nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Lîsteya fîrewnên ptolemeyî û hevserên wan

Va ye lîsteya serekdewlet û hevserên Keyaniya ptolemeyî (305-30 berî zayînê li Misirê).

Fîrewnên ptolemeyî û hevserên wan 
 Ptolemaîos I Sotêr (303–282 berî zayînê) jina wî ya pêşîn Taîs bû, pişt re bi Artakamayê re zewicî, dû re li gel Ewrîdîkeyê û di dawiyê de li gel Berenîkê I jî zewicî bû.
 Ptolemaîos II Fîladelfos (285–246 berî zayînê) bi Arsînoê I re zewicî bû, pişt re bi Arsînoê II re jî zewicî bû; hev bi Ptolemaîos Epigonos re hikim dike (267–259 berî zayînê).
 Ptolemaîos III Evergetês (246–221 berî zayînê) bi Berenîkê II re zewîcî bû.
 Ptolemaîos IV Philopator (221–203 berî zayînê) bi Arsînoê III re zewicî bû.
 Ptolemaîos V Epiphanês (203–181 berî zayînê) bi Kleopatra I Sura re zewicî bû.
 Ptolemaîos VI Philomêtor (181–164 berî zayînê, 163–145 berî zayînê) bi Kleopatra II re zewicî, ji bo demeke kin hev bi Ptolemaîos Eupator re hikim dike (152 berî zayînê).
 Ptolemaîos VII Neos Philopator (hikim nekir)
 Ptolemaîos VIII Euergetês an "Phuscon" (170–163 berî zayînê, 145–116 berî zayînê) bi Kleopatra II re û pişt re bi Kleopatra III re zewicî bû; di navbera salên 131-127an berî zayînê de ji Îskenderiyeyê ji aliyê Kleopatra II ve hat derxistin, di 124an berî zayînê de ew li hev dikin.
 Kleopatra II Philomêtora Soteira (131–127 berî zayînê), li dijî Ptolemaîos VIII Phuskon bû.
 Kleopatra III Philomêtor Soteira Dikaiosyne Nikephoros (Kokke) (116–101 berî zayînê) li gel Ptolemaîos IX Sotêr (116–107 berî zayînê) û pist re li gel Ptolemaîos X Aleksandros (107–101 berî zayînê) hikim dike.
 Ptolemaîos IX Sotêr an "Lathuros" (116–107 berî zayînê, 88–81 berî zayînê wek Sotêr II dihat naskirin) bi Kleopatra IV re zewicî, dû re bi Kleopatra Selênê I re jî zewicî bû; li gel Kleopatra III hikûmet datîne.
 Ptolemaîos X Aleksandros (107–88 berî zayînê) bi Kleopatra Selênê I re zewicî, pişt re li gel Berenîkê III; heya 101 berî zayînê li gel Kleopatra III hikim dike.
 Berenîkê III Philopator (81–80 berî zayînê)
 Ptolemaîos XI Aleksandros (80 berî zayînê) li gel Berenîkê III zewicî bû û li gel wê hikim dikir; piştî kuştina Berenîkê III di 19 rojan de hikim kir.
 Ptolemaîos XII Neos Dionusos an "Auletes" (80–58 berî zayînê, 55–51 berî zayînê) bi Kleopatra V Truphaina re zewicî.
 Kleopatra V Truphaina (58–57 berî zayînê) li gel Berenîkê IV Epiphaneia (58–55 berî zayînê) û Kleopatra VI Truphaina hikim dike (58 berî zayînê).
 Kleopatra VII ("Kleopatra VII Philopator", 51–30 berî zayînê) li gel Ptolemaîos XIII Theos Philopator (51–47 berî zayînê) û Ptolemaîos XIV Philopator (47–44 berî zayînê) û Ptolemaîos XV Kaisarion (44–30 berî zayînê) hikim dike.
 Arsînoê IV (48–47 berî zayînê), li dijî Kleopatrayê hikim dike.

Çavanî 

Lîste
Serdema kevnare
Yewnanistana kevnare
Misira kevnare
Serdema helenîstî
Fîrewnên ptolemeyî
Ileana D'Cruz

Ileana D'Cruz, (; Mumbaî, Maharaştra, Hindistan) lîstikvan û modela hindî ye ku bi piranî di fîlmên telugû û hindî de cih digire. D'Cruz li Mumbaî ji dayik bû û piraniya zarokatiya xwe li Goayê derbas kir. Ileana, di sala 2006an de bi fîlmê bi zimanê telugû Devadasu lîst û bi vî fîlmî, di sala 2006an de xelata Filmfare Awards South ji bo lîstikvana herî baş a jin wergirtiye.

Jînenîgarî 
D'Cruz, di 1ê mijdara 1987an de li bajarê Mahîm a Mûmbaiyê di malbateke goayî ya katolîk de ji dayik bû. Malbata wê di deh salî ya wê de li Parra Goayê bi cih bûn. Zimanê wê ya dayikê Konkanî ye.

Rêveberê otêla ku dayika wê tê de dixebitî, pêşniyar kir ku kenekî wê yê bi şirînek û zindî heye û divê ew dest bi modeltiyê bike û bi Marc Robinson re hevdîtinekî pêk bîne. Di destpêkê de ew karê modeltiyê nexwaze jî portfêla wê ya destpêkê di çileya 2003an de hat afirandin, wê vî yekê wekê "karesat" bi nav kir.

D'Cruz, bi kişandina wêneyan û pêşandanên rampê hate naskirin û portfêla wê ya duyem di sala 2004an de hate sazkirin. Wê di sê reklamên (danasîn) Lovely û Electrolux, Emami Talc û Fair & Lovely de lîst. Di danasîna paşîn, bi taybetî ku Rakeş Roşan derhêneriya wê kir bû de eşkere kir ku vê reklamê gelek pêşniyarên ji bo lîstikvaniya fîlman jê re aniye.

Ew bi Andrew Kneebone wênekêşê awistralî re di nava têkiliyê de bû. Hatibû gotin ku her du jî berê zewicî bûn. Di 28ê tebaxa 2019an de çapemeniya hindî nûçeyên ku ew jin ji hev cuda bûne, belav kir.

Fîlmografî

Fîlm

Mûzîk

Çavkanî 

Aktrîsên hindistanî
Jinên hindistanî
Modelên hindistanî

Girêdanên derve

 
 

Jidayikbûn 1986
Mirovên zindî
Memed Drewş

Memed Drewş, (, Çermûg, Amed, Bakurê Kurdistanê), edîtor, pêşkêşvanê nûçeyan û rojnamevanekî kurd e. Memed Drewş, di  televizyonên wekî Medya TV, Roj TV, Stêrk TV û Nûçe TVyê de pêşkêşvaniya nûçeyan kiriye.

Jînenîgarî
Memed Drewş, heta 15 saliya xwe li Çêrmûgê jiyaye. Dû re li Mêrsînê bi cih bû. Hem dixwend û hem dixebitî. Di sala 1992an de beriya bibe 18 salî, bi îdîaya alîkariya PKKyê hate girtin. Li girtîgehê lîse qedand. Heta hezîrana 1994an li zindanên cûda ma. Di sala 1994an de dema ji girtîgehê derket ew birin Narlıdere ya Îzmîrê û radestî eskeriyeyê kirin. Lê belê çar roj pişt re ji eskeriya tirk reviya. Ji sala hezîrana 1994an heta kanûna 2000î li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê rojnamevaniyê kir. Di 21 saliya xwe de dest bi fêrbûna kurmancî kir. Tevî kirdkî-dimilî, bi kurmancî jî rojnamevanî kir. Di rojameya Welatê Me, Azadiya Welat û gelek rojnameyên çapemeniya azad a kurdî de xebitî. Mudurtiya Azadiya Welat û kovara qerfî Pînê kir. Dema rojnamevaniyê de li Amed, Colemêrg û Wanê sê caran bi mirinê re rû bi rû ma. Gelek caran hate binçavkirin û rastî êşkenceyê hat. Dema mudurê Azadiya Welat û Pîne bû, di 9ê kanûna 2000î de bi îdîaya propagandaya PKKyê hate girtin. Heta 16ê sibata 2001an li Zindana Amedê ma. Dema ji zindana Amedê derket, dîsa ew radestî eskeriya tirk hatkirin. 126 rojan li Girtîgeha Eskerî ya Xarpetê di nava psîkopatan de ma. Dema cezaya fîrarê xelas bû, dîsa birin eskeriya tirk a Xarpetê. Ji wir jî piştî 11 rojan fîrar kir. Di cotmeha 2001an de derbasî Ewropayê bû. Li Belçîkayê li televîzyonên bi rêzê li Mezopotamya TV, li radyoya Dengê Mezopotamya, Medya TV, Roj TV, û Med Nûçe de wekî pêşkeşvan, edîtor û nûçegehan xebitî. Xebata rojnameyê di Stêrk TV de didomîne. Di Azadiya Welat, Pîne]], Yenî Ozgur Polîtîka û gelek rojnameyan de nivîskarî kir.

