nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Keyaniya Okjeoyê

Okjeo (bi korêyî 옥저, 沃沮), dewletekî qebîleyan li Nîvgirava Korêyê bû ku li sedsala 2emîn B. Z. hate damezrandin û heta sedsala 5emîn P. Z. hebûna xwe parast.

Dong-okjeo (Okjeoya Rohhelat) herêma Hamgyong ya Bakurê Korêyê digirt nav xwe û Buk-okjeo (Okjeoya Bakur) jî devera çemê Tumenê digirt nav xwe.

Okjeo di sedsala pêncem de ji hêla hukimdarê Goguryeoyê Gwanggaeto ve hate fethkirin.

Çavkanî 
 Byeon Tae-seop (변태섭), 韓國史通論 (Hanguksa tongnon) (Outline of Korean history), 4th ed. sal: 1999, ISBN 89-445-9101-6
 Lee, K. (1984). A new history of Korea. Tr. by E.W. Wagner & E.J. Schulz, based on the 1979 Korean ed.  Seoul:  Iljogak.  ISBN 89-337-0204-0

Dîroka Korêyê
Kore
Samhan

Samhan (bi korêyî 삼한, 三韓), li tarîxa Korêyê li mavînê û li başûrê Nîvgirava Korêyê heyna konfederasyona Mahan, Jinhan û Byeonhanê ye ku li navbera sedsalên dawî yên B. Z. û sedsalên ewil yên P. Z. ye. Heyna Samhanê bi giştî wek binebeşa Heyna Sisê Keyaniyan jî tê qebûlkirin.

Tê ramandin ku heyna Samhanê li dema ku tomarên nivêskî yên dewleta Jinê wenda bûn û Gojoseona li bakurê Korêyê li sala 108 B. Z. hilweşiyabû dest pê kir. Li sedsala 4emîn Mahan Qiraltiya Baekjeyê ra, Jinhan Qiraltiya Sillayê ra û Byeonhan jî Konfederasyona Gayayê ra ku paşînga ji hêla Sillayê ve hat îlheqkirin, hat girêdan.

Çavkanî 
 Kim, J.-B.  (1974).  Characteristics of Mahan in ancient Korean society.   Korea Journal 14(6), 4-10. 
 Lee, K.-b. (1984).  A new history of Korea. Tr. by E.W. Wagner & E.J. Schulz, based on 1979 rev. ed. Seoul: Ilchogak.  ISBN 89-337-0204-0
 Yi, H.-h.  (2001).  International trade system in East Asia from the first to the fourth century.  Korea Journal 41(4), 239-268. 

Dîroka Korêyê
Gelên kevnare
Bağcılar

Bağcılar, navçeya giredayî navenda Stembolê ye. Di navçeyê de %25-30 kurd dijîn, li Stembolê herî kurdên li wir dijîn e duyemîn.

Çavkanî

Navçeyên Stembolê
Keyaniya Goguryeoyê

Goguryeo yan jî Koguryo (bi korêyî 고구려) yek ji keyaniyên berê yên Korêyê ye. Ev keyanî dikeviya Nîvgirava Korêyê, başûrê Mançuryayê û başûrê Deryaya Rûsyayê îroyîn.

Damezirênerê wî Jumong bû. Ew tîravêjekî û şervanekî efsanewî bû. Goguryeoyê ku wî damezirandibû li Korêyê hiroyîn 705 sal hukim kiriye. 

Baekje û Silla bi Goguryeoyê yek ji sisê keyaniyên Korêyê bûn. Goguryeo bi saya civakên xwa yên li Nîvgirava Korêyê hêzeke bibandor ji hêla siyasî û karûbarên derva li Çînê û li Japonê bû.

Li gorî Samguk Sagiyê ku li sedsala 12emîn li ser tarîxê Korêyê hatiye nivêsandin, Goguryeo li sala 37 B. Z. ji hêla prensekî buyeoyî bi navê Jumong hatiye damezirandin. Bi hilweşîna keyaniya Joseon ê kevnar ji ber zextên xanedana Hanê li sedsala 2emîn B. Z. xalkê Gojoseonê koçî welatên û qebîleyên cuda kirin. Jumong vê xelkê ku belavbûyî û di bin zilmê Hanê da mayî di bin direfşekî da yekkir, Mançuryayê û Korêya Bakur dagir kir û keyaniya Goguryeoyê damezirand.

Goguryeo li Bakurrohhelata Asyayê di navbera dema ku hêzekî herêmî bû hetanî reqabetê bi xanedana Tang ve dikir hêdî hêdî lawaz bû. Li sala 668 tifaqekî di navbera Tang û Sillayê xanedan qulipand û bi vê yekê Goguryeo ji holê rabû. Piştî têkçûna Goguryeoyê axên wî ji hêla xanedana Tang, Silla û Balhaeyê ve hatin dabeşkirin. Goryeo wek paşhatiyê Goguryeoyê tê zanîn. Damezirênerê Goryeoyê Taejo ye.

Binêre 
 Eulji Mundeok
 Şerên di navbera Koguryo-Tangê
 Lîsteya Keyên Goguryeoyê

Çavkanî 

Dîroka Korêyê
Kore
Bendava Dihokê

Bendava Dihokê, Sikrê Dihokê, bendaveke bi axê dagirtî ye ku li ser çemê Dihokê hatiye çêkirin. Ew 2 km li bakurê Dihokê ye. Bendav di sala 1988'an de ji bo avdanî û dabînkirina avê hate çêkirin. Bilindahiya wê 60 metre ye û ew kare di xwe de 52.000.000 m³ av bihewîne. Di heman katî de jî ew xwediyê rêherkeke zengildevî ye. Zerengiya deşarja maksîmûm a rêherkê 81 m³/s ye

Çavkanî 

Parêzgeha Dihokê
Erdnîgariya Başûrê Kurdistanê
Bendavên Kurdistanê
Gojoseon

Gojoseon (bi korêyî 고조선, 古朝鮮) dewletekî kevnar ya Korêyê bû.

Li gorî Samguk Yusayê (1281) û pirtûkên din yên Korêyê ku ji Serdema Navîn mane, Gojoseon li sala 2333 B. Z. ji hêla Dangunê ve hatiye damezirandin û ji bihûştê hatiye hatin. Herçiqas delîlekî ku rastiyê piştrast dike tineyêsa jî , rolekî girîng di peresandina nasnameya netewî ya korêyî da lîstiye.

Li sedsala 12emîn da prensekî ji Xanedana Shangê ya Çînê bi navê Gija Gija Joseonê damezirand. Bi vê yekê ji ber kêmasiya delîlên arkeolojîk, hebûna xwa ji sedsala 20emîn vir ve biguman e û rêbaza bingehîn pêk neaniye. 

Di tomarên Çînê da cara ewil ku xuya bûye sedsala 7emîn e. Di demên xwa ya pêşîn da paytexta Gojoseonê li dorhêla Liaoningê da bûye û li derdora sala 400 B. Z. bo Pyongyang hatiye veguhastin. Dewleta Jinê li başûrê Nîvgirava Korêyê li sedsala 3emîn B. Z. derket holê.

Li 108ê B. Z. Xanedanê Han Wiman Joseonê fetih kir û jibo ku herêmê Gojoseonê birêhvebibe çhar fermandarî damezirand.

Çavkanî

Bîbliyografî 
 Barnes, Gina Lee (2001). State Formation in Korea: Historical and Archaeological Perspectives. Psychology Press. ISBN 978-0-7007-1323-3.
 Lee, Ki-Baik (1984). A New History of Korea. Harvard University Press. ISBN 0-674-61575-1.
 서, 의식; 강, 봉룡 (2002) (korêyî). 뿌리 깊은 한국사 샘이 깊은 이야기 1 : 고조선·삼국. 솔. ISBN 8981335362.

Dîroka Korêyê
Kore
Sillaya Yekbûyî

Sillaya Yekbûyî (bi korêyî 통일신, 統新羅) yan jî Sillaya Dereng (후신라, 後新羅 Hushila), navê Sillayê piştî fetihkirina Baekje û Koguryoyê di navbera salên 668 P. Z. - 935ê bû. Sillaya Yekbûyî xwadiya çandeyekî dewlemend bû û paytexta wî Gyeongju çharemîn bajarrê mezin yê dinyayê bû. Jibo ku serweriya xwa li herêmê ava bike bi qiraltiya goguryeoyî-moheyan Balhaeyê ve micadele da. Di imrê xwa da tim ji ber rûp û gêr û kêşêyên siyasî di serî da ji hêla serhildêrên baekjeyî û koguryoyî ku welatê wan hatibûn fetih kirin ve, hat firisandin. Keyê dawî Gyeongsun dewletê tenê bi navê xwa birêhvebir û bi pêşketina Goryeoyê neçar ma ku li sala 935 P. Z. teslîmî wan be. Bi vî awayî jî xanedana wî bi dawî hat.

