nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Banka Somalîlendayê

Banka Somaliland

Banka Somaliland (Somalilî: Baanka Somaliland) li Somalîlendayê, li Somaliland, navendî ya xweseriya ku bi navneteweyî wek xweseriya xweseriya Somalal tê naskirî ye. [1] Di sala 1994 de hate sazkirin, ew herdu desthilatdariya dirav û bankeya karsaziyê ji bo erdê. Banka navendî ji bo destûra Somaliland ji bo destûra dayîn. Li Hargeisa, Berbera, Borama û Gabîl di nav balafirgehan de di nav Hargeisa de, di çar aliyên din ên din de û navendên danûstandinên biyanî yên biyanî hene.

Armanc 

Di çarçoveya Benda 3 ya Qanûna Destûra Somalilandê de, banka armanc dide ku:
rêjeya bihayê û bihêzkirina danûstendinê
pêşxistina kredî û mercên bazirganiyê yên ku piştgiriya mezinbûna aboriyê biparêzin
piştgiriya aborî û aborî ya hikûmetê ku derfetê bike
Alaya Azerbaycanê

Ala Azerbaycanê di 5ê sibata 1990an de ji aliyê Sovyetê bilind yê Komara Azerbaycan re hatiye şandin. Dîzgeheka ala neteweyî bi ala ala Komara Demokratîk a Azerbaycan ve hat pejirandin, ku yekser guhartî hatiye guhertin.  Mînakî, rêjeya rûberê ji 2:3 bo 1:2 hate guheztin, ku bi kevneşopiya ala Sovyetê re têkildar e.  9ê çiriya paşîn, dema ku ala yekem car di sala 1918an de hate pejirandin, bi biryarnameyek serokatiyê ya sala 2009an Roja Ala Neteweyî ye.

Çavkanî 

Ala
Kulûbeya telefonê (fîlm)

Kulûbeya telefonê (sernavê bi îngilîzî: Phone Booth) filmeke amerîkî ji sala 2002 de ye û ku ji aliyê Joel Schumacher ve hatiye hilberandin.

Naverok 
Stuart Shepard , ku wek ,,Stu " tê navandin, rojnamevanê nûyorkî yê jixwerazî  e . Ew karsaziyên biteredud dike, hevkarên karsaziya xwe bi derew û nîv rastiyan li dijî hev dileyze û li pêşberî jina wî Kelly çavê xwe li ser Pam'a ciwan girtiye. Bi rojan e, ew  bi kulûbeya telefonê ji nîvro ta telefonê Pam  dike da ku peyivînên wan  di fatûreya telefona wî ya desta de xuya ne be.

Rojekê ew e ku dîsa ji Pam ve têlefonaxaneya  ku di 53-ê kolana di navbera Broadway û Avenue 8-ê de ye, dîsa telefona Pam bike. Berî ku ew karibe bi hejmar bikeve, ew ji hêla pîzavanek ve tê rawestandin ku tê xwestin ku pîzaya ku berê ji Stuart re hatî dayîn sipariş bike. Stuart bi vê tengasiyê re hêrs dibe, ew bi kirrûbirra înkar dike û wî bi pîzeyê re dişîne. Piştî ku gazî Pam re dike  têlefonê lê dixe û Stuart têlefonê hildide. Dengek bi îsrar  heye ku Stuart dibêje, bi dengek ku nahêle nakokiyan bike, ku heke ew bangê biqedîne û ji telefonxaneyê derkeve ew ê were kuştin.

Çavkanî 

Fîlmên amerîkî
Fîlmên 2002an
Natasha Thomas

Natasha Thomas ( li Roskilde, Danîmarka) stranbêj, strannivîs û modeleke berê ya danîmarkî ye.

Kariyera mûzîkê 
Gava ku ew diwanzdeh salî bû, Natasha Thomas ji bo cara yekemîn li ser şanoyê rawesta. Di wê demê de wê sernavê Killing Me Softly With Song Wî, strînand  ku ji hêla Roberta Flack ve  navdar bû.

Dîskografî

Singles

Stranên din 

 2004 Let Me Show You (The Way) -  [Spain #1 (Los 40 Principales)]
 2009 Solo Con Te Feat. Tony Henry
 2011 Alene'

Girêdanên derve 

 

 Interview with Natasha Thomas: "Denmark is different"  (German, sbznet.de )

Çavkanî 

Stranbêjên danîmarkî
Jinên danîmarkî

Mirovên zindî
Wentworth Miller

Wentworth Earl Miller III ( jdb. 2ê hezîrana 1972an li Chipping Norton, Oxfordshire, Keyaniya Yekbûyî) lîstikvan, fîlmnamenivîs û modelekî amerîkî ku li Keyaniya Yekbûyî hatiye cîhanê.

Jiyana wî

Fîlmnîgarî

Wêneguhêz

Vîdyoyên Muzikê

Lîstikê Vîdyoyê

Xelat û berandamî

Çavkanî 

Aktorên amerîkî
Mirovên zindî
Lee Ryan

Lee Ryan   (jdb. 17ê hezîrana 1983 li Kent, Keyaniya Yekbûyî) stranbêj, strannivîs , bestekar û lîstikvanekî brîtanî ye ku berê endamê koma muzîkê Blue bû.
  
Ew di nav salan de di pandomîm de jî xuya kir; rola wî ya herî dawî di sala 2017an de rola Prensê li Darlington Hippodrome bû.

Lee beşdarî rêzeya BBC Strictly Come Dancing bû. Ew bi dansvana profesyonel Nadiya Bychkova re hevkarî bû û xelata duyemîn bû ku di 7-ê cotmeha 2018an de were rakirin.

Jiyana berê 
Lee Ryan li Chatham, Kent hat dinyayê. Dê û bavê wî veqetî bûn dema ku ew şeş salî bû. Ryan bi piranî bi dayika xwe, xwişka Gemma û dapîrê xwe re dijiya. Ryan çû Dibistana Bedonwellê berî ku beşdarî dibistanên hunerî yên pêşbazî bike, di nav de Dibistana Wellingê û Independent Performing Arts School Belcanto London Academy (BLA),  ku wî yekem gewreyên xwe pêşxist, piştre jî dibistanên şanoyê yên serbixwe û bipere  Sylvia Young Theater School û Italia Conti Academy of Theatre Arts.

Dîskografî

Albûm

Single

Fîlmnîgarî

Çavkanî

Girêdanên derve 

 
 Lee Ryan at the Unreality TV
 Official Lee Ryan Instagram (@officialleeryan)

• Instagram photos and videos

 Lee Ryan

Stranbêj
Jidayikbûn 1983
Mirovên zindî
Rengîn Kardelen

Rengîn Kardelen, nivîskareke kurd e ku di 1974an de li Sûra Amedê hatiye dinyayê. 

Nivîskarê dibistana seretayî, navîn û ya lîse li Amedê xwendiye. Jiyana wê ya rojnamegeriyê bi xebata li rojnameya Gündemê li bajarê Êlihê dest pê kir.

Demekê ji bo kovara heftane ya Kovar Gerçek nivîsî. Li rojnameyên Ronahî û Hêvî xebitî. Ji bo kovara Evrensel Kultur û ji bo kovara çand û hunerê ya Tavirê jî nivîsî. Para xwe ji êrişên li ser çapemeniya azad girt. Bi giştî jê re 100 sal cezayê girtîgehê hate xwestin. Neçar ma derkeve derveyî welat û li yekemîn televîzyona asîmanî ya Kurdistanê li MedTV têkoşîna xwe ya rojnamegeriyê berdewam kir. 

Rengîn Kardelen hêjî li Ewropayê û li welatê Belçîkayê dijî.

Berhem 
XaşXaş (2017), Sîtav Wan, ISBN 9786056677670

Çavkanî

Girêdanên derve
 Rengin Kardelen

Nivîskarên kurd
Helbestvanên kurd
Jinên kurd
Jidayikbûn 1974
Kesên ji Amedê
Kola

Kola vexwarineke saremenî bi têzav e ku bi vanîlya, darçîn, zêtên lîmonî û çêjên din çêdibe.

Kola herî bikafeîn e ku ji findixa kolayê tê çêkirin û lewma vê vexwarinê navê xwe ji wê findixê hildaye. Dermanfiroşek bi navê John Stith Pemberton, ji bo serêş û bêmadebûnê şirûbek amade dikir û difirot. Şirûb ji giyayê koka, kafeîn û hin elementên şîraniyê pêk dihat. Rojekê ew dît ku xebatkarên wî bi dizî vê şirûbê vedixwin û pê kêfxweş dibûn. Wî jî ceriband û bi hin guhertinan ev şirûba wekî vexurik a bi navê Pemberton's French Wine Coca derxist bazarê. Derketina Coca Colayê  wisa ye.

