om haar hoog Ed: te misleijden en schaduwen voor ware wesens onderd' oogen te brengen soo en kan den gouverneur generaal daarop niet teeneman stie swijgen, hoewel zijne tegenwoordige dispositie zulx wel zoude vereijschen, en waarom hij ook alle het gene den heere directeur generaal bij zijn voornoemde overgeleverde drie schrifturen op 14 februarij 1687: heeft believen te seggen, wat ligt sal overlopen als anders wel nodig, en ook geschie zoude zijn: genoegsaam vaststellende dat de gem: heeren onse principalen, die nu alsoo menig maal door waarschijnende redenen, verleijdende omstandigheden en opgeraapte leugenen bespot en bedrogen zijn, veel beter met daden als vort woorden zouden wesen gedient, en dat men haar ho: Ed: wegens het groot verloop inde goede directie en verval van saken, benevens een gansch slordige huijshoudinge tot batavia toeson een pertinent berigt, hoe alles was bevonden en wat door de hoge regeringe tot herstellinge mitsgaders om alles op een goede en gereguleerde voet en ordre te brengen, was beraamt en int werk gestelt: gelijk haar ho: Ed: sulx bij hunne generale missive van dato 11:en december 1684 zeggen te verwagten: ende 'twelk haar ho: Ed ongetwijffelt veel stigtelijker en aangenamer zoude te voren komen als dat daar inne tot nog toe seer weijnig is gevordert, ende den heer directeur generaal daar en boven alsoo verre gekomen en doorgebroken is, dat zijn E: (d' andere heeren raden mede daarinne betrekkende) open baarlijk sustineert het gene hier voor, mitsgad:s bij zijn E: meergen geschrift wel deugdelijk staat uijtgedrukt; ende 'tgunt ook al eeniger maten over een slaat met het gene den heer ord: raad Joan van hoorn in vergadering voorgekomen en te gemoet gevoert is, den 21:e november 1685: als wanneer wierde gehandelt vande saken van golconda ende om dien koning den oorlog aante doen: gelijk onder dato 24:en september 1686: byj het generle: resolutie boek kan werden naar geken de heeren principalen bij haren generalen Articul brief ende instructie voor de kooplieden, zeggen wel, dat niemant, van hoedanigen qualiteijt ofte ampt hij zoude mogen wesen, eenig advijs na 't vaderland vermag te geven wegens de gelegenth:t vanden handel, oorloge, Comportementen van eenige dienaars vand E Comp: in oost Jndien &a als alleen aande heeren bewinthebberen, maar van versellende berigten en omstandigheden vanden heere directeur ende raden, ofte dergene die mogten worden geraakt ofte genoemt, en staat te diermaterie niets het minste van aangehaall: ook vind zig den gouverneur generaal genootsaakt toe
en verpligt de Ed: heeren onse principalen op het ernstigste te waarschouwen en seer eerbiedig te versoeken datse haar dog niet en willen laten blind hocken met vergulde berigten en versierde omstand heden, die de proefsteen der waarheijt nieten konnen uijtstaan gedenkende wat alschone en opgepronkte brieven nu onlangs en zedert 3: a 4: Jaren gekz: van en naplaatsen daar men nu bevind, en ongetwijffelt nog nader bevinden zal, dat d E Comp: se trouwlooslijk is gedient, ook sullen haar ho: Ed: al meermalen ondervonden hebben datter geen waarheijd soo vast en klaar is of te kan door tegen ofte schijn redenen, en scherpzinninge uijt vlugten werden vervals en verduijstert, ook daar en tegen geen leugen soo vals en groot ofse kan aanveelen met subtijle omleijdingen opgepronkte berigten en omstandigheden aannemelijk en waarschijnelijk worden gemaakt, soo dat veel tijds eerde waarheijt aanden dag komt, de zaken zoo verre vervallen ofte verlopen zijn, datter weijnig hope voor handen is om deselve weder te herstellen. de notitien en geschriften die den gouverneur generaal, om besondert redenen, inrade van Jndia heeft overgegeven: sullen altijd bevonden worden met de waarheijt over een te komen, ten ware eenige papieren, die daar