nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Medanî Şêx Baba

Medanî Şêx Baba,  Me'danî Şêx Baba , gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xaneqînê

Qerexan
Coco Martin

Coco Martin (jdb. 1ê çiriya paşîn 1981an li bajarê Quezon City, Fîlîpîn) lîstikvan û derhênerê Fîlîpînî ye. Ji bo lîstina rolên sereke di Walang Hanggan, Juan dela Cruz û Ang Probinsyano ya FPJ-yê de tê zanîn.

Destpêka Jiyanê 
Coco Martin li Sampaloc, li navçeya Manila hatiye dinê. Ew cahilvanek Nazareya Reş e. Di salên zaroktiya xwe de, ew bi gelemperî çû cem dêra Quiapo bi dapîrê xwe re ji bo rêberiya ji Nazarene Reş digere.

Wî li Zanîngeha Neteweyî ya Karsaz û Hunerê ya li Bajaroka Fairview Quezon of Science di Rêvebiriya Otêl û Restoran de wergirt. Martin di heman demê de xebatkare Fîlîpînî ya Overseas bû ku wek derîvanek li Alberta, Kanada xebitî bû.

Fîlmnîgarî

Çavkanî 

Aktorên filîpînî
Jidayikbûn 1981
Mirovên zindî
Medanî Mehdî Beg

Medanî Mehdî Beg,  Me'danî Mehdî Beg , gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xaneqînê

Qerexan
Wadî Elusinc

Wadî Elusinc,  Wadî El'usinc , gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xaneqînê

Qerexan
Axtepe, Qizil Rebat

Axtepe, gundekî bi ser Qizil Rebata navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.

Mijarên têkildar 
Axtepe

Çavkanî  

Gundên Xaneqînê

Qizil Rebat
Qizil Rebat

Qizil Rebat, bajarok û nahiye bi ser navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xaneqînê

Qizil Rebat
Ehrar eş-Şerqiye

Ehrar eş-Şerqiye (bi erebî: أحرار الشرقية, Ahrar al-Sharqiya) komeka çekdar e ko li destpêkê wekî yekîneyeka Ehrar eş-Şamê li Dêre Zorê bûn. Piştî ew ji rojhilatê Sûriyayê ber bi rojavayê wî welatî jî hatin derêxistin her ew nav li ser wan ma. Lê li sala 2016ê ew ji Ehrar eş-Şamê veqetiyan û pardarî şerrê Mertala Firatê bûn. Gelek ji endamên vê komê ji eşîreta Şeîtatê ne.

Ebû Mariya el Qehtanî endamê berê yê Civata Şêwrê ya Cebhet en-Nesreyê dewrekê mezin di avakirina wê komê da gêrra. Ebû Mariya bi koka xwe ji Îraqê ye û alîgirî desttêwerdanên Tirkiyê di şerrê navxweyî yê Sûriyayê da ye. Dihêt bawerkirin ko parek ji sedemên derêxistina wî ji Cebhet en-Nusreyê ev hevkariya wî ya xur digel Tirkan bû. Herçend e ko netebayî û şerr di navbera vê komê û DAEŞê da hebûne, lê bi giştî ew jî yek ji xelekên wê zincîreya rêkxistinan e ko alîkariya lojestîk pêşkêşî DAEŞê dikin.

Di şerrê Tirkiyê li dijî Rojavayê da, Hevrîn Xelef a çalaka siyasî bi destê vê komê hat kuştin.

Çavkanî
Ebtîh

Ebtîh, Ebtîḧ, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Exnîs

Exnîs, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Erfî'

Erfî' , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Ezranî

Ezranî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Eskeh

Eskeh, Eskeḧ, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Eskîne Fewqanî

Eskîne Fewqanî, anku Eskîna Jorîn, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Eskîne Xerbî

Eskîne Xerbî, Eskîne Ẍerbî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Ebû Xeşeb

Ebû Xeşeb, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Ebû Xeşeb Xerbî

Ebû Xeşeb Xerbî, Ebû Xeşeb Ẍerbî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Lîsteya helbestvanên nûjen ên bi soranî

Va ye lîsteya helbestvanên nûjen ên bi zaravayê soranî ye.

Helbestvanên nûjên ên bi soranî (2019) 
Dastan Berzan
Celal Berzencî
Îsmaîl Berzincî
Teyib Cebar
Qubadî Celî Zade (Qubadê Celîzade)
Kerîm Deştî
Dilşad Ebdulla (Diłşad 'Ebdułła)
Ebdulmutelîb Ebdulla ('Ebudmutelîb 'Ebdułła)
Gerus Ebdulmelîkiyan
Aryan Ebûbekir
Azad Ehmed (Azad Eḧmed)
Neşmîl Elî Berzancî
Reza Elîpûr
Ayda Emîdî (Ayda 'Emîdî)
Enwerî Reşî Ewla (Enwerî Reşî 'Ewła)
Vînos Feyaq
Marif Umer Gol (Marif 'Umer Goł)
Roj Helebceyî (Roj Hełebceyî)
Dilsoz Heme (Diłsoz Ḧeme)
Roje Hesen (Roje Ḧesen)
Şêzad Hesen
Berzan Hestiyar
Kejal Îbrahîm Xidir (Kejał Îbrahîm Xidir)
Heme Kakereş (Ḧeme Kakeřeş)
Kurdo Karwan
Lazo
Deyat Mecîd Perxî
Ramyar Mehmûd (Berzan Meḧmûd)
Ehmedî Mela (Eḧmedî Mela)
Mistefa Mestur
Newroz Ezîz Mewlûd
Biryar Mihemed (Biřyar Miḧemed)
Hetaw Mihmid
Selam Mistefa
Çilur Namîq
Siware Necmedîn
Elî Pêncwênî
Hîwa Qadir
Dilawer Qeredaxî (Dilawer Qeredaẍî)
Refîq Sabîr
Haşim Serac
Rêbwar Sîweylî
Dana Seîd Sofî
Jawên Şalî (Jawên Sałî)
Zana Xelîl
Cemal Xembar (Cemal Ẍembar)
Zuleyxa

Çavkanî 

Helbestvanên kurd
Helbestvanên bi soranî
Anzav, Bêgirî

Anzav (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Aqbûlax

Aqbulax (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Benciwan

Benciwan (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Devetaş

Devetaş, Devekevir (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Engûzek

Engûzek (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Gulîçimen

Gulîçimen (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Gultepe, Bêgirî

Gultepe (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Gunderme

Gonderme, Gunderme (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Îswêran

Îswêran (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Kebabîk

Kebabîk (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Komis, Bêgirî

Komis (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Moçê

Moçê (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Qerexan, Bêgirî

Qerexan (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Rehmîn

Rehmîn, Reḧmîn (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Sarîmehmed

Sarîmehmed, Sarîmeḧmed (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Sitîgulan

Sitîgulan (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Sor, Bêgirî

Sor (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Tar

Tar (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Tepê Jêrîn

Tepê Jêrîn (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Tepê Jorîn

Tepê Jorîn (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Semtatos

Semtatos an Simtatoz (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye.

Gelhe

Çavkanî 

Gundên Bêgiriyê
Mozexane

Mozexane (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Koşk, Bêgirî

Koşk (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Hirîşoya Jêrîn

Hirîşoya Jêrîn (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Hirîşoya Jorîn

Hirîşoya Jorîn (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Campora San Giovanni

Campora San Giovanni (bi zaravayê kamporayî yê kevnar: Campura San Giuvanni an Campura Santu Janni) frazioneya komuna (şaredarî) Amantea ye, li devera Cosenza, Calabria (Îtalya) ku li nêzî sînorê parêzgeha Catanzaro ye.

