nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Termodînamîk

Termodînamîk, beşa fizîkê ya ku peywendiyên di navbera enerjiya tînê û enerjiya kînetîk de dinirxîne ye. Bi vegotineke hêsan termodînamîk, bi transfera enerjiyê ya ku ji cihekî heta ji cihekî din re berdewam dibe, pê têkildar dibe.Têgîna girîng a ku di vî pêvajoyê de tîn e.Tîn teşeyekî enerjiyê yê ku ji karekî mekanîk re lê tê ye.

Têgîna Temodînamîkê bi Yewnanî, pevgihana peyvên thermos(tîn) û dynamic(enerjî) pêk hatiye. Ew bi têgînên fizîkî wekî enerjî, tîn, kar, entropî û ekserjî têkildar dibe.

Termodînamîk her çiqas bi danûstendina enerjiyê têkildar bibe jî, bi leza van pêvajoyan têkildar nabe. Jiber vê yekê gava ku termodînamîk tê gotin asasî termodînamîka hevsengiyê tê alazkirin.Bi bûyerên ku bi dem ve girêdayî ye, termodînamîka ku ne di hevsengiyê de ye pê re têkildar dibe.

Guherbarên Termodînamîk 
Van guherbaran bi giştî bo terîfkirina sîstema bixwe an jî bo mercên hawirê tê bikaranîn. Ên herî pir tê bikaranîn ev in.
 Guherbarên Mekanîk:
 Pestan(bi Îngilîzî: Pressure):P
 Qeware(bi Îngilizî: Volume):V
 Guherbarên Îstatîstîkî:
 Germahî: T
 Entropî (bêpergalî): S

Di gelek sepanên Termodînamîkê de, dema ku yek an jî ji yekê pirtir guherbar wek westar tê pejirandin, guherbarên din li gorî vana çawan diguherê tê vekolandin.Bo nimûne mirov dikarê zagona gaza îdeal bide.
 
Di vî hevkêşeyê de R neguhera gaza gerdûnî ye.

Qanûnên Termodînamîkê

Qanûna Sifirem 
Du sîstem ku bi hev re di halî hevbandorî de ne û rewşa wan bê guherîn bimîne ev çax Qanûna sifirem dibêje ku ev her du sîstem bi hev re di halî hevkêşeyê de ne. Eger her du sîstem jî bi hev re rewşa hevbandorî de bibin û di navbera xwe de jî transfera tînê nekin, ev çax jî ev her du sîstem bi hev re hevkêşeya tînî de ne.

Qanûna Yekem 
Qanûna yekem ya Termodînamîkê wek parastina enerjiyê jî tê zanîn. Li gorî vê qanûnê ev rewş wisa tê nîşandan.

U2 – U1 = Q – W

Enerjî ji tunebûniyê çê nabe û ji hebûniyê jî winda nabe bi tenê ji lewnekî derbasê lewnekî din dibe.

Qanûna duyem 
Her sîstemên girtî dixwazin ku bigihîşîn halê hevkêşeyê. Di vî halê hevkêşeyê de gava ku entropî asta herî zêde de ye, tebaba enerjiyê ya ku kar bi wê tê kirin sifir e.

Yanê qanûna duyem dibêje ku pirtûkek dikeve erdê û eger ku em bixwazin wê pirtûkê ji erdê hilbidî ancax bi hêzeke ji berê pirtir bikarbînî wê bibî cihê xwe yê berê.
 Ew sedema kevnbûnê û pîrbûnê ye.
 Enerjiya herî bêpergal tîn e. Rojekê dê bê her enerjî dê bibe tîn û ev jî tê wateya dawiya gerdûnê ye.
 Di parqekî de bezekê 100m yî tê kirin.Di vê bezê de enerjiyê ku ji aliyê bezvan ve hatiye mezixandin tu car nayê bikaranîn. Ha ji vê enerjiyê re entropî tê gotin.

Qanûna sêyem 

Ev qanûn der barê sifira rût de hin agahî dide. Ev qanûn heta sifira rût sarkirina madeyekê çima negengaz e ji me re dibêje. Li gorî vê qanûnê madeyek bigihîşe sifira rût ev made dibe têkûz. Yanê wek nimûne em karin motorên erebeyan bidin. Di nûqteya sifira rût de motorên erebeyan ji sedî sed berdarî ve dişixule. Lê belê germiya odeyê de motorên erebeyan ji sedî 20-40 berdarî ve dixebite.

Çavkanî 

Fizîk
Girdok

Girdok, amûra ku mirov pê beşenan (cîsm) mezin dike ye. Çêkirina girdokê de rojika (mercek) keviya zirav tê bikaranîn. Girdok ji gewşînên şikestina ronahiyê kelkdar dibe. Di girdokan de dûriyên tîşkoyê hindik in.

Girdoka hêsan 
Girdoka hêsan, bi tenê ji rojika nêzakî pêk tê û ew di temamiya amûrên optîk de amûra herî hêsan û herî temel e. Em ferz bikin ku beşenek ji çav s cm dûr bibe. Bûuta dimenê ku li çav çê bûye, bi girêdayî hokeya Ø ya ku li çav çê bûye ye. Eger ku beşen nêzîkî çav re bê kirin, Ø zêde dibe û dîmen jî mezin dibe. Lê belê çavekî normal nikarê beşenekê ku ji 25 cm yê nêzîktir e bînê ser nîskokê.

Çavkanî 
 Ferhenga Zaravên Teknîkî

Optîk
Fizîk
Alavên_optîk
Qeware

Tebaba(mîqdar) cihê heyberekî(cism) ku di valayiyê de digire jê re qeware an jî qebare tê gotin.Yekeya qewareyê ya temel :Mîqap anjî metrekûb e.Yekeya qewareyê ya şilek û gazê lître ye. Qeware bi dawera V ve tê nîşandan. Qewareyên madeyan bi germî û pestan ve dikarin biguherin. Ji ber vê yekê qeware diyarkirina tebaba madeyê de ewlemend nîne.

Formulên Qewareyê

Çavkanî 

Fizîk
Mele Mûsayê Kurdî

Mele Mûsayê Kurdî zanyarê îslamê yê mezheba Şafiî ye. Navê bavê wî Husên e. Navê wî yê dirêj Mûsayê kurê Husênê Lalanî ye.

Li Amêdiyeyê dibistan ava kiriye û tê de ders dida telebeyan. Bi xwe jî li cem alimên wek Şêx Alwan u Mele Îsmaîl el-Şirvanî perwerdehiya xwe standiye. Di sala 1524 an jî 1533an de hate kêr kirin û jiyana xwe ji dest daye.

Çavkanî 

Alimên kurd
Zanyarên îslamê
Kesên sedsala 15an
Kesên kuştî
Kurdên Başûrê Kurdistanê
Komeley Jiyanewey Kurdistan

Komeleya Vejiyana Kurdistan an jî Komeley Jiyanewey Kurdistan di nava Şerê cîhanî yê duyem de wek encam ji layê elît, rewşenbîr û siyasetmedarên kurd ve, di 16 gelawêja 1942yê de ev rêxistin bi awayek nepenî hate ava kirin. Serokê vê rêxistinê Ebdurehman Zebîhî bû.

Di avakirina vê rêxistinê de alîkarî ji Hîwa (rêxistin) hate xwestin. Avakerê Hîwayê Mîrhacê Zaxoyî alîkarî kir 

Endambijartina komeleyê jî gelek balkêş bû. Ji ber ku tenê kesên ji dayik û bavên wan kurd dikarin bibin endamê komeleyê. Lêbelê tenha îstîsnayek hebû ku dîya wan Asûrî be, ew jî dikarin bibin endam. Ev tişt wê nîşan dide ku têkiliyên kurd û asûrîyan gelek baş bûn 

Di sala 1941ê de İngilîzan li başûrê Îranê, Sovyetan jî li bakurê Îranê dest bi dagirkirina welatê Îranê kirin. Hêzên Şah Reza bi bêçaretiyeke mezin ji her derê vekişiyan. Hêzên Îranê li çi deran berxwedana welatê xwe nekirin û belav bûn. Helbestvanê kurd ê hêja Hejar di vê babetê da wiha dibêje: 
Bi weşandina du per agahî,
Belav bû artêşa Şehînşahî

Piştî belavbûna artêşa Şah Reza, givaşa li ser gel jî nema, gelek kes hatin azad kirin ji zindanan, givaş û sansûra li ser medyayê rabû. Gelek serokeşîrên Kurd û rewşenbîrên Kurd hatin azad kirin. Piştî van bûyerên azadîxwazî, li Mehabadê Komeley Jiyanewey Kurdistan hate ava kirin. Ev sazî bi dûçûna makezagona Îranê îllegal bû û yek ji mercên endamtiyê ew bû ku bi dizî be. Sonda komeleya li ser Quranê bû . Qazî Mihemed dema avakirinê de endamê vê komeleyê nebû, encax piştî salek din avakirina komeleyê de bû endam. Piştî endamtiya Qazî Mihemed li herêma Mukriyan, zêdebûn û popûlerbûna vê komeleyê zêdetir bû û mezin bû. 

