nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Îrana Mezin

Îrana Mezin (bi farisî: "یران بزرگ‎ا, an jî "ایران زَمین") herêmeke dîrokî ye. Axên Îrana Mezin ji nav dûgelên Tirkiye, Sûrî, Îraq, Îran, Ûzbêkistan, Tirkmenistan, Efxanistan, Tacîkistan, Azerbaycan û Pakistanê de bû.

Welatên îranî 
Îran 
Ermenistan
Rojavaya Kurdistanê (Bakûrê Sûriyê)
Herêma Kurdistanê Îraq
Ûzbêkistan
Tirkmenistan
Efxenistan
Tacîkistan
Azerbaycan
Osêt
Pakistan

Welatên kevn 
Soẍdistan
Parsistan
Medistan
Pehlewistan
Sakastan
Alanistan
Sarmatistan
Gordiyan
Kardox
Zawdex
Mox
Ancewasî
Mardpetakan
Gutiyûm
Lolobûm

Bide ber 
Zozana Îranî
Ariyawerte (Hindûstan)

Çavkanî

Dîrok
Herêmên çandî
Erdnîgariya Îranê
Erdnîgariya dîrokî
Herêmên dîrokî
Dîroka Îranê
Rojhilata Navîn
Cerablûs

Cerablûs, Cerabulus an jî Kaniya Dil bajarekî li Rojavayê Kurdistanê ye. Demografiya etnîkî ya bajêr bi piranî ereb, tirkmen, kurd û çerkez jî lê heye. Tirkmenên bajêr ji eşîra Barak in.

Çavkanî 

Bajarên Sûriyê
Erdnîgariya Rojavaya Kurdistanê
Wilayeta Diyarbekirê

Wilayeta Diyarbekirê wilayeteke Împeratoriya Osmanî bû ku di sala 1864an de hatiye sazkirin.

Dîroka Wilayeta Diyarbekirê

Serjimar 

</div>

Çavkanî 

Wîlayetên Împeratoriya Osmanî
Dortyol

Dortyol (, , , bi wateya "Çarrê"), li gorî hin çavkaniyan Îmraniye, navçeyeke ser Xetayê ye. Gelheya navçe 117.053 e.

Navên Dortyolê di dîrokê de 
Gardisiya, 1084-1224
Özerli Köyü, 1866, 1878
Uzeyirli Köyü, 1890
Uçakli/Çapli, 1905
Imraniye/Ümraniye, 1906
Dörtyol, 1906- heta roja îro.

Çavkanî

Xetay
Alican Önlü

Alican Önlü Di sala 1967an de li navçeya Qisle ya Dêrsimê ji dayika xwe bûye, Ew bi xwe siyasetmedar e.

Jiyana wî û Xebatên wî ên Ramyarî

Destûryara wî dibistana amadehiye bûye Alican Önlü asê kirina li HADEPe di salên wî 1994-1996'an de Serokê parêzgeha Stembolê HADEP peywire wî çêbû. Wekî din Endama wî Civaka Partiye HADEP û li Serokatiya wî Piyên Ciwantîya HADEP çêbû. Navbera di salên wî 2002-2004'an de asê kirî bûye HADEP ê ji piştre vebûne DEHAP ê endama wî civaka partiye û Lijneya wî Rêvebirin Navenda Serokatiya parêzgeha Dêrsim li peywirê peyda bûn. Di sala wî 2009 de li hilbijartinên herêmî Endama wî Civaka Şarêdariya Dêrsim, alîkartiya wî seroka şarêdar li peywire peyda bûn. Di sala wî 2014 de DBP Endama wî Civaka Partiya û endama wî rêvebirina Yekîtiya Şarêdarên Demokratîk li peywire peyda bûn. Hilbijartinên giştî yên Tirkiyeyê yên 7'ê hezîrana 2015'an parlamentera HDP ya Dêrsim dema 25'emîn çê bûn. Alican Önlü, zewicî û dû zarok xwedîtir.

Çavkanî

 http://www.netgazete.com/biyografi/alican-onlu-kimdir--703354

Jidayikbûn 1967
Mirovên zindî
Siyasetmedarên Partiya Herêmên Demokratîk
Siyasetmedarên Partiya Civaka Demokratîk
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 27an
Siyasetmedarên Partiya Demokratîk a Gelan
Siyasetmedarên girtî li Tirkiyeyê
Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Kesk û Spî û Sor

Kesk û Spî û Sor an jî rengên panîranî ji rengên alayên ariyan in. Di nav kurdan de ji wan rengên ha re jî wek "Kesk, Spî û Sor" dibêjin.

Alayên îranî yên modern bi rengên panîranî

Binêre 
Şêr û Roj

Ala
Şêr û Roj

Şêr û Roj an jî Şêrro(j) (bi Farisî شیر و خورشید/Şîr o Xorşîd) ji çevengeke Îrana qedîm e ew eynî demê çevenga ser alaya Îranê bû. Ew berê Neteweperweriya Îranî yê de sembola Împeratoriya Îranê bû ancax anka ew ji sombola gelên Arî ye.

Ew çevenga ji di nav 19. sedsal û 20. sedsalê de parçeya Alaya Îranî bû. Ew mijara kîjan irf û edetên Îranê nîşan didî ji papûler bûyû li dema 12. sedsalê vir de. 
Çevenga Şêr û Rojê ji ser Astronomî û Astrologî yê çê bû yê: îşareta qedîma Şêrê,
kîjan re derî dema Astrologiya Babîlî û edetên Mezopotamyayê (Rojhilata navîn).

Çavkanî

 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 

 []

Dîroka Îranê
Qerekele

Qerekele  hin caran Qerekelê Bero () gundekî Dîxorê ye.  Berê Qerekelê Bero gundekî Kurdên Êzîdî bûye ). Piştî ku Kurdên Êzîdî koçî Ermenîstanê dirin Kurdên misilman li vî gundî de bi cîh dibin.

Eşîrên herêmê 
Niha li gund de eşîrên Torinî dimînin.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dîxorê
Merz (herêm)

Merz an jî Erz ji navê herêman an jî welatên sinorê.

Ew Merzana jî dema Arşak û Sasaniya  de bo Herêmên ne îranî û bo parêzgehên sinorê dahat bikarandin.

Mîsal:
 Merzêkurd = awa payva jî tê maneya Sinorên Kurdan.
Erzêrom

Koknasî 
Peyva Merz ji marəzaya Avestayê tê. Marəza ya Avestayê ji tê maneya "Hed, sinor".

ew peyva bi Farisi jî marz e

Bide ber 
Mark
Kataloga Giştî ya Nû

Kataloga Giştî ya Nû (bi îngilîzî: New General Catalogue, NGC), katalogeke cîsmên esmanî ye ku di astronomiya amator de pir tên bikaranîn. Ji 8.000î zêdetir objeyan dihewîne ku ev obje wekî objeyên NGC'yê tên nasîn û dijraberî hevşibên xwe NGC bi galaksiyan sînordarkirî nîne. 

Vê katalogê di salên 1880î de ji aliyê John Louis Emil Dreyer ve William Herschel û kurê wî John Herschel, bi 7840 heb çavderiya xwe ya objeyan re berhev kir. Paşê jî NGC, di salên 1896 û 1905an de du car hate berfirehkirin.

Çavkanî
 Wîkîpediya inglîzî

Stêrnasî
Stêrnasiya Amator

Stêrnasiya amator, naveke bin şaxa stêrnasî ye ku ji bo çavderiya esmanê, lêkolîn û agahiyên li ser esmanê ê ku her kes dikara bike re tê gotin e.

Ji kesên ku bi stêrnasiya amator re têkildarin re "astronoma amator" tê gotin.

Astronoma amator tenê bi durbîneke an jî balê bi amûrên pêşketî re dikare çavderiya esmanê bike.
Di stêrnasiya amator de tiştê esas çavderî kirin, famkirina bûyerên asîmanê û di beşeke zanistiyê ku heta kozmolojiye didome de lêkolîn kirin e. Li gorî cure û pêşketîbûna amûrê qada çavderiyê mezin dibe. Herwiha beşên stêrnasiya amator jî heye. Evana; programên planetaryumê wekî Hallo northern sky, carte du ciel, "alpha centaure" û programên radyoteleskopê ku tenê hesabê dike an jî sînyalên ku tên lêkolîn dike ye.

Stêrnasên Amator yên Hêja 
 George Alcock
 Thomas Bopp
 Robert Burnham, Jr.
 Andrew Ainslie Common
 Robert E. Cox (1917–1989
 John Dobson (1915–2014)
 Robert Owen Evans
 Clinton B. Ford (1913–1992)
 John Ellard Gore (1845–1910)
 Edward Halbach (1909-2011)
 Will Hay
 Walter Scott Houston (1912–1993)
 Albert Graham Ingalls (1888–1958)
 David H. Levy
 Terry Lovejoy
 Sir Patrick Moore (1923–2012)
 Leslie Peltier (1900–1980)
 John M. Pierce (1886–1958)
 Tim Puckett
 Isaac Roberts (1829–1904)
 Grote Reber (1911–2002)

Çavkanî 
 Wîkîpediya inglîzî

Stêrnasî
Secret Garden (rêzefîlm)

Secret Garden (bi koreyî:시크릿 가든, Sikeurit Gadeun) rêzefîlmeke koreyî ye ku di sala 2010an de li ser kanala SBS hatiye weşandin.

