nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Hoker

Hoker di rêziman de ev peyvên ku rewş û mercên pêkhatina lêkeran nişan didin. Mînak: Hêdîka, zûzûka, bi lez, kutanî, kurdane, nîvrokî û hwd. Hoker di hevokê de bersiva "bi çi awa?", "çawa?", "çiqas?", "li kû derê?", "kengî?" didin. Heft tewr hoker hene.

Hokerên awakî

Hokerên jimarî

Hokerên cihkî û bergehkî

Hokerên demkî

Hokerên xwestekî û erêniyê

Hokerên neyîniyê

Hokerên pirsyarkî

Çavkanî 

Rêziman
Rijên

Rijên an jî toşpî ji bo peyva “gland” a bi zimanê îngilîzî tê bikaranîn.Di laşê mirov de derkirina madeyên wek hormon, enzîm, çewrî (rûn), xwêdan, şîr, lîncemade hwd, wekî derdan tê navkirin.

Xane an jî koma xaneyan (ango şane) derdan çê dikin û ji xaneyê der dikin. Eger derdan ji aliyê xaneyek ve were berhemkirin û derkirin, ew xane wekî xaneya derdanî bi nav dibe. Eger derdan ji hêla komek xaneyan va were derkirin, îcar ew koma xaneyan wekî rijên tê navkirin. Di dibistan û zanîngehên başûrê Kurdistanê de ne peyva toşpî, lê peyva rijên tê bikaranîn. Ev peyv di nav xwendekarên Başûr de zindiyê û belavî ye.nDi laşê mirov de sê cor rijên heye.

Rijênê cogedar (rijênê bicogî) 

Hin minak ji bo derdana rijênên cogedar; enzîm, xwêdan, lîncemade (mukus) û şîr e. Xane derdana xwe der didin nav cogê, cog ji rijênê dirêj dibe û derdanê dikişîne ber bi cihê ku derdan bê bikaranîn. Rijênê memik, rijênê prostad, rijênê xwedanê û lîkerijên (rijênê tûkê) rijênên cogedar ên sereke ne.

Rijênê kor (korerijên)   

Ev rijênan hormon çê dikin û der didin. Rijênên kor derdanê xwe der didin nav xwînê. Mînakên sereke ji bo korerijên; rijênê hîpofîz, rijênê adrenal, rijênê tîroîdê.

Rijênê têkel 

Kezeb û pankreas rijênên têkel in, derdanên vana hem enzîm hem jî hormon e.

Çavkanî

Girêdanên derve
Kia

Kia li sala 1944ê li Korêya Başûr hatiye damezirandin. Hilberînerê ewil ya duçerxe û otomobîlan ê Korêyê ye. Li sala 1998ê ji hêla konsorsiyûma ortaxiya Hyundai û Daimler-Chryslerê ve hatiye kirrîn. Kia hilperrîna xwa ya rast ji vê noxtayê şûnda pêk aniye.

Di hedefa 2010yê ya ku Kia Motors diyar kiriye da di rêhya 5emîn markaya otomobîlê ya herî mezin bûnê da gelek miwahedeyên sponsoriyê kiriye.
Sponsoriyên xwa di werzişên tenis û futbolê da bi miwahedeyê sponsoriya sereke ve di navbera salên 2007-2014ê zêde kiriye.

Model
Wasiteyên siyarbûnê
 Kia Sephia-1994
 Kia Picanto-2004
 Kia Rio
 Kia Cerato-2004
 Kia cee'd
 Kia Magentis-2002
 Kia Opirus
SUV & MPV
 Kia Venga
 Kia Carens
 Kia Carnival
 Kia Sportage-1995
 Kia Sorento-2003
Ticarî
 Kia K2500
 Kia K2700
 Kia K2900

Girêdanên Derve

 Malpera Kiayê

Otomotîv
Yanni

Yannîs Xrîsomallîs (Yannis Chrysomallis, yewnanî: Γιάννης Χρυσομάλλης, Giánnis Chrysomállis; z. 14ê Çiriya Paşîn a 1954ê), ko di qada hunerê muzîkê de wekî Yannî (/ˈjɑːni/ YAH-nee) hatiye niyasîn, muzîkvan û pîyanojenekê yewnanî ye ko pirraniya jiyê xwe yê piştî sinêleyiyê li Welatên Yekgirtî yên Amerîkayê bihurandiye.

Ew parçeyên muzîkê dinivîsit û karên muzîkî jî berhem diînit. Di karên xwe da ew pirranî li ser piyanoyê û depkilîl anko keyboarda elektronîkî dixebite û muzîka caz, klasîk, raka nerim û muzîka Cîhanî tev li hev dikit da muzîkeka bi giranî amûranî biafirînit. Yannî bi rêvebirina konserên mûzîkî li cihên dîrokî yên cihanê navdar e. Wî li Çînê, Tac Mehela Hindistanê, Akropolîsa Yewnanê, Birca Xelîfe ya Mîrgehên Yekgirtî yên Erebî û gelek cihên dî konsert çêkirine û vîdeoyên wan konseran jî gelek caran li ser perdeyên televizyonan dihên nîşa dan.

Vîdeoya konsera wî ya bi navê Zindî li Akropolîsê (albûm) di rêza vîdeo-muzîkên pirrfirotî yên cîhanê da ya duyê ya hemî dem û dewranan e.
Bi kêmanî, 16 albûmên Yannî di rêza "Albûmên Dema Nû yên Gelêrî" (Top New Age Album) da jimare yek bûne, û du albûm jî (Dare to Dream
û In My Time) bûn berbijarên xelata Grammy Award. Wî li zêdetir ji 30 welatan û li 5 parzemînan konser çêkirine
û zêdetir ji 40 albûmên platînî û zêrrîn li seranserî cihanê firotine. Bi giştî, hijmara albûmên wî yên firotî zêdetir ji 25 milyon niskeyan e.

Yannî harîkariya berbelavbûna civandina muzîka elektronî û muzîka sîmfonîka tivav kir.

Çavkanî 

Muzîkvan
Jidayikbûn 1954
Mirovên zindî
Piyano

Piyano () yek ji amûrên denganî yê jêdar yê mûzîkê ye. Dahînerê wê Bartoloîyoyê Krîstoforî ye ko li dora nêzîkî sala 1700ê zayînî ew çêkirîye. Di pîyanoyê da çekuçek bi têle anko jêyan dikeve û deng jê derdikevit. Mêzîkjen bi rêya depkilîl anko keyboardekê pîyanoyê dijenit. Depkilîla pîyano ji rêzeka kilîlan pêk dihêt ko bi jêrdaşidandina wan bi tibil anko tilîyan mûzîk dihêt jenîn. Di jenînê da her 10 tibilên destan dihên bikarînan. Di pîyanoya pîvankî anko standard ya nûdem da 88 kilîl hene ko di 7 oktavên tivav da hatine rêzkirin.

Amûrên muzîkê
Bartolomeo Cristofori

Bartolomyoyê Krîstoforî (Bartolomeo Cristofori di Francesco) (bilêvkirina bi zimanê îtalî: bartoloˈmɛːo kriˈstɔːfori di franˈtʃesko) (bûn 4ê Gulana 1655ê - mirin 27ê Kanûna Paşîn 1731ê) hostayekê çêkirina amûrên muzîkê yê Îtalyayî bû ko wekî dahînerê pîyanoyê dihêt niyasîn.
Mirin 1731
Jidayikbûn 1655
Amûrên jîdar

Amûrên jîdar anko amûrên têldar ew amûrên muzîkê ne ko di wan da dengê mûsîqayî bi rêya velerizandina têl anko jiyan çêdibe.

Di hindek ji wan amûran da mûzîkjen têlan bi tibil anko tiliyên xwe an bi perr an tiştekê zirav yê mîna nînokan an bi lêdana çekuçekê darîn an jî bi malîna têlan bi kivanekê vedilerizîne û dengî ji wan derdiêxe. Di hindek ji amûran da, mîna piyanoyê mûzîkjen bi rêya şidandina kilîlên depkilîlekê çekuçî li têlan dide. Di amûrên ko kivan di wan da heye, mûzîkjen kivaneka ji mûyê hespan bi têlan ra dixişîne û dengî ji wan der diêxe. Di hindek ji amûran da jî mûzîkjen çerxekê dizivirrîne û bi awayî têlan vedilerizîne.

Amûrên bi kivan ew in ko di orkestraya muzîka klasîk da dihên bikarînan, û ev in: keman anko viyolon, viyola, çelo. Hindek ji wan jî yên kurdî û rojhilatî ne, mîna: ribab, kemançe û qîçik. Hemî amûrên kivandar dikarin bi tibil anko tiliyan jî bihên jenîn, ko ji vî karî ra dibêjin pizzîkato.

