nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Partiya Guherînê ya Tirkiyeyê

Partiya Guherînê ya Tirkiyeyê , Partiya Pevguhertina Tirkiyeyê (bi tirkî: Türkiye Değişim Partisi, TDP) partiyeke siyasî ye ku di 17ê kanûna 2020an de di bin serokatiya Mustafa Sarigül de hate damezrandin û li Tirkiyê kar dike. Li gorî rêziknameya partiyê, kurteya wê ya fermî "TDP" ye. Sembola wê ji du dilên ku Trakya û Anatolyayê sembolîze dikin û stêrkek ku du parzemînan girêdide pêk tê. Serokê wê Mustafa Sarıgül e. 

Partiya ku di 8ê hezîrana 2023an de bi daxuyaniya serokê xwe Mustafa Sarıgül tevlî CHPê bû.

Çavkanî 

Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê
Partiyên sosyaldemokrat
Şerê Hemayê 1175

Şerê Hemayê an jî Şerê Qijikên Hemayê şerekî bû ku eyûbî li dijî  zengiyan bi ser ketine. Şer dibe sedem ku Selahedînê Eyûbî Şam, Be'lebek (Baalbek) û Himsê (Homs) dixe bin kontrola xwe. Beriya ku ji aliyê artêşa Selahedîn ve bê tunekirin, Fermandarekî bi navê Gökböri (Gokbirî) fermandariya aliyê rastê yê artêşa zengiyan dikir ku aliyê çepê yê artêşa eyûbî şikandibû. Tevî ku dora 20.000 mêr li her du aliyan beşdar bûn, Selahedîn serkeftinek hema hema bêxwîn bi dest xist. Di 13ê nîsana 1175an de şer kirin.

Di 6ê gulana sala 1175an de, dijberên Selahedîn li ser peymanek ku desthilatdariya wî li ser Sûriyê ji bilî Helebê nas dike, qebûl kirin. Selahedîn daxwaz kir ku xelîfeyê ebasî serweriya wî ya li ser temamiya împeratoriya Nûredîn Zengî qebûl bike, lê ew bi tenê wekî waliyê serdestiya wî hate naskirin. Gökböri paşê alî xwe guhert û di sala 1182 de bû leşkerê eyûbî.

Çavkanî 

Şer
Qayix (eşîr)

Qayix, anku qayiẍ (bi tirkî; Kayı), eşîreke oxûziyan bû.

Mehmûd Kaşxerî di bin navê Qayiẍ de wek yek ji 24 eşîrên oxiziyan bi nav kir. Navê eşîra wan di tirkiya kevin de tê maneya hêz.

Qayix di sedsala 11an de bi selcûqiyan re ji Asyaya Navîn hatine Anatolyayê. Hin komên ji êla qayixan di sedsala 14an de li Balkanê bi cih bûne. Parêzgeha îroyîn ya Bilecik bajarê herî girîng di eşîra qayixan de ye, ji ber ku ji Împeratoriya Osmanî li ew derê hatiye damezrandin û endamên malbat jî tirkmenên qayix bûne.

Mijarên têkildar 

 Xanedaniya osmanî

Çavkanî 

Împeratoriya osmanî
Xanedaniya osmanî
Eşîrên oxiziyan
Tirkmen
Natalie Portman

Natalie Portman (bi navê xwe yê fermî Natalie Hershlag, 9ê hezîranê 1981an li Orselîm, Îsraêl) lîstikvanek amerîkî ye. Ji salên xwe yên ciwantiyê ve ew xwediyê serkeftineke mezin di pîşesaziya fîlm de ye. Wê di cûrbecûr fîlmên blokbuster û fîlmên serbixwe de lîstiye û gelek xelat wergirtiye, di nav de xelatek Oscar û du Xelatên Globeya Zêrîn.

Portman di diwanzdeh saliya xwe de dest bi kariyera xwe ya lîstikvaniyê kir, dema ku wê di fîlma Léon: The Professional (1994) wekî parêzvana ciwan ê mirdarê kîrakirî lîst. Dema ku di lîseyê de bû, wê di sala 1998an de di fîlma The Diary of a Young Girl de dest bi kariyera xwe ya şanoyê kir û bi rola xwe ya Padmé Amidala ya di fîlma Star Wars: Episode I - The Phantom Menace (1999) de lîst. Bi vê rolê Portman nasnameyek navneteweyî wergirt. Ji sala 1999an heta 2003an, Portman beşdarî Zanîngeha Harvardê bû, û bi lîsansê di warê psîkolojiyê de mezûn bû. Wê hejmara rolên xwe yên lîstikvaniyê kêm kir, lê lîstika xwe di sêrîlojiya pêşîn a Star Wars de (yên salên 2002 û 2005an) û di vejîna The Public Theater a sala 2001an de ya lîstika Anton Chekhov a bi navê The Seagull berdewam kir.

Di sala 2004an de, Portman ji bo Xelata Oscarê ji bo Lîstikvana Herî Baş a Piştgiriyê hate berbijêrkirin û Xelata Globeya Zêrîn wergirt ji bo lîstina stripperek nepenî di dramaya romantîk Closer de. Kariyera Portman bi rolên xwe yên stêrk pêşve çû, wekî bi rola Evey Hammond di V for Vendetta (2005), bi rola Anne Boleyn di The Other Boleyn Girl (2008) de, û bi rola balerinaya bi pirsgirêk di fîlma tirsnak a psîkolojîk de Black Swan (2010), ku ji bo wê Xelata Oscarê ya Lîstikvana Herî Baş wergirt. Wê di komediya romantîk No Strings Attached (2011) de cih girt û rola Jacqueline Kennedy di fîlma jînenîgariyê ya Jackie (2016) de lîst, ku bi vê rolê sêyem berendamtiya xelata Oscarê wergirt. Portman di heman demê de wekî rola Jane Foster di fîlmên superqehremanî yên Marvel Cinematic Universe de cih girt: wek di fîlmên Thor (2011), Thor: The Dark World (2013), û Thor: Love and Thunder (2022) de cih girt. Bi vê yekê ew bû yek ji lîstikvana herî payedar a cîhanê.

Serpêhatiyên derhêneriyê yên Portman kurtefîlma Eve (2008) û dramaya biyografîk A Tale of Love and Darkness (2015) dihewîne. Ew girîngî dide ser siyaseta DYA û Îsraêlê û parêzvanek mafên heywanan e. Ew bi danser û koreograf Benjamin Millepied re zewicî ye, ku du zarokên wê pê re hene.

Çavkanî 

Aktrîsên îsraêlî
Jinên îsraêlî
Aktrîsên amerîkî
Jinên amerîkî
Mirovên zindî
Hêmayên neteweyî yên Ûkraynayê

Eve lîsteya hin sembol û hêmayên neteweyî yên welatê Ûkrayna ye.

Hêma (sembol)

Çavkanî 

Hêmayên neteweyî yên Ûkraynayê
Ûkrayna
V for Vendetta (fîlm)

V for Vendetta fîlmek aksyonê ya siyasî-dîstopîk a sala 2005an e ku ji hêla James McTeigue ve ji senaryoya derhênerên Wachowski ve hatî çêkirin.(a) Ew li ser bingeha xêzeçîrokên 1988 DC Vertigo Comics hatine amadekirin, yên ku bi heman sernavê ji hêla Alan Moore, David Lloyd û Tony Weare ve hatine çêkirin. Fîlm di paşerojeke ku rejîmeke totalîter a faşîst Brîtanyayê xistiye bin destê xwe de dilîze û giranî dide li ser V (Hugo Weaving), anarşîst û şervanekî azadiyê yê bi maske, yê ku hewl dide bi kiryarên terorîstî yên berfireh şoreşekê bide destpêkirin. V alîkarî ji jinek ciwan a bi navê Evey Hammond (Natalie Portman) distîne. Li hemberî wan detektîf Stephen Rea lêgerînek bêhêvî dike ji bo rawestandina V.
Fîlmên 2005an
Özlem Gürses

Özlem Gürses (jdb. 18ê tebaxa 1970, li Enqere), rojnamevan, pêşkêşvanê nûçeyan, pisporê têkiliya gel û ragihandinê ye ku bi eslê xwe tirk e.

Jînenîgarî
Özlem Gürses wekê keça dayikek gurcî û bavekî ji Qîrşehirê li Enqereyê hatiye dinê. Xwendina xwe ya seretayî û amadeyî li Koleja Ted ya Enqereyê qedandiye û piştre mafê beşdarî ya Fakûlteya mîmarî ya Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn (ODTÜ) Beşa Plansaziya Bajar û Herêmê wergirtiye. Di heman beşê de wek xwendekarek payebilind û serekî yê polê derbasê Beşa Mîmarî ya ODTÜyê bûye. Qezayek trafîkê ya dema ku mastera wê ya  bernama Dîroka Mîmariyê de dikir, dibe sedem ku ew koçê bajarê Stembolê dibe û dest bi karê rojnamevaniyê dike.

