nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Valery Leontiev

Valery Leontiev, anku Valerî Yakovlevîç Leontiev (bi rûsî: Вале́рий Я́ковлевич Лео́нтьев, Valeriy Yakovlevich Leontiev, * 19ê adarê 1949 li Komi, Rûsyayê) stranbêjekî muzîka pop ê Rûsyayê ye.

Girêdanên derve 
 Malpera fermî ya Leontiev

Stranbêj
Jidayikbûn 1949
Mirovên zindî
Mala Ciwan û Çandê a Mêrdinê

Mala Ciwan û Çandê a Mêrdinê (), ji sala 2001ê û wir de ji bo Proxrama Pêşketina Ciwakî-Aborî a Ciwanên Rohilatabaşûr yên Anatolîyayê dest bi xebatê xwe kirî ye. Ev sazî ji aliyê Parêzgeha Mêrdînê û Projeya Başûrê Rojhilata Anatoliyayê (GAP) tê destek kirin. 

Vîzyona Mala Ciwan û Çandê a Mêrdinê:
 Ji bo ava kirina platformek û serbanek ku hemû xebatên di derheqê ciwanan de tên parastin.

Mîsyona Mala Ciwan û Çandê a Mêrdinê:
 Ji bo ciwanên Mêrdînê pirsgirêk û tengasiyên xwe nas bikin. Ji bo van pirsgirêk û tengasiyan çareserî bê dîtin.

Bizaviyên wê:
 Qursa kombers, Îngilîzî, Wêne û Şano. Ji bilî van qursan xebatên sînema, mûzîk û hwd. jî he ne.

Çavkanî 

Mêrdîn
Altan Tan

Altan Tan (z. 1958 Êlih, Bakurê Kurdistanê), ramyar û nivîskarê kurd e ku pirtûkên xwe bi zimanê tirkî dinivîse.

Perwerdehiya wî 

Altan Tan ê bi eslê xwe ango ji alî bapîrê ji bajarê Midyadê ye, dû re ji Êlihê re koçberî kirin. Perwerdahiya xwe ya yekem û navîn li Amedê qedand. Di sala 1976an de ji Koleja Maarîf a Amedê, di sala 1981ê de jî ji Zanîngeha Avayî ya Akademiya Endezyariya Dewletê ya Enqereyê perwende bû.
Gelek hevpeyvîn û nivîsên Tanî serî da li kovarên û rojnameyên bi nav Girişim, Yeni Zemin, Sözleşme, Zaman, Yeni Şafak, Demokrasi û Tarafê û di kovar û rojnameyên din da hatîye weşandin. Niha jî li rojnameya Özgün Duruşê de nivîskarî dike. Ser mijarê pirsgirêka Kurd de xwedî dahûrîn û agahiyên girîng e.

Rewşa Bavê wî 

Bavê wî Bedî Tan li Girtîgeha Amedê di encama cizaretê de hat kuştin. Di encama hewldanên Tan, kuştina bavê wî ya encama cizaretê hat selmandin û dizdarê heyamê bi bernavk "Gestapo" bi 7 sal siza yê hat girtî kirin.

Nivîskaritî, jiyane ramyarî û partiya wî (HADEP, RP û BDP) 

Tan, di navbera salên 1984-1985an de alîkarî şaredarî Keçiören Melih Gökçekê ku ji Partiya Anavatanê kir, lê belê pişt re, heft û çarik meh şunda dew ji wî karê berda. Di sala 1987an de beşdarê Partiya Refahê bû, di partiyê da erkê dagerî rojhelate başur hilda.Lê belê di demên xwe yên partî de piranî helwestek dijber nîşan da. Piştrê hevalbendî RP û MHP yê di hilbijartinên giştî ya 1991ê de ji wî partiyê jî qetiya. Piştrê bi Ali Bulaç, Yalçın Akdoğan û Mehmet Metinerê re kovarên bi nav Sözleşme û Yeni Zemin derxist. Di tevgera Aydin Menderesê de erka Alîkarîya Seroke Giştî hilda. Di navbera salên 2000-2002an jî di HADEPê de endama dîwana partî kir û xebatan meşand.

Gelek hevpeyvîn û nivîsên Tanî serî da li kovarên û rojnameyên bi nav Girişim, Yeni Zemin, Sözleşme, Zaman, Yeni Şafak, Demokrasi û Tarafê û di kovar û rojnameyên din da hatîye weşandin. Niha jî li rojnameya Özgün Duruşê de nivîskarî dike. Ser mijarê pirsgirêka kurd de xwedî dahûrîn û agahiyên girîng e.

Herwiha, endama timîdom ya Komcivîne Civakê Demokratîk (KCD) e û di wî warê de erkekî girîng dilîze. Di heyaman dawîn de piranî bi weşankirina nivîsên wî yên ser pirsgirêka Kurd di rojname û kovaran de tê pêşberî me. Herî dawî, ji bo hilbijartinên 2011ê ya giştî ji bo namzetê di BDPê da, serlêda.

Tan, zewicî û bavê şeş zarokên e. Tan, zimanên kurdî, îngîlîzî, erebî û tirkî dizane.

Pirtûkên wî yên hatiye weşankirin 
 Turabiddin'den Beriyé'ye: Aşiretler, Dinler, Diller, Kültürler (2011, Nûbihar)
 Kürt Sorunu (Pirsgirêka Kurd), Çilê, Weşanên Tîmaşê

Çavkanî 

Jidayikbûn 1958
Siyasetmedarên kurd
Nivîskarên zimanê tirkî
Keleha Xoşabê

Keleha Xoşabê li ser rêya Wan û Colemêrgê li gundê Xoşeba giradayê navçeya Payizavayê ye. 60 km dûrî navenda Wanê ye. Keleh li ser girekî tûj hatiye avakirin. Keleh ji du beşan pêk tê.

Keleha hundirîn û keleha ji der ve dikeve aliyê bakûrê kela hundirîn . Paşeroja kelehê digihîje Ûrartûyan. Keleh pîştre jî ji aliyê Mîrê Kurdan mîr Silêmanê zer yê mamîdî’ê zer Beg ve di sala 1643’ an de ku wê demê de girêdayî Osmaniyan bû hate çêkirin. Mirov dikare şopên paşerojê di serşoya kevn, mizgeft, medrese, kanî, sarica avê, zindan û jûrên hundirên kelehê de bibîne.

