nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Müslüm Aslan

Müslüm Aslan (jdb. 1974 li gundê Hatxê, Nisêbînê (Mêrdîn)), helbestvanekî kurd e lê sê pirtûkên xwe bi zimanê tirkî nivîsandiye. Dibistana xwe ya seretayî û ya navîn li Nisêbîne dixwîne û di salên 1990î de jî li Nisêbînê diçe lîseyê. Di wan salan de li heremê tevgera siyasî xurtir dibe. Gelek kes tên girtin, kuştin û gelek kes jî tevlî refên şoreşgeriyê dibin. Tu bikî nekî ev rewş bandorekê li Müslüm Aslan dike.

Di sala 1991ê de hate girtin ji ber siyasetê, 10 sala di girtîgeha Amedê de ma. Endamê PENa Kurd û  Nivîskarên Kurd a Amedê ye.

Di despêkirina nivîsandinê ya Müslüm Aslan de tesîra bapîrê wî gelekî heye. Hezkirina bapîrê wî ya li hember Cegerxwîn û ji dil û can xwendina helbestên Cegerxwîn dike ku Müslüm Aslan berê xwe bide nivîsandinê. Di girtîgehê de jî bêtir helbestan dinivîsîne. Û helbestên wî yên yekem di kovara Hawarê de ya ku di dema Mazlum Doğan û Ferhat Kurtay de di girtîgehê de dest bi weşanê kiribû, ji aliyê girtiya weşana wé berdewam dikirin de diweşe.

Di sala 2001ê ji girtîgehê derdikeve. Di 2002an de di Kovara Utopyayê de berpirsiyariya wêşanê kiriye.

Di sala 2004an li Nisêbîn bi navê Roza Kültür ve Sanatevi mala çandé vekirin. Wî du kovar derxistin: Dem Dergisi û Nûbîn. Ev xebat ji ber şert û mercan temenkin bû.

Helbest, nivîs û ceribînên wî di kovarên weke Güney Dergisi, Ütopya, Yaratı, Hayal Dergisi, Tîgrîs, Kovara W, Tîroj û gelek kovar û rojnameyên dîtir de hatiye weşandin.

Arjen Arî di pirtûka xwe ya ku bi navê Bakûrê Helbestê / Antolojiya Helbesta Bakûr de di weke gellek helbestvanan cih daye Müslüm Aslan jî. Nivîskar, helbestvan Müslüm Aslan, li ser muzîka kurdî jî xebat kiriye, serêşandiye.

Helbesté wî yén ji bo strana hatine nivisandin ji aliyé Diljen Ronî û Raperîn muzîk ji wan re hatine çékirin, gotin.

Di 2021an de pirtûkeke wî ya helbestan a bi navê "Aram" ji Weşanên J&J derket.

Berhem 
Ayna (2005), Weşanên Berçem Stembol 
Ayna (Çap 2)  (2014), Weşanên J&J Stembol, ISBN 9786054852413
Ru  (2008) û (2011), Weşanên BK, Îzmîr;
Nehirler Zindanlara dökülür (2013), Weşanên Esmer.
Aram 2021 Weşanên J&J Stembol,    ISBN 9786257559454

Girêdanên derve

Kitap İmza - Müslüm ASLAN

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Helbestvanên kurd
Kesên ji Mêrdînê
Kesên ji Nisêbînê
Agahîdank nivîskar   
Mêr
Jidayikbûn 1974
Jessica May

Jessica May (z. 5'ê kanûnê 1993'an Paranacity, Brezîl) lîstikvan û model ye. Yekem kariyera xwe ya lîstikvanî di kanala Show TV de bi karaktera navê Bella di rêzefîlma Yeni Gelin ligel temaşevanan da weşandin.

Fîlmografî

Filmnîgarî

Girêdanên  derveyî 

 Jessica May Official Instagram Profile
 Jessica May Official Facebook Page
 Jessica May Official Twitter Profile

Çavkanî

Aktrîsên brezîlî
Mirovên zindî
Hormona prolaktîn

Hormona şîrê û hormona luteotropî navên din ên hormona prolaktînê ye. Hormona prolaktîn (PRL), hormonek peptîdî ye. Derdana sereke ya PRL ji loba pêş a hîpofîzê ye. Ji xeynî hîpofîza pêş hinek prolaktîn ji malzarokê, ji çerm, ji memikan, ji xaneyên bergiriyê û ji rijênê prostatê jî(di laşê nêran) tê derdan. 
Karigeriya sereke ya hormona prolaktînê li ser rijênê şîr e. Eger di nav xwînê de bi têra xwe prolaktîn hebe ev rewş bandor li ser rijênên şîr dike ku şîr berhem bikin. Hormona prolaktîn şîr berhem dike lê ji memikan derdana şîr bi bandora hormona oksîtosînê pêk tê. 

Oksîtosîn rijênên şîrê girj dike ku zorê li şîra nav rijênan bike. Bi vî awayê şîr ber bi gupika memik diherike. 
Gava dergûş memik dimijê, ji gupika memik hin sînyal digihîje hîpotalamusê, hîpotalamus li ser hîpofîzê bandor dike ku prolaktîn berhem bike û der bide. Ango mijandina memik, berhemanîna şîr zêde dike. 

Du hormon, hormona estrojen û hormona dopamîn li ser derdana prolaktînê bi bandor in. Hormona estrojen ji hêkdank û ji plasentayê tê derdan. Eger mêjera estrojena xwînê zêde bibe, ev reş ji boy derdana prolaktîn dibe hander û hîpofîz hê pirtir prolaktîn berhem dike. Hormona dopamîn li ser prolaktînê bandora neyînî dike. Gava dopamîna xwînê zêde bibe, hîpofîz berhemanîn û derdana hormona prolaktînê kêm dike. 

Ji xeynî berhemanîna şîr hin bandorên din ên prolaktînê jî heye. 

Bi destpêka ducanitiyê de di laşê dayikê de gelek guherîn çê dibe. Yek ji van guherînan, derbarê zêdebûna dilnermiya dayikê ye. Bi bandora hormona prolaktîn dayik hê pirtir li dergûşa xwe xwedî derdikeve û diparêzê.

Çavkanî 

Biyolojî
Xesan Eshed

Xesan Eshed hunermendekî kurd ê êzidî ye ku di sala 1976an de li gundê Merkeba bi ser bajarê Amûdê ve ji dayik bûye.

Jiyan 
Xesan ji gundek ser bi Amudê ve ji dayik bûye û piştî bûrîna heft salan barkirin ji bo bajarê Serêkaniyê her li wir di sala 1986an de Xesan dest bi karê hunerî kiriye. Xesan bi xwe hînî bikaranîna tembûrê kiriye li berdestê birayê xwe Fehîm.

Xesan di sala 1993an de diçê Başûrê Kurdistanê li bajarê Dihokê û komelgeha Xankê û her li wir hunermendiye xwe berdewam dike. Xesan sitran li gelek şahî û dewatan de gotine, di sala 1996an de carek din Xesan diçê Rojavayê û li wir jiyana xwe berdewam dike heta sala 1999an berê xwe didê Almanyayê. Gelek asteng li ser rêya wî ya li Almanya têne pêşiya. Herçewa be Eshed niha li Almanya dijî û li şahî û dawetên kurdan distirê.

Albûm 

Dilê Ewilî

Çavkanî

Girêdanên derve 
https://www.youtube.com/channel/UC1owDJMBHC2PMJ7QlImkkAw
https://m.facebook.com/hunermendxesan/videos/2846011995471985/?refsrc=https%3A%2F%2Fm.facebook.com%2Fhunermendxesan%2Fposts%2F2386953671517709

Hunermendên kurd
Kurdên Rojavaya Kurdistanê
Stranbêjên kurd
Bêrî (eşîr)

Eşîra Bêrtiyan eşîreke koçer e ku, li rojhilat û başûrê Tirkiyeyê, li bakurê Sûriyê û bakurê rojavaya Iraqê dijîn.  

