nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Kantona Kobaniyê

Rêveberiya kantona Kobaniyê ya rojava ya xweser, di 27´ê kanûna paşîn a 2014´an de har ragihandin. Piştî ragihandina rêveberî û xweseriya herêm û kantona Cizîrê re bi 6 rojan hat ragihandin. Civîna Meclîsa Qanûnsaziyê ya Rêveberiya Xweseriya Demokratîk a Kantona Kobanê li Navenda Çand û Hunerê ya Baqî Xido bi beşdariya hemû endamên Meclîsa Qanûnsaziyê saet di 09.00an de dest pê kir. Di civînê de Serokê Meclîsa Qanûnsaziyê Nihad Ehmed axaftina vekirinê kir û xêrhatine mêvanan kir. Piştre deqeyek rêz hate girtin Hevserokên Meclîsa Qanûnsaziyê Nihad Ehmed û Fewziye Ehmed axivîn.

Ji rêveberiya herêma Kobaniyê jî serokwezirê wê Enwer Mislim bû. Du jî alikarên wî hatina bijartin. Rêveberiya herêma Kobaniyê weke ya herêma Cizîrê, hikimeta xwe ya demkî avakir û wezir û wezeretên wê dan kifşkirin û ragihand.

Wezir û wezeterên hikûmeta herêma Kobaniyê 

 Cîgira Serokê Meclîsa Rêveber : Bêrîvan Hesen
 Cigîrê Serokê Meclîsa Rêveber: Xalid Birgil Mehemed
 Wezîrê Karên Derve: Îbrahîm Kurdo
 Wezîrê Parastinê: Îsmet Şêx Hesen
 Wezîrê Karên Hundir: Ehmed Osman Dadilî
 Wezîrê Rêveberiyên Herêmî û Şaredariyan/Komîtiya Plankirin û Jimartinê: Mistefa Ebdî Mehemed
 Wezîra Maliyê: Eliya Sîdî
 Wezîrê Karûbarên Xebat û Karên Civakî: Mehmud Bişirî Beşar
 Wezîrê Perwerdeyê : Hisên Mehemed Elî
 Wezîra Çandiniyê: Gulistan Etî Bikî
 Wezîrê Tenduristiyê: Dr. Neesan Ehmed
 Wezîrê Bazirganî û Aboriyê: Mehmud Bozan Mislim
 Wezîrê Malbatên Şehîdan: Mehemed Şeban
 Wezîrê Çandê: Ebdilrezaq Elî
 Wezîrê Veguhestinê: Riyad Temo Mistefa
 Wezîrê Ciwan û Werzîşê: Welat Derwîş Derwîş
 Wezîra Turîzm û Şunwariyê: Mîdya Hemo Genco
 Wezîrê Karûbarên Olî: Mehemed Zahir Mistefa
 Wezîra Karûbarên Jin û Malbatê: Wehîde Umer
 Wezîrê Mafên Mirovan: Faruk Şahîn
 Wezîrê Çavdêriyê: Ehmed Daban
 Wezîrê Enformasyonê: Şevîn Mehmud
 Wezîrê Edaletê: Ewas Xelîl Elî
 Wezîrê Enerjiyê: Fazil Mistefa Ehmed

Nexşeya Kantonên Rojavayê Kurdistanê

Mijarên têkildar 
 Rojavayê Kurdistanê
 Kantona Cizîrê
 Kantona Efrînê
 Kantona Şehbayê
 Berxwedana Kobaniyê
 Kobanê

Çavkanî 

Rojavaya Kurdistanê
Kantona Efrînê

Rêveberiya kantona Efrînê ya rojava ya xweser, di 29ê kanûna paşîn de rêveberîya xweser a herêma Efîrnê ragihand. Rêveberî, di civîna Meclîsa Zagonsaz a Rêveberiya Xweseriya Demokratîk a Kantona Efrînê de, rêveberiya kantonê, hate denezendin. Hikûmeta rêveberiya Efrînê weke ya Cizîr û Kobaniyê, ji 22 wezir û wezeretan pêk tê. Serokwezirê hikimetê û rêveberiya demkî Hêvî Îbrahîm Mistefa ye. Du jî alîkarên wê ne.

Wezir û Wezeretên hikûmeta herêma Efrînê 

 Cîgirê Seroka Meclîsa Rêveber : Remzî Şêxmûs
 Cigîrê Seroka Meclîsa Rêveber: Ebdil Hemîd Mistefa
 Serokê Desteya Têkiliyên Derve: Silêman Ceefer
 Serokê Desteya Parastinê: Ebdo Îbrahîm
 Serokê Desteya Karên Hundirîn: Parêzer Hesen Beyrem
 Seroka Desteya Rêveberiyên Herêmî û Şaredariyan/Komîtiya Plankirin û Jimartinê: Dr. Nûrşan Hisên
 Seroka Desteya Maliye:  Remezan Elî
 Seroka Desteya Karûbarên Xebat û Karên Civakî: Erîfe Bekir
 Serokê Desteya Perwerdeyê: Dr. Riyaz Menle Mehemed
 Serokê Desteya Çandiniyê: Eyûb Mihemed
 Serokê Desteya Tenduristiyê: Dr. Xelîl Şêx Hesen
 Serokê Desteya Bazirganî û Aboriyê: Dr. Ehmed Yûsif
 Serokê Desteya Malbatên Şehîdan: Ebdilhenan Şêxo
 Seroka Desteya Çandê: Hêvîn Şêxo
 Serokê Desteya Veguhestinê: Welîd Selame
 Serokê Desteya Ciwan û Werzîşê: Fazil Robcî
 Serokê Desteya Tûrîstîk û Şûnwariyê: Reşîd Ehmed
 Serokê Desteya Karûbarên Olî: Mihemed Hemîd Qasim
 Seroka Desteya Karûbarên Jin û Malbatê: Fatme Lekto
 Serokê Desteya Mafê Mirovan: Dr. Xelîl Sîno
 Serokê Desteya Çavdêriyê: Etûf Ebdo
 Seroka Desteya Enformasyonê: Ebdil Rehman Selman
 Serokê Desteya Dadê: Seîd Esmet Xûbarî
 Serokê Desteya Enerjiyê: Kamîran Ehmed Şefîi Bilal

Nexşeya Kantonên Rojavayê Kurdistanê

Mijarên têkildar 
 Rojavayê Kurdistanê
 Kantona Cizîrê
 Kantona Kobaniyê
 Kantona Şehbayê
 Berxwedana Efrînê
 Efrîn

Çavkanî 

Rojavaya Kurdistanê
Başkîrya

Komara Başkîr, Başkîrya, komara Başqîran (bi başkîrî: Башҡортостан, Başqortostan; bi rûsî: Башкортостан, Başkortostan yan jî Башкирия, Başkîriya). Di 11ê çiriya pêşîn a 1991ê de li Federasyona Rûsyayê statuya xweseriyê wergirtiye. Rûpîvana wê 143.600 km2, paytexta wê Ûfa û hêjmara nifûsa wê jî 4 milyon e.

Çavkanî

Rûsya
Keleha Şabanî

Keleha Şabanî an jî keleha Şabaniyê keleheke dîrokî ya herêma Batîfa ye ku dikeve nêzîkî bajarê Zaxo li Başûrê Kurdistanê.

Keleha Şabaniyê di rûdanên dîrokê da
Keleha Şabanyê dikevîte bakurê rojavayê Batîfa bi dûratiya 5 km li ser zincîra çiyayê Şkêre hatiye avakirin, bilindahiya 300 m û 25 km ji bajêrê Zaxo dûr e, dest nîşankirin û avakirina kelehê neya xuyaye li vêre pirsyar dihête kirin aya li serdemê peydabûna ola îslamê li deverê yan dizivrîte çaxên berî hatina leşkerê misilmana, her dîsan sala damezrandna wê ya veşartiye li ser demekê nedyar hatye avakirin, eve jî ne ya aşkraye, çunkî çi jêderên serekî yên mêjûyê bi têr û teselî behsê keleha Şabaniyê nekirye. Ew pîzanînên gehşitîne me vedigern bu serdemê jêk cuda û veqetyayî ne di pêkve girêdayne bi zincîrên rûdanêt ewên li deverê hatîne tomarkirin ji ber vê yekê bu me xuyadbit ku keleha Şabaniyê li ser demê cuda cuda rolê xwe yê ber çav ji hemî layan ve gêraye wek layenê serbazî, aborî, rewşenbîrî û stratîjî.

Çavkanî
Veguhastye ji pirtûka Gullî jîn û jiyar.