Kariyera wê
Özlem Gürses li navenda nûçeyan a ATVyê de wekê nûçegihan dest bi kariyera xwe yê dike kariyera xwe dike û bi bernameyên bi navê Gece Hattı û Kırmızı Koltuk a qenala Star TVyê berdewam kiriye. Di vê pêvajoyê de bi gelek siyasetmedar, wezîr, serokwezîr û serokkomaran re hevpeyvînên taybet çêkir û di salên xwe yên rojnemavaniyê de gelek nûçeyên taybet çêkir. Di navbera salên 1998 û 1999an de her şev û rojên dawî ya hefteyê jî piştî saet 12.00an de li kanala Star TVyê bernameya bi navê Gece Hattı pêşkêş dike.

Piştre di kanalên wekê Habertürk TV, TV 8, Skytürk, Kanal 1 û NTVyê de bernameyan pêşkêş kiriye.

Çavkanî

Rojnamevanên tirk
Serhildana Rihayê (1920)

Serhildana Rihayê (bi tirkî; Urfa isyani) an jî Serhildana Millî (bi tirkî;  Milli Aşireti Ayaklanması), serhildanekî kurd bû ku di sala 1920an de li herêma Rihaya îro pêk hatiye. 

Serokên serhildanê endamên eşîra Mîlan bûn ku eşîreke mezin a kurdên xwemaliyên wê herêmê ji Wêranşarê heta Makûyê ye. Armanca serhildanê avakirina dewleteke neteweyî ya kurdî bû, lê di heman salê de ji ber sedemên wek kêmbûna hêza mirovî, çekdar û nakokiyên di nav civaka kurdî de serhildan têk çûye. Di Peymana Sevrê de Riha di dawiyê de bû beşek ji Komara Tirkiye ya ku nû di vê demê de hatiye damezrandin.

Çavkanî 

Serhildanên kurdan
Zanîngeha Waikatoyê

Zanîngeha Waikatoyê (bi inglîzî: University of Waikato an jî bi navê xweya tevahî The University of Waikato (maorî: Te Whare Wānanga o Waikato) zanîngehek li Zelendaya Nû ye.

Çavkanî 

Zanîngehên Zelendaya Nû
Sibe na dusibe (fîlm)

Sibe na dusibe fîlmek felaketê ya çîroka zanistî ya amerîkî ya sala 2004an e ku ji hêla Roland Emmerich ve hatî derhênerkirin, çêkirin û nivîsandin. Ew li ser bingeha pirtûka 1999an a Coming Global Superstorm ji hêla Art Bell û Whitley Strieber ve hat çêkirin. Di fîlmê de Dennis Quaid, Jake Gyllenhaal, Sela Ward, Emmy Rossum û Ian Holm dilîzin. Fîlm bandorên guherîna avhewayê yên felaket ên ku bi têkçûna gera Okyanûsa Atlantîk a Bakur re çêdibe vedibêje. Rêzek bûyerên hewayê yên tund di guherîna avhewayê de dest pê dike û dibe sedema serdemek nû ya qeşayê.

Çavkanî 
Fîlmên 2004an
Xavêrîk, Motkî

Xavêrîk (bi Tirkî; Erler) gundekî girêdayî navçeya Motkî ya Bedlîsê ya.

Dîrok 
Xavêrîk, gundekî navçeya Motkî ya girêdayî Bêdlîsê ye ku li Bakurê Kurdistanê ye. Li gund Kurd û Erebên ku ji parêzgeha Besra ya Iraqê koçê gund bûne dijîn. Berî koçkirina ermeniyan li gund ermenî û kurdî dijiyan.

Erdnîgarî 
Gund 50 km ji navenda bajarê Bedlîsê û 30 km ji navenda navçeya Motkiyê dûr e. Gund li bakurê rojavayê Motkiyê ye û bi rêya gundekî 4,9 km ya gundê Çitliyolê digihêje rêya navçeya Heskîfê ya bi jimareya 13-77an.

Gelhe 

 838 (2022)
 920 (2021)
 924 (2020)
 923 (2019)
 755 (2018)
 749 (2017)
 795 (2016)
 782 (2015)
 827 (2014)
 876 (2013)
 887 (2012)
 937 (2011)
 915 (2010)
 913 (2009)
 932 (2008)
 942 (2007)
 1.194 (2000)
 1.720 (1990)
 1.043 (1985)
 679 (1965)

Gundên Motkiyê
Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
Siltanatiya Rûmê

Siltanatiya Rûmê dewletekî misilmannên sunî ye ku piştî Şerê Milazgirê ji aliyê tirkên selcûqî li ser erd û gelên Bîzansî (Rûm) yên Anatolyayê hatiye avakirin. Navê Rûm ji bo Împeratoriya Romaya Rojhilat a serdema navîn û gelên wê, wek ku di tirkiya îro de maye hevwate bû.

Siltanatiya Rûmê di sala 1077an de ji Împeratoriya Selçûqiyan a Mezin ku di bin serokatiya Silêman îbn Qutalmiş de bû veqetiya, tenê şeş sal piştî ku parêzgehên Bîzansî yên Anatolyaya navîn di şerê milazgirê  (1071) de hatin zeft kirin. Paytexta wê pêşî bajarê Îznîk û piştre jî bajarê Qonyeyê bû. Di dawiya sedsala 12an û di destpêka sedsala 13an de gihîştiye bilindahiya hêza xwe yê dema ser ket ku benderên sereke yên Bîzansê li peravên Deryaya Navîn û Deryaya Reş bigire. Li rojhilat jî siltaniye gihiştiyê heya gola Wanê. Ji Îranê û Asyaya Navîn bazirganiya bi rêya Anatolyayê bi sîstema karwanserayan dihat pêşxistin. 

Hilweşîna dewleta Selçûqiyana Anatolyayê gelek mîrgehên anatolyayê yên biçûk (mîrektiyên tirkan) li pey xwe hiştin ku di nav wan de xanedana Osmaniyan jî hebû ku di dawiyê de erdên mayî hate bidestxistin û dibe sedema avakirin Împeratoriya Osmaniyan.

Çavkanî 

Dewletên tirk a dîrokî
Dîrokatiya Anatolyayê
Selcûqî
Tirkmen
The Little Mermaid (fîlm)

Keça deryayê fîlmek anîmasyonê ya Walt Disney Studios e ku di sala 1989an de derket. Fîlma ku li ser motîvên çîroka Periya deryayî ya biçûk ya Hans Christian Andersen hatiye avakirin, fîlma anîmasyon a dawî ya Disney e ku bi elektrofotografiyê hatiye çêkirin.

Bi vê fîlmê re, şirketa Walt Disney vegeriya formata fîlma muzîkal ya ku di sala 1937an de bi Snow White and the Seven Dwarfs hatî destnîşan kirin. Fîlm di 13ê çiriya paşîna 1989an de li New Yorkê hat pêşandan û çar roj şûnda ew li sînemayên seranserê DYAyê, Kanada û Meksîkayê hat belawkirin.

Di 2ê çiriya paşîna 2006an de, Keça deryayê wekî çapek taybetî li ser DVDyê derket. Di sala 2000an de, Disney beşek duyemîn bi navê Keça deryayê 2 hilberand, ku tenê ji bo firotanê vîdyoyê anîmasyon bû. Di 11ê îlona 2008an de, beşa sêyemîn, Keça deryayê - Destpêka Ariel, li DYAyê hate berdan.

Di sala 2023an de, nûvekirinek fîlma rastî ya bi heman navî hate weşandin. Rola Ariel ji hêla stranbêj û lîstikvan Halle Bailey ve tê lîstin.

Çavkanî

Fîlm
The Lion King (fîlm)

Keyê şêran (bi navê xwe yê orjînal: The Lion King) 32mîn fîlma anîmasyonîê ya Walt Disney Studios e ku di sala 1994an de derket. Çîroka fîlmê li dora şêrê ciwan Simba dizivire, yê ku li cihê xwe yê di nav xeleka jiyanê (circle of life) de digere.

Di sala 2011an de, versyiona fîlmê ya 3D hat weşandin. Di sala 1998an de fîlmên The Lion King 2 - Simba's Pride û di sala 2004an de fîlma The Lion King 3 - Hakuna Matata derketin. Di sala 1997an de fîlm ji bo şanoya muzîkal hate adaptekirin. Disney di heman demê de nûvekirinek anîmasyona komputerî jî çêkir, ku ji hêla Jon Favreau ve di sala 2019an de ji bo 25emîn salvegera orjînal hat derhêner kirin.

