Rapport van Macassar: maccasser in groot gevaer zoo de bougijs daer geweest waeren, die - op Battavia zijn men moet den koning tello, en andere grooten jaerlijcx met eenige kleden voorsien quansuys tot haer huijshouden en dat tot vrij minder prijs als de marckt is: en dan verkopen zij het weder aen anderen 'tJou niet ongeraden wesen het selve allenx aff tesnijden en liever de groten wat vereeren om alsoo de nopolie voor te comen ons huijs de wijl 't pannen bedeckt is, was het pericul va brandt minst onderworpen, en stondt buijten alle anderen niet lichtelijck aengedaen te werden ten waere dit geheel coninckrijck geruineert werden, soo die arme bougijs, nu haere hooffden hier gehadt hadden die op Bata remoreeren het waere ooghschijnelijck met maccasser gedaen geweest want het gemeen Volck ontbreeckt maer de gelegentheijt daer toe namentlijck een hooft ofte aenvoerder, en niet de genegentheijt den stadt der E comp:e en conde uij: die oneenicheijt niet als goet comen te rapen, het verkinderde vrij ons vetreck wat, door dien om ons affschete nemen den coninck niet wel conden te spraeck comen de mede gegevene schenkagie van haer Edelhedens sijn volgens de nevensgaende lijffe onder No 18 aenden groot gedistrubieert en verdeelt sonder veel teeckene van dan baerheijt te toonen het scheijnt haest off 't Zijt voor een schuldigen plicht achten, ende de wijle de successive hooffden, die hier ooijt geresideert hebben, het gemeene gebruijck van alle coopluijden ingelijcx hebbe gevolght vanden coninck tello, crondron, en summana Jaerlijcx met eenige cleeden quanhuys voor haer huijshouder te versien, en dat voor vrij minder prijs, als de marckt ganck tot prejuditie van onsen handel doordien, sij de selve aenstonts voor minder prijs als wij de onse aende coopluijden weder vercoopen selffs tot haer edelhedens schenkagie in kluijs, soo soude het mijns geringhs oordeel, doordien de gewoonte sjaerlijcx staet vergroot 't werden, niet aengeraden wesen, het selve allenx afte snijden, en te vermideren, en liever de genoemde grooten jaerlijx naer haere gelegentheijt, soo van het eene als vant and voor haer huijshouden, voor elcx wat, dat sij begeeren, laten vereeren, en zoo sij dan buijten dien noch eenige lijwaten begeerden moesten dien tot sulcken prijs als de marckt gangh is, door haer betaelt, en niet anders als coopluijden aengesien werden, want het is grootelijcx te duch ten dat bij een tranquillen staet, de regenten en groot alhier hebbende eeniael de smakelijcke winsten van die negotie gevoelt, trachten sullen ons anders onder en aen haer te krijgen, en alsoo naer haer welgevallen monopolie
Rapport van Macassar. hebben uijt dien eijnden gewijgert den koning en alle andere eenige. goederen met scomps scheepen vracht vrij dat naderhandt wel de schenkagie en behoeft oock in soo veel kleenig heeden uit te bestaen Ra. ten hoven antsaijsoen Eijsch vergroott om d'Engelschen tekinderen, en die van manilse te gerieven haere waere hem bezal de negotie hier hij dwongh de luiden monopolie te drijven, waer door den handel nootsakelijck zal moeten vervallen, door dien wij met haer niet soo wel sullen offconnen negotieeren, als met den anderen coopluijden van middelbaere aensien en minder vermogen, tot dien eijnde hebbe dese schadelijcke inbreuck van haere goederen noch boven dien met sComp:s scheepen, thol ende vracht vrij over en weder te voeren, soucken te stuijten en voor te comen haer weijgerende tot selffs den grooten coninck in kluys, jets van eenich belangh voor hem mede te voeren, dat naderhandt wel sal dienen geobserveert, en naer gecomen te werden alsoo andersints daer uijt veele swaericheijt soude connen ontstaen, en eyntel gedwongen weesen onse scheepe met zal dienen geobserveert haere goederen bij na affteladen gelijck zij de portugesen en verscheijde andere coopluijden alreede gedwongen hebben sulx te gedoogen de schenkagie behoeft ock in soo veel cleenicheden te bestaen, maer eenelijck benevens vooraengeroerde lijwaten, in root, groen, swart en grauw laeckenen