nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Yarîgeha navîn

'''Yarîgeha navîn''', Ortevan an jî bi tenê orte (berê revîn) helwesteke lîstikê ya di tîma spora ye, bo nimûne, di futbolê de û di hockey de.

Ortevan di futbolê de
Di fûtbolê de cihêtî di navbera êrîşberê ortevan bergirîyê ye û navendî ye.

Ortevanê berevan

Ortevanê berevanî li ser xeta xwe îro gel di demên berê de li şûna Libero ye. Ew xwe bi post li ber parastinê û ji bo lawazkirina lîstika êrîşeke li qadê an jî ji bo "tune" ye. Ew wek "qirêjkêş" tevbigerin û ji bo pêşî li êrîşên xwe yên li tîma xwe de dibînin.

Li gel perçeyên vî parastinê, ew gelek caran jî, taybetmendî li lîstikçêkerê de hene. Ev ji wan re pêşek û bilind e ku rastbûna nasname pêwîst dibe. Divê tu karibin nas rewşên lîstikê bi lez bike, ji bo nimûne dema ku gok tenê bidestxistin bû û îhtîmala veqetinê hebe.

Gelek ji ortevanên parastinê, tê dîtin ku sîstemên lîstîkan standard hesibandin wek "sixes" bijartî, an helwesta wek "şeş" e. Di rastiyê de, bi taybetî yarîker li ser vê helwestan heta çend salan keda wan ji dilqê bi hejmara 6'an e.  Sîstema bi qadên du parastinê, vê yekê jî wek tê zanîn "Cot şeş" bînîn. Tîma netewî ya futbolê tevdigerin ji bo Kasa Cîhanê û Şapîyona Ewrûpayê bi lîstikvanên alman de wek Schweinsteiger û Khedira Cot şeş in.

Navenda qada êrîşber
Wêneyên ji aliyê AM li banî tê, bi navê dayîn ji bo rewşa lîstikvan dilîze bi baştirin ortevan e. Lîstikvanên tev li vê rewşa bi giştî di aliyê êrîşeke yên lîstikê eleqedar in. Ew wezîfe û erkên lîstikê de ne. Ortevan êrîşî ji bo têgehên navendî ya tîma pêşkêşkirin dike û gelek caran li ser rola a aktoreke ji dadigire. Yek ji erkên sereke yên wî ye ji bo amadekirina rêtenga dergehê. Ev girîng e ku ew bi hev re di qada parastinê de tevdigerin. Bêyî hevkarîya aliyan ne deman de, ku bi hêsanî dikarin ji aliyê dijmin ji pêşveçûnên bikaranîn hebe. Cûrbecûr xebatên xwe gelek caran ji opsîyona cezayê û vala li ber ev tînin wateyê. Ew bi piranî derbarê lîstika bihûrê baş derbas dibû û wan nêrîneka pir baş, ji nav wê dîtiniyên kevîyan gelekî caran îlan dike. Hejmara "klasîk" ya parastina ortevan bi 10 ("Dehanî") e. Ji bilî têgihên ortevan, tuyê navenda an derhêner be ji bo êrîşî ortevanê li jargonwerzîşa sporê tê bikaranîn.

Navenda qada berevan
Qada xebatê wê ya her du baskên an baskê (rastê yan jî çepê) de ne, karê wan e bi taybetî amadekariya dergehê, ji bo nimûne, ji aliyê Palên dikin. Ew gelek caran pir xurt in û ew ji bo lêxistina winger temam e. Ew bi taybetî ji aliyê parêzvanên li derve ku, di beşa parastinê, derbarê tên piştgirîdan. Gelek caran ji bo derbasbûna ji qadê li derve ji bo serhildêrên kurd bi awayekî serbest e.
Êrîşber (futbol)

Êrîşber pozîsyona yek lîstikvanekî di fûtbolê û tîmên sporên din e. Pozîsyona dilîze bi sînor tektîk e û bi rêbaz û rêzikên mijarê ne. Êrîşber, divê di serî de ji bo armancên tîma ne, dê li ser şansê xwe sûcdar bide, ku di heman demê de jî amade ye. Helwesta wê ya li ser bingeheke rêkûpêk di nîvê hembervan de, di sîstemên lîstika bihûrê modern lê herweha jî rê li êrîşên muxalefetê parastinê ye.

Taktîkên alîyên êrîşberê
Cihêtîyên di futbolê de di navbera jêr sekna taktîkî ya êrîşberan kir, ku sînorên li vir pir bi hereket in:

Êrîşberên per û derve
Wek ku êrîşberên derve li ser herêma lîstika bihûrê çepê û rastê de lîstikvanekî êrîşeke bi cih nîşan dide. Ev bi piranî ji bo amadekariya dergehê pêşkêşkirin. Gelek caran êrîşberên derve jî bê êrîşeke Peryarîker gotin (û bi vî awayî bi ortevan re têkildar),lê çi tenê pirseke ji pênase û girêdayî li ser lîstika bihûrê e. Îcar ji wî yek lîstikvanekî şablonên gelek zêdetir an jî gelek caran di herêmê de ne dimînin.
Ji ber ku di sîstemên lîstika bihûrê modern de li pişt êrîşberên derve yek berevanê derve û/an berevanê orte dilîze, êrîşberên derve gelek li ser karê parastinê, ji bo jêveqetandina li ser êrîşeke lîstika bihûrê lêhûr dibe.
Berevanê derve yên niha tê naskirin mînak ev in: Cristiano Ronaldo, Lionel Messi, Marco Reus, Neymar an Franck Ribéry e.

Nîv-Êrîşber
Dema ku di nava Êrîşber (bi Êrîşber, terkîb, konektor kurt dibe an nîv-mafên an nîv-girêdan) helwesta di navbera berevanê derve û li navenda-êrîşber bi navê heye. Êrîşberên hundir tenê di wan sîstemên lîstika bihûrê êdî Sermişarên Skoçyayê (2-3-5) û di Sîstema-WM (3-2-5) de bi kar bû.

Êrîşberê-Orte
Ji navenda êrîşberan yek bi taybetî di sîstemeke bi du êrîşberan bê din dabeşkirina taktîkî dipeyive. Navenda klasîk a êrîşber zûtir tenê di nîvê demajoyan û li ber armanca wê îdîayê axivî. Îro, "Êrîşberê orte" nerm û tevgera li gor rewşa lîstika bihûrê bi rêkûpêk ji bo çeperên nîvê an li ser çeperên berevanê derve de ne. Ev delîveya pêşkeftîya hemû-dora bi zanîna li êrîşberên orteyê de pêwîst e.

Mijarên têkildar 
 Berevan
 Berevanê derve
 Berevanê hundir
 Peryarîker

Futbol
Peryarîker (futbol)

Wek ku Peryarîker çeperên lîstika bihûrê ji bo mafê sewqî an jî li derve li ser damezrandina gelek werzîşên tîmeke derket. Têgeha ku hem ji bo lîstikvanekî li ser van çeperên derbas dibe.

Peryarîkerek ku ji tîma êrîşberên (fûtbol) li aliyê rastê yê di nav qadan rastê-berevanê derve re tê gotin, ku di dema ku baskê çepê re derbas dibe li ser rewşa baskê çepê yê. Bi piranî, ji berevanê derve di futbolê de keda hejmara forma piştan 7 (rast) û 11 (çep) e.

Peryarîker xwediyê wezîfeyeke taybet li gelek sporê ye.

Werzîş hunerên Per-yarîker

Di fûtbolê de, beşa berevanê derve çeperên bimeşînî-dijwar e. Li gor sîstema lîstika bihûrê de pozîsyonên ji êrîşberê orte an jî berevanê derve tê pejirandin.

Erka sereke ya çeperên berevanê derve di tevgera êrîşeke e ji bo derbasbûna ji parêznameyên hembervanê parastinî qontarên û (bilind) derbasî goka ji teniştê li ber dergehê ye.

Mijarên têkildar 
 Êrîşber

Futbol
Berevanê derve

Berevanê derveberevanê paş lîstikvanekî li ser pozîsyona parastinê tîman de ye. Erka wê ya sereke ew e, ku pêşî li diyariyên cross lateral ji bo vekirina lîstika bihûrê ji pişt fişara li ser berevanê derve, bi taybetî jî di sîstemên lîstika bihûrê wek "4-3-3", "4-4-2" an "4-2-3" ji bo hilberîna ye. Li gel vê, bi piranî li wir berevanê derve, piştî nîşanên avêtinan e.