Sillaya Yekbûyî digel bêîstikrariya siyasî ya xwa di qada çandeyî û hunerî da pêş ket. Bi bipêşxistina pêwendiyên xwa li gel xanedana Tangê piştevana bingehîn di felsefe û îdeolojiyên elîtên Budîzm û Konfusiyanîzmê li gel avahîsaziya heynê bû.

Bîbliyografî 
 MacGregor, Neil (îngîlîzî). Penguin UK. ISBN 9780141966830. https://books.google.com/books?id=r3mUtaSxCncC&pg=PT408#v=onepage&q&f=false.
 Chŏng, Yang-mo; Smith, Judith G.; Metropolitan Museum of Art (New York, N.Y.) (îngîlîzî). Arts of Korea. Metropolitan Museum of Art. rp. 230. ISBN 9780870998508.
 International, Rotary (îngîlîzî). The Rotarian. Rotary International. rp. 28.
 Ross, Alan (îngîlîzî). After Pusan. Faber & Faber. ISBN 9780571299355.
 Mason, David A.. "Gyeongju, Korea’s treasure house". Korean Culture and Information Service (KOCIS).
 Adams, Edward Ben (îngîlîzî). Koreaʾs pottery heritage. Seoul International Pub. House. rp. 53.

Çavkanî 
 

Dîroka Korêyê
Kore
895

Bûyer

Cîhan

Kurdistan

Jidayikbûn 
Dînewerî

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Birayên Benî Mûsa

Birayên Benî Mûsa sê birayê zanistvanên ku di sedsala 9an de jiyane li ser fizîk û stêrnasî xebitîne. Navê bavê wan Şakir e.

Navê birayê mezin Muhemmed, birayê ortê Ehmed, û birayê piçûk Hesen e.

Çavkanî 

Kesên sedsala 9an
Zanyarên misilman
Mirin 873
Zanyarên îranî
Alemdağ, Çekmeköy

Alemdağ, Çekmeköy (Bixwîne; Alemdax, Elemdax) yek ji meheleyeke Çekmeköya bi ser Stembolê ye. Navê xwe ji

Çavkanî 
Stembol
Muhemmed Sidiq Minşewî

Muhemmed Sidiq Minşewî (erebî: الشيخ محمد الصديق المنشاوي‎) Hafizê Quranê yê Misirî ye ku di sala 1920'an de ji dayik bû û di sala 1969'an de wefat kir.
Li welatên weke Erebîstana Siûdî, Lîbya, Ûrdûn, Filistînê, Quweyt û Endonezyayê geriyaye.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1920
Mirin 1969
Kesên sedsala 20an
Kesên ji Misirê
Hafiz
Dîlgirtina Tehranê

Dîlgirtina Tehranê, bûyera ku di 1979-1981ê de li paytexta Tehrana Îranê çêbû, di revandina 52 dîplomatên Amerîkayê ji bo 444 rojan ji 4ê çiriya paşîn a 1979an heta 20ê kanûna paşîn a 1981ê wek dîl hatine girtin, piştî komeke xwendekarên Îranê li balyozxaneya Amerîkayê ya li Tehranê di dema Şoreşa Îslamî de dagirkirin.

Pêşdîrok 
Di dawiya payîza sala 1979an de, ji berpirsiyariyê Chase Manhattan Bank, David Rockefeller, birayê wî û Cîgirê Serokê berê Nelson Rockefeller, Wezîrê Derveyê berê ya Amerîkayê Henry Kissinger û Serokê berê yê Banka Cîhanî ya aktorên sereke John Jay McCloy di kampanyaya lobiyan bi mehan ji bo cîhgirtina mala xwe yên ji bo armanca dermankirinê çûn Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, ku li rûdanên şahê Îranê bun. Berî ku Şah nikaribû li înîsîyatîfa David Rockefeller û hevalbendên wî li Amerîka firînê de bikevin, Rockefellerê bidestxistina Şahê jixwe li Manora Coral Gablesê ya di Bahamasê bun. Wekî sirgûna hevqeyserê farisî yên herêmî piştî deh hefteyan li mesrefên rojane yên 24,000$ pir buha bun, David Rockefeller ji bo lêgerîna mişexteke Şahê çu.

Girêdanên derve 

Îran
Dîlgirtin

Dîlgirtin an jî Rehîne kesên ku bi zorê û bi revok tên binçavkirin û tên girtin e. Ji aliyê dema binçavkirinê de carna jî bi gefan tên dîlgirtin. Di Rewşa Dadgeha Leşkerî ya Navneteweyî ya 8'ê Tebaxê 1945'an de, kuştina rehîne an dîlgirtinan wekî tawanên şer re tên hesabkirin. Di Hiqûqa Navneteweyî de, dîlgirtin bi gelemperî ji aliyê xizmekî Peymana Cenevre ya Parastina Kesên Sivîl di Dema Şer ên 1949'an de qedexe bune.
Keyaniya Balhaeyê

Keyaniya Balhaeyê (bi korêyî 渤海, 발해), keyaniyekî di heyna Dewletên Bakur - Başûr de li bakurê Korêyê bû. Li sala 698ê bi navê Jin ji hêla Key Goyê ve hatiye damezirandin û li sala 926ê ji hêla hîtayan ve hatiye hilweşandin û axên wê jî ji hêla Xanedana Liao û Goryeo ve hatiye parvekirin.

Dîroka Korêyê
Kore
Goryeo

Goryeo yan jî Koryo (bi korêyî 고려, 高麗) dewletekî Korêyê di navbera salên 918 - 1392ê bû. Dewlet siftê ji hêla key Tajo ve hatiye damezrandin û paşînga jî li sala 936ê P. Z. Sisê Keyaniyên Korêyê yên Dereng yekkir. Goryeoyê ku di navbera salên 1170 - 1270ê ji hêla rejîma leşkerî ve hatibû birêhvebirin li dawiya sedsala 13emîn de kete bin kontrola Xanedana Yuan a mongol û di heyna Gongminê dîsa serbixwa bû. Li sala 1392ê General Yi Seonggye keyGongyangê qulopanî kir û Xanedana Joseonê damezirand.

Xwandinên hîn bêhtir 
 Rogers, Michael C.. 1959. “Factionalism and Koryŏ Policy Under the Northern Sung”. Journal of the American Oriental Society 79 (1). American Oriental Society: 16–25. doi:10.2307/596304. http://www.jstor.org/stable/596304
 Rogers, Michael C.. 1961. “Some Kings of Koryo as Registered in Chinese Works”. Journal of the American Oriental Society 81 (4). American Oriental Society: 415–22. doi:10.2307/595688. http://www.jstor.org/stable/595688

Çavkanî 

Dîroka Korêyê
Kore
Keyaniyên berê
Chobani

Chobani navekê bazirganî yê tomarkirî yê kompanyayeka Emrîkayî ya mastê dawerandî ye. Xudanê kompanyayê û damezirîner û rêveberê wê yê giştî, Kemdîyê Ulukaya Kurdekê Bakurê Kurdistanê ye. Hemdî li sala 2005ê bi kirrîna karxaneyeka ko li ber girtinê bû li bajarê Berlîna Nû li Wîlayeta Nû Yorkê li Welatên Yekbûyî yên Emrîkayê ew kompanya damezirand.  

Chobanîyê niha zêdetir ji 2000 karmendan hene û firoşindeya jimare yek ya mastê Yewnanî li Emrîkayê ye.

Dîrok 
Hemdîyê Ulukaya li destpêkê karxaneyek ji Kraft Foodsa ko li ber girtinê bû kirrî. Wî gelek ji karkerên wê karxaneyê hiştin û hostayekê mastvegirtinê jî îna û li sala 2007ê navê mastê xwe kir Chobanî.
Ev nav ji navê Çobanî yê tirkî hatiye, ko di koka xwe ji peyva farisî ya Çûpan (چوپان) bi ramana şivan hatiye.

Chobanî li sala 2012ê bû piştevana fermî ya Tîma Olempîka Emrîkayê.

Li meha Kanîna Pêşîn a sala 2012ê Chobanîyê mezintirîn karxaneya mastvegirtinê ya cîhanê li Twîn Falê li wîlayeta Idahoyê vekir. Bihayê wê karxaneya yek-milyon pêyên çargoşe 450 milyon Dolarên Emrîkayî bû û 300 kes lê dixebitîn. Seydayê Ulukayayî got, "Ew li bendê ne ko bandora aborî ya bazirganî ya wan ji bo wîlayetê dê dora yek milyon û sêsed hezar dolaran be." Li sala 2013ê wê karxaneyê xelatê DBIA Design-Build Project-ê û xelatê Food Plant-ê ji kovara Endazyarîya Xwarinê (Food Engineering Magazine)wergirtin.