Binêre 
 Xoşab

Çavkanî 

Payizava
Kelehên Wanê
Xaxam

Xaxam, malim, hêris an jî rabî di cihûtiyê de navê mamosteyên Tewratê ne, weke meleyên misilmanan û keşeyên filahan. Ew jî, weke meleyên misilmanan, kûmekî ku tenê qahfê serê wî bigirê dide serê xwe. Heta nahaka bi cilên reş û riha wan ya dirêj, dihêne berçav. 

Wateya bêjeya xaxam jî tê gotin tê wateya "mirovê zane". Peyva rabî jî bi zimanê îbranî tê wateya "mîrê/efendiyê min". Xaxam, di nav xwe de, ji xwerê bi berjor ve diçin. Li jor jî ku jê re "serekxaxam" heye, hemû li gotina wî dihênin. 

Cihûtî
Samuel Barzanî

Samuel Halevi Ben Nathanel Barzani (z. 1560 Barzan - m. 1630) yek ji pêşengên malimên kurdên cihû ye. Ew bi îhtimaleke mezin li devera Barzanê çêbûye û mezin bûye. Bavê Asenat Barzanî ye.

Çavkanî 

Kurdên cihû
Yeşîva

Yeşîva di cihûtiyê de navê dibistana perwerdehiya li ser nivîsên kevnare yên dînê cihûyan dixebitê ye. Ev sazî herwiha di serî de li ser perwerdehiya Talmud û Tewratê dixebitê.
Perwerdehî bi hevparekî/ê re tê qedandin. Ev hevpar di zimanê Aramî de mîna havrusa bi wateya  "heval" tê binavkirin.

Çavkanî 

Cihûtî
Roş Xodeş

Roş Xodeş (bi îbranî: ראש חודש‎, Rosh Khodesh, wateya wê Serê Mehê an jî Destpêka Mehê ye) di salnameya îbranî de navê roja pêşî ya her mehê ye. Yek ji cejnên cihûyan e.

Cihûtî
Asmara

Asmara (bi tîgrînî: ኣስመራ, Asmera; erebî: أسمرة, Asmara) paytexta Erîtreayê ye. Di sala 2017an de nifûsa bajêr 804.000 kes bû.

Girêdanên derve 

Paytextên Afrîkayê
Erîtrea
Joachim Jungius

Joachim Jungius  (jdb. 22ê îlonê 1587 li Lübeck; m. 23ê îlonê 1657 li Hamburg)  fizîknas, matematîknas û fîlozofekî alman bû.

Mêr
Fizîkvanên elman
Fîlozofên elman
Jidayikbûn 1587
Mirin 1657

Fîlozofên alman
Bî (mirov)

Bî an jî jina bî, ji jina ku zewiciya û piştî ku zewiciya, piştre bi demekê re ku ji mêrê xwe dimire re tê gotin. Jina bî û an jî mêrê bî û hwd, ji wan re tê gotin.

Jin
Rênas Serhed

Rênas Serhed an jî Rênasê Qeremêşê (), (1980 li Qeremêşa Gimgimê, 21'ê pûşperê 2010 li axa Kelkita Gümüşhaneyê, Tirkiye) şervan û têkoşerek kurd bû. Bi salan bû (ji sala 2003'an ve aktîv) di nava refên HPG'ê de pêşmergetî dikir. 

Bi tevî hevalê xwe Amed (Hamit Ulaş) li parêzgeha Tirkiyeyê Gümüşhane şehîd dikevin. Rênas ji gundê Qeremêşa Gimgimê bû. Lawê Mehmo kurê Mihemed kurê Hecî Evla (Evdila) bû. Hecî Evla bi piyatî çûbû Hecê. Mirovekî oldar, welatparêz bûye. Tevlî Serhildana Şêx Seîd bûye.

Malbata Mihemed ê bapîrê Rênas diçin mezreya Zorava, li ser axa xwe bicih dibin. Piştre bavê wî Mehmo bar dike diçe Edeneyê. Rênas mirovekî xwendî bû, zanîngeh xwendiye.

Kuştiyên cengê (PKK)
Kesên ji Gimgimê
Mirin 2010
Jidayikbûn 1980
Hamit Ulaş

Amed Serdoz (), (1976 li Farqîna Amedê, 21ê hezîranê 2010, li Kelkita Gümüşhaneyê, Tirkiye) şervan û têkoşerekî kurd bû.

Sala 1992an li Amedê tevlî refên HPGê bûbû. Lawê Meqbûle û M. Tahir e. Di şer de bi tevî Rênas Serhed û Sîpan Aras şehîd dikeve.

Kuştiyên cengê (PKK)
Kesên ji Farqînê
Jidayikbûn 1976
Mirin 2010
Viktor Frankl

Viktor Emil Frankl (bilêvkirina kurdî: Vîktor Emîl Frankil) (z. 26'ê adarê 1905 - m. 2'ê rezberê 1997, Viyana) demarzanistvan û revanpizişkê nemsayî û qurtalbûyekê Holokostê  ye. Ew hîmdanerê ramandermaniyê anko logotherapyyê ye. Ramandermanî coreyekê bûnşirovekariyê anko analîza eksîstensiyel, anko "rêbaza sêyê ya revandermaniya Viyanayê" ye. Pirtûka wî ya pirrfirotî ya bi navê Gerriyana Mirovî li dû Ramanê (bi zimanê orijînal: Man's Search for Meaning) ko demnîgar anko kronîkela serhatiyên wî di urdîgehekê Naziyan da ye. Pirtûka wî, jibo caran pêşîn, li sala 1946ê bi navê "Trotzdem Ja zum Leben sagen: Ein Psychologe erlebt das Konzentrationslager" û paştir li sala 1959ê bi navê "Ji Urdîgehê Mirinê heta Bûnbaweriyê (eksîstensiyalîzm)" belav bû.