Hindek ji amûrên jîdar yên bê kivan di muzîka kilasîk da jî dihên bikarînan, mîna gîtara kilasîk. Lê pirraniya wan amûran yên kurdî û rojhilatî ne, mîna: tenbûr anko saz, ûd, tar, sêtar, sîtar, qanûn.

Hindek ji amûrên dî yên jîdar bi çekuçî dihên jenîn. Pîyano yek ji wan e. Lê di piyanoyê da mûzîkjen bi awayekê ne rasterast çekuçî li têlan dide. Ew kilîlên ser depkilîlekê dişidîne û bi şidandina wan çekuçek bi têlan dikeve. Lê di hinedk amûrên dî yên mîna sentûrê da, mûzîkjen rasterast çekuçekê sivik yê darîn ko serê wî bi hirî an tiştekê wekî libadê hatîye dapoşîn li têlan dixe.

Çavkanî 

Amûrên muzîkê
Bewek

Bewek an Bebek gundekî kurdên Axserayê ye ku 22 kîlometreyan dûrî navenda bajêr e. Li gorî agahiyên sala 2010an di gund de 503 kes dijîn. Tevahiya gund ji kurdên kurmancîaxêv pêk tê.

Çavkanî 

Gundên Aksarayê
Vättern

Vättern duyemîn gola herî mezin a Swêdê ye.

Çavkanî 

Golên Swêdê
Vänern

Vänern gola herî mezin a Swêdê ye.

Çavkanî 

Golên Swêdê
Mälaren

Mälaren yek ji deh golên herî mezin ên Swêdê ye.

Çavkanî 

Golên Swêdê
Hjälmaren

Hjälmaren yek ji deh golên herî mezin ên Swêdê ye.

Çavkanî 

Golên Swêdê
Storsjön

Storsjön ("Gola Mezin") yek ji deh golên herî mezin ên Swêdê ye.

Çavkanî 

Golên Swêdê
Whataburger

Whataburger navê rêzeke restoranên bilez ên ku bi taybetî hamburger û xwarinên "fastfood" çêdikin. Di sala 1950 de li bajarê Corpus Christi, Texas hat sazkirin.

Çavkanî 

Xwarin
Torneträsk

Torneträsk (bi zimanê sápmi: Duortnosjávri) yek ji deh golên herî mezin ên Swêdê ye.

Çavkanî 

Golên Swêdê
Hornavan

Hornavan (bi zimanê sápmiya lule: Tjårvek) yek ji deh golên herî mezin ên Swêdê ye.

Çavkanî 

Golên Swêdê
Uddjaure

Uddjaure (bi zimanê sápmi: Ujják) yek ji deh golên herî mezin ên Swêdê ye.

Çavkanî 

Golên Swêdê
Bolmen

Bolmen yek ji deh golên herî mezin ên Swêdê ye.

Çavkanî 

Golên Swêdê
Siljan

Siljan li gel Orsasjön, yek ji deh golên herî mezin ên Swêdê ye.

Çavkanî 

Golên Swêdê
Karbohîdrat

Karbohîdrat an ji bi navekî din "sakkarîd" ji atomên karbon, hîdrojen û oksîjenê pêk tê. Di zimanê yewnanî de wateya ‘’sakkharon’’ şekir e. Karbohîdradên wekî glukoz, sukroz, maltoz molekulên hûrik in û bi gelemperî wekî şekir tên binavkirin, lê glîkojen, seluloz, kîtîn û nîşa, karbohîdradên makromolekul (polîsakkarîd) in.

Karbohîdrat, ji boy enerjiya zîndeweran çavkaniya yekem e. Adanên karbohîdratî bi şeklê glîkojen an jî wekî nîşa di xaneyên zîndeweran de tê enbarkirin. Polîsakkarîda kîtînê di çêbûna kakûtê (îskelet) arthropodan (kêzik, dûpişk, mûrî, hwd) cih digire. Dîwarê xaneyên riwekan ji selulozê pêk tê. Her wisa, karbohîdrat di pêkhatina ADN, ARN, ATP û parzûna xaneyê de jî heye. Navkirina karbohîdrat (sakkarîd) li gor mezinahiya molekula wê, an jî hejmara monomerên di nav molekula wê de dibe. Karbohîdratên ji yek molekul çê bûyî wekî monosakkarîd, ên ji du molekul pêk tê, wekî dîsakkarîd, ên ji gelek molekul pêk tên wekî polîsakkarîd tên binavkirin.

Girêdanên derve 
 

Biyolojî
Kasa Cîhanî ya FIFA 2018

Kasa Cîhanî ya FIFA 2018 dê kasa 21ê ya Kasa Cîhanî ya FIFA be ko kêbirkêyeka werzişî ya navneteweyî ya goka pêyê ye her çar salan carekê dihêt pêkînan. Pişikdarên wê kêbirkêyê tîpên neteweyî yên mêran yên goka pêyê yên welatên endamên FIFAyê ne. Li roja 2ê meha kanûna paşîn ya sala 2010ê biryar hat dan ko cama 21ê ji 14ê hezîrana 2018ê heta 15ê tîrmehê li welatê Rûsyayê bihêt kirin. Ev cam dê cama pêşîn be ko piştî sala 2006ê li parzemîna Ewropayê dihêt kirin. Kêbirkêyên goka pêyê di wê camê da hemî dê di yarîgeh anko stadyûmên para Ewropayî ya welatê Rûsyayê bihên kirin da hatinûçûna werzişvanan sanahî be.

Di wê camê da dê 32 tîp pişikdar bibin ko ji wan 31 tîp bi kêbirkêyên destpêkî hatine hilbijartin. Lê tîpa 32ê rasterast tîpa welatê mêhvandar e. 20 tîp ji van 32 tîpan di cama pêşî vê camê anko di Cama Cihanî ya FIFAyê ya 2014ê da jî pişikdar bûn, ji wan jî Tîma neteweyî ya futbolê ya Almanyayê qehremana cama 2014ê û tîpa neteweyî ya goka pêyê ya Brezîlê ne. Lê du tîpên Îslendayê û Panamayê ji bo cara pêşîn e ko pişikdarî Cama Cihanî ya FIFAyê dibin. Bi tevayî, dê 64 lîstik li 12 yarîgehan li 11 bajaran bihên kirin. Lîstika dawîyê dê li roja 15ê Tîrmeha 2018ê li Yarîgeha Lijnik ya bajarê Moskoyê be.

France champion 2018.

Qehremana vê camê dê mafê pişikdarîya di Cama Konfederasyonên FIFAyê ya 2021ê werbigire.

Çavkanî 

Kasa Cîhanî ya FIFA
Endazyariya nermalavê

Endazyariya nermalavê (bi inglîzî Software engineering) wate bikaranîna prensîpên endazyarî bi şêweyekê sîstematîk û rêkxistî ji bo çêkirin û amadekirina berhemên nermalaviyên baş ku bihêne bikaranîn li ba xelkî û li ser amîrên elêktronî kar bikin. 

Endazyariya nermalavê bi tenê endazyariya wî beşê amîrekê elêktronî ye ku nahête hestkirin bi fîzîkî li ba mirovan wate tenê endazyariya wan livînên elêktronî yên ku di nav her amîrekî de hene, lê ne bi sadeyî lê bi awayekê gelek rêkxistî û newaze ku bikare li ser şaşeyekî gelek bernameyên ku jiyana me asan dikin nimayş bike û bilav bike.

Bikaranîna endazyariya nermalavê behayekê bilind di civak û di abûrîyê de heye, ji ber wê ku cihê xwe di hemû çalakiyên jiyanê de vekiriye, çewayiya jiyana me diyar dike. Xelk bi alîkariya endazyariya nermalavê dikare gelek karan bike ku berê nemimkun bûn.

