nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Alessandria

Alessandria, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye. Bajêr di heman demê de navenda parêzgeha Alessandriayê ye

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Asti

Asti, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye. Bajêr di heman demê de navenda parêzgeha Astiyê ye.

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Moncalieri

Moncalieri, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye. Komûna Moncalieri 8 km li aliyê başûrê bajarê Torînoyê ve cih digire.

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Cuneo

Cuneo, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye. Cuneo di heman demê de navenda parêzgeha bi heman navê ya parêzgeha Cuneoyê ye.

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Collegno

Collegno, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye. Komûna Collegno 9 km li rojavayê bajarê Torînoyê hatiye avakirin.

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Rivoli

Rivoli, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye. Rivoli 14 km li rojavayê Torînoyê hatiye avakirin. Jiber vê yekê komûn perçeyek metropola Torînoyê ye.

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Nichelino

Nichelino, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye. Komûn 8 km li başûrê rojavayê bajarê Torîno hatiye avakirin.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 47 hezar û 760 kes hatiye hejmartin.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Settimo Torinese

Settimo Torinese, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye. Settimo Torinese, bi komûnên din ên Leinì, Mappano, Volpiano, Brandizzo , San Mauro Torinese, Gassino Torinese, Castiglione Torinese û Torîno ve hatiye dorpêçkirin.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 47 hezar û 485 kes hatine hêjmartin.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Vercelli

Vercelli, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye. Vercelli yek ji bajarên herî kevnare Îtalyayê ye. Li gorî dîroknasan bajêr, B.Z di salên 600an de hatiye avakirin.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 46.552 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Biella

Biella, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye. Di heman demê de bajêr navenda parêzgeha Biellayê ye û Komûn, li ser deverê Çemê Cevro hatiye avakirin.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 44.324 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Grugliasco

Grugliasco, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye. Komûn 9 km li aliyê rojavayê Torînoyê hatiye avakirin

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara niştecihên komûnê 37.652 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Casale Monferrato

Casale Monferrato, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara niştecihên komûnê 33 hezar û 637 kes hatine hêjmartin.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Chieri

Chieri, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 36.749 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Pinerolo

Pinerolo, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2015an hêjmara niştecihên komûnê 35 hezar û 805 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Venaria Reale

Venaria Reale, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara niştecihên komûnê 33.550 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Alaya Îranê

Alaya Îranê () ji rengên kesk, spî, sor û bi tevîhevkirina nîşana neteweyî û "Allah" re pêk tê. Li ser beşa sor di navendê de bi rengê spî "tekbîr" 11 caran bi tîpên kufî hatiye nivîsîn.

Çavkanî 

Îranê
Îran
Çanda Îranê
Narîn Nadirova

Narîn Nadirova yan Narîna Kinyazê Hemîd banker û aktîvîsteke kurd a kurdên Qazaxistanê ye. Bavê wê serokê kurdên Ermenistanê Kinyazê Hemîd e.

Çavkanî 

Kurdên Qazaxistanê
Çalakvanên kurd
Jinên kurd
Mohammad Rashid Mazaheri

Mohammad Rashid Mazaheri (   z. 18 Gulana 1989)   futbolvanek  Îranî ye.  Ew golkeeper û endamê tîma neteweyî ya Iranê ye .

Jiyana kesane

Statisticsstatîstîkên karîyera

Navnetewî 

 Amarên rastîn ên maçê 15ê Hezîrana 2018an lîstin.

Rûmet 

 Zob Ahan

 Kûpaya Hazfi : 2014–15, 2015–16
 Super Kûpa Iranianranê : 2016

 Kûpaya Hazfi : 2019–20

Xelat

 Lîga Championsampiyonên Asyayê XI ya Fans : 2016

Çavkanî 

Mirovên zindî
Jidayikbûn 1989
Alba

Alba, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara niştecihên komûnê 31.506 kes e.

Bajarên hevkar

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Verbania

Verbania, bajarekî komûn ê Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 30.827 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Bra

Bra, (bi lêvkirina îtalî: Br'a) bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 29.604 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Novi Ligure

Novi Ligure, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 28 hezar û 120 kes in.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Carmagnola

Carmagnola, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara niştecihên komûnê 29.003 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Tortona

Tortona, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara niştecihên komûnê 27.291 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Chivasso

Chivasso, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara niştecihên komûnê 26 hezar 
û 908 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Fossano

Fossano, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 24.561 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Ivrea

Ivrea, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 23.599 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Mondovì

Mondovì, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 22.426 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Orbassano

Orbassano, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye. Komûn 13 km li başûrê rojavayê Torînoyê hatiye avakirin

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 23 hezar û 365 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Borgomanero

Borgomanero, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 21.776 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Savigliano

Savigliano, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 21 hezar û 526 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Acqui Terme

Acqui Terme, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 19.961 kes in

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Valenza

Valenza, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Piemontê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 18.804 kes in.

Çavkanî

Bajarên herêma Piemontê
Zêliye

Zêliye (bi tirkî: Ulaş), gundekî bi ser navçeya Kercosa Batmanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Kercewsê
Mehdi Ghayedi

Mehdi Ghayedi ( , jdb. 5ê kanûna paşîn a 1998an) lîstikvanê futbolê yê îranî ye ku wekî pêşbirk di klûba Esteghlal di fûtbolê neteweyî ya Îranê de dilîze.

Çavkanî 

Mirovên zindî
Jidayikbûn 1998
Trento

Trento, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê ye. Di heman demê de bajêr navenda parêzgeha Trentînoyê ye.

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê
Bolzano

Bolzano, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê ye. Bolzano di heman demê de navenda parêzgeha xweser a Bolzanoyê ye.

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê
Rovereto

Rovereto, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê ye. Rûerda komûnê 50 kîlomîtro çarçove ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara niştecihên komûnê 39.915 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê
Merano

Merano, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê ye. Rûerda komûnê 26,34 kîlomêtro çarçik e.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara niştecihên komûnê 40.500 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê
Bressanone

Bressanone, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê ye. Rûerda komûnê 84,86 kîlomêtro çarçik e.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2015an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 21.416 kes in.

Çavkanî

Bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê
Pergine Valsugana

Pergine Valsugana, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê ye. Rûerda komûnê bi qasî 54,4 kîlomêtro çarçik e.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 21.433 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê
Perugia

Perugia, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye. Rûerda komûnê 449,92 kîlomêtro çarçik e.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên komûnê 164 hezar û 210 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Umbriyayê
Ternî

Ternî, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye. Di heman demê demê de komûn navenda parêzgeha Ternî ye û rûerd a komûnê 211,9 kîlomêtro çarçik e.

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Umbriyayê
Foligno

Foligno, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye.

