Sîr

Sîr (Allium sativum) riwekek ji malbata famîleya sîr û pîvazan (Allioideae) ye ku ew jî binekomeke Alliaceae ye. Strîlokên wê çi xavî, çi wekî biharbêhn (biharat) jî tên xwarin. Hin cureyên wê dikevin koma hejikan, lewra dibin hejik.

Di kulîna, pêjgeha kurd de cihekê wê yê girîng heye. Di gelek xwarinan de tê bikaranîn. Herwiha di bijîşkiya gelêrî û wêjeya kurd a devkî de navdar e. Ji sîra bejî re sîrim an sîrimok tê gotin. Bi şaşî li hin deveran jê re nanê çivîkan, nanê çûçikan tê gotin lê ew riwekek, herwiha pincarek din e.

Li dora 500-700 cureyên wê hene. Hin riwek hene gelek dişibin sîrimê, heger mirov wan jî bijmêre, cureyên wê ji hezarê derbastir dikin.

Cureyên wê di zanistiyê de 

Binemala Allium: Ji 15 malan :	
Beşa Allium 
 Allium affine Ledeb.
 Allium amethystinum guhert (Syn.: Allium stojanovii Kov.)
 Allium ampeloprasum L. (Syn.: Allium babingtonii Borrer, Allium scorodoprasum var. babingtonii (Borrer) Regel)  
 Allium artemisietorum Eig & Feinbrun 
Allium atroviolaceum (Boiss.) 
 Allium aucheri Boiss. (Syn.: Allium caerulescens Boiss.)    
 Allium bourgeaui Rech. f. 
 Allium commutatum Guss. 
 Allium curtum Boiss. & Gaill. 
 Allium dictyoprasum C.A.Mey. ex Kunth
 Allium ebusitanum Font Quer (Syn.: Allium durandoi (Batt. & Trab.) Seregin, Allium sphaerocephalon var. durandoi Batt. & Trab.)
 Allium fuscoviolaceum Fomin 
 Allium gramineum K.Koch (Syn.: Allium fominianum Miscz. ex Grossh. & Schischk.)
 Allium guttatum Steven (Syn.: Allium dalmaticum A. Kern. ex Janch., Allium margaritaceum Sm., Allium sardoum Moris)
 Allium heldreichii Boiss. 
 Schalotte (Allium hierochuntinum Boiss. (Syn.: Allium ascalonicum L.)
 Allium jubatum J.F.Macbr.
 Allium kurrat Schweinf. ex K.Krause 
 Allium longicuspis Regel 
 Allium macrochaetum Boiss. & Hausskn. 
 Allium melitense (Somm. & Caruana) Cif. & Giacom.
 Allium ponticum Miscz. ex Grossh. 
 Sîr an Porrum (Allium porrum L., Syn.: Allium ampeloprasum var. porrum (L.) J.Gay)
 Allium pseudoampeloprasum Miscz. ex Grossh. 
 Allium pyrenaicum Costa & Vayr. 
 Sîra glover (Allium rotundum L., Syn.: Allium jajlae Vved., Allium cilicium Boiss., Allium waldsteinii G.Don)
 Sîra navdar (Allium sativum L.) 
 Sîra maran an Sîra bejî (Allium scorodoprasum L.)
 Sîra sergog (Allium sphaerocephalon L., Syn.: Allium descendens L.) 
 Allium tuncelianum (Kollmann) Özhatay et al. 
 Sîra Weinbergê (Allium vineale L.) 
Sektion Avulsea:
 Allium fibrosum Regel 
 Allium rubellum M.Bieb. (Syn.: Allium albanum Grossh. )
 Allium umbilicatum Boiss. 			
Sektion Brevidentia:
 Allium brevidens Vved. 			
