melijcke seegeninge wille overschulden. u E. wijs ende Rtaat genaedelijck wille beschutte en de hoedanigheijt en maniere desselffs door de heeren professoren voornoemt maer oock dat die heeren goetvind datmen hier uijt de inboorlingen selffs zal proponen ofte predikanten maetken gelijk oock dat d' E. sijnodus— van gouda, stellende het aende vrije keure en Eijgen wille der geener die dat werck aengaet om— somtijts eenige der gaanste queetkelinge tot beeter Custiveeringe sijnes verstants &a naer het vaderland overtesenden en dat niet voorschrijvende maer inde — kercke alhier de maght erkennende, en aen deselve toestaende om zoodanige in geboorne door haer in dese gewesten onderweesen alhier selffs tot zoodanige lediening temogen bevorderen. soo datschoon de sijnoden des vaderlants sigh somlijck  wegens het maecken van proponenter uijt wat gronden en hoe wel en qualijck saljck nu niet ondersaeken) men Eghter verseeckerd kan zijn dat zij het niet sullen doen tegens dat werck uijt de ingeboorne deeses Landts dewelcke hier onderweesen en tot die bedieninge bequaem mogte gemaekt zijn en g'oordeelt werden. niemandt kandan met eenige schijn van reeden over dese saecke bekammerd weesen off hij sal toonen bedigt te zijn dat het zoude konnen geschieden dat zoo verre wijse verstandige en geleerde mannen in de kercke onses vaderlandts vande voetscappen en sentimenten haerder voorgangers over dese saecken zoude afwijcken als oock vande gronden van onse reformatie en teegens de bekende regeg: van haer kerken ordening dat geen kercke heerschappije heeft over ert onder, een pauselijcke heerschappije heeft over een and en een monster van een moeder kercke inde daer van door godts genaede gesuijverde kercke weder zoude willen in voeren gel:k door zoodanig een practijck zoude geschieden als de vermaerde voetius in zijn— antwoord over de vraage, off de nederlandtsche kercken de wijle zij d'indische kercken eerst gepland hebben een altijd duerende Maght hebben om dienaers te verkiesen ende tesenden tot de kercken dewelcke nu al reede opgerigt zijn en deselve autoricative off souverainlijck te regeeren als ontbloot zijnde in dese van Eijgen maght ende vande nederlantsche kercke dependeerende, en affhangende, klaer ende met veele redenen uijt de schriftiure en uijt de plantinge der eerste kercken onder de heijdenen doorde geloovige uijt de jooden en uijt de gronden van onse reformatie en uijt de practijcke vande roomse kercke in deesen aenwijst in zijn eerste deel van sijn politia Ecclesiastica pag. 103, 104. 105: &a wel veerdig om van veele tot haer onderrigtinge geleesen te werden, niemand en kan dan zoodaenige gedaghten voeden vande kercken onses vaderlandts zonder een groote oneerbiedigheijd ontrend haere — bepraeffde godtsaligheijd voorsightigheijd geleertht en regtsunnigheijd van de welcke men soo veele paeriven door zoo lange jaeren tot groote miltight van onse kercke heeft gehad, en nog genieten, en daerom kan oock niemand zigh met eenighe schijn van reedemt inbeelden dat terwijl wij, die met haer de gemeenschap vande geene die haer selven heijligen en haer reijnige agter enr die zig in't midden des— Christendoms als ert onseijlbaere wet geever, en Righter indesaecke des gelooffs heeft geset en dewelke tot zijn gemenschap, en erkenteniverse van deese zijn magt ende zijn wel der ongeregtigheijd, alle — heijdenen traght te verplighten en te vergaederen ontkoomen zijn en door de bestieringe godes, en naede voorsegginge zijnes geestes ten opsight van deese tijden tot deese vergeleegen Eijlanden, en plaetsen dewelcke voor deesen zijn gerughten niet gehoordt nogte zijn leerlijckheijd niet gesien hebben, gesonden zijn omzijn heerlijckheijd onder deselve te verkondigen en onse broeders uijt deese leijdenen den heere ten spijsoffer tebrengen nae zijnen heijlige bergh hoe nae Ierusalem) endie doorde kercke in het vaderland tot vervullinge van onse bedieninge juar deese kraghtig aengemoedight, en ondersteunt werden nu door die selve kercke eenighsints— dienaers zoude
