Copman en opperhooft over Comps negotie ende verder bestier op de Cust van Madure Aengesien de Ede Hr superintendent Admirael des gouvernements Cheijlon op 't geen sijn gemelte Ede over eenige voorvallen hadde geadviseert, den 14en deser maent april antwoordende, daer nevens heeft gelieven aen te beveelen uE: in per memorie in geschrifte, over te geven alle 't gunt naer de Importantie van dit Comptoir soude meijnen noodigh te wesen, soo hebbe Jngevolge vande selve sijn meer opgemelte Edle ordre niet connen gebreeckigh sijn, hoewel wij verseeckert houden dat niet op 't papier brengen sal uEde tot eenige opmerckinge dienstigh ten opsighte uE: kennisse ende becomen ervorentheijt, omtrent dese custe bestant Is te contribueeren alle 't gene tot redrenement van quade breucke vervolgh van Compe negotie ende de vermeerderingh der selver wert vereijst. ende dat uE bevoorens alles sal hebben aengemert, 't gunt nu voorstellen sal, De negotie soo die Jegenwoordigh wert gedreven, can in dier voegen mijns oordeels niet werden vervolgt, maer is noodig dat de veranderingh daer in gebragt, en den Jntrest die d' E Compe daar door geniet weg genomen werden, namentlijk dat compe coopmansz: van nu aen niet gelik tot nog werden vercocht, om in cleeden Rijs, goenje, ende andere waeren te voldoen maer om comptante te betaelen bij het ontfangen der coopmansz: dog uE sal hier op connen voorwerpen, 't vermogen der Cooplj nog soodanig niet Is, om bij 't ontfangen — vande goederen die in contant te betaelen, ende bij aldien eender hande Coopmansz, als Coper specerije &a aen diversche Coopluijden elcx een gedeelte soude werden vercocht, dat door haet der anderen de merckt bederven souden, ende alsoo Comps Coopmansz: op een seer laegen prijs doen daellen, jck hebbe 't onvermogen der Coopls ondervonden, ende dat derselver haet ende groot passie sulcx soude veroorsaecken; doch daer Jegens soude weder connen ingevoert ende de coopl te gemoet gecomen werden, wanneer eenig Coper, thin, specerije off andere Importante waren aencomen, dat alle de coopl wierden ontbooden, ende 't selve aende meest biedende jder pertije In 't geheel vercocht ende den cooper te permitteren In 2 a 3 Reijsen naer de pertije groot Is te mogen— ontfangen, ende 't geen 't elckens ontfangen te betaelen, door welcq middel uE: comptante sal versien ende vermogens sijn wederom alle de cleeden, rijs voor comptant Inte coopen, waer in uE: de selven voet als in 't vercoopen soude connen volgen, te weeten alle de coopluijden mede te ontbieden, en cleeden begeerden te vercoopen uE te doen verthoonen soodanige monsters van leengte, breete, ende fijnte, als benodight heeft ende dan met den geen die deselve tot de minste prijs wil leveren accorderen. behoudende de monsters ende die leverende daer jegens te examineren, soodanigh die bevindende aennemen, ende waer aan iets gebreect uijtschieten, sonder eenigh reguart te nemen op haer voorwendende Excusen, doende prompte betalinge bijde leveringe der coopmansz: om het in dier voegen te bestieren, sal voor eerst al eenige moeijelijckheden geven, ende veel ondermeijnen der pariras onderworpen sijn, ten opsigte die — menschen seer beswoerlijk van haer gewoonten, of dat haer eens off tweemael ss toegestaen aff te brengen sijn, jnsonderheijt wanneer het met eenig voordeel Is verwengt, geljk dit Io, maer wanneer mercken niet onders connen, en dat d' E Compe liever haer negotie doet stillen staen als door een verkeerden over bij den ouden end schadelijcken Jngevoerde gewoonten te continueeren, sullen haesteljk van haer gewoonten aff treden, ende Compe begeeren Jnstaen sulcx jn treijn sijnde, sal de munte waer mede d' E Compe nu haren handel drijff In beeter waerde blijven, ende soo niet op en aff loopen, naer dat de parrias ende onder de selve eenige voorname baetsughtigen goet vinden, ende de prijs 't haren voordeel stellen
