dat sinjele saat als Een tegen partij vande hoog Edele heer commissaris gesz: — Zaije is, gelijkse ook is voor de geplante — toeback. — alles Int brede vervad zullen vinden, — dat de zaije wortel sonder regen niet overen dat op de lamentableklagten den arme vloedig maerschaers, maar ook zal groejen en vervallen Ingesetenen wegens haer en voortkomen kan niet ontkent worden onvermogen ende gelede schade anno — maer geeft ook geen overvloedigen nog meer, passado door de grotestorme int Enoverloop— den regen vandoen, als andere granen die — op hogelanden ^ wassen En groesen, als tarrogo van water gel: uEdele hoog agtbare ook — naatchine Iamij kadjang en boontjes want gesz: is, haer voor Een Iaer off tot de — de zaye op geen lege walrige landen, maer op kompste vand' Edele heer commissars hoge en handige gronden vast, en als dan ook vande vermeerderde hooftgelden — best, en gemackelijckts kan gegraven off gesteken werden vermits de gronden, dan soo hebben gelibereert, onse gecommitteer hart niet zijn als bij langed'roogte, de — dens die tot ondersoek van aldat — Zaije wortelen schieten over alniet te gel: werck naderwaerts hadden gesonden— haer zaat, op d' Eene wel wat Vroeger— om ons van getrouw rapport te — op d'andere wat later, maer de meeste— part, en Insonderheijt bij en ontrent— dienen, hebben jndestelling van hun jaffanap: en d' Eijlanden daer digt bij gelegen rapport niet wel konnen over een — jnde maanden augustus en Hember, en — wert deselve als dan ook gesteken Ende gegrakomen, en daerom is 'tselve ongeteijkt ven vermits veel van dielanden dog meest gebleven, dog daer toe wijnig dienende— op de eijlanden vande jnwoonders doordien — En mits Int point der klagte wegens het haer Eijgen zin jnde maent october albeploegt ende met warrogo naatjen — het onvermogen en verarming der — kadjang en boontjes besaaijt dat gans geen belet jnwoonderen over een quamen zoo zijn off schade aent off gevallen zaije doet en toe; wij tot voorn: resolutie getreden, te — brengt, alsoo degranen alweder jnde maent meer ons ook voorquam, En dagelt feb afgesneden geoogst, en thuijs geb zijn— bleek dat er zoo veele mensche uit ende de Zaije eerst beginnen te bloeijen — inde maanden Junij en Julij ende jnde de provintje verliepen, Ia zelfs hier — maanden agustus, en rtember rijp werden aendese kant, en rontom dit geheele En haer zaat vallen laten op andere plaetsen Eijland ter nedersetten, om dan alle daer geen andere zaije gesaaijt werden, — dese van ordre soo veel mogelij voor te — omde onbequaemheijt wert geheel jaer— komen, de zake te redresseeren — door als de grontvogtig is, vermits dan best en op de voorige voet te brengen, sullen uit de gront wilgesteken en begraven naer datse haer blom off zaat heeft laten— uEdele hoog agtbare bijde hier voor vallen. — gebondene brieff den 9. ' Etember — d'Zaijegravers en Zullen ook geen Zaije aende hogeregeringe na battavia gesz: orteldje haer zaat nog niet heeft laten ontmoeten den gouverneur Pijl van voornemens is naert vertrek der retoerschepen soo het de tijden — tedoen, geljk soo het god belieft nog van — heeft d' meeste en beste verff, diet dat mening is. — er overschiet en ongegraven blijft, is de ortel wel wat dicker en grover— de dato 24. ' augusto na bengale aende — ert — maer is d' zaijewortel naer gedogen willen een keer derwts niet van tsaat dat daer Iy zoude verbleven sijn, Iunij passado nu mede overgaende zullen— llen uitgraven, door diense te fijn is, en— na geen verff dat naem waerdig is — (: maer vande natuur van landt:) door dien verlopen verlonen, waer bij uEdele hoogagtbare — ende bijde hier voor g'annexeerde brieff al vergaen is, voor den dagbrengt, het schijnt tijt dat de kragt van de Zuijele daer int tje haersaet heeft laten vallen best, en maer lleoort dat sters vergage eest, en ook vande verwers niet begeert van