Çavkanî 

Vexwarin
Koçer Bîrkar

Koçer Bîrkar (FRS) (jdb. tîrmeha 1978 li Merîwan, Rojhilata Kurdistanê (Îran) li ser navê   Fereydon Derakhshani), bîrkarekî kurd e ku giringiya xebatên wê li ser hendewa cebirî ye. Ew li Zanîngeha Tsinghua ya Çînê de profesor e.

Jiyan 
Koçer Birkar li gundekî li Rojhilata Kurdistanê mezin bû. Dêûbavên wî cotkar bûn. Ew li Zanîngeha Tehranê xwendiye, dema serdanek ji Inglistanê serîlêdana mafê penaberiyê kir û ji sala 2001an de li Zanîngeha Nottingham xwend, li wir di sala 2004an de doktoraya xwe ji Ivan Fesenko wergirt (Topics in geometrya algebraic modern). Birkar her wiha xwendekarê Vyacheslav Vladimirovich Shokurov bû, ku di destpêka salên 2000an de bernameya Modelê Minimal vejand (di nav tiştên din de, wî hebûna flipsan di çar aliyan de îsbat kir) . Bîrkar Koçer zewicandî ye û kurê wî jî heye.

Kar

Medalyaya Fields 
Di 1ê Tebaxa 2018an de, ew bi Alessio Figalli, Peter Scholze û Akshay Venkatesh Medalyaya Fields wergirt. Ew her wiha di bîrkariyê de Xelata Nobel tête hesibandin û her çar salan carekê ji çar bîrkarên di binê 40 salan re tê xelat kirin. Tenê demekê piştî ku Birkar ew xelat pêşwazî kir, ew ji wî hate dizîn. Kongreya Bîrkaran a Navneteweyî, ku merasîma xelatan li darxistibû, piştre ragihand ku Birkar dê xelatek nû Fields bistîne.

Berhem (hilbijartin) 
 Birational Geometry, 2007
 Topics in Algebraic Geometry, wane  2011
 Mit Hacon, Cascini, McKernan: Existence of minimal models for varieties of log general type I, Journal of the American Mathematical Society, Band 23, 2010, S. 405–468
 Anti-pluricanonical systems on Fano varieties, Arxiv 2016
 Singularities of linear systems and boundedness of Fano varieties, Arxiv 2016
 Birational geometry of algebraic varieties, ICM 2018

Kesîn 

 Caucher Birkar zewicî ye û lawekekî wî bi nav Zankoyî heye.
 Piştre ku çûye Brîtanyayê û statûyê penaber standiye, wî navê xwe guhart Caucher Birkarê, ango Koçer Bîrkar.

Çavkanî 

Matematîknasên kurd
Jidayikbûn 1978
Zanyarên kurd
Endamên Royal Society
Mirovên zindî
Kesên ji Kurdistanê (parêzgeh)
Kurdên Rojhilata Kurdistanê
Zimanê klingonî

Zimanê klingonî  (bi klingonî: tlhIngan Hol) zimanekî çêkirî  ye û yekem car di filmên Star Trek de hatiye bikaranîn. Di sala 1984an de şirketa fîlmî ya Paramount daxwaz de zimannasê amerîkî Marc Okrand ji ber ku gelê gerdunî yê Klingon re zimanek biafirîne. Gelên biyanî di filmên honaka zanistîyê de herî car zimanê bê sîstem dipeyvandin, ema hilberînerên Star Trekê dixwastin zimaneke bi paşxana rastbîn bikar bînin, ji ber ku bikaranîna zimên di fîlmên têvel de di nav hev de lihevhatî be. Fanên rêzefîlmê û zimanzanan ziman hildidan û klingonî fêr dibûn.Enstitûya Zimanê Klingonî (Klingon Language Institute, an jî bi kurtahî KLI) parastin û reşana klingonî xistî ye karê xwe. Berhema standart û bingeha rêziman "The Klingon Dictionary" (Ferhenga zimanê klingonî) ye ku ji aliyê Marc Okrand ve hatiye nivîsandin.

Çavkanî 
https://de.m.wikipedia.org/wiki/Klingonische_Sprache

Zimanên çêkirî
Walter Appel

Walter Appel  ( jdb. 24ê nîsana 1948 li Seligenstadt , Hessen , Almanya)  nivîskarekî alman e.

Berhem 
Walter Appel ji sala 1973an de di bin gelek bernavk wek mînak Earl Warren û Edgar Tarbot  ji 900 pirtir romanên lênûsk nivîsand .

Bernavk 
Kurtahî BW di lîstê de ji bo bernavka weşandinê ye .

 Earl Warren - Ew bernavka rojane ye û hemû roman li ser wê bernavk tê nivîsandin.
 Linda Warren
 Heide Seebacher (BW)
 Frank Evans
 Corinna Sandberg
 Miles Kilburn
 Linda Evans
 Brian Elliot (BW)
 Robert Romen
 Frank deLorca (BW)
 Mark Denver
 Janet Farell (BW)
 Jerry Cotton (BW)
 Jason Dark (BW)
 Kojak (BW)
 Mark Baxter (BW)
 Jack Slade (BW)
 C. W. Bach (BW)
 Robert Lamont (BW)
 Carina Castello
 John Spider (BW)
 Dan Dallas
 Hondo Latimer (BW)
 Frank Reichardt (BW)
 Steve Cooper (BW)
 Roy Kent
 Edgar Tarbot
 John Cameron (BW)

Çavkanî 
https://de.m.wikipedia.org/wiki/Walter_Appel

Nivîskarên alman
Mummies Alive!

Mummies Alive!  ( Mumiyên zindî) xêzefîlmeke  Kanadî-Amerîkî ji sala 1997an de ye ku ji aliyê şirketên DIC Entertainment û Northern Lights Entertainment hatiye hilberandin. Ew esasen ji bo sezonek weşandî bû.

Li Misira kevnar, efsûnkarekî dilreş a bi navê Scarab kurê firawîn, Prens Rapses dikuje, ku bibe nemir. Ji bo sûcê xwe zindî bijî (laşê Rapses jî nehatiye dîtin), Scarab di cîhana nûjen de zindî dibe û dest bi  lêgerîna ji bo vejîna Rapses, ciwanek li San Francisco-rûniştevanek bi navê Presley Carnovan dike, da ku canê Rapses bistîne da ku ew bibe nemir. Cerdevanên Rapses (Presley), Ja-Kal, Rath, Armon û Nefer-Tina, ligel pisîka Rapses, Kahti, ji miriyan hişyar dibin da ku wî ji Scarab biparêzin. Ew hêza Ra bikar tînin da ku bibin cerdevanên bi hêz. 

Her yekî mumî bi hêza xwedêrek Misirê ve girêdayî ye. Ja-Kal canê baz bikartîne, Rath canê marê bikar tîne, Armon canê hogeç bikar tîne, û Nefer-Tina canê pisîkê bikar tîne. Ew dikarin li ser wê bang bikin ku ji bo artêşên mûjî û hêzan werin ku li dijî xirabkarên sermirovanî şer bikin. Her çend, gava ku hêza wan tewandî bibe, ew pêdivî ye ku di gorên mumiyayan de rûnin da ku şiyariyê bistînin. Ji bo gihîştina van hêzan, dayikan bangê "Bi Hêza Serê Ra!" re, ku veguherîna wan vedibêje. Gengaz jî xwedî hêz in ku rûyê tirsnak çêbikin, bi gelemperî ji bo tirsandina rêberên nazik dikirin. 

Wekî din ji Scarab, gengaz bi gelemperî neçar ma ku bi xwedan û giyanên ji mîtolojiya Misirê re werin gazî kirin li cîhana nûjen, di nav de Anubis, Set, Geb, Apep, Bast, Sekhmet, Bes, û gelekên din, bi gelemperî wekî beşek ji yek ji Skarab-ê ,pîlanên ku ji kontrola wî derketin.

Rêzefîlm
Rêzefîlmên amerîkî
Rolf Torring

Rolf Torring  serlehengê rezeya romanên lenûsk yê almanî  Rolf Torring's Abenteuer ( Serpêhatiyên Rolf Torring ) ye ku ji aliyê weşanxane di binê bernavk Hans Warren hatibû nivîsandin.