Bêrtiyan li ser erdên bajarên Amed, Elezîz, Riha, Bîngol (Çewlîg), Mêrdîn, Mûş, Erzîrom û Erzincanê bi çend sedsalan koçertî kirine. Eşîra Bêrtiyan bi navê "Qerqûlaxan" û "Melemeran" û "Qosan" ji sê beşên mezin pêk tê. Îro gelek malbatên Bêrtiyan jî, ji ber sebebên aborî û siyasî li bajarên Tirkiyê yên metropol, welatên Ewropayê û welatên parzemînên din cihwar bûne. 

Ji kesên ku bi eslê xwe ji vê eşîrê ne re "Bêrtî" tê gotin. Eşîra Bêrtiyan ji ber ku bi sedsalan li van bajarên ku behsa wan hatiye kirin jiyaneke koçertî dewam kiriye, xwediyê çand, kultur û wêjeyeke dewlemend e. Piraniya Bêrtiyên ku îro li gund û navçeyan dimînin, bi karên xwedîkirina heywanan, cotkarî û ticaretê re mijûl dibin. Yên ku li welatên xerîb û bajarên din cihwar bûne jî, dîsa ticaretê û kar û xebatên din dikin. 

Herweha ji eşîra Bêrtiyan gelek kesên xwedîmeqam, siyasetmedar û hunermend jî derketine ku ji bo miletê kurd xizmetên girîng kirine. Nivîskar û lêkolînvanê kurd Ayhanê Bêrtî kitêbeke bi navê "Eşîra Bêrtiyan" li ser vê eşîrê bi zimanê kurdî nivîsiye ku, li Berlîna Almanyayê ji aliyê Weşanxaneya Han ve di sala 2009an de, hatiye weşandin. Di vê kitêbê de li ser edet, tarîx, kultûr û dîroka bêrtiyan gelek agahî û belgeyên ji arşîvên dewleta Tirkiyê jî hatine dayîn ku, pir bi qîmet in.

Çavkanî 

   
 
Eşîr
Remscheid

Remscheid () bajarekî li parêzgeha Nordrhein-Westfalen ya Almanyayê ye. Ew piştî Wuppertal û Solîngenê şaredariyek sêyemîn li Bergisches Land e, ku li ser sînorên bakurê herêmê, li ser aliyê başûrê herêma Ruhr e.

Remscheid wekî di sala 2005'an de xwediyê li gorî 109,000 şêniyan e.

Xala wî ya herî bilind Brodtberg (378 m) e.

Girêdanên derve 
 

Nordrhein-Westfalen
Bajarên Almanyayê
Regierungsbezirk

Regierungsbezirk (, pir caran bi Reg.-Bez. tê kurtkirin; ) navçeya îdarî ya yek ji neteweyê Parêzgehên federal e. Pergala desthilatdariya wê navê wek Regierungspräsidium an Bezirksregierung (hikûmeta navçeyê) tê dayîn û ji aliyê serokatiyê wek Regierungspräsident (serokê navçeyê) ve tê dayîn.

Regierungsbezirke qanûnan nakin; Bi awayekî, her çalakiyek wekî opozisyona navendî ya federal e, û bi piranî bi biryarên birêvebirî li asta herêmî ji bo (gundan û bajaran) wargehan e, ku ew hiqûqa wê ye.

Çavkanî

Dabeşkirina Almanyayê
Navçeyên Almanyayê

Di Dabeşkirina îdarî ya herî Herêmên Almanyayê de wek Landkreis ("navçeya çolterî") ye; Li Almanyayê ji bilî Berlîn, Hamburg û Bremen piraniya herêman li navçeyan tê belavkirin. Herwiha [[şaredariyên almanyayê] di nav navçeyan de tê deverkirin. Li gelek bajarên mezin ên Almanyayê ne beşek ji wîlayetan e, lê taybetmendiyên wan bi wîlayetan re hene û wek bajarên bêgezdar re (Kreisfreie Stadt) tê gotin. Li parêzgehên Nordrhein-Westfalen û Schleswig-Holstein navçeyan re wek Kreis tê gotin û li parêzgeha Baden-Wurttemberg navçeyên bajarî re wek Stadtkreis tê gotin.

Mijarên têkildar 
 Lîsteya navçeyên Almanyayê

Almanya
Hormona kortîkotropîn

Navê din a vê hormonê  hormona adrenokortîkotropî (ACTH) an jî bi kurdî hormona handera tûkila adrenal e. Ev hormon di bêşa hîpofîza pêş de tê berhemkirin û derdan. Hormona kortîkotropîn hormonek peptîdî ye û ji 39 asîdên amînî pêk tê. Hîpotalamus, hormona derpirandina kortîkotropîn (CRH) der dide, bi bandora vê hormonê, hîpofîz jî hormona handera tûkila adrenalê der dide.  Armanca hormona kortîkotropî, beşa tûkil a rijênên adrenal e. Rijênê adrenal li ser gurçikan de cih digire. Her çiqas li ser her gurçikek de rêjênêk adrenalê hebe jî, karê van rijênan û gûrçikan ne yek e. Bi bandora hormona handera tûkila adrenal, ji rijênê adrenal hormona kortîzol û hormonên androjen berhem dibe û tên derdan.

Mijarên têkildar 
 Hîpotalamus
 Rijên

Çavkanî: 

Biyolojî
Kodên Lêgerîna Welatan

Kodên Lêgerîna Welatan an jî Jimara Kodên Welatên Navneteweyî pêşniyarên telefonê ji bo welatên endam û herêmên Yekîtiya Telekomûnîkasyonê ya Navneteweyî (ITU) ji telefonê têne kirin. Ew di standardên ITU-T de bi pîvana E.123 û E.164 têne diyarkirin. Pêşniyarên birêkxistina Jimartina Rasterast a Navneteweyî (IDD) û herwiha wekî kodên Jimartina Şopîner a Navneteweyî (ISD) têne navnîş kirin.

Koda Lêgerîna Navneteweyî
Giravên Vîrjîn ên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê

Giravên Vîrjîn ên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê () giravekî welatê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye, ku li Karîbê ye.

Çavkanî

Erdnîgariya DYAyê
Anguîla

Anguîla () girav û welatekî Brîtanyayê yê ku dikeve Karîbê, li aliyê din ê Atlantîkê û li derveyî Ewropayê.
Aruba

Aruba (), girav û welatek pêkhate ya Keyaniya Holendayê ye, ku li başûrê Deryaya Karîbê, li rojavayê beşek sereke yên Antîlên Biçûk 1600 km û li bakurê deryayê Venezuelayê 29 km e.

Çavkanî

Girav
Aruba
Girava Asensiyonê

Girava Asensiyonê () giravekî volkanî îzolebûyî ye, ku bi pîleya 7°56' li başûrê Ekvatorê ya li Başûrê Okyanûsa Atlantîkê ye. Ew li gor 1600 km ji deryaya Afrîkayê û 2250 km ji deryaya Brezîlê, di navbera dorperê Amerîkaya Başûr û Afrîkaya Başûr de derbas dibe.

Çavkanî 

Girav
Berbûda

Berbûda () cihê giravekî biçûk a li rojhilatê Karîbê ye, ku beşek ji neteweya hevparê ji Antîgua û Berbûda ye.

