Idem Zoegi, van Zamsoema, 14. kande, van pawate, en dan 15. gnoffa maniera warorj; van Tobalcla.
De Motirse gunst penning: trekken 1. den senghadja, totfamoeta. 2. den senghadja. to koffi, en den 3. den senghadja, tafaga. 'tsamen Rijcxdaalders 150: Jaarlijx met de verschijninge van de batavische schepen te deser Rhede; en believe uE: verdagt te zijn, dat zijn hoogheijt den Coninck amsterdam door mijne tusschen sprake heeft toegestaan dat jaarlijcx uijt zijne gunst penningen tot batavia aan zijne 2: broeders. den prince Rotterdam, ende zal werden betaalt, 200: Rxs, ende alhier aan de princen maleijo ende tollocco, mede broeders van zijn hoogheijt, gelijke somma. van Rds 200: zulcx den Coning jaarlijcx effen 6000 Rds 't ontfangen heeft, ende meerder niet; gel: het zelve ook door ons meet het schip, of 't jagt d' henricus aan haar hoge Edns tot batavia eerbiedig is genotificeert. mijn praedecesseur d' E: Heer gouverneur Robbertus padtbrugge zijne gedagten hebbende laten gaan, omtrent de gunstpenningen de macquianse grote toegelegt, was van gevoelen, datter om Redenen op dat subject bij gebragt, diende bezorgt, dat de betalinge jaarlijcx te doen, behoorde te geschieden naar teen ordentel: rolle behelsende de namen der gener die tot die penningen waren geregtigt, ten eijnde ijder zijn aanpart zelfs in handen kreeg, en daarmede nie zoodanig gehandelt als voor desen, edog of d' intentie, van zijn E: zeer goet, en niet meer dan billik is, zoo heeft ons al Rede de ervarentheijt geleert, dat of wij schoon de betalinge zodanig voorsz: doen; d' ontfangers zoo aanstonds met de penningen naar den Coning gaan, die ze authoriseren van nieuws, aan ijder van haar, zoo veel te geven, als hij goet vindt, waarmede heel wel te vrede zijn; en waaraan ik gelove d'E: Comp:e zig niet veel gelegen laat, wanneer den uijt gaaf maar deugdel: bezorgt wert, immers zoo, lange der wegen gene klagten voorkomen, 7: Idem
5Van imer indn Ioer Anno 11804, Van Ternaten ondr 5e 8ber Anno 1686te meer ook dat het onmogel: voor uE: wesen zouw, te kunnen bezorgen ofte voorkomen, dat gene waar voor men vresen mogte, wesende egter best, zoo veel zorge te dragen, als zonder haat, en afgunst op zug te laden doenl: is, der ter natanen sterkte is ons nauwlijcx mogelj:k correct te konnen weten, om datse het ons zelfs moeten, opgeven en 't is vergeefs zulcx te ondernemen door de perticuliere Regenten ofte Bobatos, want dese buijten weten van den Conink 'tzelve niet zouden derven doen, zijn hoogheijt heeft op mijn versoek in den name van hare hoge Edn mij verzekert, dat hij soo zorgvuldig als hem doenlj is geweest, allerwegen na de sterkte desvolcx hebbende laten vernemen, bevonden heeft, dat Ternaten 't eijlandt alleen gerekent, zoude kunnen uijt leveren, een getal van 767: coppen mans. 763: vrouws personen, benevens een getal van 469: zo0 Jongens, als meijsjes uijtmakende in 't geheel 1999: hoofden, bestaande zoo uijt Ternatanen als Chinese kinderen, wonende ten merendele in de Negorije even buijten 't Casteel, de Resterende hebben zig in hoven en thuijnen in 't hangen van den Ternataansen berg ter neder gezet, zig met den landtbouw ernerende; van Corre corren en mindere vaartuijgen is den Conink nog maar passelijk voor zien, dog is zijn hoogheijt bezig, meer van de zelve, te verveerdigen, waartoe aller wegen in zijn district bequame ordre