Zimanê dayikê kirdkî ye.

Kurmancî, tirkî û fransî baş dizane, di asta navîn de îngîlîzî û bi qasî ku îdare bike jî flamanî/holandî dizane.

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Rojnamevanên kurd
Jidayikbûn 1974
Kesên ji Çêrmûgê
Ptolemaîos I Sotêr

Ptolemaîos I Sotêr, Ptolemaîosê Yekem (; ) padîşah de Keyaniya ptolemeyî bû navbera salên  305/304 û 282 b.z.. Ew fîrewnê yekem ê Misirê yê serdema helenîstîk bû. Ptolemaîos hevalê Îskenderê Mezin bû.

Ew di dema dagirkirina Împeratoriya Hexamenişî ji hêla Îskender ve di arteşa Makedonî de fermandar bû. Îskender hate kirin Fîrewn. Piştî ku Îskender mir, Ptolemaîos Misir kontrol kir. Keyaniya wî erdên Misir, Kyrenaike, Kîpros, û giravên Kîklades digirt nav xwe. Ptolemaîos hate kirin fîrewn. Ptolemaîos Îskenderiye kir paytexta Misirê. (Paytexta Misirê ya kevn Memfîs bû.) Nifşên wî xanedana ptolemeyî bûn.

Çavkanî 

Serdema helenîstî
Fîrewnên ptolemeyî
Guillermo Lasso

Guillermo Lasso Mendoza, di 16ê Çiriya Paşiyê ya 1955 de li Guayaquil ji dayik bû, ji 24ê Gulana 2021-an ve Serokkomarê Komara Ekuadorê e.
Jidayikbûn 1955
Mirovên zindî
Ptolemaîos II Fîladelfos

Ptolemaîos II Fîladelfos, Ptolemaîosê Duyem (; ) padîşahek ji padîşahên ptolemaîk bû di navbera salên 285 û 246 b.z. de. Ew padîşah () û fîrewnê duyem ê Misira serdema helenîstîk bû. Ptolemaîos bi bavê xwe Ptolemaîos I Sotêr re bû padîşah. Piştî ku Ptolemaîos Sotêr di 282 de mir, Ptolemaîos Philadelphos tenê padîşah bû. 

Ptolemaîos padîşahî mezintir dikir. Wî du Şerên Sûrî li dijî Împeratoriya Seleukî şer kirin. Ptolemaîos di dema Şerê Sûrî yê Yekem de (274–271) li dijî Antîoxos I şer kir. Ptolemaîos di dema Şerê Sûrî yê Duyem (260–253) li dijî Antîoxos II şer kir. Duyemîn Şerê Sûrî ne ew qas serfiraz bû. Piştî wê, Antîoxos II bi Berenîkê II, keça Ptolemaîos Philadelphos re zewicî. Ptolemaîos di navbera 267–261ê de li dijî keyaniya Makedonî şerê bi navê "Şerê Xremonidesî" kir. Şahiya Ptolemaîk ne serfiraz bû. Di sala 250 de, Misirê Kyrenaika ji nû ve stend.

Arsînoê I jina yekem a Ptolemaîos bû. Zarokên wan Ptolemaîos III, Lusimaxos û Berenîkê bûn. Arsînoê II xwişka Ptolemaîos bû. Ptolemaîos bi Arsînoê II re zewicî. Zewacê bi Arsînoê II re da keyaniya Ptolemaîos erdên nû di Deryaya Egeyî de.

Çavkanî 

Serdema helenîstî
Fîrewnên ptolemeyî
Tabu (aktrîs)

Tabassum Fatma Hashimi, (; Hyderabad, Telangana, Hindistan) bi navê şanoyê Tabu tê naskirin, lîstikvaneke hindî ye ku bi fîlmên hindî re di fîlmên telugû û tamîlî de lîstiye. Tabu, gelek caran di warê karakteran de, ji romanê edebî, hem di sînemaya sereke û serbixwe de û hem jî di hin berhemên amerîkî de, gelek caran wek jina tengas û rolên jina ku jiyana wê tevlihev e, lîstiye.

Wê du Xelatên Fîlman ên Neteweyî bo Lîstikvana Jin a herî Baş û şeş Xelatên Filmfare bi dest xistiye ku di nav de xelatên rekorê yên çar xelatên rexnegiran jibo lîstikvana baştirîn sitandiye. Hikûmeta Hindistanê di sala 2011an de bi xelata Padma Shri ya ku xelata çarem a bilindtirîn şerefa sivîl a welêt e, da wê.

Jînenîgarî

Tebessum Fatma Hashimi, ji dêûbavê Jamal Ali Hashimi û Rizwana li malbateke misilmanên heyderabadî ji dayik bûye. Dê û bavê wê piştî demeke kurt ji hev qetiyan e. Diya wê mamosteya dibistanê bû û bapîrên wê yên dayikî profesorên teqawît bû ku dibistan bi rê ve dibir. Bapîrê wê Mohammed Ahsan profesorê matematîkê bû, dapîra wê jî profesorê edebiyata inglîzî bû. Wê perwerdeya xwe ya destpêka zanîngehê li Dibistana Bilind a Saint Ann a Koloniya Vijayanagar a Hyderabadê wergirt. Di sala 1983an de li Mumbaiyê yê du sal li Zanîngeha Saint Xavier de xwend.

Ew qîzmeta Shabana Azmi, Tanvi Azmi û Baba Azmi û xwişka biçûk a lîstikvan Ferah Naaz e.

Fîlmografî

Fîlm

Çavkanî

Aktrîsên hindistanî

Girêdanên derve
Surrey

Surrey wîlayetek li Înglîstanê ye, beşek ji Keyaniya Yekbûyî. Çemê Thames li bakurê Surrey e. Li hember Surrey a li ser Çemê Thames Middlesex û Buckinghamshire hene. Middlesex li bakur e û Buckinghamshire li bakur-rojava ye. Kent li başûrê-rojhilatê Surrey ye; Sussex li başûrê wê ye. Hampshire li başûr-rojava û Berkshire li bakur-rojava ye.

Paytexta wîlayetê Guildford e. Surrey ji sedsala 11-an ve wekî wîlayetek hebû. Bajarên mezin ên herî kevn Kingston-upon-Thames û Southwark in; her du jî li tenişta Thames in. Bajarên din ên mezin Croydon, Woking, Leatherhead, Epsom, Farnham, Godalming, û Dorking in. Bajarên din naha taxên Londonê ne: Southwark, Newington, Camberwell, Battersea, û Lambeth.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Wîlayetên Înglistanê
Ptolemaîos III Evergetês

Ptolemaîos III Evergetês (; ) fîrawnek bû ji fîrawnên ptolemeyî di navbera salên 246 b.z. û 221 b.z. de. Ew fîrawnê sêyem ê Misira serdema helenîstîk bû.

Çavkanî 

Serdema helenîstî
Fîrewnên ptolemeyî
Valheim

Valheim ji hêla pêşvebirra swêdî Iron Gate Studio ve lîstikeke vîdyoya zindîbûn û sandboxê ye. Ji hêla Coffee Stain Studios ve hate weşandin, ew di destûra destpêkê de di 2 sibat 2021 de ji bo Windows û Linux li Steam hate berdan. Lîstik ji hêla tîmeke pênckes ve hate pêşve xistin, li ser bingeha xebata pêşkeftinê ya ku Richard Svensson di dema xwe ya vala de wekî projeyek alîgirî girtibû dest.

Çavkanî

Girêdanên derve 
Valheim 
Lîstikê Linux
Kompresyona daneyê

Zexmkirina daneyê di pêvajoykirina îşaretê de kodkirina çavkaniyê yan kêmkirina rêjeya bit-ê pêvajoya şîfrekirina agahdariyê ye ku ji temsîliyeta xwerû kêmtir bît bikar tê. Her kompresyonek taybetî an windabûyî an jî bêserûber e. Kompresyona bêserûber bi destnîşankirin û ji holê rakirina zêdebûna statîstîkî, bîtan kêm dike. Di zexmkirina bêserûber de ti agahdarî winda nabe. Kompresyona wendayî bi rakirina agahdariya nepêwist an kêm girîng bitên kêm dike. Bi gelemperî, cîhazek ku zexmkirina daneyê pêk tîne wekî şîfreker û yek jî ya ku berevajîkirina pêvajoyê (dekompresyon) wekî deşîfre dike tê nav kirin.

