nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
George Wilberforce Kakoma

George Wilberforce Kakoma (jdb. 1925 – m. 2012) nivîskarê sirûda neteweyî ya Ugandayê bû. Destûryarê (mezûn) Zanîngeha Durhamê bû.

Çavkanî

Girêdanên derve
 Article in New Vision 
 Listen to "Oh Uganda, Land of Beauty" (instrumental version) on BBC Uganda country profile

Mêr
Jidayikbûn 1923
Mirin 2012
Nivîskarên sirûdên neteweyî
Gula Zêrîn

Gula Zêrîn xelata xwerû zêr a papayan e ku her sal ji bo pîrozkirinê tê amadekirin. Ev xelat ji bo rêzgirtin û qîmetdana dêr û cihên pîroz tê dayîn. Herwiha xelat ji bo hemû key, keybanû, prens, prenses, general, mirovên taybet ên katolîk û bajaran dihate dayîn. Ji ber ku ev xelat di roja yekşemê de hatiye pîrozkirin weke "Gula Yekşemê" jî tê zanîn.

Dîroka destpêka Gula Zêrîn baş nayê zanîn. Li gorî baweriyekê ji dema Charlemagne (742-814) destpêkiriye û li gorî baweriyeke din di dawiya sedsala dozdehan de şêweyê îroyîn pêk hatiye. Lê herwiha Pope Leo IX (1051) di dema xwe de qala vê gulê dike.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Xirîstiyanî
Kîrîl û Metodiyos

Kîrîl û Metodiyos, (bi yewnanî: Κύριλλος καὶ Μεθόδιος, Kírillos kai Methódios) du birayên yewnaniyên bîzansî bûn ku di sedsala 9an de li Selanikê hatibûne dinê. Bi mebesta xiristiyankirina gelên slav ên Bulgaristan, Moravyaya Gewre û Panonya hatibûne wezîfedarkirin. Weke mîsyonerên slavan tên nasîn. Tê bawerkirin ku va birayan alfabeya Glagolîtîk çêkiriye.

Li ser gelên slav bandora we gelek xurt bû lewma piştî mirina wan jî şagirtên wan misyona wan berdewam kirin. Her du bira jî ji aliyê Dêra Ortodoks ve bi ezîztiyê hatin pîrozkirin. Di 1880'yî de papa Leo XIII ji bo van birayan di salnameya Katolîkî de şahî da destpêkirin. Herwiha di 1980'yî de papa Yûhana Paulê II bi Benedîktê Nursiyayî re ev her du bira weke ezîzên sereke yên Ewropayê pejirand.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Xirîstiyanî
Misyoner
Sedsala 9an
Jidayikbûn 815
Jidayikbûn 827
Mirin 869
Mirin 885
Civaka Îsewiyan

Civaka Îsewiyan (bi latînî: Societas Iesu, S.J., SJ, an jî SI) navê terîqeteke katolîkan e ku di 1534an de ji aliyê Ignacio de Loyola ve hatiye damezrandin. Mebesta wan mîsyonerî û perwerdekirin a bo mezheba katolîkiyê bû. Li bajarê Clermonta Fransa dibistaneke girîng di damezrînin û perwerdeyê didine ciwanên belengaz û jîr. Di 1773an papayê wê demê Clement XIV hemû mafên vê terîqetê fesih dike û wan bê hêz dihêle. Her çiqasî ku di 1814an de papa Pius VII mafên wan dîsa teslîmî wan bike jî terîqet êdî hew digihe hêza xwe ya berê, lê hê jî hebûna wan berdewam dike.

Çavkanî 

Xirîstiyanî
Sedsala 16an
Fenerbahçe

Cîh 
 Fenerbahçe, Kadıköy

Werziş 
 Fenerbahçe SK
 Fenerbahçe SK (futbol)
 Fenerbahçe Ülker (basketbol)
 Fenerbahçe SK (voleybol)
Zanîngeha Durhamê

Zanîngeha Durhamê  () zanîngeheke navdar e, li Îngilistanê cih digire.Di sala 1832an de piştî zagona parlementoyê zanîngeh hate avakirin piştre jî Servedariya Keyanî (Royal Charter)  hate dayîn. Tê îdîa kirin ku sêyemîn zanîngeha herî kevn a Îngilistanê ye. Zanîngeh ji 16 kolejan pêk tê.

Galerî

Girêdanên Derve

 Durham University 
 Durham Student Union

Çavkanî

Zanîngehên Keyaniya Yekbûyî
Herêma Navend, Ûganda

Herêma Navend herêmekî Ûgandayê ye.Hevsînorê Keyîtiya Bugandayê ya Afrîka Monarşî û keyîtiyekê legal e.Ji 16 navçeyan pêk tê:

Herêmên Ûgandayê
Herêma Rojhilat, Ûganda

Herêma Rojhilat  herêmekî Ûgandayê ye.Ji 24 navçeyan pêk tê. 

Herêmên Ûgandayê
Herêma Bakur, Ûganda

Herêma Bakur  Herêmekî Ugandayê ye.  21 navçeyan pêk tê. 

Herêmên Ûgandayê
Herêma Rojava, Ûganda

Herêma Rojava  Herêmekî Ugandayê ye.  19 navçeyan pêk tê. 

Herêmên Ûgandayê
Kampala

Kampala, bajarê herî mezin û paytexta Ûgandayê ye. Kampala di herêma navend a Ûgandayê de cih digire.

Gelhenasî 
Li gorî serjimara giştî ya sala 2002'an hejmara mirovên navçeya Kampalayê 1.189.100 kes bû. Bûroya Îstatîstîk ya Ûgandayê jî serjimara Kampalayê ya sala 2010'an 1.597.900 kes texmîn dikir.
Serjimara navçeyê ya 2011'ê jî 1659.600 kes tê texmîn kirin.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Paytextên Afrîkayê
Navçeyên Ûgandayê
Herêma Navend a Ûgandayê
Amama Mbabazi

Patrick Amama Mbabazi (jidayîkbûn 16'ê çileya 1949'an) piştî 24'ê gulana 2011'an weke serokwezîrê Ugandayê hatiye hilbijartin. Karê wî yê sereke parêzerîtî ye.

Dîrok
Di 16'ê çileya 1949'an de li gundê Mparo ya navçeya Kabaleyê ya bajaroka Rukigayê ji dayîk bûye.

Perwerdehî
Li Zanîngeha Mekerereyê  di sala 1975'an de destûra hiqûqê stendiye.

Girêdanên Derve
04 November 2008 NRM Caucus Exonerates Mbabazi UGPulse.com
Fallout From Temangalo Scandal

Çavkanî

Ûganda
Mêr
Jidayikbûn 1949
Mirovên zindî
Zanîngeha Mekerere

Zanîngeha Mekerereyê (MAK) zanîngeha herî mezin û duyemîn herî kevin a Ûgandayê ye. Di sala 1922an de hatiye avakirin. Li paytexta Ugandayê Kampalayê cih digire. 22 beş û xwendingehên bilind di zanîngehê de hene.

Girêdanên Derve
 Website of Makerere University
Faculty of Computing and Information Technology 
Directorate of Quality Assurance
Makerere University Africa and World Rankings at Webometrics.info 

Ûganda
Zanîngeh
Zimanê luganda

{{Infobox ziman (kevn)
|nav=Zimanê LugandaLugandayî, Lugandî, Lugandkî, 
|rengamalbat=orange
|rengapişt=#E8FCD4
|welat=Uganda, Buganda, Efrîka
|rêz=183
|hêrem=Afrîka
|zimanaxêv=Navbera 6.000.000 û 4.000.000 
|Zimanmalbat=Nîjer-Kongo
Atlantîk-Kongo
Zaimanên Benue Kongo
Bantoid
Southern Bantoid
Northeast Bantu
Great Lakes Bantu
Nyoro–Ganda
Ganda
|zimanafermî=-
|tîpolojî=
|rêxistin=
|iso1=lg
|iso2=lug
|iso3=lug 
|lc1=
|lc2=
|lc3=
|sil=
}}

Zimanê Lugandayî Zimanekî berfireh e û herî zêde li ugandayê tê axaftin. Piştî ugandayê herîma keyîtî Buganda û hinek derdorên Afrîkayê tê axaftin. Zêdetirîn aliyê Ugandayê ziman serdest e.

