Eqîdeya îmanê (pirtûk)

Eqîda Îmanê, berhemek ji wan berhemên Ehmedê Xanî ê ku wî nivîsandîya. Ev berhemea wî, li ser Îmanê û aqil bi hev re disekinê. Rêya biaqil, di îmanê re dide nîşandin li pêşîya mirov.

Dema nivîsandina berhemê

Têgihiştin felsefe ku bi berheme Aqîda Îmanê re tê ser ziman

Bandora wê ya ku li demê û bi demê re li mirov bûya

Bandora wê ya li ser çand û kevneşopîya kurdan

Berhem 
Li bate muheqqeq bitin ev cewab 
Diho gote min hatifê bê hîcab 

Sa Ehmed senake bi qewlê sehîh 
Li tewhîda Barî bi lefzê fesîh 

Xwedê yêke bê hevrê û bê heval 
Ne me’zulîye ne mirin ne zewal 

Ne esl û ne fesl û ne da û ne bab 
Heyîn wî heyîna wî nabit hîsab 

Ji bo wî çunîn e, cîhat û mekan 
Ne ma nend û misl û ne hemta nîşan 

Li wîra nebûrîne weqt û zeman 
Ne sal û ne mah û ne hîn û ne an 

Ebed dê hebitin ezel her heye 
Di dunya û ‘uqba Xwedayê me ye 

Ewî afirandin em û cumle xelq 
Nihin xeyrê wî qet çu xaliq bi heq 

Resûlê di wî cumle heqqin temam 
Xusûsen Mûhemmed ‘eleyhisselam 

Ku ser defterê cumle ‘alem ew e 
Nubuwwet xwe mektûb e xatem ew e 

Xwedê afirandin ji bo wî felek 
Ji bo xidmeta wî şihandin melek 

Ku quran ji ‘erşan di gel wan hinar 
Ji bo wî hebîbê xweyî bextiyar 

Ji bal xwe bûraqek ji bo ra şihand 
Lê zînek muresse’ ewî rûnihand 

Bûraqê di gel refrefê dest bi dest 
Bi emrê Xwedê ew birin pêşê dest 

Di heft asîmanan ewî êwerand 
Biqasî du qewsan vibal xwe gihand 

Hilanî Xwedê perde rakir nîqab 
Cemala Xwedê dît ewî bê hîcab 

Du caran bi çehvan cemala wî dît 
Li derrê melayên dibêjin nedît 

Mebe bê sebeb munkerê “Qed rea” 
Ji xelqê “Temarûn ‘ela ma yûra” 

Eger tu bêjê li kû dî Xweda 
Xwedê go linik “sidretul munteha” 

Mûheqqeq bizan wî Xwedê dîtiye 
We lêkin nizanit heqîqet çiye 

Ji bo wî çunîn e nezîr û şebîh 
Kesê wesfê kit dê çi bêjit bedîh 

Sîfatê di seb’e ji bo Zul-Celal 
Bizan heft in, ey ‘arifê pir kemal 

Xweşî şîn û zanîn û vîn û kelam 
Bihîstin digel dîtinê bûn temam 

Qedîmin wekî zatî cumle sîfat 
Ne ‘eynî di zatîne ne xeyrî zat 

Xwedê nîn e cewher ne cizm û ‘ered 
Ne kule ne be’d e, bizan bê xered 

Eger bê guneh me mu’ezzeb bikit 
Ji wîra heye me mueddeb dikit 

Rewa ye bikit ew li xelqê meşaq 
Bi qehra xwu teklîfa “ma la-yûtaq” 