Çavkanî

Karîb
Avabûnên 1678an
Giravên Vîrjîn ên Brîtanyayê

Giravên Vîrjîn ên Brîtanyayê (GVB) bi fermî jî Giravên Vîrjînê tê gotin, () giravên Herêmên Derveyî Brîtanyayê li Karîbê, li rojhilatê Porto Rîko ye. Giravên erdnîgarî beşek ji Giravên Vîrjînê ya Arkeolojî û li cihên Giravên Leewardê yên Antîlên Biçûk in.

Çavkanî
Giravên Leewardê

Giravên Leewardê () komên giravan e, ku li derê bakurê Karîbe, li bakurrojavayê Okyanûsa Atlantîkê digire.
Giravên Turks û Kaykosê

Giravên Turks û Kaykosê (GTK) () giravên girêdayî yên Herêmên Derveyî Brîtanyayê ye, ku mezintir Girava Kaykosê ye û biçûktir jî ji Girava Turksê pêk tê.

Çavknanî
Tebeseranî

Tebeseranî Kesên li başûrê rojhilatê Daxistan dijîn. Li gorî gorjimara 2002ê, 131 785 Taboran li ser erdê Rûsya dijîn. Ew li Tabasaran û herweha li Lezgînî, Azerî û Zimanê rûsî biaxivin. Sîneweyên Musilman in. Çandî û rûniştin nêzîkî lîderan. Piraniya Tabasanarani di çandinî de (karanîna çandî, dewlemendiya dewlemend). Pêşangeha pêşdebirin, bi taybetî bi tîrêjiyê.

Girêdanên derve 

Daxistan
Girava Wake

Girava Wake an jî wek Wake Atoll tê gotin (), girava mircan û atol ya li rojavayê Okyanûsa Pasîfîkê, li bakurê Mîkronezya ya binherêm, li gor 1501 km rojhilatê Guamê, 2298 km rojavayê Honolulu û 1991 km li başûrrojhilatê Tokyo ye.

Çavkanî
Giravên Kaymanê

Giravên Kaymanê () giravên xweseriyê li rojavayê deryaya Karîbê ye, ku girêdayî Herêmên Derveyî Brîtanyayê ye. Herêm ji sê giravên tê belavkirin: Kaymana Mezin, Kaymana Brak û Kaymana Biçûk dikeve başûrrojavayê Kûbayê, bakurrojhilatê Kosta Rîkayê, bakurê Panamayê, rojhilatê Meksîkê û bakurrojavayê Jamaîkayê ye. Şêniyên wê nêzîkî 60,765 kesan e, û paytexta wê jî George Town e.

Çavkanî
Necat Baysal

Necat Baysal, nivîskarekî kurd e. Di sala 1988an de li gundê Gurika Mêrdînê (Nisêbîn) hatiye dinê.

Ji ber sedemên siyasi di sala 2009an de hatiye girtin. Bi giştî pênç sal û niva di Zîndana Tekirdaxê de maye girtî. Heta niha pirtûkek wî ya bi navê Paytextên Êşê hatiye çapkirin.sala 2021an jî romana xwe ya bi navê Sînorên Bê Derî Ji weşanxaneya Payîzê derxist. Xebatên xwe yên wêje yî berdewam dike. Niha li Almanyayê dijî.

Berhemên wî 
Paytextên Êşê,  Weşanên J&J, 2017
Sînorên Bê Derî Weşanên Payîz, 2021

Girêdanên derve 
 Bajaro - Necat BAYSAL
 Hewarî - Necat BAYSAL
 Ez Qurban - Necat BAYSAL
 Şevzar - Necat BAYSAL
 Braunschweig 6. Kültür ve Edebiyat Günleri

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Helbestvanên kurd
Kesên ji Nisêbînê
Jidayikbûn 1988
Çukur (rêzefîlm)

Çukur () rêzefîlmekî bi cureya aksiyon û drama li bajarê Stembolê ya Tirkiye di kanala Show TV de ji dema 23ê çiriya pêşîn a 2017 dest bi weşanê kiriye. Rêzefîlm hê niha didome (2020).

Lîstikvanên birêvebir û karakter
Nîşe: Ji bo danasînên hûrgulî yên karakterên sereke yên li jêr, agahdariya berfireh a di derbarê tîpên alîkar û tîpên din de, û ji bo agahdariya di derbarê hejmarên beşan de, li lîsteya tîpan binêrin. 
https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Çukur_karakterleri_listesi

Lîstikvanên sereke

Karaktera alîkar

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Çukur li ser Show TV
 Ayyapım - Çukur
Aram Xaçatiryan

Aram Îlîç Xaçatiryan (; , ; wekî [ɑˈɾɑm χɑt͡ʃʰɑt(ə)ɾˈjɑn] dihêt gotin; jdb. 6ê hezîrana 1903an – m. 1ê gulan 1978an) mûzîkvanê navdar ê ermenî-soviyetî ye. Ew wekî yek ji navdartirîn mûzîkvanên Soviyetê  û cihanê li sedsala 20ê dihêt naskirin.
Ew li Tiblîs a paytexta Gurcistanê ji dayik bû û her li wî bajarî jî mezin bû. Ew li temenê 18-salîyê, li sala 1921ê, piştî soviyetandina herêmên Qewqazê çê Moskoya paytexta Soviyetê. Bi ser wê ra ko berî hingî qet mûzîk nexwandibû, navê xwe li Enstîtûta Gnessin ya Mûzîkê dest bi xwandinê kir, paşî çû ber dersa Nîkolay Miyaskovskî li Konzervatoara Moskoyê.

Karê wî yê giring yê herî pêşîn knoserto ya piyanoyê ya sala 1936ê bû, ko navê wî li nav Soviyetestanê û li derveyî wê jî bilind kir. Paşî li sala 1940ê Konsertoya kemanê anko viyolonê û li sala 1946ê jî konsertoya çeeloyê nivîsî anko dana. Karên wî yên dî, suita Maskaradê bû li sala 1941, sirûda niştîmanî ya Komara Sosiyalîstî ya Soviyetî ya Ermenistanê (1944), 3 sîmfonî (1935, 1943, 1947) û nêzîkî 25 parçeyên mûzîkê ji bo filman bûn. Lê ew herî zêde ji ber mêzîka baleyên Gayanê (1942) û Spartakos (1954) hatîye niyasîn. Parçeya Reqsa Kahorî ji baleya Gayanê yek ji navdartirîn parçe mûzîkên cihanî ye ko di nav xelkê da gelek belav bûye.

Di salên xebata xwe da, ew gelek caran ji alîyê desthilata Soviyetistanê ve hezkirî bû û gelek mensebên bilind di mûzîka wî welatî da wergirtin, herçend e ko ew li sala 1943yê bi awayekî fermî bû endamê Partîya Komonîst. Lê paştir ew digel Sergeyî Prokofiyef û Dimîtrî Şostakovîçî li sala 1948ê kevtin ber xezeba Partîyê û hemî berhemên wan weekî ″formalîst″ û ″dijberî-gel″ hatin nasandin. Piştî salekê dîsa Partîyê ew efû kirin.

Li sala 1950ê, Xaçatiriyanî li Enstîtûta Gnessinê ya Mûzîkê û Konzervatoara Moskoyê dest bi dersgotinê kir û dest bi gerriyanekê li Ewropayê û Welatên Yekbûyî yên Amerîkayê kir. Li sala 1957ê, ew bû emîndar anko sekreterê Yekîtîya Mûzîkdanerên Soviyetistanê û heta dawîya jiyana xwe li ser wê kursîyê ma.

Wî di karên xwe da, bil ji mûzîka Ermenî, gelek mifa ji mûzîka Gurcistanê û mûzîka Kurdî wergirtîye. Nemaze, perdeya duyê ji Baleya Gayanêyê tijî awaz û mûzîka kurdî ye.

