principalen in Nederlandt als haer Edte d' Ed:e hr Gouvernr Tot was jnsichten onse hren Gener ende raaden van India op Bata van tijt tot tut nu omtrent 5: Jaeren verleden bij haere Missiven successive gerecommandeert hebben gehadt, den handel op Mocha vigoreus te doen vervolgen, achten in desen onnodich te verhalen, aengesien UE: deselve ten vollen bekent zijnde, edoch dewijle UE: min man dato hebt gelieven te geven, omme van deselve aen U: E: een schriftelijk relatie ofte remonstrantie te verthoonen hoedanich desen handel dient vervolcht ofte wel tenemael geexcuseert te werden, soo sal in desen naermijne Capaciteijt ende geringh oordeel UE: deselve sodanich voorstellen, ende mijn gevoelen daer van aenroeren als geduijrende den tijd mijns aenwesens aldaer door Experientie hebbe bevonden ende mij door ervarene Coopl: en maeckelaers hebbe laeten berichten—: Eerstelijk wat belangt den cleet handel, die aldaer de principaelste is daer van wert Jaerlijck in de maenden van april en Maij van diversche quartieren namentlijk van Souratta, diu, Cambaija, Brootcha, sinde, Chaul, dabul, Wingurla Ha als mede bij wijlen 1 a 2: scheepen van Masulipatnam in grote abondantie van verscheijde sorteringen aldaer aengebracht waer van Arabia weijnich fijne ende meest grove sorteringen treckt te weten kannekijns Mossaffus ende Moerabadus, dotia dolcqua, photaoste Longus, Assumanias ofte Mavr Cossidij d'nariaet, roode Chelas, Commissam, Nilij, Cadia Zoutrou, Cadia Zeda, Allegia Terwissa, Allegia Lolupij: siite borael bij de barwissij en solwis sij, sout haer deriabadijss beranes swart ende wit, basta souratta &a als oock Cattoen, de quantiteijt derselvel verscheelt Jaerlijcx na dat van d'een soorte, die 't eene Jaer wel getrocken is, 't ander Jaer overvloediger aengebracht wert, zulcx in den prijs mede veel comt te differeren, ende om alle sorteringen specificeal hier aen te roeren achte noodeloos, vrmitsbij verscheijden sulcx voordesen is te kennen gegeven, maer sal eenelijk aenwijsen hoedanich desen Cleet handel aldaer gedreven wert, soo segge gelij: Arabia een landt zijnde, 't welck gantsgheene Cleeden van sich selven heeft, soo wert op hoope van goede winsten, als vooren verhaelt gantsch veele Cleden derwaerts gevoert A: In't begin van 't noorder Mousson als wanneer de scheepen van vooraengetogen E quartier comen 't arriveren, gaet den vercoop der Cleeden gretich voort, ende dat meest door de benjanen die jaerlijck in Mochacontinueren, waer van den Sabandaer de voornaemste is dewelcke haere factoors in de boven quartieren hebbende, alle gecochte goederen dadelijk met Camelen hun toestueren, die het aldaer onder den gemenen man bij Corgies ende min dere partities quit werden, ende de Contanten daer van procederende hunne principalen naer Mochaafsenden, soo dat woorende alleer de scheepen weder naer Jndia comen te vertrecken de vercooper met haer eijgen gelt betalen ende de winsten daervan opsteecken, jae connen menichmael op verscheijde sorteringen (:die aldaer vroechcomen te verschijnen:) meerder te alcanceren, als degene welcke het uijt Indien derwaerts voeren, oorsaecke somtutscleden naer Mochavoeren, die tene Jaer als gesecht, welgegeven hebben, alsdan soo owerchop 't werden, dat somtijts geheel buijten aftreck, ofte op een slappen marckt geraecken, ten anderen den prijs van eenige Cleden eens gestelt sijnde, soo en heeft nen geen rij Ende also desen handel soo veel Competiteurs, zoo connen d'een den anderen lichtelijk de marct stellen ende dat bij cleene quantiteijt, vermits enige goederen vercocht werdende datelijk ende voorde leverantie in d'alphandigo opgesz: wert, waer voor en aen wien dat vercocht zijn, waeraen men terstont can weten tot wat prijsen alle Coopmanschappen gevent werden: daer benevens dient geconsideert, dat niet jegenstaende dat landt alle Jaeren omme dese Cleden zoo benodicht is, dat men buijten alle twijffel opineren soude, meerder prof tujten als tot noch toe op deselve zoude te behalen zijn, aengesien d'arabiers deselve niet en connen derven singe in basaer te verwachten:/ orte verclaringe Concernerende den handel van Mocha gedaen maecken ende overgegeven aen d' E: Hr Arent Barenssen, directr ende Opperhooft wegens de generale Nederlandsche Oost Indische Compe Negotie in de qud theren van Gouseratie inde Hindoustan v: Soo staet 1. 106
