nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Nasir Rezazî

Nasir Rezazî () yek ji mezintirîn û navdartirîn stranbêj û helbestvanên kurde ku bi giş zaravayên kurdî stranan xwendîye. 21 Hezîranê, 1955 li parêzgeha Kurdistan, Îran li bajarê Sine ji dayik bû. Navî bavê wî Salih e.

Gava ku li Îranê Komara Îslamî serket Nasir Rezazî çuye nav parta Komele ê û weka pêşmerge yek xebata xwe bedewam kir. Paşan ew çuye welatê swêd û kara xweya honerîya li wêderê bedewam kir. Zaweca wî Merziye Ferîqî e ku ew jî stranbêjekî navdar bû. Paş rizgarîya iraqê Nasir Rezazî dizivire Başûrê Kurdistanê. Niha li bajarê Dokanê rûnîştîye û kara hûnerîya xwe ya bedewam dike.

Nasir Rezazî yekjar Terefdarî le Kurdistan Heye. Mamoste Rezazî Yek le Damezrenanî Kenale Medtv Hebu.
Mamoste Le Her Çar Parçeye Kurdistan Goranî Gotiye.Be Navbangtirin Strana wî strana Berzî Berzîye Ke le dinya Da Zor Nas Kîriye.Nasir le Gel Zor Le Hunermendaniî Kurd Stran Gwtiye.Mamostê Rezazî Le Gel Serok Ebdullah Ocalan Sala 1997 Le Rojawa Didar Kerîye
Kak Nasir Çend Salene Ke Bara Tendurustî Baş Nine. Le Kanalen Medtv ,Kurdsat,Rûdaw Peşkeşkara Progirama Hûnerî Bine

Çavkanî 

Stranbêjên kurd
Jidayikbûn 1955
Mirovên zindî
Kesên ji Sineyê
Famîleya pezmijokan

Famîleya pezmijokan an pezmijok (Varanidae), famîleyek e berfireh e ji qirtîşên goştxwerê girs ji xijendeyên pelikdar ji jorefamîleya Varanoidea ku jê cinsê Varanus an pezmijoka rast gelek navdar e.Varanidae ji jorefamîleya Varanoidea ku qirtîşên bêguh, qirtîşên dêw wek mosasaurs û dolichosaurs, qirtîşên deryayî pêşdîrokî,qirtîşên cirnîs, ejdehayên Komodo (qirtîşa twer ê mestir li ser riwê Cîhanê), ejdeha an ejdeyên birî û cinawirên Gîla an Heloderma dihewîne.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Varanidae 

 
Faunaya Kurdistanê
Faunaya Afrîkayê
Faunaya Asyayê
Faunaya Okanûsiyayê
Pezmijok

Pezmijok, mangemij an bizinmij (Varanus), cinsekî qirtîşên goştxwer û mezin in .

Şayes 
Pezmijok , qirtîşek goştxwer e bi kulabê tûj, stû dirêj, dûvika xurt e, lê pirraniya cureyan goştxwerin, lê hinek ji wan meywexwerin wek: Varanus olivaceus, Varanus mabitang û Varanus olivaceus.

Etîmolojî 
Eslê bêjeya Varanus ji peyva ورل ya erebî hatiye, ku wateya wê qirtîşe.

Dabeşandin 
Cinsê pezmijok Varanus

Binecinsê Empagusia:

V. bengalensis
V. b. bengalensis
V. b. nebulosus
V. dumerilii
V. flavescens
V. rudicollis

Binecinsê Euprepiosaurus:

V. beccarii
V. boehmei
V. bogerti
V. caerulivirens
V. cerambonensis
V. doreanus
V. finschi
V. indicus
V. jobiensis
V. juxtindicus
V. keithhornei 
V. kordensis
V. macraei

V. melinus 
V. lirungensis
V. obor
V. prasinus 
V. rainerguentheri 
V. reisingeri
V. telenesetes
V. yuwonoi
V. zugorum

Binecinsa Odatria:

