Van Ternaten ondr 18: Iulij Ao 1691: met derselver bodem, of haar eijgen vaartuijgen, derwrs soude begeven, 't welk ik in haar believen gestelt hebbende, soo betuijgdense eenpariglijk, maar enelijk na het verwrek van den Taboekansenko: te wagten, seggende daar nevens, wanneer denselven sig op Reijs begaf, dat se niet soude monqueren om hem ijlings te volgen, en alsoo hunne beloften na te komen, waaromme zij vervolgens versogte, dert d' E: Comp:e aan haar goede wille en genegen th:e niet geliefden te twijffelen; daarop ik haar in andwoordt binke toevoegden, dat ik in korten na Taboekan stont te stevenen, alwaar ik met die hoogh:ds wegens zijn vertrek besoigneren, en hem dierwegen een gesetten tijdt afvorderen, mitsgaders op mijn wederkomste haar sulx aandienen soude, als wanneer hun geen tijdt soude ontbreken om hun vaartuijgen volkomen tonde Reijse te preparen, gemerkt ik als dan nog na Chiauw en Tagulanda stont te stevenen, om de tagulandase hoogs:d een Chiauwse Rijxstenden, mede tot hun vertrek na Ternaten te disponeren, 'twelk dese heren bedaaglijk was, die vervolgens betuijgde, datse hun beloften souden werk stellig maken, soo dra zij maar hoorde dat den ko: van Taboecan sig tot de Reijse prepareerde, waaromme ik vervolgens desen ko: op den 19: d. o aankundigde, dat de Taboekanse hoogh:d nevens sijne goegoeg:t in 't begin van de maandt xeb:r sonder langer vertoef hun op Reijs soude begeven, tegens welke tijdt hij sig mede soude dienen te vervaardigen, daar denselven serieuselijk op beloofde jegens die tijdt mede klaar te sullen sijn; dog was op den 8:' december, wanneer ik van diauw en Tagulande hier weder Reverteerde, geheel van sinnen verandert, overmitsbij doen
Van Ternaten ondr 18: Julij Ao 1691: doen betuijgde, dat onmogelijk klaar konde Raken, of hij soude nog wel een â 2: maanden oijt, komen te benodigen, om sijn vaartuijgen te prepareren, en kost voor hem en sijn volk op de soeken; dog seijde geresolveert te sijn, om met 's Comp:s bodem na Ternaten te stevenen, gel: hij nevens den Hoecum matthias parapage en een gevolg van 33: personen ook heden daarmede tot uEE: agtb: overkomt. desen ko: een sedep: prauw, bemandt met 12: koppen, na Caudipan gesonden hebbende, om een groot vaart:, volgens sijn voorgeven, voor hem aldaar te kopen, is op den 14:' 9b:r alhier weder gereverteert, berigt brengende, datter enige gorontaalders derwaards waren aan gelandt, sonder enige Redenen van hare verrigtinge te konnen geven, en heb ik ook, wat moeijt ik daar toe aanwende, niet konnen uijt vorsesen, wat dese messrs daar hebben verrigt. de behoud moeder van den ho: gen:t klara Sapela versoek gedaan hebbende dat ik mij als getuijge van hare laatste wille en begeerte soude gelieven te stellen, dewelke was, dat hare goederen na haar doodt, aan haar susters dogter, genaamt klara Tiroebang, soude komen te vervallen, en waarmede sig den ko: vergenoegt betoondt hadde, begonde over haar schoon soon den prince pacarilla te klagen, seggende dat denselven haar met de blote houwer de kerk hadde uijtgejaagt, ten tijde den ko: jongst tot Ternaten was geweest, welke klagten door den ko: met veel omstandigheden wierden vermeerdert, waaromme ik ged: pacaville aan lants Roepen liet, en na hemde Reden, wegens sodanigen obstinaat bestaan afgevraagt hebbende,
Van Ternaten ondr 18:' Jelij Ao 1691: So versogt sij dat ik een weijnigje geliefde te patienteren vermits hij zijne bewijsen soude gaan halen, gelj hij vervolgens ook opstonts buijten ging en ijlings weder binnen quam, mede brengende een ijsere Rabegaij, met de welke hij seijde dat een van sijn behoud moeders slaven, een onderdaan van den ko: hadde gequest, de welke bij; vermits den ko: bij zijn afwesen hem tot hooft van de negorij hadde aangestelt, ampt verpligtshalven van haar hadde afgevordert, om deselve tot manado van dE: comp:e sijn wel verdiende straffe te doen erlangen, dag vermits hij ged: slaaf, verscheijdene malen van haar niet minnel: woorden hadde geeijscht, en egter niet bekomen hadde, soo was hij op een sondag naar 't oeffenen der gewonelijke godsdienst, met geld: Tasegaij, in de kerk gegaan, alwaar hij deselve aan sijn bedond moeder vertoondt, en den opgem: slaaf weder van haar afgevordert, mitsgaders de gehele gemeente tot getuijgen genomen hadde, dat bij aldien 'er in 't vervolg enigeswarigheydt uijt dese sake mogte komen te Resulteren, dat hij sijn pligt hadde betragt, seggende wijders dat hij in genen delen haar met de houwer gedreijge, of de kerk hadde uijt gejaagt, maar dat sulx enelijk verdigtwas, om hem bij d' E: Comp:e ten toon te stellen, mitsgaders dat hij een armman sijnde door sijn broeder den ko: en alle sijne andere vrienden wierde gehaat, waarop den ko:, sijn moeder, en alle de andere stilswegen; waar uijt genoegsaam te bevroeden is, dat deselve met een innerlijken haat jegens hem sijn ingenomen, gemerkt sij hem in sijn bij wesen, niet derfde beschuldigen nog haar verantwoorden, waaromme ik den koning nevens