melijcke seegeninge wille overschulden. u E. wijs 'tgebreijde staat genoedelijck wille beschutte en zoude verhinderd werden om godsraet oock ontrent het volgende van deese prophetie te dienen, en om deselve door onsen arbeijd voor zoo veel ons moogelijck is verva te moogen sien altoos ten opsight van eenige begintse naementlijk dat godt eenige uijt deese zoo toegebragt broederen uijt de heijdemt tot priesters, en leviten tot dien van zijn heijligdom alhier zoude neemen Es. 66. — gewissel:j die zoo verre zoude konnen koomen dat hij zoude durven van gevoelen zijn dat de kercke onses vaderlandts zouden konnen wenscht dat de geeft des heeren niet uijt gesterd wierd op alle vleesch en vervolgens ook dat de soonen en Jongelingen uijt dese leijdenen zoo wel niet moghte propleteeren gesighte sien en droomen, droomen, als wij die meede zondane uijt de leijdenen sijn, en dat dese landen niet vervult moghte werden met de kennisse des heeren gelijk de waeteren de zee bedeckt die moghte tot zoodanige gedagten konnen vervallen maer die konnen geen plaetse vinden bij ons dewelke van haer contrarie ijver sughtinge wenschinge gebeeden raed, hulpe, arbeijd, en neerstigheijd door zooveel preuven verseekerd zijn, en uijt die bewijsen, en haer Contrarie betuijginge en soo klaere over een stemminge met ons van de nuttigheijd, en noodtsaeckelijckheijd van het werck 't geen nu onderhanden is, zoo volkoomen overtuijgt zijn en uijt deselve grond vande vrught dewelcke zij sullen hebben over dat voorgenoomen werck en vande hulpe dewelcke haer EE: ons daer toe zullen aenbieden en oock bewijsen volkomentlijck konnen verseetkerd sijn. dewijle men dan uijt deese gronden ende van de politicque en kerckelijcke Costemminge en hulpe magh versekert zijn, en zoo gegronde hoope kan hebben, en vande mogelijckheijt en het goet succes van die werck, zoo meine ik dat men hetselve op deese goede— gronden geristelijk zal konnen en oock dienen aente vange: En dat ten eersten, te meer doordien men veel light noijt, ofte niet dan seer beswaerlijk tot zoo, een nuttigh en gewenst werck zal konnen koomen nae deesen gel:jk een ijeder lighteljk zal begrijpen dewelcke weet wathet in heeft een saeke te verkrijgen dewelcke het oordeel van diverse collegie zoo hier als in het vaderland in dewelcke niet alleen luijden van verscheijde gevoelen zijn, maer — een oock veele dewelcke geen regte kennisse van saecken hebben onderworpen zijn, schoon de nuttigheijt en nootsaeckelijckh:t vandat werck klaer werd aengeweesen en begreepen, en watlangheijd van tijt datter verloopt aleermen zoodanighe saecke op het beste genoomen almagtig werd. gelijk zijn hoogh Ede de Eere toekomd van dit werck uijt gevonden en voorgesteld tehebben zoo heeft zijn hoog Ed:e oock een ernstige genegentheijd tot volbrenginge van dit werck en pouvoir om het selve te konnen en moogen werck stellig maecken.
Altesaemen dingen dewelcke ons nog nooijt tot dit werck alhier voor gekoomen zijn, en niet ligtelij nae deesen weeder voorkoomen zullen men zal dan weldoen dat men dese bequaeme tijden uijtkoopt tot eenspoedig begin van dit werck, ende goede drift die bij veere tot dit werck alreede is, en in andere meer, en meer ontsteecken word, waerneeme en niet laete verflaeuwe want ick vreese dat gelijk houwelijcken die wel geslooten sijn, maer welckers— volvoeringe een lange tijd uijt gesteld werdt doorgaens seer veele verhinderinge selffs tot vernietinge derselver onderworpen sijn: dat oock alsoo het uijtstel in deese verrverhindering door deese en geene toevallen dewelcke de tijd ordinaris ontrent zoodanige saeck meede brengt zal doen ontstaen Iae ligt welzodanige dewelcke de volvoeringe van dit goede voorneemen wel geheel moghten te rugge houden. men weet door d' ervarentheijt dat de dood van eenige dewelke zoodanige wercken beijveren, en behartige en door welcker hulpe en sorge zoodanige saecke werckstelling moeten gemaekt werden groote verhinderinge aen wercken van zoodanige natuere gemeenlijck kan geeve: sijnhoogh Eds bespoord oock een leerne bulle welker grondtslagh in het stoff is, dewelcke dienvolgens haest zoude konnen verbroocken werden, een, ijeder een kan ou ligt sien hoe beswaerlijk niet tot dit begeerde werck zoude konnen koomen indien het god believe mogte zoo hier zijn