nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
IPod Shuffle

iPod Shuffle, iPod ê herî piçûk û sivik û erzan ê. Li ser vî ekran tuneye. Markaya Apple e û bi vî nav tê hilberîn. Di sala 2005'an de nifşa yekemîn hat derxistin. Tenê bi bernameyê iTunes, tenê data û muzîk tê barkirin.

Modelên iPod Shuffle

Çavkanî
 http://www.ipodhistory.com/ipod/shuffle/

Girêdanên derve
 Malperê fermî yê Apple iPod

Apple, Inc.
Gundên navçeya Albistanê, 1928

Lîste
 Gundên me, 1928
Încîla Barnabas

Încîla Barnabas (Mizgîniya Barnabas) yek ji Încîlên sexte ye.

Destnivîsara wê ya herî kevn bi zimanê Îtalî P.Z. di sedsala 15’an an 16’an de derket. Ji sedsala pêşî û heta bi sedsala 15’an tu agahî û delîl tune ku bawermendên Mesîh Încîla Barnabas bi kar anîbin û ew tu caran ji aliyê tu dêra Xirîstiyanî nehatiye pejirandin. Sedema vê yekê ew e ku Încîla Barnabas bi nakokiyan tije ye: 

Di beşên 20 û 21’ê de ew dibêje ku Îsa li gola Celîlê li keştiyekê siwar bû û dema ku ew gihîşt Nisretê, ew li qeraxê golê ji aliyê gundiyan ve hat vexwendin. Lê di navbera van herdu cihan de 25 kîlometre hene û ji bilî çiya û çol û çolistanê tu tiştê din tune. Wek ku tu bêjî: Ez bi keştiyê ji Entabê çûme Urfayê... Nivîskar li ser xwe dibêje ku ew şagirtê Îsa Mesîh e, lê ew qet bi welatê Îsrael nizane. 

Di beşa 3'an de (3:217) nivîskar dibêje ku Pontiyos Pîlatos hem di dema bûyîna Îsa de (sala 4’an B.Z.) û hem jî di dema mirina wî de (sala 30’î P.Z.) li  herêma Filîstîn û Cihûstanê waliyê Romayiyan bû; lê belê li gor çavkaniyên dîrokî û arkeolojîk, Pîlatos P.Z. di sala 26’an de ji aliyê împerator (qeyser) Tîberyos ve ji bo Filistîn û Cihûstanê walî hat kifşkirin. 

Nakokiyeke din jî ew e ku Îsa (mesele di beşa 42:2'an de) qebûl nake ku ew bi xwe Mesîh e. Ev yek hem li gor Încîlê û hem jî li gor Quranê ne rast e.

Ev û gelek şaşiyên din bûne sedem ku îro dîroknas û pisporên dîn û diyanetê Încîla Barnabas wek Încîleke rast qebûl nakin.

Încîl
Destana Rojava (albûm)

Destana Rojava albûma hunermendê kurd Şivan Perwer e.

Girêdanên derve 
Vîdeoya danasîna albûma destana rojava

Albûmên kurdî
Taxa Kaniya Şor

Kaniya şor (tirkî:Cumhuriyet mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye.

Taxên Agiriyê
Taxa Şako

Şako (tirkî:Fırat mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye.

Taxên Agiriyê
Xana Almastê

Xana Almastê (tirkî:Hürriyet mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye.

Ji ber ku berê di dewsa vê taxê de xan hebûne xana herî nav û deng jî xana almastê bûye, gel wê ji taxê re gotiye xana almastê.

Taxên Agiriyê
Taxa Cumikan

Cumikan (tirkî:Kurtuluş mahallesi) taxeke Agiriyê ye.

Taxên Agiriyê
Kaniya Leglegê

Kaniya Leglegê (tirkî:Leylekpınar mahallesi) taxeke Agiriyê ye. Berê di vê taxê de kaniyek hebûye û her bihar legleg hatine ser wê kaniyê, ji ber wê gel gotiye kaniya leglegê.

Taxên Agiriyê
Pira Keştî

Pira Keştî (tirkî:Mehmet Akif Ersoy mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye. Li wê taxê de pireke keştî hebû (niha tune) ji ber wê gel gotiye devera pira keştî. Paşê ew der bûye taxa pira keştî.

Taxên Agiriyê
Taxa Miradê

Mirad (tirkî: Murat mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye. Çemê Miradê li pêşiya taxê re dikişe, ji ber wê gotine taxa Miradê.

Taxên Agiriyê
Taxa Kibo

Kibo an jî Gibo (tirkî:Sıtkiye mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye.

Taxên Agiriyê
Taxa Bostano

Bostan an jî Erdbostan (tirkî:yavuz mah) navê taxeke Agiriyê ye.

Taxên Agiriyê
Taxa Bedlîsê

Bilîs an jî Bedlîs (tirkî:Gazi mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye.

Taxên Agiriyê
Taxa Hepsê

Taxa Diyarbekir an jî Taxa Hepsê (tirkî:Cezaevi mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye. Navê Diyarbekir birêz Osman Baydemir li vê taxê kiribû. Lê navê taxa hepsê navekî dîrokî ye.

Taxên Agiriyê
Mirad

Çend cihên bi vî navî hene:

 Mirad (nav)
 Taxa Miradê, taxeke Agiriyê.
 Mirad an jî Îwê Mamud, gundekî Mêzgirê.

Çem
 Çemê Miradê

Mijarên têkildar 
 Murad
Şîlan

Şîlan (bi latînî: Rosa canina), cureyek e gulan e ku li Ewropayê, başurêrojavayê Afrîka, Asyaya û bi taybetî li Kurdistanê hêşîn dibe ye.

Bikaranîn 
Şîlan, di bijîşknasî û dermannasî de ji hêla hewandina vîtamîna C yê di dunyayê de riweka herî zengîn e.

Nav û etîmolojî 
Wateya Rosa canina bi latînî: gula kûçîkê ye.

Pêşangeh

Xwandina bêtir 
 Flora Europaea: Rosa canina
 Blamey, M. & Grey-Wilson, C. (1989). Flora of Britain and Northern Europe. Hodder & Stoughton. ISBN 0-340-40170-2.
 Vedel, H. & Lange, J. (1960). Trees and bushes. Metheun, London.
 Graham G.S. & Primavesi A.L. (1993). Roses of Great Britain and Ireland. B.S.B.I. Handbook No. 7. Botanical Society of the British Isles, London

Girêdanên derve 

Gul
Kulîlk
Floraya Kurdistanê
Xelfelî

Xelfelî () bajarokekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Îdirê (navend)
Hirçê Mezin

Termê Merxê an Termê Mexêl (Termê Mexîl, Termê Mixêl)‚ Dobê Ekber, Hirçê Mezin komstêreke li nîvkada bakura ezmên dikeve ye. Ji ber heft stêrên wê yên geş ên bi şiklê xwe, mîna çoçikê wek  Heftbira jî tê bi nav kirin. Ew yek ji komstêrên navdartirîn û dîtina wê hêsantirîn e. Ew yek ji 48 komstêrên Batlamyûs ku di pirtûka xwe ya bi navê El Macestî de qala wê hatiye kirin e.

Navê Arktîk a bona herêma li dor cemsera bakur ji peyva yewnaniya ἄρκτος (árktos) tê ku ew ji bona ku li bin Termê Merxê dimîne wiha tê binavkirin.  

Stêra Mîzar stêra cêwiya ewilîn e ku bi teleskopê ji hêla Giovanni Riccioli di sala 1650'an de hatiye kifşkirin e. Wêneyê stêra cêwiya ewilîn di sala 1857'an de ji hêla G. P. Bond ve hatiye kişandin.

Dîtina Stêra Bakur 
Bi hêlkariya stêrên Termê Merxê merîv dikara bihêsanî Stêra Bakur bibîne û bi vê ve qutba ezmên a bakur bibîne. Gava merîv xêza zahîrî ya navbera du stêrên paşinên Termê Merxê yên wek çoçikê, (Meraq (β UMa) û Dob (α UMa)ê pênc caran dirêj bike merîv ê bi stêra bakur gêhije. Stêra bakur, stêra gêşa ewilîna li ser vê xêzê ye.