Pêvajoya kêmkirina mezinahiya pelê danûstendinê bi gelemperî wekî pêlhevkirina daneyê tê gotin. Di çarçoveya veguhastina daneyê de, jê re kodkirina çavkaniyê tê gotin; kodkirin berî ku were hilanîn an veguhastin li çavkaniya daneyê tê kirin. Pêdivî ye ku kodkirina çavkaniyê bi kodkirina kanalê re, ji bo destnîşankirin û rastkirina xeletiyê an kodkirina rêzê, wateya wateya nexşeya daneyê li ser sînyalekê, neyê tevlihev kirin.

Compression kêrhatî ye ji ber ku ew çavkaniyên ku ji bo hilanîn û veguhastina daneyan hewce dike kêm dike. Çavkaniyên hesabkirinê di pêvajoyên zext û zordariyê de têne xerckirin. Kompresyona daneyê bi bazirganiya tevliheviya fezayî-demê ve girêdayî ye. Mînakî, ji bo vîdyoyê pêdivî ye ku ji bo vîdyoyê pêdivî ye ku ji bo vîdyoyê pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye. Sêwirana nexşeyên berhevkirina danûstendinê di nav faktorên cûrbecûr de danûstendinan dike, di nav wan de pileya zexmkirinê, mîqdara xeracê hatî danîn (dema ku zexmkirina daneyê ya windabûyî tê bikar anîn), û çavkaniyên hejmartinê yên ku ji bo zexmkirin û qelskirina daneyê hewce dike.

Girêdanên derve 
Zexmkirina daneyê
Seleukos I Nikator

Seleukos I Nikator (; ) şahekî Împeratoriya Seleukidî bû ku di navbera salên 305 û 281an b.z. de serwerî kiriye. Ew şahê Împeratoriya Seleukidî yê yekem di serdema helenîstîk de bû.

Seleukos hevalê Îskenderê Mezin bû. Ew di dema dagirkirina Împeratoriya Hexamenişî ji hêla Îskender ve di arteşa makedonî de fermandar bû. Îskender hate kirin şah. Piştî ku Îskender mir, Seleukosî Îran û Sûriyê kontrol kirin. Seleukos hate kirin şah. Nifşên wî xanedana seleukidî bûn.

Çavkanî 

Serdema helenîstî
Şahên seleukî
Lîsteya şahên seleukî

Va ye lîsteya serekdewlet û hevserên Împeratoriya Seleukî (312-63 b.z. li Mezopotamya, Sûrî, Anatolya, û Îranê).

Lîste
Serdema kevnare
Yewnanistana kevnare
Serdema helenîstî
Lîsteya fanosên deryayî yên Inglîstanê

Eva ha lîsteya fanosên deryayî (bircên deryayî) yên Inglîstanê ye.

Çavkanî 

Lîste
Karisma Kapoor

Karisma Kapoor, (; Mumbaî, Maharaştra, Hindistan) lîstikvaneke fîlimê ya hindî ye û yek ji aktrîsên fîlimên hindî ya herî populer a navbera salên 1990 û 2000an e. Karisma Kapoor, xelatgirê Xelata Fîlimê ya Neteweyî û çar Xelatên Filmfarêye.

Jînenîgarî
Karisma Kapoor, keça dêûbavê lîstikvan Randhir Kapoor û Babita Kapoor e û di 25ê hezîrana 1974an de li Mumbaiyê ji dayik bûye.  

Kapoor, bi taybetî ji lîstikvaniya lîstikvanên wekî Sridevi û Madurî Dikşit bi bandor bû û ji zaroktiya xwe ve li pey lîstikvaniyê bû.  Bi ciwantiya xwe re, Kapoor bi rêkûpêk beşdarî merasîmên xelatdayînê bû û dêûbavên wê jî tev li setên fîliman bûn.  Lêbelê, tevî paşmaliya malbatê, bavê wê jinên ku di fîlman de dixebitin nepejirand û ji ber ku wî bawer dikir ku ew bi erkên dayikê yên kevneşopî û berpirsiyariya jinên malbatê re dikeve nakokî.  Ev bû sedem ku di navbera dêûbavên wê de pevçûn çêbibe û ew di 1988an de ji hev cûda bûn. Ew û xwişka wê Kareena ji aliyê dayika xwe ve wan ve hatin mezin kirin.

Karisma Kapoor, ji sala 1992an heta sala 1995an ku jihev qetiyan, bi hevjînê xwe yê Jigar Ajay Devgn re di nav têkiliyê de bû.  Di sala 2002an de bi Abhishek Bachchan re bi nîşan bûn ​​lê piştî çend mehan nîşana wan hat bidawîkirin.

Fîlmografî

Fîlm

Çavkanî

Aktrîsên hindistanî

Girêdanên derve

 
 

Jinên hindistanî
Mirovên zindî
Xarkîv

Xarkîv (bi ûkraynî: Харків, Kharkiv, bi rûsî: Харьков, Kharkov), bajarekî li bakur-rojhilatê Ûkraynayê ye û navenda oblasta Xarkîvê ye. Bi 1.443.207 nifûsa xwe yek ji qerebalixtirîn bajarên Ûkraynayê ye.

Bajar li sala 1654an li bakurê devera ku çemê Lopanê û çemê Ûdîyê tev li hev dibin hatiye avakirin. Bajar ji sala 1919yê heta 1938an paytexta Ûkraynaya ku yek ji komarên Yekîtiya Komarên Sovyêt ên Sosyalîst bû.

Li şerê cîhanî yê duyem Xarkîv rastî hilweşîn û qîrkirinên mezin hatiye. Li 24ê kewçêra sala 1941an ji alîyê artêşa Almanyayê hatiye dagirkirin. Li gulana 1942an artêşa sor ya sovyêtan xwest bajêr ji destê almanan derxîne lê bi têkçûneka mezin paş ve vekişîya. Li sibata 1943an artêşa sor bi êrîşeka nû bajêr xiste bin kontrola xwe lê encax mehek karîn li destê xwe bigirin. Artêşa Sovyêtan li tîrmeha 1943an bajar ji nû ve xiste bin kontrola xwe û hêzên almanî ji bajar hatin dûrxistin. Di van pevçûnên giran de 75% ji bajêr hilweşiya, her wiha ji 700 hezar nîştecîhên bajêr nêzî 220 hezar kesî jiyana xwe ji dest da.

Çavkanî 

Ûkrayna
Aït Benhaddou

Aït Benhaddou (bi zimanê berberî: ⴰⵢⵜ ⴱⴻⵏⵃⴰⴷⴷⵓ; bi erebî: آيت بن حدّو‎) qesrekê dîrokî ye li dewleta Maroko. Bajarê nêzîktirîn Ouarzazate (bi berberî: ⵡⴰⵔⵣⴰⵣⴰⵜ, Warzazat) ye. Ev qesr, wek mînakekê avahîsaziyên baştirînê marokoyî, ji sala 1987 ve beşdarê lîsteya Kelepora Cîhanê ya UNESCOyê bûye.

Çavkanî

Kelepora Cîhanê
Maroko
Zanista civakê (pirtûk)

Zanista civakê navê kitêba nivîskarê kurd Abdusamet Yigit yê li ser ilmê civakê ye. Kitêb wekê pirtûkeke lêkolînî û ji beşên ku ew bi wê hatiye nivîsandin pêk tê. Navaroka kitêbê ji beşên wekê dîrok û civak, çand û civak, ziman û civak, rewist û civak, ol û civak, civaknas û civak, antropolojî û civak, derûnî û civak, demên hemdem û civak û hwd, weke van beşan bi gelek beşên din kitêb hatiye nivîsandin.

Çavkanî

Pirtûk
Helenîzm

Helenîzm çanda Yewnanistana Kevn û helenandin (yewnanandin) belavkirina çanda yewnanî ye. Nav bi piranî ji bo çanda yewnanî ya kevn (antîk) û ya Serdema Navîn tê bikaranîn.

Nav 
Dîroknasê Thoukudides yekem bû ku lêkera "helenandin" () bi kar anî. Peyva "helenîzm" di pirtûkên Incîlê de tê bikar anîn. Pirtûka Duyem a Makkabioi "helenîzm" () bikar tîne. Karên Şandiyan "helenisti" () bikar tîne. Wateya her du peyvan tê wateya axêverên zimanê yewnaniya kevn ên bi têkiliyek çandî: helenîzm.

Di sedsala 19-an de, dîroknasê Alman Johann Gustav Droysen ji bo çanda serdema helenîstîk "helenîzm" () bikar tîne. Wî serdema Helenîstîk wekî di navbera mirina Îskenderê Mezin û serdema Augustus de destnîşan kir. (Augustus yekem imperatorê Romê bû.) Ji bo Droysen, serdema Helenîstîk ji bo helenîzm dema herî serfiraz bû. Di vê demê de, belavbûna helenîzm di lûtkeyê de bû.

