nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Jerry Cotton

Jerry Cotton  an jî  G-man Jerry Cotton navê yek rêzeromaneke polisiye ye ku bi taybet li welatên almanîpeyv herî  biserkeftî ne  . Dahênerê wê  fîgûra romanê Delfried Kaufmann e . Romanên lênûskê bi taybet di kîosk û dikanên  kovaran û rojnameyan tên firotin .   Navê weşanxaneya  wan romanan ( bi almanî) ,  Bastei -Verlag e. Her wiha jî Jerry Cotton bernavkê wê weşanxane jî  ye û  pir nivîskaran li ser wê bernavk jî roman dinivîsin .  Ji kanûna paşîn di sala 2015  rêzeroman her hefte wek E-pirtûk jî hatiye weşandin.

Piştî  rêzeya 8 fîlmên sînemayî bi  serlistikvaniya  George Nader re di 1960an de, di sala 2010an de fîlmeke nû hate derxistin.

Kesîkirina fîgûrê

Fîlmên Jerry Cotton 
Di Destpêka salên 1960î de  8 Film hatin çêkirin . 4 Film bi rengin yê din jî Filmên sipîûreşin . Rola Jerry Cotton  listîkvanê Amerîkan  George Nader dilîst û rola heval û  alîkarê wî  Phil Decker listîkvanê alman Heinz Weiss dilîst. Di adara sala 2010 de   fîlmekî nû hat çêkirin.

Çavkanî 

Rêzeroman
Karl May

Karl Friedrich May ( jdb. 25'ê reşemiya 1842 li Hohenstein-Ernstthal , Almanya;  m. 30'ê adarê 1912 li Radebeul (Almanya) nivîskarekî alman bû.

 
Karl May yek ji nivîskarên herî berîner yê romanên serpêhatî ye û yek ji nivîskarên ku herî zêde têne xwendin û, li gorî UNESCO, yek ji nivîskarên ku herî zêde wergerandine alman e. Çapên cîhanî yê berhemên wî bi 200 mîlyonî heb têne hesibandin, ji wan 100 mîlyon heb li Almanya.

Ew herî baş ji bo çîrokên xwe  yên rêwîtiyê, ku bi piranî di sedsala 19an de li Rojhilatê, Dewletên Yekbûyî û Meksîkê de cih digirin, çêtirîn dihat zanîn. Romanên di derbarê çermsor Winnetou de, ku di sê beşan de qusandin  bûne, bi taybetî navdar bûn. Piraniya berhemên wî hatin e fîlmandin , ji bo şanogehê hatin adaptekirin, di nav lîstokên radyoyê de hatin çêkirinan jî wekî xêzeroman hatin e bicihkirin.

Jiyana wî 
Karl May ji malbateke hejaran bû, ew zarokê pêncemîn bû, di nav 14 zarokan de, ku 9 ji wan yekûyek ji ber hejariyê, nexweş ketin û mirin. Dilê wî di ciwaniyê de li ser musîk û helbestê bû, fantaziya wî bi zûkî diyar bû, û dest bi xwendina xwe ya wêjevanî di sala 1865 li Waldenburgê kir, hema ji ber ku wî şeş mûmdan diziyan, ew ji dibistanê hate avêtin. Pişt re ew pir caran ji ber diziyê an bedkariyan hate zindankirin, û di zindanê de dema xwe bixwendina pirtûkan derbas dikir, û bêtir pirtûkên ku misiyoner û rêwiyan, dîroknas û olnasan, li ser gelan û welatên dûr dinivîsandin… Weku ew bi zûkî pir caran hatibû girtin û tawanbarkirin, wilo jî, demekê pişt re, wî bi zûkî baştirîn xelatên wêjevaniyê standin. Bi ser de jî, li Amerîka belgenameya Doktoriya Rûmetê (Doctor honoris causa) ji aliyê zanîngeha Amerîkî ya Almanî ve, li Chicago, bo wî hate dayîn.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1842
Mirin 1912
Nivîskarên alman
Romannivîsên alman
Xelata Hugo

Xelata Hugo (bi rastî: Science Fiction Achievement Award) xelatekî xwendevane û ji sala 1953an ve tê dayîn. Xelat navê xwe ji Hugo Gernsback digire -weşanger û nivîskarekî amerîkî.

Çavkanî 

Xelat
Honaka zanistî
Detektîv

Detektîv (ji inglîzî detect "diyar kirin"), kesa/ê ku li delîlên bûyerekê digerre, nemaze polisên ku li delîlên tawanan digerrin.

Detektîvên aşopî ên bi nav û deng 
Modesty Blaise
Sherlock Holmes
Kosuke Kindaichi
Hercule Poirot
Lord Peter Wimsey
Qereyûsiflî

Qereyûsiflî (), gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Alêbanê
Qerejburc

Qerejburc (), gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Alêbanê
Hercule Poirot

Hercule Poirot  navê lehengekî roman û kurteçîrokên  Agatha Christie ye. Poirot berê polîs bu û paşê penaberekî belçîkî ye ku dema Şerê Cîhanî yê Yekem direvîne Keyaniya Yekbûyî. Mirovên ku Poirot nas nakin ewî fransayî texmîn dikin. Agatha Christie tevahî 33 roman û  54 kurteçîrok bi Hercule Poirot nivîsand.          

 
Rêzeroman
Kesayetên Agatha Christie
Zaret

Zaret (), gundekî bi ser navçeya Pîrsûsa Rihaê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Sirûcê
Mîrzeelî

Mîrzeelî (), gundekî bi ser navçeya Pîrsûsa Rihayê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Sirûcê
Georg Christoph Lichtenberg

Georg Christoph Lichtenberg (jdb. 1ê tîrmeha 1742ê - m. 24ê sibata 1799ê) fîzîkzanekî almanî ye ko di dîroka wî welatî da kesê pêşîn bû bi awayekê fermî dibû ostad anko profesorê fîzîka tecrîbî.
Ew ji bo nivîsînên xwe yên ko piştî mirina wî bi navê ′′Sudelbücher′′ anko ′′defterka parçeniviştan′′ hat belavkirin û ji bo vedîtina zanistî ya awayê wekî daran yê valabûna barê karevayî navdar e. Di fîzîkê da dibêjin wê nexşên Lichtenbergî.

Jiyanname 
Georg Christoph Lichtenberg li Ober-Ramstadtê nêzîkî Darmstadtê hat dinyayê. Ew biçûktirîn zaro ji 17 zaroyên malbatê bû. Babê wî, Johann Conrad Lichtenberg, qeşeyekê bû ko di dêrê da heta pileya serkarê hemî dêrên Darmstadtê bilind bû. Zanînên zanistî yên wî ji yên qeşeyekê edetî yê wî serdemî zêdetir bûn. Lichtenbergî li detpêkê li ber destê babê xwe dest bi xwandinê kir, paşî li temenê 10 saliyê çû dibistana latînî ya Darmstadtê (Lateinschule). Hema zû jîrî û biaqiliya wî eşkira bû. Wî xwast matematîk xwandiba, lê malbata wî neşîyan xwe li ber mesrefa wê xwandinê bigirin. Li 1762ê, dayika wî daxwazî ji Ludwigê VIII, hakimê Hesse-Darmstadt kir ko pareyê xwandina pisê wê bidaya. li 1763ê, Lichtenbergî li Zanîngeha Göttingenê dest bi xwandinê kir.

Li 1769ê ew bû dersdêrê fîzîkê. Ew heta mirina xwe li ser wê kursiyê ma. Li ser daxwaza şagirtên xwe, wî du caran serdana Ingilistanê kir, carekê li sala 1770ê û cara dî li 1774ê. Li Ingilistanê, Georgê III, şahê Ingilistanê û şabanî Charlottê bi germî pêşwaziya wî kir. Wî zêrevanîgeha Rîçmondê nîşanî şahî da, û ji ber wê şahê Ingilistanê pêşniyara dersdêriya felsefeyê da wî. Wî serdana rêvîngên deryayî yên deryavan Cook kir. Di wan serdanan da, wî ji Brîtanyaya Mezin hez kiribû û heta dawiya jiyê xwe jî yek ji ingilîzhezên navdar bû.

