nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Nicki Minaj

Onika Tanya Maraj (jdb. 8ê kanûna pêşîn a 1982an), anjî bi navê Şano Nicki Minaj (vexwendin: nɪki mɪˈnɑːʒ), Trinidad zayende Amêrîkayî rap, stranbêj, helbest û aktrîs'e. Di sala 2007 û 2009 piştî navbera serkeftina Xebat ya weşana mixtape re bi Young Money Entertainment Peyman Îmze kirin.

Albuma Minaj Pink Friday (2010) ya tomargeha yekem, di lîsteya dîwan a DYA Billboard 200 rûnişt û ji aliyê RIAA (Qeyda Yekîtiya Endûstriya Amêrîka) bi sertîfîka platîn hate Xelatkirin. Albuma ên hêrî serketî ya single buyî "Super Bass", çar caran sertîfîka platîn girt û li DYAyê zêdetirî çar mîlyon kopî firot. Bi dor Minaj, dûhev di lîsteya Billboard Hot 10de peyde buyî ya heft stranên xwe de yekem stranbêj a solo ya Jin çu ava.

Albuma Pink Friday: Roman Reloaded (2012) ya tomargeha duyem di salên ewl de gelek firotin buye û li tevahî ya Cîhanê de ji mîlyonek zêdetirî kopî firotiye. Derketina Abluma nû ya Starships, li DYA'yê cara yekem dinav pêncan de buye û di sala 2012an de ên gelek firotinên singlean bune. Dema ku hatin sala 2013an, stranbêjî tenê li DYA'yê 2.6 mîlyon Album û 13.5 mîlyon single firotan hate fêrbûn. Heman salê de, di pêşbaziya 12. Demsala American Idol jûrîtî kiriye.

Minaj, yekem Jina stranbêj a hundirê MTV's Annual Hottest MC Listê buye û ji aliyê The New York Times "Jinekî rap ji bo hemû zemanan" hate nîvîsandin.  Herwiha di reklamên Adidas, MAC Cosmetics û Pepsi cîh girt. Minaj wek paşeroja şano ya fîlm, Dema Qeşayê 4: Parzemîn Veqetiyan dengdana stranbêjî kir û cara yekem di sala 2014an bi çêkirina fîlma The Other Woman ezmûna lîstikvan Jîn dide.

Rojên Yekem 

Onika Tanya Maraj, di roja 8ê kanûna pêşîn a 1982an ji cotkarên Carol û Robert Maraj, li paytexta Trinidad û Tobago ya Port of Spain navçeya Saint James hate dinê. Du birayên Nicki Minaj hene, jêderka Hint û Afro-Trinidad e. Dayika Nicki Minaj memûrê muhasebe, diwîzvan û tevî stranbêjî ya gospel de gelek xebat kiriye. Bavê Nicki Minaj jî li American Express'de xebitiye. Girêdanê Narkotîk û Alkolîk buye û carek xwest ku mala xwe bişewitîne û Dayika xwe teşebus bike. Nicki Minaj heta pênc salî jî li Saint James bi dapîra xwe re jiyan û zeman bi zeman jî aliyê dayika xwe dihat ziyaret kirin. Du re bi Dayika xwe re mal birin navçeya Queens ya New York City.

Dîskografî 

Pink Friday (2010)
Pink Friday: Roman Reloaded (2012)
The Pinkprint(2014)

Fîlmografî 

Dema Qeşayê 4: Parzemîn Veqetiyan
The Other Woman

Tûrne 

America's Most Wanted Tour (2009)
I Am Music II Tour (2011)
Femme Fatale Tour (2011)

Girêdanê Xwe 
Pink Friday Tour  (2012)
Pink Friday: Reloaded Tour (2012)

Çavkanî

Girêdanên Derve 

Jidayikbûn 1982
Rapvanên amerîkî
Stranbêjên amerîkî
Jin
Mirovên zindî
Medreseya Zehra

Medresaya Zehra () medreseya ku Seîdê Nûrsî dixwest ku li Wan, Bidlîs û Dîyarbekirê were çêkirin.

Seîdê Nûrsî dixwest di medreseyê de dersên îslamî û dersên fenê (stêrnasî, fîzîk, kîmya, erdnîgarî, civaknasî û hwd.) were xwendin

Çavkanî 

Dîn
Girê Sîran

Girê Sîran (), bajarokekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Venedîk

Venedîk, Vînis, Vênîsiya (, bi venetî:  an , ), an jî (, ) bajarekî herêma Veneto ya bakur-rojhilata Îtalyayê ye.

Cihên turîstîk 
Di kolanên Venedîkê av dixuşe û va sedema bajêr pir turîstîk dike. Yekcara ji Venedîkê re dibên "bajarê eşqê". Xort evîndarê xwe tînine vî bajarî.
Ziyaretvanên yekem car pirsgirêkên xwe li ser dîtina dîmenên keyfî li dora Venice nînin, û cîhê yekê ku hûn lê zêde bikin li ser sefera we ya Venice, Piazza San Marco ya bi rûmet e. Ev qada mezin a bajêr e, xanî ji Campanile Bell Tower-a kevir-sor û Basilica ya Saint Mark-a bêhempa ye, şêweya mîmariya mîmarî ya balkêş a katedralê Italo-Bizantine ye ku gelek hêmanên wê di zêr û spî de ne. .

Bajarên bira 
 Buenos Aires, Arjentîn
 Newcastle, Brîtanya
 Sarajevo, Bosniya û Herzegovîna
 Tallinn, Estonya
 Stembol, Tirkiye

Çavkanî

Girêdanên derve 

Îtalya
Paytextên dewletên dîrokî
Bajarên herêma Venetoyê
Venedîk
Kelepora Cîhanê li Îtalyayê
Êsê

Êsê () gundekî girêdayî Kercosê ye.
Tembûr & Harb

Tembûr & Harb albûma 4. Cemîl Koçgirî ye di sala 2015'an de derketiye. Bi harb'a Tara Caff û tembûra Cemîl Koçgirî muzîkeke nûjen a koka xwe ji melodiyên mîstîk û qedîm pêk hatiye.

Albûm bêhtir weke albûmeke enstrûmental e, li gelek cihan jî ew dengê kewîn ê Tara Caffê derdikeve. di vê albûmê de 11 stran hene. Di strana Baran Barî de dengê Aynurê tê bihîstin, dîsa Kinan Azmeh jî bi klarneta xwe tevlî vê albûmê bûye. Her wiha mûzîsyenên wek Yılmaz Yeşilyurt, Manuel Lohnes, Susanne Hirsch, Babak Massali û Fardin Lahourpour di vê albûmê de cihên xwe girtine.

Stranên albûmê:
Rê
Baran barî
Av
Berfîn
Porê
Tembûr
Revîn
Saqî
Nevaî
Tînuy şerab
Ruh

Albûm

Girêdanên Derve 
Cemîl Koçgirî & Tara Caff - Albûma Tembûr & Harb: 
http://www.youtube.com/playlist?list=PLeipmHYHfUrpbxa9FK1wgzsQ7rnm4pSC7
Erwin Rommel

Erwin Johannes Eugen Rommel fermandar û stratejê leşkeriyê  alman bû û pir navdar bû. Gelek şer qezenç kir. Serkeftinên herî mezin li Afrîkaya Bakur standî bû.

Rommel sala 1910 tevlî arteşa alman bû û ji bo wêrekiya xwe ya taybet di şerê cîhanî yê yekem de nîşankirî bû. Piştre ew veguhestin Reichswehr û Wehrmacht. Di sala 1937-an de ew pirtûka xwe Infanterie greift an ( Piyade êrîş dike) weşand, di wî de ezmûnên şer û stratejiyên xwe yên leşkerî pêvajoy kir. Di dema şerê cîhanî yê duyem   de, ew ji sibatê 1940-ê de fermandarê beşa 7-yê tankan li Fransayê bû. Cîgirê wî wek fermandarê yekîneya afrîkî ya almanyayê û Artêşa tankan li Afrîkaya Bakur, ku digel leşkerên wî ew di tîrmeha 1942-an de heta El Alamein pêşve çû, wî li navmalî û serbilindiya mezin li derveyî welate qezenc kir.  Piştre jî ew wek fermandarê serekî yê koma artêşa B li fransayê xebitî. , li vir cihê ku ew birîndar bû sebeba êrîşeke hewayî de di 17ê tîrmeha 1944 de. Piştî hewla êrîşa di 20ê tîrmeha sala 1944 de li ser Hitler, ew ji aliyê Hitler ve  bi beşdarbûnê  ve hat tawanbar kirin û neçar ma ku xwekujî bike.