Îtalya
Coreca

Coreca (bi zaravayê herêmî: Coraca an Corica) li herêma Calabria îdarî parêzgeha Cosenza [başûrê Italytalya cih digire [Amantea]]  komun yek frazione ye ku bi Campora San Giovanni ve girêdayî ye û li nêzî sînor e.

Ancient] Corinthian Navê bajêr, ku ji hêla Grekiyan ve tê de dijîn, li ser bingeha peyva Cîhanê (Korakas) pêk tê, ku tê wateya '' [[elb].

Geolocation 
Li rojava, [Kendava Tyrrhenian] rûberû dibe, Coreca li başûr bi Campora San Giovanni frazionesi re sînorek parve dike.

Aborî 
Aboriya rûnişmanan li ser bingeha otêl tûrîzm û geştyar e. Coreca xwezayî ya Girtî ji 1960-an û vir ve di wênekêşiya xwezayê de populer e. Li bajêr jî karsaziyên piçûk hene ku xwarin, arvan û makîneyên hilberînin.

Gund 
Gundên şaredariyê ev in: Formiciche, Giascogne (bi zaravayê xwemalî Juascugnu), Grotte (bi zaravayê dayikî "i i Grutti"), La Pietra ('bi zaravayê dayikî Petraja'), Marinella, Oliva, Stritture, Salto da Zita.

Photogallery
Babazîk

Babazîk an jî Babezeng (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Axserav

Axsirav, Axserav (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Zortil

Zortil, Zortol (, ), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Pirtax

Pêrtax, Pertax?, an jî Pirtaq (, ), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Tendûrek, Erdîş

Tendûrek (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Şor, Erdîş

Şor (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye. Mensûbên eşîra Hemoyî di gundê Şor'ê de nîştecih in.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Qizîlkilîse, Erdîş

Qizilkilîse, anku Dêra Sor (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Panî

Panî (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Xak

Xak, gundê Xakê (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Xarxos

Xarxos (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Qeremêlik

Qeremêlik (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Kinzek

Kinzek (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Hezara

Hezara (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Cotgeh

Cotgeh (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Kele, Erdîş

Kele (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Sifinc Bob Çarçikşort

Sifinc Bob ( sernavê resen: SpongeBob SquarePants) rêzefîlmekî filme kertonî  ya amerîkî ye ku ji hêla pedagog û deryanasê amerîkan  Stephen Hillenburg ve ji bo Nickelodeon hat afirandin. Rêzefîlm derbarê  serpêhatî û hewildanên ji karakterê sernavê û hevalên wî yên avê li bajarokê aşopî ya Bîkîniyê de ye. Fîlma kertonî ya amerîkî ya pêncem-dirêj-xebitîn, populerbûna wê ev yek wekî franchisek medyayî çêkiriye. Ew xwedan pirtirîn belavkirî ya Nickelodeon û Viacom Media Networks ye, rêza herî bilind a hewa ye. Heya dawiya sala 2017, pargîdaniya medyayê ji bo Nickelodeon dahata bazirganiyê 13 mîlyar dolar hilberand.

Kesên rêzefîlm
Sifinc Bob Çarçik Şort (bi îngilîzî: SpongeBob)
Patrick (bi îngilîzî: Patrick)
Squidward (bi îngilîzî: Squiward)
Kewjal (bi îngilîzî: Mr..Krabs)
Sandy (bi îngilîzî: Sandy)
Plankton (bi îngilîzî: Plankton)

Çavkanî 

Rêzefîlm
Partaş

Partaş (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Ûstekar

Ûstekar (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Axbaş, Erdîş

Axbaş (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Behlûl

Behlûl (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Kertîs

Kertîs (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Axiz

Axiz (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Anzav, Erdîş

Anzav (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Hesenebdal

Hesenebdal, Ḧesenabdal (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Heyderbeg

Heyderbeg (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Erbizonk

Erbizonk an jî Hevirzong (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Kerx

Kerx (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye û di warê Gelîyê Zîlanê de ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Pay, Erdîş

Pay (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Zorava, Erdîş

Zorava (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Erdîşê
Çîroka bêdawî (rêzefîlm)

Çîroka bêdawî (sernavê îngilîzî; The Neverending Story), xêzefîlmekî ku ji hêla CineVox Entertainment ve hatiye çêkirin û ji hêla Ellipse û Nelvana ve hatiye anîmasyonkirin. Ew li ser PBS Kids ji bo yek sezonek (1995-1996) û ji bo 26 beş weşandî bû. Rêzefîlm cara yekem li ser kanala Zarok TV bi dûblaja kurdî hatibû weşandin. Bingeha rêzefîlmê bi tenê hinekî li ser pirtûka Michael Ende ya Die unendliche Geschichte (1979) ("Çîroka bêdawî") bû.

Naverok 
Zarokek ciwan bi navê Bastian dîsa arîkariyê dide  împeratorbanûya zarokî û mirovên wê li Fantasia, welatekî aşopî ya ku meriv dikare bi pirtûkek bêdawî a sêrbaz a bi navê Çîroka bêdawî  bigihîje û bandorê lê bike, ji ber ku tiştek xedar û xirabkarên din ên mîna sêrbazê xerab Xayide hîn jî tehdît dikin ew. Di vê pêvajoyê de, Bastian dersên hêja fêr dibe û gelek hevalên efsûnî yên mîna darika Bark Troll, ejdehayê  bext Falkor û gelekên din distîne.

Çavkanî 

Rêzefîlm
Samî Yusuf

Samî Yusuf ( li Tehran ê) stranbêjekî brîtanî ye,kompozîtor û muzîkvan ji koka iranî-ezirbîjanî. Navdar bû ew di riya albûma xwe Al-Muallim ("Mamoste"). 2005 albûma wî ya duyemîn xuya bû My Ummah ("komeleya min"). Di 28. cotmehê 2010`an de albûma wî ya suyemîn bi navnîşana Where Ever You Are.

Jiyanname
Hestiyê çengê

Hestiyê çengê hestiyek di serê mirov de ye û karê wî cûtina xwarinê ye û herwiha livandina dev di encamê de mirov dikare biaxive.

Çavkanî 

Anatomî
Dilyar Dêrikî

Dilyar Dêrikî, anku Dilyarê Dêrîkî (z. 1970, li Giresorê), helbestvan û rojnamevanekî kurd e. 

Di sala 1970î de bi xeçxeçokên nîşanê re li gundê Giresor wî çavên xwe vekirine. Giresor gundê ku hatî parçekirin di navbera Başûr û Rojavayê Kurdistanê de, gundê ku bi şev dihat xemlandin bi pêşmergeyan. Wî çavên xwe bi dîtina bavê xwe kil nekiriyê, bavê wî wekî gelek kurdan alîkariya Şoreşa Kurdistanê dikir û pêşmerge hembêz dikirin di cihên veşartî de li gund. Piştî wê, hat girtin ji aliyê hêzên Ewlekariya Sûrî ve û dema hat berdan ji girtîgehê, piştî kêmî heyvekî, koça dawiyê kir, bi sedemên di bin eşkençê de hinavên wî dirabûn, dijminên Kurdistanê bavê wî kuştine û ji ber van astengên çivakî û aborî û cografiya sînoran wî mala xwe veguheste bajarê Dêrika Hemko û li wir bi cih bûn. Lê dayika wî ya ku rola wê ya herî mezin û ber çav di jiyana wî de heye berê wî da dibistanê û xwendinê, ew fêr kirin ku welatê wî pêwestiya wê bi zana û xwandevana heye.

Perwerdehî li Kurdistan û Libnanê 
Li Dêrikê wî dibistana sertayî û navendî û dibistana bilind xwendiyê û piştî wê du salan wî zanko li Libnanê xwend, beşê yasa, lê wî  nekarî berdewam bike, çûnkî ji aliyên  hêzên awlekariya Sûrî ve hate xwestin. Di dawiya sala 1994an de wî xwe gihand Holendayê û jiyana xwe berdewam kir.

