handel lag, als hij aldaer door den Ondercoopman Roos wierde geligt ten opsigte het weder oorlogh met maccassar was gewerden, ons weeten te rapporteren, de groote inclinatie van niet alleen die negerye maar oock van andere by gelegene, om onder des Compes bescherminge te mogen leven, hem ten respecte onder pas cedulle bethoonende groote eere ende respect, soodanig als uE: by copia van zijn opgeveen 't gund jck aen desen annexeere, nader sal connen blijcken, en met een hoe veel wax hij aendient dat men daer en daar ontrent, by goede aenteelt soude connen procureren, Noterende noch met een van 't Eylandt dat men daer goet dap pan hout, vindt, maar ick meen als 't sacken van Cumbava van deege aen de gang is, dat men het Elders niet sal behoeven te soeken, schynende anders, volgens de bandase dese jaarige advysen, dat ginder op de by gelegen Eylanden almede sulck hout gewas soude zijn Paccao daer van was in die selve brieff al mede aengeroert gelyck oock, bi rescriptie, de hooge regeeringe daerop verclaert heeft, datmen tot weder affschryvens toe, derwaerts de vaart wel vergonnen, en pas-cedulle verleene mochte, schynende met eene te licentieeren, het van daer aenbrengen van chineese waaren, alsoo hun Ede: onse gedaene advertentie dien-aangaende stilswijgende passeren, men conde nu dencken, dat die van Maccac ten opsigte van dat de portugeesen op Maccassar zyn uytgesegt wel licht de vaart van hier op haare voors: Stadt, niet admitteren soude, maar ick gelooff neen, wantschoon zy al daar over vande maccassaren mochten meenen gegraveert te wesen, wat raackt dat de Comp:e, sullende de Equipagie geschieden (alist op Maccassar) uijt Comp:s Jurisdictie, en onder haare pascedulle, wat reden van refuijs souden dan de portugeesen connen hebben, gelyck ick mede niet weete datter oorsaken geoccureert zijn, waerom, de regeeringe op Bata niet alsnoch deselve licentie soude dragen, te meer naadien voort aan buijten apparentie schynt te wesen, van dat de Comp:e oyt off oijt, daar ter vrije negotie sal geadmitteert wesen, Evenwel kan daer op naader verclaringe van hun Ede: geschieden, sullende wanneer sig hier alles ten handel begintschrap te setten aan geen gragers manqueren, dat uijt Equipagie te doen, is 't ten eersten met capitaal, de tyt sal 't wel beetermaken, alst maar eens off tweemael wel slaagt, Chineesen syn waag halsen, die souden dien oirt uyt, de beste negotianten geven, hoewel onder de onse en zynder noch geene van vermogen, die echter wel sullen bijvallen; soo anders hun Ede voor reecq: vande Comp:e uijt bata met selve wonden Equiperen en om die redenen bewogen wierden, hier van daan geene besendinge te laaten geschieden, want den slechten staat der portugeesen in maccao daarvan ter selver tijt inde bataviase
te meer malen indit schriftuer aengeroert bataviase brieff gewaagt wert, is naar wij hooren vrij verbeetert, soo dat oock in Thiner weder besendinge uyt Maccao is geweest, gelyck ons gebleeken zy uyt de advijsen van koepan Het Sandelenhout gerequireert tot de besendinge naar Maccao comnen in cas van Equipagie naar darwaerts voor Reecke. vande Comp:e van Thunor trecken, off wel de geparmitteerde handelaars naar Thimor, oock vergonnen, dat mede te mogen negotieren, wel te verstaen indien- men daar toe zyne competentie uyt het landschap van Caely benoorden Mandhaar niet en quaame te erlangen, en anders met, peper salder niet manqueren van Banjar, meer als daer toe ver-eyst 't gund onse handelaers off selve de Comp:e: daar van daan even gereet soude konnen affhaalen, En dit sag ick over den Maccaosen handel, die ongetwijffelt proffitabeel sal zijn, in desen voor genoegh gesegt achten, alleen daerbij doende, dat passir daar toe soo veel rottangh sal tourneren alsmen begeert en watter meer vereyscht, daar sal het inder tijt oock al niet aan haaperen Bouton hud jck overgeslagen, wat hoeffden, als het de generael en raeden van Jndia zoo belieffden te verstaen, de maleyers derwaerts heenen soo