32verstaen (onaengezien) soo vigoureuse macht derwaerts affgesonden, inde gemelte quartieren weder verschhenen zijn, sonder dat den gouverneur gijsels, niet meer als 1000: a 1100: blancke coppen (uit Batavia) boven de ordinaire guarnizoenen, sich versleict sintiertchien vindende, op de selue niet geattenteert, maer met andere foilteyts ende volante concepten, sich geamuzeert hebben, ende de Maccassaren met goede partije nagelen vertrocken zyn, als int vervolch Amboin staet concerneerende) aenvoeren zullen, van onse marime eenichsin affgedwaelt wesende, wil len weder tot het spoor van ons protect maccassaersche constitutie keeren, twelck ten meerderen deele voor getnsereert hebben, hoe door Iusligatie van d'Engelsche, deepen ende Portugiesen, de Maccassaren sonder eenich ontsach voogen den nagel handel inde quartieren van Amboijna te usurpeeren, sulcx dat (niet alleenne) den Gouverneur gijsels in Amboijna, om de selue te weeren, maer oock den Heer Gouvernr Generael ende raden van India in Batavia dienaengaende desespereeren, waer over, naer ons vertreck uijt Batavia gemelten Gouvern r generael ende raden van India, geresolveert hebben, de macht, niet, naer Amboijna, maer naer Celebes te gebruijcken, ende de reede van Maccassar sulcx te besluijten, dat geen vaertuijch vandaer naer de quartieren van Amboijna sal connen verzeijlen, met voorder Intentie, om den gemelten Maccassar soo te water, als te lande, alle doennelijcken affbreuck te bieden, dit voornemen houden onses oordeels ongefundeert, want alle die des Maccassar gelegentheyt eenichsints bewust zij, sullen met ons moeten bekennen dat alle des Comp. s maeht in India te saemen gebracht niet bastamt is, een gedeelte van des maccassaers havenen, te bezetten, veel min, het uijtcomen van vaertuijch te verhinderen zyn de plaetse, waer de stadt welcke Maccassar genoemt zij, (aen strandt gelegen, een open baij, ende wel het minste vaertuijch van die plaetse uijtgezet wert, maer hebben grooten nomber van bequaeme revieren, soo om de noordt naer Taijl Tabo, als om de zuijdt inde Caromie, ende andere goede gelegentheden, waer onse schepen ende ander cruijssent vaertuijgh niet mogelick is te connen verblijven, vermidts d' ongelegenthit van anckergronden, etcre. & om attentaten te lande te beslaen, duchten niet als met groot peryckel, hazard van victorie, ende geen mind verlies van volck, sal connen uijtgevoert worden, ende is hun verlies (alles ten besten succedeerende) ten respecte (als vooren van Bantam (gezegt hebben) seer gering, want vindende tegens onse macht niet beslaen connen, nemen haer gereedst waerdichste meubelen, voor, haer, vlieden te landwaert in, en laten niet
33SAXES te 262 laeten niet voor d'onse, als de ledige rompen, van riete wooninghen, de welcke corts naer ons vertreck weder in volcomen posture sullen voltrocken staen, als wij 't selue int gemelte Maccassar ende Japara tot twee deslincte tochten an. o 1618: en 1619: persoonelijck ervaren hebben, except dat noch wel hadde behooren geconsidereert te worden, dese plaetse niet alleene wel gepeupeleert, maer onse bondt genooten, D'Engelsche es deenen aldaer residentien hebben, de welcke om in geen grooter pretensien, ende processen te vervallen, oock int minste niet en dienen geoctendeert ende onder dit pretext souden den Coninck tegens ons secretelijk wel assisteeren, de spaignaerden Portugiesen ende ongeveer 1500: gevluchte Bandeneesen sulken ongetwyftelt hun ten dienste van Coninck laeten gebruijcken, In voegen soo d'onse met geen barlante macht, en attenteeren, ende met goede ordre de selve aenleggen, wel langiisante nederlage, d'welck Godt verhoede) aentreften conde, waer uijt dan volgen soude, victorieur zijnde, desperatelyck met een macht naer de quartieren van Amboijna ofte Banda rucken, ende eenich attentaet, In prejuditie van onsen slaet attenteeren, daer anderssints niet eens op dencken souden, wij en connen niet bewroeden, op wat fundamenteele motujven, dit groot, ende emportant concept gederigeert, wert, wij seggen ende persisteeren (als vooren) de Compe (godt betert) niet dan al te veel openbare vijanden in India heeft, daerom oock van opinie blijven, geen meerder Princen gedruiteert, ende tot vuanden gemaeckt, maer eerder gevigil.t diende, eenige differentien te faciliteeren, wan de ontrouwe obstinaetsz deser moorssche Coningen t'Onswaerts, soo bitter, ende onverzoemneljk alreeden geworden is, dat beswaerlyck eenen goeden vrede t'erlangen zagen, wat salt dan zin, wanneer de woonplaetsen der Coningen aengetast ende vermelt worden, alle offentie door d'Onse inde quartieren van Amboijna den Maccassar aengedaen, can noch eenichsints geexcuseert, ende verschoont worden, vermidts den oninck selffs ordinaire ex: poseert dese negotianten niet zijn) vassalen, maer vluchtige Maleijen van Thor, Pahang, etcr. a zijn, als oock inder daer warachtich bevonden, ende eenige aldaer mondeling gesproken hebben, welcke t' onsen tyde haer domicile in Patana hielden, andermael sustineerende des Comp. s constitutie int minste niet gedisponeert vinden, om ons recht bij forme van wapenen, aen desen candt te bewaren, maer ter plaetzen, waer d'ercessen gepleecht worden, met meerder reputatie ende aenzien, mach geexecuteert worden, pretendeerende van onsen candt, inde eylanden van Amboijna (niet alleene) souverain aucthoriteijt
34aucthoriteyt, maer passedeeren oock formele verlinghen, waer op in tijde van noodt ons retireeren mogen.