nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Bjørnstjerne Bjørnson

Bjørnstjerne Martinius Bjørnson (jdb. 8ê çiriya pêşîn 1832 li Kvikne (Tynset), Hedmark, Norwêc - m. 26ê nîsanê 1910 li Parîsê) ramyar û helbestvanekî navdar ê norwêcî bû. Herwekî nivîskarê sirûda neteweyî ya Norwêcê û xelatwergirê Nobelê, beşa wêjeyê bû. Sala 1903î de xelata Nobelê werdigire.

Jînenîgarî 

Xwandina dibistana amadeyî li Osloyê bidawî dike û dest bi karê rojnamegeriyê dike. Henrik Ibsen nasdike û ew bandora xwe lê dike. Navbera salên 1857 û 1859an de gerînendetiya şanoya Bergenê dike. Li Almanya û Îtalyayê dijî û dixebite. Salên 1881-1882ê li DYAyê û ji 1882 heya 1887an jî li Parîsê dijî. Cih û civatên ew lê dima, bandora çand û neteweparêziya norwêcî lê dima. Ew sala 1903î de dibe yekemîn kesê skandînavî yê Nobelwergir.

Berhemên wî 

 Synnøve Solbakken, vegotin, 1857
 Mellem Slagene, di navbera qurbaniyê de, 1857
 Halte-Hulda, 1858
 Arne, 1859
 Smaastykker, 1860
 Kong Sverre, 1861
 Sigurd Slembe, 1862
 Maria Stuart i Skottland, 1864
 De Nygifte, 1865
 Fiskerjenten, 1868
 Digte og Sange, 1870
 Arnljot Gelline, 1870
 Fortællinger I-II, 1872
 Brudeslaaten, 1872
 Sigurd Jorsalfar, 1872
 Kong Eystejn, 1873
 En fallitt, 1875
 Redaktøren, 1875
 Magnhild, 1877
 Kongen, 1877
 Leonarda, 1879
 Kaptejn Mansana, 1879
 Det nye System, 1879
 Støv, 1882
 Over Ævne. Første Stykke, 1883
 En Hanske, 1883
 Det flager i Byen og paa Havnen, 1884
 Geografi og Kærlighed, 1885
 Paa Guds Veje, 1889
 Nye Fortællinger, 1893
 Over Ævne. Andre Stykke, 1895
 Lyset, 1895
 Paul Lange og Tora Parsberg, 1898
 To Fortællinger, 1901
 Laboremus, 1901
 På Storhove, 1102
 Daglannet, 1104
 Mary, 1100
 Når den ny vin blomstrer, 1909

Nivîskar
Norwêcî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1832
Mirin 1910
Nivîskarên sirûdên neteweyî
Henryk Sienkiewicz

Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz, Navkirinek: Litwos, (jdb. 5ê gulanê 1846 li Wola Okrzejska, Polonya; m. 15ê çiriya paşîn 1916 li Vevey, Swîsre) yek ji nivîskarên Polonî yên wergirê Xelata Nobelê ya wêjeyê ye.

Bi pirtûka xwe ya navdar "Quo Vadis - (bi) ku ve" tê bîra gelekan. Di vê pirtûkê de Mesîhiyên pêşîn ên dema împaratoriya Roma wekî mijar digire û zilm û pêkutiyên li an hatine kirin bi zimanekî bandorbarî radixe pêşberî xwendevanan. Dîsa pirtûkên wî yên mijar û serpêhatiyên çanda devkî ya Polonî bingeh digire jî gelek bi nirx in. Sala 1905î de Xelata Nobelê ya wêjeyê werdigire.

Berhemên wî 
 Na marne (1872)
 Szkice Węglem Nexşên komirpênûsê; (1877)
 Listy z Podróży do Ameryki ( Name ji DYAyê, 1878)
 Janko Muzykant (1879)
 Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela (Ji rojîna mamosteyek Poznanî; Novelle 1879)
 Nowele amerykańskie (Vegotinên Amerîkayî) Za Chlebem (Nanê bêevînî; 1880)
 Latarnik (Panêrê birca tîrêjî; 1882)
 Bartek Zwycięzca (Serkeftî Bartek; Kurteroman 1882)
 Die Trilogie (hatiye fîlmkirin ji aliyê Jerzy Hoffman), ji:
 Ogniem i mieczem (Bi agir û şûr; 1884); hatiye bi mijarkirin Serhildana Ûkraynayiyan di bin navê Chmelnyzkyj li dijî Desthilatdariya Polon-Lîtwanî
 Potop (Reva rezîl; 1886), behsa şerê Polon û Swêdiyan dike
 Pan Wołodyjowski (Serek Wdyjowski; 1888); Behsa desthilatiya Osmanî dike û barbariya Tirkan tîne zimên. Herwekî di vê pirtûkê de aliyên negatîv ên Îslamê jî rave dike
 Bez dogmatu (Bêî Dogma" 1891)
 Rodzina Połanieckich (Familya Rodzina"; 1894)
 Quo Vadis (Quo vadis. Dema Neron 1896)
 Krzyżacy (Xaçparêz 1900), Behsa Têkçûyîna Tannenberg dike
 W pustyni i w puszczy (Nav çol û bejiyê de;'' 1912)

Nivîskar
Polon
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1846
Mirin 1916
Giosuè Carducci

Giosuè Carducci (Binavkirin: Enotrio Romano; *  li Valdicastello, îro Pietrasanta, Toskana; m.  li Bologna) helbestvan, gotinvan û wêjevanê dîrokê yê Îtalî bû. Sala 1906î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.

Jînenîgarî 
Ew kurê (lawê) kesekî welatparêz bû. Di piçûktiya xwe de bala xwe berda ziman û çanda Grekî û dîroka Romayê. Kesayetî, serpêhatî û efsaneyên çanda devkî bandoreke mezin lê dikir. Li Zanîngeha Pîsayê perwerdeya fîlozofiyê dibîne. Dersên retorîk, wêjeya Îtalî, Grekî dide û bi wan dijî. Miroveke ateîst bû. Ev yeka han hin caran jê re astengî derdixist. Wî lîrîkên dîrokî berhevdikir, di kovarên wêjeyî de nivîsarên zîrekî diweşand. Ew wekî realîstekî mezin ê Îtalî jî tê naskirin.

Berhemên wî 
 Rime 1857
 Juvenilia 1857
 Inno a Satana 1865
 Levia Gravia 1868
 Studi letterati 1874
 Bozetti critici e discorsi letterari 1876
 Odi Barbare 1877
 Giambi ed epodi 1882
 Ça ira 1883 - Donzde Sonet
 Helbestên bijarte 1880

Nivîskar
Helbestvan
Îtalî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Mêr
Jidayikbûn 1835
Mirin 1907
Rudyard Kipling

Joseph Rudyard Kipling [ˈdʒoʊzɪf ˈɹʌdjəd ˈkɪplɪŋ] (jdb.  li Bombay; m.  li London) helbestvan û nivîskarê Brîtanî yê di sala 1907î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye ye.

Jînenîgarî 
Di malbateke kolonyalîst de, li Hindistana ku wê demê li bin dagiriya Brîtanyayê de jidayîkdibe. Bo perwerdeyê dişînin Brîtanyayê. Li vegerê di rojnameyên Lahorê de dixebite û nivîsarên balkêş diweşîne. Sala 1889î vedigere Brîtanyayê û giraniya xwe berdide nivîsandinê. Realîzm û xwînsariya bakurê Ewropa û romantîzm û xwîngermiya rojavayê parcotî dike û di şexsê ajalan de jiyana kesayetiyên balkêş radixe ber çavan. Ji bo zarokan bi sedan çîrok û kurte-pirtûkan dinivîsîne. Kesayetiyên ku wî afirandine wekî "Moglî" hêj jî ji aliyê zarokan ve gelek tê hezkirin.