V. acanthurus
V. a. acanthurus
V. a. brachyurus
V. a. insulanicus
V. auffenbergi
V. baritji 
V. brevicauda'V. bushiV. caudolineatusV. eremiusV. gilleniV. glauertiV. glebopalmaV. kingorumV. mitchelliV. pilbarensisV. primordiusV. scalarisV. semiremexV. similisV. storriV. s. storriV. s. ocreatusV. timorensisV. tristisV. t. orientalisBinecinsê Papusaurus:V. salvadoriiBinecinsê Philippinosaurus:V. bitatawaV. mabitangV. olivaceusBinecinsê Polydaedalus:V. albigularisV. a. albigularisV. a. angolensisV. a. microstictusV. exanthematicusV. niloticusV. ornatusV. yemenensisBinecinsê Psammosaurus:
†V. darevskii (nemabûyî)V. griseusV. g. griseusV. g. caspiusV. g. koniecznyiBinecinsa Soterosaurus:V. cumingiV. marmoratusV. nuchalisV. palawanensis V. rasmusseni V. salvatorV. s. salvatorV. s. andamanensis,V. s. bivittatusV. s. macromaculatusV. s. ziegleriV. togianusBinecinsa †Varaneades:
†V. amnhophilisBinecinsê Varanus:V. giganteusV. gouldiiV. komodoensisV. mertensiV. panoptesV. p. panoptesV. p. horni V. p. rubidus†V. priscus (Nemabûyî)V. rosenbergiV. spenceriV. variusCureyên nespartin:V. spinulosus'' Varana stûndûvik ya giravê Silêmanê .

Reftar

Herwiha binêre 
 Varanidae

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Western Australian Museum photos
 Scientific American article 

Famîleya pezmijokan
Devoka navendî

Devoka navendî an kurmanciya Diyarbekrê yek ji devokên kurmancî ji tîpa devokên Botî ye. Belê berhevkirina devokên li navenda Kurdistana Bakûr bi tevayî wek "devokek" gelekî arîşeyî ye. Lewre ku terîfkirineke wuha tenê dibe ku cografî be. Di vê cografiyaye de çend devok (Xerzî, Qerejdaxî, Farqînî, Xaldî) hene, yên ku mirov bikaribe fena devok binavbike, belê yên din, ên ku li navendên bajarên Diyarbekirê, Bedlîsê û li Êlihê belavî ne, şêweyên derbazbûyî ji Botî nêzê Serhedî ne yan jî derbaziyên devokên din in. 

Devokên kurmancî
Reşbeşe

Reşbeşe, qerebeşk,betûbeşk an jî reşbeşeya ewrasyayî (Fulica atra), cureyekî mirîşkên avê (Rallidae) ye.

Şayes 
Dirêjiya reşbeşe di navbera 32-42 cm û giraniya wê 585-1100g, rengê wê tevlihev reş e lê kumikek spî ser rûyê wê heye.

Reftar

Xwarin
Reşbeşe hêkên balindeyên avî yên din dixwe,lê giyanê avî an algae,heşîn an keskayî, tov û meywe dikane bixwe.

Belavbûn û jîngeh 
Reşbeşe li gol û rûbarên Cîhanê kevin wek parzemînên Asya, Afrîka û Ewropayê dijî,lê hinek cureyên reşbeşeyan li Awistraliya û Zîlanda Nû têne dîtin.

Pêşangeh

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Eurasian Coot videos, photos & sounds  

Mirîşka avê
Balindeyên li Kurdistanê
Faunaya Kurdistanê
Faunaya Afrîkayê
Faunaya Asyayê
Faunaya Ewropayê
Faunaya Okanûsiyayê
Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Fîkarên bera

Fîkarên bera, paserî an xwedonkên bera (Passeri û Oscines), binekomek e gelek mezin e ji balindeyên fîkaran (Passeriformes) e. Cureyên famîleyek ji vê binekomê dighêjê 4000 curene, ku li her warên Cîhanê dijîn û anatomiya van çûkan hatiye pêşketin di organên vokal an dengkirin ku dikanibin bistirin.

Taksonomî û dabeşandin 
Binekoma fîkarên bera li sê jorefamîleyên serekî hatiye dabeşandin.

 Jorefamîleya Corvida
 Menuridae
 Atrichornithidae
 Climacteridae
 Maluridae
 Meliphagidae
 Pardalotidae
 Petroicidae
 Orthonychidae
 Pomatostomidae
 Cinclosomatidae
 Neosittidae
 Pachycephalidae
 Dicruridae
 Campephagidae
 Oriolidae
 Artamidae
 Cracticidae: Kurrawong
 Pityriaseidae
 Paradisaeidae
 Corvidae: qirik û zaq 
 Corcoracidae
 Irenidae
 Laniidae: kêzxwer
 Vireonidae
 Ptilonorhynchidae
 †Turnagridae
 Passerida
 Aegithalidae
 Aegithinidae
 Alaudidae: Torxe, Çûkê zad
 Bombycillidae
 Cardinalidae
 Callaeidae
 Certhiidae
 Chloropseidae
 Cinclidae
 Cisticolidae
 Dicaeidae
 Drepanididae
 Emberizidae
 Estrildidae
 Eupetidae
 Hirundinidae
 Hypocoliidae
 Icteridae
 †Mohoidae
 Ptilogonatidae
 Motacillidae
 Picathartidae
 Prunellidae
 Melanocharitidae
 Paramythiidae
 Passeridae
 Parulidae
 Thraupidae
 Peucedramidae
 Fringillidae
 Nectariniidae
 Mimidae
 Sittidae
 Troglodytidae
 Polioptilidae
 Paridae
 Regulidae
 Pycnonotidae: bulbul
 Phylloscopidae
 Sylviidae
 Timaliidae
 Pellorneidae
 Leiothrichidae
 Muscicapidae
 Turdidae
 Sturnidae: Cîq
 Zosteropidae

