nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Gehînke

Gehînkeya demarî, demaregehînke an jî gehînke.

Gehînke (bi îngilîzî: Synapse) pêkhateya taybet a demarekoendamê ye ji bo guhaztina ragîhandinan, ji demarexaneyek ber bi demarexaneya din, an jî xaneyek din. Ango xala ko du an jî zêdetir demarexane digihêjin hev wekî gehînkeya demarî tê bi navkirin.

Pêkhate 

Gelemperiyê xala gehînkeya demarî, ji beşên xaneya pêşgehînke, xaneya paşgehînke, gelîşka gehînkeyê, çikildana gehînkeyê,demareguhêzeran, cogên iyonan û proteînên wergir pêk tê. Hemû tewere li beşa kotahiyê de liqdar in, li cemserê her liqek tewerê de beşek heye bi şêweyê girêkî, ev beş wekî tewerekotahî tê bi navkirin. Demarexane bi navbeynkariya gehînkeyên demarî, di nav têkiliyê da ne. Demarekothî li gel dendirîdên demarexaneyan, dibe ko bi xaneyên masûlke an jî bi xaneyên rijên jî gehînke ava bike. Tewerekotahiya xaneya pêşgehînke bi hemû beşên bê bergên maylînî ya demarexaneya paşgehînke ve demaregehînke ava dike. Wekî mînak; tewerekotahî bi dendrît, laşexane an jî tewereya demarexaneya paşgehînke ve gehînkeya demarî ava dike. Li gehînkeyê ragîhandin(demareragihandin) bi şeweyê kîmyayî an jî elektrîkî pêk tê, lê piraniya ragihandinan li gehînkeyên kîmyayî bi şeweye kîmyayî rû dide. Xaneya pêşgehînke ragîhandinan diguhazîne ber bi gehînkeyê. Xaneya paşgehînke ji gehînkeyê ragihandin werdigire. Li kotahiya tewereya demarexaneyan de çikildanên gehînkeyê heye. Di nav çikildanên gehînkeyê de demareguhêzer hene. Demareguhêzer madeyên kîmyayî ne. Demareguhêzer di laşêxaneya demerexaneyê de tê berhemkirin. Paşê bi navbeynkariya tewereyê ber bi demarekotahiyê ve tên guhaztin, li wir, di nav çikildanên gehînkeyê de tên embarkirin. Ji çavkaniyê heta xaneya armanc, demareragihandin bi navbeynkariya du an jî zêdetit demarexaneyan ve tê guhaztin. Demarexane li paş hev rêz dibin lê herdu xane raste rast nagihînin hev. Di navbera xaneya pêşgehînke û ya paşgehînke de valahîyek piçûk dimîne, ev valahî wekî qelîşka gehînkeyê (gehînkeqelîş) bi nav dibe. Gehînkeqelîş bi firehiya 0.02 mîkron e, ango navbera du demarexaneyan de valahiyek bi qasî 0.02mîkron heye. Demarexaneyên ko ragihandinan bi şeweyê elektrîkî li gehînkeyê de diguhazin, raste rast bi hev re girêdayî ne, loma iyon ji xaneya pêşgehînke derbasî xaneya paşgehînke dibe. Ango pêdivî bi demareguhêzeran nin e.

Demareragihandin li gehînkeya demarî de 

Gava erkê kar ji dendrîdan gehîşt demarekotahiyê, çikildanên gehînkê diqelişin û demareguhêzeran ber didin nav gehînkeqelîşê. Demareguhêzeran li nav gehînkeqelîşê de belavbûne dibin û li ser wergirên xaneyên paşgehînkê de tên girêdan. Bi vî awayê erkê kar ji xaneya pêşgehînke derbasî xaneya paşgehînkeyê dibe. Ango demareragihandin bi şêweyê kîmyayî bi navbeynkariya demareguhêzeran ji xaneyek derbasî xaneya din dibe. Piştê guhaztina erkê kar, demareguhêzerên nav gihinkeqelîşê ji aliyê enzîman ve tê hilweşandin.  Hinek ji demareguhêzeran jî ji aliyê parzûna xaneya peşgehînke ve tên mijandin. Li beşa demarekoendama navendî de ji 50yê zêdetir cure demareguhêzer heye.  Adrenalîn(epînefrîn), noradrenalî(norepînefrîn), dopamîn, hîstamîn, seretonîn hin ji wan cureyan e.

Çavkanî 

Biyolojî
Perde

Perde pîneyê tenik ê ku di malan de li ber paceyan ve dadiliqînin an jî di şanoyê de birên lîstikê.

Kontrol û insulasyona sivik 
Dikey bi ji jimareke kir fabrics û stûr, her yek bi a pileya cuda yên ronîkirina rihetî û ji ber li derve, ronahiya; û ji bo kontrolkirina radeya ji ronahiyê, ji te re pêwîst be ji perda fireh ji bo tijîkirina vê paceyê de bi temamî, bi piranî di heman demê de bi tenê ji bo xemilandina bi kar bikin û li odeyên bedewtir bike.

Perdeyên bazirganî 
Li gel zêdebûna malên şexsî yên bihurî di sedsala borî de, pîşesaziyên perd û perdeyan bûne şahidê mezinbûnê û li gorî daxwazê ji bo hilberên wan zêde bûne. Di wê demê de berjewendîyên bazirganî jî geş dibûn ku gelek pargîdanî hewil dan ku saziyên, otêl, nexweşxane û yên din ji bo sazî, otêl, nexweşxane û yên din perdeyên kêm-kalîteyê peyda bikin.

Çavkanî

Girêdanên derveyî 
 Enstîtuya Drycleaning and Laundry (berê Enstîtuya Fabricare Navneteweyî) Laşê Navneteweyî ya ji bo paqijkirina fabrîkan 

Tekstîl
Mobîlya
Necarî

Necarî yek ji çalakiyên pîşesaziyê ye ku mirov ji demên kevnar ve çêkirin. Ew bikaranîna text û daran ji bo çêkirina xaniyan û alavên ku di jiyana xweyî rojane de hewce ne.

Serpêhatî 
Tecrûbeya di warê kehrebayê de yek ji wan ezmûnên pîşeyî ye ku ji hêla temaşekirin, çavdêrî û qedandina di perwerdehiyê de ji hêla karwanek jêhatî ve, hatiye wergirtin, lê dibistanên pîşesaziyê di beşên kargêrî de hene ku xwendekar hin bingehên wê pîşeyê dide.

Necarî li gund 
Kehrebayê li gundan çêkirina amûrên çandiniyê yên wek celebên çandina axê û rêyên avê (ava kaniyan) e ku avê ji kûrahiyan û pêlên avê yên nizm berbi zeviyên bilind ên ji asta rêyên avê û yên din derxîne, ev e ku ji bo jiyanê di jîngeheke çandiniyê de, ji bilî karwanê xwedîkirina heywanan hwd.

