nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Mîlan (êl)

Mîlan yek ji êlên rojhilatê Kurdistanê ye. Êla Mîlan niha li derdora Urmiye Makûyê, başûrê çemê Erez, li Îranê dijî. Cîranan wan êla Celalî û eşîra Şadî ne.

Eşîrên Rojhilata Kurdistanê

Dîrok 
Hesabê herî pêşîn yê Milan li Makû bû. Lêbelê, ew heya  Osmanî carî, di sedsala 16-an de, ku ew berbiçav bûne. Ew di defterên bacê de hatin behs kirin, wekî ku li Dêrsim wekî Millî ya Piçûk û Mezin heye, ya navçeya Mêrdînê. Ji destpêka sedsala 18-an û pê ve, Osmanî di derheqê berhevkirina bacê de jêhatiyên wan ji destê wan derxistin, û, bê encam, bi berdewamî hewl didin ku Milan rûnin, heta ku sernavê İskan jî didin wan. Başî, an jî Serokê Sedentarîzasyonê.  Hin ji wan hatin sirgûn kirin Reqa, û di nîvê duyemîn ê sedsala 18-an de, serokên eşîrên Milan '' de facto 'bûn 'axayên vê herêmê. Bi vî rengî, gelek malbatên navdar ên Raqqah dikarin bav û kalên xwe vegerînin Mîlano, her çend vana bi piranî di dawiya sedsala 19-an de hatibûn asîmîlekirin.

Serokê wê yê herî navdar bû, yê ku ji 1863 heya 1908 serokatiya eşîrê dikir. Ew beşdarî avakirina Wêranşar, Riha bû, û rêber, lê di dema qetlîamên Xiristiyanan di dawiya sedsala 19-an û destpêka sedsala 20-an de, wî xiristiyan parast û li dijî Osmaniyan serî hilda.

Ji bibine 
 Esîretên Kurdan
Bakurê Kurdistanê
Rojhilata Kurdistanê

Çavkani
Şedadî (eşîr)

Şedadî navê hozeke berazî, li Kobanê ye. Dibe ku pewêndiya navê wan bi navê Şedad damezrîner ê dewleta Şedadî re hebe.

Çavkanî 

Eşîr
Artîşok

Artîşok (Cynara scolymus), riwekek ji famîleya stêregulan e. 50-150 cm bilind dibe, di pêjgehan de tê bikaranîn. Riwekeke pirrsalane ye. Ji parevên Deryaya Navîn, bakurê Afrîka, Îran û Kurdistanê belav bûye. 

Herçendî di pêjgeha kurd de tê bikaranîn jî, li Kurdistan çandiniya wê nakin. Sedemê herî mezin şer e ku rewşa asayî xirab kiriye. Li Îtalyayê ji artîşokê lîkoran çêdikin. Di sedsala 15em de derbasê Brîtanya û bakurê Ewropayê bûye.

Di warê tenduristiyê de 

Pelên wê bê qemçik in. Bo kîsikê zirav, cegerê tê pêşniyarkirin. Alkol, nîkotîn û bezê ji kêm dike, asta amonyak û kolesterolê dadixîne. Ji aliyê vîtamînên A û B dewlemend e. Kepîrgirtina damaran (ango tengbûna damaran) dereng dixîne, agirê laşê dadixîne. Bo ba, zerika zer û zerika reş, şaneyên tûreyê, pêşîlêgirtina vartoyiyê (vîrik, îshel) bikêr e.

Pêşangeh

Çavkanî 
 David J. Keil: Cynara. In: Flora of North America Editorial Committee (Hrsg.): Flora of North America North of Mexico. New York and Oxford, 1993+. Bd. 19, S. 89. online, abgerufen am 4. Februar 2008
 Gabriella Sonnante, Domenico Pignone, Karl Hammer: The Domestication of Artichoke and Cardoon: From Roman Times to the Genomic Age. In:  AOBPreview, 4. Juli 2007.  (îngilîzî)
 Mireille Jochum-Guillou, Marion Zerbst: Artischocke – die gesunde Delikatesse. Trias, Stuttgart 1998, ISBN 3-89373-466-X (almanî)

Girêdan 

 Artîşok li obst-gemuese.at  (almanî)
 Phytodoc.de - li ser rola wê di tenduristiyê de.  (almanî)

Famîleya stêregulan
Riwekên şîfadar
Famîleya dendûreşkan

Famîleya dendûreşkan, famîleya amoşkeran, famîleya balîcanan  (Solanaceae) famîleyeke riwekan e, di koma dendûreşkan (Solanales) de cih digire. Li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin. Li Kurdistanê jî gelek ji endamên vê famîleyê diçên. 

90 heya 100 cins, bi qasî 2.300 cureyên vê malbatê hene. Di vê malbatê de cinsê (celeb) herî mezin Solanum e ku 1000 heya 2.300 endamên vê cinsê tên hejmartin. Gelek ji endamên vê malbatê bo xwarin û xemlê tên çandin. Ji dendûreşkê re, hilûtirşik, tiriyê rovî, dirik jî dibêjin.

Hin ji riwekên vê famîleyê 
 Dendûreşk, tiriyê rovî (Solanum nigrum)
 Orkîdeya parsekvan (Schizanthus)
 Mandêrek (Mandragora automnalis) 
 Kartol (Solanum tuberosum)
 Yasemîna şevê, deviya çakutan ((Cestrum)   
 Tûlezer (Atropa belladonna)
 Bacan (Solanum melongena)
 Bîber (Capsicum)
 Fringî (Solanum lycopersicum)
 Titûn (Nicotiana)
 Marze (Physalis alkekengi)
 Benc, giyabeng, beng (Hyoscyamus niger)
 Dilîbeng (datura)

Çavkanî 
 Armando T. Hunziker: The Genera of Solanaceae. A.R.G. Gantner Verlag K.G., Ruggell, Liechtenstein 2001, ISBN 3-904144-77-4.
 J. G. Hawkes et. al. (Editoren): Solanaceae III: Taxonomy, Chemistry, Evolution. Royal Botanic Gardens, Kew, 1991, ISBN 0-947643-31-1.
 M. Nee et. al. (Editoren): Solanaceae IV, Advances in Biology and Utilization. Royal Botanic Gardens, Kew, 1999, ISBN 1-900347-90-3.

Girêdan 
 Solanaceae bei APG (îngilîzî)
 Beschreibung der Familie  (almanî)
 SOL Genomics Network (îngilîzî)
Salvadoraceae

Salvadoraceae famîleyeke riwekan e. Di desteya riwekên pelxaçkî (Brassicales) de cih digire. Deviyên hûrik in. Dara miswak (Salvadora persica) jî ji vê malbatê ye. Miswak bo pakijiya devê tê cûtin, kayîn. Li welatên ereb tê bikaranîn.

Belavbûn 
Ji herêmên germ hezdike. Li Afrîka, bi taybetî Madagaskarê, Hindistan, Îndonêzyayê  gelek digihê.

Sîstematîk 
Di famîleya Salvadoraceae de, sê cins, 11-12 cure hene.
 Azima Lam.
 Dobera Juss.
 Salvadora L.: Pênc cureyê vê cinsê hene.

Çavkanî 

 Malbata Salvadoraceae di APWebsite  (îngilîzî)
 Salvadoraceae di DELTA.  (engl.)
 Hua Peng & Michael G. Gilbert: Flora of China. (îngl.)
Famîleya dodan û darspiyan

Famîleya dodan û darspiyan, famîleya darên sabûnê (Sapindaceae) famîleyeke riwekan, ji desteya darsabûniyan Sapindalesê ye. Li Kurdistanê jî çend endamên vê malbatê digihên. Famîle navê xwe ji dara bi navê dodan (Sapindus mukorossi) û darspîyê (Acer) digire. Riwekên vê malbatê ji avhewaya tropîk hez dikin.

Sîstematîk 
Ev famîle sala 1789'ê ji aliyê Antoine Laurent de Jussieu ve bi navê „Sapindi“ di Genera Plantarum, r. 246'ê de hatiye binavkirin. Navên din ên Sapindaceaeyê: Aceraceae Juss., Aesculaceae Burnett, Allophylaceae Martinov, Dodonaeaceae Kunth ex Small, Hippocastanaceae A.Rich., Koelreuteriaceae J.Agardh, Paulliniaceae Durande, nom. inval., Paviaceae Horan.' in. Navê latînî ji du peyvan hatiye avakirin, sapo ango sabûn û India ango Hindistan.

Famîle ji sê binekoman û cinsekê ku bi serê xwe ye pêk tê. 142 cins, bi qasî 1600 cureyên vê malbatê hene. Hin riweknas darspîyan (Aceraceae) wekî binekomeke belotê (kestane) dibînin û wisa di bin navê famîleya şambelotan (Hippocastanoideae) (tomar dikin. 