Rommel bi Nasyonalsosyalîzm û berxwedanê re têkiliyek ambîvalent bû. Dema ku guhartina wî ya dijberê Hitler di lêkolînê de hatiye pejirandin, tevlêbûna wî di êrîşa 20-ê tîrmeha 1944-an de gengeşeyî dimîne. Lêkolînên nû radigihînin ku Rommel "ne tenê di derbarê darbeya 20ê tîrmehê de dizanibû, lê di heman demê de piştgirî da wî û ji wargeha komplogeran re veguhastibû."

Çavkanî 

Fermandar
Jidayikbûn 1891
Mirin 1944
Mella Neqdelî Baxçixî

Mella Neqdelî Baxçixî (1940-1986 Bocnûrd Xorasana Bakur) yek ji hunermend, mamoste, helbestvan û mela ên kurdên kurmanc ê li Îranê ye. Di sala 1940'î de, li gundê Baxçiq a ku li ser Bocnûrd li parêzgeha Xorasana Bakurê li Îranê ji dayîk bûye. Mella Neqdelî , heta 22 salitî dengbêj û stranbêj bû. Ji ewî gelek dengên kurdî hatine xwendin û li radyoya kurdî li Xorasanê hatine belavkirin.  Xelkên xorasanê ji dengên wî  gelek hez dikirin û bi ewan dengan re dijiyan. Hin çîrok li ser jiyan û kiryarên wî hatine nivîsîn. Romanek ji ser jiyana wî hatiye nivîsîn.
Li sala 1962, ev kete nava sofiyan û mellatiyê û dersa mamostetiya dînî jî xwend. Ewa yek ji mezinên li nava kurdên xorasanê ye û li sala 2015’an wekî bajariyê mînakî, li xorasanê hate hilbijartin. 
Ewa mela û dengbêjek bi nav û deng li xorasanê bû, lê gelek xebatên din jî ji ewî  xelat mane. 
Mella Neqdelî Baxçixî li sala 1986’an bi çekên be’siyan hate şehîdkirin.

Dengên wî 
Gilol Mesûme .
Li ser şîna Îmam Husên

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Malpera Mella Neqdelî Baxçixî bi zimanê Farsî
 Malpera Ellahmezar 
 Malpera Serhed 

Kurdên Xorasanê
Jidayikbûn 1940
Mêr
Helbestvanên kurd
Stranbêjên îranî
 Stranbêjên kurd
Helbestvanên zimanê farisî
Mirin 1986
Toroslar, Mêrsîn

Toroslar () navçeyeke ser Mêrsînê ye ku dikeve komara Tirkiyeyê.

Mêrsîn

Navçeyên Mêrsînê
Yenişehir, Mêrsîn

Yenişehir navçeyeke ser Mêrsînê ye ku dikeve komara Tirkiyeyê.

Mêrsîn

Navçeyên Mêrsînê
Mezitli, Mêrsîn

Mezitli () navçeyeke ser Mêrsînê ye.

Mêrsîn
Tarsus

Tarsus navçeyeke ser Mêrsînê ye. Navçeya herî şênî ya Mêrsînê ye.

Mêrsîn
Selah Cidîd

Selah Jidîd Yan Selah Cidîd (1926 – 19 tebax, 1993, erebî: صلاح جديد) General û siyasetmedarekî siyasî bû ku endamê Partiya Baes li Sûriyeyê bû herwiha ji sala 1966an heta 1970ê serokê de facto yê Sûriyeyê bû.

Jiyan û karên wî yên pêşî 
Cidîd di sala 1926an li gundê Diwêr Biebdayê ya nêzîkî berava bajarê Ceblê ya ku girêdayî parêzgeha Laziqiyê ye ji dayik bûye. Li malbateke Elewî ji dayik bûye. Herwiha hinek rapor hene ku dibêjin ku ew bi xwe di sala 1924an de ji dayik bûye. Li Akademiya keşkerî ya Humsê xwendiye û sala 1946an tev li artêşa Sûriyeyê bûye. Cidîd di eslê xwe de endamê Partiya Neteweperwer ya Sosyalîst ya Sûrî bû lê piştî wê û di salên pêncî de ,bû andamê partiya baesa sosyalîst ya erebî bû ku ji aliyê Mişêl Efleq û Selah edîn El-Bîtar ve dihat birêvebirin. Lê dîsa jî Cidîd têkiliyên xwe bi Partiya Neteweperwer ya Sosyalîst ya Sûrî nebirîn ku birayê wê Xesan li Sûriyeyê kesayeteke navdar bû. Lê di salên pêncî de dilsoziya wî pê re kêm bû û bû endamê Tevgera welatparêzên ereb, ew tevgera ku piştigriya  Cemal Ebdilnasir û îdeolojiya wî dikir. Cidîdî piştgiriyê bi tevlêbûna Sûriyeyê bo Komara erebî ya yekgirtî  (KEY) bû.

Di serdema KEY de Tayîdâ Cidîdî li Qahîreya Misirê derket. Li wê de Cidîd û di sala 1959an de bi çend baesiyan re lijneya leşkerî damezirand ku armanca wê parastina hebûna KEYî bû. Pêşî Lijneya Leşkerî tenê ji çar kesan pêk dihat, ew jî Hafiz Esed, Ebdilkerim Elcundî, Muhemed Umran bûn. Herwiha Lijneya leşkerî hewl da ku tevgera Baesa Sûrî jî ji wendabûnê biparêze. Endamên Lijneyê ew kes bûn yên ku gazin ji Efleqî bo têkçûna Baesê di serdema KEYê de dikir. Kongreya Sêyem ya partiyê ya sala 1959an piştgiriya biryara Efleqî di helandina partiyê de kiribû lê sala 1960î de kongreya neteweyî de Cidîd nûnerê wê fikirê bû ya ku dûre wek Lijneya leşkerî dê derkeve û li dijî biryarê derket û daxwaza ji-nû-ve-damezirandina partiyê kir. Herwiha Kongreyê biryar da ku têkiliyên xwe bi Nasirî re xweş bikin di rêya demokratîzekirina KEY. Beşek ji partiyê, bi serokatiya Ekrem Elhoranî daxwaza veqetandina Sûriyeyê kir. Lijneya leşkerî negihişt armancên xwe û sala 1961ê KEY ji hev ket. Nazim Elqudsî  yê ku bû serokê yekem piştî jihevketina KEY, gelek tehde li Cidîd û yên din kir ji ber dilxwaziya wan ji Nasirtiyê re û zor li gişan kir ku ji artêşa Sûriyeyê îstîfa bikin.

Zilamê xurt yê Baesa Sûrî 
Gava ku Cidîd bû sekreterê duyem yê Baesê, bi awayekî veşartî  erkanên dewletê tijî zilamên xwe kirin û ev hinek ji wan in; Nûreddîn Atasî wek peyvdar, serokê dewletê û dûre jî serokwezîr; Yûsif Zaûyan wek serokwezîr; Îbrahîm Maxûs wek wezîrê karên derve, Hafiz Esed wek wezîrê berevaniyê; Ebdilkerîm Elcundî wek birêveberê ewlehiyê. Gelek ji van elewî bûn( Wek mînak, ji bilî Arasî, Elcundî û Zaûyan yên sunî ev ên li jorê giş elewî bûn) ku hikûmet dikir hikûmeteke mezhebî. Çend zilam leşker bûn ku endamên çepgir yên partiya Baesê bûn.
Di bin birêveberiya Cidîd, Sûriyeyê xwe kir hevalbenda bloca Soviyetî û li polîtka wî li dijî îsraîl û dewletên erebî yên paşverûn, bi taybetî siûdiya erebî  tund bû.

References 

Jidayikbûn 1926
Mirin 1993
Ensîklopediya Îslamê ya Weqfa Diyanetê ya Tirkiyeyê

Ensîklopediya Îslamê ya Weqfa Diyanetê ya Tirkiyeyê (), ensîklopediyeke agahiyên îslamê ya bi zimanê tirkî ye.

A Tirkiyeyê di sala 1983an dest pê kir, 1988 dest bi weşanê kir û sala 2013an de cîlda 44'an derxist. bi temamî di 25 salan de amade bû. 2 hezar nivîskarên wî hene. 

Di ensiklopedê de jiyana aliman, dîroka îslamê, wêje û agahiyên dinyayê têye nivîsandin.

Çavkanî 

Pirtûkên tirkî
Muhemed Umran

Kolonel Muhamed Umran (Erebî: محمد عمران‎; 1922–4 Adar, 1972) dayek ji damezirîner û endamê lijneya leşkerî ya Partiya Baesê bû û herwiha  şoreşa 8ê adarê heta derbeya leşkerî ya 1966an li Sûriyeyê kesayeta sereke di   siyaseta Sûriyeyê de bû.