Helbestên wî li kovarên Pirs û Dugirê (1996-1999) 
Di sala 1996an wî di kovara Pirs de ya bi zimanê kurdî dihat weşandin wî helbestek belav dikir. Di navbera salên 1997an û 1999an de jî wî di kovara Dugir ya li Swêdê dihat çapkirin, du helbest belav dikirin.

Pirtûka wî ya pêşîn bi zimanê erebî 
Di sala 2000î de yekemîn pirtûka helbestan bi zimanê erebî bi şêwakî nehîne bi alîkariya heval û dostan li Sûriyê hat çapkirin.

Jiyan û perwerdehî li Holendayê 
Di sala 2000î heta 2003an de li Holendayê bi alîkariya Yekîtiya Nivîskar û rojnemavanê Holenda wî jimarek kursên rojnemavaniyê û ragihandinê xwendin li Media Center Hilversum û nasnameya rojnemavaniyê wî wergirt.

Şeş pirtûk amade ne ji bo çapê 
Bêhtir ji çar pirtûkên wî bi zimanê kurdî û du pirtûkên bi zimanê erebî amade ne ji bo çapê.

Çavkanî 

Helbestvanên kurd
Silêmanê Dengizî

Silêmanê Dengizî kemançejen û dengbêjekî kurd ê navdar e. Li gorî nasnameya fermî ew di sala 1943an de li Qosera Mêrdînê ji dayik bû ye. Lê ew bi xwe dibêje: "Ez li Hêsara Kercewsê çêbûme." 

Sê caran zewicî ye. Navê hevjîna wî a yekem Faîqe, navê a duwem Ceylanê, navê a nuha jî Gulbihar e.

Stranên wî 
Ahmedo
Dinyayê
Mala Seydo
Şerê Alîbegê û Memedbegê
Şerê Derişê

Rewşa wî ya îro 
Îro (2019) Silêmanê Dengizî li gundê Elfanê (Stewra Mêrdînê) dijî.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Ahmedo û Dinyayê
 Şerê Alîbegê û Memedbegê

Dengbêj
Kemançejen
Qehwexane

Qawexane, kafê (café), kaftirya (cafeteria) yan kofîşop (coffee shop) ew cêgeyeye ke qawe û xwardinewey dî wekî çay têda pêşkeş dekirê, û hendêkcarîş dekirê xwardinî wek sandwîç û kêk û hewîrkarî dî têda pêşkeş bikrê, le wellatanî Rojhellatî Nawîn zorcar nêrgeleşî têda dekêşrê.

Qehwexane
Ebû Xuyme

Ebû Xuyme, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Ebû Raseyn

Ebû Raseyn, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Ebû Serîh

Ebû Serîh, anku Ebû Serîḧ, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Ebû Senam Cinûbî

Ebû Senam Cinubî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Ebû Senam Wista

Ebû Senam Wista, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Ebû Sedîde

Ebû Sedîde, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Ûm Resîf

Ebû Resîf, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Ûm Zibyan

Ûm Zibyan, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Ûm Zibyan Şerqî

Ûm Zibyan Şerqî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Ûm Amir

Ûm Amir, anku Ûm 'Amir, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê

Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê hemû peywendî û têkiliyên Komara Tirkiyeyê dihundirîne. Têkilîyên derve yên komara Tirkîyeyê bi rêya Wezareta Derve ya Tirkîyeyê tên meşandin. Têkiliyên Tirkiyeya modern bi taybetî piştî avakirina komarê li sala 1923yê hatin destpê kirin. Lê di bingehê de berdewamiya Împeratoriya Osmanî ya perçebûyî bû. Piştî Şerê cîhanî yê yekem, têkiliyên împeretoriya Osmaniyan hêdî hêdî ket bin destê avakerên Tirkiyeya modern. Ji ber ku dewletên Ewropayî împeretoriya Osmanî dagir kir, di serî de têkiliyên dewleta Tirkiyeyê û yên Ewropayî li ser bingeheke hejîyayî ye. Bi taybetî jî rola Brîtanya li ser perçebûna Osmaniyan gelek mezin e, ji ber vê têkilîyen van dewletan bi awayekî baş destpê nekir.

Pirsgirêkên girîng di Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê de
 Pirsa Mûsilê
 Pirsa Tengavên Marmarayê
 Pirsa Xetayê
 Pirsa Giravên Egeyê

Lîsta têkiliyan
 Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Tirkiyeyê
 Têkiliyên Îran û Tirkiyeyê
 Têkiliyên Iraq û Tirkiyeyê
 Têkiliyên Sûrî û Tirkiyeyê
 Têkiliyên Keyaniya Yekbûyî û Tirkiyeyê
 Têkiliyên DYA û Tirkiyeyê
 Têkiliyên Fransa û Tirkiyeyê
 Têkiliyên Yewnanistan û Tirkiyeyê
 Têkiliyên Almanya û Tirkiyeyê
 Têkiliyên Rûsya û Tirkiyeyê

Têkildar
 Têkiliyên navneteweyî

Çavkanî 

Siyaseta Tirkiyeyê
Hevpeymana Nîştimanî ya Demokratî Sûrî

Hevpeymana Nîştimanî ya Demokratî Sûrî (HNDS) di sala 2014an de li Efrînê hatiye damezrandin. Endamên Hevpeymana Nîştimanî ya Demokratî Sûrî ji hemû pêkhatên Sûriye ne.

Serokên HNDS 
Serokê destpêkê: Cemal Elo, ji Ehrezê ye
Serokê duyem: parêzer Eladîn Xalid Kalo, ji Til Hasilê-Til Eranê ye
Serokê sêyemî jî: Ehmed Hiso, bavê wî ji Til Hasilê û dayîka wî ji Efrînê ye.

Şaxên HNDS 
Bi awayekî fermî, baregeha xwe ya sereke li navenda bajarê Efrînê ya girêdayî Herêma Efrînê li Rojavayê Kurdistanê vekir û piştre jî şaxa xwe ya Cindirêsê jî ve kir û mamoste Ebdurihma Xelîl Murşid (Evdoyê Murşid) jî bi fermç wek serokê wê şaxê hat destnîşan û dest bi kar kirin.

Di roja pêncşemê 25ê tebaxa 2016an li bajarê Cindirêsê ya ser bi kantona Efrînê, baregeha fermî ya Hevpeymana Nîştimanî a Dîmokratîka Sûrî hat vekirin.

Bi beşdarbûna Kordînesyona Giştî yê Hevpeymana Nîştimanî ya Demokratîka Sûrî parêzer Eladîn Xalid Kalo û serokê çaxa Cindirêsê ya Hevpeymana Nîştimanî Ebdurihman Xelîl Murşid û berpirsên komîteyên wê çaxê li Cindirêsê, bi awayekî fermî û serkevtî, baregeha navendî ya Hevpeymana nNîştimanî ya navçeya Cindirês hat vekirin û pîroz kirin. 

Her li Munbicê jî bi serokatiya Îbrahîm Qaftan ku niha serokê Partiya Pêşeroja Sûriyê ye şaxa Munbicê ya HNDS hat vekirin.

Her weha di sala 2016an de jî baregeha şaxa Şehbayê Mehmûd Bavê Şiyar hat vekirin û yê şaxê Helebê jî li Şêxmeqsûdê bi serokatiya Mihemed Hemê hat vekirin.

