nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Şamûşaxî

Şamûşaxî, ango Şamuşaẍî () gundekî bi ser Bêsniya Adiyemanê ve ye.

Gundên Bêsniyê
Nişîngeha hikûmetê

Nişîngeha hikûmetê an jî Navenda rêvebirîyê cîhêkî ku Dewlet,Hikûmet û Parleman rûniştî ye. Ev bi desthilatîyê de pir caran li Paytext a Welatê dibe (ewên ku sîstema Monarşî û Rêzîdens'ê binav dike), coka tenê bi şiklekî ji Nişîngeha hikûmetê, "Navenda rêvebirîyê" tê îfadekirin.

Rewşên niha
Rewşa Hikûmetên li Paytext a Welatê de ne-rûniştî:

Afrîka
 Benîn − Cotonou (Paytext Porto Novo)
 Peravê Diranfîl − Abîdjan (Paytext Yamoussoukro)
 Swazîlenda − Lobamba (Paytext Mbabane)
 Tanzanya − Daressalam (Paytext Dodoma)

Asya
 Malezya − Putrajaya (Paytext Kuala Lumpur)
 Srî Lanka − Srî Jayawardenepura (Paytext Colombo)

Ewropa
 Holanda − Den Haag (Paytext Amsterdam)

Amerîkaya başûr
 Bolîvya − La Paz (Paytext Sucre)
Erdnîgariya siyasî
Damêzrandin

Damêzrandin tê zanîn ku Dewletek li Cîhanê de di dîrokê de Serbixwebûnê rizgar dike û sînorê Welatên xwe nîşan dide.

Erdnîgarî
Cejna neteweyî

Cejna neteweyî ew cejin e ku li welatek tê pîrozkirin.

Cejnên neteweyî yên welat bi welat

Cejnên navneteweyî

Cejnên neteweyî yên Kurdistanê
 21'ê adarê, Newroz
 1'ê gulanê, Roja karker û kedkarên cîhanê
 15'ê tebaxê, Cejna vejînê

Cejin
ISO 3166-2:US

Herêmên Amerîkaya derveyî 

1

Erdnîgariya DYAyê
ISO 3166

ISO 3166 yek nav Koda yekîtîya geografî ye, tê weşandin ku ji Rêxistina Navnetewî ya Standartî (RNS) ye.

Ev ji sê beşan ji bo kodkirina pêk tê:

 dewletên niha û hin deverên girêdayî (ISO 3166-1),
 dewletên binyekîtîyê (ISO 3166-2) û
 dewletên berê (ISO 3166-3).

Lîsteya Kod ên dewletan dikare li vir were dîtin:  ISO-3166-1-Lîsteya Kod

Erdnîgarî
ISO 3166-2
Standardên ISOyê
Susanne Blakeslee

Susanne Ann Blakeslee (jdb. 27ê kanûna paşîn a 1956) aktrîsa îngilîzî ya çêkere fîlman.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1956
Aktrîs
Demokrasiya parlemenî

Demokrasiya Parlemenî evê nîşan dide:
 Pergala parlamenter
 Demokrasiya Nûnerê

Sîstemên siyasî
Demokrasiya Parlemenî

Demokrasiya Parlemenî evê nîşan dide:
 Sîstema Parlementeriyê
 Demokrasiya Nûnerê

Sîstemên siyasî
Demokrasiya nûnerî

Demokrasiya nûnerî li welatên demokratîk mafê mirovatîyê serdestî birastî bi lêgerîna nûnerên hatine hilbijartin sepan e. Nûnerên ku ji aliyê gel di demokrasîya nûnertîya ku parlamenê de bi wateya giştî, an jî bi navê parlamenê pêşwazî û biryarê bigire, yên li ser navê gelê hilbijartin e.

Çavkanî

Sîstemên siyasî
Hilbijartin
Ebû Seîd Gerdîzî

Ebû Seîd Gerdîzî, (Farisî: ابوسعید عبدالحی بن ضحاک بن محمود گردیزی, Abu Saʿīd Abdul-Hay ibn Dhaḥḥāk ibn Maḥmūd Gardēzī) Ji dayîkbûna wî nayê zanîn lê di sala 1061'de mir. Ew bixwe dîroknas û erdnas e. Ji bajarê Gerdeza Efxanistanê ye û bi eslê xwe faris e.
Zeynu'l-Ahbar pirtûka wî ye û a herî girîng e Lê çend pirtûkên wî yên weke din jî hene.

Çavkanî 

Mirin 1061
Zanyarên faris
Kesên sedsala 11an
Erdnîgarnasên faris
Nîşana Brezîlê

Nîşana Brezîlê bi vî formê ji dema 23ê sibata 1968'an ve bi kar tînin.

Brezîl
Arma
Meşahirî Kurd û Kurdistan (pirtûk)

Meşahirî kurd u Kurdistan, bi wergera tirkî  Kürd ve Kürdistan Ünlüleri (Navdarên Kurd û Kurdistanê), pirtûkeke biyografîk e ku ji aliyê Muhemmed Emîn Zekî ve hatiye nivîsandin û di 1998an de ji aliyê M. Baban, M. Yağmur û S. Kutlay ve hatiye wergerandin bo zimanê tirkî. Tê de jiyana nivîskar, alim, zanistvan, fîlozof, pêşeng û fermandarên kurdan hatiye nivîsandin.

Cîlda yekem a berhemê di 1945an de derketiye, ya duyem jî di 1947an de û di 1998an de M. Baban, M.Yağmur, S. Kutlay wergerand bo tirkî.

Çavkanî 

Pirtûkên jînenîgariyê
Mizgefta Ebûlfida

Mizgefta Ebûlfida (bi erebî: جامع أبو الفداء, Jami Abulfida), mizgeftek e li Sûriyê ku ji aliyê Ebûlfida ve hatiye avakirin.

Çavkanî 

Mizgeft
Eyûbî
Dewr û Gera Kurdistanê

Dewr û Gera Kurdistanê, Berhema  Mele Ehmedê Palo ye. Mele Ehmed li erdê Kurdistanê digere û evî  berhem xwe dinivîse.
Mele Ehmed di vê berhema xwe de li her çar hêlên Kurdistanê dewr û gereke xeyalî dike, bi bergeheke dîrokî, li ser bajar, çem, çiya û baniyên Kurdistanê helbestên xwe dihûne. Palo li vir wek aşiqê Kurd û Kurdistanê dixuyê; kul û derdên gelê xwe tîne ziman, balê dikişîne ser rewşa Kurdistanê a mêtingehî û her wiha rêya xilasî û azadiyê jî nîşanî gelê kurd dide.

Çavkanî 

Pirtûkên kurdî
Brasília

Brasília [bɾaˈzilyɐ] paytexta Brezîlê ye. Ew li navçeya Distrito Federal do Brasil'ê de, ku 2,6 Mîlyon Gelhe (2009) dijîn û li ser Rûerda qasî 5.802 km².

Erdnîgarî 
Paytext li navenda Hochplateau ya Welatê li 1158 Metroyan bilindayi nêzikî navbera Avçirandinên Çeman, ên ku alîyê yekê Bakûr li Amazonas û alîyê cuda li Başûr Río de la Plata diherike, li Navîna Brezîlê, lê dur e ji navendên wek São Paulo (872 km), Rio de Janeiro (930 km), Recife (1653 km) û Belém (1600 km).

