nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Çîroka Sêxê Senan A Mele Mehmûdê Bazîdî

Berhema helbestî ya Feqiyê Teyran Mele Mehmûdê Bazîdî kiriye çîrokî. Ev berhema evînî û dîn û hunerê di 1860î de nivisiye. Rudenko 1960î de digel pêşekekê li Moskowê diweşîne.

Çavkanî
Destana Kela Dimdimê A Mele Mehmûdê Bazîdî

Destana Kela Dimdimê A Mele Mehmûdê Bazîdî Ev çîrok di nav Cami'eyê Risaleyan û Hikayetan de cih digre. Çîrokeke lehengî û berxwedanê ye. Di dawiya çîroka xwe de Bazîdî jî zikir dike ku ev destan ji hêla Meleyê Bateyî jî û ji devê dengbêjan jî hatiye ristin û di meclîsan de hatiye xwendin guhdarî kiriye. Dû re bi vê mijarê Mustafa Salîh Kerîm di sala 1960î, Ordîxanê Celîl di sala 1966an Ereb Şemo di sala 1966an û Jan Dost jî di 2011ê de berhemên xwe weşandin.

Çavkanî 

Pirtûkên kurdî
Leyla û Mecnûn A Mele Mehmûdê Bazîdî

Berhema şiîrî ya Haris Bidlîsî Rudenko 1960î de digel pêşekekê li Moskowê diweşîne. Jaba ji bo Leyla û Mecnûna Bazîdî kiriye çîrok dibêje Bazîdî ji ber mesnewiya Fizûlî; Rûdenko dibêje ji Harisê Bîtlîsî wergirtiye. Ev destnivîsa Bazîdî dendikek li pirtûkxaneya Petersbûrgê bi jimara Kurd- 31ê tê parastin, yek jî li Parîsê ye. Ev destxeta çîroka duyemîn a kurdî ye.

Çavkanî

Pirtûk
Egirvan

Egirvan an jî Agirvan Navekiyî kurmancîya, û nevekî dû çiqe, Anku hem bo mêr dihê û him bo jinê. watiya nav eweye ewê liber Agir an agir dadia. anjî agir kûj ewên agir di twmirînin gave agir bi derkê dikeva.

Çavkanî 
http://mamosteye-zimane-kurdi.blogspot.com/p/naven-lawan-bi-kurdi-naven-zarokan-bi.html?m=1
Rojivan

Rojivan navekî kurdiyî yê kurane. ku ji dû peyv dihêt. peyve Roj û ji peyve van. van dib qertafa van ji navê Roji ra.

Çavkanî 

 http://www.amouda.com/naven-kecan.htm  

 https://www.kusca.com/naven-kurdi/nave-kecan-a/

 http://mamosteye-zimane-kurdi.blogspot.com/p/naven-lawan-bi-kurdi-naven-zarokan-bi.html?m=1
Derd

Derd an jî jan an Nexweşî an jî eş. gellek caran wek pirsgirêk dihêt, ji bo mînek dema dibêjim
Derdê min neyê gotin
Derd û bela
Xwedê derd û derman dane

Çavkanî 
https://www.kurdistan24.net/en/default
Dergevan

Dergevan navekî xweşiyî kurdiya bi maneya kesê li ber dergaha dihêt, an jî nubedar di karî bêjî çavdêr û heriz jî.

Çavkanî 
https://www.kusca.com/naven-kurdi/
Navên kurmanciyan ku temam û bêkemasî dibêjin

Navên kurmanciyan ku temam û bêkemasî dibêjin rîsaleyeke Mele Mehmûdê Bazîdî ye. Ev rîsale nav pirtûka Cami’eya Rîsaleyan û Hîkayetan yê Mele Mehmûdê Bazîdî cih digire. Rîsalêyê hin navên mêran hene û du rûpel e. Her du rûpel jî jêr hatiye dayîn.

Navên mêran ên rîsaleyê 

Derbo, Eto, Mîrzo, Xaldo, Xido, Bedo, Mîro, Beko, Pașo, Rizgo, Baro, Bado, Bazo, Babo, Nebo, Xirto, Derbaz, Kiro, Ereb, Azo, Kirêt, Kurko, Hirço, Teyar, Taho, Mirto

Çavkanî 

Mele Mehmûdê Bazîdî
Navê jinan bi kurmancî ku temam û bêkemasî tê gotin

Navê jinan bi kurmancî ku temam û bêkemasî tê gotin rîsaleyeke Mele Mehmûdê Bazîdî ye. Ev rîsale nav pirtûka Cami’eya Rîsaleyan û Hîkayetan yê Mele Mehmûdê Bazîdî cih digire. Rîsalêyê hin navên jinan hene û du rupel e. Her du rupel jî jêr hatiye dayîn.

Navên jinan ên rîsalyê 

Gulê, Gurê, Zerê, Eyto, Eyter, Beyzo, Beyzar, Sewî, Bazxe, Remlê, Lalê, Lalîxan, Pero, Perî, Perîxan, Rehîme, Riho, Begim, (Yekim), Bego (Yeko), Begimxan (Yekimxan), Xanê, Besê, Nurê, Asê, Xanim,
Nergiz, Sosin, Merse, Tebê, Gozê, Kewê, Gozel, Xezal, Xezê, Xezo, Tehfê, Badê, Bado, Nazê, Nazo, Razê, Mercê

Çavkanî 

Mele Mehmûdê Bazîdî
Dergeh

Dergeh an jî  derî. Ji du çiqe pêk tê, yek (der) an ku der ê. Du, (geh) an ku gehîtin. Gehîştin ku-der. Der gehîn. Der bi gehîn . Dergeh ji bilî ku bi Xaniya ve ye mirov dikar têra her jor. ji rexekî din ve jî wek navekî wetiyî dihê bikaranîn. 
mînak
 xwedê deriyekî xêrê ji me re veke.

Çavkanî 

https://www.amidakurd.net/ku/tekst/dîsan_qertafa_dema_bê
Sazivan

Sazivan  Navekiyî xweşiyî kurdîya. Sazivan hem di be nav ji kura û ji kiçêra jî. anku navekî dû çiqe ji herdû cinsara dibe.

Çavkanî 
https://rojname.com/?kar=navenkurdi
Aşivan

Aşivan  Navekî kurmancî ye, ji bo kura tê bikaranîn. Aşivan ew kes e, li ber aş genim dihêre.

Çavkanî 
https://www.amidakurd.net/ku/tekst/dîsan_qertafa_dema_bê
Bexiçevan

Bexiçevan  navekî kurmancî ye. ji wan kesara tê bikar anîn yên li nav baxçeya kar dikin.

çavkanî 
https://www.amidakurd.org/ku/tekst/d%c3%aesan_qertafa_dema_b%c3%aa
Bexçevan

Bexçevan   ew kes e, ku di nav bax, baxçe, hadiyqa û giya da kar bike.

Çavkanî 
https://www.amidakurd.net/ku/tekst/dîsan_qertafa_dema_bê 
https://rojname.com/?kar=navenkurdi
Rezvan

Rezvan  ew kesiya yê ku dinav rez da kar dike. Rez hena yên pir ji fêkiyên û gulla û lamên zebeş e. 

 ji mem û zînê

Çavkanî 
https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/kurdish_baby_names.php 

 https://file1.hpage.com/002399/31/html/ferheng_kurdishnames.htm 

 http://navenkurdi.blogspot.com/2011/02/naven-kurdi-kec.html?m=1
Melvan

Melvan  an melevan nevekî kurdiya bi wate ew kesê melevaniya dike.

Çavkanî 
http://navenkurdi.blogspot.com/2011/02/naven-kurdi-kec.html?m=1
https://file1.hpage.com/002399/31/html/ferheng_kurdishnames.htm 
https://www.amidakurd.org/ku/tekst/d%c3%aesan_qertafa_dema_b%c3%aa
Gavanî

Gavanî karê çêrandina dewêr e. Ew keseyê ku garaneke çêlan di be gerê. Herwesa Gavan navekî kuran jî.

Çavkanî 
https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/kurdish_baby_names.php
https://www.kusca.com/naven-kurdi/
https://rojname.com/?kar=navenkurdi
Bêrîvan

Bêrîvan, jina ku pêz û dewêr didoşe.

Navekî kurmanciya ji bilyî kurmancî ev nave ku ji asas de kurmanciya ketiya di nav zimanên din jî de wek turk. watiya Navê Bêrivan anku hevala şivan. anku ji wan kiça ra tê gotin yên nan û xwarin ji şivan ra dibin. û pez didoşin. 

Bêrîvan wek navên dinên kurmançî ji dû çiqa pêkdihê (Bêrî) û qertafa (van) wek navê diyên qertafa van Şivan û Nêçîrvan û Rojnemevan û Sazivan.