parpetuanen, eenige goude en zilvere allegias en voor al giroffel nagelen, die dit Jaer schijnen vgeeten te wesen Engelsen hebben 14 meta Engelsen hebben dit saysoen mede een groote verlen stucken geschoncken eeringh gedaen, bestaende uijt 14 metale stucken van oock buskrijt en laeckenen 6: tot een lb buscruijt, laeckenen perpetuanen e Den cleeden Eijsch met de Chialoup voor affgesonden hoopen dat haer Ede wel sal hebben bevallen, de wijle daer omtrealles geobserveert, is, wat mijne instuctie is mede brengende de redenen waerom deselve Eijsch nu soo veel overgroot is, en is niet eenelijck om de Engelsche inde wegh te weesen maer oock om die vande manielas die haer cleeden nu eenelijck hier van daen moeten trecken, te connen gerieven. het affwesen a. crondron Het affwesen van Crondron sal de negotie hier wederom doen wackeren, door dien hij de coopluijden e weder verwackeren want gewoon was te dwingen, hare aengebraghte coopmansz aen hem over te laten, voor minder prijs als zij ingetercoop te leeveren cocht waeren, oock konde geene Vaertuijgen van hier alse haer selffs costen vertrecken, het zij wiese toe hooren, off moeste ten minste een darde van haer ruym aen haer overlaten, en soo dan het mede genoomene geen goede marckt aen getroffen hadt, soo moesten de medenemers het selve naer gelieven met meer andere en goetvinden over te voeren extorsien.
Rapport van Macassar die hem seer hatig gemaeckt hebben zijnde nu van jder een verlaten genegen, en kan hem niet helpen, want en toegangen credijt tegen barra en is niets uijtgevonden zynde niet mogelijck een opperhooft vande commiss:s comste ver wittight zinde overu partikulieeren handel te betrappen en goetvinden suppleeren, En daer en boven de daer opgevalle oncosten van haer eijgen betalen, welcke actien hem bij jder een seer hebben doen haten, gelijck sulcx nu gebleecken heeft, want, naer de uijtgesprooken sententie, is hij alleenich als hiob blijven sitten, verlaten van jder een tot sijn getrouste en gemeensaemste dienaers in cluijs, sijnen goederen die in abondantie had, wierden hem aen alle canten ontstoolen, de wijle hij allenich die niet conde bewaeren, de de koninck tot hem seer Coninck was noch grootelijcx tot hem genegen, maer conden hem geen adsistentie doen, de wijle tello alle passen tot tello beseth alle passen hem tenderende, met gewapent volck beseth hadde meergem: Codia Abrahin heeft oock een groote vijandt aen hem verlooren en sal evenwel, hoe wel niet te vertrouwen is, door ons dienen aengehaelt te werden de wijle bij sumCodia Jbrahim is bij mana de regeerder deses rijcx in groote vermogen is, hij hadden C: summana in groot in het eerste naer sijn voorgeven veel ten lasten van pr barra te brengen sigh vermetende het selve door den boeckhouder Jan both en assistent Jan croonenburgh te connen bewijsen die daer om door gecommitteerdens hebben onder eede laten affvragen, off sij ijets ten lasten van genre barra wegens het drijven van particulieeren handel, off begaene ontrouw in het minder off meerder boucken der coopmanschappen hadden off wisten in te brengen, gelijcke sulcx bij nevensgaende attestatie onder No 11 breder kan naer gesien werden, Is het en is hier niet wel mogelijck insonderheijt verwittight sijnde vande comste des Commissaris een opperhooft wegens particulieeren handel te betrappen, de wijle compe kandelaers meest alle haere wegh gaende en aencomende goederen in scomps packhuys bergen, van waer het dan wederom met kenniss van het opperhooft geinbarcqueert off vsonden werdt daer het den eijgenaer goet vint, sonder dat den tweeden persoon off wel mindere suppoosten connen weten waer naer toe off voor wiens reeck: het selve versonden wert, buijten dat soo wert het versondene off iets anders zoo veel waerdigh zijnde noch in comps boucken dickwils gebouckt, en soo het dan comt te vongelucken loopt het ten lasten der E. comp:e soo niet comt het ooperhooft de winste van dien te trecken sonder evenwel te connen bewijsen ofte willen seggen, dat sulcx door Pr barra soude gepleght Weesen