Çanda polis yewnanî 
Her weha zimanê yewnanî, çanda bajar-dewleta yewnanî –  – beşek girîng a Helenîzmê bû. Şahên yewnanî di serdema helenîstîk de bajarên yewnanî – poleis – li erdên Împeratoriya Seleukî û Împeratoriya Ptolemaîk ava kirin.

Helenîzm li rojhilatê Deryaya Navîn û Rojhilata Nêzîk li seranserê Împeratoriya Romê ya destpêkê çandek serdest ma. Helenîzm ji serdestiya Xiristiyantiyê li Împeratoriya Romê sax ma. Di serdema Bîzansê ya Împeratoriya Romê de, Helenîzm wekî perçeyek çanda xwendî maye. Bajar-dewleta helenîk heya sedsala 6-an li rojhilatê împaratoriya Romê pergala hikûmetê bû.

Dirok 
Di dema Xiristiyantiyê de li imperatoriya Romê, helenîzm bi olên pûtperest ve hate girêdan. Wusa be jî, perwerdehî û çanda helenîkî di tevahiya hebûna Împeratoriya Romê de perçeyek ji çanda xwendî ya elîtan ma.

Helenism di dewra Bîzansî ya dereng a Împeratoriya Romê de bêtir tûj bû. Wê demê, çanda helenîzm ji hêla Xaçparêzan ve ji Ewropaya Rojava û ji hêla Tirkan ve ji rojhilat ve hate tehdît kirin. Her ku Împeratoriya Romê piçûktir bû, wê dest pê kir ku tenê erdên Yewnanîaxêv birêve bibe. Yewnanîaxêv Romî dest bi navê xwe kirin "Helenî" û her weha Rhomaioi.

Gava ku Împeratoriya Romê ji hêla Împeratoriya Osmanî ve hate rûxandin, gelek zanyarên Romê çanda heleni birin Ewropaya Rojava wekî penaber. Li Îtalya, van zanyaran bandor li Ronesansê kirin.

Nasyonalîzma rojavayî di sedsala 19-an de bandor li Yewnanîstanê kir, û wusa jî îdealîzekirina Romantîk a Yewnana Kevnarê û Helenîzm ji hêla Rojavayiyan ve ve.

Hellenism bi nasnameya ortodoksî ya ku ji hêla hemî şopînerên Patriarxê Konstantinopolis ve hatî parve kirin hate guherandin. Di dema vekişîna Împeratoriya Osmanî de ji Balkanan Patrîkxaneyê kontrola xwe ya kevnar a li ser yewnanî winda kir. Li Şerê Balkan (1912–1913) Yewnanî şerê xwe yê yekem li dijî miletekî ortodoks, Bulgaristan, kirin.

Di vejîna neteweyî ya sedsala 19-an de, elît, bi bandora Rojava, Helenîzma Yewnanî kevnare tercîh kir, lê di heman demê de ji nû ve şiyarkirina çanda serdema Bîzans jî hebû. Helenîzm ji ber ku elîtîst bû hate rexne kirin. Helenîzm, digel Romabûn, û Xiristiyaniya ortodoks, pêkhateyên berbiçav ên nasnameya yewnanî nûjen in.

Çavkanî 

Yewnanistana kevnare
Serdema kevnare
Serdema helenîstî
Împeratoriya Romê
Koma Qamişlo - Dayê

Hunermendên Koma Qamişlo (Koma Dengê Qamişlo) strana bi navê “Dayê” di sala 1986 derxistin. Strana Dayê di sala 1991’an de ji aliyê hunermendê welatpareziya Tirk Mustafa Yıldızdoğan bi navê strana Ölürüm Türkiyem ve hate dizandin.

Gotinên Stranê 

Dayê ji bîrkirin hin li min ketiye

Wê bi serkêş kezeba min hin rastiye

Dayê ji bîrkirin hin li min ketiye

Wê bi serkêş kezeba min hin rastiye

Wa bibîne cerga min xal

Pir sotiye, dayê dayê

Pir sotiye, dayê dayê

Hin rastiye, lê lê dayê

Wa bibîne cerga min xal

Hin rastiye, dayê dayê

Pir sotiye, dayê dayê

Hin rastiye, lê lê dayê

Tu li min berxê li nav vê gola xwînê da

Min kir navê li ber xêrê min qorê da

Tu li min berxê li nav vê gola xwînê da

Min kir navê li ber xêrê min qorê da

Bibim qurban lê lê dayê vê dozê da

Dayê dayê, vê dozê da

Dayê dayê, vê dozê da

Lê lê dayê

Bibim qurban lê lê dayê vê dozê da

Dayê dayê, vê dozê da

Dayê dayê, vê dozê da

Lê lê dayê

Girêdanên derve
Ölürüm Türkiyem

Ölürüm Türkiyem (sernavê orjînal: Türkiyem, ) stranek ji 1993 ya hunermendê Mustafa Yıldızdoğan e.  Ew li ser helbesta Türkiyem ya Dilaver Cebeci hate damezirandin û ji albûma Türkiyem wekî tek derket.  Stran bedewiya Tirkiyeyê, deşt û çemên wê, dîroka wê û adetên xwe pîroz dike.  Tirkiye bi rengek bêhempa xweşik e (biwêjî hîperbolîk e: xweşik e ku meriv bimre), peyama bingehîn a nivîsê ye.  Stran bi kilîta E-Moll ve hate nivîsandin û xwedan rîtmek "ling" e, ku jê re rîtma Aksak tê gotin.  Albûm wê demê ji bo Yıldızdoğan bû pêşkeftin.

Di sala 2016’an de, Ölürüm Türkiyem ji bo kesên ku li dijî hewla derbeyê ya arteşa Tirk di "cerdevanên demokrasiyê" de dijiyan bû cûreyek îlahî.  Di sala 2017’an de, ev stran bû mijara kampanyayek Twitterê ku digot Yıldızdoğan ji strana Kurdî ya hunermendên Koma Qamişlo - Dayê ya di sala 1986’de hate derxistin bi navê Ölürüm Türkiyem hate dizandin.  Yıldızdoğan di hevpeyvînê de îdîayên dizî red kir.  Hesabê Twitterê yê ku îdîa kirin hat qedexekirin.  TAZ’ê strana di sala 2019’an wekî sirûda rastgirên tundrew li Tirkiyê bi nav kir, ku nivîsa wê li ser bingeha "zordarî û tunekirinê" ye.

Gotinên Stranê ya Ölürüm Türkiyem 

Baş koymuşum Türkiye'min yoluna

Düzlüğüne yokuşuna ölürüm

Asırlardır kır atımı suladım

Irmağının akışına ölürüm

Sevdalıyım yangın yeri bu sinem

Doksan yıldır çile çekmiş hep ninem

Pınarlardan su doldurur Emine'm

Mavi boncuk takışına ölürüm

Düğünüm, derneğim, halayım, barım

Toprağım, ekmeğim, namusum, arım

Kilimlerde çizgi çizgi efkarım

Heybelerin nakışına ölürüm

Gotinên bi Wergerandina Kurdî 
Min serê xwe danî ser riya Tirkiye ya xwe

Ez li deşta te, qulaxa te dimirim

Bi sedsalan e min hespê xweyê delal av daye

Ez diherim çemê çemê te

Ez evîndar im, ev sînema agir e

Dapîra min a ku neh salan êş kişandiye

Emîna min ji kaniyan av dagire

Ez dimirim ji ber ku pêlên şîn li xwe dikim

Daweta min, komeleya min, apê min, barê min

Axa min, nanê min, namûsa min, hingivê min

Ez li ser xalîçeyan im

Ez li ser delaliyê zalokan dimirim

Gotinên Strana Dayê ya Koma Qamişlo di sala 1986’an 

Dayê ji bîrkirin hin li min ketiye

Wê bi serkêş kezeba min hin rastiye

Dayê ji bîrkirin hin li min ketiye

Wê bi serkêş kezeba min hin rastiye

Wa bibîne cerga min xal

Pir sotiye, dayê dayê

Pir sotiye, dayê dayê

Hin rastiye, lê lê dayê

Wa bibîne cerga min xal

Hin rastiye, dayê dayê

Pir sotiye, dayê dayê

Hin rastiye, lê lê dayê

Tu li min berxê li nav vê gola xwînê da

Min kir navê li ber xêrê min qorê da

Tu li min berxê li nav vê gola xwînê da

Min kir navê li ber xêrê min qorê da

Bibim qurban lê lê dayê vê dozê da

Dayê dayê, vê dozê da

Dayê dayê, vê dozê da

Lê lê dayê

Bibim qurban lê lê dayê vê dozê da

Dayê dayê, vê dozê da

Dayê dayê, vê dozê da

Lê lê dayê

Girêdanên derve 

Stranên tirkî
Îbn Etiye

Îbn Etiye (1088, 1147) an Ebû Muhemmed Abd al-Haq kurê Abi Bakr Ghalib kurê Abd al-Rahman kurê Ghaleb kurê Abd al-Raouf kurê Tamam kurê Abdullah kurê Tamam kurê Attiyah kurê Xalid kurê Attiya al-Maharbi, ji eşîra Qais Ghilan kurê Mudar.  Ji xelkê Granada ye. Ew dadnas, alimê şîrovekirin, biryar û hedîsê bû.  Destê wî di ziman, edebiyat û helbestê de hebû.

