nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Rêsepana dermanan

Rêsepana dermanan, rêyên sepandina dermanan di farmakolojî û toksîkolojiyê de rêya ku pê derman, şileme, jehr an jî çi made û hêmanên din dikeve laşî de.

Rêsepana dermanan bi gelemperî tê dabeşkirin li gorî cihê ku ew made tê sepandin bo derbasbûna laşî. Mînakên belav oral û întravenoz anku navdamarî. Dabeşkirin jî dikare li gorî armanca ku made çalakiya xwe ji bo dike, bihê kirin. Çalakî dikare topîkal (xwecihî) an jî enteral (bandorên wê heta cihekî sîstemî/koendamî be belê gihandina wê di rêya boriyên givêrdarî re be), yan jî pareneral (bandorê sîstemî/koendamî belam rêça gihandinê ne GI be).

Dabeşkirin 
Rêsepana dermanan bi giştî li gorî awayê sepandinê tê dabeşkirin.

Li gor cihê sepanê

Gastroîntestînal/enteral

Sîstema eseb ya navendî

Li gor cihên din

Li gor tesîra sîstemîk an jî herêmî 
Rêsepanên dermanan bi serekî dikare li gor bandora herêmî (di rêsepana topîkal de) an jî sîstemîk (di rêsepana enteral an jî parenteral de) bên dabeşkirin:
topîkal :Bandora herêmî dike,made cihê ku çalakî dixwaze lê bê kirin,tê sepandin. Hindek caran,her wisa têgeha topîkal wek sepan li herêmeke lokalîzekirî ya wûcudî an jî li rûyê parçeyekê wûcudî tê nasîn.
enteral : Bandora daxwazkirî sîstemîk e,made bi rêya Sîstema hezmê tê dayîn.
parenteral : Bandora daxwazkirî sîstemîk e, made ji bilî rêyên Sîstema hezmê tê dayîn.

Topîkal (Herêmî) 
epîkûtanoz(sepana li ser çermî), bo mînak:testên enerjiyê,anesteziya  herêmî ya tîpîk.
bêhngirtinî(înhalasyon),bo mînak : dermanên astimê
enema,bo mînak : kontrast medya ji bo nîşandana rûvikan
dilopên çavî(li ser konjûnktîvayê), bo mînak: Dermanên dijbakterî ji bo konjûktîvîtîsê
dilopên guhî, wek dermanên dijbakterî û kortîkosteroîdan ji bo otîtîsa derveyî
bi rêya membrana mukoz li bedenî

Enteral 
Di vê sîstema dabeşkirinê de,rêsepana enteral rêsapeneke ku dikare her parçeyekê ji sîstema hezmê bihundirîne û xudanê tesîra rêsepana sîstemîk e.
bi rêya devî,gelek derman wek tablet, kapsûl an jî dilop
bi tûpê xudankirina gastrîk,tûpê xudankirina dozdehgirêkî an jî gastronomî gelek derman û întûbasyona nazogastrîk.
tortorîkî, gelek derman di sûpozîtorê de.

Parenteral 
navrehşînî (întravenoz) (bo nava şînrehî),bo mînak gelek derman,xudankirina parenteral
navrehsorî (intraarteriyel) (bo nava sorrehî),bo mînak :dermanên reh sistkirinê di tedawiya vazospazmê de û dermanên trombolîtîk ji bo tedawiya embolîzmê.
enfûzyona navossoz (bo nava mêxa hestî) .
navmaskûleyî
navserebral (bo nava parenkîmaya mejî).
navserebroventrîkûler ( bo nava ventrîkûler sîstema serebral).
navtekal (enjeksiyonek bo nava kanala spînal)
binkûtanoz (li bin çermî )

Bijartina rêya sepandina dermanan

Devkî

Topîkal

Henasekirin

înjeksiyon 
Peyva înjeksiyon rêsepanên întravenoz, întramuskuler, subkûtan dihundirîne.

Çavkanî

Dermansazî
Vaşukanî

İro dî nav tixubê Serêkanîyê de ye. Vaşukanî peytextî ji Mîtanîyare kirî ye
Naughty Boy

Naughty Boy (jdb. 1ê kanûnê 1985an li Watford (Îngilistan); bi navê xwe yê fermî Shahid Khan) bestekar, muzîkvan û rapvanekî brîtanî yê bi eslê pakîstanî ye.

Naughty Boy bi gelek hunermendên bi nav û deng re kar kiriye, wek Leona Lewis, JLS, Cheryl Cole, Jennifer Hudson, Alesha Dixon û Tinie Tempah. Herwiha, di sala 2013an de wî yekemin albuma xwe ya bi navê Hotel Cabana derxist piyasê. Di vê albumê de gelek hevkariyên taybet ên bi Emely Sandé, Ed Sheeran, Gabrielle û hunermendên din hene. Ji vê albumê çend stranên wek 'Wonder' û 'La La La' hatin weşandin, yên ku ketine nava stranên herî serkeftî yên salê.

Kurtejiyan 
Khan li Zanîngeha Gildhall (Gildhall University (bi navê xwe yê nu: London Metropolitan University) dest bi xwendina  'Business and Marketing' ê kiribû, lê piştî yekemîn semestrê dev jê berda û heta demekê çend karên cuda dikir. Wek mînak, ew li şîrketa Dominos Pizza û Watford General Hospitalê kar dikir. Di wê demê de wî biryar da ku bi navê Naughty Boy (ku tê wateya 'Kurê Har') muzîka xwe binivîsê û amade bike. Khan di depoya/garajê baxceya dayik û bavê xwe ya li Charlock Wayê de muzîkên xwe yên ewil qeyd kir. Saya rewşa xwe ya abori ya ku ber bi rindiyê ve diçû, wî stranên xwe di studyoyeke li Paling, West Londonê kişand.

Bi vî rengî, wî ji Sony ATV'yê kontrateke sê salî stend û bi rêya Virgin Records (EMI Records) kontrateke kişandina albumekê bi dest xist. Albuma xwe ya ewil di tebaxa 2013an de derket piyasê û bi kilamên wek 'La La La' li cîhanê bi nav û deng bû.

Dîskografî 
Albumên wî
 2013: Hotel Cabana

Singles
 2006: Phat Beach (I'll Be Ready)
 2010: Never Be Your Woman (feat. Wiley & Emeli Sandé)
 2011: F**kery (Out of Order) (feat. Dot Rotten, Griminal, Mic Righteous & Sneakbo)
 2012: Wonder (featuring Emeli Sandé)
 2013: La La La (featuring Sam Smith)
 2013: Lifted (featuring Emeli Sandé)

Jidayikbûn 1985
Muzîkvanên brîtanî
Dîldo

Dildo (xirê plastîk, kîrê ji sîlîkon û hwd) pêleystokeke seksî ye. Peyva 'dîldo' bi îxtîmaleke mezin yan ji peyva îtalyanî diletto yan jî ji ya latînî dilectus tê, ku tê wateya 'coşandin'ê. 

Dîldo bi şekl û mezinahiya xwe yê klasîk wek penîseke sist xuya dike. Lê di ew salên dawî de gelek dîldoyên bi şekl, reng û maddeyên cuda jî derketine. Ji bo jinan dîldoyên cur bi cûr û rengorengo hene. Muşteriyên mêr jî bi giranî yên klasîk tercîh dikin.

Dîldo bi awayên vajînal û anal karin bên bikaranîn, wek ji bo masturbasyon, kutandin û harkirina bedena xwe, yan jî di çarçoveya pratîkên seksî de bona harkirina hevjîna xwe.

Çavkanî 

Pêlîstokên seksî
Dermansaz

Dermansaz zanyarên tenduristiyê ne ku li Dermanxaneyê dixebitin û bi zanistiyên tenduristiyê li ser ewlehî û tesîrdariya bikaranîna dermanan disekine. Rolê dermansazan bi awayê gelêrî kutan, pêkvekirin û valakirin bû. Lê niha ew rolê dermansazan wergeriye endamiya tenduristvaniyê ku rasterast bi tenduristiya nexweşên serpêyan têkildar e.

Perwerdehiya dermanzanan
Dermanzanan perwerdehiya xwe bi radeya zanîngehê dîtiye ku mekanîzmayên biyokîmyayî yên hereketên dermanan, bikaranînên dermanan, rolên tedawîyî, tesîrên alî, jêktesîrên derman yên potansiyel û parametreyên nêrînan têgehiştî ne.Zehfe dinyayede dermansaz 5 sal dixwunîn.
Ev kar bi Farmakolojî,Farmasotîk kîmye,Farmasotîk kognozî,Botanîk, anatomî, fizyolojî û patofizyolojiyê ve girêdayî ye.Peşîya xilasbuna zaningehe dermansaz ji xwere hêl dibijirin.Mînak dermansazîya nexweşxane,dermansazîya endustrî û dermansazîya Dermanxane.
 dinirxîne û van zanînên taybet radigihîne nexweşên serpiyan û  bijîşkan û tenduristvanên din.

