van Sourabaija den 13en Iunij Anno 1685: 2: grissee, 2: bangie 1. passaroauan. 1: lassen 1: touba 1: en zedaijoe 1:— over zulcx tesamen 15: wel bemande en gearmeerde bequame vaartuijgen, om onder een harer aan te stellen Hoofd, Continueel hier en daar te Cruijsen, welcke vergaderinge op sotehia jegenwoordig geschied, zoo dat wij als nog daarvan den uijtslag verwagten, om bij gelegentheijt eenige van de onse daar en boven te voegen, want buijten des vernemen wij dat dit van geen operatie zal wesen, en alhoewel wij in't eerst van voornemen zijn geweest om met ons  magtje de stevenen Regel regt na of omtrent ballembangan te zetten tot bestelling der Jnsinuatie missive aan de hoofden dierbelhamels. zoo nogtans op zee zijnde hebben wij hierinne gealtereert, en op de verscheijde gerugten van de zee schuijmers best geagt ons te verdeelen, den luijtenant Eijgel met 4: praauwen langs de Cust van madura aan 't oostende van dien te laten Cruijsen, om van daar tot boven de mon na de Cust van Iava weder over te steken, en den vendrig Hirtskorn Insgelijcx met 4:— vaartuijgen zoo tot Convooij der Javaanse briefdragers als om ons van de ware bestelling te versekeren, directua ballem bangan voort te zenden, ter wijl den oppercoopman met nog 2: vaartuijgen langs de Javaanse Cust zeijlende alle plaatsen visiteren en zoo vervolgens tot boven gecit: de mon of wel digt bij balembangan aldaar den Luijtenant en vendrig voormelt zoude tragten te ontmoeten om dan gesamentlijck van daar weder na madura over te steken en de visite van de strandt plaatsen op dit Eijlandt te doen, gelijck oock ten vollen geschiet zij; met een nauwe enqueste der Rivieren en plaatsen, voornamentlijck boven banger tot digt aan gecit: ballembangan, die ten eenemaal verwildert en van menschen ontbloodt, geen de minste teeken verthoonden dat haar daar omtrent eenige Rovers onthuelden, zonder dat wij oock eenige derselver in zee daar ofte elders langs madura hebben Connen op steven loopen, ofte vernemen waarse haar nu mogten onthouden, als eenlijck uijt het berigt van diversche Javanen dat in 't begin van de gepasseerde maandt maij 20: maccassaarse zee Roovers sterck ofte bemant met Ruijm 200: Coppen onder hunne Hoofden Crain pamelikan, batang binoa en dani massoerse het verboven madura gelegen Eijlandt Canjang zouden gepasseert wesen, als mede nog ses andere diergelijcke schelmse schuijmers benoorden agter Madura om geloopen, uijt vrese van door ons agterhaalt te zullen werden, welcke laatste hun kortelincx weder omtrent toeban, en aljong panka verthoont en 2: madurese prauwen in de Revier Caliwong gejaagt zouden hebben, werwaarts den Luijtenant Eijgel gestevent wesende egter hun niet heeft connen ontdecken, dog schoon wij tot nog toe met ons Cruijsen niet hebben konnen opdoen; zoo nogtans zullen wij het ons niet laten verdrieten maar na 't afgaan deses, met 6: prauwen nu eens westwaarts tot aan of omtrent Rimbang stevenen, om ondertusschen niet ledig te zijn, en dese Roovers uijt zoe te houden, alhoewel, het Cruijsen met de geleende Javaanse praauwen al vrij dangereus en niet zonder pericul is, ten aansien deselve zeer slegt van Caliber zijn, en tegens de minste ongemack van de zee niet Connen bestaan, waardoor d' onse al meer als eens in gevaar geweest hebben, buijten dat wij vaartuijgen ter leen krijgende, deselve zoo van toetakelinge ontblootbevinden, dat ten minsten aan ijder 5: en 6: Realen tot zeijlen, bint Rotting, adap, Cadjang, bamboesen ha Comt gegasteert te werden, zulcx dat den oppercoopman uE Ho Ede sijn geenige dienst aanbied om in een maandt ofte twee ten alderlangsten, tot touban ses stx: defensive pantesiallangs te bestellen
