nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Lehiya Riha û Semsûrê 2023

Lehiya Riha û Semsûrê, lehiyeke wêrankar e ku di 15ê adara sala 2023an de li du parêzgehên Bakurê Kurdistanê, li Riha û li Adiyemanê pêk hatiye. Lehî mehekê piştî erdheja wêrankar a li heman herêmê ji ber barana zêde pêk hatiye.

Ji ber ku lehiyê li herêma erdhejên 6ê sibata sala 2023an pêk hat, kesên ku ji erdhejê xilas bibûn ji lehiyê bi bandor bûn. Gelek kon û konteynir di bin avê de man û zirara erdhejê girantir kir.

Ji ber lehiyê Gola Masiyan a dîrokî li Rihayê ziyaneke mezin dîtiye. Masiyên golê di bin metirsiyê de bûn û gelek masî ji ber bê oksîjeniyê mirin. Çend roj piştî lehiyê ku ava lehiyê zelal bû hatiye dîtin ku hinek masiyên golê li cihê xwe mane.

Tesîra lehiyê

Di lehiyê de li Rihayê 17e û li Adiyemanê 4 kes, bi giştî 21 kesan jiyana xwe ji dest dan. Di nav kesên ku jiyana xwe ji dest dane de zarokeke yek salî jî hebû. Li navçeya Tûtê ya bi ser parêzgeha Adiyemanê maleke konteynirê ya ku kesên ji erdhejê xilas bûbûn hat hilgirtin û du kes mirin, çar kes jî winda bûn. Li Rihayê pênc welatiyên sûriyeyî di avahiyekî jêrzemînî ya ku di bin avê de mabû mirî hatin dîtin, du cesedên din jî ji kamyoneke asêbûyî ya di bin jêrbihorîna rê de hatin derxistin. Ji xeynî van çar kesên din mirî hatine dîtin û du agirkuj jî winda bûn.

Ji ber lehiyê zirareke mezin çêbû û gelek kes ji kampeke konan a avgirtî ku ji erdhejê di welatî di konan de bûn cihê wan hatine veguhastin. Li Rihayê beşa nêrîna nexweşên giran a Nexweşxaneya Perwerde û Lêkolînê ya Eyûbiyê di bin avê da ma 25 nexweş bi zorê hatin derxistin. Lehî bandor li trafîkê kir li taxa Xelîliyê di bin rêya jêr zemînê de de lehî rabû û gelek kesên di wesayîtan de asê man. Li Rihayê nêzîkî 2000 avahî û kargeh ji ber lehiyê ziyan dîtin.

Xebatên rizgarkirinê
Ajansa rêveberiya karesatan a Tirkiyê ragihand ku zêdetirî deh kolberên pispor beşdarî xebatên rizgarkirinê li her du parêzgehan bûne. Li taxa Xelîliyê îtfaiyeyê kesên ku di bin derbasbûnê de asê mabûn xilas kirin.

Bandora li ser erdhejiyan
Lehiyê tesîreke mezin li bi hezaran kesên ku ji ber erdheja ku di 6ê sibata sala 2023an de li heman herêmê qewimî û di encamê de zêdetirî 57 hezar kes mirin, 200 hezar avahî hilweşiyan bû, gelek kes ji ber lehiyê carek din dîsa ji malên xwe derketin.

Çavkanî

Karesatên xwezayî
Caynîzm

Caynîzm, ku wekî Jain Dharma jî tê zanîn, olek hindî ye. Ol di sedsala 6an/5an  B.Z. de derket holê. Caynîzm bi îdeala ne-birîndarkirina zindiyan tê zanîn. 

Di sala 2001an/2002an de, nêzîkî 4.4 mîlyon bawermendên Caynîzmê hebûn, ku ji wan nêzîkî 4.2 mîlyon li Hindistanê dijiyan.

Çavkanî 

Caynîzm
Ala Hindistanê

Ala neteweyî ya Hindistanê, ku bi devkî jê re Tiranga/sêreng tê gotin, ala sêreng û çargoşe ya horîzontal a Hindistanê ye ku ji rengên zafranê, spî û kesk pêk tê. Di naverastê de Ashoka Chakra heye, çerxeke 24-qirkî, û navenda wê bi şîna deryayî hatiye rengkirin. Ew di forma xwe ya îroyîn de di civîna Meclîsa Damezrîner a 22ê tîrmeha 1947an de hate pejirandi û di 15ê tebax 1947an de bû ala fermî ya Serdestiya Hindistanê. Piştre al wekî ala Komara Hindistanê hate parastin. Li Hindistanê, têgîna "sêreng" hema hema her gav tê wateya ala neteweyî ya Hindistanê. Al li ser bingeha ala Swaraj, ala Kongreya Neteweyî ya Hindistanê ye ku ji hêla Pingali Venkayya ve hatî çêkirin.

Çavkanî
Ala DYAyê

Ala neteweyî ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, ku pir caran wekî ala DYAyê jî tê binav kirin, ji sêzdeh xetên horizontal ên wekhev pêk tê, yên ku bi sor û spî vediguherin. Ser û binê alayê sor e, û çargoşeyek şîn li kantonê heye, ku jê re "yekîtî" tê gotin. Kanton pêncî stêrên piçûk ên spî dihewîne, ku di neh rêzên horîzontal de hatine rêz kirin, ku rêzên şeş stêrkan bi rêzên pênc stêrkan re li hev dikin. Ev 50 stêrkên li ser alê 50 eyaletên DYAyê temsîl dikin, û 13 xet nûnertiya sêzdeh koloniyên brîtanî dikin ku serxwebûna xwe ji Brîtanyaya Mezin ragihandin, û bûn yekem dewletên DYAyê. Navên din ên alê "Stêrk û Rêz", "Rûmeta Kevin", û Star-Spangled Banner in.

Çavkanî
Zanîngeha Dewletî ya Kentê

Zanîngeha Dewletî ya Kentê  (bi înglîzî Kent State University an jî bi kurtahî KSU ) zanîngeheke giştî li Kent, Ohio ye .

Çavkanî 

Zanîngehên DYAyê
Ciwanên Atsiz

Ciwanên Atsiz (bi tirkî: Genç Atsızlar) rêxistineke rastgir a tundrew e ku xwe dispêre îdeolojiya Nîhal Atsiz û di 3ê Gulana 2005an de li bajarê Bursa yê Tirkiyeyê hatiye avakirin.

Dîrok 
Di 14ê çiriya pêşîn 2008an de hat ragihandin ku ala Azerbaycanê li maça futbolê ya di navbera Tirkiye û Ermenistanê de ku li Bursayê hat lidarxistin, hat qedexekirin, ji bo ku li qadê pevçûnek çênebe. 4 endamên Ciwanên Atsz ji ber ku plan kiribûn di nîvê maçê de li ser stadyûmê bi balafira ji dûr ve ku li ser ala Azerbeycanê hatibû girêdan bifirin ji aliyê polîsan ve hatin binçavkirin.

Ciwanên Atsiz ên ku di sala 2012’an de li Qada Taksîmê beşdar bibûn, di salvegera Qirkirina Xocalî (1992’an de li dijî sivîlên Azerbaycanê ji aliyê artêşa Ermenistanê ve hatin qetilkirin) dirûşmên “Hûn hemû Ermen in, hûn hemû heram in”, “Hrant. bastûr me netirsînin" "Îro em ê êrîşî Meydana Taksîmê bikin, sibe êrîşî Êrîvanê bikin, em ê bi şev ji nişka ve êrîşî we bikin.  Ev mitîng çend rojan di çapemeniyê de cih girt.  Hat ragihandin ku komê di dema mîtîngê de plan kiribû ku êrîşî Partiya Aştî û Demokrasiyê, Rojnameya Agos û Konsolosxaneya Fransayê bike û piştre jî plan kiribû ku êrîşî siyasetmedarê MHP'ê Ekmeleddin İhsanoğlu bike.

Piştî ku hêzên çekdar ên Serokê Sûriyê Beşar Esed di 27ê Sibata 2020an de 36 leşkerên Tirkiyê li Idlibê kuştin, ciwanên Atsiz li parêzgehên cuda "meşên artêş û milet" organîze kirin.

Bursa wekî paytexta ciwanên Atsiz tê binavkirin. Strana neteweperest a navdar a Mevlütcan Kaplan a bi navê "Teşkılat Türküsü" ku di sala 2020'an de derketibû, behsa ciwanên Atsiz dike.  Di beyta duyem de wiha tê gotin: "Turan mala me ye, ciwanê Atsizê artêşa me ye, bila gurê me her tim ji çiya bi çiya biqîre."

Mijarên têkildar 

 Ergenekon
 Gurên Boz

Çavkanî
Hîvda Koç

Hîvda Koç, stranbêj û strannivîseke Kurd e ku di sala 2022an de bi yekem albuma xwe ya bi navê "Siya Spî" dest bi muzîkê kiriye.