Soo staet te letten onaengesien den groten toevoer van Iaer tot Iaer derwaerts (:'t wel consequentlijk slappen marckt moet veroorsaecken:) dat sulcx ten principalen geschiis dat veele duijsenden menschen omme jaerlijcx naer 't graf van den verleijder mach met haer pelgrimagie te performeren, derwaerts trecken, ende dat van omtrent h Julie tot half Augueto als wanneer de reetsten vercoop geschiet ende alle aengebracht Cleeden ende andere Coopmanschappen uijt d'alphandigo gelargeert zijn, de Cooper alsdan perfectelijk connen weten, wat quantiteijt van ijder soorte aengebracht waer naer als dan hun lieden in't coopen reguleren en met den anderen monopolis van niet hooger te bieden als hun lieden gelieft, sulcx de vercoopers genootsaeckt te den, temoeten resolveren hunne goederen (:vermits den tijd van vertrecken als dan op de handt comt :) daer voor af te staen, ofte moeten aldaer met deselve ofte in handen van ge factoors overblijven, ende een geheel jaer haere penningen missen, soo dat schoon gemen met het vervoeren van haere restanten, nae d'een of d'andere plaets enige win comen te alcauceren, aen d'andere zijde meerder schade aen d' Instresten lijden, a 'tgunt dat comen te proffiteren Omme nu dese Jncidenten met subject te zijn, ende sulcx te prevenieren, dat men i desen handel (:gelijk d' Arabiers benjanen ende andre voorcoopers, eenige vrucht hier sochten te trecken, soo dient in achtingh genomen, dat haer Edtes op Bata goet vonden b d' jnstructie door d' E: Hr Cornelis Weijlandt ons ter handen gestelt, te persisteren va het Compe Mocha in een voijagie te reduceren, wij als dan de marckt op alle aen te brengen, Cleeden benevens andre handelaers sullen moeten volgen, ende genemeerd winsten op deselve comen te erlangen als tot dato geschiet is, behalve de sodanige dier tsedert 2a3: Jaeren herwaerts door trancquiliteijt in Negotie oft om dat geen dienst gedoecken en waeren, edoch om beter te seggen door 't eijgen sinnich bestier van den Coopman Jan de bruijn zalr de packhuijsen soo lange hebben moeten bewaren, en d van d'E: Comp:e ao passato met deselve naer den vman te vervoeren (:hoe wel weijnich oft geen proffijt en hebben gegeven:) door de vigilantie van den OnderCCoopman Anthoni bn dermeulen noch geluckigh sijn afgeraeckt, of 't souden haerselve in't leste noch teenem door 't lange leggen als d' intresten hebben geconsumeert of te vergaen geworden Waer ter Contrarie wanneer haer Edlts verstonden tot Continuatie, dat men als dan vrij een de de jae de helft meerder Cargasoen soude connen verthieren, als nu a present bij petit hebben gereijscht, en op deselve benevens andre aen te brengen Coopmansz: zodanige proff ten sullen comen te gauderen, als noch nader sullen aenwijsen Tot uijtvoeringe van dien, soo dienen in de boven quartieren Namentlijk Chena, ijps, Gibb: ende TReijs in ijder een gauwassistent gehouden te worden, die naerstelijk goede slae, hoedanich den basaer ofte vercoop dagelijcx aldaer gaet, 't selve aen die van Mocha advis rende ende sodanige goederen eijschende, als al bereets verseeckert sijn, datelijk van handt te sullen schuijven, gelijk sulcx bij de benjanen aldaer g'observeert werdt, h welck hun lieden op de reschipsie der brieven, van Mocha door Camelen op stontc nen toegestiert werden soo dat met gene goederen aldaer belemmert blijven ofte zijn op d'aencomplte van dien alreets gecontracteert ofte vercocht 't sij dan Cant Op dach zijnde soo en heeft men geen swaricheijt te verwachten van bancqueroeten oft quade schulden, also eenige goederen op dach vercocht wordende 't selve voor den radier rechter aldaer geschiet, van 't welcke den vercoopers een schultbriefken wert verlee ten verval dage prompt voldaen moet werden, ofte wert tegens de schuldenaer met parate Executie geprocedeert Den Ordinairen prijs der Cleeden, ende soodanige soorteringen als hier vooren hebbe aen geroert omme in de boven quartieren te beneficeren, comt met die van Mochabot alle ongelden, gemenelijk 20 a 25 p:r Cto te differeren, 'twelcq un reguart van jntres die men door 't missen van een geleel jaer aen de Contanten delff, gantsch weijnich is i dient geconsidereert dat men bij Continuatie dit soude connen ewiteren, dat als wanr in de plaetsen vooren aengeroert alrede residenten hebbende, desen boven landschen handel soo wel ende met beter voortganck in't mouseon als daer buijten can geschiede ofte op dach: zulcx vnrl b 22602 arbar
