geplant ende gesepareert worden, die selffs beschermen connen (: daertoe het met der tijt gebracht moet worden) soo houden wij het dienstich, want door sulcke middelen de landen metter tijt t' eenemael tegen aenloop van vijanden vegl gemaeckt ende bevrijt connen worden, doch voor al belasten VE: voor de drie bovengemelte Importante plaetsen de meeste sorge te dragen dat tegen aenstoot ende invasie van vijanden behoorlijck in defftentie onderhouden worden mitsgaders van volck. vivres ende amunnitie na eijsch voorsien blijven, ende soo daeren boven Iets vermoght vaert dan met andere Cleene schermwercken na nootwendige eijsch van saecken voort Wij sijn verwondert dat vE de compe met noch meer ommeslach gaet beswaeren, daer ver hier alle middelen aenwenden om diw van haren hals te schuijven, in plaetse daevl van mr Joost 13 hoebeesten om questie te schuwen gecocht hebt, waert veel beterdat ghij alle des Compes beesten aen mr Joost ende andere burgers vercocht haddet, want de Comvs geen behoorlijcke nutticheyt treckt vant bee, tuijnen visserije ende andre diergelijcke welcke sij is, houdende gelijck UE selffs Claeght derhalven belasten vl wel expresselijck wanneer sulcx maer gevoechelyck geschiede Can de compe van alle dese cleenicheden t' ontlasten, ende de burgers over te geven, soo sal daerleven ondert volck comen, ende de Compe sal als dan haer behoorlycke incomen daer van genieten Wij verstaen ende sien mede inde Roelen dat vl eenige vrij burgers in dienst aengenomen ende de Compe daermede beswaert heben, waer toe streckt dit anders aen de vrijeluijaert tot een asijlum tegen d'armoede met wat in sicht geschiet dit, gebreeckt u volck om de redouten te besetten laetse na te rechten. tot dat ghij die sonder verswackinge vande gemelte garnisoenen bewaren condt, off middel siet die buijten Compe Last te connen houden, vlieght niet wijder als de vleugelen te lichaem weldragen connen geschiet het uijt verkeerde compassie omdat eenige haer arm gedroncken hebben, off om dat goedelieden sijn welcke door vercoop Wanslauen als andersints van hoer aff gegaen sijn, t'eerste sult ghij met mij bekennen moeten de republicque gants per micienx tewesen, want veel nutter ist dat de quade door armoede gebetert off geconsumeert worden, de goede connen emmer met een cleen steunsel sonder last onder de schaduwe van haeren medoogenden heere voort geholpen worden. /, ende beijde dese wanner het de noot vereijscht strecken voor soldaten soo wel als de soldeniers, laetderhalven oock voortaen na eenige vrij burgers meer aen tenemen ende wendt alle middelen aen om de compe t' ontlasten ende hairkens op te queecken om den boom daer wij hier vooren van gesproocken hebben te voeden Voordesen hebben om bij sondere consideratisen de molluccos, amboina ende banda expres act geschreven dat geen nederlanders off andere onse ingesetene Licentieeren soude van daernaer Japara off eenige andre plaetsen vandes mattarams domeynen aen te vaeren, alsnoch persisteeren bij dese ordre, die varen willen datse na batavia comen ende van daer haer gerieft off bescheijt haelen Hiernevens gaet extract van resoluitie op d'herstellinge vande tollen in Batavia genomen, soo het niet geschiet is, voert die in banda mede in, t' voorleden jaer is dese ordre algegeven, waer over vrij verwondert sijn dat ve schrijft, sijn beste te sullen doen om de 10 perCento van Incomende ende uijtgaende goederen nu eerst te sullen In trein brengen
146 f 107 Omde vachten van de visschijen, aracq branden ende Clappus bos te doen gelden, Item om d'aenplantinge van alderhandeeert vruchten, d'aenteelinge vanwee als andersints des te meer te voorderen, ist nodich dat geen vlees, speck, blue, noch aracq derwaerts seinden, condt ghij geen luijden vinden die de pacht willen aennemen, aenveertse selffs, ende doet d'incomsten daervan behoorlijck voorderen, laet daerom niet na met de saecker voort te gaen, tsal nadesen wel wederbeteren, Onse meeninge en is is niet onder ingesetenen onverstandt ende onredelyckheyts wille oock selffs tot t extremiteijt vande tirannie te comen, ende met volo subco ende proratione volmitatis daerinne te procideeren, maer de middel maet te volgen, ende niemant boven sijn vermogen te beswaeren, Dens ende voor al recommanderen ende belasten VEE andermael onse ordre ende goede meeninge tot redres van Compe staet aldaer in te voeren, ende dat sonder eene voorder uijtstel off insicht van ongefondeerde exceptien, wer jets vant gene geordonneert hebben daer nootlijck consideratie