familjaer gelicentieert, de Nederlandse Equipanten dat is wat anders, de Comp:e is doorgaens gebreckelijck om slaven, en soude dan voort die negotie gevoegelyck hier vandaen conne momrpoliseren, daar gewis een goede parthije lyff-eygenen uyt souden vervallen, maer als dit alsoodanig het welgevallen niet en is, gelijck het misschien niet zyn sal connen achter al mede derwaerts slave coopers stieren, soo het by welgemelde hun Ed:e: niet en wert verboden Sambucque en Ceram, sal ick als van geen belang hier, maar te deser materie passeren, de boutonders gaan doorgaens darwaerts valter wat te handelen men sal 't op bouton wel connen vinden Mingdanao, voor heene bevare uijt Ternata, gelyck oock den hr president de Jongh, coopman sijnde, door de heer Gouvr Cos zal:r: daertoe is gebruyckt geweest, hadde ick gedacht dewyle in gevolge van het bon-aaijse contract, van Maccasr daar heenen niet meer en mochte genegotieert werden, dat off door de Comp:e, off door de borgerie uyt Ternata weder darwaerts dewelcke soo als besendinge soude hebben geschiet, al en waart oock maer om den Con: te verbinden, door eene recognitie eens voor all t andersints tot het inhouden vanden Cassialingua, dewelke op dat Eijland, onder 't resort vande Negerije Sambrangen, daar voorheenen
voorheenen de Castilianen haar hooft Casteel gehouden hebben beter, jaa veel beter als Elders valt, en door de maccassarse Traffiquanten, dat al meest maleyers waren, jaarlycx affgehaelt, en aen de Engelse vrunden gelevert is, gelijck oock hun Ede: scheenen (volgens haar advysen) van meeninge te wesen, doch daeren is, mijnes wetens niet gedaan, 't zij dan door ongelegentheijt, off gebreck van vaertuijgh, daar Tarnata, zedert een wijle, wat sobertjens van is versien geweest, off door onvermogen vande Borgeri, onderwyle blyckt in onse voor affgedaane notitie, dat den vertier en 't retour te considerabel zij, om die vaart (nu al 3 Jaaren stil gestaen hebbende) 't eenemael te abandonneren en andere particuliere trafiquanten gants in te ruijmen, dus meen jck, datse weder behoort te werden opgevat, 't zy dan van Maccassar off van Tarnataen, soo als dat hun Ed:e best bevalt, van beyde zyde can 't gevoegelijck geschieden, ende 't is even-eens voor de Comp:e waar zijde avance doen, even wel dunckt mij, indien de Comp:e het met selve op en vat hoedanich het misschien niet veel soude beschieten, dat het alsoo wel uijt maccassar sig sal schicken, in allen geval, met den Con: dient geaccordeert over 't Cassia-lingua, sullende anders de Engelse geen occasie ontbreken, om uijt bantam daar heen, ten dien en anderen eynde, besendinge te doen, 't gunt int geheel was te weeren, soo men de Con: cost disponeren, geen andere Cooplieden te admitteren, als op Comp:s pascedulle, dat jck niet en achte onmogelijck te zijn, soo men daer toe een matigh geschenck wilt employeren, sullende gewisselyck de Comp:e daar vry wat ontsaggelycker wesen, door de reductie van maccassar als voorheenen, want tot Mingdanao was de reputatie van Maccassars magt en cracht soo hoogh in top bevat, datter geen dinck ter werelt onmogelijcker scheen, als om dien tooren, van grootsheijt opgebouwt, te doen instorten, sonder eens te dencken dat tegens de goddelijcke cracht niets bestaan conde Volot daar van behoeven wij niet anders te discoureren als voorent van Mingdanar albereijt is geschiet, want men dat voor een handel, oock voor een materie moet aensien, zijnde daar soo veel caurijs te crijgen, alsmen maar begeert te hebben, en van peerlen wert gesegt, datse bennen veel deucht en duurfamer als die van ormits ofte Tutecouryn, sterck en swaar van spetie, d'Engelse hebben precijs jaarlycx onder haar vtroutste Jnlanders, ten minsten een vaartuijg alleen ten dien eynde darwaerts gestiert, en somwilen, naar ick mij vinde geinformeert, costelycke retouren gecregen, Menschat van beijde die plaatsen, andere dingen ongerekent, 't eene Jaar door 't ander tot Maccassar te zijn overgebracht 100 a 120