nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Serokwezîr

Serokwezîr, serokê û rêvebirê hikûmetê ye. Serokwezîr ji aliyê gel ve mîna mebûsekî tê hilbijartin û piştre bi destûra Serokkomar hikûmetê ava dike. Serokwezîrtî, weke mirovê ku welêt bi rê ve dibê ê pêşî  û ankû ê yekemin jî tê dîtin. Minak, li Amerîka, "pergala serokwezîrtiyê" heya. Weke ku li welatên weke Fransa û Almanya jî ku heya, welatên ku Komar in jî, bi destûrî serokwezîr girêdayî Serokkomar a. Serokkomar, weke yê li ser ku li gorî destûrê dişopêne ya. Ji ber ku serokkomar, yê ku dinerê ku ka li gorî destûra bingihîn tê kirin, ku piştî ku wî zagonên ku serokwezîr di parlamanê de buhurand in, êdî piştre dikevina merîyetê de.

Serokwezîr, di dem û pergalên tîran û ankû monaşî de jî heya. Li ber destê key, ku kar û barê welêt bi rê ve dibe û li hemû kar û kirina dinerê û ji wan bi berpirsîyar tê dîtin heya. Li ber destê key, gelek şêwirmend hena. Lê di roja me de, her şêwirmendekî weke yê wê demê, êdî bi karekê hatîya bi erkkirin û kar dike. Minaq, Wezîrê karê derve, wezêrê karê hundur, Wezîrê dadê, Wezîrê aborîyê û hwd, hena. Ev, weke sazî û ankû erkna ku welêt bi rê ve dibin in. 

Serokwezîr, weke yê ku li parlamane li gorî destûrê ku tê bierkkirin û hikimetê ava dikê ya. Hikûmet, ji parlamenê tê ava kirin. Hikûmet, êdî bi vê yekê li ber parlamanê biberpirsîyar a ku di derbarê hemû kirinên xwe de hesab bide parlamane. 

 Siyaset
Gelhe

Gelhe an nifûs, li welatekî, bajar, navçe an saziyekî (mina dibistan, zanîngeh û hwd) hijmara mirovan e. Her dewlet ji çend salan carê ji bona tespîtkirina nifûsa xwe hijmartina mirovan dike.

Gelhe
Koda telefonê

Her dewletek koda wî ya telefonê heye. Kodên telefonê ji bi kêrî lêgerîna ji dewletekî bona dewletekî din tê. Her kodên telefonê ên dewletan bi 00 (an +) dest pê dike.
Mînak,  koda telefonê a Almanya 0049, Fransa 0033, Belçîka 0032 ye.

 Telefon
Cenderlî

Cenderlî () gundekî bi ser navçeya Wêranşara Rihayê ve ye.

Gundên Wêranşarê
Bagok

Bagok an jî çiyayê Bagokê () çiyayekî Bakurê Kurdistanê ye. Li bakûrê Nisêbînê ye.

Çavkanî 

Çiya
Çiyayên Kurdistanê
Alpîran

Alpîran (), gundekî girêdayî navçe Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye. Bi zaraveyên Kurmancî diaxivin û di aliyê olî de Sunnî ne. Bi navê Alawizan û Bedran 2 hev mezreyên wê hene.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kanîreşê
Botan, Kanîreş

Botan (), gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kanîreşê
Baxçe

Baxçe (), gundekî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ye. Di qûntara çiyayê Qeralixê de ye. Malbata hunermenda navdar Eyşe Şan ji vî gundê bûne û dû re jê koç kirine û çûne.

Gundê Baxçe di nav gundên Kanîreşê de sêyemîn gundê mezin e. Ji rojavayê gund de çiyayê Qertel, ji bakurê gund de çiyayê Çavreşî, ji rojhelata gund çiyayê Çewlîkê û ji başurê wê de jî çiyayê Şerevdînê hene.

Gundên cîran 
Bakurê wê de gundê Cevan, rojhilata wê de gundê Boran, rojavayê wê de gundê Gamêşan û ji başurê wê de jî gundê Qerebalçix hene.

Tirbeyên Baxçeyê 
Di gundê Baxçe de tirbeyên bi nav û deng hene. Yek ji van ji çiyayê Qertelê Şehîdgeha Qertelê û ya din jî navbera gundê Baxçe û gundê Boranê de dimîne û navê wê jî Şehîd-î Abbasan e û gelek caran tên ziyaretkirin.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kanîreşê
Baxlo

Baxlo (), gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye. Di quntara zozanê Şerefdînê de ye, hemû gundî sunnî ne û kurmancî diaxivin.
Di serhildana 25'an de gelek kes hatine dardakirin. Dîsa Şehîd Selhattîn Teymuroglu ku sala 1992'an de li gundekî Mûşê şehîd keti bû ji vî gundî ye.

Debara wan li ser ajelvaniye ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kanîreşê
Boran

Boran (), gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Gogsî (qeza)

Gogsî herêmek û "bucakek" li navbera Qereyazî û Xinûsê ye. Navê xwe ji Çemê Goksiyê (bi romîkî: göksu) an jî Çemê Sêvan) girtiye û ji 10-15 gundan têhev. Navenda vê herêmê gundê Koça(n) (tirkî: Göksu) ye. Goksî di dema osmaniyan de nahiyeke li ser navçeya Xinûsê bû ye. Gelheyê we bipirranî kurdên busilman bû ne. Belê gelek kesên fileh (ermenî) ji li gundên Goksiyê jiyane. Heya îro jî xirben dêrên ermeniyan li hin deran hene. Kurdên ku li vê herêmê akincîh ne, ji êla Zirkan a ku ji Lîceyê û Pîranê bi destê osmaniyan hatine koçberkirinê serhedê. Di destpeka sedsala 20emin de ji gelekî mihacirên kurd ji Qersê û Çewlikê hatine li gundên herêmê bicihbûne.   

Qereyazî
Xinûs
Çêrme

Çêrme an Çêrmik (), yek ji navçeyên Çewlîgê ye. Di sala 1990´î de bûye navçe û bi Çewlîgê ve hatiye girêdan. Sala 1970´î de navê Kurdî hatiye qedexekirin. 13 gund û 58 mezreyê wê hene. Li axa navçeyê madenên krom, marmor tê derxistin. Bi destê fîrmayên dewletê qezenca madenan ji Enqereyê re tê şandin. Gelê herêmê xizan e. Riya navçeyê ne asfalt e.

Çavkanî
Cîlîgol

Cîlîgol (), gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Cevan

Cevan (), gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Heznawe

Heznawe, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye. Sûnnî ne û kurmancî diaxivin. Şehîd Sîpan Mert ji vî gundî ye.

Gundên Kanîreşê
Haciyan, Kanîreş

Haciyan, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Erebo

Erebo, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Çir

Çir (), mezreke girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye. Mezreke gundê Qerehemzanê ye.

