nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Namilke

Namilke an jî broşûr belgeyeke kaxezê ya agahdariyê ye (ku pir caran ji bo dalberînkirinê jî tê bikaranîn) ku meriv dikare bi pêşnumayek, belavok an  bête danîn. Namilkek jî dikare ji komek kaxezên  têkildar ên ku li peldanka xîzek an pakêtê vedibe. Namilke belgeyên dalberînê ne, di serî de ji bo danasîna pargîdanî, rêxistin, hilber an karûbar û agahdariya kiryar an endamên gelemperî yên berjewendiyan têne bikaranîn.

Namilke bi gelek awayên cûda têne belav kirin: wekî  ilaweyên rojnameyên , yên ku bi kesane têne şandin, bi nameyê an li şaxên belavokan li deverên seyrûsefera taybetî bi taybetî li deverên tûrîstîstan hatine danîn. Dibe ku ew wekî wêjeya gewr têne hesibandin. Namilkeyek bi gelemperî tê palandin û tenê agahdariya kurteçêkirinê heye ku di karakterê dalberînê de pêşverû ye.

Şayes 
Namilke bi gelemperî tê palandin û tenê agahdariya kurteçêkirinê heye ku di karakterê de dalberinî ye. Namilke bi gelemperî çend pelên kaxezê bi serdabeke kartonê heye û bi eşkele, bendik an bestinê plastîk ve girêdayî ye. Berevajî vê, kaxezeke vekirî bi gelemperî wek navgîn  , belavok an bulten tê navandin .

Cureyên namilkeyan 

Namilkeya ku di formaya elektronîkî de tê peyda kirin jê re  e-namilke tê gotin. Vê formata xwedî berjewendiya zêdekirî ya dabeşkirina bêsînor û iqtisada pere  dema ku li namilkeyên kaxezî yên kevneşopî tê dîtin.

Çap 
Namilkeyan bi gelemperî bikaranîna pêvajoyek çar-reng li ser kaxezeke stûr û ges têne çapandin da ku bertekek kalîteyê bide. Dibe ku karsazî  namilkeyan li ser çapera xêvjimêrî an çapera dîjîtal bi hebên piçûktir çap bikin, lê çapandina offsetê ji bo lêçûnên biha kêmtir dibe .Ne wekî belavokek, namilke  bi gelemperî kaxeza bi kalîteya bilind û rengê bêtir bikartîne, ku hilmaştî ye.

Gotarên têkildar 

 Bangeşe
 Namilkeya bazarkariyê

Çavkanî 

Kereseyên çapandî
Tizbîkê

Tizbîkê (bi tirkî: Yağızlar), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Hesenlok

Hesenlok (bi tirkî: Hasanlök), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Tenûrê, Îslahiye

Tenûrê (bi tirkî: Aydemir), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Kerkût

Kerkût (bi tirkî: Boğaziçi), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Tolan

Tolan (bi tirkî: Yeşilyurt), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Xaltan, îslahiye

Xaltan (bi tirkî: Altınüzüm), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Çerçîlî

Çerçîlî (bi tirkî: Çerçili), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Telî, Îslahiye

Telî (bi tirkî: Telli), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Şirîkan

Şirîkan (bi tirkî: Bilenler), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Heyderan, Îslahiye

Heyderan (bi tirkî: Yolbaşı), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Bêlikan, Îslahiye

Bêlikan (bi tirkî: Güllühöyük), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Malikan

Malikan (bi tirkî: Kazıklı), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Sewler

Sewler (bi tirkî: Şahmaran), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Mûsikan, Îslahiye

Mûsikan (bi tirkî: Akınyolu), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Şileşêx

Şileşêx (bi tirkî: Elbistanhöyüğü), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Egiyan

Egiyan (bi tirkî: Yesemek), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Berviyan

Berviyan (bi tirkî: Yeşilova), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Şêxmûs, Îslahiye

Şêxmûs (bi tirkî: Karakaya), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Qerecewêran, Îslahiye

Qerecewêran (bi tirkî: Karacaören), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Kestan

Kestan (bi tirkî: Yeniceli), gundekî bi ser navçeya  Îslahiyeya Dîlokê ve ye..

Çavkanî

Gundên Îslahiyeyê
Akrûs

Akrûs  Gundekî giradayê navçeya  Şax a Wanê ye.

Çavkanî

Gundên Şaxê
Osmanbegî
Gopala, Qereçan

Gopala (, , bi tirkî: Kopal), gundekî bi ser navçeya  Qereçana Erzîromê ve ye..

Çavkanî

Gundên Qereçanê
Birnaz

Birnaz (, , bi tirkî: Burnaz), gundekî bi ser navçeya  Qereçana Erzîromê ve ye..

Çavkanî

Gundên Qereçanê
Çapan

Çapan, an jî Erdem (, , bi tirkî: Doğanbey), gundekî bi ser navçeya Qereçana Erzîromê ve ye..

Çavkanî

Gundên Qereçanê
Çaçko

Çaçko, Çaşko (, , , bi tirkî: Akkavak), gundekî bi ser navçeya  Qereçana Erzîromê ve ye..

Çavkanî

Gundên Qereçanê
Dedewêran

Dedewêran (bi tirkî: Dedeören), gundekî bi ser navçeya  Qereçana Erzîromê ve ye..

Çavkanî

Gundên Qereçanê
Meledawud

Meledawud (bi tirkî: Molladavut), gundekî bi ser navçeya  Qereçana Erzîromê ve ye..

Çavkanî

Gundên Qereçanê
Merûf

Merûf (bi tirkî: Maruf), gundekî bi ser navçeya  Qereçana Erzîromê ve ye..

Çavkanî

Gundên Qereçanê
Mişkan, Qereçan

Mişkan (, , , bi tirkî: Çatalgül), gundekî bi ser navçeya  Qereçana Erzîromê ve ye..

Çavkanî

Gundên Qereçanê
Oncelî, Qereçan

Oncelî (bi tirkî: Yoncalı), gundekî bi ser navçeya  Qereçana Erzîromê ve ye..

Çavkanî

Gundên Qereçanê
Belavok

Belavok kaxezî ya nivîskî ye ku peyamek veguhestin û belav dike. Lê belavok bi gelemperî weşandî nabin, bi gelemperî tenê yek carî, û ew wekî berhemên çapandî têne kategor kirin.

Li ser bûyerên rojane, ji bo danezan an ji bo dalberînê belavok têne belav kirin û bi awayekî çalak ji hêla kesan an bi rêbazên din ve têne belav kirin an jî ji bo bi xwe re birin têne peyda kirin. Nimûne nûçeyên cihî an herêmî, lîsteyên bihayên piçûk an lîsteyên bûyer û agahdariyê ne. Di  destpêkê  çapemeniyê de, belavok bi gelemperî wekî kaxezek zêde di nav  rojnameyê  de hatibû danîn.

Kereseyên çapandî
Bangeşe
Qarmîş

Qarmîş (bi tirkî: Karmış), gundekî bi ser navçeya  Qereçana Erzîromê ve ye..

Çavkanî

Gundên Qereçanê
Zêrnak

Zêrnak (bi tirkî: Kuşluca), gundekî bi ser navçeya  Qereçana Erzîromê ve ye..

Çavkanî

Gundên Qereçanê
Nova Norda

Ecem Böke an jî Nova Norda (jdb. 1 adar 1991), muzîkvaneke tirk e.

Jînenîgarî
Nova Norda, 1ê adara 1991an de ji dayik bûye. Li kariyera xwe ya muzîkê di temenekî ciwan de bi jenbûna piyanoyê dest pê kiriye. Bi xwendina beşa civaknasî ya Zanîngeha Bosforê re beşdarî koroya muzîka rock bû. Çendekî di sektora taybet de xebitî û xebata xwe ya sektora taybet di nîvî de hişt û berê xwe da muzîka profesyonel.  Singleya wî ya yekem, Çıktım bir yola ("Derketim rêyekî") di sibata 2018an de hate weşandin û di heman salê de sê stranên din bi temaşevanên xwe re parve kir. Klîba wî ya pêşîn a bi navê Boşver ("Piştguh bike") ku ji hêla Emir Yargin ve  di sala 2020an de hate derhênerkirin û di heman salê de wê 13 stran derxistin, 4 ji wan stranan tomarkirinên akustîk in.

Dîskografî
Single

Vîdeografî

Çavkanî

Tirk
Olivenza

Olivenza (bi spanî) an jî Olivença (bi portûgalî) bajarekî li sînora Spanya û Portûgal da ye. Li ser bajarê Olivenza navbera Spanya û Portûgalê nîqaş heye. Niha ji aliyê Spanya, bi şaredarîya parêzgehê Badajozê va tê birêvebirin. Portûgal li ser axa Olivenza bi birêvebirina Spanyayê nas nake û napejirîne û ji Spanyayê wî bajarî dixwaze.

