nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Bisam

Bisam, gundekî gundistana Çilçeşme rojavaa navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Bisam 519 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 104 e.

Bibîne 
 Gundistana Çilçeşme rojava
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Çilçeşmeya Rojava
Ḧacî Memeyan

Ḧacî memeyan, gundekî gundistana Çilçeşme rojavaa navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Ḧacî memeyan 341 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 59 e.

Bibîne 
 Gundistana Çilçeşme rojava
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Çilçeşmeya Rojava
Weşedere, Çilçeşme rojavaya seqiz

Weşedere, gundekî gundistana Çilçeşme rojavaa navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Weşedere 249 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 46 e.

Bibîne 
 Gundistana Çilçeşme rojava
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Çilçeşmeya Rojava
Degaga, Seqiz

Degaga, Seqiz, gundekî gundistana Çilçeşme rojavaa navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Degaga, Seqiz 366 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 61 e.

Bibîne 
 Gundistana Çilçeşme rojava
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Çilçeşmeya Rojava
Sûte

Sûte, gundekî gundistana Çilçeşme rojavaa navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Sûte 122 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 19 e.

Bibîne 
 Gundistana Çilçeşme rojava
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Çilçeşmeya Rojava
Kanamet

Kanamet, gundekî gundistana Çilçeşme rojavaa navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kanamet 247 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 42 e.

Bibîne 
 Gundistana Çilçeşme rojava
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Çilçeşmeya Rojava
Boxellû

Boxellû, gundekî gundistana Çilçeşme rojavaa navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Boxellû 252 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 41 e.

Bibîne 
 Gundistana Çilçeşme rojava
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Çilçeşmeya Rojava
Kawemele

Kawemele, gundekî gundistana Çilçeşme rojavaa navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kawemele 170 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 30 e.

Bibîne 
 Gundistana Çilçeşme rojava
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Çilçeşmeya Rojava
Siyanezar

Siyanezar, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Siyanezar 162 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 28 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Sêfetale

Sêfetale, Sêfetałe, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Sêfetale 228 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 33 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Şîpaneco

Şîpaneco, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Şîpaneco 186 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 36 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Qamîşele, Zûlfeqar

Qamîşele, Qamîşełe, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qamîşele 20 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 7 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Mam Sêwedîn

Mam sêwedîn, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mam sêwedîn 121 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 22 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Mîk

Mîk, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mîk 289 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 52 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Hermêdol

Hermêdol, Hermêdoł, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Hermêdoll 220 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 42 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Hengeçîne

Hengeçîne, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Hengeçîne 106 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 19 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Baram

Baram, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Baram 148 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 26 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Dereziyaret Xwarû

Dereziyaret Xwarû, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Dereziyaret Xwarû 227 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 41 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Dereziyaret Serû

Dereziyaret Serû, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Dereziyaret Serû 259 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 51 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Rengerêjan

Rengerêjan, Rengeřêjan, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Rengerêjan 400 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 71 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Serdere

Serdere, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Serdere 355 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 68 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Tawîşe

Tawîşe, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Tawîşe 36 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 6 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Talecer, Zûlfeqar

Tallecerr, Tałeceř, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Talecer 250 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 48 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Mazuwar, Zûlfeqar

Mazuwar, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mazuwar 146 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 28 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Mezre, Zûlfeqar

Mezre, Seqiz, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mezre, Seqiz 196 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 36 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Cewşen

Cewşen, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Cewşen 349 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 57 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Hesenselaran

Hesenselaran, Ḧesenselaran, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Hesenselaran 182 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 35 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Xuremta

Xuremta, Xuřemta, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Xuremta 137 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 34 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Sersêf

Sersêf, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Sersêf 96 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 15 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Arebeleng

Arebeleng, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Arebeleng 266 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 56 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Qişlaxpird

Qişlaxpird, Qişłaxpird, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qişlaxpird 161 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 40 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Keçelmînan

Keçelmînan, Keçełmînan, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Keçelmînan 242 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 55 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Gewreqela

Gewreqela, Gewreqeła, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Gewreqela 491 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 98 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Baxçele

Baxçele, Baxçełe, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Baxçelle 81 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 18 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Xurdelûkî

Xurdelûkî, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Xurdelûkî 541 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 105 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Seltekelto

Seltekelto, Sełtekełto, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Seltekelto 317 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 56 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Simaqlû

Simaqlû, Simaqłû, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Simaqlû 393 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 73 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Qişlaxqazî

Qişlaxqazî, Qişłaxqazî, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qişlaxqazî 76 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 12 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Qişlaxmela

Qişlaxmela, Qişłaxmela, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qişlaxmela 30 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 10 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Kesnezan

Kesnezan, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kesnezan 498 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 122 e.

Bibîne 
 Gundistana Zûlfeqar
 Navçeya Sirşîw
 Şaristana Seqizê

Gundên Zûlfeqarê
Statû

Statû yan jî statût, qanûnên taybet in ku di dewletên federal û xweser de wekî qanûnên bingehîn ên destûreke herêma xweser in.

Statû çi ye?

Statû, ku destûra bingihîn hatiya fermikirin, rewşa bi serê xwe ya cûda ya. Her wusa bi destûra bingihîn naskirina wê hebûna cûda ya. Statûyên, siyasî, aborî, çandî û hwd, mirov dikarê di gelek warên din de bi gotina statûyê bêne ser ziman. 

Minaq, hebûna kurdan, bi nav, çand, dîrok û zimanê wan re statûya wan diafêrne.

Statûyên otonomiyan

Statûya kurdan
Statûya kurdan, weke gotinaka ku hertimî di rojevê de li ser hatîya niqaşkirin a. Kurd, ku bahse statûya xwe dikin li hemberê dewletên ku li ser serê wan in, bahse hildane mafê xwe yê ku ji hebûna wan tê dikin. Di nava wê de bahse mafê perwerdehîya bi zimanê xwe yê dayik, li herêmê xwe ku xwe bixwe bi rê ve bibin û hwd dikin. Dewletên li herêmê ên li ser serê wan serdest in ên weke Tirkiyê, Îran, Sûrîye û Îraqê jî, ya ku naxwezin ev a. Li dijî wê disekin in. Ji ber vê yekê, ku bo statûya kurdan temenê wê neafirê, hemû çand û nirx û dîroka wan, hewl hat dayin ku were jibîrkirin. 