Gundên Kanîreşê
Çiftlîg

Çiftlîg (), gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Qazanî

Qazanî, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Oxnût

Oxnût (), gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kanîreşê
Mozanî

Mozanî, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Hunya

Hunya, gundekî girêdayî navyae Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Saxnîs

Saxnîs (), gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kanîreşê
Qizilçubûx

Qizilçubûx, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Qerehemzan

Qerehemzan (), gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Qerebalçix

Qerebalçix (), gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Çavkanî 

Gundên Kanîreşê
Qaşuxçî

Qaşuxçî, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Selekan

Selekan, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Siqavêlan

Siqavêlan, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Ûncelix

Ûncelix, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Toxlan

Toxlan, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Xişok (gund)

Xişok, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Xelîfan, Kanîreş

Xelîfan (), gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Kanîreşê
Kupik, Kanîreş

Kupik, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Li vî gunde hinik şikevt henin û li ser dîwarên Şikevtan hinik verojtinên dema Kevirî henin.

Gundên Kanîreşê
Qelencux, Gimgim

Qelencux, Qelinçûk, Şawêrana Kevn, Gundê Mala Swêr (bi romî kirine: Kalecik) gundekî girêdayî Gimgim a Mûşê ye.

Dîrok 

Beriya ku Tirk navê gund biguherînin û bikin bi tirkî, pirranî navê Gundê Mala Swêr û beriya wê jî Şawêran (Kevn) dihate bikaranîn. Bi bandora tirkî niha pirranî Qelencux an Qelinçûk tê gotin. Gundî ji êlên Ezdînî, Moxilî û Axayan in (bu tesîra tirkî Axler dibêjin).

Şawêran navê mêrxas û olzanek e. Malbata wî li herêmê desthilatdar bûye. Palasa wan û bo parastinê jî keleyek wan hebûye. Dibe ku bi mîrîtiyên berê yên Kurd re têkiliya wan hebe. Gund navê xwe ji wî digire. Goristana wî li daristana Şawêranê ye ku heya niha jî darên wê daristanê pîroz tê dîtin. Bi texmîni ew şehîd ketiye. Gund li cihekî stratejîk e. Lewra jî di serîhildanên Kurd, şerê Osmanî-Rûsan de bûyerên girîng li vir pêk hatine. Dewleta Romê ji ber keleha  Şawêranê, navê Kalecik (ango keleha biçûk) dane vî gundî.

Wextekê ji gund re Gundê Mala Swêr (dibe ku Siwar an Sor be û nav hatibe tewandin) digotibûne. Ev êl ji aliyê Botanê hatine. Dûv wan re Mala Feqîr hatiye bicih bûye. Mala Feqir bi zêran axê ji Mala Şeşo dikirin ku ew malbat jî diçin aliyê Mûşê. Dewlet dixwaze êl û malbatên gund bike dijmin lê biser nakeve.

Erdnîgarî 

12 km ji Gimgim, 65 km ji Mûşê dûr dikeve. Nêzîkê gundên Goma Gorgol, Rindalyan, Hebîban e. Di ber devê avê de ye. Bi havînan derdikevin zozanên Çiyayê Şerevdînê. Daristanên mezin hebûn li dora gund, mixabin niha li ber tunebûnê ne.

Avhewa

Aborî 

Aboriya Qelencuxê bi giranî li ser xwedîkirina ajalên malê û alîkariyên koçberbûyan e. Lewra ji ber şer û xizaniyê, şêniyên vê gundê jî mecbûr mane bar bikin an bo xebatê herin bajarên Tirkiyeyê. Gundî ji girtina masiyan û firotina wan jî pere qezenc dikin.

Gelhenasî

Wargehên balkêş 

 Keleha Elî
 Ziyareta şehîd Şawêran

Navdarên Qelencuxê

Girêdanên derve

Çavkanî 

Gundên Gimgimê
Qelinçûk, Kanîreş

Qelinçûk, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Şorik, Gimgim

Şorik (bi romî kirine: Tuzlu), gundekî navçe Gimgima a ser bi Mûşê ve ye.

Dîrok 
Lêkolîneke zanistî li ser bingeh û dîroka gund nehatiye kirin. Tirkan ev nav wergerandine ser tirkî û kirine Tuzlu (ango şor).

Erdnîgarî 
Gundên nêzîk Stûkuran, Mûskan, Şeman in. 22 km ji Gimgim, 82 km ji serbajarê parêzgehê Mûşê dûr dikeve.

Avhewa 
Klîmaya gund çiyayî ye. Bi havînan ziwa û tavî, bi zivistanan ziwa berfî ye. Zivistan dirêj û sar in.

Aborî 
Ji ber şer aboriya gund xirab bû. Xelkê gund mecbûr man herin bajarên mezin ên Tirkiyeyê yan Ewropa, bixebitin. Ajalvanî, çandinî tê kirin.

Gelhe

Wargehên balkêş

Navdarên Xirbeqûvê

Çavkanî 

Gundên Gimgimê
Şorik, Kanîreş

Şorik (), gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Kurdish Human Rights Project

Kurdish Human Rights Project (KHRP) projeya mafên mirovan ya kurd ye. Navenda saziyê li Londonê ye.

Girêdanên derve 
 Malpera KHRP
 KHRP Style Guide 

Sazî
Rêxistina mafên mirovan
1951

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1952

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
 Leyla Qasim li bajarê Xaneqîn jidayîk bû.

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1953

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
 1ê kanûna paşîn – Mehmet Uzun (m. 2007), nivîskarekî kurd
 – Hozan Şiyar (m. 2001), hunermendekî kurd
 21ê tîrmehê – Benazir Bhutto (m. 2007), siyasetmedar û serokwezîreke pakistanî
 – Vedat Aydin – siyasetmedarekî kurd
 1ê tebaxê – Anders Fogh Rasmussen, siyasetmedar û serokwezîrê berê yê Danîmarkayê

Mirin 
 5ê adarê – Yosîf Stalîn (jdb. 1878), duyem sekreterê giştî yê YKSSê
1954

Bûyer

Cîhan 
 15ê hezîranê - UEFA li bajarê Swîsre Baselê hate damezrandin.

Kurdistan

Jidayikbûn 
 15ê îlonê - Hrant Dink li Meletî ji dayik bû.
 14ê kanûna paşîn - İlyas Salman ji dayik bû.

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1955

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
 Çerkezê Reş ji dayîk bû.

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1956

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan 
 10ê nîsanê: Li herêma Kurdistan Bîrecîkê pira herî dirêj ya Tirkiyê li ser çemê Firadê hatiye avakirin. Pir, 720 metir dirêje û li ser 5 lingan hatiye runandin û 5 mîlyon lîreyê Tirk mesref lê çû.

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1957

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
 – Hesenê Metê, nivîskarekî kurd
 28 Cotmeh — Hunermendê Kurd Ahmet Kaya di sala 1957an de hatiye dinyayê.

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1958

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
 9ê kanûna paşîn: Mehmet Ali Ağca li Yeşiltepe jidayîk bû.
 Dilşad Seîd li Duhokê jidayîk bû.