Çavkanî

Fîlm
Fîlmên 1994an
Judy Garland

Judy Garland (jdb. 10ê hezîrana 1922an li Grand Rapids, Minnesota - m. 22ê hezîrana 1969an de li Chelsea, London) lîstikvan û stranbêjek fîlmê ya amerîkî bû.

Ew di 17 saliya xwe de bi rola xwe ya sereke di filmê klasîk The Wizard of Oz (1939) de navdar bû, ku tê de wê versyona orîjînal a strana Over the Rainbow got. Dûv re wê di çend fîlmên MGM de lîst, pir caran bi Mickey Rooney û Gene Kelly re hev-lîstikvanî kir, û çend caran ji hêla mêrê xwe Vincente Minnelli ve hat derhêner kirin. Fîlmên din ên nas yên bi wê re Meet Me in St. Louis, A Star is Born û Judgement at Nuremberg in. Wek stranbêj, wê gelek salonên konserê tijî kir û di salên 1950î û 1960î de albûm derxistin.

Di dirêjahiya kariyera xwe de, ew bi xelatên girîng ên wekî Grammy, Golden Globe, Xelata Tony û Oscar a rûmetê hate nas kirin. Berevajî kariyera wê ya serkeftî, jiyana wê ya taybet bi pirsgirêkan tije bû. Ew di 47 saliya xwe de ji ber vexwarina zêde ya heba xewê mir.

Çavkanî 

Aktrîsên amerîkî
Stranbêjên amerîkî
Jinên amerîkî
Tixûjiqo Qizbeç

Tiẍûjiqo Qizbeç Şeretliqo (bi çerkezî: ШэрэлIыкъо Тыгъужъыкъо Къызбэч, Ṩərəl'ıqo Tığujzıqo Qızbəç [ʃaraɬʼəqʷa təʁʷəʐəqʷa qəzbatʃ]; bi navên Kazbek, Ẍezil Bek an Gûzbek jî tê nivîsandin) leşker û fermandarekî çerkez e ku Qizbeç di şerê Rûs û Çerkezan de yek ji rêberên çerkez ên herî bibandor bû.

Di temeneke biçûk de dibe şahidê kuştina malbata xwe ku ji aliyê artêşa Rûsyayê ve têne kuştin. Tiẍûjiqo sonda tolhildanê dixwe û bi lez beşdarî nav refên artêşa çerkezan dibe. Di nav artêşê de digihîje pileya Dzepaşê ku di nav artêşê de wek general tê zanîn. Di qonaxên dawî yên jiyana xwe de şahidiya mirina zarokên xwe di şer de dike. Qizbec fermandarekî siwaran bû û bi serkeftina xwe ya li pişt xetên dijmin navdar bû. Wî gelek pêşniyar ji Împeratoriya Rûsyayê standin ku alî biguhere lê wî van pêşniyaran qebul nekir. James Bell ku Qizbeç bi xwe nas dikir, tomar kir ku jê re dibêjin "Şêrê Çerkes". Qizbeç li hemberî Rûsan serketinên wisa bi dest xistibû ku di rojnameyên îngîlîzî de jî bûbû manşet.

Qizbeç di 29ê sibata sala 1840an de ji ber birînên ku di şer de girtibû jiyana xwe ji dest da. Beriya ku bimire kalima-i şehada anî. Di wê demê de şeş birînên wî yên giran hebûn.

Çavkanî 

Mirin 1840
Jidayikbûn 1777
Özdemir Erdoğan

Özdemir Erdoğan (jdb. 17ê pûşperê 1940) stranbêj û bestekarekî tirk e. Di sala 1998an de wek hunermendê dewleta tirkî hat hilbijartin.

Jiyana taybet 
Bi dayika xwe wek bi eslê xwe ermenî û bavekî çerkez û tirk, Özdemir di 17ê pûşperê sala 1940an de li Stembolê ji dayîk bûye. Diya wî piyanîsta klasîk bû, mamê wî jî piano û kemançêker bû. Perwerdeya ewil ji temenekî biçûk ji van kanalan hat girtin. Şert û mercên bêhempa yên navbera salên 1940 û 1950an de yek ji faktorên girîng e ku rê nade Özdemir Erdogan perwerdeya hunerî ya fermî werbigire. Mijareke din jî ew bû ku bavê wî bi şert û mercên wan tarîxan perwerdehiya bingehîn a mutleq destnîşan kiriye. Di vê pêvajoya perwerdeyê ya ku heta 15-16 saliya xwe dom kir, dersên hunerî yên Özdemir Erdogan ku mamosteyên wî yên li dibistanan piştgirî danê, zêdetir hatin dîtin.

Ozdemîr Erdogan di sala 1960î de Lîseya Bazirganî ya Kadikoyê xwendî û li parêzgeha Adiyemanê, gundê Bêsnî ya Araplar wek mamosteyê rezervê eskeriya xwe temam kir.

Çavkanî 

Stranbêjên Tirkiyê
Stranbêj
Ermeniyên Tirkiyeyê
Çerkezên Tirkiyeyê
Jidayikbûn 17ê Hezîranê
Jidayikbûn sala 1940an
Muzîka gel a tirkî
Muzîka klasîk a osmanî
Mirovên zindî
Kesên ji Stembolê
Cez

Cez (bi inglîzî: Jazz) celebekî muzîkê ye ku ji civakên afroamerîkî yên New Orleans, Louisiana, di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, bi kokên xwe di blues û ragtime de derketiye. Ji sala 1920an vir ve, ew di muzîka kevneşopî û populer de wekî formek sereke ya vegotina muzîkê tê nas kirin. Cez di ahenga ewropî û rîtuelên rîtmîkî yên afrîkî de koka xwe heye.

Çavkanî 

Caz
Muzîk
Muzîka Gospel

Muzîka Gospel (ji inglîzî good spell) şêwazek muzîkê ya Xiristiyanî a afro-amerîkî ye ku di destpêka sedsala 20-an de pêşketiye.Di wateyek firehtir de, ev têgeh ji bo muzîka îngilîzî ya xiristiyan a li Ewropayê heya muzîka pop a xiristiyan bi gelemperî jî tê bikar anîn. 

Di têgihîştina orîjînal a zimanê Îngilîzî de, "Gospel Music" di wateya herî berfireh de pêşkeftina muzîka xiristiyanî li parzemîna Amerîkaya Bakur ji strana mizgîniyê ya sedsala 19an vedibêje.

Xelata Gospel 
Ji sala 2004 heya 2006an de, xebata televîzyonê ya dêrên Protestan, Katolîk û rêxistina alîkariyê ya xiristiyan World Vision Germany di pêşbirka Mizgîniyê ya herî mezin a Almanya de xelata Mizgîniyê pêşkêş kir.

Çavkanî 

Muzîka Gospel
Muzîk
Rocka Anatolyayê

Rocka Anatolyayê (bi tirkî Anadolu rock), şêweyekî muzîka tirkî ye ku têkeliyekî rockê bi muzîka Anatolyayê re ye. Ew di nîvê salên 1960an de, piştî ku komên rock li Tirkiyê populer bûbûn derketiye holê.

Hin muzîkvanên beşdarî cureyê Rocka Anatolyayê 
Endamên herî naskirî yên vê cureyê muzîkjenên tirk wekî Bariş Manço, Cem Karaca, Erkin Koray, Selda Bağcan, Fikret Kızılok li gel komên Moğollar, Kurtalan Ekspres û 3 Hürel hene.

Çavkanî 

Muzîka tirkî
Rocka Anatolyayê
Rock
Kurdên Stembolê

Bi giştî hejmara kurdên Stembolê bi 3 heya 4 milyon kes tên texmînkirin. Ji ber ku bajarê Stembol bi gelemperî tê qebûlkirin ku li her bajarekî cîhanê nifûsa herî mezin a Kurdan lê heye, gelek caran wekî bajarê Kurdan a herî mezin tê binavkirin.  Herikîna kurdan ber bi Stembolê ve jî bi sedema bi darê zorê valakirina gundên kurdan di dema şerê Partiya Karkerên Kurdistanê û arteşên tirkan de bû.

Gelhenasî

Nîfusa tevahî 
Nifûsa kurdan di destpêka sedsala 20an de bi qasî 10 hezar kes hat texmînkirin, ku ji ayanî û malbatên wan, lê ji hin karkeran jî pêk dihatin.

