nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Sîbernetîk

Sîbernetîk, çiqilekî zanistê ye, ji bo hemû pergalên organîzekirî (zindî an ne zindî), ajal û maşîneyên wek pergala raçavkirin û rajihandinê ye. Ango Sîbernetîk; zanista ragihandin, damezrandin û eyarkirina mîhengê ye. Ji bo mirov û maşîneyan li danûsitandina agahiyan, rewşa kontrol û mîhengê lêkolîn dike.

Zanyarê kurd yê bi nav û deng Îsmaîlê Cizîrî Bingeha zanista Sîbernetîkê avêtiye.

Çavkanî 

Fizîk
Zanist
Alaya Awistiryayê

Alaya Awistiryayê (bi Almanî: Flagge Österreichs) alaya fermiya Komara Awistriyayê ye. Ew ala jî sêşelîte, ser sor nav spî û bin sor û ji 13. sedsalê tê. Wek Alaya Komarê ew di 1. Gulan 1945 de hat qebûl kirin.

Bide ber 

 Ala û nîşanên welatên Awistriyayê

Awistirya
Ala li gorî welatan
Qentar

Qenter (), gundekî Êlihê ye.

Gundên Êlihê
Siyer

Siyer, lîteratûra îslamê û jiyana Muhemmed pêxember, sehabe, û pêşengan tê de ye.

Ji pirtûka ku jiyana van kesan tê de hebe dibêjinê Siyer. Bi taybetî yên bi navê Siyerî Nebî hene, di wan de pirranî behsa jiyana pêxember Muhemmed dikin.

Çavkanî 

Muhemmed
Pirtûkên dînî
Pirtûkên dîrokê
Nîşana Awistriyayê

Nîşana Neteweyî ya Awistiryayê di sala 1919 hat nasandin bi Mertala Sor-Spî-Sor.

Bide ber 
Ala û nîşanên welatên Awistriyayê

Çavkanî 

Arma
Nîşanên neteweyî
Nîjadperestiya tirkan li dijî kurdan

Nîjadparêziya tirkan li dijî kurdan digîhîje nêzîkê sal berê,  Herwiha pirraniya tirkan ji kurdan hez nakin û nîjadperarêzî dikin. Naxwazin kurd bibin xwedanê tiştekî. Bingeha vê nîjadperarêziyê bi pirranî ji aliyê Kemalîzmê ve hate avêtin.

İsmet İnönü (bi kurdî "Îsmetê Kerr" jî dibêjin) 
Di sala 1935an de raporek ji bo Bakurê Kurdistanê amade dike û dide Misto Kemal di wê raporê de ji bo kurdan pir xebitiye ku asîmîle bike û bike tirk. Wê çaxê paşnavê gelek kurdan dikin "Türk", "Öztürk", "Bozkurt" û hwd.
Di vê raporê de ji bona Erziromê jî gotiye "Ku em bikaribin di demek kurt de Erziromê pêşvebibin li dijî kurdan bajarekî saxlem ê tirk ava dikin". Ji ber vê yekê ye ku nîjadperestên herî tûj (pir zêde) ên li dijî kurdan li bajarê Erziromê ne.

Di 1925î de di Serhildana Şêx Seîd de Şêx Seîd û çil hevalên wî dardekirin.

Di sala 1930'an de 10 an jî 15 hezar kurd li Zîlanê kuştin.

Di sala 1937'an de di Serhildana Dêrsimê de 13-40 hezar kurd kuştin.

Pirsên Nîjadparêziyê

Pirsên nîjadparêzî ku tirk ji bo kurdan dibêjin. 

"Ağaçtan maşa, Kürt'ten paşa olmaz."
(Ji darê maşe, Ji kurdan paşa (çê) nabe)

"Ayıdan post olmaz, Kürt'ten dost olmaz"
(Ji hirç post, ji kurdan dost  (çê) nabe)

"En iyi Kürt, ölü Kürt'tür"
(Kurdên herî baş yên mirîne)

"Kürt, gavura göre Müslümandır"
(Kurd li gorê gawiran (nemisilmanan) misilmanin.

"Kürt, balta ile saat onarır".
(Kurd seatê bi tevşo temîr dikin)
(Wate: Kurd ewqas nezan in)

"Kapına iti, yakana Kürdü bulaştırma": 
(Li ber derê xwe kuçik, li qirikan xwe kurdan nêzik neke)

"Eşeğe Kürt demişler, iki hafta saman yememiş".
(Ji kerê re gotine "Kurd", Kerê du hefteyan kayê nexwariye)

"Kürdü koyma avluya, Kürt'ten olmaz evliya / Kürt'ten olsa da evliya, koyma avluya, ya samı çalar ya sambağa".
(Kurdan negre hewşê, Ji Kurdan ewliya çênabe, Ku ji Kurdan ewliya çêbe negre hewşê, dizî dike)

Binêrin 
Nîjadparêzî
Têkiliyên kurd û tirkan
Dijî kurdbûn
Mafên mirovî li Tirkiyeyê
Sirgûnkirina kurdan
Xwendingeha bi şevborîn
Nîjadperestî li Tirkiyeyê
Tawanên şer ên Tirkiyeyê li dijî kurdan

Çavkanî 

 Sevgül Uludağ, Türkçe'deki ırkçı terimler, Eylül 2013, 
Nîjadperestî
Kinduz

Wilayetê Kinduzi (eve ziwanê Peştukî: كندز)) wilayetê Efxanîstanîo ke hîris u çehar wilayetê Efxanîstani mîyan di ca gêno. Merkezê nê wîlayetî kî Kinduzo u wîlayet namê cî naca ra yeno. Caê wilayetê Kinduzi zimey Efxanistani dero. No wilayet di xeylê mixtelîf şari weşîya xo rameni hama nifusê cı pêro pîya Tacîkan ra yeno pêra. Coke ra no wilayet tehdidê Talibani ra dûri mendo,  nêvêrdo destê Talibani ra.

Referansî

Gotara bi zazakî
Programnayiş

Programnayiş oyo ke sîstemê komputerî de karê arîtmatîkîê ke hardwareê komputerî senên gurîyeno, lazimo ke senên kar kero, biguriyo, komutê ke terefnenê komputerî ra, înan qal keno u parametrey înan eyarneno. 

Şinasyanişo bîn ra, programnayîş oyo ke nusîyayişê programunê komputerî, testkerdişê inan u raştnayişê inan cı sero gêno. Programnayiş, jû zon de kerîyeno. No ki zonê programnayişî şeno Java ya zi zono zey sewîya berze de zey C# bo, heto bîn ra ancîa zon şeno zonê makîne di bo zey assembly. Kodê çimey ke nusîyenê, pêro arê beno yeno tê lewe u eve destegnayişê bestoxê halê karkerdoxî ra ano. Jû zî kodê çimey eve destegê fikirê xo vatişî ra arêkerdiş ra ğeyrî zî satir be satir şeno bigurîyo. 

Arêkerdox, oyo ki programi ke nusiyeni, înan wano u virenîya nuştişî ya ki virenîya mentiqinî estê se, înan raştneno u eg xelete çinîya se program o programî kar keno u peynîya ci mocneno. Komputer de arêkerdox platformo. Programkerdoxî programnayişî pêro zey ciwîyayişê raştikênî vênenî. Programê nuştiş ya zi hal kerdişê programî, raverî lazimo ki komut vîra vo u semedê çarey xo, zey ciwîyayişê raştikêni fikirnayiş lazim beno. Komut teyniya aye eyarneno.

Gotara bi zazakî
Nivîsbarî
2015 Şerê Oremarê

Şerê Oremar, di 7ê îlonê 2015î de di navbera hêzên çekdar ên PKKê û Artêşa Tirk de, li  Oremarê derbas bû. 16 leşkerên Tirk kuştin û heşt leşker jî dîl girtin.

Girêdanên derve 
- Bianet

Pevçûn
Xanedana Eysaniyan

Eysanî yan Eyşanî  (912–961), xanedaneke kurdan a sedsala 10an bû ku li Rojhilat û başûrê Kurdistanê hatibû avakirin. Ev dewleta kurd a herî emr kin e.

Çavkanî 

Eysaniyan
Eysaniyan
Kepkan

kokan-kepkan , gundekî bi ser dêhistana Miyankûhê ya şaristana Deregezê ya parêzgeha Xorasana Rezewî ve ye. Di gund de zimanê kurmancî tê axavtin.
Gundên 
Derwendî jêr (2.5 km)
Dehîşt4.5 km)
Erebawat (6.3 km)
Qulcix(9.6 km)
li derdora wê ne.

Çavkanî 

 wîkî farisî
 malpera zanîn
 malpera kurdên xorasanê 

 
Xorasana Bakur (parêzgeh)
Kurdên Xorasanê
Pirikê

Pirik () lîstikek kevn le nav kurdên xorasanê ye. Pirik je peyva “pir” hatîye girtin ku çaxê birinê le lîstikê tê gotin.

