nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Nihal Yalçın

Nihal Yalçın, (, li Stembolê, Tirkiye) lîstikvaneke kurd e ku bi eslê xwe ji Dêrsimê, Bakurê Kurdistanê ye. Nihal Yalçın, di sala 2021ê de xelata lîstikvana herî baş a jina salê ya Festîvala Fîlman a Pirteqala Zêrîn a Antalyayê wergirt.

Kariyera wê
Nihal Yalçın bi eslê xwe keça malbatekî ji Dêrsimê ye. Piştî perwerdeya xwe ya li Konservatuara Dewletê ya Zanîngeha Stembolê beşa lîstikvaniyê qedand, li Zanîngeha Bahçeşehirê lîsansa xwe ya masterê ya lîstikvaniyê wergirt. Lîstikvaniya xwe ya yekem di sala 2005an de di fîlmê bi navê Hacivat Karagöz Neden Öldürüldü? ("Hecîfat û Qeregoz çima hatine kuştin?") di rola Zeyno Bacı ("Xwîşka Zeyno") de wergirtiye. Di dansala dawî ya rêzefîlma Aliyê Ewropayê de jî navê rola "Meryem" lîst.
 
Nihal Yalçin, bi rola xwe ya "Açılay" ku yek ji lîstikvanên sereke yên rêzefîlma Yalan Dünya ("Dinyaya Derewîn") a ku Gülse Birsel nivîsandiye û derhêneriya wê Jale Atabey kiriye, hatiye naskirin.

Yalçın, di beşa "Life Sux" ya bernameya Disko Kralı ya Okan Bayülgen de derket û di sala 2011an de di lîstika reklamê ya kompaniya pizzafiroş a Little Caesars de rol werdigire. Yalçin di 2012an de li Tirkiyeyê bi stranên soundtracka fîlma Kurtuluş Son Durak Bir Mumdur ("Yek Mumik"), Dertler benim olsun ("Derd yên min bin") û Ne kadar güzelsin ("Tu çiqas xweşik î") gelek serketî bû.

Fîlmografî

Xelatên wê 

 20emîn Xelatên Şanoyên Afife - Aktrîsa herî serketî ya salê, Antabus | Qonaxa Exercise , 2016
 19emîn Festîvala Fîlman a Zêrka Zêrîn - Lîstikvana jin a herî serketî | ( Binerd û Paqijker )
 Xelatên Komeleya Nivîskarên Fîlman ên 45. Lîstikvana jin a herî serketî | ( Binerd )
 17mîn Xelatên Sadri Alışık - Lîstikvana jin a herî serketî (Komedî) | ( Destpêka Dawî ya Rizgariyê )
 58. Festîvala Fîlman a Porteqala Zêrîn a Antalyayê - Lîstikvana herî baş ( Zuhal )

Çavkanî

Aktrîsên kurd
Mirovên zindî
Çiyayê Shishaldinê

Çiyayê Shishaldinê, (bi îngilîzî: Mount Shishaldin) çiyayekî stratovolkan e ku li girava Unimakê, Alaskaya DYAyê ye.

Dîroka çalakbûnê 
Li Çiyayê Shishaldinê di sedsalên 19 û 20an de gelek teqînên volkanîkên tomarkirî pêk hatiye. Dibe ku çend raporên çalakîyên volkanî li deverê, di sedsala 18an de behsa Shishaldinê jî dikin.  Li Shishaldinê 24 teqînên piştrastkirî yên AVO'yê hene. Bi teqînan (piştî Akutan û Pavlofê) çiyaya sêyemîn a herî zêde ye ku teqînên volkanîk lê pêk hatiye. Teqînên herî dawiyên Çiyayê Shishaldinê di salên 1995-96 û 1999an de bûn.  Ji teqîna 1999an vir ve bi erdhejên volkanîkî yên pir kêm (bi piranî di binê pileya 1 de) bi gelemperî 1-2 xulekan carek de çalakiya sîsmîkî didomîne. Di vê dema çalakiya sîsmîk a ne teqiyayî de hilmê disîle, her 1-2 deqeyan careke rû dide.

Wêne

Çavkanî

Çiyayên volkanîk
Volkanên çalak
Palanciya

Palanciya (bi tirkî: Küçükyağcı), gundekî navçeya Haymanaya bi ser Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.

Gundên Haymanayê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Çêbûna Keştiya Nûh a Meşarê

Çêbûna Keştiya Nûh a Meşarê, an jî bi tirkî wek Durupınar sitesi yan "Keştiya Nûh" tê naskirin, çêbûneke xwezayî ya ji kevirê lîmonît e nêzîkî gundê Meşarê (Bazîd, Bakurê Kurdistanê). 

Li gorî hin bawermendên dînî dişibe jibermayiya keştiya Nûh û ji ber vê yekê dibêjinê "Keştiya Nûh".  Li nîveka wê neşikestî ye û dirêjiya wê 164 metre ye.

Çavkanî 

Bazîd
Gaizinkalns

Gaizinkalns (letonî: Gaiziņkalns) cihê herî berz ê Letonya ye ku nêzîkî 15 kîlometreyan ji rojavayê Madona û 115 km jî li rojhilatê Rîga ye. Li herêma Madona ye. Bilindahiya wê 312 metre ye.

Di salên 1920an de dest pê dike, ew yek ji cihên werzişê yên zivistanê yên herî populer ên Letonyayê ye. Gir li Parka xwezayî ya Gaizinkalnsê ye.

Letonya
Rîga

Rîga (bi letonî: Rīga), paytext û bajarê herî mezin ê Letonyayê ye ku bajêr li ser Kendava Rîgayê li ser peravê Çemê Daugavayê, li cihê ku digihîje Deryaya Baltîkê hatiye avakirin. Nifûsa bajêr 605.802 kes e ku sêyeka nifûsa Letonyayê pêk tîne. Rûerda Rêgayê 307,17 km² (çargoşe) erd werdigire û bilindahiya bajêr a bi ser asta deryayê ve di navbera 1 û 10 mêtreyê de ye û bajar li ser deştek rast û qûmî hatiye avakirin.

Rîga di sala 1201ê de hatiye avakirin û endamê berê yê Yekitiya Hansayê ye. Navenda dîrokî ya Rîgayê Mîrateya Mîrateya Cîhanê ya UNESCOyê ye ku ji mîmariya xwe ya Art Nouveau û ji mîmariya darîn a sedsala 19an tê.

Rîga di sala 2014an de ligel Umeå li Swêdê dibe paytexta çandî ya Ewropayê. Li bajêr Civîna NATOyê ya 2006an, Pêşbirka Eurovision 2003, Şampiyonaya Hokeya Qeşayê ya Cîhanê ya Mêran a 2006, Şampiyoniya Curling a Jinan a Cîhanê ya 2013 û Şampiyoniya Cîhanê ya IIHF ya 2021an hatiye lidarxistin. Ofîsa Yekîtiya Ewropî ya Rêvebirên Ewropî ji bo Têkiliyên Elektronîkî (BEREC) li bajêr e. Rîga di sala 2017an de wekî Herêma Ewropî ya Gastronomiyê hate hilbijartin.

Di sala 2019an de zêdetirî 1.4  milyon geştiyarên biyanî serlêdana bajêr kirin. Balafirgeha Navneteweyî ya Riga, balafirgeha herî mezin û qerebalix a dewletên baltîkê ye. Bajêr endamê Bajarên Ewropî, Yekîtiya Bajarên Baltîk (UBC) û Yekîtiya Paytextên Yekîtiya Ewropayê (UCEU) ye.

Wêne

Çavkanî

Girêdanên derve 

Letonya
Paytextên Ewropayê
Isanotski Peaks

Isanotski Peaks (bi kurdî: Lûtkeyên Isanotskiyê), li herêmê wekî "Ragged Jack" jî tê zanîn, volkaneke vemirî ye li girava Unimak (rojhilata Alaskayê, DYA). Isanotski Peaks li rojhilatê Çiyayê Shishaldinê ne û lûtkeyên herî bilind ên giravên Aleutî ne.

Di salên 1825 û 1840î de, jeologan tenê li ser Isanotski Peaks delîlên teqînên holosenê dîtine. Ji ber vê yekê dîroka rastî ya çalakbûna dawî ya Isanotski Peaks nayê zanîn.

Çavkanî

Çiyayên volkanîk
Bextiyarî (êl)

Bextiyarî yek ji êlên Lur e. Dîroknasê îranî Hemdûllah Mistewfî Qezwînî dibêje ku Bextiyarî bi eslê xwe ve kurd in û ji Kurdistana Rojava hatîne li vê herêmê bicîh bûne . Herwiha dîroknas û mîrê kurd Şerefxanê Bidlîsî di berhema xwe Şerefname de diyar dike û dibêje Bextiyarîyan yek ji 28 êlên kurdên ku koçberê Loristanê kirîye ye.