Jiyan 
Aram li gundekê nêzîkî paytexta Gurcistanê, Tiblîsê, di malbateka ermenî da hat ser dinyayê. Babê wî, Yeqîya, ji gundê Aza Jorî ya nêzîkî Urdûbadê li Nexcivanê hatibû ser dinyayê, lê paşî di temenê 13-salîyê da mişextî Tiblîsê bûbû.

Çavkanî 

Muzîkvanên ermenî
Kesên ji Tiblîsê
Jidayikbûn 1903
Mirin 1978
Nivîskarên sirûdên neteweyî
WebMoney

WebMoney Transfer, an jî bi kurtasî WebMoney (wekî webmanî bixwîne) şirketeke rûsî ye ku di asta cîhanê de kar dike. WebMoney sîstemeke ku ji bo çalakiya bazirganiya înternêtî de di sala 1998an de hatiye damezirandin.

Çavkanî 

Înternet
Wild Fire

Wild Fire bandora amerîkî ye, di 5ê çileya paşîna 2015ê de Biloxi, Mississippi de 2015. Band di çar endamê de: Zack Sawyer li ser vocal, Taylor Roberts li Guitar, Tyler Voss li ser bass û Cameron Alidor li ser drums. Band bi tenê 5ê çiriya paşîna (5) 2015ê, "Villain", ya ku bi paşê di albumê yekemîn de hebû ku di 23ê gulana (2017) de "Revolt" hatibû serbest kirin. Serhildana 15 şewitandin, yek ji wan Kûçikek doktorê ya Hookê ya Dr. Hookê, ku bi rêberiya dawî ya albûmê bû. Muzîka muzîkê bi hunermendên ku Korn, Incubus, Sevendust, bandorek, Nexşebûyî, Diwanzdeh Ninja, Avenged Sevenfold, Parkin Linkin Park, Me Ez Horizon Bînin, û ezmûnên berê Zack Sawyer bi bandor. ] Fire Fire di 1065 Fest 2016, Rocklahoma 2017, Gulfport Music Fest 2017, û Inktober Fest 2017 de hate nîşandan.

cavekan 
Wikipedia Kurdi Navin
Tirkê

Tirkê, Tîrkî yan Tîrikan (),  gundekî bi navçeya Bismilê ya Amedê ve girêdayî ye.

Çavkanî 

Gundên Bismilê
Halle, Saxony-Anhalt

BERALÎKIRIN Halle (Saale)
Şehzade Mistefa

Şehzade Mistefa ( bi Zimanê osmanî : ﺷﻬﺰﺍﺩﻩ ﻣﺼﻄﻔﻰ), (z. 1515, Manîsa - m. 1553, Qonye) şehzadeyekî Împeratoriya Osmanî bû. Kurê Siltan Silêmanê Qanûnî û Mahîdewran Siltan e.

Şaredarîyên Saruhan, Amasya û Qonye kirîye. Hatî sûckirin ji îsyankirina bavî xwe; Di dema artêşa osmanîyan a ku diçû sefera Naxçiwanê li Qonye vêzdikir li otaxa padîşêh hate fetisandin. Qetla xwe ji sûca îsyankirina dûgelê ye; lakîn gotûbêj hene di mijara delîl û şahîdan. Hinik dîroknas îdîa dikin ku Xurrem Siltan ji bo kurekî xwe derkevê têxt pusu kirîye Şehzade Mustafa û mirina wî amade kirî ye. Hinik dîroknas îna dikin ku Şehzade Mustafa bêsûc e.

Di sala 2005'ê Walîtîya Amasyayê peykera mumhingiva Şehzade Mustafa çêkir. Ji vê peykerê li cîhanê tenê li Muzexaneya Şehzade hêye.

Çavkanî 

Împeratoriya Osmanî
Şehzadeyên Osmaniyan
Kesên ji Manisayê
Jidayikbûn 1515
Mirin 1553
Rêya Armûşê

Rêya Armûşê yan Rêîpeg (), navçeyeke bajarê Wanê ye. Di 11ê mijdara 2012an de, di encama dabeşkirina navenda Wanê ya li gorî qanûna bi hejmara 6360 a MMNTyê, bûye navçeyek.

Çavkanî 

Navçeyên Wanê
Şikefta Çarstûn

Şikefta Çarstûn, şikefteke ku dikeve pişta çiyayê Spî û rojhilata geliyê Dihokê (Bahdînan, Başûrê Kurdistanê) û li cihekê asê ye. Şikefta Çarstûn perestgeheke ayîna zerdeştiyan bû. Berî mirov bigehe cihê perestgehê di nav şikeftê de, wênên pênc xudayên berê li ser keviran .

Çavkanî 

Parêzgeha Dihokê
Înyûpîk

Înyûpîk (di zimanên wan de Iñupiaq (yekhejmar) Iñupiak (duhejmar) Iñupiat (pirhejmar)), gelekî ji beşê Inuit a ji gelên eskîmoyan e; di bakur (North Slope Borough) û bakurê rojava (Northwest Arctic Borough û Nome Census Area) yê parêzgeha Alaskayê de ya girêdayê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye, niştecih in. Ji ber ku li Alaskayê tenê ew ji gelên Inuit in, ji wan re Inuitên Alaskayê jî tê gotin. Navê ku li xwe kirine, ji peyvên iñuk (mirov) û piaq (rastî) tê. Zimanên wan jî bi  Iñupiatun (mîna mirovê rastî) tê binavkirin. 

Li gorî Navenda Zimanên Xwecihan ên Alaskayê , di nav xwecihên Alaskayê de piştî Yupîkan ên 25.000 nifûsî, bi nifûsa xwe ya 14.700 re duyemîn gelê herî mezin a Alaskayê ne, lê belê tenê ji wan 2.144 kes dikarin zimanê xwe bipeyivin. Di sala 1993an de di nav xwecihên Alaskayê de yên ku zimanê îngilîzî nizanin, bi rêjeya ji % 42 ve Yupîk yekemîn, bi rêjeya ji % 20ê ve jî Înyûpîk duyemîn in. .  

Baweriyên wan li ser şamanîzmê ye û piranî nêçirvan û komker in. Ji aliyê çandî ve du beş in: Taġiuġmiut (gelê behrê) nêzîkî peravê dijîn û nêçirvaniya nehengê, foq û morsê dikin,  Nunamiut (gelê bejayiyê) jî li herêmên dûrî behrê nêçirvaniya şivira kediyê dikin. Carinan wekî du gelê ji hev cuda hatine hesibandin û yên li Nîvgirava Sewardê bi navê Qawiaraqê û yên li North Slope û Northwest Arctic jî bi navê Inupiaq têne nasandin. Hevnijadên wan ên Kanadayê, Uummarmiutan ji ber endîşeyên polîtîk û rêveberiyê bi Inuitên Kanadayî ya Rojava re dibin yek û navê Inuvialuit bikartînin. 

Di nav eskîmoyan de yên herî bejinbilind Înyûpîkên Alaskaya Bakur in, ji Inuitên Kanadayê 10 santîmetre dirêjtirin.  Înyûpîkên Kobukê bi Çermsorên Koyukun re yên Atabaskan in li herêmên sînoran de zewicîne ku him cîranên wan ên rojhilat in û him jî hevparên wan ên danûstandinê ne. Eskîmoyên ku yên her dawî Ewropayiyên Spî nas kirine, Înyûpîkên Alaskaya Bakur in ku piştî sala 1890an xiristiyaniyê nas kirine.  

