nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Malpighiales

Malpighiales an 'koma pelbîkan (Malpighiales) di nava riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) de koma herî mezin e. Di vê koma riwekan de, 39 famîle, zêdetirî 700 cins û bi qasî 16.000 cure hene. Riwekên wê darokî ne. Pirranî li cihên tropîk diçên. Li Kurdistanê jî hin famîleyên komê tên dîtin.

Ev famîleyên riwekan li ser Koma pelbîkan tên hejmartin (APG III 2009):
 Achariaceae
 Balanopaceae
 Bonnetiaceae
 Calophyllaceae
 Caryocaraceae
 Centroplacaceae
 Chrysobalanaceae
 Clusiaceae
 Ctenolophonaceae
 Dichapetalaceae
 Famîleya gihaçeman (Elatinaceae)
 Famîleya kokayan (Erythroxylaceae) (tevlî Aneulophus)
 Famîleya giyaşîrkan (Euphorbiaceae)
 Euphroniaceae
 Goupiaceae
 Humiriaceae
 Famîleya botavan (Hypericaceae)
 Irvingiaceae
 Ixonanthaceae
 Lacistemataceae
 Famîleya zegerekan (Linaceae)
 Lophopyxidaceae
 Malpighiaceae 
 Ochnaceae tevlî Medusagynaceae û Quiinaceae
 Pandaceae
 Famîleya gulçerxên goran (Passifloraceae) tevlî Malesherbiaceae û Turneraceae
 Phyllanthaceae
 Picrodendraceae
 Podostemaceae
 Putranjivaceae
 Rafflesiaceae
 Rhizophoraceae
 Famîleya biyan (Salicaceae)
 Trigoniaceae
 Famîleya binefşan (Violaceae)

Çavkanî û wêje 
 Koma riwekê Malpighiales di APWebsite. (îngl.)
 Malpighiales  di Tree Of Life Project.
 V. H. Heywood, R. K. Brummitt, A. Culham, O. Seberg: Flowering plant families of the world. Royal Botanic Gardens, Kew 2007, ISBN 978-1-8424-6165-5.
 P. S. Soltis, P. K. Endress, M. W. Chase, D. E. Soltis: Phylogeny and Evolution of Angiosperms: Sinauer Associates Inc. Sunderland 2005, ISBN 0-87893-817-6.

Girêdan 

 Malpighiales – Agahî ji Botanischen Gartens Tübingen.
İbrahim Halil Baran

İbrahim Halil Baran, berniyas bi Îbram Xelîl Baran, nivîskar û lêkolînerekî kurd ê bi zimanê tirkî ye. 

Di 1981'ê de li bajarê Kurdistana Bakur Rihayê (Urfa) li gundeke navçeya Pirsûsê (Suruç) ji dayîk bu. Pistî dibistana xwe ya serî di sala 2003’an de li Zaningeha Dicle ya Amedê beşa Mamostetîya Zimanê Tirkî xelas kir. Dû re salekê li ser Weje û Zimanê Tirkî li Zaningeha Bîlkent xwend.

Îbram Xelîl Baran, gava deh salî bû dest bi nivisandinê kir û digel vê yekê nivis, helbest û gotûbêjên wî di kovaran de hatin weşandin.  Pê re di kovara Yom Sanat de editorî kir. Di weşanxanê de li ser pêşnumayê xebitî û bû derhênerê hûnerî. Di sala 2004’an de Weşanxana Yom ava kir û li ser wêjeyê pirtûk derxistin. Di îlona 2004’an de di Antolojiya Mezin ya Wiyo’yê de hate hilbijartin û kete nav helbestvanên hilbijartî.

Pirtûkên wî 
Îbram Xelîl baran di sala 2002’an de yekemîn pirtûka wî ya bi navê Esmer Tenli Irmak Düşleri (Xeyalên Rubarên Esmer) ji Weşanxana Sî  derket. Di sala 2005’an de jî pirtuka wî ya duyemin nav bi Sular Divanı (Dîwana Avan) derket. Gellek helbestên wî hatine vergerandin û bi çend zimana anîne weşandin.

Çavkanî

Girêdanên derve 
Malpera şexsî ya Îbram Xelîl Baran 

Nivîskarên tirk
Neteweperwerên kurd
Jidayikbûn 1981
Helbestvanên kurd
Mirovên zindî
Famîleya rozagulan

Rûgul, rozagul, an jî  gul (Rosaceae), famîleyekî riwekan e. Di koma rozagulan (Rosales) de cih digire.

Li ser navê famîleyê 
Rozagul ji du peyvan pêk tê, roza û gul. Roza cureyê almasteke pembe ye, ji xişrê vê almastê re bi kurdî roza tê gotin. Roza ji bo gulên rengên wan dişibin xişrê almastê jî tê bikaranîn. Di zimanên ewropayî de bêjeya roza herwiha di wateya gul de ye.