Di sala 1995 de, Çavdêriya Mafên Mirovan a kurd texmîn kir ku derdora 2 milyon kurd li Stembolê dijî. Di sala 1996 de, Servet Mutlu texmîn kir ku Kurd ji sedî 8,16 (594,000) yên Stembolê ne, li şûna ku ji pisporan din caran tê gotin 1,5 mîlyon. Di sala 1998an de Wezareta Derve ya Almanyayê ragihand ku li Stembolê 3 milyon kurd hene.

Taxên bi civakên Kurdan re 

 Karayolları, Gaziosmanpaşa : Kurd (piranî)
 Gazî, Gaziosmanpaşa: tevlihev
 Esenyurt: tevilhev
 Tarlabaşı: tevilhev
 Fatih: tevilhev

Dîrok 
Yekemîn komeleyên çandî û siyasî yên kurdan li Stembolê de hatin damezrandin. Di serdema hukûmdarê Ebdulhemîd II (rêveberî; 1876–1909) de kurdên Stembolê li ser rewşa kurdan dest bi berhemanîna edebiyatê kirin. Di sala 1918an de rewşenbîrên kurd li Stembolê partiya Komeleya Rabûna Kurdan ava kirin.  

Di salên 1990an de kurdên ku ji aliyê artêşa Tirk ve ji gundên wan hatin derxistin, li Esenyurt a Stembolê bi cih bûn. Di Adara 1995an de li Stembolê serhildanên kurdan dest pê bûn.

Rêxistinên kurd li Stembolê 

 Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê

Herwiha 

 Kurdên Anatolyayê
 Kurdên Yewnanistanê
 Malbata Bedirxaniyan

Çavkanî 

Diyaspora kurd
Kurdên Stembolê
Kurd
Stembol
Carmel Moore

Carmel Moore (bi navê rastî: Nasrin Danielle Alavi jdb. 19ê hezîrana 1985 li Eastbourne, Înglistan, Keyaniya Yekbûyî) modeleke karbesî, modela tazî, strîper û pornostêrkeke brîtanî ku bi eslê xwe îranî ye ku  bi bernavkê Nasrin Carmel Moore jî bi kar aniye.

Jiyana wê
Carnel Moore , bi navê rastî Nasrin Danielle Alavi ,di 19ê hezîrana 1985an  li bajarê Eastbourne li perava başûrê Înglistanê li kontiya Rojhilatê Sussex  dayik bû û mezin bû. Di hejdeh saliya xwe de dest bi kariyera wek  fotomodelekê kir û dema ku bi serkeftî bû dest pê kir ji bo kovarên tazî û di sala 2005an de dema ku ew bîst salî bû yekem car di fîlmekî pornografîk de dest pê kir.Demek şûnda, şansê wê hebû ku beşdarî pêşandanek reality a li ser keçên brîtanî yên ku hewl didin têkeve nav pîşesaziya pornoya amerîkî.Berî wê, ew çû Dewletên Yekbûyî û li wir li Los Angeles, li eyaleta Kalîforniyayê bi cih bû. Bername binketin bû, lê Moore re li Amerîkayê riyeke nû vekir. Li gorî Internet Adult Film Database  (IAFD), wê di dema kariyera xwe ya pornoyê ya şeş-salî de bi tevahî di 105 fîlman de xuya bû, di nav de ji bo etîketên pêşeng ên wekî Digital Playground, Wicked Pictures, Vivid Entertainment, Elegant Angel, Pure Play Media û Third Degree Films.

Xelat û berendamî

Fîmnîgarî (bijartî) 
 2006: Cum Swapping Sluts 11
 2006: We Take It Black
 2007: Jack's Big Tit Show 6
 2007: Oops I Swallowed 2
 2007: Penthouse Variations - Uniform Behavior
 2008: Virtual Sex with Carmel Moore
 2009: Dangerous Dykes
 2010: Bad Girls 4

Çavkanî

Girêdanên derveyî

 
 

Pornostêrkên brîtanî
Jinên brîtanî
Pornostêrkên îranî
Jinên îranî
OnlyFans

OnlyFans karûbarek înternetê ye ji bo naveroka ku hewceyê abonetiyê ye. Navenda wê li London, Keyaniya Yekbûyî ye. Afirînerên naverokan wêne û vîdyoyên xwe difiroşin aboneyan. Bi vî rengî OnlyFans rêyek nû dide mirovên afirîner, hunermend, pisporên fitnessê an karkerên seksê da ku xizmetên xwe bigihîjin xerîdaran.

Saya OnlyFans afirînerên naverokê mehane rasterast ji temaşevanên xwe drav distînin, an jî xerîdar ji bo naverokek yekane an hêjmara dîtinan pere didin. Qasî 2 mîlyon afirînerên naverokê û 130 mîlyon bikarhênerên platformê hene.

Çavkanî
Robin Hood (fîlm 1973)

Robin Hood fîlmekî anîmasyonî yê di sala 1973ê de ji aliyê Wolfgang Reitherman ve hatiye hênandin. Tê de Roger Miller, Peter Ustinov, Terry-Thomas, Brian Bedford, Phil Harris, Andy Devine, Pat Buttram û George Lindsey xwedî rolên sereke ne.

Çavkanî 

Fîlmên amerîkî
Anîmasyon
Fîlmên 1973an
Aleksey Navalnî

Aleksey Anatolyevîç Navalnî (bi rûsî: Алексей Анатольевич Навальный, jdb. 4ê hezîranê 1976an serkirdeyekî opozîsyonê yê rûsî, parêzer û çalakvanê dijî gendeliyê ye. 

Wî xwenîşandanên li dijî hikûmetê organîze kir û ji bo piştgirîkirina reformên li dijî gendeliyê li Rûsyayê xebitî. Wî her weha dijberiya serok Vladîmîr Pûtîn, yê ku naxwaze rasterast navê Navalny bîne ziman, û hikûmeta wî kir. Navalny endamê Konseya Koordînasyona Opozîsyona Rûsyayê bû. Ew serokê partiya Rûsyaya Pêşerojê û damezrênerê Weqfa Dijî Gendeliyê (FBK) ye. Ew ji aliyê Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî ve wekî girtiyê wijdanê tê naskirin û ji ber xebatên wî yên li ser mafên mirovan xelata Saxarov wergirtiye.

Çavkanî 

Parêzerên rûs
Çalakvanên rûs
Blogerên rûs
Jidayikbûn 1976
Mirovên zindî
Opozîsyon

Opozîsyon, dijberî an muxalefet di siyasetê de, ji yek an çend partiyên siyasî an komên din ên rêxistî pêk tê û di serî de ji hêla îdeolojîkî ve dijberî hikûmetê (an rêveberiyê), partî an grûpekê ne, yên ku di bin kontrola siyasî ya bajar, herêm, dewlet, welatek an organek din a siyasî de ne. Asta dijberiyê li gor şert û mercên siyasî diguhere. Wek mînak, di sîstemên otorîter û demokratîk de, muxalefet bi rêzê dikare were tepisandin an jî were qebûlkirin. Endamên opozisyonê bi giştî wek dijberên partiyên din kar dikin.

Çavkanî 
Têgihên siyasetnasiyê
Leheng

Leheng ,gernas an jî qehreman  kesek rastîn an jî aşopî ye , ku li hember xetereyê  bi jîrbûn, dilêrî  an hêzê li hember dijwariyê şer dike.Tîpa lehengê hîmî ya destanên klasîk ji bo navûdeng û rûmetê tiştên wiha kir.Lehengên paşklasîkî û nûjen, ji hêla din ve, kirinên mezin an kiryarên fedakar ji bo berjewendiya gelemperî dikin ne ji armanca klasîk a dewlemendî, serbilindî û navdariyê. Dijwateya lehengê bedmirov e.

Çavkanî 

Leheng
Kesayetên mîtolojîk
Lîsteya oblastên Ûkraynayê

Eve lîsteya oblastên Ûkraynayê ye. Lîste li gor mezinbûna oblastê tê rêzkirin.

Çavkanî 

Lîste
Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Odesayê

Oblasta Odesayê (bi ûkraynî: Одеська область, Odes'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Dnîpropetrovskê

Oblasta Dnîpropetrovskê (bi ûkraynî: Дніпропетровська область, Dnipropetrovs'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Çernîhîvê

Oblasta Çernîhîvê (bi ûkraynî: Чернігівська область, Chernihivs'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Xarkîvê

Oblasta Xarkîvê (bi ûkraynî: Харківська область, Kharkivs'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Jitomirê

Oblasta Jitomirê (bi ûkraynî: Житомирська область, Zhytomyrs'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Poltavayê

Oblasta Poltavayê (bi ûkraynî: Полтавська область, Poltavs'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Xersonê

Oblasta Xersonê (bi ûkraynî: Херсонська область, Khersons'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Mehmet Aslan

Mehmet Aslan (jdb. 1977an li Nisêbîn), nivîskar, siyasetmedar û şaredarê berê ya navçeya Toroslar a Mêrsînê ye.

