Van Ternaten 5n Octobr Anno 1680Van Ternaten 5n Octobr Anno het quam dat niet omgekapt waren, gelj de nagel bomen, heeft hij g'antwoort, dat hem noijt te voren gekomen was, dat hij de notebomen, Ruineren zoude, maar wel de nagelbomen, dat hij ook getrouwelijk gedaan hadde, en onse gecommitteerdens ook zoo bevonden, maar voortaan zoude hij de note bomen, ook om kappen, en alzoo een grote vriendt van dE: Comp:e sterven, velemenschen zijn verwondert, dat dien ondergaft zoo lange leeft, daar hij bij na uijtgeteert, en vol qualen is- sij heeft ons dikebils versogt, aan zijn soon den Prins Ceram te gedenken, dat die succederen nogte, wanneer hij vader quam te overlijden, 'twelk wij belooft hebben aan u Hoog Edn te schrijven, maar dien gast staat bij ons, en meer andere, ook van zijn eijgen onderdanen, het beste voor dE: Comp: niet te boek, dit dunkt ons effenwel dat den ouden saijfoedin beter tot dE: Comp: gesint is, als andere hier nabij zijnde Coningen, die het wel behoren te zijn, hij liet laast aan den gouverneur onder andere Complimenten mede zeggen, dat den gouvernr met den Coning van Ternaten groote maatswas, dagelijcx in floribus leefden, en hem onderhoudt verstoot en verschoof, den gouvern.
Liet wederom antwoorden, dat hij den Coning van Tidor als een trouwe bondt genoodt van d'E: Compe alzoo veel estimeerde, en agtede als den Coning van Ternaten, en dat den gouverneur en den Ternaatsen Coning van Ternaten nu en dan bij malkander quamen, geschiede door de faciliteijt datse alle beijde maar een musquet schoot van malkander woorden, en bij aldien, zijn Hoogheijt saijfoedin mede zoo na woonde zoude den gouverneur met hem ook zoo veel Conversatie houden, welke antwoort dan zijne afgesanten wel Contenteerde, wij zullen hoog Ede Heren ons in tijts bereijden, om bij aflijvigheijt van desen ouden grilligen Coning, het meeste nut en voordeel voor dE: Comp: en dat tot gemene Ruste der moluccos strecken zal, met allen gemediteerden overleg betragten, het stondt voor eenige weken wel geschapen dat hij een brief aan u Hoog Edns zenden wonde, dog met de Revengie der alfoetesen is 't goede voornemen in duijgen vervallen. den Coning Alawadijn tot batchian heeft ons doen over handigen een brief, en daarneffens een slaaf, voor zijn Hoog edelhedens den Heer gouverneur generaal, de welke wij schultpligtig met dese Chialoup oversenden, hoewel die slaaf seker al wat slegt van gedaan te is, om voor een schenkagie te passeren, dog het schijnt dat men meer op die luijden genegentheijt, als op het vermogen zal sien, hij bedankt zig nogmaals aan u Hoog Edn voor het gunstig geschenk, en het eijnde zijnes levens volharden. zijn Hoogheijt heeft ons ook weder Repititie gedaan van zijne 4: onderdanen op maccasser en daarbij den jnhout zijnes briefs aan u Hoog Edn, door den commanderenden vaandrig tot batchian, ons doen bekent maken; namentlijk dat hij u Hoog Edns Hoog g'eerde missive, met de daarbij, komende favorable gifte uijt handen van den gouverneur thun, met alle eerbiedt en dankbaarheijt wel ontfangen heeft, daarvoor hij nedrig dankbaar blijft, en dat hij nog maals ootmoedig versoekt, om zijne 4: onderdanen van macasser te mogen bekomen, twee met namen thango en garaije, met den Coning van batchian genaamt Alie, ten tijde van de onlusten met den Coning Mandarsaha en prins Callimatte nade bogt van Caijele waren gevaren alwaar den batchiansen Coning is comen te overlijden, en zijn die 2. batchianders met het ander gros na macasser geraakt en daar gebleven; de twee andere genaamt kaloesoesa, en goroeho, zijn net de Hr peelman zalr van batchian na maccasser gevaren en daar verbleven, alzo den batchiansen Cap: taffa genaamt mede is comen te overlijden, wij hebben met dese Chialoup aan den Heer president Harsing tot macasser wegens dese zake geschreven, en ver wagten met de eerste occasie desselfs andtwoort. verders heeft zijn Hoogheijt nog een kleijn buijten briefje daarbij gevoegt, met een bijzonder versoek, dat hij wel eens het Hoge hof van batavia zien wonden daar haar Hoog Edn gesamentlijk Resideren, want hij zo loffelijke dingen daar van gehoort heeft, het welke den vaandrig wel heeft zoeken te dissuaderen, dog heeft zijn Hoogheijt evenwel gewilt, dat zijn versoek zoude overgesonden werden; mitsgaders ook wanneer haar hoog Edns zogunstig zijn, en hem een milde schenkagie zenden, dat hij Coning deselve moge, tot batchian van het schip ontfangen, als het daar in passant aankomt, gel:k zijn Hoogheijt Jongst met den gouverneur thun bekomen heeft. de vaart na bangaij, tambocko, en pavoese Eijlanden daar van heeft hij ons niet meer gevergt, en is hij van zodanigen humeur dat men als zijne in vallende versoeken, maar met alle vrindeljk voor wendingen debatteert hij eijndelijk desisteert, hoewel hij, en meer moluckers met hem, het niet an de wil, maar aan de magtschort; wegens den boekhouder en gewesen opperhooft, tot manado Joost anne, zoo zijn sijne boekjes van dat Comptoir tegenwoordig betuijgt een trouwen dienaar van EE: Comp:e te willen tot betuijgt door
