nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Li ser masîvan û jina wî

Li ser masîvan û jina wî ( bi almaniya bilind: Vom Fischer und seiner Frau ) sernavê çîrokeke ku di pirtûka çîrokên Birayên Grimm de hatiye cîvandin û ji aliyê Philipp Otto Runge ve hatiye nivîsandin.

Naverok 
Masîvanek bi jina xwe ve di kozike belengaz dijî . Bi rojekî masîvan  masîkartûxkekî digire ku bi rastî prenseke naletlêbûyî ye  û ji bo jiyana xwe lava dike. Masîvan ewî dîsa ber dide. Wexta jina wî Ilsebill ew dibihîze ew masîvan re dipirse ew çima ji bo azadiya masiyê  tiştek ne xwast. Ew masîvan re zor dike ji ber ku  gazî masiyê ke û ji wê re kozike biçuk bixwaze  . Masîvan daxwaza wan peyda dike. Helbet Ilsebill bi wê daxwaz ne xweşnûd ne bû ye û  ji nû ve ew mêre xwe re dixwaze ji ber ku gazî masî ke û tişteke herî mezin ji wê re bixwaze. Masîvan daxwazên jina xwe ne dipejirîne ema ew bi tirsî ye û lewma gotina jina xwe dike. Di ça mezin daxwazên Ilsebill dibin û wisa rewşa rêbayê xirab dibe. Derya pêşiyê keske , paşê şîn-binefşî û paşê reş dibe û  bahoz jî hema hişk dibe. Piştî hozikê re  ew qesr dixwaze.  Ema  Ilsebill dîsa xweşnûd ne bûye û dixwaze pêşî bibe Keybanû , paşê Şahbanû û  Papa. Masîvan hemû daxwaz bi bersîva :,, Here wir ew wisa bûye ", peyda dike.Wexta Ilsebill ema dixwaze wek Xwedê be , masî dibersîvîne : ,,Here vir ew dîsa li  hovika xwe ya berê de ye".

Çavkanî

Girêdanên derve 
 http://m.bianet.org/kurdi/pirtuk/192776-sonja-galler-a-almani-ciroken-birayen-grimm-ji-bo-kurdi-wergerandine

Çîrokên Birayên Grimm
Nesrîn Şêrwan

Nesrîn Omer Şêrwan bi navê Nesrîn Şêrwan jî tête naskirin. Dengbêja Kurd e, di sala 1929an de li gundekî ji Şirnexê di malek koçer de ji dayik bûye. Ji ber aboriya xerab gelek bajar û deverên bakurê Kurdistanê digerin û herî dawî di salan 1932an de ber bi başûrê Kurdistanê ve diçe û li wir li maleke fileh mala Xerîb Powez ku ew berê naskirîbû jiyana xwe didomîne û demekê jî li mala Cemal Baban kar dike ku di vê demê de hunermendên wek Elî Merdan û Hesenê Cizîrî nas dike û bi pêşniyaza Elî Merdan di 25ê Adara 1944an de di êzgeha Radyoya Bexdayê de dest bi kar dike, li dû vê qonaxê ew stranên di temenê xwe yê piçûk û ciwaniyê de fêr bûbû dibêje her weha helbestên hin helbestvanên mîna Cegerxwîn, Şêx Selam dike stran û bi gelek hunermendên wê serdemê re wek Mihemed Arifê Cizîrî, Îsa Berwarî, Hesen Zîrek, Tahir Tewfîq, Resûl Gerdî, Şemal Saîb, Kawês Axa hevnasiyê dike û karê hevbeş stranên du qolî li gel wan dibêje. Nesrîn Şêrwan tevî beste û meqamên folklorî gelek berhem û awazê wê bixwe hene ku ev berhemên wê di qewanan (plaq,sêlik) de tomar kiriye. Di sala 1975an de xanenişîn dibe û ew wek gelek hunermendên wê serdemê hejar û bêkes dimîne, di serencamê de nexweş dikeve ku salên xwe yên dawîn li kuçe û kolanên Bexdayê ligel dermanên xwe derbas kir, gava di 10ê Kewçêra 1990an de li kolanên Bexdayê de diçe li ser dilovaniya xwe tevahiya mal û milkê nesrînê boxçikeke bû ku tê de bi tenê çend cil û berg reçeteyên dermanên wê hebûn.
Dengbêj

Çavkanî 
Gera Pênûsê, Salihê Kevirbirî, Weşanên sî 2003
http://www.khi03.com/en/content/nesrin-omar-osman-nesr%C3%AEn-%C5%9F%C3%AArwan-vocalist
http://www.rojevakurdistan.org/51-kueltuer-sanat/9530-nesrn-erwan-nevin-guengoer-rean 

Jidayikbûn 1929
Mirin 1990
Muhemed Salayî

Muhemed Salayî karîkaturîstekî Kurd e ku di sala 1962yan de li bajarê Kerkûkê (Babagurgur) hatiyê dinyayê. Xwendina xwe li Zaningeha Salaheddîn li bajarê Hewlêrê kuta kiriye. Li çar perçeyê welêt û li gelek welatên Ewropayê pêşangeh vekiriye. Di sala 1990î de li Bexdayê di festîvaleke karîkaturê de xelata duyemîniyê wergirtiye. Di sala 1993an de yekemîn fîlma kartonê xêzefîlm ya kurdî bi navê Kurdo çêkiriye ku ev xebat ji aliyê UNESCOyê ve hatiye tescîlkirin. Di gelek rojname û kovarên kurdî de xebitiye her weha endamê Desteyî Balayî Komala Hunermendên Kurdistanê û Yekitiya Nivîskarên Kurd e.  Li gor wî di xêz û karîkaturê de çiqas xeber û gotin kêm be ewqas baş e û dibe berhemek cîhanî loma piraniya berhemên wî bê xeber û bê gotin in.

Çavkanî 
 Gera Pênûsê, Salihê Kevirbirî, Weşanên sî 2003
Bradley James

Bradley James (jdb.  li  Exeter, Devon, Înglistan) lîstikvanekî brîtanî ye. Di xeleka Merlin de bi rola Arthur Pentragon  tê naskirin.

Jiyana wî
Bradley James li Înglistanê de dayik bûye. Wexta ew 9 salî bû  ew bi malbata xwe li  Jacksonville, Florîda de mal bar dikir û li vir de ew diçû li dibistana seretayî yê û dibistana navînê.  Paşê ew li  Înglistanê de vedigeriya û li ku ew diçû li Madeley High School (Dibistana Bilind a Madeleyê). Bradley James gogbazekî dilxwaz e û gelek caran ji bo armancên rind goga pê dilîst.

Di navber sala 2005an heta 2007an ew li dibistana niyarî Drama Centre London de perwerdeya niyariyê distand. Pêşkeşa wî ya yekem di wêneguhêzê de di sala 2008  bi rêzefîlma Lewis bû.  Di wê eynî sal ew rola Ben Davies  di bêşa pîlotî ya rêzefîlma Dis/Connected   wê ne berdewam dibû de dileyst û her wiha ew di kurtefîlm Portobello 196  de jî dileyst.

Pêşwîste û serkeftina wê ya mezin bi rola Prens Arthur di rêzefîlma Merlin bû û ku di sala 2012an  bi 5 sezon dawî bû. Bradley James di sezona dawî ya rêzefîlma biserkeftî di adara 2012an li Wales û Fransa de dilîst.

Di an fîlma werzişê Fast Girls ku li Keyaniya Yekbûyî û Îrlenda weşandî bû li ku ew rola fizyoterapîst Carl dilîst.

Fîlmnîgarî 

 2008: Lewis (rêzefîlm) (beşa 2x01 ")
 2008: Dis/Connected
 2008–2012: Merlin  (65 Beş)
 2009: Portobello 196 (Kurtefîlm) 
 2012: Fast Girls
 2014: Homeland (rêzefîlm, beş 4x01)
 2015:iDamon (rêzefîlm, 5 beş)
 2016: Damien (rêzefîlm, 10 beş)
 2016: Underworld: Blood Wars
2017: Bounty Hunters (rêzefîlm, 5 beş)
2018: I Medici (rêzefîlm, Sezona 2)

Çavkanî 

Aktorên îngilîz
Mêrên îngilîz
Mirovên zindî
Angel Coulby

Angel Leonie Coulby (z. 30ê tebaxê, 1980, li London, Brîtanya), lîstikvaneke şano, fîlm û wêneguhêzê yê brîtanî ye wê di Keyaniya Yekbûyî û welatên din de bi taybet bi rola xwe ya Guinevere "Gwen" di rêzefîlma Merlin tê nasîn. Rola xwe ya yekem di wêneguhêzê de di rêzefîlma Orrible bû.

Jiyana berî 
Coulby li Islington, London, ji dayik bû, û ew Guyanayiya reş e. Wê li Zanîngeha Queen Margaret, Edinburgh-ê de di lîstikvaniyê de wane xwend û yekem girt û di 2000 de Bursa Laurence Olivier wergirt.