Girêdanên derve
 Batîfa li ser Facebookê
 Malpera Batîfayê 

Kelehên Kurdistanê
Textê Cemşîd

Textê Cemşîd (, ji navê "") an jî Parsa (bi farsiya kevn: ) an  () (hezarsetûn, çil menar) ku li bakûrê şaristana Mervdeştê ya li bakûrê Fars (parêzgeh) cih digire. Di navbera vî mekanê turîstî û navendê ostanê 50 kîlometre hene. Ev der bajêreke kevnar yê Îranê ye.

Girêdanên derve 

Cihên arkeolojîk
Fars (parêzgeh)
Kelepora Cîhanê li Îranê
Jackson Nicoll

Jackson Nicoll (jdb. 1ê kanûna pêşîn a 2003) aktorê zarok ê amerîkî ye. baş tê nasîn bi Billy ji fîlma ku di 2013an de hatiye çêkirin bi navê Bad Grandpa(2013).
Nicoll ji Seabrook, Nû Hampshire yê ye.

Fîlmên wî

Çavkanî 

Aktorên amerîkî
Jidayikbûn 2003
Mirovên zindî
Ûfa

Ûfa (bi rûsî: Уфа, Ufa; başkîrî: Өфө, Öfö) paytexta Başkîryayê ye û bajarê wê yê herî mezin e. Hejmara niştecihên bajêr 1.062.319 (2010) kes e. Li Ûfayê çar zanîngeh hene.

Çavkanî

Paytext
Başkîrya
Tilmiz

Tilmiz (1928: تلمز / Tilmiz; 1946: Tilmis; ), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Reşik, Êlih

Reşik, gundê Reşikê (), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Bida

Bida, Bîda?, Bêda? (1946: Bida; ), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Elqemê

Elqemê (1928: القمى / Elkami (Elqemî); ), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Tilmerc

Tilmerc, gundê Tilmercê (1928: تلمرج / Tilmerdj (Tilmerc); 1946: Tilmerç; ), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Ermê

Ermê (1928: عرمى / Ermi; 1946: İrmi; ), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Şikeftan, Êlih

Şikeftan (1928: شكفتاكن / Chikéftan (Şikeftan); ), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Mozgelan

Mozgelan (1928: مـوزكلان / Mosguilan (Mozgilan); 1946: Mozgelen [sic]; ), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Cinerî

Cineriya (1928: جنرى / Djineïri (Cinerî); ), gundekî êzîdiya ye bi ser Êliha Batmanê ve ye. Ji vê herêmê re dibêjin "Welata Xalta a milete êzîdî".

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Cigerlo

Cigerlo (1949: Cigerlo; ), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Basorik

Basorik, gundê Basorkê (1928: باصوريك / Bassorique (Basorik); ), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Darbîşan

Darbîşan (), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Girbereşik

Girbereşik (1946: Girbereşik; ), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Amso

Amso (), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Liçik

Liçik (1928: ليجيك / Lidjik (Lîcîk); 1946: Liçik; ), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Liçika Hasik

Liçika Hasik (), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Meymuniye

Meymuniye (), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Semale

Semale (), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Zeydiya

Zeydiya (), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Kêrik

Kêrik, gundê Kêrikê, Gêrik? (), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Kîredî

Kîredî (), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Marînan

Mêrîna (), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî 

Di hin çavkaniyan de wek Marînan hatiye, lê navê xwe Mêrîna ye. Şênîyên xwe, ji eşîra Reşkotan, ji bavikê Mala Xalo ne. Berê ajal jî xwedî dikirin, lê di salên dawîn de zêdetir bi çandinîyê ve mijul in. Qismek ji wan li navenda Batmanê dimînin û di dawiyê hefteyan û havînê de diçin ser zeviyên xwe. Brûka ku li hemberî Mêrîna ye, wek mezirka Mêrîna tê hesibandin. Lê nîsbet Mêrîna zêdetir mal û şênî hene li Brûka. Gundê Mêrîna nêzîkî 3 kîlometer dûr e ji rêya Batman û Uçyolê û dîsa nêzîkê 3 kîlometer dûr e ji rêya hesinî ya Batman û Misircê. Erdê li gundî bejî û avî ne. Piştî bendava Batmanê av li herêmê gerand, hin mexerên Mêrîna jî ketine ber ku zêdetir garis û pembû lê diçînin. Li bakurê Mêrîna gundê Şerbetko, li bakurê rojhilatê gundê Xîlikan, li rojhilat gundê Dirbêsa, li başur gundê Brûka û li başurê rojava gundê Gurgure heye. Ji ber gundî Newala Mêrîna dest pê dike û heya rêya Batman û Uçyolê ku li benda çemê Batmanê ye dewam dike. Berê aveka boş hebû di newalê de û aşekî mezin ê di Newala Mêrîna de li aliyê çêm digerand.

Zimanê şêniyên Mêrînayê Kurmancî ye. Sunî ne û ji mezhebê Şafî ne. Edetên Êzdatiyê wek hemû herêma Reşkotan li gundî jî hene. Di şîn û şahiyên xwe de li ser çanda xwe ne.

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Zaxoran

Zaxoran, Zaxwêran, Qûrî û Serpir? (), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Zeviya Alikan

Zeviya Alikan?, Zêvî? (), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Dawidî

Çend cihên bi vî navî hene:

 Dawidî, Çinar
 Dawidî, Êlih
Dawidî, Êlih

Dawidî (), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Receban

Receban (), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Ridiculousness (xeleka televîzyonê)

Ridiculousness bername û klîpşoveke amerîkî ya komîk e ya ku li kanala televîzyonê MTVê ji 29ê gelavêjê 2011'an ve tê çêkirin. Pêşkêşkarê vê bernameyê Rob Dyrdek e û hev-pêşkêşkarên bernameyê Sterling "Steelo" Brim û Chanel West Coast in.

Sezon 

Mêvanên sezonan

Sezona 1'ê (2011)

1: "Ryan O'Malley" 
2: "Johnny Knoxville" 
3: "Big Black" 
4: "Travis Pastrana" 
5: "The Dingo" 
6: "Matthew Mounce"
7: "Jeff Tremaine" 
8: "Matt Schlager" 
9: "Chris Drama Pfaff" 
10: "Judd Leffew" 
11: "Biker Fox & Caite Upton II"
12: "Dan Heaton"
13: "Ryan Dunn" 
14: "Cole Hernandez"
15: "The Dingo II" 
16: "Big Black II"

Sezona 2'ê (2012) 

1: "Justin Bieber" 
2: "Floyd Mayweather Jr." 
3: "Sara Jean Underwood:" 
4: "Quinton "Rampage" Jackson" 
5: "Duff Goldman" 
6: "Jason Ellis"
7: "Steelo Brim û Chanel West Coast I"
8: "Streetbike Tommy"
9: "Lil Jon "
10: "Tyler the Creator & Taco Bennett "
11: "Wiz Khalifa"
12: " Katerina Graham "
13: " Vaughn Gittin Jr "
14: " Chris Cole "
15: " Scott "Big Cat" Pfaff "
16: " Brie & Nikki Bella "
17: " Steelo Brim û Chanel West Coast II "
18: " TJ Lavin "
19: " Patty & Gene Dyrdek "
20: " Wee-Man & Preston Lacy "

Sezona 3'ê (2013) 

1: "Pauly D"
2: "Mac Miller"
 3: "Steve-O"
 4: "Steelo Brim û Chanel West Coast III"
 5: "Dana White"
 6: "Bam Marguera"
 7: "Ryan Sheckler"
 8: "Carmen Electra"
 9: "Ken Block"
 10: "Riff Raff"
 11: "Dominic Monaghan"
 12: "A$ap Rocky"
 13: "Ray J"
 14: "Steelo Brim û Chanel West Coast IV"
 15: "Eddie Barbanell"
 16: "Joanna Krupa"
 17: "Steelo Brim û Chanel West Coast V"
 18: "Steve Aoki"
 19: "Cody Simpson"
 20: "Tîma Fantasy Factory"

Sezona 4'ê (2014) 

 1: "Nick Swardson"
 2: "Snoop Lion"
 3: "Chanel û Sterling VI"
 4: "Jamie Lee"
 5: "Stevie Ryan"
 6: "Chanel û Sterling VII"
 7: "Mike Epps"
 8: "Michael B. Jordan"
 9: "Jenna Marbles"
 10: "Jackson Nicoll"
 11: "Lil Duval"
 12: "Chanel û Sterling VIII"
 13: "The Dudesons"
 14: "Nyjah Huston"
 15: "Lacey Chabert"
 16: "Derek Hough"
 17: "Chanel û Sterling"
 18: "Tyga"
 19: "Guy Fieri"
 20: "Harley Morenstein"
 21: "Chanel û Sterling"

Çavkanî 

Xelekên televîzyonê
Zanîngeha Yorkê

Zanîngeha York (bi îngilîzî: York University; bi frensî: Université York) zanîngeha dewletê ya Torontoya Kenedayê ye.