Li meha Nîsana 2016ê Chobaniyê ragehand ko dê 10% ji pişkên xwedîtiyê yên karxaneyê bi karkerên xwe bide. Bi danana jimareya karmendên wê kompanyayê li ber çavan (2000), dê bi awayekê navincî pişka her karmendekî dora 150,000 dolarên Emrîkayî bin. Hindek ji karmendan her di gavê da dê ji ber vê birryarê bibin Milyoner.
Hamdi Ulukaya

Hemdîdyê Ulukayabi tirkî Hamdi Ulukaya (z. 26ê Çiriya pêşîn 1972) karwerekê kurd e ko niha akinciyê Welatên Yekbûyî yên Amrîkayê ye. Ew xwedî, damezirîner û rêveberê giştî yê kompanyaya Chobani, firoşindeya jimare yek ya mastê dawerandî li Amerîkayê ye. Ulukaya li sala 1994ê ji bo xwandina zimanê îngilîzî çû Amrîkayê. Li ser şîreta babê xwe, wî li sala 2002ê karxaneyeka biçûk ya penîrê spî damezirand. Lê serkevtina wî ya mezin wê demê ko wî li sala 2005ê karxaneyeka li ber girtinê li Wîlayeta Nû Yorkê kirrî. Bê hebûna serbihur anko tecrîbeyeka mastvegirtinê, wî emperatorîyeka mastî ava kir ko li çend wîlayetên Amerîkayê karxaneyên wê hene. Tenê 5 salan piştî damezirandinê, firotina salane ya kompanyiyê ji yek milyar dolarên amerîkayî zêdetir bû û li sala 2011ê bû firoşindeya jimare yek ya mastî li wî welatî. Nehema ev, Ernst & Youngê Ulukaya wekî karwerê Cîhanî yê sala 2013ê danîyasîn. Bi serkevtina karwerîya xwe ew niha yek ji milyarderên cîhanê ye û li goreyê Forbesê sermayeya wî ya safî li sala 2016ê  nêzîkî 2 milyar dolarên amerîkayî ye.

Giredanê dervê 

Jidayikbûn 1972
Mirovên zindî
Kurdên Bakurê Kurdistanê
Milyarder

Milyarder kesek e ku sermayeya wî ya safî bi diravê welatekî ji welatên cîhanê ji yek milyaran derbas bibe. Di pênaseya peyvê de diravê her welatekî dikare hebe, lê bi awayekê giştî dema dihê gotin ku kesek milyarder e, ramana wê ew e ku sermayeya safî ya wî kesî bi dolarên amerîkayî ji milyar dolaran derbas bûye. Kovara amerîkî ya Forbesê her sal lîsteyeke milyarderên cîhanê belav dike.

Çavkanî

Dewlemendî
Sermaye

Sermaye anko kapîtal, di aboriyê de ew tişt anko mal e yê ko berê hatiye hilbirîn anko berhemînan û dikare ji bo hilbirîna zêdetir bihêt bikarînan.

Çavkanî
Artêşa Gel a Koreyê

Artêşa Gel a Kore (AGK; Chosŏn'gŭl: ; Chosŏn inmin'gun) regezekî hêza leşkerî ya Koreya Bakur û di bin siyaseta Songun, saziya navendî yên civakên Koreya Bakur e. Kim Jong-un Serfermandarê Artêşa Gel a Kore ye û Serokê Giştî yê Komîsyona Leşkerî ya Navendî ye. Hêza parastina AGKê ji pênc yekîneyan pêk tê: 
 Hêzên Bejayî
 Hêzên Deryayî
 Hêzên Hewayî
 Hêzên Stratejîk a Roket
 Hêzên Operasyona Taybet.
Tevî Nobetgirên Sor ên Karker-Gundî di bin parastina kontrola AGKê de ye.

AGKê dijminên xwe yên sereke wek Komara Hêzên Çekdar ên Koreyê û Hêzên Dewletên Yekbûyî yên Koreyê, li seranserê Herêma Parastina Koreyê ji ber Peymana Agirbestê ya tîrmeha 1953'an de buye, diparêze û hember digre. , bi 5,889,000 personelên paramîlîter, ew  mezintirîn rêxistina paramîlîter ên li ser erdê ne. Ev hejmar nûnertiya ji xelkên 25% e.

Dîrok 
Koreya Bakur bi awayekî fermî ji dewrana damezrandina AGKê vegeriyan avakirina Kim Il-sung ya Artêşa gerîlayan a li dijî Japonê. Di sala 1978'an de, "Roja Weqfa ya Leşkerî" ji 8ê sibat heta 25ê nîsanê, wek roja binavkirî yê damezirandina vê artêşê di sala 1932'an de guhertin.

Di sala 1939 de, Artêşa Dilxwaz ên Koreyê (ADK), li Yan'an, Çînê ava bu. Du kesên berpirsyar ji bo Artêşa Kim Tu-bong û Mu Chong bûn. Di heman demê de, dibistaneke nêzîkî Yan'an ji bo perwerdeya rêberên leşkerî û siyasî de ji bo paşerojeke serbixwe ya Koreyê hat avakirin. Di sala 1945'an de, ADKê bi piranî ya mêran nêzîkî 1,000 leşkerên Koreyî ji Artêşa Împaratoriya Japonî mezin bûn. Di vê heyamê de, ADKê li gel Hêzên Komunîst ên Çînê ji ku ew çek û cebilxane yên xwe kişandin, şer kirin. Piştî têkçûna ya Japonî, ADKê ji nav Hêzên Komunîst ên Çînê li rojhilatê Jilinê çûn, ku dixwestin leşkerên etnîkî yên ji koreyê li Çînê bi dest bixin, bi taybetî jî ji Yanbianê û tevahiya Koreyê.

Hema piştî Şerê Cîhanê yê Duyemîn û di dema dagirkeriya Yekîtiya Sovyetê ya beşa Koreya Bakur de, di paralela 38emîn li navenda Artêşa Sovyetê ya 25emîn li Pyongyangê daxuyaniyek xetabarê hemû komên berxwedana çekdarî li bakurê nîvgiravê derxistin û di 12ê çiriya pêşîn a 1945'an de hilweşandin.

Du hezar Koreyî bi tecrûbeyên berê ya di Artêşa Sovyetê ji bo amadekirina hêzên elimîn bi destûr ji navenda leşkerî ya Sovyetê ji cihên cuda li seranserê welat hatine şandin û hêza li ser 21ê çiriya pêşîn a 1945'an de hatine afirandin.

Li navenda pêwîstiya ji bo yekîneyeke cuda ji bo ewlekariyê li dora rêhesin û damezirandina yekîneyê di 11ê kanûna paşîn a 1946an de hate hestkirin. Hat ragihandin, ku yekîne di 15'°e tebaxê de ji heman salê çalak de wek çavdêriya hêzên ewlekariyê û afirandinê ya hêzên çekdar ên neteweyî heyî.

Peymangehên leşkerî yên wekî Akademiya Pyongyangê û Akademiya Navendî ya Miduriyetê (No. 2 Karmendên Dibistana AGKê di sala 1949an de amade bû) (di Kanûna 1948an de Akademiya Leşkerî ya AGKê bû), di nêzîk de ji bo perwerdeya karmendên leşkerî û siyasî yên ji bo hêzên çekdar ên nû dan pey.

Piştî leşkerî pêk hat û dezgehên ji bo hînkirina leşkerên xwe yên nû hatine çêkirin, Midûriyeta Disîplînê ya Kolorduyê ya Artêşa Gel a Koreyê birêxistin kirin.

Çavkanî
Kendrick Lamar

Kendrick Lamar Duckworth (jdb. 17ê hezîrana 1987), rapvan û mûzîkjeneke amerîkî ye.

Jiyana demborî 
Di sala 2009an de Kendrick Lamar bi hevalên xwe yên rap û hevalên Schoolboy Q, Jay Rock û Soul ji koma hip-hopa Black Hippy, ku hemû di bin peymana strandêra Top Dawg Entertainment in, di heman demê de ji destpêkê de bêsedem dest bi albumê çêkir.

Çavkanî
Eyaleta Kurdistanê

Eyaleta Kurdistanê (bi osmanî ايالت كردستان‎, Eyâlet-i Kurdistân) yek ji eyaletên dewleta osmanî bû ji sala 1847an heta 1867an. Yekeya îdarî ya pêşîn a dewleta osmanî ya ku bi navê "Kurdistan" hatibû navlêdanîn.