Herêmên Metropol a Distrito Federal û derdora (Região Integrada de Desenvolvimento do Distrito Federal e Entorno) Rûerdek ji 55.570 km² û tê de Distrito Federal do Brasil 19 Cîvakên li Parêzgehên Federal a Goiás (Abadiânia, Água Fria de Goiás, Águas Lindas de Goiás, Alexânia, Cabeceiras, Cidade Ocidental, Cocalzinho de Goiás, Corumbá de Goiás, Cristalina, Formosa, Luziânia, Mimoso de Goiás, Novo Gama, Padre Bernardo, Pirenópolis, Planaltina,Santo Antônio do Descoberto, Valparaíso de Goiás û Vila Boa) heye, herwiha wek du Cîvakên Parêzgehên Federal a Minas Gerais (Buritis û Unaí).

Avûhewa li Brasília

Çavkanî 

Bajarên Brezîlê
Yaqûbî

El-Yaqûbî, (erebî : أبو العباس أحمد بن إسحاق بن جعفر بن وهب بن واضح اليعقوبي ; Ahmad ibn Abu Ya'qub ibn Ja'far ibn Wahb Ibn Wadih al-Ya'qubi) (? – 897), Ya'qûbî dîroknas û erdnasê sedsala 9'an e.

Navê bavê Yakubî Wadih e. Ew demekî li Ermenistan û li Xorasanê jiyaye. Ku  Tahiriyan tên Xorasanê digrin ji ber wî Ew jî diçe Misirê û di sala 897'an de dimire.

Pirtûkên wî 
 Kitab el Buldan

Çavkanî 

Mirin 897
Kesên sedsala 9an
Dîroknasên ereb
Nivîskarên zimanê erebî
Jidayikbûn sedsala 9an
ISO 3166-2

ISO 3166-2 yek parçeyek dûyemîn a ISO ISO 3166. Ev zêdetir ji dinasîne 4000 'an (Kod) ji bo yekîneyên buroyê û li dewletan deverên girêdayî.

Erdnîgarî
ISO 3166-2
Wayback Machine

Wayback Machine arşîveke înternetê ye ku ji aliyê malpera Internet Archive ve hatiye pêşxistin. Avakerên wê, Brewster Khale û Bruce Gilliat, bi mîsyona temînkirina gihiştina gerdûnî ya ji hemî zanyarî re damezrandiye.

Çavkanî
ISO 3166-2:BR

Mijarên têkildar 
 ISO 3166-2, Referenz tabloya koda dewletan.
 ISO 3166-1
Wilford Brimley

Anthony Wilford Brimley (z. 27'ê rezberê 1934'an li Salt Lake City, Utah, DYA) aktorekî amerîkan e.

Aktor
Jidayikbûn 1934
Mirin 2020
Huell Howser

Huell Burnley Howser (jdb. 18'ê kewçêrê 1945an li Gallatin, Tênêsî, DYA - m. 7ê kanûna mezin a 2013an li Palm Springs, Kalîforniya, DYA) aktorekî amerîkan bû.

Jidayikbûn 1945
Aktorên amerîkî
Mirin 2013
2 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
3 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
4 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
5 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
6 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
7 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
8 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
9 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
10 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
11 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
12 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
13 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
14 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
15 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
16 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
17 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
18 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
19 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
20 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
21 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
22 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
23 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
24 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
25 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
26 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
27 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
28 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
29 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
30 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
31 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
33 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
34 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
35 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
36 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
37 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
38 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
39 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
40 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
41 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
42 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
43 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
44 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
45 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
46 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
47 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
48 b.z.

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
Mike Myers

Michael Jonathan "Mike" Myers (z. 25'ê gulanê 1963'an li Scarborough, Ontario, DYA) lîstikvan û mirovekî navdar ê şowên televîzyonê amerîkî û medyayên civakî ye. 

Aktor
Jidayikbûn 1963
Hemayûn Şeceryan

Hemayûn Şeceryan (bi farisî:   ) (jdb. 21ê gulana 1975an, Tehran, Îran ) hunermendekî muzîka kevneşopî ya îranî ye.

Jînenîgarî 
Şeceryan li Tehranê ji dayik bûye, kurê Muhemmed Reza Şeceryan û birayê mezin Mujgan Şeceryan e. Di temenekî biçûk de ew dest bi xwendina tombakê dike û hînî stranên cureyê awazê dibe.

Şeceryan kemançe wek amûreke muzîkê ya profesyonel hilbijart û tevlî Konservatuwara Muzîkê ya Tehranê bû. Li vir dibe şagirtê Ardeşîr Kamkar. Di sala 1991ê de li gel bavê xwe bi lêxistina dombek beşdarî konserên Koma Ava Muzîkê ya li Amerîka, Ewropa û Îranê bû. Ji sala 1999an û vir ve wek dengbêj dest bi bavê xwe kiriye. Yekem berhema wî ya serbixwe ya bi navê Nassim-e Vasl ji aliyê Mihemed Cewad Zarrabian ve hatiye çêkirin û di 21ê gulana 2003an de di 28 saliya rojbûna wî de hatiye çapkirin. Wî di 24ê gulana 2020an de di dema pandemiya Covid-19 de konsera xwe ya weşana zindî da.

Dîskografî 

 Nasim-e vasl - نسیم وصل
 Nashakiba - ناشکیبا
 Showq-e doost - شوق دوست
 Naghsh-e khiyal - نقش‌خیال
 Ba setareh ha - باستاره‌ها
 Gheyzhaak-e kouli - قیژک کولی
 Khorshid-e arezoo - خورشید آرزو
 Ab, nan, Avaz - آب، نان، آواز
 Shab-e jodayi - شب جدایی
 Simorq - سیمرغ
 Che Atash'ha - چه آتش‌ها 
 Showq nameh - شوق نامه
 Ey jan-e jan bi man maro - ای جان جان بی من مرو
 Beyond Any Form - نه فرشته‌ام نه شیطان
 Na Fereshteam Na sheitan - نه فرشته ام نه شیطان
 Mastoor o Mast - مستور و مست
 Khodavandane Asrar - خداوندان اسرار
 Arayesh-e Ghaliz - آرایش غلیظ
 Rag-e Khaab - رگ خواب
 The Occult And The Intoxicated 
 Emshab Kenar-e Ghazalhaye Man Bekhab - امشب کنار غزلهای من بخواب
 Iran-e Man - ایران من
 Afsane Chashmhayat - افسانه چشمهایت
 Souvashoun - سووشون

Çavkanî 

Jidayikbûn 1975
Mirovên zindî
Stranbêjên mêr ên îranî
Muzîkvanên îranî
Zenofobî

Zenofobî, ango tirsa ji xerîban, ji yewnanî: ξένος, ksenos, bi wateya "xerîb" û fobî jî "tirs" e.
Ji kesên ku dijminatî li xerîban dikin û naxwazin kesên ji eslekî din bibînin. Tenê berî bixwedan e û xerîban telûke dibînin.

Mijarên têkildar 
Nîjadparêzî
Îslamofobî

Nîjadperestî
Pêşdarazî û cudakarî li gorî cureyan
Zenofobî
Sirmehşer

Sirmehşer pirtûka  Feqe Reşîdê Hekarî ye ku bi zimanê kurdî bi tîpên erebî hatiye nivîsandin. 
Pirtûk bi kêş, nikl û qafiye hatiye sazkirin. Ji 24 beşan û 526 malikan ava bûye. Bi naveroka xwe dîtin û baweriya olî, têkiliyên rind di navbera mirovan de û pêwendiyên mirovatî, girtina siyanetê li pêşberî mafên xelkê, parastina heyînên mirovan û gwd beyan kiriye. 
Mamoste Mele Ehmed Qoxî ev pirtûk jî şirove kiriye û bi hawayekî kurtedirêj û bexşan di destpêka salên 1980yî de nivîsiye û daye çapkirin. 
Zeynelabidin Zinar pirtûkê ji alfabeya erebî veguhaztiye alfabeya latînî, nivîsa orîjînal a bi tîpên erebî jî digel çapa bi tîpên latînî hatiye çapkirin.

