Van Ternaten ondr 5en 8ber Ae 1686G Van Ternaten ondr Pmo 8ber Ao 180aanschouw, of Reguardt te nemen, wie den aanbrenger is, te weten vrundt, of vijandt, en of te geloven is, of niet, dat al veel moeijelijkheden veroorsaakt, en waar omtrent ik bij zijn hoogheijdt, niet weijnig verdagt ben geweest, zonder eenige schult, mijn 's Herten wensch is, uE: zulcx niet wedervaren en mag, en dat leden uijt uE: Raadt, zig zoo familjaar niet en maken, met de persoon des Conincx, deselve met dusdanige manieren van doen op zijde te krijgen, om 'tzelve tot perticulier voordeel te gebruijken, een zake door hare hoge Edns, zoo strikt, en scherp verboden; niet minder oordeelen ik ongeoorloft den familjaren ommegang, en verkeer bij, en met de princesse gammoelammoe als wetende wat vermogen haar hoogheijt heeft, op het gemaet van den Conink haar broeder; kben 't eerst ervaren naar 't vertrek van 't jagt d' Henricus uijt de mondt van zijn hoogheijt zelfs, verklarende, hem leedt te wezen Nota) dat de persoon des gouverneur s zodanig gelastert wier, en hem zoo vele dingen, door de onze aangebragt, Ja datter zelfs vele diigen ten nadele van den gouverneur naar batavia waren over gebrieft, waar aan ik mij minder gelegen late, als aan de voorsz: quade Mannieren van doen, want het onmogeljk schijndt, dat een getrouw minister van d E: Comp:e zig buijten laster souden kan, inzonderheijt in zoo een plaatse als dese, daar men nauwlijcx ijemandt de goede uijtgesondert) anders dan met scherpesporen, tot hun schuldige pligt, en 't uijtvoeren van dien debingen, moet, zijn hoogheijt kan zig in desen, ook al qual: excuseren, want ik al ten eersten wanneer de zelve hier quam, hem voor zulke aanbrengers, en quade mannieren van doen, vrundeljk hebbe gewaarschouwt; (als wetende) wat ongemakken, zodanige zaken kunnen veroorzaken, en te wege brengen, dat ik al mede hier wat breet hebbe aangehaalt, op dat uE: (als gesegt) zoo veel doenlijk zulx voorkomen meugt, immers althoos daartegens een waken 'tige in 't zeijl houden; een ander gebrek heeft zijn hoogheijt, en dat niet nieuw is, zijnde dit, dat den Conink zijne bobatis ofte Rijx groten te weijnig agt: en hen luijden geensintstragt te believen, ofte desselfs genegentheijt tot zig te trecken, dit is, als gesegt al een oude misslag, en zoo diep gewortelt; dat ik uE: daaraf, niet anders zeggen kan, dan dat zulx veroorsaakt in de groten: een afkeer en tegenzin omtrent zijn hoogheijts persoon, en Regeringe; edog of dit in den eersten opslag, een zake schijnt te wesen misschien van een quaat gevolg, zoo heb ik 'tzelve tot 's Comp:s voordeel en gemak in de Regeringe alhier geconsidereert, want hier door kan men de zake balanceren zo men wil, met de Rijcxgroten, en voornamentlijk als t'er op aan komt, met den goegoegoe, Cap: Laout, en houcum, dog zonder dierespect van den Conink) zo een weijnig aan te halen, ende den Conink onder- en tusschen omtrent de Rijcxgroten staande te houden, 't gunt ik desen aangaande zegge, is zeker, en mijne bevindinge mag u E: dienen tot navolginge wanneer de noodt zulcx zoude mogen komen te vereijschen, Recommanderende uE: egter zulcx alles met bescheijdentheijt, en de meeste voorzorge te handelen, omtrent de gemene staat zijn hoogheijt ook maar passel; te boek, ter zake het gemene volk, zomwijlen te lang aanhout, hun vrouw, en kinderen moetende 'thuijs zitten honger brocken, ter wijle de mannen ten dienst des Conincx in ternaten werden gebruijkt; den ouden majouda, die kennisse en verstandt genoeg heeft, oordeelde met mij, dat men zijn hoogheijt hierover aanspreken moest, om den haat, en afgunst der gemeente tegens den Conink zoo veel doenl: te beteugelen, dan 'tzij daarmede hoe 't wil, ik hebbe nauwlijcx kunnen bevinden, dat mijne aansprake, en Raadt, zijn hoogheijt dien aangaande omstandig genoeg gegeven, 'tgemeen veel te nutte gekomen is, anders dan, dat goede belofte dede zulcx beteren zonder het dient des niettemin in geen vergetinge te komen, dit zijn hoogheijt te Riecommanderen, dog niet dan wanneer, diesaangaande uE: klagten voorkomen, waartoe uE: (dewijle de Rijcx groten 't zelve niet en derven doen) majouda 's Coninx secretaris, gebruijken kunt, welke majuda hare hoge Edelens herwaarts gehouden hebben, zekerl: om zoo veel mogelijk het Roer (als men spreekt) met den Conink in 't water te helpen houden, en een goede, en geschikte Regeringe te bewerken; en dewijle desen ouden in voorleden tijden, bij zommige vrij suspect is geweest, en niet ten besten; zoo zal uE: door dese, en andere diergel: mannieren van doen, ligt bevinden hoedanig den ouden voorn. t omtrent den persoon van zijn hoogheijt, is geintentioneert; voor zoo veel mij aangaat, hebbe in deselve, niets tot heden gevonden, dat, ik reden hebben zoude uE: zijn persoon te dis Recommanderen: de princen maleijo, — veroorzaakt