Olivença navbera sala 1297 (Peymana Alcañices) û 1801 da li bin îdareya Portûgalê da bû. Pişte Şerê Pirteqal li bin Peymana Badajoz ji aliye Portûgalê ve hat terkkirin û ket birêvebirina Spanyayê.

Erdnîgarî

Olivenza li aliyê çepê (rojhelat) rûbarê Guadiana hatiye bicîhkirin. Nifûsa giştî 10.762 kes (2002), 8.274 li Olivenza de dijîn.

Kesên navdar ên ku li Olivenza hatiye dinê

Guillermo Fernández Vara (1958), siyasetmedarê spanî, seroka Extremadura.
Pedro da Fonseca (?–1422), kardînalê portûgalî.
Paulo da Gama (1465-1499), birayê Vasco da Gama yê mezin, fermandarê São Rafael di keşfa rêya Hindistanê ye.
Vicente Lusitano (1461-1561), bestekarê portûgalî û dîtanezanê muzîk 
Tomás Romero de Castilla (1833-1910), olzanê spanî damezrênerê kevnargehê Arqueológico Provincial de Badajoz.

Çavkanî

Bajarên Spanyayê
Bendava Sê Newala

Bendava Sê Newala, bendava hîdroelektrîke ku li ser çemê Yangtze li parêzgeha Hubei ya Çînê hatîye çêkirine. Bendava Sê Newala bendava hîdroelektrîk a herî mezin a cîhanê ye ku kapasîteya wê 22500 MW e.  Di hilberîna elektrîkê ya salane de, piştî Bendava İtaipu, duyemîn bendava herî mezin a cîhanê ye. 

Di 4ê hezîrana 2012an de dest bi hilberînê kir. Avakirina bendavê di 2006an de hate qedandin. Bendav xwedî 32 turbînên sereke û 2 turbînên piçûk bi hêza 50MW ne. Digel hilberîna elektrîkê, bendav armanc dike ku kapasîteya trafîka keştîyê li ser çemê Yangtze zêde bike û her weha pêşî li ber lehiyan bigire. Rêvebirîya Çînê, ji hêla aliyên endezyarî, civakî û aborî ve projeyê wekî projeyek dîrokî dibîne.

Lêbelê, bendav bu sedema ku hin deverên arkeolojîk û dîrokî bin avêda bimînin û 1.3 mîlyon mirov neçar bûn ku ji herêmê bar bikin.

Çavkanî 

Bendav
Çîn
Çînî
Xelata Aştiyê ya Konfusyus

Xelata Aştiyê ya Konfusyus  (çînî: 孔子和平獎, Zimanê îngilîzî: Confucius Peace Prize) navê xwe ji fîlozofê navdar Konfusyus digire. Ev xelat ji alîyê Çînê te dayîn. Kesên ku (gorî perspektîfa rojhilat) aştîya cîhanê pêşve dibe vê xelatê digirên.

Çîn ¥100,000 ($15,000) a dîde xelatdara.

Kesên Xelat Hildane 

 2011 - Vladîmîr Putîn
 2012 - Kofi Annan û Yuan Longping
 2013 - Yi Cheng 
 2014 - Fidel Castro
 2015 - Robert Mugabe
 2016 - Shen Liangliang (çînî: 申亮亮), Yang Shupeng (çînî: 杨树朋) ve Li Lei (çînî: 李磊)
 2017 - Hun Sen

Binêre 

 Xelata Nobelê ya Aştiyê

Çavkanî 

Çîn
Çînî
Xelat
Xelatên aştiyê
Festîvala Cote Neh

Festîvala Cote Neh (çînî: 重陽節; pinyin: Chóngyáng jié; Japonî: 重陽 Chōyō; Koreyî: 중양절 Jungyangjeol) gorî salnameya Çînê, dî roja 9'emîn ya meha 9'emîn da tê pîrozkirin. Ew festîvalek kevneşopî ya Çînî ye ku ji dema Xanedana Han ya Rojhilat heta îro tê pîrozkirin. 

Gorî pirtûka Yi Çing, 9 hejmareke yang e û roja 9'emîn ya meha 9'emîn da gelek yang heye. Ji ber vê sedemê rojeke talûkeyî û xetere. Ji bo ku li hember xetereyê biparêzin, edete ku merîv derkeve ser çîyakî bilind, vexarîna krizantem vexwe, gîhayê zhuyu hilde ser xwe.

Çavkanî 

Çîn
Çînî
Festîval
Festîvalên Çînê
Charlottetown

Charlottetown, bajarekî herêma Girava Prenses Edward ya Kanadayê ye.

Gelhenasî

Çavkanî

Bajarên Kanadayê
Summerside

Summerside, bajarekî herêma Girava Prenses Edward ya Kanadayê ye.

Gelhenasî

Çavkanî

Bajarên Kanadayê
Conanê çavsor (fîlm)

Conanê çavsor (sernavê resen: Conan the Barbarian) fîlmeke epîk a şûrê û efsûnî ji sala 1982an e ku fîlmname ji hêla John Milius ve hatiye rêvekirin û ji hêla Milius û Oliver Stone ve hatiye nivîsandin. Bingeha fîlmê li ser karakterê romanê ye ku ji aliyê Robert E. Howard ve hatiye afirandin. Arnold Schwarzenegger û James Earl Jones rolên sereke dileyzin. Fîlm di derbarê şervanekî barbarê ciwan û maskûledar yê bi navê Conan de ye ku dixwaze ji bo kuştina dêûbavên xwe ji destê rêberê ayîna maran Thulsa Doom de, tol hilde.

Çavkanî 

Fîlmên amerîkî
Fîlmên 1982an
Fîlmên dînî
Guhê derve

Guhê derve (bi îngilîzî: outer ear) yek ji sê beşên serekî yê guhê mirov e.

Deng 

Bihîstin, hestê nasîna dengan e. Bi eslê xwe bihîstin, ji veguherandina pêlên dengê ji boy enerjiya elektrîkê û şandina wê ya ber bi demarekoendama navendî pêk tê. Deng corek enerjî ye. Deng pêla pesto (bi îngilîzî: pressure wave) ye ko ji lerizîna molekulan peyda dibe. Pêlên dengê gava di nav hawîrên wekî hewa an jî avê de derbas dibin, rê li ber  zêdebûn û kêmbûna pestoya li hawirdorê ve dikin. Yekeya pestoya dengê, desîbel (dB) e (bi îngilîzî: decibel). Ji boy peyvîna asayî, hêza dengê mirov bi qasî 60 desîbel e. Dengên ji 100 dB zêdetir dibe ko ziyan bide bihîstina mirov. Dengên ji 120 desîbel zêdetir perdeya guhê mirov diêşîne. Di çirkeyek (saniye) de hejamra lerizîna ber bi pêş û paş ve ya pirtikên hawîrê wekî frekans tê navkirin. Ango frekans hejmara pelên dengê yê di dirêjiya çirkeyekê de ye. Frekansa dengê bi yekeya hertz (Hz) tê pîvandin. Guhê mirov dengên 20 heta 20000 hertzê dibihîsine. Bi gelemperî frekansa dengê mirov ( peyvîn) di navbera 300 û 3500 hertz e.

Pêkhateya guhê mirov 
Guh endama bihîstin û parastina hevsengiyê ye. Guhê mirov ji sê pişkên serkî pêk tê; guhê derve, guhê naverast û guhê navî. Guhê derve pêlên dengan berhev dike û ber bi guhê naverast dişîne. Ji vîr jî ber bi guhê navî tê şandin. Li guhê navî enerjiya pêlê dengan tên veguherandin boy demareragihandin û bi navbeynkariya demarên bihîstinê ber bi beşa bihîstinê ya tûkila mejî ve tê guhêztin.

Guhê derve 
Guhê derve ji perrê guh û coga bihîstinê (coga guh) pêk tê. Karê serekî yê guhe derve, wergirtina dengan e.

Perrê guh 
Perrên guh (bi îngilîzî: auricles, pinnas) pêkhateyên kirkiragî ne, rûyê wan biçal û mirtik e. Kevaneyên li ser perrên guh dişibe tîpa C yê, pêlên dengê yên ji hawirdorê, ber bi coga bihîstinê bi alîkariya van kevanan tê arastekirin. Li pirraniya ajalên şîrder de perrên guh ji aliyê masûlkeyan ve bi awayêk xwevîstî (bihemdê xwe) ber bi aliyê deng ve tê livandin, bi vî awayê çavkaniya deng hesantir tê nasîn. Lê masûlkêyên guhê mirov ber bi korbûnê ne, loma mirov nikare mîna pisîkek an jî seyek (kûçik) perrên guhê xwe bilivîne.