Hewcedariya mirovan bi endazyariya nermalavê 
Nermalav li ba mirovan gelek cihê baweriyê ne ji ber ku:
 Tûşî çewtiyan nabin.
 Di karin karekê diyarkirî ji bo demekê dirêj bi berdewamî encam bidin.
 Gelek bi lezgînî karan encam didin ku ev jî jiyana me asan dikin.
 Di hevkêşeyên riyazyatî de bi awayekê bawerpênekirî kardikin ku ji bo jiyana me ya modern gelek pêdivî ne.
 Dikarin jimareyeka zêdeya operasyonan bi hev re encam bidin.
Her ji ber van sedeman hewcehiya mirovan bi endazyariya nermalavê zêdetir dibe.
Bo nimûne ji bo ku li pirtûkekê di pirtûkxaneyeka mezin bigerim. gelek zehmet e û gelek jî demê min dibe ku bi rêya geryana navan di lîsteka çapkirî de, kitêba ku ez dixwazim bibînim. Dema ku me navê pirtûkê û koda cihê pirtûkê dîtin paşî lazim e ku em di nav wê pirtûkxaneya mezin de bigerin ta her car digihîn cihekî ku yek ji wan kodan li ser hatibe nivîsîn.
Lê eger em vî karî bi bikaranîna endazyariya nermalavê encam bidin wê gelek bi asanî navê pirtûka ku dixwazîn binivîsin û di heman demê de em dikarin hemû pêzanînan li ser pirtûkê bibînîn.

Teknolojî û rêbazên kiryarkî 
Endazyarên nermalavê piştevanên gelek ji cureyên cuda yên teknolojî û rêbazên kiryarkî ne, ku di hev dijin. Ev babet li sala 1960ê dest pê bûye û belkî herdem pirsgirêk bimîne. Endazyarên nermalavê ji bo ku bernameyên xwe li ser reqalavan bi kar bixin gelek curên teknolojî û rêbazên kiryarkî bi kar tînin. Vê jî bi rêya kompayleran (Compiler) dikin.

Hindek ji zimanên bernamenivîsînê 
 SQL
 JAVA
 JAVASCRIPT
 C#
 PYTHON
 C++
 PHP
 IOS
 RUBY
 C
 GO
 SCALA
 SWIFT
 PERL

Komputer
Nermalav
Endazyarî
Dîsîplînên endezyariyê
Anatoliy Solovyanenko

Anatoliy Solovyanenko, (25ê îlonê 1932, Donetsk - 29ê tîrmehê 1999, Kozin), tenorê.

Tenor
Jidayikbûn 1932
Hîpotalamus

Hîpotalamus beşek ji demaxê ye. Karê serekî yê hîpotalamusê, parastina hevsengiya navekî ye (homeostazî). Hîpotalamus wekî çavderek kontrola hormon û madeyen nav xwîn û xaneyan dike, ka kîjan nizm e, kîjan berz e. Ji koendama demar ragîhandin werdigre û bi şêweyek rasterast an jî nerasterat bandor li ser metabolîzmaya laşê dike. Ango hîpotalamus di navbera koendema demar û rijênan de girêdanê çê dike. Hîpotalmus hormonên derpirandinê û hormonên westirînera derpirandinê berhem dike, bi vî awayê li ser hormonên laş, kontrola xwe dabîn dike.

Erka hîpotalamusê 

Hîpotalamus van kar û reaksiyonên li jêr kontrol dike.

 Rêjeya lêdana dil û pestoya xwîne,
 Pileya germahiya laşê (taya laş)
 Parastina hevsengiya îyon, xwe û ava nav xwînê
 Made (îştah) û giraniya laşê.(qelewbûn û lawazbûn)
 Ji gede û rûvî derdana enzîm û hormonan
 Pergala razanê (xew)
 Têrbûn, birçîbûn û tîbûnê
 Hormon û endamên pirbûnê.
 Bi hormonên derperandinê, bandor li ser rijênê hîpofîzê dike ko hîpofîz hormon der bide. 

Hîpotalamus gelek hormon der dide. Bi gelemperî xebata hîpotalamus bi hîpofîzê re ye. Gava hîpotalamus ji koendema demarê hişyarî digre, bi xaneyên demarî yên derdanî hormon berhem dike. Bi bandora van hormonên hîpotalmusê, rijênê hîpofîz an derdana hormonek dide despêkirin an jî derdana hormonekî radiwestîne.

Hormonên sereke yên hîpotalamusê

Hormona dijî mîztin 
(Vazopressîn) - Anti-diuretic hormone (ADH)). Ev hormon ji cogên gurçikan dubare mijina avê zêde dike bi vî awayê mîza kêmav ji gurçikan tê derdan.

Hormona oksîtosîn 
Du erkên sereke yên vê hormonê, girjbûna masûlkeyên malzarok û  ji memikan derdana şîr e.
Ev herdu hormon ji xaneyên demarî yên derdanî berhem dibin. Aksonên xaneyên derdanî yen hîpotalamusê hetanê hîpofîza paş dirêj dibin, rijênên xwe li vir der didin. Ango hormonên ji hîpofîza paş tên derdan,ne ji hîpofîzê lê ji hîpotalamusê tên derdan.
Hîpotalamus ji bo hîpofîza pêş jî hormonên derpirandinê û hormonên wêstirînerê derpirandinê der dide.

Hormona derpirandina rijênê tîroîd 
(Thyrotropin releasing hormone (TRH)). Armanca vê hormone hîpofîza pêş e. Bi bandora vê hormênê rijênê hîpofîz hormonek hander çê dike. Navê vê hormênê jî hormona handera rijênê tîroîd e.

Hormona derpirandina tûkila adrenal  
(Corticotropin-releasing hormone (CRH)). Hîpotalamus bi vê hormonê, ji hîpofîza pêşê re peyam dişîne da ko ji bo rijênê adrenal, hormon çê bike û bişîne.

Hormona derpirandina rijênê zayendî  
Gonadotropin-releasing hormone (GnRH)). Ev hormon bandor li ser hîpofîza pêş dike.Hîpofîz hormonên FSH û LH der dide.

Hormona derpirandina hormona geşê û hormona westirînera derpirandina hormona geşê  
Growth hormone-releasing hormone (GHRH) and growth hormone-inhibiting hormone (GHIH). Hîpofîz bi bandora van hormonan hormona geşbûnê(mezinbûnê) der dide an jî derdana hormonê radiwestîne.

Hormona derpirandina prolaktîn û hormona westirînera derpirandina prolaktîn 
(Prolactin-releasing hormone (PRH) or prolactin-inhibiting hormone (PIH)). Bi van hormonan hîpofîza pêş hormona prolaktînê der dide an jî derdana wî radiwestîne.Prolaktîn bandor li ser rijênê şîr dike.

Çavkanî 
 
 

Mêjî
Sîstema hormonan
Werîsban

Werîsban cureyek veguhastinê bi pergala kablo ye ku li ser kêliyên wesayîtan digirin an jî li ser rêjeya birêkûpêk li wan bikin. Termînolojî li ser pergalên van wesayîtan nîşan dide. Werîsban herwiha bêmotor û bêkêmasî ne û ew ji hêla kabloyê ve têne veguhestin ku ji hêla rêbaza girtina motorê veguherîne.

Paşbingeh

Pergala veguhestina trîbarên karûbar ji bo rewşên cuda yên pergala veguhestinê ye. Guhastina lezîn ya paldayî dikare wekî pergala rêkûpêk gelemperî bandor be, wekî di pergala werîsbanên pêşîn a cîhanê de piranî bi rêwîtiyên hatiniyê tê de kêm hate nîşandan.

Ew ji bo guhastina çiya, gelî, kendal û laşên ava têne bikaranîn. Avakirina li avahiyên rêzeçiyayan  hewce dike ku ji bo fonksiyoneke girîng dikare bandorê hawirdorê bikin. Pêşniyara krîza berbiçav ya herî kêm dibe ku werisbanên bêyî zirarê li ser bandora turîzmê ya vîzyonê de hema hema berbiçav nerazîbûn.

Hilweşandina hewa

Di pergala rêwîtiya hewayî de, kabîne (herwiha xerc, wesayît, otomobîl an jî otomobîlên hêsan tê gotin) ji hêla jor bi kabloyan ve têne rawestandin. Ew kabine piştgiriya kabloya dikare an jî nikare bibe yek ku ew jî tehlîm dike. Ev li ser teknolojiyê tê bikaranîn. Ev guhestina du riyan e.

Gondol an jî telekabîna bi yek-kablo (MCG)
Pergala cudabarek mono-kablo (MRG) piştgirî û herwiha xwedî bikaranîna tehndanê ya tenê kabloyek dike. 

Gondol an jî telekabîna bi du kablo (DCG)
Pergala cudabarek du-kablo ji piştgiriya kabinê ya bi du kabloyan tê bikaranîn. Ev kabîn di dema kêleyê de digerîne û armanceke pêdivî ye. 

Tramwaya hewayî
Tramwayek hewayî ji kabînê ya kabloyê ve girêdayî ye û ji hêla din re vekirî tê rawestandin.