Vê rêxistinê 3 salan xebatên veşartî û girîng kirin. Piştî sê salan ev rêxistin wek partiyeke modern hate ava kirin. Partiya ku bi li ser vê bingehê ava bûyî Partiya Demokratîk a Kurdistana Îranêye. Bi dûçûna Abbas Valî ev komel jî ji Komeley Azadixwazî Kurdistan çêbûye. Piştî belavbûna Komeley Jiyanewey Kurdistanê şûna wê Partiya Demokratîk a Kurdistana Îranê ava bû. Hêjayî gotinê ye ku Partiya Demokratîk a Azerbaycanê li îlona 1945ê de bi alikariya Rusiyan ava bû. Partiya Demokratîk ya Kurdistana Îranê jî mehek piştî vê partiyê di cotmeha 1945ê de ava dibe. 

Weşana fermî ya vê komelê Niştiman (rojname) bû.

Îdeolojiya Komeleyê
Endam û kesayetên girêdayî vê komeleyê bi giştî azadîxwaz û welatparêz bûn, peyrewên ramanê komûnîzmê nebûn.,

Armanç

Damezrînerên Komeleyê
Ebdurehman Zebîhî
Huseyn Zêringeran
Mele Qadir Desbêj
Ebdurehman Îmamî
Mihemed Yahû
Rehman Helewî
Mihemed Emîn Şerefî
Qasim Qadirî Qazî
Mele Ebdullah Dawûdî
Mihemed Selîmî
Ehmed Elemî
Mihemed Nanewazade
Ezîz Zendî  .

Çavkanî 

Rêxistinên Rojhilatê Kurdistanê
Hizba Demokrat a Kurdistanê, Îran

Hizba Demokrat a Kurdistanê  (HDK) xwe wek dewama Partiya Demokrat a Kurdistanê dibîne. Piştî kongreya 13demîn a di sala 2006ê de Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê bû du parçe. HDK bi rêberiya Xalid Ezîzî partiyek nû ava kir. Li sala 2017ê  Mistefa Mewlûdî wek sekreterê giştî şûna Xalid Ezîzî hate hilbijartin . Li kongreya 17ê wê partiyê (2019) carek din Xalid Ezîzi wek sekreterê giştî hat Hilbujartin.  Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê jî beşê din ê vê parçebûnê ye. Navê vê partiyê bi soranî Hizbî Dîmokratî Kurdistan e. Kurtenav jî HDK ye.
HDK yekem hizba Îraniya kû bûye tam endamê Înternasionala Sosyalîstan.

Rêxistina leşkerî ya vê partiyê PRK(Parezeranî Rojhilatê Kurdistanê)

Sekreterên Giştî
Xalid Ezîzî (2008-2017)
Mistefa Mewlûdî (2017)
Xalid Ezîzî (2019)

Binêre 
Şoreşa Rojhilatê Kurdistanê

Girêdanên derve 
 Malpera partiyê

çavkanî 

Partiyên siyasî yên Kurdistanê
Partî (Îran)
Rêxistinên Rojhilatê Kurdistanê
(Lader)
Leza dengê

Leza dengê, li hewayê,li asta deryayê û di germiya 21 °C de wek 343.2 m/s(nêzîkî 1235.5 km/saet) tê girtin.

Leza dengê wek girêdayî frekansê naguherê, deng her frekansê de di heman lez de diçe.Li gorî rewşa germahî û kesafet(çirî) ya hewayê leza pijilînê ya dengê diguhere. Di hewayê sar de leza dengê kêm dibe.

Leza dengê ya ku li hewayê wek nêzîkî bi vê formûlê tê hesibandin.

 (theta) îfadeya germahî ya ji cureyê santîgrad(°C) e.

Li qadekê de, eger ba ji paş bê deng ber bi zemînê ve araste dibe.Eger ba ji pêş bê, deng ber bi jor ve araste dibe.Biroj, ji ber ku zemîn germ dibe pêla deng bi sedema teka tînê ve ber bi jor ve araste dibe.Bişev jî, ji ber ku zemîn sar dibe, pêla deng dê ji biroj dûrtir biçe û ew dê ber bi jêr ve araste bibe.

Li deryayê pêkhateya avê rûxareke şewqvedêr pêk tînê.Ji ber vê yekê li deryayê deng di hawirekê sekan de qasî 4-5 km karê dûr biçe. 

Eger ku leza çavkaniya dengê ya livdar, leza pijilînê ya dengê derbas bibe,deng wek dengê teqanê tê bihîstin. Van pêlan wek pêla şokê(teys) tê bi navkirin.Mirovê yekem ê ku leza dengê derbas kiriye Chuck Yeager e.

Di hin hawiran de leza dengê 

Li gorî germahiyê leza dengê ya li heweya:
 Di 0°C de 331m/s
 Di 20°C de 344m/s
 Di 25°C de 345m/s
 Di 45°C de 358m/s

Çavkanî
 Ferhenga Zaravên Teknîkî
 Wikipedia(werger)
 https://www.nde-ed.org/EducationResources/HighSchool/Sound/tempandspeed.htm
Fizîk
Ebû Zebî

Ebû Zebî (  bilêvkirina emîratî ) paytext û duyem nifûsa bajarê herî mezin a li ser Emirtiyên Yekbûyî yên Ereb e (hebûna tîrbûna gelên mezin ji Dubaî), û jî paytexta Îmarata Ebû Zebî, herî mezin ji heft mîrîtiyên li Îmaratê heye. Ebû Zebî ji ber keviya navendî ya rojava wek girava teşeyên-T dikevin Kendava Fars. Li bajar nifûsa 1,5 milyon di sala 2014an de hebûn.

Ebû Zebî meclîsa baregehên hikûmeta federal ya li ser kursiyên hikûmeta Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî e, ku meclîsa malbata emirîya li Ebû Zebî ye. Ebû Zebî bi pêşveçûna lezgîn û bajarbûnê de tevî ku derameda naverast nisbeten bilind yên xelkê xwe wek bajarê nav metropoleke mezin û pêşketî guhertin bûye.

Îro di navenda bajar de li welat ji xebatên siyasî û pîşesaziyê û navendeke çandî û bazirganî mezin e, ku ji ber helwesta xwe ya ku li paytext e. Hesabên Ebû Zebî li ser Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî aboriya dora-milyar $ 400.

Ebû Zebî çarem bajarê herî erzan ji bo karmendên meşhûr li herêmê ye, û di sala 2014an de li 68emîn bajarê mezin herî erzan di cîhanê de bû.

Çavkanî

Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî
Îmarata Ebû Zebî

Îmarata Abû Zebî (, ;  , ), yek ji heft îmaratên Emirtiyên Yekbûyî yên Ereb e.

Çavkanî
Keny Arkana

Keny Arkana (; 20ê kanûna pêşîn 1982, Boulogne-Billancourt Parîs hate dinyayê) yek rapvanekî arjentîn-fransayî ye, ku ew di çalakiya tevgera globalbûna guherî û neguhdariya sivîl in. Di sala 2004'an de Keny li taxa Noailles a li Marsêy banga kolektîfa stranê ava dike.

Albûm
Solo

EP
Wek Etat-Major
 2003: Volume 1 (EP)
Solo
 2004: Le missile est lancé (EP)
 2006: La rage (EP)
 2016: Etat d'urgence  (EP)

Çavkanî

Mirovên zindî
Globalîzasyona alternatîf

Globalîzasyona alternatîf an jî (Alter-Globalbûn ji peyva fransî "alter-mondialisation"—an jî tevgera dad a global) navekî tevgera sosyal e ku giregirê piştgiriya hevkariya global û vejîn e, ku di heman demê de li dijî tiştê ku ew weke bandorên neyînî yên globalbûna aborî salix e, hest dikin ku ew gelek caran li hember kar dike, yan rastir geşe ne, nirxên mirovan yên wek hawirdor û avhewayê parastina dadê, aborî, parastina kedê, parastina çand xwecî, aşitî, û azadîyên sivîl.
Merîfetname

Merîfetname berhema zanistvanê kurd ya  Îbrahîm Heqiyê Erziromî ye.

Ev pirtûk di sala 1757an de hatiye nivîsandin. Di sala 1836 û 1864an de li Misirê, û di sala 1889 û 1914an de jî li Stembolê hatiye weşandin.

Pirtûk li ser stêrnasî, erdnîgarî, û hebûna Xwedê ye. Destnivîsa vê pirtûkê hîna heye.

Çavkanî 

Pirtûk
Pirtûkên stêrnasiyê
Zanîngeha Bîrûnî

Zanîngeha Bîrûnî (tirkî: Biruni Üniversitesi), zanîngeheke Stembola Tirkiyeyê ye ku di sala 2014an de ava bû.