ende oock nevens dien ontwijffelk aenstonts aenwijsen; wat Intrest en schade de E: Comtot nog door soodanigen handel off eerder huijlingh heeft geleeden; en 't groot verschil datter Is soo Jnde deught als prijs vande cleeden die in voegen als vooren om Comptant jngecofte coopmansz gelevert werden, uE. sal hier Jegens voorwenden dat de coopln daer de de coopmonsz: tot soo hoogen prijs in Comptant te betaelen niet sullen Incoopen, dat toe nogh met cleeden, rijs &a te voldoen hebben gedaen, ende volgens dien d' E: Comps wede schadelijk, de winsten die in diervougen werden behaelt, sijn geen winsten, maer een schoone ni ende Is niet te vertrouwen dat dewijle den prijs der Coopmonsz: schoon In cleeden ende aende te voldoen noijt boven den prijs daer vooren de goederen in souratta op malaboer ende de cu cormandel om comptant werden vercocht Is gesteijgert, dat die daerom sal dalen, maer een seeckerlijk te vertrouwen den selven prijs altoos behaelen sal, alsoo van niemant anders, als v d' E: Compe soodanige waeren Als in Cooper, thin specerije Etca: connen becomen, wat winsten sijn't die d' E: Compe aende Coopmansz: geniet, als de coopln de goederen die hij weder leveren te hooger cargeeren, en de Compe aen reeckenen, d' Compe Ie bij vervolgh vande negotie in voegen tot nog gedreven geen meester van haer Capitalen, maer de coopd die met Compe ende niet met haer eijgen penningen de negotie drijven, want gelijk uE: bewust Is, dat met het ontfangen van Comps Coopmansz: door de coopln de cleeden of andere waeren niet werden gelevert, maer eerst daer naer, wanneer, ende niet te voorens met haer over den prijs verdragen wert, In uE affwesen hebbe uijtgevonden dat den wissecha jan bastiaen den langen peper om in cleeden te voldoen voor 't vertreck tot 105 Ra de bhaer gecost aenstonts tot 90 Rd de bhaer in comptant weder vercoft heeft, welcq verlies niet sij maer d' E: Compe ontwijffelijk dragen moet, ende (behoudende evenwel sijn winsten/ de goederen daer mede beswaeren, ende buijten de waerde op dringen, 't middel om sulcx te doen wert de coopljk aengewesen, ende 't vermogen in handen gegeven, door dien bij het vercoop der goederen over den prijs der cleeden niet verdraegen nog eenige monsters vertoont werd doch soo sulcx al wierde gedaen, soo Ist evenwel ondienstig, ende de schade sal haest openbaeren, wanneer alles voor Comptant ende op den voet vooren geroert sal werden ingecop want met een coopman alleen handelende, die sal niet soo licht van sijnen eijsch affstaen, dan doen sal wanneer meerder bij den anderen sijn, want yder tot vercoopen genegen, sal om sijn goederen te vercoopen, en datede contante pen: te hebben, die tot soo Civielen prijs oversetten, als hem doenelijk sal wesen, 't soude wel schijnen te vereijsschen dat den hande soo veel doenlijk met de parraus als Christenen sijnde wierden gedreven., ende alle andere voornamentlijk mooren als een listigh ende bedriegelijk volcq sijnde, daer buijten gelaten, maer mijns oordeels soo vinde de saecke op dese cust daer naer niet gestelt mou ter contrarie, dat alle goederen off coopmansz: te vercoopen ende in te coopen, behoort aengepresenteert de werden aende parruas. mooren. ende gewijven sonder onderscheijt bij den anderen sijnde, om door dat middel jalousie te voeden ende de Coopmansz tot hooger prijs, en In 't incoopen tot civielen prijs te brengen, want met paruas alleen te handelen, achte onmogelijk te sijn, onder dese omtrent, negotie eenige Jalousie te sullen voeden, als van nature (wanneer winsten connen doen geneijgt, alle verschillen seer ligt te vaeren laten, haer te vereenigen, en alles op preijs te stellen, naer haer goetduncken, sonder dat jmanden daer jegens soude derven doen, soo de gentijven, met deselve