Terz lîstikê 
Lîstikê pirikê pirtir le royêne newrozê û biharê le nav mêran û cewanan tê le dar xistin. Pirik le ser erdê nerm û zêdetir le ser ûlengê tê lîstin. Çend nefer ku dexwazin bilîzin dewine du kom û her komek çar ya pênc kes in. kesên her du koman pêyên xwa ta ser qupikê hil deden û sole û kurikê xwa jî verdêxinin. Xetek dayîreyî tê kişandin ê nîşanîyek mîna darek ya dîfalek ya kewrek ya tiştek din jî le 100 – 200 mitrîyê bêlî dewi.

Komek dekeve nav dayîrê û komek jî le der desekine . kesên komî der timîşe we dorî dayîrê da degerin û derevin û baz deden. Kesên koma nav dayîrê jî timêşe we dorî xêt da degerin.

Birin û baydan le vî lîstika va ye ku her kesek je komê der bikuyne destê xwa le serî yêkê je kesêne nav dayîrê xine (kumî wî hilîne!) û zûzû bireve û xwa bigîne nîşaneyê (dar ya dîfal ya …). Qe durust wê çaxê ku destê wî le serî yêkê ket û revî kesên koma nav dayîrê jî hevdu xewer deken û zûzû derevin ku xwa bigînine wî û bigirin. Eger wî bigirin koma der deşewite û gerê here nav dayîrê. Çaxî ku kesek wî bigire haka dewêje : pirr!

Eger jî weşe neken wî bigirin û ew xwa bigîne nîşaneyê , koma der birîye û dîsa le der dekekine.

Çaxî ku kesên koma der we dorî xêt da derevin ta kuma kesên nav xêt hilînin eger yêk je kesên nav xêt we lingê xwa lêxine pêqê yên der dîsa jî koma der deşewitin û gerê herin nav xêt (ûrta dayîrê). Çaxî ku kesên nav xêt dexwazin we lingê xwa lêxinin pêqê kesên der gerê lingek wan hetmen le nav xêt wi û destek wan jî le erdê kevê.

Çavkanî 
 Berat Qevî Endam – Qoçan
 malpera kurdên xorasanê 

Kurdên Xorasanê
Derzin

Derzin an Dêrzin () gundekî Xana Hawêl e. Derdora Xana Hawêl de mîrektiya herî mezin li vî gundî bû. Şerefxanê Bedlisî pirtûka xwe yê mezin Şerefname de behsa Mîrektiya Derzin kiriye. Seydayê mezin Cegerxwîn jî , dîwana xwe ya Şerefnameya Menzûm de behsa mîrektiya vî gundî kiriye.

Çavkanî

Gundên Hawêlê
Modelnayiş

Modelnayiş oyo ke aşayişê raştikênî viraştişo. Xeylê mixtelîf raye, metod û programê modelnayişî estî. Ewro cayê komputerî di modelnayişê en hera nurbs (tebîî) û polîgono. Modelnayîş, mekanîzma hedîseyê ke nêşinasîyenê, înan şinasneno uca di testkerdîşê hîpotezan destegneno.

Gotara bi zazakî
Nivîsbarî
Meyab

Meyab (), gundekî bi ser dêhistana Miyankûhê ya şaristana Deregezê ya parêzgeha Xorasana Rezewî ve ye. Di gund de zimanê kurmancî tê axavtin.

Şûnên nîzik bi gundî 

 Xadimanlo (2.2 km)
 Derwendî jûr (8.1 km)
 Borj (8.7 km)
 Tavil (8.5 km)

Çavkanî

Girêdanên derve 
 malpera zanîn
 malpera kurdên xorasanê 

 
Xorasana Bakur (parêzgeh)
Kurdên Xorasanê
Derwendî Qişlax

Derwendî Qişlax (), gundekî bi ser dêhistana Miyankûhê ya şaristana Deregezê ya parêzgeha Xorasana Rezewî ve ye. Di gund de zimanê kurmancî tê axavtin.

Şûnên nîzik bi gundî

 Derwedî Jêr (3 km)
 Meyab (7,8 km) 
 Erebawat (5,7 km)
 Têvîl (8,7 km)

Çavkanî 

 wîkî farisî
 malpera zanîn
 malpera kurdên xorasanê 

 
Xorasana Bakur (parêzgeh)
Kurdên Xorasanê
Xadimanlo

Xadimanlo (), gundekî bi ser dêhistana Miyankûhê ya şaristana Deregezê ya parêzgeha Xorasana Rezewî ve ye. Di gund de zimanê kurmancî tê axavtin.

Şûnên nîzik bi gundî 

 Gepî (4.5 km)
 Meyab (2.1 km)
 Derwendî Jûr (7.9 km) 
 Kalateh-ye Rasul (9.8 km)

Galerî

Çavkanî

Girêdanên derve 
 malpera zanîn
 malpera kurdên xorasanê 

 
Xorasana Bakur (parêzgeh)
Kurdên Xorasanê
Eynelqudatê Hemedanî

Eynelqudatê Hemedanî (farisî: ابوالمعالی عبدالله بن ابی‌بکر محمد میانجی‎), z. 1098 Hemedan - m. 1131 Hemedan) fîlozofekî kurd yê felsefeya îslamê bû.

Navekî giranbiha û navdar yek jî Eynelqudatê Hemedanî ye. 
Eynelqudat navnasê wî ye, navê wî yê berastîn Ebdullah e. Ebdullahê kurê Muhemmedê Elî. Weka ku ji kunyeya wî jî tê fehm kirin ji kurdekî Hemedanî ye di 1098'an de li Hemedanê hatiye dinyê. Ji ber ku di fiqiha Îslamê de pêşketî bûye û hê di bîst û du saliya xwe de di 1120'an de dest bi qazîtiyê kiriye jê re gotine Eynelqudat ango çavê qaziyan. Eynelqudatê Hemedanî birastî jî xwediyê hişekî hêja bûye. Lewra digel ku wê demê ewqas zanyarên mezin û jêhatî di Hemedanê de dijiyan, qazîtiya wî bajarî ango hakimtiya wî bajarî di dest Eynelqudatê Hemedanî 22 salî de bû.

Eynelqudatê Hemedanî ji ber fikr û ramanên xwe ciwanî hat kuştin. Wî jî weka Xellac felsefeya Wehdetul wucûdê di parast û ji ver van ramanên xwe ji alî desthilatdaran ve bi xedarî hate kuştin. Feqîtiya xwe ji dest seydayên mezin ên weka Omer Xeyam, Ehmed Xezalî û Şêx Muhemmed Hemayî derbas kir. Di avakirina felsefeya xwe de ji du navên mezin bandor girt: Xellacê Mensûr û Mihemedê Xezalî. Di felsefeya wî de tenê rêgezên Îslamî tuneye di heman demê de ji felsefeya yewnanan jî bandor girtiye û bi vî rengî felsefeya yewnanan xistiye nava felsefeya îslamê. Wekî ku me li jor jî hanî ziman wî jî weka Xellac di felsefeya xwe de wehdetul wucûd parastiye. Serqisê ev gotin ya wî ye “ Ew ê ku hûn wî xwedê dizanin, ew Muhemmed e. Ew ê ku hûn wî Muhemmed dizanin ew Xwedê ye.” Ev gotin dibe ku di halê sekrê de hatibe gotin. Lewra aliyê wî yê tesewwûfî gelek mezin bû. Lê dîsa jî, ji vê gotina wî nayê fehmkirin ku Muhemmed û Xweda yek in an Muhemmed xweda ye. Bi vê gotinê armanca wî yekîtiya afirîner û yên afirî ye. Jixwe wehdetul wucûd jî li ser vê yekê ava bûye.

Pirtûkên wî 

Eyn el-Qudat di gel ku di 33 saliya xwe de ango temenekî ciwan de hatiye kuştin jî, li dû xwe berhemên hêja hiştine û di van berhemên xwe de felsefeya xwe bi awayekî diyar haniye ziman. Berhemên wî ev in:

1- Temhîdat

2- Zubdet-ul Heqayîq

3- Yezdan şinaxt

4- Mekatîp

5- Rîsaleyî cemalî

6- Şekvaul Xerîb

Çavkanî 

Jidayikbûn 1098
Mirin 1131
Kesên sedsala 12an
Fîlozof
Fîlozofên kurd
Kesên ji Hemedanê
Kurdên Rojhilata Kurdistanê
İkram Oğuz

İkram Oğuz (z. 20'ê Tîrmeh, 1962 Xanbegiya Jêrîn, Tatos (Tekman)) nivîskarekî kurd e.

Jiyan 

İkram Oğuz (bixwîne: Îkram Oẍuz) nivîskarekî kurd e ku di sala 1962an de li gundê Xanbegiya Jêrîn a Tatosê ji dayîk bûye.
Di pênc saliya xwe da dersa Quranê ji bavê xwe girtiye û di zarokatiya xwe da bi tîpên Erebî Mewlûda Mele Ehmedê Batê û Nûbar a Ehmedê Xanî xwendiye.

Dibistana ewil li gund, ya navîn û lîse jî li Erzîromê qedandiye.

Di dema 12ê Îlonê (1980) de hatiye girtin û demek di girtîgehâ Erzîromê da da ma ye. Di navbera salên 1984-88an da li Zanîngeha Stembolê Fakulteya Aboriyê xilas kiriye. Piştre çend salan li Stembolê di fîrmayeke taybet de wek rêvebir xebitiye.