Stêr 
Heft stêrên Termê Merxê yên bi şiklê xwe mîna çoçikê wiha ne;
 Elyat, Stêra geştirîna komstêrê ye. Ew 81 salên roniyê dûra dinê ye. Qedra wê ya zahîrî navbera 1,69 û 1,83'ya de guherbar e. Eşkala wê sê caran ya rojê, giraniya wê jî çar caran ya rojê ye. 
 Dob, stêra duyem geştirîna komstêra Termê Merxê ye. Qedra wê ya zahîrî 1,81 e. Ew 124 sala roniyê dûra dinê, ya esasen ji çend stêran pêk tê, ye. Eşkala wê 30 caran ji ya rojê mezintir e. Navê wê ji peyva erebîya bo hirçê ji dûbe tê ye.
 Qeyde stêreka 101 salên roniyê dûra dinê ye. Qedra wê ya zahîrî 1,86 e.
Mîzar û Elkor du stêrên cêwi yên bi çavên rût dîtbar in. Qedra Mîzara zahîrî 2,23 ye. Ew 3 salên roniyê dûra hev in. Lê wek bi teleskobeke biçûk jî dîtbar e, ew herdu stêr, sîstemeka ji gelek stêran pêk tînin.
 Meraq, ew bi stêra Dob ve li paşiya komstêrê ya mîna çoçikê dimîne. Qedra wê ya zahîrî 2,34 e.
 Mexrez ( ‏المغرز‎ stêra bi qedra zahîrî ya 3,4 e. Ew 81 salên roniyê dûr e.
 Fexza stêreka di komstêra Termê Merxê de ye. Ew ji gotina فخذ الدب "fexz ed-dûb" ("paqên hirçê") tê. Qedra wê ya zahîrî 2,41 e.

Galerî 

Komstêr
Termê Nuhê (komstêr)

Termê Nuhê (Termê Nihê, Termê Nehê) an Dobê Esqer, Hirçê Biçûk komstêreka li nîvkada bakura ezmên dimîne ye. Wek Termê Merxê (Hirçê Mezin) heft stêrên wê jî şiklekî mîna çoçikê pêk tînin. Ew yek ji 48 komstêrên Batlamyûs qalê kiribû ye û îroj jî yek ji 88 komstêrên îroyîn e. Çima ku stêra bakur jî di vê komstêrê de ye komstêreke muhîm e. Lê ew ê di pêşerojê de ji ber şewişîna tewereya dinê biguhere.

Stêr 
Ji ber heft stêrên wek çoçikê dîtina komstêrê hêsan e. Stêra di dawiya destêkê çoçikê de stêra bakur e. Stera Bakur bi dirêjkirina xêza zahîrî ya ji du stêrên li paşiya çoçika Termê Merxê re jî dikare bê dîtin. Stêra geştirîn ya komstêrê, bi qedra xwe ya zahîrî ya 2.02, stêra bakur e. 

Komstêr
Paçcî

Paçcî (), gundekî girêdayî navçeya Macîran a bi ser Sêwasê ve ye. Ji Dersîmê hatine vî derî û ji Qoçgiriyan e.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Macîranê
Erdheja Wanê Mijdar 2011

Erdheja duyem ya Wanê piştî erdheja wanê ya yekem di 9ê çiriya paşîn a 2011an de erdhejekî ku bi pîleya 5.6 Mw çêbû her çiqas pîle ew bibe jî hîskirina erdhejê ji pîleyê zêdetir bû ji ber ku erdhej ji nêz erdê pêk hat.

Bîlanço 

2 otel û 25 avahî bi temamî xera bû û 21 avahî valabû lê du otel jî tijî bû di encama erdheja duyemîn de 1 ji wan japon 37 kesan jiyana xwe dest da û 30 kes jî birîndar bûne.

Çavkanî

Herwiha binêrin 
 Erdheja Wanê 2011

Girêdanên derve 

Erdhejên li Tirkiyeyê
Erdhejên li Kurdistanê
Wan
Kampanyaya Navneteweyî bo Qedexekirina Tepînkan

Kampanyaya Navneteweyî bo Qedexekirina Tepînkan (International Campaign to Ban Landmines, ICBL), rêxistineke navneteweyî ye, bo qedexekirina tepînkan (mayîn) xebatê dike.

Li 90 welatan xwe birêxistinkiriye, di nava xwe de 1200 organîzasyonan dihewîne. Şaxa wê ya alman, Deutsche Initiativkreis für das Verbot von Landminen (German Initiative to Ban Landmines, GIBL) sala 1995ê hatiye damezirandin.

Sala 1991ê hin komele, rêxistin û kesayetiyan, qedexekirina mayînan gotûbêj kirin. Diviyabû bi lezgînî pêşî li bikaranîna tepînkan bihata girtin, lewra bi hilweşîna YKSSê ve kontrolkirina firotina çekan dijwar bûbû, tepînk dikaribû bikeve destê hêzên paramîlîtar û ew jî jiyana mirovan dixist xetereyê.

Sala 1992yê ICBL bi fermî ji aliyê rêxistinên Handicap International, Human Rights Watch, medico international, Mines Advisory Group, Physicians for Human Rights û Vietnam Veterans of America Foundation ve hat damezirandin. Van rêxistinan hêza xwe kirin yek, paşê jî gelekên din tevlî bûn.

Sala 1992yê rêxistin bang li welatan dike ku tepînkan qedexe bike. Di îlona sala 1997ê de bi navê Mine Ban Treaty danezanek li Ottawa tê pesendkirin ku daxwaza qedexekirina bikaranîna mayînên li dijî ferdan tên bikaranîn dike. Hin welatan bi fermî ev norm pejirandin.

Tirkiye û gelek welatên din, vê normê dipejirînin lê tepînkan di şerên navxweyî de bikartînin. Lewra hêzên navneteweyî nikarin tevlî karê navxweyî bibin.

Sala 1997ê kordînatora rêxistinê Jody Williams li ser navê ICBLê Xelata Nobelê ya Aştiyê werdigire.

Girêdan 
 Malpera fermî ya ICBLê (îngilîzî)

Xelata Nobelê ya Aştiyê
Rêxistinên navneteweyî
Tevgerên azadîxwaz
Tepînk
Erebîzm

Erebîzm, ji jêgirtiyên erebî yên di zimanên din de re tê gotin. Di zaravayên kurdî de gelek pêyven erebî hene, bi taybetî di termînolojiya olî de.

Erebîzm di Kurdî de

Ziman
Tepînk

Tepînk, mîn, mayin ji çek û mekanîzmaya bo ziyandayîna amyarên bejayî, ferd, keştî û amyarên esmanî tên bikaranîn re dibêjin. Gelek awa û cureyên wê hene. Tepînk him çekeke parastinê ye, him jî ya tunekirinê.

Tepînk bo armancên curbecur tên bikaranîn. Bi gelek teknîkên nûjen jî dikarin bên bikaranîn. Mirov dikare bêje tepînk jî bombeyek e, û wekî dafikekê tê danîn û kamûflajkirin, dema bê xwestin jî tê teqandin.

Tepînk hene dema hedefa xwe xist dafikê, bi pêlêkirinê diteqin. Tepînk jî hene ji dûrve tên kumandakirin. Tepînk dikarin bi mekanîzmayeke demê plan dike vê bê girêdan û dema wê hat bê teqandin.

Tepînka bejayiyê û cureyên wê 
Tepînkên li ser riya hedef tên binaxkirin in. Dema rast li hedefa xwe hat diteqin. Di nava wan de pilte (teqemenî), madeyên kîmyayî hene. 

 Tepînka tankşikên, li dijî tank û amyarên leşkerî yên mezin tên bikaranîn. Pirranî bo tunekirina wan e.  
 Tepînka dijpersonel, tepînka antîpersonel, li dijî ferdan, personelan e. Dikuje yan birîndar dike. Bi hezaran mirovên sîvîl, ji ber van tepînkan jiyana xwe jidest dane yan birîndar bûne.