Kurd, heta roja me jî, jî di temenê bidest xistina statûya xwe de li herêmên xwe tekoşîna azadiya azadiyê didin.

Çavkanî

Kurdistan
Kurd
Çavkaniyên dadê
Omar Dedixî

Omar Dedixî, kesekî ku bi aslê xwe tirkmen a. Di dema ku Serê navxweyî li Sûrîyê didomîya, tirkiya komeka çekdar di bin destê wî de da ava kirin û jê xwest ku herê û hêrîşî gundên kurdên rojavayê kurdistanê bike. Ji koma ku wî ava kirîya de jî di çapameniyê de hat gotin "çeteya Omar Dedîxî" jî. Girêdayî Fermandarîya Tirkiyê ye herême Xetayê dixabitî.

Şerê navxweyî yê Sûriyê
Gewirk

Gawerk an Gawerek an Gewrek eşîr u êleke mezin a Kurdistanê ye .

Esil u Mêju 
neseba Êla Gawerk diçe sala 1789-1812 ku liwe sale da şerêkî mezin çe debi nawe Abdurahman paşa mira Baban u Paşaye Osmani Hewler digel  Ahmadaxa Xoşnaw Serok eşireta Gawirk u paş şikest , Ahmadaxa Demre u 7-howt Kure wi radiken dine kurdistana Irane aliye Serdeşt u Mehabade .....

Ziman u Herêmên dîrokî 

Herêmên dîrokî ya Gawerk le 
 Bakurê Kurdistanê : le Parêzgeha Wan ,be taybet bajêra Elbak an Başkale , Gever .
 Rojhilatê Kurdistane  :Parêzgeha Wirmê an Urmiye (Azerbaycana Rojava) Şari Miarwe bajêrên Serdeşt , (Navçeya Rebet) , Wirmê (Navçeya soma u biradost) , Bokan · Mehabad· Pîranşar · Seqiz ( Gunda Miredê an Navçeya gaweka saqiz ) ,selmas
 Başûrê Kurdistanê : Hewlêr Navçeya xoşnaw ser reya Koye bo helwer- u Ranye

Eşîrata Gawerk be zimane Kurdî (Sorani - Kurmanci) diaxivin

Rojhelatê Kurdistane - ( bakura kurdistane) - başurê kurdistana başur  :

 Navçeya Serdeştê u Rebet: Raşîdî (Rashidi رشیدی) - Ebbasi (Abbasi- عباسی) - Bayazîdî (bayzidi-بایزیدی) - Xizrî (khezri- خضری - xizri)- mohammedî(محمدی) Mamendî ( مامندی)- Cehangîrî (جهانگیری) - Pîroti(پیروتی) - Nebîzade(نبی زاده) .
 Navçeya Mehabad: Ezîzî ( عزیزی) - Raşîdî (Rashidi رشیدی) - mohammedî(محمدی)- Gewerk an Gawerek (گورک)
 Navçeya Wirmê (Navçeya soma u biradost): Rostemî (رستمی) - Moradî an Muratî (مرادی) - Kmiranî (کامرانی) - Temerzade (تمرزاده) - Gewerk an Gawerek (گورک)
naseri-ناصری
 Navçeya Bokan u Seqiz: Cevanmerdî (جوانمردی)- îbrahimî (ابراهیمی) - Esenî (حسنی)- Xidrî (خدری)
 Navçeya Wan u Başkale: Mirade Eso - Vurgun .

Gewirk

Çavkanî 

 History of Gawerks dynasty , writed by Mohsen Rashidi gawerk & mevlut vurgun gawerk,2012/

Eşîrên Rojhilata Kurdistanê
Êl û eşîrên kurdan
Xwepêşandinên roja îniyê

Xwepêşandinên di her rojên Înê de ku bo maf û azadîya xwe kurdan li dar dixistin, Her rojêîn înan kurdên piştî nimêjên rojên Înê, dadiketina qadan û li dar dixistin. Di xwepêşandinên xwe de doza mafê xwe dikirin û bi dirişman, mafên xwe diqêrîn. Bi vê yekê, her roja Înê, her xwepêşandina ku li dar dixistin, navek lê kirin. Minaq, "îna mafê zimanê dayikê", "Îna li nirx û azadîya xwedî derketinê" û hwd, jî hebû. Bi rengî, nav jî li rojên xwe yên înê ên xwepêşandinê kirin. 

Piştî ku şerê li navxweyî ê li sûrîyê destpê kir, piştre gelek mirovên kurd jî hatina qatil kirin. Gelê kurd, bo ku bersivên girseyî bidina rejimê û komkujiyên wê jî, piştî her komkujiyê bi heman rengî daketina qadan û xwepêşandin li darxistina û komkuji şermazar kirina. Bi vî rengî kurdan bersivên komkujiyên rejimê didan.

Rojavaya Kurdistanê
Xoşnaw

Xoşnawî navê êleke kurdan li dedora bajarê Şeqlaweyê ye.

Eşîrên Başûrê Kurdistanê
Therion

Therion (ji yewnanî: θηρίον, tê wateya ajal, cinawir) komeke swêdî ya muzîka Symphonic Metal (Senfonîk Metal) e û di sala 1998'an de ji aliyê Christofer Johnsson (gîtarîst, berê E-Bass dileyst) ve bi navê Megatherion hate avakirin. Ev kom ji pirraniya endamên koma wî ya kevn a bi navê Blitzkrieg (1987) pêk hat.

Navê komê to mega therion (το μέγα θηρίον) yewnanî ye, tê wateya 'ajala mezin/cinawirê mezin' û ji Pirtûka Pîroz a Yûhenna hatiye wergirtin. Lê pistî demeke kurt ev nav weke Therion hate kurtkirin.

Stîla komê di salên destpêkê de weke Death Metal kare bê bi nav kirin, lê bi guhertina navê stîl jî guherî û Therion êdî giraniyê da stîla Symphonic Metal'ê. Strana 'Theli' yekemîn strana bi stîla nû ya komê ye û weke destnîsana vê guhertinê kare bê qebûl kirin.