Ne weke parêzvanê navendî ya parêzvanê dilîze nêzîkî piçûk, ţermezarkirin lateral yên qada lîstika bihûrê de, heye û bi awayekî nuwaze rêzkirina êrîşeke. Ev rewşa ku yek ji bimeşînî herî mezin di futbolê modern e û lihevnekirin, dûrahiya a berevanê derveberevanê derveback ji xeta parastinê, xwe bi xwe ji bo netendurist hembervan heye. Bi vî awayî, berevanê derve paş rewşa bi hêz li aliyê din e, ew kes bi daxwaza hêza sprint mezin, ji ber vê bi êrîşan kir aliyan xwe, ji opsîyona hembervan û ji dest milk, divê bi lez vedigere opsîyona xwe yê sûcdar û bi xwe piştî belkî bi rê ve ji bo piştgiriya ji navenda xwe vedigere.

Mijarên têkildar 
 Berevan
 Berevanê hundir
 Êrîşber - Fûtbol

Futbol
Berevanê hundir

Berevanê hundir wek lîstika bihûrê di hunerên Tîma werzîşê, Soçî û Fûtbolê ye.
Erka sereke ya yarîkerên berevanê hundir ên ku li rîyên ber deriyê dijmin û ji bo vekirina lîstika bihûrê ji paş e. 
Berevanê hundir di fûtbolê de ne piranî fîzîkî nisbeten saxlem û tall, ji bo win her du şerên li ser erdê û duşerkî serê xwe dikarin.
Berevanê hundir bi piranî wek navendî dilîze, wek li ber deriyên an herêmên opsîyonan de, dema ku beg zêdetir li ser berevanê derve (per) tevdigere.

Mijarên têkildar 
 Berevan
 Berevanê hundir
 Berevanê derve
 Êrîşber  - Fûtbol
Futbol
Berevan

Berevan (), futbol, basketbol û çend lîstikên desteyên din pêkanîna ji doza deste ye. Bi Îngilîzî wateya parastinê wek "defence" tê zanîn. 

Berevan di fûtbolê da, taktîka bergirî girtina armanca golê ye. Lîstikvanên êrîşeke tîma dijber ya ji bo rawestandinan erkedar e.
Li Libero'yê de Franz Beckenbauer, Ronald Koeman, li Stoper'ê de Fabio Cannavaro, John Terry, Rio Ferdinand, Carles Puyol, Lucio, Sergio Ramos, Alessandro Nesta, Paolo Maldini, li Begê çep de Roberto Carlos, li Begê rast de Cafu, Philipp Lahm, li pêşîya Libero'yê de Edgar Davids, Andrea Pirlo tenê ev parastin li çend wergerandî yên cîhanê navdar e. 

Fûtbol ji bo şikandina aramî bergir îdîayê weke wezîfeyeke sereke yên tîma e ji bo rawestandina êrîşên û goga ji dijberan dest dinivîsîne.

Herêm
 Lîbero: di navbera û keleyê ango paş parastinê erka paqijkirinê dike û gokên bi serketî girtiye bilêz dike nav lîstikê.
 Girtok: di nav Parastinê de erk dike û desteya dijber hemleyê goka yarîkeran bi hevgiştina toran asteng dike.
 Begê çep: Di aliyê çep dilîze û agirçavên ji desteya dijberên aliyê rast asteng dike, ger pêwîste pas dike û bi rev alîkarîya hevalê xwe yê çep dike.
 Begê rast: Di aliyê rast dilîze û agirçavên ji desteya dijberên aliyê çep asteng dike, ger pêwîste pas dike û bi rev alîkarîya hevalê xwe yê rast dike.
 Pêş lîbero: Parastina erka di nêzikî qada navîn dike. Dijberê xwe di qada navîn de bi mirovê dawî pêşwazî dike. Dijberê xwe derbasbûna di qada navîn de asteng dike. Gokên di qada navîn de tê avêtin digre û hevalên wî yên hemle kirin re alîkarî dike.

Mijarên têkildar 
 Berevanê hundir
 Berevanê derve
 Êrîşber
 Peryarîker
 Golker

Çavkanî

Futbol
Golker

Nimûne 

Li jêr daxuyaniyên gulîyên werzîşê tên pêkanîn
 futbol
 soçiya çîmê 
 destgog
 hurling
 lakros
 polo 
 sutopu
 soçiya bûzê
 florgog
 soçiya rînkê
 bandy
 futsal

Futbol 

Golker an jî Qalevan, yek yarîkerê di futbolê da, li herî paş de radiweste û yekem erka parastina netêketiya goga li dergeha desteya xwe dike. Di nav golkerîyê de li qada dergehê de destnedayî ye. Bi sînordariyê di hebûna nav Qada cezayê de, yek yarîkerek bi rêzika destdana gogê ye. Eeer golker seqet bibe, lîstik disekine û başkirin di nav qadê de pêk tê.

Golker, bi piranî b kurt kirina GK (Îngilîzî golker: goalkeeper) tê zanîn. Hejmara formayê, bi gelemperî 1 e. Daxuyaniya IFFHS'ê ya herî dawî, got ku golkerê herî baş di desteya Real Madrid de xwekirina forma Iker Casillas e.

Soçîya bûzê

Çavkanî 

Têgehên werzişî
Golker (futbol)

Golker an jî Qalevan, yek yarîkerê di fûtbolê da, li herî paş de radiweste û yekem erka parastina netêketiya goga li dergeha desteya xwe dike. Di nav golkerîyê de li qada dergehê de destnedayî ye. Bi sînordariyê di hebûna nav Qada cezayê de, yek yarîkerek bi rêzika destdana gogê ye. Eger golker seqet bibe, lîstik disekine û başkirin di nav qadê de pêk tê.

Golker, bi piranî b kurt kirina GK (Îngilîzî golker: goalkeeper) tê zanîn. Hejmara formayê, bi gelemperî 1 e. Daxuyaniya IFFHSê ya herî dawî, got ku golkerê herî baş di desteya Real Madrid de xwekirina forma Iker Casillas e.

Golkerên girîng

IFFHS Golkerên sedsalê 
Ji aliyê IFFHS di 21. sedsal (2001–2011) de lîsteya golkerên herî baş:

  - Gianluigi Buffon (199)
  - Iker Casillas (197)
  - Petr Čech (154)
  - Edwin van der Sar (116)
  - Oliver Kahn (99)
  - Dida (90)
  - Víctor Valdés (82)
  - Júlio César (76)
  - Jens Lehmann (72)
  - Roberto Abbondanzieri (68)
  - Fabian Barthez (55)
  - Pepe Reina (54)
  - Rogério Ceni (53)
  - Francesco Toldo (52)
  - Igor Akinfeev (47)
  - Jerzy Dudek (42)
  - Tim Howard (36)
  - Manuel Neuer (36)
  - Santiago Cañizares (35)
  - Justo Villar (34)

IFFHS Golkerên salê 
Ji aliyê IFFHS de her sal bijartîyên golkerê herî baş:

Mijarên têkildar 
 Golker

Çavkanî
Pêşraw Ezîzî

Pêşraw Ezîzî (jdb. 19ê kanûna paşîn, 1988 li Silêmanî, Başûrê Kurdistanê), bi eslî ji bajarê Bane ya Rojhilatê Kurdistanê ye. yek Yarîkerê fûtbolê a kurd e. Piştî koçkirina Swêdê mezin bû û ji dawîya sala 2013an de tevlîbûna Yane ya fûtbola kurd a li Swêdê Dalkurd FF bû.

Jînenîgarî
Malbata Pêşraw ji bajarê Bane ya li Rojhlatê Kurdistanê ye. Piştî şoreşa Îranê hêvî dikir, bavê wî Elî di pêşerojê baştir bike, di heman demê de di nêzîk de fêm kir ku tenê di riya xwe ya ji bo azadiyê ye, ji bo tevlî gerîlayên Kurd û pêşmerge bûye li Dr. Ghassemlous PDKI. Got û kirin bavê Peshrawê siyasetê de çalak bû, malbata 60 km dûr li aliyê din li ser "sînor" ji bajarê Silêmanî (Başûrê Kurdistanê) bi cî bûn, û roja pêncşemê 19ê kanûna paşîn 1988 Peshraw li wir ji dayik bû. Jixwe di temenê ciwan Peshraw li Silêmanî dest bi lîstika gogê kir, nedikarî ne bibin bigirin gogê bikaranîn ciwanên, ku ji bo hatin carna a jar caran jî perçek ji plastîk. Dema ku Paşa 11 salî bû, malbata wî biryar da ku ew dema ku dev ji Kurdistanê be, herî zêde di nava PDKI ji welêt berdan kiribû û di şerê li xwarê kêmbûye bû. Di sala 2000an de, malbata Pêşraw li Arlanda ya Swêd siwar bûn û di Rönninge li derveyî Stockholmê bi cîh bûn. Gerê de pir undramatic bû, bi riya çûn Almanyayê û beşek ji bernameyên kontenjanê Neteweyên Yekbûyî. Kariyerê Fûtbolê hilda di cih de û hê bêtir di cih de piştî Paşa li Swêdê, ew komeleyê herêmî Röninge/Salem ziyaret kir. Idol Schmeichel Paşa îlham dabû ku di armanca stand, lê ji ber ku ew jî pir kurt bû, ew bû li şûna ku bibe parêzvanê. Talenta wî ji Kurdistan, sirra li Swêdê, di nêzîk de Syrianska boy tîmên Allsvenskan ji xwe bihîst û wek 14-year-old Paşa lîstikvanekî sereke li boys Södertälje Allsvenskan Team hevsû bû. karîyera wî boost din jî dema ku Paşa bi tenê wekî 17-year-old rabû peymana pêşî-ekîba wî, û li cîhanê ya fûtbolê di pêşiya wî.