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1959

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1960

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan 
 13ê çiriya paşîn - Şewata Sînemaya Amûdê

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
 Yaşar Eroglu, nivîskarekî kurd

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1961

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
 24ê kanûna pêşîn – Îlham Alîyev, Serokdewletê Azerbaycanê
  – Zeynel Abidîn Han, nivîskarê kurd

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1962

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
5ê sibatê – Simon Mason, nivîskarê îngilîz

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1963

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1964

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan 
bok kürdistan

Jidayikbûn 
 1ê sibatê – Yüksel Yavuz, derhênerê kurd
 6ê nîsanê – David Woodard, rêveberê orkestraya amerîkî

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1965

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
 9ê adarê: Elías Antonio Saca González li Usulután jidayîd bû.
 26ê gulanê: Raşîd Hesso (jdb. li Hesekî), wênesazekî kurd, jidayîk bû.

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1966

Bûyer

Cîhan 
2ê îlonê - Şewata mezin a  bajarê Londonê destpêkir.

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
 26ê îlonê Helbestvanê Fransî André Breton li Parîsê mir
1967

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1968

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
 4ê nîsanê:Yek ji serokên têkoşîna bê fermaniya sîvîl û mafên mirovan Martin Luther King li Memphisê hat bidarvekirin
1969

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
Michael Peinkofer - nivîskar, rojnamevanê fîlm û wergêrê alman

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1971

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1972

Bûyer

Cîhan 
 10ê nîsanê: Li Îranê di şîddeta 7 noxteyê de erdhejek qewimî. Di erdhejê de ji sedî 20ê gel mir.

Kurdistan

Jidayikbûn 
 23ê hezîrana – Selma Blair, lîstikvana amerîkan
 30ê tîrmeha – Cameron Diaz, lîstikvana amerîkî

Mirin 
 26ê kanûna pêşîn: Harry S. Truman li Kansas City jiyana xwe ji dest daye.
1973

Bûyer

Cîhan 
 27ê kanûna paşîn – Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Viyetnamê peymana agirbestê îmze kirin.

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
 10ê nîsanê – Hêzên Îsraîlê êrîşî ser Beyrûdê kirin û yek ji serokên Fîlîstînî Ebu Yusuf En-Neccar, Kemal Advan û Kemal Nasir kuştin. 
 23ê îlonê – Pablo Neruda mir.
1974

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan 
 12ê gulanê – Leyla Qasim, Cewad Hemewendî, Nerîman Fûad, Hesen Hemereşîd û Azad Silêman Mîran li Bexdayê ji aliyê rejîma Bees ve hatin sêdarekirin.

Jidayikbûn 
 1ê sibatê – Rênas Jiyan, helbestvan û nivîskarê kurd.
 25ê tîrmehê – Ceylan li Dêrsîmê jidayik bû.

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1975

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
4ê îlonê – Sevim Dağdelen, ramyarekî alman ê Partiya çepgir ku bi eslê xwe kurd e.

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1976

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 

 11ê çiriya paşîn – Lisa Gleave , modela awistralî

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Şarug

Şarug, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.

Gundên Kanîreşê
Diyarê Dêrê

Diyarê Dêrê () gundekî Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Ehmediyê

Ehmediyê () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Kaniya Şêx

Kaniya Şêx () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Eqres

Eqres (1928, bi tîpên erebî Eqres û bi tîpguherîna fransî Acrasse; 1946, bi tîpên tirkî Akras; bi tirkî: Akbağ) gundekî bi ser bajarê Mêrdînê ve ye.

Çavkanî

Gundên Mêrdînê (navend)
Bilaliya

Bilalî, Bilaliya () gundekî bi ser bajarê Mêrdînê ve ye.

Li dûv mezinbûna bajarê Mêrdînê, gundên herêmê wekî taxan tên tomarkirin û navê gundê Bilalî bû "taxa Bilalî". Gund 5 km dûrî navenda Mêrdînê ye. Bi sedan sal e ku bi suryaniyan re jî cîrantî kirine jixwe dema ku mirov ji navenda Mêrdînê ber bi gundê Bilalî ve bi rê dikeve pêwîst e mirov ji ber Dêra Zehferan jî derbas bibe. 

Şêniyên gund malên xwe ji kevirên heremê lêkirine. Di her malekê de hêwanekê heye û li gorî hejmara malbatan mezinbûna malan jî tên guhertin û taybetmendiya wan a sereke jî dema zivistanê hundirê malê germ e, dema hevînê jî hundurê malê hênik e.

Pîrozbahiya Bilalî (dema Cehzera) 

Ev pîrozbahî li navenda Mêrdînê pir navdar e, bi piraniya wan şêniyên gund ve û bi şêniyên gund ên derdorê ve têne li dar xistin. Dema pîrozbahiyê jî hefteya ewil a gulanê ye. Dema Cehzera jî tên ravekirin, dema pîrozbahiyê gelek kes ji Mêrdîn û gundên derdora wê jî tên Bilalî û ji xwe re kêfî çêdikin. Ev pîrozbahî di Mezopotamyayê de ev heşt hezar salan e didome û destpêka serdem a çandinê hatiye pejirandin. Di vê erdnigariyê de her kes dicîvin û di bêndera gund de dema Cehzera ango dema çinînê pîroz dikin û qurbanan serjêdikin û xwarinên xwe li gel hev dixwin û dawiyê def, zirne û ribabê lêdixin û bi dengê ribabê ve şêniyên gund radibin dîlana mêrdînkî a ribabê dilîzin û dengbêj derdikeve ser dikê û dengbêjan distrê û wilo pîrozbahiya xwe ya qedîm pîroz dikin. Şêniyên gund dû xwarin û govendê, derdikevin li ser girê Bilalî Hebeş da ku ji bo tenduristiyê, ji bo pêşerojê û ji bo hêviyên xwe dua û şikir dikin ji Xwedayê pîroz re. Zarokên gund bafirokên xwe tînin û bafirokên xwe difirînin û gelek lîstikên kevnar û çandî dilîzin.

Dîroka navê gund 

Navê gund bi hin çîrokên ku şêniyên gund ve têne qalkirin dixuye navê gund ji Bilalê Hebeşî ye. Di çîrokê de dibêjin Bilalê Hebeşî, dema di Rojhilat Navîn de digere, hatiye gund û li ser girê beranberî gund bi alîkariya şêniyên gund ve ji xwe re malekê lêdike û tên gotin ku Bilalê Hebeşî azana sibehê berbanga sibehê li gund bang kiriye û loma jî navê gund bûye Bilalî.

Çavkanî 
      
      

Gundên Mêrdînê (navend)
Embarê, Mêrdîn

Embarê ()  gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Zonê

Zonê ( ) gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Dêra Xerabe

Dêra Xerabe () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Gundikê Osê

Gundikê Oskê () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.Gund ji deh malan pêk tê,nêzî Nisêbîn 22 km'yan e.Dara gundekî dîrokî 'ye ku ev gund nêzî dara bi 3ê km'yane

Gundên Mêrdînê (navend)
Mûsîka

Mûsîka ( ) gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Navdarên gund 
 Brader Hunermendê muzîkê

Gundên Mêrdînê (navend)
Kurka Çeto

Kurka Çeto () gundekî Omeriya ye ku girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)

Gundekî bi nav û deng e.
Bebilcewz

Bebilcewz () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye

Gundên Mêrdînê (navend)
Cewzat

Cewzat () gundekî ser bajarê Mêrdînê ye.

