nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Mezrayê

Mazraê, navê yek ji gundên Gundistana Yolagaldî li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Mela Ehmed

Molla ahmad, navê yek ji gundên Gundistana Yolagaldî li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Nezmîkendî

Nazmi kandî, navê yek ji gundên Gundistana Yolagaldî li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Qere Ayaq

Qere ayaq, navê yek ji gundên Gundistana Yolagaldî li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Gordolderenê Ecam

Gordoldaranê acam, navê yek ji gundên Gundistana Yolagaldî li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Gordolderenê Kurd

Gordoldaranê Kurd, navê yek ji gundên Gundistana Yolagaldî li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Şerîfabad

Şarifabad, navê yek ji gundên Gundistana Yolagaldî li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Tepebaşînemaz

Tapabaşinamaz, navê yek ji gundên Gundistana Yolagaldî li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Vermezyar

Varmazyar, navê yek ji gundên Gundistana Yolagaldî li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Axbelaqê Mexor, Şot

Aqbelaqê moxor, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Başkehrîz, Şot

Başkahriz, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Danabilaq, Şot

Danabelaq, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Dozaqol, Şot

Dozaqol, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Hesenkendî, Şot

Hasan kandî, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Elbelaqî, Şot

Elbelaqi, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Înçê Qedîm, Şot

Inçê qadim, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Îşgeso, Şot

Işgaso, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Xezerlo, Şot

Xezerlo, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Xorablo, Şot

Xorablo, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Koçaloyê Jorîn, Şot

Koçaloê olia, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Koçaloyê Jêrîn, Şot

Koçaloê sofla, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Korebelaq, Şot

Korabelaq, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Meleklo, Şot

Maleklo, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Merganê Ezîzabad

Marganê azizabad, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Merganê Esmayilkendî

Marganê esmayil kandî, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Merganê Qedîm

Marganê qadim, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Merganê Vesat

Marganê vasat, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Mezrayê Seyidehmed

Mazraê seyedahmad, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Norabad

Norabad, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Mixor, Şot

Moxor, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Qabaxbelaq

Qabaxbelaq, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Qere Aqac, Şot

Qere aqac, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Qiyasî, Şot

Qiyasi, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Sabîrxan, Şot

Sabirxan, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Semedyordî, Şot

Samadyordi, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Şamosêlabî, Şot

Şamoseilabi, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Şêxselo, Şot

Şeixselo, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Zencîre

Zancire, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Tazekend, Şot

Tazekand, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.

Gundên Şotê (navçe)
Destbend

Destbend   alavek têne çêkirin ku merivên kesê nêzîkî hevûdu bibin û pêşî li tevgerê bigirin. Ew bi gelemperî ji du parçeyên hêkiye pêk tê, ku bi zincîreyek an baranê ve bi hev ve girêdayî ne. Wekî din û alloy metal, pêlîstikên plastîk ên pratîkî pir belav bûne. Paşayên metal bi gelemperî mekanîzmayeke girtinê heye ku dikare bi bişkojkek were vekirin. Li ser hin modelan, berpêş dikare bi alîkarîya pişka zivirandinê were girtin û vebû. Destbend bi gelemperî ji hêla polîs û karbidestên din ên ewlehiyê ve têne bikaranîn ku nehêleya revîna gumanbaran.
Şêran

Şêran, bajarokekî Kobaniyê ye.

Dîrok 
Şêran bi gelek navan dihatiye nasîn:
 Navê wê yê pêşîn Hedato bûye, ew jî tê texmînkirin ku ji navê Şahê Aşûrî tê " Hedato/Xedato".
 Navê wê yê kurdî jî " Şêran "e ku her kesê li wir dimîne bi tenê wî navî lê dike.
 Di kûtika Tirkan de jî navê wê " Arslan Taş "e, ku ew jî tê wateya ( Şêrê Kevirî ).
 Di dîrokê de navekî din jî lê hatiye kirin ew jî " Firazdeq "e.

Gundên girêdayî

Çavkanî 

Gundên Kobaniyê
Tilêjb

Tilêjb gundekî Kobaniyê ye, 9 km dûrî bajarê Kobaniyê û bi bajarokê Şêranê ve girêdayî ye.

Çavkanî 

Kobanî
Çoklata

Çoklata, çoklêt an jî çîkolate ,şîraniya ku ji nokên kakaoyê tê çêkirin. Çoklataya bi fistix, findix û şîr ve jî he ye.

Çavkanî 

Şîranî
Pagend

Pagend,  yaqût, alqût an jî  lal  kevrî resen bi xala helînê ya 2050 ° C ye. Elementa kromê li hindirê wî kevirê renga sor dide  pagendê.

Çavkanî 

Mîneral
Kötü Kedi Şerafettin

Kötü Kedi Şerafettin () fîlmekî sînemayê ye. Di sala 2016 bi zimanê tirkî di bin derhêneriya Mehmet Kurtuluş û Ayşe Ünal hatiye kişandin.

Çîroka fîlm

Lîstikvanên fîlm 
Uğur Yücel - Shero
Demet Evgar - Taco, Misscat
Okan Yalabık - Zombie
Güven Kıraç - Riza
Gökçe Özyol - Rifki
Yekta Kopan - Black
Cezmi Baskın - Semi
Ayşen Gruda - Hazel
Ahmet Mümtaz Taylan - Tank

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Malpera fermî 
 

Fîlmên tirkî
Anîmasyon
Fîlmên 2016an
Pereira, Kolombiya

Pereira li bajarê Risaralda ya paytexta kolombî ye. Ew di çarçoveyên Andesê de li qada Kafombiya hilberîna Kolombia, li fermî wekî "Axaftina Kafî" tê zanîn. Pereira, li dijî Rest Rest of Coffee Axis, parçeyek Mîrata Cihana Cîhanê ya UNESCO ya ku "Lîneya Çandî ya Kolombia" tê zanîn tê zanîn. Ew bajarokê herî mezin yê li Coffee Axis û bajarokê duyemîn-ê li herêma Paisa, piştî Medellín. Pereira jî parçeyek Navenda Rojhilata Navîn ya Navendî ya Mezin, ku xwedî 709,322 niştecîh hene û ji Pereira û bajarên cîran Dosquebradas û La Virginia de pêk tê

Girêdanên derve
Bucaramanga

Bucaramanga paytext û bajarê herî mezin ê navendî ya Santander, Kolombiya.