Zanîngeh navê xwe ji zanyarê fars Bîrûnî digire.

Çavkanî 

Zanîngehên Stembolê
Mîrîm Çelebî

Mîrîm Çelebî (jdb. 1450, Stembol, Împeratoriya Osmanî - m. 1525, Stembol, Împeratoriya Osmanî), zanyarê stêrnasî û matematîkê yê Împeratoriya Osmanî bû.

Çavkanî 
 

Jidayikbûn 1450
Mirin 1525
Kesên sedsala 15an
Zanyarên osmanî
Kesên ji Stembolê
Jidayikbûn sedsala 15an
Rêzedîroka Kurdistanê

BÛYER Û HEJMAR:

Rûerd
(Herêmên Kurdan)
li gor. 400 000 km²

Gelhe
 li gor. 52 000 000 Kurd 
 li gor. 27 000 000 li Bakurê Kurdistanê
 li gor. 8 500 000 li Başûrê Kurdistanê
 li gor. 9 150 000 li Rojhilata Kurdistanê
 li gor. 7 800 000 li Rojavaya Kurdistanê

Paytext
 Amed
 Hewlêr
 Qamişlo
 Mehabad

Ziman:
Bi pênc zaravayên kurdî: 
 Kurmancî
 Soranî 
 Zazakî
 Goranî

Dîn
Baweriya ola li Kurdistanê bi pirrengî hene û ev jî ev in: 
 Îslam
 Êzidî
 Cihû
 Xiristiyan

Dîrok
 426 BZ.–355 BZ. · nivîskarê yewnanî Ksenofon behsa gelê "Karduchi" (Kurd?) dike.
 114–117 · tevahiya Kurdistanê bi kurtî dikeve bin Împeratoriya Romê, qada fireh ber bi rojhilat ve ji bo ziman tên terikandin.
 395 · di belavbûna Împeratoriya Romê de herêma Rojavayê Kurdistanê tê ser Împeratoriya Rojhilatê Romê (Bîzans), Rojhilatê Kurdistanê dikeve bin kontrola Sasaniyên Farisî.
 642 · tevahiya Kurdistanê dikeve bin Xelîfeta Îslamê.
 9. sedsal. · Kurdistan dikeve bin kontrola Ebasî.
 11. sedsal. · Kurd gelek fermanrewa yên serbixwe ava dikin.
 1054–1067 · Bi ser ketina ji aliyê Selçûkî.
 1242 · Dagirkirina Mongolan, Kurdistan perçeyek Împeratoriya Mongolan dibe.
 1260 · Nevîyê Hulagûyên Mongol Cengîz Xan, ji bo Îlxan ava diyarî Împeratoriya Hulagûyan, ku Kurdistana îro, Gurcistan, Ermenistan, Azerbaycan, Iraq, Îran, Pakistan û Tirkmenistan tê de ye dike.
 16. sedsal. · Kurdistan dikeve bin Împeratoriya Osmanî.
 1914–1918 · Şerê Cîhanî yê Yekem, Împeratoriya Osmanî û hevpeymanên wê tasdîq ne.
 01.01.1920 · Peyam di nav hêzeke Peymana Versayê, ku ji Împeratoriya Osmanî daket ser dewleteke sist û dubendî, dema ku herêmên Kurdistanê li ser pênc perçeyan cuda dibe.
 10.08.1920 · Peymana Sevrê, divê dewleteke sist a Osmanî zêdetir xaka ji bo Yewnanistan û Ermenistanê û wek DYA jî dewleteke Kurd ya serbixwe de peymana di sala 1923'an de tenê qismî wek de facto betalkirin.
 1925 · Serhildana gelê Kurd li Tirkiyeyê.
 1937 · Serhildana gelê Kurd li Tirkiyeyê.
 1946 · Danezana "Komara Kurdistanê" li Mehebadê (Rojhilata Kurdistanê)
 1947 · Hêzên Îranê dawî ya "Komara Kurdistanê" anî.
 1958 · Serhildana gelê Kurd li Iraqê.
 1970–1974 · Kurd rewşekî nîv-xweserî ji Iraqê girtin.
 1974 · Partiya Bees a Iraqê siyaseta xwe diguhere, û Kurdan li pey Iraqê hedef dihêle.
 1975–1977 · Serhildana gelê Kurd li Iraqê.
 1978 · Avakirina PKK (Partiya Karkerên Kurdistanê), Şerê gerîla li dijî hikûmeta navendî ya Tirkîyê.
 1988 · Iraqê bi girseyî li dijî Kurdan firîyan.
 1991 · Şerê Kendavê, Serhildana gelê Kurd li Iraqê, Tepeserkirina destê hêzên Iraqê, Neteweyên Yekgirtî saz dike ku herêmeke parastinê ji bo Kurdên li bakurê Iraqê dewleteke kurd a de facto li her sê parêzgehên bakurê Iraqê bên afirandin.
 1993 · Di pevçûnên di navbera Kurdan û Iraqê de behsa Dewleta Kurd heye.
 1995 · Tirkiye demekî ji bo afirandina dewleta kurd li bakurê Iraqê meşiyan.

Çavkanî
Gipsy Kings

Gipsy Kings (ku. „Keyên Qereçî“) yek eslê fransî, spanî Koma Muzîkê ya Flamenko-Pop e.

Jiyana Bandê
Dîroka Gipsy Kings di sala 1975'an de dest pê dike, dema ku kurên Jose Reyes stranbêj, flamenko - civîyan û kurê wî Chico Bouchikhi bi wî re - Nicolas, Paul, Canut, Patchai û André. Di destpêkê de bi navê Meriva José Reyes et Los Reyes û tingelte di navbera dawetan, festîvalên û performansa kolanan û ewanê. Li dawetan de, ew bi sê Baliardobrüdern Diego, Paco û Tonino ji bo xebatê li hev kirin. Paşê ew bi navê band xwe ji bo "Gipsy Kings" guhertin. Lê break mezin neda yekem bê ne; du albûmên pêşiyê bal nekişandin ser. Di vê demê de li bilûrê Qereçiyan û ne jî alîyêkî xwe yên gelêrî, enerjîk Flamenko, ji alîyê Toninos kar gîtar û dengê Nicolas. Berhemkar Claude Martinez, li Gipsy Kings bi bandora ji Rojhilata Navîn, Amerîkaya Latîn û Afrîkaya Bakur dewlemendtir dike. Band di sala 1987'an de 'Djobi, Djoba' 'û' 'Bamboleo' li ser tomarkirina serbixwe de serbest hate berbijêrkirin.
Frekans

Frekans an jî hejmara lerzê di nava demekî de bûyerekî çend car hatiye wekilandin pîvandina wê ye, bi îfadeya matematîkî vajiyê periyodê yê li gorî carkirinê ye.

Pîvandina wê 
Ji bo pîvandina frekansa bûyerekî, di nava demekî de ev bûyer çend car wekiliyaye tê hejmartin û paşî jî ev hejmar ji dûrînga demê re tê parkirin û ev encam ji me re nirxa frekansê dide.

Frekans di sîstema navneteweyî ya yekeyan(SI) de bi Hertz(Hz) ve tê nîşandan.Wateya hertzekê, bûyerekî ku di nav saniyeyek de carek wekiliyaye ye. Yanê frekanseke 60 hertzî tê wateya ku ev bûyer di saniyeyek de 60 car tekrar bûye.
 
 : frekans
 : Periyod

Frekansa pêlê 
Frekansa pêlekê, bi dirêjiya pêlê re tekildar e. Encama lêkdana frekans û dirêjiya pêlê, leza pêlê ye.
 
Di vê îfadeyê de  lez e û λ(lamda) jî dirêjiya pêlê ye.

Pêlekê ji hawirekî derbasê hawirekî din bike frekansa wê naguherê. Bi tenê lez û dirêjiya pêla wê diguherê. Ji bilî Bandora Doppler frekans tu car naguherê.

Cureyên frekansê

Çavkanî 

Fizîk
Flamenko

Flamenko an jî Flamenco (Spanî bilêvkirin: [flameŋko]) an xwecihaxêv forma hunera ji bo herêmên Spanî ya Endulus, Extremadura û Murcia ye. Ev tê de çante (stranbêj), toque (lêxistina gîtar), baile (dans), jaleo (vokalîzasyon), Palmas (handclapping) û pitos (snapping tiliya) ne.
Zûkahiya erdkêşî

Tawdana kêşî an jî zûkahiya erdkêşî, zûkahiya cismekî ku ji ber erdkêşî çê bûye ye.
Ev tawdan sedema her cismekî ku dikeve erdê ye. Nirxa wê ya li Parîsê  9,80665 m/s² ye. Zûkahiya erdkêşî ya ber bi cismekî bi  gumlatî ve bi vê formûlê tê hesibandin. Zûkahiya erdkêşî bi sembola  tê nîşandan.
 