Kariyer

Jiyana kesane 
Di 2019 de, Coulby ragihand ku ew vê dawiyê bûbû dayikek kurek ku di 2018 de çêbû.

Fîlmnîgarî

Şano

Çavkanî 

Aktrîsên brîtanî
Mirovên zindî
Katie McGrath

Katherine "Katie" Elizabeth McGrath (jdb.  li Ashford, County Wicklow, Îrlenda) aktrîseke îrlendî ye.

Jînengarî 
Katie McGrath ji zanîngeha Trinity College li Dublin perwendîşa  dîroknasiyê qedand. Ew dixwest ku bibe rojnamevana modeyê û ji bo kovara xwendekaran Image  xebitî  heya ku ew karekî wek arîkarvana camedanî ji bo rêzefîlmê The Tudors wergirt. Dema ku li The Tudors dixebitî, ew hatiye pêşniyaz kirin ku lîstikvanî bike. Ew wêneyan ji nûnerên Îrlendî re şand û di beşa pêncemîn a sezona duyemîn a The Tudorsê de rolek biçûk wergirt. Ew di sala 2008an de di fîlmên Eden û Red Mist-ê de  jî derket pêşiya ku ew rola Morgana di rêzefîlmê Merlin de wergirt.

Katie McGrath di heman demê de li Channel 4 di fîlma pênc-beşî The Queen de xuya bû, ku jiyana Elizabeth II di rola Prenses Margaret a ciwan de nîşan dide. Di sala 2011an de, ew di fîlma A Princess for Christmas de tevî Roger Moore lîst. Wekî din, ew rola Thelma Furness di dramaya fîlmî ya brîtanî W.E. de girt û di sala 2012 ew di fîlmê Labyrinth dihat xuyandin. Di sibata sala 2013ê de, ew tevî Jonathan Rhys Meyers  di rêzefîlmê wêneguhêz a NBC ya Dracula dilîst û rola Lucy Westenra  wergirt. Di sala 2014 de, ew di fîlmê Jurassic World de, parçeya çaremîn a rêzêya Jurassic Park dilîst.  Her wiha ew di fîlmên Leading Lady û The Throwaways de jî lîst. Di sala 2015an de, ew sezona pêşîn a rêzefîlma Slasher kişand, ku tê de  rola serlîstikvaniya  a Sarah Bennett girt. Weşandina destpêkê di adara 2016 de li DYA û di nîsana 2016 de li Kanada pêk hat. Ji sala 2016an ve, ew di rêzefîlma superlehengên Supergirlê ya CW ya amerîkî de ye ku wekî rola aliyê ya Lena Luthor li pêş kamerayê ye. Vê rolê ji sezona sêyemîn, ku di 2017an de dest pê kiriye, karekterek girîng bû ye.Projeyên din tê de muzîkala Buttons, ku di kanûna pêşîn a 2018 de hatiye derxistin, û fîlma King Arthur: Legend of Sword, ku di sala 2017 de hatiye derxistin.

Fîlmnîgarî 

 2007: The Tudors ( rêzefîlm, beşa 2x05)
 2008: Eden
 2008: Freakdog
 2008–2012:   Merlin (rêzefîlm, 57  beş)
 2009: The Queen (Dramaya belge)
 2011: W.E.
 2011: A Princess for Christmas
 2012: Labyrinth (fîlma wêneguhêzê)
 2013: Dates
 2013–2014:   Dracula (rêzefîlm) (10 beş)
 2014: Leading Lady
 2015: Jurassic World
 2015: The Throwaways
 2016: Slasher (rêzefîlm)
 2016-2021: Supergirl(rêzefîlm) (27 beş)
 2016–2017: Frontier  (rêzefîlm, 7 beş)
 2017: King Arthur-Legend of the Sword

Çavkanî 

Aktrîsên îrlendî
Mirovên zindî
Giambattista Basile

Giambattista Basile  ( an jî  Giovanni Batista Basile ) nivîskar û kesekî zadegan di  mîryetiyên Ewropa de bû. Ew di ber  helbestan şanoname jî nivîsand û bi berhema xwe ya girîngtirîn Pentameron wek çîrokbêjê ewropî yê yekemîn tê nasîn.

Jiyan

Çavkanî 
https://de.m.wikipedia.org/wiki/Giambattista_Basile
Nivîskar 
Nivîskarên îtalî
Mêr
Çîroknivîs
Çîrokbêj
Jidayikbûn 1566
1632
Jidayikbûn 1583
Mirin 1632
Bram Stoker

Abraham „Bram“ Stoker (jdb.  8ê çiriya paşîn 1847 li Clontarf li cem Dublîn;m. 20ê nîsanê 1912 li London, Îngilistan, Keyaniya Yekbûyî) nivîskarekî îrlendî bû ku bi taybet bi romana xwe Drakula navdar bû.

Jiyana wî 
Bram Stoker wek zarokê seyêmin di nav heft heft zarok li Marino Crescent (berê li Clontal li cem Dublîn, heute Dublin-Farview) zayîn bû. Ew heta heft salî nikar bû bi têne rabe an ji here. Ew tecrûbeya ratekandî di xebatên wê ye wêjeyî de xwe nîşan dide. Xewa herherî û vejîna mirinan,  wê mijarekî pir giring bû di berhema Drakula, ji bo  Bram Stocker roleke mezin dileyst.

Ne tenê nexweşiya wê him jî tenderûsta wê jî derhoze bû.

Di pey wê re ew di Koleja Trinity Dublin him werzîşvan him jî gogbaz dibû. Di wê kolejê de ewî di dora  1864 heta  1870 dîrok, wêje, bîrkarî û fizîk dixwend.

Nivîskarên îrlendî
Nivîskar
Mêr
Jidayikbûn 1847
Mirin 1912
Rojnamevanên sedsala 19an
Bank

Bank an jî  perexane dezgeha ku pareyên kesan yan şirketan li nik xwe diparêze û pareyan vediguhêze û deynan dide û hin xizmetên din yên darayî pêk tîne.

Peyvnasî 
Peyva Bank ji fransî  banque  ji îtalî banco (dik, doşk, dezgeh, mase, mêze) tê. Li vir maseya  diravguhêr tê niyazkirî.

Dîroka bankê 
Pêşhatiyên zûtirîn ya bankvaniya nûjen meriv li Mezopotamya texmîn dike.

Çavkanî
https://ku.m.wiktionary.org/wiki/bank

Heyinên legal
Pere
War (kovar)

Kovara Warê li Stenbolê bi rêvebiriya Seîd Verroj û çend hevalên wî di sala 1997an de dest bi weşanê kiriye. Kovar bi du zimanan(Kurdî-Tirkî) û sê mehan carekê hatiye weşandin. Bi temamî 16 jimarê wê derketiye. Di sala 2004an de weşana xwe bi dawî kiriye. Vê kovarê hewl daye ku li ser çanda Kurdan lêkolîn û lêgerînê bike jixwe di kunyeya kovarê de jî wekî kovara lêkolîn û lêgerînê hatiye nivîsîn. Di kovarê de nivîsên kesên wek Seîd Verroj, Abdurrahman Uçaman, Remezan Alan, Mehmet Emîn Aslan, Rohat Alakom, Bengîn Amedî, Lal Laleş û gelekên din weşandin. Di pêşgotina  hêjmara yekem de diyar kirine ku ji mijarên siyasî bêtir li ser kelepor, çand, cureyên edebiyata kurdî lêkolînên zanistî bikin.

Çavkanî 
Ji destpêkê heta niha Folklora Kurdî,Prof. Dr.Kadrî Yildirim,Ramazan Pertev-Mûstafa Aslan, Weşanên Artûklûyê.
http://kovarabir.com/category/kovar-rojname/kovara-war/
Peter Pan

Peter Pan di hin çîrokên zarokan ên James Matthew Barrie de serleheng e û li wir zarokê tenê ye ku dê tu carî salmezin nebe. Ew li girava aşopî Neverland dijî li ku ew serkêşê koma lawan bi navê lawên windabûn (bi îngilizî The Lost Boys) e. Neyarê Peter Pan Kapîtan Hook e. 

Peter Pan di pirtûka The Little White Bird (Balindeya biçuka sipî) ku esasen ji bo salmezinan hatibû nivîsandin, di cara yekem kifş bû û di sala 1905an di promiyera Londonê çîrok li ser sernavê Peter Pan, or The Boy Who Wouldn’t Grow Up (Peter Pan an jî lawê wê ne dixwast salmezin be" an jî ne salmezin dibû) li ser sehneye dihat bi biserkeftiyê leystin. Di sala 1906 fesla The little White Bird wek pirtûka bi xwe Peter Pan li Kensington Gardens dihat weşandin. Ew çap ji aliye Arthur Rackham ve xêzkirî ye.Di sala 1911 J.M.Barrie naveroka şanoname ji bo çîroka Peter and Wendy(Peter û Wendy) li anî, ku îro zêdetirîn li ser sernav Peter Pan tê weşandin.