Lîstikvan 
 Ha Ji-won - Gil Ra-im (Jamie Gil)
 Hyun Bin - Kim Joo-won (Owen Kim)
 Yoon Sang-hyun]] - Choi Woo-young / Oska
 Kim Sa-rang - Yoon Seul (Sophie Yoon)
 Lee Phillip - Director Im Jong-soo
 Lee Jong-suk - Han Tae-sun
 Yoo In-na - Min Ah-young
 Park Joon-geum - Moon Boon-hong
 Kim Ji-sook - Moon Yeon-hong
 Kim Sung-oh - Sekreter Kim

Berfirehkirî 
 Choi Yoon-so - Kim Hee-won
 Kim Sung-kyum - Moon Chang-soo
 Lee Byung-joon - Park Bong-ho
 Sung Byung-sook - Park Bong-hee
 Yoon Gi-won - Choi Dong-kyu
 Kim Gun - Yoo Jong-heon
 Yoo Seo-jin - Lee Ji-hyun
 Jang Seo-won - Hwang Jung-hwan
 Jung In-gi - bavê Ra-imê
 Baek Seung-hee - Park Chae-rin
 Kim Dong-gyoon - rêveber
 Kim Mi-kyung
 Nam Hyun-joo - rêveber Nam
 Kim Sung-hoon
 Kang Chan-yang
 Min Joon-hyun 
 Heo Tae-hee 
 Song Yun-ah 
 Beige (cameo)
 Lee Joon-hyuk 
 Baek Ji-young 
 Ye-jin Son|Son Ye-jin

Muzîk

CD 1
 That Woman – Baek Ji-young
 You Are My Spring – Sung Si-kyung
 Reason – 4MEN
 Here I Am – 4MEN & Mi 
 Appear – Kim Bum-soo
 One Woman – BeBe Mignon
 I Can't – Mi 
 Scar – BOIS
 Appear (Ballad ver.) – Yoari 
 You Are My Everything – Jung Ha-yoon 
 Here I Am (Piano ver.) – Mi
 That Man – Hyun Bin

CD 2
 That Man – Hyun Bin
 Tears Stains – Yoon Sang-hyun
 Liar – Yoon Sang-hyun
 Gazing – Yoon Sang-hyun
 Here I Am (Drama ver.) – Yoon Sang-hyun
 Fairy Tale (Inst.) – Yiruma
 Main Title
 Lovely Oscar
 Guardian Angel
 Mystery Garden
 My Darling Lime
 Confusion
 My Daddy
 Virgin Love
 Secret Garden

Girêdanên derve 
 Malperra fermî (bi korêyî)
  (bi inglîzî)
  (bi inglîzî)

Rêzefîlm
Rêzefîlmên Koreya Başûr
Seoul Broadcasting System
Dîwana Helbestan

Dîwana Helbestan berhema Ehmedê Xanî a helbestan e. Xanî helbestên xwe bi kurmancî nivîsandiye.

Çavkanî 

Pirtûkên kurdî
Salih Zeki

Salih Zeki (jdb. 1864, Stenbol - m. 1921, Stenbol) zanyarê matematîkê yê bi eslê xwe tirk ê Osmaniyan bû. Berhema wî a bi nav û deng "Asar-ı Bakiye" (Helbestên Nemirî" ye. Wî li ser zanyarên misilman ên ku li ser zanistên dixebitîn lêkolîn dikir.
Ew bi zanist û felsefeyê ve diket, bi taybetî zanista zanyarên misilman an lêkolîn dikir.

Berhemên wî 
Hendese (Geometri)
Hikmet-i Tabiiye
Mebhas-ı Savt
Mebhas-ı Elektrik-i Miknatisi 
Mebhas-ı Hararet-i Harekiye 
Mebhas-ı Cazibeyi Umumiye
Mebhas-ı Elektrikiyet ve Şariyet 
Hesab-ı İhtimali
Mebhas-ı Hareket-i Seyalat
Hendese-i Tahliliye
Mebhas-ı Nazariye-i *Temevvücat 
Heyet-i Riyaziye (Matematîk Stêrnasî)
Kamus-u Riyaziyat (Matematik Ansiklopedisi)
Asar-ı Bakiye

Çavkanî 

Jidayikbûn 1864
Matematîknasên tirk
Fîlozofên tirk
Mirin 1921
Zanyarên osmanî
Im Ho

Im Ho (bi korêyî: 임호, z. 27ê kanûna paşîn a 1970an), aktorekî ji Korêya Başûr e. Bi rêzefîlma Dae Jang Geum navdar bû.

Fîlmografî

Fîlm
Ghost Taxi (2000)
My Sassy Girl (2001)
Don't Tell Papa (2004)
Clementine (2004)
February 29 (2006)
4 Horror Tales (2006)
Secret Love (2010)

Rêzefîlmên TVyê
Splendid Politics wek Choi Myung-kil (2015)
Your Lady wek Jin Goo (2013)
Gwanggaeto, The Great Conqueror wek Murong Bao (2011)
You Don't Know Women wek Kang Sung-Chan(2010)
Queen Seondeok wek King Jinji (MBC, 2009)
He Who Can't Marry wek Park Kwang Nam (2009)
WANTED : Son-In-Law wek Tae-pyeong Kim(2008)
My Home (2008)
Strongest Chil Woo wek Crown Prince Sohyeon (2008)
New Birth of Married Couple wek Bong Su (2008)
Kid Gang wek Jo Pyo Gi (2007)
Barefoot of Love wek Hwang Jin Suk (2006)
Dae Jo Yeong wek Yeon Namsaeng (KBS, 2006)
Woman Above Flower wek Yoon Myeong Won (2005)
Wind Flower wek Choi Hyung Joo (2005)
Not Alone (2004)
The Woman Who Wants to Marry wek Park Sun Woo (2004)
Lovers (2003)
Dae Jang Geum wek King Junjong(MBC, 2003)
Girl's School wek Lee Gyu Won(2002)
Man of the Sun, Lee Je Ma wek Choi Moon Hwan (2002)
Whenever the Heart Beats wek Lee Jun Ho(2002)
Her House wek Nam Hyuk (2001)
Honey Honey (2001)
Everyday with You wek Choi Dong Ha (2001)
Rural Diary (2000)
Due to You, Darling (2000)
Because of You wek Han Young Jun(2000)
Huh Joon wek Lee Jung Myung(1999)
The Great King’s Road wek Crown Prince Sado (1998)
Fresh Son-Ja’s tactics (1998)
Sea of Ambition wek Jung Min Wooo(1997)
ManGang (Full-Heartedness) (1996)
Jang Hee Bin wek King Sukjong(1995)
Due to Your Being (1994)

Çavkanî
 Wîkîpediya inglîzî

Aktorên korêyî
Jidayikbûn 1970
Mirovên zindî
Lee Min-ho (aktor, 1987)

Lee Min-ho (bi korêyî: hangul: 이민호 / hanja: 李敏鎬, jidayîkbûn 22'ê pûşpera 1987'an) lîstikvan, stranbêj û modelekî Korêyî ye.
Bi rêzefîlma Boys Over Flowersê navdar bû.

Ji bo fanên xwe bi navê 'My Everything (2013) û Song For You'' (2014) du albûm derxist.

Fîlmnîgarî

Fîlm

Rêzefîlmên televizyonê

DVD

Stranên ku ji bo fanên xwe gotiye
2010: "Falling Slowly" - Stranbêja Orijînal: Glen Hansard û Markéta Irglová.
2010: "사랑해" - Stranbêja Orijînal: Kim Woo Joo
2011: "사랑인걸" - Stranbêja Orijînal: Mose
2011: "Milk Tea" - Stranbêja Orijînal: Masaharu Fukuyama
2011: "Be My Last Love" - Stranbêja Orijînal: Lee Min Ho
2011: "Say Yes" - Stranbêja Orijînal: Lee Min Ho
2011: "Yesterday" - Stranbêja Orijînal: The Beatles
2011: "I Will" - Stranbêja Orijînal: The Beatles 
2013: "빗속에서" - Stranbêja Orijînal: Lee Moon Sae
2014: "끝사랑" - Stranbêja Orijînal: Kim Bum Soo

Girêdanên Derve 
 Malperra Korêyî ya Orijînal (korêyî)
 Malperra Japonî ya Orijînal (japonî)
 Malperra Facebookê ya Orijînal
 Malperra Twitterê ya Orijînal
 Malperra Instagramê ya Orijînal

Çavkanî 

Aktorên korêyî
Jidayikbûn 1987
Pastorîzasyon

Pastorîzasyon, di endustriya xwarinê de, ji bo pakkirina ji organîzmayan, mêtodeke germkirinê ye. Cara ewil di salên 60'an de ji aliyê zanyara frensî Louis Pasteur ve hatiye dîtin û bi navê wî hatiye nasîn. Di bingeha vê mêtodê de mîkroorganîzmaya bi alîkariya germahiyê wêran kirin heye. Madeyên ku tê de enzîm û bakterî hene, mirovê têr dikin, bi germahiyek ji 60°C'ê heta 100°C'yê tên kuştin an jî bêtesîrkirin.