Herwiha binêre 
 Fîkar

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Oscines  Tree of Life web project article July 31, 2006.

Fîkar
Ûrmiye (navçe)

Ûrmiye yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojava ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Ûrmiye e.
Şaristana Ûrmiyê dikeve kêlega rojavaya deryaçeya Ûrmiyê. Di vê şaristanê de kurd, azerî, asûrî, ermenî dijîn. Olên xirîstiyanî û cihûyatî û behayî û kakeyî li rex musilmanetiyê him shi'e û him jî sunnî di vê şaristana rengreng de hene.

Dabeşkirina navçeyê

5 nahiye û 5 bajar li navçeya Ûrmiyeyê hene :

Silîvana 
Bajar:Silîvana
 Mirgewer 
 Tirgewer 
 Deşt

Soma Biradost
Bajar: Sêro
 Somaya Serî 
 Somaya Binî 
 Biradost

Enzel
Bajar:Qûşçî
 Enzela Serî 
 Enzela Binî

Nazê
Bajar: Nuşînşar
 Telateppe (gundistan)
 Nazlûçay (gundistan)
 Nazlûya Serî (gundistan)

Navenda navçeya Ûrmiye
Bajar:Ûrmiyê
 Berandiz 
 Berandizçaya Serî
 Berandizçaya Binî 
 Turkeman 
 Bekşlûçay
 Dol 
 Nazlûya Binî
 Başqela
 Rozeçay

Gundên navçeyê
 Lîsteya gundên Ûrmiyeyê

Çavkanî

 
Navçeyên Azerbaycana Rojavayê
Ejdehayê Komodoyê

Ejdehayê Komodoyê an pezmijoka Komodoyê (Varanus komodoensis), cureyekî pezmijokên girseyî ne ku xweciyê girava Komodoyê li Indonziyayê. Ejdehayê Komodoyê, bi rastî ew qirtîşê girs û mestir li ser rûyê erdê di nav cins û cureyên binekoma Lacertilia ne.

Belavbûn û ciyên jiyanê 
Ejdehayê Komodoyê li giravên Komodo, Rînka, Flores, Gilî Motang û Pader li Îndonziyayê dijî.
Ejdehayê Komodoyê, li derên ziwa û ger hezdike bijî,lê li daristanên şil û tropîkî tê dîtin.

Şayes 

Ejdehayê Komodoyê, pezmijoka mestir di nav binekoma qirtîşan ku dirêjiya wî bêtirî 3 m û giraniya wî nêzî 70 kg e di rewşên tewrendeyên.

Jehr 
Girêza ejdehayê Komodoyê, tijî dirm û mîkrobên baktîriya ku jehrebûnê dighîne canewerên ku wek xwarinên vî pezmijokî goştxwer.

Xwarin û parêzî 

Ejdehayê Komodoyê dikanê meymûn, berazê kûvî, bizin, pez, gamêş, hesp, ask, guhandarên biçûktir, kêzan, apapik, balinde, hêkên balindeyan, xijendeyên biçûktir bixwe û ta candekên lawir tevî ajalên miriyên jî dixwe wek gamêş. Ejdehaya Komodoyê candek û laşê miriyên mirovan jî dixwe ku bi riya kulandinê goristanan.

Pirbûn 

Ejdehayên Komodoyê têkiliya zayendî di nav mehên gulan û tebaxê dikin û hêk kirin di meha îlonê da bibe.

Pêşangeh

Herwiha binêre  
 Pezmijok

Çavkanî

Girêdanên derve 

 http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/komodo-dragon/

Famîleya pezmijokan
Qirtîşên jehrî
Xijendeyên Asyayê
Faunaya Asyayê
Pezmijoka latan

Pezmijoka latan an pezmijoka qirik sipî (Varanus albigularis), lê navê legavaan lê dikeve. Pezmijoka latan, cureyek e xijendeyên pelikdarên girs û dirêj e, ji cinsa pezmijok ku ji famîleya pezmijokan (Varanidae) ye û li Başûra Afrîkayê dijî.

