't incesse part sijner rebelle onderdanen, op Macquian te doen woonen, ende 't Gouvernement aldaer getransporteert sijnde, maleyje te verlaaten maar mandarsaza met het meeste deel sijner wederhoorige subjecten voorgangen Jaare gereconcilieert sinde, was te gelooven de Tarnatanen sigh tot voorsz transport, niet gemoedighlyck souden laaten besweegen Ick hebbe voorgangen Iaare geproponeert, om aen de noortcant van desn Gouverneurs wooninge een beenopt bolwerck te leggen, ende 't selve met het bolwerck aen d' ander syde des huys gelegen, in flanckeringe te brengen, voorts de rest deses casteels onder de voet smijtende, twelck weijnigh min als de helft der besettelingen stont te spaaren, wyders is niet ondienstigh geoordeelt, nevens Calla La Boca, oock de reduyt Poatty op Macquian te sleghten, ende 't fort op Taffasoho, in een reduyt te transformeeren, waertoe dan al mede de helft van 't jegenwoordige Guarnisoen genoegh conde sijn, de speculatien vanden heere Superintend:t syn nogh verder gegaen, ende heeft syn E: toegeleyt om de macquian ders te persuadeeren tot omvellen harer nagelboomen, ende nevens haer de rest van Mandarsasas ondersaaten, dat sy sigh van hier met der woon na 't eijland Bouro souden Transporteeren, ende aldaer als een bolwerck resideeren, tegen de comste der maccassaren in amboyna, waer door VE: dan aen gelegentheyt geraacken souden om Molucco geheel te verlaaten, ende voortaen van 't supporteeren van soo swaare lasten exempt blijven, verre siet voorwaer dese propositie, en vereyst ten dienste van d' E: Comp:e een aendaghtige opmerckingh, de scrupulen bij mij daerinne gemoveert syn dese namentlyck dat Macquianders ende Tarnatanen, tot het geprojecteerde niet sullen syn te brengen, ende voorts bedenckelyck valt Molucco heelen al te verlaaten, uyt vreese, dat het eyland Macquian by ons gequiteert, hoewel gedivasteert, door Castilianen Tidoresen off Maccassaren naderhand bij verloop van tyt ter vooriger nagelculture stont gebraght te sullen werden, ende gepossideert van die geene die niet van sints souden sin, 'tselve wederom lightelyck te verlaten, waer door dan vE:s nagelhandel een machtigen crack crijgen moght. voornoemden heere stelt daerinne soo grooten swarigheyt niet, sustineerende dat de Geallegeerde persuasie, met den gouden stock ende penningen die
die uyt het spaeren van swaare ongelden, overvloedigh staen te vervallen gevoeggelyck soude syn te faciliteeren, is oock weijnigh becommert voor de nieuwe aenteelingh der nagelen, uyt insighte dat by aldien de Castilianen ende Tidoreesen daertoe inclineerden, van nu aff haerlieden tot sulck voornemen, nogh land nogh gelegentheyt ontbreeckt: maer dese saecke is van te swaaren gewighte, om sonder VE:s expresse ordre te volbren gen. ondertusschen evenwel is sijn E: van gevoelen, dat men hoe eer hoe liever, dit heele Casteel orangie behoort te raseeren, als sijnde dat voor aff de seeckerste middel om uE: van swaare lasten te bevrijden, wat mij belanght, omstandighlyck alle 't geene tot die materie dient, overwegende, confirmeere mij met 'tselve gevoelen; bij aldien daertegen niet suffisant genoegh sij, de allegatie wegens 't verlies van UE: respect, ontrent ene by dese inwoonders, dewelcke siende de castilianen dagelycx haare forten meer ende meer verstercken, ende ons die 't altyt soo breet gehadt hebben met voorgeven van door de Nederlandse wapenen deselve uyt Molucco te zaagen, daerentegen onse principaelste hooftplaets verlaaten, sulck ons doen voor debiliteyt sonder twijffel souden comen te reeckenen, oock misschien d' E: Comp:e te verlaten. maer geconsidereert synde, dat wy hier dese landen in VE: name frequenteeren