Jiyana wî

Di derheqê mezinbûna zanistî ya wî ya zû de, tiştek ne diyar e, ku ew ne bêbextî be di fêrbûna Qur’anê û kalîgrafê û stendina rêgezên zanistên îslamî û biryarên olî da ku xwe ji jiyanek zanyarî ya dijwar re amade bike. Gava ku ew gihîşt qonaxa daxwazê, derbaskirina qonaxa yekem, wî dest pê kir ku bi şêxan re rûne û bi wan re têkilî dayne û li her devera ku ew li bajarê herî mezin Andalusyayê ne bi wan re hevdîtinê bike.  Wî sîr kir û ji gelek şêxan girt Bavê wî (Ghaleb) dixwest ku destûrê ji gelek zanyaran bixwaze, ji ber vê yekê Abu Jaafar Ahmad bin Khalaf bin Abd al-Malik, ku wekî Ibn el-Qulay'i tê nas kirin, dê bihêle ku wî destûrê bide wî.  Abd al-Haq bin Attiyah dixwest ku destûrê ji zanyariyan bixwaze, ji ber ku hejmarek ji wan nivîsandin da ku li wî bipirsin.  Wî ji Abu al-Mutrif, Abd al-Rahman bin Qasim al-Shaabi re, ku wî ji bajêr Malaga jê re destûr şandiye, nivîsand.  Wî her weha ji Ebu Ali el-Huseyn ibn Mihemed ibn Fairah el-Sadafi el-Zerqustî re nivîsîn û destûr xwest, û wî destûr da wî.  Zanyarên din destûrnameyên wekî Ebû Abdullah Mihemed ibn Mansur el-Hadramî, ku li Alexandskenderiye dijiya, û almam el-Mazri, ku li bajarê Monastir yê Tûnisê hate veşartin, stendin. Abd al-Haq bin Attiyah dixwest ku bi zanyaran re hevdîtinê bike û li wan bajarên Andalusia ku ew gihîşt wan bi wan re bicive: wî li bajarê Granada Mihemed bin Ali bin Hamidan al-Taghalbi û Abu Bahr Sufyan bin al-Asi civiya , û li Kordoba ew bi Aba el-Qasim Xelef bin binbrahîm bin Xelef bin Said bin el-Hissar, ku bi navê Ibn el-Nehas û bin Muhemmed bin Abdul Rahman bin Attab tête nas kirin, civiya û li bajarê Sevîl, Hassan bin Omar al-Hawzni , û Jian Muhammad bin Omar Abi al-Asafir, sûcdar nas kir.  Abn Atiyah ne di derheqê gerên zanistî de û ne jî ji bo armancek din a derveyî Andalusia nizane. Wî nexşeya navçeyê li bajarê Al-Muriya di meha Muharremê ya sala 529-ê hicrî de ji bo merivên rûspî destnîşan kir.

Çavkanî

Jidayikbûn 1088
Mirin 1147
Kesên sedsala 12an
Adolf Mützelburg

Adolf Mützelburg (jdb. 3ê kanûna paşîn 1831 li Frankfurt (Oder) - 17ê kanûna paşîn 1882 li Berlîn), nivîskarekî alman yê romanên dîrokî bû.

Jiyan 
Kurê karmendek bacê bi pîşeyê edîtor bû. Romanên wî Der Herr der Welt  û  Die Millionenbraut  berdewamiya romana Alexandre Dumas a bi sernavê "Mîrê Monte Krîsto" ne.

Berhemên bijartî 
 Luigia Sanfelice. Historische Novelle 1851
 Henning Brabant. Historische Novelle 1852
 Das Attentat. Historische Novelle 1852
 Der Sohn des Kaisers. Historische Novelle 1853
 Der Prophet. Historischer Roman 1854
 Kapitain Smith, der Abenteurer. Historischer Roman 1854, online
 Die Spanier in Venedig. Historischer Roman 1855
 Mazeppa. Ein historischer Roman 1860
 Der Erbstreit. Roman 1862

Çavkanî 
Nivîskarên alman 
Mêr
Mirin_1882
Flavia Vento

Flavia Vento  (jdb. 11ê gulana 1977 li Roma, Îtalya), showgirl û lîstikvaneke îtalyan e.

Jînenîgarî 
Ew ji dayikeke holendî û bavekî îtalyan çêbû. Piştî gihîştina zimanî, ew li Mîlano û Parîsê çalakiya modelê pêk tîne.

Kariyer 
Karîyera wî di cîhana dalberînan de dest pê kir, bi beşdarbûna 1995an ya Neutro Roberts û 1998-a Ferrero Rocher.

Navûdengiya wê ya medyayê ji beşdarbûna wê di weşana Il lotto alle otto de di 1999 de, ku ew Fortuna dilîze û pişt re bi saya dalberînek ji bo qehweha Lavazza (aîdî rêze reklamên li Paradise), ku ew digel Riccardo Garrone xuya dibe û Tullio Solenghi. Di Gulana heman salê de, çapa îtalî ya Playboy dê raporek û bergê hejmara gulanê jê re veqetîne.

Fîlmnîgarî

Lîstikvanî

Sînema 

 Andata e ritorno, regia di Alessandro Paci (2003)
 Parentesi tonde, regia di Michele Lunella (2006)

Wêneguhêz 

 Cinecittà, regia di Alberto Manni – serie TV (2003)

Kurtefîlm 

 Il postino sogna sempre due volte regia di Rocco Marino (2020)

Klîpa vîdyoyî 

 Il mambo del Giubileo di Piotta (2000)

Şanoname 

 Gli uccelli, ji hêla Arîstofanês, ji hêla derhêneriya Renato Giordano (2001)

Bernameyên wêneguhêzî 

 Il lotto alle otto (Rai 2, 1998-2001) – Valletta
 Libero (Rai 2, 2000) – Valletta
 Stracult (Rai 2, 2000)
 La fattoria (Italia 1, 2004) – Concorrente
 Scherzi a parte - Il castello (Canale 5, 2005) – Concorrente
 Striscia la notizia (Canale 5, 2005) – Conduttrice
 Grimilde (Italia 1, 2006) – Opinionista
 L'isola dei famosi (Rai 2, 2008, 2012) – Concorrente
 Grande Fratello VIP 5 (Canale 5, 2020) – Concorrente
 Live - Non è la D'Urso (Canale 5, dal 2020) – Opinionista fissa

Dîsknîgarî

Single 

 2001 - Moreno

Çavkanî 

Jidayikbûn 1977
Jinên îtalî
Aktrîsên îtalî
Jyothika

Jyothika Saravanan, (; Mumbaî, Maharaştra, Hindistan) lîstikvaneke hindî ye ku bi piranî di fîlmên tamîlî û di çend fîlmên telugû, malayalamî, kannadî û hindî de lîstiye. Sê Xelatên Fîlman ên Tamîl Nadu, çar Xelatên Dinakaran û Xelatên Fîlman ên Tamîlî yên Navneteweyî wergirtiye. Jyothika Saravanan yek ji lîstikvanên herî baş ên Hindistana Başûr e.

Jînenîgarî
Jyothika, keça bavekî pencabî û dayikeke mahareştrî ye. Bavê wê Çander Sadanah  (derhênerê fîlman e) û dayika wê Sîme Sadanah e. Lîstikvan Nagma nîv-xwîşka wê ye.

Perwerdeya xwe li Akademiya Fêrker, Mumbai qedand. Piştre li Mumbaiyê beşa psîkolojiyê li Zanîngeha Mithibaiyê xwend. Xwişka wê bi navê Roşînî û birayekî wê bi navê Suraj jî heye. Birayê wê wek alîkarê midûr ê Priyadarşanê wezîfe kiriye. 

Jyothika di 11ê îlona 2006an de bi aktorên fîlmên hindî Suriya re zewicî. Ciyothika bi hevjîna xwe re di fîlmên Poovellam Kettuppar, Uyirile Kalanthathu, Kaakha Kaakha, Perazhagan, Maayavi, June R û Sillunu Oru Kaadhal de lîstiye.

Fîlmografî

Fîlm

Çavkanî

Aktrîsên hindistanî

Girêdanên derve

 

Jinên hindistanî
Mirovên zindî
Girzîro

Girzîro gundekî girêdayî bajarê Dêrika Hemko ye.

Çavkanî
Koma Qamişlo

Hunermendên Koma Qamişlo cara yekem di nav salên 1982’da de dest bi stranê kiriye û. Tê zanîn ku di sala 1986’an de kom bi navê strana “Dayê” li bajarê Qamişlo konser dan weşandin.