Çavkanî 

Alman
Jidayikbûn 1742
Mirin 1799
Endamên Royal Society
Frankenstein

Frankenstein: or The Modern Prometheus ku bi kurtahî mîna "Frankenstein" tê naskirin, romaneke îngilîzî ye hatîye nivîsandin ji hêla nivîskar Mary Shelley ve. Ev Roman di (1ê kanûna paşîn a 1818an ) de hat weşandin û weka yek ji çîrokên pêşî yên tirsê tê hesibandin.

Ew roman derbarê çîroka  Viktor Frankenstein de ye. ew dixwaze ji laş û bedenên cinawiran mirovekî çêbik. Lê gava ew mirovê xwe çidike ji berku laşê mirovê bi dast hetiya çêkirina û ne laşê wî ye. Lewma mirovê wî  di be weka hovekî û mirovan dikuje.

Yekem car di sala 1910an de fîlmekî bêdeng ji çîroka vî romanî hat kişandin.

Derhêner James Whale di sala 1931ê de ji vê romanê fîlmekî kişand û Boris Karloff serlîstikvaniya wê kir; fîlm di nav yek ji fîlmên navdar cih girt. 

Fîlm li Jenevê tê kişandin, li Meydana Plainpalais peykerê Frankestein heye ku hê jî bala tûrîstan dikişîne.

Karêkterê Romanê 

 Victor Frankenstein  - Serleheng û vebêjerê piraniya çîrokê. Dêw çêdike.
 Afirîner (cinawirê Frankenstein) - Afirîdê rezîl ê ku ji hêla Victor Frankenstein ve hatî afirandin.
 Captain Robert Walton - Kapîtanê keştiya ku Victor hilda. Birayê Xanim. Margaret Saville, û nivîskara nameyên ku jê re peyivîn.
 Mrs. Margaret Saville  - Niştecihê Îngilistanê. Xwişka Robert Walton. Navnîşanê nameyên ku wî nivîsandine.
 Beaufort - Bazirganek. Bavê Caroline Beaufort. Yek ji hevalên herî samîmî yê bavê Victor e.
 Caroline Beaufort - Keça Beaufort, dayika Victor.
 Ernest - Birayê Victor. Ji Victor heft salan ciwantir.
 Henry Clerval - Ji zaroktiyê ve hevalê herî baş ê Victor. Kurê bazirganê Cenevreyê.
 Justine Moritz - Keça Madame Moritz. Di 12 saliya xwe de bi malbata Frankenstein re bar kir, û ji ber kuştina William hate darve kirin.
 Elizabeth Lavenza - Zava û xwişka xwesik a Victor, carinan wekî pismamê wî tê binav kirin.
 William - Birayê herî biçûk ê Victor.
 M. Krempe - profesorê felsefeya xwezayî li zanîngeha Ingolstadt. Ew mirovek nehiştî bû, lê bi kûrahî di razên zanista xwe de mabû. Victor bandor kir.
 M. Waldman - Profesorek, li Ingolstadt. Victor bandor kir.
 De Lacey - Pîrek kor li Fransayê ji malbatek baş hat. Bavê Agatha û Felix. Malbata wî ji hêla cinawir ve hat dîtin, û ji wan nizanibû, wî fêrî axaftin û xwendinê kir.
 Agatha - Keça De Lacey.
 Felix - Kurê De Lacey.
 Safie - Keça Bazirganek Tirk û Erebek Xiristiyan. Hevala Felix.
 Birêz Kirwin - Dadgerek.
 Daniel Nugent - Di dadgehkirina kuştina wî de şahidek li dijî Victor.

Çavkanî 

Pirtûk
Pirtûkên bi zimanê îngilîzî
Mary Shelley

Mary Shelley  (jdb. 30 tebax 1797 li Londonê, m. 1 sibat 1851 li Londonê) nivîskareke îngilîz bû. Romana wê Frankenstein: or, The Modern Prometheus ("Frankenstein, an jî Prometheusê Nûjen") ya ku bi kurtahî wekî "Frankenstein" tê zanîn, di 1ê kanûna paşîn a 1818an de hat weşandin. Dema wê dest bi romanê kir hê 18 salî bû. Berî ku bi helbestvan Percy Bysshe Shelley re bizewice navê wê Mary Wollstonecraft Godwin bû û di nav jinên dilpola yên wê demê de bû. Di nav berhemên wê giştî de pir roman, kurteçîrok, şanoname, ceriban, helbest, rexne, jînenîgarî û gername tên hesibandin.

Çavkanî 

Nivîskarên îngilîz
Jidayikbûn 1797
Mirin 1851
Jinên îngilîz
Romannivîsên îngilîz
Romannivîsên îngilîz ên sedsala 19an
Zîranba

Zîranba, Zîranbo (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Tilsewed

Tilsewed (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Hisêmîn

Hisêmîn, Huseymîn (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
H. G. Wells

Herbert George Wells  (herî zêde bi kurtenavê H. G. Wells tê nasîn; jdb. 21ê îlona 1866an li Bromley ; m. 13ê tebaxa 1946an  li London) nivîskarekî îngilîz û pêşewayê wêjeya honaka zanistî bû. Wells ku dîroknas  û civaknas jî bû bi taybetî bi romanên xwe yên honaka zanistî weke The War of the Worlds (Şerên Cîhanan) û  The Time Machine  (Makîneya Demê) biserkeftî bû.

Çavkanî 

Nivîskarên honaka zanistiyê
Jidayikbûn 1866
Mirin 1946
Nivîskarên îngilîz
Fîlozofên brîtanî
Fîlozofên îngilîz
Romannivîsên brîtanî yên mêr
Romannivîsên îngilîz ên mêr
Romannivîsên brîtanî ên sedsala 19an
Romannivîsên îngilîz ên sedsala 19an
Romannivîsên brîtanî ên sedsala 20an
Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an
Star Wars

Star Wars ("Şerên Stêrkan") ji aliyê George Lucas ve hatiye çêkirin, pêşiyê bi fîlmên xwe hatiye naskirin, salên pey jî bi xêzeroman, lîstikên xêvjimêrê û wek çêkirinên televîzyonî da berhema xwe pêşxistiye û ew markeke gerdûn û pevbestîn e. Rêzeya fîlm di  ji aliyê şirketa fîlmê 20th Century Fox ve weşandî bû û cîhanî fenomeneke çanda popûler bûye.

Du fîlm jî her sê salan hatin weşandin. 16 sal piştî weşandina fîlma paşîn a sêyîneya esasen, yekem fîlmê sêyemîn a "pêşane" hate weşandin û dîsa du fîlmên din dê sê sal ji hev bên derxistin û du fî û rêzeya fîlman bi fîlma nehem de bi dawî dibe. Fîlma Obi-Wan Kenobi de di  an de derkeve peşberî temaşevanan

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Star Wars (Şerên Stêrkan): Hêz Hişyar Dibe
 http://diyarname.com/news.php?Idx=25534
 https://tunlog.com/obi-wan-kenobi-veroeffentlichungsplan-wann-erscheint-episode-1-bei-disney-plus/

Fîlmên amerîkî
Fîlmên honaka zanistiyê
Hemoglobîn

Hemoglobîn ( an jî bi kurtenivîsê Hb, Hbg) molekulek gewre (makromolekul) ye. Ji proteîn û hesin pêk tê. Peyva hemoglobîn ji peyvên  û  çê bûye. Çar heb proteînên gogî yên hemoglobînê heye, her yek ji van proteînan wekî globîn bi nav dibe. Di nav molekulek hemoglobînê de 2 heb α (Alfa), 2 heb β (Beta) globîn heye. Taybetmendiya van polîpeptîdan ew e ku, her zincîrek polîpeptîdê komeleya hem li xwe digire. Ango hemoglobîn ji çar binebeşan(zincîrên polîpeptîd) pêk tê, di her binebeşê de komeleya hem heye, komeleya hem jî, îyona hesin (Fe+2 ) lixwe digire. Proteînên globîn komeleyên hemê dorpêç dikin.

