Sindî

Sindî, navê eşîreka li Kurdistanê ye. Li herêma Sindî ya li navbera Duhok, Zaxo û Botan-Hekariyê dijîn. Sindiyên di navbera Botan û Hakkariyê de li bajaroka Qilaban dimînin. Li gel Sindiyên kurd zimanê hemû Sindiyên dî jî Îndo-Ewropî ye û Aryen in.(4) Li Türkiye; Hodane, Mola Şehbas, Günde Zeviye,Roboski, Hedriş, Yekmal,Şexon, Cizire, Silopi. Mardin e jî gelek Sindî dijîn.

Dîrok 
Sindiyên kurd di dîrokê de dewleteka mezin ava kirine. Ev dewlet beriya 3500 salan e ava bûbû. Navê wê dewletê Împeretotiya Mitannî ye (5). Avakirina vê împeretoriyê jî wiha çêdibe Malbatek ji kurdan koçberê Hindistanê dibe. Li wir li herêma Sind niştecih dibin. Piştî demeke dirêj ji Hindistanê dîsa vedigerin welatê xwe Kurdistanê(6). Ji wan re dibêjin kurdên Sindê. Li pêşiyê tên Amedê. Li Amedê (Diyarbekir) dewletekê ava dikin. Riha (Urfa), Mêrdîn, Sîncarê jî bi dest xwe ve dihînin. Li Mêrdînê Weşukaniyê dikin paytext. Navê dewleta wan Mîtanî bû û navê çiyayê Metîna ji wir tê. (7)2 jinên delaltirîn ên di dîrokê de navdar ji wan Sindiyan bûn. Ew Nefertîtî û Nefertarî ne. Nefertîtî û Nefertarî şû bi Fîrewnên Misrê dikin.(8) Û li wir dest danîn ser rêvebertiya dewletê.

Niha li Hindistanê herêma Sind heye û zimanê wan Sindiyanî ye. Li piştî hezar salan ev kurdên Sindî ji her alî ve bûn kurdên Îranî. Divê bê gotin ku peyva "Îran" ji "Aryenê" tê. Bi eslê xwe Kurdistan, Ermenistan, Azerbaycan... jî Îran in. Kurd Mezopotamiyên Îranî ne. Ango Mezopotamiyên Aryen in. Ji bavûkalên kurdan, farisan, Hindistaniyan, Pakistaniyan, Afxaniyan, Azeriyan, ingilîz, frensî, alman... re dibêjin "aryen".

Ocax/Icax 
Eşîra Sindiyan li 14 Icaxen Mala Acamme, Mamizdeni, Pisaxa, Benestani,Coneki,
Bosali,Neri,Sheranshi,Perexi,Mendozî,Mcoli,Bileki,Sofi,Shexesdeni û Shivameni belavdibe. 
112 Gunden Eşîra Sindiyan

Boselê 
 Bosale
 Zewka Bosale

Sheranshi 
 Sheranshe
 Behere

Sêxzdînî 
 Nordîna

Perexi 
 Perexê

Mendozî 
 Kundok
 Bazingüra

Bileki 
  Karpete Bileka

Mala Acamme 
 Derkar
 Bandro
 Banka Mala Shexe
 Merge
 Minini
kirannsh 
 Banka Mala Hocey
 Banka Mala Axoy

Pisaxa 
 Ava Gize
 Bazingira
 Petrome
 Kirkirank
 Kelok
 Kundok
 Grik Sindi
 Grika Haci Islami
 Darhozan
 Marsis
 Gewrîk

Sofi 
 Pirbla
 Cemke Delal
 Zorava
 Be Shilke
 Derinke
 Barkavere
 Cemtri
 Avlih
 Ceme Mesolmete

Benestani 
 Berzire
 Karne
 Mutifa
 Kizave
 Rabanka
 Hewreze
 Hawshine
 Dashtmasake
 Dashatmasek Mela
 Dahleke Gundik
 Dahlek Malek
 Cem Mishko
 Dornex
 Desht Masek Çhem
 War Sora
 kukite   silopi                         # gite silopi

Çonkî 
 Mamisa
 Sindava
 Yosif Axa
 Gundik Ayub
 Bexabare
 Ser Silavke
 Karpete
 Alshke
 Dasîkê
 Gelî Dergel
 Dere
 Dahlika Conekiya
 Harina

Miçolî 
 Qasroke
 Mergashishe
 Xerabe
 Sorink

Nerî 
 Derkar Nery
 Gundik
 Dercelal
 Dahlik
 Stavlan

Mamizdeni 
 Behrava
 Terike
 Terik Erab
 Terik Smo
 Keberoke
 Tawke
 Xerababke
 Emer Axa
 Terik Hassan
 Xilafte
 Bacile

Shivarmeni 
 Xwake
 Bagoltke
 Teka
 Berkevir
 Spindaroke
 Xerxabka
 Zewke
 Avgani
 Serko

Gundên Masehiyan li Devera Sindiya 
 Biglale
 Elanîsh
 Derashishe
 Senate
 Sharansha Felaha
 Bersive
 Levo
 Hizawa
 Nafkandala
 Bacowae
 Êrê
 Deshte Texê
 Behnone Sîndîya
 Mergasora
 Piraka
 Benaxre
 Der Abon
 Pish Khabour
 Her Gunda 
 Gondkosa

Têbînî 

Li Dîf Jêderên Kevin û Axivtnên Babo Bapîran Gûllî û Sindî eşîreka Pêkve Bon Ta Salên ( 1919 ) Heta Nokejî Têkelîya Navbera Herdo eşîreta Ji Layê Çivakî û Keltorî Ve Zor Lêk Nêzîkin.