Ev mêtod bi piranî ji bo şîrê tê bi kar anîn. Herwiha ji bo avê fêkiyan, şerab, ereq û hinek madeyên hişk jî ev mêtod tê bi kar anîn.

Çavkanî 

Xwarin
Aziz Sancar

Ezîz Sancar an jî Aziz Sancar (bi erebî: عزيز سانجار, Aziz Sanjar; z. 8ê îlona 1946, Mêrdîn), zanistê Tirk kîmyayê ye ku di 2015an de Xelata Nobelê stand.

Çavkanî

Girêdanên derve 
  t24.com: Mithat Sancar, Nobel alan akrabası için konuştu: Ana dilimiz Arapça, köken tartışması hüzün verici
  Zazaki.net: Nelson Mandela - Aziz Sancar (İsmail Beşikçi)

Ereb
Xelatgirên Nobela Kîmyayê
Jidayikbûn 1946
Kesên ji Mêrdînê
Mirovên zindî
Komkujiya Enqereyê 2015

Komkujiya Enqereyê, 2015 bûyera teqîna du bombeyan di Mîtînga Aştiyê ya HDP, KESK , DİSKê de bû. Di 10ê kewçêrê sala 2015an de li Enqereyê (paytexta Tirkiyeyê) çêbû û di encama teqînê de 128 kes mirin, 246 kes jî birindar bûn.

Çavkanî 

Enqere
Komkujî li Tirkiyeyê
Komkujiyên li dijî kurdan
Qeladizê

Qeladizê qeza û bajarekî Başûrê Kurdistanê ye li parêzgeha Silêmaniyê. Nêzîkî 140.000 kesan tê de dijîn.

Çavkanî

Bajarên Başûrê Kurdistanê
Pira Delal

Pira Delal an jî Pira Mezin pireke kevn û dîrokî li bajere Zaxo ye. Ev pire li ser Çemê Xabûr e.

Çavkanî 

Pir
Pirên Kurdistanê
Zaxo
Welatên federal ên Awistiryayê

Welatên federal ên Awistiriyayê, asta herî bilind e li dabeşkirina îdarî ya komara Awistriyayê. Komara Awistirya ji neh welatên federal (bi almanî: Land, pirrjimar: Länder an Bundesland, pirrjimar: Bundesländer) pêk tê.

Lîsteya welatên federal (Bundesländer) ên Awistriyayê  

Source: Parties and Elections in Europe – Austria (States)

Bide ber 
 Bundesland

Çavkanî 
Dabeşkirinên îdarî li Ewropayê
Dabeşkirina îdarî ya asta yekem li gorî welatan
Lîstikvan

Lîstikvan, aktor (aktrîs), hunermendên ku di fîlman de û li ser şanoyê karaktereke diniwînin. Îro di sînema, televîzyon, şano, radyo an jî înternetê de dixebitin. Peyva "aktor" ji yewnaniya kevin  ὑποκριτής (hîpokrîtes) tê. Ev peyv tê wateya "kesê ku dilîze, kesê ku diniwîne".

Termînolojî 
Peyva "aktor" bê cudahiya zayendê ji bo kesên ku lîstikvanî dikin diniwînin. Lê peyva "aktrîs" tenê ji bo lîstikvanên jin bi kar tînin.

Dîrok 
Lîstikvanî digihîje beriya miladê sala 534. Lîstikvanê yewnan Thespis, di sehneya Theatre Dionysus de bû lîstikvanê ku cara ewil di lîstikek de xeber da. Ji bo bîranîna Thespisê, ji lîstikvanan re nava Thespians hate dayîn. 

Di Serdema Navîn de li Ewropayê lîstikvanî wekî karek baş nedihat dîtin. Bi civakên tiyatroyan bawerî nedianîn. Lê di serdemên 19 û 20an de ev rewş bi pirranî guherî û lîstikvanî 
hat halê karekî serbilind.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Aktor
Munhwa Broadcasting Corporation

Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) ( bi korêyî: 문화방송주식회사;  Hanja: 文化放送; Munhwa Bangsong Jushikhoesa) li Korêya Başûr kanaleke televizyonê ya navneteweyî ye. Li ser vê kanalê rêzefîlmên korêyî yên pirr navdar tên weşandin. Ev kanal di 1961an de radyo, di 1969an de televizyon, di 2001an de dijîtal û di 2005an de jî dest bi weşana multîmedyayê kir.

Herwiha ev kanal xwediye kanalekê bi navê MBC-Dyê jî. Ev kanal li DYA'yê  weşana xwe bi inglîzî dike. Navenda MBC-Dyê li Los Angelesê ye.

 Kanalên MBC'yê 
 
Herwiha binêre Wîkîpediya korêyî jî: Munhwa Broadcasting Corporation Television
 1 TV'ya bejayî (terrestrial) (MBC-TV channel 11''')
 3 stasyona radyoyê : 

 5 kablo (drama, spor, belgefilm)
 5 satelît (drama, spor,  belgefilm)
 3 bejayî (terrestrial) DMB (TV, radyo, dane)
 2 satelît DMB (drama, spor)

 Bernameyên MBC'yê 

 Rêzefîlm 
Rêzefîlmên MBCyê li parzemînên Asya, Rojhilata Navîn, Afrîka û Amerîka'yê ji 100î zêdetir welatan re tê îxrackirin. Rêzefilma Dae Jang Geum (li ser TRT Kurdî bi kurdî jî hatibû weşandin) li Çîn, Taywan û Hong Kong'ê bi reytingek pirr zêde hatiye temaşekirin, popûleriya we Japonya jî tê de, li 91 welatê berdewam kiriye. Rêzefîlmên din yên ku pirr hatine hezkirin ev in: Jumong, Coffee Prince, Moon Embracing the Sun, Yi San, Queen Seondeok, û Dong Yi.

 The Legendary Police Woman (2003)
 Jewel in the Palace(Dae Jang Geum) (2003)
 Jumong Prince of the Legend (2006)
 Coffee Prince (2007)
 The Great Queen Seondeok (2009)
 Pasta (2010)
 The Greatest Love (2011)
 Moon Embracing the Sun (2012)
 Gu Family Book (2013)
 The Empress Ki (2013)
 Jang Bo-ri Is Here (2014)

 Şahî 
Bernameya MBCyê a bi navê Infinite Challenge'yê li pey hev neh sal reytingek bilind hilda.

 Show! Music Core (2005~)
 Infinite Challenge (2005~)
 We Got Married (2008~)
 I Am a Singer (2011~)
 Home Alone (2013~)
 Dad, Where Are We Going? (2013~)
 Real Men (TV series)|Real Men (2013~)

 Mijarên rojane û belgefilm 
Belgefilmên MBCyê li ser pirsgirêkên li derdorê bi awayek berfireh disekine.

 100-Minute Debate (1999~)
 Unification Observatory (2001~)
 Real Story Eye (2014~)
 PD Notebook (1990~)
 Economic Magazine M (2005~)
 MBC Docu Special (1999~)
 MBC Docu Prime (2007~)

 Nûçe û werziş 
MBC News vêga xwediye 18 bûroyê lokal û 8 bûraya paşderyayî ye, û bi CNN, APTN, NBC û Reuters TV re kontrakta temînkirinê nûçeyan şanenav kiriye û bi vî awayî ji bo temaşevanên xwe dikare nûçeyên herî rojane peyda bike.

 MBC Newsdesk MBC News Today MBC Evening News MBC Morning News MBC Midday News''

Logoyên berê

Partnerên biyanî

Herwiha binêre 
 KBS1
 KBS2
 SBS-TV

Girêdanên derve 
 MBC Overseas 
 MBC Global Media Destpêka bi zimanê inglîzî
 MBC Amerîka
 Bi kurtasî MBC 
 Logoyên Kevin yên MBC'yê
 Oh!K Başûr-rojhilatê Asyayê

Korêyî 
 Malpera Fermî
 MBC Malpera MBC News'ê ('IMNews')

Torên civakî 
 Malpera Facebookê
 Malpera Twitterê

Lînkên Din

Çavkanî 
 

Kanalên televîzyonê yên korêyî
Kanalên televîzyonê yên Korêya Başûr
Munhwa Broadcasting Corporation
Dulkadiroğlu

Dulkadiroğlu, anku bi kurdî "Zulqederoxlî", navçeyeke navenda Gurgumê ye. Navçe di sala 2012 de bû navçe.

