Wij hadden 14 a 16 dagen voor desen afgesonden hett ,acht de hoop met den oppercoopman Jan carstens, naer souhou om t' onderstaen, ofte aldaer voor cleden, ofte halff gelt oock soo nodich was dat heel gelt soude geven, om de Nagelen aldaer te becoomen, op dat niet inder maccassaren hande soude vervallen, voordere het schip den arent naer combelle, met de selve last en ordre doch daer is niets uijtgerichtt, is in alles bi coomen ontrent de 10 portugiese baer Nagelsoo dat men blijckelijk siet, daer haer boosheijt ende breecken van contracten met de nagelen aen vreemdelingen te vercoopen, niet en is ontstaen ten respecte vande realen maer uijt vure maliecie — Sijn alsoo den 14 t' savons vertrocken met de schepen mauritius, den griffioen, ende Coninck davit, met welck schepen den H r admirael schaverham, vice admirael ende schout bij nachtt, met ontrent de 600: coppen sijn voor uijtgevaren, ende wij sijn met de corcorren gevolcht, die 15: int getal waeren, doch int passeren sijn die van alangh luerijcka, wackusieven, orrij en nassaloilij bij ons gecoomen, ende sijn alsoo den 16. en voor hitto gecoomen, sterck sijnde 23 corcorren, met een orangser wat voorders op dese tocht verricht hebben, ende voor gevallen is, hebben ons vooren gedragen, aen het nevensgaende Journael ende Memorie — Op dit exvloict hebben wtgeweestt tot dat weerom op amboijna sijn gekeert tot den 23:e passado hadden geduerende desen tijt heel goet weder, gehadt, naer den tijt vant mouron, scheent dat onmogelijck soude gewees hebben, doch godt almachtich sij loff ende danck die ons het selve verleent heeft, nu in amboijna gecoomen sijnde begonnen ordre te stellen opt vertreck vande vloot, doch opt redden vande boecken, ende d'aencleve van dien, was noch seer weijnich in te weege gebrachtt het scheen dat den oppercoopm s. r Philips luijcassen hare dingen meest most redden, ende wt hoecken ende winckelen de stucken bij den anderen soecken, den eener wees hem op den anderen, doch salder hem wel door redden, dan en behoort even wel niet te geschieden ijder maeckte den goede man, ende schooff het van sijnen hals, soo lanck de h. r gouvern. r van sveult het gouverneur mijn niet over hadde gegeven, en hadden aldaer ) een auth alteijt, soo dat meest ww s. r philips luijcas aen quam — grooten
AREIIER. rooten dienst mijns oordeels geschiet de Compe met de maendel betaelingh vant garnisoen, alsoo bevinde dat meest altemael niet te goet en hebben, maer meest al te quaet w hare reecq sijn, ick gelooft niet datter tien persoonen sijn, die een stuijver te goet hebben, soo dat schijnt dat de rantcoenen voor niet sijn gegeven, het volck drinckt ende clinckt sonder gelt ende dan comt men met briefkens om betalingh, soo dat de Compe het g'arnisoen niet met cleden en betaelt maer met contant soo ons jaerlijcx 12 a 14 leggers wijn, met 200 ofte 250 lasten rijs nevens 100 a 150 raten speck als vleijs mochten toegesonden werden, meene het gelt dat aent garnisoen wert wtgegeven, een goet deel wederom ingetrocken soude connen werden, sullen met de betalingh vant Jarnisoen voort vaeren, tot dat ander ordre van vEEd: becomen, ten waer dat beter middelen voor vielen Den toevoer van vreemdelingen heeft dit haer gants met omt lijff gehadt, hebben niet meer uijt pava in amboij na geweest als twee cleijne balouws met sout, maer geen rijs, wat het commende mouson sal geschieden leert den tijt. — De wtstaende schulden die de Compae wamboijna heeft bedragen over de 40000 r-a van 8. en mijns oordeels soo de Compe de helft daer