Siruştê karî

Perwerdehî û sepana dewletan

Awistralya

Keneda

Elmanya

Japon

Dîrok

Nûdem

Swêd

Pakistan

Tanzanya

Keyaniya Yekbûyî

Viyetnam

Dewletên Yekbûyî 

Dermansazî
Vajînaya çêkirî

Vajînaya çêkirî ji aletên ku bi awa û xuyabûna xwe wek vajînaya jinan in re tê gotin. 

Ev alet wek pêlîstokeke seksî ji bo masturbasyonê tê bikaranîn. Herwiha, ji bo dol girtina heywanan jî ew alet tê emilandin.

Wek pêlîstokeke seksî 
Vajînayên çêkirî yên ku ji bo masturbasyona mêran hatine amadekirin bi gelek awa û kalîteyên cûr bi cûr têne firotin. Wek mînak: gelek cûreyên wê yên ji çerm, lateks û sîlîkon hene. Yek caran jî ew alet xwediyê vîbratorekê ne. Ji xuyabûna xwe ya derveyî, vajînayên çêkirî wek vûlva têne xuya û hinek ji wan xwediyê keçaniyekê ne.

Bêguman, yek ji aletên herî balkês ên vajînayên çêkirî Travel pussy ("vûlvaya seyahetê", "quzikê geştê") ye. Ev pêlîstoka seksî ji xortimeke lastîkî pêk tê û di hindurê wê de qulikeke qasî 24 cm heye. Gava ev lastîk bi ava germ tê tijîkirin, qulika xortimê teng dibe û meriv kare aletê ji bo masturbasyonê bikarbîne.

Meriv dikare aleta Travel pussy bi awayeke hêsan di dema seyahetan de bi xwe re bîne û pê bilîze.

Pêlîstokên seksî
Sîn, Mamekî

Sîn (; ), gundekî bi ser Mamekiya Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Galerî

Çavkanî 

Gundên Mamekiyê
Îksor

Îksor (), gundekî bi ser Mamekiya Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Mamekiyê
Çuxure

Çuxure (), gundekî bi ser Mamekiya Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Mamekiyê
Korkes

Korkes (; ), gundekî bi ser Mamekiya Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Navdar 
 Sakîne Cansiz (1958 – 2013)

Çavkanî 

Gundên Mamekiyê
Riya Ketelanî

Riya Ketelanî (bi ketelanî: Via Catalana) yan jî Riya Ketelanî ber bi Serbixwebûnê (Via Catalana cap a la Independència) xwepêşandaneke mezin bû ku ji rêzeke 1.600.000 mirovên aştîxwaz ên dest bi dest girtî pêk hat. Xwepêşandana ketelanparêz ji bo roja neteweyî ya Ketelonyayê ji hêla 14 rêxistinên civata sivîl a ketelan ve hat lidarxistin û di roja 11ê îlona 2013an de hat çêkirin. Dirûşma xwepêşanderan ew bû: Independència! ("Serbixwebûn!").

Zincîra mirovan di dirêjahiya riya romanî ya Via Augusta ji bakur ber bi başûrê Ketelonyayê ve bi awayekî aştîxwaz û bi şayîne hate çêkirin û zêdeyî 400 km dirêj bû.

Mafê çêkirina referendûmê (Dret a Decidir)
Civîna Neteweyî ya Katalonyayê (bi ketelanî: Assemblea Nacional Catalana) ev xwenîşandan pêşniyaz kiriye da ku di roja neteweyî ya ketelanan de xelkê Ketelonyayê bikaribe daxwaza xwe ji bo mafê çêkirina referendûmeke di sala 2014an de nîşan bide hikûmetên Spanya û Ketelonyayê û pêşkêşî bernameya dewleta serbixwe bike. Dirûşmeke din jî hebû: Fem via!; bi wateya "De em riya xwe çêkin!" yan jî "Bila em bi lez bikin [ber bi serbixwebûnê]!"

Riya Ketelanî di Ketelonyayê ve diçe
Rêza mirovan di dirêjahiya Via Augusta ya romaniyan de meşiya û di zêdetirî 86 bajaran re derbaz bû; ji bakur ber bi başûr: El Pertús, la Jonquera, Pont de Molins, Figueres, Santa Llogaia d'Àlguema, Bàscara, Orriols, Sarrià de Ter, Sant Julià de Ramis, Girona, Fornells de la Selva, Riudellots de la Selva, Tordera, Pineda de Mar, Calella, Sant Pol de Mar, Canet de Mar, Arenys de Mar, Caldes d'Estrac, Sant Andreu de Llavaneres, Mataró, Vilassar de Mar, Premià de Mar, El Masnou, Montgat, Badalona, Sant Adrià de Besòs, Barselona, l'Hospitalet de Llobregat, Esplugues de Llobregat, Sant Just Desvern, Sant Feliu de Llobregat, Molins de Rei, Sant Vicenç dels Horts, Cervelló, Vallirana, Ordal, Cantallops, Sant Cugat Sesgarrigues, Olèrdola, Vilafranca del Penedès, Santa Margarida i els Monjos, la Ràpita, l'Arboç, Castellet i la Gornal, Bellvei, el Vendrell,  Roda de Berà, Creixell, Clarà, Torredembarra, Altafulla, Tarragona, Reus, Riudoms, Montbrió del Camp, Mont-roig del Camp, l'Hospitalet de l'Infant, l'Ametlla de Mar, El Perelló, l'Ampolla, Camarles, l'Aldea, Amposta, Sant Carles de la Ràpita û Alcanar.

Wênedanka Riya Ketelanî

Welatên Ketelanî
Hozan Sefkan

Hozan Sefkan ango Şehîd Sefkan (bi navê xwe yê fermî Celal Ercan, z. 1960, Dersim - m. 16'ê nîsanê 1985'an, çiyayên Qendîl), hunermend û şehîdeke tevgera azadiya gelê kurd e.

Kurtejiyan 
Şehîd Sefkan di sala 1960'an de li gundê Laleşoxa ya Çemişgezek'ê (Dersim) hate dinê. Piştî ku li Elezîzê dibistana xwe ya navendê û ya lîseyê diqedîne, ew di sala 1978'an de xwe qeydî enstîtûya perwerdehiyê ya Amedê dike. Di salên xwe yên ku li Amedê derbas dike dikeve nava tevgera azadiya kurdan û li dibistan û komeleyan xebat dike.

Piştî demekê ew êdî bi awayeke bingehîn tevlî PKK'ê dibe û digel çend şoreşgerên din ji Amedê derbasî Libnan û Filistînê dibe.

Piştî perwerde stendinê dîsa vedigere Kurdistanê û xwe li herêma Dersimê bi cih dike. Li wir dibe berpirsyarê mezrayê û di vê çarçovê de him karên leşkerî him jî yên rêxistinê dimeşîne. Hêjayî gotinê ye ku wî karên xwe di dema darbeya leşkerî 12'ê îlonê de di nava tengasiyên gelek dijwar de meşandibû.

Şehîd Sefkan di sala 1982'an de digel Şehîd Mizgîn derbasî Ewropayê (Swîsrê) dibe û ew li wir yekemîn komeleya çand û hunerê ya Ewropê ya bi navê Huner Kom'ê dadimezirînin. Di heman demê de ew koma muzîkê ya bi navê Koma Berxwedan avadikin, ya ku di muzîka kurdî de yek ji komên herî girîng ên tevgera azadiya kurdan e.

Hozan Sefkan yê ku heta sala 1984'an li Ewropa dimîne, di havîna wê salê de biryar dide ku ji nu ve vegere welêt. Gava digihêje welêt, ew derbasî çiyayên Qendîlê dibe û dest bi jiyana gerîllayê dike.

Hozan Sefkan di 16'ê nîsana 1985'an de digel 7 rêhevalên din dikeve faqeyeke partiya komunîst a Iraqê û jiyana xwe ji dest dide.

Stranbêj
Stranbêjên kurd
Jidayikbûn 1960
Nexşeya hişî

Nexşeya hişî an nexşeya zihnî diyagramek ku ji bo zanînan tê bikaranîn. Nexşeyeka hişî gelek caran bi peyvekê an jî nivîsekê tê afirandin, tê bicî kirin li navendê, ku bi raman, peyv an jî têgehiştinên têkildar lê hatîne pêvekirin. Kategoriyên sereke tên zêdekirin ji girîka navendî û kategoriyên biçûktir, binekategoriyên kategoriyên mezintir in. Kategoriyên nexşeya hişî an zihnî peyv, raman, erk an jî tiştên din ku bi peyv an jî ramana enextar ve têkildar arast dikin.