Çavkanî 

Pirtûkên kurdî
Sadiq Behaedînê Amêdî

Sadiq Behaedînê Amêdî (1918-1982) nivîskarekî kurd e ku di gulana 1918an de li Amêdiyê (Badînan) hatiye dinyayê.

Wî di 1944an de zanîngeha Bexdayê ya Dar el-Muelîmîn el-Aliye kuta kiriye. Di hin karên girîng de berpirsyartî kiriye. Çend kitêb bi zimanê kurdî nivîsandine û lêkolîn li klasîkên kurdî û folklora kurdî kirine.

Di 16ê hezîrana 1982an de li Bexdayê çûye ber dilovaniya Xwedê.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1918
Mirin 1982
Kesên sedsala 20an
Nivîskarên kurd
Nivîskarên zimanê kurdî
Kurdên Başûrê Kurdistanê
Taif

Taif, an jî Ta'if (), bajarek e ku li Erebistana Siûdî nêzikê herêma Mekeyê de ye.

Muhemmed pêxember di dema belavkirina Îslamê di salên pêşîn de li vê bajarê hatibû kevir kirin.

Çavkanî 

Erebistana Siûdî
John de Lancie

John Sherwood de Lancie, Jr. (z. 20ê adarê 1948'an li Philadelphia, Pensîlvanya, DYA) aktorekî emrîkî ye.

Jidayikbûn 1948
Mêr
Amerîkî
Karsaz
Aktor
John Leguizamo

Jonathan Alberto "John" Leguizamo (jdb. 22ê tîrmeha 1964an li Bogotá, Kolombiya) aktorekî emrîkî ye ku bi eslê xwe kolombiyayî ye.

Çavkanî 

Aktorên kolombiyayî
Jidayikbûn 1964
Lîsteya fîlozofên kurd

Ev lîsteya fîlozofên kurd e.

Sedsala 8an 
 Şêx Xelîlê Kurdî
 Îbrahîmê Mewsilî
 Îsheqê Mewsilî

Sedsala 9an 
 Ziryab
 Dînewerî
 Bassamê Kurdî
 Îbn Quteybe

Sedsala 10an 
 Ebdulsemedê Babek
 Qalî
 Baba Tahirê Uryan
 Eliyê Lokerî

Sedsala 11an 
 Eliyê Herîrî
 Eynelqudatê Hemedanî
 Ehmedê Eşnehî
 Îbn Dînar
 Ebûbekirê Şaşî

Sedsala 12an 
 Amîdî
 Macîdê Kurdî
 Şihabedînê Suhrewerdî
 Behaedînê Şedad
 Fexrûlnîsa
 Kemaledînê Yûnis
 Cakîrê Kurdî

Sedsala 13an 
 Emerê Suhrewerdî
 Ebûlfida
 Şemsedînê Şehrezûrî
 Siracedînê Ûrmewî
 Îbrahîm Xelatî
 Îsa Kurdî
 Fexredînê Exlatî
 Îbn Xelikan
 Îzedînê Erbîlî

Sedsala 14an 
 Şêx Tahirê Kurdî
 Îbnî Cezerî
 Mele Perîşan
 Esma Xatûna Hekarî
 Ehmedê Suhrewerdî
 Ehmedê Herîrî

Sedsala 15an 
 Melayê Batê
 Mele Mensûr Girgaşî
 Ebdulqadirê Kurdî

Sedsala 16an 
 Eliyê Teremaxî
 Yûsifê Kurdî
 Şerefxanê Bedlîsî
 Mele Mûsayê Kurdî

Sedsala 17an 
 Ehmedê Xanî
 Îbrahîmê Goranî
 Feqiyê Teyran
 Şêx Şemsedînê Exlatî
 Mistefa Besaranî
 Selim Silêman
 Ehmedê Textî
 Şêx Yûsifê Naîb

Sedsala 18an 
 Îbrahîm Heqiyê Erziromî
 Muhemmedê Kurdî
 Mele Yûnisê Erqetînî
 Mewlana Xalidê Kurdî
 Mele Xelîlê Sêrtî
 Xanayê Qubadî
 Haris Bedlîsî
 Feqe Reşîdê Hekarî
 Ebdullahê Bîtûşî

Sedsala 19an 
 Mestûre Erdelan
 Ebdurehmanê Axtepî
 Mewlewiyê Kurd
 Edeb
 Şêx Rizayê Talebanî
 Wefayî
 Şêx Fethullah Werqanisî
 Keyfî
 Ebdullah Pîrebab
 Siyehpûş
 Nalî
 Pertew Begê Hekarî
 Şêx Muhemmedê Xazînî
 Resûlê Mistê
 Şêx Nîmetullah
 Emîn Fewzî
 Ebdulsemî Kurdî

Sedsala 20an 
 Seîdê Nûrsî
 Nûr Elî Îlahî
 Hejar
 Enwerê Mayî
 Ebdulla Goran
 Celadet Alî Bedirxan
 Baba Merdûxê Rûhanî

Çavkanî 

 
Lîste
Kurd
Xanedana Selariyan

Selarî, Xanedana Selariyan jî eşîra Selariyan dewletek ava kirin e û di (Navşerê Arî/Navdema Arî) nav sedsalên duyem û dehemê de hikmê welatên Teron, Semîran Deylem û Azerbaycan, Arran û Ermenistanê dikirin, ku bi eslê xwe kurdên deylemî bûn

Mijâren tekîldar 

 Xanedana Rewadiyan
 Deylem

Çavkanî 

Dewletên dîrokî
Dîroka Kurdistanê
Dewletên kurdan
Civaknas

Civaknas mirovê ku ew bi aqilê civakê re tîne ser ziman a. Mirovê civaknas, mirovê ku civakê bi dîroka wê re lêkolîn dike. Pêşketin û pêşveçûnên nava civakê bi hemû rewş, bûyar û bûyînên ku dibin re dike ku fahm bike û bîne ser ziman. Her civak, xwediyê dîrok, jîyan û pêşketina bi xwe re ye. Kar û xabeta civaknas, ew e ku civakê û civaknasiyê bi hemû aliyên wê re hilde li dest û fahm bike. Dîroka civakê a civaknasîya wê fahm bike û binivîsîne.

Çavkanî 

Civak
Civaknasî
Porto Alegre

Porto Alegre (; ; bajarekî bi ser parêzgeha Rio Grande do Sul a Brezîlê ve ye.

Çavkanî

Brezîl
ISO 3166-2:ZA

Mijarên têkildar 
 ISO 3166-2, Referenstabloya Kodwelatan.
 ISO 3166-1, Referenstabloya Kodwelatan

!Iso 3166-2:ZA
Korta Marianayê

Korta Marianayê kortekê okyanûsê ye. Di heman katî de jî cihê herî kûr ê dinyayê ye. Kûrahiya wê 11.034 m ye. Ew di Okyanûsa Mezin de, di navbera Japonya û Îndonezya de ye û nêzikî girava Guamê û giravên Marianayê ye.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Erdnîgarî
Rewîtiyeke Zanistî (pirtûk)

Rewîtiyeke Zanistî kitêba duyem ya Ali Gurdilî ye. Li Stembolê ji hêla Weşanxaneya Dozê ve di sala 2007an de hatiye weşandin. Di kitêbê de li gel nasandina jiyan û felsefeya feylesofan, ji felsefeya wan fragmanên kurt û pendên feylesofan jî hene. Ji 127 rûpelan pêk tê.