Pentekdar di ya heyî 
Li bajar û bajarokan, karîkatorî bi piranî di çêkirina arizên malê de tête bikar anîn û perçeyên darîn ên avahiyê bi gelemperî derî, pencere û hwd.

Di nav mîmariya orjînal de qefik - erebesk 
Dibe ku yek ji hunerên herî berbiçav ên daristanên orîjînal ew e ku hunera orîjînal a orîjînal bixwe di nav xwe de şêweyek mîmariya mîmarî ya bêhempa ye. Erebesk di çêkirina aravan de li palavan, mashrabiyat, salona haramlak û hwd tê bikar anîn, ku ev hunerek dijwar e ku hewcedarî bi perwerdehiya dirêj heye û heke mekanîzmî hingê lê ketiye, lê ew bûye hunereke rind.

Pîşesaziya pîşesaziyê 
Pîşesaziya arvan yek ji girîngtirîn warên kehrebayê tête hesibandin û hin welat û bajarok ji bo yên din di pîşesaziya wê de navdar in. Nimûneyên van bajaran Bajarê Damietta li Misrê mînak e, ku ji bo çêkirina arvan û hinardekirina wê li herêmên Misrê û derveyî welat navdar e, û ew mîna her pîşesaziyek din e ku ketiye pêşkeftinê di warê amûr û makîneyên kar de, û ji wê. Sêwên elektrîkê, kevirên daran û rahijên elektronîk ên ku kehrebayê hêsantir kirine û bi hewildana kêmtirîn masûlkan ew rastir kirin û vê yekê destûr da avakirina kargehên mezin ji bo arîşeyên ku li gorî rêzikên nûjen ên nûjen têne çêkirin.

Çavkanî 

https://ar.wikipedia.org/wiki/نجارة

Pîşe
Têkiliyên Almanya û Tirkiyeyê

Têkiliyên Almanya û Tirkiyeyê hemû têkilî û peywendîyên leşkerî, dîplomatîk, aborî û çandî dihundirîne. Têkiliyên Almanya û Tirkiyeyê bingeha xwe ji Împeretoriya Osmanî û Împeretoriya Almanya distîne.  Bi taybetî jî têkiliya modern a Almanyayê û Tirkiyeyê lêdikole. Di şerê cîhanî yê yekem da ev herdu împeretoriya hevkarên hev bûn û li dijî dijminan alîkariya hev dikir lê di dawîya şer de ev herdu împeretorî parçe parçe bûn. Lê têkiliyên van herdu gelan piştî şer jî berdewam kir.

Nêrîna dîrokî

Nêrîna giştî

Gotarên têkildar
 Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê
 Têkiliyên navneteweyî

Çavkanî
Têkiliyên Rûsya û Tirkiyeyê

Têkiliyên Rûsya û Tirkiyeyê hemû têkilî û peywendîyên leşkerî, dîplomatîk, aborî û çandî yên van dewletan dihundirîne. Împeretoriya Osmanî û Împeretoriya Rûsî di şerê cîhanî yê yekem de di şer de bûn. Hêj şer berdewam dikir li Rûsyayê Şoreşa Çiriya Pêşîn rûdide û Rûsya dawî li şer tîne. Têkiliyên modern yên Rûsya û Tirkiyeyê jî li ser vê rûdanê jîndide lê hindek polîtîkayên kevn jî mîras hildigirin

Nêrîna giştî

Nêrîna dîrokî

Şerê 1828-1829ê
Di vî şerî de Bedirxanê Evdalxan tevlî şer nebû û rê neda xelkê wî tevlî refên osnamiyan bibin

Peymana Montroyê (20 tîrmeh 1936)
Li sala 1937ê gelek rewşenbîrên kurd Ereb Şamilov jî di nav de li Sovyetan tên girtin. Dibistanên kurdî û Riya Teze (rojname) tê girtin

Gotarên têkildar
 Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê
 Têkiliyên navneteweyî

Çavkanî
Deşta Sirûcê

Deşta Sirûcê an jî deşta Berazan ji ber parçebûna Kurdistanê ya ji aliyê dewletên Sûrî û Tirkiyeyê ve bûye du beşan. Aliyekî wê li binxetê li herêma Kobaniyê û aliyê din jî li serxetê herêma Sirûcê ye.

Kobanî
Riha
Deşt
Wêjeya farisî

Dîroka wêjeya farisî dikare ji heta serdema kevnare ve were şopandin. Nimûneyên yekem ên helbestvaniya îranî, ya ku berê modela rewanbêjiya kevneşopî  ye, dide nîşandin di Gathayan (stranan), perçeyên kevn ên Avestayê , nivîsara ola Zerdeştî de (binêre jî Zerdeşt). Ji aliyekî din ve, helbestvaniya Farisî behsa tevahî çanda helbesta klasîk a li cihen bilind yên Îranê dike ku bi zimanê nivîskî farisî hate çêkirin. Ew bi jêdera xwe ji devera ku niha Îran, Efxanistan, Tacikistan û Ûzbêkistanê pêk tê, bû. Wekî din, zimanê Farisî ji bo serdemek pir dirêj zimanê çandî û fermî yên Iraqê, Pakistan û bakurê Hindistanê bû. Li vir, di heman demê de, hin helbestvanên herî navdar ên faris jî dijiyan.

Helbestvanî li qada çandî û zimanî ya farisî de pir bi qîmet e, da ku cihê çanda Farisî hejmarek helbestên navdar û serfiraz hilberandiye. Helbestvanên farisî bi sedsalan bandor li çand û zimanên din kirine, di nav de helbestvanê alman Goethe, ku berhema wî West-östlicher Diwan li ser bingeha helbestvaniya klasîk a farisî ye.

Çavkanî 

farisî
Eros

Eros  ( /ěrɔːs/)) xwedayê evîna bişehwet e di mîtolojiya yewnanî de. Di mîtolojiya Romayî de, ew ji  re, ku jê re  ("dilxwazî", "ixtiraz") jî, wekî kesayetiyek xwesteka erotîk tê binavkirin. Eros  di kultê de tenê rolek kêm dileyze, lê ji demên kevnar ve di nav wêje, hunera dîtbarî û muzîkê de yek ji wan kesayetiyên mîtolojîk ên herî popûler e.

Çavkanî
Lîsteya hikumdarên bulgar

Va ye lîsteya hikumdarên bulgar e. Dewleta bulgaran a yekem di sala 681ê de ji aliyê Xan Asparux hatiye avakirin.