Çavkanî

Girêdanên derve
Cali

Santiago de Cali, an Cali, paytexta Valle del Cauca ye û li bajarokê herî başûr Kolombiya yê 2005-2020-ê nifûsa 2,319,655 niştecîh dihat ku nirxên nifûsa DANE. Bajar li qada 560.3 km2 (216.3 sq mi mi) bi 120.9 km2 (46.7 sq mi mi) li bajar a bajarî spî dike, Cali di bajêr ya duyem-mezintirîn li welat û sêyemîn sêyem e. Ji ber ku tenê yekem mezin a bajarê Kolombian ku bi gihîştina qezeya Pasîfîkê, Cali navendî ya başûrê welêt û navendî ya bajêr e û aborî ye ku yek ji aboriyên herî zêdebûna mezinbûna Kolombyayê ye. Bajar 25-ê Tebaxê 1536-ê ji hêla akademîsyona spanî Sebastián de Belalcazar ve hate avakirin.

Girêdanên derve
Hinetîtik

Hinetîtik (li Stewrê), hinetîtk (li herêma Torê), hinetîşk, hinatîşk (li Dirbêsiyê), hinetaş, hineqîtik (Xanthoria sp.), cureyekî lîken e ku li ser tehtan şên tê. Rengê wê spî û gewr e.

Dema zarok bi destê xwe dixin û hûr dikin weke ku hine pê dabin sor dike lewma hinetîtik (hinetehtik?) gotinê. Wekî din, hinetîtik li nav lingên zarokên biçûk dikin gava wan dipêçin.

Çavkanî 

Lîken
Hêro Mistefa

Hêro Qadir Mistefa (navê wê bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Herro Kader Mustafa; jdb. 1973 li Hewlêr, Başûrê Kurdistanê), dîplomateke amerîkan e ku bi eslê xwe kurd e. Dîroka malbata wê mijara belgefîlma American Herro bû.

Hêro Mistefa pir ziman dipeyve: bi kurdî, îngilîzî, erebî, tirkî, spanî û yewnanî dizane.

Jiyana wê 
Hêro Mistefa li Hewlêrê, li Başûrê Kurdistanê, hatibû cîhanê. Ew di zaroktiya xwe de du sal li wargeheke penaberan de dijiya. Malbata wê di sala 1976an de li DYAyê de pena digeriya. Bavê wê çalakvanekî ramyarî bû ku li dijî rejîma Sedam Huseyn bû. Malbat di sala 1976 de ji hêla Dêra Ziyon ya Lutherî li Minot, Dakota Bakur ve hat pejirandin.

Hero Mistefa di sala 1991 de ji Dibistana Bilind a Minot perwendîşa xwe ya bekeloriyosê kir û di sala 1995-an de li Zanîngeha Georgetownê a Dibistana Karûbarê Derve ya Edmund A. Walsh kir û li wir ewlehiya neteweyî û Rojhilata Navîn xwend. Wê jî ji Zanîngeha Princeton perwendîşa masterê ji bo têkiliyên navneteweyî ya Dibistana Woodrow Wilson wergirt.

Kariyera wê ya dîplomatîk 
Di 2019an de Hêro Qadir Mistefa weke balyoza Amerîkayê li welatê Bulgaristanê ji aliyê serokê amerîkî Donald Trump ve hat destnîşankirin.

Çavkanî 

Siyasetmedar

Jidayikbûn 1973
Mirovên zindî
Kesên ji Hewlêrê
Şakir Fetah

Şakir Fetah an jî  Şakir Fettah (1914-1988), nivîskarê kurd û damezrênerê kurteçîroka kurdî bû. Wî bi taybetî çîrokên ji bo zarokan weşandine.

Jiyan 
Şakir Fetah sala 1914an li bajarê Silêmaniyê ji dayik bûye, li Silêmanî û Bexdayê û piştre li Libnanê xwendiye, dûre vegeriyaye Bexdayê û koleja dadweriyê li wir xilas kiriye. Piştî xilaskirina xwendinê wek mûçexwerê mîrî hat damezrandin û li gelek cihan wek rêveberê nahiye û qaymeqam û şaredar kar kiriye. Piştî têkçûna pêwendiyên Kurdan û Iraqê di sala 1975an de, hikûmeta Iraqê xweseriyeke kartonî ji bo navçeya xweser a Kurdistanê ragihand. Şakir Fetah li wir pile û paye wergirt û gihîşte pileya cîgirê serokê encûmena yasadanînê, lê ev nebû sedem ku ew dev ji wijdana xwe û Kurdîtiya xwe berde, herwiha diyar bû ew ne bi desthilata Partiya Beisê re bû.

Berhemên wî 
(1947) Tişk. Bexda.
(1948) Hawrey minal. Bexda.
(1958) Afretî kurd. Bexda.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1914
Mirin 1988
Nivîskarên kurd
Cogên zeravê

Cogên zeravê, tora cogan e ku şileya zeravê ji kezebê ber bi rûviya donzdetilîkê ve diguhezînê.

Zerav şileyek bi rengê zerokî-keskoyî ye, di kezebê de tê berhemkirin. Rojê bi 0,5- 1 lître zerav ji kezebê tê derdan. Erka bingehîn a zeravê ji boy herisa mekanîk a çewrî ye. pH a şilemeniya zeravê 7,6-8,6 e. Şileya zeravê, ji av, lîncemade, xwêyên kanza, kolesterol, bilirubîn, xwêyên zeravê (bi gelemperî ji kolesterolê tên çêkirin), asîdên zeravê, fosfolîpîd, proteîn, karbohîdrad û elektrolîd an pêk tê. Elektrolîdên nav ava zeravê bi gelemperî  ji Cl-,  Na+, K+ û îyonên bîkarbonadê pêk tê.