van mocht gatelijck gereet ontfangen soude wel mogen de rest quijtschelden soo men eenige schulden in amboijna vande burgerije soude Invoorderen ende ten harsten procedeeren, soude de luijden t' eenemael geruijneert werden, want in sulcken geval soudemen moeten haer huijs, slaven, ende alle s wat hebben vercoopen, ende haer kael daer buijten stellen, ende als dan soude veele noch qualijck halff toe coomen, men eijscht wissel brieven van 4' 600 p /a 1000 r. a die haer contant werden getelt, ende alsmen wederom sal betaelen wijst men malcander op een deel Schuldenaers ondertusschen mist de Compe haer gelt, ende in plaets vande schulden te innen maeckt men de selve noch grooter, ende als men dit voorgaende haer afslaet ende d aenseijt dat geen ordre noch last en hebben om sulcx meer te doen, oock hoe diep ende groot de burgerij e in schulden is vervallen, ende de Comp. e jaern betaelt soude sijn, houden haer qualijk te vreden, soo dat het schijnt dat wij alhier in amboijna soo wellecom sijn als den brant te mechelen, doch daer is weijnich aen gelegen, sullen even wel soo veel als ons mogelijck is v Ed. e ordre naer coomen ande clev achtt sen
Op hitto heeft de Compe over de 30000 gulden wtstaende schulden, dat de selve mij voor 18000 werden aengebooden, soude de selve niet willen aennemen, wat voorders van dese saecke is gedragen ons aende nevensgaende boecken ende transpoort, als mede aent voorder schrijven vanden oppercoopman s. r Philips luijcas die vEEd: van alles deses aengaende breeder overinge sal doen Wat belangt de mesnagie sullen vEd: ordre int gouvernement gestelt sijnde soo veel doenelijk is, naer coomen, de taffel vande H. r Gouvernr loopt noch tot laste van Compe sullen vEd: ordre dien aengaende beswaerlijck connen naer coomen, alsoo de toeval groot is, ja soo groot dat met een maeltijt wert gedaen, ofte hebt 5 a 6 lasten van Orangkaijs aldaer, als mede de onderdanen van buijten die veel tijts aent fort coomen, ende dan gewoon sijn aldaer te blijven eeten, hebben oock mede 405 aencomende Jongmans die tot ostagiers van d' een en d' ander plaets tot bevestingh van getrouwicheijt werden gehouden, ende soo men de jnwoonders desen toeganck benaem soude in dese gelegentheijt geen vruntschap baeren maer een afkeer maecken de beesten vande Compe die voor desen hebben gehadt, sijn noch tot last vande selve ten soude ons bedunckens niet goet sijn dat de Compe haer daer van ontlasten, want soude tot groote schade strecken, de oncosten die op de selve beesten loopen sijn seer weijnich ten regarde vande proffijten die de Compe daer van geniet, wan het heele westen mouson hebben gestadich 40 6 Corcorren int vaerwaeter gehouden die alle 14 dagen a 3weecken eens in coomen, ende is als dan gebruijckelijck dat ider met een beest wert vereert, ende soo men de beesten vande burgerije soude moeten coopen, soude jder ten minsten tot 30 a 35 r. a moeten betaelt werden, t welck jaerlijcx een groote Somma soude beloopen, als noch voorder het gerieff voort sieckenhuijs van melck ende bote den aenwas vande beesten geeft soo veel dat niet en minderen, ende werden met vier slaven en een Soldaett dit alles waergenomen, de H. r Gouvern. r van sveult die hier nevens gaet, sal vEEd: hier van ende meer andere saecken beter oveninge doen, waer aen ons gedraegen wat belangt het rantsoen ons toegeleijt vande heeren meesters soude mijn met de geene dien aen des gouverneurs taeffel eeten, ter noot connen behelven, ende meede toe coomen, maer en soude niet veel aenvals ende Lasten