Etîmolojî 
Navê (Varanus albigularis) di latînî ku wateya wê: pezmijoka qirik sipî ye.
Gotina Varanus ji  ورل  ya erebî hatiye. Bêjeya albus ango bi latînî sipî ye û gula ango qirik e (Varanus albigularis).

Taksonomî 
Sê binecureyên Varanus albigularis hene:
 Pezmijoka qirik sipî: Varanus albigularis albigularis
 Pezmijoka Angolî: Varanus albigularis angolensis
 Pezmijoka qirik sipî ya rojavayî: Varanus albigularis  microstictus

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Photo of Varanus albigularis
 (1992). The Necropsy and internal Anatomy of a white-throated monitor lizard (Varanus albigularis Daudin, 1802). VaraNews 2(1): 5-6.

Famîleya pezmijokan
Xijendeyên Afrîkayê
Cureyên bi kêmtirîn metirsî
Zimanreq

Zimanreq (Scleroglossa), binekomek e xijendeyên pelikdaran e ku mar û qirtîş dihewîne wek: marmaroka dîwaran, apapik, sûsmar, margîse, gumgumok, pezmijok, kurmemarmêlk, pelikdarên strî (Heloderma) mîna cinawira Gîla û teve maran. Navê Scleroglossa ji yewnanî hatiye ku wateya wê: Skleros  Wate req an hişk û glossa ango ziman.

Taksonomî 
 Jêrekoma Amphisbaenia
 Jêrekoma Anguimorpha – Anguidae (marmarokê belûrî, varan û pelikdarên strî wek cinawira Gîla 	
 Jêrekoma  Gekkota – apapik	
 Jêrekoma Scincomorpha –  tajangdûvik
 Jêrekoma Serpentes – mar

Çavkanî

Girêdanên derve 

 http://eol.org/pages/10675946/overview 

Pelikdar
Kurmarmarok

Kurmarmarok, kurmemarmêlk, marmarokê kurm an kurmemar (Anguis fragilis), cureyek xijendeyên pelikdar ji cinsa Anguis ji famîleya qirtîşa mar an Anuigidae. Kurmarmarok, qirtîşek bêpî ye dirûvê maran, ku berê mirov guman dikir ku mar e.

Belavbûn 
Kurmarmarok li gelek waran li Asya û Ewropayê dijî.

Xwarin 
Kurmarmarok, goştxwer e ku kurm û qapûşkan dixwe.

Pêşangeh

Çavkanî

Girêdanên derve 

Pelikdar
Dirêqîr

Dîreqîr (1928: ديره قير / Dîreqîr; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Barisil

Barisil (1928: بارسل / Barisil; 1946: Barırısil; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Zercil

Zercil (1928: زرجل / Zercil; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Ezika Jor

Ezika Jor (1928: عزك عليا / Eziki ulya (Ezika Jor); 1946: Yukariazik ), gundekî bi ser Qubîna Êlihê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Gêduk

Gêduk (1928: كيدوك / Gêduk; 1946: Gedük; ), gundekî bi ser Qubîna Êlihê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Hedhedik

Hedhedik, anko Ḧedḧedik (1928: حدحدك / Ḧedḧedik; 1946: Hathatik; ), gundekî bi ser Qubîna Êlihê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Heznemir

Heznemir yan Heznemîr ango Ḧeznemîr (1928: حزنه مير / Ḧeznemîr; ), gundekî bi ser Qubîna Êlihê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Aviskiya Jor

Aviskiya Jor (1928: آوسكى / Aviskî; ), taxeke (mehel) bi ser Aviskiya Jêra Qubînê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Baherziq

Baherzig, ango Baḧerziq (1928: باحرزق / Baḧerziq; 1946: Baharzık; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Eynkerîm

Eynkerîm (), gundekî bi ser Qubîna Êlihê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Domînant 7

Domînant 7, akordeke domaînant e lê 7 jî pê re ye. Ew 7 gerek piçûk be, bo mînak do+mî+so +sî-bêmol. 

Akkorda Domînant 7, 4 ton berî tonîk lê dikeve, ango 5 piştî wê, û normalde xwe di tonîk de vala dike.