Li piştî rizgarkirina Tebqayê baregeha HNDS li Tebqayê jî hat vekirin. Her weha serokê şaxê HNDS li Herêma Kurdistanê rojnamevan Hozan Efrînî ye. Serokê şaxê Ewropayê jî Elî Betal Beran Hec Xelîlî ye. Ferhad Mayêr wek nûnerê HNDS di Meclîsa Sûriye ya Demokratîk de dixebite. HNDS bi çalak serpereştiya karûbarên kurdên wê deverê û Efrînê dike.

Çavkanî 

Rojavaya Kurdistanê
Emerê Entaxî

Emerê Entaxî dengbêjek e ku li gundê Entaxê yê Liceya Amedê sala 1952an ji dayik bûye. Ji 10 saliya xwe ve bi rengekî bê navber kilamên dengbêjiyê dibêje.

Jiyan 

Dengbêj Emer Entaxî sala 1993an tevî malbata xwe ji gund koçî Amedê dike. Di zarokatiya xwe de li dîwana dengbêjan timî guh da kilaman û bi dengbêjan re kilam digot.

Entaxî got ku hîna ew zarok bû wî bavê xwe yê dengbêj winda kiriye û wiha qala jiyana xwe kir: “Di temenê gelek biçûk de min bav û dayika xwe winda kir. Bavê min dengbêj bû. Dema ez 10 salî bûm, dost û ciranan ji bo min qala dengbêjiya bavê min dikirin û her dem digotin, bavê te ev kilam digotin. Hemû kilamên ku bavê min digotin min xiste mejiyê xwe û heta niha jî ez wan kilaman dibêjim. Di zarokatiyê de jî dengê min xweş bû û ez tevlî dîwanê dengbêjan dibûm. Ez nabêjim ez di zarokatiya xwe de dengbêj bûm, lê di zarokatiya xwe de min li kêleka dengbêjan kilam digot.”

Dengbêj Emerê Entaxî xwest ciwan xwedî li dengbêjiyê derkevin û wiha dawî li axaftina xwe anî: “Dengbêjî ji bo min hunerek e ku bi nirx nayê pîvan. Divê serdemê de nirx bi dengbêjan nayê dayîn. Çanda biyanî xistine nava hunera me. Divê ciwan xwedî li dengbêjan derkeve. Ez weke dengbêj Emerê Entaxî amdeme ku di aliyê dengbêjiyê de alîkariya ciwanan bikim û kilamên dizanim hînî ciwanan bikim. Ji ber ku dengbêjî bingeha çanda kurdan e. Divê dengbêjî herdem zindî be.”

Çavkanî 
 Occo Mahabad
  Bernamegeh.org

Mêr
Kesên ji Amedê
Jidayikbûn 1953
Dengbêj
Wezareta karên derveyî ya Tirkiyeyê

Wezareta karên derveyî ya Tirkiyeyê yek ji wezaretên dewleta Tirkiyeyê ye. Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê birêve dibe. Bingeha navendî ya Wezareta Derve ya Tirkiyeyê li Enqereyê ye. Li 107 dewletan bi giştî 185 nûnertiyên vê wezaretê hene. Hejmara karmendên wezareta derve ya Tirkiyeyê 2680 e. 40% ji wan li Enqereyê dixebitin, 60% jî ji wan li derveyî welat dixebitin. Budceya Wezareta Derve ya Tirkiyeyê bi dûçûna daneyên sala 2008ê 3,2% ji budceya giştî ye.

Destpêk
Wezareta Derve ya Tirkiyeyê, gelek polîtîka û bûrokrat ji dewleta Împeratoriya Osmanî wek mîras hilgirt. Heta ku Hikûmeta Meclîsa Neteweyî ya Tirkiye hate avakirin, hemû dîplomasiya tirkan bi rêya Hikûmeta Stembolê dihat meşandin ku bi padîşahê Osmaniyan ve girêdayî bû. 24ê nîsana 1920ê ji aliyê Mustafa Kemal Atatürk û hevalên wî ve, Hikûmeta Meclîsa Neteweyî ya Tirkiyeyê hate damezrandin. Navenda vê meclîsê li bajarê Enqereyê bû. Ji ber vê sedemê carna ji vê meclîsê re dibêjin Hikûmeta Enqereyê. Hikûmeta Enqereyê heta îlankirina Komara Tirkiyeyê hemû kar û xebatên tirkan kirin li dijî Hikûmeta Stembolê. Di vê prosesê de li Stembolê jî li Enqereyê jî hikûmetên cuda cuda hebûn.

Endambûna rêxistinên navdewletî
 Tirkiye 18ê tîrmeha 1932yê de beşdarî endambûna Cemiyetan Neteweyan bû.

Wezîrên Hikûmeta Enqereyê
 Bekir Sami Bey (3 gulan 1920-12 gulan 1921)
 Yusuf Kemal Bey (16 gulan 1921-26 çiriya pêşîn 1922)
 İsmet İnönü (26 çiriya pêşîn 1922-22 çiriya paşîn 1924)

Wezîrên Komara Tirkiyeyê
İsmet İnönü (26 çiriya pêşîn 1922-22 çiriya paşîn 1924)
Şükrü Kaya (22 çiriya paşîn 1924-3 adar 1925)
Tevfik Rüştü Aras(4 adar 1925-11 çiriya paşîn 1938)
Mehmet Şükrü Saraçoğlu(11 çiriya paşîn 1938-13 tebax 1942)
Numan R. Menemencioğlu(13 tebax 1942-26 hezîran 1944)
Hasan Saka(13 îlon 1944-10 îlon 1947)
Necmettin Sadak(10 îlon 1947-22 gulan 1950)
Fuat Köprülü (22 gulan 1950-20 xizîran 1956)
Fatih Rüştü Zorlu(20 hezîran 1956-27 gulan 1960)
Selim Rauf Serper(28 gulan 1960-16 reşemeh 1962)
Feridun Cemal Erkin(1 nîsan 1962-20 reşemeh 1965)
Hasan Esat Işık(23 reşemeh 1965-22 çiriya pêşîn 1965)
İhsan Sabri Çağlayangil(27 çiriya pêşîn 1965-12 adar 1971)
Osman Olcay(26 adar 1971-11 kanûna pêşîn 1971)
Ümit Haluk Bayülken (11 kanûna pêşîn 1971-26 kanûna paşîn 1974)
Turan Güneş(26 kanûna paşîn 1974-17 çiriya paşîn 1974)
Melih Esenbel(17 çiriya paşîn 1974-31 adar 1975)
İhsan Sabri Çağlayangil(31 adar 1975-21 hezîran 1977)
Gündüz Ökçün (21 hezîran 1977- 21 tîrmeh 1977)
İhsan Sabri Çağlayangil(21 tîrmeh 1977-5 kanûna paşîn 1978)
Gündüz Ökçün (5 kanûna paşîn 1978-12 çiriya paşîn 1979)
Hayrettin Erkmen (12 çiriya paşîn 1979-5 îlon 1980)

Çavkanî

Siyaseta Tirkiyeyê
Îrredentîzm

Îrredentîzm fikreke polîtîk e ku dixwaze axa neteweyê xwe ya bindest tevlî dewleta xwe bike.

Gotarên têkildar
 Têkiliyên navneteweyî

Çavkanî

Herêmên dabeşkirî
Teoriya têkiliyên navneteweyî
Naruhito

Naruhito (徳仁) (jdb. 23 sibat 1960, li Tokyo, Japon), împeratorê Japonê ye. 

Ew lawê împeratorê Akihito û xanima împerator Michiko ye û di 1ê gulana 2019 de bû 126em împeratorê Japonê.