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Umbriyayê
Città di Castello

Città di Castello, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye. Bajêr 56 km li bakûrê Perugia hatiye avakirin û rûerda bajarê 387,53 kîlomêtro çarçik e.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 39.286 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Umbriyayê
Spoleto

Spoleto, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 37.948 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Umbriyayê
Gubbio

Gubbio, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 31.394 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Umbriyayê
Assisi

Assisi, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye. Rûerda bajarê 186,8 kîlomêtro çarçik e.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 28.391 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Umbriyayê

Kelepora Cîhanê li Îtalyayê
Bastia Umbra

Bastia Umbra, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara niştecihên komûnê 21.813 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Umbriyayê
Orvieto

Orvieto, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 20.253 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Umbriyayê
Corciano

Corciano, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara niştecihên komûnê 21.357 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Umbriyayê
Narni

Narnî, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 19.252 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Umbriyayê
Mezinbûna lojistîkî

Hevkêşeya lojîstîkî ji hêla bîrkarîzanê belçîkî Pierre François Verhulst di sala 1838 de hatiye pêşve xistin û ji biriya vê hevkêşeya jêrîn ve tête dayîn:

Li vir, N hejmara neferan di dema t de, r rêjeya mezinbûnê ya xwerû, a  pêşbaziya di navbêna neferan de, û     karîna hilgirtina jîngehê ya tuxma  N, ku jimara neferan e ya ku jîngeh dikare piştgiriyê bide wan nîşan dide.

Bi çareserkirina wekheviyê li gorî merca destpêkî    mirov digihe 

Dawiya vi nîşaneyê dema dem diçe alî bêdûmahîtiyê:

Çavkanî 

Fonksiyonên matematîkê
Xwepêşandan

Xwepêşandan çalakiyek ji hêla komek girseyî an komek ji komên mirovan e.  Xwepêşandan  ji bo dozek siyasî an dozek din dihê kirin. an kesên beşdarî protestoyek li dijî sedemek fikar dibin   ew bi gelemperî ji  meşa girseyî  pêk tê.

Cureyên xwepêşandanan

Xwepêşandanên mezin ên di dîrokê de

Çavkanî
Komkujiya Vartinîsê 1993

Komkujiya Vartinîsê, (bi tirkî: Altınova Katliamı) yek ji komkujiyeke ku ji aliyê dewleta tirk ve li hemberî malbateke kurd ve pêk hatiye. Komkujî, li bajaroka Vartinîsa bi ser navçêya Tîla Mûşê, di 3ê cotmeha 1993an de pêk hat.

Şewitandina bajarokê û komkujî 
Bajaroka Vartinîs, li herêmê bi nasnameya bajarokeke welatperwer tê zanîn û li hemberî hemî zextên dewletê niştecihên bajarokê cerdevaniya gundan (bi tirkî: köy koruculğu) nepejirandin ev jibo dewleta tirk bû sedema dijmintayayiya gelê bajarokê. Beriya komkujiyê tevgera leşkerên tirk li herêmê zêde bibû. Li çiyayê bajarokê di navbera hêzên PKKê û dewletê tirk de şer derket. Di şer de leşkerekî Tirk hate kuştin. Piştî vegerê leşkerekî tirk "Ezê îşev agir bi Vartinîs berdim û li ser serê we bînim xwarê" dibêje û leşker ji bajarokê derdikevin. Roja 3ê cotmeha sala 1993an berê sibê bi hêjmarek zêde leşkerên tirk vedigerine bajarokê û dest bi şewitandina avahî û bajarokên dikin. Bi ronikirina rojê re gelek ciwan niştecihên bajarokê bi derfetên xwe ji bajarokên derdikevin. Jiber girtina li derveyî bajarokê û metirsiya kuştinan gelek gel jî di bajarokê asê mabûn. Leşkerê tirk avahî, govên pez, giha, ka û tiştên ku tên şewitandin çi didîtin agir berdidanê. Nava rojê de komek leşker li navenda bajarokê digeriyan di wî demê de zarokekî qîz ya Nasir Ogut li ji leşkeran re nîşana serfirazî yê dike. Nîşana vê zarokê bû sedema komkujiya malbata wê. Komek leşker dor avahiya piçûk a bavê zaroka qîz, Nasir Ogut girtin û agir berdanê. Bi şewitandina avahî re jinekî cînar dibîne ku hevjîna Nasir di nav agirê de ye û du zarokê xwe yên  2 û 4 salî dixwezê ku di pencerêra tavêje derva û ji leşkeran dixwaze ku bihêlin ew zaroka xwe ji şewatindinê xilas bike lê leşkerên tirk wan zarokê carek din dîsa tavêjin nav agirê. Ji malbatê bi tin qîza herî mezin ku di wê demê de li mal nebû ji komkujiyê xilas dibe. Di komkujiyê 7 zarok, Nasir Ogut û hevjîna wî, bi temamî 9 kes jiyana xwe jidest didin. Kesên ku di komkujiya de hatin şewitandin nav û temenên wan wiha ye: Nasır Öğüt (43), hevjîna wî Eşref Öğüt (43) Zarokên wan: Sevim(13), Sevda (12),  Şakir(11),  Mihemet Şirîn (8) û her sê zarokên di navbera 1  û 4 saliyan de, Cihat, Aycan, û Cîhan.

Hewildanên dadweriyê 
Bi ser serlêdana qîza wanê mezin ku di dema komkujiyê de li mal nebû piştî lêpirsîna heşt salan li bajarê Mûşê doz hat vekirin. Piştî demekî bi navê sedema ewlehiyê dozê ji dadgeha Mûşê neqlî bajarê Kirikkaleyê kirin.  Dozgera giştî di derbarê çar leşkerên tirkên ku komkujiyê birevbirine doz vekir. Jiber ku bûne sedema kuştina 9 kesan û jibo her qurbaniyan di navbera 20 û 25 sal, bi temamî ji bo her leşkera di navbera 180 û 225 sal cezayê girtîgehê xwest û doz jibo dîroke din hate paşdeavêtin. Doza di 1ê adara 2016an de komîteya dadgehê leşkerek hêşt û jibo sê leşkerên din taloq xwest. Doza 2ê nîsana 2018an Dozgera giştî ya dewleta tirk xwest ku doz bê qewinkirin. Hemî serlêdanên Aysel Ogut (qîza Nasir Ogut) û parêzeran bê encam man û hemî kujer hatin taloqkirin.

Çavkanî 

Komkujî
Mûş
Komkujî li Kurdistanê
Komkujiyên li dijî sivîlan
Tawanên şerên Tirkiyeyê
Amir Abedzadeh

Amir Abedzadeh (, jdb. ) futbolîstekî îranî ye. Ew di  tîma neteweyî ya asranê de wekî dergevan dilîze . Her wesa ew kurê golparêzê  Ehmed Riza Abedzade bû. babê wî golparêzê berê yê tîma neteweyî îranê bû.

Statîstîkên karîyera wî

Navnetewî 

 Statîstîkên rastîn ên maçê 12ê Çiriya Paşiyê ya 2020 lîstin.