Beşdarbûna Dalkurdê
2011an de Pasha biryara di dawiyê de da ku koçî Borlänge bibe û beşek ji Dalkurdê bûye. Dibe ku ev çarenûsa ku Paşa hilda ji bo Dalkurd bû, malbata her tim ji bo Kurdistanê şer û ev beşdariyên Paşa ya ji bo têkoşîna kurd e. Paşa ji me re dibêje ku kampa Kurdistan bû an kampa fûtbolê ji rêzê ne, di heman demê de bûn, gelek dersên dîrokê li ser Amed, Nisebin, balen, Duhok û bajarên din a kurdî li wir. Tevî ku ew bi xwe Kurd e, ev pir nû ya ji bo wî jî, ji ber ku ew di wan herêman li pêş bûya bû. Paşa jî hest serbilind ku kesêk ne-Kurd xwe derfeta ku bizanibin ku gelê Kurd värme.Pasha Dalkurd tebîrê bi gelek awayan rabû. A nasnameya kurdisk xurt di heman demê de jî xweyîkirin û entegre li Swêdê, weke Dalkurd dirûşim, ala Kurdistanê bi hespekî darîn di navîn. Paşa de ye Dalkurds mezin têkoşer û gelek ji me ji yê ku wî dît play've count ji hemû navînîya 60-metre wî ji bo şikandina a danayne ji dest da. Em bi demsala amazing xwe sala borî de ku, mixabin, bi armanca xwe rûmetdar maça dîtye dawî bi dawî bînin bîra xwe. Di nava xemgînî û dilşikestina, hinek bijartin ku ji heman demê de Pasha biryar piştre û li wir bimîne û xwe berpirsîyarîya. Dalkurd ji bo xwe bi Paşa wekî kaptanê tîma, da ku ev rast e.

Çavkanî 

Futbol
Futbolvanên kurd
Mirovên zindî
Futbolvanên swêdî
Mirkan Aydin

Mîrkan Aydin (z. 08'ê tebaxê, 1987 li Hattingen, Almanya), bi eslî ji bajarê Bakurê Kurdistanê ye û yek yarîkerê fûtbolê a kurd e. Di sala 2016'an de tevlîbûna Yane ya fûtbola kurd a li Swêdê Dalkurd FF bûye û niha forma bi hejmara 22 digre.

Futbolvanên kurd
Futbolvanên alman
Mirovên zindî
Dilek Öcalan

Dilek Öcalan, di 3ê çiriya pêşîn a 1987an de li Rihayê ji dayîk bû. Ji 2014an de cîgirê Partiya Demokratîk a Gelan ya li Rihayê ye. Herwiha xwerziyê rêberê damezrînerên PKKê Abdullah Öcalan e.

Li Zanîngeha Mêrsînê  beşa turîzmê qedand û li navenda girêdayî Şaredariya Bondsê bi çar salan karê şêwirmendiyê kir.

Çavkanî 

Öcalan (malbat)
Jidayikbûn 1987
Mirovên zindî
Siyasetmedarên kurd ên jin ên sedsala 21ê
Siyasetmedarên Partiya Herêmên Demokratîk
Siyasetmedarên Partiya Demokratîk a Gelan
Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Cemxane

Cemxane ( bi tirkî  cemevî ) , mala civîn û çanda elewiyan e. Ew ne avahiyek e ku tenê ji bo hilgirtina cemek hatiye çêkirin. Li vir komîn an jî meclîsa komînan dicive ku pirsgirêkan gotûbêj bikin, nakokiyan çareser bikin û kevneşopî û waneyên Elewiyan ragihînin.

Çavkanî 

Elewîtî
Çanda kurdî
Çanda Tirkiyeyê
Wîkînûçe

Wîkînûçe (), wekî Wîkîpediya projeyeke Weqfa Wikimedia ye.

Di Wîkînûçê de heta dîroka 24'ê Pûşpera 2016'an de 211.789 nûçe û 14.562.261 guherandin hate sererast kirin.

Çavkanî

Girêdanên Derva 
 :incubator:Wn/ku/Wîkînûçe

Weqfa WikimediaWîkînûçe
Elî Ebdullah Kolo

Elî Ebdullak Kolo (z. 1980, Dirbêsî) nivîskar û parêzerê kurd e.

Di sala 1980an de li gundê Ebû Ceradê bi ser Dirbêsiyê ve hate dinê. Dibistana seretayî li bajarê Dirbêsiyê xwend û paşê li Amûdê xwendina xwe dom kir. Zaningehê li beşa parêzeriyê ango mafnasiyê li Şamê qedand.

Helbes û gotarên wî di weşanên wek Kurdî, Pênûsa Nû, Welatê Me, Gemya Kurdan de hatine weşandin.

Berhemên 
 Pendên Kurdî, Lêkolîn, Weşanên Batmane, 130 rp. Adar 2014, Batman
 El Secîn, Roman, Bi erebî, 2016

Gîrêdanê derve 
 Elî Kolo dî bernameyeke radyoya One Fmê

Nivîskarên kurd
Parêzerên kurd
Jidayikbûn 1980
Kesên ji Serê Kaniyê, Hesîçe
Kurdên Rojavaya Kurdistanê
Îsheqê Mewsilî

Îsheq Mewsilî (767-850) yek ji muzîkvanekî kurd e ku ji bajarê Mûsilê ye kurrê Îbrahîm Mewsilî ye.Muzîkvanên weke Îbn Xurdazbeh, Ziryab, Amr bin Bana, Allûye û Muharik li ver destê wî gihîştine.

Çavkanî 

Muzîka kurdî
Muzîknasên kurd
Jidayikbûn 767
Mirin 850
Kesên ji Mûsilê
Mike Pollock

Michael B. "Mike" Pollock (jdb. 9ê adarê 1965an li Roslyn Heights, New York, DYA) aktor û mirovekî navdar ê şowên televîzyonê amerîkî û medyayên sosyal e.

Aktor
Jidayikbûn 1965
Ivana Brlić-Mažuranić

Ivana Brlić-Mažuranić, (jdb. 18ê nîsana 1874an li Ogulin ; m. 21ê îlona 1938an li Zagreb) yek nivîskarên jin ên Kroatya bû.

Berhemên Brlić-Mažuranić 

 Valjani i nevaljani (1905)
 Škola i praznici (1905)
 Slike (1912)
 Čudnovate zgode šegrta Hlapića (1913)
 Priče iz davnine (1916)
 Knjiga o omladini (1923)
 Iz arhive obitelji Brlić u Brodu na Savi (1935)
 Jaša Dalmatin, potkralj Gudžerata (1937)
 Srce od licitara (1939)
 Basne i bajke (1945)

Jinên krowatî
Nivîskarên krowatî
Jidayikbûn 1874
Mirin 1938
Wîkîger

Wîkîger projeke Wikimedia'yê ye ji bo cihê gerêye.

Çavkanî

Girêdanên Derva 
 Wîkîgera Kurdî
 Malpera Fermî

Weqfa Wikimedia
Wîkîger
Herêma Şehbayê

Herêma Şehbayê herêmeke xweser a Federasyona Bakurê Sûriyê - Rojava ye. Ev herêm ji bo birêvebirina herêmên rizgarkirî bi Hêzên Sûriya Demokratîk ji aliyê Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê de di navbera Kantona Kobaniyê û Kantona Efrînê hate avakirin.

Li herêma Şehbayê Meclîsa Herêmî ya ku Şehba xwe bi civata xwe ya senatoyê ve tên afirandin, di civîna yekem û duyem yê herêmê Şehbayê di 28ê kanûna paşîn 2016an de li Efrînê, û di 2-4 sibatê 2016an de Rêveberiya Xweseriyê afirandin û di 22ê adarê 2016an de avakirin.

Bajarê Mebûk weke navendeke kar li herêmê tê dîtin û herwiha Encûmena Şûra ya niha di navbera Efrîn, Kobanî li Tîşrîn li benda rizgarkirina bajarê dorpêçkirî ji Mebûkê ye.

Erdnîgarî 

Li herêmê Şehbayê niha di nav deverên mezin li derdora Mabukê, Tişrîn û Arimayê ku li wir beşek ji Şerê Sivîl a parêzgeha Helebê ye. Niha Herêm ji aliyê Yekîneyên Parastina Gel û Hêzên Sûriya Demokratîk tên kontrolkirin.