Jiyan û karûbar 
Umran di sala 1922an li malbeteke elewî û cotkar ji dayik bû, malbata wî ji eşîra Xeyatîn e. Li gundê Muxerem yê çiyayên rojhilatê Humsê bûn. Umran di şerê 1048an yê Ereb û îsraîlê de endamê artêşa Sûriyeyê bû û  ji ber destwerdana leşkerî ya xurt ya salên 40î û 50î di jiyana siyasî de, Umran jî zêde bi siyasetê ve mijÛl bû. Sala 1954an, roleke biçûk ya wî di serhildana Ekrem Horanî  li dijî Edîb Şîşeklî hebû. [1]

Yek ji endamên damezirînê yên lijneya leşkerî bû,[note 1]  lê bêtir wek serok tevdigeriya.[1] Heta sala 1963an anku şoreşa 8ê adarê, Umran berdevkê lijneyê bû û herwiha temenmezintirîn endamê wê bû jî.[2] Di destpêkê de, armanca lijneya leşkerî ew bû ku ji nû ve partiya baesê ava bike ku piştî Komara Ereb ya Yekgirtî (KEY) bi serokatiya Cemal Ebdilnasir hatibû ragihandin û herwiha bi fermana wî hemû partiyên siyasî li Sûriyeyê hatibûn fesixkirin ku baes jî di wan de bû û herwiha armanc jî ew ku serokatiyeke nû ji partiyê re deynin. [3] Di serdema KEYê de, Umran û Cidîd diçûn welatî ta ku pêwendiyê bi birêveberên berê yên partiyê re deyinin lê ti carî behsa lijneya leşkerî nedikir .[4] Piştî têkçûna yekitiyê û jihevketina komarê, Umran xwe gihand endamên din yên lijneyê û pirsî bê gelo dikarin derbeyekê çêkin û ji nû ve yekitiyê pêk bînin.  Dest bi pilanan kir û hesab kir bê paritya Baesê li pêşberî reqîb û dijberên xwe çiqasî xurt e û wisa biryar da ku derbe pêkan e.[5]

Umran di konreyea neteweyî ya 5an a Baesê de delegasyon  bû  û ji Mîşel Efleqî re qala niyeta lijneya leşkerî kir– Efleq derbeya lijneya leşkerî, bi armanca desthilatdariyê qebûl kir lê ti peyman derbarê şêweya parvekirina hêzê nehat çêkirin.[6] Piştî şoreşa 8ê adarê di sala 1963an de, Partiya Baesê- beşê Sûriyeyê bû desthilatdar li Sûriyeyê. Umran li Humsê bû serokê lîwaya 5an .Umran kabîneya Selaheddîn Elbîtar, bû cîgirê serokwezîrî, ew hikûmet hikûmeta yekem ya baesê di dîrokê Sûriyeyê de bû.
[8]

Piştî ku bûne desthilatdar, Umran bû endamê Encûmena niştîmanî ya Serokatiya Şoreşê (ENSŞ).[9] Ev beş zêdetir ji aliyê lijneya leşkerî û baskê leşkerî dihatin birêvebirin û gelek biryar dan bê ku bi hevalên sivîl bişwêrin .[9]

Sala 1966an, Ji ber derbeya leşkerî ya 1966an li Sûriyeyê, Umran ji meqama xwe hat avêtin û wan ew xist zindana Mezê. Piştî Şerê şeş rojan bi Îsraîlê re, hat berdan. Di wî şerî de Îsraîlê karî Bilindahiyên Colanê dagir bike. Piştî ku Umran hat berdan reviya û çû Libnanê.

Mirin 
Umran sala 1972an di 14 adarê de Trablûsa Libnanê hat kuştin.

Nîşe û Referans

Nîşe

Jêgirtin

bîbliyografî 

Jidayikbûn 1922
Mirin 1972
Qûrdî, Xinûs

Qûrdî, Kurdî (, , ), gundekî navçeya Xinûsê ye, ku di demên dawiyê de bi fermî bûye taxeke navçeyê.

Gelhe 
Gelhe li gorî salan:

Çavkanî 

Gundên Xinûsê
Ebdulkerîm el-Cundî

Ebdilkerîm El-Cundî (Erebî: عبد الكريم الجندي‎) (1932 – 2 adar 1969) efserekî Sûrî û yek ji endamên damezirîner yên lijneya leşkerî ya Partiya Baesê bû ku sala 1963 derbe kir û bi navê [[şoreşa 8ê adarê]] dest danî ser hukimî. Demekê di wezareta Çandinî û reformên çandinê de bû wezîr û herwiha di nivîsgeha ewlehiyê de jî xebitî.

Karûbar

Jiyana zarotiyê 
El-Cundî li malbateke cotkar li gundekî Îsmaîlî bi navê Selemiyeyê ji dayik bû, gundê wî girêdayî parêzgeha Hemayê ye. Li Akademiya Leşkerî ya Humsê perwerdehiya leşkerî kir .

Partiya Baesê 
El-Cundî, wek gelek endamên malbata xwe, hîn gava biçûk bû tev li Partiya Baesê bû. Sala 1960î bû sedvan di artêşa Komara Erebî ya Yekgirtî (KEY) û dûre bû yek ji damezirînerên Lijneya Leşkerî ya nepenî ya Partiya Baesê.[note 1] Di destpêkê de, armanca lijneya leşkerî ew bû ku ji nû ve partiya baesê ava bike ku piştî Komara Ereb ya Yekgirtî (KEY) bi serokatiya Cemal Ebdilnasir hatibû ragihandin û herwiha bi fermana wî hemû partiyên siyasî li Sûriyeyê hatibûn fesixkirin ku Baes jî di nav wan de bû û herwiha armanc jî ew ku serokatiyeke nû ji partiyê re deynin.. Dûre derbeya cudaxwaz ya sala 1961ê hat ku dawî li KEYê anî û ev jî bû sedem ku lijneya leşkerî planên xwe bike ta ku derbeyê li ser hikûmeta cudaxwaz  pêk bîne.

8ê adarê, sala 1983an, lijneya leşkerî derbeyeke serkeftî li dijî hikûmeta Nazim El-Qudsî pêk anî û wisa Baes anî desthilatdariya Sûriyeyê. Piştî derbeyê El-Cundî bû endamê Encûmena niştîmanî ya serokatiya şoreşê û herwiha bû fermandarê herêmê yê Partiya Baesê. Di navbera salên 1963 û 1964an de, li Quteyifê bû fermandarê hêzên moşekan.

Wezareta çandinî û reformên çandiniyê 
Di navbera 4ê çiriya pêşîn a 1964an û 21ê kanûna pêşîn a 1965an, El-Cundî di kabîneya du hikûmetan bû wezîrê Wezareta çandinî û reformên çandiniyê û ew jî hikûmetên Emîn Eli-Hafiz û Yûsif Ziwayîn bûn.

Nivîsgeha Ewlekariya Neteweyî 
Piştî derbeya leşkerî ya sala 1966an Selah Cidîd dibe zilamê herî xurt yê Sûriyeyê. Dest pê kir ku ajansên sîcuriyê ji nû ve organîze bike û giş xistin bin fermandariya Nivîsgeha ewlekariya neteweyî . Cidîd El-Cundî, hevalbendê xwe, kir serokê nivîsgehê ewlekariya neteweyî, ku bû beşê herî tirsnak yê Sûriyeyê. Piştî rêveberiya El-Cundî, nav û dengê vê nivîsgehê bi zulm, kujerî û zordariyê derket ku hemû reqîb û dijber ji holê radikirin, ku êşkence, girtinên bêserûber û pirkirina sîxuran gelekî zêde bûbû.

Mirin 
Di destpêka sala 1989an de, tevlhevî û rikeberî di navbera wezîrê berevaniyê Hafiz Esed û Cidîd de him zêde bû û him jî şêweyeke tundûtûj girt. Wek encam, hêz û bandora El-cundî zûka kêm bû. Îca 1969an di 2yê adarê de,  piştî ku wî û serokê îstixbarata leşkerî Elî Zaza yê ku pitgiriya Esedî dikir, şer kir, xwe kuşt. Sedema wî şerî jî ku serokê Îstixbaratê ajokarê wî yê şexsî  girtibû.

Referans

Nîşe

Jêgirtin

Bîbilyografî 

Jidayikbûn 1932
Mirin 1969
Diam's

Diam's di sala 1980'an de ji dayik bûye. Ew yek ji rapvanên jin ên navdar ên Fransayê ye.
Diya wê fransî ye û bavê wê yewnanê Kîprosê ye.Diam's di sala 2009'an de bû misilman û serê xwe girt.

