Antwoordt van d' H:r Jacob Hustaert Vragen dogh, soo het voorsz: en land Tidoor voor ons geoordeelt wert Ick antwoorde, dat wegens het reght tot den Tidores en oorlog expeignabel te sijn, het sij met de g'expostuleerde maght: ofte voor 't aengaen vande selve, op myn eygen gevoelen, alleen in soo jet min ofte meer, off syn E: dan alsnogh van advys blyft, swaeren saacke niet hebbe willen steuren, maar alle 'tgeene tot dat d' E: Comp: beijde tegens Tidoreesen ende Castilianen die materie diende, den Heere superintent, sonder ijts (indien sy haer onderwinden de voorsz: sidoreesen, als haere after te houden, volcomentlick hebbe vertoont, ende getroubontvrienden sijnde, tegens d' E: Comp:e te helpen) redenen genogh- wighlyck bekent gemaackt, waerover syn E: nevens my alles sijn gegeven, om 't selve met goet vegre te beginnen, sonder dat doorgrondet ende overwogen hebbende, besloot, dat d' E: Comp: genwoechde satisfactie, dewelcke de Castilianen belooven, ons daer same ende gereghtige redenen waaren gegeven, om den codienck saidj voor vyanl te verclaaren, ende was doenmaels mijne Sustenue over te doen, ende oock moghten doen willen, ons reghe daerinne gesundeert op dusdanige redenen, namentlijck, om dat saidi eenigsints soude comen wraghteloos te maacken. sijnde als een geconsoldereerde van Spangien, in India onder het vrede verbont is begrepen geweest, waer uyt hy sigh Ende indien neen, te weeten: dat geoordeelt wert, wij reght moetwilligelyck heeft gestooten, met het adsisteeren der genogh hebben, om onse saacken te vorderen, ende op der Castilirebellen van Mandarsaha, ende het nemen vande selve anen aenbiedende satisfactie geen regard behoeven te nemen, onder sijne souveraine gehoorsaemheyt, schamende sigh niet, met deselve tegens ons openbaerlyck te veghten inde reviere van wert dan gevraaght, of sijn E: des echter al oordeelt, dat men de saacke tegens den tidorees met gewelt behoort aen te vangen, Sabou, waerover dan oock de Castilianen hem, gelyck ick uyt haere brieven volcomentlijck dan bewijsen, voor een perturbadan wel, ofte niet beter sy, men traghte deselve, mits goede teur der gemeene ruste ende vrede, publyckelycken hebben satisfactie beromende, te bemiddelen, ende te accommoderen uijtgemaackt, ende ist een vast Argument, dat een om voor te comen de questien, welcke daeruyt misschien vretsbreecker der vreede, het benefitie der vreede niet can tusschen onse respective Souverainen in EuroDa genieten, ergo moet hy voor vyand verclaart werden buijten ons bedencken souden ontstaen mogen, door dien gelyck hy sigh openteyck voor Vijand van Mandarsasa soodane saacken, niet by een parthye alleen, maer van heeft uyjtgeroepen, sustinerende, met groote ongerijmtheyjt beyde gedisputeert ende g'oordeelt werden, het welcke selden dat hy evenwel vrient van d' E: Comp:e conde blijven een luydende is, maer meest ende in veelen comt te discrepeeren niet denckende, dat die geene, die onse vijanden tegens ons behalven nogh dat d' E: Comp:e hier reghtevoort op verre na Du blijckelijcken adsisteert, mede nootsaeckelyck voor vyant soo veel maghts, als daer toe gevordert wert, Ia, boven moet gehouden werden, invoegen, indien ick inden name van d' helft, gelyck hier voorn gestelt sy, niet aen d' hant heeft d' E: Comp:e al in maart anno passado, als ick tot noghte weet te velde te brengen, mitsgadersm, desen Eouperno quam, de Tidoreesen voor Vyanden Gouverneur ende Directeur in Mdlucco. op de vraaghpoincten, aengaende de saecken vanden tidoreesen oorlogho, gemoveert by den E H:r arnold de vlamingh van Outshoorn, ordinaris Raad van India, mitsgaders superintendent over de quartieren Amboijna Banda ende Moludco. — Antwoort. dat hadden
dat in Molucco niet getwijfeltwert, off die 2 natien wel hadde verclaert, ende deselve oock vyandelycken bejegent light over hoop syn te helpen, Ia, uijt haaren aengedoornen trotsen daer waere met sulck doen gants niet verbeurt geweest, in Somma beweeghlycken aert, haest van selfs tot tweedraght weder vervallen dat fundament des oorlogs, namentlyck d'assistentie der rebellen sullen, byj hoedane occasie d' E: Comp:e haare gelegentheijt ende subjectie der selve, can geensints wegh genomen werden, geldende hier tegens niet met allen het raeskallen der Tidoreesen nogh wel eens soude cunnen waernemen, om dan tot haer oogst ende Castilianen, wegens 't nemen der cercor met den sengadie wit te geraacken, comende belyden alle voorverhaelde consideraBitsiolj, waermede sij d' oorsaack des oorloghs op Coninck tien, op voors materie bygebraght, nogh seer in bedencken de Mandarsaha soecken te schuijven, want die Corcorre, swaare costen, welcke aende continuatie van voors:z oorlogh onvermydelycken voor d' E: Comp:e vast syn, ende d' onseeckere waermede de Tidoreesen doende waaren, om de Rebellen uytcomsten, maer mede alle oorloghs saacken, altoos versekn gaen. te assisteeren ende deselve te vervoeren, is met reght genomen souden daermede een voet tot den oorlogh te geven, ende dat volgens Contract tusschen de twee Gouverneurs namentlijk den Spaansen ende d' H:r Caspar vanden Boogaerden gemaeckt, waerinne ons geconcedeert wierdt alle Tidoreesen, die sigh de saacke der rebellen quamen te bemoeyen, met vier en swaart se straffen, boven dat, is d:o Corcorre in man genomen, daer den Coninck Saidj sal in maert syn Guarnisoen in Sabou heeft geleyt ende sigh geheelyck voor de syde der rebellen heeft verclaert: alle twelcke argumenten met meerder omstandigheden als hier naeckt ende claer gespecificeert staen, in mijne missive van 3en.
February voorleden, den Spaansen superintendent Gouverneur toegesonden, vande welcke d' H:r Gouvernerr Copije is hebbende, nu is de questie, ofte de satisfactie die de castilianen int begin deses Iaars belooffden te doen, onse proefensie op Tidore niet craghteloos maacke sulcx, als wy wilden inden oorlogh continueren, ende geene voldoeningh aennemen, het haer vry soude staen met reght, haare bontgenooten te helpen, ende wij, door onse weigeringh in't ongelijck gestelt werden, 't antwoort is, dat de praesentatie van voldoeningh, die noyt anders als in Generaale termen geschiet is , dewyjle mijne ooren daertoe altyt dooff syn geweesen, ons reght van oorlogh op Tidore wel eenighsints declineert, alsoo vast gaet dat wyj deselve sonder schade der Castilianen niet connen voeren, maar dat daer door evenwel onse gereghtige actie, niet heel en al is wegh genomen; want geen volcq can gedwongen werden de wapenen neer te leggen, die Eenmael reghtvaerdigh syn opgenomen, als 't juyst haaren vyand te pas comt, de saacke met Satistactie te vergelycken.