Hikumdarên bulgar

Tabloya hikumdarên bulgar

Hikumdarên bulgar
Bulgaristan
Lîste
Ludwigsburg

Ludwigsburg bajarekî li başûrê welatê Almanyayê ye. Diwazde kîlometre li bakurê navenda bajarê Stuttgartê dikeve.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Bajarokên Baden-Württemberg
Ludwigsburg (navçe)
Rekeh

Rekeh, qefes an jî zeftxane, paçika dorgirtî û tenik a ku tiştê li hundir ji derve ve tê dîtin. Ji her alî ve girtî ye, aliyên ku ji wan kêmtir qul lê vekirin ne. Ew dikare wekî avahiyek birbar be yan jî wekî avahî were çêkirin.

Berevajî rekehê, selikek ne ji hemî aliyan ve girtî ye. Aliyên rekehê bi gelemperî ne tenê qadên rasterast in, lê ew dikarin bi rengek kevane werin qewirandin ku ew tewra qilotê heye, ji ber ku zendikên berbiçav ên çêkirî yên ji materyalên cûda têne çêkirin pir caran têne bikaranîn. Bi karanîna keziyek pir gengaz a bi taybetmendiyên tekstîlê yên jixwe ve, ew ne rekehek, lê netok e.

Çavkanî
Şûşe

Şûşe denekî girtîbar e bo barkirin û xezinandina şilemenî û gazan weke madeyên işk weke bodra. pirraniya wan ji camê yan jî ji blastîkê pêktên û kêmaniya wan ji metal pêk tê.
Gulspî û Gulsor

Gulspî û Gulsor (bi almanî: Schneeweißchen und Rosenrot) çîrokeke alman e. Ji çapa sêyem a 1837an ew di çîrokên zarokan û malî yên Birayên Grimm de di cihê 161 de, di çapa piçûktir ji 1833an de xuya dibe. Wilhelm Grimm Gulspî û Gulsor cara ewil li Wilhelm Hauff's Mährchen Almanach ("Almanaka çîrokan a Wilhelm Hauff") di 1827an de çap kir. Ew li ser bingeha çîroka Der undankbare Zwerg ("Bejnbihostê nankor") ji  berhema Karoline Stahl   Fabeln, Märchen und Erzählungen für Kinder ("Fabil, çîrok û vegotin  ji bo zarokan") ji sala 1818an ve ye.

Naverok 
Çîrok  li ser du keçên bedew e ku her dem ji her kesî re xweş û baş in. Rojek ku hirçek li deriyê wan xist, ew didin wî stargeh, lîstin û pê re mijûl dibin. Di biharê de, lêbelê, ew neçar e ku dîsa gencîneyên xwe ji bejnbihostan biparêze. Gulspî û Gulsor lê bû rojek li nav daristanê dimeşin, ew sê caran bi bejnbihostê re hevdîtin dikin, ku ew her gav ji rewşên zehmet re alîkarî dikin. Di şûna ku spasdar be, lê ew tenê gilî li du keçan dike ku wan rihê wî qut kirine û kincên wî perçe kirine. Lêbelê, ev her gav ji bo xweşiya bejnbihostê bû, ji ber ku Gulspî û Gulsor bejnbihostê ji rewşên xirab rizgar  kirin. Pêşî ew rihê xwe davêje ser darek jêkirî, dûv re jî li ser xalîçê masîvaniyê û di dawiyê de çûkek hovî ​​dixwaze ku wî ji xwe re bibe. Gava ku ew bo cara çaremîn bi wî re tê pêşwazî kirin her du keç dibînin ku ew li ber lodeke elmasan rûdinê. Hirç ji hêla tê de tê, dibîne ka çi diqewime û bejnbihostê dikuje . Her du keç ji tirsê direvin. Hirç gazî pişta Gulspî û Gulsorê dike, piştî ku ew wî bi dengê wî nas dikin. Gava ku ew zivirîn, postê hirçê ra dibe û mîrzayek ciwan li pêş wan de ye. Ew ji wan re vedibêje ku bejnbihost elmasên wî diziye û ewî wek hirç veguherandî ye . Gulspî bi mîrzayê re dizewice û birayê wî bi Gulsorê re dizewice.

Çavkanî 

Çîrokên Birayên Grimm
Serokê Herêma Kurdistanê

Serokayetiya Herêma Kurdistanê pêkhatiyekî siyasî, îdarî, yasayiye, be pêy maddeya yekem le yasaya jimare (1) ê sala 2005 ê hatiye hemwar kirin û li gor yasaya jimare (2) a sala 2006, Serokê Herêm bilindtirîn desthelata cîbicîkirinê ye li Herêma Kurdistanê de, bi dengdana giştî nihênî û zindî ji bo demekî çar sal tête hilbijartin, dikare ji bo cara duyem jî bête hilbijartin.
Siyaseta Başûrê Kurdistanê
Hikûmeta Herêma Kurdistanê
Sazbendên Bremenê

Sazbendên Bremenê sernavê çîrokeke gelêrî ye, ku  cara ewil ji hêla Birayên Grimm  ve di sala 1819an de di berhevoka navdar a çîrokên zarok û malî xwe de hat çapandin ("Çîrokên Grimm").Çîrok derbarê çar ajalên pîr de ye ku  xwedanê wan dixwaze wan bikuje, lê ewna dîsa jî dikarin di dema xwe de birevin. Ew riya xwe ji Bremen re dikin ku bibin sazbendên bajaran li wir. Di rê de, ew rêveberiyê dikin ku çeteya dizên talan ji malê derxin. Ew vê malê diparêzin û biryar didin ku li wê bijîn û plana xwe ya berê berdidin.

Naverok 
Çîrok li ser çar ajal e ku, ji ber temenê xwe yê pîr, êdî ji xwediyê wan re ne kêrhatî ne û divê bêne kuştin. Ajalê yekem , ker, ji çarenûsa xwe direve û naha jî berê xwe dide Bremenê ku li wir bibe sazbendê bajêr. Di rê de ew bi kûçikek nêçîrê yê belavkirî, pisîk û dîk rêçê re dike, ku hemî jî ew dikare ji ber plansaziya xwe piştrast bike û êdî bi wî re herin . Gava ku şev tê û ew hîna ji Bremen re ne gihiştine, ew tê de li malek dizan tê de tê de dixwestin ku wê şevê bixwazin, lê bi rastî nizanin ka meriv çawa dizan bînin bizdadin . Dûv re ewna difikirin ku li ser hev bisekinin û muzîka xwe bilîzin. Dengê hêwirze  ji niştecîvanên xanî ditirse û çar ajal ji xwe rehet dikin heya ku ew di dawiyê de razên. Gava ku dizan di şeveke kûr de ewlehî werdigirin û yek ji zilamên xwe dişînin nav malê da ku were kontrol kirin, pisîk li rûyê wî dikeve, kûçik lingê xwe lêdide û ker jî li wî dixe da ku ewna çu carî ne vedigerin. Gava ku ker, kûçik, pisîk û dîk ew qas li malê hez dikin, ew biryar didin ku rojên xwe yên mayî li malê derbas bikin.