Naverok 
Di çîroka J.M.Barrie de Peter Pan û Periyeke bi navê Tinker Bell li Londonê seyran dikin. Li vir ew herdu tên li mala keç Wendy Darling. Peter Wendy û birayên wê John û Michael bi xwe re dibe li Neverlandê li ku Wendy ji bo Peter û lawên windabûn wek dayike. Ewna hemû gelek serpêhatî bi çavên xwe dibînin. Di dawî de zarokên Darling ji bîra mal û debavê xwe dikin û Peter lema wana gêrî dibe malê.

Çavkanî 

Kesayetên honakî
Pirtûk
Wêjeya zarok û ciwanan
Game Boy

Game Boy (bi japonî: ゲームボーイ, Gēmu Bōi) konsoleke guhêzbar ya Nintendo bi 8 Bit e û ku ji aliye Gunpei Yokoi ve  hatibû pêşvebiri û di sala 1989 fermî dihat pêşkeş kirin.  

Game Boy yek ji konsolên lîstika herî firotan a her timî ye, bi zêdetirî 118.69 mîlyon kopî hatine firotin (modela Game Boy Color jî tê de ye) û ji demek dirêj ve konsola alava destan a firotanê ya herî cîhanê ye.  Lêbelê, ev rekora firotinê ji hêla Nintendo DS ve bi hêla nêzî 154.01 mîlyon alavên firotin ve hatî veqetandin. Pêşîn, Game Boy tenê bi lîstika Tetris re, ku di dîrokê de bû lîstikek xêvjimêrê ya herî firotanê, bi hev re peyda bû.

Dîrok

Çavkanî 
Konsol
Mariano Rajoy

Mariano Rajoy Brey (di 1955an de li Santiago de Compostela, Galîsya (Spanya) hatiye dinê), di navbera 21ê kanuna pêşîn a 2011an û 2ê hezîrana 2018an de serokwezîrê Spanyayê bû û serokê partiya rastgir û spanyolperest a Partido Popular (PP) bû.

Çavkanî 

Siyasetmedarên Spanyayê
Jidayikbûn 1955
Mirovên zindî
Rampo Edogawa

Edogawa Ranpo ( bi japonî 江戸川 乱歩) an jî latînîkirin Edogawa Rampo, navê wî yê rast Hirai Tarō (平井 太郎); z. 21'ê kewçêrê 1894 li Nabari, Honşû, Japon - m. 21'ê tîrmehê 1965) rexnegirê wêje û nivîskarekî japon bû. Ew weke damezrînerê wêjeya polisye ya nûjena japonî tê hesibandin. Gelek çîrokên wê derbarê  detektîv bi nav Kogoro Akechi de ye  ,ku di romanên paşî de pêşengê koma lawên detektîv bi nav Yaneya Detektîvên Law (少年探偵団 Shōnen tantei dan) ye .

Jiyan 
Edogawa kurê malbatek dewlemend bû. Bavê wî pargîdaniyek mezin damezrand da ku di xortaniya xwe de ji wî re ti xemgîniyên darayî tune. Ji  1912 heta 1916  ew li Zanîngeha Waseda  zanista aboriya gelê xwend. Piştra wî bi karên cûda re rûtîn kir. Dûv re, ew dikana pirtûkfiroşî ya xwe bi hevalên re vekir, di vê demê de ew jî zewicî. Di ciwantiya xwe de Edogawa gelek roman û çîrok xwend û heyranek mezin ê Edgar Allan Poe bû. Bernavka wî Edogawa Rampo li ser bingeha wergera japonî ya Edgar Allan Poe ye - di heman demê de, lêbelê, nîgarên ku têne bikar anîn dikarin wekî " Geşta Edoyê ( çem) " jî tête fam kirin.Digel Poe her wiha herdu nivîskar Maurice Leblanc û   Arthur Conan Doyle    ewî re bandorbar bûn.

Hîçek (trîviya) 
Shinichi Kudo di manga/rêzefîlma Detektîv Conan paşnavê bernavkê xwe Conan Edogawa ji aliye Rampo Edogawa û pêşnav ji aliye Arthur Conan Doyle hilda.

Kemera astroid  (10321) Rampo wek wê nivîskar  hatiye navandin.

Di sala 2005an Rêzefîlmek ( Anîme) ku li ser berhêmên Edogawa binyatkirî ne li ser sernavê Rampo Kitan: Game of Laplace dihat çêkirin.

Çavkanî 
https://de.m.wikipedia.org/wiki/Edogawa_Rampo

Nivîskarên japonî
Jidayikbûn 1894
Mirin 1965
Şêrwanî (eşîr)

Şêrwanî (شێروانی) Êla Kurd e li herêmê Avaşînê li sinorê parêzgeha Hewlêr، başûrê Kurdistanê. Di keve devera Barazan, yek ji heft eşîrên Barzane. Di pirtûkê Mark Sykes de têne behsa wan.
Mistafa Remzî Bucax

Mustafa Remzî Bucak, rewşenbîr, parêzer û siyasetmedarekî Kurd bû. Ew di sala 1912an de li qeza Sêweregê li gundê Anazûyê tê dinyayê. Navê bavê wî Mihemed Axa ye. Bavê wî piştî bizava azadî ya 1925an tê nefîkirin. Ew xwendina xwe ya seretayî li Sêweregê, ya navendî û bilind jî li Stenbolê diqedîne. Berî ku xwendina xwe ya hûqûqê xelas bike, yanî di sala 1935an de diçe Parîsê û salekê li wir dimîne. Di sala 1940î de hem hûqûqê xelas dike hem jî bi ZEHRA qîza Osman Paşayê Kurd re dizewice. Mustafa Remzî BUCAK 2yê Gulana 1960î de terka welatê xwe dike û diçe Amerîkayê. Demekê tê Parisê û dibe mêvanê Mîr Kamûran Bedirxan li wir qederekê dimîne, di 16ê Tîrmeha 1985an li DYAyê diçe rehmetê, cenazê wî li kêleka gora Av. Faîk BUCAK tê definkirin.

Xebat û Berhemên Wî 

Di salên 1940 û 1950yan de zarokên KurdaN yên halxweş û hin yên feqîr jî derfeta xwendina bilind dîbûn. Lê li Kurdistanê zaningeh tunebûn. Ewana mecbûrê Anqere û Stenbolê kiribûn. Lê ciyekî ku lê bimînin, razên, bixwin û vexwin tunebû. Mustafa Remzî Bucak û xanima wî Zehra Xan, DÎCLE TALEBE YURDU ava kirin. Ev herdu kes ji bo xwendevanên Kurd bûbûn wek bav û dê an xwuşk û bira yên mezin. Li yurdê gelek kesên ku paşî wê di doza kurd de tevbigerin diman. Dîcle bûbû xwendegeha kurda. Dr.Yusuf Azîzoglu, Mustafa Ekinci, Faik Bucak, Musa Anter, Dr.Tarik Ziya Ekîncî, Edip Karahan, Ali Karahan, Ziya Şerefhanoglu, Nejad Cemîloglu, Edip Altinakar, Enwer Aytekîn…..û gelek Kurdên din piştevanên vê yurdê bûn. Her weha Di DÎCLE TALEBE YURDU de xebatên li ser zimanê kurdî, yên sîyasî û kulturî dihatin kirin. Li gora ku em ji Musa Anter û Dr.Tarik Zîya Ekîncî dixwînin; li yurdê her sal Newroz dihat pîrozkirin, folklor dihat hînkirin, kovara HAWAR a ku Mîr Celadet û hevalên wî derdixistin, di nav xwendevanan de dihat xwendin. 
Di sala 1950î de Mustafa Remzî BUCAK, Dr.Yusuf AZÎZOGLU û Mustafa EKÎNCÎ di hilbijartina giştî de bi ser dikevin û li Parlementoya Enqerayê dibin wekîlên xelkê Diyarbekir. Di sala 1943yan de li qeza Ozalp a Wanê ku li ser sînorê Îranê ye, 33 kurd, bi fermana General Mustafa Muglali hatibûn kuştin. Sedemê vê bûyerê, çav tirsandina Kurdan bû. Ji bo ku tevgera Kurdên rojhilat li Kurdên rojava bandor neke. Lê dema Mustafa Remzî BUCAK û hevalên xwe çûn Parlementoya Tirkiyê, pêşniyar kirin ku lêkolîn li ser vê bûyerê bê kirin. Dozê şopandin.
 Di sala l965an de nameyeke bi navê Bir Kürt Aydınından İsmet İnönü′ye mektup ji bo serokwezîrê wê demê yê Turkîyê, ji Îsmet Înonû Paşa re dişîne.