Elfebe

 Aa, a Bb, bba Cc, cca Dd, dda Ee, e Ff, ffa Gg, gga (Hh, ha 
 Ii, yi Jj, jja Kk, kka Ll, la Mm, mma Nn, nna (NY Ny ny, nnya or nna-ya) 
 Ŋŋ, ŋŋa Oo, o Pp, ppa (Qq 
 Rr, eri Ss, ssa Tt, tta Uu, wu Vv, vva Ww, wa (Xx 
 Yy, ya Zz, zza''

Girêdanên Derve 

 Ethnologue report for Ganda/Luganda
 Luganda Basic Course , developed by the USA Foreign Service Institute (1968)
 The Word in Luganda, by Larry M. Hyman & Francis X. Katamba
 An excellent online summary of the Luganda language can be found at http://www.buganda.com/luganda.htm .
 Free online Luganda Dictionary on the Ganda Ancestry website http://www.gandaancestry.com/dictionary/dictionary.php 
 Free online talking Luganda Dictionary and Crossword Puzzle on the Ganda portal http://www.GandaSpace.com 
 Luganda - English Dictionary 
 The website of a team developing Luganda language capability for computers is at http://www.kizito.uklinux.net 
 PanAfrican L10n page on Ganda

Ûganda
Ziman
Zimanên nîjerî û kongoyî

Zimanên nîjerî û kongoyî yan jî zimanên nîjerkongoyî malbateke zimanên Afrîkayê yê ku gelek berfireh e. Tê de zimanên wekî wolof, yoruba, îgbo, fula, shona, swahîlî û zûlû ne.

Zimanên jê derket 

Afrîka
Zimanên Afrîkayê
Zimanê swahîlî

Swahîlî zimanekî Afrîkayê ye û ji aliyê nêzî 100 milyon kesî ve tê axaftin. Li van welatên li jêr ev ziman tê axaftin:
 Tanzanya 
 Kenya 
 Ûganda 
 Bûrûndî 
 Kongoya Demokratîk 
 Somaliya 
 Madagaskar 
 Komor 
 Mozambîk

Girêdanên Derve 
 Kamusi Project  Internet Living Swahili Dictionary

Çavkanî 

Ziman
Afrîka
Zimanên Afrîkayê
Ûganda
Kenya
Tanzanya
Girdarê

Girdarê (bi erebî navê wê kirine Dayr Yasin), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Rihanik

Rihanik (bi erebî navê wê kirine ar-Rehaniya), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Qesrok, Dêrika Hemko

Qesrok (bi erebî navê wê kirine al-Qessir), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Çem Şeref

Çem Şeref (bi erebî navê wê kirine Mazra ash-Shati), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Birabê

Birabê (bi erebî navê wê kirine Khan Yunis), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Pîrik

Pîrik an Pirik (bi erebî navê wê kirine al-Jisir), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Baxûs

Baxûs (bi erebî navê wê kirine Ghaza), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Qadir Beg

Qadir Beg (bi erebî navê wê kirine al-Qadriya), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Başût

Başût an jî Başot (bi erebî navê wê kirine Dayr al-Balah), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Kanîmitirb

Kanîmitirb (bi erebî navê wê kirine al-Kazmiya), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Zixat

Zixat anku Ziẍat (bi erebî navê wê kirine al-Yanbu' ), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Xerab Reşik

Xerab Reşik (bi erebî navê wê kirine as-Siwaydiyat sharqi ), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Pilêsiyê

Pilêsiyê (bi erebî navê wê kirine Karbala' ), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Sêmalke

Sêmalke yan jî Semalka (bi erebî navê wê kirine Tunisiya), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Mehzer

Mehzer (bi erebî navê wê kirine al-Mansura), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Kanîkerkê

Kanîkerkê (bi erebî navê wê kirine al-Hasaniya), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Mozelan

Mozelan (bi erebî navê wê kirine al-Hama), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Tilêlûn

Tilêlûn (bi erebî navê wê kirine Tal Aylul), gundekî ser Dirbêsiya Hesîçeyê ye. Xelkê vî gundî piraniya wan ji êla kosekan e.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dirbêsiyê
Kengilo

Kengilo (bi erebî navê wê kirine az-Zahra' ), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Elîgamîş

Elîgamîş an jî Elîgamêş (bi erebî navê wê kirine Mazrat al-Jamus' ), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Girbalat

Girbalat (bi erebî navê wê kirine Tal al-Hawa), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Banê Şikeftê

Banê Şikeftê (bi erebî navê wê kirine Kahf al-Asad), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Girkendal

Girkendal (bi erebî navê wê kirine Um at-Tul), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Hêwîl

Hêwîl (bi erebî navê wê kirine al-Kuhuf), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Hemze Beg

Hemze Beg (bi erebî navê wê kirine al-Hamam), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Mijarên têkildar 
Hemze Beg

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Quldûman, Dêrika Hemko

Quldûmam (bi erebî navê wê kirine an-Najaf), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Şekirxaç

Şekirxaç (bi erebî navê wê kirine Sharam ash-Shaykh), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Sirûda neteweyî ya Somalîlendayê

Samo ku waar sirûda neteweyî ya Somalîlenda ye. Sal 1991ê de sirûd hatiye qebûlkirin. Li Somaliyayê jî ew sirûd tê gotin.

Mijarên têkildar 
Soomaaliyeey toosoo

Çavkanî

Girêdanên Derve
Redsea Online
YouTube

Sirûd
Somalîlenda
Sirûda neteweyî ya Gambiyayê

For The Gambia Our Homeland sirûda neteweyî ya Gambiyayê ye. Ji hêla Virginia Julia Howe ve hatiye nivîsandin û ji hêla Jeremy Frederic Howe ê jî sirûd hate çêkirin. 
Piştî îlankirina serxwebûnê 1965ê çêkirina ala û sirûdê kete pêşbaziyê û paşê hatiye qebûl kirin.

Watenasî
For The Gambia Our Homeland - Gambiyan welatê me ye.

Çavkanî 

Wîkîpediya Îngilîzî

Girêdanên derve

MIDI File 

Gambiya
Sirûd
Sirûdên neteweyî
Sirûda neteweyî ya Peravê Diranfîl

L'Abidjanaise sirûda neteweyî ya Peravê Diranfîl e. Her çiqas paytexta welatê Peravê Diranfîlê Yamoussoukro jî be di sala 1960î de sirûd li sernavê Abidjanê dimîne. Ji hêla Mathieu Ekra, Joachim Bony û Pierre Marie Coty ve hatiye nivîsandin û Pierre Marie Coty bi Pierre Michel Pango re besteya wê çêkiriye.

Çavkanî

Girêdanên derve
 

Sirûd
Peravê Diranfîl
Asteroîd

Asteroîd an jî gerstêka biçûk a heyvê  cîsmekî esmên e yê ku rûerdê gerstêrkê dişibe heyvê û ji ber vê yekê "heyva biçûk" jî tê gotin.

Li fezayê zêdeyî 200 asteroîd hene.

Bêjenasî 
 
Bi grekî Asteroeides, navê xwe ji grekî distîne (aster = stêrk) + (eidos = şêwe, şikl) piştre jî derbasî zimanê îngilîzî bûye asteroid.

Ji meteoran yên herî mezin in û ji gerstêrkan jî biçûktir in, ji ber wê hinek cara navê planetoìd (gerstêrok) tê bikaranîn.

Heta dawiya sala 1851'ê 15 asteroîd dihatin zanîn, ew asteroîd bi sembolên xwe yên dîrokî ve li jêr in:

Çavkanî 

Stêrnasî
Stêr
Zlín (herêm)

Herêma Zlínê (bi çekî: Zlínský kraj, bilêvkirina kurdî: Zlînskî kray) yek ji çardeh herêmên welatê Çekyayê ye. Herêm ji rêveberiya herêmên biçûktir pêk hatiye. Herêm dikeve rojhilatê navenda herêma dîrokî Moravyayê. Li gorî ku birêvebirina herêmên Çekyayê pêkhatine, paytexta her herêmê heye û paytexta vê herêmê jî bajarokê Zlínê ye ku herêmê navê xwe jê girtiye. Ji bilî Zlínê sê bajarokên din Kroměříž, Vsetín û Uherské Hradiště li vê herêmê hene. Nifûsa herêmê tevde 590.067 kes e.