Hemoglobîn di xaneyên moxê sor a hestî de, ji aliyê mîtokondrî û rîbozoman ve di nav sîtoplazmayê de tê çêkirin. Karê sereke ya hemoglobînê, guhestina oksîjen û karbona dîoksîd e. Her îyonek hesin molekulek oksîjenê bi xwe ve girê dide. Ango hemoglobînêk dikare 4 molekul oksîjen bixwe ve girê bide. Hemoglobîn li ser xirokên sor e. Xaneyek xiroka sor bi qasî 280 mîlyon hemoglobîn li xwe digire. Ango yek xiroka sor dikare ji mîlyarek pirtir oksîjen biguhezîne.  

Hemoglobîn di pişikê mirov de bi oksîjenê ve tê girêdan, ev rewşa hemoglobînê wekî oksîhemoglobîn bi nav dibe. Rengê oksîhemoglobînê sor e. Hemoglobîna bêoksîjen bi rengê şîn e. Hinek ji karbona dîoksîd ji xaneyan bi navbeynkariya hemoglobînê, ber bi pişikan ve tê guhestin. Pêkhateya hemoglobîn û karbona dîoksîd wekî karbomînohemoglobîn tê navkirin. Eger di pişikan de li gel oksîjenê, karbona monoksîd jî hebe, hemoglobîn ji dewsa oksîjenê, pêşî bi karbona monoksîdê ve girêdan çê dike. Girêdana hemoglobîne ya bi karbona monoksîdê, ji girêdana oksîjenê zexmtir e. Ev taybetmendiya karbona monoksîdê dibe sedema bijehrêketina karbona monoksîdê. Hin caran mirov ji ber dumana sobê bijehrêdikeve, sedem karbona monoksîd e. 

Molekula hemoglobîn bi qasî 120 roj çalak dimînê, bi mirina xiroka sor, hemoglobîn jî neçalak dibe. Xirokên mirî, di kezeb, sipil an jî di moxê hestî de tê hilweşandin. Beşa proteîn, hildiweşe û yeke ya proteîn, ango asîdên amînî çê dibin. Ev asîdên amînî ji bo çêkirina xirokên sor yên nû di xaneyên bineretî (binxane) de tên bikaranîn. Hesinên nav komeleya hemê di sipil an jî di kezebê de wekî ferritîn tê embarkirin. Di nav plazmaya xwînê de glîkoproteînek bi navê Transferrîn heye, transferrîn ferritînê diguhezîne moxê hestî ku hesinê ferritîn tevlê xirokên sor ên nû bibe. Komeleya hem a bêhesin, perçe dibe û ji komeleya hemê bilirubîn çê dibe. Bilirubîn bi navbeynkariya albumîn (proteîna plazmayê) diçe kezebê. Di kezebê de ji boy çêkirina zeravê tê bikaranîn. Kêmasiya hemoglobîn, bi taybetî kêmasiya hesinê hemoglobînê, rê li ber çêkirina xirokên sor digire, ev rewş dibe sedema nexweşiya kêmxwînî (anemî).

Çavkanî 

Biyolojî
George Lucas

George Walton Lucas Jr. (jdb.  li Modesto , Kalîforniya) Hilberîner, nivîskarê guhêrbarê û derhênerê e. Projeyên fîlmê wî herî serfiraz ji bo fîlmên Star Wars û fîlmên çarîne yên Indiana Jones bin. Bi studyoya teknolojiya anîmasyonê Industrial Light & Magic, Lucas di koma navneteweyî ya Lucasfilm de pargîdaniya yekane ye ku pêşengê kamerayên sînemaya dîjîtal û pêşbaziyên THX ji bo karsazê di pîşesaziya fîlmê de ye.
 
Mirovên zindî
Avkelînk

Avkelînk amana elektrîk a ku avê dikelîne. Yekemîn avkelînk di sala 1993an de li pêşangeha cîhanê Şîkagoyê hate pêşkêşkirin.

Çavkanî
Ursula K. Le Guin

Ursula Kroeber Le Guin  (jdb. 21ê çiriya pêşîn 1929, li Berkeley, Kalîforniya, DYA - m. 22ê kanûna paşîn 2018, li Portland, Oregon, DYA), nivîskareke navdar a wêjeya fantezî û honaka zanistî bû. Wê li gel berhemên di vî warî de helbest, ji bo metnên şanoyê ked da.

Ew di sala 1951ê de ligel Charles A. Le Guin zewicî, sê zarokên wan çêbûn.

Ursula K. Le Gun di destpêka salên 1960î de dest bi wêjeyê kir. Di sala 1962an de yekem pirtûka wê ya çîrokan hat weşandin. Pê re li gelek zanîngehan ders da, gelek gotarên wê hatin weşandin. Di sala 1969an de "The Left Hand of Darkness" weşand û bi vê du xelatên mezin ên cîhana honaka zanistî Xelata Hugo  û Nebula girtin, bi vê yekê navdar bû. Di sala 1974an de romana honaka zanistî ya utopîk "The Dispossessed" nivîsî û 1975an de careke din xelata Hugo û Nebula girtin.

Di sala 1973an de bi "The Farthest Shore" xelata neteweyî ya DYAyê "National Book Award" ku ji bo pirtûkên zarokan tê belavkirin girt. Di sala 1990an de carek din xelata Nebula girt.

Pirtûkên wê ji bo 40î zêdetir zimanan hatine wergerandin. Nivîskara navdar Ursula K. Le Gun di 88 saliya xwe de mir.

Piştî mirina wê yek ji nivîskarên din ê vî warî Stephen King ji ser Twitterê re ji bo wê wisa nivîsî: "Ew ne tenê nivîskareke honaka zanistî bû, ew îkoneke wêjeyê bû."

Berhem 
Roman
 Lavinia, 2008
 Powers, 2007
 Voices, 2006
 Gifts, 2004
 Earthsea 5: The Other Wind, 2001
 The Telling, 2000
 Always Coming Home, 1985
 Earthsea 4: Tehanu, 1990
 The Eye of the Heron, 1983
 The Beginning Place, 1980
 Malafrena, 1979
 Very Far Away from Anywhere Else, 1976
 The Word for World is Forest, 1976
 The Dispossessed, An Ambiguous Utopia, 1974
 Earthsea 3: The Farthest Shore, 1972
 The Lathe of Heaven, 1971
 Earthsea 2: The Tombs of Atuan, 1970
 The Left Hand of Darkness, 1969
 Earthsea 1: A Wizard of Earthsea, 1968
 City of Illusion, 1967
 Planet of Exile, 1966
 Rocannon's World, 1966

Çîrok
 Changing Planes, 2003
 The Birthday of the World, 2002
 Tales from Earthsea, 2001
 Unlocking the Air, 1996
 Four Ways to Forgiveness, 1995
 A Fisherman of the Inland Sea, 1994
 Searoad, 1991
 Buffalo Gals, and Other Animal Presences, 1987
 The Compass Rose, 1982
 Orsinian Tales, 1976
 The Wind's Twelve Quarters, 1975

Gotar
 The Wave in the Mind, 2004
 Steering the Craft, 1998
 Dancing at the Edge of the World, 1992
 The Language of the Night, 1989

Helbest
 Sixty Odd, 1999
 Going Out with Peacocks, 1994
 Blue Moon Over Thurman Street (Roger Dorband'la birlikte), 1994
 Wild Oats and Fireweed, 1988
 Hard Words, 1981
 Wild Angels, 1974

Çavkanî 

Nivîskarên amerîkî
Nivîskarên honaka zanistiyê
Jidayikbûn 1929
Mirin 2018
Şikefta Qureqela

Şikefta Qureqela (bi kurdiya navendî: Eşkewtî Qurreqella), şikefta ji bakurê rojavayê Ravansar (Kirmaşan, Rojhilata Kurdistanê, Îran) e. Pêşîn di sala 1950an de, lê di sala 1989an de ev tîma ji aliyê tîmiyek Îranê ve hate vekirin.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Kirmaşan (parêzgeh)
Qureqela

Qureqela (bi cafî: ) yek ji gundên parêzgeha Kirmaşana Kurdistana rojhilatê ye.