Çavkanî 
Bucak, Mustafa Remzî- Ji rewşenbîrekî kurd, nameyek ji bo Îsmet Paşa– Weşanên Doz/Stenbol-1991
http://kovarabir.com/mehmud-m-e-xerzi-mustafa-remzi-bucak/
Kogoro Akechi

Kogoro Akechi () detektîvekî taybet yê aşopî ye ku ji aliyê nivîskarê japon Rampo Edogawa ve hatiye afirandin.

Kesîkirina fîgûrê 
Kogoro Akechi mêrekî mezin, dilgir û rind xemilandî ye û ku encamên jîr distîne ema hinek jî eksentrîkî ye. Bi bervajiya paşê de  dîmena wê ya berê de ew bi porên belawela û kîmonoya hincirî bû û wê demê de di xaniyeke  10-qm- di   tebeqa duyemîn li ser dikaneke titûnê de dijiya. 

Kogoro Akechi di nepandina bi kinc hosteyî ye û her wiha   jî dizane. Ew di dozên zor de alikariya polisan dike,  bi taybet li Tokyoyê li ku ew dijî ema ew li gunditî jî  alîkarî dike.Wexta ku ew difikire ew cigareyên misirî dikişîne. Ew pêhesiya xwe ji amajeya xwe zêdetir dibawerîne . Dozên tawankarî ew bi kanînên xwe yê derûnî çareser dike.  

Kogoro Akechi bi jinek bi navê Fumiyo zewicî ye .  Ew herdu lawek bi navê    Yoshio Kobayashi pêsikandî kirine. Ew jî ji nepandina bi kinc hosteyî ye , bi taybet wek jinekî cîwan.  Yoshio her wiha serkêşê Yaneya Detektîvê Law e ( Boy Detectives-Club) . Akechi gelek caran wê yaneyê bikar tîne ji bo agahî ji bo dozên xwe biciwîne. Dijvanê Akechi Şeytanê 20 rû ye  (Kaijin nijū mensō) , dizekî bêkotek ku ne ji bo pere didize lê belê tek ji bo jîrî ya xwe çespandî ke.  Herdu kes de rêz li hev du re he.

Nivîskar û berhemên wê 
Kogoro Akechi ji aliye Rampo Edogawa ve dihat afirandin. Rampo heyranekî Arthur Conan Doyle bû û kesê romana wê Sherlock Holmes wek emsalê Kogoro Akechi sirûşt bû. Kogoro Akechi di sala 1925an di cara yekem di kurteçîrokekî de kifş dibû. Di sedsala çarîka lipê  detektîvê ji Tokyoyê di çîrokên din yê Ranpo de doz zelal kir û wisa Akechi kesê  aşopî yê yekemîn bû ku di wêjeya japon bi dîsa kifşbû. Di çîrokên Rampo de dengê nizm bi dersiriştî û şehwanî ve ye.

Hîçek (trîviya) 
Shinichi Kudo di manga/rêzefîlma Detektîv Conan paşnavê bernavkê xwe Conan Edogawa ji aliye Rampo Edogawa û pêşnav ji aliye Arthur Conan Doyle hilda. Di eynî manga de pêşnavê detektîvê şêxsî Kogoro Morî ji Kogoro Akechi tê .

Di sala 2005an Rêzefîlmek ( Anîme) ku li ser berhêmên Edogawa binyatkirî ne li ser sernavê Rampo Kitan: Game of Laplace dihat çêkirin.

Çavkanî 

Kesayetên honakî
Cemîl Saîb

Cemîl Saîb di sala 1887an de li Silêmaniyê ji dayik bûye. Nivîskarekî kurd e. Di sala 1925an de çîrokeke dirêj bi navê Le xewma (Di xew de) nivîsî, ev berhema wî cara yekem di rojnameya Pêşkewtin de belav bûye, Cemal Baban cara yekem ew çîroka wî Le xewma (Di xew de) belav kir. Ev kurteromana (novel) wî li ser rexnekirina desthilata Şêx Mehmûd e.

Çavkanî 
 Di xew de, Cemîl Saîb, 2009 Stenbol, Weşanên Avesta (ji soranî werger bo kurmancî: Ziya Avci)

Jidayikbûn 1887
Nivîskarên kurd
Çewlika heywanan (pirtûk)

Çewlika heywanan (), cefeneke distopyayî ye û ji aliyê nivîskarê îngilîz George Orwell ve nivîsandî ye û di sala 1945 weşandî bû. 

Pirtûk derbarê serhildana ajalan de ye ku li hemberê ferwerdariya xwediyê xwe mirovanî ku ajalan paşguhkirî û serifandî dike. Di pey  serkeftînen ji serî de û dewlemendiya destpêkî berazan hema herî zêdê rêberî xwe re hildidin û zordestiyekî tê damezrandin ku  ji ya berê xirabtire. Ji sewa ku naverok , roman wek kurteçîrokeke  li ser dîroka Yekitiya Sovyetê sirûştkirî bû li ku şoreşa reşemiyê bi gelê çê dibû û paşê zordestiya Stalin ava bû.

Çavkanî 

Pirtûk
Roman
Wêjeya Brîtanî
Helbestên dînik

Albûma Helbestên Dînik albûmeke helbestan e.

Albûm navê xwe ji kitêba Occo Mahabad ya Helbestên Dînik girtiye. Di vê albûmê de ji bîstan zêdetir helbest hene. Mijara helbestan ser eşq û evînê ye.

Helbestên Dînik kitêba wî ya yekemîn e û ji aliyê Weşanxaneya Ava ve di sala 2012an de derketiye. Kitêba Helbestên Dînik ji 80 rûpelan pêk tê. 

Occo Mahabad xwestiye ku qalib û qlîşeyên zimanê kurdî bişkêne. Lewma em zimanê wî de şop û dengên Melayê Cizîrî û Ehmedê Xanî dibînin. Di helbestan de şêweya modern û yên dengbêjî bi hev re hatine bikaranîn. Mijara helbestan bi giştî li ser evîn, eşq û pevşabûnan e. Occo Mahabad tê de 12 cure, şêwe û terz bi kar aniye. Ev kitêb ji aliyê raya giştî ve gelek hat rexnekirin. Kitêb bi formeke azad û zêde zêde erotîk bû. Piştî kitêba Arjen Arî ya Erotîka kitêbeke radîkal hat dîtin. Him ji aliyekî zehf hat hezkirin him jî jê zehf hat nefretkirin. Lê rastiya herî mezin ev bû ku kitêb xwe da xwendin. Rastiyeke din jî ew e ku di civata kurdan de erotîzm girîng e. Di kilam û stranan de, ji xeynî wê şair û edîbên mezin Baba Tahirê Uryan, Ehmedê Xanî, Melayê Cizîrî û gelek nirxên din li ser erotîzmê sekinîne. Divê em vê rastiyê qebûl bikin û tiştekî normal bibînin

Çavkanî 

 https://m.haberler.com/helbesten-dinik-kitabi-4499971-haberi/
 https://occomahabad.wordpress.com/2012/04/16/pirtuka-helbesten-dinik-ya-occo-mahabad-derket/

Pirtûkên li ser wêjeya kurdî
Pirtûkên kurdî
Pirtûkên_Occo_Mahabad
Pirtûkên helbestan
Helbestên Bijare

Helbestên Bijare albûmeke helbestan e.

Di vê albûmê de ji pirtûka Helbestên Dînik, Êşên Qehbik û Rondikên Binevşê helbestên cuda cuda yên Occo Mahabad hene.

Çavkanî

Girêdanên Derve

Pirtûk
Perikên xwînê

Perikên xwînê wekî trombosît jî tê navkirin. Bi gelemperî perikên xwînê wekî corek ji xaneyên xwînê tê hesibandin. Bi yewnanî trombos “meyîn”, kytos jî bi wateya “xane” tê bikaranîn. Lê bi eslê xwe perikên xwînê xane nînin. Trombosît pirtikên sîtoplazmaya xanêyên gewre (megakaryosît) yên moxê hestî ne. Di moxê hestî de xaneyên gewre (megakaryotîs) perçe dibin. Ji sîtoplazma û hin endamên van xaneyan, perikên xwînê çê dibin. 

Perikên xwînê bênavik in. Temenê perikên xwînê 7-12 roj e. Trombosîtên pîr an jî yên bêkêr, di sipil û kezebê de tên hilweşandin. Mîkrolîtreyek (mm3) xwînê de bi qasî 150-400 hezar perikên xwînê heye . Perika xwînê ji xiroka sor û xiroka spî hûriktir e. 