Çavkanî
Teleferîka Wuppertalê

Werîsbana Wuppertalê projeyekî ji bo firehkirina hatûçûna giştî ya li Wuppertalê ye. Divê ew ji Stasyona Navendî ya Wuppertalê (Hauptbahnhof) li Elberfeld-Mitte bi Zanîngehê (Universität-Campus Grifflenberg) û beşek ji navçeya Küllenhahnê ya li nezikî navenda dibistana başûr ve li ser Wuppertaler Südhöhen were girêdan. Divê Werîsban di sala 2025'an de were vekirin û bikaranîn.

|}

Girêdanên derve 
 Malpera Projeya Werîsbanê
 Werîsbanek ji bo Wuppertalê , Pêşniyara kurteya projeyê li ser wuppertal.de, Standin 7. Gulan 2015 (PDF; 1,2 MB)
 Xwenîşandana Vîdeoya rê û herwiha hîn fonksiyon û daneyên projeyê li ser YouTube, Standin Gulan 2015

Çavkanî
Teleferîka Koblensê

Werîsbana Koblensê (), Werîsbana hewayîyek li ser çemê Rhein ya li Koblenzê ye. Ew wekî hawirdora têkiliyên veguhestina peywendîdariya bi nîşana Bundesgartenschau 2011 ve hate avakirin. Werîsban ji pûşpera 2010'an li ser çemê Rheinê li ser asta Basilika St. Kastor ya bi platoya ser Ehrenbreitsteinê ve girêdayî ye. 
Ew yekemîn Sêwerîsbana (3W-Ban) Almanya ye û bi kapasîteya hilberîna saetê de 7600 kesan e ku ew xwedî çalakiya herî cîhanê ye. Lêçûna avakirinê nêzikî 12 Mîlyon Ewro ye. Piştî pejirandina UNESCOyê teknîkiya Werîsbanê dikare heta dawiya sala 2026'an de jiyana dawîn ya herî dirêj bide xebitandin. Operatorê berpirsyarê Skyglide Event Germany GmbH ya Lindau (Alîkariya Constez), ya ku xwediyê karsazkarê Doppelmayrê ye, ku xwenîşandanek Werîsbana Koblensê re xizmetê dike.

|-
! colspan=2 style="background-color: #e3e3e3;" | Ajotin
|-
| Mawe: || 5 (4) Deqe
|-
| Lez: || 16 (20) km/h
|-
| Xizmetguzariya hatûçûnê: || 6000 (7600) Kes/h
|-
! colspan=2 style="background-color: #e3e3e3;" | Paşbingeh
|-
| Avaker: || Skyglide Event Deutschland GmbH
|-
| Vekirin: || 2'ê tîrmehê 2010
|-
| Têkilî: || seilbahn-koblenz.de
|-
| colspan=2 | 
|}
Alwar, Aywalî

Alwar () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Gundên Aywaliyê
Başwêran, Aywalî

Başwêran () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Gundên Aywaliyê
Bicir

Bicir () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Gundên Aywaliyê
Biyîqboxazî

Biyîqboxazî () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Gundên Aywaliyê
Çaykoy

Çaykoy () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Gundên Aywaliyê
Çormî

Çormî (, ) gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aywaliyê
Gogebaqan

Gogebaqan () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aywaliyê
Qarinceliq

Qarinceliq () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aywaliyê
Qarliq

Qarliq () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aywaliyê
Qaynarce

Qaynarce () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aywaliyê
Qizîlhisar, Aywalî

Qizîlhisar () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aywaliyê
Qizîlmexare

Qizîlmexare () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aywaliyê
Selîmliya Jêrîn

Selîmliya Jêrîn () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aywaliyê
Siltanlî, Aywalî

Siltanlî () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aywaliyê
Sofîler

Sofîler () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aywaliyê
Şeref, Aywalî

Şeref () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aywaliyê
Temûklî

Temûklî () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aywaliyê
Tirsexan

Tirsexan () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aywaliyê
J. K. Rowling

Joanne "Jo" Rowling,  (jdb.  li Yate, Gloucestershire, Înglistan )   nivîskareke brîtanî ye, ku herî zêde bi rêzeromana  Harry Potter tê naskirin. Ew di heman demê de wekî senarîst û hilberîner jî dixebite e.Ew bi bernavê xwe Robert Galbraith jî naskirin.Piştî ku kovara Forbes yekem car di sala 2004an de sermiyana wê  bi bi mîlyarek dolarê amerîkî texmîn kir, ew çend sal bû nivîskara herî dewlemend di dîroka cîhanê de.            

Li gorî Forbes, Rowling di sala 2020an de  di nav nivîskarên jinan de kesê ku herî zêde pere distîne û piştî James Patterson duyem nivîskar e  ku herî zêde pere distîne .

Jiyan

Zarokatî û ciwanî 
Joanne Rowling di sala 1965an de li bajarokê piçûk ê Yate li nêzî Bristol li başûrê rojavayê Înglistanê  wek zaroka Anne û Peter Rowling ji dayîk bû.Rowling dûv re tîpa yekem "K" di navê xwe de  lê zêde kir, ku tê wateya "Kathleen", ku pêşnavê dapîra wê bû. Dê û bavê wê ji Londonê ne û di adara 1965an de zewicîn. Peter Rowling ji bo Rolls-Royce, Anne Rowling wek alîkara ezmûngehê xebitî.

Malbata Rowling piştî ku Joanne ji dayik bû, çûn Winterbourne, ku wê di sala 1970an de dest bi dibistanê kir. Rowling ji biçûkatiya xwe de dixwest bibe nivîskar. Di pênc-şeş saliya xwe de çîroka xwe ya yekem afirand - ew li ser kêvroşkek bû ku bi sorikê ketibû. Wê ev û çîrokên din ji xwişka xwe Dianne re, ku du sal jê wê piçûktir bû, vedigot.Di sala 1974an de malbata Rowling koçî Tutshill, li nêzî Chepstow, Wales kirin.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 diyarname.com: Gelo navê nivîskar pirtûkê difroşe, yan naverok?
 diyarname.com: 2017: Lîsteya nivîskarên herî zêde pere kar kirine

Nivîskarên îngilîz
Jinên brîtanî
Jinên îngilîz
Jidayikbûn 1965
Harry Potter
Mirovên zindî
Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an
Romannivîsên îngilîz ên sedsala 21ê
Xrîstadelfî

Xirîstadelfîyan, Birayên li Mesîh , dêreke mesîhî ya serbixwe ye ku di sala 1848an de hate sazkirin. Li dinyayê nêzîkî 55 hezar bavermendên wê hene.

Çavkaniyên

Xirîstiyanî
Komeleya Ehmedê Xanî

Komeleya Ehmedê Xanî di dîroka 01.02.2013'an de li Bakurê Kurdistanê bajarê Rihayê ji aliyê çend kesên kurdperwer ên dilsozên Ehmedê Xanî ve hate vekirin. 

Navê komeleyê ê bi tirkî Uluslararası Ahmed-i Hani Toplum Araştrmaları Merkezi Derneği û bi kurdî jî Komeleya Ehmedê Xanî ya Navenda Lêkolînên Civakî ya Navnetewî ye.

Armanca vekirina Komeleya Ehmedê Xanî bi taybetî li Rihayê ku hestên kurdewariyê kêm bûne û li tevahiya Kurdistanê xizmeta ziman û çanda gelê kurd e. Komele dixwaze di nav civaka kurd de felsefeya Ehmedê Xanî ya Dewletbûnê belav bike û gelê kurd li fikra Ehmedê Xanî ya Dewletbûnê xwedî derkeve.

Di nav rêvebir û endamên Komeleya Ehmedê Xanî de 5 mamosteyên zimanê kurdî hene û herwiha li bajarên Enqere, Mêrdîn, Diyarbekir, Şirnex û Stembolê jî endamên xwe hene.

Komele xizmetên xwe zêdetirî bi dayîna qursên zimanê kurdî dimeşîne. Di sala 2016'an de di dîroka Rihayê de yekem car dersên kurdî dane Baroya Rihayê û gelek parêzer beşdarî qursa zimanê kurdî bûn. Herwiha hetanî niha li ser mijarên siyasî û çandî di derheqê gelê kurd de gelek rapor amade kirine.

Ehmedê Xanî
Windows 7

Microsoft Windows 7 navê guhertoyekê Windowsê ye. Piştî Windows XP û Windows Vista derketiye. Tê de zaravaya soranî jî heye.

Mijarên têkildar 
 Microsoft Windows

Guhertoyên Windowsê
Pergala xebitandinê

Windows NT
Minden

Minden bajarek di herêma Nordrhein-Westfalen de li Almanyayê ye.

