nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Şemamok (kovar)

Şemamok kovareke zarokan ku bi kurdî ji aliyê Şaredariya Surê ya Diyarbakirê ve hate çapkirin e. Kovar bi qasî 10 hezar heban hate çapkirin û belaş li zarokan hate belavkirin. Xebatkarên Şaredariya Surê 10 hezar kovar bi mekîneyan birin cem sazî û dezgeyên Diyarbekirê da ku li zarokan were belavkirin.

Şemamok fêkiyek jî ye.

Çavkanî 

Kovarên kurdî
Bocnûrdî

Bocnûrdî, navê kesek e yê ku xelkê Bocnûrda Xorasanê ye. Pirraniya kurdên bocnûrdî bi zaravaya kurmancî xeber didin.

Xorasan
Kurdên Xorasanê
Nathalia Dill

Nathalia Dill an jî Nathalia Goyannes Dill Orrico, di 24'ê adarê 1986'an de li Rio de Janeiro, Brezîlê ji dayika xwe bûye, aktrîseke brezîlî ya sînema û telenovelan e.

Aktrîsên brezîlî
Jidayikbûn 1986

Mirovên zindî
Korsot

Korsot (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ye. Bi 14 kîlomêtreyan dûrî navçeyê ye. Nêzîkî 2000 mirov tê dijîn. Gelê gund brukî ne.

Gelhe

Çavkanî 

Gundên Bêgiriyê
Kole, Zêdikan

Kole () gundekî li ser girêdana navçe ya Zêtka ye.

Gundên Zêdkanê
Prîmabilind

Prîmabilind, Ev peyv ji bo krediyek taybet binav bike tê bikaranîn.

Fînans
Humanîzm

Humanîzm an jî mirovperestî , hizreke cîhanê ye û digihije heta felsefeya rojavayê ya dema Yewnana Kevnare. Li gorî humanîzmê, ji bo jiyaneke hevpar; xweşbînî, bêşiddetî û azadiya wijdanê pir bi qîmet in. Herwiha humanîzm, pirsên wiha dipirse: “Gelo mirov çi ye/kî ye? Tebîata mirov a rastî çi ye? Mirov ji mirovan re çawa dikare bibe mirovekî baş? û hwd.”. Lewra humanîzm tevgirtina hemû fikr û ramanên mirovahiyê ye û armanca wê baştirkirina hebûyîna mirov e. Peyva humanîzmê ji peyvên latînî yên “humanus(mirovî)” û “humanitas(mirovahî)” pêk tê.

Hinek nivîskarên ku bi vê cûreyê berhem nivîsandine ev in; 
Dante Alighieri (1265-1321), Francesco Petrarca (1304-1374), Giovanni Boccaccio(1313-1375), François Rabelais (1490-1553), Pierre de Ronsard (1524-1585), Michel de Montaigne (1533-1592), Miguel de Cervantes(1547-1616), William Shakespeare (1564-1616)

Tevgerên felsefî
Felsefeya jiyanê
Felsefeya dîn
Xencer (pirtûk)

Xencer pirtûka Serdar Roşan ya helbestane. Ji weşanên Weşanxaneya Dozêye.

Nasnameya Pirtûkê

Navê pirtûkê: Xencer

Nivîskar: Serdar Roşan

Babet: Helbest

ISBN: 978-9944-227-21-6

Tarîxa çapê: Çiriya pêşiyê 2007   

Hejmara rûpelan:  64           

Weşanxane:  DOZ

Pirtûk
Antolojiya helbestvanên kurd (pirtûk)

Antolojiya helbestvanên kurd, di meha Adarê ya sala 2008 an de berhema Awê Balî ya ji çar bergan pêk hatiye di nav Weşanên Rê de li Çapxaneya Druck Day li Almanya yê çap bû. Di vê berhemê de 343 heb helbestvanên Kurd yên sedsala dawî de jiyayî û yên îro dijîn cih digirin. Di berhemê de bi Zaravayên Kurdî (Kirdkî, Hewremanî, Soranî, Kurmancî) jiyana helbestvanan, bi helbestên wan û bi wêneyan, her çar berg hatine amade kirin.
Ew karê ku 25 salan domandi da, arşîvek helbestvanên Kurd ji nameyên destnivîs û bi wêneyên helbestvanan yên orîjînal pêk hatiye. Ew arşîva ya heya îro li ser helbestvanên kurd tomar bûyî ya herî mezin e.

Navên alfabetîk yên 4 bergan

Çavkanî
 Yekbûn

Pirtûkên kurdî
Nivîskarên kurd
Ronahiya Qur'ana Pîroz (pirtûk)

Ronahiya Qurana Pîroz, meala Quranê a  Mele Muhemmedê Hekarî ye. Ji aliyê Weşanxaneya Nûbiharê hatiye çapkirin. Ronahiya Qur'ana Pîroz, ji mealên dîtir cuda bi devoka Hekarîyê ve hatiye amadekirin û Meal her çend bi vê devokê ve hatibe hazirkirin jî, her Kurdek dikare fêm bike. 

Ji bo amedekirina mealê ji gellek çavkaniyan hatiye îstifade kirin û navê wan jî di pêşgotina mealê de hatiye diyar kirin. 

Her wisa Mela Muhemmed mebesta xwe ya amadekirina mealê jî di pêşgotinê de wisa dibêjît: "Eve me jî bi ezmanê xwe anku bi zimanê kurdî ev meala Qur'ana pîroz bi navê (Ronahiya Qur'ana Pîroz) bi kurtî û bi ezmanekî fesîh nivîsî, da ku her kesê berê xwe didetê û dixûnît têbigehît û bizanît û da bo xwe mefayî jê wergirît. Ez hûvî dikem ku Xudê Teala vî karê me qebûl biket û roja qiyametê, me û hemî xûşk û birayêt misilman li hizûra xwe li bin alayê vê Qur'ana Pîroz rûspî û serfiraz biket..."

Seydayê Mela Muhemmed ji bo meala xwe pêşgotinek amade kirîye û her wisa li mealê ferhengek jî zêde kirîye ku di vê ferhengê de manaya hindek kelîmeyan hatiye dayîn...

Binêrin 
Qurana kurdî

Çavkanî 
 Yekbûn

Pirtûk
!
Akören

Akören navçeyek Qonyeyê ye. Akören yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Derbent

Derbent navçeyek Qonyeyê ye. Derbent yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Hüyük

Hüyük navçeyek Qonyeyê ye. Hüyük yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Derebucak

Derebucak navçeyek Qonyeyê ye. Derebucak yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Karatay

Karatay yek ji wan navçeyên navend ya bajarê Qonyeyê ye.

Gelhenasî
Gelheya navçeyê li gorî hêjmara sala 2018an 323 hezar 659 kes e. Navçe di derbarê gelheyê de cihekî kozmopolît û ji dervayê bajar gelek koçber bicîh bûne. Karatay, yek jiwan navçeyên ye ku zêde Kurd tê de dijîn ya navenda bajarê ye.

Erdnîgarî
Navçeya Karatayê, yek ji wan navçeyên navenda bajarê ye. Navçe, li rojhilatê bajar û li deşta Qonyeyê cîh digire. Li rojavayê wê navçeya Meram û li bakûra-rojhilat navçe ya Selçuklu cîh digire. Qebra Mewlana Celaledînê Rûmî û Mûzexane ya Mewlane li vê navçeyê ye.

Girêdanên derva
Malpera şaredarîyê
Malpera Zanîngeha Karatayê
Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Emirgazi

Emirgazi navçeyek Qonyeyê ye. Emirgazi yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Axûlî

Axûlî (bi ermenî: Ագլլի, Aglli, , , bi tirkî: Ağıllı), an ji Axweran gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye.

Navê gund ji "axû" yê tê. Berê gund li ser tûm (tepe) a kêleka Çiyayê Şanz a Mezin bûye. Gundî ji êrîşên mara ciyê xwe guhertine û daketine jêr.  

Erdê gund adanî nîne. Li gund piranî mêrg, ceh û genim tê ajotin. Li gund di malan da kanî hene. Li gund elektrîk heye.

Gund ji 70 malî pêk tê. Ji ber feqîriyê 300 malî koçî Stembol, Edene, Fransa, Almanyayê kiriye. 

Gund 33 km durî Xurisan e. 30 km asfalt e û 3 km stabilîze ye. Li gund du mînîbûs heye. 

Aboriya gund li ser ajalî ye. Hinek civanên gund li Stembolê demsalî dixebitin.

Li gund dibistana seretayî heye û xwedanê 133 xwendekar e. Di dibistanê da çar wanegeh, odeke mamosteya û odeke rêvebir (mudîr) heye. Di dibistanê da perwerdehî dubendî ye. Sê heb lojmanê mamoste heye.