Dîrok 
Navê Cewzat ji pirbûna gwîzê wê yê berê tê; berê darê gwîza lê pir bûn.

Erdnîgariya Cewzatê 
Cewzat 17 km dûrî bajarê Mêrdînê ye. Aliyê rojhilat, bakur û rojava çiya ye, aliyê quble ova ye, li aliyê bakur û qublê daristan heye, kanî lê pirr in hema ava wan hindik e.

Avhewa 
Di bin bandora avûhewaya bejî de ye.

Gelhe 
Jimara rûniştvanan a di sala 2000'î de 117 mal û 790 mirov bû.

Aborî 
Gel xwe bi çandiniyê, heywan, komira mankirê û ji kenandina kevira xwe xwedî dikin.

Çand

Xwarina Cewzatê 
Goştê sêlê û nanê ji keva pir meşûr e.

Çêkirina binî 
Li gund dibistana navendî, pirtûkxane, dikan, şebeka ava vexwarinê, ocaxa tenduristiyê, xeta telefona mala, camî û qereqol heye. Rêya navbêna gund û Mêrdînê û gund û Şemrexê asfalt e.

Çavkanî 

Gundên Mêrdînê (navend)
Çeltûk

Çeltûk () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Domuza

Domuza () gundekî Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Hindula

Hindula () gundekî bi ser bajarê Mêrdînê ve ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Bihêrkê

Bihêrkê () gundekî bi ser bajarê Mêrdînê ve ye.

Gelhe

Galerî

Çavkanî 

Gundên Mêrdînê (navend)
Qesra Ehmedê Xêro

Qesra Ehmedê Xêro ( ) gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Qelitmera

Qelitmera ( ) gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Dêra Zehferanê

Dêra Zehferanê (Deyru'z-Zaferan) dêreke suryaniyan e ku dikeve 3-5 kîlometre li rojhilatê Mêrdînê. 

Dêra Zehferan di nava rezên tirî û daran hatiye avakirin. Dêra ku ji sê qatan pêk tê û piştî hate avakirin heta niha gelek beş li ser wê hatine zêdekirin. Ev dêra dîrokî û mezin 3-5 kîlometre li rojhilatê Mêrdînê dikeve. Di sedsala 4em de, di nava çiyayên biçûk de li nava rezên tirî û darên berûyan hatiye avakirin. Bi berhemên dîrokî yên Mezopotamya jorîn de berhemê herî zêde tê nasîn. Her wiha navenda cemaeta suryaniyên Qedîm e. 

Heta sala 932an bi qasî 640 salan di destê suryaniyên ortodoks de maye û bûye warê patrikên suryaniyan. Her çend gelek caran beşên cûda di salên cuda de li ser wê hatibin zêdekirin jî dîsa wekî yek perçeyî hatiye avakirin. Ev dêra ku wekî keşîşxaneyê jî tê bikaranîn, bi reng û ruyê wê, bi motîv û fîgurên li ser kevirên dîwarên wê hatine hûnandin reng û ruh dide dêrê. 

Tê gotin ku aramî ku baweriya xwe ji rojê dianîn û sucdeyî rojê dibûn; Beriya Îsa (B.Z.) bi 2 hezar sal berê heta piştî zayinê di her hojhilatê de ayîn pêk dianîn û dilsoziya xwe ya li hemberî rojê dianîn ziman. Piştî Îsa li vir Keşîşxane hate avakirin û aramiyên vir êdî dînê xiristiyaniyê pejirandin. Mozaîkên ku ji serdema aramiyan maye vê yekê piştrast dike. Ji ber vê yekê tê gotin ku beriya Îsa, perestgeha rojê bû. Pişt re ji aliyê romayan wekî keleh hatiye bikaranîn. Piştî Roma ji herêmê derketin, Azîz Şleymun hestiyên hin ezîzan anî vir veşart û keleh kir keşîşxane.

Ji ber vê yekê jê re dibêjin Keşişxaneya Mor Şleymun. Piştî ku Metrepolîtê Kefertuth Aziz Hananyo di sala 793an de vir restore kir, ev keşîşxane li ser navê wî wekî Keşîşxaneya Mor Hananyo hate binavkirin. Piştî salsala 15’an ji ber pinçar û gihayê zafaran (safran) li derdorê wê çêbû navê Keşîşxaneya Safran (Dey- rulzafaran) hate gotin. Keşîşxaneya ku di herêmê de herî mezin û zindî ye, hêj deriyê wê ji xizmeta olî û ayinan re vekiriye. Her sal bi hezaran turîst ji dervê welat û hundirê welat tên wê ziyaret dikin. Taybetiya vê Keşîşxaneyê ya herî balkêş gora 52 patrîkên suryanî heye. Kîlometreyek li bakurê keşişxanê Dêra Dayika Meryem (Perestgeha Theodoros) û Keşîşxaneya Mor Yakup heye. Herdê keşîşxane sêkuç in. Di hundirê keşîşxanê de pirtûka pîroz încîl û gelek perhemên dirokî hêj li vir tên parastin. Wer wiha tê gotin ku berê vir navenda tipê bû. Xerabeyên Xaxê jî bingeha şaristaniyek dîrokî hembêz dike.

Qubeyên wê ji daran hatiye hûnandin. Dîwarên wê yên derve û hundir ji kevirên şehkirî û xemilandî hatiye pêçan. Keşîşxaneya Deyrulzafaran demek pir dirêj wekî wargeha perwerdehiya Suryaniyan û dibistan hatiye bikaranîn. Tê gotin ku yê yekem car çapxane aniye herêmê patrîkê keşîşxaneyê 4emîn Petrûs ku di sala 1895an de jiyana xwe ji dest da ye. Ev dêr û keşîş niha navenda îbadetxaneya suryaniyan e. Her sal ji çar aliyên cîhanê suryaniyên ku li cîhanê belav bûne tên vir ziyaret dikin, li vir dua û ayina dikin.

Çavkanî 

Dêrên Mêrdînê
Dêrên suryaniyan
Tor
Golyêt

Golyê () gundekî Omeriya ye ku girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Kuçûka

Kuçûka () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Dêrdûk

Dêrdûk () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Gundikê Heydo

Gundikê Heydo () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Xirbê Qeblo

Xirbêqeblo ( ) gundekî Omeriya ye ku girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Şêxan-Siltan Şêxmûs

Şêxan-Siltan Şêxmûs (), gundekî ser bajarê Mêrdînê ye.

