nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Sam Cooke

Samuel Cook (z. 22ê kanûna paşîn a 1931ê - m. 11ê kanûna pêşîn a 1964an), ku bi profesyonelî wekî Sam Cooke dihat zanîn, stranbêj û strannivîskarek afro-amerîkî bû. Cooke wekî pêşeng û yek ji hunermendên soul yên herî bibandor ên hemî deman tê hesibandin. Ji ber vokalên xwe yên cihêreng, beşdariyên berbiçav ên celebê û girîngiya muzîka populer ew bi gelemperî wekî King of Soul ("Şahê muzîka soul") tê binavkirin.

Cooke li Clarksdale, Mississippi ji dayik bû û dûv re di temenek ciwan de bi malbata xwe re li Chicagoyê bi cih bû. Wî di zarokatiya xwe de dest bi stranbêjiyê kir û di salên 1950î de wekî stranbêjê sereke beşdarî koma Soul Stirrers bû. Di sala 1957an de Cooke wek solîst berdewama muzîkê kir û çend stranên hit derxist, di nav de You send me, A Change Is Gonna Come, Cupid, Wonderful World, Chain Gang, Twistin' the Night Away, Bring it on home to me û Good times. Di dema kariyera xwe ya heşt salî de, Cooke 29 stranên ku di TOP 40 a Billboard Pop Singles de cih girtin derxist. Her weha 20 stranên wî ketin nava Top Ten of Billboard's Black Singles.

Cooke di sala 1961ê de wek yek ji yekemîn hunermendên reş marqeya xwe ya muzîkê (label) avakir. Di heman salê de wî performansek li Memphis betal kir ji ber ku temaşevan li gorî nijadê (reş û spî) veqetandî bûn. Strana wî A Change is Gonna Come bû sirûdek tevgera mafên sivîl li Dewletên Yekbûyî.

Di sala 1964 de, Cooke ji aliyê rêvebera motelek li Los Angeles ve hat gulebarankirin û kuştin. Piştî lêpirsîna kujêr ya ku jinek spî bû, dadgehê mirina Cooke wekî kuştinek rewa qebûl kir. Malbata wî ji wê demê ve rewşa mirina wî pirsîn.

Beşdariyên pêşeng ên Cooke di muzîka soul de beşdarî mezinbûna Aretha Franklin, Bobby Womack, Al Green, Curtis Mayfield, Stevie Wonder, Marvin Gaye, û Billy Preston bûn û xebata Otis Redding û James Brown populer kirin. Jînenîgarê AllMusic Bruce Eder nivîsand ku Cooke "dahênerê muzîka soul" bû.

Cooke di heman demê de beşek girîng ya tevgera mafên sivîl bû, ku bandor û populerbûna xwe ya li nifûsa spî û reş bikar anî da ku ji bo tevgerê şer bikin. Ew bi bokser Muhammed Alî, çalakvan Malcolm X û lîstikvanê fûtbolê Jim Brown re heval bû, ku bi hev re ji bo wekheviya nijadî berxwe didan.

Çavkanî 

Tevgera mafên sivîl
Jidayikbûn 1931
Mirin 1964
Cher

Cher (jdb.  wek Cherilyn Sarkisian li El Centro, California) stranbêj, strannivîs û lîstikvanek amerîkî ye.

Bi xuyabûn û xebata xwe ya di muzîk, fîlm û televîzyonê de û hem jî di modayê de, ew bûye îkonek çanda pop. Lewra pir caran ji hêla medyayê ve wekî "Xwedawenda Pop" hatiye binav kirin ew wekî xweseriya jinê di pîşesaziyek serdest a mêr de tê binav kirin. Wê bi berdewamî hem muzîka xwe û hem jî îmaja xwe ji nû ve îcad kir. Ji folk bigire heya muzîka dîsko û rock heya elektropop, Cher di heyama kariyera xwe de berê xwe daye cûrbecûr şêwazên muzîkê.

Ew wekî beşa jin a duo Sonny and Cher bi strana sala 1965an I Got You Babe derket pêş. Di heman demê de, wê dest bi kariyera solo ya stranbêjiyê kir. Ji sala 1971an pê ve wê pêşandana bernameya televîzyonê The Sonny and Cher Comedy Hour kir û populerbûna xwe zêde kir. Ji bo vê yekê ew bi Sonny Bono re li Hollywood Walk of Fame di sala 1999an de bû xwediyê stêrkek. Di salên 1980î de wê li Broadway wekî lîstikvan dest bi kariyera xwe ya duyemîn kir. Piştî ku ji bo rolên xwe yên fîlmê di Silkwood û The Mask de pesnê rexnegiran wergirt, wê di sala 1988an de xelata Oscarê ji bo Lîstikvana Herî Baş ji bo Moonstruck wergirt. Wê bi dehsalan şêwazan diyar kir, şeş caran kete bergê Vogue û ji ber bandora xwe ya li ser cîhana modayê di sala 1999an de Xelata Oscarê ya Moda wergirt. Li gorî Pirtûka Rekoran a Guinnessê  ya sala 2007an, gera wê ya xatirxwestinê, ku ji 2002an heya 2005an dom kir, gera herî serfiraz a hunermendek solo bû heya roja îro.