Albûm 

1986 - Dayê

2003 - Li Qamişlo

Girêdanên derve
Simran

Simran Bagga, navê jidayikbûnê Rishibhala Naval, (; Mumbaî, Maharaştra, Hindistan) bi profesyonelî wekî Simran tê naskirin. Lîstikvan, hilberîner, dansvana klasîk, model û kesayetiya televîzyonên Hindistanê ye. Bi piranî di fîlmên tamîlî û telugû de lîstiye û di çend fîlmên hindî, malayalamî û kannadî de jî rol girtiye. Di pîşesaziya fîlmên Hindistanê de bi jêhatîbûn û dansvaniya xwe tê naskirin. Di kariyera xwe ya fîlmên dirêj de sê xelatên Filmfare Awards South, Xelata Filman a Tamîl Nadu, sê xelatên Cinema Express, du xelatên Kalaimamani û xelatên herêmî wergirt.

Jînenîgarî
Simran, keça dêûbavekî punjabî ye û li Mumbaiyê ji dayik bû. Du xwişkên wê bi navê  Monal û Ciyotî Naval heye. Birayekî wê jî bi navê Sûmîth heye. Dibistana xwe ya navîn li Lîseya St. Anthony, Versova xwendiye. Simran Bagga, bi zimanên punjabî, hindî, ingilîzî, tamîlî û telugû dipeyive. Dansvanekî perwerdekirî ye û dikare bi cûreyên dansê Bharatanatyam û Salsa bilîze.

Di sala 2003an de bi hevalê xwe yê zarokatiyê Deepak Bagga re zewicî. Du zarokên wan ên  kur bi navê Adheep û Adit hene.

Fîlmografî

Fîlmên hindî

Fîlmên tamîlî

Çavkanî

Aktrîsên hindistanî

Girêdanên derve
 

Jinên hindistanî
Mirovên zindî
Çandgeha çayê ya Happy Valley

Çandgeha çayê ya Happy Valley (, bi bengalî: হ্যাপি ভ্যালি চা বাগান), plantasyoneke çayê li devera Darjeeling a Bengala Rojava a Hindistanê ye. Ev çandgeh di 1854an de hate sazkirin û yek ji plantasyonên herî kevn ên Darjeelingê ye. Happy Valley ji 177 hektar erd pêk tê û bilindiya wê 2.100 m ye ji rûyê deryayê. Warê çandgehê dikeve sê kîlometre li başûrê Darjeelingê. Pitirî 1500 karkerên vê çandgehê hene.

Şirketa DOTEPL
Xwediyê vê plantasyonê û hin çandgehên çayê yên din ên vê deverê şirketa DOTEPL (Darjeeling Organic Tea Estates Private Ltd) e û li Ambootia, Changtong, Happy Valley, Monteviot, Moondakotee, Mullootar, Nagri, Noorbong, Sepoydhurah (Chamling), Sivitar, Rangmook Ceder, Rangaroon, Pandam û Aloobari çayeke organîk a bi nav û deng çêdikin.

Çavkanî 

Çandgehên çayê
Darjeeling Happy Valley (çay)

Darjeeling Happy Valley cureyekî çay e ku li çandgeha Happy Valley (Darjeeling, Hindistan) çêdikin. Çayeke organîk e.

Çavkanî 

Çay
Meena

Meena Durairaj, ( li Chennai, Hindistan) lîstikvaneke hindî ye ku bi piranî di pîşesaziya fîlmên Hindistana Başûr de lîstikvaniyê kiriye. Meena, di sala 1982an de bi fîlmê tamîlî Nenjangal de wek lîstikvana zarok dest bi kariyera xwe kir û piştre di fîlmên ku ji aliyê pîşesaziyên cuda yên herêmî ve hatine çêkirin de rol wergirtiye.

Jînenîgarî 
Meena li bajarê Chennaiya Hindistanê ji dayik bû.  Bavê wê Durairaj Tamîlî ye û diya wê Rajamallika jî Malalayî ye. Meena, li dibistanên Vidyodaya li Chennaiyê perwerdeya xwe dît. Ji ber zêdebûna karê lîstikvaniyê neçar ma perwerdeye xwe ya dibistanê di standarda 8an de bidawî anî. Piştî bidawîkirin dibistanê dest bi karê rahêneriya taybetî kir û ji nûve perwerdeya xwe standarda 10an li dibistanên Vidyodaya li Chennai temam kir.  Meena dansvanekî perwerdekirî ya cûreya Bharathanatyam e û zimanê tamîlê, telugû, malayalamî, kannadî û hindî dizane.

Meena di 12ê tîrmeha 2009an de li Arya Vysya Samaj Kalyana Mandapam, mihendisê nermalavê li Bangalore, Vidyasagar zewicî.  Keçek wan bi navê Nainika Vidyasagar (1 Çile 2011 hate dinê) heye. Keça wan di 5 saliya xwe de li Theri (2016) bi lîstikvan Vijay re yekemcar rola lîstikvaniyê wergirt.

Fîlmografî

Fîlm

Çavkanî 

Aktrîsên hindistanî

Girêdanên derve 

Jidayikbûn 1976
Mirovên zindî
Jinên hindistanî
Çandgeha çayê ya Margherita

Çandgeha çayê ya Margherita, plantasyoneke çayê ye li devera Tinsukia, Assam, Hindistanê. Çandgeh di 1884an de hate sazkirin û bi navê şaha îtalî "Margherita" binavkirî bûye wek bîranîna endazeyarê îtalî Roberto Paganini yê ku riya trênê ya heremê çêkiriye. Li çandgehê çayeke tehmxweş a bi navê Margherita çêdikin.

Çavkanî 

Çandgehên çayê
Jean-Joseph Sanfourche

Jean-Joseph Sanfourche, ku bi tenê wekî Sanfourche tê zanîn, nîgarkêş, helbestvan, şêwekar û peykersazê fransî bû, 25ê hezîrana 1929 li Bordeaux ji dayik bû û 13ê adar 2010 li Saint-Léonard-de-Noblat wefat kir.

Çavkanî 

Helbestvanên fransî
Walter Püschel

Walter Püschel (jdb. 3ê sibata 1927 li Chemnitz-Einsiedel - m. 26ê kanûna pêşîn a 2005), nivîskar, edîtor û weşangerê alman bû. Püschel ji bo ciwanan pirtûkên wekî romana qeşmerî Eine Bernsteinliebe, romana berlînî Old Shatterhand in Moabit nivîsand. Di heman demê de wekî edîtor jî çalak bû. Li weşanên Eulenspiegel Verlag wî gelek anekdot weşandin, tê de ji Friedrichê Mezin, Max Liebermann, Heinrich Zille û Ferdinand Sauerbruch re. Çîroka wî Das Schulschwein ya ji 1981an bingeha fîlma DEFA Schwein gehabt çêkir. 

Püschel di 1944 de bû endamê Waffen SS. Di 1964 de ew bû endamê SED. Ji 1964 heya 1983 bi navê kod "Adler" ( Eylo ) karmendek nefermî ya Ewlehiya Dewletê ya Komara Demokratîk a Almanyayê bû.

Çîrokên bi deng 
 1960: Kindermädchen Max – Derhênerî: Maritta Hübner (Kinderhörspiel – Rundfunk der DDR) 
 1981: Die Flaschenpost – Regie: Maritta Hübner (Kinderhörspiel – Rundfunk der DDR) 
 1982: Strohut-Emil – Regie: Maritta Hübner (Kinderhörspiel/Kurzhörspiel – Rundfunk der DDR)

Çavkanî 

Nivîskarên alman
Nivîskarên alman
Jidayikbûn 1925
Lyndsay Faye

Lyndsay Faye nivîskareke amerîkan e. Pirtûka wê ya pêşîn romana pastiche ya sherlockholmesane ya bi navê Dust and Shadow: An Account of the Ripper Killings by Dr. John H. Watson bû. Pişt re ew ji bo romanên xwe The Gods of Gotham û Jane Steele ji bo Xelata Edgar jî hate berbijarkirin. Di sala 2012an de li gorî Komeleya Pirtûkxaneya Amerîkî The Gods of Gotham romana razdar "a herî baş a îsal" bû.

Jiyana wê 
Dema ku ew 10 sal bû afirîneriya Sir Arthur Conan Doyle Sherlock Holmes ve dît, eleqeya wê bi şehreza navdar re wekî endamê Herdu Rêzikên Baker Street û Baker Street Baker beşek ji jiyana wê berdewam dike. Conan Doyle digot "Hûn nikarin ji Sherlock Holmes wekî nivîskarekî razdar birevin. Hûn bi tenê nekarin. Ew ê mîna ku bêyî Newton an bi hunera nûjen a bê Picasso re bi stêrfizîkê re mijûl bibin."Faye wekî jina pêşerojê, Gabriel Lehner, dibistana amadeyî ya R. A. Long xwend.