Çavkanî 

Mirovên zindî
Jidayikbûn 1993
Payam Niazmand

Seyed Payam Niazmand (    , jdb 6ê nêsana 1995 li Fardis, Îran ) Lîstikvanek îranî ye.  Ew gulparêzê tîma futbol a neteweyî ya Iranê ye.

Statîstîkên Karîyera Klûbê

Karîyera navneteweyî 
Di 8 Çirî 2020 de, Wî ji bo Tîmê Melli li dijî Uzbekistan yekem lîstîye .

Navnetewî

Çavkanî 

Jidayikbûn 1995
Mirovên zindî
Ahmet Yıldırım

Ahmet Yıldırım ( li Amed, Bakurê Kurdistanê), nojdar, akademîsyen û siyasetmedarekî kurd e ku di heyama 25em de wekê parlementerê HDPê ya Mûşê hatiye hilbijartin. Piştî desteserkirina perlemeteriya wî Yıldırım koçê Ewropayê bûye û niha li Ewropayê dijî.

Jînenîgarî 
Ahmet Yildirim di sala 1972an de li Amedê ji dayik bû. Piştî ku xwendina seretayî û navîn qedand, di sala 1994an de li Zanîngeha Dîcleyê beşa Erdnîgariyê qedand û 2 salan mamostetiya lîseyê kir. Piştre weke Erkdarê Lêkolînê ya Beşa Erdnîgariyê ya Fakulteya Perwerdeyê ya Zanîngeha Dîcleyê dest bi kar kir.

Di sala 1998an de ji Fakulteya Edebiyatê ya Zanîngeha Stenbolê masterê wergirtiye. Di sala 2004an de li Fakulteya Ziman û Dîrok û Erdnîgariyê ya Zanîngeha Enqereyê beşa PhDyê qedand. Di sala 2006an de li Zanîngeha Dîcleyê wek Endamê Fakulteyê hat tayînkirin. Di sala 2011an de bûye profesorê hevkar.

15 danezanên zanistî di sempozyumên neteweyî û navdewletî de pêşkêş kir. Zêdetirî 20 gotarên zanistî ya wî di kovarên navxwe û navnetewî de hatine weşandin. Pirtûkeke wî ya lêkolînê ya zanistî heye. Yıldırım, ji aliyê Meclîsa Giştî ya Meclîsa Tirk ve weke endamê Meclîsa Jor hat hilbijartin.

Ahmet Yildirim, di heyama 25em de wekî bu namzetê parlamenterî ya HDPê ya Mûşê. Di rêza 2an de beşdarî hilbijartinan bû û wekî parlamenter Mûşê hate hilbijartin.

Jiyana taybet 
Ahmet Yildirim, zewicandiye û bavê du zarokan e.

Çavkanî 

Siyasetmedarên kurd
Parlamenterên (HDP)
Kesên ji Amedê
Abbas Ismail

Ebas Îsmaîl, nivîskar û wergêrekî kurd e ku di 1946an de li Qamişlokê ji dayik bûye. Wî 32 pirtûk li ser ziman, çand û dîroka kurdan nivîsandine.

Berhemên wî

Çavkanî 

Jidayikbûn 1946
Kesên ji Qamişloyê
Eliza Michalik

Elîza Mîxalîk  (rojb.1976) rojnamevanê televizyonê, radyo yê û çapemeniyayê Polonya. Di salên 2007-2019 rojnamevanê televizyona Superstacja li ve televizyonê, bernameya rojnamevanî "bez żartów" (bê henek) çekiriye. Ji 2019-an ve, qunciknivîsek ji bo " Gazeta Wyborcza ", NaTemat.pl û Koduj24.pl, û rojnamevanî ji bo Onet Internet TV, û ji 2020-an jî di Radyo Nowy Świat de weşanê dike. Ji 2021, ew her weha podcastên xwe yên li Sekielski Brothers Studio hatine afirandin amade dike.

Jiyana kesane 
Ew di malbatek kevneşopî ya katolîk de mezin bûye , lê naha evangelsîtên reformîbuyne bawer dike  . Du cara zewac kirîye .

Weşan 

 Sîstem, Weşanxaneya Volumen, Warsaw 2003; hev-nivîskar - Tomasz Sakiewicz
 Polonya li ser textê, Weşanxaneya Burda Polska, Warsaw 2016; hev-nivîskar - Jacek Santorski
 Szpile, Rûpelê Çarem, Poznań 2017

Çavkanî 

Jidayikbûn 1976
Rojnamevanên polon
Pûlê Kurdistanê 2021

Pûlê Kurdistanê pûlek ji şeş pûlên bîranînê ye ku bi helkefta serdana papayê Vatîkanê Fransîs li Hewlêrê hatibû amadekirin û di 7ê adara 2021ê de ji aliyê Wezareta Veguhestin û Gihandinê ya Herêma Kurdistanê ve hate pêşkêşkirin. 

Pûlê bi 500 dînarên îraqî wêneyê Papa Fransîs û nexşeya Kurdistanê nîşan dide û nexşeya Kurdistanê bû egera nerazîbûna hikûmetên Îran û Tirkiyê û naxwazin ku pûlê navbirî bi qet rengî were çapkirin.

Çavkanî 

Pûl
Dirustiya siyasî

Dirustiya siyasî têgihek ji bo wesfa ziman, siyaset, an tedbîrên ku mebesta wan ji marjînalkirinê, heqaratkirinê yan reftara bêdad li endamên komên taybet di civakê de xwe dûr bixin tê bikaranîn. Di axaftinên giştî û çapemeniyê de, têgih bi giştî ji bo biçûkxistinê tê bikaranîn di heman demê de îma bike ku ev siyaset zêde û bêhêcet in.

Çavkanî 
https://en.wikipedia.org/wiki/Political_correctness

Têgihên siyasetnasiyê
Mihemed Teqewî

Mihemed Teqewî (1977, Şîrvan, Xorasana Bakur), nivîskar û werger û sererastkerê kurd ê kurmanc e. 

