die geen rys-randsoen genieten, is toegestaen, datse voorhaar en haar domestiquen, die bi de raads-persoonen, als wesende sonder ommeslag, ten hoogsten niet boven 4 persoonen by uE: yder, en by de mindere niet boven 2 moge Excederen, voorts bij alle andere maar een, tegen 40 l rijs voor elck hooft 's maants, niet meer als 50 rxs 'tlast sullen betalen, bezyden recommandatie, altoos het outste graan eerst te vercoopen, Ende op dat uE: wyder oock mochten bewust wesen, de ordre die hun Ed:e voor heen, ten aanwesen van d' E: verspreet inde brieff van 26 November 1664 op de Exercitie der negotie in maccassar hebben gestelt, en zedert tot reglement by Extract: nevens haar Ede: missive van 23: maart 1668. harwart gesonden, Soo heb ick goet gedacht, dat selve in desen mede te insereren Ende gemerckt de Negotie vande Compe: op Maccassar, rede al van redelijcke Emportantie is, welckers verantwoordinge naar luijt vande generale ordre, op geen een persoon alleen magh blyven berusten, Soo hebben wy goetgevonden UE: tot tweede persoon by te voegen, den ondercoopman Cornelis Cuyff, vanden welken dan sal gedefereert werden het houden vande negotie boeken, ende bewint over Compes packhuysen, sullende de cassa verblijven onder de administratie van het Opperhooft, doch sullen geene goederen, hoe gering die oock mochten wesen uyt de packhuysen vercogt, ofte eenige andere Coopmanschappen, gout &a: mogen ingecocht werden, als in U beijder biwesen, advijs ende communicatie Dit voorenstaende ter zake vanden gepresupponeerden inland sen en buyten landsen vertier van doeken, soodanigh geseght, ende aengegeven zynde, uyt den hooffde van verscheyde genome informatien, opmerkingen als anders, sal het voort moeten blyken met verloop van 2 â 3 geruste Jaaren, of daarop de Effecten soo comen te volgen, soo niet soo ten eersten in't geheel, dan ten meerendeele, met apparentie van noch beter offwel niet dat daar naar gelyckt, daermen sigh dan inder tyt naar sal cunnen reguleren, Onderwyjle behoeff ick mij niet te schamen, desen aengaende, in diervoegen te hebben gesproken, naardien de gantsche weerelt met onbewust is, hoe opulenter aff en aenvoer van aller hande Coopmanschappen, soo veel Jaaren op Maccassar, bij naar uijt allen oirten van Jndia, is ervaren, sonder datter oorzaken zijn, gelycker staat aan gewesen, waarom daar niet als noch deselve negotiatie soude connen wesen, dus sal jck dit zoo voort aen den tijt, en een directie bevolen laaten, in hoope dat Godt de heere, ten goede vande Comp:e deselve genadelijck zal zegenen, want zoomen mij woude vragen, wie den handel bijbrengen en drppen zende, terwijle de vermogenste maleyers verjaagt, en uytgehompt waaren, soo magnien met een daerbij doen, dat de Portugesen en Engelse, die noch meer neeringe aenbrachten, oock wegh geholpen
geholpen bennen, op dat ick tevens antwoorde, dat dese alle drie zyn geweest Compes: schadelijcke competiteurs, dat het wegsetten mitsdien vande selve, is een groot voordeel, naedien de Compe. alleen overvloedig vermogens is bij te brengen, Meer als oijt zy met haer alleen, nu naar Comps eygen zinlyckheyt te vooren niet, zegtmen dat de reductie der maccassaren oppermacht ende de destructie, ter selver zaake int oorlogh gecoccureert, den voorleden grooten handel doet vervallen, sonder apparentie van weder oprysen, dat lykter alsoo weynig naa, En ick stelle vast, dat alsmen nu sal gaan zien, dat de zaken haar tot ruste neggen, datter Cooplieden en handelaars genoech te voorschijn sullen comen, maar de harsteltenisse van zake, maar soo groote revolutie, vereyst wat tyt en adem halinge, Ick beelde my in, indien hun Ed:e thoonen Comp: possessie hier te willen grond-vesten, en te doen wortel vatten, dat bij gevalle het niet en wort wedersproken, al haast hollanders en Mardijkers inclineren sullen hun selven hier neder te setten, om haare voordeelen, en winsten door de vaart te cultiveren Jaa wondemen de uytgewekene maleyers, daar van verscheyde zijn aengeweesen vande voorneemste, zynde naar ick hoore, veele van 't gemeene slag op