Yek ji sedemên guhertina stîlê ev e ku endamên komê pir caran hatin guhertin, digel vê yekê sembiyozek di nava muzîka metal û muzîka klasîk pêk hat. Di vê derbarê de Christofer Johnsson anî ziman ku bandora Richard Wagner û koma Slayer (bi taybetî strana wan a Reign in Blood) pir mezin bûye.. 

Pirraniya gotinên stranan ji aliyê Thomas Karlsson hatine nivîsandin. Thomas Karlsson di heman demê de damezrînerê terîqeta Dragon Rouge (Ejderhayê sor). Hêjayî gotinê ye ku Johnsson jî endamê vê terîqatê ye.

Strana Melek Taus 
Yek ji stranên herî balkês strana wan a bi navê Melek Taus e. Ji nav û gotinên stranê tê fehm kirin ku ew ji ola êzîdîtiyê îlham stendine. Wek pirraniya stranên komê, ev stran jî dikeve nava Symphonic Metal'ê û xwediyê beşên tarî ye. Gotinên stranê Melek Tawisê weke melekeke tarî pîroz dike. Herwiha, di stranê de hevokeke kurdî jî tê xwendin û di gotinên fermî yên stranê de ev hevok wiha derbas dibe:

Wergera kurdî ya stranê wiha ye:

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Strana 'Melek Taus' li ser malpera Youtube
 Gotinên strana 'Melek Taus' li ser malpera lyricstime.com 

Komên muzîkê
Yekîtiya Erebî

Yekîtiya Erebî, berê Lîga Erebî, wekî Komkara Erebî jî tê zanîn, ji 22 welatên ereb pêk tê. Weke saziyeke navnetewî ya di navbera welatên ereb de ye.  Di sale 1944an de bi mohrkirina Protokola Îskenderiyeyê re temenê wê hat avêtin. Di 22ê adara 1945an de ji aliyê Sûrî, Misir, Iraq, Urdun, Erebistana Siyûdî û Libnanê ve hat avakirin. Navenda wê li Qahîreyê ye. Îro 22 welatên wê yên endam hene. Ku di nava welatên ereb de têkiliyê aborî, siyasî, çandî dêne ava bûye.

Temenê wê 

Lijneya wê ya bilind heye û ev lijna, civên wê wezîrên karên derve ên welatên endamê wê bi levcîvîna wan re pêk tê. Her andame reyak wê heya û tenê biryarên wê andamên wê yên ku rêyê bikardihênin girêdide, 

Sekreteriya giştî jî heya û ew jî rastkirin û û çêkirina têkiliyan navendî ya endaman çê dike.

Welatên endam ên Yekîtiya Erebî 

Di civînên ku dibin, welatên weke Îran û hwd jî tevlî dibin. Li vê lîsteyê zêdekirinên ku mirov dikarê bike jî hene.

Çavkanî 

Rêxistin
Rojhilata Navîn
Dewletên ereb
Çanda ereb
Şaha Elî Evdo

Şaha Elî Evdo yan jî Nûjîn Dêrik (z. 1'ê hezîrana 1970'î), têkoşer û jineke kurd a Rojavayê Kurdistanê bû. 

Wê li dijî rejîmê di têkoşîna kurdan de di refên pêş de cihê xwe girtiye. Di nava kurdan de,  bi navê Leyla Qasim jî jê re hatiye bikaranîn. Ji bo ku zêde xalkê hêz wê dikir, ev jê re dihat gotin. Şaha Elî Evdo, di 1'ê hezîrana 1970'yan de li bajarê Dêrika Hemko ya Rojavayê Kurdistanê ji dayik bû. Evdo di sala 1994'an de tevlî refên têkoşîna azadiya gelê kurd bibû. Piştre, bû fermendereke YPG'ê. Ji aliyê komeka çekdar ku ji aliyê dewleta tirk ve hatibû bi rêxistin kirin di bin navê "Tabûra Selahedîn" de hat qatilkirin. Kurdên rojavayê Kurdistanê, Şaha Eli Evdo weke Leyla Qasima Rojavayê dihênin ser ziman. 

Keça kurd, piştî ku ji aliyê Tirkiyeyê ve hat girtin, êşkenceyên mazin lê hatibûbû kirin. Bi rojan di bin êşkenceyan ma. Piştî êşkenceyên ku lê hatibû kirin re ew hat qatilkirin.

Piştî ku Evdo hat qatilkirin, piştî kuştina wê re îna pêşî ya ku hat di îniya 2´ê mijara 2012´an, bi navê Îniya Şehîd Şaha Elî Evdo hat baxşkirin. Piştî mêjê jî, li her bajarên rojavayê Kurdistanê kurd daketina qadan û qatilkirina wê şermezar kirin. Bi vê armanca şermezarkirina wê bi deh hezaran mirov daketina qadan ..

Çavkanî 

Jidayikbûn 1970
Siyasetmedarên kurd
Kesên ji Dêrika Hemkoyê
Peyîg

Peyîg  (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Aẍzûnîg

Çend cihên bi vî navî hene:

 Aẍzûnîg, gundekî ser Pêrtagê ye. 
 Aẍzûnîg, gundekî ser Xozatê ye.
Zimêq

Çend cihên bi vî navî hene:

 Zimêq, gundekî ser Pêrtagê ye. 
 Zimêq, gundekî ser Xozatê ye.

Mijarên têkildar 
 Zimage, Pilemor
 Zimaga Avasu, Pilemor
 Zimêg, Macîran
Çemê Andalién

Andalién yan Çemê Andalién (bi spanî: Río Andalién), çemekî Şîleyê ye. Dirêjiya wî 130 km ye.

Çavkanî 
 Cade Idepe, 2004. Diagnóstico y Clasificación de los Cursos y Cuerpos de Agua según objetivos de calidad. Cuenca del Río Andalién. Dirección General de Aguas. MOP. Diciembre de 2004. Santiago. Chile. 
 Francisco Solano Asta-Buruaga y Cienfuegos, Diccionario geográfico de la República de Chile, D. Appleton y Compania, Nueva York, 1899 pg. 31-32

Çemên Şîleyê
Biobío (çem)

Biobío yan Çemê Biobío (bi spanî: Río Biobío), çemekî Şîleyê ye. Dirêjiya wî 380 km ye.

Çavkanî 
 Niemeyer, Hans; Cereceda, Pilar (1983). Geografía de Chile — Tomo VIII: Hidrografía. 1º edición, Santiago de Chile: Instituto Geográfico Militar.

