nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Perist.com

Malpera perist.com ji çavkaniyên înternetê yên bi zimanê kurdî hatiye avakirin. Ev perîst wêk pirtûkxaneyek çavkanîyêye. Perîst bi beş, beş hatiye sazkirin. Perîst, malperên hatine pêşniyarkirin dinirxîne.

Em girîngiyê didin wesfa perîstê.Perîst ne motora lêgerîneye û malperên pêşniyarî hemû qebul nakin. Ji ber vê heger malpera we qebul nebe ger hun zanebin ku ev ne tiştek şexsîye.Armanca me, bikêrhatina perîstê ji bo bikarhênerane, ne ku em perîstê bikin cîhê reklamê û danasînê.

Ji bona perîst serast bixebite me çend rêz destnîşankirîye.Malperên ku ev rêzan xerab dikin nikarin tevlî perîste bibin. Yên ku bixwe di perîstêdeni ji ku ev rêzan xerab bikin em dikarin wan ji perîstê derxin.

Rêzên Perîstê
 Malperên ne kurdî em qebul nakin. Heger malper bi pir zimanîye navnîşana beşa zimanê kurdî bişînin.
 Malperên pan neşînin perîstê. Malperên pan naverokan wan wêk hevdune lê belê navnîşana wan diguhere.
 Navnîşanên beralîkirî nenîşinîn.
 Malperên bi naveroka pornografîkî, heqaret, şiltaxî, sextekarî û dijwarî nayê qebulkirin.
 Malperên hîn temam nebûne neşinîn.
 Malpera xwe bişîne beşa rast.

Girêdanên derve 
 Navnîşana Malperê

Malper
Mihemed Emîn Pêncwînî

Mihemed Emîn Pêncwînî (jdb. 1944 li Pêncwînê) siyasetmedar û helbestvanekî kurd ê naskirî ye.

Mihemed Emîn Pêncwînî di sala 1957an tevî karê siyasî bûye û 1963an jî bûye endamê Partiya Komunîst a Iraqê. Sala 1993a çûye Ewropayê. Di 1994a yek ji damezrênerên Parlamena Kurdistanê li Derveyî Welêt û di heman demê de endamê wê bû.  Sala 1998an desteya damezrênerê Kongra Netewiya Kurdistanê (KNK) bû û niha jî endamê wê ye. Mihemed Emîn Pêncwînî 2004an vegeriya Kurdistana Başûr û li Silêmaniyê bi cih bûye.

Siyasetmedar
Helbestvan
Tirkija

Tirkkuja, gundekî Kurdistana başur e, ku ji aliyê başur ve dikeve di derê geliyê Zaxo de, li destpêka şoreşa Ilona mezin li salên şêstan ew gund bi tevaye gundên din ve ji aliyê rijêma Bexdayê ve ya wê demê hate xopan kirin. Dibêjin: Tirkkuja, ji ber ku di şerekê de di nêvbera Kurda û Tirkan li wir hinek leşkerên Tirkan hatibûn kuştin.

Çavkanî 

Gundên Zaxoyê
Emîne Demîr

Emîne Demîr yek ji midûrên nivîsan ên rojnameya bi kurdî ya rojane Azadiya Welat e. Demîr yekemîn Xwediya rojnameyê ya jin e ku dema Azadiya Welat bi rojane weşanê dike ye. 

Bi eslê xwe ji Dêrîk ye û li Qoserê niştecih e. Emîne Demîr li Zanîngeha Gaziyê beşa Rêveberiya Cemaweriyê xwendiye û ji ber sedemên siyasî ji Zanîngehê hate avêtin. Her wiha di dema wê de rojnameya Welat jî piştî 16 salan disa ji bo mehekê dest bi weşana xwe kir. 6'emîn Dadgeha Cezayê Giran a Amedê ji ber nûçeyên di rojnameyê de hatine weşandin 138 sal cezayê girtîgehê da Emîne Demîr.

Jinên kurd
Rojnamevanên kurd
Opera (muzîk)

Opera (ji zimanê îtalî: opera in musica, "berhema muzîkê") berhemeke şanogeriyê ya muzîkdar e. Berhema pêşîn a ji bo operayê Daphne di sala 1592-an de li Firenzeyê (Florensê) hate pêşkêşkirin.

 Muzîk
Opera (avahî)

Opera, avahiyekê ku berhemên şanogeriyê yên muzîkdar lê tên leyîstin.

Muzîk
Soprano

Soprano, dengê herî zirav ê jin û zarokan e.

Muzîk
Mezosoprano

Mezosoprano (bi îtalî: mezzosoprano) dengê jinan ê di navbera soprano û kontraltoyê de ye.

 Muzîk
Kontralto

Kontralto, dengê herî stûr ê jinan e.

 Muzîk
Barîton

Barîton, dengê mêran ê di navbera tenor û basê de ye.

 Muzîk
Bas (deng)

Bas, dengê herî stûr ê mêran e.

 Muzîk
Goran (cudakirin)

Goran ji qewmeke kurdî ye.
Goran, helbestvanê kurd
Goran, herêmek
Goran, partiyeke li Başûrê Kurdistanê
Goran, Şiwan, gundekî Kerkûkê ye.
Rûken Yetişkin

Rûken Yetişkin li Tetwana Bîdlîsê hate dinê, şaredara bajarê Geverê ye .

Rûken Yetişkin endama DTP'ê ye û li DTP'a Avcilara Stenbolê seroka navçeyê bû û ji kotaya jinan li Geverê bû şaredar. Yetişktin dibistana seretayî û navîn xwendiye û niha ji derve lîseyê dixwîne. Rûken Yekişkin ku di sala 1994 û 1999'an de 8 mehan li girtîgehê maye, di sala 2002'yan de li HADEP'ê li Avcilarê bû seroka navçeye û di DTP'ê jî ev karê xwe domand. 

HADEP
DTP
Şaredarên Geverê
Kesên ji Tetwanê
Mesut Tek

Mesut Tek  ( jdb . 1954 li Elezîz , Bakurê Kurdistanê ) siyasetmedarekî kurd e. Mesut Tek niha serokê PSK'ê ye û li Almaniya dijî.

Jiyan 
Mesut Tek, bi eslê xwe ji Dêrsimê ye, di sala 1954an de li Elezîzê hatiye dinê ye. Wî xwendina xweya seretayî, navîn û amadeyî li Elezîzê qedandîye. Wî li Beşa Kîmyayê ya Fakulteya Zanistê ya Amedê xwend bû, lê wî ji ber darbeya 12ê îlonê xwendina xwe hêla bû. Di 1975-an de beşdarî di xebata Partiya Sosyalîst a Kurdistan (PSK) de kir bû. û di wê Kongreya 7-an a 2003-an de hatiye li darxistin wekî Sekreterê Giştî yê PSK hat bû hilbijartin.

Çavkanî 

Siyasetmedar
Siyasetmedarên Partiya Sosyalîst a Kurdistanê
Aysel Tugluk

Aysel Tugluk () (jdb. a li Elezîzê) siyasetmedareke kurd e û parlamentera Amedê ye. 
Aysel Tugluk endama DTPê ye û niha parlamentera Amedê ya DTPê ye. Demekê Aysel Tugluk hevseroka DTPê bû. Aysel Tugluk li Zanîngeha Stembolê beşa hiqûqê qedand û parêzer e.

Çavkanî 

Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê
Parlamenter (DTP)
Parlamenterên jin
Parlamenterên Diyarbekirê
Parlamenterên Wanê
Kesên ji Elezîzê
Jidayikbûn 1965
Mirovên zindî
Siyasetmedarên Partiya Civaka Demokratîk
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 23an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
Siyasetmedarên Partiya Demokratîk a Gelan
Siyasetmedarên girtî li Tirkiyeyê
Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Şerafettin Halis

Şerafettin Halis(z. 1956, Xozat, Tunceli ) siyasemedarekî kurd e. Şerafettin Halis endamê DTP'ê ye û niha parlamenterê Dêrsimê yê DTP'ê ye . Derçûyê Enstîtuya Perwerdehiyê ya Mêrdînê ye. Mamoste, helbestvan, Meclîsa Neteweyî ya Mezin a Tirkiyeyê XXIII. Wekîlê termê Dersim e. Ew bi çar zarokan re zewicî ye.

Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê
Parlamenter (DTP)
Parlamenterên Dêrsimê
Jidayikbûn 1956
Kesên ji Xozatê
Sırrı Sakık

Sırrı Sakık (jdb. 1ê tebaxa 1957 Mûş) siyasetmedarekî kurd e.

Sirri Sakik wek zarokê Sabrî û Fatma Sakik hate dunê. Di Rêvebirîna Turîzmê de xebitî. Piştrev di rojnameyên Cumhuriyet û Vatan de wek rojnamenivîs xebitî.