Taksonomî 
Endamên famîleya rozagulan dar, devî yan giha ne. Bi qasî 90 cins û 3.000 cureyên riwekan hene di vê famîleyê te. Lêkolînên nû yên molekûlarbiyolojiyê daye nîşandan ku tasnîfkirinên berê yên li ser vê famîleyê têr nakin, hin cins bi şaşî hatine dabeşandin, di rastiyê de endamê famîleyên din in. Gotûbêjên riweknasan bidawî nebûne.

Dabeşandin
Rûgul di koma rozagulan (Rosales) de cih digire.
Sîstematîka rozagulan (Rosaceae)
 ya belgiyayî (Spiraea × vanhouttei), ji Spiraeeae.]]

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Wîkîpediya almanî, 23ê tebaxê 2012
 Agahî li ser famîleya rozagulan, Rosaceae di APWebsite (îngl.)
 Agahî ji DELTA.  (îngl.)

Gul
 
Koma rozagulan
Floraya Kurdistanê
Koma rozagulan

Koma rozagulan (Rosales) komeke riwekan e, li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin. Riwekên vê komê dar û devî ne. Hin jî gihayên bejayî ne.

Sîstematîk 
Koma ji aliyê genetîkî be bi Fagales û Cucurbitales re lêzim e. Ev famîleyên riwekan, li ser koma rozagulan in:

 Barbeyaceae
 Cannabaceae 
 Dirachmaceae
 Famîleya sincan (Elaeagnaceae)
 Famîleya tûyan (Moraceae)
 Famîleya gîjokan, famîleya rîxokan (Rhamnaceae)
 Famîleya rozagulan (Rosaceae)
 Famîleya biziyan (Ulmaceae)
 Famîleya giyagezkan (Urticaceae)

Çavkanî 
 Agahî ji wîkîpediya almanî, 23.08.2012 
 Koma rozagulan, Rosales di APWebsite. (îngl.)

Girêdan 

 Kom di Tree of Life Projektê de  (îngl.)

 
Riwekên kulîlkdar
Hol (riwek)

Hol (li hin deveran, holik, holê) (Ilex) navê cinsekî riwekên famîleya holan (Aquifoliaceae) e ku di koma holan (Aquifoliales) de cih digire. Li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin. Hin cureyên holê bo bexçevaniyê tên çandin.

Cinsên holê pirranî li cihên avhewaya wê tropîk e diçên lê li seranserê erdxanê jî tên dîtin. Herwiha hin endamên vê famîleyê li Kurdistanê jî cihwarbûyî ne. Tenê li Çînê rastî 204 cureyan tên ku ji wan 149 jî tenê li vî welatî diçên.

Hin ji wan jehrdar in 

Ilex aquifolium axûdar e (bi jehr e). Him pelên wê, him jî fêkiyên wê yên sor pirr jehrdar in. Hol, îlîsîn, rûtîn, ûrsolîk asîd, nîtrîl menûsdaûrînê dihewîne. 20 heya 30 cureyên holê yên fêkîsor in, jehrdar in. Jehra wê dikare mirov bikûje.

Sîmptomên jehrbûnê lihevketina madeyê, verêşîn, vartoyîbûn (îshel, vîrik), êşa gurçikan, felç û xerabûna rîtma dil ango diltepîn in.

Hol di dermanfiroşî û kozmetîkê de tê bikaranîn.

Di edebiyata devkî de 
Ji ber ku fêkiya holê û xuyana riwekê balkêş û dilbijêr e, lê di heman demê de hol jehrdar e, di edebiyata gel de, ji bo mirovên ji derve baş û rind, ji hundir ve jî nebaş û xeterdar gotina hol tê bikaranîn.

Holê bernavkekî jinan e jî. Li herêma Serhedê bi navê Holo mêr jî hene. Di stranan de herwiha navê holê derbas dibe.

Girêdan 

 Agahî di DELTA. (îngl.)

Koma holan
Genco Gülan

Genco Gülan, di 13'ê kanûna paşîn a 1969'an de li Stenbolê (Tirkiye) hatiye dinê, hunermend û ramanwerekî nûjen ê tirk e. Ew nuha (2012) li Stenbol û Îzmîrê dijî û kar dike.
 
Ji bilî şêwekarî û peykersaziyê, ew hunerên wekî performansê û medyaya nû jî li dar dixe. Berhemên wî bi giştî, wek "hunera ramanî" tê binavkirin. Gülan, li dû kutakirina xwe ya li ser Siyaset û Hevotina Hunerê ya li Zanîngeha Bosforê ya Stenbolê, li New Yorkê jî li Zaningeha New School lîsansa xwe temam kiriye. 

Îro (2012), li Akademiya  Sînanê Avahîsaz û li Zanîngeha Bosforê dersan dide.

