Jair Bolsonaro

Jair Messias Bolsonaro (* 21 Adar 1955) siyasetmedarekî Brezîlyayî û efserê leşkerî yê teqawîtbûyî ye ku ji 1-ê Çileyê 2019-an vir ve 38emîn serokê Brezîlyayê bû. Ew di sala 2018 de wek endamê Partiya Sosyal Lîberal hate hilbijartin, ku ew veguherand partiyek kevneperest, berî ku têkiliyên xwe bi wê re qut bike. Di sala 2021 de, ew beşdarî Partiya Lîberal bû. Ji 1991 heta 2018, Bolsonaro di Odeya Parlamenteran a Brezîlyayê de, nûnertiya eyaleta Rio de Janeiro kir.

Bolsonaro li bajarê Glicério, li eyaleta São Paulo ji dayik bû. Di sala 1977an de ji Akademiya Leşkerî ya Agulhas Negras mezûn bû û di yekîneyên topavêj û paraşûtê yên artêşa Brezîlyayê de xizmet kir. Di sala 1986'an de dema ku di kovara Veja de gotarek nivîsand û rexne li kêmbûna mûçeyên efserên leşkerî dikir, ji raya giştî re hate nasîn û piştre hate girtin û 15 rojan hate binçavkirin. Piştî salekê heman kovarê ew bi plana danîna bombeyan di yekîneyên leşkerî de tawanbar kir, ku wî ev yek red kir. Piştî ku ji aliyê dadgeheke jêrîn ve hat mehkûmkirin, Dadgeha Leşkerî ya Bilind a Brezîlyayê di sala 1988 de ew beraat kir. Ew di sala 1988-an de bi pileya kaptanê çû rezervê û di wê salê de ji bo Meclîsa Bajarê Rio de Janeiro, wekî endamê Partiya Demokrat a Xiristiyan hate hilbijartin. Di sala 1990 de, Bolsonaro ji bo odeya jêrîn ya Kongreyê hate hilbijartin û ew şeş caran hate hilbijartin. Di heyama 27 saliya xwe ya wekî kongreyê de, bi kevneperestiya xwe ya netewî hate naskirin. Ew dijberê zewaca hevzayendan û hevzayendî,  kurtaj,  cudakariya erênî,  lîberalîzasyona narkotîkê,  û laîkîzmê ye. Di sîyaseta derve de, wî alîgirê têkiliyên nêzîktir bi Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Îsraêlê re kir. Di dema kampanyaya hilbijartina giştî ya Brezîlyayê ya 2018 de, wî dest bi parêzvaniya polîtîkayên lîberal ên aborî û pro-marketê kir. Siyasetmedarekî polar û nakokbar e, dîtin û şîroveyên wî, ku wekî rastgir û populîst hatine binav kirin, li Brezîlyayê hem pesn û hem jî rexne girtine.

Bolsonaro di Adara 2016an de wekî endamê Partiya Sosyal a Xiristiyanan namzetiya xwe ya ji bo serokkomariyê ragihand. Ew di sala 2018 de ji partiyê veqetiya û beşdarî Partiya Sosyal Lîberal bû, û dûv re di Tebaxa wê salê de dest bi kampanyaya serokatiyê kir, ku generalê teqawît Hamilton Mourão wekî hevjkarê wî yê berbijar bû. Wî xwe wekî piştgirê nirxên malbatê nîşan da. Ew di tûra yekem a hilbijartinên giştî yên 7ê Cotmeha 2018an de bû yekem û namzedê Partiya Karkeran Fernando Haddad bû duyemîn. Her du berendam di 28ê Cotmeha 2018an de li hev hatin û Bolsonaro bi %55.1ê dengên gel hat hilbijartin. Di 30ê Cotmeha 2022-an de, Bolsonaro di hilbijartinên serokatiyê de ji Luiz Inácio Lula da Silva re winda kir, û bû yekem serokê Brezîlyayê ku di 30 salan de ji nû ve hilbijartin winda kir.

Bolsonaro di kabîneya xwe de gelek efserên artêşê di postên sereke de bi cih kir. Beriya destbikarbûna xwe, wî got ku ew ê di hikûmeta xwe de li şûna sempatiya îdeolojîk, tenê li ser bingeha jêhatîbûn û jêhatîbûnên teknîkî cihên xwe tijî bike. Di dema serokatiya wî de, gelek kesên tayînkirî ji aliyê îdeolojîk ve bi hikûmetê re ketine nava nakokiyan. Wezîrên wî yên Edaletê, Perwerdehiyê, Sekreterê Hikûmetê, serokê karûbarê posteyê û karbidestên din ên hukûmetê li ber Bolsonaro ketin û îstifa kirin. Wî di mehên yekem ên wezîfedariya xwe de balê kişand ser karûbarên navxweyî, ku di serî de bi hilweşîna krîza aborî ya Brezîlyayê ya 2014-an re mijûl bû. Aborî di sala yekem a wezîfedariya wî de her çend hêdî hêdî baş bû, dema ku rêjeyên sûc bi tundî daket. Di sala 2019-an de, Bolsonaro di nav pevçûnek bi endamên din re ji Partiya Sosyal Lîberal derket û hewl da ku partiya Hevalbendiya ji bo Brezîlyayê ava bike, berî ku beşdarî Partiya Lîberal bibe da ku ji bo hilbijartinên giştî yên Brezîlyayê ya 2022-an bibe namzed. Di dema serokatiya xwe de, wî parastina komên xwecihî yên li daristanên baranê yên Amazonê paşde kişand û birîna daristanên wê hêsan kir. Bersiva Bolsonaro ya li ser pandemiya COVID-19 li Brezîlyayê li seranserê qada siyasî hate rexne kirin piştî ku wî xwest ku pandemî û bandorên wê kêm bike, li dijî tedbîrên karantînayê bû, û du wezîrên tenduristiyê ji kar dûrxist, di heman demê de ku jimara miriyan bi lez zêde bû.

Çavkanî 

Mirovên zindî