Li gorî serjimara 2005an bajarok û gundên li herêma Zlínê ku nifûsa wan bêhtirî pênc hezar kesî bûn li jêr in:

Çavkanî

Girêdanên derve 
 
 Zlínský kraj, Malpera fermî bi Îngilîzî 
 Zlínský kraj, Malpera fermî bi Çekî
 Malperek di derbarê herêmê de 
 Malperek di derbarê îstatîstîkan de

Çekya
Wanik

Wanik (bi erebî navê wê kirine al-'Aziziyat), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Mîrazîz

Mîrazîz (bi erebî navê wê kirine as-Sihiya), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Rûbarya

Rûbarya (bi erebî navê wê kirine ar-Rihayba), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Xaneserê

Xaneserê (bi erebî navê wê kirine Khan al-Jabal), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Gundik, Dêrika Hemko

Gundik (bi erebî navê wê kirine Tal Asfar), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Gêrê, Hesîçe

Gêrê (bi erebî navê wê kirine al-Murtaf'iya), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Hilo Sezan

Hilo Sezan (Hilo Sevan?) (bi erebî navê wê kirine as-Safah), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Sermisala Jor

Sermisala Jor (Sermisaxa Jor?) (bi erebî navê wê kirine al-Bistan), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Kaniya Nebê

Kaniya Nebê (bi erebî navê wê kirine Nab'a an-Nabi), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Çêlekê

Çêlekê (bi erebî navê wê kirine al-Jabriya), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Girê Fatê Xerbî

Girê Fatê Xerbî (bi erebî navê wê kirine as-Sawdi Gharbi), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Qaztepan

Qaztepan (bi erebî navê wê kirine Bab Silayman), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Batirzan

Batirzan, gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Qirxo

Qirxo, gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Kûlîcê

Kûlîce, gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Elwanik Azîm

Elwanik Azîm an jî Elwanik Ezîm, gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Elwanik Şêxê

Elwanik Şêxê, gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Kortepan

Kortepan (bi erebî navê wê kirine Tal Awar), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Girkê Legê

Girkê Legê (bi erebî navê wê kirine al-Ma'bada), bajarokekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Demîrqapo

Demîrqapo yan Demîrqapû yan jî Demîrqapî (bi erebî navê wê kirine Bab al-Hadid), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Çilaxa

Çilaxa, anku Çilaẍa (bi erebî navê wê kirine al-Jawadiya), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Dêrika Hemko
Tilkoçer

Tilkoçer, Til Koçer an Koçer (bi erebî navê wê kirine al-Ya'rabiya), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Hemko
Husên Hesen

Derhêner Husên Hesen ku klîba wî wekî klîba herî serketî hate hilbijartin, bi fîlmê Û Nêrgiz Bişkivîn eleqeyeke mezin dît, niha jî ji bo ku fîlmekî li ser Enfalê bikişîne ji Hikûmeta Kurd li benda alîkariyê ye.

Derhênerê başûrî Husên Hesen bi kişandina klîban nav û dengê wî hat bihîstin. Bi klîba ku ji bo strana Hesen Şerîf "Beyta Laleş" kişandibû di Festîvala Klîban a Zaxoyê de xelata klîbê kerî serketî girt. Ji wê rojê ve derhêner Hesen klîban dikişîne û niha ji bo kişandina hin klîban hat Stenbolê.

Husên Hesen li Stenbolê ji bo strana "Lê bûkê" ya hunermend Rojda, ji bo strana "Mişko" ya Koma Agirê Jiyan û ji bo stranên "Kevokê" û "Asiyên Tebaxê" yên Koma Rewşen klîb kişand. Klîba "Lê bûkê" temam bûye lê yên din dê beşek jê li Başûr jî bê kişandin. Ew li ser klîbên kurdî dibêje, "Ez dixwazim karek baş bikim. Di nav klîbê de xeyal girîng e. Ger stran jî baş be klîbeke baş derdikeve holê" û dide zanîn ku gelek kes jê dixwazin klîban bikişîne lê ji bo stranên ku naecibîne klîban nakişîne.

Li gor wî rihê klîbên kurdî gihîştiye asta dinyayê lê ji aliyê teknîk û tiştên wisa de hê li paş e.

Husên Hesen tevî Mesûd Arif Salih yekem fîlmê metrajdirêj bi navê "Û Nêrgiz Bişkivîn" kişandibû.  Fîlmê ku qala têkoşîna pêşmergeyên kurd ên di salên 1970'yî yên li hember zilma Sedam dikir di 30'emîn Festîvala Montrealê de hat nîşandayîn û gelek eleqe dît. Derhêner Hesen niha dixwaze fîlmekî li ser Enfalê bikişîne. Ji bo kişandina fîlm di sala 2006'an de serî li Wezareta Çandî ya Hikûmeta Kurdistanê daye lê jê gazinc e ku hê alîkarî negirtiye.

Navê fîlm "Her man" daniye û fîlm qala çîrokek keçek kurd a berî Enfalê dike. Fîlmê ku dê çîroka wê heta 1988'an bûyera Helebçeyê jî bê û heta bigihîje qampên ku kurdên Başûr li bajarên Bakur çêkirin, di heman demê de çîrokeke evînî ye.
Hesen ji bo projeyê hê li benda alîkariyê ye û wiha dibêje, "Ev salekê ye ez li benda alîkariyê me. Di nav salekê de piştgirî dan 4-5 projeyan lê hê bersiveke erênî nedane projeya min. Hin projeyên piştgirî girtin piştî min serî li wan dabû. Ger ez alîkarî negirim ez nikarim bikişînim. Ji min re gotin, 'Em 150 mîlyon dînar bidin te' lê ev ji bo fîlmê min têrê nake. Butçeya fîlmê min 519 mîlyon dînar e."

Pirsa wekî "Ma pereyên wan nîn in?" wiha dibersivîne Husên Hesen: "Pereyên wan hene nîn in ez nizanim. Dibêjin emê girîngî bidin sînemayê. Lê hin pirsgirêk derdikevin. Dibêjin ev pere pir e. Bi ya min di rewşeke wisa de gere gazî derhêneran bikin û bi wan re biaxivin. Wan nas bikin, ew kî ne, çi dikin, dixwazin çi bikin, li gor wê piştgirî bidin. Divê piştî dan û standineke wisa biryarê bidin."

Li gor gotina derhêner Hesen çawa piştgirî bigire di cih de dê dest bi kişandina fîlm bike.
Derhêner Husên Hesen ku di heman demê de kurtefîlman jî dikişîne kurtedemek berê kurtefîlmê wî yê bi navê "Demjimêrek berî niha" li Hewlerê xelata yekemîniyê girt.

Derhêner
Lagos

Lagos (bi îngilîzî: Lagos; bi zimanê edo: Èkó) paytextê berê û bajarê herî mezin ê Nîjeryayê ye. Xwedî keştîgeheke mezin e.

Portûgaliyan di sedsala 15em de li vir navendeke berhevkirina koleyan avakiriye. Di sedsala 19em de brîtaniyan li vir desthilatî kiriye. Aboriya bajêr li ser masîvanî, veherîna otomobîl û keştiyan, lastîk, sabûn û hilberîna bîrayê (pîvo) ye.

Li bajêr xizanî û bêkarî gelek e. Bingeha bajêr ne zexm hatiye danîn, binavayî têr nake. Hewaya wê pirr germ e. Sala 1991ê de serbajariya wê hate betalkirin. Serbajarê niha yê Nîjeryayê Abuja ye.

Bi texmînî heşt milyon kes lê dijîn. Rûerda parêzgehê 787 km² ye.

Keç û kurên Lagosê 
 Hafsat Abiola (jdb. 1974), çalakvana mafê mirovan
 Olubayo Adefemi (1985–2011), futbolvan
 Dele Adeleye (jdb. 1988), futbolvan
 Claude Ake (1939–1996), civaknas
 Henry Akinwande (jdb. 1965), bokskerê nîjeî-brîtanî
 Benedict Akwuegbu (jdb. 1974), futbolvan
 Tony Oladipo Allen (jdb. 1940), daholjen, komponîst 
 David Aradeon (jdb. 1933), endezyar û kûrator
 Tafawa Balewa (1912–1966), 1957–1966 serokwezîr
 Ambrose Campbell (1916–2006) muzîker
 Noel DaCosta (1929–2002), komponîst û viyolînîstê amerîkayî
 Florence Ekpo-Umoh (jdb. 1977), atleta alman
 Akin Euba (jdb. 1935), komponîst
 Buchi Emecheta (jdb. 1944), nivîskara nîjerî
 Keziah Jones (jdb. 1968), stranbêj û gîtarîst
 Moses Lamidi (jdb. 1988), futbolvanê alman-nîjerî
 Herbert Macaulay (1864–1946), siyasetmedar
 Nojim Maiyegun (jdb. 1944), boksker, pokala bronz a olîmpiyayê li Tokyo 1964
 Stephen Ayodele Makinwa (jdb. 1983), futbolvan
 Obafemi Martins (jdb. 1984), futbolvan
 Sunny Obayan (jdb. 1988), futbolvanê nîjerî-spanî
 Hakeem Olajuwon (jdb. 1963), basketbolvanê nîjerî-amerîkayî
 Anthony Olubunmi Okogie (jdb. 1936), sermetranê Lagos û kardînal
 Ademola Okulaja (jdb. 1975), basketbolvanê alman
 George Osodi (jdb. 1974), nîgarkêş 
 Tayé Taiwo (jdb. 1985), futbolvan
 Taribo West (jdb. 1974), futbolvanê nîjerî

Girêdanên derve 
 
 Goethe-Institut Lagos
 Wêne ji Lagosê, salên 1980yî 

Bajar
Nîjerya
Kînşasa

Kînşasa paytext û bajarê herî mezin ê Kongoyê ye. 