Di wê pirtûkê da, ew behsa şêwazê xwe yê revandermankaranî yê vedîtina ramanê di hemî awayên hebûnê da, xo di kirêttirîn awayên wê da, dikit û dibêjit ko ew raman dibê sedema berdewamkirina jiyanê bit. Frankl yek ji kesên herî diyar di warê bûnşirovekariyê (analîza eksîstensiyal) da û yek ji wan kesan e ko bandoreka mezin liser revanzanistê mirovbawerane kiriye.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1905
Bijîşk
Mirin 1997
Psîkiyatrîstên awistirî
Bulxûrî

Bulxûrî, anku Bulẍûrî () gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Firûncî

Firûncî (), gundekî ser bajarê Melediyê ye

Gundên Meletiyê (navend)
Hacîxelîlzade

Hacîxelîlzade () gundekî ser bajarê Melediyê ye

Gundên Meletiyê (navend)
Hîringo

Hîringo () gundekî ser bajarê Melediyê ye

Gundên Meletiyê (navend)
Keşo

Keşo an jî Keşolar () gundekî ser bajarê Melediyê ye

Gundên Meletiyê (navend)
Bekirxiştîk

Bekirxiştîk () gundekî ser bajarê Melediyê ye

Gundên Meletiyê (navend)
Mehmûdiya Jorîn

Mehmûdliya Jorîn  (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Mandare

Mandare (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Ispendereya Bala

Ispendereya Bala (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Behrî

Behrî (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Ispendereya Jêrîn

Ispendereya Jêrîn (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Giwens

Giwens an Givenis (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Telabîn

Telabîn (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Sûserek

Sûserek an jî Sewserek  (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Xalîkan

Xalîkan (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

{{Bajar û gundên (bî rasti gund nina 12 gund e xellikan heye aşiré xallikan te gotîn.. Navén gund an:
Saki’yan,
Teşi’yan,
Haysıwan,
Geli-a polan,
Sevserek,
Yeni köy,
Mengîl,
Qırım,
Mélla Hasan,
Qaràn,
Deşté dûndîle (ji Teşiyan weqetine çûne ber férét),
Lûlîkàn,
Melediyê}}

Gundên Meletiyê (navend)
Cîbas

Cîbas (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Cihadiye

Cihadiye, gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Çamûrlî, Meledî

Çamûrlî (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Çiftliga Xanimê

Çifliga Xanimê  (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Qeregoz, Meledî

Qeregoz (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Qerexan, Meledî

Qerexan (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Qereqaşzade

Qereqaşzade (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Qerekoy, Meledî

Qerekoy (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Banaziya Jêrîn

Banaziya Jêrîn (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Kulîmexare

Kulîmexare, anku Kulîmeẍare (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Seman

Seman (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Şehnexan

Şehnexan, anku Şeḧnexan (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Baliqderesî

Baliqderesî (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Alxan, Meledî

Alxan (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Elmalî, Meledî

Elmalî (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Mercedes-Benz Klasa E

Mercedes-Benz Klasa E tirombêleke Mercedesê ye. Fîrma Mercedes-Benzê bi modela Klasa E navê xwe kir dîrokê. Di sala 1993'an de hate pêşkêşkirin. Berî wê, navê modelên "E" mîna 200 D, yan jî 200 E hebûn.

Klasa E bi taybetî li Almanyayê tên çêkirin; li Bremen, Stuttgart û Sindelfingenê. Ê ku li lîga Klasa E dilîzin modela Audî A6 ye û modela BMW a 5er e. Mercedes-Benz Klasa E tirombêleke luks û biha ye.

Mercedes-Benz
Gûlûmûşaxî

Gûlûmûşaxî (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Qeretepe, Meledî

Qeretepe (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Kopeksîz

Kopeksîz (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Sugûd

Sugûd (), gundekî ser bajarê Melediyê ye.

Gundên Meletiyê (navend)
Slovak

Slovak navê gelê ku ji mirovên Slavên Rojavayî ne. Welatê wa Slovakya û zimanê wan Zimanê slovakî ye ku ev ziman pir nêzîki Çekî ye. Piraniya Slovakan îroj li Slovakya dijîn lê hejmareke wan a mezin li welatên Çekya, Mecaristan, Serbistan, DYA û Kanada dijîn. Li tevahiya cîhanê 6-7 milyon slovak dijîn.

Çavkanî 

Slovakên li DYA (Pirtûkxaneya Meclîsê)
Neteweyên li Mecaristanê 
CIA.gov 
(Ji Slovakya : 5'ê Cotmehê 2010) 

Slav
Mecar

Mecar navê gelekî ku li Ewropa dijîn e. Welatê wan Mecaristan û zimanê wan zimanê mecarî ye. Li gorî çavkaniyan li cîhanê 14 milyon mecar hene û 10 milyonên wan li Mecaristanê dijîn.

Çavkanî

 Neteweyên ûgrîk
 Mecaristan
Slavên Rojavayî

Slavên Rojavayî navê gelên Zimanên Slavî yên Rojava dipeyivin e. Slavên Rojavayî mîna kalikên Çek, Polon, Sorb, Polab û Slovakan tên nasîn. 

Slav
Zimanê ûkraynî

Zimanê ûkraynî (bi ûkraynî: українська мова, ukrayins'ka mova) zimanek ji zimanên slavî yên rojhilat e. Zimanê fermî yê dewleta Ûkrayna ye. Bi alfabeya kîrîlî tê nivîsandin. Li seranserê cîhanê di navbera 42-47 milyon kes vî zimanî diaxivin.

Alfabeya ûkraynî

А а 	Б б 	В в 	Г г 	Ґ ґ 	Д д 	Е е 	Є є 	Ж ж 	З з 	И и
І і	Ї ї	Й й	К к	Л л	М м	Н н	О о	П п	Р р	С с
Т т	У у	Ф ф	Х х	Ц ц	Ч ч	Ш ш	Щ щ	Ь ь	Ю ю	Я я

Çavkanî 

 
 

Zimanên slavî yên rojhilat
Zimanê bosnî

Zimanê bosnî zimanê gelê Bosnak e ku ji standartkirina zaravayê ştokavî pêk hatiye. Yek ji sê zimanên fermî yên Bosniya û Herzegovîna ye. Li cîhanê nêzîkê 3 milyon kes vî zimanî diaxivin.

Çavkanî 

 Agahî di derbarê bosnî de
 Biwêjên bosnî 
 Ferhengok
 Lîsteya kursên bosnî 

bosnî
Zimanên Tirkiyeyê
Zimanê makedonî

Zimanê makedonî (македонски јазик bixwîne Makedonski yâzik) zimanekî  ji koma rojhilatî ya Zimanên slavî yên başûr e û zimanê fermî yê komara Makedonya ye.

Nifûsa axiv

Çavkanî 

makedonî
Zimanê slovenî

Zimanê slovenî yek ji Zimanên slavî yên başûr e ku ji aliyê nêzîkî 2.5 milyon kesan ve tên axaftin û piraniya wan li Slovenya dijîn. Slovenî zimanê zikmakî yê 1.85 milyon kesa ye û yek ji 23 zimanên fermî yên Yekîtiya Ewropayê ye.