Li Alaskayê ji ber wateya wê ya biçûkxistinê (derogatory) navê “eskîmo” nayê bikaranîn û li şûna wê  Inuit û Inuk tê bikaranîn. Carinan ji bo tevahiya eskîmoyên Alaskayê navê Yupik-Inupiaq (an jî Inu-Yupiaq) tê bikaranîn. Her çiqas Yupîkên (Yupiget) Sîbîryayê yên li St. Lawrenceê, zimanekî cuda dipeyivine jî ji aliyê çandî ve gelê ku herî nêzîkî gelê Înyûpîk in û di heman koma çandê de têne hesibandin.

Çavkanî 

Gel
Lîsteya neteweyên li Tirkiyeyê

Neteweyên li Tirkiyeyê li jêr hatî nîşankirin.

Çavkanî 

Lîste
Paul Walker

Paul William Walker lV (z. 12'ê rezbera 1973 li Glendale; Kalîforniya- m. 30'ê sermaweza 2013 li Santa Clarita, Kalîforniya) aktoreke amerîkan bû ku bi reza fîlmên aksiyonê The Fast and the Furious ( Lezgîn û Bihêrs)  ku di sala 2001'ê de hatî kişandin de navdar bû. Di vê fîlman de ew rola Brian O'Conner dilîst.

Fîlmnîgarî

Fîlm

Televîzyon

Vîdeoyên muzîkê

Girêdanên derve

Çavkanî 

Jidayikbûn 1973
Mirin 2013
Aktorên amerîkî
Hormonên herisê

Hormonên herisê  , ne navê hormonek, lê navê komek hormonan e. Taybetiya vê komê ew e ko hemû hormonên vê komê li ser sîstema herisê bandor dikin. Hormona gastrîn, hormona sekretîn û hormona kolesîstokînîn, hormonên sereke yên sîstema herisînê ne.

Gava mirov xwarin dixwe, xwarin rasterast derbasî nav xwînê nabe. Xwarinên proteînî, lîpîdî û karbohîdradî, xurekên makromolekulî ne. Divê xurekên aloz (makromolekul), pêşî di nav gede û rûvîyanda bêne hilweşandin. Ji bo hilweşandina xurekên aloz, pêdivî bi enzîmên herisê heye. 

Enzîmên wekî amîlaz, lîpaz, pepsîn, maltaz, sukraz, laktaz û erepsîn hin enzîmên sereke yên herisînê ne. Bi navbeynkariya van enzîman xurekên makromolekulî perçe dibin û dibin monomer. Molekulên monomerî bi têra xwe hûrik in, loma bi hesanî ji diwarê rûviya zirav derbasî nav xwînê dibin. Mirov bi şev û roj 24 saet her tim xwarin naxwe. Ango gede û rûviyên mirov hertim bi xurekan tijî nîn e, gava têda xûrek tune ye, divê gede û rûvî çalak nebin û enzîm der nedin.

Ji bo rekxistina rêjeya enzîman, çalakiya gedeyê û rûviyan, hinek hormonên herisê kar dikin. Ev hormonan jî wekî hormonên din di nav xwînê de belavê laş dibin. Hormonên herisê di xaneyên gede û rûviya dozdetilîk de tê berhemkirin û derdan. Hormonên herisê, an li gor cureyên xurekan an jî di nav gede û rûviyan de dema hebûn an jî tunebûna xurekan de kar dikin. Wekî mînak eger gede bi xurek tijî be, vê gavê hormona gastirîn ji bo derdana asîda gedeyê û enzîma pepsînojen hin xaneyên gedeyê han dike, asîda gedeyê jî dest bi herisa xurekên proteînî dike. Na, heke gede vala be, ango mirov birçî be, vê gavê hormona sekretîn û kolesîstokînîn rê li ber berhemkirin û derdana enzîma pepsînojenê digire. Ji xeynî rawestandina derdana enzîmên gedeyê, van hormonan girjbûn û xavbûna gedeyê jî kêm dike.

Hormonên herisê bandor li ser rêjeya pileya pH a gede û rûvî jî dike. Wekî mînak, pH a gedeyê 1,5-2 ye. Lê pH a donzdetilîk 7-8 ê. Hormona sekretîn pankreasê han dike, pankreas îyonên bîkarbonat berhem dike û der dide nav rûviya donzdetilkê, îyonên bîkarbonat asîdê lawaz dike û pileya pH a dorhêlê bilind dike.

Çavkanî 

Biyolojî
Sîstema hezmê
Miranda Kerr

Miranda Kerr (z. nîsan 20, 1983, Sîdney ), mankeneke awistralî ye.

Malbat û jîyana wî 
Kariyera wê ya profesyonel di sala 1997an de dest pê dike. Di karên wî de Maybelline û Victoria's Secret hê ye.

Miranda zarokê biçuke a malbata Kerr e.

Miranda di dîroka Juyeh 23, 2010ê de Orlando Bloom re zewucî. Di 6 Jenviye 2011ê kurî xwe Flynn Christopher Bloom hanî cîhanê. Oktobir a 2013ê Miranda û Orlando ji hev veqetiyan.

Du veqetandinê di Mars 2014ê di daxuyaniyekê GQ de Kerr got: "Ez boneyek bîseksûel dixwazim. Ez him peya him jî jina diecibînim. Zînhar mebên zînhar."

Qerîyera wî 
2003: Qerîyera Miranda bi reklamekê re destpêkir.

2004: Bare New York City dikê û bi ajansa Next re peymanekê îmze dike. Miranda di paragidanîyên Baby Phat, Lisa Ho, Voodoo Dolls, Levi's, Bettina Liano, Nicola Finetti, L.A.M.B, Heatherette, Betsey Johnson, Trelise Cooper, Jets, John Richmond, Blumarine Swimwear, Seafolly Swimwear, Victoria's Secret, Anna Molinari, Roberto Cavalli, Enrico Coveri, Arden B, Cia Maritima û Amuleti J de mankenî dike.

2006: Maybelline ile anlaşmasından sonra Miranda Kerr dibe yekem mankena Victoria’s Secret a Awûstral.

2011: Li 2011 Victoria's Secret Fashion
Showê de sûdyeneke 2.5 mîlyon dolar li xwe dike.

2013: Miranda Kerr û Victoria's Secret rêyên xwe cuda dikin.

Girêdanên derve 
 Malpera fermî
 Di IMDBê Miranda Kerr

Çavkanî 

Jidayikbûn 1983
Kesên ji Sîdneyê
Awistraliyên îngiliz
Awistraliyên skot
Mirovên zindî
Modelên jin ên awistralî
Victoria's Secret
Jelena Karleusa

Jelena Karleusa" Krstić (bi sirbî: Јелена Карлеуша) hunermendeke sirb e.

Dîskografî
 Огледалце (1995)
 Жените се момци (1996)
 Вештице, виле (1997)
 Јелена (1998)
 Гили, гили (1999)
 За своје године (2001)
 Само за твоје очи (2002)
 Магија (2005)
 JK Revolution (2008)
 The Diamond Collection (2009)
 Дива (2012)

Jidayikbûn 1978
Stranbêjên serb
Norşîn, Hezo

Norşîn (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Mangik

Mangik (, ), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hezoyê
Mezra Xalik

Mezra Xalik (, ), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hezoyê
Palo, Hezo

Palo (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Xerbik, Hezo

Xerbik, Xarbik (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Eynromî

Eynromî (, ), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hezoyê
Xelîlan, Hezo

Xelîlan gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Dara Gwîzê

Dara Gwîzê (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hezoyê
Zîlan, Hezo

Zîlan (, ) gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hezoyê
Zernafîd

Zernafîd gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Şet

Şet gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Eynmaro

Eynmaro (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hezoyê
Mayzad

Mayzad gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Mirxî

Mirxî gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Melecelo

Melacello gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Natopan

Natopan gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Hazorte

Hazorte, Hezorte gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Hof

Hof gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Behik

Behik (, ), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hezoyê
Dêrşan

Dêrşan (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Asî

Asî (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Gomikan, Hezo

Gomikan (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Kox, Hezo

Kox (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Korîr

Korîr (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Gundên Hezoyê
Apîkan

Apîkan, anku Apîka (, ), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hezoyê
Baştirima Jêr

Baştirima Jêr (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hezoyê
Memeqûş

Memeqûş (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hezoyê
Melkîşan

Melkîşan (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hezoyê
Dêrê, Hezo

Dêrê (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hezoyê
Pelgê

Pelgê (), gundekî ku bi navçeya Hezoya Batmanê ve girêdayî ye.