Rengên guhertinan di Domînant 7 de 
a- gava tona bas a Domînant 7 a yekê be, 3 a jê xwe di a 1ê de ji a tonîk de vala dike, û 7 xwe di 3 ji tonîk de vala dike. Bo mînak em bêjin em di do-major de ne. Domînant 7 a wê sol e. Gava tona basî sol be, di cîhê xwe de dimîne, û sî ji sol yenî tona 3 dire do, yenî tona yekê ji tonîk, rê yenî tona 5 ji wê Domînant 7ê, dire do, û 7 dire 3 ji tonîk, yenî dire mî.

b- gava tona basî di Domînant 7 de 3 be, ew 3 xwe di 1 de di tonîk de vala dike. Her tim 7 û 5 xwe di tona berî xwe de vala dikin.

 1+3+5+7 (Domînant 7) xwe vala dike di 5+1+1+3 (tonîk)
 3+5+7+1 (Domînant 7 ~ 5/6) = 1+1+3+5 (tonîk)
 5+7+1+3 (Domînant ~ > 3/4) = 1+3+5+1' (tonîk)
 7+1+3+5 (Domînant 7 ~ 2) = 3+5+1+1 (tonîk)

Muzîk
Qonye

Qonye (, , , ) serbajarê parêzgeha Qonyê ya Anatoliya navîn e.

Etîmolojî
Di derbarê navê bajarê de çend nîrên hene. Navê bajarê ji navên dîrokî ya bi latînî ji peyva iconiom  hatiye. Iconiom, iconia û piştre bi navê Qonya-Qonye hatiye guhertin.

Gelhenasî
Li gorî daneya sala 2019an hêjmara gelhe ya bajarê 2.232.374 kes e û Gelheya herî zêde li navçeya navendî ya Selçuklu dijî. Li bajarê rêjeya zêdebûna gelheyî ya hêrî zêde li navçeya navendî a Karatayê pêk hat. Rêje ji sedî %4,73 hate tomarkirin.

Erdnîgarî
Bajar, lî devera deşteke fireh cih digire. Deşta Qonya, deşta herî mezin a herêmê ye. Li bakurê Qonyê paytexta Tirk Enqerê, li rojava Sparta, Afyonkarahisar û Eskişehir, li başûrê Mêrsîn, Karaman û Antalya, li rojhilata wê jî Niğde û Aksaray cîh digirin.

Navçeyên Qonyayê
31 navçe û 620 gundê bajarê hene. Navê navçeyan ev in:

Navdar 

 Leyla Güven, siyasetmedarekî kurd
 Ahmet Davutoğlu, siyasetmedarekî tirk

Mijarên têkildar 
 Şerê Qonyayê
 Komkujiya Qonyayê

Girêdanên derve 

Qonye
Pezmijoka Nîlê

Pezmijoka Nîlê (Varanus Nilocticus), lê navê (lêgwana avê) jî heye ku ji zimanê holendî hatiye. Pezmijoka Nîlê, cureyek e pezmijokan ji binecinsa Polydaedalus û ji famîleya pezmijokan (Varanidae) e.

Şayes 
Dirêjiyê pezmijoka Nîlê qasî 120-162 cm û carinan digihîje 244 cm. Giraniyê pezmijoka Nîlê qasî 5.9-15 kg.

Belavbûn 
Pezmijoka Nîlê, ser dirêjiya çemê Nîlê li Sudan û Misrê teve herêmên navîn û başûrê Afrîkayê dijî ye, lê li çol û peydan nayê dîtin.

Xwarin 
Pezmijoka Nîlê, pezmijokek e goştxwer e. Pezmijoka Nîlê, balinde, guhandarên biçûk, qapûşk, masî, beq, cirnîsê biçûk tevî hêkên cirnîsan, mar û kêzan dixwe.

Çavkanî

Girêdanên derve 

 http://www.youtube.com/watch?v=kXdAyUNhJL8.Pezmijoka Nîlê dixwe.
 http://www.monitor-lizards.net/species/polydaedalus/niloticus.html 

Famîleya pezmijokan
Xijendeyên Afrîkayê
Faunaya Afrîkayê
Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Cureyên bi kêmtirîn metirsî
Cirnîsa ava şor

Cirnîsa avê şor an tîmsahê Hindî (Crocodylus porosus), cureyekî cirnîsan (Crocodylus) e. Cirnîsê avê şor, ew bi rastî xijendeyê tewr girs û mestir ser rû yê erdê ku ta niha mayî ye.

Şayes 
Mezinahiya nêrê cirnîsê avê şor dighêje 7 m û bi dirêjî û 2000 kg bi giranî ye.