Sektion Brevispatha:
 Allium lojaconoi Brullo, Lanfr. & P.Pavone 			
Sektion Caerulea:
 Flieder-Lauch, Blauer Kugel-Lauch (Allium caeruleum Pall., Syn.: Allium azureum Ledeb., Allium viviparum Kar. & Kir.)
 Allium caesium Schrenk (Syn.: Allium urceolatum Regel)
 Allium delicatulum J.F.E.Siev. ex Schult. & Schult. f. 			
Beşa Codonoprasum 
Sîra kutayî an Sîra Kielê (Allium carinatum L., Syn.: Allium pulchellum G.Don)
 Allium chloranthum Boiss.
 Allium desertorum Forssk.
 Sîra zer an Zersîr (Allium flavum L., Syn.: Allium paczoskianum Tuzson) 
 Allium karsianum Fomin 
 Allium kunthianum Vved. (Syn.: Allium lepidum Kunth )
 Allium melanantherum Pančić    
 Sîra kelemî yan Gulsîr (Allium oleraceum L.)
 Allium pallens L. (Syn.: Allium coppoleri Tineo )    
 Allium paniculatum L.
 Allium parnassicum (Boiss.) Halacsy
 Allium platakisii Tzanoud. & Kypr.
 Allium pseudoflavum  Vved.
 Allium rupestre Steven (Syn.: Allium charaulicum Fomin)
 Allium stamineum Boiss.			
Be. Costulatae:
 Allium filidens Regel
 Allium turcomanicum Regel 			
Be. Crystallina 			
Be. Eremoprasum:
 Allium sabulosum Steven ex Bunge 			
Be. Kopetdagia 			
Be. Longivaginata 			
Be. Mediasia 			
Be. Multicaulea 			
Be. Pallasia:
 Allium pallasii Murray 
 Allium tanguticum Regel  			
Be. Spathulata
Binemal Amerallium Traub: 12 beş:
 Sîra Neapolîtan (Allium neapolitanum Cirillo)
Be. Amerallium (Traub) Kamelin: Nur in der Neotropis:
 Sîra Çermesoran (Allium canadense L., Syn.: Allium mutabile Michx.)
 Allium drummondii Regel (Syn.: Allium nuttallii S.Watson)    
 Allium geyeri S. Watson  	 	 	
Be. Arctoprasum Kirschl.:
 Bärlauch (Allium ursinum  L.)			
Be. Briseis (Salesb.) Stearn:
 Sîra birînan, Sîra kêmdîtî (Allium paradoxum (M.Bieb.) G.Don) 
Sîra zengilok (Allium triquetrum L.)			
Be. Bromatorrhiza Ekberg:
 Allium hookeri Thwaites
 Allium macranthum Baker (Syn.: Allium oviflorum Regel)
 Sîra dardekirî (Allium pendulinum Ten.)
 Allium wallichii Kunth (Syn.: Allium polyastrum Diels, Allium wallichianum Steud. nom. nud.)			
Be. Caulorhizideum Traub 			
Be. Chamaeprason Hermann:
 Allium brevistylum S.Watson 
 Allium gooddingii Ownbey 
 Allium validum S.Watson 			
Be. Lophioprason Traub: Nur in der Neotropis:
 Allium amplectens Torr. (Syn.: Allium attenuifolium Kellogg )
 Allium bigelovii S.Watson 
 Allium campanulatum S.Watson (Syn.: Allium bidwelliae S.Watson )
 Allium cernuum Roth 
 Allium falcifolium Hook. & Arn. 
 Allium fimbriatum 
 Allium lemmonii S.Watson 
 Allium munzii (Ownbey & Aase ex Traub) McNeal 
 Allium praecox Brandegee 
 Allium siskiyouense Ownbey ex Traub 
 Allium stellatum Ker Gawl. 
 Allium unifolium Kellogg  			
Be. Molium G.Don ex Koch:
 Allium chamaemoly L. 
Zêrsîr (Allium moly L.) 
Sîra gulan (Allium roseum L.) 