Çavkanî 
https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/kurdish_baby_names.php
https://www.kusca.com/naven-kurdi/
https://rojname.com/?kar=navenkurdi
Mêvan

Mêvan  bi englizî (guest) ew keseya yê di çe malekê û heta demekî diyarkirî yî li wêrê dimîne. an jî li programêkî Tv bibe mêvan. an jî ji weletkî heteba.
 watiyeke dine mêvan. navekî kurdiyî yê kurane.

Çavkanî 
https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/kurdish_baby_names.php
https://www.kusca.com/naven-kurdi/
https://rojname.com/?kar=navenkurdi
Dilovan

Dilovan (bi englizî :merciful. bi elmanî: liebevoll ) ku tê wateya kesên bi rehim an dilnzaik. Di heman demê nevekî kuran ê bi kurdîye.

Çavkanî 
https://www.goodreads.com/book/show/2527719.Naven_Kurdi
https://www.kusca.com/naven-kurdi/
https://rojname.com/?kar=navenkurdi 
Prensîbên etîkê
Bêhnpakî
Jovan

Jovan  Navekî kurdî yê kura ya.

Çavkanî
https://www.goodreads.com/book/show/2527719.Naven_Kurdi
Piştevan

Piştevan ew kese ne yên piştigiriyê li kesekî dikin

Çavkanî
https://www.goodreads.com/book/show/2527719.Naven_Kurdi
Sekivan

Sekivan  Nevekî kurdiyî yê kura ya.

Çavkanî 
https://glosbe.com/ku/en/Kurmanc
https://www.haus-fuer-poesie.org/de/poesiefestival-berlin/kuenstler-datenbank/kerim-kurmanc
http://www.amouda.com/naven-lawan.htm
Kovan

Kovan  ew kesye yê ku xem û jan dixwe û xemgîn. herwesa nevekî kura ya jî

Çavkanî 
https://www.haus-fuer-poesie.org/de/poesiefestival-berlin/kuenstler-datenbank/kerim-kurmanc
Bilûlvan

Bilûlvan  bi englizî piper ew keseya yê kû bilvlêr lêdixe. şivan bi piranî li ber pez bilûrê lêdixin. bilûr amûrekê Mûzîkê ye. Egîdê Cimo  bilûrvanekê navdarê kurde.

Çavkanî 
https://www.kurdistan24.net/ku/tagreader/tag/m%C3%AEr%C3%AA%20bil%C3%BBr%C3%AA

https://anfkurdi.com/Cand-U-huner/mire-bilure-egide-cimo-koca-dawi-kir-108411

https://m.bianet.org/kurdi/kemnetewe/205075-mire-bilure-egide-cimo
Rûniştvan

Rûniştvan  bi englizî  population bi almanî  Zählung  bi farisî  ساکن  hijmarek mezinin ji mirove li gûndekî an bajarekî an welatkî di jî. mînek. jimar Rûniştvan ên Dihokê 1,400,000 kese.

Çavkanî
https://www.worldometers.info/world-population/
https://ourworldindata.org/world-population-growth
https://ec.europa.eu/eurostat/cache/metadata/en/demo_pop_esms.htm
Hemedê Dûman

Mihemed Xelîl Xazî yan Hemedê Dûman (z. 1929 - m. 2020) hunermend û kemanjenekî kurd bû.

Malbata Dûman ji Başûrê Kurdistanê koçberî Bakurê Kurdistanê dibin û pişt re li bajarê Kobaniyê dimînin. Hemedê Dûman di sala 1929an de li bajarê Kobaniyê, gundê Şêranê, ji dayik bûye û jiyan û hunera xwe li bajarê Kobaniyê berdewam kiriye.

Binemala wî 
Malbata Hemedê Dûman bi eslê xwe ji bajarokê Pirdê (Altun Koprî) ne yê li ser bajarê Kerkûkê, lê bapîrên Dûman pêş 200 salî koçberî Bakurê Kurdistanê kirin û pişt re li bajarê Kobaniyê bi cih bûn. Dayika Dûman ji bajarokê Bêlqîsê ye ku bi eslê xwe turkmen e.

Jiyan û destpêka hunera xwe 
Hemedê Dûman bi temenê 12 salî li bajarokê Bêrecûkê xwe fêrî kemanê dike û ji ber ku malbet kurtedemekê li bajarê Sêwregê mabû bi zaravayê dimilî yan kirmanckî dizanibû û di nav malbeta xwe li Kobaniyê bi zaravayê kurmanciya jêr yan soranî diaxifîn lewra kobaniyan digotin "zimanê dûmanî". Dûman bi kemanajeya xwe tevlî şevbirkên Baqî Xido, Hafizê Kor, Cemîl Horo û gelek hunermendên herêmê dibû. Di sala 1972an de diçe Beyrûtê û tevlî konserteke Mihemed Arif Cizrawî û Îsa Berwarî û Gulbuharê dibe

Belgefilma Dûman 
Hunermend û lêkoler Memo Seyda belgefîlmekî bi navnîşana Dûman, refek kevok, dîrok û bîrok li ser jiyana 90 salî ya kemenjen û dengbêj Hemedê Dûman amadekiriye, Memo Seyda ew belgefîlmê bi dirêjahiya 48 deqan wekî nameya derçûna masterê ji beşa mûzîk ji Zanîngeha Stembolêya Teknîkê amade kiriye. Ew belgefilma jiyana koçberiyê ya Dûman nîşan dide, jiyana ku bûye qedere miletê kurd bi tevahî. Herwiha di sala 2019an de, belgefîlm di Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Dihokê beşdar bibû.

Wesiyeta wî 
Piştî êrîşa Daişê kemenjen û dengbêj Hemedê Dûman ji bajarê Kobanî koçberî herêma Qonya li Turkiyê dike. Wesiyeta xwe ya dawîn ku li herêma Kobaniyê li tenişta gora Baqî Xido were veşartin, lê ji ber nexweşiya koronavayrosê, term bi awayekî demkî li gundê Ziyareta Sirûcê hate binaxkirin, li benda vekirina sînoran da ku termê wî veguhesin Kobaniyê.

Koça Dawîn 
Hunermend Hemedê Dûman di 5ê tebaxa 2020an de li nexweşxaneyeke Enqerê (Tirkiye) çû rehmetê.

Berhem 

 Eyşê eyşê
 Heso Heso
 De rabe - Hat karwanê 
 Baviko
 Lore Lore

Çavkanî 
https://www.facebook.com/mihemededuman/

Girêdanên Derve 
 Raporta Kurdistan 24
 Raporta Rudaw tv
 Raporta Kurdistan 24 soranî
  Axiftina M.Salih Nassan
 Axiftina M.Reşîd Sofî)
 Şahînê B. Soreklî behsa Mihemedê Dûman dike
 Eyşê eyşê
 Heso Heso
 De rabe - Hat karwanê
 Baviko

Jidayikbûn 1929
Mirin 2020
Muzîkvanên kurd
Hunermendên kurd
Kurd
Mêr
Agirvan

Agirvan ew keseya yê karê temirndin agirî dike. herwesa navekî kura yê kurdiyî ye.

Çavkanî 
https://rojname.com/?kar=navenkurdi
Şervan

Şervan an şerker an leşker bi englizî Fighter an warrior ew keseya yê şer dike. herwesa navekî kura ya bi kurdî.

Çavkanî 
https://rojname.com/?kar=navenkurdi 
https://www.kusca.com/naven-kurdi/
https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/kurdish_baby_names.php
Dadvan

Dadvan bi englizî referee ew kesya yê ku Edaletê dike. herwesa navekî kurdiyî yê kura ye.

Çavkanî
https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/kurdish_baby_names.php
https://www.kusca.com/naven-kurdi/
https://rojname.com/?kar=navenkurdi
Segvan

Segvan segvan ji peyva sekman hatiya, sekiman ew kese, ewê ku di havêştina tiştekî de zîrek be. û piraniya hedfên xwe bi armanca bi gehîne. bo mînek Nêçîrvana an jî Tîrhavêj an jî kesên Çekdar li dema ku yek ji wan serkê Sîlaha Xwe an tîrê xwe li tiştekî an jî li dijmin bigira bê ku ew tişte an dijmin bikare xwe jê xilas beke, di bêjin wî kesiyî sekman, 
bi wateya ka din Tîrhavjê bikara di yek tîr de tîrê xwe li nîve nîşanê bida, lê wê çaxê ew Tîrhavêje di be Tîrhavêjekî sekman,dibe ku tîr havêjin din jî hebin lê yên din ne gellek di zîrek bin,ku bikarin di yak tîr da  li nîvek nîşanê bixin. lewma sekman ji wî ra tê gotin yê herî zîrak be ku ji nave gelleka de be û ji hemwan zîrek tirbe. Vêca ew kesa çî Tîrhavêj be an Nêçîrvan be an jî Çekdar.
 herwesa Segvan navekî kurdiye jî ji bo kura tê bikarînan.