Nexşeyên hişî ji destî jî dikare bên amade kirin an jî dikare wek nîşeyên gir  di dema ders an jî hevdîtinê de bên nivîsîn, an jî ji bo mînak dikare wekî wêneyên kaliteya bilind bên amade kirin wextê dem zêde be.

Nexşeyên hişî wek cureyekî diyagrama spîder tê pejirandin.Têgehiştineka wekî vê di sala 1970an de bi navê peqîna roja ji ramanan bû.

Rêberên nexşeya hişî 
Zanistvan Buzan ji bo çêkirina nexşeyên hişî van rêbazên li jêr pêşniyar dike :
 Li navendê bi wêneyê mijarekê,li gel bikaranîna kêmanî 3 rengan destpê bike.
 Wêneyan, sembolan, kodan û rehendan bikarbîne li gor nexşeya hişî ya xwe.
 Peyva enextar bijêre û bi tîpên biçûk an jî mezin binivîse.
 Her peyv/wêne çêtirîn e, tenê û di ciyê xwe de rûniştî.
 Xêzên wan divê li gel destpêkirina ji wêneyê navendî bê girêdan. Xêzên navendî stûr, organîk û zirav in dema ew tên pêvekirin bi derve ji navendê.
 Xêzên bi dirêjahiyeke eynî wek peyv/wêneyên wan perisandî çêbikin .

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Zanîn
Lîstikên hinera hiş
Hiş
Derûnnasî
Anne Brontë

Anne Brontë ( li Thornton, Yorkshire, Brîtanya; m. 28ê gulana 1849 li Scarborough, Yorkshire) yek ji nivîskar û helbestvanên navdar ên brîtanî bû. Xwişka biçûk a Charlotte û Emily Brontë bû. 

Du berhemên Anne Brontë hene: Agnes Grey (1847) û Kirêdar ji Wildfell Dolan (The Tenant of Wildfell Hall, 1848). Wê pirtûkên xwe bi bernavka Acton Bell  îmze kirine. Dibêjin ku pirtûkên wê di dema nivîsandinê de ne serkeftî bûne. 

Nivîskara ciwan di 29 saliya temenê xwe de ji ber nexweşiya tuberkulozê (werem, êşa zirav) jiyana xwe ji dest da.

Berhemên wê 
 , 1847.
 , 1848

Çavkanî 

Jinên îngilîz
Nivîskarên îngilîz

Romannivîsên îngilîz ên sedsala 19an
Pêşveçûn

Pêşveçûn, werar, peresan, peresîn, ew bîrdoza  guhertina taybetmendiyên genetîk ên gelheyê cureyan dike, yên ku derbasî cisn û nijadên nû dibin.

Dîroka ramanê peresînê 

Bîrdoza peresînê ya ku behsa bijareya siruştî an xwezayî dike cara ewil bi awayeke berfireh ji aliyê Charles Darwin ve di pirtûka xwe ya ji sala 1859an de tê qalkirin. Di salên 1930î de bijareya xwezayî ya Darwin bi rêzikên mendelî yên irsîtiyê ve hatin girêdan. Bi vê yekê bîrdoza sentetîk a peresîn derket holê.

Genetîka 
Li gorî vê, gen rastî guhertinan tên û bi rêya çiftbûnê (yekbûnê) derbasî nijadên nû dibin. Bi riya mutasyonê guhartoyên cuda yên wan genan derdikevin holê û ew dikarin bibin sedema derketina taybetiyên nû. Fermo, ew varyant û rekombînasyon an nûyekbûn dibin sedema cudahiyên genetîk di nava kit an ferdan de.

Gava bi vî awayî guraniya van taybetiyan di nava gelheyekî de pirtir an kêmtir dibin, meriv qala peresînê dike. Guranî yan ji ber bijareya siruştî an xwezayî pêk tê (şansên cuda yên mucadeleya jiyanê û rêjeya yekbûnê) yan jî rasthatinî bi rêya cihêbûn û guherandina genetîkê.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Agahiyên gelemperî

 
 
 

Biyolojiya peresînê
Bîrdozên biyolojîk
Siyasetnasî

Siyasetnasî dîsîplîneke civaknasiyê ye ku bi xebatên dewlet û netewe û hikûmet û siyaset û siyaseta hikûmetê ve têkildar e. 

Arîstotelês vî karî wek xebatên dewletê dide nasîn. Ev li gel teorî û praktîkên siyasetê û analîzên sîstemên siyasetê û tevgera, çanda siyasetê ve têkildar e. Zanyarên siyasetê xwe wek mijûlkerên rûdaw û rewşên siyasî yên di bin têkiliyan de derdikevin dibînin û ev zanyarên hane ji bo prensîbên giştî derbarê rêberiya dinyayê yên xebatên siyasî dixebitin. 

Siyasetzanî li gel warên din jî têkildar e; aborîyê, dadê, civaknasîyê, dîrokê, mirovnasiyê, rêvebirina civakê, siyaseta giştî, siyaseta netewî, têkiliyên navnetewî, siyasetên berawird, derûnnasî, rêxistinên siyasî û felsefeya siyasetê dihundirîne. Her çend li sedsala 19an de kodkiriyî be jî, dema hemû civakzanî ava bûn, siyasetzanî xwediyê rehên kevn bû; bi rastî, ew berî 2500 sal pêş niha di nav xebatên Platon û Arîstotelês de hebû.

Bindîsîplînên siyasetnasiyê
Siyasetnasî gelek caran dibe 5 parên cuda yên bin-dîsîplînê ku rewşên hevrebûnê çêdike.

Felsefeya siyasetê
Siyasetên berawird
Rêvebirina civakê
Têkiliyên navnetewî
Dada giştî

Felsefeya siyasetê li gel lêzedekirinên cur be cur yên ramanvanên klasîk wek Arîstotelês, Niccolò Machiavelli, Cicero, Platon û yên din ve gelek têkildar e.

Çavkanî

Siyasetnasî
Baqolînê

Baqolîn, gundê Baqolînê (1928: باقولين  / Baquoline; 1946: Bakolin; bi romî: Koyunlu), gundekî Êlihê ye. Di navbera Êlihê û Kercewsê de ye. Li derdora wê gundên Çala, Hoska, Bahewê he ne. Gundekî çiyê ye û debara gund bi granî li ser xwedîkirina heywanan e.

Gundên Êlihê
Bahewê

Bahewê (1928: باهوى  / Bahvi; 1946: Bahavi) , gundekî Êlihê ye. Li serê çiya ye. Li derdora wê Çala û Baqolînê û Sinsê heye.

Gundên Êlihê
Bêdiya

Bêdiya () gundekî Êlihê ye. Li kêleka Çemê Dîcle ye. Gundekî kevn û dîrokî ye. Xaniyên gund weke yên derdora Mêrdîn ji keviran e. Li derdora wê Zêwê û Şikêra he ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Êlihê
Sinsê

Sinsê, gundekî Bismilê ye. Di navebra Bismil û herêma havizbiniyan de ye. Li derdora wê Mezra Ehmed û Çala û Bahewê û Şêxûsivê he ye.

Gundên Bismilê
Derdêliyê

Gundekî Kercews^ê ye di navbear Heskîfê û Kercewsê de ye.Li derdora wê gundên Merwaniyê û Xirbêta he ye.

Gundên Kercewsê
Merwaniyê

Merwanî, gundê Merwaniyê (1928: مروانى  / Mervani; ), gundekî Kercewsê ye. Di navbera Heskîf û Kercewsê de ye. Li herêmekê çiya ye û werê dixwuyê ku debara gund bi xwedîkirina heywanan û çandin û berhemên rezan e.

Gundên Kercewsê
Xirbêta

Gundekî Kercewsê ye.Nêzî rêya Heskîfê û Kercewsê ye.

Gundên Kercewsê
Hoska

Hoska, ango Hoskan (1928: هوسكان  / Hosquan; 1946: Hoskan; bi romî: Tepecik), gundekî Kercewsê ye. Li herêma hafizbiniyan li nêzî gundê Qesrîkê ye.

Gundên Kercewsê
Qesrîk

Qesrik, gundekî Kercewsê ye li herêma hafizbiniyan. Gundekî gelek kevn û dîrokî ye.

Gundên Kercewsê

Narlidere, bi Kurdî Qesrîk gundekî navçeya Merkezê ya Bitlîsê ye.
Susikê

Susikê () li rojavayê Kurdistanê gundekî girêdayî Girê Spî (Til Ebyed) ye.

Çavkanî 

Gundên Girê Spiyê
Zirsûsik

Zirsûsik, sûsik, semaniyê nas, kerro, kerrank, kerrowale an jî qitbarûd (Coturnix coturnix), cureyekî qerqewîlên biçûk (Phasianidae) in ji cinsê semaniyan (Coturnix) e.

