met de Chialoup niet te voorschijn quam, om 't credit, dat hij op al die eijlanden, daerom her onder 't volcq door sijnen bequamen ommegancq schijnt te helven, en blijven dien aan 's Comp:s voor getrouw gehouden werdende, blijft hij egter weg, soo moetenen andere gebruijcken. — en het daar heenen trachten te dirigeeren, dat het gepractiseerde spaense regt, int geheel weg genomen, en bij luijden volgens haer begeeren. aan s Compe gesubjugeert, en ondere besgherminge gestelt werden, de meeste swarigheijt leght op Chiaauw, om de residentie van 2: papen, hoe het hun Ede daer mede verstaen, blijct bij opgemte missive, Ick agte. als uE: een keer naer manado gaet doen. dat uE het van daari voorsicgtigheijt onder de hand. daar toe zal connen dirigeren, besonder nu de nederlage de maccassaren versch. en daar door 's Compe ontsag des te grooter zij, 't gunt bij verder goede succelte op die vijanden onder de genadige hulpen godes, nog staet aan te groeijen, zullende de bekende factie: en verdeeltheijt op dat Chiaan de saeck gewisse connen faciliteren, tagelande zal dan oocq ten overvloede weder doorgesocht dienen, ofter oocq eenige nogelboomen resteeren, dan wel nieuwe uijtspruijten mochten, de voorig groote verwagtingh uyjt mindanauw Is wel gants sleght bedegen, egter Ist niet onnoeigh met die luijden goede kennisse aan te houden, schijnende nog al vrij goet spaens te wesen, geljk ooc de spaenjaerden daar te lande nog eenige vrije jurisdictie pretenderen die al mede jn dese tijt wel dienden wech genomen, het translaet door een missive — door Corolat Co: van mindanaauw met sijn gesant aan: Co: van tidoor gesonden, — Is hier bij gevoegt, en daar uijt te zien, hoe hij landeert, den fidoorees van hij der spaenjaerden ontslagen te hebben, deselve daar uijtmakende als hunnen algemoenen vijand, den tijt comt aan dat dien gesant van tidoor haeft weder naer huijs sal keeren, en dat met uE: communicatie, den brieff dient te werden beantwoort, als wanneer bequaemedk ter materie Corolat te reprochieren zal wesen, over de verleden Jaerse bewese courtoisie aan spaense papen, met vermaninge, zig van zulcke correspondentie te onthouden, ende liever naer 't exemper van hem. hig t' eenemael met d' Compe te verbinden, om alsoo de deuren van zijn land te zeekerder voorden spaenjaert te sluijten, en waer toe gesint zijnde, dat hij dan 't naeste zaijzoen zijn gesanten van aanzien. en met genochsame maght versien, aanden heer president Int Casteel orangie conde oversenden, het hun Ede Jongjen van prince boedaij Corolats soone, moet mede nu met het ommeslaen van't mousson, weder uijt Amboiia Retourneren, en soo vervolgens naer huijs, mij dunct dat de jntentie Is te samen te gaen. zullende als dan zijn hooghts brieff door uE:n beantwoort werdende, soo eenigsints naer gelijk zin vande tidoorse connen werden gedirigeert, — hebbende boedaij d'reputatie immer soo veel Ick hebbe begrepen, vande Commandeur van voorst, tot s' Compe zeer genegen te wesen, en mits welcken hij dan wel ligt den tidoorsen voorslag geerne sal amplecteren, uE: hij gerecommandt de seclusie der spaenjaerden, naer zijne emporte in agtinge te nemen, de na bij gelege volcken — met d'exteriteijt onder de bescherminge vande Compe te trecken, en soo nauw als — geschieden oan te verbinden, waar aan den dienst van Compe om alleen te gandeeren — het nagel gewas meer legt gelegen, als somtijts Is begrepen, ende welcken 't wegen met uE: verscheijde mael hebben gediscoureert, een pacquet spaense brieven uijt manhila op mindanauw overgebracht. met een mindanauws vaertuigh in devemts verleden uijt manilha geretourneert, Is met 't Jonckjen van prins Coedaij op maleija in handen — van braan leendersz: gecomen, om naer Chiaauw aande papen te bestellen, maer heeft het aan wij overgegeven, daar sijnder eenige aan besij geweest, om te vertaaln ende bij maer niet