Di vê formûlê de  dûrayiya ku di navbera navenda cismê û navenda cîhanê de ye ye,  jî neguhera kêşanê ye.

 li her cih wek hev nîne. Sedema vê şêweya cîhanê ye. r li cemseran de 6,356.8 km ye û li ekvatorê jî 6,378.1 km ye.Ji ber vê yekê eger ku giraniya kesekî li ekvatorê 60.000 kîlo be li cemseran de giraniya wî dê 60.400(şêst kîlo û çar sed gram) bibe.

Zûkahiya erkêşî ya bajarên Kurdistanê û hin bajarên sereke yên Cîhanê

Zûkahiya Erdkêşî ya Gerstêrkan

Çavkanî 
 Wikipedia-Werger
 Ferhenga Zaravên Teknîkî 

Fizîk
Bozanê

Bozanê () bajarek û paytexta Rêveberiya Xweser li  Rojavayê Kurdistanê ye. Ku di navbera bajarê sînorê derecebilind a li çeperên Girê Spî û herêma Reqa ye.

Di Tîrmeha 2015an de, Bozanê ji aliyê Hêzên Rojavayê Kurdistanê Yekîneyên Parastina Gel (YPG) ku di dema xwe de Operasyona Girê Spî ve hate rizgarkirin. Çaxê ku ew di demeke destê mîlîtanên Dewleta Îslamî de bû, it was reclaimed by the YPG in early July.

Çavkanî

Bajarên Sûriyê
Rojavaya Kurdistanê
Tunela Ewrasyayê

Tûnela Ewrasyayê, bingeha dîrokî ya 26 sibata 2011 de ji aliyê Ewropayî û Asyayî yên ku di bin erdê di bin deryayê Kazliçeşmeyê-Goztepe a rêya bejahî ya kenda û başûr û tûnelan de girêdana li ser rêyê avêtinek e.

Çavkanî
Ferit Karahan

Ferit Karahan (z. 4ê nîsana 1983an Mûş), derhêner û rexnegirê sînemayê û senaryonivîsê kurd e.

Jînenîgarî 
D sala 2006an de ji beşa elektrîkê ya Zanîngeha Marmarayê ya li Stembolê mezûn bûye. Di dema xwendekariya xwe ya li Stenbolê de ew ji bo temaşekirina filman diçe BEKSAVê û li wir bi bandora temaşekirina filmên Tarkovskî biryara xwe dide ku bi sinemageriyê re mijûl bibe û bi vî awayî dest bi kursa sînemayê dike. Pêşî di Roj Tvyê de li ser arkeolojiya medbexa kurdî bername çêkirin. Wî di sala 2005an de bi kişandina kurtefîlmên Fotofobî û Analog dest bi kariyera xwe ya sînemayê kiriye. Di sala 2010an de bi navê Beriya Tofanê kurtefîlmek çêkir û ev film diyarî giyanê keça kurd Ceylan Önkolê û hemû zarokên mexdûrên şer kir. Bi vê filmê navê Ferît Karahan li cihana sînemayê belav bû. Ev fîlm beşdarî gellek festîvalên neteweyî û navneteweyî bû û ji van festîvalan hinekan xelat wergirtin. Yekemîn filmê wî yê metrajdirêj ê bi navê "Derbûyina Ji Bihûştê" di 50emîn Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Antalyayê de wek filmê herî baş hat hilbijartin û xelata Pirteqala Zêrîn bi dest xist. Ji sala 2002an heta 2006an derheqê semiyotikê de lêkolînan kiriye û di hin rojname û kovaran de rexnegiriya filman kiriye. Niha di kompanya FK Fîlm de wek derhêner û çêker dixebite.

Fîlmografî

Metrajdirêj 
 2013: Derbûyîna Ji Bihûştê; Derhêner, Senarîst, Çêker
 2009: Press; Alîkarê Derhêner

Kurtefîlm 
 2011: Xewna Yûsiv
 2010: Beriya Tofanê
 2010: Welatê Milyarderan
 2006: Mal an jî Heft Rojên Salo
 2006: Bûrjûwazî, Xwarinek û Piştî Wê
 2005: Analog
 2005: Festîvala Kurtefîlman ya Gerdûnî
 2005: Foto Fobî

Girêdanên Derve 
Ferît Karahan di Di IMDByê de
Di Sinemeyakurdi.comê de Ferît Karahan
Rûpela Ferît Karahan a Youtubeê
Video: Ferît Karahan di Bernameya Kurtegavek ya Kurdistan24ê de, Weşandin: 06.09.2016
Hevpeyvîn: BI FERÎT KARAHAN RE “DERBÛYÎNA JI BUHİŞTÊ Û SÎNEMAYA KURDÎ” Çetoyê Zêdo, 24.06.2014

Çavkanî 

Derhênerên fîlman ên kurd
Jidayikbûn 1983
Kesên ji Mûşê
Senaryonivîsên kurd
Senatoya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê

Senatoya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (), yek ji afirînên zagonsazî ya Kongreya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Li 50 parêzgehên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê de ji her kesekî ku ji senatorê 2 hilbijartin tên afirandin wek bi (hejmarandina wekhev) bi 100 endam pêk tê. Di Senatoya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê de ji sêyekan her 2 salan de carek dikarin hilbijartin ji nû ve pêk bînin. Her senator, heta ku dema hilbijartinên li dû ji piştî 6 salan e.

Çavkanî

Siyaseta DYAyê
Rêxistina Hevkariya Şanghayê

Rêxistina Hevkariya Şanghayê (RHŞ), an  Pakta Şanghayê, yek siyasetekî Ewrasyayî, aborî, û rêxistina leşkeriya ku di sala 2001an de li Şanghayê ji aliyê rêberên Çîn, Kazaxistan, Qirgizîstan, Rûsya, Tacîkistan, û Ûzbekistanê ve hate damezrandin.
Van welatan, ji bilî ji bo Ûzbekistan endamên Şanghayê Pêncane bû, di sala 1996an de hatiye damezrandin; piştî Ûzbekistanê di sala 2001an de cîh girt, endamên rêxistinê hatiye guherandin. Di  de RHŞ biryar da ku Hindistan û Pakistanê wek endamên tev bipejirînin.

Çavkanî 

Rêxistin
Abdurrahman Önül

Abdurrahman Önül (Bixwîne; Ebdurehman Unûl) beytbêj û nivîskarê tirk e. Di sala 1973an de li Bayburtê ji dayik bûye.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1973
Beytbêjên tirk
Beytbêj
Jwan Yosef

Jwan Yosef, anku Ciwan Yûsif,  wênesaz û hunermendekî swêdî ye ku bi eslê xwe kurd û ermen e. Bavê wî kurdê Rojavaya Kurdistanê ye, diya wî ermen e. Ew di sala 1984an de hatiye dinyayê. 

Ew di navbera salên 2004 û 2006an de li Dibistana Pernby ya Resamiyê (Pernbys målarskola) ya Stockholmê (Swêd) hîn bûye, dû re wî  li zanîngeha Konstfack (Stockholm) jî xwendiye. Wî di sala 2011an de li zanîngeha Central Saint Martins a Londonê xwendina xwe kuta kiriye. 

Ew niha (2016) li Londona Brîtanyayê jiyan û karê xwe berdewam dike.

Jwan Yosef geybûn û hevzayendbûna xwe eşkere dike û ji meha nîsana 2016an û pê de hevjînê wî stranbêjê portorîkoyî yê bi nav û deng Ricky Martin e.

Çavkanî

Kurd
Kesên LGBT
Jidayikbûn 1984
Mirovên zindî
Heybera rîjîd

Heybera rîjîd an jî cîsmê rîjîd, yek ji têgînên endezyariyê ye. Ew, heyberên ku di bin bandora hêz an jî momentê de şeklê xwe naguherîne jê re tê gotin. Bi rastî li xwezayê tu heyberek tuneye ku rîjît bibe. Her heyber lewna xwe di bin hêzekî de diguherîne.Lê belê ev guhêrk ji ber ku pir biçûk e tê sersarîkirin. Bi giştî di statîkê de heyberan wek rîjît tê qebûlkirin.Bi vî awayî jî di hesibîna statîkê ya sîstemekê de gelek hêsanî çê dibe.

Çavkanî
Fizîk
Gelaleyên avahiyê
Zuhal Topal

Zuhal Topal (jdb. 23ê îlonê 1976, li Stembolê, Tirkiye), lîstikvan, pêşkêşkerê bernameyê û şanovanê tirk e. 8 sal e bi hunermend Korhan Saygıner re zewicî ye û bi navê Lina keçeke wan heye.