Belavbûn 
Zirsûsik li gelek herêmên Asya,  Afrîka û Ewropayê tên dîtin.

Şayes 

Zirsûsik balindeyekî qelew û biçûk e, rengê wê qehweyî bi xêzên dirûvê çavan ku spî ne. Dirêjiya zirsûsik di navbera 18.0–21.9 cm ne û giraniya wê di navbera 91–131 gram e. Baskên zirsûsikan dirêj in ku berevajiya çûkên nêçîrê yên din.

Reftar û jîngeh 
Zirsûsik ji cureyên çûkên ku li ser erdê dijîn. Zirsûsik, ew çûka bi tenê ji koma balindeyên dirûvê mirîşkan (Galliformes) ku dikanê bifire. Zirsûsik bi dijwarî tên dîtin ji ber ku xwe di nêv zadên çandinî de vedişêre û hez nake carinan bifire, lê dixwaze bixoşe berva firrînê. Zirsûsik ji balindeyên koçber in ku ne wekî çûkên nêçîrê yên din.

Parêzî
Zisûsik dendik an bizir û mêş û mûran ser erdê digire û dixwe.

Pirbûn

Çaxê zirsûsik digihîje 6-8 hefteyî ku dikanê hêkan bike li cotgehên vekirî û erdên bi giha li pir herêmên Asya û Ewropayê. Zisûsik di navbera 6-12 hêkan dike ku piştî 16-18 rojan wê ji qalikan derkevin.

Dabeşandin

Binecure

Zaneyarê swêdî Linnaeus, ew ê yekemîn ku zirsûsikan di pirtûka xwe Systema naturae bi navê  Tetrao coturnix danas û salox kir di sala 1758an de. Zirsûsikê Ewroasyayê C. c. coturnix, li herêmê Sahelê li Afrîka û Hindistanê zivistanê xwe derbas dike. Gelheyên zirsûsikan ku li giravên Kenarî û Madêra yê dijî ji binecureyê zirsûsikê Ewroasyayê C. c. coturnix ne. Nijad an binecureyê zirsûsikê Afrîkayê C. c. africana ji aliyên Temminck û Schlegel, di sala 1849an bi navê C. c. africana hatibû danas û saloxandin. Zirsûsikê Afrîkayê li herêmên Afrîkayê navîn û başûrê Afrîkayê zivistanê xwe derbas dike. Gelheyên zirsûsikan ku li Madagaskar û giravên Komoros ê ji binecureyê zirsûsikê Afrîkayê C. c. africana ne. Çend binecureyeên din li Afrîkayê hene wekî li Etiyopayê tên dîtin ku navê wê zirsûsikê Hebeşê (C. c. erlangeri) ye, C. c. inopinata ku li giravên Kêp Vêrdî dijî ye  û C. c. conturbans ku herêmê Azores tên dîtin.

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Zirsûsik - 
 Oiseaux Wêneyên zirsûsikan

Semanî
Çûkên nêçîrê
Balindeyên li Kurdistanê
Faunaya Kurdistanê
Faunaya Afrîkayê
Faunaya Asyayê
Faunaya Ewropayê
Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Balindeyên li Afrîkayê
Zorava, Bismil

Zorava, gundekî Bismilê ye. Nêzîkî Êlihê li kêleka gundê Zilek e.

Gundên Bismilê
Tihok

Tihû,tihûk darek fêkiyan e.

riwek
Heyvgirtin

Heyvgirtin, hîvgirtin an girtina heyvê, gava heyv dikeve nava siya cîhanê û tîrêjên rojê nagihîjin ser rûyê wê pêk tê. Bi vî gavî heyv ji bo demeke kurt tarî dibe, heya ku heyv dîsa ji siya cîhanê derket.

Nimûneyên heyvgirtinê 

Ev bûyera rojgernasî an astronomîk tenê di dema heyva tijî de pêk tê, lê divê roj, cîhan û heyv wekî 'germiçank'ekê li piş hev bisekinin. Bi vî havî siya navendê (umbra) û siya nîvê (penumbra) ya cîhane dikeve ser heyvê. 
Gava heyvgirtinek pêk hat, heyvgirtina pêşîn piştî heyv şeş car li ser xulgeha xwe geriya pêk tê.
Gava heyv hêdî hêdî derbasî hindirê siya cîhanê dibe û bi tevahî tarî dibe, guhertina rengê rûyê heyvê bi çavên tazî pir baş tê dîtin. Ji vê bûyerê re (ji tê ketina heyvê ya hindirê siya cîhanê re) îmersyon tê gotin.

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Vîdiyo
 Çitoniya wêne saziya heyvgirtinê 
 Live Free Lunar eclipse webcast & hands-on lunar eclipse experiments: 2011-06-15 

Heyvgirtin
Heyv
Bûyerên Stêrnasiyê
Tesîra rexnak

Tesîra rexnak, di bijîşkiyê de tesîreke ku çi terapeutîk çi jî advers be. Tesîra rexnak gelek caran ji bo nasandina tesîra advers tê bikaranîn. Her wisa tesîra rexnak dikare ji bo tesîrên sûdmend, lê nexwestî, ji bo encamên bikaranîna dermanan, bê sepandin. Carna, derman tên reçete kirin an jî prosedûr tên kirin taybetî ji bo tesîrên wan yên rexnak; di vê rewşê de tesîrên rexnak ji tesîrên rexnak derdikeve û dibe tesîreke daxwazkirî.

Ji bo mînak, X-tîr ji mêj ve (niha jî) tê bikaranîn wek teknîkeke mêze kirinê; keşfkirina qebîliyeta onkolotîk ya X-tîr rê da ji bo bikaranîna wê li ser radyoterapiyê (ablasyona tûmorên malîgnant).

Bikaranîna dermanan ji bo endîkasyonên nepejirandî (ji bo tesîrên rexnak) wek bikaranîna ne-etîketî tê nasandin. Ji bo mînak, opiyoîd, ku ji bo êşan wek tedawiya palyatîv hatiye qebûl kirin, her wisa dikare ji ber pênasên wê yên oforiyant wek anksiyolîtîk an jî antîdepresan bê bikaranîn, çi bijîşkî çi jî keyfker be.

Bikaranîna ne-etîketî ya dermanan, hindî wateya wê bi tesîrên rexnak wek hev be jî, divê neyê tevlîhev kirin li gel wê; tesîrên rexnak mekanîzmaya hereketan dişayesîne di bikaranîna ne-etîketî de, lê bikaranîna ne-etîketî encamên daxwazkirî yên bikaranîna dermanan nîşan dide ji bo tesîrên rexnak yên wê.

Bikaranîna ne-etîketî ya dermanan tenha di rewşa ku dermanê reçetekirî ji aliyê reçetenivîs ve hatiye pejirandin ji bo bikaranînê, hîngê qanûnî ye. Her wisa bazarkirina dermanan li dijî endîkasyonên nepejirandî yên neqanûnî ye.

Mînakên tesîrên rexnak yên tedawîker 
Bevacizumab (avastin) li dijî dejenerasyona makûler ya hişk ya bi temen ve têkildar tê bikaranîn, hem jî ji bo edava makûler ya ji nexweşiyan tê wek diyabetîk retînopatî û Xetimîna navendî ya vena retînal tê bikaranîn.
Buprenorfîn ceribandiyî hatiye nîşan dan (1982-1995) wek tesîrdar li dijî depresyona refraktor ya tund.
Bupropiyon dijdepresaneke ku wek Wellbutrin tê firotin,ew her wisa wek amûrekê berdana cigareyê jî tê bikaranîn; ev endîkasyon paşî hatiye pejirandin û navê berhema cigare berdanê jî Zyban e.
Sildenafil ji bo nexweşiya Hîpertansiyona pulmoner hatiye çêkirin; lê paşî hatiye keşfkirin ku reqbûnê (erection) dike, paşî li hatiye bazarkirin.

Çavkanî 
https://en.wikipedia.org/wiki/Side_effect

 
Derman
Meletmanka

Melêetmanka, gundekî Farqînê ye. Li ser rêya Farqînê û Malabadê, li nêzîkî Baxça ye. Gund bi sergoyê xwe navdar e.

Gundên Farqînê
Heyva tijî

Heyva tijî (sembola wê ya astronomîk:  ), gava roj û heyv - her yek li hêleke cîhanê - hemberî hev disekinin pêk tê.

Heyv di vê rewşê de hinkî li jorî xulgeha cîhanê ye. Ji ber ku gava heyv û xulgeha cîhanê xwediyê heman pehniyê bin, wê çaxê siya cîhanê dikeve ser heyvê û bi vî havî heyvgirtin derdikeve holê. Dijheviya hevya tijî heyva nu ye.