als coopluyden, die eenelijck op eerlijcke winst ende niet op landwinningh gelijck de Castilianen uijt sijn, soo soude mijns bedenckens 't behouden van gemelte reputatie geen 10000 gulden Iaarlijcx waert wesen, dewelcke noghtans uijt het quiteeren van soo ampelen Casteel gespaart souden cunnen werden Maar in sulcken gevalle soude ick sustineeren, dat men aen onse syde Evenwel het fortgen Tolucco dat uijttermaten sterck van situatie is, op dit eyland behoorde in te houden, om namaels by accidenteele voorvalle niet te schijnen, 't selve heel ende al geabandonneert te hebben, met de vloote vanden heere Gerrard Demmer is an:o 1652 by VE: propositie gedaen om, gelyck als geseyt is, dittort Orangie te verlaaten, ende 't Gouvernement nevens den Coninck op Macquian te transporteeren, waer op dan VE: resolutie nu met ons aenstaende succours werd verwaght maar als VE: ommeslagh, soodanigh als nu verhaeld staet, was vermindert, soude het op Macquian wel sonder Gouverneur affgesien cunnen werden, en niet wanvoeggelijck comen, dat dit gewest onder ‛t gesagh van Amboijna quame, gelijck ick geloove, den Heere Superintendent VE: dies aengaende largo sal adviseeren. d' ingegaane
d' Ingegaane stilstand van wapenen wel onderhouden werdende, heeft gelegentheijt gegeven, om den Coninck mandarsaha met een aensienelycke maght syner onderdanen van dit gewest, naer Amboijna aff te stuyren, ten eynde hy aldaer den oorlogh ten voordeele van hem ende d'E: Comp:e helpe uijtvoeren gelyck sijn hoogheit dan Iegenwoordigh P:r de scheepen armunen ende Patientie nevens 't5 Corcorren. derwaerts vertreckt, synde den heere superintendent geresolveert met de Ternataense adsistentie versterckt synde, de Maccassaren op te slaen, ende alsoo een eynde des oorloghs te maaken waertoe den almogenden sijnen segen genadighlick wil verleenen, op dat uE: eenmael van die soo swaare oncosten bevrijdt moogen werden Dus verre 't geene sedert mijn aenwesen in molucco gepasseert is. ende in wat staet vE:d saacken sigh hier jegenwoordigh bevinden in Compendio verhaelt hebbende, met toeverlaet vE: van alles int lange ende breede door de generaale pampieren geadviseert sullen werden, soo heere ick mij eyndelyck om myn persoon ende gelegentheyt vE: dienst vaerdighlyck te beveelen. 'T is sulcx dat den tyt mijnes verbandsn waerinne ick Jegenwoordelijck met de qualiteyt van Gouverneur a 200 gl: p:r maand, diene, den 22:en October in 't aenstaende Iaer comt te eijndigen, ick hebbe des onaengesien, beslooten, mijne gebiedendel heeren op Batavia met een praemateur versoeck tot verlossingh niet moyelijck te maacken, maer liever een Iaer over te dienen, als haare E: gunste te verliesen, evenwel my, die dan vier maalen in dit schraale gewest, myne verplighten tyt sal uijtgedient hebben, is het (onder Correctie) nogh te misgunnen, nogh qualyck aff te nemen, dat ick traghte UE: in favorabiler gelegent: heyt, plaats en digniteyt te dienen, ende vermits niet anders my bewust ben, als dat ick myn opgeleyde ampten in aller naerstigheyt ende getrouwigheijt, tot voordeel van UE: soo als 't behoort hebbe waergenomen, soo maeckt my mijne gewisse vrijpostigh om in aller ootmoedigheyt van UE: te versoecken, tgeene andere Gouverneurs na 't eynde van haare verplightinge toegestaen is namentlick dat mij vergund werde de qualiteyt van Extraordinarij raad van JIndia, om vE: op Batavia ofte glders, buijten diet Molucco, te soodaniger plaats als de regeerders van India sullen goetvinden, te dienen, ende by aldien de propositie vanden Heere Superintendent Arnold de Vlamingh, van Ternaten te quitteeren ten effecte comt, ende dit gewest, amboyna ende Banda onder