Cornelis de Leeuw, ende mattheus hek, blijven u Hoge Edns eerbiedig dankbaar, voor derselver zo gunstige verbeteringe; als mede wegens de verhoginge van tractement der discipulen; des niette min blijven boven gem: broederen, nog al bij hun vorige voornemens, om bij mogelijkht ten naasten van hier te vertrecken; hebbende ons den eersten special: versogt, u Hoge Ede te notificeren, zijn eer waarde ongenegen is om goede en preguante Redenen, zig langer van dit lopende Jaar te laten ophouden; dan, of het met den Laasten dusdanig mede ernst is, derven wij u Hoge Edls niet versekeren, ten ware inmiddens ietwes voorviel, dat zijn eerw: daartoe meerder aanleijdinge gaf; de geaccordeerde Rijxd:re 80: hebben wij d' eerw: do hek, goedt gedaan; waar voor deselve eerbiedig dankbaar blijft, in onsen laasten, met het Iagt de Henricus, is bij ons gesegt; dat wij gantschlijk ongenoegt waren; omtrent d'administratie van 't opperheeft, Joost Anne; de vrese voorquader, heeft ons doen Resolveren, den guarnisoen boekhouder mattheus Carelsz: wijl niemandt anders hadden, derwaarts te zenden, om 't bewindt aldaar van Joost anne, over te nemen; doende gem: Carelsz: door den secret:s warrenthout, en vaandrager Ian Lobs; den volke voorstellen, en meer gen: anne met zijne papieren herwaarts zenden; geljk geschiet is, wetende denselven Joost anne nauwlijcx van zijn bewindt het alderminste aante wijsen: zijnde de Rekeningen zoo van soldijen als negotie zoo Confuis, en door den anderen ver wert, datter bij na geen Redden aan geweest is, hebbende den boekhouder, Cornelis Lourens Eenig Rijk, daarmede tot heden besig: geweest, om deselve tot septemb: des voorleden Jaars effen te stellen; 't is waar datter op desselfs annes administratie, niet naam waardigh tekort komt, maar 't is bedroeft dat men personen van zo langen ervarentheijt, niet het alderminste aanbevelen en toevertrouwen mag: zulcx het: zuerx het waragtig is, datter luijden zijn, die althoos schijnen te leren, dog noijt wijser worden: wij kunnen niet vernemen of den ondercoopman Carelsz: welke u Hoge Edns op't aldernedrigste voor dese zijn soo gunstige verbeteringe bedankt, geeft tot manada goet genoegen; gel: d'eerw: do de leeuw, daaraf betuijgt, dat deselve zijne bedieninge verciert met een vroom leven en geschickten wandel, zulcx wij hope hebben het aldaar nu beter gaan zal dan voor desen: met het vertrecken van mattheus Carelsz: hadden wij gelegendhd den boekhouder Reijnier sonnekus, ao passado van batavia hier aangelandt, op dat comptoir te plaatsen, welke sedert tot heden, zijne bedieninge aangaande, goedt genoegen gegeven heeft; zoo 't werk tot manado dus niet overhoop was geraakt, zouden wij niet gemanqueert hebben de negotie boeken Compleet/ over te zenden; waar omtrent en dat zulcx niet en zijn geschiedt, u Ede Hoog agtb: ons eerbiedig believen te excuseren, hebbende den oppercoopman en administrateur van thije, niet tegenstaande alles alleen doen moet; en van niemandt hulpe heeft. jmmers geen naamwaardige, tegenwoordig de boeken van de negotie in staat gebragt, dat nu mede zoude kunnen overgaan, dan dewijle de Resterende papieren, te Eele zoo gereet niet en zijn, is beter geoordeelt het eene en 't anner op te houden tot de Laaste besendinge; te meer om ook te eerder met het transport gereet te kunnen wesen, ten eijnde den gouverneur lobs te eerder van hier over amboina naar batavia vertrecken mag. welke Reijse naar Amboina, vermits het door blasen van de zuijd ooste beurtwinden, ligt zoo spoedig niet zal willen lucken of daar zal een maandt mede heen lopen, alhoewel deselve beter hoopt: met de erreuren van 6: â 7: Jaren, alsmede de extracten uijt u hoge Edns g'eerde brieven, zal zodanig werden gehandelt, als deselve ons hebben believen aan te bevelen, en met de laaste advisen telkens een korte sterkte, behelsende het getal van 's Comp:s dienaren, agter volgens 't extract of de memorie, ons nu pr 'tjagt naaldwijk toe gesonden, wij twijffelen nauwelijcx, of de vermiste boeken der soldije van 't jagt d'expriment, zijn voor desen nog al eens gesonden, dog gaan deselve zekerheijts halven nu mede de novo over: verder uijt u hoge Edns g'eerdt schrijvens, met het Jagt d' Henricus, hebbende verstaan dat het d' Ede Heeren majores in 't vaderlandt hadden believen 't approberen, Eielectie en verkiesinge van het den.
