nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Hejmarên cot û kit

Cot di teoriya hejmaran de tê wateya parbûna bi hejmara didu.

Nav 
 Hejmara cot — hejmara ku bê bermahiyan parî 2'yan dibe:   …, −4, −2, 0, 2, 4, 6, 8, …
 Hejmara kit — hejmara ku bê bermahîyan parî 2'yan nabe:   …, −3, −1, 1, 3, 5, 7, 9, …

Eger m hejmareke cot e, wê demê ev formûl guncav e , lê eger kit e, wê demê ev formûl , li vir .

Nîşaneya cotbûna hejmarê 
Eger di hejmarekê de reqama dawî cot be (0, 2, 4, 6 an 8), wê demê tevahiya hejmar jî cot e, lê eger reqama dawî kit be - tevahiya hejmar jî kit e.
 42, 104, 11110, 9115817342 — hejmarên cot in.
 31, 703, 78527, 2356895125 — hejmarên kit in.

Arîtmetîk 

 Tevkirin û derxistin:
 Cot ± Cot = Cot
 Cot ± Kit = Kit
 Kit ± Kit= Cot

 Carkirin:
 Cot × Cot = Cot
 Cot × Kit = Cot
 Kit × Kit = Kit

 Parkirin:
 Cot / Cot  — eger encam tamhejmar be, wê demê dikare hem cot be, hem kit be.
 Cot / Kit = eger encam tamhejmar be, wê demê Cot e.
 Kit / Cot  — encam nikare tamhejmar be, lewma nikare Kit be.
 Kit / Kit = eger encam tamhejmar be, wê demê Kit e.

Dîrok û çand 
Mirovahî ji demên kevnar ve hay ji cotbûna hejmaran heye. Heta li dora hejmarên cot hewayeke mîstîk jî diafirand. Di bîr û baweriya çîniyan de hejmarên cot hevsengî têgîna "în" in, lê hejmarên kit hevsengî "yan" in ».

Di welatên cûrbecûr de kevneşopiyên diyarîkirina kulîlkan ên bi hejmarên cot an kit hene.

Mînak: li DYE, Ewropayê û hin welatên rojhilatî diyarîkirina hejmareke cot a kulîlkan bext ji diyarîgir re tîne.

Li Rûsya û welatên SNG kulîlkên bi hejmara cot tînin ser miriyan an goristanê. Lê dema ku di baqekî de kulîlk zehf bin (bi giştî dema ku bêtirî 11'an be), cotbûn an kitbûna hejmara wan êdî ne girîng e.

Nîşe 

Teoriya hejmaran
Melawya

Melawya (), gundekî girêdayiyê navçeya Şemzînanê ye. Nav sê sinor da ye. Jorê gund Gelêşim heye. Jêrê gundê Gare heye. Gundê Melawya li cîkî kûr e. Nav gund re çemekî diçe. Gundê Melawya de pêşîn malbata Mihemed tê avakirin. Ji heta niha gundê Melawya qet vala nebiye. Gundê Melawya zivistanê gelek berf dibare. Ji ber wî jiyan gelek zehmet derbas dibe. Biharê gelek xweş dibe û her cih şînahî dibe. Havînê jî gund gelek hinêk e. Darê wî gelek in. Av û kaniyê wî gelek pir in. Her malek de kanî heye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Şemzînanê
Hîvron

Hîvron (Nusret İmir) (jdb. 1981,Batman) muzîkvan , stranbêj û dengbêjekî kurd e.

Hîvron di salâ 1981an de li Batmanê hatiye dinyayê.Perwerdehiya zarokatîyê li Batmanê qedand. Di sala 1995an de dest muzîkê kir.2000an de li Navenda Çanda Biharê bi muzîkâ profesyonelî destpekir.Albumâ yekemîn Hîvron 2007an de,ya duyemîn Bablîsok 2010an de,a paşî Mem û Zîn 2013an de derket pîyase.

Albûmên wî 
 1-Hîvron
 2-Bablîsok
 3-Mem u Zîn

Çavkanî
Peyarêk

Peyarêk: 1- Rêya peyayan ku li kêleka rêyan, kolanan û ji kevirên çêkirî pêk tê, di vê rêya de erebe siyare derbas nabe. 2- Rêya tenê peyayan li nava çolberan û daristanan ku erebe tê re derbas nabe. 
3- Peyarêk navê pirtûkeke Çiya Mazî ya çîrokan e.
Udo Pastörs

Udo Michael Wilhelm Pastörs (jdb. 24'ê gelawêjê 1952 li Wegbergê, Almanyayê) Neo-Nazî û siyasetmedarekî alman ê partiya rastgir NPD e ku endamê komelê dewletê ya NPDê ya Mecklenburg-Vorpommern e .  Ji 2006an heta 2016an ew nûnerê meclîsa eyaleta Mecklenburg-Vorpommern û carê jî serokê federasyona partiyê bû.

Pastörs li Almanyayê wekî yek ji kadroyên pêşeng yê sehneya rasgir tê hesibandin , û li dijî wî lêpirsînên tawanbar hatine destpêkirin. Ew ji ber axaftina nefretê û înkarkirina Holokostê çend caran hate daraz kirin û vekirî nêrînên nijadperest û dijcihûyî nîşan dide. Helwestên wî yên ramyarî bingeha Nasyonalsosyalîzma dîrokî ne.

Çavkanî

Siyasetmedarên Almanyayê
Alman
Jidayikbûn 1952
Mirovên zindî
Çiyayê Mamsîn

Mamsîn çiyayekê mezine ko dikeve rojhilata bajarê Dihokê (navenda parêzgeha Dihokê ye) li başûrê Kurdistanê. Ev çiyaye dikeve hindav gundê Êtîtê ku gundekî ser bi eşîreta mizûrî (mizîrî) ve ye. Li pişt vî çiyayî her gundên mizîriyane, ji wan: Evrîkê û Telwe hwd. Ev çiyaye dikevîte ser rêka Dihok - Hewlêr ku li binê vî çiyayî gundê Êtîtê ye û dikeve ser rêka Hewlêrê.

Çavkanî 

Çiyayên Kurdistanê
Bavês

Bavês () gundekî girêdayiyê navçeya Elbakê ye.

Gundê Bavêsê ji Elbakê 50 km dûre. Gundê Bavêsê cîhekî nizim hatiye avakirin.
Gundên derdorên wî: Xaşkan, Çaldêran, Xecesûr û Şatax e. Nêzikî 40 mal di vî gundê da heye. Nifûsa Bavêsê nêzikî 600 kes in. Karê gundiyan herî zêde li ser cotkarî û ajaldariyê ye.

Gundê Bavêsê zêde beavi ye. Gelemperî baran nabare. Li gund zêde şînahî û daristan jî tine. Bavêsê de eşîrê herî zêde Ertoşî ne.

Pira Bavêsê di derûdorê wî de gelek tê naskirin. Nêzîkê gund de çemekî ku navê wî Avareş heye. Ev çem ji alî gel de tê naskirin û çemekî mezin e.

Çavkanî 

Gundên Elbakê
Rewdneîm (pirtûk)

Rewdneîm pirtûka Ebdurehmanê Axtepî  ya herî mezin e û xwerû bi zaravayê kurmancî ye. Tev rîwayetên kevnare ne ku bi helbestekî li ser jiyana Muhemmed Pêxember gotiye. Xasma tê de rewşa çûn û hatina Muhemmed Pêxember a Mî'racê beyan dike. Lê belê di nav wan helbestên olvanî de, Axtepî hin car pênûsa xwe kiriye şûr û pê êrîş biriye ser Tirk û Ereb û Farisan jî. 

Ew nusxeya orîjînal a Rewdneîmê ku Şêx Ebdurehmanê Axtepî bi destên xwe nivîsiye, kaxezên wê ji rengê kesk û sor û zer e. Zeynelabidin Zinar ew di 1965-66an de li ba Ebdurehmanê nebiyê wi dîtiye. 

Di pirtûkê de 35 beş hene. Babeta her beşekê jî cuda ye û 4531 beyt in. Wek kêşa Mewlûda Melayê Bateyî, malikên Rewdneîmê jî tev bi yazdeh kiteyan dikişin, rewan in, bi kêş û qafiye ne. Her du rêz, bi eyni tîp qafiye ne, bi zarekî şêrîn û bi nikleka pir xweş li pey hev didomînin. 

Şêx Ebdurehmanê Axtepî, çewa ku wî bi xwe di helbestekê de beyan kiriye, pirtûka xwe ya Rewdneîm di sala 1302yên hicrî (li gorî salnameya mîladî 1884) de nivîsiye. 

Belam helbestên Rewdneîmê, çendî ku tê de gelek peyvikên erebî û farisî jî hene, lê belê bi kurmanciyeke pir zelal û hêsan, hatine honandin. Herweha tê de gelek peyv û bêjeyên kurdî yên kevnare jî hene ku niha zêde nayên bikaranîn. 