Çavkanî 

Eşîr
Îran
Çiyayê Marayê

Çiyayê Marayê (bi îngilîzî: Mara Mountain) li bakurê Grînlendayê ye û çiyayê herî nêzîkî Pola Bakur e.

Erdnîgarî 
Çiyayê Marayê yek ji çiyayên seranser ên Rousevelt Range ên Peary Land e û bi qasî 718.04 km dûrî Cemsera Bakur e. Ev çiya bi navê antrenorê hespan û çiyager û wênekêşê amerîkî Mara Boland binavkirî ye. Yekemcar di dema Sefera Cîhanê ya Amerîkayê ya sala 1998an de hatiye keşfkirin û di sefera 2003an a bi pêşengiya Dennis Schmitt de careke din hatiye ziyaretkirin. 

Yekem hilkişîna lûtkeyê di 14ê tîrmeha 1998an de di pênc demjimêran de ji aliyê endamên tîmê Top of The World Expedition ve pêk hatiye û pişt re di 6ê tîrmeha 2003an de navê wî li çiyayê Mara hate danîn.

Çavkanî

Çiya
Dune (fîlm)

Dune: Gerstêrka Çolê di pêşerojek dûr de, çîroka Paul Atreides vedibêje ku malbata wî xwedî kontrola gerstêrka çolî ya Arrakis e. Mijara fîlmê ji romana navdar a Frank Herbert ya bi heman navî ku disala 1965'an de derketiye hatiye veguhestin.

Mijar
Di sala 10191an de, Duke Leto Atreides rêveberiya li ser gerstêrka çolê ya xeternak Arrakis, ku wekî Dune jî tê zanîn, ku yekane çavkaniya maddeya herî bi qîmet a gerdûnê ye qebûl dike. Jiyana mirovan astên ramanê yên sermirov peyda dike û rêwîtiya ji ronahiyê zûtir pratîk dike. Her çend Leto dizane ku fersend xefikek tevlihev e ku ji hêla dijminên wî ve hatî danîn, ew hevjîna xwe Bene Gesserit, Lady Jessica, kurê xwe yê piçûk û mîratgir, Pawlos û şêwirmendên herî pêbawer ên Arrakis dike. Leto di bin kontrola operasyona kanankirina baharatan de ku ji ber hebûna kurmên dêw xeternak e, digire. Xiyanetek tal dibe Pawlos û Jessicayê  dibe cem Fremenan ku li çola kûr dijîn.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 "IMDb"
 "Tirşik"

Sînema
Fîlmên amerîkî
Fîlmên honaka zanistiyê
Fîlmên 2021ê
Sana Berzencî

Sana Berzencî yan jî Sana Barzanje, (), (, Seqiz, Rojhilata Kurdistanê) hunermendeke kurde ku bi gelemperî mûzika fantastîk a bi kurdî dibêje.

Kariyer
Sana Berzencî, di destpêkê de stranên xwe bêyî ku di medya civakî de xuya bike, belav dikir. Di Sibata 2020an da albûma xwe ya yekem bi navê Raz derxist. Di albûma Raz de, ji bo klîba "Ez ew keç im" cara yekemîn derkete pêşberî hezkiriyên xwe

Dîskografî

Album
Di sibata 2020an de Sana yekemîn albûma xwe ya bi navê Raz bi navgîniya Famous Production derxist.

Fîlmografî

Klîb
 Bistoma (2019)
 Her agarem (2019)
 Paşayê dil (2020)
 Mn aw kcham (2020)
 Brit akam (2021)
 Yalda (2021)
 Her aw kcham (2023)

Çavkanî

Girêdana derve
Sana Barzanje - Raz Album All Tracks, soundcloud

Stranbêjên kurd
Kesên ji Seqizê
Jidayikbûn 2001
Hunermendên kurd
Luristan (erdnîgarî)

Luristan an Lûristan an Lorestan an Loristan, herêma erdnîgarî û dîrokî, rojavayê komara Îranê ye. Navê wê tê wateya Welatê Lûran, ji sînorê Iraqê û Kirmanşanê dirêj dibe û deşta Xuzistanê ji bilindahiyên hundir cuda dike. Dewleta Îranê ya îroyîn ev herêm bi îdarîyên cuda û navên cuda debeşkirîye. Îro li Îranê tenê ji beşeke biçûk re Luristan tê gotin ku ne rast e.

Çiyayên berfireh li bakurrojava-başûrrojhilat dirêj dibin;  Di navbera rêzeçiyayên bilind de berikên avjenî yên bi mêrgên xweş hene.  Daristana berrû bi hev re bi darên bizî/reşdar, spîndar, darên gûz û behîv re zozanên derve digire. Lur ji aborjînan in û têkelên xurt ên Aryan û Ereb in, bi  zimanek nîz kurdî û farisî diaxivin. Diroknasê kurd Mihemed Emîn Zekî Beg piştê gera xwe ya Luristan'ê, tu cudahî di navbera Kurdî û Lurî nabîne û qala wî di pirtûka xwe ya "Dîroka Kurd û Kurdistanê" dike. Piraniya Lur misilmanên şîe ne. 

Di bin destê Pehlewiyan de Lûr hatin bicihkirin, û tenê çend kes koçeriya xwe ya şivantiyê diparêze. Li Loristanê gelên Îranî yên Hind-Ewropî, di nav wan de Med, nîz 1000 bz. bicîhbûne. Kîmmerîyan (Cimmerians) û Îskîtan di navbera salên 700 û 625 b.z. bi navberî hikum kirin. Tûncên Luristanê, ku bi rêzika xwe ya bijare ya motîvên hunerî yên Asûrî, Babilî û Îranî têne nasîn, ji vê serdema alozê vedigere. Tûnc bi giranî di gorên li nêzî Kermanşah de hatin dîtin. Kyaxares, fermandarê Medan, di salên 620 b.z. de Îskîtî derxist.  Di bin desthilatdariya Cyrusê Mezin de, Lorestān di dor 540 b.z. de di nav Împeratoriya Axamenîş ya mezin de hate girêdan û li pey hev beşek ji xanedanên Selûsîdan (Seleucid), Partî û Sasaniyan bû.

Loristana biçûk, beşa bakur, ji sala 1155-an heta destpêka sedsala 17-an ji aliyê mîrên serbixwe yên Xanedana Xorşîdiyan ve, ku jê re atabeg dihatin gotin, dihat birêvebirin. Sefewî Ebbasê Yekem ê Mezin Atabegê dawîyê Şah Vardî Xan ji hikûmetê dûr xist û hukumeta herêmê bi sernavê vālī da serokê eşîreke hevrik; neviyên wî ev sernav parastin.

Beşa başûrê Loristanê, an jî Loristana Mezin, ji 1160 heta 1424 di bin Atabegên Fedlawî (Fazlaveye) de serbixwe bû;  paytexta wê Idaj bû, niha li Malamirê (Îzeya nûjen) tenê gir û wêran mane.

Lorestān xwerû di navbera geliyê Dezê (ji hêla Rêhesinê Trans-Iranian ve tê bikar anîn) û Çemê Karxeh ya jorîn û ber bi bakur ber bi Nehāvend ve dirêj dibe.  Çandinî bingeha aboriyê ye;  birinc, genim, ceh, pembû, tovên rûn, silq/silk (çewênder), sebze û fêkî hene.  Pîşesazî çîmento, şekir, xwarinên pêvajoyî, hirî kertî, û pembû çirkandin hildiberînin.  Kana hesin û molîbden tê derxistin.  Rêbej û rêhesin bi Xurramābād bi Borûjerd û Alīgūdarz ve girê dide.

Çavkanî

Erdnîgarî
Navîd Zardî

Navîd Zardî hunermendekî cûreya muzîka pop a bi kurdî ye ku sala 2004an de dest bi karê muzîkê kiriye. Navîd Zardî heta niha du albûm û çend stranên takekesî çap kiriye.

Jînenîgarî
Navîd Zardî li bajarê Mahabad a Rojhilata Kurdistanê ji dayik bûye û di sala 2010an de tevî malbata xwe koçî Almanyayê bûye û niha li bajarê Almanyayê Dusseldorfê dijî.

Dîskografî

Album
 Rega (2011)
 To (2018)

Fîlmografî

Klîb
 Azizakam (2013)
 Bawar Maka (2013)
 Bajem Mahela (2015)
 Lawa Lawa (2015)
 Beyanîd Baş (2016)
 Balan (2018)
 Kurda (2021, bi Şanaz re dibêje)
 Gims-poz (2021)

Çavkanî

Hunermendên kurd
Stranbêjên kurd
Weqfa Konrad Adenauer

Weqfa Konrad Adenauer (, KAS) weqfeke partiya siyasî ya bi Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê (CDU) ve girêdayî lê serbixwe ye. Navenda weqfê li bajarê Sankt Augustin li nêzî Bonnê û her weha li Berlînê ye. Li tevahiya cîhanê 78 ofîsên xwe hene û li zêdetirî 100 welatan bernameyan dimeşîne. Serokê niha û Serokê berê yê Parlamena Almanyayê ya Bundestag, Nobert Lammert e. Ew endamê Navenda Lêkolînên Ewropî, weqfa fermî û saziya ramanê ya Partiya Gel a Ewropayê (EPP) ye.

