nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Bîjen Kamkar

Bîjen Kamkar, muzîkvanê kurd e. Di sala 1949an de li bajarê Sineyê hatiye dinê. Ew yek ji sitranbêjên koma Kamkaran û herwisa jenyarekî navdar ê tar, rubab, tumbek û defê ye.

Çavkanî 

Stranbêjên kurd
Jidayikbûn 1949
Elîezer Ben-Yehuda

Elîezer Ben-Yehuda (bi îbranî: אֱלִיעֶזֶר בֶּן־יְהוּדָה‎‎; jdb. 7ê kanûna paşîn a 1858 – m. 16ê kanûna pêşîn a 1922), Jîn kirina Îbranî yê nûjen bi saya wî ye û Îbranî ya Nûjen herî yekem zimanê zikmakî yê Ben-Yehuda ye. Ew nivîskara ferhenga Îbrankî yê Nûjen ê herî yekem e.

Jiyana Wî 
Eliezer Ben-Yehuda li bajarê Luzhkyê ya Rûsyaya Çarî bi navê Eliezer Yitzhak Perlman hat dinê. Luzhky iro bajarê Vitsebsk Voblast ya Belarûse. Eliezer Ben-Yehuda di sê saliya xweda çu dibistaneke Cihû û perwerdehiya Tevrat û Zimanê îbranî hilda. Di temenê xwe yê 12 salîda ewî dikarîbu ku pirtûkên Tevrat, Mîşna, Talmud yê ku bi zimanê îbranî hatiye nivîsandin, bixwîne. Ji ber vê yekê malbata wî, ji bo ku ew bibe Haham, ew qeydê  Yeshîva (dibistana ku li ser ola Cihû perwerdehiyê dide) yê kirin.

Di dema perwerdehiya xweda gelek nivîsên bi zamanê îbranî yê ku olî û ne olî ne dît. Paşê, fêrî zimanên Frensî, Almanî û Rûsî bû. Perwerdehiya xwe li bajarê Duneburg a Letonya yê berdewam kir. Rojnemeya HaShabar xwend û nasiya wî bi Siyonîzmê ra çêbû. Ew fikirî, ku ew bikaribe zimanê îbranî li ser axa Îsraîl jîn bike, wê bikaribe hemû Cihû yên cîhanê bîne cem hev. Ji bo vê ramanê biryar da ku here Filistînê.

Di sala 1878’an da ji Împeratoriya Sovyetê derket û ji bo perwerdehiya bijîşkê hilde û di rojên pêşiyêda bi avayê bijîşkêyê alîkariya xwe li Cihû yên Filistînê bike, çu Parîsê. Li Parîsê di Zanîngeha Sorbonne da çar sal perwerdehî hilda.

Di sala 1881’an da bi jina xwe ku navê wê Deborah e, çu Filistînê. Di sala 1882’an da lawê wî Ben-Zion Ben-Yehuda (İttamar Ben-Avi) bû. Wî, lawê xwe bi temamî bi zimanê îbranî mezinkir. Gorî hinek çavkaniya, gava ku mîrovên bi zimanên din diaxifin, dahatin mala wan, ewî lawê xwe dişand oda wî. Ne ji bo zimanên din, ji bo hemu dengan ew wisa bu. Nedihîşt ku lawê wî dengên hespan, çûkan ...hwd jî bibîhîse.

Eliezer Ben-Yehuda ji bo zimanê îbranî dewlemend bike û têxe zimanê axaftinê, peyvên nû ava dikir. Rêvebîrê dibistana Alliance Israelite Universelle Nîssîm Bechar di sala 1882an da xwest ku Eliezer Ben-Yehuda di dibistanêda perwerdehiya zimanê îbranî bide. Eliezer Ben-Yehuda ev yek pêjirand û wî li vir dest bi hînkirina ziman kir. Eliezer Ben-Yehuda ji ber sedemên tenduristîyê, demeke kurt di vê dibistanêda mamostetî kir.

Di rojnameke hêremî Hahavatzelet da çend sala nivîsandin kir û di sala 1884’an da ji bo perwerdehiyê bide mezinan, bi navê Hatzvî rojnamek derxist.

Dest bi avakirina ferhengekî kir. Ferheng ji 17 bergan pêk hat û pişt mirina wî, ji aliyê jina wî ya duyem Hemda û lawê wî hat qedandin.

Di 29ê çiriya paşîn a 1922an da zimanê îbranî bu zimanê fermî ya Cihûyên Filistînê. Eliezer Ben-Yehuda piştî vê serkeftinê, mehekî şunda di 16’ê Kanûna 1922’an da ji ber nexweşîya Jana zirav mir.

Çavkanî 
 

Mêr
Cihûtî
Nivîskar
Jidayikbûn 1858
Mirin 1922
Zimanê volapük

Volapük an jî volapuk (peyv tê wateya "zimanê cîhanê"; ji vol, cîhan û pük, ziman) zimanekî çêkirî ye yê ku di sala 1879-1880î de ji hêla keşîşê katolîk ê alman Johann Martin Schleyer ve hatiye çêkirin.

Çavkaniyên bêjeyên vî zimanê bastûrî yê alîkar li îngîlîzî, almanî, fransî û latînî ye. Vî zimanê çêkirî berê balkêşa mirovan kişandiye û bi sedan mirov hînî volapük bûne û gelek kovar û pirtûk pê derketine. Lê bi derketina zimanekî çêkirî yê nû yê bi navê esperanto ve cihê xwe berdaye wî zimanî.

Volapük jî yek ji zimanên projeya Wîkîpedyayê ye.

Alfabeya wî 
Li alfabeya volapükê 27 tîp hene:

Aa Ää Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Öö Pp Rr Ss Tt Uu Üü Vv Xx Yy Zz

Çavkanî 
 Wîkîpedyayên tirkî û îngilîzî.
 Flenef bevünetik Volapüka / International Friendship of The World Language]

Ziman
Zimanên çêkirî
Zimanê îdo

Îdo yan jî zimanê îdo (bi îdo: ido), navê zimanê çêkirî ye. 

Îdo ji bo çêkirina zimanekî ragihandinê yê nû yê navbera mirovan di sala 1907an de ji hêla Uniono por la Linguo Internaciona Ido ("Yekîtiya ji bo zimanê navneteweyî yê îdo") ve hatiye pêkanîn.

Ev ziman dişibe zimanê esperanto û ji bo rakirina kêmasiyên esperanto hatiye çêkirin. Kesên ku îdo dizane bi hêsanî zimanê esperanto jî fahm dike. Cûdahiya herî giring a nava wan du zimanan de alfabe ye. Îdo alfabeya standard a latînî bi kar tîne. Lê di nava alfabeyê esperanto tîpên q, w, x û y tune ne, cihê wî tîpên ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ û ŭ hene.
Tê texmînkirin ku sê-çar hezar kes zimanê îdo dizanin.