Ev pirtûka hêja, li Kurdistanê du caran (bi elîfbêtika erebî) çap bûye. Cara pêşî, di sala 1966an de bi destên mele Ehmedê Qoxî li çap bûye. Lê bi derketinê re, dewleta Tirk dest daniye serê û nehiştiye li nava xelkê belav bibe. Cara diduyan jî, di 12'ê adara 1986'an de, bi destê mele Zeynelabidînê kurê mele Remezanê Amedî (Diyarbekir) çap bûye. Herweha wî li serê şerhek jî nivîsiye û malikên wê bi zimanê erebî şirove kirine. Çapa Qoxî 240 rûpel in û ya Amedî jî 534 rûpel in. 

Di sala 1988 an de, Zeynelabidin Zinar  piştî wergirtina destûrê, bi alîkariya M. Emîn Narozî, Rewdneîmê ji tîpên Erebî veguheztiye tîpên latînî û di 1991ê de jî li Swêdê daye çapkirin. Ev çap 438 rûpel e.

Çavkanî 

Pirtûkên kurdî
Aryo Barzanê Frîgyayî

Aryo Barzan satrapekî Frîgyayê bû ku ji sala 407 berê zayînê heta sala 362 berê zayînê hikumdar bû. Aryo Barzan dijrabûna li dijî şahê farsiyan Artaxerxesê diduyan winda kir.

Mijarên têkildar 
 Aryo Barzan I (Şahê Kapadokyayê)
 Aryo Barzan II (Şahê Kapadokyayê)
 Aryo Barzan III (Şahê Kapadokyayê)

Çavkanî 

Keyên Kapadokyayê
Serdema helenîstî
Aryo Barzanê yekê yê Kapadokyayê

Aryo Barzan I, Aryo Barzanê yekê yê Kapadokyayê, şahê keyaniya Kapadokyayê bû. Dema fermandariya wî ji 93 heta 63/62 beriya zayînê bû.

Mijarên têkildar 
 Aryo Barzanê Frîgyayê
 Aryo Barzan II (Şahê Kapadokyayê)
 Aryo Barzan III (Şahê Kapadokyayê)

Çavkanî 

Keyên Kapadokyayê
Aryo Barzanê duyan ê Kapadokyayê

Aryo Barzan II, Aryo Barzanê diduyan ê Kapadokyayê, şahê keyaniya Kapadokyayê bû. Ew lawikê şahê Aryo Barzanê yekê yê Kapadokyayê bû, lê dema fermandariya wî kurt bû, ji ber ko hatiye kuştin. Dema fermandariya Aryo Barzan II ji 62 heta 51 beriya zayînê bû.

Mijarên têkildar 
 Aryo Barzanê Frîgyayê
 Aryo Barzan I (Şahê Kapadokyayê)
 Aryo Barzan III (Şahê Kapadokyayê)

Çavkanî 

Keyên Kapadokyayê
Mirin 51 b.z.
Serdema helenîstî
Aryo Barzanê sisêyan ê Kapadokyayê

Aryo Barzan III, Aryo Barzanê sisêyan ê Kapadokyayê, şahê keyaniya Kapadokyayê bû. Ew lawikê şahê Aryo Barzanê diduyan ê Kapadokyayê bû, lê dema fermandariya wî kurt bû, ji ber ko ew wek bavê xwe hate kuştin. Dema fermandariya wî ji 51 heta 42 beriya zayînê bû.

Mijarên têkildar 
 Aryo Barzanê Frîgyayê
 Aryo Barzan I (Şahê Kapadokyayê)
 Aryo Barzan II (Şahê Kapadokyayê)

Çavkanî

Keyên Kapadokyayê
Serdema helenîstî
Kûşxane

Kûşxane girêdayiyê navçeya Bêdlîsê ya Xelatê ye. 

Gundê Kûşxaneyê ji Xelatê 8-10 km dûr e. 

Navbera Xelat û Elcewazê de ye. 

Rojava wî de gundê Cemaldîna heye. 

Rojhilata wî de gundê Mirxûs. 

Başûrê wî de gundê Panosê heye. 

Gundê Kûşxaneyê cîhekî bilind da ye. 

Ji ber riyê gund xirabin gihaniya gund de pirsgirêk çidibin. 

Ji ber gundekî gelek bilind e, havîna wî hênik derbas dibe. 

Li zivistana wî gelek dijwar derbas dibe. 

Aboriya gundiya li ser ajaldarî û cotkariyê derbas dibe. 

Di nav gund de 50-60 mal hene. 

Nifûsa wî nêzikî 150-200 kes e.
Firaz Baran

Firaz Baran, rojnamevan û nivîskar e ku di sala 1975an li Markazê (bi tirkî: Pazarcık, Warê Bazarê) gundê Pulyona Jêrî (Pulyone Jêrî) ji dayîk bû. Di navbera 1997 û 2007an de di televîzyonên kurdî de xebitî (Med TV, Medya TV, Roj TV).

Pirtukên wî 
 Hunerkom Akademî Mîr 1978-2006 (2007, Weşanên Mezopotamya) 
 Mehmet Bayrak -Belgesel Biyografi (2008, Öz-Ge Yayınları) 
 Pazarcık (Enstîtûta Kurdî Almanya, 2012) 
 'Neden Ali Değil de Zerdeşt -Ethem Xemgîn ile Söyleşi- (2013,Weşanên Hêl)
 Binevş Agal'' -Bêrîvan- (Biyografi, 2014, Weşanên Hêl)
 Pazarcık Mutfağı: 2016, Weşanên Hêl
 Pazarcık Ocakları Ziyaretleri Dervişleri: 2018, Weşanên Hêl
 Elbistan Ziyaretler, Ocaklar, Ermişler: 2019, Weşanên Hêl
 Mayrik: 2019, Weşanên Hêl

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Mehmet Çağlayan

Mehmet Çağlayan miftiyekî mûşî ye ku di sala 1923 an de li bajarê Mûşê hatiye dinyayê.

Jînenîgariya wî 
Zaroktiya xwe di medresa bavê xwe dersên Qur'ana Kerîm, lûxat, sarf û nehm xwendiye. Dûre çûye Medresa Norşînê. Li vir li ba Şêx Taqiyedîn û Şêx Maşûq ders standiye. Neh salî bênavber û xwendekarî giran hildane paşê çar sal leşkerî kiriye. Li gelek welatên misilman geriyaye û ji Makumlu Îbrahim Efendî, Mihemed Mahfuz Efendî û Yusuf Efendî (kesen zana) ders standiye. Sala 1949an de bavê wî wefat kiriye. Paşê Mehmet Çağlayan diçe gunde xwe. Wî re medresa bavê wî ra hata sala 1954an a xebat kir. Bi xwe miftîtî kiriye. Sala 1979an de li Niğdeyê ya teqawît bûye. Aniha li Stembolê niştecih e.

Berhemên wî 
Celebî berhêma cihêreng hene. Di kovar û rojnameyan de nivîs û lêkolîne xwe diweşîne.

Berhemên wî yên ku hatine weşandin 
 Îslam'da Mezhepler
 Îslam'da Eğitim
 Îslamî Harekette Sünnet ve Akaidi

Berhemên wî yên ku nehatine weşandin 
 Şafi Tabakatı
 Îslam ve Çağdaş Hukuk
 Îslam Hukukunda Sünnetin Yeri

Çavkanî 

Miftiyên kurd
Jidayikbûn 1923
Kesên ji Mûşê
Nivîskarên kurd
Barûya Willis

Barûya Willis, Birca Willis (bi îngilîzî: Willis Tower), balexaniyekî ji hesin e ku di cîhanê de mîna sembola Chicagoyê tê nasîn. Navê wê yê berê (1973-2009) Barûya Sears bû, pişt re di 16ê tîrmeha 2009an de nav ji aliyê Grûpa Willis ve hat guhertin bo Barûya Willis. 

Avahiya bi 108 qatan 442 m bilind e. Tîma muhendîsê Fazlur Khan û avahîsazê Bruce Graham di sala 1973an de projeya avakirina wê temam kir.

Girêdanên derve

Çavkanî 

DYA
Chicago
Nivîsîna veqetandekan (ên-an-ê-a)

Nivîsîna veqetandekan (ên-an-ê-a)

Rêzika şaş eve;dema veqetandek ji peyvê cidabe,heke tîpa berîya veqetandekê dengdêrbe bi y'yê,heke dengdarbe bê y'yê tête nivîsîn.
mînaka dengdêr:birayê wî yê piçûk.dara gûzê ya  liber derî.
mînaka dengdar:birayê min ê piçûk.pezên wan ên kol.

Lê ne raste,rêzikek şaşe.têkilîya wî bi rastîya axaftinêre tunu.

Ya rast.dema veqetandek peyvêvebe,binêre heke tîpa berîya veqetandekê dengdarbe bê y'yê,heke dengdêrbe bi y'yê tête nivîsîn.
mînaka dengdar:hevalên hêja,dostên birûmet.
mînaka dengdêr:birayên birûmet,fêkîyên şirîn.