Damezrandin û armanc 
Damezrandina "bernameyeke pergaldar a perwerdehiya sivîl a ku ji nirxên demokratîk ên xiristiyan îlham girtiye" di sala 1952-an de ji hêla komek ramyarên CDU ve ku di nav wan de serokê Bundestag  Hermann Ehlers, Robert Tillmanns û Heinrich Krone jî hene, dest pê kir.Di 20ê kanûna pêşîn a 1955an de, Civata Perwerdehiya Xiristiyanên Demokrat , ku dê di 13ê çiriya pêşîn 1964an de li ser navê serokwezîr Konrad Adenauer bihata binavkirin, li Bonnê hate vekirin.

Çavkanî 

Weqf
Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê
Zîvronek

Zîvronek, çerxerê, dorveger, riya dorveger an jî rêya dorhêl çerxekî trafîka rê ye. Ew ji riya dorhêl û girava navendî pêk tê. Riya dorhêlê wekî riya yekalî û riya dorvegerê ango di trafîkê de li milê rastê berevajiyê demjimêrê (çep-zivirîn) û di trafîka milê çepê de li gorî demjimêrê (rast-zivirîn) tenê di yek alî de dikare were bikaranîn.

Rê
Trafîk
Êsyan

Êsyan (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Essyan an Essian), gundekî êzdiyan li bakurê Iraqê ye. Ev gunde bi qasî 4 km rojhilatê bajarê êzdiyan ê Baedrê dûra e û bi ser navçeya Şêxan ve ye li başûrê Laliş û ew cihe li Deşta Nînawa ye û yek ji navçeyên nakok ên bakurê Iraqê ye.

Nifûs 
Nifûsa Êsyan bi piranî ji êzdiyan pêk tê.

Mijarên têkildar 
Êzdîxane
Kempa Êsyan ya Awaran

Çavkanî 

 Gundên Şêxanê
Meta Platforms

Meta Platforms, Inc. an jî Meta (berê wek Facebook, Inc. dihat nasîn) şirketeke teknolojiya pirneteweyî ya Amerîkayê ye ku sergeha wî li bajarê Menlo Park, Kalîforniya ye. Şîrket ji xeynî hilber û karûbarên din xwediyê Facebook, Instagram û WhatsAppê ye. Ew heta 2022an yek ji şîrketên herî mezin ên cîhanê bû. Li gel Amazon, Google (Alphabet), Apple û Microsoftê yek ji pênc şîrketên teknolojiya agahdariyê ya amerîkî tê hesibandin. Şîrket beşeke girîng a dahatina xwe ji firotina cihên reklamê ji bazarganan re diafirîne.

Meta hilberîna karûbarên pêşkêşî dike, di nav de Facebook, Messenger, Facebook Watch û Portala Facebookê ye. Di heman demê de Oculus, Giphy û Mapillary jî bi dest xistiye û di Platformên Jio de xwediyê 9,99% ye.

Di çiriya pêşîn a 2021an de, dezgehên ragihandinê ragihandin ku rêxistina hevparê Facebookê plan kiriye ku navê xwe wek "baldariya xwe li ser avakirina metaverse biguherîne.", da ku ew paşê ew di 28ê çiriya pêşîn de wekî Meta hate nûvekirin. Peyva "meta" bi yewnaniya kevn tê wateya "derveyî", ku motîvasyona paşerojê nîşan dide.

Çavkanî

teknolojî
Dawoyê Eso

Dawoyê Eso, bi navê fermî Davut Iğdır. Dengbêjekî kurdan e ku salên dora 1900î de miriye. Dawoyê  Eso ji eşîra Redkî bereka Kumkî, Mala Şero ye. Kilama wî ya bi navê Helîma Hesen Axa salên berê di radyoya Rewanê de dihat weşandin.

Çavkanî 

Dengbêj
Sadiqoyê Qirimqeyayê

Hecî Sadiqê Qirimqeyayê, Dengbêj Sadiq yan Dengbêj Sadiqê Redkî (bi tr: Haci Sadik Durmaz), xelqê Erzîromê navçeya Xinûs'ê gundê Qirimqeyayê ye. Ji eşîra Redkî malbata Dizêliya ye. Niha li Qirimqeyayê dijî û nêzî sed saliyê ye.

Nivîskar Ahmed Aras dema ku kilamên Evdalê Zeynikê berhev dike û dinivîsîne, gelekî ji wî sûd werdigire. ,

Çavkanî 

Dengbêj
Xinûs
Ûsivê Porsorê

Ûsivê Porsorê Dengbêjê kurd e. Ûsivê Porsorê, bi navê fermî Yusuf Barîm. Xelqê Qersê navçeya Qamûşan gundê Gulîcê ye û ji eşîra Redkî ye. Dilê wî dikeve keçikeke por sor, li ser wê keçikê kilama Porsorê derdixe û wusa navê wî dibe Ûsivê Porsorê. Tê gotin ku Şakiro li cem wî di derheqê dengbêjiyê de gelek tişt hîn bûye. Mixabin ku dengê wî negihiştine îro.

Çavkanî 

Dengbêj
Wilhelm Canaris

Wilhelm Franz Canaris  (jdb. 1ê kanûna paşîn a 1887 li Aplerbeck li nêzî Dortmund, m. 9ê nîsana 1945 li kampa komkirinê ya Flossenbürg) edmiralekî alman bû. Di dema Nasyonalsosyalîzm de ji sala 1935 heta 1944 serokê Abwehr, xizmeta veşartî ya leşkerî ya Wehrmachtê bû.

Canaris, ku ji malbatek çîna navîn tê, di dema Şerê Cîhanî yê Yekem de wekî ajan û fermandarê keştiyan hate bikar anîn. Di dema Komara Weimarê de ew ji nêz ve bi Freikorps re xebitî ku li dijî Spartakîstan şer bike û piştre bi Konsulê rêxistina terorîst a neteweperest, antîsemîtî û dij komarê re têkilî danî. Canaris di organîzekirina piştgiriya Alman ya ji bo Franco di Şerê navxweyî yê Spanyayê de bû. Wekî serokê karûbarê îstîxbarata leşkerî, Canaris di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de beşdarî hemî operasyonên leşkerî yên mezin ên Dewleta a Alman bû heya destpêka sala 1944an. Ji sala 1938 û pê ve Canaris piştgirî da gelek şervanên berxwedanê yên kevneperest û di navbera 1938 û 1940 de beşdarî planên hilweşandinê bû. Canaris rasterast beşdarî hewldana kuştina Adolf Hitler a 20ê tîrmeha 1944an nebû. Di lêkolînên Polisên Dewletê yên Veşartî de rojnivîska Canaris hat dîtin û bi vî awayî têkiliya wî ya bi berxwedana li dijî Nasyonalsosyalîzmê re hat zanîn. Di encamê de Canaris hate girtin. Di destpêka nîsana 1945an de li kampa komkirinê ya Flossenbürgê ji aliyê dadgeheke leşkerî ya SS ve cezayê îdamê lê hat birîn û hat bidarvekirin.

Çavkanî

Jidayikbûn 1887
Mirin 1945
Bilbil û Împeratorê Çînê

Bilbil û Împeratorê Çînê (bi danî: Nattergalen) çîrokeke çêkirî ye ku ji hêla Hans Christian Andersen ve hat nivîsandin.

Naverok 
Împeratorê Çînê ji pirtûkekê fêr dibe ku di împeratoriya wî de bilbilek heye ku bi taybetî xweş distirê. Berî wê, wî ji wê nizanibû. Digere li wê digere, wê dibîne û bi xwe re dibe qesra xwe. Ji strana bilbil pir hez dike. Împerator bilbilek çêkirî ji împeratorê Japonê distîne. Dûv re ev ji bilbilê rastîn, ku li ser direve tê hevyazkirin.

Çûka çêkirî di demekê de dişkê. Dema ku bilbilê rastîn vedigere û împerator ji mirinê xilas dike, împerator bêsînor spasdar e. Împerator neçar e sozê bide çûkê ku ji kesî re nebêje çûkekî wî yê piçûk heye ku her tiştî jê re dibêje, wê demê împerator dê çêtir be. Çûk tê wê wateyê ku ew ê di gera xwe ya di nav gel de tiştên ku dibihîse jê re bêje. Serê sibê, ji her kesî re şaş kir, împerator dîsa bi tevahî tendirist e.