Jînenîgarî
Mehmet Aslan piştî ku xwendina xwe ya seretayî û navîn li Nisêbînê diqedîne, li Mersînê xwendina xwe ya lîseyê dixwîne. Di sala 2002an de li Zanîngeha Dîcleyê beşa endezyar avahîsaziyê qedandiye. Di sala 2015an de ji Zanîngeha Anadoluyê Beşa Birêveberiya Giştî jî mezûn bûye.
Piştî Perwerdehiya Endezyariyê li Şaredariya Akdenîzê ya Mêrsînê xebitiye.
Di sala 2004an de di hilbijartinên herêmî de li Şaredariya Toroslar a Mêrsînê ji DEHAP ê weke yek ji encûmenên şaredariyê hatiye hilbijartin. Piştre derbasî Şaredariya Nisêbînê bûye.   11 salan di Şaredariya Nisêbînê de xebitiye. 8 salan midûrê karên zanistî bû û piştî wê jî 3 salan wek koordînatorê projeyan xebitiye.
Di sala 2006-2008an de di Lijneya Komeleya Mafên Mirovan a Şaxa Mêrdînê de cih girtiye.
Piştre li Mêrdînê nûnertiya Odeya Endezyarên Înşaetê kiriye û xebatên xwe li vir bi rê ve biriye.  Di 22ê Mijdara 2016an de bi Biryarnameya di Hikmê Qanûnê de ya hejmara 677an ji karmendiyê hatiye îxraçkirin. Ji bilî kar û xebatên xwe yên siyasî û teknîkî bi wêjeya zimanê kurdî re jî mijûl dibe ku edîtorî û sererastkirina çend pirtûkên kurdî yên weke pirtûkên Yaşar Aslan 'Rengbêj'  û 'Sergovend' û pirtûkên Hecî Nehsan Bergîdana Xewnê' û pirtûkan bi navê 'Bêrîgeh' kiriye.Weke siyasetmadariyê xebata wî li ser wêjeya Kurdî jî çêbûye.

Mehmet Aslan zewicî ye û bavê du zarokan e.

Çavkanî 

Endezyar
Wêje
Weşan
Siyasetmedar
Kesên ji Nisêbînê
Jidayikbûn 1977
The Emperor's New Groove

The Emperor's New Groove fîlmekî anîmasyonî yê di sala 2000ê de ji aliyê Mark Dindal ve hatiye hênandin. Tê de David Spade, John Goodman, Eartha Kitt, Patrick Warburton û Wendie Malick, John Fiedler xwedî rolên sereke ne.

Fîlmên amerîkî
Anîmasyon
Fîlmên 2000an
Hakan Fidan

Hakan Fidan (jdb. 1968, li Enqere), rayedarekî dewleta tirk e ku bi eslê xwe kurd e. Hakan Fidan niha wezîrê karên derve yê Tirkiyê ye. Berê karên wezareta derve Hakan Fîdan di navbera salên 2010 heta sala 2023an de wekê rêveberê Saziya Sîxuriyê ya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MİT) xebitiye.

Jînenîgarî 
Hakan Fidan di sala 1968an de li Enqerê, Tirkiyê ji dayik bûye ku bi eslê xwe kurd e. Bav û kalên wî ji Bakurê Kurdistanê ku pêşî ji navçeya Gimgim a bi ser parêzgeha Mûşê koçê navçeya Erdîşa bi ser parêzgeha Wanê dibin û piştre jî ji wir koçê Enqereyê bûne. Dayika wî jineke tirk ji bajarê Denizliyê ye. Lî Zanîngeha Maryland Global Campus beşa rêvebirin û zanista siyasî dixwîne piştre li Zanîngeha Bilkentê bawernameya master û doktorayê wergirtiye.

Di navbera salên 1986 û 2001an de di nav Artêşa Tirkiyê (TSK) de wek efserekî asayî leşkerî kiriye.

Kariyera siyasî 
Fidan ji 25ê gulana 2010an heya 7ê sibata sala 2015an bi armanca nûnertiya Partiya Dad û Geşedanê ji wezîfeya xwe ya parlamenteriyê endam kir. Di 9ê Adara 2015an de, piştî 30 rojan, namzetiya xwe vekişiya. Di nava çend saetan de dîsa ji bo wezîfeya xwe hat tayînkirin.

Têkiliyên derve 
Di heyama wî de ji hevkariyeke ewlekarî ya bi Îsraêl û Amerîkayê re ber bi yekkirina bi Îranê re veguherî, bi taybetî bi Qasem Silêmanî, serokê partiya Al-Quds.  Di Konferansa Ewlekariyê ya Munîhê di Sibata 2017an de, wî lîsteyek ji 300 alîgirên Tevgera Gulen radestî Bruno Kahl, serokê Bundesnachrichtendienst a Almanyayê kir, bi çavê xuyabûna hevkariyê. Di Îlona 2022an de li Bexdayê serdana Hamis Hancer ê ji bi siyasetmedarên sunîtî ya Parlamentoya Iraqê mîvan bû û bi Serokomarê Iraqê Beram Salih re jî hevdîtin kiribû.

Karê dîplomasiyê 
Di 3ê Hezîrana 2023an de di Kabîneya 67an a Tirkiyê de wek Wezîrê Derve hat destnîşankirin.

Çavkanî 

Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Wezîrên karê derve
Siyasetmedarên kurd
Oblasta Zaporîjyayê

Oblasta Zaporîjyayê (bi ûkraynî: Запорізька область, Zaporiz'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Zühtü Arslan

Zühtü Arslan (jdb. 1ê rêbendanê sala 1964an) dadgereke tirk e û ji 10ê sibata 2015an û vir ve serokê Dadgeha Destûra Bingehîn a Tirkiyeyê ye.

Arslan li navçeya Sorgun a girêdayî parêzgeha Yozgadê a Tirkiyê ji dayik bûye. Di sala 1987an de li Zanîngeha Enqereyê dibistana zanistên siyasî qedandiye. Di sala 1996an de li Zanîngeha Leicesterê mastera xwe wergirt. Paşê wek serokê Akademiya Polîsên Neteweyî ya Tirkiyê kar kir. Di 10 Sibat 2015 de wek serokê dadgehê hat hilbijartin.

Arslan Zewicî ye û çar zarokên wî hene.

Çavkanî 

Dadgehên tirk
Dadgehî
Oblasta Vînitsiyayê

Oblasta Vînitsiyayê (bi ûkraynî: Вінницька область область, Vinnyts'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Mikolayîvê

Oblasta Mikolayîvê (bi ûkraynî: Миколаївська область, Mykolaïvs'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Kîrovohradê

Oblasta Kîrovohradê (bi ûkraynî: Кіровоградська область, Kirovohrads'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Sûmiyê

Oblasta Sûmiyê (bi ûkraynî: Сумська область, Sums'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Lvîvê

Oblasta Lvîvê (bi ûkraynî: Львівська область, L'vivs'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Çerkasiyê

Oblasta Çerkasiyê (bi ûkraynî: Черкаська область, Çerkas'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Xmelnitskiyê

Oblasta Xmelnitskiyê (bi ûkraynî: Хмельницька область, Khmel'nyts'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Volinê

Oblasta Volinê (bi ûkraynî: Волинська область, Volyns'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Rîvneyê

Oblasta Rîvneyê (bi ûkraynî: Рівненська область, Rivnens'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Îvano-Frankîvskê

Oblasta Îvano-Frankîvskê (bi ûkraynî: Івано-Франківська область, Ivano-Frankivs'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Ternopîlê

Oblasta Ternopîlê (bi ûkraynî:  Тернопільська область, Ternopils'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Zakarpatyayê

Oblasta Zakarpatyayê (bi ûkraynî: Закарпатська область, Zakarpats'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Çernîvtsiyê

Oblasta Çernîvtsiyê (bi ûkraynî: Чернівецька область, Çernivets'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Kiyîvê

Oblasta Kiyîvê yan jî oblasta Kîevê (bi ûkraynî: Київська область, Kyïvs'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

Çavkanî 

Oblastên Ûkraynayê
Cîgirê Serokkomarê Tirkiyê

Cîgirê serokkomarê Tirkiyê (bi tirkî: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Yardımcısı), piştî serokkomar a duyemîn efserê herî bilind di desteya kargêrî ya hikûmeta Tirkiyê de ye. Alîkarê cîgirê serok di heman demê de endamê qanûnî yê Encumena Wezîran, Encumena Ewlekariya Neteweyî û Encûmena Bilind a Leşkerî ye.