Coga bihîstinê 
Coga bihîstinê (bi îngilîzî:auditory canal) ji perrê guh dirêjî perdeya guh dibe. Dirêjiya coga guhê (coga bihîstinê) bi qasî 2,5 cm e. Rûyê cogê bi pestê perrê guh ve raxistî ye. Pestê (çerm) coga bihîstinê rijên û mûyên guhê lixwe digire. Rijên li gel enzîma lîzozîmê, madeyek wek şima der didin. Lîzozîm li dij bakterî û hokarên nexweşiyê bergirî ava dike. Şimaya guh û mûyên guh jî rê li ber hokarên nexweşiyê, toz û mêş û kêzikan digire ko nekevin nav guhê mirov.

perdeya guh 
Perdeya guh, guhê derve ji guhê naverast cuda dike. Perdeya guh bi şêweyî hêlkeyî ye û ber bi aliyê guhê naverast ve piçek qoqiz e. Deng û hewaya nav coga bihîstinê, li ser perdya guh zext dikin û perdeya guh dilerizînin.Pelên dengê perdeya guh pir hindik dilerzîne wekî mînak, gava mirov bi dengek asayî dipeyive, (bi hêza deng a kêmzêde 60 dB) rûyê perdeya guh bi qasî tîreya molekula hîdrojenê dilerize.

Çavkanî 

Guh
Rûpoş

Rûpoş, rûyîn an jî  maske tiştek e ku bi gelemperî li ser rûyê tê danîn, bi gelemperî ji bo parastin, xemilandin, pêşandin an jî vesîhandinê. Rûpoşan ji serdema kevnare ve ji bo mexsedên merasîm û pratîkî, û hem jî di hunerên aktoriyê û ji bo pêşandinê de têne bikaranîn. Ew bi gelemperî li ser rûyê wê têne çewilandin, her çend dibe ku ji bo bandora wê li cihekî din li ser laşê wejê jî were danîn. Di dîroka hunerê de bi gelemperî, bi taybetî jî di  peykervanî de, "rûpoş" peyva ji bo rûyekî bêyî laşê ku di rê de neyê model kirin e (ku ew ê "serê" çêbike), lê ji bo nimûne di rolyefê de xuya dike.

Bêjenasî 
Peyva rûpoş ji navdêra rû û lêkera poşandin pêk tê. Peyva rûyîn ji navdêra rû û paşgira -yîn pêk tê.

Peyva maske bi jêdera ve ji peyva fransî masque, îtalî maschera ji peyva erebî masara "henekî", ku ji lêkera erebî saara bi wateya "qerfkirin " deyndar bû ye .

Galerî

Çavkanî 

Rûpoş
Pendayê Merciayî

Penda(mirin:15'a Mijdarê 655'an) di sedsala 7'an de keyê Merciayê bû.Mercia îro wekî Midlands tê zanîn.Penda di sala 628'an de piştî Şerê Cirencesterê, Geliyê Severnê bi dest xist.

Mirin 655
Pitik

Pitik, pit, sava, bebik, an jî Babûş zarokekî di sala yekemîn a jiyanê de  ye. Piştî zayînê, mirovekî ciwan bi xwezayî bi şîrê dayikê ji hêla çiçika wê  ve tê têrkirin. Wekî din ji çêleya şîrmêjên din, pitika mirov ji bo vê formê vexwarinê jî bi refleksên xweser ên wek lêgerîn û mijandinê şîrê ve zane ye. Her wiha ew gengaz dibe ku  pitikan ji  bilî şîrê dayikê jî  xwarinê şilav ji  bîberonê vebixwe dema ku  pitik nayê mêjandin.

Werar 
Di çar hefteyên pêşîn de zarok wek nûza  jî tête navandin. Piştî sala yekem a jiyanê, temenê mendalî tê şopandin.

Çavkanî 

Pitik
Esra Seadetê

Esra Seadetê di dîroka îslamê de ji bo serdema pêxember Muhemmed tê gotin. Li gorî hinek çavkaniyan ji bo serdema çar xelîfeyan (Ebûbekir, Omer, Osman û Elî) jî tê gotin.

Peyvên esra seadetê di erebî de  ji esr (dem, wext) û seadetê (xweşî, rindî) tên.

Ji serdema pêşiya îslamê re serdema Nezantiyê (Cahîlliye) dihate gotin.

Binêrin 
Nezantî (Cahîlliye)

Çavkanî  
Îslam
Wane

Wane an jî ders  di wateya gelemperî de pêvajoya bidestxistina jêhatîbûn û zanistê ye. Ev di heman demê de waneya li xwe  jî heye, wek mînak xwendina pirtûkan. Bi gelemperî wateya "wane" veguhestina zanînê ye di navbera kesên ku fêr dikin (mamoste yan wanebêj) û kesên ku hîn dibin (xwendekar) de li saziyek wekî dibistan an zanîngehê. 

Bingehên teorîk ên waneyan ji hêla zanîsta perwerdehiyê, perwerdenasî û zanîsta dîdaktîk ve, li gorî formula klasîk a Johann Friedrich Herbart: "Her wane perwerde dike" têne pêşkêşkirin.

Çavkanî 

Perwerde
Şêxan (Pawe)

Gundê Şêxan girêdayî Pawe (şaristan) ye. Tirbeya Siltan Sehak li vir e ku ji bo Yarsanan cihekê pîroz e.

Çavkanî
Amos, Quebec

Amos, Quebec, bajarekî herêma Quebec ya Kanadayê ye.

Gelhenasî

Çavkanî

Bajarên Kanadayê
Alma, Quebec

Alma, Quebec, bajarekî herêma Quebec ya Kanadayê ye.

Gelhenasî

Çavkanî

Bajarên Kanadayê
Latife Uşakî

Latîfe Uşakî (b. 17 Pûşper 1898, Îzmîr-  12 Tîrmeh 1975 Stembol) di navbera salên 1923-1925de hevjîna serokkomarê Tirkiyeyê Mustafa Kemal Atatürk bû.

Jiyana wê 
Latîfe Xanım di 1898an de li Îzmîr ji yek ji malbatên bazirganî yên herî navdar ê bajêr, ku rehên wî li bajarê Uşak e, ji ku navê malbatê wan ne fermî Uşakizâde ye, hate cîhanê. Wê xwendina xweya dibistana navîn li Îzmir qedand û di 1919 de ew çû derveyî welêt ku li Parîs û London dadê bixwîne. Gava ku ew vegeriya Tirkiyê, Şerê Rizgariya Tirkiyeyê ber bi dawiya xwe ve bû.

Di 11 îlona 1922 de, dema ku vegeriya mala xwe ya li Îzmîr, ew bi leşkerên ku wê agahdar kir ku Paşa xanî wekî Navenda Giştî ya Îzmir ji malê stendiye re rû bi rû hat. Piştî ku leşker qayîl kirin ku ew bi rastî ya malê ye, destûr dan wê.

Latîfe Xanım û Mustafa Kemal Paşa di 29 Çile 1923 de zewicîn dema ku ew vegeriya Îzmîr hema piştî mirina dayika wî Zübeyde Xanım. Du sal û nîv, Latîfe Xanım sembolîze kir rûyê nû yê jinên Tirk wek jinek yekem ku di jiyana giştî de pir amade bû, ku li Tirkiyê, bi pîvanên roja xwe nûbûnek bû. Wê bandorek girîng li ser reformên ku di sala 1920an de ji bo azadkirina jinan li Tirkiyê dest pê kirî kir. Dibe ku bi bandora sekularîzma mêrê wê ya stûr be, wê serê xwe yê îslamî avêt û ji jinên Tirk xwest ku heman tiştî bikin.

Lêbelê, têkiliya di navbera wê û mêrê wê de piştî havîna 1925an hate qut kirin û ew di 5ê tebaxê 1925an de ji hev veqetiyan. Latîfe Xanım rojên xwe yên mayî li Îzmîr û Stenbolê dijiya, di nav tecrîdek rastîn de, ji têkiliyên derveyî çembera xweya taybet heya ku mirin di 1975. Ew carek din nezewicî, ​​û di seranserê jiyana xwe de li ser têkiliya wan bêdeng ma. Sala 2005an, Civaka Dîrokî ya Tirk diviya bû ku rojnivîskên wê "ji xeynî yên herî taybetî, ramanên malbata wê li ber çav bigirta" ji raya giştî re eşkere bike. Lêbelê, malbata wê bi eşkereyî îdîa kir ku mafê wan ê xwedîkirina nameyan heye û diyar kirin ku ew naxwazin rojnemeş werin weşandin. Di encamê de, civak li dijî weşanê biryar da.