Çavkanî 

Rap
Fransiyên misilmanbûyî
Kesên ku çûne ser misilmantiyê
Jidayikbûn 1980
Mirovên zindî
Mizgefta mezin a Parîsê

Mizgefta mezin a Parîsê () mizgefteke misilmanên bajarê Parîsê ye.
Çêkirina wi di derdorê Şerê cîhanî yê yekem de dest pê kiriye û di sala 1926'an de bi dawî bûye.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Fransa
Mizgeft
Mizgefta Feqiyê Teyran

Mizgefta Feqiyê Teyran mizgefteke kurdan e li Fransayê li bajarê Marsêyê ye. Mizgeft ji aliyê kurdan ve hatiye çêkirin.. Navê Meleyê mizgeftê Mele Nejmedîn e.

Çavkanî 

Mizgeft
Fransa
Ewropa
Mizgeftên kurdan
Diyasporaya kurdan
Lût

Lût (erebî: لوط, îbranî: לוט, tê wateya "perde" an "pêçandin") yek ji pêxemberên dînên îbrahîmî ye. Cara yekem, di beşên 11-14 û 19 yên pirtûka Destpêbûn/Genesis a încîlê de qala wî tê kirin. Bûyerên girîng di jiyana wî de ev in: rêwîtiya wî bi mamê xwe Abram (Îbrahîm) re; reva wî ya ji wêrankirina Sodom û Gomorayê, ku di wê demê de jina Lût werdigere stûnek xwê; û serxweşkirina wî ji aliyê keçên xwe ve, da ku ew bi wî re têkevin têkiliya zayendî û ji malbata wan re neviyên wan hebin.

Lût di pirtûkên pîroz de

Di Tanaxê de 
Li gor Tanaxê, încîla bi îbranî, Lût wek zarokê Haranê hat dinê, yê ku li Ûra kildaniyan mir. Lût di çîroka dîwana Xwedê ya li ser bajarê Sodomê de karakterê sereke ye (Gen 19:1-29 EU):

Li bajarê gunehkar ê Sodomê, du firîşte li kesên rast digerin, da ku ew ji wêrankirina Sodomê ya ji aliyê Xwedê ve xilas bibin. Lût dihêle ku du mêrên xerîb bibin mêvanên wî. Gelên sodomî ji Lût daxwaz dikin ku ew herdu mêvanan teslîmî wan bike da ku seksê bi wan re bikin: Li ser vê yekê Lût, da ku mêvanên xwe biparêze, û ji bêhêvîbûnê, keçên xwe pêşkêşî wan dike. Firîşte malbatê ji qelebalixê rizgar dikin, wan derdixin derveyî bajêr û ji wan re dibêjin ku birevin. Gava ku jina Lût, ku navê wê di încîlê de nehatiye gotin, li hember qedexekirina firîşteyan li paş xwe dinêre, ew dicemide û werdigere stûneke xwê. Tê bawer kirin ku jina Lût ev avabûna zinar e li nêzî Ĝebel Usdum li başûrê Deryaya Mirî, ku ji ber şiklê xwe yê balkêş wergeriya efsaneyek herêmî.

Lût tevî keçên xwe direve Zoarê. Sibehê gava dibîne ku dûman ji bajarê Sodomê derdikeve, ditirse û li gor emrê Xweda direve çiyê û li wir di şikeftekê de dimîne. Dû re keçên wî dibêjin ku li welêt ti mêr nemaye ku nijada wan bide, lewma bavê xwe serxweş dikin, pê re radizên û ducanî dibin. Ji ber vê yekê Lût dibe bav û di heman demê de kalikê her du kurên Moab û Ben-Ammi, ku gelên Moabî û Amonî ji wan derketine (Destpêbûn 19:30-38 YE). Li gorî vegotina dîrokî-rexneyî, ev efsaneyeke polemîk e li ser koka gelên cîran ên ku dijminên Îsraêliyan bûn.

Di Peymana Nû de 
Li gor Mizgîniya Lûqa, pêxember Îsa wiha behsa bûyerên Lût û Sodomê kir: “Wê wiha be, wekî ku di rojên Lût de bû: dixwarin û vedixwarin, dikirîn û difirotin, diçandin û avadikirin. Lê roja ku Lût ji Sodomê derket, ji ezmên agir û kevroşk barî û her helak kirin. Wê roja ku Kurê Mirov xuya bibe jî wusa be” (Lûqa 17:28-30). Di Lûqa 17:32 YE de, Îsa qedera jina Lût a neguhdar tîne bîr: "Jina Lût bînin bîra xwe!"

Di Quranê de 
Di Quranê de nave 25 pêxembera derbas di be, yek ji wan jî Lût Pêxember e. Nave Lût Pêxember di Quranê de 27 ciyada derbas dibe.

Çavkanî 

Dîn
Pêxember
Cihûtî
Îslam
Xirîstiyanî
Ebû Talib bin Ebdulmutelib

Ebû Talib bin Ebdulmutelib (Erebî: أبو طالب بن عبد المطلب b. 539 m. 619) Bavê Elî û apê Muhemmed e. Wextê ku  Muhemmed hê zarok bû û piştê wefata kalikê xwe wî li Muhemmed mêzedikir.

Çavkanî 

Jidayikbûn 539
Mirin 619
Malbata Muhemmed
Kesên ji Mekeyê
Yaqûb

Yeqûb, Yaqûb an Aqûb yek ji pêxemberên dînên îbrahîmî ye.

Di îslamê de 
Di Qurana kerîm de nave 25 peyambera derbas dibe.  Yaqûb jî yek ji wan peyamberan e ku navê wî derbas dibe di Quranê de Bavê Yûsif peyamber e.

Di dînên din de

Çavkanî

Dîn
Pêxember
Îslam
Xirîstiyanî
Lîsteya çiyayên Sûriyê

Heleb 
 Çiyayê Bersa
 Çiyayê Hes
 Çiyayê Kurmênc
 Çiyayê Lêlûn

Parêzgeha Hesîçeyê 
 Çiyayê kezwan
 Çiyayên Şingalê (Beşê rojavayê)

Idlib 
 Çiyayê Harim
 Çiyayê Zawiyê

Laziqiyê 
 Çiyayên berava Sûrî
 Çiyayê Eqre

Rîf Dîmeşq 
 Çiyayê Libnana Rojhilatî
 Çiyayê Qasyûn

Quneytira 
 Çiyayê Heremûn
 Çiyayên Colanê

Siwêda 
 Çiyayên Duziyan

Hema 
 Zeyn el-Abidîn
 Kafraa

Çavkanî

 
Sûrî
Sûrî
Mereş, Gurgum

Mereş () navçeyeke ser Gurgumê ye. Navçe di sala 2012an de bi qanûnê bajarê mezin re bû navçe.

Ol û civak 
Li navçeyê tirk û kurd rûdinin.

Çavkanî 

NavçeNavçeyên Gurgum'ê
Sözler

Sözler (bi tirkî ye, tê wateya peyv, bêje, kelîme) navê pirtûkeke Bedîzeman Seîd Nursî ye ku di neqebena 1926 - 1934an de li Barla hatiye nivîsandin.

Çavkanî 

Pirtûk
Çiyayê Kurdan

Çiyayê Kurdan an jî Cebel el-Ekrad () herêmeke çiyayî ya li gorî deryayê ji bilindahiyên 400 heta 1000 metreyî pêk tê, ye. Çiyayê Kurdan dikeve herêma bakur rojhilatê parêzgeha Laziqiyeyê û nava tixûbê parêzgeha Îdlîbê û ji bakur ve nêzîkî Tirkiyeyê (bakurê Kurdistanê) ye. Çiyayê Kurdan û çiyayê Kurmênc ne yek in, ku çiyayê Kurmênc dikeve herêma Efrîn û Kilîsê.

Çavkanî

Girêdanê derve 
 Jabal al-Akrad

Herwiha binêre 
 Çiyayê Kurmênc

Çiyayên Sûriyê
Medreseya Qasimiye

Medreseya Qasimiye, cihekî dîrokî û kevnare li Mêrdînê ye. 
Medreseya Qasimiye di wexte aqoyûniyan de  Qasim ibn Cîhangîr ve hatiye avakirin.

Çavkanî 

Cihên dîrokî
Mêrdîn (navend)
Motora bi şewitîna ji hundir de

Motorekî,şewateye di hundirê motora de,di odeya şewitîye de şewitandê û pistonan liv dan çekirê

Şewatayê,bi karburatorê yan sîstema enjeksiyona şewatayê,bi hewayê di rêjeya pendîye de tevlihevdanê  û şand bûyê li hundirê stûvaneyêk ku em dibejin 'odeya şewatayê'.Ew têkel ji ali pistonê ra dandewisandê û pedanxistê bi alîkarîyê bujî ra.