Çavkanî
https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/kurdish_baby_names.php
https://www.kusca.com/naven-kurdi/
https://rojname.com/?kar=navenkurdi
Sazvan

Sazvan  navekî kurdiyî ye, herwesa nevekî dû çiqe ankû ji bo kich û ji bo kura ji dibit.

Çavkanî 
https://rojname.com/?kar=navenkurdi
Rojvan

Rojvan  navekî kurdiyî yê kura ye. bi ramane roj dijêt digel qertafa van.

Çavkanî
https://rojname.com/?kar=navenkurdi
Risaleyekê di behsa be'dê eşayir û qebayil û taîfeyê di Kurdistanê

Risaleyekê di behsa be'dê eşayir û qebayil û taîfeyê di Kurdistanê navê rîsaleyekê Mele Mehmûdê Bazîdî ye. Ev rîsale nav pirtûka Cami’eya Rîsaleyan û Hîkayetan cih digire. 

Di vê rîsaleyê de Mele Mehmûdê Bazîdî hin navên eşîrên kurdan û hejmara xaneya wan dane. Ev rîsalê heşt rupel e. Temamî navên 155 eşîran heye. Bazîdî eşîrên êzîdî jî diyar kirine. Bazîdî van eşîran şeş beşa sinifandiye.
Eşayîr û qebayîl û teyfeyê di Bazîdê de. Mînak; Sipkî 300 xane
Eşayîr û qebayîl û teyfeyê di Wanê de. Mînak; Şikakî 800 xane
Eşayîr û qebayîl û teyfeyê di Hekeryan de. Mînak; Hertûşî 4000 xane
Eşayîr û qebayîl û teyfeyê di Bohtan de. Mînak; Şengarî (êzîdî) 5000 xane
Eşayîr û qebayîl û teyfeyê di Muş û Betlîsê de. Mînak; Hesenî 500 xane
Eşayîr û qebayîl û teyfeyê di Diyarbekirê de. Mînak; Millî 4000 xane

Çavkanî 

Mele Mehmûdê Bazîdî
Jacob Elordi

Jacob Nathaniel Elordi  (jdb. 26ê hezîrana 1997 li Brisbane, Queensland, Awistralya)  lîstikvanekî awistiralyayî ye. Ew ji bo rola wî di fîlmên ciwanan ên Netflix de The Kissing Booth (2018) û The Kissing Booth 2 (2020), û rêzefîlmê HBO  Euphoria (2019 - niha) tête nasîn.

Jiyana berî 
Jacob Elordi di 26 Hezîran 1997 de li Brisbane, Queensland, Awistralya ji dayik bû û kurê  John û Melissa Elordi ye . Ew bi eslê xwe Bask e. Heya wî sê xwişkên mezin hene. Ew li dibistana navîn li St. Kevin's College li Melbourn û paşê li Nudgee College li Brisbane xwendi bû. Ew ji ciwaniya de  ji lîstikvaniyê re bal kişand û beşdarî gelek dramayên dibistanê bû.

Kariyer 
Yekem ezmûna Elordi li ser seteke fîlma Hollywoodê di Pirates of the Caribbean: Dead Men Say No Tales de wekî ekstra bû . Rola wî ya yekemîn a çalakiyê li ser fîlmeke Awistralyayî Swinging Safari ya 2018 bû, ku rola Rooster dilîze. Elordi jo bo rola xwe  wekî Noah Flynn di fîlma komediya romantîk a Netflix de, The Kissing Booth, ku di meha gulana 2018 de pêşde çû bû hat. Ew rola di sekinandina The Kissing Booth 2 de, ku di nîvê sala 2019ê de li Cape Town fîlm kir, û di Tîrmeha 2020ê  de hat weşandin. Hê fîlmek li ser fîlmeke sêyemîn, The Kissing Booth 3, ku ji bo 2021 pêk hatî temam kir.

Filmnîgarî

Fîlm

Wêneguhêz

Çavkanî
Kuştina Breonna Taylorê

Breonna Taylor,
teknîsyenekî tibî ya acîl a Afro-Amerîkayî ye ku 26 salî bû, ji aliyê efserên polîsê ya Midûriyeta Polîsan a Louisvilleê (LMPD) Jonathan Mattingly, Brett Hankison û Myles Cosgrove ve 13a adarê 2020'an de hate kuştin. Li Louisville, Kentuckyê sê heb polîsên LMPD bi cilên nefermî re bi bêxeber dikevin xanûmana wê.  di navbera hevalê Taylorê bi navê Kenneth Walker û efserên polîsan de şer çê dibe. Walker got ku ew bawer dike ku efserên LMPDyê mûşek bûn. Efserên LMPDyê ziyatirî bîst guleyan li ser Taylorê û hevalê wê barandin. Taylor 8 caran hate gulebarankirin û efsera  LMPDyê Jonathan Mattingly bi guleyekî birîndar bû. Karmendek din a polîs û sertîpekî LMPDyê dema ku ferman hatibû danîn, li cihê bûyerê de bûn.

Çavkanî 
Mirin 2020
Koordînat li ser Wîkîdatayê ye
Nijmegen

Nijmegen (), bajareki li rojhilata Holenda ye. Nijmegen, mezintirîn bajarê Gelderlandê ye. Li sala 2019ê nifûsa bajarî nêzî 177,000 kesan bû. Nijmegen bajarê herî kevn yê Hollandayê ye. Nijmegen li dor 6 kîlometreyan dûrî sînorê Almanya ye.

Bajarên Holendayê
Seîd Ibadetîyan

Seîd Ibadetîyan an Banan (8ê tîrmeha 1963, Guawer, Gyellan - ) helbestvanekî kurd e û yek ji pêşengên helbestvaniya Kurdîyê Başûrî ye.

Jiyana wî 
Di sala 8ê tîrmeha 1963an de li eşirê Kelhûr di melbendê Guawerê ser be şaristana Gyellan de li dayik bûe.

Xebêtên Edebi 
 Ibadetîyan, Seîd. He le lam büd gomid kirdim, Kirmaşan, Çapa 3yem, 2009.
 Ibadetîyan, Seîd. Saleyl-i le kîs çî, Taran: Hemayiş-i Daniş, 2011.

Wergêran 
 Fidirîko Garsîya Lorka, Xalêg we şûn-i sê zam, wergêranê Kurdiyê: Seîd Ibadetîyan, Ilam: Başûr, 2019.

Elbûm 
 Meylem we cî, Mûzîk u rêk û pêk kirin: Ebdulriza Tenhayî, Dengbêj: Qubad Paknijad, Damizraweya çand û hinerê Hizar-Awa-yê Çekamê.
 Dax-i dewran, Mûzîk u rêk û pêk kirin: Xeşayar Reşîdî, Bi alîkarîya koma tembûrjenên Çeng-i Ram re, Kompanîyê Sirwe-ya Tenbûr.
 Tenya dax e ki ax kişê, Helbestên Lorka, Wergêranê Seîd Ibadetîyan, rêk û pêk kirin: Mohsin Sefarîyan.

Çavkanî

Helbestvanên kurd
Jidayikbûn 1963
Ebdulrehman Elucî

Dr. Ebdulrehman Alûcî di sala 1950an de li bajarê Amûdê ji dayik bûye.
Li heman bajarî dibistana seretayî û navîn bi dawî kir, bişt re jî çû bajarê Hesekê/ Taxa Mufti, û xwendina xwe ya akademîk li "Zanîngeha şamê, beşa zimanê Erebî" qedand.
Di sala 1972an de bişt re xwendina pileya bilind û belgenameya master wergirt di sala 1988an de. Dûv wî belgenameya doktorayê wergirt.

Ew biryar da ku tevlî nav rêzên partiyên kurdî bibe di sala 1967 de "dema navê xwe tomarî saziyên partiya Demokrat a Kurd /Sûriye  de kir ta ku ew bi yekdengî sekreteriya giştî yê Partiya Demokrat a Kurd _ Sûriye hate bijartin. Di konferansa sêyemîn a partiyê di 2007 de, ew dîsa di kongreya yanzdehê ya partî ya sala 2011an de ji nû ve hate bijartin û sekreterê giştî bû heya roja koçbûna wî.

Roja  Dr.Ebdulrehman Alucî di nexwixaneyên bajarê hewlêrê koça dawîkir biştî têkoşînek dijwar bi nexweşiya Şêrbençeyê re.

Çavkanî

Jidayikbûn 1950
Kurdên Rojavaya Kurdistanê
Kesên ji Amûdê
Rimêlan

Rimêlan bajarokek e ku dikeve aliyê bajarê Dêrikê ya Rojavayê Kurdistanê û 68 km ji rojhelatê bajarê Qamişlo dûr e.