Jînenîgarî
Hîvda Koç li navçeya Bazîd a bi ser parêzgeha Agiriyê hatiye dinyayê û di temenekî biçûk de bi malbata xwe re koçî bajarê Stenbolê bûye.  Di temenê zarokatiya xwe de bi muzîkê re eleqedar dibe û temenê zarokatiyê de li navenda saziya perwerdeya muzîkê ya Arif Sağê perwerdehiya muzîka gelêrî û tembûrê wergirtiye. Berê despêkiriya wê ya muzîkê pîşeya wê ya sereke mîmariya hundurîn e û di heman demê de bi muzîkê re jî eleqedar bûye.

Di hevpeyvîneke de dibêje: "Mîna mûcîzeyekê bû ku muzîk piştî demeke dirêj dîsa ket nav jiyana min. Muzîkê wekî sîberek spî dev ji pey min berneda û min bi vê yekê bi albûma “Siya Spî” bi awayek profesyonelî min dest bi karê muzîkê kir."

Piştî demeke dirêj bi albûma xwe ya yekem a profesyonel  bi navê "Siya Spî" ku 9 stranan pêk hatiye derxistiye. Albûma "Siya Spî" ku ji 9 sitranan pêk tê de bi sitranên albumê bi sê zaravayên Kurdî, Kurmancî, Zazakî, Soranî hatiye gotin. Hîvda Koç bi vê şêwaza muzîkê armanc dike ku "kompozîsyon û stranên gelêrî yên kevin bigihîne roja îro ku bi vê yekê re nifşên paşerojê çanda xwe nas bikin û biparêzin.

Dîskografî

Albûmên studyoyê
 Siya spî (2022)

Single
 Pullu tepe (bi tirkî)
 Welat

Klîb
 Heyve ronî
 Lê dayê
 Welat

Çavkanî

Kesên ji Bazîdê
Stranbêjên kurd

Girêdanên derve
 Li Spoifyê Hîvda Koç
 Li YouTube Hîvda Koç
Ala Japonê

Ala neteweyî ya Japonê çargoşeyek spî ye ku li navenda wê dorhêlek sor heye. Ji vê alê re bi fermî Nisshōki (日章旗, 'ala rojê') tê gotin, lê li Japonê bi gelemperî wekî Hinomaru (日の丸, 'Topa rojê') tê zanîn. Ew sosretiya welêt dihewîne: Welatê Roja ku hiltê. Di 13ê tebaxa 1999an de ala Nisshoki di Qanûna Al û Sirûda Neteweyî de wekî ala neteweyî hat destnîşan kirin. Her çend qanûnek berê ala neteweyî diyar nekiribû jî, ala rojê ji berê ve wekî ala neteweyî ya Japonê ya de facto dihat qebûlkirin. 

Roj di mîtolojî û ola japonî de rolek girîng dilîze, ji ber ku tê gotin ku Qeyser neviyê rasterast yê xwedawenda rojê ya Şînto Amaterasu ye, û rewabûna desthilatdariya malbatê li ser vê tayînkirina xwedayî ye. Navê welat û sêwirana alê, girîngiya navendî ya rojê nîşan dide.

Dîroka alê 
Dîroka kevnar a Shoku Nihongi dibêje ku Qeyser Monmu di sala 701an de di dadgeha xwe de alayek ku tavê temsîl dike bikar aniye. Ev yekem bikaranîna motîfa rojê ye ku ji bo ala Japonê hatiye tomar kirin. Ala herî kevn a heyî li perestgeha Unpō-ji, li Kōshū, Yamanashi tê parastin, ku ji sedsala 16an kevntir e, û efsaneyek kevnar dibêje ku ala di sedsala 11an de ji hêla Qeyser Go-Reizei ve ji perestgehê re hatiye dayîn. Di dema Restorasyona Meiji de, dîsk û sembola roja hiltê ya Hêza Deryayî û Artêşa Japonî ya Împeriyal bûn sembolên sereke di Împeratoriya Japonî de. Afîşên propagandayê, pirtûkên dersê û fîlman ev ala wekî çavkaniya serbilindî û welatparêziyê nîşan didin. Li malên japonî, ji welatiyan dihat xwestin ku di cejnên neteweyî, pîrozbahî û bûyerên din de ku ji hêla hukûmetê ve hatî biryardan ala nîşan bidin. Nîşanên cûda yên dilsoziya Japon û Qeyserê jî motîfa Hinomaru ne û di dema Şerê Duyemîn yê Sino-Japonî û pevçûnên din de di nav gel de populer bûn. 

Di dîrokê de, hem çavkaniyên rojavayî û hem jî yên japonî îdîa kirin ku al ji japoniyan re sembolek hêzdar û mayînde bû. Ji dawiya Şerê Cîhanê yê Duyem (Şerê Pasîfîkê), bikaranîna al û sirûda neteweyî Kimigayo ji bo dibistanên giştî yên Japonê mijarek nakokî ye, û nakokiyên li ser karanîna wan bûne sedema protesto û doz. Li Çîn û Koreyê al sembola êrîşkarî û împeryalîzmê ye.

Çavkanî 

Alayên neteweyî
Japon
Özgür Özel

Özgür Özel ( li Manisayê), siyasetmedar, dermansazê tirk û parlementerê bajarê Manîsayê yên serdemên 24, 25, 26 û 27a e. Ji 24ê hezîrana sala 2015an ve cîgirê serokê koma Partiya Gel a Komarî ye.

Jînenîgarî

Perwerde
Özgur Özel di 21ê îlona sala 1974an de li Manîsayê wekê zarokê dêûbavê Talat û Şükran de hatiye dinyayê û xwendina xwe ya seretayî li dibistana seretayî ya Manîsa Merkez Gaziyê xwendiye. Dibistana navîn û amadeyî li Lîseya Anadoluyê ya Bornova ya Îzmîrê destpêkir û di sala xwendina lîseyê ya dawîn da çû Lîseya Manîsayê û li wir xwendina xwe yê lîseyê qedand. Piştî ku Lîseya Anadoluyê ya Bornova Beşa Almanî û Lîseya Manîsayê qedand, di sala 1997an de Fakulteya Dermanxaneyê ya Zanîngeha Egeyê qedand.

Karê dermanxaneyê
Piştî qedandina zanîngehê, Özel heta ku di hilbijartina sala 2011an de wekî parlamenter hataşiye hilbijartin, pîşeya xwe ya dermanfiroşiyê berdewam kir. Piştî sala 2007an li Komeleya Dermanfiroşên Tirkiyeyê (TEB) wek endamê lijneyê, xezînedar û du dewran jî wekî sekreterê giştî xebitî. Her wiha di dema karê xwe yê dermanxaneyê de, di 163 kongre û konferansan de karê pêşkêşkirina nivîskî, devkî, pêşkêşî û gelek panelan pêk aniye. Di heman demê de ew endamê Federasyona Dermansaziya Navneteweyî, Koma Dermanxaneyê ya Yekîtiya Ewropî û Foruma Dermanxaneya Ewropî ye.

Jiyana kesane
Özgür Özel zewicî ye û zarokek wî heye bi awayekî bi zimanê almanî û bi zimanê îngîlîzî diaxive.

Kariyera siyasî

Partiya Gel a Komarî
Özgür Özel di hilbijartinên herêmî yên sala 2009an de ji Partiya Komarî ya Gel (CHP) bû namzetê Şaredariya Manîsayê, lê nehat hilbijartin. Di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 2011an de cara yekem bû parlamenterê CHPê ya Manîsayê. Di hilbijartinên herêmî ya saka 2014an de ji heman partiyê bû namzetê şaredariya Bajarê Mezin a Manîsayê, lê carek din dîsa nehat hilbijartin. Di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê ya hezîrana sala 2015e û mijdara sala 2015an de wek parlementerê CHPê yê Manîsayê hatiye hilbijartin. Özgür Özel di dema parlamenteriyê de  wekî endamê Komîsyona Tenduristiyê ya Meclisa Tirkiyeyê û Komîsyona Lêkolîna Girtîgehan a CHPê xebitiye. Di 24ê hezîrana sala 2015an de wekî cîgirê serokê koma CHPê hatiye hilbijartin.

Özgür Özel Xelata Siyasetmedarê Salê ya Uğur Mumcu ya sala 2015an ji aliyê Cemiyeta Rojnamegerên Hemdem û Xelata Komeleya Ramana Ataturk wergirtiye.