Hin ji berhemên Kipling 
 Plain Tales from the Hills, 1888
 Soldiers Three, The Story of the Gadsbys, In Black and White, 1888
 Under the Deodars, The Phantom Rickshaw, Wee Willie Winkie, 1888
 Life's Handicap, 1891
 The Light that Failed, 1891
 The Naulahka - A Story of West and East, 1892
 Many Inventions, 1893
 The Jungle Book, 1894
 The Second Jungle Book, 1895
 Captains Courageous, 1896
 The Day's Work, 1898
 A Fleet in Being, 1898
 Stalky & Co., 1899
 From Sea to Sea - Letters of Travel, 1899
 Kim, 1901
 Just So Stories for Little Children, 1902
 Traffics and Discoveries, 1904
 Puck of Pook's Hill, 1906
 Actions and Reactions, 1909
 Rewards and Fairies, 1910
 Sea Warfare, 1916
 A Diversity of Creatures, 1917
 Land and Sea Tales for Scouts and Guides, 1923
 The Irish Guards in the Great War, 1923
 Debits and Credits, 1926
 A Book of Words, 1928
 Thy Servant a Dog, 1930
 Limits and Renewals, 1932
 Something of Myself, 1937
 Departmental Ditties, 1886
 Barrack Room Ballads, 1890
 The Seven Seas, 1896
 The Five Nations, 1903
 Songs from Books, 1912
 Gethsemane, 1914-1918
 The Years Between, 1919
 East of Suez, 1931
 Something of myself and other autobiographical writings Hg. Thomas Pinney (1990)
 The letters of Rudyard Kipling 4 Bände. Hg. wie vor. Macmillan, London 1990–2004
 Rudyard Kipling Hg. Lord Birkenhead Weidenfeld & Nicolson, London 1978 ISBN 0-297-77535-9

Helbestvan
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Nivîskarên brîtanî
Romannivîsên îngilîz ên mêr
Romannivîsên brîtanî ên sedsala 19an
Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an
Rudolf Eucken

Rudolf Christoph Eucken (jdb.  li Aurich (Ostfriesland); m.  li Jena) nivîskar û fîlozofekî Alman bû û di sala 1908î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.

Jiyan 
Lawê postagerekî bû. Xwandina fîlozofiyê bidawîdike. Li gelek bajaran di dibistana amadeyî de dersên fîlozofiyê dide. Gelek zanîngeh dixwazin ew ji wan re bixebite. Payeya ordînaryûsê jî didinê. Ew bixwe qîmetê dida jiyana derûnî û wateya wê. Ew yek ji îdealîstên mezin ê dema xwe bû. Bawerî bi hebûna Xwedê û pêşketina zanistiyê dianî. Ji bo îdealîstan ev tiştekê nû bû. Ango mirov him bi sazûmaniya Xwedê bawerbike û him jî bi zanistiyê, wekî nakokî dihate dîtin. Lê Eucken ji ya xwe nehate xwarê û gorî gelek zanyaran wî roleke mezin di warê azadiya fîlozofiyê de dilîst.
Sala 1882î dizewice. Sê zarokên wî çêdibin ku ew jî di bin bandora azadramaniya bavê xwe de, bipêş dikevin. Kîmyager Arnold Eucken (1884-1950) û aborînasê neteweyî Walter Eucken (1891-1950) kesên navdar ên dema xwe bûn.
Eucken di jiyana xwe de bi taybetî ji aliyê Marksîstan ve bi neheqî gelek hatiye acizkirin û rexnekirin. Erê ew îdealîst bû û gorî hinekan xurkirina îdealîzmê mirovahî paşdedibir jî ew ne egosantrîk û ezeperest bû. Baweriya mirov guherbar û bêhêz bû. Mirov diviyabû pişta xwe bidaya kendalekî zexm ku ew jî sazûmaniya Xwedê bû.

Berhemên wî  
 Die Methode der aristostelischen Forschung - Rêbaza lêkolîna Arîstoyî, 1872
 Geschichte und Kritik der Grundbegriffe der Gegenwart - Termên demane yên bingehîn î dîrok û rexneya wan, 1878
 Geschichte der philosophischen Terminologie - Dîroka termînologiya fîlozofiyê, 1879
 Die Lebensanschauungen der großen Denker - Xwiyîna jînenîgariya fîlozofên mezin, 1890
 Der Kampf um einen geistigen Lebensinhalt - Şerê wateya jiyaneke watedar, 1896
 Der Wahrheitsgehalt der Religion - Rastî anîna ol, 1901
 Grundlinien einer neuen Lebensanschauung - Riyên xwiyînên jiyaneke nû, 1907
 Philosophie der Geschichte - fîlozofiya dîrokê, 1907
 Geistige Strömungen der Gegenwart - Pêlên watedar ên demê, 1908
 Der Sinn und Wert des Lebens - Wate û nirxê jiyanê, 1908
 Present-day Ethics in their Relation to the Spiritual Life , 1913
 Die Träger des deutschen Idealismus - Bargirên îdealîzma Alman, 1915
 Die geistesgeschichtliche Bedeutung der Bibel - Serpêhatiya watedariya Mizgînê, 1917
 Deutsche Freiheit. Ein Weckruf - Serxwebûna Alman. Hişyarkirek, 1919

Nivîskarên alman
Fîlozofên alman
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Selma Lagerlöf

Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf (jdb. 20ê çiriya paşîn 1858 li Mårbacka,  herêma Östra Ämtervik, Värmland, Swêd - m. 16ê adarê 1940 li heman derê) nivîskareke swêdî bû. Yekemîn jin a ku Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye ye. Di 10ê kanûna pêşîn a 1909an de xelatê digire.

Bi berhemên xwe yên efsaneyî tê naskirin. Bi xwe mamoste bû. Bi derfetdayîna bûrsekê derdikeve derveyî welêt û qolincên jiyana xwe ya nivîskariyê fireh dike. Berhemên têr romantîst, sosyalîst jî dinivîsîne. Ji ber pirtûkên wê gelek fîlm tên çêkirin ku di nava wan de yên ji bo zarokan hatine amadekirin jî henin. Bo mînak "Qazên biyanî". Ew herwekî yekemîn swêdî yê ku Xelata Nobelê wergirtiye ye.

Berhemên Lagerlöf 
Gösta Berlings saga (1891)
Osynliga länkar (1894)
Ett äfventyr i Vineta (1895)
Antikrists mirakler (1897)
Drottningar i Kungahälla (1899)
En herrgårdssägen (1899)
Jerusalem (beşên 1–2, 1901–1902)
Herr Arnes penningar (1904)
Kristuslegender (1904)
 Legender (1904)
Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige (beşên 1–2, 1906–1907)
En saga om en saga och andra sagor (1908)
Liljecronas hem 
Körkarlen (1912)
Dunungen (1914)
Kejsarn av Portugallien (1914)
Troll och människor (beşên 1–2, 1915–1921)
Bannlyst (1918)
Zachris Topelius (1920)
Mårbacka (1922)
Löwensköldska ringen (1925)
Charlotte Löwensköld (1925)
Anna Svärd (1928)
Ett barns memoarer (1930)
Dagbok för Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf (1932)
Höst (1933)
Meli (1934)
Från skilda tider (beşên 1–2, 1943–45, piştî mirina wê hat weşandin)

Çavkanî 

Nivîskarên swêdî
Jinên swêdî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1858
Mirin 1940
Paul Heyse

Paul Johann Ludwig von Heyse (jdb.  li Berlin; m.  li München) nivîskarekî Alman bû û sala 1910î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.

Di malbateke dewlemend û întellektûel de jidayîk bûye. Gelek di bin bandora Goethe û Schiller de maye. Li cem roman û çîrokan gelek jî helbest nivîsîne. Ew bi çîrokên xwe yên kurt û bêhempa hate hezkirin. Di hunera nivîsandinê de dixwast ev ji xwe re wekî bingeh bigire lê gelek rexne lê dihate kirin. Berhemên wî yên herî navdar, "Tunnel über der Spree - Tûnela ser Spree re", "Kinder der Welt - Zarokên cîhanê", "Krokodil - Krokodîl, tîmseh" in.

Nivîskar
Alman
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Maurice Maeterlinck

Graf Maurice Polydore Marie Bernard Maeterlinck (jdb.  li Gent; m.  li Nizza) nivîskarekî Beljîkayî bû û di sala 1911î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.

Jiyan 
Ew di malbateke fransîaxêv de çavên xwe ji jiyanê re vedike. Hêj di zaroktiya xwe de dest bi nivîsandinê dike. Mixabin pirraniya wan berhevnake û êdî nînin. Perwerdeya dadnasiyê bidawîdike. Bi qasî demekê diçê Fransayê û li wir bi nivîskarên navdar ên wê demê re hevnasînê çêdike. Piştî demekê dirêj bi stranbêja navdar Georgette Leblanc, di sala 1919î de Renée Dahon re dizewice. Drama û amadekirinên wî di Opera û şanoyan da balê dikişînîn. Ew ji xwe re koşkekê dikire û hêj jî ew koşk bi navê wî tê binavkirin. Ji ber vandalîzm û êrîşkariya Nazî direve DYAyê û heya 1947î li wir dijî.