Wergera kurdî 
Çîrok ji hêla Aynûr Bozkurt ve dî vîdyoya çîrokî de li ser YouTubeê hatiye amade û pêşkeşkirin.

Çavkanî 
Çîrok
Berhemên Hans Christian Andersen

Girêdanên derveyî
Arzu Şahin

Arzu Şahin ( li Stembolê, Tirkiye) stranbêjeke stranên gelêrî ya bi zimanê tirkî ye ku bi eslê xwe kurd e.

Jînenîgarî 
Arzû Şahîn di sala 1978an de li Stembolê ji dayik bû û zarokatiya xwe li vî bajarî derbas kiriye. Malbata wî, bi eslê xwe ji Dersima ye û ji Dersimê koçî Kelkîtê û pişt re koçî Erzînganê bûne. Arzu Şahin ji zarokatiya xwe ve bi tembûr re eleqedar bû 4 salan di dibistanekî taybet de perwerdeya tembûr û stran gotinê wergirt û albûma xwe ya yekem bi navê Ceylanim derxist. Ji bo vê albûmê gelek bertekên pozîtîv hate nîşandan û bi ser de jî firotina pir baş a albûmê, azwerî û cesareta xebata muzîkê da wê. Pişt re Arzu albûma xwe ya duyem a bi navê Ayrılık derxist. Di sala 2008an de 14emîn Xelatên Muzîka Vîdeo ya Kral TVyê, bi xelata "Baştirîn Jina Muzîka Folklorî" ya muzîka tirkî hatiye xelatkirin.

Dîskografî
 Ve Aşk (2012)
 Ne Fayda (2008)
 Sus (2005)
 Düet (2003)
 Ayrılık (2002)
 Ceylanım (1999)

Çavkanî

Hunermend
Hunermendên kurd
Mirovên zindî
The Doors

The Doors an jî Doors, komek ji komên rockê yên amerîkayê bû ku di destpêka salên 1960'î de li Los Angelesê (Dewleten Yekbûyî yên Amerîkayê) derket û bi taybetî di navbera salên 1967-1971'an de gelek bi nav û deng bû. Kom ji çar endaman pêk dihat: Jim Morrison, Ray Manzarek, Robby Krieger û John Densmore. Komê di navbera 1967 û 1973'î de li Amerîkayê 8 albûmên studyoyê (LP) û 21 singles (sêlikên ku li her aliyekî wê stranek heye) tomar kirin û sêlikên wan bi milyonan hatin firotin.

Albumên komê û dîskografî 

 The Doors (1967)
 Strange Days (1967)
 Waiting for the Sun (1968)
 The Soft Parade (1969)
 Morrison Hotel (1970)
 L.A. Woman (1971)
 Other Voices (1971)
 Full Circle (1972)
 An American Prayer (1978)

Çavkanî 

Komên muzîkê
Kûmûs

Kûmûs, Komus (, bi tirkî navê Benekle lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tetwanê
Oxwanîs

Oxwanîs (, bi tirkî navê Kuruyaka lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tetwanê
Perevkût

Perevkût (, bi tirkî navê Kuşluca lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tetwanê
Qemer, Tatwan

Qemer (, bi tirkî navê Obuz lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tetwanê
Kesankot

Kesankot (, bi tirkî navê Sarıdal lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tetwanê
Qûrtikan

Qûrtikan (, bi tirkî navê Tokaçlı lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tetwanê
Poxa

Poxa (, bi tirkî navê Tosunlu lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tetwanê
Ûnsiz

Ûnsiz (, bi tirkî navê Yassıca lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tetwanê
Şîkranîs

Şîkranîs (, bi tirkî navê Yoncabaşı lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tetwanê
Haciyan, Tatwan

Haciyan (, bi tirkî navê Suboyu lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tetwanê
Engesora Helaciyan

Engesora Helaciyan (, bi tirkî navê Güntepe lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tetwanê
Qancas

Qancas (, bi tirkî navê Sallıca lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tetwanê
Kînasor

Kînasor (, bi tirkî navê Yediveren lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tetwanê
Kedîwan

Kedîwan (, ), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tetwanê
Şahmonis

Şahmonis (, bi tirkî navê Bolalan lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tetwanê
Kî me ez? (dîwan)

Kî me ez? navê dîwana sêyan a helbestvanê kurd Cegerxwîn (1903-1984) e. Ev dîwan cara pêşîn di sala 1973an de li Bêrûta paytexta Libnanê hate çapkirin. Dû re di 1980î de ji nav çapên Weşana Roja Nû ve li Swêdê hate der. Çapa duyan di 1993an de ji aliyê Weşanên Deng ve hat çapkirin. Avesta di 2003an de bi hinceta sedsaliya helbestvanê nemir li Stembolê çapa sêyan a "Kî me ez?" û hemû hebestên din ên Cegerxwîn çap dike.

Dîwana "Kî me ez?" ji du biran pêk tê; birê yekê ji 45 helbestan û birê duyan jî ji 108 helbestan pêk tên. Li ser hev 283 rûpel hene. Di çapa pêşîn a 1973an de pêşgotineke Hemîd Derwêş heye.

Çavkanî 

Dîwanên Cegerxwîn
Pervîn Çakar

Pervîn Çakar an jî Pervin Chakar ( li Dêrika Çiyayê Mazî, Mêrdîn, Bakurê Kurdistanê) sopranoyeke kurd e. Piştî Tirkiyeyê li Îtalyayê perwerdeya operayê wergirtiye û niha li Almanyayê dijî. Pervîn Çakar, di gelek malên operayê yên girîng de xebatên xwe didomîne û di pêşbirkên navneteweyî de xwediyê gelek xelatan e.

Jînenîgarî 
Pervîn Çakar, di sala 1981ê de li navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya Mêrdînê hatiye dinyayê. Çakar yek ji pênc zarokên malbatê ye û zarokatiya xwe li gundên Ereğlî ya Deryaya Reş û Fatsayê derbas kiriye. Dibistana seretayî li gundê Saîtlerê ya navçeya Fatsa ya Orduyê xwend. Xwendekariya dibistana navîn li navçeya Bismilê xwend û di wî demê de bi muzîka gelêrî re eleqedar dibe. 

Li Lîseya Hunerên Bedew a Anadoluyê ya Amedê dest bi xwendina lîseyê kir û di sala 1999an de di heman lîseyê de xwendina xwe bi pileya yekem qedandiye. Di heman salê de li Zanîngeha Gaziyê li Beşa Hînkirina Muzîkê ya Zanîngeha Gaziyê dest bi xwendina xwe ya bilind kir û di sala 2003an de li heman zanîngehê beşa stranbêjiyê qedand. 

Piştî destpêka xebata xwe ya sopranoyê bi Oylun Davran Erdayı re, di navbera salên 2004 û 2005an de li Accademia d’Arte Lirica Îtalyayê bi Carmen Gonzales, William Mattetuzzi, Antonio Juvarra, H. Lawson re û di navbera salên 2006 û 2008an de li Accademia Internazionale Musicale di Perugia de bi Sergio Bertocchi re xebatên xwe berdewam kir.

Pervîn Çakar cara yekem ku 22 saliya xwe de koçî Îtalyayê dibe, koçbûna xwe wiha tine ziman "Kesê ku ji bo hêviyên xwe erdnîgariya xwe biterikîne, kêfxweş û tevlihev e, lê bi kêmasî, tirs û xemgîn e"

Dîskografî

Single 
Lo şivano
Newroz
Qimil (bi hunermend Tara Jaff re dibêje)
Rihê Min Teyr e
Rinaldo (bi zimanê îtalî)

Xelatên wê
 Xelata Academié Disque du Lyrique (2012-Fransa)
 Xelata Weqfa Operayê ya Semiha Berksoy (2012-Tirkiye)
 Xelata Kovara Muzîka Klasîk a Andante (2013-Tirkiye)

Çavkanî

Girêdanên derve
 Pervîn Çakar li ser Înstagramê
 Pervîn Çakar li ser Twîtterê
Hunermendên kurd
Zimanê kurdî
Stranbêjên kurd
Mirovên zindî
TikTok

TikTok  ku li Çînistanê wekî Douyin  (bi çînî: 抖音; pinyin: Dǒuyīn) tê zanîn, karûbarek torê ya civakî ya bi vîdyoyê ye xwedan pargîdaniya çînî ByteDance. Ew mazûvaniya cûrbecûr vîdyoyên bikarhêner ên kurt-formê dike, ji celebên mîna dans, komedî, û perwerdehiyê, bi dirêjahiya 15 saniyeyan heya 3 hûrdeman.TikTok guhertoyek navneteweyî ya Douyin e, ku di destpêkê de li bazara Çînistanê di îlona 2016an de hate berdan. TikTok di sala 2017an de ji bo iOS û Android li piraniya bazarên derveyî herêma Çînistanê hate destpêkirin; lêbelê, ew li çaraliyê cîhanê tenê piştî ku bi karûbarek din a medya civakî ya çînî, Musical.ly, di 2ê tebaxa 2018an de bû yek, peyda bû.

