Meij 1681: Maleijen Int Casteel Orangien Tot antwoort bekomende, dat sijn Hoogh:t volgens desselfs voorwerp van gisteren avondt, op rooff uijt gegaan was, en dien Ternatan, meenende de brieff, gevangen en ons overhandigt had, op dat wij van denselven souden mogen vraegen, en ondersoeken wat sijn doen en voorneemen was. wij dienden daar op, dat ons de Ternatoensche Thaal Iegenwoordig al reeds vergeeten zij, en dien volgens een tolcq benoodigt waaren; hier op en volgde geen ander antwoort dat dat wij den selven naar maleijen mede neemen mogten, omme denselven aldaar te Ecximinieeren, waar toe sijn Hoogh:t den priester Samadie te gelijk met ons belooffde af te vaerdigen, doterende wijders over soodanigen schendigen brieff, en op de Ternataenen die den selven hadden gesz: en aff gesonden, met verscheijde protestatien en betuijgingen dat hij met haar beraedingen niet te doen hadt, nogte sig met haare saeken eenigsints bemoijen wilde, maar geduldiglijk aff wagten hoedanig het d' E Compe ook mogt komen te verstaan. hier uijt besluijtende dat desen brieff eenige quaet stoockerien most behelsen, ende derhalven om sijn hoogh:t tot verklaringe van den Inhout des brieffs te brengen, hebbe er op aangehouden dat den Priester Samadie denselven ons voorleesen zoude, maar hebben het daar toe niet konnen brengen, seggende het voor tegenwoordig genoeg te sijn dat hem den in houdt alleen bekent was, dit ging nog wat over en weder tot dat sijn hoogh:t blijken liet datt'er niet alleen indien brieff vervat stondt, maar ook datt'er gerugten op Tidoor gegaan waeren, van dat d' E Compe met de Tidoreesen niet veel goets in sin en hat, dog dat hij /volgens eijgen seggen, sig daar aan weijnig stoorde. waar van sijn Hoogh:t dan ook, naar kronke kennisse het tegendeel gethoont is, van dat 's' Comps gewoonte noijt geweest, nog nimmermeer weesen sal, om derselver bondgenooten, verraederlings hoe. dog erwa met eele houd vertret eren en voor int nen
Meij 1681: Maleijen Int Casteel Orangien hoe grootelijcx deselve ook misdaan mogten hebben, verraden lings en ongewaarschauwt op 't lijff te vallen, 't welk sijn Hoogh:t ook niet en konde onbekent zijn, behalven dien zoude sijn hoogh:t wel mogelijk 'er lange, ofte niet weder komste van onsen Hre Gouvr ontwaar werden hoedanig d' E Compe tot sijn Hoogh: t als nog geneegen is— 'T is waar antwoorde den Coning mij en is 's Comps gewoonte soo heel niet onbekent, en daaromme en konnen de Ternataenen arg listigheeden op mij geen vat hebben, want ingeval naar haare beraadinge hat will en luijsteren 'k waare alchan ten graeve gedaalt; dog in gevalle men mij het werk hadt willen toe vertrouwen, daar en zoude Iegenwoordig niet eenen Ternataen meer over schieten, ik soudese door mijne onderdaenen aande andere zijde van Halmahera over al vervolgt en geruineert gehad hebben, maar om dat men bevreest is geweest, dat ik 'er groote voordeelen van hebben willen trecken, ben genoodsaekt geworden tot nog stil te sitten, en 's Comps geliefte aff te wagten. het dagt ons dat dit sonder antwoort door den beugel niet en mogt, daar omme soo eenelijk gedient, dat sijn hoogh:t wel bewust was, dat gelijk d'E: Compe de Tidoreese Croon door magt van de Ternatanen noijt en hat soeken te onder drucken, soo is het immers tot nog, ten aensien van s'Comps goedertierentheijt ende Langmoedigheijt, niet billijk g'oordeelt dat men sulcx omtrent de Ternatanen, door d' Tidoreesen voltrecken zoude, Insonderheyt vermits de deur van genaade nog open stond, ende om voorts van dese reedenen aff te wijken, hebben sijn Hoogh:t nog maelen gevraegt hoedanig en door welke middelen geseijde brieff in sijns Hooghts handen was komen te vervallen; daar op krijgende Mei
Meij 1681: Maleijen In't Casteel Orangien krijgende het volgende berigt; dat sijn ordonnarie vischer Calassij, verleeden saturdag omtrent 't eijlandt Hierij naar gewoonte, met vier andere kleijne Tidoreese prauwen, ijder met twee man vaerende, vischte hebbende twee vande kleijne prauwen tzeewaart gesonden om groote vis, en d' twee andere naar de wal, om wat vis te braeden, terwijlen hij selver sig digt onder de wal hielden sijn best deede om klijne vis op te doen, verschijnt seer onverwagt een Ternataensch corcor om de hoek van 'tlandt; Chalassij sulcx siende wetten het ten eersten met sijn prauw op de wal, en stelden sig met d' sijne op 't land ter weer; dog de Ternatanen genaedert sijnde, versogten dat Calassij bij haar aan boort komen wilde, onder verseekeringe dat hem geen leet weder vaaren zoude, dog Calassij sulcx weijgerende sijn vijff vande Ternatoenen op parol aan land geswommen, waar onder den quijmelaha marsaolj tegenwoordig was; dese dan met den anderen in sprak sijnde, hadden de Ternataenen verklaart, datse door eenige gevangens gehoort ende verstaan hadden, dat den ouden Tidoreesen koning dood was, voorts vraegende wat van de waarheijt was, ende naar dat van Calassij volgens de waarheijd onderrigtinge hadden erlangt, sij wederom gekeert van waar gekomen waaren, laatende aan handen van Calassij, den hier vooren gemde brieff, om aanden Iongen Coning behandigt te werden, gemde Ternataenen hadden ook bevoorens de Tidoreesen die aan t vis braeder gesteld waaren, sonder weeten van Calassij gevangen genomen, egter wederom gelargeert. op dit verhael gekreegen aff scheijt dog met versouk van tot morgen vroeg te willen wagten, op dat sijn hoogh:t sig soude mogen bedenken, oft nog 't een off 't ander vergeeten was, welk versouk hoe wel ongarne, toestonden, ende van sijn HoogE:t gescheijden sijnde naemen onse nagt rust als vooren. — den 30