Çavkanî 

Gundên Hezoyê
Reşedar

Reşedaran (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hezoyê
Şedrik

Şedrik (), gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Hezoyê
Navenda Hevkarî ya Partiyên Kurdistana Îranê

Navenda Hevkarî ya Partiyên Kurdistana Îranê (Nawendî Hawkarîy Hîzbekanî Kurdistanî Êran) di 9ê çileya 2018ê de li aliyê pênç partiyên rojhilatê Kurdistanê ve hate ava kirin. Ev komxebat piştî xwepêşandanên di berfanbarê 2017ê de li Îranê destpêkirî hate ava kirin. Armanca vê komxebatê ewe ku partiyên Rojhilatê Kurdistanê li dijî rêjima Îranê xwedî helwesteke netewî û hevdeng bin. Di 6ê sibata 2018ê de civîna sêyemîn pêk anîn di vê civîne de biryar li ser destpêkirina karê hevbeş ê di navbera wan partiyan de hat dayîn û biryar li ser wê xalê hate kirin ku partiyên din yên Kurdistanî bi taybetî jî PJAK, beşdar vê komxebatê bin. Di 7ê adara 2017ê de vê komxebatê li dijî suîkastên rêjima Îranê helwest nîşan da û got ku dê xebat li dijî rêjima Îranê berdewam bikin

Endam 
 Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê (9 çile 2018-...)
 Komeleya Şoreşger û Zehmetkêşên Kurdistana Îranê (9 çile 2018-...)
 Hizba Demokrat a Kurdistanê, Îran (9 çile 2018-...)
 Komeleya Zehmetkêşên Kurdistana Îranê (9 çile 2018-...)
 Rêxistina Xebata Rojhilatê Kurdistanê (9 çile 2018-...)

Mijarên têkildar 
 Şoreşa Rojhilata Kurdistanê

Çavkanî 

Rêxistinên Rojhilatê Kurdistanê
Cormoran Strike

Cormoran Strike  rêzeromanekî polîsî ye, ku ji hêla nivîskarê brîtanî J.K. Rowling ve hat nivîsandin û bi bernavka Robert Galbraith hat çapandin. Mijara Romanan li ser dozên detektîvê taybetî Cormoran Strike û alîkarê wî Robin Ellacott ne. Di seri de çar roman heta niha hatine weşandin. Romana çaremîn, Lethal White, di  18' ê rêzbera 2018an  de hate weşandin.  J.K. Rowling radigihand ku bi kêmî deh romanên din daha plankirî ne . 
Du romanên ewil wekî rêzefîlma wêneguhêzê ji BBC ONE -yê re hat lêanîn û di havîna 2017an de hat weşandin. Ev rêzefîlm ji bo sezona duyem hate nûkirin, li ser bingeha pirtûka sêyemîn, Career of Evil, ku di meha sibatê û adarê 2018 de di du beşan de derket.

Çavkanî 

Pirtûkên inglîzî
Fantastic Beasts and Where to Find Them

Fantastic Beasts and Where to Find Them ("Cinawirên fantastîk û li kû tên dîtin") navê du  , ji aliyekî ve, pirtûkek aşopî ji romanên Harry Potter û, ji aliyê din ve, pirtûkek rastîn a nivîskarê brîtanî J.K. Rowling e. Nivîskarê pirtûka aşopî Newt Scamander e. 

Scamander di heman demê de serlehengê rêza fîlmên Fantastic Beasts and Where to Find Them e   , ku ji pirtûka aşopî pêk tê, çîroka nivîskarê xwe vedibêje.

Harry Potter

Pirtûka aşopî 
Pirtûka aşopî  ku ji hêla nivîskarê Newt Scamander ve hatiye nivîsandin yekem car di Harry Potter û   kevirê fîlozofan de  tê behs kirin û li ku. Ew li ser lîsteya pirtûkên xwendekaran e ku ji bo sala yekem li Hogwarts hewce ye.  Pirtûk li cem Flourish & Blotts tê peydakirin.

Çavkanî 

Pirtûkên inglîzî
Jiyanname

jiyanname an jî jînenîgarî, mirov dîroka xwe 
yan  ya yekî dinivîse  yan tomar dike  kanê çi kirîye ji kîrê ye  kî bû û htd.
Arthur Conan Doyle

Sir Arthur Ignatius Conan Doyle KStJ DL ( li Edinburgh, Skotlenda –  li  Crowborough, Sussex,  Înglistan), bijîşk û nivîskarekî brîtanî bû. Doyle bi taybet bi roman û kurteçîrokên Sherlock Holmes biserkeftî bû. Fîgûrekî din ê navdar ji romana The Lost World ("Cîhana windabûyî") Profesor Challenger e.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1859
Mirin 1930
Nivîskarên brîtanî
Nivîskarên skotlendî
 

Sherlock Holmes
Romannivîsên brîtanî yên mêr
Romannivîsên brîtanî ên sedsala 19an
Romannivîsên brîtanî ên sedsala 20an
Şifêdîn

Şifedîn (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Tilxalid

Tilxalid (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Ambarcik

Ambarcik (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Şêxbîlecan

Şêxbîlecan, Şêx Bîlecan (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Qentere, Tilbişar

Qentere (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Mezra Tilbişarê

Mezra Tilbişarê ( [sic], ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Şibîb

Şibîb (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Dehnî

Dehnî (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Cexdîxîn

Cexdîxîn, Ceẍdîẍîn (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Yona

Yona (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Barne

Barne (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Wasilî

Wasilî (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Dîkmetaş

Dîkmetaş (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Dîreklî

Dîreklî (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Xerar

Xerar, Xerarê (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Ûrûş

Ûrûs (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Hemeylî

Hemeylî, Ḧemeylî (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Gebe

Gebe (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Xirar, Tilbişar

Xirar (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Hecar

Hecar (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Xatûnî, Tilbişar

Xatûnî (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Xotoxlî

Xotoxlî, Xotoẍlî (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Îkîzqûyû

Îkîzqûyû (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Simawîna Jêrîn

Simawîna Jêrîn (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Inqilab

Inqilab (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Qerebûrûn

Qerebûrûn (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Kerîn

Kerîn (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Milk, Tilbişar

Milk (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Kersentaş

Kersentaş (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Qilawûz

Qilawûz (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Zambir

Zambir (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Entabê ve ye.

Civak 
Civaka gund tirkmenên elewî pêk tê.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Korkîn

Korkîn (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Kefersarî

Kefersarî, Keferzer (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Sinan

Sinan (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Sazxîn

Sazxîn, Sazẍîn, Sazgîn (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Beledîn

Beledîn ( ,), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Sewêndî

Sewêndî (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Kurdesman

Kurdesman, Kurd'esman, Kurdosman (, , ),  gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Wartanos

Wartanos (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Muqbilî

Muqbilî (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Hengirmen

Hengirmen (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Hulumen

Hulumen (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Tuzel

Tuzel (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Rûmewleka Jêrîn

Rûmewleka Jêrîn (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Qinab

Qinab (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Qindewîr

Qindewîr (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Nefaq

Nefaq (, ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Tunb

Tunb (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Yenîkoy, Tilbişar

Yenîkoy (), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
The Tales of Beedle the Bard (pirtûk)

The Tales of Beedle the Bard (bi kurdî: Çîrokên Hozan Beedle) pirtûkeke J. K. Rowling e. Ew pirtûk bi pênc çîrokên di cîhana Harry Potter de dilîze.