Dîroka weşandinê 
Rêzeroman cara yekem di navbera 1930 û 1939 de derket û bi tevahî 445 hejmar domandin li Berliner Verlagshaus für Volksliteratur und Kunst derket. Piştî şê cîhanê yê duyemîn, rêzeroman (naverok û îdeolojîk bi serdema nû re) hate dubarekirin, pêşî wekî romanên lênûsk, paşê jî wekî çapê reprint di forma pirtûkê de .  Lênûskên pêş û piştî şerê îro nirxên bilind li ser bazara berhevokvanan distînin.

Cihên çalakiyê, bîrîşa rêzeromanê 
Rêzeroman bi piranî li Asyaya rojhîlata başûr û Hindistanê, bi gelemperî li Afrîka û carinan jî li Çînistanê, di hin lênûskan de jî li Almanyayê tê lîstin. Di lênûskên kevn (dema berî şerê) de pir caran bîrîşek emperyalîst heye ku hîn jî îro bi formeke veşartî heye.

Fîlm 
Di sala 1965am  de Rolf Torring jî hate fîlm kirin. Wekî ku lehengek nûjen a  di kincê spî de, ew di fîlimê zû de Rolf Torring - Der Fluch des schwarzen Rubin bi şêwaza fîlmên Kommissar X ( Komser X) ji hêla Thomas Alder ve hat rolkirin, li ku di fîlm û lênûskan de, paşxana eksotîk ku hê jî rola serekî dilîze.

Wêje 

 Wolfgang Grasse: Rolf Torring für Sven Hedin. In: Der Romanheftsammler. Jg. 1998, Nr. 12, S. 18–20.
 Peter Wanjek: Rolf Torring's Abenteuer. Eine deutsche Abenteuer-Heftreihe wird zur Legende. Edition Corsar, Braunschweig 1981. (Der Band enthält auch Reprints der Romanhefte 6, 308 und 55) (= Texte zur Heftromangeschichte 4)
 Robert Weideli: Bibliographie Rolf Torring – 1930 bis heute. Artus Verlag, Zürich 1997.
 Robert Weideli: Wolfgang Grasse – Der Torring aus Tasmanien. In: Der Romanheftsammler. Jg. 2002, Nr. 25, S. 4–15.
 Wolfgang Hartkopf: Rolf Torrings Abenteuer und Jörn Farrows U-Boot-Abenteuer: Gedanken und Deutungen zu zwei Abenteuerserien. 1. Auflage. Books on Demand, Norderstedt 2009, ISBN 978-3-8391-2222-8.

Girêdanê derveyî 

 Rolf Torring's Abenteuer – Heftübersicht

Çavkanî
Wolfgang Hohlbein

Wolfgang Hohlbein ( jdb. 15'ê gelawêja 1953 li Weimar,Almanya ) nivîskareke Almane ku di şêweya wêjeya tirsnak , honaka zanistî û wêjeya fantezî de dinivîse. Wolfgang Hohlbein 43 Mîlyon pirtûk firotiye û wisa ew yek ji nivîskarên biserkeftirîn yê Almane.

Jiyanname 

Jidayikbûn 1953
Mirovên zindî
Uwe Hans Wilken

Uwe Hans-Joachim Wilken (jdb. 22ê kanûna paşîn a 1937 li Hamburg; m. 16ê çiriya pêşîn a 2001 li Hamburg ) nivîskareke Alman ku bi taybet bi romanên gavan û çermsor ve navdar bû.

Jiyan 
Wilken li ser navê Uwe Tieck li Hamburgê  li cem malbata xwe ya pêsikanê mezin dibû. Malbata wê ya pêsikanê ji malbateke bazirganên dewlemend dihatin ku pêwendiyên wanê dostane  bi malbata Carl Hagenbeck hebûn. Dema Wilken mezin bû ew dest bi lêgerîna li koka xwe kir. Tenê piştî lêkolînên berfireh bû ku wî hişt ku bêtir fêr bibe. Wî tenê bi kurtasî bi diya xwe re nas kir. Di wê demê de wî dîsa navê xwe yê rastîn avêt Wilken.

Motîva nasname û koka nenas paşê piştre di romanên Wilken de xwe  dubare kirin. Ew bi taybetî taybetmendiya lehengê wî Cheyenne, lê di heman demê de ji nîgara davker  Dan Oakland, ku Wilken wî wekî "şervanek tenê yê ku di navbera spî û sor de radiweste" vedigire.

Wekî xwendekarek 16-salî, Wilken ji bo kovarên ciwanan çîrokan nivîsand. Di temenê 19 saliya xwe de ew westerna xwe ya yekem , "Der Sattelwolf" ( Gurê kurtan) nivîsand.  Piştî ku diwanzdeh weşanxane ev destnivîs gêrî şandin, weşanxaneya Paul Feldmann Verlag li Kölnê wî re peyman  kir.

Pirtûkên U. H. Wilkens cîhanî bi gelek werger (li Brezîl, Çînistan û Îsraêlê) hatine weşandin. Di berhema wî de ji zêdetirî 600 roman tê de; Zêdetirî 80 mîlyon kopî hatin firotin di dema jiyana wî de xwendevanên xwe dîtin.

Rêzeromanên wî Dan Oakland Story, Cheyenne û Zurdo rolekek taybetî bi dest xist. Romanên wî ji hêla Kelter Verlag Hamburg û Edition Bärenklau ve têne weşandin.

Bernavk 

 U. H. Wilken
 Les Willcox
 Colin Scope
 Tom Frisco (Bernavka weşanxaneyê)
 Benito Martinez (Bernavka weşanxaneyê)

Çavkanî 
https://de.m.wikipedia.org/wiki/Uwe_Hans_Wilken

Jidayikbûn 1937
Mirin 2001
Nivîskarên alman
Romannivîsên alman
Kesên ji Hamburgê
Enstitûya Zimanê Klingonî

Enstitûya Zimanê Klingonî ( bi Inglîzî : Klingon Language Institute an jî bi kurtahî KLI ) rêxistineke serbixwe li DYA ye . Armanca rêxistinê parastin û reşana Zimanê klingonî ye.

Gelemper

Dîrok

Rêxistin

Çavkanî
Xalabazar

Xalabazar herêmeke Başûrê Kurdistanê ye, 250 gund lê hene. Rûniştvanê herêmê ereb û kurdên sunnî nîv û nîv. Cihê pez e û 20 km ji Domîzê dûr e.

Çavkanî 

Başûrê Kurdistanê
Ernest William Hornung

Ernest William Hornung an ji bi kurtahî E.W. Hornung  (jdb. 7ê hezîrana 1866  li Grovehill, Middlesbrough, Îngilistan - m. 22ê adara 1921 li Saint Jean de Luz, Fransa) nivîskarekî îngilîz bû.

Jiyan 
Piştî 2 sal ku  Hornung li Awistraliya dijiya  ew  destpêka salên 1890î de li Londonê karê rojnamevanî dikir. Li vir jî ew xwîşka Arthur Conan Doyle nas dikir û di sala 1893an de zewicî bû. Serkeftina hevlingê Hornung wî  ilham jê girt ji ber ku ew jî bi nivîsandina çîrokên  polisî destpê kir.

Berhem 
Hornung hevpişkek ji bo detektîvê hosteyî  Sherlock Holmes çêkir: krîketvanê rêzdar A. J. Raffles, ku dizîka wek diz li ser rê ye. Bi şêwaza Robin Hood, ew bi zexmî ji civaka ku jê re tê de dewlemend dibe dizê dike, û dema ku nasnameya xwe bi dizî digire, dem û careke din serketî dibe ku  polîs bixapîne. Serpêhatiyan ji perspektîfê hevkar û hevalê wî yê dilsoz Bunny Manders ve têne vegotin.

Mîna çîrokên Doyle, çîrokên E. W. Hornung di Kovara Strand de derketin û hêdî hêdî hemî 26 çîrokên di forma pirtûkê de di sê cildan de hatin weşandin. Pîran bi - berevajî li Holmes - bi dawîbûna mirina Raffles di şerê Boeran de bi dawî dibe. Naveroka romana  Mr Justice Raffles ku paşê dihat nivîsandin demeke berê de dilîze .

Dizê hosteyî Raffles li  Îngilistan de xwedî wateyek taybetî ye ku ji ya Arsène Lupin ya li Fransayê bihevra ye. Ew ji bo şanogeh, fîlm û televîzyonê  hatiye bikaranîn û her wiha  ji bo gelek dizên camêr di wêje û fîlmê de îlham bû.