Hinek lêkolîner jî eyaleta Şehrezûr bi Kurdistanê ve tevlihev dikin, zen dikin ku eyaleta Şehrezûr eyaleta Kurdistan e. Li sala 1847ê Bedirxan Beg serî hildaye. Di rojnameya osmanî li 14 kanûna pêşîn 1847ê da - Rojnameya Takvim-i Vekayi - parêzgehekî bi navê "Eyaleta Kurdistan" bi fermî hatiye damezirandin. Di vê eyaletê de misilmanên kurdîaxiv dijiyan. Li gorî salnameya wê heynê Hakkâri, Dêrsîm û Diyâr-ı Bekr li sala 1849ê daxilî vê eyaletê kirin. Herêm ji ber damezirandina xwa paşînga hatiye guhartin û li sala 1867ê hatiye belavkirin.

Mijarên têkildar
 Împeratoriya Osmanî
 Bedirxan Beg

Çavkanî 

Împeratoriya Osmanî
Eyaletên Împeratoriya Osmanî
Dîroka Kurdistanê
Dîroka kurdan
Çira, Şêxan

Çira êk e ji wan deveran yên ku dikevine sînorê qezaya Şêxan li parêzgeha Dihokê li Kurdistana başûr.

Çavkanî 

Gundên Şêxanê
Ahmet Davutoğlu

Ahmet Davutoğlu (jdb. 26ê sibata 1959an, Qonye) siyasetmedarekî tirk e ku ji 2009an heta 2014an Wezîrê Derve yê Tirkiyeyê bû, paşe bûye serokwezîrê Tirkiyeyê ji 2014an heta 2016an.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Mirovên zindî
Jidayikbûn 1959
Siyasetmedarên tirk
Siyasetmedarên Partiya Dadwerî û Werarê (Tirkiye)
Serokwezîrên Tirkiyeyê
Endamên Hikûmeta 62an a Tirkiyeyê
Endamên Hikûmeta 63an a Tirkiyeyê
Endamên Hikûmeta 64an a Tirkiyeyê
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
Cheomseongdae

Çavdêrxaneya Cheomseongdae li Gyeongjuyê (Korêya Başûr) çavdêrxaneya herî kevn ya heta hiro mayî li Rojhilatê Asyayê ye. Di dema keybanû Seondeok da (ku ji sala 632 heta 647ê hikm kiriye) hatiye avakirin û seî çavdêrîkirina histêrkan hatiye bikaranîn daku rewşa hewayê ware texmînkirin. Di qatekî da 12 kevir hene. Dibe ku ev 12 kevir 12 mehê salekî sembolîze dikine. Bitevayî 30 qat li ser hevin; yek jibo rojekî li mehekî da. Bitevayî resedxane ji 366 keviran pêk tê. Dirêjahiya bingehê wî 5,7 m, bilindahiya wî 9,4 m ye. Barû ji bilî vekirinekî li hêla dîwarê başûr bi axê hatiye tijikirin. Mihtemelen têketin ji dervayî çavdêrxaneyê bi merdîwanekî dibû. Dibe ku li hindirê çavdêrxaneyê nêrdîvanekî hebû ku dibir platforma jor. Ne zelale ku barû jibo çavdêriyên astronomîk yan zêdetir bi meqseda rîtuel yan astrolojîk hatiye bikaranîn. Li 20 kanûna pêşîn 1962ê resedxaneya Cheomseongdaeyê wek 31emîn xezîneya netewî hatiye îlan kirin. Devera Gyeongjuyê ji ber ku pirr tiştên ku ji dema Xanedana Sillayê mane hatiye dîtin ji sala 2000ê vir va wek kelepora cîhanê yê UNESCOyê tê hesibandin.

Dîroka Korêyê
Kore
Çağatay Ulusoy

Çağatay Ulusoy model û lîstikvanekî tirk e ku di 23ê îlona 1990î de ji dayik bûye.

Jiyan 

Ulusoy li Bakırköya Stembolê hat dinyayê. Bavê wî, endamek hûrgelêya tirkî ya li Bulgaristanê, bi hatina xwe ya Tirkiyê re ji bo koçber bû; diya wî bi eslê xwe bosnî ye. Birayê wî biçûk ê bi navê Atalay heye. Piştî qedandina lîseyê, Ulusoy yekem dest bi xwendina li Zanîngeha Stembolê ya Beşa Baxçeyên Sêwir û Landskeypîng kir.

Ulusoy di sala 2009  pêşî wek model xebitî û paşê lîstikvanî kir. Di 2010an de ew pêşbirka Modelê Baştirîn a Tirkiyeyê qezenc kir. Di tîrmeha 2011an de, ew diviyabû ku li Bulgaristanê nûneriya baştirîn modela cîhanê di pêşbirkê de nûneriya Tirkiyê bike, lê ji filmê Anadolu Kartallari re mijûl bû.

Digel xebatên xwe yên modelkirinê, Ulusoy di sala 2010an de li dibistana lîstikvaniyê Akademi 35 Buçuk Sanat Evi li Stembolê perwerdehiya lîstikvaniyê ya du-meh qedand. Di rêzefîlmê Adını Feriha Koydum de, ew di hemî beş de ligel Hazal Kaya, di rola Emir Sarrafoğlu de dilîze. Ji sala 2013an heya 2015an, ew  di rêzefîlmê tirkî Medcezir rola serekî da Yaman de girt. Ji sala 2016an heta 2017an, ew di rêzefîlmê Içerde de rola sereke lîst.

Di 25ê kanûna paşîn a 2013an de, 30 lîstikvanên Tirk, tevî Çağatay Ulusoy, ji bo lêpirsîna tiryakê ji hêla polîsên tiryakî ya Stembolê ve hat binçavkirin.

Di sala 2016an de li gel Leyla Lydia Tuğutlu, Ulusoy fîlimê Delibal derxist. Di heman salê de ew bûbû rûyê "Colin's" li Tirkiyê û bi modela Victoria's Secret Taylor Hill re di şirketa Bize Uyar de bazirganî kir.

Ji sala 2018an û pê ve, Ulusoy rola serekî Hakan di rêzefîlmê Netflixê  Hakan Muhafiz de dilîze.

Filmnîgarî 

* 2011: Adını Feriha Koydum (rêzefilm)

* 2011: Anadolu Kartallari (film)

* 2012: Eve Düşen Yıldırım (Rola mêvanî;rêzefîlm)

* 2012: Adini Feriha Koydum – Emir'in Yolu (rêzefilm) * 2012: Emir'in Yolu (rêzefilm)

* 2013: Medcezir (rêzefilm)

* 2015: Delibal (film)

* 2016: Içerde (rêzefilm)

* 2018: Hakan Muhafiz

Girêdanên  derveyî 

 Cagatay Ulusoy on TurkishStarsDaily

Çavkanî 

Aktorên tirk
İçerde

İçerde, bi kurdî Di nav de, navê dramayeke tirkî ye.

Kesatî 

 Çağatay Ulusoy  sarp yelmas 
 
 Aras Bulut İynemli  mert karadag 
 
 Çetin Tekindor  celal duman

Şano
Hanne Leland

Hanne Leland ( 9ê gulana 1990 li Byremo Vest-Agder, Norwêc) jinekî hunermend û strannivîsekî elektro-pop e, ku ji stranên wek "Keep On Movin" û "QUEEN" ve hatiye nasîn. Leland wek keça Brîtanya-Kanadiyan, tura banda All Saints (kom) wekî çalakiyên piştgiriya xwe di çiriya pêşîn a 2016 buye, li ser serbestberdana xwe ji bo EP ya nû zûtir 2017an bu.

Albûm
Honest (2014)

Stranên Single
"Beautiful You" (2013)
"Home Is Where the Heart Is" (2014)
"Hunter" (2014)
"Divided Soul" (2015)
"One Last Chance" (2015)
"Into U" (2015)
"Keep On Movin" (2016)
QUEEN (2016)

Çavkanî

Girêdanên derve

Stranbêjên_norwêcî
Jidayikbûn 1990
Jinên norwêcî
Mirovên zindî
Drama

Drama an jî dilşewatî awayekî performansa taybetî yên temsîlkirina xeyalî ye. Têgeha ji zimanê yewnanî tê wateya "çalakî" (yewnaniya klasîk: δρᾶμα, drama), ku ji navdêra "Ez dikim" (yewnaniya klasîk: δράω, drao) e. Du maskeyên têkildar bi nûnertiya dabeşkirina kevneşopiya drama ya jenerîk di navbera komedî û trajedî ye. Ew sembolên Yewnaniya kevn Mûze, Thalia û Melpomene in. Thalia Mûzeya pêkenoka (rûyê kenê) bu, dema ku Melpomene Mûze yên trajedîyekî (rû bi girî dike) bu. Hesibandin wek cureya helbestan tevahî bi awayekî dramatîk, bi destan û awayên tenetiyê, her û her ji sala Poetîka paralelî ya Arîstotelês (C. 335 BZ) zutirîn karê teoriya dramatîk ve hatiye dîtin. 

