nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Çorlu

Bajarê Çorlu () şaredariyek e (Belediye) li navçe bi heman navî li parêzgeha Tekirdağ û di heman demê de şaredariyek (şaredariya mezin / parêzgeha metropolê) ye ku di sala 2012an de li beşa Ewropî hate afirandin. Ji ber reforma rêveberiya herêmî ya sala 2013an, civak ji aliyê qad û nifûsê ve weke navçeyê ye.
Gregory Nicotero

Gregory Nicotero yan ji "Greg" Nicotero (jdb. Adarê 1963 li Pittsburgh, Pennsylvania, Dewletên Yekbûyî ) hunermendek makyajê, derhênerê fîlimê, hilberînerê fîlimê, senarîst, stuntman, lîstikvan û hunermendê bandorên taybetî û bandorên dîtbarî yên amerîkî ye. Wî çar car xelata Emmy û ji sala 2006an vir ve Xelata Fîlman a Akademiya Brîtanî wergirtiye û xelatên Make-up, Efektên Dîtbar û Senaryoyê wergirtiye. Wekî din, Nicotero sêzdeh caran ji bo Xelata Saturn hate berbijar kirin û sê caran xelat qezenc kiriye. Di sala 2004an de ew ji bo xelata Satellite ji bo baştirîn bandorên dîtbarî cara yekem bûye berendam.

Nicotero li dora 200 berhemên fîlm û televîzyonê xebitiyî kir. Di destpêka kariyera xwe de bi giranî di celebê tirsê de xebitî, lêbelê piştî ezmûna çend salan hema hema di hemû warên hunera sînemayê de xwe cih girt. Her wiha gelek caran ji di bin rêvebiriya derhênerên navdar ên wekî Steven Spielberg, Quentin Tarantino, Frank Darabont, Wolfgang Petersen an jî M. Night Shyamalan de dixebitîn kir.

Çavkanî

Aktorên amerîkî
Jidayikbûn 1963
Derhênerên televîzyonê yên amerîkî
Mirovên zindî
Êrîşa Bombekirina Mogadîşu ya Cotmeha 2022

Di 29'ê Cotmeha 2022'an de, li paytexta Somalyayê Mogadîşûyê, di encama du teqîna otomobîleke bombekirî de 121 kes hatin kuştin û zêdetirî 300 kes jî birîndar bûn. Serok Hesen Şêx Mihemed koma cîhadî ya sunnî el-Şebab bi pêkanîna êrîşan tawanbar kir, ku wan jî qebûl kir.    Ev teqîn êrîşa herî kujêr ya Somalya ye, ku ji dema teqînên Mogadîşûyê yên 14'ê Cotmeha 2017'an ve li heman xalî.

Paşbingeh 
El-Şebab komeke cîhadî ya selefî ya Somalî ye ku di sala 2006'an de dest bi serhildanê kir. Ew gelek caran li Somalyayê û herwiha kêm caran li Etiyopya, Kenya û Ûgandayê êrîşan pêk tînin. Di Tebaxa 2022'an de, el-Şebab êrîşî otêlek li Mogadîşu kir û 21 kes kuştin. Paşê Serokomar Hesen Şêx Mihemed got, ewê li dijî Heşda Şeibî “şerekî berfireh” bimeşînin. Di 23'ê Cotmeha 2022'an de, koma çekdar neh kesên li otêla Kismayo kuştin. Teqînên li Mogadîşûyê di rojekê de qewimîn ku serok, serokwezîr û berpirsên din ên payebilind li ser şerê el-Şebab gotûbêj kirin û çend roj piştî karbidestên Somalî êrîşa xwe ya payebilind ên destkeftî dijî tundrewan ragihandin.

Kesên navdar 

Papa Francis dema ku di nimêja Angelus de axivî, êrîşê şermezar kir û ji bo "mexdûrên êrîşa terorîstî ya li Mogadîşûyê ku di encamê de zêdeyî 100 kes mirin, gelek zarok jî di nav de bûn" şîn kir.

Binêre jî 

 Bombebarana Mogadîşû (cudakirin)

Çavkanî 

Koordînat li ser Wîkîdatayê ye
Hilweşandina Pira Morbî 2022

Di 30'ê Cotmehê 2022'an de, pira Morbî (Gujarati: Jhulto Pul an jî "pira daleqandî"), pira daleqandî ya peyayan a li ser Çemê Machchhu ya bajarê Morbî ya Gujarat a Hindistanê hilweşiya û bû sedema mirina herî kêm 141 kesan.

Pira sedsala 19'an pênc roj berê di dema Diwali û Sersala Gujarati de ji nû ve vebû, ku piştî girtina dirêj ji bo tamîrkirinê bû.

Paşbingeh 
Pira Morbî ,  pira daleqandî ya peyayan li ser Çemê Machchhu, navçeyên Mahaprabhuji û Samakantha girêdide. Ew di sedsala 19'an de di dema desthilatdariya Brîtanyayê ya li Hindistanê hate çêkirin. Dîrokên avakirina wê cûda dibe, lê gorî niştecîhan ew di 1880'an de ji aliyê Waghji Thakore, maharajahê herêmî ve hate çêkirin. Di wê demê de li ser pirê carekê sînorekî 15 kesan hebû, ji ber ku avahiya teng tê vê wateyê ku ew bi giraniyek mezintir dihejiya.

Bersiv 
Hikûmetên Hindistan û Gujaratê ji bo her kesên ku mirine bi rêza ₹2 lakh ($2,500) û ₹₹4 lakh ($5,000) ji birîndaran re xizmet danîne.

Serokwezîr Narendra Modi û Wezîrê Navxweyî yê Yekîtiyê Amit Shah sersaxî xwestin. Modî û serokwezîr Bhupendrabhai Patel di 1'ê Mijdarê de serdana avahiyê kirin.

Serokê Kongreya opozisyonê Mallikarjun Kharge û serokê partiyê Rahul Gandhi ji bo alîkariyê bang li xebatkarên partiyê kirin.

Binêre jî 

 1979 têkçûna bendava Machchhu
 2016 Kolkata hilweşiya li ser balafirê
 2019 Li ser pira lingê Mumbai hilweşiya

Çavkanî 

Koordînat li ser Wîkîdatayê ye
Şêx Elî Elyas

Şêx Elî Elyas Şêxê Êzdiyan e ku di sala 1979an de ji dayîk bûye.

Çavkanî

Jidayikbûn 1979
Mirovên zindî
Çerkez li Tirkiyeyê

Çerkez li Tirkiyeyê (tirkî; Türkiye‘deki Çerkezler; Çerkezên Rojhilatî û Çerkeziya Rojava : Тыркуем ис Адыгэхэр, Tırkuyem yis Adıgəxər) komekî etnîkî yê çerkezin ku li Tirkiyeyê ji dayik bûne yan jî li Tirkiyeyê dijîn ku bi eslê xwe çerkezin. Çerkez Tirkîyeyê yek ji mezintirîn hindikahiyên etnîkî yên Tirkiye ne ku hejmara nifûsa wan ji nêzikê sê milyonane.

Çerkez miletekî Qefqasî e û her çend çerkezên li Tirkiyeyê heta radeyekê asîmîle bûne jî, beşek ji dîasporayê bi zimanên xwe yên zikmakî çerkezî diaxivin ku hîna jî li gelek gundên çerkezan tê axaftin û koma ku zimanê xwe herî baş parastiye ev in. Di sedsala 21an de bi geşbûna neteweperestiya Çerkez re, Çerkez li Tirkiye bi taybetî jî ciwan dest bi xwendin û hînbûna zimanê xwe kirin. Çerkezên li Tirkiye bi piranî misilman in. Komela herî mezin ya Çerkez li Tirkiyeyê e, KAFFED, endamê damezrîner ê Komeleya Çerkezên Navneteweyî (ICA) bû, heta ku di sala 2022 de ji ber "ICA wekî rêxistineke kuçik a Rûsyayê tevdigere" derket. 

Komên etnîkî yên ji nêz ve girêdayî  Ebxaz (10,000) û Osetî (39,000) jî gelek caran di nav wan de têne hesibandin. Peyva "Çerkez" berê di dawiya salên 1800an de li Împaratoriya Osmanî ji bo hemû gelên Bakurê Kafkasyayê hate bikar anîn.