van Soura baija den 13e Iunij Anno 1685: bestellen die zoo hier als op batavia en elders uE Hoog Edns zoo om spoedige advijsen over te brengen als om op vijanden te Cruijsen, knaphandig te stade comen, en ijder niet meer dan 60: off een weijnig meer Realen kosten zouden middelerwijle hebben wij oock op alle plaatsen oostwaarts Java als mede op geheel madura in onse praesentie doen Renoveren en afkundigen het verbadt van den jnvoer der vremde kleeden, doeken, ofte amphioen, met de straffe daartoe staande, mitsgads oock schriftelijck opgenomen alle vremde Natien die onder de Javanen en maduresen ter woon zijn gedoogt, daar van de Rollen hier nevens bij malkanderen gecopieert overgaan; en vervolgens oock onder vonden dat meest op alle plaatsen de sabandaar zijn Chinesen parnackans van dien, ofte geschorene de Mahometaanse secte ingelijft, dat ons gering gevoelens den Intrest van de E Comp:e benadeelt, ten aansien de Chinesen de Negotianten zijn, die het meeste op dese Custen handelende door dese hare mede mackers, daarse hun gemeenlijck al aan addresseren, genoegsaam in Haren sluijk handel connen gemainctineert werden; waarop wij uE Ho Edle ordre eerbiedig versoeken Tot banger hebben wij vernomen en gesien dat den balijsen tommagom Jajalana met het weijnigje volck dat hij daar heeft, de ballemboangers de verdere Jnvasie en der zelver Roverijen kloeckmoediglijck continueel beseth, en zig, schoon steets in allarm heeft, daarinne zeer onvermoeijt thoont, dienvolgens den sousouhounang bij sondere goede diensten doende, wel meriteerde in toecomende daar voor na verdiensten beloont te werden, aldaar is ons zeker Javaan oock te voren gebragt, die voor eenigen tijdt door de zee schuijmers genomen en deselve in hare te Rug Reijse, na hun Roofnes sockum, daar zij in een groot getal zig onthouden, en dagelijcx meer en meer vergaderen, zoo datse nu al op Ruijm duijsent weerbare Coppen sterck werden gegift, ontvlugt zijnde, in handen der ballembangers vervallen geweest, dog nader handt hun oock ontloopen was, welcke hij in 't eerst die 't gemaackt hadt, dat hij van zijn volck afgedwaalt, waarmede hij door den sousouhounang aan haar afgesonden was, om hun pardon aan te bieden, indien zij haar wilden vernederen ende Restitueeren de successive geroofde Javaanse Menschen, waartoe zij, volgens zijn seggen, hun zeer genegen gethoont hebben, en boven dien nog wel een amende zouden willen geven van vijf en twintig duijsent Realen; 'tgeen ons ten laatsten anders zij gebleken, gelijck UE Hoog Edns in 't eijnde van 't Rapportje door den p:l vendrig Jochem Maurits Hirtskorn dier wegen aan ons schriftelijck overgegeven, des gelievende. zullen konnen lesen, en wel ten principalen, dat dese Rebellen niet alleen op onse beleefde en sagtmoedige insinuatie brief hebben willen antwoorden, als eenelijck bij monde, dat zij maar eenen Ratoe, of sousouhounang. nog met D E: Compe niet te doen hadden, oock met haar verstonden op Gobar mataram te dragen, maar boven dien de briefdragers nagesets en met pieken vijandlijck van de strandt gejaagt, waar uijt genoegsaam consteert, dat dese belhamels hun niet eer zullen verdemoedigen voor en al eer zij met gewelt daartoe gedwongen werden en 's E: Compe ontsagchelijcke wapenen beproeven Sammanap en pamacassan de twee aansienelijckste uijtterste districten van het oost eijnde van madura, werden