Di sala 1959an de hat damezirandin.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 York University

Zanîngeh
Reşad Şeref

Reşad Şeref, nivîskarekî kurd e  di sala 1967an de li gundê Sewêdiyê li herêma Dêrikê, rojavayê Kurdistanê ji dayîk bûye. Xwendina xwe ya seretayî li gundê xwe xilas kiriye, paşê li bajarê Dêrikê xwendina amadeyî û navendî xilas kiriye. Di sala 1989an de peymangeha teknîkî beşê mekanîk li bajarê Hesîçeyê xilas kiriye. Di sala 1987an de dest bi nivîsa çîrokê kiriye, hem bi erebî hem bi kurdî û gotarên rojnamevanî jî nivisandine.

Di sala 1998an koçî paytexta Sûriyê Şamê dibe. Li Şamê tevlî grûbên nivîskar û rewşenbîran dibe û şevbuhêrkên kurdî li dardixe. Di sala 2000 ê de pirtûka xwe ya kurteçîrokan bi navê Mirina hîmekîa li Bêrûdê çap dike. Ji ber tunebûna nasnama welatê xwe û hin aloziyên siyasî koçî Ewropayê dibe û li welatê Swîsreyê cî digire. Yek ji endam û damezirînerên Sendîkaya Rojnamevanên Kurdistanê ye.

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Kesên ji Dêrika Hemkoyê
Jidayikbûn 1967
Manuel Neuer

Manuel Neuer lîstikvanekî futbolê ye almanyay ye. Manuel Neuer di 27'ê adarê sala 1986'an de li Gelsenkirchenyê ji dayik bûye.

Futbolvanên alman
Jidayikbûn 1986
Mirovên zindî
Korta şîn a mezin

Korta şîn a mezin (bi navê xwe yê îngilîzî: Great blue hole) kortaleke gilawer a li ber sahîla dewleta Belîze (li Emerîkaya navîn) e.

Ew li nêzî navenda Lighthouse Reef a karîbîk e û ji bajarê Belize City 70 km dûr e. Ji ezmên ve bi taybetî rûbariya xwe ya tarî tê dîtin, ji ber ku evya ji der û dora xwe kûrtir e: Rengê der û dora xwe pîroze ye, lewra kortal weke qulikeke reş e di nava şînahiya avê de.

Korta şîn a mezin hema hema gilawer e, dirêjbûna çapa xwe digihêje 300 metran û kûrahiya xwe jî 125 metre ne. Tê îddiakirin ku ev kortal di dawiya çaxa bestelek de di hundirê kevirê kirêc de çêbûye. Lêkolîner derxistin holê ku kortal têketina sîstemeke şikeftan e. Digel bilindbûna avê ev sîstema şikeftan ketiye bin avê. Piştî kûrahiya 90 metreyî ava mirî ya dengizê destpê dike ku tê de dîhîdrojensulfud heye.

Korta şîn a mezin di sala 1996'an de wek esera neteweyî hate hilbijartin û ji wir û pêde digel beşên din ên sîstema resîf a Belize Barrier Reef mîraseke xwezayî ya UNESCO'yê ye. Herwiha, di sala 2009'an de Belize Barrier Reef ji aliyê UNESCO'yê ve kete nav listeya mîrasên xwezayî yên ku bi windabûnê re rû bi rû ne.

Çavkanî 

Belîze
Mîrasên siruştî yên UNESCOyê
UNESCO
Altûnova

Altinoba yan qerekîlîsa  gundekî kurd ê Elewî ye ku dikeve parêzgeha Mereşê, li Tirkiyê û Bakurê Kurdistanê. Şêniyên gund dibejîn ku ji bajarê Qeşana Îranê hatine wira.
Serhildana Êzdînşêr

Êzdînşêr, Izedînşêrê Botî, Mîr Izedîn mîrê Botan û reqîbê Mîr Bedirxan bû. Li gorî hin jêderkan pismamê Mîr Bedirxan bû. Piştî ku dewleta Osmanî serhildana Bedirxan Beg tefandibû, Êzdînşêr li welatê Botan di 1854an de li dijî Dewletê rabû. Ev bûyerên dîrokî wekî Serhildana Êzdînşêr tên nasîn û ji sala 1854 heta meha kanûna mezin a 1855an çêbûn.

Strana "Ez Xelefim" Li Pişte Ev Çirokeye.

Serhildana Êzdînşêr (1854-1855)

Çavkanî
Mihemed Emîn Zekî (2002). Dîroka kurd û Kurdistanê. Avesta, Stembol.
Abdullah Yaşın (2007/2011). Tarih, Kültür ve Cizre. Kent Işıkları, Stembol.

Girêdanên derve
http://www.haberdiyarbakir.com/serhildananen-kurdan-v--1397yy/#ixzz2tud7ioBW 

Serhildêrên kurd
Serhildanên kurdan
Xeto

Xeto (navê wî yê fermî Hatip Önen) kesatiyekî dîn ê meşhûr ê Dêrika Çiyayê Mazî bû. Xeto di sala 1933an de hatiye ser dinyayê. Ew û birayê wî Remo (Remezan Önen) ji ber nexweşiya mîkrosefaliyê kêmaqil bûn. Di nav xelkê Dêrika Çiyayê Mazî de gelek hêja bû û wekî maskotekî Dêrikê hate dîtin.

Peykerê Xeto û Remo li Dêrika Çiyayê Mazî 
Li Meydana Cumhûriyetê ya Dêrikê peykerekî Xeto û birayê wî Remo heye ku di 2003an de ji hêla peykervan Şehabettin Nebioğlu ve hate çêkirin.

Mirina Xeto di 2014an de 
Xeto di 19ê şiwata 2014an de çû ber dilovaniya xwedê û di goristana Şêx Hesen a Dêrikê de hat veşartin.

Çavkanî

Girêdanên derve 
  Xeto li bernameya Tûrikê Derwêş

Dînên navdar
Kesên ji Dêrika Çiyayê Maziyê
Kurd
Mirin 2014
Padîşahiya asîmanan ( fîlm)

Padîşahiya asîmanan  ( sernavê resen; Kingdom of Heaven) fîlmeke amerîkî ya beşa fîlmên monumental e û di sala 2005'an de bi derhêneriya Ridley Scott kete weşanê.

Çîrok û senaryo 
Senaryoyê fîlmê di sala 1186'an de, di dema seferên xaçê de diqewime. Balian (Orlando Bloom), hesînkarekî feqîr e ku şîna jina xwe ya avis a întîharkirî derbas dike.

Rojekê xaçperest Godfreyê Îbelînî dibe mêvanê wî û jê re dibêje ku ew bavê wî ye. Heta neha Balian nezanîbû bavê xwe kî ye, lewra bi hatina wî matmayî dimîne. Godfrey dixwaze wî bi xwe re bibe sefera xaçê ji bo Orşelîmê, lê Balian vê yekê qebûl nake. Piştî demeke kin ew keşîşê herêmê dikuje ji ber ku pê dihese ku wî serê hevjîna wî ya mirî jêkiriye. Lewra mecbûr dimîne ji gundê xwe dûr keve, pêşniyara Godfrey dipejire û bi hespê xwe li şopa wî dikeve.

Gava digihêje Orşelîmê, Balian ji jiyana hevpar û aştiyane ya her sê olên cihû, xiristiyan û misilmanan gelek dilxweş dibe. Piştî demeke kin Godfrey ji ber birîneke xwe ya ku di şerekî de lê hatiye nexweş dikeve û dimire, lê berî ku jiyana xwe ji dest dide hemû tiştê xwe (mal, rez û hwd.) mîrasî Balian dike.

Xwedî lê derketina rezê bavê xwe li Balian giran tê, ji ber ku rez wêran bûye û paqijkirin û çandinî gelek bi zehmet e. Tenê dikare sîstemeke biçûk a avdayînê lê bike. Lê hevkarên wî yên wek Tiberias (Jeremy Irons) bi entrîkayên cuda serê wî diêşînin û hewl didin jiyana aştiyane ya digel misilmanan bi xapandin û suîkastên li wan xira bikin.

Ne bes e, keyê Orşelîmê (hevalekî rind ê bavê Balian e) ku nexweşiyeke giran û bê derman derbas dike alîkariya wî dixwaze sewa hûnik kirina dilê misilmanan, da kû misilman ji ber pêkhatinên nebaş ên li dijî rûniştvanên misilman êrîşî Orşelîmê nekin. Bi vî havî xwîşka ciwan a keyê Sibylla (Eva Green) hevkariya xwe jê re eşkere dike. Lê piştî wefatkirina keyê ji ber feqe û fend û fêlên giran ên hinek xaçperestan êdî şerê di nava xiristiyan û misilmanan nêz e û leşkerên misilman amadekariyên xwe dikin ji bo şerê Orşelîmê.