Kesên Navdar 

 Ebdulhemîd II (diya wî), padîşahê ya 34em ê Împeratoriya Osmanî bû.
 Mehmed VI (diya wî), Sultanê 36em û dawî yê Împaratoriya Osmanî bû
 Yakub Cemîl, leşkerekî Osmanî
 Qerandiqo Berzeg, fermandarekî leşkerî yê Çerkez bû ku ji sala 1860 heta 1864 wekî serokê 6emîn ê Konfederasyona Çerkez kar kiriye
 Çerkez Ethem, fermanderekî ya mezîn dema Şerê Rizgariya Tirkiyeyê de
 Deniz Baykal, siyasetmedarekî Tirkiyê ye û serokê CHPê yê berê ye
 Ahmet Nejdet Sezer, siyasetmedar û serkomarê dehê yê Komara Tirkiyê bû
 Özdemir Erdoğan (bavê wî), stranbêj
 Hadise (diya wê), stranbêjekî belçîkî û tirk

Çavkanî
Argos

Argos bajarekî Yewnanistanê ye. Başûrê Rojhelatê welatê da ye. Li ser nîvgirava Morayê de ye. Navê bajêr navê sîteyekî kevnar da hatiye. Bajêr di Yewnanistana kevnar de cihe kî girîng bû.

Çavkanî 

Bajarên Yewnanistanê
Pablo Picasso

Pablo Ruiz Picasso  (25'ê kewçêrê 1881 - 8'ê avrêlê 1973) wênesaz, peykersaz, çapker, seramîkîst û sêwiranerê şanoyê yê spanî bû ku piraniya jiyana xwe ya mezin li Fransayê derbas kir.

Ew yek ji hunermendên herî bibandor ê sedsala 20an e, ew bi hev-damezrênerkirina tevgera Kubîst, dahênana peykerên çêkirî,  hev-îcadkirina kolajê, û ji bo cûrbecûr şêwaz tê zanîn, ku wî alîkariya pêşkeftin û lêkolînê kir.  Di nav berhemên wî yên herî navdar de Les Demoiselles d'Avignon a proto-kubîst (1907), û tabloya dijî şer Guernica (1937), wêneyek dramatîk a Guernica ye, bajarê ku ji hêla hêzên hewayî yên Alman û îtalî ve di dema Şerê navxweyî yê Spanyayê de dihate bombebarandin.

Picasso di salên xwe yên destpêkê de jêhatîbûna hunerî ya awarte nîşan da, di zarokatî û xortaniya xwe de bi rengekî xwezayî xêz dikir.  Di dehsala yekem a sedsala 20an de, şêwaza wî guherî dema ku wî bi teorî, teknîk û ramanên cûda ceribandin.  Piştî sala 1906an, xebata Fauvist a hunermendê piçekî kevintir Henri Matisse, Picasso teşwîq kir ku şêwazên radîkaltir bikole, lewra ew dest bi hevrikiyek fêkî di navbera her du hunermendan de kirin, yên ku paşê bi gelemperî ji hêla rexnegiran ve wekî serokên hunera nûjen dihatin hev kirin.

Karê Picasso bi gelemperî di serdeman de têne dabeş kirin.  Navên gelek serdemên wî yên paşîn têne nîqaş kirin, di nav wan de demên herî gelemperî yên ku di xebata wî de têne pejirandin Serdema Şîn (1901-1904), Serdema Gulê (1904-1906), Serdema bi bandor a Afrîkayê (1907-1909),  Kubîzma Analîtîk (1909-1912), û Kubîzma Sentetîk (1912-1919) ne, Serdema Kubîzma Sentetik wek serdema Krîstal jî tê binavkirin.  Piraniya xebatên Picasso yên dawiya salên 1910an û destpêka salên 1920an bi şêwazek neoklasîk in û xebata wî ya di nîvê salên 1920-an de bi gelemperî taybetmendiyên Surrealîzmê hene.  Xebata wî ya paşîn bi gelemperî hêmanên şêwazên wî yên berê tevdigere.

Picasso di dirêkiya hemû jiyana xwe de, bi taybetî bi serfirazî, ji ber serkeftinên xwe yên hunerî yên şoreşgerî navûdengek gerdûnî û dewlemendiyek mezin bi dest xist û bû yek ji kesayetiyên herî naskirî yê hunera sedsala 20an.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1881
Mirin 1973
Wênesazên spanî
Kadmos

Kadmos, di mîtolojiya yewnanî de damezrênerê bajar û sîteya Têbeye. Bavê wî keyê Fenîkeyê Agenor e. Xwîşkên wê Europê, Kîlîks û Foenîks bû. Efsaneya Kadmos di heman demê de efsaneya avakirina Têbeyê ye.

Keça key Agenor aliye Zeus hatibû revandin. Key kurê xwe Kadmos'ê ra fermana dîtina keça xwe Europa'yê da. Gera Kadmosê bi salan dewam kir lê ew xwişka xwe nedît. Kadmos newêriya vegera malê. Fermana bavê wî hebû. Çu Delfîyê ba remilvanên Apollonê. Ew jî wê ra şîreta devjivê peywira dîtîna xwişka xwe berda dan. Lê Kadmos ji bavê xwe ditirsiya. Ji ber wê çêkîrîna peywirekî peşniyazkirin. Ew peywir jî golike kî tu carî hefsar neketî stûyê wî bibîne û ew golik li kû ciyê nîşan bide li wir bajarek avabike.

Kadmos olxaneyê derket , golikekî dît. Li ser stûyê golîkê tu nîşanê tayê an hefsarê tune bû. Kete pê golikê golik ciyekî de sekinî ji asîmanê nêrî û xwe dirêjê ser giyayan kir. Ciyê bajarê hatibû dîtin. Kadmos biryar da ku golikê bike kurbaniya xwedawenda. Zilamên xwe şandin serkaniyekî. Lê ew serkanî ba Arêsê pîroz bû , pê ejderhayekî dihata parastin. Ejderha zilaman Kadmos'ê kuştibû xwîna wan wedîxwar. Kadmos kevirekî avête ejderha ti tişt pê nehat. Dest avête rimê , rimê xiste nav singê wî. Ejderha li wir mir.

Kadmos ser laşê canewarê bû Atênê hat. Ferman da diranên ejderhayê dane nava axê. Kadmos fermana Atênêyê çêkir. Nav axê pênç zilam derketin. Zilam nav hev da destpê şer kirin.Encamên şerê de du hep tenê sax ma. Kadmos û ew her dû şervan hev ra bajarê Têbeyê avakirin.Di Yewnanistana Kevn de dihat bawer kirin ku xelkê Têbeyê ji her dû şervanan zêde bibû.
[[wêne:Workshop of Peter Paul Rubens 002.jpg
|thumb| Kadmos û diranên ejderhayê - Peter paul rubens(sedsala 16em)]]

Ares kuştina ejderhayên xwe pir aciz bibû. Zeûs nehişt Ares Kadmos'ê bikuje. Fermana heşt sal xulamtiyê dane Kadmos'ê. Piştî heşt salan wê efkirin . Ares diyariyekî jî da Kadmos'ê , ew diyarî keça Ares'ê Harmonîa bû. Hemî xwedawend hatin dawetê wan . Diyariyan dane wan . Pênç zarokên wan çebû.

Bi salên direj de desthilatdariya Têbeyê domand. Heya nevîyên wî Penthûsê komployek hemberî wê çêkir, bû key. Piştê komployê ew û Harmonîa çun Îlîrîa'yê. Li wir mirin û aliye Zeûs'ê her du jî hatin kevirkirin , piştî wî birine Elîsîum'ê.

Çanda Yewnanî de Kadmos
Kadmos li gorî efsaneya xwe wezîfeya pirê di nav çanda fenîkeyî û çanda Yewnanî digirt.  Dîroknas Hêrodotos derheqê wî de dibêje ku alfabeyê ew ji xwe re aniye. Vê agahiyê jî dibe heya Bz. sedsala 8em.

Çavkanî

Lehengên mîtolojiya yewnanî
Keyên mîtolojiya yewnanî
Têbe

Têbe, sîteyek e li Yewnanîstana kevn. Li herêma Beotiayê ku dikeve Rojhelatê Yewnanistanê. Sîte ciyekî berdar da ava bûye.

Galerî
Jean-Baptiste Lamarck

Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet, chevalier de Lamarck ( - ), bi gelemperî Lamarck, dîroknasê xwezayî, biyolog, zoolog, riweknas, akademîsyen û leşkerekî fransî bû. Ew alîgirê destpêkê yê vê fikrê bû ku peresînê biyolojîkî li gorî qanûnên xwezayî pêk tê û dimeşe.

Lamarck di Şerê Heft Salan de li dijî Prûsyayê pevçû û ji ber wêrekiya xwe ya li qada pevçûnê, ji aliyê komîsyonekê ve hat xelatkirin. Piştî pevçûnê, Lamarck şandin Monakoyê. Li vir dîroka xwezayî  re meyl da, eleqeder bû û biryar da ku nijdariyê bixwîne. Piştî ku di sala 1766an de birîndar dibe, ji artêşê karbes dibe û vedigere perwerdeya nojdarî. Lamarck eleqeyeke taybet bi botanîkê girt û paşê di sala 1779an de, piştî ku sê cildên Flore Françoise (1778) çap kirin, endametiya Akademiya Zanistî ya Fransî wergirt. Lamarck beşdarî Jardin des Plantes bû û di sala 1788an de kursiyê botanîkêre hate pîşandin. Dema ku Meclîsa Neteweyî ya Fransa di 1793an de Muséum National d'Histoire naturelle ava kir, Lamarck bû profesorê zoolojiyê.

