Derman

Derman, ji bo qenckirin an jî pêşlêgirtin an jî nasîna nexweşiyan hatiyî ne çêkirin. Her wisa wek berhemên kîmyewî jî tên zanîn.

Dabeşandin 
Derman bi gelek rêyan dikare bê dabeşandin. Mînak bi pênasên kîmyewî an jî bi rêyên sepan an jî bi tesîrdana sîstema biyolojîk an jî tesîrên tedawîker. Sîstema dabeşandin ya belave Sîstema dabeşandina anatomîk a terapeutîk a kîmyewî (koda ATCê) ye. Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê lîsteya dermanên sereke tomar dike.

Mînaka beşên dermanan van dihundirîne : 
  Dermanên dijta (antîpîretîk): tayê kêm dike
  Dermanên dijêş (analjezîk): êşê kêm dike
  Dermanên dijmalaryayî (dermanên antîmalaryal): tedawîkerê malarya
  Dermanên dijbakterî (antîbakteriyel): înhîbekerê mezinbûna mîkroban
  Dermanên dijseptîk (antîseptîk): pêşlêgirê mezinbûna mîkroban li nêzîkî sotinan,biriyan,birînan
  Stabîlîzorê madê: Lîtyûm û Valpromîd
  Replasmana hormon: Premarîn
  Hebên pêşîlêgirtina ducanîbûnê ên bi riya dev: Enovîd, heba dufaz û heba sêfaz
  Hişyarker (stîmulan): Metîlfenîdat (Ritalin)
  Trankîlîzan: meprobamat, klorpromazîn, rezerpîn, klordîazepoksîd, dîazepam û alprazolam
  Statîn: lovastatîn, pravastatîn û sîmvastatîn

Tîpên dermansaziyê

Ji bo sîstema hezmê (Sîstema givêrdar an dehandinê) 
Sîstema hezmê ya jor : antîasîd|, pêşlêgirên refluyê, antîflatulent, antîdopamînerjîk,înhîbîtorên pompa protonê(PPI), antagonîstên H2-reseptorê, sîtoprotektan, analogên prostoglandînê
Sîstema hezmê ya jêr : laksatîv,antîspazmodîk, antîdiyareîk, sekestranên asîdê zeravê, opiyoîd

Ji bo sîstema gera xwînê 
Giştî : Blokerên β-receptorê, Blokerên Kalsiyûm Kanalê, dîuretîk, glîkozîtên kardiyak, antîarîtmîk, nîtrat, antîanjînal, vazokonstrûktor, perîferal aktîvator
Tesîrdarên fişara xwûnê (dermanên antîhîpertansîf) : 
Koagûlasyon : antîkoagûlan, heparîn, dermanên antîplatelet, fîbrînolîtîk, faktorên antîhemofîlîk, dermanên hemostatîk
Ateroskleroz/înhîbîtorên kolesterolê : ajanên hîpolîpîdemîk, statîn

Ji bo sîstema rehikan ya navendî 
Dermanên tesîrdarên sîstema rehikan ya navendî van dihundirîne: psîkedelîk, hîpnotîk, anestezîk, antîpsîkotîk, antîdepresan (trîsîklîk antîdepresanan, înhîbîtorên monoamîn oksîdazAN, lîtyum û înhîbîtorên selektîf ya reuptakeya serotonîn (SSRI) dihundirîne), antîemetîk, antîkonvûlsan/antîepîleptîk, anksiyolîtîk, barbîtûrat, dermanên nexweşiyên hereketê (mînak;Nexweşiya Parkînson), hişyarker-stîmulan (amfetamînan dihudirîne), benzodîazepîn, sîklopîrolon, antagonîstên dopamînê, antîhîstamînîk, kolînerjîk, antîkolînerjîk, emetîk, kannabînoîd û antagonîstên  5-HT (serotonin)

Ji bo êş û hiş (dermanên analjezîk) 
Beşên sereke yên êşbiran NSAID, opiyoîd û hindek cureyên orfanan wek parasetamol.Dermanên din jî yên wekî anestetîk dikare bo kêmkirina êşê an jî bo tevizandina hiş bê bikaranîn.