Jînenîgariyek berfireh, lê di heman demê de nîqaşker a Latîfe Xanım ji hêla rojnamevanê Cumhuriyet-ê İpek Çalışlar ve di sala 2006an de hate weşandin.

Çavkanî 
Jidayikbûn 1898
Mirin 1975
Dadger

Dadger kesekî ku serokatiya dadgehê dike, bi tena serê xwe an jî wekî beşekê jûriyê . Hêz, fonksiyon, şêweya tayînkirin, dîsîplîn, û perwerdehiya dadgeran bi giranî di nav dadgehên cuda de diguhere. Tê payîn ku dadger bi darvekirinê bêalî û bi gelemperî li dadgeheke vekirî birêve bibe. Dadger hemî govanan û her delîlên din ku ji hêla parêzer an parêzerên dozê ve hatine pêşkêş kirin guhdarî dike, pêbawer û argumanên aliyan binirxîne, û piştre li ser bingeha vegotina parvekirinê  û kesayetiya xwe biryar dide ser dozê. biryar. Li hin dadgeriyan de , dibe ku desthilatên dadger bi jûriyê re were parve kirin. Di pergalên lêpirsîna darizandin ên dadger de dibe ku dadger dibe ku ew dadgerê dozan jî be.

Dadger

Çavkanî
Narendra Modi

Narendra Damodardas Modi () siyasetmedarek Hindî ye ku ji sala 2014an ve wekî serokwezîrê 14-an û niha ya Hindistanê ye. Ew ji sala 2001ê heta 2014an bû serekê wezîrê Gujaratê û endamê parlamenê ye ji bo Varanasi. Modî endamê Bharatiya Janata Partiya (BJP) ye.

Çavkanî 

Siyasetmedarên hindistanî
Jidayikbûn 1917

Nivîskarên hindistanî
Mirovên zindî
Govan

Govan an jî şahid kesekî ku di derbarê mijarekî de zanîn heye. Li gorî zagonê de govan kesek e ku, bi dilxwazî ​​an di bin zorê de, delîlên govaniyê, bi devkî an nivîskî, ya ku ew dizane an îdîa dike ku dizane nasnameyê peyda dike. 

Govanê sehkirî (an govanê çavkî) kesek e ku bi zanebûna xwe an jî bi hişmendiya xwe ve hatî wergirtin (mînakek xuyangê dîtbar, bihîstin, bîhnek, destîn). Dibe ku ev têgihîştin bi seheka mirovatiyê  alîkariya alavek, wek hûrbîn an stetoskop be.

Govanekî guhdarî ew e ku govaniya tiştê ku kesek din an nivîsiye gotiye. Li piraniya dadgehan dema ku delîlên bihîstinê pejirandin e gelek sînor hene. Vê yekê sînorkirinên li ser lêpirsînên jûriya dadgehê, gelek dozên îdarî naynin, û dibe ku ne li ser daxuyaniyên ku ji bo piştgirîkirina girtinek an lêgerîna lêgerînê hatine bikaranîn, neyên pêkanîn. Di heman demê de hin celeb vegotinên têne bihîstin û nayên binpêkirinên bi vî rengî ne.

Govanekî pispor kesek e ku îdîa ye ku di derbarê mijarê de zanebûnek pispor e, kîjan zanyarî bi eşkere alîkariyê dide hem govaniyek din, hem jî govaniyên din, delîlên belgefîlm an delîlên laşî (mînakî, pêçşop). Govanek pispor dibe ku govanekî sehkirî be, an jî di bijîşkek de hebe an dibe ku hebe an jî nebe qurbanê qezayek an sûcê bijî.

Govanekî navdar kesek e ku di derbarê navdarbûna kesek an saziyek karsaziyê de govaniyê dike, dema ku navgîniyê li ser pirsgirêka pirsgirêkê girîng e. Ew kesek in ku arîkar dike ku ji ber têkiliyek kesane û kesayetiyê tawanbarê sûcdar / bêsuc e.
Sêwî

Sêwî  zarokek e ku dêûbavên wan mirine, nenas in, an jî ew bi cî hiştine. Di karanîna zimanê gelemperî de, tenê zarokek ku her du dêûbav ji ber mirinê winda ne, jê re dibêjin sêwî. Dema ku mirov li ajalan dihate vegotin, tenê rewşa dayikê bi gelemperî têkildar e ( ango heke dêûbava jin çûye, çêle sêwîyekê ye, bêyî rewşa bavê xwe).
Şêxyûsif

Şêxyûsif (Şêxûsif) gundeki ser bi navçeya Xursin a giredayê bajarê Erzîrom e ye. 109 km ji navenda bajare Erzîrom e u 26 km ji navenda navçeya Xursin dûrtir e. Li gori jimartina sala 2000 530 kes tede dıjin. Xelke gund jı eşîra Çuxuri yanin.
Delibab

Gunde Delibabe gıredayi bajare Erzîrom e u navçeya Xursin e. Gund 100 km jı Erzîrom e u 17 km jı navenda navçeya Xursin dürtıre. Dı sedsala 20emin dı nava gund Fileh dıjiyan. Pışti şere yekemin a cihane Fileh çune Ermenistan e. Jı sala 1920 vırdatır navenda bajaroka Erez e. Anıha kesen lı gund dijin bı asle xwe jı Bazîd e hatıne u jı eşira Kurdikî ne.Gund bı Eyib Axa ve te nasin. Axa ki zaf qenc bu. Alikariya hemü feqiran dıkır. Gede wi Nurettin Aydın dı navbera salen 1994-2004 serok e Şaredariya Xursin bu. Gede Nurettin Aydın ango neviye Eyib Axa e bı nave AbdulKadir Aydın jı destpeka sala 2014 jı vırde serok e Şaredariya Xursin e.
Sêwîxane

Di dîrokê de, sêwîxane  saziyeke niştecîbûnê, an xaniyek komî ye, ji bo lênêrîna sêwî û zarokên dinên ku ji malbatên xwe yên biyolojîkî ve hatine veqetandin, tête xebitandin. Mînakên ka dê çi bike sêwiyek di sêwîxaneyê de bimîne ev e ku dema dêûbav mirin ne ,  malbata biyolojîk ji zarokan re destdirêjî kir, li malê biyolojîkî de problêmên tiryakî ku zirarê digihîne zarokan, ango dêûbav hebû yan jî xerabûna madeyê an nexweşiyek derûnî hebû an î dêûbav hiştin ku li cîhek din kar bikin û nekar bûn an nexwestin ku ber zarok bin  . Rola berpirsiyariya zagonî ya ji bo destyariya zarokên ku dêûbav  wan mirine an jî wekî din nekaribin lênihêrînê pêşkêşî navneteweyî cîhereng e.

Çavkanî 

Sêwîxane
Sigurd

Sigurd ( Norsiya kevn: Sigurðr) an Siegfried  (Almaniya navîn: Sîvrit) lehengekî efsanewî ya mîtolojiya germanî ye, ku Ejdehayek kuşt û paşê jî hate kuştin. Gengaz e ku ew ji yek an ji çend kesayetiyên ji xanedana  Merovenjên frankî ve hati bûn guncan, ku Sigebert I namzedê herî populer bû. Zanayên kevin carinan wî bi Arminius, serfirazê şerê daristana Teutoburg re, girêdan kirin . Ew jî dibe ku ew bi jêdera kesek mîtolojîk e. Îroka Sigurd yekem carî li ser hejmarek necirandin, di nav de kevirên rûnîk ji Swêdê û xaçên kevirî  ji giravên brîtanî, ku ji sedsala yazdemîn.

Di her du kevneşopiya norsî û germaniya parzemînî de, Sigurd di encama nakokiya di navbera jina wî (Gudrun / Kriemhild) û jineke din, Brunhild de, ku ewî xapandiye ku keyê burgundî Gunnar bizewic e. Kuştina wî ya ejdeha û xwedîkirina hoard of Nibelungen di heman demê de her du kevneşopî hevbeş e. Di aliyek din de, lêbelê, du kevneşopî cuda dibin. Berhemên herî girîng ên li ser Sigurd vedibêjin Strana Nibelungan, Völsunga saga û Eddaya helbestî ne. Ew di gelek berhemên din ên ji herdu Almanya û Skandînavya de derbas dibe, di nav de hejmarek ji baladên skandinavî yên serdema navînî û yên serdema nûjen ê zû.