Van Ternaten ondr 5e 8ber Ao 16809 Van Ternaten ond 3e 8ber Ao 1680en Telucco, hebben zig, gedurende hier zijn geweest, stil gehouden, zulcx men nauwlijcx heeft gewesen, of hier waren, dan niet, zoo dese de handt, niet beter uijt de mouw, en steken, staan de zelve. gel: ook de 2. susters malouda en serabo (die geensints de beste Reputatie hebben) den Coning amsterdam zekerl: ten laste te komen. de princesse gammoe Lammoe, 't voorleden Iaar van Tidorhier gekomen, is vrij beter gestelt, staande den Conink haar broeder 't zijner tijdt, en wanneer voor hem komt 't overlijden, van haar, een goet Capitaal magtig te werden, hoe verdagt haar hoogheijt voor desen mag geweest zijn, zoo hebbe ik in den tijdt, mijnes aanwesens hier in mollucco, niets 'tharen na deele weder varen, maar mij bijsonder genoegen gegeven, door 't souden en Continueeren van zao goede vrundschap met haar hoogheijt de Coninginne, meer dan ijemandt anders 't is egter waar, dat de zelve zeer veel vermag op het gemoet des Conincx, en waarom dan ook best geoordeelt hebben, de Conversatie van de onse, met haar hoogheijt tegen gegaan werdt. wat de Rijx groten in 't gemeen aangaat, zoo kan ik (schoon, eenige van deselve door dE: Heer oudt Mollux gouverneur Robbertus padtbrugge, niet ten besten gesind, zijn besz:) daaraf, in goeden gemoede niet anders zeggen, dan dat, alle dezelve hebbe bevonden, op een bijzondere wijse tot d E Comp:e genegen, zijnde mij d'eene zoo goet, en wel geintentioneert voorgekomen, als d' andere, uE: believe te verstaan, dat ik dit zegge, voor zoo veel mij gebleken is, en niet van 't verborgene, dat mijn oordeel Reverentlij gesproken) niet en is aanbevolen de meeste moeijelijkheijt, die men met dese heeft, is hunne sobere arremoede; armoede zegge ik, in vergelijkinge van vorige tijden, hun aanlopen en gestadig solliciteren om gelt bij Leninge, en bij voorraadt op de gunst penningen, kan uE: mij daarinne navolgende met beleeftheijt afslaan, met te zeggen hare hooe Edns zulcx missagel: voorkomen zoude, en zoo dit niet genoeg en is, dat zulcx uE: te doen is verboden. 't gemene volk zoo Ternatanen, als alphoeresen, mag uE. zeker wesen, dat meer dE: Comp:e dan hun Conink zijn genegen; hier ware vrij meerder af te zeggen, dan ik agte zulcx om Redenen niet oirbaar. dus verre nu gesproken hebbende, van de perzoon des conincx, en desselfs Rijx groten etc: zal ik met uE: permissie, voorde gaan en aanthonen, welke plaatsen, en volkeren op 't grote landt van Salmasera of anders batachina, den Conink van Ternaten te Regeren, en te gebieden heeft; ende de wijle ik niet bevinden kan dit landt bevorens op 't nauiekeurigste bezogt is, hebbe ik het de pijne waart geagt Convermindert de daarvan gemaakte kaarte) door een Curieus, en wel taalkundig perzoon. 'tzelve eens te laten door mandelen, welkers bevindinge ik niet onnodig geoordeelt hebbe hier in te lassen, zoo tot hare hoge Edns, als u E: perticuliere speculatie, makende dan begin van, en met gilolo. of zo wij zeggen Jelolo.
Jn dit dorp en werden geen afkomstige gilolesen meer dan 4: â 5: gevonden, maar bewoondt door 't volk voor desen, en al ten tijde van den Ternataanschen Conink modasar van 't eijlandt marotja, welke aldaar ter oorzake van de Bovende, en stropende mabarezen, en patanezen niet blijven en konden, werden als nog beheerscht, door 4: senghadjos (schoon niet meer dan 50: weerbare mannen sterk zijn) en behouden dese senghadjos, hun namen naar de vier dorpen, die ze bevorens op morotia, in possessie gehadt hebben, als — mamouijou, samafbo, kjama, ende Tollo, anders heeft Jelolo- geen meer dorpen onder zig.