Çavkanî 

Zanyarên fransî
Çavên heterokromî yên pisîkan

Çevên heterokromî yên pisîkan yan jî Pisîkên xwedî çevên heterokromî, cûreyên pisîkên ku bi çavek şîn û yek kesk, zer an qehweyî ye. Forma heterokromî di nav zîndewerên cûrbicûr, hinek ajal û di nav mirovan de jî pêk tê. Heterokromiya qismî jî heye ku çavek şîn û çavek dikare qismî şîn û hinekî jî ji rengek din be. Ev rewş bi gelemperî bandorê li pisîkên reng spî dike lê dikare di her pisîkek rengîn de jî were dîtin, bi şertê ku ew xwedî gena spî ya spî be.

Sedem
Rengdêriya çavên xerîb dema ku gena spî ya epistatîk (berveçûyî) çêdibe (ku genên rengên din têk dibe û pisîkê bi tevahî spî dike) yan jî gena spî ya spî (ku genê berpirsiyarê pisîkên dureng û tuxedo ye) çêdibe, nahêle granulên melanîn (pîgment) di dema pêşkeftinê de bigihîjin çavekî. Di encamê de pisîkek bi çavek şîn û yek kesk, zer, yan kî qehweyî çêdibe. Rewş tenê bi kêmasî di pisîkên ku xwedî gena spî ya serdest û hem jî gena spî ya ku kêm dibe, pêk tê.

Çavkanî

Heterokromî
Pisîk
Renaissance (albûma Beyoncé)

Renaissance (bi navê Act I: Renaissance jî tê binavkirin) albûma heftemîn a stûdyoyê ya hunermendê Amerîkî Beyoncé ye, ku di 29'ê Tîrmeha 2022'an de, ji aliyê Parkwood Entertainment û Columbia Records ve hate berdan. Yekem serbestberdana wê ya solo ji Lemonade (2016) û beşa yekem a projeyek trilogy, Beyoncé bi Nova Wav, The-Dream, Symbolyc One, AG Cook, Honey Dijon, Beam, Tricky Stewart, BloodPop, Skrillex, Hit-Boy, Na ID, P2J û cûrbecûrên din re nivîsî û hilberand. Beam, Grace Jones û Tems wekî hunermendên mêvan xuya dikin.

Beyoncé di dema pandemiya COVID-19 de Renaissance fem kir û tomar kir, xwest ku îlhama azadî û şahiyê bide guhdarên tecrît dîtine. Ligel stranên xwe yên bêkêmasî mîna tevliheviyek DJ hatine rêz kirin, albûm şêwazên muzîka dansên reş ên piştî salên 1970an ên wekî dîsko û xanî li hev dike û rêzê dide pêşengên reşik û qeşengên celeban. Naveroka lîrîk mijarên revîn, hedonîzm, xwebawerî û îfadeyê vedikole.

Binêre jî 

 Lîsteya Billboard 200 albûmên jimare-yek 2022
 Lîsteya albûmên jimare-yek 2022 (Awistralya)
 Lîsteya albûmên hejmar-yek 2022 (Belçîka)
 Lîsteya albûmên hejmar-yek 2022 (Kanada)
 Lîsteya albûmên hejmar-yek ên 2020an (Danîmarka)
 Lîsteya hejmera yek-yek a 2022an (Fransa)
 Lîsteya albûmên hejmar-yek 2022 (Îrlanda)
 Lîsteya albûmên hejmar-yek ji sala 2020an (Zelanda Nû)
 Lîsteya albûmên hejmar-yek 2022 (Skoçya)
 Lîsteya stran û albûmên jimare-yek li Swêdê
 Lîsteya Albûmên Keyaniya Yekbûyî yên jimare yên sala 2020an

Peyvnot

Çavkanî
Hewldana kuştina Îmran Xan

Di 3'ê Mijdarê 2022'an de, Îmran Xan, serokwezîrê berê yê Pakistanê û serokê partiya siyasî ya Pakistanê Tehreek-e-Insaf (PTI), di meşa dirêj a protesto ya li dijî hikûmetê li Wazirabad, Punjab, di hewldana kuştinê de hate gulebaran kirin.  Çekdar herwiha hejmarekî serkirdeyên din ên PTI birîndar kirin û alîgirekî Xanê jî kuştin.

Paşbingeh

Derxistina Îmran Xan 
Krîza siyasî li Pakistanê di sala 2022an de dest pê kir dema ku dijberiya Tevgera Demokrat a Pakistanê pêşnûmeya nebaweriyê li dijî Îmran Xan pêşkêş kir. Dema ku Serokkomar Arif Alvî li ser pêşniyara Xan parlemento fesih kir, krîza destûrî pêk hat. Dadgeha Bilind parlamento vegerandin  û Xanî pêşnûmeya nebaweriyê winda kir û serokwezîrê niha Şehbaz Şerîf şûna wî girt. 

Xan derxistina xwe bi "komploya Amerîkî" sûcdar kir, û rêveberiya heyî wekî "hikûmeta îthalkirî" bi nav kir.

Meşa Azadî-ll 2022 
Meşa Azadî-ll ya 2022 meşekî li Îslamabadê ji Lahorê ye, ku di 28'ê Cotmehê 2022'an de dest pê kir, ji aliyê Xan û alîgirên wî ve ji bo protestokirina redkirina hikûmetê ji lidarxistina hilbijartinên pêşwext hate kirin.

Çavkanî 

Koordînat li ser Wîkîdatayê ye
Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
Bahoza Tropîkal a Nalgae (2022)

Bahoza Tropical ya Dijwar Nalgae, li Fîlîpînan bi navê Bahoza tropîkal a dijwar Paeng tê zanîn, bahoza tropîkal a kujer bû ku li seranserê Fîlîpînan zirarek berbelav kir û piştre bandora li Hong Kong û Makao kir. Bahoza tropîkal a bi navê bîst û duyemîn a demsala bahoza Pasîfîkê ya 2022an, Nalgae ji veberhênanek rojhilatê Fîlîpînan di 26ê Cotmehê de derket holê. Nerazîbûna di destpêkê de wekî 93W hate binavkirin, di dawiya roja din ji aliyê  Navenda Hişyariya Tîfonê ya Hevbeş (JTWC) ve hate nûve kirin û wekî 26W ji nû ve hate destnîşan kirin. Lêbelê Ajansa Meteorolojiyê ya Japonyayê (JMA) rojek beriya JTWC ev tevlihevî wekî depresyona tropîkal nirxandibû; Xizmeta meteorolojiyê ya Fîlîpînan PAGASA jî pêşengiya JMA şopand û navê Paeng danî. Di heman rojê de, ew dîsa ji aliyê JMA ve hate nûve kirin û bi statûya bahoza tropîkal re navê Nalgae wergirt.

Fîlîpîn

Çavkanî

Girêdanên derve 

 JMA Agahiyên Giştî yên Tropical Storm Nalgae (2222) ji Typhoon Digital

Karesatên xwezayî
Filîpîn
Xanedana samaniyan

Samanî (bi farisî : فارسی ) Sāmāniyān ) xanedaneke kurd e ku li Asyaya Navîn û rojhilatê Îranê hatiye damezrandin û navê damezrînerê wê Sâmân Hudâ ye, ku neslê wî digihêje fermandarê kurd Behram Chub

Çavkanî

Xanedanên kurdan
Mîrgehên kurdî
Şerên Balkanê

Şerên Balkanê, du pevçûnên ku di navbera salên 1912 û 1913an de li dewletên Balkanan qewimîn. Di Şerê Balkanê yê Yekê, çar dewletên Balkan ên Yewnanistan, Serbistan, Montenegro û Bulgaristanê li dijî Împeratoriya Osmanî şer îlan kirin û ew têk birin, di vê pêvajoyê de osmanî ji parêzgehên wê yên Ewropayê derxistin û tenê Trakyaya Rojhilat di bin kontrola Împeratoriya Osmanî hiştin. Di Şerê Balkanê yê Duyan, Bulgaristan li dijî çar şervanên din ên orijînal ên şerê yekem şer kir. Ji aliyê bakur ve jî rastî êrîşa Romanyayê hat. Împeratoriya Osmanî piraniya axa xwe ya li Ewropayê winda kir. Her çend wekî şerkerek ne beşdar be jî, Awistirya-Mecaristanê bi rengek qelstir bû ji ber ku Serbistanek pir mezin bû ji bo yekîtiya gelên slavên başûr. Şer qonaxek ji bo krîza Balkan a 1914 ava kir û bi vî rengî wekî "pêşgotinek ji Şerê Cîhanî yê Yekem“ re xizmet kir.

