Van Amboina den 26e Septembr 1686 Van Amboina ondr 26en Septemb:r 1 door u Ede Hoog agtb: daarbij nog daer en boven, oed mij gunstig werden toegestaan zoo is dese eenlijk gerigt, om uE.:s Hoog Edn daarbij, nog daar en boven, ootmoedelij te versoeken, dat onse afgeleijde handelboeken van de Jaren 1685: en §6:— op 't naauwste mogen werden ondersogt, om bij te doene over,dragt mij deste beter daar na te mogen Rigten. 't mijner gerustheijt: wat de lovende aanbelangt moet jegenwoordig dus op zijn beloop blijven 'twelk dan gandsch nedrig af wagtende, verblijve hier mede etc: onderstondt, en was den gouverneurs in plaats van Handtekeninge zijn signet in Roden Lacke gedruct ter zijden stondt amboina aan 't Casteel victoria den 26. septemb: 1686: Consideratien omtrent de Aandt en graaf, werken, jtem 't doen en timmeren van twee Cruijt molens derselver standt ende Leijdinge van 't water van den Eliphant, in de waijtomme, ende 't gene daaraen dependeert in Amboina De nootsakelijkheijt waar aan den EE: Heer gouvern. r Robbertus padtbrugge, met gemeen Raats besluijt, het gehele werk begonnen heeft, zal haar hoge Edns tot batavia ten besten zijn bekent, zoo veel ik hebbe kunnen vernemen zoude het zijn fundament hebben, op een securiteijt en beter defentie van de stadt, dan bevorens, wanneer men telkens op gerugten van oorloge ofte een te verwagten vijandt deselve stadt, met zeer sware pallissaden heeft moeten versekeren, een werk onbestendig, Costelijk, en niet durendt, welke swarigheijt men nu met het leggen van zoo sufficante bolwerken, en graven van diepe gragten gelooft geprevinieert te hebben, bij zijden dat dese Considerable gragten huure opsigt hebben, tot het bergen van een grote quantiteijt water te meer mits het water van de Revier den Eliphant te brengen in die van de waijtomme, gelijk al Rede geschiedt is, en leijdingen van het zelve water tot aan de gestelde Cruijtmolens mitsgaders tot de gemaakte waterlosende wallen, zoo bij aldien het water te geweldig mogte afkomen en men meerder hadd, dan de meulens van noden hebben mogte, enz: dit alles dan zoo vast gestelt, is 't werk a. o 1683: eerst begonnen met het graven en delven van de Revier waijtome met zulken ernst dat dien ijver en arbeijt welgeweldig genaamt worden mag., den dijk de stutter nu en dan stucx gewijs door gebroken wier 't gehele werk in septemb:r desselven Jaars. door door den swaren Regen, gehel: weggenomen, en 'tzelve weder herstelt 't werk in't hartje van de Regen Mosson ao. 1684: andermaal vermelt waardoor den burger wonende aan de oostzijde van de Reviere al, tamelijke schade aan hunne erven leden. t werk egter vast gestelt en met een Leunen moet ten besten herstelt, brak a. o 1685: voor de laaste Reijse door, waardoor den burger niet alleen weder schadeleedt maar nam den geweldigen aan pars van't afcomende water de gehelestene brugge bij de Ringmuur weg, welke nog niet weder herstelt is dat egter te geschieden staat of er nu wanneer het eens zeer swaar begon te Regenen niet of al te vresen is: mag de ervarentheijt leren, en waaraf in desen nader) wanneer van de sufficenze van 't werk zal gesproken werden. tot het maken van dit gansche werk zodanig als het zelve bij de daar van gemaakte Caarte wert aangewesen, zijn gebruijkt de ketting gangers, welke voor desen tot dusdanige wercken niet vlagten gebruijkt te werden, huurlingen zijnder ten ontwijffel almede toegebruijkt, maar daar het bijsonderl:k op aankomt, en dat ook de Reden is waarom men zoo sware en Considerable wercken zoo cort heeft kunnen absolveren is het gebruijk en dienst der in landeren: in plaatse van den Hofdienst waartoe Jaarlijcx aan dE: Comp:e zijn verpligt het Heijwerk en inslaan van valen, waarop dese hut sluijs, en water vallen enz: zijn gebout, is 't bedrijfen der matrosen portie geweest, zulcx men sustineert, en gel: ook bij de boeken gesien kan werden, daaraan geen naam waardige oncostens zijn besteedt (dat men Rugt de Reecq: van condemnatie hier aan zoude hebben geperticipeert, daaraf en is mij niet het alderminste gebleken, maar wel gerugten, waarop geen Reguart tenemen en is. de noodsakelijkheijt hebbe ik bevorens gestelt te wesen een securiteijt, en betere defentie van de stadt, en't bergen van een grote quantiteijt water, en waterleijdingen tot bijsondere gebruijken en nuttig heden. dit wat
