Want met bequaem syn omveele te leeren, oock met soon als wel te wensche waere, ende syn oock veel tyt ontbloten van bequame leeraers die haer grondinh onderwn en connen, door on vertale welcke door het veranderen der Predicanten ende Cran bejonckeren werdt veroorsaeckt dewyle de nieuwe aencomende haeren verbonden tydt half verflijten eer in eijets daer van le Waertegengeen remedie en is te verwachten soo lange het alleen aencomen op de geene die uyt de Nederlanden herwaerts aencom want eenige van de selve haere huysvrouwen in het vaderlandt gelaten hebbende niet sonderreeten soecken derwaerts te reg soo haest haer verbonden tydt geeyndicht is andere betere, conp sement verwachtende als sy hier vinden oock dese plaetje haer moede werden, ende alle te gelycke werden door de soete ged tenisse des lieven Vaderlandts derwaerts getrocken als sij eerst den besten dienst souden connen doen Den middel dunckt ons hier tegens nut te syn, dat men vande ninge ieught die van onse nederlanders hier werdt gegenereert Leenige der beqraemsten mochten werden opgequeeckt om metter tydt den dienst uijt te richten, gelyck vandie van het Pan met vrucht gepracticeert werdt, die van alle plaets en daer de voort plantinge haerer religie voor hebben, kinderen oude haer trecker welcke inde religie onderwesen sinde, geen hij behooren te versuijmen, om des landtstale ende maniere te le oock noit en trachten van haere geboort plaetse te vereijsc Wat nu den Standt der scholen aengaet die w in veje plaet beter geweest voor resen als en tegenwoordich is, want naer dae rys die tot aenlockinge der inwoonderen pracht gegeven te wor ingehouden te werden is, sijn de schoolen berooft van haer besz. scholieren, want het meestendeel armeluyden kinderen waer die om den ris te genieten daerquamen, ende daervandaen blyf om haer onderhoudt op een andere wijje te joucken, waerdoor het bij compt dat met dan cleyne kinderen inde se schole gevor werden die niet anders connen uytrechten, welcke een weym groot geworden synde wederdaer uyt sullen getrocken werde soo geen subsidie hunluyden werdt gedaen hierdoor sullen oock de schoolen haest ontblotet werden Inlandsche schoolmeesters; die doch hierde bequaem, te syn, vo
Navale macht in Indien op 28en gels Vergadt schijn ende den Eenon d' Ea e hr. generael gesonden ondercoopman o 26en. october xber 1634 ve tegenwoordige Stervende, geen andere werden aengequeeckt doorgebreck van middelen, ende alsoo oock noodsaeckelyck de scholen comen te vervallen die nochtans gelyck een yeder verstande wel wetet) om wel geinstraeerde ende standvastige Christenen mettertydt te crygen, den besten middel syt Den maniere van onderwysinge die in dese scholen gehouden werdt is dese, dat den nieuwen aencomenden eerst werden geleert de Chrijstelycke gebeden, als oock de articulen des Christe lycken geloofs, inde malen, etble die dat daernageoeffekt werden in het lesen, van beyden van dayts ende Maleys, twelck in tamelyck kennende werden dan verder geinstitueert ck inde fondamenten des Cristelycken religie uijt het vraegh boexken Marina, ende het cortbegrypder Christelijcke relige dat in Zeelant gestelt is ende dan voorts uyt den de Feydelberschen Catechismo welcke hen dagelyck inde schoolen gedeert werden ende daerbenevens des wonsdachs ende inde schole ende des sondaechs naemiddachs inde kercke bij forme van Catecuisatie werden ingescherpt Waertoe wygeerne soude trecken, met alleen allen de geen dierijt ter schoolen gegaen hebben, maer oock alle andere gedoopten om alsoo te onderhouden t'geene geleent hebben, doch heeft tot noch toequalick connen geobtineert werden twelck soo groot niet te verwonderen is, omdat de Nederlanders selve inde Godt, dienst gansch nalatich yn ende daeromme doch die geene die haerer sorge bevolen syn met behoorlyck daertoe houden In welcke saecken wyarders niet weten te doen als de luyden eernstich te vermaenen ende de Christelijcke overicheden onderdanichlyck te bidden soo in dese als andere saecken tot stichtinge van Godts gemeinte dienende de machthen van Godegegeven daer toe te willen gebruijcken op dat oen welstandt der sielen haerer ondersaeten, soo wel als belichamesch voor haer getrouwe voorsorge mach bevordert werden.
Waer toe de goede Godthen wil stercken met synen heyligen geest ende hen soo doende syaer getrouwe dienaren loon verlenen tydel. ewichlyck.