Çavkanî 
 Agahî di derbarê Serjimara Komara Slovenya yê de 

slovenî
Zimanê polabî

Zimanê polabî yek ji zimanên mirî yên koma Zimanên slavî yên rojava ye ku ji aliyê mirovên di dema berê de li herêma Bakur-Rojhilatê Almanya dijîn ve dihate axaftin. Li gorî agahiyan heta sedsala 18'a ev ziman dihate axaftin. Lê piştre li herêmên vî zimanî Almanî kete dewsa wî de.

Zimanên lehî
Zimanê keşûbî

Zimanê keşûbî yek ji beşa zimanên lehî ye ku ji malbata Zimanên slavî ye. Keşûbî ji aliyê hin komên mirovên Pomeran ên mîna Keşûb tên binavkirin ve li herêma Pomeranya tê axaftin. Li Cîhanê nêzîkî 50.000 kes vî zimanî diaxivin.

Çavkanî 

 Agahî di derbarê zimanê keşûbî de 

Zimanên Polonyayê
Zimanên slavî yên rojava
Bamye

Bamî yan jî bamye (bi latînî: Abelmoschus esculentus), nebateke ji malbata baqilan e. Bi giştî, ji bo xwarinê tê çandin.  Gelek cureyên wê hene.

Xwarin
Ji bamiyê gelek xwarinên goşt û bê goşt tên çêkirin.

Beyt 
"Îlahî meke qismetê min tu car
evan bamiyeê mirarê mirar..."

Galerî

Çavkanî

 

Pêjgeha Afrîkayê
Guhîj

Guhîj darek bi stirî ye ku bejna wê 5 - 15 metreyan jî bilind dibe. Tê bawerkirin ku li cîhanê kêm zêde 200 cureyên wê hene. Lê li Kurdistanê 7-10 cureyên wê çêdibin. Fêkiyên wê weke bi qasî nokekê (hinek jî qasê alûcan) mezin in. Rengên wan ji hev cuda ne, zerê vekirî, sor, sorê tarî û reşê vekirî. Di nava fêkiyên wan de sîsik hene. Tama fêkiyên wan miz e (tirşîn). Fêkiyên wan di payîzê de çêdibin, heta berf bikeve jî pêve dimînin. Kulîlkên darên wan spî û pembe ne û di meha nîsan û gulanê de vedibin.

Welat 
Guhîj riwekeke aîdî nîvkada bakur e ku li welatên Ewropa, Asya û Amerîkaya Bakur hêşîn dibin. Guhîja derewîn bi piranî li dewletên bakurê Ewropayê yên mîna Îrlanda û Brîtanya şîn dibin.

Çavkanî 

Riwek
Fêkî
Floraya Kurdistanê
Russell Alan Hulse

Russel Alan Hulse (jdb.  li New York) Yek ji fîzîknasên navdar ên DYAyê ye. Bi tevî Joseph Hooton Taylor Jr. sala 1993 guncavê Xelata Nobel a fîzîkê hatiye dîtin.

Jînenîgarî 

Wî li dibistana bilind a Bronx High School of Science û koleja taybet Cooper Union perwerde dîtiye. Piştî bidawîkirina perwerdeya amadeyî û bilind, li Amherstê di Zanîngeha Massachusetts de dixwîne.

Sala 1975 zanîngehê bidawî dike lê hêj xwendekar e, sala 1974 bi tevî Joseph Hooton Taylor li Arecibo-Observatorium gelek keşfan li ser kişandina girseyê û pûlsaran dikin. Ev xebat ji wan re sala 1993ê Xelata Nobelê tîne.

Piştî zanîngeh û xwendina doktorayê 2 salan li National Radio Astronomy Observatory a li bajarê Charlottesville a federedewleta Virginia ye dixebite. Piştre sala 1977 xwe ji bo laboratûara bi navê Plasma Physics Laboratory ya Zanîngeha Princeton dinivîsîne. Lewra ew pêderdixe ku di beşa astronomiyê de derfetên kariyerê ne zêde ye.

Ji sala 2003 ew herwiha li Dallasê di Zanîngeha Texas de wekî dersdarê mêvan dixebite.

Fizîknas
Amerîkî
Xelatgirên Nobela Fizîkê
Stêrnasên amerîkî
Mirovên zindî
Joseph Hooton Taylor Jr.

Joseph Hooton Taylor Jr. (jdb.  li Fîladelfiya) yek ji stêrfîzîknasên navdar ên DYAyê ye. Ew li Zanîngeha Princetonê dersdariyê dike.

Taylor sala 1993 bi tevî Russell Alan Hulse Xelata Nobelê ya Fizîkê ji ber xebatên li ser keşfa pûlsaran wergirtiye. Wan bi bi bikaranîna vê keşfa xwe pîvandina windakirina wizeya pêlên gravîtasyon gengaz kirine, sazûmaniya cotstêran, têkiliyên wan rohnî kirine, ji dûr ve angaşta relatîvîtiyê piştrast kirine.

Joseph H. Taylor hezkiriyê radyo û bêtêlan e. Ji bo meteorîdan û xetereyên wê bernameyek bi navêWSJT amade kiriye. Herwiha bernameya WSPR jî ya wî ye.

Xelat û paye 
 1980: Xelata Dannie-Heineman bo astrofîzîkê
 1981: MacArthur Fellowship
 1991: Pokala Albert Einstein
 1993: Xelata Nobel a fîzîkê
 1997: Pokala Karl Schwarzschil a Civaka Astronomiyê

Girêdanên derve 
 Princeton University 
 WSPR 
 WSJT 

Mêr
Fizîknas
Xelatgirên Nobela Fizîkê
Amerîkî
Jidayikbûn 1941
Stêrnasên amerîkî
Mirovên zindî
Tsung-Dao Lee

Tsung-Dao Lee (; * 24ê çiriya paşîn 1926 li Şanghay, Çîn) fîzîknasekî çînî-amerîkayî ye, Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye. Herwiha hevwelatiyê DYA'yê ye jî.

Jiyan 

Tsung-Dao Lee 24ê serwameza sala 1926an ji şeş zarokên bazirgan Tsing-Kong Lee (bi pinyin: Li Junkang) û xanima wî Ming-Chang Chang, yê sêyan e.