Gelhe

Çavkanî

Girêdanên derve 
 www.horasan.gov.tr 

Gundên Pasîna Jêr
Akşehir

Akşehir navçeyek Qonyeyê ye. Akşehir yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Dîndar Koçer

Dîndar Koçer kurrê Ehmed Hemo Hacanî ye, Li 24 Nîsana 1980 li gundê Kanî Spiyê li parêzgeha Duhokê ji dayîk bûye. Li enfala behdînan ya 25-8-1988 di temenê 8 salî li gel malbata xwe koçberî Bakurê Kurdistanê dibe li kempa penaberan li Amedê bi cih dibin. Ji ber rewşa xerab ya li kempê malbata wî carek din koçber dibe û li Atîna yê paytextê Yewnanistanê bi cih dibin, Dîndar li wir xwendina xwe ya seretayî û navendî bi zimanê Yewnanî diqedîne.

Sala 1997 Dîndar li gel malbata xwe li welatê Holenda bi cih dibe.
Sala 2003 Dîndar bawernameya derhêneriya televîzyonê li ‘’Media Akademie’’ ya bajêrê Hilversumê bi dest xist.
Ew li studio ya Kurdistan TV ya Ewropa kar dike wek pêşkêşker û bernamên documenterî ji amadekirine.
Ew yek ji avakerên Yeketiya Qûtabiyên Kurdistanê- Liqa Europa ye ko sala 2002 li Holenda hate damezirandin ko niha ew serokatiyê dike.

Kurd
Jidayikbûn 1980
SIL

SIL International, armanca wan a bingehîn, lekolîn dike li ser zimanên ku hindik tên zanîn, piştevanî dide van zimanan. Saziyeke evangelîsta ye. Encamên lekolîna di ethnologue.comê da diweşîne. Ramana SIL'ê "hemû ziman girîng in". Li 50 welatî nêzîkî 6000 endamên wê hene. 

Navenda SIL'ê li parêzgeha Dallasa DYA'yê ye. 

SIL'ê di sala 1934'an da dest bi xebatê xwe kiriye. Damezrînerê SIL'ê zimanzane William Cameron Townsend e.

Çavkanî 
 ethnologue.com
Royal Society

The Royal Society of London for the Improvement of Natural Knowledge an jî bi kurtî Royal Society, komeleya zanistî ye ku di sala 1660an de hate danîn û ji aliyê keyê Îngilterê Charles II ve hate vekirin. Hinek zanyarên mîna Newton û Faraday û Robert Hooke serokên komeleyê bûn. 

Endamên komeleyê wek Fellows of the Royal Society (FRS) tên naskirin.

Girêdanên derve
 

 
Avabûnên 1663an li Înglistanê
Akademiyên zanistî yên netewî
Nal

Nal, hesinê ku mirov bi bizmaran li binê simê ker û hespan dixe. Ji bo parastina simî ye. Bi giştî, di tîpa herfa U yê de ye. Lê belê nalê ku mirov ji binê çima ga dixe ji du perçeyên hesin pêk tê.

Pêşangeh

Girêdanên derve 

Hesp
Sim

Sim, navê piyên ajalên weke ker, hêstir û hespan e.

Pêşangeh

Girêdanên derve 

Hesp
Çim

Çim, navê piyên ajalên weke mih, bizin, çêlek, gamêş û hêştiran e.

Heywan
Hirç

Hirç an hurç (Ursidae), famîleyekî goştxweran ku gelek hov û kûvî ye.
Bi pirranî li bakurê Afrîkaya Bakur, Amerîka, Ewropa û Asyayê dijîn. Li cihên darî de dijîn. Hirç di demsalê zivistanê lena xwe de dikeve xewa zivistanê. Der biharê derdikeve derva û heta payiza dereng êmîşê çolê yên wek dendereşk, biyok, hurmiyê beyani dixwe. Hirç goşt û hêşinayiyê dixwe.

Taksonomî 
Famîleya hirçan (Ursidae), gelek cureyan tê de hene wek:

 Hirçê Panda yê Girs, Ailuropoda melanoleuca
 Hirçê xwedî berçavk, Tremarctos ornatus
 Hirçê qehweyî, Ursus arctos
 Hirçê berfîn an polar, Ursus maritimus
 Hirçê Amerîkayî reş, Ursus americanus
 Hirçê Asyayî reş, Ursus thibetanus yan Selenarctos thibetanus
 Hirçê tembelî yan tirralî, Melursus ursinus
 Hirçê rojê, Ursus malayanus

Çavkanî

Girêdanên derve 

 
Famîleyên guhandaran 
Guhandarên li Kurdistanê
Faunaya Kurdistanê
Ahırlı

Ahırlı navçeyek Qonyeyê ye. Ahırlı yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Hadim

Hadim navçeyek Qonyeyê ye. Hadim yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Meram

Meram yek ji wan navçeyên navend ya bajarê Qonya yê ye di Deşta Qonya yê cih digire.

Gelhenasî
Li gorî hêjmara sala 2018an gelheya navçeyê 342 hezar 315 kes e. Navçê di zêdebûna gelheyî ye yek ji wan navçeyên sereke ya bajarê Qonye yê ye.

Erdnîgarî
Navçe dikevê rojavayê navenda a bajarê. Li rojhilat navçê ya Karatayê li bakûre-rojhilat navçê ya Selçuklu yê cih digre.

Girêdanên derva
Malpera şaredarîyê 
Malpera Zanîngeha Necmettin Erbakan
Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Seydişehir

Seydişehir navçeyek Qonyeyê ye. Seydişehir yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Karapınar

Karapınar navçeyek Qonyeyê ye. Karapınar yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Altınekin

Altınekin navçeyek Qonyeyê ye. Altınekin yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Şafiî

Şafiî, yek ji her çar mezhebên mezin ên Îslamê ye.
Ji aliyê Îmam Şafîî ve hatiye avakirin. Bêhtirê kurdan li gora vê mezhebê diçin. Wextê ku dewleta osmaniyan hate avakirin, mezheba mezin ya Şafiî bû lê wan ji xwe re ya Henefî neqand û belav kir.

Binêre 

 Îmam Şafiî

Mezhebên îslamê
Google TV

Google TV ji ber Plan kirine bo Set-Top-Boxan û TV yên HDTV ser bingehê pergala Google Android.
Google Tv Kompesketine ê pêrabun bi Google, Intel, Sony u Logitech. Êw Projeya pardar kirine di 20ê gulana 2010an fermî berpesketin. Di 8ê îlona 2010an de Google askera bu, karibar ê di 2011an de li cihanê vebikin.

Di sala 2010, dem pesketina Google Tv, disinen hinek xeten Rüpelen Internet ê.

Google
Servîsên Google
Salnameya julianî

Salnameya julianî an salnameya juliyen, bi kurdî salnameya romî jî tê gotin, dema Julius Caesar de bi fermana wî hat perisandin û ew heta sedsala 20an li hin dernên cîhanê dihat bikaranîn. Ew di sedsala 16an de bi fermana papa Gregor XIII hat çerixa salnameya gregorî kirin. Di wê salnameyê de salên normal ji 365 rojan û 12 mehan pêk hatî bû. Li çar salan de salek jî wek sala bermayî dihat hejmartin û rojak dihat serve sibat kirin û ew sala 366 rojan de dawî dibû. Yanê salên Salnameya julianî wek 365,25 rojan dihat hesandin.

Dîrok 
Li împeratoriya Romê berê pêş de salnameya heyvê ji yewnaniyan standî bûn dihat bikaranîn. Lê, wê demên dirêj de bi salnameya rojê ve gelek şaşî dide. Ji bo vê sedemê Julius Caesar ji astronomînasekî Misirî yê bi navê Sosigenes de ji bo salnameyeke nû xebat xwest. Di 46 b.z. de bi dawî hat û dest bi bikaranîna wê kirin. Ew salnameya ji 365 rojan, 12 mehên 30 an 31 rojan de pêk hatî bû. Navên mehan jî wiha bûn: Ianuarius, Februarius, Martius, Aprilis, Maius, Iunius, Quintilis, Sextilis, September, October, November, û December. Lê hin mehên ji pê re bi navên împeratoran wek Julius û August hat navendin.

Bi tenê sala 46 b.z. bi armanca salê roj û bi salnameya berê wekhev bikin, ji sala normal 355 rojan de hat dirêja 445 rojan kirin.

Sersala Salnameya Julianî li Împeratoriya Romê bi tûnî dihat bikaranîn jî sersala salname navçe bi navçe ji sedemên olî de ciyawazî he bû. Li Misir 29ê tebaxê, Konstantînopolîs ango Bîzansê û Rûsyayê 1ê îlonê, welatên rojavaya Deryaya Marmara 25ê kanûna pêşîn bû.