Galerî 

Gundên Mêrdînê (navend)
Sirêçk

Sirêçkê () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.Xwedanê gund ji destpêkê GIRD ELi (bavpîr u serokê aşîreta Bublanî'ya) Mala Eli,Mala Osmên u Mala Hemed'in.
Xwedê jê razî Usifê Elî(Yusuf Arun)30 salî rêvebir u serkêşê Sirêçkê(Tandır)bu.Herwiha gundê Gundik(Yeniköy) u Sarîncê jî(Sulak)girêdayî Sirêçkê bu.Pistî vefat kirina Usifo (Yusuf Arun)Sirêçkê bêxwedî dimîne,nezanî,kevneperestî zêdedibe u Sirêçkê wek peytextê Bublanî'ya rola xwey serkêşî roj bi roj winda dike.Dibistan u nexwesxana Sirêçkê ji terefê sîxurên der dora nêzîkî Sirêçkê've tê varankirin,malbatên li gund göçber dibin u jiyana xwe bi deh(10)salan li metropolan şerpeze dibin.Piştî salê notîde(1990)Sarîncê,Gundik ji Sirêçkê vediqetin u Sirêckê tenê dimini.

Piştî sala 2005'de nêvî ji wan ê penaber bibun disa hêdî hêdî vedgerin Sirêçkê. 

Gundên Mêrdînê (navend)
Gundê Semho

Gundê Semho (), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Mensûryê, Mêrdîn

Mensûryê an Misûriyê (), gundekî bi ser bajarê Mêrdînê ve ye.

Li pişt Kela Merdînê di navbera kelehê û zinarê de ava bûye. Bi meşê bîst deqa mirov digehêje navenda Merdînê. Gundekî pir dîrokî ye, ji aliyê gelê ermenî ve hatiye avakirin. Heya neha dêr û wargehê dînê xiristaniyê li gund hene. Heya sala 2001 hejmara vir 560 mal bûn, niha bûyê bajarok. 

Li gund gelek şkeft hene ku ji dîroka kevn hatine avakirin; Şkefta Guzê, Efera Keçikan, Efera Navê û Efera Pîrebokan û Şikeftikê Melhebê hin ji wan in. 

Li jora gund gelek qesr jî hene Qesra Fexriyê, Qesra Îskender (ku ji aliyê Îskenderê Mezin ve hatiye avakirin), Qesra Mişrifê, Qesra Şehtena, Qesra Dîno, Qesra Betrek û Qesra Eysincê hin ji wan in. 

Mirovê gund bi piranî aboriya xwe bi pez û reza dike. Zinarê Mêrdin di destê Dayşiyan (nave eşîra gundê Misuriyê) de ye. Axa wî gund pir devlemend e.

Gundên Mêrdînê (navend)
Qurdîs

Qurdîs ( ) gundekî Omerya ye ku girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Kanîguriyê

Kanîguriyê (), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Şatih

Şatih () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Kuferdel

Kuferdel (), gundekê girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Gundikê Hilo

Gundikê Hilo (), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Pîrebok

Pîrebok ( ), gundekê girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Binêrin
 Pîrhebok

Gundên Mêrdînê (navend)
Qelendera

Qesirciran () () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.Navê gund ne Qelendera ye Qesirciran e.

Gundên Mêrdînê (navend)
Hecîxela

Hecîxela (), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Qesra Qelenderan

Qesra Qelenderan () gundekî Mêrdînê ye.

Gelhe

Çavkanî 

Gundên Mêrdînê (navend)
Zêdyê

Zêdyê ( ), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Bîrzirav

Bîrzirav (), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Tilşihîr

Tilşihîr (), gundekî bi ser bajarê Mêrdînê ve ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Bozqetrê

Bozqetrê (), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Bixêdîk

Bixêdîk () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gelhe

Çavkanî 

Gundên Mêrdînê (navend)
Şeqlan

Şeqlan () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Xerabderbê

Xerabderbê ( ) gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Gurgurîn

Gurgurîn () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Gocek

Gocek (), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Dîbek (giya)

Dîbek giyayek di nav bexçan de şên dihê û zirerê dide şitilan.

Flora
Tilêflê

Tilêflê ( ) gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Miqbila Jêr

Miqbila Jêr ( ), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Miqbila Jor

Miqbila Jor ( ), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Girmasek

Girmasek (), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Tiwêrîk

Tiwêrîk ( ), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Mûsegewr

Mûsegewr (), gundekê girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Dikûk

Dikûk () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Bîrtewa

Bîrtewa (), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Gundê Nûrkê

Gundê Nûrkê (), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Girherîn

Girherîn (), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Şevreşk

Şevreşk () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Xubêr

Xubêr, (), gundekê girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Qews

Qews (), gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Qeraşîka Jor

Qeraşîka Jor ( ) gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Qeraşîka Jêr

Qeraşîka Jêr ( ) gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Zeytûna

Zeytûna ( ), gundekê girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Zaqirt

Zaqirt, gundekê girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Çal

Çal, çalav an jî bîr navê korta di nav erdê de ye ku ava baranê an jî ava binê erdê tê de kom dibe. Di demên berê de gundan ji bo ava bikaranînê çal dihatin çêkirin. Lê li gelek deveran jî çalên xwezayî hene. Li Kurdistanê hê jî li gelek gundan çal ji bo hewcebûna ava malê tê bikaranîn.

Galerî

Mijarên têkildar 
 Avkêşk

Girêdanên derve 

Çal
Şêxanê Jorî

Şêxanê Jorî gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Çilkanîkan

Çilkanîkan gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Xanika Jor

Xanika Jor, gundekî girêdayî navçe Şemrex a ser bi Mêrdînê ve  ye.

Gundên Şemrexê
Xanika Jêr

Xanika Jêr (), gundekî bi ser Çinara Diyarbekirê ve ye. Ê ku ev gund ava kiriye mala Şengê ye. Eslê xwe ji Licê hatine û ev gund ava kirine.

Gundên Çinarê
Xudûr, Şemrex

Xudûr ( ) gundekî girêdayî navçe Şemrex a ser bi Mêrdînê ve  ye.

Gundên Şemrexê
Gundik, Kercews

Gundik, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Krecewsê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.

Gundên Kercewsê
Gundik, Mêrdîn

Gundik () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)
Lev Trotskî

Lev (an jî Leon) Davîdovîç Trotskî (bi rûsî: Лев Давидович Троцкий, Lev Davidovich Trotsky) (jdb.  li Yanowka, Ûkrayna; m.  li Coyoacán, Meksîk) siyasetmedar, fîlozof, şoreşger û yek ji pêşengên Şoreşa Cotmehê ye.

Bi navê Lev Davîdovîç Bronşteyn li Yanowka di malbateke bingeh-cihû de ji dayîk bûye. Trotskî kod navê wî ye. Avakerê Artêşa Sor a YKSS, teorîsyenekî Marksîst bû cihekî wî yê girîng hebû di destpêka şoreşa sosyalîst a li Rûsyayê. Piştî mirina Lenîn, nakokî di nava pêşengên şoreşê de derdikeve. Trotskî bi navê "şoreşa bêdawî" eniyeke avadike. Gorî wî divê mirov bi deskeftinên li Rûsyayê nesekine, şoreşê him li Rûsya, him jî li rûyê dinyayê nûvejîne. Xebat û nêrînên wî him li rûyê dinyayê gelek dostan, him jî dijminan dertîne holê.