Van Tornaten 1en Julij Annoo 184 torna den Pt Julij Anno 182 van den hoog Edle Here, Joannes Camphuijs, tot gouverneur generaal van nederlands Jndia; vinden wij ons op 't aller nedrigste verpligt gem: hoog Edln Here, in die hoge en zoo estimable bedieninge toe te wenschen, alle bedenkel: zegeningen van den Hemel, naar ziele en lighaam, ten eijnde het zelve strecke gode ter eere, wel varen en presperiteijt der oost jndische maatschappij, en eer en Luijster van zijn Hoog edelheijts. g'eerde persoon! wij zouden niet gemanqueert hebben deselve zijn hoog edelheijt al ten eersten in die honorable Cergie, hier en alomme, als naar gewoonte voor te stellen; dan gemerkt u hoge edelens geen gewag hadden believen te maken, hoe te handelen met het Ternataanse hof, vonden wij ons dien aangaande een weijnig verlegen; vonden daarom geraadsamer daarmede, tot de komste van den gedesigneerden gouverneur, thin, te supercelieren, of misschien u Hoog Edns haar, die sake aangaande, wat nader mogten verklaren, 't welk zoo niet uijt vallende, is op den 8: maij de voorstellinge zoo solemneel als oijt voor desen geschiet, ten bij wesen van den Conink van Ternaten, en desselfs voornaamste groten, als mede den Conink van Ciauw, en desselfs goegoegoe, hier even te voren aangelandt; welke Coninge en grotten, gantsch geen swarigheijt makten den eed van getrouwigheijt; op deselve wijse als wij te presteren, gel:k ook zulcx tlico geschiede; werdende verders dien dag en een gedeelte van den nagt met vrolijkheijt gepasseert, welke Costen, als mede die, van de maaltijdt op de komste van den nieuwen gouverneur, als mede 't opgebragte voor een solemnele maaltijdt op d'aankomste van den getrouw en vromen taroenesen Conink. martin tatandin, zijne goegoegoe, houcom en gevolg. nevens den Conink van Ciauw, ende der sijnen. ter somma van REs 140: den gouverneur eerbiedig versoekt in Rekeninge en uijt gave geleden mogen werden. den EE: Here Isaacq de saiit martin, in d'aansienelijke qualiteijt van extraordinaris Raad van India, hebben we Reden, ja vinden ons verpligt zijn Ede in opgem: bedieninge, de novo tot batavia. te verwellekomen, ende deselve toe wenschen alles wat men ijemandt ten goede toewenschen, en van den hemel bidden kan, ten eijnde zijn Ede komste, d' E: Compe ten goede zij, en zulcx strecke tot eer en luijster van sijn Ede persoon en verder avancement, der gouverneur Lobs, meent Reden te hebben zig te bedroeven, ziende u Hoog Edn d' opkomste van zijn eenigste soon den vaandrager Jan Lobs, hebben believen te dificulteren, zoo gem: gouverneur u hoge Edelens de noodsakelijkheijt omtrent voorschreven versoek en opkomste hadde bekent gemaakt, hij twijffelt geen sints of deselve zouden 'tzelve gunstig hebben geaccordeert; en dewijl de zake waarom zulcx zij, versogt nog alswaarder begindt te wegen, zal hij, betrouwende sig op de wijdt beroemde bescheijdenheijt van u hoge Edns, deselve sijn soon, mede nemen, en met lief tot batavia komende, de Reden waarom zulcx geschiet, nader bij monde deduceren, dat den gouverneur gantschlijk verhoopt u hoge Edns niet qualijk nemen zullen, zig inmiddens versekerende op't werk, van de visite; en d' extirpatie der zo menigvuldige vernicieuse bomen, bereets zoo goede en promte ordre gestelt is, dat aan dat werk, schoon den vaandrager Lobs vertrekt niet het alderminste ontbreken zal, gel: den Lieutenandt de