Ji bo nexweşiyên maskûlî-kakûtî 
Kategoriyên sereke yên dermanên nexweşiyên maskûlî-kakûtî ev in : NSAID(înhîbîtorên selektîf yên COX-2 dihundirîne),maskûle sistker, dermanên noromûskûler û antîkolînesteraz

Ji bo çav 
Giştî : blokerên adrenerjîk noronan, astrenjan, okûler lubrîkant
Teşhîsker: anestezîkên topîkal, sempatomîmetîk, parasempatomîmetîk, mîdriyatîk, sîkloplejîk
Antîbakteriyel: Dermanên dijbakterî, antîbiyotîkên topîkal, sûlfonamîd, amînoglîkozîd, flurokînolon
Dermanên Antîvîral
Antîfungal: îmîdazol, polîen
Antîînflamatuar: NSAID, kortîkosteroîd
Antîalerjîk: înhîbîtorên mastsel
Antîglokom: agonîstên adrenerjîk, beta bloker, înhîbîtorên karbonîk anhîdrazê/hîperosmotîk, kolînerjîk, miyotîk, parasempatomîmetîk, agonîstên prostoglandînê/înhîbîtorên prostoglandînê, nîtroglîserîn

Ji bo guh,difin û orofarînks 
Sempatomîmetîk, antîhîstamîn, antîkolînerjîk, NSAID, steroîd, antîseptîk, anestezîkên lokal, antîfungal

Ji bo sîstema bêhngirtinê 
Bronkodîlator, NSAID, antîalerjîk, antîtussîf, mukolîtîk, dekonjestan, kortîkosteroîd, agonîstên Beta2-adrenerjîk, antîkolînerjîk, steroîd

Ji bo pirsgirêkên endokrînê 
Androjen, antîandrojen, gonadtropîn, kortîkosterîd, hormonê mezinbûnê, însûlîn, antîdiyabetîk(sûlfonîlûreaz,bîguanîd/metformîn, tiyazolîdîndîon, însûlîn), hormonên tîroîdê, dermanên antîtîroîd, kalsîtonîn, dîfosfonat, analogên vasopressîn

Ji bo sîstema zêdebûn an jî ûrînerê 
antîfungal, ajanên alkalînîze, kînolon, antîbiyotîk, kolînerjîk, antîkolînerjîk, antîkolînesteraz, antîspazmodîk, înhîbîtorên 5-alfa redûktazê, blokerên selektîv alfa-1, sîldenafîl, dermanên zayînker

Ji bo kontrasepsiyonê 
Kontrasepsiyona hormonal
Ormeloksîfen
Spermîsîd

Ji bo zayîn û nexweşiyên jinan 
NSAID, antîkolînerjîk, dermanên hemostatîk, antîfîbrînolîtîk, Terapiya Replasmana Homonê (HRT), sererastkerên hestî, agonîstên beta-reseptorê, hormonê hişyarkerê folîkûlê, lûteînîze hormon, LHRH, gamolenîk asîd, înhîbîtorên berdana gonadotropîn, progestojen, agonîstên dopamînê, ostrojen, prostoglandîn, gonadorelîn, klomîfen, tamoksîfen, dîetîlstîlbestrol

Ji bo çermî 
emolîyent, antîprurîtîk, antîfungal, dîsînfektant, skabîsîd, pedîkûlîsîd, berhemên qetranê, retînoîd, analogên vîtamîn D, keratolîtîk, abrasîv, antîbiyotîkên sîstematîk, antîbiyotîkên topîkal, hormon, ajanên deslojîng, eksuda mêjker, fîbrînolîtîk, proteolîtîk, kremên rojê, antîperspîrant, kortîkosteroîd

Ji bo enfeksiyonê 
Dermanên dijbakterî, antîfungal, antîleprotîk, dermanên antîtuberkûloz, Dermanên dijmalaryayî, antîhelmîntîk, emobîsîd, antîvîral, antîprotozoal

Ji bo sîstema parastinê (sîstema îmmun ) 
vaksîn, îmmunoglobulîn, îmmunosupresant, înterferon, antîbodiyên monoklonal

Ji bo nexweşiyên hestokî 
antîallerjîk, antîstamînîk, NSAID

Ji bo xudanbûnê

Ji bo nexweşiyên neoplastîk

Ji bo teşhîsê 
kontrast medya

Ji bo otenaziyê

Sepan 
Sepan ji bo nexweşan belavkirina dermanên farmasotîk e.Sê kategoriyên sereke yên sepana derman hene : Enteral (wergirtina dermanî bi rêya devî), Parenteral (dermankirina Sîstema Gerana Xwûnê dihundirîne) û yên din (van rêyên dermankirinê dihundirîne: întranazal, topîkal, înhalasyon û rektal

Sepana dermanan dikare bi dozaj formên wek heb, tablet an jî kapsûl bê kirin.

Çavkanî

Girêdanên derve 

 WHO Model List of Essential Medicines
 New Medicines Database | PHRMA 
 Informations and Leaflets of approved pharmaceutical drugs | Diagnosia
 SuperCYP: Database for Drug-Cytochrome- and Drug-Drug-interactions 
Derman
Farmakolojî