Têkoşîna mezin di navbera Stalîn û Trotskî de pêk tê. Stalîn biserdikeve û Trotskî ji hemî peywirdariyên xwe tê destkişandin. Berê şoreşa Lenîn difikirî vediguhêze û dikeve bin bandora Stalîn. Stalîn hemî demokrasiya sosyalîzmê radike, bi sed hezaran mirovan zindanî dike. Sosyalîzma ku dê azadî bianiya, tirs, zilm û zordariyê tîne. Trotsky ji YKSS tê derkirin. Di nava salên 1929 û 1933 li Stenbola Tirkiyê dijî.  da ji hemwelatiya YKSS tê avêtin.

Stalîn ti rehetiyê nade wî. Lawê wî tê kuştin û keça Trotskî li Berlînê tê dînkirin. Trotskî ji Fransa, Norwêc û cihê ku diçe tê derkirin. Ajanên Stalîn nahêlin ew têkoşîna xwe bidomîne. Di  de li Meksîkê ji aliyê sîxureke Stalîn tê kuştin.

Galerî

Girêdanên derve 

Sosyalîstên cihû
Şoreşgerên rûs
Siyasetmedarên rûs
Nivîskarên komûnîst
Jidayikbûn 1879
Mirin 1940
Teorîsyenên marksîst
Tîmûrleng

Tîmûr di 8-ê Avrêl sala 1336-an de li bajarê Kes li Ozbekistanê hate dinê. Bavê wî Turagay (Turgay), diya eşîra Barlas, û diya wî, Tekine Xatûn bû. Tîmûr bi Farisî bi Farisî re navê Farisî û bi Aksak Timur bi tirkî hate gotin, ji ber ku lingê wî yê rastê bi bêrehm dimeşiya.
Tamerlan(ya jî Tîmûr) (bi kurdî: Tîmûrleng (ango Tîmûrê ku leng e, lingekî wî leng-kût-seqet bû) (z. 9'ê avrêlê 1336 li Keş; m. 18'ê reşemiyê 1405 li Çîmkent) yek ji keyê tirk-mongolan ê navdar bû.

Çavkanî 

Mongol
Mêr
Jidayikbûn 1336
Mirin 1405
Cengîz Xan

Çengîz Xan (bi mongolî: Чингис Хаан, yanî ; yê rast Temûçîn, Тэмүүжин, yanê hesinkar), (jdb. 1155, 1162 an 1167; m. 18ê tebaxê 1227) yek ji serdarên navdar ê Mongolan bû.

Çengîz Xan bi barbariya xwe tê naskirin. Yek ji barbarên herî mezin ê dîroka mirovahiyê ye. Di çanda kurdî de jî barbariya Çengîz Xan, Tîmûrleng, Atîlla, hwd cihekê girîng digirin.

Tê gotin ku ji qebîleya Kiyatê ye û bavê wî navê Temûçîn lê kiriye û dema ku hatiye dinê di çengê wî de xwîn hebûye û ji bo wê gotin ku ew dê bibe şervanekê mezin.

Çengîz Xan ji aliyê bavê xwe ve xizmê Kabûl Xan, Ambagaî û Kûtûla Xan e. Dewleta Mongolan bindestê Xanedana Jin de bû û dema ku ji aliyê wan ve hatiye hilweşandin, bavê wî Yeşugey, bû serekê qebîleyên Mongolan.

Bi navê Hazar Kasar, kaçîûn û Temuge ve 3 birayên wî, bi navê Temûlîn ve xwişkeka wî û bi navê Bekter, belgutey ve 2 biramariyên wî hebûn.

Jina wî ya yekem Borte ye. Borte, dema ku nû mêr kiribû ji aliyê qebîleya Merkîtan ve hatibû revandin lê paşê ji aliyê Temûçîn ve dîsa hatiye rizgarkirin. Borteyê 4 zarok anîne dinê. Navê wan; Cûcî, Çaxatay, Ogedey, Tolûy e. Xêncî van a gelek jin û zarokên wî hebûne û hejmara keçên wî jî nayê zanîn.

Zarokatiya Temûçîn gelek dijwar derbas bûye. Hê di 9 saliya wî de bavê wî ji aliyê teteran ve hatiye jehrandin û di 9 saliya xwe de bûye serekê qebîleyê. Lê qebîleya wî ji bo ku serokatiya zarokekî qebûl nekin ew terk kirin. Di nêçîrê de biramariyê xwe yê bi navê bekter kuşt û bû sermiyanê malê.

Di sala 1190ê de Konfederasyona Mongolan bi yek kir û ji bo hakimiyeta xwe bi navê Yasa qanûnek da nivîsandin. Paşê şerekî de Tûxrûl Xan û destbirakê xwe Camûka têk bir û hemû konfederasyonên Mongolîstanê yek kir. Li pey wê re komcivîn dîsa kombû û navê Cengîz Xan dan wî.

Di sala 1215an de Çîn kir bin destê xwe, di sala 1220an de Dewleta Xwarezmşahan hilweşand û sînorên xwe li Deryaya Japanê heta Deryaya Qezwînê berfirehkir.

Di sala 1227an de di rêya sefera Çînê de jiyana xwe ji dest da. Li gorî kevneşopên Mongolan cihê gora wî hatiye weşartin û nayê zanîn.

Di çanda devkî ya Kurdî de Cengîz Xan 

 Ji Çengîz Xan pirsîne şerefa herî mezin çiye? Gotiye bidestxistina keçên dijmin, dîtina girînên dayikên wan e.
 Cihê ku Çengîz lê derbas dibû ûrtê kûçikan diqeliyan (Mongolan goştên kûçikan dixwarin).
 Heger Çengîz Xan ne ehrîman (şeytan) be, wê gavê Xwedê pêdivî bi şeytên nîne.
 Çengîz (bo paşayên Osmanî jî tê gotin) diqehirî ka çima bavê wî zû miriye û Çengîz ew bi destê xwe nekuştiye.
 Çengîz (bo Tîmûrleng û paşayên Osmanî jî tê gotin) zebeş bi mirovan dida xwarin û digot hêjîr birrîn.
 Kê ji meytên mirovan Masîs (Sîpanê Xelatê) çêdikir? Çavbeqan (bo Tirk-Mongolan).

Giredanê dervê 

Mongol
Key
Jidayikbûn 1160î
Mirin 1227
Kabûl

Kabûl (bi navê fermî کابل Kabol), paytext û bajarê herî mezin ê Efxanistanê ye ku li rojhilatê Efxanistanê cih digire. Bajêr di heman demê de şaredariyek e ku beşek ji parêzgeha Kabûlê pêk tîne û ji aliyê îdarî ve li 22 navçeyên şaredariyê hatiye dabeşkirin. Li gor texmînên sala 2023an nifûsa Kabûlê nêzîkî 5 milyon kes e. Kabûl wekî navenda siyasî, çandî û aborî ya Efxanistanê xizmet kiriye û bi bajarvanîbûna bilez, Kabûl bûye 75em bajarê herî mezin ê cîhanê û bajarê sereke yê Efxanistanê.