Kariyer 
2016an Faye  ji nû ve îlhamkirina Jane Eyre a Charlotte Brontë a bi sernavê Jane Steele anî .

Pirtûknîgarî

Roman 

 Jane Steele (2016) ISBN 978-0399169496
 The Paragon Hotel (2019) ISBN 978-0735210752

Sherlock Holmes 

 Dust and Shadow: An Account of the Ripper Killings by Dr. John H. Watson (2009) ISBN 1-4165-8330-0
 "The Case of Colonel Warburton’s Madness" short story appearing in Sherlock Holmes in America (2009) ISBN 978-1602393523
 The Whole Art of Detection: Lost Mysteries of Sherlock Holmes (2017) ISBN 978-0802125927

Timothy Wilde ( rêzeroman ) 

 The Gods of Gotham (2012) ISBN 978-0399158377
 Seven for a Secret (2013) ISBN 978-0399158384
 The Fatal Flame (2015) ISBN 978-0399169489

Çavkanî 
Nivîskarên amerîkî 
Jinên amerîkî
Jidayikbûn 1960
Mirovên zindî
Jean Dubuffet

Jean Dubuffet (Le Havre, 31ê Tîrmeh 1901, Parîs, 12ê Gulanê, 1985) nîgarvan, peykersaz û hunermendê plastîkî yê fransî ye, yekem teorîsyenek şêwazek hunerê ye ku wî navê "art brut" lê kir. nexweşiya giyanî: nîgar, peyker, kalîfrafya, ku ew qebûl dike ku bi piranî ji xwe re bûye îlham.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1901
Mirin 1985
Nayanthara

Nayanthara, navê jidayikbûnê Diana Mariam Kurian ( li Bangalore, Karnataka, Hindistan), lîstikvaneke hindî ye ku bi piranî di sînemaya tamîlî, telugû û malayalamî de lîstiye. Yekemcar lîstikvana jin a Başûrê Hindistanê ye ku di sala 2018an de di lîsteya Forbes India Celebrity 100 de cih girtiye. Nayanthara, gelek caran wekî superstara xanima sînemaya Hindistana Başûr tê binavkirin. Zêdetirî 75 fîlman de rol wergirtiye.

Jînenîgarî
Nayanthara bi navê Diana Mariam Kurian li Bangalore, Karnataka, Hindistanê ji dayik bûye. Dê û bavên wê Kuryan Kodiyattu û Omana Kurian ji malbata Kodiyattu ya arîstokratên Thiruvalla, Kerala ye. 

Nayanthara piştî ku li Vallavanê bi hev re xebitîn bi Silambarasan re di nava têkiliyê de bû. Lê belê têkiliya wan piştî çend salan qediya. Dema li Vîllû, Nayanthara û Prabhu Deva dixebitî û aşiqê hev bûn. Çend salan di nava têkiliyê de bûn û biryara zewacê dan. Lê belê hevjîna Prabhu Deva Latha di sala 2010an de li dadgeha malbatê daxwaznameyek pêşkêş kir û li dijî Deva xwest ku têkiliya xwe bi Nayanthara re bidawî bike û bi wê re ji nû ve bibe yek.

Wekî din, dema ku Prabhu Deva bi Nayanthara re zewicî, wê gef li wê xwar ku ew ê dest bi greva birçîbûnê bike. Di heman demê de jibo ku Nayanthara rêzikên çanda Tamîlê binpê kiriye, gelek rêxistinên jinan li dijî Nayanthara xwepêşandan li dar xistin. Di sala 2012an de Nayanthara teqez kir ku wê têkiliya xwe bi Deva re bi dawî kiriye.

Fîlmografî

Fîlm

Çavkanî

Aktrîsên hindistanî

Girêdanên derve

 

Mirovên zindî
Jinên hindistanî
Modelên hindistanî
Elon Musk

Elon Reeve Musk FRS (28ê hezîrana 1971) mirovek karsaz û veberhêner Afrîkaya Başûr e. Ew damezrîner, CEO, û Endezyarê sereke li SpaceX e. Di heman demê de veberhênerê milyaket, CEO, û Mîmarê Hilberê ya Tesla, Inc. - û her weha damezrînerê The Boring Company û hev-avakarê Neuralink û OpenAI e. Bi dewlemendiya 242 mîlyar dolarên Amerîkî, Musk li gorî Indeksa Mîlyarderên Bloomberg û navnîşa mîlyarderên rastîn ên Forbes-ê dewlemendtirîn kesê cîhanê ye.

Musk li Pretoria, Afrîkaya Başûr ji dayik bû û li wir mezin zarokatiya xwe derbas kir. Ew bi kurtî beşdarî Zanîngeha Pretoria bû berî ku di 17 saliya xwe de biçe Kanadayê. Wî bi rêya dayika xwe ya Kanadayî hemwelatiya Kanadayî wergirt. Du sal şûnda, wî serlêdana xwe li zanîngeha Queen's kir, dû re derbasî Zanîngeha Pennsylvania bû û li wir lîsansa Bachelor di Aborî û Fizîkê de wergirt. Ew di sala 1995an de çû Kalîforniyayê da ku beşdarî Zanîngeha Stanford bibe lê li şûna wê biryar da ku kariyerek karsaziyê bişopîne û bi vî rengî bi birayê xwe Kimbal re pargîdaniya nermalava webê Zip2 damezrand. Startup a wan di sala 1999an de ji hêla Compaq ve bi $307 mîlyon dolar hate kirîn. Di heman salê de Musk bankek bi navê X.com damezrand, ya ku di 2000an de bi Confinity re bû yek û PayPal ava kir. eBay di sala 2002 de, bi 1,5 milyar dolarî PayPal kirî.

Di 2002 de, Musk SpaceX, pargîdaniyek hilberîner û karûbarên veguheztina fezayê SpaceX damezrand, ku ew wekî CEO û Endezyarê sereke kar dike. Di 2004 de, ew bû veberhênerê wê û di hilberînerê wesayîtên elektrîkê Tesla Motors, Inc. (niha Tesla, Inc.). Ew bû serokê wê û mîmarê hilberê û di dawiyê de di sala 2008an de pozîsyona CEO girt. Di 2006an de, wî alîkariya afirandina SolarCity, pargîdaniyek enerjiya rojê, kir, ya ku piştre ji hêla Tesla ve hat kirîn û bû Tesla Energy. Di 2015an de, wî OpenAI damezirand, ya ku pargîdaniyek lêkolînê ya neqezenc e ku îstîxbarata sûnî ya heval (AI) pêşve dike. Di sala 2016an de, ew bû hev-damezrênerê Neuralink, ku pargîdaniyek neuroteknolojiyê ye ku balê dikişîne li ser pêşkeftina navgînên mêjî-komputerê. Dûv re wî The Boring Company, pargîdaniyek çêkirina tunelan ava kir. Ew razî bû ku di sala 2022an de, servîsa sereke ya tora civakî ya Amerîkî Twitter bi 44 mîlyar dolarî bikire,  lê piştre diyar kir ku ew xwe ji kirînê vedikişîne; ew naha bi Twitter-ê re bi mebesta temamkirina danûstendinê di nav şerek qanûnî de ye. Musk veguheztina pergalek bo vaktrîna bilez a hyperloop pêşniyar kiriye û niha serokê Weqfa Musk e, ku ji lêkolîn û perwerdehiya zanistî re bexşan dike.

Musk ji ber kirina daxuyaniyên nezanistî û nakokî, wek belavkirina agahdariya çewt di derbarê pandemiya COVID-19 de, hate rexne kirin. Di sala 2018an de, Komîsyona Ewlekarî û Veguheztinê ya Dewletên Yekbûyî (SEC) doz li Musk kir, ji ber ku wî bi derewîn tweet kiribû ku wî fon ji bo desteserkirina taybet a Tesla peyda kiriye; wî bi SEC re rûnişt lê sûcê xwe qebûl nekir, û bi demkî ji serokatiya xwe ya Tesla îstifa kir. Di sala 2019an de, wî dozek îftirayê li dijî wî qezenc kir.

Çavkanî

Kesên başûrafrîkayî
Karsazên amerîkî
Jidayikbûn 1971
Bernamesazên amerîkî
Endamên Royal Society
Mirovên zindî
Samantha Akkineni

Samantha Akkineni ( li Madras, Tamil Nadu, Hindistan) lîstikvaneke hindî ye ku di pîşesaziyên fîlman ên telugu û tamîlê de dest bi kariyera xwe ya lîstikvaniyê kiriye. Di kariyera xwe ya lîstikvaniyê de çar Xelatên Filmfare, du Xelatên Nandi, çar Xelatên Filmên Navnetewî yên Hindistana Başûr û sê Xelatên CineMAAyê wergirtiye.

