den 2 augusto. ontfangen Voorsinige heer Jck heb volgens sijn Es: order vernomen naer den omganck van Crain bingoo en niet anders konaen verneegen sunt den tijdt da Cap:n plúne met aroú tanette matouia int gebeaghte geweest heeft als goede regeeringe, maer voor deeser inden oorlogh van Radja goa heeft hij veel volck uijt de negoreij bingo verkoght uijt hongers noot, dogh na datum niet meer, het schijnt dat daer nogh Eenige vjantschap úijt verwecht soo dat sij liever krain tsina, voor haren koninest hebben als krain bingo want Craintsina meest in bonij woont, en sigh weijnigh met volck moegt En krarn binggoo dies te meer alwaer de inwoonders geen behaegen in hebben, kraih binggoo sijn soon genaemt dain matawas, die wilden Eenige wel voor hoft hebben, want hooft hebben want hij al Eenige tijdt geregeert heeft doen de vader op labacka woonde tot vergenoegingh van Eenige inwoonders uijt binggo, en dat krain tsina mede niet gaerne wie weederom afstaen dat is om dat hij Eenige slaeven van sirain binggo heeft aengenoomen, en dien aparentlijck weederom Soúde moeten afstaen, dogh de inwoonders / spreeck uijt verscheijde monden ijder oesonder, soo dat daer, niet vast op te gaen is, en ick ooor oock daer niet veel kan van schrijven, om dat ick schier op morgen niet leugenaghtig bij sijn E moghten vallen hier meede afbreeckende verblijven sijn E:s schuldigen onderdanigen En geringe dienaer geteeckent Jacob Steenbergen uer sijde maros deesen 2 augusto 1686 Maccassar aanden E heer President willem Hartsinck den 12 augusto 1686 ontfangen p:r den maccassaer Carre ago Erntfeste aghtb3 manhafte wel wijse voorsz: en seer beschijden heeren aghtbaeren wel wijse voorsz seer genereuse heer mijn heer willem hartsinck president En opper gesaghebber op En om het maccass: mitsgaders deselffs raadt Cheeren mijn
Mijn laaste missive aen UE aghtb is geweest den 13 deser maent pr den gilissonder, dain reboocko, twijffele niet of deselve sal UE aghtb, voor den ontfangh deses, wel sijn ter hande gestelt waer aen mij gantsch needrigh ben gedraegen, als meede soo doe bij deesen, UE aghtb te adviseeren als dat mij met den matroos abrah:mn kroocq, van U E aghtb een missive van dato den 18 Junij verleeden, neevens de bij laegen, en toegesondene goederen; op 15 deeses wel, en na behooren volgens inhout daer van sijnde, toegebraght is geworden in welcke met aengenaemheijt hebbe beooght weegens de koningen tambora En sumbauwa, deselve haere rijghs maghter, soo drae doerel is, bij malckanderen, moghten komen te brengen, om na den Roeser Crain pommelikan te vertrecken, en den selven tot sijn op comste na maccassar aen te manen, en waeroover op 16 deeses, twee stx maleijtse geschriften aen welgemelte haer hooghdens, om deselve daer meede aente maenen, van hier naderwaerts hebbe versonden, wil niet twijffelen, ofte sullen het selve, volgens ordre van UE aghtb traghten te volbrengen dogh van gelijcken, soo hebbede Coningen van bima en dompo, mondelijck, met beleeftheijt, daer toe soodanigh, meede versoght die dan beloofden, soo drae doehebjk is bij haer hoogheedens, sal aghtervolgt werden, edogh soo langh den koningh van bima, met sijn aen Comst wan maccasser, alhier is geweest, weijnige gesonde daegen heeft gehadt, dat teegens mij (als bij hem ben geweest) geseijt heeft door desselffs berouwde borst, op eenighmaal gedaght heeft te sterven, en daer door de reijse na pommelikian, tot na toe bij haer hoogheeds is veraghtert geworden, als meede, nae de 7 stx vaertuijgen van sijn hoogh:t radja dompo, die tot nu toe beneevens den souroangh van radja tello, nogh niet op Camboe te voorschijn