Pêkhate 

Zerav bi navbeynakriya tora cogan ji kezebê ber bi donzdetilîkê ve tê guhastin. Pila çepê û pila rastê ya kezebê, zeravê der didin nav coga rastê û çepê ya kezebê. Ev herdu cog digihîjin hevdu, coga nû êdî wekî coga hevbeş a kezebê bi nav dibe. Dirêjiya coga hevbeş a kezebê 3 cm e. Zerav ji kezebê bi riya coga kîsikê ber bi kîsikê zeravê (zerevdank) diherike, zerav di kîsikê zeravê de tê embarkirin. Gava pêdivî bi zerava embarkirî hebe, zerav bi riya heman cogê ber bi donzdetilîkê diherike. Ango coga kîsikê zeravê, li gel tijîkirinê, ji boy valakirina kisikê zeravê jî tê bikaranîn . Aresteya herika nav cogê, ji aliyê hormonên herisê ve tê diyarkirin. Coga kîsikê zeravê  tevlê coga hevbeş a kezebê dibe, bi  vî awayê coga hevbeş a zeravê çê dibe. Coga hevbeş a zeravê 7,5 cm dirêj e û qalindiya wê bi qasî 6 mîlîmetre ye. Coga hevbeş a zeravê, ji kezeb û kîsikê zeravê, şilemeniya zeravê diguhezîne nav donzdetilîkê.  Li hêla gupika gewre ya donzdetilîkê de coga hevbeş a zeravê bi coga pankreasê ve yek dibe û bi hev re dikevin nav rûviya donzdetilîkê .

Nexweşî

Kevirên kisikê zeravê 

Hin caran dibe ku di nav kîsikê zeravê de an jî di cogên zeravê de kevir peyda bibin. Heke kolesterola tîr û îyonên kalsiyumê  têkilê hev bibin, di nav kîsikê zeravê de çêbûna kevir rû dide. Kevirên zeravê wekî xîçikên hûrik peyda dibin. Hin caran kevir coga kîsikê zeravê dixitimîne, wê gavê herika zeravê an disekînê, an jî pir kêm dibe û dema herika zeravê, êş li canê mirov dikeve. Bi gelemperî kevirên kîsikê zeravê bi niştergeriyê tên derxistin. Hin caran jî, li gel keviran, kîsikê zeravê jî bi niştergeriyê ji laş tê dûrxistin. Zerav di kezebê de tê berhemkirin, loma mirovên bêkîsikê zerav jî dikarin jiyana asayî bijîn, ji ber ku di laşê wan de zerava embarkirî tune ye, divê xurekên kêmrûn bixwin. Nexweşiya kîsikê zeravê di nav jinan de hê pirtir peyda dibe. Di laşê jinan de kevirên kîsika zeravê ji yê mêran du car zêdetir çê dibe .

Çavkanî 

Biyolojî
Sebastián Yatra

Sebastián Yatra, navê profesyonel ê Sebastián Obando Giraldo ye. Ew di 15ê çileya pêşîna 1994an de li Medellín, Antioquia, Kolombiya hatiye dinyayê. Ew stranvanekî kolombiyayî ye û di sala 2016an de li Amerîkaya Latînî serketî bû, piştî ku wî strana bi navê  "Traicionera" tomar kiribû.

Çavkanî 

Stranbêj
Kolombiyayî
Jidayikbûn 1994
Axtobe

Axtobe (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekrê ve ye.

Gundên Çinarê
Êxliya

Êxliya (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekrê ve ye.

Gundên Çinarê
Altoxerê

Altoxerê (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Erafat, Çinar

Erafat (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Meleliya Jêr

Meleliya Jêr (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Bîra Bazin

Bîra Bazin (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Aywerî

Aywerî (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Baxcax

Baxcax, anku Baẍcax (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Qorî, Çinar

Qorî (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Sergelya

Sergelya (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Golberan, Çinar

Golberan, (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Bîra Mehmedaxa

Bîra Mehmedaxa, Bîra Mehmed Aẍa (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Bekuya Xerabe

Bekuya Xerabe (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Kubikê

Kubikê (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Misîrik

Misîrik (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Rûbêr, Çinar

Rûbêr, Robîr (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Gundik, Çinar

Gundik (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Qalecûxa

Qalecûxa, Qelecûxa (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Mijarên têkildar 
Qelecûx

Gundên Çinarê
Qerhêta

Qerhêta, Qerxêta? (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Darê, Çinar

Darê (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Kerê Cinê

Kerê Cinê, Kerêcinê? (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Xarawara

Xarawara (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Bumbarekiyê

Bumbarekiyê (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Xerabe, Çinar

Xerabe, Xarabe (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Kufriyê

Kufriyê (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Gelî, Çinar

Gelî (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Cobîn

Cobîn (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Qerelî

Qerelî (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Geliyê Bûka

Geliyê Bûka, Geliyê Bûkan (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Mîrmila

Mîrmila (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Cahferkê

Cahferkê (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Herbelî

Herbelî (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Çepenya

Çepenya (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Xitmêran, Çinar

Xitmêran (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Qurm

Qurm (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Meşîtkê

Meşîtkê (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Xecîta

Xecîta (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Xurxurkê

Xurxurkê (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Kuştiya

Kuştiya (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Nîvê

Nîvê, Nêwê (, ), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Çinarê
Şekirwêran

Şekirwêran (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Şêxşopan

Şêxşopan (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Mijarên têkildar 
Şêx Çopan

Gundên Çinarê
Şixretepe

Şixretepe (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Tilwer

Tilwer (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Barê

Barê (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Kanîpanîk

Kanîpanîk (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Herberê

Herberê, Herbero, Herberû (; ), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Hems

Hems (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Qurgun

Qurgun (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Gogirî

Gogirî (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Ortewêrana Jor

Ortewêrana Jor (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Gozelşêx

Gozelşêx (), mezrikeke gundê Altoxerê yê bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Tezxerab

Tezxerab (), mezrikeke gundê Altoxerê yê bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Şikeftan, Çinar

Şikeftan (), mezrikeke gundê Xanika Jêr ê bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Kurik, Çinar

Kurik (), mezrikeke gundê Ayweriyê yê bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Tevrana Jêr

Tevrana Jêr (), mezrikeke gundê Lugusê yê bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Mala Hamid

Mala Hamid (), mezrikeke gundê Hicetiyê yê bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Gundê Mala Şerîfo

Gundê Mala Şerîfo (), mezrikeke Omera ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Gundê Mala Gulsumo

Gundê Mala Gulsumo (), mezrikeke gundê Omera yê bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Suwediyê

Suwediyê (), mezrikeke gundê Omera yê bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Selmanê

Selmanê (), mezrikeke Dikeniyê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Keysanê

Keysanê (), mezrikeke Dêlgurê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Qeracbelek

Qeracbelek (), mezrikeke navenda Çinarê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Xîça

Xîça (), mezrikeke Hosikan a bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Brûsk, Çinar

Brûsk (), mezrikeke Hosikanê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Belek, Çinar

Belek (), mezrikeke Hosikanê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Edith González

Edith González Fuentes (jdb. 10ê kanûna pêşîn 1964 li paytexta parêzgeha Nuevo León Monterrey, Meksîk - m. 13ê hezîranê 2019 li bajarê Meksîkoyê) aktrîs û dansereke navdar a Amerîkaya Latînî bû.