Sirri Sakik yek ji damezrênerê partiyên DEP û DTPê bû û niha parlamenterê DTPê yê Mûşê ye. Di vegera 19'an parlamenterê Mûşe û di vegera 23'an amîrê îdare ya dîvana serokatiya Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê (TBMM). Sakik bave 3 zarokan e.

Çavkanî 

 http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/idare_amirleri_sd.liste 
 http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/milletvekillerimiz_sd.bilgi?p_donem=23&p_sicil=4673

Girêdanên derve 
 

Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê
Siyasetmedarên kurd
Mêr
Kesên ji Mûşê
Parlamenterên Mûşê
DEP
Parlamenter (DTP)
Jidayikbûn 1957
Siyasetmedarên Partiya Herêmên Demokratîk
Siyasetmedarên Partiya Civaka Demokratîk
Mirovên zindî
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 23an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
İbrahim Binici

İbrahim Binici siyasemedarekî kurd e.

İbrahim Binici endamê DTP'ê ye û niha parlamenterê Rihayê yê DTP'ê ye.

Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê
Parlamenter (DTP)
Jidayikbûn 1962
Kesên ji Sirûcê
Ozdal Uçer

Ozdal Uçer () siyasemedarekî kurd e.

Ozdal Uçer endamê DTP'ê ye û niha parlamenterê Wanê yê DTP'ê ye.

Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê
Parlamenter (DTP)
Jidayikbûn 1974
Kesên ji Payîzavayê
Sevahir Bayindir

Sevahir Bayındır (bilêvkirina bi kurdî Sevahîr Bayindir) (jdb. 1ê kanûna paşîn 1969, li Kanîreş a girêdayî parêzgeha Çewlîgê, bakurê Kurdistanê) siyasemedareke kurd e. Li ser navê DTPê di di parlamena tirk de, parlamenterî kiriye.

Li Trabzon û İzmirê perwerdeya xweha dilovaniyê (hemşîre) dîtiye û wekî xwişka nexweşan di nava salên 1991 - 1997ê de li Izmirê xebitiye. Tevlî damezîrandina (DEHAP)ê dibe û ji 1998 heya 2002 li ser navê vê partiyê di parlamena romiyan (tirk) de, parlamenterî dike.

Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê
Parlamenter (DTP)
Parlamenterên jin
Parlamenterên Sêrtê
Kesên ji Kanîreşê
Jidayikbûn 1969
Siyasetmedarên Partiya Civaka Demokratîk
Parlamenterên Şirnexê
Mirovên zindî
Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 23an
Ayla Akat Ata

Ayla Akat Ata (jdb. a li Amedê) siyasetmedareka kurd e û niha parlamentera Batmanê ye. Ayla Akad Ata li Zanîngeha Dicleyê li Amedê beşa huquqê xwendiye û parêzer e. Demekê di Komeleya Mafên Mirovan (IHD) de xebat kir û di nav damezrênerê Platforma jina ya Amedê de cih girt. Ayla Akad Ata endama DTPê ye û niha parlamentera Batmanê ya DTPê ye.

Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê
Parlamenter (DTP)
Parlamenterên Batmanê
Parlamenterên jin
Kesên ji Amedê
Jidayikbûn 1976
Mirovên zindî
Siyasetmedarên Partiya Herêmên Demokratîk
Siyasetmedarên Partiya Civaka Demokratîk
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 23an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
Siyasetmedarên Partiya Demokratîk a Gelan
Siyasetmedarên girtî li Tirkiyeyê
Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Fatma Kurtulan

Fatma Kurtulan siyasemedarekeke kurd e. Fatma Kurtulan endama DTP'ê ye û niha parlamentera Wanê ya DTP'ê ye.

Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê
Parlamenter (DTP)
Parlamenterên Wanê
Parlamenterên jin

Jidayikbûn 1964
Mirovên zindî
Siyasetmedarên Partiya Herêmên Demokratîk
Siyasetmedarên Partiya Civaka Demokratîk
Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 23an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 27an
Pervin Buldan

Pervin Buldan ( li Hekarî, Bakurê Kurdistanê) siyasetmedareke kurd e. Ew  nûnera Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê e û ji rêşemiya 2018an de  ew hevseroka HDP û her wiha ew seroka  komela Yakay-Dere . Ew komel alikariya malbatên Kurdên dike ku ji aliyê dewleta kûr hatine kuştin .

Jiyana wê 
Buldan li Colemêrgê mezin bû û li wir dibistan xwend. Dûvre ew di rêveberiya herêmî de xebitî. Di 19 saliya xwe de, ew bi Savaş Buldan re, ku ji karê polîtîkî bû, zewicî.  Coteyar di sala 1990an de li Stenbolê  ma bar kirin  ku Pervin Buldan bermalî bû. 

Savaş Buldan rabû ser bibe karsaziyek navdar a Kurd.

Çavkanî 

Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Parlamenter (DTP)
Parlamenterên Îdirê
Parlamenterên jin
Jidayikbûn 1967
Kesên ji Hekariyê
Siyasetmedarên kurd ên jin ên sedsala 21ê
Siyasetmedarên Partiya Civaka Demokratîk
Siyasetmedarên kurd
Mirovên zindî
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 23an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 27an
Siyasetmedarên Partiya Demokratîk a Gelan
Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Mehmet Nuri Yaman

Mehmet Nuri Yaman siyasemedarekî kurd e.

Mehmet Nuri Yaman endamê DTP'ê ye û niha parlamenterê Mûşê yê DTP'ê ye.

Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê
Parlamenter (DTP)
Parlamenterên Mûşê
Jidayikbûn 1944
Mirin 2011
Gültan Kışanak

Gültan Kışanak (jdb. 15ê hezîrana 1961; Elezîz) siyasetmedar û parlamenter e.

Gultan Kişanak endama DTPê bû û niha parlamentera û şaredariya  Amedê ya ya berê ye. Gultan Kişanak li Zanîngeha Egeyê beşa ragihandinê qedandiye û ji bo hin rojnameyan rojnamevanî kiriye. Gultan zewicî ye û zarokeke wê heye.

Çavkanî 

Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê
Parlamenter (DTP)
Parlamenterên jin
Parlamenterên Diyarbekirê
Parlamenterên Sêrtê
Kesên ji Elezîzê
Rojnamevanên kurd

Jidayikbûn 1961
Siyasetmedarên kurd ên jin ên sedsala 21ê
Siyasetmedarên Partiya Herêmên Demokratîk
Nivîskarên kurd ên jin
Nivîskarên kurd
Mirovên zindî
Şaredarên Amedê
Siyasetmedarên girtî li Tirkiyeyê
Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 23an
Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
Nezir Karabaş

Nezir Karabaş siyasemedarekî kurd e.

Nezir Karabaş endamê DTP'ê ye û niha parlamenterê Bidlîsê yê DTP'ê ye.

Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê
Parlamenter (DTP)
Parlamenterên Bidlîsê
Jidayikbûn 1960
Kesên ji Bidlîsê
Sabahattin Sugvaci

Sabahattin Sugvaci () siyasemedarekî kurd e.

Sabahattin Sugvaci endamê DTP'ê ye û niha parlamenterê Colemêrgê yê DTP'ê ye.

Siyasetmedar
DTP
Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê
Parlamenter (DTP)
Parlamenterên Hekariyê
Îdir (parêzgeh)

Îdir () parêzgeheke Bakurê Kurdistanê ye. Navenda wê bajarê Îdirê (Reşqelas) ye. Parêzgeh bi piranî kurd dijîn, azerî, tirk û ermenî sedî 20 ji nifûsa parêzgeh dikin.

Navçe 
 Îdir an jî Reşqelas, bi tirkî kirine Iğdır
 Qulp, bi tirkî kirine Tuzluca
 Başan an Paşkuh an jî Başko, bi tirkî kirine Aralık
 Têşberûn, bi tirkî kirine Karakoyunlu.

Dîrok

Erdnîgarî

Girêdanên derve 
 Malpera fermî
Erşat Hürmüzlü

Erşat Hürmüzlü (jdb. 1943a li Kerkûkê) siyasetmedar û nivîskarekî tirk e.

Jiyana wî

Erşat Hürmüzlü rewşenbîrekî Tirkmenên Iraqê ye. Xwendina seretayî û navendî li Kerkûkê qedandiye. Di sala 1959an çûye Zanîngeha Bexdayê beşê yasayê. Di sala 1963an de piştî ku zanîngehê diqedîne dest bi kar dike. Piştî salên 1980an derdikeve derveyî İraqê û li Tirkiyê û Erebistana Siûdî jiyana xwe didomîne. Niha rawêjkarê Serokkomarê Tirkiyê yê karûbarê Rojhilata Navîn e.

Berhem 
 Et-turkmen fi'l-'Iraq (Tirkmen li Iraqê), Bexda, 1971, bi erebî
 Irak Türkmenleri (Tirkmenên Iraqê), Stembol, 1991, bi tirkî
 Türkmen ve Irak (Tirkmen û Iraq) Stembol, 2003, bi erebî

Çavkanî 

Tirkmenên Iraqê
Kesên ji Kerkûkê
Dengdêr

Dengdêr (hin zimannas navê bideng, nedengdar, dengdar û denganî lê dikin), li gorî dengnasiya bilêvkirinê dengekî axavtinê ye ko bê girtina riya deng a jorîn dihêt bilêvkirin. Riya deng a jorîn derên jorî ya qirqirik anko hencereyê vedigirit. Bervajî dengdêran dengdar in.