Di sala 1977an da, li gundê Melebêqirê, başûrê Şîrvanê, parêzgeha Xorasana Bakurê Îranê ji dayîkê bû. Pola sêyemîn li dibistana seretayîya gundî xwend, dû ra ligel malbata xwe koçberîya bajarê şîrvanê bûn û li wir dest bi xwendina xwe li dibistana seretayîyê kir û ew qetand. Dibistana navincîyê li Ferhengîyan derbas kir û piştra çû huneristana Teqevîyan û dîploma xwe di beşa kehribayê da stand û xwe ji bo zanîngehê amade kir. Ew di sala 1990an da li zanîngeha Ferdowsîyê hat pejirandin û piştî 4 salan, beşê wêje û zimanê îngilîsîyê qetand û di heman demê de dest bi xebatê xwe di debîristanên bajarê Şîrvanê da wek mamosteyê zimanê Ingilîsîyê kir. Hîn 10 sal xebatên wî wek mamosteyê Ingilîsî xilas nebubû ku di zanîngeha Bîrcendê wek xwandekarê beşê zimannasîyê hat pejirandin û piştî du salan wî karnasîya xwe ya bilind di wî beşî da jî stand. Têza wî ya karnasîya bilind li ser nîşandarîya halet(case-marking)a devoka Kurmancîyê û miqayisekirna wê bi ya Farsî bû. Ji alîyê wî çend gotarên wergirtî ji têza wî di kovarên zanîstî yên îranê hat weşandin. Ew di sala 2015an da ji alîyê weqfa Mezopotamîyayê hat vexwendin û beşdarîya komxebata kurmancîyê bû. Di sala 2019an da navê wî wek endamekî ji wê komxebatê li ser pirtûka Rêbera Rastnivîsînê hat nivîsîn. Mihemed Teqevî heya niha bi sedan kurteçîrokan wergerandine û ew kurteçîrok di biloga wî bi navê Linguakurd.blogfa.com hatine weşandin. Ev niha nêzî 10 sal in ku wek nivîskar û wergêr bi zimanê kurmancî çalak e û herwiha çend pirtûkên çîrok û helbestan sererast kirine û navê wî wek sererastker hatîye qeydkirin.
Padova

Padova, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye. Bajarê Padova li ser deverê Çemê Bacchiglione hatiye avakirin.

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Venetoyê
Vicenza

Vicenza, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye. Bajêr li bakurê Çiyayê Monte Berico û li deverê Çemê Bacchiglione hatiye avakirin.

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Venetoyê

Kelepora Cîhanê li Îtalyayê
Treviso

Treviso (Venedîkî: Trevixo, Fransî: Trévise, Latînî: Tarvisium), bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye. Bajêr navenda parêzgeha Treviso ye û Çemê Sîle di navenda bajêr ve derbas dibe.

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Venetoyê
Wext

Wext, dem, zeman yan jî çax tiştekî ku hercar dewam dike û pêş de diçe ye. Di wext de tişt diqewimin û ew tişt nikarin werin vegerandin.

Paşeroj û pêşeroj di kurmancî de 
Di hinek devokên kurmancî de paşeroj tê mana wextê derbasbûyî yanî bihûrtî û pêşeroj wextê ko hê nehatiye.

Di hinek devokên dî de, paşeroj wextê ko hê nehatiye ye û pêşeroj wextê derbasbûyî ye.

Hesabkirin 

Saniye yekeya bingehî ya sîstema SIyê ye. Deqekek 60 saniye dirêj e û saetek 60 deqe yan jî 3600 saniye dirêj e.

Roj axleb 24 saet yanî 86400 saniye ne lê carna ji bonî rastiya jimartinê bimîne, saniyekek lê tê zêdekirin.

Çavkanî 
 (bi hin lêzêdekirin)

 
Gotarên mijarên sereke
Realîte
Fezazeman
Konseptên metafizîkê
Ontolojî
Teoriyên metafizîkê
Granada

Granada bajerekî Spanya ye. Li hundirê herêma Endulus e. Endulus herêmeke otonom e.

Li gor jimartina 2005 hejmara niştecihên Granadayê digehe 236.982 kesî. Ev bajar nêzikî heftsed sal bû di destê emewiyan de mabû. 

Li Granadayê çend qesirên nav û deng hene. Ya herî meşhûr qesira Elhemra ye. Ev qesira ha hunera rojhilat û rojava li nava xwe de dihundirîne. Ji bo vê yekê gelek geştyarên misliman seredana li vir dikin. Herwiha ev bajar bi zaningeha xwe ve li Spanyayê baş tê zanîn. Zaningeha Granada xwediyê 82.000 xwendevan e.

Çavkanî 

Spanya
Paytextên dewletên dîrokî
Rovigo

Rovigo, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye. Bajarê Rovigo di heman demê de navenda parêzgeha Rovigoyê ye û bajêr li ser deverê Kanala avê ya Kanala Adigetto hatiye avakirin.

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Venetoyê
Chioggia

Chioggia, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye. Bajarê Chioggio li ser nîvgirava bi heman navê, li ser Nîvgirava Chioggio hatiye avakirin.

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Venetoyê
Derdên me (pirtûk)

Derdên me navê kitêbokeke nivîskarê kurd Osman Sebrî ye. Pirtûk di salên 1950an de li Sûriyê hatiye çapkirin û ji 32 rûpelan pêk tê. Tê de ferhengok heye. Bihayê pirtûkê lîreyekî sûrî bû.

Naveroka pirtûkê 
Pêşgotinka Osman Sebrî
Kolegîriya ramanê
Ziman di jîna milletan de
Diçin ḧec (helbest)
Raman: Di navber afirîn û vacabûnê de
Newroz (helbest)
Welatparêzî: Di navbera duh û îro de
Şêrê sîrk (helbest)
Elifbêya kurdî

Çavkanî 

Pirtûkên kurdî
Osman Sebrî
Pirtûkên sedsala 20an
Bassano del Grappa

Bassano del Grappa, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye. Bajarê Bassano del Grappa, li Zozanê Asiago hatiye avakirin û Çemê Brenta di nav bajarê de derbas dibe.

Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Çavkanî

Bajarên herêma Venetoyê
San Donà di Piave

San Donà di Piave, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 42.150 kes in.

Çavkanî

Bajarên herêma Venetoyê
Lîstika vîdyoyê

Lîstika vîdyoyê lîstikeke elektronîkî ye, tê de lîstikvan têkilîkirina xwe bi navrûyê bikarhênerê yan amûra têketinê wek darikê kontrolê, kontrolker, klavye, yan amûra hestkirina tevgerê re dike, daku encamên dîtbarî ji bo lîstikvanê peyda bike. Ev encam li ser amûrên vîdyoyê wek televîzyon, monîtor, ekrana destdanî, yan alava rastiya ferazî tên xuyakirin. Piraniya lîstikên vîdyoyê bi encamên dengî re tên zêdekirin, ku ew encam bi alîkariya hoparlor û berguhkan tên gihandin.

Di 1950 û 1960an de, lîstikên vîdyoyê yên yekem bi bikaranîna kompûterên pir mezin xuya bûn. Lê belê lîstikên vîdyoyê yên ku yekem car ji bikiran re berdest bûn, di 1971an de bi derketina lîstika arkêd Computer Space re payde bûn, û konsola malê ya yekem Magnavox Odyssey bû.

Çavkanî 
https://en.wikipedia.org/wiki/Video_game
Lîstik
Medyaya dijîtal
Lîstikên komputerê
The Richest Man in Babylon (pirtûk)

The Richest Man in Babylon ("Mirovê herî dewlemend li Babîlonê") pirtûka nivîskarê amerîkî George S. Clasoe ye ku di 1926an de hate çapkirin. 

Ew di pirtûkê de behs li ser rewşe  Ekonomîkê ya bajêr bablyon a berî 4,000 salan dike. Piştî ku mesele di destpêkê de hatin weşandin, hema bêja sedsalekî di çapê de dimîne, û ew wekî klasîkek ji şîratên li ser Ekonomîkê tête hesibandin.