Jînenîgarî
Samantha, keça bavekî telugû, Prabhu û dayikek malayalî, Ninette ye û di 28ê nîsana 1987an de ji dayik bûye. Samantha, Pallavaram, Chennai, li Tamil Naduyê mezin bûye û zaroka herî piçûkê malbatê ye. Di heman demê de Samantha, bi awayekî baş zimanê tamîlî diaxive. Tevî binyada xweya herêmî ya têkel, ew xwe wek tamîlî bi nav dike. Beşek ji perwerdehiya xwe li Dibistana Navîn a Bilind a Anglo Indian Angels xwend û pişt re li Stella Maris College, Chennai bawernameya beşê bazirganiyê stand.  Ber bi dawiya bawernameya lîsansê ve dest bi karê modeltiyê kir. Bi taybetî bi Naidu Hall re xebitî û bi vî xebatê re yekem car ji aliyê hilberînerê fîlmê Ravi Varman ve hate dîtin.

Fîlmografî

Fîlm

Çavkanî

Aktrîsên hindistanî

Girêdanên derve

 

Jinên hindistanî
Mirovên zindî
Egîdê Xudo

Egîdê Xudo Mihoyan, di sala 1927an da li gundê Elegezê (berê: Çamuşvana Mezin), li nehiya Aparanê, komara Ermenistanê hatiye dinyayê. Wî dibistana pêşîn û navîn li gundê xwe xwendiye û paşê Enstîtuya pedagojiyê xilas kiriye. Paşê jî bûye dîrektorê dibistana gund.

Bilî romana "Dê û dêmarî" gelek nivîs, novel û kurteçîrokên wî di almanaxa "Bahara teze" û "Riya teze" de weşiyan. Egîd 34 salan (1961-1991) serokatiya beşa wêjeyê ya rojnameya Riya Teze kir. 

Egîdê Xudo sala 1999an da, di 72 salîya xwe da koça dawiyê kiriye.

Berhemên wî 
Dê û dêmarî (roman-1986)
Jerê (novêl-kurteçîrok)

Nivîskarên kurd
Nivîskarên zimanê kurdî
Jidayikbûn 1927
Eznewir

Eznewir li 3 km bakurê rojavayê navçeya Panos a parêzgeha Agirî ye. Niştecîh li deşta ku rêyên rojava û bakurê mîrektiyê li hevûdu dixe

Ji belgeyên nivîskî tê fêhm kirin ku çalakiyên avahiyê yên yekem aîdî serdema Qiral Ishpuini ne. King Minua, Argishti I û II. Çalakiyên avakirinê yên li bajêr di serdema Sardurî de berdewam kir.

Nivîsên perestgehê yên li ser keleha li ser Aznavurtepe belgeyên nivîskî yên girîng in. Qiral Minua got: "Wî deriyên Haldi li bajarê Aludiri çêkir û dergehek jî ava kir." Ew di formê de tête behs kirin. Bajarê Aludiri di herêmîbûnê de bi Aznavurtepe re hevdem e û piştgirî dide têgihiştinê ku hem perestgeh hem jî dîwarên bajêr ji hêla Minua ve hatine çêkirin.

Dabeşa keleha bajêr 6 hektar di rêça başûr-başûrrojhilat de digire, lê bajarê jêrîn qadek nêzîkê 25 hektar digire. 4 m dîwarên stûr sitadeli dorpêç kirine. Dîwarên dîwêr-teras li quntarên rojava, rojhilat û başûr, nêzîkê 60–70 m binê xala jorîn de hatin dîtin. Sturiya dîwarê ku li rojava hatî kolandin 5 m ye. Bingeha kevir û laşên kerpîç ên laşên dîwaran ên ku li ser nivînên binyada ku di binê zemîn de vekirîne radibin li hin nuqteyan heya 4 metreyan hatine parastin. Dîwarê bajêr yek ji nimûneyên yekta yên pergala parastina Urartu ye. Bircên 8x8 m bi navberên 18 m hatine danîn.

Perestgeha bajêr jî li jora kelehê ye. Mezinahiya 13,30x13,50 m, di perestgehê de planek çargoşe heye ku bi quncikên rizalîtîk heye. Ew bi karanîna laşek kerpîç li ser 3 rêzên dîwarên kevirî yên jêkirî hate çêkirin. Sturiya dîwaran 4 metre ye. Ji aliyê başûrê rojhilat ve, korîdorek derî 3.20 m dirêj dikeve hundirê cella perestgehê, bi pîvana 5x5 m. Firehiya korîdorê di navbera 1,50-1,75 m de diguhere. Erd kevirê sêgoşeyî û çargoşeyî asfaltkirî ye. Bilindahiya dîwarên dora cella 3,5 m ye. Li ber perestgehê hewşek çargoşeyî heye.

Çavkanî
Nithya Ram

Nithya Ram, ( li Tumkur, Karnataka, Hindistan) lîstikvan û modela televîzyonên hindî ye ku bi zimanê kannadî, tamîlî, malayalam de di çend rêzefîlm û çend fîlimê de lîstikvaniyê kiriye. Kariyera xwe ya lîstikvaniyê, di operayên sabûnî (soap opera, rêzefîlmên televîzyonî) yên kannadî de dest pê kir. Nithya Ram, xwişka mezin a lîstikvan Rachita Ram e.

Jînenîgarî
Nithya Ram ji malbateke hunermend e ku bavê wê K. S. Ramu û xwîşka Rachita Ram bi xwe dansvanên klasîk in. Nithya ji Akademiya Welight jî dansvanekî klasîk ê perwerdekirî ye. Ew di biyoteknolojiyê de dereceya bilind digire û demekê kurt di vî qadê de xebitî.

Nithya bi xwîşka xwe re, bi rêzefîlmên televîzyonî yên kannadî, Benkiyalli Aralida Hoovu ya ku li ser televizyonê Zee Kannada dertê, dest bi kariyera xwe kir. Di rêzefîlmên din ên kannadî de bi lîstikvanên wekî Karpoorada Gombe, Rajkumari û Eradu Kanasu de derket derkete pêşberê. Piştre di rêzefîlmê telugû yê bi navê Muddhu Bidda de lîstiye. 

Di sala 2014an de peymaneke îmzekir ku li hember Aru Gowda di Muddu Manase de rola sereke bilîze. Li dor wê demê, wê ji bo operaya duyem a sabûnî ya bi telugû ya Amma Naa Kodala peymaneke din jî îmze kir.  Pişt re di rêzefîlma Nandini ya televîzyona Superhît a Tamîlî de rola sereke lîst.

Fîlmografî

Televîzyon

Fîlm

Çavkanî

Aktrîsên hindistanî

Girêdanên derve
 

Jinên hindistanî
Mirovên zindî
Amrita Rao

Amrita Rao, ( li Mumbaî, Maharaştra, Hindistan) fotomodel û lîstikvana fîlmên hindî ye ku di destpêkê de di fîlmên bi zimanê hindî de lîstiye.  Amrîta Rao, li Mumbaî ji dayik bû zarokatî û ciwantiya xwe li wir derbas kir. Rao di fîlmê Ab Ke Baras di sala 2002an de rola xwe ya pêşîn lîstiye. Fîlm, sala 2003an de ji bo Xelata Filmfare Best Female Debut Award hat hilbijartin. Yek ji rolên xwe yên herî populer di fîlmê romansî, Vivah di sala 2006an de wergirtiye.

Jînenîgarî 
Amrita Rao, 7ê hezîrana 1981ê de li Mumbaî, Maharaştra, Hindistan ji dayik bûye. Malbata xwe wekî "malbatek pir  kevneşopî ya hindî" bi nav dike û xwe jî wekî kesekî pir azadîxwaz şirove dike.  Wê piştî hevaltiya 7 salan di 15ê gulana 2016an de li Mumbaiyê bi hevalê xwe Anmol re zewicî. Rao jî bi eslê xwe ji malbatekî konkanîaxiv tê.

Fîlmografî

Rêzefîlm

Fîlm

Çavkanî

Girêdanên derve 

 

Aktrîsên hindistanî
Jinên hindistanî
Mirovên zindî
Bolukanlû

Bolukanlu, gundekî kurd e ku li bajarê Xelxala ku bi ser parêzgeha Erdebîlê ve ye. Zimanê wan kurdî ya kurmancî ye

Gelhe

Çavkanî

Gundên Xelxalê
Milaqardan

Milaqardan, yek ji gundên kurdên bajarê Xelxalê ye. Zimanê wan kurdî ya kurmancî ye.

Gelhe

Çavkanî

Gundên Xelxalê
Lonber

Lonber, gundekî mezin ya kurdan e li bajarê Xelxalê li bakurê Îranê ye.

Gelhe

Çavkanî

Gundên Xelxalê