Heke di laş de birînek çê bibe, ziyan digihîje lûleyên xwînê, xwîn ji lûleyên ziyangirtî diherikê derve. Divê rê li ber xwînçûyînê bêne girtin, yan na, jiyana mirov dikeve xeterê. Karê serekê yê trombosîtan, meyandina xwînê ye. Xwînmeyîn dema xwînçûnê pêk tê. Hinek ji perikên xwînê li sipil de tê embarkirin. Hin caran ji ber hokarên genetîk (bomaweyî) an jî jiber nebûna proteîna meyînê, trombosît karê xwîn meyînê pek nayinin, ev rewş wekî nexweşiya xwînberbûn (hemofîlî) tê navkirin.

Çavkanî 

Biyolojî
Ferhenga Termên Kompîtûrê

Ferhenga Termên Kompîturê, ferhengeke destî û înternetî ye. Armanca vê ferhengê, pêşxistina termên kompîturê û yên înternetê ye. Ferheng ji aliyê Occo Mahabad  ve hatiye nivîsandin. Ferheng li ser înternetê belaş tê belavkirin.

Çavkanî 

Ferheng
Defraggler

Defraggler, yekereke bêpere û xurt e. Mirov dikare dîskên kompîturê bi vê bernameyê bi yek bikin ku pergala xwe bihêz û xurttir bixebitînin. 

Bername ji aliyê şîrketa Priform ve hat pêşxistin. Kurdiya vê bernameyê cara ewil aliyê Occo Mahabad ve hatibû kirin. Niha bername bi fermî ser internetê tê belavkirin. Bername ji pêncî zimanî zêdetir hat wergerandin.

Bername ji bo lez û performansa kompîturê ye.

Çavkanî
Revo Uninstaller

Revo Uninstaller amûra rakirina bernameyan ji bo kompîturan e. Qirêjî û bermahiyên bernameyan jî radike.

Revo ev amûran dihewîne 

-Rêvebera Destpêkê

-Rakera Bernameyan.

-Amûrên Windowsê.

-Paqijîkera Dosyayên Bêkêr.

-Paqijîkera Çalakiyên Gerokan.

-Paqijkirina Şopên Office.

-Rakirina Çopan.

Pêşxistkerê bername VS Revo Group e.

Kurdiya vê bernameyê ji aliyê Occo Mahabad ve hatibû kirin.

Çavkanî
Aimp Player

Aimp Player bernameyeke ji bo lêdan û guhdarkirina muzîkê alternatîveke azad û bêpere ye. Bername herî baş li ser pergala Windowsê dixebite.

Aimp van teşeyan destek dike: MP1, MP2, MP3, MP4, M4A, MPC (MP+, MPP), AAC, aacPlus, AC3, Ogg Vorbis, FLAC, Ogg FLAC, TTA, APE, WavPack, Speex, WAV, CDDA, WMA, MID, RMI, KAR, S3M, XM, MOD, IT, MO3, MTM, UMX.
MP3, WMA, OGG û WAV.

Pêşxistkerê bername Artem Izmaylov û Mike Green e. Ev bername ji aliyê Occo Mahabad ve hatibû kurdîkirin.

Taybetmendiyên bernameyê 
 Piştgiriya temayan
 Piştgiriya lîsteyên lêdanan
 Piştgiriya darikê amûrên Winampê
 Piştgiriya şemitandina agahiyên stranan
 Piştgiriya vebijêrkên dubarekirin û tevlihevkirina stranan
 Piştgiriya guherandina reng û dîmenan
 Piştgiriya manuel
 Piştgiriya kaş bike û berde
 Piştgiriya nîşandana dema stranan
 Piştgiriya ekolayzir û efektan.

Çavkanî

Nivîsbarî
Heinrich Heine

Christian Johann Heinrich Heine (jdb. 13ê kanûna pêşîn a 1797, li ser navê Harry Heine li Düsseldorf, Almanya; m. 17ê sibatê 1856 li Parîs, Fransa) yek ji girîngtirîn helbestvan, nivîskar û rojnamevanên alman ên sedsala 19an de bû. Heine wekî yek ji nûnerên paşîn tête fikirandin û di heman demê de jî wekî serhildêrek romantîzmê ye. Wî zimanê rojane bi helbestê gengaz kir, rûpelên taybetmendî û rêwîtiyê li ser formeke hunerî bilind kir û ji bo wêjeya almanî hêsaniyeke bêhempa da. Berhemên hema hema ti helbestvanekî din ê Almanî nehatiye wergerandin û li muzîkê heya niha gelek caran hatiye danîn.

Çavkanî 

Nivîskarên alman
Jidayikbûn 1797
Mirin 1856

Helbestvanên alman
Rondikên Binevşê (pirtûk)

Rondikên Binevşê, pirtûka sêyem ya Occo Mahabad e. Pirtûk ji aliyê weşanxaneya Do'yê 2016'an de der çûye.
Em dikarin bibêjin ku bi du beşan hatiye teşekirin.

Beşa yekê de Rondikên Binevşê û serpêhatiya helbestê bi naverokeke  tije hatiye honandin. Bi giştî mijara vê beşê li ser eşq, veqetîn, êş û bêriyên hezkirinê ne. Beşa duyem bi helbestên cuda û tevlihev hatine vegotin.

Girêdanên derve 
 www.idefix.com: Rondıken Bınevşe

Pirtûkên kurdî
Êşên Qehbik (pirtûk)

Êşên Qehbik, pirtûka duyem ya Occo Mahabad e. Pirtûk ji aliyê Weşanxaneya Do ve di sala 2013'de hatiye çapkirin.

Mijara pirtûkê 
Mijara pirtûkê bi temamî êş in. Tê de êşên cur bi cur hene; êşên sîyasî, êşên eşq û evînê, êşên tenêtiyê, êşên veqetînê, êşên terikandinê û yên din.

Girêdanên derve 
 https://m.haberler.com/esen-qehbik-kitabi-5178030-haberi/
 https://occomahabad.wordpress.com/2013/05/05/pirtuka-occo-mahabad-ya-bi-nave-esen-qehbik-derket/

Pirtûkên kurdî
Mehyeddin Hussein

Mehyeddin Hussein an jî Mohiddin Hussein, bloger û rojnamevanekî kurd e, li Almanyayê dijî. 

Li dezgeha medyayî ya almanî Deutsche Welle û herwiha li Bernama Kurdî ya WDR COSMO dixebite.
Berê edîtor û prodûserê nûçeyan bû li televizyona Rûdaw li Hewlêrê.

Jiyan 
Mehyeddin Hussein sala 1992an li bajarê Dêrika Hemko yê Rojavayê Kurdistanê hatiye dinyayê. Piştî destpêka şerê Sûriyê, çû Başûrê Kurdistanê û li wir dest bi xwendina endazyariya kompûterê kir li zanîngeha Kurdistan-Hewlêr lê berê xwe da rojnamegeriyê û li Rûdawê bû prodûserê nûçeyan. Pişt re berê xwe da Almanyayê û li wir di dezgeha medyayî ya almanî Deutsche Welle de dest bi kar kir.

Çavkanî 

Blogerên kurd
Hambûrger

Hambûrger cureyekî balolk ê bi kufteyekî gilover di nav du şêrt nançe de ye. Bi giştî ew bi ketçap, mayonez, tirşîn, pîvaz, firengî, gormiz û naverokên din ve jî servîs dibe. 

Hambûrger normal bi goştê sor e ema bi goştê mirîşk jî heye (mirîşkbûrger). Hambûrgereke bi şêrtekî penîr jî he û jê re penîrbûrger (bi înglizî: cheeseburger) dibêjin. Her wiha hambûrgera bi masî (masîbûrger) û ya vejetaryan jî (vejîbûrger) hene. Navê "hambûrger" ji navê bajarê almanî Hamburg tê.

Çavkanî

Xwarin
Xwarinên bigoşt
Pêjgeha alman
Penîrbûrger

Penîrbûrger hambûrgereke bi şêrteke penîr e. 

Bi awayê normal şêrteke penîr li ser kufteyekî gilover tê danîn. Xwaringehên di cîhanê de penîrên cûr bi cûr hildiden. Çedar, penîrê swîsreyî , mozzarella, Monterey û penîrên herî giring in. Di wek  hambûrgerê penîrbûrger jî dikare bi pir naverok be wek mînak:  selete, firengî, pîvaz, arû, gormiz, mayonez , ketçap û bi pîleberêz ve hene. Naverokên ku hindik tên bi kar anî wek mînak siyale  û zeytûn ne.

Her wiha  penîrburger bi pir şêrt û kifte jî hene . Wana re penîrbûrgerê duqat an jî penîrbûrgerê sêqat tê gotin. Gelek penîrbûrger bi wê cure bi goştê beraz ne û wisa lewma  li Amerîkayê gelek caran  penîrbûrgerê mezin re bacon triple cheeseburger (penîrbûrgerê goştê beraz yê sêqat) dibêjin.

Penîrbûrgereke taybet bi navê Juicy Lucy ye. Di wê cure de pênîr hindirê goşt de ye û paşê goşt heta helandina penîrê tê biraştin.