Dengdêrên zimanê kurdî 
Dengdêrên kurdî ev in: a, e, ê, i, î, o, u, û. Ji wan, a, ê, î, o, û dengdêrên dirêj in. Yên din jî, e, i, u dengdêrên kurt yan kin in.

Çavkanî 

 Azal, Azad (2009). Zimanê kurdî. Înstîtuta kurdî ya Amedê.

Rêziman
Dengnasî
Riya deng

Riya deng di lawir anko heywanan da, boriyek e ko dengê derkevtî ji serûkaniya dengî anko qirqirikê (hencere) pêda derbaz dibit. Riya deng di lawiran da ji van paran pêk dihêt: qirqirik, hefik, gerû (farinks), dev û difin (poz). 

Ziman
Anders Fogh Rasmussen

Anders Fogh Rasmussen (26ê kanûna paşîn a 1953ê li Ginnerup, Jutlandê) siyasetvan û serokwezîrê berê yê Danîmarkayê ko Ji 1ê tebaxa 2009 heta 1ê çiriya pêşîn a 2014 wekî Emîndarê Giştî yê NATOyê xebitî. Wekî din Rasmussen serokê partiya danîmarkî Venstre ye.

Anders ji 27ê çiriya paşîn sala 2001an heta 5ê nîsanê 2009an serokwezîrê Danîmarkayê bû.

Ew rêberê Partiya Azadîxwaz ya Danîmarkayê (Partiya Lîberal anko Venstreyê) bû. Andersî seroktiya hevalbendiyeka Partiya Azadîxwaz û Partiya Şopparêz anko konservatîv ya Xelkî ya Danîmarkayê kir ko li sala 2001ê hat ser desthilatê û jibo du carên dî jî li salên 2005ê û 2007ê hat hilbijartin.

Andersî jibo mana xwe liser desthilatê pişta xwe bi gelîrînî û şe'biyeta Partiya Şopparêz a Xelkî gerim kir bû. Bi vî awayî, wekî kevneşopeka siyasî li Danîmarkayê, hukmeta wî Hikûmeteka Kêmaniyê bû.

Ew di siyaseta xwe da li himberî koçberî ya welatiyên welatên derveyî Yekîtiya Ewrûpayê tund û dijwartir bû.

Siyaseta wî ya aborî kêmkirina bac anko taksan bû. Jiber wê hindek lihevnehatin di navbera partiya wî û partiya hevalbenda wan da çê dibûn.

Wî çend pirtûk jî liser desthilatê û bacan (taksan, nalyatan) nivîsîne.

Jînenîgarî 

Anders Fogh Rasmussen pisê cotkarekê xelkê Jutlanda Danîmarkayê ye. Rasmussen navê malbata babê wî ye û Fogh ko navê wî yê nîvê ye, navê malbata dayika wî berî zewicînê bû. Lewma şaşiyek e ko Fogh wekî paşnavê wî bihêt bikaranîn.

Rasmussen di sala 1978an de bi Anne-Mette re zewicî. 3 zarokên wî (Henrik Fogh Rasmussen (jdb. 1979), Maria (jdb. 1981) û Christina (jdb. 1984) û 6 neviyên wî hene.

Çavkanî 

Mêr
Siyasetmedar
Serokwezîrê Danîmarkayê
Sekreterê NATO
Jidayikbûn 1953

Mirovên zindî
Emîndarê Giştî yê NATOyê

Emîndarê Giştî yê NATOyê dîplomatek navneteweyî ye ko wekî berpirsê mezin yê Rêxistina Peymana Bakurê Atlantîkê anko NATOyê erkê xwe bicih tînê. Ew rêkxerê karûbarên wê rêkxistiyê û karên hevalbendên nav rêkxistiyê ye. Ew herwisa serokê Civata Etlesiya Bakur û peyvdarê serekî yê NATO'ê ye.

Niha wezîrê derve yê berê yê Holandayê, Jaap de Hoop Scheffer, li ser vî mensebî ye. Birryar e ko li roja 1ê Tebaxa 2009ê Anders Fogh Rasmussen, serokwezîrê berê yê Danîmarkayê cihê wî bigrê.

Siyaset
Mîr Qasimlo

Mîr Qasimlo rojnamevanekî kurd e.

Qasimlo li sala 1980-ê li bajarê Mûşê li navçeya Gimgimê hatiye dinê. Piştî heyameke kurt ji ser bûyîna wî re, bi tevî malbata xwe koçî Bursayê kir. Qasimlo bêyî ku derkeve derveyî welat, zêdeyî sê salan di kovara “Özgür Halk”ê de xebitî û li Stenbol, Bursa û Mersînê gerînkariya wê kovarê kir. Ew di Adara sala 2000-ê de, ji ber kurdbûna xwe neçar ma ku koçî Almanyayê bike. Qasimlo ji sala 2000-ê û vir ve, li Almanyayê dijî.

Mêr
Rojnamevanên kurd
Zengila Zoma

Zengila Zoma, gulderxûn an jî gulnexûn an jî şilêr be kurdî soranî/navendî (Fritillaria imperialis) cureyekî riwekên famîleya pîvaz, pîvok û sosinan (bi latînî: Liliaceae) e.

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Riwek
Famîleya lîliyan

Famîleya lîliyan (famîleya lîliyasiyan, Liliaceae) famîleyeke riwekan e. Ji vê famîleyê re herwiha famîleya pîvok, sosin û pîvazkiyan jî tê gotin. Ev famîle jî ji desteya riwekê Liliales e. 250 celeb û 3.500 cureyê vê famîleyê hene.

Çend ji cureyên wê li Kurdistanê digihên ne diyar e. Bi texmîni 30-40 celeb û 300 cureyên li Kurdistanê tên dîtin. Dibe ku zêde be jî, mixabin xebateke zanistî li ser floraya Kurdistanê nehatiye kirin. Pirraniya cureyên vê famîleyê riwekên pirrsalane, bikok (kokên wan wekî pîvazê) in.

Galerî
Nadoyê Xudo Maxmedov

Nadoyê Xudo Maxmedov (jdb. 1907 m. 1990) dîroknas û çîroknivîsekî kurd bû.

Nadoyê Xudo Maxmûdov sala 1907 li gundê Yanix, nehiya Martûniyê, li Ermenistanê ji maleke hejar  ya Kurd hatibû cîhanê.

Afrandinên xwe, îlahî kurteçîrokên ”Dûajoyê biçûk“,”Salê buhurî“,”Syarê hespê boz“,”Çawa ez zar-ziman ketim“, ”Dersdarê minî rem“ û hinekên din da, halê wî gundê Kurda û zarotya xwe ya dijwer ra dixe ber çavên xwendevanan. Nado Maxmûdov çend cara hatibû hilbijartin wek parlamêntarê parlamena  komara Ermenistanê û Yekîtiya Sovyet. Tevî wan karên xwe ew wusa jî nivîskar û dîroknasekî kurdî hêja bû. Sala 1959ê, bi zimanê Ermenî pirtûka wî ya „Gelê Kurd“ hatweşandin. Ev pirtûka giranbiha ye, ji 260 pere û têda dîroka gelê me ji demên kevin girtî heta salên weşena pirtûkê hatiye şirovekirin, analîze kirinê.

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Dîroknasên kurd
Kurdên Ermenistanê
Jidayikbûn 1907
Mirin 1990
Kurdên sedsala 20an
Nivîskarên zimanê kurdî
Kurdên Sovyeta Berê
Nizor

Nîzor an Nîzori an Nîzdorê gundekî ji gundên devera Gûliyan.

Gund
Ebdilqehar Zaxoyî

Ebdilqehar Zaxoyî an jî Ebdilqehar Ebdilrehman Mihemed (3'ê Hezîran 1976, * ), hunermend û stranbêjekî Kurdistana Başûre. Li gundekî bajarê Zaxo yê hatîye dinê. Ji zarokatiya xwe vir da dest bi stran gûtine kirî ye. 

Strana Hûjin ya fîlma Xebatê wî gotîye. Heta niha 16 albûm çêkirîye. 

Zewicîye û bavê çar zarokane. Navên zaroka Huner, Rondîk, Du'a û Mihemed e.

Girêdanên derve 
 Ebdilqehar Zaxoi 
 Youtube Ebdilqehar Zaxoi

Çavkanî

Hunermendên kurd
Koça

Koça (bi romîkî: Göksu) gundekî li herema Gogsî ye.

Gundên Qereyaziyê
Rojev (rojname)

Rojev rojnameyek xwerû bi kurdî ye ku li Tirkiyê û bakurê Kurdistanê rojane derdikevê.