Hin ji berhemên wî 
 Serres chaudes (1889)
 Douze chansons (1896)
 Le Trésor des humbles (Xezîneya feqîran)
 La Sagesse et la destinée (1898)
 La vie des abeilles (Jiyana mozhinguvan)
 L'Intelligence des fleurs (1907)
 La vie des termites (Jiyana termîtan)
 La vie des fourmis (Jiyana gêleyan/gêreyan/mûriyan/kurmûriyan)
 La Princesse Maleine (1889) Prînses Maleine
 Les Aveugles (1890)
 L'Intruse (1890)
 Pelléas et Mélisande (1892)
 L'Intérieur [1895)
 Monna Vanna (1902)
 L'Oiseau bleu (Balindeya şîn)

Nivîskar
Belçîkî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Gerhart Hauptmann

Gerhart (Gerhard) Johann Robert Hauptmann (jdb. 15ê çiriya paşîn a 1862an li Obersalzbrunn, Niederschlesien - m. 6ê tîrmeha 1946an li Agnetendorf, îro girêdayî Hirschberg/Jelenia Góra ye) nivîskarekî alman bû. Wekî mezinekî almanan ê natûralîzmê tê naskirin. Wî di sala 1912an de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.

Berhemên Hauptmann 

 1885 – Promethidenlos - Bêî Prometheûs
 1888 – Bahnwärter Thiel - Asinbanpanêr Thie
 1889 – Vor Sonnenaufgang - Beriya berbangê
 1890 – Das Friedensfest - Cejna aştiyê
 1891 – Einsame Menschen - Mirovê tenêmayî
 1892 – Kollege Crampton - Hevalkar Crampton
 1893 – Die Weber - Weberan
 1893 – Der Biberpelz
 1893 – Hanneles Himmelfahrt - Vekişîna ewran a Hanneles
 1896 – Florian Geyer
 1897 – Die versunkene Glocke - Glokên dinalin
 1898 – Fuhrmann Henschel
 1900 – Schluck und Jau
 1900 – Michael Kramer
 1901 – Der rote Hahn - Dîkê sor
 1902 – Der arme Heinrich - Heinrichê belengaz 
 1903 – Rose Bernd
 1905 – Elga
 1904 – Die Weber
 1906 – Und Pippa tanzt! - Û Pippa dans dike
 1909 – Griselda
 1910 – Der Narr in Christo Emanuel Quint
 1910 – Peter Brauer (Trajîkomedî)
 1911 – Die Ratten -
 1912 – Atlantis
 1912 – Gabriel Schillings Flucht - Reva Gabriel Schillings
 1913 – Festspiel in deutschen Reimen - Lîstika cejnê ya raymên Germanan
 1914 – Der Bogen des Odysseus
 1917 – Der weisse Heiland - Welatê hêjayê spî
 1917 – Winterballade - Balada zivistanê
 1918 – Der Ketzer von Soana
 1921 – Anna
 1922 – Festaktus zur Eröffnung des Deutschen Museums - Cejnenameya vekirina mûzeya Germanî
 1925 – Veland
 1925 – Die Insel der großen Mutter oder Das Wunder von Île des Dames - Girava bapîrê yan brîna ji damên Îlê
 1928 – Des großen Kampffliegers, Landfahrers, Gauklers und Magiers Till Eulenspiegel Abenteuer
 1928 – Wanda
 1929 – Dorothea Angermann
 1930 – Die Spitzhacke
 1932 – Vor Sonnenuntergang - Beriya rojavabûnê
 1937 – Das Abenteuer meiner Jugend (Autobiographie) - Têrpêhatiya/Maceraya ciwaniya min (Otobiyografî)
 1939 – Die Tochter der Kathedrale - Keçika Katedralê
 1939 – Ährenlese
 1941 – Iphigenie in Delphi - Iphigenie li Delfî
 1941 – Das Märchen - Marşan
 1942 – Magnus Garbe (versiyona yekemîn: 1914)
 1944 – Iphigenie in Aulis
 1946 – Neue Gedichte - Helbestên nû
 1947 – Mignon
 1948 – Agamemnons Tod/Elektra

Nivîskarên alman
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1862
Mirin 1946
Helbestvanên alman
Romain Rolland

Romain Rolland (jdb.  li Clamecy (Nièvre), Département Nièvre; m.  li Vézelay) nivîskarekî fransî bû. Wekî sêyemîn kesê fransî di sala 1915î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.

Nivîskarên fransî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Verner von Heidenstam

Carl Gustaf Verner von Heidenstam (jdb.  li Olshammar, Örebro län; m.  li Övralid, Östergötlands län) helbestvanekî Swêdî bû.

Jînenîgarî 
Perwerdeya wênesaziyê li Roma û Parîsê digire. Derdikeve rêwîtiyan û qolincên bîr û nêrîna xwe berfireh dike. Sala 1912î dibe endamekî Akademiya Swêdî. Ew herwekî yek ji damezrênerê rojnameya Swêdî Svenska Dagbladet e. Ew wekî giregirekî nûromantîzma Swêdî deng dide û di sala 1916î de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê tê dîtin.

Hin ji berhemên Heidenstam 
 Hans Alienus (1892)
 Skogen susar (1892)
 Vallfart och Vandringsår (1888)

Nivîskar
Swêdî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Frédéric Mistral

Frédéric Mistral (bi oksîtanî: Josèp Estève Frederic Mistral, jdb. 8 îlon 1830 li Malhana (Maillane), Arles, Bouches-du-Rhône, Fransa - m. 25 adar 1914 li heman derê) helbestvan û nivîskarê fransî-provensal bû. Mistral di sala 1904an de Xelata Nobelê ya Wêjeyê wergirt.

Edebiyata oksîtanî û rewteka Felibritge 
Ew yek ji giregirên wêjeya oksîtanî ya sedsala 19em e. Mistral helbestên xwe bi devoka provensalî ya zimanê oksîtanî dinivîse.

Mistral yek ji damezrîner û endamên rewteka oksîtanperwer a bi navê Felibritge ya ku di 21ê gulana 1854an de hate danîn.

Xelata Nobel a Wêjeyê 
Mistral di sala 1904an de Xelata Nobel a Wêjeyê bi nivîskarê spanî José Echegaray re parve dike.

Berhemên Mistral 
 Mireio
 Calendau, efsane, 1867
 Lis isclo d’or, helbest û vegotin, 1875
 La Raço Latino, helbest, 1879
 Lou tresor dóu Félibrige, (Ferhenga oksîtanî, 1879-1886)
 Nerto, efsane, 1884
 La rèino Jano, Drama, 1890
 Lou Pouèmo dou Rose, helbest, 1897
 Moun espelido, remori e raconte, bîranîn û vegotin, 1906
 Discours e dicho, 1906
 La genesi, traducho en prouvençau, 1910
 Lis Oulivados, helbest, 1912
 Prose d’almanach, 1926, 1927-1930

Çavkanî 

Nivîskarên fransî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1830
Mirin 1914
José Echegaray

José Echegaray y Eizaguirre (jdb. 19ê nîsanê 1832 li Madrîd; m. 14. an 16ê îlonê 1916 li heman derê) dramatîker  û siyasetmedarekî  Spanyolî bû. Di bin bandora nûromantîzmê de dramaya Spanyolî bipêşdixe û bandora wî li wêjenasên seranser Ewropa çêdibe. Herwekî keda wî di bipêşxistina şanoya Spanyolî de gelek e. Ew di polîtîkayê de jî herwiha ji xwe re kariyerekî mezin çêdike. Heya wezîrtiya aboriyê derdikeve. Ew yek ji damezrênerên bankaya navendî ya Spanyayê ye jî. Bi tevî Frédéric Mistral ê Fransî Xelata Nobelê ya Wêjeyê ya sala 1904î parve dikin.

Berhemên wî 

 La esposa del vengado (Drama, 1874) Jina tolhildêr
 En el puño de la espada (Drama, 1875)
 En el pilar y en la cruz (Drama, 1878)
 El gran Galeoto (Drama, 1881)
 Conflicto entre dos deberes (1882)
 O locura, o santidad (Drama, 1877)
 El hijo de Don Juan (Drama, 1892)

Nivîskar
Spanî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1832
Mirin 1916
Hennig Brand

Hennig Brand (jdb. li dora 1630; m. 1692) kîmyagereki alman bû.