Berhemên wî

Çavkanî

Bîbliyografî 
 Graf, Marcus. Concepual Colors of Genco Gulan, Revolver, 2012. ISBN:
978-9944-0160-6-3
 Gulan, Genco. De-constructing the Digital Revolution: Analysis of the
Usage of the Term 'Digital Revolution' in Relation with the New
Technology , LAP, 2009. ISBN-13: 978-3838320472
 Graf, Marcus. Genco Gulan: Kavramsal Renkler, Galata Perform, 2008.
ISBN: 9789944016001

Girêdan û lînkên din 
 gencogulan.com.
 Banff Centre. 
 Java Museum. 
 Istanbul Contemporary Art Museum
 Web Biennial

Fîlozof

Jidayikbûn 1969
Mirovên zindî
Koma dendûreşkan

Koma dendûreşkan (Solanales) komeke riwekan e, li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin. Di vê komê de 5 famîleyên riwekan hene ku darokî yan jî giha ne.

Famîleyên wê 
 Famîleya gulboriyan, famîleya lavlavkên bayê, famîleya pêçeka daran (Convolvulaceae)
 Hydroleaceae
 Montiniaceae
 Famîleya dendûreşkan (Solanaceae)
 Sphenocleaceae

Girêdan 

 
Riwekên kulîlkdar
Koma baqilan

Koma baqilan, koma kulîlkpepûleyan (Fabales) komeke riwekan e, li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin.

Sîstematîk 
Di koma baqilan (Fabales) de 4 famîleyên riwekan hene:

 Famîleya baqilan (Fabaceae)
 Famîleya kefdêran, famîleya kefpêxeran (Polygalaceae)
 Quillajaceae
 Surianaceae

Çavkanî 
 Koma baqilan di APWebsite (îngl.)
 Die Ordnung in Tree of Life Projekt.  (îngl.)

Weblinks 

Agahî ji wîkîpediya almanî 

 
Riwekên kulîlkdar
Koma holan

Koma holan (Aquifoliales) komeke riwekan e, li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin. Pirraniya riwekên vê komê darokî ango zil in, kulîlkên wan jî biçûk in. Li cihên tropîk bêhtir diçên.

 Hol (riwek) an famîleya holan (Aquifoliaceae)
 Cardiopteridaceae (tevlî Leptaulaceae)
 Helwingiaceae 
 Phyllonomaceae
 Stemonuraceae

Çavkanî 
 Koma holan, Aquifoliales di APWebsite (îngl.)

Girêdan 

 
Koma riwekan
Riwekên kulîlkdar
Çay (vexwarin)

Çay navê vexwarineke navneteweyî ye û bi kelandina pelgên hişkkirî ya di avê de pêk tê. Li gorî cûreya pelgên gihaya çayê, tehm û rengê vexwarinê tê diguherî. Yek ji cûreyên çayê yên herî naskirî çaya reş e.

Çay demkirin 
Jı bo amadekirina çayê gelek tarîf hene.

Metoda klasîk 
Li Kurdistanê û li gelek derên cîhanê çay bi metoda klasîk tê amadekkrin. Ev metod wiha kare bê tarîfkirin:

Berî her tiştî du çaydank tên amadekirin: yeka mezin ji bo kelandina avê, yeka biçûk jî ji bo tevlêdana pelgên hişk ên çayê. Di destpêkê de di çaydana mezin de av tê kelandin. Ji bo ku çaydan germ bibe, pêşî ava germ tê de tê çelqandin. Serê her qedehekî, kefçiyek ji pelgên çayê têxin çaydana biçûk û ava ku di çaydana mezin dikele têxin nav.

Metoda pratîk 
Metodeke din heye ku gava meriv bi rêya vê metodê çay amade bike, wê çaxê paqijkirina çayê siviktir e. Sedema vê yekê ev e ku pelgên çayê, berî hate kelandin, di tûrikên biçûk ên xetî an jî pembûyî porsyonkirî ye. 

Tûrikê pembû yan jî yê fîltre ku tê de porsyonên çayê hene, di nav çaydaneke ava kelandî de tê xistin. Piştî 3-5 deqqe ew tûrikên cayê wê jê bên derxistin û ava çayê ya kelandî tê îkramkirin.

Her weha bibînin
 Qehwe
 Matte

Girêdanên derve 

Vexwarin
1881

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
 Mustafa Kemal Ataturk di vê salê de li Selanîkê hatiye dinyayê. Selanîk niha di nav sînorên Yewnanistanê de ye.Niha mala Ataturkê muzeyek e.

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Heval Silêman Mîro

Heval Silêman (bi tîpguherîna ji erebî: Heval Sulaiman), di sala 1968'an de li Başûrê Rojavayê Kurdistanê (Sûrî) ji dayik bûye, akademîsyen û siyasetmedareke kurd e.