Rojnameya Rojevê piştî girtina rojnameya rojane Azadiya Welat di 16'e Adara 2009'a de dest bi weşana xwe kir. Rojname bi kurdî ye û ji 12 rûpela pêk tê. Rojname li Stembolê derdikevê û li Tirkiyê û bakurê Kurdistanê tê belavkirin.
Ji 28'ê nîsana 2009'a ve Rojev ji ber hinceta ku propagandaya PKK`ê dike weşana wê ji bo dema mehekê hate rawestandin. Ji bo cihgirtina Rojev'ê  5'ê gulanê 2009'a rojnameya Hawar dest bi weşanê kir.

Rojnameyên kurdî
Kêl (pîvan)

Kêl, pîvaneke giraniyê ya bi qasî 1.283 gr e. Kêlek heşt an 16 olçek e.

Mijarên têkildar 
Kêla Gêxiyê
Kêla Paliyê

Çavkanî
Îzolî, Ferhenga kurdî-tirkî-kurdî.

Yeke
Ritil

Ritil, pîvaneke giraniyê bi heşt kîlo ye.

Çavkanî
Ferhenga Michael Chyet 
Ferhenga Zana Farqînî
Ferhenga D. Îzolî

Yeke
Günlük

Rojnameya Günlük (bi kurdî: Rojane) rojnameyek kurdan ya rojane bi zimanê tirkî derdikevê ye.

Rojnameya Günlükê 19ê kanûna paşîn a 2009a dest bi weşana xwe kir. Rojname di bin rêvebertiya Ayhan Bîlgen û Fîlîz Koçalî de bi 16 rûpelan tê weşandin.

Girêdanên derve 

Malpera rojnameya Günlükê

Rojnameyên kurdan bi zimanê tirkî
ARD

ARD (Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland) hevgirtinek saziyên ragihandinê yên fermî ên Almanyayê ye.

Niha ARD ji neh saziyên ragihandinê ên herêmî pêk tê ku bi hevre televîzyona dewletê ya fermî Das Erste (A Yekem) û televîzyonên herêmî amade dikin.
Dezgeha almanî ya derveyî welat Deutsche Welle (Pêla Almanî) jî endama ARDê ye.

Her neh saziyên ragihandinê ên herêmî kû dezgeha ARDê pêk tînin xwedî 20.000 karmend in. Ew 11 televîzyon û 55 radîo ya amade dikin. Budceya vê dezgehê salane derdora 6,3 milyar Euro ye. Ev dezgeh li 30 cihê li herderê cîhanê bi derdora 100 rojnamevanên televîzyonê bûyeran dişopînê.

Çavkanî

Girêdanên derve 
ARD.de Malpera fermî

Dezgehên ragihandinê ên almanî
Kanalên televîzyonê yên almanî
Das Erste

Das Erste (bi kurdî: A Yekem) di 25ê kanûna pêşîn a 1952a bi navê Deutsches Fernsehen (Televîzyona Almanî) li Hamburgê dest bi weşanê kir. Di nav gel de ev televîzyon weke ARDê jî tê binavkirin, lê ARDê hevgirtinek saziyên ragihandinê yên fermî ên Almanyayê ye. Televîzyona Das Erste ji aliyê vê dezgehê ve tê amadekirin.

Amadekirina bernameyên Televîzyonê 

Ji 1ê îlona 1999a de bernameyên Das Erste li gor rêjeya jêr ji aliyê Saziyên Ragihandinê ên Herêmî ve tên amade kirin:

Girêdanên derve 

Malpera fermî 
DasErste Mediathek

Kanalên televîzyonê yên almanî
Televîzyon
ZDF

ZDF (, Duyemîn Televîzyona Almanî) televîzyona duyem a fermî ya Almanyayê ye.

ZDF yek ji mezintirîn dezgehên ragihandinê ên Ewropayê ye. Televîzyona ZDF di sala 1960'a de dest bi weşana xwe kir. Navenda wê li bajarê Mainzê ye.

Galerî

Girêdanên derve 
 Malpera fermî

Kanalên televîzyonê yên almanî
Televîzyon
Paris Saint Germain

Paris Saint Germain (PSG) yaneyeke futbolê ji Parîsê ye.
Tîm di sala 1904an de hat avakirin bi navê stadyûma tîm Saint-Germain e.

Yaneya futbolê ji Parîsê
Werziş

Werziş çalakiyeke gorî hin distûr û mercan de tê pêşbazî kirin e. Ew hin caran ji bo ew aktîvîteyên mirov bixwe ji bo tenduristî û zinde bûna bedena dike re jî tê gotin. Lê werziş ango spor (sport) ne tenê ji bo çalakiyên mîrovan hin caran ji bo pêşbeziyên motor an gerdûneyan re jî, wek werzişên motoran jî tê bikaranîn.

Dîrok 
Dîroka Werzişê li Çîn heta 4000 b.z. derê ye. Li Çînê bedenparêzî (jîmnastîk) ji berê de werzişeke navdar bû. Gorî hin çavkaniyan li Misira kevin hin werzişên wek avjenî masî girtin dihat kirin. Li wan bêtir li Misira kevin werzişên wek lak avetin, bilind qewzdan, pehlewanî bû. 

Di dema Yewnana kevin de gelek Spor hatin pêk anîn. Di dema Yewnan kevin de ji bo xatirê êzidokan Leyzên Olîmpiyadê dihat saz kirin. Li çar salan carekî li gundekî biçûkî nêzî çiyayê Olîmpûs, li Peloponnesê dihatin saz kirin.

Dabeşandina çalakiyên werzişî

Werzişên tîmê 
 Badmînton
 Basketbol, goga sepetê , baske 
 Beysbol , beyzbol 
 Futbol, goga lingan, gogling, goga pê, tepa pêyî  
 Futbola amerîkî
 Futbola kanadayî
 Goga destan, tepa destî , hentbol
 Hokey
 Hokeya ser cemedê
 Hokeya ser çîmenê
 Hol, holî
 Kaşo, kaşokane
 Krîket
 Kurlîng
 Netbol
 Squash
 Tenîs, tenîsa erdî 
 Tenîsa maseyê, goga maseyê, tepa mêzê 
 Voleybol, volîbol

Werzişên avê 
 Bavandarî, babirkvanî, xêlîvanî
 Bêrikkêşî
 Çindikdan (ji tramplenê)
 Goga avê
 Kaşûna ser avê, skiya ser avê
 Melevanî, sobahî, ajnê, avjenî
 Werzişa noqînê

Werzişên hewayê 
 Balon
 Planor
 Sîwanebazî
 paramotor

Werzişên zivistanê 
 şemitîna çiyayî
 şemitîna deştî (?)
 Liyan, lekan 
 Paten, sola ser cemedê

Werzişên bi hesp 
 Cerîd, avêtina cerîdan
 Sîwarî, siwarbazî

Atletîzm 
 Bazberz, xweavêtina bilind  (?)
 Bez
 Dîsk, avêtina dîskê
 Dûrhilavêjî
 Jîmnastîk, jumnastîk 
 Leşciwanî
 Parsenghildan, halter
 Tîravêjî

Werzişên Gemş û Palewanî 
 Boks, boksan 
 Gemş, gulaş, pehlewanî
 Jiujitsu, gulaşa japonî
 Jûdo, jûdobazî, cûdo 
 Karate , karete , karetebazî
 Kîngboksîng
 Şûrbazî, eskrîm

Werzişên dema vala 
 Bîlard, bilyard 
 Çiyagerî
 Golf
 Masîgirî

Çavkanî 

Werziş
Çand
Gotarên mijarên sereke
Boraboz

Boraboz, navê helbest û nîskarê vê helbestê ye. Ev helbest li Hewraman li ser kevirekî hatiye dîtin. Li gor pisporan dîroka nivîsê 330 berî zayînê ye.

Xwediyê helbestê jî Boraboz e. Lê disa jî li ser rastiya ve helbeste niqaş heye. Nivîskarê kurd Selîm Temo di antolojiya xwe ya helbestên kurdî de dibêje, "Min hem di pirtûkê de û hem çend car li ser medyaya civakî nivîsiye ku ev helbest ne rast e. Di 1963an de Mele Enwer Mayî ev helbest belav kiriye lê helbesteke bi vî rengî tune. Min di antolojiya xwe de bi zimanekî akademîk gotiye, hebûna wê şîkbar e, lê mixabin hê jî belav dibe."

Helbest 
Boraboz 
Xwazdî ez tu bî hevre bin

Bi hevre herin xorînê

Wer dê bihêrin kotra bîn

Bang dîn bi hevre narînê

Dwînî kotra hêra bûm

Awaz ji cir dixwînê

Fîrabîl û beyaban

Hawar ji dest evînê

Ez tu watu yek dil wîn

Hêzan cwadî wînê

Vêkra pêkra hifne wîn

Bicrînê ya binwînê

Ferhengok ji bo vê helbestê  

Xurînî: Berî taştiyê tê xwarin.