 Sîra subhirsutum (Allium subhirsutum L., Syn.: Allium ciliatum Cirillo)
 Sîra zebdanense Boiss. & Noë 			
Be. Narkissoprason Hermann:
Sîra pelnarsîst (Allium narcissiflorum Vill., Syn.: Allium pedemontanum Willd.)			
Be. Rhophetoprason Traub: Nur in der Neotropis. 			
Be. Rhynchocarpum Brullo			
Be. Triptera
Binemal Anguinum: 1 beş:
Be. Anguinum G.Don:
 Allium burdickii (Hanes) A.G.Jones 
 Allium tricoccum Aiton 
Sîra victorialis (Allium victorialis L.)
Binemal Butomissa: 2 beş:
Be. Austromontana:
 Allium oreoprasum  Schrenk  	 	 	
Be. Butomissa:
Sîra bêhnî yan Sîra Çînê (Allium ramosum L.,Syn.: Allium odorum L., Allium tataricum L. f., Allium lancipetalum Y.P.Hsu, Allium potaninii Regel, Allium weichanicum Palibin.)
Sîra şêlşêlî (Allium tuberosum Rottler ex Spreng.)
Binemal Caloscordum (Herb.) R.M.Fritsch: 1 beş:
Be. Caloscordum (Herb.) Bak.
Binemal Cepa: 5 Be.:
Sektion Annuloprason:
 Allium atrosanguineum Schrenk 
 Allium kaufmannii Regel 
 Allium semenovii  Regel   	 	 	
Sektion Cepa (Mill.) Prokh.:
 Allium altaicum Pall. 
 Allium asarense R.M.Fritsch & Matin 
 Pîvazl (Allium cepa L.) 
 Allium ×cornutum Clementi
 Allium farctum Wendelbo 
 Pîvazê zivistanêl (Allium fistulosum L.)
 Allium galanthum Kar. & Kir. (Syn.: Allium pseudocepa Schrenk)
 Allium oschaninii O.Fedtsch. 
 Allium praemixtum Vved. 
 Allium ×proliferum (Moench) Schrad. ex Willd. (= A. fistulosum × A. cepa, Syn.: Allium cepa var. bulbiferum Regel, Allium cepa var. proliferum (Moench) Alef., Allium cepa var. viviparum (Metzg.) Alef., Allium cepa viviparum Metzg., Allium ×wakegii Araki)  
 Allium pskemense B.Fedtsch. 
 Allium rhabdotum Stearn 
 Allium vavilovii Popov & Vved. 			
Sektion Condensatum:
 Allium condensatum Turcz. 			
Sektion Sacculiferum:
 Allium chinense G.Don (Syn.: Allium bakeri Regel )
 Allium sacculiferum Maxim. 
 Allium thunbergii G.Don (Syn.: Allium taquetii H.Lév. )
 Allium virgunculae F.Maek. & Kitam. 			
Sektion Schoenoprasum:
 Allium altyncolicum N.Friesen 
 Allium karelinii Poljakov (Syn.: Allium schoenoprasum var. scaberrimum Regel)
 Allium ledebourianum Schult. & Schult. f.
 Allium maximowiczii Regel 
 Allium oliganthum Kar. & Kir. (Syn.: Allium stenophyllum Schrenk )
 Allium schmitzii Cout. 
 Schnittlauch (Allium schoenoprasum L.)
Binemal Cyathophora: 3 Be.:
Sektion Coleoblastus:  
 Allium auriculatum Kunth 
 Allium mairei H.Lév. (Syn.: Allium yunnanense Diels)     	
Sektion Cyathophora:
 Allium cyathophorum Bureau & Franch. 			
Sektion Milula
Binemal Melanocrommyum (Webb & Berth.) Rouy: Bi 15 Be.:
Sektion Acanthoprason Wendelbo:
 Allium akaka S.G.Gmel. ex Schult. & Schult. f. 
 Allium libani Boiss. 