Hennig Brand di salê 1669 da Fosfor vedît. Ji bo lêgerînê kevrî hişmendan wî mîzê însên hişkkir û dît, ku ew tiştê dimîne vê ronahî ronahî jê derdikeve. Fosfor elementa yekemîn bû yê hate vedîtin.

Pirtûk 
 John Emsley: The Shocking History of Phosphorus, 2000. ISBN 0-330-39005-8

Kîmyagerên alman
Jidayikbûn 1630
Mirin 1692
Mirin 1710
Dahênerên alman
1630

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
 Hennig Brand, kîmyagerekî elman, ji dayîk bû.

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1692

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
 Hennig Brand, kîmyagerekî elman
1669

Bûyer

Cîhan 
 Elementa Fosfor ji Hennig Brand hate vedîtin.

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Karl Gjellerup

Karl Adolf Gjellerup (jdb. 2ê tîrmehê 1857 li Roholte, m. 11ê çiriya pêşîn 1919 li Klotzsche a nêzîkî Dresden) nivîskarekî Danimarkayî bû û Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtî bû.

Jînenîgarî 
Di jiyana xwe ya têr wêjeyî de binavkirina "Epîgonos" jî bikardianî. Heya sala 1878î perwerdeya teolojiyê dibîne. Dihat payîn ew jî wekî bavê xwe bibe keşe (pader, dêrnêr, keşîş, farer, pîder, baba) lê bi bandora Charles Darwin û Georg Brandes dest ji pîşeyê xwe vekişand, derkete gerekê mezin. Wî ji aliyekî ve li zimanên Aryanî (bi taybetî Almanî) dikola, ji aliyekî ve jî naveroka olan dişopand. Dawiyê de gihîşte wê encamê ku Xrîstiyanî (Mesîhîtî) û Bûdîzm xwedî bingehên têkûz û pozîtîv bûn. Diviyabû ev xezîneya han, ji bo fîlozofiyê bingeh bihata girtin. Wî helbestên bêhempa dinivîsandin û hevokên wê bi hostayî dirist. Sala 1917î bi tevî Henrik Pontoppidan guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hate dîtin.

Berhemên Gjellerup 

 Ein Idealist (1878) - Îdealîstek
 Minna (1889)
 Der Pilger Kamanita (1906)

Nivîskar
Danîmarkî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1857
Mirin 1919
Henrik Pontoppidan

Henrik Pontoppidan (jdb. 24ê tîrmehê 1857 li Fredericia; m. 21ê tebaxê 1943 li Kopenhagen) nivîskarekî Danîmarkî bû.

Sala 1917î de bi tevî Karl Gjellerup Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtin. Ew yek ji natûralîstên mezin ên Danîmarka ye. Di nava komeke natûralîstan a bi navê "Det moderne Gennembrud" de xebata xwe ya wêjeyî didomîne. Sala ku xelatê distîne kerr dibe, êdî nabihîse. Sala 1927î de hew dikare jiyana xwe ya civakî bimeşîne, îzole dibe.

Berhemên wî (bi Almanî) 

 Die Sandinger Gemeinde (1883, dt. 1905)
 Henrik, der Eisbär Henrik, Hirçê spî (1887, dt. 1903)
 Das gelobte Land - Welatê pesindayî (1891/95, dt. 1908)
 Nachtwache - Panêrê şevê (1894, dt. 1896)
 Der alte Adam - Kal (1894, dt. 1912)
 Hans im Glück - Hans ê bêmirad (1898-1904, dt. 1906)
 Rotkäppchen - Kumsorik (1900, dt. 1904)
 Hans Quast (1907, dt. 1929)
 Totenreich - Dewlemendiya mirinê (1912/16, dt. 1920)

Nivîskar
Danîmarkî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1857
Mirin 1943
Carl Spitteler

Carl Friedrich Georg Spitteler (Wekî binavkirin Carl Felix Tandem; * 24ê nîsanê 1845 li Liestal a li ber Basel; m. 29ê kanûna pêşîn 1924 li Luzern) helbestvan, rexneger û nivîskarekî Swîsreyê bû.

Pirranî bi helbestên xwe hatiye hezkirin. Berhema wî ya helbestan a Der Olympische Frühling (Bihara Olîmpîk) gelek deng daye. Sala 1919î de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.

Berhemên Spiteller 

 1881 Prometheus und Epimetheus
 1883 Extramundana
 1887 Ei Ole
 1887 Samojeden
 1887 Hund und Katze
 1887 Olaf
 1888 Bacillus
 1889 Das Bombardement von Åbo
 1889 Schmetterlinge
 1889 Der Parlamentär
 1890 Das Wettfasten von Heimligen
 1891 Friedli der Kolderi
 1891 Gustav
 1892 Literarische Gleichnisse
 1892 Der Ehrgeizige
 1893 Jumala. Ein finnisches Märchen
 1896 Balladen
 1897 Der Gotthard
 1898 Conrad, der Leutnant
 1898 Lachende Wahrheiten
 1900 Die Auffahrt
 1901 Hera die Braut
 1903 Die hohe Zeit
 1904 Ende und Wende
 1905 Olympischer Frühling (Epos)
 1906 Imago
 1906 Gras- und Glockenlieder
 1907 Die Mädchenfeinde
 1920 Meine frühesten Erlebnisse
 1924 Prometheus der Dulder

Rexneger
Nivîskarên swîsrî
Helbestvanên swîsrî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1845
Mirin 1924
Knut Hamsun

Knut Hamsun (jdb. 4ê tebaxê 1859 li Lom, Fylke Oppland; m. 19ê sibatê 1952 li Nørholm a li cem Grimstad), navê jidayîkbûnê  Knud Pedersen bû ew yek ji giregirên nivîskarên norwêcî yên sedsala 20em tê zanîn. Sala 1920î de Xelata Nobelê ya wêjeyê werdigire.

Di malbateke kedkar û xizan de jidayîk dibe. Bavê wî kincan didirû û bi wê aboriya malbata xwe bi rê ve dibe. Jiyana wî hêj di zaroktiyê de gelek bi dijwariyan dibore. Perwerdeya olî dibîne. Di gelek kar û kargehan de dixebite. Ji aliyekî ve jî karê nivîsandinê didomîne. Ji bo jiyana baştir diçe Danîmarkayê. Li wir çendekê bi nexweşiya zirav re têdikoşe. Vedigere welatê xwe û sax dibe. Ji bo rojnameyan kuncikan dinivîsîne. Xeyala wî ya mezin çûyîna Amerîkayê bû û ev jî bi alîkariya jineke dewlemend pêk tê û Hamsun diçe DYA'yê. Li wir gelekdi bin bandora Mark Twain de dimîne û ji wêjeya wê hezdike. Dîsa vedigere welêt û dîsa diçe DYAyê dîsa jiyana xwe ya aborî û wêjeyî bi hev re dimeşîne. Gelek birçîbûn, êş û derdan dibîne. Dijwariya biyaniyê û bîriya welêt jiyana wî dadigire û di bin van hestan de berhemên bêhempa dinivîsîne.

Berhemên wî 

 Den Gaadefulde (1877)
 Et Gjensyn (1878)
 Bjørger (1878)
 Lars Oftedal (1889)
 Fra Det Moderne Amerikas Aandsliv (1889)
 Sult (1890)
 Mysterier (1892)
 Redaktør Lynge (1893)
 Ny Jord (1893)
 Pan (1894)
 Ved Rigets Port (1895)
 Livets Spil (1896)
 Siesta (1897)
 Aftenrøde  (1898)
 Victoria (1898)
 Munken Vendt (1902)
 Kratskog (1903)
 Dronning Tamara (1903)
 I Æventyrland (1903)
 Det Vilde Kor (1904)
 Sværmere (1904)
 Stridende Liv (1905)
 Under Høststjærnen (1906)
 Benoni (1907)
 Rosa (1908)
 En Vandrer Spiller Med Sordin (1909)
 Livet Ivold (1910)
 Den Siste Glæde (1912)
 Børn Av Tiden (1913)
 Segelfoss By (1915)
 Markens Grøde (1917)
 Sproget i Fare (1918)
 Konerne ved Vandposten (1920)
 Siste Kapitel (1923)
 Landstrykere (1927)
 August (1930)
 Men Livet Lever (1933)
 Ringen Sluttet (1936)
 Artikler i Utvalg (red: Francis Bull) (1939)
 Paa Gjengrodde Stier (1949)

Nivîskar
Norwêcî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1859
Mirin 1952
Gao Xingjian

Gao Xingjian [] (bi çînî: 高行健, Gāo Xíngjiàn) di 4ê kanûna paşîn a 1940î de li Ganzhou (parêzgeha Yiangxi) hatiye dinê, dramatîker, werger, rejîsor, rexneger, hunermend û nivîskarekî navdar ê çînî yê hemwelatiyê Fransa ye. Ew di sala 2000î de Xelata Nobelê ya wêjeyê werdigire.

