onschandelijck voor malcanderen gaen dunck mij nochtans dat sijn lururie osse oucuijsche begeerte, minder sijn Brande/jk als eenighe natie die tot noch toe beamt hebbe, voor sooveel indeese weijnich dagen, door conservatie, ende ommeganck, van dochters ende Iongmans, gehoude vrouwe manspersoonen, als mede vrij Jonghe lieden, hebbe connen collegeeren ende opnemen De brouwen Betoonen haer mans, de kinders, haer ouders de Jong de oudelieden, noch de gemeenen man, haer overicheijt, geen onderdanicheijt, eer, ofte Reverentie, loovende soo zeen, ende doende wat haer inde sincomwt, als die wilt ende woest opgevoet sijn, mochte door vrees, schaemte, eerbaerheijt, ofte wetten, bedwongen worden, haer kinderen brenghen sij hart ende sergeloos op, houdende nochtans meer vande meijschens, als vande knechtens, twelck sij schijnnen te bethoonen, doort cieraet, Welcksijde Meijsckens meer als de keuchtkens om tlijff geuen: soo van armringhen coraelen ende Andere vodden, daer sij voorts even naeckt sijn, worden meede meer opden arm ende schondere gedragen daer de knechtkens (sonder acht opteslaen heen loopen estrans persoonen sijn door den Banck hals ende hooft langer (als onse gemeene mans is, gaen als geseijt is) moederl naeckt sonder its voor haer schamelheijt te heb. heb lanck haer als de vrouwe i ons lant, 'twelck sij laeten hangen sonder te vlechten, sommighe ondelien hebben tgeheel licham van onder tot boven met heet Isser geschroeijt, ende geschildert twelck in geen Ionghe ofte besaerde persoonen gesien of te vernomen hebbe want deese geheel gaeff ende glat over tlijff sijn seer cloeck wel disvoost volck is het doorden Banck sijn wonder snel en aerdich int loopen, soo dat ick gelooff sij een paert onderlooven soude, sijn van geschicte en volmaeckte forme, soo dat sij de natuere niet te wandancken hebben, behalven in haer Bruijn vernich lijff ende huijt die de Tarnatansche swaerticheijt met toeen geeft, hoe wel de kinderen, ende Ionghelinghe, van blancker ende geelder coleur gevonden worden, haer spraeckvalt bevallich, modest, lancksaem, ende niet sonderlinghe gratie, soo dat men haer aende selue soude oordelen geen wede maer uijt munte wijse manen teschn, die tot de crovtoe vol seedicheijt ende modestie staecke gebruijcken een vremspraeck op haer selve gemenght met veel maleijschen ende andere vremde ofte uijt hem sche woorde, als sin Rabij tacot, Boesock, maccan, Ican, etc. a meede maccselo, ende makier, welck op het eijlant de talao, ontrent sangij gebruijckt wort, wat het voor een casto is, is mij onbekent doch hebbe verstaen, affcompstich te sijn vande Joresten die ovd. o eijlanden varende ofte Panontuere vervallende, hier gebleven ende voort geteelt Sijn doch watter van is, ofte niet Reserere mij aende waerheijt Haer Religie den
Daer Religie is diversch sonighe schijnnen naer decmaeren andere naer het heijdendom te aerden, Sant Sonighe met ons veel verckens vleeschaten andere ter contrarie scheenen daerenschrickende tegenheijt intehebben / hebben onder haer Inider Stadt maer een paer, die sij als een affgodt eeren, dan en hebben daeren boven menichte van ouroo wijnen die sij int selve officie sijn gebruijckende hoe wel niet hebbe connen bemercken sij eenighe godtsdienste pleegden, ofte lanteerden soo veel isser nochtans af dat ider huijs syn besondere altaer heeft stordusvuijl ende vervallen genoch, met Raechstoff ende vuijlicheijt bemorstende heslommert op dese altaren, setten tijde doots hooffden, ende beenderen haerder vijanden die sij inden oorloch verslagen hebben, Rontsom dese voorsz altaer sijn eenighe swerckens geschooren die Rontsoom met haer, der voorsz verslagene sijn belangen sijn gedeelt aen cleene vlechtkens, omdat het soude schijnnen sij der veel verwonnen ende verslagen hadden, hier bij ende ontrent, voeghen sij haer houmessen, hasagaijen, ende ander geweer dien mede tot cierael vant voorsz altaer, dan soo veel als heb connen bespeure gebruijcken voorts int selve geen groote superstitie noch vragender weijnich naer, of semen haer suverstieuse ende affgodische gereetsz aen tast, verset ofte oock onwaerdelijk handelt en verwerpt geloove doch, sij eenighe ceremo: nie met deselve sijn gebruijckende, tegen dat sij ten oorloch trecken, overse uijt deselve wederom thuijs