Balian hewl dide li gorî prensîp û ehlaqê xwe hereket bike, mecbûr dimîne bi leşkerên bajêr Orşelîmê biparêze, lê armanca xwe ya herî mezin parastina jiyana hemwelatiyên xwe ye, her çiqas leşkeriya misilmanan ji ya wan xurttir û meztir be jî.

Şerekî ewqas dijwar diqewime ku pêşeroja Orşelîmê girêdayî vî şerî ye.

Cihê kurdan di fîlm de 
Hêjayî gotinê ye ku siltan Selahedînê Eyûbî yê ku navê wî di çîroka fîlm de derbas dibe bi eslê xwe kurd bû û navê xwe îro jî bi dilnermiya xwe ya bêhempa rastî sempatiya civakên xiristiyan û cihû tê.

Derhênerên fîlm cih dane çend stranên ku ji aliyê koma muzîkê Kardeş Türküler ve hatine xwendin. Wek mînak:

 Di dîmena ku Balian û Sibylle bi hev re dirazin de straneke erebî ya komê lêdikeve.
 Gava leşkerên siltan Selahedîn êrîşî Orşelîmê dikin, straneke din a komê wek muzîka bingeh tê lîstin û digel vê yekê atmosfereke bêhempa derdikeve holê.

Çavkanî

Girêdanên derve
 

Fîlmên amerîkî
Fîlmên 2005an
Fîlmên dînî
Zanîngeha Federal a Recôncavo da Bahia

Zanîngeha Federal a Recôncavo da Bahia (bi portûgalî: Universidade Federal do Recôncavo da Bahia) zanîngeha dewletê ya Cruz das Almas a Brezîlê ye.

Zanîngeh di sala 2006an de hat damezirandin.

Çavkanî

Girêdanên derve
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia

Zanîngehên Brezîlê
Basnews

BasNews, ajanseke nûçeyan a bêalî û pir ziman e û ji Kurdistan, İraq û Rojhilata Navîn nûçeyên siyasî, aborî û civakî dighîne raya giştî.

Kurdistan ku bûye navendeke girîng a pêşhatên siyasî û aborî yên Rojhilata Navîn, bala rojnamevanên damezrêner ên BasNewsê kişandiye û armanc ew e ji herêmê bi awayekî rast û bêalî nûçeyan bighînin raya giştî.

BasNews ku hejmarek rojnamevanên bi ezmûn ên ji navçeyên cuda cuda yên Kurdistanê tê de cîh digirin, armanc ew e di paşerojê de bibe saziyek daku bikaribe nûçeyên cidî, bêalî û bikalîte ji herêmê bigîne raya giştî ya cîhanê.
Herwiha em nerîn û gotarên nivîskar, rojnamevan û kesayetiyên bêalî ku bi zimanên cuda pêşkêşî xwendevanên BasNewsê dikin, wek hêmaneke temamkerê nûçeyên xwe dibînin.

Armanca BasNewsê ew e di dahatû de xizmetguzariya nûçeyan bi dîmen û deng pêşkêş bike û baregahê wê li Hewlêra paytexta Herêma Kurdistanê ye.

Peyamnêr û ofîsên ajansa me li çendîn navendên siyasî û kulturî yên girîng ên cîhanê hene.

BasNews li Kurdistana İraqê nûçeyên taybet çêdike û eger daxwaz hebe amade ye dosyayên taybet jî amade bike. Ajansa me wêneyên fotograferên bi ezmûn ku pêşhat û bûyerên girîng ên Kurdistanê dokument dikin, pêşkêş dike.

BasNews, ligel wan ajans, rojnamevan û dezgahên navdewletî ku girîngiyê bi herêmê didin di têkiliyê de ye.

Ajansa me ligel nûnerên wan saziyên biyanî yên nûçeyan ku li Kurdistanê çalak in, kar dike, piştgiriya wan dike û xizmetguzariyên wek rêberî, wergêr û danîna peywendiyan pêşkêş dike.

Girêdanên derve 
 Basnews website

Ajansên nûçeyan ên kurdî
Krîm (nîvgirav)

Krîm nîvgiravek li Ewropaya Rojhilat e, li perava bakurê Deryaya Reş, hema hema bi tevahî ji hê Derya Reş û piçûktir Deryaya Azov ve hatî dorpêç kirin. Îstmus Perekop nîvgiravê bi Oblasta Xersonê a li ser axa Ûkraynayê vê girêdide. Li rojhilat, Pira Krîmê, ku di sala 2018-an de hatî çêkirin, Tengava Kerçê digire, nîvgiravê bi Krasnodar ya Rûsyayê ve girêdide. Arabat Spit, ku li bakur-rojhilatê ye, xelekek teng e ku golên Sîvaş ji Deryaya Azov vediqetîne. Li rojavayê Deryaya Reş Romanya û li başûr jî Tirkiye ye. Bajarê herî mezin Sevastopol e. Ev herêm 2.4 milyon nifûsa wê heye û ji sala 2014an vir ve di bin dagirkeriya Rûsyayê de ye.

Di 1991ê de Komara Xweser a Krîmê hate sazkirin. Serbajar Sîmferopol e.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Nîvgirav
Krîm
Ûkrayna
Şêx Evdirehîm (kirmanckî)

Şêx Evdirehîm (b. Xinis, 1897 - m. Bismil, 1937) birayê Şêx Seîdî yo tewr qij o. Dewa Qollhêsarî de ameyo dinya ke na dewe girêdayeya Xinisî yê Erziromî ya. 

Lajê Şêx Mehmûd Fewzî û birayê Şêx Seîdî yo qij o. Qolhîsar de dest bi perwerdeyîya xo kerde û medreseyanê cîya cîyayan de tehsîlê xo domna. Wexto ke şerê Cîhanî yo yewin dest pêkerd bi keyeyê xo koçê qezaya Dîyarbekirî, Pîranî kerd.

Mîyanê hereketê azadiya kurdan de ca girewt. Serewedartişê kurdan 1925 de cayo ke tede îqamet keno, Pîran de dest pêkerd. Verî cû ey Pîran de tifing teqnena û dima şer dest pêkerd. Destpêk ra hetanî peynî Şêx Evdirehîm mîyanê şerî de bi. Cîyatî û camêrdîya xo ra leqebê ey sey “Dudil” ameyêne zanayîş. 

Îdamkerdişê Şêx Seîd û embazanê ey ra dima demeyêk koyan de bi embazanê xo ya şer kerd. Badî şi binxete (Sûrîye) ke uca o dem bin hukmê Fransizan de bi. Sûrîye de Xoybunî reyde têkilî rona. Serra 1937 de wexto ke xoverrodayîşê Dêrsimî destpêkerd, o û tayê embazê xo agêrenê welat. Nîyetê înan bibi ke xo biresnê Dêrsim. La deşta Dîyarbekirî de dewa Selata Cêrêne de dekewtî dehfika eskerê tirkan. Eskerî dormaleyê înan girewt û şer vejîya. Goreyê vatişan, eskerî ewnîyenê ke nêeşkenê bitepişê, dormaleyê înan de adir wekenê û înan ra tayênan veşnenê. Tirba Şêx Evdirehîmî, Bismil de cayo ke tede şehîd bîyo uca de ya.

Şêx Evdirehimî bixo yew metnê sanike açarnayo kirdkî (zazakî). Hewayo ke Celadet Alî Bedirxan nuseno, ey 1932 de na estanike yew Kurdê Mukrî ra eşnawita û nuşta, dima ey na estanike Mela Nezîr û Muhyeddînî rê wenda, înan zî tadaya kirdkî. Mela Nezîrî tadaya Kirdkîya Sêwregi, Muhyeddînî zî tadaya kirdkîya Palî ser. Hewna hewayo ke Celadet nuseno ey nê teksti nawitî Şêx Evdirehîmî. Nuştişê Celadeti ra fam beno ke ey serra 1932 yan zî 1933 de na sanike nawita Şêx Evdirehîmî û beno ki Şêx Evdirehîmî zî Celadeti rê o çax tadaya kirdkî ser. Orîjînalê tekstî bi destê Celadet Alî Bedirxanî ameyo nuştene. Celadetî verniya tekstî di wina nuşto: “Dumiliya welatê Mirdêsî”, “Şêx Evdirehim Efendî”. Malmîsanijî zî nê tekstî bi nameyê "Lwî û Kerg" kovara Çira de weşanayo.

