aen haer Edle ho: achtb: de hooge regeeringe in Jndia tot batavia, hebben wij vanden jegenwoordigen toestant indit Commandem. t kortel:k kennisse gegeven, zoodanigh onsen Eerbiedigen briev vanden 13en deser in Copia desen versellende, UEdle sal konnen aenwijsen, daerover VEdle welge— vallen verhoopen te vers taen, endewijle wij bij deselve belooft hebben aen u Edle te vertoonen de kleene vrugt en bevorderingh van het Christendom, onder dese inlanderen, en wat daer van d' oorsaecke is, soo sal het selve door ons indesen worden volbragt, voor soo verre het bij ons begreepen Word, en volgens — de ondervindingh die wij daer van hebben; Het is een bekende saecke dat daer 2: malkanderen niet verstaen, den een vanden anderen niet kan onderwesen worden, ende soomen door een twielde, of tolck tot Jmant spreecken, en daerdoor bekent maecken sal, het geene men een ander wil doen verstaen, dat men als dan oock weldient onderwesen te sijn indie taledaermede wij onse meeninge, en saecke aenden tolck zullen te verstaen geven, dogh de broederen predikanten alhier, behalven d' Eerw: d' Meij, de mallabaerse. tale in 't geheel, en het portugees maer tendeele, of zeer weijnigh daervan verstaende, veel minder het selve regt konnende spreecken, soo is het onmogelijk dat haer Eerw: de ingeseetene konnen onderwijsen, en Leeren, dewelcke mede geen Cust, of genegenth. t hebben, haer inde mallabaerse zale te offenen, den eenen door ouderdom, daer toe onbequaem zijnde, end' andere het voor te swaaren werck achtende, — benevens zijne ordinarie studie, en dienst, oock mallabaers te leeren, waeromtrent men van haer Eerw:— dan oock geen verwagtingh hebben kan, ende als het nu al mogte gebeuren, ofte dat het soodanigh was, haer Eerw:— het portugees wel verstonden, soo — most den tolck heeselve mede wel kennen, enden predicant op zijn getrouwigheijt in't vertaalen gerust konnen zijn, van welcke bequaemheijt endeugt, men hierveel Contrarie bewijsen heeft, behalven de kleene liefde tot de bekeeringh der heijdenen, dese inconvenienten, die d' eerste voet van een goet begin alomverre hebben geslooten, bevintnen hoe weijnigh proffijt dat 'er tot nogh gedaen ten deele. is, om
is, om de ingestetenen van dit oude g koninkrijck, tot het waere Christen geloove over tebrengen, ende dat wanneer men zigh ingebeelt heeft Iaerlijcx soo veel zullen bekeert, en chirlenen in getale toegenomen te wesen, gelijk de rolle dacr van alle Iaeren opgemaeckt, en na 't vaderlant gesonden worden, soo sal bij Examen te blijcken komen, hoe verre men vande waere efffecten nogh af is, ende dat dese ingeseetenen niet— anders en sijn, als Christenen met de naem, selvs de inlantse schoolmeesters voor het grootste gedeelte, soo veel niet konnende, dat zij de minster Reedenen van het Christen geloove weten tegeven, endie soo wel als d'andere nogh met de superstitie der heijdenen, en roomsgesinde besmet zijn, waerdoor zijde kinderen seer krwalijk onderwijsen, en in veele schoolen meer van het heijdendom, als de Christelijker Religie geleert is, hierdoor is het dan oock dat de bejaerde, en de kinderen, soo traagh tot het gehoor van godes h: woord, en inde schoolepkomen, en ten waere de boete die sommige afgenomen werden, daer sonde nogh deen, nogh d'ander verschijnen, het gaet daermede soo slegt dat op plaatsen waer onder 5: â 6000: menschen sorteeren, geen 300:, en den meesten tijt nogh veel minder dessondags inde kerck zullen komen, en van 1000:, 1200:en 1500: kinderen, d'eene