Ol û civak 
Ola navçeyê îslam e. Henefîtî û elewîtî zavên teşkîl dikin. Li navçê kurd û tirk rûdinin.

Gundên Kurd yên navçeyê 
 Abbaslar -Abbason
kupeklikiz
 Öksüzlü
 kocalar
 Tevekelli - Tawkaylon
 Kapiçam
 Cokyasar - Xidkon
 Çiğli
 Cinarli - Teron
 Kartal
 Elmalar
 Nevruz
 Ekberoglu
 Yeniyurt
 Sivricehuyuk - Teron
 Halkaçayiri -
 Karacasu

Çavkanî 

Navçeyên Gurgumê
Gurgum
Arîn Mîrkan

Arîn Mîrkan, yan jî navê jidayîkbûnê Dîlar Gencxemîs (jdb. 1994 li Efrînê - m.  li Kobanî), şervan û fermandareke Yekîneyên Parastina Jin bû ku di dema şerê li dijî DAÎŞê li Kobanê bi çalakiya xwekujiya li dijî DAÎŞê ku li Girê Miştenûrê pêk anîbû û bi vî çalakiyê derbeke giran daye DAÎŞê tê naskirin. Arîn Mîrkan di sala 1994an li Efrîna Rojavayê Kurdistanê ji dayik bûye û bi vê çalakiya xwekujiyê di sala 1994an jiyana ji dest daye.

Dema ku Şoreşa Rojavayê dest pê kir Arîn tevlî YPJê bûye û di sala 2014an de di Berxwedana Kobaniyê de şehîd ket. Di roja  de çeteyên DAÎŞê ber bi Çiyayê Miştenûr ê Kobaniyê hatin çiya bidest bikin. Di vê wextê de Arînê bombe bi bedena xwe ve girê da û reviya nava çeteyên Daîşê wan biteqîne. Nêzikî saet 16.00an de Arîn ket nava çeteyên Daîşê û xwe tevlî çeteyan teqand. Di nav encama teqinê de 77 çete mirin û tangek dorpêç bû.

Mijarên têkildar 
 Rustem Cudî

Çavkanî 

Leşker
Kesên ji Efrînê
Lîsteya Taxên Dîlokê

Ev lîste lîsteya taxên Dîlok'ê ye.

Taxên Mezmaxor'ê

Taxên Alêban'ê

Taxên Bêlqîs'ê
Pirtûka Optîkê

Pirtûka Optîkê (bi erebî: كتاب المناظر, Kitabul Menazîr), pirtûka fizîknasê ereb ya Îbn Heysem e. Ev pirtûka wî ya herî girîng e ku ji heft beşan pêk tê.

Ev pirtûka navdar ya Îbn Heysem bi salan ve li zanîngehên Ewropayê de hatiye xwendin. Di sala 1572de ji aliyê Risner ve bi navê "Opticae Thesaurus Alhazeni Arabis Libri" ve bi latînî li Spanyayê hatiye weşandin.

Çavkanî 

Fizîk
Pirtûk
Pirtûkên erebî
Pirtûkên fizîkê
Pirtûkên zanistê
Pirtûkên sedsala 10an
Ebdulkerîmê Muderîs

Ebdulkerîmê Muderîs (bi kurdiya başûr Ebdulkerîmî Muderîs) (jdb. 1901 - m. 2005) carna bi navê Namî jî tê nas kirin. Ebdulkerîm helbestvan, nivîskar û Wergerekî kurd ê Başûr e.

Berhemên xwe bi zimanê kurdî, erebî, û farisî dinivîsand. Di bin bandora Mewlewiyê Kurd, Nalî û  Mehwî de maye. Mele Ebdulkerîm Qurana pîroz jî wergerandiye kurdî.

Pirtûkên Ebdulkerîm 
Nûrûl Îman (Erebî)
Nûrûl Îslam (Erebî)
Zanyarên me yên ji bo dîn û zanistê xebatkar. (Erebî)
Wergera helbestên Nalî (Kurdî)
Wergera helbestên  Feqe Qadirî Hemewend (Kurdî)
Wergera helbestên Mehwî (Kurdî)
Wergera helbestên  Mewlewiyê Kurd (Kurdî)

Çavkanî 

Jidayikbûn 1901
Mirin 2005
Nivîskarên kurd
Helbestvanên kurd
Wergêrên kurd
Alimên kurd
Zanyarên îslamê
Kurdên Başûrê Kurdistanê
Kesên sedsala 20an
Wêjeya kurdî
Hecac bin Yûsif

Hecac bin Yûsif bin Matar, (erebî; حجاج بن یوسف بن مطر)
yek ji matematîknasekî ereb bû. Di navbera (786-833) jiyaye.
Di serdema Ebasiyan de jiyaye.

Tê texmînkirin ku ji Iraqê ji bajarê Kufê ye. Wî berhema naskirî a Ewklîd ku bi navê  "Eîments" wergerandiye zimanê erebî.

Çavkanî 

Jidayikbûn 786
Mirin 833
Kesên ji Iraqê
Matematîknasên ereb
Kesên sedsala 9an
Zanyarên ereb
Matematîknas
Zanyarên misilman
Cûzcanî

Cûzcanî yan Abū 'Ubayd al-Jūzjānī, (jdb. ? - m. 1030) (ابو عبيد جوزجانی) dîroknasê fars û bijîşkê sedsala 11an e.
Ji bo jiyana Cûzcanî çavkanî  û agahî pir kêm in.
Tê gotin ku ew telebeyê Îbn Sîna ye.

Çavkanî 

Bijîşkên faris
Kesên sedsala 11an
Dîroknasên faris
Mirin 1070
Ebû Kamil Şuca

Ebû Kamil Şuca zanayên matematîk û cebîrê ye ku di navbera (850-930) de jiyaye. Wî di cebîrê de hewl daye Xwarezmî.

Carna ji Ebu Kamil Şuca re "Eslem el-Hasib" ("pisporê hesab" an "pisporê matematîkê") jî dibêjin. 
Ebû Kamil Şuca bi xwe ji Misirê bû. Her çiqas di derheqê jiyana wî de agahî kêm be jî gellekî berhemên wî gihiştine îro.

Pirtûkên Ebû Kamil 
1. Kitabu Kemal-il-Cebri we Temamihi we-Ziyadetihi fi Usulihi
2. Kitab-ut Taraif-fi'l-Hisab
3. Kitab-uş-Şamil fil-Cebr wel Mukabele, 
4. Kitab-ul-Wesaya bil Cuzuri, 
5. Kitab-ul-Cem' wet-Tefrik,
6. Kitab-ul-Hataeyn,
7. Kitab-ul-Kifaye,
8. Kitab-ul-Mesaha vel Hendese, 
9. Kitabu't-Tayr, 
10. Kitabul-Miftah-il-Felah, 
11. Risale fil-Muhammes wel-Mu'aşşar.

Çavkanî 

Jidayikbûn 850
Mirin 930
Kesên ji Misirê
Matematîknasên ereb
Fîlozofên misilman
Kesên sedsala 9an
Îsmaîl Mistefa

Îsmaîl Mistefa an Îsmaîl Mistefa el-Falakî (1825 - 27ê Tîrmehê 1901) Stêrnas û matematîknasê Misirî bû, hevotina xwe li Fransayê girtiye.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1825
Mirin 1901
Stêrnasên ereb
Zanyarên ereb
Kesên sedsala 19an
Ereb
Kurdên Japonyayê

Kurdên Japonyayê, () bi piranî di salên 1990î de ji Tirkiyeyê koç kirine û hejmara wan nêzî 1000 kes e. Li bakurê Tokyoyê, navçeya Warabî dijîn. Ji ber çand û hunera kurdên vê navçeyê, gelê derdorê vê navçeyê wek 'Warabistan' binav kirine. Her sal di Newrozê de çand, huner, muzîk û jiyana xwe nîşan didin japonan.

Rewşa qanûnî 
Piraniya kurdên li Japonyayê ji gundên şivantiyê yên li Başûr-rojhilatê Anatolyayê ne û li herêmên Warabî û Kawaguchi  yên prefektura Saitamayê, li bakurê Tokyoyê dijîn. Warabî, bi taybetî ji aliyê kesên ku bi gel, çand û pirsgirêkên kurdan re eleqedar in, bi nasnavê "Warabistan" nav lê hatiye kirin.

Hin kurd ji bo daxwaza rewşa penaberiyê diçin Japonyayê; binpêkirina mafên mirovan li Tirkiye û Iraqê tînin ziman. Digel vê yekê, heya niha ji ber pergala penaberiyê ya Japonyayê tu kes di serlêdana xwe de serketî nebûye. Digel ku pir kes bi zewaca bi hemwelatiyek Japonî re vîzeyê werdigirin, piraniya wan vîzeyan "Destûra Manê ya Taybet" (在留特別許可 Zairyū Tokubetsu Kyoka) stendine, ku divê her sê mehan carekê were nûkirin dema ku serlêdana penaberiyê an îtirazkirina wan tê lêkolînkirin. Belgefîlma ku derhêneriya wê Masaru Nomoto (野本 大) kiriye, bi sernavê Backdrop Kurdistan (バックドロップ・クルディスタン) têkoşîna qanûnî ya malbateke kurd (malbata Kazankiran, bi japonî カザンキラン, Kazankiran) ji bajarê Mereşê belge kiriye.