Jiyana demborî
Bi rêzefîlma Sihirli Annem de bi karaktera "Suzan" ve hate naskirin. Di weşana rêzefîlma Atv'yê ku bi navê Selena ya "Fitnat Korkmaz" yek gerînendekî xirab Zuhal Topal dilîze, ev rêzefîlm piştî pêşbira bi navê Şarkı Söylemek Lazım beranê xwe ligel İlhan Şeşen  re pêşbir kirin; ji aliyê gel û jûrîyan ve yekemîn maf kirin.

Rêzefîlm
 Avrupa Avrupa : Nermin (2011-2013) TRT1
 Geniş Aile : Şukufe 2011(71.Bölüm...) (Star)
 Geniş Aile : Şukufe 2009-2010 (Kanal D)
 Papatyam: Konuk Oyuncu 2009 (Star Tv)
 Komedi Türk: Kendisi 2008 (Fox Tv)
 Kaybolan Yıllar: Yonca
 Tutkunum Sana: Suna 2006
 Selena: Fitnat 2006 (Atv)
 Arka Sokaklar 2006
 Tarık ve Diğerleri: Kehribar 2006 (Stv)
 Haylaz Babam  2005
 El Bebek Gül Bebek: Teyze 2005
 Avrupa Yakası: Konuk Oyuncu 2004
 Sihirli Annem: Suzan 2003 (Kanal D)
 Ev Hali: Mine 2002 (Show Tv)
 Lahmacun ve Pizza 2002
 Reyting Hamdi 2002
 Çekirdek Aile 2000 (Kanal D)
 Zehirli Çiçek 2000 Show TV
 Dadı: Hostes 2000
 Sevda Kondu: İlknur 1999 Kanal 6
 Ruhsar 1997 (Kanal D)
 Kurşun Kalem 1996
 Yazlıkçılar 1996 (Star Tv)
 Kara Melek 1996
 Çiçek Taksi 1995
 Palavra Aşklar 1995

Fîlm
 Suluboya: Zuhal 2002
 Deli Deli Olma: Figan 2010
 Yol Palas Cinayeti: Sacide 2004
 Kirpi (film): Nergis 2009

Bername
 Zuhal Topal'la (2015)
 Cümbür Cemaat (2014)
 Hayata Dair Zuhal Topal (2012)
 Zuhal Topal 4/4'lük Kadın (2011)
 Zuhal Topal'la İzdivaç  (Star TV) (2009 - 2011)
 Hokus Pokus  (Atv) (2004)
 Film Gibi  (Show TV - Sinan Çetin'in asistanı olarak) (2002)

Pêşbirk
 Şarkı Söylemek Lazım (2007)
 Kazanmak İçin Bir Dakika (2012)

Reklam

 Calgon (2012)
 Şen Piliç  (2008-2010)
 Brilliant (2007)
 McDonalds  (2006)
 Doritos (2005)
 Molped     (2002)
 Yapı Kredi (2000)

Girêdanên derve
 Malpera Zuhal Topal
 Zuhal Topal  Facebook 
 Jînenîgariya Zuhal Topal

Çavkanî
Mirovên zindî
Bêjerên tirk
Dînamîk

Dînamîk, tevgera heyberekê ku di bin hêzekî de ye vedikolîne. Bi gotineke din dînamîk, jandeyên ku dibin sedema tevgerê û tevgerê diguherînin, vedikolîne.

Ew yek ji şaxên Mekanîka Klasîk e.

Xebatên ku di vî warî de ye piranî serê sedsala 17. de ji aliyê Sir Isaac Newton ve hatiye çêkirin û van encaman, bi sê zagonê de hatiye îfadekirin.

Prensîbên Dinamîkê

1) Prensîba tebatî 
Eger ku çeqa hêzên ku ji heyberekê re hatiye sepandin sifir be ew heyber derawaya xwe ya wê kêlî de dihêvişîne. Yanê eger ku cîsm disekine ew dê sekina xwe berdewam bike. Eger ku cîsm dilivîne jî ew dê bi leza xwe ya westar livîna xwe berdewam bike.

2) Prensîba asas a dînamîkê 
Heke hêzeke net bandor li cismekî re bike ew cîsm dê bi lezanî bilivîne.

Formûl:
 
Di vê formûlê de,

, hêza çeq a ku di bereka livê de ye ye. Yekeya wê Newton(N) e.

, baristeya têhev a hemû cismên ku tevî tevgerê bûne ye. Yekeya wê kîlogram(kg) e.

, tawdana(lezan) sîstemê ye. Yekeya wê  e.

3) Prensîba tek û bertek (kar û kardanewe) 
Hêza ku ji aliyê cîsmêkî ve bi çik li ser rûxarê disepîne jê re kar (tek) tê gotin. Hêza ku ji aliyê rûxar ve bi çik li cismê disepîne jî jê re kardanewe (bertek) tê gotin.

Cîsmekî ku li ser zemîna asoyî tê hiştin, ew qasî giraniya xwe hêza tek disepîne. Eger ku cîsm li ser zemînê hevsengê de be jî qasî giraniya xwe hêza bertek çê dike.

Hêza delkê (hêza xişandinê) 

Cîsmekî ku dilive jê re hêza delkê bandor dike. Hawireke bê delk hema hema tuneye.

Formûl:
 
Di vê formûlê de,

, hêza delkê ye. Yekeya wê Newton (N) e.

, qatjimara delkê ye. Sembola wê ya din jî (mu) ye.

, hêza bertekê ye. Yekeya wê Newton (N) e.

Hêza delkê tu car nikare cismekî bida livandin.

Çavkanî
 Wikipedia(Werger)
 Ferhenga zaravên teknîkî
Fizîk
Greyder

Greyder, bi giştî makîneya ku karên rê çêkirinê de û di rastkirina rûxarê de tê bikaranîn e.

Di navbera tekerên pêş û paş ên greyderê de kêrekî rûçal heye.Ev kêr hîdrolîk an jî mekanîk e. Serikên vî kêrê karin bên bilindkirin an jî nizmkirin.
Makîne
Gelaleyên avahiyê
Ricky Martin

Ricky Martin stranbêjekî cureyên mûzîka latînî mîna salsa û merengue û bolero û aktorekî portorîkoyî yê navdar e ku di 24ê kanûna biçûk a 1971ê de hatiye dinyayê. Ew bavê du lawan e.

Hevjînê wî yê roja îro (2016) resamê swêdî yê bi eslê kurd-ermen Jwan Yosef e. We di nîsana 2016an de hev nas kir û di 16ê çiriya paşîn a 2016 de li "Ellen DeGeneres Show" evîna xwe eşkere kirin.

Dîskografî

Bi koma Menudo re
 Evolución (1984)
 Menudo (1985)
 Ayer Y Hoy (1985)
 A Festa Vai Começar (bi portûgalî) (1985)
 Viva! Bravo! (Italian) (1986)
 Refrescante (1986)
 Menudo (bi portûgalî) (1986)
 Can't Get Enough (1987)
 Somos Los Hijos del Rock (1987)
 In Action (bi îngilîzî û tagalogî) (1988)
 Sons of Rock  (1988)
 Sombras Y Figuras (1989)

Solo
 Menudo Despidida Ricky Martin  (1990)
 Ricky Martin (1991)
 Me Amarás (1993)
 A Medio Vivir (1995)
 Vuelve (1998)
 Ricky Martin (1999)
 Sound Loaded (2000)
 Almas del Silencio (2003)
 Life (2005)
 Música + Alma + Sexo (2011)
 A Quien Quiera Escuchar (2015)

Fîlmografî
1985: The Love Boat (TV series) rola Ricky lîstiye
1987: Por siempre amigos (Argentina TV series) rola Ricky lîstiye
1991: Alcanzar una estrella II (TV series) rola Pablo Loredo lîstiye 
1992: Más que alcanzar una estrella rola Enrique lîstiye
1993: Getting y (TV series) rola Martin
1994: General Hospital (TV series) rola Miguel Morez (1994–95)
1996: Barefoot in Paradise (TV series) rola Sandoval
1997: Hercules (Latin American dub, voice role) rola Hercules
1999: Idle Hands rola Man in Car Park
2000: MADtv (TV series) rola bixwe
2006: Sos mi vida (Argentina TV series) rola bixwe
2011: The Oprah Winfrey Show: mêvan bû
2011: Susana Giménez: mêvan bû
2011: American Dad! rola bixwe
2012: Glee (TV series) rola David Martínez
2013: The Voice Australia rola bixwe (Coach)
2014: Dancing with the Stars (TV series) rola bixwe (Judge)
2014: The Voice Australia rola bixwe (Coach)
2014: La Voz... México rola bixwe(Coach)
2014: The Voice Arabia rola bixwe (guest judge) 
2015: Minions (Latin American dub, voice role) rola Herb Overkill
2015: The Voice Australia rola bixwe (judge)
2015: La Banda rola bixwe (judge and executive producer)
2015: Nuestra Belleza Latina 2015 rola bixwe (Celebrity guest)

Çavkanî

Portorîkoyî
Kesên LGBT
Dîza Mirgewer

Dîza Mirgewer bajarokek li rojhilata kurdistanêye ku dikewe 53 kîlometrîya bajarê ûrmîyê . akincîyen vî bajarokî nêzîk li 10000 kesane. Şêx ebeydolahê nehrî di sala 1341'a rojî beramber bi sala 1964'a zayînî bazarek haftane awa kir . di şoerşên her çar parçên kurdistanê da bandorek grîng û mezin dinîye ser tevgerê .bi cûrek kû li qazi mihemed bigire heta mela mistefayê barzanî bi tev malbata xwera ocalan û talibanî û gellek ji kesîneyên sîasîyên dinê serdana dizê kirine .