TikTok û Douyin hema hema heman navbeynkariya bikarhêner heye lê ne gihîştina naveroka hevûdu. Pêşkêşkerên wan her yek li sûka ku sepana têkildar lê heye de ne. Du hilber dişibin hev, lê taybetmendî ne yek in. Douyin taybetmendiyek lêgerîna vîdyoyê vedihewîne ku dikare ji hêla rûyê mirovan ve li vîdyoyên zêdetir ên wan û taybetmendiyên din ên wekî kirîn, veqetandina otêl û çêkirina nirxandinên jeo-tagkirî bigere. Ji destpêka destpêkirina xwe ve di sala 2016an de, TikTok/Douyin bi lez li Asyaya Rojhilat, Asyaya Başûr,  Asyaya Başûr, Dewletên Yekbûyî, Tirkiye,  Rûsya û deverên din ên cîhanê populerbûn bi dest xist. Ji cotmeha 2020an vir ve, TikTok li çaraliyê cîhanê ji 2 mîlyar dakêşanên mobîl derbas bu.

Çavkanî 

Înternet
Medyaya civakî
Cemîl Qoçgirî

Cemîl Qoçgirî yan jî Cemîl Koçgirî ( li Duisburg, Almanya) hunermendekî kurd e ku li Almanyayê ji dayik bûye û mezin bûye.

Jînenîgarî
Cemîl Qoçgîrî di sala 1980î de li bajarê Duisburg, Almanyayê ji dayik bûye. Qocgîrî di 12 saliya temenê xwe de bi tembûrê (amûreke bi sê têl) eleqedar dibe û ji 16 saliya xwe ve dest bi jenbûna tembûrê dike. Qocgîrî ku zêdetir li ser aliyê mîstîk yê tembûrê rawestiya, xebata li ser teşekirina şêwazên muzîkê yên bi çand û baweriyên Mezopotamyayê ve girêdayî ne dest pê kir. Yekem albûma wî ya solo Aşk-î Pervaz di sala 2004an de derketiye.  Di sala 2005an de bi navê “Sarraf/Stranên Gelêrî yên Dêrsimê” klîbeke bi awaya belgefîlmê çêkiriye. Di sala 2007an bi albûma Heya, 2013an de Hîva Zerî, 2015an de Tembur & Harp 2017an de Zâlâl, 2018an de Bedâwîtî û di sala 2019an de albûma xwe ya bi navê Cemîl Qoçgîrî & Avîan Quartet çêkiriye.

Dîskografî

Albûm 
 Heya (2007)
 Hîva Zerî (2013)
 Tembur & Harp (2015)
 Zâlâl (2017)
 Bêdâwîtî (2018)
 Cemîl Qoçgîrî & Avîan Quartet (2019)

Çavkanî

Hunermendên kurd
Stranbêjên kurd
Go, Dog. Go! (rêzefîlm)

Go, Dog. Go! rêzefîlmekî amerîkî ye ku ji aliyê Adam Peltzman ve ji bo televîzyona Netflix hatiye çêkirin. Xêzefîlm di  de dest pê kir.

Çavkanî 

Rêzefîlm
Rêzefîlmên Netflixê
Ardennes (department)

Ardennes, yek ji departementên Fransayê ye. Ardennes di nav 3 wargehan de dabeş dibe: "Rethel", "Sedan" û "Vouziers". Her dabeş xwedî taybetmendiyên cuda ne. Departement, piştî Şoreşa Fransayê   yek ji departementên destpêkê ye ku di 4ê Adara 1790an de wekî departement hatiye binavkirin. Herêm 75emîn herêma herî qelebalix a Fransayê ye dikeve kembera bakurê rojhilatê Fransa ye. Kesên sereke yên navdar ên ku ji ji departementa Ardennesê ne ev in;  Robert de Sorbon, Guillaume de Machaut, Hippolyte Taine û Arthur Rimbaud.

Erdnîgarî
Parêzgeh li kembera bakurê rojhilata Fransayê ye û ji aliyê parêzgehên Meuse, Marne û Aisne ve hatiye dorpêç kirin. Jî aliyê li bakur ve jî bi Belçîkayê ve sinor e.

Gelhe
Di grafîka jêr de di navbera salên 1960 û 2015an de rêjeya niştecihên departementê hatiye diyarkirin.

Şaredariyên sereke
10 şaredariyên serekeyî ya departementa Ardennesê.

Çavkanî

Girêdanên derve

Departementên Fransayê
Ece Mumay

Ece Mumay, ( li Stembol, Tirkiye) stranbêj û strannivîseke bi eslê xwe kurd e. Ece Mumay bi taybetî bi strana Ax Piştî Te Yar ku bi kurdî û tirkî tevlihev dibêje, bal kişand. Strana xwe ya duyem ku tê de bi kurdî dibêje bi navê Haja Te Min Tûne (Haya min ji te tune) derxist û klîba vî stranê li Amedê û li Êlihê wênekiriye.

Jînenîgarî
Ece Mumay, di 12ê tebaxa 1998an de li Stembolê ji dayik bûye û bi eslê xwe ji bajarê Sêrtê ye. Mumay li Zanîngeha Teknîkî ya Stembolê beşa Konservatuwarê qedandiye. Di du salên destpêka zanîngehê de bi xwendina xwe re perwerdeya kemençeyê wergirt û di sala dawî ya dibistanê de dest bi perwerdeta gîtarê kiriye. Ece Mumay di sala 2018an de piştî stranên xwe yên yekane yekem albûma xwe bi navê Odamdan derxist. Mumay, di nav zimanên biyanî de bi tirkî, almanî û inglîzî dizane. Naskirina wê yê herî zêde bi gotina strana Ax Piştî Te Yar ku bi du zimanan bi kurdî û bi tirkî gotiye, hate naskirin. Strana wê ya bi du zimanan Ax Piştî Te Yar heta niha 36 milyon hatiye bînerkirin. Strana wê ya yekane (single) Galaxy  ku wê di 19ê hezîrana 2020an de derxist û bû stranbêja yekane ya heyama pandemiya Covid-19 ku vîdyoya  wê 180 milyon û heta 241 milyon car hatiye bînerkirin.

Dîskografî
Albûm
 Odamdan (2018)

Single
 "Dark in the Night" (bi Sadrican Sağdur re) (2018)
 "Söyle" (2019)
 "Hırka" (2019)
 "Uçurtma" (bi Taladro re) (2019)
 "Ansızın" (Akustîk) (2020)
 "Senden Sonra" (2020)
 "Bir Vedayla Bir Ömür" (Akustîk) (2020)
 "Sen Diye Diye" (Akustîk) (2020)
 "Vurulmuşam" (Akustîk) (2020)
 "Galaksi" (2020)
 "Ax Pişti Te Yar" (2020)
 "Sade Kahve" (2020)
 "Rüyalara Sor" (Akustîk) (bi Mustafa Ceceli re) (2021)
 "Hengame" (2020)
 "Dokuz Mevsim" (Akustik) (2021)
 "Peri" (2021)
 "Olmadı" (bi Velet re) (2021)
 "Haja Te Min Tûne" ("Haya min ji te tune", 2021)

Çavkanî

Hunermendên kurd
Kesên ji Stembolê
Kaset

Kaset curekî teypa ku ji bo tomarkirina elektromagnetîk û analog û ji nû ve hilberandina sînyalên deng hilgirê deng e. Ew kasetek dihewîne ku ji bo karanîna hêsan û parastinê di nav qabeke plastîk de tê girtin.

Giştî 
Kaset têne lîstin û tomarkirin bi teypa tomarkirinê ya kasetan wekî amûra lêdanê. Di heyama ji destpêka salên 1970an heya dawiya salên 1990an de, kaseta kompakt yek ji medyaya dengî ya ku herî zêde tê bikar anîn li kêleka plaqê û paşê jî Compact disc bû.Di eslê xwe de kalîteya dengê navînî bi navgîniya nûvekirinên materyal û teknîkî yên wekî pergalên kêmkirina dengê Dolby, bi salan gihîştiye astek bilindtir.