coomen twelck a tweemael sJaers geschiet ende dat wanneer het gewas ende ooghst inde scheure is, om het gewas niet te vertreen, bedorven, ofte vruchteloos te laeten leggen, wat het motijff, tmael ofte oock merck van dese sptijschap is, hebbe met ondervraecht derhalve (als mij onbewust, daer van stil swijghe Als sij den oorloch aenvanghen sullen, brenght ider vleck ofte stat soo veel bejaerde persoonen op, als Immers can ostemach, die sij tegens den anderen te velt brenghen, hoe wel sij voorts een geheel Iaer door gealieerde end vrunden sin de vrouwen ende onbejaerde blijven blijven thuijs als onmut tot de wavenen die daghelijcx opdeopen baere merckten, die de 5. ende tamelj groot sijn, door den anderen geexerceert worden alwaer tegens den anderen omt seers looven, met Rier ofte bamboes dreigende, ende den anderen voordel affsiende, hier ende daer sitten eenighe soo mans als brouwen, die deese excercitie aensien en een die op een trom, van een gespanne herte vel slaet die de sweel lieden Representeere, gelijk in onse execcitie de trommenen tromvetten sijn Dese voorsz Jonghmans, hoe wel moeder naeckt, vercieren haer hooft middel ende armen met groente min of te meer ostmen Bacchus met sijn climontlijff uijt geschildert sach, andere hebbecransckens, geblochten uijt de vlacke vande harte staerte, niet alderhande Coleuren geverwt, die sij van gelijcke omt' hooft, armen, ende middel windel waer in sij groote zovaerdij schijnnen te hebben die inden oorloch de meeste
meeste verslagen heeft, ofse meerderhooffden thuijs brenght is bij raer de oppers te geacht ende wort int getal vande seven principaelsse gestelt, daer anders niet mede winnen, dan dat sij de preferentie inde Jacht hebben ende over het geschooten wilt mogen disponneeren, ten anderen crijghen een sit plaets of te gelijk wij seggen) een cussen onder degeen, die inde Regeringhe sin, wiens officie is, daghelijcx voorsonne opganck (als wanneer de zijt ofte tromme geslagen wort:) ow een vande merckten te Compareeren alwaer dan alle man cleijn ende groot sonder getal vergaderen, wien sij 'teen ofte kinder van haer voorvallende saecken voor houden waer inde Minste soo veel stemt als de meeste sonder onder scheijt van persoone, qualiteijte of te waerdich eerde Stadt is (genamt , soolangh) seer groot int begrijp synde, soo dat (mijns oordeele) in groote wel met eenighe vande grootste steeden in nederlant mach vergeleecken worden, doch om bemuert, ofte onaffgevaelt, nochte oock soo dicht bebouwt, want ider huijs een groote spaetse binnen syn paggert begrijwt, sluijtende malcanderen door d. o paggers aff valende d. o paggers, aende doorgaende, passagie ofse algemeijne straten die heel engh ende nauw sijn fraij belommert door de Bamboesen die aen weder zijde daeroever heen wassen ende den passant voor sonende Regen beschut ende vrijzouden twelck een plaijsier ende lustom sien is Iderhuijs heeft bijnaer syn water put binnen de Pagger 40 a 50. voeten diep die schoon, claercoel ende soet watergeven heeft als voorgeseijt is 5. gemeene plaetsz of te merckten die met baleijen ende andere algemeijne huijsen versien sijn is seer volck Rijck soo van man als trouw persoonen doch bijsondere van kindere die daer in soo groote menichteljk crivelen Is een meus gierichvolck tot verwonderenr toe besonder over ons lichaem, maeniere vandoen, en cleedinghe welcke sij soo nauw besagen dat het schandelijk soude zijn te vertellen segge allenlijk dat sij, 'tsij met ofte tegen onse wil, ofte danck onse clederen Wambaijsen ende Broecken Iaemouwen ende andersints ovende over de witticheijt, van wel hen verwonderende sadat meer is) aent selve Rieckende, soo datter qualijk ofte geeundt aen ons naecte lichaemen was dat sij niet en wilde besien, ende aent selve Rieckende soo wel vrouwen Jonghe dochters als mans sonder eenige Levenrentie, schaemto, ofte achterdencken Sijn uijtermaten indieh ende saloers onder malcanderen want soo men den een in presentie vande anderen jets geeft brenght men swacr een ondeelinghe haet onder haer van gelijcken soo men den een dese ende den anderen sulcke sorteringhe van cleden coraelen ofte andersints geeft hoe wel van gelijcke maet, specivende valeure, meen ende altij het beste sy dat men eerst geeft Donderl die der orden ote