Roijzig daar voren sterk heeft gemaakt; en genoegsame versekeringe dien aangaande gedaan heeft, zulx u hoge Eds aan die zake geensints behoeven te twijffelen. u Hoge Edelens begeren is, datter duijdel: moet werden aangewesen 't bedragen der goede en quade schulden, en special: waaruijt de quade haren oorsprong nemen, zoo vele daaraf 't onser kennisse zij, gaat Jaarlijcx over, en bij de boeken der negotie te vinden, gelijk den gouverneur obs zulcx in 't berigt, zijn E: vervanger over te leveren, aangehaalt heeft; u Hoge edelens believen ten goede te nemen; dat wij in ons schultpligtig andwoort volgen den draat van derselver g'eerde missive; en de wijle ons tidor daarinne eerst voorkomt, zullen we 't geene dien aangaande te zeggen is, hier voor af ter nederstellen, en beginnen met een kleijne Repetitie van't gene wij het voorledene Jaar ver 't jagt den henricus u hoge Edn eerbiedig hebben genotificeert, te weten, dat den ouden konink saijfoedin, gemerkt hebbende onsen ernst. omtrent d'extirpatie der suspecte bomen, op zijn hoogheijts landt, zig seer en op een ongemene wijse bereijd willig gethoont hadde, om d' uijt Roeijinge zelfs door den sijnen te laten doen, of zoo den gouverneur van 's Comps wegen ijemandt anders daartoe geliefde te gebruijken, dat hij zulx voor een eere hem aangedaan Rekenen zoude, dat men sijn hoogheijt de gewone Recognitie penningen wilde laten volgen, deselve aan zijne voorname groten distribuëren en omdelen zoude; niet gel: van ouds, maar op expresse, Conditie, dat gem: zijn hoogheijt door den sijnen d'extirpatie zoude laten doen, en zoo daarna bij nader ondersoek van die onse, nog eenige nagel bomen, waar van dit ti dor altoos voornamentlijk suspect is geweest, gevonden wierden, dat den genen in wiens district deselve bomen staan gebleven waren, daarmede zijn aanpart in de bewuste penningen verbeuren zoud, waarop gevolgt is, dat zelfs van dag tot dag, quantiteijt dier bomen van tidor overgebragt, en aan den gouverneur gepresenteert zijn; 'twelk ons dan ook bewogen heeft, u hoge Edns soude geaccordeert ons.
Van TernatenP ules Anno 1680 van chaten Sulijmmens ons 'tzelve ten goede, om op derselver approbatie en goedtvinden, een Jaar Recognitie aan den Conink te laten volgen, gelijk geschiet is; waarmeden den suffenden ouden bijsonder inschik was, belovende goude bergen van vrundschap, in alle voorvallende gelegentheden, aan d' E: Comp:e te bewijsen, waaraf ook wel degelijk heeft doen blijken, in volgende gelegentheijt, of tever in een presserende noodt; hoge edele Heeren, wij hebben bevorens in den hoofde deses gesegt, dat wij al met het begin van dit lopende Jaar ons geheelijk van lijwaten ontbloot bevonden, en 't jagt de Henricus, ons gene van die aanbrengende, en onseker hoe lang de Reijse van 't jagt naaldwijk vallen zoude, vonden wij goet gem: Jago een quantiteijt van 5000: ponden bedorven buskruijt in te schepen, en 't zelve daarmede naar Amboina t'exprdieren, met versoek ons het zelve met eenige packen gesorveerde Lijwaten, gel: quantiteijt goedt en nieuw buskruijt, benevens zoo veel dakpannen en houtwerken als het zelve Jagt, bequaamlijk zou kunnen innemen, zo spoedig doenlijk te Rrugge mogte gesonden werden, waarmede dan ook den fiscaal pieter de neijn vertrock, niet genegen tot het vertrek van den gouverneur obs hier te verblijven: 'tjagt geadvanceert langs d'halmaherase cust, tot omtrent Aquilamme, schuijns tegen over 't Eijlandt mara andders pottebacker, moest ter oorsake van een schrikkeljk windt travade uijt den Zuijd West en west zuijd westen, en 'tjagt niet willende werden, ten anker komen; waar twee tegelijk toegaan lieten, in hope het daarvoor zoude blijven, leggen: dan de touwen door de scherve grondt stucken gevijlt, geraakten 'tzelve tegens de wal aan; stotende al ten eersten 't Roer daaraf, en eenige planken van de suijdt, waarop