Şayes 
Ronahiya heyvê di dema heyva tijî de digihêje asta xwe ya herî bilind; herwiha, ronahiya wê di nava -12.5 û -13 mag e. Gava meriv vê ronahiyê bi ya rojê û ya sevê tîne ber hev, ronahiya heyvê ji ya rojê 400'000 car tarîtir e û ji ronahiya ezmana sevê jî 250 car ronîtir e. Ronahiya heyvê ji ber xulgehên elîptîk (xwar) ên heyv û cîhanê carna dadikeve carna jî radibe. Gava cîhan him pirr nêziki rojê (perîhel) him jî pirr nêzikî heyvê ye (perîgeum), wê caxê ronahiya heyva tijî 22% ronîtir e. Wek mînak: di îlonê 2006'an û adarê 2010'an de heyva tijî pirr nêzikî perîgeumê bû, lê ev yek her 9 sal carekê pêk tê.

Pêşangeh

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Full moon dates and resources
 Moon phase calculator
 Is the Moon Full?
 FULL MOON NEW MOON calendar

Gihanekên Heyvê
Heyv
Tesîra advers

Di bijîşkiyê de, tesîra advers bizerer e û encama tesîra nedaxwazkirî ye bi bikaranîna derman an jî midaxaleyeke din wek cerrahî.Tesîreke advers dikare wek Tesîra rexnak jî bê nîşan dan, ndema wek tesîra esas an jî ya tedawîker bi awayeke sekonder tê nirxîn.Eger encamên wê ji doz an jî prosedûreke çewt hatibe, ev rewş wek çewtiya dermankirinê tê nasîn ,ne wek komplîkasyon.

Derman
Selefîtî

Selefîtî an jî tevgera selefî tevgereke navbera mislimanên sunî de ku navê xwe ji Selef (yên berê an jî bavûkalên wan) wergirtiye, anku mislimanên kevntirîn ku li ser praktîkên îslamî fikirî ne.

Ev tevger gelek caran tê tarîf kirin wek têkildar an jî sînonîmek li gel wehabîtî, lê gelek selefîst difikirin ku peyva wehabîtî rezîl e, bêkêr e. Wek din selefîtî wek tevlîheviya wehabîtî û tevgerên din tê dîtin ji 1960an heta niha. Selefîtî li gel nêrînên lîteralîst girêdayî û purîten yên îslamî têkildar hatiye dîtin li Rojava li gel cîhadiyên selefî yên ku tundiya li dijî sivîlan wek wezîfeyeke îslamî diparêzin. Çend ku zanayên selefî şermezar bikin jî van êrîşan, her hene ev êrîş. Her wisa ew selefiyên van êrîşan dipejirînin gelek kêm in.

Zana û dîroknas bikartînin vê peyva da ku nîşan bidin xwendingaheke ramanê ye ku reaksiyoneke li dijî belavbûna ramanên ewropayî di nîva duyem ya sedsala 19an de û dixwazin rehên modernîteyê ya di nava şaristana mislimanî yê derbivin holê. Her wiha selefiyên nûjen rêya lîteral û gelêrî... û qanûnên nivîsên pîroz teqîp dikin, anku li dû şopa Ibn Teymiye ne, ne li dû şopên fîgûrên sedsala 19an wek Muhemmed Abduh û Cemal el-Din el-Afgani û Reşîd Rida ne.

Divê selefîtî di gel mezheba Ehlî-Hedîs ya li nîvgirava Hindistanê neyê tevlîhev kirin. Selefî di bin kontrola zanistiya mezhebê de ye, bo mînak gelek dewletên ereb girêdayî qanûnên mezheba henbelî ne. Selefîtî li Kurdistanê

Jêderk

Îslam
Şehadet

Şehadet yan jî kelimeya şehadetê ( yan jî ) şertê pêşîn ê îslamê ye. Yanî bona ku kesek bibe misilman divê berê kelimeya şehadetê bilêv bike û qebûl bike. Alimên îslamê ji vê re dibêjin bi dil îqrar kirin û bi ziman tesdîq kirin.

Şehadet tê manaya şahidbûnê. Misliman bi gotina şehadetê "ji yektiya Xweda re" û ji "pêxembertiya Muhemmed re" şahidbûna xwe îfade dike. 
Kelimeya şehadetê ji du hevokan pêk tê:

    
Eşhedu en la ilahe illallah (Ez şahid im ku ji bilî Ellah xweda tune)

    
We eşhedu enne Muḧemmeden resûlullah (Û ez şahid im ku Muhemmed pêxemberê Xweda ye)

Di mezheba henîfî da di hevoka duduyan da pêş gotina "resûlullah" (pêxemberê Xweda ye) dibêjin "'ebduhû we resûluhû" (evdê Xweda û pêxemberê Wî ye).

Kelimeya tewhîd jî bi şehadetê re heman tiştî îfade dike. Tenê peyva "eşhedu" yanî "ez şahid im" nahê gotin. Kelimeya tewhîd wihan e: 

    
La ilahe illallah (ji bilî Ellah xweda tune)

    
Muḧemmedun resûlullah (Muhemmed pêxemberê Xweda ye)

Li gor hinek aliman kelimeya tewhîd tenê ji gotina "La ilahe illallah" pêk tê. Lewra "tewhîd" wate "yektî" ye û tê wê gotinê ku Xweda yek e.

Çavkanî

Îslam
Georges Politzer

Georges Politzer (3 gulan 1903 - 23 gulan 1942) fîlosofekî frensî ye û bîrdozvan an teorîsyenekî marksîst e bi binyad ve mecar e, bi nêrîna hindek kesan wek "fîlozofê porsor" (philosophe roux) tê bibîranîn. Ew welatiyekî Oradeayê bû, ev bajar niha girêdayî Romanyayê ye (wê demê Nagyvárad Mecaristan bû).

Jiyana wî 
Politzer di dema serhildana macarî ya 1919an de herdem şervanek bû. Ew di 17 saliya xwe de li dûv binketina tehdekariya Komara Sovyet ya Mecar ya di bin rêberiya Béla Kun de çû sirgûnê. Paşî welat kete bin rêbazên tehdekar yên hikûmeta Awistriya-Mecaristan ya bi rêberiya amîral Miklós Horthy.

Ew piştî hevdîtina Sigmund Freud û Sándor Ferenczi de li Viyana di sala 1921ê de li Parîsê binecih bû. Ew tevlî Partiya Komûnist ya Fransî bû di navbera salên 1929 û 1931ê de li cihekî nediyar.

Di destpêka 1930î de, Partiya Komûnist Zanîngeha Karkeran ya Parîsê avakir ku ev zanîngeh heta desteserkirina elmanî li 1939an dewam kir. Di dema rêvebirina xwe ya zaningehê de, berpirsiyarê dersên materyalîzma diyalektîk bû û ev ders dida.

Xwendekarekî Marks û Lenîn bû, Politzer li ser derûnnasîyê dixebitî.

Lêzêdekirinên bo felsefeyê 
Piştî mirina wî, xebata wî Rêbazên Sereke yên Felsefeyê (Principes Élémentaires de Philosophie) ji layê xwendekarên wî ve hate çapkirin, her wisa ev pirtûk di sala 1980î de li Tirkiyê ji layê rejîma faşist ya leşkerî hate qedexekirin. Her wisa ev pirtûk hêj nehatiye wergerîn bo kurdî.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Jînenîgariya Georges Politzer
 Berhemên George Politzer

Jidayikbûn 1903
Mirin 1942
Fîlozofên siyasî yên fransî
Bîrdozvanên Marksîst
Cihûyên fransî
Mirovên fransî ku hatine dardakirin ji aliyê Almanyayê nazî
Çamuriya Jorîn

Çamuriya Jorîn (), gundekî li ser girêdana navçeya Başanê ye. Ew gund 4 km dûrê navçeya Başanê û 49 km jî dûrê bajarê Îdirê ye.

Ev gunda pêşberî çiyayên Agiriya piçûk û Agiriya mezin e. Gundê Çamuriyê wek gundê Çamuriya jêrîn û Çamuriya jorîn dabeşî du gundan bûye. Her du gundan jî şênîyên wê Kurd in.

Şênîyên her dû gundan xizmê hev in. Piranîya şenîyên Çamurîya jêrîn koçî welatên Ewropayê bune. Gelemperî jî koçî Welatê Fransî bûne. Niştecîhên Çamurîya jêrîn piranî ji êla Bekiranîya ne. Ez xwe jî ji êla bekiranîya me. Ji malbata Hecî Ûsiv im. Ez Mihemedê kurê Ehmed, Ehmedê Hecî Seîd.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Başanê
Le Trio Joubran

Le Trio Joubran (, ango ) komeke muzîkê ya gelêrî ya filistînî ye ku ûdê bi awayê trîo (sêmend) bikartînin. Ev sêmend ji brayên Samir, Wissam û Adnan Joubran pêk tê. Birayên Joubran bi binyad ve xelkê Nazarethê ne û niha wextê xwe di navbera bajarên Nazareth, Ramallah û Parîs de diborînin. 