Cevdet Yılmaz ji dema ku di 4ê Hezîrana 2023an de hat wezîfedarkirin, cîgirê serokkomarê Tirkiyê yê duyem û niha ye.

Cîgirê serokkomarê Tirkiyê
Hikûmeta Tirkiyê
Serokkomarê Tirkiyê

Serokkomarê Tirkiyê (bi tirkî Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı), serokê dewlet û hikumeta Tirkiyeyê ye. Serok rêvebiriya desteya cîbicîkar a hikûmeta neteweyî dike û fermandarê giştî ya artêşa Tirkiyeyê ye. Serokomar di heman demê de serokatiya Encumena Ewlekariya Neteweyî jî dike.

Serokkomarê Tirkiyeyê
Alaya Tirkiyeyê

Alaya Tirkiyeyê, alakekî sor e ku stêrkek spî û heyvelek ji nişana wê ve dihewîne. Alaya niha ya tirkî, rasterast ji ala osmanî ya dereng hatiye wergirtin, ku di dawiya sedsala 18an de hatibû pejirandin û di sala 1844an de forma xwe ya dawî wergirtibû. Tedbîr, nîsbetên geometrîk û toneya tam a sor a ala Tirkiyeyê di 29ê Gulana 1936an de bi awayekî qanûnî hatine standart kirin.

Mijarên têkildar 

 Alayên Împeratoriya Osmanî
 Heyv û stêrk

Çavkanî 

Ala
Alayên tirkî
Cevdet Yılmaz

Cevdet Yılmaz (jdb. 1ê nîsana 1967) siyasetmedarekî tirk e ku niha cîgirê serokomarê Tirkiyê ye. Beriya niha di hikûmeta demkî ya hilbijartinan de ku ji aliyê Serokwezîr Ahmet Davutoglu ve ji 28ê Tebaxa 2015an heya 17ê Mijdara 2015an hatibû avakirin de cîgirê serokwezîrê Tirkiyê bû.

Kurtejiyan 
Yılmaz di sala 1967an de di malbatekî kurd li Çewlîgê ji dayîk bûye. Ew di sala 1983an de li Çewligê lîse xwe qedand, di sala 1988an de ji Fakulteya Zanistên Aborî û Îdarî ya Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn, beşa Îdareya giştî bi rêzgirtinê qedand.

Di sala 1989an de li Teşkîlata Plansaziya Dewletê (bi tirkî: Devlet Planlama Teşkilatı) dest bi kar dike. Yilmaz di navbera salên 1992-1994an de çûye Amerîkayê û li Zanîngeha Denverê beşa Têkiliyên Navneteweyî qedandiye. Di sala 2003an de Yilmaz ji bo Midûriyeta Giştî ya Têkiliyên Yekîtiya Ewropayê hat tayînkirin.

Di hilbijartinên 2007ê de Yılmaz wek parlementerê Çewligê hat hilbijartin. Di 1ê Gulana 2009an de di kabîneya duyemîn a Erdogan de weke Wezîrê Dewletê hat tayînkirin. Di 6ê Tîrmeha 2011an de Yılmaz di kabîneya sêyemîn a Erdogan de bû Wezîrê Pêşketinê. Ji 3ê Hezîrana 2023an ve weke Cîgirê Serokkomarê Tirkiyeyê hat tayînkirin.

Çavkanî 

Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Siyasetmedarên kurd
Siyasetmedar
Kâzım İnanç

Kâzım İnanç (jdb. sala 1880an li Amedê, Wilayeta Diyarbekirê - m. 21ê rezberê 1938 li Enqere) efserekî Artêşa Osmanî û generalekî Hêzên Çekdar ên Tirkiyeyê bû. Tevî dijminatiya kurdan, ew yek ji gelek efserên tirk bû ku bi eslê xwe kurd bûn. Di sala 1925an de li dijî serhildana Şêx Seîd di fermandariya lîwayên tirkî de cih girtiye û bûye berpirsê gelek kuştinên ji gelê Amedê.

Mijarên têkildar 

 Şerê Rizgariya Tirkiyeyê

Çavkanî 

Fermandarên tirk
Efserên tirk
Mevlüt Çavuşoğlu

Mevlüt Çavuşoglu (jdb. 5ê reşemiyê 1968 li Alanya) dîplomat û siyasetmedarekî tirk e ku niha endamê Meclîsa Neteweyî ya Mezin e. Her wiha ji tebaxa 2014an heya tebaxa 2015an û dîsa ji 24ê Mijdara 2015an heya 6ê hezîrana 2023an wek Wezîrê Karên Derve yê Tirkiyeyê wezîfe kir.

Yekem car di hilbijartinên giştî yên sala 2002 de bû parlementer, ew endamê damezrîner ê Partiya Dad û Geşepêdanê (AKP) ya Tirkiyeyê ye.  Di navbera salên 2010-2012an de serokê Meclîsa Parlamenteran a Konseya Ewropayê bû. Berê jî ji tebaxa 2014an heta tebaxa 2015an di heman wezîfeyê de xebitî.

Çavkanî 

Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Siyasetmedarên tirk
Haftbefehl

Haftbefehl an jî Aykut Anhan (jdb. 16ê kanûna pêşîn a 1985an, li Offenbach am Main, Almanya) rapvanekî alman e ku bi eslê xwe kurd e.

Jiyan û pêşveçûn 
Anhan, di 16ê kanûna pêşîn a 1985an de li Almanyayê hatiye dinê. Dayika wî ji Gîresûnê û bavê wî bi eslê xwe kurd ji Dêrsimê ye. Bavê wî dema ew biçûk bû xwe kuşt. Di temenekî biçûk de bi karên neqanûnî re mijûl dibû. Demekê li Tirkiyê jiya. Paşê vegeriya Almanyayê û dest bi muzîka rapê kir. Wî dest bi ragihandina navê albûma xwe ya yekem 'Azzlack Stereotyp' kir. Wateya navê 'Biryarê Girtinê' ye. Birayê wî Capo jî raperekî alman e.

Rapvaniya wî û taybetmendiya şêwaza wî 
Haftbefehl, Bi gelemperî, ew muzîka hip-hop, trap û rap-a normal çêdike. Ew bi gelemperî Rapa Almanî tercîh dike. Her wiha diyar kir ku hin kilamên wî ji kurdî, zazakî, tirkî û erebî wergirtine.

Bi taybetî di gotinên hin stranên wî de gotinên weke Kurdistan û Dêrsimê hene. Wek mînak di gotinên strana 'Chabos wissen wer der Babo ist' de peyvên wek 62 Tunceli, Dersîm, Kurdî û Bijî Bijî Kurdistan hene.

Dîskografî 
 Azzlack Stereotyp (2010)
 Kanackiş (2012)
 Blockplatin (2013)
 Russisch Roulette (2014)
 Das weiße Album (2020)
 Mainpark Baby (2022)

Çavkanî 

Mêr
Jidayikbûn 1985
Alman
Rapvan
Ezîz Şaverşyan

Ezîz Sergeyevîç Şaverşyan (bi rûsî; Ази́з Серге́евич Шавершя́н, Aziz Sergeyevich Shavershyan; 24ê adara 1989 - 5 tebaxa 2011), ku bi navê Zyzz tê zanîn, leşciwan, rahênerê kesane (personal trainer) û modelekî kurd bû, ku li Rûsyayê ji dayik bû. Wî piştî şandina çend vîdyoyên xwe li ser YouTube, ku di 2007 de dest pê kir, kultekî peyda avakir. 

Di tîrmeha sala 2011an de, Şaverşyan bêtir bala medyayê kişand dema ku The Sydney Morning Herald gotarek li ser girtina birayê xwe yê mezin, Said, ji ber xwedîkirina neqanûnî ya steroîdên anabolîk weşand. Di 5ê tebaxa 2011an de dema ku li Taylenda di betlaneyê de bû, Azîz ji bo mirina masûlkeyên dil bi 22 saliya xwe jiyana xwe ji dest da.