Di sala 1994 an de paya bilind ji Zanîngeha zimanê Inglîzî û Edebiyatê wê, bi destxistiye.
Di sala 1998 an de, paya Doktora di zimane ngilîzî, erebî de teman kiriye
Her wiha di sala 2003 an de,  sertifîkat di zimanê  inglîzi, kurdî û erebî de, ji Zanîngeha Phlipp-Marburg wergertiye û di sala 2005 an de ve dest bi projê Profesoriyat di mejara Polîtolociyê de"Tekliyên navdewletî de" kiriye. Di sala 2019 an de paya Doktoraya duyem di siyasetnasiyê de wergirtîye. Her wiha, heta niha 20 pirtûk bi zimanê inglîzî, erebî, almanî, tirkî, rusî û kurdî li ser mijarên fîlolojî û siyasetnasiyê nivîstiye û bi sedan gotar û lêkolînên zanistî li Akademî  û Zanîngehên navdewletî belav kiriye. Berdewam, beşdarî  gelek Kongirên navdewletî  li DYA, Fransa, Almanya, Belçîka, Ewropa, Kurdistan, Misir..hwd...bû ye.

t

Çavkanî

Jidayikbûn 1968
Kesên ji Sûriyê
Yodel

Yodel ango Yodelkirin awayeke strankirina bê gotin e û bi xwendina heceyan pêk tê: taybetiya Yodelê ev e ku, gava hece tên xwendin dengê ji sing û ya ji falsetê bi awayeke lezgîn tê guhertin û bi vî rengî stîla karakterîstîk a Yodelê derdikeve holê.

Çend awayên Yodelê bi gotinên wek 'Hodaro', 'Yohodraêho', 'Holadaittiyo' û hwd. tên xwendin.

Pêkhatina Yodelê 
Qey li hemû herêmên çiyayî yên cîhanê teknîkên cûr bi cûr ên bangkirinê hene ji bo ku meriv karibe mesafeyên fireh bi rêyên akustîk derbas bike. Tê bawerkirin ku destpêk û pêkhatina Yodelê digihêje demên kevnar ên mirovahiyê: Digel vê yekê, şivan û berhevkar, komirvan û daristanvan bi rêya Yodelê li hev dikirin. Belawbûna çanda Yodelê ne tenê bi herêma çiyayên Alpê re bi sînor be jî, çend şeklên lihevkirinê ya li gelek civakên çiyayî ev in: qêrîna zozanê (bi almanî: Almschrei), qêrîna kêfxweşiyê (bi almanî: Juchzer) û hwd. Herwiha, ji bona komkirina dewaran jî qêrîna dewêr (Yodler) tê xwendin. Papazê Vatîkanê û yodelhezê alman Joseph Ratzinger îddia dike ku teolog Augustînus di nivîsên xwe yên derbarê xwendina Jubilusê de qala Yodelê dike. Augustinus di nivîsên xwe de Jubilusê wiha dide nasîn:

"Jubilus şekleke bangkirin, qêrîn ango strîna bê peyv e, bêyî ku peyv bên bikaranîn herikandina kêfxweşiyeke ewqas mezin e ku hemû peyvan dişkîne."

Belawbûn 
Lihevkirina bi rêya Yodelê li cem gelên pîgmeyên efrîqî (Mokombî), înuît, li Qafqasyayê, Melanezyayê, Fîlîstînê, Çînê, Taylandê û Kambocayê, li DYA'yê, Spanyayê (Alalá), li Sápmi (Lappland, wek Joik/Juoigan tê naskirin), li Swêdê (Kulning/Kölning), Polonyayê, Slovakyayê, Romanyayê, Gurcistanê û li Bulgaristanê.

Îro Yodel pirr caran di çarçoveya muzîka gel/muzîka folklorî de tê gotin. Di nava civakên çiyayî yên almanaxêv de kevneşopa yodelê perçeyeke girîng a çand e û lewra her sal dibe mijara pêşbaziyên muzîkê yên navneteweyî. 

Rekora cîhanê ya di yodelxwendinê de ji aliyê Roland Rosskogler'ê awûstûryayî ve hat lêkirin: wî heta 14 saet û 37 deqqe bê sekin yodel kiriye. Peter Hinnen jî rekorekê diparêzê: Wî di sala 1992'an de 22 dengên yodelê di saniyeyeka tenê de xwend û bi vê yekê kete nav pirtûka Guinesssê.  Herwiha, kevneşopa yodelê bi strana Oesch’s die Dritten'ê ya bi navê „Ku-Ku Jodel“ di sala 2008'an de kete nava stranên herî serketî yên Swîsrê.

Çavkanî 

Stranên gelêrî
Tenerife

Tenerife girava herî mezin a Giravên Kenariyê ye. Yek ji heft giravên ku herêma otonom a Giravên Kenariyê ya Spanyayê ne. Paytexta herêmê Santa Cruz de Tenerife ye. Çiyayê herî bilind ê li giravê bi 3.718 m volkana Teide ye ku bilindtirîn çiyayê Spanyayê jî ye.

Pêşangeh

Girêdanên derve 

Spanya
Giravên Spanyayê
Monarşiyên berê
Guanche

Guanche (wekî gwançe bixwîne) gelekî resen ê Giravên Kenariyê bû. Di sedsala 15'an de artêşa Kastîlyayê giravên Kenariyê dagir kirine û şer di navbera spanyol û guancheyan de çêbûye. Di vî şerî de leşkeriya guanche şikest û di encam de hêdî hêdî ev gel ji ber şer û nexweşiyan winda dibû. Roja îro ji ziman û çanda guancheyan qet namîne û li ser dîroka vî gelî kêm tê zanîn. 