Mînakên din 
Beşên dawîn ên pirtûka 1926-an mesela kesane vedigire: 

 Deyndêrê Zêrîn ê Babîlê. Hinek hişyarî ji poşmaniyek mezin çêtir e. 
 Dîwarên Babîlê. Em nekarin bêyî parastina guncan bêpar bimînin. 
 Bazirganê Devera Babîlê. Cihê ku biryar e, rêyek dikare were dîtin.

Her weha bibînin 

 Veberhênerê Zane
 Bifikirin û Zengîn bibin

Çavkanî
Schio

Schio, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 38.841 kes in.

Çavkanî

Bajarên herêma Venetoyê
Mîra, Îtalya

Mîra, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên komûnê 38.39 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Venetoyê
Belluno

Belluno, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 35.539 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Venetoyê
Conegliano

Conegliano, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 35.023 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Venetoyê

Kelepora Cîhanê li Îtalyayê
Castelfranco Veneto

Castelfranco, Veneto, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên komûnê 33.462 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Venetoyê
Villafranca di Verona

Villafranca di Verona, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên komûnê 33.431 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Venetoyê
Montebelluna

Montebelluna, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên 31.401 kes e.

Çavkanî

Bajarên herêma Venetoyê
Neandertal

Neandertal (Homo neanderthalensis yan Homo sapiens neanderthalensis) cure yan binecureya nemabûyî ya mirovên kevnar ku 40 hezar sal berê li Ewrasyayê jiyane. Ew bi îhtîmaleke mezin ji ber guhartineke avûhewayê ya mezin, nexweşî, yan jî ji têkiliya van faktoran, mirine. 

Mînaka cureyê, Neandertal 1, di 1856 de li Geliyê Neander li Almanyayê hate dîtin. Piştî gelek nîqaşên li ser rastiya wan, lêkolîner di piraniya destpêka sedsala 20an re Neandertalan wekî paşvemayî, bêaqil û hov wesf dane. Tevî ku, zanîn û têgihiştinê li ser wan di civaka zanistî de ji hîngê were pir guhartiye, wêneya mirovê şikeftan ê prîmîtîv di çanda popûler hîn serdest e.

Tê fikirîn ku teknolojiya Neadertalê pir pêşketî bû. Tê de pîşesaziya amûrên kevirî heye, û dibe ku tê de şiyana vêxistin êgir û çêkirina agirdankên şikeftê, çêkirina qetranê darê darberkê, çêkirina kincên sade mîna betanî, hûnandin, gerîna Deryaya Navîn, bikaranîna nebatên biderman û dermankirina birîndarên giran jî, depokirina xwarinan, û bikaranîna awayên cuda-cuda ên xwarinçêkirinê wekî biraştin, kelandin, û dûmankirin, hebin. Neandertal rêziyeke fireh ya xwarinan xwar, bi piranî memikdarên simkirî, lê herwiha heywanên girs, nebat, memikdarên biçûk, çûk, û çavkaniyên avî û deryayî xwarin. Çend nimûneyên ramana sembolîk û hunera Serdema Keviran a Kevn bi awayekî nepişrastkirî Neanderthal wek çêkerên wan tên hesbandin, bi taybetî xemlên ku ji hestiyên çûkan an ji qalikan hatine çêkirin, berhevokên tiştên sosret, wek krîstal û fosîl, û nexşkirin, berhemdana muzîkê ku ji hêla Bilûra Divje Babe ve hatiye destnîşankirin, û nîgarên şikefta Spanî, yên berî 65,000 sal ne. Hin îdiayên ku baweriyên dînî yên Neadertalan hebûn hatine kirin. Neandertal mimkin e ku kariye biaxivin, dibe ku bi lêv bikin, herwiha tevliheviya zimanê wan nayê zanîn.

Çavkanî 
https://en.wikipedia.org/wiki/Neanderthal

Dîrok
Biyolojî
True Beauty

True Beauty (bi koreyî: 여신강림, Yeosin-gangnim) rêzefîlmek televîzyona Koreya Başûr e ku Moon Ga-young, Cha Eun-woo, Hwang In-youp, û Park Yoo-na dilîze. Ew ji 9ê Çileya Pêşîn a 2020an heya 4ê Sibata 2021ê her Çarşem û Pêncşem saet 22:30 li tvN-yê tê weşandin.

Lîstikvan 
 Moon Ga-young - Lim Ju-kyung
 Cha Eun-woo - Lee Su-ho
 Hwang In-youp - Han Seo-jun
 Park Yoo-na - Kang Su-jin

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Malperra fermî  (bi korêyî)

Rêzefîlmên Koreya Başûr
Çîroka Schleicherê

Çîroka Schleicherê nivîseke versiyonekê ku ji nû ve hatiye çêkirin, ya zimanê proto-hind-ewropî ye, ku ji hêla August Schleicher ve di 1868 de hatiye weşandin. Schleicher pisporê yekem bû ku nivîsek bi zimanê proto-hind-ewropî nivîsiye. Çîrok bi sernavê Avis akvāsas ka ye.

Mî û Hespan

Schleicher (1868) 
Avis akvāsas ka.Avis, jasmin varnā na ā ast, dadarka akvams, tam, vāgham garum vaghantam, tam, bhāram magham, tam, manum āku bharantam. Avis akvabhjams ā vavakat: kard aghnutai mai vidanti manum akvams agantam.

Akvāsas ā vavakant: krudhi avai, kard aghnutai vividvant-svas: manus patis varnām avisāms karnauti svabhjam gharmam vastram avibhjams ka varnā na asti.

Tat kukruvants avis agram ā bhugat.

Wergera almanî ya Schleicher 
[Das] schaf und [die] rosse.[Ein] schaf, [auf] welchem wolle nicht war (ein geschorenes schaf) sah rosse, das [einen] schweren wagen fahrend, das [eine] große last, das [einen] menschen schnell tragend. [Das] schaf sprach [zu den] rossen: [Das] herz wird beengt [in] mir (es tut mir herzlich leid), sehend [den] menschen [die] rosse treibend. [Die] rosse sprachen: Höre schaf, [das] herz wird beengt [in den] gesehen-habenden (es tut uns herzlich leid, da wir wissen): [der] mensch, [der] herr macht [die] wolle [der] schafe [zu einem] warmen kleide [für] sich und [den] schafen ist nicht wolle (die schafe aber haben keine wolle mehr, sie werden geschoren; es geht ihnen noch schlechter als den rossen). Dies gehört-habend bog (entwich) [das] schaf [auf das] feld (es machte sich aus dem staube).