Çemên Şîleyê
Santiago de Chile

Santiago de Chile paytexta Şîleyê ye. Rûerd — 641,4 km². Nifûsa wê 5.428.590 e (2002).

Girêdanên derve 

Paytextên Amerîkayê
Şîle
Kemal Necim

Kemal Necim, di sala 1969an de hatiye dinê, nivîskarekî kurd e. Ji bajarokê Girkê Legê yê ser bi Dêrika Hemko ve li başûr rojavayê Kurdistanê ye.

Berhevokên wî
Kemal Necim berhevoka xwe ya pêşîn a bi navê "Kezîzer" li Bêrûtê ji weşanxaneya Amerda di sala 2002an de weşand.

Berhevoka wî ya diduyan a bi navê "Bîstikek Guneh" di tîrmeha 2006an de li Şamê hate weşandin.

Berhevoka wî ya sisêyan a bi navê "Dilên Navser" di tîrmeha 2018an de ji aliyê weşanxaneya Şilêr ve li bajarê Qamişlo hate weşandin.

Berhevoka wî ya çaran a bi navê "Danên Bi Çêja Peyva Destpêkê" jî di sala 2021ê de ji hêla weşanxaneya Şilêr ve li Qamişlokê hate çapkirin.

Girêdanên derve 
 https://www.helbestakurdi.com/helbestvan/kemal-necim.html

Çavkanî

Nivîskarên kurd
Kesên ji Dêrika Hemkoyê
Jidayikbûn 1969
Benat

Benat, Binat (), gundekî navçeya Basan a  Şirnexê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Basan
Gundên valakirî li Kurdistanê
Bûnesre

Bûnesre (), gundekî navçeya Basan a  Şirnexê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Basan
Gundên valakirî li Kurdistanê
Finika Gelî

Finika Gelî (), gundekî navçeya Basan a Şirnexê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Basan
Gundên valakirî li Kurdistanê
Finika Rawî

Finika Rawî (), gundekî navçeya Basan a Şirnexê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Basan
Sewadî

Sewadî (), gundekî navçeya Basan a Şirnexê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Basan
Tarûnê

Tarûnê (), gundekî navçeya Basan a Şirnexê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Basan
Xêstê

Xêstê, Xîstê (), gundekî navçeya Basan a Şirnexê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Basan
Celikan, Basan

Celikan (), gundekî navçeya Basan a Şirnexê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Basan
Marina Abramović

Marina Abramović, wekî Marîna Abramovîç bixwîne (z. 30'ê mijdarê 1946 li Belgrad, Yûgoslavyaya berê), hunermendeke sirbî ya Performance Art (hunera performansê) ye.

Jiyan 
Dê û bavên Marina Abramović partîzan bûn: dayika wê seroka leşkerî, bavê wê jî qehremanekî neteweyî bû. Bavpîrê wê Varnava Rosić ji sala 1930'î heta 1937'an ve patrîkê dêra sirbî-ortodoks bû. Abramović ji sala 1965'an heta 1970'yî di akademiya hunerên xweşik a Belgradê de nîgarekariyê xwend. Ji sala 1986'an pê ve wê nivîs, nîgar û xebatên bi gelale weşand û ji sala 1973'an pê ve êdî dest bi nîşandayîna performansên hunerî kir. Di salên 1970'yî de wê li Akademiya Hunerên Xweşik a Novi Sadê perwerdehî da û di sala 1975'an de ew tevlî leyîstoka Hermann Nitsch bû. Ji sala 1976'an pê ve ew bi hezkiriyê xwe Ulay re xebitî û hevkariya wan bi ji hev veqetîna wan a di sala 1989'an de ajot. 		 		 		

Ji sala 1990'î heta 1991'ê Marina Abramović wê di Académie des Beaux-Arts de li Parîsê weke profesoreke mêvan perwerdehiyê kir. Ji 1992'an heta 1996'an ew li Hochschule für Bildende Künste Hamburg profesor bû, ji 1997'an heta 2004'an jî wê li Hochschule für Bildende Künste Braunschweig perwerdehiya hunera performansê kir.

Xelatên wê 
 2012 Berliner Bär, xelata almanî ji bo hunerê

Jêgiran

Pirtûk 
 Marina Abramović. Kristine Stiles, Klaus Biesenbach, Chrissie Iles. London; New York, NY: Phaidon 2008. ISBN 978-0-7148-4802-0 Englisch

Çavkanî

Girêdanên derve 
 
 
 
 „Balkan Baroque“, 1999
  
 Kurtejiyan, xebat û nivîsên hunerî ji hevkariya digel Ulay
 Marina Abramović bei artnet.com.
 "600 Stunden auf dem Holzstuhl" – hevpeyvîna rojnameya Zeit digel Marina Abramovic, 23'ê adarê 2010
 „Du musst Dinge tun, die Angst machen.“ (Divê tu tiştên tu jê ditirsî bikî) Hevpeyvînek digel tageszeitung, 9'ê tîrmehê 2011
 
 Marina Abramović li ser database'ya Instituts für Auslandsbeziehungen e. V. 

 Marina Abramović li ser culturebase.net 
Jidayikbûn 1946
Mirovên zindî
Beşparmex

Beşparmex (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Dambat, Bêgirî

Dambat (), gundekî girêdayî navçeya Bêgirî ya Wanê ye. 

Gundên Bêgiriyê
Keçîqiran

Keçîqiran (), gundekî girêdayî navçeya Bêgirî ya Wanê ye. 

Gundên Bêgiriyê
Koş

Koş (), gundekî girêdayî navçeya Bêgirî ya Wanê ye. 

Gundên Bêgiriyê
Mezra, Bêgirî

Mezra (), gundekî girêdayî navçeya Bêgirî ya Wanê ye. 

Gundên Bêgiriyê
Ote

Ote (), gundekî bi ser navçeya Bêgirî ya Wanê ve ye. 

Gundên Bêgiriyê
Persolan

Persolan (), gundekî girêdayî navçeya Bêgirî ya Wanê ye. 

Gundên Bêgiriyê
Petena Jêrîn

Petena Jêrîn (), gundekî girêdayî navçeya Bêgirî ya Wanê ye. 

