Sipkî

Sipkî yan jî sipkan, yek ji konfederasyona eşîrên kurdan e û yek ji eşîrên mezin ên Kurdistanê ye. Sipkî bi baweriya xwên berê êzîdî bûn û di sedsala 18em de ji ber komkujiyê ji herêma Şingalê belavê cihên xwe yên niha bûne.  Bi taybetî li Dutax, Panos, Dîxor, Erdîş, Agirî, Milazgir, Elcewaz, Xinûs, û li Qers, Erzirom, Wan, Îdir, Erdêxan, Bedlîs û Mûş Şirnex  Sêrt  Êlih  Amed  Mêrdîn  dijîn. Li Başûrê Kurdistanê bajarên Zaxo û Dihokê dijîn, bi navê Silêvanî tên naskirin. Di nava Kurdên Anatolyê de jî gelek sipkî hene. Ên ku li van deran dijîn bûne misilman. Hinek jî li Ermenistan û Gurcistanê dijîn û êzdî ne.  Helbet li Kurdistan, Qefqasya, Tirkiye û Ewropayê jî belav bûne.

Dîrok 
Ji aliyê Yavûz Siltan Selîm ve di sala 1514an de eşîr ji herêma xwe hate derxistin û ji bo ewleyiya sînorên Împeratoriya Osmanî nêzikê sînorên Rûsya û Îranê re hat bicihkirin.

Di sala 1639an de bi Peymana Qesr-î Şîrînê ku di navbera tirk û farisan de hat çêkirin re sipkî bitevayî ji rêveberiya Osmaniyê re hatin hêlan.

Di navbera salên 1829 û 1854 û 1877an de şerên ku di navbera tirk û rûsan de derketin sipkî ji aliyê rûsan bûn û şer kirin. Eşîra sipkî bi eşîra heyderî ve rehet nedane Dewleta Osmanî.

Sipkî yên li bajarên din ên Kurdistanê

Amed 

 Farqîn (Fêra û Huseyna)

 Pasûr (Temiran, Godernê û Cixsê)

Riha 

 Curnê Reş (Heylûn, Dêjnik) (bi xwe re dibêjin Sînîkan)

Sêrt 

 Şêrwan (Gelî, Gundê Kîfer)

Sipkî yên Anatolyaya Navîn

Enqere  
Haymana, Çankaya, Polatlı

Qonye  
Kulu, Cihanbeyli

Qeyserî

Gundên Sipkî yên li Ermenistanê
Talîn, Êçmîazîn, Serdereb, Axbaran (Navçe)

Асланлу(Eslanlû), Асиблах(Asîblax), Зор(Zor), Аличалу(Alîçalû), Карахтин(Qerextîn), Аставлу, или Гунде Шеха(Astavlû), Кырблах(Qirbilax), Басинак(Basînek), Сойблах(Saybilax), Коджбаши(Qocbaşî), Ташушан(Taşûşan), Тярмашев(Germaşiv), Дамысхан(Demisxan), Хрбе сор(Xirbê Sor), Куч(Qûç), Хане(Xane), Гогырмас(Gogirmes), Карако(Qerequ), Гунде Ашо-Хусейн(Gundê Eşo Hisên), Бандамурад(Bendemûrad), Ташкорпи(Taşkorpî), Карахесар(Qerehesar), Чарсала(Çarsale), Омбла(Ombla), Дутах(Dutax). (Gund)

Talîn(Թալին) 
Sîçanlû, Heko, Beroj, Gelto, Qibix, Zurbe, Keleşbeg, Sorîk, Tilik,

Axbaran 
Çamûşvana mezin (Elegez), Pampa Kurdan, Korbilax

Cihên Sipkî yên li Gurcistanê 
Tbîlîsî, Gûrya, Rustavî, Kutaisi, Telavî, Gardabani û Kobuletî. Piştî Şerê Cîhanî yê Yekem ji Ermenistanê koç kirine.

Axa û Begên eşîra Sipkî 
 Yûsiv Beg
 Ebdulmecîd Begê Sipkî (bavê Xalis Begê Sipkî, gora wî li Meterê ye)
 Xalis Begê Sipkî
 Mîrza Axayê Sipkî
 Hacî Yûsiv Paşa
 Beyaz Begê Sipkî
 Emer Beg
 Polat Beg
 Elî Axa
 Evdal Axa
 Çîlan Axa
 Şikoyê Şemdîn Axa
 Şîlan Axa
 Hesen Axa
 Rizayê Kakê (rêberê ên ku çûne Ermenistanê)

Melayên navdar 
 Şêx Salihî Sipkî (Kalikê Hacî Yûsiv Paşa)
 Mele Resûlê Sipkî (1829-1957, gora wî li Mûşê ye)

Kesên Girîng 

 Heciyê Cindî
 Qanatê Kurdo
 Celîlê Celîl
 Emînê Evdal
 Casimê Celîl
 Cerdoyê Esed
 Fêrîkê Ûsiv
 Ezîzê Gerdenzerî
 Şekroyê Xudo
 Ordîxanê Celîl
 Gorgiyê Xudo
 Wezîrê Eşo
 Egîdê Xudo
 Rizaliyê Reşîd
 Tosinê Reşîd

Navdarên eşîra sipkî 
Yek ji Pêşmerge(Fermandar)yên sereke yên serhildana Agiriyê kurê Abdulmecîd Begê, Xalis Begê Sipkî ji vê êlê ye.

Siyasetmedar 
Evdilvahîd Ehmedê ji Dihokê li Parlamena Kurdistanê(Başûrê Kurdistanê) parlamenterîya Partiya Demokrat a Kurdistanê dike.

Çavkanî

Girêdanên Derve 
 Abdullah Varlı, Dîwan û jînewariya Ehmedê Xanî, Sipan Yayınları
 Mele Mahmûdê Bazîdî
 Heciyê Cindî, Hewarî

Eşîr
Êzîdîtî