 Famîleya şambelotan (Hippocastanoideae) Burnett: Çar cins û bi qasî 130 cure.

 Sapindoideae Burnett: Bi qasî 135 cins û 1185 cureyan:

 Dodonaeoideae Burnett: Du cins, 65-70 cure:
 Dodonaea Mill.: 65-70 cure.
 Euphorianthus Radlk.: Tekane cure:
 Euphorianthus euneurus (Miq.) P.W.Leenhouts.
 Xanthoceroideae Thorne & Reveal: Tekane cins Gattung:
 XanthocerasBunge: Tekane cure.
 Qilonçzer (Xanthoceras sorbifolia).

Girêdan 
 Pedro Acevedo-Rodríguez: Neotropical Sapindaceae: di Neotropikeyê de.  (ne bi kurdî ye)
Nivîsên Teknîkî

Nivîsên Teknîkî pirtûkeke înternetî ye. Belaş tê belavkirin,pirtûk ji aliyê Occo Mahabad ve hatiye nivîsandin.

Girêdanen derve 
 Nivîsên Teknîkî Online Lê Binêre : 

E-pirtûkên bi kurdî
Pirtûkên_Teknîkî
Weşanxaneya AVA

Weşanxaneya AVA (AVA yayıncılık) li Tirkiyeyê pirtûkên bi zimanên tirkî û kurdî diweşînin.

Weşanxane
Rabbit-Proof Fence (fîlm)

Rabbit-Proof Fence (Çepera li Hemberî Kerguhan) navê fîlmekî awstralyayî yê ku di sala 2002'an de ji hêla Phillip Noyce ve hat çêkirin.

Wergera Kurdî ya vî fîlmî ji aliyê Occo Mahabad ve hatibû kirin.

Mijara fîlm 
Fîlm li ser bingeha pirtûkekê bi navê Follow the Rabbit Proof Fence (Bi dirêjahiya Çepera li Hemberî Kerguhan de herin) ya ku bi destê nivîskara awstralyayî Doris Pilkington Garimana di sala 1996'an de hatiye nivîsandin. Mijara fîlm û pirtûkê dîroka rastî ya diya nivîskarê ye, dema di sala 1930'î de ligel herdu xwişkên xwe ji kampa Moore River Native Settlement reviyan, vegeriyan cem diya xwe. Zarokên wê kampê zarokên nîvaborîcîn (xelkê resen ê awstralyayî) û nîv ewropî bûn û ji diyên xwe hatibûn dizîkirin. Ji ber vê hindê jî ji hemû wan zarokan re "nifşa dizîkirî" dibêjin. Hizra vê siyaseta nîjadperest û bişavker çêkirina xadimên nîvaborîcîn bû û yekirina wan ligel civata înglîzî ya Awstralyayê. Keçên revok ên dîrokê ji kampa bi sedan kîlometreyan dûrî mala xwe ne bi mehan bi dirêjahiya çeperekê ku di beyabanê de ji bakur heta başûrî Awstralyayê li dijî belavbûna kerguhan hatibû çêkirin hêdî hêdî vedigerin mal.

Xelatên fîlm 

Fîlm heta niha ji sedê zêdetir xelat wergirtiye.

Çavkanî 

https://m.imdb.com/title/tt0252444/

https://occomahabad.wordpress.com/2016/04/23/filme-rabbit-proof-fence-temase-bikin/

Fîlmên 2002an
Fîlmên awistralyayî
Fîlmên dramayê
The Road to Guantanamo (fîlm)

The Road to Guantanamo , fîlmekî Michael Winterbottom û Mat Whitecross e ji sala 2006an ê ku behsa girtîgeha Guantanamoyê dike. Girtiyên ku li wê derê şikenceyên çawa dîtine vedibêje. Wergera kurdî ya vî fîlmî ji aliyê Occo Mahabad ve hatibû kirin.

Heta niha fîlm bi dehan xelat wergirtiye.

Çavkanî 

Fîlmên 2006an
Fîlmên brîtanî
Famîleya botavan

Famîleya botavan, famîleya talikan, famîleya kazilan (Hypericaceae) famîleyeke riwekan e. Navê vê famîleyê ji botavê tê. Navên din ên botavê, talik, darzil, dezîzer in lê di rastiyê her yek, cureyek e. Kulîlka botavê bo derkirina bêhna eyarê bikardianîn. Lê îro li Kurdistanê eyar (çermê ajalan ê bêpirç), post, meşk ûêd kêm in, nivşên nû nizanin.

Sîstematîk 
Famîleya Hypericaceae sala 1789'ê ji aliyê Antoine Laurent de Jussieu ve, di Genera Plantarum, r. 254'ê de hatiye binavkirin. Navê din ên vê famîleyê Ascyraceae Plenck e. Demekê celebên vê malbatê dikirin endamê Clusiaceaeyê, bi taybetî Wurdack at al. Lê ev ji aliyê navendên riweknasiyê ve nehat pejirandin.

Neh heya deh cins, bi qasî 560 cureyên vê malbatê hene:
 Cratoxylum Blume
 Eliea Cambess. (orth. var.: Eliaea Cambess.)
 Harungana Lam.: Bi qasî 50 cureyan.
 Botav an talik (Hypericum L.)
 Lianthus N.Robson (carnan bo botavê jî tê bikaranîn, Hypericum)
 Psorospermum Spach
 Santomasia N.Robson
 Thornea Breedlove & E.M.McClint.
 Triadenum Raf.
 Vismia Vand.: Bi qasî 55 cureyan.

Binêrin 
Rûnê botavê

Çavkanî 
  di APWebsite. (Agahiyên berfireh) (ne bi kurdî)
 Kenneth J. Wurdack & Charles C. Davis: Malpighiales phylogenetics: Gaining ground on one of the most recalcitrant clades in the angiosperm tree of life, in American Journal of Botany, 96 (8), 2009, S. 1551–1570. (îngilîzî)
Famîleya lavlavkan

Famîleya lavlavkan (Araliaceae) famîleyeke riwekan e. Di binekom, 43 heya 55 cins û bi qasî 1450 cureyên vê malbatê hene.

Cureyên wê yên navdar 
 Lavlavka dîwaran (Hedera helix), 
 Ginseng (Panax ginseng) 
 Eleuterokokka striyokî, ginsenga Sîbîryayê (Eleutherococcus senticosus)
 Cussonia 
 Panaks (panax)
 Oplopanaks (oplopanax)
 Gidîşa jojî, pirnaga (baq) jûjî (Oplopanax horridus) 
 Avnavika amerîkayî, navika avê ya amerîkayî (Hydrocotyle verticillata)
 Şeflera, daralînka teyisok (Schefflera)
 Gastonia lionnetii 
 Fatshedera lizei

Çavkanî 
 Famîleya Araliaceae di APWebsite. 
 Famîleya Araliaceae di DELTA de.  
 Qibai Xiang & Porter P. Lowry: Araliaceae in der Flora of China, Volume 13, S. 435: Online.
Famîleya kefzeran

Famîleya kefzeran, navê zanistî yê latînî Lemnaceae, famîleyeke riwekan e. Hin riweknas vê famîleyê wekî binekoma Araceae didin diyarkirin. 4 cins 37-38 cureyên vê famîleyê hene. Famîle navê xwe ji kefzerê (Lemna) digire.

Pelên wan bi qasî çend mm ne. Hin ji wan jî bêpel an bêqemçik in. Ên wiha xwe di avê de berdidin, heya ku li perekê avê xwe bicih kirin, seyar in. Cinsên wê: Lemna, Spirodela, Landoltia, Wolffia û Wolffiella.

Çavkanî 
 Binekomekê famîleya di APWebsite (îngilîzî)
 Li ser sîstematîka vê binekomê.  (îngilîzî)

Girêdan 
 Agahî li ser cins û cureyên famîleyê. (îngilîzî)
Famîleya biyan

Famîleya biyan (Salicaceae) famîleyeke riwekan e. Navê xwe ji dara bîkê (Salix) digire. Dara hewrê (spindar, qewax) jî di vê malbatê de ye ku jê re bi latînî populus dibêjin. Kulîlkên vê famîleyê dişibin tirtûlan. 

Famîleya Salicaceae sala 1815'ê ji aliyê Charles François Brisseau de Mirbel ve, di Elémens do Physiologie Végétale et de Botanique, b. 2, r. 905ê de hatiye binavkirin. Wî navê „Salicineae“ lê danibû. 55 cins, bi qasî 1010 cureyên vê malbatê hene. Navê din ên bo Salicaceae Mirb. s.l. ev in: Bembiciaceae R.C.Keating & Takht., Caseariaceae Baum.-Bod., Flacourtiaceae Rich. ex DC., Homaliaceae R.Br., Patrisaceae Mart., Prockiaceae Bertuch, Samydaceae Vent., Scyphostegiaceae Hutch.