Gelhe 
Rûnîştevanên vê gundê di sala 2006ê de 989 kes bûye

Çavkanî

Herwiha bibîne 
 Şkefta Qureqela

Kirmaşan (parêzgeh)
Indiana Jones

Dr. Henry Walton "Indiana" Jones, Jr., serhatîperest, leşker û profesorekî kevnarnasiyê ye. Navê lehengê aşopî wê rêzê Indiana Jones e û ji aliyê George Lucas ve hatiye dahênan. Di salên 1980î de sê fîlmên pêşîn hatin çêkirin û di salên 1990î de jî George Lucas rêzefîlmekî televîzyonî çêkir. Di sala 2008an de fîlmê çarem hate kişandin. Her çar fîlm bi birêveberiya hilberîner George Lucas û  derhênerê fîlman Steven Spielberg hatine çêkirin. Serlîstikvanê her fîlm de Harrison Ford dileyst. Ji bo serkeftina mezin a wan fîlman pir roman, xêzeroman, lîstikên telefona destan û xêvjimêrê bi Indiana Jones hene.

Indiana Jones di fîlmên sînemayê de 
Heta niha çar fîlm hatin kişandin:

 1981: Raiders of the Lost Ark
 1984: Indiana Jones and the Temple of Doom
 1989: Indiana Jones and the Last Crusade
 2008: Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull  

Sê fîlm dema kişandinê pir biserkeftî bûn û heta îro wekî fîlmên kultê hatine nasîn. Fîlmê çarem bi qasî 20 sal pê re hatibû kişandin. Ji bo berê di nav branşa fîlm tendansek de hebû kişandina vedorên fîlman dereng berdewam kirin.

Berdewameke din a rêzeya Indiana Jonesê  ji bo demek dirêj ne gengaz  bû, her çend gotegotan piştî fîlmê çarem dom dikir. Di sala 2012an de George Lucas ji karsaziya fîlmê xelas bû û pargîdaniya xwe Lucasfilm ji pargîdaniya medyayê ya Walt Disney Company re firot. Di adara 2016an de, Disney fîlmekî pêncem di rêzeyê de ragihand, dîsa bi Harrison Ford di rola Indiana Jones de. Dihat gotin ku fîlm di Tîrmeha 2019an de li sînemayan were nîşandan û bi derhênerê Steven Spielberg re were hilberandin.

David Koepp, ku di heman demê de li fîlmê çarem jî dixebitî, di destpêkê de wekî senaryonivîs hate xebitandin. Lucas wekî hilberînerê kargêr tevlî bû.

Çavkanî 

Lehengên wêjeyî
Lehengên fîlman
Macbeth

Macbeth (bi îngilîzî: The Tragedy of Macbeth) yek ji trajêdiyên herî navdar ên nivîskarê îngilîzî William Shakespeare e. Naveroka ku derbarê generalê keyaniyê Macbeth de ye wê dibe keyê Skotlendayê û paşê dibe zordest û  bi dawî de hilweşîna xwe hildide. Shakespeare di dramaya xwe de rastiyên dîrokî derbarê keyê skotan yê dîrokî Macbeth û hemdemê wê  keyê îngiliz Jacobê Yekem bi pûçbawerî, mîtolojî û honak tevlihev kir .

Kesên şanonameyê 
Duncan III, keyê Skotlendayê; 
Malcolm III, kurê mezinê Duncan;
Donald (Donalbain) III, lawikê( biçûk ) yê Duncan; 
Macbeth, generalekî di artêşa Key Duncan. Baronê Cawdor, Baronê Glamis, Keyê Skotlendayê; 
Banû Macbeth ("Lady  Macbeth"), hevjîna Macbeth;
Banquo, hevalê Macbeth û generalekî di artêşa Key Duncan de;
Fleance, kurê Banquo;
Macduff, baronê Fife; 
Lady Macduff ("Banû Macduff") hevjîna Macduff; 
Zarok, kurê Macduff; 
Lennox, lordekî skot; 
Ross, lordekî skot; 
Angus, lordekî skot; 
Mentieth, lordekî skot; 
Caithness, lordekî skot; 
Siward, Dûkê Northumberland û generalekî di hêzen îngilîzan de; 
Siwardê Cîwan, kurê Siward; 
Seyton, çokarek û lênêr;
Hecate, serê cadûyan (Xwedawenda Nêrengê); 
Sê jinên cadû; 
Sê kujer; 
Kuriyerê peyamê;
Bijîşkê îngilîz; 
Bijîşkê skot.

Çavkanî 

Şano
Hamlet

Hamlet (bi îngilîzî: The Tragical History of Hamlet, Prince of Denmark) navê şanonameyekê ye ku ji aliyê William Shakespeare ve hatibû nivîsandin. Naveroka trajediyê li  Keyaniya Danîmarkê de dilîze. Claudius birayê key, ferwerdarê dikuje, keyanî dixe bindestê xwe û bîjina keyê Gertrude dizewice. Mîrza Hamlet dixwaze ji bo mirina bavê xwe tol hilde û wisa hemû kesên tevlîbûyî dixe belayê.

Kêsên şanonameyê 

 Hamlet – Kurê keyê berê û biraziyê keyê nû ye. 
 Claudius –Keyê  Danimarka û apê Hamlet e. 
 Gertrude – Keybanûya  Danimarka û dayika Hamlet e.
 Polonius – Çavdêrê keye.
 Ophelia – Dota Polonius
 Horatio – hevalê mezinê Hamlet
 Laertes – Kurê  Polonius 
 Voltimand û Cornelius – Endamên qesrê
 Rosencrantz û Guildenstern – Endamên qesrê û hevalên Hamlet. 
 Osric – Endamê qesrê 
 Marcellus – Asûdar
 Bernardo (an jî Barnardo) – Asûdar
 Francisco – Leşker
 Reynaldo –Çokerê Polonius 
 Spêleyê bavê Hamlet
 Fortinbras – Mîrzayê Norwêc
 Her du Gorvedêr 
 Lîstikvanan 
 Keşe
 Serpêlek di artêşa Fortinbrasê 
 Balyozên îngilîz 
 Peyakan, Deryavan , Lordan, Banûyan, goyîngeran

Wergera Kurdî 
Wergêrê kurd Kawa Nemir ev berhema Shakespeare li ser sernavê: Hamlet Mîrzayê Denmarkê (2013) wergerand bo kurdî. Pirtûk Weşanxaneya Lîs de derket.

Çavkanî 

Şano
William Shakespeare
Merlin (rêzefilm, 2008)

{{Infobox Rêzefîlm
 | Nav                     = Merlin
 | Wêne                    = Merlin logo.svg
 | Binwêne                 = Logoya Merlînê
 | Cure                    = Serpêhatî, dîrok, komedî
 | Format                  = 
 | Senarîst                = Julian Jones
 | Derhêner                = 
 | Pêşkêş                  = 
 | Lîstikvan               = Colin MorganBradley JamesAngel CoulbyKatie McGrathRichard WilsonAnthony HeadNathaniel Parker
 | Jûrî                    = 
 | Dublaj                  = 
 | Kurdî dublaj            = Tine
 | Jenerîk                 = 
 | Muzîka vebûnê           = "Merlin's Arrival at Camelot" 
( Gihiştina Merlin li Kamelotê )
 | Muzîka dawî             = "The Call of Destiny" 
( Banga Çarenûsê )
 | Bestekar                = Rob Lane Rohan Stevenson
 | Welat                   = Keyaniya Yekbûyî
 | Zimanê  orjînal         = 
 | Ziman                   = Bi îngilîzî
 | Hejmara sezonan         = 5
 | Hejmara beşan           = 65
 | Lîsteya beşan           = 
 | Rêveberên hilberîneriyê = 
 | Hilberîner              = Julian Jones Jake Michie Johnny Capps Julian Murphy
 | Edîtor                  = 
 | Cih                     = Wales  Fransa
 | Sînematograf            = 
 | Kamera                  = 
 | Mawe                    = 45–50 xulek
 | Şirket                  = Shine LimitedShine GroupRenaissance Pictures
 | Belavker                = Shine Television
 | Kanal                   = BBC OneBBC One HD (Sezodna 4 – Sezona 5) 
 | Formata wenê            = 1080i (HDTV)
 | Formata deng            = Dolby Digital 5.1
 | Weşana ewilî            = 20'ê rezberê ya 2008an
 | Weşana dawiyê           = 24'ê berfanbarê ya 2012an
 | Rewşe                   = Xelas bûye
 | Ya pêşî                 = 
 | Ya piştî                = 
 | Bernameyên têkilîdar    = Merlin: Secrets and Magic 
}}Merlin'' rêzefîlmekî brîtanî ye û li ser nêreng Merlin û pêwendiya wî ya bi Prens Arthur re ye. Ji sala 2008an heta 2012an 5 sezonê rezêfilmê li bin fermana kanalên NBC û BBC ONE ji aliyê pargîdaniya Shine Limited ve hatibû çêkirin. Rêzefîlm him li Keyaniya Yekbûyî him jî li qada navnetewî serkeftinekî mezin bû û li 50 welatan hatibû weşandin. Di berfanbara 2012an de rêzefîlm bi dawî hat.