Çavkanî

Pirtûk
Jiyan û Felsefeya Mensûrê Hallac ‘Enel Heq’ (pirtûk)

Jiyan û felsefeya Mensûrê Hallac ‘Enel Heq’  pirtûk sêyem ya Ali Gurdilî ye. Pirtûk di sala 2015an de li Stembolê, ji aliyê Weşanên Evrensel (Evrensel Yayınları) ve hatiye weşandin. Pirtûk ji 120 rûpelan pêk tê û naveroka wê, jiyan û felsefeya Mensûrê Halalcî ye.

Girêdanên derve 
  Malpera Diyarname.com

Pirtûk
Destpêka felsefeyê (pirtûk)

Destpêka felsefeyê kitêba çaran yê Ali Gurdilî ye. Di sala 2015an de, li Almanyayê ji aliyê weşanên Soran ve hatiye weşandin. Di kitêbê de sed gotarên felsefî hene ku armac jî nasandina felsefeyê ye. Kitêb ji 436 rûpelan pêk tê.

Çavkanî  

Pirtûkên kurdî
Antolojiya Feylesofan I

Antolojiya Feylesofan I pirtûka pêncan ya mamoste Ali Gurdilî ye. Di vê antolojiyê de, jiyan û felsefeya 104 feylesofan bi berfirehî hatiye nivîsandin. Pirtûk li Almanyayê di sala 2015an de, ji aliyê weşanxaneya Soran ve hatiye weşandin. Pirtûk ji 183 rûpelan pêk tê.

Çavkanî 

Pirtûkên kurdî
Will Poulter

William Jack "Will" Poulter (jdb.  li Hammersmith, London, KY) aktor, çêkerê fîlman û noqerê berê yê îngilîz e.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Aktorên brîtanî
Jidayikbûn 1993
Mirovên zindî
Belo Horizonte

Belo Horizonte (; ;), bi portûgalî ji bo "Asoya Bedew" tê zanîn. Belo Horizonte yek bajarekî girîngîye di nav bajarên Brezîlê.

Ev bajar li Paytexta Parêzgeha Minas Geraisê de ye û cîhê Başûrrojavayê Welat e. Belo Horizonte an "BH" wek (axaftin „be-agá“) bajarek Aborî û Navenda Çanda bi qasî 2 mîlyon û nîv kes e.

Avûhewa

Bajarên Brezîlê
Bajar
Lîsteya IPA-Nîşan

Dengdêr û Vokal

A

B

C

Ç

D

E

Ê

F

G

H 

{| class="wikitable"

I 

{| class="wikitable"

Î

J

K

L

M

N

O

P

Q

R

Yên din

Diakritika û Suprasegmentalia 

Diese Zeichen sind keine Laute, sondern dienen der näheren Beschreibung der Aussprache einzelner Laute oder Lautfolgen.
Dengê sekinî yê dulêvî yê bilerz

Dengê sekinî yê dulêvî yê bilerz, ango [b], konsonanteke dulêvî ya bilerz e.

Dengên sekinî
Dengên dulêvî
Sefiyedînê Ûrmewî

Sefiyedînê Ûrmewî (1216-1294) Mûzîknas û bestekarê yê ji bajarê Ûrmiyeyê ye. Navê wî yê rastî  Sefiyedînê Ebdulmumin bin Yûsif bin Fahir e.

Tê gotin ku Wî perdehiya xwe li Bexdayê girtiye. Ji bilî muzîkê perwerdehiya huner, wêje, matematîk jî girtiye.

Li ser muzîka Kindî, Farabî û Îbn Sîna xebat kiriye. Sefiyedînê Ûrmewî yek ji muzîknasê herî giring yê Serdema Zêrîn a Îslamê ye.

Sefiyedînê Ûrmewî di 28'ê çilê sala 1294'an li bajarê  Îsfehanê mir.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1216
Mirin 1294
Kesên ji Ûrmiyeyê
Muzîknasên kurd
Avayî

Avahî an jî avayî ,hemû berhemên avahîsazî  û endezyariyê yên mîna xanî, pir û hwd. ên ku ji aliyê mirovan tên çêkirin. Bi mebesta hêwirandin û hêsankirina jiyanê ye.

Mîmarî
Kürtler (pirtûk)

Kürtler (Tarih) (bi kurdî: Kurd: dîrok), pirtûkeke bi zimanê tirkî ye ji aliyê Prof. Dr. Adnan Demircan û Mehmet Akbaş ve hatiye nivîsandin. Pirtûk li ser dîroka kurdan e.

Çavkanî 

Pirtûk
Pirtûkên tirkî
Adnan Demircan

Adnan Demircan, di sala 1964an de hatiye dinyayê, Nivîskar û akademîsyen e. Bi piranî li ser Dîroka Îslamê serdema Belavbûna Îslamê dinivîse. Du berhemên wî jî li ser  Dîroka kurdan e. Yek Kürtler li ser dîroka kurdan e. A din jî li ser dîn û civakê ye

Çavkanî 

Jidayikbûn 1964
Kelîle û Dimne (pirtûk)

Kelîle û Dimne pirtûkeke mijarên sinc û siyasetê dihewîne û bi salane pir tê nasîn û xwendin.

Çavkanî
 Kelîle û Dimne, Weşanxaneya Nîl (Abûzer Kalyon)

Girêdanên derve
 https://www.wesanxaneyanil.com/booklist/detail/kelile-u-dimne-kurtce 

Pirtûk
Wêjeya farisî
YouNow

YouNow malpereke ko mirov xwe zindî weşan dikê.
Ehmedê Eşnehî

Ehmedê Eşnehî zanyarekî heqûqa îslamê yê sedsala 11'an e ku bi eslê xwe kurd e. 

Bernavka wî "Ebûlebas" e, Navê bavê wî Mûsa ye. Di sala 1058'î de ji dayikbûye, piştî demekî diçe bajarê Bexdadê li wê derê perwerdehiya dîn li cem Ebûseîd el-Mutewellî, Ebûlxenam û li cem Îbnûlbuxarî girtiye.
Di sala 1121'î de wefat kiriye û li cem seydayê wî Ebûseîd
el-Mutewellî binax dikin.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1058
Mirin 1121
Dilazad Art

Dilazad Art, wekî Dilazad ART û Dilazad A.R.T. jî tê naskirin, merivekî ku li ser çand û huner û wêjeyê dixebitê ye. Nivîs û helbest û lêkolînên nivîskar di kovarên kurdî û tirkî de hatine weşandin.

Jiyana wî

Nivîs û helbestên Dilazad di kovarên Nûbihar, Çirûsk, Nûpelda, Pengav, Heftreng, Utopya, Artos, Tigrîs, Nûdem (Qamişlo), Ufuk Penceresi, Ortak Zemin, Dava, Bûyer (Qamişlo), Gizli Azizler û Rengîn de hatine weşandin. Wekî dî lêkolînên nivîskar di gelek malperên înternetê te hatine weşandin. Di bin siya Zanîngeh Akademi de xebatên dokumenterî, klîp û fîlman amade dike. Berpirsyarê Giştî ê Zanîngeh Akademî ye.

Wekî dî di saziyên sivîl yên civakî de aktîv dixebitê. 

Bi zimanê zikmakî re kurdî dizanê zimanê tirkî û hinekî îngilîzî jî.