Louis de Beaufront zanê navdar ê zimanê esperanto û komeke esperantîstan a din bawer dikir ku esperanto, wek zimanekî navneteweyî, hê jî pir dijwar e û divê bêtir were hêsankirin. Lê piraniya endamên civaka esprantîstan nedixwast dest li binema û binçîna esperanto bidin, ji lew re Louis de Beaufront û koma xwe zimanê îdo afrand.

Girêdanên derve 
 http://www.ido.li
 http://io.wikipedia.org
 http://io.wiktionary.org 

Zimanên çêkirî
Kosekan

Kosekan eşîreke Kurdî li Sûriye û Tirkiyê, ji gundên Kosekan Tilêlûn û Hewaşiyê û Nofeliyê û Bîrik û Mayaş û Mişwalî û Bellê û Cabol û Şebek û Abrê

Eşîr
Osêt

Osêt (osî: Ирыстон, Îriston; rûsî: Осетия, Osetiya; gurcî: ოსეთი, Oset'i), herêmeke Qefqasyayê ye.

Welat navê xwe, Gelê Os ku pirraniya herêm pêk tîne, histendî ye. Li welatê de gelê rûs, gurcî, ermenî û gelê Qefqasê din jî dijîn.
Îroj Osêt li nav dû dûgel mayî ye. Bakur li nav Rûsya ye; başûr jî heta sala 2008an ve li Gurcistan bû. Lê Başur azadiya xwe histend û li hêla Rûsya ve hat naskirin.

Dîrok

Çand

Çavkanî 

 Wîkîpediya yê Îngîlîzî
 Wîkîpediya yê Tirkî
Hiyeroglîfên misrî

Hiyeroglîfa misrî  yeroglîfa misrî,  an jî " wênenivîsa misrî , anku nivîsa misriyên kevin, ji sedan sembolan pêk tê û mirov kani ku bi sivikî cûdahiyan wan bibîne. Her nîşanek dengek an jî tiştek niman dide. Ev nivîs him hêla ji milê çepê de li hêla rastê an jî ji milê rastê de hêla çepê yan jî li jor û bi jêr tê nivîsandin. Ji bo fehmkirina destpêka nivîsê hêla nêrîna sembola mirov an jî ajal (heywan) girîng e.

Li hiyeroglîfên misrî de ji 700 zêdetir sembol hene. Ji bo vî havî rêje ya xwendin û nivîsandin kêm bûye. Ji bo ku hiyeroglîf ne nivîsa tîp bû. Ji bo vana nivîsevanan hebû. Ev mirovan li perwerdeyik dirêj distend. Jê pê ve ev nivîsê wêne hewqas zor bû ku demik dawiyê ev bûn hunerî.

Hinek sembolan tîpek, hinek du, hinekan jî sê tipan; hinek sembolan jî dihat wate ya bêjeyek. Xezên ji bo wate ya bêje yên hatî ya nivîsandin xurt û temem bike jî hebû. Mînak wek xêzê zilamê bigoçel wate ya "pîr" temam dike. Ev şêwaza nivîsê li dîwara perestgehan û li goran tê dîtin.

Şêwaza nivîsê 
Sê şêwaza nivîsên din jî heye. Vana pirranî li papîrûsan tê dîtin.

 Hiyeratîk an yeratîk: wek destnivîsên hiyeroglîfê tê fikirîn. Hêla nivîsyar û rahîban heta sala 300'î ya berî zayînê ve hatiye bikaranîn.
 Demotîk: xêza vî şêwaz pirr hesane bû u li hêla gel ve ji bo nivîsên rojane dihat bikaranîn.
 Koptîk: misirî yên bi xiristiyan ve dihat bikaranîn. Ev, têxistina 6 tîpên din a alfabeya yewnanî bû. Hîn jî hêla Dêra Qiptî ve tê bikaranîn.

Girêdanên derve 
 Wîkîpediya îngilîzî
 Wîkîpediya tirkî

Hiyeroglîf
Misir
Niqteşanî

Niqteşanî ji bo xwendina bi hêsanî ya hevokan pêk hatiye. Niqtên ku herî gelek têne bikaranîn ev in:

Çavkanî 

Nivîs
Ferhadê Çelebî

Ferhadê Çelebî helbestvan û nivîskarekî kurd bû.

Ferhadê Çelebî di sala 1961an de li bajarê Amûdeyê ji dayik bûye, xwendina xwe ya seretayî li wir kuta kir. Li Şamê Fakûlteya Aborî di sala 1985an de tewa kiriye. Çîrok, şano, helbest û gotar nivîsandine û wergerandin jî kiriye.

Di roja 31.10.2004an de li ser riya Qamişlo-Helebê nêzîkî bajarê Reqayê ligel du birayên xwe Zibêr û Şêro di rûdaneke hatûçûnê de jiyana xwe ji dest da.

Çavkanî û û girêdanên derve 
 http://www.tirej.net/index.2124.dikomenta-ferhad-celebi.htm 

Nivîskarên kurd
Helbestvanên kurd
Kesên ji Amûdê
Surçî (devok)

Surçî, eşîreke kurd e ku li başûrê Kurdistanê dijî.  Sûrçî bi giranî li navçeyên Soran, Akrê û Şeqlawa dijîn.

erdnîgarî û tîr 
Eşîra Sûrçî li ser du herêman, Sûrçiyên Badînan û Sûrçî yên Soran hatiye dabeşkirin. Sûrçîyên Badînan li Akrê, Bjil, Rovîan û gundên derdorê û beşeke biçûk jî li Barderaşê dijîn. Sûrçî Soran li Herîr, Xelîfan, Kurgosk û Soran çend gundên Çomanê.

Zimanê Sûrçîyan hinekî ji soranî û badînî cudatir e, lê ew bêtir badînî bi kar tînin, bi taybetî jî sûrçîyên bedînan, yên ku bêtir dişibin badînî, lê xwedîyê axaftinê cuda ne. Çemê Mezin (Çemê Badînan) Sûrçîyên Badînî û Soranî ji hev vediqetîne.Cihê erdnîgariya vê eşîrê li rojhilat navçeyên Syedkan, Soran û Herîr, li bakur çiyayê Pirs û Akrê, li rojava Roviyan û Berderaş û Hewlêr û Mexmûr e. li başûr.

Çavkanî 

Devokên kurmancî
Şingalî (devok)

Şengalî an Şingalî zaravaya Kurmancî ya ku li Şengalîê tê axavtin e. Ev devoke kurmancî mîne devoka bajarê Hesakê ye lê Rojavayê Kurdistanê. Dihok u Zaxo jî dû devarên kurmancin li başûrê Kurdistanê, Devoke Dihokê mîne devoke bajarê Hekarîyê ye li bakurê kurdistan. Her hemû devok her kurmancî ne, lê di hinek peyvan de cwdehî heye.