dagh door den anderen qual:t 50:, 70:, en 100: â 200: kinderen inde school verschijnen, en hoewel alle de overige inde peene soude vervallen zijn, soo vorderen de schoolmeesters daervan nogtans maer weijnigh meer in, als waer van sij, ende andere tot haer hulpe bijgevoegt, connen betaelt worden, waerin wij gemeent hebben, dat eenigh redres zoude te doen geweest, end' Ingeseenen tot het aenhooren van het woord-Gods, ende kinderen tot het schoolkomen, meerder tebrengen, en bewegen zijn, soo d' Eerw: predicanten gesladigh de kke: en schoole besochten, en daer van indesen voegen haer werck maeckten, dat als een van haer Eerw: daer mede gedaen had, een ander weder uijtgingh, gel:k het zelve met kennisse vand' ho: Edle heere van mijdreeht Commisss (:L:M:), soodanigh verstaen, end' Eerw: broederen predicanten aengesegt, en gerecommandeert is, daerdoor de schoolmeesters dan oock toe haer plicht soude konnen gehouden worden, en tot het welcke haer Eerw: nu ruijm 20: maenden met haer drie sterck geweest hebben, dogh soo slegt wij
wij hebben tot ons leewwesen het daertoe nogh niet konne brengen, de schoolen in minder tijt, dan na verloop van 7: â 8: maenden gevisiteert zijn, en het is gebeurt dat in 18:— maenden niemant vande Eerw: Leeraren in 't land geweest was, om welcke, en andere reedenen bij d' ho: Edle heere van meijdreekt (:L:m:) g'oordeelt is, dat men op — dien voet voortgaende, het nogh al meer tot het verval, en destructie van het Ledene Christendom neijge soude, ende op andere middelen heeft doendencken, om dese verdwaelde en onwerende menschen op den rechten wegh te brengen, en zulx — indertijt meer en meer tedoen voort groeijen, en aenplanten, daer toe g'ordonnt hebbende, alhier op te richten een seminarium, of queeckschool, om daerinne uijt de eijgen inboorlingen, Iongelingen te doen onderwijsen, en bequaem maecken, daer uijt naderhant tot predikanten, proponenten, en schoolmrs te verkiesen, gelijk daermede nu een en een halv Iaer voorleeden begin gemaeckt, en soo verre g'advanceert is, als U Edle de Examinatie door den Commandeur, d' Eerw:— predicanten, en scholarchen over de Jongelinge binnen 't kweeckschool gedaen; en schriftelijk hier nevensgaende, sal kunnen aenwijsen, dogh alsoo nogh al eenige Iaeren zullen van nooden zijn, tot de promotie desen Jongelingen, ende zijde kennisse zullen becomen, om andere te onderwijsen, en dat onderwijlen het Christendom onderdese inlanders nogh meer sal veragteren, en te rugh gaen, wanneer men daer bij geen andereluijden bestelt, die meerder lust en genegenth:t tot de bevorderingh vandien betoonen, soo hebben wij naer veel overlegginge en bedenkinge gemeent, vande meeste noodsaeckelijkh:t:, en het nutste, en vrugtbaerste te sullen wesen, dat het quelck school, enden recton van 'tselve toegevoegt wierde, nogh een Jonghleernaer, die met bequame gaven voorsien, en genegen mogte zijn, de mallabaerse tale teleeren en sigh daeraen geheel over te geven, denwelcken inder tijt sigh mede soude konnen begeeven, tot het oversetten vande heijlige schrifture, inde tale vande inboorlingen des lants, ende deselve alsoo te eerder aen haer gemeen gemaeckt worden, naer 't — Exempel vande engelse natie in amerika, diemen weet, dat daerdoor soo veeel Jndianen tot het Christen geloov bekeert, en van haer tot predikanten gepromoveert hebben, onderwijlen dat nu de Iongelingen binnen 't kweeckschool nogh niet tot perfectie gekomen zijn, soude den tweeden Leeraer, Zullen diehen