nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Şaram Nazirî

Şaram Nazirî (bi navê wî yê farisî Shahram Nazeri jî tê naskirin) hunermendekî kurd ê Rojhilata Kurdistanê ye, di sala 1949an de li parêzgeha Kirmaşanê hatiye dinê. Hostayê setarê ye lê tembûrê jî lê dixe. Ji bilî lêxistina muzîka klasîk a farisî û kurdî Şaram mesnewiya mewlanayî zehf baş dizane û hin helbestên Mewlana Celaledînê Rûmî ji beste kirine.

Di 25ê sibata 2006'an de li bajarê San Diegoyê (DYA) wekî Major'ê San Diegoyê tê pejirandin. Ew roj Roja Şaram Nazirî tê diyarkirin.
Wezareta Çandê ya Fransayê xelata fransî ya herî mezin Legion d’Honneur ya şovalyetiyê dan wî. Ew xelat ji bo berhemên wî di warê muzîkê de ye. Xelat di 29’ê îlonê de li Parisê bi merasîmekê hate dan. 
Yekitiya Asya û Neteweyên Yekbûyî wî wekî "gencîneya çanda jinde" dipejirîne.House of Music Celebration bi xelatekê diyar dike Şaram. 
Rojnameya The New York Times wî wekî "Bilbilê Îranê" pêşkêş dike.Christian Science Monitor'' wî wekî "Pavarottiyê Îranê" pêşkêş dike.

Çavkani

Girêdanên derve 
Malpera  Şaram Nazirî a fermî
Shahram Nazeri at Hemû Muzikên wî
Shahram Nazeri's performance at 800th anniversary of Rumi (BBC Persian)
Légion d'honneur for Shahram Nazeri (BBC Persian)
France to Award Iran's Pavarotti Ajansa Nûçeyên Farisî (Fars News Agency)
YouTube Video Clips  Şaram û Hafiz Nazirî
A demonstration with the Kamkars
Malpera hunermendê mezin Şehram Nazirî ew e: http://www.myspace.com/shahramnazeri.
 Hevpeyvîneka ku Rojnameya Zamanê Şaram'ra kirîye.
 Ji bo guhdarîkirina hin berhemên Nazirî.

Nazirî, Şehram
Jidayikbûn 1950
Mirovên zindî
Kurdên Rojhilata Kurdistanê
Sûr, Amed

Sûr (), navê navçeya ku di nav sûrên Amedê de ye.

Dîrok

Gelhe

Erdnîgarî

Ol û civak 
Pirraniya civaka navçeyê ji kurdan pêk tê. Olên navçeyê jî îslam, elewîtî û mesîhîtî ne.

Cihên turîstîk 
Navçeya Sûrê dereke pir dîrokî ye. Dora navçeyê bi sûran hatine girêdan. Sûrên navçeyê pir navdar in.

Tax û gund 

Taxên Sûra Amedê

Gund û taxên din

Mijarên têkildar 
 Sûra Amedê
 Amed

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Şaredariya Sûrê
 Malpera navçeyê
Rasileyn

Rasileyn () gundekî ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Hezroyê
Şimşim

Şimşim, gundekî girêdayî navçeya Amedê Hezroyê ye. U Gundeki Kuruciye.

Gundên Hezroyê
Kifercîn

Kifercîn an jî Kuvercîn () gundekî ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye. Kifercîn ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.

Gundên Hezroyê
Hendof

Hendof an jî Hondof, gundekî girêdayî navçeya Amedê Hezroê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.

Gundên Hezroyê
Cirnokî

Cirnokî an jî Cirnoqî () gundekî ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Hezroyê
Zuxleşîr

Zuxleşîr an jî Zuxreşîr () gundekî ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Hezroyê
Bahişem

Bahişem an jî Bahşem () gundekî ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gelhenasî 
  1.363 (2008)
  1.213 (2010)

Çavkanî 

Gundên Hezroyê
Goma Hecî Derwêş

Goma Hecî Derwêş () gundekî ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Hezroyê
Goma Şikeftan

Goma Şikeftan () gundekî ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Hezroyê
Şikeftên Cemaledîn

Şikeftên Cemaledîn () gundekî ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Hezroyê
Gomên Şêx Şehab

Gomên Şêx Şehab, carina weke Gomên Şêx Şab dihêt nivîsandin () mezrayeke ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye. 