Rojhilata Kurdistanê
Don Knotts

Jesse Donald "Don" Knotts (jdb. 21 tîrmeh 1924 li Morgantown, West Virginia, DYA -m.  24 sibat 2006) aktorekî amerîkî bû.

Aktorên amerîkî
Jidayikbûn 1924
Mirin 2006
Mêrên amerîkî
Mirina kalekî rind (pirtûk)

Mirina kalekî rind duyemîn romana Mehmed Uzun e. Sala 1987an de ji weşanên Orfeusê derketiye. Mehmed Uzun vê pirtûkê ji bo bîranîna Cegerxwîn nivîsandiye.

Mijar 

Du mirov. Du ronakbîrên kurd; ronakbîrê destpêka 1990î Kalo û ronakbîrê nûjen Serdar Azad. Jiyanên wan, hîs û serpêhatiyên wan, xewn û xeyalên wan, dan û standinên wan bi hev rê û bi doralî re, dijwarî û berberiyên wan... Romam li dor van kes, tişt û pirsiyaran tê pê.

Ronakbîrê nûjen Serdar Azad, penûs di desta de, li ber masê rûdine û rohakbîrê kevnare Kalo bi bîr tîne; gundekî biçûk û kalemêrekî ecêb. Kalo kî ye? Ew ji kû ye? Ew çi vedişêre? Serdar Azad, li milekî, ji xwendevanên xwe re behsa kalê ecêb û sirtijî dike û lî milekî jî, ew bi Kal re dipeyive û jê re behsa xwe, hîsên xwe û zarotiya xwe dike.

Ango, roman, ne bi tenê, li ser du kesan tê pê, herweha ew bi du şêwan jî tê hûnandin.

Mirov dikare Kalo weke rûpeleke jibîrbûyî ji dîroka Kurdistanê bîbîne, Serdar Azad û jiyan, hîs, daxwaz û bîranînên wî jî, weke mirovekî kurd yê nûjen û jiyana wî... Ji ber ku kes, bûyer û peywendiyên romanê herçend şexsî û taybetî bin, ew ewçend jî gelemper in.

Çavkanî 

1. http://www.tirsik.net/danegeh/pirtuk/mehmet%20uzun/Mirina%20kalek%EE%20rind-Mehmed%20Uzun.pdf
Bruce Springsteen

Bruce Frederick Joseph Springsteen (23 îlon 1949, Nû Jersey, DYA) stranbêj, gîtarvan  û  strannivîseke  amerîkî ku ji Nû Jersey (DYA) ye.

Jidayikbûn 1949
Mirovên zindî
Torq

Torq, momenta hêzê an jî momenta zivirê, meyla zivirînê ya hêzekê ku li ser tewereyê de ye ye. Bi kurtasî torq zivirandina heyberekê ye. Bi matematîkî, torq lêkdana hêz û dûrayî ye.

Sembola torqê (tau) ye. Heke wek moment bê bi nav kirin jî, bi  tê îfadekirin.

Formûla torqê:
 
 
, vektora torqê ye. 

, vektora cihguhêzî ye. (dûrayî)

, vektora hêzê ye.

θ(), hokeya ku di navbera vektora hêzê û vektora cihguhêzî de dimîne ye.

Di Sîstema Navneteweyî ya Yekeyan(SI) de yekeya torqê Newton metre(N.m) ye.

Çavkanî 
 Wikipedia(Werger)
 Ferhenga zaravên teknîkî

Girêdanên derve 
 Dagerînera yeke-http://www.unitconversion.org/unit_converter/torque.html
Hêz
Fizîk
Çendaniyên fizikî
Hoke

Hoke, têgînekê ku ji bo terîfkirina nirxa keyanê ku di navbera du raste an jî du tîrêjê de dimîne tê bikaranîn, e. Li gorî ferhenga zaravên teknîkî wateya wê "Koma xalên ji du tîrêjên ku ji heman cihî dest pê dikin" e. Hoke bi yekeyên wekî radyan, pile an jî grad tê pîvandin.

Gelek cureyên hokeyê hene. Vana tenghoke, hokeya çik, firehhoke, hokeya tam, hokeya dorê, hokeya gir, hokeya navendî, hokeya rast, hokeya tevker, hokeya rasterû û hwd, in.
 Tenghoke: ji 1°yê heta 89°yê.
 Çikhoke: 90°
 Firehhoke: ji 91°yê heta 179°yê.
 Tamhoke: 360°
Hoke, derdora xalekê de bi gerandina rasteyekê pêk tê.

Yekeyên pîvanê ya Hokeyê 

Pile: Hokeya navendî ku kevaneke 1° yî dibîne, jê re hokeya 1°yî tê gotin.
 1°= 60'(şêst xulek)
 1'= 60''(şêst çirke)
 1°= 3600''(sê hezar û şeş sed çirke)
Grad: Hokeya navendî ku kevaneke 1 gradî dibîne, jê re hokeya 1 gradî tê gotin.
 1 grad =0,9° 
 400 grad = 360°
Radyan: Yekeya kevanê ye. 2 pî li hemberi 360 pileyê tê.
 360°= 2
 180°= 
 90°= 
 60°=

Têkiliya ku di navbera radyan,grad û pileyê de ye 
Ji bo dagerandina hokeyan ber bi hev re ,formûla ku xwarê hatiya nîşandan tê bikaranîn.

Nimûne: 45° çend radyan û çend grad e?

    →         →     

 →

Çavkanî
 Ferhenga zaravên teknîkî

Girêdanên Derve 
 Dagerînera yeke-http://www.convertunits.com/from/grad/to/degree
Matematîk
Geometrî
Mozoleya Che Guevara

Mozoleya Che Guevara () li bajarê Santa Clara, Kûbayê de cih digire. Bîrdariya Ernesto Che Guevara û şazdeh şervanên wî yên ku di sala 1967'an de ji dema xebatên xwe yên li Bolîvyayê hatin kuştin.

Di sala 17'ê kewçêrê 1997'an de terma Che Guevara ji Bolîvya heta Kûbayê birin. Ev Bîrdarî ji bo jiyana Che Guevara hate nezirkirin.

Çavkanî 

Kûba
Kurdê Erebtiyê

Kurdê erebtiyê yan jî kurdê erebîzmê têgehek çandî û polîtîkî ye, Idrîs Dawê destpêkir û bi kar aniye. Tê wê wateyê ku  Kurdê Erebtiyê  ew kesê xew diyar dike wek kurd, lê di pratîkê de pirtir sipazîya erebtiyê û çanda wê ya wêjeyî, civakî û olî dike û wê di ser hemî çandan re dibîne. Kurdê Erebtiyê xwe ji ereban erebtir dibîne.

Çavkanî
Camilo Cienfuegos

Camilo Cienfuegos Gorriarán (; 6ê sibatê 1932 – 28ê çiriya pêşîn 1959) yek Şoreşgerê Kûbayê bû, ku li La Habana hatiye dinyayê. Ew ligel Fidel Castro, Che Guevara, Juan Almeida Bosque, û Raúl Castro bûye endamê sala 1956an ya nardeya Granma, ku dest bi serhildana çekdariya Fidel Castro ya li dijî hikûmeta diktatora Kûbayê Fulgencio Batista kirin. Ew yek ji fermandarên gerîlayê bilind ya Castro, ku piştî bi navê "Qehremanê Yaguajay" bidestxistina şerê girîng ên li Şoreşa Kubayê bûn.

Ew di demeke kin de piştî serkeftina artêşa serhildêr Castro di sala 1959an de wek serokê hêzên çekdar ên Kûbayê hatiye kifş kirin. Dema ku ew rêwitiya bi balafirê biçûk difiriya, hat pêşniyarkirin ku ew di vê salê û şevê ji Camaguey heta La Habana hatiye revandin û wendakirin. Cienfuegos li Kûbayê wekî qehremanê şoreşê, bi abîde, bîrdarî, û ji pîrozbahiya salane li rûmeta xwe re rêzgirtin.

Jiyana demborî
Camilo Cienfuegos di 6ê sibatê 1932an de li navçeya Lawton a La Havana hatiye dinyayê. Ew di malbateke çîna karker ku berî koçberbûna Spanyayê di nav Şerê navxweyî yê Spanyayê dabû hatiye zindî kirin. Bavê wî, bi terzîtiyê dikaneke biçûk li Habanayê xebitî, ku prensîbên siyasî yên çepgir hebûn.