Wergera kurmancî 
Mî û HespanMi(yekê), kê hirî (lê) tune ye, hesp dîtin, (yek) erebane(yeke) giran dikêşe, (yek) (barekî) mezin bar dike, (yek) mêr(ekî) bi lez hildigire. Miyê (ji) hespan (re) got: "Dilê min teng dibe, mêr hespan siwar dikin, bibînim". Hespan got "Miyê, guhê xwe bide, dilên me teng dibin dema em vê bibînin: mêr, xwedan, hiriya miyê jê re bike cilê germ. Û pezê hiriya wan tune ye". (Gava ku) ew bihîst, mî reviya (ber bi) zeviyê.

Çavkanî 
http://germanistik.univie.ac.at/fileadmin/user_upload/inst_germanistik/Textarchiv/VO_M1__M4__M5/VO_Sprachgeschichte_01/WS_09_-_Schrodt/Indogermanische_Fabel.pdf
Zimannas
Ziman
Dîroka zanistê
Michaël Gillon

Michaël Gillon (jdb. 1974) stêrnas û stêrfizîknasekî Belçîkî ye.Lêkolîna wî li ser exoplanets disekine û ew lêkolîna xwe li Zanîngeha Liege dike.Wî bawernameya masterê di biyokîmya û astrofîzîkê de û her weha PhD di astrofizîkê de heye, û post-doktoraya xwe li Çavdêriya Cenevreyê qedang.

Jidayikbûn 1974
Mirovên zindî
Stêrnasên belçîkî
Pınar Aydınlar

Pınar Aydınlar (; Stembol) Hûnermend, nivîskar û siyasetmedarekî kurd e. Pınar Aydınlar, bi eslê xwe ji navçeya Aşqelaya Erziromêye û li bajarê Stembolê hatiye dinyayê.

Jînenîgarî

Salên destpêkê 
Pınar Aydınlar, bi eslê xwe ji navçeya Aşqelaya Erziromê ye û di sala 1979an de li Stenbolê hatiye dinê.  Di 13 saliya xwe de bi destpêkirina perwerdeya temburê ve dest bi kariyera xweya muzîkê kir.  Ji 17 saliya xwe ve, wê li gelek saziyên wekî Perwerdehiya Giştî û Komeleyên Pir Sultan Abdal de karê mamostetî kiriye.

Di sala1995an de wê beşa Konservatuara Zanîngeha Teknîk ya Stenbolê qezenc kir û li Beşa Zanistên Bingehîn perwerdeya xwe ya zanîngehê wergirt.  Demekê dirêj li Malê mûzîkê stenbolê de karê muzîkê kir û gava pêşîn di jiyana muzîkê ya profesyonel de avêt.  Di sala 2003an de, wê albuma xweya yekem a solo bi navê Pêwiste Sitran bê Gotin Türkü Söylemek Lazım (bi tirkî) derxist.

Piştra, di sala 2007an de, albûmên Gulên Sor Kırmızı Gül , û herî dawî di 2011an de, Xewnek Şîn Mavi Bir Düş bi hezkiriyên muzîkê re parve kir.  Di sala 2011an de ji ber axaftinên wê yên ku di dema konserekê de hatibû axaftin ji aliyê dedgeha tirk ve 10 meh cezayê girtîgehê lê hate birîn.

Kariyera siyasî 
Pınar Aydınlar, xwediyê ramanek çepgir e. Ji ber peyamên ku wê di gelek konseran de daye gelek gelek car bi dadgehên dewleta tirk re rû bi rû ma.  Bi taybetî di 25ê Adar 2009an de, ji ber ku wê di mitînga li Qada Baregeha Dersimê de îfade kir, dozek bi daxwaza 2 sal cezayê girtîgehê hate vekirin.

Di hilbijartinên herêmî yên 2014an de, ji bo Hevserokatiya Şaredarî ya Bajarê Mazin a Stenbolê bi Sırrı Süreyya Önder re bû namzetê HDPê. Di hilbijartinên Adar 2015an  de wekî namzet HDPê ya parlamenê beşdarî hilbijartinan bû. Pınar Aydinlar di rojnameya çepgir ya SoLê de ku di 1ê çirî ya 2012an de dest bi weşana xwe kiribû, de demekî karê nivîskariyê kir.

Dîskografî

Albûm
 Türkü Söylemek Lazım (Pêwiste Sitran Bê Gotin) - 2003
 Kırmızı Gül (Gula Sor) - 2007
 Mavi Bir Düş (Xewnek Şîn) - 2011
 Gidenlerimiz, Bêkes'lere (Kesênmeyên ku çûne, Jibo bêkesan) - 2016

Fîlmografî

Fîlm
 Devrimden Sonra (Piştî Şoreşê) - 2011

Çavkanî 

Hunermendên kurd
Mirovên zindî
Siyasetmedarên Partiya Demokratîk a Gelan
Milkiyeta giştî

Milkiyeta giştî ji hemû berhemên afirîner ên ku mafên milkiyeta rewşenbîrî yên taybet li wan nayên sepandin, pêk tê. Ev maf dibe ku dema wan borî, hatin desteserkirin, hatin terikandin, an nepêkan e bên sepandin. 

Wek mînak, berhemên William Shakespeare, Ludwig van Beethoven, Leonardo da Vinci û Georges Méliès di milkiyeta giştî de ne, bi xêra ku berî hebûna mafê daneriyê hatine çêkirin, an ku dema mafê daneriyê yê wan borî. Di qanûnên mafê daneriyê yê welatekî de hin berhem nayên parastin, ji ber vê yekê jî di milkiyeta giştî de ne, bo nimûne, li Dewletên Yekbûyî, tiştên ku mafên daneriyê yên nayên parastin, ev in, formuleyên fîzîka Newtonî, tarîfên xwarinan, û hemû nermalavên kompûterê ên berî 1974 hatin çêkirin.

Çavkanî 
Maf
Serweriya spiyan

Serweriya spiyan, serdestiya pîstspiyan baweriya ku nijada spî ji nijadên din baştir û payebilindtir e û divê serdestiya wan bike. Bawerî îmtiyaz û hêza spiyan piştgirî dide. Koka serweriya spiyan di bîrdoza nijadperestiya zanistî ya ku niha redkirî ye de digire û hêceta sereke ji kolonyalîzm re bû.

Wesfên cuda ên ku kî wek spî tê hesibandin ji aliyê komên cuda êm serweriya spiyan ve tên pêşniyarkirin (lê wesfa bingehîn ev e, çermspî, porzer, çavşîn, û dêmên arî ku li bakurê Ewropayê berbelav in) û komên serweriya spiyan milet û nijadên cûr bi cûr wek dijminan dibînin, bi taybetî, mirovên reş, xwecihên amerîkî û awistralî û cihûyan.

Mijarên têkildar 

 Teqînên Hanauê

Çavkanî 

Nîjadperestî
Teoriyên siyasetê
Siyaset û nijad
Cudakariya erênî

Cudakariya erênî siyaseteke ku armanca wê derfetên di karkirin û perwerdeyê de ji bo beşên civakê yên kêmtemsîlkirî, bi berçavgirtina reng, nijad, zayend, dîn, û koka neteweyî yên kesekî, zêde bike.