Bavê Cher, John Sarkisian, zarokê saxmayên komkujiya ermenî bû, yên ku di salên qirkirina ermeniyan de reviyabûn DYAyê.

Fîlm

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Stranbêjên amerîkî
Mirovên zindî
Silehê

Silehê , bajarekê ser bi bajarê Colemêrgê ye.

Çavkanî
Dûyê

Dûyê () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Ketîne

Ketîne () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Îsyan

Îsyan () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Nûsekan

Nûsekan () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Mamreşan

Mamreşan () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Parevî

Parevî () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Zevyarezî

Zevyarezî () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Dirik

Dirik () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Bêlûtyan

Bêlûtyan () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Toklu

Toklu () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Mekûkê

Mekûkê () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Avaspî

Avaspî () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Bîşan

Bîşan () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Adigüzel

Adigüzel () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Çemenagelî

Çemenagelî () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Zêrîn

Zêrîn () gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye. 

Gundên Rûbarokê
Navenda Anîmasyonê ya Sêûlê

Navenda Anîmasyonê ya Sêûlê (bi koreyî: 서울 애니메이션 센터) muzexaneya fîlmên anîmasyon û kertonî û navendeke çalakiyan e ku li berwarê Namsan li Jung-gu, Sêûlê ye.Ew ji hêla Hikûmeta Şaredariya Sêûlê ve di gulana 1999an de hate damezrandin da ku piştgirî bide pîşesaziya xêzeçîrok û anîmasyonê ya Koreya Başûr û paşê bi lîstik û karakteran hate berfireh kirin.

Dîrok û cih
Navenda ku di gulana 1999an de hate damezrandin, li Yejang-dong li qiraxa bakurê Çiyayê Namsanê ye û çar avahiyên cihê ku di sala 1962an de hatine çêkirin digire. Ew pêşangeh, bernameyên perwerdehiyê û festîvalan li dar dixe û her sal pêşwaziya zêdetirî 250 000 mêvanan dike.

Çavkanî

Girêdanên derve

Anîmasyon
Korêya Başûr
Hîlan

Hîlan (), mezreke girêdayî gundê Arbûş a girêdayî navçeya Çelê ye. 

Gundên Çelê
Aşûtê

Aşûtê , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Beravî

Beravî , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Çemê Mendo

Çemê Mendo , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Belata Jorî

Belata Jorî , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Bîyereş

Bîyereş , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Şiluku

Şiluku , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Hîrkaş

Hîrkaş , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Mêrgan, Çelê

Mêrgan , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Kanîkêtkê

Kanîkêtkê , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Zawîte, Gêman, Çelê

Zawîte , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Minyaniş

Minyaniş , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Çemî, Çelê

Çemî , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Gêlûk

Gêlûk , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Nizar, Çelê

Nizar , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Mezra, Gûzereş, Çelê

Mezra , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Xanîyê sêgund

Xanîyê sêgund , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Pîrî

Pîrî , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Gundik, Gûzereş, Çelê

Gundik , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Barzan, Çelê

Barzan , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Bîte

Bîte , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Siyavik

Siyavik , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Çemê Huyu

Çemê Huyu , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Bîrîç

Bîrîç , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Tixûb, Çelê

Tixûb , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Gîse

Gîse , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Taxekevirî

Taxekevirî , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Tîyar

Tîyar , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Qesr, Çelê

Qesr , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Bircelan

Bircelan , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Canmedan

Canmedan , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Zal, Çelê

Zal , gundekî ser bajarê Çelê ye.

Gundên Çelê
Aogashima

Aogashima yan jî Girava Aogashimayê, (bi zimanê japonî:  青ヶ島) giraveke volkanîkî ye ku li başûrê Japon û li bakurê Mîkronezyayê ye. Aogashima giravek e herî li başûrê Izus e ku ji hêla siyasî û îdarî ve beşek ji Japon e lê ji hêla erdnîgarî ve ne beşek ji arşîpela Japonî ye. Girav bi bakurê rojhilatê Deryaya Fîlîpînê re sînor e û tavilê li bakurê Giravên Bonin e ku ji hêla Japon ve têne birêvebirin. Girav bi qasî 358 kîlomêtre li aliyê başûrê Tokyo ye û bi qasî 64 kîlomêtre li başûrê Hachijō-jima ye.

Gundê Girava Aogashima di bin Prefektura Hachijō-jima ya metropola Tokyoyê de tê birêvebirin. Rûbera giravê 8.75 km² e û li gorî daneyên sala 2014an nifûsa giravê 170 kes e.