Kaset û teypa têkildar wekî pergalek ji bo karanîna muzîka mobîl ji hêla tîmek pêşdebiran ve bi serokatiya endezyar û dahêner Lou Ottens li pargîdaniya holendî Philips ve hatî çêkirin. Xebata pêşdebirinê di sala 1960an de dest pê kir û di tebaxa 1963an de kaset û cîhaz wekî pocket recorder hate pêşkêş kirin. Kaset di destpêkê de bi celebên din ên kasetên kasetên ji hevrikên cihêreng re pêşbazî kir û bi ser ket, hilgirê dengê kompakt û zexm bi dehsalan populerbûneke mezin girt. Îro, ji ber serfiraziya teknolojiya dengî ya dîjîtal, nemaze formata MP3ê, kaseta kompakt di pratîkê de tenê girîngiyeke dîrokî heye.

Çavkanî 

Deng
Muzîk
Teknolojî
Lou Ottens

Lodewijk Frederik Ottens (2ê hezîrana 1926an - 6ê adara 2021an ) endezyar û dahênerekî holendî bû, ku herî baş wekî dahênerê kasetê tê zanîn û ji bo xebata wî ya di alîkariya pêşxistina dîska kompakt de. Ottens ji hêla Philips ji bo tevahiya kariyera xwe hate xebitandin.

Jiyana berî 
Ottens di 21ê hizêrana 1926an de li Bellingwolde ji dayik bû. Di xortaniya xwe de, di dema dagirkirina Almanyayê ya li ser Holendayê di Şerê Cîhanî yê Duyem de, wî radyoyek çêkir da ku ew ê bi dizî guhdariya weşanên Radio Oranje bike. Ji bo ku xwe ji jammerên nazî dûr bixe, Ottens radyoya bi antena rêwerzeke prîmîtîv çêkir. Piştî şer, Ottens dest bi xwendina Zanîngeha Teknolojiyê ya Delftê kir, ku li wir endezyariya mekanîkî xwend. Di dema xwendina xwe de, Ottens part-time wekî teknîsyenekî xêzkirinê ji bo kargehek teknolojiya rontgenê xebitî.

Kariyer 
Di sala 1952an de, Ottens ji hêla Philips ve hate xebitandin. Wî di beşa mekanîzasyonê  Koma Pîşesaziya Sereke ya li Eindhoven de dest pê kir. Di 1957an de, ew veguhezîne kargehek Philips ya nû vebû li Hasselt, Belçîka. Wê demê, vê kargehê bi giranî alavên dengî hilberandin, di nav wan de pişk, tomargirên kasêt û hoparlo.

Çavkanî 
Jidayikbûn 1926
Mirin 2021
Xijendeyan

Ajalên birbiredar yên kû birêka hêk kirnê zêdedibe pêktîne.

Çînên Xijendeyan 
lepidosauria
Rhynchocephalia
Squamata (mar û marmilok)
testudines (kûsîn)
Archosauria
crocodilia (Cirnîs)
Aves (balinde)
Xijendeyan li va çînên da têna lêkolîn.
MENA

MENA yan jî bi navê alternatîv WANA, herêmeke li Rojhilata Navîn û Bakurê Afrîkayê ye. Navê herêma MENAyê bi taybetî ji bo hevkariya leşkerî, alikariya kerasetî û di nivîsandinên pîşesaziye de tê bikaranîn. Nifûsa herêma MENAyê nêzîkî 381 milyon kes tê texmînkirin û nifûsa herêmê ji sedî 6ê nifûsa cîhanê ye.

Welatên herêmê
Welatên ku rasterast li herêmê hatine diyarkirin.
 Behreyn
 Emîrtiyên Yekbûyî yên Ereb
 Cezayîr
 Fas
 Dewleta Filistînê
 Iraq
 Îran
 Îsraêl
 Qeter
 Kuweyt
 Lîbya
 Libnan
 Misir
 Erebistana Siûdî
 Sûrî
 Tunis
 Oman
 Urdun
 Yemen

Çavkanî

Herêm
Rojhilata Navîn
The Mitchells vs. the Machines

The Mitchells vs. the Machines fîlmekî anîmasyonî yê di sala 2021ê de ji aliyê Mike Rianda ve hatiye hênandin. Tê de Abbi Jacobson, Danny McBride, Maya Rudolph, Eric André, Olivia Colman, Fred Armisen, Beck Bennett, John Legend, Chrissy Teigen, Blake Griffin, û Conan O'Brien xwedî rolên sereke ne.

Lîstikvanên fîlm 

 Abbi Jacobson - Katie Mitchell
 Danny McBride - Rick Mitchell
 Maya Rudolph - Linda Mitchell
 Mike Rianda - Aaron Mitchell
 Olivia Colman - PAL
 Eric André - Dr. Mark Bowman
 Fred Armisen - Deborahbot 5000
 Beck Bennett - Eric
 John Legend - Jim Posey
 Chrissy Teigen - Hailey Posey
 Charlyne Yi - Abbey Posey
 Blake Griffin - PAL Max Prime
 Conan O'Brien - Glaxxon 5000

Çavkanî

Girêdanên derve 

 

Fîlmên amerîkî
Anîmasyon
Fîlmên 2021ê
Mustafa Ceceli

Mustafa Ceceli ( li Enqere, Tirkiye) hunermend, amadekar û hilberînerê muzîkê tirk û rumen e. Mustafa Ceceli di sala 2021ê de, di konserên xwe yên li bajarên Agirî, Amed, Sêrt û Dihokê bi gotina stranên bi kurdî bal kişandiye. 

Ceceli bi hunermenda kurd Jîne re straneke bi navê İmtiyaz (bi tirkî) derxistiye.

Kariyera wî 
Kariyera wî ya muzîkê bi komeke amator a lîseyê dest pê kir.  Piştî lîseyê dest bi xwendina xwe ya Fakulteya Veterîner a Zanîngeha Enqereyê kir. Di pola sêyem de perwerdeya xwe ya bê fakulteyê bi dawî anî. Cara duyemîn kete ezmûna ketina zanîngehê û xwendina xwe ya zanîngehê bi beşa Rêveberiya Zanîngeha Yedîtepeyê dewam kir.

Karê wî yê muzîkê yê profesyonel piştî hevdîtina Ozan Doğulu û bi aranjeyên wî yên cuda ji bo Sezen Aksu dest pê kir. Yekem albûma wî di sala 2009an de bi sernavê wî jî bi navê xwe derket. Mustafa Cecelî di lîsteyên herî baş de zêdetirî bîst hîteyên herî baş çêkiriye, aranje kiriye an jî bi xwe gotiye.

Du caran Xelatên Muzîkê, di kategoriyên "Albuma Herî Baş" û "Hunermendê Mêr a Herî Baş", wergirtiye. Xelatên xwe di sala 2010 û 2014an de wergirtiye.

Dîskografî

Albûm
Albûmên stûdyoyê
2009: Mustafa Ceceli
2012: Es
2014: Kalpten
2015: Aşk İçin Gelmişiz
2017: Zincirimi Kırdı Aşk

Albumên berhevkirinê
2013: Mustafa Ceceli 5. Yıl
2016: Mustafa Ceceli Koleksiyon

Tevlihev
2010: Mustafa Ceceli Remixes
2011: Eksik Remix 2011
2012: Es+ Remîx

EP
2017: Simsiyah

Strana yekdar
Wekî hunermendê sereke
 "Limon Çiçekleri" (2009)
 "Hastalıkta Sağlıkta" (2010)
 "Eksik" (bi Elvan Günaydın re) (2011)
 "Es" (2012)
 "Söyle Canım" (2013)
 "Emri Olur" (2016)
 "Anlarsın" (bi Sinan Akçıl re) (2018)
 "Yaz Bunu Bir Kenara" (2019)
 "Bedel" (2019)
 "Saçma Sapan" (2020)
 "Ki Sen" (2020)
 "Gün Ağarmadan" (bi Irmak Arıcı re) (2020)
 "Rüyalara Sor" (2020)
 "Rüyalara Sor" (feat. Ece Mumay) [Acoustic] (2020)
 "Öptüm Nefesinden" (feat. Ekin Uzunlar) (2020)
 "Ölümlüyüm" (2021)
 "Başaramadım" (2021)
 "Rüzgar" (bi Bilal Hancı re) (2021)
 "Leyla Mecnun" (bi Burak Bulut û Kurtuluş Kuş re) (2021)
 "İmtiyaz" (bi JÎNE re) (2021)
 "Tut Elimden" (2021)
 "Duhoka min" (bi kurdî) (2021)

Wekî hunermendê diyarkirî
 "Şeker" (bi Ravi İncigöz re) (2014)
 "Kış Masalı" (bi Sibel Can re) (2014)
 "Untuk Cinta" (bi Siti re) (2016)
 "Aşk Haklıyı Seçmiyor" (with Sera Tokdemir) (2018)
 "Mühür" (bi Irmak Arıcı re) (2019)
 "Çok Sevmek Yasaklanmalı" (bi İrem Derici û Sinan Akçıl re) (2020)
 "Eve Giremiyorum" (bi Sinan Akçıl re) (2020)
 "Ben de Özledim" (bi Bahadır Tatlıöz, Aydın Kurtoğlu, û Gülden re) (2020)
 "Dünya" (bi Tohi û Sinan Akçıl re) (2020)
 "İçime Atıyorum" (bi Ziynet Sali re) (2021)

Çavkanî 

Stranbêjên tirk
Mirovên zindî
Rijênê Cowper

Rijenên Cowper (bi înglîzî: Cowper’s glands / bulbourethral glands) cotek rijênên biçûk in, di bin prostatê li herdu aliyên mîzerê de cih digirin. 