Di sala 2015an de, di dema dengdana pêşwext ya ji bo hilbijartinên giştî yên Tirkiyê de, li derveyî balyozxaneya Tirkiyê ya li Tokyoyê di navbera kurd û tirkên li Japonyayê de pevçûn derketibû. Çavkaniyên japonî û kurdî anaşt kirin ku pevçûn dema ku tirkan êrîşî kurdan kir piştî ku ala partiya kurdan a li balyozxaneyê hate nîşandan, dest pê kir.

Herwiha binêre 
 Diyasporaya kurdan
 Kurdên Efxanistanê

Çavkanî 

Japon
Japon
Kurdên Fransayê

Kurdên Fransa, hejmara nêzî 150.000 e. Ev di nav diyaspora kurdan de duyem mastirîn hejmar e. Kurdên Fransa di 1960an de ji Tirkîyê, 1980an de ji Îranê, di 1990an de ji Iraqê û van çendan de jî ji Sûrî koçber kirine. Pirraniya vê gelê ji Bakurê Kurdistanê; ji bajarên wek Dêrsim, Agirî (bi taybetî ji navçeya Zêtka),  Erzirom, Muş, Elbistan, Markaz (Pazarcik) û Depê (Karakoçan) ne. Bi pirranî elewî ne, lê ê sunnî û êzîdî jî hene. Gelemperî di Île de France (Paris), Alsace (Strazbourg), Gironde (Bordeaux), Provence-Alpes-Côte-d'Azur (Marseyl) de dijîn. Kom û komeleyên kurdan a fransa gelek pir û girîng in. Ê herî girîngtir Enstîtûya Kurd a Paris e. Navenda Çanda Kurd a Ahmet Kaya û Association Franco-Kurde pour l'Ouverture Culturelle (AFKOC) jî gelek berçav in. Li Marsêy bi navê Mizgefta Feqiyê Teyran mizgeftekî kurdan jî heye.

Çavkanî 

Fransa
Fransa
Ey Niştîman

Ey Niştîman helbesteke ku ji aliyê Hesen Zîrekê (1921–1972) di sala 1946, bo Komara Kurdistanê, hat nivîsandin.

Ey Niştîman, bi soranî 

Helbestên kurdî
Sirûd
De Lacy O’Leary

De Lacy O'Leary (1872–1957) Rojhilatnas û dîroknasekî bi eslê Îrlenda yê Rojhilata Navîn û ê Ereban e. Ew bi xwe Xiristîyan û mirovekî demokratê zane bû.

Bi taybetî li ser Îslamê, Belavbûna îslamê û dewletên misilmanan berhem dinivîsand.

Berhemên wî 
 Islam at the cross roads (Di rêyên veqetandî de Îslam)
 Arabic Thought and its place in history. London, 1922 (Fikrên erebî û di dîrokê de cîhê wî)
 A Short History of the Fatimid Khalifate. London 1923
 Arabia before Muhammad. London : Kegan Paul, 1927, (Pêşya Mihemed rewşa Erebistanê)
 How Greek science passed to the Arabs. - London, 1980, (Zanista Yewnan çawa derbasê Ereban bu ?)

Çavkanî 

Dîroknas 
Jidayikbûn 1872
Mirin 1957
Kesên sedsala 19an
Kesên sedsala 20an
Meletî Kevn

Meletî Kevn (bi tirkî:Battalgazi) navçeyeke girêdaye Meletî'ye.

Dîroka Navçê 
Meletî Kevn berê navçeyeke bakur-rojhilatê bajarê Meletî bu, di 2012 de ko Meletî bu bajarê mezin se Meletî Kevn jî bu navçeya navend.

Ol û Civak 
Li navçê xelk gî Misilman e. Ev Misilmanan jî Henefî û Elewî ne. Civaka navçê jî Kurd û Tirkan pêk tê. Piranî Kurd'in, ê din jî Tirk'in.

Jê Cuda Binêrin 
 Meletî
 Navçeyên Bakurê Kurdistanê
 Lîsteya Gelheya Navçeyên Bakurê Kurdistanê

Çavkanî
Cîhadvan John

Cîhadvan John an jî bi navê xwey rast Mihemmed Emwazi di sala 1987 de li Kuweyt'ê bi dayik bu. Emwazi hîn 6 salî bu bi malbata xwe re bare Înglistanê bu di sala 1993ê de. Cîhadvan John heta niha serî gellek kesa qut kirî .

Pêvajoya Tevebuna Daîşê 
Îddîa ya Emwazi dibê ko îstîhbarata Îngiliza MI5 tim digirte xwe û digo teve me be. Sebê vî Mihemmed Emwazi teve Daîşê bu û hêdîna navê xwe bu Cîhadvan John.

Çavkanî 

Kuweyt
Ezîziye

Ezîziye navçeyeke ser Erzîromê ye.

Çavkanî
Paletonk, Erzîrom

Palandoken, Paltokan an Rizde () navçeyeke Erzîromê ye. Duyem navçeya herî mezin a Erzîromê ye.

Çavkanî 

Navçeyên Erzîromê
Bacawert

Bacawert () gundekî Aşqelaya Erzîromê ye.

Çavkanî

Gundên Aşqelayê
Balempertik

Balempertik () gundekî Aşqelaya Erzîromê ye.

Çavkanî

Gundên Aşqelayê
Sogitlî

Sogitlî an jî Sigûdlî (), gundekî ku bi ser navçeya Erdîşê ve ye.

Gundekî zirav û direj bifikirin, lê ne gundekî ruhê mirov teng bike. Bi zimanê Tirkên dagirker gundê ra dibejin “Söğütlü”, lê tu kes, tu caran darên bî ne dîtîye, lê belê wek gundên din yê Erdîş’ê tijî darên sipîndar û sêva ye. Li malpêra Wîkîpediya li ser Gelîyê Zîlanê û wêk gundî navê gund ra dibejin “Sotkilî” an jî “Sotqilî”. Pişt serhildana Agirî, komkujîya Gelîyê Zîlanê li vî gundê jî qirkirina ku hovên Tirk dikin pêk hatîye. Avabûna gund ya duyemîn li salên 1950’yan dibe û zehfê gund vedigerin li ser warê xwe. Karê gund pir li ser ajaldarî ye û ji bo wî mehên germ yê havînê diçin zozanan heta Tebax an jî Îlon’ê. Ciwanên gund piranî li metropalan dixebitin, lê salên dawî xwendekar jî pirin. Keç û xort bi tevahî serfiraz û welatparêzin. Mezin û zarok her tim giramgir û destyarin, gund jî wek mirovên ser xwe her dem germ û xweşe.

Gundên Erdîşê
Yakutiye

Yakutiye (), navçeyeke bi ser Erzîromê ve ye. Yakutiye sala 1993ê de bû navçe. Gelheya navçeyê 183.932 kes e.

Çavkanî 

Navçeyên Erzîromê
Kumêt

Kumêt () gundekî girêdayî navçeya Depê ya Elezîzê ye. Rûniştvanên gund kurdên elewî ne. Yên ev gund avakirinê ji Riçik/Mezgir/Dêrsimê ne.

Çavkanî 

Gundên Depê
Alexis Texas

Alexis Texas pornostêrkeke amerîkan e. Heta niha 547 fîlmên porno kişandine. Mêrê wê nîn e.

Jiyana wê 
Di sala 2007 de, hîn 21 salî bu destpê şixulandina sektora porno yê kir. Alexis demeceke xwe de got: "Keçê din de quleke nolê ê min tuneye. Sebê vî ez pir pere qezenç dikim."

Taybetiyên  fizîkî 
Çavê Alexisê hêşinin. Bo xwe 1,83 m'ye. Rengê porî xwe zere û 59 kîloye.

Hinik fîlmên wê 
 Belladonna's Odd Jobs 3 (2007)
 World Of Sexual Variations 5 (2013)

Hinik xelatên wê 
 2009 Xelatên AVN - Pêştaçune herî rind

Çavkanî 

Pornostêrkên amerîkî
Mirovên zindî
Jidayikbûn 1985
Mia Malkova

Mia Malkova pornostêrkeke amerîkî ye. Heta niha 73 fîlmê porno kişandine.Ew di pîşesaziya xwe de yek ji hunermendên herî girîng tê hesibandin, û di navnîşa rêzgirtinê ya malpera porno ya herî mezin a cîhanê de, Pornhub, ew bi domdarî di rêza çaremîn de ye - bi zêdetirî 715 mîlyon dîtinên rûpelan (ji havîna 2020an de).