Dema ji peyvê cidabe,her awayê bi y'yê tête nivîsîn.çimkî dema ji berîya xwe veqete,bi serê xwe tête xwendin.bi dengdêran destpê kirin liser zimên giran tê.di rastîya civakêdejî kesekê ku kurdî berîde dizani, veqetayî "an,ên,ê,a" bilêv bike tunu.heke veqetayîbe,divê "yan,yên,ya,yê"bête nivîsîn.çimkî wisa tête xwendin.
mînak:pezên wan yên stewr,çiqên gûzê yên dirêj,yan azadî yan azadî.
                  Nizar BIRA
Reşoyê Silo

Reşoyê Silo xelkê herêma geliyê Zîlan e.Ji 'eşîra Hemoyî ye.Rojekî ku leşkerên tirk tên û zextê li gundiyan dikin Reşo li hember wan derdikeve û bi wan re şer dike û li ser vê yekê dibe firar û diçe çiyayê Agiriyê û tevlî serhidana Agiriyê dibe û dibe yek ji fermandarên wê serhilanê. Reşoyê Silo her di wê serhildanê de bi Zeyno ra ku gundiya wî bûye dizewice. Piştî ku serhildan têk diçe, Reşo vedigere geliyê Zîlan û tevî Zeyno bi tirkên dagirker ra şer dike, lê dema zivistanê ku ew di şikeftekê da bûne îxbariya wan dikin û leşker tên û Reşo ku hefteyekê di nav berfê da  birçî mabûye û ji serma va hişk bûye dixwazin ku teslîm bibe lê Reşo teslîm nane û di şer da wî dikujin lê di wê demê da ku Zeyno ji bo xwerinê ji şikefrtê derketibûye ku xwerinê bîne, leşker wê jî digirin û fermandarê leşkeran ji wê ra dibêje ku "min Roşo kuşt û wî li min nikaribû", Zeyno jî ji wî ra dibêje ku"devê xwe yê qirêj bigire, eger Reşo di nav sermayê da neba, wî dê tu jî bikuşta". Wê demê esker Zeyno jî dikujin û ser herdû şehîdan jêdikin û dibin bajarê Agirî û li ber çavê gel li ser deriyê qereqolê va dikin.
Qereçol

Qereçol, gundê Qereçolê, gundekî navçeya Bismila Diyarbekrê ye. Ev gund li ser riya Êlihê ye. Li derdora wî gundî, gundê Fetlê, Zeko û Mere hene.
 
Çemek di wî gundî re derbas dibe, li hemberên wî çemê Sorka heye, Sorka gundekî şêxa ye. Di wî çemî de masî yê cur bi cur dijîn.

Qereçol gundekî piçûk e, bi tevayî ji bîst malî pêk tê. Gund tev ji malbateke mezin e. Kesên ku li wî gundî dijîn giş kur apê hev dû ne. Mizgefteke wanî piçûk jî heye nimêj û teatê xwe li wê mizgeftê dikin.

Aborî  
Qereçolê xwedî erdên mezin e. Di erdê wê de hewêc tên çandinê, wek nîsk, genim, ce û hwd.

Çavkanî

Gundên Bismilê
Şematok

Şematok cî û karê şemitandinê ku bi granî di zivistanê de li ser berfa kaşan dihê çêkirin.

Çand
Muhammet Ali Erdoğan

Muhammet Ali Erdoğan nivîskar û lêkolîner û bernamevanê televîzyonan e ku li bajarê Sêrtê hatiye dinyayê. 

Di meha Remezan a 2013'an de li Hilal TV'yê bi navê Stêrka Paşîvê bernameyek pêşkeş kiriye. 

Li ser medreseyên kurdan û li ser mela û şêxên Kurdistanê nivîsên wî di weşanên tirkî û kurdî de hatine weşandin.

Di gel kurdî bi farisî, erebî û tirkî jî dizane. Di warê medyayê de xebatên xwe didomîne.
Masîgirê belek

Masîgirê belek, şahmasîgirê belek an qulleşîneya belek (Ceryle rudis), cureyekî şahmasîgir an masîgiran (Cerylidae)e.

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Masîgirê belek - Species text in The Atlas of Southern African Birds.
 Wêne û vîdyoyan 
https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10202991881382059&set=gm.10151799834191636&type=1&theater

Şahmasîgir
Balindeyên li Kurdistanê
Balindeyên li Afrîkayê
Balindeyên li Asyayê
Balindeyên li Ewropayê
Faunaya Kurdistanê
Faunaya Afrîkayê
Faunaya Asyayê
Faunaya Ewropayê
Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Merdan Newayî

Merdan Newayî (an jî bi tirkî Aydın Üneşi), mamosteyê zimanê kurdî û teologê îslamê ye. Xwegirtiyê Seîdê Kurdî, bengiyê kurdewarî û kurdayetiyê û wergêrê Rîsaleyên Nûr e. Merdan Newayî di sala 1961ê de li gundê Cimzerqê ya li ser Kurtalana Sêrtê hatiye dinyayê.

Xwendin û karên wî
Wî dibistana seretayî li gundê xwe xwendiye (1969-1973). Piştî dibistana seretayî sê sal li medreseyan erebî xwend. Piştî wî, ji derve ve dibistana navendî kuta kir (1976-1976). Piştî qedandina lîseya Îmam Xetîb a Sêrtê (1979-1983), heman sal Fequlteya Îlahiyatê ya 9 Eylülê kar kir (1983-1988). Salek şûn de (1989) li Enqereyê dest bi mamostayîyê kir (1989-1996). Piştî wî çû Batmanê, tenê çar sal li Batmanê karî mamostehiyiyê bike, di sala 2000î de ew sirgûnê Yozgatê kirin, neçû Yozgatê, dev ji mamostehiyê berda çû bi aweyekî aktîv dest bi karê siyasetê kir; wekî rêvebir din ava HADEPê de xebitî (2000-2004). Di sala 2004ê de li Batmanê bi awayekî fermî Kursa Zimanê Kurdî vekir (2004-2006), Merdan Newayî yekemîn kes e ku bi awayekî fermî li Tirkiyeyê kursa zimanê kurdî vekiriye.

Merdan Newayî niha li şaredariya Batmanê wekî karker dixebite. Ev çar sal in ji devre ve li Meslek Yüksek Okuluya Midyadê dersên kurdî dide. Ji hêla din ve li Zanîngeha Artuklu (Înstîtuya Zimanên Zindî) li ser Eliyê Teremaxî teza xwe ya masterê amade dike.

Merdan Newayî zewiciye, bavê sê kur û keçekê ye.

Çavkanî

Jidayikbûn 1961
Kesên ji Sêrtê
Serispî

Gundê Serispî girêdayiyê Çelê ya Colemêrgê ye. 80 km ji Colemêrgê dûr e. Li gundê Serispî çemê Zê heye. Gundê Serispî nêzikî 80 mal hene. Aboriya gund li ser ajaldariyê û ajokariyê ye. Li gundê Serispî dibistana seretayî û dibistana navîn heye. Li gundê Serispî kaniya Reş heye û ava kaniya Reş sar e. 1994an de devleta Tirkiye gund vala kiriye.
Êlasko

Êlasko(navê wê bi Tirkî; Temel Köy)girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya Mêrdînê ye. Ev gund 30 km li alî yê Rojava ye Dêrikê dikeve. Ji gundê Koderê çar bira û pismamekî(Evdo, Salo, Ebas, Kemal û pismamê wan Sîno) wan bi hevre hatine Êlasko û ev gund bi hevre avakirine.
Li derûdorê wî gundî li Bakurê wî gundê Silamet, li Rojhilat Karsan û Bizmaro, li Rojava Xirbêreş û li alî yê Başur jî gundê Kundir hene.

Êlasko havînên pir germe, ji ber ku derûdora wî tev kevirê reş e. Di nav gund de du golê avê hene ev gol havînê diçike û ji bo heywanên gund pirsgirêka avê dertê. Ji bo vê pirsgirêkê malên gund hemu ya ji xwe re li sondaşa xistine.

Perwedehîye 

Xwendevanên gund bi servîsê diçin gundê Misûrî yê û dibistana serîta û a dibistana navîn li wir dixwînin.

Aborî 

Gundê Êlasko aborî ya xwe bi xwedîkirina heywana û çotkarî yê didomînin.
Silêbînê

Silêbînê (navê wê bi tirkî Kömürcü),  gundekî bi ser navçeya Kercewsa Êlihê ve ye. Bela ku li derdorê vî gundî rejî derketî ye bi tirkî navê "Kömürcü" lê kirine. Li derdora wî gundê Hesarê, Bamîrê û gundê Ecibê hene. Av li mala tune lê kaniyeke wan heye ji vê kaniye avê tînin.

Ev gund ji du taxa pêk tê, nave yekê Gundikê û navê yandi jî Derikê ye. Rexê Gundikê ji rexe navçeya Farqîna Amedê hatine. Gelhe wê li dora 200 mirovî pêk tê.
Silêbînî bi gundê helbestvanê kurd ê herî navdar ku bi navê Cegerxwîn cîrane navê vî gundî Hesarê ye.