Naverok 
Pirtûk komeke ji çîrokên aşopî yên ji cîhana Harry Potter pêk tê. Her çîrok li dû şiroveyeke ji hêla Albus Dumbledore, birêveberê berê yê Hogwarts re, li ku derê ew analîz dike, li ser wê nîqaş dike, û agahdariya paşîn a aşopî peyda dike.

Pênc çîrok bi sernavên The Wizard and the Hipping Pot, The Fountain of Fair Fortune, The Warlock's Hairy Heart, Babbitty Rabbitty and Cackling Stump û The Tale of the Three Brothers ne. 

Pirtûk di heman demê de pêşgotinek jî ji hêla nivîskarê ve hatiye nivîsîn. Di wê de, di nav xwe de çîrokên Beedles ên bi çîroknivîsiya "me"; her çend gelek paralel hene, mîna serketina bingehîn a qenc, lê di heman demê de cudahiyan jî, mîna nûneriyeke kêmtir neyînî ya sêrbaz û serxwebûna mezintir a kesayetên jin.

Wateya di cîhana Harry Potter de 
Çîrokên Hozan Beedle di rêzeromanên Harry Potterê de berhevokekî çîrokên navdar in. Di cildê paşîn ê rêzeromanê de (Harry Potter and the Deathly Hallows), Profesor Dumbledore rûnivîsekek ji berhevoka çîrokan ji Hermioneyê re dihêle. Tenê piştî demekê Hermione, Harry û Ron fêr dibin ku çîroka sê bira bi bingeheke rastîn e û nîşana sê tiştên efsûnî yên bihêz, bîreweriyên mirinê dide. Çîrok bi vî rengî mifteya çareseriya naverokê ye.   

Di pirtûkê de çar çîrok hatine behs kirin, çîroka The Warlock’s Hairy Heart jî ji hêla Rowling ve zêdek hatî afirandin.

Çavkanî 

Harry Potter
Pirtûkên inglîzî
Erqîq

Erqîq, Erqik (, , ), gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Helmut Rellergerd

Helmut Rellergerd an jî bi bernavk Jason Dark (jdb. 25ê kanûna paşîn, 1945, Dahle bei Altena, Almanya), nivîskarekî alman e yê kesê romanê  John Sinclair  ji jiyanê afirand û yek ji nivîskarên ku herî zêde tê de beşê wî tê xwendin e.

Jiyan 
Helmut Rellergerd li Dortmundê mezin bû û piştî ku dibistan û artêş qedand, romana xwe ya yekem nivîsand. Lêbelê, ev berhema yekem ji hêla weşangeran ve hate red kirin.Yekem romana Rellergerd ku ji hêla Bastei  ve hatî weşandin de, bi sernavê  Im Kreuzfeuer des Todesdrachen , di rêzeromana Cliff Corner de bû. Piştî ku wî di destpêka kariyera xwe ya nivîsandinê de bi romanên polisye re mijûl bû, ew di 1973 de romana Die Nacht des Hexers  nivîsand û di pêşveçûna din de karakterê aşopî John Sinclair afirand.Serpêhatiyên lehengê îngilîz ji hêla weşanxaneya Bastei-Lübbe ve di forma romana lênûskê û pirtûka berîkê de têne çapandin û di salên 1970î de di nav rêza herî serfiraz a tirsnak a Almanyayê de tê pêşve xistin. Gelek hejmarên nû jî bi zimanên din hatine wergerandin. Ji bo xebata jiyana wî, bi taybetî jî wekî afirînerê John Sinclair, Rellergerd di 2018 de Xelata Vincentê wergirt. Rellergerd rêzeromanên Professor Zamorra û Damona King dahênand û 2 roman wek Dave Morris ji bo rêzeromana  Fledermaus nivîsand û nivîskarê rêza polisye Franco Solo bû. Di bin bernavkê Red Geller de wî rêzepirtûkên ciwanan Das Schloß-Trio nivîsand . Ji sala 2006an pê ve ew rêzeromana Don Harris Psycho-Cop di bin bernavkê  xwe yê naskirî de, ku ji hêla weşanxaneya Blanvalet ve hatî weşandin. Rellergerd îro li Bergisch Gladbach  dijî .

Berhem 
Geisterjäger John Sinclair
 Das Schloß-Trio
 Don Harris Psycho-Cop

Çavkanî 

Nivîskarên alman
Jidayikbûn 1945
Milk, Gercan

Milk, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.

Gundên Gercanê
Derobiçûkqerejwêran

Kiçûkqerecewêran, Derobiçûkqerecewêran (, ),  gundekî bi ser navçeya Tilbişara Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Tilbişarê
Paul F. Tompkins

Paul Francis Tompkins (z. 12'ê rezberê 1968'an li Mount Airy, Pennsylvania, DYA) aktor û mirovekî navdar ê şowên televîzyonê.

Jidayikbûn 1968
Mêr
Amerîkî
Karsaz
Aktor
Heinrich von Kleist

Bernd Heinrich Wilhelm von Kleist 10ê çiriya pêşîn  an jî 18ê çiriya pêşîn 1777 (agahî ji pirtûka dêrê) li Frankfurt (ji Oder) /Împeratoriya Romê ya Pîroz ; m.21ê çiriya paşîn 1811   Kleiner Wannsee, Berlîn/ Prûsya) helbestvan û nivîskarekî Alman bû. Di nav berhemên wê yê girîngtirîn şanonameyên Das Käthchen von Heilbronn,  Der zerbrochene Krug, Amphitryon, Penthesilea û romana Michael Kohlhaas tên hesibandin. Kleist xwe bi hevala xwe ya nesaxbûn  Henriette Vogel ve  kuşt .

Jînenîgarî

Berhem 
 Die Familie Schroffenstein, (trajedî) (1803)
 Das Erdbeben in Chili), (novella) (1807)
 Amphitryon, (trajîkomedî) (1807) (Moliere'in komedisinden adapte)
 Der zerbrochne Krug, (komedî) (1808)
 Penthesilea, (trajedî) (1808) (Goethe bu oyunu "oynanamaz" olarak nitelendirerek oynatmayı reddetmiştir.)
 Die Marquise von O, (novella) (1808)
 Die Hermannsschlacht, (drama) (1809)
 Das Bettelweib von Locarno), (çîrok) (1810)
 Prinz Friedrich von Homburg), (drama) (1810)
 La Petite Catherine de Heilbronn), (tarihî oyun) (1810)
 Michael Kohlhaas, (novella) (1811)
 Der Zweikampf, (novella) (1811)
 Der Findling)', (novella) (1811)

Çavkanî 
https://de.m.wikipedia.org/wiki/Heinrich_von_Kleist

https://en.m.wikipedia.org/wiki/Heinrich_von_Kleist
Nivîskarên alman 
Nivîskar 
Helbestvan 
Helbestvanên alman 
Mêr
Jidayikbûn_1777
Mirin_1811
Romeo û Juliet

Romeo û Juliet (Romeo and Juliet), yek ji trajêdiyên herî navdar ên nivîskarê îngilîzî William Shakespeare e. Naveroka wê derbarê hezkirina du cîwanên evîndar de ye, lê çima ku malbatên wan dijminên hev in berxwedana wan bi xwekuştina her du evîndaran bi dawî tê. Naveroka Romeo û Juliet qasî pênç roj diajo û li bajarê Verona (Bakûrê Îtalyayê ) derbas dibe. Berhem dibe ku di nav salên 1594–96 de pêk hatibe. Di sala 1597 de ew berhem cara yekem hatiye çapkirin. Çavkaniya girîngtirîn ya Shakespeare berhema Arthur Brooke : Tragicall Historye of Romeus and Iuliet  ji sala 1562an de  bû . Romeo û Juliet di wêjeya cîhanê de wek navdartirîn evîndaran hatine nasîn û çîrok bi pir  cûreyan  mûzikî û  wêjeyî  bi kar anîne ,  fîlman pirin  û  li ser şanoyê de   berhem ji dema  pêkhatinê  de gelek   popûlere.