Jiyana wê 
Mia Malkova bi navê rastî Melissa Ann Hevner bi xwedan kokên almanî, îrlendî û fransî yên Kanadayî ye bi navê û li  Palm Springs li  Kalîforniyayê hatiye cîhanê.   Sê birayên wê hene, yek ji wan jî di pîşesaziya pornoyê de bi bernavê Justin Hunt dixebite. Di 20ê tîrmeha 2014an de, ew bi lîstikvanê pornoyê Danny Mountain re zewicî, ​​ku berê bi Eva Angelina re zewicî bû, di heman demê de di pîşesaziyê de. Di sala 2018 de, coteyarê ji hev veqetîna xwe ragihand. Mia niha bi derhêner û kameravan Eli Tucker re di nav têkiliyek dilsoz de ye. Beriya ku bikeve pîşesaziya pornoyê, Malkova di pîşesaziya karûbarê xwarinê de xebitî û yekem karê xwe li McDonald's  girt dema ku bû 16 salî û dûv re li Sizzler xebitî heta dawiya hefteyê wê dîmena xwe ya yekem kişand.

Kariyera pornoyê 

Malkova di Kanûna 2012an de bû 'Twistys Treat of the Month û 2013 'Twistys Treat of the Year'. Di vê demê de ew  ji bo pargîdaniya dêûbavî Mindgeek aktrîsa peymanî bû.Dema ku ew peyman di sala 2014an de qediya, wê bi pargîdaniyek din, Hard X re, peymanek îmze kir ku bi taybetî dîmenan bi mêran re çêbike di heman demê de ku destûr jê re tê dayîn ku dîmenên bêyî mêr bi pargîdaniyên din re çêbike. 

Malkova 2016a cotmeha Penthouse Pet ya Mehê bû. 

Malkova di 2018an de balê dikişîne belgefîlma God, Sex and Truth ( Xwedê , Seks û Rastî ) li ser hêza zayendî û bedewiya jinan. Di hevpeyivînekê de, ew dibêje ku "tenê sedemê ku ew ketiye pornoyê ev e ku ew ji seksê hez dike û cîhana pornoyê cîhê herî ewledar û çêtirîn e ku meriv bi hemî şêwazên seksê vekole." 

Di Kanûna 2019an de wê û streamerê Hearthstoneê Trump duettoyek berdan ku bi hev re  "A Whole New World" distrandin. 

Di nîsana 202-an de, Malkova û yanzdeh lîstikvanên din ên mezinan / mezinan ên berê di klîba muzîka G-Eazy "Still Be Friends" de derketin. 

Di Cotmeha 2020an de, Malkova di klîba strana Ninja Sex Party "Wondering Tonight" de xuya bû.

Taybetî fîzîkî 
Çavê Mia Malkova şîn in. Porî wê jî zer e. Dirêjiya xwe 1,70 m ye û 54 kîlo ye.

Fîlmnîgarî

Films

Xelat û berendamî

Çavkanî

Girêdanên derveyî 

 
 
 
 

Pornostêrkên amerîkî
Mirovên zindî
Summer Brielle

Summer Brielle pornostêrkeke amerîkan'e. Heta niha 47 fîlmên porno kişandine.

Jiyana wê

Taybetiyên Fizîkî 
Porî Summer zere, çavê xwe jî çakarin. Pêsîrê Summer Brielle pir mezinin; gereg sebê vî bîye pornostêrkeke navdar.

Fîlmnîgarî

Çavkanî 

Pornostêrkên amerîkî
Rustem Cudî

Rustem Cudî an Ristem Cudî an jî bi navê xwe yê fermî Rüstem Osman, fermandarekî pêşeng ê PKKê bû. Ristem di sala 2011an de, di êrîşeke balafirên artêşa tirk de jiyana xwe ji dest da.

Endamên PKKê
Parêzgehên Kurdistanê

Parêzgehên Kurdistanê, 54 parêzgehên ku dikevine Kurdistanê, ji wan parêzgehan 26 li Bakurê Kurdistanê, 15 li Rojavayê Kurdistanê, 6 li Başurê Kurdistanê, 7 jî li Rojhilatê Kurdistanê ne.

Bakurê Kurdistanê 
Li Bakurê Kurdistanê 26 parêzgeh hene.

Başurê Kurdistanê 
Li Başurê Kurdistanê 6 parêzgehên kurdan hene.

Rojhilatê Kurdistanê

Rojavayê Kurdistanê

Çavkanî 

Parêzgeh
Parêzgehên Kurdistanê
Lîsteya gundên Rihayê

Ev gotara lîsteyeke gundên Riha'yê ye.

Eyûbî

Wêranşar

Pîrsûs
Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912

Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912, yan jî Şerê Terablusê, şerê ku di salên 1911 û 1912an de navbera Îtalya û dewleta Osmaniyan de derbas bûye.

Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li Deryaya Egeyê jî dagir kirin. Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912 de razî bû ku Dodecanese vegerîne Împaratoriya Osmanî.Lêbelê, nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo Împeratoriya Osmanî nebaş bûn (destpêkirina Şerên Balkan û Şerê Cîhanê yê Yekem ), destûr da rêvebirina Îtalî ya demkî ya giravan, û Tirkiye di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya Peymana Lozanê ya sala 1923an de berda.

Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya Osmanî û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di Cotmeha 1912 de êrîşî Împaratoriya Osmanî kirin û çend roj beriya bidawîbûna Şerê Îtalo-Tirkî dest bi Şerê Balkanê yê Yekem kirin.

Şerê Îtalo-Tirkî gelek guhertinên teknolojîk dîtin, bi taybetî jî bikaranîna balafiran di şer de. Di 23 Cotmeh 1911 de, pîlotek Italiantalî, Capitano Carlo Piazza, li ser xetên tirkî di yekem mîsyona keşfê ya hewayî ya cîhanê de firiya, û di 1ê Mijdarê de, yekem bombeya hewayî ji hêla Sottotenente Giulio Gavotti ve, li ser leşkerên tirk ên li Lîbyayê hate avêtin. ji modela destpêkê ya balafirên Etrich Taube. Tirkan bi tivingên xwe pêşî li balafirê xistin. Bikaranîna din a teknolojiya nû toreke stasyonên telegrafya bêtêl bû ku zû piştî daketinên destpêkê hatin damezrandin. Guglielmo Marconi, dahênerê telegrafya bêtêlê, hat Lîbyayê da ku bi Endezyarên Endezyarên Îtalyan re ceribandinan bike.

Mijarên têkildar 

 Şerên Balkanê

Çavkanî
Ensar Beyt el-Meqdîs

Ensar Beyt el-Meqdîs rêxistineke li Misirê fealiyetan dike. Di nava refên rêxistinê de 5.000 - 10.000 milîtan hene. Ev rêxistin di 14ê çiriya paşîn 2014an de tevlî DAÎŞê bû.

Rêxistinên çekdarî
Mela Nezîr

Mela Nezîr, alimekî gelek zana bû. Gundê wî Xelîla ye.

Çavkanî 

Alimên kurd
Mirin 2015
Erzîn

Erzîn navçeyeke bi ser Xetayê ve ye. Li navçeyê tirk û kurd rûdinin. Bi Deryaya Spî re qeraxeke navçeyê heye.
Alexis Ford

Alexis Ford ( jdb. 24ê nîsan 1988 li New York, DYA ) pornostêrkeke  amerîkî ye.

Jiyana wê 

Alexis Ford li Ridgewood, navçeyek Queens li New Yorkê ji dayik bû û mezin bû. Ew li  dibistanek katolîk li New Yorkê û li  dibistanek hemşîretiyê li Miamiyê xwend.

Wê kariyera xwe wek danser, xwerûskar û modelê dest pê kir. Ew ji bo hezîrana 2012ê Penthouse Pet ya Mehê ya kovara Penthouseê bû.

Fîlmnîgarî (bijartî)

 2008 : Brand New Faces 8 
 2009 : Women Seeking Women 55
 2010 : FemmeCore
 2010 : Cheerleaders Academy
 2011 : Bree and Tori
 2012 : Big Wet Asses 22
 2013 : Molly's Life 21
 2014 : We Live Together 31
 2014 : Molly's Life 22
 2015 : I Have a Wife 35
 2016 : Gym Dolls 2
 2017 : Alexis Ford Uncovered

Çavkanî 

Pornostêrkên amerîkî
Mirovên zindî
Jidayikbûn 1988
Arsuz

Arsuz () navçeyeke ser Xetayê ye. Li navçeyê tirk û kurd rûdinin.

 Navçeyên Xetayê
Steve Coast

Steve Coast (20ê berfanbara 1980) avakere OpenStreetMapê ye.

Girêdanên derve
 Blog û malpera Steve Coast'ê
Kawa Onatli

Kawa Onatli kesê ku motora pêşîn a lêgerînê ya bi zimanê kurdî Egerin avakiriye, ye. Li Swêdê dimîne.

Çavkanî

Girêdanên derveyî 

Kurd
Mêr
Mêrdêsî

Mêrdesî, eşîra Mêrdesî, eşîreta Mêrdesiyan, eşîreke kurmancan e. Hali Riha Semsûr Meletî Kobanê cih girtine. Serokexayi navdar Osman Sebrî ye.