Mijarên têkildar 
 Maurice Leblanc
 Arsène Lupin

Çavkanî 

Nivîskarên îngilîz
Jidayikbûn 1866
Mirin 1921
Kesên ji Middlesbroughê
Nivîskarên îngilîz ên sedsala 19an
Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an
Mûlûleya lîmfê

Mûlûleyên  lîmfê (; ) wekî mîna torek di nav valahiya navbera xaneyan de belavî ne. Kotahiya mûlûleyên lîmfê girtî ye. Ji xeynî demarekoendama navendî, moxê hestî, diran, hestî û çîna korniye ya çav, hemû beşên laş bi mûlûleyên lîmfê ve dagirtî ye. Serê mûlûleyên lîmfê di nav şileya navbera xaneyan de dirêj dibe. Mûlûleyen lîmfê dişibe tilîyên nav lepik. Heke em mûlûleyê wekî tilî bihesibînin, lepik (destgork) şileya navbera xaneyan e. Mûlûleya lîmfê ji çînek xaneyên epîtelî (endotelîum) pêk tê. Xaneyên epîtelî li hin beşan de li ser hev qat dibin, bi vî awayê derîçok çê dibin. Şileya şanêyê ji derîçokan (derîçeyên piçûk) derbasî nav mûlûleya lîmfê dibe. Dema pestoya şileya nav xaneyan nizim be, derîçok rê li ber paşvegera lîmfê digire û nahêle lîmf ji mûlûleyê derkeve navbera xaneyan. Lê gava pestoya şileya şaneyê berz dibe, îcar derîçok ve dibin û şileya navbera xaneyan derbasî mûlûleya lîmfê dibe. Li gel guherîna pestoya şileya şaneyê, rîşalên kollojenî jî vekirin û girtina derîçokan rêk dixe. Gava pestoya şileya navbera xaneyan berz dibe, rîşalkên kollojenî derîçokan hê pirtir ve dikin, bi vî awayê şileya şaneyê bi awayekî hêsantir derbasî nav mûlûleya lîmfê dibe. Piştî herisî ji xurekên herisî madeyên wekî glukoz, asîda amînî, asîda çewrî û glîserol çê dibin. Ji vana yekeyên çewrî (glîserol û asîdên çewrî) di nav xaneyên epîtelî yên rûviya zirav de, wekî dilopek rûn tov dibin. Ev pêkhate wekî kiylomîkron (chylomicron) bi nav dibe. Kiylomîkron derbasî nav şileya şaneyê dibe. Paşê kiylomîkron ji aliyê mûlûeyên lîmfê ve tên mijandin û bi navbeynkariya koendama lîmfe, dawiya dawî di dil de tevlî  gera xwînê dibin. Ne tenê çewrî (lîpîd), lê vîtamînên  A, D, E, û K jî ji rûvî derbasî mûlûleya lîmfê dibin û bi navbeynkariya sîstema lîmfê, xwe digihînin dil û tevlî xwînê dibin.

Çavkanî 

Biyolojî
Bilalê Hebeşî

Bilalê Hebeşî (bi erebî: Bilāl ibn Rabāh al-Habashī, jdb. 580 pişt Îsa re li Meke - m. 2ê adara 640 pişt Îsa re li Şam, Sûrî) rêhevalekî (sehabe) pêxemberê îslamê Muhemmed û her wiha ew  bangevanê yekem di ola îslamê de bû. Dibe ku ew ji rojhîlata Afrîkayê bû û  xulamê Ummeye bin Xelef bû. Navê dayika wê Hamame û navê bavê wê Rebah bû.

Ew di nav kesên biyanî tê hesibandin ku li Meke zayîn dibûn û ne ereb bûn.

Çavkanî 

Jidayikbûn 580
Mirin 640
Sehabe
Sehabeyên ne ereb
Mirin 630î
G. K. Chesterton

Gilbert Keith Chesterton an jî bi kurtahî G. K. Chesterton (jdb. 29ê gulana 1874 li herêma bajarê yê londonî Kensington - m. 14ê hezîrana 1936 li Beaconsfield, Brîtanya) nivîskar û rojnamevanekî îngilîz bû ku heta îro bi taybetî bi kesê aşopî yê romanê yê bi navê Keşe Brown tê nasîn.

Jiyan

Berhemên wê 
 The Napoleon of Notting Hill (1904) 
 Charles Dickens: A Critical Study (1906) 
 The Man Who Was Thursday (1908) 
 Orthodoxy (1908) 
 Father Brown stories (1910–1935) 
 The Everlasting Man (1925)

Çavkanî 

Nivîskarên îngilîz
Rojnamevanên brîtanî
Jidayikbûn 1874
Mirin 1936
Romannivîsên îngilîz ên mêr
Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an
Şileya lîmfê

Lîmf an jî şileya lîmfê. ( an jî "lymphatic fluid") 

Xane ji bo berdewamiya jiyana xwe, xurek û oksîjenê ji xwînê werdigire, herwisa, madeyen paşmayî jî bi navbeynkariya xwînê ji xaneyê tên dûrxistin. Dîwarê mûlûleya xwînê bi parzûna xaneyê ve zeliqî nîn ne. Di navbera dîwarê mûlûleya xwînê, mûlûleya lîmfê û parzûna xaneyê de valahiyek piçûk heye, ev valahî wekî ” valahiya navbera xaneyan” tê navkirin. Ango gava tiştek ji xwînê diçe nav xaneyan, pêşî ji dîwarê mûlûleya xwînê derbas dibe û dikeve nav valahiya navbera xaneyan,paşê ji vir dikeve nav parzûna xaneyê û derbasî nav sîtoplazmaya xaneyê dibe. Valahiya navbera xaneyan bi eslê xwe ne vala ye, lê bi şileyek tijî ye. Ev  şile wekî “şileya şaneyê” an jî  “şileya navbera xaneyan” tê navkirin.  

Çavkaniya  şileya şaneyê, plazmaya xwînê ye. Ji ber pestoya hîdrostayî ya xwînê, hin made ji dîwarê mûlûleya xwînê derbas dibin û dikevin navbera valahiya xaneyan. Hinek ji van madeyan derbasî nav xaneyan dibe, ên di navbera valahiya xaneyan de dimînin jî wekî şileya şaneyê tê navkirin. Her roj ji dîwarê mûlûleyên xwînê yên laşê mirov de, bi qasî 20 lître ya  şilemenî ji plazmaya xwînê tê  parzûnkirin. Ev şilemenî ya parzûnkiri, ango şileyeya şaneyê dikeve nav valahiyên navbera xaneyan. 17 lîtreyê vî şilemeniyê ji aliyê xwînhênerokan ve cardin tê mijandin û tevlî xwînê dibe. Sê lître ya şilemenîyê di valahiya navbera xaneyan de dimîne. Heke ev şilemenî ji bo demek dirêj di navbera mûlûleya xwînê û parzûna xaneyan de bimîne, laş diwerime,  û xwîna nav lûleyên mirov jî kêm dibe. Sîstema lîmfê ev şilemeniyê ( şileya şaneyê) ji derdora xane û şaneyan tov dike û cardin tevlî xwînê dike.  

Carek şileya şaneyê ket nav mûlûelya lîmfê, êdî  wekî ” lîmf” an jî “şileya lîmfê” bi nav dibe.  Di zimanê latînî de ji bo lîmfê peyva “lympha”  tê bikaranîn. Wateya “lympha” av e. Şileya lîmfê mîna avê, bê reng e,loma lîmf wekî “xwîna spî” jî bi nav dibe. Dîwarê mûlûleyên lîmfê delînbar e û pestoya hîdrostayî ya nav mûlûleyên lîmfê ji ya mûlûleyên xwînê kêmtir e. Ji ber wê yekê, şileya şaneyê bi hêsanî derbasî nav mûlûleyên lîmfê dibe. Lîmf (şileya lîmfê) dişibe plazmaya xwînê, lê di nav lîmfê de xirokên sor, perikên xwînê û proteînên gir tune ye. Lîmf ji av, mîneral, asîdên amînî, glukoz û lîpîd (çewrî) pêk tê. Li gel van madeyan, di nav lîmfê de xirokên spî  (lîmfosît) jî heye.

Çavkanî 

Biyolojî
Suzanne Collins

Suzanne Collins (jdb. , li Hartford, Connecticut) nivîskareke amerîkî yê fîlmên kerton , wêjeya zarok û cîwanan e.