Hilweşîna madena Somayê
Özgür Özel bi parlementerên din ên CHPê yên Manîsayê re pêşniyara avakirina komîsyoneke meclisê ji bo lêkolînkirina hilweşîna madena Somayê. Di axaftina xwe ya 29ê nîsana sala 2014an de li ser ketina vê pêşnûmeyê di rojevê de behsa nebûna kontrol û ewlekariya madenê kir. Axaftina wî ya piştî Hilweşîna madenê ya Somayê ya di 13ê gulana sala 2014an de demeke dirêj di rojeva welat de hatiye nîqaşkirin.

Çavkanî

Siyasetmedarên tirk
Mirovên zindî
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Zanîngeha Mûsilê

Zanîngeha Mûsilê zanîngeheke giştî ye ku li Mûsilê ye. Ew yek ji mezintirîn navendên perwerde û lêkolînê li Rojhilata Navîn û duyem zanîngeha herî mezin li Iraqê piştî Zanîngeha Bexdayê ye.

Zanîngeha Mûsilê di sala 2014an de ji aliyê rêxistina Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê ve hatibû girtin, lê piştî çend mehan dîsa bi avahî û kursên nû vebû. Tê bawer kirin ku zêdetirî 8000 pirtûk û 100000 destnivîsên pirtûkxaneyê xirabkirî ne .Tê bawer kirin ku zanîngeh baregeheke Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê bû û di adara 2016an de ji aliyê êrîşên esmanî yên Hevpeymaniya Navneteweyî li dijî Daişê ve hat lêdan.Di kanûna paşîn a 2017an de zanîngeha ji aliyê hêzên Iraqê ve hat şûnde vegerandin .

Çavkanî 

Mûsil
Zanîngehên Iraqê
Veli Ağbaba

Veli Ağbaba ( li Yazixan, Meletî), siyasetmedarek tirk û cîgirê serokê Partiya Gel a Komarî ye. Veli Ağbaba di serdemên 24, 25 û 26an de wek parlamenterê CHPê yê Meletiyê hatiye hilbijartin û di Komîsyona Lêkolîna Mafên Mirovan a Meclisê de bûye endamê Komîsyona Lêkolîna Mafên Mirovan. Ağbaba ji 8ê gulana 2014an û vir ve wekê alîkarê serokê giştî ya CHPê karê xwe didomîne û yekem car di hilbijartinên giştî yên Tirkiyeyê ya sala 2011an de bûye parlamenterê CHPê ya Meletiyê.

Jînenîgarî
Velî Ağbaba di 3ê nîsana sala 1968an de li gundê Qerece bi ser navçeya Yazixan a Meletiyê weke zarokê dêûbavê Huseyîn û Elîf Ağbaba hatiye dinyayê. Piştî ku xwendina xwe ya lîseyê li Lîseya Turan Emeksiz qedand di sala 1989an de li Eskîşehîrê Beşa Îdareya Karsaziyê ya Zanîngeha Anadoluyê ya Fakulteya Zanistên Aborî û Îdareyê qedand. Ağbaba di salên xwe yên zanîngehê de damezrîner û rêvebirê Komeleya Xwendekarên Zanîngeha Anadoluyê bû û dibe endamê Navenda Civaka Eskîşehîrê û di nav tevgera ciwanên xwendekar de cih digire.

Kariyera siyasî
Veli Ağbaba di sala 1993an de tevlî Partiya Sosyal Demokrat a Populîst (SHP) bû û di hilbijartinên herêmî yên Tirkiyeyê ya sala 1994an de wekê endamê meclîsa Şaredariya Meletiyê hatiye hilbijartin û dibe Serokê Koma Meclisa Şaredariyan a Tirkiyeyê ya herî ciwan. Piştî yekbûna Partiya Gel a Komarî (CHP) û (SHP) di kongreya ku di 18ê sibata sala 1995an de hate li darxistin, wekê hesabgiriya parêzgehê ya CHPê û sekreterê perwerdeya parêzgehê û wekê nûnerê kongreyê xebatên xwe meşand. Di sala 1998an de di Kongreya Parêzgehê ya Meletiyê de weke Serokê CHPê Meletiyê hatiye hilbijartin.

Di hilbijartinên giştî ya Tirkiyê ya sala 2002an de dibe berbijarê parlamenterî ya CHPê û di hilbijartinên giştî ya Tirkiyê ya sala 2007an de careke din dîsa dibe berendamê parlamenteriya CHPê ya Meletiyê. Di navbera salên 2003 û 2005an de wekê endamê Lijneya Disîplîna Bilind a CHPê û di sala 2004an de jî wekê Serokatiya Lijneya Hilbijartinê ya CHPê kar kiriye. Beriya hilbijartinên giştî ya ku di sala 2011an de tê kirin, di navbera 6ê adara sala 2010an û 10ê çileya sala 2011an de wekê Serokê Parêzgeha Meletiyê ya CHPê xebitiye. Di hilbijartinên giştî ya Tirkiyê ya sala 2011an di hilbijartinên seretayî de li ser esasê delegeyan dibe namzedê parlamenteriyê yê 1emîn û wekê parlamenter hate hilbijartin.  Di wî demê de wekê Endamê Komîsyona Zanist, Pîşesazî û Teknolojiyê, Komîsyona Hawirdorê û Komîsyona Lêkolîna Mafên Mirovan a Meclîsê dixebite. Li gel wekîlê Manîsayê Özgür Özel Komîsyona Girtîgehan a CHPê ava kir û erka berdevkiya komîsyonê wergirt. Bi rêya vê komîsyonê dozên siyasî yên li Tirkiyeyê şopand û serdana girtiyên siyasî li girtîgehan kir.

Çavkanî

Siyasetmedarên tirk
Mirovên zindî
Meral Danış Beştaş

Meral Danış Beştaş, ( li Şemrexa Mêrdînê) siyasetmedar û parêzereke Kurd e ku ji 7ê hezîrana sala 2015an û vir ve wekê parlamenterê Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) parlamenteriyê dike.

Jînenîgarî
Beştaş li Mêrdînê ji dayik bûye û di sala 1990an de Fakûlteya Hiqûqê a Zanîngeha Dîcleyê qedandiye. Di 16ê mijdara sala 1993an de tevî hevjînê xwe bi sûcdariya ku ji PKKê re peywirdar e hat binçavkirin. Di navbera 15ê mijdara sala 1993an de ew û parêzerên ku bi wê parastin ji aliyê dewleta tirk ve bi hinceta bi sûcdar kirin a PKKê hatine sûcdarkirin, hatin binçavkirin û di 21ê kanûna sala 1993an de ew 16e parêzerên ku wê parastin e carekê din hatine berdan. Her 16e parêzeran ji ber binçavkirina wan ku mafên wanê parastinê ji aliyê dewleta tirk ve hatiye binpêkirin serî li Komîsyona Mafên Mirovan a Ewropayê dan. Komîsyona Mafên Mirovan a Ewropayê di sala 2003an de ji ber ku 24 rojan ew bi awayekî neqanûnî hatine girtin 14 hezar euro cezayê tazmînatê li dewleta tirk birî.

Kariyera siyasî
Meral Danış Beştaş di hilbijartinên giştî ya hezîrana sala 2015an de wek parlamentera HDPê hatiye hilbijartin û di mijdara sala 2015an (hilbijartina dûbare) û hilbijartinên giştî yên hezîrana 2018an de careke din wekê parlamentera Partiya Demokratîk a Gelan hatiye hilbijartin.

Nêrîna sîyasî
Meral Danış Beştaş alîgirê rakirina yasaya ku heqaret li dijî serokomarê Tirkiyê qedexe dike ye û bi wê nêrînê ye ku divê pêwist e bi giştî siyasetvan bikaribin rexneyên tûndî li serkkomaran bikin. Beştaş di wê nêrînê de ye ku dosyaya girtina Partiya Demokratîk a Gelan (HDP)  ji aliyê Partiya Dad û Geşedanê (AKP) ve hatiye kirin ku di sala 2008an de bi xwe dosyayê girtinê.

Dozgeriyên siyasiyên li dijî wê
Ji ber bangawaziya HDPê ku gel li dijî êrîşa DAIŞê li ser bajarê Kobanê  ku banga li gel kiriye ku gel bertek nîşanî vê êrişê bide, Meral Danış Beştaş di 30ê çileya sala 2017an de ji aliyê dewleta tirk ve bi sûcdariya ku ew beşdarî civîna lijneyê ya rêveberiya HDPê ku ji ber êrîşa DAIŞê a li ser Kobanê hatiye lidarxistin, hatiye girtin. Ew di 21ê Nîsana 2017an de li benda dadgehê hat berdan. Ji ber ku ew bi neheqî hatiye girtindi di sala 2018an de Dadgeha Destûra Bingehîn biryar da ku xezîneya Tirkiyê 20.000 lîreyên tirkî bide Beştaş. Biştre hatiye diyarkirin ku Meral Danış Beştaş di nav vê civîna HDPê li dijî ji bo êrîşa DAIŞê tine bûye. Dozgerên Tirk di 13ê sibata sala 2018an de ji bo Beştaş 25 sal cezayê girtîgehê xwestiye. Di 17ê adara sala 2021an de serdozgerê dewleta tirk a Dadgeha Cezayê Giran a Tirk Bekir Şahin ji bo wê û 686 siyasetmedarên din ên HDPê 5 sal qedexeya siyasetê xwestiye, serî li Dadgeha Destûra Bingehîn daye.

