dat de borgers, die als gesegt genoegsaam niets uijt de oosterse gouvernementen op Batavia aanbrengen konnen, hare reijse in verre na niet goetmaken konnen wanneer sijl: om die slegte rijs niet directelijk maar alles over Batavia na macassar souden mogen varen; 't gene niet alleen een seer groten omwoeg is, maar ook de reijsediensti ten minsten vijf maanden uijtrecken soude: gevolgelijk, selfs blijkt het evident dat sijl: directelijk om rijs na macassar moeten varen, eensdeels, om dat de Ingesetenen aldaar bezer koop rijs als de Iavaanse hebben moeten, anderdeel om dat de handelaars twee togten heen en weder in het Iaar na macassar doen konnen; 'tgene soo veel uijtwint; dat men andersints om die togten alleen over Batavia te doen, tweemaal soo veel vaartuijgen tot het afhalen vande rijs soude moeten hebben, als 'er wel borgers sijn om deselve uijt te konnen reden, en wanneer dit laetste nu al quam te geschieden, soo soude men wederom ondervinden, dat niemand om die rijs over macassar na huijs soude keeren, dan alleen in cas van nood, wanneer d'er op batavia en Iavas oostcust geen rijs te bekomen was. maar de questie soude dan wederom sijn, of 'er dan wel soo op die stond rijs op macassar te vinden, souden sijn !. en moeten wij daar op volgens ondervinding antwoorden van neen, dewijle geene voorde inlandse verton gouver der bek nabata
ijsedienstigheijt van deselve vaert voorde gerustheijt op macassar gouvernementen na macassar minder bekommering resideert, als na batavia Inlandse natie gewoon is rijs op voorraat aan te planten, voornamentlijk niet op macassar, daar de rijs in soo korten tijd vermijtert; gevolgelijk moet 'er een assiduele vaert na macassar gecontinueert werden, niet alleen omde spijskamer aldaer in wesen te houden; maar ook wel bijsonderlijk, om dat den aanteelt van de rijs op Celebes een seer kostelijk middel is, om de macassaren aanden dagelijxen arbeijd, en de mont open te houden, en alsoo van het uijtlopen uijt haar land te diverteren; sijnde UE: hoog Eds niet onbekent van hoe groten gevolg en perijkel haere Excusien na Borneo, Iava, Bantam, palembang, en Jambij, zedert de overheering van macassar bevonden sijn; en hoe dienstig en noodsakelijk het bijgevolge is, haarl: roofgierigen en belliceusen aart te temperen door middel van den Landbouw, welke met het verbieden van de vaert uijt d'offerse provincien na macassar om rijs geheel vervallen soude. — vertoning dat indevaert uijt die 3. eerders gelieven UE: hoog Ed:s te seggen, dat door het verbod dervaert uijt de drie oosterse gouvernementen na macassar te meer benomen souden werden alle middelen en gelegentheden tot het ontvoeren der specerijen, en het aanbrengen van deselve tot macassar: maar UE: hoog Edls gelieven het ons ten besten te duijden, dat wij moeten verklaren hier toe minder swarigheijd op macassar als elders te sijn selfs.
objectie hier tegen, en solutie van deselve brede demonstratie, dat d'E: Comp: sijn; dewijl daar geen Europeaense handelaers verschijnen comp konnen, aan de welke sijl: die specerijen souden quijt wergevolgelijk dat de vaart uijt de drie oosterse provincien directe na 't Casteel Rotterdam op macassar, en van daer wederom na huijs, veel minder bedenking hebben kan, als uijt die gouvernementen na batavia; aangesien hier ter rhede somwijlen Europeaense vreemde schepen komen, en ook we ontrent Iavas oost cust leggen swerven, waar tegen nog tans de vereijste sorge gedragen wert. dog soude men al wederom hier tegen vragen, om wat redene wij dan de gene die uijt die gouvernementen na batavia komen, niet alleen Iavas oostcust maar ook macassar verboden hebben aen te doen! waar op geantwoort werd, dat wanneer sij directe: herwaarts komen, men haarl: veel beter na rekenen kan of sijl: ergens aangeweest sijn, dan wel wanneer sijl: ook macassar en passant mogen aandoen; want andersins soud het ter contrarie in consideratie konnen getrocken werden of het niet goet soude sijn de herwaerts komende trafiquaten te necessiteren en passand macassar aan te doen, om aldaar nog nader gevesiteert te werden, eer sijl: de kust van Java passeren en alsoo op batavia komen mogten.