Berhemên kurdî

 Destana Evînê, 2010
 Ramanên Azad, 2010
 Tûrik, 2011
 Winda, 2012
 Lêkolînên Kurdî I, 2013
 Lêkolînên Kurdî II, 2013
 Tûrikê Çîrokan, 2015
 Çanda Xwarinê, 2016
 Lêkolînên Kurdî III, 2017
 Helbestên Binbêjingê 2017
 Bexçê Çîrokan 2017
 Çîrokên Şevên Direj 2017
 Demsala Pirpirînkên Azadiyê, 2017
 Sînemaya Cîhanê, 2017
 Sînemaya Kurdî, 2017
 Kaos 2.0, 2018
 Destpêk û Dîroka Sînemayê,2018
 Kurdîpedîa, 2019
 Lêkolînên Folklorê I, 2019
 Lêkolînên Folklorê II, 2019
 Lêkolînên Folklorê III, 2020

Berhemên ku wergerandine kurdî
 Rîsala Aborîye, 2010
 Wateyên 12 Suretên Qur’an a Pîroz, 2011

Berhemên tirkî

 Nûpelda, 2001. Çapa II, 2012
 Taşa Yazı Yazmak, 2010
 Kurşunlar Yürek Ağlattı, 2011
 Yolcu, 2011
 Şagird, 2012
 Başkaldırı Şiirleri, 2012
 Dijle’nin Çocukları, 2012
 35 Bomba Roboskî 2012
 Dom 2017
 Üçüncü Cephe, 2017
 Kürt Sendromu, 2017
 Komist, 2017
 Şemamok Kokusu, 2017
 Corduene Tabletleri, 2018
 Papyrus, 2018

Çavkanî
 https://dilazad.wordpress.com/dilazad-art-ki-ye/
Nivîskarên kurd
Îbn Fedlan

Îbn Fedlan yan jî Ehmedê kurê Fedlan (erebî: أحمد إبن فضلان إبن ألعباس إبن راشد إبن حماد; Ahmad ibn Fadlān ibn al-Abbās ibn Rāšid ibn Hammād) Gerok û niviskarekî bi eslê xwe kurd yê sedsala 10'an e. Dîroka ji dayikbûn û mirina wî nekifş e.

Di dewleta  Ebasîyan de katibtî kiriye. Li gellekî welatan geriya û pirtûka xwe ya Seyahatnameyê nivîsiye.

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Kesên sedsala 10an
Gerokên kurd

Jidayikbûn 870î
Ebû Leyla

Ebû Leyla (navê wî yê tev: Feysel Ebdî Bilal Sadûn, herwiha wek Şêrê Kobanê tê naskirin) (z. 1984 li gundê Qererişk, Kobanî – m. 5'ê hezîranê 2016, Silêmanî), kurdekî ji Mimbicê bû ku serdarê hêza Şems el-Şimal û endamê konseya leşkerî ya Mimbicê bû. Di şerê berxwedana Kobaniyê de binavûdeng bû. Di 3'ê hezîrana 2016'an de di dema operasyona rizgarkirina Mimbicê de li gundê Xefiet Ebû Qelqelê bi hawineke DAIŞ'ê giran birîndar dibe. Ew ji bo nexweşxaneya Şar a bajarê Silêmaniyê tê veguhêztin. Li wir jiyana xwe ji dest dide. Ebû Leyla bavê çar keçikan bû.
Ew di 6'ê hezîranê de li Kobaniyê hate veşartin.

Çavkanî 

Kesên ji Kobaniyê
Endamên YPG'ê
Jidayikbûn 1984
Mirin 2016
Minbic

Minbic, Mimbic an jî Mabuk (, , ), bajarekî girêdana Kantona Şehbayê ya li Rojavayê Kurdistanê ye.

Di sala 2004'an de serjimartina ji aliyê Buroya Navendî ya Statîstîkan (CBS) hate daxuyandin, ku Minbic bûye nifûsek nêzîkî 100,000 kes. Niştecihên wê bêhtir ji Misilmanên sunî ye û ji neteweyên Kurd, Ereb û Çerkes in.

Etîmolojî 
Zêrên li bajarê bi navê Opozisyona Sûrî yên li bajêr wek Mnbg xist berî qeydên Fethê Alexanderê da.
Ji bo Asûriyan wek Nappigu (Nanpigi) hat naskirin. Cihê bi yewnanî wek Bambyce û Pliny xuya dike (v. 23) ji me re dibêje ku ev de navê Sûriyê Mabog (jî wek Mabbog, Mabbogh) bû. Wek di navenda îbadetê ya ji xwedaya Atargatisê Sûriyê de, ew bi yewnanî wek Ἱερόπολις (Hieropolis) '' li bajarê perestgeha 'naskirin, û di dawiyê de weke Ἱεράπολις (Hierapolis)' Bajarê pîroz dihat naskirin'.

Kulta Atargatisê 
Ev îbadetê ya ji Atargatisên li De Dea ya li Sûriyê bi awayekî kevneşopî ji bo Lucianê Samosata bi jîder bû, ku danasîna temamî ya beherin olî yên mezargeha û tankên ji masiyekî pîroz ên Atargatisê, yên ku Aelian jî tebareke û ecêb mirin bû. 

Li gor De Dea ya Sûriyê, peristina li karaktera Penisê bû, kesayitên mal ên tesadufên sihik ji dar û ji sifir bûn.
Ew jî penisên mezin bûn wek li ser danîna hûrîyên berî yên perestgehê, ku merasîmî salê carekê bejik û hatibûn xemilandin.

Şerê Navxweyî 
Berî û di salên pêşî de ji şerê navxweyî yê Sûriyê, Minbic an nifûsa etnîkî de cur bi cur ên ereb, misilmanên sunî kurd û çerkes, gelek ji yên ku li pey wî, da Naqshbandi Sufi hebû. Jiyana xwe ya civakî-siyasî ya bajêr ji aliyê eşîrên sereke yên wê serdest bû. Serokeşîrên wek kesên navberîtî dikirin û hakeman ji nakokiyên mezin li Minbicê xizmet, dema hêzên ewlekariyê yên dewletê de bi piranî bi sûcên daleqandin. Bajêr de ev rêje ji bo bajarên din ên misilman-piranî Sunnî li gundan yên li Helebê nisbeten lîberal bû.

Dema şerê navxweyî de, li ser 20'ê Tîrmehê 2012'an de, Minbic bi hêzên serhildayan herêmî ku demeke kin bi rêve bajêr hilweşiya. Li Berfanbarê de hilbijartinên meclîsa herêmî bû. Di ^rebendana 2014'an de, hêzên ji Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê (DAIŞ) li bajêr piştî xiste serhildêran girt. Bajêr de hatiye ji ber ku navenda ji bo bazirganiyê li berhemên talan kirin û alavên kolandina arkeolojîk bûye. Di pûşpera 2016'an de, li SDF destpêkirin êrîşek ji bo bindestkirina Minbic kiribûn.

Mijarên têkildar 
 Berxwedana Minbicê

Çavkanî 

 Navçeyên Helebê
Bajarên Sûriyê
Erdnîgariya Rojavaya Kurdistanê
Disney Channel

Disney Channel kanaleke televîzyonê ya amerîkî ji bo zarokan e. Xwedî Disney Channelê The Walt Disney Company ye.

Navneteweyî 
Disney Channel gellek dûgelan ragihandin dikê: DYA, Înglistan, Kanada, Afrîkaya Başûr, Awistralya, Zelandaya Nû, Çekya, Holenda, Îrlenda û Skandînaviya.