Çavkanî 

împeratorên Japonê
Japon
Şakir Bilgin

Şakir Bilgin (jdb. 1951, li Boluyê, Tirkiye) nivîskarekî tirk e ku li Almanyayê dijî. Bilgin piştî xwendina xwe heya 1973 li dibistanek seretayî ya Tirkiyê wane da, pişt re jî ew werzişê li Dibistana Bilind a Perwerdehiyê ya li Stembolê xwend. Di sala 1976an de ew hat Komara Federal a Almanyayê û xwendina xwe ya werzişê li Zanîngeha Werzişê ya Alman a li Kölnê domand. Ji sala 1978an heta 2003an ew wekî mamoste fêrbûna zimanê tirkî û werzişî li dibistanên cihêreng li Kölnê xebitî

Di 12ê kanûna paşîn a 1983an de, Şakir Bilgin dema betlaneyê li Tirkiyê girtî bû, û ji hêla dadgehek leşkerî ve ji bo îdîaya wî ya bêdadî ya ku ew endamê rêxistina Dev-Solê ku li Tirkiyeyê qedexe bû hate dadgehkirin. Tenê di 27ê sibata 1986an de ew ferman daye binçavkirinê, di havîna 1987an de bi malbata xwe re vegeriya Komara Federal a Almanyayê. 

Bilgin nivîskarê çend pirtûkan e. Di dema zindanê de, êşkence, derûnnasiya terorê lê her wiha hevaltî di nav girtiyan de, pirtûka wî bi lezgînî radigihîne Jeden Tag weint die Sonne ("Her roj tav digirî"). Di du pirtûkên dawîn de bi tirkî Şakir Bilgin di derbarê keçek tirk de, ku li Kölnê hatiye cîhanê û li wir mezin bû ye. Di bin sernavê  Ich heiße Meryem, nicht Miriam ("Navê min Meryem e, ne Miriam e"), ev her du pirtûk bi du berg bi almanî ji hêla Internationale Kulturwerk in Hildesheim ve hatine weşandin.

Berhemên wî  
Jeden Tag weint die Sonne ("Her roj tav digirî"), Pahl Rugenstein Verlag, Köln, 1988. Ew berhem di sala 1988an de li Stembolê bi sernavê Güneş Her Gün Doğar bi tirkî jî derket. 
Devrimden Konuşuyorduk ("Me qala şoreşê dikir"), Roman, 1990, Stembol.
Lasst die Berge unsere Geschichte erzählen ("Bila çiyayan dîroka me vebêjin"), Dipa Verlag, Frankfurt, 1991.
Der Fremde ("Xerîb"), Zambon-Verlag, Frankfurt, 1997. Di Sibata 1998 de li Stembolê bi tirkî jî bi sernavê Sürgündeki Yabancı hate weşandin. 
Bir Daha Susma Yüreğim ("Deha bêdeng nemîn e, dilê min"), Önel Verlag, Köln, 2001.
Güzellikler Yeter Bana ("Bedewî ji bo min têr e"), ÖNEL Verlag, Köln, 2003. 
Ich heiße Meryem, nicht Miriam ("Navê min Meryem e, ne Miriam"), Internationales Kulturwerk-Hildesheim, 2005.

Çavkanî 

Nivîskarên tirk
Jidayikbûn 1951
Mirovên zindî
Dungeons and Dragons

Dungeons & Dragons  (Zîndan û Ejderan bi gelemperî wek D&D an DnD tên kurtkirin) lîstikeke rolbaziyê ya sermase ya fantastîk, LRB, (role-playing game, RPG) ye. Bi eslê xwe ji alîyê Gary Gygax û Dave Arneson ve hat çêkirin. Cara yekemîn di sala 1974 de ji alîyê Tactical Study Rules, Inc. ve hat weşandin.

D&D destûrê dide her lîstikvanan ku karakterê xwe biafirînin. Van karakteran di honaka xeyalî de dest bi tevgerên xeyalî dikin. Mîrê Zindanê, MZ, (Dungeon Master, DM) wekî serwer û çîrokbêjê ji lîstikê re rêberî dike, mekanê ku tê de macerayan pêkanîn saz dike, û rola nîştecihbûnan ji cîhana lîstikê dilîze. Karekter partiyek pêk tînin û bi nîştecihbûnên mekanê lîstikê û hevdu re têkilî datînin. Bi hev re pirsgirêkan çareser dikin, şer dikin, û xezînê û zanyarî berhev dikin.  Di pêvajoyê de, ji bo ku payeyên xwe bilind bikin, karakter puanên serboriyên (experience points, XP) qezenc dikin û piştî çend lîstikên cuda ew gav bi gav bihêz dibin. D&D  zarên çendrexî û jimarkirî ji bo bûyerên di lîstikê de çareser bikin bi kar tîne.

Çavkanî
Xidir xelef

Xidir Xelefî (Eşîr)

Esil

Bavekê Ji Dasinîyane Ku Bune Misilman Û Heta Îro Bes Ew Mane Misilman Ji Dasînîyan

Îslama Wan

Hinek Di Bêjin Ew le Ser demê Omer Kurê Xetabî Xalîfeyê Îslamê Misilman Bune
 Û Hinek Di Bêjin Ew Li ser Demê Padşah Mihemedê Soranî Misilman Bune Belê Ya Dirstirê Ewe Ku Li Ser Demê Mîrê Soranî Misilman Bune

Bavik

•Mala Kelo
•Mala Dare
•Mala Asîya

Berhemên Wan

Wan Dînê Îslamê Li Şengal Bi Hêz kir Bu Û Wan Gelek Mizgefit Ava Kirin
Têkiliyên Sûrî û Tirkiyeyê

Têkiliyên Sûrî û Tirkiyeyê hemû peywendî û têkilîyên van herdu dewletan dihundirîne. Bingeha têkiliyên Tirkiyeyê û Sûrîyê ji Şerê cîhanî yê yekem destpê dike û heta niha bi gelek pirsgirêkan berdewam dike.

Nêrîna giştî
Piştî şerê cîhanî yê yekem dewleta Osmanî belav bû û gelek herêmên erebziman ji aliyê dewletên rojavayî ve hatin dagir kirin. Bi dûçûna peymana Sykes Pycot û Peymana Sevrê axa welatê Osmanîyan ji alîyê dewlet û rêxistinên din ve hate parve kirin. Axa dewleta Sûrî jî di bin mandaterîya Fransayê de bû. Bi dûçûna wan peymanan jî herêma Îskenderûn an jî Xetay (parêzgeh) ketibû bin destê Fransayê û di paşeroja têkiliyên Sûrî û Tirkiyeyê jî ev bû pirsgirêka sereke. 20ê cotmeha 1921ê de di navbera Fransayê û hikûmeta Enqereyê de hevpeymanek hate destnîşan kirin. Bi dûçûna wê hevpeymanê parêzgeha Xetayê wek xweser ma, heta ku giştpirsîyekê dikin ku tevlî kîjan dewletê bibe.

Peymana Dostî û Ciraniya Baş (30 gulan 1926)

Lêzêdekirina peymanê (29 xizîran 1929)

Gotarên têkildar
 Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê
 Têkiliyên derve yên Sûriyê

Çavkanî
Netflix (soranî)

Netflix kompaniyayekî Amerîkîye ke taybete be fîlm û zincîre televîzyonîyekan. Detwanî be pêdanî birre pareyek mangane bînerî çendan fîlm û zincîrey televîzyonî bibît û herwiha detwanî fîlmekan be DVD yan Blu-Ray bikirrî, Netflix çendan fîlmî orîjînalîşî heye. Le sallî 2016 xizmetguzarî Netflix xraye berdestbûn le Herêma Kurdistanê.
2020

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

 26ê kanûna paşîn - Kobe Bryant, basketbolvanekî amerîkî
 26ê sibatê – Zeynel Abidîn Han, nivîskarê kurd
 4ê gulanê - Seîd Gabarî hunermendê kurd
 5ê tîrmehê - Seyidxanê Boyaxçî, dengbêjê kurd
Silo Qiz

Silo Qiz, Sılo Qıc () dengbêjekî navdar ê Dêrsimê bû û yek ji şahidên dawî yên Komkujiya Dêrsimê (1937-1938) jî bû.