Naverok 

Li  Kamelotê Key Uther Pendragon dijî û li erdên Keyaniya Kamelotê de efsûn (sêhrbazî) qedexe ye. Bikaranîna efsûnê bi mirinê tê cezakirin. Ew ne hêsan e ji bo Merlinê ciwan, ew gava dî hatiye bajarê. Merlin li cem bijîşkê keyanî Gaius (bêje Gayus) dijî ew kanînê wî zû dinase û Merlin bi her derfetan hildide bin parastina xwe. Zeman pir zû derbas nabe û Merlin û Arthur pêrgî hev tên. Herdu jî xwe ji keftûleftan vedidizin. Her wiha bi rojekî Merlin jiyana Arthur difilitîne û lewma Uther, Merlinê wek diyarî çokarê Arthur radigihîne. Di destpêkê de herdu ne pir kêfxweş in ema demek şûnde navbera wan herdukan de pêwendiyeke dostane çêdibe. Ejdehayeke bindest  ku li binê  Kamelotê dijî ji Merlin re dibêje ew çarenûsa Merlin e ku Arthur biparêze û di bi riya wê ya diyarkirî de jê re bibe alîkar.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Malpera www.bbc.co.uk

Rêzefîlm
Othello

Othello (The Tragedy of Othello, the Moor of Venice)  an jî Trajediya Othello, morîtaniyê  Venedîk bi kurtahî  Othello şanoname ye û ji alîyê William Shakespeare ve hatiye nivîsandin. Pêkhatina wê berhemê  di sala  1603 an jî  1604  hatibû dîrokandin.Naveroka Othello di sedsala 16'an  li Venedîkê û Kîprosê dilîze.Evîn , dexesî û îxanet  mijarên wê klasîka şanoyê ne. Desdemonaya bedew bi  Othelloyê morîtanî , ku di Artêşa Venedîkê generale ,zewicî ye .Direfşgirê wî Iago dixwaze xwe ji Othello ji bo bêdadiyeke goya  tol hilde.  Bi entrîkayên jêhatî ew Othello serwext dike jina xwe Desdemona bikuje . Dema lîstîka xirabê yê Iago aşkere dibe  Othello xwe bi şûra xwe ve dikuje .

Kesên şanonameyê 

 "Othello''' - Serlehengê şanonameyê ku bi eslê xwe mexrîbî  û generalek di artêşa Komara Venedîkê de ye .
 '''Desdemona''' -   Dota Brabantio û jina Othello ye . 
''Iago'''' - Direfşgir û neyarê  Othello ye
'''Roderigo''' - . Zadeganekî venedîkî ku dilê wî ketî ye Desdemona .
 '''Michael Cassio''' - Serpelê Othello ye.
'' Dûkê Venedîkê'''.
'''Brabantio''' -  Zadeganekîe venedîkî , bavê Desdemona û  mêrekî dewlemend e.
'''Pîrmendên din'''.
'''Gratiano''' - Birayê Brabantio ye.
'''Lodovico''' - Lêzimê Brabantio , zadeganeke venedîkî  û kuzenê Desdomona
'''Montano''' -  Zadeganekî venedîkî ku pêşî Othello parêzgarê Wênîsê bû.
'''Qeşmer''' - Çokarê  Montano ye.
'''Emilia''' -  Bi Iago ve destgirtî ye û  berbûka Desdemona ye.
'''Bianca''' - Dostika  Cassio ye .
'''Cûre bicûre ''' : Asûdaran , Zadeganan , Nûçevanan, Deryavanan , Çokaran û hwd.

Wergera kurdî 
Wergêrê kurd Husein Muhammed ev berhema Shakespeare wergerand bo kurdî.

Çavkanî 

William Shakespeare
Axyar

Axyar, Aẍyar (), gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Osmaniyê
Arslaniye

Arslaniye (), gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Osmaniyê
Çardaq

Çardaq (), gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Osmaniyê
Çona

Çona, gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Osmaniyê
Derelî, Osmaniye

Derelî (), gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Osmaniyê
Dereobasî

Dereobasî (), gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Osmaniyê
Derwîşiye

Derwîşiye (), gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Osmaniyê
Feqîûşaxî

Feqîûşaxî, Feqîûşaẍî (), gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Osmaniyê
Îsîce

Îsîce (), gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Osmaniyê
Noxûttepe

Noxûttepe (), gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Osmaniyê
Yaweriye

Yaweriye (), gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Osmaniyê
Colin Morgan

Colin Morgan (jdb. 1ê kanûna paşîn 1986 li Armagh, Îrlendaya Bakur) lîstikvanekî brîtani ye.

Colin Morgan diçû li Akademiya Muzîk û  Drama ya Keyaniya Skot û li ku ew  2007an de  perwendîşa xwe kir.

Di sala 2007an de ew li ser Old Vic Theatre de bîter bû û di adaptsyona  Pedro Almodóvar All About My Mother rola Esteban dilîst. Her wiha ew di Young Vic Theatre   di adapsyona DBC Pierre Vernon God Little de dilîst. Di sala 2008an de ew di şanonameya şanonivîs Thomas Babe bi  sernav  A Prayer for My Daughte de dilîst.

Colin Morgan di gelek rêzefîlman de  berrol dilîst wek mînak The Catherine Tate Show( di sala 2007an)  an jî  Doctor Who( di sala 2008an ) . Di sala 2008an de  ew di rêzefîlma Merlin di rola Merlin  de serlîstikvaniya xwe ya yekemîn dilîst . Di sala 2010an de ew di Fîlma Island dilîst ku li ser pirtûka Jane Rogers binyatkirî ye.

Fîlmnîgarî

 2007, 2009: The Catherine Tate Show (Fernsehserie, 2 beş)
 2008: Doctor Who (rêzefîlm, beşa 4x10)
 2008–2012: Merlin  (Merlin, Rêzefîlm, 65 bêş)
 2010: Parked 
 2011: Island
 2014:  (Quirke, rêzefîlm, beş 1x03)
 2014: Testament of Youth
 2014–2016: The Fall, rêzefîlm, 9 beş)
 seit 2015: Humans (rêzefîlm)
 2015: Legend
 2016:  The Huntsman: Winter’s War
 2016: The Living and the Dead ( rêzefîlm, 6 beş)
 2017: Waiting For You
 2018: The Happy Prince

Xelat 
Xelat û Berandamî

Çavkanî 

Brîtanî
Mirovên zindî
Merlin

Merlin (dikar be nav ji walesî tê: Myrddin ), navê nêrengekî navdartirînê efsanewî ji dorhêla   çanda welatên rojavayî ye . 

 

Şayesandina herî  tê nasîn ku derbarê Merlin de ye  Historiya Regum Britanniae ( Dîroka Keyên Brîtanyayê ) ye di ku kesên dîrokî û efsanewî tevlihev dibîn û ji aliye Geoffreyê Monmouthî ve hatiye nivîsandin .  Geoffrey kesekî bi navê Merlin Ambrosius ( bi walesî Merlin Emrys ) afirand û dîroka  şervanê romayî-britanî Ambrosius Aurelianus  û çîrokên keşeyekî serket bi navê   Myrddin Wyllt (Medrlinus Caledonensis) û  ku pêwendiya  bi Key Arthur tune bû , tevlihev kir. Wezîfeya esil ya Merlin lê ku Arthur biparêze. Meriv gotegot dike  ku Merlin Stonehenge ê jî çêkir.