Kurtejiyan 
Şaverşyan li Moskowê ji dayik bû. Malbata wî kurd e, ku ji kêmneteweyin kurdên Ermenistanê ye. Ew kurê piçûk ya Maiane Iboian e ku wekî dilnasîvanê dixebite û Sergey Şaverşyan. Birayê wî yê mezin Seîd Şaverşyan hebû, ku  jî bi navê ekranê "Chestbrah" tê zanîn. Di sala 1993 de, Şaverşyan û malbata wî koçî Awistralyayê dikin. Ew li Eastwood, Walesa Başûr a Nû, mezin bû û beşdarî dibistana navîn a Marist College Eastwood xwendekar bû, li wir jî ew li zanîngehê bi dest xist. Berî mirina wî di tebaxa 2011an de, ew ji zanîngeha Western Sydney, di warê karsazî û bazirganiyê de mezûn bû. Şaverşyan ateîstekî bû, tevî ku rozyakekî li xwe kiribû û gora wî bi xaçê hatî xemilandin.

Mirin 
Di 5ê tebaxa 2011an de, Şaverşyan dema ku li Pattaya betlaneyê bû, di sauna (germavê) de krîza dil derbas kir. Şaverşyan birine nexweşxaneyekê, li wir bijîşkan nekarîn wî vejînin. Malbat û hevalên wî li ser Facebookê nûçeya mirina wî belav kirin. Mirina wî di 9ê tebaxa 2011an de ji aliyê Wezareta Karên Derve û Bazirganiyê (DFAT) ve hat pejirandin. Malbata wî diyar kir ku wî di çend mehên ber bi tebaxa 2011an de çend nîşaneyên piçûk nîşan dane, di nav de pestoya bilind a xwînê û carinan bêhna nefesê jî. Dîroka malbatê ya pirsgirêkên dil hebû.

Filmografî

Çavkanî 

Leşciwanên kurd
Leşciwanî
Kurdên Rûsyayê
Kurdên Awistralyayê
Azadistan

Azadistan (bi farisî: آزادستان , romanî: Āzādestān, lit. Welatê azadî), dewletekî kurtî bû, ku di îroyên Azerbaycana Îranê jî destpêka sala 1920an heya îlona sala 1920an hikûm kir. Ew ji aliyê Muhammed Hiyabani hatî avakirin, Hiyabani welatparêzekî Îranî bû, ku nûnerê meclîsê û muxalifekî navdar ê li dijî Yekîtiya Sovyetê û kolonyalîzma Brîtanyayê bû, hate damezrandin. 

Hiyabani û şagirtên wî navê "Azadistan" hilbijartibûn wek jesteke protestoyî li dijî danîna navê "Azerbaycanê" ji bo hikûmeta navenda wê Bakûya li Piştqefqasyayê ku jê re Komara Demokratîk a Azerbaycanê dihat binavkirin û ji bo ku bibe modelek azadî û serxwebûn ji bo tevahiya Îranê.

Çavkanî 

Dîroka Îranê
Lîraya tirkî

Lîra (bi tirkî Türk lirası; nîşan: ₺; Koda ISO 4217: TRY;  kurtkirin: TL) pereyê fermî yê Komara Tirkiye û Bakurê Kîprosê e. Lîreyek dibe sed kuruş.

Mijarên têkildar 

 Kuruş

Çavkanî 

Perêyê Tirkiyeyê
Lîraya tirkî
Kuruş

Kuruş ( ; ), her weha gurûş, erş, gerş, gruş, groşa, û grosî,  hemî navên mezhebên diravî yên nav û dora deverên berê yên Împaratoriya Osmanî ne. 

Îro kuruş (.) yekîneyeke diravê tirkî ye, ku li gorî nirxa lîrayê di sala 2005an de lîrayekî tirkî bi 100 kurûş e.
Articles containing Turkish-language text

Çavkanî 

Perêyên Tirkiyeyê
Kuruş
Alayên Împeratoriya Osmanî

Împeratoriya Osmanî di dîroka xwe de al û nîşaneyên deryayî yên cuda bikar anîne. Stêrk û heyva di nîvê duyemîn ê sedsala 18an de ketine kar. Di sala 1844an de, guhertoyek vê alê, bi stêrkê pênc-teqalî, bi fermî wekî ala neteweyî ya Osmanî hate pejirandin. Biryara wergirtina ala neteweyî beşek ji reformên Tenzîmatê bû ku armanca wê nûjenkirina dewleta Osmanî li gorî yasa û normên dewlet û saziyên Ewropî yên hemdem bû. 

Sêwirana stêrk û heyvê paşê di sedsala 20an de bû hêmanek hevpar di alayên neteweyî yên dewletên paşmayiyên Osmanî de. Alaya niha ya Tirkiyê di eslê xwe de heman ala osmanî ya dereng e, lê xwedan standardkirinên qanûnî yên taybetîtir e (li ser tedbîrên wê, rêjeyên geometrîkî, û rengê tam ya sor) ku di 29ê Gulana sala 1936an de bi Qanûna Ala Tirkiyê re hatine destnîşankirin. Beriya standardkirina Qanûnî, stêrk û heyv li gorî veguheztinê dikaribû xwedan ziravbûn an pozîsyona piçûktir be.

Alayên Osmanî

Standartên împerîalê

Çavkanî 

Alayên Osmanî
Alayên tirkî
Ala
Tirkên oxizî

Tirkên oxizî (bi tirkiya navîn : ٱغُز,  Oγuz, tirkiya osmanî: اوغوز , bi romanî: Oġuz) miletekî tirkên rojavayî bûn ku bi şaxekî jê oxizî yên malbata zimanên tirkan diaxivîn. Di sedsala 8an de konfederasyonek eşîrî bi navê Dewleta Oxiz Yabgu li Asyaya Navîn ava bû. Navê Oxiz peyveke tirkî ya hevpar e ku tê wateya "eşîr". Çavkaniyên Bîzansê ji Oxiziyan re Uzes (Οὐ̑ζοι, Ouzoi) dibêjin. Di sedsala 10an de, çavkaniyên îslamî ji wan re digotin tirkmenên misilman, li dijî Tengrist an Budîst. Di sedsala 12an de kesên oxizî bi gelemperî misilman bûn. Peyva "Oxizî" di nav tirkan bi têgînên tirkmen û tirkoman (bi tirkiya osmanî: تركمن , bi romanî; Türkmen an jî Türkmân), ji nîveka sedsala 10an û pê de, pêvajoyek ku di destpêka sedsala 13an de temam bûye. 

Îro piraniya nifûsa Tirkiye, Azerbaycan û Tirkmenistanê neviyên tirkên oxizî ne û zimanê wan ji koma oxizî ya malbata zimanên tirkan e. 

Xanedaniya Osmanî, ku piştî hilweşîna Selcûqiyan, di dawiya sedsala 13an herêma  Anatolyayê bi dest xist, pêşengiya artêşek kir ku di heman demê de bi giranî kesên oxizî bûn. Ahmed Bican Yazıcıoğlu, di destpêka sedsala 15an de, bi riya neviyê xwe yê mezin û kurê xwe yê mezin, jeneolojiya Osman ji Oxiz Xagan, bav û kalê kevnar ê efsanewî yê tirkan re peyda kir, ji ber vê yekê di nav padîşahên tirk de seretayî da siltanên osmanî.

Çavkanî 

Gelên tirkî
Zimanên tirkî
Eşîrên tirkî
TV5

TV5 Network, Inc. (bi gelemperî wekî TV5 tê zanîn) pargîdaniyek medyayê ya Fîlîpînî ye ku navenda wê li Mandaluyong e, digel studyoyên xwe yên alternatîf ku li Novaliches, Bajarê Quezon-ê ye. Ew di sala 1960 de ji hêla Chino Roces ve hate damezrandin. Ew niha xwedan MediaQuest Holdings, pêwendiyek PLDT ye.

Çavkanî

Malpera fermî 
 TV5

Şirket
TV Azteca

Televisión Azteca, S.A.B. de C.V. (bi gelemperî wekî TV Azteca tê zanîn) konglomeratek medyayê ya Meksîkî ye ku xwediyê wê Grupo Salinas ye. Ew di 1993 de ji hêla Ricardo Salinas Pliego ve hate damezrandin. Ew piştî Televisa duyemîn pargîdaniya medyaya girseyî ya li Meksîkayê ye.

Çavkanî

Malpera fermî 
 TV Azteca

Şirket
Telemundo

Telemundo, tora televîzyonê ya bi zimanê spanî ya Amerîkî ye ku xwediyê NBCUniversal, dabeşek Comcast e. Di 19ê hezîrana 1984an de hat damezrandin.