Silo Qiz ê 104 salî di 14ê kanûna pêşîn a 2019an de li Mamekiyê çû ber dilovaniya xwedê û li gundê xwe Millî hate veşartin.

Çavkanî

Girêdanên derve 
  Belgefîlm

Dengbêj
Rast

Rast, anku aliyê rastê, dijbera aliyê çepê ye.

Çavkanî
Çep

Çep, anku aliyê çepê, dijbera aliyê rastê ye.

Çavkanî
Hilanok

Hilanok  , hilkişêr , raperk, hilkêşok an jî asansor  celebek amûrek veguhastina vertîkal e ku mirov an kargoyek di navbera qatan, astan  û guverteyên  avahiyek, keştî, an struktûrek din vediguhêzîn e. Hilanok bi gelemperî ji motorên elektrîkê yên ku kabloyên kişandinê û pergalên berevajî yên wekî hilgir radigirin, her çend hin hinek  şilaviyên hîdirolîk pompe dikin ji bo bilindkirina pistonê cilindricî ya wekî qalikê çêdibe.

Çavkanî 

Hilanok
Antolojiya helbestvanên nûjen: Helbestvanên bakur (pirtûk)

Antolojiya Helbestvanên Nûjen: Helbestvanên Bakur antolojiya helbestvanan e ku ji aliyê Occo Mahabad ve hatiye amadekirin.

Naveroka antolojiyê 
Antolojî ji 600 rûpelan pêk tê û tê de 158 helbestvanên bakurî cih girtine. Pirtûk ji aliyê weşanxaneya Nayê ve di sala 2019an de hatiye çapkirin. Reseniya pirtûkê ew e ku cara ewil e berhemek bêteref cih daye nivîskarên curecur. Ev antolojî deriyê xwe vekiriye her helbestvanên kurd. Xwe wekî antolojiyeke xelkî tarîf dike.

Helbestvanên ku tê de cih digrin 

A. Bedîr
Abdullah Yavuz
Ali Bayram
Arîn Zîn
Arjen Arî
Arjen Erez
Avjen Argeş
Aydin Orak
Aynur Aras
Azad Zal
Bawer Agirî
Bedirxan Epozdemîr
Bedriye Topaç
Berçema Mişrîtan
Berhîm Paşa
Berken Bereh
Bêrî Bihar
Brahîm Xelîl Sirûcî
Cahît Aybar
Cegerxwîn
Celadet Elî Bedirxan
Cemîl Denlî
Ciwan Serhedyan
Cîhan Roj
Çetîn Lodî
Çetîn Satici
Denîz Şan
Dilbêzarê Bêkes
Dilbirîn (Mele Fexredîn Derînçek)
Dilbirîn Farqînî
Diljen
Dinçer Çankaya
Dîlber Hêma
Dost Çiyayî (Mahmut Çaça)
Ednan Dogan
Ehmed Ronîar
Elîxan Loran
Emîn Aksû
Evîn Çîçek
Fatma Savci
Feratê Dengizî
Ferzan Şêr
Fewzî Bîlge
Feysel Özdemir
Firat Keklîk
Gernas Roderîn
Gulîzer
Hamîd Omerî
Harun Tutuş
Hasbey Köksal
Hemid Dilbihar
Herdem Kırtay Tatlısoy
Hilmi Akyol
Husên Şahîn Baz
Îhsan Birgül
İlhami Ozer
Îlhan Dayan
Încî Egîd
Îrfan Amîda
Jan Welat
Janez Sar
Jîr Jan Amedî
Kadîr Çelîk
Kahraman Oğuz
Kalê Qurdisî
Kamiran Elî Bedirxan
Kamran Simo Hedilî
Kawa Nemir
Kemal Burkay
Keremo (Kerem Tekoğlu)
Kevok Mizgîn
Lal Laleş
Latif Epözdemir
Leyla Şêr
Lokman Polat
Mahabad Felat Arda
Malik Enes Gümüşlü
Marîn Rehmanî
M. Çiya Mazî
Mehmet Masum Bilgiç
Mehmet Oncu
Mehmet Oztaş
Mehmet Sait Alpaslan
Mehmet Zahir Kayan
Mem Bawer
Mem Farqînî (Mehmet Çelik)
Mem Med
Mem Ronga
Memê Miksî
Mihanî Licokic
Mihemed Sedîq Bîçer
Miraz Ronî
Mîtan Şareza
Muqades Agirî
Nadir Arzu
Necat Baysal
Newaf Mîro
Nezahat Dogan
Nihat Çelik
Occo Mahabad
Oktay Altun
Omer Dilsoz
Orhan Basî
Osman Sebrî
Pîrhat Amed
Qasimê Xelîlî
Qedrîcan
Ramazan Kavak
Receb Dildar
Remezan Bakur
Remzî Çakin
Resul Baltacı
Resul Ustun
Reşîdê Kurd
Reyhan Îke
Rêdûr Dîjle
Rênas Çarçella
Rênas Jiyan
Rojen Barnas
Ronî Stêrk
Roşan Lezgîn
Roza Metîna
Rukiye Özmen
Rûgeş Egîd (Sedrettin Yiğit)
Sabah Kara
Salih Turan
Sebrî Botanî
Sebrî Vûral
Selahattin Çam
SelahattinTaşdemir
Semra Çelebi
Serhat Hemdem
Serkeft Botan
Seyfedînê Welekorî (Seyfettin Temel)
Sîpan Xizan
Soran Amed (Ilyas Kaya)
Süleyman Çakır
Şahîn Vûral
Şêxmûs Sefer
Şivan Zeren
Tewfîq Hêja (Teyfik Yaşlı)
Ülkü Bingöl
Welat Dilken
Welat Xerîb
W. K. Merdimîn
Xakî Bîngol
Xebat Yıldırım
Xizan Şîlan
Yehya Omerî
Yeqîn H.
Yıldız Çakar
Yilmaz Demîr
Yucel Aslan (Koçer)
Zekî Kayar
Zerdeşt Cemal
Zeynel Abidîn Han
Zeynelabidîn Zinar
Zulkuf Kişanak

Çavkanî 

http://www.peyamakurd.com/kurmanci/%C3%87and_%C3%BB_H%C3%BBner/antolojiya-158-helbestvanen-nujen-en-bakuri-derket
 http://m.bianet.org/kurdi/pirtuk/213988-antolojiya-helbestvanen-nujen-a-bakuri-cap-buye
 https://www.bernamegeh.org/2019/12/19/antolojiya-helbestvanen-nujen-helbestvanen-bakur-derket/

Pirtûkên kurdî
Wêje
Antolojî
Antolojiyên kurdî
Kasa navparzemînî

Kasa navparzemînî pêşbaziyek futbolê bû ku pêşengê Kasa Cîhanê ya FIFAyê bû. Ew di navbera 1960 û 2004 de hate lîstin. Hemî serkeftî ji hêla FIFAyê ve navê "şampiyarên cîhanê" hatin kirin.