in gebruijckt moet worden, ende om goede redenen geen voortganck behoort te sorteren, laet ons dat hoore/3, soo niet vaert dan met de saecke voort, ende maeckt dat de Comp e t' naeste Jaer merckelijk soulaes daer van gevoelen machtdraecht goede sorge ende waerschoudt de Cooplieden vande comptoiren dat men de Compe voortaen met geen Oncosten van Cooplieden taffels, oncosten van huijshoudinge, extraordinarie Oncosten, oncoste vant Hospitael, fortificatie, schenckagie ende hoedanichdie genoemt mogen worden langer beswaere, want soo Iets diergelijck meer inde boecken bevinden sonder goede redenen in rekeninge gebracht, sullent tot laste laeten vande gene die de administratie daer over gehadt heeft Dat de Gouverneurs taffel behoorlijck gemesnageert worden, de rest van Compes dienaers haer op hunne gesette ranchoenen ende soldije ter nootdruft bedroven ende behelpen ende dat men de Compe voorder met geen onnodige dispencen meerbelaste, dat men de Incomste behoorlijck voordere ende inden handel soo veel ouerwinne als redelijk is hier mede sullen ons voor eerst genoeght houden Wat t'onderhout vande schoolen aengaet daer in moet noch gecontinueert worden, doch metter tijt sal men mede aldienen middel te soecken. om deselve buijten Comps tlast te houden Thospitael can uijt boeten ende andre vervallen na uijt d' Heer sonck verstaen onderhouden worden Gaet goetregard nemen dat de lieden die int Hospitael gealimenteert ende gesoulageert worden geen ranchoenen daer beneffens gegeven worden, gelyck sulcx voor desen inde mollucos ende andre plaetse tot dubbele last vande Compe geschier is — De noten muschaten met Bam Jongst becomen hebben gesien ende bevinden dat daerbeele nooten onderloopen die van buijten schoon in d'ooge sijn, maer van binnen gantsswart vermolssemt ende verbroeijt nergens toe nut als om te verwerpen, soo dat na gissing gegarbuleert sijnde wel 1¼4 part lackeren sullen, namen ons bericht souden dit by comen door dien te lange op d'aerde gelegen, ende by de burgers niet tytlyck genoch geraept syn, uE diem hier op nadeses wel te doen passen, wam de Compe merckelycke schade daer by comt te lyden, alle d'ouergebleven noten laesz
sal vl aldaer eer die herwaerts seidt doen suijveren ende uijtlesen, op dat de goede niet bederven, wij hier vande monte ontlast, ende de schepen met geen onnutte vracht belast worden Naden Jegenwoordigen afftreck ende sleet soo in Europa aln dese quartieren van Indien connen Iaerlijcx aen bandas vruchten naer onse Calculatin vertiert worden, al kant van achtien hondert sockels foelin, ende seven hondert duijsent ponden noten muschaten, op dese quantite moocht ghij aldaer wel rekeninge maecken wanneer dese int geheel ofte ten naesten bij voldoet, dat het daermede wel sal wesen t aduijs Van dit Jaer hebben vant vaderslandt alhier becomen de schepen Leijden, middelburch twaven van Enckhuijsen, mitsgaders de Jachten de maccareel ende den Haes daerbij ons aduijseeren hoe met d' Engelsche Compen over alle d'uijtstaende verleden differentiale poincten t' eenemael veraccordeert waeren, ende daer beneffens aengenomen hadden de reciprocque restitutie aldaer te doen, soo dat wy alhier on daermede niet meer sullen hebben te bemoeijen, nadesen sullen dE Copie vande verdragen ende affgehandelde poincten seinden, Ouer verscheijde voincten raeckende de gemeene lasten vande molluccos, amboina ende Banda sijn de novo met d' Engelsche gecommitteerde alhier in discord, die aparent vermits haer umque pretentien. naer Eurova gerenvoijeert sullen moeten worden Onder gesochte actien hebben haere schepen van dessentie over al in getrocken, ende hun t' eenemael vande gemeene destentie Ontlast, de besettinge van Bantam laeten medena, vande molluccos, amboina, banda ende palliacatte hebben haer volck ende middelen ingetrocken, ende indien gemeenen handel hun van ons gesepareert t schijnt dat haer t'accoord gants niet en smaeckt; dewijle tselue meer lasten na hem sleept ende veel minder proffyten geeft als hun wel ingebeelt hadden, hoedese nieuwe Crackelen in Europa verstaen sullen worden salden tijt leeren, ondertussen moeten ouer al wel op onse hoede wesen, ende vertrouwen haer niet aner als degene diemen verseeckert is dat maer op een goede occasie loeren, om haere ongefondeerde pretentien ter fas et nefas goet te maecken E Huwelijcktussch Engelant ende spaingien heeft sijn voortganck gekomen, wat voordeel off nadeel d' algemeene gereformeerde Cristenheijt hier uijt te verwachten heeft salden tijt Openbaeren.