Kotra: Çîya

Narînî: stran

Watu: wekî

Bicrînê: deng bide

Binvîne: Raze

Hêzan: Payîz

Çavkanî 

Helbest
Dîrok
Roja Cîhanê

Roja Cîhanê, ji bona hişmendiya mîrova li hember vê Cîhanê derbikeve pêş, ji bona tiştên xerab ji holê rabe, ji bona xatirê cîhanê bê zanîn, ji bona paqijiya der-dorê, ji bona tenduristiya mîrovan û hemû zindiyan… ev raman, cara yekem di 22 nîsana 1970an de, ji hêla Senator Gaylord Nelson DYA ve hate pêşniyarkirin. Ji wê rojê de Earth Day yanî « Roja Cîhanê » tê pîroz kirin.

Di ser vê rojede 39 sal derbas dibe. Mixabîn her ku diçe rewşa Cîhanê xerabtir dibe; Gemara der-dorê, hilweşanî ya xwezayî, qetlîama ajalan, şerê di navbêna Mîrovan…

Ev çend sale ku, ji bona vê rojê, çalakî jî tê li dar xistin, ku jêre Green Generation dibêjin. Yanî « Jenerasyona Kesk » armanca vê jî ji bona nifşê nû, di vê miajarê de hişyar bibin û rewşa Cîhanê xerabûye, vêga vê xerabyê vegerînin başbûnê, ku ji bona jiyaneke baş.

Cîhan
Bîlard

Bîlard an jî bîlyard lîstikekê ku du kes anjî du tîm li dijî hev dilîzîn.

Lîstik bi gokên bîlardê û bi çemê bîlardê li ser maseya bîlardê tê lîstin. Destpêkê lîstik bi tiqandina goka spî bi çemê bîlard tê vekirin.

Navê lîstika bîlard ji peyva fransî bille tê, kû tê wateya goka biçûk, gok, anjî xar.

Bîlardê bi heta 35 awayên cude tê lîstin. Awayên herî hezkirî û popûler bîlarda pool, snooker, carambolage, bîlarda îtalî, bîlarda rûsî û bîlarda înglîzî ne.

Bîlard
Lîstika bi gog
Dominique Strauss-Kahn

Dominique Strauss-Kahn (jdb. 25ê nîsanê, 1949) sala 1949an li Fransa bajarê Neuilly-sur-Seine ji dayik bûye. Ew siyasetmedarekî fransî ye ku ji Partiya Sosyalîst a Fransa (DSK) ye.
Niha, serokê International Monetary Fundê ye.

Siyasetmedarên fransî
Jidayikbûn 1949

Mirovên zindî
Futbol

Futbol, goga lingan, goga pêyî an jî tepa pê lîstikeke bi gogê ye ku bi du tîmên bi heryekî 11 lîstikvanan (yek golker û deh lîstikvanê ortê) tê lîstin. Armanca lîstikê ew e ku gogê pirtirîn car bikin kela timê raqîb.

Futbol pirtirîn bi pî tê lîstin, lê lîstikvanê ortê ji bilî dest û çengê xwe dikarin hemû beşê bedena xwe ji bo lîstikê bikarbînin. Têne golker dikarê di nav sînorê kelê de destê xwe bikarbîne, ji bo kû gog nekevê kela wî.

Goga pêyî li Kurdistanê 
 Xalid Mûşîr, li gorî rojnameya Evro baştirîn yarîkerê tepa pê yê sala 2007-an bû.

Lîsteya xola Pila Nayab a Kurdistanê (meha nîsana 2009) 
 Yadeya Brûsk
 Yadeya Sîrwanî Nû
 Yadeya Hewlêr
 Yadeya Dihok
 Yadeya Hendirîn
 Yadeya Sewre
 Yadeya Parêzgeha Silêmaniyê
 Yadeya Ararat
 Yadeya Kerkuk
 Yadeya Zaxo
 Yadeya Parêzgeha Hewlêrê
 Yadeya Newroz
 Yadeya Silêmanî
 Yadeya Pîrs
 Yadeya Sêmêl
 Yadeya Ala

Girêdanên derve 
 Malpera Yekîtiya Komeleyên Futbolê yê Ewropa - UEFA yê bi çend zimanan
 Malpera Federasyona Navnetewî ya Rêxistina Futbolê - FIFA yê bi çend zimanan
Salih Yusivî

Salih Yusivî (z. 1918an li Zaxoyê - m. 25ê pûşpera 1981ê li Bexdayê, Îraq) siyasetmedar û nivîskarekî kurd bû. 

Hêj Salih Yusivî biçûk bû bavê wî çû ber dilovaniyê û kete di destên dayika xwe de. Ew neviyê şêx Yusivê Zaxoyî ye. Xwendina xwe ya destpêkê li Bamernê temam kir, xwendina amadeyî li sala 1938'ê li amadeyî ya Al.el. Beyt li Bexda temam kiriye. Weke mamoste li nahiya Herîrê, li başûrê Kurdistanê hate danan û piştî hîngê car din vegera Bexdayê û li kolîja zanstên Şerî´etê ji sala 1942-43 xwendiye. Helbet, Yusivî gelek hest bi derd, zilim û azarên gelê xwe dikir, ku ji aliyê rijêmên Iraqê ve dihat kirin. Lewra her di xortaniya xwe de dest bi karê siyasî kir, û ji ber wê çendê gelek dihat binçav kirin û lê gerihan. Gelek caran ketiye di salûlên zîndanên take kes yên rijêmê de. Li sala 1947 hate girtin û dûrxist bajarê Hille li jêrî ya Îraqê, paşî hate berdan û li sala 1949 weke nivîser li dadgeha Şengalê hate qebûl kirin û paşî veguhaste bajêrê wî, Zaxo.

Jiyan a wî ya siyasî pir e ji bûyeran, gelek bi nihênî ji bû şoreşa Kurd kar dikir heta beyan a 11'ê adarê sala 1970. Di karê xwe yê ramiyarî de û di xortaniya xwe de li sala 1936 rêkxiraw a "Brûsik" saz kir û li sala 1939 partiya "Hîwa" saz kir û ev partî li sala 1944'ê roxa û li cihê wê partiyeke nû bi navê "Rizgarî Kurd" saz kir. Li sala 1946'ê di kongreya xwe de bi tevayî biriyar dan ku bigehin PDK.

Li serdemê şoreşa tîrmeha sala 1958'ê, Yusivî berpirsê liqa yekem ya PDK li wîlayeta Mûsilê bû. Li sala 1960 peywendiyên rejîma Qasimî û Kurdan têkçûn û navê Yusivî li serê lîsteya navên berbendkirî bû.

Postên fermî 
Piştî beyan a 11'ê adarê ya sala 1970 Yusivî ev karên han dan ser milên xwe:

 Li 29'ê adarê sala 1970 bû wezîrê dewletê.
 Bibû cêgirê serokê komîteya dostane ya Iraq-Soviyêtê.
 Bibû serokê liqê pêncê yê PDK li Bexdayê.
 Bibû serokê yekêtiya nivîserên Kurd.
 Bibû serokê komeleya rewşenbîrî ya Kurd.
 Bibû gerînendeyê kovara "Roja Kurdistan", bi herdu zimanan Erebî û Kurdî.
 Serokê kovar "Stêr", ya bi zimanê Kurdî.
 Endamê komîte û encumen a hevkarî û aştî ya cîhanê.
 Endamê komîte û encumen a hevkarî û aştî ya Iraqê.
 Berpirs û çavdêrê yekêtiya xwendevanên Kurdistanê.
 Berpirs û çavdêrê sandîkeyên karkerên Kurdistanê.

Karê rojnamevanî 
Yusivî hozanvan û nivîser jî bû. Bû gerînendeyê rojnameya 
 Birayetî
 Kovara Stêr
 Nûserî Kurd

Li meha hezîranê ya sala 1981, bi destê rejîmê bi nameyeke bombekirî li Bexdayê hate şehîdkirin û termê wî yê pîroz li 25.06.1981 bi komelek mezin anî bajêrê bab û kalên wî Zaxoyê û li wir hate veşartin.

Çavkanî 

Mêr
Nivîskarên kurd
Siyasetmedarên kurd
Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistanê
Kesên ji Zaxoyê
Jidayikbûn 1918
Mirin 1981
Siyasetmedarên Iraqê
Siyasetmedarên Başûrê Kurdistanê
Remezan Ozturk

Remezan Ozturk () (jdb.  li Meledî) fotorojnamevanekî kurd e.

Karê rojnamevanî di sala 1975an li rojnameya tirkî Dunya dest pê kir û di navbera 1978an heta 1986an li rojnameya Günaydin kar kir. Piştî ku ji rojnameya Günaydin veqetiya ji 1986an heta 1998an li rojnameya Sabahê karê xwe berdewam kir. Di rojnameyên tirkî Star (1998-1999) û Yenibinyıl (2000) jî xebat kiriye. Niha Remezan Ozturk serbixwe kar dikê û li gelek deverên bi aloz ên cîhanê karê xwe dimeşînê û gelek wêneyên balkêş kişandine. Wêneyê ku wî ji Komkujiya Helebceyê kişandibû, di masmedyaya cîhanê da wek resmê salê hatibû hilbijartin.