Gundên Hezroyê
Monis

Monis an jî Muns () mezrayeke ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye. 

Gundên Hezroyê
Reşik, Hezro

Reşik mezrayeke ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye. 

Gundên Hezroyê
Bêtlox

Bêtloq an Beytloq, carina weke Beytlok dihêt nivîsandin (), mezrayeke ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Hezroyê
Fêntera Jêrîn

Fêntera Jêrîn an jî Feyntera Jêrîn () mezrayeke ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Hezroyê
Fêntera Jorîn

Fêntera Jorîn an jî Feyntera Jorîn () mezrayeke ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Hezroyê
Embarê, Karaz

Embarê ( an jî Kocaköy) gundekî ku bi navçeya Karaza Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Karazê
Benê

Benê () gundekî ku bi navçeya Karaza Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Karazê
Mehmediyan

Mehmediyan () gundekî ku bi navçeya Karaza Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Karazê
Şeqlatê

Şeqlatê () gundekî ku bi navçeya Karaza Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Karazê
Şêxomeran

Şêxomeran () gundekî ku bi navçeya Karaza Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Karazê
Tepecûk

Tepecûk () gundekî ku bi navçeya Karaza Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Di salên notînda, ji aliyê hêzên çekdarên tirk ve hatîye şewtandin...

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Karazê
Tilteban

Tilteban yan jî Tiltepan, () gundekî ku bi navçeya Karaza Amedê ye.

Gundên Karazê
Tilêlek

Tilêlek () bajarekî ku bi navçeya Sûra Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Sûrê
Gundên Diyarbekirê
Akrag, Karaz

Akrag gundekî ku bi navçeya Karaza Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Karazê
Nêriba Wisifan

Nêriba Wisifan an jî Nêriba Ûsivan () gundekî ku bi Hêniya Diyarbekrê ve girêdayî ye. Ew û gundên Nêriba Melîkan () û Nêriba Eliyan () hatine yekkirin û niha xwediyê muxtariyeke hevpar in. Herwiha di nav gel de, navê herêma her sê gundan weke Nêriba Şeynan tê binavkirin. Hejmara xaniyên her sê gundan 200 e û ya şêniyan 1.039 e. Bi zaravayê dimilkî dipeyivin. Nêriba Wisifan, navenda Nêriba Şeynan e.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Hênê
Cewzê, Hênê

Cewzê () bajarekî ku bi ser navçeya Hêniya Diyarbekrê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Hênê
Bajarokên Diyarbekirê
Gundên Pasûrê, 1928

Gundên Pasûrê, 1928

Çavkanî 
 Köylerimizin adlari (1928)
 CŞ = Can Şeker (2008). Gundên navçeya Amedê Pasûrê. http://www.amidakurd.net
 EX = Ebdulla Xefur (2001). Kurdistan - rûpêw û jimarey danîştuwan. Stokholm.
Mehmedkan

Mehmedkan (), gundekî ku bi Pasûra Diyarbekrê ve girêdayî ye.

Gundên Pasûrê
Gundên Hênê, 1928

Gundên Hêniyê, 1928

Lîste

Gundên Hênê
Belfast

Belfast (bi zimanê îrlendî: Béal Feirste), paytext û bajarê herî mezin ê Îrlendaya Bakur e. Belfast paytexta County Antrim e.

Girêdanên derve 

Bajarên Îrlendaya Bakur
Xadîk

Xadîk () gundekî li ser girêdana navçeya Xuristanê ango Pasîna Jêr e. Xadîk 32 km dûrî Xuristanê ye. Xadîk gundekî giran e û li gund de tirk û kurd tevî hevdu dijîn. Hejmara rûniştvanan di sala 2000'î de 946 kes bû.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Pasîna Jêr
Dimdim

Dimdim navê keleheke dîrokî ye û yek ji destanên herî girîng ê kurdan ê şer û berxwedanê ye. Gelek varyasyonên vê destanê hene û ew varyanson ji aliyê dengbêjan ve têne gotin. 