Perwedehî 
Xwendekarî vî gundî dibistana serî û dibistana navîn li vî gundî dixwenin lê ji bo dibistana amadehî bi servîsê diçin Inkafê.

Aborî 
Ev gund bi dimse û fêkî (tirî, hejîr, hinar û hwd.) nav da ye. Bi nemaze jî dimsa wê bi nav û deng e. Wekî din beru, tiuk û gihuj ji li wî gundî çê dibin. Mêşin jî li vî gundî xwedî dibin.

Çavkanî
Meşketank

Meşkeldek (,  an jî Meşketang, bi tirkî: Gölkaşı) gundekî şaredariya Çîçekliyê ye û ser bi navçeya Artemêta Wanê ve ye qasî deh kîlometreyan dûrî Artemêtê ye û bi qasî heşt kilometreyan jî dûrî Westanê ye navê gund bi tirkî Gölkaşı ye.

Debara gund  
Meşketang bi piranî kar|ên heywantî, înşaat û bi maşînên kar (kefçe qamyon) û hwd debara xwe dike. Di van salên paşîn de di her malbatê de herî kêm karmend-memûrek (mamoste, endezyar, avahîsaz, bijîşk û hwd) heye.

Erdnîgarî 
Meşketang gundekî di bin çiyayan de hatiye raxistin û erdekî pehn e.

Dîroka gund 
Li gorî hîn agahiyan gundekî pir kewnare ye gundek ji gundên ermeniya ye ji ber kewnarebûna xwe gelek caran cihên cûrbicûr de zêr û zînet hatine dîtin. Niştecihên Meşketangê ji eşîrên banûkî û celaliyan e û ji ber sedema şerê cîhanî yê yekê (1914-1918) ji Qavqaz-Qefqasyayê (di nava axa Ermenistan û Naxçiwanê de) koçî li vir kirine.

Cihên dîrokî 
Di gund de ji aliyê dîrokê de tişta herî balkêş "Dêra 'Hecî Qadir" e ji ber ku ev dêr ji aliyê mala Hecî Qadir ve dihate xebitandin jê re wisa hatiye gotin û malên kevn dîmenên gelekî xweş û balkêş pêşkêşî niştecîh û mêvanên gund dike lêbelê salên dawiyê hejmara van mala mixabin kêm dibe herwiha çend xaç û nîşanên kolayî jî çiyayên gund de cîhekî berfireh digire. Şûnwarên ûrartûyan li vir hene û Kanala Şamranê ji vi gundî re derbas dibe.

Avûhewa 
Meşketang her demsala salê bi xweşikî û balkêşiya xwe dibe wêneyekî xwezayî ji bo xwedîhezkiriyên xwe, çemekî gund jî heye û masiyên gola Wanê her meha nîsanê ji bo hêkên xwe daynin têne vî çemî her wuha qamirgehên cuda jî di gund de hene û ji bo nêçîrvanan dibe gencîneya nêçîrê.

Derfetên gund 
Jiber ku gund girêdayî şaredariya Çîçekliyê ye derfetên gund jî zêde ne û di gund de nexweşxane, pêşdibistan, dibistana amadeyî (lîse),seyrangeh, dermanfiroş, navendên danûstandinê, firne, goştfiroş, komirfiroş, qehwexane, porbir, petrola benzîn û mazotê û gelek rêyen hêsaniyê jî hene.

Çand û hunera gund 
Di dawetên gund de kêm bin jî hêj kose tên çêkirin û lîstikên herêmî berdewam dikin û nemaze şevên zava û nezewicî/ezeban pir rengîn û dewlemend in.

Çend xalên girîng 
Meşketang ji hêla aboriyê ve gundê herî dewlemend yê Artemêtê ye. Pirani cîwanên gund xwenda û xwendekar in.

Çûnûhatina bajêr 
Ji xeynî rojên yekşemê çûyîn û hatina bajêr hêsan e û bi wesayîtên taybet an jî yên bazirganî qasî nîv saetî dûrî bajarê Wanê ye herwekî din bi wesayîtên Westanê (Gevaş) mirov dikare xwe bigîhîne bajêr.

Çavkanî 

Gundên Ertemêtanê
Besta

Besta gundekî bi ser navenda Şirnexê ve ye. Navê wê yê tam Besta Bêrguva ye. Ev gund bi texmînî herî hindik ji beriya 400-500 sala ava bûye. Di sala 1987an de ji aliyê dewleta tirkî hatiye valekirin. Niha jî vale ye. 

Gund ji her çar aliyan bi çiyayê Herkol, çiyayê Mehmed Yûsif, çiyayê Kor û çiyayê Qendîl dorpêçkirî ye. Li gundî de ji ber erdnîgariya çiyayan çandînî nîn e. Bi tenê çavkaniya aborî ya wan gundiyan ajaldarî bû. Li gorî lêkolînên li herêma wî gundî hatî kirin nîşandin ku dewlemendiya binerdî gelek zêde ye, lê belê, berdewama şerî titişt nehatiye kirin. Li wî gundî mêve zêde ne, wekî rêrî, tû, hirmî û tûşemî hene. Li aliyê wî gundî kanî û newal jî pir in, mîna kaniya Hiliya, kaniya Şofra, Serkanî, newala Berguva, newala Çalê û hwd. Zivistana pir sar e û havînê pir germ e.

Gundên Şirnexê (navend)
Bayê Jor

Bay, Bayê Jor (bi tirkî: Bayköy), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.

Gundên Colemêrgê
Dizê, Colemêrg

Dizê (bi tirkî: Üzümcü), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.

Gundên Colemêrgê
Piyanis

Piyanis (bi tirkî: Geçitli), bajarokekî Colemêrgê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Colemêrgê
Nispas

Nispas (bi tirkî: Elmacı), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.

Gundên Colemêrgê
Marûnis

Maronis (bi tirkî: Kavaklı), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.

Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêgav hinek mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn. Wek piraniya xelkê vî gundî li Colemêrg, Gever, Wan û li Mêrsînê dijîn.

Gundên Colemêrgê
Anîtos

Anîtos (bi tirkî: Yoncalı), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.

Gundên Colemêrgê
Qewal, Colemêrg

Qewal (bi tirkî: Kavalköy), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.

Gundên Colemêrgê
Gewra

Gewra gundekî ser navçeya Pasûrê ye bi şeş malan pêk tê. Debara gund li ser heywantiyê ye.

Pasûr
Xezekiyan

Xezekiyan, Xezekyan (1928: خذكيان / Hasékyane (Xezekyan); bi tirkî: Bağışlı), bajarokekî Colemêrgê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Colemêrgê
Asîngiran

Asîngiran, Asîngeran (bi tirkî: Boybeyi), gundekî ser bajarokê Xezekiyan ê Colemêrgê ye.

Gundên Colemêrgê
Evranis

Evranis, Avranis (bi tirkî: Demirtaş), gundekî ser bajarokê Xezekiyan ê Colemêrgê ye.

Gundên Colemêrgê
Pîran, Colemêrg

Pîran (bi tirkî: Doğanyurt), gundekî ser bajarokê Xezekiyan ê Colemêrgê ye.

Gundên Colemêrgê
Pîrkanis

Pîranis (bi tirkî: Işıklar), gundekî ser bajarokê Xezekiyan ê Colemêrgê ye.

Gundên Colemêrgê
Egerin

Egerin, motora pêşîn a lêgerînê ya bi zimanê kurdî ye ku fonksiyonên wek lêgerin, wêne, nûçe û blog dihewîne.

Konsept 
Egerin ji aliyê karsazê kurd Kawa Onatli ê ku li Swêdê dijî di sala 2013an de hate vekirin. Armanca wî ew e ku alternatîveka motora lêgerînê bi kurdî pêşkêşî kurdan bike.

Çavkanî 

 First Kurdish Search Engine, Egerin, Is Launched

Girêdanên derveyî 
https://m.bianet.org/kurdi/zanisti/232977-kawa-onatli-egerin-dixwaze-bibe-navend-u-platforma-interneta-kurdi
Motora lêgerînê
Malper
The Hobbit (pirtûk)

The Hobbit, or There and Back Again (bi wateya: Hobbit, an li vê derê li wê derê) romaneke hemasî ya pir aşopî ya nivîskarê înglîz J. R. R. Tolkien e ya ku di 21ê îlona 1937an de derketiye.

Di vê romana qala Hobbîtike bi navê Bilbo Baggins û  13 kurtebal , serê kurtebalan ji Thorîn Berûmertal' 'Thorin Oakenshield.
Çîrok:
gava ku wî qet hêvî nedikir gel Gandalf î 13 mirovên kûrt hatine mala wî, Lêbelê, jiyana wî tê guhertin. Di vê rêwîtiyê de, xelekek heye ku dê çarenûsa cîhana navîn biguheze. wî rêwîtiyê da hûkûmdarê smaug yê bin çîyayê erebor da hête kûştin. Piştî şerê 5 artêşê bajarê bin çiyayê erebor hatiye avakirin û azad. mirovên kûrt li vî bajarî bicîh dibin û dijîn

Bide ber 
 The Lord of the Rings
 Cîhana Navîn
 Kurên Húrînê

Çavkanî 

Pirtûk
Pirtûkên bi zimanê inglîzî
Jinên qatên bilind (pirtûk)

Jinên qatên bilind navê kitêbeke nivîskarê kurd Helîm Yûsiv e. Di sala 1998an de derketiye û ji hêla Weşanên Avesta ve hatiye çapkirin. Kitêb ji heşt çîrokên nivîskarê amûdî pêk tê.