Wergera Kurdî 

Romeo û Juliet ji alî wergêr Aram Gernas ve hatibû wergerandin û ew jî ji alî Weşanên Helwestê ve di sala 2002’yan de li Stockholmê hatibû weşandin.

Çavkanî 
Pirtûkên inglîzî
Şanonivîs

Şanonivîs an jî şanonûs  nivîskarê şanonameyan e. Hinek şanonivîs bala xwe li ser şêwazên şanoyê dikişînin wek mînak pêkenok (nivîskarê pêkenokan) an jî trajedî  (nivîskarê  trajediyan). Her wiha berhemên pirtûkên wêjeyî ji aliye şanonîvîs ve tên adaptasyonkirî û li ser şanogehê de tên lîstin.

Çavkanî 

Şano
Şanonivîs
Verona

Verona navê bajarekî Îtalya, li herêma Veneto ye. Gelheya Veronayê 257.353 kes digêrên. Ew şehîr serbajarê parêzgeha Veronayê ye. Ji sala 2000 cîhê kevn yê bajarê Verona Kelepora Cîhanê ye.

Çavkanî 

Îtalya
Bajarên herêma Venetoyê
Kelepora Cîhanê li Îtalyayê
Bedir

Bedir (), gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Alêbanê
Çayqûyû

Çayqûyû (), gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Alêbanê
Arîla Jêrîn

Arîla Jêrîn (), gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Alêbanê
Beglerbegî

Beglerbegî (), gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Alêbanê
Betal

Betal (), gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Alêbanê
Boyno

Boyno (, ), gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Alêbanê
Boz

Boz (), gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Alêbanê
Buyûkerebdar

Buyûkerebdar (Erebdara Mezin) (), gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Alêbanê
Ceyde

Ceyde (), gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Alêbanê
Komorani

Komorani navê gundek e yê ku dikeve devera Livno, li Bosniya û Herzegovînayê..

Çavkanî

Bosniya û Herzegovîna
Asiyan

Asiyan an jî asî navê eşîreke kurdan e. Eşîra asiyan li parêzgehên Agirî, Wan, Riha û Zûlqarneyn dijîn. Li gorî hinik çavkaniyên osmaniyan bi eşîra hayderan ve girêdayî ne.

Çavkanî 

Eşîrên Bakurê Kurdistanê
Vimeo

Vimeo malpereke weşandin û temaşekirina dîmenan e. Di çiriya paşîn a 2004an de ji aliyê Zach Klein û Jakob Lodwick hatiye avakirin.

Girêdanên Derva 
 Malpera fermî ya Vimeo

Çavkanî 

Malperên ku di 2004an de ava bûne
Malperên parvekirina dîmenê
Xiroka sor

Xiroka sor an jî erîtrosît cureyek ji xaneyên xwînê ye. Di zanista bijîşkî de kurtenivisa wî RBC (bi înglîzî: Red Blood Cell) e.

 
Di nav xwînê de xaneyên herî zêde xirokên sor(erîtrosît) in. Moxê sor ê hestî xirokên sor berhem dike.  Karê sereke yê xiroka sor, guhestina oksîjen û karbona dîoksîd e. Şêweyê xirokên sor, şêweyê xepleyî ye. Rûyên xirokên sor bi herdu aliyan ve rûçal in. Bi vî awayê rûyê xaneyê hê  firehtir dibe û guhastina oksijen hêsantir dibe. Xirokên sor ên mirov, ne xaneyên asayî ne. Erîtrosîtên gihîştî, tu endamok û navik li xwe nagirin. Bi vî rewşa xwe xirokên sor ji xaneyê pirtir dişibin kisikokan. Xirokên sor proteînek gogî li xwe digirin. Navê vî proteînê, hemoglobîn e. Ji ber ku navik, mîtokondrî û endamokên din tune ne, di nav xirokên sor de ji boy hemoglobînê gelek cih dimîne. Di nav her xaneyek xiroka sor de bi qasî 250 milyon molekulên hemoglobînê heye. Her molekulek hemoglobînê, 4 molekul oksîjen li xwe girê dide û ji pişikan diguhezîne xaneyên laş. Li ser parzûna xaneyên xirokên sor de molekulên glîkoproteîn û glîkolîpîd hene, van molekulan, komeleya xwîna mirov diyar dikin. Di moxê sor ê hestiyê mirovên gihîştî de her çirkeyek (seniyekî) de bi qasî 2400000 xirokên sor tê çêkirin, herwisa her çirke ewqas xirokên sor jî tên hilweşandin. Temenê xirokên sor derdora 120 roj e. Xaneyên neçalak ji aliyê xirokên spî ve tên hilweşandin, hin beşên xirokên sor di kezeb û sipilê de tê embarkirin. Di nav 1 mm3 (mîkrolître) xwînê de bi qasî 5-6 milyon xirokên sor heye. Eger ji ber hin sedeman hejmara xirokên sor kêm bibe, mirov bi nexweşiya kêmxwînê dikeve. Navê din a kêmxwînîyê anemî ye.

Çavkanî 

Biyolojî
Xwîn
Jules Verne

Jules Gabriel Verne (jdb. 8 sibat 1828, li Nantesê, li devera Pays de la Loire, Fransa - m. 24 adar 1905 li Amiensê  li devera Picardie, Fransa) nivîskarekî fransayî bû.  Jules Verne  wekî  Hugo Gernsback ,Kurt Lasswitz  û  H. G. Wells   yekek ji nivîskarên mezinê wêja honaka zanistî  tê nasîn.

Jiyan 
Jule Verne li navçeya barkirinê ya  bajarê Nantes wekî mezintirîn zarok di nav pênc zarokên parêzvan û jina wî ji pargîdaniyên armatoriyê mezin bû. Dema ku ew yanzdeh salî bû, tê gotin ku ew bi dizî hewl daye ku rêwîtiya deryayî wek kurikek keştiyê çêke, lê di hûrdema dawî de ew ji keştiyê hatibû derxistin.

Ew salên dibistana xwe li dibistanên Katolîk ên taybet li bajarê xwe jiya kir û li wir di sala 1846an de li zanîngeha dewletê qedand. Dûv re ew çû dibistana dadrêsiyê ya Parîsê, ji ber ku ew divê li ser pratîka dadrêsiya bavê xwe biserkeve.

Bi kurtî xwendekar, lêbelê, ew dest bi nivîsandinê kir û bi têkiliya cîhana wêjevanên  Parîsî re, têkilî dan di nav wan de Alexandre Dumas, yê ku wî hinek parast, û kurê wî, Alexandre Dumasê ciwan ku wî re bû heval.

Berhem

Çavkanî 

Nivîskarên fransî
Nivîskarên honaka zanistiyê
Qabusî

Gundê başûrê Çîyayê Şengalê, 5 xolek ji Şengalê dûr e. 

Pitir ji 400 mal hebû, lê nuha gund xalî ye. 

Av boş bû ji ber kanîyê gundê, lê di demên modrên de av hişk bû. Ji ber hindê darên mişmiş hişk bûn.