Eşîrên Kurdistanê
Bijelo Polje

Bijelo Polje, (bixwîne Biyêlo Polye, bi alfabeya kîrîl: Бијело Поље) bajarekî welatê Montenegroyê ye. Jimara nîştecihan 15.883 kes e.

Montenegro
Jynx Maze

Jynx Maze pornostêrkeke amerîkan e. Jynx li Kaliforniya hatiye dinê. Heta niha beşdariya 132 fîlmên porno kiriye.

Tevebuna Sektorê 
Jynx di sala 2010an de hîn 20 salî bu se teve vê sektorê bu.

Taybetî Fîzîkî 
Rengê Çavê Wê = Çakar
Rengê Porî Wê = Çakar

Pargîdanî yên ko lê şixuliye 
 Evil Angel
 Brazzers
 Naughty America
 Jules Jordan Video
 Hustler
 Bangbros

Çavkanî 

Pornostêrkên amerîkî
Pornostêrk

Pornostêrk ev kes in ku di fîlmên pornografîk de dilîzin û loma dibin navdar.

Dîrokî 
Pornostêrka ewil Linda Lovelace  bû ku di sala 1972'ê de bû bi nav û deng û di pornofîlma Deep Throat de lîstiye. Ku wextê ev fîlm li dinê pir navdar bû û pir pere qezenç kir, pornofîlmên wê yên nû hatine kişandin.

Çavkanî 

Pîşe
Pornostêrk
Tuşpa

Tuşpa (), navçeyeke girêdaye Wan'ê ye. Navçeya herî şênî ya duyem a Wan'ê ye. Di sala 2012 de bu navçe.

Dîrok

Çavkanî 

 
Navçeyên Wanê
Çolyak

Êşa çolyakê yan kelyak an jî selyak, êşek e ku rê li ber helandina hin xwarinan (bi taybetî berhemên genimî) digire.

Çavkanî 

 

Nexweşiyên zarokan
Nexweşiyên genetîk
Cund el-Xîlefe

Cund el-Xîlefe () rêxistineke tundkar a Cezayirê ye. Rêxistin sala çunî teve Daîşê bû. Di 24ê îlona 2014an de Cund el-Xîlefe turîstekî fransayî yê bi navê Hervé Gourdel kuşt.

Rêxistina Leşkerî
Siltan Silêmanê Qanûnî

Siltan Silêmanê Qanûnî (, Sultan Süleyman-ı Evvel; jdb. , Trabzon - , Zigetvar) an jî Silêman I siltanekî Împeratoriya Osmanî bû.  Yek ji padîşahên herî girîng ên osmaniyan bû. Gellek fetîh kirine.

Cihên fetîhkirî 
 Mecaristan
 Trablûs
 Cezayir
 Girava Rodosê
 Qefqasya

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Împeratoriya Osmanî
Mirin 1566
Siltanên Osmanî

Jidayikbûn 1494
Telhe bin Ubeydullah

Telhe bîn Ubeydulla (erebî: طلحة بن عبيدالله, Talah bin Ubaydullah‎, jdb. 598, Meke - m. 656) sehabeyekî Muhemmed Pêxember e. Ew ji kesên ku bi cinetê ve hatiye xelat kirin e.

Ew ji kesên misilmanên herî pêşin e.

Çavkanî 

Sehebayên Muhemmed
Jidayikbûn 594
Mirin 656
Esxîlos

Esxîlos () (z. li derûdora 525/524 beriya zayînê  – m. li derûdora 456/455 beriya zayînê) nivîskarê leystikan ê Yewnana kevn e. Piranî di tragedyayên xwe navdar e. Li gorî hin wêjenas û dîroknasan wek Bavê Tragedayayan tê zanîn.

Jiyana wî 
Esxîlos li bajarê Eleusisê hatiye dinê. Bavê wî Euphorion kesekî ji arîstokratan bû. Di demên şerê Persan de jiyaye û beşdarî şerê Maraton û şerê Salamîsê bûye. Birayê wî Kynegeiros di nav wan şeran de miriye. Tê gotin ku kitabeya ku bi destê xwe û derheqê xwe de nivîsandiye û di vê kitabeyê de tenê behsa beşdarbûna xwe yên şerê Maratonê dike. Ev tecrûbeyên wî yên şer de rêya sîyaseta Atînayê ji wî re vekir.

Hin çavkaniyên ji dinyaya kevnar de mayîn nîşan diden ku Esxîlos eşkerekirina çanda sirên Eleusisê hatiye darizandin.

Li ser gazîkirina Hieronê çû Sîsîlyayê demekî şun de li wir mir.

Mirina wî 
Esxîlos di sala 457'ê beriya zayînê da, bi şêwazeke ecêb, çû ser dilovaniya Xwedê.  Eyloyek ku kûsiyek nêçîr kiribû û dil hebû wê bavêje ser kevirekî ku ew bişkê, serê Esxîlosê rût û tazî, bi şaşî wek kevirek dibîne û kûsiya xwe ji bilindahiyeke zehf mezin, davêje ser wî ku kûsî bişkê.

Xebat û Berhemên wî 
Piranî nivîskarekî nûjenîxwaz e. Lê mijarên xwe pir teng girtiye mirov dikare bêje ku tenê li ser ol û mîtolojiyê nivîsandiye. Kesayîtên lîstikên wê jî tixûbdar bû, koroyên lîstikê yan 12 kesan yan jî 15 kesan pêk dihatin. Kesên maskekirî bi temamî ji mêran pêkdihatin. Çîrokên ku her kes dizanî pê dîalogan fireh kir. Ji bo guhertina dekoran makîneyan bikaranî ev di diroka şanoya cihanê de yekem bû. Lîstikên wî wok komekî lîstikan bû: sê tragedya û yek satîrê pêk dihatin. Hin caran çîroka malbatekî bi nifş bi nifş nivîsandiya , hem yên bapîrê hem yên bavî hem jî yên kurê di nav lîstikekî hev beş kiriye. Ew bi wê avayê damerênerê şanoya Yewnanî jî tê qebûlkirin.

Berhemên wî: 
 Prometheusê zincîrkirî
 The Persians (Farisiyan - derheqê bûyerên vegera Farisan dike)
 Seven Against Thebes (Li hemberê Têbeyê heft - derheqê dorpêçkirina bajarê Têbe dike)
 Suppliants (Lavakar - derheqê mîta danaîdan hatiye nivisandin)
 Orestia (Derheqê lehengên şerê Troyayê vegeriyan dike.)

Çavkanî 

Yewnanistana kevnare
Espender

Espender an îsfend an ûzelg giyayekî çolê yê Kurdistanê ye. Ew giya nayê xwarin. Toximê ûzelgê di dêzi re dikin wek xemlekê çêdikin. Wê ji bo parastina ji nezerê li malan daridixin.

Pêşangeh

Çavkanî 

Giya
Ermûnê

Ermûnê () gundekî girêdayî Kercosê ye.
Amblem

Amblem (Fransî: emblème) peyveke fransiye ku ji îdeolojî, partî û ji temsilê tiştên dewlet, parti û organîzasyon û hwd. re tê bikaranîn.

Di kurdî de "Nîşan" tê gotin.

Hinekî amblem bi ala ve çêdikin, Hinekî jî bi herfa ve.

Binêre 
Cocacola
Jin
Mêr

Çavkanî 

Çeveng
Bînarîn

Bînarîn ), gundekî bi ser Qubîna Êlihê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Îllumînatî

Îllumînatî (bi latînî: Illuminatus, bi kurdî: Ronîdarî) (navdêrê kolektîv ji bo peyva latînî illuminatus, ku tê wateya kesê ronakbîr) rêxistineke bêol e. Armanca vê rêxistinê dinyayê bêol bike. Ev rêxistina di 1ê gulana 1776an de lidarxistine.

Navê wî referans e behsa çend koman dike, ku hin ji wan rast in û hebûne, lê yên din xeyalî ne û tenê navên wan hene.  Ji hêla dîrokî ve, nav ji Illuminati-ya Bavyerayê vedibêje, civakek veşartî ya Ronahiyê ku di 1-ê Gulana 1776-an de li Bavaria, ku nuha beşek ji Almanya ye, hatî damezrandin. Armanca komeleyê ew bû ku bi efsane û nezaniyê re şer bikin, bandora olê ya li ser jiyana giştî kêm bikin û li dijî îstîsmarkirina desthilatdarî û dewletê derkevin.  Wan di qanûna xwe ya giştî de nivîsand: Rêz û aramî ew roj e ku xapandinên neheqan raweste û bê serdestî were kontrol kirin. ew di 1784, 1785, 1787 û 1790 de neqanûnî hatin ragihandin. Paşê ji aliyê komên otorîter û olî ve hatin rexnekirin û bi destwerdana veşartî di Şoreşa Fransa de hatin tawanbarkirin.

