nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Xezalî

Xezalî an "Elxezalî" an jî Ebû Hamid Mihemed ibn Mihemed el-Xezalî (bi farisî: ابو حامد محمد ابن محمد الغزالی Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad al-Ghazālī), bi Kurdî: Îmamê Xazalî, di navbera salên 1058-1111 de jiyaye. Bi zimanên rojava navê wî Al-gazel e. Xezalî bi eslê xwe faris e û yek ji fîlozof û teologekî herî bi nav û deng  yên cihana Misilmana ye.

Xezalî xwe di felsefê de gelekî bi pêş ve biriye û bi giranî li ser mijara tassawûfê sekinye. Ew di ceribandineke xwe de ku bi kinasî bahsa felsefeya, fîlozofên Misilman (Kindî, Razî, Farabî, Îbn Sîna...) dike de, di dawiya xwebata xwe de, ji ramanên van fîlozofon pir mat (şaş) maye. Ji vê yekê wî fîlozof bi xayintiyê tawambar kirine, ne xwestiye tu tiştî li ser rastiya fîlozofan bi bihîze û berê xwe daye tesewûfê (ramanên olî). Di pirtuka xwe ya bi navê "Tehawid el Felesîfe "(bêhawayiya fîlozofan) de, ew bi awayekî fîlozofîk fîlozofên Arîstotelesiyen rexne dike bi teybetî jî Îbn Sîna. Li gor wî fîlosof hertim digihine encamên çewtiyên mezin ku gerek bi awayek giranbiha bên sezakirin (ceza kirin), ji ber ku ew li tersê şoreşa xwizayî diçin. Xezalî çend sal bi şûnde ji aliyê Îbnî Ruşd ve hatiye rexnekirin.

Pirtûkên Xezalî 

Tê texmîn kirin kû pirtûkên Xezalî nêzikî 500 hev in, Lê mixabin îro pirtûkê wî 75 hev tenê heta roja me hatine. Ji wan çen pirtûk ev in.

  El munkiz mine'd Dalal
  Makaasîdu'l Felasîfe
  El Mustafa
  Tehafutu'l Felasife (Bêvaciya fîlozofan)
  El İktisad fi'l Îtîqad
  Kîmya-î Saadet
  El Kistasu'l Mustakîm
  Bidayetu'l Hidaye
  Miyarul İlim
  Mihekkun Nazar
  Mişkatu’l Enwar
  Tefsir u Yaquti’t Te’wil
  Cewahir’ul Qur’an
  El Basit
  El Wasit
  Maksaadu’l–Esna fi Şerhi’l-Esmau’l Husna
  Makaasıd Maznun’u Bih la Xeyri Ehlih
  El Weciz
  Mizanu’l Amel
  Faysal ul-tefrika beyne’l –Îslam we’z-zendeka
  Îlcam ul-awam an İlm-i Kelam
  El Mustazhiri
  Er-Redd ul-cemil Ala Sarih
  Kitab ul-erbaîn
  Minhac ul-abidin
  Eyyuhe’l Weled
  Mukaşefetu'l-Kulûb
  Nasihatu’l Muluk
  Ed-Durc
  Mafsalu’l Xilaf
  Huccetu’l Haq

Girêdanên Derve 

 Îmamê Xezalî – 1058-1111 - Ji Malpera Felsefevan  
 Di Babeta Zanayiyê De Rêbaza Îmam Xezalî - Ji Malpera Felsefevan 
 Xezalî Ji Bo Çî Felsefeyê Rexne Kiriye? - Ji Malpera Felsefevan

Çavkanî 

Fîlozof
Fîlozofên misilman
Zanayên îslamê

Jidayikbûn 1050î
Mirin 1111
Bîrînî

Bîrînî  ( ), gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.

 
Gundên Şemrexê
Dêra Metînan

Dêra Metînan  () gundekî bi ser navçeya Şemrexa Mêrdînê ve ye.

Gundên Şemrexê
Dêşan

Dêşan  ( ) gundekî girêdayî navçe Şemrex a ser bi Mêrdînê ve  ye.

Gundên Şemrexê
Girê Sorê Metînan

Girê Sorê Metînan (), gundekî girêdayî navçeya Şemrex a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Şemrexê
Gola Gulê

Gola Gulê an jî Golagulê () gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin. Gundekî ku ji eşîra Metînan e. Di sala 1992an de hatiye valakirin ji aliyê leşkerên tirkan ve.

Piraniya malbatên vî gundî koçî bajarên wekî Amed û metropolên tirkan kirine. Aboriya gund li ser çandinî û xwedîkirina pez bûye. Beriya ku gund were xerakirin ji gund gelek kesî zanîngeh xwendiye û kuta kiriye, lêbelê piştî ku gund xera bûye û şûnde hema bibêjin xortên vî gundî li hemû beşên zanîngehan xwendine û ji her cure pîşeyî çend kes derketine ji vî gundî. 

Wekî rêje di nava gundên Mêrdînê de herî zêde kesên ku zanîngeh xwendine ji vî gundî derketiye. Çîroknûs û wergerê navdar Sîdar Jîr jî li vî gundî ji dayik bûye. Beriya ku gund were xerakirin jimara malbatên li gund li dora 150 malan bûye. 

Wekî cî  17 km yan li rojavayê  Şemrexê ye. Li doraliya Golagulê gundê Şemika- li rojhilatê Gulagulê ye-, Girêsor -li rojava yê Golagulê ye û ev gund (Girêsor) gundê cerdewanan e, li başûrê Golagulê Banqîr û li bakurê gund jî gundê Çinar a navçeya Amedê Celika heye. Piştî sala 2003an hin gundiyên ji vî gundî piştî 11 salan bi derfetên xwe li gundên xwe vegeriyane.

Çavkanî 

Gundên Şemrexê
Golika geryayî

Golika geryayî () gundekî girêdayî navçeya Şemrex a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Şemrexê
Hizaz

Hizaz  () gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Şemrexê
Kanîgenî

Kanîgenî  () gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Şemrexê
Kaniya Elî

Kaniya Elî, yan Kaniya Alî, yan jî Kaniya Alya (), gundekî ser navçeya Şemrexa Mêrdînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin[Rewşa îro (2014)?].

Gund ji aliyê zarok û neviyên Alya texmînen berî nêzîkî 500 salan hatiye avakirin, lewra navê wê yî rastî "Kaniya Alya" ye.

Gund di sala 1993an de ji aliyê dewlata tirk ve hatiye şewitandin. Berî şewatê li gund nêzîkî 10 malan jiyan dikirin. Niştecîhên gund hemû neviyê Alya ye. Gund di newala Şêbê de bi nav û deng e.

Ji aliyê cografîk jî gund mîna bihuşta li ser rûyê cîhanê tê nasîn. Xwedî şînahiyek mezin û dewlemend e.

Mijarên têkildar 
 Şebê

Gundên Şemrexê
Kufrag

Kufrag  () gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Şemrexê
Lalan

Lalan   () gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Şemrexê
Melêbiya Piçûk

Melêbiya Piçûk  (), gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.

 
Gundên Şemrexê
Por (gund)

Por () gundekî Şemrexa Mêrdînê ye.

Gundên Şemrexê
Qertê

Qertê  () gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Şemrexê
Qesrik, Şemrex

Qesrik  () gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.

 
Gundên Şemrexê
Şewaşî

Şewaşî  () gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Şemrexê
Şivistan

Şivistan  () gundekî bi navçeya Şemrexê Mêrdînê ve girêdayî ye.

Gund li ser rêya Amed û Mêrdînê ye. Li derdora Şivistanê Qertê,Bîrîkê,Kûrê,Tizyan, Bernişt,Kanîgênike,Birke û Dêrbigûz he ye.