wierden Ingelaten, meijne al mede niet bestant te sijn, om Jalousie te voeden, maer dat die geltgierigen aert, van menschen met de parruas, ende parruas met de selve om 't gewin wil, ende den handel naer haer goetduncken te bestieren mede seer licht soude vereenigen, maer vande mooren Is dat geensints te verwachten, als sijnde vijanden vande parruas, gentijven ende alle andere Natie, ende wederom de gewijven Ende voornamentlijk de parraus onversoemk vijanden vande mooren 't welck mijn consideratie sijn waerom dat alle die natien In alles behoorden Ingelaten, ende over al bij ende present te sijn, want sonder Jalousie onder de cooplk te voeden, en sonder dat geslachte achte het anders ondoenelk, sal d' E: Compe noijt jaer oogmerck bereijcken, noch die winsten genieten, die vande negotie te verwachten sijn, weijniger ontdecken, waer in en door wat middel den handel vergroot. et tot meerder soude connen uijtgestect werden, De chiancos sijnde een negotie de Comps geheel eijgen, ende waerinne niemanden behoort ingelaten te werden, weijniger eenige macht om die In te coopen, of daer in te handelen, ingewillicht, den voet daerinne tot nog gebruijckelijk, Is geensints soodanig maer ter contrarij Coopen alle die gene deselve vande duijckers op, die sonder merckeljk advance aen d' E: Compe deselve niet oversetten, souden van gevoellen zijn, om die negotie aen d' E: Compe weder eijgen te maecken, allen anderen de macht tot sulcx te benemen, ende de duijckers onder der selver macht te brengen, dat wanneer den tijt om de chancos te duijcken Is gecomen, alle die de duijckers dagelijk opdoocken, door d' E: Compe opgecost, ende nevens de levering betaelt, wierden, waer door sal connen geweten worden wat quantitijt dagelijk wert aengebracht, allen anderen top coopen verhindert, ende dat de duijckers niet langer duijcken dan gebruijckelijk is, off te veel aenbrengende het duijcken gestaect, ende dat met eenen de gesorteerde niet hooger als tot 5 a 6: fa ende de cabessa tot 7 â 8 fa 't coor te costen sal comen. — 't sal wel meerder moeijten als present sijn, maer daer toe soude den tolcq matthias off Imand anders werden gebruijct, die de selve ontfingh betalende quartiteijt dagedt opbraghte, ende alle weecken bij tellingh overleverden ende Jnde aerde begraven wierden. de Cleijne cabessen bariga ende gee die nu de Coopl de duijckers wel uijt schieten, off tot minder prijs betaelen, ende egter d' E: Compe Elcx voor 't sijnen overleveren, 't geen de sorteringe seer doet verminderen, soude dan connen uijtgeschooten, ende de cleijne Cabeste die de maet niet volcomen bereijcken voor boriga, soo mede de cleijne bariga voor pee, ende de cleijne pee niet aengenomen, maer verworpen werden, 't geen In tegendeel de sorteringe merckelijk soude vermeerderen, ende oorsaecke geven dat d' E: Compe Jnt vercoopen die tot hooger prijs als jegenwoordig soude connen stellen, tweeder hande sorteringe sijn tot nog geobserveert, te weten gesorteerde en Cabesse, mijn gevoellen Is, — sulcx nae deeligh voor d'E: Compe ende dat Cabesse behoorden naergelaten, ende niet als gesorteerde te sijn, die daer door inde quantiteijt soo merckelijk souden verbeeceren, dat den prijs der selver diermaeten accresseeren ende d' Compe een meerder gewin aenbrengen soude. als bij die sorteringe apart, Ende d'een hooger als d'ander vercoopende jegenwoordigh doet want uijt de gesorteerde geen soo grooten quantiteijt, als met merckelijcken verhinderingh vande selve gesepareert connen werden, dat de advance daer door soude excederen de winste die den gesorteerde als dan sullen behaelen, dog hier inne moet affgewacht werden het goetvinden van d' E: hr Admirael, doch soo sijn Ede mochte verstaen bij beijde