Brayên Joubran ji malbateke navdar ku xwedî mîraseke hunera zengîn û dewlemend hatîne. Dayika wan, Ibtisam Hanna Joubran, Muwashahat (helbestên ku bi binyad ve ji Endulusê ne) digotin, bilêv dikir, her wisa bavê wan jî di nav çêkerên enstrûmentên bitêl ên herî navdar de bû li Îsrael û li dinyaya ereban.

Avabûna Le Trio Joubran 
Samir Joubran, brayê herî mezin, dest bi kariyereke baş a muzîkê kiribû li 1996an, nêzîkê deh sal berî avabûna Le Trio Joubran. Samir du albûmên xwe yên jêhatî li 1996an Taqaseem, li dû wê jî li sala 2001ê  Sou'fahm  belav kir. Ji bo albûma xwe ya sêyem, Samir brayê xwe yê ciwantir vexwend, Wissam, ji bo duoyekê hev bibêjin. Ev albûm, Tamaas, li sala 2003an hatibû belavkirin. Piştî zivirîna ji geryanê, Samir ji bo avakirina trîoyê pêşniyar kir ku brayê wan yên ciwan tevlî bibe. Di tebaxa 2004an de li Baxçeyên Luxembourgê ya Parîsê Le Trio Joubran bi konsereke live muzîka xwe pêşkêş kir.

Xelatên wergirtî 
 Di 2009an de li Festîvala Navneteweyî ya Fîlm a Dubaî xelata Arab Muhr ji bo dengefîlmê herî baş ê bi navê Adieu Gary, ku ji layê Nassim Amaouche ve hatiye rêvebirin;
 Di 2001ê de li Festîvala Navneteweyî ya Fîlm a Dubaî xelata Arab Muhr ji bo dengefîlmê herî baş ê bi navê The Last Friday, ku ji layê Yahya al-Abdallah ve hatiye rêvebirin;
 Di 2013an de xelata Order of Merit and Excellence bi destê serokê Filistînê Mahmud Abbas;
 Di 2013an de Xelata Navnetewî ya Filistînê.

Dîskografî 
Albûmên stûdyoyê
 Tamaas (2002)
 Randana (2005)
 Majâz (2007)
 À l'ombre des mots (2008)
 Le Dernier VoL, with Chkrrr (2009)
 AsFâr, featuring Dhafer Youssef (2011)
 The First Ten Years (2013) Serie of 5 CDs û 1 DVD

Girêdanên derve 
 http://www.letriojoubran.com/
 https://www.facebook.com/trio.joubran?sk=info
 http://www.wissamjoubran.com/

Komên muzîkê
Louie Anderson

Louie Anderson (jdb. 24ê adara, 1953, Saint Paul, Minnesota, DYA  - m. 21ê kanûna paşîn a 2022an, Las Vegas, Nevada, DYA) komedyen û aktrîsa amerîkan e.

Çavkanî 

 

Komedyenên amerîkî
Aktrîsên amerîkî
Jidayikbûn 1953
Mirin 2022
Abasan (eşîr)

Abasa an jî Abasan hozeke mezin e. Ev eşîr li Dêrsim û Dêrika Çiyayê Mazî li Mêrdînê û li çiyayê gundek li aliyê bajarê Dêrika Hemko li Rojavayê Kurdistanê bingeha vê eşîrê bajarê Amêdî ye.

Çavkanî 

Eşîrên Bakurê Kurdistanê
The End of History and the Last Man

The End of History and the Last Man () navê pirtûkeke Francis Fukuyama ye ku di sala 1992an de derket. Pirtûk firehkirina ceribandina wî ya 1989an Dawiya Dîrokê? (The End of History?) ye, ya ku di kovara têkiliyên navneteweyî The National Interest de hatiye weşandin. Di pirtûkê de, Fukuyama niqaş dike ku hatina Demokrasiya Lîberal a rojava dikare bibe nîşana xala dawî ya Guherîna sosyoçandî ya mirovatiyê û dikare bibe forma dawî ya rêvebirina hikûmetên miravatiyê.

Pozîsyona Fukuyama xwedî hinek nakokiyên li gel Karl Marx e ku Marx difikire ku dîroka hevrikî dê bidawî be bi komûnîzmê li şûna kapîtalîzmê. Fukuyama xwe bi Marx di radeyekê de dide nasîn lê bi rêya Alexandre Kojève bi fîlozofê elman Hegel bêhtir xwe dide nasîn.

Mijarên pirtûkê
Divê dîrok wek pêvajoyeke guherînê bê dîtin.
Rûdaw dê heta dawiya dîrokê dewam bikin.
Reşbîniya di derbarê paşerojê mirovatiyê de dê her hebe ji ber ku qabiliyetên mirovatiyê nikare teknolojiyê kontrol bike.
Dawiya dîrokê tê wateya ku lîberal demokrasî forma dawiya ya hikûmetên hemû neteweyan e. Çi sîstemên alternatîv nînin piştî pêşvebirina demokrasiya lîberal.

Çavkanî 

Pirtûk
Sedsala 20an
Demokrasî
Pirtûkên inglîzî
Niyaz

Niyaz (bi farisî: نياز, Niyaz) komeke sêmendî (trîo) ya muzîkî ya îranî û emerîkî ye. Ev kom li sala 2005an de ji aliyê DJ û bernamesaz û çêker û remîksvan Carmen Rizzo û vokalîst û sentûrvan Azam Ali û Loga Ramin Torkian ve hatiye afirandin. Niyaz di zimanên kurdî, farisî, ûrdû û tirkî de tê wateya keser û hesret.

Muzîka trîoya Niyaz, wek muzîka mîstîk li gel xemlên modern tê tarîfkirin, tevlîheviya mîstîzma sûfîzm û trance electronicayê ye. Sêmendiya Niyaz dengên folklorî yên farisî û hindî û yên Behra Spî, helbest û stranên ku helbestên Rumî dihundirîne li gel înstrûmentên elektronîk û bernameyên rojavayî.

Albûmên trîoya Niyaz
Albûma wan Niyaz (albûm) ya li 2005ê hatî belavkirin tevlîheviya sûfîzma sedsala 13ê û helbestên ûrdû ye li gel "zivirîn û lêdanên hîpnotîk". Albûma wan ya 2008ê jî, Nine Heavens, ji du dîskan pêk tê. Albûma wan ya sêyem, Sumud (صمود) li bihara 2012ê hate belavkirin.

Di tîrmeha 2013an de Carmen Rizzo bi rêya Facebookê karkenariya xwe ji Niyazê îlan kir.

Jêderkên stranan 
Çend ku wan hinek stran li gel helbestên xwe yên orîjînal hebin jî, stran û lîrîkên xwe bi giştî  ji helbestvanên farisî û ûrdû distînin û stranên folklorî jî ji Îran û Efxanistan û Pakistan û welatên din yên Rojhilata Navîn û Asyaya Navendî distînin.

Di her du albûmên pêşiyê de lîrîkên wan bi giştî bi farisî û ûrdû ne ji bilî straneke tirkî di Nine Heavensê de, lê albûma wan ya sêyem Sumud gelek stranên farisî li gel du stranên tirkî û straneke erebî ya Filistînê û straneke kurdî dihundirîne.

Dîskografî 
Niyaz (albûm) (2005)
Nine Heavens (albûm) (2008)
Sumud (albûm) (2012)
Sumud Acoustic EP (albûm) (2013)

Girêdanên derve 
http://www.niyazmusic.com/
http://www.youtube.com/watch?v=xDIVoZcuYnw&list=PL80F07F18885D3258

Mijarên têkildar 
 Azam Ali

Komên muzîkê
Mîr Hesen Vezîrov

Mîr Hesen Vezîrov () 1889 - 20'ê rezberê, 1918 )  şoreşger û siyasetmedarekî azerî bû.

Çavkanî

Jidayikbûn 1889
Sosyalîstên azerî
Şoreşgerên azerî
Siyasetmedarên azerî
Mirin 1918
Kitaro

Kitaro (bi japonî: 喜多郎; z. 4 sibat 1953) muzîkvan, bestekar, hilberîner û aranjorekî japonî ye ku wekî pêşengê muzîka New Age tê pejirandin.

Ciwaniya wî (1954–1976) 
Kitaro li Toyohashi, devera Aichi (Japon) hatiye dinyayê. Ew mezûnê Lîseya Toyohashi Commercial e. Piştî mezûnbûnê, Kitaro çû Tokyoyê ji bo ceribîn û bûyîna parçekê muzîka sehneyê û li wir wî sîntesayzir (amûreke elektronîk e) keşf kir. Sîntezayzira wî ya pêşîn analog bû.