Jeolojî
Aogashima giravek volkanîkî ya çaralî (quaternary) ya tevlihev e ku bi dirêjahiya 3,5 km û bi firehiya herî zêde 2,5 km ye ku ji bermahiyên hevgirtî yên ku herî kêm ji çar kalderayên di binê deryayê de ye pêk tê. Girav bi zinarên pir asê yên volkanîk ên biserhevkirî ve hatiye dorpêçkirin. Peravên başûr berbi zinarek asê ve diçe ku yek keviya kalderaya bi navê Ikenosawa (池之沢) ye ku ji dirêjahiya 1,5 kîlomêtreyê pêk tê. Otonbu (大凸部) bi bilindahiya 423 mêtre, wekî asta herî bilind a giravê ye. Girav di roja îro de jî ji hêla Ajansa Meteorolojî ya Japonî ve wekî volqanek çalak Class-C tê hesibandin. Teqîna herî paşîn a Aogashima di heyamek çar-salî, ji 1781an destpê kiriye heta sala 1785an çalakiya volkanê dewam kiriye.

Dîrok
Dîroka rûniştina mirovan li Aogashima ne diyar e û pirraniya niştecihên li Aogashima gelê japon e. Girav di tomarên serdema Edo hatiye nivîsandin ku li Hachijō-jima hatine girtin, girav di sala 1652an de û ji 1670an heya sala 1680an çalakiya volkanîkî hatiye tomar kirin. Di tîrmeha sala 1780an de erdhejek li golên li Kalderaya Ikenosawa pêk hatiye. Di gulana sala 1781an de erdhejên din jî bûne sedema teqînekê volkanîk. Di nîsana sala 1783an de, lavên ku ji konê Maruyama herikî bû sedema valakirina hemî niştecihan, 63 malbatên li giravê. Di sala 1785an de di dema teqînek mezin de, ji 327 kesên nifûsa giravê 130-140 kes mirin.

Çavkanî

Giravên Japonê
Volkanên çalak
Swatch

Swatch şîrketa saetan ya swîsrî ye ku di sala 1983an de ji hêla Ernst Thomke, Elmar Mock û Jacques Müller ve hat damezrandin. Ew pargîdaniyek The Swatch Group e. Navê Swatch ji kurtkirina "second watch" (saeta duyem) tê. Bingeha wê li bajarê Biel/Bienne, Swîsrê ye.

Dîrok 
Nicolas G. Hayek (1928-2010) wek bavê Swatch tê hesibandin. Lê planên Swatcha orîjînal ji aliyê du endezyarên ciwan Elmar Mock û Jacques Müller hatin amadekirin: Wan di gulana 1980an de planên xwe ji Ernst Thomke re pêşkêşkirin, yê ku rêvebirê kargeha ETA ya li Grenchenê bû. Di wê demê de pîşesaziya saeta Swîsreyê ji ber zêdebûna saetên ji rojhilata dûr qels bû û ew dixwestin pîşesaziya saeta Swîsreyê ji nu ve xurt bikin. Bi vî rengî saeta Swatchê di 1ê adara 1983an de li Zurîhê hate pêşkêşkirin.

Dîroka teknolojiya Swatchê di sala 1978an de  bi pêşkeftina Delirium, saeta herî zirav a cîhanê, dest pê dike, ji ber ku hilberîna Swatchê saya teknolojiya hilberîna vê saetê pêk hat.

Ji wê demê ve marqeya Swatchê pîşesaziya saetan her û her guherî û bi serkeftina xwe pîşesaziya saeta Swîsreyê xilas kir. Gelek berhemên teqlîd derketin piyasê, mînakî saeta M-Watch di 24ê sibata 1983an de ji aliyê şîrketa Mondaine ve hefteyek berî Swatchê hate pêşkêş kirin.

Ji sala 1984an ve, di bin çavdêriya Nicolas Hayek de, saeta plastîk a hêsan bi serfirazî li çaraliyê cîhanê hate firotin. Danasîna marqeya nû di destpêka salên 1980î de bû sedema ji nû veavakirina pargîdaniyên saetên swîsreyî û pîşesaziya demjimêrê ya swîsreyê karîbû pêşengiya bazara cîhanî ji nû ve bi dest bixe. Di sala 1987an de, Peter Petersen wekî CFO beşdarî Swatch bû. Piştî demek kurt ew bû CEO û heya 1998 şîrketê da meşandin. Bi saya wî marqeya Swatch ji salên 1990î vir ve xwediyê populerbûneke mezin e.

Çavkanî 

Şirket
Omega SA

Omega SA çêkerek saetên luks a swîsreyî ye ku bingeha xwe li bajarê duzimanî Biel/Bienne, Swîsre ye.

Marqa di sala 1848an de ji hêla Louis Brandt ve li La Chaux-de-Fonds hate damezrandin. Pargîdanî berî vê wekî La Generale Watch Co. xebitî heya ku di sala 1903an de navê Omega bigire û bibe Louis Brandt et Frère-Omega Watch & Co. Di sala 1984an de, pargîdanî bi fermî navê xwe guhert û kir Omega SA û muzeya xwe li Biel/Bienne ji gel re vekir. Omega liqeke The Swatch Group e.