Cureyên antîpersonelan ên sereke:
1- Tepînka antîpersonel a rûxîner
2- Tepînka pagê, tepînka araziyê
3- Tepînka çovî
4- Tepînka êrîşên rexkî

Cureyên tepînkên li dijî mirovan tên bikaranîn:
1- Tepînka belav dibe û bising
2- Tepînka bi parçeyên bandorker û aresteyî
3- Tepînka pestoyî, tepînka bifîşar
4- Tepînka napalmê
5- Tepînka vediceniqe
6- Tepînka kîmyayî

 Tepînka dijbabirok, tepînka antîbabirok
 Tepînka nuklear a bejayî

Welatên lê tepînk hene 
Efxanistan: kz. (kêm zêde) 10 milyon
 Misir: bi milyonan, bi taybetî li el-Alamein, nîvgirava Sinayî
 Angola: baş nayê zanîn
 Komara Nagorno: bi texmîna NY 30.000 heya 10.000
 Bosniya û Herzegovîna: kz. 1 milyon 
 Çînistan
 Tirkiye, li axa Kurdistanê bi milyonan tepînk hatine danîn
 Almanya, berê di tixûbê herdu Almanya de gelek hatibûn danîn. Herwiha ji şerê cîhanê yê II jî gelek mabûn. 33.000 ji wan hêj jî nehatine dîtin. Bi texmînî di wextê de hejmara wan zêde hatine tomarkirin. Hinek ji wan ji aliyê ajalan ve hatine tewandin an rizîne.
 Erître
 Yewnanistan/Tirkiye – li ser sînor
 Îraq, nayê zanîn
 Îran, nayê zanîn
 Kamboca: kz. 4 milyon
 Korê: li ser sînorê Korêya Bakur û Korêya Başûr, kz. 1 milyon 
 Kosovo: 1 milyon hatine danîn, tomarkirinên 200.000'î winda bûne
 Kroatya: kz. 700.000 tepînk
 Laos nayê zanîn
 Lîbya: ji şerê cîhanê yê duyem gelek winda ne
 Morîtanya/Saharaya Rojava: 10 milyon
 Mozambîk: 800.000 heya 1 milyon
 Namîbya, nayê zanîn
 Nepal: baş anyê zanîn, ji 10.000'î zêdetir ji aliyê artêşê ve hatibû danîn
 Somaliya, nayê zanîn
 Srî Lanka, statîstîk nehatine belavkirin
 Sûdan, statîstîk nîne
 Viyetnam: ji bil milyonan tepînk nehatine vedîtin, derxistin
 Çeçenistan, statîstîk nîne
 Kîpros: kz. 17.000

Tepînk
Rojiyên êzdiyan

29ê çiriya paşîn destpêka rojiyên Şêşims e. 2ê kanûna pêşîn jî cejna Şêşims tê pîroz kirin.

Ji 6ê kanûna pêşîn heta 8ê kanûna pêşîn girtina rojiyên Xwedan e.
9ê kanûna pêşîn jî Cejna Xwedan e.

Ji 13ê kanûna pêşîn heta 15ê kanûna pêşîn jî dema rojiyên Êzî ne.
16ê kanûna pêşîn jî Cejna Êzîd tê pîrozkirin.

Her sal di meha kanûna pêşîn de rojiyên êzdiyan tên girtin.

Çavkanî

Êzîdîtî
Soravk

Soravk, rûj, lêvnûs berhemeke kozmetîkê ye ku bo nexşandina lêvan tê bikaranîn. Ji fransî derbasê kurdî jî bûye, li Bakurê Kurdistanê rûj jî dibêjin (ji bêjeya fransî rouge ango sor).

Cure şilemeniyeke rengîn e. Ji senît, don, madeyên nermker, lanolîn, rûnê kastorî, alkol û hin têkelên kîmyayê tê çêkirin. Pirranî sor e, lewra jî di kurdî de soravk gotine. Formên tîr û ron de tên bikaranîn. 

Reng dide lêvan, gelek cureyên wê hene. Jin gelek hez jê dikin û bikartînin.

Dîrok 
Li Mezopotamyayê derhatiye ku parekê axa Kurdistanê jî dikeve vê herêmê. Berê kevirên giranbiha dihêrane û wekî pêşkêşkirina dewlemendiyê ya jinên dewlemend bikardianîne. Li Egîptê (Misir) têkelek ji rûnên riwekan, don, zirîç, qurşûna sor ûêd li lêvên xwe didan.

Li Spanyayê rûjên tîr hatine çêkirin. Bi hatina Îslamê û artêşên ereban ve li seranser Kurdistanê bikaranîna madeyên kozmetîk hatine qedexekirin. Di serdema 18. de li Ewropayê mêran jî soravk bikaranîne.

Lêv
Kozmetîk
Spiyaw

Spiyaw cureyek ji pudrayê ye, di kozmetîkê de bi spîkirina demûrûyê tê bikaranîn. Di zimanê kurdî de herwiha bo hemiyan jî pudra tê bikaranîn. Carnan tevlîhevî derdikevin. 

Jê re pudraya rûyê jî dibêjin. Spiyaw bo xemla rûyê ye. Lê ji ber ku ew jî pudrayek e, bi navê giştî pudra (ji fransî poudre, latînî pulvis) jî tê binavkirin.

Pirr berê ji ardikê dihatibûye çêkirin. Niha ji têkelên talk, kalsiyûm, devtî, karbonat, çînkoyê tên çêkirin.

Pudrayên din 
 Pudraya kurkirinê, ya traşê
 Pudraya birînê
 Pudraya ziwakirinê (bo mînak bo pitikan)
 Pudraya kaxezê, di çapkirinê de bo kaxez bi hev ve nezeliqin

Kozmetîk
Cîlaya neynokê

Cîlaya neynokê, oje cîlaya ku li neynokê didin e ku di kozmetîkê de cihekê taybet digire. Ojeyê li neynokên bêçiyan û dehan (bêçiyên lingê) didin. Pirranî jin bikartînin.

Di manîkurê de gelek cureyên rengîn ên ojeyê tên bikaranîn. Ji nîtroselulozê tê çêkirin. Nîvron e, bi firçe yan darikên cîlakirinê li neynokan didin. Bi têkela xwe ya ronkirinê dikare bê ronkirin. Asetona pakijkirinê li hinekan nayê, dikare reaksiyonên alerjîk bitetikîne.

Oje di bijîşkiyê de 
Di bijîşkiyê de cureyek wê heye ku mirov bixwe jî ziyanê nade. Ev ji bo zarok an nexweşên neynokên xwe dixwin hatine çêkirin. Tehma wê ne baş e, lê zarok bixwin, pê bi jehrê nakevin.

Dîrok 
Ojeya nûjen sala 1920an hatiye çêkirin. Sala 1932 birayên Charles Revson, Joseph Revson û Charles Lachman dest bi hilberîna ojeyê dikin. Revlon dibe markayek, herwiha soravkê jî difiroşe.

Berê jî mirovan neynokên xwe dinexşandin. Lê bi derketina ojeyê ve ev hêsantir bû.

Kozmetîk
Parsîzm

Parsîzm (an jî Farisîzm) ji jêgirtiyên farisî ya nû yên di zimanê kurdî de re tê gotin. Jêgirtiyên farisî ya nû (û zimanên îranî din) yên di zimanên din de re "îranîzm" dibêjin.

 Ziman
Algûne

Algûne, sorava dêmê, berhemeke kozmetîkê ye, li dêman didin. Pirranî di rengê sor an tonên sorê de ne, bo sorkirina dêman bikartînin. Di hin zimanan de algûne jî bi navê rûjê tê binavkirin. A rastî herdu jî yek in, lê rûj ji bo lêvan, algûne jî bo dêman e.

Di formêm tîr û ron de, carnan bi hin têkelên din tên firotin. Gorî rengê çermê û li ser daxwazê cure rengên algûnê tên bikaranîn. Divê kêm li dêman bidin, heger pirr be û bi firçeyê neyê belavkirin, makyajeke baş dernayê.

Algûneyên wekî spiyawê hatine hilberîn, ne bi firçeyê lê bi ponponê tên bikaranîn.

Kozmetîk
Kila ron

Kila ron, rîmel, mesqere, berhemeke kozmetîkê ye, bo nexşandina bijang û kêlîçan e.

Bijangan rep dike, formê dide wê. Dema li bijangan bidin, bijang dirêjtirîn dixuyên, dîtbar dibin.

Di sedsala 19em de ji aliyê damezîrênerê fîrmaya Rimmelê Eugene Rimmel ve hatiye deranderîn. Di gelek zimanan de bi paşnava Rimmel tê binavkirin. Bêjeya mesqere jî ji îtalî ye, tê wateya rûpoşê. Mesqereyên îro tên bikaranîn ji aliyê T.L. Williams ve di sala 1913yê de hatiye çêkirin.

Ji şemayê (şima) ye. Berê toza komirê û vazelîn tevlîhev dikirin, mesqereyên xwe wisa çêdikirin. Fîrmaya Williams a bi navê Maybelline, yekem car firotina mesqereyên îro jî tên bikaranîn kiriye. 

Sala 1957ê de di warê hilberîna rîmelê de şoreşek pêk tê. Helena Rubinstein şivik û tûpa rîmelê ya îro heye derdixe bazarê.

Dikare ziyanê bide 
Heger rîmel bi baldarî û gorî norman neyê bikaranîn dikare ziyanê bide çav, çerm û laşê mirov. Gelek kesan şivika rîmelê di çavên xwe re kirine. Di rewşeke wiha de divê çav bi lezgînî bê şûştin û mirov alîkariya bijîşk bixwaze.

Hin nexweşiyên dibe ku bingeha xwe ji bikaranîna rîmelê bigirin 
 Madaroz - weşîna bijangan. 
 Trîxiaz - di gihana bijangan de pirsgirêk, an pirr mezin dibin û zû digihên, an jî forma gihanê xirab dibe.