Dimdim keleheke li herêma Biradostê li ber Çiyayê Dimdimê li hundirê NARIMAN 
Rojhilatê Kurdistanê de ye. Dimdim li terefê Emîr Xanê Yekdest ankû Emîrxan Lepzêrîn rêveberê bajarê Biradostê ve hatîye damezirandin. Ev yek dibe sedema şer nava mîrê Kurdan û Şah Ebbas. Emîr Xan Lepzêrîn di keleha Dimdim de serê xwe beramber bi Şah Ebas ve date birakirin. Di salên 1609 û 1610an de, di dema Şerê Dimdim pişta Emîr Xan Lepzêrîn girtin. Ew xanê Lep Zêrîn fermandarê Biradostan bû.  Dema ew dijî Şah  Ebbas binketin Şah Ebbas komkujiyeke mezin li ser gelê bajarê anî. Kurd nefî kirin û ew şandin Xorasanê. Heta dawiya sedsala 19'an kurd li bajar hukumkirin.

Pirtûkê li ser Dimdimê 

 Dimdim, li aliyê Ereb Şemo, roman, weşanên Lîs,
 Dimdim, Heciyê Cindî, lêkolîn û têkst (Yêrêvan, sala 2005 û Êrbîl, sala 2007),
 Dimdim, Ordîxanê Celîl

Girêdanên Derve 
  www.insanokur.org

Dîroka Kurdistanê
Şerê Dimdimê
Bûka berfê

Bûka berfê, berfa ku bo listikê meriv bi taybetî zarok topê ser hev dike û wî mînamî meriva çêdike. Ji bo pozê Bûka berfê zarok tînin gizêr dadiçikînin û bo çavê wî zeytûn an jî pişkûlê peza datînin.

Lîstikên zarokan
Peyker
Bloka rojhilatê

Bloka Rojhilatê navê yek ji hêlên hêzên ku di Şerê Sar de li hemberî hev ser dikirin, bû. 

Serê bloka rojhilatê Yekîtiya Sovyet (îro Rûsya) bû ku îdeolojia sosyalîzm û komunîzmê diparast. Lewra jî, îdeolojiya kapîtalîzme wek dijmin dihesiband. Gelek dewletên rojhilata Ewropa (wek Yûgoslavya, Polonya, Mecaristan, Çekoslovakya, Bulgaristan, Komara Demokratîk a Almanyayê û Albanya) tevli bloka rojhilatê bûn.

Çavkanî

Şerê Sar
Avabûnên 1945an
Komûnîzm
Şerê Korêyê

Şerê Korêyê navê şerê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Komara Gel a Çînê e, yên ku di Şerê Sar de li Korêyê şer kiribûn.

Di sala 1950'an de Şerê Korêyê diqewime. Pêwîst bû Korê ya ku ji 1910'an pê ve koloniyeke japon bû, êdî bibe welateke serbixwe. Lê di sala 1950'an de leşkerên Sovyetê bakûrê Korê îsgal kirin û xwestin Korê bixin bin destê xwe. Li hemberî vê yekê Amerîka naxwaze bêdeng bimîne, lê nikare bê destûra UNO yê bice Korê. Emerîka pistrev li ser navê UNO dikeve hundirê Korê û ji basûrê Korê ve êrîşî leşkerên sovyet dike. Ser heta sala 1953'an didome û bi mirina Stalîn bi dawî dibe, lê aşitiyeke mayinde pêk naye. Korêa jî wek Almanya di nav her du hêzên mezin tê parve kirin: Korêya Başûr dibe rejîmeke kapîtalîst (alîgirê Amerîka) û ya bakur dibe komunîst (alîgirê Sovyetan).

Şerê Sar
Dîroka Korêyê
Serhildana Almanyaya Rojhilat

Serhildana Almanyaya Rojhilat di sala 1953'an de li Komara Demokratîk a Almanyayê pêk hat û di heman salê de ji aliyê Sovyetan ve hate sikandin.