Beriya ku di warê huner û wêjeyê de xwe bide naskirin, kurteçîrok û senaryoyan dinivîsîne. Gelek caran lîstikên wî bixetere tên dîtin û ji aliyê mezinên Partiya Komûnîst a Çînê (Komara Gel a Çîn) ve tê cezakirin. Carekê bo 5 salan di karên cotyariyê de didin xebitandin. Lê ew ji ya xwe nayê xwar û nivîsandina xwe didomîne. Bi alîkariya sazî enstîtuyên Alman û Fransî tê Ewropayê û dibe hemwelatiyê Fransayê. Ji aliyê Çînê ve wekî "mirovê nayê xwastin" tê propagandakirin. Ewropa jî bo berjewendiyên xwe wekî Aleksander Soljenîtsînê Rûs, wî jî li dijî sîstema sosyalîst propaganda dike û îndîrekt bikartîne.

Berhemên Xingjian 

 L'Autre rive, 1986
 La Fuite, 1992
 Dialoguer interloquer, 1992
 Au bord de la vie, 1993
 Le Somnambule, 1995
 Quatre quatuors pour un week-end, 1999
 Théâtre I, 2000
 Le Quêteur de la mort, 2003
 La Montagne de l'âme, 1995
 Une canne à pêche pour mon grand-père 1995
 Le Livre d'un homme seul, 2000
 Pour une autre esthétique, 2001
 Au plus prés du réel, où la raison d'être de la littérature (Diyalog),2001
 Le Témoignage de la littérature, 2004
 La Neige en août, 2002, musique de Xu ShuYa, créé à Taipei et à l'Opéra de Marseille sous la direction du chef d'orchestre Marc Trautmann
 L'Errance de l'oiseau, 2003
 La Silhouette sinon l'ombre, 2003
 L'Autre rive (şano), 1986
 La Fuite (şano), 1992
 La Montagne de l'âme (roman), 1995
 Une canne à pêche pour mon grand-père (roman), 1995
 Le Livre d'un homme seul (roman), 2000
 Théâtre I (şano), 2000
 La Neige en août (opera),2003
 L'Errance de l'oiseau 2003

Çavkanî

Nivîskar
Rexneger
Dramatîker
Senaryonivîs
Çînî
Fransî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1940
Wergêrên fransî
Mirovên zindî
Anatole France

Anatole France (François-Anatole Thibault, jdb. 16ê nîsanê 1844 li Parîs; m. 12ê çiriya pêşîn 1924 li Saint-Cyr-sur-Loire a li cem Tours) nivîskarekî Fransî bû û xwedî Xelata Nobelê ya wêjeyê ya sala 1921î bû. Di her cureyê wêjeyê de berhemên wî hene lê ew pirranî bi klasîsîzma xwe hat naskirin.

Berhemên wî

Helbest 
 La Mort d'un juste (1870)
 Poèmes dorés (1873)
 Les Noces corinthiennes (1876), drame antique en vers

Roman û gotar 
 Jocaste et le chat maigre (1879)
 Le Crime de Sylvestre Bonnard (1881), qui reçoit le prix de l'Académie française.
 Les Désirs de Jean Servien (1882)
 Abeille, conte (1883)
 Nos enfants, scènes de la ville et des champs (1886)
 Balthazar (1889)
 Thaïs (1890), qui a fourni l'argument au Thaïs de Jules Massenet
 L'Étui de nacre (1892), recueil de contes
 La Rôtisserie de la reine Pédauque (1892)
 Les Opinions de Jérôme Coignard (1893)
 Le Lys rouge (1894), roman
 Le Jardin d'Épicure (1895)
 Le Puits de Sainte Claire (1895)
 L'Histoire contemporaine : Autour d'un enseignant à l'université de Tourcoing, une tétralogie satirique de la société française sous la Troisième république (du boulangisme au début du XXe siècle.)
 L'Orme du mail (1897), (L'Histoire contemporaine, I)
 Le Mannequin d'osier (1897), (L'Histoire contemporaine, II)
 L'Anneau d'améthyste (1899), (L'Histoire contemporaine, III)
 Monsieur Bergeret à Paris (1901), (L'Histoire contemporaine, IV)
 Clio (1900)
 Le Procurateur de Judée (1902)
 Histoires comiques (1903)
 Sur la pierre blanche (1905)
 L'Affaire Crainquebille (1901)
 Les Contes de Jacques Tournebroche (1908)
 Les Sept Femmes de Barbe bleue et autres contes merveilleux (1909)
 La Révolte des anges (1914)
 Marguerite (1920)
 Le Comte Morin (1920)

Bîranîn 
 Le Livre de mon ami (1885)
 Pierre Nozière (1899)
 Le Petit Pierre (1918)
 La Vie en fleur (1922)

Lîstikên şanoyê 
 Au petit bonheur, un acte (1898)
 Crainquebille, pièce (1903)
 La comédie de celui qui épousa une femme muette, deux actes (1908)
 Le Mannequin d'osier, comédie (1928)

Rexneyên wêjeyî 
 Alfred de Vigny, étude (1869)
 Le château de Vaux-le-Vicomte (1888)
 Le Parnasse contemporain (1871) (participation limitée : quelques poèmes)
 Le Génie latin (1913), recueil de préfaces
 Sur la voie glorieuse (1915)

Nivîsarên din 
 Opinions sociales (1902)
 Le parti noir (1904)
 Vers les temps meilleurs (1906), recueil de discours et lettres
 Trente ans de vie sociale

Çavkanî 

Nivîskarên fransî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1844
Mirin 1924
Jacinto Benavente

Jacinto Benavente y Martínez (jdb. 12ê tebaxê 1866 li Madrîd; m. 14ê tîrmehê 1954 li heman derê) dramatîker û rojnamevanekî Spanî bû.

Zêdetirî 200 berhem daye û bi xebatên xwe yên wêjeyî kevneşopiya şanoya Spanî bipêşxistiye. Ji ber wê sala 1922î guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.

Hin ji berhemên wî 

 La ciudad alegre y confiada (1916) - Bextewariya bajarê kêmwateyî
 Los intereses creados (1908)
 Su amante esposa (1950)

Dramatîker
Rojnamevan
Spanî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
José Saramago

José Saramago ( li Azinhaga, Portûgal - 18ê hezîrana 2010 li bajarê Tíasê, Las Palmas, Spanya) nivîskar, dramatîker û helbestvanekî Portûgalî ye û sala 1998î de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.

Di malbateke xizan de hatiye jiyanê. Di gelek kar û kargehan de bo jiyana xwe bidomîne xebitiye. Ji ber sedemên aborî dibistana xwe jî nebiriye serî. Di hêj zaroktiya xwe de dest bi nivîsandinê kiriye. Piştî sala 1976î êdî bi giranî xwe daye pirtûkên xwe. Ew mirovekî ateîst û komûnîst e û carekê ji ber ku di pirtûkên xwe de li dijî dêrê û sazûmaniya Ewropa derdiket ji aliyê Vatîkanê ve giliyê wê hatiye kirin. Hinek rexneger wî wekî pessîmîstek destnîşan dikin lê mirov di pirtûkên wî de gelek elementên baweriyê û mirovahiyê dibîne. Di nava refên Partiya Komûnîst a Portûgalê de têkoşiyaye.

José Saramago di 18ê hezîrana 2010an de li bajarê Tíasê, Las Palmas, Spanya çû dilovaniya xwe.