Çavkanî 

Kozmetîk
Sîbera kêlîçê

Sîbera kêlîçê, di kozmetîkê de berhema pê kêlîç (palik, qalpaxa çav) tên sîberkirin, sîdarkirin e. Li Bakurê Kurdistanê jê re far jî dibêjin. Bi îngilîzî navê wê eye shadow e. 

Herçendî berê bi hin rengên mat kêlîç dihatin sîdarkirin û navê xwe dabe vê berhemê jî, îro cuda ye, bi gelek rengan kêlîç ne tenê tên sîdarkirin, herwiha tên rengdarkirin jî.

Di formên toz, krem, pişrik, lîkît de tên çêkirin. Mirov dikare gelek rengan bi hevre jî bikarbîne, sînorekê wê nîne. Pirranî sîbera kêlîçê bi kil, kila ron ve tê bikaranîn.

Galerî

Kozmetîk
Kil

Kil berhemeke kozmetîkê ye, pê binê bijangan ango dora kêlîçan (palik, qalpaxa çav) tên nexşandin. Îro kila nûjen, kila ron bêhtir tê bikaranîn. 

Li Kurdistanê kil yek ji berhemên sereke yên xeml û nexşa jinan e. Kila Sibhanê, kila herî navdar bûye ku ji riwekên Sibhanê dihatibûye çêkirin. Îro êdî nemaye. Bi qasî em ji edebiyata devkî têdigihên, li Kercews, Sêwas, Amed û Mûsilê hilberîna kilê dihatibûye kirin.

Dîrok 
Di zimanê hindî de jê re, काजल, kājal dibêjin ku dişibe bêjeya kurdî kilê. Bikaranîna wê gelek kevn e. Ji Hindistanê belav bûye û li Misirê  bipêşketiye. Rûnê nivîşkî dişewitandibûne û li dora kêlîçan an bijangan didane.

Zanist dibêjin cara berê ne ji bo xemlê, lê ji bo kêmkirina ziyana tîrêjên rojê derketiye. Li welatên germ derhatiye, wan xwestine bi reşkirina dora kêlîçan baştir bibînin, lewra siya diwe ser çavê, derfetê dide. Lê ev angaştek e. 

Li Misirê bi sedema olî dihatibûye bikaranîn, lewra di wêneyên xwedayê rojê Ra de, kil hatiye bikaranîn. 

Kozmetîk
Parfûm

Parfûm, bêhndarî (ji fransî parfum, ji latînî per funum, ango bêhndarî, bi bêhnê re) ji têkelên alkolî yên bêhnê didin, di bêhndariyê de tên bikaranîn re tê gotin. Ji bo bandora xwêdan û bêhnên nebaş kêm bibe tên bikaranîn.

Bikaranîna parfûmê 
 Parfûm bo laşê mirov
 Parfûm bo ode yan salonan
 Parfûm bo têkelên kîmyayî

Bikaranîna parfûmê pirr kevn e. Mezopotamyayê (pareke Kurdistanê jî dikeve vê herêmê) rûdaye, li Çîn, Eqîpt (misir), Îsrael, Hindistan, Anatoliya û li welatên ereban pêşketiye. Parfûmên nûjen li Ewropayê forma xwe girtine.

Cureyên parfûmê wiha tên komkirin 

 Perfume extract: 20-40 % aroma
 Eau de parfum (EdP): 10-30 % aroma
 Eau de toilette (EdT): 5-20 % aroma
 Eau de cologne (EdC): 2-5 % aroma; markaya tomarkirî (®): Original Eau de Cologne
 Splash perfume (EdS): ~1% aroma; markaya tomarkirî (®): EdS

Di hilberînê de pirranî tên bikaranîn 
 Kulîlk
 Fêkî
 Pel, kok û qalikên daran
 Benîştê daran (mistek)
 Karîbar
 Tov (bizir)
 Misk
 Malik û çîç (ji hingivê)
 Castoreum (cure darbir)
 Kûzkûz

Parfûm
Mayumi Iizuka

Mayumi Iizuka () (jdb. 3ê kanûna paşîn 1977 li Tokyo) stranbêj, komponîst û aktrîsteke japonî ye.

Dîskografî

Albûm 
 Kataomoi (かたおもい), 1997
 Mint to Kuchibue (ミントと口笛), 1998
 So Loving, 1999
 Aeris, 2000
 Himawari (ひまわり), 2001
 Niji no Saku Basho (虹の咲く場所), 2002
 Smile×Smile, 2003
 Infinity, 2004
 Mine, 2005
 10Love, 2006
 Crystal Days, 2007
 Stories, 2008
 Fight!!, 2009
 Kimi e... (君へ。。。), 2009

Filmên ku Mayumi Iizuka tê de lîstiye

Anime 
 Escaflowne: Sora, Yukari Uchida
 Pokémon: Kasumi, Pippi, Pixie
 Only Yesterday: Tsuneko Tani
 Whisper of the Heart: Kinuyo

Girêdanên derve 
 Malpera fermî ya Mayumi Iizuka (japonî)
 Mayumi Iizuka at Anime News Network (îngilîzî)

Iizuka, Mayumi
Aktrîsên japonî
Jinên japonî
Jidayikbûn 1977

Mirovên zindî
Zirqşêxemîr

Zirqşêxemîr an Emîran  (navê wê bi tirkî Akçatepe lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Mijarên têkildar 
 Zirqbaz
 Zirqcuk

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Temte

Temte  (navê wê bi tirkî Altıyaka lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Nisk

Nisk (navê wê bi tirkî Aslankaşı lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Hugo Boss

Hugo Boss AG fîrmayeke navdar a alman e ku pirranî bi hilberîna cilûbergan tê naskirin. Navenda wê li bajarê Metzingen a federedewleta Baden-Württembergê ye. Boss an Hugo Boss herwiha markayeke navdar a modayê ye. Birêveberê giştî yê vê komê Claus-Dietrich Lahrs e.

Navê xwe ji damezîrenêrê xwe Hugo Ferdinand Boss digire. Di destpêka salên 2000'î de li 110 welatan şaxên wê hebûn û li 6.100 firoşgehan berhemên vê fîrmayê dihatin firotin. 330 navendên belavkirina cilûbergên Hugo Bossê hebûn. Ji sala 2008'î ve xwe daye veberhênana aksesuarên têlefonên gerok jî.

Dîrok 
Ji aliyê Hugo Ferdinand Boss ve sala 1924'î li Metzingenê li wekî dikaneke firotina cilûbergan tê damezrandin. Sala 1931'î wêr diçe (îflas). Hugo Boss dibe endamê partiya Nazîyan, bo SA, SS, Ciwanên Hitler, NSKK û rêxistinên din ên Naziyan unîformayan didirû.

Di salên dawî yên şerê cîhanê yê II de, dîl û girtiyan bi darê zorê dide xebitandin. Bi mirina damezîrenêrê xwe ve (1948), fîrma bi gelek markayên navdar re dikeve têkilî û hevkariyan.

Ji parfûmerî, aksesûaran têlefonan heya modaya zarokan di gelek waran de kar dike.

Girêdanên derve 
 Malpera Hugo Boss
 Bêhndariya Hugo Boss (parfûmerî) 
 Xelata Hugo Boss 
 Jînenîgariya Hugo Ferdinand Boss û dîroka konsernê
 Hugo Boss di dema Naziyan de
 Hugo Boss di NNDBê de (îngilîzî)
 Hugo Boss, nû û dîrokî, daneyên fîrmayê  FashionUnited

Hilberîner (tekstîl)
Bazirgan (tekstîl)
Parfûm
NS-Xebata bi zorê
Lêvgeşok

Lêvgeşok, lêvsîmok (bi îngilîzî Lip gloss), ji bo xeml û nexşandina lêvan e. Lêvan geş, bisîm, nermijî dike. Pirranî di forma ron de tê çêkirin, ango herikbar e. Di nava wê de sîm, çirsok, birqoqên ziyanê nadin tenduristiyê hene.

Lip gloss pirranî ji bo xemilandinên taybet tê bikaranîn. Ango di makyaja rojane ya gelemperî de pirr cih nagire. Di roj û şahiyên taybet de bikartînin, lewra lêv zêde tên birqandin, diçirosin. Keçixên dixwazin dîtina xwe seksî, ciwantir bikin tercîh dikin.

Bi gelek aromayan hilberîna wan tên kirin, hinek jî hene bêbêhn in. Sîm an birqoqên wê dikarin bi ramûsanê derbasê lêvên partner bibin.