Bajarê îro ya Kabûlê li aliyê jor, di nav newalek teng de ji aliyê Çiyayên Hindokûşê û li aliyekî din jî ji aliyê Çemê Kabûlê ve  hatiye dorpêçkirin. Bi bilindahiya 1790 metreyan ji asta deryayê, bajêr yek ji bajarên paytextê herî bilind ên li cîhanê ye. Navenda bajarî taxên bajêr ên kevin digire vedigire ku herêmên Pira Xaştî, Xebgah, Kehforoşî, Deh-Efganan, Çendavel, Şorbazar, Seracî, Zana-Xan û Bagê Elîmerdan wedihewîne. Tê pêşbînîkirin ku dîroka Kabûlê ji 3.500 salan zêdetir e ku bi kêmanî dîroka bajêr ji dema Împeratoriya Farisî ya Axamenişî ve vedigere.

Di sedsala 16an de, Împeratoriya Mughal Kabûlê wekî paytexta havînê bikar anî, di vê demê de bajêr pêşveket û girîngiya bajar zêde dibe. Heta ku di sala 1747an de ji aliyê Împeratoriya Efxanîstanê ve di dawiyê de kete bin desthilatdariya herêmî, Kabûl piştî êrîşa Nadir Şah ya Hindistanê demekê kurtî kete bin kontrola Afşariyan. Di sedsala 19an de bajar ji aliyê îngilîzan ve hat dagirkirin lê piştî danîna peywendiyên derve û peymanan, îngîlîz neçar man ku hemû hêzên xwe ji Efxanîstanê vekişînin û vegeriyan Hindistana Brîtanî.

Kabûl bi baxçe, bazar û serayên xwe yên dîrokî tê naskirin ku mînakên navdar Baxçeyên Babûr û Qesra Darul Aman û Qesra Argê ye. Di nîvê duyem ê sedsala 20an de bajêr dibe rawestgehek li ser rêya hippi ya ku ji hêla gelek ewropiyan ve hatiye bikaranîn û bajar di vê demê de paşnavê "Parîsa Asyaya Navendî" wergirdigire. Lê ev heyama aramiyê di sala 1978an de bi Şoreşa Saur û piştre bi êrîşên leşkerî ya Sovyetê ya di 1979an de bi dawî dibe û di sala 1989an de şerê dirêj a Sovyet û Efxanîstanê despêdike. Salên 1990î bi şerên navxweyî yên domdarên di navbera komên cûda yên îslamîstên efxanî yên belavbûyî de ku piraniya bajêr wêran kirin, derbas dibe. Di sala 1996an de, Kabûl ji aliyê Talîban ve bi şerê çar salan ku bi komên din ên efxanî re dewam dike, bajêr dikeve destê Talîban. Piştî ku bajêr dikeve destê Talîban, demek kurt de bi pêşengiya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê di sala 2001an bajêr dikeve destê Dewletên Yekbûyî. Di sala 2021ê de, piştî vekişîna hêzên leşkerî yên bi pêşengiya Dewletên Yekbûyî ji Efxanistanê, Kabûl careke din ji nû ve ji dikeve destê Talîban.

Wêne

Çavkanî

Girêdanên derve

Paytextên Asyayê
Efxanistan
Andorra la Vella

Andorra la Vella (bixwîne Endorre le Welye), paytexta Andorrayê ye. Nifûsa bajêr 22.884 e. Rûerda wê 12 km² ye û bilindahiya wê ya ji deryayê 1.409 m ye.

Gelhe 
Zimanên fermî li Andorra la Vella katalanî ye, lê belê bi spanî, portûgalî û frensî jî tê axaftin. Gelhe bi pirranî katolîk e.

Keç û kurên Andorra la Vellayê 
 Albert Celades (jdb. 1975), gogvanê spanî
 Marc Bernaus Cano (jdb. 1977), gogvan
 Marta Roure (jdb. 1981), stranbêj
 Albert Salvadó (jdb. 1951),nivîskar

Girêdanên derve 

Andorra
Paytextên Ewropayê
Luanda

Luanda (navê berê: Loanda), paytext û bajarê herî mezin ê Angolayê ye. Li qeraxê Okyanûsa Atlantîk e û lîmana herî mezin a Angolayê ye. Di 1995'an de nifûsa xwe 3 milyon bû.

Çavkanî

Angola
Paytextên Afrîkayê
Saint John's

Saint John's, paytexta Antîgua û Berbûda ye. Saint John's navenda bazirganiya vî welatî û lîmana sereke a grava Antigûayê ye. Saint John's ji dîroka xwe ya kolonîbûnê ya sala 1632 hetanî serxwebûniya xwe ya sala 1981 û îro jî têde navenda birêvebiriyê ye.

Nifûsa xwe 81 799 û rûerdê xwe 10 km² ye.

Pêşangeh

Girêdanên derve 

Antîgua û Berbûda
Kwame Nkrumah

Kwame Nkrumah an bi navê dirêj Francis Nwia Kofie Kwame Nkru-mah (jdb.  li Nkroful, Gana - m.  li Bûkareşt, Romanya) zanyarekî ganayî, siyasetmedar, pan-afrîkayî û yek ji pêşengên tevgera afrîkayiyan a li dijî kolonyalîzmê bû.

Li Ganayê ji dayik bûye û li DYA perwerde dîtiye. Yekemîn serokwezîrê Ganayê ye. Xwedî nêrînên sosyalîst bû. Ji bo tevahiya Afrîkayê têdikoşiya. Di serîlêdaneke xwe ya li Çînê, leşkerên rastgîr derbeyeke leşkerî pêk tînin û Nkrumah êdî dibe penaber. Heya dawiya jiyana xwe ji bo parzemîna Afrîkayê, dawîlêanîna kolonyalîzmê, pêkanîna sosyalîzm û azadiya mirovan têdikoşe. Nêrînên wî gelek alîkar û ewqas jî dijkar peyda dikin. Sosyalîzma wî difikirî ji aliyê gelek Afrîkayiyan jî dihate rexnekirin.

Îro herçendî fikrên wî ewçend nayê parastin jî, Nkrumah ji bo gelek ciwanên afrîkayî wekî sembolek e.

Çavkanî 

Nkrumah
Nkrumah
Xirabê Tûyan

Xirabê Tûwa, anku Xirabê Tûwan an Xirabê Tûyan (1928: خراب تويان / Kherab touyan; ), gundekî ser navçeya Hezexa Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.