Çavkanî 

Wêjeya almanî
Çîrokên Birayên Grimm
Oskar Herrfurth

Oskar Herrfurth (jdb.. 5'ê reşemiya 1862 li Merseburg, Almanya m.. 1934) wênesaz û xêzkarê alman bû.

Jiyan 
Ew xwendina xwe li dibistana hunerê li Weimar wergirt, ew gelek salan li Weimar jî dijiya, paşê li Hambûrg. Ew wêneyên jenrê û wêneyên çîrokî xêz kir û wek xêzkar xebitî. Ew ji bo çîrokên derewan yên  Karl Friedrich Hieronymus Freiherr von Münchhausen, berhemên Karl May û her wiha çîrokên Birayên Grimm ,  Hans Christian Andersen û Ludwig Bechstein xêz kir.

Berhem (bijartî) 
Xêzkariya kartpostalan ku hemî ji hêla Uvachrom ve hatine weşandin:

* Münchhausen, 2 sechsteilige Serien 

* Eulenspiegel, sechsteilig * 

Sazbendên Bremenê (Birayên Grimm), sechsteilig 

* Tilîko (Bechstein), sechsteilig 

* Der Schweinehirt (Andersen), sechsteilig, 1920

* Die sieben Raben (Birayên Grimm), sechsteilig 

* Bilûrvanê gundê mişkan, sechsteilig 

* Siebenschön (Bechstein), sechsteilig 

* Der Wolf und die sieben Geißlein (Birayên Grimm), sechsteilig 

* Marienkind (Birayên Grimm), sechsteilig 

* Das Schlaraffenland, sechsteilig 

* Die Heinzelmännchen, sechsteilig 

Pirtûkên xêzkirî: 

* Der blaurote Methusalem. Von Karl May. Mit einem farbigen Titelbild und 16 Tondruckbildern. 4. Auflage. Stuttgart u. a.: Union Deutsche Verlagsgesellschaft (1904).

* Karl May. Der Ölprinz. Mit 16 Farbendruckbildern. 5. (letzte) Auflage. Stuttgart u. a.: Union Deutsche Verlagsgesellschaft (1909).

Wêje 

 Hans Ries: ''Illustration und Illustratoren des Kinder- und Jugendbuchs im deutschsprachigen Raum 1871–1914.'' Osnabrück, im Verlag Wenner 1992. ISBN 3-87898-329-8.
Jidayikbûn 1862
Mirin 1934
Werzişa şerî

Werzişa şerî ew e ku lîstikvanên werzişê li dijî hev yan jî bi pinan yan jî bi boksan bi hev re şer dikin.

Werzişên şerî 
Karate
Kîkboks
Taekwondo

Çavkanî 

Werziş
Şerê Cîhanî yê Sêyem

Şerê Cîhanî yê Sêyem e ku şerê cîhanî nîşaneya şerê tehrî Şerê Cîhanî yê Duyem ( 1939 - 1945 ). Tê payîn ku ew dê li ser bingeheke gerdûnî bi pir texmînên curbicur pêk were ku ew ê bibe şerekî navokî û xwezaya wêranker. Ev şer hatiye nirxandina xwe bû û xeyal bandorên wan by a hejmarek ji rayedarên sivîl û leşkerî, ew hatiye jî di film de hejmara fîlmên û lêkolînê li gelek welatan, ku tê de bi bikaranîna bi sînor yên bombeyên atomê, ku bibe sedema ji tunebûnê ya planet . Bi pêşkeftina di pêşbaziya çekan de û beriya hilweşîna Yekîtiya Soviyeta berê û bidawîbûna Şerê Sar, hinekan di wê demê de di fikirin ku dibe ku di navbera Dewletên Yekbûyî û Yekîtiya Soviyetê de şerekî apocalypse- yê gengaz be.    hesibandin an saet ji Rabûna jiyîn 1947 de, " a sembola dîrokî yên " Şerê Cîhanê III ji ber ku ketin li Truman Hînkirina nav bandora di 1947 de . Krîza mûşekan a Kubayê di sala 1962-an de jî wekî demek dîrokî hate hesibandin ku ew yek ji zûtirîn demên Şerê Cîhanê yê Sêyem bû.

Navlêkirina Şerê Sar 
Hin lêkolîner û dîroknas pêşniyar kirine ku Şerê Sar were "Şerê Cîhanî yê Sêyem" were binavkirin ji ber ku ew şerekî cîhanî bû ji hêla şervanên proxî yên ji Dewletên Yekbûyî û NATO - yê ji aliyekî ve û Yekîtiya Soviyetê û Hevpeymana Warsor ji aliyekî ve. Di hevpeyvînek televîzyonê de 2006 de, serokdewletê berê yê Amerîkî George W. Bush şerê li dijî terorê wekî "Şerê Cîhanê yê sêyemîn" binav kir.

Pirtûk û fîlimên li ser wê 
Wekî encamek ji şerê navokî ya ku bi destpêka sedsala bîstî ve ceribandinên yekem ên navokî re, û avêtina du bombeyên atomî li ser Hiroşîma û Nagasaki, du bajarên Japonî yên ku piştî dawiya Şerê Cihanê yê Duyemîn ( 1945 ) ve hat avêtin, gelek nûs û fîlim derketin holê ku behs dikin û qala vî şerê navokî dikin û xilas dikin jibo mirovahiyê. Ji destpêka sedsala bîstan û hejmarek pirtûk û romanên nûjen ên zanyar derdikevin holê .

Pirtûk

Fîlim 

 Roj Roja Erdê Tebaxê, 1951 
 Blast from the Past, 1999 
 The Sum of All Fears, 2002 
 Adnan û Lina series anîmasyon çêkirin destê Japanese

Girêdanên derveyî 

Şer
Têgihên siyasetnasiyê
Teoriyên dîrokê
Jiberderxistinên Quranê

Jiberderxistinên Quranê pirtûkek li ser Jiberderxistina ayetan bi ayetên din e, ku ji hêla Al-Hafiz Ibn Al-Cawzi ( 510 AH - 592 AH ) ve hatî nivîsandin, nêzîkatiya nivîskarê li pirtûka wî ev e ku navnîşa serokan, û rêziknameya wan li gorî aranjmanê Quranê ye, û ku ayet betal dibe an ne kopî ye lê ne dozek e. Heya ku belgeya rastîn ya veguhastinê tê  . 

Di heman demê de du rupelên destnivîsa Quranê hene    : 

 Li Pirtûkxaneya Al-Malaqah ya li Pirtûkxaneya Tabukbosari ya li Tirkiyê, di bin sernavê Kopiyên Quranê de No. (182/1) de, 14 x 19 hatine pîvandin, di 136 rûpelan de, her rûpel panzdeh rêze ne. 
 Li Pirtûkxaneya Khadbakhsh ya li Bankbur, ku li eyaleta Yatna ye, li bakur-rojhilata Hindistanê, di bin sernavê Copier û Transcribed de, ew jimara 18/1481 tê de ye, û hejmara kaxezên wê li gorî tiştê ku di kataloga pirtûkxaneyê de hatî nivîsandin 145 rûpel tête hesibandin.