 

Devokên kurmancî
Qerejdaxî (devok)

Devoka Qerejdaxê ango qerejdaxî devokek kurmanciya botî ye. Ev devok a ku li herêma qerejdaxê dest pê dike heta Wêranşarê û Qamişlokê tê axavtin xwedî kevneşopiyek bidevkî ya xurt e. Bi deng, gotin, peyv, mersele, çîrok û gelek aliyên din de dişibe zaravaya Dimilî. Li herêma Qerejdaxê, kurmancî û zazakî (dimilî) pirr nêzî hev in. Mirov dikare bibêje ku Kurmancî û Zazakî li herêma Qerejdaxê dibin zimanek û hergî herêm dûr dikeve, herdû zarava jî ji hev dûr dikevin.

Minakî 
Hinek minakan meriv dikare li vir bibêje ji bo nêzikbûna wan:

mi (min)
ra (re)
zî (jî)
xu (xwe)
da (de)

yên di parantêzê de peyvên Kurmancî ya standart in. Ên din bi vî awayî tên gotin li Qerejdaxê û bi Zazakî.

Kurmanciya Qerejdaxê ji tesîra Farisî ji gelekî dûr e û ji ber ku li dora çiyayê Qerejdaxê ye, ji telekomînîkayon û medyayê jî dûr e û di bin tesîra ti zimanî de nemaye. Wek minak: Lêkera `Bûyin-Bûn` li gor Subjektê diguhere di Farisî û Kurdî de wek hev in.
Ez mêvan im.
Tu mêvan î.
Ew mêvan e. 

Di kurdî û farisî de wusa ye. ji bo Tu î, ji bo ew/wê jî e ye. Di farisî de jî wusa ye. Lêbelê di Kurmanciya Qerejdaxê de ne wusa ye. 

Tu mêvan i
Ew mêvan i.

ji bo herduyan `i` ye.

Yek taybetmendiya  Kurmanciya Qerejdaxê jî ev e: Gava sûfiks tê dawiya peyvan, heger tîpa dawîn ya wuşeyê bi deng be, ew deng diçe, sûfîks îlawe dibe.

Mînak:
Standart: 
1-bira-yê min
2-tene-yê me
3-mange-ya sor

Qerejdax: 
1-bir-ê mi
2-ten-ê me
3-mang-a sor

Girêdanên derve 
 Kurdica, Qerejdaxî

Devokên kurmancî
Efrînî (devok)

Efrînî yan jî efrînkî, devoka kurdên herêma Efrînê û Çiyayê Kurmênc (Kurdaxê) ye.

Gotinên taybet 

 gêndih = wê/wî
 tu çû ye?  = tu Çawa yî?
 rind im  = baş im
 xêre?= Çima?
 meriyê me = xizimên me
 dengkirin = axaftin
 talî = dawî
 hewal dan = xeber dan
 kulfet = hevjîn (bo jin û mêran)
 kevanî/kavonî = hevjîn (bo jin)
 qiçik = zarok
 şênî = xelk/milet

Hejmar 

 Dudu / Dido = Du
 Sisê = Sê
 Nehe = Neh
 Dewûyek  = Yazdeh
 Dewûdudu / Dewûdido  = Diwazdeh
 Dewûsisê  = Sêzdeh
 Dewûçor  = Çardeh
 Dewûpênc  = Panzdeh
 Dewûşeş  = Sêzdeh
 Dewûheft = Heftdeh
 Dewûnehe = Nozdeh

Çavkanî 

Efrîn
Devokên kurmancî
Qoçanî (devok)

Qoçanî an qûçanî ji devoka kurmancî ya rûnişvanên bajarê Qoçana Xorasanê li Îranê re tê gotin. Jêrzaravaya kurdên Xorasanê di nava xwe de homojen e, tenê devokên kurdên li Qoçanê û ya êla amerlû xwedî kêm xwemaliyên ferhengî ne. Ev devok ne tenê li Qoçanê, ji aliyê êla zaferanlû ya li û derdora Qoçanê biwar e, tê axavtin. Li Xorasanê çend eşîre  hene wek şadî, hewêdan û sêvikan,reşî,topkanlu,milanlu.

Devok
Ziman = kurdî
Zarava = Kurmancî 
Devok = qoçanî

 

Devokên kurmancî
Kurdên Xorasanê
Kelanî-Ebdûyî

Kelûn Abdû navê zaravayeke kurdî li Farsê ye. Gorî zimannasê alman Oskar Mann ev zarava yek ji zaravayên kurdî ye, a ku pirr di têsîra farisî de maye. Kesên bi ve zaravaye diaxivin li gundê Abdû di navbera Kazerun û Şîrazê de rûdinên. Bi texmînî vana kurdên ku ji aliyê Sefewiyan ve ji Kurdistanê hatine mişextkirin in.

Ji du eşîran pêk tê: Kardaran û Ebdûyî

Têkildar
 Zimanê Kurdî

Çavkanî 

 Kelûn Abdû, Kurdica

Kurmancî
Fars (parêzgeh)
Rûdaw

Rûdaw (), heftenameyek û kenala televizyonê ya kurdî ye ku li Başûrê Kurdistanê û Ewropayê derdikeve. 

Tora Mîdyayî Rûdaw li Başûrê Kurdistanê bi zaravayê soranî û kurmancî, bi tîpên erebî û latînî derdikeve.
Ji 6ê tîrmeha 2009an ve Rûdaw li Ewropa jî derdikeve û ji bilî Almanya, li gelek welatên Ewropayê tê belavkirin. Navenda Çapa Ewropayê li bajarê Almanya Kölnê ye. Rûdaw ji 32 rûpelan pêk tê û 15 rûpel kurmancî, yek bi zazakî û 16 ê din jî soranî ne. Rêvebirê beşa kurmancî Nasredîn Akyol û yê beşa soranî jî Hêmin Ebdullah e.

Girêdanên derve 
    Malpera Rûdaw − Bi 3 zimanan

Çavkanî
Heftename
Rojnameyên kurdî
Ajansên nûçeyan ên kurdî
Eynik, Misirc

Gundê Eynikê (tirkî:Gürgöze) girêdayî navçeya Misircê ye û ji şaredariya Misircê 3 km dûr disekine. Eslê gundiyên Eynikê tê gotin ji Eruhê ye û ewan ji eşîra Heciyan e (ev eşîr bi giranî  xwe li Eruh û Mûşê bi cih kiriye). 

Li gund ziyareteke pîroz heye û weke Ziyareta Şêx Ereb tê binavkirin. Gel bawer dike ku ax û ava ziyaretê ji nexweşiyên zerekeran baş e.  