Sala 1943, dibistana navendî li Ganshou bidawî dike. Xwe li bajarê Hangshoû li Zanîngeha Zheyiangê qeyd dike. Ji ber şerê Japon û Çîn ê duyem direve Kunmingê ku li wir Chen-Ning Yang nas dike. Ji ber ku xwendekarekî gelek zîrek û jêhatî ye dewlet wî dişîne Chicago, li Zanîngeha Chicagoyê dixwîne.

Piştî doktoriya xwe çendekê li li Lake Geneva di Yerkes Astronomical Observatory dixebite. Sala 1950 heya 1951 li Zanîngeha California dersdarî dike û li wir carnan bi Chen-Ning Yang re lêkolînan dike. Heya sala 1962 bi giranî endamê Institute for Advanced Study e. Sala 1953 li Zanîngeha Columbia dibe profesorê fîzîkê.

Lee sala 1950 bi Hui-Chung Jeannette Chin re marî dibe (dizewice) û du lawên wan dibin, James (profesorê dîroka Çîniyan li Caltech) û Stephen.

Xebat û girîngî 

Lee bi giranî li ser mekanîka statîstîk, fîzîka parçeyên elemantan û angaştên bi têkildarê kûantan in re bilî bûye. Li ser astrofîzîkê jî xebitiye. Ew bi xebatên xwe yên mekanîka statîstîk ku bi Chen-Ning Yang re dikir, navdar bû, bi taybetî xebata Modela Ising.

J. Robert Oppenheimer we wekî angaştvanê fîzîkê yê bêhempa yê dema xwe binavkir. Sala 1957 di 31 saliya xwe de bi tevî Chen-Ning Yang guncavê Xelata Nobel a fîzîkê hat dîtin.

Pirtûk û nivîsar
Particle physics and introduction to field theory, Harwood Academic Publishers 1981

Xelat û paye 

 Xelata Nobel a fîzîkê, 1957
 Xelata bo bîranîna Albert Einstein, 1957
 Endametiya American Academy of Arts and Sciences 1959
 Endametiya National Academy of Sciences 1964
 Endametiya American Philosophical Society 1962

Girêdanên derve 
 Malpera Tsung-Dao Lee  (îngîlîzî/çînî)
 Jînenîgariya wî ya fakûlteyê (Zanîngeha Columbia)
Jînenîgariya wî ya li APS 

Xelatgirên Nobela Fizîkê
Çînî
Amerîkî
Mêr
Jidayikbûn 1926
Fizîknas
Mirovên zindî
Chen-Ning Yang

Chen-Ning Yang (bi çîniya hêsankirî: 杨振宁; çîniya adetî: 楊振寧; pinyin: Yáng Zhènníng) (jdb.  li Hefei, Çîn) fîzîknasekî çînî - amerîkayî ye. Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.

Jiyan 

Chen-Ning Yang, herwiha wekî Frank an Franklin jî dihate binavkirin, ji pênc zarokên profesorê matematîkê Ke Chuan Yang û xanima wî Meng Hwa Loh Yang ê mezin e.

Jiyana wî ya zaroktiyê li wargeha Zanîngeha Tsinghua ya nêzîkê Pekîngê ye derbas bûye û bi xwe jî li Kunmingê zanîngeh xwendiye. Sala 1942 bi xebata komangaşt û molekûlspektran li vê zanîngehê balê dikişîne ser xwe.

Piştî şerê Japon û Çîn ji dewletê alîkariya xwendinê werdigire diçe Chicagoyê. Sala 1946 li Zanîngeha Chicago dest bi xwendin û lêkolînan dike. Sala 1948 li cem Edward Teller, doktoraya xwe bi xebata li ser reaksiyonên dendikê dike. Dûv re diçe zanîngeha Institute for Advanced Study a Princeton (New Jersey) berdewam dike. Li wir sala 1955 dibe profesor. Sala 1965 diçe Stony Brook.

Yang sala 1950 bi Chih Li Tu re marî dibe (dizewice) û ji wê sê zarok dibin, Franklin (jdb. 1951), Gilbert (jdb. 1958) û Eulee (jdb. 1961).

Xebat û girîngî 

Yang bi giranî li ser mekanîka statîstîk û fîzîka sîmetrî lêkolînan dike. Bi Tsung-Dao Lee, bi salan bi hev re xebitîn û xebatên xwe weşandin. Cîhana xebatên parçeyên elementan berfireh kirin.

Li fîzîkê Angaşta Yang-Mills zêde kirin ku viya bi Robert L. Mills re keşf kiribûn. Di salên 1950 debi Lee lêkolîn li ser Modela Ising kirin.

Yang sala 1957 bi tevî Tsung-Dao Lee guncavê Xelata Nobel a fîzîkê hat dîtin.

Xelat û paye 

 Xelata Nobel a fîzîkê, 1957
 Xelata bîranîna Albert-Einstein, 1957
 Pokala Albert-Einstein, 1995

Girêdanên derve 
 Professor Chen Ning Yang  (malper - Institute for Advanced Study in Tsinghua University)
 Chen Ning Yang (malper - State University of New York at Stony Brook)
 C.N. Malpera Yang  (malper - The Chinese University of Hong Kong)
 Jînenîgariya li Nobelê 
 Symmetries and Reflections (Sîmpozyûma C.N. Yang a Stony Brook University)
 The CN Yang Scholars Programme  at Nanyang Technological University , Singapore

Xelatgirên Nobela Fizîkê
Fizîknasên çînî
Mêr
Fizîknasên amerîkî
Mirovên zindî
Pavel Çerenkov

Pavel Alekseyevîç Çerenkov (bi rûsî: Павел Алексеевич Черенков) (jdb.  li Novaya Çîgla; m.  li Moskow) fîzîknasekî navdar ê Rûs bû.

Li zanîngeha dewletê ya Voroneşê xwendiye û doktoraya xwe li Enstîtuya Lebedevê li cem Sergey Îvanovîç Vavîlov daye. Bi keça profesorek wêjeyê re marî bûye (zewiciye) û du zarokên wan bûne.

Sala 1934 li ser xwêyên (solên) ûranê lêkolîn kiriye û sazûmaniya wan a elektronan analîz kiriye. Ji bo standardkirina pîvanên wan bi navê Tîrêja Çerenkov pîvanek avakiriye. Carnan bo wê Tîrêja Vavîlov jî tê gotin lewra keda wî jî gelek hebûye.

