nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Ajansa Nûçeyan a Dîcle

Ajansa Nûçeyan a Dîcle ya jî DÎHA () ajanseke nûçeyan bû ku ji aliyê rayedarên dewleta tirk ve hatiye girtin û niha bi navê Ajansa nûçeyan a Mezopatamyayê weşanên xwe didomîne.

Dîrok
Ajansa Nûçeyan a Dîcleyê di 4ê nîsana 2002an de, bi dirûşma "Ji rastiya tu demê tawîz nayê dayîn" dest bi xebata xwe ya rojnamegeriyê kir.

DÎHA, nûçeyên xwe bi zimanên kurdî, tirkî û îngilîzî pêşkêş dike. DÎHA bi buroyên xwe yên li Stembol, Enqere, Îzmîr, Amed, Hewlêr, Silêmaniyê, Duhokê û Wanê, bi nûçegihan, edîtor, wênegir, kameraman û kadroyên xwe di xizmeta aboneyên xwe de ye.

Ajans, niha ji aliyê dewleta tirk ve hatîye astengkirin.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Malpera fermî
 Malpera fermî

Ajansên nûçeyan
Ajansên nûçeyan ên kurdî
Medyaya kurdî
Kund

Kund (Strigiformes), komeke balindeyên dirende yên ku jê du famîleyên mayî hene:
 Famîleya kundan (Strigidae)
 Famîleya kundên kadînan (Tytonidae)

Şayes û reftar
Kund balindeyekî şevger û goştxwer e. Serê wan mezin û bi pûrt e. Teriyan kin e lê bazikên wan drêj û fireh in. Dîtin û bihîstina wan gelek peşveketiye. Mê ya kundan ji nêran mezintir e. Di nava 2 û 10 hêkan dike û di navbêna 30-40 rojan li ser hêkan qurp dimîne.

Hinek cureyên kundan 
 Kundê bor
 Kundê çiçk
 Kundê goran
 Kundê spî
 Kundê şaxdar

Pêşangeh

Çavkanî

Girêdanên deve 

 The Owl Pages
 Animal Diversity Web Page: Owls 
 Owl Brain Atlas
 Smithsonian Snowy Owl Info 
 Owls of the Harry Potter movies  - learn about the owls featured in the films, threats to the species, and conservation activities
 World Owl Trust
 Athenian Owl coins
 Owl videos  on the Internet Bird Collection

Eurasia:
 World of Owls - Northern Ireland's only Owl, Bird of Prey and Exotic Animal Centre
 Current Blakiston's Fish Owl Research in Russia

North America:
 List of Owl Species Breeding In North American and Owl Photos

Oceania:
 iprimus  info. re Australian owls and frogmouths

 
Balindeyên li Kurdistanê
Faunaya Kurdistanê
Faunaya Afrîkayê
Faunaya Asyayê
Faunaya Amerîkaya Bakur
Faunaya Amerîkaya Başûr
Faunaya Ewropayê
Faunaya Okanûsiyayê
Komeleya Xwendevanên Musulman li Norwec

Komeleya Xwendevanên Musulman li Norwec (MSS) komelek xwendevana ye.

Komeleyek ji aliyê xwendevanên musulman li Norwecê tê birêvebirin. Ev komele komeleyek serbixwe ye û girêdanên wê bi tu komeleyên din ve nîne.
 
Komeleya Xwendekara
Kundê şaxdar

Kundê şaxdar , kundê pişîle an kundê guhdirêj (Asio otus), cureyekî kundan e ji cinsê Asio û ji famîleya kundan e (Strigidae).

Şayes û Reftar 
Kundê şaxdar, kundekî guhbel e û dirêjiya wî 37 cm e. Li Kurdistanê bi tenê li herêma Kurdaxê-çiyayên Kurmênc (?) hene û dibe ku li daristanên bakur-rojhilata Kurdistanê jî bimînin. Dengê nêrê kundê şaxdar hûû-hû-hû ye.