Gundên Bêgiriyê
Petena Jorîn

Petena Jorîn (), gundekî girêdayî navçeya Bêgirî ya Wanê ye. 

Gundên Bêgiriyê
Sebah Zaxoyî

Sebah Zaxoyî, di sala 1952'an de li bajarê Zaxoyê ji dayika xwe bûye, muzîkvan û hunermendekî kurd e.

Jiyana wî
Hunermend Sebah Zaxoyî ji Peymangeha Mamostayan a Hewlêrê derçûye.

Muzîk û albûmên wî

Çavkanî

Muzîkvan
Zanîngeha Niccolò Cusano

Zanîngeha Niccolò Cusano, wekî Nîkolo Kûzano bixwîne (bi îtalî: Università degli Studi Niccolò Cusano - UniCusano), zanîngeheke taybet a Romayê (Îtalya) ye. Zanîngeh di sala 2006an de hat damezirandin.

Girêdanên deranî 
 Zanîngeha Niccolò Cusano

Zanîngeh
Indie (muzîk)

Independent ango Indie (ji îngilîzî bi wateya Serbixwe), navê cureyekî zimananîna hunerî ye. Di çapemeniyê de wek beşeke muzîkê bi nav û deng e û bi hewldana cûdabûna/serxwebûna ji muzîka piyasê tê naskirin. Ev cureyê muzîkê wek cureyekî tenê hatibe binavkirin jî, di nava xwe de gelek beşên cur bi cur vedişêre. Hewldanên hunera serbixwe di gelek beşên hunera nûjên kare bê dîtin û bi taybetî di beşên muzîka pop, fîlm, nivîskarî, lîstok û modayê de cihê xwe girtiye. Peyva Indie îro bi gotina hunera underground (bin erd; alternatîv) heman heman hevbeş e.

Li gorî hunermendên vê beşê gotina Independent qala serxwebûna hunera wan a ji piyasa û çapemeniya cîhanî dike.

Yek ji sedemên pêkhatina beşa Indie hewldanên populîzmê yên şîrketên mezin ên muzîk û fîlmê ne: hewldanên wan di salên dawî de hereketên alternatîv provoke kirin, ji ber ku li şûna ku giraniyê bidin kalîte û entegrîteya hunerî, armanca şîrketên cîhanî yên wek Major-Labels û Hollywood meztirînkirina qezencên aborî yên li hemû cîhanê ye.

Independent bi gelemperî wek qitûtiyeke rexneker tê nirxandin, ya ku darêjên civakî û siyasî pirsyarî dike.

Çavkanî

Muzîk
Windows Phone

Windows Phone malbateka nû ya pergaleka xebitandinê a telefonên destan e ko ji aliyê kompaniyaya Microsoftê ve hatiye çêkirin. Ev pergal şûngira pergala kevintir Windows Mobilê ye, lê herdu digel hevdu naguncin.

Ew cara pêşîn di Çiriya Pêşîn a sala 2010ê da kevt sûkê.

Girêdanên derve 
 Malpera fermî

Microsoft Windows
Round Maple

Round Maple (wekî Rawnd Meypil bixwîne) gundik e ku dikeve Edwardstone, navçeya Babergh a başûrê Suffolk, li rojhilatî Îngilistanê. Jimara niştecihên gundik 20 kes e. Koda wî ya posteyê CO10 e.

Li vê deverê cure bîrayeke navdar a bi navê Round Maple Mild tê çêkirin.

Bajar
Serboriyên Dorayê

Serboriyên Dorayê yan jî Serpêhatiyên Dorayê (navê orijînal ê îngilîzî Dora the Explorer) filmkartunekê emrîkî ye ku behsî zarokeke bi navê Dora û hevalê wê meymînk Boots diket, programekê perwerdeyê înteraktîv e û zarokan fêrî zimanê îngilîzî diket. Danerên rêzefîlmê televîzyonê Chris Gifford, Valerie Walsh û Eric Weiner in.

Rêzefîlmên televîzyonê
Fîlmên karton
Xadim

Xadim navê pirtûka duyem a nivîskarê kurd Selahattin Bulut e ku çapa wê ya yekê di sala 2008'an de li Stenbolê derket û çapa wê ya diduyan di sala 2012'an de jî derket. Pirtûk ji çîrokeke dirêj a 88 rûpelan pêk tê û ferhengoka pirtûkê jî heye.

Çavkani 
 Selahattin Bulut (2008). Xadim. Avesta, Stenbol. ISBN: 978-9944-382-52-6.

Pirtûk
Aẍzûnîg, Xozat

Aẍzûnîg ango Axzûnîg (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Zimêq, Xozat

Zimêq (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Tûlik, Mamekî

Tûlik () ( navê gundê ye / Sütlüce navê nahiyê ye), gundekî ser bi navçeya Mamekiya Dêrsimê ve girêdayî ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Mamekiyê
Mirovnasiya zimannasiyî

Mirovnasiya zimannasiyî, antropolojiya zimannasiyî ji aliyê civakî û çandî ziman vedikole.

Mirovnasiya zimannasayî li ser van mijaran dixebite:
 ziman çawa derketin holê
 deng û rêziman danûstandinek çawa bi hev  re çêdikin ku pergalek ragihandineke ravic derkeve holê.

Em nizanin bê çawa mirovan dest bi axaftinê kirine û dibe ku em qet hînnebin.

Ziman ji bo çandê pir girîng e. Çand bi rêya ziman tê veguhestin.

Antropolojî
Dilopkê

Dilopkê an jî Dilopk (), gundekî navçeya Basan a Şirnexê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Basan
Gundên valakirî li Kurdistanê
Mizgîn Hesko

Mizgîn Hesko Mehmûd (, Şelhûmiyê, Qamişlo), helbestvaneke kurd e.
Di  de li gundê Şelhûmiyê ya ser bi bajarê Qamişloyê ve ji dayik bûye. Di destpêka xwe de, bi zimanê erebî helbestan dinivîse, û paşê bi kurdî. Piştî bombebarandina Helebceyê, yekemîn helbesta wê, ya bi navê Kes nehiştin, di Gelawêjê hatiye belavkirin.
Mizgîn Hesko ta niha 2 xelat wergirtin e. Di 11ê çiriya paşîn 2012an li Hannoverê (Almaniya ) Bi helkefta 28emîn salvegera koça dawî ya Seydayê Cegerxwîn.Xelata rêzgirtinê wergirtiye ...ev xelat her sal ji layê Partiya Dimuqratî Pêşverû ve tête terxankirin.