Berhemên wî

Helbest 

Os poemas possíveis, 1966
Provavelmente alegria, 1970
O ano de 1993, 1975

Rexne 
Deste mundo e do outro, 1971
A bagagem do viajante, 1973
As opiniões que o DL teve, 1974
Os apontamentos, 1976

Şîrove 
Viagem a Portugal, 1981

Lîstikên şanoyê 
A noite, 1979
Que farei com este livro?, 1980
A segunda vida de Francisco de Assis, 1987
In Nomine Dei, 1993
Don Giovanni ou O dissoluto absolvido, 2005

Xebatên zanistiya wêjeyê 
Objecto quase, 1978
Poética dos cinco sentidos - O ouvido, 1979
O conto da ilha desconhecida, 1997

Roman 
Terra do pecado, 1947
Manual de pintura e caligrafia, 1977
Levantado do chão, 1980
Memorial do convento, 1982
O ano da morte de Ricardo Reis, 1984
A jangada de pedra, 1986
História do cerco de Lisboa, 1989
O Evangelho segundo Jesus Cristo, 1991
Ensaio sobre a cegueira, 1995 (Prémio Nobel da literatura 1998)
A bagagem do viajante, 1996
Cadernos de Lanzarote, 1997
Todos os nomes, 1997
A caverna, 2001
O homem duplicado, 2002
Ensaio sobre a lucidez, 2004
As intermitências da morte, 2005
As pequenas memórias, 2006

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Jidayikbûn 1922
Mirin 2010
Portûgalî
Nivîskar
Dramatîker
Helbestvan
Romannivîsên sedsala 20an
Romannivîsên sedsala 21ê
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Dario Fo

Dario Fo (jdb.  li Leggiuno-Sangiano, parêzgeha Varese) yek ji nivîskarên şanoyê, komponîst, amadekarê dikê û aktorekî îtalî ye. Sala 1997an de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.

Têkiliyên wî û kurdan 
Dario û hevjîna xwe dostên kurd û Kurdistanê bûn. Gelek caran ji bo mafê kurdan ketiye nav hewldanan. Wî û hevjîna xwe di sala 1997an de ji bo piştgiriyê, nameya li jêr ji bo Trena Aştiyê ya Musa Anter şand.

Berhemên wî (bi Îtalî) 

 Il dito nell'occhio (1953)
 Sani da legare (1954)
 Gli arcangeli non giocano a flipper (1959)
 Aveva due pistole con gli occhi bianchi e neri (1960)
 Chi ruba un piede è fortunato in amore (1961)
 Isabella, tre caravelle e un cacciaballe (1963)
 Settimo: ruba un po' meno (1964)
 La colpa è sempre del diavolo (1965)
 La signora è da buttare (1967)
 Grande pantomima con pupazzi grandi, piccoli e medi (1968)
 L'operaio conosce 300 parole, il padrone 1000: per questo è lui il padrone (1969)
 Mistero buffo (1969)
 Morte accidentale di un anarchico (1970) dedicata alla morte avvenuta in circostanze misteriose dell'anarchia|anarchico Giuseppe Pinelli
 Morte e resurrezione di un pupazzo (1971)
 Tutti uniti! Tutti insieme! Ma scusa quello non è il padrone? (1971)
 Il Fanfani rapito (1973)
 Non si paga, non si paga! (1974)
 Clacson, trombette e pernacchi (1981)
 Coppia aperta, quasi spalancata (1983)
 Il papa e la strega (1989)
 Johan Padan a la descoverta de le Americhe (1991)
 Il diavolo con le zinne (1997)
 Lu Santo Jullare Françesco (1997)
 Marino libero, Marino è innocente (1998)
 L'anomalo Bicefalo (2003).

Çavkanî 

Şanonivîsên îtalî
Bestekarên îtalî
Aktorên îtalî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Mirin 2016
Władysław Reymont

Władysław Stanisław Reymont (jdb.  li Kobiele Wielkie a li ber Radomsko; m.  li Warşova) nivîskarekî Polonî bû. Sala 1924î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt. Wî realîzm û natûralîzm di bin afirêndêriya taybetiya pênûsa xwe de dikir parcotî.

Berhemên wî 

 Komediantka , 1896
 Fermenty , 1897
 Ziemia obiecana , 1898
 Chłopi , 1904- 1909, Xelata Nobelê, 1924
 Rok 1794 (1794, 1914 - 1919)
 Part I: Ostatni Sejm Rzeczypospolitej
 Part II: Nil desperandum
 Part III: Insurekcja
 Wampir - powieść grozy , 1911
 Bunt , 1924

Nivîskarên polon
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
George Bernard Shaw

George Bernard Shaw (jdb.  li Dublin, Îrlenda - m. 2ê çiriya paşîn a 1950 li Ayot Saint Lawrence) nivîskar û dramatîkerê îrlendî bû û di sala 1925an de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtîbû.

Berhemên Shaw 

 Widowers' Houses - Xaniyên Widowers (Komedî, 1892)
 The Philanderer - Şîrîn (Komedî, 1893)
 Arms and the Man - Lehengên belengaz (Komedî, 1894)
 Mrs Warren's Profession - Karxaneya Mrs Warren (Drama, 1894)
 Candida (Mysterium, 1895)
 The Man of destiny - Mêrê çarenûsê (Komedî, 1896)
 The Devil's Disciple - Şagirtên şeytên (Melodram, 1897)
 You never can tell - Mirov nikane bizane (Komedî, 1898)
 Cäsar and Cleopatra - Sezar û Kleopatra (Komedî, 1898)
 Captain Brassbound's Conversion - Vegera Kapîtan Brassbound (Komedî, 1900)
 Admirable Bashville - Admîral Bashville (Komedî, 1901)
 Man and Superman - Man û sûperman (Komedî, 1902)
 John Bull's other island - Girava din a John Bull (Komedî, 1904)
 How He Lied to Her Husband - Mêrê wê çawa derew kir (Drama, 1904)
 Major Barbara (Komedî, 1905)
 The doctor's Dilemma - Bêbiryariya bijîşk (Komedî, 1906)
 Getting married - Markirin, Zewac (Komedî, 1908)
 The Shewing-Up of Blanco Posnet(Drama, 1909)
 Misalliance Girêdana çewt, têkiliya çewt (Komedî, 1910)
 Fanny's first Play - Pêhewiniya pêşîn a Fanny (Komödie, 1911)
 Androcles and the Lion - Androcles (dîlgirtî, kole) û şêr (Komedî, 1912)
 Pygmalion (Komedî, 1913)
 Heartbreak House - Dilmirina malê (Komedî, 1919)
 Back to Methuselah - Vegera Methuselahê (1921)
 Saint Joan (Dramatîka rexneyê, 1923)
 The Apple Cart (Komedî, 1929)
 Sosyalîstê amator, (Roman, 1929)
 Too true to be good - Berî bi rastiyê bo başiyê (Komedî, 1931)
 Village Wooing- Reklama welatî (Komedî, 1933)
 On the Rocks (Komedî, 1933)
 The Simpleton of the unexpected isles - Girava mizgîniyan (Lîstik, 1934)
 The Millionairess - Milyonerîn, jina milyoner (Komedî, 1935)
 Buoyant Billions (Komedî, 1936, 1946–48)
 Geneva - Cenewre (Drama, 1938)
 „In Good King Charles' Golden Days“ - Rojên zêrîn ên keyê baş Charles (Drama, 1939)

Çavkanî 

Jidayikbûn 1856
Mirin 1950
Kesên sedsala 20an
Nivîskarên îrlendî
Dramatîker
Îrlendî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Grazia Deledda

Grazia Deledda, (jdb. 27ê îlonê 1871 li Nuoro (Sardînya); m. 15ê tebaxê 1936 li Roma) yek nivîskarên jin ên Îtalî bû. Ivana Brlić-Mažuranić

Endamê rêça natûralîzmê bû. Di berhemên xwe de pirranî jiyana girava Sardînya dianî zimên. Sala 1926î de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.

Berhemên Deledda 

 Fior di Sardegna (1892)
 Le vie del male (1892)
 Racconti sardi (1895)
 Anime oneste (1895)
 Elias Portolu (1903)
 Cenere (1904)
 Nostalgie (1905)
 L'edera (1906)
 Canne al vento (1913)
 Marianna Sirca (1915)
 La madre (1920)
 La fuga in Egitto (1925)
 Il sigillo d'amore (1926)
 Cosima (1937)
 Il cedro del Libano (1939)

Jinên îtalî
Nivîskarên îtalî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1871
Mirin 1936
Şanonivîsên îtalî
Henri Bergson

Henri-Louis Bergson (jdb.  li Parîsê - m.  li heman derê) fîlozofekî fransî bû û di sala 1927an de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.