Royal Flying Corps ya Brîtanyayê di sala 1917an de ji bo yekîneyên xwe yên şer saetên Omega bikar anîn, li dû wê jî Artêşa Dewletên Yekbûyî di 1918an de, û NASA di sala 1969an de ji bo Apollo 11. Omega ji sala 1932an û vir ve wextgira fermî ya Olîmpiyadê ye û wextgira niha ya pêşbaziya yatê ya Kûpaya Amerîkayê ye. Omega hevkarê sereke yê Olîmpiyadên Zivistanê 2022 bû.

Çavkanî
Hesperîd

Hesperîd di mîtolojiya yewnanî de cureyekî nîmfêyan e. Di parastina sêvên zêr tên zanîn. Ew keçên Nîks û Atlasê bûn. Navekî wan jî periyên şevê an go tîreja zêra hîngoriyê ye.
thumb| Baxçeyên Hesperîdan, çêkir : Edward Burne-Jones(1869) 

Gaîa ji bo daweta Zeus û yên Herayê sêvên zêr diyariyê wa kiribû. Peywira parastina wan dane 4 xwişkên Hesperîdan. Navê wan xwişkan Aigle, Erytheia, Hesperie, û Arethousa bû. Heman demê de beşdarî daweta Pêleûs û yên Têtîsê , Kadmos û Hermonia, Hêlios û Klîmene bûn.  Warê wan Hesperîa bû. Hem dawetê re hem jî şevê re hatibûn têkildar kirin.

Parastina hin zînetên xwedawendan dîsa hesperîdan dikirin. Lehengê navdar Perseûs hewceyî wan zînetan bû. Ev zînet filalên bi du bask, çenteyekî bi sîhrî, laçika Hadêsê kesên ku yên wê wegrî nêxuya dike,  pêk dihatin. Lê Perseûs cihê ku Hesperîdan dijîn nizaniya. Cihê wan tenê Graîayan dizaniyan. Perseûs bi kutekî agahiyên cihê Hesperîdan ji Graîayan stand. Hate ba Hesperîdan, zînetên ku ew xwestî ji wan stand. Perseûs pê wan peywirên xwe qedand, zînetan da Hermêsê. Hermês jî wan dîsa da Hesperîdan.

Hesperîd di nav donzdeh peywirên Hêraklês jî he ye. Sêvên ku Zeûs ji bo wan biparêzê dabû wan. Hêra ji bo sêvan biparêzê marê Ladonê kiribû parastvanê darê. Li ser vê dara sêvên pîroz çar peywirê Hesperîdan hebû. Aegle dibirqand , Hesperie av dida , Erytheia kezaxtinê dikir , Hestia kulîlka kontrol dikir. Atlas jî cîranê wan bû. Hêraklês hat nêzîkê wan bû pê rimekî Ladonê kuşt. Atlas û Heraklês sozek dane hev Hêraklês ji cihê wî bihûştê hilgirta ,Atlas jî ji ber vê  sêva bi aniya. Atlas wezîfeya hilgirtina bihûştê emanetî da Hêraklês'ê û sêvên zêr berhev kir . Lê nehat , Hêraklês fêm kir ku hatiye xapandin. Çend sal şunde Atlas hat û niyeta xwe ya çuyînê eşkere kir dîsa. Lê vê carê Hêraklês jê hesiya. Lîstikeke pêkanî dîsa bihuştê da ser pişta Atlas'ê. Sêvên zêr jî ji Atlas'ê stand û peywira xwe temam kir. Sêv hate destê Atênêyê Atênê jî sêva dîsa da Hesperîdan.

Sêva ku îxtilafek vedike nav Yezdanên Olîmposê, paşê dibe sedema Şerê Troyayê , Erîks ji baxçeyên Hesperîdan dizî bû.

Çavkanî

 mîtolojiya yewnanî
 Nîmfê
Girava Rishiri

Girava Rishiri, (bi zimanê japonî: 利尻島, Rishiri-tō) giraveke bilind e li Deryaya Japon e ku ser li nêzîkî peravên Hokkaido ya  Japonê ye. Girav ji hêla îdarî ve  beşek ji Prefektureya Hokkaido ye û di navbera du bajarokên de wekî Rishiri û Rishirifuji hatiye dabeş kirin. Girav ji lûtkeya volkanîkî ya vemirî û ji konî ya Çiyayê Rishiri pêk tê. Girava Rishiri bi Girava Rebun û qada peravê ya Deşta Sarobetsu, Parka Neteweyî ya Rishiri-Rebun-Sarobetsu pêk tînin. Pîşesaziyên sereke yên Rishiri tûrîzm û masîgirî ye. Dirêjahiya perava Rishiri 63 kîlomêtre ye û rûerda wî 183 kîlomêtre çarçik erd werdigire.