Pirtûkên kurdî
Mirî ranazin (pirtûk)

Mirî ranazin navê pirtûkeke nivîskarê kurd Helîm Yûsiv e. Pirtûk di 1996an de ji aliyê Weşanên Avesta ve hate çapkirin û ji du beşên yeko yeko 5 çîrokên nivîskarê amûdî pêk tê.

Çîrokên Mirî razanê

Beşa Mirî xweşik in
Guhê jêkirî
Ava şîn
Bêhna qedexe
Gula omeriyan Têlo
Keldûman

Beşa Mirî ranazin
Li Şermola
Reşikê şevê
Dilê bêderî
Komara dînan
Çîroka dawî

Çavkanî
Helîm Yûsiv (1996). Mirî ranazin. Avesta, Stembol. ISBN: 975-7112-04-6.

Pirtûkên kurdî
Memê bê Zîn (pirtûk)

Memê bê Zîn navê pirtûkeke nivîskarê kurd Helîm Yûsiv e. Di sala 2003an de derket û ji aliyê Weşanên Avesta ve hat çapkirin. Pirtûk ji 15 çîrokên nivîskarê amûdî pêk tê.

Pirtûkên kurdî
Tirsa bê diran (pirtûk)

Tirsa bê diran navê romaneke nivîskarê kurd Helîm Yûsiv e. Di sala 2006an de derket û ji hêla Weşanên Avesta ve hat çapkirin. Pirtûk ji 182 rûpelan pêk tê.

Pirtûkên kurdî
Kazoxa

Kazoxa (), gundekî navçeya Elcewaza Bidlîsê ye.

Kazoxa di 1992an de bûye şaredarî. 24 km dûrî navçeya Elcewazê ye. Li pişt vî gundî çiyaye Sîpan heye. Ji behra Wanê 7 km dûr e. Li gund du dibistan û nexweşxaneyek heye, mizgeftek jî heye. Li gund nêzî deh eşîr hene. Mezrayên gund: Qişqilî, Pêto û Kort. Gundên li derdora Kazoxayê: Arîn, Axçira, Livind û Pargat.

Kaxoza bi gotina berê warê ermeniyan bû.
Xayinê Kurdistan'ê naw gûnda pîr hene

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Elcewazê
Ausländer Beg (pirtûk)

Ausländer Beg, navê pirtûka çîrokên Helîm Yûsiv e ku di nav weşanên Lîsê de, di sala 2011 an de, hatiye weşandin. Ji 176 rûpelan pêk tê.

Girêdanên derve
Ji kulturname.com 

Pirtûkên kurdî
Kal Gaxan

Kalê Gaxan (bi zazakî/kirmanckî: Kal Gaxan) yek ji kevneşopên herêma Dêrsim û Erzinganê ye ku bi windabûyînê re rû bi rû maye.

Peyva gaxan 
Kal Gaxan pîrozbahiyeke kevnar a 'kirmancên elewî' yên herêma Sêwaz, Dêrsim, Erzingan, Çolig û Mûşê ye ku hebûna wê gihîştiye dema îroyîn.

Her çiqas derheqê koka peyva Gaxan lêkolînên zanistî nehatibin kirin jî, koka wê bi zazakî/kirmanckî ye û tê wateya navê mehê dawî ya salê. Bi vî havî; peyva gaxan bi zimanê kirmanckî/zazakî ye û tê wateya "meha berfanbarê". Ji ermenîkî(Kaland-ar) ketiye zazakî jî. Kalanda(zayîna Îsa) ermeniyan jî dıi meha berfanbarê de ye. Fermo, Kal Gaxan jî tê wateya "Kalê berfanbarê".

Pîrozkirina Kal Gaxan 
Bi pîrozbahiya kevneşopa Kal Gaxan xatir ji sala derbasbûyî tê xwestin û sala nu tê pêşwazîkirin. Pîrozbahiya Kal Gaxan di sêyemîn meha berfanbarê de destpê dike û heya yekemîn hefteya çileyê diajo. Şêşema pêşîn heya sê roj rojî tê girtin. Rojiya ku sê roj diajo tê wateya sê mehên zivistanê ku wê dijwar derbas bibin. Li cihên pîr, murşît û dedeyan cem têne lidarxistin.

Zarok sibehê zû radibin, cilên xwe yên herî xweşik li xwe dikin û digel Xal Xek (kalê pîr) diçin diyarî kom bikin. Ew giş bi hev re diçin li deriyan dixin, bi gotina Gaxanê şima bimbarek bo! (Kal Gaxan li we pîroz be!) xwediyê malan silav dikin û stran û kilaman leystoka Xal Xek dilîzin, da ku diyariyên xwe bistînin. Gel wek diyarî behîv, gûz, mewij (tiriyê hişk), hêrûgên hiş û hwd didin zarokan. Xwarinên ku bi vî havî hatine komkirin li malekê têne kelandin, yên ber mayî jî ji malbatên feqîr re tên belawkirin. Ew xwarinên ku tên amadekirin bi giranî xwarinên ji ardê ne. Mirov hevîra ku jê re dibêje zerfet bi rûn û dewa bi sîr re tev dide, dikelîne û dixwe. Li malan xwarinên wek pesare û dane tên kelandin. Ji malên ku meriv ser lê dixe re lîstika Kal Kek tê lîstin.

Lîstika Kal Kek 
Di vê lîstikê de sê kes hene: kesê ku cilê bapîran li xwe dike Kal e, ciwanê ku cilê jinan li xwe dike hevjîna wî Fadikê ye û kesekî din ê ku rûyê xwe reş boyax kiriye jî Ereb e û wan diparêze. 

 Kalê Kek xwediyê riheke dirêj e ku ji pirçê bizinan tê çêkirin, kostuma wî ji cilên kevin pêk tê, li sermilê xwe xurcik û di destên wî de ço/asa û tesbïh hene.
 Fadikê jî, da ku tenê çavên wê xuya bikin û rûyê wê bê veşartin, çît û etek li xwe dike.
 Ereb rûyê xwe bi aringê reş boyax dike û çoyeke wî heye, ji ber ku erka wî parastina Kal Kek û Fadikê ye. Lewra gava diçin malekê, divê ciwanên malê biqewitîne û nehêle bila ew Fadikê birevînin. Û gava Fadikê ji aliyê ciwanan hatibe revandin, divê Ereb here, Fadikê bibîne û dîsa bîne ba Kal Kek. Heger Fadikê hate dîtin, diyarî tên kom kirin û her sê bi serlêxistina mal û malbatan berdewam dikin.

Mijarên têkildar 
Gaxand
Kosegelî
Mamekî#Çand û huner

Cavkanî 

 Youtube.com: Vîdeoyek ji pîrozbahiya Kal Gaxan li herêma Dêrsimê
 Metimkhraman.blogcu.com: Khal Gağan: Unutulmaya Yüz Tutmuş Bir Dersim Gelenegi (bi romî)  
 Usakurds.com: Kale Gaxan (bi îngilîzî) 

Dêrsim
Çanda kurdî
Folklor
Manchineel

Manchineel yan jî Manşînêl (Hippomane mancinella) navê darekê ji Malbata giyaşîrkan (Euphorbiaceae) e. Li parêzgeha DYA Florîda, li Bahamas, li Karîb, Amerîkaya Navîn û bakurê Amerîkaya Başûr heye. Navê "Manchineel" ji zimanê spanî manzanilla (Sêvok), ji ber ku dişibe dara sêvan. Navê wê yê spanî îro Manzanilla de la muerte (Sêvoka mirinê), ji ber ku dara Mançinêl yek ji darê herî bi jehr e.

Şirove 
Dara manşînêl qurmê wê gewre û heta 10 mitro bilind dibe. Pelê wê 3-7cm mezin kesk û birqokî ne. Fêkiyê lê dikevin mîna sêvan in.
Cureyên bi kêmtirîn metirsî
Riwekên axûdar
Merxûze

Merxûze, gundê Merxûzê, gundekî navçeya Bêsniya Adiyamanê ye. 

Li derdora wî gundî, gundê Tokar, Geçitli, Beşyol û Yemcile hene. Merxûze gundekî mezin e. Nêzîkî 150 malî pêk tê. Li Merxûzê dû heb mizgeft hene, nîmej û teatê xwe li wan mizgeftan dikin. Gundê Merxûzê sê heb kanî jî hene. 

Merxûze xwedî erdên mezin e. Di erdê wê de hewêc tên çandinê, wek genim, nîsk, ce, titûn û hwd.