Çavkanî

Jinên kurd
Parêzerên kurd
Siyasetmedarên kurd
Siyasetmedarên kurd ên jin ên sedsala 21ê
Serokên Partiya Demokratîk a Gelan
Mirovên zindî
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 27an
Kesên ji Mêrdînê
Siyasetmedarên girtî li Tirkiyeyê
Ava Deryayê

Ava deryayê, ava ji derya û okyanûsan tê. Bi navînî, ava deryayê di okyanûsên cîhanê de xwedan şorbûna %3,5 e (35 g/L, 35 ppt, 600 mM). Ev tê wê wateyê ku her kîloyek ava deryayê (bi qasê yek lître) bi qasî 35 gram (1,2 oz) xwêyên heliyayî (bi giranî sodyûm (Na+) û klorîd (Cl−îyon) heye. Tîrêjiya navînî li ser rûyê erdê 1.025 kg/L ye. Ava deryayê hem ji ava şirîn û hem jî ji ava paqij (tîranî 1.0 kg/L di 4 °C (39 °F) de) qelstir e, ji ber ku xwêyên hilweşînî girseyê bi rêjeyek mezintir ji qebareyê zêde dikin. Xala cemidandinê ya ava deryayê her ku kombûna xwê zêde dibe kêm dibe. Di şorbûna tîpîk de, bi qasî -2 °C (28 °F) dicemide. Ava deryayê ya herî sar a ku heta niha di halekî şil de hatiye tomarkirin, di sala 2010-an de, di çemekî di binê cemedeke Antarktîk de hat dîtin: germahiya pîvandinê -2,6 °C (27,3 °F) bû.

Çavkanî

Avhewa
Okyanûsnasiya fizîkî
Gelhenasî

Gelhenasî an demografî (ji yewnaniya kevn, δῆμος (dêmos) 'mirov, civak' û -γραφία (-graphía) 'nivîsandin, xêzkirin, ravekirin') lêkolîna statîstîkî ya nifûsê ye, nemaze mirovan.

Analîza demografîkê
Pîvan û dînamîkên nifûsê dikole û dipîve; dikare hemû civak an komên ku li gorî pîvanên wekî perwerdehî, netewayî, dîn û etnîsîte hatine diyarkirin vehewîne. Saziyên perwerdehiyê bi gelemperî gelhenasiyê wekî qada sosyolojiyê digirin, her çend hejmarek beşên demografî yên serbixwe hene. Van rêbazan di serî de ji bo lêkolîna nifûsa mirovan hatine pêşve xistin, lê li gelek deveran hatine dirêj kirin ku lêkolîner dixwazin zanibin ka nifûsa aktorên civakî çawa dikarin di nav demê de bi pêvajoyên zayin, mirin û koçberiyê biguhezînin. Di çarçoveya nifûsa biyolojîkî ya mirovan de, analîza demografîk tomarên îdarî bikar tîne da ku texmînek serbixwe ya nifûsê pêşve bibe. Texmînên analîza demografîk bi gelemperî wekî standardek pêbawer ji bo dadbarkirina rastiya agahdariya serjimartinê ya ku di her kêliyê de hatî berhev kirin têne hesibandin. Di hêza kar de, analîza demografîk ji bo texmînkirina mezinahî û herikîna nifûsa karkeran tê bikar anîn; di ekolojiya nifûsê de balê dikişîne ser zayin, mirin, koçberî û koçkirina kesan a di nav nifûsa organîzmayên zindî de, wekî din, di zanistên mirovî yên civakî de dikare tevgera fîrma û formên sazûmanan pêk bîne. Analîza demografîk di çarçoveyek cûrbecûr de tê bikar anîn. Mînakî, ew pir caran di plansaziyên karsaziyê de tê bikar anîn, da ku nifûsa ku bi cîhê erdnîgariya karsaziyê ve girêdayî ye diyar bike. Analîza demografîk bi gelemperî wekî DA tê kurt kirin. Ji bo Serjimêriya Dewletên Yekbûyî yên 2010, Buroya Serjimêriya Dewletên Yekbûyî kategoriyên DA-yê xwe berfireh kir. Di heman demê de wekî beşek ji Serjimêriya Dewletên Yekbûyî ya 2010-an, DA naha di heman demê de analîza berawirdî ya di navbera texmînên xaniyên serbixwe, û navnîşên navnîşanên serjimartinê de di demên cûda yên girîng de vedihewîne.

Çavkanî

Demografî
Chloe Lacourt

Chloe Lacourt (jdb.16ê tîrmeha 1994an  li Grenoble , Fransa) pornostêrkeke fransî ye.

Jînenîgarî
Chloe Lacourt di 16ê tîrmeha 1994an de li Grenoble, Fransa ji dayik bû.Di sala 2012 de, di 18 saliya xwe de, wê dest bi kariyera xwe wek pornostêrk kir. Di sala 2016an de, ew ji bo Xelata XBIZ ya Lîstikvana Biyanî ya Salê hate berbijar kirin.

Fîlmnîgarî

Xelat 

 2016 - Xelata XBIZ  ,  Lîstikvana Biyanî ya Salê (Berendamî)

Çavkanî

Girêdanên derveyî
 
Chloe Lacourt  en European Girls Adult Film Database 

Pornostêrkên fransî
Jinên fransî
Mirovên zindî
Kesên ji Grenobleê
Bad Bunny

Bad Bunny an bi navê xwe yê fermî Benito Antonio Martínez Ocasio (jdb. 10ê adara 1994an li San Juan, Porto Rîko, rapvan û lîstikvanek portorîkoyî ye. Wî di sala 2022an de di fîlma Bullet Train de karakterê bi navê The Wolf lîst.

Şêweya muzîka wî wekî trap latino û reggaeton tê pênase kirin. Ew di sala 2016an de bi strana xwe ya Diles derket pêş û bi stranên wekî Soy Peor û hevkariyên bi Farruko, Karol G, Ozuna, J Balvin û Drake re populerbûna xwe domand.

Wî alîkariya muzîka spanîaxêv kir ku bigihîje a cîhanî. Di sala 2023an de, ew bû yekem stranbêjê bi zimanê spanî ku di kategoriya "Albûma salê" de ji bo xelatên Grammy hate berbijar kirin. Di sala 2020an de, ew li ser platforma muzîkê ya Spotify bû hunermendê herî zêde tê guhdarî kirin, û yekem hunermendê ne-Îngilîzî ku bigihêje vê serkeftinê.

Çavkanî 

Rapvanên portorîkoyî
Jidayikbûn 1994
Mirovên zindî
Dilber Cizîrî

Dilber Cizîrî (jdb. 21ê kanûna paşîn a 1991 li Almanya)

Jiyana wê 
Dilber Cizîrî  bi eslê xwe  ji bajarê Cizîrê yê Bakurê Kurdistanê ye, lê ew  li Almanyayê ji dayik bû û niha li bajarê Hannoverê dijî.

Dîskografî 

 2010 - Sebra Dila (Albûm)

Çavkanî

Girêdanên derveyî 
 
Hevpeyvînek ligel Hunermenda Genc Dilber Cizîrî Dengê Amerîka
Dilber Ciziri: ”Ailem bana özümü unutturmadı” (bi tirkî)

Stranbêjên kurd
Jinên kurd
Mirovên zindî
Belerofon

Belerofon (yewnanî: Βελλεροφῶν, Bellerofon) di mîtolojiya yewnanî de lehengê ku Pêgasos kedî kiriye tê zanîn. Kurê Posîdon, lehengê Korîntê ye. Serkeftina wî ya herî mezîn kuştina cinawar Xîmerayê bû.

Malbat 
Ew wek kurê xwedawend Posîdon dihat zanîn lê heman demê de wek kurê mirov Glaukos jî dihat zanîn. Glaukos jî kurê keyê Korîntê Sîsîfos bû, ew yek jî lehengê me dikir mîrzayê Korîntê.Diya wê jî Eurînomê bû. Dîroknas Robin Lane Fox derheqê navê wî de dibêje wateya fontese kujer û wateya Bellerus jî navê qurbaniyekî wî bû.