Du mezrayên Eynikê hene, navê wan jî Birkê û Bireynê ne.

Gundên Misircê
Eynqesir

Eynqesir () gundekî girêdayî navçeya Misircê ya ku bi ser Sêrtê ve ye.
Eynqesir gundê Mala Faro ye. Dibêjin ku qesir û qonaxa Bişarê Çeto û Cemilê Çeto li wî gundê bûye. 

Gundên Misircê
Pîrînasî

Pîrînasî beşa dermanzanînê ku li ser nexweşî û tengasî ên pîr û kalan dixebite. Eva beşa piştgirîa psykologikÎ dide pîr û kalan û bi avayî xizmetê wana dike.

Bijîşkî
Hedil

Hedil gundekî navçeya Hezex e. Gundekî eşîra Omerka ye û tê gotin ku di dîrokê de navenda eşîra Omerka Hedil bû. Ji Hezexê 10-12 km dûr e û li aliyê Hezexê newal heye. Li derdora wî Mirik, Xenduk, Fîl, Kefşin, Kevsur û Gizre heye. Bi Lata sa, Kaniya Moziyê, Deviya Fadil û Erdên Rast û Ferih navdar in. Ji bo vê yekê pevçunka Hedilê bi Kevsur, Xenduk û Gizre re didomîne. Berê fileh jî tê de hebûn û hê jî dêra wan dimîne.

Çavkanî 

Gundên Hezexê
Tewrêz

Tewrêz  (, bi farisî, تبریز, Tabrīz) navê paytexta Azerbaycana Rojhilatê ye. Tewrêz çaremîn (piştî Tehran, Meşhed û Îsfahan'ê re) bajarê herî mezin li Îranê ye.

Hewa 
Hew a Tewrêz suha û sar e. Zivistanê wê dirêjin û ba pirr heye. Di salê de 305 milî baran dibarin.

Erdnîgarî 
Tewrêz li bakurê rojavayê Îranê ye. Volkanê Sehend (3.710 m) li başûrê bajêre û ciyayê Aynalî (1.700 m) li bakurê bajêre.

Zanîngeh 
 Sahand University of Technology
 Tabriz University of Medical Sciences
 Azerbaijan University of Tarbiyat Moallem (Tabriz University of Tarbiat Moallem)
 University of Tabriz
 Islamic Azad University of Tabriz
 Tabriz Islamic Arts University
 University College of Nabi Akram

Bajarên pardar 
 Bakû, Azerbaycan
 Xeza, Filistîn
 Ho Chi Minh City, Viyetnam
 Stembol, Tirkîye
 Îzmîr, Tirkîye
 Xûcend, Tacîkistan
 Kazan, Rûsya
 Konya, Tirkîye
 Viyana, Awistriya
 Wuhan, Çîn
 Xarpêt, Tirkîye

Mijarên têkildar 

 Azerbaycana Rojhilat (parêzgeh)

Çavkanî 
Bajarên Îranê
Parlamenter

Parlementer an Newenger ji aliye gel ve di hilbijartinan de tê hilbijartin. Parlementer di parlementê de mafê wî gelê go ew hilbijatiye temsil dike.
Siyaset
Balafirgeha Navneteweyî ya Hewlêrê

Balafirgeha Navneteweyî ya Hewlêrê an jî Firokexaneya Navdewletî ya Hewlêrê (bi îngilîz wek Erbil International Airport jî tê naskirin) navê firokexaneya bajarê Hewlêrê ye. Balafirgeh dikeve bakurê bajêr li Enkawayê û ji aliye Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve tê birêvebirin.

Balafirên ku difirin Hewlêrê ev in:

Atrosh Air
Austrian Airlines
Azmar Air
Blue Wings
Fly Air
Flying Carpet Airlines
Hamburg International
Iraqi Airways
Jupiter Airlines
Kurdistan Airlines
Mahan Air
Royal Jordanian Airlines
Zagros Air

Ji van bajaran çûn û hatina balafirgehê ev in:
Amsterdam
Atîna
Besra
Bexda
Bêrût
Dubai
Düsseldorf
Emman
Oman
Eindhoven
Frankfurt am Main
Stenbol
Köln
Stockholm-Arlanda
Silêmanî
Tehran
Weeze
Viyana
http://www.erbilairport.net/ 

Balafirgehên Iraqê
Balafirgehên li Kurdistanê
Parêzgeha Hewlêrê
Sevilla

Sevilla, bajarê çaremîn mezin li başûrê Spanyayê ye û herweha dibe paytexta otonomiya Endulusê.

Spanya
Bajar
Johanna Spyri

Johanna Spyri (jdb.  Hîrzel, Swîsre - m. , Zürich), li navê wê ya dayîkbûnê Johanna Louise Heusser, nivîskareke swîsreyî ye. Li pirtûka xwe ya Heidi navdar e. Jiyana wê li havînan wek Chur û Graubünden herêman çolterî derbas bûye û nivîskar pirtûka xwe van deran qal kiriye. 

Sala 2007an de Heidi 125 salî bû. Ji bo bîranîna wê li Swîsreyê wêneyên Johanna Spyri têxistin li ser peryên hesin. Ew zaroka jî pir hez dikir, ji xwe berhemê wê ya Heidi encamê ev hesta ye.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Nivîskarên swîsrî
Jinên swîsrî
Jidayikbûn 1827
Mirin 1901
Celal Debax

Celal Debax (bi tîpên erebî: جه‌لال ده‌باغ, bi inglîzî: Jalal Dabagh), di sala 1939an de li bajarê Silêmaniyê li başûrê Kurdistanê ji dayik bûye.

Celal Debax siyasetmedar, nivîskar û rojnamevanekî kurdî ye. Seroke Partî Çep li başûrê Kurdistanê.

Ew wergêrê Manîfesta Komunîst e, ya ku di sala 1996 û 2001ê de hate çapkirin.. Wî Srûda Înternasyonal jî wergerand bo kurdî (şêwezara soranî).

Celal Debax nuha (2016) li Swêdê dimîne.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Jalal Dabagh li Facebookê

Siyasetmedarên Iraqê
Siyasetmedarên kurd
Jidayikbûn 1939
Rojnamevanên kurd
Mirovên zindî
Kurdên Başûrê Kurdistanê
Siyasetmedarên Başûrê Kurdistanê
Qanî

Muhemmed Kabulî an Mamoste Qanî (jdb. 1898, Merîwan - m. 1965) helbestvanekî kurd ê Rojhilatê Kurdistanê bû.