uit welke voorstaende grondige wederlegkoopluijden overkomen wilden, dog wij ginge vanden commandeur Immers klaer zien, daer In voor Eerst tot ons besonder lijk komt te blijken, dat d' Edeleh:n gouvr leetwesen weijnig beterschap, niet— in zijn schrijven 't eenemael g'abuseert alleen mits de onredelijke handeling is, dat de zaije wortel door te veel graven— vanden nabab Inbengale, maer — zoude konnen werden uitgeroeijt veel ook doorden oorlog vanden magol, en: min dat de zaijegravers d'onrijpe zaije progressen die hij op den visapour en— die haer laat niet hebben laten vallen, — goe kondaer komt te doen, en waer intdelven zullen, vermitse d' verwers voor geen goede zoude willen aennemen, ende door veele coopluijden ende de negotje langer als een Iaer jnde aerden telaten dier dieren teruggegeset, en gehouden— is ook onprofijtelijk doordiense dan zoo werden. — goeden v'erff niet heeft, gel boven aen veel arreek wert ons gerapporteert gewesen staet, zo dat het d' Edele heer dat van poetelan en kalpeutijn, naerde gouvr maer alleen schijnt gedaen te kant van mantotten Iaffanapatn: hebben om den commandeur bij zijn overlant tersluijck zoude vervoert werd heeren En meesters door zijn IngenoWaerover aenden commandeur en — men haat swart te maken, en dat raat hebben gesz: en gelast, dat naur met onwaerheden, vermits de waerheijt reguard te doen nemen, en soo veel — zijn Edele komt te ontbreeken, En— alsoo zijn lange getrouweden Ivere— mogel: dese morsserije voor te komen diensten met quade en opgeraepte rap 't geene volgens hun schrijvens — porten, waert 't mogelijk te bedecken — naaukeurig soude werde geopserv:t En dat nog dat meest te beklagen is zijnde al eenige daer van agterht tot onse betaelt heeren Eijgen scha en waer mede vertrouwen tselve— sullen sluijten, en na vermogen— Schoongenomede vrijwillige konditijen komen te beletten, gel: op de wegen — vanden commandeur met de hooft adigt den Zaaijgravers, ende Zaijegravers sielfs van trincqen batticaloa Etza aengegaen kon doorgebrek van dien noronderstont accordeert colombo— tel hoo: h' Edele hr gouverneur gelieft te hebben, den 24. ' feb 1687. was getekent — intgeheel niet gewonnen offgegraven werden laat het wat minder zijn get: jntrapport Joannes berghuijsen Ee clerck ook aengehaelt staet soo sa 't belofte schrift (te meer het warel: met vrijewille gepasst hebben:) om wercksamer te zijn, En haer verpligten, tot welckers eijnde het ook principael gemaekt is, maer geensints voor Een — contract gel:k zijn Edele gelieft te nemen en te duijden, alsoo 't met zijn onderdanen tot — voordeel van d' E: Comp: En ook geensints tot nadeel maer tot voordeel vand' Jnwoonders streede waer toe den commandeur niet alleen meent bevoegt te zijn, maer Ider dienaer vand' E: comp: soo heeer en Eet willen betragten schuldig zijn, met welke meeninge vande — ganschen raat, op 't verklaren vande principaelste, en grootste swarte deslants naer — battavia aend' Edele hooge regeringe van India gesz: heeft is waer, waer van d'copia — en daer toe Iaerlijx meer vermogende Zaijewortel zoo op manaer, als op Iaffanapatnam souw d' ontbiedinge in't persia van — duur konnen seggen, dat den commandeur jnde maent augo 1685 met den — die verff wel g'excuseert konnen werden, dat zoo veel noeijte gespaert waar. — nu moet den commandeur ook jets vande katoenplantig om dat d'Edele hr gouvr daer — landenesomme van 16310 rxs verkost dat te wenschen was accresseeren van heeft begonnen te spreken sonder voleijnden, apperent om dat daer niet wel zou— den commandeur vande verniers van annemaer gheeft zo veel en goede verff niet gel: en van Elckseven so veel gewigt welke — monsters vande onderringe onder den — 55 stxeliphanten soo net als sonder — van dit verlopen jaer zijn tot Iaffagt cotte In zijn bijwesen heeft laten proberan commandeur berustende zijn aenstonts den: —
