Daer nae dienense wel te verstaan alle 2: hier aen kent men, voornamentlv. een rijkent eeckenen van goede gangen off Gaderen, de manieren van 't soecken en vrvolgen ten off 't losbranden, van 't vuijr setten, daer sulcx nodigh en noodsakelijck is, 't ordonneren van bequame russchen stollen, schagten, strecken, queerslagen, soekoorden, veltoorden en diergelijcken Item 't timmeren der gebouwen boven, en onder aerde, der pomp wercken, geexels, keerraders en andere machinen, 't meten der bergen aengekomene, schoonse haer al vertoont worden, derselven, 't arbeijden, 't booren, 't losschiegansch niet van verstaen. van Sumatras heeft. noot
van Sumatras West van Anno 1679 en groeben, 't aff en aenleijden der s:) in droge tisden (die hier om de ongestadight van't weer, geen sekere coers houden) behoeft men voor de prove van't water (dat hier altijt beeckjes en andere wateren, door tot een genoegsaem gebruijck vande bergen graven en slooten, en 't maken van groote off tanken, afvloeijt) niet te sorgen, maer wel soo daer vijvers, waterpotten, gemaect wierden; daer men dan bij verleijdinge, om in droge tijden provisie van water machimes (die hier voor eerst niet nodigh sijn) en 'tsamen loop, van water spruijten en sommigte hebben ten behoeve vande machines levende konnen wel middel toesou kunnen en kunstraders, die daer van moeten gedreven worden. uijtvinden. t:) soo langh men hier van bequame probeerders, Daer op dienense de onderscheijdingh der off assaijeurs, nogh versien is, behoeft men over't veele soorten van goede en quaetaerdige manquement van die kunst, inde bergmeesters, mineraelen wel is verstaen, niet alleen soo seer niet verlegen te sijn, sijnde anders een nae de uijtterlijcke gestalte van de mineloffelijcke sake, dat sij daer ne in ervaren sijn, om van alles met fundament te kunnen oordelen, rael steenen, en derselver verwe; swaerte, en haer oogh en ardres daer over te laten gaen; en ligtigheijt, maar nae de inwendige natuir en vermengingh van hare differente ende nausistende en alscheijden de chijnien wort hier voor eerst soo seer niet vereijst, ten ware men alleertsen, steenen, aerden, en wateren onder bergh aerde en materien en qualiteijten, het opsoecken van nieuwe mijnen, tot haer eerste daar uijt se op een oneijndige wijse sijn principia, meer tot speculatie als noedwendigheijt, wilde brengen, off dat men tot de probeer konst enige geconcresceert. monstrua wilde maken, 'twelck op batavia, of int vaderlant, vrij costeloser kan geschieden; sullende Hier toe dienen voor alle dingen de probeerderhalven mee nae ons oordeel, voor eerst genoeghkunst, en Chijmie, alhoewel een naeuwesen, dat men met de hier aenwesende probeerden keuriger ondersoeckingh der natuur ten het werck, aen de handt houdt, om de costen buijten principaelsten den genen welvoeght, nootsaeckelijcht niet te verswaren. die over 't smelten en 't raffineren, hier te lande sullen gestelt worden Ginder salt voor eerst genoeg wesen, v: dit scheijden der mineralen, op de quets banck, hier een noot saeckelijck werck daer de niasche dat nae de genoeme preuven, volgens de slavinnen, die niet veel anders doen kunnen redelijck op afgeregt sijn, en al het erts, dat na gemeene assaij off probeer kunst (daer patria versonden wort, over passeert en dan verdeelt wert) als mede het wassen over de seeff, is hier toe eenige expresse probeerders moeten gehouden worden) verder t o scheijden naer behooren in treijn geraeckt. der mineraelen over de quets off scheijdbanck, item het wassen over de seef 't welck men item steenen, oordelen, gesteenten. ijde vervidgten best aan alle vervolgen tlosschiesetten, is, schen rslagen, gelijcken ven,
West Cust Anno 1679. van Sumatras men oock ketz waschen noemt, in goede kennis en treijn geraecken.