poele-land off landpoele bij malcanderen gehoot, weder inlaten en admitteren onderComp:s jurisdictie, Ick vertrouwe met datse souden te rug blijven maar ick geloove niet, dat hun Ed:e: soo goet sullen believen te zijn, veel eer soude ick, naar mijn begrip, oordeelen, beter en best te zijn, die selve int geheel de vaart naar Thimor Caa beoostende bocherones, en oock harwaerts naar Maccassar te ontseggen, wel is waar datter generalyck is verstaen, dat men niet en sal toelaten de maccassarse vaart, onder andere naar in manilsa Maccao en verder  om de oost en Noord, maer off daer nu (terwyle de Comp:e in dit wesen staat) soo veel soude aen belangen als te vooren, daer van sal de regeringe best connen oordeelen, en misschien achten van neen, in allen gevalle, op 't Eyland Borneo en Cambodia mogense volgens contract varen (daar ik passir niet onder reken) jndiense verstaan dat men haar dit niet alleen, maar oock wyder op de voors: plaatsen als noch worden inwilligen; zij sullen wel haest schrap, en aan vaartuygh geraken, want jck maack geen andere staat, off dan sullen, alle de javaanse rijs-cramers, haar vaartuijgen al mede voor Cargasoen aende man helpen, voornementlyck souden hier toe het volck van Tradjo, wanneer sij met ons gereconcilieert seer inclineren, want dit zijn doch lieden gantsch geadonneert aende Traffique
aende Traffique, om de lieffde tot de welke ick noch te gemoet sien, datse vande Compe de beste vrinden staan te werden, die van loeboe doen oock geerne winst, de Maccassaren ongetwijffelt, sullen het mede al vrij wat beter beyveren, als den tijde vande Maleyers, wanneer zy selve selden verre van honck gingen, maar de Bougijs van Bone veel minder, die van Soping weten haar daar alderwinst mede te behelpen, doch het onderwijst sig selve, en 't is seer gelooffelijck, wanneer dit volckjen soo wat winsten comen te gevoelen het haar zeer aen de Comp:e zal verbinden, door vermenginge van haar interest, en bygevolge, soo met obligeren, ten minsten amineren zoude, om bij verplaatsinge van onse hooft residentie op dit Eyland met sak en pack licht stercker naer te volgen, als wij geerne hebben wonden, sulcx- men deselve, en d'een soo wel als d'ander voornementlyck onder onse presente residentie, by al te grooten toeval, daer in sal dienen te limiteren, en onder goede, niettemin civile displine, sonder eenige beswaernisse te stellen, even soo als wy voormaels geoordeelt hebben, in 't reguard vande andere buijtenlandse onderdaanen inde negerij vlaenderen, niettemin sal men deselve by occasie met continue, maar nu en dan inde noodige werken dieder haestig vereysschen gedaen te werden aende fortificatie van 't Casteel off anders, wel connen en mogen Emploijeren haar voor soo lange versorgende van dagelijcxse rijs, met aanwysinge van een aparte portie voor ijgelyck watse hebben te doen, ende te voltoyen, waer in en ontrent de bougys en Touraters @ wel 't meeste mogen werden verschoont, gebruikende daer toe die van Tondjo, boeloehoeloe, lauweroe, mandhaar d:a als wesende soo lange gebleven wederhoorig en hardneckigh 't gund sonder aanstoot sal connen geschieden, als- men daer maer geen verachtinge ondermengt, en 'tselve niet te swaar maackt Nydunckt dat het voor alseer goet ende nootsakelijck sal zijn, alle de bondgenoten te amimeren tot ijveriger land-bouw, en aenplantinge van padje, als voorheenen, met en onder beloften dat de Comp:e al den overigen rijs tot een billijke prijs haar altoos affcoopen soude, het is eene nootsakelijckheijt die haer selven genoech obligeert, en voornementlyck die, die jegenwoordigh den incoop van dieren rijs soo swaervalt, Evenwel sal het veel helpen, indien hun Ed:e de hooge regeeringe van Jndia dat werck wat ernstigh believen te recommanderen, aende koningen en gecommitteerden die nu naar batavia gaen, Sullende al 't geene op dese wyse comen te boven te leggen, en te proffiteren, al mede gedijen tot beterins in den afftreck alsoo het gemeene volck, een stuyver boven de cost opleggende dat al meest employeren aen een mooij cleetjen, en schietter dan