Di 27 çiriya pêşîn 2013an li Essenê (Almanya) xelata roja helbesta kurdî Li derve wergirtiye. Ev xelat jî salê carekê ji layê Hevbenda Nivîskar û Rojnamavanên Kurd li Sûryê tête dabeşkirin.

Berhemên çapkirî 
 Tîpên evînê, Avdar 2007
 Asoyekî tijî Endeko, Tîrmeh 2008
 Di nav henasên kovanan de, Avdar 2010
 Li ber pala welatekî birîndar di herikîm, Avdar 2012

Girêdanên derve 
  Mizgîn Hesko li Duhokê helbestên xwe xwendin 

Jidayikbûn 1973
Helbestvanên kurd
Kesên ji Qamişloyê
Hulman

Hulman (), gundekî girêdayî navçeya Dêrsimê Mêzgirê ye.

Gelhenasî

Navdar 
 D. Îzolî

Çavkanî 

Gundên Mêzgirê
Xana Omerxalî

Xana Omerxalî Usoyan (bi tîpguhêziya inglîzî  Khanna Omarkhali , z. 1981 Rewan, Ermenistan) nivîskareke kurda êzdî ye ku di sala 1981ê li paytexta Ermenistanê, bajarê Rewanê ji dayik bûye. 

Nivîskar kurda êzdî ye, ji mala Pîrên Omerxalî tê. Sala 2002ê Zanîngeha Sankt-Pêtêrsbûrg ya Dewletî Zanîngeha Rojhilatnasiyê beşa zimannasiyê ya îrannasî û kurdnasiyê temam kir (BA)[Çi ye?] û di sala 2004ê de destûrname magîster (MA) stand. Piştî MAyê hate pejirandin ji bo Fakûlteya Rojhilatnasiya wê Zanîngehê ku nivîsandina doktora xwe li ser dînê êzdiyan (Ph.D.), di sala 2006ê de li Fakûlteya Felsefe û Siyasî li beşa Dînnasiyê de qedandiye. Semîner li ser dînê êzdîyên çêkirine û beşdarî gelek konferansên zanistî bûye. Xanna Omerxalî di salên 2005-2007an de li Zanîngeha Georg August ya Göttingenê (Georg-August Universität Göttingen) li ser zimanê kurdî û her wisa jî li ser Zimanê Qewlên Êzdiyan ders dide. Nêzîkî 20 gotarên zanistî derheqê bîr û baweriya dînê êzdiyatiyê de bi zimanê rûsî, inglîzî û kurdî nivîsîne. Pirtûka wê bi navê Êzdiyatî, ji kûrahiya hezarsalan” (Sankt-Petersbûrg, 2005) bi rûsî çap bûye.

 Berhemên wê 
 Zerdüşt Avesta Analîza Qewlên Êzdîyên Êzdiyatî, civak, sembol, rîtûel'', 2007, Avesta, Stembol. Wergera ji îngilîzî ji layê Ergîn Opengîn ve ye.
   http://www.avestakitap.com/yazar.php?id=165

Çavkanî 

Nivîskarên êzdî‎
Nivîskarên kurd‎
Nivîskarên kurd ên jin
Kurdên Ermenistanê
Jidayikbûn 1981
Kurdnas
Mirovên zindî
Tawûx

Tawûx (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Navdar 
 Ahmet Aslan
 Mikaîl Aslan

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Dîlano

Dîlano (), gundekî li ser navçeya Mêzgirê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Mêzgirê
Abid Xelîl

Abid Xelîl (jdb. 1973 li Serê Kaniyê − m. 16ê çiriya paşîn 2012, li Serê Kaniyê), siyesetmedarekî kurd û serokê Meclîsa Gel a Serê Kaniyê bû. 

Di 16ê çiriya paşîn a 2012an de ji aliyê komek çekdar ve hat qetilkirin ku Tirkiyeyê şandibûn li Rojavayê Kurdistanê li Serê Kaniyê ji bo ku tevlîheviyê derxin û êrîşî saziyên gelê kurd bikin. Abid Xelîl, rojnamevantî jî kiribû. Abid Xelîl, dema ku amedekariya xwepêşandanekê dikir hat qetilkirin. Xwepêşandan, wê ji bo piştgiriya kurdên ku ji welatê bi gefê hatibûne revandin hatiba lidarxistin. Piştî 8ê çiriya paşîn dîsan dewleta tirk bi destê komên çete êrîş da ser herêma Rojavayê Kurdistanê Serê Kaniyê. Di wê demê de bi propagandaya Tirkiyeyê ku bi rêya hin komên wekê koma "azad" ku dabû kirin, nêzî 11 hezar kurd hatibûn revadin. Gotibûn wan "herine bakûrê Kurdistanê li wir xizmên we hene: Wan jî bawer kiribû. Lê dema ku ketibûna ser rê û çûbûn bakûrê Kurdistanê, êdî Tirkiyeyê hemû girtibûn û biribûn û li wergahan bicih kiribûn. Wê xwepêşandan ji bo wan ba. Di amedekariya wê xwepêşandanê de Abid Xelîl hat kuştin.

Abid Xelîl, bi sê hevalên xwe yên di rex wî de hat qetilkirin. Abid Xelîl, xwende bû û li Zanîngeha Şamê beşa têkiliyê û zanyariyê xweandibû.

Çavkanî

Girêdanên derve 
   Malpera Diyarname, 19.11.2012.

Jidayikbûn 1973
Mirin 2012
Siyasetmedarên kurd
Kesên ji Serê Kaniyê, Hesîçe
Azgêr

Azgêr, Aẍizgêr ango Aẍizgîr () navê gundekî girêdayî navçeya Macîranê ye.