Darbîk heba, kanî hebû, kanî heba gund ava dibû, dibû: Darebî 
Li Kurdistanê heya salên 1970'yê daristanên mezin hebûn. Li daristanên darbîkê (bî, dara biyê, bîk) sedî sed kanî hebûn. Li cihê darbîk pirr bûn, ji ber wê gund dihatin avakirin. Ji ber wê ye ku navên gelek gundan Darebî ye.Şêr, berazên kovî, rovî, kitikên kovî, mirîşkên kovî marên biqilonç, hirç ûêd gelek ajal dijiyan. Dewleta Romê (Tirkiye) daristan hemî şewitand. Niha spindar û bîkê xelk diajo, daristanên dara biyê nemane.

Cinsên wê
Famîleya giyaşîrkan

Famîleya giyaşîrkan (Euphorbiaceae) famîleyeke riwekan e. Bi qasî 240 cins û 6000 cureyên vê malbatê hene. Talşîr (miravke, Euphorbia) jî di vê famîleyê de ye.

Navê latînî Euphorbia ji Euphorbus, bijîşkekî keyê Morîtanyayê Juba II. (bi qasî 50 sal b.z. heya 23/24 p.z.) tê. Linné sala 1753'yê (Spec. Pl. (ed. 1), 450) vê navê lê dike. Ji vê malbatê re herwiha Euphorbia antiquorum L. jî dibêjin.

Cinsên navdar û cureyeyên wan ên bijarte 
 Talşîr (Euphorbia):
 Dilkêş an (dilkêşa koçkxemil) (E. pulcherrima) (navê wê yê berê li Ewropa: Poinsettia),
 Tacdirî (E. milii),
 Hevea brasiliensis 
 Diliye Jatropha 
 Palmiyeya rahîban, baqê keşe (Ricinus) 
 Manihot
 Dartewaş, dara birûn (Aleurites) bi darfind (Aleurites moluccana]]
 Sebastiania pavoniana, jê re bi almanî „Springbohne - Loviya/fasûliya biharê“ dibêjin.
 Synadenium
Christoph Blocher

Christoph Wolfram Blocher (jdb. 11ê çiriya pêşîn a 1940 li Schaffhausen; hembajariyê Meilen, Zürich û Schattenhalb) karsaz û siyasetmedareke swîsrî yê ji partiya rastgir a SVPê ye.

Siyasetmedarên swîsrî
Jidayikbûn 1940
Mirovên zindî
Partiya Gel a Swîsreyê

Partiya Gel a Swîsreyê (Schweizerische Volkspartei, bi kurtî: SVP, kurtenavê partiya rastgir a Swîsrê ye. Meztirîn partiya swîsrî ye û bi siyaseta xwe ya li dijî koçberan bi nav û deng e.

Çavkanî 

Gel
Kurdên Ermenistanê

Kurdên Ermenistanê an jî Kurdên Rewanê yek ji gelên kêmjimar li Ermenistanê ne. Li Komara Ermenistanê kurdên êzîdî û yên misilman cûdayî têne hijmartin. Baweriya fermî ya dewleta Ermenistanê ew e ku êzîdî ne kurd in û zimanê ku pê diaxivin, kurmancî, bi pêkenî wek  êzdîkî  tê binavkirin. Kurd bi giranî li rojavayê Ermenistanê bicîh bûne. Gava ku hukumeta Sovyet hate damezirandin, kurdan ewil alfabeyên xwe li ser elfabeya ermenî berhev kirin. Piştra, di 1927 de, wan veguheztin alfabeya Latînî. Di 1945 de, guhertinek din a alfabeyê pêk hat. Di vê demê de, ew berê jî Kirîlî bikar tînin. Todayro jî kurd alfabeyên Erebî, Kirîlî û Latînî bikar tînin. Yekem dibistanên idizdiyan li Ermenistanê di sala 1920-an de xuya bû. Yekem radyo û rojnameya bi zimanê Kurdî Riyta Teze bû. Li Fakulteya Rojhilatnasiyê ya Zanîngeha Dewletê ya departmentrîvanê beşa zimanê Kurdî heye.

Dîrok

Niştecihbûna Kurdan li Ermenistana îro 
Li gorî Robert Hevsen, piraniya van deveran çol bûn. Berî serdema hevpar, Med li van deveran bi cîh bûn. Beriya Worlderê Cîhanê yê Yekem, li van deveran Kurd dijiyan. Wekî din, zanyar dibêje ku Kurd û Med heman reh hene, wan wekî Procurs, bav û kalên Kurdan bi nav dike. Vêga, deverên ku Med lê serdest in Tirkiye, Azerbaycan û Iranran digire nav xwe.

Civata idizdî di salên 1877-1878-an de li Ermenistana nûjen dest bi damezrandinê dike. Di dema şerê Rus-Tirk de, bi hezaran Kurdên idizidî reviyan rojhilat. Koça duyemîn di dema Worlderê Cîhanê yê Yekem de pêk hat. Ew bi giranî koçî deverên derdora Aragachotn, Armavir, Ararat, kîraz, Erîvan, Gumrî, Vagadnazor, Abovyan, Dilijan û Tashir kirin. Kurdên êzdî bi giranî bi xwedîkirina dewar, pez û cotkariyê ve mijûl dibin. Di nav thezîdiyan de, yên ku li bajaran karker, teknîsyen û zanyar dixebitin hene.

Kurd di Sovyeta Ermenistanê de : 
Çanda Kurd bi saya piştgiriya dewletê di salên 1930 û 1980-yî de li Sovyeta Ermenistanê geş bû. Di sala 1925-an de, li Ermenistanê yekemîn kongreya Kurdên Kafkasya Başûr hate li dar xistin. Di kongreyê de biryar hate girtin ku alfabeya Kurdî were organîzekirin. Koleja Pedagojî ya Kurdî di sala 1928-an de hate damezrandin. Tevî ku di 1920-an de dibistanên yekemîn ên bi zimanê Kurdî hatin damezrandin, pirraniya berbiçav a gel di 1920-an de nexwendewar ma. Di dema Sovyetê de, li Yêrêvanê yekemîn bernameyên bi Kurdî hatin weşandin. Li Yêrêvanê rojnameyek bi zimanê Kurdî bi navê Riya teze tê weşandin. Piştra, rojnameyek bi navê Botan hat weşandin. Sala 1969-an, li Akademiya Zanistî ya Neteweyî ya Ermenîstanê beşek ji bo lêkolîna çanda Kurdî hate damezrandin.

Di sala 1937-an de, wekî beşek ji paqijkirina tixûbên başûr, kurdên "bêbawer" ji Kafkasyayê, Ermenîstan jî tê de, hatin birin Asyaya Navîn.

Li Ermenîstana nûjen Kurd û idiszdî 
Vêga, Kurd-idiszdî di 4 civatên giştî yên Ermenistanê de: Civata Rewşenbîrên Kurd, Komîteya Kurdistan, Civata Dostaniya Ermenî-Kurd û Yekîtiya Neteweyî ya idiszîdiyan, yek in. Li Enstîtuya Rojhilatnasiyê ya Akademiya Zanistî ya Neteweyî û li Zanîngeha David Anakhta beşek Kurdî heye. Wekî din, di Yekîtiya Nivîskarên Ermenîstanê de beşek nivîskarên Kurd heye.

Çavkanî 

Ermenîstan
Keith Haring

Keith Haring (z. 4ê gulana sala 1958an Pennsylvania - m 16ê sibata sala 1990î New York), wênesaz û hunermendê grafîtî yê.

Jînenîgarî

Salên wî yên pêşîn û perwerdehiya wî 
Keith Haring li Reading Pennsylvaniayê ji dayik bû û li cem diya xwe Joan Haringê li bajarê Kutztownyê mezin bû. Bavê wî Allen Haring karîkaturvanek bû. Her wiha bi navên Kay, Karen û Kristen sê xwişkên wî hebûn. Destpêkirina hemû navên zarokan ya bi tîpa Kyê dest pê dibû ne tesadufek bû. Ji sala 1976ê heta 1978an li The Ivy School of Professional Artê (Dibistana Hunerên Dîtbarî yên Profîşonal) ku li bajarê Pittsburgh ye li ser bazirganiya hunerê xwend. Piştî demekê derbasî beşê hunerên bedew bû.

