uijt Europe, want als onse heeren en meesters— veel fijn goud uijtsenden bevint den muntmeester tot palliacatta soo veel minder, bij gevolge verlies, wanneer nu van een bekende massagoud, een bekent getal penningen gemaakt worden, en dat men ijder van deselve hoger taxeert, als zij waardig zijn, soo is dat een valsche winst d' welcke alleen in reeckeningen, en boecken maar geensins inder daat gevonden word, derhalven zullen ul: die manieren van reecqueningen soo wel tot palliacatta, als nagapatnam wat verstaanlijker maken, eerstelijk den muntmeester, of opsiender der munt debiteren voor den ontvang van soo veel fijn goud, als bij factura is overgekomen, soo mede voor het kostende tegen f355. — 't mark fijn, en d'agio, welck goud dan geraffineerd zijnde, het meerder bevonden sijn, of het minder daar bijgebragt, of afgetrocken, een balance van het fijn goud maken sal, want soo daar meerder sijn bevonden word, als daar volgens factura gesonden is, maakt dat verschil een waaragtige winst, en ook verlies, soo daar minder goud uijtkomt, als'er wesen moet, de gehele massa, waar in volgen assaaij soo veel deelen sijn wesen moeten, met bijvoeging van silver, en alle ongelden vande munt, en geregtigheden tot pagoden gemte, soo en zullen immers alle die pagoden te samen niet meerder waardig zijn, als de massa waar van die penningen gemaakt zijn, maar minder, om datter de ongelden vande munt zijn afgetrocken, en dit sal dan een tweede balance maken; als men de pagoden in gulden, en stuijvs niet hooger uijttrekt, als deselve na den allooij van 't goudwaardig zijn. dog op het Eijnde vande rekening kan men de pagoden met eenen regul, off post na de indische reductie wel tot f6:- of 120: stvers verhogen, en daar door een jmaginare winst op de partije uijt trecken, door soodanigen rekeningh, na de waarheijt opgestelt, sal men op stonden aan konnen sien, hoe het met het goud, en het vermunten toegaat, en dewijle wij op chormandel onder de— dienaren van d' E compe niemand kennen, die van dese wetenschap meerder, en grondiger kennisse heeft, als den persoon vanden gouverneur Laurens Lit, soo sal den selven dese verandering het gevoegelijkste konnen doen, verstaande zulx ook moet geschieden met jndiaans goud, 't zij getoetst, off ongeteetst, het mark fijn, stellende tot f 355:- met d'agio van dat selfde jaar, soo als het in Europa is geweest, en dewijle wij vaststellen, dat het bedrog, 'twelck den inlandsen muntmeester begaan kon, in het assaijeren inde morspot vande smelt croes te vinden is, als den gouverneur maar sorge laatdragen, den muntmeester- die massa, die hem gegeven werd, niet en handelt, dan altijt in presentie van gecommitteerdens, want of de pagoden, die hij maakt, moeten, beter sijn, waar als
als die behooren te wesen, of het goud sal onder de meerder pagoden, die hij maakt, inde assche, ofsmelt croesen sitten, en gevonden worden, een ongehoorde— saak zijnde, dat den genen, die men verdenkt, gegeven sal worden het middel, om sig in fraude te reguleren, en soo sien wij dat aan, als men de muntmeester sal ter hand stellen de factura van het goud, dat men hem te raffineren geeft, daar het ter contrarie zijn contra rolle wesen most, hebbende sig den ondercoopman Matheus Cuijper ten onsen aanwesen tot palliacatta meer ingesteld, als muntmeester, en procureur vanden selven, als gecommitteerde tot opsiender tegen den munt meester, 't welk ons, en meer andere dingen van dien natuer, doen oordelen heeft, dat het beter was, dat manneken na batavia vertrock, en d'E compe elders diende, of na het vaderlant ging volgens zijn voorgeven, dan langer tot palliacatta verbleef, gelijk ul: den selven dan sullen laten vertrecken bij eerste gelegentheijt, en sijn plaatse houden den onderkoopman Joan Noot, bij ons over de munt gestelt, wat nu aangaat de voordelen, die d' E Compe in de geregtigheijt vande munt geniet sijn d'E compe vrij gescholden 3/3 van ¾ pr van 't hondert van haar geld, en toegevoegd uijt ¾ pa van