Gorî hejmartinên sala 2009ê gelheya bajêr li dora 10 milyonê ye. Navê berê yê bajar Léopoldville ye. Ev nav bo xatirê keyê Belgiyayê Leopold II. hatibû dayîn. Sala 1967 navê bajar kirine Kinshasa.

Galerî 

Kongoya Demokratîk
Paytextên Afrîkayê
Rûnbirêşk

Rûnbirêşk, çerxetûn, exlewik, miqilk, tawe, padedank, panik alaveke pêjgehê ye. 

Ji bo biraştin, qelandin û heger kûr be herwiha bo kelandinê ye. Helbet mirov dikare bo kar û armancekê din jî bikar bîne. Berê ji xweliyê dihatin çêkirin. Îro ji gelek lajwerdan, gelek cureyên wê hene.

Serpêhatiya rûnbirêşkê 
Tê gotin cara berê li Mezopotamyayê hatiye bikaranîn. Panna gotine jê re, ango pan (pehn, alava pan). Ev nav derbasî gelek zimanên rojavayî bûye. Grekiyan têganon gotine. Bi texmînî ji Hindistan an îraniyan (fars, kurd, belûç ûêd.) derbasî komên xelkê Mezopotamyayê bûye, lewra koka bêjeyê bi zimanê îndo-aryanî ye.

Hin ji formên wê 
Gelek awayên rûnbirêşkê hene ku her yek ji wan mirov dikare bi awayekê bi nav bike:
Rûnbirêşka çerçiyan Çerçiyan mêzînên xwe carnan bo biraştinê jî bikardianîne. Niha jî cure rûnbirêşkên ku bişibin sîniya mêzînan ku hema bigire dora wan nîne wisa tê binavkirin. 
Rûnbirêşka beroşkî Gelek kûr in, bo biraştina, qelandin an qijilandina xwarinên hêsan in. Xwarinên ku zû diqelin, diqijilin an dikelin. Bo mînak qelandina loviyên teze.
Rûnbirêşka Lyonî Ji navendê berî bi gloverka devedorê kanalên herikînê yên gloverkî hene. Bo rûn belav bibe wisa kirine lê rûnê wekhev belav nake. Bo biraştina goştên bi hestî baş e.
Rûnbirêşka masiyan Glover e, mezin e ku masî bi giştî bicih bibin. 
Rûnbirêşka kloran Dora wan hinekê bilind e û ji lajwerdên nermane ne. Li Bakurê Kurdistanê pirranî ji bafonê ne.
Rûnbirêşka Blini Wekî ya kloran e, bêhtir kûr e. Kêmzêde 12 cm dora wê heye.
Rûnbirêşka hêkê Glover an bigoşe ne. Cure cure ne, gorî daxwazê navenda wan wekî pêpelûkan in an berî bi çeperê kûr in.  
Rûnbirêşka paella Herwiha paellera ji paella pirranî mezin e û bo agirê kuçikê tê bikaranîn. Ango agirê derve. Peyva paella bi zimanê katalanî tê wateya rûnbirêşk. 
Rûnbirêşka wekî balîfa marê Dişibe balîfa marê (qepûşk) yan boxriyê. Bo cure kateyan e ku him dirûvê dide, him jî wekhev dipijîne.
Rûnbirêşka biling Bo agirê derve ye, pirranî ji hesinê ye. Biraştin an qelandina serûpêyan bikêr e.
Rûnbirêşka duçepil Du destikên wê hene. Kûr in. Him bi argunê, him bo kuçikan dibin. 
Rûnbirêşkên pêjgehên aşxaneyan Mezin, bi elektrîkê yan gazê ne. Gelek cureyên wê hene. Karê aşpêj hêsantir dikin.
Makîyakînabe Çargoşekî ye (Japon).

Aman
Firax
Kolkata

Kolkata an jî Kalkûta (, Kolkatā; heya 2001 Calcutta) serbajarê federedewleta Bengala Rojava ya Hindistanê ye.

Navê bajar sala 2001ê ji aliyê dewleta Hindistanê ve wekî কলকাতা Kolkātā [ˈkolkat̪a] hatiye guhertin. Hindistanê navê gelek bajaran guhertiye yan wergerandiye ser karakterê zimanê hindî.

Bingeha navê wê 
Navê bajêr di zimanê herêmê bengalî de কলকাতা Kolkātā [ˈkolkat̪a] ye. Di dema mêtingeriyê de rojavayiyan Calcutta [kælˈkʌtə] gotin û her wisa ma. Hindistanê sala 2001ê navê bajar ê bi forma kolonyalîstan rakir, navê berê kir fermî.

Dîrok

Erdnîgarî

Avhewa

Niştecihên Kolkatayê

Aborî

Wargehên balkêş

Bajarên hevçeng

Keç û kurên Kolkatayê 
 William Makepeace Thackeray (1811–1863), nivîskar
 Rabindranath Thakur (1861–1941), helbestvanê neteweyî yê bengalî, xelata Nobel a wêjeyê 1913
 Vivekananda (1863–1902), fîlozof
 Chittaranjan Das (1870–1925), parêzer û siyasetmedar
 Aurobindo Ghose (1872–1950), polîtîker, fîlozof û mîstîker
 Prasanta Chandra Mahalanobis (1893–1972), fîzîknas û helbestvan
 Satyendranath Bose (1894–1974), fîzîknas
 A. C. Bhaktivedanta (1896–1977), wergervan û damezîrênerê  ISKCONê
 Chhabi Biswas (1900–1962), aktor
 Ion Calvocoressi (1919–2007), eskerê brîtanî û borsevan
 Satyajit Ray (1921–1992), derhêner
 Hrishikesh Mukherjee (1922–2006), derhêner
 Tapan Sinha (1924–2009), derhêner
 Uttam Kumar (1926–1980), aktorê fîlmê
 Subrata Mitra (1930–2001), kameraman
 Dileep Kumar Kanjilal (jdb.1933), profesor û îndolog
 Gayatri Chakravorty Spivak (jdb. 1942), zanaya wêjeyê
 Aparna Sen (jdb. 1945), aktrîsta fîlmê û derhêner
 Victor Banerjee (jdb. 1946), aktor
 Shuvaprasanna (jdb. 1947), wênesaz
 Sumantra Ghoshal (1948–2004), gerînende-mamoste
 Jaya Bhaduri (jdb. 1948), aktrîsta navdar
 Vikram Seth (jdb. 1952), nivîskar
 Sajal Karmakar (jdb. 1955), muzîkvan (tabla)
 Amitav Ghosh (jdb. 1956), nivîskar
 Rajesh Mehta (jdb. 1964), muzîkvanê jazzê
 Kiron Khosla (jdb. 1967), wênesaz
 Leander Paes (jdb. 1971), lîstikvanê tenîsê
 Rani Mukerji (jdb. 1978), aktrîsta navdar
 Mary Ann Gomes (jdb. 1989), lîstikvana kişikê

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Malpera fermî ya bajêr
 Balyozxaneya giştî ya alman a Kolkatayê
 Goethe-Institut Kolkata
 Calcuttaweb.com
 Kolkata.net 

Bengala rojava
Bajarên Hindistanê
Paytextên dewletên dîrokî
Sefarî

Sefarî, sefartî an jî sefarkarî, paqijkirina firaqên sifir ji tenî yan jî ji qilêrê. Ji kesê ku sefariyê dike re sefar dihate gotin. Berê ev kar li Kurdistanê bi giranî ji aliyê filehan ve dihate kirin.