sijn gekoomen, maer soo de gerughte loopen, bennen do vaertuijgen op sumbauwa vervallen geraeckt en als nu sijn hoogh:t radja bima van meeninge is gesaementlijck haere aengenomene reijse, op morgen volgens gedaene beloften, een aen 't vanck sal neemen, wat na haer hoogheeds aenkomst op allas (waer Pommelican nogh doet schuijter) sal komen te passeeren, sullen UE aghtb, van mij opparents, binne korten gadviseert werden, en waer aen meede doek niet twijffele, of voorgen: haer hooghieds sullen met soetewwoorden pommelikian wel in handen sien te bekomen, ar soodaaigh bij VE aghtb over te brengen de differenten die tusschen de koniagh van tambora en dompo, tot nogh toe op staen, waer over sijn hoogh:t radja dompo, soo als op 17 deses aff: Capn: goede veel tum ogt
17 deeses op dompo, bij hem ben geweest, hebbe aen maninge afgedaen dat hij gelieve voegens sijne gedaene belofften, het welck hij bij sijn vertreck, van maccasser, aen den E heer president aldaer, weegens het overgeever der wegh getoopene tam boreesen (volckeren, sijn E belooft heeft, gelieve indaghtigh te weesen, en het selve soo wel doene bk is, nae te koomen, als meede weegens het laadt van Crdindingh, daer van de gereghte helfft, volgens gemaeckte Contract het welck in den Jaere 1675, met den E Capitain Jan Fransz:, en den E:de boek salig:t is gecontracteert geworden, van gelijcke meede soecken te vereffenen waer op tot antwoort van voorgen: sijn hooght: hebbe bekomen, dat soo wanreer de reijse na allas, door sijn hooght volbraght was, op sijn weeder komste in dompo, of camboe, met mij sal soecken te vereffensen, en waer af, soo wanneer het geeae, tote sijn Effect is gekomen, ten Eerten, aen UE. aghtbn door mij sal kuntschap van gedaen werden Ock hebbe meede, soo als aende Coningh van tambora weegens de versameling van desselffs volckeren om na allas teegens pommelikan, te gaen vertrecken, in mijn schrijvens meede gerecommandeert, dat hij gelieve der koningh van dompo, als sijnen outste broeder, met bewijsinge van behoort respect, gelijck een Jonger broeder, sijnen onder broeder, schuldigh is, sal gelieve te Eikeraen, als meede sijne onderdaenen van tambora, met saght sinnigheijt, sal gelieven te regeeren, en door sijn hoogh:ts senelle tam&a van gelijcken, sulcx moghte aghtervolght werden, en dat na dato, vorders geen klaghten weederom, van sijn onderdaenen, moghte Comen te geschieden En vorders, de volckeren van tambora, die aen s Comp:s voordall: wercken alhier binnen de logie moeten arbeijden, deselve op haer behoorl: tijdt van sijn hoogh:t en sijnen Generlij, moghten verlost werden, dewijlen seluijden, soo als hier, voor d E Comp:e moeten arbeijden, met haere weijnige Costen, diese komen meede te brengen, niet langh alhier konnen dardeere en bij tijdts, haerlieden vervangers, nae herwaerts gelieve te transporteere en soo wanneer sulcke goede recommandatie, door sijn ho: van Stamb¾ en desselffs fenellij, niet aghtervolght wierde, ende onverdraegelijcke lasten, omtrent haere ondersaeten, niet aghterweege, door haer wierde gelaeten, soo en soude d' E Comp:, gerootsaeckt weesen, de handen van t rijck van tambora af te trecken— weegens: Carre todjngh s 9 scx huijs gesinnen, waer over hen hebbe aen gesproockend, en teegens den selven geseijdt dat door haer wel Eds tot batavia, hem en sijne familie, als meede Een kindt Sijnes broeders op het landt van bima, ter woon is vergunt geworden maer geenen aen hangh van volckeren bij sigh te houden, waer op mij Caraetodiengh tot antwoort gaf, dat gesamentljk de voorschreeven huijs gesinde, sijn lijff eijgen volck is, dogh onder deselve maer 3 stx