Dîrok 
Di sala 2012an de, herî zêde ya li herêmê ji rêjîma Sûriyê ji aliyê komên muxalefetê di nav wan de YPG girtin.
Di kanûna paşîn a 2014an de, li Dewleta Îslamî êrîşeke mezin ku dawî heta dîlgirtina tevahiya herêmê ji Minbic bi Dabiq destpêkirin.
Di 26ê kanûna pêşîn 2015an de, Hêzên Sûriya Demokratîk (HSD) êrîşek stratejîk destpêkirin û hatin Bendava Tişrîn û gundên derdora wê girtin, da ku damezrandina gehan biçûk di bank rojavayî ya Çemê Firatê.

Ji 30ê gulanê heta 12ê hezîranê 2016an, Mabuk bi êrîşeke zêdetir ji 100 gundan ji çeteyên DAÎŞê hate rizgarkirin û bûye Kantona 4emîn a bi navê Kantona Şehbayê ya li Rojavayê Kurdistanê.

Nexşeya kantonên Rojavaya Kurdistanê

Mijarên têkildar 
 Rojavayê Kurdistanê
 Operasyonên Mabukê (2016)
 Kantona Kobaniyê
 Kantona Cizîrê
 Kantona Efrînê
 Mabuk

Çavkanî 

Rojavaya Kurdistanê
Heleb
Artêşa Komarî ya Îrlendî

Artêşa Komarî ya Îrlendayî (IRA) yek ji pirr tevgerên çekdar ên Irelandyê ye. Di 20 û 21ê sedsalê de nezirî komaritî ya Îrlendayî kirî û bi baweriya serxwebûna giştî ya Îrlendayê bûn. Bi taybetî bo gihiştina armancên siyasî bi baweriya pêwistiya dijwariya çekî ya siyasî dijî dagirkerê bû.

Yekemîn bikaranîna gotina "Artêşa Komarî ya Îrlendayî" li êrîşên Fêniyanî li dij zevî, bajar û qeleyên Britanî di dawiya 1700 û 1860ê de tê dîtin.  Artêşa Komarî ya Îrlendayî ya resen ji aliyê Irish Volunteers yên ku beşdarbûna refên artêşa Britanî ji bo cenga cihanî ya yekem ê red kir di sala 1917ê de, her wiha jî ji aliyê Artêşa Welatiyên Îrlendayîyê û ên din ve hat dariştin. Di dema cenga serxwebûna Îrlenda yê artêşa Komara Îrlendayê bû ku ji aliyê Dáil Éireann di sala 1919ê de hat ava kirin. Hin Îrlendayî gotûbêjên rêkxistinên nû nîqaş dikin ku ji xwe dibêjin bi xwe cîgirên IRAya resen, ango "IRA ya kevin" bin.

Çavkanî

Îrlenda
Rêxistina leşkerî
Til Rifat

Til Rifet yan Arfêd yan jî Erfad (), bajarekî Kantona Şehba ya li Rojavaya Kurdistanê ye. 40 km dûrî  Helebê ye. Bajarê ji aliyê bakur herî nêzîkî Arfêdê Ezaz e. Arfêd bi nifûsa 20.514 kes e ku di serjimartinên sala 2004'an de hate texmînkirin. Di dema Şerê navxweyî yê Sûriyê de berdewam, ku li ser Arfêdê ji aliyê Hêzên Sûriya Demokratîk de di dema 16'ê reşemiyê 2016'an de hatibû girtin û di pey re bi rêveberiya Rojavayê Kurdistanê ve girêdayî bû. Di dema şer de, her sê dezgehên tenduristiyê yên bajêr ji aliyê fuzeyên zirar kirin. Hikûmeta Sûriyê Tel Rifat girt

Çavkanî 

Bajarên Sûriyê
Êrîşa li ser firokxaneya Ataturk a Stembolê, 2016

Êrîşa li ser firokxaneya Ataturk a Stembolê, 2016, êrîşeke bi bombe ku di 28ê xizîrana 2016'an de li Firokxaneya Navneteweyî ya Ataturk a Stembolê (Tirkiye) çêbû. Hat ragihandin ku di êrîşê de 41 kes hatine kuştin û  239 kes jî birîndar bûne. Tê bawerkirin ku kiryarên êrîşê sê xwekujiyên rêxistina Daiş bûn ku ketin nav termînala navneteweyî ya balafirgehê û tê de xwe peqandin.

Navên kesên ku di teqînê de mirin
Çağlayan Çöl
Mustafa Bıyıklı
Erol Eskisoy
Sıddık Turgan
Ferhat Akkaya
Kerime Amiri (Erebistana Siyûdî)
Ertan An
Ali Zülfikar Yorulmaz
Serkan Türk
Göksel Kurnaz
Özgül İde
Fathi Bayoudh (Tûnis)
Mahmut Mert
Sıdık Peçenek
Umut Sakaroğlu
Mukhiddinov Samat (Ûzbekistan) 
Hüseyin Tunç
Salar Davudi Kohnehshahri (Îran)
Taher Misfir H Almalki (Erebistana Siyûdî)
Ercan Sebat
Mustafa Husham Saeed
Ethem Uzunsoy
Tevfik Yusuf Haznedaroğlu
Meryem Amiri
Zehra Amiri
Mahmut Çizmecioğlu
Hüda Amiri (Erebistana Siyûdî)
Nisreen Hashem Shammad  (Urdun)
Vafika Ali Bilal (Îraq)
Adem Kurt
Habibullah Sefer
Murat Güllüce
Abdülhekim Buğda
Abdurrahman Abdullah İbedullah
Muhammed Eymen Demirci
Larysa Tsybaklova (Ûkrayna)
H.M. Jin
H.M. Mêr
H.M.  ciwanekî 15-16 salî
?
?
?
?
?

Çavkanî

Girêdanên derve 
, BBC.
 , Evronews.

2016
Terorîzm
Stembol
Êrîşên bi bombe
Hîparxiya

Hîparxiya (; ) di derdorê  B.Z. 350- 280 jiyaye. Yek ji fîlozofên jin ên Yewnana Kevnare ye.

Çavkanî 

Fîlozofên yewnan

Jidayikbûn sedsala 4an b.z.
Herîq

Herîq an jî Mele Salih (jdk. 1856 - m. 1909 Mehabad) helbestvanê klasîk ê kurd û fiqihnasê îslamê yê sedsala 19'an e.

Herîq nêzikî bajarê Silêmaniyê ji dayik bûye. Bi xwe ji teriqeta Neqşîbendiya ye. Di bin bandora Nalî û Mewlewiyê Kurd de maye.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1856
Mirin 1909
Kesên sedsala 19an
Alimên kurd
Fiqihnasên kurd
Kurdên Başûrê Kurdistanê
Helbestvanên kurd

Wêjeya kurdî
Pir

Pir, pire an jî pird  girêdana li ser newal û çeman ji bo pêya û wesaîta tên çêkirin. Hinekî pire bi temamî ji daran ve jî çêdikin.

Riya ku di navbera du ciyên ji hev qetiyane de pêwendiyê çêdike.

Çavkanî 

Pir
Jêrxane
IMDb

The Internet Movie Database (kurtkirin: IMDb) danegeheke serhêl ji zanyaran e li ser filman, bernameyên radyo û televizyonî, vîdyoyên malan û lîstikan, jiyannameya lîstikvanên fîlman, karbidestên berhemînanê, kurtiya çîrokên wan, tiştên balkêş li ser wan, têbînî û piledayînên hezkeran têda hene. Di destpêkê de malper ji aliyê hezkeran ve bi rêve diçû, lê niha ew malê şîrketa imdb.com-ê ye ku yek ji kompaniyên Amazonê ye.
Heta niha, 5.300.000 serenav (bi xelekên cidacida yên rêzefilman ve) û 9.300.000 kesatî di nav vê danegehê da hene. Herweha, 83 milyon karberên wê hene.

Çavkanî

Girêdanên derve 
Malpera fermî

 Malperên fîlman
 Malperên televîzyonê
Kim Kardashian

Kimberly Noel "Kim" Kardashian, stêrkeke amerîkî ya magazînê ye. Di 21 çiriya pêşîn a 1980î de li Los Angeles, Kalîforniya, DYA, hatiye dinyayê. Bavê wê ermenî-amerîkî ye û dayika wê jî holendî-amerîkî ye. Bernameyên wê yên televîziyonê binavûdeng in, yek ji wan "Keeping up with the Kardashians" e.

Çavkanî 

Ermenî
Pirtûkxaneya Neteweyî ya Îsraêlê

Pirtûkxaneya Neteweyî ya Îsraîlê berê Neteweyî ya Cihûyan û Pirtûkxaneya Zanîngeha - JNUL, (בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי), ji pirtûkxanê netewî yên dewletê de ji Îsraêl e. Ev de li kampûsa ji Zanîngeha Îbranî ya Orşelîmê di Givat Rame.