Herwiha binêre li: Sifirkerî

Kar
Savar

Savar xurdemeniyeke girîng e di pêjgeha kurd de ku ji genim e. Di kurdiya kevn de pimav jî gotine. Pimav ji du bêjeyan pêk tê: Pimpişandin, pimandin û av. Ango xwarinaku bi avê tê pimandin, pimpişandin. Kurd bêhtir girar û savarê bikartînin.

Girar, savar, bulxur, pîlav, pimav 
Cureyekê girarê ye savar. Girar di rastiya xwe de hebên ku dikevin nava şorbeyê re tê gotin. Ji bêjeyên "gir û ar (ango ard, arvan)" pêk tê. Ard ne tenê ji genimê tê çêkirin. Bo mînak girara dew dikare ji savar, nok, nîsk dexlek (zadek) din jî bê çêkirin. 

Ev bûye sedemê şaşiyan. Lewra jî li hin deverên Kurdistanê ji savarê re girar jî tê gotin. Bi bandora erebî bilxur, bulxur jî gelek tê bikaranîn. Ango li hin herêman xwarin heger ji nîsk an nokê jî be, jê re savar gotine. Pîlav jî xwarineke xwerû kurdî ye. Ji savara avî (ron) a bi avê tê pimandin, pimpişandin e. Di hin devokan de tîpa +v dikin +w. Bo mînak av, aw. Pilav an pîmav bûye pîlav/w.

Amadekirina savarê 
Genim tê kelandin, radixin ber tavê û di coniyan de dikutin, qalik tên derxistin. Di destarên savarê de tên hûrandin. Bo kufteyan cuda ye, hûr tê hêrandin, wekî pişrûkê ye.

Kurd bêî savarê nikarin lewra gelek xwarinên wan ji savarê ne. Bi taybetî li herêma Tolhildanê heger 200 cure xwarin bên xwarin, ji wan sedî sed nîvê wê ji savarê ye. Meledî, Gurgum, Dîlok mirov dikare bêje welatê kufteyan e ku ji savarê tên çêkirin. Ji aliyê rîçaliyê ve (lûf, rehik, lîf) dewlemend e ku bijîşk xwarina wê temî dikin. Vîtamîna B1 dihewîne ku bo mejî bikêr e.

Zad
Xwarin
Pêjgeha kurd
Bangalor

Bangalor an jî bi fermî ji sala 2006'an û pê ve  Bengaluru, serbajarê federedewleta Hindistanê Karnatakayê ye. Bi tevî 5,4 milyon gelheya xwe  pêncemîn bajarê mezin ê Hindistanê ye.

Bangalor navendeke girîng a pîşesaziya esmangerî û fezayê ye, çi sîvîl, çi leşkerî. Ji ber ku lê gelek park hene, wekî „bajarê baxçeyan“ binavdikin.

Dîrok 
Bingehê Bangalorê sala 1537 ji aliyê Kempe Gowda I (1510 heya 1570) hatiye danîn. Kempe Gowda bo bajarê nû navê Bengaluru bijartiye ku ev paşnava xuşk û diya wî bûye. Niha ev bajarê kevn bi navê Halebengaluru (Bangalora kevn) li nêzîkî Bangalorê dimîne.

Gelhe 
Gorî hejmartinên 2001ê, nifûsa bajêr 4.292.223 e. Nîvî zêdetir niştecihên wê koçber û biyanî ne. Zimanê fermî zimanê kannada ye. Herwiha ûrdû, îngîlîzî, tamîlî, telûgû û malayalam jî tê axavtin.

Pirraniya koçberan tamîlî ne (30 %). Pirraniya biyaniyan bûye sedemê nakokî û nîjadperestiyê jî ku gelek caran di nava komên gelan de pevçûn derdikevin.

Aborî 
Hindistanê navendên xwe yên esmangerî, çêkirina roketan û çekên nûjen li vir civandiye. Bo mînak Hindustan Aeronautics Limited (HAL), ku firokeyên sîvîl hildiberîne li vir e. Dîsa National Aerospace Laboratories (NAL), Indian Space Research Organisation (ISRO) jî li vir in ku li lêkolînên fezayê dikin û satelîtan çêdikin.

Geşt û guzar 
Lal Bagh yek ji mezintirîn seyrangehên bajêr e. Herwiha Cubbon Park jî. Vidhana Soudha (parlamen) û High Court, dêrên ji dema mêtingeriyê jî cihên balkêş in.

Keç û kurên Bangelorê 
 Lindsay Anderson, derhênerê brîtanî
 Ali Bongo, komedyen û sêrbazê brîtanî
 Aaron D'Souza, ajnekerê (melevanê) hindî 
 Guru Dutt, derhêner, aktor 
 Lara Dutta, aktrîst
 Udayraj Karpur, lîstikvan
 Algernon Kingscote, tenîsvanê brîtanî
 Kiran Mazumdar-Shaw, karsaza hindî
 Dino Morea, aktrîst
 Agha Shahi, dîplomat û siyasetmedarê pakistanî
 Sri Sri Ravi Shankar, damezrînerê International Art of Living Foundation
 Anup Sridhar, lîstikvanê badminton
 Hannumappa Reddy Sudarshan, bijîşk

Galerî

Çavkanî 

 Malpera fermî ya bajêr 
 Malpera fermî ya Karnatakayê 
 Malpera fermî ya wezareta agahdariyê

Nivîsar
 Bangalore: Silicon Valley or Coolie Valley?
 How did Bangalore get its name? 
 Praktikum in Indien, u.a. Bangalore 
 Bengaluru - Glanz und Elend in Indiens Wachstumsstadt, Artikel von Frank Hoffmeier 

Wêne
 My Own Private Bangalore

Bajarên Hindistanê
Şîrbirinc

Şîrbirinc, şîrizmok, şorbeşîrîn,  şorbeşîr,  gulol cure şîraniyek ji pêjgeha kurd û balkanî ye. Herwiha ereb, suryanî, romî (tirk) jî dixwin û li Ewropayê jî navdar e.

Gelek cureyên wê hene lê berkeliya wê ya sereke her şîr û riz (birinc) e.

Şîrbirinca Melediyê 
Berkeliya wê:
 1,5 stekan (qedeh) riz
 1 kg şîrê sar
 1 lt av
  2 kevçî ardê (arvanê) rizê
 2,5 kevçî şekirê hêrayî
 Darçîn (bi latînî: Cinnamomum)

Amadekirin 

Riza xwe bişon û bi lîtreyek ava xwe bidin ser agir. Heya ava xwe kişand bikelînin. Şîr bedin ser, carek ducaran tevdin, bikelînin. Di tasekê de ardê birincê bi stekanek avê tevdin. Ji şîrê dikele bi qasî heskek bigirin berdin tasê. Ango divê ardê we yê birincê hinekê germ bibe. Tasa xwe berdin quşxaneyê bi tevdanê 10 deqe bikelînin. 

Şekira hêrayî berdin keliya xwe û heya du car kef pê hat bikelînin. Di vê navberê de bêrawestan tevdin. Gulol êdî amade ye, berdin tasan û bînin ser destexaneyê (sifreyê). Helbet beriya xwarinê, darçînê pê werbikin.

Hin ji cureyên şîrizmokê / şorbeşîrê

Girêdan
 

Xwarin
Şîranî
Pêjgeha kurd
Pêjgeha Dêrsimê
Cacix

Cacix, caciq, zazik, çênca sîrimê, şorbeya xiyarê him şorbeyek, him jî çêncek e di pêjgeha kurd de. Heger bêav ango tîr be wekî çênc, heger ron be wekî şorbeyekê tê xwarin.

Tê gotin ev xwarin ji yewnaniyan û romayiyan belav bûye. Di gelek zimanan de navê wê dişibe zazîkî ya yewnanî. Dibe ku etîmolojiya kurdxê di zimanê kurdî de be.

Ji av, mast, sîr (an sîrim), biharbêhn (biharat), arûyê (arûfê, xiyarê) tê çêkirin. Li hin deveran zivistanê gizêr, hêliz (şêwit) ûêd jî tevê dikin.

Çavkanî 

Xurînî
Sos
Pêjgeha kurd
Herîsorik

Herîsorik (Gallinago gallinago), cureyekî çikçikeyan (Scolopacidae) ji cinsê qarîkikan (Gallinago)e.