Mêr
Fotorojnamevan
Kesên ji Meletiyê
Bamernê

Bamernê, nehiyeke bi ser navçeya Amêdiyaya  parêzgeha Dihokê ve ye. Bamernê serbixwe ye û bi ti gund û hozan ve girêdayî nîne. Ji aliyekî ve dikeve hinarê Çiyayê Metîna û deverê Berwarî Bala û ji aliyekî ve jî dikeve dever a Doskiya.

Pişti Sarheldane Ul (16/2/2000) bi biryara Hikumeta Herêma Kurdistanê bi fermî Bamernê bûye nahiya nêzîkî 32 gunda Sereb Ve Nahiye Ve hene. Ji wana 24 gunde Avana û 8 gund dikevin.

Karte çandene Ye Gaşdara 4 kartên çandene di sinora nahiye da hene ,, û li Rojên Enfala Reş Af Nahiya Ji Je Kavel û wêrankerne Be Beher nebûya lê dîsan li sala 1991ê akinciyên vê deverê Bu cara ( 2 ) e zivirîne ser kavile gundên xo û bi harîkariya rêkxirawên Xer Xowaz û Hikumeta Herêma Kurdistane ev devere dîsan hatiye avakirin.

Navçeya Bamernê 
Bajêrkê Bamernê deverek berniyase wek havîngeh û Xodan û dîrok û derwisa cehê Tekiyên (Neqşîbendîya) bûye Tako bûye cehekê zanistî gelek kesên ayindar li xwendingêhen bajerkê Bamernê derçûyîne. Kasanen dîndar, hozanvan û rewşenbîr berniyas li vê deverê peydabûyîna.
Ji kevn da Bamernê bi candinê ya barniyase û daniştiyen ve deverê Ta Radeke zor jiyana xo danaye ser berhemên candinê. Biyaveke baş li Bamernê heye Bu Candene ku digehite 8794 Km Docay u rûbarê bajerkê Bamernê digehît 1125 Km Docay herwisa bû Zanin Biyave devera Bamernê bi hem ve digehît nêzîki 77804 Km Docay.
Sinorên Bamernê evene :

Sinorê cografî 
 Ji layê Bakûr ve nahiya Kanî Masê ye
 Ji layê Başûr ve nahiya Sersinkê û devera Spne ye
 Ji layê Rojava ve Robarê Xabûr(xabîr) e
 Je layê Rojhilat ve Qeza Amediye ye

Nifûs  
 Jimara xezanên Sarab senteriva De Gahna : 271 xezan 
 Jimara xezanên li seranserî bajerkê Bamernê De Gahna : 1268 xezan
 Jimara kesên Sarab sentera Bamernê ve De Gahna : 1458 kes
 Jimara kesên li seranserî Bajerkê Bamernê De Gahna : 6555  kes

Çend gundên Bamernê 
Gundên ava li devera Bamernê eve ne: Bamernê - Wermêlê - Şêx Mema - Tinê - Babîrê - Zêwa Şêx PîraMûs - Dukerê - Hesin Pîrka - Banka - Xilbîşî - Kanîka - Pasê - Erizê - Dawidiyê - Gereguhê - Eredina - Kanî Belavê - Kela Şêxo - Tehlava - Gulê - Şirtê - Hemza  - Dihê.

Jimara xwendingehên devera Bamernê 

 21 xwendingehên seretayî
 2 xwendingehên navencî
 1 xwendingehên amadeyî

Jimara bengenên saxlemiyê li vê deverê  
3 Bengehên Herwisa çandin cehên Gozari li vê deverê hene. Ji Wana Gowiza Cndiya - Kavroka - Kaniya Geske - Gere Gera Hasan - Aradena aliye Dihe - çam Siske - Dukerê - Kanî Belavê 

Bajarên parêzgeha Dihokê
Bajarên Hikûmeta Herêma Kurdistanê
Hazim Beg

Hazim Beg (jdb. sibat 1900 li Zaxo - m. 3ê hezîranê 1954, li Mûsilê) siyasetmedar, çalakvanekî mafê mirovan bû. Di komkujiya ermeniyan de, bi mal, milk û hemî hêza xwe alîkarî daye qurbaniyên ermeniyan.

Jiyan 
Kurê Şemdîn Axa ye. Li 26ê tîrmehê ya sala 1925ê weke wekîlê bajêrê Zaxo li meclîsê hatiye helbijartin. Li sala 1925ê bû endamê partiya Pêşkeftin "Al.Teqedim" û sala 1934ê bû endamê partiya "Wehdet al.Weteniye" ya Îraqê. Li sala 1950, bû wezîr û endamê meclîsê ya şahînşahiya Îraqê, li serdemê serokwezîrê wê demê Tewfîq al.Suweydî.

Hazim Beg yek ji xanedan û navdarên devera Zaxo bû û navê wî di kolanên vî bajarî de hatiye kolan. Ew mirovekî cumerd, dilovan, dilnerm û mêhrevan bû. Li serdemê cenga cîhanî ya yekem û li fermanên bednav yên Osmanîyên tirk li destpêka cengê li ser gelê ermenî, bi dehan xizanên ermenî koçberî bajêrê Zaxo bûn. Helwesta Hazim Begê li ser wî gelê zulimlêkirî û derbeder, gelek mirovane bû. Kar ji wan re peyda dikir, dihewandin, di nav mala xwe de xwedî dikir, alîkarî bi hemî cureyan dida.

Qurbaniyên ji ber nîjadkujiyê direviyan li taxa Kêste li navenda Zaxo kom dikir, alîkarî organîze dikir. Heta niha jî ew tax weke taxa ermeniyan dihête nas kirin. Ji bo vê alîkariya mirovane ya xelkê Zaxo ji bo gelê ermenî kirî, ermenî bi xwe ji berî her kesê dîdevan in.
 
Hazim Beg li 03ê meha hezîranê li sala 1954ê li bajêrê Mûsilê çûye ber dilovaniyê û termê wî veguhaste Zaxo û li wir di xaka bab-kalên wî de hatiye veşartin.

Çavkanî 

 Agahî ji lêkolînvan: Se´îd Hacî Sedîq Rezvan.

Kesên ji Zaxoyê
Siyasetmedarên Iraqê
Kesên ji Iraqê
Siyasetmedarên kurd
Nikos Kasdaglis

Nikos Kasdaglis (bi yewnanî: Νίκος Κάσδαγλης, Níkos Kásdhaghlis, jdb. 1928 - m. 14 sibat 2009) romannivîsekî yewnanî ye.

Gelek berhemên wî li ser kar, xebat, têkoşîn, bizav û êş û azarên gelê kurd hatine nivîsîn.

Berhemên wî

Μυθιστορήματα 
Τα δόντια της μυλόπετρας (1955)
Οι Κεκαρμένοι (1959, επανέκδοση 1997)
Εγώ ειμί Κύριος ο Θεός σου (1961)
Η δίψα (1970)
Η Μαρία περιηγείται τη Μητρόπολη των Μερών (Αθήνα, Κέδρος,1982, επανεκτύπωση 1994, αγγλική μετάφραση 2010)
Η νευρή (Αθήνα, Κέδρος, 1985)
Ακοίμητο το αίμα των νεκρών, Κουρδική τριλογία (1999, Xûna Şiyar ya Mirîyan, 589 r. Roman)

Çîrok 
Ο μηχανικός (1952, διήγημα)- στο περιοδικό του Ρένου Αποστολίδη Νέα Ελληνικά.
Σπιλιάδες (1952)
Μυθολογία (1977)
Το θολάμι (νουβέλες - Αθήνα, Στιγμή, 1987)
Οι ελεήμονες (1990)
Στον Πανορμίτη (παιδικά διηγήματα, 1997)
Αλλάχ Ακμπάρ (Allah û Ekber, 53 r. Roman, 1998)

Χρονικά/Δοκίμια 
Το έλος - Χρονικά (Θεσσαλονίκη, Διαγώνιος, 1988)
Το Αραράτ αστράφτει - Αφήγηση Κούρδου αγωνιστή (Αθήνα, Κέδρος, 1994, Ararat Brûskan vedide)
Ο Σεφέρης στη δωρική κρήνη (2000)

Yên din 
Δρόμοι της στεριάς και της θάλασσας οδοιπορικό (1988)
Ακοίμητο το Αίμα των Νεκρών
Το Χρονικό του Κέδρου, 1954-2004 (συλλογικό έργο)
Δεκαοχτώ κείμενα
Επιβολή: Τα κείμενα της βίας (1952-1998) (Εκδόσεις Σοκόλη, Αθήνα 2005) Κείμενα επιλεγμένα από τον ίδιο τον συγγραφέα και από τους Στ. Διαλησμά και Γ. Παγανό.