Bi destpêka sala 1992an da dest bi karê çapemeniyê kirîye. Di nav dameyranêrên Rojnama Azadî da cîh girtiye û wek berpirsiyarê giştî yê weşanan rojname bi rê ve biriye. Wek xediyê weşanxaneya Deng, ji bilî Rojnama Azadî û Kovara Deng bi dehan pirtûkên bi Kurdî û Tirkî weşandiye. Di navbera salên 1992-94an da ji alî Dadgehên Parastina Dewletê di derheqê wî da bi sedan doz hatine vebûn û di Gulana 1994an da bi girtin û qedexekirina Rojnama Azadî va ew jî sedem hin nivîsên xwe û xwedîtiya rojnamê bi cezayê girtîgehê hatiye sizakirin.  

Di dawiya sala 1994an da bi awayekî xeternak derketiye derveyî welat û karên xwe yên siyasî li Ewropayê domandiye. Di dawiya salên 90î de dest ji siyaseta hizbî berdaye û di fîrmayeke taybet de wek rêvebir xebitîye.

Di sala 2004an bi hinek hevalên xwe ra malpera http://www.navkurd.eu damezrandîye. Ji wê demê û vir de berpirsiyartiya malperê dike û di malperê de bi kurdî dinivîsîne.

Berhemên wî 

Bi navê Mîro û Rêwî du roman û Jîyan bi kurdi xweş e! (nivîsên bijarte) sê pirtûkên wî hatine weşandin.
Mîro, roman, ISBN 978-605-4427-58-1, di Adar a 2014an de li Stembolê, di nav weşanên Weşanxaneya Do de derket.
Rêwî, roman, ISBN 978-605-4765-25-6, di îlona 2017an de li Stembolê, di nav weşanên Weşanxaneya Doz de derket.
 Jîyan bi kurdî xweş e!, di Cotmeh a 2019an da li Kornwestheimê, di nav weşanên NavKurd da derket.

Girêdanên derve 
 e-pirtûk Jîyan bi kurdî xweş e!
 http://navkurd.net/category/ikram-oguz/ 
 http://navkurd.net/category/ikram-oguz/

Lêkolînerên kurd
Nivîskarên kurd
Kesên ji Tatosê
Jidayikbûn 1962
Get Heavy

Get Heavy, albûma şeşem a Lordi e. Li 'yê di 2002'an da albûm derket.

Stran 

 Scarctic Circle Gathering
 Get Heavy
 Devil Is A Loser
 Rock The Hell Outta You
 Would You Love A Monsterman?
 Icon Of Dominance
 Not The Nicest Guy
 Hellbender Turbulence
 Biomechanic Man
 Last Kiss Goodbye
 Dynamite Tonite
 Monster Monster
 13.

Albûm
Lordi
The Monsterican Drea

The Monsterican Dream, albûma şeşem a Lordi e. Li 'yê di 2004'an da albûm derket.

Stran 

 Threatical Trailer
 Bring It On (The Raging Hounds Return)
 Blood Red Sandman
 My Heaven Is Your Hell
 Pet The Destroyer
 The Children Of The Night
 Wake The Snake
 Shotgun Divorce
 Forsaken Fashion Dolls
 Haunted Town
 Fire In The Hole
 Magistra Nocte
 Kalmageddon

Albûm
Lordi
The Monster Show

The Monster Show, albûma şeşem a Lordi e. Li 'yê di 2005'an da albûm derket.

Stran 

CD:
 Threatrical Trailer
 Bring It On
 Blood Red Sandman
 My Heaven Is Your Hell
 Would You Love a Monsterman?
 Devil Is a Loser
 Icon of Dominance
 The Children of the Night
 Shotgun Divorce
 Forsaken Fashion Dolls
 Wake the Snake
 Rock the Hell Outta You
 
DVD:
 Blood Red Sandman (Video)
 Devil is a Loser  (Video)
 Would you love a Monsterman  (Video)

Albûm
Lordi
The Arockalypse

The Arockalypse, albûma şeşem a Lordi e. Li 'yê di 2006'an da albûm derket.

Stran 

 SCG3 Special Report
 Bringing Back The Balls To Rock
 The Deadite Girls Gone Wild
 The Kids Who Wanna Play With The Dead
 It Snows in Hell
 Who's Your Daddy?
 Hard Rock Hallelujah
 They Only Come Out At Night
 The Chainsaw Buffet
 Good To Be Bad
 The Night Of The Loving Dead
 Supermonstars (The Anthem Of The Phantoms

Albûm
Lordi
Deadache

Deadache, albûma şeşem a Lordi e. Li 'yê di 2008'an da albûm derket.

Stran 

 SCG IV
 Girls Go Chopping
 Bite It Like a Bulldog
 Monsters Keep Me Company
 Man Skin Boots
 Dr. Sin Is In
 The Ghosts of the Heceta Head
 Evilyn
 The Rebirth of the Countess
 Raise Hell in Heaven
 Deadache
 The Devil Hides Behind Her Smile
 Missing Miss Charlene

Albûm
Lordi
Bend Over and Pray the Lord

Bend Over and Pray the Lord, albûma şeşem a Lordi e. Li 'yê di 1997'an da albûm derket.

Stran 

 Playing the Devil (Bend Over and Pray the Lord)
 Cyberundertaker
 Steamroller
 Almost Human
 Idol
 Paint in Blood
 Death Suits You Fine
 I Am the Leviathan
 Take Me to Your Leader
 Monstermotorhellmachine
 The Dead Are the Family
 White Lightning Moonshine
 With Love and Sledgehammer
 Get Heavy

Albûm
Lordi
Napalm Market

Napalm Market albûma şeşem a Lordi ye ku di 1993an de derketiye.

Stran 
 Inferno
 I Would Do it All For You
 Interball Mexico
 Anti-bohemian
 Saga

Çavkanî 

Albûm
Lordi
Albûmên 1993an
Zombilation

Zombilation, albûma şeşem a Lordi e. Li 'yê di 2009'an da albûm derket.

Stran 

 Hard Rock Hallelujah
 Bite It Like a Bulldog
 Who's Your Daddy?
 Devil is a Loser
 Blood Red Sandman
 Get Heavy
 They Only Come Out At Night
 My Heaven Is Your Hell
 Beast Loose In Paradise
 Deadache
 Would You Love A Monsterman?
 Bringing Back The Balls To Rock
 Forsaken Fashion Dolls
 Supermonstars (The Anthem Of The Phantoms)
 The Children Of The Night
 Rock The Hell Outta You
 Pet The Destroyer
 Monster Monster
 It Snows In Hell

Albûm
Lordi
Babez for Breakfast

Babez for Breakfast, albûma şeşem a Lordi ye ku di 2010an da derketiye.

Stran 

 SCG5: It's a Boy!
 Babez for Breakfast
 This Is Heavy Metal
 Rock Police
 Discoevil
 Call Off the Wedding
 I Am Bigger Than You
 ZombieRawkMachine
 Midnite Lover
 Give Your Life for Rock and Roll
 Nonstop Nite
 Amen's Lament to Ra
 Loud and Loaded"  3:1514.
 Granny's Gone Crazy
 Devil's Lullaby

Albûm
Lordi
Scarchives Vol. 1

Babez for Breakfast, albûma şeşem a Lordi e. Li 'yê di 2012'an da albûm derket.

Stran 

CD: 
 Playing the Devil (Bend Over and Pray the Lord)
 Cyberundertaker
 Steamroller
 Almost Human
 Idol
 Paint in Blood
 Death Suits You Fine
 I Am the Leviathan
 Take Me to Your Leader
 Monstermotorhellmachine
 The Dead Are the Family
 White Lightning Moonshine
 With Love and Sledgehammer
 Get Heavy

DVD:
 Getting Ready
 Scarctic Circle Gathering
 Get Heavy
 Hellbender Turbulence
 Devil Is a Loser
 Dynamite Tonite
 Icon of Dominance
 Enary Solo
 Biomechanic Man
 Monster Monster
 Not the Nicest Guy
 Last Kiss Goodbye
 Rock the Hell Outta You
 Would You Love a Monsterman?

Albûm
Lordi
To Beast or Not To Beast

To Beast or Not to Beast, albûma şeşem a Lordi e. Li 'yê di 2013'an da albûm derket.

Stran 

 We're Not Bad for the Kids (We're Worse)
 I Luv Ugly
 The Riff
 Something Wicked This Way Comes
 I'm the Best
 Horrifiction
 Happy New Fear
 Schizo Doll
 Candy for the Cannibal
 Sincerely with Love
 SCG6: Otus' Butcher Clinic

Albûm
Lordi
Scare Force One

Scare Force One, albûma şeşem a Lordi e. Li 'yê di 2014'an da albûm derket.