Kozmetîk
Mêşkok

Mêşkok, stêrka teftikê, moriyên xemila dêmûrûyê navê cure makyajeke kevn a îraniyan e. Gelên îranî (kurd, belûcî, fars ûêd), bi taybetî jinên dewlemendan bikaranîne. Li Hindistanê, herwiha di nava suryanîyan de dihatibûye bikaranîn.

Çawa deq (tatoo) heye, ev jî wekî wê ye, lê li ser çerm nayê nexşandin, pê ve tê zeliqandin. Ango deqa seyar, kengî bê xwestin tê zeliqandin e.

Heya salên 1970'î yî jî li Kurdistanê çend ji wan dihate zanîn. Jinan hin ta û şirîtên rengîn dixistin nava por û biskên xwe. An bi toqe û benîştan, an jî bi rêbaza şilkirin-ziwakirinê dizeliqandin. Gelek xemilên asyayî derbasê ewropa bûne.

Formên wê yên sereke 
 Moriyên xemilê
 Ta û bendikên por
 Stêrkên teftikê (tefte, tafta, bestirek e)
 Pelgên zeliqoq ên hin riwekan (bi taybetî bo xemlên bûkê)
 Benîştên kerengê
 Deqên zeliqoq

Di hin versiyonên destana Zembîlfiroş de herwiha behsa wê heye. Ji ber ku îslamê xemil û estetîka jinê bisînor û gelek jî qedexe kiriye, ev makyajên kurdî hêdî hêdî heliyane, winda bûne.

Moriyên nezerê bi benîştan ve bi enî, serî yan dêmên zarokan ve dihatin zeliqandin. Ev ne ji bo xemilê bû jî, bingeha xwe ji xemilandinên kevn ên îraniyan digirt.

Jinan ji bestiran, zêr, zîv û gelek materyalanan di dirûvê xalxalok, beybûn, roj, heyv, morî, dûpişk hww de, deqok bi hinarik, girik, stû, por, pêsîr, zikên xwe ve dikirine. 

Kozmetîk
Gulav

Gulav (di hin devokan de gulavk, ava gulê) ji ava gulê re tê gotin ku bi parizandina pelên gulê tê bidestxistin. Him di kozmetîkê de tê bikaranîn, him jî di xwarinan de. 

Berê gulav bêhtir dihate bikaranîn lê bi derketina kolonya û parfûman ve qîmeta wê ket. Dîsa jî wekî berkeliyek di çêkirina xwarinan de (bi taybetî şîranî) tê bikaranîn. Lîtreyeke ava gulê ya arî (saf) ji 6-7 hezar gulan tê bidestxistin. Lê gulava arî ji ber ku pirr biha ye, bi serê xwe nayê bikaranîn.

Ji îraniyan (kurd, faris ûêd) derbasê Hindistan, cîhana ereban, Spanyayê û ji wan jî derbasê ewropayiyên din bûye. Li Îranê hêj dixin nava çay û di xwarinan de bikartînin. Li Bakurê Kurdistanê wextekê wekî "kolonyaya sofiyan" jî dihate binavkirin ku oldaran bikardianîn. Lewra tê e alkol nebû. 

Di bijîşkiya gelêrî ya kurd de, wekî antîseptîkek dihate bikaranîn. Bo mînak bo werma qirikê, hemlik, kunêr, werma girikên pêsîran dihate bikaranîn.

Hin xwarinên gulav tevlî ye 
 Besteniya sêvê
 Gulac
 Helîlika şîrê bizinê (helîlikê re tilolek jî dibêjin, bi romî/tirkî navê vê xwarinê su muhallebisi ye)
 Gelek cureyên rîçalê de gulav tê bikaran

Gotin 
 Gul û av nabin gulav. (ango sentez cuda ye, tişta sêyemîn, têkel, ne ji berhevkirina yên din e)

Kozmetîk
Biharat
Pêjgeha kurd
Pêjgeha ereb
Pêjgeha Azerbaycanê
Pêjgeha hindî
Pêjgeha Îranê
Gul
Pêjgeha Tirkiyeyê
Gavan (komstêr)

Gavan komstêreka di nîvqada bakur de ye. Ew yek ji 48 komstêrên Batlamyûs qalê kiribû û yek 88 komstêrên îroyîn e. Ew stêra Nêrevanê Bakur, stêra sêyem gêştirîna ezmana şev, di nav xwe de dihewîne. Ew di navbera Herkûl û Şehrîwar dimîne. Ew çêtir bi biharî û havînî tê dîtin. Bi teqîbkirina destiyê çoçika Hirçê Mezin re merîv dikane bi Nêrevanê Bakur û komstêra ew têde, komstêra Gavanê gêhije.

Komstêr
Karîna (komstêr)

Karîna komstêreka li nîvkada başûra ezmên e. Çavkaniya navê wê ji Latînî ye û ew tê mehneya gewdeya keştiyê. Ew yek ji komstêra kevina Argo Navisa ku Batlamyûs qal kiribû (Argo, keştî) lê paşê ew hate kirin sê paran. Geştirîn stêra wê Suheyl e û ew ji pê Qurix re duyem geştirîn stêra ezmana şev e.

Komstêr
Bayindere

Bayindere (navê wê bi tirkî Bayındır lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Hacîsor

Hacîsor (navê wê bi tirkî Bölükçalı lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Mişeliya Jêrîn

Mişeliya Jêrîn (navê wê bi tirkî Büklümlü lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Zeryan

Zeryan (navê wê bi tirkî Çevrekaya lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Zirqbaz

Zirqbaz (navê wê bi tirkî Gökbelen lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Mijarên têkildar 
 Zirqcuk
 Zirqşêxemîr

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Zirqcuk

Zirqcuk (navê wê bi tirkî Göldere lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Mijarên têkildar 
 Zirqbaz
 Zirqşêxemîr

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Xalfe

Xalfe (navê wê bi tirkî Güneytepe lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Pêşbaziya bedewîtiyê

Pêşbaziya bedewîtiyê, pêşbirka rindîtiyê, berbaziya xweşiktiyê ji dam û dezgeha bi dengdayîn û nirxandina desteya hilbijêran, kivşkirina rindan, bedewan re dibêjin. Têkbir tên xelatkirin. Jin an mêr, gorî armanca pêşbirkê, herkes dikare tevlî bibe. Ango pêşbazî bo keçan be keç, lawan be law dibin berendam.

Gava mirov behsa pêşbaziya rindîtiyê dike, pirranî a keçan dikeve bîra mirov. Gorî pêvanên rîndîtiya jûriyan, pêşbazî tên lidarxistin, ji nava berendaman tên hilbijartin. Pêşbaziyên rindîtiyê yên zarok, ajal, kulîlk, duçerxe hwd gelekan jî hene.

Rindîtî heye? 
Helbet rindîtî (bedewî, ciwanî) têgîneke dîmane (îzafî) ye. Rîndîtiya teqez nîne. Her kes rind e, her kes dikare yekê rind, yekê nerind bibîne. Jixwe armanca van pêşbaziyan jî bezm û şahî ye. Bi van organîzasyonan temaşekar kêfê dikin, pere tê qezenckirin û bo pêdiviyên cîhana bezm, moda û reklamê, elemanên nû tên kivşkirin.

Dîrok 
Kengî ve mirovan pêşbaziyên wiha lidarxistine nayê zanîn. Gotegotên grekiyan behsa pêşbaziyeke mîtosî dike ku 2 hezar sal b.z. xwedayên wekî Afrodît, Hera, Erîs, Athena tevlî bûne.

Yekem pêşbazî sala di  de, bi navê Concours de Beaute li Belgiyayê hatiye lidarxistin. Ji nava 350 berendaman keça 18 salî Bertha Soucaret hatiye hilbijartin.

Yekem pêşbaziya fermî û navneteweyî di  de li Folkstone ya Brîtanyayê û yekem pêşbaziya cîhanê ya rindîtiyê jî di  de hatiye lidarxistin.

