Van Sumatras West Cust Anno 1679 etc a. voor eerst tot een goet beginsel, en vordere ondersoeckingh met een middelmatigh en genoegsaam getal van arbeijders voorsien, en nae behooren sal gelegt wesen; maar boven dien sullen nogh veele ander vereijscht worden, om de voorsijde in haar werck 1:) tot het houthacken, 't selven uijt ten ruven omtrent de ader bevorderlijck te sijn, want wat te kappen, aff te slepen, daer aen behal tot voorverhaelde getal, monterende ter ven de menschen oock wel paerden en wagens somma van 250. arbeijders, behooren ten toe gebruijct (en tot het plancken sagen, sijn minsten nogh 20. andere, die met ' hout de slaven alsoo gevoeglen en vrij oncostelijcker, hacken, plancken, sagen, instrumenten als de europianen) en alsmen hier 3. a 4. bequame smits (die hier dagh en naght wercx genoeg te maken en te repareren, continuelijk sullen vinden) meen ic, dat de hier voor eerst nodige dienen besig te wesen; voornamentlijk dewijl instrumenten genoegsaem kunnen gemaect voor als nogh seecker is dat alle sulcke en gerepareert worden.— dingen door menschen moeten bij de k:) om eenige gangbare wegen door het bosch werck geschaft, en aangedragen worden. — bergen en d'alen te maken, sonder al veel menschen nodigh wesen; dogh vermits het bequame Om oock dit aendragen te faciliteren, soo hout niet op een plaets, off bergh of boschte vinden is, maer op verscheijde, insonderheijt dat moeten ten eersten eenige ganghbare wegen lang en duijrsaem is, moet gesogt worden, ist door het bosch over bergen, en dalen geaect niet wel doenlijck immers altijt niet nootsaec worden, daer toe veel menschen sullen kelijck, daer toe juijst soo veel wegen te maken; nodigh wesen, en voor eerst ten minsten 30. nademael het veeltijts altijt gebeurt dat de slaven boven op steijle bergen, dit wat ligter dewelcke men bij haar ordinaire arbeijt boven dien een besonder praemium sou als de Europiaense beclauteren, eenige boomen omhacken, en wat uijt den ruwen gecapt sijnde connen belooven, soo se eenige nieuwe op de beste wijse met het rollen of slepen sien aderen bij 't doorsnuffelen der bergen beneden te krijgen: maer om enige nieuwe aderen mogten komen uijt te vinden, en 't' vitbij het doorsnuffelen der bergen, uijt te vinden— decken; want seker ist dat de adken en te ontdecken, sou wel dienen een of meer berg kundigh Europiaen mee te gaen, die als een meest alle bij hasard alsoo gevonden worden op sien der dier slaven te gelvjk sou commanderen, Bij dit is nodigh 't ondersoeck van nieuwe aen wien juijst geen bij sonder premie en sou behoeven gegeven te worden; door dien verscheijde alsoo aderen, dienende de luijden geinformeert gewilligh souden sijn dit waertenemen, soo niet te worden, waer se principalijck nae te genoegsaem proviand voorsien worden, als inde sien en op te letten hebben. — mijn te arbeijden.— l:) de verwen der aerde sijn hier seer verscheijden de verwen der aarden geven gemeenelijck die niet alleen een wel gegronde suspicie geven, een wel gegronde suspitie datter aderen van datter minerael of aderen in sijn maer men ontrent sijn, want gemeene aerde en sienen vind in veel plaetsen het massijve goud in altijt sonder uijtstekende verwe sijn. bergspruijtjes, in olene stucjes of int sant off verte.
West dust Anno 1679 van sumatras inde lette tusschen de olippen leggen, of oock wel van boven uijt het gebergte vloeijen, twelc Roode, groene, ende geele aerden sijn selden de inlanders int wassen, en daer van tegenwoordigh onder apparentie van een bij leggende — het meeste goud, indien niet al dat sij te merct gangh; witte aerde off die te gelijck blinckt, vuldiger als op d' andere, dog dit uijtgewassen gout off doorschijnt, is ordinair de ader off gangh brengen verrijgen, sijnde op d'ene plaetse vrij meigis van een geheel anderen aert, als 't gene uijt een selfs, spaat genaemt, dat de bergluijden vaste gangh gehaelt wort, groeijende meest inde lette, houden voor de moeder of matricx met allorium gebergte afvlietende, misschien uijt gebarsten Soo oock eenige kleijne beeckjens ter sijden ontrent sodanige riviertjes, off van boven in het aders, onder de diverse couleuren van aerde, heb aen de bergen uijt sijpelen, en eenige vettige, ick hier op divers plaetsen, roode, geele, blaeue, off slijminge materien mee voeren, daer — bruijne, swarte, witte, (die in de tambangse mijne dient wel op geleth en verder nae— als een talc of boter smerigh is) en andere, soo enckele als veelverwige gesien, sijnde Commige gesoght. — vrij blinckende, en deur schijnende, dog meest van Daer de invloeijingen van groote waternge vloeden de bovenste superficies der aerden wilt mineraal of kies. — weghnemen, ende klippen ontblooten, daar m: kleijne beeckjes ter sijden aen de bergen uijt sijpelende, ende meer genoemde spruijtjens tusschen deselve cloven afvloeijende, worden hier veele gron is 't sleght en light om te soecken, en te den die verscheijde materien mee voeren, en over diverse vinden; want daer leijt de spaat, en somtijts oock 't mineraal inde spaat heel kennelijk 1aerden aen de stenen heen vlieten. — voudige plas regenen voorsaact heeft men hier en bloot voor oogen. — n:) invloeijinge van water, door sware en veel diowits, gelijck nu een tijt lang herwaerts, meer Bij omgevallene boomen, die off door storm die hier lang gecontinueert hebben) die niet alleen of andersints met wortel en al sijn om als im veel voorgaande jaaren, volgens verhaal van de bovenste superficies der aerde weg nemen, maaverr geraeckt, komt veeltijts een naeuw gehele groote en overhellende stucken doen afvallen keurige ondersoeckingh niet weijnigh te wel somtijts minerael stenen, maer juijst het pas, het grootste bergh werck van en al soo de clippen ontbloten, daer door men dan minerael in de spaat selfs niet (soo sulcx van west Indien is op die manier ontdeckt. deurstekende aders verstaen wort) soo heel kennen p:) bloot niet voor oogen ontdect, als wel bij die — De kaelheijt der bergen, daer geen boomen op groeijen, oock streepen van waterspruijten, daer het goud massijff bij cleijne liet men hier op veel plaetsen de bovenste aerde boomen die in eene linie staen en stucjes in gevonden en uijtgewassen wort; oock (die hier van onderen veeltijts rootagtigh is) neffens aen een kaele superficies affhalven, om dat misschien de opwassende, heete hebben, geven een goet kenteken dampen der mijneralen en selfs 't groeijen der boomen beletten, 't welck de bergkundige voor van aderen, alsoo door de sittige dampen der mineraelen het groeijen een goet teken houden.
O:)'t bergwerck van fildida meen ick dat bij ontdec-- kinge van 't maleijtse werck bekent geworden is. — der boomen belet wat. p:) men heeft hier verscheijde bergen, daer men opgehele streken geen boomen op siet groeijen dog hoe kael deselve sijn, soo wast daer egter altijt nogh lang en wreet gras op, hier te lande soattij genaemt; maer sodanige stroken van boomen die opene lijnije Snagts sien de berghluijden oock staensdagh wel die neffens haer een hale superficies hebben) bekenne ick hier niet te hebben gesien. — blixems matigh sien eijt worden. uwe eert nen roode