Di zimanê îngilîzî de (wek doza weşanên di gelek zimanên din ên Ewropayê bû), peyva "lîstin" an jî "lîstik" (bi anglo-saksonî plèga an latînî ludus), bikaranîna têgeha standard ên ji bo danasîna dramaya heta dema William Shakespeare buye, wek ku afirînerê xwe "çêker-lîstik" li şûna "dramatîker" bu û li avahiya "mala-lîstikê" "şano bu.

Çavkanî 
Drama
Hoobastank

Hoobastank komeke muzîka rock a amerîkî ya ji Agoura Hills, California ye. Kom di sala 1994an de bû navdarê navnetewî.

Endamên komê

 Doug Robb (1994–aniha)
 Dan Estrin (1994–aniha)
 Chris Hesse (1995–aniha)
 Jesse Charland (2009–aniha)
 Markku Lappalainen (1995–2005)

Dîskografî
 Hoobastank (2001)
 The Reason (2003)
 Every Man for Himself (2006)
 For(n)ever (2009)
 Fight or Flight (2012)

Girêdanên derve 
 Malpera fermî ya Hoobastank
 Hoobastank li ser twitter
 Hoobastank li ser facebook

Komên muzîkî
Amerîkî
Zimanê malayî

Zimanê malayî (), zimanekî li welatê Malezyayê ji aliyê li gorî 28.000.000 kesan ve tê axaftin. Di Destûriyê de, zimanê fermî yê Malezyayê malayî ye, lê rêvebirê wê dem bi dem bona wateya wek Malezyayî kiriye. Malezyayiyan qeyda standard yên zaravayê Johor-Riau ji Malayî ye. Ev tişt ji aliyê gelek xelkê Malezyayiyan weke zimanê yekemîn axaftin e. Ev dersekî mecburî li dibistanên seretayî û navîn e.

Çavkanî
Pergala nivîsê

Pergala nivîsê awayekî adetî yên bi çavên nûnerên agahhesînî yên devkî ye. Dema ku hem nivîskî û axaftin li dever û peyamên nivîsandinê jî li cihê her forma pêbawer yên veşartina agahî û veguhastinê baş in. Pêvajoyên sîstemên nivîsandinê de kodkirin û çareserkirin dixebitin, ku têgihîştina di navbera komên nivîskar û xwendevanên çêkirina pişt wateya karakterên alfabeyê parvekirin.

Nivîs
Malbata zimanî

Malbata zimanî komekî zimanên giredayê bi eslê xwe ji zimanê hevparên bav û kalan an jî dê û bavan, bi navê proto-ziman ên malbat in. Têgeha malbat şewqa darên zayîna modelekî zimanê di warê zimannasiya dîrokî, ku jî bikaranîna şibandinê di danberheviya zimanan ji bo gelê darên malbata biyolojîk yan jî guherînekî li pêş ji bo evolusyona cureyên darên fîlojenetîk ya denganî ye. Zimannas ji ber vê yekê zimanên keçan di nav malbata zimanî de wek jenetîka peywendîdar danasandin e.

Tê texmînkirin ku hejmara zimanên zindî ji 5,000 heta 8,000 diguhere, li gor teqeziya pênasekî "ziman" û bi taybetî jî li ser ku çawa yek zimanê şêwezarê ye.

Malbatên zimanan
Juche

Juche yan jî Kîmîlsungîzm<ref>Lim, Jae-cheon (Mayıs-Haziran 2012). [http://www.jstor.org/stable/pdfplus/10.1525/as.2012.52.3.550.pdf "North Korea's Hereditary Succession Comparing Two Key Transitions in the DPRK], . Asian Survey (University of California Press) 52, 3, s. 550–570</ref> (bi korêyî: 주체 사상), îdeolojiya fermî û bingehê pergala siyasî ya Komara Demokratîk a Gel a Korêyê ye. Ev beşek ji hûkirinên doktrîna Kim Il-sung e. Wekî di, kane wek sikinîna serbixwa û halê xwa xwa ra besê bûn'' jî bihê şîrove kirin.

Çavkanî 
Komûnîzm
Teoriyên siyasetê
Qîşên Liancourtê

Qîşên Liancourtê (bi korêyî 독도, Hanja: 獨島, Dokdo) qîşên ku li qismê rohavayê Deryaya Japonyayê dimînin in.

Li gorî Japonyayê girêdayî şaredariya Okinoshima ya navçeya Oki ya parêzgeha Shimane (島根県) ye, li gorî Korêya Başûr jî girêdayî navçeya Ulleungê (울릉군,鬱陵郡) ya parêzgeha Gyeongsangbuk-doyê (경상북도, 慶尙北道) ye.

Çavkanî 

Giravên Deryaya Japonyayê
Japon
Korêya Başûr
Korêya Bakur
Korê
Partiya-Eniya Rizgariya Gel a Şoreşger

Partiya-Eniya Rizgariya Gel a Şoreşger (kurte P-ERGŞ), bi navê rastî () DHKP-C, rêxistenekî di 30'ê Adarê 1994'an de wek bi helwesta Çepgirên şoreşger hate damezrandin, dema ku biryara partîbûnê ya ligel serokatiya DHKP-C'ê Dursun Karataş pêk buye, partiyekî bi îdeolojiya Marksîst-Lenînîst dereqanûnî avakirin.

Çavkanî
Çepgirên tund

Çepgirên tund bi bikaranîna rêbazên terorîstî beşeki çepê ya têgeha kolektîf ji bo tevgerên cuda yên komunîst, anarşîst û îdeolojiyên di nav siyasiya çepê ku demokrasiya parlamenê red dikin û di hinek rewşan de serweriya qanûna civatekî adiltir e.

Ji ber ku di salên 1970'î de, bi navê medyayê almanî, sazîyên dewletê û zanist tê bikaranîn. Li sînorên zanistên civakî û pêkanîna têgeha tevlihev e.
Têgihên siyasetnasiyê
Guevarîzm

Guevarîzm yek ji serokên navdar ên şoreşa kûbayê di stratejiya şoreşa çekdarî û şerê gerîla ya komunîst bi Ernesto Che Guevara buyî ye. Di dema Şerê Sar, Amerîka û Sovyetê de, bi taybetî li welatên ji Dinyaya Sêyem pêşketin, rêzekî di nav têkoşîna dabeşkirina gelek koloniyên di şer de rû bi rû xelas bune.

Çavkanî 

Komûnîzm
Şerê Sar
Şoreşa kûbayê
Teyrikê bihuştê

Teyrikê bihuştê piraniya cureyeke Balinde yên li rojhilatê Endonezyayê, Papua Gîneya Nû û li rojhilatê Australyayê ne. Li 42 cureyan de 15 cinsî yê malbatê hene. Endamên vê malbatê, cinsî herî mêr bi milkên dîmorfîzm e, ango bi taybetî jî ji nîkil, bask û dirêjkirina dûvikê, ku bi purtên pir dirêj û berfireh tê zanîn. Ew bi piranî li barînên daristanan de dagirtî dijîn. Hemû cureyên parêzî, fêkî û qasî cidabûna kêzik ên yekreng in. Teyrikê bihuştê bi cur di navbera îdiayan sîstema cotbûnê ji bo firejinî yê hene.

Hejmara cureyên di bin xetereya jiholêrabûnê de ji ber nêçîrê û hewçend in.
Trîton (peyk)

Trîton, peyka herî mezin a gerstêrka Neptûnê ye. Di 10'ê kewçêra sala 1846'an de ji aliyê stêrnasê îngilîz William Lassell ve hatiye vedîtin. Trîton, xwediyê rêgeke rikeber e. Yanî ew li gorî rêgeha gerstêrka ku pê re girêdayî ye, bi bereka vajî ve viz dibe. Eşkêla wê 2.700 km ye û di rojbendê de heftemîn peyka herî mezin e. Rûxara Trîtonê piranî ji nîtrojena qerisî, qeşaya avî, lajwerd û zinaran pêk hatiye. Pûxteya Trîtonê ji sedî 70'yê girseya tevdeyiya wê pêk tîne. Trîton, xwediyê tîriyeke 2,061 g/cm³'î ye û nêzîkî %15-35'ê wê ji qeşeya avî tê. Girseya wê jî 21.400.000.000.000.000.000.000 kg, yanî 21.400 katrilyon e.

Wiha tê ramandin ku trîton yek ji beşenên kembera Kuiper e û beriya milyon salan ketiye golka miqnatisî ya Neptûnê. Ew beşena herî sar a di rojbendê de ye. Germahiya rûxara trîtonê ji aliyê Voyager 2 ve wek -235 ° C (-391 ° F) hate tomarkirin.Herçiqas rûxara wê sar bibe jî ew ji hêla jeolojîkî ve karîger e. Car caran bûyerên wekî hejek, volkan û gayzeran diqewime. Holka miqnatisî ya bi xwe ya Trîtonê heye.