Çimeyî

Galerî 

Gotara bi zazakî
Baxçeyên Hewselê

Baxçeyên Hewselê yan jî Gulistanên Hewselê, li ber Amedê, li geliyê Dicleyê, Bakurê Kurdistanê ye. Gulistanên Hewselê pirr kevn in. Weke gulistanekê ku di nava pirtûkên pîroz de behsa wê hatiye kirin. Herî zêde di dema keyê babilî Şemşê Adadê pêncan de ku di navbera salên 824 û 811ê de jiya de ket rojevê de. Di dema keyê babilî Şemşê Adadê de ku tê gotin şahbanûya wî ya Semîramîs çûye wir û tê gotin ku li wir wê jiyane xwe pişt re heta dawiya jiyane xwe jiya. Ji ber vê yekê, pişt re hinekan jî gotiye Gulistanên Semîramîsê jî.

Baxçeyên Hewselê, li ber çemê Dîclê li keviya bajarê Amedê ye. Li geliyê Dicleyê dimêne.

Çavkanî 

Mezopotamya
Gulistan
Gulistanên dîrokî
Xweza
Amed
Erdnîgariya Bakurê Kurdistanê
Dîcle
Kelepora Cîhanê li Tirkiyeyê
Jineolojî

Jineolojî, weke navê "zanista jinê" jî hat binavkirin. Care pêşî, Abdullah Ocalan di pirtûka xwe ya bi navê "Civaknasiya azadiyê" de anî ser ziman. Di nava 28´ê sibatê û 2´yê adara 2014´an de bi care pêşî konferansek bi navê jineolojiyê li zanîngeha Berlînê ji aliyê jinên akademisyen ên kurd û ên cîhanê ve hat li darxistin.

Afirandina peyva jineolojî
Gotina ´jinê´ ji kurdî ya. Di kurdî de ´jin´, navê zayenda mê ya. Gotina navê jinê a jin, biqasî ku navê zayendekê ya, ewqasî jî weke gotin tê wateya ´jiyanê´ jî. Gotina ´jineolojiyê´ jî, ji wê diafirê.

Gotina jineolojîyê, bi wateya wê ya ku lê tê kirin, di wateya zanista jinê de tê bikarhanîn. Bi wê re jî, weke qadaka zanist tê birêxistinkirin. Mantiqê jineolojiyê, li ser wê temenê ya ku di nava civatê de jin ne azad bê, civat jî ne azad a. Bi wê re jî, azadiya jinê jî, weke mijareka wê ya sereka derdikeve li pêş. Her wusa, bi azadiya jinê re azadiya civatê tînê ser ziman. BI wê re jî, li ser pirsgirêkên zayendî û ên di nava zayendan de ku derketina, ji xwe re dike mijar û li ser çareserîya wan dihizirê.

Çavkanî

Siyaset

Jin
Semîramîs

Semîramîs, navê şahbûyeke babilî ye. Semîramîs, tê gotin ku şahbanûya Şemşê Adadê pêncan a ku di nava salên 824-811´an de jiya. Navê Semîramîs, bi evîna wê ya ji dil bo Gulistanên Hewserê re bû malê dîrokê. Ew hatiye wir û ji wir pirr bi bandûr bûye û êdî li wir maye. Gulistanên Hewserê li ber geliyê Dicleyê li ber keviya Amedê ne. Semîremîs, bixwe jî, weke jineka pirr xweşîk ku bi xweşîkatiya xwe re nav dabû ya. Jiyana xwe, li ber geliyê Diclê li gulistanên Hewserê dijî. Gulistanên Hewserê, bi xweşîkatiya xwe re pirr navdar bûn. Di nava jiyane li ber Diclê û Firatê de, gulistanên Hewserê ku tefsîra wê hatiye kirin, bi xweşîkatiya wê re hatiye kirin.

Çavkanî

Jinên dîrokî
Şahbanû
Babîl
Alexander Sutherland Neill

Alexander Sutherland Neill (jdb. 17 çiriya pêşîn 1883 li Forfar, Skotlenda - m. 23 îlon 1973 li Aldeburgh, Îngilistan) perwerdenasekî Brîtanyayê bû. Ew birêveberê Dibistana Dêmokrasî li Summerhill bû.

Çavkanî

Pedagog
Jidayikbûn 1883
Mirin 1973
Jaguar Cars

Jaguar an go bi navê fermî Jaguar Cars marqeyekî wesayitan ya Jaguar Land Roverê ye. Li Îngilîstanê bajarê Coventryê cîh digire. 9 nîsan sal 1945an de hatiye ava kirin û heta niha trimbêlên lûks hildiberîne.

Dîrok 

Jaguar berî hilberandina trimbêlên rêwiyan sal 1922an de ji aliyê Swallow Sidecar Companyê çêkirina selikên motorsîkletan (sidecar) dikir. Piştê Şerê Duyemîn ya Cîhanê navê şîrketê weke Jaguar hatiye guhartin. Sal 1990an de xweyî şîrketê British Leyland Jaguarê ji Fordê re firot. Jaguar heta sala 2008an bin banda Fordê hatiye hilberandin. Piştre Jaguar ji aliyê merqeya trimbêlan a Tatayê hatiye kirîn.

Şirket
Otomotîv
Herbert Altrichter

Herbert Altrichter (z. sala 1954 li Viyana) perwerdenasek û mamosteyekî zanîngehê yê Nemsa ye. Ew profesorê perwerdenasiyê yê zanîngeha Johannes Kepler Universität Linz ê ye û li wir birêveberê dezgeha perwerdenasî û psîkolojîyê ye.

Pedagog
Fritz Beckert

Fritz Beckert (jdb. 17 nîsan 1925 li Reichenhain, Elmanya) perwerdenasekî Elmanya ye.

Jiyan 
Fritz Beckert 5ê nîsanê sala 1925 li Reichenhain dayikbûye. Ji sala 1932 heta sala 1943 diçû dibistanê. Piştre di atêşa elmanî kar dikir. Sala 1945an bû mamoste li Chemnitz û piştî salekê bû birêveberê dibistanê. Di sala 1950 de psîkolojî xwend, piştre bû mamosteyê dezgehan û zanîngehan.

Pedagog
Mîtra

Mîtra, an Mêr an Mêhr, serokoldar û pêxemberekî olî ku di dema mîtanniyan de jiya. Dema Mîtra, berî dema Zerdeşt bû. Mîtra, hizrên xwe yên ku hanîn ser ziman, ola wî bi navê "ola Mîtra" afirand. Di derbarê ola wî de, zêde nivîs nemane li roja me. Lê ji aliyê bermehîyên kevnera û antîkî ve gelek bermehîyên ji ola wî mane. Mitra, oldarekî mîtannî û ji mitanniyan bû. Mîtra hizrên xwe ên ku hanîn ser ziman, demên piştî xwe re ên olî û felsefê jî dane kifşkirin. Bandûra baweriya Mîtra ji Mezopotamya li Anatolyayê jî bûye. Li hemû herêmên Asyayê bûye. Ji ber Diclê û Firatê heta ku digihijê Hindistanê, di qadeke mazin de bandûra wî û hizrên wî ên olî bûye. Li gorî ku tê zankirin Mîtra li dora sedsala 11an û an jî 10an beriya zayîna Îsa jiya ye. Di hin nivîsên bizmarî de ku navê wî hatî dîtin, di wan de navê Mîtra bi rengê "mîtrassî" jî hatiye dîtin û kifşkirin  .

Mîtra, piştî xwe re demek daye destpêkirin. Hizrên wî, piştî wî re pêşketinên olî û felsefekî bi hevdû re dane destpêkirin.

Çavkanî

Mîtannî
Dîn
Dîrok
Brahîm Ronîzêr

Brahîm Ronîzêr, wergêrekî kurd e ku di sala 1980yî de li Kerborana li ser Mêrdînê ji dayik bûye. Wî zanîngeha Enqereyê beşa erdnîgariyê kuta kiriye û di heman zanîngehê de master kiriye. Di 2014an de pirtûkeke wî ya kurteçîrokan a bi navê Korerê weşiyaye

Wergerên wî
Wî pirtûka Yaşar Kemal a bi navê Yağmurcuk Kuşu (Tîtirwask) ji Ferit Edgü “Hakkari’de Bir Mevsim” û “Bir Gemide” wergerandine kurdî. Herweha ji îngilîzî û tirkî çîrok wergerandine kurdî. Çîrok, nîvîs û wergerine wî di kovarên W, Çirûsk, Hawara Botan û Tîroj de weşiyane.

Çavkanî

Wergêrên kurd
Helebce (parêzgeh)

Helebce, parêzgeha Helebceyê, parêzgeheke Başûrê Kurdistanê ye û yek ji 19 parêzgehên Îraqê ye ku dikeve bakûrê rojhilata Iraqê. Navenda parêzgehê bajarê Helebceyê ye. 