Stran 

 SCG7: Arm Your Doors and Cross Check
 Scare Force One
 How To Slice a Whore
 Hell Sent in the Clowns
 House of Ghosts
 Monster is My Name
 Cadaver Lover
 Amen’s Lament to Ra II
 Nailed by the Hammer of Frankenstein
 The United Rocking Dead
 She’s a Demon
 Hella’s Kitchen
 Sir, Mr. Presideath, Sir 

Albûm
Lordi
Wîkîpediyaya kurdî

Wîkîpedyaya Kurdî, Wîkîpediya Kurdî beşa bi zimanê kurdî ya projeya Weqfa Wikimedia ye. Wîkîpediya kurdi bi kurmancî di 7ê kanûna paşîn a sala 2004an de hatiye destpêkirin. Dahênerê yekem ê Wîkîpediya kurdî Erdal Ronahî bû.

Niha çar versiyonên wîkîpediyayên kurdî hene. Wîkîpediyayên kurdî; bi kurmancî, soranî, zazakî û kelhûrî têne nivîsandin.  

Li Wîkîpediyaya kurdî (kurmancî) de heta niha  guhertin pêk hatiye û  gotar hatine nivîsandin. Li wîkîpediya soranî  gotar û li wîkîpediya zazakî  gotar hatine nivîsandin.

Dîrok
Weşandina wîkîpediyaya kurdî di 7ê kanûna paşîn a  sala 2004an de hatiye destpêkirin. Wîkîpediya kurdî di destpêkê de bi her sê zaravayên kurdî kurmancî, zazakî û soranî hate destpêkirin lê ji ber zehmetiyên teknîkî û zimanî, fikra berdewamkirina pirzaravayî di bin yek guhertuyek de bi ser neket û di 12ê tebaxê de ji bo kurdiya soranî (bi koda zimanî ya ckb) bi guhertoyek nû hate destpêkirin. Wîkîpediya kurdiya kurmancî ji ber ku kurmancî zaravaya kurdî ya yekem a wîkîpediyayê bû koda zimanî ya "ku" ji bo nivîsandina gotarên bi kurdiya bakur (kurmancî) hatiye hilbijartin. Ji bo ku sîstem bê meşandin di 28ê kanûna pêşîn a sala 2007an de, wîkîpediyaya kurdî ya soranî li wîkîpediyayê hate zêdekirin.

Daxuyaniya wîkîpediyayê
Di sala 2020an de piştî ku wîkîpediya kurdî (kurmancî) gehişte hêjmara 30 hezar gotaran, malperên medyaya civakiyên fermî ya Wîkîpediyayê di 9ê tebaxa 2020an de jibo alikariya Wîkîpediya kurdî du bangawaziyên kurt parvekir.

Wîkîpediya, li ser malpera xwe ya Twitterê ya fermî jibo bikarhênerên Wîkîpediya kurdî daxuyaniya xwe de wiha anî ziman:

Herçend zimanê kurdî li çend welatan were qedexekirin jî, lê dilxwazên dilsoz ên wîkîpediya kurdî bi awayekî veşartî  dixebitin ku vî zimanî li ser Wîkîpediyayê zindî bihêlin. Bi xebatên wan, zêdetirî 30.000 gotarên Wîkîpediya Kurdî hene! Fêrî hinek peyvên bi kurdî bibin.

Kronolojî

Wîkîpediya kurdî (kurmancî)
 7ê kanuna paşîna 2004: Wîkîpediya kurdî hate destpêkirin.
 13ê îlona 2004: Wîkîpediya kurdî gihîşte hezar gotaran
 18ê îlona 2007: 10.000 gotar hatibûn nivîsandin.
 19ê tebaxa 2013: 20.000 gotar hatibûn nivîsandin.
 9ê tîrmeha 2020: 30.000 gotar hatibûn nivîsandin.
 27ê tîrmeha 2021: 40.000 gotar hatibûn nivîsandin.
 27ê tebaxa 2021: 50.000 gotar hatibûn nivîsandin.
 16ê îlona 2023: 60.000 gotar hatiye nivîsandin.

Statîstîk 
Statîstîkên rojaneyên wîkîpediyayên kurdî.

Galerî

Çavkanî

Mijarên têkildar 
 Wîkîpediya:Dîroka Wîkîpediyaya kurdî

Girêdanên derve 

Standardkirina zimanê kurdî
Wîkîpediya
Zimanê kurdî
Mizgefta Menûçêhr

Mizgefta Menûçêhr, mizgefteke dîrokî li bajarê kevnare yê Ermeniyan Anî yê herêma Qersê ye. Mizgeft di dema dewleta Şedadiyan de ji aliyê Menûçehrê kurê Şavur ve hatiye avakirin. Çêkirina wê derdora sala 1072'yan e. Yek ji mizgeftên herî kevnare yên Kurdistanê ye.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Mizgeftên Kurdistanê
Şedadî
Qers
Mizgeftên kurdan
Aashiqui 2

Aashiqui 2 (bi kurdî: Evîndar 2) fîlmekî hindistanî ye ku di 2013an de li Bollywoodê hat çêkirin.

Mijar 
Stranbêjeke navdar Rahul Jaykar, Aarohi Keshav Shirke re evîndar dibê. Vê keçê dikê stranbêjeke navdar. Dura ru alkolê Rahul Jaykar dengê xwe wenda dikê. Ru vê sedemê RJ intîhar dikê.

Lîstikvan 
 Rahul Jaykar: Aditya Roy Kapur
 Aarohi Keshav Shirke: Shraddha Kapoor
 Vivek: Shaad Randhawa

Çavkanî

Girêdanên Derve 

Fîlmên hindistanî
Fîlmên Bollywoodê
Fîlmên 2013an
Ebdurehman Xalisê Talebanî

Şêx Ebdurehman Xalisê Talebanî (erebî:عبدالرحمن خالص طالباني) alimekî misilman yê Qedîriyan e ku ji Kerkûkê ye. Di sala 1797 ji dayîk bûye. Tihsîlekî pir baş ditiye.

Di medreseyan de xwendiye. Dîwanekî wî heye, Wî hem bi kurdî hem bi erebî û hem ji bi tirkî dinivîsand. Di berhemên xwe de maxlasa Xalis nivîsiye. Sala 1897'de wefat kir.

Berhem 
Dîwan
Kitabu’l-Maarif fî şerḥi Mesnewî  Şerîf.
Behcetu’l-esrar Tercumesi

Çavkanî 

Jidayikbûn 1797
Mirin 1897
Kesên sedsala 19an
Kurdên Başûrê Kurdistanê
Nivîskarên kurd
Komkujiyên tirkan

Komkujiyên tirkan ew komkujî ne yên ku bi destên împeratoriya Osmanî ya ya tirkîaxiv di sedsala 20an de pêk hat û li dijî van kêmneteweyan bû:
 Nîjadkujiya ermeniyan
 Komkujiya asûriyan
 Komkujiya yewnaniyan
Rûpelên cudakirinê
Esma Xatûna Hekarî

Esma Xatûn, yan jî Esma Xatûna Hekarî hedîsvana kurd a navdar e, dota Ehmedê Huseynê Hekarî bû. Esma di sala 1315an hatiye dinyayê û bi texmînî di sala 1369an de wefat kiriye. Bi xwe xwişka Ciweyriyeyê ye. 

Perwerdeya xwe li cem Ehmed bin Îdris el-Hemawî û Fadil Remezanî girtiye.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1315
Mirin 1369
Jinên kurd
Kesên sedsala 14an
Hedîsvanên kurd
Ciweyriye Xatûna Hekarî

Ciweyriye an Ciweyriye Xatûna Hekarî (z. 1305 - m. 1381) alimeyeke misilmana kurd e. Di derbarê jiyana Ciweyriyê zêde agahî tûneye. Mihemed Emîn Zekî di pirtûka xwe ya bi navê "Meşahirê Kurd û Kurdistan" de qala wê kiriye.

Ciweyriye keça Ehmedê Huseynê Hekarî, û xwişka Esma Xatûna Hekarî ye.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1305
Mirin 1381
Jinên kurd
Kesên sedsala 14an
Yûsifê Kurdî

Yûsifê Kurdî navê temamî Yûsif el-Esam el-Sehranî el-Kurdî yek ji nivîskar, tefsîrvan û fiqihnasê kurd yê sedsala 16'an ê herêma Soran e. Wî Quranê jî tefsîr kiriye.

Pirtûkên wî 
 El Mesail we'l Delaî (Li ser fiqihê ye)
 Haşiyetul Îsam Ala El Camî
 Hasiyet el-Şerh 
el-Kutup lîl Şemsiye.

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Alimên kurd
Fiqihnasên kurd
Tefsîrvanên kurd
Kesên sedsala 16an
Emetullah

Emetullah, zanyara Îslamê yê bi eslê xwe kurd e. Navê bavê wê Elî bin el-Şehab Ehmed el-Kurdî ye. Dîroka ji dayikbûn û mirina wê nayê zanîn, lê tê zanîn ku di sedsala 15'an de jiyaye. Emetullah dema wefat kiriye 60 salîbûye.

Çavkanî 

Jinên kurd
Kesên sedsala 15an
Ûm Muhemmed

Ûm Muhemmed (Umm Muhammad), di sedsala 14'an de jiyaye. Ew hedîsvana jin bû. Keça Yûsifê Hekarî bû bi eslê xwe kurd bûn.