Pêşbaziyên rindîtiyê yên sereke 
 Miss Universe (rinda gerdûnê)
 Miss International (rinda navneteweyî)
 Miss Earth (rinda cîhanê)
 Miss Europe (rinda Ewropayê)

Ên din 
 Miss Intercontinental (ji sala 1971ê ve)
 Miss Asia-Pasific International (destpêk 1968)
 Miss Tourism Queen International (ji 2004ê ve)
 Miss Teen International (ji 1993ê ve)
 Miss Latin America (ji 1983ê ve)
 Miss America (ji 2006ê ve)
 Miss Tourism World (ji 1993ê ve) 
 Miss Hawaiian Tropic (ji 1984ê ve)
 Miss Bikini International
 Mrs. World (ji 1985ê ve)
 Miss Europe (ji 1928ê ve)
 Miss Scandinavia (ji 1962ê ve)
 Miss Baltic (ji 1991ê ve)
 Dream Girl
 Beauty Of The year
 Pêşbaziya rindîtiya cîhanê ya astengdaran

Pêşbaziyên modeltiyê 
 The Best Model Queen
 Miss Model of Models
 The Best Model Of the world
 The Elitte Look Model 
 Supermodel of the World
 The Miss Model of the world

Pêşbaziyên lawan û mêran 
 Mister World
 Mister International
 Manhunt International
 Mr. Universe
 Mr. International

Pêşbaziyên bedewîtiyê
Miss Universe

Miss Universe anku Şahciwana Gerdûnî, Rinda Gerdûnê, yek ji pêşbaziyên bedewîtiyê ye ku ji sala 1952yê ve tê lidarxistin. Ji aliyê fîrmaya tekstîlê ya amerîkayî Pacific Mills ve bo hemberiyê bi Miss Worldê ve bike, hatiye lidarxistin.

Lîsteya serketiyên vê pêşbaziyê 

Têbinî: (1) Oxana Fedorova (herwiha: Oksana Fyodorova) di 23'ê rezberê 2002'yê de dîskalîfiye bû û duyemîn berendama panamayî, Justine Lissette Pasek Patiño, kirin yekem serketa pêşbaziyê.

Ev pêşbaziya „gerdûnî“, derveyî DYAyê jî hatiye lidarxistin. Bo mînak: 1930 li Rio de Janeiro (Brezîl), 1932 Spa (Belçîka), 1935 li Bruksel.

Lîsteya serketiyên di nava salên 1926-1935 jî wiha ye:

Têbinî:
 (1) Gelawêj, li Galveston, Teksas, DYA.
 (2) Rezber li Rio de Janeiro, Brezîl.
 Sala 1927'ê hilbijartina Miss United States pêk hat.

Herwiha 
 Miss Grand International
 Miss World
 Miss Europe
 Miss Germany
 Miss France
 Miss Austria
 Miss Schweiz

Girêdan 
 Miss Universe
 Miss Universe im Bodybuilding 
 Miss-Universe-Wettbewerbe in Galveston 
 International Beauty Contest - 1930 

 
Universe, Miss
Kergax

Kergax (bi tirkî:Delikavak) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Horenek

Horenek (navê wê bi tirkî Kopuzlu lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Qodîgan

Qodîgan (navê wê bi tirkî Kurşunkaya lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Qoşcî

Qoşcî (navê wê bi tirkî Kuşçu lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Çindîgan

Çindîgan (navê wê bi tirkî Örenyaka lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Nimrî

Nimrî (navê wê bi tirkî Pınarlar lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Hemzîgan

Hemzîgan (navê wê bi tirkî Sağdıçlar lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kebanê
Gemşa profesyonel

Wrestling an jî gemşa profesyonel (kurteya Pro Wrestling e, herwiha bi kurdî zoranbaziya azad) corekî hunera şanoyî ye ya ku bi pehlewaniyê dişibe, gelek corên lîstika yanjî maça tê da yîe. Pêk têt ji kompaniyên corawcor. Hereke gelek corên şampiyon hene, û her kompanîe yîen xwe yîen heyn. Şampiyon gelek giring e di Wrestlingê da. Di Wrestlingê de te got qey mirov hindek cara brîndar dibît wekî her werzişekê yanjî yariyekê, lê ne rast e, lîstik e.

Heresh Kurdî êkem Gemşevanê kurde di mêjuyê da.

Girêdanên derve 
 Malpera fermî ya WWE
 Malpera fermî ya kovara Pro Wrestling Illustrated 

Gemşa profesyonel
Hunerên ahengê
Zincîr

Zincîr, kotan, col, ketan ji cûre û teknîka gehên (girêçk, kap) ku xelekên wê bi hev ve hatine derbaskirin an bi hev ve hatine girêdan re tê gotin. 

Li Bakurê Kurdistanê li gelek deveran ji zincîrên stûr ên berê re kotan an ketan tê gotin. Li hin cihan jî ji ber vê cureyê zincîrê, ji giştî re kotan dibêjin. Pirranî ji lajwerdê tên çêkirin.

Zincîrên çorsane û kevn (ketan, kotan) ji xelekan in ku hêj ev hene. Berê mirovan ji bo xemil û girêdanê ev têknîk bikardianîn. Îro di gelek warên jiyanê de zincîr tên bikaranîn.

Ewropayî wekî her tiştê bingeha zincîrê jî bi xwe ve girêdidin. Gorî tomarkirinên ewropayiyan yekem car zincîra lajwerdî, di sedsala I. de Marcus Vitruvius Pollio yê romayî çêkiriye.

Fîlozof û zanist Gottfried Wilhelm Leibniz sala 1686, bingeha zincîrên nûjen avêtiye. Niha gelek teknîkên nû hene. Zincirên di duçerxeyan te tên bikaranîn, ji loxikên bi hev ve hatine girêdan in. Hin hene ne loxik, lê di dirûvê totikên veserkirî de ne.

Zincîrên dekoratîv, wekî gerdane jî hene.

Gotin 
 Sinî li erdê ye, dûvê pez li serê ye, zincîr esman e, kêr li ser e, di bire nabire xelas nabe? (Ruhstîn).
 
Zincîr
Gerdane

Gerdane cureyek ji xişir, bi xwe de kirin, aliqandin, zêr û ziberan e. Li hin deveran ji xişir, berg an xemilên stûyê re zêr û emanet, zincîra stûyê jî dibêjin. Berê mirovan bi destan çêdikirin lê niha di hilberîna wan de gelek teknîk jî tên bikaranîn.

Hin binavkirinên gerdaneyan 
 Gerdane, çi metal çi ne, ji hemiyan re
 Ristik, ristika stûyê, gerdaneyên ji bendan hatine ristin
 Ketik, gerdaneyên çorsane, bêqîmet, bo mînak ji bend û moriyeke mezin
 Berdil, li hin deveran bo hemiyan dibêjin lê yên dirêj, di bin kincan de tên daliqandin e, bi hinekan ve niviştên olî tên girêdan
 Koter, gerdaneyên wekî xelekê ne, teng in û stûyê dişidînîn
 Qolye, bi bandora fransî, romî (tirkî) li Bakurê Kurdistanê nivşên nû carnan bikartînin

Zêr û ziber
Zincîr
Moda
Şe

Şe yan şeh, kim(ik), hep ji alava ku pê por tê şekirin e. Dîroka wê gelek kevn e. Şe herwiha di kargehan de, bi taybetî di tekstîlê de gelek tê bikaranîn.

Mirovan berê ji hestî, qiloçên ajalan, daran çêdikirin. Li Kurdistanê heya salên 1970'yî gelek atolyeyên şeyan hebûn. Li Semsûr, Erzîrom, Sêwas, Amedê dihatibûne çêkirin. Etaran şeyên ji hestî, dar û metalê ne, li gund û zozanên Kurdistanê digerandin. Dibêjin şeyên herî biqîmet û baş li Îranê dihatine çêkirin.

Formên sereke yên şeyê 
 Şe navê giştî, bo hemî cureyan
 Hep (hepo, hepik), şeyên bi destikê ne, şeyên bûkan, cureyek şeyên tevnsaziyê
 Tilmix (tilîmix, tirmix), di cotyariyê de tê bikaranîn, mezin in, bo mînak tilmixên gihaçinînê
 Kimşik, şeyên raxistî di forma firçeyê de, bo mînak bo şekirina hiriyê
 Şehmû
 Şeyê pê
 Şetîmar, şeyê seyîsan
 Kerkît, firçe yan şeya di biriqandinê de tê bikaranîn, bo mînak bo biriqandina metalekê, kartîk, parsûk

Hîjyen
Berberî
Palle Huld

Palle Huld (z. 2ê tebaxê, 1912 − m. 26ê çiriya paşîn, 2010 Kopenhagen) yek ji aktor û nivîskarê navdar ê danîmarkî ye. Di navbera salên 1933 û 2000'an de di 40 filîman de leyîstî ye. Li Hellerup a Danîmarkayê ji dayîk bûye. Tê gotin ku di sala 1928'an de nivîskarê afirînerê karakterê Tîntîn (The Adventures of Tintin) ,yê bi bernavkê Hergé, best ji Palle Huld wergirtiye û karakterê Tîntîn afirandiye.