Van Ternaten 5e Octobr Anno 1646eben Van Ternaten 5n Octobr Anno 1686door een ander adsistent gereddert, het te kort comende is zonderlinge zoe groot niet, als wel zijne ongeregelde adminstratie, en onbehoorl: leven, hij loopt hier tegenwoordig in 't lange pak, en nog twee andere met hem. den oudt boekhouder Coenraadt van otteren den welken het u Hoog Edn gelieft heeft herwaarts te zenden, om op manado geplaatst te werden, quam alhier te laat, alzoo dat Comptoir-Reets beset was, met den ondercoopman Mattijs Carelsz: wijl dan hier de bediening in de klede winckel vacant is geworden, door het slordig administreren en te kort comen van over de 4000: Rds door den gewesenen winkelier Pieter Cornelisz: Cooij, zoo hebben wij geseijden van otteren in die fonctie gestelt op gunstige approbatie van u Hoog Edns waarin hij een volkomen genoegen geeft, en na het zig laat aan zien een man is, die zig bij u Hoog Edn meer, en meer verdient zal maken tot hoger trap te klimmen, gel: hij dan hier neffens aan u Hoog Edns zijn ootmoedig Request oversendt, om de lang verhoopde onder coopmans qualiteijt en gagie temogen erlangen. wegens den staat van kerk en school in de moluccos Hoog Edn Heren, zoo senden wij eerbiedig hier neffens dese beijde Rapporten het eene van den eerw: Com:e Cornelis de Leeuw, en het ander van den eerw: do mattheus hek, een ijder van zijn kerk, waaraan wij ons gedienstig gedragen; dit moeten wij effen wel zeggen: Hoog Ede Heren, dat wij hier met ogengesien, en met oren gehoort hebben, dien groten progres in de Christel: onderwijsinge, aan de Celebise en noorder eijlandse volkeren door d. o Cornelis de Leuw gedaan, die in onse kerk hier in 't Casteel, uijt de volkeren van taroena taboekan, Chiauw en tagulanda. tot omtrent de 300: in 't getal deselve Cathechiseerde, waarvan aldat volk met grote verwonderinge de vragen beandtwoorden, dat onse eijge Europische natien zulcx niet zouden nadoen, alle 't welke zeker met grote arbeijt en vele moeijte van wel gem: leraar eijndelj:k zoo verre gebragt is, en waar te wenschen, dat die volkeren lange Jaren met dus danig een teraar mogten versien zijn, wij zoude moet hebben dat de ware gereformeerde Religie zig hoe langer hoe meer verbreyden zoude, want wat de Jeugt nu in geprenteert, dat behouden zij al haar leven, en leven 't ook haar na komelingen. dog Hoog Ed:e Heren de moluxe Christenen zullen een groot verlies hebben, wanneer dien neerstigen Leer aar den eerW: d— Cornelis de Leeuw haar zal verlaten, blijkende bij zijn ernstig versoek, dat hij voor eenige dagen bij den gouverneur gedaan heeft, en daet den gouverneur deselfde woorden alhier in vloeijen namentl.k dat do Cornelis de Leeuw haar Hoog Eds voor de versoginge van zijne gasie tot 130: guldens zonder verbandt ootmoedig bedankt, met zoo seer zijn Reflecxije nemende op het voordeel als d'eer in deser van haar Hoog Edns zijn E: aangedaan, en versoekt hijt na dien den tijdt zijnes verbants toekomende Jaar, meer als een Jaar zal g'expireert sijn, en zijn E: volgens den 10: articul: der bataviase kerken ordre geoorloft is te vertrecken, en alzoo een veel zijner bagagie: met zijn huijsvrouw van manado op Ternaten gebragt heeft, en nu wederom op de visiten na de noorder eijlanden gaat, en dan de Rest zijnes Huijs Raats van manado te halen, met volkomen voornemen, omde visite afgeleijt hebbende te Repatrieren, zoo versoekt hij van haar Hoog Edns, gel: hij meermaals gedaan heeft, dat hij zijne demissie na het vaderlandt bekomen mag. met de afwisselinge der beijden gouverneurs zijn hier present, geweest de Coningen van Taroena, van taboecan, van Chiauw. en van Tagulanda, en wijl op haar Hooghedens bedrijven dE: Comp: al vrij wat te zeggen hadde, zoo zijn de coningen een voor een, met haar goegoegoes, Houcums, Cap: Lauts etc: in 't Casteel versogt, en hun het nodige voorgehouden, ook hun klagten aangehoort. den Christelijksten, verstandigsten, en opreghten, is wel den Coning van taroena martin Totandang, dog die ook alzijn gebreken heeft, van dien bleek in de Rapporten dat omtrent nu 3.