Çend alimên mezin yên weke Ebû Ebdullah Muhemmed bin Omer û Ebdulletîf ji Ûm Mihemedê hedîs guhdar kirin û hildane.

Çavkanî 

Jinên kurd
Hedîsvanên kurd
Kesên sedsala 14an
Muhemmedê Kurdî

Muhemmedê Kurdî yan Muhemmed bin Silêman el-Kurdî (erebî: محمّد بن سليمان الكردي, Muhammed bin Sulayman al-Kurdi, z. 1715, Şam - m. 1780 Medîne) nivîskarê Îslamê ye. Navê wî dirêj " Muhemmed bin Silêman 
el-Kurdî el-Medenî el-Şafî" ye. Hîna yek salîbû wî birine Mekeyê. Perwerdehiya olê li Haremeyn, Misir, Şam û Yemen li cem alimên mezin girtiye.

Li cem alimên wek; Şêx Silêman, Muhemmed Seîd bin Muhemmed Sunbul el-Mekkî, Ebû Tahir Muhemmed bin Îbrahîm el-Kûranî, Seyîd Ebdullah el-Mehdelî ez-Zebîdî, Seyîd Huseyn bin Omer el-Elewî, Kutbedîn Mustafa bin Kemaledîn el-Bekrî, Şemsedîn Muhemmed ed-Dimyatî, Şehabedîn Ehmed el-Cewherî û Yûsif el-Kurdî perwerdeya xwe girtiye.

Berhemên Muhemmedê Kurdî

Çend pirtûkên wî

•El-Ḥawaşi’l-Medeniyye ʿala Şerḥi’l-Muḳaddimeti’l-Ḥaḍramiyye 

•el-Mesleku’l-ʿadl ala Şerḥi Muḫtaṣarı Ba Faḍl.

•el-Fevâʾidu’l-medeniyye fî-men yuftâ bi-qewlihî min eʾimmeti’ş-Şâfiʿiyye (müteʾaḫḫiri’s-sâdeti’ş-Şâfiʿiyye)

•El-Fetwa el-Kurdiyye

•el-İntibâh li-mâ yedullü ala fażîleti taʿcîli’ṣ-ṣalat 

•es̱-S̱aġru’l-bessâm ʿan meʿâni’ṣ-ṣuveri’lletî yüzeeicu fîhe’l-ḥukam

Çavkanî 

Jidayikbûn 1715
Mirin 1780
Alimên kurd
Kesên sedsala 18an
Nivîskarên kurd
Lîsteya axiverên dawî yên naskirî zimanan

Her ziman gava axiverê wê yê dawî yê ku baş dikare biaxive dimire, dihesibe zimanekî mirî.

Ji nêzîkî 7000 zimanên zindî, nêzîkî 500 hebî hene ku hatine senifandin wek zimanên li ber mirinê"tenê çend qisekerên temenmezin mane ku pê diaxivin".

Axiverên dawî yên zimanan

Wekî din 
 Mirina zimanî
 Zimanê mirî
 Lîsteya zimanê di bin xeterê de
 Lîsteya zimanên mirî li gorî tarîxa mirinê

Nîşe

References 

Zimanên mirî
Ebdulqadirê Kurdî

Ebdulqadirê Kurdî yan Şêx Ebdulqadir el-Kurdî, fiqihnasê Îslamê bû. Hevotina fiqihê li cem Osmanê Kurdî hildaye, hevotina wekî dinê jî li cem alimên mezin û navdar hildaye, Navê bavê wî "Şêx Yûsif" e, Bi xwe kurdê Helebê bû. Ebdulqadirê Kurdî piştî demekî çûye Mekeyê heca xwe kiriye û di sala 1491'an de wefat kiriye.

Çavkanî 

Mirin 1491
Kesên sedsala 15an
Alimên kurd
Fiqihnasên kurd
Kurdên Rojavaya Kurdistanê
Fexrûlnîsa Dîneweriye

Şehre Dîneveriye yan jî bi navê naskirî Fexrûl Nîsa (z. 1091, Bexda - 1179 Bexda) nivîskar, hedîsvan û helbestvana kurd a pêşîn e.

Navê bavê wê Ehmed bin el-Ferec bin Omer el-Dînewerî ye. Fexrul-Nîsa li cem Ebi el-Xetab Nasir bin Ehmed el-Batirvanî, Ebi Ebdullah el-Huseyîn bin Ehmed el-Neabî û Talha bin Mihemed el-Zeynebî xwendiye.

Îbn Elcewzî ji di berhema xwe a bi navê "El-Tasdik Bilnazar ilallah Azze Wecel" de behsa wê kiriye û besna wê dide.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1091
Mirin 1179
Kesên sedsala 12an
Nivîskarên kurd ên jin
Nivîskarên kurd
Helbestvanên kurd
Hedîsvanên kurd
Xetçêkerên kurd
Mirin 1112
Hedîsvan
Kurdên sedsala 11an
Vrije Universiteit Brussel

Zaningeha Vrije ya Brukselê bi Holandî: (Vrije Universiteit Brussel) zaningeheka civaka Holandiya ku Di Bajarê Brukselê, li paytexta Belçîkaê da ye

Ev Zaningeh Sê kampûsên wê hene bi navên:

•Etterbeek
•Jette
•Kaai ( Anderlecht)
Serdar Reşîdxan Xorasanî

Serdar Reşîdxan yek ji serokên kurd xorasanî e ku mêrxasîya heta li stranê gel jî hatîye nexşandin. bi hevkarîyê dewleta Îran û Rusya beşek ji kurdên xorasanê hat parçe kirin serdar ji bo nehiliştin ev protokola bi rê wan bajaran ket ku lê mixabin dê rojê dudyan li rê da mir. piştê mirênê reşîd xan xelkên ku çaev li benda wî bûn despêkirina stran jibo wî kirin ku paşda ji bo zelzele bûn bajarê qoçan vê strana bi farisî jî hate xwndin.

Stranê Reşîdxan 
Îro du ro ne lêlo sibe sê ro ne lo

Reşîd nehatiye lêlo dil dişewite lo

Way awy Reşîdxan serdarê kulî Qoçan

Tu çûy te negot lêlo, yarek min heye lo

Li şehrî xerîb lêlo, dildar min heye lo

Way way Reşîdxan serdarê kulî Qoçan

Va kincên kê ne lêlo, kincê yarê ne lo

Dixwazim bişom lêlo, bi ava gulan lo

Way way Reşîdxan serdarê kulî Qoçan

Kincê hakim e lêlo, bi çavan bişom lo

Gul bihara me lêlo, bi çavan bişom lo

Way way Reşîdxan serdarê kulî Qoçan

Çavkanî
 کتاب رشیدخان سردار کل قوچان روایتی تاریخی از دوران زندگی و حکومت امیر حسین خان شجاع الدوله حاکم قوچان تألیف حجی محمد تقدیسی
 کتاب حرکت تاریخی کرد به خراسان
Muhemmed Zêrîndest

Muhemmed Zêrîndest an Ebû Rûh Muhemmed ibn Mansur ibn Ebdullah ibn Mansur Jamani yan ji navberka wî Gorgani, Farisî; زرین‌دست, Bijîşkekî tıbê ê faris yê sedsala 11'an e. Pirtûkekî bi navê "Nur al-ayun" (Ronahiya Çavan) nivîsandîye.

Çavkanî 

Bijîşkên faris
Kesên sedsala 11an
Zarok TV

Zarok TV, kanala televîzyonekî kurdî ye ku jibo zarokan bername û xêzefîlmê bi kurdî weşanê dike. Zarok TV, di 21'ê adara sala 2015an dest bi weşanê kiriye û rojane 24 saetan weşanê dike.  Navenda Zarok TVyê li bajarê Amedê ye û bi zaravayên kurmancî û kirmanckî weşanê dike. Şîara Zarok TV'yê Ji Bo Me Zarok TV! ye.

Bernameyên Zarok TV'yê 
Morî
Sifinc Bob (îngilîzî: SpongeBob)
Clifford Kûçikê Mezin ê Sor (2019) 
Ximşê û Pixko
Cedric
Çolistanên Oscar
Şînok (fransî: Les Schtroumpfs)
Garfield
Yakari
Zarokîstan
Tintin
Bajarokê Mirîşkan
Baxçeyê Ajalan
Billy&Buddy
Hespikê Avê
Dora Te
Trotro
Louie
Hunerên Destan
Pablo: Roviyê Sor ê Piçûk
Fîneas û Ferb
Nexweşxaneya Serê Gir
Corneil&Bernie
Mig Dibêje
Lmn's
Raindrop
Moby Dick
Pinokyo
Macerayên Gulliver
Çîroka bêdawî
Mêşhingiv Maya (almanî: Die Biene Maja)
Hebû tune bû
Kenkenok
Darbirên hêrsok

 Avatar
Mala periyan

Çavkanî

Girêdanên Derve 
Malpera Zarok TV - www.zaroktv.com.tr
Malpera Zarok TV - www.zaroktv.krd
Zarok TV Zindî 
Zarok TV Facebook
Zarok TV Twitter
Zarok TV YouTube

Kanalên televîzyonê yên kurdî
Kanalên televîzyonê ji bo zarokan
Amed
Gombe (parêzgeh)

Parêzgeha Gombeyê, (bi îngilîzî: Gombe State) parêzgeheka (wîlayet) Nîjeryayê ye. Li bakûrê rojhilata Nîjeryayê ye. Serbajarrê wî Gombe ye.