Gelhenasî

Navdar 
 Elîşêr

Çavkanî

Girêdanên derve 
 sivasbahadun.com: Aẍizgîr (vîdyo)



Gundên Macîranê
Gangnam Style

Gangnam Style (bi koreyî: 강남스타일) navê straneke artîstê başûr-korêyî PSY e. Stran di 15ê tîrmeha 2012an de hat belavkirin. PSY û Yugeonhyeong pevre ev stran nivîsand.  PSY, yê 34 salî, yekemîn hundermendê Koreyayî ye ku li Amerîkayê pir navdar be. Li meha 11, 2012 PSY "Xelata Muzîka MTV" ya Ewropayê wergirt. Bi 26ê çiriya paşîn a 2012 ve vîdeo klîba wê di YouTube de 800 mîlyon kes temaşe kir û rekora strana "Baby" ya Justin Bieber heland û dûv re “Gangnam Style” bû yekemîn vîdyo ku ji layê yek milyar kesan ve bihête temaşekirin.

Jêderk 

Nivîs, deranîn û qeyd kirina “Gangnam Style” di bin albûma PSY ku xebata stûdyoya şeşem, PSY 6 (Six Rules), Part 1 nav yek sernavî de çêbû. Li pey belavkirina wî ve kêmzêde di hemû lîsteyên bilbordê koreyî, malperên lêgerîna portala, firoşgehên mûzîkê bionlîne de cîhê xwe girt.

Paşxan 
Bi zimanê korêyî wateya "nam" başûr, ya "gang" jî rûbar e. Di vê stranê de behsa Rûbarê Hana paytextê Korêya Başûr hatiye kirin. Sedsala 15an de paytext û bajara mezintir Sêûl bû. Gêşbûna Gangnam û Sêûl di salên 1970an de destpêkir. Gangnam di 1970 û 80an de ekonomî pêş ve xist ku bû nîşana Korêya Başûr. Ji niha ve li Korêya Bakur bajara dewlemendtir ew e.

Çavkanî 

Stranên korêyî
Îsmaîl Taha Şahîn

Îsmaîl Taha Şahîn civaknas û nivîskarekî kurd e û danerê Ferhenga Amed e. Ew di 24ê hezîrana 1957an de li gundê Seyzarê Jêrîn ê devera Sêmêlê hatiye ser dinyayê. 

Îsmaîl Taha Şahîn di sala 1977-78an de li zanîngeha Silêmaniyê kolîca adabê pişka civakzanî (komelnasî) hatiye wergirtin. Di sala 1981-82an de xwandina zankoyê bi dûmahî anî. Di sala 1982an de berhemê wî yê yekê Ne hemû gotnên meznan gîra li berîne di rojnameya Hawkarî de hatiye belavkirin. Her wesa gelek babetên dî yên hemecor navbeyn navbeyn di gelek govar û rojnameyên kurdî yên wekî Hawkarî, Beyan, Karwan, Bizav, Roşinbîrî Niwê, al-'Iraq, Paşkoy 'Êraq, Rasterê, Resen, Peyamî Rastî, Evro, Kepir, Nûbihar, Çavdêr, Awêne û hwd belav kirine.

Di sala 1994an de li Kolîca Şerî'et û Dîrasatên Îslamî li Dihokê wek mamostayê zimanê kurdî hate damezrandin û çar salan li serêk zimanê kurdî û derûnzanî û binemayên vekolanê û binemayên perwerdeyê li kolîca navbirî gotîne. 

Nuke (2012) yek ji endamên Sendîkaya Rojnamenivîsên Kurdstanê ye û vekolerê civakî ye li ser mîlakê perwerdeya Sêmêlê.

Berhemên wî 
Heta nuke ev berhemên xwarê dane çapê: 
 Destpêka xwandin û nivîsîna kurdî, Dihok, Çapxaneya Kolîca Şerî'etê, 1994. 
 Agrî xwelî jê dimînit, Komeka gotaran. Dihok, Çapxaneya Zanist, 1998.
 Nexş û nîgarên berka koçerî, Dihok, Spîrêz, 2005. 
 Balindeyên goştxwer, Dihok, Spîrêz, 2005. 
 Balindeyên Kurdstanê: pişka yekê (2005) û pişka diduyan (2007), pişka sêyan (2008), pişka çaran (2008), Dihok, Spîrêz. 
 Hingvîn çewa çê dibît? Ji zimanê erebî hatiye wergerandin, Dihok, Spîrêz, 2005. 
 Darûbar, ji zimanê erebî hatiye wergerandin, Dihok, Spîrêz, 2006. 
 Mêşemor, ji zimanê erebî hatiye wergerandin, Dihok, Spîrêz, 2007. 
 Bergotiyên koçerekî deştînebuwiy, hozan. Dihok, Weşanên êketiya nivîserên kurd, 2007. 
 Ji bo rênvîseka çêtir, ziman, Dihok, Weşanên êketiya nivîserên kurd, 2008.

Berhemên amadekirî ku di paşerojê de bide çapkirin 
 Ferhenga Amed (ferhengeke kurdî (kurmancî) - kurdî (soranî) - erebî ya berfireh), ji 20.000 peyvan pitir pêk hatiye. 
 Axivtin şekre ne li hemî ziman û seran: komeka berfirehe ji gotinên mezinan yên nivîskarî bi xwe ji devê xelkî bihîstîn û komkirîn. 
 Amkê mino mamanî: komeka wan mamkane yên li Deşta Dubanê belav. 
 Baweriya bê sîber: komeka gotaran.

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Kesên ji Sêmêlê
Jidayikbûn 1957
Rûbarê Han

Han, ango çemê Han an jî robarê Han (bi korêyî 한강, Han Gang; bi înglîzî Han River) robarekê welatê Korêya Başûr e ko bi nav Sêûla paytextê welatî da derbaz dibit. Ev robar ji hevgirtina du tayên bakur û başûr her bi vî navî pêk dihêt. Tayê başûr ji Çiyayê Dêdûk û tayê bakur jî ji Çiyayê Gumgang dizêt. Herdu ta hev digirin û bi nav bajarê Sêûlê da derbaz dibit û dirijit nav Deryaya Zer. Dirêjiya robarê Han 514 km in.

Kore
Erdnîgarî
Augusto De Luca

Augusto De Luca (wekî Ewgûsto de Lûka bixwîne, di 1ê tirmeha 1955'an de li bajarê ‪Napolî‬ yê navçeya Campaniayê hatiye dinê), fotokêşekî talyan e.

