tot groote verwonderinge van onse vyanden die den Coninck hadden verseeckert dat wij van jonger op Batavia sturven ende ons welvaeren aen s Conincx wille hingh ende sulcx meer als VEde bij gemelte missive gelieven te sien, naer dat deese swaericheijt voorbij was den Griffwezende Wolff op damack gelaeten hadt hebben mij met de Chialoup naer Japara begeven daer 't met den drommedaris aent gaen synde voort gevaeren ben naer Carranganangh daer de jachten beide te waeter vonden, doch seer weijnich apparentien sagen om binnen corten tijt te laeden, Eijndelijck 'thout aentlaeden sijnde hebben mij naer Javana gespoel om de fluijt Uijtgeest sijn ladinge met Rijs te suppleren alsoo op Caranganangh met houtwerck al hadde doen ballasten, van Javana reysde te lande naer patij een goede halven dach reijsens lantwaerts in daer den Tommagon sijn residentie hielt binnen een schoone groote stadt van buijten met een seer oude dicke muer beslooten daer een etmael vertoeff hebbende andermael naer javana ende van daer naer Caranganangh ende Rambangh voeren hebbende middeler tijt de fluijt aent Rislaeden ende de Jachten bij naer vaerdich met hun ingelaeden houtgeholpen bij gevolge quamen den 11en deser weder op damack ende den 13en do voorde vierdemael op Japara — Wat neersticheijt voorde Batavise handelaers aengewent hebben gelieven vEde uijt hun selven 't sijner tit te verne nem hebbende met groote moeijten vercregen ongeveerde quantiteijt van 3 a 400 lasten om by haer vervoert te werden dan alle op d' hr Generael ofte Compes naem ende geloove ick vastelijck de oorsaeck inder daet te sijn de 1000 lasten die den Coninck naer Batavia heeft bevolen te brengen noch niet al te gereet te wesen boven dat wert met onse scheepen ende de vaertuijgen die onder 's Compes naem laeden met min dan 1200 lasten vervoert sulcx te gelooven zij gelyck op Japara blyckt dat het hun aen Rijsmancqueert oock ist seecker dat onder handen van diverce jnlanders veel Rijs verborgen leijt, die sij verhooven onder de gemelte 1000 lasten wech te crijgen ende uijt te voeren wat hier naemaels daer van groeijen sal is Godt bekent, mijns gevoelens oordeele voor vast dat den Coninck by syn concept sal persisteeren dat niemant de waerde van een Ra Rys offe houtwerck uijt sijn lant sal vervoeren sonder dat hy vant gelt verseeckert sij in sijn Casse te comen, want tgelt dat aende arme luiden gegeven is die onse jachten gemaeckt hebben is alle weeder aenden Coninck uijtgekeert, het hout dat over twee jaeren
op Zamarangh gecoft is moeten moeten de luijden 'tgelt weder op brengen ofte werden ellendich getracteert de padij die vant velt comt wort alle aen 's Conincx oppassers gegelevert ende tot Rijs gemaeckt gecalculeert 500000 mael 25 groote bossen synde soo veel huijsgesinnen als binnen sijn lant ovgenomen syn voor jder 25 bos 't overigh maeckt hy staet syn volck tot nootdruff huns lichaems sal geconsumeert werden, soo dat de winstezaen hem sullen beclyven (soo 't maer geen ruine veroorsaeckt) dat oock de oorsaeck sij dat ons alleen den Rijswil vercoopen om van't gelt wel verseeckert te weesen ende met geen cleyne luijden te doen te hebben sich met dit syn voorne men verseeckerende dubbelde slagen te slaen, Eens deels dat met den persoon die 't versoeck doet ijts tot voetsel sijner baetsucht sal mede comen, ten anderen dat dan de quanditeijt der lasten uijtgesproecken sijnde hy vant gelt niet conde gediverteert nochte bestolen werden als seer wel wetende dat de beste van sijn onderdaenen dieffachtich