Van Ternaten onder dato ultimo Augusto 1682 want wij door die alte nauwe gesette bemiddelinge wederzijdts alle naer ijver weeren, en hun te goede vrunden tot naedeel en kleijnagtinge der E: comps doen werden, gelijck het in dese gelegentht genoeg gebleken heeft, en wie met alle die kleene bemiddelingen dog geen grootendanck en behaelen, alsoo althoos den eenen ofte den anderen zig agt verongelijckt te wesen, bij hebben een gewoonte onder elckanderen van den eenen des anderen onderzaten te verleijden, en ontrecken, daer zelfs het jongst verbondt met den Edle hr Cornelis Speelman opschijnt te zijn, in het stuck van het overloopen van des eene off des andere onderdanen, vrije luijden zijnde, dat het die vrij zal staan, wooning en verblijff te kiesen waer zij. willen, dog dat de slaven wedersijdts zullen moeten te rigge gesonden werden, waer mede den tidorees eenige jaaren herwaerts niet weijnig zijn voordeel gedaen, en de vrije niet alleen den coning van ternaten ontsutzelt en affgelockt maer oock een goede gedeelte, van desselfs slaven, tegens alle regt, en billickheijt hem onthouden heeft, hebbende den coning vanternaten gedurende alle de shaibbelingen althoos in't onderswitt gelegen, en hier uijt zijn alle dese moeijelijckheden die wij onlangs gehadt hebben bijsonderlijck ontstaan.
Het geene ten vollen ende ten allen tijden kan aengewesen werden, soo bij aldien sulcx ijemant suste te weten. — Want in het algemeijn kan men seggen dat noorige voorsorge voor het toekomende soo wel als het tegenwoordige, waer toe een eerlijck man verpligt is, almede een bewegende oorzaecke zij, dat dese beroertens, eer aen de gangh geraeckten, hebben de uijt den vervallene boedel en onverantwoordelijcke sloffigheijt van bevorens, als— noijt gehoorde onvoorsigtigheijt, hoope geschept, dat alles off van selfs vervallen, off verlaten, off bij ongelegentht seer gemackelijck bemagtigt zoude werden, hier uijt zijn boose gedagten en schadelijcke voorbereijtselen gesproten, te meer soo wanneer men de sluijckhoecken der — nagelen tot xula besje, bangaij, gape, en tambocco ontdeckte, en— tragte door te snuffelen, daer heenen te komen, het voorhollanders - zoo onmogelijcken waar, als naar de maan te vliegen, alwaer en verder egter niet alleen bougis, en boutouders, maer selfs t sluijck van malacca hunne komen soo als op zij plaats en handelaars met onse passse gesegts laat te werden, en moet men vast stellen, dat soo lange 'er geen voorsorge voor het Casteel brijgs en mondt behoefte, gesontht van't volck, 't welvaren van't gemeen, en niet voor sigh alleen en draagt dat men met alle vermogen 't bedeckt,
Van Ternaten onder dato Vltimo Augusto 1682moluccanen huen meesten toe legh is 't bedeeckt aanqueeken, schuijlhouden, en 't sluijcken der nagelen tragt te weeren, en voorkomen op de verdeelinge der erkentenis penningen leth niet het minste vooraff en geeft, en dat men thoont alles zoo wel aen den minsten als aen den meesten voor s Comps gezette prijs, uijt packhuijsen, winckel voorgelt te koop en Zelver niet veijl nog te roogen zulen ansitn, wanter koop te zijn, dat segge ick rond uijt, zulcx altoos net nijdige voelen is althoos uijt de laffhertige seijlen ende gebreken der onserhunnen voordeel te mogen trecken, waeronder de vervloeckte goudt zugt wel de voornaamste is, te kennen aen het meijneedigh — spreeckwoordt, dat sommige s comps dienaren dan nog in den mondt der een voeren, hebben is hebben, maer aancomen is konst, dog dese en haer konste gaen daer heenen den Apostel den duijsent constenaar Sijmon weep, Baast aan dit gebreck is de ijdele eerzugt en op geblasentgt van sommige 's comps dienaren, die tot eenig bewint gekomen, hun selven geheelijck vergeeten, ontlijcken en niet meer en kennen, dit nemen zij als dan in alle boodschappen en gelegentheden neerstig waar, en smeeren tonnen vol honingh dese geduijrig om den mont, zoo veel zij licken willen, en leijdense daer mede, gelijck den vosch den beer deedt, tot zij verstrickt raecken, ende d' E compe de smerte en slaegen gevoelt. — Niet alleene de bootschappers, Lants heeren en mevrouwen maer oock onse tolcken, tragten ons allen wijs te maecken, dat wij zijn de wijste en verstandigste, de Ervarenste de kloeckste, in't korte de alder volmaeckste van de gantsche werelt, die noijt haeres gelijken in de moluccos hadt met erhalinge en optellinge aller gesaghebbers van voorheenen, die wel wat verrigt ofte eenige kennisse gehadt hebben, maer den tegenwoordigen althoos) en vintmen zijns gelijcken in gants indien niet, dit is de verleijdende sijreenen sangh welck het schip der E compe op de klijpen en Rudsen tragt te socken, en te doen verbreijselen, Duijten dese Lofffuijterijen, zoo gebruijckense oock meermalen, off ongenotene eer aen sommige suppoosten off veragtinge omtrent de gesaghebbers, ende sulcx nergens anders om, dan om scheuringe ende twee dragt te verwecken, gelijck het selvigh ten tijde van d' E hr franx naacktelijck gebleeken heeft, wanneer den tidorees den oppercoopman Coorn putt tegens zijn E aan scherpte