Bîbliyografî 
 (1986) Napoli Mia.(Centro Il Diaframma / Canon Edizioni Editphoto Srl)
 (1987) Napoli Donna.(Centro Il Diaframma / Canon Edizioni Editphoto Srl)
 (1995) Trentuno napoletani di fine secolo. Electa, Naples, ISBN 88-435-5206-6
 (1996) Roma Nostra. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-705-9 
 (1997) Napoli grande signora. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-775-2
 (1998) Il Palazzo di giustizia di Roma. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-492-0231-1
 (1998) Firenze frammenti d'anima. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-842-1
 (1999) Bologna in particolare. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-980-0
 (2000) Milano senza tempo. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-492-0093-5
 (2001) Torino in controluce. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-492-0211-3
 (2002) Tra Milano e Bologna appunti di viaggio. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-980-0
 (1992) Swatch Collectors Book 1. Editore M. Item — Switzerland, ISBN 88-86079-01-X
 (1992) Swatch Collectors Book 2. Editore M. Item — Switzerland, ISBN 88-86079-00-1

Pêşangeh

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Witness Journal - http://www.fotoup.net/000Intervista/2789/augusto-de-luca  
 Hasselblad gallery - http://www.hasselblad.com/hoc/photographers/italian-photography.aspx 
 Polaroid Art Italy - http://www.polaroidartitaly.it/elgg/pg/profile/AUGUSTODELUCA 
 Artelab - http://www.artelabonline.com/articoli/view_article.php?id=5196 

Wênegirên îtalî
Jidayikbûn 1955
Welîbaba

Delibab ango Welîbaba (), gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye. Li wî gundî  eşîrên Kurdikî, Dilxêrî  Şadî u Celalî dijin.Li vî gundi dema bori de fille dijiyan.qetliam u erişa li ser filla li gund de fille derketin u hattin qetilkırın.pişti valabuna gund li  kaqızman tercan u bazide kurd bun koçberi vi gunde. 

Gundên Pasîna Jêr
Încixan

Încixan ango Înciẍan (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Kilîse, Xozat

Kilîse ango Kilîsê (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Mixsor

Mixsor (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Qelecûx

Qelecûx (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Qorî, Xozat

Qorî (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Dodî

Dodî, Totî (bi ermenî: Դոդի, Dodi, , , ) gundekî navçeya Parsîna Jêr a bi ser Erziromê ve ye. Di dema borî de li gund fileh dijiyan, lê piştî koçberkirina filehan kurd koçberî vî gundî bûn. Navê gund ji eşîra dodikan hatiye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Pasîna Jêr
Gomik, Kaxizman

Gomik () gundekî herêma Kaxizmana Qersê ye.

Gundên Kaxizmanê
Zoxer

Zoxer an jî Kavge (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Samoşî

Samoşî (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Derwêşcemal

Derwêşcemal (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Cemoler

Cemoler (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Dêrik, Xozat

Dêrik (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Hopik, Xozat

Hopik ango Hopikan (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Piştevan Dostikî

Piştevan Xorşîd Dostikî, Siyasetmedarêkî û çalakvanê biwarê civakî ji bajêrê Dihokê ye navê wî Piştevan Xorşîd e yê berniyas bi Piştevan Dostikî.

li 15/11/1980 ji Malbatek Kurd perwer li Gondê Dêragijnîk yê bi ser Nahya Mangêşkê ve û girêday Parêzgeha Dihokê hatiye Dinê . ji zaroktiya xwe di gel malbata xwe di nava refên Berxwedana Başurê Kurdistanê da bu.

li sala 1986 dema rejêma Beas ya Sedam Gondê wan şewitandî di gel malbata xwe derbedrî Gondên sînor bo , di bin perê berxwedanê .
li sala 1988 ketiye ber Enfalan u li kêmya barana gondê Baclê jehrawî buye u bi nexoşî ya kêmyabaranê derbederî bakurê Kurdistanê bu ye u li kempa Sîlopé u paşan li kempa Mardînê maye . Piştî rejêma Baes bi hevkariya rejêma Tirka Dwo caran xelkê kempê jehrdar krî derbedrî Sinorên Rojhelata Kurdistanê bwye u ta sala 1991 li Kempa Zêwe maye.

1991 vegeryaye başurê Kurdistanê u li Dihukê xwe cih bu piştîserheldana behara sala1991 .

Niha Endamê Civata Serkirdayetya Parta Ayndeya Kurdistanê u berpirsê Lqa Dihoke

Serpêhatî 

Serpêhatîyên Piştevan Dustkî
Lisala 1995 beşdarî refên gerîla buye ji bu li dijî hêrşn Tirka li başûr .

Nivîsar 

Nivîsar u Berhemên Piştevan Dustkî
 Gorîna Civaka siyasî
 Heft Emeşspendan : Heft zatên pîrozên Zerdeştî

Siyasetmedarên kurd
Jidayikbûn 1980
Kesên ji Dihokê
Kirnîg

Kirnîg (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Pakira

Pakira (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Taçkirag

Taçkirag (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Zankirag

Zankirag (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Navdar 
 Uşên Doğanay, bavê Abbas Doğanay û apê Seyfî Doğanay.

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Qerece, Xozat

Qerece (), gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Xozatê
Qerece

Çend cihên bi vî navî hene:

 Qerece, gundekî ser Giyadînê ye. 
 Qerece, gundekî ser Xozatê ye.
Yaneya Zaxoyê ya Werzişî

Yaneya Werzîşê ya Zaxoyê , bi fermî Yana Zaxo ya Werzişî, tîmeke futbolê ya herêma Kurdistanê û Îraqê ye.

Ew di qehremaniya Kurdistanê ya futbolê de yariyê dikin. Yarîgeha nêvdewletî ya zaxoyê  noke amadeye mezintrin yarigel li ser astê iraqê û kurdistanê. Tîma yaneya Zaxoyê gelek caran tevlî qehremanên Îraqî bûye. Şêwaza wê ya lîstinê lez û xurt e.

Yarîkerên neamade 
  Nana
  Ahmad Abdul-Jabar
  Hussein Alaa
  Salih Jaber
  Noor Sabri
  Elia Adrian
  Marios Fantila
  Feras Esmaeel
  Kawa Hesso
  Nasouh Al Nakdali

Girêdanên derve 
 Malpera Goalzz

Yaneyên futbolê yên Kurdistanê
Yaneyên futbolê yên Îraqê
Zaxo