Nîjerya
Parêzgehên Nîjeryayê

Nîjerya ji 36 parêzgehan (wîlayet) û yek hêrema federal ya paytextê (Abuja) pêk tê.

Parêzgeh 

 
Dabeşkirina îdarî ya asta yekem li gorî welatan
Abia (parêzgeh)

Parêzgeha Abiayê (), parêzgeheke (wîlayet) Nîjeryayê ye. Li başûrê rojhilata Nîjeryayê ye. Serbajarê wê Umuahia ye û bajara mezin ê bazirganiyê Aba ye. Navenda bazirganiyê, Aba berê li we herêmê wekî wekîla hikûmeta kolonyal ya Brîtanyayê bû. Parêzgeha Abiayê di sala 1991an de bi veqetîna ji parêzgeha Imoyê hatiye avakirin. Ew yek ji dewletên damezrîner yê ji herêma Deltaya Nîjerê ye.

Girêdanên derve 

Nîjerya
Adamawa (parêzgeh)

Parêzgeha Adamawayê, (bi îngilîzî: Adamawa State) parêzgehekî (wîlayet) Nîjeryayê ye. Li bakurê rojhilata Nîjeryayê ye. Serbajarrê wî Yola ye. Ew tevî 3 beşên din yên îdarî (Adamawa, Ganye, Mubi û Numan) di sala 1991'an de bi veqetandina ji Parêzgeha Gongolayê hatiye avakirin. Ew herwiha zanîngehên American University of Nigeria in Yola û Modibbo Adama University of Technology Yola dihewîne. Ew yek ji sî û şeş (36) wîlayetên Komara Federal ya Nîjeryayê ye. 

Di 14'ê gulana 2013'an de, Serok Goodluck Jonathan îlan kir ku li Parêzgeha Adamawayê tevî cîranên wî Parêzgeha Bornoyê û Parêzgeha Yobeyê rewşa acîl e, ji ber xebatên Boko Haram.

Mîrên Adamawayê 
Mîrên Adamawayê:

 Modibbo Adama ben Hassan 1809-1848
 Lawalu ben Adama 1848-1872 (kurê ê berê)
 Sanda ben Adama 1872-1890 (birayê ê berê)
 Zubayru ben Adama 1890-1901 (birayê ê berê)
 Bibbo Ahmadu ben Adama 1901-1909 (birayê ê berê)
 Iya ben Sanda 1909-1910 (kurê Sanda ben Adama)
 Muhammadu Abba 1910-1924 (kurê Bobbo Ahmadu ben Adama)
 Muhammadu Bello ben Ahmadu ben Hamidu ben Adamu 1924-1928
 Mustafa ben Muhammadu Abba 1928-1946 (kurê Muhammadu Abba)
 Ahmadu ben Muhammadu Bello 1946-1953
 Aliyu Mustafa 1953- 2010
 Muhammadu Barkindo Aliyu Musdafa 2011–heta niha

Nîjerya
Akwa Ibom (parêzgeh)

Parêzgeha Akwa Ibomê (), parêzgehekî (wîlayet) Nîjeryayê ye. Li parçeya başûrî yê beravî ya Nîjeryayê ye. Serbajarrê wî Uyo ye. Li parçeya başûrî yê beravî ya Nîjeryayê ye. Di navbera hêlîpanên 4°32′N û 5°33′N, û hevêrkeyên 7°25′E û 8°25′E cih distîne. Parêzgeh li rojhilatê ji aliyê Parêzgeha Cross River ve, li rojavayê ji aliyê Parêzgeha Rivers ve û li başûrê ji aliyê Okyanûsa Atlantîk ve û li serê başûrê Parêzgeha Cross River ve hatiye sinorkirin.

Akwa Ibom yek ji 36 parêzgehên Nîjeryayê ye, bi nifûsa xwe ya zêdetirî milyon kesan û bêhtirî 10 milyon kesên li diyasporayê ye. Ew di sala 1987an de bi veqetandina ji parêzgeha Cross Riverê hatiye avakirin û hêjî petrol û gaza herî bi kalîte li welatê ji vê parêzgehê tê derxistin. Bajara Uyoyê, bi zêdetirî 500, 000 rûniştvanên xwe serrbajara parêzgehê ye. Akwa Ibom xwediyê balafirgekekî (Akwa Ibom International Airport) û du benderên sereke yên li ser Okyanûsa Atlantîkê ye û tê pêşniyarkirin ku li Oronê benderekî di standardên cihanê de yê bi navê Ibaka Seaport'ê were avakirin. Hikûmet her wiha bi kompleksa sporê ya ultramodern yê 30, 000 kesî pesna xwe dide. Parêzgeha Akwa Ibomê ji E-Pirtûkxaneya Ibomê re, navenda agahiyê yê di standardên cihanê de, malxwêyî dike. Tevî zimanê îngilîzî zimanên sereke zimanê îbibioyî, zimanê annangî, zimanê eketî û zimanê oronî ye.

Bajarên sereke
Uyo, Eket, Ikot Ekpene, Oron, Abak, Ikot Abasi, Ikono, Etinan, Esit Eket û Uruan.

Deverên hikûmeta hêremî 
Parêzgeha Akwa Ibomê ji sî û yek (31) deverên hikûmetê yê hêremî pêk tê. Ew:

 Abak (malper )
 Eastern Obolo (malper )
 Eket (malper )
 Esit-Eket (malper )
 Essien Udim (malper )
 Etim-Ekpo (malper )
 Etinan (malper )
 Ibeno (malper )
 Ibesikpo-Asutan (malper )
 Ibiono-Ibom (malper )
 Ika (malper )
 Ikono (malper )
 Ikot Abasi (malper )
 Ikot Ekpene (malper )
 Ini (malper )
 Itu (malper )
 Mbo (malper )
 Mkpat-Enin (malper )
 Nsit-Atai (malper )
 Nsit-Ibom (malper )
 Nsit-Ubium (malper )
 Obot-Akara (malper )
 Okobo (malper )
 Onna (malper )
 Oron (malper )
 Oruk Anam (malper )
 Ukanafun (malper )
 Udung-Uko (malper )
 Uruan (malper )
 Urue-Offong/Oruko (malper )
 Uyo (malper )

Nîjerya
Anambra (parêzgeh)

Parêzgeha Anambrayê (), parêzgehekî (wîlayet) Nîjeryayê ye. Li başûrê rojhilata Nîjeryayê ye. Serbajarrê wî Awka ye. Navê vê parêzgehê navekê îngilîzkirî ye û navê we ya orijînal 'Oma Mbala', navê hêremî yê Çema Anambrayê (Anambra River) ye. Cihê paytextê û rûniştina hihûmetê bajarrê Awkayê. Bajarên herî mezin yê bazirganî û karsaziyê li gorî rêzê; Onitsha, Nnewi û Ekwulobia nin. Temaya parêzgehê "Ronahiya Neteweyê" (Light Of The Nation) ye.

Deverên hikûmeta hêremî 

Parêzgeha Akwa Ibomê ji bîst û yek (21) deverên hikûmetê yê hêremî pêk tê. Ew:

 Aguata
 Awkaya Bakur
 Awkaya Başûr
 Anambraya Rojhilat
 Anambraya Rojava
 Anaocha
 Ayamelum
 Dunukofia
 Ekwusigo
 Idemiliya Bakur
 Idemiliya Başûr
 Ihiala
 Njikoka
 Nnewiya Bakur
 Nnewiya Başûr
 Ogbaru
 Onitshaya Bakur
 Onitshaya Başûr
 Orumbaya Bakur
 Orumbaya Başûr
 Oyi

Nîjerya
Sherlock (rêzefîlm)

Sherlock (Şerlok) rêzefîlmekî  li ser detektîvê bi nav û deng Sherlock Holmes (Şerlok Holmes). Heta niha gelek rêzefîlm, kartonfîlm û fîlmên metrajdirêj hatiye çêkirin. Ev rêzefîlm guncandineke nûjen a çîrokên Sir Arthur Conan Doyle e. Di 2010an de hatiye çêkirin û bi çar sezone didome. Di her sezonekê de sê beş hene lê di sezona dawî de tenê beşek hat weşandin.