Çavkanî 

 Pirtûkxaneya Neteweyî ya Îsraîlê

Pirtûkxane
Îsraêl
Birayên Grimm

Birayên Grimm (bi almanî: die Brüder Grimm an jî die Gebrüder Grimm) di sedsala 19an de li Almanyayê dijîn. Navên wan Jacob û Wilhelm e. Evan her du bra xebatkarên navdarên li ser çîrok û çirvanokan. Evana li Almanyayê gund bi gund, bajar bi bajar digerin; di nav civak û mijûlî de dimînin û çîrok, çirvanok, helbest û dastanê devkî berhev dikin. Navê berhema xwe ya yekê Kinder und Hausmärchen (Çirvanokên zarok û hêlîn) datînin. Berhemên Birayên Grimm di aliyê zimanê almanî de gelek giring e.

Berhem 
 Mîrzayê Beq
 Berfînxan û her heft bejnbihost
 Xwelîxan
 Mala li Daristanê
 Rapunzel
 Hansel û Gretel
Sazbendên Bremenê
 Tilîko
Bedewa Razayî
 Keça Kumsor
Li ser masîvan û jina wî
Gulspî û Gulsor
Hollê Xanim
Terziyê biçûk ê wêrek
Çivîka zêrîn
Her Duwazdeh Birader

Çavkanî 

Zargotina almanî
Alman
Wêjeya almanî
Mûnîs

Mûnîs endezyar û mîmarekî kurd e. Xuya dike ku di Serdema Zêrîn a Îslamê jiyaye. 

Dîroknasê kurd Mehrdad Izady di berhema xwe a "Kurd" de behsa wî dike, Lê dîroka jidayikbûn, mirin û bajarê wî nîşan nekiriye.

Çavkanî 

Mîmarên kurd
Endazyarên kurd
Chun Jung-myung

Chun Jung-myung (bi korêyî: hangul: 천정명 / hanja: 千正明, di 29ê çiriya paşîn a 1980an de hatiye dinyayê, aktorekî korêyî ye.

Fîlmografî

Fîlm 
 Queen of the Night (2013)
 Hindsight (2011)
 Hansel and Gretel (2007)
 Les Formidables (2006)
 The Aggressives (2005)
 Twentidentity (2004)
 Dance Begins (2003)
 R U Ready? (2002)

Rêzefîlmên televizyonê 
 Master - God of Noodles (2016)
 Heart to Heart (2015)
 Reset (2014)
 Glory Jane (2011)
 The Duo (2011)
 Cinderella's Sister (2010)
 What's Up Fox (2006)
 Goodbye Solo (2006)
 Fashion 70's (2005)
 I Love H, He, Li... (2004)
 Beijing, My Love (2004)
 Honest Living (2002)
 Bad Girls (2002)
 Han-ip's Woman (2002)
 Third Coincidence (2001)
 Pure Flower Cafe (2001)
 New Nonstop (2001)
 Echo (2000)
 School 2 (1999)

Çavkanî 

Aktorên korêyî
Jidayikbûn 1980
Mêrên korêyî

Mirovên zindî
Nîşana qeydê

Nîşana qeydê yan Etîket markayeke bazirganî ya stran yan qeydên muzîkê ye ku xwediya vê stranê nîşan dide. Gelek caran, nîşana qeydê bi şîrketa weşandina rêve dibe ku bi tenê marka, koordîneyên hilberînan, çêkirin, belavkirin, bazargerî, pile û dûvçûna mafên kopîkirina ji bo dosyayên deng û vîdeo yên stranê ye; kadroyên rêvebirînên jîrî û pêşketina hunermendên nû ("hunermend û repertuwaran" an "H & R"); û xwedan peymanên bi hunermendên tomarkirinê û kadroyên xwe. Têgeha "nîşana qeydê" ji qeydan an jî etîketan wek tê zanîn û li navenda qeyda vînîlê ya maskeyên dîmena navên çêker e, ku bi agahiyên din ragirtin.

Pîşesaziya stranê
Di nav sektora muzîkê, piraniya hunermendên qeydkirinê bûne her ku diçe li ser nîşana qeydê xwe bixwebawer ji bo firehkirina bingeha xerîdaran, wan, bazara albumên xwe, û hem terfî û li ser xizmetên darijandina stranên xwe, radyo, televîzyon û bihîstin, bi weşankarên ku alîkariya hunermendan di raporên medyayê erênî bazarê malên wan, û ew jî bi riya dikanên û dezgehên din ên çapemenîyê tune.

Muzîk
Cureyên stranê

Cureyên stranê kategoriya adetî, ku dide naskirin hin perçe ji stranê wek mensûbê kevneşopiyeke parvekirin, an jî ji peymanan e. Ev ew e, ku ji forma muzîkê û awayê muzîkê hev bêne naskirin, tevî ku di pratîkê de ev şert û merc bi carinan heman wateyê tê bikaranîn. 

Stran dikare bê nav cureyên cuda di gelek awayên cuda dabeş be. Xwezaya hunerî ya muzîkê tê wê wateyê ku van tesnîfkirin caran subjektîv û gengeşiyê de ne û hin cureyên dikarin tevîhev. Heta bi cur pênasên akademîk yên cûreyên term ji xwe heye. Cureyên stranê an bincure jî dikarin ji aliyê teknîk û mûzîkî, yê bi stîla, di çarçoveya çandî û naverok û ruhê mijarên kirin. Jêderka erdnîgarî ye, carna ji bo diyarkirina a cureyê muzîkê, tevî kategoriya cografîk de yek gelek caran di nav ên cîhêreng bincureyên wê ye. Timothy Laurie îddîa dike ku ji ber ku ji destpêka sala 1980ê, "curê hatiye, ji ber kumê xebatên muzîkê gel ji bo ku çarçoveyeke hema hema belav bûne ji bo rê û di pêşxistina tiştên lêkolîna muzîkê qedand".

Çavkanî 

Muzîk
Li Dinê

Li Dinê pêhesiya ji sê endaman (Gara Sazkar, Rewan Riko û Samuel B. Sindî) ye. Mix nûjen û pêşengên xwe yên kevneşopî strana rojhilat û rojava jî rengekî nû di cîhanê de ji stranan diafirîne. Esasgirtina "root" di (Kurdî) mûzîka gelerî rojhilata-navîn, ew alîyêkî rojhilatî bi guhêrbar û melodiyên, besteyên muzîkê bi hip hop herikîna tenetiyê û berhemên R'n'B modern bi hêmanên mala û rock mix. Hemû ev rê li genre tevahiya nû bi navê Hemereng.

Hemereng an ramanê tenetiyê, kevnarê kurdî tê wateya yek ji hemû rengên e. Li Dinê di bikaranînê jî geţ hatiye û têgihiştineke muzîkê dayîn, ew jî wiha dikin. Bi vî rengî ya nû music Li Dinê me li ser rê bi rêya çiya, çiyan û newalan û ew jî bi şîrovekirina wan ji folklora kurdî û çîrokên ku hatine xwarê nifşekî derbasî dîtin do.

Li Dinê tê wateya "dinya, li vir em bên". In Li Dinê du nifşên ji muzîkvan hatine ba hev. Gara Sazkar a meşiya û li ser cihê bûyerê kurdish music e, dema bestekarê Rewan Riko û nivîskar Samuel B. Sindî nifşa ciwan pêk tînin. Kevneşopiya pêşwaziya music nûjen. Rojhilata digel rojava.

Mijarên têkildar 
 
 
 

Muzîka kurdî
Mele Ebdurehmanê Melekendî

Mele Ebdurehmanê Melakendî di sala 1793'an de li Xîzanê ji dayik bûye, navê bavê wî Mele Ebdullah e. Zanyarekî ola îslamê bû.

Mele Ebdurehman ji piçûktiya xwe ve dest bi xwendinê kiriye û li ber destê zanayên navçeya xwe xwendiye, wek Mele Xelîlê Sêrtî û kurê wî Mela Mistefa û wî îcaza xwe ya meletiyê ji wan wergirtibû û piştî wergirtina îcazê wî dest bi melatiyê kiribû, Mele Ebdurehman di sala 1874'an de mir.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1793
Mirin 1874
Alimên kurd
Kesên sedsala 19an
Zanyarên îslamê
Simon Sez (fîlm)

Simon Sez fîlmekî amerîkî yê pêkenokan e ku di 1999an de hat çêkirin.  Dennis Rodman, Dane Cook, û John Mimayev rolên sereke dilîzin. Muzîka ji bo vî fîlmî bi destê Brian Tyler e.