Debara gund, bi bexçevanî, hêzingvanî, çandinî û xwedîkirina heywanan e.

Gund di salên 90'î de ji aliyê hêzên dewletê ve hatibû şewitandin.

Di dema Osmanîyan de di bin hîmayeya Ehmed Axa yê Ewînî de bû.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Şemrexê
Tarîn

Tarîn  ()  gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.

Gundên Şemrexê
Xanikan

Xanika an jî Xanikan  () gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Şemrexê
Xirbeheyder

Xirbeheyder  () gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Şemrexê
Xirbesimaq

Xirbesimaq  () gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Şemrexê
Zanqirt

Zanqirt  () gundekî bi ser navçeya Şemrexa Mêrdînê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Şemrexê
Ziyareta Hesp

Ziyareta Hesp  () gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Şemrexê
Sosyalîzm

Sosyalîzm qadeka berfirh ji bîrûbawer û bizavên siyasî vedigirit ko alîgirî ya dozeneka aborî-civakî dikin ko milkînî û dabeşkirina zengîniyê di bin desthilata civakê da ye. Wekî dozeneka aborî, sosyalîzm girêdayî xwedîtiya tevane an dewletî ya alavên berhemanînê ye. Ev xwedîtî dibit ko bi awayekê rastûrast (mîna Civatên Karkeran) an jî bi awayekê nerastûrast (mîna dewletê) bit.

Koka bizavên sosyalîstên nûdem ji bizavên çîna karkeran yên sedsala 19'ê dihêt.

Siyaset
Îdeolojî
Harîvarman

Harîvarman fîlozofekî hindî û bûsîst di salên 250-350 de jiyaye. Sîstema Harîvarman zanyariye "hîçiyê" bi pêşve bir û rêya ku digihijê Nîrvana di mantiqê neyîniyê de ditiye. Li gor wî, ne xwebûn ne, ne giyan, ne tiştên ku hatine damezrandin û ne jî wateya wan, rasiyê naênin ziman. Ev hemû ji "hîçek"î pêve ne tu tişt in.

Fîlozof
Tony Blair

Anthony Charles Lynton Blair (; bixwûne: Entonî Çerls Lyntn Blêr), serokwezîr û rêberê Labour Party ya Keyaniya Yekbûyî. Ew Lordê Yekemîn yê Gencîneyê, Wezîrê Xizmetkariyên Bajêrwarî, û endamê Parlamena Brîtanyayê ye. Wekî Lordê Yekê yê  Gencîneyê cihê akincîbûna wî Xaniyê Hijmar 10 li Kolana Downing li Londonê ye.

Ew li Tîrmeha 1994'an, piştî mirina ji nişkêve ya rêberê berê, John Smith, bû rêberê Partiya Karkeran. Bi rêberî ya Tonî, Partiya Karkeran şiya ko piştî 18 salan di hilbijartinên giştî yên Gulana 1997'ê da bi piranîyeka kêm bi ser Conservative Party (bi Inglîzî Conservative Party) da serbikevit. Tonî rêberê herî pêşîn yê Partiya Karkeran ye ko ji bo heyama 3 hilbijartinên giştî di hilbijartinan da biserdikevit û çi kesek ji partiya wî ewqas dirêj li ser kursî ya serwezîriyê nemaye. Ji dema Lord Liverpool li sala 1812'an û vir da, ew kesê herî genc e ko di vû temenê kurt da dibit serokwezîrê Brîtanyayê.

Gordon Brown û Tonî dihên rexnekirin ko di siyaseta Brîtanyayê da Partiya Karî ber bi navendê birîye. Niha zarava Partiya Karî ya Nû ji bo vê guhartinê dihêt bikaranîn. Berî Tonî, PK zêdetir ber bi siyasetên tevane û sosyalîstî bû. Niha ew zêdetir ber bi sûka azad e. Tonî siyaseta xwe bi Sosyal Demokrasî ya Nû û Rêya Sêyê binavdikit.

Tonî piştgirî ya hindek siyasetên derve yên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê kirine. Berçavtirînên wan pişikdarî ya wî di Şerê Efxanistanê li sala 2001'ê û Şerê Azadî ya Îraqê li sala 2003'ê da bûn. Ew ji ber vê piştgiriyê kevtîye ber rexnenyên gelek dijwar.

Li Çirya Pêşîn a sala 2004'ê, Tonî got ko ji bo cara çarê serwezîriyê nakit. Evê hindek guman derheqa rêberî ya partiyê da çêkirin. Li goreyê qanûnê hilbijartinên giştî yên paştir dibê li 3'ê Xêve a sala 2010'ê bihên kirin. Li 7'ê Îlon a 2006'ê wî got ko heta Kongireya Yekîtiyên Bazirganiyê li Îlona 2007'ê dê waz ji rêberî ya PK jî ber bidit. Gordon Brown berbijarê herî berçav ji bo cêgirî ya wî ye.

Blair, Tony
Serokwezîrên Keyaniya Yekbûyî
Mirovên zindî
Jürgen Habermas

Jürgen Habermas fîlozofekî alman e. Di 18ê hezîranê 1929 li Düsseldorfê (Almanya) ji dayika xwe bûye û îroj li Almanyayê dijiye.

Li zanîngehên Göttingen û (1949/50) Zürich û (1950/51) Bonnê (1951-54) xwend. Li zanîngehên Heidelberg (1961-64) û Frankfurt (1964-71, 1983-94) jî ders li ser felsefe da.

Habermas fîlozofekî mezinê dibistana Frankfurtê ye. Wî di sala 1980an da xelata Theodor Adorno qezenc kiriye.

Mekteba Frankfurtê
Fîlozofên alman
Jidayikbûn 1929
Civaknasên alman
Mirovên zindî
Bêleka Jor

Bêleka Jor, Ev gund ji aliya dewleta tirk ve hatiye avakirin. Tê de bi dehan mal hene û dibistaneke biçûk jî heye. Avasaziya xaniyên vê gundê hemû eynî ne. Ev gund ji ber sedemên sîyasî ji aliyê leşkerên tirk ve hat valakirin.Gundiyên gundê mala xwe kişandin herêmên wekî Batman, Misirc û Stenbol. Beriya du - sê salan dewleta tirk destûr da ji bo avakirina gundê. Bi vî avayî çar-pênc mal dîsa vegeriyan Bêlekê. Lê belê ev gund niha wek gundekî şevreşkekê ye.

Gundên Misircê
Awta xwar

Awta xwar, gundekî girêdayî navçe Misirc a ser bi Sêrtê ve ye. Ev gund li herêma Bamerdê ye.

Gundên Misircê
Awta jor

Awta jor, gundekî girêdayî navçe Misirc a ser bi Sêrtê ve ye. Ev gund li herêma Bamerdê ye.

Gundên Misircê
Tilê

Tilê, gundekî girêdayî navçe Misirc a ser bi Sêrtê ve ye. Ev gund li herêma Bamerdê ye.

Gundên Misircê
Rikniyê

Rikniyê, gundekî girêdayî navçe Misirc a ser bi Sêrtê ve ye. Ev gund li herêma Bamerdê ye.

Gundên Misircê
Gozikê

Gozikê, gundekî girêdayî navçe Misirc a ser bi Sêrtê ve ye. Ev gund li herêma Bamerdê ye.

Gundên Misircê
Qubanê

Qubanê, gundekî girêdayî navçe Misirc a ser bi Sêrtê ve ye. Ev gund li herêma Bamerdê ye.

Gundên Misircê
Darik, Agirî

Darik, gundekî girêdayî bajarê Bakurê Kurdistanê Agiriyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.

Gundên Agiriyê
Darik, Dêrika Çiyayê Mazî

Darik, gundekî girêdayî yê navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Gozik, Misirc

Gozik, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Misircê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.