Girêdanên derve 
 Malpera fermî

Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê
Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî
Gendelî

Gendelî celebek nerastgotinê ye an jî sûcek hiqûqî ye ku ji hêla kes an rêxistinek desthilatdar ve tê kirin. Bi rêya gendeliyê ew kes an rêxistin ji bo bidestxistina berjewendîyên neqanûnî an ji bo berjewendîyên kesane destavêtina hêzê dike. Gendelî dikare gelek çalakiyan bihewîne, di nav wan de bertîl, îflas an firotina hêz û bandor hene. Herwiha, gendelî dikare bi pêkanînên qanûnî jî pêk were. Gendeliya siyasî diqewime dema ku rêberek an karmendeke hukûmetê ji bo berjewendiya kesane bi kapasîteya fermî tevdigere. Gendelî herî zêde di kleptokrasî, olîgarşî, narko-dewlet û dewletên mafyayê de tê dîtin.

Çavkanî
Azzi Memo

Azzi Memo bi navê rastî Mehmet Seyitoglu (jdb. 5 Tîrmeh 1994; Midyad, Mêrdîn, Bakurê Kurdistanê) rapvanekî alman e ku bi eslê xwe Kurd e.

Jiyan û kariyera wî 
Seyitoğlu, di 5ê tîrmeha 1994an de li navçeya Midyadê ya Mêrdînê, li parêzgeha Bakurê Kurdistanê, di malbateke Kurd de hatiye dinê. Paşê tevî malbata xwe çû Almanyayê. Ew li Hanau, Hessenê mezin bû. 

Cara yekem bi Ensar Albayrak ê ku bi navê Rapvanê kurd-alman Eno tê naskirin, strana 'AMG2' derxist. Wî bi vê stranê navê xwe çêkir. Di sala 2018an de, wî albûma xwe ya yekem a profesyonel bi navê 'Surf 'n' Turf' derxist û mîna bombeyek ket sûka rapê ya alman. Bi navên wekî Haftbefehl, Capo û Eno re xebitiye.

Dîskografî 

 Surf ’n’ Turf (2018)
 Gelato (2020)
 Vibez ‘n’ Flowz (2021)

Girêdanên derve 

 Hesabê Instagramê yê Azzi Memo

Mêr
Jidayikbûn 1994
Alman
Rapvanên kurd
Eko Fresh

Eko Fresh navê rast Ekrem Bora (3 îlon 1983, Mönchengladbach, Almanya) raperekî alman e ku bi eslê xwe Kurd-Tirk e.

Jiyan û kariyer 
Bora, di 3ê îlona 1983an de li Almanyayê ji dayikeke kurd û bavekî tirk hatiye dinê. Dayika wî kurd ji navçeya Zara ya Sêwasê ye. Beriya ku dest bi muzîka rapê bike, li dikaneke pêlavan dixebitî. Dema ku ew biçûk bû bi raperên ku guhdarî dikir re eleqedar bû bi muzîka rapê. Yek ji baştirîn raperên alman ên salên 1990î, raperê tirk-alman Kool Savas ew ji bo rojbûna xwe vexwendibû.

Dema ku li partiyê bû, wî bi girtina mîkrofonê hemî jêhatiya xwe nîşan da û ew bi ser ket. Wî Eko Fresh ji bo Optik Records, etîketa muzîka xwe ya Kool Savas kirî. Cara yekem albûma xwe ya profesyonel bi navê König von Deutschland derxist.

Dîskografi 

 2001: Jetzt Kommen Wir Auf Die Sachen
 2002: König Von Deutschland (ft. Kool Savas)
 2003: Ich bin jung und brauche das Geld
 2004: L.O.V.E. (Valezka ile)
 2004: Dünya Dönüyor - Die Welt dreht sich (ft. Azra)
 2005: German Dream Allstars
 2005: Fick deine Story (Mixtape) (Bootleg) 
 2005: Fick immer noch deine Story (Mixtape)
 2006: Hart(z) IV
 2007: Ekaveli
 2009: Jetzt kommen wir wieder auf die Sachen (EP)
 2010: Was kostet die Welt?
 2010: Freezy Bumaye 1.0 – Es kann nur einen geben (Mixtape)
 2010: Freezy Bumaye 2.0 - Es War Alles Meine Idee
 2011: Ekrem
 2012: Ek to the Roots
 2013: Eksodus
 2014: Deutscher Traum
 2016: Freezy
 2017: König von Deutschland
 2021: Abi

Çavkanî

Mirovên zindî
Rapvanên alman
Jidayikbûn 1983
Omer Mateen

Omar Mir Seddique Mateen (jdb. 16 çiriya paşîn 1986 - m. 12 hezîran 2016) zilamekî komkuj û terorîstekî efxanî-amerîkî bû ku di 12ê hezîrana 2016an de êrîşa bi çekan li ser mêvanên LGBT yên klûbeke şevê kir. Bûyer li klûba bi navê Pulse, li Orlando (Florîda) pêk hat û di encamê de 49 kes qurban bûn û 53 kes birîndar bûn û êrîşker ji aliyê polîsan ve jî hate kuştin.

Jînenîgar 
Ew li New York City ji dayik bû. Dê û bavê wî li Efxanistan ji dayik bûne û peştûn bûn. Bavê wî Mîr Siddîq Metîn di sala 1980an de ji Efxanîstanê hatiye Amerîkayê. û di 17ê çiriya paşîna (November) 1989ê de bû hemwelatiyê Amerîkayê. Mîr Siddîq Metîn xwediyê kanala televizyona "Peyamî Efxan" bû ku tê de kîna xwe ya ji Pakistanê anî ziman. Neteweperestên peştûn ji Pakistanê nefret dikin ku Pakistan dagir kirine axa Peştûn. Sê birayên Metîn hene. Piştî ku çend salan li New York City mezin bû, ew di sala 1991 de tevî malbata xwe çû Florida. Malbata wî tenê wekî binavkirî misilman, lê ne olî hate binav kirin.

2011-2016  
Mateen di sala 2011an de du caran çû Siûdî. Karbidestên siûdî ji bo lêkolînkirina seferên Mateen bi FBI re hevkarî kirin.

Di heman salê de, Mateen hevjîna xwe Nûr Zahî Selman li ser malperek serhêl nas kir û di 29ê îlona 2011ê de li Kalîforniyayê zewicî. Nûr Selman a ku li Kaliforniya mezin bûbû, keça koçberên filistînî bû. Wê di kanûna pêşîn a 2015an de hevjînê xwe berda. Di dema mirina wî de, Mateen kurekî şeş salî bi Nûr Selman re hebû.

Dibêjin ku Mateen ji zarokatiya xwe ve her tim fikrên nijadperest û homofobî aniye ziman.

Êrîşa Mateen li ser mêvanên klûba Pulse li Orlandoyê, 2016 
Di 12ê hezîrana 2016an de êrîşa bi guleyan li mêvanên LGBT yên klûba Pulse kir û di encamê de 49 kes qurban bûn û 53 kes birîndar bûn. Êrîşker Mateen jî ji aliyê polîsan ve hate kuştin.

Çavkanî
Jessica Lynn (pornostêrk)

Jessica Lynn  ( jdb.8ê tîrmeha 1985an bi navê rastî Jessica Boehm  li Ohio , DYA ) pornostêrkeke amerîkî ye.

Jiyana wê 

Ew li Ohio ji dayik bû, lê li Kalîforniyayê mezin bû. Dema ku ew 18 salî bû di yaneyeke şevê de dest bi kar kir û di heman demê de xwendina xwe domand.Dûv re ew di nav çend ajansên modelê re derbas bû û dest bi lîstikvaniya di fîlmên pornografîk de kir. Piştî tenê çar mehan ji kişandina fîlman, ew ji hêla pargîdaniyeke mezin a Los Angelesê ve peywirdar bû  û wek  yek ji  pornostêrkên herî bedew hate hesibandin.

Dûv re wê ji bo pargîdaniyên Brazzers, Bang Bros û Reality Kings, di nav yên din de xebitî.

Di adara 2009an de, ew li ser malpera  Danni.com wekî DanniGirl ya mehê hate hilbijartin.

Ew diyar dike ku wê her gav dixwest ku bibe doktorê qirikê.

Fîlmnîgatî (bijartî) 

 2006 : No Man's Land 42
 2007 : No Man's Land: MILF Edition 1
 2007 : The 4 Finger Club 24
 2008 : Lucky Lesbians 3
 2009 : No Man's Land: Girls in Love 3
 2010 : No Man's Land: Girls in Love 4
 2010 : We Live Together.com 12
 2011 : Cougar Recruits 5
 2012 : Molly's Life 16
 2013 : Dildo Satisfaction
 2014 : Best in Ass
 2015 : Party of Three 13
 2016 : Johnny Fucks Jessica Lynn

Çavkanî

Girêdanên derveyî 

 
 

Pornostêrkên amerîkî
Jinên amerîkî
Mirovên zindî