Girêdanên derve 
 Derheqê Haring 

Wênesazên amerîkî
Jidayikbûn 1958
Mirin 1990
Derzîlok

Derzîlok, derzîşivan, geranya (Geranium) navê komekê riwekan ji famîleya tolgîn û derzîlokan e. Zêdetirî 400 cureyên vê riwekê hene.

Cureyên navdar 
 Derzîloka boz (Geranium cinereum Cav.)
 Derzîloka kanaryayî (Geranium columbinum L.)
 Derzîloka pelgincir (Geranium dissectum L.)
 Derzîloka bikutek (Geranium divaricatum Ehrh.)
 Derzîloka Baskê (Geranium endressii Gay)
 Derzîloka Hîmalayayê (Geranium himalayense Klotzsch)
 Derzîloka teyisok (Geranium lucidum L.)
 Derzîloka balkanî (Geranium macrorrhizum L.)
 Derzîloka Madeirayê (Geranium maderense Yeo)
 Derzîloka pelnerm (Geranium molle L.)
 Derzîloka gupikî (Geranium nodosum L.)
 Derzîloka avevekê, derzîloka aviyan (Geranium palustre L.)
 Derzîloka qehweyî (Geranium phaeum L.)
 Derzîloka çayirê (Geranium pratense L.)
 Derzîloka çavreş (Geranium psilostemon Ledeb.)
 Derzîloka mor (Geranium purpureum Vill.)
 Derzîloka hûrik (Geranium pusillum L.)
 Derzîloka siyê (Geranium pyrenaicum Burm. f.)
 Derzîloka cûnekî (Geranium renardii Trautv.)
 Derzîloka genî (Geranium robertianum L.)
 Derzîloka pelglover (Geranium rotundifolium L.)
 Derzîloka xwîndar (Geranium sanguineum L.)
 Derzîloka sîbîryayî (Geranium sibiricum L.)
 Derzîloka daristanê (Geranium sylvaticum L.)
 Derzîloka bigirê (Geranium tuberosum L.)
 Derzîloka keskesorî, derzîloka rengîn (Geranium versicolor L.)

Derzîlok
Famîleya tolgîn û derzîlokan

Famîleya tolgîn û derzîlokan, famîleya leglegnikulan (Geraniaceae) famîleyeke riwekan e. Bi qasî 380 heya 430 endamên vê malbatê hene. Ji cihên tropîk û germ hez dikin. Li peravên Deryaya Navîn gelek tên dîtin. 

Hin endamên vê famîleyê li Kurdistanê jî digihên. Hin ji endaman riwekên salane, hin jî pirrsalane ne. Pelên wê bipirtik in. Dijî sermayê pihêt in. Di zanistiyê de di bin navê geranium (ango derzîlok) de hatine rêzkirin. Lê kurd hinekê vê riwekê wekî kulîlkeke, riwekeke cuda binavdikin, ew jî tolgîn e.

Cureyên tolgînê yên navdar 

 Tolgîna zîvane (Geranium argenteum L.)
 Tolgîna bohemî (Geranium bohemicum L.)
 Tolgîna kanaryayî (Geranium canariense (Willd.) Poir.)

Binêrin 
 Derzîlok û cureyên wê yên sereke. Derzîlok jî endamê vê malbatê ye. Carnan tolgîn û derzîlok di heman wateyê de tên bikaranîn.

Çavkanî 
 Famîleya Geraniaceae di APWebsite. (beşa sîstematîkê, ne bi kurdî ye)

Li ser tolgînan (sardûnya) 
 Peter F. Yeo: Geranium, Stuttgart 1988

Girêdan 
 Agahî ji Baxçeyê Botanîkê yê Tübingenê. (ne bi kurdî ye)
 Beschreibung der Familie vom Botanischen Institut der Uni Ulm. (almanî)
Rojanmevan

Rojnamevan  ew kes e ku ji bo berhevkirina/komkirina agahiyan bi awayê nivîs, deng an wêne hatiye perwerdekirin, wan di formeke layiqî nûçeyê de hildiweşîne û ji raya giştî re belav dike. Ji kiryar an jî pêvajoya ku bi giranî ji aliyê rojnamevan ve tê kirin, rojnamegerî tê gotin.
Babice, Uherské Hradiště

Babice (bixwîne weke: babîtse) navê gundekî li bajaroka Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 1.803 kes e û 7 km dûrî Uherské Hradiště ye.

Galerî

Çavkanî 

Uherské Hradiště
Bánov, Uherské Hradiště

Bánov (bixwîne weke: banov) navê gundekî li bajaroka Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 2.130 kes e û 21 km dûrî Uherské Hradiště ye.

Galerî

Çavkanî 

Nîşe

Uherské Hradiště
Bílovice, Uherské Hradiště

Bílovice (bixwîne weke: bîlovîtse) navê gundekî li bajaroka Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 1.764 kes e û 8 km dûrî Uherské Hradiště ye.

Galerî

Çavkanî 

Uherské Hradiště
Bojkovice

Bojkovice (bixwîne weke: boykovîtse) navê navçeyeke li herêma Zlínê ya Çekyayê ye. Nifûsa wê 4.625 kes e. Her çiqasî girêdayî Uherské Hradiště be jî, li Çekyayê rêveberiyên cuda hene ku, beramberê vê rêveberiyê li Kurdistanê nîne. Lewma ev cih hem weke gund hem jî weke navçeyê tê hesibandin.

Çiyayên Karpatiyên Spî dikevine herêma vê navçeyê.

Galerî

Çavkanî 

Uherské Hradiště
Boršice

Boršice (bixwîne weke: borşîtse) navê gundekî li bajaroka Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 2.233 kes e û 8 km dûrî Uherské Hradiště ye.

Galerî

Çavkanî 

Uherské Hradiště
Boršice u Blatnice

Boršice u Blatnice (bixwîne weke: borşîtse u blanîtse) navê gundekî li bajaroka Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 881 kes e û 18 km dûrî Uherské Hradiště ye.

Galerî

Çavkanî 

Uherské Hradiště
Břestek

Břestek (bixwîne weke: brestek) navê gundekî li bajaroka Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 798 kes e û 10 km dûrî Uherské Hradiště ye.

Galerî

Çavkanî 

Nîşe

Uherské Hradiště
Feylî (êl)

Feylî navê êleke (konfederasyon) eşîrên lekî-, kelhûrî- û lurîaxiv ên herêma dîrokî ya Luristana Piştêkûh (Îlam) bû ye. Vê êlê hetanî sedsala 19'emin roleke mezin li Luristanê lîstiye, ji ber ku piştê hilweşandina dewletên kurd ên luristanê (bnr: Hezarhepiyan û Xurşîdî), torinên Feyliyan bi kevneşopî li luristanê walitî kirine (bnr: Amele). 

Eşîrên Rojhilata Kurdistanê
Kurdên Swîsreyê

Kurdên Swîsre ji rûniştvanên Swîsre ên bi eslê xwe kurd in re tê gotin.

Di nava ew 20 salên dawî de civata swîsrî rastî gelek guhertinên çandî, olî û zimên hat. Di dawiya salên 1960'î de bi hatina gelek xebatkarên ji Tirkiye jimara koçberên misilman her ku diçe meztir dibe.

Dîrok

Kurdên ji Tirkiyê 
Cara ewil kurd di salên 1960'yan de weke xebatkarên koçber ji Tirkiyê koçî Swîsre dikin û bi giranî di branşên sanayî, gastronimî û tekstîl de dixebitin.

Hatin û xebitandina wan a li Swîsrê bêyî peymanên fermî pêk hat (mînak: ji bo xebatkarên penaber ên ji Tirkiye di nava welatên tirk, elman, belçîkî û fransî peymanên fermî hatibûn îmze kirin). Pirraniya wan bi înîsiyatîfa xwe ji ber sedemên şer, siyasî û aborî hatin Swîsre.

Demografî 

Piranîya Kurdên Swîsre di kantonên Elmanî-axêv de dijîn, bi giranî li derûdora bajarên Basel, Zurich, Bern û Aarau. Li gorî îstatîkên swîsrî yên fermî, di sala 2007'an de nêzîkî 73.000 hemwelatiyên Tirkiyê li Swîsre dijîn. Çima ku nasnameya Kurd li gelek dewletên Ewropa ne gihiştiye statuyekê, derheqê ji me re Kurdên Swîsre ti agahî nehatine bidestxistin.

Çavkanî 

Swîsre
Swîsre
Březolupy

Březolupy (bixwîne weke: brezolupy) navê gundekî li bajaroka Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 1.665 kes e û 11 km dûrî Uherské Hradiště ye.

Galerî

Çavkanî 

Nîşe

Uherské Hradiště
Březová, Uherské Hradiště

Březová (bixwîne weke: brezova) navê gundekî li bajaroka Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 1.090 kes e û 27 km dûrî Uherské Hradiště ye. Ev gund herwiha xwediyê şaredariyê ye ku ji sîstema gundên li Kurdistanê cudatir e.