Li gorî hin çavkaniyan dîna guanche pirxwedêyî bû. Çendîn ji yezdanên wan ev bûn: Achamán (yezdan), Magec (Roj), Chaxiraxi (xwedawenda sereke), Guayota (şeytan).

Çavkanî

Girêdanên derve 

Spanya
Giravên Spanyayê
Gelên kevnare
Simbile (komstêr)

Simbile nîşana astronoiyê ♍) ye û komstêreka di Eklîptîkê de ye.
Simbile (ji dûv Marê Avî) komstêra duyem mezintirîn e. Ew di navbera şêr û Mêzînê de dimîne. Stêrên wê yên geştirîn kesekî ramediyayî nîşan didin.
Stêrê gêştirîn ê komstêrê Spica ye û qedra xwe ya zahîrî 0,98m e. Bi dirêjkirina boça hirça mezin(an jî destiyê şiklê wê yê mîna çomçikê) re merîv dikine siftê bi Arktûrûs û paşê jî bi Spica gihîje û pêve merîv dikane Simbileyê bibîne.

Eklîptîk(rêgeha rojê) do komstêrê re derbas dibe û loma roj, hîv û gerrstêrk di wê re derbas dibin. Ew yek ji komstêreka di çembera bircan de ye. Ji ber liva tewereya dinê(Axial precession) heyama ku roj têde dimîne gorî berê guheriye. Roj di wê de di navbera 16'ê rezberê û 31'ê kewçêrê de dimîne û loma niha payîz di vê bircê de dest pê dike.

Çavkanî

Komstêr
Phan Thiet

Phan Thiet (bi viyetnamî: Thành phố Phan Thiết), serbajarê herêma Binh Thuan ya Viyetnamê ye. Bajar 1530 km li başûrê Hanoiya paytext e. Nifûsa bajêr nêzikî 350.000 (2010) ye.

Çavkanî 

Viyetnam
Bến Tre

Bến Tre (bi viyetnamî: Thành phố Bến Tre), serbajarê herema Thành phố Bến Tre ya Viyetnamê ye. Bajar 2000 km li başûrê paytext Hanoi ye. Nifûsa bajêr nêzikî 116.000 (2010) ye.

Çavkanî

Viyetnam
Zimanê huriyan

Zimanê huriyan an jî zimanê xuriyan (bi zimanê huriyan: hu-ur-ri hûriyan lêkolînên ku hatina kirin û kifşkirinên ku bûna dane nîşandin ku zimanê hûrî kurdiya berê ye. Mînak, gotina "laleşê" ji wê demê tê. Gotina Laleşê, rengê wê yê ku di dema hûrîyan de heya, bi rengê Lālašha ya. Îro kurd wê bi navê "Laleşê Nûranî" dizanîn û tênin ser ziman weke navê cihê bergê ê ola êzidî. Di wê demê de jî bi vê rengê û wateyê bû. Hingî jî, navê cihê bergê ê ola êzidî bû.

Awayê rêzimanê zimanê huriyan

Binihêre jî
Hurî

Çavkanî

Girêdanên derve

Hurî
Dengbêjiya hûriyan

Dengbêjiya hûriyan, helbest e ku di zimanê hûriyan de hatiye gotin. 

Helbest li ser kevir bi nivîsa mixî hatiye nivîsandin, helbesta wan ya ku bi dengbêjî hatî gotin hat dîtin. Pê re jî, tê gotin ku di zimanê hûriyan de helbest hatine gotin. Helbesta ku hat dîtin jî tê gotin ku ji aliyê Hans-Jochen Thiel ve hatiye wergerendin li zimanê îngilîzî.

Çavkanî

Hûrî
Mal

Mal xaniyê mirovan e.

Mal çi ye?

Peyva mal
Li gorî zimannasê amerîkî H. Crag Melchert, gotina "malê" ya di kurdî de temenê wê pirr kevn a. Ev gotina, berî zayinê di dora duhezar salan de hatîya bikarhanin. Di dema hûrîyan de û di zimanê wan de gotina mal heya. Minaq; mal di zimanê hûrîyan de bi rengê "māl" å ankå "[m]a-a-la:
" tê gotin. Her wusa bi rengê "ma-a-li-i": jî tê gotin di zimanê hûriyan de. Gotina Malî, tê wate malbatitîyê jî.

Di dîroka kurdan de, malbat bi kevneşopî û nirxên wê re hertimî li pêş bûya. Ji ber vê yekê, li ser wê pirr kevneşopî û adetên teybet ên demên berê ên kevnara hena.