Mamoste Qanî nasnavê Muhemmed Kabulî kurê Şêx Seîd ê kurê Şêx Muhemed Dolaş li sadatên Konepoşî çiqa Kabulî bi nasnavê Mamoste Qanî helbestvanê hevdem yê kurd e ku di sala 1277 koçî de li gundê Dulaşê ser bi navçeya Merîwanê hatiye dinyayê. Li zarokatiya xwe, dê û bavê xwe ji dest dan û ket bin serperestiya Seyîd Hesenê Çorî li gundê Çorê li Merîwanê.
 
12 salî bû ku xwendina xwe dest pê kir û çû bajarên Serdeşt û Silêmanî û Sine û Seqiz û Koye û Kerkûkê û car din vegeriya Silêmaniyê û hinekî jî bal zanaê dînî Îbn ul-Qeredaxî ders xwendiye. Piştre ji ber kêşeyên malbatî xwendin terikandiye û li gundan bûye pêşnimêj û mektebdar. Wî bi zimanên kurdî, erebî û farisî helbest gotine lê ji bo helbestên sade û rewan yên kurdî bi navûdeng e.

Mamoste Qanî di sala 1343 koçî di 67 saliyê de koça dawîn kir.

Berhemên wî 
Gulaley Merîwan
Baxçey Kurdistan
Ciwarbaxî Pêncwên
Şaxî Hewraman
Deştî Germiyan

Çavkanî 

Helbestvanên kurd
Kesên ji Merîwanê
Jidayikbûn 1898
Mirin 1965
Kurdên sedsala 20an
Kurdên Rojhilata Kurdistanê
Mihemed Nurî

Mihemed Nurî (1926-2009) nivîskar û helbestvanekî Rojhilatê Kurdistanê bû. Di sala 1926an de li navçeya Gewrika Bokan hatiye dinê.

Jidayikbûn 1926
Mirin 2009
Kesên sedsala 20an
Kurdên Rojhilata Kurdistanê
Helbestvanên kurd
Umer Sultanî

Umer Sultanî (bi soranî: Umer Sulltanî) nivîskar û helbestkarekî Rojhilatê Kurdistanê bû. Ew li taxeke bajarê Bokan ji dayik bûye.

Helbestvan
Eyûbnebî

Eyûbnebî (bi tirkî navê Eyüpnebi lê kirine) gundekî qezaya Wêranşara Rihayê ye. Li gorî rîwayetekê Hz. Eyûb pêxember û Hz. Elyas
pêxember nifûs kirine. Hê jî tirba wan pêxemberan li wê derê ye.

Gundên Wêranşarê
Lîsteya mîrektiyên kurd

Mîrektiyên Kurd

Mîrektiyên Cizîrê û Diyarbekrê

Mîrektiya Cizîrê

Mîrektiya Xîzanê

Mîrektiya Şêrwanê

Mîrektiya Bedlîsê

Mîrektiya Sasonê

Mîrektiya Siwêdî

Mîrektiya Pazûkî

Mîrektiya Mirdesî

Mîrektiya Çemîşgezekê

Mîrektiyên navbera Cizîrê û Kilîsê

Mîrektiya Heskîfê

Mîrektiya Silêmaniyê

Mîrektiya Zerakî

Mîrektiya Kilîsê

Mîrektiyên navbera Cizîrê û Xoyê

Mîrektiya Hekariyê

Mîrektiya Mehmûdî

Mîrektiya Pinyanişî

Mîrektiya Dunbilî

Mîrektiya Biradostê

Mîrektiya Somayê

Xanedana Mîrektiya Tevgeverê

Mîrektiya Mukriyê

Mîrektiya Estûnê

Mîrektiyên li başûrê Hekariyan

Mîrektiya Behdîniyan

Mîrektiya Dasniyê

Mîrektiya Soran

Mîrektiya Paşayê Kor

Mîrektiya Baban

Mîrektiya Baneyê

Mîrektiya Gelbaxî

Mîrektiya Kelhûrê

Mîrektiya bin Enan ya di Hilwanê de

Mîrektiya Dertengê

Mîrektiya Mahîdeştê

Mîrektiyên rojhilatê Îranê

Mîrektiya Siyahmensûrê

Mîrektiya Çegniyê

Mîrektiya Zengeneyê

Mîrektiya Şiwankarê

Mîrektiya Xoresanê

Çavkanî
Mihemed Emîn Zekî (2002). Dîroka Kurd û Kurdistanê. Avesta, Stenbol/Diyarbekir.

Lîste
Herkî, Şemzînan

Herkî () navê gundekî navçeya Şemzînan a bi ser Culemêrgê ve ye. 

Gundên Şemzînanê
Iker Casillas

Iker Casillas Fernández (jdb.  li Madrid lîstikvanekî goka pê (futbolê) yê berê ê spanî ye. Zinedine Zidane ji aliyê FIFA'yê sê cara lîstikvanê futbolê ê cihanê hatê destnîşan kirin û weke yek ji baştirin listikvanê hemû dema tê dîtin. Íker Casillas bo Real Madrid dekat ava dah sala

Futbolvanên spanî
Mêrên spanî
Mirovên zindî
Sergio Ramos

Sergio Ramos García(jdb.  li Sevilla) lîstikvanekî goka pê (futbolê) yê berê ê spanî ye. Ramos ji aliyê FIFA'yê sê cara lîstikvanê futbolê ê cihanê hatê destnîşan kirin û weke yek ji baştirin listikvanê hemû dema tê dîtin

 2004-2005 Sevilla
 2005 - Real Madrid CF

Mêr
Futbolvan
Spanî
Jidayikbûn 1986
Ruud van Nistelrooy

Ruud van Nistelrooy (jdb.  li Oss) lîstikvanekî goka pê (futbolê) yê berê ê holandî ye. Ruud van Nistelrooy ji aliyê FIFA'yê sê cara lîstikvanê futbolê ê cihanê hatê destnîşan kirin û weke yek ji baştirin listikvanê hemû dema tê dîtin.

Futbolvanên holendî
Jidayikbûn 1976
Mêr
Arjen Robben

Arjen Robben (jdb. 23ê kanûna paşîn a sala 1984an li Bedum) gogbazê berê ê holandî ye. Arjen Robben ji aliyê FIFA'yê sê cara lîstikvanê futbolê ê cihanê hatê destnîşan kirin û weke yek ji baştirin listikvanê hemû dema tê dîtin.

Mêr
Futbolvan
Holendî
Futbolvanên holendî
Mirovên zindî
Bêdkarê

Bêdkarê, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Nêrwe û Rêkan
Alyawa, Kelaterzan

Alyawa, Ałyawa, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Allyawa 697 kes e (355 mêr, 342 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 146 e.

Rewşa xwendin û perwerdeyê 

Ji 697 kes rûniştvanên Allyawa, 413 kes dikarin bixwînin u binivsînin (233 mêr, 180 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî 

 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Serjimariya Giştî ya Mirov û Malan a Îranê

Serjimariya Giştî ya Mirov û Malan a Îranê, mezintirîn serjimariyeke ku di wî wilatî da tê encamdan. Ev serjimarî, her deh sal carek ji aliyê Navneda Jimêrkoya Îranê ve, tê encam dan.