Ev gund xwediyê dîrokeke kevnareye ku, cara pêşî di sala 1492'an qala wê hatiye kirin. Di sala 1262'an de cara pêşîn dêra bawermendên Sîstersiyanan li cihê vî gundî tê avakirin. Ji aliyê dîtina çanda gel a Moravyayê ve, ev gund mînakeke girîng e.

Galerî

Çavkanî 

Nîşe

Uherské Hradiště
Buchlovice

Buchlovice (bixwîne weke: buxlovîtse) navê gundekî li bajaroka Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 2.507 kes e û 10 km dûrî Uherské Hradiště ye.

Ev gund (an jî weke bajarokekê jî tê hesibandin) herçiqas girêdayî navçeya Uherské Hradištěyê jî be, ew xwediyê rêveberiyeke taybet e ku şaredarê wê bi xwe heye. Bajarokekî girîng e ku çanda gelê Moravyayê parastiye.

Galerî

Çavkanî 

Uherské Hradiště
Bystřice pod Lopeníkem

Bystřice pod Lopeníkem (bixwîne weke: bîstrîtse pod lopenîkem) navê gundekî li navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 808 kes e û 26 km dûrî Uherské Hradiště ye.

Galerî

Çavkanî 

Nîşe

Uherské Hradiště
Částkov, Uherské Hradiště

Částkov (bixwîne weke: çastkov) navê gundekî li navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 387 kes e û 13 km dûrî Uherské Hradiště ye.

Galerî

Çavkanî 

Nîşe

Uherské Hradiště
Dolní Němčí

Dolní Němčí (bixwîne weke:dolnî nyemçî) navê gundekî li navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 3.014 kes e û 15 km dûrî Uherské Hradiště ye.
Ev gund (weke bajarokekê jî tê hesibandin) xwediyê sîstema şaredariyê ye.

Galerî

Çavkanî 

Nîşe

Uherské Hradiště
Drslavice, Uherské Hradiště

Drslavice (bixwîne weke:dirslavîtse) navê gundekî li navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 529 kes e û 11 km dûrî Uherské Hradiště ye.

Galerî

Çavkanî 

Uherské Hradiště
Katharina Schwabedissen

Katharina Agnes Ulrike Schwabedissen (z. 1972 li Bielefeld) siyasetvaneke Alman e.

Kurtejiyan 
Katharina di malbateke keşîşî ya ku bieslê xwe ji Gladbeckê ye ji dayik bû ye. Pêşiya xwendina felsefe û dîrokê, hînê pîşeya hemşîretîyê bûye. Niha li bajarê Wittenê dijî. Katharina Schwabedissen berî avakirina partiya Alman a çepgir (Die Linke), ji 2005'an şûnde ve di partiya WASG'ê de endama kargêriyî ya eyaleta NRW bû. Ji roja avakirina partiya çepgir û vir de endama vê partiyê ye. 

Di sala 2008'an de, di civîna partiyê ya eyaletî de Katharina Schwabedissen wek peyvdara partiyê ya eyaletî hate bijartin. Du salan şûnde, di 2010'an de bi Hubertus Zdebel ve bû pêşewaya partiya çepgir a eyaleta NRW. Di hilbijartinên eyaletî yên 2012'an de namzeta pêşeng a partiya xwe ye.

Çavkanî 

Alman
Siyasetmedarên Almanyayê
Jidayikbûn 1972
Zaxosk

Zaxosk () gundekî bi ser navçeya Payizavaya Wanê ve ye. Gundekî mezin ya wê herêmê ye. Qewima eşîra ertoşî ya binavê mamedpîran bi cih bûye. Nêzî 250 xanî li vî gundî hene.

Qebra serfermandar Mîralay Seîdê Simbêlreş ji vî gundî ye.

Erdnîgarî 

Wanê re 50 km û Payizavayê re jî 21 km dûrî wî gundî ne.

Gelhenasî

Mixtar 

Mixtarê gundê: Ali Can hatiye hilbijartin.

Aborî 

Zêdetirîn karên çandyarî û ajaldarî li vir tê kirin.

Têlefonên westar, xwediyê dibistanekê u Mizgefté ye.

Çavkanî 

Gundên Payizavayê
Êla Ertoşî
Paga Gedîk

Paga Gedîk (, ) gundekî girêdayî navçeya Wanê ya Payizavayê ye.

Gundekî  mezin ya wê herêmê ye. Eşîra Ertoşî ya binavê Mamedpîran bi cih bûye. Nêzî 180 xane li vir gundê heye.

Erdnîgarî 

Wanê re 44, Payizavayê re jî 20 km dûrahiya wê gundê heye.

Gelhenasî

Aborî 

Zêdetirîn karên çandyarî û ajaldarî li vir tê kirin.

Têlefonên westar ,xwediyê dibistanekê u Mizgefté ye.

Çavkanî 

Gundên Payizavayê
Êla Ertoşî
Sakîna Teyna

Sakîna Teyna ango Sakîna (jdb. 1973, li Gimgim) stranbêj, rojnamevan û nivîskareke kurd e.

Kurtejiyan 
Sakîna di zarokatiya xwe de bala xwe dide muzîkê û di ciwantiya xwe de perwerdehiya muzîkî û ya dengê distîne. Di salên 90'î de ew dibe endama Navenda Çanda Mezopotamyayê û bi vî rengî dest bi kariyera muzîkê dike. Li ser navê navendê tevlî gelek bernameyên welêt dibe. Wek hemû endamên navendê, ew jî ji ber gotinên stranên xwe yên bi kurdî rastî zext û zordariyên dewletê tê, ji ber ku di wan salan de ziman û hunera kurdî bi tevahî qedexe ye. Ji ber zext û zordariya li ser nasnameya kurd hinek rêhevalên wê yên hunermend tên kuştin.

Li dijî vê tahlûkeyê Sakîna dev ji muzîkê bernade û hunera xwe bi konserên îllegal dimeşîne - ta ku neçar dimîne û mecbûr dibe ji zext û zordariya dewleta tirk bireve. Heya demekê wê jiyan û xebata xwe li Ermenistanê meşand, piştre derbasî başûrê Kurdistanê dibe û wek aktîvîsteke azadiyê şoreşa xwe ya hunerî li wir didomîne.

Piştî çend salan ew koçî Viyana, Awistriyayê dike û hê jî jiyana xwe li wir dimeşîne.

Stîla wê ya muzîkê 
Sakîna û hevalên wê yên hunermend bi muzîka kurdî û teknîkên eksperîmantel  sentezeke di nava kevneşopî û modernîteyê de didamezirînin. Ew li ser şopa çanda xwe muzîka kurdî ji nu ve keşf dikin û bi awayeke cûda tînin ziman.

Bi heman armancê Sakîna digel jinên din ên kurd koma Trio Mara ava kir. Kom hewl dide ku stranên jinên kurd ji nu ve û bi cûreyeke nujên bigihêje guhdarvanan.

Ji bilî konserên cûr bi cûr ew pir caran tevî xebatên şano û pirtûkan jî bû û bi  stran xwendinê dengê xwe da ew xebatan.

Yek ji armancên wê ev e ku bi stranên xwe dîmeneke hunerî ya welatê xwe ji beyaniyan re pêşkêş bike. Bi melodiyên xwe yên kûr ew êş û hêviyên gelê xwe tîne ziman.

Strana herî nas a Sakîna strana 'Bêrîtana min' e û li ser şoresgera kurd Bêrîtan hatiye nivîsandin. Ev stran ji bo yekemîn fîlma gerîlayan hatibû bikaranîn û bi carekê ve kete bîr û dilê guhdarvanan.

Stranbêjên kurd
Nivîskarên kurd
Kesên ji Gimgimê
Jidayikbûn 1973
Meryem Uzerli

Meryem Uzerli (z. 12'ê tebaxê 1983 li Kassel, Almanya) aktrîsa bi eslê xwe tirk e.

Jiyan
Ji Malbata xwe Zaroka Sêyemîn'ê  Meryem Uzerli Bavê wê Tirk'e u Dayika wê Alman'e di Hamburg'ê 'Schauspielstudio Frese' de perwerdeya Lîstikvanî girtî.Du Bira u Yek Xuşka Meryem'ê heye.Di vî Demê de di Rêzêfîlma Muhteşem Yüzyıl rola Xurrem Siltan can dide.

Filmografî

Rêzefilm 

 2011: Muhteşem Yüzyıl

Aktrîsên tirk
Jidayikbûn 1983
Hluk, Uherské Hradiště

Hluk (bi kurdî tê wateya:dengûdor) navê beldeyeke li navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 4.424 kes e û 10 km dûrî Uherské Hradiště ye.
Navê vî cihî cara pêşîn di sala 1294'an de di berhemên nivîskê de hatiye nivîsandin.