Sezona yekê, 2010

Lêkolînek li ser Helesor
 Xaziyê şerê Efxanistan, Dr. John Watson vedigere Londonê û ji xwe re li xaniyekê digere. Bi saya hevalekî xwe Sherlock Holmes dinase û ev û Sherlock bi hev re dest bi detektîviyê dikin.
Bankvanekî Kor
 Kuştinên aloz li her derê Londonê diqewimin û di wan kuştinan de sembolên nepenî û sosret tên bi kar anîn. John Watson û Sherlock Holmes dest bi lêkolinê dikin û xwe di nav tawanbarên Çînî de dibînin.
 Lîstika Mezin
Mycroft alikariya Sherlock dixwaze. Lê tawankarek jî dixwaze bi revandiyên bombe-pêçayî bi Sherlock re lîstikan bilîze.
аЯды

Sezona duyan, 2012

Li Belgraviayê Hetîketî
Tajiyên Baskerville
Sûlava Reichenbach

Sezona sêyan, 2014
Darbesta Vala
Nîşana Sê Kesan
Sonda Wî Ya Dawîn

Sezona çaran, 2016
Bûka Kirêt (beşekê  taybet wê di nav sezona sê û çar de dileyze)
Şeş Thatcher(an)
Detektîvê Derewkirî
Pirsgirêka Dawiyê

Çavkanî

Rêzefîlm
Sherlock Holmes

Sherlock Holmes
(Şerlok Holmes) karakterekî aşopî ye ku di sala 1887an de ji aliyê nivîskarê brîtanî  Arthur Conan Doyle ve  hatiye afirandin. 

Sherlock li Londonê dije û detektîvekî  pir serkeftî ye. Polis û mirov, ji bo sûcên cûrbecûr, -pirranî sûcên ku çareserkirina wan dijware- serî li Sherlock Holmes didin. Ew jî bi rêbazên xwe wan çareser dike.

John Watson him hevkarê wî ye him jî jînenîgarî  û serpêhatiyên Sherlock Holmes dinivîse. Ji bilî çar çîrokan hemû çîrokên Sherlock ji aliyê John Watson ve tên vegotin.

Çavkanî

 
Kesayetên Arthur Conan Doyle
Kesayetên Sherlock Holmes
Hybrid Theory

Hybrid Theory, albûma şeşem a Linkin Park e. Li 'yê di 2000'an da albûm derket.

Stran 

 Papercut
 One Step Closer
 With You
 Points of Authority
 Crawling
 Runaway
 By Myself
 In the End
 A Place for My Head
 Forgotten
 Cure for the Itch
 Pushing Me Away

Albûm
Meteora

Meteora, albûma şeşem a Linkin Park e. Li 'yê di 2003'an da albûm derket.

Stran 

 Foreword
 Don't Stay
 Somewhere I Belong
 Lying from You
 Hit the Floor
 Easier to Run
 Faint
 Figure.09
 Breaking the Habit
 From the Inside
 Nobody's Listening
 Session
 Numb

Albûm
Linkin Park
Minutes to Midnight

Minutes to Midnight, albûma şeşem a Linkin Park e. Li 'yê di 2007'an da albûm derket.

Stran 

 Wake
 Given Up
 Leave Out All the Rest
 Bleed It Out
 Shadow of the Day
 What I've Done
 Hands Held High
 No More Sorrow
 Valentine's Day
 In Between
 In Pieces
 The Little Things Give You Away
 No Roads Left

Albûm
Linkin Park
A Thousand Suns

A Thousand Suns, albûma şeşem a Linkin Park e. Li 'yê di 2010'an da albûm derket.

Stran 

 The Requiem
 The Radiance
 Burning in the Skies
 Empty Spaces
 When They Come for Me
 Robot Boy
 Jornada del Muerto
 Waiting for the End
 Blackout
 Wretches and Kings
 Wisdom, Justice, and Love
 Iridescent
 Fallout
 The Catalyst
 The Messenger

Albûm
Linkin Park
Living Things

Living Things, albûma şeşem a Linkin Park e. Li yê di 2012an da albûm derket.

Stran 

 Lost in the Echo
 In My Remains
 Burn It Down
 Lies Greed Misery
 I'll Be Gone
 Castle of Glass
 Victimized
 Roads Untraveled
 Skin to Bone
 Until It Breaks
 Tinfoil
 Powerless

Albûm
Linkin Park
The Hunting Party

The Hunting Party, albûma şeşem a Linkin Park e. Li 'yê di 2014'an da albûm derket.

Stran 

 Keys To The Kingdom
 All For Nothing (Feat. Page Hamilton)
 Guilty All The Same (Feat. Rakim)
 The Summoning
 War
 Wastelands
 Until It’s Gone
 Rebellion (Feat. Daron Malakian)
 Mark The Graves
 Drawbar (Feat. Tom Morello)
 Final Masquerade
 A Line In The Sand 

Albûm
Linkin Park
All We Know Is Falling

All We Know Is Falling, albûma şeşem a Paramore e. Li 'yê di 2005'an da albûm derket.

Stran 

 All We Know
 Pressure
 Emergency
 Brighter
 Here We Go Again
 Let This Go
 Whoa
 Conspiracy
 Franklin
 My Heart

Albûm
Paramore
RIOT!

RIOT!, albûma şeşem a Paramore e. Li 'yê di 2007'an da albûm derket.

Stran 

 For a Pessimist, I'm Pretty Optimistic
 That's What You Get
 Hallelujah
 Misery Business
 When It Rains
 Let the Flames Begin
 Miracle
 Crushcrushcrush
 We Are Broken
 Fences
 Born For This

Albûm
Paramore
Brand New Eyes

Brand New Eyes, albûma şeşem a Paramore e. Li 'yê di 2009'an da albûm derket.

Stran 

 Careful
 Ignorance
 Playing God
 Brick By Boring Brick
 Turn It Off
 The Only Exception
 Feeling Sorry
 Looking Up
 Where The Lines Overlap
 Misguided Ghosts
 All I Wanted
 Decode

Albûm
Paramore
Paramore (albûm)

Paramore, albûma şeşem a Paramore e. Li 'yê di 2013'an da albûm derket.

Stran 

 Fast in My Car
 Now
 Grow Up
 Daydreaming
 Interlude: Moving on
 Ain't It Fun
 Part II
 Last Hope
 Still Into You
 Anklebiters
 Interlude: Holiday
 Proof
 Hate to See Your Heart Break
 (One of Those) Crazy Girls
 Interlude: I'm Not Angry Anymore
 Be Alone
 Future

Albûm
Paramore
Led Zeppelin I

Led Zeppelin I, albûma şeşem a Led Zeppelin e. Li 'yê di 1969'an da albûm derket.

Stran 

 Good Times, Bad Times
 Babe I'm Gonna Leave You
 You Shook Me
 Dazed and Confused
 Your Time Is Gonna Come
 Black Mountain Side
 Communication Breakdown
 I Can't Quit You Baby
 How Many More Times

Albûm
Led Zeppelin
Led Zeppelin II

Led Zeppelin II, albûma şeşem a Led Zeppelin e. Li 'yê di 1969'an da albûm derket.

Stran 

 Whole Lotta Love
 What Is and What Should Never Be
 The Lemon Song
 Thank You
 Heartbreaker
 Living Loving Maid (She's Just a Woman)
 Ramble On
 Moby Dick
 Bring It on Home

Albûm
Led Zeppelin
Led Zeppelin III

Led Zeppelin III, albûma şeşem a Led Zeppelin e. Li 'yê di 1970'an da albûm derket.

Stran 

 Immigrant Song
 Friends
 Celebration Day
 Since I've Been Loving You
 Out On the Tiles
 Gallows Pole
 Tangerine
 That's the Way
 Bron-Yr-Aur Stomp
 Hats Off to (Roy) Harper

Albûm
Led Zeppelin
Led Zeppelin IV

Led Zeppelin IV, albûma şeşem a Led Zeppelin e. Li 'yê di 1971'an da albûm derket.

Stran 

 Black Dog
 Rock and Roll
 The Battle of Evermore
 Stairway to Heaven
 Misty Mountain Hop
 Four Sticks
 Going to California
 When the Levee Breaks

Albûm
Led Zeppelin
Houses of the Holy

Houses of the Holy, albûma şeşem a Led Zeppelin e. Li 'yê di 1973'an da albûm derket.

Stran 

 The Song Remains the Same
 The Rain Song
 Over the Hills and Far Away
 The Crunge
 Dancing Days
 D'yer Mak'er
 No Quarter
 The Ocean

Albûm
Led Zeppelin
Physical Graffiti

Physical Graffiti, albûma şeşem a Led Zeppelin e. Li 'yê di 1975'an da albûm derket.

Stran 

 Custard Pie
 The Rover
 In My Time of Dying
 Houses of the Holy
 Trampled Under Foot
 Kashmir
 In the Light
 Bron-Yr-Aur
 Down by the Seaside
 Ten Years Gone
 Night Flight
 The Wanton Song
 Boogie with Stu
 Black Country Woman
 Sick Again

Albûm
Led Zeppelin
Presence

Presence, albûma şeşem a Led Zeppelin e. Li 'yê di 1976'an da albûm derket.

Stran 

 Achilles Last Stand
 For Your Life
 Royal Orleans
 Nobody's Fault But Mine
 Candy Store Rock
 Hots on for Nowhere
 Tea for One

Albûm
Led Zeppelin
In Through The Out Door

In Through the Out Door, albûma şeşem a Led Zeppelin e. Li 'yê di 1979'an da albûm derket.