zulcxe d'E: Comp:e van dat selfde saijsoen ende voor en aleer het schip naer souratta comt te vertrecken haere Contanten in Cassa crijgende dese Intresten van een geheel jaer niet onderworpen en sullen zijn, edoch als voren om dit 't effectueren, sal nootsaeckelijk een geheel ofte buijten Mousson voor bij moeten loopen, omme dese saecke tot perfectie ofte in train te connen brengen Wat belangt den vercoop naer't vertreck der scheepen ende dat d'E: Compe in Mocha noch met een goet restant Cleeden versien bleef, daer naer soude men sich als dan moet ten reguleren ende vigileren, omme die in de boven quartieren voornt 't sij dan aen den Yman ofte andre Coopl: voor't aenlangen van de scheepen te gelde te maecken ende uijt 't procedido van dien zoo veel Cauwa te procureren, als dan soude g'eijscht werden, dewelcke in dat saijsoen in de plaetsen Betelsackjende ebied geprocureert werdende d:E: Comp:s niet boven de 28 ra d' bhaer van 393¾ lb vrij ende boven alle ongelden tot in Mocha sal comen te costen, 't welck veel verscheelt als wanneer deselve in't Moussonin Mochaselver benevens d'Engelsz: ende andre Natien (:dewelck den Cauwa tegens den andren opjagen:) van 30: 31: 32: 33 a 34 ra do b haer incoops moeten opcopen, gelijk noch desen Jare geschiet is —: Den eijsch van Cauwa is (:gelijk UE: kennelijk zijnde :) desen Jaere niet meer als 27600 lb geweest, dewelcke alsal van 33. a 35: ro d' bhaer ingecocht wert, noch 71 p:r Cto adbance daer op wert gereeckent, 'twelcke wel goede winsten sijn, edoch ten respecte van de cleene quantiteijt die g'eijscht wert weijnich, maer is buijten twijffel den vertier groter te zijn als den eijsch die daer van gedaen werdt, dit is seecker dat d'Engeljk: ende andre (:als die van Nomanj ende Mascquatta:) circumspecter daerin gaen ende beter op den verthier desselfs g'informeert zijn als d'onse, vermits jaerlijcx groter procure daer van doen, als oij't bij d'onse geeijscht is geweest, ende d'Engelsz: daer mede (:gelijk noch desen jaere geschiet is:) met hun scheepen de Willem den 24en lio passato volladen met Cauwa naer Balsora genavigeert zijn, soo dat (:onder submissie van betergevoelen:) het daer voor houde wanneer d' E: Compe in Bassora haer Comptoir ofte haere residenten gelijk d'Engelsz: hadde, dat men alle jaeren niet minder aldaer als in bandaer Damron 1000 lb ende meer souden connen beneficeren, die naer calcula van geseijden prijs van 28 ra d'bhaer 7000 ra sullen comen te costen ende naerg'opineerde advancen (:onaengesien civilderingecocht is:) van maer 50: p. r Cto noch 3400 ra sullen comen te alcauseren— welcke voornoemde Cauwa (:omme geen Expres Jacht daer toe t'equiperen:) met het als dan aenwesende schip naer bandaer Gamron soude dienen gevoert te werden, ende des E: Comps Contanten omme alle intresten voor te comen met d'Engelsz: ofte een van des Conincs scheepen adroicture herwaerts laten comen, waer mede vertrouwen d'oncosten van huijs houden ende andre gastus, die men bij Continuatie aldaer nootsaeckelijk vervallen moet, gecompenseert zullen zijn ende d' E: Comp:e noch goede winsten zullen comen te geven Belangende de specerijen ende andre Coopmansz: als porceleijnen speaulter, thin loot &a daer van soo soude men oock bij Continuatie grooter quantiteijt connen verthieren, als tot noch toegeschiet is, ende voornamentlijk de giroffel Nagelen, die ten tijde onses aenwesens tot 20 en 21ra dephrasel van 26¼ lb zijn vercocht geworden, opstont naer boven sijn gevoert geweest ende niet minderboven alle ongelden van 30 a 40 p r Cto aen de voorcoopers gerendeert hebben, edoch de meeste pert wert bij de turcken getrocken ende naer Mecca ende andre quartieren vervoert, gelijk mede de Noten Muschaten doch alsoo dese spetie 't vermijteren seer subject is ende den verren wech die overlandt naer't Turcx rijck — moet passeren, soo dient niet meerder derwaerts gesonden als bij petitie hebben geeijscht ofte sullen swaerl: van de handtgaen Aengaende de porceleijnen, zijnde mede een van de proffijt gevenste Coopmansz: die derwaerts gevoert connen werden, zijn t'zedert twee Jaeren herrewaerts (: behalven