Μεταφράσεις 
Michihico Hachiya, Το ημερολόγιο της Χιροσίμα.
Σταράκης Γιάννης, Στις φυλακές των Συνταγματαρχαίων
Έρνεστ Χέμινγουεϊ, Ο γέρος και η θάλασσα

Πηγές 
Άννα-Μαρία Κάσδαγλη, «Βιογραφικά Νίκου Κάσδαγλη» Νέα Εστία, 1797 (2007), σ.σ. 267-270
«Μικρή εισαγωγή στην πεζογραφία του Νίκου Κάσδαγλη» Νέα Εστία, ό.π. σ.σ. 195-202
«Αρνητικοί ήρωες: η περίπτωση του Νίκου Κάσδαγλη» Νέα Εστία, ό.π. σ.σ. 215-224
Λίνος Πολίτης, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, ΜΙΕΤ, Αθήνα 1978, σελ. 350-351

Çavkanî 

Mêr
Romannivîs
Romannivîsên yewnanî
Jidayikbûn 1928
Mirin 2009
2009

Bûyer

Cîhan 
 20ê kanûna paşîn – Sondxwarina serokê DYAyê Barack Obama ku di 4ê çiriya paşîn a 2008a de hatibû hilbijartin.

Kurdistan 
 1ê kanûna paşîn – Televîzyona dewletê TRT 6ê dest bi weşana xwe ya asayî kir.
 27ê nîsanê – Televizyona kurdî Kurd 1ê dest bi weşana xwe ya normal kir.
 5ê gulanê – Rojnameya kurdî Hawar dest bi weşanê kir.
 6ê tîrmehê – Rojnameya Rûdaw dest bi weşana xwe ya Ewropa kir.

Jidayikbûn

Mirin 
 Nikos Kasdaglis (romannivîsekî yewnanî) mir.
 8ê tebaxê – Aramê Dîkran li Atînayê mir.
 25ê hezîranê – Michael Jackson li Los Angelesê mir.
Sedrenc

Sedrenc (ji sanskrît catír anga, "ji çar parçeyan pêkhatî anku, ji çar parçeyên leşkerî pêk tê: fîl, erebe, siwar û piyade)" , bi erebî û farisî: shatranj) kişik, şetrenc an jî şaxmat lîstikeke gelek kevn a ku ji Hindistanê hatî di sedsala şeşan de ji aliyê faris û ereban ve li Kurdistan û Ewropayê hate belavkirin. Ev lîstik ji bo du kesan e û her yek ji yarîkeran bi 16 keviran li ser texteyekî çargoşe dilîzin. 

Sedema vê lîstikê ev e ku yarîkerek şahê yarîkerê din kiş bike heya ku şah nekaribe bi cih bike. Lê belê, koka lîstikê pir remzî ye: şerê di navbera yê spî û yê reş de, ronahî û tarî, roj û şev...

Kevirên sedrencê
Di lîstika sedrencê de 16 kevirên spî û 16 kevirên reş tên bikaranîn. Yarîkerê ku bi kevirên spî dilîze lîstikê destpê dike. Navên keviran ev in:
Şah (1)
Şalyar (1)
Leşker (8)
Keleh (2)
Hesp (2)
Fîl (2)

Texteyê sedrencê
Texteyê sedrencê çargoşe ye û ji 64 kareyên spî û reş pêk tê.

Sedrenc li Kurdistanê 
Mîrê Botan, di dema Mem û Zînê de, bi sedrencê dileyize û Ehmedê Xanî wê tîne ser zimên.

Yaneyên sedrencê li Kurdistanê
Li Kurdistanê gelek yaneyên sedrencê hene. Du ji wan Yaneya Gare ya Dihokê û Yaneya Pêşmerge ya Silêmaniyê ne .

Yaneya Gare
Yaneyeke sedrencê li Dihokê ye. Çend ji endamên vê yaneyê ev in: Karîn Kemal, Çinar Wirya, Zuha Mihemed û Mihina Se'ed.

Yaneya Pêşmerge 
Yaneyeke sedrencê li Silêmaniya Başûrê Kurdistanê ye. Beşdarên di hinde qehremaniyên sedrencê de Îmam Hesen, Dilpak Îsma'îl, Rena Se'ed û Zeyne Basil in.

Qehremanên fermî yên cîhanê yên sedrencê
Wilhelm Steinitz - Almanya (1886–1894)
Emanuel Lasker - Almanya (1894–1921)
José Raoúl Capablanca - Kûba (1921–1927)
Aleksandr Alyexîn - Rûsya / Sovyetistan / Fransa (1927–1935 û 1937–1946)
Max Euwe - Holand (1935–1937)
Mîxaîl Botvinnîk - Sovyetistan (1948–1957, 1958–1960 û 1961–1963)
Vasîlî Smislov - Sovyetistan (1957–1958)
Mîxaîl Tal - Sovyetistan (1960–1961)
Tîgran Petrosyan - Sovyetistan (1963–1969)
Borîs Spaskî - Sovyetistan (1969–1972)
Robert Fischer - DYA (1972–1975)
Anatolî Karpov - Sovyetistan (1975–1985)
Garrî Kasparov - Sovyetistan / Rûsya (1985–2000)
Vladîmîr Kramnîk - Rûsya (2000–2007)
Viswanathan Anand - Hindistan (2007-)

Çavkanî

Lîstik
Đồng Hới

Dong Hoi (bi viyetnamî: Đồng Hới), serbajarê herema Quảng Bình ya Viyetnam e. Bajar 500 km li başûrê paytext Hanoi ye. Nifûsa bajêr nêzikî 130.000 (2005) ye.

Viyetnam
Tariq Haşimî

Tariq Haşimî (jdb. 1942) siyasetmedarekî iraqî û sekreterê Partiya Îslamî ya Iraqê ye.

Ligel Adil Abdul Mahdi Tariq Haşimî niha cîhgirê serokkomarê Iraqê ye. Paş hilbijartinên berfanbara 2005an weke siyasetmedarekî sunî ket cihê Ghazi al-Yawar.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Jidayikbûn 1942
Siyasetmedarên Iraqê
Cîgirên Serokkomarê Iraqê
Mirovên zindî
Diyarbakırspor

Diyarbakirspor an jî Yaneya Diyarbakirspor () yaneyeke futbolê ya Amedê ye ku di 28 hezîrana 1968-an de hat damezirandin. Tîma kurdî ji 2012'an ve di lîga 3'an de dileyîze.

Dîrok 
Yaneya Diyarbakirspor di sala 1968-an de encama yekkirina herdû yaneyên futbolê Diclespor û Yildizsporê hate sazkirin. Lîstikên tîm di yarîgeha futbolê ya Amedê ya bi navê Diyarbakır Atatürk Stadi ku xwedî kapazîteye 12.700 temaşevan e, tên lîstin. 

Di demsala 2008/2009'an de yaneya Diyarbakirspor di Lîga 1'ê ya Banka Asyayê ya Tirkiyê de lîst û bû duyemîn û bi vê yekê derkete Lîga Super ya Turkcellê. Di demsala 2009/2010'an de yaneya Diyarbakirspor di Lîga Super ya Turkcellê de dilîzê. Serokê Diyarbakirsporê ê niha Abdurrahman Yakut e.

Di 20'ê gulana 2012'an de ji lîga 2'an ket lîga 3'an.

Çavkanî

Yaneyên futbolê ji Amedê
Yaneyên futbolê yên Kurdistanê
Yaneyên futbolê yên Tirkiyeyê
Kumzarî

Kumzarî yek ji zimanên îranî  ye ku bi zimanên Farisî, Larestanî û Lurî re wekhev e. Her çend lawaz be jî, îro bi 4000 û 5000 axiveran dijî. Ew ji hêla Kumzariyan ve li perava Kumzar a Nîvgirava Musandam, li bakurê Omanê tê axaftin. Ev yekane zimanê îranî ye ku bi taybetî li Nîvgirava Erebî tê axaftin.Kumzaris di heman demê de li bajarokên Dibba û Xesab û hem jî gundên cihêreng, û li girava Larak jî têne dîtin. Axiver neviyên masîvanan in ku li peravên Kendava Besreyê û Kendava Omanê dijîn.

Cih 
Navê Kumzarî ji gundê çiyayî yê dîrokî yê dewlemend Kumzarê tê. Ziman du komên sereke yên axiveran hene, yek li her aliyekî  Tengava Hurmiz : ji hêla hoza Şihuh a nîvgirava Musandam  û ji hêla civata Larakî ya  Girava Larak  li Îranê. Li Nîvgirava Musendam, gelheya Kumzar li Oman, li gundê Kumzar û li çaryeka Xesab ya ku bi navê Harat al-Kumzari tê zanîn kom dibe.Wekî din, Kumzarî li Dibba û gundên peravê yên Elphinstone û Malcolm Inlets tê dîtin.Ew zimanê zikmakî yê masîvanan e ku ji neviyên yemenî zeftkarê yemenî yê Omanê, Malek bin Feham in . Li ser bingeha delîlên zimannasî, hebûna Kumzarî li herêma Erebistanê berî zeftkariya mislimanan ji herêmê di Sedsala 7an PZ de heye.