Navçe Minden:

Girêdanên derve 
 

Bajarokên Nordrhein-Westfalen
Minden-Lübbecke
Bad Oeynhausen

Bad Oeynhausen bajarek di herêma Nordrhein-Westfalen de li Almanyayê ye.

Navçe Bad Oeynhausen:

Girêdanên derve 
 

Bajarokên Nordrhein-Westfalen
Minden-Lübbecke
Mistefa Elhesenî Munbicî

Mistefa Elhesenî Munbicî (bi erebî: Mustafa al-Hasani) rewşenbîr, kurdperwer û welatperwerê kurd e ku ji sala 70î ve wek kadroyekî tevgera rizgariya neteweyî li Efrînê (Rojavaya Kurdistanê) xebat dikir. 

Mistefa Elhesenî ji kurdên Minbicê ye, car hebû jê re digotin "Mistefê Kobanê", car jî hebû jê re digotin "Miçê Kobanê". Navê gundê wî Eseliyeyê ye, ango bi kurdî Hingûvîn e. Gundê wan tev ji êla wan e.

Mistefa Elhesenî piştî ku li gundê Qijûma ya ser bi Cindirêsê ji aliyê rêjîma Sûrî ve hat girtin, ew 3 salan bêhtir hat zîndankirin.

Rewşa wî ya îroyîn

Berhemên wî

Çavkanî 

Rewşenbîrên kurd
Efrîn
Kurd
Mihemedê Murşid Hec Qedûr

MIHEMEDÊ MURŞID

Nasnameya Mihemedê Murşid...

Mlemedê Murşid Ehmed Hec Qedûr Bejûj Marno Maziyano.

Li gundê Kora ya ser bi Cindirêsê li herêma Efrînê ji dayîk bû ye. dema ku hîn ew pir biçûk bû, bavê xwe Murşid tevlî şerê Çanaqelê ya Osmanliyan dibe û di encamê de, jiyana xwe ji dest dide. Lê ti kes çarenivîsa wî ji nêzîk ve nizane.

3 Lawên wî hebûn...

1- Xelîl yê mezin bû...
2- Ebdurihman jî yê naverast bû..
3-Erif jî yê biçûk bû.

Yek keçê wî heye bi navê Emîne ligel Mistefayê Hesenê Hisoyê Gulka hevjîntî kiriye û 5 law û 5 keç hene.

Derbarê Hec Qedûr de...

Li gorî gotinên kalkê min Mihemedê Murşid li ser Kalkê bavê xe nemir Hec Qedûr wiha ji min re anîbû ser ziman; Nemir Hec Qedûr kalkê bavê min Murşid bû, kesekî navdar û ji aliyê civakê ve pir pejirandî bû. Xêrxwaz û xwedî bandoreke bihêz û berfereh bû. Dêka mmin Ela  Kodê jî wiha li ser dipeyîvî û digot ku bêhtir ji 500 kes li cem wî dixebtîn. Hinek di barê keriyên paz û mer û bizinan de û hinek di barê cotkariyê de û hinek dibarê zêtûnan de û hinek jî di barê xizmet û xêrxwaziyê de û hinek jî di barê parastinê û birêkxistina jiyanê de û hinek jî li barê peywendiyan de û karûbarê civakî de tevdigerîn.

Li gor gotina nemir apê Şahîn Murad Yunis ku pir nêzîk bû ji Mihemedê Murşid û li gundê Miskê Jêrîn cîranê hevdu bûn, li ser kalkê Mihemedê Murşid nemir Hec Qedûr wiha digot; Hec Qedûr Mezinê navçeya Cindirês û derdorê bû, xwedî erd û zêtûnên pir bû. Xwedî kerî paz û dewaran bû û pir merd û camêr bû. Li gundê Çobana cîgeha çêkirina penêr hebû. Li devera Xirêbe ya di navbera gundê Miskê û Kora û Guordan de ye, darên zêtûnê beriya darên hemû Herêma Efrînê çandibû. Jiwan darên zêtûnan re dibêjin zêtûnên Enkûran.
Hêzgeha nukleerî

Hêzgeha nukleerî, yek ji cûreyên santralên vejenê ye ku bi bikaranîna tînê ya ji reaksiyonên nukleerî kareba peyda dike. Ev reaksiyon di nav reaktorekê de çêdibin. Di heman katî de li hêzgehê makîne hene ku bi wan, tîn ji reaktorê tê girtin û li tûrbîna hilmî tê şandin. Karebayê ku ji hêzgeha nukleerî hatiye peydakirin, wek hêza nukleerî tê binavkirin.

Hêzgehên nukleerî bi piranî nêzîkî cihên avî tên sazkirin ku bi vî awayî tîna zêde ya ji reaktorê derketî, ji holê tê rakirin. Hinekî yê wan jî ji bo sarkirinê, barû bikartînin ku ji bo van barûyan "barûya sarkirinê" tê gotin. Hêzgehên nukleerî bo sotemeniyê uranyûm bikartînin. Wexta ku reaktor vekirî be, gerdîleyên uranyûmê lete dibin û piştî letebûyînê ew li derdora xwe tîneke gelek zêde belav dikin. Ji bo vê bûyera letebûyînê re jî Fîzon(kerîbûn) tê gotin. Ji bo fîzonê gerdîleyên herî baş uranyûm û plutonyûm e. Ev herdu atom piçek tîrêjçalak(radyoaktîf) in. Lê wexta ku ew lete dibin, gerdîleyên nû yên gelek tîrêjçalak peyda dibin. Îro, fîzon bi tenê di nav reaktorên nukleerî de çêdibe.

Li ser cîhanê ji meha nîsana sala 2017an pê ve, 449 hêzgeha nukleerî hene û 60 hebê nû jî di bin çêkirinê de ne. Piraniya wan li DYA, Fransa û Japonê ye.

Çavkanî
2018

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
 22ê kanûna paşîn — Ursula K. Le Guin, nivîskareke amerîkî
Tübingen

Tübingen bajarekî navçeya (Landkreis) Tübingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.

Erdnîgarî

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Bajarokên Baden-Württemberg
Tübingen (navçe)
Miskê Jêrîn

Gundê Miskê, gundekî ser bi bajaroka Cindirêsê li hemberî Çiyayê Lêlûn ya kantona Efrînê (Çiyayê Kurmênc‎) li Rojavayê Kurdistanê ye.

Gundê Miskê, bi xwe du gund in, ya Jorîn û ya Jêrîn heye. Lê niha herdu gund gihîştine hevdu, ji ber berferehbûn û mezinbûna hejmara xelkêln wê gûndî. Miskê cihê wê li bakurê bajaroka Cindirêsê bi qasî 6 km re, û ber kaşe, derdora wê hemû bax û darên zeytûnê ne.

Her weha gundê Çeqelê Cûmê li rojhilat e û Xelta jî li bakur-rojhil e û Kora jî li rojavayê wê ye û Gorda û Çobana jî li roja-bakurê wê ne û Sindiyankê jî li başûrê wê ye û Qîlê û Bircikê jî li başûr-rojhilatê wê ne. 

Ew herdu gund ji sê malbatên sereke pêkhatiye ku malbata Hesenê Hisoyê Gulkê û malbata Mehmedê Murşid (Hec Qedûr) û malbata Hiskê û Reşkê. Her weha hinek malbatên dî jî li wan herdu gundan nîştecîh bûne wek Mala Mistî û mala Abas û Mangawî û Edê ku bi regez ereb in. Ew herdu gund, karên keştûkaliyê dikin û di serî de, zeytûn û henaran û her weha karên bazirganî jî dikin.

Her weha Zimanê ku zêde tê axiftin zimanê kurdî zaravayê kurmancî ye.

Miskê Jêrîn ji van malbatên sereke pêk tê 
Mala Xelîl Axayê Seydê Mêmo
Mala nemir Hecî Mihemdê Murşid
Mala nemir Nemir Hec Henanê Seydê
Mala Betalê Seydê
Mala Muradê Yunis

Çavkanî 

Gundên Efrînê
Efrîn (herêm)

Herêma Efrînê, herêmeke Rojavaya Kurdistanê (Sûrî) ye. Herêm ji du kantona pêk tê: kantona Efrînê û kantona Şahbayê.

Navçeyên Efrînê 
Efrîn 
Cindirês
Mabeta
Reco
Şiyê
Bilbilê
Şera

Gundên ser bi bajarokan     

Efrîn:

Cindirês: 

Mabeta: 

Reco: 

Şîyê: 

Bilbilê: 

Şera:  ...