Nûtirîn serjimarî, di sala 2006an de, nîşan dide ku apora Îranê nêzîk 70 milyon kesan e.

Îran
Bizan, Sine

Bizan, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Bizan 162 kes e (74 mêr, 88 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 39 e.

Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 162 kes rûniştvanên Bizan, 94 kes dikarin bixwînin u binivsînin (55 mêr, 39 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Jaweroya Rojava

Çavkanî 
 Malpera Neteweyî ya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Ewêheng

Ewêheng, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Ewêheng 1886 kese (938 mêr, 948 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 497 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 1886 kes rûniştvanên Ewêheng', 1070 kes dikarin bixwînin u binivsînin (622 mêr, 448 jin).

Bibîne
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Jaweroya Rojava

Çavkanî 
 Malpera Neteweyî ya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Yavuz Ekinci

Yavuz Ekinci nivîskar û helbestvanekî kurd e ku bi zimanê tirkî dinivîse.

Yavuz Ekinci di sala 1979 li gunde Mişrita () li Kozluke li bajare Batmane hatye dinye. Dibistana seretayî li gunde xwe , ya navincî (Siirt İmam Hatip Lisesi) li serte u lisaye (Batman Endüstri Meslek Lisesi) li Batmane xwend. Yavuz Ekinci di sala 2001 Zaningaha Dicleye beşa Pedagojiye (Siirt Eğitim Fakultesi) li Serte qedand. 
Yavuz Ekinci hetta nuha çend xelaten edebiyi pür giring vergirtiye.Xelate wi ev in: Xelata Haldun taner ya Çiroka (Haldun Taner Öykü Ödülü-2005), Xelata Yunus Nadiyi Çiroka (Yunus Nadi Öykü Ödülü-2008) Xelate Gila Kohen ya Çiroka (Gila Kohen Öykü Ödülü-2005) u Xelata Navenda Mafen Miron ya Çiroka (İHD Öykü Ödülü-2005). Ji ber ku Yavuz Ekinci zimane kurdi baş nizane, çiroken xwe bi zimane tirki dinvise. Nuha Yavuz Ekinci li bajare Batmane li dibistana GAP İlk öğretim Okulu mamostahiye dike.

Pirtûkên wî 
 Meyaser'in Uçuşu (Firina Meyaser-2004)
 Sırtımdaki Ölüler (Miriyen lı ser pişta min-September 2007)
 Bana İsmail Deyin (Ji min re bejin İsmail-2008)

Girêdan 
 Malpera wî ya şexsî 

Mêr
Helbestvanên kurd
Fitre Zewî

Fitre Zewî, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Fitre Zewî 85 kese (43 mêr, 42 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 18 e.

Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 85 kes rûniştvanên Fitre Zewî, 48 kes dikarin bixwînin u binivsînin (28 mêr, 20 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Jaweroya Rojava

Çavkanî
 Malpera Neteweyî ya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Hûye

Hûye, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Hûye 1149 kese (580 mêr, 569 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 290 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 1149 kes rûniştvanên Hûye', 683 kes dikarin bixwînin u binivsînin (389 mêr, 294 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Jaweroya Rojava

Çavkanî
 Malpera Neteweyî ya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Kelatê

Kelatê, Kełate, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor Serjimariya giştiya mirovan û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Kelatê 621 kes e (323 mêr, 298 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 152 e.

Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 621 kes rûniştvanên Kelatê, 361 kes dikarin bixwînin u binivsînin (214 mêr, 147 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Jaweroya Rojava

Çavkanî
 Malpera Neteweyî ya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Nicê

Nicê, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Nicê 310 kese (145 mêr, 165 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 70 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 310 kes rûniştvanên Nicê', 211 kes dikarin bixwînin u binivsînin (114 mêr, 97 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Jaweroya Rojava

Çavkanî
 Malpera Neteweyî ya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Salyan

Salyan, Sałyan, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor Serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Salyan 343 kese (158 mêr, 185 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 82 e.

Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 343 kes rûniştvanên Salyan, 232 kes dikarin bixwînin u binivsînin (122 mêr, 110 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Jaweroya Rojava

Çavkanî
 Malpera Neteweyî ya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Serhûye

Serhûye, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Serhûye 1066 kese (562 mêr, 504 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 260 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 1066 kes rûniştvanên Serhûye', 660 kes dikarin bixwînin u binivsînin (395 mêr, 265 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Jaweroya Rojava

Çavkanî
 Malpera Neteweyî ya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Spêran

Sipêran, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Sipêran 376 kese (197 mêr, 179 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 80 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 376 kes rûniştvanên Sipêran', 229 kes dikarin bixwînin u binivsînin (130 mêr, 99 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Jaweroya Rojava

Çavkanî 

 Malpera Neteweyî ya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Sipîbin

Sipîbin, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Sipîbin 165 kese (73 mêr, 92 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 48 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 165 kes rûniştvanên Sipîbin', 97 kes dikarin bixwînin u binivsînin (43 mêr, 54 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Jaweroya Rojava

Çavkanî
 Malpera Neteweyî ya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Wêser

Wêser, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Wêser 470 kese (251 mêr, 219 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 121 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 470 kes rûniştvanên Wêser', 233 kes dikLAin bixwînin u binivsînin (145 mêr, 88 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Jaweroya Rojava

Çavkanî
 Malpera Neteweyî ya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Xwaşt

Xwaşt, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Xwaşt 186 kese (98 mêr, 88 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 39 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 186 kes rûniştvanên Xwaşt', 114 kes dikirin bixwînin u binivsînin (72 mêr, 42 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Jaweroya Rojava

Çavkanî
 Malpera Neteweyî ya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Baqlawa

Baqlawa, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Baqlawa 205 kese (94 mêr, 111 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 50 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 205 kes rûniştvanên Baqlawa', 137 kes dikLAin bixwînin u binivsînin (67 mêr, 70 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî 
 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Berwer

Berwer, Beřwer, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Berwer 216 kese (109 mêr, 107 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 43 e.

Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 216 kes rûniştvanên Berwer, 132 kes dikLAin bixwînin u binivsînin (78 mêr, 54 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî 
 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Çawilkan Hacî

Çawilkan hacî, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Çawilkan hacî 373 kese (177 mêr, 196 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 77 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 

Ji 373 kes rûniştvanên Çawilkan hacî', 215 kes dikLAin bixwînin u binivsînin (110 mêr, 105 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî 

 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Dere Wişke

Dere Wişke, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Dere Wişke 214 kese (102 mêr, 112 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 40 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 

Ji 214 kes rûniştvanên Dere Wişke', 133 kes dikarin bixwînin u binivsînin (71 mêr, 62 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî 

 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Genewe

Genewe, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Genewe 561 kese (278 mêr, 283 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 119 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 

Ji 561 kes rûniştvanên Genewe', 327 kes dikLAin bixwînin u binivsînin (179 mêr, 148 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî 

 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Gizerdere

Gizerdere, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Gizerdere 546 kese (278 mêr, 268 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 129 e.

Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 546 kes rûniştvanên Gizerdere, 318 kes dikarin bixwînin u binivsînin (183 mêr, 135 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî 
 Malpera Neteweyî ya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Îsiyawa

Îsîyawa, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Îsîyawa 1056 kese (511 mêr, 545 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 273 e.

Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 1056 kes rûniştvanên Îsîyawa', 681 kes dikarin bixwînin u binivsînin (358 mêr, 323 jin).

Bibîne 

 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî 

 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Şaristan

Şaristan an jî şehristan (), ji yeke yên Dabeşkariya Wilatiyên Îranê ye.
Ev yeke, li parêzgeh biçûktir û li navçe mezintir e. Her parêzgeh çend bajaristan li xo digire û her bajaristan çend navçe.

Çavkanî 

Erdnîgariya Îranê
Cureyên dabeşkirina îdarî
Zara (hunermend)

Zara yan jî Zerîfe Migoyan ( Lenîngrad, KSSFR) hunermend û aktrîseke navdar a kurd e ku li Moskow a Rusyayê dijî. Zara di sala 2016an de xelata Hunermenda Rûmetê a Federasyona Rûsyayê wergirtiye. Zara heta niha deh albûmên stûdyoyê tomar kiriye û çend xelatên Xelata Gramofona Zêrîn, dîplomeyên festîvala televîzyona Rûsî ya Pesnya goda wergirtiye. Wek lîstikvan Zara bi rolên xwe yên di rêzefîlmên "Streets of Broken Lights" (2001), "Spetsnaz 2" (2004) û "Favorsky" (2005) û fîlmên dirêj "Pushkin. The Last Duel" û "White Sand" de tê naskirin.

Jiyan û malbata wê 
Zara li bajarê Lênîngradê wekê kesek ji malbateke kurdên êzîdî de hatiye dinê. Zara dibistana amadeyî ya jimare 2yê li Otradnoye, navçeya Kirovsky ya li Oblasta Lênîngradê xwendiye. Di sala 2000an de li Gymnasium ji dibistana jimare 56an ku li Saint Petersburgê ye bi madelyaya zîv xilas dike. Li gel xwendina xwe ya navîn, wê dibistana muzîkê ya zarokan bi şanaziyê pisporiya piyanoyê qedandiye.

Bavê wê Paşa Bînbaşîevîç Mgoyan, Namzedê Zanistên Fîzîk û Matematîkê ye ku di pîşesazîya çêkirina makîneyan de kar kiriye û dayika wê, Nadî Djamalovna Mgoyan, jina malê ye. Dê û bavê wê li bajarê Lenînakan a Ermenistanê ji dayik bûne. Xwişkek wê ya mezin bi navê Liana û birayek piçûk bi navê Roman heye.

Kariyer 

Di sala 1997an de Zara derket fînala pêşbirka huneriyê a Rûsyayê a bi navê "Stêrka sibehê" (bi rûsî: Utrênnyaya Zvêzda) (Moskow) û xelata Festîvala navneteweyî ya bi navê "Bila zarok bikenin" ya (Qahîre û Port Saîdê, Misir) wergirt. Di sala 1998an de hunermenda ciwan xelata "Hêviya Sîbîryayê" (Omsk, Rûsya) wergirt, di pêşbirka "Roja jidayîkbûnê" a sitranên zarokan (Sankt Petersbûrg) û pêşbirka «Baştirîn strana salê» (Sankt-Petersbûrg, Rûsya) de xelat wergirtin.

Du salan ser hev di pêşbirka "Hêviyên Ewropayê" de (Soçî) Zara dîploma beşdarvana asta yekem û xelat bi dest xistiye. Di sala 1999an de di Festîvala "Denga-99" ku li bajarê Soçî derbas bû hunermenda ciwan xelata sempatiyên temaşevanan qezenc kir.

Heta niha çend albûmên stranên Zara hatine weşandin, hunermenda ciwan herwiha di fîlman de jî rol girtiye. Fîlmên wek Favorskiy, Hêzên taybet bi rûsî-2, Jiyan û mirina Lyonka Panteleyev û yên din, herwiha di kurtefîlman de jî rol kiriye, yên wek Demon û Ariyadna.

Di sala 2009'an de beşdarî şowa "Du stêrk" bû û gihîşt fînala bernameyê, di encama pêşbirkê de Zara û Dimîtriy Pêvtsov cîhê duduyan girtin. Cihê yekem Mark Tîşman û Nonna Grîşayeva qezenc kirin. Weke ku hilberîner Îgor Matviyenko jî destnîşan kir strana ku Zara û Dimîtriy di fînalê de gotin hêja ye ku bibe sîngileke serbixwe.

Di dema derbasbûyi de Zara bi kurê weliya Sankt Petersbûrgê re zewicî bûye, lê pişt re jê cida bûye. Niha bi karsazekî bi navê Sergey Îvanov zewicî ye.

Di sala 2023ê de bi navê "Klama Dilê Min" albumekî kurdî (kurmancî) derxistiye.

Dîskografî

Malper 
 Malpera fermî ya Zara
 Malpera ne-fermî ya Zara
 Malpera derbarê Zara de - "Ji bo wê"
 Bloga Zara
 Zara di projeya "Ez stêrk im"

Çavkanî  

Fabrîka Stêrkan
Kurdên êzîdî
Kurdên xiristiyan
Kurdên Rûsyayê
Mirovên zindî
Helebçe (albûm)

Helebçe, navê albûma hunermendê kurd Şivan Perwer e. Di albûmê de 10 stran cîh digrin.