Richard Wagner di operayên xwe Siegfried û Götterdämmerung de efsaneyên di derbarê Sigurd / Siegfried de bikaranî. Wagner di afirandina guhertoya xwe ya Siegfried de di baweriya xwe de pir ji kevneşopiya Norwêcî ve girêda. Pêşandina wî ya lehengê bandor li ser gelek pêşandinên piştre jî kiriye.Di sedsala nozdeh û bîstan de, Siegfried bi netewparêziya alman re têkildar bû.Thidrekssaga bi gotina xwe çîroka Sigurdê diqedîne :

Herkesî digot ku tu mirovekî ku niha bijî û nabe ku piştî wî were dinê dê bi hêz, wêrekî û her nezaketê yek be, û bi wêrektî û dilsoziya ku wî li ser hemî mirovan kir, û ew navê wî bû ew ê qet bi zimanê almanî têk neçin, û heman tişt ji bo Norsiyan jî rast bû

Çavkanî 

Mîtolojiya germanî
Æthelfrith

Æthelfrith (m. 616), ji sala 593yan heta mirina xwe şahê Keyaniya Berniciayê bû. Derdora 604an de bû şahê ewil a Bernîkî ku hukmraniya erdê cîran Deîrayê jî dikir, ev yek jê re cihekî muhim da di pêşveçûna keyaniya li peyî yê bi navê Northumbria. Ew xisûsen bi serkeftina xwe ya li hember Brîtonan û serkeftina wî ya li hember Gaelsa Dál Riatayê hate nasîn. Herçiqas ew di şerekî de ji aliyê xanedanke reqîb ve hatibe mexlûbkirin û kuştin jî, dawiya dawiyê di salên 630an de xanedana wî hukmraniyê cardin bi dest xist.

Æthelfrith, keyaniya xwe û keyaniya Deirayê bi zewaca dotmîra Deirayê re bi yek kir û mîratgirê, Edwinê (585-632) şand sirgûnê. Æthelfrith ji bo parastina sînorên xwe bi şahê Skotî ya Dal Riatayê re û bi Seltên Strathclydeê Degassastonê re şer kir (603) û bi ser ket û dû re jî Anglîkan bi saya wî li başûrê Forth of Firthê de serwer bûn. Æthelfrith êdî Şahê Keyaniya Northumbriayê (bi yekbûna Bernicia û Deirayê) bû (619).

Dîrok
Îngilîz
Key
Jidayikbûn sedsala 6an
Timothée Chalamet

Timothée Hal Chalamet ( jdb. 27ê berfanbara, 1995), lîstikvanekî amerîkan e. Ew di sala 2012 de pêşiya bi diyarbûna xwe ya Rêzefîlmên Dramayê ya Homelandê bi kurtefîlmên xwe re dest bi kariyera xwe kiribû.

Fîlm

Wêneguhêz

Şanogeh

Xelat û namzedî

Çavkanî 

Aktorên amerîkî
Jidayikbûn 1995
Mirovên zindî
Gram (mîtolojî)

Gram (bi Norsiya kevn: Gramr, yek bi yek : Grimm) di mîtolojiya norsî / germanan de şurê Sigurd  e . Li cem Richard Wagner, navê Gram Notung (di partisyonê û jêgirtina  piyanoyê de wekî Nothung hat nivîsandin); di Strana Nibelungan de şûrê Siegfried bi pêşçîrokekî cuda ye û jê re Balmung tê gotin. 

Efsane dibêje  ku xwedawend Odîn li hola Völsungê, bapîrê Sigurdê şûr avêtibû nav dara sêvê, bi nîşana ku tenê ew kesê ku ji bo wî armanc bû dikare wî derxe. Sigmund, kurê Völsung û bavê Sigurd, diserkeve ku şûrê ji dara sêvê derxe.Bi xemgîniya Sigmund re, Odin di şerê li dijî kurên Hunding de xêra xwe vekişîne û xwe  hesinê şûrê  Sigmund dişkêne. Berî ku Sigmund tê Valhallê, ew  jina xwe Hjördis re pend dide ku xopana şûrê ji bo kurê xwe yê nezayînî Sigurd bigire. Bi alîkariya Regin, Sigurd şûrê nû ji xopanê çê dike  û navê wê şûrê Gram lê dide.
Ew bi Gramê ji bo bavê xwe re tol hildide û dû re ejdeha Fafnir û Reginê dûrû dikuje. Piştî mirina Sigurdê, Högni (Hagen) ew çek ji xwe re hildide û şûrê  di şerê dawîn ê yê  burgundiyan li keyaniya  Atillayê (Etzel di Strana Nibelungan  de û di dîrokê wek Atila hate pejirandin) jî bikartîne. Di hin çîrokan de Hildebrand şûrê digire, di ya din de ew di vê demê de ji  naverokê winda dibe.

Çanda gelêrî 
Şûr di lîstika vîdyoya hi sala 2017ê Hellblade: Senua's Sacrifice de tête xuyakirin, li ku derê di şer de ji hêla karakterê sereke, Senua ve tê dîtin û tête bikaranîn. Jêdera şûr ji hêla hevala Senuaê  Druth ve tête vegotin, tevî çîroka Sigmund û Sigurd.

Gram şûrê yek destî ye ku di rêzelîstikên vîdyoyê yên Castlevania  (Symphony of the Night, Aria of Sorrow and Harmony of Despair) de xuya dibe.

Şûrekî sêrbaz û hêzdar, bi navê Balmung, di lîstika vîdyoyê  Myth II: Soulblighter de he ye .

Gram di lîstika vîdyoyê Warframe de şûrekî giran e (şûrê du destan), şûr bi guhartoyek  bi taybetmendiyên çêtir ên bi navê Gram Prime jî heye.

Gram (di bin navê "Nothung" de) di xêzefîlma Cartoon Networkê Adventure Time de  şûrê   lehengê efsanewî Billy ye .

Fîlozof Ludwig Wittgenstein di berhema xwe Philosophische Untersuchungen de li ser Gram (bi karanîna navê "Nothung") vedibêje.

Gram di nav rêzelîstikên vîdyoyî Soul Calibur de ji hêla Siegfried ve tê bikaranîn. 

Gram ji hêla Kohri ve di lîstika Phantasy Star Online 2 de tê bikaranîn.    

In Konosuba erhielt Mitsurugi Kyouya von Aqua das 'Cursed Sword Gram' und tötete damit einmal einen Drachen.  

Di rêzeya Konosuba, Mitsurugi Kyouya ji hêla Aqua Cursed Sword Gram werdigire û ew wê şûrê bikartînine da ku ejdehayek bikuje.

Çavkanî 

Mîtolojiya germanî
Rencûrî

Mele Omerê Rencûrî an Rencûrî yek ji helbestvanên xelkê Kerkûkê ye bi goranî û soranî helbest nivîsandine. Li destpêka sedsala nozdehan wefat kiriye. Dîwaneke wî heye.

Çavkanî 

Kesên ji Kerkûkê
Helbestvanên kurd
Kesên sedsala 19an
Êxirbêxir

Êxirbêxir gundekî ser bi navçeya Xursin a girêdayî bajarê Erzîromê ye. 130 km ji navenda bajarê Erzîromê û 50 km ji navenda navçeya Xursinê dûr e. 2 mînîbusên gund hene ku her roj diçin Xursin û tên. 

Vê gavê bûye taxek.

Girêdanên derve 
 www.horasan.gov.tr 

Gundên Pasîna Jêr
Ajotinê elektrîk

Ajotinê elektrîk bi îngilîzî ( Electromobility) Bikaranîna wesayîtên ajotinê elektronîkî an wesayîtên bi temamî elektronîkî yên Hibrîd. "Ajotinê elektrîk pîşesaziyek pir torê ye ku balê dikişîne ser hewcedariyên seyrûseferê ji bergeha domdariyê vedihewîne û wesayîtên ku xwedan hilanîna wizeyê digirin û kar tînin ajokerek elektrîkê ku di asta elektrîkê de cûda dibe bikar tîne.

wesayît

Guhertina Rêhesinan
Di dawiya sedsala 19-an de gelek pergalên elektronîkî di nav pergalên trafîkê rêberî de hatine damezrandin, ku di piraniya rewşan de bi enerjiya elektrîkê bi rêya binesaziya raxên elektrîkê an xetên boriyê têne peyda kirin.

