Van ternaten onder dat Ultimo Augh 1682 graven, dan tot drie off vier voeten diep, op 't hoogst; en gaen 'er de Inwoonders hier door oock zoo rouw enruijg mede te werck, dat wel 't meeste gedeelte onnuttelijk spillen. — Eeen besuijden deses troom legt het dorp boleentena almede hoog en droogh op een bergh, om't gewelt, dertombockers te ontgaen, hebbende voor heenen anders hundorp op 't strant gehadt, datbijsonder vermakelijk en wel gelegenis, van hier verders tot. — Toemboecoe zijnder verscheijde gehugten langs 't gebergie, verspreijt, welcke gebergtens door de nijver der boeren en haer neerstigen lantbouw, meest alle haal zijn, dat een vermakelijk gesigt veroorsaeckt, omtrent dese wilde weeste gewesten andersints. — Op 't strant van tomboeco en een Hont bergie als een vlugtberg is een gehugt van orang badjos die aldaer met vrouw en kinderen wel duijdelijcken leven, en soo wel als andere Inwoonders, zoo niet beter, aarden ernerende zig met de vischerije, gelijck andere Badjos doen. — Het dorp tambocco zelfs, legt agter de klooff, dat dit wadjes bergie Hier regter en een ander dat ter slincker hant legt maecken een weijnig meer dan een getelings schoot van't strant. — Dese tomboecers zijn seer troise, opgeblasene, dog laffhartige menschen, andersints zouden zij de Gorontaalders meest gelijck wesen, hebben bedeckt en omme gang met veel vreemdelinghen waerontrent wij meest onkundig blijven, jmmers het is gebleken dat in de smockels kroom de lahan een weijnig bij noordentom bocco geleegen, boegijsen korrendraijers heel van malacca met een bilock vaartuijg gekomen onder haer Landtluijden aldaer (alsoo dit lahan meest uijt: boegijs met tambopen vrouwen getrouwt bestaat) gevonden zijn, welckers mede macker op een oude maluxe pascedel, geheel naer de bocht van tomini voortgeset was, om aldaer schillspatshoorn inte koopen, gelijk zulcx: resienis, in't dagregister van den lieutenant Cromhuijsen en adsistent harcxe, van't jaar 1678, die denselvigen nevens andere in diestroom schuijl vontleggen, op den laasten ober en nog een ander op den 2 9ber daer aen vonden. — Het verschill datter zoude leggen tusschen bouton en tam bacco is uE bekent, dog off het van onlangs off van over oudts is, dat de tombociers de 200 boutonders zouden hebben doot geslagen, daer aen is billijcken te twijffelen, alsoo als bevorens meermalen gesegt is, dese luijden het oude als nieuw Reekenen, zoo wanneer maer magtig genoeg sijn en gelegentheijt vinden konnen om elckanderen aente lasten, mijns oordeels en kan het geen quaat dat geen goede vrunden
Lanternaten onder dato Ultimo aug. 164 vrunden en zijn, alsoo hier door nog somwijlen agter eenige harer geheijmen comen, daer andersints onmogelijk geen kans toe en is, ende en schreeuwen nogte en roepen de boutonders zoo bijster niet wanneer haare onderdanen s Comps chaloepen zoo inoordadig affloopen en alles dood slaan, op dat het niet aen den dagh en zoude komen, gelijk door die van karom, wawom, en andere, ende nu onlangs, nog ontrent het chialoepje de postbode geschiet is. — watter verders tussen tambocco en boutonzij en soude ick niet wel konnen weeten, veel min off die ouder ternaten off bouton gehooren eenelijk schreeff mij baccarij eens aan, dat off en aan van wawoni eenige dorpen hadde verwoest ende in den brant gestoken, uijt kragte van 't aen hem verleent, verloff, om op wowom te wreeken, s comps leet, door 't affloopen derselver, van de chialoepen van s Comps onderdaan en aangedaen, welcke jnwoonders op voorn eijlant naer zijn zeggen niet eindende, was hij genootsaeckt geworden deselve aan de vas te wal te zoecken, alwaer de wawoneesen haare dorpen, vrouwen: kinderen, en gezaij zijn hebbende, dogh op 't eijlant pantsjano veertig mijlen Zuijdwaerts van tambonco — over