Bi mirina Stalîn Yekbûna Sovyet bi mijarê xelefa Stalîne mijûl e. Lê endamên partya komunîst li hemberî rîskan di heman fikirê de ne ku pêwîst e sîstem were lîberalîze kirin. Ji ber vê yekê jî, terora dîkta ya dewletê diqede û guhertinên sîstemê ji aliyê gel ve tên qebûl kirin.
 
Bi vî yekî re, raperîn li Bulgaristan, Çekoslovakya û Almanyaya Rojhilat pêk tên.

Li Almanyaya Rojhilat sîstema komunîst ji ber xeterên siasî û aborî biserneketî yê û lewra ji aliyê gelê xwe naye qebûl kirin. Xwarin, binesazî û xizmetên sosyal kêm in û lewra bi hezaran kes - li hemberî qedexeyan - sînoran derbas dikin û kocberiya Berlîna rojavayê dikin. Krîz diqewime, ji ber ku rejîm dixwaze plana "Avakirina Sosyalîzmê" pêk bîne:

 Rejîma komunîst dixwaze bila gel zêdetir bixebite û bi vî awayî hilberanê zêdetir bike;
 cotemenî tê kolektîve kirin (êdî cotkar ne xwediyê erdê xwe ne hwd.); û
 artêseke Almanyaya Rojavayê tê avakirin - li hemberî daxwaza gel.

Kocberî her ku dice xorttir dibe. Moskova bi van pêsketinan qet ne kêfxwes e û rejîma xeter a Elmanyaya rojhilatê berpirs dike. Lewra Moskova ji rejîm re emr dike ku bila "avakirina sosyalîzme" heman were bi dawî kirin. Ji ber vê yekê, rejîm daxuyaniyek belaw dike û dawî li avakirina sosalîzme tîne. Herwiha, di daxuyaniyê de behsa xeterên aborî û siyasî tê kirin û îndîrekmen lêborîn ji gel tê xwestin.

Gel bi vî pêsketinî saswaz e û daxuyaniyê wek zeîftî fehm dike û dikeve grevê. Bi deh hezaran kes rê li derên stratejîk digire û avayiyên fermî bi dest dixe. Avayiya rêxistina paralemtoyê jî tê wergirtin. Rejîm êdî ber bi daskestinê ve dice.

Di 1ê Hezîranê ya 1953an de sebra Sovyetan namîne û Artêsa Sor a sovyet dikeve Elmanyaya rojhilatê:
 Panzerên sovyet sînora rojavayê ya Berlîne digire,
 hemî trafîk tê sekinandin û
 mafê ser tê îlan kirin.

Bi vî awayî serhildan tê sikandin û ev yek alûdetiya Elmanyaya Rojhilat ji Yekbûna Sovyetan nîsan dide.

Almanyaya Rojhilat a berê
Serhildan
Şerê Sar
Beşpînar

Beşpînar () gundeki li ser navçeya Çinarê ye. Gund 10 km durî navçeya Çinarê û 20 km yê jî durî Diyarbekirê ye.

Gundên Çinarê
Melesilêman

Melesilêman () gundeki li ser girêdana navçeya Zêdikan (Elajgir)ê ye.

Gund 4 km dûrî navçeya  Elajgirê ye. Melesilêman li hundurê deşta Elajgirê de û li ser rêya gundê Xaçîl, Çaçana, Kelê, Qopiza Jorîn û hin gundê mayîn e. Heta wan salên dawî çend malên ermenî ya tê de hebûn. Li gund de 15-20 malên mihaciran (Tirkan) hene.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Zêdkanê
Adekend

Adekend (),  gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dutaxê
Bendûrya

Bendûrya () gundekî ku bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Dutaxê
Bedo

Bedo () gundekî ku bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Dutaxê
Berdav

Berdav () gundekî ku bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Dutaxê
Birco

Birco () gundekî ku bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Dutaxê
Bîşî

Bîşî an jî Bişê () gundekî ku bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Dutaxê
Birûsko

Birûsko () gundekî ku bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Dutaxê
Çello

Çello an jî Celo () gundekî ku bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Dutaxê
Çelebaş

Çelebaş () gundekî ku bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Dutaxê
Dadîkana Jêrîn

Dadîkana Jêrîn gundekî ku bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Dutaxê