Şayes û reftar 

Çûkekî koçbar e, payîz û zivistanê li her çirav û beravê Kurdistanê tên dîtin. Bi kêzikan, kurmikan, bi çelikê beqan û masiyan, bi bizir û giyayan xwedî dibin.

Di serê meha nîsanê carnan jî di adarê de qurp dikevin û di derdora 15-20 rojî qurpketî dimînin.

Pêşangeh

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Common Snipe videos, photos & sounds  
 Avibase
 Gallinago gallinago(ITIS)
  - sound sample

Qarîkik
Çikçike
Balindeyên li Kurdistanê
Faunaya Kurdistanê
Faunaya Asyayê
Faunaya Ewropayê
Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Beravî
Tirşîn

Tirşîn, tirşî awayekê parastina sebze û fêkiyan e. Di pêjgeha kurd de cihekê wê yê girîng heye. Li Asya û Ewropayê gelek cureyên wê tên xwarin. Ji kurdan derbasê tirkan jî bûye ku bi tirkî dibêjin turşu.

Sebze û fêkî di nava şoriyê de tên sekinandin û ev rêbaza han mejûyê bikaranînê dirêj dike. Ji demên pirr berê ve ev teknîk hatiye bikaranîn ku mirov bikaribin zivistanê jî fêkî û sebzeyan bixwin. 

Di dema nûjen de ji ber ku sarinc hene êdî ne ji bo dirêjkirina mejûyê bikaranînê, bo daxwazê tirşîn tên çêkirin.

Tirşînên sereke yên pêjgeha kurd 
 Tirşîna bejikê (qitî, qîtik, şarax, kilyar, omidî, acûr, tehlîşk hwd gelek binavkirinên bejikê hene)
 Tirşîna şêlimê
 Tirşîna zerdeyê
 Tirşîna têkelav (di têkelê de gizêr, fringî hwd gelek riwek hene)
 Tirşîna arûyê (xiyar, cehîk, xirtik)
 Tirşîna kelema sor

Sebze û fêkiyên sereke yên tirşînê 
 Arûf (xiyar)
 Kelem
 Firengê heşîn
 Lîmon
 Bexdenûs
 Hêliz (şêwit)
 Pelên defneyê (qarê)
 Îsot
 Bihok
 Alû (hilû, alûce)
 Sîr
 Sêv
 Gizêr

Tirşîna Îdirê navdar e. Herwiha li Amed û Rihayê jî tirşînên gelek bitehm tên xwarin.

Tirşîn
Pêjgeha kurd
Pêjgeha ereb
Pêjgeha ermenî
Pêjgeha Azerbaycanê
Pêjgeha balkanî
Pêjgeha Îranê
Lêvenî

Lêvenî, şorbeya serlêvî, navê şorbeyeke kurdî ye ku ji hebên biçûk ên kufteyan (kutilkan) tê çêkirin. Navê xwe ji hebên kufteyan ên wekî leblebiyan tên ser lêva mirov digire.

Berkelî 
Bo kufteya wê:
 250 gr goştê hêrayî
 1 serî pîvaza renandî
 Îsota reş
 Xwê (sol)
 2 kevçî rûnê gulberojê

Bo şorbeya wê:
 Stekanek (qedehek) noka kelandî û nîvê stekanê riza xaşandî
 1 hêk
 Nîv kg mast
 1 kevçî ard (arvan)
 2 kevçî runê nivîşkî
 1 kevçî rûnê zeytê
 1 kevçî pûjan (tihtavik)

Amadekirin 
Ji melzemeyên kufteyê kufteyên biçûk çêbikin. Hemiyan li ser sêniyekê raxin û di sarincokê de bidin sekinandin.

Mast, riz, hêk û kevçiyekê ardê tevdin û bikelînin. Dema şorbeya we keliya nokan tevlî bikin. Heya birinca we nerm bû wisa bidomînin.

Dema şorbeya we dikele 2 kevçî runê gulberojkê berdin rûnbirêşkekê. Rûnê we qijilî kufteyên xwe berdin navê û biqijilînin. Carnan taweya xwe bihecînin ku baş biqijile.

Şorbeya we keliya û kufteyên we qijilî, bi qasî nîv katjimêrê (saetê) bidin rawestandin. Xwêya xwe bavêjinê. Beriya hûn bixwin runê nivîşkî û zeytê di rûnbirêşkê de biqijilînin, pûjana xwe bavêjinê û vê çênca xwe berdin ser xwarina xwe. Êdî amade ye bê ser destexaneyê.

Xwarin
Pêjgeha Amedê
Pêjgeha kurd
Şorbe
Xwarinên quşxaneyê
Zanîngeha Butlerê

Zanîngeha Butlerê (bi îngilîzî: Butler University) zanîngeheke taybet ya li Indianapolisê ye. Zanîngeh di sala 1855an de hatiye damezrandin. Niha di vê zanîngehê de 4.512 xwendekar dixwînin, di bin alîkariya 328 mamosteyan de.

Girêdan
Malpera fermî a zanîngehê (bi inglîzî)]

Zanîngehên DYAyê
Beroş

Beroş cureyekê quşxaneyê ye. Ji quşxaneyên hinekê mezin re tê gotin ku pirranî di malbatan de (malbatên nifûsa wan pirr e) tê bikaranîn. Lewra hinekê mezin e. 

Li Kurdistanê beroş di dîlan û şînê de, bi sîtil, qulpok û distan re tê bikaranîn. Beroş ji sîtil, qulpok û distê biçûktir, ji verok û quşxaneya normal mezintir e. Hinekê kûr e.

Di zimanê kurdî de gorî mezinî û kêrbariya xwe bi navên taybet tên binavkirin. Ev jî dibe sedemê tevlîheviyan. Navê vê firaqê yê giştî quşxane ye. Quşxane herwiha bo quşxaneyên normal (ne mezin, ne jî biçûk) ên di jiyana rojane de tên bikaranîn re jî tê gotin.

Cureyên quşxaneyê 
 Verok
 Quşxane
 Beroş
 Kilince
 Qulpok
 Sîtil
 Kokot
 Dist
 Quşxaneyên hilmê
 Quşxaneyên nûjen ên pêjgehan / aşxaneyan

Firax
Quşxane
Sirûda neteweyî ya Somalyayê

Soomaaliyeey toosoo ji 2000 heta tebaxa 2012an sirûda neteweyî ya Somaliyayê bû.

Dîrok 
Tê gotin ku sirûd di 1940î de straneke somalî ye. Li gor hikûmeta Somaliyayê sirûd ji hêla li Ali Mire Awale ê sala 1947an de hatiye nivîsandin.

Lê li gorî hinek çavkaniyan jî sirûd ji hêla Ali Mire Awale û Yusuf Haji Adan ê sala 1940an de hatiye nivîsandin.

Piştî serxwebûna Somaliyayê 1 tîrmeh 1960an sirûd tê gotin û her sibehî di dibistanan de tê gotin. Sirûd sala 2000an de bi awayekî fermî hate qebûl kirin.

Sirûda berê, 1969-1991 
Sirûda berê ya Somalyayê ji aliyê Giuseppe Blanc ve hatiye çêkirin. Di navbera salê 1969 - 1991ê de li Somaliya îtalyan ev sirûd hate bikaranîn.

Mijarên têkildar 
Sama ku waar

Çavkanî 

Sirûd 
Somalya
Qedayîf

Qedayîf (yewnanî: κανταΐφι, kadaífi; bulgarî: кадаиф, kadaif; erebî: كنافة, kanafa) cure şîraniyek e û di pêjgeha kurd, ereb, Anatolya û balkanî de cihekê girîng digire. 

Li Yewnanistanê ji bindeq, pelhevîrka (şikeva) tenik û doşaviyê tê çêkirin. Qedayîfa kurdî jî heman e, gûz jî tevlî dikin. Suryanî û ereb penîr jî dixinê. Li hin deverên Kurdistanê jî wisa dikin. Ji ya bi penîr re kanafeh an kunefe dibêjin.

Galerî

Çavkanî 

  Kadayif, Sweet Noodles in the Turkish Cooking Everyday Blog
  Kadaif Noodles in the Martha Stewart website

Xwarin
Şîranî
Pêjgeha kurd
Pêjgeha yewnanî
Pêjgeha balkanî
Pêjgeha ereb
Meftune

Meftune, meftûne cure xwarineke quşxaneyê ji pêjgeha kurd û gelên cîran e. 

Ji ber ku bêjeya "meftûne" tê wateya dildayînê, ev xwarin bi qasî dildayînê hatiye hezkirin. Bi taybetî li Amedê gelek hez jê tê kirin.