 Allium materculae Bordz. 	 	 	
Sektion Acaule R.M.Fritsch 			
Sektion Acmopetala R.M.Fritsch:
 Allium collismagni Kamelin 
 Allium costatovaginatum Kamelin & Levichev 
 Allium fetisowii Regel 
 Allium motor Kamelin & Levichev
 Allium sewerzowii Regel 
 Allium suworowii Regel 
 Allium taeniopetalum Popov & Vved. (Syn.: Allium baschkyzylsaicum Krassovsk., Allium mogoltavicum Vved.)
Sektion Aroidea Khass. & R.M.Fritsch 			
Sektion Brevicaule R.M.Fritsch 			
Sektion Compactoprason R.M.Fritsch:
 Allium giganteum Regel 
 Allium macleanii Baker (Syn.: Allium elatum Regel)			
Sektion Kaloprason C.Koch:
 Sîra Stêrgog (Allium cristophii Trautv., Syn.: Allium albopilosum C.H.Wright, Allium christophii Trautv. orth. var.)
 Allium helicophyllum Vved. 
 Allium schubertii Zucc. 
 Allium walteri Regel (Syn.: Allium bodeanum auct.)		
Sektion Megaloprason Wendelbo:
 Allium aflatunense B.Fedtsch. 
 Allium altissimum Regel 
 Allium grande Lipsky 
 Allium jesdianum Boiss. & Buhse 
 Allium rosenbachianum Regel 
 Allium stipitatum Regel  			
Sektion Melanocrommyum Webb & Berth.:
 Allium aschersonianum Barbey 
 Allium asclepiadeum Bornm. 
 Sîra reşsorî (Allium atropurpureum Waldst. & Kit.) 
 Allium cyrilli Ten. 
 Allium decipiens Fisch. ex Schult. & Schult. f.  
 Sîra reş (Allium nigrum L., Syn.: Allium dumetorum Feinbrun & Szel., Allium multibulbosum Jacq.)
 Allium orientale Boiss. 
 Allium rothii Zucc. 
 Allium stenopetalum Boiss. & Kotschy 
 Allium tel-avivense Eig 
 Allium tubergenii Freyn 
 Allium tulipifolium Ledeb. 			
Sektion Miniprason R.M.Fritsch:
 Sîra zimanşîn (Allium karataviense Regel)			
Sektion Popovia Khass. & R.M.Fritsch 			
Sektion Pseudoprason (Wendelbo) K.Persson & Wendelbo:
 Allium cardiostemon Fisch. & C.A.Mey. 
 Allium mariae Bordz. 			
Sektion Regeloprason Wendelbo:
 Allium darwasicum Regel 
 Allium regelii Trautv. 
 Allium winklerianum Regel 			
Sektion Thaumasioprason Wendelbo			
Sektion VerticillataKamelin
Binemal Microscordum: 1 Be.:
Sektion Microscordum Maxim.
Binemal Nectaroscordum: 1 Be.:
Sektion Nectaroscordum (Lindl.) Gren. & Godr. in der Neotropis:
 Allium bulgaricum (Janka) Prodán (Syn.: Allium dioscoridis auct., Nectaroscordum bulgaricum Janka, Nectaroscordum siculum subsp. bulgaricum (Janka) Stearn)
 Sîra Başûrê Alpan (Allium insubricum Boiss. & Reut.)
 Sîra hingivî ya Sîcilya (Allium siculum Ucria, Syn.: Nectaroscordum siculum (Ucria) Lindl.) 
Binemal Polyprason: 4 Be.:
Sektion Daghestanica:
 Allium daghestanicum Grossh. 
 Allium ericetorum Thore 
 Sîra bêhnî (Allium suaveolens Jacq.)   	 	 	
Sektion Falcatifolia:
 Allium carolinianum DC. (Syn.: Allium blandum Wall., Allium polyphyllum Kar. & Kir., Allium thomsonii Baker)
 Allium hymenorrhizum Ledeb. 