Gundên Bêsniyê
Rapora teknîkî

Rapora teknîkî yan jî nûsaf, derbarê kar, xebat û diyardeyên cur bi cur nivîsandina zanyariya ye. Ev zanyarî tên şandin ji bo ciyên peyvendîdar.

Belgeyên zanistî
Tal, Colemêrg

Tal (bi tirkî: Oğul), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.

Li gundê Talê bermayiyên dêra nestoriyan a bi navê Mar Abdîşo hene.

Gundên Colemêrgê
Dêzê

Dêrz, Dêrs, Dêris (bi tirkî: Kırıkdağ), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.

Gelhenasî

Galerî

Çavkanî 

Gundên Colemêrgê
Marufan

Marufan (bi tirkî: Kurudere), gundekî ser bajarê Çelêyê ye.

Gundên Colemêrgê
Qizîlkilîse, Bêgirî

Qizilkilîse gundekî bi ser navçeya Wanê ve ye. Qasî 5 km yan durî navenda navçeya Bêgirîyê ye. 

Ev gund ji aliyê Velî Osmanê Elî Begê û Silêman Begê ve hatiye avakirin. Di gund de mizgeft, dibistan û kanala avê heye. Di navenda gund de mizgefta gund cîh digire. Dibistan û kanala avê jî dikeve jêra gund. Sê aliyê gund bi çiyayan hatiye dorpêçkirin û aliyek vekiriye. Di gund de heyanî îro mirovên pir zana derketine, mîna Ahmet Kabûkara, Kerîm Kabûkara, Sûat Kabûkara. Li gund eşîrata şemsikî pir in. Li pey wê eşîra bejîrîla tê.

Çavkanî
Dêrik, Milazgir

Dêrik (), gundêkî  girêdayî navçeya Milazgirê ye. Navbera Milazgir û Dêrikê 15 km ye.

Gundê cînar ev in: Tendûrek, Xanoxlî, Meçitlî. Eşîrên sereke jî Asî,(meloxlî) Memanî, (delikî) Şêx û Celalî ne.

Şêniyên gund, piranî koçî metrepolên wek Stenbol, îzmir û Çorlûyê kirine. Gundî debara xwe exleb bi sewalkarî û cotkariyê dikin.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Milazgirê
Firefox OS

Firefox OS, (Bi navên Boot To Gecko û B2G jî tê nasîn) pergaleke xebatê ya çavkanî-vekirî ye ku ji hêla Mozillayê ve bi taybetî ji bo telefonên jîr tê pêşxistin.

Mozillayê sala 2013an li Kongreya Mobîl ya CÎhanê (MWC) ya li Barselonayê ragihand k u 18 operatorên mobîl piştgiriyê didin Firefox OSê.  Wekî gava pêşî, ji bo cîhazên Alcatel, ZTE, Huawei û LGê xebat hatine destpêkirin. CÎhazên pêşî yên bi Firefox OSê li Brezîl, Kolombiya, Mecaristan, Meksîk, Montenegro, Polonya, Serbistan, Spanya û Venezuelayê ketine nav bazarê. Mozillayê ji bo bernamokên Firefox OSê, Firefox Market Place vekiriye ku tê gelek bernamok hene.

Cîhazên pêşî yên bi pergala xebatê ya Firefox OSê li Amerîkaya Latînî û li welatên Ewropayê yên ku Deutsche Telekom lê heye, ketine nav bazarê. Gelek hilberînerên telefonên mobîl û operator xebatên derbarê vê pergala xebatê de dewam dikin.

Firefox OS niha li kurdî jî tê wergerandin û karê wergerandinê li ser malpera Locamotionê berdewam e.

Çavkanî  

Pergala xebitandinê
Malpera Felsefevan

Malpera felsefevan, li ser tora internetê ji sala 2007 an ve weşana xwe didomîne. Di sala 2009 an de rastê erîşa heckerên fashist dibe û qasî 2 salan girtî dimîne. Piştra, di sala 2013 an de, ji nûve û bi şêweyeke nû cardin dest bi weşana xwe dike. Malpereyeke felsefî, zanistî û serbixwe ye. Xwediyê malperê û rêveberê giştî, mamoste Ali Gurdilî ye. Di malperê de beşên weke felsefe, civaknasî, zanist, mîtolojî, Aforîzma, Ferhenga Felsefeyê, Ferhanga Civaknasiyê, Ferhenga Mîtolojiyê û hwd. hene...

Navnîşana Malpera Felsefevan 

 [Malpera Felsefevan http://www.felsefevan.org/ ]
Parkirin

Parkirin, dabeşkirin di matematîkê de yek ji çar kirariyên bingehîn e. Di nivîsê de bi ÷ an : an jî / tê nîşankirin. Kirariya dabeşkirinê bi piranî wek berevajiya carkirinê tê binavkirin. Mînak:

a = b x c be û
a ÷ b = c be 
a ÷ c = b dibe.

Çavkanî

Matematîk
NewsNûçe

NewsNûçe yan jî NewsNûçe.com navê malpereke kurdî ya deng û behs û nûçeyan e ku, li gorî malpera xwe, bi dirûşma "Tevahî Nûçe" ji Kurdistan û her deverên cîhanê nûçeyên azad weşana xwendevanan dike.

Girêdanên derve 
 Malpera NewsNûçe
 Arşîva NewsNûçe

Malperên nûçeyan
Tewî

Tewî dareke li rohilatê Ewropa û roavayê Asyayê ye. Navê bi latînî Celtis tournefortii ye.

Floraya Kurdistanê
Floraya Semsûrê
Ziyaretgeha Uzêr Pêxember, Besre

Ziyaretgeha Uzêr Pêxember (bi erebî: al-'Uzayr), ziyaretgeheke  nêzîkî Besreyê ye ku dikeve başûrê Îraqê.

Îraq
Ziyaretgeh
Bêwar Diyadînî

Bêwar Diyadînî (navê wî yê fermî: Mehmet Kemal Işık) nivîskarê kurd e.

Ew di sala 1947an de li Diyadîna Agiriyê hatiye dinyayê. Di temenê xwe yê biçûk de bavê xwe wenda dike û ji aliyê bamariyî ve tê mezinkirin. Bamariyê wî wî dişîne dibistanê. Li Wanê dixwîne û dibe mamosteyê polê.

Di dema 12 îlonê de tê sirgunkirin. Di  de ji aliyê cuntayê ve tê girtin. Piştî wê wî sirgunê Qonyeyê dikin. Di 10ê çiriya paşîn a 1982yan de cara diduyan tê girtin. Ew li bajarên wekî Qonye, Dîlok, Semsûrê mamostetiyê dike. Di sala 1997an de malnisîn bû.

Piştî malnişîniyê dakete nav qada siyasete, bû endamê HADEPê. Şûn da dîsa vegeriya mamostetiyê û di sala 2004an da dîsa malnişîn bû. Ew zewiciye û bavê 5 keç û 2 lawan e. Xebatên  wî yên berhevkariyê yên bi kurdî û lêkolînên wî yên bi tirkî hene. Nivîs û helbest û gotarên wî di rojnameya Azadiya Welat, Kovara W û hwd de weşiyane.

Di sala 1998an de ji aliyê polîsan va li Fatîha Stembolê hat girtin. Dest dan ser berhemên wî. Lê wî xebatên xwe berdewam kir. Heta niha du berhemên wî çap bûne.

Berhem 
 Çîrçîrokên Gelêrî (îlon-2011), Weşanên J&J, Zargotin, ISBN 978-605-62251-2-3
 Gotinên Pêşiyan (çiriya pêşîn-2011) Weşanên J&J, Ferheng, ISBN 978-605-62251-4-5

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Rojnamevanên kurd
Mêr
Jidayikbûn 1947
2014

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Kurmancî (cudakirin)

Hin gotar derbarê Kurmancî de hene.

Ziman
 Kurmancî
 Kurmanciya dêrsimî
 Kurmanciya rojava

Kovar
 Kurmancî (kovar)

Kurmancî
Selahedîn Gumgum

Selahattin Gumgum (bilêvkirina bi kurdî: Selahedîn Gimgim), z. 1945) yek ji seyda û helbestvanê kurd e.
Selahedîn Gumgum kesekî ji Mûşê ye. Ji Gimgim navê wî yê tirkî Varto ye.Di sala 1945an de, li navçeya Mûşê Gimgimê ji dayîk bûye. Di salên 1955-1965 de li navçeyên Mûşê: Milazgir û Kopê de, ji hêla seydayên wekî Seydayê Mele Sadiq, Seydayê Mele Îbrahîmê Xişîtan, Mele Zekiyê Gulçîmanê de li medreseyan de tê perwerde kirin. Her wiha li bal gelek melayên li derdora Mûşê dersa digre û perwerdeya xweya medreseyê diqedîne û di sala
1967an de, di (22) saliyê de jiyana xwe ji dest dide. Helbestên Selahedîn Gumgum ji tîpguhêziya erebî bo kurdî ji aliyê Melayek ve hatîya  wergerandin.