Efsaneya Belerofon 
Bavê wî ji wî re Pegasos diyarî kiribû. Lê dihat zanîn ku ji olîmpiyan pêştir kes nedikariya siwarê Pegasos bibe. Di Versiyoneke din de jî leheng Pegasos li nêzîkî bajarê li Pîreneyê serkaniyekî de dît. Bi alîkariya Atênayê wê kêdî kir û siwarê wê bû.  

Bi xeletî birê xwe û zilamekî din kuşt ji ber wê neçar ma revî çû li keyê Tirînsê Proteus. Ketê bin bextê wî lê demekî din jina keyê Keybanû Anteia niyeta xwe li ser Belerofon xera kir. Lê Belerofon vê yekê qebûl nekir destdirêjî li keybanûyê nekir. Antenîa ji vê yekê gelek aciz bû çû ba mêrê xwe derew kir got Belerofon dixwaze ku destdirêjî min bike. Key zehf hêrs bû lê mêvanê xwe nekuşt. Peyam ji bavê jina xwe, keyê Lîkyayê Iobatês re şand ji bo kuştina Belerofon. 

Key Iobatês xwest ew bimire wî şande peywirên pir îza dane wî.

Peywirên Belerfonê 
Peywira yekem kuştina Xîmerayê bû. Xîmera mexluqatek wisa bû ku serê wê şêr, beden yên bizina dûve wê jî marekî ku agir diavêje. Belerofon newêriya nêzîkê wê bibe. Rimekî ser zirinç amade kir serê rimê dirêjî Xîmerayê kir, Xîmêra pê agirê dûvê xwe êrîş kir, zirinç heliya. Pê hilma zirincê cinewar xeniqî û mir.

Piştî têkbirina cinawarê vegeriya li Iobatês. Iobatês fermanekî din jê re da got here artêşa Solîmoiyê têk bibe. Belerofon siwarê Pegasos bû û li ser artêşê firî û kevirên mezin ji wan ra avêt û  serkeftin stand.

Cara sêyem jî key Iobatês ji wê re peywira têk birina Amazonan da. Leheng stratejiya hember Solîmoiyan, li hember Amazonan jî çêkir û  serkeftî derket.

Peywira dawî têk birina cerdeyên Karyayê bû. Cerde li bajarê Xantosê xwe xef kiribûn. Leheng ji bavê xwe Posîdonê xwest wê bajarê binav bike. Posîdon jî gotina wê kir û bi wê awayê ji cerdeyan xilas bûn.

Piştê Peywiran Jiyana Lehengê 
Iobatês binavkirina Xantosê bihîst bawerkir kû leheng ji aliyê Xwedawenda hatiye pîrozkirin ji ber wê dilnerm bû, lehengê kire warisê keyaniyê û keça xwe Fîlonoêyê da wî. Sê zarokên wan çêbû. Yekî ji wan diya Sarpedonê Laodameîa bû.

Emrê mayî de lehen dixwast ku here biçe beşdarî Xwedawendan be derket rê. Pê Pegasosê xwest ku biçe Çiyayê Olîmpê lê Zeus ji vê yekê hesiya û qirnîyek şande Pegasosê. Qirnî Pegasos gez kir û hesp qulibî, leheng jî ji asimanê kete xwarê. Leheng seqet ma û heta mirênê jî parsektî kir.Hin versiyonên din jî Leheng piştî gezkirina qirniyê hişê xwe anî ser xwe û pê Pegasosê hate Kîlîkyayê û li wir bajarê Tarsos avakir.

Çavkanî 

Lehengên mîtolojiya yewnanî
Keyên mîtolojiya yewnanî
Xwedawendên Olîmpî

Xwedawendên Olîmpî li gorî mîtolojiya yewnanî xwediyên hemû kaînatê bûn. Li piştî Şerê Tîtanan bibûn desthilatdar û li çiyayê Olîmpê hemû karên xwe rê ve dibirin. Ew donzdeh xwedawendan pêk dihatin.

Donzdeh xwedawendên olîmpî 
Zeus
Hêra
Atênê
Apolon
Posîdon
Arês
Artemîs
Dêmêtêr
Afrodîtê
Dionîsos
Hermês
Hêfestos

Li gorî hin çavkaniyan hejmarên wan zêde jî bû. Hestîa, Hêraklês û Lêto jî di nav wan de dihejmartin.

Çavkanî 

Mîtolojiya yewnanî
Kseniya Borodina

Kseniya Kimovna Borodina (bi rûsî Ксе́ния Ки́мовна Бородина́ (Амо́ева) ; jdb. 8ê adara li Mosko ,Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst ) pêşkêşvan , lîstikvana televîzyonê û disc jokey ya rûs - kurd e.Ji sala 2004an vir ve ew pêşkêşvana pêşandana rastîn a Dom 2 ye.

Jiyana wê 
Ksenya Borodina di 8ê adara 1983an de li Moskoyê ji dayik bû.Ji aliyê eslê bavê xwe ve  kurda êzdî ye. Ji sala 2008ê heta sala 2011ê  Kseniya bi karsaz Yury Budagov re zewicî bû, zarokek wan bi hev re heye - keçek bi navê Maria Budagova (jdb. 10ê hezîrana 2009an) .Ji hezîrana 2011an heya tebaxa 2012an Kseniya bi endamê berê yê Dom 2ê Mikhail Teryokhin re têkildar bû, ew tenê mehek beriya hevberdana wan zewicî bûn.

Di 3ê tîrmeha 2015an de, ew bi karsaz Kurban Omarov re zewicî.Ji bilî Maria, wan du zarokên din hene: zirkurê wan Omar (jdb. 1ê sibat a 2008 ) û keça wan Teona "Tenya" ( jdb. 22ê kanûna pêşîn a 2015 ). Ew di sala 2016an de çûne herêma Zhukovski, niha Kseniya bi malbata xwe re li Moskoyê dijî.

Çavkanî 

Aktrîsên rûs
Jinên rûs
Aktrîsên kurd
Jinên kurd
Mirovên zindî
Kurdên êzîdî
Kurdên Rûsyayê
Jidayikbûn 1983
Êzîdî
Dîlan Gwyn

Dîlan Kotan ku bi bernavkê Dîlan Gwyn an jî navneteweyî wek Dilan Gwyn  (jdb. 4ê hezîrana 1994an li Stockholmê, Swêdê) tê nasîn lîstikvaneke swêdî ye ku deûbavên wê kurd in. Di warê etnîsîteya xwe de li ser Twitterê dibêje: "Ez ermen, çerkez, yewnan, kurd û tirk im. Ez li Swêdê hatime dinyayê."

Jiyana wê 
Dîlan Gwyn ji dê û bavên kurd li Stockholma Swêdê hat cihanê û li wir mezin bû. Berî ku ew ji dayik bibe, dê û bavê wê tevî xwişka wê ya mezin ji Tirkiyeyê reviyane Swêdê. Bavê wê Orhan Kotan rojnamevan û çalakvanê mafên kurdan bû. Piştî xwendina dibistanê, wê li Parîsê li Zanîngeha Paris-Sorbonne û li Zanîngeha Stockholmê jî sînemayê xwend. Ew li Akademiya Hunerên Dramatîk a Amerîkî, pêşî li kampûsa Los Angeles û dûv re li kampûsa Manhattanê, ku li wir di sala 2010an de mezûn bû, di hunerên performansê de perwerde kir.

Kariyera wê 
Di sala 2012an de, Gwyn di Shoo Bre û Plastic Films de yekem fîlma xwe ya dirêj lîst. Dûv re di sala 2014an de, wê  pêşkeşa xwe yekem ya televîzyonê wekî Yana di sezona duyem a rêzefîlma dîrokî ya fantazî ya Da Vinci's Demons de da û di fîlma tirsnak a fantazî Dracula Untold de xuya bû. Gwyn di sala 2015an de di fîlma drama ya kanadî Là où Atilla passe de lîst. Ji salên 2016an heta 2018an, Gwyn di her du sezonên rêzefîlma honaka zanistî ya Freeformê Beyond de rola Willa Frost lîst. Piştî vê yekê di sala 2018an de rol di fîlmên The Convent, fîlmeke tirsnak a brîtanî û Lyckligare kan ingen vara, dramayeke komedî ya swêdî de, hat. Di sala 2019a  de, Gwyn di fîlma şer a fransî Sœurs d'armes de lîst û di rêzefîlma Viaplayê Älska mig de dest bi rola Elsa kir.

Jiyana kesane
Gwyn bi mêrê xwe Emil û keça wan re, ku di kanûna pêşîn a 2021an de li Nexweşxaneya Karolinskayê ji dayik bû, li rojavayê Stockholmê dijî. Ew li London, Amsterdam û Stembolê jî jiyaye.