Rijênê Cowper navê xwe ji zanyarê Înglîzî William Cowper girtî ye. Mezinahiya her yekê rijênê Cowper bi qasî nokek e. Derdana rijenê Cowper şileyek bêreng, tîr û şor e. Şileya rijenê Cowper, şileyek alkalî ye. Şileya Rijenê Cowper madeyek lîncî ye, di nav zêyê (vajîna) de xilîskîna çûk hêsantir dike. Rijênê Cowper derdana xwe, berê avêtina tovavê ber dide nav mîzerê, loma hin caran derdana wî wekî pêşavêtin jî tê navkirin. Heke di nav mîzerê de paşmayiyên asîdî yên mîzê mabe, bi derdana rijenê Cowper tê paqijkirin. Hin caran, dema têkilîya seksî de beyî ko di nav zêyê de avêtin rû bide çûk paşve tê kişandin ko rê li ber ducaniyê were girtin. Lê dibe ko di nav şileya rijenê Cowper de hinek xaneyên sperm jî hebin. Di rewşek wîsa de her çiqas mirov xwe paşve bikişîne jî, egera rûdana ducanîmayî heye .

Çavkanî 

Biyolojî
Rijên
Çikildanên tovavê

Çikildanê tovavê an jî tovaveçikildan (bi înglîzî: seminal vesicle) cotek rijênên cogedar in di laşê nêran de.

Pêkhateya çikildanên tovavê 

Di laşê mirovê bi temenê pêgihîştî de dirêjiya çikildana tovavê 5-7 cm, firehiya wî 2-3 cm e. Her çikildanek ji lûleya pêçayî û badayî ya bi dirêjiya 15 cm pêk te. Lûle bi bestereşaneyê dapoşrav e. Bestereşane; lûleyên xwînê, lûleyên lîmfê, rîşalên demar û şaneya palpişt lixwe digire. Lûleya çikildanê ji sê çînan pêk tê. Rûyê çîna navî şil û qurmiçînî ye û ji lînceperdeyê pêk tê. Rûkeşexaneyên vê çînê şileya tovavê berhem dikin û der didin. Çîna navarast ji masûlkeyên bazinî û dirêjkî pêk tê. Çîna dervayê çikildanê jî ji şaneya rîşalên qaîşokî pêk tê.

Çikildanên tovavê, li paş mîzdankê li herdu aliyên rijênê prostat de cih digirin. Her çikildanek ji aliyê serê jêr ve bi cogek kurt ve girêdayî ye, ev cog wekî coga avêtinê (bi înglîzî: ejaculatory duct) tê navkirin. Coga avêtinê bi lûleya guhêzer ve girêdayî ye. %60ê qebareya tovavê ji cota çikildanên tovavê tê derdan.

Derdan û erkê çikildanên tovavê 

Şileya çikildana tovavê şileyek tîr û lîncî ye, gellek fruktoz, asîda sîtrîk, proteîn û hin xurekemadeyên din lixwe digire. Şileya çikildana tovavê şileyek alkalî ye, ango asta pH a şileyê bilind e. Paşmayiyên asîdî yên li nav mîzerê û nav coga endama zaûzêya mê, bi navbeynkariya vê şileyê tên nêtarkirin. Herwisa şileya çikildana tovavê prostaglandîn û fîbrînojen jî lixwe digire. Fruktoza tovavê ji aliyê mîtokondriyên sperman ve ji bo bidestxistina ATP tên bikaranîn. Prostaglandîn madeyek mîna hormon e, bi sînyalan masûlkeyên malzarokê han dike, masûlke girj dibin bi vî awayê sperm ber bi coga hêkê tên paldan. Piştê avêtinê, fîbrînojena nav tovavê diguhere bo fîbrîn. Fîbrîn tovavê piçek dimeyîne, tovav hê pirtir tîr dibe.Şileya çikildanên tovavê bi navbeynkariya coga avêtinê tevlê spermên nav lûleya guhêzer dibe û ber bi rijênê prostatê ve tên guhêztin.

Çavkanî 

Biyolojî
Rijên
Torsten Haß

Torsten Haß (bi nasnav Kim Godal, jdb. 1970 li Neumünster, Almanya) pirtûkxaneger, nivîskar û rojnamevanekî alman e. Wî li Stuttgartê xwend. 

Ew li rojnameyên almanî Kehler Zeitung û Offenburger Tageblatt xebitî. Pişt re di sala 2015an de Torsten Haß bû kitêbxanegerê pirtûkxaneya zanîngeha Ludwigshafenê.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 KVK (Almanya, Awistirya, Swîsre, WorldCat): Encamên lêgerînê Torsten Haß
 KVK (Almanya, Awistirya, Swîsre, WorldCat): Encamên lêgerînê Kim Godal

Haß
Haß
Haß
Bojî (kuçik)

Bojî (jdb. 2017), kûçikekî gerok e ku li bajarê Stembolê (Tirkiye) bi civakê re veguhastina navbajarî bi kar tîne. Bojî, rojane nêzîkî 30-40 kîlometre li bajarê Stembolê bi niştecihên bajêr re digere.

Jiyana wî
Bojî, heywaneke ji famîleya Canidae ye û kûçikê Qenxalî ye. Ji ber ku di sala 2021ê de li Stembolê bi veguhastina navbajarî navçe bi navçe digere, tê naskirin. Wêneyên wî, dema ku ew bi metro, metrobus û keştiyên navbajarî digere, ji aliyê welatiyan ve hate wênekirin û li ser platformên medyaya civakî tên parvekirin. 

Ji aliyê şaredariya bajêr ve mîkroçîpek bi Bojî ve hate girêdan û di roja 18ê tebaxa 2021ê de bi sîstema GPRSê hate şopandin ku Bojî di nava rojekê de 29 rawestgeh digere. Ji çiriya pêşîn a 2021ê û vir ve Metro Istanbul xwarin û nêrîna Boji girtiye ser xwe û ji bo wî li ser xeta tramvayê ya Kadıköy-Modayê holikek hatiye çêkirin.

Taybetmendiya wî 
Bojî kûçikekî cuda ye ku wekî mirovan cihê dixwaze here yan jî dema ku dixwaze cihê veguhêze amûrên veguhastina komelî bi kar tîne. Heta niha tê texmînkirin ku li temamiya cihanê bi tenê 15 kûçîk hene yên ku wekî Bojî bi veguhastina navbajarî digerin. Yek ji wan li bajarê New Yorkê (DYA) û yek ji wan li bajarê Moskowê (Rûsya) ne.

Çavkanî

Kûçik
GPRS

GPRS, (bi inglîzî: General Packet Radio Service) ji bo ragihandina mobîl (GSM) di pergala gerdûnî ya tora ragihandinê ya hucreyî ya 2G û 3G de standardeke daneyan a mobîl a pakêtê ye. GPRS, ji aliyê Enstîtuya Standartên Telekomunîkasyonê ya Ewropayê (ETSI) ve li hemberî teknolojîyên hucreyî yên berê yên CDPD û pakêta i moda veguherandî hate avakirin. Sîstem niha ji aliyê Projeya Hevkariyê ya Nifşê 3emîn (3GPP) ve tê domandin.

Bikaranîna gelemperî 
Tora bingehîn a GPRS destûrê dide torên mobîl ên 2G, 3G û WCDMA ku pakêtên IPyê bigihînin torên derveyî yên wekî Înternetê.  Pergala GPRS beşek yekbûyî ya binepergala veguherîna torê ya GSMê ye.

GPRS kapasîteyên daneya guhezbar a pakêta GSM dirêj dike û karûbarên jêrîn pêk tîne:

 Peyam û weşana SMS
 Gihîştina înternetê ya "Her tim li ser torê".
 Xizmeta mesajên multimedia (MMS)
 Pê lêke biaxive, li ser tora hucreyî (PoC).
 Peyam û hebûna yekser- gundê bêtêl.
 Sepanên înternetê yên ji bo cîhazên biaqil bi protokola sepanê ya bêkablo (WAP).
 Servîsa ji xalekî heta xalek (P2P): bi înternetê (IP) re têkildar e.
 Xizmeta xal-pir-xal (P2M) : bangên grûp ên pirjimar û xal-pir-xal.