Erdnîgarî

Girava Rishiri bi qasî 20 kîlomêtreyan li aliyê rojavayê Hokkaido ye û Girava Rebun 10 kîlomêtre ber bi bakurê rojava Girava Rishiriyê ve ye. Rishiri xwedî qeraxek bi dirêjahiya 63 kîlometreyan e ku derûdorê giravê dorpêç dike. Girav ji bakur ber bi başûr 19 kîlometre dirêj dibe û ji rojhilat ber bi rojava 14 kîlomêtre fireh dibe. Çiyayê Rishiri li ser gora bi bilindahiya 1721 mêtre bilind dibe û çavkaniyên baş ên ava şirîn peyda dike ku gelek hewz û kanîyên biçûk li bintara Çiyayê Rishiriyê ye. Niştecîhên Rishiri civakên deryayî ne ku wargehên wan bi xeta otobusê ya ku giravê dorpêç dike, girêdayî ne.

Gund û bajarokên Rishiriyê
Girav di navbera du bajarokan de dabeş bûye. Bajaroka Rishiri bi nifûsa 2.304 kesan, li nîvê başûrê rojavayê giravê ye û Bajaroka Rishirifuji bi nifûsa 2.798 kesê li  bakurê rojhilatê giravê ye ku her du jî girêdayî navçeya Rishiri ya subprefektureya Sōya ye.

Li van bajarokan wargehên jêrîn hene ku ji hêla bakurê giravê ve li gorî çerxa demjimêrê ve hatine rêzkirin:

Çavkanî

Giravên Japonê
Rolex

Rolex SA şîrketa saetên swîsreyî ye ku di sala 1905an de wek marqeya Wilsdorf û Davis ji aliyê kesên brîtanî Hans Wilsdorf û Alfred Davis ve li Londonê hatibû damezrandin. Marqe dû re wek Rolex SA hate guhertin û navenda şîrketê ber bi Cenevrê, Swîsre ve hate barkirin.

Şîrketê di sala 1908an de Rolex wekî navê marqeya saetên xwe tomar kir û di sala 1915an de bû Rolex Watch Co. Ltd. Piştî Şerê Cîhanê yê Yekem, ji ber aboriya nebaş a li Keyaniya Yekbûyî, şîrketê baregeha xwe ya xebatê bar kir Cenevreyê. Di sala 1920an de, Hans Wilsdorf Montres Rolex SA li Cenevreyê wekî navê şîrketa nû tomar kir (montre bi fransî tê wateya saeta destikê). Nav paşê hate kurtkirin û bû Rolex SA.

Îro Rolex SA û şîrketa wê Montres Tudor SA di bin markayên Rolex û Tudor  saetên destan dîzayn dikin, çêdikin, belav dikin û difiroşin.

Çavkanî
Dersên hilbijarî yên kurdî li Tirkiyeyê

Dersên bijareyî yên kurdî li Tirkiyeyê ji dersên kurdî re tên gotin ku li Tirkiyeyê li dibistanên dewletê ji bo hin xwendekaran wek dersên bijareyî tê pêşkêşkirin.

Bi giştî rewşa zimanê kurdî li Tirkiyeyê 
Bi avabûna Komara Tirkiyeyê zextên li ser zimanê kurdî dest pê kirin. Di demên pêşî de di fermiyetê de sizayên pereyî ji wan kesan re dihate dayîn ku bi kurdî xeber didan. Di destpêka salên 1930î de dirûşma kampanyaya hikûmeta Tirkiyê, "Hemwelatîno, bi tirkî xeber bidin!" bû ku ji bo asîmîlekirina gelên netirk ên li Tirkiyeyê bû. Di vê kampanyayê de serokwezîrê tirk İsmet İnönü îlegalbûna zimanên din ên nefermî îlan kir. Di pey vê kampanayayê de hikûmeta komara Tirkî dest bi sizakirina her kesekî ji xeynî zimanê tirkî xeberdayî dikir. 

Dîsa bikaranîna zimanê kurdî di saziyên fermî de hate qedexekirin. Bi Qanûna Tewhîdê Tedrîsatê (bi tirkî Tevhidi Tedrisat Kanunu) zimanê perwerdehiyê yên li dibistanan bi temamî wek tirkî hatibû diyarkirin û hê jî wisa ye. Li dibistanên xisûsî jî bi mewzuat û praktîkê rê li ber perwerdehiya bi kurdî hatiye girtin. Ji ber xeberdana zimanê kurdî çendîn kes li bajarên tirkî hatine êrîşkirin.

Kurdî wek dersa bijareyî  
Li dibistanên Tirkiyeyê sinifên 4an a dibistanên seretayî û 5, 6, 7 û 8an a dibistanên navîn ji xeynî dersên mecbûrî, dikarin 3 dersan jî wekî dersên bijareyî bibijêrin. Di çarçoveya Ziman û Zaravayên Zindî (sinifên 5, 6, 7 û 8) de zaravayên kurmancî û zazakî yên kurdî di nav dersên bijareyî de ne. 