Salnameya Gregorî 
Ji bo sala Salnameya julianî 365,25 rojan dajot, lê bi rastî dinê dor roj re hindik kêm wextê de, nêzî 11 hûrdeman, çerx dibû di sedsala 14an de ciyawazî êdî gelek mezin bibû. Wê salname bi rastî re 128 salan de rojek şaşî dikir. Di sedsala 16an de ciyawazî wiqas mezin bû ku, biharê êdî şuna 21ê adarê di 11ê adarê de dest pê dikir. Di 1582an de papa Gregor XIII Salnameya pê re bi navê xwe hat navandînî salnameya gregorî perisand. Ji bo ciyawaziya salnameya julianî û rastî mezin bûyî were girtin jî wî 4ê îlonê 1582an wek 15ê îlonê 1582an guhert. Sala Bermayî jî êdî na li her çar salan carakê 400 salan de 93 salan dihat dîtîn. Lê ew Salnameya bitenê welatên katolîk hat bikaranîn. Li welatên protestan Salnameya julianî heta sedsala 18an hat bikaranîn. Hin dewletên xiristiyanên ortodoks wek Rûsya û Serbistan, hîn jî cejnên xwe gorî salnameya julianî pîroz dikin. Ji bo wê sedemê ewna cejna Noelê di 7ê kanûna paşîn de pîroz dikin.

Bibîne 
Salnameya Gregorî

Salname
Berfpîv

Berfpîv an jî nîvometre, amûra ku barîna berfê dipîvê ye.

Amûrên pîvandinê
Bapîv

Bapîv, amûra ku tevgera hewayê dipîve ye.

Amûrên pîvandinê
Ba
Rewapîv

Rewapîv an jî hîgrometre amûra ku rewaya hewayê dipîvê ye. 

Amûrên pîvandinê
Hewa
Baranpîv

Baranpîv an jî pluviometre, amûra ku barîna baranê dipîvê ye.

Amûrên pîvandinê
Meteorolojî
Xakis

Xakis (), gundekî navçeya Nazmiye a bi ser Dêrsimê ve ye.

Gelhenasî

Mezre 
 Xilbês

Çavkanî 

Gundên Nazmiyeyê
Dest

Dest, bi qatek ji laş e, ku bi her jîndî re heye. Mirov, xwediyê du destan e. Mirov karê bêje ku her jînda jî xwediyê du destan de. Bi alikariya destê xwe kar û xabetên xwe dike û pêdiviyên xwe dibîne. 

Destê mirov xwediyê pênc teliyan e. Ji navika destra kefadest tê gotin. Li ser dest û wan xat û qaytankên têde, li gor ku di demên berê de di nav kurdan dihate berdewam, ku bi "wan xat û qaytankan baxtê mirov karê were xwandin."

Girêdanên derve 

Anatomî
Endam (biyolojî)
Gundên navçeya Silopiya, 1928

Gundên navçeya Silopiya, 1928

Lîste
Gundên me, 1928
Gundên Silopiya
Pestopîv

Pestopîv an jî pestepîv, amûra ku pestoya hewayê dipîve.

Amûrên pîvandinê
Ba
Hawrê Baxewan

Hawrê Baxewan nûserî kurdî başûre. Le salî 1966 le Silêmanî le dayk buwe, le sali 1990 kolêjî yasa tewaw kirduwe. Ta êsta 10 perûkî nusiwe .

Peywendî derekîyekan 
 http://www.bakhawan.com 

Jidayikbûn 1966
Kesên ji Silêmaniyê
Serpêla zehaw

Serpela Zehaw (bi Cafî: Serpêlî Zehaw ،سەرپێڵی زەھاو bi Kelhurî: سەرپوڵ زەھاوە, Serpuli Zehaw) bajarekî Kurda yê li Kurdistana îranê ye û girêdayî Parêzgeha Kirmaşanê ye. Runiştvanên vî bajarî bi cafî , Goranî û Kelhûrî diaxivin. Her wiha baweriyên Şîa, Yarsanî û Şafiî tevde li vî bajarî dijîn. Li vî bajarî bermahiyên ji serdema Loloyan hene.

Bajarên parêzgeha Kirmaşanê
Beren Saat

Beren Saat lîstikvaneke tirk e ku di 26'ê reşemiya 1984'an de li Enqereyê ji dayika xwe bûye.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1984
Aktrîsên tirk

Mirovên zindî
Bollywood

Bollywood li Mumbaî (dêrîn Bombay) produktîona navenda Fîlma Hîndîstan ê bikaranîn, ji Hollywood û Bombay ê zêk hemwate çêkir. Li Dinyayê Dewleta Hindistan ê gellek pir Fîlman çaran heta yekemîn bertekişandin.

Fîlmên girîng 
 1930'de: Alaam Ara
 1940'de: Kısmet, Barsaat, Mahal
 1950'de: Mother India, Devdas (1955), Awara, Pyaasa, Shri 420, Do Bigha Zameen
 1960'de: Mughal-e-Azam, Sangam, Aradhana, Junglee, Guide
 1970'de: Sholay, Mera Naam Joker, Kabhi Kabhie, Amar Akbar Anthony, Bobby, Zanjeer, Pakeezah
 1980'de: Umrao Jaan (1981), Coolie, Maine Pyar Kiya, Qayamat Se Qayamat Tak
 1990'de: Dilwale Dulhania Le Jayenge, Dil Se, Bombay, Hum Aapke Hain Kaun, Kuch Kuch Hota Hai
 2000'de: Kabhi Khushi Kabhie Gham, Lagaan, Dil Chahta Hai, Devdas (2002), Kal Ho Naa Ho, Veer-Zaara, Black, Swades, Rang De Basanti
 2006'de: Salaam e-ishq, Kabhi Alvida Naa Kehna, Baabul, Umrao Jaan (2006), Krrish, Dhoom 2, Humko Tumse Pear Hai, Darna Zaroori Hai, Fanaa, Don
 2013'de: Aashiqui 2
 2014'de: Ek Villain

Aktorên girîng 

 Aamir Khan
 Shraddha Kapoor
 Siddhart Malhotra
Amitabh Bachchan
 Abhishek Bachchan 
Shahrukh Khan
 Uday Chopra 
 Yash Chopra
 John Abraham 
 Arjun Rampal 
Aishwarya Rai
 Salman Khan 
 Saif Ali Khan
 Hrithik Roshan 
 Madhuri Dixit  
Kajol
 Rani Mukherji 
 Preity Zinta 
 Kareena Kapoor  
 Karisma Kapoor 
 Juhi Chawla 
 Priyanka Chopra
 Rajnail Kapoor

Derhenan ê gîrîng 

 Yash Chopra 
 Aditya Chopra 
 Ram Gopal Varma
 Mani Ratnam
 Karan Johar
 Raj Kapoor
 Sanjay Leela Bhansali
 Guru Dutt

Girêdanên derve 

 Bollywhat? - The Guide for Clueless Fans of Bollywood Films
Aishwarya Rai

Aishwarya Rai, hindî: ऐश्वर्या राय, Ayşwarya Ray, di 1ê çiriya paşîn a 1973an de li Mangalore, Karnataka, Hindistanê ji dayika xwe bûye, aktrîseke Bollywood û Hollywoodê ye. Di sala 1994an de Şahciwana Cîhanê (Miss World) bû. Ew ligel aktorê Abhishek Bachchan zewicî ye.

Jidayikbûn 1973
Aktorên Bollywoodê
Aktrîsên hindistanî
Jinên hindistanî

Mirovên zindî
Tuzlukçu

Tuzlukçu navçeyek Qonyeyê ye. Tuzlukçu yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Yalıhüyük

Yalıhüyük navçeyek Qonyeyê ye. Yalıhüyük yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Beyşehir

Beyşehir navçeyek Qonyeyê ye û li ser perava Gola Beyşehirê cî digre.

Navçeyên Qonyeyê
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Shakira

Shakira Isabel Mebarak Ripoll an jî bi kurtî Shakira (jdb. 2ê sibata 1977an, Barranquilla, Kolombiya) stranbêjeke kolombiyayî ye ku yek ji stranbêjên cureyê latîno ên herî navdar e. Heta îro bi milyonan albûmên wê hatine firotin.