Gundên Misircê
Gozik, Cizîr

Gozik gundekî navçeya Cizîrê yê ku ser bi Şirnexê ve ye.

Gundên Cizîrê
Zerê Zerê

Zerê Zerê gundekî girêdayi Cizîrê ye. Sala 1980'yede ji aliye kesen komkar vê hatê valakirin.

Gundên Cizîrê
Sinatî

Sinatî gundekî girêdayî Cizîrê ye, dikevê neqebîna gundê Hoser û şetê Dicle.

Çiyayê Dêra û gundê Dêra Jor jî li milê din ê Dicle di kevin pêşberî Sinatiyê.
Bi milê rojavave gundê cerehî, ji rojhilat ve jî bêlingir kû ew jî berê gundekî biçûk bû,
dibin gundên cîranê sinatiyê.
 
Bi şînatî û kaniyên xwe Sinatî, mîna bihuşteke li ser rûyê erdê ye. 

Gund pir biçûk e lê mixabin ji destpêka salên 1990an û vir ve, ji hêla leşkerên tirk ve, bi darê zorê hatîye valakirin û gundiyên wê jî neçar mane kû gundê xwe vala bikin û koçber bibin.

Çavkanî 
 Rojuar, P.

Gundên Cizîrê
Batil

Batil, gundekî girêdayî Cizîrê ye.

Gundên Cizîrê
Harbak

Herbak, gundekî girêdayî Hezexê ye.

Gundên Hezexê
Bêdar, Cizîr

Bêdar, gundekî girêdayî Cizîrê ye.

Gundên Cizîrê
Xirabê Tûwa

Xirabê Tûwa Jê re "Xirabê Tûya" ji tê gotin. gundekî girêdayî Cizîrê ye. Hinekî ku mirov bi aliyê bakûr ve tê, mirov digihê "Xirabê Nêriya". Ku hinekî dî jî mirov bi xwarê ve, ji Xrabê Nêriya mirov bi xwarê ve bi aliyê bakûr ku hinekî bi aliyê rojava tê mirov digihê gundê "Barimê" tê. Ji barimê, bi rojhilat ve ku mirov di meyîzenê û bi wir ve diçê, mirov di gundê "Babakê" Ji Xirabê Tûwa û bi aliyê başûr ve mirov diçê, mirov digihê gundê "Raşmilê". Ji gundê Xirabê Tûwa, hata ku mirov diçê Raşmilê, di naqabînê de mirov ku bi aliyê rojhilat ve dimeyîzenê, mirov "Çîyayê Sipî" dibîne. Çiyayê sipî ji, bi nav û deng e. Di nav daristana wê ya pir mazin û gurr de "Avasipî" diharikê. Ev av, ji dû şatan pêk tê. şatak jê ava wê dibêjin ku "reş" e, şatê din ji dibêjin ku "sipî" ya. "Lê herdû digihine hevdû û li cihê ku digihine hevdû ji, av dibe avaka pir xweş û xweşik weke ye ku mirov divexwûn". Ji Hazaxê, ku mirov dikeve rê de û diçê bi ber Xirabê Tûwa ve, mirov gundên ku mirov ji rêya ku diçê qût nebe, mirov digihê wan, Barim û Xirabê Nêriya nin. Berî ku mirov bigihê Barimê lê li nêzîkî wê, mirov ji dûr ve ji riya ku diçê babekê dibîne. ku mirov hinekî di wê riyê de ji herê, mirov êdî digihê wî gundî ji. Lê bê ku mirov herê wir, mirov karê di bawerimê ve rastûrast herê û herê Xirabê Nêriya û piştre xwe bigihêne Xirabê Tûwa.  

Gundên Cizîrê
Dikî

Dikî, gundekî girêdayî Cizîrê ye.

Gundên Cizîrê
Pelîsî

Pelîsî gundekî girêdayî Cizîrê ye.

Gundên Cizîrê
Cinibir

Cinibir (), gundekî girêdayî Cizîrê ye.

Bûyera di sala 1988'an de 
Cinibir bi taybetî li ser bûyera ku di sala 1989'an de ku hêzên dewletê Romî bi gundiyên Cinibirê dan xwarin di qada navneteweyî de hate nasîn. Di sala 1993'an de gundiyên Cinibirê doza ku li ser bûyerê li DMME'yê vekiribûn mafdar hatin dîtin û dewletê hem sûcê xwe qebûl kir hem jî tazmînat da gundiyan. Parêzerê dozê Hasîb Kaplan bû.

Gundên Cizîrê
Kavilbekran

Kavilbekran gundekî girêdayî Cizîrê ye.

Gundên Cizîrê
Giraxîn

Giraxîn gundekî girêdayî Cizîrê ye.

Gundên Cizîrê
Cibrî

Cibrî, gundekî girêdayî Cizîrê ye.

Gundên Cizîrê
Biyaqubik

Biyaqubik, gundekî girêdayî Cizîrê ye.

Gundên Cizîrê
Cirahî

Cirehi, gundekî navçe Hezex a bi ser Şirnexê ve ye.

Gundên Hezexê
Sirsirk

Sirsirk, gundekî navçe Hezex a bi ser Şirnexê ve ye.

Gundên Hezexê
Girê Sira

Girê Sira, gundekî navçe Hezex a bi ser Şirnexê ve ye.

Gundên Hezexê
Kovex

Kovex, gundekî navçeya Hezexa bi ser Şirnexê ve ye.

Gundên Hezexê
Tehat

Tehat bi 3.003 m çîyayê tewrî mezin li Cezeyêrê ye. Hên ew cîhê tewrî jor ji Çîyayên Ahagar e.

Çiya
Ehmedî, Stewr

Ehmedî () gundekî girêdayî navçeya Stewrê a girêdayî Mêrdînê ye. Li ser rêya Bismilê li perava Çemê Stewrê ye. 

Niştecihên wê bi piranî ereb in û şêxên wê jî Mala Şêx Hamid in. Trî û dimsa wê navdar in.

Gelhenasî

Pêşangeh 

Gundên Stewrê
Bafawa, Mehsert

Bafawa () gundekî girêdayî navçeya Mehsertê a girêdayî  Mêrdînê ye.

Gelhenasî 

Gundên Mehsertê
Baqustan, Stewr

Baqustan an Baxistan an jî Baqistan (1928: باقيستان, باغيستان / Baqîstan, Baẍîstan; 1946: Bakıstan; ), gundekî  bi navçeya Stewra Mêrdînê ve girêdayî ye.

Gund li ser rêya Ewîna û Mêrdînê ye. Li derdora Baqustanê Ewîna, Şûtê, Cilîn, Tizyan, Bernişt, Şivistan, Zonê û Dêrbigûz he ye.

Debara gund, bi bexçevanî, hêzingvanî, çandinî û xwedîkirina heywanan e.

Gund di salên 90'î de ji aliyê hêzên dewletê ve hatibû valakirin. Di 2000'an de dîsa ji bicîbûnê re hate vekirin, lê kêm kes vegeriyan gund.

Di dema Osmanîyan de di bin hîmayeya Ehmed Axa yê Ewînî de bû.

Gelhe

Galerî

Çavkanî 

Gundên Stewrê
Barman, Stewr

Barman (; ; ), bajarokekî navçeya Stewra  Mêrdînê ye. Li ser rêya Mêrdîn û Stewrê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Stewrê
Batûşê, Stewr

Batûşê (1928: باطوش / Batûş; 1946: Batuş; ) gundekî girêdayî navçeya Stewrê  a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gelhe

Çavkanî 

Gundên Stewrê
Cewzê, Stewr

Cewzê (1928: جاوزى / Cawzî; 1946: Cevzi; ), gundekî girêdayî navçeya Stewrê a girêdayî Mêrdînê ye. Li ser rêya Bismilê û Midyatê te.