Aktrîsên meksîkî
Jidayikbûn 1964
Jinên meksîkî
Miştenûr

Miştenûr, kaşê Miştenûr an jî girê Miştenûr, cihê herî bilind li Kobaniyê (Rojavaya Kurdistanê) ye. Li başûrî navenda bajêr dikeve. Ew di dema berxwedaniya Kobaniyê ya li dijî hêzên tunderew de bibû simbola berxwedanê.

Çavkanî 

Kobanî
Şahoz Hesen

Şahoz Hesen siyasetmedarekî kurd e û hevserokê PYDê ye. Ew di sala 1977an de li Hesîçeyê (Rojavayê Kurdistanê, Sûrî) hatiye dinyayê.

Jiyana wî

Şahoz Hesen û PYD

Çavkanî 

Siyasetmedarên kurd
Ruža Tomašić

Ruža Tomašić siyasetmedarekî Kroatiyayê ye. 

Siyasetmedarên kroatî
Jidayikbûn 1958

Mirovên zindî
Sema Peyman

Sema Peyman (z. 3ê sibata 1960î li Stembolê, Tirkiye)  wênesazeke hîperrealîst a tirk e.

Çavkanî

Girêdanên derve 
  Twitter Malpera Sema Peyman

Wênesazên tirk
Jidayikbûn 1960
Firo

Firo cureyekî mast e ku ji şîrê xîç ê çêlek, bizin û mihan çêdikin. Şîrê xîç tevî şîrê normal dikin û dikelînin û bi wî awayî dibe firo.

Çavkanî 

Hilberînên şîremenî
Dêre, Çinar

Dêre (), mezrikeke Qalecûxanê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Feno

Feno (), mezrikeke Qerhêtanê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Hamiyê

Hamiyê (), mezrikeke Qerhêtanê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Darbenişt, Çinar

Darbenişt (), mezrikeke Kerê Cinê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Şujik

Şujik (), mezrikeke Xarawara ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Dûrik, Çinar

Dûrik (), mezrikeke Xarawara ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Zurniya

Zurniya (), mezrikeke Xarawara ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Ardantepe

Ardantepe (), mezrikeke Bumbarekiyê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Gizinder

Gizinder (), mezrikeke Kufriyê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Berkevir, Çinar

Berkevir (), mezrikeke Tilerebê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Mala Salih

Mala Salih (), mezrikeke Tilerebê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Gurco

Gurco (), mezrikeke Sipyagê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Girê Reza

Girê Reza (), mezrikeke Geliyê Bûka ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Tuhêr

Tuhêr (), mezrikeke Geliyê Bûka ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Çinarêr

Çinarêr (), mezrikeke Geliyê Bûka ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Mevtwarê

Mevtwarê (), mezrikeke Xarawara ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Şargo

Şargo (), mezrikeke Geliyê Bûka ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Qadirgo

Qadirgo (), mezrikeke Geliyê Bûka ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Delavgur

Delavgur (), mezrikeke Geliyê Bûka ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Qirkatkê

Qirkatkê (), mezrikeke Qazîxtepeyê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Alawuz

Alawuz (), mezrikeke Kerikê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Koroso

Koroso (), mezrikeke Kerikê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Wenbirk

Wenbirk (), mezrikeke Kerikê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Şêxopar

Şêxopar (), mezrikeke Kerikê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Taxtê Erd

Taxtê Erd (), mezrikeke Kerikê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Şewitiyê

Şewitiyê, mezrikeke Kerikê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Qancewask

Qancewask (), mezrikeke Cahferkê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Çarixçe

Çarixçe (), mezrikeke Qîlwanê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Kela Gavana

Kela Gavana (), mezrikeke Celika ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Aboriş

Aboriş, Ebûrîş (), mezrikeke Şekirwêranê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Bacwan, Çinar

Bacwan (), mezrikeke Şikurliyê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Mijarên têkildar 
Bacwana Nû

Gundên Çinarê
Gurgur

Gurgur (), mezrikeke Hemsê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Qallik

Qallik (), mezrikeke Gogiriyê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Harik, Çinar

Harik (), mezrikeke Gogiriyê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Abguyer

Abguyer (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Çinarê
Ezdantepe

Ezdantepe (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Koktepe

Koktepe (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Tavşantepe

Tavşantepe (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Xirabbazîn

Xerabbazîn (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Pembewêran

Pembewêran (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Hesenwêran

Hesenwêran (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Şekliyan

Şekliyan (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Gundên Çinarê
Kîsan, Çinar

Kîsan, gundê Kîsanê (), gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Çinarê
Kîsan

Çend cihên bi vî navî hene:

 Kîsan, gundekî ser Patnosê ye. 
 Kîsan, gundekî ser Çinarê ye.
Herisa kîmyayî

Herisa kîmyayî, herisa enzîmî (bi îngilîzî:chemical digestion, enzymatic digestion)