Çerenkov sala 1958 bi tevî Îlya Mîxaîlovîç Frank û Îgor Yevgenyevîç Tamm Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye. Sala 1953 bûbû profesorê fîzîkê.

Sala 1970 dibe endamê Akademiya Zanistiyê ya Rûs. Sala 1983 ji aliyê YKSSê ve bi xelata lehengê xebata sosyalîst tê xelatkirin. Wî li ser foto-nûklear û foto-meson-reksiyonan jî lêkolîn kiriye.

Girêdanên derve 
 Krugoswet: Tscherenkow, Pawel Alexejewitsch (rûsî)
 Cerenkovs Physical Review  (îngîlîzî)
 Cern Courier li ser lêkolînên wî

Mêr
Rûs
Xelatgirên Nobela Fizîkê
Endamê Akademiya Zanistî ya Rûs
Lehengê xebata sosyalîst
Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst
Jidayikbûn 1904
Mirin 1990
Lev Landau

Lev Davîdovîç Landau (; z. 22ê kanûna paşîn 1908 li Bakû; m. 1ê nîsanê 1968 li Moskow) fîzîknasekî navdar ê YKSSê bû. Xelata Nobelê ya Fizîkê wergirtiye.

Jiyan û xebat 

Landau lawê endezyarek ku li herêmên petrolê yên Azerbaycanê dixebitî bû. Ji hevwelatiyên bingeh cihû yên Sovyetê ne. Piştî xwendina amadeyî sala 1922 dest bi xwendina bilind dike, li Zanîngeha Bakûyê (ya dewletê). Sala 1924 diçe Zanîngeha Petersburgê (Lenîngrad) bo xwendina beşa fîzîkê, dibe asîstanê Abram Fyodorovîç Ioffe.

Bi George Gamov û Dmîtrî Dmîtrîyevîç Îvanenko re dixebite. Sala 1926 yekemîn berhema xwe dide. Sala 1929 ji dewletê alîkariyê werdigire derdikeve sefera Ewropayê. Diçe cem Max Born (Göttingen), Paul Ehrenfest (Leiden), Werner Heisenberg (Leipzig) û Wolfgang Pauli (Zürich), bi wan re lêkolînan dike. Herwiha ew serîlêdana Niels Bohr (li Kopenhagenê) û Ernest Rutherford (Cambridge) dike. Di vê navberê de têkiliyên xwe bi Rudolf Ernst Peierls re xurt dike.

Piştî vegera xwe ya Lenîngradê (1931) di Enstîtuya Fîzîk-Teknîk a Xarkov de, di beşa fîzîka angaştî de berpirsiyarî digire, li heman cihê sala 1933 dibe doktorê fîzîkê. Sala 1937 li ser daxwaza Pyotr Leonîdovîç Kapîza diçe Moskowê.

Bi îdîaya ku dijberiya sazûmaniya Stalînîst dike, bi tevî hevalê xwe Moisey Korets û Rumer ji aliyê saziya sîxuriyê ve tên girtin. Salek şûnde tê berdan, vedigere ser karê xwe.

Di nava salên 1940 - 1950 de di xebatên çêkirina bombeya hîdrogenê de dixebite. Hin dibêjin ew mecbûr maye viya bike lewra dewletê ji xwe qedexe daye ser, nikaribûye derkeve derve.

Landau ji ber xizmetên xwe du car Xelata Stalîn (1949, 1953) werdigire sala 1954 jî xelata Lehengê xebata sosyalîst digire.

Herwiha gelek xelatên biyanî jî werdigire. Dibe endamê gelek saziyên komên zanistî. Sala 1960 dibe endamê National Academy of Sciences a Amerîkiyayî jî. Endamê Institute of Physics (1959) e jî. Sala 1960 ew Xelata-Fritz-London û Pokala-Max-Planck werdigire.

Di 7ê kanûna paşîn a sala 1962 di qezaya otomobîlê de giran birîndar dibe. 6 sal di terapiyê de dimîne û 1ê nîsana sala 1968 jiyana xwe jidest dide.

Berhem, nivîs 
 Pirtûka perwerdeyê li ser fîzîka angaştî:
 Bend.1 Mekanîk
 Bd.2 Angaşta klasîk a meydanê
 Bd.3 Qûantanmekanîk
 Bd.4 Qûantenelektrodînamîk (bi tevî Lew P. Pitayevskî, Vladîmîr B. Berestezkî, beriya wê herwiha li ser angaştên qûnatan, du beş)
 Bd.5 Fîzîka statîstîk, b. 1 
 Bd.6 Hîdrodînamîk
 Bd.7 Angaşta elastîkiyê
 Bd.8 Elektrodînamîka Kontînûa
 Bd.9 Statîstîkfîzîk, b. 2, 
 Bd.10 Kînetîka fîzîkalî, bi L. Pîtayevskî

Pirtûkên din ên Landau:
 Berhevk, Moskow, Naûka 1969 (rûsî)
 bi Rumer: Teoriya relatîv çiye?
 bi Aleksander Kîtaygorodskî: Fîzîk bo herkesê, 4 b., Weşanxaneya Aulis 1981-1983 (Bd.1 Laşê fîzîkî, Bd.2 Molekûlan, Bd.3 Elektronan, Bd.4 Photonan û dendik)
 bi Aleksander Îlyîç Axîyeser, Mekanîk û Molekûlarfîzîk, Weş Akademiyê 1970

Binêr 
 Ronkirina/Şilkirina Landaû

Girêdanên derve 
 Bîranîn, bi almanî"
 Malpera Gorelik li ser Landau 
 Hevpeyvîn bi Pîtayevskî li ser Landau 

Xelatgirên Nobela Fizîkê
Jidayikbûn 1908
Mirin 1968
Fizîknasên rûs
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch

Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch () an jî bi kurtasî Llanfairpwllgwyngyll, navê gundekî welatê Walesê, li girava Môr e yê ku tê wateya "Dêra Meryama pîroz a ku nêzîkî gola spî û darbindeqan e" û li cîhanê navê gund ê herî dirêj e. Nav ji 58 tîpan pêk tê.

Çavkanî 

 André Cherpillod (1991). Dictionnaire étymologique des noms géographiques. Masson, Parîs.