Erê key bi zulmê tekelluf dikit 
Di mulkê xwe de ew teserruf dikit 

Li me ferz e herçî ji bo wî bikêr 
Ne ferz e li wî ya ji bom e bi xêr 

Îrade diket ew bixeyr û şeran 
Rida nîn e emma bi fê’la şeran 

Bizan bende muxtarê fê’la xwe ye 
Ne xaliq ne mecbûrê fê’la xwe ye 

Muwafiq nebit qewl û niyet ‘emel 
Li ba me dibêtin di îman xelel 

Mirovê bi îman di dojê muqîm 
Bizane ku namînitin ey hekîm 

Musulman bi qetl û zinayê çunar 
Ne kafir dibe ne muxeled  dinar 

Ji me’siyyetan lazime tewbe zû 
Guneh nîn e tewbe nebêtin li dû 

Ne me’ezûr e cahil ku ‘aqil bitin 
Ji xaliq bi cehla xwe xafil bitin 

Mirovê nezan bêt û nadan û sist 
Dibêtin bi teqlîdê îman dirust 

Di weqtê ‘ezabê Xwedê kit nizûl 
Li ser kafiran nîn e îman qebûl 

Ji ‘ezl û gunahan Nebî bûn berî 
Ji bo qismê jin nîn e pêxemberî 

Welîyyan keramet dikin jê zihûr 
Dikin xerqê-‘adet gelek jê sidûr 

Xwedê dê bibînin musulman bi çav 
Wekî sahî bêtin heyîva tevav 

Jibîr dê bikin nî’meta cennetê 
Wekî dest bidin dewleta ruyetê 

Betal e tenasux, muhal e hulûl 
Meke ittîhada du tiştan qebûl 

Eger tiştikî purr mucezza bikî 
Qebûl nakit êdî mucezza bikî 

Heyûla çunîn e, ’edîm e, ’edîm 
Dinê kafire, ê dibêjit qedîm 

Meke lec di Luqman û Iskenderî 
Ji bo wan ne me’lûm e pêxemberî 

Melaik şeyatîn û cinnan wucûd 
Heye da nekê bûyînawan cuhûd 

Wekî yêkin ev herdû bê şek temam 
Dirizqiyyetêda helal û heram 

Bibêjim te fedla sehabê resûl 
Bican bike bawer bidil ke qebûl 

Ebû bekrê Siddîqê yarê şefîq 
Ew e saniyesneyn di xarê refîq 

Ji ewwel di fedlê ser-amed ew e 
Kerîm e û sahib keramet ew e 

Li pêy wî bi heq ‘Umerê dîn-penah 
Bi fethê diwî şa ne xwendkar û şah 

Xîlafet kemer bû mecala wî best 
Ji hukmê wî puşta muxalif şikest 

Li pêy wîye ‘Usman bi heqqê hekîm 
Di ‘ilmê ‘elîm û di hilmê helîm 

Ji Kerrarî efdeltir e bê guman 
Ev e î’tîqada me der heqqê wan 

Di pêy wan ‘Elî sahibê zulfîqar 
Suwarê li dildul şehê namîdar 

Tefewwuq li ser yên di mayî heye 
Bi me’na birayê resûlê me ye 

Şefa’et dikin enbiya ewliya 
Bi izna Xwedê bo kesê eşqiya 

Di xeyb û hudûrê du’ayan eser 
Dibêtin ji bora eya baxeber 

Bi fê’lê diqenc da nekê minnetê 
Bi fedla Xwedê di biçê cennetêv

Bihişt û cehennem hene vê demê 
Fena nabin û naçine ‘edemê 

Yeqîn dê bibêtin di yewma-qiyam 
Hîsaba helalê ‘ezaba heram 

Ji bo ehlê xêran necat û rîda 
Ji bo ehlê şerran ‘îqab û ceza 

Di qebrê dibêtin ji xelqê mirî 
Sûala Nekîrî digel Munkerî 

Di heşrê terazî û mîzan heye 
Xerabî û qencî û kêşan heye 

Sîrat ew pura purr bi xewf û xeter 
Cemî’ê xelaiq dikin lê guzer 

Cehennem dibinda û cennet li pêş 
Li ser wê îlahî tu destêm bikêş 

Weger ne, ezî mucrimê bed’emel 
Dizanim ku dê bê te pêy min zelel 

Bi zenb û qusûrê di min tu nekî 
Di gel min bi ihsan û lutfa xwekê 

Min û cumleyê ummeta Mustefa 
Bibê cennetê tabi’ê Mustefa

Çavkanî 

Ehmedê Xanî
Helbestên kurdî
Pirtûkên kurdî
Pirtûkên sedsala 17an