Xwarin û parêzî 
Kundê şaxdar, kojer, guhandar û balindeyên biçûk dixwe.

Belavbûn 
Kundê şaxdar li Rojhilata Navîn, Asya, Ewropa û bakur raojavayê Afrîka û Amerîkayê bakur tê dîtin.

Binecure 
Çar binecureyên kundên şaxdar hatine nasîn:
A. o. otus (Linnaeus, 1758) 
A. o. canariensis Madarasz, 1901 
A. o. tuftsi Godfrey, 1948 
A. o. wilsonianus

Pêşangeh

Çavkanî

Girêdanên derve 

 http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Bubo&species=bubo
Asio otus videos on the Internet Bird Collection

Kund
Balindeyên li Kurdistanê
Faunaya Kurdistanê
Faunaya Asyayê
Faunaya Amerîkaya Bakur 
Faunaya Ewropayê
Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Bêrîvan Kaya

Bêrîvan Kaya an jî  Berivan Kaya  (jdb. 1967 Stuttgart/Almanya) derhêner û lîstîkvaneke alman e.

Dayîka wê alman û bave wê kurd e. Bave wê ji bakurê Kurdistanê ji bajêrê Bazîdê ye, diya wê jî ji rojhilatê Prûsyayê ye. Bêrîvan Kaya li Zanîngeha Hannoverê beşa Mûzîk û Şanogeriyê xwendiye. Di sala 1998ê de li Şanoya "Münchner Kammerspiele" de dest bi karê şanogeriyê kiriyê. Di sala 2001ê da li Şanoya "Berliner Volksbühne" de karê xwe berdewam kirye û paşê li Spanyayê di Şanoya "Theatro de los Sidentos" de lîstîkvanî kiriye. Di sala 2003an de senaryo ya şano ya "Das ungeschriebene Buch der Kurden" (Pirtûka Kurdan ya nenivîsandî) ji bo Şano ya "Volksbühne Berlin‘ê" nivîsandiye. Bêrîvan Kaya heta niha di çendek fîlmên sînemayî de leyîstiye.

Çavkanî 

Jinên alman 
Aktrîsên alman
Jidayikbûn 1967
Nosûde

Nosûde an Newsû yek ji bajarokên herêman Hewraman e. Nifûsê bajarok gorî World Gazetteer 1 582 kese. Newsû li mintiqa Hewraman a Hewraman-e Lûhonî, li bakûrê şehrê Pawe, dikeve. Gelê bajarok hemû hewramîaxivin. Newsûd yek ji navendên Kurdên Hewramî e sosyal û çandîye. Tê zanîn ku, serokê êlên hewramî, e herî dawî ji wan welatparezê Kurd Cafer Siltan bû, li Newsû diman, herwaha Newsû wek serbajarê Hewraman-e Lûhonî bû.

Girêdanên derve 
 Weneyên Newsû 
 Hawramanno! 
 World Gazetteer

Hewraman
Bajarên parêzgeha Kirmaşanê
Hawramanê text

Hewramanê Text ji parçe herêma Hewraman, a ku dikeve nav sînorên Îran re tê gotin. Devokê Hewramî yê herêmî wek Hewramî Textî tê binavkirin. 

Gelê Hewramanê Text di pirraniya xwe de Kurdên hewramî ne, belê soranîaxivên ji êla Caf jî, bi taybet li dedora Pawe û Cîwanro gelek hene. Êv herêm çiqas jî di mîtolojiya Yarsanan de rollekî navendî bilîze jî, gelê we niha serranser Misilman in.

Hewramanê Text yek ji herêmên Kurdistane herî bilind e.