Di 27ê îlona sala 2018an de Azad Tewfîq dibe yekem parêzgarê Helebc û .,

Navçe 
Navên fermî, 2014
 Helebce
 Şarezûr
 Seyd Sadiq
 Pêncwîn an Pêncuyin

Dîrok

Erdnîgarî

Çavkanî 

 
Parêzgehên Iraqê
Parêzgehên Kurdistanê
Avabûnên 2014an li Başûrê Kurdistanê
Kurdmax Pepûle

Kurdmax Pepûle kanalek ji bo zarokan bi zimanê kurdî ye.

Bernameyên heyî

Rêzefîlmên orijînal

Anime

Animated series

Live-action series

Short series

Bernameyên Pêş

Original series

Anime

Animated series

Live-action series

Short series

Fromer programming

Original series

Anime

Animated series 

 Caillou

Live-action series

Short series 
Kanalên televîzyonê yên kurdî
Kanalên televîzyonê ji bo zarokan
Meletî (kirmanckî)

Meletiye (be osmankî: ملاطيه ), yew sûkê li Kurdistan dera. Meletî merkezê wilayetî û qezayê da Meletiya.

Gotara bi zazakî
Mars One

Mars One saziyek şexsî ya holendî ye. Armanca vê saziyê ew e ku heta sala 2025an mirovan bişînin li ser Behramê û ji wan re wargehekê ava bikin. Rêberê projeyê Bas Lansdorp e. Hevkariya bi zanistên zanîngeha Twente hatine peymankirin.

Pêşnûmaya vê erkê ew e ku esmanger venegerin li ser zemînê û heta dawiya jiyana xwe li ser Behramê bimînin. Gelek mirov daxwaza berendamiyekê ji Mars One re şandine.

Tevdîrkirin

Terxan 
Li gor Mars One wê vê projê bikin pername di wêneguhêzê de û jî vî alî were texandin. Wê taybetmendiya vê bernamê zanistî be. Li gor nirxandinan wê şeş milyar dolarên emerîkî li vê projeyê werin xerckirin.

Merc 
Mercên wê kamilbûna mirov e. Ji xeyrê wê divê beşdarên wê bi zimanê înglîzî zanibin û danûstendina wan bi mirovan baş be. Ji xwe divê tendirîstiya wan jî baş be. Rêwîtiya ji Zemînê heta Behramê heft mehan li ser erdê dewam bike. Bi rê de tavdanek dijwar heye. Piştî gihiştina li ser Behramê wê esmanger di deverekê pirr sar bijîn (derdora -63 °C). Atmosfera Behramê zor tenik e û bi taybetî ji karbondîoksîd pêk tê.

Teknolojî 
Gelek şirketên navnetewî yên di warê gerdûnnasiyê de kar dikin gotine darin beşên pêwîst bighînin. Di nav wan de ev in:
 SpaceX
 Paragon Space Development Corporation
 Thales Alenia Space
 Surrey Satellite Technology
 ILC Dover
 Astrobotic Technology
 MDA

Planên rêbazê 
Li gor planên Mars One wê di sala 2016an de peyka têkiliyê li dora Behramê bi cîh bînin û di sala 2023an mirovên yekemîn bighînin ser rû yê Behramê. Piştre her du sal wê komên din ji esmangeran dakevin ser Behramê.

 2013: Ji bo hilbijartinan 202.586 mirovan daxwaziya berendamyektiyê kirina. Bi kêmanî 2.782 ji wan  buhayê berendamiyê dan û karibin bibin berbijêr.
 2014: Wê 40 ji esmangerê yekem bên bijartn û di wargehekê mîna ya wê li ser Behramê were ava kirin rahênan bikin.
 2015: Esmanger wê dest bi rahênanan bikin. 
 2018: Wê erkek pêşkêşkirinê bi granbûna 2,5 ton ji bo hacetan bi keştiya esmanî Dragon ya SpaceX were şandin. Ji xeyrî wê wê peyka yekem ji bo têkiliyê bişînin ser Behramê.
 2020: Robotek ji bo cihê wargehê bibîne wê were şandin.
 2023: Pênc modûlên din yên Dragon werin ava kirin, ji bo wargehêk dirist were avakirin.
 2024: Moşekek Falcon Heavy ya SpaceX wê koma yekem ji şilxeyên Behramê dest bi rêwîtiya xwe bikin.
 2025: Şilxeyên yekem wê bigihên ser rû yê Behramê
 2027: Koma duyem ku ji çar kesan pêk tên wê bigihên li ser exterê.

Sponsor 
Di 31'ê tebaxê sala 2012 nûnerek yê vê projeyê got yekem sponsor pere ji bo alîkariyê şandin. Sponsor û alîkar ev in:
 Australian Science
 Byte Internet
 Aleph Objects 
 Verkkokauppa.com
 Gerald W. Driggers 
 SoftLayer 
 VBC Notarissen
 MeetIn
 Intrepid Research & Development
 Trans Space Travels
 Edinburgh International Science Festival
 Baluw Research
 Mind Power Hungary
 Regus
 Feinstein Associates
 KIVI NIRIA
 Rockstart Accelerator 
 Space Dream Studios 
 Kliniek Amstelveen 
 Mpress Books 
 MakeAmsterdam 
 Great Communicators 
 Dejan SEO 
 Sonic Voyage

Çavkanî 

Behram
Deştî Rewşen

Deştî Rewşen mamoste û rojnamenivîsekî kurd e ku di sala 1977'an de li Amedê hatiye dinê.

Jînenîgariya Deştî Rewşen
Hetanî sala 2004'an li Amedê maye. Di van salan de ji Zanîngeha Dîcleyê Beşa Mamostetiya Kîmya dixwîne. Li Amedê li piranî saziyan de xebat meşandiye. Partiyên siyasî, xebatên meclîsên gel, rojnamegerî, mamostetiya ziman. Ji sala 99'an hetanî sala 2004'an li gelek cî û dezgehên cuda mamostetiya zimanê kurdî kiriye. Yekem car di sala 2002'yan de, li hewşa zanîngehê ders daye 250 xwendekaran. Ev wekî çalakî, li zanîngehan yekemîn e. Bi qasî sê sal û nîvan li Rojnameya Azadiya Welat xebitiye û nûnertiya rojnameyê ya bajarê Amedê kiriye. Di van deman de, di demeke ku kovarên bi kurdî dernediketin de, li Amedê bi Sîdar jîr re yekem fanzîna bi kurdî Kulîlk derdixînin û piştî çar hejmaran, bi awayekî fermî fanzînê dikin kovar û kovara Kulîlkên Ciwan derdixînin. Ev kovar xwerû bi zaravayê kurmancî dihat derxistin û hewl dan ku ciwanan teşwîkî wêjeya kurdî bikin. Deştî Rewşen di heman demê de kovara Tîgrîsê de jî cî digire. Gelek kurteçîrok û helbest nivîsandiye, bes ev wekî pirtûk nehatine nirxandin û hemû windabûn. Ji 2004'an vir ve, li çiyayên azadiyê Zanîngeha Jiyanê dixwîne û hê jî xwendina xwe didomîne.

Çavkanî

Rojnamevanên kurd
Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn

Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn (bi tirkî: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, yan bi kurtasî: ODTÜ) zanîngeheke Enqereyê, li Tirkiyeyê ye. Tevî ku zanîngeheke dewletê ya Tirkiyeyê ye jî, zimanê fermî yê perwerdeyê înglîzî ye. Kampûsa wê li Çankayayê cîh digire, û kampûseke duwem li Kîprosê jî heye.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Zanîngehên Tirkiyeyê
Kulîlkên Ciwan (kovar)

Kovara Kulîlka Ciwan di navbera salên 2002-2003'yan li Amedê hatiye derxistin. Tenê li Amedê 500 lib dihate belavkirin. Ev kovar destpêkê wekî fanzîn(kovara ku bêdestûra dewletê têne derxistin) dertê. Piştî 4 hejmaran, navê xwe dike Kulîlka Ciwan. Piştî 3 hejmarên wê yên fermî, bi derketina Kovara W're, xebatên xwe dide rawestandin. Ji ber dema ku kovar derket, ew dem kovara Jiyana Rewşen weşana xwe rawestandibû û ji bilî kovara werzî ya bi navê Kevan ku li Mersînê dihate derxistin, tu kovar nedihate derxistin. Kovar ji bona vê valatiyê dabigire, tê derxistin. Kovar, bi piranî nivîsên wêjeyî yê ciwanan esas digirt û li piranî zanîngehên Kurdistanê dihate belavkirin. Edîtorê kovarê Deştî Rewşen bû û wê demê li Zanîngeha Dîclê xwendekar bû. Bi şiklê xwe yê fanzîn yanî îllegal û bi şêweyê fermî, di kovara Kulîlka Ciwan de, bi sedan berhemên hêja yên wêjeyî hatin weşandin. Di dem de arşîva wê hatiye girtin.
Erdnîgariya Behramê

Erdnîgariya li ser Behramê mirov ji lêkolînên, sêwirandin û nexşekêşandina rû yê çaremîn extera pergala rojê dibêje. Nîvê Behramê yê başûr û bakur ji hev cuda ne. Pirraniya beşê bakur ji besîtekî pêk tê, yê başûr bi pênc kîlometre ji pileya bakur berztire.