Debara gund bi çandinî, xwedîkirina heywanan û bi berhemên trî ye.

Gelhenasî

Pêşangeh

Çavkanî 

Gundên Stewrê
Cilîn, Stewr

Cilîn (1928: جللين / Cillîn; 1946: Cillin; ) gundekî bi ser navçeya Stewra Mêrdînê ve ye.
Cilîn ji 3 taxa pêk tê: Qerneqûç, Mexzen û Bekira.

Li derdora wê Şûtê, Xindeq, Çilstûn, Ewîna he ne. Piştî salên 1990î ev gund jî weke gundê derdora xwe hat şewitandin û talankirin. Pişti vê şewitandin û talankirinê devletê ji gundiyan xwest ku bivin cerdevan an jî gund vala bikin. Lê gundi ne bûn cerdevan û ji gundê xwe derneketin. (Ji ber vê bûyerê ji gundiyan re dibêjin ku ew pir serhişkin.) Piştî vê bûyerê hinek gundî çûn Bismila Amedê niştecih bûn. Niha gund ji 150 mala pêk tê.Gund li nava çiyaya ava bûye. Avhewaya wê hişk e. Zivistanî serma û berf e, havînî jî zûha û germ e. Gund 35 km dûrî Stewrê, 52 km jî dûrî navenda Mêrdîn e.
 

Debara gund bi xwedîkirina heywanan, rezvanî û çandina fêkiyan li ber Çemê Cilîn e. Kesên rezê wan hene dims û bastîqê jî difiroşin. Hin malbat havînî ji bo komkirina bindeqan derin bajarê deryaya reş ya tirkiyê.

Di dema osmaniyan de di bin hîmayeya Ehmed Axa yê Ewînî de bû. Ehmed Axa sala 1921 ji alîyê Reşo Kûrî hat kuştin.

Gelhenasî

Galerî

Çavkanî 

koylerim.com/savur-cinaronu-koyu-

Gundên Stewrê
Dêrsilav

Dêrsilav (), gundekî girêdayî bi navçeya Stewra Mêrdînê ve ye. Li derdora wê Xanoserê, Kelê, Hilanê, Dêrteyar û Sîçwa he ne.

Debara gund li ser çandiniya bejî, xwedîkirina heywanan û cerdavaniyê ye.

Gelhenasî

Galerî

Çavkanî 

Gundên Stewrê
Êdo, Stewr

Êdo an jî Eydo ()  gundekî girêdayî navçeya Stewrê ya Mêrdînê ye. 

Gundê şêxan e. Niştecîhên gund ereb in. Nêzî Elfan e.

Gundên Stewrê
Erbil, Stewr

Erbil () gundekî girêdayî navçeya Stewrê a girêdayî  Mêrdînê ye.

Gundên Stewrê
Ewîna, Stewr

Ewîna (wekî Êwêna û Avîna jî dinivîsin; 1928: عوينه /  'Ewîne ; 1946: Avine; ), bajarokekî ser navçeya Stewra Mêrdînê ye. Du beş li ser qelaçan beşek jî li bestê hatiye avakirin. Li derûdora wê Dengiza, Kunufur, Cilîn, Cirzê û Baqustan he ye. Rêyên wê hem ji aliyê Bismilê, hem ji aliyê Stewrê û hem jî ji aliyê Mêrdînê ve asfalt e.

Gundên Ehmed Axa
Ewîna gundê Ehmed Axa ye, yê ku xwediyê 33 gundan bû û ji aliyê xulamê xwe Reşo Kurî ve hatiye kuştin. Avahiyên dîrokî yên Ewîna giş bi navê Ehmed Axa hatine binavkirin, weke Qesra Ehmed Axa, Havîngeha Ehmed Axa...

Herêmên Ewîna
Ziyareta Pîr Îsa, Kaniya Feqîran, Kaniya Muqta, Kaniya Azîm, Kaniya Jinan, Kaniya Mêran, Kaniya Xelê, Giyarê Kevirê, Dergûşa Qîza Qerê, Şikefta Xeratan, Guhera Birê Xanê, Guhera Ebêz, Guhera navberê Dêrmehûyê, Guhera Wesê Elî, Guhera Şikeftê, Bîra Mîra, Neqeba Mistê Emo, Repinê Emê Zînê û Bêndera Silêman Axa.

Gelhe

Çend wêneyên ji Ewîna

Binêrin 
 Çîroka kuştina Ehmed Axayê Ewîna

Çavkanî 

Gundên Stewrê
Kela Pozreş, Stewr

Keleha Pozreş  () gundekî girêdayî navçeya Stewrê ya Mêrdînê ye. Li Derdora wê Dêrbendê, Dêrteyar, Dêrsilav û Ehmedî he ne.

Debara gund li ser xwedîkirina heywanan û çandiniya avî û bexçan e.

Gelhenasî

Galerî

Çavkanî

Malperên têkildar 
 Malpera gundê Kelapozreş 

Gundên Stewrê
Memikan, Stewr

Memikan (wek Memika tê bilêvkirin, bi tirkî: Yaylayanı )  gundekî girêdayî navçeya Stewrê a girêdayî Mêrdînê ye. Di newaleke ku di navbera çiyayan de ye ava bû ye. Rêyên gund ên ku ne asfalt in yek ji Qillitê diçe yek jî ji rêya Dêrsilav û Cewzê vediqete.

Gund ji aliyê hêzên dewletê ve hate valakirin û di sala 2004an de ji niştecihiyên re ji nû ve hate vekirin lê pirraniya gundiyan venegeriyan. Nuha ji 20-25 malan pêk dihê.

Debara gund bi xwedîkirina heywanan û bi rezvaniyê ye. Li çiyayê gund çûkên zengilok, çilferşik, Carduelis cannabina û ji kulîlkan jî gelek pirr pizîlaqa bizinan dihê dîtin.

Gundên Stewrê
Mendan, Stewr

Mendan (wek Menda tê gotin, bi tirkî: Akyürek) gundekî girêdayî navçeya Stewrê a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Stewrê
Milêzin, Stewr

Milêzin Menda gundekî girêdayî navçeya Stewrê   a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Stewrê
Bilêçkan, Stewr

Bilêçkan, gundekî girêdayî navçeya Stewrê a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Stewrê
Rajdê, Stewr

Raşdiyê an Raşdiyeh, (bi tirkî: Üçkava) (bi erebî: قرية الراشدية المحلمية) bi manea gunde Raşdyê a Mihellemîyan , gundekî ji gunden Mihellmîyan ne, ser navçeya Stewrê ye ku bi Mêrdînê ve girêdayî ye. a ku bi navê Herêma Mihellemîyan tê naskerîn.

Gunde Raşdyê a ku be ser bajarê Stewrê، Rûniştvanên wê ji Mihellemîyan pêk tê, Rûniştvanên vî gundî hemû bi zimanê Erebî bi zaravayê Mihellemî diaxivin.

Hejmarek mezin ji xelkê gundê Raşdyê a Mihellemî xwecihî li gelek bajarên Tirkiyê û libnanê û Sûriyê bi taybet bajarê Amûde û gelek Welatên Yekîtiya Ewropayê belav bûne.

Gundên Midyadê

Çavkanî 

Gundên Stewrê
Mixajnê

Mixajnê an jî Mixaşnê, gundekî girêdayî navçeya Stewrê a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Stewrê
Qewsan, Stewr

Qewsan Menda () gundekî girêdayî navçeya Stewrê a girêdayî Mêrdînê ye. Li derdora wê Gundikê Melê û Şûtê he ye.

Debara gund li ser çandinî û xwedîkirina heywanan e.

Li gund du dibistan he ne. Rêya gund aslfalt e.