Jiyan

Berhem
 The Underland Chronicles

 Gregor the Overlander (2003)
 Gregor and the Prophecy of Bane (2004)
 Gregor and the Curse of the Warmbloods (2005)
 Gregor and the Marks of Secret (2006)
 Gregor and the Code of Claw (2007)

 The Hunger Games trilogy

 The Hunger Games (2008)
 Catching Fire (2009)
 Mockingjay (2010)

 Pirtûkên din

 Fire Proof: Shelby Woo #11 (1999)
 When Charlie McButton Lost Power (2005)
 Year of the Jungle (2013)

Fîlmnîgarî 

 2011: (Ticket Out);( Fîlmname)
 2012: The Hunger Games;  (Hilberîner) , ( Fîlmname)
 2013: The Hunger Games: Catching Fire); (Hilberîner) , ( Fîlmname)
 2014: The Hunger Games: Mockingjay – Beşa yekem 
 2015: The Hunger Games: Mockingjay – Beşa duyemîn

Xelatên wergirtî 

 2011 – California Young Reader Medal
 Publishers Weekly's Best Books of the Year: Children's Fiction
 An American Library Association Top 10 Best Books For Young Adult Selection
 An ALA Notable Children's Book
 2008 CYBIL Award – Fantasy and Science Fiction
 KIRKUS Best Young Adult Book of 2008
 A Horn Book Fanfare
 School Library Journal Best Books of 2008
 A Book List Editor's Choice, 2008
 NY Public Library 100 Titles for Reading and Sharing
 2004 NAIBA Children's Novel Award
 2006 ALSC Notable Children's Recording (audio version)
 2016 Authors Guild Award for Distinguished Service to the Literary Community (first time awarded to an author of young adult fiction).

Çavkanî 

Romannivîsên amerîkî
Jin
Nivîskarên honaka zanistiyê
Mirovên zindî
Duşerkî

Duşerkî an jî dûelo  tekoşîneke bi rêpîvan di nav du kese  ji ber ku pirsgirêka rûmet bi çekên kujende çareser bikin. Kesê ku duşerkî dike meriv wê re duşerkîbaz dibêje.

Serdema yekemîn ji beriya şer yan jî di demê şer de yek bi yek pevçun çêdibun. Rêya çareseriya li hev nekirinên di navbera hozan de ev cureyên şeran bûn. Ev rewş di serdema navîn de her kû ber bi Ewropa ve diçû şêwe di gûherand. Di sedsala 10-12an de tenê mirovên azad dikarîn duşerkî  bikin.

Duşerkî bi awayeke aşkere, bi amadehî û şahidiya navbeynkara pêkdihat.Di vê heyama ku duşerkî dihat kirin;bawerî pê hebû ku, li ba Xweda têkçûna mafdar tûcar nîne û ev(duşerkî) jî; awa û alaveke dadî ye, ku mafa bi maf dike.Wek mînak; ger dadgeh, di navbera gumanbar û mafdar de delîlek bi dest nexe û negihê encamekî, aliya bangî duşerkiyê dike.

Duşerkî ber gel dihat kirin. Yê kû duwenda kirî nemirî be, ceza dikirin ji ber tawanê wî hatîye peyitandin. Vê şikla duşerkî li Fransa yê sala 1547 yê qedexe bibû lê li Înglistan yê heta 1819 an berdewam bû. Duşerkî êdî vê demê şûnda navbêra zadeganan ji bo pirsgirikên rûmet çareser be dihat kirin. Yê kû bawer dikir rûmeta wî şkiya ye, kesê kû xwe re tajang kirîye bawer dikir kû bi duşerkî yê rûmeta xwe xelas bike.

Kesê difikirya ku rûmeta wî şikestîye, ligel du govana hevrikê xwe vexwendê hemberiyê dikir. Hevrikê wî jî du govan pêyda dikir, van govana jî ristên pêşbirkê di danînan. Hilbijartina çekî kesê ko pêşbirk xwestîye dikir. Gelemperî şûr an jî demance bikar dihat. Govanan firehiya qada ku dê duel lê çêbibe bipîvin û çekan kontrol bikin. Eger duşerkîbazan bi şûr şer dikirin, diviyabû di nav qada diyarkirî de cih bigirta. Ger ji bo duşerkiyê çek hatiba diyarkirin, kesên beşdarî duşerkiyê bûbûn dê ji cihên nîşankirî li dûrahiya ku govanan diyar kiribûn, gulebaran bikin. Ger sûcdarkirinek pir giran nebûna pirsê, dê duşerkî bi agirek hevdu an jî birîndariyek piçûk biqede. Li ser sûcek giran, duel dê bibe sedema mirin an birîndariyek giran. Dem hebûn ku govanan jî bi hev re şer dikirin. Duşerkiya herî dawî ya naskirî di sala 1967an de li Fransayê bi şûran hate kirin, piştî ku Şaredarê Marsîlyayê Gaston Defferre heqaret li endamê parlamanê René Ribière kir. Maça ku ji hêla Wezîrê Karên Derve yê Fransa yê wê demê Jean de Lipkowskiin ve hat hakemkirin, di encamê de Gaston Defferre bi ser ket ku di encama du caran birîndarbûna René Ribière ji milê wî de.

Çavkanî 

Têkoşîn
Dermanxane

Dermanxane dikan e ku derman lê difiroşin. Kesê ku li ser derman xwendî û dermanxanan kar dike meriv jê re dermansaz dibêje.

Dermannasî
Wil Wheaton

Richard William "Wil" Wheaton III  (jdb. 29ê tîrmeha 1972 li Burbank, Kalîforniya) lîstikvan û nivîskareke amerîkan e. Ew kariyera xwe wek lîstîkvanê zarok dest pê dikir.

Jiyan 
Dêûbavên Wheaton lîstikvan Debbie û endezyarê bijîşkî Richard William Wheaton ne. Birayê wî Jeremy û xwişka wî Amy hene.

Wheaton populerbûna xwe bi eslê xwe ji rola Wesley Crusher di ya televîzyona Star Trek: The Century Next de deyn dike. Berê, ew di filmê Stand by Me de roleke serekî dilîst.

Di ciwaniya xwe de ew mêvanek dubare li Kongreya Star Trek bû û di kovarên ciwanan de pir navdar bû.

Çalakî

Fîlmnîgarî

Fîlman 

 1981: A Long Way Home, (Fîlma wêneguhêzê) 
 1983: 13 13th Avenue( Fîlma wêneguhêzê)
 1984: Hambone and Hillie
 1984: The Buddy System
 1984: The Last Starfighter
 1986: The Defiant Ones, ( Fîlma wêneguhêzê)
 1986: Long Time Gone (Fîlma wêneguhêzê)
 1986: Stand by Me
 1987: Young Harry Houdini (Fîlma wêneguhêzê) 
 1987: The Man Who Fell to Earth(fîlma wêneguhêzê) 
 1987: The Curse
 1991: Toy Soldiers
 1991:  The Last Prostitute (fîlma wêneguhêzê) 
 1991: December
 1993:  The Liars’ Club
 1995: Mr. Stitch (Fîlma wêneguhêzê)
 1995: It Was Him or Us (Fîlma wêneguhêzê)
 1996: Boys Night Out (Kurtefîlm)
 1996: Pie in the Sky 
 1997: Tales of Glamour and Excess
 1997: Flubber
 1998: The Day Lincoln Was Shot
 1998: Fag Hag
 1999: Foreign Correspondents
 2000: The Girls’ Room
 2000: Deep Core
 2000: Python (Fîlma wêneguhêzê)
 2001: Speechless… (Kurtefîlm)
 2001: The Good Things (Kurtefîlm)
 2002: Jane White Is Sick & Twisted
 2002: Fish Don’t Blink
 2002: Star Trek Nemesis
 2003: Book of Days ( Fîlma wêneguhêzê)
 2003: Neverland
 2007: Americanizing Shelley
 2014: Sharknado 2: The Second One