Rêgeh 

Sedema ramandina trîtonê ya wek beşena girtî, rêgeha wê ya bêhempa a di rojbendê de ye. Ew li gorî Neptûnê, di hêla vajî de doş dibe. Piraniya peykên Keywan û Ûranûsê jî wekî trîtonê beşena girtî ne. Lê van peykan, li gorî trîtonê pir biçûk in. Her wiha ku herî mezinê wan a bi navê Phoebe, li gorî girseyê, nêzîkî ji sedî 0.03'yê trîtonê tê. Hem xwediyê rêgeheke rikeber(retrograd) e û hem jî têr baş berxwar e. Trîton wekî heyva me, bi tenê rûyekê xwe nîşan dide: bi girêdayî pêlgirtî ve li derdora Neptûnê doş dibe.

Vedîtin û navdayîn 

Trîton ji aliyê William Lassell'ê sternasê îngilîzî ve piştî 17 rojê ku li ser dîtina Neptûn ve derbas bûbû, hate vedîtin. Lassell, di sala 1820'an de ji bo teleskopa xwe dest pê çêkirina awêneyan kir. Wexta ku John Herschel nûçeya vedîtina neptûnê girt, ji Lassell'ê re nivîsand û jê re behsa peykên gengaz kir. Piştî heşt roj, Lassellî Trîton vedît.

Çavkanî 
Peyk
Stêrnasî
John Herschel

Sir John Frederick William Herschel, 1st Baronet KH FRS, matematîknas, stêrnas û Kîmyager Brîtanî e. Ew di 7'ê adara sala1792'an de ji dayik bûye. Ew lawê stêrnas William Herschel e û bavê 12 zarokan e.

Herschel, gelek tevkarî ji stêrnasî re kiriye. Wek mînak, navdayîna 7 peyka keywanê û 4 peyka Ûranûsê ji aliyê wî ve hatiye kirin. Ew di heman katî de bi wênekêşî re jî têkildar bûye û li ser tîrêjên binxemrî (ultraviyole) xebitiye. John Herschel, di 11'ê gulana sala 1871'an de jiyana xwe ji dest daye û mezelê wî di Westminster Abbey de ye.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1792
Mirin 1871
Matematîknas
Kîmyager

Zanyarên brîtanî
Endamên Royal Society
Tufan Derince

Tufan Derince (jdb. Amed, Bakurê Kurdistanê), hunermendeke Muzîka gel a Kurdan e, ku di sala 2005'an de dest bi hilbestandina tembûrê û piyano kiriye.

Jiyan 
Di sala 2013'an de bi beşên T.H.Bê ya li Zanîngeha Dîlokê ve biserket. Piştî saleke navbera rawestandina xwendinê daye. Li  gorî nîşana qeydê bi koma muzîkê ya rojê re hevbend e. Di dema niha de, ew li Mêrsînê çalak e. Herwiha bi nîşana qeydê Aşanlar Muzik Yapım re dixebite.

Çavkanî 

 
 

Amed
Muzîka kurdî
Beşena girtî

Beşena girtî an jî asteroîda qefilandî-girtî, yek ji têgînên astronomiyê ye. Beşena girtî ji bo terîfkirina cîsmên ku dikevin rêgeha gerstêrkê û jê pê ve dibin peyka wê gerstêrkê, tê bikaranîn. Bi giştî asteroîd wexta ku nêzîkî gerstêrkekê dibin, yan ber bi fezayê ve tên avêtin yan jî li gerstêrkê tên xistin. Digel vê yekê carinan jî li rêgeha derdora gerstêkê de tên qefilandin. Ji bo van astreoîdan jî têgînê asteroîda qefilandî an jî asteroîda girtî tê bikaranîn. Peyka Neptûnê ya bi navê Trîton, yek ji beşenên girtî yê esmanî ye.
Stêrnasî
Têgînên stêrnasiyê
Wezîfedar

Wezîfedar kesên ku yekûn azûlgirtina ji bo karmendê siyasî ye. Ev têgih bi piranî çavkaniyên ji bo hilbijartinan e, ku di pêşbaziyên caran dikare wekî di navbera hilbjartinan û derveyî hilbjartinên danasîn bê bikaranîn. Ji bo nimûne, li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê hilbijartinên serokkomarîyê ya 2012, Barack Obama di hilbjartinên bû, ji ber ku ew serokê dema berê bûye, dema hilbijartinan ji bo destnîşankirina serokê bo demeke yekûn digeriyan.
Têgihên siyasetnasiyê
Serokdewletê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê

Serokdewletê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (, nefermî ji bo wekî "SDYA") serokê dewletê û serokê hikûmetê ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Birêvebirina serokê rêvebirê hikûmeta federal û fermandarê giştî yê Hêzên Çekdar ên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye.

Lîsteya Serokên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê

 Partiyan
 (1)
 (1)
 (4)
 (16)
(4)
 (18)

Çavkanî 
Serokdewletên DYAyê
Dibistana malê

Dibistana malê, perwerdehiya malê, homeschooling, fêrkirina zarrokan di nav mal de ye. Perwerdehiya malê pirraniya caran ji aliyê dêbavan yan mamostayekê taybet ve tê encamdan.

Berî ku hikûmet yasayekê bidane ku xelik neçar be biçe zanîngehên hikûmî, pirraniya zarrokan zanîn û perwerda xwe ji aliyê xêzan û civakê xwe ve werdigirt.

Li gelek welatan homeschooling, di serdemên hevçerx de, wekî rêyeka pêgihur e li şûna zarrok li zanîngehên hikûmî yan taybet bixwînin û ew jî helbijartineka yasayî ye bo dêbavan. Li him miletên din, wekî Almanyayê, Homeschooling wekî karekê narewa û ne yasayî tê hijmartin û ji ber hin egerên taybet hatiye rawestandin, li sala 2016, nêzîkî 2,3 miliyon qotabiyan homeschooling li Amerîkayê (Wîlayetên Êkgirtî), Brian 2016, encam da.

Homeschooling li Rojhilata Navîn tune ye. Hin kurdan, yên ku kar digel rêxirawên nehikumî kirîn, serbor li gel homeschooling hene, çimkî ecnebî pirrî caran homeschooling li gel zarrokên xwe encam didin ji ber nebûna pêguheran.

Girêdanên derve 

Perwerde
Dibistan
Times Square

Times Square (bi kurdî Qada Times), tax û hevbirîna bazirganî, sîteyeke tûrîstîk, navenda şahiya mezin di nav beşên navolkên kolanên Broadway û Seventh Avenue yê li navçeya Manhattana New York City ye. 

Ev ji kolanên 42'an Rojava heta 47'emîn Rojava dirêj in. Bi şewqa xwe tevî bîlbordê û reklaman hatiye xemilandin, ku Qada Timesê carinan wekî "Xaçera li cîhanê", "Navenda gerdûnê", "Dilê rêspîyek mezin" û "Dilê cîhanê" ye. Yek ji riyên herêmên rêwîyek di cîhanê de, ew jî ji qurretî ya Navçeya Şanoyê li Broadway û navendeke girîng a pîşesaziya şahiyê ya di cîhanê de ye. Times Square yek ji herî serlêdana tûrîstîk a di cîhanê de ye, ku li gorî texmînan 50 milyon mêvanên salane hene. Nêzîkî 330.000 kesan bi riya Qada Timesê ve rojane derbas dibin, gelek ji wan tûrîst in, dema ku li ser 460.000 kesên rêwengî bi riya Qada Timesê li ser rojên biçûnehat ve dimeşin.

Çavkanî
Burger King

Burger King, kompaniyeke amerîkî ya pirneteweyî ya xwarina fastfood e.

Kompaniyên amerîkî
Boroughên New York City

New York City bajarekî Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye ku ji pênc boroughên bi navê  Manhattan, Bronx, Queens, Brooklyn û Staten Islandê pêktê.

Çavkanî 

New York
Lîsteya Serokên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê

Serokê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji serê hilbijartinên dewletê û serokê hikûmetê ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Rêbertiya serokê rêveberiyê ji aliyê hikûmeta federal û serfermandarê Hêzên Çekdar ên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Serokê bi mane ji bo wezîfeke çar-salî ji aliyê gel ve bi rêya koleja hilbijartinan de hatine hilbijartin (an ji aliyê Meclisa Nûneran, divê ji bo kolêja hilbijartinan nemîne, xelata piraniya mitleq ya dengên ji tu kesî re) ye.