Xurek di nav xaneyan de, ji boy çêkirina xaneyên nû, enzîm, hormon an jî ji boy destxistina ATP tê bi karanîn, loma pêdiviya xaneyên mirov bi proteîn, enzîm, hormon hwd heye. Di nav xurekan de dibe ku ji van molekulan hebe, lê ev molekulên nav xaneyên mirov ji molekulên nav xaneyên ajal û riwekan cuda ye. Wekî mînak; gava mirov goştê bizinê dixwe, di nav goşt de  proteîn jî digire. Lê proteînên bizinê û yên xaneyên mirov ne yek e, loma xane ev proteînan rasterast bi kar nayîne, proteînên goştê bizinê bi herisa kîmyayî tê hilweşandin boy asîdên amînî. Asîdîn amînî yekeya proteîn e. Xaneyên mirov asîdên amînî yên ji goştê bizinê bi kar tînin ji boy çêkirina proteînên xaneyên mirov. Hin curê xurek wisa hûrik in ku ne hewce ye bê heriskirin, rasterast bi hêsanî ji coga herisê derbasî nav xwînê û xaneyan dibe. Wekî mînak; av, xwê, vîtamîn, glukoz, fruktoz, kanza(mîneral) hwd. Xwarinên rojane bi gelemperî ji molekulên aloz pêk tên. Goşt, nan, hêk, hemû cûre rûn, şekirê çayê, şîr, pênir, savar, birinc, maqarnê û hwd molekulên aloz lixwe digirin. Di nav van xurekan de li gel molekulên sakar, molekulên aloz ên wekî proteîn, nîşa, glîkojen, çewrî û asîdên nukleî( ADN, ARN ) heye. Molekulên aloz wekî molekulên gewre (makro molekul) bi nav dibin û ji ber qebareya xwe ya gir, nikarin ji parzûna xaneyê derbasî nav xaneyê bibin.  Molekulên aloz pêşî di coga herisê de bi navbeynkariya enzîman tê hilweşandin  boy molekulên sakar(sade), paşê molekulên sakar dikevin nav xaneyan. Dema ji molekula aloz, molekulên sakar tê bi destxistin, Şêweya molekula aloz bi bi awayek fîzîkî û kîmyayî diguhere. Ango molekula aloz û ya sakar ji aliyê pêkhateya kîmyayî û qebareya molekulî de ji hevdu cuda ne. Wekî mînak; nan û maqarnê molekula nîşayê lixwe digirin. Nîşa molekulek aloz e, ji parzûna xaneyê nikare derbasî nav xaneyan bibe, di nav avê de ne tiwawe ye, ango di nav avê de nahele. Herwiha  tahma(çêj) nîşayê ne şirîn e. Enzîmên herisê û av nîşayê hildiweşînin boy glukozê. Glukoz yekeya(monomer) nîşayê ye, ango nîşa ji zincîra glukozan pêk tê. Her çiqas ji herisa nîşayê peyda bibe jî, glukoz û nîşa naşîbin hev. Glukoz hûrik e, dikare ji parzûna xaneyê derbasî nav xaneyê bibe. Tahma glukozê şirîn e  û glukoz molekulek tiwawe yê.Hilweşandina molekulên gewre ya bi navbeynkariya enzîman û bi lê zêdekirana avê, wekî herisa kîmyayî tê bi navkirin. Herisa kîmyayî hem di nav coga herisê, hem jî di nav xaneyan laş de rû dide. Di coga herisê mirov de di dev, gede û rûviya zirav de bi derdana enzîman, xurek bi herisa kîmayayî tê têkşikestin. Ji boy herisa kîmyayî, divê şert û mercên hawirdor a heriskirin rû dide, guncav be. Ji boy heriskirinê, divê enzîma guncav, pH a guncav, germahiya guncav û bi têra xwe av hebe. Piraniya xurekên herisbûyî di rûviya zirav de ji aliyê memîleyên li ser rûyê rûviya zirav ve tê mijandin.

Çavkanî 

Biyolojî
Semendê Siyabendov

Semendê Elî Siyabendov (bi rûsî: Саманд Алиевич Сиабандов, Samand Aliyjevich Siabandov, jdb. 20ê sermaweza 1909an li Oblasta Qersê - m. 14ê sermaweza 1989an li Rewanê, Komara Sovyet a Sosyalîst a Ermenistanê ), leşkerê Artêşa Sor, nivîskar, asûdar û ramyarekî Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst ku bi eslê xwe kurdê êzidî bû. Ew ji bo şerê li dijê Almanyaya Nazî sernavê leşkerîyê Lehengê Yekîtiya Sovyetê wergirt.

Xelatên wergirtî  
Lehengê Yekîtiya Sovyetê ( bi Nîşana Leninê û Xelata Stêrka Zêrîn bi hêjmara 5980 ,24'ê adara 1945) ji bo Xurtanîya nimûne di têkoşîna hemberê dagirkerên Nazîyê û ji bo mêrxasî û lehengî
Nîşana Leninê ( 24'ê adara 1945)
Nîşana Ala Sor,2 cara ( 1'ê gelaweja 1943, 27'ê tîrmeha 1944)
 Nîşana Şerê Welatparêziyê,pola yekemîn, 2 cara ,( 19'ê reşemiya 1945, 6 'ê avrêla 1985) û pola duyemîn (30' ê sermaweza 1943)
 Nîşana Stêrka Sor ( 9'ê tîrmeha 1942) 
 Nîşana Rozetî ya Rûmetê , 2 cara
 Nîşana wêrekîyê (ya Yekîtiya Sovyetê), 22'ê berfanbara 1942

Berhemên wî 
Ferhenga ermenî-kurdî (1957)
Siyabend û Xecê (1959)
Jiyana bextewar (1966)

Çavkanî 

Kurd
Jidayikbûn 1909
Mirin 1989
Nivîskarên zimanê kurdî
Lehengên Yekîtiya Sovyetê
Şilkêne

Şilkêne cûreyek nanê kurdî ye. Ew nanê xwemalî kû di devera Baban û Erdelan û Kirmaşan de ji Silêmanî re heta Sine pirr bi nav û deng e.

Çavkanî
 Anadol Agency:  Bazara nanê kurdî li Silêmaniyê germ e
 ھەژار، ھەنبانە بۆرینە، تاران، چاپەمەنیی سرووش، ل ١٥٣، ١٣٨٨، ISBN 978-964-376-516-3

Mijarên têkildar 
 Şilikî
 Nanê tîr

Pêjgeha kurd
Jeopolîtîk

Jeopolîtîk ji peyvên geo (cih) û polîtîk pêk tê. Bi wateya xwe polîtîkayê bi erdnigariyê û dinyayê têkildar dibîne.

Jeopolîtîk çi ye?

Çavkanî 

Siyaset
Teoriya têkiliyên navneteweyî
Erdnîgariya siyasî
Binama

Çend cihên bi vî navî hene:

 Binama, gundekî ser Bismilê ye. 
 Binama, gundekî ser Çinarê ye.
Mizgefta Seyide Zeyneb, Hesîçe

Mizgefta Seyde Zeyneb (bi erebî: مسجد السيدة زينب) mizgefteke taxa Kelasê ya Hesîçeyê (Rojavayê Kurdistanê) ye.

Çavkanî 

Mizgeft
Hesîçe
Sandro Blümel

Sandro Blümel ( jdb. 25'ê kewçêra 1990an li Berlînê , Almanya ) dûblajvanekî alman e ku li welatên alamanîaxêv  bi rola xwe ya dûblajvanî di rêzefîlmê Dragon Ball Z de navdar bû.