Çîyayên Hewramanê-Text 
 Şaho

Bajarokê Hewramê-Text 
 Pawe
 Merîwan
 Cîwanro
 Newsû
 Şarî Hawraman
 Palingan
 Hacîc
 Rezaw
 Beseran

Hewraman
Herêm
Mamoste

Mamoste an mamosta (mam-oste  mam >ap-, osta >hoste) zanyar e an jî kesek e ku rastî û çewtiya jiyanê nîşanê mirovan dide ye.
Kesên ku li dibistanan de li ser mijarên mîna dîrok, çand-huner, jîyana ferdî û hwd de fêran didin em ji wan re dibêjin "mamoste".

Gotina "mamoste/a" ji peyvên mam(ap) û hoste/a pêk dihê. Dibe ku ji ber hezkirin, dilovanî, rehm û nêzikbûna mamê(apê) mirovî ev peyv hatibe bijartin. Herwiha ji bo wateya "pedagog" jî peyva "hoste/a" hatiye bijartin. Bi wî awayî gotina "mamhoste" durist bûye û ji bo bilêvkirina hêsan awayê "mamoste/a" peyda bûye.

Girêdanên derve 

Zanîngeh
Dibistan
Sûman

Sûrman, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye. Ji Colemêrgê duratiya wê 8 km ye. Çûnehata wî pir hêsan e. Dîroka cihnişîna Sumanê gellek kevn e. Sala beriya 1950an ermeniyan û eşîrên Colemêrgê hatine Sumanê û cih ji xwe girtine.

Dîrok
Di nav eşîra Gewdanan de yên paşnava wan Aşkan di sala 1976an de hatin li gundê binecih bûn. Ew Aşkanan jî li nav eşîra Gewdanan da mala çempîriyan tê gotin. Heta sala 1990 li malbata Aşkanan di nava xêr û xweşiyê da jiyana xwe didomand. Di sala 1990an da pisgirêkên herî mezin li Tirkiyeyê derketin holê, loma jî piştî van salan ev gund ji aliyê leşkerê tirkan ve hate valakirin û wî zemanî gundê Sumanê jî nesîbê xwe ji van pirsgirêkan wergirt. Beriya vê pirsgirêkê li Sûmanê 40 malbat jiyana xwe didomandin. Piştî van pirsgirêkan malbatên Aşkanan bar kirin û çûne bajarên din ên wekî Wan, Mersîn, Stembol û hwd. Niha jî 15 malbat hene Sumanê da aboriya vî gundî çandînî û xwedîkirina heywanan in. Zozanên gelek mezin li wî gundî hene wekî Berçelan, Golan, Bêmxo, Kahnî Mişk, Nav Hêliza û hwd.

Gundên Colemêrgê
Herêma Dilfu

Dilfû ankû Dilfo (farisî: Dilfan), qezake parezgeha Îranê Luristanê ye. Navê xwe ji hoza kurdê Lekan a Dilfan girtiye. Serbajarê Dilfo Nurebad (bi lekî : nuîrawa) e. Xelkê qezaye hemî Lekê yarsan u Şîe (an Şiîtî) in ji hozên Dilfan, Kakavend, Mîrbeg u  ... . zaravaya xelîk lekî, a kû li vê herême wek Eleştirî tê navkirin, diaxivin. Dilfo ji du nahiyan pêk tê: Kakawen und Navend. Gelheyê wê 137,385 kes e.

Çavkanî 

Lekistan
Luristan (parêzgeh)
Dilfan

Dilfan an Dilfo êleke Kurdên Lek e. Êv êl bi taybeti li herêma Lekîstan li qeza Dilfu bi ware. Êla Dilfan yek ji êlen herî mezin, li parezgeha Luristan e.

Qebîlê/Tîrê Dilfanî  
 Mirvag
 Malmûmah
 Șahivend
 Îtivend
 Olad Xowa
 Niralî
 Kakavend
 Sencabî
 Felekodîn
 Çowarî
 Karamalî

Girêdanên derve 
 êlên kurdan

Eşîrên Rojhilata Kurdistanê
Eşîrên lek
Kûhdeşt

Kûhdeşt navê yek ji bajarên li parêzgeha Luristanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

Çavkanî