Ji ber ku avahiya di sala 1789an de hate sazkirin, 44 kes wek serokê wezîfedar hatine xizmetkirin. Yê pêşî, George Washington, bi ser ketiye û dengan ji kolêja hilbijartinan ve xurt kiriye. Grover Cleveland ji aliye avahiya du derveyî miştûmir hate wezîfedarkirin û wek 22emîn serokê netewe û 24emîn serok hate jimartin. Bi vî awayî di hilbjartinên yekûn de, Donald Trump 45emîn serokê netewe ye. Bi xwe niha pênc serokên jîndar ên berê hene. Mirina herî dawî serokê berê  de bi mirina Gerald Ford bû; serokê herî dawî ya di xizmetê de bû, ku ew dê bimiri jî Ronald Reagan  de bû.

William Henry Harrison kêmtirîn dem de li avahiya xwe mezaxt, ku di 31 rojan de piştî li avahiya xwe ya di sala 1841an de bû, mir. Franklin D. Roosevelt dirêjtirîn li ser diwanzdeh salan wezîfedar kiriye, berî mirina di dema çaremîna xwe de zûtir di sala 1945an de; ew bi tenê serokê zêdetir ji du warê xizmet kirine ye. Ji ber ku, pejirandina xala bîst û duyê bi destûra Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ya di sala 1951an de, ti kesek dikaribû bibe serokê zêdetirîn du caran û tu kesek tunebû, ku ji du salan zêdetir têgiha wezîfedarê ji bo kesekî din hate hilbijartin, ku zêdetir careke din bên hilbijartin pêk hatiye.

Çavkanî
Wezîrê Dadê (Îsraêl)

Wezîrê Dadê ya Îsraêlê (, Sar HaMishpatim) serê siyasî ya wezareta dadê ye. Berevajî wezaretên din, li wir ti cîgirê wezîrê hebûn.

Girêdanên derve
Malpera fermî
Hemû wezîrên li Wezareta Dadê Malpera Knessetê
Knesset

Knesset ( an civîn;  ) yek hevgirên meclîsê ya zagonsaziya neteweyî ya Îsraêlê ye. Wekî şaxê desthilata teşrîî ya hikûmeta Îsraêlê, hemû qanûnan di Knessetê ve derbas dike, dûyem Wezîrê Serokê û Serokwezîr (tevî ku xebatan, ji aliyê serokê ve tê tayînkirin) kabîne û serperestiya karê hikûmetê dipejirine.

Çavkanî
Awayê cureyê

Li gorî gotinęn zolojîkî, awayê cureyan bi navê cureyên cinsekî an binecinsa navborî ye, heta ku ji bo taksonomîkalî têkildarkirin, li ku têda ne awayê tahlîl a biyolojîk e. Nêzbûna konsepta ji bo komên jorejênêrîk navê awayê cinsekî tê bikaranîn.

Çavkanî 

Taksonomî (biyolojî)
Bundestag

FDP (92)

Partiyên opozîsyonê (320)
  Yekîtî (197)
  CDU (152)
  CSU (45)
 |border=darkgray}} AfD (80)
  Partiya Çepgir (39)
| komên siyasî2           = 
| komîte1                 = 
| komîte2                 = 
| komîteya hevbeş         = 
| dirêjahiya têgehê       = 
| otorîte                 = 
| meaş                    = 
| meaş sernav1            = 
| rûniştek1               = 
| rûniştek sernav2        = 
| rûniştek2               = 
| rûniştek sernav3        = 
| rûniştek3               = 
| rûniştek sernav4        = 
| rûniştek4               = 
| rûniştek sernav5        = 
| rûniştek5               = 
| rûniştek sernav6        = 
| rûniştek6               = 
| rûniştek sernav7        = 
| rûniştek7               = 
| rûniştek sernav8        = 
| rûniştek8               = 
| pergala dengdanê1       = Temsîla nisbî ya kesinî (MMP)
| pergala dengdanê2       = 
| destpêka hilbijartinê1  = 
| destpêka hilbijartinê2  = 
| destpêka hilbijartinê3  = 
| hilbijartina dawî1      = 26 îlon 2021
| hilbijartina dawî2      = 
| hilbijartina dawî3      = 
| hilbijartina li dû1     = 2025
| hilbijartina li dû2     = 
| hilbijartina li dû3     = 
| jinûve dabeşkirin       = 
| dirûşm                  = 
| odeya rûniştinî         = Deutscher Bundestag Plenarsaal Seitenansicht.jpg
| rûniştinî mezinî        = 
| rûniştinî binnivîs      = 
| cihê hevdîtinê          = Avahiya ReichstagMitte, Berlin, Almanya
| odeya rûniştinî2        = 
| rûniştinî mezinî2       = 
| rûniştinî binnivîs2     = 
| cihê hevdîtinê2         = 
| malper                  = 
| makezagon               = 
| jêrenot                 = 
}}

Bundestag ( "Parêzvanê federal"), bedeneke makezagonî û zagonsaziya li ser asta federal a Almanyayê ye. Ji bo fonksiyona nêzbûna xwe, ev pir caran wek nizimtir mala parlamena li ser xetên Civata Nuneran a Amerîkayê û hevbeşên Kanadayê yan Brîtanyayê tê ravekirin. Destûra Bingehîn a Almanyayê, lebê Bundestagê nake û Bundesrat wek odeya qanûnê ya meclîsa jorîn û meclîsa jêrîn e.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Siyaseta Almanyayê
Parlamena Fînlendayê

Eduskunta ( an ,  an ),  parlamena Fînlendayê ye. Parlamena yekmeclîsî xwediyê 200 endaman e û civîna meclîsê li paytexta Fînlendayê Helsînkî ye.

Fînlenda
Manuel Noriega

Manuel Antonio Noriega Moreno (; 11 sibat 1934 – 29 gulan 2017) siyasetmedarekî Panamaniyan û efserê leşkerî bû. Ew dîktatorê leşkerî ya Panamayê ji salên 1983 heta 1989'an de bû, dema ku ew desthilatê ji aliyê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê di dema dagirkirina Panamayê de hate rakirin.

Ji salên 1950'an heta demeke kin berî dagirkirina Amerîkayê, Noriega ji nêzîk ve bi Ajansa Navendî ya Saloxgeriyê (CIA) ya Amerîkayê re kar dikir. Noriega yek ji çavkaniyên ewlekariyê herî bi nirxa CIA de, herwiha yek ji navbêra seretayî ji bo çekên qaçax, alavên leşkerî û ne qedera peretî piştevaniya hêzên kontrgerîla li seranserî Navendî û Amerîkaya Başûr bû.

Noriega jî sereke ya trafîkerê kokaînê, tiştekî ku Pîşesaziya Îstîxbarata Amerîkayê ve xwe ji bo salên agahdarbûnê bû, lê ji ber bikêrhatina xwe ji bo operasyonên leşkerî yên sergirtiyan, wan destûra li Amerîkaya Latîn dane.

Çavkanî
Dîktatoriya leşkerî

Dîktatoriya leşkerî (her wekî cûntaya leşkeriyê jî tê zanîn), ku bi şêweyê hikûmetê cuda yên dîktatoriya sivîl ên ji bo hejmareke mezin ji ber sedeman e. Motîvasyona wan ji bo desteserkirina desthilatdariyê, ku saziyên bi riya hêza birêxistina desthilatiya wan bihêle ye. Gelek caran nêrînên xwe wek tomarkirinê netewe yên siyasetmedarên şikestî an jî helwesta xwe ji muameleya sivîl, dîktatoriya leşkerî wek hakemanê "bêalî" li ser bingeha endamtiya xwe di nav hêzên çekdar de rewa dike. Ji bo nimûne, gelek sernavên cûntayan wek "Konseya Rizgariya Neteweyî", "Komîteya Nûvdekirinî ya Neteweyî", an jî "Komîteya Rizgariya Neteweyî" tên pesendkirin. Rêberên leşkeriyan gelek caran wek serweriya cûntayê ya bi hilbijartî yek ji wan wek serok in.

Çavkanî 

Leşkerî
Kawar

Kawar (), gundekî Xinûsê a Erzîromêye (bi Filetî: Nahiye).
 

ŞERÉ DÎNÊ YEKEMÎN DA ALÎYE ERMENI YA HATIYE XÎRAFKÎRÎN Û PÎR XELK HATIYE KUŞTÎN ŞERÊ KURD Û ERMENIYADA gundê Kawarê gelek şehid dane.

şehidê dema şerê Filada fermandar Isa û Emin şehid bune. 

wekidinjî di nav Partiya Karkerên Kurdistanê da ji Serhilda Xinis şehid buye.