Shakira ya ku li Barranquilla ji dayik bû û zarokatiya xwe li wir derbas kir, îro wekî "qralîçeya muzîka latino" tê binavkirin û ji ber pirrengiya xwe ya muzîkê tê zanîn. Wê di 13 saliya xwe de bi Sony Music Colombia re debuta xwe tomar kir. Piştî têkçûna bazirganî ya du albûmên xwe yên pêşîn, Magia (1991) û Peligro (1993), ew bi albûmên xwe yên din, Pies Descalzos û Dónde Están los Ladrones? (1998) li welatên hîspanîk/spanyolaxêv derket pêş. Ew bi albûma xwe ya pêncemîn, Laundry Service (2001), ku li çaraliyê cîhanê zêdetirî 13 mîlyon kopî firot, ket bazara zimanê îngilîzî. Bi serkeftina navneteweyî ya stranên wê Whenever, Wherever û Underneath Your Clothes ve, albûmê populerîteya wê wekî hunermendek pêşeng a crossover pêşve xist. Broadcast Music, Inc., Shakira wekî "pêşeng" binav kir, ya ku rê li ber stranbêjên Latînî vekiriye ku li cîhanê navdar bibin.

Albûm

Albûmê Saydêran 
 MTV Unplugged (2000)
 Live & off the Record (2004)
 Oral Fixation Tour (2007)

Quling 
 1996-1997: Tour Pies Descalzos
 2000: Tour Anfibio
 2002–2003: Tour of the Mongoose
 2006–2007: Oral Fixation Tour

Albumê Promosyone 
 1991: Magia
 1993: Peligro

Albumê Studyo 
 1996 : Pies Descalzos
 1998 : Dónde están los ladrones?
 2001 : Laundry Service
 2005 : Fijacion Oral Vol.1
 2005 : Oral Fixation Vol.2
 2009 : She Wolf
 2010 : Sale el Sol

Albumê Berhevkirî 
 1997 : The Remixes
 2002 : Grandes Éxitos
 2007 : Oral Fixation Volumes 1&2

Jidayikbûn 1977
Stranbêj

Çavkanî 

Mirovên zindî
Mumbaî

Mumbaî (bi zimanê marathi: मुंबई, Mumbaī; bi navê wê yê berê jî tê naskirin Bombay), bajarê Hindistanê û paytexta parêzgeha Maharaştra ye. Li dinyayê bajarê herî mezin ê sêyem e. Gelheya vî bajarî nêzîkê 13 milyonan e. Ev bajar li ser girava Salsete hatiye avakirin. Li cihê metropola Mumbaî 21 milyon mirov hene. Mumbaî bajarê Hindistanê yê fînansê û paytexta çandê ye. Li Mumbaiyê filmên hindî li Bollywoodê tên çêkirin.

Di sedsala 16'an de portûgalî hatine vir û navê Mumbaî weke Bom Bahia bi lêv kirin, û dûv re îngilîzan û brîtanî navê Mumbaî weke Bombay bi kar anîn.

Galerî

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Bajarên Hindistanê
Bivbivink

Bivbivink (navê zanistî yê latînî Bombus sp.) kêzikeke famîleya mêş û mûrên biderzî ye. Bi mêşhingivê dişibe, lê mezintir e. Bivbivink weke pîzalokê biderzî ye.

Mêş û mûr
Entomolojî
Kajol

Kajol  (Hindî, काजोल, Kājol; * 5 Tebaxa  1974 liMumbai, Maharashtra, Hindistan) ji Bollywood ê pir tê Hêzkirin.

Kajol zudaye Fîlmê bizav Temaşedakirin ji Malbata xwe.Dayika mezina Kajol Rattan Bai u Dayika meyina Kajolê ya Duyêmîn Navê êw jî Shobhna Samarth ê êw jî mîna Kajolê Aktor ê.Ji Maratha Dayika Kajolê Tanuja,Xuşka Kajolê navdarî sala 60’an de gehîştin.Bavê Kajolê ji Bengalî Xelek u Dêrhêner ê.Xuşka Kajolê Tanisha di sala 2005 heta 2006 de Dêstpekir ser Fîlmên Bollywood ê.

Wexta Kajol xwe da ser Fîlmên Bollywood ê ,bi Fîlma “Baazigar” ê Dêstpekir.Di sala 1995’de xwe 
bi bext naskir Kajol ,wê çaxe Dêrhêner ê Kajol ê pir bi Serkevtin bu Aditya Chopra di Fîlma Dilwale Dulhaniya Le Jayenge’de Kajol ê Aktora Delal dît ,êw Fîlma bi Serkevtin çu ser Sînemaye ,niha êw Fîlma 12 sal ê di Sînemaye de tê Temaşekirin.Shahrukh Khan u Kajol di 5 Fîlmande Baazigar (1993), Karan Arjun (1995), Dilwale Dulhania Le Jayenge (1995), Kuch Kuch Hota Hai (1998) u di Kabhi Khushi Kabhie Gham (2001)’de bi cot pir xweş Lîstin.

Kajol bi Aktora Ajay Devgan ê Zêwicî.

Fîlme Kajol

Çavkanî 

Aktrîsên hindistanî

Girêdanên derve 

 İMDBde Kajol

Jidayikbûn 1974
Aktorên Bollywoodê
Aktrîsên hindistanî
Jinên hindistanî
Mirovên zindî
Kizir

Kizir, gundekî girêdayî navçe Silopî ya ser bi Şirnexê ve ye.

Gundên Silopiyê
Salatîn

Salatîn, gundekî girêdayî navçe Silopî ya ser bi Şirnexê ve ye.

Gundên Silopiyê
Zura

Zura, gundekî girêdayî navçe Silopî ya ser bi Şirnexê ve ye.

Gundên Silopiyê
Zura Jorî

Zura Jorî, gundekî girêdayî navçeya Silopiyê ya ku ser bi Şirnexê ve ye.

Gundên Silopiyê
Yênîko

Yênîko an jî Îngîko (), gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.

Mezra 
 Gola Kurdê ()
 Bêşpixar (Beşpınar) ()

Gelhe

Çavkanî 

Gundên Pêrtagê
Kêzxwer

Çûkên kêzxwer, kêzxur, kêzxwar an jî kîrkok (Laniidae), famîleyekî fîkarên bera an passarî di nava gezik û dirrikan de dihên dîtin.Çûkên kêzxwer an kîrkokan,fîkarên goştxwer in û bi granî bi kêzikan xwedî dibin û seyda xwe bi firînê dikin.

Şayes û reftar 
Hêlîna xwe axilbe li nav dirrikan bi hawê têfikan çêdikin. Cihêtiya wan ya ji çûkên din ji kêzikxweriyê pirtir hebûna mûyan a di bin nikulê wan de ye. Dîsa firnikên (qulikên poz) wan jî nenuxumandî ye. Nikulê wan bi serbejêr ve tewandî ye. Di nikulê jor de yek li çep yek li rast du diranên neynûkî he ne.

Cure 
 Kêzxwera belek, gabelek (Lanius nubicus)
 Kêzxwera enîreş, cantek, centek, çavreşk, kerregoşk (Lanius minor)
 Kêzxwera piştsor (Lanius collurio)
 Kêzxwera sersor, sersor, gasore,Sersora hejikan (Lanius senator)
 Kêzxwera terîsor (Lanius isabellinus)
 Lanius meridionali
 Lanius schach
 Lanius tigrinus
 Lanius bucephalus
 Lanius cristatus
 Lanius collurioides
 Lanius gubernator
 Lanius souzae
 Lanius vittatus
 Lanius tephronotus
 Lanius validirostris
 Lanius ludovicianus
 Lanius sphenocercus
 Lanius excubitoroides
 Lanius cabanisi
 Lanius dorsalis
 Lanius somalicus
 Lanius mackinnoni
 Lanius collaris
 Lanius newtoni
 Lanius marwitzi
 Lanius pallidirostris

Galerî

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Shrike videos 

Kêzxwer
 Balindeyên li Kurdistanê‎
Faunaya Kurdistanê
Faunaya Asyayê
Faunaya Ewropayê
Balafirgeha Navneteweyî ya Silêmaniyê

Balafirgeha Navneteweyî ya Silêmaniyê an jî Firokxaneya Navdewletî ya Silêmaniyê (bi îngilîz wek Sulaimaniyah International Airport jî tê naskirin) navê firokexaneya bajarê Silêmaniyê ye û ji aliye Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve tê birêvebirin.

Balafirgehên Iraqê
Balafirgehên li Kurdistanê
Navenda Silêmaniyê (navçe)
Cahîdo

Cahîdo, dengbêjekî kurd e, di sala 1960’an de li Mûşê, li gundê Orgînosê ji dayîk bûye. Dibistana seretayî xelas kiriye. Ji Sasonê hatine li Mûşê bi cihûwar bûne. Ji donzdeh saliya xwe û virde ye distrê. Zewicandî ye û deh zarokên wi hene. Li Orgînosê dijî.

Çavkanî 
 Dawid Özalp, Cevahir Sadak Düzgün, Hîlmî Akyol, Mistefa Gazî, Mehmed Kadri Avci û Melike Günal (2007). Antolojiya Dengbêjan. Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê, Wezîriya Çand û Turîzmê ya Tirkiyeyê, Navenda Çand û Hunerê ya Dicle Firat û Yekitiya Ewropayê.