Çavkanî 

Pirtûk
Fundamento de Esperanto

Fundamento de Esperanto (bi kurdî: Bingehên Esperanto), pirtûka Ludwik Lejzer Zamenhof e ku tê de rêsayên rêzimanî û rişte û peyvên zimanê esperanto yê çêkirî dide xuyakirin.

Çavkanî 

Esperanto
Pirtûk
Ülkü Bingöl

Ülkü Bingöl (jdb. 1981 - Erxenî) nivîskar, helbestvan û weşangerekî kurd e.

Jiyan 
Di sala 1981an de li gundê Pîrahmedê yê Erxeniya, Amedê ji dayik bûye. Li zanîngeha Marmarayê beşa erdnîgariyê xwendiye.
weşanxaneya zarokan a HÎVA di 2014an de ava kir. Ev weşanxane li bakurê welêt yekemin weşanxaneya zarokan e. Hê jî wek edîtorê vê weşanxaneyê kar û xebatên xwe didomîne.

Berhem 
Mohra Xuda, Helbest, Weşanên Ronahî
Peyman, Helbest, Weşanên Ronahî
Sîba (Nû), Helbest, Weşanên Na, 2015, Îzmîr
Hespên Hesinî, Roman, Weşanên Na, 2017, Îzmîr

Çavkanî 

Jidayikbûn 1981 
Nivîskarên kurd
Helbestvanên kurd
Weşangerên kurd
Ceddale

Ceddale, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Cema'at

Cema'at, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Cewadiye

Cewadiye, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Hatemiye

Hatemiye, anku Ḧatemiye, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Hacî Kub Xerbî

Hacî Kub Xerbî, anku Ḧacî Kub Ẍerbî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Hacî Kub Şerqî

Hacî Kub Şerqî, anku Ḧacî Kub Şerqî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Hemedan, Şingal

Hemedan, anku Ḧemedan, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Hemze Xerbî

Hemze Xerbî, anku Ḧemze Ẍerbî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Heyalê

Heyalê, anku Ḧeyalê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Xaban

Xaban, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Xanê, Şingal

Xanê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Xanesor

Xanesor, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Xerab Bajar Şerqî

Xerab Bajar Şerqî, anku Xerabbajar Şerqî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Xerab Bajar Xerbî

Xerab Bajar Xerbî, anku Xerab Bajar Ẍerbî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Xerbat Ter

Xerbat Ter, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Parka Şehîdan

Parka Şehîdan parkeke mezin li sûka Zaxoya Başûrê Kurdistanê ye.

Çavkanî 

Zaxo
Parkên Zaxoyê
Guldank

Guldank, Herwiha jê re Mezherî tê gotin. Ew beroşa yan jî amana vekirî ye, asayî bo xistina gul yan kulîlkan bi mebesta xemlandinê tê bikaranîn. Prraniya guldankan ji camê yan jî ji fexar, yan jî ji metal tên çêkirin û bi neqşeyan û resmeyan tên xemilandin, û wateya guldanê: navekî mê ye, ji peyva gul+dank, hatiye çêkirin.

Her weha bibînin 

 Kulîlk 
 Fexar 
 Pot

Margîskan

Têbînî

Çavkanî 

Wîkîferheng
Pepsî

Pepsî (), vexurikeke gazdar û bêalkol e ku ji av, karbondîoksîd, şekir (an jî madeyên şîrînker), madeyên tehmxweşker û aromadar pêk tê. Vexurika kompaniya navneteweyî PepsiCo ye. 

Di care yekem de di sala 1893an de hate çêkirin û ji produktên vê kompaniyê vexwarinên gazdar ên din in jî weke Mirinda û Seven-Up û hinek xwarinên zûçêkirî jî lê zêde dibin "xwarinên sivik" û produktên Pepsî li cîhên cuda di cîhanê de tên firotin.

Çavkanî 

Şirket
Hemze bin Ebdulmutelib

Hemze bin Ebdulmutelib El-Haşimî El-Qureyşî (erebî: حمزة بن عبد المطلب) (jdb. 568 – m. 625), Sehabeyê Muhemmed pêxemberê îslamê ye, û apê ê wî ye û birayê wî yî şîrê dayiykê ye û yek ji çardeh wezîrên wî bû, û ew baştirîn ap bû li gorî gotina wî: «Baştirîn bira ji min re Elî ye û baştirîn ap ji min re Hemze ye Xwedê ji wan herdiya razî be . Û ew ji Pêxember Muhemmed bi du salan bi mezintir e, herwiha ew nêzîkî wî ye ji aliyê dayika wî, îdî dayika wî Hala bint Weheb bin Ebd el-Menaf e û keçama Amîne bint Weheb bin Ebdulmenaf dayika Pêxember Muhemmed e. Bi Seydayê Pakrawanan bernav bû, û  Şêrê Xwedê û Şêrê Pêxember, û bi Eba Emara paşnav dibe û hatiye gotin Ebû Yaela. Hemze di Serdema Nezanî de xortekî mêrxaz û comerd û lêbexşende bû, û xurtirîn xortên Qureyş bû û bi cegertirîn bû, îdî di dema nezaniyê de çavdêrî Herb El-fucar bû, ya ku di navbera du Eşîran de çê bû  Kînane û Qeys Elan.

Çavkanî 

Jidayikbûn 568
Mirin 625
Kesên sedsala 6an
Kesên ji Mekeyê
Malbata Muhemmed
Kesên kuştî
Şehîdên misilman
Jidayikbûn 570î
Rista kincan

Rista kincan (Zuhakera kincan ) amûreke ji bo raxistina kincên şûştî, da ku zuha bibin.

Çavkanî
Pirtûka Mormon

Pirtûka Mormon (bi îngilîzî The Book of Mormon) pirtûkeke ayînî ya civakên dînî yên Mormonan e ku navê vê pirtûkê ye. Joseph Smith wek nivîskarê pirtûkê tê hesibandin. Naskirina vê berhemê wekî nivîsara pîroz taybetmendiyek hevpar ya bingehîn a civakên cuda yên Mormon e. Xiristiyaniya mayî Pirtûka Mormon ne dipejirînin e. Navnedemî pêxemberek bi navê Mormon e, ku di pirtûkê de ji xwe re wekî sernivîskarê bingehîn a rapora bingehîn tê binav kirin. Bi weşana yekemîn a pirtûkê di 1830an de, xebata giştî ya damezrînerê dêrê Joseph Smith dest pê kir.