Çavkanî 

Rojavaya Kurdistanê
Bajarên Sûriyê
Kamala Harris

Kamala Devi Harris (jdb. 20ê çiriya pêşîn a 1964an) di hilbijartinên DYAyê yên 2020an de bû cîgira serokê DYAyê.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1964
Senatorên DYAyê
Endamên Partiya Demokrat (DYA)
Siyasetmedarên jin
Parêzerên amerîkî
Mirovên zindî
Oncelî, Qerekose

Oncelî, gundekî bi ser bajarê Qerekoseyê ve ye li Bakurê Kurdistanê.

Gundên Qerekoseyê
Agirê Mezin ê Londonê

Agirê mezin ê Londonê an jî Şewata Mezîn ê Londonê di sala 1666an de li navenda Londonê qewimî. Şewatê ji 2ê îlonê heya 5ê îlonê, sê rojan berdewam kir.

Tê bawerkirin ku malên 70 000 kesî, ji 80 000 mirovên ku li bajar dijiyan wêran kiriye .  Nayê zanîn ka çend kes di şewatê de mirin. Tenê mirina çend kesan diyar e, lê ji bo gelek qurbanan ti keyd tune ne.  Agir, taxa arîstokrata Westminster, Qesra Charles II ya Whitehall tehdît kir. Lêbelê, ew negihîşt van cîyan .

Agir di firrina Thomas Farriner a lî ser kolana Pudding dest pê kir. Piştî nîvê şevê roja yekşemê dest pê kir û pir zû mezin bû. Agirkujan hilweşandina avahiyên li dora agir pêşniyar kirin da ku agir belav nebe. Lê bi ser neketin. Şaredar Thomas Bloodworth ne ewle bû ku çi bike. Di hilweşandina avahiyan de gelek dereng man û agir gelek belav bû.

Agir roja duşemiyê ber bi navenda bajar ve diçû. Hinek kes difikirîn ku kesên ne îngîlîz (xerîban) agir derxist.  Wan bawer kir ku ew frensî û holendî ne, ku di wê demê de dijminên îngîlîzan bûn. Sêşemê, agir  li piraniya bajar belav bû. Katedrala St. Paul's wêran kir, çêmê Fleet derbas kir. Nêzîkî dadgeha Charles II ya li Whitehall bû.

Pirsgirêkên civakî û aborî yên ji hêla vê bûyerê ve derketin holê pir mezin bûn. Ji Londonê derketin û li cîhek din jiyan bi xurtî ji hêla Charles II ve hat pêşniyar kirin. Ew ji derketina serhildanekî (di nav penaberên ku malên xwe wenda kir) tirsiya. Tevî gelek pêşniyarên radîkal, London li ser heman planê kolanê ku, beriya şewatê dahate bikar anîn, ji nû ve hate çêkirin .

Girêdanên derve 
http://www.bbc.co.uk/history/british/civil_war_revolution/great_fire_01.shtml

http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/fire/map.html

Çavkanî 

Bûyer
Dîrok
Îngilîz
Înglistan
Axpirîs

Axpirîs, gundekî ku bi ser navçeya Kopa Mûşê ve ye.

Gundên Kopê
Bitûlî

Bitûlî, gundekî ku bi ser navçeya Kopa Mûşê ve ye.

Gundên Kopê
Elîbonciyan

Elîboncîyan, gundekî ku bi ser navçeya Kopa Mûşê ve ye.

Gundên Kopê
Soxtilî

Soxtilî (bi tirkî: Söğütlü), gundekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.

Gundên Kopê
Kolana Puddingê

Kolana Puddingê (bi inglîzî: Pudding Lane) kolaneke li bajarê London a Îngilistanê ye. Firina Thomas Farryner, ku cihê destpêka Agirê Mezin ê Londonê yê sala 1666an e, li ser vê kolanê bû. Ew li herêmeke nêzikî pira Londonê ye.

Çavkanî 

London
Înglistan
Xêrgîs

Xêrgîs, gundekî ku bi ser navçeya Kopa Mûşê ve ye.

Gundên Kopê
Thomas Bloodworth

Thomas Bloodworth an jî Thomas Bludworth (jdb. 1620 - m. 1682) di navbera çiriya pêşîn a 1665an-çiriya pêşîn a 1666an da şaredarê Londonê bû. Di Agirê Mezin ê Londonê da biryarên nerast da û bû sedema şewîtandina ji sedî 75ê bajarê Londonê.

Berî ku wî kar wek şaredar hilda, Bloodworth bazirganekî dewlemend bû. 

Di dema wî de agir di firrina Thomas Farriner a li ser kolana Pudding dest pê kir. Agirkujan hilweşandina avahiyên li dora agir pêşniyar kirin da ku agir belav nebe. Lê bi ser neketin. Şaredar Thomas Bloodworth ne ewle bû ku çi bike. Di hilweşandina avahiyanda gelek dereng man û agir gelek belav bû.

Thomas Bloodworth pêşniyara hilşandina avahiyan qebûl nekir. Ji cihê agir dûr bû û çû raza. Lê tevgera wî ya bêbawer bû sedema ku %75 bajêr di nav sê rojan de hilweşe. Ji roja duyemîn a şewatê, ti kesî şaredar li bajêr nedît.

Çavkanî 

Bûyer
London
Şaredar
Înglistan
Jidayikbûn 1620
Mirin 1682
Tefş û gok

Tefş û gok lîstikeke kurdî ye.

Awayê lîstinê 
Ser erdê hinekî kûr dike û kevirekî gilover datîne ser û xêzikeke jê dûr çêdike. Lîstikvanek li ber kevirê gilover disekine û pey re lîstikvanên dî jî her yekî dirajine kevirekî û bi dorê kevirê xwe davêjin vê gokê heta li ve gokê bixin. Yê ku kevirê xwe avêt û lê nexist dibe bisekine heta hevalên wî yên dî li gokê bixin. Ku kevirên va li gokê ket dibe yê li ber vê gokê herê goka xwe bîne bixe cihê wê. Di wê gavê de lîstikvanên din jî diçine ser kevirê xwe dirajine û dîsa tên cihê xwe. Ku gok ketibe cihê xwe yên ku kevirê xwe avêtibûn nikarin rajin kevirê xwe. Divê pêşî piyê xwe deynin ser kevir (ji verê digotin kiloç) peyre bi herdû piyê xwe kevir deynin ser piyê kî xwe û bi piyê xwe kevir rakin banî û bi destê xwe bigirin. Eger bi piyên xwe kevir rakin dikarin werin cihê xwe. Ku nikaribin û kevirê xwe bidin erdê yê li ber gokê dibê bide pey wan û destê xwe li wan bixe . Di wê demê de lîstikvanên din jî kevirê xwe davêjin gokê ku lê bixin. Ku kevirê lîstikvana li gokê bikeve û gok ji cehe xwe derkeve dibe ew ê li ber gokê dîsa here goka xwe bîne têxe cihê wê. Eger lê nexin û yê li ber gokê destê xwe bide yê ku kevirê xwe dabe erdê ew dibe dora wî yê li ber gokê. Di dawiya lîstikê de ku hemû lîstikvan kevirê xwe avêt bin û li gokê ne xistibin dibe baz bidin û piyê xwe deynin ser kevirê xwe û bêjin kloç di wê demê de yê li ber gokê jî bide pey wa û destê xwe li wan bide. Di vê lîstikê de ku gok ne li cehe xwe bê lîstikvan kevirê xwe tenin ser qula gokê û li qulê dixin dema ku li qulê dixin dibêjin `çay ji min re jehr ji te re` ev gotin eger gok ne li cihê xwe be yên ku kevir avêtin dirajine kevirê xwe û li cihê gokê dixin heta gok were.

Çavkanî 
 Qaç, Tefş Toş, Kovara Kurmancî, hj. 29, Bihar 2001, r. 4.

Çanda kurdî
Lîstik
Şewat

Şewat agirekî mezin û hilweşîner e ku jiyana mirovan, jiyana ajalan, tenduristî û / an mal û milk  xetere dike. Her weha dibe ku ew wek  şewatek (mezin) jî tê binav kirin. Şewatek dikare bi şaşî dest pê bike, bibe sedema xwezayî (şewata axê ), an jî bi firûz were vêxistin (agirberdêrî). Agirekî pir mezin dikare firtena agirê  mezin çêbike, di nav de ku stûnê navendî ya hewaya bi rabûn ya   germ dibe sedema bayê bihêz ê hundur, yên ku ji agir re oksîjenê peyda dikin. Şewat çêdibe ku di nav de mirin an birîndarên ji şewitandinê, trawma ji ber hilweşîna avahiyan û hewildana revînê û nefeskirina dûmanê dibe sedema miriyan. Agirkujî pratîka derxistina agirbestê ye, parastina jiyan û mal û milk û kêmkirina zirar û zirarê ye. Yek ji armancên pêşîlêgirtina agir ev e ku ji şewatên mezin dûr bikevin. Dema ku şewatekek tê qewirandin, bi gelemperî lêpirsînek agir heye ku sedema sedema şewatê diyar bike.