Wesayîtên motor ên çar teker ku piştgiriya motora elektrîkê dikin

Bi destpêka sala 2014 an, zêdetirî 400,000 otomobîlên elektrîkê li çaraliyê cîhanê hate firotin.  Drav di 2013 de duqatî bû. Di sala 2016an de, hejmara wesayîtên elektrîkê yên li çara teker di cîhanê de dîsa ducar bû û gihîşt du mîlyonî (ji sedî 0.2 ji sedî ya tevahiya otomobîlan)

Avantaj û dezawantajên wesayîtên elektronîkî

Feydeya bingehîn a wesayîtên elektirîkê li ser wesayîtên şewitandinê - ji hêla aborî û hem jî ji hêla ekolojîkî ve - azadiya herêmî ji xilafkirina derveyî. Ji bo analîzek dewlemendiya jiyanê ya guncan, divê berbelavbûn û (wizeya kesk) ku di dema hilberîna wizeyê de peyda dibe û peyda bibe jî divê were hesibandin.

Azadîya herî jêzêde ji belavbûna dûkelên bi vedorên enerjiya nûmayî ve girêdayî ye. Lêbelê, tewra bi karanîna navgîniya navîn a wizeyê ya Ewropî, wesayîtên baterî-elektrîkê ji hêla wesayîtên kevneşopî ve xwedan motora şewitandina navxweyî pir kêm dioksîdê karbonê dikin.

Raguhestin
Mela xelefê bafeyî

xizmetkarê folklora kurda
Tuhfetu'l-xullan fî zimanê kurdan

Tuhfetul-xullan fî zimanê kurdan Berhema Mele Mehmûdê Bazîdî ya giranbiha, "Risaleyi Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan" (Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan da), ku ji bo hînkirina kurdiya kurmancî hatiye amadekirin û ji beşên rêziman, ferhengok û diyalogan pêk dihê, yek ji giringtirîn berheman e ku di koleksiyona Aleksandre Jabayî da cih girtiye. Herçend yekemîn rêzimana kurmancî, ya Eliyê Teremaxî(1590) ye lê wisa xuya dike ku cara pêşî xebata ku tenê ji bo rêzimana kurmancî û bi zimanê kurmancî hatiye kirin, ev xebata hêja ya Bazîdî ye.

Rîsaleyî Tuhfetu’l-Xîlan Fi Zimanê Kurdan (Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan da), ku di koleksiyona A. Jabayî da bi hejmara KURDan cîh digire, li gor agahiyên heta niha nisxeyeka “unîk" e; anku kopiyeka wê tenê heye û ew jî di nava vê koleksiyonê da ye. Ji vê yekê jî dîyar dibe ku heger ne ev hewilên A. Jabayî bûna belkî me nedikarî ev berhema ku derbarê zimannasiya kurdî da ewqas heyatî ye, bi dest bixista.  Mele Mehmûdê Bazîdî, wekî mamosteyê A. Jabayî, weha dide famkirin ku di hewila hînkirina kurmanciyê da ev 
berhem wekî materyaleka sereke bi kar anîye. Ji xwe di pêşiya berhemê da jî nîşan dide ku wî ev berhem yekser ji bo A. Jabayî nivîsiye û herweha behisa danîna navê berhemê jî bi vî awayî dike:

"Tu bizanî ku sebebê pêkêxistina vê rîsalê ewe ku me di gel konsolê dewleta fexîme ya Rûsya, ku sakin e li Erziromê, Mir Jaba ji mêj dostî û nâsî hebû û ewî jî qewi zêde meyla zanîna zimanê kurmancan dikir. Îcarê me jî mirad kir ku em jî rîsaleyekê di behsa wî zimanî da pêk bixînin; êdî me dest pê kir û navê risalê jî Tuh fetu'l-Xilan Fi Zimanê Kurdan, hate danîn. Xudê temamkirinê jê rast bîne. Amin."

Di vê xebatê da Bazîdî da sê beş hene ku ev beş; rêziman, ferhengok û diyalog in. Bazîdî, di vê xebatê da û bi taybetî di beşa rêzimanê da, li ser bi dehan mijarên rêziman û zimannasiyê sekiniye û bi mînakan ew, rave kirine. Ev xebat ji aliyê naveroka xwe ve gelekî dewlemend e. Ji mijarên morfolojik û morfo-sentaktîk bigirin heta yên sentaktîk û semantîk, gelek mijarên zimanî tê da cih girtine. Ji mijarên beşên axaftinê, têperiyê (transitivity) bigirin heta hokarîkirinê (causativisation) û têneperkirinê (detransitivization); ji kêşana lêkeran bigirin heta deman û rêkkeftina (agreement) li gel cihnavan; ji rengdêrên pêveberî, biçûkkirina navdêran bigirin heta lîsteya lêker û navdêrên hevmane û hevdeng û dariştina bêjeyan, gelek mijar tê da hene.

Çavkanî 

Pirtûkên kurdî
Mele Mûsayê Hekarî

Mela Musayê Hekarî di serdema Mele Mehmûdê Bazîdî jiyaye û xwedî berjema Durrul-Mecalis e.

Çavkanî
Mele Musayê Celalî

'Alim û nivîskarekê Kurd e. ta niha gelek berhem vi zimanê Kurdî nivîsandine.
Zimanê Açumî

Açomi an Kudmoni zimanê gelê Farisiya Başûr e, nîvê rojavayê parêzgeha Hormuzgan, başûrê Kerman û rojhilatê Bushehr e, û ew jî di nav koçberên Iranianranî yên ji Kendavê de hevpar e. Zimanê Achaumean yek ji devokên Pahlavi kevnar ên zimanên Farisî ye ku di şaxê başûrê rojava de ye.  Her weha wekî "Larsistani" tête navandin jî, lê qada wê erdnigarî ji Larsistan derdikeve . Ew zimanek Pahlavi Farisî ye û rêzimana xwe jî heye.   

Di dema niha de, zimanê Khutom ji ber gelek cûdahiyên ji zimanê farisî yê standard, zimanek serbixwe ji şaxê zimanê languageranî yê başûr-rojavayî tête hesibandin. Zaravayên zimannasiyê wekî zimanekî navînî Farisî ne . Ew ji farisiya nûjen zimanek paqij e ji ber ku bêjeyên gelek peyvên Farisî yên Navîn heye û hîn jî bi farisîya kevnar re têkildar e.

Çavkanî 

Zimanên îranî
Zimanên Îranê
Eyib Axa

Axa e ku pişti koçbera Fileh a jı gunde Delibab e  ber bı Ermenistane ji Bazid e hatiye vi gundi bicih buye. Axa e ki geleki dılsoz u camer bu. Alikariya xelke gunde dora Delibab e dikir. Pişti mirina wi lawe wi u newiye wi ji ber xatire Eyib Axa di hilbijartinen Xursin de dengen kurdan bidestdixin. Pişti gendeliyen van kesayetan nerazibuna xelke lı hemberi vana zedetir bu.
Guhê navî

kevaneyîGuhê navî (bi îngilîzî: inner ear) endamên bihîstinê û hevsengiyê lixwe digire.

Di guhê navî de pêkhateya bi navê labîrent heye. Labîrent ji cog û kîsikên bi hev re girêdayî pêk tê. Labîrent ji du çînan, çîna hestî û çîna perdeyî pêk tê. Wekî mîna lûleyên di nav lûleyan de, çîna hestî li aliyê derve, çîna perdeyî jî li aliyê hûndir ve torek ava dikin. Ango di hundirê labîrenta hestî de labîrenta perdeyî heye. Guhê derve û guhê naverast bi hewayê, lê guhê navî bi şileyê tijî ye. Guhê navî, labîrent ji sê beşên serekî pêk tê,

1.dalan ( bi îngilîzî: vestibule)

2.cogên kevaneyî (bi îngilîzî: semicircular canals)

3.lûlpêç (bi îngilîzî: cochlea)

Dalan 
Beşa herî nezikê guhê naverast e. Li ser dîwarê aliyê guhê naverast a dalanê de, kuna hêlkeyî û kuna bazinî cih digire. Dalan du kîsikok lixwe digire, navê van kîsokan utricle û saccule e (bilêvkirin: utrîkil û sekul). Di nav van kîsikokan de mûxane hene. Mûxane corekî hestewergir e. Mûxaneyên nav kîsikokan, bi navbeynkariya mîkanîkewergirên xwe, li gor arasteya rakêşê(erdkêşî), hevsengiya laş rêk dixin. Dalan di navbera cogên kevaneyî û lûlpêçê de cih digire.

Cogên kevaneyî 
Ji sê lûleyên bi şeweyî kevan pêk tê. Devê cogan vedibe nav dalanê. Hersê cog wisa cih bûne ko, livîna kiloxê ya bo her alî, jorê, jêrê,çepê, rastê û xwarê hest dikin. Parastina hevsengî erkê cogên kevaneyî ye. Ango cogên kevaneyî û mejîk hevsengiya laş rêk dixin û diparêzin.