Rêzefîlmên Orjînalên Disney Channel'ê

1997 
 Flash Forward (1997–1999) *

1998 
 The Famous Jett Jackson (25 çiriya pêşîn 1998 – 22 hezîran 2001) *
 Bug Juice (28 sibat 1998–2001) *

1999 
 So Weird (18 kanûna paşîn 1999 – 28 îlon 2001) *
 The Jersey (24 îlon 1999 – 23 adar 2003) *

2000 
 Even Stevens (17 hezîran 2000 – 2 hezîran 2003) *
 In a Heartbeat (26 tebax 2000 – 25 adar 2001) *

2001 
 Lizzie McGuire (12 kanûna paşîn 2001 – 14 sibat 2004) *
 The Proud Family (15 îlon 2001 – 19 tebax 2005) *

2002 
 Kim Possible (7 hezîran 2002 – 7 îlon 2007)*

2003 
 That's So Raven (17 kanûna paşîn 2003 – 10 çiriya pêşîn 2007) *
 Lilo û Stitch (20 îlon 2003 – tîrmeh 23, 2006) *

2004 
 Dave the Barbarian (23 kanûna paşîn 2004 – 22 hezîran 2005) *
 Phil Rêwîtîya Zemanê de ye (18 hezîran 2004 – 19 tebax 2006) *
 Brandy & Mr. Whiskers (21 tebax 2004 – 25 tebax 2006) *

2005 
 Ciwan Ejder (21 kanûna paşîn 2005 – 1 îlon 2007) *
 Jîyana Lûks a Zack û Cody (18 adar 2005 – 1 îlon 2008) *
 The Buzz on Maggie (17 hezîran 2005 – 27 gulan 2006) *

2006 
 The Emperor's New School (27 kanûna paşîn 2006 – 20 çiriya pêşîn 2008) *
 Hannah Montana (24 adar 2006 – 16 kanûna paşîn 2011) *
 Guhertin Mihertin (8 îlon 2006 –30  adar 2009) *

2007 
 Cory in the House (12 kanûna paşîn 2007 – 12 îlon 2008) *
 Efsûnkerên Waverly (12 çiriya pêşîn 2007 – 6 kanûna paşîn 2012)

2008 
 Fîneas û Ferb (1 sibat 2008 – roja me)
 Zack û Cody Guwertê de ne (26 îlon 2008 – 6 gulan 2011)

2009 
 Stêrka Sonny (8 sibat 2009

2010 
 Şansên Rind Charlie (4 nîsan 2010 – roja me)
 Şewka Masiyan (24 îlon 2010 – roja me)
 Haydê Biçelqîne (7 çiriya pêşîn 2010 – roja me)

2011 
 Çi Tesadûf! (5 hezîran 2011 – 25 adar 2012)
 Yetenek Çiftliği (17 hezîran 2011 – roja me)
 Bakıcım Bir Vampir (27 hezîran 2011 - roja me)
 Prank Stars (15 Temmuz 2011 – 16 Ekim 2012)
 Jessie (30 îlon 2011 – roja me)
 Austin û Ally  (4 Aralık 2011 - roja me)

2012 
 Zil Çalınca (23 nîsan 2012 - roja me)
 Bajaroka Tihaf (29 hezîran 2012 - roja me)
 Code: 9 (26 tîrmeh 2012 - 28 îlon 2012)
 Kûçik Stan Dinivîsî! (4 çiriya paşîn 2012 - roja me)
 Violetta (18 sibat - roja me)

2015 
 Zil Çalınca
 Uzaylı Vander (2015 Ocak Başı)
 7C

Jê Cuda Binêrin 
 Disney XD
 Disney Junior
 Jetix
 Jetix Play

Çavkanî

Girêdanên Derva 
 
 

Kanalên televîzyonê ji bo zarokan
Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê
Kanalên televîzyonê yên pirzimanî
Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî
Walt Disney

Walt Disney anîmator, çêker, senarîst û derhênereke amerîkî ye.

Kurî Flora Disney û Elias Disney'e. 3 bira û xwûşkeke wê heye.

Senaryonivîsên amerîkî
Derhênerên fîlman ên amerîkî
Ferhad Birûsk Tugan

Ferhad Birûsk Tugan, an jî Birûsk Tugan (1968-2016), welatparêz, wergêr û rojnamevanekî kurd bû ku di 1968an de li herêma Colemêrgê hatiye dinyayê.

Jiyana wî li Tirkiyê
Birûsk li Stembolê rojnamevanî xwendiye û pişt re di rojnameyên Tirkiyê de kar kiriye. Di rojnameya Rojname de, di sala 1991ê de nivîsên wî li ser sporê hene û wek berpirsyarê hiqûqî yê rojnameyê jî kar kiriye.

Jiyana wî li Amerîkayê
Di 1994an de çû Amerîkayê, wî li zanîngeha Berkeley a Kalîforniyayê xwend û jê dîplomeya xwe ya master stend. Di navbera salên 2002 û 2007an de li Dengê Amerîkayê (Voice of America, VOA) yê Beşa Kurdî yê Washingtonê dengekî navdar bû. 

Birûsk sekreterê Enstîtuya Kurdî ya Washingtonê bû. 

Ew hevderhêner û wergêrê belgefîlmê bi navê Quest for Honor ê derhênera amerîkî Mary Ann Smothers bû.

Jiyana wî li Parîs û Dunkerqueyê (Fransa)
Di 2008an de ew çû Fransayê, li Parîsê bi cih bû. Li wir bû endamê redaksiyona televîzyona Kurd1. Piştî girtina kanala televîzyonê di sala 2013an de çû bajarê Dunkerqueyê û li wir wek mediyador ji bo rêxistinên fransî yên alîkar ên koçberan Noşdarên Sînornenas û Noşdarên Cîhanê kar dikir.

Mirina wî
Laşê rojnamevanê kurd di 5ê xizîrana 2016an de li perava deryayê ya Dunkerqueyê hat dîtin. Egera mirinê hêj ne diyar e (2016).

Bav, bira û xwişka wî

Birûsk Tugan lawê welatperwerê kurd Hafiz Tugan e. Birayê wî Serhat Tugan e, yê ku 25 sal e ji bo kurdperweriya xwe li girtîgehên tirkî dimîne. Parêzera kurd a mafê mirovan Rojbin Tugan xwişka wî ye.

Birûsk zewicî bû û bavê du zarokan bû.

Çavkanî

Rojnamevanên kurd
Twitter

Twitter ku navê platformê ji nû ve wek X hatiye guhertin, karûbareke mîkroblog û tora civakî ya amerîkî ye ku bikarhênerên wî li ser platformê peyamên ku wekî "tweet" tê binavkirin parvedikin. Di sala 2013an de yek ji 10 malperên ku herî pir hatine ziyaret kirin. Di sala 2020an de malper gihîşte 339,6 mîlyon bikarhênerên çalak. Bikarhênerên qeydkirî dikarin tweetan bişînin, tweettan biecibînin û ji nû ve tweetan retwet bikin lê bikarhênerên neqeydkirî tenê dikarin tweetên ku bi gelemperî vekirîne bixwînin.

Çavkanî 

Karûbarên torên civakî
Muhammed Ali

Muhammed Ali, ango Cassius Marcellus Clay Jr. (z. 17ê kanûna paşîn a 1942an de li Louisville, Kentucky - m. 3ê hezîranê 2016an de li Scottsdale, Arîzona)  bokskerekî amerîkî bû û bi tenê, di sernav a Şampiyona boksa bêgengeşî sê caran ji bo bi ser ketina kariyera xwe bû.

Muhammed Ali di sala 1964an de hîna 22 salî bû bi S. Liston ve boks kir û bi serve ket wê demê bû misilman û navê xwe kir "Muhammed Ali".

Muhammed Ali di 3yê hezîrana 2016an de mir.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1942
Mirin 2016
Tevgera mafên sivîl
Kesên ku çûne ser misilmantiyê
Boks

Boks cureyekî werziş e. Maça boksê ji du kesan pêk dihê, yên ku lepikên boksê li xwe dikin. Pişt re bi kulman ve li hevûdû dixin heta ku yekî ji hişa xwe diçe û dikeve. Ew kesên ku vê xebatê dikin ji wan re boksor an boksker tê gotin. Yek ji bokskerên herî navdar ên cîhanê yê amerîkî Muhammed Ali bû.