Navdarên Hlukê 
 František Kožík (1909-1997), nivîskar
 Jan Smital (1896–1955), wênesaz
 Antonín Zelnitius, mamoste, arkeolog
 František Omelka, romannivîs
 Dominik Černý (1903-1973), wênesaz
 František Hořínek (1887-1977), dîroknivîs

Galerî

Çavkanî 

Uherské Hradiště
Horní Němčí

Horní Němčí (bixwîne weke:hornî nyemçî) navê beldeyeke li navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 859 kes e û 20 km dûrî Uherské Hradiště ye.
Cara pêşî di berhemên nivîskî de, di 1358'an de qala wê hatiye kirin.

Galerî

Çavkanî 

Nîşe

Uherské Hradiště
Hostějov

Hostějov (bixwîne weke:hostyeyov) navê gundekî li navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 30 kes e û 15 km dûrî Uherské Hradiště ye.

Galerî

Çavkanî 

Nîşe

Uherské Hradiště
Hostětín

Hostětín (bixwîne weke:hostyetîn) navê gundekî li navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 240 kes e û 31 km dûrî Uherské Hradiště ye.
Cara pêşî di berhemên nivîskî de, di 1412'an de qala wê hatiye kirin.

Galerî

Çavkanî 

Nîşe

Uherské Hradiště
Hradčovice

Hradčovice (bixwîne weke:hradçovîtse) navê beldeyeke li navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 1.026 kes e û 9 km dûrî Uherské Hradiště ye.
Cara pêşî di berhemên nivîskî de, di 1247'an de qala wê hatiye kirin.

Galerî

Çavkanî 

Uherské Hradiště
Koma Arîn

Koma Arîn navê komeke kurdî yê li Swîsre bû.

Koma Arîn di sala 1997'an de ji aliyê pênc muzîsyenên kurd ên ciwan tê avakirin. Yekemîn albuma komê ya bi navê 'Bengiya Rojê' di sala 2001'an de ji aliyê Mîr Muzîk ve hate weşandin. Mixabin, kom piştî weşandina albumê belaw dibe. Solîsta wê demê (Bêrîvan Arîn) heta îro li ser navê xwe berdewama muzîkê dike.

Komên muzîkê yên kurd
Huštěnovice

Huštěnovice (bixwîne weke: Huştyenovîtse) navê bajarokeke navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 980 kes e û 5 km dûrî Uherské Hradiště ye.

Cara pêşî di berhemên nivîskî de, di 1220'an de qala wê hatiye kirin.

Galerî

Çavkanî 

Uherské Hradiště
Çekya
Jalubí

Jalubí (bixwîne weke:yalubî) navê beldeyeke li navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 1.796 kes e û 6 km dûrî Uherské Hradiště ye.
Cara pêşî di berhemên nivîskî de, di 1265'an de qala wê hatiye kirin.

Galerî

Çavkanî 

Uherské Hradiště
Tirkan

Tirkan, ev eşîr û eşîra Kejan herdu eşîrên bira ne. Ev herdu eşîr jî ji Çiyayên Şingalê hatine û bi eslê xwe Êzidî ne.

Çavkanî 

Eşîr
Robin

Robîn muzîkvanê kurd e. Di bajarê Çewlîgê de hatiye dinê, lê bi eslê xwe ji Agiriyê ye. Bi piranî stranên wî di formên rock de ne. Her wiha enstrûmanên rojhilatî jî di stranên xwe de bi kar tîne. Bi muzîka xwe ve dixwaze di navbera muzîka kurdî û muzîkên modernê de awazên cihêreng çêke. Muzîkvan Robîn heta niha albûmek çênekiriye. Lê klîba wî ya bi navê "xeyal" di hin televîzyonên kurdan de tê weşandin. Tê diyarkirin ku albûma yekem a muzîkvan Robîn di demek nêzîk de wê bê derxistin.

Girêdanên derve 
 Malpera Robîn 

Stranbêjên kurd
Di sala 2013 é avrelé da bi navé "Şaristanbul" ji 9 stranek pék té albûmek çekiriye. Ji aliye *Anadolu Müzik* ve hatiye weşandin.Şeş stran Kurdî sé jî Tirkî ye. Li pey wî 2016 é de kliba "Malxirabo" 
kişandiye. Di heman demé da Robîn (Varol) wénesaz e. Li İstanbolé jiyana xwe didomine. Heta niha 3 heb péşangeh bajara İstanbolé vekirye. Li kara xwe wénesazi û deqvanî (tattoo artist) hunermenditiyé bi şeklé navnetewî didomîne. 
Gelek caran İtalya,Hollanda,Fransa'ye tewle péşangehén wéneyî buye.
Xirabşêx

Xirabşêx an Xirawşêx () gundekî girêdayî navçeya Wanê ya Payizavayê ye. Gundekî herî mezin ê  herêma Nordizê ye. Eşîra Ertoşî ya binavê Mamedpîran livir cih bûye. Nêzî 150 xane li gundê hene. Gelheya gund bi taybetî li bajarê Wanê dijîn.

Erdnîgarî 

Wanê re 97, Payizavayê re jî 75 km dûrahiya wê gundê heye.

Gelhenasî 

Paşnavên li gund:

 Karabıyık
 Akkoyun
 Yılmaz
 Sümen
 Öner
 Can
 Çiftçi
 Avcı
 Dalgın

Mixtar 

Mixtarê gundê: 2008'an Kaya Akkoyun hatiye hilbijartin.

Aborî 

Zêdetirîn karên çandyarî û ajaldarî li vir tê kirin.

Têlefonên westar û xwediyê dibistanekê seretayiyê ye. Mizgeftek mezin ji aliyê gel li vir hatiye avakirin.

Çavkanî 

Gundên Payizavayê
Êla Ertoşî
Delav, Qisle

Delav (), gundekî navçeya Nazmiye ya bi ser Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Nazmiyeyê
Zimanê tirkmanî

Tirkmanî zimanekî ji şaxa zimanên tirkî yên oxizî yên malbata zimanên altayî ye. Çar milyon Tirkmen li Tirkmenistan, Îran, Efxanistan, Qazaxistan, Tirkiye, Rûsya, Ûzbekistan dijîn.

Tirkmanî zimanê fermî yê Tirkmenistanê ye.

Çavkanî

Girêdanên derve
 Ferhenga tirkmanî - îngilîzî 
 Ferheng 
 Ferheng 

Ziman
Zimanên Îranê
Zimanên Pakistanê
Zimanên tirkî
Findî (Malper)

Findi Info, malpera Malbata Findî ya ne, di ve malperê de her tiştê girêdayi Malbata Findî te dîtin wek nivîs, Wêne, Vidiyo, jiyanname û her tiştê din.

Ev malper bi şêwyekê fermî û bi navê (findi.info) li despêka sala 2008an de dest bi weşana xwe kiriye, berî vê demê jî weşana ve malperê hebu lê bi rêka malperên belaş û giredanên malperên dost.

Rojnamevan Hekar Findî serperiştîya vê malperê dike.

Girêdanên derve 
 Navnîşanê Malperê 

Malperên kurdî
Mîrektiya Qûçanê

Mîrgeha Qûçanê an îlxaniya qûçanê yek ji mîrneşîniyên kurdan li xorasanê bû. Ev mîrgehe li aliyê êla Zafranlû ve di destpêka sedsala 17'emîn de hatiye avakirin û heta dawiya 1800'an hebûna xwe li hember erişên derveyî ve parastî ye. Gorî M. Zekî Emîn Beg ev mîrgeh nîvserbixwe û xwedî qanûn û dadgehên taybetî yên hundurûyî bûye.

Piştî ku gelek eşîrên kurdan ji herêmên derdora Qefkasyayê û Azerbaycana Îranê, ji bo parastina eşîrên tirkmen ên li bakur, sirgûnî herêma Xorasanê hatin kirin, ku biryara parastina padîşahê Îranê yê wê demê Abbas I, ku bav û kalên wî Kurd bû, girt. Nasnameya Kurdî li ser zemîneke nû ava bûye. Eşîrên ku pirraniya Kurmançaxêv di vê herêmê de bi bindestkirina împaratoriyên din ên Îranê bi dest xistin.