Di destpêka sedsala 20an de, Bulgaristan, Yewnanistan, Montenegro û Keyaniya Serbistanê ji Împeratoriya Osmanî serxwebûna xwe bi dest xistibûn, lê hêmanên mezin ên nifûsa wan ên etnîkî di bin desthilatdariya Osmanî de man. Di sala 1912an de, ew welatan Yekîtiya Balkanan ava kirin. Şerê Balkanê ya Yekem di 8ê çiriya pêşîn a 1912an de, dema ku dewletên endamên Komelê êrîşî Împeratoriya Osmanî kirin, dest pê kir û heşt meh şûnda bi îmzekirina Peymana Londonê di 30ê gulana 1913an de bi dawî bû. Şerê Balkanê yê Duyem di 16 hezîrana 1913an de dest pê kir, dema ku Bulgaristan, ji windakirina Makedonyayê nerazî bû, êrişî hevalbendên xwe yên berê yên Lîga Balkan kir. Hêzên hevgirtî yên artêşên sirbî û yewnanî, bi hejmara xwe ya bilind, êrîşa Bulgaristanê paşve xistin û ji hêla rojava û başûr ve êrîşî Bulgaristanê kirin. Romanyayê, ji ber ku di pevçûnê de cih negirt, artêşên saxlem hebûn ku bi lêdanê bixin û ji bakur ve Bulgaristan dagir kir, bi binpêkirina peymana aştiyê ya di navbera her du dewletan de. Împeratoriya Osmanî jî êrîşî Bulgaristanê kir û li Trakyayê pêşde çû û Edirne ji nû ve bi dest xist. Di encama Peymana Bukreşê de, Bulgaristanê karî piraniya herêmên ku di Şerê Balkanê yê Yekem de bi dest xistibû vegerîne. Lêbelê, ew neçar ma ku başûrê parêzgeha Dobruja ya berê ya Osmanî radestî axa Romanya bike.

Şerên Balkanê ji aliyê paqijkirina etnîkî ve hatin nîşankirin û hemû alî berpirsyar bûn ji hovîtiyên giran ên li dijî sivîlan û alîkariya hovîtiyên paşê, tevî sûcên şer ên di Şerê Yugoslavyayê 1990an de, kir.

Çavkanî 

Balkan
Şer
Mehmed V

Mehmed V Reşâd yan  ; 2'ê sermawezê 1844 - 3'ê tîrmeha 1918'an) wekî 35emîn û pêşdawî Siltanê Osmanî bû. Ew kurê Siltan Ebdulmecîdê Yekem bû. Ew piştî Bûyera 31ê Adarê ket şûna birayê xwe Ebdulhemîd II. Di şûna wî de nîvbirayê wî Mehmedê VI.

Padîşahiya wî ya neh-salî di Şerê Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912 de ji herêmên Afrîkaya Bakur û Giravên Dodekanê yên Împeratoriyê, di nav de Rodos, bi destxistina herêmên Ewropî yên Împeratoriyê yên li rojavayê Konstantînopolîsê (niha Stembol) hat nîşankirin. Şerê Balkanê yê Yekem, û ketina Împeratoriya Osmanî di Şerê Cîhanê yê Yekem de di sala 1914 de, ku dê di dawiyê de bibe sedema dawiya Împeratoriyê.

Çavkanî 
Jidayikbûn 1844
Mirin 1918
Siltanên Osmanî
Îon

Di mitolojiya yewnanî de efsaneya  Îon'ê heman demê de efsaneyên damezrandina Iyonyayê ye jî. Îon kurê Apollon û yên keya keça Atînayê Kreusayê ye.

Apollon û keça key Erechtheusê Kreusa bi xef bi bun xoşewîst. Kreusa kurê xwe anî dînê wê kire nav zembîlekî bi hevîyan wê berda nava şikeftekî. Dilê Apollonê ma kurê xwe Hermes şand ji bo wî. Hermes jî wê bire danî perstgehekî Delfiyê. Rahîbe Îonê dîtin wê ji bo xizmeta perstgehê xwedî kirin.

Kreusa jî Ksuthusa qehremana Atînayê ra zewicî. Lê kirin nekirin zaroken wan çenebû. Ew jî ji bo şêwirînê çun ba remildara Delfî'yê. Remildara wan ra pêşnîyaz kir kû : Perstgehê derkevin zaroka yekem hûn bibînin û wê bikene zirkurên xwe. Perestgehê derketin Îon hate peşiya wan wê kirin zirkurên xwe.

Kreusa guman dikir ku ew kurê mêrê wê yên bîj e. Plana kuştina wî kir. Nava şahiye kî da jehr avête nav pîyana wî. Lê xwedawend agahî dane wî ew jî meya xwe rijand.

Çavkanî 

Mîtolojiya yewnanî
Iyonya

Iyonya di demên kevnar da navê warekî rojavayê Anatolyayê bû. Navbera Îzmîr û Aydin'ê bû. Di Yewnanistana kevn da ev dihat bi kar anîn. Akayên ku ji dagirkeriya Doran revî bûn wê heremê avakiribûn û wê navê hereme ra danîbûn. Ji donzdeh sîteyan pêk dihatin. Ji wan ya herî navdar Efes bû.
Eduardo Riedel

Eduardo Corrêa Riedel (*5ê tîrmehê 1969) siyasetmedar û karsazek Brezîlyayî ye, ku girêdayî Partiya Sosyal Demokrata Brezîlyayê ye, di hilbijartinên 2022-an de li Brezîlyayê wekî parêzgarê Mato Grosso do Sul hate hilbijartin.

Di 2'ê Cotmeha 2022'an de 361,981 deng (% 25,16)
Di sala 2022-an de, wî di hilbijartinên eyaletê de li Mato Grosso do Sul ji bo parêzgar digel Barbosinha ji bo cîgirê parêzgar bû. Di 2'ê Cotmeha 2022'an de 361,981 deng (% 25,16) bû û bi namzetê Renan Contar re derket tûra duyemîn.

Çavkanî 

Mirovên zindî
Jidayikbûn 1969
Mato Grosso do Sul

Mato Grosso do Sul, yek ji 27 yekîneyên federasyon ên Brezîlyayê ye. Federasyon li başûrê Herêma Midwest e. Wargeh bi pênc dewletên Brezîlyayê wekî Mato Grosso (bakur), Goiás û Minas Gerais (bakurê rojhilat), São Paulo (rojhilat) û Paraná (başûrê rojhilat) û du welatên Amerîkaya Başûr: Paraguay (başûr û başûrê rojava) û Bolîvya (rojava) sinorkirî ye. Ew di nav 79 şaredariyan de tê dabeş kirin û rûberek 357.145.532 km², bi mezinahiya Almanyayê ve tê berhev kirin. 

Di sala 2021an de bi nifûsa 2,839,188, Mato Grosso do Sul 21em dewleta herî qelebalix a Brezîlyayê ye. Paytext û şaredariya wê ya herî populer li Mato Grosso do Sul Campo Grande ye. Şaredariyên din ên ku nifûsa wan ji 100,000 zêdetir e Dourados, Três Lagoas û Corumbá ne. Dawiya rojavayî ya dewletê ji hêla Pantanal ve tê girtin; bakurrojava deştan digire; û rojhilat deştên bi zincîreyên çiyayên asê yên Bodoquena digire. Paraguay, Paraná, Paranaíba, Miranda, Aquidauana, Taquari, Negro, Apa û Correntes çemên herî girîng in..

Çavkanî

Bajarên Brezîlê
Veqetana dêrên rojhilat û rojava

Veqetana Dêrên Rojhilat û Rojava (Schisma, xwendin: şîzma ; veqetandin bi Yewnanî û Latînî) têgeheke ku veqetandina dêrên Rojhilatî (Bîzansî/Ortodoks) û Rojavayî (Romî/Katolîk) îfade dike.

Dî sala 1054an de dêrên ortodox û katolîk ji hev veqetîyan/cûdabûn. Her çend berê ji hev veqetîneke zelal tunebû jî, dêrên Ortodoks û Katolîk piştî vê tarîxê ji hev cuda hatin birêxistinkirin.

Dêra Ortodoks li rojava ji Çemê Dunayê û Sirbîstanê, li rojhilat Çemê Firatê, Kapadokya û Ermenîstanê û li başûrê rojhilat jî li Sûriyeyê bandorê li herêmê dike.

Dêra Katolîk a Romayê li peravên Adriyatîk û rojavayê Danubê, û bi gelemperî li rojavayê Deryaya Navîn û rojavayê Ewropayê bi bandor e.