Di wateya berfireh

 Bokskerên kurd

Werziş
Volkswagen

Volkswagen, kompaniyeke almanî ya tirombêlan e. û yekam car di sala 1937an de dest bi çêkirinê kiribû. Navê wî tê wateya "tirombêla gel".

Gallery

Girêdanên derve

Çavkanî

Amyarên almanî
Kompaniyên almanî
Bermûda

Bermûda yan jî giravên Bermûdayê komeke giravan a li okyanûsa Atlantîkê ye, ku dikeve rojhilatê peravên Amerîkaya Bakur, bakurê Porto Rîkoyê û rojavayê Portûgalê. Herêmeke paşderyayî ya Keyaniya Yekbûyî ye.

Çavkanî 

Giravên Okyanûsa Atlantîkê
Thomas Haden Church

Thomas Richard McMillen (jdb. 17'ê pûşperê 1960'an li Woodland, Kalîforniya, DYA) aktorekî amerîkî ye. 

Aktorên amerîkî
Jidayikbûn 1960

Mirovên zindî
.krd

.krd  (wek dotKRD û navnîşana Kurdistanê li ser înternetê jî tê naskirin) ser înternetê domaina bi asta bilind a giştî an jî pawana ast-ser a giştî (generic top level domain) ye ji bo Kurdistanê û bi taybetî ji bo Başûrê Kurdistanê.

Çavkanî

Kurdistan
Koda înternetê
Konfederalîzma Demokratîk

Konfederalîzma demokratîk, li gor ramyarê Abdullah Ocalan, yek sosyalîst azadîxwaz sîstema siyasî ya ku "li hemberî komên din ên sîyasî û yên vekirî ne. Ev nerm e, pir-çandî, antî-yekdest, û lihevkirina nêrîn e."

Ocalan, serokê Partiya Karkerên Kurdistan ne ku ev îdeolojiya dema di girtîgehê de hat damezirandin. Gava ku bi eslê xwe rêxistina yek Marksîst-Lenînîst, ji rêxistina xwe binêre wek Ocalan dest bi têkildarî ya bi Murray Bookchin û pêdivî bi îdeolojiya xwe hate guherandin. Ber bi dawiya jiyana xwe, Murray Bookchin bi hêmanên ku diçe apolîtîk ya hemdem Ȋraqê bû Tevgera anarşîst û pêşxistina şaredartiyê û li şûna azadiyê de. Li ser stûnên navendî ya Konfederalîzma Demokratîk ya di warê ekolojî civakî û feminîzma anarşîst e.

Li gorî ji bo Abdullah Öcalan, îdeolojiya xwe rehên Demokrasiya Beşdar, û xweseriya di qada herêmî de. Ji pirtûka xwe de: 

Rejîma yên dewletê wekî pêvajoya gav bi gav tê dîtin. Oleke bi çi rûxandina şoreşger ên dewletê wek rê ji bo guhertinên birêkûpêk dîtina ne. Lê belê, pirsgirêkên civakî û mijarên têkildarî azadî û dadmendiyê, divê ji alîyê pêvajoya demokratîk-konfederal bê çareserkirin. Eger netewe-dewletê hildibijêre da ku here li ser vê operasyonê de, lê belê, alîgirên dikarin bi hêza parastina cewherî ya konfederalîzma demokratîk (wek ya li ber xwe Yekîneyên Parastina Gel (YPG)).

Oleke bi rê avakirina meclîsa konfederal global ku ji pêş, derxistin platformeke azadîyên sivîl, wek alternatîf bo Neteweyên Yekbûyî ku ew wek komeleyê yên netewe-dewletan bibînin û serdest ji aliyê hêzên mezin. Lê belê, di Konfederalîzma Demokratîk divê li ser asta herêmî, rêxistin û Konfederalîzma global de ye hiştin ne, lê belê ne bi berjewendiya îdeolojiyan e.

Îdeolojiya ji ber ku bi serê xwe yên wekî YPG ya mezinbûna di berjewendiya jiyîn hatiye Şoreşa Rojava di şerê li dijî anîne Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê.

Mijarên têkildar 
Koma Civakên Kurdistanê
Partiya Yekîtiya Demokratîk (Sûriyê)
Partiya Karkerên Kurdistan
Partiya Çareseriya Demokratik a Kurdistanê
Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê

Çavkanî

PKK
Anarşîzm
Ekolojî
Teoriyên siyasetê
Konfederasyon

Konfederasyon, bi destê miqamên û dezgehên serbixwe ne ku ew parastina serweriya xwe, ji bo ku ne ji berjewendiya hevbeş û bi sînor civakên bi peyman in.

Konfederasyon çi ye?

Çavkanî

Sîstemên siyasî
Salih Muslim

Salih Muslim Mihemed (jdb. Adar 1951an li Kobanî, Kurdistan) siyasetmedarekî kurd û serokê Partiya Yekîtiya Demokrat (PYD) e, partiya hikûmdarê Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1951
Siyasetmedarên kurd ên Rojavaya Kurdistanê

Mirovên zindî
Siyasetmedarên Partiya Yekîtiya Demokrat
Kurdên Rojavaya Kurdistanê
Mehmediye

Mehmediye yan jî Harem (), navçeyeke ser sînorên Îdlibê ye.

Çavkanî 

Îdlib
UEFA Euro 2016

Tîma têgihandin

Odên dawî

Cîhên Mêvandarî

Çavkanî
Îbrahîm Sediyanî

Îbrahîm Sediyani, di 15ê adarê sala 1972yan li Depê hatiye dinyayê. Nivîskar, gerok, helbestvan û rojnamevan e. Bi xwe Almanyayê dijî û bi eslê kurd e. Nivîskarê Guldexwînê ye. Kurdî, tirkî û elmanî dizane.

Du zarokên wî hene piriya ku ji Malcolm X hez dike navê lawekî xwe danî Malcolm.

Berhemên wî
 Adını Arayan Coğrafya, (Erdnîgariya li navê xwe digere), ISBN 978-605-4296-00-2
 Guldexwîn, ISBN 978-975-8507-83-2
 Gülistan (Gulistan), Helbest, Weşanxaneya Ekin Verlag, Stenbol 2012
 Bütün Yönleriyle Şeyh Said Kıyamı (Bi hemî şêwazên xwe Serhildana Şêx Sêîd), Lêkolîn, 2 Bände, 748 Seiten, Weşanxaneya Şura Verlag, Istanbul 2014, ISBN 978-605-63062-3-5
 Sözlerim Var Sevgiye Dair (Gotinên min hene derbarê evînê de), Çîrok, Weşanxaneya Parafiks Verlag, ISBN 978-605-9036-21-4
 Siyah Devrim (Şoresa reş), Rexne, Weşanxaneya Parafiks, 2015, ISBN 978-605-9036-37-5
 Aydın Duruşu ve Erdemli Olmak (Helwesta rewşenbîrî û rûmet), Feylesofî, Weşanxaneya Yöneliş, 2019, ISBN 978-605-80861-3-5
 Frizya ve Günümüzde Frizler (Frîzya û frîziyên serdemê), Lêkolîn, Weşanxaneya Bir Kitap, 2020, ISBN 978-605-69999-7-0
 Kadın Peygamberler (Pêxemberên jin), Lêkolîn, Weşanxaneya Nefel, 2021, ISBN 978-605-06673-5-6

Çavkanî 

Jidayikbûn 1972
Nivîskarên kurd
Ehmed Şerefedîn

Ehmedê Şerefedîn an Ehmedê Erbîlî di sala 1179'an de li bajarê Hewlêrê ji dayik bûye û di sala 1234'an de dîsa li Hewlêrê wefat kiriye. Navê wî di hin çavkaniyan de  Şerefedîn Ebûlfezl Ehmedê Erbîlî ye. Leqeba wî "Şerefedîn" e û bernavka wî jî "Ebûl-Fedl" e.