Gelhenasî

Aşîretên gundê Kawar 
 Pîkî
 Micrif
 Apê
 musa

Çavkanî 

Gundên Xinûsê
Heşda Şebî

Heşda Şebî, Yekîneyên Çalakbariya Gel bi kurte (YÇG), yan jî Hêzên Çalakbariya Gel (HÇG) ( Al-Hashd al-Sha'abi), rêxistina ji 40 milîsên binasîna sîwanî ya dewleta Iraqê pêk tê, wekî ku bi taybetî komên misilmanên şiî û misilmanên sunî ne, tevî ku li wir kesên xiristiyan û êzidî yên baş jî hene. Yekîneyên Çalakbariya Gel ji bo Mûsilê dijî Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê (DAIŞ) hatiye avakirin. Wezareta Karên Hundir di hezîrana 2014an de bi rêxistineke ji aliyê yekgirtina milîsên heyî di bin "Komîteya Çalakbariya Gel" ve ava bû. Yekîneyên Çalakbariya Gel ji bo binpêkirinên mafên mirovan ên li hemberî sivîlên sunî û xwînrijên mezhebî hatine gunehkarkirin hatiye dîtin.

Di 19 kanûna pêşîn 2016an de, Serokkomarê Iraqê Fuad Masum qanûna ji aliyê parlamenê di meha çiriya paşîn de derbas bû, cihgirtina YÇGê tevî hêzên çekdarên li wî welatî de pejirandin. Bi vê beralîkirinê de, YÇGê niha bi fermandarê giştî yê hêzên çekdarên neteweyî û dê êdî ji bo hemû komên siyasî an civakî yên girêdayî ye.

Çavkanî 

Leşker
Leşkerî
Artêşa Filîpînê

Artêşa Filîpînê (AF; ; ), sereke ya herî kevn û mezin a ji parçeya Hêzên Çekdar ên Filipînê (HÇF) ji bo şerê li erdê ye. Fermandarê Giştî ya Korgeneral Eduardo Año, Serokê berê ya Dezgeha Muxaberatên ya Hêzên Çekdar ên Filipînê (DMHÇF), vebûnek avahiya li ser 15ê tîrmeha 2015an de ye. Navenda wê yên serekî li Fort Bonifacio, Taguig û li Metro Manila ye.

Dîrok 
Di dema rola Spanyolan de, li ser hema ji sê sedsalan ne aramiya fîlîpîniyan ve hatiye kaşkirin. Ew di demeke nêzîk de ji bo reforman û bi dawî anîna desthilata zordestiya keşîşê dikirin. Di sala 1896an de, Andres Bonifacio li Katipunanê ji bo amadekirina banda xwe ji azadîxwazên fîlîpîniyan ji bo serhildaneke çekdarî ve hatiye avakirin. Katipunan li ser Çêkirina Artêşa Şoreşgeran ve hatiye damezrandin.

Hema hema salekê piştî ji ber rûdana şer di navbera Katipuneros û Hêzên Spanyol de, Hikûmeta Şoreşgerên Filîpînê Emilio Aguinaldo û artêşa wê ya li ser 22ê adara 1897an li ba Tejerosê ya San Francisco de Malabonê li Caviteyê ji dayik bûye, pêk hat.

General Artemio Ricarte wek Kaptanê Giştî yê Ejército en la Republica de las Islas Filipinas an jî Artêşa Şoreşgerên Filîpînê ve hatiye binavkirin. Li vê dîrokê de şopên roja damezrênerên rojên nûjen de Artêşa Filîpînê tê avakirin.

Li ser 12ê hezîrana 1898an de, General Emilio Aguinaldo ji Spanyayê serxwebûna Filîpînê îlan kir û cara yekemîn Komara Filîpînê avakir, ku ew wek bi serokatiyê ve rûniştiye.

Çavkanî 
Artêş
Zimanê filîpîno

Filîpîno an jî zimanê filîpîno  (bi filîpîno: Wikang Filipino), di vê bikaranînê de, behsa zimanê neteweyî ya Filipînê ye.

Çavkanî 

Filîpîn
Anna Netrebko

Anna Netrebko ( jdb.18ê îlonê 1971 li Krasnodar, Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst) sopranoyeke rûsî-awistirî ye.

Stranbêj
Jidayikbûn 1971

Mirovên zindî
Muzîka cîhanê

Muzîka Cîhanê an jî Strana Cîhanê (), stranekî di kategoriya cîhanê ya bi stranên herêmî tê naskirin e. Bi pêşengiya Real World Records hatiye çêkirin. Muzîka Giloverî, jî wek Muzîka Gerdûnî tê binavkirin. Ev cur bi cur yên bangekê muzîka ji bo hemû dinyayê pêk tê.

Girêdanên derve  
 Music Listings 
 List of World Music Festivals
 
 Sounds and Colours—magazine about South American music and culture
 World Music at SKY.FM 
 World Music Central
 Rhythm Passport
 Wilde Töne – Festival for Folk- and Weltmusic Braunschweig | Almanya
Muzîka dansê

Muzîka dansê, cureyekî muzîka bi helbestsaziya ji bo îfadedanê ya reqisandinê an jî govendê pêk tê.

Jî binêre 
 Dans-pop
 Muzîka dansê ya elektronîk
Gola bendî

Gola bendî an jî gola bendavê, deryaçeyek e ku ji aliyê mirovan ve hatiye çêkirin. Sedema çêkirina golên bendî, bi giştî ji bo vexwarinê yan jî ji bo avdaniyê ye. Ligel van armancan, ew ji bo geştên şikevê, masî girtinê û werzişên deryayî jî tê bikaranîn. Li gorî qada rûxarî, gola bendî ya herî mezin a cîhanê Deryaçeya Voltayê ye, ku tê de 153 milyar m³ (metre kûb) av heye. Li Kurdistanê jî deryaçeya Dûkan yek ji golên bendî ye.

Çavkanî 

 
Komên avê
Krîza dîplomatîk a Qeterê, 2017

Krîza dîplomatîk a Qeterê di 5ê pûşpera 2017an de derket. Çar welatên erebî Erebistana Siyûdî, Behrên, Îmarat û Misirê peywendiyên xwe yên dîplomatîk li gel Qeterê qut kirin . Piştî van 4 welatan 3 welatên din jî têkiliyên xwe li gel Qeterê qut kirin. Piştî van welatan welatê Senegalê jî pêwendî qut kirin .

Piştî qutkirina pêwendiyan Tirkiye û Îranê piştgiriya xwe ji bo Qeterê îlan kir. . Dewleta Îranê çar firokeyên alikariyê şandin Qeterê . Tirkiyê tezkereya leşkerî bi awayek lezgînî derxist ku artêşa Tirk biçe Qeterê . Wezîrê derve yê Qeterê Şêx Muhammed bin Abdurrahman es-Sani jî got ji bo ewlehiya herêmê artêşa Tirk wê were Qeterê . Piştî van agahitan Artêşa Tirk îlan kir ku heyeteke leşkerî a sê kes tê de, ji bo zanîn û bicihkirina leşkerê Tirk çûn Qeterê.
Li pişt vê bûyerê li gor angaştan Qeter alikariya terorê dike û têkiliyên nêzik di gel Îranê ava dike.

Çavkanî 

Qeter
Evarcha arcuata

Evarcha arcuata pilindirê hilpekînê ye.

Girêdanên derve 

Pîrê
Alareş

Alareş (, reyet es-sewde an jî tenê , er-reya), alayeke di kevneşopiya ji aliyê Îslamiya Muhemmedê ve hate pêldan e. Di dîroka ji aliyê  Ebû Muslim Xoresanî ve di sala 747'an de di Şoreşa Ebasiyan de hate bikaranîn û bi taybetî ji ber vê yekê ligel Xelîfeta Ebasî ve hate têkildarkirin.

Alareş ji sala 1990'an ve ji bo wek sembolên îslamî û cîhadî tê bikaranîn û nişankirin.

Çavkanî 

Ala
Dûzo

Dûzo an jî Dizo cureyekî govenda kurdî ya li Rihayê ye.

Dûzo wek bi lingan rasterast bi hevre yek gavî davêjê û tevî gav avêtinê herdû girikê piyan bi lez tên reqisandin. 
Govenda Dûzo hema hema wekhevê govenda Girtî ye.

Mijarên têkildar 
 Govend

Govend
Girtî

Girtî cureyekî govenda kurdî ya Erzîromê, Mûşê, Wanê, Qersê û Çewlîgê ye.

Di govenda Girtî de, herdû ling sê caran li ser paniyan hilbipekîne, di heman demê de pêwîst e ku çok sê caran nîv were xwarê. Bi van herdû tevgeran ger girikê piyan jî were reqisandin.

Govenda Girtî hema hema wekhevê govenda Dûzo ya ji aliyê herêma Rihayê ye.

Mijarên têkildar 
 Govend

Govend