Van Amboina ondr 26:n Septembr 1686: Van Amboina ondr 26en Septembr Anno 1686: wat het eerste aanbelangt late ik eerbiedig aan de genoegsame kennisse en't hoog wijs oordeel van de Ede Hoge Regeringe tot batavia, ende den genen die weten hoehet voor desen in amboina is gestelt geweest, en wat men in tijden van noodt gewoon was bij der handt te nemen, Op het tweede zoumen kunnen in agtinge nemen den Cours en loop van zo van den Eliphant, als waijtomme: en of 'er een noodsakelijkheijt geweest zij: en zoo veel meriterende dat daarom zoo swaren arbeijt heeft moeten ondernomen werden, maar den Eliphant niet in de waijtomme gebragt, zoo zoude de aangestelde Cruijtmolens geen genoegsaam water om te malen gehadt hebben; verstaat in de drogen tijdt, wanneer men bij na droogvoets door gem: waijtomme gaan kan; den Eliphant, maar sumpelijk in de Revier waijtomme gebragt ware zulcx den stutterdijk niet alleen te vertrouwen waarom dan van selfs schijnt te volgen een noodsakelijke Resolutie tot het graven om voorgen: gragten: en waterLeijdingen na de waterlosen de schutdeur, en water vallen gel: men deselve zodanig noemt. zoo dat dit gehele werk van 't water eenlijk zijn opsigt hebben moet op de noodsakelijkheijt van de nieuw aangestelde Cruijt molens. namen mij berigt heeft, zoo was de Cruijtmolen aan de Roden berg gaande met een tre Radt, bequaam zoo veel buscruijt alleen te maken als amboina en de twee andere provintie banda en Ternaten, ordinair nodig hebben bij zijden den groten voorraadt van dat pulver datter present in't Casteel victoria geborgen legt, waarvan ten ontwijfel gel: op andere plaatsen geschiet 't eene bederft, terwijl 't anderen gemaakt wert, zulcx men zoude schijnen te mogen zeggen datter ter werelt geen nootsakelijkheijt tot andere aan te bouwen is geweest; edog voert men mij hier op te gemoet, dat de plaate aan de Rodenberg zeer ongesont is, wat van de Handt, datse niet met water maar met een tre Radt getreden wiert, en datse jmmers zoo veel Cruijt niet maken en kon, als nu dese tweedoen, staande onder 't ooge van den gouverneur, waarop geandt woort, zoude kunnen werden zoo de plaatse ofte standt van de meulen aan den Rodenberg ongesondt is, en men daarom heeft moeten Resolveren een andere plaatse te kiesen, zo zal het jmmers ook wesen wanneer er een zaag meulen gebouwt wert en of men dese Cruijtmolen aan den Roden berg voor desen tever van de handt gerekent heeft, en wat swarigheijt men dien aangaande gemaakt heeft, daaraf en 'id mij noijt jet wes voorgekomen; dat de molen met een tre Radt, en niet door 't water om gedreven wert is waar: maar waarom konse daartoe niet bequaam gemaakt werden, wijl men, geen swarigheijt maakt ter zelver plaatse een, zaagmeulen testellen, die door 't water omgedreven zoude werden; en dat zoo ligt om doen is. datse zoo veel buscruijt niet maken en kan als nu dese doen, is waar; maar 't was genoeg datse zoo veel voorraadt versorgen konde als de oosterse provintien nodig hebben; wie zal soo dwaas bevonden werden, die zig met een Instrument, het zij wat het zij, ten genoegen gerieven kunnende meer tot Coste zoude aanbouwen. dat nu dese  Cruijtmolens tot meerder versekeringe als men zegt, aan 't huijs van den gouverneur en onder desselfs oge zijn gebouwt, wijst het werk zelfs; dan of het zelve met de gemene practijcq in't bouwen en aanstellen van Cruijtmolens over een komt, daartoe schijnt men in amboina neen te zeggen, maar wel dat dese maniere van doen den burger in een gedurige becommeringe hout, en men voor brandt niet weijnig bedugt is, schoon kennelj is, weijnig buscruijt aan de meulen blijft.
In Eurova moeten dese meulens zekere Roeden verre buijten de stede gebouwt werden, ten ontwijfel tot voorkominge van ongelucken, edog dese in Europa zijn te gevaarlijker, om dat gemeenlijk een notable quantiteijt van buscruijt daarin bewaart en opgesloten legt, de steen backerij daar, zoo na bij staande heeft veele al mede Reden van bedugtinge gegeven, in kas van brandt, edog dese zal op een ander plaatse werden geset, om met eenen almede ter defentie gebruijkt te kunnen werden in tijden van noodt, het is egter seker, dat het water present, bij zijden 't gebruijk van de Cruijtmolens en wat men nog daar benevens zoude mogen practiseren, een aangename Commoliteijt verschaft voor den borger, die niet weijnig oncostens daaromme te doen, zig van dit vlietende water, in hunne Huijsen bedienen kunnen; dat ik hier eenlijk maar aanhale, om dat mij gebleken is, dat zulcx geschieden kan, zoo den borger daar maar genegentheijt toe heeft, en een weijnig daar aan te coste leggen wil, daar ik egter niet veel kans toe sie, wijl 't gehele werk voor onaangenaam wert gekeurt, jmmers verre van't meeste gedeelte. van de aarde wallen werdt gesegt (onder wijser oordeel en beter gevoelen) dat het niet en schijnt van de meeste voorsugtigheijt te wesen; een huijs te bouwen, op een dat Landt