A: Ee te lijden te weten voor eerst alhier in India sonder het vaderlandt hierinne te begrijpen Hier toe sal dienstich syn datmen wete wat handel tegenwoordich in India door de Engelse France, deenen, portugesen, Bantammers, mooren, Siammers, Chinesen, als mede door de batavise ingesetene wert gedreven — De vrye Nederlants ingesetenen tot batavia hebben thans de vrye Negotie op Canton in China twelck nu wel hunne principale handel is de Chinese ingesetenen en andere Chinesen hebben dien handel niet alleen jnsgelycx, maer oock devaart op Japan, dat ons bedunckens soo wel niet quadreert De verdere commercie op Batavia soo binnen als buijten is van gen besonder belangh, en wert meest door de chinesen en jnlants vryeluijden waergenomen De Bantammers, onder den naam van dick koninck en met behulp der Engels vaeren en negotiene tegenwoordich in persua, Souratte, Cormandel en Bengale, en met behulp der chinesen equiperen naer Tonquin, Siam, China, Manilha en oock selfs op Japan, en naer men meynt soude sy het wel mede op de Bengaelse zyden handel toeleggen en waer onder onse chinese ingesetenen wel licht somtyts participereln, het welck door de Comp niet wel te beletten is, als met den oorloch off conquesteren van die plaats, twelck al vrij bedencklyck en ombragieus soude wesen, want nen bemerckt nu Macasser is gedestrueert dat veel negotianten op de Cust van Java en op Bantam hun ter neder stellen, en soude misschien
misschien met de ruine van Bantam, wederom andere handel plaetsen, voort gebracht werden, behalven dat bi de meeste leden der regeringe den oorloch met de Coninck van Bantam, jae selfs die conqueste al vry bedenckelyck voor de Comp schijnt te wesen, soo ten reguarde vande Mataran als andere Europische en Indiaensche vorste D'Engelse, deenen en francili hebben nu gestab comptoiren op Banctam doch de laeste ende eerste staan nu bij desen oorloch in negotie genoechsaam stil, maer de deenen varen op vracht met mooren, en moorse kleden, en vervullen Bantam niet alleen, maer oock dese omleggen quartieren soodanich, dat sulx bi de Comp: eijgen sleet der doecken alhier op batavia al merckelyk wert gevoelt Gelyck den aanbrengh der moorse kleeden op Malacca, oock al alteratie daerinne schijnt te causeren De mooren onder de deenen vaeren dan op Bantam en op de Javaense kusten, malacca, en Siam en retourneren met koper spiaulter etde De Engelse soecken den Tin handel tot queda en andere Thin quartieren, en die negotieren mede ten principale in persua, Suratte, bei gale, en Siam, en hebben op Tonquin en Japan getendeert De portugesen schynt hun handel meest op maccauw, Siam, ende Manilha bestaan, vande francen handel in India is noch niet veel te seggel De Siamsen Coninck Schynt het in dese tyden oock alle
al vryj op de commercie toe te leggen, soo naerde Cust Cormandel, Persia, Suratte, Tonquin, en Japan en waerom dien koninck onse vruntschap te meer extimeert, op dat daerinne van ons niet bekommert soude werden, twelck wel licht mede plaats grijpt met de Coninck tot Bantam Hier nu by gedaan den particulieren handel van Comp:s eygen dienaren, soo soude al vry te bedencken comen, off comp:s onderdanen en vrieluijden op Batavia, meer schade aan Comp:t handel sullen cunnen toebrengen, als alle de verscheijde traffiquanten Want off wel gemeynt wordt dat de Comp:e door boven genoemde verscheijde Traffiquanten reets schade genoech komt te lyden, twelck sy niet kan verhinderen, en dat bij vergunningh der vrijc handel op Batavia, dan noch meer naedeel stondt te verwachten, soo dient daer op voor eerst aengemerckt, dat de stadt batavia wederom, daer bij op luijcken, en de colonie eert rechte stant sal grijpen, ende incompsten van batavia doen accresseren, daer en boven is het seer apparent, dat de andere voorgenoemde Negotianten, daer door niet weynich sullen werden gestuijt en verhindert, jae genoechsaam uijt het vaarwater staan te raecken, en indien de bovengesegde vremde Negotianten, en indische vorsten de smaecke en winste der negotie eens recht comen te krijgen, en door de oeffeningh van hun volck daer toe werden bequaamt soo sal het misschien te laat wesen om den handel op Batavia te trecken En wat schade konnen doch de particuliere batavise