Ji ber ku hunerên ciwanên zû ve xwar, Camilo di sala 1950an de Escuela Nacional de Bellas Artes "San Alejandro", di heman demê de xwendina xwe berda, ku piştî ji ber tengasiyên aborî. Di vê heyamê de, ew dikaneke modeyê wek "El Arte" li bajarê Habanayê vedike û dest bi karê şagirtekî terzîtiyê dike.

Li dora sala 1948an de, ew tevî li pirsgirêkên siyasî bûye û tevlî xwepêşandanên gel li dijî zêdekirina bihaya biletên otopêzan bû. Di nîsana 1953an de, Cienfuegos û hevalê xwe yê Amerîkayê li ser vîza 29-rojê wek mêvantiyê ji bo lêgerîna kar digeriyan.

Ew çend meh ji bo karê kêm derbasî New York City, Chicago, û San Francisco bûn, ku ew ji aliyê berpirsên koçberiyê hatin kirin û ji riya Meksîkê heta Kûbayê vegerin. Dema ku Cienfuegos li New Yorkê tevî komeke nefîkirina siyasiya Kûbayê bû û ji bo rojnameya xwe La Voz de Cuba çend gotaran nivîsî.

Di kesayetiyek dîroknasê de Cienfuegos wek dinivîse, "di pratîkî de nefsên xwecih, mêr, wateyên pêkenok û bajariyên Kûbayê, eleqeyek mezin a govend û baseball, awirên baş, hezkirina jinan, û bi giştî Joie de vivre". Ji bo çardeh mehan destpêkên rejîma şoreşger Rufo López-Fresquet, ku xizmeta Wezîrê Xezîneyê bû, wî wekî "yek gay, kêfxweş-bibext-here, cûreyekî biserhatî" binavandin.
Juan Almeida Bosque

Juan Almeida bi rastî Juan Almeida Bosque (jdb.  - m. ) siyasetmedarekî Kûbayê û yek ji fermandarên eslî yên hêzên xirabkar di nava Şoreşa Kûbayê bû, ku li La Habana hatiye dinyayê. Piştî di sala 1959an de tekoşerên hêzan birin, ew navdareke serekiya Partiya Komunîst a Kûbayê bû. Di dema mirina xwe de, ew Cîgirê Serokê Konseya Kûbayê ya Dewletê bû û sêyem endamê payebilindê wê bû. Ew di nav de çend xemilandinên xelatên netewî û navneteweyî, bi sernavê "Qehremanên Komara Kûbayê" û saziya Máximo Gómez wergirt.

Jiyana demborî
Almeida li Habana ji dayik bû. Ew dibistanê di temenê xwe yê yazdeh salî de derket û dîwarlêkerî bû. Her çiqasî xwendina qanûna li zanîngeha Habanayê di sala 1952an de be, ew dostên xwe yên nêzîk bi şoreşger Fidel Castro û yên ku di adarê de, di vê salê de tevlî tevgera Antî-Batista bûn. Di sala 1953an de ew Fidel û birayê wî Raul Castro di êrîşa li ser Moncada ya li Santiago bûn. Ew û birayên Castro di girtîgeha Isla de la Juventud de hatin girtin. Di dema efûya  de ew serbest hatin berdan û ji bo Meksîkê veguhestin.

Almeida bi birayên Castro, Che Guevara û 78 şoreşgerên din li ser rastnivîsandina Granma ji Kûbayê vegeriya û yek ji wan tenê 12 veniştinê destpêkê de xelas bûn. Almeida gelek caran bi qîrîn got "Tu kes li vir neterikandin!" ji bo Guevara (bi alternatîvî "li vê derê, tu kes radestî nabe"), ku dê bibe yek ji sloganên Şoreşa Kûbayê, tevî ku gotinên rastî hatin kirin ji aliyê Camilo Cienfuegos tê axaftin. Almeida wek jî segvanekî baş hatiye hesab kirin.

Piştî bi daxistinan, Almeida berdewama ji bo şerê li dijî hêzên hikûmetê Fulgencio Batista li çiyayên bilind Sierra Maestra tevlî şerê gerîla bû.

Kûbayî
Hevpeymaniya Navneteweyî li dijî Daişê

Hevpeymaniya Navneteweyî li dijî Daişê, Hevpeymana Yekbûyî yên Hêzên Karûbar - Tevgera Biryara Gehîn (), hevpeymaniyeke navneteweyî li dijî Daişê ye ku ji sala 2014an û pê ve ji Fermandariya Biryargeha Navendî ya Amerîkayê ji bo koordînasyona leşkerî li dijî Daişê û hêzên leşkerî û karmendên zêdeyî 30 welatan pêk tê.

Çavkanî

Hevpeymaniyên navneteweyî
Ehmedê Herîrî

Ehmedê Herîrî bijîşkê kurd e ku torinê Eşahab Ebdullah bû, Eşahab Ebdullah bixwe jî bijîşk bû. Ehmed nexweşiya Berkûk Melîk Zahir sax kir ji ber wî di gelek karan de cîh girtiye. Tê gotin ku wêjeya Ehmedê Herîrî jî pir baş bûye. Di sala 1405an de miriye.

Çavkanî 

Bijîşkên kurd
Mirin 1405
Kesên sedsala 14an
Zanyarên kurd
Ebdulsemî Kurdî

Ebdulsemî Kurdî an Şêx Ebdulsemiyê Kurdî (jdb. 1797 Silêmaniye - m. 1820 Heleb) zimannasê kurdî û stêrnasê kurd e.

Li Silêmaniyê li gundê Çinarê hatiye dinyayê. Navê bavê wî Ehmedê Berzencî ye. 

Perwerdehiya xwe ya dîn li cem Şêx Ebdulqadir el-Biyare, perwerdehiya xwe ya stêrnasiyê jî li cem Meleyekî Hewlêrê Mele Puçuk girtiye.Bi xwe rêzimana  Kurdî pir baş dizanîbû.

Sala 1797an de li Helebê mamostetiyê kiriye û piştî demekî di Medreseya kurdan a bi navê El-Medrese el-Ahmediye (Medreseya Amediyeyê) di dû Şêx Husênê Kurdî re wî mamostetiyê kiriye û heta dawiya temenê xwe di wê de ders da û sala 1820an de wefat kiriye û di goristana Şêx Salep de hatiye definkirin..

Berhem

Çavkanî 

Mirin 1820
Kesên ji Silêmaniyê
Stêrnasên kurd
Kurdên Başûrê Kurdistanê
Zanyarên kurd
Mîkaîl Bilbil

Mîkaîl Bilbil (fermî: Mikail Bülbül) (z. 1978 li Qoserê), nîvîskar û akademîsyenê kurd e.

Jînenîgarî 
Di sala 1978an de li gundê Curnikê yê Mêrdînê çê bûye. Li Zanîngeha Çukurovayê Beşa Mamostetiya Gruba Felsefeyê qedandîye. Mastera xwe li Zanîngeha Artuklu ya Mêrdînê kiriye. Di sala 2002an de li gel 12 kesan bi hinceta xebatên li ser zimanê kurdî hatiye desteserkirin û di encamê de demekê li Girtîgeha Mêrdînê zindanî bûye. Ji sala 2012an heta 2017an di Beşa Ziman û Çanda Kurdî ya Zanîngeha Artuklu ya Mêrdînê de weke mamoste xebitî û li ser rêzimana kurmancî dersan pêşkêş kir.  Paşê di 2017an de bi KHKya 679an ji kar hate derxistin. Bilbil li Zanîngeha Zaxoyê li ser sen­taksa kurmancî doktora kirîye.

Niha li Weqfa Mezopotamyayê wekî kordînator dixebite.