gestelt heeft; wat der Ternatanen gewoonte en mannieren van doen zij, zoo omtrent haar zelven, als ten Reguarde van hunne na geburen, zoo in vrede als in tijden van oorlog, dien aangaande neme ik de liberteijt uE: te wijsen tot de accurate, en nette beschrijvinge van den E: Heer Robbertus padtbrugge, te vinden in desselfs omstandig berigt mij op desselfs zijn E: vertrek ter handt gestelt, ende alhier te secretarije berustende, / de veranderinge eenlijk in 't verkiesen, en aanstellen van eenen anderen Coning van Ternaten, bij versterf of onweerdig Comportement van desen Iegenwoordigen, zal uE: vinden te devenderen alleen van de magt, en authoriteijt van zijn hoog edelheijt den here gouverneur generaal, ende d' Ede Heren Raden van Jndia, dat uE: vinden zal bij't jongste aangegaan verdrag, of wel in de articulen door zijn hoogheijt den Conink amsterdam, en zijne Rijxgroten, tot batavia, getekent, ende salemneel besworen, waarvan even bevorens in desen gewag gemaakt is. aangaande den persoon des jegenwoordigen Conincx van Ternaten kaitchil amsterdam zoude van den overleden Conink mandarsaha. zijnde  geweest de laaste voor dese, welkers verder geslagt, en afkomste ik onnodig agte, in desen wijder te beschrijven, als wesende voor desen door andere genoeg gedaan, ook niet voor hoedanig eenen desen prins amsterdam, bevorens, den afval van dE: Comp:e en desselfs opstant, tegens de zelve, beschreven en gehouden is, te weten voor Reukeloos, los, dertel, ende wispelturig etc: nodiger agte ik het te wesen uE: in alle opregtigheijt kennisse te geven hoedanig ik dezelve hebbe bevonden, ende voor welken humeur uE: gemelte hoogheijt zult mogen houden, en waar af uE: zig in tijden, ende wijlen bedienen mag. ten ware uE: in der tijdt 't Contrarie ervaren mogte: met de herwaards komste van den Coning en Coninginne bevonden wij. bij 't g'eert schrijvens van hare hoge edelens tot batavia, dat zijn hoogheijt in den tijdt zijnes aanwesens, aldaar zig zodanig niet en hadde gecomporteert als wel was gehoopt, schoon daartoe genoegsame aanleijdinge was— verschaft, en het dezelve aan goede en seijlzame Raadt niet gemanqueert en hadde, bezijden zoo een koninklijk, en ongemeen onthaal, en d'eere, waarmede erwaardigt was, zulx dezelve hare hoge Edns niet weijnig bekommert schenen, zijn hoogheijt hier komende, misschien ligtel:jk buijten spoor hollen magt, te meer de ongesuttheijt van den Conink omtrent zijne gemalinne, de Coninginne falauw etc: 'tschijnt mij ook toe, en ik hebbe nevens meer andere van de onse ook niet anders kunnen vernemen, of het het zig met zijn hoogheijts aankomste niet anders aanzien, dan dat dezelve van intentie was, om van nieuws een brutale Rolle te spelen met een van alle 't goede dat hem tot batavia (zoo onverdient) wedervaren was, 'k zal in desen om goeder Redenen menageren 't vorenstaande wijder t'extenderen; edog na 't eijndigen van eenige dagen gebruijkt tot opschickinge van de wonnge des Conincx, als 't uijtrusten der Reijse, naar herwaarts, — hebben we 't gemoet van zijn hoogheijt, zoo nu en dan in sommige zaken van meer, en minder belang, eens wat nader ondertast en zijn hoogheijt een ander, en vrij beter man gevonden als deselve zig in den beginne scheen op te doen, dat is, zoo geseggelijk, en me waardig, dat ik bekennen moet, zulcx zodanig niet en hadde verwagt, 't geen 'er egter aangaande