Di wek dahênerê penîrbûrgerê  Lionel Sternberger tê navandin ewê  ku di sala 1924an jî 1926an de di xwaringeha bavê xwe de bi ceribandin şêrtek penîr li ser hambûrgerek bi dest xist. Xwaringehên din jî ji bo dahêneriya penîrbûrgerê maf xwe re hildidin. Îzbata yekem a nivîsandin di menûya xwaringeha O'Dell's li Los Angeles ji sala 1928 tê dîtin.

Çavkanî 

Xwarin
Filet-O-Fish

Filet-O-Fish an jî Masîbûrger  balolkeke bi fîletoya masiya panekirî, bi sosa Tartarê, penîrê  amerîkan yê pastoritî di nav du şêrt nançeyên pijiyayî ye. Masîburger di sala 1962an de li Cincinnati, Ohio ji aliyê xudaneke lîsansê McDonald’s Lou Groen ve dihat afirandin, çinkî hinek katolîk di roja îniyê de goşt ne dixwarin û firotina Hambûrger wê roj de kêm dibû.

Dîrok 
Ew balolk di sala 1962an de li Cincinnati ji aliyê Lou Gron xudaneke lîsansê Mcdonalds ve  dihat afirandin. Xwaringeha wê li nêzîkê cîraniya mirovên katolîk bû û wê roja îniyê de goşt ne dixwarin ( ema masî dixwarin ).

Çavkanî 

Xwarin
Mirîşkburger

Mirîşkburger cureyeke  hambûrger bi goştê gilover yê mirîşk di nav du şêrt nançe de ye. Bi giştî ew bi ketçap, mayonez, sosa çeşniyê kaho, tirşîn, pîvaz, firengî û naverokên din ve jî servîs dibe.

Çavkanî 

Xwarin
Pêjgeha şîleyê

Pêjgeha şîleyê ew hilberînek di navbera kevneşopiya navxweyî û beşdariya kolonyayê ya spanî, ew xwarin, bargêr û celebên culinary re hevşeng dike.

Pêjgeha şîleyê
Mayonez

Mayonez  soseke qalind û sare û ku normalî ji bo balolk û seleteyan tê bi kar anî . Ew emulsiyoneke qayîm ji zêd, zêrika hêķê , ava lêmûn an jî sirke ye. Proteîn û lesitîn ji zêrika hêkê li mayonezê wek emulgator tê bi kar anî. Rengê mayonez bi cidatî ye  ema zêdetir spî , rengê kremê an jî safirî ye.

Çavkanî 

Sos
Pêjgeha fransî
Pêjgeha spanî
Hasan Tercan

Hasan Tercan Muzikjen, Hunermendekî Kurd e. 1969an de li navçe ya Mêrdîn, Li Midyadê li gundê Mizîzexê hatiye dinyayê. Heta heftsaliya xwe li gund maye. Dibistana serate yan navîn li vir xwendîye. 

7 salî bi malbatî koçberî Konya, navçeya wê Seydişehirê kirine û di 11 saliya xwe de jî dest bi futbolê kiriye. Di  18 salîya xwe de di asta profesyonelî di Konya spor lîga ya yekem de berdevam kiriye.

Xwestek ya muzîkê her wext di dilê xwe de veşartî hiştiye. Di karê xwe yên pêşî bi qezenca xwe tembûr ji xwe re kiriye, ew roj û ev roj e ji hev veneqetiyane.

1992 an de koçberî Swêd bûye. ji 6 welatên biyanî bi şeş kesan re ji xwere Komek muzîkê çêkir, bi zimanên cuda cuda stran gotin.

Herdem li himberî pirsgirêkê ciwakî hişyarîya xwe kêm nehiştîye. Sekna Hunermendî ji Hunermendî ya xwe dûr nehiştîye.
Berhemên wî yê bi tirkî, bi kurdî hene. Sitrana wi ya bi navê  Anam Ağladı - Canın Olayım  ji aliyê bi 100dan kesan ve hatiye xwendin. 'Hasan Tercanhîn li Swêd dijî û li ser kar û xebatên xweye.

Albûm
 Anam Ağladı   (EMA Müzik)   - (2004)
 Bi Xêr Hatin [Kalan Müzik] - (2015)
 Wê Rojek bê   [Kalan Müzik] - (2018)

Çavkanî

Girêdanên Derve
 
 Anam Ağladı
 Windayîme
 Çevirdin Yüzün
 Ezim dildar

Stranbêjên kurd
Kesên ji Mêrdînê
Stranbêjên kurd
Jidayikbûn 1969
Periya deryayî ya biçûk

Periya deryayî ya biçûk (bi danîmarkî: Den lille Havfrue) çîrokeke nivîskarê danîmarkî Hans Christian Andersen e.

Peykereke navdar a Periya deryayî ya biçûk heye li Kopenhagenê (Danîmarka).

Çavkanî 

Çîrok
Berhemên Hans Christian Andersen
Akademiya Îbranî

Akademiya Îbranî (Academy of the Hebrew Language - הָאָקָדֶמְיָה לַלָּשׁוֹן הָעִבְרִית‎) saziya sereke ya zimanê îbranî e. Akademiya di sala 1890 de wekî "Komîteya Zimanê Îbranî" di Orşelîmê de dest pê kir. Di sala 1953 de ji aliyê "Akademiya  Îbranî" ve hate guhertin, ku li Zanîngeha Îbrahîm li Orşelîmê li Givat Ram hat saz kirin.

Çavkanî 

  Academy of the Hebrew Language 

Îsraêl
Elî Baba û çil diz

Elî Baba û çil diz yan jî Elî Baba û çil şêlanker (bi erebî Ali Baba wal arba'een harami) 270emîn çîroka Hezar û yek şev e. Di çapa berê ya erebî de ew çîrok tune bû. Bi tenê ew di wergera rojhilatnasê fransayî Antoine Galland de hebû wê vê çîrokê goya di sala 1709an li Parîsê ji çîrokbêjeke sûrî bihîstiye.

Naverok 
Elî Baba êwrana xwe bi darvanî qezenc dike. Bi alîkariya xulama xwe ya jîr Mercane (an jî Morgiana) ew zora koma çil şêlankeran dibe û gencîneya ji şkeftiyê xwe re hildide. Wek xelat Eli Baba Mercane azad dike û wê bi biraziyê xwe re dizewicîne.

Çavkanî

Girêdanên derve 
  Çîroka Elî Baba û çil diz
  Çîroka Elî Baba û çil şêlanker li Youtube.com

Çîrok
Hezar û yek şev
Eledîn û lembeya newaze

Eledîn û lembeya newaze , Aladîn û lampaya bi efsûn yek ji çîrokên Hezar û yek şev e. Ji wek çîroka Elî Baba û çil diz meriv niha texmîn dike  lê ku ew çîrok di sedsala 18'an ji aliyê rojhîlatnas  û wergêrê fransayî  Antoine Galland ve dihat biserîkirin. Çavkaniya wê xiristiyanê maronî Hanna Diab ji Helebê bû.

Naverok 
Eledîn ciwanekî kelêj e ku li Çînistanê dijî û bavê wî terzî mir û jinebiyek hejar hişt. Efsûnkarekî afrîkî dizane ku tenê Eledîn dikare lembeya efsûnî ji şikeftekê derxîne. Ji ber vê yekê diçe serdana lawik, xwe wekî mamê wî pêşkeş dike  û wî dibe şikeftê.Eledîn gustîla efsûnî ya parastinê ji efsûnkar distîne û dikeve şikefta ku tê de gencîneyên mezin hene.Ew gelek cewahir dixe bêrîkên xwe, lê naxwaze lembeyê bide efsûnkar heta ku ew bi ewlehî ji şikeftê derkeve. Efsûnkar hêrs dibe û vekirina odeya binê erdê digire.Bêhêvî, Eledîn gustîlê difirikîne, li wir cinek hêzdar der tê , ku divê daxwazên xwediyê gustîlê pêk bîne.Eledîn bi alîkariya vî cinê dîsa derdikeve derve û dikare vegere mala diya xwe. Dema ku diya Eledîn dixwaze lembeyê paqij bike da ku bikaribe bifroşe, cinekî hîn bihêztir xuya dike, yê ku bi heman awayî li kêleka xwediyê lembeyê alîkar e.