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Kesên ji Mûşê
Jidayikbûn 1945
Mirin  1967
Hejarê Şamil

Hejarê Şamil (; ), nivîskarekî Kurd e ku di 16ê tîrmeha 1966an de li Kelbecerê (Azerbaycan) hatiye dinyayê. Kurê Şamîlê Selîm Esgerov û Nazîle Manafova (Esgerova) ye. Pirtûkên wî bi kurdî tirkî, rûsî, azerî û  hatine çapkirin.

Editorê malpera kurdistan-post.eu  ye 

Hejarê Şamil li bajarê Bakûyê fîlolojî xwendiye (1984-1990). Dû re xebatkarê weşanxaneya "Yazıcı" (li Bakûyê, 1989-1991) bûye. Li rojnameya parlamêntoyê Azerbaycanê Heyat de wekî nûçegihan (Bakû, 1991-1993) xebitiye. Editorê beşa azerîkî, di rojnama Dengê Kurd (Bakû, 1992-1994) bûye, pişt re  kovara Kurdistan Raport (Moskow, 1994-1997) û rojname Maxmûr (Kurdistana Başûr, 2000) de rojnamevanî kiriye. Di 2008an de peyamnêrê Ak News bûye. Cigirê rêdaktorê kovara Nûbar (li Qazaxistanê, 2004-2010, rêdaktorê radyoyê Qirgizistanê, beşê kurdî (Qirgizistan, 2005-2010) û rêdaktorê sereke weşanxaneya Zengezûr  e.

Edîtorê malperên Kurdistan Post û Berbeng 
Kunciknivîsar û editorê malpera Kurdistan Post û editorê malperên din wekî Berbang  û Mîdya  ye.

Neh pirtûkên wî 
 Şerê eqilan (Başûrê Kurdistan, 2000, bi tirkî).
 Di pêşiya de sê xal (Başûrê Kurdistan, 2001, bi tirkî).   
 Rêya ewlekariyê (Başûrê Kurdistan, 2000, bi hevbeşî hatiye nivisandin, bi tirkî). 
 Diaspora Kurda (Stembol, Pêrî, 2005, bi tirki).
 Gulnar û Ocalan (Stembol, Pêrî, 2005, bi tirkî).
 Knyazê Îbrahim (Stembol, Pêrî, 2007, bi tirkî).
 Jiyan di rêya welatparêziyê de (Qazaxistan, 2007, bi kurdî).
 Diaspora Kurdên YKS (Qirgizistan, 2007, bi rûsî).
 Tenê me (Qirgizistan, 2007, bi azerîkî).

Hêjarê Şamil, sê pirtûk wergerandiye  

 Kurdên Azerbaycanê (Stembol, Pêrî, 2007, ji rûsî wergerandiye ser zimanê tirkî).
Kurdistana Sor (ji rûsî wergerandiye ser zimanê tirkî).
 Şerefname, wek çavkaniya dîroka kurdan (ji azerî wergerandiye ser zimanê tirkî) 

Hêjarê Şamil, romana Eliyê Evdilrehman a bi navê Şer çiya de ku li Stembolê weşanxaneya Pêrî derketiye ji kîrîlî derbasî latînî kiriye. 
Nêzîkî 20 pirtûk rêdakte kiriye û weşandiye.  

Endamê PENa Kurd e.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Hejarê Şamil  
 

Nivîskarên kurd
Kurdên Azerbaycanê
Jidayikbûn 1966
Midya.ru

www.midya.ru, malpera Yekîtiya Kurdên Qirgizistanê ye. Bi kurdî û rûsî dihatin weşandin. 

Edîtora wê Hejarê Şamil bû. Malper vêgavê neberdest e. 

Malperên kurdî
Mizgîn Ronak

Mizgîn Ronak nivîskareke kurd e ku di 1973yan de li gundekî Licê ya Amedê hatiye dinê.

Dîwanên wê
Sêv ji me dikujin dîwana wê ya yekem e.

Nivîskarên kurd
Helbestvanên kurd
Parêzer

Parêzer an jî ebûqat, kesê ku ber kesekî din ve berevaniyê dike.

Girêdanên derve 

Dadgeh
Mêrg

Mêrg an jî çayir derên avî ku gil û giha pir lê dibe.

Girêdanên derve 

Erdnîgarî
Seteriye

Seteriye (), gundekî ku bi ser navçeya Pilemora Dêrsimê ve ye.

Gelhe

Çavkanî 

Gundên Pilemorê
Usdam

Usdam (), gundekî ku bi ser navçeya Pilemora Dêrsimê ve ye.

Gelhe

Çavkanî 

Gundên Pilemorê
Mazra, Pilemor

Mazra (), gundekî ku bi ser navçeya Pilemora Dêrsimê ve ye û navenda  nahiyeya Pirdo Sur () e.

Gelhe

Çavkanî 

Gundên Pilemorê
Şêniya Axu

Şêniya Axu (), gundekî ku bi ser navçeya Pilemora Dêrsimê ve ye.

Gelhe

Çavkanî 

Gundên Pilemorê
Şîrvan, Xorasana Bakur (navçe)

Bajarê Şîrvanê yek ji bajarên Xorasana Bakurî (parêzgeh) ye. Bi firehiya 3789 kîlometr e ku ji bakurî bi weletê Tirkmenistan û ji başûrî bi bajarê Esferayen û ji rojhilatî bi bajarê Farûcê û ji rojavayî bi Bocnûrdê cîran e. Navenda vî bajarî bajarê Şîrvanê ye û Lûcelî jî bajareke li bakurê vî bajarî. Şîrvan bajêrekî bilind e li Xorasana Bakurî (parêzgeh) ku li newalên nêzîkî rûbarê Etrakê, navbera çiyayên Keçedax û Aladax cîh digire. Hewa û ava li Şîrvanê sar di zivistanê de û di havînê de germ û hênik e. 164 hezar kes li vî bajarî dijîn .

Herêmên Şehristanê Şîrvan 
Herêma Navendî ya Şehristana Şîrvan
Gundistana Hûmê
Gundistana Qulcix
Gundistana Zûêrem
Gundistana Sîvkanlû
Gundistana Gêlyan

Bajar : Şîrvan
Herêma Serhedê
Gundistana Tekmeran
Gundistana Cîrestan
Gundistana Quşxane
Bajar : Lûcêlî
Bajar : Zîyaret

Qewmiyet 
Şîrvan bajarekî Xorasanê ye ku pirranî Kurd ji sedî 60an lê dijîn. Herwiha gelê Tirk,Tat, Belûç , Lor, Tirkman û Razî jî lê dijîn.

Xorasana Bakur (parêzgeh)
Navçeyên Îranê
Şîrvan

Bajarê Şîrvanê navenda Şîrvan (şaristan)ê ye û duyemîn bajarê mezin û girîng yê Xorasana Bakurî (parêzgeh) ye.Nifûsa vî bajarî li gor îstatîstîkên dewleta Îranê 82790 kes in û Şîrvan xwediyê 20878 malbatan e.

Xorasana Bakurî (parêzgeh)
Bajarên Îranê
Sînemxan Bedirxan

Sînemxan Bedirxan keça Celadet Alî Bedirxan e.

Girêdanên derve 
Hevpeyvînek bi Sînemxan Bedirxan re
Tîpên kurdî yên dema hûriyan

Tîpên kurdî yên dema hûriyan, ev tîp in ku di wê demê de hatine bikarhanîn. Ev tîp, ji 37 tîpan pêk tên. Tîpên kurdî yên dema hûrîyan, li gorî ku tê bawerkirin û gotin ku di dema gûtiyan de jî hatine bikarhanîn. Li gorî hin dîrokzanan, bi demê re di wê de guharîn bûne. Bi kurdiya dema hûriyan, bi tîpên wê demê de hin nîvîsên ku hatine dîtin, tên gotin ku li muzexaneya Londonê tên girtin. Di wan de, ji dema Nûh bahs tê kirin.

Çavkanî
http://www.kurdistan-post.eu/tr/tarih/kurdlerin-kullandigi-alfabeler-fikret-yasar 

Tîp
Hereke

Hereke () di alfabeya erebî da nîşankên ku di şûna dengdêran de têne bikarhanîn. Jixwe di alfabeya erebî de, herf dengdar in. 

Bikarhanîna herekeyan di Quranê de û di hînbûna zimanê erebî de tê bikarhanîn. Ji bilî vî, di pirtûk û rojnameyan da bi gelemperî hereke bikar nahên. Di metnên bê hereke da divê meriv zimanê erebî baş bizanibe ta ku bikaribe bixwîne û fehm bike.

Sîstema herekeyan 

Sîstem di sedsala 11an de ji aliyê Xelîl ibn Ehmed (el-Farahidi) ve hatiye sazkirin.

Di sîstema herekeyan da 8 işaretên bingehîn hene: fethe (ser), kesre (jêr), demme (ber), tenwîn (du ser, du jêr, du ber), sukûn (cezm) û teşdîd (şedde).

Fethe 

Fethe (فتحة‎‎) (bi kurdî wek ser tê zanîn) nîşanka ku li ser herfê tê xêz kirin û hinekî xwar e.

Herfa ku fethe li ser e, bi dengê eya kurdî (aya kurt a erebî) dide xwandin.