Berhem 
 Rêzimana Kurmancî, Li gel Bahoz Baran, Weşanên Enstituya Kurdî ya Amedê, 2008
 Kürtçe Anamnez/Anamneza bi Kurmancî, Bi navê Mikail Bülbül li gel İsrafil Bülbül,  Weşanên Jûra Bijîşkan a Amedê, 2009
 30 Günde Kolay Kürtçe (Kurdîya Hêsan Bi Maweya 30 Rojan), Li gel Ramazan Pertev û Çetin Taş, Weşanên Fono, Stenbol, 2015
 Tirkî-Kurdî Ferhenga Standart, Li gel Ramazan Pertev, Çetin Taş, Ruken Çalıştıran û Bünyamin Demir, Weşanên Fono, Stenbol, 2015
 Tirkî-Kurdî Ferhenga Bêrikê, Li gel Ramazan Pertev, Weşanên Fono, İstanbul, 2015
 Helbesta Cegerxwîn û Îqtîdar, Weşanên Lîs, 2016
Rêbera Rastnivîsînê, Li gel, Bahîz Omer Ehmed, Bahoz Baran, Behrûz Şucaî, Deham Evdilfetah, Dilawer Zeraq, Dilbirîn Evdila, Evdilwehab Xalid Mûsa, M. Malmîsanij, Mahmûd Lewendî, Mehdî Caferzade, Mihemed Teqewî, Mistefa Aydogan, Newzad Hirorî, Samî Tan, Şoreşvan Adil, Zana Farqînî, Zulkuf Ergun, Weşanên Weqfa Mezopotamyayê, 2019
Rêzimana Mela Mehmûdê Bazîdîyî (Rîsaleyî Tûḧfetu’l-Xîlän Fī Zimanê Kurdan), Li gel Mistefa Oztirk,  Weşanên Weqfa Mezopotamyayê, 2019
Ferhenga Têgihên Hiqûqê, Li gel Bahîz Omer Ehmed, Beyar Tahir Seîd, Bîlal Zîlan, Cemîl Çelîk, Ebdilah Casim Receb, Ebdilah Çager, Ebdilwehab Xalid Mûsa, Fexrî Karakoyunlu, Gevrîye Atli, Hekar Findî, Mehdî Caferzade, Nasih Husên Silêman, Rênas Xendekî, Sabîr Ebdulahîzad, Sebah Reşîd Qadir, Selehedîn Elçî, Semîre Nergîz, Serdal Ogmen, Sezgîn Dînç, Veysel Vesek, Weşanên Weqfa Mezopotamyayê, Dîyarbekir, 2019

Girêdanên derve 
 Mîkaîl Bilbil di Kurdîlîtê de.
Rûpela wî ya Academia.eduyê
 Rûpela wî ya Zanîngeha Mardîn Artukluyê 
 Hevpeyvîn: "Mîkaîl Bilbil: Ji dêvla ku hûn bibin tîpeke “efendî” xeberan bidin çêtir e.", Vejîn Fanzîn
Hevpeyvîna Mîkaîl Bilbil bi bernameya Deng û Reng a Radyoya Dengê Amerîkayê, 5ê Hezîrana 2019an

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Mamosteyên zanîngehê
Kesên ji Qoserê
Jidayikbûn 1978
Bajarê Dawidî

Bajarê Dawidî an bajarê Dêwid ( Ir David) herêma arkeolojîk a ku beşa sereka ya Orşelîma kevn e. Ew li quncika başûrê-rojhilatê dîwarên Orşelîmê ye. Di nava bajêr de qesrek heye ku li gorî hin arkeologan dibe ku qesra padîşah Dawid be, û çendek tunelên avê yên ji hêla key Hezekiah ve hatine çêkirin, hene.

Çavkanî

Girêdanên derve 

 City of David

Îsraêl
Zanîngeha Zaxoyê

Zanîngeha Zaxoyê ango Zankoya Zaxoyê, zaningeheke ku li bajarê Zaxoyê bi ser parêzgeha Duhokê ve ye.

Dîrok 
Zanîngeha Zaxoyê di tîrmeha 2010an de hatiye damezrandin lê prosesa damezrandina wê digihê sala 2005an. Berî ku ev zaningeh bête damezrandin bi Zanîngeha Dihokê ve girêdayî bû ku li Zaxoyê wek Kolêja Perwerdehiyê û Kolêja Bazirganiyê hatibû vekirin. 

Serokwezirê Hikûmeta Herêma Kurdistanê di dema axaftina xwe ya serenoniya vekirina van her du kolêjên navbihurî got ku ev kolêj dê bibin bingeha zaningeheke serbixwe. Heta sala 2010an bi Zanîngeha Dihokê ve girêdayî perwerdehî dom kir. Di sala 2010an de ji bo ku li Zaxoyê zaningeheke bête damezrandin ji aliyê Serokatiya Lijneya Wezîran ve biryareke hate cibîcîkirin.

Beşên wê 
 Fakûlteya Zanistî
 Fakûlteya Endezyariyê
 Fakûlteya Zanistên Mirovatiyê
 Fakûlteya Kargêrî û Aboriyê
 Fakûlteya Perwerdehiyê

Çavkanî

Girêdanên derve  
 Malpera fermî

Zaxo
Zaxo
Juan Guillermo Almeida

Juan Guillermo Almeida jî wek JG (z. 1986, La Habana, Kûba), hunermendekî stranên dansa Kûba ye ku jiyana wî ya hunerê bi koma reggîton Gente de Zona ye. Raserî Lîsansê Qanûnê di sala 2010an de dest pê kir.

Rêgehê hunerî
Dema ku Juan Guillermo biçûk bû, pir eleqeya stranê dikir. Bavê wî Fermandarê Şoreşa Kûbayê Juan Almeida Bosque jî yek muzîkvan û muzîkarê vê rê bû, ku ji aliyê stranên cihanê hate dorpêçkirin. Tevî ku ev daxwaza wî ya ji zarokatiya xwe de hate guherandin, 21 salan de li stranê cih digirin û dema sêyem-salî karîyera qanûnê bû ew tevlî koma reggîton ya Kubayê Gente de Zona bûn.

Ji ber ku ew biryara ji bo perwerdehiya muzîkê bigire, dest bi xwendina stranan kiriye. Di dawiya sala 2009an de ew di koma çepgir û berfireh de li ser serpêhatiyeke afirandina projeya xwe li ser 26 kanûna pêşîn yên ku wê salê bûn.

Armanca wan ji bo avakirina komeke ku nikaribû deyne û şiroveyên bi taybetî stranên dansa Kubayê populer bû. JG enîyan salsa, Timba û heta reggîton dilîze.

Ew vîdyo klîp di 51emîn salvegera Komîteyên Parastina Şoreşê (CDR) de beşdar bûn. Li gel gelek hunermendên Kûbayê ku li minasebetan bûn.

Juan Guillermo çendîn konser di parêzgehan de pêk hatiye. Di eniya sêyemîn de li cihê ku maye ji bavê xwe lîst. Di xebatên siyasî de ji Wezareta Karên Hundir, Girtîgeha Jinan a Rojava, Ezmûnên Yektakirin û ji aliyê raya giştî ya gelek bi xêrhatin wek hatiye dîtin.
Komîteyên Parastina Şoreşê

Komîteya Parastina Şoreşê () di 28'ê rezberê, 1960 li bajarê La Habana ji bo pêkanîna erkên haydariya kolektîf li dijî destwerdana ji derve û bi rola kirinên nearamkirina Pergala Siyasiya Kûbayê de hate damezrandin. 

Di vekirina CDR'ê de cihê merasîma dewletê li ber qesra serokkomariyê (niha li Muzexaneya Şoreşê), bi serokatiya Fidel Castro Ruz girt.

Ev hêza herî xurt ya ji rêxistinên Kubayê dewletê yên ku ji seferberiya ji alîgirên Şoreşa wekî yek ji armancên sereke yên wê ye. Erkên jî li tenduristî, paqijî bibin, piştgiriya aborî û ji bo beşdarîya welatiyekî li deverên cuda, wek beşdarbûna di hilbijartinên an civînan. Berî damezrandina CDR bû, gelek rêxistinên bi armancên cuda yên ku bi çêkirina rêxistina komî ya nû yekgirtî bûn.

Avahî
Avahiya xwe ya navendiyê; Her astengkirina CDR xwe bi xwe bûye, û serokên ji CDR ji hev astengkirina pêkanîna CDR yên li parêzgeha û neteweyî bûn. Di organên neteweyî beden û bedenên kargerî ew in: Kongre, Dezgeh û Sekreteriya Rêveberiyan. Ev nêzîkî 7.6 milyon endamên wî welatiyên li ser 14 salan ji temenê (ji bo tevlî mercê ku rêxistina jênager) bûn. Komîteya Şoreşa Parastinê, bi hêza ji bo parastina sosyalîzmê di çavkaniya bêrawestan xebatên ji bo gelê Kûbayê rêxistin kirin.
Kûbayî

Kûbayî ( (wekî kûbanos bixwîne)) kesên xwecihên welatê Kûba ne. Kûbayî yên herî jîndar li Kûbayê di sala 2012'an de (11.167.325 mîlyon) kes in û her çiqasî di diyaspora mezin li Kûbayê heye jî, bi taybetî li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê de 1.113.901 mîlyon kesên kûbayî (2012), û li Spanyayê di sala 2011'an de 116.852 hezar kes lê dijîn.

Parêzgehên bi mezintirîn nifûsa li Kubayê (2010) li La Habana (2.135.498 mîlyon kês) in, Santiago de Cuba (1.047.963), Holguín (1.037.573), Granma (836.366), Villa Clara (800.335), y Kamagûey (780.598). Li gor Navenda Statîstîkên Netewî (ONE) di dawiya 31'ê berfanbarê, 2010'an de, nifûs bûye 11.241.161 mîlyon kes tevahî:
 5.628.996 mêr
 5.612.165 jin.

Çavkanî

Kûba