Reftar

Parêzî

Pirbûn

Belavbûn

Jîngeh

Pêşangeh

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Fisheries Western Australia – Estuarine Crocodile Fact Sheet
 Saltwater crocodiles in freedom: Authentic pictures and descriptions
 Comprehensive Saltwater Crocodile web site unique information, plentiful images and video presentations 
 Saltwater crocodile calls from Dr. Britton's crocodilian.com  site
 Brief discussion  from Dr. Britton and others discussing dromaeosaurid intelligence

Cirnîs
Faunaya Asyayê
Faunaya Okanûsiyayê
Famîleya cirnîsan
Ejdehmar

Ejdehmar an marê biwa (Boidae), famîleyek e marên bêjehrî ne. Ejdehmar li parzemînên Amerîka, Afrîka, Ewropa, Asya û hinek giravên Pasfîkê dijî.

Şayes

Reftar

Belavbûn û jîngeh

Binefamîle 

Cinsê nimûne = Boa - Gray, 1825

Çavkanî

Girêdanên derve 

 http://www.jcvi.org/reptiles/families/boidae.php 

 
Xijendeyên Asyayê
Xijendeyên Afrîkayê
Faunaya Afrîkayê
Faunaya Asyayê
Taxirî

Taxirî (1928: تاخرى / Taxirî; ), mezreke (gom) bi ser Qubîna Êlihê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Kewmar

Kewmar an bezok (Coluber) û (bi îngilîzî racer), cinsek e marên bêjehrî zirav û bileze ku li pir warên Cîhanê dijî ye.Kewmar, marek e ku rewşa wî parastinê baş e

Cure 
 Coluber andreanus
 Coluber bholanathi
 Coluber brevis
Coluber brevis boschisi
Coluber brevis brevis
 Coluber caspius
Coluber constrictor
 Coluber constrictor anthicus
 Coluber constrictor constrictor Kewmarê bezok
 Coluber constrictor etheridgei
 Coluber constrictor flaviventris
 Coluber constrictor foxii
 Coluber constrictor helvigularis
 Coluber constrictor latrunculus
 Coluber constrictor oaxaca
 Coluber constrictor paludicola
 Coluber constrictor priapus
 Coluber elegantissimus
 Coluber gemonensis
 Coluber gracilis
 Coluber insulanus
, Coluber jugularis
Coluber largeni
 Coluber manseri
 Coluber messanai
 Coluber mormon
Coluber najadum
 Coluber najadum dahli
Coluber najadum najadum
Coluber najadum kalymnensis
Coluber najadum albitemporalis
 Coluber rhodorachis
Coluber rubriceps
Coluber schmidtleri
Coluber scortecci
 Coluber sinai
 Coluber smithi
Coluber somalicus
Coluber taylori
 Coluber thomasi
 Coluber variabilis
 Coluber viridiflavus
Coluber viridiflavus viridiflavus
Coluber viridiflavus carbonarius
Coluber vittacaudatus
Coluber zebrinus

Çavkanî

Girêdanên derve 
http://www.bbc.co.uk/nature/life/Colubrid 
Kewmar
Xijendeyên li Kurdistanê
Faunaya Kurdistanê
Faunaya Asyayê
Faunaya Ewropayê
Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Keferzûya Jor

Keferzû, Keferzo (1928: كفرزو / Keferzû; 1946: Yukarıkeferzo; ), gundekî bi ser Qubîna Êlihê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Keferzûya Jêr

Keferzûya Jêr, Keferzoya Jêr (1928: كفرزو تحهتانى / Keferzoy teḧtanî; 1946: Aşağıkeferzo; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Ejdehmarê axê

Eryx an ejdehmarê axê, cinsek e ejdehmarên bêjehrî ji binefamîleya Erycinae ji famîleya ejdehmaran e.

Belavbûna erdnîgarî 
Ejdehmarê axê li başûr-rojhilatiya Ewropa, bakura Afrîka, Rojhilata Navîn û başûr-rojavayiya Asya yê têne dîtin. Niha heşt cureyên vî ejdehmarî hatiye nasîn.

Cure 
 Eryx elegans: ejdehmarê axê kor
 Eryx jaculus: ejdehmarê axê Javelîn
 Eryx jayakari:ejdehmarê axê erebî.
 Eryx johnii: ejdehmarê axê hindî.
 Eryx miliaris: ejdehmarê axê biçûk.
 Eryx somalicus: ejdehmarê axê somalî
 Eryx tataricus: ejdehmarê axê tartarî.
 Eryx whitakeri: ejdehmarê axa Whitaker.