waeren want 't seecker ende gewis sij dat sijn concept daer toe leijt met eene van sijne slaeffse onderdaenen gelt sullen besitten ende die 't besit sich haest Meester daer aff te maecken, waer uijt (mijns gevoelens, vast stellen dat tot noch den Coninck niet ons den oorlagh niet meent, maer wel dat hij groote schatten soeckt te vergaderen en naer sijn gieriegen aert (die met alle javaenen gemeen heeft, tracht possesseur daer van te wesen daer en boven meyt hy ons daer deese inventie cleijn te houden om gedurich aen hem verobligeert te wesen ende dat wij sijner althoos seeckerlijck sullen vandoen hebben om als gesecht gedurigh sijn lust van geschut paerden ende costelycheden naer syn apveteijt te voldoen ende 't syner tijt sijne macht gebruijcken als 't hem gelegen comt, De saecke van franchisco viero heeft weijnich swaerichr alhier aen sich gehadt, de Coninck heeft ons voorgesou den dat hem de portugeesen noijt vyant geweest waeren maer sulcx om onsent wil geworden was, dat hij soo veel van syn volck had laeten dooden om te betuijgen dat vieros vlucht buijten sijne kennisse geweest zij dat voornemens was geweest ons den selven over te leveren met alle sijn volck ende goederen om door U: Ede daerinne gedisponeert
gedisponeert te werden, doch dat in sijn faveur soude ges ende sijn vryheijt versocht hebben, dat bij gevolge met getwijffelt hadde ofte sijn versouck soude vrucht voor fiero gebaert hebben naer dat wij hem verseeckert hadden VEdle om 's Conincx wel veel grooter dingen souden doen om hem wyder te diverteeren van eenige pretentien die hij mocht maecken, hebbe geantwoordt dat fiero selffs oorsaeck van sijn onheijl was geweest, alsoo een ambassa deur vanden Coninck van Maccasser synde vryelyck had mogen op Batavia comen dat oock alle sijne goederen ongeschent op Batavia laegen om hem ofte den prins patengalo die 1/3 daer van toequam te restitueren dat wij wel schade maer geensins voordeel bij't aenhaelen van sijn scheepen genooten als alle de werelt bekent was, doch dat wij niettemin sonderlinge danckbaerheijt bij occasie aende maijt souden bewysen gelijck jck nu speciale last had van vEdle om den Coninck hoochlijck over syn Cortoisijen te bedancken het ovrich volck heeft ons den Coninck met eenige wegnnge middelen doen overhandigen dat UEde oock in eijgen wesen alsoo toegebracht wert uijtgesondert 12 dunne stuckiens Sandelenhout dat mij van diverce grooten affgebeedelt is, Seer gaerne hadden soo lange ten hoove vertoeff dat de Batavise handelaers aen't laeden geweest hadden om bij eenige molesten den Coninck de quaetwilligh ende — ongehoorsaemheijt sijner onderdaen en eens onder oogen te stellen, ende correctie te versoucken, doch dit was mits 't verloop vant mousson heel ongeraeden alsoo 't omlach sonder ons bij wesen noch qualyck gewoech geschaven was, ontstaende als gesecht mijns oordeels meer uijt gebreck van Rijs dan van goede wille onser Commissarissen de Tommagons die vanden Coninck last hadden ons jnder ijl te helven, met eenen om te besorgen dat deese aenstaende nieuwe maen boven ons behouven den Tommagon patij naer Batavia vertrock met 1000 lasten die voor mijn vertreck sterck gereet gemaeckt werdt ende naer veel hun opinie wel 1500 lasten op Batavia sal uijt brengen met den drommedaris compt niet min dan 170 lasten met den Griffioen 250 met Uijtgeest 130 a 140 met de jonck van Tingsoeij 150 a 180 met Willem Gedder Ed: met diverce andere met min dan 150 a 200 lasten soo dat vast stellen V Ede miet behouden vaert