Çavkanî 
https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Merlin

https://de.m.wikipedia.org/wiki/Merlin

Kasa pîroziyê
Efsaneyên supersirûştî
Qelareşk (helbest)

Qelareşk (bi îngilîzî The Raven), helbesteke nivîskarê amerîkî Edgar Allan Poe ye. Ew helbest cara yekem de di 29ê kanûna paşîn a 1845an de di rojnameya newyorkî Evening Mirror hatibû weşandin û derbarê qijakekî ye yê dikare bipeyve û di nîvşevê de difire li cem mala mêrekî perîşan yê evîndara wî miriye. Ew helbesteke nastirîn a yekîtiyên dewletên Amerîkayê ye.

Naverok 
Di helbestê de vebêjê helbestitî  dema   pirtûk dixwîne û nêzîkê xewê ye derî de dengê lêdanekî   tê guhê wî  . Mêr  ji bo mirina  evîndara xwe Lenore pir gêj bû ye û bi xwendina pirtûkan (dikar be pirtûkên Okûltism ne ) xemrevandin digere yên jixwe hişê wê  hê biheyecan kirine. Lê wisa dilê wî hê zû lê dixe li dema zerbûna agirê dûkêşê de an ji xuşîniya perdeyan . Ji bo bêhna xwe fireh ke ew xwe re  dibêje ew lêdana deriyê ji mêvanekî derenghatî ye.  Wexta ew ema derî vedike û kes li vir tune ew di bin bandora pirtûkên ecêb  dîsa hevî dike ku ew lêdana derî ji Lenore tê.  Dema ew dîsa vedigere odeya xwe  dîsa lêdan tê guhê wî , îcar ji pencerê . Ew pencere vedikê û pencere de qijayek difirê li nav odeyê li ser busta  Atîna .  Vebêj dixwaze navê qijak bizan be û wê lema dipirse.  Qijak jî  diweqîne : ,,Tew qet".  Mêr li ser vê xwe dipirse qijak li ku wî hîn bûye û çi mebest dike.  Mêr xwe re dibêjî  Lenore dîsa bîr ke. Li ser vê qijak nepirsyayî dibersîvîne :  ,,Tew qet".  Ew vebêjê fît dike û ew qijak re pirsên xwe didomîne : Gelo   ji bo canê wê dilxweşî heye û  dikar be ew belkî Lenore bihûşt de bibîne . Qijak herdu pirs bi :  ,,Tew qet" dibersîvîne . Di tevê hev de hêrsa mêr tê û qijak re tika dike ji bo qijak ewî biterkîne . Qijak jî wek hema eynî dibersîvîne.Helbest bi vê dawî te  ji mêr an jî canê wî di nav  sîyê qijak yê te diramedîne  û tew qet  hil dibe.

Wergera kurdî 
Wergêrê kurd Samî Hêzil ev helbest di pirtûka xwe ya bi navê Qelareşk û Bîst Helbestên Din (2004) de wergerand bo kurdî. Di Weşanên Bajar de derket.

Çavkanî 

Helbest
Hesenbeglî

Hesenbeglî, an jî Savranda () navê bajarekî Tirkiyê ye. Erdê bajêr dikeve Bakurê Kurdistanê.

Çavkanî 

Bajarên Tirkiyeyê
 
Navçeyên Kinikanê
Çolaqlî

Çolaqlî (, ), gundekî bi ser navçeya Hesenbegliya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hesenbegliyê
Çolhelî

Çolhelî (), gundekî bi ser navçeya Hesenbegliya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hesenbegliyê
Eskîqişle

Eskîqişle, anku Qişleya Kevin (), gundekî bi ser navçeya Hesenbegliya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hesenbegliyê
Kişnaz

Kişnaz (, ), gundekî bi ser navçeya Hesenbegliya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hesenbegliyê
Ûyûzliq

Ûyûzliq (), gundekî bi ser navçeya Hesenbegliya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hesenbegliyê
Star Trek

Star Trek (Rêwîtiya Stêrkan), navê rêzefîlm û rêzeya roman û fîlmên honaka zanistî ne ku ji aliyê Gene Roddenberry ve hatiye afirandin. Star Trek heft cara ji wek rêzefîlm hatibû weşandin (yek jî ji tek merheleya plançêkirin de bû.) Her wiha jî 13 fîlmên sînemayê, rêzefîlman, lîstikên xêvjimêrê û pir roman hatibûn çêkirin. Di 8ê rezbera 2006an de çilemîn salvegera weşandina pêşîn a Star Trek di televîzyonê de dihat pîrozkirin.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 http://www.startrek.com
 

Rêzefîlmên amerîkî

Honaka zanistî
Harûniye

Harûniye (, ) navê bajarekî Tirkiyê ye. Erdê bajêr dikeve Bakurê Kurdistanê.

Çavkanî 

Bajarên Tirkiyeyê
Navçeyên Kinikanê
Bayindîrlî

Bayindirlî (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Bostanlar

Bostanlar (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Çamîçî

Çamîçî (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Çerçîoxlî

Çerçîoxlî (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Çotlî

Çotlî (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Çunûr

Çunûr, Çumûr? (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Digerfersex

Digerfersex, Yenîfersex anku Fersexa Nû (, ), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Elîbozlî

Elîbozlî (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Atalan

Atalan (), bajarokekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Boceklî

Boceklî (), bajarokekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Ellek

Ellek (), bajarokekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Yarbaşî

Yarbaşî (), bajarokekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Fersex

Fersex (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Gokçayir

Gokçayir (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Îlbeglî

Îlbeglî (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Kurdmehmûd

Kurdmehmûd (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Qûşçî

Qûşçî, navê yek ji bajarên navçeya Ûrmiyeyê li parêzgeha Azerbaycana Rojavayê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî
Pîrsiltanlî

Pîrsiltanlî (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Yazlamazlî

Yazlamazlî (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Zîndegan

Zîndegan (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Piçlî

Piçlî (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Qurtlar

Qurtlar (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Harûniyê
Detektîv Conan

Detektîv Conan () navê rêzeyekî manga ye ku bi destê xêzkarê japonî Gosho Aoyama hatiye afirandin  ku di sala 1994'an de dest pê kir û qada navneteweyî de jî biserkeftî ye.Naverok derbarê xwendekarê 16-salî ( di rêzefîlm/animê de 17-salî ) Shinichi Kudo (bêje: Şînîçî Kûdo) de  ye  ku  seva jehrekî dibe zarokekî  6 an jî 7 salî.

Ji wê pê ve ew li cem detektiv Kogoro Morî dijî û  dozên wê wisa dizîka hal dike. Rêze cureya polîsiye û komedî hatiye hesibandin û wek  rêzefîlm, sira fîlman û lîstikên xêvjimêrê hene.

Naverok 
Detektîv Conan bi kurteçîrokên  pêwend derbarê    lîsevan û detektîvê bi hobî  Shinichi Kudo de ye  ku  cîwan û pir jîre. Bi rojekî du mêr bi kincên reş Shinichi li cem   doza tawankarî bi bin dixin û  kapsûla  jehra xaneyî  Apoptoxin 4869 didin wê ji bo Shinichi  bikujin. Li şûna  jehr ewî  10 sal daha cîwan dike û Shinichi wisa dibe zarok.     

Shinichî wisa  hêz û meziniya xwe winda dike ema belam  jîrî û  pêjnayiya wê ma ye.  Ew li cem cînar û hevalê  xwe Profesor Agasa alîkarî digere  ku  zemanên zor de  alîkariya wî dike û  amûrên teknoliyê wek mînak belîtangek wê birastî alaveke bi  ku meriv dikare  dengê mirovên din texlît bike. Wexta hevala biçûktîya Shinichi  Ran Mori Profesorê  digere  gedeyê biçûk û nenas  bala Ran dikişîne . Ji ber ku Ran lêçûniya gedeyê bîçûk û Shinichi nas ne ke ew berçavkek  dinikîne . Bi dîmena 2 romanên polisyeyê  ew xwe Conan Edogawa bi nav dike ji navên nivîskarê brîtanî  Arthur Conan Doyle û nivîskarê japonî  Rampo Edogawa .  Ran ema dîsa hinek lêçûnî bi Shinichi dibîne . Lema ew Ran re dibêji ew  kesûkarê Shinichî ye û pir dem bi we re  bihûrîn bû ye.  Conan li cem Ran û bavê wê  Kogoro Mori -detektîvek prîvat bê serkeftî , mal bar dike. Ew wisa dixwaze  herî agahî derbarê  mêrên bi kincên reş, şirketa wan û jehrê bicivîne. Armancên wê hilweşîna şirket û  gihandina meziniya xwe  bi jehrê ye. Ji niha û pê ve  ew hewl dide ji bo Mori neberçav pişt bigire an jî  tiştonek bi xwe hal bike. Helbet bê  kiyîtiya xwe rastî nîşan de .