Di dersên bijareyî malbatên xwendekaran dibijêrin ku zarokên wan heftiyê 2 saetê kîjan dersê bibînin. Li gorî cureyê mektebê, ev saet derdikevin 4an an dadikevin 1ê. Ji ber ku ji bo dersa hilbijartî were dayîn, divê kêmanî 10 xwendekar serî lê bidin.

Ji bo ku mamosteyekî karibe dersên kurdî bide, divê heftiyê bi kêmanî 15 saetan dersa kurdî bide. Ev yek jî dibe îmkanek ji bo mamosteyên kurdî yên tayînnekirî. 

Ji bo mamosteyekî karibe di mektebeke de dersên kurdî bide divê bi kêmanî 10 sinif bên vekirin û di her sinifê de jî bi kêmanî 10 xwendekar hebin. Yanî bi kêmanî 100 xwendekar zimanên kurdî wek dersên bijareyî bibijêrin, Wezareta Perwerdehiyê mamosteyeke zimanê kurdî tayînî wê mektebê dike.

Tarîx 
Wezareta Perwerdehiya Neteweyî ya Tirkiyeyê bi Rêbera Dersên Bijareyî yê bi hejmara 12668 û bi nimreya 2012/37 di sala 2012an de îmkan hate dayîn ku Kurmancî û Zazakî di bin navê Ziman û Zaravayên Zindî de ji aliyê xwendekarên sinifên 5, 6, 7 û 8an karibe were bijartin.  

Ji bo avakirina hişmendiya ziman û ji bo bijartina zimanê kurdî wek dersên bijareyî gelek saziyên ziman û komeleyên civata sivîl balê dikişînin ser mijarê, xebat dimeşînin û bang li xelkê dikin. 

Li Tirkiyeyê piraniya kurdan daxwaz dikin ku zimanê kurdî bibe zimanê fermî û bibe zimanê perwerdehiyê yê kurdan. Hin kurd dibêjin dersên bijareyî kêm dimîne, û ji ber vê yekê bijartina zimanê kurdî wek dersên bijareyî red dikin. 

Tê gotin ku gelek kes jî ji ber nebûna haya wan a ji dersên kurdî, kurdî nabijêrin.

Herwiha binêre 
 Dijî kurdbûn
 Guhertina navên ajalan li Tirkiyeyê

Çavkanî 
 

Zimanê kurdî 
Tirkiye
Xola Alcerî ya Futbolê

Tîma netewî ya Alcerî tîma futbolê ya Alcerî ye. Tîma neteweyî ya Cezayîrê yek ji tîmên futbolê yên herî serkeftî yên Afrîkayê ye
Tîma neteweyî ya futbolê ya Alcerî 4 caran derbasî Kûpaya Cîhanê bû (1982,1986,2010,2014).
Tîma neteweyî ya futbolê ya Alcerî du caran beşdarî lîstikên olîmpiyatê bûye (1980,2016).
Tîma neteweyî ya futbolê ya Alcerî du caran Kûpaya Afrîkayê bi dest xist (1990,2019).

Lîstikvanên tîma netewî 

2022

Goalci:
 Rais M'Bolhi (Al-Qadisiya)
 Alexandre Oukidja (FC Metz)
 Moustapha Zeghba (Damac FC)

Difa:
 Abdelkader Bedrane (Damac FC)
 Aissa Mandi (Villarreal CF)
 Houcine Benayada (ES Sahel)
 Mohamed Tougai (ES Tunis)
 Djamel Benlamri (Qatar SC)
 Ehmed Tûba (İstanbul Başakşehir)
 Youcef Atal (OGC Nice)
 Ramy Bensebaïni (Borussia M’gladbach)

Niveda:
 Adlene Guedioura (Al-Duhail SC)
 Ramiz Zerrouki (FC Twente)
 Nabil Bentaleb (Angers SCO)
 Hicham Boudaoui (OGC Nice)
 Adem Zorgan (Charleroi SC)
 Îsmaîl Bennacer (AC Milan)
 Houssem Mrezigue (CR Belouizdad)
 Sofiane Feghouli (Fatih Karagümrük)
 Rachid Ghezzal (Beşiktaş JK)

Hejom:
 Adam Ounas (LOSC Lille)
 Riyadh Mahrez (Manchester City)
 Youcef Belaili (AC Ajaccio)
 Billal Brahîmî (OGC Nice)
 Yacine Brahîmî (Al-Gharafa SC)
 Bexda Bounedjah (Al-Sadd SC)
 Islam Slimani (Stade brestois)
 Said Benrahma (West Ham United)
 Mohamed Amora (FC Lugano)

Xolên futbolê
Xolên futbolê ya Efrîqa
Girava Okinawayê

Girava Okinawayê, (bi zimanê japonî: 沖縄本島, Okinawa-hontō) yek ji giravên mezinê li herêma Kyushu ye û girava herî mezinê Ryukyu (Nansei) ye. Okinawa ji pênc giravên sereke yên Japon, girava herî piçûk û girava herî ku niştecihên wî hindik e. Dirêjahiya Okinawa bi qasî 106 kîlomêtre dirêj e û bi navînî 11 kîlomêtre jî fireh e. Rûerda Okinawa 1.206,98 kîlomêtre çarçik e. Okinawa bi qasî 640 kîlomêtreyan li aliyê başûrê girava sereke ya Kyushu û Japon a mayî ye.