Lûlpêç 
Şeweyî lûlpeçê dişibe qalikê şeytanokê. Aliyê binî ya lûlpêçê fire ye û bi dalanê ve girêdayî ye, aliyê serik jî ko ye. Panîbirgeh (bi ingilîzî: cross-section) a lûlpêçê ji du perde û sê cogan pêk tê.

1.Coga serî an jî coga dalanî( bi îngilîzî: scala vestibuli)

2.coga naverast an jî coga lûlpêçî ( bi îngilîzî: cochlear duct)

3.coga binî an jî coga perdeyî (bi îngilîzî: scala tympani)

Coga serî ji kuna hêlkeyî dest pê dike heta serikê lûlpêçê dirêj dibe. Coga serî bi şileya perîlîmf tijî ye. Coga naverast (coga lûlpêçî) bi şeweyî sêgoşehî ye, di navbera coga serî û ya binî de dirêj dibe. Coga lûlpêçî ji labîrenta perdeyî pêk tê û bi şileya endolîmf tijî ye. Hestewergirên bihîstinê di coga lûlpêçî de cîh digirin. Coga binî jî bi şileya perîlîmf tijî ye, coga binî li dûmahika coga dalanî, ji serikê lûlpêçê dest pê dike û di kuna baznî de bi dawî dibe. Ango herdu cog bi hev re girêdayî ne.

Endamê Corti 
Li ser rûyê jorîn a coga bînî de xaneyên rûkêş bi awayekî taybet rêz dibin ji boy avakirina endamê Corti. Endamê Corti ( bilêvkirin: kortî) endamê hestê bihîstinê ye. Ev endam ji aliyê zanyarê îtalî Alfonso Corti (1822-1876) ve hatiye kefşkirin. Di nav endamê Corti de mûxane hene. Mûxane mîkanîkewergir in. Livîna endamê Corti dibe sedema tewîna(çemîn) mûxaneyan. Li mûxaneyan de erkê kar ava dibe, ji mûxaneyan derdana demareguhêzar dest pêdike, demareguhêzer bandor li ser demarên bihîstinê dike .

Çavkanî 

Guh
Xecê

Xecê ( li navçeya Cizîrê) hunermendeke kurd e.

Dîskografî
 Dem (2008)
 Akustîk 2016 (2016)
 Ez û Tu (2018)
 Albuma wê li gel Firat Başkale
 Dengên Dilan û Awazên Me (2016)

Çavkanî

Stranbêjên kurd 
Stranbêj
PewDiePie

Felix Arvid Ulf Kjellberg (jdb. 24 çiriya pêşîn 1989, Göteborg, Swêd) an jî bi nasnavê wî yê youtubeyî PewDiePie, youtuberekî swêdî ye. 

Wî di sala 2010an de dest bi çêkirina vîdeoyên ser YouTubê kir. Di 2012an de gihîşte milyonek endamî û di nav salên 2013 û 2019 mezintirîn kenala YouTubê bû.

Taybetmendiya wî ya youtuberane

Çavkanî 

Youtuber
Mirovên zindî
Zimanê astûrî

Zimanê astûrî (bi astûrî: asturianu), bi şiklê bable jî tê zanîn, zimanekî di malbata zimanên romanî yên rojava yên îberî de ye. Tenê li Spanyayê neteweya astûrî diaxive. Zimanê astûrî 100 000 kes wek zimanê zikmakî û 450 000 kes jî wek zimanê duyem diaxive. Li Spanyayê hê zimanê fermî nebûye û li dibistanê wek zimanekî hilbijartinê tê xwendin.

Dîrok

Zimanê astûrî ji aliye astûriyan ve tê axaftin. Astûrî wekî zimanên nûlatînî yên din di serdema navîn de ji zimanê latîniya vulgar werar bûye.

Mijarên têkildar 
Zimanê astûrleonî

Çavkanî

Zimanê astûrî
Dirûvên Lichtenbergî

Dirûvên Lichtenbergî () an jî Dirûvên xubarê yên Lichtenbergî, belavbûna neqşa elektrîkê li rûyê an di nav cîsmê ku birûsk an elektrîk lê dixe, ye.

Wêneyên Dirûvê Lichtenbergî

Çavkanî 

Elektrîk
Peter Handke

Peter Handke (Bilêvkirin: Pêter Hantke) (bûn: 6 Kanûna Paşîn 1942-) romannivîs, şanonivîs, paçveker û derhênerê filman yê awistiryayî ye ko di sala 2019ê   de Xelata Nobelê ya Wêjeyê wergirt.

Li dawîya salên 1960an, ew bi şanonameya Publikumsbeschimpfung anko Bêrêzîya bi Temaşavanan û romana Die Angst des Tormanns beim Elfmeter anko Tirsa Golparêzî ji Lêdana Sizayê navdar bû. Ji ber xwekuştina dayika xwe li sala 1971ê, wî romana Wunschloses Unglück anko Bextreşîya Nexeyalkirî li ser jîyana wê nivîsî. Handke yek ji endamên Desteka Gratzê bû, ko komeka edebî ya nivîskaran bû li bajarê Gratzê. Ew damezrînerê weşanxaneya Verlag der Autorenê bû li Franfurtê. Wî di filma Der Himmel über Berlin anko Esmanê li hindavî Berlînê da harîkarîya derhênerê navdar Wim Wenders kir. 

Handkeyî hindek xelatên dî jî wergirtine, ji wan: Xelatê Georg Büchner li sala 1973ê, Xelatê edebiyatî yê navneteweyî yê Vîlenîkayê li sala 1987ê, û Xelatê Şanoya Nestory ya Awistiryayê li sala 2018ê.

Çavkanî 

Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Nivîskarên awistirî
Jidayikbûn 1942
Helbestvanên awistirî
Mirovên zindî
Şanoname

Şanoname karekê wêjeyî ye ko bi merema nimandin anko leyîstina di şanoyê da dihêt nivîsîn û bi rengekê edetî bi awayê hevpeyvîn û danûstandina di navbera çenda kesan da ye. Şanoname pirr caran ne bi wê meremê ko bihêt xwandin, lê ji bo wê ko bibe şano dihêt nivîsîn. Kesê ko karê wî nivîsîna şanonameyan be şanonamenivîs e.

Çavkanî 

Şano
Drama
Hunerên ahengê
Toledo, Spanya

Toledo, bajarekî spaniyan e ku şaredarî û paytexta parêzgeha Toledo ye û bi civata xweser ya Castilla-La Mancha ve girêdayî ye.bi gelheya xwe ve sêyemîn girantirîn bajarê Spanyayê ye.Bajarê kevn li berava rastê ya çemê tajoyê de ye û li ser girekî ku ji aliyê çemikekî ve dorpêçkirî ye.Termê şaredariyê du heb dever dihewîne: Azucaica berava rastê de ye û Santa María de Benquerencia, berava çepê de ye ku tam li hemberî navçeya din e.
İbrahim Kalın

İbrahim Kalın (jdb. 15ê îlona 1971an) akademisyen, burokrat û zanyarekî zanistên îslamî ye.

Kalın niha berdevkê serokomariyê ya Serokatiya Tirkiyeyê ye. Di sala 2018an de ew wek cîgirê serokê Encumena Ewlehî û Siyaseta Derve ya Serokatiya Tirkiyeyê hat tayînkirin û şêwirmendê serekî yê serokê Tirkiyeyê, Recep Tayyip Erdoğan e.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Kesên ji Stembolê
Mirovên zindî
Jidayikbûn 1971
Zanyarên îslamê
Jack Dylan Grazer

Jack Dylan Grazer  (jdb. 3ê îlona 2003 li London , Keyaniya Yekbûyî )  lîstikvanekî amerîkan ye. Ew di adaptasyona fîlmê ya romana It  ya Stephen King  de rola Eddie Kaspbrak lîst û rola xwe di berdewamiya  2019 a fîlmê de ji nû ve lîst. Ew her wiha di rêzefîlmê CBS Me, Myself, and I de lîst  û her wiha  rola Freddy Freeman di fîlma ji sala 2019' ê  fîlma  DCê  Shazam de lîst.

Jiyana wî 
Grazer li Los Angelesê ji dayik bû, kurê Angela Lafever û Gavin Grazer, lîstikvanek e. Ev apê wî hilberîner Brian Grazer e. Di sala 2018an de, The Hollywood Reporter wî navê wî wekî yek ji 30 stêrkên di bin 18 saliya xwe de ragihand. Dibistana Adderley, li ku ew xwendekar e, salê du xwendekar dike.