Girêdanên derve 
 

Gund
Wales
Alfred Kastler

Alfred Kastler (jdb.  li Gebweiler, Elsas; m.  li Bandol) ji bajarê wextekê di bin desthilatiya Împeratoriya Almanî de bû, Elsasê ye, fîzîknasekî navdar ê fransî ye. Sala 1966 guncavê Xelata Nobel a fîzîkê hatiye dîtin.

Jiyan û girîngî 

Kastler dibistana amadeyî li Colmar bidawî dike. Sala 1921 dest bi dibistana bi navê École normale supérieure (ENS) li Parisê dike.

Piştî dibistanê, wekî mamosteyê fîzîkê li dibistana amadeyî ya Mülhausenê, dûv re jî li Colmar û Bordeauxyê. Ji 1931 heya 1936 ew asîstanê Pierre Daure ye li Fakûlteya Zanistiyê (Faculté de Science) li Bordeauxyê, a ew 1926 heya 1938 dersdariyê lê dike, Clermont-Ferrand). Herwiha ji 1938 heya 1941 profesoriyê li wir dike.

Dema li Bordeaux ye bo pisporan atomspektroskopiyê çêdike. Sala 1941 li ser daxwaza George Bruhat diçe Parîsê. Sala 1952 li Faculté de Science profesoriyê dike. 1953/54 ew profesorê mêvan li Löwen.

Kastler bi tevî Jean Brossel rêbaza spektroskopiyê ava dike ku di zanistiya atomfîzîkê de gelek girîng e. Ew ji 1951ê pê de gerînendeyê Laboratoire de Spectroscopie Hertzienne e. Îro ev laboratûar bi navê wî û Brossel tê binavkirin.

Payeya rûmetê li Pisa (1960), Oxford (1966) û Löwenê (1955) werdigire. Endamê civaka fîzîkhezên fransî û polandî ye. Herwiha yê Optical Society of America, ku sala 1962 pokala wê digire. Sala 1954 guncavê Xelata-Holweck a civakên fîzîkhezên brîtanî û fransî tê dîtin.

Ji sala 1964 ve endamê Akademiya Zanistiyê ya Fransî (Académie des sciences) e. Endamê heman akademî ya Belgiyayê ye jî. Sala 1965 xelata zêrîn a CNRSê digire.

Sala 1966 jî ji ber xebatên xwe yên avakirina atomspektroskopiyê Xelata Nobel a fîzîkê digire.

Sala 1924 bi mamosteya dîrokê Elise Cosset re marî dibe (dizewice), sê zarokên wan dibin ku yek ji wan jî fîzîknas e, Daniel Kastler.

Girêdanên derve 

Xelatgirên Nobela Fizîkê
Alman
Jidayikbûn 1902
Mêr
Fizîknasên fransî
J. Hans D. Jensen

Hans Jensen (jdb. 25ê hezîranê 1907 li Hamburg; m. 11ê sibatê 1973 li Heidelberg; navê dirêjî Johannes Hans Daniel Jensen) fîzîknasekî Alman bû ku guncavê Xelata Nobel a fîzîkê hatibû dîtin. Wî bi tevî Maria Goeppert-Mayer di cîhana atomdendikê de teoriya modela keriyê (qetît, feliq, kûzî, şêrt) ava kirin. Cihê herî lê maye û xebitiye Zanîngeha Heidelberg bûye.

Jiyan 
Hans Jensen di 25ê hezîrana sala 1907 wekî sêyemîn zarokê baxçevan Karl Friedrich Jensen û hevjîna wî Helene Auguste Adolphine (keçiktiyê Ohm) hatiye jiyanê. Ji sala 1926 pê ve li Zanîngeha Hamburg Universität Hamburg û zanîngeha Albert-Ludwigs-Universität li Freiburg a Breisgau fîzîk, matematîk, kîmyaya fîzîkal û fîlozofî xwendiye. Piştî doktoriya xwe ya di warê fîzîkê de, wekî asîstan (li Hamburgê) dimîne. Sala 1937 dibe doçent û sala 1941 li zanîngeha bi navê Technischen Hochschule Hannover payeya profesoriyê werdigire.

Di navberê de wekî profesorê mêvan li DYA, bi taybetî li Institute for Advanced Study a li Princeton (1952) e, li University of Wisconsin (1951), li University of Minnesota (1956), li Indiana University (1953), li California Institute of Technology (1953) û Berkeley (1952), li University of California at La Jolla (1961) dersdariyê dike. Ew ji sala 1955 pê ve bi Otto Haxel bi navê Kovara Fîzîkê Zeitschrift für Physik kovarekê dertîne.

Xebat û girîngî 
Ew ji destpêka 1930yê ve li ser atomdendikê radiweste. Ji be lêkolîn û xebatên xwe sala 1963 nîvê Xelata Nobelê werdigire, nîvê din ji Eugene Wigner re diçe.

Xelat û paye 

 Professor li Zanîngeha Hamburg, 1947
 Doktorê rûmetê yê Universität Hannover 1964
 Xelata Nobel a fîzîkê, 1963, bi tevî Maria Goeppert-Mayer
 Hevrûmetê Fort Lauderdale, 1969
 Avahiya enstîtuya fîzîkê ya li ser kolana Philosophenweg 16 (1912 ji aliyê Hugo Merton hatibê avakirin) bi navê wî hat navandin (25ê hezîranê 2007)
 Profesoriya mêvanî-Jensen di dirûvê profesoriya weqfan de bernameyek hat avakirin ji sala 2008 li Zanîngeha Heidelberg
 Endametiya Akademiya Zanistiyê ya Heidelberger sala 1947
 Endametiya nûnerî ya Civaka Max Planck sala 1960
 Endametiya Leopoldina sala 1964

Girêdanên derve 
 Bi Almanî
 1705-2275515.mp3 Hevpeyvîna Deutschen Welle, bi Almanî

Xelatgirên Nobela Fizîkê
Alman
Jidayikbûn 1907
Kesên ji Hamburgê
Mirin 1973
Mêr
Wilhelm Reich

Wilhelm Reich (jdb.  li Dobzau, Galîçya, Awistriya-Mecaristan - m.  li Lewisburg, Pensîlvanya, DYA) psîkoanalîst, civaknas, lêkolînerê zayendiyê û psîkîyatrîstekî awistrî bû.

Sala 1934ê bi navê vegetoterapî (vejetoterapî) deng vedide û herwiha yek ji avakarên orgonomîyê ye ku wî bi navê orgon binavdikir. Giregirekî psîkoterapiya laş e.