Gelhe
Li gorî daneyên îlona sala 2009an hikûmeta Japon nifûsa 1.384.762 texmîn dike ku tê de personelên leşkerî yên amerîkî û malbatên wan jî hene. Zimanê Okinawanî ku jê re Uchināguchi tê gotin tenê ji aliyê mezinan ve tê axaftin lê ji aliyê çend komên sivîlên herêmî ve xebatên bikaranîna zimanê Okinawan ku ziman ji aliyê ciwanên giravê ve bê axaftin heye.

Erdnîgarî
Okinawa pêncemîn girava herî mezin a Japon e û rûbera giravê 1.206,99 kîlomêtre çargoşe ye. Dirêjahiya xeta peravê 476 kîlomêtre dirêj e û dûrahiya rêza rast ji bakur ber başûr ve bi qasî 106,6 kîlomêtre ye. Okinawa dikeve dawiya bakurê rojhilatê parêzgeha Okinawa ye.

Çavkanî

Giravên Japonê
Abdurrahman Melek

Abdurrahman Melek (jdb. sala 1896 li Entakyayê; m. 13ê kanûna paşîn sala 1978 li Enqere) siyasetmedarekî tirk û serokwezîre Dewleta Xetayê bû.

Melek di lîsteya Sultaniye di bajarê Helebê û di zanîngeha Bêrûtê dermanî xwendî. Ji wê re Bijîşkî kar kir.

Melek yek ji kesayetên sereke bû ku alîgirê ketina Xetayê di nava Tirkiyeyê de bû. Li Cenevreyê beşdarî Konferansa Statuya Xetayê bû. Atatürk Melek tayînî Waliyê Xetayê kir. Wê demê Hatay hê ne wîlayeteke tirkan bû, di pozîsyona xwe ya walîtiyê de tevlîbûna Xetayê ya nava Tirkiyeyê amade kir. Piştî damezrandina Dewleta Xetayê, ji aliyê Serokkomar Tayfur Sökmen ve wek serokwezîr hat tayînkirin.

Melek di dewreyên 6, 7 û 8emîn ên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê da parlementeriya parêzgeha Entabê, di dewra 9emîn da jî parlementeriya parêzgeha Xetayê bû. Melek di navbera salên 1958-1961an de li ser rêveberiya Banka Navendî ya Tirkiyeyê rûniştiye. 

Abdurrahman Melek di 13'ê Çileya 1978'an de li Enqereyê jiyana xwe ji dest da.

Berhemên wî 

 Abdurrahman Melek: Hatay Nasıl Kurtuldu (1966). Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1991 ISBN 975-16-0342-0 („Çawa Xetay azad bûyê“; Online).

Çavkanî 
Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Kyushu

Kyushu yan jî Girava Kyushuyê, (bi zimanê japonî: 九州 Kyūshū) sêyemîn girava herî mezin a ji çar giravên sereke yên Japon e û girava mezin a herî başûrê welat e. Kyushu li başûrê rojavayê Honshū ye û li rojavayê girava Shikokuyê ye ku bi Tengava Kanmon ji Honshū veqetandî ye. Girava Kyushuyê ji Prefektorên Fukuoka, Saga, Nagasaki, Kumamoto, Ōita, Miyazaki û Prefektora Kagoshimayê pêk tê. Wekî din, Giravên Ryūkyū û parêzgeha Okinawa tevlî herêma Kyushuyê ye.

Erdnîgarî

Kyushu giravek çiyayî ye û volkanê herî çalak ê Japonê, Çiyayê Aso ku bilindahiya 1.591 mêtre bilind e li Girava Kyushuyê ye. Li Girava Kyushuyê gelek nîşanên din ên çalakiyên tektonîkî hene ku li van deveran de gelek germav (ava germ a ku ji binê erdê tê ku bi volkanan re têkildar e) hene. Germava herî navdar  Germava Beppu ye ku li qeraxa rojhilat û li dora Çiyayê Asoyê ye. Girav bi Tengava Kanmonê ji Honshuyê tê veqetandin. Ji ber ku Kyushu girava herî nêzîkê Parzemîna Asyayê ye, ji hêla dîrokî ve wekî deriyê Japonê tê zanîn.

Rûerda giştî ya Kyushu 36.782,37 km² ye ku bi vî mezinahiya rûerdê 37em girava herî mezinê cîhanê ye. Lûtkeya herî bilind ê giravê bi bilindahiya 1791 mêtre lûtkeya Çiyayê Kuju ye.