Çavkanî 
Zaravayên lurî
Kevirê sedrencê

Di lîstika sedrencê de 16 kevirên spî û 16 kevirên reş tên bikaranîn. Navên keviran ev in:
Şah (1) 
Şalyar (1) 
Leşker (8) 
Keleh (2) 
Hesp (2) 
Fîl (2) 

 Lîstik
Doktor Kasor

Doktor Kasor di sala 1960an de li gundê Hertayê ji dayîk bûye. Li gundê xwe dibistana sereta xwendiye. Dibistana navîn û liseyê li Pasûrê temam kiriye. Li Zaningeha Dîcle Beşê tenduristiya dev û diranan qedandiye. Ji sala 1986 ve li navenda Amedê doktorî dike. 
Heta niha di kovara Mizginê de li ser tenduristiya dev û diranan gelek nivîsar nivîsandiye.
Doktor Kasor li dibistana gundê xwe pirtûkxaneyek avakiriye.

Kesên ji Tirkiyeyê
Şah (sedrenc)

Şah yek ji kevirên sedrencê ye, yê herî girîng e. Şah roj û hêzên zagon û rêkûpêkiyê sembolîze dike. 

Lîstik
Şalyar (sedrenc)

Şalyar yek ji kevirên sedrencê ye. Şalyar heyv û azadiya livînê sembolîze dike.

Lîstik
wezir
Keleh (sedrenc)

Keleh, rex, barû an jî birc yek ji kevirên sedrencê ye. Di sedrencê de du keleh hene.

Çavkanî
Ferhenga Zana Farqînî

Lîstik
Leşker (sedrenc)

Leşker an jî peya yek ji kevirên sedrencê ye. Di sedrencê de heşt leşker hene.

Çavkanî
Ferhenga Zana Farqînî

Lîstik
Hesp (sedrenc)

Hesp yek ji kevirên sedrencê ye. Di sedrencê de du hesp hene.

Lîstik
Fîl (sedrenc)

Fîl yek ji kevirên sedrencê ye. Di sedrencê de du fîl hene.

Lîstik
Dondara

Dondara (romîkî: Dündar Köyü) gundekî Qereyazîya Erzirome, li herêma Gogsî ye. Êv berê gundê ermeniyan bûye, piştî qirkirina ermeniyan ketiye destê êla zirkan.

Gundên Qereyaziyê
Kurdên Qirgizistanê

Kurdên Qirgizistanê yek ji gelên kêmjimarî yên li komara Qirgizistanê ne. Pêşiyên kurdên Qirgizistanê di sala 1926ê de ji Kurdistanê derbasî devera Qafqasyayê bûne û di 1937an û 1944an de ji wê derê hatine mişextkirin ber bi devera Asyaya Navîn ve.

Gundên Kurdên Qirgizistanê 

 Pêtrovka (40 km dûrî serbajarê Bişkêkê ye).

Çavkanî 

Qirgizistan
Qirgizistan
Nancy Ajram

Nancy Ajram an jî Nansî Nebîl Ecrem (bi erebî: نانسي نبيل عجرم , Nansî Nabîl 'Ajram) stranbêjeke libnanî ye. Ew li taxa Aşrefiyeya Beyrûtê di 16ê gulana 1983an de ji dayik bûye.

Ligel albûma xwe ya "Ya salam" serkeftineke girîng bi dest kir. Di sala 2003an da li "Sharam El Sheikhê" di mîhrîcana "Oscar Video Clipsê" da nasnava stranbêja herî baş a ereb girt.
Niha li Libnanê bajarê Newşeylayê bi malbata xwe ra dijî.

Albûm 

 1998 - Mihtagalak
 2001 - Sheel Ooyunak Anni
 2002 - Ya Salam
 2004 - Ah W Noss
 2006 - Yaa Tabtab
 2008 - Bitfakkar fi Eih?

Girêdanên derve 
 http://www.nancyajramonline.com
 http://www.nancyajramsuperstar.com 

Libnan
Eyaz Yusiv

Hunermend Eyaz Yûsûf li sala 1961an li Taxa Qesaban ya bajarê Zaxo’yê hatiye diniyayê.Eyaz qonaxa seretayî û navendî li Zaxo xwendiye, amadeyiya çandê jî her li Zaxo qedandiye. Wê demê herkesê xwendin qedandibana an jî temenê wî gihabana 18 salî yê, diviya çûbuya leşkeriyê. Ji ber wê jî Eyaz neçar bû biçe leşkeriyê û bimêne heta li leşkeriyê pileya serleşkeriyê wergirt.  Eyaz Yûsif roja 20/01/1986an li bajarê Mûsil ê jiyana xwe ji dest da û roja 21/01/1986an jî li Zaxo hat veşartin.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1961
Kesên ji Zaxoyê
Hunermendên kurd
Tenîn

Tenîn anjî Tenîna Sindiya çiyayekî bilind e, dikeve bakurê Kurdistanê. Ev çiyaye kûstanin û zozanên Sindiyan in, lewra jêra dibêjin Tenîna Sindî ya, li havînan jî berf li aliyê nizarî dimîne heta peyîzê. Ji ber ku Sindî Kurd in, dewleta Tirk nabêje Tenîn a Sindî ya, tenê dibêje: Tenîn Dagî.

Çiya
Çiyayên Kurdistanê
Hawar (rojname)

Hawar rojnameyek rojane û xwerû bi kurdî ye.
Rojnameya Hawar di 5'ê gulanê 2009'a li Amedê dest bi weşana xwe kir. Piştî ku Rojnameyên Azadiya Welat û berdewamiya wê Rojev ji alî dadgehên dewlata Tirk ve hatin girtin, ji dêlve wan rojnameya Hawar dest bi weşanê kir. Xwedî û berpirsyarê rojnamê Bedri Adanir e.

"Hawarên" kurdî 
Rojname navê xwe ji Kovara Hawar digre. Kovara Hawar ku yekem car di sala 1933an de ji alî Celadet Elî Bedirxan ve hatibû derxistin, heta hingê kovara herî temendirêj bû û xwerû bi kurmancî bû. Herwiha di sala 1980'an de şoreşgerên Kurd yên di Girtîgeha Amedê de dîsa bi heman navî kovarek derxistibûn.

Rojnameyên kurdî
Amed
Cano Amedî

Cano Amedî, di 21ê adara 1959an de li gundê Eskar (bi romî: Yaylak) mezra Gohermê ya girêdayî Qulp a navçeya Amedê hatiye dinyayê.

Wî  dibistana seretayî li Xirûcê (kaynak), a navîn li bajarê Meletîyê û amadeyî (lîse) jî li Amedê xwendiye. Dûv re ji ber fikr û ramanên xwe yên siyasî di 17ê adara 1980an de tê girtin û 20 salî di girtîgehên Tirkiyeyê yên li gelek bajaran, girtî ma. Amedî, di 17ê adara 2000an de ji girtîgehê derket. Du-sê salan li bajarên Tirkiyeyê dimîne, niha jî li Kurdistanê, li bajarê Rihayê dijî.

Cano Amedî, 2 pirtûkên Bûbê Eser Gardiyan û Dîroka Rûreş (Ku li ser anfaliya Barzanîyan e) wergerandiye tirkî.

Gelek gotarên wî jî, di rojname, kovar û malperan de hatine weşandin; Dengê Azadi, Rewşen, Nûbihar, Rizgarî, Roj, Roja Kurd, Nûroj û niha di jî di netewe.com ê de dinivîsine.

Nivîskarên kurd
Wergêrên kurd
Jidayikbûn 1959
Netewe.com

Netewe, malperek an jî rojnameyek xwerû bi Kurdî, li ser internetê ye. 

Netewe, rojnameyek Kurdistanî ye, di nav Kurdan de bêalî ye û nêzîkî hemî partiyên Kurd û Kurdistanî ye. Tenê nûçeyên rojane bi zimanê Kurdî dê biweşîne û bûyerên li cîhanê diqewimin dê wergerîne bo Kurdî.

Malper
Îlham Eliyev

Îlham Eliyev anku İlham Əliyev an jî İlham Heydər oğlu Əliyev (jdb. 24ê kanûna pêşîn 1961 li Bakû) siyasetmedarekî azerbaycanî û serokdewletê Azerbaycanê ye.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Malpera fermî ya serokdewletê Azerbaycanê (azerî/înglîzî/rûsî)
 Malpera taybet ya Îlham Alîyev (azerî/înglîzî/rûsî)

Serokdewletên Azerbaycanê
Siyasetmedarên azerî

Jidayikbûn 1961
Mirovên zindî