Çavkanî
Hewno Bêreng

Xewna bêreng, filîmeke kurdî e ku ji aliya Mehmet Ali Konar  di 15ê nîsana 2018an hat çekirin. Fîlm di Festîvala Fîlman a Stenbolê de xelata “Mansiyon”ê girt û her wiha di Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Enqereyê de jî 6 xelat girt. 

Fîlma ku derhênerê wê Mihemed Elî Konar e, li festîvalê; xelatên baştirîn fîlm, baştirîn lîstikvanê mêr, baştirîn senaryo, baştirîn derhêneriya dîmenê, baştirîn muzîka xweser û baştirîn fîlmê ya SİYADê girtin.

Çavkanî

Giredanê dervê 
 Poster
Korniye

Korniye, perdeya çav (bi îngilîzî:cornea) pêkhateyek ron e di beşa pêşi ya çav de. 

Goga çav ji aliyê çîna reqe (spîka çav) ve pêçayî ye. Li aliyê pêşî de reqe diguhere, dibe wekî perdeyek ron. Ev beşa reqeyê wekî korniye tê navkirin. Pêkhateya di navbera reqe û korniye jî, wekî lîmbus (bi îngilîzî: limbus) tê navkirin. Ango lîmbus, reqeyê bi korniyeyê ve girê dide.

Erk û pêkhate 

Du erkên serekî yê korniye heye, parastina çav û tîşkokirin (bi îngilîzî:focusing) û derbaskirina tîrojên ronahiyê ber bi odeya pêşî ya çav. Korniye ji du çînên rûkeşeşane pêk tê. Di navbera herdu çînan de rîşalên kolojen ( bi îngilîzî: collagen fibers) wek navberemade cih digire. Korniye ber bi aliyê derveyî çav ve qoqiz e (bi îngilîzî: convex). Ronahî, pêşî di nav korniyeyê de derbasî çav dibe. Tîrojên ronahiyê gava di nav korniye de derbas dibin piçek ditewin ko tîroj ber bi torê ve were arastekirin. Di çavê mirov de li du beşan de tîrojên ronahiyê tên tîşkokirin, peşî di korniyeyê de, paşê di hawêneyê de. Tîşkoya hawêneyê guherbar e, li gor durahiya çavkaniya tîrojên ronahiyê, şeweyî hawêneyê tê guhertin, bi vî awayê pileya tîşkoya hawêneyê jî diguhere. Şêweyî korniyeyê neguherbar e, loma tîşkokirina wê jî sabît e. Korniye bergekî parêzer e. Rengîne, bîbik û odeya pêşî ji aliyê korniye ve tên dapoşîn û parastin. Tîreya korniye bi asoyî 12 mm, bi stûnî 11 mm ye.Di korniyeyê de lûleyên xwînê tune, loma divê ji boy xaneyên herdu çînên rûkeşeşaneyê bi awayek alaternatîf xurek bêne dabînkirin. Ji boy çîna derve, xurek û oksîjen ji hêsîrê çav (rondik) tê bi destxistin. Hêsîrê çav ji aliyê rijênên hêsîrê ve tê berhemkirin û derdan. Di nav odeya pêşî ya çav de şileya avî heye, çîna navî ya rûkeşeşaneya korniyeyê, xurek û oksîjenê ji wê şileyê peyda dike. Korniye li dij êş, pesto, serma û temasê gellek hestiyar e. Di navenda korniyeyê de hê pirtir êşanewergir hene loma ew beş hê zûtir û pirtir diêşe.

Çavkanî 

Biyolojî
Karta bankê

Karta bankê  di danûstandina mûçedanê de  kartê plastîk e ku bi girêdayî hesabê bankê ye ku ji hêla saziyek krediyê an saziyek karûbarên darayî ve tê derxistin û bi taybetî ji bo perehildan û peredan  tê bikaranîn.

.

Çavkanî 

Karta bankê
Fîlmçêker

Fîlmçêker an jî hilberînerê fîlman  kesek e ku çavdêriya hilberîna fîlman dike. Hilberîner ji hêla pargîdaniyek hilberîner ve an jî bi serbixwe dixebitin, hilberîneran plan dikin û dîmenên cihêreng ên hilberîna fîlimê, wekî hilbijartina fîlmnameyê; koordînekirina nivîsandin, derhêneriyê û sererastkirinê; û sazkirina fînanse.

Di dema "faza vedîtinê" de, derhêner ji bo pêşveçûnê materyalek sozdar dibîne û hilbijart. Heya ku fîlm li ser bingeha fîlmnameya heyî nîn be, derhêner divê senarîstek binirxînin û çavdêriyê li pêşkeftina fîlmnameyê bikin.Carekê fîlmname amade be, hilberîner dê axaftina firotinê pêşde bike da ku piştgiriya darayî bide ("" roniya kesk ") da ku hilberîn dest pê bike. Hilberîner di heman fazên pêşhilberîn, hilberandin û paşhilberîna fîlmçêkirinê jî çavdêriyê dike. Yek ji karên herî girîng kirêkirina derhêner û endamên key crewên din e. Gava ku derhêner di dema hilberînê de biryarên afirîner digire, hilberîner bi gelemperî rêveberiya lojîstîkê û  karsaziyê dike, her çend hin derhêneran jî fîlmên xwe hilberînin. Derhêner berpirsyar e ku fîlm bi demê û di nav budceyê de were pêşkêş kirin, û gotinên dawî li ser biryarên afirîner e. Di dawiyê de, hilberîner dê çavdêriya bazarkirinê û belavkirinê bike.

Hilberîner her gav nikare ji ber sedemên cûda çavdêriya tevahiya hilberînê bike. Di vê rewşê de, hilberînerê sereke an rêveberê hilberînê dikare kar rawestîne û ew bi hilberînerên têkildar, hilberînerên alîkar, hilberînerên xeta an rêveberên hilberînê re têkildar bike.

Cureyên hilberîner 
Cûreyên cûda hilberîner û rola wan di hundurê pîşesaziyê de îro ev in:

Hilberînerê rêvebir 
Hilberînerê rêvebir çavdêriyê dide hemû hilberînerên din ên ku li ser heman projeyê dixebitin. Ewna piştrast dikin ku hilberîner rola xwe ya li ser hilberîna diyarkirî bicîh dikin. Ewna jî bi gelemperî ji birêvebirina darayî ya fîlimê û birêvebirina hemî aliyên karsaziya din ên fîlimê ne.

Di rêzefîlmekî de hilberîner rêvebir an Hev-hilberînerê rêvebir e ku bi gelemperî nivîskarek e rêzdarî di xuyê afirîner de distîn e. Li ser fîlmê mijardar an Fîlm Hilberînerê rêvebir pir caran ew kes e ku rasterast fîlmê fînanse dike an kesê ku veberhênêr an pargîdaniya ku fînanse peyda kiriye dît.

Çavkanî
Vladimir Nabokov

Vladimir Nabokov (bi rûsî: Владимир Владимирович Набоков) (z. 1899, Sankt Petersburg - m. 1977, Montro, Swîsre) nivîskarê amerîkî yê esil-rûs. Berhemên xwe yên pêşîn bi rûsî nivîsandiye, bi berhemên xwe yên îngilîzî jî li seranserê dinyayê binavûdeng bûye. Berhemê wî navdartirîn novela bi navê Lolita ye.