Çavkanî
Şihabedîn Mecdî

Şihabedîn Mecdî (; jdb. 1359 – m. 1447) matematîknas û stêrnasê misirî bû. Pirtûka wî a navdar Pirtûka Madeya bû.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1359
Mirin 1447
Kesên sedsala 15an
Misir
Kesên ji Misirê
Matematîknasên ereb
Zanyarên misilman
Adele

Adele Laurie Blue Adkins bêtir wek Adele tê naskirin (jidayikbûn, 5ê gulanê 1988 li Tottenham London) Stranbêjek Îngilîz e.

Jiyan

Adele Laurie Blue Adkins 5ê gulanê 1988 li Tottenham, London Îngilistan hatiye Dinyayê. dema Adele 2 salî bû bavê wê dev ji wan berdide, Ji ber vî yekê jî Adele tu carî li Bavê xwe naborîye. Dema Adele biçûk bu dest bi strangotinê dike. Wexta dibe 11 salî bi dayika xwera mal xwe dibin başûrê London,li West Norwood e.

Albuma yekê ya wê bi navê Albûma 19 bû û ji albûmên herî serketî bû. Album di Birtaniyî de 4 caran xelata platin bidest xist.  Di 2009 Xelat Grammy  bi Stranbêjên herî baş ên Nû ra Xelat bi dest xist. Albuma dûyê ya bi navê Adela stûdyo 21 ya di 2011an hat balv kirin. Bi vê Albumê Adele 6 xelatên Grammy bi destxist. û bi Beyoncé-e re wekhev bû. Albuma 21 ya Adele li Îngilistan 16 caran bi planîtum hate belgekirin. her wesa di lîsteya siyê de bû ya di Billboard Hot 100 û Billboard Hot 200 de.

Dîskografî

 2008: 19
 2011: 21
 2015: 25
 2021: 30

Xelat

Çavkanî 
Stranbêjên îngilîz
Jinên îngilîz
Femînîstên îngilîz
Mirovên zindî
The Expanse (rêzefilm)

The Expanse  rêzefilmek e ku ji cûreya opera esmanî/nehênî, honaka zanistî û drama ye û li ser televizyona Syfy tê weşandin û di eslê xwe de ji  rêzeromanekê hatiye girtin ku ew rêzeroman jî bi heman navî hatiye nivîsîn û behsa siberojê dike bê çawa mirov mêtîngehên xwe li ser pergala rojê çêkirine û îca bi awayekî taybet  çîroka Millerî (Thomas Jane), efserê keştiya esmanî Jim Holden (Steven Strait) û tîma wî vedibêje bê çawa komployekê derdixin holê ku tevahiya pergal û jiyana mirovê tehdîd dike.

Çavkanî 

Rêzefîlm
Beyoncé

Beyoncé Giselle Knowles (Îngilizî bilêvkirin: biˈjɒnseɪ z. 4ê îlonê 1981), stranbêj, nivîskar û lîstikvanekî Amerîka'ye. Beyoncé li Houston Teksasê mezin bûye û di salên xwe yên biçûk de pircure stran digot, derdiket ser sahneyan û performansa dansa xwe diweşand. Di dawiya salên 1990an, bi solîstiya Koma Cureya Hunerî ya R&B Destiny's Child re bu navdar. Koma muzîka keçan Destiny's Child demek bûye menecerê bavê Beyoncé Mathew Knowles û firotinên wek zemanan bûne. Dema Kom dev ji muzîkê berdabu, Beyoncé dest bi Albuma nû ya solo kir û strana Dangerously in Love da weşandin. Beyoncé li ser strana xwe ya "Crazy in Love" û "Baby Boy di lîsteya Billboard Hot 100 bi nimre yek derket û 11 mîlyon kopî firot û pênc Xelatên Grammy bidest xist.

Di sala 2005'an de li dor belavbuna Koma keçan Destiny's Child, Beyoncé stranên "Déjà Vu", "Irreplaceable" û "Beautiful Liar" ya dûyemîn albuma solo B'Day (2006) derxist. Herwiha Beyoncé bi temaşekirina performansa xwe yê namzetî, di Xelatên Kûreyên Zêr re fîlma Xewnê Keçan (2006) ligel Pembe Panter (2006) û Obsessed (2009) de bi lîstikvan bu.

Dîskografî 
Dangerously in Love (2003)
B'Day (2006)
I Am... Sasha Fierce (2008)
4 (2011)
Beyoncé (2013)

Fîlmnîgarî 
Carmen: A Hip Hopera (2001)
Avanak Ajan: Çûka Zêr (2002)
The Fighting Temptations (2003)
Pembe Panter (2006)
Xewnê Keçan (2006)
Cadillac Records (2006)
Wow! Wow! Wubbzy!: Wubb Idol (2009)
Obsessed (2009)
Life Is But a Dream (2013)
Qehremanên Xwezayê (2013)

Turne û rapêşiyê deman

Turneyên bi tenê 
Dangerously in Love Tour (2003)
The Beyoncé Experience (2007)
I Am... World Tour (2009-10)
The Mrs. Carter Show World Tour (2013-14)

Turneyên rapêşiyê deman 
I Am... Yours (2009)
4 Intimate Nights with Beyoncé (2011)
Revel Presents: Beyoncé Live (2012)

Turneyên Hevpar 
The Verizon Ladies First Tour (2004)
On the Run Tour (2014)
Mirovên zindî
Lîsteya Çiyayên Tirkiyeyê

Rêzeçiyayên Tirkiyeyê 
 Toros ya rêzeçiyayê Torosê ji başûrê Tirkiyeyê ji navbera berav û anatolyayê dest pê dike. Ev rêzeçiya ji:
 Çiyayên Cîlo yên ku berdewamiya rojhilatî ya çiyayê Torosê ne û li Hekariyê ye
 Çiyayên Pontîk rêzeçiyayê berava başûrî ya Deryaya Reş ya li bakurê Tirkiyeyê ye.
 Çiyayaê Kaçkarê ji rojhilatê Tirkiyeyê, ji dawiya çiyayên Kaçkarê ne
 Çiyayên Koroglu (Bakurê rojavayê Tirkiyeyê)
 Çiyayên himberî Torosê (Aladağlar) li başûr û rojhilatê Tirkiyeyê ye.
 Çiyayên Ermenî
 Çiyayên Gewr
 Çiyayên Yildiz (Istranca or Strandzha) li beşê Ewropayî yê Tirkiye û  Bulgaristanê ye.
 Çiyayên Siltan 
 Çiyayên Yalnizçam

Çiyayên Tirkiyeyê

Pêşangeh

Çavkanî 

Çiyayên Tirkiyeyê
Judith Cloud

Judith Cloud awazçêker, stranbêj û perwerdekareke Amerîkayî ye.

Cloud li Karolînaya Bakur di malbateke muzîkhez de ji dayik bû. Di hevpeyvînekê de wê wisa got " orgjenê dêra me, tevahiya mala bir bajaarokê xwe ji ber ku xwest em di koroya wê de bistirên". Wê li Koleja huneran ya Kalîfornaya bakur û Zanînge Dewletî ya Florîdayê xwend.

Cloud ji sala 1989an de li Zanîngeha Arîzonaya Bakur dersên stranbêjiyê dide .

Sala 2009an de bû serkeftiya Sorel Medallion in Choral Composition ji bo awaza xwe ya bi navê Anacreontics.

Çavkanî 

Bestekarên amerîkî
Jidayikbûn 1989
Stranbêjên amerîkî
Mirovên zindî
Škofja Loka

Škofja Loka (bixwîne: Şkofya Loka), şaredariyeke herêma Gorenjska ya Slovenyayê.  Berfirehiya wê 145 km² ye, gelheya wê di sala 2010an  22,668 bû.

Bajarên bira 
Škofja Loka bi van bajarên li jêr re hevpeymana bajarên cêwî heye.  Herwiha Škofja Loka, endama hevpeymana  Douzelage ye ku ew hevpeymana biratiya bajaran e.

Maasmechelen, Belçîka
Smederevska Palanka, Sirbistan
Tábor, Çekya

Çavkanî

Girêdanên derveyî 

Bajarên Slovenyayê
Billboard Hot 100

The Billboard Hot 100 li Dewletên Yekbûyî yên Amerîka firotinên stranên single, gudarên radyo û belavbuna muzîkvanan pêk tîne û lîsteya Muzîkê ye. Ji alîyê kovara bi navê Billboard Hot 100 bi hefteyê tê rojane kirin. Ji sala 4ê tebaxê 1958 lîste çêdike. 