Di sedsala 13-an de Dêra Bîzansî-Ortodoks, Dêra Rusya-Ortodoks ava kir. Di sedsala 16-an de, herêmên Germen û Anglo-Saksonî (Îngilîzî/Skandînavî) li Ewropaya Bakur-Rojava ji Dêra Katolîk veqetiyan û Dêra Protestan/Bakûrê Ewrûpayê ava kirin.

Girêdanên Derve 

 http://www.1911encyclopedia.org/Schism dî 27 gulan 2013 anda li ser Wayback Machine hat arşîvkirin.

Çavkanî 

Dêr
Dîrok
Xirîstiyanî
1054
Ferdînand I yê Bulgaristanê

Ferdînand I, Ferdînandê Yekê (jdb. 26 sibat 1861 - m. 10 îlon 1948), Ferdînand Maksîmîlîan Karl Leopold Mariya Saks-Koburg û Gota (Фердинанд Максимилиан Карл Леополд Мария Сакс-Кобург и Гота), padîşahê duyem ê Dewleta Sêyem a Bulgarî bû, yê yekem wekî desthilatdar, knyaz ("mîr"), ji 1887 heta 1908 û paşê wekî padîşah (tsar) ji 1908an heta 1918an dest ji kar ber dide. Di bin serweriya wî de Bulgaristan di sala 1915an de li aliyê hêzên navendî ket Şerê Cîhanî yê Yekem.

Çavkanî 

Bulgaristan
Padîşahên bulgarî
Jidayikbûn 1861
Mirin 1948
Peymana Londonê (1913)

Peymana Londonê (1913) di 30ê Gulanê de piştî Konferansa Londonê ya 1912-1913 hatîye îmze kirin. Ew bi verastkirinên axê yên ku ji encama Şerê Yekem ê Balkanê derketine ve mijûl bû. Konferasyonê Londonê di 23 Çile 1913 de, dema ku derbeya dewleta Osmanî ya 1913an pêk hat û Wezîrê Mezin ê Osmanî Kamil Paşa neçar ma ku îstifa bike. Serkêşê derbeyê Enver Paşa Împaratoriya Osmanî ji Konferansê vekişand û bêyî amadebûna heyeta Osmanî Peymana Londonê hat îmzekirin.

Mijarên têkildar 

 Şerên Balkanê

Çavkanî
Saturn (gerstêrk)

Saturn şeşemîn gerstêrka ji Rojê ye û piştî Jupiterê di Sîstema Rojê de gerstêrka herî mezin e. Ew dêweke gazê ye ku bi tîrêjê navînî bi qasî neh û nîv qatê dinê ye. Ew bi tenê ji 1/8an tîrbûna navînî ya Erdê heye; lê belê, bi qebareya xwe ya mezintir, Saturn ji 95 qatan jê mezintir e.

Hundirê Saturn bi îhtîmaleke mezin ji navika hesin-nîkel û kevir (silicon û pêkhateyên oksîjenê) pêk tê. Naveroka wê bi qatek kûr a hîdrojena metalîk, qatek navîn a hîdrojena şil û helyûmê şil, û di dawiyê de, tebeqeyek derveyî ya gazê ve hatî dorpêç kirin. Saturn ji ber krîstalên amonyak ên di atmosfera jorîn a wê de bi rengê zer-zêr heye. Tê texmîn kirin ku herikîna elektrîkê di nav tebeqeya hîdrojenê ya metalîk de dibe sedema qada magnetîkî ya gerstêrkê ya Saturn, ku ji ya Dinyayê qelstir e, lê ji ber mezinahiya Saturn a mezin 580 qat ji Erdê wêrekek magnetîkî heye. Hêza qada magnetîkî ya Saturn li dora yek ji bîstemîn ya Jupiter e. Atmosfera derve bi gelemperî nerm e û berevajî wê kêm e, her çend taybetmendiyên umr-dirêj dikarin xuya bibin. Leza bayê li ser Saturn dikare bigihîje 1,800 km/h (1,100 mph; 500 m/s), ji ya Jupiterê zêdetir lê ne bi qasî ya Neptûnê ye.

Taybetmendiya herî berbiçav a gerstêrkê pergala wê ya zengilê ye, ku bi giranî ji perçeyên qeşayê pêk tê, bi rêjeyek piçûktir ji bermahiyên kevirî û tozê. Bi kêmanî 83 heyv têne zanîn ku li dora Saturn dizivirin, ji wan 53 bi fermî bi nav in; ev bi sedan heyvên ya di zengilên wê de nahundirîne. Tîtan, heyva herî mezin a Saturn û duyemîn mezintirîn di Sîstema Rojê de, ji gerstêrka Mars mezintir e, her çend kêmtir girse be jî, û di Sîstema Rojê de yekane heyv e ku xwediyê atmosferek girîng e.

Çavkanî
Qiyas

Qiyas (erebî: قياس), peyvekî hiqûqê ya fiqiha îslamê ye. 

Çavkanî
Êrîşa li ser Minbicê

Êrîşa li ser Minbicê, bi navê kod Operasyona Şehîd û Fermandar Feysel Ebû Leyla ya QSD’ê ye, operasyoneke leşkerî ya sala 2016’an a Hêzên Sûriyeya Demokratîk (HSD) bû, ku ji bo girtina bajarê Minbicê ji destê Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê (DAIŞ), û di dawiyê de, deverên di bin destê DAIŞê de ji El-Babê heta Herbelê, li devera jê re "Keba Menbicê"  ya bakurê parêzgeha Helebê tê binavkirin. Armanca sereke ya vê êrîşê qutkirina rêyên dawî yên dabînkirina DAÎŞê ji Tirkiyê bû û rêgirtin li derketina çekdarên DAÎŞê li ser sînorê Sûriyê û Tirkiyê bû.   Di pênc rojên destpêkê yên êrîşê de, koalîsyona bi pêşengîya Amerîka zêdetirî 55 êrîşên esmanî ji bo piştgirîya HSDê pêk anîn. Piştî girtina bajarê Minbicê di 12'ê Tebaxê de, HSDê ragihand ku wê êriş berdewam bike heta tevahiya gundewarên derdora Minbicê were kontrolkirin, tevî êrişa bi awayekî bandorî bi dawî bû piştî ku Hêzên Çekdar ên Tirkiyê operasyona Mertalê Firatê dabû destpêkirin ji bo pêşîgirtina li yekkirina herêmên Rojava.

Çavkanî
Eraba pirkesî

Eraba pirkesî (herweha Dikarî wek Erabeya komkesî yan Earabiya tevkesî jî bidî nasikirin ) bi îngilîzî wek carpool dihêt naskirin. car eraba û pool hawz. jiberku hawz gellek kesan dikar li xwe bigire. ji ber pîs nabûna jîngaha di nav bajêran de yan jî bi sedama kêm xerckirina peran. piştgiriya hatinûçûnê ya pirkesan bi yak otirombil dihê kirin.

Çavkanî

Girêdanên derve
Ambûlans

Ambulans wesayîtek bijîjkî ye ku nexweşan vediguhezîne navendên dermankirin ên wek nexweşxaneyan. Bi gelemperî, Ambûlans wek vegwhiztin ya herî serkî tê zanî ji bo veguhstina nexweşan ji bo nexweşxaneyê.

Çavkanî
Point Roberts

Point Roberts deverekî nenaskirî li wîlayeta Whatcomê ya parêzgeha Washingtonê ye. Her çend rûniştgeh bênavber be jî, bi koda ZIP wekî 98281 xwedî postexaneyê ye; di sala 2020'an de, herêma vê koda ZIPê girêdayî şêniyên 1191 hebûn.

Erdnîgarî 

Point Roberts yek ji çar derdorên hevgirtî ye (herwiha binêrin Angle Northwest) ku ji parêzgehên mayî yên Dewletên Yekbûyî bi bejahiyê tenê bi Kanada an bi deryayê ve têne gihîştin. Ev ji ber Point Roberts li başûrê nîvgirava Tsawwassen e, li başûrê 49° ji bilî Girava Vancouverê sînorê di navbera Kanada û Dewletên Yekbûyî de ji Okyanûsa Pasîfîk heta Gola Woodsê ya Minnesota û Manitoba pêk tîne. George Vancouver di sala 1792an de ji bo rûmeta hevalê bi navê Henry Roberts nav li nîvgiravê kir.

Point Roberts bi qasî 35 kîlometreyan li başûrê navenda bajarê Vancouver û Kolombiyaya Brîtanî ye. Herêm bi Delta ya Kolombiyaya Brîtanî re sînor dike. Boundary Bay ya rojhilatê Point Roberts û başûr-rojavayê Tengava Georgia ye.

Sînorê nîvgiravê çar kîlometre dirêj e. Dirêjahiya beşa Amerîkî ya nîvgiravê ji sê kîlometre û nîv kêmtir e. Rûbar 12,65 km² ye. Xala herî bilind a Point Roberts 235 ling (nêzîkî 72 metre) ye û başûr rojavayê civata Maple Beach e.