Jiyana wî 
Di sala 1889an de li Sankt Petersburgê di malbateke arîstokrat de hatiye dinyayê. Navê diya wî Yelena Ivanovna xwediyê perwerdehiyeke baş bûye, navê bavê wî Vladimir Dmitriyeviç ew jî mirovekî entelektuel û parêzer bûye. Ji bo ku ji aliyê aboriyê de rewşa malbata wî baş bûye perwerdehiyên taybet girtiye. Hêj di piçûktiyê de hînê zimanê îngilîzî bûye. Dema ku şoreş çêdibe û Bolşevîk têne iqtidarê di sala 1919an de bi malbatî koçê Londonê dibin. Perwerdehiya xwe li Zanîngeha Cambridge û li Trinty College de diqedîne. Di her du cihan de jî bi awayekî serkeftî mezûn dibe. 1922an de diçe Berlînê û demeke dirêj li Berlînê dimîne. Di sala 1926an de romana xwe ya yekemîn Mashenka diweşine. Di 1938an de ji pêşingiya Naziyan direve pêşî diçe Parîsê paşê di sala 1940an de jî koçê DYAyê dibe. Di navbera 1923-1940an de bi zimanê xwe yê zikmakî roman, çîrok, helbest û şano dinivîse. Di serdema xwe de di nav nivîskarên sirgûnî ya rusî de dibe nivîskarekî navdar. Di navbera salên 1941-1948an de li Wellesley College ders dide. 1943an de li ser Gogol lêkolinekî dike. Nabakov ji xeynê edebiyatê bi entolomojiyê re jî têkildar e. Ji bo mijara entomolojiye ji Zanîngeha Harvardê burs digire. Dema ku bi romana xwe yê Lolita serkeftî bû û roman li hemû cîhanê belav bû ji Zanîngeha Cornellê li ser edebiyata rusî di asta profesortiyê de teqawid dibe. Nabokov nivîskarekî li dijê Dostoyevskî tê nasîn. Di sala 1977an de li Montroyê diçe dilovaniya Xwedê. Ji xeynê nivîskariyê bi komkirina perperokan û bi santrancê re jî eleqedar e.

Kesayeta wî ya nivîskî 
Nabokov nivîskarekî sirgûnî ye. Di berhemên xwe de welatê xwe, hesreta welatê xwe bi hest û fikrên xwe teswir kiriye. Lêbelê tu carî sirgûntiya xwe acîte nekiriye. Nabokov wiha difikire dibêje ku komînist nehatina iqtidarê jî rewşa min wiha dibû. Nivîskarên ku komînan sûcdar dibînin jî rexne dike û bêsamimiyet dibine. Naxwaze ku berhemên wî bi awayekî acitasyona sirgûnî ve bê nirxandin.

Berhemên wî 
Ji salên 1923an heta 1940an bi zimanê rusî dinivîse.
 Maşenka (1926) 
 Rua, Dam, Vale  (1928)
 Çav (1930)
 Hurehura di taritiyê de(1932)
 Cînnet (1936)

Ên îngilîzî    
 Lolita (1955)                         
 Pnin (1957)
 Agirê çilmisî (1967)                   
 Tiştên zelal (1972)

Çavkanî 

Nivîskarên zimanê rûsî
Nivîskarên rûs
Nivîskarên zimanê îngilîzî
Ulysses (pirtûk)

Ulysses romaneka modernîst ya nivîskarê navdar yê îrlendî James Joyce e ko li berahiyê ji sala 1918ê heta sala 1920ê xelek di kovara amerîkayî ya The Little Reviewê da hat weşandin, paşî li sala 1922ê, di rojbûna 40-saliya nivîskarî da, bi tivavî li Parîsê hat weşandin.

Ew wekî yek ji giringtirîn romanên sedsala 20ê û nimûneya bizava edebî ya nûdembawerane anko modernîst dihêt dîtin. Ew roman mişlaqî anko paraleleka nûdem ya Odîseya ya nivîskarê navdar ê yewnanî Homerî ye.

Danasîn
Di cîhanê de di nav pirtûkan de herî zêde ku tê firotin lêbelê herî kêm tê xwendin ew pirtûk e. Ê ku dixwazin bibin edebiyatnas bi taybetî jî ê ku li ser edebiyata nûjen bixebitin pewîst e vî pîrtûkê bixwînin. Berhem li ser rojekî disekine. Ew roj 16 pûşber 1904 e. Lêbelê nivîskar 1917an de dest bi nivîsînê dike 1922an de diqedîne. Pêşî di kovaran de tê weşandin (Little Review American). Her beş ûsluba vî cûda ye. Ji 18 beşan pêk tê. Berhema xwe bi şekla berhema Homeros Odîseya yê çêdike. Berhema Odîseya ya Homeros adapteya sedsala 20emîna Dublînê dike. Di herbeşê de cihekî Dublînê neqşdike. Yekê ku di sala 1904an de jiyaye pirtûkê bi hêsanî fêm dike. Lewra di vê serdemê de bûyerên sîyasî û etnik jî di pirtûkê de cî digire. Ji bo ku taswîrên cinsî hene mûstehcen dibînin di sala 1920an de bi avayekî sansûr li Îngiltere 1922an de jî li Parîsê tê weşandin. Orjînala vî 1958an de tê weşandin. Pirtûk ji her aliyê ve pirtûkeke teknîk e. Di her beşê de teknîkeke cuda bikaraniye. Pirtûkê de beşekî wek şanoyê beşa dawî jî 45 rûpel bê xalbend nivîsiye.

Çavkanî
Lolita (pirtûk)

Lolîta di sala 1955an de ji aliyê Vladimir Nabokov ve hatiye nivîsîn.

Ji zimanê îngilîzî Fatih Özgüven wergerandiye zimanê tirkî. Pirtûkeke psikolojik e. Ji aliyê psîkoanalizê ve divê bê nirxandin. Pirtûk ji du beşan pêk tê.  Di pirtûkê de Humbert Humbert yekê pedofîlî ye. Di sê saliya xwe de bi mirina diya xwe di çardeh saliya xwe de jî bi mirina xoşewista xwe yê Annabel jiyana wî ser û bino dibe. Mirina Annabel tesîrekî mezin li ser dihêle û tu carî ji binhişa wî dernakeve. Li ser vî zarokên piçûk hildide kadraja xwe û di her zarokê de taybetiyên Annabel digere. Bavê Lolîta jî dema ku Lolîta sê saliye dimire. Diya wê jî zêde pê re têkildar nabe xwe bitenê hîs dike. Lolîta jî zarokeke normal nîne.  Em pirtûkê ji devên Humbert dixwînin. Hest û ramanên Lolîta jî em ji Humbert hîn dibin. Roman du car ji bo sînemayê tê guncandin. Di sala 1962an de ji aliyê Stanley Kubrick ve cara diduyan jî di sala 1997an de ji aliyê Adrian Lyne ve hatiye kişandin. Di kovara Time de di salên 1923-2005an de pirtûkên herî baş ku hatine nivîsîn de Lolîta jî ketiye navbera 100 pirtûkan.
Nivîskar di berhema xwe yê Lolîta de ji kîjan bûyerê siûd girtiye:
Frank La Sale li derdora xwe bi îstîsmara zarên 12-14 salê tê nasîn. Mirovekî temîrker bû, dema ku ji girtîgehê derdikeve li New Jerseyê bi cî dibe. Di sala 1948an de zarokeke bi navê Sally Horner hildabû kadraja xwe. Sally Horner wek hevalên xwe diçû dibistanê dihata. Zarokeke naîf û itimada vê bi herkesî hebû. Hevalên wê dibêjin ji bo ku tu beşdarê koma me bibî, lazim e tu ji dikanekî lênûskekî nişeyê bidizî. La sale jî wê teqîp dike. Û ji re dibêje ez ajanê FBIê me. Ku dinaxwazî diya te dizîya te seh bike divê tu bi min re bê. Her du bi hev re diçin û du sal li otelan û li qampan dimînin. Ji herkesi re dibêje sally keça min e. Tu kes fêm nekir derewên La sale, tênê muşteriyê otelekî di çavên Sally de tirs û xemgînî dibine û jê dipirse. Sally jî dibêje ez dixwazim ji malbata xwe re tilefon vekim, muşterî xeber dide polîsan. Zef derbas nabe polis tên û Frank La sale tê girtin. Sally tiştên ku di serê wê de derbas bibû ( tirs, îstîsmar) li dadgehê dibêje, La sale 35 sal ceza hildide. Sally Horner piştê dozê du sal nakşîne di qezayekî trafîqê de dimire. Frank La Sale di girtîgehê de her heftê ji menzela Sally re kulîlk dişeyne. Piştê şazdeh salan ew jî di girtîgehê de dimire. Nivîskar bi xwe jî dibêje ku ji vê bûyerê siûd girtiye.
Navê pirtûkê:
Peywa Lolitayê yekemîn ji aliyê Nabokov ve tê bikaranîn(1955). Ji sala 1959an vir de ketiye zimanê îngilîzî. Lolîta tê wateya kêçên ku zû xama dibin. Peyveke argo ye. Li nav civakê de pirtûk piranî bi navê Lolîta tê nasîn lêbelê navekî pirtûkê jî heye “Ji Nijada Spiyan Îtirafên Mêrekî Mêrebî”

Çavkanî
Metoda herikîna hiş

METODA HERİKÎNA HİŞ
•	Di sedsala 20an de derketiye.
•	Di nav roman û çîrokan de di hişê qerekteran de çi derbas dibe bê navber tê nivîsîn. Hewce nîne ku li gor rêzekî be.
•	Hevok dirêj û tevlîhev in.
•	Bi metoda monologa hundirîn û axaftina hundirîn re tê tevlihevkirin, hinek dişibe hev lê ji aliyê şeklê ve cudahiyên wan hene.
•	Di metoda herikîna hişê de rê û rêbaza gramer û îmlayê tine, bê xalbendî peyv hev teqîb dikin. 
•	Di edebiyata Tirkî de Oğuz Atay di berhema xwe yê Tutunamayanlar de vê metodê bikaraniye.
Saturn (pirtûk)

Pirtûka Saturn ji aliyê Remezan Alan hatiye nivîsîn.