ge, ende bij d'originiele brieff van , het hun Edle de dato 23e 9br maer niet connen doorgeraken, Ie neemse derhalven mede, Indien ick in amboina — of banda ymand vinde diese weet te verduijtse, sal ickte uE:n van daar toe zenden, — om daar van gedient te zijn en sooder iets van emporte in wert gevonden — hun Ede de hooge regeeringe op batavia hebben geen genougen genomen gehadt, over 't opbouwen van een teene ronduijte des Conincx. te meer om dat het geschiet ware als tegen danck des Commadrs, dat uE zijn hoogheijt in desselffs presentie hebt hooren ontkennen, met soodanige andere redenen, als zijn hoogheijt en sijne Rijcx — grooten ten opsigte vande voorsz: ronduijt belieffden te geven, ten Is soo na bij niet dat het canon van 't Casteel, met klein dieselve bereijken can, en weder niet vande ronduijt 't Casteel, indien deselve ende de muer, agter de negerije met overleg ware getrocken, zulcx dat die van buijte door de puncte gilolo ende Conincx rondiugie had connen bestreeken, en gedeffendeert werden, het was voor een gevreesde aanloop der— maccassaren, soo qualijcq niet te nemen geweest, mi ts d' Eo: bij een expres articul inden contracte verbonden, na desen geene steene gebouwen altoos meer te mogen by der handt nemen, als met gemeen goet vinden, van des Compe opper bevelhebber, behalven dat gehouden zijnde, die nu staen, alst noodig geacht wert. onder de voet te halen, hebbende zig bereijt willig getoont, jndient begeert wierde, die van nu aan te doen slechten, dat met het naest bij gelegen huijs t gene zijn hooght nu niet meer bewoont, wel aldereerff — zijn voortganck mag nemen, alsoo dat gevisireert wesende, bevonden Is van genochsame — suffisantie mueren omgevult, en waer met dan daar van ten eersten een bolwercq tegens 't Casteel aan gemaect conde werden, de getrocke muder begint van selve te vervallen. — ende als nu de vrees voor vijanden weg genomen blijft, sal de ronduijte mede haeft — onbruijckbaer zijn, mogende deselve wel soo lange blijven staen, tot dat hun Ede over s Compes te doene timmeragie, haer goetvinden, en dan met een over de rondugte haer nader ordre, uE: komen toe te sguken. — hoe seer de goede eenigheijt tussen de Coningen van ternata en fidoore soo wel in t' vaderlan als op Bala geamplecteert wert, can uE bij extract missive van heeren isen de dato — 17en april 1666: ten vollen blijcken, en behoeff icq oocq in desen niet te specialiseren, hoe geluckig deselve. gants naer onsen zin broederlijk geresconsilieert sijn, naerdien dat bide resolutie Is geextendeert, ende uE zelve present Is geweest, als niet alleen de Coningen nemaer oocq de rijcx grooten deselve resonfiliatie in mijne handen op den alcoram solemnedk hebben beswooren, zynde doen met een tot wedersijts vergenoegen en te meerder verbintenisse bij mij ooo gerecontracteert, het een beslooten. en weder afgebrooken huwelijck tussgen den prince amsterdam van ternata en de princesse seganda 't gaaija outsie dogter van tidoore, om ter wedercomste vande Co: van tarnata uijt zijn tochte naer bouton gesolemnieert en voltrocken te werden, tog en mag het mijne dipece en Conduite niet actribueren hoewel icq daar toe alle mijne pligtige debroiren voorsicgtighjk hebbe geemploijeert:) dat het zig met de Contracten en voorsz vereenige, soo gants naer wensg heeft toe gedragen, maer Is gewis het grootste hulp middel daar toe geweest, de geluckige vercrege victorie op de maccassaren, en 't versgeijnen van Compe vloote met dat ontsagh en reputatie in de moluccos, en mag men wel dancken, dat soodanige paade in desen afgelegen oirt, somtijts geheel niet ondienstig hij, hoedanig nu hun Ede mij rakende de vruntsz: der beijde Coningen, hebben believen te Instrueren, dat doe Ick uE bekent, met een extract uijt de instructie mij voorgesz: dat uE: t sijner naerrightinge, hebben te houden in't Compatibel respect, zijnde niet te ontkennen, dat toe nvan't dat inck oort