Çavkanî 

Manga
Yu-Gi-Oh!

Yu-Gi-Oh! (bi japonî: 遊☆戯☆王, Yū-Gi-Ō, bi wateya "Keyê Lîstikan") navê  rêzemangayekî ye ku ji aliyê xêzkar  Kazuki  Takahashi ve hatiye afirandin.

Ji Yu-Gi-Oh! rezefîlmên animekirî û pir tiştên bazarkirinê hene di wan de jî kartên berhevok yên leystin ( trading card game )  hene ku bi qada navnetewî jî biserkeftî bû. Naverok derbarê xwendekar Yugi de ye ku lîstikan pir hez dike û di destpêk de berdîware. Yugi bi rojekî pazilekî Misira kevnar hal dike û wisa canê fîrewnekî misir ji pazilê de hişyar dibe. Bi hevra bi fîrewnê ku ji bo dadmendî ye û yên bêdad cezadike ew bi  pir cengan de geleka cîhanê  ji hilweşînê de bifilitîne.  Hevalên din bi taybet   Katsuya/Joey, Hiroto/Tristan û Anzu/Téa li pişt de wî de disekinîn û alîkar dikin. Pazila Misirê (bi resen: Millennium Puzzle) lê belê tenê yek ji heft artefaktên Misirê ne,  ku divê hêzên wan hene cîhanê  hilweşînin . Lema pir mirovên bêd dixwazin pazila misirî bidin nav destên xwe. Lê belê Yûgî bi hevalên xwe dijê wan şer dikin.

Naverok 
Xwendekarê japonî Yugi Muto pazilek sêberî ya misira  kevnar ji  bapîrê xwe distîne wê pazil kesek pêşde  nikar bû çêke . Dema Yûgî wê pazilê hal dike canê fîrewnekî kevnar hişyar dibe  ku bîranîn wê jêbirî bûye . Wê demê de Yûgî û canê fîrewn bedenekî şirove dikin. Bi aliyê lîstîka kartan Duel Monsters ("Cinawirên Duşerkî") ewna dixwazin bîrê windabûn yê Yami (fîrawîn navê xwe rastî de destpêkê de nas ke û li ser navê Yami dixwazê bi nav be) gêrî bînin . Pazila misirî  lê belê tenê yek ji heft artefaktên misirî ye  ku divê hêza wan hebe ku cîhanê hilweşîne . Lema pir mirovên bêd dixwazin pazilê dixin di nav destên xwe. Lê belê Yugi bi alikariya hevalên xwe dijê wan şer dike.

Çavkanî 

Manga
Zûlqadriye

Qars an jî Qars Zûlqediriye (, ) navçeyeke Tirkiyê ye. 

Di dawiya sala 2009an de gelheya navenda Qars Zûlqediriye di derdora 84.483 de û bi gundan 120.951 e.

Çavkanî 

Bajarên Tirkiyeyê

Navçeyên Kinikanê
Maurice Leblanc

Maurice Marie Émile Leblanc (jdb.   li Rouen, Fransa; m.  li Perpignan, Fransa) nivîskarekî fransayî bû û bi taybetî bi kesê romanên xwe dizê camêr Arsène Lupin   navdar bû.

Jiyana wî 
Maurice Leblanc kurê armator Émile Leblanc bû. Dayika wî di sala 1885an de miri bû. Xwîşka wî stranbêj û aktrîs Georgette Leblanc (1869–1941) bû. Li hemberê daxwaza bavê xwe Maurice Leblanc diçû Parîsê ji bo binivîse. Di destpêkê de ew pîşeya rojnamevanî dikir û paşê jî romannivîs bû. Leblanc romanên polîsiyê, romanên serpêhatiyê, şanoname  û kurteçîrok nivîsand. Fîgûra wê yê hûnerî yê herî navdar Arsène Lupin e. Sirûş ji bo Arsène Lupin belkî anarşistê fransayî Marius Jacob bû wê ji bo 150 dizketinê 23 sal di girtîgehê daraz kirin. Maurice Leblanc wê têkilî ema hema bervê dida. Nivîskarê navdar di goristana Montparnasseyê defin bû û di vîlaya wî ya Étretatê de îro muzeyeke  giştî tê berdestî vekirî bi navê "Le Clos Arsène Lupin, Maison Maurice Leblanc" e.

Xelat 
Nîşana Lejyona Namûsê ji bo karûbarên wêjeya fransî.

Fîlmnîgarî 

 1957: Les aventures d’Arsène Lupin
 1979:  Rupan Sansei: Kariosutoro no shiro
 1979: L’île aux trente cercueils
 2004: Arsène Lupin

Çavkanî 

Nivîskarên fransî
Kêmxwînî

Kêmxwînî an ji anemî nexweşiyeke xwînê ye.
Eger ji ber hin sedeman di nav xwînê de hejmara xirokên sor kêm bibe, ev rewş wekî kêmxwînî tê binavkirin. Zêdetirî 400 cureyên kêmxwînî heye. Ji boy kêmxwînî gelek sedem hene.

Sedemên serekî yên kêmxwînî

Ji ber kêm-hesinî 

Eger mêjera hesin di nav laşê mirov de ji asta asayî kêmtir bibe vê gavê bi têra xwe hemoglobîn çê nabe. Ji ber kêmbûna hemoglobînê, di nav xwînê de hejmara xirokên sor nagihîje asta asayî.

Ji ber ducanîbûnê 

Pêdiviya mirova ducanîbûyî hê pirtir bi hesin heye. Dergûş ji dayika xwe hesin digire, loma asta rêjeya hesinê laşê ducan dadikeve. Ew jî dibe sedema kêmxwînî.

Ji ber kêmasiya vîtamînan 

Ji boy çêkirina xirokên sor, divê di laşê mirov de bi têra xwe vîtamîna B12, Vîtamîna B9(Asîda folîk) û vîtamîna C hebe. Di laşê mirov de yek ji van vîtamînan kêm be, kêmxwînî rû dide.

Ji ber birîn û birindarbûnê 

Xwînçûna birînan jî dibe sedemê kêmxwînî, wekî mînak birînên aşikê(made),û yên rûvî ji derve bi çav nayê dîtin, loma dibe ku demek dirêj ji mirov xwîn biçe.

Ji ber nexweşiyan 

Nexweşiyên wekî şêrpence, AIDS, nexweşiya gûrçikan, hejmara xaneyên xwînê kêm dike.

Ji ber sedemên genetîk(bomaweyî) 

Şiklê asayî ya xiroka sor gilover e. Ji ber nexweşiyeke bomaweyî di xwîna mirov de xirokên sor ne bi şiklê gilover, lê bi şeweya dasî ne. Ev nexweşî wekî kêmxwîniya xaneya dasî (Sickle cell anemia ) tê binavkirin. Ji ber şiklê dasî, xirokên sor bi têra xwe hemoglobîn li xwe nagirin, loma veguhêztina oksîjenê têra laş nake. Nexweşiya bi navê talasemiya (Thalassemia) jî dibe sedema kêmxwîniyê.

Hin nîşaneyên kêmxwîniyê 

Di destpêka nexweşiyê de nîşanên nexweşiyê hindik in, lê bi pêşveçûna nexweşiyê ve nîşanên ji boy kêmxwînî zêde dibin.

Mirovên bi nexweşiya kêmxwînî ketine;

-Bêhemd dikevin, zû diwestin. 