Mijarên têkildar 

 Dîroka Kurdistanê
 Lîsteya xanedan û dûgelên kurdan
 Kurdên Xorasanê

Çavkanî 

Kurdên Xorasanê
Mîrgehên kurdî
Hazal Kaya

Leyla Hazal Kaya, lîstikvaneke ciwan a tirk a reklam, rêzefîlm û fîlman e ku di 10ê çiriya pêşîn a 1990î de li Dîlokê ji dayika xwe bûye. Hazal, li Lîseya Îtalyanan a Stembolê xwendiye. Ji sala 2010an ve li Peymangeha Ragihandinê beşa Performansê ya Rêveberiya Şano û Raberiyê ya Zanîngeha Bilgi ya Stembolê xwendina xwe berdewam dike.

Beşdarbûna wê di fîlm û televîzyonê de
Rola wê ya pêşîn di rêzêfîlmê televîzyonê Genco de bû. Dû re Hazal li fîlmekî ku li ser bingehê pirtûka Halit Ziya Uşaklıgil a bi navê Aşk-ı Memnu hate çêkirin, rola wekî Nihal Ziyagil lîstiye. Ji 14ê kanûna paşîn a 2011an ve li kanala televîzyonê Show TV dest bi lîstina rola sereke ya bi navê Adını Feriha Koydum kir.

Fîlmnîgarî

Girêdanên derve 
 Hazal Kaya Official Web Site
 Hazal Kaya Official Facebook Page
 Hazal Kaya Official Twitter Profile
 Hazal Kaya Official Instagram Profile
 
 Hazal Kaya on TurkishStarsDaily

Aktrîsên tirk
Jidayikbûn 1990
Mirovên zindî
Famîleya selketûran

Famîleya selketûran, famîleya pelxaçan, famîleya palxaçkiyan, famîleya tevran (Brassicaceae yan Cruciferae), famîleyeke riwekan e, di desteya Brassicales de cih digire. Di vê famîleyê de bi qasî 336 (heya 419) cins 3.000 heya 4.130 cure hene. 

Dejnika qanzan (Arabidopsis thaliana), Nivîştîlok (Capsella bursa-pastoris), nivîştîloka hevanê şivan (Thlaspi arvense), mînakên ji vê malbatê ne. Gelek endamên vê malbatê li Kurdistanê jî digihên. Kelem (Brassica oleracea var. capitata f. alba), kelema sor (Brassica oleracea convar. capitata var. rubra L.), Brokolî (Brassica oleracea Italica), kelerim (Brassica oleracea botrytis), kelema brûkselê (Brassica oleracea Gemmifera), selketûr an tevrik/tevir/tivir (Brassica oleracea var. gongylodes L.), roka (Eruca sativa) ûêd gelek endamên vê malbatê bo xwarinê tên çandin.

Famîleya Cruciferae sala 1789'ê ji aliyê Antoine-Laurent de Jussieu ve di Genera Plantarum, rûpel 237'ê de hatiye binavkirin. Navê Brassicaceae sala 1835'ê ji aliyê Gilbert Thomas Burnett ve di Outlines of Botany, rûpel 854, 1093 û 1123'yê de hatiye bikaranîn.

Cinsên wê 
 Gulçît (Alyssum)
 Arabis
 Barbarea
 Brassica
 Cakile
 Cardamina
 Crambe
 Draba
 Erysimum
 Hesperis (Hesperis acris)
 Iberis
 Isatis
 Lepidium
 Lunaria
 Matthiola
 Raphanus
 Sinapis
 Nanikê çûçê (Thlaspi) 
 Capsella
 Eruca sativa

Çavkanî 
 Famîleya Brassicaceae di APWebsite. (sîstematîk û agahî) (ne bi kurdî ye)
 Famîleya Brassicaceae  di DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz.  (ne bi kurdî ye)

Girêdan 
 Brassicaceae bei Forst-TU-München.  (almanî)
 Die in Österreich vorkommenden Gattungen und Arten. (almanî)

Famîleya selketûran
Famîleya pelgerdeniyan

Famîleya pelgerdeniyan (Zygophyllaceae) famîleyeke riwekan e, di koma gindorikên keyan (Zygophyllales) de cih digire. Hin endamên vê malbata bo baxçevanî û xemlê tên çandin.

Sîstematîk 
Malbata Zygophyllaceae ji avhewaya tropîk û subtropîk hez bike jî, li pirraniya parzemînan digihê. Sala 1814'ê ji aliyê Robert Brown ve bi navê „Zygophylleae“ di A Voyage to Terra Australis, 2, r. 545'ê de hatiye binavkirin. Navên din ên vê famîleyê, Balanitaceae M.Roem. û Tribulaceae Trautv. ne.

Engler (1931) û Scholz (1964) Zygophyllaceae di bin heft binekom û rêzeke şax û bineşaxê de rêz kirine. Îro di bin pênc binekom, 25 heya 27 cins, 240 heya 285 cureyan de tê ravekirin û rêzkirin:

 Binekoma Larreoideae Sheahan & Chase: Bi qasî 5-7 cins û bi qasî 30 cureyan li DYA, Meksîk heya başûrê Amerîkayê:
 Bulnesia Gay (itevlî Gonoptera Turcz.): Bi qasî 8 cureyan li başûrê Amerîkayê.
 Guaiacum L. (Guajacum L. orth. var.): Bi qasî 4-6 cureyan, li deverên tropîk.
 Larrea Cav. (tevlî Covillea Vail, Neoschroetera Briq., Schroeterella Briq.): 5 cure.

 Metharme Phil. ex Engl.: Tekane cure:
 Metharme lanata Phil.
 Pintoa Gay: Tekane cure: 
 Pintoa chilensis Gay.
 Plectrocarpa: 2-3 cure li Arjentînê.
 Porlieria Ruiz & Pav.: 5 cure.
 Binekoma Morkillioideae Rose & J.H.Painter: 3 cins, 4 cure li bakurê Amerîkayê:
 Morkillia Rose & J.H.Painter (inklusive Chitonia Moc. & Sessé): 2 cure li Mexiko.
 Sericodes A.Gray.
 Viscainoa Greene: Tekane cure:  
 Viscainoa geniculata  Greene: Li bakurê Amerîkayê.
 Binekoma Seetzenioideae: Tekane cins:
 Seetzenia R.Br. ex Decne.: Tekane (carnan cot) cure:
 Seetzenia lanata (Willd.) Bullock: Li bakurê Afrîka, Kurdistan heya Efxanistanê cihwar e.
 Binekoma Tribuloideae D.H.Porter: Li seranser erdxanê (dinya) bi qasî 6 cins, 63 cure:
 Balanites Delile
 Kallstroemia Scop. (tevlî Ehrenbergia Mart.): Bi qasî 17 cureyan.
 Kelleronia Schinz 
 Neoluederitzia Schinz: Tekane cure:
 Neoluederitzia sericeocarpa 
 Sisyndite E.Mey. ex Sond.: Tekane cure:
 Sisyndite spartea E.Mey. ex Sond.
 Tribulopis R.Br. (Tribulopsis R.Br., orth. var.): Bi qasî 6 cureyan li Aeistraliyayê.
 Gurzdirî, tompizdirî (Tribulus L.): Bi qasî 15 heya 25 cureyan li Ewrasya, Kurdistan, Afrîka û Awistraliyayê.
 Binekoma Zygophylloideae: Li herêmên avhewaya wê germ in, li cihên kêmavî 137 cure:
 Augea Thunb.: Tekane cure:
 Augea capensis Thunb.
 Fagonia L.: Bi qasî 34 (heya 45) cureyan.  
 Melocarpum (Engl.) Beier & Thulin: 2 cure:
 Roepera A.Juss.
 Tetraena Maxim.: Tekane cure:
 Tetraena mongolica Maxim.
 Pelgerdenî (Zygophyllum L.): (tevlî Halimiphyllum (Engl.) Boriss., Miltianthus Bunge, Sarcozygium Bunge) Bi qasî 100 heya 120 cureyan. Vê binekomê navê xwe daye famîleyê jî.

Çavkanî 
 Famîleya Zygophyllaceae di APWebsite. (ne bi kurdî ye)

 
Koma gindorikên keyan
Famîleya kardî û zîlgurzan

Famîleya kardî û zîlgurzan, famîleya giyaşîrk û nêrîtompizan (Araceae) famîleyeke riwekan e. Di vê malbatê de bi qasî 115 cins, 4025 cure hene. Hema bigire, li seranser erdxanê tên dîtin. Bi famîleya beqewaran re havpariyên wê hene, ango lêzim in. Li Kurdistanê bi kardîyê tê bîra mirov. Zîlên wan wekî gurzê, tompizê ne.