Dengbêj
Huseynê Mûşî

Husênê Mûşî yan jî Dengbêj Huseyno (jdb. 1936 navçeya Mûşê; m. 8ê nisana 2001 li Amed) dengbêjekî kurd e.  

Ew îro di nav kurdan de yek ji dengbêjên herî efsanewî ye. Di nav berhemên wî de albûma wî  bi navê "Dilbere" ya herî populer bû.

Jiyan 
Mûşî di sala 1936an de li Parêzgeha Mûşê, li gundê Orgînosê hatiye dinê. Eslê wan ji qeza Qabilcewzê ye lê bi pişt re hatine li gundê Maûba bi cih bûne. Navê bavê wî Şakirê Nîmet, navê diya wî Husniye ye.

Dibistan xwendibû. Ji gundê Maûba koçî gundê Orgînosê kiriye û li wir muxtarî kiriye. Ku ji ber vê yekê jê re gotine Huseynê Orgînosî. Zewicandî bû.

Di 8ê nîsana 2001e de çû ser heqiya xwe. Ji ekola Evdalê Zeynikê bû.

Taybetî 
Neh zarokên wî hebûn.

Çavkanî

Dengbêj
Jidayikbûn 1936
Mirin 2001
Kesên sedsala 20an
Eliyê Qerejdaxî

Eliyê Qerejdaxî dengbêjekî ku her du çavên wî nabînin. Qerejdaxî di sala 1963’an de li Amedê, li gundê Sadiyê hatiye dinê. Dibistan nexwendiye. Ji heft saliya xwe vir de ye ji herdû çavan de bêpar e. Zewicandî ye û du zarokên wî hene. Tiştên wek çay û qehwe digerîne û difroşe, ku bi wî awayî debara xwe dike. Li Amedê dijî.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1963
Kesên ji Amedê
Dengbêj
Feleknas (dengbêj)

Feleknas dengbêjek e. 

Di sala 1963an de li Mûşê, li gundê Zovangê hatiye dinê. Eslê wê ji Pasûrê ye, ji eşîra Badikan e. Dibistan nexwendiye. Kevanî ye. Zewicandî ye û pênc zarokên wê hene. Ji sala 1983an û vir de ye li Amedê dijî.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1963
Kesên ji Mûşê
Dengbêj
Seyidxanê Boyaxçî

Seyidxanê Boyaxçî, anku Xalê Seyidxanê Boyaxcî (navê wî yê di nasnameyê de Seydo Şimşek e), dengbêjekî kurd bû ku di sala 1933/1938an de li qeza Erxeniyê, li gundê Lexerî yê Deşta Gewran hatiye dinê.

Dibistan nexwendiye; ji 15 saliya xwe ve ye kilam û stranan dibêje. Li Amedê 25 salan boyaxçîtiya pêlavan dike. Heta salên 1980î  di şaredariya Amedê de karkerê berhevkirina çopê ye û pêlavan jî boyax dike, pişt re malnişîn dibe. Bavê heft zarokan e.

Di nava gel de gelek kasetên wî hene..

Dengbêj Seyidxanê Boyaxçî di 5ê tîrmeha 2020an de li Amedê çû ber dilovaniya Xwedê.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 http://dengbejenkurd.blogspot.com/2011/01/seyidxane-boyaxci.html
 https://www.youtube.com/watch?v=I6nAe7tuc_s  Medîna min, 2018.
 https://www.youtube.com/watch?v=1UCGMbf4Aiw  Hevpeyvîn

Jidayikbûn 1933
Mirin 2020
Dengbêj
Pulur

Pulur ango Pilûr () yek ji navçeyên Dêrsîmê ye.

Dîrok

Erdnîgarî

Pêşangeh

Çavkanî

Girêdanên derve
Guido Westerwelle

Guido Westerwelle (jdb.  li Bad Honnef, Almanyayê; m. , Köln) parêzer û siyasetmedarekî alman e. Ew ji sala 2001ê û vir de serokê partiya Freie Demokratische Partei (FDP) ye û di  de bû wezîrê karên derveyî yê Almanyayê.

Westerwelle yê ku bi azadî û vekirî digot ku ew homoseksuel e, bi hevjiyanê xwe yê menajerê sporê Michael Mronz re zewicî ye.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Malpera Guido Westerwelle

Siyasetmedarên alman
Siyasetmedarên Almanyayê
Jidayikbûn 1961
Mirin 2016
Kesên LGBT
Lîsteya pirtûkên rêzimana kurdî

Ev lîste bijarteyeke rêziman û rêbernameyên rastnivîsina kurdî (kurmancî û soranî) ye.

 Celadet Alî Bedirxan (1994). Bingehên gramera kurdmancî. Wêşanên Nûdem, Swêd.
 Kamiran Alî Bedirxan (1977). Türkçe izahlı Kürtçe gramer. Wêşanên Özgürlük Yolu, Stembol, Tirkiye.
 Kamiran Bêkes, Bingehên Rêzimana Kurdî - Zaravayê kurmanciya bakur.
 Selîm Biçûk, Rêzimanê Kurdî (Kurmancî).
 Joyce Blau (1975). Le Kurde de Amadiya et de Djabal Sindjar: Analyse linguistique, textes folkloriques, glossaires. Librairie C. Klincksieck, Parîs, Fransa.
 Joyce Blau (1980). Manuel de Kurde (dialecte Sorani). Librairie C. Klincksieck, Parîs, Fransa.
 Cegerxwîn, Destûra Zimanê kurdî.
 Mûrad Ciwan (1992). Türkçe açıklamalı Kürtçe dilbilgisi: Kurmanc lehçesi. Wêşanên Jîna Nû, Bälinge, Swêd.
 Qanatê Kurdo (1981). Zimanê kurdî: rêziman (gramatik). Wêşanên Komkar, Frankfurt/M, Almanya.
 Qanatê Kurdo (1991). Gramera zimanê kurdî: kurmancî-soranî. Wêşanên Koral, Stembol, Tirkiye.
 Husein Muhammed (2011). Rêbernameya rastnivîsîna kurdî: rêber. Zimannas.wordpress.com.
 Feqî Huseyîn Sagniç, Hêmana Rêzimanê Kurdî.
 Nurettin Karacadağ (1991). Zimanê kurdî (Kürt dili). Doğuş Matbaacılık ve Tic. Ltd. Şti.
 Samî Tan (2005). Rêziman û Rastnivîsa Zaravayê Kurmancî. Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stembolê, Tirkiye.
 Azad Zal (2009). Zimanê kurdî. Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Amedê.

Çavkanî 

Rêziman
Leglega reş

Leglega reş (navê zanistî: Ciconia nigra), ji nêz ve meriva leglega spî ye.

Şayes 

Nikula wê zirav û drêj û sore ye. Stû, serî û sênga yên gihaştî reşê biriqandî, bin zikê wan spiyê vekiriye. Ji dervî hinek mezinbûna nêran, nêr û mêyên wan dişibitin hev. Gewda ciwanên qehweyê şînoşkî, nikul û lingên wan bi giştî şînoşkî ne.

Reftar 

Bi xwe goştxwer e û bi masiyan, kêzan û xwêrkişan xwedî dibe.

Ji Afrîkayê serê havînê dihê û dawiya havînê jî vedigere.

Li dunyê di derdora 500.000 heb he ye.

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 
 Black Stork - Species text in The Atlas of Southern African Birds

Legleg
Balindeyên li Kurdistanê
Faunaya Kurdistanê
Faunaya Afrîkayê
Faunaya Asyayê
Faunaya Ewropayê
Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Fîkar

Fîkar an jî xwendok (navê zanistî: Passeriformes), koma çûkên ku difîkînin. Li dunyê nêviyê çûkan di vê komê de ne û bi qeysî 5000 cureyên wan he ne.