Çavkanî 

Teknolojî
Seyidxan Sevinç

Seyidxan Sevinç, ( li Sêrt, Bakurê Kurdistanê) hunermendekî kurd e ku cûreya muzîka reggaeê bi kurdî dibêje.

Jînenîgarî 
Seyidxan Sevinç, hunermendekî kurde û bi eslê xwe ji bajarê Sêrtê a Bakurê Kurdistanê ye. Seyidxan, ji zarokatiya xwe ve bi sendroma touretteyê ye. Wî aniye ziman ku ji ber nexweşiya xwe "bi civakê re di tekoşînê de" ye. Di sala 2020an de albûma xwe ya yekemîn bi navê "Bîr" derxistiye. Di derbarê albûma xwe de aniye ziman ku wî di albûma xwe de cih daye berhemên kevneşopiya kurdî yên berê û motîfên hêja yên çanda kurdî. Seyidxan Sevinç, jiber pêşdarazî ya di civakê de perwerdeya xwe ya zanîngehê di pola çaran de bidawî kiriye. Piştê bidawîkirina perwerdeya xwe ya zanîngehê dest bi karê muzîkê kiriye.

Dîskografî
 Albûm
 "Bîr" (2020)

Fîlmografî
Klîb
 "Çi Hacet" (2020)
 "Tuzik" (2021)
 "Şevka Baranê" (2021)

Çavkanî

Hunermendên kurd
Hêzên Bejayî Tirkiyeyê

Navê hêzên bejayî yên hêzên çekdar ên tirkiye yê.
Ji sala 2020-an de 600,000 endamên wê hene.
Wîkî

Wîkî malperek e ku bikarînerên wê mafên nivîsandin, sererastkirin û jêbirina nêverokan hene.

Yekem wîkî di sala 1994an de hatiye çêkirin, û tiştên tê de bi awayekî sade dihatin nivîsandin.

Çavkanî
Fêhristsaz

Kesê ku lîsteyên sîstematîk ên hêmanan, bi taybetî çavkaniyan an jî di nav berhevokekê de dixebite, berhev dike.  An jî, mirovek, bi asayî di pirtûkxaneyekê de,  ku materyalên wêjeyî katalog dike.  Bi inglîzî "cataloguer" an jî "cataloger" e.

Çavkanî
Madagaskar (fîlm 2005)

Madagaskar fîlmekî anîmasyonî yê di sala 2005ê de ji aliyê Eric Darnell û Tom McGrath ve hatiye hênandin. Tê de Ben Stiller, Chris Rock, David Schwimmer, û Jada Pinkett Smith xwedî rolên sereke ne.

Lîstikvanên fîlm 

 Ben Stiller bi navê Alex
 Chris Rock bi navê Marty
 David Schwimmer bi navê Melman
 Jada Pinkett Smith bi navê Gloria
Tom McGrath bi navê Skipper
Christopher Knights bi navê Private
Chris Miller bi navê Kowalski
Jeffrey Katzenberg bi navê Rico
Sacha Baron Cohen bi navê King Julien
Cedric the Entertainer bi navê Maurice
Andy Richter bi navê Mort

Çavkanî

Girêdanên derve 

 

Fîlmên amerîkî
Anîmasyon
Fîlmên 2005an
Harûn Elkî

Harûn Elkî, ( li Elkê, Şirnex, Bakurê Kurdistanê) hunermendekî kurd e ku cûreya muzîka soft-rockê bi kurdî dibêje.

Kariyera wî
Harûn Elkî, di sala 1975an de li navçeya Elkê ya bi ser Şirnexê ve hatiye dinyayê û heta 20 saliya xwe li Şirnexê jiyan kiriye. Piştre koçê bajarê Edeneyê dibe û li Navenda Çanda Mezopotamyayê dest bi perwerdeya muzîkê kiriye. Elkî, bi Koma Rewşen re dest bi kariyera xwe ya mûzîkê dike. Bi heman komê re di 2 albûmên, bi navê "Asê" û "Pola Nû" derdixe. Harûn Elkî cûreya muzîka soft-rockê dibêjê. Di derbarê biryara xwe ya cûreya muzîka rockê, wiha aniye ziman: "Ez dikarim bibêjim ku ev rih ji zarokatiya min ve bi min re heye". Ji ber vê yekê dema ku ez 12 salî bûm, dema ku min li Elkê dixwend, têkiliyeke min a nêzîk bi cureya muzîka rockê re hebû" Di sala 2020an de albûma xwe ya solo ya yekem bi navê "Rev" derxistiye.

Dîskografî
Albûm
 "Asê" (bi Koma Rewşen re)
 "Pola Nû" (bi Koma Rewşen re)
 "Rev" (2020)
Single
 "Seyrana Gula" (2019)

Fîlmografî
Klîb
 "Bendik" (2019)
 "Karxezalê" (2019)
 "Seyrana Gula" (2019)
 "Xengilok" (2021)
 "Meşk" (2021) (bi Tara Mamedova, Şeyhan û Gulbahar Kavcu re dibêje)

Çavkanî

Hunermendên kurd
Svetlana Kasyan

Svetlana Davîdovna Kasyan (bi rûsî: Светлана Давидовна Касьян, Svetlana Davidovna Kas'jan), sopranoya rûsî-kurdî ye ku di 24ê tîrmeha 1984an de li Gurcistanê ji dayika xwe bûye.

Jiyan û perwerdehiya destpêkê 
Svetlana Kasyan di malbateke kurdên êzidî de di 24ê tîrmeha 1984an de li bajarê Batûmiyê yê Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê ji dayik bû. Di sala 1993an de ew ji Batûmiyê bar kir Aktobe, li wir li Dibistana Jimare 26 xwend.

Pişt re di sala 2006an de ew ket kolêja muzîkê. Paşê wê li Konservatuwara Dewletê ya Moskowê ya Çaykovskî di waneya Galîna Pîsarenko de xwend. Her wiha teknîka vokalê bi Dmîtrî Vdovîn û li Waşingtonê bi Placido Domingo re tekûz kir.

Svetlana Kasyan di salên 2009-2011an de jî endama bernameya ciwanan a Şanoya Bolşhoy bû.

Kariyer 
Di sala 2010an de wê li ser sehneya Şanoya Bolshoi di partiya Kupava de di opera Snegûroçka ya Rîmskî-Korsakov de dest pê kir û paşê li wir L'Amour des trois oranges" ya Sergey Prokofyev û Çarodeyka ya Pyotr Îlîç Çaykovskî lîst.

Di sala 2011an de ji Konservatuwara Moskowê beşa stranbêjiya solo qedandiye. 

Di heman salê de, wê xelata yekem a Pêşbaziya Dengê ya Navneteweyî ya Pêncem li bajarê Ningbo wergirt.

Di 2011an de, wê di opera Tosca ya Giacomo Puccini de li Şanoya Opera û Baletê ya Yekaterînbûrg û di heman salê de li Şanoya Bolshoi de rola sernavê lîst. Rojnamevanan jê re digotin "dengê herî bihêvî yê cîhanê".

Li Îtalyayê, wê di sala 2011an de li Bariyê di Semfoniya 9em a Beethoven de dest pê kir. Di sala 2013an de, wê beşa Keybanû Elizabeth di opera Don Carlos de li Teatro Regio li Torîno (Îtalya) got. Opera ji hêla kanala TV ya îtalî RAI ve hate pêşandan.

Di 12 çiriya paşîn a 2013an de li salona Auditorium Conciliazione ya Romayê, wê konsereke solo da, ya ku di bin serpereştiya Serokkomarê Îtalya û Encumena Papayî ya Çandê de hatibû pêkanîn.  Di heman rojê de, hevdîtina Svetlana Kasyan bi Papa Fransîs re çêbû, ku di dema hevdîtinê de dengê xwe ji Xwedê re terxan kir, ji Svetlana soz girt ku tenê ji bo Xwedê stranan bêje û qenciyê belav bike.

Di hejmara salvegera kovara mêran "Maxim" de di nîsana 2017 de, wê di wênekêşek erotîk de lîst da ku "bala gel bikişîne ser hunera operayê". Di heman demê de, radyoya bazirganî Europa Plus gazî stranbêj kir. "stêra pêşeng a cîhanê di kalîteya deng de."Di çiriya pêşîn a 2017an de, Papa Fransîs wê hevdîtineke duyem bexş dike û piştî pêşandana wê li Operaya Romayê ji bo rola wê ya Tosca tê xelatkirin.

Çavkanî 

Hunermendên kurd
Jinên kurd
Stranbêjên kurd

Girêdanên derveyî 

 Corriere Della Sera: "Svetlana Kasyan: «Io come la Callas? Non sarò mai Gilda del Rigoletto»"
 Roma Today: „Le "prime donne" della lirica al Teatro Palladium“
Jidayikbûn 1984
Mirovên zindî