Fîlmnîgarî

Fîlm

Televîzyon

Xelat û namzedî

Çavkanî
Rêxistina Dostaniyê ya Kurdistan û Îsraêlê

Rêxistina Dostaniyê ya Kurdistan û Îsraêlê li sala 1994ê li Orşelîmê ji bo geşkirina têkiliyên kurd û cihûyan hatiye ava kirin.

Mijarên têkildar 
 Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Îsraêlê
 Têkiliyên Îsraêl û Tirkiye
 Komeleya Arqadaş

Çavkanî
Rêxistina Neteweyî ya Cihûyên Kurd li Israêlê

Rêxistina Neteweyî ya Cihûyên Kurd li Israêlê rêxistineke kurdên cihû ye li Israêlê. Li sala 1951ê kurdên cihû bi Operesyona Ezra û Ehemya ji Başûrê Kurdistanê û Iraqê ji aliyê hikûmeta Israêlê hatin anîn bo Îsraêlê. Van kesan ev rêxistin damezrand

Mijarên têkildar 
Kurdên cihû
Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Îsraêlê

Çavkanî

Rêxistin
Rêxistinên kurdan
Las chicas del cable (rêzefîlm)

Las chicas del cable ( bi wateya Keçên Kabloyê ) rêzefîlmeke dramaya dîrokî ya spanî ye ku ji hêla Netflix ve hatî hilberandin. Ew rêzefîlma spanî ya yekem a pargîdaniya medya Amerîkî bû.

Rêzefîlm li ser çar jinên ciwan ên ji warên cuda yên civakî ne ku di 1928-an de li Madrîdê dest bi xebata pargîdaniya têlefonê ya Spanî dikin. Lidia, Carlota, Ángeles û Marga di karûbarê xweya nûjen de bi zehmetiyên teknîkî yên nû re rûbirû ne û bi tevliheviya jiyana taybetî û bi pêşveçûnên xweyên kesane re hevûdu dikin. Di civaka serdestiya mêr de, ew ji bo wekheviyê şer dikin. Bûyer pêşveçûna civakî û ramyarî ya li Spanyayê heya salên şerê navxweyî yê ji 1936 heya 1939 şopandiye.

Rolên sereke ji hêla Ana Fernández, Nadia di Santiago, Blanca Suárez û Maggie Civantos ve têne lîstin.

Derhênerî ji aliyê Carlos Sedes, David Pinillos, Antonio Hernández û Roger Gual bû .

Çavkanî 
Rêzefîlm
Rêzefîlmên Netflixê
Uhtredê Wêrek

Uhtredê Wêrek

Uchtred an jî Uhtred,bi bernavê Wêrek dihat gazîkirin, di sala 1016 de bi suîqestê hat kuştin . Li temamê Northumbria  navbera 1006 û 1016  direfşgir (Ealdorman) bu. Uhtred Kurê Waltheof I bu û Waltheof jî direfşgirek (Ealdorman) li Bamburgh de bu. Malbata wan di dîrokê de  Qeleya Bambughê li beravê Northumbrianê hukim kirin.

Di nav çanda populer

Piştê Bernard Cornwell hîn bu ku ew zurriyetê Uhtredê Wêrek tê, sirûşa xelekên The Saxon Stories li wî peyda bu. Di xeleka nav The Saxon Stories de Last Kingdom jî heye di Last Kingdomê de jî Uhtred of Bebbanburg heye kû hemû tişt derdore wî de dibe û rola serekeyê dileyize.
Mirin 1016
Gulseren Yildirim

Gulseren Yildirim (1ê kanûna paşîn 1963, Mêrdîn, Nisêbîn) siyasetmedara kurd e. Di demsala 24an de ji HDPê bû wekîl.

Jiyana wê 
Di 26ê sibata 2010an de ji ber doza KCKê hate girtin. Di sala 2011an de ji Mêrdînê wek wekîl hate hilbijartin. Miracaeta wê ya li Dadgeha Qanûna Esasî, yê bi sedema demdirêjiya girtinê û îxlala mafê hatinhilbijartinê hate qebûlkirin û di 3ê kanûna paşîn ya 2014an de hate berdan.

Bi kurdî dizane, zewicî ye û diya 4 zarokan e. Di 4ê çiriya paşîn 2016an de cardin hate girtin.

Çavkanî 

Siyasetmedarên kurd
Jinên kurd
Mirovên zindî
Eslîxan Yildirim

Eslîxan Yildirim nivîskar û lêkolînereke Kurde û di sala 1960’î de li Nisêbînê hatiye dinyayê. Dibistana seretayî û ya navîn li Nisebînê xwendiye. Dûra li Erziromê, li Lîseya Mamostetiyê ya Keçikan a Nenehatûnê û dîsa di heman dibistanê de Enstîtuya Perwerdeyê qedandiye. Bîst salan li Nisêbînê mamostetî kiriye. Ji sala 1999’an ve li ser dîrok û çandê lêkolînê dike. Berî dest bi weşangeriyê bike, bi hin weşanxaneyan re bi hevkarî dest bi çapkirina berhemên li ser çand û tarîxa Kurdistan kiriye. Sala 2012’an li London ‘Weşanxaneya Azad’ 2013’an de jî li Tirkî ‘Azad Yayınevi’ vekiriye. Heta niha 5 berhemên wê hatine çapkirin, yek jê ji bilî Kurdî bi du zimanê din jî hatiye weşandin. Berhama bi navê “Di Sedsala 20’an de KURDISTAN û SÎNOR –Cild I(Diroka Sînorê Di Kurdistana Bêsînor de)” di sala 2013’an de bi Tirkî bi navê “20. Yüzyılda KÜRDİSTAN ve SINIRLAR- Cild I-(Sınırsız Kürdistan’ın İçindeki Sınırların Tarihi)” hat çapkirin. Herdu cildê heman berhemê Brahîm Mehmûd wergerandiyê Erebî û ji aliyê Akademiya Kurdî ya Hewlêr ve di sala 2016’an de hatiye weşandin. Di kongreya 10’emîn ya PENa KURD de(22.06.2019-Oldenburg/Almanya) wek hevseroka PENa KURD hatiye hilbijartin. Sê zarokên wê hene. Bi Tirkî, Kurmancî û hinekî jî Erebî û İngilîzî zane.

Berhem 
 Tarihin Tanığı Nusaybin (Nisêbîna Şahida Dîrokê), Şaredariya Nisêbîn, 2001
 Kaniyek ji Mezopotamyayê/NISÊBÎN, Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê , 2005
 Herdemciwanê (Çîrokên Gelêrî), Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Amedê,  2009
 Çîrokên Zarokan- (Pîrê û Dîk, Gayê Cot, Herdemciwanê, Pîrê û Rovî, Rovî û Şêr)- Hin çîrok ji berhema Herdemciwanê-bi wêne,  Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Amedê, 2009
 Di Sedsala 20’an de Kurdistan û Sînor –Cild I(Diroka Sînorê Di Kurdistana Bêsînor de), Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Amedê, 2009
 Di Sedsala 20’an de Kurdistan û Sînor / Cild I-II, Weşanên Azad/London 2013

Çavkanî
https://wesanxaneyaazad.net/index.php/pirtuken-pdf/ 
https://m.bianet.org/bianet/yen-din/209699-eslixan-yildirim-u-sami-tan-bune-hevseroken-pena-kurd</ref>
https://www.youtube.com/watch?v=LB4NtYII5TQ

Nivîskarên kurd
Jidayikbûn 1960
Lêkolînerên kurd
Jinên kurd
Hemîd Omerî

Hemîd Omerî helbestvanekî Kurd e.

Berhemên Wî
2012 Keser , Nûdem

2016 Încas, Avesta

Çavkanî
Keser

Keser, pirtûka helbesta ya helbestvanê Kurd Hemîd Omerî ye. Pirtûk di sala 2012an de ji Weşanên Nûdemê derket.

Çavkanî
Încas

Încas pirtûka helbesta ya helbestvanê Kurd Hemîd Omerî ye. Pirtûk di sala 2016an de ji Weşanên Avestayê derket.

Çavkanî
Herdemciwanê

Herdemciwanê berhema nivîskar a Kurd Eslîxan Yildirim e. Pirtûk di hezîrana 2009an de çap bûye û ji çîrokên gelêrî pêk tê.

Çavkanî

Pirtûk
Kurdistan û Sînor

Di sedsala 20an de Kurdistan û Sînor pirtûka nivîskar a Kurd Eslîxan Yildirim e.