Binkoma tîranîdan (Fîkarên derewkar) 
 Tyrannidae
 Pittidae
 Eurylaimidae
 Dendrocolaptidae
 Furnariidae
 Thamnophilidae
 Formicariidae
 Conopophagidae
 Rhinocryptidae
 Cotingidae
 Pipridae
 Philepittidae
 Acanthisittidae

Binkoma paserîdan (Fîkarên bera) 
 Menuridae
 Atrichornithidae
 Climacteridae 
 Maluridae
 Meliphagidae
 Pardalotidae
 Petroicidae
 Orthonychidae
 Pomatostomidae
 Cinclosomatidae
 Neosittidae
 Pachycephalidae
 Dicruridae
 Campephagidae
 Oriolidae
 Artamidae
 Paradisaeidae
 Corvidae
 Corcoracidae
 Irenidae
 Laniidae
 Vireonidae
 Ptilonorhynchidae
 Turnagridae
 Alaudidae
 Chloropseidae
 Aegithinidae 
 Picathartidae
 Bombycillidae 
 Ptilogonatidae 
 Cinclidae
 Motacillidae Terîhejok
 Prunellidae
 Melanocharitidae
 Paramythiidae 
 Passeridae
 Estrildidae
 Parulidae
 Thraupidae 
 Peucedramidae
 Fringillidae
 Drepanididae
 Emberizidae
 Nectariniidae 
 Dicaeidae 
 Mimidae
 Sittidae
 Certhiidae
 Troglodytidae
 Polioptilidae 
 Paridae
 Aegithalidae 
 Hirundinidae
 Regulidae
 Pycnonotidae
 Sylviidae 
 Hypocoliidae
 Cisticolidae
 Zosteropidae
 Timaliidae
 Muscicapidae
 Turdidae
 Sturnidae

Çavkanî

Girêdanên derve 

Passeriformes
Balindeyên li Kurdistanê
Faunaya Kurdistanê
Faunaya Afrîkayê
Faunaya Amerîkaya Bakur
Faunaya Amerîkaya Başûr
Faunaya Asyayê
Faunaya Ewropayê
Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Gola Mirî

Gola Mirî, Behra Mirî yan Gola Lûtê yan jî Deryaya Xwiyê  (bi yewnanî: Νεκρή Θάλασσα, Nekrí Thálassa "Behra Mirî"; bi latînî: Mare Mortuum "Behra Mirî";  bi erebî: البحر الميت, al-Bahr al-Mayyit "Behra Mirî"; bi îbrî: יָם הַ‏‏מֶּ‏‏לַ‏ח, Yām Ha-Melaḥ "Behra Xwiyê"), deryaçeyeke di navbera Urdun û Îsraêlê de ye. Rûyê deryaçeyê û kenarên wê 422 metran li jêr asta deryayê de ne û ji ber wê yekê mîna nizmtirîn bejên cîhanê tên hejmarkirin. Gola Mirî 378 metran kûr e û bi swîrahiya xweya 33,7% swîrtirîn ava cîhanê ye.

Navên Gola Mirî 
Gola Mirî bi gelek navên cuda tê binavkirin, çend ji wan ev in: Behra Lûtê, Behra Rojhilatî, Gola Qîrê, Behra Xwiyê, Behra Sodom û Emorayê, Behra Arabah, Behra Şeytên, Behra Deştê, Behra Zoar, Gola Bêhna Genî.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Gol
Deryaya Çîna Başûr

Deryaya Çîna Başûr deryayeke qeraxî ye ku bi xwe parçeyek ji Okyanûsa Mezin e. Ev derya rûberek birîtî ji tengavên Singapûr û Malakayê heta Tengava Taywanê ji xwe digre ku nêzî 3,500,000 km² dibe. Girêdayî bi pîvanê ve, Deryaya Çîna Başûr piştî pênc okyanûsan mezintirîn yan dûyem mezintirîn tenê avî ye di cîhanê de.

Şûna bicihbûna wê dibe:

 Başûra Çînê û Taywanê,
 Rojavaya Fîlîpînê,
 Bakûra rojavaya Malezyayê û Brûneyyê,
 Bakûra Îndonêziyayê,
 Bakûra rojhilata Singapûre, û
 Rojhilata Viyetnamê.

Zêdetir ji 200 giravan di vê deryayê de hene ku piraniya wan ne avadan in.

Derya
Windows Media Player

Windows Media Player yek ji nermalavên jenandina mûzîkê û nîşandana fîlmê ye ku ji aliyê Microsoftê ve hatiye çêkirin û di pergala xebitandina Windowsê de digere.

Windows Media Player versions

Çavkanî

Girêdanên deranî 
 Rûpela taybetiya Windows Media Player di microsoft.com de

Nermalav
Microsoft
Nivîsbariya Microsoftê
Deryaya Çîna Rojhilat

Deryaya Çîna Rojhilat deryayeke qeraxî ye di rojhilata Çînê de. Ev derya bi xwe parçeyek ji Okyanûsa Mezin e û rûberek qasî 1.249.000 km² vedişêre. Di Çînê de, jê re Deryaya Rojhilat dibêjin. Di Korêyê de jî hindek caran jê re Deryaya Başûr tê gotin.

Çemê Yangtze mezintirîn çem e yê ku ber bi Deryaya Çîna Rojhilat diherrike.

Derya
Balafirgeha Amedê

Balafirgeha Amedê an jî Firokexaneya Amedê (; bi îngilîzî: Diyarbakir Airport) navê balafirgeha sîvîl û leşkerî ya Amedê ye. Firokexaneyê ya ku 6 km dûrî Amedê ye, di 1952an de dest bi ketina xizmetê kir.  Pîsta sereke ya firokê 3.549 m ye û rûyê pîstê ji beton çêkirî ye.

Destînasyon

Statîstîkên rêwiyan

Çavkanî 
http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=21 

Balafirgehên li Kurdistanê
Balafirgehên Tirkiyeyê
Amed
Balafirgeha Da Nangê

Balafirgeha Da Nang (Sân bay Đa Nang)(ICAO:DAD, ICAO:VVDN) Li 2 km rojhilata bajarê Da Nang (Nam Trung Bo) a Viyetnamye. Di sala 1993 da hatîye vekirin. Li aliyê 11/29 ê pîsteke wê heye. Dirêjahiya pîstê 3,500 metreye. Rûyê pîstê bêtone.

Balafirên ku difirin Da Nangê ev in:
 Vietnam Airlines
 Jetstar Pacific
 Air Mekong
 Mandarin Airlines
 China Southern Airlines
Ji van bajaran çûn û hatina balafirgehê ev in:
Hanoi, Ho Chi Minh bajar (Saigon), Da Lat, Buon Ma Thuot, Pleiku, Nha Trang

Balafirgehên Viyetnamê
Balafirgeha Ca Mau

Balafirgeha Ca Mau (Sân bay Ca Mau)(ICAO:CAH, ICAO:VVCM) Li 2 km rojhilata bajarê Ca Mau (Tay Nam Bo) a Viyetnamye. Di sala 1993 da hatîye vekirin. Li aliyê 11/29 ê pîsteke wê heye. Dirêjahiya pîstê 1,500 metreye. Rûyê pîstê bêtone.
Balafirên ku difirin Ca Mauyê ev in:
 Vietnam Air Services Company

Ji van bajaran çûn û hatina balafirgehê ev in: Ho Chi Minh bajar (Saigon).

Balafirgehên Viyetnamê
Balafirgeha Mêrdînê

Balafirgeha Mêrdînê an jî Firokexaneya Mêrdînê (; bi îngilîzî: Mardin Airport) navê balafirgeha sivîl a Mêrdînê ye.

Firokexaneyê ya ku 15 km dûrî Mêrdînê ye, di 1999'an de dest bi ketina xizmetê kir.  Pîsta sereke 2.500 m ye û rûyê pîstê ji beton çêkirî ye. 

Kapasîteya rêwiyan 400.000 kes/sal e.

Destînasyon

Statîstîkên rêwiyan

Çavkanî

Girêdanên derve 
 http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=30 

Balafirgehên li Kurdistanê
Balafirgehên Tirkiyeyê
Mêrdîn
Meleosman

Meleosman () gundekî bi ser navçeya Qerekoseyê ve ye.

Gundên Qerekoseyê
Memitan

Memitan () gundeki li ser navçeya Zêtka ve ye.

Gundên Zêdkanê
Têşberûn

Têşberûn () yek ji navçeyên Îdirê ye.

Di sala 1972yan de bûye şaredarî û di 1992yan de jî bûye navçe. 14 gund, 11 mezreyên wê hene. Çend mezreyên wê ji aliyê dewletê ve bi fermî nayên pejirandin. Ji ber wê bawerî bi statîstîkên dewletê nîne. Gel ji kurd û azeriyan pêk tê. Xizmeta gundên kurdan nayê kirin û gel gilîdar e.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Malpera navçeyê
Balafirgeha Wanê

Balafirgeha Wanê an jî Balafirgeha Ferit Melen a Wanê (; bi îngilîzî: Van Ferit Melen Airport) navê balafirgeha sivîl a Wanê ye. 

Firokxaneyê ya ku 8 km dûrî Wanê ye, di 1943'an de dest bi ketina xizmetê kir. Pîsta sereke 2.750 m ye û rûyê pîstê ji asfalt çêkirî ye. 

Balafirgeh 8 km dûrî bajarê Wanê ye.