thondert voor particuliere ¼ pr Cento, moet men ook bekennen, sulx te sijn een heerlijke gift, en te wenschen Het Eijlant Drican aan d E compe in eijgendom gegeven gelegen noordwaard van palliacatta ontrent ses mijlen rondom in een groot, en vlack binnen meer, soo mede de dorpen, en vlacken mangiewake en awirewake te landwaard in 2. mijlen zijn inderdaad te zamen al mede— groote tekenen van goedwilligheden der vorsten, maar die plaatsen zijn soo verre, en voor d'E Compe soo ongelegen, dat men aldaar niet kan uijtregten, dan sig te bedienen vande inkomsten, en geregtigheden, die de ingesetenen van haar landen, en gezaaijde koorn of rijs schuldig zijn, te betalen gediend hebbende voor de gouverneurs, tot een uijtspanning, waar toe het niet onvermakelijk is, dog men heeft het eijndelijk laten vervallen, te weten den thuijn op het Eijlant Erican, en bij een articul van verpagting een pertinente conditie den pagter opgelegt, namentlijk, dat den selven tot de tafel vanden gouverneur, en al zijn bijhebbende, soo menigmt en soo veel ingetal, als hij op het Eijlant aanquam, en zijn verblijff nam soude gehouden wesen te verschaffen genoegsaam rijs, hoenderen, schaaven Etca op dat Eijlant te vinden, twelck een onredelijke, zulx zoodanig tot 's comps respect, en profijt onder den nieuwen keijser Alemgier mogt gecontinueerd worden. zulx
en onsekere conditie sijnde, den pagter soude hebben konnen te rugge setten, en tot onvermogen brengen, ten ware men den selven een slag voegden, tot 's comps nadeel, gelijck wij geloven, soodanig is, dat men van den selven een legger arrack gaat aannemen tegen 16: pagoden in een tijt, men die tot 6: pa konde te koopkrijgen, wij hebben dan gelooft, die landen nooijt beter konnen werden beheerd, als door inlanders, gelijk dog even wel gedaan word, schoon de nederduijdsche de pagt aannemen, en in diervoegen is dat Eijlant, en de twee vlecken op nieuw verpagt voor pagoden 640: jaarlijks gedurende den tijt van 6 jaren, volgens de conditien, aldaar berustende. doorgaans in desen aangewesen sijnde de disordres in het bestieren van 's comps saken, en wel voornamen op de hooftplaats, daar de gouverneurs present sijn geweest, soo en is het geen vande minste wanschick, dat men door den cassier op paliacta heeft doen betalen alderhande soort van coelij, en arbeijdslonen, sonder daar toe te hebben het alderminste bewijs, of schriftelijke ordonnantie, bedragende veelmaal considerable partijen, gelijk sodanig d'onkosten sijn van lossen en laden van schepen, jan den geheelen dagelijksen uijtgift, het welk soo — strijdende is tegen de goede ordre gelegentheijt te geven, aan de dienaren ontrouw te konnen zijn, en onstrafbaar te blijven, door gebrek van getuijgenisse de frauden te konnen bewijsen, oversulx werden ul: geordonneert, al omme over het gouvernement, die ordre te stellen, datter geen gelt tot het geringste toe door Enige 's comps cassiers werde uijtgegeven, als op ordonnantie van den gouverneur ofte het eerste opperhoofd, soo van de hooft plaatse, als alle comptoiren op chormandel leggende, gelijk ook geen ordonnantie van betaling sal werden afgegeven, als na dat deselve bevorens sal wesen ondertekent bij den genen die de particuliere opsigt heefd, van arbeijders, vaartuijgen materialen, of andere dingen, die betaald, of ingekost moeten werden, op dat den gouverneur, en mindere gesaghebbers konnen gerust wesen, en gelegentheijt hebben, om te weten, wat luijden betaald, en saaken ingekost worden, en ten dienst van d' Ecompe dien dog sijn nodig geweest, ook soo werd in desen geordonneert, dat de reecquening der cassiers — door gecommitteerde, en bevel vanden gouverneur en gesaghebbers alle ses maanden sullen werden opgenomen de contanten nagetelt, en tegen de negotie boecken geconfronteerd, met desen verstanden, dat geen posten van uijtgaave, hoe gering deselve ook souden mogen zijn, zullen geleden, nog den cassier valideren mogen, die denselven niet en bewijst, met schriftelijke