October 1679 Maleije Int Casteel Orangie wen inde grondt stucken besgeloofs en daegelijckse formulier gebeeden, volgens onze gereformeerde liturgie, en waere de vrouwe vrij beeter als de mans hier in ervaeren, de welcke gemeenlijck haer onkunde met den dekmantel van ouderdom bedecken, gelijck oock datse door de dienst der EComptr, die waerlijck niet groot in haer goede begeerte tot leere niet volbrenge konnen, quansuijs off sij om zulcke frivole zaeken voor haer selve niet mosten zorgh draegen, omschier off morgen voor Christi reghterstoel verantwoordinge te mogen geven vande belijdenis en goede hoop des geloofs, die in haer geweest zij, na dese voorne. ondersoeckingh, en Catechiratie, heb ick het met een kraghtigh gebed, dat den almaghtige dog het verstandt deser lieden ontrent de keunisse der waerht die nade godtsaelight is gelieve te verlighten beslooten — Den 15en do smorgens, wesende sondagh voor't militerend guarnisoen ende matrosen vant Jaght boero, en Chialoup d'Eendraght nevens der selver opperhoofden alhier in sComps logie int hollandsch gepredickt, en 's namiddaghs voor de mardijc kers, en Lambours in't maleijs, wesende dese predicatie, meest ten desen op zight om bij desen tijdts Conjecture zigh zelven getrouw omtrent d' ECompe en Christeln godts dienst te presteeren, als nu sonne klae vermerckende, hoe de mahumetaenen walgende
Maleije Int Casteel Orangie — walgende van sComps Cwile en seer goede regeringe en nijdigh zijnde op het toevallen van koningen, met haere volkeren, en Eijlanden tot onze Godt dienst deselve omhelsende en belijdende, nu alle middelen bedencken, om dit goede werck te stuijten, te vernieten, en te verijdelen, maer hoe sij meer hier tegens zullen woeden, hoe meerder Godt de heere zijn waerht al zal voortsetten, tot onser vijanden eijgen schanden, en schaemte, de welcke dogh zekerljk want Christi voor zeggingh van sijne getrouwe bescherming zyns k kx onseijlbaer is op 't laesten sullen moeten wijken, en te schande werden, daer en boven hieldt haer voor groote onderscheydt dat datter is tusschen een opreght en een valsch Christen, niet genoegh, sijnde met het lighaem in den Tempel Godts, en met de Ziele in het huijs dagons te verschijnen, off op twee gedagten te sincken, den waere Godt en oock betial te dienen. — Vorder vermaende de bejaerden tot waernemingh der Catechizatien en avondt gebeden, ende Jeught tot dagelijcxe neerstige schoolgangh Naer dat nu sagh mijn werck meest verright te hebben, droegh ick den sergt Commandt en Signadie der Christenen voornt mijn voornemen voor, of op dinsdaghs smorgens mijn reijse wederom nae Ternaten voort te zetten, dewelcke seijde wel wenste dat nogh die gantsche weeck bij haer moghte blijve. maer Oordeelden mijn aenweesen op maleijo ten beste van kerko en schoole oock noodtzaeckelyck, bij dese tegenwoordige gelegentht, desisteerde van haer Versoeck uwe decken, stoel ande versoecteen dog kenight dagh trodijc ardi zie elven istelijk klae
Maleije Int Casteel Orangie. — haer versoeck en is doen mijn reijse vastgesteldt gebleeven. — den zelven avondt maeckten den zecgt bekendt hoe zijn Aghtbn en mij op Maleijo was voorgekomen een zeldzaem bestaen, door den sergt in een openbaere voorlezingh van een predicatie des sondaeghs gepleeght, naamentlijk, als onder anderen, zeker post, het pausdom raekende den voorleeser int leesen der predicatie voorquam, den zergt opgestaen zouden hebben, enden voorleeser gelast hebben dat over teslaen, en te verswijgen: want dat nergens anders toe, als tot ergernis der swacke gemoederen verstreckten, waer over do voorleeser ent vergadert guarnisoen seer verset en gealtereert stonden, en aengesien dit een saeck was van seer quaede gevolgh tot schande en naedeel door predike en k k Raedt deser molou kos, zoo zulcx g'econuveert,en niet tegengestaen wierdt, om hier in noodigh voorsien te werden versoght hier op antwoordt naer waerheijt vanden zergt Commandr die hier over vrij versteldt stond protesteerende, van dit bestaen nimmergedaght klaat staen gedaen zoude hebben, als wel weetend dat zulcx van zijn Aghtb: en d' EComp:e seer quaelijk opgenomen soude werden, dat meer is dat selfs onsen godts dienst voor de sijne eckende en beleedt opentlijck, houdende deselve voor d'eenigste wegh de menschen tot de zalight geleijdende, maer dat dit uijtstroijsel door valsche nijdige tongen, die zijn ruijne en schaede soghten op Ma leijo was voor gekomen, en indien het mij beliefd soo onder soldaten, als vrij luijden de waerht deser zan 't onderzoeken, dat hij mij zulcx openhertigh toe stond anders Oct