Fîlmên amerîkî
Fîlmên 1999an
Belavbûna îslamê

Belavbûna îslamê an Fetihên misilmanan (erebî: الغزوات,al-Ġazawāt an jî: الفتوحات الإسلامية, al-Futūḥāt al-Islāmiyya) îslam di sedsala 7'an de ji aliyê Muhemmed pêxember ve û piştî wefata Muhemmed ji aliyê xelîfeyan ve hate belakirin.

Îslam li Mekeyê derket, pêşyê tenê li Medîneyê pêşve ket û mezin bû, piştî demekî Mekeyê fetih kirin û dûre hemî Erebistana Siûdî hate belakirin. Di dema Muhemmed de Erebistanê temamî bûbûn misilman. Piştî wefata Muhemmed Ebûbekir, Omer, Osman û Elî îslamê belakirin.

Binêrin 

Dîroka Îslamê
Ebasî
Şerê ereb û misilman

Çavkanî 

Îslam
Ereb
Rehîmî Qazî

Rehîmî Qazî nivîskar û akademîsyenê kurd.

Di sala 1925an de li gundê Gwîgcelîyê ku bi ser Mukriyan ve ye hatiye dinê. Ji bo perwerdekirinê ji aliyê Komara Kurdistanê ve li Bakûyê tê hinartin li wir li Zanîngeha Kirovê beşa dîrokê dixwîne. Di sala 1954an de teza xwe ya doktorayê ya bi navê "Tevgerên Azadiya Kurd û Qazî Mihemed" dinivîsîne. Demekê li heman zanîngehê di beşa dîrokê de mamostetiyê dike.

Di 1946an de li rojnameya Kurdistanê ku weşana Partiya Demokrat a Kurdistanê ya wê demê bû dest bi nivîskariyê kir, çardeh salan di vê rojnameyê de nivîsên wî derçûn.

Di sala 1958an de tekane romana xwe ya bi navê "Pêşmerge" dinivisîne ku ev berhem di zarê soranî de weke romana yekemîn tê pejirandin. 

Rehîmê Qazî di sala 1991ê li Bakûyê diçe ser dilovaniya xwe. Gora wî li Bakûyê ye.

Malbata wî 

Rehîmê Qazî birayê Seyfî Qazîyê Wezîrê Parastinê û pismamê Qazî Mihemedê serokkomarê Komara Kurdistanê bû.

Berhemên wî 
 Pêşmerge, 1959, Êrîvan

Çavkanî 
 Pêşmerge, Rehîmê Qazî, Weşanên Lîs, 2007, Amed

Nivîskarên kurd
Dîroknas
Komara Kurdistanê
Mêr
Jidayikbûn 1925
Mirin 1991
Muşrîk

Muşrîk peyveke erebî ye ku ji wan kesên ku di dema Muhemmed pêxember de li dijî pêxembertiya Muhemmed bûn re tê gotin. Ew kesên ji Xwedê re şirîgan çê dikin (pûta dihebînin, û ji pûta bawer dikin) ji wan re jî tê gotin.

Binêrin 

Minafiq

Çavkanî 
Sureya Elî Îmran, 95

Îslam
Tewaf

Tewaf (erebî: طَوَافٌ) tiştekî ku mirov li derdora wî bigere ye, Di dînê Îslamê de ji gera  heft caran a li dora Kabeyê digerin tê gotin ku ev ger kesên diçin hec bi cîh tînin.

Çavkanî 

Îslam
Zimanê malagasî

Zimanê malagasî zimanê fermî ye welatê Madagaskar e û ji malbata zimanê Astronoziay e. Zimanê nêzi 20 milyon axiveran e.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Ziman
Maluma

Juan Luis Londoño Arias (jdb. 28ê kanûna paşîn, 1994 li Medellín, Kolombiya hate dinê), baştir bi navê qonaxa xwe wek Maluma tê zanîn, hunermend, helbestnivîs û tomarê hilberînê ye, ku bi cureyên strana reggîton û Bajarî yên Amerîkayê ya li Kolombiya di bin şîrketa strandêr a Sony Music Colombia rêkeftin. Di temena xwe yê ciwan de Maluma eleqeya fûtbolê û stranê bûye. Bi panzdeh salî ew yekem strana xwe bi alîkariya apê xwe tomar kir; ku di sala 2010an de ew dersên gotina stranê dîtiye û piştî 2 salan strana xwe ya tenêyî di pîyesayê re serbest berdan. Ji ber vê yekê, strana Hit a Farandulera li Kolombiya bûye 3emîn. Piştî vê bûyerê tomarkirina strana xwe bi Sony Music Latin re îmzekirin. Di sala 2012an de, albûma pêşîn ya Magia di stûdyoya li ser deh hezar libîya Kolombiyayê rasterast firotin hate weşandin. Herwiha albûma tenêyî ya stranên Obsession, Pasarla bien, Primer amor û Miss Independent bi serkeftinekî li herêma Kolombiyayê serbest hate berdan. Navûdengê strana La temperatura li gelek welatên Amerîkaya Başûr û di 14. Xelatên Latin Grammy 2013an de ji bo hunermendên nû ên herî baş hatiye berbijêrkirin.

Maluma di sala 2014 û 2015an de, wek dadger û rahênerê The Voice Kids re xizmet kiriye. Di çiriya pêşîn a 2015an de berhema studyoya wî ya duyemîn bi Boy Pretty û Boy Dirty re yekemîn xeta xwe ya kincan kiriye û serbest hate berdan. Bi taybetî ji aliyê rexnevanan wekî hunermendekî "bandora mezin a stranên bajarî" li Amerîkaya Latîn hate hesibandin.

Jiyana pêşîn

1994-2010: zaroktiya xwe û pîşeyê zû 
Maluma wek Juan Luis londono Arias di 28ê rêbendane 1994an de li Medellín, Kolombiya hate dinyayê. Ew kurê Marlli Arias û Luis Londoño ye. Xwişka wî bi navê Manuela ye, ku xwişka wî Psîkolojiyê û Felsefeyê xwendiye. Ji dema xwe ya gelek ciwan de bav ji bo maçên futbolê Malumayê girt, ku wî cesaret ji bo praktîzekirina di werzîşê de ji bo heşt salan xebitî ye. Ew destê xwe li ser rewşa parçebûyî ya ji tîmên Atlético Nacional û Equidad Club Deportivo kêmtir danî ye.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Mirovên zindî
Reggîton

Reggîton, Reggaeton, Reguetón an jî Reggaetón, yek cureyên muzîkê ya ji aliyê Amerîkaya Latîn e. Dengê xwe ji navdêra reggae ya Jamêykan e, ku bi bandora hip hop e. Ev pêşî li Panamayê di salên heftêyan de û di destpêka salên nodî de li Porto Rîkoyê hate pêşxistin û ji dayik bûye, ji civaka Jamêykanê ku bav û kalên bo Panama hat, bi koçberên Rojavayê Hindî yên Afrîkayê di sedsala bîstan de diafirînin.
Dancehall

Cureya muzîka Dancehall kevneşopiya Jamaîkan a gel e, ku di dawîya salên 1970an de dest avêtê. Di destpêkê de bi verziyona dancehall reggî tev ya "vala" bû, berevajiya awayên kokên, serdest ên li cihê bûyerê stranên giravê e. Ji nîvê salên 1980an de, navgîn serdest bû û di dengê berbiçav de dancehall (an jî "ragga") ji aliyê pace bi lez bi şikilkî  diçe. Di naverasta salên 1990ê de, di zêdebûna ji hunermendên dancehall ji bo Sizzla û Capleton Boboshanti wekî pêwendiya bihêz di navbera dancehall û çanda Rastafari pêş ve girêdayî ye.
Reggae

Reggae cureyekî muzîkê ye ku di salên 1960an de li Jamaîkayê peyda bû û pişt re li hemû cîhanê berbelav bû û bû populer. Yek ji reggaebêjên herî bi nav û deng Bob Marley bû.

Muzîk
Alkilados

Alkilados koma muzîkê/band a bi cureyên reggîton, reggî û pop e, ku di sala 2010'an de li Pereira, Kolombiya ava bû. Kom ji aliyê Juan David Galvez (dengekî duyemîn û ukulele), Lucho Torres (klavye û dengekî duyemîn), Eche (bass û dengekî duyemîn bi hengavekî), Xavi (gîtar û dengekî duyemîn) û Kato (Baterya/Pîl) hate avakirin. Herwiha nêzikî sala 2013'an de Kato ji koma xwe vedikişe û di şûnê de Juan Manuel tê nava komê.

Rêbaz
Koma bandê kariyera muzîka xwe di destpêkê de bi kirêkirinê kir. Piştî kirêkirinê, navê Alkilados hate dayîn. Ev di sala 2011'an de li herêma Eje cafetero û di beşên Kolombiyayê, bi strana "Sola" û bi bandora ji cureyên muzîkê cuda wek reggîton, reggî, soka, dancehall û pop serbest hate berdan. Paşê ew strana xwe ya "Esto Es Amor", ku remixa ji aliyê J Balvin amade bûn serbest berdan.