Stran 

 In the Evening
 South Bound Saurez
 Fool in the Rain
 Hot Dog
 Carouselambra
 All My Love
 I'm Gonna Crawl

Albûm
Led Zeppelin
Coda

Coda, albûma şeşem a Led Zeppelin e. Albûm di 1982'an de derket.

Stranên albûma Coda 

 We’re Gonna Groove
 Poor Tom
 I Can’t Quit You Baby
 Walter's Walk
 Ozone Baby
 Darlene
 Bonzo’s Montreux
 Wearing and Tearing
 Baby Come on Home
 Travelling Riverside Blues
 White Summer/Black Mountain Side
 Hey Hey What Can I Do

Çavkanî 

Albûm
Led Zeppelin
Mele Nûrûllahê Godişkî

Mele Nûrûlahê Godişkî (1918-2003) nivîskar û fiqihzanê îslamê ê kurd e.

Mele Nûrûllahê Godişkî ji Sêrtê ye. Hîna sê salî bûye bavê wî wefat dike. Li cem apê xwe mezin dibe. Dibe heft salî dişînin xwendinê medreseyê. Di medreseyê de dixwine.
Nûrûlah Godişkî gellekî berhem nivîsiye. Ji berhemên wî çend pirtûk evin.

1.Dîwan: Kurdî, tirkî û erebî ye.

2.El-Cewahirurreşadiyye: Beyitên Kurdî

3.El-Hemailu Fişşemail: 5569 beyîtên Kurdî.

4.Sehlûl Mewrid: Mewlid.

5.El-Himyan Fi Hidayetissibyan.

6.El-Sebaiku Fil Menasik: Li ser umre u hec e. Bi zimanê kurdî ye.

7.Çenta Yetiman: Li ser fiqihê ye.
8.Kufrul Kebair: 

9.Camiul Meani.

10.Dilo Rabe.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1918
Mirin 2003
Kesên ji Sêrtê
Nivîskarên kurd
Kesên sedsala 20an
Bauchi (parêzgeh)

Parêzgeha Bauchiyê (), parêzgehekî (wîlayet) Nîjeryayê ye. Serbajarrê wî Bauchi ye. Bauchi, bi piranî wek Bauchi Stateyê tê gotin ji bo ku bi bajara li bakura welat yê bi navê Bauchiyê ne tevlihev kirin. Ew di destpêkê de di nava Parêzgeha Gombeyê de bû lê di 1996'an de jê veqetiya û bû parêzgehekê cuda. Zanîngeha Abubakar Tafawa Balewa di serbajarra Bauchiyê de hatiye bicihkirin.

Deverên hikûmeta hêremî 

Parêzgeha Bauchiyê ji bîst (20) deverên hikûmetê yê hêremî (DHH) pêk tê. Ew:

Nîjerya
Dêmqosnî

Dêmqosnî () gundekî girêdayî navçeya Wanê ya Payizavayê ye. 
Nêzî 70 xane li vir gundê heye.Eşîrên gundê de rûspî jî OsmanBegi(Pinyanişî) ne

Erdnîgarî 

Wanê re 30, Payizavayê re jî 8 km dûrahiya wê gundê heye.

Gelhenasî

Mixtar 

Mixtarê gundê: Şahabettin Irtak hatiye hilbijartin.

Gundên Payizavayê
Osmanbegî
Osmanbegî

Osmanbegî an jî îsmanbegi, Mîle eşira Pinyanişî.

Gundên Osmanbegîyan 
 Dêmqosnî
 Çîçkanîs
 Akrûs
 Qesr, Şax
 Xanîk,Elbak(hinek)
 Qizilce,Elbak(hinek)
 Degirmin(hinek)
 Xarnik,Payizava (hinek)

Eşîrên Bakurê Kurdistanê
Êla Ertoşî
Bayelsa (parêzgeh)

Parêzgeha Bayelsayê (), parêzgehekî (wîlayet) Nîjeryayê ye. Serbajarrê wî Yenagoa ye. Bayelsa parêzgehekî li başûrê Nîjeryayê di nav hêrema Deltaya Nîjerê ye, di navbera parêzgehên Delta û Riversê de ye. Çar zimanên serekî yên bi navê Izon, Nembe, Epie-Atissa, û Ogbia tên axaftin. Wekî parêzgehên din, zimanê îngilîzî li vir jî zimanê fermî ye. Parêzgeh di sala 1996an de ji beşekê Parêzgeha Riversê hatiye avakirin û bi vî awayî bû yek ji parêzgehên federasyona Nîjeryayê.

Deverên hikûmeta hêremî 
Parêzgeha Bayelsayê ji heşt (8) deverên hikûmetê yê hêremî pêk tê. Ew:

 Brass
 Ekeremor
 Kolokuma/Opokuma
 Nembe
 Ogbia
 Sagbama
 Southern Ijaw
 Yenagoa

Nîjerya
Benué (parêzgeh)

Parêzgeha Benuéyê (), parêzgehekî (wîlayet) Nîjeryayê ye. Paytexta wî Makurdi ye. Nifûsa parêzgeha Benuéyê li gorî serjimara sala 2006'an nêzîkî 4,253,641 e. Bi pirranî kesên ji Tiv û Idomayê lê rûdinên, ku ew li gorî rêzê zimanê tivî û zimanê îdomayî xeber didin. Komên din ên etnîk; Igede, Etulo û Abakwa, Jukun, Hausa, Akweya û Nyifon in. Bi paytexta xwe ya li Makurdi, Benue herêmeke dewlemend e; hin ji berhemên mezin yên wir kartol, kasava (manihot esculenta), soya, baçîk, loke (linum usitatissimum), yam, kuncî, birinc, û gûzên mezin in.

Deverên hikûmeta hêremî 

Parêzgeha Benuéyê ji bîst û sê (23) deverên hikûmetê yê hêremî pêk tê. Ew:

Nîjerya
Angels Fall First

Angels Fall First albûma şeşem a Nightwish e. Di 1997an da albûm derket.

Stran 

 Elvenpath
 Beauty and the Beast
 The Carpenter
 Astral Romance
 Angels Fall First
 Tutankhamen
 Nymphomaniac Fantasia
 Know Why The Nightingale Sings
 Lappi (Lapland)

Albûm
Oceanborn

Oceanborn, albûma şeşem a Nightwish e. Li 'yê di 1998'an da albûm derket.

Stran 

 Stargazers
 Gethsemane
 Devil & The Deep Dark Ocean
 Sacrament Of Wilderness
 Passion And The Opera
 Swanheart
 Moondance
 The Riddler
 The Pharaoh Sails To Orion
 Walking In The Air
 Sleeping Sun

Albûm
Wishmaster

Wishmaster, albûma şeşem a Nightwish e. Li 'yê di 2000'an da albûm derket.

Stran 

 She Is My Sin
 The Kinslayer
 Come Cover Me
 Wanderlust
 Two For Tragedy
 Wishmaster
 Bare Grace Misery
 Crownless
 Deep Silent Complete
 Dead Boy's Poem
 FantasMic
 Sleepwalker 

Albûm
Century Child

Century Child, albûma şeşem a Nightwish e. Li 'yê di 2002'an da albûm derket.

Stran 

 Bless The Child
 End Of All Hope
 Dead To The World
 Ever Dream
 Slaying The Dreamer
 Forever Yours
 Ocean Soul
 Feel For You
 The Phantom Of The Opera
 Beauty Of The Beast

Albûm
Once

Once, albûma şeşem a Nightwish e. Li 'yê di 2004'an da albûm derket.

Stran 

 Dark Chest Of Wonders
 Wish I Had An Angel
 Nemo
 Planet Hell
 Creek Mary's Blood
 The Siren
 Dead Gardens
 Romanticide
 Ghost Love Score
 Kuolema tekee taiteilijan
 Higher Than Hope

Albûm
Dark Passion Play

Dark Passion Play, albûma şeşem a Nightwish e. Li 'yê di 2007'an da albûm derket.

Stran 

 The Poet and the Pendulum
 Bye Bye Beautiful
 Amaranth
 Cadence Of Her Last Breath
 Master Passion Greed
 Eva
 Sahara
 Whoever Brings The Night
 For The Heart I Once Had
 The Islander
 Last Of The Wilds
 7 Days To The Wolves
 Meadows Of Heaven

Albûm
Imaginaerum

Imaginaerum, albûma şeşem a Nightwish e. Li 'yê di 2011'an da albûm derket.

Stran 

 Taikatalvi
 Storytime
 Ghost River
 Slow, Love, Slow
 I Want My Tears Back
 Scaretale
 Arabesque
 Turn Loose The Mermaids
 Rest Calm
 The Crow, The Owl And The Dove
 Last Ride Of The Day
 Song Of Myself
 Imaginaerum

Albûm
Endless Forms Most Beautiful

Endless Forms Most Beautiful albûma şeşem a Nightwish e ku di 2015an de albûm derket.

Stran 

 Shudder Before the Beautiful
 Weak Fantasy
 Élan
 Yours Is an Empty Hope
 Our Decades in the Sun
 My Walden
 Endless Forms Most Beautiful
 Edema Ruh
 Alpenglow
 The Eyes of Sharbat Gula
 The Greatest Show on Earth 

Albûm