voorheven de verwyderinge tusschen beijde, met een onzijdige directie was te voorcomen. geweest, en genochsaem gebleeken, dat 't gewict aande farnataanse zijde al vrij ten val hebben gebragt, en dat aanden anderen gemancqueert is te geven dat gehoor en respec als wel hadde betaemt. uE: discretie en ervarentheijt, zal hier in een beter middel wegh weten te houden, naer den inhoude van onse mondelinge conferentie, die desen aangaende meest van gelijcken zin waren, hebbende zig in mijn aanwesen, geen oorsaken verthoont waerom je glijffoedijn min soude behouven te vertrouwen als den anderen, zijnde wel scherpsminger soo lange sijn verstant onbedwelmt Is, maer niet ongereckelijcken, hoewe procijser op het poinctille van eer, niet wel connende verdagen eenige veraghtinge en dat die van ternata in meerder Estime zouden werden gehouden, als hij, niettemin acquiesgeerende, dat hij was de outste bontgenoot, en daerom geerne in rang hem wilde gederen, voor zig helffs belijdende aande Compe met min dan de Coningh van forneta te wesen, geobligeert, met procestatie nu hij mede met d' Compe onder eed— en contract stind, 't gunt wij hebben gevonden hoogh tijt te sijn, hij mimmermeer min getrouw dan die van farnata gevonden zoude werden, off men nu mogt dencken — dat dees nieuwe vruntsz: door het hermaecte huwelijcq te namie verbonden mogt— wesen. en daar uijt met de tijt voor de Compe eenige bedenckelijckheijt conde ontstaen dat soude onnodig gesorgt zijn, soo lange de Compe in de staet blijft daerse Is, — zalse genochsaem de gemoederen van die beijde vorsten off hare nacomelinge connen houden naer vereijsch van tijt en saken, zijnde wel middel uijt te vinden. als men hare vruntschap te groot oordeelde 't saet van oneenigheijt tussen beijde te srooijen, off 't most aande aande goede directie van Compes oppergebieder in de molucoos zelve haveren, dat m van uE: niet hebben te gemoecke sien, nadien hij gemackeljk zal weten te vernemen, so het zig dagelijcx aan wederzijden toedraegt, om hij daar naer ten dienste vande Comp te richten, ende als 't van nooden Is de hitte der lieffde wat te vercoelen, daermen — nootsaeckedk het meeste reguard op sal moeten nemen, in cas in de lande der molucoos hun eenige Europianen quamen te willen indringen, als wanneer oocq eenige verwijdering tusschen beyde jmmer soo periculeur zoude wesen, zulcx dan ter tijt het offitie vanden gesagh hebber zig 't meeste zal hebben te evertueren, om de vorsten in middelmatige gestalte, en elcq Int bijsonder aan sijn plight te houden uE is bekent het dispuijt dat tussen de Coningen van tidoor en batgian al eenige Jaaren heeft open gestaen, over 90: papouen, onder de gehoorsaemheijt van batchian woone en die den tidoorees regt zijne onderdaanen te wesen, begeerende daerom deselve naer zig te trecken, off dat hem betaelt werde zijne gerechtigheijt. zijnde een slaeft en een cleet sJaers, daar op het bij 't aanwesen vande heer Cos zalr was gemiddelt den baschrander en disputeert niet seer het tidoorse recht, van gepretendeerde onderdanigheijt, hoewel hij meijnt dat het niet soo bijster groot Is, off glijfoldijn sou daar van wel renunchieren, Indien hun vermogen even groot was, als synde de papore van onts onderdanen der Coningen van batchian, ende niet door cracht van wapenen maar door eygen beweginge op aanradinge van eenige andere om de quade regeringe des batohiansen gouverneurs daer residerende, tot die van tidoor, in tijden dat nog in — oorlog waren, overgegaen, waer naer dese 90: hun weder tot die van batchian hadden — begeven, doe 't al vrede geworden was, Ick hadde hun te samen hier in geerne vergeleeken en ten ware niet nae gebleven geloove icq. indien alawadijn beleeffelijk wonde