Rêzefîlm 

 1982: CBS Afternoon Playhouse (Beşa 4x03 The Shooting)
 1985: Highway to Heaven( Beşa 1x15 One Winged Angels)
 1986: St. Elsewhere (Beşa 5x08 Nothing Up My Sleeve)
 1987–1994: Star Trek: The Next Generation, (86 beş)
 1987: Family Ties (Beşa 5x25 ‘D’Is for Date)
 1989: ABC Afterschool Specials(Beşa 18x01 My Dad Can't Be Crazy… Can He?)
 1990: Monsters (Beşa 3x08 A Shave and a Haircut, Two Bites)
 1992: Lifestories: Families in Crisis (Folge 1x04 A Deadly Secret: The Robert Bierer Story)
 1993: Tales from the Crypt ( Beşa 5x07 House of Horror)
 1994: Sirens( Beşa 2x05 Chasing a Ghost)
 1996: The Outer Limits, Beşa 2x18 The Light Brigade ")
 1997: Gun, Beşa1x02 Ricochet)
 1997: Perversions of Science (Beşa 1x08 Snap Ending)
 1998: The Love Boat: The Next Wave (Beşa 1x03 I Can’t Get No Satisfaction)
 1998: Diagnosis Murder( Beşa 6x06 Alienated)
 1999: Guys Like Us (Beşa 1x12 Good Old Days)
 1999: Chicken Soup for the Soul (Beşa The Wallet)
 2001: The Invisible Man (Beşa1x17 Perchance to Dream)
 2001: Twice in a Lifetime( Beşa 2x22 The Choice)
 2005: CSI: Crime Scene Investigation(Beşa 5x17 Compulsion)
 2007: Numb3rs, Beşa 4x09 Graphic)
 2008: Criminal Minds (Beşa 4x04  Paradise)
 2009–2011: The Guild (Webserie, 16 beş)
 2009–2012: Leverage (3 Folgen)
 seit 2009: The Big Bang Theory
 2010–2012: Eureka ( 12 beş)
 2015: Dark Matter

Çavkanî 

Jidayikbûn 1972
Aktorên amerîkî
Mirovên zindî
Bob Morane

Bob Morane  navê serleheng û serhatîperestê aşopiyê  gelek romanan, xêzeçîrok û xêzefîlmê ye ku ji aliye  Charles-Henri-Jean Dewisme ve li ser bernavka xwe Henri Vernes hatiye afirandin.

Çavkanî

Kesayetên honakî
Pierre Alexis Ponson du Terrail

Pierre Allexi Joseph, Ferdinand de Ponson du Terrail  ( jdb. 8ê tîrmeha  1829  li  Montmaur, m.20ê kanûna paşîn a 1871 li Bordeaux ) nivîskareke fransayî bû. Ew nivîskareke  berhemdar bû ku di navbera 20 salan de 370 Band nivîsand û ew  bi taybet bi kesê roman Rocambole tê nasîn.

Jiyan

Çavkanî 
Jidayikbûn 1829
Mirin 1871
Sexton Blake

Sexton Blake  detektîvekî aşopiyê brîtanî ye ku di sala  1893an de dihat afirandin. Ew serlehengê ji 5000 pirtir çîrokên ku ji aliyê bi qasî 200 nivîskar hatibû nivîsandin û ku wek romanên lênûsk, xêzeroman, fîlm, piyes, rêzefîlm, bernameya radyoyê û pirtûk weşandî bû. Sexton Blake bipirranî li Keyaniya Yekbûyî di Sedsala 20'an de gelek popûler bû û paşê ew hêdîka hinek diket jibîrkirinê.

Dîrok 
Sexton Blake di sala 1893an de ji aliyê rojnamevanê Harry Blyth li ser bernavka Hal Meredeth ve ji bo weşanxaneya Amalgamated Press hatibû afirandinê. Pêşwîsteya yekem ya detektîvê şexsî di kovara The Halfpenny Marvel #6 bû ku di 20' ê berfanbarê de weşandî bû. 

Çîrokên Sexton Blake bi weşana wan a li kovara The Union Jack ji 1894 û di sala 1933-an de li domdara wan Detective Weekly heta 1940an de navdar bû. Wekî din, ji 1915 ta 1968 weşanxane her meh gelek roman li ser Sexton Blake di rêzeya Library Sexton- Blake çap kir.  Çîrokên bi Sexton Blake re di gelek weşanên din de derketine û hatine wergerandin bi zimanên cuda.  

Çîrokên Blake di heman demê de wekî xêzeroman jî hatin bicihkirin - mînakî ji sala 1939-an di kovara Knockout de - û wekî şanoname li ser  şanogehê hat pêşandan.  

Hem di serdema fîlmê bêdeng de û hem jî piştî, Sexton Blake di çend fîlmên sînemayê de hate pêşandan, digel ku detektîf ji aliyên Langhorn Burton, George Curzon û David Farrar  ve jî di nav de, hatibû lîstin.    

Di sala 1968an de ITV  rêzefîlmek anî çêkirin  ku bi Laurence Payne Rola serekî lîst . Deh sal şûnda bi BBC re bi Barry  şeş-parçe ji aliyên Barry Letts û Jeremy Clyde re hat berdewam kirin. Piştra, tiştek din bi Sexton Blake re nehat weşandin.

Karakter 
Her çend pêkhatina karakterê Blake û taybetmendiyên cihêreng ên wê ji modela Sherlock Holmes re tên hesibandin, çîrokên li ser Blake ji wan ên Holmes pirtir çalakî û tundî bûn. Blake ramanderekî bivac bû, lê wî pirtir ji lehengekekî çalakiyê bû û neçar ma ku bi cûrbecûr dozên hanê bipejire.

Blake re gelek dijberên ecib  und  bêd hebûn . Ji sala 1904 ve, ew ji hêla Tinker ve hate alîkar kirin.

Girêdanên derveyî  
 Blakiana 
 The Sexton Blake Page 
 Sexton Blake - The World's Greatest Detective

Çavkanî 

Çîrok
Kesayetên honakî
Eva Green

Eva Gaëlle Green (, li Parîsê, Fransa) lîstikvan û modeleke fransayî ye.

Jiyan

Fîlmnîgarî 

 2003:  The Dreamers
 2004: Arsène Lupin 
 2005: Padişahiya Asîmanan
 2006:  Casino Royale
 2007: The Golden Compass
 2008: Franklyn 
 2009: Cracks
 2009: Womb
 2011: Perfect Sense
 2011: Camelot (Rêzefîlm, 10 beş)
 2012: Dark Shadows
 2014: 300: Rise of an Empire
 2014: Sin City : A Dame to Kill For
 2014: The Salvation – 
 2014: White Bird in a Blizzard
 2014–2016: Penny Dreadful (Rêzefîlm, 27 beş)
 2016: Miss Peregrine’s Home for Peculiar Children
 2017: Euphoria
 2017: D’après une histoire vraie

Xelat

Çavkanî 

Aktrîsên fransî
Modelên fransî
Kesên ji Parîsê
Mirovên zindî
Berbût

Berbût () gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.

Gundên Kolikê
Begbostan

Begbostan (), gundekî ser bi navçeya Aldûşa Adiyemanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aldûşê
Mîşraq

Mîşraq (), gundekî ser bi navçeya Aldûşa Adiyemanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aldûşê
Perdesû

Perdesû, Perdûsî (), gundekî ser bi navçeya Aldûşa Adiyemanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aldûşê
Masrûnî

Masrûnî (), gundekî ser bi navçeya Aldûşa Adiyemanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aldûşê
Bistikan

Bistikan () gundekî bi ser Komîşîra Adiyemanê ve ye. Gundê hunermendê Kurd Ahmet Kaya ye.

Çavkanî 

Gundên Komîşîrê
Koseûşaxî

Koseûşaxî, Koseûşaẍî () gundekî bi ser Komîşîra Adiyemanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Komîşîrê
Şerefhan

Şerefhan () gundekî bi ser Komîşîra Adiyemanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Komîşîrê
Penbegî

Penbegî, yan jî Pembegî () gundekî bi ser Sergola Adiyemanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Komîşîrê
Hewêdî

Hewêdî () gundekî bi ser Sergola Adiyemanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Komîşîrê
Kuristan

Kuristan () gundekî bi ser Sergola Adiyemanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Komîşîrê
Meydan, Sergol

Meydan () gundekî bi ser Sergola Adiyemanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Komîşîrê
Lordîn, Sergol

Lordîn () gundekî bi ser Sergola Adiyemanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Komîşîrê
Pehnîk

Pehnîk () gundekî bi ser Sergola Adiyemanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Komîşîrê
Kate Ryan

Kate Ryan  ( jdb. 22ê tîrmeha 1980 Tessenderlo, Belçîk ; bi  navê rastî Katrien Verbeeck ) stranbêj û strannivîseke belçîkî ye, û xwediyê Xelata Muzîkê ya Cîhanê ye. Wê di sala 2001an de dest bi kariyera xwe ya stranbêjiyê kir û piştre bi rêzek stranên dansê navdar bû.

Jiyan û kariyer 
Ryan di malbatek muzîkal de mezin bû û ji piçûktiya xwe ve leyztina  gîtar û piyanoyê dizan bû . Wê demê, dêûbavên wê kafeyek li dar dixin ku tê de wê stranên Alanis Morissette, 4 Non Blondes, Pointer Sisters û Aretha Franklin li ser piyanoyê an gîtarê şîrove dikirin. Ew zû li bajarê xwe hate nas kirin.