Çavkanî 

Efrîn
Rob Cross

Rob Cross (jdb.  li Pembury) lîstikvane Dartê Îngilîzî ye û  li World Professional Darts Championship ser ket.
Mirovên zindî
Hastings

Hastings bajarokekî herêma East Sussex a Brîtanyayê ye.

Galerî 

</div></div>

Girêdanên derve

Çavkanî 

Bajarên Înglistanê
Casim Sebrî

Casim Sebrî Zahir Boselî (Jassim Sabri) nivîskar û helbestvanekî kurd e.

Jiyanname 
Casim Sebrî di sala 1992an de li bajarê Zaxo hatiye ser dunyayê di kevin da xelkê gundê Boselê ye, li dibistana Miqdad Medhet dest bi xwendina seretayî kiriye û qonaxa navîncî li dibistana Hevût xilas kiriye, li dibistana Şehiyan  qonaxa amadeyê xilas kiriye, derçoyê Peymangeha Teknîkî Zaxoyê li beşê kargêrî nexweşxane. Niha li bajarê Zaxo akincî ye.

Berhem û çalakî 
Li sala 2007 dest bi nivîsînê kiriye. Di rûpel û rojname û kovaran da gelek babet û raportên taybet belav kirine, û berdewam e di karê nivîsinê da weke despêkek, ta niha pirtûkeke helbestan çapkiriye û belav kiriye bi navê "Ez û pênûs" li sala 2014 an da, paşan li sala 2019 an da pirtûkek amadekriye û çapkirye bi navê " gulbijêrek ji nameyên navdaran " paşan pirtukek elektronî bi navê "Ez û Facebook" belav kiriye, her dîsa pirtûkeke din berhevkirye weke ferhengeke zanistî u rewşenbîrî bi şêweya elektronî belav kir bi navê "Vejîn", dîsan pirtukek din ji zaravê soranî bu zaravê badînî veguhastiye bi pîtên aramî bi navê " ew 10 pirtukên duniya hejandî" li radyoya dengê Kurdistan Zaxo bernamekê helbestan pêşkêşkiriye bo demê 3 mehan, niha wek çalakvan mijûli kar u çalakiyên civakî û rewşenbîrî u geşepêdanê ye u berdewame d karê nivisandina gotar û babetên nivîskî da.

Casim endamê di gel 3ê saziyên medenî NGO 
Saziya Meng bo geşepêdana civaki û jîngehek saxlem
Saziya Çavîn ya parastina mafên zarokan
Saziya Nûbar ya geşepêdana mirovî

Berhemên belavkirî  
"Ez û pênûs", dîwaneka hozana ye li sala 2014 çap kiriye u belav kiriye 
"Ez û Facebook", pirtûkeka civakî ye li sala 2016 bi şêweya elektronî belav kiriye
Pirtûkek bi sernavê "Gûlbijêrek ji nameyên navdaran" berhevkiriye û çapkiriye li sala 2017ê belav kiriye
pirtûkek bi sernavê "ew 10 pertûkên dunya hejandî" çapkiriye li sala 2020ê belav kiriye
"Vejîn", pirtûkeka zaravên rewşenbîrî û zanistî ye bi şêweya elektronî belav kiriye
pirtûkek bi sernavê "ferhenga zaravên rewşenbîrî u zanistî ــ daneniyasina 600 zaravan" çapkiriye u belavkiriye li sala 2020ê
"Nalînên buharek zer", dîwaneka helbestan e niha amade kiriye bo çapkirinê

Babet û raport li evan malper û rojname û kovaran belav kirine 
Rojnameya Evro (Evro News)  
Mêdiya dîjîtal xedeng
Mêdiya dîjîtal mîtra
Mêdiya dîjîtal NRT
Mêdiya dîjîtal Xabir TV
Govara Dengê Laleş
Govara Şeiyda
Rojname u mêdiya dîjîtal Roj Article
Rojnameya War (Waar Media) 
Malperê Kurdyo
Govara Xazir

Li çendîn rûpel û malperên kurdî jî babet û nivîsinên xwe belav kirine.

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Teltow

Teltow bajarek di herêma Brandenburg de li Almanyayê ye û bajarokê herî nêzîkî 26,000 niştecîh e.

Girêdanên derve 
 

Bajarokên Brandenburg
Potsdam-Mittelmark
Nûr Neîm

Nûr Neîm (), nasnavê wî Noor Stars, ji navê Nêreleya YouTube yê Navekî naskirî ye, li Îraqê dijîn e, û li cîhanê ya yekem a Influencer ê yekem e ku 5 milyon kes bikar bîne ser YouTube. Ew ji bo fikrên xweş û hûrsên comedy yên ku ji hemî cîhanê ereb bi mîlyonên xwe berbiçav têne fêm kirin. Hemî platformên medyayê yên sosyal ên civakî, Nur ji 7 milyon kesan re digerin, bi piraniya YouTube-ê re, ji hêla Instagram, WeNow, Facebook û Twitter.

Pêşveçûnî
Ew qeydkirî ye ku WeTuber di nîsana 2014ê de ye, hilbijêre ku yekem li vîdyoya "What is My iPhone" ya di sala çiriya paşîn de tête destnîşankirin. Nur Naem di ser kanala xwe de ji 300 mîranan zêdetir kirine, nêzîkî nîv mîlyar mîlyar dakêşin.

Di tîrmeha 2016an de, ew ji bo zêdetirî mehê, bi zêdetirî 350,000 kesên nû hene. # 4 li Tubefilter Top 100 ji bo fîlmên zêde kir. Nurê xwişka xwe, dê, din, WeTubersê tengahiyê dike, û heta ku ji fêrên xwe re fikir dike! Di van gengazan de, Nur ji her tiştî xwarinê xwarinê Erebistana Erebîstanê kir, da ku ji hevalên xwe biparêzin ku bi wê re bizewicin, da ku di dravaniyê de gelemperî. Xelata Nûr ji ji hêla afirandina vîdyoyên wê ve tête standin, û pir ji hêla hevkariyên afirîner ên ku ew bi brînan re çêkiriye. Ew bi brandsên ku KitKat, Pantene û Bellami ve xebitîn, li ku derheqên xwe yên hevalbendiya hilberên hilberê de bi hilberên xwe hez dikirin.

Di 4ê gulana 2017 de, Rojhilata Forbes ya Rojhilata Navîn a lîsteya WeTuberên Cîhanê ya Cîhanê ya cîhanê belav kir. Nur stars keçikek erebî yekem bû ku lîsteya herî bilind bin û hejmara hejmarek du heb.

Di sala 2017 de, youtube ji bo piraniya vîdyoyên li rojhilata rojhilata navîn hatine çêkirin û hejmara vîdyoyên non-musikî de 5 hejmar kir, vîdyoya "Marriage and cheating make-up" bû ku ji 6 mîlyonî zêdetir dîtin.

Çavkanî 

Youtuber
Pankow

Pankow yek ji navçeyên herêma Berlîna Almanyayê ye.

Bajarên Almanyayê
Biryarname 68/262 Civîne Giştî ya Neteweyên Yekbûyî

Biryarname 68/262 Civîne Giştî ya Neteweyên Yekbûyî' li 27ê Adarê 2014 di encama dengdanê de vekirî li kombûna fereh 80th rûniştina 68'emîn de bû, Civîne Giştî ya Neteweyên Yekbûyî hate pejirandin.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Teksta tevahî ya biryarname 68/262 (Îngilîzî)

Biryarnameyên Neteweyên Yekbûyî
Ronahî Murşid

Ronahî Evdoyê Xelîl ê Mihemed ê Murşid ê Ehmed ê Hec Qedûr, anku Ronahî Murşid, li gundê Miskê ya ser bi Cindirêsê jidayîk bûye. Heya xwendegeha navîn (bakelorya) xwendî ye û tevlî rêzên asayîşa Efrînê bibû. Di dema erkên xwe de, jineke terorîst xwe bi xala bazgeha wan de teqand û ew li gel hevaleke xwe bi giranî birîndar dibin. Birazayê rojnamevan Hozan Efrînî ye.

Ronahî Murşid kengî û li kûderê hatiye dinyayê?

Teqîna otombîla li Efrînê 
Ew koma ku otombîla bli gundê Xezêwiyê ya ser bi Kantona Efrînê teqandine, nasnameyan wan hate aşkire kirin û armanc û mebestên wan yên terorîstî jî xweyabû.

Derbarê teqîna terorîstî ya ku ji aliyê komek ji Komeke çekdar li dijî bendeke kontirola Asayîşê li gundê Xezêwîyê pêkhatibû de, wezîrê karê hundir yê Kantona Efrînê derbarê mijarê de ji raya giştî re ragihand; Ew êrîşa Xezêwiyê êreşeke terorê bû û li dijî Rêvebiriya Xweseriya Demokratîk a Rojavayê Kurdistanê pêk hatiye.