Rolên dûblajvanî

Fîlm 

 E.T. the Extra-Terrestrial (Nûçêkirin): Henry Thomas di rola Elliot de.
 John Q. (fîlm): Daniel E. Smith di rola  Mike Archibald de

Rêzefîlm 

 Blue Dragon: Shu
 Der kleine Eisbär: Pieps
 Digimon Adventure 02: Ken ( Zarok)
 Dragonball Z: Son-Gohan (Zarok)
 Digimon Frontier: Kōji Minamoto/ Lobomon/ KendoGarurumon/BeoWolfmon/MagnaGarururmon/Susanoomon
 Dragon Ball Super: Cabba
 Family Law: Rupie Holt
 The Tribe: Sammy
 Desperate Housewives: Preston Scavo

Girêdanên derve
Elborz (parêzgeh)

Parêzgeha Elborz yek ji 31 parêzgehên Îranê ye ku dikeve navend wê welatê.

Navenda wê bajarê Kerec ê.

Dabeşkirina parêzgehê
 Kerec (navçe)
 Savûcbulax (navçe)
 Nezerabad (navçe)
 Taleqan (navçe)
 Eştehard (navçe)
 Ferdîs (navçe)

Çavkanî

Elborz (parêzgeh)
Ebas Celîliyan

Ebbas Celîliyan an jî Ako (b. 1972 li Arûnîawa - ) nivîskar, ferhengnivîs, lêkolîner û zimannasekî kurd e ku ji mijara zimanê kurdî û folklora Rojhilata Kurdistanê wekû Kirmaşan, Îlam û herwiha kurdên lek kar dike. Ew zortir ji bo Ferhenga Başûr hatiye naskirîn, ku ferhengeke mezin e ku şiroveya peyvên wê bi zimanê Kurdiya Başûrî û farisî ye, û heta niha çirtirîn ferhengekî Kurdiya Başûrî tê bi ejmartin. Ako Celîliyan yekemîn romana Kurdiya Başûrî bi nava Agir Malüç nivîsandiye.

Berhem 
 Tarîkxane: Nasnameyekî Nwê bo Mêjûyekî Kon, Taran: Dastan, 2011.
 Rengame (Kome çîrok), Taran: Şola, 2006.
 Zeřîne û Sîmîne (Pendên Kurdî), Taran: Şola, 2006.
 Ferhenga Başûr (Kurdî-Kurdî-Farisî), Taran: Pursiman, 2006.
 Agir Malüç (Novêl), Arûnîawa, 2009.
 Kurdîka (Ferhenga Kurdî), Kirmaşan: Dîbaçe, 2015.

Çavkanî 

Mêr
Nivîskarên kurd
Jidayikbûn 1972
Fîlozofên kurd
Wergêrên kurd
Zimannasên kurd
Kesên sedsala 20an
Kesên sedsala 21ê
Kamyaran (navçe)

Kamyaran yek ji navçeyên Parêzgeha Kurdistanê ye li Rojhilatê Kurdistanê ya girêdayî dewleta Îranê. Navenda vê navçeyê bajarê Kamyaran ye.

Herêmên şaristana Merîwan

Çavkanî

Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)
Merîwan (navçe)

Merîwan, yek ji navçeyên Parêzgeha Kurdistanê ye li Rojhilatê Kurdistanê ya girêdayî dewleta Îranê. Navenda navçeyê bajarê Merîwan ye.

Nahiyeyên navçeya Merîwan

Çavkanî

Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)
Qurwe (navçe)

Qurwe yek ji navçeyên Parêzgeha Kurdistanê ye li Rojhilatê Kurdistanê ya girêdayî dewleta Îranê. Navenda navçeyê bajarê Qurweye.

Nahiyeyên navçeya Qurweyê 

ĉar nahiye û pênc bajar li navçeya Qurwê hene

Nahiye:

1.navendî (Qurwe)

2.Čerdawru (Dize)

3.Terwal (Sirêŝava)

4.Dilweran (Dilberan-Maluce)

Çavkanî

Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)
Armerde

Armerde, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî

 
Gundên bajarê Baneyê
Uraman

Uraman, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî
Babareşanî

Babarşanî, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî
Bolban Abad

Bolban Abad, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî
Buyên Xwarû

Buên Jêr, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî

 
Gundên bajarê Baneyê
Pîrtac

Pîrtac, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî
Top Aqac

Top Aqac, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî
Çenare

Çenare, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî
Dezec

Dezec, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî
Delberan

Delberan, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî
Dehgulan

Dehgolan (Dêwlan _ دهگلان _ دێولان) yek ji bajarên parêzgeha rojhelata Kurdistanê (îran) ye.
bajarê Dehgolan an ji dêwlan, li navenda deşta Leylaxê ya bi bereket û li kêleka çemê Sûralê ye.
Bajarê Dêhgolanê(dêwlan) 45 kîlometran li rojhilatê Sine ye (li ser rêya Senendec-Hemedan) û nifûsa wê 52.701 kes (texmîn 2020) [2] Deşta Dehgolanê bi bereket e û genim, kartol, pîvaz, gêzer, xiyar û ji berhemên herî girîng in
 Xelkê Dêhgolanê kurdîn û bi zimanê kurdî yê zaravê Erdelanî yê Leylaxî diaxivin.

Dehgulan an jî Dêwlan, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye,  ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Dêwlan li navenda deşta leylax hatîye ava kirin.  Li gor çavkanîyên fermî a sala 2020,nifusa bajarê dêwlan 52701 kese u hemî kurdin. Dêwlan 1800 mitir ji asta derya bilinde u yek ji bajarê sar ya Kurdistan u îranê ye. Piranîya gelê herêmê cotkarin u genim u pîvaz u petato yek jî berhemin vî bajarêye.
Îran

Çavkanî
Sewalava

Sewalava, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî
Serîş Abad

Serîş Abad, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî
Sahêw

Saheb, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî
Kanîdinar

Kanîdinar, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî
Mûjij

Mûçiş an Mûjij, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî
Sewalava (navçe)

Sewalawa yek ji navçeyên Parêzgeha Kurdistanê ye li Rojhilatê Kurdistanê ya girêdayî dewleta Îranê.

Nahiyeyên navçeya Sewalava

Çavkanî

Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)
Dehgulan (navçe)

Dehgulan an jî Dêwlan, yek ji navçeyên Parêzgeha Kurdistanê ye li Rojhilatê Kurdistanê ya girêdayî dewleta Îranê. Navenda navçeyê bajarê Dehgulan ye.