Di sala 1998an de Ryan albûmek bi hilberînerek flamanî re tomar kir ku ne hate berdan û ne jî drav dan. Wekî tezmînat, ew diviya bû ku wekî jina pêşîn a projeyek pop tevbigere, ku ew jî pêk nehat

Dîskografî 
Albûmên stûdyoyê:

 2002: Different
 2004: Stronger
 2006: Alive
 2008: Free
 2012: Electroshock

Çavkanî 

Stranbêj
Stranbêjên belçîkî
Jidayikbûn 1980

Mirovên zindî
Zare (fîlm)

Zare (bi ermenî: Զարե) fîlmekî dramayê yê sovyetî-ermenî ye. Derhênerê fîlm Hamo Beknazarian e.

Naverok 
Fîlm li ser kurdekî ciwan û hevala wê ye ku ji bo mafê evîna xwe şer dikin.

Lîstikvanên fîlm 
 Maria Tenazi di rola Zare de
 Hrachia Nersisyan di rola Saydo de
 Avet Avetisyan di rola Slo de
 Olga Gulazyan di rola Lyatif Xanim de
 Manvel Manvelyan di rola  Msto de 
 Nina Manucharyan  di rola Nano de
 Hambartsum Khachanyan di rola Khdo de
 M. Garagash di rola Temur-Bek de
 Aram Amirbekyan di rola Clerk de
 Sh. Guramashvili di rola karmendê polis de 
 Amasi Martirosyan di rola Zurba
 M. Aghamalov di rola Şêx de
 N. Barres di rola pêşengê Uezd de
 N. Aghambekyan di rola hevala Zare de
 S. Gevorgyan di rola hevjîna Zurba

Çavkanî 

Fîlmên 1926an
Fîlmên dramayê
Fîlmên bêdeng

Çanda kurdî
Çile (albûma Diljen Ronî)

Stranên Albûmê:

1- Ay Dil Dilo Lo
2- Dayê Dayê
3- Dil Kuştiyê
4- Dîlberam Dîlber
5- Dilo Ez Bimrim
6- Gulîzar
7- Te Ez Kalkirim
Nathaniel Parker

Nathaniel Parker (jdb.18'ê gulana 1962 li London) lîstikvaneke brîtanyayî ye.

Jiyana berê 
Nathaniel Parker li Londonê ji dayik bû, kurê herî biçûk ê karsaz û serokê berê yê British Rail Sir Peter Parker û Jillian, bijîşkek malbatê û baxçevan  ku berhema The Purest of Pleasures: Creation of a Romantic Garden ,nivîsand.Du birayên wî yên mezin hene, Alan, serokê Brunswick Group, û Oliver, derhênerê fîlimê, û xwişkek, Lucy. Parker beşdarî Şanoya Ciwanan a Neteweyî bû, û piştî perwerdehiya li Akademiya Muzîk û Hunera Dramatîkî ya London, di 1986 de bû endamê Civaka Keyi ya Shakespeareê .

Fîlmnîgarî 

 1988: Piece of Cake
 1989: Inspector Morse (Beşa: Deceived by Flight)
 1989: War Requiem
 1990: Never Come Back
 1990: Hamlet
 1991: The War That Never Ends
 1991: The Black Candle
 1991: Absolute Hell
 1992: Heroes II: The Return
 1992: Look at It This Way
 1992: The Bodyguard
 1993: Wide Sargasso Sea
 1993: Dancing Queen
 1993: The Vision Thing
 1994: A Village Affair
 1994: Dangerous Games
 1994:  Squanto: A Warrior’s Tale (yek jî  ''The Last Great Warrior'')
 1995: Othello
 1995: McCallum
 1997: Beverly Hills Ninja
 1997: David
 1997: Into Thin Air: Death On Everest
 1998: Far from the Madding Crowd
 1998: Vanity Fair
 1999: Trust
 1999: McCallum
 2000: All Forgotten
 2001: Pretending to Be Judith
 2003: The Haunted Mansion
 2001–2007:   The Inspector Lynley Mysteries
 2007:  Lewis
 2007: Flawless 
 2007: Stardust
 2011: Merlin 
 2011: Injustice  ( rêzefîlm)
 2013: Still Life: A Three Pines Mystery

Çavkanî 
https://de.m.wikipedia.org/wiki/Nathaniel_Parker

https://en.m.wikipedia.org/wiki/Nathaniel_Parker
Thomas Jeier

Thomas Jeier ( z. 24'ê avrêlê 1947 li Minden, Almanya ) nivîskarekî alman e ku bi taybet bi roman, wêjeya ciwanan û roportajên rêwîtiyê tê nasîn.

Jiyan 
Thomas Jeier li Frankfurt am Main mezin bû. Jixwe wekî xwendekar wî gotarên kovarê û romana dime nivîsand. Piştî ku şagirtiya xwe ya pirtûkfiroşiyê qedand, wî ji 1969an wekî edîtor li Kauka Verlag xebitî. Ji sala 1972an de ew wek nivîskarekî azadîxwaz û her wiha wekî weşanger di  weşanxaneyek de xebitiye. Yek ji berhemên wî yên pêşîn, Der Große Goldrausch von Alaska, , di 1974 de xelata prestîjî ya  Friedrich Gerstäcker wergirt.

Di gelek rêwîtiyan de ew zanînên pir baş li ser DYA û Xwecihên Amerîkayê yên li wir wergirt. Beşeke baş ji romanên wî yên ciwanan a bi piranî dîrokî li ser parzemîna Bakurê Amerîkayê cih digire û derbarê jiyana Xwecihên Amerîkayê de ne . Ew her wiha gelek raporên rêwîtiyê jî weşand, gelek caran bi hevra wênegir Christian Heeb. Ji sala 2002an ew romanên serpêhaiyê ji bo mezinan, ku di heman demê de li Amerîkaya Bakûr jî dilîzin, di bin bernavk "Christopher Ross" de nivîsand. Di 2004an de, romana wî  Sie hatten einen Traum  weşandî bû û ji bo Xelata Wêjeya Ciwana ya Alman hatibû namzedkirin.

Jeier di  muzîka Country a  alman de jî tê nasîn . Ji bo 20 salan wî bernameya radyoya Country Club li ser  Bayerischer Rundfunk saz kir. Ew her wiha li ser vê janrê gelek pirtûkên pisporî nivîsand. Ew yek ji çend almaniyên ku têkiliyên rasterast bi dîmena Naşvîl re heye. Ji aliyê Komeleya Muzîka Country ve , komeleya herî girîng a muzîka Country, ew ji bo karûbarên xwe, Xelata Navneteweyî wergirt.

Jeier ji 100 roman û pirtûkên zanîn weşand. Berhemên wî li gelek zimanan hatine wergerandin û gelek caran  xelatan wergirtine.

Çavkanî

Girêdanên derve 
  Malpera fermi

Nivîskarên alman
Jidayikbûn 1947
Mirovên zindî
Aqziyaret

Aqziyaret  (, ), taxeke bi ser navçeya Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Belhan

Belhan () gundekî ser bi navçeya Hezro ya Amedê ye.

Gundên Hezroyê
Lîmfegirê

Lîmfegirê an jî girêya lîmfê (; ) pêkhateya sîstema lîmfê ye û li tevahiya laş de belavî ye. Bi taybetî li stû, binçeng, berran û çokan da hejmara lîmfegireyan zêde ye. Teşeya girêya lîmfê dişibe gurçikan. Hemû lîmfegirê bi lûleyên lîmfê ve bi hev re girêdayî ne. Lîmfegirê gelek xaneyên xiroka spî lixwe digire. Lîmfosîta B, lîmfosîta T, xaneyên makrofaj û xaneyên plazma di nav lîmfegirê de li dij hokarên nexweşiyê kar dikin. Ji %90ê lîmfosîtan ji lûleyên xwînê derbasî nav limfegirêyan dibın, ji %10ê lîmfosîtan jî ji şileya lîmfê tên.