Di dema Osmanîyan de di bin hîmayeya Ehmed Axa yê Ewînî de bû.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Stewrê
Qilit, Stewr

Qilit an jî Qiltê (carina wek Qillit tê nivîsandin, bi tirkî: Dereiçi)  gundekî navçeya Stewra Mêrdînê di navbera Stewrê û Midyatê de ye. Debara gund bi xwedîkirina heywanan, çandina darê hewran, trî û berhemên trî ye.

Rûniştvanên gund yên kevn bi pirranî nuha li Ewropayê ne.

Sê dêr li gund hene: dêra katolîkan, dêra ortodoksan û dêra protestanan. Dêrek gelek kevn û xerabe ku navê wê Dêra Mor Ebay ye jî li gund heye. Dêrek 
kevn bi navê Dêra Mor Aday jî heye.

Bi şeraba suryaniyan navdar e.

Gelhe

Galerî

Çavkanî 

Gundên Stewrê
Qoşê, Stewr

Qoşê Menda () gundekî girêdayî navçeya Stewrê   a girêdayî  Mêrdînê  ye. Li derdora wê gundê Melemûs, Binama, Bîrikê, Kopeklû he ne. Li gund girekî bilind ê axî ku dîrokî ye he ye.
Debara gund li ser çandinî û xwedîkirina heywanan e.
Li gund çemikek jî he ye.

Gelhe

Galerî

Çavkanî 

Gundên Stewrê
Sêgiran, Stewr

Sêgira, anko Sêgiran (; ; ), gundekî bi navçeya Stewra Mêrdînê ve girêdayî ye.

Çavkanî 

Gundên Stewrê
Tefê, Stewr

Tefê (wek Teffê jî tê nivîsandin; ; ; bi tirkî: İçören ) gundekî navçeya Stewrê ye ku bi  Mêrdînê ve girêdayî ye. Di navbera Stewrê û Midyatê de li ser rê ye.

Niştecihên gund ereb in.

Çavkanî 

Gundên Stewrê
Xerabê Memo, Stewr

Xerabê Memo (; ; ), gundekî ser navçeya Stewra Mêrdînê ye.

Çavkanî

 1928: Xerabê Te'aw?; Xerabê Hacî Ebdilrehmen?; Xerabê Tewiq?; Xerabê Qalac?

 
Gundên Stewrê
Xerabreş, Stewr

Xerabreş (; ; ) gundekî ser navçeya Stewrê ye ku bi Mêrdînê ve girêdayî ye. Li derdora wê gundên Şûtê, Qewsan û Cirzê he ne.

Di dema osmaniyan de di bin hîmayeya Ehmed Axayê Ewînî de bû.

Gelhe

Çavkanî 

Gundên Stewrê
Zivinga Mendan

Zivinga Mendan (; ; ) gundekî navçeya Stewrê ye ku bi Mêrdînê ve girêdayî ye.

Çavkanî 

Gundên Stewrê
Beyana 11ê Adarê

Beyana 11ê Adarê rêkkevtin an lihev hatinek bû di navbera rêberî ya Şoreşa Îlonê û hukmeta Îraqê da ko li 11ê adara 1970'ê da hat ragehandin. Ew beyan ji aliyê kurdan ve bi destê Mela Mistefa yê Barzanî û ji aliyê hikûmeta Îraqê ve bi destê Sedam Hisênî hat îmzakirin. Sedam wî çaxî hêşta nebûbû kesê hijmar yek û cêgirê Serkomar Ehmed Hesen Bekir bû. Di beyanê da ji bo cara pêşîn di xebata Kurdên Kurdistana Başûr da hikûmeta navendî pêniyasîn bi otonomî ya Kurdistanê dikir. Zimanê kurdî wekî zimanê fermî li herêmên otonom hat niyasîn.

Lê awayê bicihkirin û kiryarkîkirina wê beyanê bû cihê lihevnehatina herdu aliyan. Danûstanên dirêj li ser çawayî ya bicihkirina wê li 6ê adara 1974ê bi Rêkkevtina Elcezayîrê di navbera Şahê Îranê û Sedam Hisênî li Elcezayîrê dawî bûn û ev şkestina danûstanan şkestina Şoreşa Îlonê jî bû. Ev li hevhatina wan pîlaneka Henry Kisinger, wezîr derve yê Welatên Yekbûyî yên Emrîkayê bû. Hijmareka mezin ji Kurdan ko pardariya şoreşê kiribû ber bi Îranê revîn.

Sedamî paşî hingî herêmeka otonom çêkir û hindek siyasetmedarên kurd ko digel Mela Mistefayî lihevnedihatin di wê pêvajoyê da arîkarî ya Sedamî kir. Di dîroka Kurdisatan Başûr da ew otonomî bi Otonomiya Kartûnî hatîye niyasîn.

Dîroka Kurdistanê
Şoreşa Îlonê

Şoreşa Îlonê ji wê serhildana kurdan ra dihêt gotin ko di 11ê îlona sala 1961ê de bi rêberî ya Mela Mistefa yê Barzanî li Kurdistana Başûr dijberî hukmeta Îraqê bi awayekê çekdarane destpêbû û li roja adara sala 1974ê piştî Rêkkevtina Elcezayîrê bi dûmahî hat.

Piştî kûdetaya 14ê tîrmeha 1958ê bi seroktiya Evdilkerîm Qasimî û vegeryana Barzanî ji Yekîtiya Komarên Sosyalîstên Sovyetî, têkhiliyên navbera kurdan û hikûmeta Bexdayê gelek baş bûn. Hikûmetê wekî qehremanekê neteweyî pşrgîniya Mela Mistafyî kir. Bi awayekê fermî pêzanîn bi pêkkatina Komara Îraqê ji du neteweyên kurd û ereb hat kirin.

Lê sîûda Evdilkerîmî ew bû ko desthilata xwe ji dest bidit û şaşiyên yek li pey yekên wî di warê siyaseta navxweyî ya Îraqê da bûn sedema herifyana desthilata wî. Lihevnehatinên wî digel kurdan jî bûn sedema destpêbûna şoreşa çekdaraneya kurdan.

Bi dirêjî ya temenê 14 saliyê Şoreşa Îlonê, kurdan gelek caran dest bi danûstanan digel hukmeta Îraqê dikir û carina jî şer di navbera wan da gerim dibû. Piştî ko Partiya Be's a Erebî bi kûdetayekê hatî ser desthilatê, lihevhatinek di navbera Kurdan û hukmetê da çêbû ko bi navê Beyana 11ê Adarê hatîye niyasîn. Ew beyan belgeyeka dîrokî bû ko xebata kurdan pêngaveka dî ber bi pêşve bir û di belgename anko dokomenteka hukmetê da bi awayekê fermî zimanê kurdî wekî zimanê fermî yê herêmeka otonoma kurdî hat niyasîn.

Kurdên her çar parçeyên Kurdistanê pardarî di Şoreşa Îlonê da kir. Ji bo cara pêşîn hemî çîn û texên civaka kurdewarî pişikdarî şoreşê bûn û navê kurdan li seranserî cîhanê belavbû.

Hindek rexne li rêberî ya şoreşê hatina girtin û hindek aliyên veşartî li wê şoreşê hêşta nekevtine ber ruhniya eşkira bûnê. Sedemên wan rexneyan û wan nekifşî û nezelaliyan heye ko hindek jî ji ber lihevnegirtinên hundirîn di rêberş ya şoreşê da bûbit. Îbrahîm Ehmed, awoqatekê ji Silêmaniyê, wekî hevrikekê serekî yê Mela Mistefayî karebû cidatiyê biêxit rêza şoreşgêran û li sala 1966ê hindek ji kurdên soranî bi seroktiya Celal Talebanî li dijî şoreşê derkevtin meydanê. Ev netebayî heta roja îro jî berdewam e.