Di nav Point Roberts de, du civak hene: Maple Beach li perava rojhilat û South Beach li nîvgirava başûr. Lêbelê, piraniya Point Roberts bi niştecîhên belavbûyî ve girêdayî ye.

Trafîk 
Tenê gihîştina erdê yasayî bi riya 56th Street e, ku di nav civata Kanadayî ya Tsawwassen de rêgezek mezin a bakur-başûr e. Li başûrê deriyê sînorê wekî Tyee Drive berbi marina mezin a rojavayê South Beach ve diçe. Ji bo balafirên piçûk li rojavayê marînayê xelekek daketinê heye.

Avûhewa 
Point Roberts di nav deştekî nizm de ye, ku ji aliyê Girava Vancouver ve hatî çêkirin, çiyayên peravên bakurê Vancouver û Rêzeya Kaskadê ya Bakur tevî Çiyayê Baker e. Van şert û mercan ji bo mîkroklîmatekî di bakurrojavayê Pasîfîkê de, di nav nermtirînan diafirîne. Bi barana navînî ya salane bi qasî 1050 mm, Point Roberts ji devera derdorê bêtir rojên tav heye.

Girêdanên derve 

 All Point Bulletin community newspaper (îngilîzî)
 Gotara National Geographic zu Point Roberts  (îngilîzî)
 Dîroka Point Roberts (îngilîzî)

Çavkanî
Bendera têketinê

Bi gelemperî, bendera têketinê an jî Port of Entry (POE) cîhekî meriv dikare bi qanûnî bikeve welatekî. Ew bi gelemperî karmend û dezgehên ewlehiya sînor hene ku pasaport û vîzeyan kontrol dikin û kelûpelan kontrol dikin da ku piştrast bikin ku qaçax nayê îtxalkirin. Balafirgehên navneteweyî bi gelemperî benderên têketinê ne, wekî rê û rêyên rêwîtiyên li ser sînorê bejahî ne. Tenê heke hebûna gumrikê ya diyarkirî li wir were şandin, portên deryayê dikarin wekî benderên têketinê bên bikaranîn. Hilbijartina meriv bendera têketinê bi desthilatdariya sivîl ya ku benderê kontrol dike ve girêdayî ye.

Têketina balafirgehê 
Têketina balafirgehê (AOE) balafirgeh e, ku ji bo firînên hatin karûbarên gumrik û koçberiyê peyda dike. Van karûbaran dihêle ku balafirgeh ji bo mêvanên biyanî yên digihîjin welatekî wekî bendera destpêkê ya têketinê xizmet bike.

Mijarên têkildar 
Deriyê sinorî yê Ibrahîm Xelîl
Deriyê sinorî yê Kêlê
Deriyê sinorî yê Zeytî

Çavkanî 

Sînor
Troya

Di rojavayê Anatolyayê bajarekî kevnar e. Li gor mîtolojiya yewnanî ciyekî pir girîng e. Tê bawer kirin ku şerê Troya'yê piranî nêzikê derdora wî bajarê qewimiye lewma bajar navê xwe daye şerê jî.Bajar di dirokên direj de bin desthilatdariya Hîtîtan bû. Lê dewleta Hîtîtan bihêz ketin. Troya jî wek sîteyek yewnan derkete holê.
Îkaros

Îkaros (bi yewnaniya kevin: Ἴκαρος, Îkaros) kesekî efsaneyî yê yewnan e. Lawikê ku difire tavê tê zanîn. Di çanda popûler de jî cihekî giring digire.

Mîtolojî
Îxtilaf kete navbera bavê wî Dedalos û keyê Mîkenê Mînosê ra. Sebeba îxtilafê jî di çavkaniyan da ne yek e. Lê sebeba herî tê te qebûl kirin ew e ku Dedalos alikarî kiribû ku Têseûs û keça key Arîadnê bi hev ra birevin. Bendekî dabû wan. Key Mînos vê yekê aciz bûbû. Ji ber wê wan avête Gergerînê. Îkaros û bavê wê Dedalos di Labîrîntosê êsîr mabûn. Derdora girava Krîtê bi temamî awaya leşkerî da hatibû dorpêçkirin ji ber wê bav û kur nedikariyan ji rêya avê jî birevin. Tenê rêyek mabû hewa.

Fikrekî hate hişê Dedalos. Pûrta çivîkan bi şimayê ra hev ra gireda xwe ra kir baskek û yekî din jî kurê xwe Îkaros ra kir. Hişyarî da wê ku heger nêzîkê tavê bibe ti tav şimayê bihelîne û bask xirab be û ew jî ji esmanan bikeve erdê. Bi baskên xwe Dedalos û Îkaros ji keyaniya Mikenê revîn. Ew bûyer bû sembola tekoşîna mirovan di hemberê qanûnên xwezayî.

Bavê wê pir şîretan lê kiribû lê Îkaros hêj xort bû û awaya firînê da pir daxwaz bû. Hişyariyên bavê xwe bîr kir û nêzîkê tavê bû şima heliya , bask xirab bû, Îkaros di esmanan da kete nav behrê û xeniqî. Behra ku ew ket navê wî behra bû behra Îkarîa û nêzîkê wê behrê jî giravek hebû navê giravê jî bû girava Îkaryayê.

Çavkanî 

Mîtolojiya yewnanî
Sitarkirina trafîkê

Bi starkirina trafîkê, rexê rê bi rengan bikar hatîye ji bo ajokarên otomobîlan yan peysikilêtan in ku rê bi sekinin û ji rêyan hatin û çûnê dur bibin ku ewlehiya ajokarên otomobîlan û biskîletçiyan din baştir bikirin hatinûçûnên xwe bikin. Ew bûye weke steryekê ji bo parstina bilez û tevgerên din ên ne ewlehîyê yên ajokarên li taxan û kolanan de.  Armancek jê ew e ku ajotina bi ewletir bihê kirin û bûyerên trafîkê kêm bibin. Plansazên bajarvanan û endezyarên trafîkê ji bo bi starekirina trafîkê gelek stratejiyên xwe hene, di nav  de jî rêyên teng û  bilez. Tedbîrên weha li Awistralya û Ewropa (nemaze Ewropaya Bakur) gelemperî hene, lê belê li Amerîkaya Bakur kêmtir in. Jibo yekam car peyva (wergera wêjeyî) ya peyva Almanî (Verkehrsberuhigung) e –  di zimanê Îngilîzî de, di sala 1985-an de ji hêla Carmen Hass-Klau ve hate bikar anîn.

Wêne

Çavkanî 

Rê
Trafîk
Katolik Üniversitesi (Erbil)

Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê saziyek ne-qezenc a taybet a xwendina bilind û lêkolînê ye ku li taxa Hewlêrê ya Ankawa, Herêma Kurdistanê ye .

Ew di Kanûna 2015ê de ji aliyê Metranê Dêra Katolîk a Keldanî Beşar Warda ve hatiye damezrandin û bawernameyên hunerî û zanistî yên ku ji aliyê Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve hatine naskirin, dide. 

Kevirê bingehê wê di 20'ê Cotmeha 2012'an de hat avêtin. Ji bo kampusê 30 hezar metrekare erd hat çêkirin.  Konferansa Episkopalên Îtalyayê 2,3 mîlyon euro ji bo projeyê da,  û Zanîngeha Ruhê Pîroz a Kaslik li Lubnanê ji bo alîkarî û rêberiyê têkilî danî. 

Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê civakeke akademîk a vekirî ye, ku bingeha wê li ser kevneşopiya herî baş a xwendina bilind e, ku ji bo damezrandina nifşên pêşeroj ên rêberan ji bo xizmetkirina bi jêhatîbûna pîşeyî li Kurdistan, Iraq û li qada navneteweyî, ji bo berjewendiya giştî, û rûmeta kesayeta mirovî ye. Wekî endamek civata gerdûnî ya Zanîngeha Katolîk, Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê dê bikaribe xwendekarên xwe bi hin zanyarên herî baş ên cîhanê re ku dê bi rêkûpêk wekî profesor û mamoste li vir li kampusa Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê amade bibin, bide nasîn. Xwendekarên Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê dê di heman demê de xwedan şiyana ku bi zanîngehên hevkarên me yên li Avusturalya, DY û Ewrûpayê re bi rastî têkilî û beşdarî bibin.

Bernameyên akademîk 

 Têkiliyên navneteweyî
 Zimanê Îngilîzî
 Teknolojiya agahdariyê
 zanistên kompîturê
 Accounting
 Avakarî
 endezyariya sivîl
 Zanistên laboratuwara bijîşkî
 Dermanxane
 Lênerrîn
 Medyaya dîjîtal
 Rêveberiya Karsaziyê
 Aborî
 lêkolînên rojhilatnasî

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Malpera fermî
Koordînat ne li ser Wîkîdatayê ye
Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê

Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê (bi inglîzî: Catholic University in Erbil, CUE) saziyeke neqezenc a taybet a xwendina bilind û lêkolînê ye ku li taxa Enkawaya Hewlêrê, Herêma Kurdistanê ye.