Jêder 
Jêdera Pirtûka Mormonê di navbera Mormon û ne-Mormonan de nakokî ye. Li Dêra Îsa Mesîhê Ezîzên Rojên Dawî yê de , jêder wek ku di pirtûkê de tê vegotin - ku ji hêla rapora Joseph Smith ve ji jêdera pêkhatina pirtûka  Mormon-ê dagirtî ye - wek rastiyek dîrokî tête hesibandin û tête pejirandin û wekî beşek girîng a baweriyê tête pejirandin.  Lêbelê, di nav dêrê de komek piçûk heye ku red dike ku Pirtûka Mormon wekî vegotinek dîrokî bipejirîn e.

Ji sala 2000an pê ve, civaka Mormon (bi endamtiya 250.000 ligel 16 milyon endamên Dêra Îsa Mesîhê  ya ezîzên roja dawiyê, civaka Mesîh, li der û dor û nihêrin ber de ku Pirtûka Mormon  wekî vegotinek rastîn a dîrokê hate dîtin. Dêr li ser  pirtûkê gotiye ku ew nivîseke "îlhamkirî û bawerî bihêz dike " û bi vî rengî Joseph Smith wekî daner û nivîskarê pirtûkê dipejirînin e. 

Di Pirtûka Mormonê de bixwe, pêkhatina wê wiha tê vegotin: 

Nêzîkî 600 piştî zayînê, Pêxember Nephi, ku ji Orşelîmê reviya bû, di derbarê pêwendiya Xwedê bi malbata xwe re li ser lewheyên zêr de rapor amade kir. Ew diyar dike ka Nephi û malbata wî bi keştiyê re bi alîkariya Xwedê çawa hatin Amerîkayê û çawa koma mirovan  ji vê gelekî deha mezin pêşve çû.

Ev vegotin, "lewheyên piçûk ên Nephi ", tête gotin ku dora 130 P.Z. Chr. ji hêla domdarên Nephi re nijada rasterast û paşê, piştî ku xeta xilas bû, hatibû danîn ji rêberên ramyarî an dînî yên civatê .

Çavkanî 

Dîn
Pirtûkên pîroz
Weşanên Weqfa Mezopotamyayê

Weşanên Weqfa Mezopotamyayê di sala 2018an da di bin banê Weqfa Mezopotamyayê da hat avakirin. Xebatên ku ji hêla Weqê ve dihên kirin ji hêla weşanxaneyê ve dihên çapkirin.

Weşanxaneya her sê mehan carekê kovara "Folklora Me" çap dike.

Çavkanî 

Weşanxane
Koço, Şingal

Koço Şerqî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Teqrîben 400 mêrên êzîdî di 15ê tebaxa 2014an de li wir hatine kuştin.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Qerkî

Qerkî, tê wateya serok, wek kontê frensî. Di nava hin eşîrên kurdan de yên ku eşîra xwe re seroktî kirine re qerk, qerkî gotine. Di nava sê eşîrên kurdan de qerkî hene; Qerka birûkiyan, Qerka heseniyan û Qerka redkiyan. Îro ji serokeşîran re, malmezinên eşîran re li dewsa qerk, torin tê gotin.

Çavkanî 

http://ararat-welat.blogspot.com/2019/01/isimleri-ayn-olup-akraba-olmayan-kurt.html?m=0
Eşîr
Torîn

Torin ji tov rindê tê. Di nava kurdan de ji malbatên arîstokrat re û malbatên ku seroktiya eşîra xwe kirine re torin dibêjin. Di nava eşîrên kurdan de hin torin; Torina Mala Sêrxûn (Sipkî), Torina Mala Şero (Heyderî), Torina Mala Xeybo (Sîpkî), Torina Mala Beyro (Cunkî), Torina Mala Kose (Redkî), Torina Malbatê (Redkî), Torina Mala Emer (Hesenî), Torina Mala Faro (Pencinarî).
Sarah Perry

Sarah Grace Perry (jdb. 28ê çiriya paşîn 1979 li Chelmsford, Îngilistan) nivîskareke îngîlîz e.

Jiyan 
Sarah Perry di malbateke baptîstan de mezin bû. Di zarokatiya wê de têkiliya bi cîhana derve re bi hişk hate rêpîvankirî da ku ew gelek muzîka klasîk bihîst û tenê bi wêjeya klasîk û încîla key James re têkilî danî. Teza wê li ser nivîsandina Iris Murdoch bi beşa wêjeya tirsnak re têkildar e. Romana wê ya pêşîn After me comes the flood di 2014an de derket.

Romana wê ya duyem The Essex Serpent di sala 2016an de ji bo Xelata Costa Book hate navzedkirin û di sala 2017an de li ser lîsteya dirêjiya Xelata Jinên Baileys ji bo aşopiyê di 2017 de bû. Romana wê ya sêyem Melmoth adaptasyonek e ji romana tirsnak Melmoth the Wanderer ji hêla Charles Robert Maturin ve ji 1820 ve ye.

Sarah Perry di sala 2018an de wekî "Fellow" di Civaka Keyanî ya Wêjeyê de hate pejirandin.

Berhem (bijartî) 
 ''After me comes the flood''. London : Serpent's Tail, 2014 
 ''The Essex Serpent''. London : Serpent's Tail, 2016 
 ''Melmoth''. London : Serpent's Tail, 2018

Wêje 
 John Burnside: After Me Comes the Flood by Sarah Perry review – a remarkable debut, The Guardian, 26' pûşpera 2014

Çavkanî 

Nivîskarên îngilîz
Jidayikbûn 1979
Mirovên zindî
Greta Thunberg

Greta Tintin Eleonora Ernman Thunberg, yan jî bi kurtasî Greta Thunberg (z. 3 kanûna paşîn 2003) çalakvaneka jîngehê a swêdî ya ku kampanyaya wê ya li ser guherîna seqayî ya dinyayê nasîneke navnetewî wergirtî ye.

Jînenîgarî
Çalakvana Swêdî Greta Thunberg di 3 Çile 2003 de hate dinê.  Greta Thunberg yek ji du keçên bavê lîstikvanek swêdî û dayikek stranbêja opera ya navdar li cîhanê ye.  Greta Thunberg ku bi "greva dibistanê ya ji bo avhewayê" ve karî bala medyayê bikişîne, ji temenek pir ciwan ve bi têgehên guherîna avhewa û germbûna global re mijûl dibe.  Dema ku ew 11 salî bû depresiyon, çalakvanê ciwan di wê demê de dev ji xwarin û axaftinê berda.  Tenê dema ku bi tevahî hewce be diaxive, Greta bi sendroma asperger, celebek otîzmê hate teşhîs kirin.  Greta Thunberg ji hêla kovara Time ve wekî 25 ciwanên herî bibandor ên sala 2018an hate hilbijartin.

Greta Thunberg ku bi gotinên xwe yên li ser guherîna avhewa di Civîna Avhewa ya Neteweyên Yekbûyî COP24 de hate bibîranîn, ji siyasetmedaran re wiha got: "Ger hûn wisa tevbigerin, hûn ê têk biçin. Heke hûn têk biçin, hûn ê di dîroka mirovahiyê de wekî ya herî xirab werin bîranîn."