-Ahenga lêdana dilê wan ne asayî ye.

-Tengnefesî ne, singê wan diêşe.

-Bi kêşeyên bîr û têgihîştinê re rû bi rû dimînin.

-Gêjî û serêşî li wan peyda dibe.

-Qerim(kramp) dikeve hêt û çîpan. Hin beşên laş ditevize.

-Dest û ling sar dibe, bi gelemperî pileya germahiya laşê wan nizim e û dicemidin.

-Rengê tenê mirovên bi kêmxwînî zerokî ye.

Eger hin ji van nîşanan di laşê we de derketiye, divê hûn bi demûdestî serî li nexweşxaneyê bidin.

Xurek û kêmxwînî 

Mirov bi xurekên rojane jî dikare rê li ber hin cureyên kêmxwîniyê bigire. Kêmxwîniya ji ber kêmasiya hesin û kêm vîtamînî dibe ku bi xurekan baş bibe. 
Goştê sor, kezeb, sipil gelek hesin lixwe digirin. Riwekên bi rengê keskê tarî wekî mînak brokolî, spînax(îspanax),kelema brûkselê gelek hesin lixwe digirin. 
Çavkaniya serekî ya vîtamîna B12 goşt, hêk û şîr e. Bi taybetî goştê sor, kezeb, hêk, pênîr, kakil gelek vîtamîna B12 lixwe digirin. 
Di nav fasûlî,spînax, porteqal, nan,û findiq de gelek ji vîtamîna B9 heye. Ji nav rûvî de ji boy mijandina hesin, pêdivî bi vîtamîna C heye. Ango eger di laşê kesekî de bi têra xwe vîtamîna C tune be, ji xurekan hesin derbasî nav xwînê nabe. Vîtamîna C bi gelemperî di nav mewe û zebzeyan de gelek e.

Çavkanî 

Biyolojî
To

To, toşîr, toxavk, tihûk, sermast an jî qeymax, tixavka li ser mastî ye ku ji şîrê gamêş û çêl û pez û bizinan tê çêkirin, bi taybetî li Navenda Asya û hindek welatên balkanî û li welatên Kurdistan, Tirkiye û Îran û Îraqê. Dema mirov şîr bidoşe û dest nedê tebaqeyeke to bi ser dikeve. Ango rûnê şîr hildikişe jor.

To bi serê xwe tê firotin û gelek kes to dikin nav qahwê û vedixwin. Mirov di çêkirina penîr de jî to bi kar tîne.

Riya berbelav a çêkirina toyî ew e ku şîr bi hêwaşî bêt kelandin. Paşî bo mawê du demjimêran li ser germatiyeke kêm bêt kelandin. Piştî ku jêderê germatiyê hate vemirandin, şîr hatiye çirrkirin û dihêlî ta ku sar dibe bo çend demjimêran an jî rojan. Rêjeke zor a rûnî ya di nav qeymaxî da heye, nêzîkî 60%. Xwedan heft taman e.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Xwarin
Hilberînên şîremenî
Pêjgeha balkanî
Pêjgeha Îranê
Pêjgeha Tirkiyeyê
Zanîngeha Moskowê

Zanîngeha Moskowê, yan jî Zanîngeha Dewletî ya Moskowê ya M. V. Lomonosov (Московский государственный университет имени М.  В. Ломоносова, Moskovskiy gosudarstvenniy unîversîtet îmeni M.V. Lomonosova), zanîngeha herî mezin a Rûsyayê ye. Ew di 1755an de ji aliyê Ivan Shuvalov û Mikhail Lomonosov ve hate avakirin.

Çavkanî 

 Moscow State University
 Pictures of Lomonosov Moscow State University 
 Moscow State University campus on Google Maps

Rûsya
Zanîngehên Rûsyayê
Cyrano de Bergerac

Cyrano de Bergerac, Savinien Cyrano de Bergerac, an jî Hector Savinien de Cyran (jdb. 6 adar 1619 li Parîs, Fransa; m. 28 tîrmeh 1655 li Sannois, Val-d’Oise, Fransa), şanonivîs, romannivîs, namenivîs û  duşerkîbazekî fransayî bû.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1619
Mirin 1655
Nivîskarên fransî
Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)

Gerr û geştên Gullivero (bi îngilîzî: Gulliver’s Travels), navê romaneke şerecûnê (satîr) e û ji aliyê nivîskarê îrlendî û keşeyê  anglîkan Jonathan Swift ve hat nivîsandin. Bi romana resenê de çar parçe bû û di sala 1726 bi wê sernav hatibû weşandin :Travels into Several Remote Nations of the World. In Four Parts. By Lemuel Gulliver, First a Surgeon, and then a Captain of Several Ships.

Naverok 
Gulliver, bijîşkê keştiyê, berê nîvê cîhanê geriyaye û di sala 1699 de dest bi rêwîtiyek berbi Hindistana Rojhilat dike.Lê li ser riya Hindistana Rojhilat, ew keştiyek binav dibe û tevahiya tîm xeniqîne. Gulliver yekane yê ku zindî dimîne û diqede li giraveke bi navê Lilliput. Li wir Gulliver ji aliyê Lilliputî  (bejnbost) ve tê girtin û birin hundurê welat.

Ji ber mezinahiya mezin a Gulliver, ew tê birin ber împerator, ku di dawiyê de neçar e ku biryarê bide ka çi tê serê dêw. Lê ew demek dirêj nake û Gulliver wekî hevalek tê pejirandin, ku pir caran ji ber mezinahiya xwe dibe alîkar. Bi ser de, Gulliver azadiya xwe ji nû ve bi dest dixe, lê bi tenê eger ew hin mercan pêk bîne. Piştî serbestberdana xwe, ew serdana bajarê Milendo, ku wekî paytexta Lîlîpûtê tê binavkirin, dike. Digel ku axa Lilliput bi Blefescu re şer dike, Gulliver piştgiriya xwe ji Împeratorê Lilliput re pêşkêş dike.

Gulliver bi rê ve dibe ku fêlbaziya Blefescu rawestîne û dibe hemwelatiyê rûmetê yê Lilliputê, şer bi yekcarî bi dawî dike. Lê aştî dirêj nake ji ber ku Gulliver bi xeletî bi xiyanetê tê tawanbar kirin, ku tê vê wateyê ku ew neçar e bireve. Ew direve Blefescuyê, li wir piştî sê rojan ew rêyek dibîne ku dawî li giravê bihêle û vegere Înglistanê.

Gulliverê, ku ji rêwîtiyê hez dike, ji serpêhatiyên wî têr nebûye û rêwîtiyê dîsa diceribîne - vê carê ber bi Bombayê ve. Keştî di nav bahozekê de ye û keştiyek ji bo ku bigihêje bejahiyê bi cih dibe. Gulliver diçe herêmê keşfê dike, lê pir dereng vedigere, ji ber vê yekê ekîb jixwe çûye û Gulliver li bejahiyê tê jibîrkirin.

Tiştê ku Gulliver nizane ew e ku ew li Brobdingnag e, welatê dêw. Ew ji hêla yek ji niştecîhan ve tê girtin, ku ew xwe wekî yek ji Lilliput hîs dike. Lêbelê, keça dêw bi hezkirin -li vir- Gulliver-a piçûk digire. Ji bo wî ne tenê dergûşa bûkokê hatiye çêkirin, hemû dever jî jê re tê nîşandan. Dema ku Gulliver bi key re têkilî danîne û piştî demek kin bi dahêneriyên xwe dibe sedema kenê û xwe "pêşwazî" dike, ew li ser tevgera dêw lêkolîn dike.

Gulliverê ku di qûtiyê de dijî, piçekî paşê ji aliyê eylo û qutiyê ve tê revandin û tenê li ser deryayê tê berdan. Gulliver tê birin deryayê ku li wir keştiyek wî dibîne, ku piştî seferek neh mehan wî davêje Înglistanê.

Wergera kurdî 
Roman ji aliyê Sorgul Keskîn ve bo kurdî hatiye wergerandin û di sala 2021an de ji aliyê Weşanên Aram ve hatiye çapandin.

Çavkanî 

Pirtûk
Wêjeya zarok û ciwanan