Behram
Aurora (ESA)

Aurora bernameyeke ji aliyê ESAyê ve tê meşandin ji bo kifşkirina Pergala Rojê, bi taybetî Behramê û Heyvê.

Bernameya Aurora ji sala 2001ê dest pê kiriye û pêşîn wê vekolînên bêmirovî li ser Behramê û Heyvê bikin, paşî wê dest bi peywirên mirovî li ser heyvê û piştre bi hevkariya navnetewî dest bi peywirekê piştî sala 2030î li ser Behramê bikin. Bernameya Aurora heta niha wan gavan di bername xwe de rapêç kirine:
 2007 – Entry Vehicle Demonstrator (EVD) – Serpêhatiya bi lezan ketina atmosferê de
 2016 – ExoMars – 
 2018 – Technology Precursor Mission – Serpêhatiya teknolojiyên nû
 2018 – 2022 – Mars Sample Return (MSR) – Vegerandina embazan ji Behramê li ser Erdê
 2024 – Ekrê mirovahî li ser Heyvê
 2026 – Ekrek bêmirov ji bo amadekariya erkên mirovahî li ser Behramê
 2030 – Kargoyên ji bo erka mirovahî
 2033 – Erka mirovahî li ser Behramê

Dûgelên beşdar 
Duwazdeh endamên ESAyê beşdarî vê programê bûne di nav wan de ev in:
 Almanya 
 Awistirya
 Belçîka
 Brîtanya
 Fransa
 Holenda
 Îtalya
 Kanada
 Portûgal
 Spanya
 Swêd
 Swîsre

Çavkanî 

Behram
SpaceX

SpaceX (Space Exploration Technologies Corporation) şirketek amerîkî ye, ku di ware keştiyê esmanî de çalak e. Piştî dawiya programme Space Shuttle bara dişîne ser ISS'ê û gerryaran dişîne esmanan. SpaceX aniha yekem şirketa taybetî ye ku keştiyên esmanî yên mezin bi emîntiyê dikare vegerîne ser Erdê. Yên din di atmosferê dişewitin û tên bikaranîn ji bo avêtina çopê û tiştên bê pêdivî. Hew şalika Soyûs ji xeyrî mirovan 100 kîlo barê bi xwe re vegerîne.

Galerî

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Şirket
Guernsey

Guernsey (navê fermî  ango , bi kurdî Aẍatiya Guernseyê) giraveke li başûrê Brîtanyayê Mezin, li nava Kanala Înglîzî (Lamanşê). Hebûneke feodal bi navê Girêdayîbûna Taca Brîtanî ye, wek Girava Manê û Jersey.

Girêdanên derve 

Girav
Vîtellius

Vîtellius (; jdb. 7ê//15an - m. 20ê/ li Romayê) di sala 69an de împeratorê Romayê bû. Ew yek ji çar împeratorên sala çar împeratoran bû.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Împeratorên Romê
Albert Hofmann

Albert Hofmann (bixwîne: Albêrt Hofman; jdb.  li Baden, Swîsre - m. 29ê nîsana sala 2008an li Burg im Leimental, Swîsre) kîmyager, nivîskar û kifşkerê LADê bû.

Çavkanî

Kîmyagerên swîsreyî
Jidayikbûn 1906
Mirin 2008
Samuel Reyher

Samuel Reyher (bixwîne: Zamûêl Reyhêr; jdb. 19ê nîsana  1635an li Schleusingen, Almanya - m. 22ê çiriya paşîn a  1714an li Kiel, Almanya) bîrkar û stêrnasekî alman bû.

Esmannasên alman
Anna Torv

Anna Torv  lîstikvanekî awistralyayî ye ku di  de li Queenslandê, Awistralyayê hatiye dinyayê.

Dêûbavê wê bi eslê xwe ji Estonyayê ne. Di 2004an de, bi rêzefîlma The Secret Life of Us (Jiyana me ya veşartî) de hatiye naskirin. Bi rêzefîlma Fringe re bûye navdar. Di vê rêzefîlmê de nûnereke FBIê ye. Navê vê nûnerê jî Olivia Dunham e.

Aktrîsên awistralî
Jinên awistralî
Jidayikbûn 1979
Mirovên zindî
Yun Hyon-seok

Yun Hyon-seok (bi korêyî: 윤현석, z. 7'ê gelawêja 1984'an Incheon/Koreya Başûr − m. 26'ê avrêla 2003'an, Sêûl) çalakvanê mafê mirovan, helbestvan û nivîskarê gey ya ji Koreya Başûr e. Bi bernavka Yukwudang (육우당) tê naskirin, . Di helbestên xwe de bernavkên Sulheon (설헌 雪軒) û Midong (미동 美童) jî bi kar dianî.

Berhemên wî 
 Yook Woo Dang: Rihê Min Wek Perrên Kulîlkan Dibare Xwar (Let My Spirit Rain Down as Flower Petals - 육우당: 내 혼은 꽃비 되어), 2013
 Rojnivîska Yook Woo Dangê (Diary of Yook Woo Dang - 육우당일기 六友堂日記), nehatiye weşandin

Girêdanên derve 
 Memorial museum of Yukwudang  (bi korêyî)
 청소년유해매체물에 '동성애' 삭제키로 오마이뉴스 2003.04.29 (bi korêyî)
 육우당(六友堂), ‘성소수자 해방’을 위해 지다 참세상 2008.05.01 (bi korêyî)
 "가식적인 기독교에 깨달음을"…어느 10대의 죽음 프레시안 2013.04.21 (bi korêyî)
 육우당은 여전히 희망이 존재한다고 말하고... 참세상 2006.04.18 (bi korêyî)
 “주님, 육우당 형제의 눈물을 닦아주소서” (bi korêyî)
 “내 혼은 꽃비 되어” 참세상 2006.04.26 (bi korêyî)
 동성애자가 사탄? 너희는 파시스트 기독교인 경향신문 2012.01.25 (bi korêyî)

Çavkanî 

Helbestvan
Nivîskar
Siyasetmedar
Jidayikbûn 1984
Mirin 2003
Korêya Başûr
Fringe (werza yekê)

Fringe (wekî Frînc bixwîne) rêzefîlmekî amerîkayî ye. Di vî rêzefîlmî de komek nûnerên FBIyê li Bostonê li ser buyerên tirsda û balkêş ve lêkolînan dikin û çareseriya tînin ji bo van bûyeran. Nûnerên vê komê Olivia Dunham, Peter Bishop, Walter Bishop (zanîst), Astrid û Philip Broyles in. 5 werz û sezonên vê rêzefîlmê he ne. Sezona 5em di 18.01.2013ê de bi beşa 13an ve gihîşt daviyê û ev rêzefîlm jî qediya.

Lîstikvanên rêzefîlmê 

Olivia Dunham - Anna Torv
Peter Bishop - Joshua Jackson
Walter Bishop  - John Noble
Philip Broyles - Lance Reddick
Astrid Farnswarth - Jesika Nikole

Rêzefîlmên amerîkî
Dadaizm

Bizaveke wêjeyî ye.

Helbestvanekî ciwan Tristan Tzara di ferhenga Larousse de li rastî peyva “dada” tê û wêna dipejirîne(Sibat 1916). Kes nizane ku peyva dada ji ku derê dite, lê bi Fransî tê wateya “pêlîstika hespê texteyî”. Di nava şer de li Swîçrê derdikevê holê û di navbera salên 1919-1920an de li Fransayê dema xwe ya herî girîng jiyiye. Nêrîneke baş li ser fikrê “xilaskirina hişan ji pêşdaraziyê” dide. Di sala 1922an de pengî dibe. Dûv re cihê xwe ji surrealîzmê re dihêle. Dadaîzm rastî û baweriyê bi hebûna tiştên ku di derdorê de diçin û ditên de nake. Pêşiya romantîzmê dide û dibe tu qîmeta aqil nîne. Baweriya ku bêwatebûna jiyanê dipejirîne û hewldana nivîskarên wêjeyê yê di dema herba cîhana yekem de bi hêla mîzahê rexne kiriye. Henekê xwe bi hemû bizavên wêjeyê kiriye. Helwest û xîretên li ser nerîna hunera wêjeyê bêwate dîtiye. Armanca xwe mîna anarşîzmê li dijî her tiştî derketîn girtiye. Lê emrê vê bizavê zêde dirêj nebûye, piştî derketina xwe şeş salan de bandora xwe wenda kiriye. Her çiqa bi henekpêkirinê dengê xwe di demeke kurt te li cîhanê dabê jî ji ber ku bingeha xwe li ser tiştên nepêt danîbû zû têk çû. Bi awayekî şikî li her tiştî nêriye, li gorî wan bawerî bi tu rastîn û hebûne nabe, tu qîmeta aqil nîne. Rêzikên zimên û estetîkê avêtine derekê û rêgaza bêrêzikiyê pejirandine. Helbestên nivîskarên vê bizavê bi awayekî rasthatî hatine nivîsandin; hunera zimên, vezîn, hevdengî, teşe û wateyê bikarneanîne.