bouton gelegen is het coninghrijckie off 't oude Hooff nest. — Tibore dat onder ternaten geregtelijk gehoorde ende nu ten onregten zzigh bouton onderworpen heeft, als off het van alle tijden en van overouts daeronder hadde gehoordt, eenlijck uijt de meermalen aangehaalde quade gewoontens, dat een ijder vermogender althoos vereijsch doet alwaer het van over eenige hondert jaaren en heeft hiertoe buijten alle twijffel veel gedaen, d'onkunde van den E Crndop gelyck wij bevorens aen haer Ede Hoog agtb schreven ende daer over oock al bedugt waren. — Hebbende de boutouders selfs niet het minste van over outs op 't eijlant pantsiano bezeeten, 't welck zijn eijgen coningen althoos hadt, en quam het oostelijcxste gedeelte woena genaamt, eerst aan bouton wanneer haaren coning morohom tot Coning van bouton verkooren wiert die dese lants wreeke daer aanhegten gelj het Zuijdelijckste gedeelte; daer te dier tijdt mede onder geraeckte, als wesende een wettig erfflant van een zijner vrouwen, dat door 't versterff regt op den Capn laut lakassa is vervallen, zonder dat het oijt door andere is overheerdt geworden, oock niet wanneer de maccassaren meesters van't verdere van't eijlant waren, op dit zuijder gedeelte is 'er niet dan een bewoont dorpje aande west zijde Moulanca genaemt en in't besteck van woena zijn, woena aan de stroom tapetapi ende al.
Van ternaten onder dato Ultimo Aug 1682 ende al mede de westkant des eijlants, en aan de oost zijde la kontone, labore, lokia, en't midden lants waijmalouw — talasa, battecame, tankena, maladauwa, tobea, gehoorende dit alles tot bouton. staande onder ternaten als gesegt tibore, aan 't westeijnde van't eijlant aenstrant en een revier gelegen aenwelcke selvige stroom te landewaart in't dorp laffiapauw legt, en verders noordelijcker op wawabo, wone, popala, lassesodo lapada, en hieraff en aan op't sarant moebea, zijnde alles in een streekelants ten noordwesten van 't eijlant pantsiano gelegen, zonder dat de ter natanen ijets het minste aan d'oostzijde van't eijlant hebben, waer uijt oock het verschil tot lahoja tussen bouton en ternaten wel eer ontstont. — Het beste en't aan merckens waardigste dat alhier valt is een groot en breet streeke lants dat van tibore dwars over tot lahoia toe loopt, zijnde val jatijboomen, waer van 'er ontallijcke meenigte omverie geworpen leggen, 't zij door aard bevinge off overstroomende vloeden, alsoo deses troock, laag effen bant is, en zijn'er veel van dese boomen selfs die dus om verre leggen, die uijt de nederleggende stammen weder in nieuwe boomen opwaerts gegroeijt zijn, wesende de andere mede doorgaans nog zeer goet vast en deugtsaamhout sommige van een verwonderlijckte lengte, en dickte, waer aff d' onse wel eer met de fluijt helena derwaerts gesonden eenige grove balcken en Honthout bereijt hadden, dog niet vermogens zijn geweest deselvige uijt het bosch te sleepen, alsoo die van lahia agtervolgens belofte der boutonders hun hierinne niet en wilden behulpsaam zijn. — Agter volgens ons besteck zullen wij ons van hier ende destraat van bouton uijtzettende n: O: tenoos ten regt weregt aen naer — Xula baliabo begeven, zonder ijets teschroomen, latende alle de bangaijsche eijlanden en teeven aanbagboordt, welckers Zuijdelijcxste poele zagoe genaamt, zchoonwater en overvloedig boombroot heeft, legt meest oost noordt oost naer gissinge van't eijlant warowaij, andersints is hettusschen bangaij — zelfs en zula taliabo zeer wel ende gemackelijk op te halen door een goet getal van eijlanden heen, waer door en langs wij met het schip middelb: 't vergangejaar geraeckten, waer aff hieagter Aan breeder. — Taliabo begt eijgentlijk aan de noordezijde te middens eijlants — (alwaer een zeer goede, schuijns in't lant schieten de bhaij is, daar