Berkelî 
 750 gr goştê sor
 4 serî bacanê reş (bacanreşk)
 4 serî frrengî (pamîdor, bacanê sor, şamî, şamik, tomatos)
 4 serî îsot
 2 kevçî simaq
 4 serî sîr
 Rûnê ron (gulberoj aêd)
 Av
 Xwê
 Biharbêhn (biharat) li ser daxwazê ye

Amadekirin 
 Rûnê xwe berdin quşxane yan beroşa xwe û biqelînin. Dema baş qeliya heya ser goşt bigire avê berdinê. Bi vî awayî heya ava xwe kişand bikelînin.
 Bacan, fireng û îsota xwe tîke bikin berdin ser goştê xwe. Hinekê avê berdin ser û ava darivandî ya simaqê jî pê re. Xwêya xwe bavêjinê û bikelînin. Ber bi dawîbûnê re sîra kutayî tevlî bikin û hinekê wisa bidin rawestandin. Êdî amade ye were ser destexaneyê.

Xwarin
Xwarinên quşxaneyê
Xwarinên bigoşt
Pêjgeha Amedê
Pêjgeha kurd
Çilbir

Çilbir xwarineke ji pêjgeha kurd e.

Çilbir û çilîbir ne yek in 
Du cureyên wê hene. Çilbira navdar, a bi hêk û mastê tê çêkirin e. Çilbira bi goşt û şikevayê tê çêkirin, ne çilbir lê çilîbir an çilekîbir e. Mixabin bi şaşî tên tevlîhevkirin.

Gotin li ser çilbirê 
 Çilbir xwar, hewcedarê çil û yekê nema.
 Çilbir xwar negot çil û yek.

Berkelî 
 Sîr
 Mast
 Hêk
 Rûnê tîr, margarîn
 Îsota sor a hêrayî
 Xwê

Çêkirin 
Badiyeke mezin bigirin û heya nîvî avê têxinê. Xwê bavêjin nava vê avê û bidin ser argûnê, bikelînin.

Gorî daxwazê hêkên xwe biçelpînîn û devanga quşxaneya xwe bigirin. Sîrê bikutin û tevlî mast bikin, tevdin. Sîr-masta xwe li binikên xwarinê (debax) parve bikin. Hêkên pijiyayî darivînîn wan jî li binikan belav bikin. 

Rûnê xwe biqijilînin, îsotê berdinê û vê çênca xwe li binikan parve bikin, bînin ser destexaneyê.

Xwarin
Xwarinên sîr û mastê
Pêjgeha kurd
Pêjgeha bulgarî
Pêjgeha Tirkiyeyê
Çilîbir

Çilîbir xwarineke bigoşt ji pêjgeha kurd e. Bi çilbirê re tê tevlîhevkirin. 

Xwarineke hêsan, çorsane ye. Ji ber wê jî ev nav lê dane. Ango ev xwarin çiliyê, çilekiyê der dibe, bêhna çilekan tîne ber wan.

Pelhevîrkê (şikevayê) bi ava goşt hinekê nerm dikin, radixînin ser binikên xwarinê. Goştê kelandî yan pijandî didin ser û hinekê ava goşt ser werdikin. 

Li Kurdistanê xwarinên wiha hêsan didin zarokan ku aş bibin, heya xwarin amade bû, bisekinin. Pirranî dema xwarineke ji şikevayê tê amadekirin, çilîbirê didin zarokan.

Helbet ne tenê ev xwarin çiliyê, çilekiyê derdibe. Li Kurdistanê ji cure xwarinên xurîniyê re jî viya dibêjin. Kurd çilekiyê wekî marê wan xwe negihînin kesekê rave û teswîr dikin.

Xwarin
Pêjgeha kurd
Xwarinên bigoşt
Tirşik

Tirşik navê komekê xwarinên pêjgeha kurd e. Gelek cureyên wê hene û mirov dikare bêje, kurdan ji ber ku hinekê tirş e, gelek xwarin wekî tirşik binavkirine.

Cureyên tirşikê yên navdar 
Mixabin lêkolîneke zanistî li ser xwarinên kurdî nehatiye kirin. Kesên ku li ser vê babetê xebitîne jî pirranî li ser herêma xwe sekinîne. Ji ber wê ye gelek tevlîhevî û şaşi hene.

Li hin deveran ji tevahiya şorbeyan re tirşik dibêjin ku ev ne rast e. 

 Tirşika Botanê, herwiha Mêrdîn, Riha, Sêrt ûêd 
 Tirşika Gurgumê, herwiha Meledî, Dêrsim, Sêwas ûêd
 Tirşika Amedê, herwiha Mûş, Wan ûêd
 Tirşika tirşoyê

Tirşika Botanê

Tirşika tirşoyê 
Li gelek cihan ji tirşoyê jî şorbeyê çêdikin û jê re tirşik dibêjin. Pelên tirşoyê tên ristekirin û wê dixin dîz an quşxaneyê. Mast an dew berdidin ser, herwiha ava germ, nok, dan û xwê jî. 

Ser wê ard (arvan) belav dikin, devê wê digirin û bi pot û çatan pordikin ku germa xwe xwedî bike. Wisa şevekê tê rawestandin. Sibeyê didin ser agir û bo demekê dirêj tê kelandin. Bi sarî tînin ser destexaneyê. Ji aliyê vîtamîna K dewlemend e.

Tirşika Amedê 
Tîkegoşta xwe (ji goştê mihê û hinekê bi donê ve) bixin dîzê pîvaz, firengê tîke bikin, qatekê bila goşt, yek yek pîvaz û fireng be, wî awayî di dîzê de bicih bikin. Bexdenûsê bixin ser û bo qasî 2 katjimêrê bikelînin.

Tirşika Gurgumê 
Berkelî bo 4 kesan:
 Nîvê stekanê (qedeh) nok
 Nîvê stekanê danê spî
 200 gr keşka li ser pûngê hatiye hişkkirin
 1 stekan mast
 Nîv stekan ard (arvan)

Çêkirina wê:
Rojekê berê nok, keşk, mast û ard bixin quşxaneyê heya ser wan bê porkirin avê berdin ser. Devangê bidin ser, bi pot û çatan binixumînin ku germ xwedî be. Bila şevê heya berbangê wiha bimîne.

Roja din danê spî tevlî bikin, xwê bavêjinê û bikelînin. Di agirê nizm de bi qasî 30 deqe bikelînin û bo xwarinê bînin ser destexaneyê.

Tirşikê bixwin lê nebin "tirşikçî" 
Di wêjeya devkî ya kurdî de cihekê tirşikê yê girîng heye. Dibêjin berê key, mîr û axayên kurd xêra xwe li xizanan tirşik belav dikirine. Xizan li derê palas û pêjgehên wan rêz dibûne. Hin kesên kone (qurnaz) û şelaf ji bo pirr bixwin xwe didane pêş an ji bo xwarinê, ji mîr û axayan re şelafî û pesindarî dikirine.

Têgîna tirşikxwar, tirşikçî derbasê siyasetê jî bûye. Kesên bo berjewendiyên xwe piştgirî û pesindariyê dikin re tê gotin.

Xwarin
Pêjgeha kurd
Xwarinên quşxaneyê
Hêyavk
Biraşka şîşê

‎

Biraşka şîşê, kebaba şîşê cure kebabek ji pêjgeha kurd û gelên cîran e. Li ser agirdankên (mantêz) nûjen ên lajwerdî tê pijandin. Goşt li ser şîşan tên pijandin, navê xwe ji wê digire.

Berkelî 
 1 kg goştê hêtê yê mihê
 3 serî pîvaz
 Rûnê zeytê
 Xwê
 Merge (avtirş, ava firingiyan, ava bacanên sor, salçe)

Çêkirin 
Goştê xwe di dirûvê kûbikî de tîke bikin. Pîvaza xwe hûr bikin, ti teştekê de bi tevî rûnê zeytê, merge, xwê û îsota reş tevdin. Goştê xwe di nav de rojekê di sarincokê de bidin rawestandin.

Sebzeyên xwe bişon, firingî û îsotên hûr bikin. Şîşên xwe amade bikin. Bi awayê rêzkirina 3 çêtî goşt, 1 çêtî donê dawê li şîşan rêzbikin. Li ser agirê komirê bipijînin. Êdî dikare were ser destexaneyê (sifreyê).