Hinek nivîskarên ku bi vê cûreyê berhem nivîsandine ev in; 

Tristan Tzara, Andre Breton, Louis Aragon, Peret, Philippe Soupault

 Wêje

Ebbas Ebdulla Yusuf yekemîn hozanvanê kurd e ku li kurdistanê (başûr), rêbaza DADAYÎZM di helbesta kurdî da bikar anî.( sala 1974; Kovara Wêran ,bi destê Ferhad Pîrbal), nivîsa -xwe bi xwe- otomatîkî jî ku yek ji nîşaneyên hozana DADAYÎ ye bo cara yekê ji aliyê Ferhad Pîrbal û Ehmedê Mela ve hatiye honandin.
Egzîstansiyalîzm

Egzîstansiyalîzm, heyînparêzî, hebûnparêzî bizaveke wêjeyî ye. 

Dazanîna wiha bawer dike ku li cem mirovan hebûn (mewcudîyet), berîya hilikê heye, tê û mirov, piştre helwest û tevgerên xwe, bi rêya hilbijartin û çalakîyên xwe pêk tînin. Di sala 1927an de Martin Heidegger ev bizav yekem car aniye ber çavan. Nûnerê herî sereke yê felsefeya hebûnparêzîyê Jean Paul Sartre e. Li gorî baweriya Sartre: Tiştekî ku em bikaribin jêre bibêjin "xwezaya mirov" tune ye û mirov bi dest û keda xwe, xwe diafirine û xwe destnîşan dike. Kêzik û çûk çawa bûne heyîn, wisa jî dijin û nikarin vê yekê biguherînin. Lê mirov, li xwezayê hatine avêtin û hilika xwe, bi destê xwe (bi ked, bi zanyarî û hwd.) diafirînin. Ji ber vê yekê jî divê tevgerên wan neyêtin astengkirin (sînorkirin) û divê mirov azad tevbigerin. Ango Sartre dibêje: "Mirov, mehkûmê azadiyê ye". Di bin kîjan şert û mercê de bin bila bin, em azad in û em jiyana xwe bi destê xwe diafirînin. Ji ber ku hemû kes cihê xwe (nirxên xwe, hêjahiya xwe) bi destê xwe diafirînin; zagoneka exlaqê ku em bibêjin ji bo hemû kesan derbasdar e, tune ye.

Hinek nivîskarên ku bi vê cûreyê berhem nivîsandine

Jean Paul Sartre, Albert Camus, André Gide, Samuel Beckett û Franz Kafka.

Çavkanî

Wêje
Teoriyên metafizîkê
Tevgerên felsefî
Felsefeya jiyanê
Teoriyên civakî
Futurîzm

Futurîzm an jî ayendegerî/ayindegerî bizaveke wêjeyî ye. 

Di serê sedsala 20. de li Italyayê derketiye holê. Di wêjeyê de kirpandina soreş û dînamîzmê tê hesibandin. Helbestvan, romannûs, nivîskarê lîstikan û derhênerê weşanê Filippo Tommaso Marinetti yê Îtalyan di sala 1909an de li Parîsê di rojnameya Le Figaro de danezanekê diweşîne û ew danezan dibe manîfestoya futurîzmê. Di danezanê de gotina wî “Me hemû mûze û pirtûkxane xera kirin, em ê bi rewiştperestî, femînîzm û hemû tirsên sûdparêzî re şer bikin” bû. Ev gotin dida xuyakirin ku hemû tiştên paşerojê têne red kirin. Damezrînerê futurîzmê Marinetti bandora xwe li gelek nivîskarên ewropa kiriye. Li Rûsyayê Hlebinikov û Mayakovskî bala xwe dayine ser futurîzmê. Futurîstên Rûsî danezana xwe weşandin û Puşkin, Tolstoy, Dostoyevskî red kirin. Dixwestin ku di helbestê de zimanê di nava jiyanê û rojane de werê bikaranîn. Piştî şoreşa Kewçêra 1917an bizava futurîzmê bihêzbû. Heta mirina Mayakovskî jî bandora xwe domandin. Di berhemên xwe de sazkirina hevokên bivacî red kirin û şîfreya wan jî “ji bo bêjeyan azadî” bû. Ezra Pound, D.H.Lawrence û Giovannî Papînî ji di bin bandora vê bizavê de mane. Armanca wan a herî girîng “dûrketina kevneşopiyê, nûjenî û baldayina guhartinê” bû. Li gorî vê bizavê, huner pêşerojê dike mekîne, bê dev ji nerxên hunera paşerojê berdin û teşeya vegotinên nû werine dîtin.

Hinek nivîskarên ku bi vê cûreyê berhem nivîsandine ev in; 

P. T. Marinetti, Viladimir Mayakovski, Nazım Hikmet, Ezra Pound, D. H. Lawrence, Giovanni Papini

 Wêje
Tevgerên hunerî
Letrîzm

Letrîzm bizaveke wêjeyî ye.

Letrîzm ji peyva “lettrisme” ku ji peyva “lettre(tîp)” hatiye afirandin dite. Damezrînerê wê, helbestvanê Romen Isidore Isou ye. Piştî herba cîhanê ya duyem de derketiye holê. Di helbestê de bingehê, ne ji bêjeyan ji tîpan distîne. Bi vê riyê jî tê xwestin ku helbesteke nû û mûzîkeke nû werê afirandin. Li gorî Isou: “ Tiştên ku ne tîp bin an jî nabine tîp bi giyanî jî nînin.”. Letrîzm bandora xwe ji bilî wêjeyê li ser sînema, dans, mûzîk û wênesaziyê jî kiriye. Bi gotina “di heman demê de bi topeyî gihiştina dengan û bêjeyan ve bi awayekî vegotinên nû bê werê lêkolîn kirin” bizavê şanî dide. Ji bilî tîpan tiştek nîne. Di aqil û hişê me de ji bilî tîpan û yên ku nabine tîp tiştek nîne. Tîpên nû li ser alfabeyê zêde dike. Bi rasteqînî tu elaqaya letrîzmê bi huner û estetîkê re nîne. Li gorî bizava letrîzmê, nivîsên ku têne nivîsandin tu wateyê nadin, tenê rêzkirina gelek dengên ku di nava xwe de ne tu têkiliya wan nîne, didênine cemhev. Têkiliya letrîzmê bi dadaîzmê re jî heye ku ew jî ji kevneşopî û tiştên ku di nava wêjeyê de hene qebûl nakin û dixwazin ku nêrîn û rêbazeke nû derbixine holê.

Hinek nivîskarên ku bi vê cûreyê berhem nivîsandine ev in; 

Isidore Isou, Maurice Lemaître, François Dufrêne
Wêje
Personalîzm

Personalîzm bizaveke wêjeyî ye.

Personalîzm bizaveke îdealîst û dînî ye. Li gorî wê kesayetiya mirovan di saziya gerdûnî de ya herî bilind û herî rastîn e. Têgeha personalîzmê pêşî ji aliyê Brenson Alcot û Renouvier hatiye bikaranîn. Personalîzm li ser kevneşopiya gotina Descartes a: “Difikirim naxwe ez heme(cogito ergo sum)!” cî digire. Damezreka serekîn a personalîzmê em dikarin wiha kurte bikin: Ji ber taybetiyên serekîn ên; kesayet, hiş, daraza xwe bi azad diyar kirin, baldana armancan, di ber herîkîna demê de domandina nasnameya xweser û girêdana nerxan hemû vehûnên rastînê pêk tîne. Personalîzm, civakê kesayetiya takekesan bi yekun dihijmêre û ji dewsa guhartina cîhanê guhartina kesayetiyê dipejirîne.

Hinek nivîskarên ku bi vê cûreyê berhem nivîsandine ev in; 

Gottfried Wilhelm Leibniz, George Berkeley, Emmanuel Mounier, Brenson Alcot, Renouvier, P. B. Bowne, R. T. Flewelling, E. S. Brightman, G. W. Howison, M. W. Calkins, A. K. Knudson

Wêje