my niet vertrouwen, wetende dat ick wiste, en naar vermogen gaade sloegh syne onderhandse onbetamelycke poogingen, die niet en mochten geschieden, sonder jndrachten aen 't contract te geven, Wat belangt de Coninck van Maccassar in zyne jonckheyt is hij genegen geweest tot drincken en speelen, zedert in empeloy comende is dat naargebleven, heeft zig weynich becommert in observantien van gewichtige zaacken, cleen onderwijs ontfangen, in zijn minderJarigheijt, van selve is 't verstant niet groot, zynde geen man van directie noch van resolutie, disponeert van sig selve met, vervaert en verset in tegenspoet, gierig boven maten, loont geen diensten zyne dimestycquen zelve, crygen met genegen tot vrouwen, nochtans naar 't uytterlijck fyn in 'tgeloove, precijs op zyn getyen, heel overgegeven tot gelt conquesten, 't zy op welcke wyse het oock wesen mag, sullende een slave van straat by hem ter negotie admitteren, sooder een weynich winst bij is, wraackzugtigh en haat dragende is hij, evenwel zyn alle misdryven by hem voor gelt vergeefflyck, Egter spouls genoech om een Comps koninck te wesen, en ick derve oock vaststellen, dat de vreede van Bonaaye nieten soude zyn vervallen, soo hy sig selve meester geweest en syn eygen sinnelyckheyt opgevolgt waare, hebbende het oock met aen hem gehapert, onse successive aenmaningen van harten te amplecteren, om een eynde van 't oorlogh te maken; dan gelyck hy zyjn mogt langer Gerommatigh was, zoo en dorffde hy oock zyne jntentie niet te kennen geven, jndiense was contrarie de Opinie van Cronron Den Coninck van Tello is met syn geboorte door het teroeg af fsterven van syn vader, noch maer seven maenden ontwesende Coninck verclaert, sulcx in zyne opvoedinge wel besorgt van lichamelyck onderhout en tegen ongemacken, maer heel niet ge-instrueert, noch in eenige saacken onderrigt, volgende onbekommert zijne begeerlyckheyt 't zy dan goet 't zy dan quaet, heele groote uytspoorigheden ofte quade comportementen, werden van hem met vertelt, veel loff en wert hem oock niet toegeschreven, quaartaerdig is hij niet, nog mild noch gierig, onbequaem om schatten te samelen, de middelen hem naergelaten zyn veele vermindert, met be3 giftiger van vrouwen, die hy al eenige getrouwt en weder verlaaten heeft, bemoeyt sig morgens met, als met slaapen, eeten en vermaeck soecken, weijnigh van taal, onbequaem tot het bestier van saacken, ligt om te setten, maer niet valsch off bedriegelijck zyn couragie wert niet zeer gelandeert noch zyn bloo-heyt gelaact Evenwel
Evenwel schijnt hij, zedert de laaste vreede wat aandaghtiger te zyn geworden, en zig syne zaacken wat aen te trecken, beginnende oock wat achterrugge te sien, men sal hem genoeghsaem naer Comp:e jntentie connen leijden, als men door gemandt, die men vertrouwen mag, quade instrumenten van hem weert; by het volck van goa en Tello, is hy verre veel getrocken en bemint boven den Coninck van goa ende cronron, oock onder 't gemeene volck genoeg ontsien, maer niet soo veel als beyde de andere voornementlyck crouren, gelyck hy is seer gemeijnsaem, alsoo en hebben oock de Conincx- kinderen, ofte Annac radja radja, 't meeste ontsagh niet voor hem, want men en siet hem seer selden versteurt en noch minder heel tooring werden, oock can hy, eenig misnoegen scheppen, 'tselve wel verbergen, maer is ligt weder te verbidden, Dit zy gesegt vande voorsz: dae princen, naer de presente tijt, soo uijtgenome informatie, als eygen bevindinge, staande myn aanwesen hier ontrent, dat ick deselve als vrient en vyand gefrequenteert hebbe, konnende niettemin wel zijn, datter ergens in myn voorgaende schrifturen wel jets contrarie desen gevonde wierde Onder Tomaparis Sicalone, vindmnen geregistreert dat eerstmaalen de portugeesen, even naar dat zij malacca veoteert, en begost hadde te fortificeren, oock hier op dit Eylandt aengecomen en residentie verkregen hebben, dat eenen langen tyt is; zy hebben hier oock eenen grooten handel gedreeven, en een aensienelijcke gemeente gehad, in aensien en in respect, want alle Coningen hadden en genooten voordeel van haare inwooningen, zijnde deselve hier in staat geweest van 1500 a 2000 coppen te konnen uytmaken, dat een groote vulte ende neringe veroorsaeckte behalven dat de maccassaren oock allengskens veele onderrichtingen van haer ontfingen, en soo doende, haare gebueren te arg wierden, Onder de regeeringe van Thonij Jello Zoons zoone van: bovengenoemden, quamen oock de Maleyers, en optineerden vblyff niet alleen, nemaer oock het opbouwen van een Tempel en het opentlyck celebreren van haaren godts dienst in gelyckht met de poortugesen, by behulp van welcke beyde de Maccassaren aller eerst uyt handen om een hagie van Mecca te haalen, deden mede besendinge naar Johoor, pahan, Malacca, patanij, Balembrangen, banjar, Molucquos, en wierden soo allerwegen bekent, nemende de Maleyers oock seer toe in getal die by vervolgh hier diep ingewortelt, en genoegsaem de voorneemste
voorneemste cragt der Maccassaren geworden bennen De Comp:e ende de Engelse, als de negotie noch te samen geparticipeert wierd, deden naer Maccassar al mede haare jaerlijcxe besendinge al over seer lange tyt, diese naderhandt van elkanderen gesepareert elcx op syn selven, en voor eijgen reeckeninge hebben gecontinueert Zinde van Comp:e: wegen Ao 1636 ten aenwesen vanden heere generael Anthonio van diemen zal:r m: hier ter rheede met den Con: Rigocana een vaste vreede gecontracteert, en alle verschillen, verwyderingen veroorsaeckt hebbende, bijgelegt ende vergeleken, maer een parmanente residentie, is doe noch niet toegelaten, alleen jaerlycxe voijagies Zinde dit soo onder diversche contentien, goede en quade weder zydse bejegeningen d:a gecontinueert, tot dat het Ao 1653 naer de veroveringe vande Jagten St.