Di malbateke bingeh cihû de ji dayik bûbû. Bavê wî polonî, dayika wî jî îrlendî bû. Ji ber bandora diya xwe bi qasî fransî, îngîlîzî jî fêrdibe. Jiyanake wî yê ji rêzê hebû. Sala 1920an de doktoraya şerefê ya Zanîngeha Cambridgeyê digire. Perwerdeya fîlozofiya grek, sincê zanistî û polîtîk dibîne. Di destpêka Şerê Cîhanî yê Yekem de xwedî hest û nêrînên welatparêziya fransî ye. Li DYA û gelek cihan tevlî civîn û kongreyên fîlozofan dibe. Hebûnparêziyê (eksîstansiyalîzmê) gorî xwe şîrove dike û bipêşdixe. Di jiyana xwe de gelek xelatan digire. Bandora wî li gelek nivîskar û fîlozofên serdemê dibe.

Hin ji berhemên Bergson 

 Essais sur les données immédiates de la conscience (Ceribandinek li ser xêvên rasterast ên hişarê) (1889)
 Matière et mémoire (Made û bîrkan) (1896)
 Le Rire (1899)
 Les Deux sources de la morale et de la religion (Du kanên sinc û olê) (1932)
 L'Évolution créatrice (Evolûsyona afirandêr) (1907)
 L'Énergie spirituelle (1919)
 La pensée et le mouvant (1934)

Çavkanî

Nivîskarên fransî
Fîlozofên fransî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Kesên ji Parîsê
Sigrid Undset

Sigrid Undset (jdb.  li Kalundborg, Danîmarka - m.  li Lillehammer, Norwêc) nivîskareke norwêcî bû di sala 1928an de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.

Di berhemên xwe de nakokiyên dîrokî û cinsî bi wêrekî digire dest û ji wan li cîhan û pirsyariyên nû digere. Cîhana skandînaviyan a kevneşopî, nûjeniya Ewropayê, bindestî û potansiyela jinan hwd mijarên xebatên wê bûn.

Berhemên wê 

Fru Marta Oulie  1907
Den lykkelige alder  1908
Fortællingen om Viga-Ljot og Vigdis  1909
Ungdom  1910
Jenny  1911
Fattige skjebner  1912
Vaaren  1914
Fortællinger om kong Artur og ridderne av det runde bord  1915
Splinten av troldspeilet  1917
Tre søstre  1917
De kloge jomfruer  1918
Et kvindesynspunkt  1919
Kristin Lavransdatter (romantrilogi), 1920–22 (Dei tre delane heiter «Kransen» (1920), «Husfrue» (1921) og «Korset» (1922).)
Vårskyer, 1921
Sankt Halvards liv, død og jærtegn, 1925
Olav Audunssøn i Hestviken  1925
Olav Audunssøn og hans barn  1927
Katholsk propaganda  1927
Gymnadenia  1929
Etapper  1929
Den brændende busk  1930
Hellig Olav, Norges konge  1930
Ida Elisabeth  1932
Etapper. Ny række  1933
To europeiske helgener, 1933
Elleve aar (selvbiografisk roman), 1934
Den trofaste hustru  1936
Norske helgener  1937
Selvportretter og landskapsbileder  1938
Madame Dorthea  1939
Klosterliv – På pilegrimsferd – Sognekirken (i «Norsk kulturhistorie II»), 1939
Sigurd and his brave companions. A tale of medieval Norway , 1943
Tilbake til fremtiden (memoarer), 1945
Lykkelige dager (memoarer), 1947

Jinên norwêcî
Nivîskarên norwêcî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1882
Mirin 1949
Sikçûnî kûtûpir be êşîriya kolî

Sikçûnî kûtûpir be êşîriya kolî (bi inglîzî: Acut Diarrhea of Escherichia Coli) corêke leskçûn be hoy bektîriyay (E. coli) êşîriyay kolaweye û be zorî lesawa mindalî biçûkda derdekewêt. Bektîriya le gewreda debête hoy sikçûnî xonawî û hendêkcarîş debête hoy hewkirdinî kondamî mîz. 

Tendurustî
Dîzantirî bektîriyayî

Dîzantirî bektîriyayî (an caran jî şîgeloz; bi inglîzî: bacillary dysentery) nexoşiyekî hewkirdinûy dirmiye be zorî le welate [germ]ekanda debînrêt, şûnî serekî hewkirdineke nawenda rîxole estûreye. 

Tendurustî
Newpoşe soy dil

Newpoşe soy dil (bi inglîzî: Endocarditis) birîtiye lew hewkirdinaney tûşî nawpoşî dil, zimane û boriye gewrekanî dil debêt. Hendêk şareza lem bwareda debêjin ke zorcaran hewkirdineke teniya zimanekanî dil degrêtewe û be degmen nawpoşî dil degrêtewe. Be manayekî dî detwanîn bileyin ke hewkirdineke corekî taybetî jarîn e. Ewey şayanî bes e pêş dozînewey entîbayotîk katêk şaxonber û boriyegewrekanî dil tûşî so debûn le 100%î barekanda dexoş demre. Hoy berzî rêjey mirdin degerayewe bo serçawey hewkirdineke dekewête ser nawpoşî dil û zimanekanî dil.

Tendurustî
Siye so be

Siye so be, Respiratory Syncytai Virus, yekeke le giringtirîn û bilawtirîn siye sokanî korpey temen jêr 2-3 salî. Zorcaran miroy be temenîş ew siye soyey borîçke hewayekan debêt. Be taybetî soyeke le mangî cenîwerî û be giştî le zistan da derdekewêt. Salane le cihanda nêzikey nîw milyon kes bem siye soye demrêt.

Tendurustî
Soy HIV

Soy HIV, HIV Infection, hewey şayanî bese em soyes yekêke le nexoşiye dirme zayendiye nasrawekan be hoy zayendewe degozrêtewe. 
Kanî ke ziyatir le 23 sal beser beskirdinî nexoşiyekeda têperîwe, belam roj be roj tirsî so bevayrosekey nexoşiyeke ziyatir debêt çunke vayroseke lezorbey welatanda lecaran xêrtir belawdebêtewe. Herçenda lerseretada wabas dekra guaye vayroseke teniya homoregezbazekan degrêtewew eydizîş her taybete bewan, herweha degûtra ke eydiz tenya le Efrîqa da heye, belam emro selmênrawe so be vayroseke hemû kes degrêtewe bêciyawazî temen, wulat, regez, nejad, ayn û vayrosekew nexoşiyekeş le hemû cihan da heye. 
 

 

Tendurustî
Îflîcî

Îflîcî, Poliomyelitis, nexoşiyekî soyî dirmî giran e ke debête hoy hewkirdinî nawçey xolemêşî pêtke demar û zor car be şepiledarî mindalî nêw debrêt. 

Tendurustî
Vîrûsa koksakî

Vîrûsên koksakî çend enterovirusên girêdayî  ne ku ji  Picornaviridae malbata vîrûsên RNA yên yek-zindî yên bênavber, xêzkirî, hesta erênî ne, û hem jî cinsê wê Enterovirus, ku di heman demê de vîrûsên poliovîrus û echovirus jî hene. Enterovirus di nav rêgezên herî gelemperî û girîng ên mirovan de ne, û bi gelemperî endamên wê bi riya fekal-devkî têne veguhestin. Virûsên koksakî bi poliovirus re gelek taybetmendiyên xwe parve dikin. Bi kontrolkirina enfeksiyonên polovirusê li piraniya cîhanê, bêtir bal kişand ser têgihîştina enterovirusên nepolio yên wekî vîrûsa koksakî.

Tendurustî
Soy vayros ECHO

Soy vayros ECHO, soy em core vayrose zor ciyawaztir e leberewey kondamî henase û perdey mêşik şepiledarî û talêhatin degrêtewe, nasrawtirîn so berîtiye le soy corî 31’î vayroseke.

Tendurustî
Înflonza

Înflonza, Influenza, yekêke le nexoşiye dirmiyekanî kondamî henase, le qonaxêkî jiyan da mirov carêk yan çend carêk nexoşiye ke debêt. Ewey şayanî bas e le salî 1952 da (RTC) programî cihanî înflonzay damezrand, paştir bo serkewtinî programeke melbetdî cihanî înflonzay ser be tozarzanî înîstîtuy netewî – lenden herîkarî legelyanda kird.