Çalakiyên wê
Boykotkirina dibistanê, Greta di destpêkê de di çalakiyên xwe yên li ber Parlamena Swêdê de bi tenê bû. Di roja Înê dibistan boykot dikir.  Lêbelê, roj bi roj, hevalên Swêdî dibistan şikandin û dest pê kirin ku ji bo avhewa werin ba hev û piştgirî bidin Greta.  Bi demê re, tevgerê sînorên Swêdê derbas kir, û bi qasî 70,000 xwendekar li 270 bajarên cîhanê beşdarî çalakiya  "ji bo pêşerojê roja înê" bûn.

Axaftina Davosê , Greta li Davos, Swîsre ku Foruma Aborî ya Cîhanî lê hatibû li dar xistin.  Wî rêber û karsaz hişyar kir ku serfiraziya wan a darayî dê paşeroja pêşeroja Cîhanê xerc bike.  Di axaftina xwe ya Dawosê de di dawiya Çile de, wî got: "Ez dixwazim ku hûn tirsa ku ez her roj hîs dikim hîs bikin. Ez dixwazim ku hûn tevbigerin, mîna di demên krîzê de. Mîna ku mala we dişewite… Ji ber ku ew çi be ev jî ev e."

Çalakiya li ber parlamena Swêdê, Greta Thunberg di havîna 2018an de li ber derê parlamena Swêdê dest pi çalakiyek kir.  Ji hêla pêlên germê ve li Ewropa, di demsala havîna herî germ de ku di zêdeyî 250 salan de hatî tomar kirin, derbas bû.  Thunberg ji bo guherîna avhewa li ber Parlamena Swêdê wekî bersiv çalakî kir.  Thunberg, ku daxwaz kir ku hikûmeta swêdî gazên karbonê kêm bike, ji 20ê tebaxê heya hilbijartinên giştî yên Swêdê di 9ê Îlona 2018an de neçû dibistanê û her roj, li gel perê Skolstrejk för klimatet (Greva Dibistanê ji bo Avhewayê), li ber Parlamenê lidarxist.

Axavtina civîna yekbûyî ya neteweyî, Greta Thunberg di  xîtabî siyasetmedarên ku li Polonya civiyabûn da ku li Civîna Avhewa ya Neteweyên Yekbûyî COP24 biryarên li ser guherîna avhewa bidin: wiha akivî "Heke hûn wisa tevbigerin, hûn ê têk biçin. Heke hûn têk neçin, hûn ê di dîroka mirovahiyê de wekî ya herî xirab werin bîranîn."

Çavkanî 

Swêdî
Jinên swêdî
Çalakvanên swêdî
Jidayikbûn 2003
Mirovên zindî
Geltûrî

Geltûrî, hin kes dibêjin berekeke eşîra celaliyan e, hin kes jî dibêjin eşîreke serbixwe ye. Li gorî tahrîr defterî ya Dewleta Osmanî, geltûrî di salên 1500î de li Amedê bûne. Mela Mehmûdê Bazîdî jî geltûriyan wek eşîreke di bin banê Konfederasyona Zîlan de dide. Geltûrî li Îdir, Agirî, Qers û Erdêxanê dijîn. Geltûrî piştî koça ji Amedê pêşiyê li rojhilatê Kurdistanê bicih dibin. Paşê ji wir têne devdora Bazîdê û ji eşîra redkî daxwaziya cih dikin. Begê eşîra redkî, Eleşref Beg wan li hin gundên Îdirê bicih dike. Bi demê re li bajarên cîran jî cih dibin.

Çavkanî 

Eşîr
Emînce

Emînce, gundekî bi ser navçeya Başana Îdirê ve ye. Etnîkî gund bi zor piranî kurd in.

Çavkanî 

Gundên Başanê
Karakilîsa

Li Gurcistanê gundekî Kurdên ji eşîra Redkî û Azeriyan e.
Azîzî

Azîzî, eşîreke kurdan e ku koka wan Cizîra Botan e. Ev eşîra, eşîra mala Bedirxan Beg ye. Niha li rojavayê Kurdistanê, Mêrdîn, Qers, Agirî, Îdir, Erzirom û Wanê dijîn. Edoyê Azîzî yê ji vê eşîrê serokekî serhildana Agiriyê bû.

Çavkanî 

Eşîr
Malbata Bedirxaniyan
Zîlan (êl)

Zîlan navê konfederasyona eşîran e. 

Eşîra zîlî (redkî) jî di bin banê konfederasyona zîlan de, eşîreke ku navê xwe daye konfederasyonê. Gelek kurd eşîra zîlî û konfederasyona zîlan tevlihev dikin, hew dizanin herdu yek in. Eşîra zîlî li Farqînê li gundê Kelê bi leşkerên Mîrê Merwan re şer dikin, wan red dikin (xelas dikin) û ji wî şerî bi şûn de ji vê eşîrê redkî ango yên ku xelas dikin, red dikin dibêjin. 

Îro jî redkî xwe him wek zîlî û him jî redkî didine nasandin. Ji bo konfederasyona zîlan, temen mezinên Serhedê dibêjin "serkaniya zîlan ê, redkî ye" serkanî ango çavkanî. Ev bûyera li Farqînê, li gundê Kelê di silsileta eşîra redkî ya li ser çermê xezalê nivîsar de hatiye nivîsandinê. Îro jî li gundê Kelê ew cihê ku şer lê qewimiye re gelê herêmê Girê Seriya dibêje.

Çavkanî  

Eşîrên Bakurê Kurdistanê
Dîroka Kurdistanê
Koçerî
Împeratoriya Osmanî
Omar Kalo

Omar Kalo - Imer Kalo - عمر كالو

Imer Kalo di Nîsana sala 1977an de li gundê Sêtelpê yê ser bi bajarokê Şêranê ve li herêma Kobanî ya Rojavayê Kurdistanê - Sûriyê ji dayik bûye.

Di sala 2007an de xwendina xwe ya bilind di Kulîja Ragihandinê de li Zankoya Dîmeşqê ya Sûriyê qedandiye û bekaloryos bi destxistiye.

Endamê Sendîkaya Rojnamevanên Kurdistanê, û International Federation of Journalists (IFJ) û Yekîtiya Rojnamevanên Sûriyê ye.

Ji sala 2000î ve bi herdu zimanên kurdî û erebî di dezgehên rojnamegeriya çapkirî û elektronî de kar kiriye û nivîsandiye.

Di navbera salên 2010 - 2014an de, rêvebir û edîtorê Rojnameya DILNAME (dilname.wordpress.com) û di pişt re malpera Rojnameya Dilname (dilname.com) li Rojavayê Kurdistanê bû. 