Cureyê Lîste wisa tê rojane kirin:
Duşem, 1ê kanûna paşîn - Ji bo firotina heftanî şopandin dest pê dike
Çarşem, 3ê kanûna paşîn - Ji bo Airplay heftanî şopandin dest pê dike
Yekşem, 7ê kanûna paşîn - Ji bo firotina heftanî şopandin diqede
Dûşem, 9ê kanûna paşîn - Ji bo Airplay heftanî şopandin diqede
Pêncşem, 11ê kanûna paşîn - Dema * Şemîyan lîsteya nû pîyase pêşkêş dike 

20ê kanûna paşîn The Billboard Hot 100'' bi nimre yek bûye strana "Poor Little Fool" - "Ricky Nelson" bu. Stran bûye 1 nimre dema herî dirêj ya Billboard Hot 100 da. 1995an de 16 heftanî 1. xebatên hevpar bûye Mariah Carey û Boyz II Men "One Sweet Day".

Albumên Qetbûn

1995 Rembrandts - " I For You Be There "(bi qasî 8 hefte yek nimre)
1996 No Doubt - " Don't Speak "(bi qasî 16 hefte yek nimre)
1997 Sugar Ray featuring Super Cat - " Fly "(bi qasî 6 hefte yek nimre)
1997 Will Smith - " Men in Black "(bi qasî 4 hefte yek nimre)
1997 Cardigans - " Lovefool "(bi qasî 8 hefte du nimre)
1998 Natalie Imbruglia - " Torn "(bi qasî 11 hefte yek nimre)
1998 Goo Goo Dolls - " Iris "(bi qasî 18 hefte yek nimre)

 The Billboard 100 - 10 Duet ên herî Baş 

 Derbarê Mijarên din Billboard 200 (Lîsteya Album)Stranên 1 nimre - DYA (Stranên xwe gîhandin zîrveyê)Hot R&B/Hip-Hop Songs (Lîsteya Stranên R&B)Billboard Hot 100 serketîyên lîsteyê û kevirên kilometro''' (Rûdanên girîng ya Lîsteya Billboard)

Girêdan 

Muzîk
DYA
Billboard Hot 200

'The Billboard Hot 200 li Dewletên Yekbûyî yên Amerîka bi kovara stran ya heftanî bi navê Billboard Lîsteya stran weşan dike. 
Pêkanîna lîste bi firotina stranan derbas dike. Firotina Albuman her heftê rojên Duşemê dest bi hejmarkirinê dike û her rojên Yekşemê bi hejmarkirinê diqedine.

Derbarê Mijarên din 
Billboard Hot 100 (Lîsteya Album)
DYA 1 nimre lîsteya hunermendan (Stranên xwe gîhandin zîrveyê)
Hot R&B/Hip-Hop Songs (Lîsteya Stranên R&B)
Billboard Hot 100 serketîyên lîsteyê û kevirên kilometro (Rûdanên girîng ya Lîsteya Billboard)

Girêdan 

Muzîk
DYA
Hot R&B/Hip-Hop Songs

Hot R&B/Hip-Hop Songs ango bi navê kevn Hot R&B/Hip-Hop Singles & Tracks li DYA'yê ji alîyê kovara Billboard bi stranên cureya hip hop û RNB weşan dike.

Navê kevn ên Lîste 
1942 - 1945 – The Harlem Hit Parade
1945 - 1949 – Race Records
1949 - 1958 – Rhythm & Blues Records
1958 - 1963 – Hot R&B Sides
1963 - 1965 – Liste yayınlanmadı
1965 - 1969 – Hot Rhythm & Blues Singles
1969 - 1973 – Best Selling Soul Singles
1973 - 1982 – Hot Soul Singles
1982 - 1990 – Hot Black Singles
1990 - 1998 – Hot R&B Singles
1998 - 2005 – Hot R&B/Hip-Hop Singles & Tracks
2005 - gnmz – Hot R&B/Hip-Hop Songs

Lîsteya Hunermendên herî serketî 
1. Aretha Franklin - 20 
1. Stevie Wonder - 20 
3. Louis Jordan - 18
4. James Brown - 17
5. Janet Jackson - 16
6. The Temptations - 14
7. Marvin Gaye - 13 
7. Michael Jackson - 13 
9. R. Kelly - 11
10. Mariah Carey - 10 
10. The O'Jays - 10 
10. Gladys Knight & the Pips - 10 
10. Kool & the Gang - 10

Mijarên têkildar 
Billboard 100
Billboard 200 (Lîsteya Album)
DYA 1 nimre lîsteya hunermendan (Stranên xwe gîhandin zîrveyê)
Billboard Hot 100 serketîyên lîsteyê û kevirên kilometro (Rûdanên girîng ya Lîsteya Billboard)
Serîbane

Seriyore yan  Serîbane (), gundekî Dîlokê ye. Niştcihên gundî bi pirranî rezvaniyê dikin û kakî, hinar û garis diçînin. Nêzîkî beşekî Çiyayên Gewrê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dîlokê
Miguel Servet

Miguel Servet (z. 1509 - m. 1553), bijîşk, matematîknas, stêrnas û erdnîgarînasekî aragonî yê bi nav û deng  bû. 

Wî Încîlê jî şîrove dikir. Hinekî ramanê wî li dijî Îsa pêxember hatiye şewatandine kujtine.

Çavkanî 
Stêrnasî
Abdulkadir Kadri Kürkcü

Abdulkadir Kadri Kürkcü yan Kadri Ahmet Bey an jî Ehmed Qedrî Beg  (z. 1882, Amed - m. 12ê çiriya paşîn a 1952), siyasetmedarekî tirk bû.

Destûdarê Harbiyeyê. Lîwaya 65an ya Razlık., Fermandarê teximê tabûra Gevgili Tikveş û bi gelek peywirên din rabûye  Parlementerê Amedê yê werçerxa yekem ya Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê  û yê werçerxa duyem yê  Sêwregê kiriye.  Bavê şeş zarokan bû.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1882
Mirin 1952
Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Kesên ji Amedê
Mirin sedsala 20an
Parlementerên Amedê yê werçerxa yekem ya MMNTê
Ramella

Ramella, paytextê dewleta Filistînê ye û li gora hijmartina meha çile ya sala 2015an 57.000 kes lê dijin.

Dîrok

Erdnîgarî

Aborî 

Paytextên Asyayê
Ebdulhemîd Hemdî

Ebdulhemîd Hemdî, bi fermî  Abdülhamit Hamdi (z. 1871, Amed -  m. 14'ê gulanê 1928), siyasetmedarekî osmanî bû.

Destûrdarê Medreseyê ye. Sermamosteyê Bürhan Terakki İbtidai Mektebi, mamosteyê farisî li Askerî Rüştiye, mamosteyê tirkî bo asta navîn, nivîsmendê dadgeha Şer’iye , cîgirê dadwerî bû û herwiha mamostetiya  dersên dîn, erebî, farisî, wêje, felsefe û tirkî kiriye. Parlementerê werçerxa yekem ya Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê kiriye. Şeş zarokên wî hebûn.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1871
Mirin 1928
Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Parlementerên Amedê yê werçerxa yekem ya MMNTê
Horacio

Navê Horacio (wekî Orasyo bixwîne) ne bi rêk û pêk li  Amerîkaya Navîn û Amerîkaya başûr peyda dibe.

Kesayetên dîrokî 
 Horacio Quiroga, nivîskarekî ûrûguayî ye .
 Horacio Carochi
 Horacio Pagani  (1955 ji dayik bûye), damezirînerê esil- Arjantînî yê şîrketa Otomobîlên Paganîye.
 Horacio Pagani (nivîskarê werzişê) (1948 ji dayik bûye), nivîskar û peyamnêrekî Arjantînî yê werzişê ye.

Jêder 
Navê lawikan Horacio \ho-ra-cio\ awayekî cuda ji Horaceyê re ye.

Herwiha binere 
Navên ku bi heman awayî tên kitandin Horatio

Çavkanî 

Navên mêran
Fetûş

Fetûş () xwarineke (zelate) ku li welatên rojhilata deryaya spî belav bûne, wek Sûrî, Libnan, bajarên rojavayê Kurdistanê, ye. Li ser salateyê perçeyên nanê qewirandî yên tenik tên dayîn. Nan di zêtê de tê qewirandin û tê perçekirin.
Di zelateya fetûşê de ji xeynî nanê qewirandî, bacanên sor, xiyar û bexdenîz jî dikin nav. Eger mirov bixwaze, dikare pîvaz û îsotan yan jî hinaran bixe nav.

Li ber fetûşê xwarina humusê jî tê xwarin. Humus jî di welatên erebî gelek navdar e.