Diya Eledîn ji bo kurê xwe destê keça bedew a siltan dîwan dike, lê wezîrê mezin ew ji xwe re wek bûk ji kurê xwe re hilbijartiye. Lêbelê, cinê lembeyê vê planê pûç dike û prensesê tîne cem Eledîn, ku êdî dikare pê re bizewice. Wekî din, cin ji Eledîn û bûka wî re qesrek ava dike, ku ji ya siltan jî bi çirîsettir e. Efsûnkar hay ji bextê Eledîn dibe û diçe serdana keça siltan a ku ji hêza efsûnî ya lembeyê nizane. Ew çiraya efsûnî ya kevnar bi prensesê re bi lembeyekî nû diguherîne û bi vî awayî lembe dikeve destê wî. Bi fermana efsûnkar, cinê lembeyê qesra Eledîn û prensesa wî tîne Afrîkayê. Eledîn gazî cinê gustîla efsûnî dike û bi wê tê birin cem prensesê.Piştî standina lembeyê û kuştina efsûnkar, qesr û keça siltan li cihên xwe yên berê tên vegerandin.Birayê bed yê sêrbaz dixwaze tola Aladîn hilîne û bi kincê pîrejinekê diçe qesra wî .Lêbelê, Eledîn ji hêla cinê gustîlê ve tê hişyar kirin û birayê efsûnkar dikuje. Paşê Eledîn bi şahî û bextewarî bi prensesê re demeke dirêj dijî û piştî mirina siltan dibe domdarê wî .

Çavkanî 

Çîrok
Hezar û yek şev
Keça Kumsor

Keça Kumsor  çîrokeke ewropî derbarê keçikek û gurekî mezin û xirab e. Jêdera çîrokê heta sedsala dehem gêrî diçe û di gelek çîrokên ewropî de. Di nav ên dinde çîrokek de yek li ser sernavê  La finta nonna (Dapîra nerast) e.  Ew çîrok ji aliyê  Italo Calvino berhema xwe Fiabe italiane ( Çîrokên Gelêrî yê Îtalyan) de dihat nivîsandin. Guhartoya navdartirîn ji aliyên Charles Perrault û Birayên Grimm dihat nivîsandin. Keça Kumsor yek ji gelek çîrokan ên herî zêde tê guhartin û ravekirin û parodîkirin dibe.

Naverok 
Keçikek ji dapîra kumeke sor diyarî dike . Mirov lema wê re Keça Kumsor dibêjin . Bi rojekî dayika wê Keça Kumsor bi selikek bi kulîçe û mey ve  dişine ji bo here li cem dapîra xwe wê nexweş û ramediyayî ye. Dayik ewî serwext dike ji bo riya xwe derbas ne ke. Li daristan de ew gurekî dibîne û wê re dipeyve. Gur Keça Kumsor guh dan dike û behsa gulîkên  li ser çergehê dike. Keça Kumso hişyarî dayika xwe ji bîr dike û biryar dide û  destegulekî  din dîsa diçîvîne. Gur jî lez dike û diçe mala dapîrê li ku ew wê dixwe. Ew kirasa raketinê ya dapîrê li xwe dike û hêviya Keça Kumsor disene .  Demek jî şûnde Keça Kumsor tê  mala dapîr û diçe hindirê ( verziyona Perrault) bi gotinên din ji nivîna dapîrê (versiyona Birayên Grimm) . Li vir Keça Kumsor seva dirûva  dapîrê şaş dibe û ema gur nas na ke û gur wisa Keça Kumsor jî dixwe.  Nêçîrvanek ema dapîr û Keça Kumsor ji zikê gur de derdixe.  Di cem versiyona Perrault de nêçîrvan gule ber dide gur. Di cem versiyona Birayên Grimm nêçîrvan keviran dixe hindirê zikê gur  û seva giranî gur ni kare birevê û wisa dimire. Di versiyoneke çîrokê yê îtalyan de ( Dapîra nerast)  Keça Kumsor xwe bi jîriya xwe ve xwe rizgar dike. Gur jî di pey re dimire.

Çavkanî 

Çîrokên Birayên Grimm
Geoffreyê Monmouthî

Geoffreyê Monmouthî (bi îngilîzî Geoffrey of Monmouth, bi walesî: Gruffudd ap Arthur an jî Sieffre o Fynwy; bi latînî: Galfridus Monemutensis; ~1090 –~1155) keşe , zana û dîroknivîsekî walesî ku li gorî hin çavkaniyan bi eslê xwe bretonî bû.

Berhema wî ya herî girîng nivîsek dîrokî ya bi Latînî ye. Navên wê  an  in. Ev nivîs, û pirtûkên wî yên din, di geşedana çîroka Key Arthur de pir girîng bûn. Hin kesên di Serdema Navîn de fikirîn ku nivîsarên Geoffrey dîrokek rast in. Lêbelê, ji sedsala 16-an ve karakterê mîtolojîk û efsanewî yê çîrokên wî tê nas kirin.

Jidayikbûn 1090î
Mirin 1155
Monte Águila

Monte Águila bajarekî devera Biobíoyê li Şîleyê ye. 

Hejmara niştecihan digehe 6 090 kesî.

Monte Águila bi wêneyan

Çavkanî 

Şîle
G20

G20 (an G-20 an Giştî ya 20-an) ji bo hikûmet û bankeyên navendî ji bo Arjentîn, Awistralya, Brezîl, Kanada, Çîn, Fransa, Almanya, Hindistan, Îndonezya, Îtalya, Japonyayê, Meksîkayê, Rûsya, Erebistana Suûdî, Afrîka Başûr, Koreya Başûr, Tirkiye, Yekbûyî, Dewletên Yekgirtî û Yekîtiya Ewropayê (spanyar wekî endamê mêvanê mêvandar heye, di nav dengê civatê de vexwendin). Di 1999'an de hate saz kirin, G20 dixwaze ku polîtîkayên li ser pêşxistina pêşxistina aborî ya navneteweyî. Ew hewce dike ku pirsgirêkên lêpirsîn ên ku ji ber berpirsiyariyên yek kesek herin derve. [3] G20 serokê hikûmetê yan dewletên serdema ku di sala 2008'an de destpêka civîna destpêkê de di civîna wan de hatibû destnîşankirin, û komek jî wezîfeyên xwezayî yên wezîran û wezîran biyanî ji ber ku di salên dawî de di pêşveçûna ajansa xwe de ye.
Endamê G20-ê ji welatên din ên din û Ewropayê Yekbûyî (EU) pêk tê. Ewropa ji aliyê Komîsyona Ewropayê ve û ji aliyê Bankeya navendî ya Ewropayê ve tê nîşandan. Bi giştî, aboriyên G20 ji sedî 85% ya hilberîna cîhanê ya Grossê (GWP), ji sedî 80% cîhana bazirganî (yan jî heger heke derveyî bazirganiya Yekîtiya Ewropayê, 75%), du-sêyemîn cîhanê cîhanê, [2] û nêzîkî nîvê cîhanê zevî erdê.
Bi G20-ê di sala 2008-ê de li pêşkeftina rêberên serokatiya xwe vekişandin, bi rêberên wê di 25ê îlona (îlon) 2009 de ragihand ku koma wê G8 wekî wekî civata aboriya dewlemendiya dewlemend a dewlemend e. [5] Ji destpêka vê yekê, polîtîkayên endametiya G20 rexneyên gelek rewşenbîran, [6] [7] û hevdîtinên wê ji bo xwenîşandanên mezin yên çep û anarîstan ve balkêş bûn. [8]
Serekên G20 welatan di navbera 2009 û 2010an de di civîna G20-ê de nîv-salane daketin. Ji sala 2011-ê Nîsana 2011-ê civînek hemî civînên G20-ê hatin sal kirin.

Bide ber
Zimanê telugû

Zimanê telugû (bi telugû: తెలుగు [t̪el̪uɡu]) zimanekî dravîdî ye û zimanê gelê telugû û zimanekî fermî yê deverên Andhra Pradesh û Telangana yên Hindistanê ye. Di sala 2019an de hejmara telugûaxivan gehişte zêdeyî 82 milyonî û zimanê herî xeberdayî yê sêyem ê Hindistanê ye.

Çavkanî 

Telugû
Ziman
Zimanên Asyayê
Dharius

Dharius (z. 24'ê îlona 1984'an de wek Alan Alejandro Maldonado Tamez) Monterrey, Nuevo León, Meksîk), raperekî meksîkî ye.

Meksîk
Jidayikbûn 1984
Mirovên zindî
Mehmet Söğüt

Mehmet Söğüt helbestvan, nivîskarekî kurd ê bi zimanê tirkî ye. Di sala 1973’an li Albistanê ji dayik bûye. Dibistana yekem, navîn û lîse li wir xwendiye. Paşî çûye derveyî welêt, Swîsreyê. Gelek demek dirêj e ku li Ewropayê ye. Kar û barên nivîsê ji li Ewropa didomine. Rojnameya Özgür Politika, Özgür Gündem de nivisand. Esmer Dergisi, Berfin Bahar, Güney Dergisi, Her Şeye Karşın,  Aykırı Sanat û gelek kovaren din ê wejêyî de jî cih girt. Helbest, kurteçirok û romanan dinivîsîne. Li gelek cîha meriv kare nivis, çîrok û helbestên Mehmet Söğüt bibine bixwîne.  

Di derbarê çand û wêje ya kurdî de li ser televîzyonan pêşkêşiya bernaman kir, xebitî.

