Compe en de werelt soude cunnen besteden, om also haer Edes niet met stoffelose brieven te vervelen, en hoewel dese reden voor een groot gedeelte heden noch continueert, considerende nochtans dat dese mijne verdere stilswijgenthi ondertusschen voor mij prejudiciabel soude nunnen wesen, en een quade impressie van nalaticheit genereren, soo ben ik van resolutie verandert en heb goet gevonden met dese besending naer 't vaderland eenige openinch van mijn verrichten en vorder voornemen preliminairlijk te doen, meenende hier in soo seer niet als in mijn vorder stilswijgen te sullen misdoen, ik had gaerne een largo vhael van mijn gelegenthi gedaen, maer de gedurige besicheden, die aen de funtie van een eerste clerck op de generale secretarije alhier vast zijn, hebben mij tot het vtreck van dese twee retour-achten de lagge en Niewendam geheel en al geoccupeert, in voegen ik nu aen boort genootsaekt werde dese zake met 'er haest overte lopen: en versoeke dierhalven dat haer Ede 't selve ten besten gelieven op te nemen, sullende mij selver niet meer soo laten vergissen, en wat vroeger eer noch de drukste tijt aencomt met schrijven in de weer wesen.
mijn Employj dan (als gesecht) is op de generale seretarije alhier de beste plaets en gelegenthijk zijnde om van Coups staet en marimen grondige kennisse, en daer door tot hooger en emportanter bedieningen te geraken, mijn voornemen is uit alle de papieren van eenige jaren herwaerts de principaelste substantien als de successiven gegevene ordres en maximes t' excerperen, en deselve in sekere capita te schicken en in een manuale of vade mecum in te schrijven, om alsoo mij in corte de fundamenten van Compes staet familiaer te maken, een accurate en portinente geographise beschrijving van d'Indische quartieren soude tot intimer kennisse van Comps gelegentheit mij inleiden, maer deselve manqueert noch: dat anders (mijns geringen oordeels) wel een nodich werck schijnt: waer toe soo mijne studien iet contribueren sullen cunren, mij eerbiedelijck en voor een groot gedeelte gewillicglijck op offere. in de Maleitse tale ben ik binnen weinich weken soo verre geavameert, dat d'ordinaire geschriften in deselve tale lesen en voor de vuist hebbe leeren verstaen; en soo ik daer toe de tijt van twee jaren mochte vaceren en daer bij eenige accommodatien en andere gelegentheden van boeken, en penningen ^ genieten, wilde ik wel aennemen: deselve tot die perfertie te brengen, datse voortaen op d'Academien nevens d'andere Orientaelse talen soude cunnen geprofiteert werden, en soude daer toe geen cleine prickel wesen de glorie van d'eerste te zijn die de Maleitse tale tot een perfectie gebracht soude hebben. bij 't leeren van deselve tale heb ick aengemerckt hoe dat veel gewichtige en importante zaken alleen van het qualijck ofte wel overdragen van een Tolck kunnen dependeren, en ingevolge hoe dienstich getrouwe
en wel taeleundige Nederlanders voor d' E. compe souden wesen. in 't translateren van Maleitsche geschriften in onse tale is ordinaris seer slordich overgeloopen werdende alleen maer de meningh, van deselve in generale termen uitgedruct, en dan koumen ook wel heel mislaen ja geheele subjecten achter wege laten, gelijk in vele wel van de brieven aen de bruiten Coningen en primen soude cunnen bewijsen. in de tijtels ^ heeft men tot mijn ^ laten invloegen tijt toe ses á seven regulen ^ tot lof van den valschen profeet Muhammed met toewensching dat de sijnen tegen de Christenen victorie mochten bevechten: het geen met onsen godsdienst niet wel en quadreert, uit den brief van oija Berkeland onder dato van den 1en decemb in 't generale dach register van India geinsereert schijnt eenigsins afgemeten te connen werden, dat ^ bij d' onse menich van geen chinesen op siamse jonken te voeren bij den Con aldaer niet wel begrepen zal zijn geweest: ^en andere ick had seer geerne wijtlopiger van dese materien gehandelt, maer de tijt en gelegenthij snijden mij dit af, en laten nauwelijx toe noch een woort of twee van mijne gebegenthij aenteroeren gevende aen haer Ede seer eerbiedich te considereren, hoe sober het hier voor een ondercoopman met zijn gagie omkomt, soo wanneer hij eerlijck en onafsienlijk bij voorname lieden wil compareren en verkeeren, en boven zijn maendelijx tractement niet een stuiver en besit, d' overweging van dese saek soude mij al dickwils melancholijck gemaekt hebben en doen wenschen dat de professie tot duisburch, waer toe seer groote apparentie hdde, niet ontseit en hadde; maer de ongemeene en meer als vaderlijke weldaden door haer Ede doorgaens aen mij bewesen rechten mij rije ouwe