Fîlmnîgarî

Fîlm

Televîzyon

Lîstikên vîdyoyî
 A Way Out (2018)

Çavkanî 

Aktrîsên kurd
Aktrîsên swêdî
Jinên kurd
Jinên swêdî
Mirovên zindî
Jidayikbûn 1987
Kurdên Swêdê
Muslîm bin Hecac

Muslîm bin Hecac an Îmam Muslîm an jî bi tenê Muslîm (erebî: أبو الحسين مسلم بن الحجاج القشيري النيشابوري‎) (jdb. 821 Nîşabûr - m. 875 Nîşabûr) nivîskarê hedîsan ê Ereb e. Pirtûka wî a "Camiu's Sehîh" navdar e ku di nav Kûtûbî Sîte de ye.

Çavkanî 

Jidayîkbûn 821
Mirin 875
Hedîsvanên ereb
Jidayikbûn sedsala 9an
Hedîsvan
Deepika Padukone

Deepika Padukone (jdb. 5ê rêbendana 1986an) lîstikvanek Hindî ye ku bi giranî di fîlmên Hindî de dixebite. Ew li Hindistanê yek ji lîstikvana herî payedar e, û heta niha sê Xelatên Filmfare wergirtiye. Ew di navnîşên kesayetiyên herî populer ên neteweyê de ye; kovara Time wê di sala 2018an de yek ji 100 kesên herî bibandor li cîhanê destnîşan kir û di sala 2022an de wê bi xelata TIME100 Impact xelat kir.

Padukone wek keça lîstikvanê badmintonê Prakash Padukonevli Kopenhagê ji dayik bû û li Bangalore mezin bû. Wekî ciwan, wê di şampiyoniyên asta neteweyî de badminton lîst, lê kariyera xwe di werzîşê de hişt ku bibe modelek modayê. Wê di sala 2006an de wekî karakterê sernavê fîlma Kannada Aishwarya yekem lîstikvaniya xwe kir. Paşê Padukone di yekem fîlma xwe ya Bollywoodê de, fîlma romantîk ya Om Shanti Om (2007) de li hember Shah Rukh Khan rolek dualî lîst, ku wê xelata Filmfare ji bo Debuta Jinê ya Herî Baş wergirt. Padukone ji bo rola xwe ya di fîlma romantîk ya Love Aaj Kal (2009) de pesnê xwe girt.

Komediya romantîk Cocktail (2012) di kariyera wê de xalek zivirîn nîşan da, û wê bi rolên stêrk di fîlmên cuda serkeftineke mezin bidest xist: wek di komediyên romantîk ên Yeh Jawaani Hai Deewani û Chennai Express (her du di sala 2013an de hatin berdan), komediya Happy New Year (2014), dramên serdemê yên Sanjay Leela Bhansali yên bi navê Bajirao Mastani (2015) û Padmaavat (2018), û fîlma aksyonê ya Hollywoodê XXX: Vegera Xander Cage (2017), fîlma trajîk-romantîk a Bhansali Goliyon a bi navê Ki Raasleela Ram-Leela (2013) û Piku (2015). Di fîlma Piku de wê du Xelatên Filmfare wek Lîstikvana Herî Baş bidest xist. Li dû navberek kurt, Padukone di fîlma xwe ya Pathaan (2023) derket ekranan.

Padukone damezrînerê Weqfa Live Love Laugh e, ku li Hindistanê hişyariyê dide li ser tenduristiya giyanî. Di derbarê mijarên wekî femînîzm û depresyonê de dengdar e, û di heman demê de beşdarî pêşandanên sehneyê dibe, ji rojnameyan re quncik dinivîse, xeta xwe ya cil û bergên jinan sêwirandiye, û ji bo marka û hilberan piştgirek navdar e. 

Padukone bi hevjîna xwe ya lîstikvan Ranveer Singh re zewicî ye.
Jidayikbûn 1986
Mirovên zindî
Satîr

Satîr (yewnanî:  σάτυρ) di mîtolojiya Yewnanî de cureyekî xwedawendên biçûk in. Ew kesayîtkirina ruhên azad, kovî, serbestên daristanê ne. Di encamê tekildarkirina wan ji kovitiyê re şiklên wan jî belav û sik e. Kepiyên wan mezin û rast, guhên wan tuj, di nav eniyên wan de qiloç,çermê wan bipirç û xwediyê duvekî biçûk hatine teswîr kirin.

Kovî bûn, nêçîrê dikirin, reks dikirin, gelek şerabê wedixwarin. Bi bandora serxweşiyê gelek radizan.

Tenê ne mirov nîmfê jî ji wan ditirsan. Bi saya şerabê li derdora Dionîsos bûn û di gelek mîtan de ji wî ra hatibûn têkildar kirin. Jixwe rêberê satîran Sîlênos jî hem mamosteyê hem jî hevalekî Dionîsos bû.

Satîrên kal re dibêjin Sîlen  û peykerê wan çêtir mîna şiklê mirovan hatine çêkirin.

Çavkanî
Êrîşa li ser Oklahomayê 1995

Êrîşa li ser Oklahomayê êrîşeke terorizma nîjadperestî ye ku ji aliyê nijadperest ên spî ve li Oklahoma City, Oklahoma, DYA, li dijî Avahiya Federal Alfred P. Murray di 19ê nîsana 1995an de pêk hatiye. Êrîşa herî kujer a terorîzmê ye ku di dîroka Dewletên Yekbûyî de ku piştî Êrîşên 11ê Îlonê, ​​2001 ve, êrîşa herî mezin e. Lêbelê êrîşa Oklahoma City di dîroka Dewletên Yekbûyî de çalakiya herî kujer a terorîzma navxweyî ye.

Timothy McVeigh û Terry Nichols ji aliyê du tundrew û serdestên spîpêst û çalakvanên dijî hikûmetê, Tîmothy McVeigh û Terry Nichols, teqîn di demjimêr 9ê sibehê de pêk hat û di encamê de 168 kes hatin kuştin û zêdetirî 680 kesên din jî birîndar bûn û piraniya avahiyê wêran bû, ji ber ku dê were hilweşandin. ziyan Overripe ji bo xala ku tamîr ne mumkin bûn. Di bombebaranê de 324 avahiyên din ên li derdora hedefê hatin rûxandin, camên 258 avahiyên derdorê hatin şikandin û 86 wesayît hatin îmhakirin. Ziyan 652 milyon dolar e.

90 hûrdem piştî teqînê, Timothy McVeigh ji hêla polîsê Oklahoma Charlie Hanger ve ji ber ajotina bê plaqe hate rawestandin û ji ber ku çek di nav wesayîta wî de neqanûnî hebûn hate girtin. Nichols jî paşê hat girtin, û di nava çend rojan de ew herdu li dadgehê hatin tawanbar kirin.  Timothy McVeigh şervanekî Şerê Kendavê bû.  Wî kamyoneke kirêkirî ya tijî teqemenî ku li ber avahiyê rawestandibû teqand.  Nichols alîkariya amadekirina bombeyê kiribû.

Dema ku FBI avêtin ser mala Timothy McVeigh, wan jimareyek têlefonê dît ku ew birin zeviyek ku McVeigh ji bo bombekirinê malzemeyên kirîn.  Bombebar di sala 1997an de hatin darizandin û mehkûm kirin. Ew bi îdamê hat mehkûmkirin, McVeigh di 11ê hizêrana (June) 2001ê de li Girtîgeha Federal a Dewletên Yekbûyî li Terre Haute, Indiana, bi derziya kujer hat îdamkirin.  Nichols di sala 2004 de bi cezayê hepsa hetahetayî hat mehkûmkirin.

Çavkanî
Artêşa Xwedê (rêxistineke terorîst)

Artêşa Xwedê rêxistineke terorîst a fundamentalîstên xiristiyan a amerîkî ye ku endamên wê tundûtûjiya dijî kurtajê kirine. Li gorî daneyên hevpar ên Wezareta Dadê û Wezareta Ewlekariya Navxweyî, Artêşa Xwedê rêxistinek terorîst a binerd a li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Ji bilî gelek sûcên malî, komê kiryarên revandin, hewildana kuştinê û kuştinê jî kirine. AOG di sala 1982 de hate damezrandin û tevî ku îdeolojî û taktîkek hevpar heye endamên grûpê îdia dikin ku kêm caran bi hev re danûstandinê dikin, ev yek bi awayekî fermî jê re dibêjin berxwedana "Bê Rêber" (rêberê vê rêxistinê tune ye) tê zanîn. Grûp qedexe dike ku "kurtajkarên" paşerojê planên xwe bi kesî re ji berê de nîqaş bikin.

Çavkanî
Nasnameya Xiristiyanî

Nasnameya Xiristiyanî baweriyeke dînî ye ku tê de cûrbecûr terorîstên xiristiyan û bawermendên serweriya spî dihewîne. Nasnameya Xiristiyan ewropiyên spîpêst wekî gelên bijarte yên Xwedê, nemaze mirovên keltî û almanî şîrove dike. 