van Sourabaija den 13e Iunij Anno 1685: in dier voegen geregeert, tot u E Hoog Edns en des sousouhounangs nadere ordres, als wij bij onsen Jongsten hebben genotificeert, daar bezijden onse praesentie aldaar ons heeft ontdeckt, hoe dat kort na de doodt van den tommagom Juda Nagara desselfs nu gesneuvelden broeder pringwangsa, het priesderlijck gewaadt afleggende ende de wapenen opvattende, getragt heeft niet zijn zelven in de successie van den overleden te dringen, maar daartoe aan te stellen de naargelaten dogters zoone, van zijn broeder Radeen soederma, waar door het gemeene volck tot hem toeliep en hij nog van vrij Considerabelder aanhang geworden zoude hebben, indien hij voor namentlijck door poelandiewa met zijn onder zig houdende troep maccassaren onder eenen Jaga satroe, die dit voor al in de oogen stack, en zig selfs daarinne tragt te wickelen, met het eijndigen van zijn leven daarinne niet spoedig voorgekomen was, zoo dat desen Radeen soederma als geregtigt tot de successie door de Natuur oock van de gemeente schijnt gelieft te wesen, en dien volgens wij niemandt anders als hem tot de optredinge van de tommagomschap voor als nog ten meesten dienste der E: Comp:e uE Hoog Ede connen voordragen, te eerder om dat poelandie wa ons toeschijnt een een sinnig en geensints een mede gaant man voor den Intrest van DE: Comp:e te zijn, de welcke bij ons aanwesen aldaar niets begeerde te gedoogen, dat wij zijne onderhebbende maccassaren, in weer wil van sijn swager bascara onder zig alleen genomen, monsterden, dog eijndelijck op onse Cincere jnstantie na uijtlegginge ten welcken eijnde zulcx geschiede, toestondt, dat deselve door haar pangauwa Jaga satroe voormelt ons bij monde wierden opgegeven, daar en tegen wij: den eersten schoon zoon bascara van een andere Natuur, en een gantsch goetaardig Humeur, mitsgaders zeer bereijtwillig voor de E Comp:e bevinden, Jnmiddels is ons mede tot samanap te voren gekomen, hoo dat zeker mardijker genaamt Abraham, voor desen slaaf van de Heer ontfanger generaal parve, nevens zijn soon Iantje en mans slaafje mosis, met zijn vaartuijg van batavia op samarang gekomen wesende, en van daar weder geladen na huijs willende keeren, nu een korten tijdt voorleden door zijn aldaar gehuurde ses Javanen op zee met zijn gem: zoon, terwijl men het mans slaafje vast gebonden hield, deerlijck omgebragt ende vermoord zij geworden, en dat dese Heijloose schelmen daaronder twee samanapse maduresen en vier Samarangers de dooden met 5: bassen, aan hare Lichame gebonden overboordt in Zee geworpen hebbende, de steven direct over grissee na samanap stelden, en aldaar aankomende de in 't leven gelaten Iongen ergens in een huijs verborgen hielden, die eijgentlijck eijndelijk gelegentheijt krijgende desen Handel openbaarde, en zoo ver uijt breijde datse ten langen laaste ter ooren der Regenten aldaar quam, die daarop dese Jongen g'examineert hebbende, het vaart: aanslaegen, en vierder moordenaars bij de Cop vatteden, waar van 'er 2:, hoe nauw se die oock versekert hadden, kort na de apprehentie uijt de tronck gebrant, en nevens de resterende absente 2: dese tijdelijcke straffe ontvlugt waren; zoo dat zij niet meer dan 2: dier moordenaars voor ons bragten, d'eene een jnwoonder aldaar genaamt patra, en den anderen een Samaranger genaamt Astra, die g'examineert en ter praesentie van