Mijarên têkildar 
 Dîroka Başûrê Kurdistanê
 Serhildana duyem ya Şoreşa Îlonê
Dîroka Kurdistanê
Tebwêmesana

Çîyayê Tebwêmesana bi 1.877 m çîyayê tewrî mezin li Vanûatû ye. Ew li ser giravê Espiritu Santo ye, giravê tewrî mezin yê Vanûatûyê.

Vanûatû
Çiya
Biwêj

Biwêj (îdyom, idyomatîk, mentiqê hevokî) pêkhatineke ji gelek peyvan e (‘Komeke statik a peyvan’) û yekîtiyek e, lê wateya wê ya giştî nikare yekser ji wateya endamên wê yek bi yek were girtin. Ango formekî taybet yê gotinên bi hev re tên bikaranîn e (Kolokasyon).

Taybetmendiyên biwêjiyê ev in:
 Veguheztina cîhê endamên biwêjê, nabe sedema guhertina sîstematîk a wateyê.
 Herweha wateyeke ku ne biwêjiye jî dikare ji biwêjê were xwendin.

Ev biwêj, weke koma statîk a peyvan, ji komên nestatîk yên peyvan cihê ne. 

Biwêj beşeke zexm a ferhenga ziman e. Gelek caran kes û fîgurên retorîkê, beriya hertiştî mecaz di wan de heye. Piraniya wan li gor dîroka zimên ji komeke gotinan ku berê ne biwêjî bûn, pêk hatine. Ango wateya biwêjekê bi giştî nikare were analîzkirin, lê ger mirov di dîrokê de biwêjê bişopîne, hingê mirov dikare wateya wê analîz bike. Biwêj tenê dikarin li herêmeke bi sînor belav bibin û werin nasîn.

Komên peyvan ku ji wêjeya nivîskî hatine girtin jî dikarin weke biwêja werin bikaranîn.

Mînak ji bo biwêjan 

 Aqilê kesî ji kesî/tiştekî birrîn = Gava mirov kesekî an jî tiştekî weke baş dinirxîne.
 Serê kesî birin = Bi axaftinê kesek acizkirin.
Xwîna xwe xweş kirin/ şêrîn kirin = Dema kesek tiştekî bi awayekî nenormal-ne li gor kesayeta xwe- dike.

Ziman
Aqrebî

Aqrebî an jî 'Eqrebî   (), gundekî girêdayî navçeya Qosera Mêrdînê ye.

Çavkanî

 
Gundên Qoserê
Aş

Aş  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Qoserê
Axziyaret

Axziyaret  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Di gund de 45 mal hene. Hemû merivê hevin. Di navbera wan de dirokê çen pirgirêk hebûn lê belê Gavê Safi bûye.Li gund de erd tê avdan û debara wê bi vî awayî dibe.
Aneka li gund de şêxî hene.

Gundên Qoserê
Badîna

Badîna  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

 

Gundê Badîna ji du eşîra pêk tê,ji van a yek jê eşîra Mahfelîta ya,a din jî Şerefînin.

Gundên Qoserê
Bekdaşî

Bekdaşî  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Qoserê
Belê

Belê  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundekî girêdayî Bismilê ya Amedê ye.

Gundên Qoserê
Belek

Belek  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Beşik

Beşik  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Biêci

Biêci  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Birahîmiyê

Birahîmiyê  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Boxaziya Mezin

Boxaziya Mezin   ( ) gundekî bi ser navçeya Qosera Mêrdînê ve  ye.

Gundên Qoserê
Boxaziya Piçûk

Boxaziya Piçûk  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Bûnas

Bûnas  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Bûqetêr

Bûqetêr  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Cabor

Cabor   ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Celalê Zorava

Şorê  an Şora Rojhilat (bi- Erebî Şor Elşerqî) gundekî Rojavayê Kurdistanê ye girêdayî navçeya Dirbêsîyê ya girêdayî Hesekê  ye.

Gundên Qoserê
Çelebiyan

Çelebiyan   () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Qoserê
Çelengo

Çelengo  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Qoserê
Çilbîra

Çilbîra  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Qoserê
Çiltûk

Çiltûk  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Qoserê
Cioşî

Cioşî  an jî Cihoşî (), gundekî girêdayî navçeya Qosera Mêrdînê ye.

Çavkanî

 
Gundên Qoserê
Çîplax

Çîplax  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Circib

Circib  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Cirdoî

Cirdoî  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Çizaviza

Çizaviza  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Belé gelek hürmet çızavıza gündeki Qoseré li alı serékanıyé dikeve li ser çemé circibé ji qerejdağ u di şağwelét re dadikeve suri 
nabéna günd ü Qoseré nézı çel kilometrıye lı Qubleyi gund gundé Mehenna li roj hilat Oda li çıyayé Mistefamılik heyi 
gundé çizaviza gelek sal beré (nézı 100 sal) avayı bü lé dema ereba lı talana dxistin gundé çizaviza o wé berriya qoseré hemü 
valabüne gelek sal şünde dısalén 1950-55 an de malbata Hacı Adem u 4 lavéxwe o mervéxwe günd avadiki bi avakirinéde malbata xwe an lı deverédın tıne ü bi hevre jıyan dike gund gelek sal bı eşirave düjminantı nexweşi derbasdibi ıroj di gündı malbata çar pénav heye herçarjı
piştı çend bavan küré bavekiye xebata mrova beré lıser pez ü dewara ü çandinıyabu iroj gündi ğalbawı bi çandinı pembo garıs,genim ,ceh,nisk diçını çend mrov ümalbat lı metrepolén enedolé bi ticarı u bi érğatı dxebiti hejmara gund nézı çel malı nezı 350 kesıyi iroj(ewé berdewambike)

Gundên Qoserê
Cûan

Cûan  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Qoserê
Cûmik

Cûmik  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Qoserê
Curnik

Curnik  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Kesayetên naskirî 
 Mîkaîl Bilbil, nivîskar

Gundên Qoserê
Dahşik

Dahşik   ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Delê

Delê  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Dêmîra

Dêmîra   ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Qoserê
Dêrika Hesê Ûso

Dêrika Hesê Ûso  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Qoserê
Diêm

Diêm  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Qoserê
Dikê

Dikê  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Dirbêsî, Qoser

Dirbêsî (), bajarokê bi ser navçeya Qosera Mêrdînê ve ye.

Gelhe

Çavkanî 

 
Gundên Qoserê
Dixê

Dixê  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Dubîrka

Dubîrka   ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Duhêl

Duhêl  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê

Erdnîgarî 
53 km dûrî parêzgeha Mêrdînê û 23 km dûrî parêzgeha Qoserê ye.

Gelhe

Çavkanî
Dukûk

Dukûk  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Elewş

Elewş  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye. Lê buye xwedi.Li sala 1960 i ji gundê erban re eşîra bırimkiyan ev gunda kırriye. ê kırriye xelef korkmaz e.gêçıma we heywan u zadı.Nuha ku bela baran kême gellê wê tevde çune mêrsinê.xwendevanê wê gora dora gundê di gellekı.jı gund 25 mamoste,2 doktor,3 endezyarên  elektrikî  u 2 beytar derketiye.gelle xwendevanê gund hin pırre.

 

Gundên Qoserê
Elîdizk

Elîdizk  (), gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gund bi qasî 13 km dikeve rojavayê Qoserê. Li rohilatê gund Hanika Şêx Elî, rojavayê gund Tawo û Cihoşî, bakurê gund Hanika Silo , başûrê gund jî gundê Qurûn cîrantiyê ji gundê Elîdizkêre dikin. Xelkê gund piranî cotkariye dikin û sewala xwedî dikin. Cureyên wek pembû, garis, nîsk, genim û ceh tê çandin. Gundê Elîdizkê di kîjan demê de avabûye ne diyar e. Xelkê gund ji eşîra Dirbesiyan, ji bera mala îsê ne. Nêzî 20 malî li gund û nêzî 50 malî jî li Qoser û gelek bajarên Tirkiyeyê dijîn.

