Molucco soo oordeelden dattet seer vorderlijck soude sijn den vijant in het begin van een hernomen oorlogh: ergens op sijn plaetsen een dapperen aenval te doen, ter wijlen tot defentie noch ongereet was, met eenen alsoo voordeel en reputatie te winne mitsgaders den vijant tot schrick en ontsagh te brengen ten welcken eijnde den Tarnataenschen Coninck, ende overich:t onse meeningh met veel vermaningen ende persuatien voorstelden, maer cregen soo weijnich gehoor ende d'oorloghs preparaten wierden met soo cleijnen Iver bevordert, dat van het gantsche wercq: bedrogh ende valsheijt begonden te suspecteeren, nadien de dagelijcxsche tijdingen van sardijs stercke toerustingh; en onse ernstige vermaningen bij den Tarnataen even weijnich vermochten, doch den Tidoreesen Coninck sardij deed ons dese suspitie verminder want den 30:en augustij pass:to met sijn vergaderde macht buijten Ternaten omgevaren sijnde, verthoond' hem ontrent gilolo: daer van daen wel twijntich Tarnatac onderdaenen gevanckelijck wegh voerde, behalven die inde furie doot bleven, het schieten conden alhier perfectelijck sien, dies grooten alarm int quartier was, alle prauwe wierden te water geseth, den Conincq selffs quam gantsch verbaesdelijck bij ons gewapent int casteel, versocht d'assistentie onser mardijcquers ende mindanauwers, die hem in drie goede prauwen terstont: met den vendrigh deses Casteels, en eenige soldaten toesonden, aldus staecken sterck genoech uijt om den vijant te rescontreeren/ maer een weijnich gevaeren sijnde, waeren soo vervaert ende verplext, dat onder pretext van des vijants vertre gelijckelijck wederheerden, en sardij het voordeel overlieter t' welck als vooren geseijt den Tarnataen lichtelijck te deele soude sijn gevallen/ Hier
Hier naer den Eersten september quam den Coninck bij ons int Casteel; den welcken niet veel redenen ons groot miscontentement; over der Tarnataenen traecheijt generalyck proponneerden, daer door den Tidorees inde boven verhaelde garouw haer soo grootelijcx hadt geaffronteert, selffs in den hernomen oorlogh die hem door den Tarnataen met goede resolutie was aengekundicht, Iae wij seijden met leetwesen te bespeuren; dat de couragie den Tarnataenen ontbrack, om haeren vijant voor de vuijst te bejegenen/ ende verders ten aensien oock noch geen voorslagen oft Iver bemerckten, om dit aengedaen affront te repengieeren, bleven in bedenckingh oft de resolutie tot den Tidoreeschen oorlogh: bij den Coninck ende den sijnen solemneelijck genomen niet eenlijck was voorgestelt, om onse Iterative gedaen Jnstantien; gefundeert op de contracten ende verbonden, wat schijn van contentement te doen, sonder de saeck met ernst en van herten te meenen, doch hoe schadelijcken gevolgh voor t' gemeen hier uijt: en diergelijcke voor desen gepleeghde actien stonde te resulteeren, was sijne Hoogh:t dickmaels ende van tijt tot tijt voorgedragen, derhalven hem noch toestont te vigileeren, dat sijnen Staet door simuleeren: en dissimuleeren, niet t eenemael Irreparabel quaeme te vervallen, maer dees ernstige vermaningh worde bij den Coninck verseth met excuse, dat door mancquement van montcost de meeste prauwen; ende grootste deel vant volck tot versamelingh van victualie naer d' overcust waeren vertrocken, waer door hem te swack hadt bevonden; sardij tijdelijck te rescontreeren, doch soo haest sijn volck ende provisie prauwen wederom souden aengelanght wesen: wilde den aengevangen oorlogh: tegens spaingiaert ende Tidorees soodanigh bejoeren, dat ons dies aengaende volcomentlijck souden contenteeren, daer ant plaetsen noch te winnen brengen ende persuatien dat begonden gen den e verminder erde ond' Hem Tarnatac inde fectelijck Prauwe fs quam verso die tae vaert vertre overlieter ijck te Hier deses hem versocht ant
Moluceo daer bij voor datmael de saeck lieten verblijven: om d'effecten van soo veel beloften aff te wachten/— Wij hadden ter selver tijt geprojecteert het schip Hollandia naer BaetsJans straet tot procure van timmerhout te versenden ende van dit ons voornemen den Tarnataenschen Conincq doen verwittigen, maer sijne hoogh:t quam ons met een wijtloopigh verhael diverteeren, gansch affirmatijff voordragende, dat ontoi gisolo groote quantiteijt van seer goet timmerhout: Item viercante steen: door de natuer als behouwen; met weijnich moeijten te haelen was, daer en boven dat ter gemelter plaets, tusschen de clippen in speloncken; menichte van substantieuse aerde wort gevonden, daer uijt in voorige tijden de Tarnataenen goeden salpeter hebben getrocken, ende nu een geruijmen tijt herwaerts: soo door den oorlogh als ander obstaculen ongebeneficeert is gebleven, t'wijffelde niet, off door de nederlantsche Industrie ondersocht, sond' een proffitabi saeck bevonden worden, alle t' welcke sijne Hoogh:t uijt goede affectie ende genegentheijt pretendeerde bekent te maecken, onder presentatie van eenige Tarnataenen neffens het schip derwaerts te senden, die van alles aenwijsingh souden doen / Welck voorstel des Conincx bij ons bevroet wesende, sustineerd wel dat weijnich effecten souden volgen, ende begrepen dese propositie meest op particuliere comoditeijten gefundeer te sijn, naementlijck om sijn victualie prauwen int selve Galeijen, ende vaerwater tegens de spaensche — Tidoreesche macht te verseeckeren, nochtans om metter daet hem t' overtuijgen. dat dit costelijck schip meest tot sijn accomodatie wort in molucco gehouden, gelijck hem dickmaels met woorden hebben voorgedragen, ondertusschen alles t'ondersoeck en bij contrarie ondervindingh. in toecomenden. den coninck over diergelijcke frivole voorstellen, met fundament te confundeeren.