Ew di kanûna 2015ê de ji aliyê metranê Dêra Katolîk a Keldanî Beşar Warda ve hatiye damezrandin û bawernameyên hunerî û zanistî yên ku ji aliyê Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve hatine pejirandin, dide. 

Kevirê bingehê wê di 20ê cotmeha 2012an de hat avêtin. Ji bo kampusê 30 hezar metrekare erd hat çêkirin.  Konferansa Episkopalên Îtalyayê 2,3 milyon euro ji bo projeyê da û Zanîngeha Ruhê Pîroz a Kaslik li Libnanê ji bo alîkarî û rêberiyê têkilî danî. 

Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê civakeke akademîk a vekirî ye, ku bingeha wê li ser kevneşopiya herî baş a xwendina bilind e, ku ji bo damezrandina nifşên pêşeroj ên rêberan ji bo xizmetkirina bi jêhatîbûna pîşeyî li Kurdistan, Iraq û li qada navneteweyî, ji bo berjewendiya giştî û rûmeta kesayeta mirovî ye. Wekî endamek civata gerdûnî ya Zanîngeha Katolîk, Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê dê bikaribe xwendekarên xwe bi hin zanyarên herî baş ên cîhanê re ku dê bi rêkûpêk wekî profesor û mamoste li vir li kampûsa Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê amade bibin, bide nasîn. Xwendekarên Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê dê di heman demê de xwedan şiyana ku bi zanîngehên hevkarên me yên li Awistralya, DYA û Ewropayê re bi rastî têkilî û beşdarî bibin.

Bernameyên akademîk 

 Têkiliyên navneteweyî
 Zimanê Îngilîzî
 Teknolojiya agahdariyê
 Zanistên kompîturê
 Accounting
 Avakarî
 Endezyariya sivîl
 Zanistên laboratuwara bijîşkî
 Dermanxane
 Lênerrîn
 Medyaya dîjîtal
 Rêveberiya Karsaziyê
 Aborî
 Lêkolînên rojhilatnasî

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Malpera fermî

Koordînat ne li ser Wîkîdatayê ye
Zanîngehên Herêma Kurdistanê
Zanîngehên Iraqê
Zanîngehên Kurdistanê
Jîngeha xwezayî

Jîngeha xwezayî yan jî cîhana xwezayî, her tiştên zindî an nezindî be li derdora me di jiyanê de ye. dibi xwezayî  . Peyv bi piranî li ser Erdê an hin deverên Erdê tê bikar anîn. Mînak jîngeha Kurdistanê bi çiyayê û bi kêrî giyandarên kîvî dihê. Jîngeha Kurdistanê ji bo seyran û geştan jî gûnceya wek av û ciwaniya çîyayên wê. jîngaha welatê Rûsya bi befir û sar. Jîngeha Siudiya erebî jî bi biyban û hişke. Gellek welat girîngiyê bi jîngaha xwe didin giyandarên kîvî diparêzên û dar û baran welatên pêşketî herdem dixwazin ku hewltiyên wan jîngahê pîs nekin bi sotin û kirin daran. An jî welatên wek çîn û Emrîka ji bo parastina jîngah pişt bi qewat rojê girêdidin bo kar û barên welatî çûnke ne xwazin jîngah welatên xwe pîsbikin. Ev jîngeh pêwendiya hemû cureyên zindî, avhewa, hewa û çavkaniyên xwezayî yên ku bandorê li ser jiyana mirovan û çalakiya aborî dike dihewîne.  Têgeha jîngeha xwezayî dikare wekî pêkhateyan were cûda kirin.

Çavkanî 

Erd
Xweza
Jîngeh
Danaê

Danaê, li gorî mîtolojiya yewnanî dotmîra keyaniya Argos e. Diya Perseûsê efsaneyî ye.

Remildarek bavê Danaê Akrîsios ra gotibû: kurekî keça te çê bî, ti ew kur bibe sebeba mirina te. Akrîsîos jî ji ber wê keça xwe zindanekî de heps kir bû. Bi vî şeklî keça wê ji dinê dûr diba. Lê Zeus wek dilopek baranê bi zêrîn nav banê da kete hindûr. Bûne xoşewîstên hev ev wisa çar salan dewam kir, key jê nehesiya. Perseûs wîsa hate dinê. Akrîos ber derî da diçuya dengê Perseûs seh kir û meselê hesiya. Akrîsios fermana kuştina keça xwe û yên Perseûs da. Danaê û kurê wî xiste nav sindoqek û wan avête behrê. Zeûs nehişt ew bimirin. Go te Poseîdon, Poseîdon behrê ewle kir. Jin û kurê wî bi awayekî ewlehî hatin girava Serîfosê. Birayê keyê Dîktîs sindoqa peravê dît. Wan anî kesra keyê. Keyê giravê Polîdektês xwe Danaeyê ra mehr kir û bû zirbava Perseûs.

Çavkanî

Mîtolojiya yewnanî
Gianni Infantino

Giovanni Vincenzo Infantino (jdb. 23ê adarê 1970) rêveberê futbolê yê swîsre-îtalî û serokê niha yê FIFAyê. Di sala 2016an de di Kongreya Awarte ya FIFAyê û di sibata sala 2016an de wek serokê FIFAyê hatiye hilbijartin. Ew di hezîrana sala 2019 de ji nû ve wekî serokê FIFA hatiye hilbijartin. Di çileya sala 2020an de wekî endamê Komîteya Olîmpîk a Navneteweyî hatiye hilbijartin.

Jiyan 
Infantino di 23 Adar 1970 de li Brig, Swîsre hate dinê. Ew kurê dê û bavên koçberên Îtalyan yên ji Kalabriya û Lombardiyayê ye. Li zanîngeha Fribourgê yasa xwend. Bi zimanên Îtalî, Spanî, Fransî û Almanî baş dizane û bi Ingilîzî, Portûgalî û Erebî jî dizane.

Çavkanî 

Futbol
Jidayikbûn 1970
Mirovên zindî
Bêmezhebî

Bêmezhebî kesê/a ku xwe girêdayîyê mezhebê nabîne ye . Di nav Bûdîzm, Xirîstiyanî, Cihûtî, Misilmanan de hene.

Çavkanî

Dîn
Polioz

Polioz (bi îngilîzî jê re poliosis circumscripta jî tê gotin) kêmbûn yan jî tinebûna melanînê (reng) di porê serî, çav, bijang yan her deverek din ên mûyî de ye.

Dema ku ew rasterast li jorê eniyê bandorê li porê dike, di nav gel de wekî pirçema spî tê zanîn. Ev rewş dikare bibe sedema yekane yan jî, bi gelemperî, leke yên spî yê li ser porê. Hinek ev lekeyên spî bi nîşanên jidayikbûnê yên hêsan têne tevlîhev kirin. Di poliozê de melanîn kêm e yan yan jî tineye. Melanokîtên çerm bi gelemperî jiber vê rewşê bi bandor nabin.

Rewşên bijîşkî yên têkildar
Polioz di gelek sendromên genetîkî yên wekî piyebaldîzm, sendroma Waardenburg, neurofîbromatoz celeb 2 û skleroza tuberousê pêk tê. Rewşa poliozê di heman demê de ji ber sedemên wekî vitiligo, nexweşiya Vogt-Koyanagi-Harada, alopecia areata, sarkoidoz û digel neoplazma û ji ber bandora hinek dermanan de çêbibe.

Çavkanî

Porê mirov
Têgînên dermatolojiyê
Nazım Paşa

Hüseyin Nazım Paşa (1848 – 23'ê rêbendanê 1913) generalekî osmanî bû ku di Şerê Balkanê yê Yekem ê 1912–13 de serfermandarê artêşa esmanî bû. Di derbeya dewleta Osmanî ya sala 1913an de ji aliyê Yakub Cemîl hatîye qetilkirin.

Jînenîgarî 

Malbata Nazim bi eslê xwe Kurdê ji Amedê ye û li Amedê ji dayik bûye piştre koçî bajarê Stembolê bûye.

Ew piştgirek domdar a Doktrîna Êrîşî ya Fransî bû ku di serî de ji hêla Ferdinand Foch ve hatiye pêşve xistin, mamosteyê wî li Akademiya Leşkerî ya Saint-Cyr û paşê fermandarê bilind ê hêzên Hevalbendê li Eniya Rojavayê Şerê Cîhanê yê Yekem. Piştî tayînkirina wî wek Serfermandar, wî yekser guhertin di doktrîna leşkerî ya Osmanî de kir, ku ji hêla Colmar Freiherr von der Goltz (Goltz Paşa), efserê Alman ê ku berpirsiyarê ji nû ve organîzekirin û perwerdekirina Artêşa Osmanî bû, çêkiribû. Doktrîna Goltz Paşa destnîşan kir ku di dema şerê bi dewletên Balkanan re, hêzên osmanî hem ji hêla rojava (Vardar) û hem jî li rojhilat (Trakya) dê di berevaniyê de bimînin.