Destînasyon

Statîstîkên rêwiyan

Çavkanî 

 http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=40 

Balafirgehên li Kurdistanê
Balafirgehên Tirkiyeyê
Wan
Wan (navend)
Balafirgeha Qamişlokê

Balafirgeha Qamişlokê (‎, Matâr al-Qâmishlî; bi îngilîzî: Kamishly International Airport) navê balafirgeha bajarê Qamişlokê ye. 

Dirêjbûyîna pîsta sereke 3.615 m ye û rûyê pîstê ji asfalt çêkirî ye.

Balafirgeh 3 km dûrî bajarê Qamişlokê ye.

Çavkanî

http://www.worldaerodata.com/wad.cgi?id=SY65198&sch=OSKL 

Balafirgehên Iraqê
Balafirgehên li Kurdistanê
Qamişlo

Hesîçe
Ceresûn

Ceresûn, () gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ye.

Gund 22 km durî Xurisan û 22 km durî Erzîromê ye. Gorî hêjmara sala 2007 an gelhê wê 1064 kes e. Li gund dibistana seretayî heye. Li gund şebekeya avê û kanalîzasyonê heye. 

Dibistana seretayî a Ceresûnê di sala 1956 an da dest bi perwerdeyê kirîye. Di dibistanê da şeş wanegeh, odeke mamosteya, odeke rêvebir (mudîr), odeke xedemeya, û pirtûkxanek heye.

Gelhe

Çavkanî 

 http://www.horasan.gov.tr

Gundên Pasîna Jêr
Tilşahmê

Tilşahmê yan jî Tilşamê, gundekî navçeya Bismilê ye. Li ser girekî kêleka Çemê Dîcle hatiye avakirin û li derdora wê Qerepêçê, Qerecixê, Şêxûsifê,Xanoserê he ye.

Gundên Bismilê
Helîse

Helîse, herîse yan keşkek navê xwarinekê ye, yê ku bi taybetî li herêma Wanê tê çêkirin. Ji dan, goştê bêhestî, bez, nok, merge, nane, rûn, xwê û avê tê amadekirin.

Çêkirin 
Nok, dan, goşt û bez di nav hev de, di firahqek devgirtî de tevî avê tê kelandin, ku ava xwe kişand, devang tê vekirin, biheskê malzeman tê bieçiqandin lepe. Di tawekê de rûn tê helandin, nane u merge tên tevlvê kirin û tê sor kirin. Bera ser lêpe tê dayîn û tê serwîs kirin.

Çavkaniyên derve 
 Jinane (Hawarnet.com)

Xwarin
Pêjgeha kurd
Pêjgeha balkanî
Pêjgeha yewnanî
Kurd Mafruzlû

Kurd Mafruzlû (bi azerî: Kürd Mahrızlı, bi tîpguherîna latînî ji zimanê rûsî Kyurd-Mafryzly û Kyurdmekhrizli), gundekî girêdayî bajarê Qûbadliyê yê Azerbaycanê ye. Di sala 1993 an da artêşa Ermenistanê ketiye vî gundî. Li gund kurd dijîn.

Girêdanên derve 
 GEOnet Names Server

Gundên Azerbaycanê
Kurdên Azerbaycanê
Kurd Eldarbeylî

Kurd Eldarbeylî an jî Kyurdel’darbeyli, Kyurd-El’darli (bi azerî: Kürd Eldarbəyli), gundekî girêdayî bajarê Îsmayîllî yê Azerbaycanê ye. Hejmara niştecihên gund 762 kes e.

Girêdanên derve 
 GEOnet Names Server
 Malpera fermî:  Rayona Îsmayîllî (naxşe)

Gundên Azerbaycanê
Hewarî (pirtûk)

Hewarî pirtûkeke Heciyê Cindî ye. Li ser jiyana kurdên Rusyayê, li ser serdema 1950-60’an e. Di pirtûkê da koça Kurdên Êzîdî berve Sovyeta Berê tê gotîn. Romana yekem car di sala 1967’an de li Êrîvanê hat weşandin. Di sala 2008 an da ji Weşanên Lîsê derket.

Pirtûk
Kendava Kalîforniyayê

Kendava Kalîforniyayê (bi Ingilîzî: Gulf of California) ku herwiha weke Deryaya Kortez (bi Ingilîzî: Sea of Cortez) jî tê nasîn, ava navbera Nîvgiravê Baja California û beja serekî ya Meksîkê ye. Ew kendav ji aliyê eyaletên Baja California, Baja California Sur, Sonora, û Sinaloa ve hatiye gemarodan. Navê "Kendava Kalîforniyayê" îro liser piraniya nexşeyan tê dîtin, lê navê "Deryaya Kortez" ewe ku xelkên deverî bikardînin û jê hez dikin. Kendav berî 5.3 milyon salan ligel guherîna gerrîna Çemê Kolorado pêkhatiye. Çemên din yên ku ber bi Kendava Kalîforniyayê diherrikin birîtîne ji Çemê Fuerte, Çemê Mayo, Çemê Sinaloa, Çemê Sonora, û Çemê Yaqui. Rûbera wê nêzî 160,000 km² ye.

Girêdanên deranî 
 Sea of Cortez Expedition and Education Project 
 Desert Museum
 CEDO Intercultural 

Kendav
Deryaya Salton

Deryaya Salton (bi îngilîzî: Salton Sea) deryaçeyeke di eyaleta Kalîforniya ya DYA'yê de. Dirêjahiya wê ji bakur ve heta başûr nêzî 56 km, û pehnahiya wê ji rojhilat ve heta rojava 24 km e. Rûyê wê 69 metreyan lijêr asta deryayê ye, û di kûrtirîn cihê xwe de 16 metreyan kûr e.

Derya
Kendava Taylendayê

Kendava Taylendayê (bi taylandî: อ่าวไทย, Ao Thai) ku wekî Kendava Siamê jî tê zanîn, deryayeke li başûrê rojavayê Deryaya Çînê ya Başûr e ku di navbera peravên başûrê rojavayê Nîvgirava Hindistanê û di navbera nîvê bakurê Nîvgirava Malayî de ye. Dirêjahiya kendavê nêzîkî 800 km û firehiya kendavê 560 km ye û rûava kendavê 320.000 km² ye.

Çavkanî  

Kendav
Balafirgeha Elezîzê

Balafirgeha Elezîzê (; bi îngilîzî: Elazığ Airport) navê balafirgeha sivîl û leşkerî ya Elezîzê ye. Firokxaneyê ya ku 12 km dûrî Elezîzê ye, di 1940'î de dest bi ketina xizmetê kir. Pîsta sereke 3.000 m ye û rûyê pîstê ji beton çêkirî ye.

Statistîkên rêwiyan

Çavkanî 
 http://www.dhmi.gov.tr/havaalanlari.aspx?hv=22 

Balafirgehên Tirkiyeyê
Elezîz (navend)
Kurd FM

Radyoya KurdFM, yekemîn Appa Kurdî ye û ji radyoyeka 24 saetî pêk tê.

Radyoya KurdFM ê di roja 11 Şibat 2010 an da dest bi weşana xwe kir. 

Mebesta Radyoya KurdFM ê; çanda Kurdî veguhezîne guhdarên xwe, bernameyên çand û hunerê yên berkeftî pêşkeş bike, bernameyên lêkolîn û vekolînê, belgenameyên giranbuha, hevpeyvîn û danasînên hêja amade bike û pêşkeş bike ye.

Muzîk û çanda cîhanê jî bi muzîk û lêkolînên Radyoya KurdFM ê wê bê pêşkeşkirin. 

Li her devera ku înternet heye, hemû guhdar dikarin Radyoya KurdFM ê guhdar bikin. Bi telefonên ku dikare têkeve înternetê jî Radyoya KurdFM dikare bê guhdarkirin. 

Rêvebiriya Radyoya KurdFM ê Agirî Soran û Xêro Mîrza e.

KurdFM di meha tebaxê de li Almanyayê wekî markeyekî xwe tomar kir û hewil dide ku di navnetewîda jî xwe wekî markeyekî tomar bike. KurdFM bu APP a yekemîn ya Kurdî di nava App store da. Meha hezîrana 2010an da KurdFM APP a xwe da çêkirin û bi bernameya xwe ya radyo kete nav App Store. Bi vî rengî bu App a yekemîn ya Kurdî di nava Iphone, Ipod, Ipad ê da.

Girêdanên derve 
 KurdFM
 Girêdana Google Playê

Çavkanî 

 Radyoya KurdFM

Radyoya kurdî
Radyo
Êlên Mîlan

Êlên mîlan
Dı demek nêzik de emê vê rupelê avabıkın. Ev rûpel dı derheqa êlên-Eşirên Milan da bı lewneki nû u bı reh bê avakırın.