datelijk seijn schoten deden, en 'tzelve op tidor gehoort, zondt den Coninck van tidor ilico een welgemande Corre Corre, nevens een ander kleijnder vaartuijg. derwaarts, om 't jagt, in dien noodt naar vermogen bij te staan, met welke praau w dan den fiscaal de neijn herwaarts quam, met een briefken van den stierman, meldende den noodt en ongelegentheijt waarin zij sig bevonden, met versoek om hulpe, bijstandt, en ordre, wat verders te doen; waarwilico, de Chialoup malacca derwaarts zouden en den Conink van Ternaten disponneerden, zoo Ras doenlijk, eenige Corre Cornen derwaarts te schicken, dan quam dit secours wel tegens dank van zijn Hoogheijt vrij Langsaam bijom dat de Ternatanen de handen volhebben, en vrij verstroijt in hoven en thuijnen wonen; zulcx al eer dit ontset quam, was het Jagt zoo door de vigilantie der die daarop varende; als wel special: door de hulpe der Tidoresen weder vlotgeraakt, leggende op een bequame plaatse, op 20. vadem waters, en goede grondt ten anker, digt en wel, hebbende de Tidorese Hoogheijt onder en tusschen nog 4: van zijne swaarste Corne Corren naar derwaarts. en 't Jagt ter hulpe geschikt, gecommandeert door des Coninx goegoegoe, en zijne voornaamste Rijx groten, met expresse belastinge, 'tjagt niet te verlaten voor en al eer het zelve in salvo en op de Rheede van Ternaten gebougseert hadden, gel: het zelve ook met de hulpe van Ternaten, gode zij — dank, gelukt is; als wanneer den Tidoresen goegoegoe, en verdere groten, voor den gouverneur verschijnende, versogten offer nog iets meer voor haar ten dienste der E: Comp:e te doen ofte te verrigten was, verklarende van hun Conink expresgelast waren, sonder behoorl: demissie van den gouverneur niet te vertrecken; Ede Hoog agtb: Heeren, wij hebben dit breedt beschreven, om deselve uHoge Edns dit levendig tot verthoonen, schoon het den pligt is van alle 's Comps bondtgenoten, deselve in noodt ter hulpe te zijn, dat de Tidorese Hoogheijt het zelve baarblijkeljk en op een uijtstekende wijse gethoont heeft, want het seker is, het Iagt zig sonder de besendinge van tidor, niet behouden hadde kunnen blijven, gel: ons den stierman van 't jagt zulcx omstandig heeft verhaalt; zulcx wij hope scheppen, u hoge Edls, zig de betalinge van een Jaar Recognitie, vorens gemelt, zig wel zullen laten gevallen: de zaken tusschen Ternaten en 't Rijk van tidor, staan tot heden in zoo gewenschten staat, dat selfs voor de minste ongelegentheijt, wij laten staan een diupture, niet en zij te vresen, waarop u Hoge Edns zig gerustelijk gelieven te verlaten, en zoo ook ten Reguarde van de molluke Coningen op de Eijlanden; waar omtrent almede in het minste niet te vresen en is, zijnde hunne twistingen onder den anderen, zoo sulcx voorvalt, noijt van die merite ofte ongelegentheijt, of verthijen laten zig seer ligt bevredigen; 't gunt'er tusschen Ternaten en tidor in verschilscheen te wesen, omtrent het voorgevallene tusschen de Ternataansche en mabase alphoeresen, is van zelfs doodt geloopen. treckende geen van beijde Coningen zig die en diergelj: zaken aan, als sonder haar hooghedens voor weten, en ordre geschiedende, dat ook zoo best is, of men hadde wel dag werk en geen geringe moeijte; mengende u hoge Edns zig wel versekeren, hoedanig de voor vallen ook zoude mogen wesen, nog bij d' eene nog d' ander niet publijcx ondernomen zal werden, zonder weten en toestemminge van d' E: Compe, en of schoon de woelingen in het Ternataanse hof nu min, dan eens weder wat meerder zijn af schijnen te wesen, zoo sijn deselve geensints van die importantie, om u hoge Edns daar mede te vermoeijelijken, de wijl meest zoo Ras. weder verdwijnen, als ze vernomen werden. wij kunnen tot heden niet het alderminste vernemen de overkomste van haar hoogheijt de princesse gammoelammoe, d' E: Compe ofte het Ternataanse Hof nadelig geweest is, naar Houdrende