Derbarê bûyerê de ev agahî dan: "roja 6ê sibatê li bendê kontrolê yê gundê Xezêwiyê hêzên Asayîşê du otombîlên bi guman rawestandin, lê dema ku hêzên asayîşê xwestin ku otombîlê kontrol bikin mêrek û jineke ku di tirimpêlê de bûn xwe teqandin, di encama teqînê de herdû kes û çar kesên din ku di tirimpêlê de bûn hatin kuştin. Hêzên Asayîşê jî tirimpêla din bi tevî kesên tê de ragirtin. Li ser kesên ku hatine girtin bombeyên dest, kemberên teqemeniyê, amûrên bêtêl, çekên klaşînkov û pitrûkên olî yên terîqeta Wehabiyan hatin dîtin".

Her weha li gorî agahiyan ku ew şeş kesên ku mirine tev xelkê Misrê bûne û yek ji wan jî firokvanekî kevin yê Misrê bûye û hatine tevlî rêxistina Cebhut el-Nusreyê û DAIŞê bûne.

Di encama wê teqînê de, şeş kesên terorîst hatine kuştin û du endamên asayîşê jî hatine birîndar kirin ku yeke ji wan berpirsê bi navê Ronahî Ebdurihman Murşid e ku li nexweşxaneya Evrîn li Efrînê têne derman kirin.

Çavkanî 

Efrîn
Qedeh

Qedeh yan jî piyan navê tasê ye, ya ku mirov pê avê yan jî çayê yan jî çi vexwarinek din be vedixwe.
Guatr

Guatr, perîzade, strûma, girep hemû term ji bo corek nexweşiya rijênê tîroîd tên bikaranîn. 

Ji bo berdewamiya tendirustiya mirov, pêdivî bi mînerala îyotê heye. Mirovek gihiştî divê rojê bi qasê 145 mîkrogram îyot werbigire. Ji vî mêjerê kêmtir an jî zêdetira îyodê dibe sedema nexweşiyan.

Hormonên tîroksîn (T4) û trîîodotîronîn (T3) atomên îyotê lixwe digirin. Ango ji bo berhembûna van hormonan pêdivî bi îyotê heye. Eger asta rêjeya îyotê di nav xwînê de kêm be wê gavê hormon çê nabin. 

Gava di nav xwînê de rêjeya hormonên hîpofîzê kêm be, ji hîpotalamusê hormona derpirandina rijênê tîroîd (Thyrotropin releasing hormone (TRH)) tên derdan. Ev hormon li ser hîpofîza pêş bandor dike ko ji hîpofîzê hormonek hander çê bike. Navê vê hormênê jî hormona handera rijênê tîroîd e(TSH). Armanca hormona TSHê rijênê tîroîd e. 

Bi bandora hormona TSH, tîrod dest bi berhemkirina hormonên tîroîdê dike. Ji bo berhembûna tîroksîn û trîîodotîronîn, li gel asîdên amînî, divê bi têra xwe îyot jî hebe. Di rewşa kêmîyotî de rijênê tîroîd bi têra xwe hormon çê nake, vê gavê di nav xwînê de asta rêjeya hormonên tîroîdê kêm dibe. Ji ber ko hormonên tîroîdê kêm in hîpotalamus hê pirtir TRH der dide, ji ber bandora TRH, hîpofîza pêş jî hê pirtir TSH berhem dike û ber dide nav xwînê. Ji ber bandora TSH rijenê tîroîd hewl dide ko hê pirtir hormon berhem bike, lê ji ber kêmîyotî bi têra xwe hormon berhem nabe. Her çiqas ji ber kêmasiya îyotê tîroîd hormon berhem neke jî, ji tîroîdê wetrê xaneyên wî kêm in loma bi têra xwe hormon berhem nake. Ji ber vî sedemê xaneyên tîroîdê dabeş dibin û tîroîdê gir dikin. Ji ber tîroîda girbûyî, di qirika mirov de girê çê dibe û qirik û gewrî diwerime. Ev rewş wekî perîzade (guatr) bi nav dibe. Nexweşiya guatr bi gelemperî ji ber kêmîyotî peyda dibe, lê hin caran hîpotîroîdîzm û hîpertîroîdîzm jî dibe sedema guatrê.

	

Mirov iyotê di nav xurekan de werdigire. Gelekî xurek (adan)  îyot lixwe digirin, lê di nav xurekên ji deryayê yên wekî kevz, masî, karîdes de zef îyot heye. Li gel vana, zerika hêkê, şîr, penêr, mast, kartol, tûfiringî (çîlek) û mûz jî gelek îyot lixwe digirin. Bikaranîna xweya biîyot jî rê li ber nexweşiya guatrê digire. Nexweşiya guatrê bi neştergeriyê çareser dibe.

Girêdanên derve 
 
 

Biyolojî
Sahra Wagenknecht

Sahra Wagenknecht 18ê tîrmehê 1969 li Jena , Almanyaya Rojhilat siyasetmedarekî Alman ê partiya Partiya Çepgir ye.

Alman
Jena

Jena yek ji bajarên herî mezin ên eyaleta Elmanyayê Thüringen
ê ye.
 

Bajar
Bajarên Almanyayê
Telgraf (rojname)

Telgraf, rojnameyeke heftane li paytexta Brîtanya Londonê weêanê dike. Telgraf bi zimanê kurdî û tirkî weşana xwe dike. Navenda wê li Londonê ye. Her hefte 10 hezar tê çap kirin.

Dîrok 
Rojnameya Telgraf di sala 2006an de dest bi weşanê kir.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Malpera fermî

Rojnameyên kurdî
2016
Mehmet Aksoy

Mehmet Aksoy (z. 24ê sibata 1985 li gundê  Tariciyan (), Arxa − m. 26ê îlona li 2017 Reqa), wekî Fîraz Dag jî binavkirî, fîlmsazê kurd-brîtanî bû. Aksoy di 26ê îlona 2017an de li Reqaya Sûriyê hat kuştin.

Jiyan û kar 
Malbata Aksoy ji komeleya Elewî ya Kurd in  û bi eslê xwe ji navçeya Elbistan li Bakurê Kurdistan li parêzgeha Mereş bûn. Ew di sala 1988an de ji Meletî malbarkirin li Londonê, û entresa Aksoy ji bo tevgera serxwebûna kurd di 2004 de dest pê kir gava ku ew yekem car serdana Navenda Civaka Kurd li bakurê London kir.

Aksoy ji ber ku têkiliya wî bi civaka kurd re li London-ê çêbû û bi  nivîsarên Black Panther George Jackson û her weha nivîsarên  Abdullah Öcalan ji girtîgehê  re li ser Konfederalîzma Demokratî  bandorbar bû.

Aksoy li Zanîngeha Keybanû Maryê ya Londonê,  û piştre jî Zanîngeha Goldsmithê ya Londonê , fîlmçêkeriyê xwend. Kurtefîlmê wo Panfilo, ku ji bo kursa xwe ya MA çêkir, di sala 2014-an de hat derxistin, û di Festivala Kurtefîlmên Îtalî û Xelatên Fîlmên Xwendekarên Brîtaniyayê de jî xelat wergirt.

Aksoy  dêûbavên xwe ne agahdar kir pêşiya çûyîna xwe ji Rojava (Rojavayê Kurdistanê) / (Bakurê Sûriye) di hezîrana 2017an de. Ew nexwest ku bi hêzên kurd re li Sûrîyê şer bike, lê berevajî wî xwest ku çîrokên şervanên kurd bi rê ve bibe fîlimên wî. Ew damezrîner û serweşangerê  malpera Kurdish Question (Pirsgirêka kurd ) bû.

Apê wî, Firaz, di şerê salên 1990an de  yên leşkeriya tirk bi şervanên PKKî re hat kuştin. Aksoy ji ber namûsa apê xwe bernavka xwe yê gerîllayê xist 'Firaz Dağ'.

Piştî mirina wî, pirtir ji 2000 kes li navendek civakê li bakurê London derketin ku baca bidin.Aksoy pêncemîn hemwelatiyê îngilîzî ye ku li bakurê Sûriyê dema ku şerê li dijê  Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê  di şer de hate kuştin. Ew di 10'  Mijdara 2017an de li Goristana Highgateê li Londonê hate wefatkirin.