Endam
 Juanito (Juan David Galvez): Vokalîst. li Manizales (Kolombiya) ji dayîk bûye, di 13 salî de ew ji Venezuela re derbas bûye, ku ew ji bo 4 salan çûn. Di 17 salî de ew vegeriya Kolombiyayê û li Pereira bi cîh bûye û ew li Civakî ya Zanîngeha Katolîk de xwendiye, ku niha li pêşiya endamên din ên bandê ye.
 Lucho (Luis Torres): Klavye
 El NeNe (Juan Manuel Gonzales): Baterya
 Eche (Felipe Echeverri): Ketî. Pîşeyê bijişkî
 Xavi (Xavier Villa): Gîtarvan. Ew ji Ekwador e û ji aliyê pîşeyê psîkologê xwendiye.

Dîskografî
Albuma Alkilados a yekem di sala 2014'an de serbest hate berdan. Ji aliyê taybetîyên hevkariyên bi hunermendên wek Farruko, J Balvin û Pasabordo re di sala 2016'an de dê albuma duyem xwe ya "Más playa" hev xebitîn.

Hevkar
 Solitaria (2013) feat. Dálmata
 Esto Es Amor (Remix) (2013) feat. J Balvin
 Mi Confesión (2013) feat. Pasabordo
 Loco Paranoico (Remix) (2013) Feat. Silvestre Dangond
 El Orgullo (Remix) (2014) Feat. Farruko
 Una Cita (Remix) (2014) Feat. Nicky Jam, J Alvarez, El Roockie
 Amiga Mía (Remix) (2014) Feat. El Roockie, Zion & Lennox
 No Me Llames (2015) Feat. Sebastián Yatra6
 Magdalena (2015) Feat. Mike Bahía
 Magdalena (Remix) (2016) Feat. Mike Bahía, Ñejo
 La Bicicleta (2016)

Komên muzîkê
Kolombiya
Peyamlî, Dêrîka Çiyayê Mazî

Peyamlî  (), gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Spanyol

Spanyol (, ketelanî: espanyols, baskî: espainiarrak), ew kesên ku li welatê Spanyayê hatine dinyayê, yan nasname û hevwelatiya wan a Spanyayê heye.

Spanya welatekî pirneteweyî ye û yek ji neteweyan gelê spanyol yan kastîlî ye. Wekî din, gelên ketelan, bask û galîsyayî jî hene.

Çavkanî

Spanyol
Neteweyên Latîn
Neteweyên Ewropayî
Spanî
Rênas Mîran

Rênas Mîran (zayîn. 2'ê tîrmehê, 1984 li Hewlêr, Kurdistanê hate dinê), yek Amadekar, Helbestvan, Çêkerê stranê, Tomarkerê dengê kurdî ye, ku niha li Hamburg a Almanyayê dijî.

Mîran, herwiha kurê hunermendê Miran Herkî e. Di atmosfera ji tomarkirina pîşesaziyê de Rênas mezin bûye û ji bo pizişka li çend studyoyên tomarkirinê de li çû bajarê Hamburg/Berlin City a li Almanyayê. Ew dest bi tomarkirina hunermendên herêmî yên li Stûdyoya Stranê ya Tomargeha Strandêr a Berlinê bû.

Renas Miran yek ji yên herî berhemdêrên daxwaza Stranên Modern ên bi kurdî li ser du salên dawîn e. Ev derfeta pir baş e, ku ew bi kêmanî yek ji stranên wî yên berhemdan bihîst. Rênas Mîran hevkariya tomarkirinê bi wek Hunermendan re pêk anî ye: Şivan Perwer, Hesen Şerîf, Hozan Dîno, Xêro Abbas, Ciwan Haco, Hozan Alîn, Şerîf Omerî, Koma Mizgîn, Rojan Delyar, Hejar Temo, Şener Yildiz, Jiyan, Demhat, Destan Dogan, Yilmaz Çelîk, Gulê, Xalo û bêhtir hunermend. Ew li ser qeydên ji alîkariya Ciwan Haco, Muhabbet, Lloyd Da Meza e.

Renas Miran di sedsala 21emîn de:

Niha ew li ser projeyeke şoreşgerî ji bo Strana kurdî ye. Nûtirîn karê xwe bi navê Kurdish House Project dike, ku projeya herî berfireh û navdar ku ew her û her berhem e. Renas Miran de wekî derhênerê çêkerê stranê bi karê hevkariya hunermendên navdar wekî Şivan Perwer, Hesen Şerif, Hozan Dîno, Xero Abbas, Ciwan Haco, Koma Mizgîn,Yilmaz Çelîk, Îbrahîm Rojhilat, Firat Îmîrza, Rojan Delyar û Hejar Temo ye.

Kurdish House Album wê di sala 2012an de serbest hatin berdan.

Navgînên bêhndanê
 Ertan Tekin (Def, Mey, Tûtik)
 Cano Ismail, Zerhan Safak (Def, Mey, Tûtik, Bilûra Kavalê)
 Taylan Acar (Mey, Balaban, Tûtik, Def, Bilûra Kavalê, Ney)
 Ilhan Dondurma Arkadaslar Orkestrasi (Def, Mey, Bilûra Kavalê, Ney)
 Yasin Boyraz (Bilûra Kavalê)
 Ercan Group Mavilim (Clarinet, Saxophon)
 Hidayet Dondurma Grup Mozaik (Bilûra Kavalê, Def)
 Ilhan Bozkurt (Def, Mey)

Navgînên têlê
 Sedat Boyraz (Tembûra akûstîk, Tembûra elektro, Cura, Selpe, Arpeg)
 Murad Daşlik Agire Jiyan (Keman)
 Brahim Şexo (Keman, Pîyano)
 Murat Killiç (Tembûra akûstîk, Tembûra elektro, Cura)
 Firat Îmîrza (Tembûra akûstîk, Tembûra elektro, Cura, Cumbus)
 Martin Drees (Bass Gîtar)
 Xidir Atmiş (E-Gîtar, Gîtara akûstîk, Western, Klassîk)
 Ismail Kisa (Tembûra akûstîk, Tembûra elektro)
 Önder Deniz (Tembûra akûstîk, Tembûra elektro, Cumbus)
 Gilberto Torro (Elektro Gîtar, Flamenko/Klassîk Gîtar)
 Ümit Ürgen (Tembûra akûstîk, Tembûra elektro, Cumbus, Cura)
 Martin Drees (Bass Gîtar)
 Gökhan Gani (Tembûra akûstîk, Western, Klassîk, E-Gîtar, Bass Gîtar)
 Şener Yidiz (Gîtara akûstîk, Western, Klassîk, E-Gîtar)
 Taylan Açar (Tembûra akûstîk, Arpeg)

Girêdanên derve
Kurdish House Project

Kurdish House Project cureyên strana kurdî ya nû ya di sala 2009'an de ava bûye, yek tomargeha strandêr an jî çêkerê dengê ye. Cureyê strana Kurdish House Project bi gelek Hunermendên Kurd ên girîng ve deng hate tomarkirin. Çêkirin û tomarkirina cureyê ji aliyê Rênas Mîran ve tê çêkirin û ramandin. Herwiha derxistina cureyê stranê jî ya Rênas Mîran e.

Mijarên têkildar 
 
 Rênas Mîran
Xweşnivîsî

Xweşnivîsî an kalîgrafî (ji Yewnanî: καλλιγραφφα) hunerek dîtbar a bi nivîsandinê re têkildar e. Ew sêwirandin û pêkanîna tîpan bi pênûs, firçeya nivîsandinê, an amûrek din a nivîsandinê ye. Pratîka xweşnivîsî ya hevdem dikare wekî "hunera dana formê nîşanan bi rengekî diyarker, lihevhatî û jêhatî" were pênase kirin. Xweşnivîsiya nûjen ji nivîs û sêwiranên fonksiyonel bigire heya perçeyên hunerî yên ku tîp dikarin bên xwendin an neyên xwendinê vedigire. Xweşnivîsiya klasîk ji sêwirana celeb û nexşekirina destan ên ne-klasîk cûda dibe, her çend xweşnivîsek dikare herduyan jî bike. Xweşnivîsî bi şêweyên vexwendnameyên zewacê û vexwendnameyên bûyeran,  sêwirana tîpan  û tîprêzî, sêwirana logo ya orîjînal a bi tîpên destan, hunera olî,  ragihandin,  sêwirana grafîkî û hunera xweşnivîsiya fermanî, nivîsên kevirên birîn  û belgeyên bibîranînê geş dibe.Di heman demê de ji bo pêşkêş  û wêneyên tevgerê yên ji bo fîlm û televîzyonê, û hem jî ji bo govanname, belgeyên jidayikbûnê û mirinê, nexşe û karên din ên nivîskî tê bikar anîn.