Çavkanî

Binihêre jî
Malbat

Malbatî
Mal
Jiyan
Mirov
Dîrok
Civak
Civaknasî
Welat

Welat an jî nîştiman, erda ku neteweyek yan jî neteweyên cuda li ser dijîn. Bo mînak, Kurdistan welatê kurdan û neteweyên din e ku lê dimînin. Ji welatên sînorkirî re dibêjin dewlet; hikûmet û parlamen yan hikumdarê dewletê (key, dîktator, hwd) rêvebirî û sazî û dezgeh û qanûnan ava dikin û bi vî awayî welat û dewletê bi rê ve dibin.

Wateya peyva kurdî welat
Welat ji peyva erebî ya wilaye anku welayet tê. Gotina Welat, di kurdî de tê wate welatbûnê, di zimanê hûriyan de rengê wa-lu-ti-in tê ser ziman. Temenê gotinê ji gotina "War" tê gotina war jî bi rengê wār tê  ankû "wari" tê. Lê gotin, di dema hûriyan de bi rengê wa-ar-ri--ma û ankû  bi rengê "wa-ri-i-ta"" jî hatîya ser ziman di dema hûriyan de. Her wisa hûriyan bi rengê ku-wa-li-i-ti tê ser ziman. Ev minaq jî û hê gelek minaqên weke vê ku hena di heman çavkanîyê de, temen gotina welat û pêvajoyên afirîna wê di dema hûrîyan de tîne ser ziman. 

Welat, ji aliyê gotinîyê ve gotinaka bingihîn a kurdî ya. Dîroka wê diçê heta dema hûrîyan. Di dema wan de afirîya û heta roja me ku hatîya rengê xwe yê ku em î ro wê bi wê rengê bikar tênin derdixe li pêş.

Binihêre jî 
 Lîsteya dewletên cîhanê

Çavkanî 

Erdnîgarî
Dewlet
Erdnîgariya mirovahiyê
Ho

Ho di kîmyayê de kurteya Holmiyûmê ye.

Kîmya
Rûpelên cudakirinê
Aldûşek

Aldûşek (, , ), gundekî ser bi navçeya Aldûşa Adiyemanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aldûşê
Nîran

Nîran (, , ), gundekî ser bi navçeya Aldûşa Adiyemanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aldûşê
Candaran

Candaran, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehagad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Candaran 222 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 31 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehagad

Gundên Mehabadê
Aẍasûr

Aẍasûr, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Aẍasûr 179 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 20 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Afan

Afan (), navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Afan 160 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 25 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Amêd, Xelîfan

Amêd, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Amêd 326 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 52 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Eshab

Esḧab, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Esḧab 88 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 21 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Bagirdanî xwarê

Bagirdanî xwarê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Bagirdanî xwarê 163 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 30 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Bagirdanî serê

Bagirdanî serê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Bagirdanî serê 117 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 23 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Beytas

Beytas  (), navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Beytas 286 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 38 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Bêngwîn

Bêngiwîn, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Bêngiwîn 164 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 27 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Pellkê

Pellkê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Pellkê 48 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 7 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Bîbol

Bîbol (), gundekî ser bi navçeya Aldûşa Adiyemanê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Aldûşê
Kaşxane

Kaşxane yan jî şato (ev peyv ji zimanê fransî chateaux tê), navê qesir û avahiyên mezin ên sûrbendî ne. Di serdema navîn a Ewropayê da ji aliyên derebegan ji bo parastina heremên xwe yên ku bi taybetî paleyên xwe spartine beg û bo wî dixebitine hatine lê kirin. Ji ber pişt şoreşa pîşesaziyê derebegî qediyaye kaşxane girîngiya xwe wenda kirine. Di roja me da bi hawayê kevnargeh tên bikaranîn.

Çavkanî

Avahî
Adîman

Adîman, gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.

Gundên Wanê (navend)
Adir

Adir, gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.

Gundên Wanê (navend)
Bayrek

Bayrek, gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.

Gundên Wanê (navend)
Farox

Farox, gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.

Gundên Wanê (navend)
Çomell

Çomell, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Çomell 72 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 8 kese.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Ḧacî Mamiyan

Ḧacî mamiyan, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Ḧacî mamiyan 179 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 21 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Ḧesen çep

Ḧesen çep, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Ḧesen çep 108 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 19 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Xatûn estî

Xatûn estî, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Xatûn estî 47 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 10 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Xanegê, Xelîfan

Xanegê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Xanegê 82 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 15 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Xirreco

Xirreco, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Xirreco 150 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 15 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Daẍe, Xelîfan

Daẍe, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Daẍe 30 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 7 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Dollpemo

Dollpemo, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Dollpemo 38 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 4 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Dûseyd

Dûseyd, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Dûseyd 66 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 8 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Rifte

Rifte, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Rifte 68 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 9 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Zêwe, Xelîfan

Zêwe, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Zêwe 139 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 38 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Sillok

Sillok, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Sillok 156 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 22 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Simênû

Simênû, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Simênû 87 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 22 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Solxe

Solxe, Sollẍe, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li nahiyeya Xelîfan, ser bi navçeya Mehabadê ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Sollẍe 197 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 24 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Nahiyeya Xelîfan
 Navçeya Mehabad