Çavkanî 

 
Gundên Qoserê
Elîmişmiş

Elîmişmiş  ( ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Qoserê
Elîpaşa

Elîpaşa  (), gundekî girêdayî navçeya Qosera Mêrdînê ye.

 
Gundên Qoserê
Emo Erban

Emo Erban  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Emrûd

Emrûd  (), gundekî girêdayî navçeya Qosera Mêrdînê  ye.

Emrûd li bakûrî Qoserê dikeve bi qasi 12 km. Kaniye û bexçê wê yê xweş heye. Wek tê zanîn 1994'an xerab e. Di sala 2004'an de çara hat avakirin nuha nêzî 12 mal lê dijî. Cihên dîrokî li Emrûdê hene; Qesra Bege tê zanin bi erebî li ser nivîsiyi 850 sal berê hatiye avakirin.

Ji xeynî wê keleyak bi navê Kela Nemrûd lê heye. 
 
Niha li Emrûd çar ezbet-eşîr hene. Kurdikî, Zepenî, Xelikî û Qasoyî.

Gorî mezin dibêjin navê wê ji Nemrûd (ji qewmê wî) tê.

Gelhenasî

Çavkanî

Girêdanên derve 
 http://www.facebook.com/?ref=home#!/pages/Emr%C3%BBd/208652359146639

Gundên Qoserê
Engewr

Engewr  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Erad

Erad   () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Erban

Erban   (), gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Erban ji 52 km dûrî Mêrdînê û 22 km jî dûrî Qoserê ye.

Li gorî jimartina sala 2000ê nifûsa Erbanê 223 e. Her wiha di sala 1997an de jî nifûs 362 bû.

Navdarên Erbanê
 Emîn Erbanî - Stranbêj
 Musa Çetintaş - melle

Girêdanên derve 
 

 

Gundên Qoserê
Evdilîmam

Evdilîmam  ( bi tirkî:  Hocaköy) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Qoserê
Ewên

Ewên  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Qoserê
Ewêna Mala Axê

Ewêna Mala Axê ( ), gundekî girêdayî navçeya Qosera Mêrdînê ye.

 
Gundên Qoserê
Ferhok

Ferhok () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Bazardûzû

Bazardûzû bi 4.466 m çîyayê tewrî mezin li Azerbeycanê ye. Ew li Kewkazûsê ye û li nêzîkî sînorê rûsî ye.

Çiyayên Azerbaycanê
Erdnîgariya Azerbaycanê
Deryaya Erebî

Deryaya Erebî (bi erebî: بحر العرب; bi latînî: Mare Erythraeum) perçekî Okyanûsa Hindê ye. Ew navberê Nîvgirava Erebistan û Hindistanê da ye.

Cografiya 
Deryaya Erebî li rojava bakur digê Kendava Omanê û ew wergî digê Kendava Farisî. Ev dewlet digên Deryaya Erebî: Hindistan, Îran, Oman, Pakistan, Srî Lanka, Yemen, Somaliya û Maldîv.

Gallery

Derya
Alaya Lîbyayê

Alaya Lîbyayê di navbera salên 1977 û 2011an de tevde kesk bû. Kesk rengê Îslamê bû, wek dînê dewletê jî. Ew hên jî Şoreşê Kesk di Lîbyaya Muemer Qedafî de nîşan dida. Alaya Lîbyayê li rojê 19ê çiriya paşîn a 1977 bi fermî derxistin.

Piştî şorêşa xelkê Lîbyayê li dijî rejîma Muemer Qedafî, alaya Lîbyayê ya sor, reş û kesk a pêşî ya rejîmê dîsa fermî bû.

Lîbya
Lîbya
George W. Bush

George Walker Bush (jdb. 6ê tîrmeha 1946ê), hatîiye jiyanê serkomarê 43ê yê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye, ko ji 20ê Befirbara Paşîna 2001ê û vir ve serkomar e. Ew li sala 2004ê ji bo cara duyê hat hilbijartin û niha gerra wî ya duyê ya serkomarîniyê ye. Berî bibit serkomar, ew ji sala 1995ê heta 2001ê Parêzgarê 46ê yê wîlayeta Teksas bû. Ew endamê Partiya Komarîxwaz e û ji malbateka ji alî yê siyasî ve herî bibandor li DYA ye. Bavê wî    George H. W. Bushserokdewletê 41ê yê DYA buye û birayê wî yê biçûktir, Jeb Bush parêzgarê wîlayeta Florîdayê bû.George    serkomarê yekê ye ko bawernameyeka Mastera Zanistan di rêvebirinê da heye.

Ew bi Serkomarê Şerî dihêt binavkirin û ji roja dubare hatin hilbijartina xwe heta niha ji ber arîşeyên mîna Şerê dijberî Tirskariyê (Terror), Şerê Azadiya Îraqê, Şerê Efxanistanê, Zîndana Guantanamoyê, Bahoza Katrînayê, Zîndana Ebûxirêbê, û gelek arîşeyên navxweyî û derveyî li ber rexneyan e.

Jînenîgarî

Destpêka jiyanê 
Li Nû Hêyvina wîlayeta Connecticut DYA hat dinyayê. Ew kurê mezinê bavê xwe, George H. W. Bush, û dayika xwe Barbarayê bû. Bapîrên wî li sedsala 17ê ji Inglistanê hat bûn DYA. Dema ew hêşta du salî, daybavên wî ji Connecticutê ber bi Teksasê barkir. Ew digel 4 xweşk û birayên xwe; Jeb, Neil, Marvin û Dorothy yê li Houstunê mezin bû. Xwişkeka wî li sala 1953ê li jiyê 13 saliyê bi nexweşiya Şêrpenceya Xirokên Spî yên Xwînê anko losamiy'ê mir. Bapîrê Georgî, Prescott Bush sênator bû û bavê wî jî ji sala 1989ê heta 1993ê serkomar bû. Hindek caran ji ber navê bavê wî, bi şaşî dibêjin Corcî Corc W Bûşê Biçûk. Lê bavê wî George H. W. Bush'' e, anko "H"ek zêde heye. Jeb, birayê wî du gerran hakimê Florîdayê ye. Bandora malbata Bûşî di siyaseta Partiya Komarîxwaz da berfireh û kevnar e.

Çavkanî

Girêdanên derve 

Bush
Jidayikbûn 1946
Mêr
Mirovên zindî
Girgewr, Qoser

Girgewr () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Girbel

Girbel () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Girê Alê

Girê Alê () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Girelî

Girelî  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Girmelêva

Girmelêba  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundekî li ser girikekî hatiye avakirin. Li aliyê başûr rêzeke darên çaman û di nava wan de hewzek avê û du-sê mal hene.Li aliyê rojava bexçekî darên zeytûn,biîv û mêwên tirî heye. Li aliyê bakur dîsa sê rezên tirî hene. Li kêleka riya gund ku ji Qosarê ber bi çiya ve dihere û di nava gund de derbas dibe mezelê gund heye. Gund ji Qosarê bi 3,5 km dûr e.Dibistaneke seretayî li gund heye. Gund ji ber darûberên li dora wê dîmeneke rengîn tîne holê. Dema ku mirov ji qosarê temaşeyî gund dike weke wahayekê dixuye.