Pêjgeha Kurdistanê
Pêjgeha ereb
Mehmet Kadri Üçok

Mehmet Kadri Üçok, (d. 1881, Diyarbakır) – (ö. 29ê Gulanê 1958), siyasetmedarekî tirk e.

Qaymmeqamê Sêwreg û Wêranşarê bû, di werçerxa yekem ya Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê de bûbû parlementerê Amedê (Ji ber ku xwest bibe waliyê Wanê, di 19 kewçêra 1920an de îstîfaya wî ji parlementiyê hat pejirandin.). Çar zarokên wî hene.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1881
Mirin 1958
Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Parlementerên Amedê yê werçerxa yekem ya MMNTê
Yasûkend

Yasûkend, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî
Emman

Emman (bi tîpguheziya latînî ji erebî:  'Amman) navê paytext û bajarê herî mezin ê Urdunê ye.

Girêdanên derve 

 Malpera fermî 

Paytextên Asyayê
Łobez

Łobez [ˈwɔbɛs], bajarek e li voyvodatiya Rojavayê Pomeranyayê ya Polonyayê. Li Łobezê nêziki 10.066 kes dijîn.

Nifûs

Şaredar

Bajarên Xwişk 
 Affing (Almanistan)
 Wiek (Almanistan)
 Kėdainiai (Lîtvanya)
 Paikuse (Estonya)
 Svalöv (Swêd)
 Guča (Serbistan)
 Истра (Rûsya)

Galerî

Girêdanên derve 
  www.lobez.pl
 BIP Łobez
 Łobez - You Tube

Polonya
Dirole

Dirole yan Dirrolle ( Soranî: دڕۆڵە, Farisî: دروله) gundekî li herêma navendî ya başarê Baneyê ye. Serjimêra wê li gorî Serjimariya Giştî ya Mirovan û Malan a Îranê ya sala 2006an 65 kes û 14 malbatan pêk dihê.

Wekî din 
 Bane, Kurdistan
 Lîsteya gundên Baneyê

Çavkanî 

Gundên bajarê Baneyê
Stranên herî serketî yên DYAyê

Ev Rûpel lîsteya kovara Billboard ji sala 1940'an tê weşandin.

Berî Billboard Hot 100 
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949

1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957

Hot 100 
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967

1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977

1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987

1988
1989
1990
1991
1992
1993 
1994
1995
1996
1997

1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007

2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Stranên herî serketî yên DYAyê 1940

Lîste
Stran
1940
Stranên herî serketî yên DYAyê 1941

Ev lîste di sala 1941ê de li DYAyê bi stranên nimreya 1ê û yên herî serketî ji aliyê Billboard ve hilket.

Lîste
Stranên herî serketî yên DYAyê 2015

Ev lîste ji alîyê kovara Billboard bi strana 1 nimre tê weşandin.

Mijarên têkildar 
 Stranên 1 nimre - DYA
 Billboard Hot 100 serketîyên lîsteyê û kevirên kilometro

Çavkanî 

Lîste
Alot

Alot yan Allot (soranî: ئاڵۆت, farisî: آلوت) gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Baneyê. Li gorîSerjimariya Giştî ya Mirov û Malan a Îranê ya 2006an  hejmara niştîcihên wê 916 kes in û hejmara malan jî 187 e. Niştîcihên wê kurdên sunî şafiî ne.

Wekî din 
 Bane
 Lîsteya gundên baneyê

Çavkanî 

Gundên bajarê Baneyê
Grammy

Xelatên Grammy Xelatên ji eslê Muzîka Amerîka'yê ye. Ji endûstristîya Muzîka Amerîka'yê de xwedîyên Xelatên Grammy ye.  Ji sala 1957'an heta îro tê tertîpkirin. Xelat ji alîyê damezreka bi navê Akademîya NARAS (The Recording Academy) tê dayîn. Grammy, xwedîyê pêwendîya Sînema Cîhanê ya ji çapa Xelatên Oscar re. Ji van Xelatên Grammy 108 kategorîyên cuda ye û 30 Cureyên Muzîk cuda ye.

Xelatên Grammy ên Hilketî 

31 Grammy - Georg Solti 
27 Grammy - Alison Krauss
22 Grammy - U2
20 Grammy - Beyoncé
18 Grammy - Michael Jackson û Adele 

Weka Hunermend Rihanna, Eminem, Alicia Keys, LeAnn Rimes, Norah Jones, Taylor Swift û Madonna rekora Xelatên Grammy ne.

Çavkanî 

Xelat
Motora jet

Motora Jet dewisandê hewayê ku ji derve danê bû bi şawatayeyê şewitiyê rê germ kirê. Gazê ku di dawiya wa germ kiriye da hebû, bi lezayiyek mezin ê de ji paşiyê derxistê û li aliyê tersiyê xwe re kuvveta tehm pêkanê.

Çavkanî

Fizîk
1566

Li gorî Salnameya gregorî 1566, salek bû ku ji wan salên hevpar yên bi roja sêşemê dest pê kiriye

Bûyer

Jidayikbûn

Mirin
Salên hevpar yên bi roja sêşemê dest pê kiriye

Ev salnameya salên hevpar e ji wan salan re yên ku bi roja sêşem dest pê dikin, 1 kanûna paşîn (tîpa domînîk F).  Mînak: Salên Salnameya gregorî 1974, 1985, 1991, 2002, 2013, 2019, 2030, 2041, and 2047 yan Salnameya julianî 1919 (li tabloyên li binî binere).

Nîşe
Tahir Elçi

Tahir Elçi, navê wî bi kurdî wekî Tahîr Elçî jî dinivîsin, (z. 1966 li Cizîrê − m. 28'ê sermawezê 2015'an li Amedê), parêzerê kurd û serokê Baroya Amedê bû. Tahir Elçi di 28ê çiriya paşîn de li Sûra Amedê tûşî êrîşa çekdaran bû û hate kuştin.

Jiyan 
Li Zanîngeha Dicleyê ji beşa hiqûqê destûrdar bûye. Qonaxên seretayî û navendî yên xwendina li navçeya Cizîra Bakurê Kurdistanê xwend. Di sala 1991ê de ji Zanîngeha Dîcleyê ya Diyarbekirê Fakulteya Hiqûqê derçû. Tahir Elçî, ji sala 1998ê heta sala 2006ê di Rêveberiya Baroya Amedê de cih girtibû û di sala 2012an de jî weke Serokê Baroya Amedê hat hilbijartina.

Elçî bavê 2 zarokan bû û zimanê îngilîzî, almanî, tirkî û kurdî dizanî.

Mirin 

Roja 28'ê sermaweza 2015an, Elçî dê daxuyaniyek derbarê Minareya Çarling a Sûra Amedê û ziyanê gihiştîn wê de bida, pevçûn û şerek çêbû û di wî şerî de hinekan guleyek berî serê wî da û ew kuşt.

Gotinên dawîn ên Tahir Elçi 
Serokê Baroya Amedê di axaftina xwe ya dawî de gotiye:"Mînareya Çarling a dîrok bang li mirovahiyê dike: 'Ji piyê min li min dan. Min gelek şer û felaket dîtîn lê min îxanetekî wisa nedîtiye' Em dibêjin bila operasyon li vir dûr bin."

Cenazeya wî 
Cenazeya wî roja 29ê Sermawezê çêbû û bi hezaran kes beşdar bûn.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Parêzerên kurd
Kesên ji Cizîrê
Goriyên mêrkujiyê
Jidayikbûn 1966
Mirin 2015
Destûrdarên Zanîngeha Dicleyê
Kesên ji ber kuştxwaziyê hatine kuştin
Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Arkiwank

Arkivank () gundekî Mûşê yê girêdayî navçeya Dêrxasê ye.

Civak 
Nîvê gelheya gundî ereb in.

Çavkanî 

Gundên Dêrxasê
Gmail

Gmail (bixwîne: Gmail) xizmetekê  e-peyamê ye. Ji aliyê Google ve hatiye çêkirin.

Pagerank

Binêre 
 Nivîsbariya kurdî

Çavkanî 

Google
Wergerandin
Malper
Alfred Russel Wallace

Alfred Russel Wallace OM FRS (z. 8 çile 1823 – m. 7 tîrmeh 1913), erdnîgarînas, antropolog û biyologekî Brîtanî e. Wî bi Charles Darwin ve xebat dikir.

Çavkanî 

Zanyarên brîtanî
Endamên Royal Society

Nivîskarên brîtanî ên sedsala 19an
Nivîskarên brîtanî ên sedsala 20an
Mîrza Ebdulqedirê Paweyî

Mîrza Ebdulqadirê Paweyî yan jî Mehzun Paweyî (jdb. 1850, Pawe - m. 1910, Kirmaşan) nivîskar û helbestvanekî kurd ê zaravayê hewramî ye.