Berhemên Di Albûmê De 
 Zindan Tarî
 Hevalino
 Min Bêriya Te Kiriye
 Pêşmergên Me
 Serhildan Jiyan e
 Helebçe
 Koyê Dêrsîm
 Mamoste Can
 Bilbilê Dilşadî
 Halê Me Yamano

Gotina yek ji stranên vê albûmê ev e:

Wey lo lo, wey lo lo wey lo
Wezê daketim kel û kaşxanan
Wezê daketim serê birc û van dîwaran
Wezê bi serkela dilê xwe de  mijûl bûm , ji xeman û kulan û derdan birîn in ax de wey lo lo lo wey lo...
Dîsa bombe û baran e
Her derê girtî mij û dûman e
Dîsa nale-nala birîndaran e
Dengê dayika tê li ser lorikê wan e
Bavik bi keder xwe davêjine ser zarokan e
Lê zarok mane bê nefes, bê ruh û bê can e
Ax birîndar im wey lo lo lo wey lo
Hey lê lê.... wey lê lê... Ferman e ûy... hawar... hawar...
Dîsa li me ferman e
Li jor tête gire-gir û hume-huma bavirok û têyaran e
Her der xistiye nava agir û mij û dûman e
Li jêr tête qîre-qîra zarokan, hawara dayik û bavan e
Dîsa dîrok xwe nû ve dike weke carek ji caran e
Weke Diyarbekir, weke Palo û Gênc û Agirî, Dêrsim
Weke Mahabat û weke Berzan e
Îro dîsa li Deşta Silêmaniyê, li kêleka Hendirê, li bajarê helebçê
Fermana me Kurdan e, ferman e, ferman e...
Dîsa hatin qelandin zarok û zêç tev dayik û bavan e
Ax hawar... li me ferman e... li min ay... ax birîndarê we me, li min oy...
Erê hey lê lê... Here hey lo lo...
Hawar Kurdno hûnê bikin bilezînin
Hûnê kaxiz û pênûsekê bibînin binivsînin
Dinya alemê pê bihesînin
Serok û rêberên Kurda li hev bînin
Bira yek bi yek bin ji halê me Kurdan re tiştekî ji dinyayê re binnivsînin
Bira xelq û alema pê bihesînin
Da ku çarekê ji halê me Kurdan re bibînin
Me ji bin vê bindestiyê derînin hawar hawar
Heyfa Kurdistan ku îro dişewitînin
Agir li serê me Kurdan dibarînin ax de ay ay... lo lo ax de li min birîndarê we me...

Çavkanî
 https://www.amazon.com/Helebçe-Şivan-Perwer/dp/B01B1YSSO8

Albûmên kurdî
Şivan Perwer
Dotmam (albûm)

Dotmam albûma Şivan Perwer e ku di sala 1985'an de hatiye belav kirin. Di albûmê de 10 stran cih digirin.

1 - Xezala Min

2 - Dotmam

3 - Gulîzer

4 - Heseniko û Asê

5 - Em Ne Xwînî Ne

6 - Xeydokê

7 - Bavê Fexro

8 - Çavreşa Ruhayê

9 - Kirîvê

10 - Çi Tolaz û Serserî Hene

Albûmên kurdî
Şivan Perwer
Keryene

Keryene, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Keryene 135 kese (65 mêr, 70 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 38 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 

Ji 135 kes rûniştvanên Keryene', 78 kes dikarin bixwînin u binivsînin (42 mêr, 36 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî

 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Qelacox

Qelacox, Qełacox, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor Serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Qellacox 212 kese (98 mêr, 114 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 53 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 

Ji 212 kes rûniştvanên Qellacox', 130 kes dikarin bixwînin u binivsînin (68 mêr, 62 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî 

 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Qelaşêxan

Qelaşêxan, Qełaşêxan, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor Serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Qelaşêxan 221 kes e (110 mêr, 111 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 52 e.

Rewşa xwendin û perwerdeyê 

Ji 221 kes rûniştvanên Qelaşêxan, 141 kes dikarin bixwînin u binivsînin (74 mêr, 67 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî 

 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Sûrewan

Sûrewan, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Sûrewan 170 kese (74 mêr, 96 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 38 e.

Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 170 kes rûniştvanên Sûrewan', 120 kes dikarin bixwînin u binivsînin (59 mêr, 61 jin).

Bibîne
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî
 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Taleweran

Taleweran, Tałeweran, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Talleweran 203 kese (98 mêr, 105 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 51 e.

Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 203 kes rûniştvanên Talleweran', 117 kes dikarin bixwînin u binivsînin (60 mêr, 57 jin).

Bibîne
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî
 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Tazaway Îsîyawa

Tazaway Îsîyawa, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Tazaway Îsîyawa 334 kese (163 mêr, 171 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 82 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 

Ji 334 kes rûniştvanên Tazaway Îsîyawa', 200 kes dikarin bixwînin u binivsînin (109 mêr, 91 jin).

Bibîne 

 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî 

 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Tazaway Qelacox

Tazaway Qelacox, Tazaway Qełacox, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Tazaway Qellacox' 134 kese (65 mêr, 69 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 27 e.

Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 134 kes rûniştvanên Tazaway Qelacox, 88 kes dikarin bixwînin u binivsînin (49 mêr, 39 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî
 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Têjtêj

Têjtêj, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Têjtêj 282 kese (138 mêr, 144 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 66 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 

Ji 282 kes rûniştvanên Têjtêj', 170 kes dikarin bixwînin u binivsînin (94 mêr, 76 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî 

 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Tiware Rûte

Tiware Rûte, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Tiware Rûte 640 kese (325 mêr, 315 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 154 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 

Ji 640 kes rûniştvanên Tiware Rûte', 393 kes dikarin bixwînin u binivsînin (224 mêr, 169 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî 

 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Tiwarmela

Tiwarmela, Tiwarmeła. navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Tiwarmella 649 kese (313 mêr, 336 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 135 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 

Ji 649 kes rûniştvanên Tiwarmella', 367 kes dikarin bixwînin u binivsînin (200 mêr, 167 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî

 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Wişkênî Komasî

Wişkênî Komasî, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Wişkênî Komasî 277 kese (127 mêr, 150 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 59 e.

Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 277 kes rûniştvanên Wişkênî Komasî', 170 kes dikarin bixwînin u binivsînin (87 mêr, 83 jin).

Bibîne
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî
 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Xaneqay Hesen Gagîr

Xaneqay Hesen Gagîr, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Xaneqay Hesen Gagîr 43 kese (27 mêr, 16 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 11 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 43 kes rûniştvanên Xaneqay Hesen Gagîr', 22 kes dikarin bixwînin u binivsînin (15 mêr, 7 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî
 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Xurose

Xurose, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Xurose 608 kese (300 mêr, 308 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 147 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 
Ji 608 kes rûniştvanên Xurose', 362 kes dikarin bixwînin u binivsînin (190 mêr, 172 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî 

 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê
Xweşaw

Xweşaw, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.

Hejmara rûniştvanan 

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Xweşaw 258 kese (123 mêr, 135 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 65 e.

 Rewşa xwendin û perwerdeyê 

Ji 258 kes rûniştvanên Xweşaw', 135 kes dikarin bixwînin u binivsînin (70 mêr, 65 jin).

Bibîne 
 Şaristana Sine
 Navçeya Kellaterzan
 Gundistana Kellaterzan

Çavkanî 

 Malpera Neteweyiya Jimêrkoya Îranê 

Gundên Kelaterzanê