Hinek fîlmên wî 
 Poeten og Lillemor i forårshumør (1961)
 Der brænder en ild (1962)
 Kampen om Næsbygård (1964)
 School for Suicide (1964)
 Me and My Kid Brother (1968)
 Mig og min lillebror og storsmuglerne (1968)
 Olsen banden ser rødt (1976)

Pirtûkên wî 
 Jorden rundt på 44 dage (1929)
 Så vidt jeg erindrer (1992)

Çavkanî 

Nivîskarên danîmarkî
Aktorên danîmarkî
Jidayikbûn 1912
Mirin 2010
Alfaya Kentaurî

Alfaya Kentaurî, α Centauri (Alpha Centauri) an Toliman  stêreke dorî 4,34 sala roniyê dûrî dinyayê, ya bi sîstema stêrcêwî, ya di komstêra Kentaur de ku di nîvkada başûrî ya ezmanê de dimîne ye. Ew ji stêra zer a Alfaya Kentaurî A û ya tirinciya Alfaya Kentaurî B pêk tê. Navê wê Ricel Kentaur .

Ew sîstema stêran a tewrî nêzikê rojê ye. Wek stêrcêwî bi qedra zahîrî ya teva −0,27 ve ew geştirîn cîsmê di komstêrê de ye û sêyem geştirîn ê di ezmana şev de ye. ‘’Alfaya Kentaur A’’ ya geştir e ku stêrcêwiyê bitenê xwedî qedra zahîrî ya −0,01 e û bi vê ve ew dibe çarem geştirîn stêra ezmana şev. 
Stêra nêziktirîn a dinê Proksîmaya Kentaurî ya bi dûriya 4,22 di vê sîstemê de ye an na biniqaş e.

Ew bi stêra  Betaya Kentaurî ve Xaça Başûrî îşaret dike û bi hêlkariya wan meriv dikare bihêsanî Xaça Başûrî bibîne. 
Sîstema stêrcêwî herdu tev xwedî qedreka zahîriya 4,1 in. Bi çavên rût meriv ji erdê nikare tekên stêrcêwiyê A û B ji hev veqetîne.

Alfaya Kentaurî A 
Alfaya Kentaurî A, bi qedra zahîrî ya 0,00 ve ew ji Qurix (−1,46), Suheyl (−0,72) û Nêrevanê Bakur (−0,05) şûnde û li pêşiya Veqî (0,03) çarem geştirîn stêra ezmên e.

Alfaya Kentaurî B 

Alfaya Kentaurî B bi qedra zahîrî ya 1,33 ve ew 21’em geştirîn stêra ezmana şev e. Giraniya wê bi qasî 0,93 carî ya rojê ye û çapa wê jî 0,86 carî ya rojê ye.

Tevlêbûna Proksîmaya Kentaurî ya sîstemê 
Aîdbûna Proksîmaya Kentaurî (bi dûriya 4,24 salên roniyê,  stêra nêziktirîna dinê ye) ya vê sîsteme heta îroj zelal nebûye. Pirranî stêrnas bawer dikine ku Aîdbûna Proksîmaya Kentaurî di bin bandora kişandina Alfaya Kentaurî A û B de ye.
 
Mesefaya Proksîmaya Kenturî ya Alfaya Kentaurî A û B nêzî 15.000±700 YA (YA, 1 YA=149,6 milyon kîlometre, wekheva mesefeya navbera dinê û rojê) an 0,21 sala roniyê ye. Ew mesefeyake bi qasî 1000-caran ya navbera Alfaya Kentaurî A û Alfaya Kentaurî B de an jî 500-caran ya navbera Rojê û Neptûnê ye. Ew li ezmên 2,2 dereceyan dûrî Alfaya Kentaurî A û B dimîne (qandî çarcaran mezinahiya heyvatijî).

Hereket 
Alfaya Kentaurî berve rojê nêzik dibe û ew dûriya di navbera xwe û rojê de bi lezeka 22 km/s ve kêm dike.
Di hezar salî de Alfa Kentaur li ezmên dereceyeke (qandî mezinahiya du heyvên tijî) hereket dike û 4000 hezar salî şûnde ew ê bi Hedar ve stêrcêwiyeke pêk bîne.

Ezman wê li ser Alfaya Kentaurî çawa xwiya bûbûya 

Ezmana di sîstema Alfa Kentaur de xwiya bibe hemahema mîna ya ku ji dinê xwiya dibe ye. Gelek komstêrê eynî mîna halê xwe yê li dinê bimînin, lê di komstêra Kentaur de stêra geştirîn, Alfaya Kentaurî bixwe, nabe. Rojê di komstêra Zat el Kursî (komstêr)(Cassiphoea) de wek stêra geştirîna di komstêrê de xwiya bibe. Stêrên nêzikên wek Qurix, Teyr û Prokyon ê li cihên xwe yên li dinê xwiya dibin cihêtir xwiya bibin. Qurixê di komstêra Oryon de xwiya bibe û mîna ku li dinê geş xwiya dibe xwiya nabe.

Çavkanî 

Kentaur (komstêr)
Qedra zahirî

Qedra zahirî yekeyek e ku nîşan dide ka cismekî esmanî (roj, stêr, heyv, gerstêrk) ji dinê çiqas geş xwiya dibe. Dîroka pîvana qedra zahirî ya cismên esmanî digêhije dewrên kevin, dema stêrnasê yewnan Hîparkûs (190-120 berî zayînê) û Betlemyûs (100-175 piştî zayînê). Wan stêr gorî geşiya wan kiribûn şeş paran. Gorî vê parvekirinê stêrên herî geş wek yên bi 1'emîn mezinahî, yên bi kêmtirîn geşî jî wek 6'emîn mezinahî hatin tesnîfkirin. Dûv re ew mezinahî bi herdu hêlan de hat zêde kirin. Di sala 1850'î de ji hêla Norman Robert Pogson mezinahî wek logarîtmîk hat salixandin û bi vê ve stêreka 1'emîn mezinahî 100 caran ji stêreka 6'emîn mezinahî geştir e. 

 Bi teleskopên mezin ve stêrên heta 22 mezinahî tên dîtin.
 Cismên ji stêrên di beşa 1'emîn mezinahî geştir, bi mezinahiyeka negatîv ve tên nimandin, mîna Gelawêj −4,4 m û Roj −26 m.

Pitirîn qedra zehirî

Senifandina stêrên dîtbar
Stêrên heta 6'emîn mezinahî bi çavên rût dikarin bên dîtin. Lê yên ji wê zeyîftir encax bi hin alavan dikarin bên dîtin. Stêrên ku bi çavên rût tên dîtin hana tên senifandin: 
 1'emîn mezinahî: 23 stêr 
 2'emîn mezinahî: 70 stêr
 3'emîn mezinahî: 170 stêr
 4'emîn mezinahî: 430 stêr
 5'emîn mezinahî: 1200 stêr
 6'emîn mezinahî: 4000 stêr

Çavkanî

Stêr
WWE

WWE kurteya World Wrestling Entertainment, Inc. e, kompaniyeke Amerîkayî ye, ya ku bi karê Pro Wrestlingê radibe. Li sala 1952'an hate damezirandin.

Beşên WWE'yê
WWE sê beşên serekî hene: RAW, SmackDown û ECW, vêga li şûna ECW, NXT heye. Li NXT hindek yarîzanên nû yên FCW tên bo WWE, li destpêke her yarîzanê nû dibejinê Rookie anku hêşta ne profesyonel û her yek profêşnelekê digel bo fêrbinê. Her beşekê yarîzan û yariyên xwe cuda hene, belê hindek caran beşên dî jî gelêk dikin. 

Her beşekê kanalên xwe cuda hene, û kanalên pereyên wan hene heyvê carekê PPV (Pere bo her Yariyê), ew divêt mirov bi pere bikirin ji ber yariyên herî giring li ser wan têt xarê, bo nimune: WrestleMania, Royal Rumble, SummerSlam û Survivor Series.

Yarîzanên WWE'yê
Vêga WWE 70% ya yarîzane bi nav û deng Triple H û jina wî Stephanie McMahon ye, kontora wê ya serekî li Stamford, Connecticut (DYA) ye.

Çavkanî

Şirketên gemşa profesyonel
Awêne

Awêne, mirê(k), ji alav û rûbarên şemareng, ên pirraniya tîrêjan şûnve didin re tê gotin. Awêne şewqvedêrek e. Ji berberî, bijîşkiyê heya fezagerî û pîşesaziyê di gelek warên jiyana mirovan de tê bikaranîn. Di devokên kurdî de xwedîk (xodîk), qodî, hêlî jî tên bikaranîn.

