Helge Ingstad

Helge Marcus Ingstad (z. 30ê kanûna pêşîn 1899 li Meråker, Norweç, m. 28ê adarê 2001 li Oslo) kevnarnas, nivîskar û serpêhatîperestekî norwêcî bû. Bi jina xwe Anne-Stine Ingstad re, wî li L'Anse aux Meadows, Kanada, rûniştina Vîkîng dît, û bi vî rengî bingeha rastîn a sagayên Vinland ên îslandî îspat kir, li gorî ku niştecihên Skandinavî ji Grînlenda 500 sal berî Kolumbus Amerîka vedîtin.

Jiyana wî 
Helge Ingstad li Trøndelag (Trondelag) ji dayik bû û li Bergen mezin bû. Wî di 1920an de dad xwend û çend sal wekî parêzer li Levanger xebitî berî ku biryar bide ku jiyana xwe biguheze û çar salan wekî xefikvanek biçe Kanadayê . Li rojhilatê Gola Xulamê Mezin, navê Ingstad Creek li wî hate kirin. Pirtûka wî Pelsjegerliv (Jiyana min a li çolê), ku di 1931 de hate weşandin, vê demê vedibêje û dibe bestseller.

Ingstad di 1932an de çû nav ramyariyê û bû parêzgarê (Sysselmann) Eirik Raudes Land li Gronlanda Rojhilat. Devera ku ne yeksan e ya ku Erikê Sor bi rastî lê bicîh bûye, bi kurtasî ji hêla Norwêcê ve hatî dagirkirin. Gava ku Norwêc neçar ma ku axê vegerîne Danimarka piştî darizandina Dadgeha Navneteweyî ya Laga ya 5'ê Nîsana 1933an, ew bû du salan Sysselmann a Parêzgeha Svalbard. Li wir wî jina xweya pêşerojê Anne-Stine Moe, ya ku kevnasnasî xwendiye, nas kir û di 1941 de bi wê re zewicî. Keça wan Benedicte, ku ew jî bû kevnarnas, ji ​​zewacê çêbû.

Coteyar li nêzê  Oslo bicîh kirin û vê xanî wekî bingehek bikar anîn, her çend wan gelek caran seferberî kirin, nemaze li Amerîkaya Bakur. Di 1961an de, herduyan bermahiyên wargehên Vîkîng ên L'Anse aux Meadows, ku di salên paşîn de di bin rêberiya Anne-Stine Ingstad de hatibûn kolandin, vedîtin.

L'Anse aux Meadows 
Di dawiya 1950an de, Ingstad dest bi lêgerîna Vinland a  Leif Erikson kir. Sagas û wêjeya duyemîn a li ser wî wekî çavkaniya tenê jê re xizmet kiribû. Bi vekolînek ji nêz ve, Ingstad li notên  William Azariah Munn ê newfoundlandî jî hatibû, yê ku berê di sala 1914an de li Newfoundlandê lihevhatinek guman dikir, ku di paşiya paşîn de ji cîhê ku Munn diyar kirî 20 kîlometre dûrî wî bû.

Li şûna şopandina vê şîretê, pêşî Ingstad li tevahiya perava rojhilatê Kanada û bakurê Dewletên Yekbûyî geriya, berî ku ew di dawiyê de ji hêla masîvanek ve ber bi hin xirbeyên li Newfoundland ve were rêve birin, ku heya wê gavê dihat bawer kirin ku bi eslê xwe çermsorî ne. Kolandinan zû gumana ku ev xirbe niştecîhên bi eslê xwe Ewropî bûn piştrast kir. Hevjîna Ingstad bi vî rengî delîla rastiya sagayan peyda kiribû.

Salên paşîn 
Di salên paşîn de, Helge Ingstad bi giranî bi nirxandina materyalê û nivîsandina pirtûkan û şanonameyekê re mijûl bû. Ew di 101 saliya xwe de li Oslo mir û merasîma cenazeyê dewletê stend ku tê de Wezîrê Dewletê yê Norwêcî Jens Stoltenberg axaftina cenaze kir û keyê Norwêcî Harald V û keybanû Sonja jî amade bûn.

Serdanan 
Ingstad, bi taybetî di salên 1930-1950-an de seferberiyên cûda kir:

 1936–1937 wî li çiyayên Sierra Madre li Meksîko û başûrê USA li hoza Apachan ya Geronimoyê  "winda"  lê gerand.
1949–1950 li bakurê Alaska bi Nunamiut re serdana zivistanî kir .
Di salên 1950-an de wî û jina xwe li wargehên Viking ên li Greenland geriyan, ku wî bi şûnda bi sagayên  Norsiya kevn  re mijûl bû û li raporên ji Vinland jî hatin.

Namzedî 

 Doktoraya rûmetê ji Zanîngeha Osloyê
 Doktoraya Rûmetê ya ji Zanîngeha Bîrdariya Newfoundland
 Doktoraya Rûmetê ji Zanîngeha St. Olaf, Minnesota
 Endamê rûmetê yê Akademiya Zanistî ya Norwêcî.
 Endamê Fermana St. Olav
 Endamê Fermana Wasa
 Navê asteroîdek li dû wî: (8993) Ingstad
 Navê wî frîga çîna Fridtjof Nansen e: KNM Helge Ingstad

Pirtûkên wî 

 Ingstad, Helge; Gay-Tifft, Eugene (translator) (1992). The Land of Feast and Famine. McGill-Queens University Press. ISBN 0-7735-0912-7.
 Ingstad, Helge; Naomi Walford (translator) (1966). Land under the Pole Star; a voyage to the Norse settlements of Greenland and the saga of the people that vanished. St. Martins Press.
 Ingstad, Helge (1996). Oppdagelsen av det nye land. J. M. Stenersens forlag (Oslo).
 Ingstad, Helge; Ingstad, Anne Stine (2001). The Viking Discovery of America: The Excavation of a Norse Settlement in L'Anse Aux Meadows, Newfoundland. Checkmark Books. New York. ISBN 0-8160-4716-2.
 Ingstad, Helge; Groven, Eivind (transcriptions); Tveit, Sigvald (ed.) (1998). Songs of the Nunamiut. Oslo: Universitetsforlaget. ISBN 82-518-3778-2.
 Ingstad, Helge (1965). Vesterveg til Vinland; oppdagelsen av norrøne boplasser i Nord-Amerika. Gyldendal (Oslo).
 Ingstad, Helge (1954) Nunamiut; Among Alaska's Inland Eskimos New York: W.W. Norton
 Ingstad, Helge (1939) Apache Indianerne - Jakten på den tapte stamme (translated by Janine K. Stenehjem (2004) Apaches - the search for the lost tribe University of Nebraska Press)
 Ingstad, Helge; (1935) Ost For Den Store Bre Gyldendal Norsk Forlag, Oslo. (translated by Gay-Tifft, Eugene (1937) East of the Great Glacier Alfred A Knopf, Inc.)

Çavkanî

Nivîskar

Nivîskarên norwêcî

Girêdanên derveyî 

 Obituary from the New York Times as it appeared in the Halifax Sunday Herald, April 1, 2001

(note that the name of Ingstad's wife, Anne Stine, is misspelled, twice, differently, in this otherwise well-written obituary)

* Concise obituary from Memorial University of Newfoundland Gazette, April 12, 2001 

 The Norse discovery of America – Pubmed abstract of article about the L'Anse Aux Meadows finds 

 Family genealogy