Gundên Mehabadê
Sûrxaw

Sûrxaw, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Sûrxaw 222 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 31 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Sertan

Sertan, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Sertan 250 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 51 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Serteng, Xelîfan

Serteng, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Serteng 24 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 4 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Serhollan

Serhollan, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Serhollan 44 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 6 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Siyaqollî xwarê

Siyaqollî xwarê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Siyaqollî xwarê 65 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 7 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Siyaqollî serê

Siyaqollî serê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Siyaqollî serê 126 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 15 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Sêrû, Xelîfan

Sêrû, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Sêrû 66 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 16 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Sêllm

Sêllm (), navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Sêllm 231 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 44 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Şorrawê

Şorrawê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Şorrawê 42 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 6 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Şekirbeg

Şekirbeg, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Şekirbeg 111 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 16 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Şêxan, Xelîfan

Şêxan (), navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Şêxan 62 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 15 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Bexşa Xelîfanê
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Ewllakurde

Ewllakurde, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Ewllakurde 95 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 13 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Qozlûce, Xelîfan

Qozlûce, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Qozlûce 213 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 29 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Qereçelan

Qereçelan, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Qereçelan 46 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 6 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Qereqaç

Qereqaç, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Qereqaç 44 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 8 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Qeşqûney xwarê

Qeşqûney xwarê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Qeşqûney xwarê 65 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 7 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Qeşqûney serê

Qeşqûney serê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Qeşqûney serê 62 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 6 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Qellatî sinan

Qellatî sinan, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Qellatî sinan 40 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 9 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Karg, Xelîfan

Karg, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Karg 86 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 11 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Kamem

Kamem, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Kamem 98 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 16 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Kaweys

Kaweys, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Kaweys 62 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 8 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Kîsellan, Mehabad

Kîsellan, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Kîsellan 124 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 16 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Gageşî xwarê

Gageşî xwarê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Gageşî xwarê 289 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 46 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Gageşî serê

Gageşî serê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Gageşî serê 308 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 51 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Gyadirwan

Gyadirwan, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Gyadirwan 225 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 26 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Mazellê

Mazellê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Mazellê 71 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 11 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Mirrane, Xelîfan

Mirrane, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Mirrane 269 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 56 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Mezra, Xelîfan

Mezra  (), navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Mezra 53 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 9 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Mêrgero

Mîregero, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Mîregero 33 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 4 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Mîresê

Mîresê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Mîresê 268 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 35 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Hermê, Xelîfan

Hermê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Hermê 86 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 8 e.

Bibîne 
 Gundistana Mengurrî Rojhilat
 Navçeya Xelîfan
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Badam, Mehabad

Badam, navê yek ji gundên gundistana Mukriyanî Rojhilat, li Navçeya Navendî, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Badam 241 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 50 e.

Bibîne 
 Gundistana Mukriyanî Rojhilat
 Navçeya Navendî
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Azad, Mehabad

Azad, navê yek ji gundên gundistana Mukriyanî Rojhilat, li Navçeya Navendî, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Azad 319 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 57 e.

Bibîne 
 Gundistana Mukriyanî Rojhilat
 Navçeya Navendî
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Berderreşan, Mehabad

Berderreşan, navê yek ji gundên gundistana Mukriyanî Rojhilat, li Navçeya Navendî, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Berderreşan 579 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 102 e.

Bibîne 
 Gundistana Mukriyanî Rojhilat
 Navçeya Navendî
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Tengballeke

Tengballeke, navê yek ji gundên gundistana Mukriyanî Rojhilat, li Navçeya Navendî, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Tengballeke 163 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 35 e.

Bibîne 
 Gundistana Mukriyanî Rojhilat
 Navçeya Navendî
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Ḧacî xoş

Ḧacî xoş, navê yek ji gundên gundistana Mukriyanî Rojhilat, li Navçeya Navendî, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Ḧacî xoş 907 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 144 e.

Bibîne 
 Gundistana Mukriyanî Rojhilat
 Navçeya Navendî
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Ewllaawa, Mehabad

Ewllaawa, navê yek ji gundên gundistana Mukriyanî Rojhilat, li Navçeya Navendî, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Ewllaawa 258 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 39 e.

Bibîne 
 Gundistana Mukriyanî Rojhilat
 Navçeya Navendî
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Qopî baballî

Qopî baballî, navê yek ji gundên gundistana Mukriyanî Rojhilat, li Navçeya Navendî, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Qopî baballî 597 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 118 e.

Bibîne 
 Gundistana Mukriyanî Rojhilat
 Navçeya Navendî
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Qeredaẍ, Mehabad

Qeredaẍ, navê yek ji gundên gundistana Mukriyanî Rojhilat, li Navçeya Navendî, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Qeredaẍ 887 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 163 e.

Bibîne 
 Gundistana Mukriyanî Rojhilat
 Navçeya Navendî
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Gwêktepe, Mehabad

Gwêktepe, navê yek ji gundên gundistana Mukriyanî Rojhilat, li Navçeya Navendî, ser bi şaristana Mehabad e.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Gwêktepe 4377 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 877 e.

