Van Ternaten onder dato den ultimo Augusto 1682Wijn Heer Berigtinge der Jegenwoordige Staat en stant der moluccos met het geenige daar aen ende ontrent gehoort mitsgaders wat 'er wel alomme gelaten ofte gedaen diende, opgestelt door den tegenwoordigen gouverneur der moluccos Robbertus padtbrugge op desselfs vertreck over banda naar Amboina, om tot behulp en oock wel naer beliefte tot narigtinge te mogen dienen, aan desselfs vervanger den hr gouverneur Jacob Lobs Het is een prijselijcke, mitte en nootsaeckelijcke gewoonte dat waer en wanneer men in eenig bewint vervangen wert, aen den Intreder bij geschrifte naer laet eenig ontwerp, der zaacken onder handen niet alleen maer oock met even ende te gelijck eenige beschrijvinge doet der Landen, volckeren, zeden, gewoontens, handel en wandel met aen en opmerkinge van 't al geene tot nutte van't gemeijne beste, dienste des vaderlants en voor ofte naerdeel der E compe zoude mogen ofte konnen strecken niet wet, maer met geselscher wijse, ende dat in alle opregtigheijt en trouwe hoedanig een eerlijck man en mede dienaer wel verpligt is omtrent allen; maer voor al omtrent die geene die ons in't spoor volgen, Des te meer werde Ick daer toe genootsaeckt, ter wijl 'er den last en 'tbevel der hooge regeeringe van India legt in hare hoog agtb:r van den 17 Janij 1680waer bij mij zulcx wel ernstig wert aenbevoolen, en't geene ick naer vermogen oock tragt te agtervolgen, en volbrengen, zoo veel en verre mijn beste kennisse toedraagt, ende het vijff Iaarig omswervens alhier, mijleerde niet met die nettight nogte geschickten trandt zoo als het wel behoorde, maer naer dat de zaaken zig onder depenne zullen komen, op te doen, ende aen mijn swack geheugh te verthoonen, Neemt dit dan aan waarde Heer niet als een pronckstuck voorde beste kamer, maer als een noodig en nut stuck huijsraats tot dagelijcx gebruijck, en loopt 'er al ijets onder, dat mij wel waar, een goet toeschijnen, ende zoo effen egter niet sluijten nog te passen, ofte oock wel naderhant anders bevonden mogte werden, soo gelieft het zelvigh naer uE bekende bescheijdenth:t Ende naar
Van Ternaten onder dato ultimo Augusto 1682^ wilde smeden off sigh in beelden dat het sartrijk vret ende naar den aardt der lieffde ten besten te duijden, als zijnde wij alle menschen ende dien volgens oock alle de dwalinge onderworpen, Molucco zoo vermaart in Europa India, en andere werelts deelen, om haere dierbare specerijen die van alle bekende Euwen aff daer van daen elders vervoert zijn geworden, wert bij de werelt beschrijvens van Europa gezegt te bestaen in vijff eijlanden, voor het groot Eijlant Batochina gelegen, ten onregte Halmahera ofte vast sant genaemt, en zouden eenlijck zijn d' Eijlanden Ternaten, Tidoor, motir, macquian. , en Batchian, werdende de verdere hoe wel niet minder dan dese niet gerekent, Hebbende mij niemant weten te berigten wat eijgentlijck het woord Molucco in't algemeijn betekent, dan gisse dat het zijn oorspronck naer de gewoonte van hier alomme uijt eenig volck van diergelijk naam zal ontleent ende behouden hebben, die wel eer zig alhier ter nederstelden, en het lant naer hun de naam gaven, het welck het wel ligt tot op heden behout, En soude Ick uijt de langdurige en groote vaart der Indianen, makumethanen, Arrabieren, en andere Mooren wel eenige waarschijnelijcke gissinge hier aen voegen, dog zoude te verre gezogt mogen schijnen, dat dese moluxe eijlanden ontrent den evenaar Batchian daar bezijden, en d' andere even daerbij noorden en binnen den eersten graat, der dus genoemde werelts breete, leggen, is ijder een bekent, maer niet der zelver ware lengte, de gegiste verheijt tussen batavia en de moluccos, wert wel ongelijck meerder bevonden en deselve oosterlijcker te leggen, dan wel de gem eene caarten aenwijsen, dog kan daerom egter niet wel uijtgereckt werden, tot de Lengte van 175 graden, gelijck eenige werelt beschrijvers het stellen, dewelcke vertrouwe haer eerste lengte nog van d' Eijlanden Corvo, en floris houden, en dus herschickt nog op de 165 zoude blijven, 't welck dan off niet waer genomen en is, off immers niet naauwkeurig, ten ware men een noijt bedagtestellinge en gestalte des aartrijcx, niet kruijs rondt, maer platter aan desselfs assen en breeder ontrent den evenaar zoude zijn, dog alsoo de west Indisch oostelijker bevonden, en westelijker naerde meest gevoelens behoorden gekarteert te werden, ende de groote Zuijd zee wel ligt mede soo heel nauw nog niet waer genomen en is, magh men vertrouwen dat het daer aen haperdt, behalven dat de algemeijne vloet, door de gestadige en vaste oostelijcke winden tussen beijde des zonskeer kringen de vaart van de oost naer de west, althoos vrij korter daer binnen doet schijnen, dan vande west naerde oost, den 4en maart namen wij voorde stroom van Torontale een maan swijminge waar, wesende ten negen uuren geheel verligt, en buijtende Schaduwe.
Van Ternaten Onder dato den ultimo Augusto 1682schaduwe van't ardtrijck, en wiert als doen boven den zigtijnder gepeijlt, 43 graden 10 m: dog naer dien dese bereeckeninge zoo nauwe buijstert, zoo zoude men op 't loopen eenelijck der glasen zonder nauwer en bestipter tijst reecq: uijt den stant der mane niet wel vast konnen gaen, het uijt eijnde der verduijsteringe, wanneer de maan weder geheel verligt, was, is gevallen twee uuren 59 mumm:t naer zonnen ondergang, en zijnde dit in't vaderbant bereekent tot een uuren 9 minut des naermiddags, zoo is ten 't vschill des tijts 7 uuren 50 minut: dit verschill der uuren geeft het verschil der sengte van 117. . . . . 7. . . . . 30. . van't eerste naermiddagh ront tot dat van amst. zijn - - - - - - - - - - - - -. 21. . 35. . . .. de gissinge van de plaats der waerneminge tot de moluccos 60 mijlen off bomt dan voorde gegiste sengte der moluccos grad: 142. . 42. . . . . . 30..