Çavkanî

Girêdanên derve 
  Mehmet Aksoy: The life and death of British anti-Isis volunteer hailed as a Kurdish hero, Casper Hughes, Independent (29/10/2017)

Jidayikbûn 1985
Mirin 2017
Kurd
Kesên ji Meletiyê
Derhênerên fîlman ên kurd
Rifeyî

Rifeyî, gundekî başûrê Şingalê ye 5 kîlometiran ji gundê Koço.  Misilmanên şîa li wir bûn. Nuha hindek ji vî gundî li Domîzê dijîn û yên din aware bûn li gundê Ênişkê. 
Gundên din yên şîa Kunruviya Rojhilat û Kunruviya Rojava ne.

Çavkanî 

Gundên Başûrê Kurdistanê
Partiya Sosyalîst a Holendayê

Partiya Sosyalîst a Holendayê (Socialistische Partij, SP) partiyeke holendî ye ku ji sala 1994an ve di meclisa Holendayê da tê temsîlkirin.

Partiyên siyasî
Holenda
Melle

Melle bajarek di herêma Niedersachsen de li Almanyayê ye.

Bajarên Almanyayê
Zagrosjet

Zagrosjet, kompaniyeke rêhewayî ye ku di cotmeha 2005ê de ji aliyê Zagros Grûp ve hate avakirin. Navê Zagrosjet ê berê Zagrosair bû lê ji ber ku li gel Zagrosairlinesa Îranê tevlîhev nebe, navê wê guherandin. Zagrosjet navê xwe ji çiyayên Zagros digire.

Di pûşpera 2013ê de jî lîsansa rêwî û kargobirinê ji wezareta ragihandinê ya Îraqê wergirt. Zagrosjet bi hevpariya Atlasjeta Tirkiyê û Mistefa Barzanî ku bixwe brazayê Mesûd Barzanî ye hate lîsanskirin. Ev şîrketa rêhewayî bi 51% di destê Mistefa Barzanî de bû, lê hemû tamîrat û lênêrîn ji aliyê Atlasjet dihatin kirin. Ji xwe ev bû pirsgirêk û hevpariya Atlasjet û Zagros Grûp hilweşiya. Di mijdara 2014ê de hevparî bi dawî bû. Di çileya 2015ê de Zagrosjetê li gel Onurair karê xwe berdewam kir. 

Piştî Giştpirsiya Serxwebûna Başûrê Kurdistanê, 2017 ji ber ku firokexaneya Hewlêrê ji bo firînên nawdewletî hate girtin, seferên Zagrosjetê jî hatin betalkirin. Ji ber ku îştîraqa şîrketên Tirkiyê heye di Zagrosjetê de, Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Tirkiye gelek tesîrê li bazirganiya herêmê dike bi taybetî jî li Zagrosjetê.

Navenda Zagrosjetê, Firokexaneya Navdewletî ya Hewlêrê ye. Zagrosjet xwedî du firokeyan e. Tîpê wan Airbus A321 ye. 

Zagrosjet yekemîn kompaniya rêhewayî ya kurdan e.

Çavkanî 

Başûrê Kurdistanê
Şirketên rêhewayî
Avabûnên 2005an
Hilweşînên 2018an
Ensarulfurqan

Ensarulfurqan, anku Ensaru'l-Furqan (bi wateya "piştgirên furqan") rêxistineke leşkerî yê belûçî ye ku li parêzgeha Sîstan û Belûçistana Îranê di siyasetê de roleke aktîv dilîzin. Ev rêxistin bixwe ji gelê Belûc pêk tên û her wisa sunî-selefî ne. Di sala 2013ê de hatiye damezrandin. Armanca wan ew e ku li dijî rêjima Îranê şer bikin. 

Hêjayî gotinê ye ku di dema xwepêşandanên kanûna pêşîn a 2017ê de li parêzgeha Xuzistana Îranê, xeta gazê ji aliyê vê rêxistinê ve hatiye teqandin.

Mijarên têkildar
 Têkoşîna belûçan li Îranê

Çavkanî 

Îrannasî
Hormona paratîroîd

Hormona paratîroîd (PTH), navê din ê vê hormonê parathormon e. Ev hormon di rijênê paratîroîd de tê berhemkirin. Rijênên paratîroîd çar heb in û li pişt rijênê tîroîdê cih digirin. Gava di nav xwînê de mêjera îyonên kalsiyumê kêm dibe, derdana kalsîtonîn tê rawestin. Ev rewş bandor li ser rijênê paratîrod dike. Rijênê paratîroîd PTH berhem dike û der dide nav xwînê. Bi hebûna PTH, hinek ji kalsiyumên di nav hestî de embarkirî, derbasê nav xwînê dibe. Hormona paratîroîd wekî hormonek hander li ser gurçikan bandor dike ko gurçik ji vîtamîna D yê hormona kalsîtîrol berhem bike. Ev hormon zorê dide xaneyên rûviyan ko hê pirtir kalsiyuma nav xurekan bimijînin û bigirin nav xwînê. Her wisa PTH bandor li ser gurçikan dike, kalsiyuma bi mîzê ve hatiye parzûnkirin cardin ji lûleyên mîzê de tê mijandin û tevlê xwînê dibe. Bi hebûna hormona paratîroîde mêjera kalsiyuma xwînê bilind dibe û digihîje asta asayî.

Çavkanî 

Biyolojî
Hormona geşê

Hormona geşê an jî Hormona somatotropîn, ev hormon bi fermana hîpotalamusê, ji beşa hîpofîza pêş ve tê berhemkirin û derdan. Ji xaneyên derdanî yên hîpotalamusê Hormona Derpirandina Geşê an jî Hormona Westirînera Derpirandina Geşê: [Growth hormone-releasing hormone (GHRH) and growth hormone-inhibiting hormone (GHIH)] tên derdan. Li gor bandora van hormonên hîpotalamusê, hîpofîza pêş hormona geşê berhem dike an jî berhemkirina hormona geşê radiwestînê. Xaneyên somatotropîk hin ji xaneyên taybet ên hîpofîzê ne, ji ber ko ev xaneyan hormona geşê berhem dikin, navê din a hormona geşê, hormona somatotropîn e.

Pêkhate û erka hormona geşê 
Hormona geşê, hormonek peptîdî ye, ji zincîrek 191 asîdên amînî pêk tê. Ev hormon ji bo geşbûna asayî ya zarokan pêwist e. Di nav xwînê de asta mêjera hormona geşê ji zaroktiyê heta baliqbûnê bi şeweyek ahengdar zêde dibe. Dema baliqbûnê mêjera hormonê digihîje asta herî bilind.  Hormona geşê di xaneyên armanc de hem berhemkirina(duristkirina) proteînê han (teşwiq) dike, hem jî hilweşandina çewriyê(lîpîd) zêdetir dike. Bi vî awayê xaneyên laş ji bo geşbûna şaneyan enerjî bi dest dixin. Hormona geşê hema li ser hemû xane û şaneyên laş bibandor e, lê  bandora wî ya li ser kezebê ji ya xaneyên din cudatir e. Bi hankirina hormona geşê, xaneyên kezebê hin proteînan berhem dikin van proteînan wek “Hokarên geşê ya hevşêweya însulîn” (insulin-like growth factors(IGF) bi nav dibe. Eger di nav xwînê de bi têra xwe ji vî makromolekulê hebe, ev makromolekul wekî insulînê tevdigere. Hokara geşê ya hevşêweya însulîn hem qebareya xaneyan gir dike hem jî hêjmara xaneyan zêde dike. Li gel vî karê, bandor li ser mêjera glukoza xwînê jî dike mêjera glukoza xwînê dadixîne. Derdana hormona geşê û Hokarên geşê ya hevşêweya însulînê piştê baliqbûnê kêm dibe.

Bandora herî berbiçav a hormona geşê li ser geşbûna hestî û masûlkeyan e. Hormona geşê dema mirov di xewê de ye hê pirtir berhem dibe û tên derdan.

Kêm an jî zêde derdana hormona geşê 

Eger heta dema baliqbûnê di laşê mirov de bi têra xwe hormona geşê berhem nebe, bejna mirov dirêj nabe û bejinkurtî(bejinbhostî) peyda dibe. Lê eger ev hormon dema zaroktiyê de zêde berhem bibe vê gavê mirov pir gir dibe, bi nexweşia gîgantîzmê dikeve û dibe mina hût. Hin caran di laşê mirovên gihîştî de dibe ko asta mêjera hormona geşê bilind bibe, vê gavê nexweşiya akromegalî li mirov çê dibe. Dest,poz,çene,guh û nig(pê)ên mirovên bi nexweşiya akromegaliyê gir dibe, lê beşên din en laşê wî di asta asayî de dimîne.

Çavkanî

Biyolojî