Karsaz û saziyên hikûmetê bernameyên cudakariya erênî bi cih tînin daku hejmara kesên ji hin koman di nav şîrket, sazî, û qadên din ên civakê de zêde bikin. Siyaset bal ser demografîkên dikişîne, ên di dîrokê de, temsîla wan di cihên birêveberî, rolên pîşedar, û akademîkeran de kêm bû. 

Cudakariya erênî li gelek welatan neqanûnî ye.

Çavkanî 

Civak
Siyaset
Dîskrîmînasyon
Têkiliyên piranî û kêmaniyan
Lîsteya şansolyeyên Almanyayê

Şansolyeyên Almanyayê an jî serokwezîrên Almanyayê, () serokwezîrên Almanyayê  ne. Şansolyeyê Komara Federalê Almanyayê nave bi fermi . Li jêr serokên rêveberiya federal hatiye lîstekirin.

Konfederasyona Almanyaya Bakur (Bundeskanzler) (1867–1871)

Împeratoriya Almanyayê (Reichskanzler) (1871–1918)

Dema Şoreşa Almanyayê (1918–1919)

Komara Weimarê (1919–1933)

Almanyaya Nazî (Reichskanzler) (1933–1945)

Komara Federal a Almanyayê (Bundeskanzler) (1949–niha)

Rêza demê

Çavkanî

Lîste
Rêveberiya Almanyayê
Serokwezîrên Almanyayê
Serokê Almanyayê

Serokê Almanya, bi fermî Serokê Federal yê Komara Federal a Almanyayê (), serokê dewleta Almanya ye. Beriya 1945 û dawiya Almanya Nazî, serokên Alman bi fermî hatin binav kirin . Li gorî destûra bingehîn a Almanya ya 1949 (Almanyaya Rojava), serokê ji bo maweyek pênc-sale tê hilbijartin. Serokê heyî Frank-Walter Steinmeier e.

Di destûra bingehîn Almanyayê de siyasetmedarê herî bihêz ne serok; lê serok wezîr, kanslêr, e ().

Dîktator Adolf Hitler hate kirin kanslêr, lê wî di heman demê de xwe wekî serokomar jî destnîşan kir. Ev di bin destûra bingehîn a Almanya de neqanûnî ye, û Partiya Nazî neçar bû ku qanûnê biguheze ku wê destûrê bide. Bi vê yekê, Hitler bû otokrat. Destûra bingehîn a nû ya Almanyayê, piştî Almanya Nazî, ji bo pêşî lê bigire ku otokrasî vegere welêt hate çêkirin.
Çeka navokî

Çeka navokî alaveke teqîndar e, ku hêza rûxîner ji reaksiyonên navokî distîne, bi kelişînê (îngl.: fission) (bombeya kelişînê), yan jî bi tevlihevkirina kelişîn û pişaftinê (îngl.: fusion) (bombeya hîdrojenî). Ev her du celebên bombeyan ji hindik miqdarên madeyê çendaniyên mezin yên hêzê belav dikin. 

Yekem çekên nukleerî, di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de, ji hêla Dewletên Yekbûyî ve hatin çêkirin. Du çekên navokî bi êrîşkirina bajarên japonî Hîroşîma û Nagazakî hatin bikaranîn. Ew demên bi tenê bûn ku di şerê de çekên navokî tên bikaranîn. 

Niha, Dewletên Yekbûyî û Rûsya xwedanên piraniya çekên navokî ne. Welatên din, yên xwediyên çekên navokî, ev in: Çîn, Fransa, Keyaniya Yekbûyî, Hindistan, Îsraêl, Koreya Bakur, û Pakistan. Berê Afrîkaya Başûr xwediya çekên navokî bû, lê biryar dan wan rûxînin.

Çavkanî 

Çek
Çeka rûxandina girseyî

Çeka rûxandina girseyî yan çeka komkuj, çekên nukleerî, radyolojîk, kîmyayî, biyolojîk, an çekên din in, ku dikarin gelek mirov bikujin û ziyaneke mezin bidin pêkhateyên mirov-çêkirî (mînak, avahî), pêkhateyên xwezayî (mînak, çiya), yan jîngehê. Di destpêkê de, têgih di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de ji bo bombebarana esmanî bi teqemeniyên kîmyayî hatiye çêkirin. Niha, têgih ji bo nîşandana çekên teknolojiyên din, wek şerê, kîmyayî, bîyolojîk, radyolojîk, nukleerî, tê bikaranîn.

Çavkanî 

Şer
Şervanê edaleta civakî

Şervanê/a edaleta civakî (bi îngilîzî: social justice warrior SJW) têgiheke biçûkxistinê ye, ji kesî/ê re kê piştevaniya nêrînên pêşverû yên civakî, bi femînîzm, mafên sivîl, pirçandîtiyê ve dike. Tohmeta ku kesek ŞEC (şervanê edaleta civakî) ye, nîşan dide ku ew kesek li pey teqdîrkirina kesane û ne li pey baweriyên xurt diçe, û xwe di nîqaşên xapînok de dikeve. 

Hevok di dawiya sedsala 20an de wek têgiheke erênî, yan alînegir ji bo kesên bi çalakvaniya edaleta civakî re mijûl in derket. Di 2011an de, dema ku ev têgih cara yekem di Twitterê de derketiye, wateya wî ya erênî guhart û bû neyînî.

Çavkanî 

Civak
Kinyazê Hemîd

Kinyazê Hemîd ( jdb. 1945 ) Siyasetmedar, parlamenterê Kurd, endamê Parlamena Ermenistanê,serokê Kurdên Ermenistanê.

Jiyan 
Kinyazê Hemîd 17ê Çileya sala 1945an li gundekî kurdan ê bi navê ‘Devexerabeyê’ hatiye dinyayê. Gund bi ser nehiyeya Abovyanê ye ku dikeve kêleka Êrîvana  Ermenistanê.

Bav û kalên wî piştî Serhildana Şêx Seîd, sala 1926an, ji ber zilm û zora Roma Reş ji Wanê tevî 4000 malbatên kurdan derbasî wî alî Çemê Erez bûne û li ser xaka Ermenistana îroyîn bi cih û war bûne.

Kinyazê Hemîd sala 1952an li nehiyeya Abovyanê bi medalyaya zêrîn dibistana navîn kuta dike. Sala 1962an dest bi kar û xebatê dike. Dibe dersdarê zimanê ermenî ji bo komên jêrîn, paşê dibe serwêrê dibistanê. Sala 1964an qebûlî Zanîngeha Ermenîstanê ya  Dewletê ya Malhebûna Gundîtîyê, para aboriyê dibe. Ji bo xwendin û karê baş, dibe Serokê Rêxistina Komsomola Zanîngehê. Di Zanîngehê de medalyaya dereceya bilind a ser navê Lenîn distîne.