Di çardeh saliya xwe de dest bi nivîsandina helbestan kiriye. Di jiyana xwe de li Iraq û Tirkiyeyê (wê demê ew der axa împeratoriya Osmanî bûn) geriyaye û fêrî zimanên erebî û tirkî bûye. Ji bilî wan zimanan Paweyî bi farisî jî dizanî bû. Paweyî di 62 saliya xwe de li bajarê Kirmaşanê çûye ser dilovaniya xwe.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1850
Mirin 1910
Helbestvanên zimanê kurdî
Helbestvanên kurd
Kesên sedsala 19an
Kurdên Rojhilata Kurdistanê
Keyfî

Keyfî (jdb. 1814 Ciwanro yan jî Şarezûr - m. 1883 Stembol) feqe û helbestvanekî kurd ê zaravayê soranî ye. Di derbarê jiyana wî de agahî pir kêm in. Li Ciwanro yan jî Şarezûrê ji dayik bûye. Di jiyana xwe de çûye bajarên wek Koye, Heleb û Stembolê. Li Stembolê têkiliyên wî bi balyozxaneya fransî re çêbûne. Li wir fêrî zimanê fransî bûye û di sala 1883'yan de çûye ser dilovaniya xwe. Lê cihê gora wî ne diyar e.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1814
Mirin 1883
Helbestvanên zimanê kurdî
Helbestvanên kurd
Kesên sedsala 19an
Kurdên Başûrê Kurdistanê
Berhemhênerê muzîkê

Berhemhênerê muzîkê yan jî berhemhênerê tomarkirina stranan, kesek e ku albûmên stranan çêdike. Çêkerekî albûmên muzîkî dikare dest bi xebatên albûmê bike, koordîne bike û rewşa diravname ya îcrakirina ji hunermendên personel, koma muzîkê, belavkirinê eyar dike.

Muzîk
Dîroka Googleê

Destpêka Dîrokê

Destpêk 
Google sala 1995an wek projeyeke lêkolînê ya Larry Page and Sergey Brin dest pê kir, ku herdû jî li Zanîngeha Stanford xwendekar bûn.

Çavkanî 

Google
Engîl

Engîl () gundekî bi ser navçeya Ertemêtana Wanê ve ye.

Gundên Ertemêtanê
Gêm

Gêm () gundekî bi ser navçeya Ertemêtana Wanê ve ye.

Gundên Ertemêtanê
Kerewans

Kerewanis () gundekî bi ser navçeya Ertemêtana Wanê ve ye.

Gundên Ertemêtanê
Koşk, Ertemêtan

Koşk () gundekî bi ser navçeya Ertemêtana Wanê ve ye.

Gundên Ertemêtanê
Sêvekerek

Sêvekerek () gundekî bi ser navçeya Ertemêtana Wanê ve ye.

Gundên Ertemêtanê
Xorkom

Xorkom, Xorkûm () gundekî bi ser navçeya Ertemêtana Wanê ve ye.

Gundên Ertemêtanê
Zivistan, Ertemêtan

Zivistan () gundekî bi ser navçeya Ertemêtana Wanê ve ye.

Gundên Ertemêtanê
19 (albûm)

Gotin û nivîsar ên Albûma 19 ji Hunermend Adele ya Îngilîzî ye. Strana "Chasing Pavements" derketîbu ji paş hefteyê de di piyase re hat cotkirin û di sala kanûna paşîn 2008an weşand. Di hefteya pêşî de li Keyaniya Yekbûyî'de bi yek nimre di lîsteyê de cîh girt. 
Albûma ku Bob Dylan di sala 1997 bi navê Time Out of Mind derxist, ji Adele strana albûmê bi navê "Make You Feel My Love" buye û cîh girtîye.

Stranlîste

Albûm
Hafiz

Hafiz (, hafiz), peyv bi erebî ye ku tê wateya tiştekî parastinê û jiberkirinê; bi pirranî ew kesên Quranê ji ber dikin re tê gotin.

Hafizê kurd Ebdulbasit Ebdussemed di dinyayê de yê yekemîn bû

Çavkanî 

Quran
Hafiz

Rûpelên cudakirinê
Amira Casar

Amira Casar (bilêvkirin wek Amîra Kasar), (jdb. 1ê gulana 1971ê li Londonê, Brîtanya), lîstikvaneke fransî ye. Bavê wê kurd e û diya wê rûs.

Jiyan 
Amia Casar keça kurdek û stranbêjeke rûs e. Ew li Îngilistan û Îrlendayê mezin bû. Di ciwantiya xwe de, ew ji hêla Helmut Newton ve hat vedîtin û ber bi Parîsê ve çû, li wir, ew, wek model ji bo Chanel û ji bo Jean Paul Gaultier,  xebitî. Ew di 1989an de dest bi xwendina xwe ya aktrîsê li Cours Florent kir û di sala 1991ê de li dibistana lîstikvaniyê Conservatoire national supérieur d’art dramatique perwediya lîstikvaniyê xelas kir.

Ew di drama fîlmê fransî Erreur de jeunesse (1989) de yekembûna xwe ya aktorê çêkir. Kurtefîlma Départ immédiat (1996), di nav de ku ew yek ji herdu rolan girt, di 1996 de xelata taybetî li Festîvala  Kurtefîlman a Navneteweyi ya Clermont-Ferrand hat xelat kirin. Ji bo rola wê di fîlmê pêkenokî La vérité si je mens! (1997) de ew di sala 1998an de ji bo Xelata Césarê navzedî bû. Di fîlmê pêkenokî Quand on sera grand de (2000) Casar rola sereke girt. Yek ji wan çar rolên sereke ku ew lîstiye - bi tevî Sabine Azéma, Daniel Auteuil û  Sergi López - di pêkenoka Peindre ou faire l'amour ji 2005an de jî bû. Di heman salê de  ew di dramaya fîlmê  fantastîkê Piano Tuner of Earthquakes de stranbêja operayê Malvina van Stille, ku ji hêla zanyar Doktor Emmanuel Droz (Gottfried John) ve hat kuştin û laşê wî ku dûv re ji hêla Doktor Droz ve hat dizîn, rolkiribû.

Casar di heman demê de wek aktrîsa şanoyê jî kar dike. Di 2006an de ew bû endamê jûriyê ya Festîvala Fîlmên Angers.

Amira Casar di sala 1995an de ji bo vîdyoya muzîkê ya Bryan Adams "Have You Ever Really Loved a Woman?"  jî xuya bû.

Fîlmnîgarî (Hilbijar) 
 1989:  Erreur de jeunesse
 1995: Ainsi soient-elles
 1996: Départ immédiat (Kurtefîlm)
 1997: (La vérité si je mens!
 1999: Pourquoi pas moi?
 2000:  Quand on sera grand
 2001:  La vérité si je mens! 2
 2003: Mariées mais pas trop
 2003: Anatomie de l’enfer
 2003: Sylvia
 2005: Peindre ou faire l’amourErreur de jeunesse
 2005: The Piano Tuner of Earthquakes
 2006: Transylvania
 2007:  Une vieille maîtresse
 2008: Coupable
 2008: Made in Italy
 2008:  Nuit de chien
 2009:  Oscar et la dame rose
 2011: Playoff
 2013: Michael Kohlhaas
 2014: Saint Laurent
 2015: Der letzte Sommer der Reichen
 2015: Ich und Kaminski
 2015: Versailles
 2016: Die Nacht der 1000 Stunden
 2016: Planetarium Erreur de jeunesse
 2017: Call Me by Your Name
 2018: At Eternity’s GateErreur de jeunesse

Çavkanî

Girêdanên derveyî 

Jinên fransî
Aktrîsên fransî
Mirovên zindî
Aylin Kontente

Aylin Kontente (jdb. 30ê hezîranê 1982 li Îzmîrê), şanovan û lîstikvaneke tirk e. Jiyana xwe de di bernameya Güldür Güldür Show de dom dike.

Kariyer 
Di Zanîngeha Îzmîrê ya bi Dokuz Eylül (9ê Rêzberê) destûrdariya lîstikvan di sala 2003an de bi serket.

Fîlmnîgarî

Rêzefîlm

Bername 

Aktrîsên tirk
Bera

Bera () gundekî girêdayî navçeya Misircê ya ku bi ser Sêrtê ve ye.

Gundên Misircê
Charlotte Rampling

Tessa Charlotte Rampling (jdb. 5ê sibata 1946an) lîstikvan, model û stranbêjeke îngilîz e ku bi kara xwe di fîlmên arthouse yên ewropî û ku  bi zimanên  îngilîzî,  fransî û îtalî bûn - de tê nasîn.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1946
Aktrîsên îngilîz
Jinên îngilîz
Mirovên zindî