Saturn bi vegêrana cinekî bi navê Ibn Pitat dest pê dike ku ev cin metnekê dinivîse û tê de xitabî mirovan dike û derbarê ramanên wan ên li ser cinan dide nîşan. 
Ez efrîdek im. Cin im yanê. We xelet nebîhîst, na. Cin im ez. Ji min re dibên Gerrok Ibn Pitat. Yanê gerrokê kurrê Pitat. Ew ê xeberxweş! Geştgîn im ez. Guhdêr û çavdêrek,an gunkun û dîdevanek! Çima guhbelî li we ket çi bû? Hun çima şaş bûn we ji ber çi birûyan bi ser şikbariyê de xwar kir? (r.11)
Em dikarin bibêjin ku sê tebeqeyên sereke yên çîroka satûrn hene: Çîroka Cinan, çîroka ku îlhama xwe ji Memê Alan girtiye û çîroka nivîskarê ku metna wî li sînemayê hatiye adaptekirin. Beşa yekem bi çîroka cinan dest pê dike. Di beşa dawî de tê fêrbûn ku esasen ev filmek û ji ber romana nivîskarekî hatiye adaptekirin çîroka wî nivîskarî lê hatiye zêde kirin. Di beşa yekem de mîrê cinan Mircin aciz e û bang li geştgîn Ibn Pitat dike da ku ew û hinek cinên din jê re çîrokan bibêjin. Beşa sereke ya romanê destana Memê Alan wek binmetnekê wergirtiye û li ser wê hatiye ava kirin. Kalek tê xewna Mîr kalanê kordûnde û tembîhê Zelixaya Kor û şeht bîne da ku bibe xwedî kurekî û Bengîn ji vê zewacê diwelide. Textê xewbanû bi destê cinan tê veguhastin bo odeya Bengîn û dîsa wê de ji xewbanû bawer dike ku Bengîn hatiye odeya wê, pê re hêrs dibe û piştî ku mesele tê famkirin, her du ciwan ji hev hez dikin û wek çîroka Memê Alan gustîlan diguherînin. 
Zimanê Pirtûkê: 
Di pirtûkê de pirdengî û pirrengî heye. Yanê ne tenê çîrokek an jî vebêjerek heye. Li vir sê mijarên cûda hene, ya yekem Ibnî Pitat , ya din jî Mêrê Cinan yek jî Bengîn. Yanê pirtûkek heye lê çîrokek tenê tine. Herkes çîroka xwe dibêje. Atmosferek efsûnî heye ew rewş jî zêdetir bala mirov dikşîne. Em dibînin ku Saturnê de metnên ne-edebî, çîrok, stran, pêkenok, zimanê romantîk û sehneyên dramatîk jî hene.
Roman çend rojên berî çûna Memê Alan ji xwe re kiriye mijar. Remezan Alan destaneke devkî wergirtiye û ji hêla dem,cih, lehengê ve kontexteke nû çêkiriye.

Mijarên têkildar 
 Wêjeya kurdî

Çavkanî
Hôtel Europe (pirtûk)

Hôtel Europe pirtûkeke Ferhad Pîrbal e ku Hôtel Europeyê dişibîne Ewropayê, lewra Ewropa ji hemû penaberan re hotelekî ye.

Mijar
Di berhemê de sirgûnî temayeke sereke ye. Nivîskar, sirgûniyê li ser derûniya lehengan tesîrên çawa hiştiye dide nîşanê me. Zorî û zehmetiya  penaber an em bi çavên nivîskar dibînin.

Mihemmedê Hacîzade meleyekî xelqê Îranê ye. Ji aliye rejima Îranê ve hatiye sirgûn kirin. Mihemmedê Hacîzade ji aliyê komara Îslamî ya Îranê ve bi sê gunehan hatiye gunehbarkirin. Yekem; bir û baweriyên li dijî komara îslamî ya Îranê. Duyem; pişte xelî libasa wî, ji deste wan aciz bûye û hawara xwe gihandiye Fransayê. Sêyem; li bajarê şemzînan  keçek kiriye jin paşê jî mehra xwe çênekiriye (27). Tiştê ku bala min kişand sernavekî beşekî ‘Bizin li welatê me ji mirovan azadtir in’(31). Dîsa di heman beşê de wiha dibêje Mihemmedê Hacîzade ‘ Heke dewletên me yên misilman baş bûna… em ê ji ber çi neçar bibûna li welatên gawiran li ewropayê bibin penaber’(33). Ji wan hevokan em dikarin vê encamê derxînin tu kes ji kêfa xwe re terka welatê xwe nake. Û penaberî tiştek hêsan nîne zimanekî biyanî, çandekî biyanî ji her aliyê ve zorî û zehmetî. Mihemmedê Hacîzade yek ji wan e ku li ewrupayê zorî û zehmetî dikşîne. Xeyalekî vî heye ku li ewrupayê niştecih bibe. Bi awayekî sirûştî nivîskar û vebêjerê pirtûkê Ferhad nas dike. Ferhad 11 sale li Hôtel Europe de dixebite ji xeynê vê jî wênesaz e. Ferhad ji Mihemmedê Hacîzade re dibe alikar her çiqas ji aliyê hevalên xwe ve bê rexne kirin jî ê Mihemmedê Hacîzade bi tenê nahêle. Mihemmedê Hacîzade li Tehranê mela bû li welatên misilmanan qedr û qîmeta melayan zêde ne. Mihemmedê Hacîzade vê rewşê li ewrupayê nabîne,jiyanekî wisa hat rastê vî ji bo ku jiyana xwe berdewam bike her rêyê ji xwe re mûbah dibine. Ji bêçariyê derew dike li falan dinêre. 
Lehengekî din jî Monsieur Luciana ye. Luciana xwediyê hotelê ye û yekî dewlemend e. Luciana hem patronê Ferhad e hem jî ew û Ferhad her dem li ser edebiyatê diaxifin. Luciana mirovekî entellektûl e hakimê edebiyata rojhilat û Farisan e. 
Evîna Luciana û Zîba. Qasê çar salan bi hev re hinek tiştan dijîn. Paşê bavê Zîbayê dikeve navbera wan û ji hev dûr dikevin.
Di pirtûkê de penaberî, hûner, edebiyat, şera Iraq û Îranê, zilma Naziyan li ser cihuyan, bûyerên ku bi ser Kurdan de hatine bi avayekî hûnerî tê honandin.

Mijarên têkildar 
 Wêjeya kurdî

Çavkanî
Qulka Cafo

Qulka Cafo şikefteke ji şikeftên Kela Anêrê ye. Ji du beşan pêk hatiye. Beşa têketinê mezin e. Li çepê têketinê sewkeyên runiştinê tê de hene. Ji arîk û dîwarên wê şopên verojtinê û teniya salan xûya dike. Meriv dikare ber bi aliyê paşiya beşa têketinê di navberekê re derbasî beşa duyem bibe. Vê beşê ji beşa têketinê piçûktir e. Berî wextan ji hêla gelekan ve lêbelê hetanî demên dawî jî ji aliyê gundiyekî xizan ê bi navê Cafo ve weke mal û star hatiye xebitandin. Navê wî xizanê îro bi navê vê şikeftê re dewlemendiya gund e.

Bi vegotina mezinên wê demê beriya erdheja 66an li jêrê Qulka Cafo di dûşa erdê re şikefteke gelek mezin jî hebûye. Mezinahiya vê şikeftê bi qasî ku çend kerî pez bihewîne bûye. Lêbelê di erdheja 66an de beşeke Kela Anêrê hilweşiyaye û têketina vê şikefta mezin bi kevir û zinar û xweliyeke gelek zêde hatiye girtin.

Di Qulka Cafo û şikeftin derdorê de civat hatine lidarxistin. Gelek caran sewt û awaza Dengbêj Reso li van şikeftan olan daye.

Li jêrê Qulka Cafo bi ava xwe ya sar û xweş Kaniya Kelê diherike.

Mijarên têkildar 
 Anêr
Seyîd Bîlal

Seyîd Bîlal (z. 1132 - m. 1212), yek ji neviyên Pêxemberê Îslamê Muhemmed û Hiseyn e.