Ji 1ê Gulana sala 2013an heta 5ê Tebaxa sala 2015an, nûçegîhanê Tora Medyayî ya Rûdaw li herêma Kobanî ya Rojavayê Kurdistanê bû. 

Ji 6ê Tebaxa sala 2015an ve bûye bêjer û pêşkêşkarê nûçeyên siyasî li navenda sereke ya Tora Medyayî ya Rûdaw li Hewlêrê.

Amedekar û derhênerê belgefilimên TV ya Tora Medyayî ya Rûdaw: Kobanî di 134 Rojan de - Alan Kurdî ... Simbola Koçberiya Welatekî - Pêşmerge li Kobanî, û gelek belgefilim û bername ji Radio ya Tora Medyayî ya Rûdaw re amede û pêşkêş kirine.

Di roja 26-05-2018an de ji aliyê Rêxistina Navdewletî ya Geşepêdanê û Mafên Mirovan ya ser bi Neteweyên Yekgirtî (UN)ê ve bi Xelata Aştiya Cîhanî hatiye xelat kirin. 

Di roja 25-08-2018an de ji aliyê Hêzên Ewlekariya Leşgerî yên Hikûmeta Sûriyê ve li herêma Minbicê ya li parêzgeha Helebê hatibû girtin, û di pişt re ew ji bo Şaxê Filestîn li Dîmeşqa paytexta Sûriyê hatibû veguhistin, û di dema girtina wî de li Sûriyê, bi 10an dezgeh, rêxistin û saziyên mafên mirovan û ragihandinê yên Kurdistanî, herêmî û navdewletî wekî Committee to Protect Journalists (CPJ) û Amnesty International piştgiriya wî kiribûn.
Xerebet Xurîzî

Xerebet Xurîzî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Xerebe Deylem

Xerebe Deylem, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Xerebey Îdî

Xerebey Îdî, Xereba Îdî, Xerebey 'Îdî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Xerebey Feqîra

Xerebey Feqîra, Xereba Feqîran, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Xerebey Qulê

Xerebey Qulê, Xereba Qulê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Xerabey Hacî Mîrza

Xerabey Hacî Mîrza, Xeraba Hecî Mîrza, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Xeylo

Xeylo, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Dêloxan

Dêloxan, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Rembosê Rojhelat

Rembosê Rojhelat, Rembosa Rojhilat, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Rembosê Rojawa

Rembosê Rojawa, Rembosa Rojava, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Ziravkî

Ziravkî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Zigidxan

Zigidxan, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Zomanî

Zomanî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Zeytûna, Şingal

Zeytûna, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Sibahî

Sibahî, anku Sibaḧî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Sibehtek

Sibehtek, Sibeḧtek, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Sidhat

Sidhat, Sidḧat, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Se'ide

Se'ide , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Salbî

Salbî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Silalat

Silalat, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Skênî Jêrî

Skênî Jêrî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Skênî Jûrî

Skênî Jûrî, Skênî Jorî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Siya Heruş

Siya Heruş, Siya Ḧeruş, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Siya Xîşafî

Siya Xîşafî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Siya Emaş

Siya Emaş,  Siya 'Emaş , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Siya Ezîzaxa

Siya Ezîzaxa,  Siya 'Ezîzaẍa , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Siya Girê Quçê

Siya Girê Quçê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Sînû

Sînû, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Şarugê Gertû

Şarugê Gertû, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Mijarên têkildar 
Şarug

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Şerayi' Cinubî

Şerayi' Cinubî , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Şerayi' Şîmalî

Şerayi' Şîmalî , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Şeref Xerbî

Şeref Xerbî, Şeref Ẍerbî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Şkiftan Şerqî

Şkiftan Şerqî, Şkeftan Şerqî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Şkifû

Şkifû, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Şehabiye

Şehabiye, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Şêx Xinis

Şêx Xinis, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Amûdiye

Amûdiye,  'Amûdiye , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Elî Surke

Elî Surke,  'Elî Surke , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Eyn Cesan Cinubî

Eyn Cesan Cinubî,  'Eyn Cesan Cinubî , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Eyn Cesan Xerbî

Eyn Cesan Xerbî,  'Eyn Cesan Ẍerbî , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Eyn Cesan Weset

Eyn Cesan Weset,  'Eyn Cesan Weset , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Eyn Zale, Şingal

Eyn Zale,  'Eyn Zale , Eynzale, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Eyn Fethî

Eyn Fethî,  'Eyn Fetḧî , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Eyn Tilawî

Eyn Tilawî,  'Eyn Tilawî , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Îdan Qulî Cinubî

Îdan Qulî Cinubî,  'Îdan Qulî Cinubî , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Fetî

Fetî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Qabusiye

Qabusiye, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Qerace Tehtikê

Qerace Tehtikê,  Qerace Teḧtikê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Qizilkend

Qizil Kend, Qizilkend, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Qesrî Ehsînat

Qesrî Ehsînat, Qesrî Eḧsînat, Qesra Ehsînat, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Quba Wehbî

Quba Wehbî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Mu'az bin Cebel

Mu'az bin Cebel (erebî: مُعَاذْ بِنْ جَبَلْ) sehabe û yek ji nivîskarê wehiy yê Muhemmed pêxember e.

Di sala 18ê salnameya koçî de wefat kir, Sehabe û Feqîh û Xwendevanê Quranê û vegoterê fermûda pêxemberî ji Ensaran bi kurdî (Alîkaran) e, ji Benî Eda min Benî Ceşim bin Bin Elxizrûc e. Û di Beyet Eleqebe Eltaniye amade bû. Pişre bi Pêxember Muhemmed re hemû dîmen dît, û piştî vekirina Mekê, pêxember wî tê de hişt, da ku xelkê fêrî Quranê bike û wan di têbighêjîne, pişre wî weke karker şande Yemenê piştî Xezwet Eltebûk, piştî wefata Pêxember Muhemmed Mûaz di vekirina îslamî ji şamê re beşdar bû û li Urdunê bi nexweşiya bêderman wefat kir.

Biyografiya wî 
Mûaz bin Cebel 18 salî bû misilman, û beşdarî Beyet El-Eqebe Eltaniya bû, û ew xortekî ciwan bû riha wî hîn derneketibû û gava ku ew bû musilman serdariya şikenandina pûtên Bin Seleme kir bi Talebe bin Unma û Ebdullah bin Enes re. Gava ku Muhemmed pêxember koçber bû, Mûaz bin Cebel û Ebdullah bin Mesûd bûne birayên hev. Mûaz bin Cebel di Şerê Bedirê de beşdar bû û temenê wî 20 an 21 salî bû, pişre bi Pêxember Muhemmed re bûyerên dî dît.

Çavkanî 

Sehabe
Til Hecer

Til Hecer, ji wateya erebî Girkevir taxek li parêzgeha Hisîçeyê li rojavayê Kurdistanê ye