Ferhengoka awêneyê (mirêyê) 
 Neynik, eynik, eyne, hevweteya awêneyê de, di zimanê romî (tirkî) de herwiha ayna
 Lîlik, awêneyên destan, ên herî biçûk
 Dûrbîn, ew jî mirêkek e, di deryavaniyê de pirr tê bikaranîn

Awêneyên berê ji biriqandina hin lajwerdan bû. Mirovan pirr berê pêderxistibûn ku vedêriya tîrêjê gengaz e, lewra xwe di avê de didîtin. 

Mirêkên niha ji pelikên zîrav ên şewqvedêr tên çêkirin. Pelikên zîv, bafûn, platîn, hin têkelên kromê û lajwerdên din ên tîrêjvedêr in, li rûyê caman tên zeliqandin.

Formên awêneyê 
 Awêneya lêlatî
 Awêneya konveks
 Awêneya kovî, awêneyên kovikî, awêneyên rûbara wan de valahî hene yên berberiyê jî li vê komê tên hejmartin
 Awêneyên kêrbar, awêneyên endustriyê, bi hezaran awa û cureyên wê hene

Awêne
Sîwan

Sîwan, alava li dijî tîrêjên rojê tê bikaranîn. Ji ya mirov li dijî baranê bikartîne re berbarank jî tê gotin, heger ne di forma kincan de be jî. Carnan navên wan tên tevlîhevkirin.

Ferhengoka sîwan, berbarank ûêd 
 Sîwan, siyê çêdike, li dijî tîrêjên rojê
 Berbaran(k), li dijî şilî, ba û baranên din, pirranî di forma kincan de
 Sîwanok, sîwanên biçûk, herwiha navê kulîlkek
 Sîwan, rohniya, xeleka dora heyvê
 Sîwan, xeleka di îkonan de li dora seriyan tê çêkirin, xrîstiyanî
 Sîwane, paraşût
 Sîwangirtin, xelekgirtin, dorxelekbûn
 Sîwanebaz, werzîşkarê sîwaneyan 
 Parasol, ji bandora zimanên ewropayiyan ve jî di kurdî de hatiye bikaranîn ku sîwan bi xwe ye

Dîrok 
Ji vir 4 hezar sal berê li Mezopotamyayê (parek axa Kurdistanê jî dikeve vê herêmê) hatiye bikaranîn. Li Egîptê (misir) hin cureyên wê yên li dijî qûmê pêşketine. Herwiha li Egîptê wekî sîmboleke pîroz jî hatiyae hewandin. 

Berbaran ango sîwanên li dijî şiliyê, cara berê li Çînê rûdaye, wan bikaranîne. Di sedsala 16. de li Ewropayê bipêşketiye, gelek form û cureyên wê derketine. Wekî aksesuwarekê di cîhana şovê de jî hatiye bikaranîn.

Sala 1830'yê li Londonê fîrmaya bi navê "James Smith and Sons" dest bi hilberîn û firotina wê kirine. Sala 1852'yê şirîtên lajwerdî di sîwanan de hatiye bicihkiriye ku ev elastîkiya wê zêdetir dike.

Alavên malê
Tekstîl
Jeff Hardy

Jeffrey Nero 'Jeff' Hardy (31ê tebaxê, 1977) pro wrestlerekî amerîkî ye. Vêga ew li TNA yariyê dike, Hardy 2 caran TNA World Heavyweight Championship bi dest xistiye. Ew herweha gelek bi nav û denge bo karkirina wî li World Wrestling Federation/Entertainment(WWE), Hardy 2 caran World Heavyweight Championship bi dest hînayiye û 1 carê jî WWE Championship bi dest hînayiye.

Jeff Hardy û birayê wî Matt Hardy kompaniyek bi navê Organization of Modern Extreme Grappling Arts (OMEGA) damezirand, li peşhayikê Jeff û birayê xwe Matt bikardihatin bo yariyên sivik. Herdu bira digel yek Tag Team bîn, û li destpêkê ewan yariya TLC dikirin, Navê Tag Team'a wan Team Xtreme digel yarîzana keç Lita. Tîma wan gelek bi nav û deng ket, û di tîma xwede Hardy 6 caran World Tag Team Championship bi dest hînayiye û 1 carê WCW Tag Team Championship bi dest hîna.

Jiyana berê 
Hardy kurê Gilbert û Ruby Moore Hardy ye, ji birayê xwe Matt biçûktir e. Dayîka wan bi êşa şêrpence çû ber dilovaniya xwedê mezin li sala 1986an, dema Jeff Hardy 9 salî bû. Hardy gelek hez ji motorçerxeyê dikir, yekem motorê xwe li jiyê 12 salî de wergirt. Yamaha YZ-80 yekem motorê wî bû. Yekem car ku Hardy dest bi ajotinê kirî Hardy 13-15 salî bû. Hardy yariya beyzbolê dikir dema ew zarok, bes diviya êdî yariyê nekit ji ber wî destê xwe brîndar kir di dema motor ajotinê de.

Çavkanî 

Gemşo
Seyîd Fehîmê Arwasî

Seyîd Fehîmê Arwasî (jdb. 1825 li gundê Arwas a Miksê, parêzgeha Wanê, , li gundê xwe Arwasê) yek ji zanyarê îslamê û fîlozofê kurd e.

Jînenîgarî 
Kurê Mele Evdilhemîdê Arwasî ye. Bavê xwe di biçûktiyê de winda dike. Li medreseya ku bav û kalên wî ava kiribûn, medreseya Mîr Hesen kurê Welî de perwerdeya Quran û zanîna bingehîn a Îslamê dibîne. Diçe Cizîrê, li cem Şêx Xalidê Cizîrî dersên fîlozofiya olî digire. Li navçeya Mûşê (Rojka) Kopê, ji Mele Resûlê Sipkî (Subkî ?) îcazeta zanistiya olî werdigire.

Di warê tasawufê de ji zanyarê nexşebendî yê navdar, Seyîd Tahayê Hekarî, li Nehrîyê dersên taybet digire. Demekê dirêj bi birayê xwe Seyîd Salihê Arwasî re li medreseyan dersdariyê dike. Piştî wefata birayên xwe sala 1865ê tê gundê xwe Arwasê, medreseya gund bipêşdixe. Di nav de muftiyê Wanê Mihemed Emîn Efendî, Evdilhekîmê Arwasî jî, 60 şagirtan perwerde dike.

Di heman demê de salê du carê li medreseya Wanê Şabaniyeyê ders dida. Bi derketina şerê Osmanî û Rûsan de bo parastina Kurdistanê tevlî şer dibe. Keyê osmaniyan Siltan Evdilhemîdê II. wî vedixwîne Stembolê. Li Misirê digere, li Erebistana Siyûdî payeya xelîfetiyê didin wî.

Ew welatparêzekî bûye 
Tevlî serhildana Şêx Ubeydulahê Nehrî dibe, ji ber wê navbera wî û osmaniyan demekê sar dibe. Di çavkaniyên tirkan de behsa vê demê nayê kirin û ew wekî ku li dijî serhildanên kurd derketiye didin nîşandan ku ev ne rast e. Wî dixwest Osmanî tevlî desthilatdariya Kuridstanê nebe, xweseriya Kurdistanê hebe lê kurd jî li dijî dijminên osmaniyan, li cem wan têbikoşin.

Li gundê xwe jiyana xwe dide dest û gora wî li wir e. 9 lawên wî hebûn, Mihemed Emînê Arwasî, Reşîdê, Mazhar, Sidîq, Masûm, Hesen, Huseyîn, Salih û Nîzamedînê Arwasî. Medreseya gund gelek dewlemend bû, bi hezaran pirtûkên wê hebûn.

Çavkanî 
 Eshâb-ı Kirâm (çapa 14.), r. 158-162, Hakikat Kitabevi (bi romî ye)

Jidayikbûn 1825
Mirin 1896
Olzan
Ebdulhekîmê Arwasî

Ebdilhekîmê Arwasî (jdb. 1865 li gundê Arwas a Miksê, parêzgeha Wanê, Kurdistan; m. 1943 li Enqere, Tirkiye) zanayekî olî yê kurd e.

Şagirtê Seyîd Fehîmê Arwasîye û zêdetirî 30 salan li medreseyên Kurdistanê, bi taybetî yên li parêzgeha Wanê mamostetî kiriye. Bi hatina artêşa Rûs ve, bo demekê diçe Stembolê. Li wir di nava kurdan de dersdariyê dike, têkilî bi sazî û komeleyên wê demê yên kurdan re datîne. Hüseyin Hilmi Işık jî şagirtê wî bûye.

Mijarên têkildar 
 Malbata Arwasiyan

Girêdan  
Jînenîgariya Evdilhekîmê Arwasî (bi zimanê romî ye]

Jidayikbûn 1865
Mirin 1943
Kurd
Olzan
Alimên kurd
Kurdên sedsala 19an