Kariyera wî ya solo (1977-1993) 
Piştî hatina Japonê, Kitaro di sala 1977an de dest bi solo kariyera xwe kir. Her du albûmên pêşiyê Ten Kai û Full Moon Story bûn favoritên kult yên piştgirên hereketa New Age. Wî konserta xwe ya yekem li Shinjukuya Japonê da.

1994-heta niha

Jiyana wî ya kesane 
Di nîviya 1990î de, Kitaro li gel Keiko Matsubara zewicî ku ew bi xwe jî muzîsyeneke û di albûmên Kitaro de leyiztî ye.

Çavkanî

Japonî
Jidayikbûn 1953
Gaza rondikbar

Gaza rondikbar wek gaza rondikrêj, rondik dibarîne jî tê nasîn. Gaza rondikbar çekekê kîmyewî ya nekûjer e ku esebên korneayê hişyar dike yên li çavî û dibe sedema rondikan,janan û hetta koriyê. Gazên rondikbar yên hevpar Spreya bîberê (gaza OC), gaza CS, gaza CR, gaza CN(fenasîl klorîd), nonîvamîd, bromoaseton, ksîlîl bromîd, sîn-propanetiyal-S-oksîd (ji pîvazan) û Mace (têkelbûneke)  dihundirîne.

Ajanên rondikbar bigiştî ji bo kontrola serhildanê tê bikaranîn.Bikaranîna van çekan wek ajanên şerên kîmyewî bi dûçûna hinek hevpeymanên navnetewî qedexe ye.Wextê Şerê dinyayê yê yekemîn de, ajanên rondikbar yên toksîktir hatin bikaranîn.

Tesîr 
Gaza rondikbar dixebite li gel mukoz membranên îrrîteker li çavî, difinê, devî û li cegerî û dibe sedema girîn, bênijîn, kuxîn, bêhngirtina dijwarî, jan di çavî de, korbûna demkî, hwd. Li gel gaza CSê sîmptomên îrrîtasyonê xuya dibin li 20-60 saniye piştî dûçarmanê û bigiştî di 30 deqîqeyên jêdûrbûnê de tesîra wê dawî dibe. Li gel spreya bîberê(gaza OC), destpêka sîmproman bi hundirîna wendabûna motor kontrol, di demeke kin de dibe jixwe, %90 erîşkar  reftarên xwe yên êrîşî terk dikin. Tê fikirîn ku gazên rondikbar hereket dikin bi erîşkirinê li dijî fonksiyonî komên sûlfîdrîl yên li enzîman. Yek ji hedefên proteîn ya pêkantirîn îyon kanala TRPA1ye ku tê îfade kirin li esebên sehkirinê yên çavan,difin û devî.

Rîsk 
Li gel hemû çekên nekûjêr an jî kêmkûjêr, hindek rîskên brîndarbûnên ciddî-mayî an jî mirin heye bi bikaranîna gaza rondikbar.

Bikaranîn

Tedawî 
Piştî dûçarmanê, tedawiyên cur be cur dikare bên bikaranîn.Alîkariya yekem ya standart ji bo sojînên li çavî avdana çavî ye û hinek îspat pêşniyar dikin ku solûsyona dîfoterîn dikare bibe alîkar wek berhemekê alikariya yekem ji bo spreyên kîmyewî û dikare bibe alîkar ji bo sojînên çavî.

Girêdanên derve 

 http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A655517
 http://www.eco-action.org/dod/no7/cs_gas.html 
 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18501939

Gaz
Hîçperestî

Hîçperestî, hîçparêzî, tuneperestî, nînperestî an jî nîhîlîzm têgehiştineke felsefî ye ku  neyîniya yek an bêhtir nêrînên jiyanê yên pejirandî pêşniyar dike.

Navê bi kurdî
Mamosteyê felsefeya bi zimanê kurdî Ali Gurdilî di nivîs û xebatên xwe yên felsefeyê de têgeha hîçperestî bikar tîne. Her wisa bi zaravayê soranî jî di ferhenga Ferşîd Şerîfî ya bi navê Ferhengî zarawekanî felsefe û zanistî komaliyetîkan de têgehên hîçbawerî, hîçxwazî, edebî bêhudey pêşniyar dike. Her wisa bi zaravayê soranî têgeha hîçgerayî heye lê ev têgeh rasterast ji zimanê farisî hatiye wergirtin. Her wisa têgeha xwerû hîhîlîzm jî zimanê latinî tê ku nîhîl tê wateya tune û hîç.

Hîçperestiya hebûnî
Bi berbelavî, hîçperestî wek formeke hîçperestiya hebûnî tê pêşkêşkirin ku diparêze jiyan bêyî wateyeke rast, armanceke rast û hêjayeke rast e. Hîçperestên exlaqî diparêzin ku exlaq bisiruştî mewcûd nîne û ev nirxên exlaqî yên hatîne ava kirin, çêkirînên nedîtbar in.

Ev têgeh ji aliyê Ivan Turgenev ve hatiye populîzekirin di romana xwe Fathers and Sons de ku pêşengê romanê Bozarov hîçperest bû.

Hinek hîçperestên girîng 
Friedrich Heinrich Jacobi
Søren Kierkegaard
Friedrich Nietzsche

Çavkanî 
https://en.wikipedia.org/wiki/Nihilism

 
Teoriyên metafizîkê
Felsefeya jiyanê
Îdeolojiyên siyasî
Mihregan

Mihregan, cejna Mihregan, weke cejneke dîrokî ku kurdên zerdeştî her sal di dehemîn roja demsala payîzê de tê pîrozkirin. Cejn şeş rojan tê pîrozkirin. Roja cejnê ya pêşî bi navê Ramihregan a giştî û roja dawî jî wek cejna Mihregan a taybet tê nasîn.

Di ola zerdeştiyan de ku ola dêrîn a kurdan e, dehemîn roja demsala payîzê wek cejna Mihregan tê nasîn û piştî Newrozê wek mezintirîn cejna dîrokî ya Rojhilata Navîn tê nasîn ku ji aliyê zerdeştiyan ve tê pîrozkirin û 6 rojan berdewam dike.

Bi baweriya zerdeştiyan,  Ahuramezda Yaqut di Newrozê de û Zîbercid (kevirekî dîrokî û binirx) jî di roja Mihregan de çêkirine. Zerdeştiyên li rojhilatê Kurdistanê bi sedan sala ye vê cejnê pîroz dikin.

Mihr tê wateya ronahî, dostatî, peywendî û mihrivanî, cejna Mihregan ji bo mihrîvankirin û rûbirûbûna ligel derew û nemihrîvaniyê tê pîrozkirin. Cejna Mihregan li agirgehên zerdeştiyan tê pîrozkirin. Navendeyên ku lê zêde tê pîrozkirin jî herêmên rojhilatê Kurdistanê ên weke Kimanşanê ne.

Çavkanî

Cejnên dînî
Hişam Zeman

Hişam Zeman an Hîşam Zaman derhêner û rejîsorê norwêcî yê fîlman e ku di 1975an de li Başûrê Kurdistanê hatiye ser dinyayê û bi eslê xwe kurd e. 

Hişam Zeman di 10 saliya temenê xwe de koçî welatê Norwêcê kir û di 2004an de li wir xwendina xwe li Peymangeha Fîlm a Norwêcê (Den norske filmskole) ya Lillehammerê kuta kir.

Filmê diploma wî "The Roof" li gelek Festîvalan hate pêşkêşkirin. Di sala 2003'a de bi kurtefilmê "The Bridge" di Festîvala kurtefilmên Nêrwicî de / Norwegian Playwright’s Association Award de beşdarbû. Kurtefîlmê wî yê serketinê yê bi navê Bawke di sala 2005an de li festîvala kurtefîlman a Grimstadê hate xelatkirin, pişt re heman kurtefîlm li festîvalên Clermont-Ferrand û Aspen û Valensiya û Donostia-San Sebastián û Toronto û Palm Spring beşdar bû. Wî di sala 2007an de novelefîlmê bi navê Vinterland çêkir û ev fîlm di heman salê de bû fîlmê destpêk û vekirinê yê Fîlmefestîvala Tromsoyê ya Navneteweyî li Norwêcê.

Derhênerê norwêcî û kurd di 2013an de fîlmê xwe yê nû Før snøen faller ("Berî ku berf bibare") pêşkêş kir û ev fîlme ye ku di êvara 9ê çiliya pêşîn a 2013an de Fîlmefestîvala Dihokê ya Navdewletî vedike.

Fîlmnîgarî
2003: The Bridge  
2004: The Roof
Bawke, kurtefîlm, 2005
Vinterland, novelefîlm, 2007
De andre, kurtefîlm, 2009
Før snøen faller (Before the Snowfall, Berî ku berf bibare), fîlm, 2013.