Ehmedê Şerefedîn nivîskarekî kurd e, Kurê zanistvanê kurd yê bi nav û deng Kemaledînê Yûnis e. Navê bavê wî Mûsa ye lê ew jî bi leqeba Kemaledîn tê naskirin.
 Bi xwe hem li cem bavê xwe hem li cem alimên mezin yê dewra xwe perwerde girtiye. Di wî demê ji zanyarên herî mezin bu ku pîst û pênc pirtûk nivisiye, Pirtûka wî ya giring Şerhû Ettembih e.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1162
Mirin 1234
Nivîskarên kurd
Kesên ji Hewlêrê
Tefsîrvanên kurd
Hedîsvanên kurd
Mawerdî

Mawerdî, (erebî: الماوردي) an bi navê giştî Ebûl Hesen Elî bin Muhemmed bin Hebîb el-Besrî el-Mawerdî (z. 974, Besre - m. 27'ê gulan 1058, Bexda) nivîskarê bi eslê xwe kurd kurd ê dadweriya îslamê ye.

Fiqihnas û hedîsvanê bi nav û deng e. Perwerdehiya xwe pêşî li Besreyê kiriye û piştî wê li Bexdayê berdewam kiriye. Tê gotin ku bavê wî karê ava gulan dikir, loma bi navê Mawerdî hatiye naskirin.

Çavkanî 

Jidayikbûn 974
Mirin 1058
Alimên kurd
Hedîsvan
Hedîsvanên kurd
Fiqihnasên kurd
Kesên sedsala 10an

Jidayikbûn 972
Kesên ji Besreyê
Kuştiyên pevçûnê

Pevçûnê de hate kuştin, ji bo kesên ku di dema şer de jiyana xwe ji dest yek bikaranîna leşkerîya têgeh e. Wezareta Parastina Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê vê peyvê ji bo ti pevçûna bi leşkeran re kar ne gule nav dijmin an doza agir dostane. Bi vî awayî kesên ku jiyana xwe di êrîşên dijminên terorîst bi an bê qezayên bi wesayîtên ji dest da bi destê vê pênase sergirtî ne. Hemû erdê di warê vê pevçûnê de hatiye dîtin ji bo deryayê an hewayî hêzên bikaranîn.

Li gel vê, KIA têgeha tenê ji bo li qada şer de, dema ku li ser rê an ji ber birînên xwe li nexweşxaneyê, ji bilî mirinê ji herêmên şer piştî ku ziyana mirin () wek tê binavkirin. Welatên girêdanê NATO'yê jî ev wek DWRIA binav dikin. 
DWRIA () ye. Bi kurdî; Pevçûn ji ber birîna mirinê ye. Dîroknas û yekîneyên leşkerî gelek caran bi navê kurt de bi kar tînin.

Mijarên têkildar 
 MIA – Missing in Action (Windabûyiyên pevçûnê)
 WIA – Wounded in action (Birîndarên pevçûnê)
 POW – Prisoner Of War (Girtiyên şer)

Çavkanî
Şemî, Tatos

Şemî navê gundekî Tatosa Erzîromê ye.

avê kurdî yên li gundê SEM. Sem wateya Lights Light nav Turkish di salên piştre li gundê hatiye a bi navê dayîn dikin. Li gorî efsaneyê de, bi navê jinê ji damezrênerên gundê Shem. li cihê ku rê ji goristana li gundê Çalışlar, gora cuda de li goristana bawerî heye ji bo yên wî ne.

Lê belê, gund û ji bo ku nêzîkî çemê di demên kevnar de ji ber ku hebûna mêrgên mezin bi Heta tê zanîn ji bo ku wek çareseriya bê bikaranîn. "Çewlîkê got:" Aras wek belkî ku li ser bermayiyên kelehê ji çemê urartuyan tune dîtin. name Kurdish nêzîkî Çalışlar Karakilise (Church Black), tê zanîn ku li cihê nelihevî di civînê de ji Armenian An jî, ku ji Împeratoriya Bîzansê de tune be. Bi hebûna van bermahî li cihê tevî ku hebûna 3-4 km ji navenda gund li koloniyan, koloniyan ên li herêmê nîşan dide ku ev devereke balkêş.

Tiştê ku wek çareseriya gund bi jiyana agahî Semler piştî winda pet bi navê Pete eşîran Osmeña pênc eşîrên serê xwecihaxêv û berê yê gundê zanîn. Hingê Îsa dest pê kir rûniştiyên gund bi torê û malbata wî. Îsa ji keriyên ji zozanan pez nêzî Gimgimê ya torê qada fireh hat. Li gundê Hims mejî Împaratoriya Osmanî li ku sîstema aborî ya Muqatta girt. dem Next gundê meydana gund bi çareseriya malbatên cuda bû. Yek ji malbata paşê li gundê bi navê malbata Mala Awrahm Sorin bi cî heta Mella hat wek mele di SEM hatiye ku meleyekî xebitî. Paşê ew axa di gund de ji bo jinê kirîn.

Li gundê tu cih li demên kevnar e, û îro jî weke awayekî Country data bi rêya Palandöken li Erziromê de tê bikaranîn. Ev e ji ber vê yekê îhtîmala ku Ermenî Russian êrîşên leşkerî An jî, rasterast herêmê dagirkirina Armenian destekirin. cihên li vê herêmê yên şehîd û encama hestiyên mirovan ku ew jî nakokiyên. Li gundê di çîrokê de old ku hat gotin, dev ji ber şerê li herêmê de li gundê dest e, lê piştî vekişîna ji azadiyê ya Erziromê ji hêzên dagîrker û ji gundiyan re got: bi ew vegeriya dîsa
MAMOSTE DİJVAR ALAYLAR
Matt K. Miller

Matthew Kermit "Matt" Miller (z. 2'ê reşemiyê 1960'an li Rockville Centre, New York, DYA) aktorekî navdar ê şowên televîzyonê yên amerîkî û medyayên sosyal e.

Jidayikbûn 1960
Aktorên amerîkî

Mirovên zindî
Meltem Miraloğlu

Meltem Miraloğlu, lîstikvaneke Kurd'e.

Zarokatiyê wê 
Miraloğlu di dema 13ê kanûna paşîn a 1987an de li Amedê jidayîk bû. Ema eslê wê Mêrdînî bu. 2 salî bu bi malbata xwe re bare Stembolê kir ru gêçimê.

Taybetî yên Fizîkî 
Qama Meltem Miraloğlu 1.70 metroye  û 45 kîlograme.

Destpêkirina Lîstikvaniyê 
Meltem Miraloğlu di zarokatî xwe de dixwast ko lîstikvan be. Miraloğlu di Müjdat Gezen Güzel Sanatlar Akademisi de mezûn bu. Vê lîstikvanê Mahsun Kırmızıgül dî. Tewre pêşî reklama "Hayatı Çalınan Çocuklar Sosyal Sorumluluk Projesi" de lîst. Rêzefîlma ko vê lîstikvanê navdar kirîye jî rêzefîlma Hayat Devam Ediyor'e.

Fîlmnîgarî

Sînema

Rêzefîlm

Reklam

Çavkanî

Girêdanên Derve 
Li IMDbê Meltem Miraloğlu

Jidayikbûn 1987
Kesên ji Diyarbekirê
Aktrîsên kurd
Mirovên zindî