Bi nêrînên xwe yên radîkal û pirtûkên xwe yên (gorî hinekan) psîkopolîtîk navdar e. Pirtûka wî ya bi navê Psîkolojiya girseyê ya faşîzmê di nava ronakbîr û xwendekarên kurd de tê naskirin. Di salên 1920ê de bi Sigmund Freud re hevaltiyê dike, dixebite. Angaştên Freud berî bi civakê fireh dike.

Belaya sazûmaniya nazî xwe digihîne wî jî. Pirtûkên wî di nava weşanên ziyandar de hejmartin. Sala 1939 xwe dispêre Amerîkayê li wir alava xwe ya terapiya alternatîv akûmûlatora enerjiyê-orgonê dide nasandin lê îcar jî serê wî bi dadgehan re dikeve belayê, lewra fîrmayên dermanan giliyê wî dikin. Dadgeh cezayê 2 salan (bi sedema ku wî qaşo berevaniya xwe nekiriye, heqaret kiriye) lê dibirrin û berhemên wî tên sansûrkirin. Li girtîgehê ji nexweşiyên dil-demar (NDD) dimire.

Derûnnas
Civaknas
Psîkiyatrîst
Amerîkî
Psîkiyatrîstên amerîkî
Psîkiyatrîstên awistirî
Anna Freud

Anna Freud (jdb.  li Viyana; m.  li London), dota (keça) Sigmund Freud ê, psîkoanalîsteka navdar Awistriyayî-Brîtanyayî ye. Sala 1938 bi malbatî koçber dibin diçin Brîtanyayê û dibin hevwelatiyê wê. Ew bi giranî li ser analîzkirina zarokan, psîkolojiya zarokan sekiniye.

Di riya bavê xwe de meşiyaye, angaştên wî bipêşxistiye. Yek ji alîgirên navdar ên dibistana Sigmund Freud e.

Xebat û girîngî 

Hin dibêjin jiyana wê ya malbatî, şerê cîhanî, nîjadperestî, hovîtiya Naziyan ûêd. bandora xwe li ser kesayetiya Anna Freudê hîştiye, lewra ew ateîst, lezbiyen, lîberal e. Piştî ji ber pêkutiyên Hitler direvin tên Brîtanyayê, li ser zarokên trawmatîze bûne radiweste, terapiya wan dike.

Sala 1936ê bi pirtûka xwe ya bi navê Das Ich und die Abwehrmechanismen - Ez û sazûmaniya berevaniyê navdar bûbû. Di nava psîkologan de wê kiribûn koma Ez-Derûnînasî, ango psîkolojiya "ez" ku bi xwe ji îd, ego, superego pêk dihat. Wê cîhana sazûmaniya berevaniyê (derûnînasî) gelek bipêşxistiye. Bi taybetî li ser babetên sazûmaniya reaksiyonan, regresyon, têkiliyên astên "ez"ê, zayendî, potansiyelên "ez"ê yên fêrbûyî, projeksiyon, întrojeksiyon, cîhana dijberetiyê, guherbariya armancan, îzolasyon, şîdet ûêd. rawestiyaye.

Pirtûkên wê yên girîng 
 
 Einführung in die Technik der Kinderanalyse - Di analîza zarokan de bikaranîna teknîkê  (1927)
 Einführung in die Psychoanalyse für Pädagogen - Bo pedagogan bikaranîna psîkoanalîzê (1930)
 Das Ich und die Abwehrmechanismen - Ez û sazûmaniya berevaniyê (1936)
 Normality and pathology in childhood - Di zaroktiyê/zarokan de normalî û patologîtî (1965)

Li ser Anna Freud û xebatên wê 
 Kinderanalyse. Gespräche mit Anna Freud von J. Sandler, H. Kennedy, R.L.Tyson, ISBN 3-10-071305-2, ISBN 3-596-12501-4
 Robert Coles, Anna Freud oder Der Traum der Psychoanalyse, Frankfurt am Main: S. Fischer 1995
 Claudine Geissmann; Pierre Geissmann, Histoire de la psychanalyse de l'enfant : mouvements, idées, perspectives, 2. Auflage, Paris : Bayard, 2004
 Phyllis Grosskurth: Melanie Klein, ihre Welt und ihr Werk, Verlag Internationale Psychoanalyse, Stuttgart 1993, ISBN 3-608-95902-5 (Grosskurth stellt die Kontroverse zwischen Anna Freud und Melanie Klein sehr gründlich dar.)
 Elisabeth Young-Bruehl , Anna Freud: A Biography, Revised Edition, W W Norton & Co, 1994

Girêdanên derve 
 Anna Freud 1895–1982: Biografiya wê di malpera mûzeya Viyana de 
 Sibylle Duda: Biografiya Anna Freud di FemBio bi tevî agahî, girêdan û lîteratûrek berfireh
 Christof Goddemeier: Anna Freud: Bo zarokan têgihîştineke mezin a derûnînasiyê (Bi Almanî, çiriya pêşîn 2007) (online)
 Ole Peter Jagdt: Bi Almanî  
 Jeffrey M. Masson: Keybanûya psîkoterapiyê (herwiha rexne jî, bi Almanî)

Psîkoanalîstên brîtanî
Psîkologên brîtanî
Nivîskarên brîtanî
Jidayikbûn 1895
Jinên brîtanî
Mirin 1982
Jinên awistirî
Pepûk

Pepûk (navê zanistî yê latînî: Cuculus canorus), çûkekî li Kurdistanê bi çîroka xwe navdar e.

Şayes

Reftar 
Li çolan, daristanan û li zilên nêzî çiravan dijî. Bi kêzik û maşotan xwe xwedî dike. Car carinan maran , mişkan  û marmarok û gumgumokan jî dixwun.

Ew bixwe hêlînê çênake. Hêkên xwe bi granî datîne hêlînên fîkarên biçûk yên wek bilbil û çûkên zilek. Ev çûk, wek hêka xwe li hêka pepûkê dinerin û çêçika ji hêkê derdikeve jî wek çêçika xwe xwedî dikin. Karê pepûkê di vir de tenê car carinan xewlekirina hêlînê û hêkê ye.

Çavkanî 
(Ji http://www.dengemamoste.com/dosya/Pepuk.pdf hatiye girtin)

Faunaya Kurdistanê
Çûkên bi çîrok
Çîrokên çûkan
Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Balindeyên li Kurdistanê