Çavkanî 
Li ser Hişam Zeman ser malpera IMDb, bi îngilîzî.

Girêdanên derve
Li ser fîlmê Hişam Zeman ê bi navê Before the Snowfall (Berî berfbaranê) ser Facebookê, bi îngilîzî ye
Trailera fîlmê Before the Snowfall ku fîlmê vekirina Filmefestîvala Duhokê ye]

Jidayikbûn 1975
Derhênerên fîlman ên kurd
Derhênerên fîlman ên norwêcî
Senaryonivîsên kurd

Mirovên zindî
Mizrahîm

Cihûyên mizrahî, mizrahîm, ango mizraḧîm (, mizrahî bi wateya "rojhilatî") an Edot haMizrach (civatên rojhilatê) navek e ku ji bo civatên cihû yên Asyayê, bi taybetî yên rojhilata navîn tê bikaranîn. Fermo, mîzraxîm ji cihûyên ereb, cihûyên faris, cihûyên bûxarî, cihûyên kurd û cihûyên çiyayê (cihûyên hindî û yên Qafqasya) pêk tên.

Bi nav kirin 
Berî avakirina dewleta Îsrael ev nav nedihate bikaranîn, lewra evya bi nav kirineke nû ye û qala cihûyên ku li derveyî dewleta Îsraelê dijîn dike. Gelek mizrahîm hê jî xwe bi navê dewleta ku tê de dijîn re bi nav dikin, wek cihûyên îraqî, cihûyên tûnisî, cihûyên faris û hwd.

Pirr caran mizrahîm wek sefardîm (ku bi îbranî tê wateya 'spanyolî') têne dîtin. Sefardî cihûyên ku piştî qewitandina wan a ji Spanyayê di sala 1492'an de xwe li Efrîqaya bakur (li Mexribê) bi cih kirine re tê gotin. Lê sefardîm naxwezin ew wek mizrahîm bêne binavkirin.

Berî damezirandina dewleta Îsraelê peyva mizrahî car caran ji bo cihûyên ereb dihate bikaranîn. Lê ew bi xwe vê binavkirina wan a wek cihûyên ereb an ereb qebûl nedikirin, û sedema vê yekê dijminatiya dewletên ereb li hemberî wan bû.

Ziman 
Civakên mizraxîm bi zaravayên cûr bi cûr ê' yudeo-erebî xeber didan, wek ya moxrabî. 

Zaravayên din ên civakên mizraxîm ev in: cîdî, yudeo-gurcî, yudeo-tacîkî (buxorî), kurdî, yudeo-berberî, yûhûrî û yudeo-aramî. Pirraniya pirtûkên felsefî, olî û edebiyatî yên mizraxîm bi zimanê erebî yê bi alfabeya îbranî hatine nivîsandin.

Çavkanî

Cihû
Xwînbera pişikan

Xwînbera pişikan, xwînê bêoksejînê ji dil dişîne pişikan ku ji xwînberên yên bi tenê xwînê bêoksejîn hildigire.

Anatomî 
Di dilê mirov de, sondeya pişikan (xwînbera pişikan an xwînbera pişikan ya sereke) ji bingeha ventricle rastê destpêk dike. Ev sonde kin e ku dirêjiya nêzî 5 cm û tîreya wê nêzî 3 cm. Piştre ev sonde dibe du şax ku dikevin herdu xwînberên pişikan (çep û rastê), ku xwînê bêoksejîn hildigire pişikan.

Niyara xwînbera pişikan di nexweşî de 
Zorsengiya pişikan çêdibe wekî yek ji nexweşiyên pişikan. Eger ev nexweşî wekî serencamê nexweşiya dil çêdibe (Sîndroma Eisenmenger).

Sengiya xwînbera pişikan 
Sengiya xwînbera pişikan ew e, pîvana zext an sengiya xwînê di xwînbera pişikan de. Sengiya xwînbera pişikan digihîje di navbera 9 - 18 mmHg.

Pêşangeh

Çavkanî

Girêdanên derve 

Pişik
Xwînberên sîngê
Hewlêrî

Hewlêrî ev tişt û mirov e ku ji bajar û herêma Hewlêra Başûrê Kurdistanê ye. Niştecihên yek ji kevintirîn bajarên ku jiyana tê de bedewam bûyî hewlêrî ne.

Navê niştecihên gund û bajeran
Parêzgeha Hewlêrê
Xirabê Nêriyan

Xirabê Nêriyan, an jî Xirabê Nêrya (), gundekî ser navçeya Hezexa Şirnexê  ye.

Dîrok 
Nêzîkî cihê gundê niha kehniya avê dîtiye Xirabê Nêrya ji navê xwe ji vir girtiye. 

Mezinê Xirabê Nêrya yê berê Mecdin Axa bû. Pişt Mecdin Axa re kurê wî yê mezin axatî ji dest girt navên wî ji Derwêş Axa bû. Kurên Mecdin Axa ev bûn: Derwêş Axa, Hesen, Remezan, Îsmaîl, Mihemed Elî û Evdilezîz Axa.

Çand 
Çanda Xirabê Nêrya li ser kurdîtiyê û li xebata ekonomîk e.

Cografî 
Ji Şirnexê 70 km, ji Hezexê 17 km, ji Cizîrê 24 km dûr e. Li derdorè Xirabê Nêrya, Xirabê Tuwa, Barîm, Zergûz, Şex Hesen, Mijmijok û Danêr heye.

Aborî 
Aboriya Xirabê Nêrya li ser heywan û çandinê ye.

Li Xirabê Nêrya mala tenduristiyê, mizgeft û dibistana pêşîn heye.

Çavkanî 

Gundên Hezexê
Partiya Demokrat a Pêşverû ya Kurd li Sûriyê

Partiya Dîmoqratî ya Pêşverû ya Kurdî li Sûriyê, anku Partiya Demokrat a Pêşverû ya Kurdî li Sûriyê (bi kurtasî; PDPK-S), partiyeke siyasî ye ku di 14ê hezîrana 1957an de li Sûriyê ji aliyê Osman Sebrî, Hemîdê Hecî Derwêş, Hemze Niwêran û çend rewşenbîr û welatperwerên din ên kurd ve hatiye damezirandin.

Piştî dabeşbûna partiyê di 1965an de jiber gelek egeran, bû du partî; yek ma li ser navê xwe lê li kolanan dihat naskirin bi navê "Rast" û ya din hate naskirin bi navê Partiya Çep a Kurdî li Sûriyê, ya "Çep". Her wiha ta sala heftiyê ji sedsala bîstan partiyeke nû hate damezirandin xwe da naskirin weke partiyek bêalî Hiyad, ew jî weke "Berzaniyan" dihat naskirin.

PDPKS kar dike ji bo pêkanîna mafên rewa ên gelê kurd li Sûriyê di çarçoveya welatekî demokratîk de bi rengekî aştiyane bi şêwazên xebata demokratîk, baweriya wê partiyê heye bi biratiya hemû pêkhatiyên Sûriyê û wî warî de xebatek giring şopandiye di karê xwe yê siyasî de, hêjaya gotinê ku PDPKS tê bi rêveberên ji aliyê sikreterê giştî ê wê partiyê mamoste Hemîdê Hecî Derwêş ji piştî dabeşbûna yekem heta dema îro, her weha hêjaye gotinê ku ew partî bi siyasetek cuda xebata xwe dişopand û li ser partiyên nerm ên kurd dihat hêjmartin û di pila siyan de tê hêjmartin di warê cemawerî de.

Çavkanî 

Partiyên siyasî
Mîr Dorek

Şerefxanê Bedlîsî di pirtuka xwe Şerefname de dibêjê ku Mîr Dorik mezinekî Rojikan û serleşkerkî mezin lê Bedlise bû. Mîr Dorik pir mêr bû û de şerekî li Bedlîsê dijî Osmaniyan bi giranî birîndar bû. Navê wî Berê Karayedigar bû lê ji ber mêraniya wî, navê Mîr Dorik lêkirin.

Sê kurê Mîr Dorik hebûn; Mîr Muzek, Mîr Abdîn û Bekran. li gor nivîskar Chaldean Tom ê Merdîs (Chaldean Historian Tom of Merdîs sala 1650), ji zarwên Mîr Dorik; Muzek û Bekran Mîrê Armenia mezin bûn li Kurdistana Bakur li Bedlîsê. 

Kure Mîr Dorik Mîr Abdîn mîrê Hesenkêfê bû. di mizgeftê de, li ser nimêjê de, bi xayintî hate kûştin û Kûştina wî heya weke vê demê di herêma Tor Abdîn de, di çîrok û pirtukan de tê bi bîranîn û ew mizgeft bûyî cihê Sardana Kurdan û nevî wî Dorikan (pirtûk Elodîn, nivîskar Îsa Hesê).

Mîrên kurd
Eşîra Dorikan