 Allium platyspathum Schrenk 			
Sektion Oreiprason:
 Allium albovianum Vved. (Syn.: Allium gracile Albov)
 Allium consanguineum Kunth 
 Allium glaciale Vved. 
 Allium goloskokovii Vved.
 Allium kaschianum Regel 
 Allium kokanicum Regel 
 Allium obliquum L. 
 Allium ochroleucum Waldst. & Kit. 
 Allium roylei Stearn 
 Allium saxatile M.Bieb. (Syn.: Allium globosum M.Bieb. ex DC. )
 Allium stracheyi Baker 
 Allium talassicum Regel  			
Sektion Scorodon:
 Allium frigidum Boiss. & Heldr. 
 Allium jacquemontii Kunth 
 Allium macrostemon Bunge (Syn.: Allium grayi Regel, Allium nipponicum Franch. & Sav.)
 Allium popovii Vved.
Binemal Porphyroprason: 1 Be.:
Sektion Porphyroprason Ekberg:
Sîra sorsorî  (Allium oreophilum C.A.Mey., Syn.: Allium ostrowskianum Regel)
Binemal Reticulatobulbosa: 5 Be.:
Sektion Campanulata:
 Allium barsczewskii Lipsky 
 Allium drepanophyllum Vved. 
 Allium inconspicuum Vved. 
 Allium jodanthum Vved.   	 	 	
Sektion Nigrimontana:
 Allium drobovii Vved.  			
Sektion Reticulatobulbosa:
 Allium amphibolum Ledeb. 
 Allium clathratum Ledeb. 
 Allium eriocoleum Vved. 
 Allium flavidum Ledeb. 
 Allium flavovirens Regel (Syn.: Allium leucocephalum Turcz. ex Vved., Allium schischkinii K.Sobol.)
 Allium lineare L. 
 Allium pseudostrictum Albov 
 Allium splendens Willd. 
 Steifer Lauch oder Steif-Lauch (Allium strictum Schrad.) 
 Allium szovitsii Regel  			
Sektion Scabriscapa:
 Allium scabriscapum  Boiss. & Kotschy 			
Sektion Sikkimensia:
 Allium beesianum W.W.Sm. 
 Allium cyaneum Regel 
 Allium sikkimense Baker (Syn.: Allium kansuense Regel, Allium tibeticum Rendle)
Binemal Rhizirideum: 5 Be.:
Sektion Caespitosoprason:
 Allium bidentatum Fisch. ex Prokh. 
 Allium mongolicum Regel 
 Allium polyrhizum Turcz. ex Regel 
 Allium przewalskianum Regel 
 Allium subangulatum Regel    	 	 	
Sektion Eduardia 			
Sektion Rhizirideum:
 Allium albidum Fisch. ex M.Bieb. 
 Sîra Kantê oder Kanten-Lauch (Allium angulosum L.) 
 Allium austrosibiricum N.Friesen  
 Allium burjaticum N.Friesen 
 Allium dauricum N.Friesen
 Allium nutans L. 
 Allium prostratum Trevir. 
 Allium rubens Schrad. ex Willd.
Sîra bilindiyan (Allium senescens L., yn.: Allium spurium G.Don, Allium fallax Schult. & Schult. f., Allium lusitanicum Lam., Allium montanum F.W.Schmidt, Allium baicalense Willd., Allium glaucum Schrad. ex Poir., Allium saxicola Kitag.)
 Allium spirale Willd. 
 Allium stellerianum Willd.  			
Sektion Rhizomatosa 			
Sektion Tenuissima:
 Allium anisopodium Ledeb.
 Allium vodopjanovae N.Friesen
Binemal Vvedenskya: 1 Be.:
 Allium kujukense Vved.

Çavkanî 

Sîr
Famîleya sîr û pîvazan
Biharat
Bijîşkiya gelêrî ya kurd