Çavkanî

Girêdanên derve 

 http://www.kingsnake.com/sandboa/eryx.html 

Ejdehmar
Faunaya Kurdistanê
Ejdehmarên axê Cîhana Kevn

Ejdehmarên axê Cîhanê Kevn (Erycinae), binefamîleyek e ejdehmarên bêjehrî li Ewropa, Asyayê biçûk (Tirkî), Afrîka, Erebistan, Hind, Srî Lanka, û rojavaya Amerîka yê Bakur têne dîtin.

Şayes 
Laşên van ejdehmaran qelew û stûr in. Dirêjiya ejdehmarê (E. johnii) digihîje 120 cm, lê piraniya ejdehmaran ta 60 cm dirêj dibin.

Reftar 
Ejdehmarê axê Cîhanê Kevn pir caran kojeran dixwe, lê carinan qirtîş û çûkan jî dixwe.

Belavbûn 
Ejdehmarên axê Cîhanê Kevn li Ewropa, Asyayê biçûk (Tirkî), Afrîka, Erebistan, Hind, Srî Lanka, û rojavaya Amerîka yê Bakur têne dîtin.

Cins 
Charina
Eryx
Gongylophis

Çavkanî

Girêdanên derve  

 The Sand Boa Page at Kingsnake.com

Ejdehmar
Xijendeyên Afrîkayê
Xijendeyên Asyayê
Faunaya Afrîkayê
Faunaya Asyayê
Hicrî

Hicrî, ango Ḧicrî (1928: حجرى / Ḧicrî; 1946: Hicri; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Kelhûk, Qubîn

Kelhûk, Kelhok? (1928: كلهوك / Kelhûk; 1946: Kelhök; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Barinc

Barinc (1928: بارنج / Barinc; 1946: Barinç; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Bolind

Bolind (1928: بولند / Bolind; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Aviskiya Jêr

Aviskiya Jêr (1928: آوسكى / Aviskî ; 1946: Aşağıaviski; ), bajarokekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye. Di sala 2010'an de hejmara niştecihên bajarok 3.329 kes bû.

Gelhenasî

Tax 
 Aviskiya Jor

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Bêmîr

Bêmîr, Bîmîr (1928: بى مير / Bêmîr, Bîmîr; 1946: Bimir; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Awyer

Awiyer (), navê çiyayekî bilind û mezin e li rojavayê bajarê Sineyê.

Çiyayên Kurdistanê
Çiyayên Îranê
Newal

Newal (1946: Neval; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Mêrga Recal

Mêrga Recal, Mêrgerecal? (1928:  مركه رجال / Mergerecal; 1946: Mergerecel; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Korîk

Korik, Kûrik? (1928: كوريك / Kûrîk; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Qubînê
Ejdeha (mar)

Maregîska ejdeha, ejdeha, marê çiya, marê kofî, maregîska rojhilatê, maregîska kefenê, maregîska deqerûpoz,marê bibêvlê deqerû an koremar (Macrovipera lebetina)  .
Ejdeha, cureyekî maregîskên mezin Macroviperae ku li gelek warên Kurdistan,Rojhilata Navîn, bakurê Afrîka ta Kaşmîrê li Hindê dijî ye.

Şayes 
Wek ji navê wî de xuya ye ku ejdeha, maregîskek e girs û mezin e. Ejdeha mê digihêje dirêjiya  150 cm (59.1 in) û nêr piçkî jê kêmtir.
Serî ejdeha pehn e, sêgoşeyî û têvel an cihê ye ji gerdena wî ye. Bêvla wî glover û deqerû ye ji bergeha wî ya pêşî ye ku loma navî wî bi îngilîzî (blunt nosed) ye. Rengê ejdeha têne guhertin gor binecureyên wî.

Belavbûna erdnîgarî 
Maregîska ejdeha li ciyên din têne dîtin: Cezayir, Tûnis, Kîpros, Kurdistan Tirkiye, Sûrî, Urdun, Îsrael, Libnan, Îraq, Îran, Rûsya, Ermenistan, Gurcistan, Azerbaycan, Tirkmenistan, Ûzbêkistan, Qazaxistan, Tacîkistan, Efxanistan, Pakistan û Kaşmîr li Hindê.
Lê reportek e heye ku li Yemenê hate dîtin.

Rewşa parastinê 
Rewşa parastina ejdeha ne baş ê û di xeterê da ye.

Herwiha binihêre 
 Maregîsk

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Macrovipera lebetina at Amphibians and Reptiles of Europe. Accessed 10 August 2006.
 Macrovipera  at Herpbreeder . Accessed 10 August 2006.
 Macrovipera lebetina  at Wildlife of Pakistan . Accessed 15 March 2007.
 Macrovipera lebetina at Checklist of Armenia's Amphibians and Reptiles, Tadevosyan's Herpetological Resources. Accessed 30 March 2007.