toe zonden moeten dienen wierden verduijstert of ook wel na d' overlevering van sin verandert gelijk nog zal konnen blijken dat a. o 1680: met het rapport van den heer gouv:r Cornelis van gnaalberg op zyn En overkomste uijt banda, is geschied; belangende nu: d' antwoorden ofte berigten door den gem: Heere directeur generaal anth.: Hurdt daar tegenden 14:en februarij 1687: ingebragt, deselve sal den gouverneur generaal maar kortelijk overlopen, en voor eerst seggen wegens de gedane verstrekkingen alhier tot batavia uijt Comp:s provisie maguasijn dat met de te doene examinatie nog maar een begin gemaakt, en het reets verthoonde verschil omtrent personen van gelijke qualiteijt te groot is, om de heeren principalen gerustte stellen, ende te doen begrijpen dat men soodanige zaken soude moeten laten aankomen op de discretie van den heere directeur, om datter geen vast reglement op en was gestatueert, even als of het d' EComp:e bij vertrek van gouverneurs en andere opperhoofden, op 2: a 3000: gls min of meer niet aan en quam, en het depijne niet waardig was met den gouvern:r generaal daar van te spreken ofte de vergaderinge met saken van sulken geringen importantie te belemmeren, of nu het leer, daar men sulke brede riemen uijtsuijt, al lange sal konnen strekken, sal de tijd moeten leeren, en ontdekken. ondertusschen (Legt den heer directeur generaal) konnen de dispenciers den van
van geen valscheijt of dieverije beschuldigt veel min overtuijgt worden, omdat niet alledingen ten allen tijden voor gelijken prijs te bekomen zijn: en van welke stelling den gewesen guastos meester of dispencier tot Ouglij pieter mesdag, sig niet alleen ten opsigte vanden incoop der provisie alhier voor den agtb: raad van Justitie wel sal weten te bedienen maar ook daar en boven konnen aanwijsen datselve het metaal Canon, d'eene tijd door ordre van den heere directeur generaal, up t's Comp:s Cassa is betaalt tot 20: end andere tijd tot 25:en stuijvers het ll. gelijk— bij de Cassaboeken onder dato 10:e Julij 1684. en 10:n Junij 1686: kan werden nagesien; ende welk verschil bedragende op de laatst geleverde parthije omtrent 237: gls insgelijx met de rekening van discretie sal konnen worden goet gemaakt, en soo mede dat eijndelijk ende ten langen laatsten den ondercoopman Harman van doeyenburg de Rijs en tarwe die hij op zijne administratie tekort komt niet hoger werd te laste gebragt als tot 24: en 50: rd:s het last hoewel gesegt word te konnen blijken, dat gedurende de tijd van zijn bewint, het eerste graan ('s Comp:s geregtigheijt daarbij gerekent) niet minder waardig is geweest als 30: entandere door malkanderen verkogt tot 72: Rd:s het last: makende alsoo op de geheele parthije die bij het batavise negotie Journaal onder dato ult. o Iunij 1686: staat uijtgedrukt, een verschil van ongevaar 11300: ges: Omtrent den verkoop der provisien segt de heer directgeneraal anth: hurdt niet te weten dat anders gedaan ofte gehandelt zij dan 't gene hij in goeden gewisse heeft geoordeelt niet den waren dienst van d' EComp: over een tekomen sig dieswegen, indien hij mogte worden mistrouwt, op een wettelijke wijse terpurge aanbiedende, waar bij het daa ook soo lange sal moeten blijven en gelaten worden, tot dat dien aangaande de venditie rollen mitsgaders de dispens en Cassaboeken sullen wesen nagesien en aangaande den verkoop der kleden ofte lijwaten en andere goederen uijt's Comp:s negotie pakhuijsen soo bij publike venditien als uijt ofte onderde hand, daar van en kan den gouverneur generaal nu nog niet veel anders seggen dan dat de Cassa boeken, venditie boeken, en originele venditie rollen sullen moeten worden nagesien: welke laatste hij al voor ander half Iaar van het negotie Comtoir heeft laten eijschen, dog niet eerderkonnen bekomen als den 30:en Januarij 1687.