Oblasta Donetskê

Oblasta Donetskê an jî Donetsk Oblast (, ), jî wekî Donechchyna (), oblastekî li rojhilatê Ukraynayê ye. Navçeya herî qelebalix e, ku derdora wê bi qasî 4.1 mîlyon niştecîhan e. Ew navenda îdarî ya bajarê Donetskê ye; lê belê rêveberiya herêmî ya wê bi awayekî demkî ji aliyê Kramatorsk hate veguheztin, ku ji ber krîza li Donetskê berdewam dike. Di dîrokê de, herêm buye beşeke girîng a herêma Donbasê. Heta sala mijdara 1961'an, navê Oblasta Stalino ya berê wekî "Stalino" ya Donetska îro bi rûmeta Joseph Stalin hate binavkirin. Di çarçoveya pêvajoya hilweşandina Stalînîzmê navê wê ji aliyê Siversky Donets wekî navenda îdarî hate guhertin. Nifûs wekî tê texmîn kirin  mîlyon nîştecîhan e.

Navçe bi berbelavbûna bajarî Donetsk-Makiivka û Horlivka-Yenakiieve ya xwe tê zanîn û ew pir caran bi pîşesaziya kana komirê re têkildar e.

Di 7'ê Nîsana 2014'an de, piştî çekdarên alîgirên Rûsyayê pêvekirina Krîmê bi dagirkirina avahiya îdarî ya Oblasta Donetskê, serxwebûna xwe ji Ukraynayê ragihandibûn û di 11'ê Gulana 2014'an de referandumeke nenaskirî li ser cudabûna ji Ukraynayê li dar xistibûn. Piştî van bûyeran pevçûnên Şerê Donbasê destpêkir. Dema ku Donetsk ketiye destê serhildêran, rêveberiya Oblasta Donetskê ji bo Mariupol û paşê jî ji bo Kramatorsk veguhestin.

Dîrok 
Beriya avakirina oblasta Donetskan, sê navçe (okruha) li ser xaka wê ji sala 1923 heta 1930 hebûn. Komara Sovyet a Sosyalîst a Ukraynayê oblasta Donetsîyayê di 2'ê Tîrmeh 1932'an ji Oblasta Xarkivê, Oblasta Dnipropetrovsk û hejmarek ji herêmên di bin rêveberiya rasterast Xarkivê de bûn hate damezrandin.  Heta 16'ê Tîrmeh 1932'an Artemivsk (îro Bakhmut) bi qasî du heftan wek navenda îdarî ya herêmê kar kiriye, dema ku bajarê Stalino (îro Donetsk) rol girt ser xwe. Heta sala 1938'an, herêma Donetskîyan oblasta Donetskê û Oblasta Luhanskê dihewand. Di Pûşpera 1938'an de ew di nav Oblasta Stalino (Oblasta Donetska nûjen) û Oblasta Voroşîlovhradê (Oblasta Luhanskê nûjen) hate dabeş kirin.

Di dema Dagiriya Almaiya Nazî ji payîza 1941 heta payîza 1943'an, Oblasta Donetskê wekî Oblasta Yuzivka (li dû navê orîjînal Donetsk) dihat zanîn.

Di sala 1961'an de, Stalino û Oblasta Stalino wek Donetsk û Oblasta Donetskê hatin guhertin.

Di sala 1991'an de, dema ku hilweşandina Yekîtîya Sovyetê despêkir, % 83,9 dengdêrên li oblasta Donetskê ragihandina serxwebûna Ukraynayê ji Rûsyayê pejirandin.

Di nîvên salên 1990'an de, herêm bi çalakiya xwe ya sûcdar a zêde di nav de kuştina karsazên payebilind ên wekî Akhat Bragin û Yevhen Shcherban hate naskirin. Oblasta Donetskê di heman demê de bingehek ji fraksîyona siyasiya sereke ya Ukraynayê ya alîgirê Rûsyayê, Partiya Herêman bû, ku di sala 2002'an de beşek ji hikûmeta Ukraynayê buye û rê li ber siyaseta Ukraynayê ji bo "klana siyasî ya Donetskê" vekir.

Di sala 1994'an de, referandumek li oblasta Donetskê û Oblasta Luhanskê pêk hat, ku dora 90% piştgiriya Zimanê rûsî li kêleka zimanê Ukranî da û di asta herêmî de ji bo statuya zimanê fermî ya zimanê rûsî bi dest xist; lê belê referandûm ji aliyê hikûmeta Kîevê ve hate betalkirin.

Erdnîgarî 
Oblasta Donetskê li başûrê rojhilatê Ukraynayê ye. Rûbera herêmê (26,517 km2), ji %4,4 rûbera giştî ya welêt pêk tê. Herêm li başûrrojava bi Dnîpropetrovsk û Oblasta Zaporîjya, li bakur Oblasta Xarkivê, li bakur Oblasta Luhanskê, li bakurrojhilat Oblasta Rostovê ya li Rûsyayê û bi Behra Azov li başûr dikeve.

Dirêjahiya wê ji bakur ber bi başûr 270 km, ji rojhilat ber bi rojava 190 km e. Xalên giran ên sînorên herêmê ev in: Bilosarayska Kosa (tîf li başûr Shevchenko ya Rayona Velykonovosilkivskyi, li rojava Rayona Verkhnyi Kut ya Shakhtarskyi, li ser rojhilat Lozove ya Rayona Limanê.

Parastina dîrokî-mîmarî ya dewletê ya li nêzî bajarê Sviatohirsk bi Sviatohirsk Lavra ji bo Heft ecêbên Ukraynayê bû berbijar.

Dabeşên îdarî 
Parêzgeh di serî de ji 18 rayon (navçe) û 28 şaredarî ya statûya wekhev tê dabeş kirin (22 miskradas û 6 mistos – bajarên girîngiya herêmê), navenda îdarî ya parêzgehê Donetsk e. Ev li jêr bi navçe û nifûsa xwe ve hatine rêz kirin.

Bajar

Demografî

Avahiya Temenê
 0–14 temen: 12.6%  (mêr 283,584/jin 266,977)
 15–64 temen: 70.4%  (mêr 1,453,273/jin 1,619,241)
 65 temen û mezintirîn: 17.0%  (mêr 243,048/jin 496,434) (2013 fermî)

Temenê navîn
 giştî: 41.9 temen 
 mêr: 38.0 temen 
 jin: 45.8 temen  (2013 fermî)

Girêdanên derve
 Karta Agahdariya Herêmê – Malpera fermî ya Kabîneya Wezîrên Ukraynayê
 www.citylife.donetsk.ua – Rêbernameya fermî ya bajarê Donetskê - Îngilîzî 
 donoda.gov.ua – Malpera fermî ya Rêveberiya Oblasta Donetskê 
 catalogue.biz.ua – Pelrêça kodên postayê ya Oblasta Donetskê

Çavkanî