Terefekî 

1960 - Real Madrid

1961 - Penarol

1962 - Santos

1963 - Santos

1964 - Inter

1965 - Inter

1966 - Penarol

1967 - Racing Avellaneda

1968 - Estudiantes

1969 - Milan

1970 - Feyenoord

1971 - Nacional

1972 - Ajax

1973 - Independiente

1974 - Atletico Madrid

1975 - nehat lîstin

1976 - Bayern 

1977 - Boca Juniors

1978 - nehat lîstin

1979 - Olimpia

1980 - Nacional

1981 - Flamengo

1982 - Penarol

1983 - Gremio

1984 - Independiente

1985 - Juventus

1986 - River Plate

1987 - Porto

1988 - Nacional

1989 - Milan

1990 - Milan

1991 - Crvena zvezda

1992 - São Paulo

1993 - São Paulo

1994 - Velez Sarsfield

1995 - Ajax

1996 - Juventus

1997 - Borussia Dortmund

1998 - Real Madrid

1999 - Manchester United

2000 - Boca Juniors

2001 - Bayern 

2002 - Real Madrid

2003 - Boca Juniors

2004 - Porto

Futbol
Kurdî bi hêsanî

Kurdî bi Hêsanî, projeyeke akademîk e ya fêrkirina zimanê kurdî, bi taybetî zaravayê kurmancî.

Hemû mijarên rêzimên bi awayekî hêsan tên şirovekirin.

"Kurdî bi Hêsanî" di 3ê kanûna paşîn a sala 2017an de hate ragihandin. Armanca wê ya sereke ew e, ku zimanê kurdî nemaze zaravayê kurmancî êdî bi awayekî dirust û akademîk were xwendin. Proje bi awayê Powerpointê tê pêşkêşkirin. Tiştê balkêş tê de ew e, ku mijarên li wir tên şirovekirin bi awayekî zelal û rêkûpêk in.

Heta niha bi hezaran kes bi alîkariya wê fêrî kurdî bûne.
Kenala Yekbûn jî êdî Kurdî bi Hêsanî ji xwe re kiriye bernameyeke taybet, ku heftane roja çarşemê li ser malpera xwe xelekekê jê diweşînin.

Xalên sereke yên "Kurdî bi Hêsanî" 
 Sererastkirina şaşiyên berbelav.
 Dabeşkirina ramanên nû ji bo avakirin û tebatkirina rêzimana kurdî.
 Hewldana dijîtalkirina berhemên zimên, nemaze yên rêzimanî.

Hin zanyariyên din di derbarê "Kurdî bi Hêsanî" de 
 Danasîn: Projeya fêrkirina zaravayê kurmancî
 Ziman: kurdî
 Navnîşan: Hamburg, Almanya
 Awayê pêşkêşkirinê: Dijîtal
 Şêwe: Deng û wêne
 Roja destpêkê: 3 kanûna paşîn 2017

Girêdanên derve 
 https://www.youtube.com/channel/UC22ZT_zAiqNpr1Wrood5-tA?view_as=subscriber

Çavkanî 

Zimanê kurdî
Têkiliyên Keyaniya Yekbûyî û Tirkiyeyê

Têkiliyên Keyaniya Yekbûyî û Tirkiyeyê hemû têkilî û peywendîyên dîplomatîk, leşkerî, aborî yên Tirkiye û Brîtanya dihundirîne. Têkilîyên van herdu dewletan xwedî dîrokeke dûr û dirêj e. Lê têkiliyên van herdu dewletan bi rengê modern piştî şerê cîhanî yê yekem destpê dike. Berî şerê cîhanî yê yekem, dewleta Tirkiye tune bû û şûna wê Împeratoriya Osmanî hebû. Di perçebûna împeretoriya Osmaniyan de rola Brîtanî gelek mezin e.

Dîplomatên têkiliyan
Yekem car têkiliya balyozî ya van herdu dewletan li sala 1926ê hate destpê kirin. Heta 1926ê balyozê Brîtanî li Stenbol bû û têkilî bêhtir bi bermayîyên Osmaniyan re dikir.

Gotarên têkildar
Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê
Têkiliyên derve yên Brîtanya
Pirsa Mûsilê

Çavkanî
Têkiliyên kurd û brîtanî

Têkiliyên kurd û brîtanî hemû têkilî û peywendîyên neteweyê kurd li gel pêkhateyên dewletî yên brîtanî dihundirîne. Têkiliyên kurdan li gel pêkhateyên dewletî yên brîtanî ji serdema Osmanîyan destpê dike û heta niha bi fermî li gel dezgehên Başûrê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistanê berdewam dike. 

Bi dûçûna dîroknasê tirk İlhan Üzgel;

Li sala 1918ê rêvebirina brîtanî li Bexdayê bi navê Têgihiştina Rastî rojnameyekê derdixin. Armanc ew bû ku bi vê pêngava kurdan bikişin aliyê xwe ve 

Yekemîn têkiliya fizîkî ya brîtanî li gel kurdan li gulana 1918ê destpêkir. Hêzên brîtanî, dest bi êrîş û dagirkirina Başûrê Kurdistanê kirin.

Pirtûk
 İngiltere’nin Kürt Politikası (1918-1932), Nihat Karademir, Weşanên Nûbiharê

Gotarên têkildar
 Dîplomasiya kurdan
Têkiliyên kurd û rûsan
 Têkiliyên kurd û tirkan
 Têkiliyên kurd û ereban
 Têkiliyên kurd û farsan
 Têkiliyên kurd û yewnanan
 Têkiliyên kurd û ermenan
 Têkiliyên derve yên Başûrê Kurdistanê
 Têkiliyên navneteweyî

Çavkanî
Kêl (kevir)

Kêl, kevirên ku mezelên miriyan pê tên nasîn.

Wekî din jî kêl, ji wan kevirên ji bo nîşankirin ku kevirna di dênina ser hevdû jî re tê gotin. Lê ku kevir gelek werina danîn li ser hevdû li keviya ardan û bên bilindkirin ji wê re jî tê gotin "şikêr".

Çavkanî
Îshîle

Îshîle, anku Îsḧîle, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Bace

Bace, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Başok, Şingal

Başok, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Bisdahiye

Bisdahiye, anku Bisdaḧiye, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Bilêc

Bilêc, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Bîrkê

Bîrkê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Pîskê

Pîskê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Pîskê Gewre

Pîskê Gewre, anku Pîska Mezin, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Pîskê Jorî

Pîskê Jorî, anku Pîska Jorîn, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
A. Bedir

A. Bedir (jdb. 1981, li Wanê, Bakurê Kurdistanê) nivîskar û helbestvanekî kurd e.

Jiyan 
A. Bedir di sala 1981ê de li Geliyê Zîlan ê navçeya Erdîşê ku bi ser bajarê Wanê ve ye ji diya xwe dibe. Zanîngeha Stembolê beşa derûnnasiyê xwendiye. Avakarê Wêjeya Dengbêjesk e. Bi stîla dengbêjan helbest û romanan dinivîse, edebiyate bi navê "Wêjeya Dengbêjesk" ava kiriye. Bi vê stîlê pirtûka Xemzêm nivîsandiye.

Helbestên wî yên li ser feysbûkê yên bi tirkî bi daxwaza weşanxaneya Tilki Yayınları û keda helbestvan Yelda Karataş pirtûka bi sernavê Heba Mezadı jî hatiye weşandin. Lê belê, piştî vê pirtûkê, A. Bedir, bi tirkî nenivîsiye.

Berhem 
Heba Mezadı, Helbest, bi tirkî, Weşanên Tilki, 2014
Xemzêm, Helbest, Weşanên JJ, 2016
Warê Firaran, Roman/Kulam, Weşanên Lîs, 2021

Çavkanî

Mijarên têkildar 
Antolojiya Helbestvanên Nûjen - Helbestvanên Bakur

Helbestvanên kurd
Nivîskarên kurd
Museyib Gulşenzade

Museyib Gulşenzade, dengbêjekî Rojhilata Kurdistanê bû ku di 1961ê de li gundê Gola Murse yê bi ser Makûyê ve hatiye dinyayê. Çar albûmên wî hene.

