Van Ternaten onder dato ultimo Augusto 1682.
Coopmanschap uijt en affgerigt zijn haeren man wel chaas t te vinden, en van andere te onderscheijden, het welck soo zeer alhier niet aen en haele, om dat die dingen nieuw ofte vreemt zoude zijn, als van alle eeuwen in swang gegaen hebbende, maer om uE ronde vaderlantsen aardt, de welcke dien van andere naar d' uwe mogten schatten, daer aen ten minsten te doen gedenken, Ick hebbe door het meermalen bedrogen gewerden, al vrij een wantrouwenden aardt bekomen, die mij in dese Indiens niet ligt verlaten en zal, ende nog moet ick bekennen, hier ontrent al vrij bedrogen geweest te zijn, ende nog wel bedrogen te konnen werden, en soude het in Europa nauwelijcx geloove vinden, dat 'er soo loose, boose en godloose avereegtse menschen inde werelt zoude connen wesen, als men in dese gewesten ontmoet, ofte dat selfs de duijtsche beroemde opregtight en trouw van sommige zoo veel ende soo zeer soude konnen verbasteren, dog hier aff genoeg om geen ergenisse te geven. — Om dan weder op de voorige redenen te komen, soo moet ick bekennen dat meermalen die vergiftige en snoode pluijms trijckerijen en lofftuijterijen met ongedult en selfs eenige worsheijt, uijt een billike schaamte wat plosselijck hebbe tegens gegaen, met hun off niet ten vallen uijt te laten spreeken, off aff te leijden, met 'er ijets tussen te werpen, ofte oock wel rondt uijt te seggen dat sulcke malzoete consijturen voor spanjaarden portugeesen en andere volckeren, maer voor geen neder Landers waeren, als die wel— wat hertigs mogen daer een dronck op smaackte, dat ons het hardt op de tongh brengen mogte, als niet gewent zijnde, te weijnsen gevende alles zijn eijgen naam, soo dat oock hier door op de wercken ende niet op woorden en sagen, zoo wanneer vermerckten dat de selve met de woorden niet overeen en stemden, dat wij ons niet en bekommerden wat een ander voor ons gedaen mogten hebben, maer dat als Eerlijcke luijden ons besteenlijck deeden, onse meesters getrouwelijck te dienen, waer toe met Eede verpligt waeren, en diergelijcx meer, — de tolcquen aan belangende nam ick het zeer qualijck aff, en verboat hun soo wleijende manieren en worden omtrent mij te gebruijcken, die mij niet alleen onaangenaam, maer verdagt waren, te meer wanneer sulcx in't openbaer geschieden. op mijne aankomste in de moluccos vont ick hendk parera, en zijnen zoon
Van Ternaten onder dato ultimo Augusto 1682zijnen zoon Andries als vaste tolcken en kende den ouden al uijt de papieren van den E Hr admirael Cornelis Speelman zoo dat ick hem gebruijcken ende te gelijck voor zijn bekende lijstight ende — loosht mij wagten konde, hij haddet naer 't schijnt op dien tijdt met den tijdovees wat verbrodt, alsoo het althoos hielt, ende die geene hare zaaken begunstigde die inder stilte het meeste gaff, zoo dat hij oock den opper Coopman d' E degheijn die 't gesag hadt, hier door verdagt was, die daeromme off den captn der mardijkeren off desselfs zoon — veel maals gebruijckte, ende naertij door zondt, ende van s Comps dienaren zijn eijgen broeder, meester Anthonij Cramers, off Jan francen, daer aen niet qualijck en deedt, om dat den ouden kock hendk hem anders veels te loos was, die ten tijden van den E h:r franx en andere alles naer zijn eijgen zijn lickh:t beleijde, soo dat men met regt seggen mogte, dat den tolck al 't bestier der buijten zaaken alleen in handen hadt. — Hoe wel ick niet en geloove dat d' E gheijn daer opsagh, maer wel om dat den tolck den tidorees tegens ende den ternataansen Coningh die op dat pas seer mildt nog ontrent hem Hendrick voor namentlijk waar, mede was, zoo dat oock hier door de schakinge op dien tijdt van die princesse gammelamme daer men op uijt was, door des tolcks listight alleen verhindert en voorgekomen wierdt. — Van dese hendrick Cors heeft d' E compe oock in mijn tijdt goede diensten getrocken, dog was zeer zorgelijk, te meer hij het voor een geheijm- van zijn belangh hielt, althoos twee opene deuren te houden, zijn ligtvaardigen en wispelturigen aardt wel kennende en wetende, dat op 't uijt comen van eenige slincxe streeck die hij niet naelaten en konde, wel in ongenaede Haecken, ofte naer verdiensten gestraft mogen werden, en nu dat buijten verwagtinge de svanjaarden geheel met het overgaan van chiauw uijt desen hoeck geraeckt, wel zagh, dat wij hier door uijt die becommeringe en vreese waren, dat hij, 't eeniger tijdt d' E compe zoo wel als ontrent decas Lilianen voorheenen gedaen hadt eenigen treck van zijn aardt mogt speelen, in welcke vreese althoos de gesaghebbers met voordagt hielt, soo begost hij alle voor bereijtselen om op d' eene off d' andere wijse de spanjaardis weder een open te geven, in zijne gedagten, te smeeden, en oft de ternataanse meijneedigen affvall niet al mede door den selven geholpen en begunstigt is geweest, daeraan soude ick alhertelijk twijffelen, en staat bij mij vast dat den selven aanslagh al van overlangh geweten heeft