Ew Nasnameya Xirîstiyanî cihû, gelên Rojhilata Navîn, reşik, asyayî û latînîyan wek nebaş dibîne. Gelek komên terorîst û her wiha mezhebên xiristiyan bi vê îdeolojiyê bawer kirine.

Çavkanî
Songül Öden

Songül Öden an jî Songul Oden lîstikvana şano, sînema û rêzefîlman ku bi eslê xwe kurd a zaza ye .

Jiyana wê 
Söngül Öden di 17ê sibata 1979an de li Amedê wek keça belêndarek û jina wî ji dayîk bû. Birayekî wê yê mezin, xwîşkek biçûk û 3 xwişkên wê yên mezin hene. Songül Öden ji ber ku dê û bavê wê  , dema ku ew 6 mehî bû  ji hev  berdane û zarokatî û ciwaniya xwe li Enqereyê  derbas kiriye bi dê û birayên xwe re li vir bi cih bûye. Di Beşa Şanoyê ya Fakûlteya Ziman, Dîrok û Erdnîgariyê ya Zanîngeha Enqereyê mezûn bû, dema li Konservatuara Dewletê ya Zanîngeha Hacettepe ya Enqereyê stranbêjî dixwend.Öden piştî ku li Şanoya Hunerê ya Enqereyê,Ankara Deneme Sahnesi, Şanoya Dewletê ya Trabzonê (1 sal), Şanoya Dewletê ya Amedê (3,5 sal) û şanoyên taybet xebitî, wê di sala 1999an de bi rêzefîlma Ferhunde Hanımlar  dest bi lîstikaniya televîzyonê kir. Di rêzefîlma Gümüş  de ku di navbera salên 2005 û 2007an de hat weşandin, wê  bi Kıvanç Tatlıtuğ re rola sereke parve kir. Bi vê rêzefîlmê, ew li seranserê cîhanê hate nas kirin û bingehek mezin a temaşevanan bi dest xist.Di navbera 2011 û 2014an de, wê rola Yasemîn di rêzefîlma lêanîna Desperate Housewives Umutsuz Ev Kadinlar de, ku li ser kanalên Kanal D û FOXê de hatîbûn weşandin, lîst.

Di sala 2002an de wê  bi Canberk Uçucu re ku wek wê  şanoger  e  zewicî û di sala 2011an de ji hev berda bûn. Di sala 2020an de wê  bi karsaz Arman Biçakçi re zewicî .

Fîlmnîgarî

Çavkanî 

Aktrîsên kurd
Jinên kurd
Mirovên zindî
Kesên ji Amedê
Ala Riani

Ala Riani ( jdb. 24ê tebaxa 1980 li Mehabad , Rojhilata Kurdistanê ) lîstikvan ,  çalakvan û stranbêjeke kurd e .

Jiyana wê  
Ala Riani di sala 1980ê de li bajarê Mehabadê yê Rojhilatê Kurdistanê ji dayîk bûye û di sala 1986ê ji ber sedemên siyasî ligel malbata xwe koçî Swêdê kir. Wê di Festîvala Fîlman a Stockmotion ku di 15-16 çiriya pêşîn a 2022ê de hat lidarxistin de, xelata  lîstikvana herî baş wergirt. Riani zimanên swêdî, îngilîzî, kurdî, farisî û hin jî fransî dizane û di hilberînan de bi erebî jî diaxive.

Fîlmnîgarî

Fîlm  
Iris in Iris (Pre-production 2022) Directed by Farima Piroozpay & Shirin Jaberi
Mother in Azadeh (Pre-production 2022) Directed by Parmida Hamdollazadehkive
Shams in Rebel  (2022) Directed by Adil El Arbi & Bilall Fallah
 Émilie du Châtelet in Émilie (2022) Directed by Felicia Bichard
 Leyla in Leyla (2021) Directed by Bahador Shahidi
Mother in Flyttfåglar (2021) Directed by Lisa Meyer
Rebecca in Rebecca (2021) Directed by Bahar Pars
Behshid Shahidi in The Imaginary State (2020)

Televîzyon  
Doctor in Heder (2021)
Agrin Farhadi in Maria Wern (2021)
Alin Amedi in Peacemaker (2020)
Teacher in Love & Anarchy (2020)
Tuba in Caliphate (2020)
Therese in Sommaren med släkten (2020)
Doctor in Dejta (2020)
Freshteh Laurell in The Truth Will Out (2018)
Madalyn in Sthlm Rekviem (2018)

Şano  
 Sappho in Musorna Altitudteatern (2021)
 A-day Amnesty Sweden (2018)
 Queen Zenobia in Minns Du Zenobia? Altitudteatern (2018)
Death Angel and others in Bardo, Teater Trixter (2018)

Reklam  
 Lead in Coop Online (2019)
 Lead in Circle K/Mastercard (2019)
Lead in Generation Pep (2019)

Deng  
Muzîka fîlma Leyla (2021)
 Vebêjer ji bo Volvo Camp X (2019)
 Vebêjer ji bo The World Culture Museums Gothenburg (2019)
Muzîka fîlma  Aamir (2017)

Çavkanî

Girêdanên derveyî 
  
 

Aktrîsên kurd
Jinên kurd
Kesên ji Mehabadê
Mirovên zindî
Evîn Ehmed

Evîn Ehmed (jdb 8ê hezîrana 1990an li Stockholm, Swêd) lîstikvan û nivîskareke kurd û swêdî ye.

Jiyana wê 
Evîn Ehmed di sala 1990 de ji dê û bavên kurd li Stockholmê hatiye dinê û li wir jî mezin bûye. Bavê wê lîstikvanek ji bajarê Silêmaniyê yê Başûrê Kurdistanê ye, dayika wê ji bajarê Efrînê yê Rojavayê Kurdistanê ye. Evîn Ehmed li Akalla ya Stockholmê mezin bû û 22 sal li wir jiya.

Kariyera wê 
Dema ku ew 16 salî bû, wê yekem rola xwe ya sereke wekî "Guzzilago" di lêanîna fîlmî ya Jonas Hassen Khemiri  Ett öga rött ' de, ku ji hêla Daniel Wallentin ve hatibû deranîn, lîst. Evîn Ehmed li Dibistana Lîstikvaniyê ya Stockholmê xwendiye. Lîstika wê ya mezûnbûnê Bangaren bû û paşê jî li Unga Klara, Şanoya Bajarê  Uppsalayê   û Şanoya Mezin a Göteborgê hat lîstin.Bangaren li parka Nystad li bakurê Stockholmê ye.

Fîlmnîgarî

Çavkanî 

Jidayikbûn 1980
Aktrîsên kurd
Jinên kurd
Mirovên zindî
Jidayikbûn 1990
Kurdên Swêdê
Rojda Demîrer

Rojda Demîrer an jî  Rojda Demirer (jdb. 12ê tebaxa 1980an li Enqere , Tirkiye ) lîstikvana şano, sînema, televîzyonê  û dûblajvaneke kurd e.

Jiyana wê 
Rojda Demîrer di 12ê tebaxa 1980an de li Enqereyê di malbateke kurdên Amedê de ji dayîk bûye. Xwişka wê ya mezin Rûken Demîrer û kuzena wê Belçim Bilgin jî lîstikvan in. Dema Demîrer heft salî bû bavê wê ji ber şêrpenceyê mir. Ew bi diya û xwe û  Rûken re dijiya. Di 8 saliya xwe de Demîrer Radyoya Enqereyê ya Saziya Radyo û Televizyonê ya Tirkiyeyê (TRT) a dewletê dest bi bernameyên zarokan kir. Di salên 1997-2001 de Demîrer li Enqereyê li Konservatuara Dewleta Tirkiyeyê a Zanîngeha Hacettepeyê lîstikvaniyê xwend. Piştî ku mezûn bû, ji sala 2003 heta 2008 li Şanoya Dewletê ya Trebzonê xebitî .

Kariyera wê 
Ji bo rola xwe ya di rêzefîlma drama ya ciwanan a televizyonê ya kanala Show TVê Melekler Korusun de, wê di sala 2010 de Xelata Televizyonê ya İsmail Cem ji bo "Lîstikvana Herî Baş Di Rêzefîlma Televizyonê ya Ciwanan de" wergirt.

Herî dawî li taxa Nişantaşi ya Stembolê bi xwişka xwe Rûken re ji bo firoşgeheke çîkolateyê bi navê keybanûya fransî "Marie-Antoinette Chocolate" vekir.

Fîlmnîgarî

Çavkanî

Girêdanên derveyî 
  
 Rojda Demîrer li ser SinemaTürkê
 
 

Aktrîsên kurd
Jinên kurd
Mirovên zindî
Kurdên Bakurê Kurdistanê
Rûken Demîrer

Rûken Demîrer  ( bi tirkî Ruken Demirer ; jdb. 16ê îlona 1978 li Enqere , Tirkiye) lîstikvaneke kurd e .