Jiyana wî 
Di 1132ê de li Bexdayê ji dayîk bûye. Navê bavê wî Seyîd Harun û navê diya wî jî Fatima ye. Di sala 1154ê de dema xelîfeyê Bexdayê Harûn Reşîd bû bi zordarî ye hatiye gundê Bêcirman. Bêcirman wê demê de di bin destê Mîrê Botanê dê bû. Seyîd Bilal di sala 1212ê de li Bêcirmanê wefat dike. Gora wî li Bêcirmanê ye û her sal dema meha îlonê di hefteya duyemîn roja pênçşemê de li dora Bêcirman, ji bajarê Heskîf, Kercews, Êlih, Midyad, Mêrdîn û gelek deverên din gelê kurd tên ser gora wî.

Seyîd Bîlal di nav gelê kurd de yekî girîng û mezin tê dîtin ji ber vê yekê gelê kurd tê ser gora wî dua dikin û bi taybetî jî kesên ku nexweşê wan hebin têne Bêcirman ji xwe re şîfayê hêvî dikin. Ji ber ku nexweşiya derbas bikin heywanan ser jê dikin û li ser gora wî sûreya Yasîn, Quran tê xwendin. Seyîd Bîlal yekî taybet û girîng e ji ber vê yekê ji Bêcirmanê re dibêjin gundê seyîdan û di nav gelê kurd de gundekî taybet e.

Çîrokek li ser Seyîd Bîlal tê gotin ku rojekê mîrê Botan derdikeve nêçîrê û li dora Bêcirman kîvroşkek dibîne. Dide pey kîvroşkê ku wî bikuje kîvroşk diçe pey Seyîd Bîlal xwe diveşêre. Mîrê Botan mêze dike ku zilamek li wir limêj dike û kîvroşk jî diçe pey wî xwe vedişêre. Mîrê Botan matmayî dîmîne û diçe ba wî zilamî bi Seyîd Bîlal re diaxive û li wir mîrê Botan fêhm dike ku ev zilam zilamekî girîng e. Ji Seyîd Bîlal re dibêje ev deverên ku bi çavan tê xuyan hemû ji te re û ji te bac nastînim. Navê Bêcirman ji ber vê yekê lê hatiye danîn.

Ji wê demê heta osmanîyan jî li wî gundî bac nedihat standin. Ji ber ku li gund Seyîd Bîlal û yê li wir dijîn hemû seyîd bûn. Di pey re ku Cimhûriyet hate îlankirin tirk navê wî gundê ku bac nedihate standin ji asîmîlasyon û înkar kirin, û navê gundê kirin "Vergîlî" yanî "yê ku bacê xwe didin". Mixabin ev polîtîkayên wisa yên asîmîlasyonê li pir deveran hatiye kirin.

Çavkanî 

Kesên sedsala 12an
Weqfa Kelepora Kurdan li Amerîkayê

Weqfa Kelepora Kurdan li Amerîkayê her wisa wek Pirtûkxane û Mûzeya Kurdî tê nasîn rêxistineke çandî ye li Brooklyn, New York ê. Ev rêxistin li ser çanda kurdî, wêjeya kurdî û dîroka kurdî dixebite.

Mijarên têkildar 
 Diyasporaya kurdan

Çavkanî
Dîroka Kurdistanê
Rêxistinên kurdan
Nusret Gökçe

Nusret Gökçe (an jî bi bernavkê Salt Bae jî tê nasîn; jdb. 1983 li gundê Berdîkê, parêzgeha Erzîrom, Bakurê Kurdistanê) ji şaxê xwaringeha Nusr-Et goştfiroş, pêjer û xwaringehvanê kurd e. Ew bi vîdyoyek ku li ser Instagramê hate belavkirin bû diyardeyeke înternetê ku wî bi çêkirin û xwêkirina çêtîkek nîşan da.

Jiyan 
Gökçe di sala 1983an de li Berdîkê, gundekî navçeya Bardîz a bi ser parêzgeha Erzîromê, ji dayik û bavê kurd hat cîhanê. Bavê wî kanker bû. Rewşa darayî ya malbata wî neçar kir ku wî ji pola şeşem derxe û dest bi perwerdehiyê bike wek goştfiroş li Bostancı, parêzgeha Stembolê. Di sala 2007an de ew sê salan li Amerîkaya Latînî û Amerîkaya Bakur çû, di nav de Arjentîn û Dewletên Yekbûyî, li wir di nav xwaringehan de ew wek pêjer bêpere xebitî. Piştî ku vegeriya Tirkiyê, di sala 2010an de ew û hevparê li Stembolê yekem  Nusr-Et vekirin. Kompargîdaniya tirk Doğuş Holding, di sala 2012an de beşdarî wê pargîdaniyê bû. Li ser dabeşa xwaringehê ya D.ream li Stembol, Enqere, Doha, Dubai, Ebû Zebî, Miami û Nû Yorkê xwaringehan hatine vekirin.

Vîdyoya Ottoman Steak 
Gökçe bi vîdyoya Ottoman Steak ve, ku wî di çileya 2017an de, li ser Twitterê weşand, navneteweyî hate nasîn. Ew vîdyo li Instagramê hate belavkirin û bi milyonan caran hat dîtin. Di vîdyoyê de ew jêkirin û xwêkirina çêtîkê bi tevgerên taybetî re nîşan dide, ku pişt re Salt Bae lewma bernavkê wî bû.

Li ser pêşandina Instagram a xwaringeha Nusr-Et, Gökçe wêne û vîdyoyên bi weşana barkirinê weşand ku, di nav yên din de, nîşan dide ka ew çawa kesayetiyên navdar diezimîn e. Ew navdariya xwe bikaranî da ku li DYAê jî xwaringehan vebike.

Çavkanî 

Pêjer
Kurd
Jidayikbûn 1983
Mirovên zindî
Kesên ji Erzîromê
Aso

Aso  xêza berbiçav e ku erd ji esman vediqetîne, xeta ku hemî rêwerên berbiçav li du kategoriyan dabeş dike: yên ku berjêr erdê Erdê dikin, û yên ku na kin. Asoya rastîn bi rastî xêzekî teorîk e, ku mirov dikare dema ku ew li ser rûya deryayê dihate dîtin. Li gelek deveran, ev xêz ji binê erdê, daran, çiyayan, hwd. tê verşartin, û encama berbiçavkirina erd û esman jê re asoya aşkere tê gotin. Dema ku meriv li deryayek ji berderyayê dinêr e , perçê deryayê ku herî nêzî asoyê ye, jê re deryaya bêbalûpal  tê gotin.

Asoya rastîn  asoyî ye. Ew nêrevan dorpêç dike û ew bi gelemperî wekî  çember tê hesibandin, ku li ser rûjora  modela bêkêmasî ya kûreyî  ya Erdê tê  xêzkirin . Navenda wê li binê nêrevan û li jêr asta deryayê ye. Dûrahiya wê ji çavdêr ji ber şikestina atmosferê, ku ji hêla mercên hewayê ve pir bandor dibe, roj bi roj diguhere. Her weha, çavên çavdêr çiqasî ji asta deryayê bilindtir bin, ew qas asoya ji çavdêr dûrtir e. Mînakî, di şert û mercên atmosferê yên standard de, ji bo çavdêrê ku asta çavê wî ji asta deryayê 1,70 metre (5 ft 7 hundur) e, dîmen li dora 5 kîlometreyan (3,1 mi) dûr e.

Gava ku ji bergehên pir bilind, wek stasyonek fezayî, were nêrîn, aso pir dûrtir e û ew rûberek rûbera Erdê ya pir mezin digire nav xwe. Di vê rewşê de, ew eşkere dibe ku asoya ji xelekek bêkêmasî bêtir dişibihe elipsekê, nemaze dema ku çavdêr li jorê ekwatorê ye, û rûyê Erdê dikare wekî elîpsoîdek çêbibe ku ji hêla qadek ve çêbibe.

Çavkanî
Kevirê Hirçê

Kevirê Hirçê peykereke ji bermahiyên kevnar ê gundê Anêrê ye. Ji kevirekî yekpare yê bi rengê spî bi awayê mîmariya peykerên dema Aqqoyîniyan hatiye çêkirin. Pekan e ku peykerê peza mêşinî be. Ji ciyê wî yê nav goristana gund hatiye hilanîn û li ber derê mala Sertifê Cindî hatiye edilandin. Tê gotin dema li ciyê xwe yê berê bûye li ser qeîdeyeke spî bûye û çend jî 'kudikê' wî hebûne li dorê. Ku peyker hatiye şibandinê û weke hirç hatiye binavkirin her wusa çêjikên dorê jî weke kudik têne vegotin. Pêkan e ku ew çêjikên li dorê jî berxên peza mêşinî bin. Mixabin îro ew çejik wenda ne lê Kevirê Hirçê li ber derê mala torinê Sertifê Cindî ne.

Çavkanî