Tendurustî
Kawabata Yasunari

Kawabata Yasunari () (jdb. 11ê hezîranê 1899 li Osaka – m. 16ê nîsanê 1972 li Zûşî, xwe kujtin) yek ji nivîskarên Japon bû û di sala 1968î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.

Zaroktiyeke awarte derbas dike. Hêj di du saliya xwe de sêwî dimîne û ji aliyê xaltiya wê xwedî lê tê derketin. Piştî bidawîkirina dibistana amadeyî dest bi karê rojnamevaniyê dike. Tevlî şerê cihanî yê duyemîn nabe û li dijî şer derdikeve. Xwe bi jehra gazê dikuje. Ji ber ku li dûv xwe ti nîşane nehiştiya, hêj jî hin kes dikevin şikan.

Hin ji berhemên wî (bi îngîlîzî) 
 The Dancing Girl of Izu (Izu no Odoriko 1926, Wergera îngîlîzî 1997)
 Snow Country (Yukiguni, 1935-1937, 1947)
 The Master of Go (Meijin, 1951-4; Wergera îngîlîzî 1972)
 Thousand Cranes (Senbazuru, 1949-52)
 The Sound of the Mountain (Yama no Oto, 1949-54)
 The Lake (novel)|The Lake Mizuumi, 1954)
 The House of Sleeping Beauties (1961)
 The Old Capital (Koto, 1962; English translation 1987, 2006)
 Palm-of-the-Hand Stories
 Beauty and Sadness (novel)|Beauty and Sadness (Utsukushisa to Kanashimi to, 1964)

Nivîskarên japonî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1899
Mirin 1972
Luigi Pirandello

Luigi Pirandello (jdb. 28ê hezîranê 1867 li Girgenti, îro bi navê Agrigento, Sîcîlya; m. 10ê kanûna pêşîn 1936 li Roma) nivîskarekî îtalî bû. Ew yek ji giregirên dramatîkerên sedsala 20em tê hejmartin. Sala 1934an guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.

Li girava Sîcîlyayê di malbateke cotyar ê dewlemend de tê jiyanê. Perwerdeya zanîngehê li Bonna Almanyayê dibîne. Ji bersedemên aborî jina wî bi nexweşiyên derûnî dikeve û ev yeka han wî xemgîn dike. Di destpêka şerê cîhanî yê yekê de dikeve bin bandora neteweperweriya îtalî. Têkilî bi Mussolini re jî datîne û bi alîkariya wî dibe gerînendeyê şanoya hunerî ya Romayê.

Berhem

Roman 
 "Il fu Mattia Pascal" (Siyemêr)
 "I vecchi e I giovani" (Kal-pîr û ciwan)
 "Uno, nessuno e centomila" (Yek, Hîç û Sed Hezar)

Lîstik 
 "Enrico IV" (Enrîko yê IV.)
 "Sei personaggi in cerca d'autore" (Şeş kes li nivîskarê xwe digerin)
 "La vita che ti diedi" (Jiyana li te bexşand)
 "Pensaci, Giacomino!" (Baş bifikire Gîakomîno)
 "Vestire gli ignudi" (Kincandina pêxwasan)
 "Non si sa come" (Çawa nayê zanîn)
 "La signora Morli, una e due" Stî Morlî, Yek û du)
 "Così è (se vi pare)" (Heger bi we ye wisa ye)

Nivîskarên îtalî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Mêr
Jidayikbûn 1867
Mirin 1936
Şanonivîsên îtalî
Ivo Andrić

Ivo Andrić (bilêvkirina kurdî: Îvo Andrîç, kîrîlî: Иво Андрић; jdb.  li Dolac a nêzîkî Travnîk; m.  li Belgrad) dîplomat, polîtîker û nivîskarekî Yûgoslawya ya berê bû. Di sala 1961î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.

Cihê ku ew lê hatiya jiyanê niha dikeve Bosna-Hersekê. Bi salan wekî dîplomatekî Yûgoslawyayê li derveyi welêt dixebite. Sala 1954î de dibe endamê partiya komûnîst a Yûgoslawyayê û herwekî karê xwe yê nivîsandinê jî didomîne.

Berhemên wî 

 Ex ponto, 1918
 Nemiri,  1920
 Put Alije Đerzeleza, 1920 (Riya Aliya Cerzelez)
 Most na Žepi, 1925 (Pireya li ser Zepa)
 Anikina Vremena, 1931 (Demên Anîkayê)
 Portugal, zelena zemlja, 1931
 Helbest, 1933
 Španska stvarnost i prvi koraci u njoj, 1934
 Razgovor sa Gojom, 1936 (Li ser Goya)
 Çîrok, Viyana 1939
 Çîrok Viyana 1940
 Na Drini ćuprija, Roman 1945 (Pireya li ser Drîna)
 Gospođica, Roman 1945 (Xatûn)
 Travnička hronika, Roman 1945
 Na Nevskom prospektu, 1946
 Na kamenu, u Počitelju,
 Zlostavljanje, 1950 (Xerabîkirin)
 Priča o vezirovom slonu, 1948 (Fîlên wezîr)
 Prokleta avlija, Novelle 1954 (Kendava lanetî)
 Igra, 1956
 Aska i vuk, 1960 (Aska û gur)
 O priči i pričanju, beseda povodom dodele Nobelove nagrade, 1961
 Ceribandin, 1962
 Nivîsarên bijarte wekî 3 bend, li Almanya 1962-1964
 Jelena žena koje nema, Roman 1963
 Die Männer von Veletovo, 1963
 Ljubav u kasabi, 1963 (Evîncanî li bajarokek, dîroka Cihûyan li Bosna)
 Destgirtiya Welî Paşa, 1964
 Priče iz detinjstva, 1967 (Çîrokên zaroktiyê)
 Jina ji kevir, 1967
 Eseji i kritike, 1976 (dt. Essays und Kritiken)
 Znakovi pored puta, 1976 (dt. Wegzeichen, 1982)
 Šta sanjam i šta mi se događa, lirske peme koje su objavljene posthumno 1918
 Omerpaša Latas, posthum 1977 (dt. Omer-Pascha Latas, 1979)
 Na sunčanoj strani, Roman, posthum
 Das Haus in der Einsamkeit  dt. 1987
 Buffet Titanic. Erzählungen. dt. Klagenfurt: Wieser, 1995
 Die verschlossene Tür. Erzählungen. dt. Wien: Zsolnay, 2003

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Nivîskar
Bosna-Hersekî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Romannivîsên sedsala 20an
Pär Lagerkvist

Pär Fabian Lagerkvist (jdb. 23ê gulana 1891 li Växjö, Swêd - m. 11ê tîrmeha 1974 li Danderyd a li ber Stockholm, Swêd) helbestvan û nivîskarekî swêdî bû. Sala 1951ê Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.

Di hemî warên wêjeyê de berhem daye. Di xebatên xwe de elementên paqij ên ola mesîhî gelek bi kar aniye. Li ser dîroka hunerê perwerde dîtiye. Di destpêka jiyana xwe ya wêjeyî de helbest dinivîsand û di rojnameyên herêmî de diweşand.

Berhemên Pär Lagerkvist 
Människor (1912)
Ordkonst och bildkonst (1913)
Två sagor om livet (1913)
Motiv (1914)
Järn och människor (1915)
Ångest (1916)
Sista människan (1917)
Teater (1918)
Kaos (1919)
Det eviga leendet (1920)
Den lyckliges väg (1921)
Den osynlige (1923)
Onda sagor (1924)
Gäst hos verkligheten (1925)
Hjärtats sånger (1926)
Det besegrade livet (1927)
Han som fick leva om sitt liv (1928)
Kämpande ande (1930)
Konungen (1932)
Vid lägereld (1932)
Bödeln (1933)
Den knutna näven (1934)
I den tiden (1935)
Människan utan själ (1936)
Genius (1937)
Seger i mörker (1939)
Sång och strid (1940)
Dvärgen (1944)
Låt människan leva (1950)
Barabbas (1950) (filmatiserades 1953 samt 1962)
Aftonland (1953)
Sibyllan (1956)
Pilgrim på havet (1962)
Det heliga landet (1964)
Mariamne (1967)
En hjältes död (novell)

Çavkanî

Nivîskarên swêdî
Helbestvanên swêdî
Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jidayikbûn 1891
Mirin 1974