Zijn heer onsen jongste is geweest par de chaloup de nieuwicheijt van dato den 21. en april die wij verhope vEd: wel ter hant is gecoomen, waerbij vEd: is verwitticht van ons arrivement met het schip de goede hoove . in amboijna als mede de aencompste van s'lants vloote aldaer voorders onse resolutie ende voornemen met de selve macht tegen die van Louhou, combelle, lucidie met hare consoorte, wat sedert alhier in dese quartieren is gepasseert, ende wat voorders bij ons op dit exvloict is verricht ende sal vEd: bij dit nevensgaende Journael als mede het mondelingh rapport van de H. r gouverneur vansveult ten rechten connen verstaen, waer aen ons derhalven gedragen De geeijste assistentie van rijs wt banda, is ons door Gouverneur willem jansen v. r t' schip amstm d' Heer toegesonden, d' welck den 12. en maijo voor hitto wel is aengecoomen, soo dit secours van rijs hadden gemisst souden in sulcken geval de vloote sonder ijets te verrichten, naer batauia hebben moeten dispacheren alsoo alhier in amboijna t' onser compste niet boven 1½ last rijs en was, ende de Sagu en is met dit mouson oock niet seer wel te becoomen, valt mede heel dier aencompste van onse onderdanen met hare concoorren, heeft seer verlangsaem toe gegaen, alsoo dit volck seer t raech in haer werck sijn, heeft ons opgehouden tot den 14: stantij eer gereet conde werden om te vertrecken, met de armade, wij gaven op ons vertreck man lastt aende Oppercoop s. r Philips luijcassen dat op het spoedichste de rijs voor amboijna int amsterdam soude lichten, t' welck met de pachten most gedaen werden, daer vrij wat tijt mede most toegebrachtt werden, ende voorts soo veel dackpannen inde fluijt dam doen in scheepen, als gereet waeren, ende ten eersten soo haest het doenelijck was, amsterdam met de fluijt edam volgens vEd:e ordre naer batavia af senden, t' welck is geschiet, den 7en junij wat in amboijna sedert ons absentie tot daer toe is voorgevallen, als mede voort het overnemen van transpoort bij den voornoemde s. r Philips luijcas gedragen ons aen des selvens schrijven aen vEd:— Eedele Manhafte wel wijse voorsinnige seer discrete tleer. 15 July. eo.
Wij hadden 14 a 16 dagen voor desen afgesonden hett ,acht de hoop met den oppercoopman Jan carstens, naer souhou om t' onderstaen, ofte aldaer voor cleden, ofte halff gelt oock soo nodich was dat heel gelt soude geven, om de Nagelen aldaer te becoomen, op dat niet inder maccassaren hande soude vervallen, voordere het schip den arent naer combelle, met de selve last en ordre doch daer is niets uijtgerichtt, is in alles bi coomen ontrent de 10 portugiese baer Nagelsoo dat men blijckelijk siet, daer haer boosheijt ende breecken van contracten met de nagelen aen vreemdelingen te vercoopen, niet en is ontstaen ten respecte vande realen maer uijt vure maliecie — Sijn alsoo den 14 t' savons vertrocken met de schepen mauritius, den griffioen, ende Coninck davit, met welck schepen den H r admirael schaverham, vice admirael ende schout bij nachtt, met ontrent de 600: coppen sijn voor uijtgevaren, ende wij sijn met de corcorren gevolcht, die 15: int getal waeren, doch int passeren sijn die van alangh luerijcka, wackusieven, orrij en nassaloilij bij ons gecoomen, ende sijn alsoo den 16. en voor hitto gecoomen, sterck sijnde 23 corcorren, met een orangser wat voorders op dese tocht verricht hebben, ende voor gevallen is, hebben ons vooren gedragen, aen het nevensgaende Journael ende Memorie — Op dit exvloict hebben wtgeweestt tot dat weerom op amboijna sijn gekeert tot den 23:e passado hadden geduerende desen tijt heel goet weder, gehadt, naer den tijt vant mouron, scheent dat onmogelijck soude gewees hebben, doch godt almachtich sij loff ende danck die ons het selve verleent heeft, nu in amboijna gecoomen sijnde begonnen ordre te stellen opt vertreck vande vloot, doch opt redden vande boecken, ende d'aencleve van dien, was noch seer weijnich in te weege gebrachtt het scheen dat den oppercoopm s. r Philips luijcassen hare dingen meest most redden, ende wt hoecken ende winckelen de stucken bij den anderen soecken, den eener wees hem op den anderen, doch salder hem wel door redden, dan en behoort even wel niet te geschieden ijder maeckte den goede man, ende schooff het van sijnen hals, soo lanck de h. r gouvern. r van sveult het gouverneur mijn niet over hadde gegeven, en hadden aldaer ) een auth alteijt, soo dat meest ww s. r philips luijcas aen quam — grooten
AREIIER. rooten dienst mijns oordeels geschiet de Compe met de maendel betaelingh vant garnisoen, alsoo bevinde dat meest altemael niet te goet en hebben, maer meest al te quaet w hare reecq sijn, ick gelooft niet datter tien persoonen sijn, die een stuijver te goet hebben, soo dat schijnt dat de rantcoenen voor niet sijn gegeven, het volck drinckt ende clinckt sonder gelt ende dan comt men met briefkens om betalingh, soo dat de Compe het g'arnisoen niet met cleden en betaelt maer met contant soo ons jaerlijcx 12 a 14 leggers wijn, met 200 ofte 250 lasten rijs nevens 100 a 150 raten speck als vleijs mochten toegesonden werden, meene het gelt dat aent garnisoen wert wtgegeven, een goet deel wederom ingetrocken soude connen werden, sullen met de betalingh vant Jarnisoen voort vaeren, tot dat ander ordre van vEEd: becomen, ten waer dat beter middelen voor vielen Den toevoer van vreemdelingen heeft dit haer gants met omt lijff gehadt, hebben niet meer uijt pava in amboij na geweest als twee cleijne balouws met sout, maer geen rijs, wat het commende mouson sal geschieden leert den tijt. — De wtstaende schulden die de Compae wamboijna heeft bedragen over de 40000 r-a van 8. en mijns oordeels soo de Compe de helft daer van mocht gatelijck gereet ontfangen soude wel mogen de rest quijtschelden soo men eenige schulden in amboijna vande burgerije soude Invoorderen ende ten harsten procedeeren, soude de luijden t' eenemael geruijneert werden, want in sulcken geval soudemen moeten haer huijs, slaven, ende alle s wat hebben vercoopen, ende haer kael daer buijten stellen, ende als dan soude veele noch qualijck halff toe coomen, men eijscht wissel brieven van 4' 600 p /a 1000 r. a die haer contant werden getelt, ende alsmen wederom sal betaelen wijst men malcander op een deel Schuldenaers ondertusschen mist de Compe haer gelt, ende in plaets vande schulden te innen maeckt men de selve noch grooter, ende als men dit voorgaende haer afslaet ende d aenseijt dat geen ordre noch last en hebben om sulcx meer te doen, oock hoe diep ende groot de burgerij e in schulden is vervallen, ende de Comp. e jaern betaelt soude sijn, houden haer qualijk te vreden, soo dat het schijnt dat wij alhier in amboijna soo wellecom sijn als den brant te mechelen, doch daer is weijnich aen gelegen, sullen even wel soo veel als ons mogelijck is v Ed. e ordre naer coomen ande clev achtt sen