Dengbêjên Devera Sindiya 
 Awaz Xabîrî Boseli 

 Serbest Boselî
 
 Abdûlsitar Boselî
 
 Hashim Boselî
 
 Heval Îbrahîm Micoli
 
 Mèhvan Sindî
 
 Adil Sindî Shivermini

 Razi Ubeyd Benstani Nave Huneri Razi Zaxoyi 

 Shivan Cegerxwin Coneki

 Mihemmed Can Shivermeni

 Zeravan Tahir Shivermeni Nave Huneri Zeravan Zaxoyi 
 
 Ahmed Xorshid Neman Neri

 Eyaz Yusif Psaxa Nave Huneri Eyaz Zaxoyi

 Husni Kizavi

 Hejar Mohammed Shivermeni

 Hejar Arif Coneki

 Karwan Ahmed Sevo Coneki

 Zeravan Lezgin Coneki 

 Emer Kizavi

Çend Navdarên Devera Sindiya

Mala Acamme 
 Shehbaz Salih
 Mam Omar Salih
 Sadiqe Emeri
 Aliqado
 Ebdulkarim Hamed
 Salih Qasim
 Ismail Seifadin
 Mohammed Mirza
 Izadin Saado
 Hamid Isa
 Abdullah isa şerîf
 Azhat Jangir
 Redwan Mirza
 Said Abdulllah
 Ismail Haci Latif
 Tewter Hesen Yusif
Reşide salihe hedrişi

Boselê 
 Elî Halo
 Mohammed Xalid Boseli
 Mehmud Halo
 Naîf Boselî
 Seîd Boselî
 Emer Halo
 Cemal Rashid Ismail 
 Hassan Shex Mistafa
 Shex Mistafa Boseli
 Mela Salih Boseli
 Mela Smail Boseli
 Mûsa Omer Boselî
 Haci Qadir Boselî
 Sagvan Halo

Psaxa 
Psaxa ji Bakurê Kurdistanê, ji Wanê hatin e. Eslê xwe Garisan in. Silêman Axa Sindi seroke eşira sindiye.

 Avdi Axa
 Silêman Avdi Axa (Dr. Silêman)
 Bıshar Axa
 Ömer Bıshar Axa
 Mohammed Macit
 Ali Awni
 Abdulla Bishar Axa
 Hamid Hefzullah
 Hamid Xasti
 Selman Xorsho
 Jebar Meho
 Ismail Tabir
 Said Sofi Osman
 Alixan Hamid

Şivarmeni 
 Bedirxan Sindî
 Hecib Sindî
 Silêman Hecî Bedrî
 Reşîd Sindî
 Hemza Hecî Bedrî
 Elî Sindî
 Mohammed Teyar
 Arif Derwêş
 Kovan Sindî

Çonekî 
 Mistafa Joma
 Xedir Emer
 Hejer Ismail Cuno
 Mohammed Semo
 Hacî Xidir
 Nurî Xidir
 Abdullah Meho
 Îsmaîl Abush

Benestani 
 Ismet Dino
 Mela Teha Dashtmesaki
 Abdulrehman Dino
 Seyidd Xalid
 Sagvan Seyid Xalid
 Mela Sediq Dornexi
 Heji Reshid Neamo Dornexi
 Ahmedi Heji Reshidi Neamo

Nerî 
 Dr.Rezgar Sindî
 Mihamed Mûsa
 Schibli Axa

Micoli 
 Xalid Shexo
 Musa Timi
 Sherif Musa
 Aziz Aziz
 Sherif Sherif
 Hamid Sherif
 Selim Derwish

Sofi 
 Haji Mestoye Abe
 Osman Qasim
 Mehama Qasim
 Xelil Mahmud
 Fehmi Ahmed Yousef
 mela ahmed sofi

Mamizdeni 
 Drbaz Kelesh
 Osman Xalid
 Salih Haci Ibrahim
 Dindar Osman

Sheranshi 
 Raof Mala Jami
 Abdi Meho
 Selim Ceto
 Ismail Abdilkarim

Şêxzdîn 
 Mîrşam Axa
 Elî Betal
Betal Elî
Emîn Mohemed
Nezîr Nourdînî
Mela Hemîd
Hussên Tehlo

Perexi 
 Ali Axaye Qasroki
 Ismail Perexi
 Abdi Ahmed Perexi
 Faris Salih Perexi

Girêdayinên derve 
 Malpere Eşîra Sindiyan
 Malpere Gunde Derkare
 Malpere Gunde Bosale
 Malpere Shehid Mahmoud Halo Bosali

Eşîrên Başûrê Kurdistanê