aenstonts naer colombo aend' Edele hr gouvr gesonden is, dat hier 'sjaers wel — tot de quantiteijt van 75000. man Vuijl off 15000: schoon gemaekt zoude konnen — geplant en gewonnen werden, die ontrent 30000: rxs Inkomen aend' Inwoonders— zoude toebrengen, wij welke gevoelen den commandeur niet alleen blijft, — (:niet tegenstaende d' meesteleden vanden raat daer van altereren, maer ook de— swarten naer dat'er schrijven van misnoegen van d' Edele heer gouvr daerover — gekomen is:) maer selfs dat 'er wel meer kan gesaaijt en geplant werden, en — selfs oplanden, die anders weijnig bequaem toe zijn, dat is In puur zant gel: op manaer off In klippige en steenagtige plaetsen, die niet beploegt maer met Inchiados off — houwelen moeten omgekapt werden, welke landen hier In menigte leegen — onbeplant gelaten werden, En ook geen lantrenten voorbetalen, daerse ook geen — andere moeijte behoeven toe tedoen, als om hacken, en met een goede omheijning — voort vee te versien. — d'catoen tuijne zijn voor 4: 5: en meer jaren bequaem ende wert jaers vande jnwoonders waroho, en andere klijne Laden, sonder belet off — schade van de kattoengesaaijt, dat den commandeur met Eijgen oogen gesien heeft, en meer Eerlijkeluijden met hem, wijnige maenden naer de vernieuwinge van dat allangernstig geordineert gebot vand' Edele heer vangoens: L:M: bij tijden vande — commandeur Paveljoen die d'Eerste is geweest, en zoo voorts van tijd tot tijt — gerecommandeert, gel: den Edele heer gouvr selfs schrijft, en nu jets nieuws gelieft te nemen, heeft den commandeur de kattoen tuijnen Eerste rijs — laten opnemen, en bevonden 1283 jntgetal te zijn, daer tesamen 13280: markals waer van 4½ een parra van 40: lb den soude gesaeijt zijn, en nu jongst— jnde maent maij andermael, En als doen bevonden 5686: tuijnen diesig— bevatten 23180: marcals als boven gesaaij, soo dat 'er binnenjaer 403 tuijnen en 9899 marcal gesaaij toegenomen heeft, welke thuijnen nog Inwesen zijn — En naergesien konnen werden, soo 'er de hant aengehouden wort, salt van jaer tot Iaer merckelijk toenemen, en In korten tijd de 15000: man, schoon — gemaekt gewonnen werden, soo 't niet meer wert, uit welke vermeederinge van aenplanten de prijs als 4: Jan: d' man vermindert js, daer bevorens— grote coopmanschappen Jngedaen En goede winsten op behaelt hebben — daer en boven voedende Inwoonders haer beesten met het saet vande kattoen, als het gras begint te verdorren, Ia tortselfs van d' Inwoonders gegeten — wanneer d'ordinarie eetgranen meer als gemeenduur zijn, dat de katoen — plantig d' Inwoonders jntgemeen, En wel principael d' klijne onvermogende — wel soo grote voordelen als d' taback planting toebrengt, gelooft den commandeur dat met d' waerheijt zal tegengesproken konnen werden, vermits de — toeback niet als van vermogende kangeplant werden, door diense het sonder vee te hebben niet kangeplant Eerst ontllant daer mede wel, en — veelmaels te beploegen, En dan te bemisten, dat bijde de geemene off klijne ontbreekt, en daerom Eenige wijnige om een klijne dagloon off portje — konnen teschrap komen, daer en boven kan aende kattoen plantig — veel trouwen en kinderen te pas komen, soo aent planten, plucken en— spinnen, en dan nog de nevers en wat dier meer is, en die geen lant heeft — kan, dat lant om Een seer klijne huer krijgen, vermits het nievers anders toedoogt als boven gesegt is. — soo ongerijmt als het voorstaende is, is ook het navolgende, daer den commandr Vander duijn (:egter op dat uw Edele hoogagtbare, te beter getoogmerk, en doelwitvand' Ede heer gouvr sullen konnen ontwaer werden, naer zijn Eenvoudige kennisse:) zal op antwoorden. — Eerstelijk begint d' Edelehr gouvr als vastgestelt hebbende, dat uw hoog agtbare het geseijde vande Zaije wortelen, En kattoen voorde opregte, En vuren waerheijt mosten aennemen, als komende van sulk een geloofw euden persoon, nog gesterckt zijnde van zoo veel wijse raadsluijden (:/: maer Wel is