regen say soen) vande Inwoonders gevangen, voor verderff geprepareert, vercocht, ende gelevert worden, ende bij mancque van afftreck, oock minder devoiren om goeden nomber te becomen, aengewendt werde, zijn vustich dese herte Jagers van geringe conditie, endee, sulcx wanneer hun vellen onvercocht moeten overhouden, beswijcken, onder de noodtrufticht, daer hun anderssints met iets anders bij der handt te nemen, hadden connen behelpen, In voegen gemelte schip aldaer verschijnende, den tijt om het cargezoen te debiteeren, veel min om voor Iapan eenigen Incoop te doen, niet gedoogende, aldr ter reede wel ter goeder tijt, den vrijluijden fluijdt Velsen beloopen heeft, welcke reeders van langer handt Ingecogt, en Inde fluijdt om daer mede naer Japan te navigeeren gelaeden hadden, een gezorteert cargezoen, monteerende ongeveer 25: @ gll: Incoops, onder welck capitael eenige Groote in Siam de gerechte helft participeerden, heeft den Coopman Ioost schouten t'selve voor de Compe aengeslagen, de siamsche participamen haer uijt gelegde Capitael gereslitueert, de Coopmanschappen int meer gemelt Wapen van delft overgewimsn, sappanhoudt, hertevellen, ende ende gesuppleert met quantiteijt anders sints, t'samen monteerende ter somme van f zijne geprotecteerde voujage naer Japan laten voortvaeren, buijten welcke (onseecker) aengehouden cargezoen, gezien was, dit costelijck schip met seer geringe ladinge zijne reijse nootsaeckelijk hadde moeten vervoorderen, waer bij eennelijk u E verthoonen willen, hoe onseecker, ende d'anmeuse successen, de sulcke hun submitteeren, die te veel t'selfens Ambras seeren willen, qui todo lo quiere, todo lo perde, wij zeggen ende voegen dan voor ons advijs, aengesien de correspondentie tusschen Iapan ende Siam considerabel ende voor de Compe (alleene) sonder ijemandt van d' Onse aldaer te tallereeren, behoorde verzorgt te worden, dat men niet als eenige taren herwaerts gepractizeert zij, op ongelegen tijden, dese plaetse met schepen, om den handel te bevoorderen, trequenteere, maer te dier plaetse als (voor desen) een formele factorie slabileere, de selue met een affabel suffisum. opverhooft, nevens 5 a 6 Nederlanders, en bastant capitael provideere, met speciale ordre, om al sulcken quantiteijt hertevellen, loodt rochebellen, sappanhoudt etcra te procureeren, als tot vervolch vanden tapanschen handel taerlucx geeijsscht soude werden, Insondersz de hertevellen van welcke spetie niet te veel in Japan connen gebracht worden, wanneer de selve int saijsoen gecocht ende bereijt wesende, oock ongelijck beter, ende in meerder reputatie
916 75reputatie als de vellen van Cambodia octe Tayohan gehouden, naer advenant de deucht, oock proffitabel der vente rendeeren, sullen, want d'ervaerenthit heeft ons geleert, d'empleo van vellen, inden regen tijt veel tyts een derde, ofte wel naer gelegentht de helft civielder Caer wanneer de Japanders ende andere, daer naer mede aspireeren) connen Ingecocht worden, behalven dat dese hertevangers, met een cleijne somme op leverantie te fieferen, aen ons verobligeeren, ende de Japanders verschijnende, de handt op een ledige plaetse leggen souden, desen Incoop dan, met cincumspectie waergeknomen wesende, nopende den voorcoop sal volgen, dat een notable somme geexcuzeert, ende te boven leggen sullen, waer uijt (niet alleene) de maentgelden vande residenten, Item de ongelden, van een, maer van thien vervolgende Jaren, ende dat (eennelijck) ten respecte vande heetevellen vervallen connen, 't nterim d'ander spetien als sappanhoudt, rochevellen, loodt, rottang, was oex, camboodsche notiens, met geen minder voordeelen geprocureert, tegen de maenden maij ende Junio vaerdich gehouden, om soo spoedich eenich schip voor de bhaar verschijnet, met barcquen affgeladen, ende voorts inder ijls naer Japan affgezonden te werden, eijsschende met het