Famîleya margîskan
Xijendeyên li Kurdistanê
Xijendeyên Asyayê
Xijendeyên Ewropayê
Faunaya Kurdistanê
Faunaya Asyayê
Faunaya Ewropayê
Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Dale Carnegie

Dale Carnegie (bixwîne: Deyl Karnigî) (jdb.  - m. ) nivîskar û gotarbêjekî amerîkî ye ku pirtûkên xwe li kovarên psîkolojiyê nivîsandiye.

Çavkanî 

Nivîskarên amerîkî
Jidayikbûn 1888
Mirin 1955
Banevank

Banevank an ququm (Mustela erminea), cureyekî kûzeyan (Mustelidae) ku binê erdê de dijî û carna êrişê bi mirîşk û ordekan dike û serê wan jê ve dike.

Etîmolojî 
Ji navê zanistî de diyar e ku ev mîna mişkan e. Mustela ji binbêjeya mus bi wateya mişk hatiye.

Şayes 
Dirêjiya banevank qasî 170 - 330 mm. Dirêjiya dûvikê banevank qasî 42 -120 mm. Nêr ji mê mestir û girantir e. Giraniya nêr nêzî 67-116 g û giraniya mê qasî 25-80 g.

Reftar

Parêzî 

Banevank bi taybetî kojer û dirûvê kerguhan dixwe. Li Rûsyayê, banevank nêçîrê kerguh, kergoşkê kovî, mişkê zeviyê avî, hamestir, pîka û hinek kojerên din. Lê banevank carinan çûk, masî, mişkê devî, mişkê misk,  beq, qirtîş û mêş û mûr dixwe.

Binecure 

 Mustela erminea aestiva Kerr, 1792 	 
 Mustela erminea alascensis Merriam, 1896 	
 Mustela erminea anguinae Hall, 1932 	 
 Mustela erminea arctica Merriam, 1896 	 
 Mustela erminea augustidens Brown, 1908 	 
 Mustela erminea bangsi Hall, 1945 	 
 Mustela erminea celenda Hall, 1944 	 
 Mustela erminea cigognanii Bonaparte, 1838 	 
 Mustela erminea erminea Linnaeus, 1758 	 
 Mustela erminea fallenda Hall, 1945 	 
 Mustela erminea ferghanae (Thomas, 1895) 	 
 Mustela erminea gulosa Hall, 1945 	 
 Mustela erminea haidarum Preble, 1898 	 
 Mustela erminea hibernica Thomas and Barrett-Hamilton, 1895 	 
 Mustela erminea initis Hall, 1945
 Mustela erminea invicta Hall, 1945 	 
 Mustela erminea kadiacensis Merriam, 1896 	 
 Mustela erminea kaneii (Baird, 1857) 	 
 Mustela erminea karaginensis Jurgenson, 1936 	 
 Mustela erminea lymani Hollister, 1912 	 
 Mustela erminea martinoi Ellerman and Morrison-Scott, 1951 	 
 Mustela erminea minima Cavazza, 1912 	 
 Mustela erminea mongolica Ognev, 1928 	 
 Mustela erminea muricus Bangs, 1899 	 
 Mustela erminea nippon Cabrera, 1913 	 
 Mustela erminea ognevi Jurgenson, 1932 	 
 Mustela erminea olympica Hall, 1945 	 
 Mustela erminea polaris Barrett-Hamilton, 1904 	 
 Mustela erminea richardsonii Bonaparte, 1838 	 
 Mustela erminea ricinae Miller, 1907 	 
 Mustela erminea salva Hall, 1944 	 
 Mustela erminea seclusa Hall, 1944 	 
 Mustela erminea semplei Sutton and Hamilton, 1932 	 
 Mustela erminea stabilis Barrett-Hamilton, 1904 	 
 Mustela erminea streatori Merriam, 1896 	 
 Mustela erminea teberdina Korneev, 1941 	 
 Mustela erminea tobolica Ognev, 1923

Çavkanî

Bîbliyografî

Girêdanên derve 

 http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Mustela_erminea/
 ARKive 
 Mustela erminea taxonomy
 Stoat control information 
 Stoat 'playing'(?) in snow

Kûze
Guhandarên li Kurdistanê
Faunaya Kurdistanê
Faunaya Amerîkaya Bakur
Faunaya Asyayê
Faunaya Ewropayê