Listeya êlan

Mîlanên esli

Kûran-Güran-Goran
Xidrekan
Kumnexşan
Çemıkan
Hecikan
Sinikan
Cebikan
Bend anji bından- bendayi. ev eşiret jı heft eşirên esli avabuye. U Bendan ango asildarên Mîlan'ne. Bend tê maneya "Devlet"ê.

Êlên pêgırtî
 Seydan 
 Serbıastan 
 Devan 
 Şarkıyan 
 Berguxanan 
 Dodıkan 
 Nasıran 
 Mendan 
 Şekıran 
 Çuvan 
 Bubelan
 Garanjin 
 Advan 
 Baggara 
 Hedidi 
 Übeyyan 
 Alireşan 
 Şemıta 
 Neaiman 
 Şerebyan 
 Cemaledinan 
 İzoli 
 Toruna 
 Beni Ğıteb 
 Tırka 
 Kejan 
 Badıli 
 Hıfırkan 
 Hecekan
 Eliya 
 Besiki
 Bucak 
 Cekali
 Çiya Reş 
 Danan
 Deşi 
 Direjan
 Heci Bayram 
 Xoşiyan
 İse Adet 
Canbegi
 Kelandilan 
 Kassiyani
 Kewat 
 Keliş
 Xellacan 
 Kum Reş
 Merd 
 Matmiya
 Manli 
 Meşkan
 Porxa 
 Sanan
 Şivan 
 Zirafkan

Dîroka Mîlan

Jı teref Mamoste Salahaddin ceziri ev malumat hatıne standın.
Salahaddin ceziri
Kürt Bilgeden Kürt İşçiye Mektuplar (pirtûk)

Kürt Bilgeden Kürt İşçiye Mektuplar (Nameyên ji Zanakî ji Karkerekî Kurd ra ),  pirtûkeke bi amedekariya A. Kadir Konuk ji  nameyên Abdullah Baran ku  di  navbera salên 2006-2008 an da ji Çemşid Bender (Mehdi Halıcı) re nivisîne pêk tê. Ji aliyê Weşanxana Edebiyat ve Eleştiri, bi Zimanê Tirkî li Tirkiyê hat weşandin.

Addullah  Baran  li  gundê  Omera  hatiye  dinyayê  û  xwendina  xwe  ya seretayî li gundê xwe xwendiye, piştre ji bo debara malbatê çuye welatên Ewropayê û li Norvecê bi cîh bûye. Li wir karê restorang û pizeriyayê  dike. 

Pirtûk bi pêşgotina Îsmaîl Beşikçi û A. Kadir Konuk hatiye weşandin. Îsmaîl Beşîkçî hem bi kurtî li ser Kurdên Anatoliyê û bi berfirehî jî Dr. Çemîd Bender û ji xebatên wi yên ji salên 1990 û vir ve dide nasandin.

Pirtûk ji 144 rûpelan pêk tê û bi imanê Tirkî ye. Li dawiya Pirtûkê da weke albumeke biçûk, çend dîmenên bîranînan fotograf hene.

Îstanbul, 2009, 14 x 20 cm, 144 rûpel, Tirkî
ISBN No: 9786056091131

Çavkanî 
 Kovara Bîrnebûn hejmar:46(havîn/2010) rûpel:88 çavkaniyê bi awayê .pdf dayne komputera xwe
 http://kitap.antoloji.com

Pirtûk
Kazablanka

Kazablanka (; ), navê bajarê herî mezin ê Marokoyê ye. Li Kazablankayê 3.269.962 kes rûniştvan in (2009).

Çavkanî 

Bajarên Marokoyê
Ez Eyşe Şan im (pirtûk)

Ez Eyşe Şan im pirtûkeke li ser jiyana Eyşe Şan e, ji aliyê Zeyneb Yaş û Hîlmî Akyol hatiye amadekirin û weşaneke Dezgeha Enstîtuya Kelepora Kurdî li Duhokê ye. 

Ev pirtûk ji jiyana Eyşe Şan, hemû stranên wê (kurdî, tirkî), notayên stranan, albûma wêne û xatiratên Eyşe Şanê pêk tê. 

Amadekarên pirtûkê Zeyneb Yaş û Hîlmî Akyol in. Kawe Feqêzade rêzbendiya meqaman û deranîna notayan çêkirine.

Pirtûk zêdeyî 300 rûpelan e.

Çavkanî 

Pirtûkên kurdî
Pirtûkên jînenîgariyê
Pêgeh (înternet)

Pêgeh (bi ingilîzî: web page an webpage), komeka torrperan, wîneyan û wînoyan û keristeyên dî yîn tivilmankî ye ko navnîşanê wan ya URL anko çavkanî-vebîn a yekreng yek e, ko pirraniya caran tenê ji navê pawanekê ako domaiekê an jî ji navnîşanekê IP û kerxeka rihê (/) di torekê da ko liser bingehê protokola înternetê hatiye avakirin pêk dihêt. Bi kêmanî torxizmetkarek a ko bi rêya întrnet an torreka xwecihî bikarî bigehiyê dibê mazovaniya pêgehê bikit.

Torrper belge anko dukomentek e ko bi awayekê çeşnanî anko tîpîkal wekî deqê sade dihê nivîsîn ko bi awayê HTML hatiye qalibandin anko formtkirin.

Binêre herwiha 
 Malper

Înternet
Vîdeyo

Vîdeyo (ji îngilîzî: video) teknolojiya wergirtin, tomarkirin, hajotin (proseskirin), inbarkirin, veguhastin û jinûveçêkirina elektronîkî ya zincîreka wêneyê bêliv e ko dîmenan di herikîn û livînê da dinumînin.

Dîrok 
Ev teknolojî cara pêşîn jibo pergalên anko sîstemên televizyona boriya tî ya katodî hat pêşdabirin, lê piştî wê, çend teknolojiyên dî jî jibo amûrên nîşadanê hatin îxtirakirin. Pîvik anko standardên dezgehê televizyonê û nîşandrê kompûterê (monîter) di pêşda bi awayekê cida ji hevdu werar dikir, lê niha ji ber pêşkevtinên ko di warê karkirina kompûteran û weşan û tomarkirina televizyona tivilmanî da peyda bûne, ev herd standard nêzî hev dibin.

Piştî bipêşveçûna teknolojiyên nû û pergalên dijîtal wekî DVD (1997) û Blu-ray Disc (2006), roja îro vîdeyo zêde nayên bikaranîn.

Teknolojî

Formatên medyayê
Vîdeo
Zimanê urdû

Zimanê urdû zimanê fermî a Pakistan û Hindistanê ye. Urdû û zimanê hindî mîna hev in. Li hemû dinyayê nêzî 200 milyon kes bi zimanê urdû diaxive. Di zimanê urdû de peyvên zimanê tirkî, monolî, farisî, erebî, hindî û sanskrîtî hene. Gramera zimanê urdû gelek hêsan e. Berhemên zimanê urdû piranî olî û wêjeyî ye.

Bi alfabeya erebî tê nivîsandin. Di alfebêda 52 herf hene.

Çavkanî 
 http://www.essortment.com/all/urdulanguage_rguo.htm 

Zimanê urdû
Kaniya Ereban

Kaniya Ereban gundekî girêdayî navçeya Bismilê ye.Di navbera Bismil û Farqînê de ye. Li derdora wê gundên wek Gundê Hecî Miheme, Gundê Hecî Ehmed û Qendîlo he ne.

Gundên Bismilê
Gundê Hecî Ehmed

Gundê Hecî Ehmed, gundekî girêdayî navçeya Bismilê ye.

Gundên Bismilê
Qendîlo

Qendîlo gundekî Bismilê ye. Di navbera Mezrê Yukarı Harim û Kaniya Ereban de ye.

Gundên Bismilê
SS Lazio

Società Sportiva Lazio yaneyeke Îtalyanî ya futbolde gal Serie A ket. Navdara be nave [Lazio]. Nave Lazio Formello ye.

Pozîsiyon 2010/11 
<...>

Lazio
Fêra, Qerekose

Fêra an jî Fêran (), gundekî girêdayî bajarê Bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye. Gund ji nav gelê Qerekoseyê de wek ziyarete ku şêx û melle lê ne. 

Gundên Qerekoseyê
Zimanê koro

Koro zimanekî ku li Herema Kameng a Rojhelat, ku li rojava Arunaçal Pradeş e, tê axaftin. Ji aliyê 800-1,200 kesî ev ziman tê bikaranîn. Zimanekî Tîbet-Burma ye.

Axiferên ku temenên wan ji 20 sali kemtire gelek hindikin.

Girêdanên derve 
 Science Daily: New Language Identified in Remote Corner of India 
 Enduring Voices Project 
 Living Tongues Institute for Endangered Languages

Ziman
Zimanên Dimirin