Bibîne 
 Gundistana Mukriyanî Rojhilat
 Navçeya Navendî
 Şaristana Mehabad

Gundên Mehabadê
Motörhead

Motörhead yek ji grûbên rock ên îngilîzî ye ku di sala 1975'an de çêbûye. Ew di dîroka muzîka rock de yek ji grûbên herî navdar e. Motörhead ji basgîtarîst û vokalîst Lemmy Kilmister, gîtarîst Phil Campbell û debilvan Mikkey Dee.

Heta niha 50 milyon albumên wan li hemî welatan hatiye firotin ku bi tenê 20 milyon li Dewletên Yekbuyî Amerîkayê de hatiye firotin.

Strana wan ya herî bi nav û deng Ace of Spades e.

Albûmên Motörhead (dîskografiya) 
 1 - 1977: Motörhead
 2 - 1979: Overkill
 3 - 1979: Bomber
 4 - 1980: Ace of Spades
 5 - 1982: Iron Fist
 6 - 1983: Another Perfect Day
 7 - 1986: Orgasmatron
 8 - 1987: Rock 'n' Roll
 9 - 1991: 1916
 10 - 1992: March ör Die
 11 - 1993: Bastards
 12 - 1995: Sacrifice
 13 - 1996: Overnight Sensation
 14 - 1998: Snake Bite Love
 15 - 2000: We Are Motörhead
 16 - 2002: Hammered
 17 - 2004: Inferno
 18 - 2006: Kiss of Death
 19 - 2008: Motörizer
 20 - 2010: The Wörld Is Yours
 21 - 2013: Aftershock
 22 - 2015: Bad Magic

Komên muzîkê
Aştî

Aştî, ku bi wateya "bi hev re neşerkirinê" û "di aramiyê de bi hev re jiyînê" tê, di kurdî de ev gotin, weke gotineke herî kevn e. Aştî, bi gotinî di dema hûriyan û gûtiyan de jî tê bikarhanîn<ref>Abdusamet Yigit, Li ser rêzimanî û zimanê hûrîyan, rûpel 46</ref> . Di dema hûriyan de bi rengê "aššatta''" heye. Temenê gotinê, li ser temenê ku mirov bi hev re ne bixayd bê û bi hev re bibaşî tevbigerihê ava ye. Di vê temenê de bo ku bi hev re şer nekin, di nava hêzan de "Peymana aştiyê" hatina mohr kirin. Dî dîrokê de, weke peymana aştiyê ya di navbeyna Misirê û hîtîtan de ku bû û dawî li Şerê Kadeşê bûye. Lê di roja me de jî, 1'emîn îlonê, weke roja cihanî ya aştiyê tê zanîn. Ev rojî, roja ku hêzên naziyan ketine Polonyayê de û pê re şerê cihanî yê duyem ku dest pê kiriye ye.

Çavkanî 

Prensîbên etîkê
Konseptên siyasetê
Konseptên civakî
Bêhnpakî
Hemikan

Hemikan û an jî ku Hamika, aşîreka kurd ya pirr mazin a. Bi teybetî li herême botanê li dora cizîr, hezax û şirnaxê bicih in. Di sadsalên 15´min û li gor hin vegotinna jî tê gotin ku 16´min de, çengekî aşîrê ê mazin jê qûtbûya û çûya li dora Wanê û gola wanê bicih bûna. Ji wî çengê ku çûna û li wir bûn, çengek ji wan jî bûya û çûya li dora heskîfê û li wan şîkeftên wan şîketên wê ên mazin bicih bûna. 

Tê gotin ku ji wî çengê wan ên ku çûya ber heskîfê  ji wan re "rama" jî hatîya gotin. Lê li gor hin gotinna jî tê gotin ku "rama" aşîreka din ya bi serê xwe ya û ne ew in. Hemika, î ro jî li dora Nisîbîne, gundên weke Qaraxrabê, ayserê, xirabê sosîna, xirabê darik, delevê qasrê hinek ji wan, gundê Zergûza xwerê û gundê Zergûza banî, banih, serkehnîkê û hwd çend ji gundê wan in. Ji xaynî van hê bi dehan gundên ku ew tê gotin ku lê bicihbûna jî hena. Li ber hezzaxê, gundên weke Raşmilê, xirabê xûwa, xirabê nêrîya, Barimê, Babekê û hwd jî, gundna ku tê gotin ku aşîra "alîka" lê bicih in. Lê van gundan jî hemikî û ji êla wan li wan hena.
Eşîr
Baobab

Baobab, baobaba efrîqî ango dara nanê qirdan (ji peyva erebî bu-hubub hatiye beralîkirin) dareke Efrîqayê ye û ji binmalbata Bombacoideae ya famîleya tolikê ye. Navê latînî yê darê Adansonia digitata ye.

Ev dar yek ji darên herî nas ên Efrîqaya tropîk e.

Çavkanî

Dar