Kesre 

Kesre (كسرة) (bi kurdî wek jêr tê zanîn) nîşanka ku li binê herfê tê xêz kirin û hinekî war e.
 
Herfa ku kesre li bin e, bi dengê i dide xwandin.

Demme 

Demme (ضمة) (bi kurdî wek ber tê zanîn) nîşanka ku li ser herfê tê xêz kirin û mîna fiyonkê ye.

Herfa ku demme li ber e, bi dengê u dide xwandin.

Zimanê erebî
Fêz

Fêz ev der an jî şûna ku heywan lê mexel dibin. Bo minak, fêza şalûran, fêza devan û hwd.

Çavkanî
Bülent Tekin

Bülent Tekin (jdb. ) helbestvan û nivîskarekî kurd ê bi zimanê tirkî ye. Li navçeya Dêrikê ya bi ser bajarê Mêrdînê ve ji dayîk bûye. Bi eslê xwe ji navçeya Mehsertê ji gundê Rissinê ye. Di akademiya evahîsazî û endezyariyê di zanîngeha Galatasarayê de, endezyariya kîmyayê  (ODTU) li kampûsa Dîlokê  endezyariya avahîsaziyê de perwerdehî dîtiye. Di dema zanîngehê di senaryoyê bi navê Dilîn de cî girtiye. Ev berhem di kovareke sînemayê de wekî wêne-roman hatiye seneryokirin.  Di der barê şert û mercên salên 70yî de pirtûkên ku bi van navan  hatine nivîsîn Kur, Pere, Hemû helbest, Civakparêziya Şîliyê. Ji ber ku ji aliyê polîsan ve hatiye bidestxistin, ew berhem ne hatiye çap kirin. Bulent Tekîn di Komaleya Wejevanan, BESAM, TYS, Komaleya Rojnameyan Başûrê Rojhilat (endamê rûmetê) û endamê Komaleya Rojnamevanên Mezopotamyayê û yê PENê ye. Di kovara Girgirê de jî nivîsên wî belav bûne. Wî demekê di Dijle TV bernameya bi navê Tarafsız Bakış pêşkeş kiriye. Ew zewîciye û bavê du zarokan e.

Zarokatiya wî
Bülent Tekin, li Dêrikê hatiye dine. Lawê Ebdilezîz Tekin e. Li derdorê bi navê Eyzê Pîrê tê nasîn. Dibistana sereteyî li Dêrikê dest pê kiriye lê belê ji bo perwerdehiyeke baş bibîne  bavê wî wî li Merdînê dişîne dibistanê. Ji ber pîşeya bavê wî malbata wî û ya Murathan Mungan li hev diçin û tên. Bi vê yeke re jî bi Murathan Munganve dibin hevalên hev ên zarokatiyê. Dibistana navîn li Enqereyê, sala dawîn  jî li Çermigê xwendiye. Lîse jî li Amedê Lîseya Ziya Gökalp a Amedê (Diyarbakır Ziya Gökalp Lisesi) qedandiye.

Jiyana edebî
Nivîskar, sedema destpêkirina nivîsînê, di zarokatiya xwe de bi guhdarkirina çîrokan ve girê dide. Dema ku di dibistana seretayê de  (Dibistana Merdîn Ebul’ula ) di aliyê parêgariye ve hatiye li dar xistin. Kompozîsyona wî di wê pêşbirkê de bûye yekemîn. Di lîseyê de jî wî berê xwe daye helbestan. Di zanîngehê de helbestên şoreşgeriyê û roman nivisîne.

Siyaset
Di salên 70yî de lîsansa bilind kiriye û li Stembolê di komaleya perwerdehiya çandê de peyvirê digire. Di komaleya perwerdehiya çendê de berpirsyarê ciwanên kurd bûye. Ji ber dijwariya kar û baran û kîmyê ew di zanîngeha Stenbolê di zanîngeha hukuqê de mezûn nabe. Di payeya şoreşgerên Kurdistanê ya PKKê de û di destpêka PKKê de cih girtiye. Di salên 70yî de di Dengê Şoreşgerên Kurdistanê de cî digre.

Berhemên wîJi sor heya zer, helbest,Dîrok bila Dîrok be, helbest,Heke tu bi hezkirina xwe re bijî, helbest,Çîroka Kral Situnê, roman,Evîna min bi aştiyê xweşe, helbest,Felsefeya Feyyoyî, roman,Lêxistina mirinê Maçkirina rojê, helbest,Tirkiyeke Nabosî, ezmûnî,Hêlîna Teyr-Merîin Dîrokçe,  romana dîrokî,Şerefa Kûçikbûyînê, pêkenok,Wela-Netewet Amed, pêkenok,Pirsgirêkên kurdan û  Serhildanên nehatî hejmartin, lêkolîn.Ji Xwedabanûya Dayik Heta Koleya Nûjen'', ezmûnî,

Giredanên derve
 Malpera  Webê
 Malpera Twitterê
 Pirtûkên wî
 Helbestên wî
 Nivîsên wî

Çavkanî 

Jidayikbûn 1954
Nivîskarên kurd
Kesên ji Mêrdînê
Mêr
Helbestvanên kurd
Mirovên zindî
Nivîskarên zimanê tirkî
Kurdên Bakurê Kurdistanê
Nurettin Elhüseyni

Nurettin Elhüseyni wergêrekî kurd e ku di sala 1954an de li Farqînê hatiye dinyayê. 

Dibistana seretayî û navîn li Farqînê kuta kiriye. Li Zanîngeha Enqereyê beşa Zanistiya Ramyarî xwendiye. Yek ji giregirên Tevgera Kawayê bû. Piştî pelaştina xebata siyasî, xwe da ser werger û lêkolîna. Di Ensîklopediya AnaBrîtannîca de edîtoriyê jî kiriye. Niha wek wergêr xebatên xwe didomîne.

Wergêrên wî
Hin pirtûkên ku wergerandiye ev in:
Rojnîvîska Polonyayê; 
Şaristaniyên ku bi hev re şer dikin;
Demokrasî bi kêrî çi tê?.

Wergêrên kurd
Kantona Cizîrê

Rêveberiya xweser a kantona Cizîrê ya Rojavaya Kurdistanê di 21´ê kanûna paşîn a 2014´an de rêveberiya xwe ya xweser ava kir. Piştre jî, bi rêveberîyê hikûmeta herêma Cizîrê hat radigandin. Hikûmeta herêma Cizîrê a rojava ji 22 wezîr û wezeretên wan pêk tê.

Serokwezirê rêveberîya herêma Cizîrê Ekrem Hiso hat bijartin. BI wî re du alikaarên wî. Alîkarên wî jî Elîzabet Gewriyê ya Suryanî û Husên Ezem ê Ereb hat destnîşankirin.

Wezir û wezeretên hikûmeta herêma Cizîrê ya Rojavaya Kurdistanê 

 Wezîrê Karên Derve: Salih Gedo
 Wezîrê Karên Hundir: Kenan Bereket
 Wezîrê Edaletê: Abdulhamit Bekir
 Wezîrê Rêveberiyên Herêmî û Şaredariyan: Abdulmenar Yoxo
 Wezîra Maliye: Remziye Muhammed
 Wezîrê Perwerdeyê: Mihemed Salih Abo
 Wezîrê Çandiniyê: Abdulmecid Sebri
 Wezîra Bazirganî û Aboriyê: Siham Kiryo
 Wezîrê Bazirganiya Navxweyî: Temer Hesen Cahid
 Wezîrê Malbatên Şehîdan: Rêzan Gulo
 Wezîrê Çandê: Mehawan Mihemed Hesen
 Wezîrê Ragihandinê: Mihemed Hesen Ubeyd
 Wezîrê Enformasyonê: Salal Mihemed
 Wezîrê Spor û Ciwanan: Mihemed Îsa Fatimi
 Wezîrê Hawirdor û Tûrîzmê: Lokman Ehme
 Wezîrê Karên Olî: Şêx Mihemed Qadirî
 Wezîra Karên Jin û Malbatê: Emîne Umer
 Wezîrê Mafên Mirovan: Senherid Basom
 Wezîrê Parastina Rewa: Abdulkerim Saruxan
 Wezîrê Elektrîk, Pişeyî û Çavkaniyên Binerdê: Suleyman Xelek
 Wezîrê Xebat û Bicihkirina Karkeran: Dijwar Ehmed Axa
 Wezîrê Tenduristiyê: Abdulmecid Sebrî

Nexşeya Kantonên Rojavayê Kurdistanê

Kantona Cizîrê

Mijarên têkildar 
 Rojavayê Kurdistanê
 Kantona Kobaniyê
 Kantona Efrînê
 Kantona Şehbayê
 Berxwedana Serê Kaniyê
 Berxwedana Qamişlo
 Berxwedana Dirbêsiyê
 Berxwedana Tirpêspîyê
 Berxwedana Amûdê
 Qamişlo
 Amûdê
 Hesîçe
 Tirbespî
 Dirbêsiyê

Çavkanî 

Rojavaya Kurdistanê