Girêdanên derve 
 
 Marinade recipes for shashlik at RusslandJournal.de (ne bi kurdî ye)

Xwarin
Xwarinên bigoşt
Pêjgeha Amedê
Pêjgeha Behdînanê
Pêjgeha Serhed û deşta Rewanê
Pêjgeha kurd
Pêjgeha rûs
Kebab
Goştê biraştî
Pêjgeha ermenî
Pêjgeha Azerbaycanê
Pêjgeha gurcî
Pêjgeha Îranê
Pêjgeha Tirkiyeyê
Pesar Findî

Pesar Ebdulkerîm Findî, bi kurtî Pesar Findî, rojnamevanekî kurd e.

Pesar Findî li sala 1987'an li Duhokê ji dayik bûye û xwendina xwe li wir bi dawî aniye. Ew derçûye Ekadîmiya Serbaziyê ya Zaxoyê û Kolîja Yasa û Ramiyarî ya Duhokê. Roja îro ew karê rojnamevanyê bi şêwazeke azad li Duhokê dike.

Berhemên wî
Berhem û nivîsên wî yên rojnamevanî di rojname û kovarên weke Dicle, Heng, Yasa, Peyama Zanko, War, Rastî û hinekên din de weşandine.

Pesar Findî endamê Sendîka Parêzerên Kurdistanê û Yekêtiya Mafperwerên Kurdistanê ye.

Girêdanên Derve 
 Malpera Taybet ya Malbata Findî

Çavkanî 

Rojnamevanên kurd
Jidayikbûn 1987
Bîco

Bîco, biraşka Rewanê, biraşka Mêrdînikê, kebaba Oltiyê, caxkebab cure kebabek ji pêjgeha kurd e. 

Li deşta Rewanê, parêzgehên Erzîrom, Erdêxan, Qers û Îdirê gelek tê xwarin. 

Navên wan gelek tên tevlîhevkirin lewra li hin herêman hinekê cuda tê çêkirin û bi awayekê din tê binavkirin. 

Bo pijandinê şivik tên bikaranîn. Li Erdêxan, Qers, Erzîrom û Îdirê û herwiha di nava kurdên Ermenistanê de ev cure kebab pirr hezkirî ye. Bi taybetî bîco yan caxkebaba Mêrdînikê gelek bitehm e.

Navê xwe ji bîcoyan ango şivikên pijandinê digire. Cax kebab jî dibêjin. Oltîkebab ji tê bikaranîn.

Amadekirin 
Ji goştê berxan tê çêkirin û li ser bîcoyan (şivik) tê pijandin, bi nanê loş tê xwarin.

Îsota reş, pîvaz, goşt û biharbêhn (biharat) tê tevdan. Li ser bîcoyan tê rêzkirin û li ser agirê darê tê pijandin. Lê hema nayê xwarin, goştê pijandî tê jêkirin û îcar jî wê li ser caxikan dipijînin.

Xwarin
Pêjgeha kurd
Pêjgeha Serhed û deşta Rewanê 
Goştê biraştî
Kebab
Xwarinên bigoşt
Erzîrom (navend)
Pêjgeha Tirkiyeyê
Kirdo

Kirdo, şorbeya kirdo cure şorbeyek ji pêjgeha kurd e. Navê xwe ji lêkera kirinê digire. Tirk viya wekî kurdo didin pêş lê ne wisa ye. Li Tirkiyeyê bi navê Kırdo Çorbası wekî xwarinekeke tirkan didin nasandin û patenta wê deranîne.

Berkelî 
 3 serî pîvaz
 Nîvê stekanê (qedeh) savar
  Kêmzêde nîv kg mast (li ser daxwazê)
  1 hêk Pûjan (tihtavik, nane)''

Çêkirin 
Pîvazên xwe hûrikî hûr bikin û di nava rûnê nivîşkî de heya zerayî pê ket biqijilînin. Pûjana xwe bavêjin navê. Di heman demê de savara xwe bikelînin, di nava badiyekê de mast û hêk biçelqînin. Vê çênca xwe berdin ser pîvazan. Bi hev re bi tevî savarê bikelînin. Li ser daxwazê hin biharat jî dikevin şorbeyê.

Gotinek li ser kirdo 
Kiro nekiro, kirdo çênekiro. (ev gotin ji Bêrtiyan hatiye wergirtin. Têkiliya wê bi vê şorbeyê heye yan nîne, nayê zanîn)

Girêdan 
 Terîfeyeke kirdoyê (bi romî) 

Xwarin
Pêjgeha Serhed û deşta Rewanê 
Pêjgeha kurd
Xwarinên quşxaneyê
Pîzaya şikevayê

Pîzaya şikevayê, pîzaya nanesêlkê cure pîzayek ji koma xwarinên pîza û patîleyê ye. Di pêjgeha kurd de jî cihê xwe digire.

Berkelî 
 4 heb sosîs
 Nîvê kevçiyê rûnê ron
 3 pelhevîrk (şikeva)
 3 hêk
 2 stekan (qedeh) şîr
 1 kevçî mast
 1 kevçî ketçap
 2 kevçî hebên lazûtê (garis)
 1 kevçî awîşen, cehter 
 1 Pakêt penîrê bêrûn û bêxwê yê ji şîrê mihan

Amadekirin 
 Sêniya xwe bi rûnê xijok bikin. Yekemîn pelhevîrka xwe wisa daynin ku ji sêniyê mezintir be, ango pila ji ser dora wê re bavêje. Pelhevîrkên din bi destan parçe bikin.
 2 hêk û spîka hêkek bi 2 stekan şîr, nîvê stekanê rûnê ron û kevçiyek mastê ve di tasekê de biçelqînin.
 Nîvê vê çênca xwe li pelhevîrkên xwe yên parçekirî bidin. Perên pelhevîrka mezin a binî di navendê de bigihînin hev. Kevçiyek ketçapê berdin ser sosa we amade kiribû û wê berdin ser pelhevîrkê.
 Sosîsên xwe rêz bikin, lazût û cehterê pê werkin. Penîra xwe hûr bikin bidin ser sosîsan. Di germahiyeke nîvcoyî de, di argûnê de bipijînin. Zerayî bi penîr ket, derînin û bînin ser destexaneyê.

Xwarin
Pêjgeha kurd
Patîle û pîza
Mogadishu

Mogadishu (Bilêvkirina bi kurdî Mogadîşû /ˌmɒɡəˈdɪʃuː/; Erebî  مقديشو‎ Maqadīshū, îtalyanî; Mogadiscio) paytextî Somaliyayê ye. Li başûrê Somaliyayê cîh digire.

Bi Ereb û Farisan gelên bajarê tevlî hev bûye 10mîn sedsalê de bajar hatiye avakirin.

Etîmolojî 
Navê Mogadişû ji zimanê farisî tê مقعد شاه Maq'ad-i-Shah (Meqemî - Şah) (The seat of the Shah)

Çavkanî

Girêdanên derve 

 GlobalSecurity.org page on the city's history
 Mogadishu at Google Maps
 Map of Mogadishu (1997)
 BBC articles:
 "Inside Somalia's danger zone", October 5, 2008 (videos)
 "Somalian 'ghost city' wracked by war", October 6, 2008
 Photos of Mogadishu taken between 1993 and 1995 
 Few Traces Of Past Glory In Mogadishu - audio report by 

Somalya
Paytextên Afrîkayê
Kufteya Evdîgor

Kufteya Evdîgor xwarineka ku goştê dewaran yê bêbez ve tête çêkirin e. Li Bakurê Kurdistanê taybetî li serhedê tê çêkirin.

Amadekirin 
Goşte dewaran ê bêbez û bê reh lî ser kevirekî heta bibe wek benîşt tê kutandin. Wexta ku li ser kevir tê kutan din av de reh bê dîtin jê tên derxistin. Paşê pîvaz tên rendekirin. Tevlî goşt dibe û baş tê ecinandin. Goştê ku hatiye ecinandin dibin girêkên bi qasî 200 gr. Û bê run tê kelandin. Ava kufteyên keliyayî ji bo savar tê bi kar anîn. Kufte di teyfikan de li ser birinc tê pêşkêşkirin. Kufteyên Evdîgor li navçeya Bazîdê tête çêkirin. Li wir ew xwarin pirr navdar e. Ji ber yê yekê ye ku turîstên serdana Bazîdê dikin bi gelemperî  vê xwarinê wek xwarineka herêmî tercîh dikin.

Xwarin
Xwarinên bigoşt
Pêjgeha Serhed û deşta Rewanê 
Pêjgeha kurd