Endamên vê malbatê 

Binekoma Aroideae
 Aglaodorum Schott
 Aglaonema Schott
 Alocasia (Schott) G. Don, nom. cons.
 AmorphophallusBlume ex Decne., nom. cons.
 Ambrosina Bassi
 Anchomanes Schott
 Anubias Schott
 Aridarum Ridl.
 Ariopsis Nimmo
 Arisaema Mart.
 Arisarum Mill.
 Arophyton Jum.
 Arum L.
 Asterostigma Fisch. & C. A. Mey.
 Biarum Schott, nom. cons.
 Bognera Mayo & Nicolson
 Bucephalandra Schott
 Caladium Vent.
 Callopsis Engl.
 Carlephyton Jum.
 Cercestis Schott
 Chlorospatha Engl.
 Colletogyne Buchet
 Colocasia Schott, nom. cons. 
 Cryptocoryne Fisch. ex Wydler 
 Culcasia P. Beauv., nom. cons.
 Dîfenbaxya (Dieffenbachia) Schott
 Dracunculus Mill.
 Eminium (Blume) Schott
 Filarum Nicolson
 Furtadoa M. Hotta
 Gearum N. E. Br.
 Gonatopus Hook. f. ex Engl.
 Gorgonidium Schott
 Hapaline Schott, nom. cons.
 Helicodiceros Schott, nom. cons.
 Heteroaridarum M. Hotta
 Homalomena Schott
 Hottarum Bogner & Nicolson
 Jasarum G. S. Bunting
 Lagenandra Dalzell
 Lazarum A. Hay
 Mangonia Schott
 Montrichardia Crueg., nom. cons.
 Nephthytis Schott
 Peltandra Raf., nom. cons.
 Philodendron Schott, nom. cons.
 Phymatarum M. Hotta
 Pinellia Ten., nom. cons.
 Piptospatha N. E. Br.
 Pistia L.
 Protarum Engl.
 Pseudodracontium N. E. Br.
 Pseudohydrosme Engl.
 Remusatia Schott
 Sauromatum Schott
 Scaphispatha Brongn. ex Schott
 Schismatoglottis Zoll. & Moritzi
 Spathantheum Schott
 Spathicarpa Hook.
 Steudnera K. Koch
 Stylochaeton Lepr.
 Synandrospadix Engl.
 Syngonium Schott
 Taccarum Brongn. ex Schott
 Theriophonum Blume
 Typhonium Schott
 Typhonodorum Schott
 Ulearum Engl.
 Xanthosoma Schott
 Zamioculcas Schott
 Zantedeschia Spreng., nom. cons.
 Zomicarpa Schott
 Zomicarpella N. E. Br.

Binekoma Calloideae
 Kalla (Calla) L.

Binekoma Gymnostachydoideae
 Gymnostachys R. Br.

Binekoma Lasioideae
 Anaphyllopsis A. Hay
 Anaphyllum Schott
 Cyrtosperma Griff.
 Dracontioides Engl.
 Dracontium L.
 Lasia Lour.
 Lasimorpha Schott
 Podolasia N. E. Br.
 Pycnospatha Thorel ex Gagnep. 
 Urospatha Schott

Binekoma Monsteroideae
 Alloschemone Schott
 Amydrium Schott
 Anadendrum Schott
 Epipremnum Schott
 Heteropsis Kunth
 Holochlamys Engl.
 Pêcanik (Monstera) Adans.
 Rhaphidophora Hassk.
 Rhodospatha Poepp.
 Scindapsus Schott
 Spathiphyllum Schott
 Stenospermation Schott

Binekoma Orontioideae
 Lysichiton Schott
 Orontium L.
 Symplocarpus Salisb. ex W. P. C. Barton, nom. cons.

Binekoma Pothoideae
 Anthurium Schott
 Pedicellarum M. Hotta
 Pothoidium Schott
 Pothos L.

Binekoma Lemnoideae
 Landoltia Kefzer (Lemna) 
 Spirodela
 Wolffia
 Wolffiella
 Dracontium L.

Famîleya kardî û zîlgurzan
Cûnawa

Cûnawa an jî Ceyhûnabad (Kurdîya Başûrî: Cünawa), gundekî li parêzgeha Kirmanşanê ya Rojhilata Kurdistanê ye. Cûnawa 525 kîlometre dûrî paytexta Îranê, Tehranê ye.

Cûnawa li nêzîkê çiyayê Bêstûn e ku li ser vî çiyayî ji serdema şahê hexamenişî, Daryûsê Mezin nivîskên li ser zinaran hene.

Di sedsala 20an de Cûnawa gundek bû ku hejmara gelheya wê li derûdorê 100 kesî bû.

Ev gundê di dîroka çanda kurd a mîstîk de rolekê girîng leyîstiye. Kurdê mîstîk ê navdar Hacî Nemat li vir ji dayîk bûye.

Bajarên parêzgeha Kirmaşanê
Jankovice, Uherské Hradiště

Jankovice (bixwîne weke:yankovîtse) navê beldeyeke li navçeya Uherské Hradištěyê ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 476 kes e û 12 km dûrî Uherské Hradištěyê ye.
Navê wê yê îroyîn di sala 1715an de lê hatiye kirin.

Galerî

Çavkanî 

Uherské Hradiště
Famîleya kakule û zerdeçalan

Famîleya kakule û zerdeçalan, famîleya zencefîlan (Zingiberaceae) famîleyeke riwekan e, di koma zencefîlan (Zingiberales) de cih digire. 52 heya 53 cins, 1200 heya 1300 cureyên vê malbatê hene. Gelek ji riwekên vê malbatê wekî biharbêhn an di bijîşkiya gelêrî de tên bikaranîn. Zencefîl, zerdeçal navdarên vê malbatê ne.

Pirranî li Hindistan, Îndonêzya, başûrê rojhilata Asya û Afrîkayê cihwar in. Navê famîleya Zingiberaceae sala 1820ê ji aliyê Îvan Îvanovîç Martînov ve di Tekhno-Bot. Slovar., 682 û di îlona 1835ê ji aliyê John Lindley ve di Key Bot., 69ê de hatiye dayîn. Navên din ên vê malbatê, Alpiniaceae Link, Amomaceae J.St.-Hil., nom. illeg., Curcumaceae Dum. in.

Sûdwergirtin 
Ji 47 cinsên vê malbatê di bijîşkiyê de sûd tê wergirtin. Hin cureyên wê jî wekî biharat di pêjgehan de tên bikaranîn. Bi taybetî di pêjgeha Asyayê de. Çend jî wekî sebze, selete tên xwarin. Di hilberîna parfûman de herwiha kêrbar in. Baxçevaniyê de gelek endamên vê famîleyê tên naskirin û çandin.

Çend mînakên bijîşkî, xwarin û biharatê de kêrbar in:
 Alpinia:
Zencefîla taylandî (Alpinia galanga)
Hêl, kakule, kajîle:    
Kakuleya reş (Amomum subulatum)
 Amomum testaceum Ridl.
Boesenbergia:
Zencefîla çînî yan biharbêhna engişteyî (Boesenbergia rotunda)
 Caulokaempferia:
 Caulokaempferia coenobialis (Hance) K.Larsen: Di bijîşkiya çînî de tê bikaranîn.
Cautleya:
Cautleya spicata (J.M.Sm.) Bak.: Kokên wê wekî senze tên xwarin.
Zerdeçal:
 Zerdeçala zeviyê (Curcuma longa L.)
Zerdeçala javayî (Curcuma xanthorrhiza Roxb.): Jê derman tê çêkirin.
 Zerdeçala spî (Curcuma zedoaria Rosc.)
Elettaria:
 Kajîleya kesk (Elletaria cardamomum (L.) Maton)
Hedychium 
Hedychium coronarium J.König: Gupik û kulilên wê têb xwarin, wekî biharbêhn tên bikaranîn. Kokên wê jî dixwin lê ziyanê didin an nadin, nayê zanîn. Ji vê riwekê rûn jî dertînin û di parmûmeriyê de herwiha cihê wê heye.
Hedychium gracile Roxb.: Wekî biharbêhn kêrbar e.
Hedychium spicatum Buch.-Ham.: Fêkiya wê tê xwarin. Kokên wê di parfûmeiyê de bikartînin.
 Kaempferia:
 Kemferiya galanga (Kaempferia galanga)
 Stahlianthus:
 Stahlianthus involucratus (King ex Baker) Craib ex Loes.: Di bijîşkiya çînî de bikar tînin.
Zerdeçal:
 Zerdeçala gelemperî (Zingiber officinale Rosc.)
 Zingiber purpureum Rosc.: Bijîşkiya çînî de.
 Zencefîla qalik (Zingiber zerumbet)
Di cinsên Alpinia, Cornukaempferia, Curcuma, Etlingera, Globba, Hedychium, Renealmia û Zingiber de hin cure hene ku bo xemlê tên çandin.

Çavkanî 
 Famîleya Zencefîlan di APWebsite. (îngilîzî)