van Ternaten ondr 34en Iulij Ao 1689: ook nog met adap gedekt, die mede wel als de logie met dakpannen diende herdekt te werden, so men dat ruijme gevaart voor brandt van buijten Conserveren souw. bij de brief van 2e maart passo na Ternate geschreven en insgelijx door mij voor de gewesene gesaghebbers geconcipieert, staat onder anderen genoteert de schade die de sware afwatering der Revier en die felle aanbranding der Revier der zee aan 't Behooft toegebragt had, sulx het voorstrandt (met de bamboese brug over de binnen poel leggende) over de drij Roeden weg gespoelt was; maar de natuur heeft sedert meest in die schade voorsien, niet alleen niet door 't aanbranden der zee een nieuwe voorstrandt op te werpen, maar ook de Revier aan d' oversijde weder zoo veel zandt toe te voegen, datter nu een grote sandtbank aangespoelt is, die de branding afbreekt en bij 't hoogste water namblijx bedekt is: eenlijk heeft de zuijder binnenpoel door 't afvloeijende Regenwater een opening debars door 't voorsz: Zee hooft gemaakt en daar d' uijtvloeijing tot nog toe behouden, sijnde omtrent drij Roeden van de Revier, sulx nu nader t' overleggen staat om do door togt wat te verbreden en te verdiepen, met palen te beschoeijen, mitsgaders 'er een bamboese brug over te maken, dan wel dat gat te stoppen, t'welk doorgaans een voet of 2: aan te hogen en voor de uijtwatering van do poel,
Van Ternaten ondr 31en Iulij Ao 1689: de strandt omtrent een Roede breet door te graven; dog dat soude weder sijn perijcul van 't bespoelen liden, sulx dunkt mij 't eerste 'tsekerste, en valt'er dan verder niet bij te doen, dan 't hooft nog 4: â 5: voeten uijt te setten en segt te beschoeijen, wanneer men 'er met een schuijt of orangbaij bequaamlijk aanleggen kan, om de schepen te konnen laden en lossen, dog dit werk heeft nog sulken haast niet, moetiende d' herdecking der legie als ' nodigste eerst bij der handt genomen werden. behalven den padij handel werdt de inruijling van schildpatshoorn hier ook voor d' E: Comp:e waargenomen, maar sulx heeft voorseen en tot nog toe zo gering geweest, dat het geen naam verdient: ik sal mij dien aangaande gedragen, aan 't bijleggende extract uijt de missive van hare ho: Edelheden tot batavia aan d' Ehr oudt Gouverneur Jacob lobs salr en den Raadt dato 19: Julij anno 1683: Item 't bij gevoegde placcaat tegens de morderijen met Corret, door evengem: sijn E: en Raadt van den 7. e decemb: desselven jaars: mitsgaders d' Jnstructie, voor Joost gijsbertsen Anne van 18. ' Julij voor 1684: en d' Jnstructie  sr Carelsz: zalr van 30: augo 1685: alle welke papieren uE: sullen toonen dat men alle vlijt aan wenden moet, om do schildpatshoorn alleen voor de E: Comp:e te bemagtigen: de voornaamste die hun met het vangen dier schildpadden, omtrent dese kust erneren, sijn de badjoes, een volk dat sig met wijf en kinderen altijt
n 7 en Van Ternaten ondr 31en Julij: Ao 1689: altijt op zee erneert, in vaartuijgen van grote als een gemene orangbaij of Roeijschuijt, sijnde, gelijk de schildpad over al 'thuijs: zij beminnen die geen die hun t'meest goeft, en sijn onbeschaamde bedelaars: zij onthouden hun meest verdeelt langs de kust van Celebes van gorontale tot Caielij in kluijs, verder of elders anders komende selden, t'en sij somtijts een vervlogen vogel in de stille tijdt na Tagulanda oversteekt, de hoorn die zij vergaderen en te koop brengen valt door gaans slegt en dun, die zij tegens lijwaat Ruijlen, en sonder onderscheijdt, zoo alhier als aan de Residenten op d' afgelegene posten, venten. men heeft hier de gewoonte, dat mense d'E: Comp:e tot 30: rx: t picol van 120: lb: in Reke: brengt, dog ik meijn wel te weten, dat 'er bij inruijling pas half zoo veel voor gegeven werdt, en somtijts maar een vadem guinees lijwaat voor 2: grote hoofden betaalt, ijder hooft houdende 13: stx:, welke slegte betaling ook oorsaak is, dat sij lieden, na men segt, die koopmanschap na Caijeli aan maleijers of macassaren, die daarkomen handelen, met beter voordeel uijtventen: 't is billijk dat men die lieden na proportie van de deugt de prijs betaalt, die 'er Comp: wegen toe geset is, en met het gewigt niet bedriegt, als men zoo veel gelijk koopt, dat men bij 't cattij of't' pont accordeert wanneer 'er hoop zouw sijn, van meerlder quantiteijt te sullen konnen magtig werden, alhoewel t op ver