grooten ommeslach) voortreclelycken passen, desen handel in handelhoudt in meerder acht ende Consideratie genomen waer, want de Compen meest in alle princivale plaetsen van India, hare residentien houdende, ende de van dien lasten nootzaeckelyck supporteeren moet, vereys schte (niet minder, aen d' ander candt beijvert, hare cargezoenen met alle spetien van Coopmanschappen gesorteert derwaerts aff gedepescheert worden, om door desen middel alle voordeelen uijt die plaetzen te trecken, ende de winsten te doen accresseeren, onder welcke den handel in sandelhoudt de minste niet er behoorde gehouden te worden, want wij zijn van gevoelen, ende is oock buijten disputen, de generale quartieren van India niet minder als 8 a 10 duijzent picol sandel Jaerlijcx consumeert, ende wort ten minsten prise tegen 20: a 25: realen van achten uit gevendt, t'welck een voortrektelijck capitael, ende notable proffijten, voor de Compe rendeeren soude, bezonder soo wanneer den liberen handel met Chijna ende Iapan opengaet, extimerende den peper ende handelhoude de twee principale ende proffitabelstespetien, waer door den handel met Chijna in treijn houden, en een groot gedeelte vande Comptanten connen ontrocken worden, wel is waer, noch ontelbare mmudentien resteeren, de welcke tChijna oock goede proffijten geven, van welcke specien, int vervolgh op hare plaetsen, ende desselffs commoditeyten mentie doen zullen, behalfnen dat wanneer den chineesschen handel volght vandaer ons oock zullen toebrengen, vele cleijnicheden van neurenburgerije, bestaende uijt cammen, brillen, scheeren, spiegels, messen, beckens, coperwerck, groff porceleijn etc a twelck alle inde zuijder quartieren, maer bezonder in solor ende thijmor geconsumeert worden, waer uijt u e wel sullen connen affnemen
afflnemen, de correspondentien van dese plaetsen tot des Compe ommeslach vereijschte, gevoecht te blijven, weshalven wegen het verlaten van solor menichmael bij ons in ernstl overdagt ende alle considerable motijven minutelyck, ende pro et contra gebalanceert wesende, niet hebben connen verslaen ofte begrijpen tgeen demolieeren vant fort behoorde gevolgt te hebben, gemerct (als vooren geroert) uijt de Jaerlycsche proffyten, vanden handel, d'ongelden, ende meer, conde vervallen, zijnde de procure, ende benefitien vant handelhoudt hierin niet getrocken, doc t'blyckt in vele den Heer Generael oen zaliger al te precijs, in zijn opinie wesende, de selue in velen als een wel voorgedragen heeft, als met het lichten van het fort op Batsian, ende andere inde Molucos van gelijcken gepooght heeft, in werck te stellen, voorwaer een al te beclaechlijcken tnconslante resolutien inden tijt van elff Jaren twee mael Solor te occupeeren, de forten tot besonder costen vande Compe weder op te trecken, ende daer naer tot sonderling disrespect (uijten noodt) onse bondtgenooten verlaetende, op te breecken, grooter couragie ende genereusheijt thoonen in desen onse vijanden ve Spaignaerden, ende Portugiesen, ende willen Liever tot haer bezonder costen het uijtterste wachten, waerom oock van d' hare bondtgenooten, in meerder achtbaerheijt gehouden worden, doch weder keerende tot de negotie van solor ende Thijmor zeggen voor ons advijs, den handel van sandelhoudt uE staet noodich te wesen, ende dat den zelven, om met Jachten te vercrijgen, niet wel succedeeren sal, eenige principale hebben in haere overgegeven advijsen gesustineert men in Thijmor Cuijt Amboijna (wederkeerende) met de tachten sandelhoudt sonder gelt soude coopen, doch het Comptrarie heeft de Compe in hare gedaene depeschen derwaerts gevoelt, want (niet alleene) tot den voor gedenoteerden prijs (namentlyck sonder gelt het handel d' Inhabitanten veijl, maer selffs tegens onse capitaelen, ende mede gebrachte wel gezorteerde cargezoenen, geen handel voor ons te becomen geweest, ende alsoo alsmen gemeennelijck zegt (met de kous op t' hooft wedergekeert zyn) waer onder de Portugeesen crachtelijck arbeijden, om desen handel alleen in haer gewelt te behouden, ende d'onse vande benefitien der seluer te excludeeren, want het is seecker, ende vast, den handel in Macao sonder het handelhoudt van cleyn consi:deratie is, (wij seggen) betreftende de spetien, welcke in Chma IJapan, Siam, getrocken worden, wij en roeren niet Cambodia, de Custen van Maleije, Sumatra, Java, met de despendeerende
30Macassar. despendeerende eijlanden, welcke cleijne quantiteyt consumeeren, doch Chormandel, Guzeratte, Parsia, Arabia etcr.a. groote partijen Jaerlijcx eijsschen, ende tot veel hooger prijs courant can gedebiteert worden, ofte dan desen meergemelten handel handel niet en vereuschte gereslabileert, midtsgaders In wat voegen den seluen verseeckert, ende vereyschte hervadt te worden, sullen in desen niet expresseeren, maer aen uE groot oordeel, ende onse breeder mondelinge Interpretatie het rester ende uitstellen.