selue, partinem (de retour) alsulcke specien van Comptanten & Coopmanschap: als tot nieuwen Incoop gerequireert, en met advance van overgezet werden, om voorgemelte schip tegens Decemb. r , ofte Januario, boven partije coper van cleijn volume, tot ballast, goede quamiteyt rijs, voor Batavia, ofte groote partije sappanhoudt voor Parsia, de noorder quartieren van India, ende t' Patria (achtervolgende d'ordre vanden Gouvernr generael ende raden van India) vaerdich te houden, &n daer mede naer Iava voorts te zeynden (ten eynde) alles op den behoorlijcken tijt verzorgt zijnde ( ter plaetsen) waer geegsigt ende geconsumeert wert, derwaerts gedeslribueert werde, end soude in soodaenigen gelegenthit den facteur met het gemelte schip uit Iapan nieuwe provisie, om den voorcoop van het Japanssch cargezaen, met soo goeden voordeelen (als vooren gestelt is) tegen de maent van tunio te bezorgen toecomen, (except) goede partijen benzuijn, gommelacco, aguilhoudt etcr.a welcke aldr offreceeren, ende voor de quartieren van India noodich gecocht dienen, doch aengezien dese spetien abundanter, en tot civiel der pris in Cambodia en t' hampa connen becomen worden, achten den Jncoop in siam niet geraden, geen minder occasie en soude sich aenbieden, om groote quantiteyt lijnwaeten, ende geschilderde doecken
76doecken, met de gerequireerde proffijten te connen overzetten, ende des Comp. s staet met het rendement te begrooten, sonder de selve op eenen stell ofte sprong te vijlen prijs uijt handen te werpen, als noodtsaeckelijck in soodaenige occurrentien (vermidts het subijt vertreck) moeste volgen, desen handel in Cleeden wen voor desen emportamt geextimeert, ende de prolfijten extraordinoire begroot, als de selue oock in effects geweest zij, doch is vermidts den abundanten toevoer vande Portugeesen uijt Malacca, de mooren, ende eenige vrijburgers van Chormandel over Tannasserij het landt van Cleeden sulcx overcropt, dat de selve niet verswelgen, te dier oorsaeck inden prijs gedaelt zijn, echter houden disputabel, wanneer siam naer eyssch van getrocken soortementen verzargt wert, conform daer toe jongst expresse ordre, met den Gouvernr Marten Isbrantsen naer Chormandel uijt gezonden is, goede benefitien van daer slaen getrocken te worden, Insonderheijt wanneer al daer varle factorie geslabileer zij, maer om de saecken, gelijck den Heere Generael Brouwer projecteert, met bezeijndingen van schepen te bestellen, ende uijt te voeren, heeft ganssch geene apparentie, zine Ed: is van Intentie de respective facteurs Jaerlijcx in Batavia voor den Generael ende raden van India te doen compareeren, daer door haeren dienst meerder beuveren, vele particularienten stonden wech genomen, ende de Compe trouwer soude gedient worden, t' Comptrarie is onse sustenue, ende seggen tot verificatie deser, soo den facter uijt de natura des Comp. s welstandt niet lieff heeft, de comparitie in Batavia in desen weijnich voorderen sal, wat concerneert, den particulieren handel daer door soude geprevenieert worden, geeft noch minder apparentie, want met de schepen versoonnelijk overvarende, hun gevoechlijcker op alle gelegenthit Informeeren, ene om ijets particuliers te doen, beter occasie gegeven wert, waer toe geen baetzaeckende Instrumenten, onder Batavias borgerije ontbreecken, die qualijk andere professis doen, als Dienaers vande Compe tot particulariteytsn te desbaucheeren, om haer vuijl gewin, daer van te trecken, end seggen andermael soo t' natureel nunchalam en van eenen ontrouwen geest gedreven wer, dit, alles weijnich voorderen can, Ondertusschen gaen (vermidts d' absentie vele goede saecken verlooren, ende wert den dienst niet naer behooren waer genomen, wes halven nu voor besluijdt (als voren gedaen hebben) sustineeren in Siam een vast Comptr noodtsaeckelyck vereyscht gelegt, de selve met een bequaem, ijverich ende discreet