Sala 1978an zanîngehê bi serfirazî kuta dike. Sala 1965an qebûlî Enstîtuya Marksîzim-Lênînîzimê dibe û sala 1967an temam dike. Sal bi sal kar û xebata Kinyazê Hemîd pêş de diçe û di nava nehiyê de nav û dengê wî bilind dibe. Sala 1969an dikeve Zanîngeha Êrîvanê ya Dewletê ya para extiyarzanîyê, sala 1974an temam dike.

Kinyazê Hemîd ji ciwaniya xwe heta niha di nava gelek sazî û dezgehên kurdan de kar û xebateke hêja kiriye û hê jî dike. Ew ji sala 2007an ve Serokatiya Şêwra Kurdên Ermenistanê dike.

Kinyazê Hemîd û xanima wî Tamîla Xidir bavê keç û kurekî ne: Narîn û Hemîd. Narînê bûka akademîsyen û profesorê navdar Nadir Nadirov e ku wekî Nadirê Kerem jî tê naskirin. Narîna Kinyaz xanima doktorê navdar Bariyê Nadirê Kerem e ku li Alma Ataya Qazaxistanê dijîn. Li hêla din şeş nevî û 2 nevîçirkên Kinyazê Hemîd û Tamîla Xidir hene.

Çavkanî 

Siyasetmedar
Siyasetmedarên kurd
Parlamenter
Parlamenterên kurd
Kemal Mezher Ehmed

Kemal Mezher Ehmed (jdb. 1937, Axceler, Kerkûk - m. 2021, Bonn, Almanya), nivîskar û dîroknasê kurd.

Jiyana wî ya nivîskarî 
Kemal Mezher Ehmed di sala 1937an de li gundê Axceler a Kerkûkê ji dayîk bûye. Li Bexdayê zanîngehê xwendiye. Tez nivîsiye û dû re dest bi doktorayê kiriye. Di 1969an jî li Rûsyaya Sovyet li ser mijareke dîrokî doktoraya xwe temam kiriye. Piştî sala 1981an di zanîngehên Iraqê de mamostetiya dersên tarîxê kiriye. 

Endamê Yekitiya Nivîskarên Kurd û Enstîtuya Kurdî ya Parîsê bûye. 

Kemal Mezher Ehmed, dîroknasê navdar ê Kurd, roja 16ê Adara 2021ê, li nexweşxaneyeke bajarê Bonnê yê Almanyayê koça dawî kir.

Berhem 
 Çend Rûpel Ji Dîroka Gelê Kurd Cild I-II, Weşanên Lîs, 2016. 
 Kurd û Kurdistan Di Belgeyen Nehênî yên Britanyayê de, 2012.

Çavkanî 

Nivîskar
Jidayikbûn 1937
Mirin 2021
Leo von Caprivi

Georg Leo Graf von Caprivi de Caprara de Montecuccoli (24ê Sibatê, 1831 - 6ê Sibatê, 1899), leşkerê dewletê ye ku piştî Otto von Bismarck di navbera 1890-1894 de bû serokwezîrê Almanya.

Kariyera leşkerî 
Wî li Berlînê xwend. Di sala 1849an de dikeve leşkeriyê. Di sefera Awistirya de di 1866an de  beşdarî komîteya Artêşê yekem bû. Di şerê duyem a Fransa-Prusya de, di komîteya Artêşa  9emîn de wekî serokê komîteyê karkir. Ew hem li dora Orléans û hem jî berî Metz beşdarî şer bû. Di sala 1883an de wekî fermandarê behrê hate tayîn kirin. Di dema vê wezîfeyê de, wî di Reichstag de nûnertiya hêzên behrê jî kir. Di  sala 1888an de dest ji erkên xwe berda. û piştre wekî fermandarê korpusê hate wezîfedarkirin.

Kariyera siyasî 
Bismarck di wan salan de wek xalîgirê wî dihat dîtin, ji ber ku jêhatîbûnên xwe yên rêveberiya bilind îsbat kir û tu têkiliyên wî bi tu partiyeke siyasî re tune bûn Di Adara 1890an de wek kamslêr û wezîrê karê derve hat wezîfedar kirin. 

Serkeftina wî ya yekem wekî kanslêr di Tîrmeh 1890an de bû ku Brîtanya û Alçanya li Afrîkayê peymaneke berfireh hate îmzekirin. Piştî ku li Rojhilata Afrîka û Nîjerya siyaseta êrişkar hate terikandin û di berdêla Helgoland de daxwaza Zengibar hat terikandin, partiyên kolonyalîst dest bi hovane êrîşî serokwezîrê nû kirin. Peymanên bazirganî yên bi Awistirya, Romanya û dewletên din re Peymana Anglo-German a 1890an şopandin. Bi saya van peymanan, Împerator Wilhelm II pesnê eşkere yê Wilhelm stend û navê gurê wî hate dayîn. Piştî wê, bi êrîşên domdar ên berjewendîyên çandinî re rû bi rû ma. Wî hewl da ku hêza xwe bi piştgiriya lîberal û partiyên din ên ku berê li dij derketibûn bidomîne. Tevî ku ji nû ve rêxistinkirina artêşê di meclîsê de bû sedema krîzê, lê wê rêkeftin bi serfirazî qedand. Lêbelê, wî dema ku leşkeriya xwe kurt kir dijminahiya hin leşkeran bi dest xist. Di 1892 de, dema ku wî pêşnumaya perwerdehiyê derbas nekir, ku wî parastina xwe kir bi îdiaya ku pirsgirêka di rojevê de hilbijartina di navbera Xiristiyanî û Ateîzm bû, rewşa wî bi giranî hate hejandin. Wî ji Serokwezîrê Prûsya îstifa kir. Di dema êwirmendê Almanyayê de, Count Eulenburg ne razî bû, û di Çirî de mîrek her du jî ji kar derxist.

Wî salên dawiya jiyana xwe bi tevahî ji civakê dûr kir.

Ew di Crossen mir.

Çavkanî 

Rêveberiya Almanyayê
Mirin 1899
Jidayikbûn 1831
Serokwezîrên Almanyayê
Şansolyeyê Almanyayê

Şansolyeyê Almanyayê an jî serokwezîrê Almanyayê, () serokwezîrên Komara Federalê Almanyayê ne. Navê  fermî yê . (Li vir şansolyeyên Almanyayê hatine lîstekirin.)

Di destûra bingehîn a Almanyayê de siyasetmedarê herî bihêz ne serokê Almanyayê (serokdewlet, ); lê kanslêr e.

Dîktator Adolf Hitler hate kirin serokwezîr, lê wî di heman demê de xwe wekî serokomar jî destnîşan kir. Ev di bin destûra bingehîn a Almanya de neqanûnî ye, û Partiya Nazî neçar bû ku qanûnê biguheze ku wê destûrê bide. Bi vê yekê, Hitler bû otokrat. Piştî Almanyaya nazî ji bo pêşî lê bigirin ku otokrasî venegere Almanyayê, Destûra bingehîn a nû ya Almanyayê  hatiye çêkirin.

Çavkanî 

Rêveberiya Almanyayê
Serokwezîrên Almanyayê