Hilbijartinên giştî li Tirkiyeyê 2023

Hilbijartina giştî li Tirkiyê 2023 di 14ê gulana 2023an de ji bo hilbijartina her 600 endamên Meclîsa Neteweyî ya Mezin hatin kirin. Divê hilbijartin di 18ê hezîrana 2023an de bihata kirin lê serokomar Recep Tayyip Erdoğan bang kir ku di 14ê gulana 2023an de hilbijartinên pêşwext bên kirin. Di heman rojê de hilbijartina serokomariyê  pêk hat.

Ji bo heyama 28emîn meclîsa mezin a neteweyî ya Tirkîyê, hilbijêrên ji 87 navçeyên hilbijartinê 600 parlamenteran ji bo pênc salan hilbijartin 28emîn Meclisa Tirkiyeyê

Pêvajoya heta hilbijartinê 
Herî dawî di 24ê hezîrana 2018an de parlamen hatibû hilbijartin û di encamê de desthilatdariya AKPê piraniya xwe winda kiribû, lê karîbû bi kursiyên MHPê telafî bike. Meztirîn partiya opozisyonê CHP jî dengan winda kiribû (2,6 pûan), lê karîbû 12 parlamenterên din bi riya firehkrina parlemanê bidest bixe, ku bi 50 kursiyan hatibû zêdekirin. Partiya HDPê ya ku di ti tifaqê de nebû, derbasî meclîsê bû. Partiya IYI ya ku nû hatibû damezrandin, bi saya tifaqekê karîbû derbasî parlementoyê bibe.

Di 13ê îlona 2019an de serokwezîrê berê û serokê giştî yê AKPê Ahmet Davutoğlu derketina xwe ji AKPê ragihand. Tam sê meh şûnda Partiya Gelecek hat damezrandin ku Davutoglu serokê wê ye. Di adara 2020an de Ali Babacan, alîkarê serokwezîr û wezîrê aboriyê yê hikûmetên AKPê partiya Demokrasi ve Atılım (DEVA) damezrand.

Di 17ê gulana 2021an de parlamenterê berê yê CHPê Muharrem İnce ku di hilbijartinên serokomariyê yên 2018an de namzedê CHPê bû, Partiya Memleketê damezrand û 3 parlamenterên Parlamena Tirkiyê jî tevlî wê bûn.

Di 26ê tebaxa 2021an de dema ku Ümit Özdağ Zafer Partisi damezrand, ji IYI Partî veqetînek çêbû.

Di 31ê adara 2022an de, bendava hilbijartinê ji 10% daket 7%. Beşek ji van guhertinên di qanûna hilbijartinê de bandorê li ser tifaqên hilbijartinê jî dike. Kursiyên berê li meclîsê li gorî rêjeya dengên îttîfaqê hatibûn diyarkirin. Ji niha û pê de, ew li gorî rêjeya partiyên têkildar têne bidestxistin. Ev yek ji bo partiyên biçûk ketina parlamenê, yan jî beşdarbûna tifaqeke hilbijartinê, zehmetir dike.

Di sibata 2023an de, du erdhejên bi hêz û bi sedan erdhejên paşerojê li başûrê rojhilatê Tirkiyê û hin deverên Sûriyê qewimîn û zêdetirî 45 hezar kes mirin. Di vî warî de hat nîqaşkirin ku gelo niha di nav gel de dengdan bê guhertin an na. Di nava partiya desthilatdar AKPê de paşxistina hilbijartinan hate nirxandin.

Di 10ê adara 2023an de ji aliyê serokomar Erdogan ve bi biryarnameyekê hilbijartinên pêşwext ên 14ê gulana 2023an hat ragihandin.

Pergala hilbijartinê 
600 endamên Meclisa Neteweyî ya Mezin a Tirkiyeyê dê bi Nûnertiya Rêjeyî ya Lîsteya Partî li 87 herêmên hilbijartinê bi Rêbaza D'Hondt bên hilbijartin. Ji bo hilbijartinên qanûnî, ji 81 parêzgehên Tirkiyê 77 parêzgeh wek yek navçe ye. Wîlayetên Bursa û Îzmîr ji ber nifûsa xwe ya mezin bûne du navçe, parêzgehên Enqere û Stembolê jî her yek bûne sê navçe.

Li gorî Destûra Bingehîn, her guhertinek di qanûna hilbijartinê de tenê salek piştî bikeve meriyetê dikare were sepandin.

Berjeya hilbijartinê 
Bi însiyatîfa partiya desthilatdar AKPê û hevalbendê wê yê sereka siyasî MHPê bendava hilbijartinê ya netewî ji bo partiyek derbasî parlamenê bibe ji 10an daxist 7an. Ji dema aliyê cûntaya leşkerî ve piştî darbeya leşkerî ya 1980an hatibû destpêkirin, ev yekem daxistina bendê bû.

Kaxeza dengdanê 
Rêjeya li ser sindoqê li herêma ku hemû partiyên beşdar berendamên serbixwe diyar kirine û serbixwe ne wiha ye:

Çavkanî

Hilbijartinên li Tirkiyeyê