Iohannes keyts daar aff aengeteekendt heeft rxs 19000: —:— waar op in dien tijdt, zynde 23 december 1681. vsos 719 meer schuldich, daer op was namentlyck rxs 19719:— ende dit is een haar'er krom streken, daar op sij banda — gestadick Rond zeijlen, nogtans ontbreeckt het desen man aen geen vermogen, noch schijven, zijnde door d' E. keijts aengewesen, dat hij 't zedert t Jaar 1677. tot dien tijdt, zoo aen hooft zumma als aen Intrest ongevaar rxs 7000: afgelegt hadde — gelick het ons oock toe scheen, dat het denselven geensints aen Geldt middelen en ontbrack. — Het ylantze hebbe ick door en weder door kruyst sonder ijets onbesogt te laten, en moet bekennen— dat zoo seer het verval niet hebbe konnen mercken en mijne wel dat het versuym ende de kunder beester vand' slegte gestalte wel de meeste oorsake zijn geweest.— 't versuijm heeft meest bestaan in geen bequaem washout aan teplanten, omde note boomen tegens de gure en felle winden te beschermen, zoo dat er aen de west zyde voornamentlick, daar 't landt laagst is, seer veel hoge volwassene Bomen zijn die — In den Cop vzoordt, al doodt moeten gerekent werden, Alle jonge aengeplante Boompjens aendien oyrdt bleeck aan 't gesigt, dat door 't beestiael waaren verhindert te groeyen synde niet een eenig die niet besmnabbelt en waadt, de verdere wierden in 't grasen te gelyck uyt geruckt
Van Amboina den 23e maij 1683. geruckt andre vertreden en verplettert note Dit alles onaengesien, dagt het min toe dat de da boscken, al wel beseth, ende ten vollen belommert waren In't aansien scheen 'er oock geen derde meer jn goede — en bequame grondt aangeplandt te cunnen werden, en dagt oock dat noch daar en boven zoo wel tegens — de sware winden, behoorlijck beseth waar, als de percken op neijra, off 't Hooge Landt van banda— dies Liet mijne gedagten op de gestalte en 't wesen van 't landt, zoo onder als boven gaen. — niet dan aende Oost zijde is het landt berghachtigh en sulcx noch dien enigen hoeck, en 't verdere weijnige — ofte niet van belangh met heuvelagtige ruggen— Oost en West meest, middens het ylandt langs strekkende, ende gemerckt aande west zijde wel meest in't graven tot het water toe, benedens gronts, eendragtick verklaart wert, dat niet dan— zee water ende nogh wel soo hoogh zout vinden, als — in zee, ende op klipper off 'tcrael viff sluiten, konde het een ende het andere, dit versterven der grooten en volwassene bomen wel veroorzacken. — En Eerstelick de lage gestalte des jlants — waar over de felle winden in volle kragt schuiven connen, sonder (door kroppinge en opstuwvinge (door t' sluiten tegens gebergtens aen) derselver srackt te breken, gelyck op het hoge landt, en op Neira die bomen alleen den meesten lastliden, en qualyck slagen, die op de Coppen der hoogste bergen staan, waar door die gronden dan oock bequamer tot thuijn en aantvrugten zijn, — wel is waar dat die kroppinge en opstoppinge der winden voornamentlick Jnde valeyen Hoogh int gebergte almede zijn ongemacken heeft, door een gedurick dijsige mottige luckt, de vrugten schadeljk maar egter zoo seer niet, als daar het door een— onverhinderde
Van Amboina den 23en Maij 1683. onverhinderde beweginge, zijn vollen duff hout en sonder stuyten, sel doorblasen kan, — aen d' andere kant en hebben d'eendragtige gronden oock geen beschut van 't gebergte, noch geen opper off luvete, als wel de Bergagtige in haar dalen. — En wat het onderaardtsch belangt, is wel mede— waar dat verscheijde Bomen door het woelen van d' zeen, van onderen zelfs kunnen gevoedt werden, — zoo dat deselve als maar op eenen korst off gewulste staande, konnen groeijen en bloeyjen, en goede vrugten geven, gelijck de clappus bomen voornamentlijk twelck — op Coijlang, elders op de mallabaarse Cust ende jnde maldives blijckt, dogh is eygender aen zoodanige bomen die een klomp buijten hardt ader zigh vesten en slagh van wortelen kunnen, maar niet in zoodanige bomen welckers leven en welstandt geheel ende al jn den hardt ader, gelegen is, als de note muscaat, camarinde & welckers middel off hardt ader, sijn regt, zoo veel het kan ende de stenige grondt toelaat, nederdalende, 't voetzel uit den zoeten dauw soeckt, het wel niet ten vollen genoegh vindende, en op een coraell risf en klippen daar 't zout water vindt, komende te ijndigen, moet nootsaackelijck het zoodanige des te— grooter dien volgens te meer behoeftige bomen, — yndelyck aen bequaam voedtsel ontbreken, ende de versoersinge en verstervinge volgen en zulcx van boven ende den top eerst, om dat den omloop die nen daar omtrent gissen magh, te swacker ende te korter werdt, gelijk d' Jnlantsche ziekte de verstervinge vand' uytterste — Leden als van vingers, thoonen, oven, en neuse begindt even door de selvige redenen;— Dit hebbe ick zoo wat ruyjmer nodick geacht hier te ontleden, op dat u Edle Ho: a: geen al ten vasten staat zoudet gelieven te maecken voornamentlijk op dit westelyckste gedeelte, van 't wel eer kostelyck ijlantdjie bij, wenschende egter van gantscher en goede herte dat mijne gissinge, missinge, en het tegendeel by vervolg van tyden, magh waar bevonden werden. —