Nahiyeyên navçeya Dehgulan

Çavkanî

Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)
Esedabad (navçe)

Şaristana Ased Abad an jî Sedawa yek ji navçeyên Parêzgeha Hemedanê ye li Rojhilatê Kurdistanê ya girêdayî dewleta Îranê.Navenda vê navçeyê bajarê Ased Abadye.

Çavkanî 

Navçeyên Hemedanê
Zanîngeha Helebê

Zanîngeha Helebê duyemîn zanîngeha Sûriyê ye piştî Zanîngeha Şamê. Zanîngeha Helebê li ser asta welatên navçeyê, nexasim dewletên erebî, wek dezgeheke zanistî ya dêrîn û navdar tê pejirandin.

Çavkanî 

Zanîngeh
Olîmpînên havîn di 2020

Olîmpînên havîn di 2020(Japonî:東京オリンピック2020、Tokyō olinpikku 2020) -　Ew bûyerek pirzimanî ya navneteweyî ya ku ew ji 24-ê Tîrmehê 9ê Tebaxê 2020-ê li Tokyo, Japonyayê pêk tê pêk tê.
Weqfa Mezopotamyayê

Weqfa Mezopotamyayê, weqfeke perwerde, zanist, huner, çand û tenduristiyê ye ku di 2013an de li Amedê (Bakurê Kurdistanê) hate sazkirin.

Armanca bingehîn a Weqfa Mezopotamyayê 
Armanca bingehîn a Weqfê ew e ku bibe saziyeka ku gelên Mezopotamyayê di zimanên xwe yên zikmakî perwerdeyê bikin, lêkolînên li ser çand, ziman û civaka xwe bikin. Weqfa Mezopotamyayê dixwaze zanîngeheke pirzimanî jî ava bike.

Xebatên Weqfa Mezopotamyayê 
Rêbera Rastnivîsînê, xebateke kesên pispor ên ku di xebata termînolojiya rêziman û standardkirina kurdiya kurmancî de cih girtine ye. Di 2019an de pirtûka bi navê "Rêbera Rastnivîsînê" derket. Pirtûk ji aliyê Komxebata Kurmancîyê (Komxebata Kurdiya Kurmancî, Komxebata Kurmancî) ve hate amadekirin.
Folklorame, kovareke folklora kurdî ye ku hejmara pêşîn (Adar-Gulan) di 2019an de derket.
Ferhenga Rastnivîsînê, xebata amadekirina ferhengeke rastnivîsînê ye ku di 2019an de ji aliyê Komxebata Kurmancîyê ve hate destpêkirin. Dibêjin ku ferheng ji 20-25 hezar peyvan pêk dihê û peyv heta nuha (2019) ji 70 deveran hatine komkirin, ji Efrînê heta Xorasanê.

Çavkanî 

Standardkirina zimanê kurdî
Weqf
Komxebata Kurmancîyê

Komxebata Kurmancîyê (Komxebata Kurdiya Kurmancî, Komxebata Kurmancî) komxebateke Weqfa Mezopotamyayê ye ku ji kesên pispor û zimannasên kurd pêk dihê yên ku di xebata rêziman û zimannasiyê de ne. Pirtûka pêşîn a Komxebata Kurmancîyê Rêbera Rastnivîsînê ye ku di sala 2019an de derket. Rêbera Rastnivîsînê pêşniyara Komxebatê bo standardkirina kurdiya kurmancî ye.

Mijarên têkildar 
Komxebata Kurmancîyê
Rêbera Rastnivîsînê (2019)
Rêbera Rastnivîsînê (2012)
Konferansa Zanistî ya Zimanê Kurdî (2011-2012)
Wîkîpediya Kurdî (2004-)
Bingehên Rastnivîsandina Kurdiyê (kirmancî)} (1997)
Semînera Kurmancî (1987-2020)
Hawar (1932-1943)

Çavkanî 

Konferansên Zimanê Kurdî
Standardkirina zimanê kurdî
Zimannasên kurd
Rêbera Rastnivîsînê (pirtûk)

Rêbera Rastnivîsînê pirtûka pêşîn a Komxebata Kurmancîyê ya Weqfa Mezopotamyayê (Amed, Bakurê Kurdistanê) ye. Rêbera Rastnivîsînê di sala 2019an de derket û pêşniyara Weqfa Mezopoyamyayê ya standardkirina kurdiya kurmancî bi latînî ye.

Amadekarên projeya Rêberê 
Bahîz Omer Ehmed
Bahoz Baran
Behrûz Şucaî
Deham Evdilfetah
Dilawer Zeraq
Dilbirîn Evdila
Evdilwehab Xalid Mûsa
Malmîsanij
Mahmûd Lewendî
Mehdî Caferzade
Mihemed Teqewî
Mistefa Aydogan
Mîkaîl Bilbil
Newzad Hirorî
Samî Tan
Şoreşvan Adil
Zana Farqînî
Zulkuf Ergun

Çavkanî

Mijarên têkildar 
Komxebata Kurmancîyê
Rêbera Rastnivîsînê (2019)
Rêbera Rastnivîsînê (2012)
Konferansa Zanistî ya Zimanê Kurdî (2011-2012)
Wîkîpediya Kurdî (2004-)
Bingehên Rastnivîsandina Kurdiyê (kirmancî)} (1997)
Semînera Kurmancî (1987-2020)
Hawar (1932-1943)

Girêdanên derve 
 Çapa yekê ya Rêbera Rastnivîsînê, 2018
  
 

Pirtûk
Standardkirina zimanê kurdî
Girtî (pirtûk)

Girtî, pirtûkek wêjeyî ya Firat Cewerî ye ku çapa wê ya yekem di 1986ê de li Stokholmê ji Weşanên Nûdemê hatiye weşandin. 

Pirtûk ji çardeh çîrokan pêk hatiye: Lawikê Nexweş, Çîroka Muxtêr, Hemîdo û Avûkat, Diya Miho, Xewna Nebixêr, Girtî, Kurmê Darê Ji Darê ye, Bîsîklet, Boyaxkerê Solan, Ciwangeyê Temo, Kevoka Dîlan, Barkêşên Biçûk, Cigarefiroş, Serhildana Zarokan.

Hemû çîrok di salên '80an de hatine nivîsîn û di kovarên cûr bi cûr hatine weşandin. Mijarên çîrokan li ser rewşa zarokên kurdan, rewşa welêt, tirs û zilma leşkeran in.