Nazim Paşa dev ji doktrîna Goltz Paşa ya berevaniyê (belkî realîst) berda û her çendî ku artêşa osmanî di seferberkirina leşkerên xwe de (ji nîvê kêmtirî 600.000 leşkeran kom dikir) pirsgirêkên dijwar hebûn, planek wêrek ya êrîşê pêşxist, ku di her du eniyan de operasyonên hêrîşê jî tê de hene. Ji ber ku artêşa Serbistan piştî têkçûna wê ya di Şerê Serb-Bulgar, ji hêla çavdêrên rojavayî ve jî wekî dijberekî qelstir dihat hesibandin, Nazim Paşa plan kir ku pêşî êrişî wê bike û ji hêla operasyonê ve bêhêz bike. Dûv re ew ê ji herdu aliyên Makedonî û Trakya êrîşê Bulgaristanê (ya ku di hevalbendiya Balkan de girêdana herî bihêz dihat hesibandin) bike. Kêmnirxandina wî ya hêza Serbistanê bû sedema têkçûna tam a plana wî ya operasyonê û felaketa ku li pey wê hat.

Di 23ê Çileya 1913an de, dema derbeya dewleta Osmanî ya 1913'an de ji aliyê Komîteya Îttîhad û Terakkî ve hat qetilkirin. Ji bo tolhildanê yek ji xizmên wî tola mirina wî bi kuştina Wezîrê Mezin ê Komîteyê Mehmûd Şevket Paşa di 11ê Hezîrana 1913an de.

Çavkanî 
Jidayikbûn 1848
Mirin 1913
Yakub Cemîl

Yakub Cemîl, (1883–1916) efser û leşkerekî osmanî yê bi eslê xwe Çerkez bû, ku di dema darbeya 1913an ya osmanî de Nazim Paşa kuştiye. Di sala 1916an de cezayê kuştinê lê hatiye birîn.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1883
Mirin 1916
Kölemen Abdullah Paşa

Abdullah Paşa yan ji Abdullah Kölemen (1846–1937) di Şerê Balkanê yê Yekem de generalekî osmanî bû û di Şerê Kirk Kilise de di sala 1912 de, Şerê Lule Burgas û Şerê Adrianople de wekî fermandarê osmanî navdar bû. hêzên osmanî ji bulgaran şikestin.

Ew wezîrê şer ya Împaratoriya Osmanî 38 rojan di navbera 11 Mijdar û 19 Kanûn 1918 de li kabîneya Ahmet Tevfîk Paşa bû. Di salan 1937an de li Îzmîrê  mir.

Çavkanî 
Jidayikbûn 1846
Mirin 1937
Şerê Kerkûkê (2017)

Şerê Kerkûkê (2017), beşek ji şerê Îraqî-Kurdî, şandineke leşkerî bû ji aliyê Hêzên Ewlekariya Iraqê ve ji bo vegerandina Parêzgeha Kerkûkê ji destê Pêşmerge, piştî ku Pêşmerge guh neda hişyariyên dubare yên vekişandinê, di navbera her duyan de şer derket. Pêşveçûn di 15 de dest pê kir di Cotmeha 2017an de, bajarê Kerkûkê roja din hatî bin destê Iraqê.  Koalîsyona navneteweyî ev bûyer wekî "tevgerên hevrêz, ne êrîş" bi nav kir ku piraniya Pêşmerge bêyî şer vekişiyan tevî ku di navbera 37-117 Kes hatin kuştin.

Çavkanî 

Kerkûk
Hêkesork

Hêkesork  , cejna vejînê , cejna rabûnê,  zadik  an jî paskalya cejneke xiristiyanî û betlaneya çandî ye ku vejîna Îsa ji nav miriyan tê bibîranîn, ku di Peymana Nû de tête diyar kirin ku di roja sêyem de piştî veşartina wî piştî xaçkirina wî ji hêla Romayiyan ve li Çiyayê Golgotayê  li dora 30 PZ. Ew lûtkeya Derdên Îsa Mesîh e, ku berî Deynê (an jî Rojiya Mezin), heyamek rojî, parîn  û tobeyê ya 40 rojî ye.

Çavkanî

Girêdanên derveyî 

Cejnên dînî
Meryema Mejdelanî

Meryema Mejdelanî  jinek bû ku li gor çar Mizgîniyên kanonîkî, bi Îsa re wek yek ji şagirtên Îsa geriya û bû govana xaçkirin û vejîna wî. Di mizgînên kanonîkî de diwanzdeh caran navê wê tê gotin, ji piraniya şandiyan û ji hemû jinên din ên di Mizgîniyê de ji bilî malbata Îsa. Navdêra Meryem Mejdelanî dibe ku were vê wateyê ku ew ji bajarê Magdala hatiye, bajarekî masîgiran li qeraxê rojavayê Deryaya Celîlê li Cihûstana Romayî.

Çavkanî 

Jin
Fadhil Barwarî

Fadhil Cemîl Berwarî (jdb. sala 1966 li Dihokê; m. 20 Îlon 2018 li Dihok, Herêma Kurdistanê) fermandarekî Iraqî bû ku fermandarê Hêzên Taybet ên Iraqê bû. Berwarî ji Koleja Leşkerî ya Duyem li bajarê Zaxo qedandiye, bi rola xwe ya sereke di vegerandina bajarên ku berê di dema Şerê li Iraqê 2013-2017 de ji aliyê Dewleta Îslamî ve hatibûn kontrolkirin, tê naskirin.

Jiyan 

Berwarî di sala 1966an de li parêzgeha Duhokê ji malbateke kurd ya zaxo yê hatiye dinê. Beriya ku tevlî Pêşmerge bibe, tevgereke berxwedêr a kurd ku li dijî hikûmeta Beisê ji bûye, li Zaxoyê xwendina duyemîn a leşkerî qedand.

Berwarî di sala 2004an de piştî dagirkirina Amerîkayê dîsa tevlî Artêşa Iraqê bû. Ew zû di nav pileyên leşkerî de bilind bû, û bû efserê fermandariya Hêzên Operasyonên Taybet ên Iraqî (ISOF), ku hêzeke taybet a bijarte ye ku ji aliyê Hêzên Taybet ên Artêşa Dewletên Yekbûyî ve hat perwerdekirin û bi çekên Amerîkî ve hatî çêkirin. Di vî warî de ew hêzên taybet ên Îraqî di kampanyaya Enbarê ya 2014an de birêve bir.

Di Mijdara 2017 de, du xebatkarên berê yên DynCorp li dadgehek federal a Alexandria, Virginia, şahidî kirin ku Barwari bi sed hezaran dolar daye wan da ku bihayekî biha yê erdê ku general xwediyê wê li nêzî balafirgeha bajarê Bexda ye, ji sala 2011an dest pê bike û saz bikin.

Barwarî di 20ê Îlonê sala 2018an de ji ber krîza dil jiyana xwe ji dest da.

Çavkanî 
Jidayikbûn 1966
Mirin 2018
Rakêşoka tirombêlan

Rakêşok wesayîtek e, ku ji hêla wesayîtek din ve tê kişandin. Bi gelemperî ji bo veguhestina tiştên nav malê û materyalan tê bikaranîn.

Rakêşoka otobusê 
Caran rakêşoka otobusê ji bo veguheztina rêwiyên jî dihê bikaranîn, ku ji hêla yekîneyek traktorek mîna ya kamyonê ve dihatin kişandin.

Galeriya wêneyan

Çavkanî
Girêdoka tirombêlan

Girêdok, girêdok asinî, girêdok kêşandinê ya an girêdok hevragirêdan (bi îngilîzî: Tow hitch ) amûrek e, pir car şêwazê wê girovir û bazinî ye ku pirraniya wan wek gokeka asinî dihê berçav. Lê bi rengê din hena ku na di baziniy ne ku ji bo vekêşanê an bi hevra girêdanên wesaytan re dihê bikaranîn. Gelek caran tê bikaranîn ji bo bi hev re girêdan tirombêl û erban rakêşoka bi pişta tirombêl ve da ku bikare bêtir tiştên pêdivî pê werin kêşandin. Girêdok bi gelek reng û cureyan hene, yên herî berçav, ew in ên wek gokeyeke hesinî û bazinyî, ew pir caran ji bo wesayîtên mezin jî tên bikaranîn.

Galeriya wêneyan

Çavkanî