Sê pirtûken wî bi zimanê tirki çapkiriye.  Aniha bi biryarek radîqal wergerek nû sitendiye ku vegere ser kaniya zimané zikmakî ji ber vê yekê bi kurdî jî dinivîsîne.

Berhemên wî

 Karanlıktaki Gölge  - (2006)    Weşanén Aram 
 Mucizevi Hayatlar   - (2013)   Sinirsiz Kitap
 Sürgün              - (2015)    Sınırsız Kitap

Girêdanên derve
 
 Mehmet Söğüt - Yazılar
 Mehmet Söğüt - Yazılar

Çavkanî

Nivîskarên kurd
Helbestvanên kurd
Tilîko

Tilîko  navê çîrokeke almanî ye ku ji aliyê Birayên Grimm ve hatiye cîvandin. Ew çîrok di cara yekem di çapa duyem ê bi hêjmara 37 tê xwendin.

Naverok 
Cotkareke hejar û jina wî  ku li gundekî dijîn, ji ber ku zarokên wan tune ew gelek xemgînin.Rojekî ew û jin xwe dibêjin : Xasiya zarokeke me hebûya  û ew qasî tiliyekî bûya me yê bi dil û can hezkira. Jin nexweş dibe û piştî 7 meh de  ew lawek zayin dike ku  qasî tiliyekî ye û lema Tilîko tê navandin. Bi rojekî ew bi bavê xwe diçin ji bo darjêkirinê û çenberî dajo li ku ew di ber guhê hespê rûdine û ferman dide wê. Du mêr wê dibînin û dixwazin ji bo Tilîko bikirin pere bidin bavê wê. Mêr pêşiyê naxweze kurê xwe bifiroşe . Tilîko ema bavê xwe hemandî dike û vegera xwe soz dike. Tilîko li ser kulika yek ji wan mêran rûdinê û wan re diçe. Tilîko bi êvarek herdu mêra dixapîne û dibêje ew gereka hera bimîze . Lema herdu mêran ewî li ser zeviyê de dihêlin. Tilîko ema şanşê xwe hildide û direve hindirê qulika mişk.  Di peyre Tilîko karûbara xwe dide 2 diz  û dibêji ku ew di malê de dikarê pere di nav  çarçoveya caxan bide. Li wê malê de ema Tilîko diqarê û dizên bi tirs dirêvin . Bi beyaniyek li ser pûşê ew xew re diçe. Çêlekek pûş dixwe û Tilîko wisa  dikevê hindirê ûrê çêlek. Cihê ûrê çêlek kêm dibe û ji ûrê de Tilîko  diqarê ku ew  ne dixwaze daha bixwe. Keşe  bawer dike ku cin ketiye bejna çêlekê û lema ew wê dihêle şerjikirî û ûrê  çelekê davêje li ser rêxê li ku gurek wê dibîne û dixwe. Tilîko bi dengê xwe vê gur dişîne li cem mala debavê xwe li ku bavê Tilîko gur dikuje û Tilîko rizgar dike.

Çavkanî 

Çîrokên Birayên Grimm
Auguste Dupin

Auguste Dupin an jî C. Auguste Dupin detektîvekî   aşopî ye ku ji aliyê nivîskarê amerîkî Edgar Allan Poe ve hatiye afirandin. Dupin di kurteçîroka The Murders in the Rue Morgue (Kuştinên Rêka Morgueyê) di cara pêşîn de derbûn dibe û gelemper ew wek detektîvê aşopî yê yekem tê nasîn. Piştî wê kurteçîrokê re ew di kurteçîrokên The Mystery of Marie Rogêt (1842) (Sira Marie Roget) û  The Purloined Letter (1844) (Nameya dizîn) dîsa derbûn dibe.

Dupin ne detektivekî profesyonel e û handana wê ji çareserkirina dozên her sê çîrok de guherandî ne. Bi ve  wê  Poe ratiocination digot Dupin jîriya xwe ya mezin bi fanteziya afirînerî bi hev re dikir û wisa  dikar bû di jîriyên tawankaran de heştyar bike.  Karînin wê wisa rindin ku ew dikarê ramanên hevalê xwe (ku di wan sê çîrok bênave û behsa Dupin dike) çare bike.

Wexta Poe derbarê Dupin de nivîsand wê demê de peyva detektîv tune bû. Kesê C. August Dupin bingeha  detektîvên aşopî (wek mînak Sherlock Holmes) çê dikir û jenreya detektîvên aşopî de gelek element tev damezrand.

Çavkanî 

Edgar Allan Poe
Kesayetên honakî
Heval û Hêvî (rêzefîlm)

Heval û Hêvî  (bi japonî: 未来少年コナン, Mirai Shonen Conan, bi wateya "Lawê paşerojê Conan") rêzefîlmekî anîme ye ku di sala 1978an de ji aliyê şirketa Nippon Animation ve hatiye hilberandin. Sernavê ingîlizî ku ji aliyê hilberînerê Japon tê Conan, the Boy in Future ye. Ema bi îngilzî ew li ser sernave Future Boy Conan tê nasîn. 

Ev rêzefîlm bi Kurdî li ser sernavê "Heval û Hêvî" hatiye dûblajkirin. Rêzefîlm adaptasyona romana The Incredible Tide ku ji hêla  Alexander Key ve hatiye nivîsandin. 

Di sala 1984an de di pey rêzefîlm de fîlmekî sînemayê li ser sernavê Mirai Shōnen Conan Tokubetsu-hen: Kyodaiki Gigant no Fukkatsu (未来少年コナン　特別編　巨大機ギガントの復活), hatibû hilberandin.

Naverok 
Pêşçîrok di sala 2008an de destpê dike wexta mirovahî nêzîke qirbûnê ye.  Di nav netewan de  şereke wêranker hebû ku çekên ultramagnetizî bi kar anî bûn û ku ji kakilka req a erdê de ziyan kirine û sirniya erdê  xar bûye  û wisa her heft parzemîn parçebûyî  û li binê asta deryaya têwer bûn. Komeke mirov dixwastin li gerdûnê de birevin ema ew plan bi ser neket û  roketên wan dîsa li ser erdê de  ketin.Tek hinek ji wan mirovan ne qir dibûn û di pey gêrbûnê ewna giraveke biçûk dîtin ku he ne xirabî bû .  Ew koma mirov  girav dixistin wargeha xwe ya biçûk . Piştî 9 sal de di  nav wan mirovên jînde de laweke bi navê Heval zayîn bû. Zayina wê gede ji bo mirovan  heviyeke nû bû. Piştî 11 sal re her mirov mirine tek Heval û dapîrê xwe hê dijîn .Bi rojekî di sala 2028an de  Heval ji peravê de keçeke bêhiş dibîne. Navê wê keç Hêvî ye. Ji nû ve Heval û Hêvî serpêhatiyeke mezin bi çavên xwe dibînin.

Kesên rêzefîlm 
Heval (Konan, コナン) navê serlehengê rêzefîlm e. Ew 11 salî ye û ji aliyê dapîrê xwe ve li ser girava Nokosarejima hatibû hêvotin.  Ew gelek hêz e û bi Hêvî ve afînîteyeke dûrhiştdar he.    

Hêvî (Rana, ラナ) kesê yekem e ku ji derveya giravê tê û herwiha Hêvî keça yekem e ku Heval dibîne. Hêvî neviya Doktor Lao ye. Lepka dixwaze Hêvî bikarîne ji bo  Lao ferz bike û ji wê sira wizeya tavê  bistîne. Hêzên dûrhişdar yê Hêvî hene  û ew dikarê bi qaqlîbaz Tikki komunîkasyon bike û dûrî de ew dikare hebûna dapîre xwe pêhesîn ke. Ew ji High Harbour tê.

Dapîr (Ojī, おじい) pêwendiya kesûkariya wê bi Heval ne zelal e. Çinkî bi gotina wê dayika Heval di pey zayîna wê mirî bû û  hemû cîvak Heval bi hev re hêvotin kirin.
Monsley, Fermandara ciwan ê Artêşa Industria'yê, duyemîn kesê ku ne ji giravê ye ku  Heval dibîne. Ew şîretên Lepka dişopîne û, wekî balafirvana balafirên Falco, alîkariya desteserkirina Lana elqebûl dike, û piştre jî dorpêçkirina ser Harbor-ê Hişmend pêk tîne. Di dawiya dawiyê de, lêbelê, ew dijberî Lepka-ê dike û hemî hevalbendiya xwe bi Heval re dike.
Qijo   Kurikek çûk ku li girava yekem ku Heval digihêje tenê dimîne. Qijo bi kurtî piştî hevokek bi Heval re bibe hevalek yekem û dilsoz û dibe alîkar ku Heval Heviyê rizgar bike. Qijo nêçîrvanek hosteyî ye û bi gelemperî zikê wî birçî tê rêve kirin.

Çavkanî 

Rêzefîlm
Rêzefîlmên japonî