Navê Kyūshū ji neh parêzgehên kevnar ên wekî Chikuzen, Chikugo, Hizen, Higo, Buzen, Bungo, Hyūga, Osumi û Satsuma tê ku navê Kyūshū bi zimanê japonî tê wateya "neh parêzgehan".

Gelhe
Nifûsa Kyushu ji sedî 10,3 nifûsa Japon pêk têne. Piraniya nifûsa Kyushu li bakurê rojavayê giravê, li bajarên Fukuoka û Kitakyushu, bi korîdorên nifûsê yên ku li başûrê rojavayê Sasebo û Nagasaki û li başûrê Kumamoto û Kagoshima dirêj dibin dijîn. Ji xeynî Oita û Miyazaki, deryaya rojhilat kêmbûnek giştî di nifûsê de nîşan dide.

Ji hêla siyasî ve, Kyushu wekî keleha Partiya Lîberal a Demokrat Japon tê binav kirin.

Li gorî daneyên serjimêriya Japonî, nifûsa herêma Kyushu ya bi Giravên Ryukyu (Parêzgehên Okinawa û Kagoshima) ji sala 2000an vir ve kêmbûnek mezin a nifûsê daye nîşan.

Çavkanî

Giravên Japonê
Oread

Oread di mîtolojiya yewnanî de nîmfêyên çiyayan e. Heman demê de bi navê periyên çiyayan jî tên zanîn. Cudahiyên navbera nîmfêyan li ser awaya cihên ew dijîn e. Mînak Oreada çiyayê Îdê (îro: çiyayê Kaz), Oreada çiyayê Dîktê (îro: çiyayê Dîktî).

Hin Oreadên tên zanîn:

Nîmfê
Mîtolojiya yewnanî

Çavkanî
Shikoku

Shikoku (四国, Shikoku, bi wateya "çar wilayet"), yek ji çar giravên sereke û girava herî biçûk a Japonê ye. Dirêjahiya wê 225 km e û firehiya wê di navbera 50 û 150 km de ye. Li gorî daneyên sala 2015an nifûsa Shikokuyê 3,8 milyon e û 3,1 ji sedî nifûsa Japonê pêk tîne.

Erdnîgarî
Girava Shikoku ku ji Shikoku û giravên derdora wê pêk tê bi qasî 18.800 kîlometre çargoşe erd digire û ji çar parêzgehên Ehime, Kagawa, Kōchi û Tokushimayê pêk tê. 

Li seranserê Deryaya Navxweyî ya Seto parêzgehên Wakayama, Osaka, Hyōgo, Okayama, Hiroshima û Yamaguchi (parêzgeha Yamaguchi li girava Honshu ye) hene.

Shikoku ji hêla herêmê ve girava herî mezin a 50emîna cîhanê ye. Ji aliyê nifûsê ve wekî girava 23emîn a herî qerebalix a cîhanê hatiye rêzekirin ku li giravê serê 193 kesan 1km² erd dikeve.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2022an nifûsa Shikoku 3.630.320 kes e. Bajarê herî mezin a giravê bajarê Matsuyama ye (nifûs: 507.137) û paytexta parêzgeha Ehimeyê ye. Shikoku di nav giravên sereke yên Japon de girava sêyem ku xwedî nifûsa herî zêde ye. Li gorî daneyên serjimêriya Japonî li Şikoku di sala 1950an de, ji 1950an heya 1970an û ji sala 1990an pê ve li girava Shikoku zêdebûneke nifûsa neyînî li Shikoku pêk hatiye.

Çavkanî

Giravên Japonê
Faruk Benli

Faruk Benli (jdb. 1928, li Giresun, Tirkiye), nivîskar û lêkolînerekî laz e. Benli danerê Ferhenga Ansiklopedik Laksiyoni ya lazî-tirkî-lazî ye.

Faruk Benli neviyê Hasan Tahsin Efendi Mamoyoğlu ye.

Pirtûkên wî 
Lazuri-Turkili / Turkili-Lazuri Ansiklopedik Laksioni. Kebikeç, Stembol.. Ferhenga zimanê lazî û tirkî ye.
Mamoylar: aile tarihi . Pirtûka biyografîk a Faruk Benli li ser dîroka malbata xwe ya Mamoyan e.

Mijarên têkildar 
Lîsteya ferhengên lazî

Çavkanî 

Nivîskar
Lîsteya ferhengên lazî

Ev lîsteya ferhengên zimanê lazî ye.

Ferhengên lazî û tirkî 
Faruk Benli (2004). Lazuri-Turkili / Turkili-Lazuri Ansiklopedik Laksioni. Kebikeç, Stembol
İsmail Avcı Bucaklişi & Hasan Uzunhasanoğlu (1999). Lazuri-Turkuli Nenapuna / Lazca-Türkçe Sözlük. Akyüz, Stembol
Metin Erten (2000). Lazca-Türkçe Türkçe-Lazca Sözlük / Lazuri-Turkuli Turkuli-Lazuri Nenapuna. Anahtar Kitaplar, Stembol

Çavkanî 

Ferheng
Ferhengên lazî
Lîste