Wêjeya kurdî
Pirtûkên kurdî
Çîrokên kurdî
Şikoyê Hesen

Şikoyê Hesen (z.1928-m.1975) Mîrê helbesta kurdî, Helbestvanê nenas heta roja îro, xwediyê helbesta "Zimanê Kurdî" , û ji aliyê gelek hunermendan hatîye xwendin  li gundê Camûşvana Biçûk navbera Gundê Sîpan ê û Gundê Elegezê yan Alagyaz, yê navçeya Axbaranê ya Ermenistan ê di sala 1928an de di malbateka êzidî de ji dayik bû

Binemala wî 
Mala bavê Şiko di eslê xwe de ji gundê navçeya kars ê ye ,Hesen di 17ê hizêrana,1928 de li vî gundê çêbû. Gava 5 salî bû, bavê wî Axmed nexweş ket û 25 salî bû. Piştî mirina bavê wî, mamê wî Sofî ew xwedî dike

Xwendina û destpêka nivînsandina xwe 

li gor pirtûka “Dîroka Edebîyata Kurdî” ya  Maruf Khaznadar  ,Qonaxa navendî di xwendegeha Elegeza Kurdan pêk anîye ,Bi temam kirina xwendina navendî re, di sala 1948an de di Zanîngeha Êrîvanê Beşê Rojhilatnasîyê de bûye xwendekar, di sala 1953an de bawernameya wê dezgeha zanistîyê wergirtîye,Di sala 1965an de xwendina bilind temam dike
Şiko di sala 1954an de li gundê Begnarê yê navçeya Gagirayê (Ebxazya Gurcistan ê) bûye mamosteyê xwendegeha wî gundî, dersê ziman û edeba êrmenkî gotîye heta sala 1957an di wî karî de maye
Li akademîya zanistî  ya Peterburgê li enstîtûya rojhilatnasî  di beşê Kurdnasîyê de tê bi cih kirin,Di nîvê salên şêstî yên sedsala 20an de ji alîyê desthilata Bexdayê ve dihat bombebaran kirin, Şorişe Îlona 1961an di şer de bû Rojnameyên Ewropayê nûçeyên wêrankirina Kurdistanê diweşandin, piranîya sernivîsên rojnameyan bi navê “Kurdistan Dişewite” bû ,di sala 1965an de Şiko ev helbesta li bajarê  Yerevan  ê nivîsandîye û hestên helbestvanekî  li hemberê erdê xwe,warê bav û bapîrên xwe raber dike
Sala 1973 dibe Endamê Yekîtiya Nivîskarên Gurcistanê

Berhem û helbest 
Xeyala nivîsandinê li ba Şiko di serdema xwendekarîya wî de pêşkevtî bu ,Hinek helbest di rojnameya Zanîngeha Êrîvanê de hatine weşandin ,Her wiha helbestên Şiko di Rojnameya Rya Teze cîheki sereke digirtin ,Piştre helbestên wî yên hatine weşandin û helbestên nû di dîwana wî ya taybetî de hatine weşandin ,Ji van komek helbest bi navê “Qalçîçek” (1961), “Tembûra Kurda” (1965) û “Meremê Dilê Kurd” (1970) weşandine ,Beşek ji van berheman bi zimanê Rûsî, Gurcî û Ermenî li St: Petersburgê, Tiflîsê û Êrîvanê hatine weşandin

"Payîz û Ba'' komek e ji helbestên bijartî yên Şiko hate çapkirin sala 2008 an.

Berhemên  Şiko : “Qalçîçek” (1961), “Tembûra Kurda” (1965) û “Meremê Dilê Kurd” (1970), Perwaza Weten 1977

çend helbestên Şiko

Çavkanî

Girêdanên Derve 

 Helbesta zimanê Kurdî
 Strana zimanê Kurdî bi dengê Aram Tîgran
 Maruf Xeznedar -Wikipedia
 helbestên bijartî yên Şiko
 çend helbestên Şiko
Hildan

Hildan Mihemed Elî (jdb. 26 sibat 1996, Dihok, Başûrê Kurdistanê) stranbêjekî muzîka POPaya kurdî ye.

Jînenîgarî
Ji akinciyên bajarê Dihokê ye. Di sala 1993an de, destpêka xwandina wî ya seretayî ye. Di sala 1999an de jî li Xwandingeha Bizav her li bajarê Dihokê dest bi xwendina navin dike.

Dîskografî

Tomarên stûdyoyê
Canê · 2019
Evina Rast · 2019
Roj Bun · 2017
Yara Min · 201
Xuzi · 2016
Viyana Cend Sala · 2020
Le Le Dine · 2019
De Pekvajin · 2017
Ez Hejarim · 2014
Takey · 2019
Nekî Nekî . 2020
Bomin Were . 2020

Fîlmografî

Klîb
Oy Yarê • 2016
Yara Min • 2019
De Bekvejin • 2017
Canê • 2019
Xuzî • 2018

Çavkanî 

Stranbêjên kurd
Aseton

Aseton, an propanon, bi formula (CH3) 2CO re pêkhateyeke organîk e. Ketona herî hêsan û piçûk e. Ew bi bêhnek tûj a teybetmendî rengek bê reng, pir hilû û şewitandî ye.

Di sala 2010an de li seranserê cîhanê li dor 6,7 milyon ton, bi taybetî ji bo wekî solvent û hilberîna metîl metakrîlat û bîsfenol A hate bikar anîn. Bikaranînên acetonê yên navdar ên navmalîn wekî melzemeya çalak a di rakirina lakêşeyê nail de ye û wekî boyaxê jî teniktir e. Li Dewletên Yekbûyî statûya wê ya volatîl organîk (VOC) heye.
 
Aseton di laşê mirov de bi pêvajoyên metabolîzma normal tê hilberandin û avêtin. Bi gelemperî di xwîn û mîzê de heye. Kesên bi nexweşîya şekir wê di mîqdarên mezin de hilberînin. Testên jehra jehrî yên hilberandinê nîşan didin ku potansiyela wê ya kêm heye ku bibe sedema pirsgirêkên hilberînê. Parêzên ketogjenîk ên ku di xwînê de laşên keton (aseton, asîda β-hîdroksîbutirîk û asîda asetoasetîk) zêde dikin têne bikar anîn da ku li hember êrişên epîleptîk ên pitikan û zarokên ku bi êşa agirîn a agirîn êş dikişînin bikar bînin.

Çavkanî 

Kîmya