Gundên Qoserê
Girmozan

Girmozan  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Gola Darê

Gola Darê () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Gurguşt

Gurguşt  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Hanika

Hanika  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Hanika Silo

Hanika Silo () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Hecî Bihemed

Hecî Bihemed () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Hecî Ehmed, Qoser

Hecî Ehmed  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Hecî Elî

Hecî Elî () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Hecî Faris

Hecî Faris  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Hecî Hesen

Hecî Hesen  (), gundekî girêdayî navçeya  Qoser   a girêdayî Mêrdînê  ye.

 
Gundên Qoserê
Hecî Ûsif

Hecî Ûsif  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Heftêxuhan

Heftêxuhan  (), gundekî girêdayî navçeya Qosera Mêrdînê ye.

 
Gundên Qoserê
Hêliya

Hêliya  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Hemoreşik

Hemoreşik  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Ji ber ku gund gelekî nêzîkî Qoserê ye, anha ketiye nav bajêr. Ji ber vê erdên gûndîya gelek buha bûye û dewlemandîya gundîyan li ser vê avantajê ye. 

Gundên Qoserê
Hemziyan

Hemziyan   () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Heremhidad

Heremhidad (), gundekî girêdayî navçeya Qosera Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Heremreş

Heremreş  () gundekî girêdayî navçeya  Qoser   a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Qoserê
Heremşidad

Heremşidad (), gundekî girêdayî navçeya Qosera Mêrdînê  ye.

 
Gundên Qoserê
Hesenkurd

Hesenkurd  (), gundekî girêdayî navçeya Qosera Mêrdînê ye.

Aniha 2 malbat tê de dijîn. 

Di demê dûrde wextê kû Mêrdîniyan Kurda xapandin erdê wan jî destê wan de derxîstin û hetta anha mayî dî destê bajaryan de.Îro 1550 dolim ê bajariyan di vî gûndî mabû, yên din Qoseriyan krîne.Îro bi temamî Kurda erdê wî gûndi kiriye û 2 malbat jî bi hesabê % de ji xwer dişxûlin. kû ev gûnd herî kevnî; kê naven wê dayi çawa buyi tû kes nizane. Dora wê Hemû darê çamnin û derdora gûnd bi telan hatîyi qeflkirin. E kû lê bînere wê bê qey qerekoleke. Lê belê tene gundek Xerabeye...

 
Gundên Qoserê
Hêşerî

Hêşerî  (), gundekî bi ser navçeya Qosera Mêrdînê ve ye.

Gelhe

Çavkanî 

Gundên Qoserê
Heyto

Heyto  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Hidêdî

Hidêdî  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Himran

Himran  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Ev gund berê gundê ermeniyan ye. Heta iroj ji hin mezelên van hene. Gund bi 5 km ya neziki sinorê Suriyê ye

Gundên Qoserê
Iniz

Iniz  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Kanîspî, Qoser

Kanîspî  (), gundekî girêdayî navçeya Qosera Mêrdînê ye.

 
Gundên Qoserê
Kermirara

Kermirara  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Kermirara gundekî gelekî kevn e. Di nav gund e, bi taybetî herêma mizgeftê devereke dîrokî ye. Kermirara li ser gundekî kurdan ê berî Îsa hatiye avakirin. Gund di dîroka xwe de gelek caran hatiye dagirkirin û şewitandin. Navê wê yê Kermirara navê herî nû ye û di avakirina dawî ya dema Osmanî de ji aliyê kurdan ve hatiye lêkirin. Çîroka navê wê nayê zanîn.

Gundê Kermirara gelekî nêzî sînorê navbera Kurdistana Bakur û Kurdistana Binxetê ye. Di dema Komara Tirkiyeyê de gelek zilm û zorî dîtiye. Di darbeya 1980'yî ya artêşa tirk de, leşkerên Komara Tirk li qada gund êşkence bi gundiyan kiriye.

Gundên Qoserê
Kerengo

Kerengo  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Kifirtût

Kifirtût   () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Kilêbîn

Kilêbîn  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Kixso

Kixso  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Korûso

Korûso  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Mecbûrî

Mecbûrî  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Medê

Medê  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Mehenna

Mehenna  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Melelîk

Melelîk  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Melesok

Melesok  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Melho, Qoser

Melho () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Meqwîjo

Meqwîjo  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye. 
 

Gundên Qoserê
Merşo

Merşo  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Meşqoqa Mezin

Meşqoqa Mezin  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Meşqoqa Piçûk

Meşqoqa Piçûk  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Meşqoqa Simêla

Meşqoqa Simêla  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Mesta Jêr

Mesta Jêr (), gundekî ku bi navçeya Qosera Mêrdînê ve girêdayî ye. Gunde êşîra Deqorî ye.

 
Gundên Qoserê
Mesta Jor

Mesta Jor  ( bi  tirkî: Doğruyol ) gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Mistefamîlik

Mistefamîlik   () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Mizqeynter

Mizqeynter  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Oda

Oda  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Pirmîr

Pirmîr  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

15 km dûrî qosere ye li gund dibistana seretayî heye.

Gundên Qoserê
Qanûn

Qanûn  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Qelaçîk

Qelaçîk   () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Qereqûyê

Qereqûyê  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Qûça Guran

Qûça Guran () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Quldûman

Quldûman  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Qurûn

Qurûn  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gund bi nêzî 15 km li rojavayê Qoser ê dikeve, rojhılata gund, Hanika Şêx Eli û  Merelik, rojavayê gund Tawo û Cihoşî, bakurê gund, Elidizk, başurê gund Boqetar û Sinara cîrantiyê ji gundê Qurûn ê're dikın.

Xelkê vî gundî nirxekî girîng didin xwendinê ji ber wê taybetmendi yê gelek saziyên fermî de weka rêvebir û serkara cîh girtine, ji wî gundî gelek mamoste, parêzer, bijîşk, endazyar, fermanber û karmend derketine.

Gund bi welatparêziyaxwe jî tê nasîn. Xelkê vî gundî piranî girs û berbiçawin.

Debarî û aboriya gund piranî cotkarîye, cûreyên wek  pembo, garis, nîsk, genim û ceh tê çandin.

Dîroka Gundê Qurûn ê geleki kevnare, jiber di nawa gund de heremek (girekî bi çûk) heye ev herema goristaneke kewnare, li dora goristan ê heft bîrên mihênî (kevnar) hene kes nizane di kîjan demê de hatine çêkirin, derdora gund gava ax tê kolan morîk, qafik ê şerbika, sibîl û hîn gelek tiştên kevin derdikeve. ji ber Çemê Şurtik ê di nava gund derbasdibe, derdora gund gelek avahiyên kevn hene li ser çem aşekî dîrokî, Dêra Heremê Reş heta rojameyî îro jî şûnawan xwiyaye. Li gorî rîwayetên tên gotin, navê Gundê Qurûn e ji Qarûn te, baweriyek jî heye dibêjin xezîneyek pir mezin li wî gundî heye.

Xelkê gund ji eşîra Dirbasiya, ji bera Mele Hisêniya  tê, nezî 30 malî li gund dijîn û zedeyî 100 malî ji Qoser, Edene û Stembolê dijîn.

Gundên Qoserê
Rasilhimam

Rasilhimam   () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Nehlê

Nehlê dolek e dikevit navbera dola Zêbarê û çiayyê pişta Akrê. Doleka pirav û bixêr û bereket e. Bajêrokê Dînartê navenda dolê ye. Gelek cihên balkêş hene. Li havînan dibit cihê seyranên xelkî. Hindek ji gundên Nehlê ev in: Bamişmiş, Girbîşê, Gîre,...

Herêm
Rihanî

Rihanî  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Salik

Salik  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Şefelor

Şefelor  () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê
Selax

Selax (), bajarokekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gelhe

Çavkanî
Şemkan

Şemkan   () gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Qoserê