Lîmfegirê ji du  beşên sereke pêk tê, xaşe û tûkil. Çîna derve wekî xaşe (kapsul) bi nav dibe û ji bestereşaneyê pêk tê. Li bin xaşê de tûkil heye. Lîmfosîtên B û T yên neçalak  û xaneyên makrofaj di nav tûkil de cih digirin. Tûkil jî ji du beşan pêk tê, tukila derveyî û tukila hundirî. Navika lîmfegirê wekî kirok tê navkirin. Tûkil kirokê dorpêç dike.  Xaneyên plasma yên çalak di nav kirokê de cih digirin. Xaneyên plasma li dij hokarên nexweşiyê dijaten çê dikin û der didin. Dijaten proteînên taybet in, bakterî û vîrusan bê bandor dikin. Şileya şaneyan a di navbera xaneyan, bi navbeynkariya mûlûleyên lîmfê tê berhevkirin. Mûlûleyên lînfê şileya lîmfê diguhezîne bo limfegirêyan. Lîmfegirê şileya lîmfê parzûn dike, hokarên nexweşiyê yên wekî vîrus û bakterîyan ji şileya lîmfê dûr dixe. Bi vî awayî, lîmfegirê ji bo  bergiriya laş  kar dike.  Herwiha hin xaneyên bi nexweşiya şêrpence jî di lîmfegirêyan de tên kuştin. Gava mirov diçe nexweşxaneyê, bijîjşk bi çav û dest kontrola lîmfegirêyên stû an jî yên binçeng dike. Hin caran dibe ku ji ber  enfeksîyon an jî ji ber şêrpenceyê girêyên lîmfê biwerime.

Çavkanî 

Biyolojî
Cembel

Cembel (, ) gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Aşiq

Aşiq () gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Rihayê
Keşîşlika Mezin

Keşîşlika Mezin (, ) gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Rihayê
Demîrcik

Demîrcik () gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Keşîşlika Biçûk

Keşîşlika Biçûk (, ) gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Rihayê
Qîzlar

Qîzlar () gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Artêşa Parastina ên Şoreşa Îslamî

Leşkerên Parastina ên Şoreşa Îslamî ya Îranê (, Sepāh-e Pāsdārān-e Enghelāb-e Eslāmi), hêzeke leşkerî ye ku bi artêşa Îranê ve girêdayî ye. Xwedî hêzên bejayî, avî û hewayî ne. 22yê nîsana sala 1979ê de bi rêdana Ayetula Xumênî û bi fermana meclîsa şoreşê hate ava kirin. 

Ev artêş di serî de bi rêvebirina dewletê ve hate girêdan lê serok û rêberên vê arteşê ev yek qebûl nekir û piştî vê rûdanê serok û rêberên vê arteşê ji aliyê Ayetula Xumênî ve hatin tayîn kirin. Ta niha jî ev yek didome.

Beş
Hêzên bejahî
Hêzên hewafezayî
Hêzên deryayî
Hêza Qudsê
Hêza Besîc

Serokên Arteşê
Mihemed Elî Ceferî( 2007-21.04.2019)
Hisên Selamî(21.04.2019-...)

Çavkanî

Girêdanên derve 

Îran
Meşûq

Meşûq, Me'eşûq ), gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Kilolar

Kilolar, Kiloyan (, ) gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Qentereya Mersawî

Qentereya Mersawî (, , ) gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Yixûnbûrc

Yixûnbûrc, (), gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Qizîlbûrc

Qizîlburc (), gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Gobeklî

Gobeklî (), gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Hesen Gom

Hesen Gom, Goma Hesen (), gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Ziving, Pira Reş

Ziving (), gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Mexareciq

Mexareciq (, ), gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Xirabbayir

Xirabbayir (, ), gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Zeyd

Zeyd (, ), gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Qubika Jorîn

Qubika Jorîn (, ), gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Qoşme, Pira Reş

Qoşme (, ), gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Pira Reş
Gundên Rihayê
Koço

Çend cihên bi vî navî hene:

 Koço,     gundekî Giyadînê ye.
 Koço, gundekî Gercanê ye.
 Koço, gundekî Şingalê ye.
Denis Mukwege

Denis Mukengere Mukwege (/mʊkˈweɪɡi/) (jdb. 1ê adara 1955ê) pizişkekê nesaxiyên jinan û wergirê Xelata Nobelî ye. Ew xelkê Komara Demokratîk a Kongo ye. Wî Nexweşxaneya Panzî li bajarê Bukavuyê damezirand ko bi rengekê taybetî çaresera wan jinan dikir ko ji kevtibûn ber destdirêjiya seksî ya destekên çekdar. Wî bi hezaran jin çareser kirine ko hingavtiyên namûshingavtina destekên çekdar yên dema şerrê duyê yê Kongoyê bûn, hindek rojan di 18 saetên karê xwe yê rojane da, wî zêdetir ji 10 niştergerî ji bo wan jinan dikirin.

Di sala 2018ê da, wî û Nadiya Miradê bi hev ra Xelata Nobelî ya Aştiyê "ji ber bizavên ji bo nehêlana tundîtîjiya seksî wekî çekekê dema şerr û alozî yên çekdar" wergirt.

Çavkanî 

Jînekologên Kongoya Demokratîk
Jidayikbûn 1955
Xelata Nobelê
Frances Arnold

Frances Hamilton Arnold (jdb. 25ê tîrmeha 1956), endazyareke kîmyayê û jîkîmyazaneka (biokîmyazan) amerîkayî ye. Ew dersdêra kîmendazeyê, jîendazeyê û jîkîmyayê li Bingehê Teknolojiyayê yê Kalîforniyayê (Caltech) ye. Wê li sala 2018ê Xelata Nobelî ya kîmyayê ji bo xebatên di warê werara rêberîkirî ya enzîmên endazekirî wergirt.

Çavkanî 
Wîkîpediyaya Ingilîzî

Amerîkî
Xelatgirên Nobela Kîmyayê
Jinên Wergirên Xelata Nebelê
Destdirêjî

Destdirêjîya seksî kiryara cotbûnê an hundirkevtina li endamê seksê ye ku bê anehî anko razîbûna kesî bi xwe bê kirin. Ev kiryar dibe ku bi zordarîya leşkanî (fîzîkî), neçarkirinê, xebitandina xirab ya desthilatê an li dijî kesekî ku nekare razîbûna xwe bi awayekê rewa dîyar bike, wekî dema nehişiyê, bêşîyaniyê, an negehiştina bi temenê qanûnî be. Li gorî çend civatên arkaîk destdirêjî wek namûshingavtin tê pejirandin..

Çavkanî
George Smith (kîmyager)

George Pearson Smith (jdb. 10ê adara 1941ê) jînnasekê amerîkayî û wergirê Xelata Nobelî ya kîmyayê ye. Ew dersdêrê zanistên jînzanistî li Zanîngeha Missouriyê (Columbia, Missouri, DYA) ye.

Pîşe 
Wî bekaliryûsa xwe ya jînnasîyê li Zanîngeha Haverfordê wergirt û ji bo heyama salekê bû dersdêrê dibistaneka amadeyî û teknîkkarê ezmûngehê û paştir diktoraya bakterînasîyê û êminînasîyê li Zanîngeha Harvardê wergirt. Ew li Zanîngeha Wîskonsînê xwandikarekê qonaxa piştî diktorayê bû (digel Oliver Smithies yê wergirê paştir yê Xelata Nobelî), berî ko li sala 1975ê bibe yek ji dersdêrên Zanîngeha Missorîyê li Mîssorî ya Kolumbiyayê. Wî sala xwandinê ya 1983-1984ê li Zanîngeha Dûkê digel Robert Websterî derbaz kir û pirranîya wan karan kirin ko bûn sedema wê ko Webster xelata Nobelî werbigire.
Ew zêdetir ji bo nîşadana bakterîxweran hatîye nîyasîn. Ew teknîkek e ko têda şifreya bomayîk ya proteyîneka dîyarkirî bi awayekê destkirî dikin nav genên kevlojankê proteyînî yê bakterîxwerekê, û bi wî awayî ew proteyîn dê bi ser kevlojankê bakterîxwerê da dîyar bibe. Smîthî cara pêşîn li sala 1985ê ev teknîk wesifand, dema wî hindek peptîd li ser bakterîxwereka dûvikdar nîşa dan. Wî ew kar bi rêya nûsandina peptîdên meremkirî bi gena 3ê ya bakterîxwera dûvikdar ve kir. Wî xelata Nobelî ya 2018ê ji bo kîmyayê ji bo vî karî stand. Di xelatê da Greg Winter û Frances Arnold jî digel wî hevpar bûn.

Smith yek ji piştevanên berdewam yên bizava Boykot, Bêparkirin û Dorgirtinê ye ko alîgirîyeka felestîniyan e di Şerrenîxa Israyîlî-Felestînî da.
Xelatgirên Nobela Kîmyayê
Biyolog
Jidayikbûn 1941
Mirovên zindî