Di 25ê kanûna pêşîn a 2019an de li gundê Şahinabada Ûrmiyê ji nexweşiya şêrpenceyê çû ber dilovaniya Xwedê. 58 salî bû.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1961
Mirin 2019
Dengbêj
Kurdên Rojhilata Kurdistanê
Şîlanan

Şîlanan, ango Şîlan (bi tirkî: Eskiyol), gûndekî navçeya Kopê ku bi ser Mûşê ve ye. Dema 1994'da alîyê dewleta Tirka hatîye valakirin. Naha li gund kes niştecîh nîne.

Gundên Kopê
Şêx Maşûqê Xeznewî

Şêx Muhemmed Maşûqê Xeznewî an jî Şêx Maşûqê Xeznewî (z. 25 çiriya paşîn 1957, Qamîşlo - m. 1 hezîran 2005, Suriye), alimê îslamê yê kurd e ku di 1957an de li Tilmarûf yê bi ser bajarê Qamişlo yê Rojavayê Kurdistanê ve hatiye dinyayê. Bi xwe alimekî kurdperwerê bi nav û deng e. Di sala 2005an hate kuştin.

Navê bavê wî Şêx Îzedînê Xeznewî (m. 1992)  ye. Navê kalikê wî jî Şêx Ehmedê Xeznewî (m. 1950) ye. Navê gundê wî Xezna ye ku paşnava xwe ji wê digre. Kalikê wî yê mezin Mele Suwar ji Bazîdê koçê wêderê kirine. Şêx Muhemmed Maşûqê Xeznewî di nav kurdan de weke Şêx Seîd ê duyem tê pejirandin.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1957
Mirin 2005
Alimên kurd
Neteweperwerên kurd
Kesên kuştî
Bîlunî

Bîlûnî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Tepe, Şingal

Tepe, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Til Ebû Zeyde

Til Ebû Zeyde, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Tilbenat

Tilbenat, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Tilbusfika

Tilbusfika, yan jî Tilyûsifan, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Tilcerabîh

Tilcerabîh, anku Tilcerabîḧ, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Tilxidir

Tilxidir, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Til Şêx Xidir

Til Şêx Xidir, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Muhemmed Ratib Elnabilsî

Muhemmed Ratib Elnabilsî, nivîskar û bangexwazekî îslamî yê sûrî ye. Ew di 29ê kanûna paşîn a 1939an de hatiye dinyayê.

Evdemî, ders û semînarên wî hene di derbarê Icaza Qurana pîroz de û şîrovekirina Quranê û Rêbaza zanistî û Naskirin, bi rêzefilmên xwe di navdarbû di derbarê Xweştirîn Navên Xwedê û li ser giştiyên pêxemberî. Ew serokê organa Icaza Quranê ye.

Xwendina wî 
Dibistana sereke û a navendî û serdibistanî li Şamê, pişt re giha akademiya wêjeyî zimanê erebî li Zanîngeha Şamê,  peymangeha amadekirina mamosteyan qedand di sala 1956an de û zanîngeh qedand 1964 tişkî ku asta lîsans bi dest xist di wêjeya zimanê erebî û zanistên wê de. Herwiha diplom bi dest xist ehliya perwerdehî 1966.

Çavkanî 

Dîn
Ji wîkîpedia Erebî
Malpera Elnabilsî: https://www.alhudagroup-tr.com/web/ 

Jidayikbûn 1939
Sûrî
Kesên ji Şamê
Dendrît

Dendrît, liq û pop an jî zêdehiya çeqdar. Ji laşê xaneyên demar, pêkhateyên wekî liqên kurt ên çeqdar, ber bi derveyî xaneyê dirêj dibe, ev zêdehiyên çeqdar wekî dendrît an jî liq û pop bi nav dibin. Dendrît ji peyva dendronê çê bûye. Di zimanê yewnanî de peyva  dendron ji boy dar an jî tiştê mîna daran tê bi kar anîn.

Erk û pêkhate 

Dendrît, kartêkiran ji demarexaneyên din an jî ji xaneyên din werdigirin û ber bi laşexaneyê ve dibin. Dendrît kartêkiran raste rast ji xaneyan wernagire, di navbera dendrît  û xaneya pêşgehînke de valahiyek heye ev valahî wekî qelîşa gehînkeyê (gehînkeqelîş) tê bi navkirin (bi îngilîz: synaptic cleft). Kartêkir an jî demareragihandin bi şêweyê kîmyayî di gehînkegelîşê de ji xaneya pêşgehînke (bi îngilîzî: presynaptic neuron) derbasî dendrîtê dibe. Kartêkir bi şeweyê demareragihadin ji dendrîtê ber bi tewereyê ve tê guhaztin. Dendrît, bi parzûna xaneyê dorpêçî ne û kartêkiran  ji dewrûberên xwe digirin û arasteyê laşê xaneyê dikin. Berevajî tewereyê, ne yek lê gellek dendirît ji parzûna demarexaneyê ve dirêjî derve dibin. Dendrît ji teweryê kurttir e. Dendrît ji laşê xaneyê mîna antenan dirêj dibe, bi vî awayê ji boy wergirtina kartêkirin rûyek fireh peyda dibe. Hejmara dendrîdên demarexaneyek çiqas pir be, xane hê zêdetir kartêkir ji hawirdore digre û dişîne laşexaneyê. Li ser rûyê dendrîdan pêkhateyên tûj ên mîna strî hene, ev beşên tûj wekî striyê dendrîdî (bi îngilîzî: dendritic spine) tê bi navkirin. Striyên dendrîdî li beşa demaregehînke ya demarexaneyan de cih digire.

Ji bilî demarexaneyên hestê, serê dendrîdan bi navbeynkariya gehînkeya demariyê, bi xaneyek din ve di têkiliyê de ye. Lê li hin  demarexaneyên hestê, dendirît wekî wergirên hestê dirêjê nav xane û şaneyan dibe.

Dendirît bi bergê maylînî peçî nîn in, ango bê maylînî ne. Bi gelemperî, dendrît ji demarakotahiya xaneya pêşgehînke demareragîhandin werdigire û dişîne laşê xanayê, tewere jî demareragîhandinan diguhazîne boy xaneya paşgehînke (bi îngilîzî: postsynaptic neuron). Lê hin caran dibe ko navbera dendrîdên du demarexaneyan de (dendrît-dendrît) an jî di navbera dendrît û xaneyek laş de gehînke ava bibe û ji dendrîtan ragîhandin bêne guhaztin bo van xaneyan. Herwisa hin demarexane tewere lixwe nagirin, di van xaneyan de, demareragihandin ji aliyê dendrîtan ve tê guhaztin.

Çavkanî 

Biyolojî
Tilagul

Tilagul, Til'agul  gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Tilerc

Tilerc, Til'erc  gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Tilxezal Şerqî

Tilxezal Şerqî, Tilẍezal Şerqî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Tilxezal Şîmalî

Tilxezal Şîmalî, Tilẍezal Şîmalî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Tilizêr Cinûbî

Tilizêr Cinûbî, Til'izêr Cinûbî , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Tilizêr Şîmalî

Tilizêr Şîmalî, Til'izêr Şîmalî , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Tilqeseb

Tilqeseb, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Tilmihileme

Tilmihileme, Tilmiḧileme gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Tilnage

Tilnage, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Tilweş

Tilweş, Tilwe'ş , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Burgkirchen an der Alz

Burgkirchen an der Alz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altötting li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.

Erdnîgarî

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Şaredariyên Bavyera
Altötting (navçe)
Çolbistan

Çolbistan, herwiha Çolbestan, gundek di navbera Dirbêsiyê û Hesekê de ye.

Çavkanî

 Dirbêsî
Herrenberg

Herrenberg bajarekî navçeya Böblingenê ya herêma Baden-Würtemberg a Almanyayê ye.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Bajarokên Baden-Württemberg
Böblingen (navçe)