Jiyana wê 
Rûken Demîrer ku li Enqereyê ji dayik bûye ye bi eslê xwe keçeke kurd a ji hoza Raman ji  Amedê ye. Xwişka wê Rojda Demîrer a ku 2 sal jê biçûktir e û kuzena wê Belçim Bilgin jî lîstikvan in. Dema Demîrer 9 salî bû bavê wê ji ber şêrpenceyê mir. Ew bi diya û xwe û Rojda re dijiya.

Herî dawî li taxa Nişantaşi ya Stembolê bi xwişka xwe Rojda re ji bo firoşgeheke çîkolateyê bi navê keybanûya fransî "Marie-Antoinette Chocolate" vekir.

Fîlmnîgarî
Zülküf ile Zarife – (2000)
Üvey Baba – 2000
Şöhret Tutkusu – (2000)
Aşkına Eşkıya – (2001)
Tuzu Kurular – (2001)
Beşik Kertmesi – (2002)
Sahra – (2004)

 Zeynep – (2005)

Gece Gündüz (2008)

Çavkanî 

Aktrîsên kurd
Jinên kurd
Mirovên zindî

Girêdanên derveyî
Warina Hussain

Warina Hussain lîstikvan û modeleke efxan - kurd e ku di 23ê sibatê 1999an de li Kabûlê ji dayik bûye. Ew di pîşesaziya Bollywoodê de dixebite.

Jînenîgarî 
Diya wê bi eslê xwe efxan û bavê wê jî kurd e. Ew li Dewletên Yekbûyî mezin bû berî ku di 12-13 saliya xwe de bi diya xwe re hatibû Hindistanê.Wê li wir dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir. Piştî salek şanoyê li New Yorkê di sala 2017an de, wê ji bo kişandina fîlman dest bi lîstikvaniyê kir.

Kariyera wê 

Wê di fîlma Loveyatri de ku di 5ê çiriya pêşîn 2018an de hat weşandin, pêşkeşa xwe ya yekem di hilberîna lîstikvanê navdar Salman Khan de ligel Ayush Sharma (bûrayê Salman Khan) kir.Ew di kanûna pêşîn a 2018an de di vîdyoya muzîkê ya rapvan û stranbêjê hind Badshah , She Move it Like, de xuya bû.Wê hingê projeyên din ên wekî xuyabûna di yek ji stranan de di fîlma Dabbang 3 de, ku di 24ê Kanûna Pêşiyê, 2019an de hate weşandin û bi lîstikvan Karan Deol (neviyê Dharmendra) re fîlmek çêkir.

Fîlmnîgarî

Çavkanî

Girêdanên derveyî 

Jidayikbûn 1999
Aktrîsên efxan
Jinên efxan
Modelên efxan
Aktrîsên kurd
Jinên kurd
Modelên kurd
Mirovên zindî
Gizem Emre

Gizem Emre (jdb. 22'ê gulanê 1995an li Berlîn ,  Almanya) lîstikvaneke kurd e.

Jiyana wê 

Gizem Emre di gulana 1995an de li Berlînê ji dayik bûye. Ew  keça dêbavên kurdên elewî yên  Bakurê Kurdistanê ye û li navçeya Kreuzberg a   Berlînê mezin bû. Di zarokatiya xwe de çû şanoya dibistanê û di 17 saliya xwe de serî li ajanseke lîstikvaniyê daye.Wê di sala 2013an de di fîlma Trinken oder Ausziehen de yekem lîstikvaniya xwe kir. Ew bi beşdarbûna xwe ya di fîlma serkeftî ya Fack ju Göhte de, ku tê de rola Zeynep girtibû, hat naskirin. Di berdewamên Fack ju Göhte 2 û  Fack ju Göhte 3 de wê dîsa heman rol girt.Ji sala 2014an vir ve, wê rola Dana Wegner di rêzefîlma Alarm für Cobra 11 – Die Autobahnpolizei de dilîze.

Gizem Emre ji havîna 2021an vir ve bi gogbazê alman  Christopher Lenz re ye.

Fîlmnîgarî (bijartî) 
 2013: Fack ju Göhte
 2014: Nicht mein Tag
 2014: Die Deutschlehrerin
 seit 2014: Alarm für Cobra 11 – Die Autobahnpolizei (Rêzefîlma televîzyonê)
 2015: Super-Dad (Rêzefîlma televîzyonê)
 2015: As If We Were Somebody Else (Kurtefîlm)
 2015: Fack ju Göhte 2
 2015: Homeland (Rêzefîlm, beşa The Tradition of Hospitality)
 2015: Die Neue (Rêzefîlma televîzyonê)
 2016: SOKO München (Rêzefîlma televîzyonê, beşa Warmes Bier geht nicht)
 2016: Dimitrios Schulze (Rêzefîlma televîzyonê)
 2017: Einmal bitte alles
 2017: Großstadtrevier (Rêzefîlma televîzyonê , beşa Auf eigene Faust)
 2017: Zaun an Zaun (Fîlma televîzyonê)
 2017: High Society
 2017: Fack ju Göhte 3
 2018: Einstein (Rêzefîlma televîzyonê , beşa Optik)
 2018: Letzte Spur Berlin (Rêzefîlma televîzyonê, beşa Verspielt)
 2019: Die Spezialisten – Im Namen der Opfer (Rêzefîlma televîzyonê, beşa Fahnenflucht)
 2021: Wild Republic (Rêzefîlma televîzyonê, beşa Marvin & Jessica)
 2021: Blutige Anfänger (Rêzefîlma televîzyonnê, 2 Folgen)
 2022: Rumspringa

Girêdanên derveyî

Çavkanî 

Aktrîsên kurd
Jinên kurd
Mirovên zindî
Serpil Turhan

Serpil Turhan (jdb. 28ê çiriya paşîn a 1979an li Berlîna Rojava, Almanyaya Rojava) lîstikvan û derhênereke alman e ku dê û bavên wê kurd in.

Jiyana wê 
Turhan yek ji çar zarokên malbateke kurd e; dê û bavê wê ji rojhilatê Anatolyayê tên û di salên 1970yî de çûne Berlînê. Ji sala 2001an heta 2004an wê li Zanîngeha Azad a Berlînê şanoyê xwendiye, piştî wê li Akademiya Fîlman û Televîzyonê ya Almanyayê li Berlînê bû mêvan.Turhan li  Zanîngeha Karlsruhe ya Huner û Sêwiranê  xebatên şanoyê û hunera medyayê/fîlm xwendiye. Xebata wê ya pratîkî ya pêşdîplomayê, şanoya radyoyê ya deng a orîjînal Jahrgang ’76 , li ser CDê hate weşandin û yekem car di 2010 de ji hêla Deutschlandradio Kultur ve hate weşandin.

Di sala 2013an de wê xwendina xwe li Zanîngeha Karlsruhe ya Huner û Sêwiranê bi yekem belgefîlma xwe ya dirêj  Dilim Dönmüyor – Meine Zunge dreht sich nicht  qedand. Di sala 2016an de wê belgefîlma xwe ya  Rudolf Thome – Überall Blumen, ku di beşa forumê ya Festîvala Navneteweyî ya Fîlman a Berlînê ya 66emîn de hat nîşandan. Ew profesorê mêvan li  Zanîngeha Karlsruhe ya Huner û Sêwiranê  di kursa Hunera medyayî/Fîlm de ye.

Turhan di gelek fîlmên Thomas Arslan, Rudolf Thome û Neco Çelik de wek lîstikvan hat dîtin.Ew endama jûriyê ya gelek xelatên navdar ên fîlman bû.

Serpil Turhan di sala 2011an de zewicî û di sala 2014an de keçeke wê ji dayîk bû. Serpil Turhan li Berlînê dijî û dixebite.

Fîlmnîgarî 
Lîstikvanî:
 1997: Geschwister – Kardeşler
 2001: Der schöne Tag
 2003: Rot und Blau
 2004: Urban Guerillas
 2004: Frau fährt, Mann schläft
 2006: Rauchzeichen

Derhênerî:
 2011: Herr Berner und die Wolokolamsker Chaussee (Belgefîlm)
 2013: Dilim Dönmüyor – Meine Zunge dreht sich nicht (Belgefîlma xwejînenîgarî)
 2016: Rudolf Thome – Überall Blumen (Belgefîlm)
 2021: Köy (Belgefîlm)

Çavkanî 

Aktrîsên kurd
Aktrîsên alman
Derhênerên kurd
Derhênerên alman
Senaryonivîsên kurd
Senaryonivîsên alman
Jinên kurd
Jinên alman
Mirovên zindî