Wî gelek rewşenbîrên bibandor û siyasetmedarên pêşverû wek endamên komeleyê jimartin, di nav wan de yên wek Ferdinand of Brunswick û dîplomatên wek Franz Zaver von Zack, ku navê wî wekî kesê duyemîn di rêznameyê de tê binav kirin.  Nivîskar û hunermendên wekî Johann Wolfgang von Goethe, Johann Gettfried Herder, û Duke of Gotha û Weimar alîgirên Illuminati bûn.

Illuminati paşê wekî referans ji rêxistin û weqfên cihêreng re xizmet kir ku tê texmîn kirin ku wekî berdewamiya Illuminati-ya eslî ya Bavarian tevdigerin (her çend delîl tune ku têkiliya wan îspat bike).  Di gelek haletan de, rêxistinên bi vî rengî bi komploya ji bo kontrolkirina karûbarên cîhanê, destnîşankirina nûner û nûneran di mîrnişîn û kompaniyên mezin de, û ji bo bidestxistina hêz û bandora siyasî û nîzamek nû ya cîhanî hatine tawanbar kirin. Illuminati wekî navenda hin teoriyên komployê yên herî tevlihev, kemîn û kontrolkirina zincîrên hêzê tê binav kirin.  Ev cure nêrîn ketiye nava gelên asayî û çanda giştî û di bi dehan roman, fîlm, drama, komedî û lîstikên elektronîk de behsa wê hatiye kirin. 

Endamên vê rêxistinê ateîstin û pir dewlemendin.
Amblemê wan  "Pramît" û "Yek çav" e.

Çavkanî

Rêxistin
Fîtkirin
Bruce Lee

Lee Jun-fan( - ) bi gelemperî wekî Bruce Lee tê zanîn. Hunermendê pevçûnê, aktor, dîrektor, dersdarê  hunerên pevçûnê û fîlozofê çînî-amerîkî.

Jiyan 
Lee Jun-fan damezirînerê 'Jeet Kune Do' bû [felsefeyeke hunerên pevçûnê yên hîbrîd a ku ji dîsîplinên pevçûnê yên cihê pêk tê  û ev dîsîplîn jî  hunerên pevçûnê yên têkil{MMA} re rê vekiriye]. Lee ji hêla şîrovekar, rexnegir, medya û hunermendên pevçûnê yên din ve wekî hunermendê pevçûnê yê herî karîger û jêhatî yê giş deman û îkonekî çanda populer ê ku di sedsala 20emîn de di navbeyna Rojhilat û Rojava  de kuprî avakiriye tê dîtin. Bi ser de jî ew tê destnîşankirin ku ji bo ku asyayî di filmên amerîkî de bên nimandin alîkariya guhertina rêya astengker kiriye.

Çavkanî 

Aktorên çînî
Mektûbat

Talebe Bedîuzzeman Seîd Nûrsî go bi mektuba pirskirina u bersive go Bedîuzzeman Seîd Nûrsî ji wara nivisandiya. Di vê pirtûkê de Baweriya yekbûna Xwedê, mucîzeyê Pêxember, roji... weka van meseleye gelek di vê pirtûkede derbas dibin.

Çavkanî 

Pirtûk
Êrîşên li ser Parîsê 2015

Êrîşên li ser Parîsê yên 13ê çiriya paşîn a 2015an, pênc suîqest in ku di 13ê çiriya paşîn a sala 2015an de, li Parîsa paytexta Fransayê bi destê terorîstên tundkarên îslamî pêk hatin. Li gor agahiyên nûçeyan 132 kesan jiyana xwe ji dest da. Ew cihên çêbûyîna suîqestan yek jê Stade de France bû ku tê de maça futbolê di navbera Almanya û Fransayê de hebû; yek jî tiyatroya bi navê Bataclan û hin deverên din in. DAIŞ ew êrîş girtin ser xwe.

Birîndar û Kuştî

Çavkanî

Girêdanên derve 

Parîs
Ummet

Ummet (erebî: أمة) peyveke ye ku ji bo civaka misilmanan tê gotin.

Di Quranê de ummet behsa komeke yekane dike ku baweriyên olî yên hevpar parve dikin, bi taybetî yên ku beşek ji riya Xwedê ya rizgariyê ne.

Wateya peyva umet
Umet tê wateya zarokên ku ji yek dêkî ji dayîkbûbin re tê gotin.

Binêre 
Îslam
Misilman

Çavkanî 

Îslam
Termînolojiya îslamê
Şêx Momina Mirada

Şêx Momina Mirada pîrekeke ewliya ye, ku ji gundê Xelîla bû. Li ser navê wê ziyaretek heye.

Li gora gotinê ev helbesta li jêr ji aliyê Şêx Momina Miradan ve hatiye gotin:

Kesên ji Kerboranê
Mîrkefşîn

Mîrkefşîn (), gundekî girêdayî navçeya Şirnexê Hezexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Hezexê
Oberhausen

Oberhausen bajerekî Almanya ye û dikeve navenda herêma Nordrhein-Westfalenê. Hejmara niştecihên bajêr derdora 209.000'î ye.

Girêdanên derve 
 

Nordrhein-Westfalen
Bajarên Almanyayê
Duisburg

Duisburg bajerekî Almanya ye û dikeve navenda herêma Nordrhein-Westfalenê. Li gorî hijmartina sala 2014'an 485.465 kes lê dijîn.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Nordrhein-Westfalen
Bajarên Almanyayê
Dînên îbrahîmî

Dînên îbrahîmî têgeheke ji wan dînên ku tê de Îbrahîm wek kesek giring tê baskirin re tê gotin. Ji hemûyan diyartir ev têgeh ji dînên cihûtî, xiristiyantî û îslamê re tê gotin. Dîneke din ya Îbrahîmî dînê Beha'yetê ye. Baweriya Beha'yetê di sedsala nozde an de geşekir li vê erdnîgariya niha jêre dibêjin Îran.
Herçend ev dînên hanê ji aliyê bîr û baweran ve bi temanî ji hev cudane lê di gelek aliyên giring de hevrêne mîna wê bingeha sirûştî ya ku ew hemû yek xwedayî di perêsin û hevrêne ku pêdivîye hemû mirov bi tenê kirnoşê ji bû yek xwedayî bibin. Peyva Îbrahîmî di koka xwe de vedigere ji bo Îbrahîm pêyamber, ku gelek rêzdare di dînên Cihûtî, Xiristiyantî û Îslamê de.

Cihûtî

Cihûtî dînekî Îbrahîmî ê takxwedayî ye ku bawerî bi hebona yek xwedayî heye. Ev dîn pitir dihê nasîn bi dînê Diwazde Êlan helbet ev ramana diwazde êlên Îsraêlyan ji xwe dide. Cihûyan bawerî bi pirtûkên Tewrat, Tenax û Tilmûd heye ku hersê dihên nasîn bi Peymana Kevin a Pirtûka Pîroz. 
Yek ji pêximberên herî giring ên cihûyan Mûsa ye.

Xiristiyantî

Yek ji dînên takxwedayî ên Îbrahîmî ye. Yesû'h yan Îsayê Mesîh têde sereketirîn kesayetiye. Xiristiyantî bi dînê herî xwedî Dûketî û bawerdar dihê zanîn ku dibin 2.3 milyar mirov. Wan bawerî bi pirtûka cihûyan Peymana Kevin heye. Bi gelemperî wan bawerî bi Încîl yan bi navekî din "Peyama Nû" heye û wê pîroz dibînin ku komeka vegêran û nivîsandina ye behsa jiyana Yusû'h yan Îsa dike. Peymana Nû yan Încîl ji çar beşan pêkdihê ku Metta, Merqos, Loqa û Yuhenna ne.

Îslam
Îslam dînekî yekxwedayî ye. Bi dû Xiristiyanetiyê de di rêza duyem de tê ji bû rêja dûketî û bawerdaran. Ji kesekê ku bawerî bi Îslamî hebe Misilman dihê gotin.
Misilmanan bawerî bi wê yekê heye ku Muhemmed pêxemberê dawî ê xweda Ellah e. Herwiha wan bawerî bi roja dawiyê û Firîşteyan heye. Misilman Quranê bi axaftina Xwedê û hinartiya wî dizanin ji bû Muhemmed. Quran jêdera yekem paşî kiryar û gotinên Muhemmed ku pê di bêjin Sinet jêdera duyem a şerîeta Îslamê ne.

Çavkanî 

https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Abrahamic_religions
https://www.worldatlas.com/articles/what-are-the-abrahamic-religions.html
https://www.britannica.com/topic/Abrahamic-religion
https://eksisozluk.com/ibrahimi-dinler--1080511 
https://www.yenisafak.com/yazarlar/farukbeser/ibrahim-dinler-de-ne-demek-2047504
https://www.researchgate.net/publication/328417431_IBRAHIMI_DINLER_KAVRAMSALLASTIRMASININ_MESRUIYETINE_DAIR_ILERI_SURULEN_FENOMEN

Dîn
Cihûtî
Xirîstiyan
Îslam
Încîl