Om de chineesen tot het aenplanten vanden rijs zoo wel als tot den zuijcker &n andre aertvruchten t' animeeren &ne t'ondersoucken of men t' eijlant fromo sa niet wel tot een rijs schuijre voor Batta &nde de moluccus als tot eenen stapel van zuijckeren zoude connen gebrengen, zoo is in dato 15eptemb in rade goet gevonden bij indict dese jnwoondren als chineesen te beloven ende vercundigen dat wij geduijrende dese naestaenstaende 4 Jaeren alle den rijs die hier te lande gewonnen wert het cojang van 25 p:lo jd:r ter Comm van 40 rx zonder eenigen tot daer op te lichten alle ende een jgelijck zullen affnemen op dat alsoo de luijden des te beteren staet int aenvangen van dese nieuwe opluyckende nering zoude connen maecken ende voor groote tollen
groote tollen  te heffen voor eerst (dat onses oordeels in geenen deele dient te geschieden) niet zouden hebben te vreesen, twelcq wij naer connen vermercken eenen rechten middel sal zijn om niet alleene velle honderden waer veele duysenden arme chineesen herwaerts te trecken ende in tijt ende wijlen des te bequamer ende eerder na de goutmijnen ende andre matrialen dieder int gebergte zouden mogen vallen, met me nichte van menschen die hun hier ende daer almede int gebergte zullen begeven, te mo gen inspiereeren, want zulcx onderleggende zonder menschen vlees tot het graven van doen zijn Tot het aenplanten van den Genber om dat deselve inde riviere chincheauals hier soo moger valt ende tot noch toe geenen quantons do hebben connen bescomen is noch weijnig gevordert, van gelijcken tot den wortel china alsoo de gene die int geberchte valt zeer hert ende houtachtig is, vermits niet gehavent en tam gemaeckt wert, doch beloven naersticheijt den te wenden om den quant ons do hier te becomen, ende voort te planten Omme Hooftgelt op de chineesen te stellen ofte eenige tollen voor eerst op de hier vallende aertvruchten te lichten gelijk VEd aen d E Hr Johan vander Burg in Jnstructie zijn recommanderen zulcx inconsideratie te nemen, dunct ons onder correctie wrij noch wat te vroux te wesen om dat de lantbouwerie int eerste ende tweede jaer vrij wat excessive oncosten naer sich sleept zoo omt lant te propareeren, plouwbeesten te coopen, mitsgaders om molens, pannes potten & groote huisen, daer den zuijcker in moet staen leecken, daer ontrent te bouwen, over alle welcq excessive oncosten voor eerst daer op gevallen, den coopne Hambuan zeer is beclagende dat noch meer als 5 a 600 rx ten achtres is waer in mij hem (ziende den omslach die tot het suijckermaecken vereijstwert)e moeten gelooff geven, ja het is oocq zulcx dat mij alle die hier mede besichde zijn geweest wat met gelt als koebesten om het lant te plongen hebben moeten soulagieeren ofte zouden anders lichtl daer wt gescheijden ende hun den lust vergaen zijn.
UEe gelieve dan te considereeren valt het desen man voor eerst, zoo swaer die middelen genoug in voorraet heeft hoe beswaerlijck zoude het dan vallen voor een deel eerst tot China comen arme lantluijden die niet weel inde werelt hebben, waer wt wij oocq dan vastelijk besluyten, dat tot bevorderinge van dit considerable merck (zoo lang het selve in treijn is) alle middelen die proffyt geven ende animeeren maer met die afftrecken ende hat elijk zijn moeten gepractiseert ende gecontribueert werden als wanneer oocq naermaels de gewenste vruchten jncomsten ende proffijten des te grooter zullen connen gevonden werden, vertreffen comen ons nu de aengeteelde koefeesten zonder welcke dit werck niet zoude connen gevordert werden, aen verscheyde persoonen hebben 82 str a 10 rx ijder mits binnen een jaer te betalen vercoft ende behout de comp:e zoo Joncq als out nogh ontrent de 351 stex die gedugrende onsen tijt aen— gequeest ende gewonnen zijn waere te wenschen geweest VE onsen eijsch van Peper in dese conjuncture (nu den selven zoo treffel marct heeft getroffen, te weten die van schagen a 17 rexb ende die pr Crol becomen tot 17½ reael t pcoe vercoft ende tet contant hier zoo nogdig van doen is 3 hadden connen voldoen, net tegenstaen) den selven noch daegen met prtien van 100: 150 a 200 pkl t' evens aende coops moeten leveren, zoude echter noch groote ptie. desen Jaere naert sich laet aen sien connen debiteeren hebben, d' andre coopmanschappen jourt becomen als namentl loot calliatura hout, mirha, Wieroocq, gommelack langen peper, haijsitee, met de meeste pertij Voetsiock &ne groffel nagelen leggen door dien groote quantiteyt deser voorz goedren door de chineesen met haere joncqn als de portugeesen met haere vaertugg ende ravetten in China Comm ang voor tollen