Çavkanî 
Nivîs
Îtalyan

Îtalyan (bi îtalî: Italiani), gelê neteweyên latînî li welatê Îtalya û li welatên Amerîkaya Bakur û Amerîkaya Başûr in.

Çavkanî 

 Neteweyên Latîn
 Neteweyên Ewropayî
Îtalî
Fransayî

Fransayî, an jî fransawî (), xelkeke ku bi eslê xwe german û frank e û li Fransayê dijî. Di dirêjahiya dîrokê de, frank, di bin bandora çanda Romê de, bi gelên xwecihî yên keltî û latînî yên Galyayê re tevlihev bûne û bûne bav û kalên fransiyên îroyîn.

Ji ber sedemên dîrokî (bi taybetî kolonyal), çandî an aborî, fransî û mirovên bi eslê xwe fransî, ku hin ji wan nasnameya çanda fransî dibêjin, dikare li seranserê cîhanê û ji ber vê yekê li derveyî Fransaya metropolîtan (France métropolitaine) were dîtin. Li dezgeh û herêmên Fransa li derveyî welat wek Hindistana Rojavaya Fransa, an li welatên biyanî yên wekî Swîsre, Belçîka, Kanada, Amerîka, Keyaniya Yekbûyî, Almanya an jî Arjentîn.

Ziman 

Fransî zimanek romanî ye, ku bi awayên cihêreng nêzî 1200 salî ye. Zimanê fransî li Fransa bi piraniyek bêkêmasî tê axaftin, lê di heman demê de di hindikahiyên mezin de li Kanada (binihêrin fransîaxêv li Kanadayê), li herêmên rojavayê Swîsreyê (li Fransîaxêv li Swîsreyê binêre) an jî li deverên Afrîkayê yên li dû kolonyaliya berê tê axaftin.

Mijarên têkildar 
 Zimanê fransî

Çavkanî

Gel
Hejmara Çapik ên Standardî yên Navneteweyî

Hejmara Çapik ên Standardî yên Navneteweyî () kurte ISSN, heşt-jimareyiyek hejmara çapik e, ku bikaranîna ji bo bêhempa diyarkirina beyankirinî ya çapik in. ISSN bi taybetî di gûhdarî di navbera rêzan de bi eynî sernavê alîkar e. ISSN bi rêzkirin, katalogkirin, navbera pirtûkxane, û pratîkên din de bi bikaranîna girêdanekê wêjeyên çapik in.

Pergala ISSN destpêkê de wek Rêxistina Navneteweyî ya Tesbîtkirinê (ISO) bi Standardeke navnetewî di sala 1971'an de û wek ISO 3297 di sala 1975'an de hatiye weşandin. Binencûmena ISO TC46/SC 9 berpirsiyarê bo parastina standard e.

Çavkanî

Standardên ISOyê
OCLC

Pirtûkxaneya endamtiya Online Computer Library Center (OCLC), servîsa pirtûkxanê dibe û lêkolînên saziyeke bazirganî ji bo armancên giştî yên baştir bigihînin agahiyên ku di cîhanê de û kêmkirina mesrefên agahî" e. [2] Ev di sala 1967 de ava bû wek College Navenda Peitûkxane Ohio. OCLC û pirtûkxaneyên endamê wê DIAC berhem û parastina WorldCat, mezintirîn bike Katalog bigihînin raya giştî (OPAC) di cîhanê de.

Çavkanî
Billboard

Kovara Billboard, Kovara Stranê ya bi Heftane li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê tê weşandin. Kovar, li gelek deverî yên welatan tê derxistin. Ev jî, yek ji kovarên kevintirîn di cîhanê de ye. Ev çend lîsteyên stranê, di warê navnetewî yên naskirî de, ku ji stranên herî populer û albûmên, nepenî di nav çend kategoriyan diparêze. Di lîsteyê de herî navdar, "Billboard Hot 100" di rêza 100 stranên top ên ku bêyî cureyên ji bo firotina li ser girêdayiyên fîzîkî, dîjîtal û radyo ye. "Billboard 200" lîsteyek firotina ji 200 albûmên stranê ya li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye.

Di sala 1894an de hate damezirandin, di destpêkê de li ser bûyerên sêrken, pîrozbahiya qarnewalê, fuar, festîval û parkan yariyan ragihandin, di heman demê de mijara muzîkê ji bo wê radeyê ku di salên pênciyê de, tiştên din ên ji hev cuda û di kovara serbixwe hatin weşandin berfireh bû.

Lîsteya ragihandina panoyê - Billboard
Di 4ê kanûna paşîn, 1936an de, Billboard cara yekem dengê muzîkê li ser 20ê tîrmehê, 1940an weşandin ser lîsteya xwe ya populerbûna muzîkê «Music Popularity Chart» ("Populerbûna Strana Qebale") bi îngilîzî. Ji sala 1958an de, di lîsteya "Hot 100" single firotin û rotasyona yekbûneke li kanalên radyo weşandin. Billboard li ser 100 lîsteyên her hefteyê de, herî populer a "Hot 100" (ji bo stran), "Billboard 200" (ji bo albûm) û "Billboard Social 50" (ji bo hunermendan) weşan dike.

Galerya

Kovarên DYAyê
Billboard Social 50

Billboard Social 50, di tora civakî de lîsteya rêza hunermendên herî populer e. Ji aliyê kovara Billboardê ve hatiye amadekirin û lîsteya ji aliyê Next Big Sound ve hatiye berhevkirin; bi herikîna daneyê re ber çavan ji alîgir û şopandinên hunermend tên afirandin. Derhênerê redaksiyona Billboardê Bill Werde, guhartina dema Social 50 wek "bersiva girîng" wesfandin. Lîste, ji bo afirandina rêzkirina yekem di malperên wek YouTube, Vevo, Facebook, Twitter, MySpace û iLike parmend dibûn. Di sala 2012an de, li van malperan de SoundCloud, Instagram û Wîkîpediya jî lê zêde bûn.

"Billboard Social 50", yekem di dema 11ê kanûna pêşîn 2010an de hatiye avakirin. Xwediyê lûtkeya vê dîrokê, hunermendê Barbadosî Rihanna bû bû. Bixwe, ji vî demê virda bi tevayî ji xwediyê lûtkeya bîst hefteyan bû. Hunermendê Kanadiyan Justin Bieber, 72 Hefteyan di hejmara yekemîn de cih girtiye û di mayîna lîsteya hunermendan de herî pir li ser rêza hejmara yekemîn de bi ser ketiye. Piştî Bieber di 6ê tebaxê 2011an de hilket ser hejmara yekemîn, 24 hefte rasterast di hejmara yekemîn de cih girtiye. Ji ber vê yekê, hunermendê di hejmara yekemîn de mayî bi sernavê bênavber ve jî dîlgirtin. Wek hunermendê Îngilîz Adele û hunermendê Korêya Başûr Psy jî piştî Bieberê bênavber herî pir li ser rêza hejmara yekemîn de bûn. Piştî hunermendê Amerîkayî Jenni Rivera di sala 9ê kanûna pêşîn 2012an mir, hilket ser hejmara yekemîn. Tevahî 15 Hunermend di lîsteyê de bi hejmara yekemîn hilketin. Ji van şeşan —Selena Gomez, Katy Perry, Rivera, Skrillex, Taylor Swift, Shakira û Justin Timberlake— tenê hefteyek di hejmara yekemîn de cîh girtin.

Hunermendên xwegihiştin ser hejmara pêşîn

Mijarên têkildar 
 Billboard Hot 100

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Di malpera Billboardê de Social 50

Lîsteyên Billboard
Fatima Fatima ye (pirtûk)

Fatima Fatima ye (bi farisî: فاطمه، فاطمه است, Fatima, Fatima ast), yek ji pirtûkên Elî Şerîetî ye. Mijara pirtûkê li ser keça Muhemmed pêxember Fatimeyê ye

Çavkanî 

Pirtûkên farisî
Îskenderiye

Îskenderiye (, bi yewnanî: Ἀλεξάνδρεια, bi Kiptîkî: Rakotə), bajarî herî mezina dûyemin a Misir'ê ye. Bajar qeraxê Derya Spî ava bîye. Jê cuda di navbera bajarên ku qeraxê Derya Spî de ava bîyî de jî bajarî herî mezine. Îskenderiye dikevê 183 km bakur-rojavayê Qahîre'yê.

Vî bajarî Îskenderê Mezin ava kirîye. Sebê vî navê bajêr Îskenderiye ye.

Bînêre 
Birca Çirayê ya Îskenderiyeyê

Çavkanî

Girêdanên derve 

 
Bajarên Misirê
Bajarên Deryaya Navîn
Serdema helenîstî
Erdnîgariya Misira kevnare