Li gor çavkaniyan Xirabê Tuwa di salên 1800 pê de hatiye avakirin carek dî. Berî bê avakirin wêranbajarek bû, navê vî bajarî Harbiltutik e, lê çiqas rast e û çiqas xelet e ne diyare û ji hêla kîve ev çihjiyan kengî hatiye avakirin û wêrankirin, çi çavkaniyên dirust berdest tune ne. Di dawiya 1700'î serê salên 1800'î de cardî kesekî bi navê Micad ve hatiye avakirin. Micad bi xwe kurê Silêmanê kurê Kencoyê kurê Xencerê kurê Akûp; Akûp bi xwe ji begê serhedê li gorî çavkaniyan begê eşîra aliyan (alike, alîke). Xirabê Tuwa ser Hezex parêzgeha Şirnexê, bakûrê Kurdistanê herêma deştê. Li bakûrê çiyayên Sipî, başûrê wê jî deşt e, mezra wê pir e cografiya wê ber kevir xwesiya wê vikî, mazî, dexil, rez û warz. ji bo heywan û lawir xweza ye. Hesaba sed û sîh mal û heftsed şînî têde dijê.

Gundên aqarên Xirabê Tuwa Xirabê Neriya, Barim, Kovex, Deştadarê, Dikî, Kavilêsefo, Pelîsî, Sivik, Zergûs û Mijmijok. Rêya Xirabêtûwa sisê rê ên taybet navgînan (tirombêl) jê diçin. Roava Hezex, rohilat Cizîr, başûr Îpek. Ava Xirabê Tuwa ji bîra têtin bikaranîn.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Hezexê
Îbn Meymûn

Îbn Meymûn an jî Rabî Moşe ben Meymûn (רבי משה בן מיימון), ku bi navê Rambam jî tê naskirin (jidayikbûna wî 30'ê adara 1135'an li Kordobayê - mirina wî 13'ê qanûna 1204'an, li Fostatê, Misir), fîlozof û teologê Cihû, nagidê (serokê civaka) cihû li Misrê û doktor li hewşa Selahadîn de, ew di nav cihûyên rabînîk de navdar bû. 

Dibêjin gerek mirov mezinbûna wî û hejabûna wî bi mezinbûna kêla serê wî bipîve:
"Mi Moshe ad Moshe lo kam ké Moshe" (Ji Mûsa bi heta Mûsa, yekî weke Mûsa ranabe) 
sûreta 34, 10: "piştî wî re kesekî weke Mûsa ji Israîlê derneket. Wî bandoreke hêja li ser fîlozofên medyaval kiriye. Xiristiyan wî bi navê Moïs, Maïymunid û misilman wî bi navê Mûsa bin Meymûn ibn Ebdela el-Kûrtûbî el-Îsraîlî nas dikin . 

Berhema wî ya yekem nerxîna li ser Mîşna ye. Ji bona ku adetên (Mishna) yên cihûtiyê ku bi hezar salan ji hev bela bû bûn, bicebirîne, wî berhema dîrokî "Mîşnê Torah" ne bi erebî, ne jî bi aramî lê belê bi îbraniyeke xas nivîsand. Berhema hîn îro jî, çarçoveya, zagonên rabînîk pêk tênin. 

Wî mantiqa felsefeya Aristotelesyen li ramana îbranî şîrove kiriye û deriyên nû di psîkolojî û di etnik de vekirne. Lê belê têkariya wî ya herî girîng bi pirtuka "Rêbera ji rê ketiyan" ku tê de ol û zanyariyê li hev têne pêk tê (ev bi erebî nivisandiye).

Çavkanî 

Fîlozof
Jidayikbûn 1130î
Mirin 1204
Kosegelî

Kosegelî yek ji elementên zargotina kurdî ye. Li hin deveran bi navê "Kalê û Pîrê", "Apo û Etê", "Kalê Gaxan", "Serê salê" hwd jî tê binavkirin.

Cureyekî şanoyê ya civakî ye. Qiloçên kalê hene. Li serê pîrê temeziyeka sor tê dayîn. Divê yek jî "Ereb" be. Ango xulam, xizmetkar. Mal bi mal tê gerandin û cure cure skeç tên leyîstin. Herkes gorî dilê xwe rûn, şekir, ard, dirav hwd dike satila Ereb. Piştî gerê ciwan li cihekî kom dibin ji parsa wan helaw hwd çêdikin û dixwin. Li mal, gom an kadînekê heya sibehê govend tê lidarxistin, pêkenok têne gotin.

Mijarên têkildar 
Gaxend

Çavkanî 

Folklor
Balfis

Bavsê () gundekî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya parêzgeha Mêrdînê ye. Nivîskar Firat Cewerî ji vî gundî ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Bedras

Bedras () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Belana

Belana () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Belik

Belik (bi tirkî jî Belik) gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Belotî

Belotî () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Bizdoxan

Bizdoxan () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Bizmaro

Bizmaro () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Bixur

Buxur (), gundekî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya bi ser Mêrdînê ve ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Çemê Qêntir

Çemê Qêntir () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Çildiz

Çildiz () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Dede

Dede () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Demirlê

Demirlê () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Dêra Çolê

Dêra Çolê () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Dêşî

Dêşî () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Devşil

Devşil () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Diresor

Diresor () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Dirîk

Dirîk  () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Dugurk

Dugurk () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Navê min Sor e (pirtûk)

Navê min Sor e romaneke Orhan Pamuk e, ew xwediye Xelata Nobelê ya Wêjeyê ya 2006an e; "Navê min Sor e"  ji alîyê Mistefa Aydogan ve li zimanê Kurdî hatiye wergerandin.
Romanê  sala 2003'ê xelata navdara International IMPAC Dublin Literary Award
û xelata Fransî ya Prix du meilleur livre étranger û sala 2002'ê jî xelata Îtalyayî ya Premio Grinzane Cavour wergirtin.

Lehengê serekî di romanê de mînyatûrîstekî Osmanî ye. Pirtûk li ser kuştina nîgarkereî ye û Orhan bi awayekê paşmodernane li ser babetî dinivîsit. Orhan felsefe, evînî û sihrê têkhil dikit û bi vegêrana neh rojên befrî yên zivistana sala 1591'ê pencereyekê li hukmê Siltan Miradê Sêyê vedikit.
Roman
Kaxez

Kaxez an jî qaqez an jî Pelik, cureyekî forma wê ji dar û beran hatiye çekirin e. Dibe rûpelên tenik û dibe tişta herî girîng ya mirov li ser dinivisîne.

Girêdanên derve 

Kaxez
Êlaska

Êlaska  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Gundî bi piranî Kurdên gundên Omerîya nin wek Merzeqa.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Elîbeg

Elîbeg  ( ),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Mezre 
 Şahênik

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Endewl

Endewl  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Erbete

Erbete  (), gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Ernebî

Ernebî  (), gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Eynterî

Eynterî  (), gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Fêzik

Fêzik  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Fitin

Fitin  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Dîroka Fitin ê pir kevne. Lê belê di vî warî de çi agahîyek berfireh tuneye. Pêdivîya xebatek arkeolojik heye û ev gund ji turizma çandîre cîhekî taybete. Gelek warên taybet heye ku bi kevirên kevnare hatine hûnandin. Lê dîsa van deran niha xerabeye. Her wiha li Gundê Fitin ê netewê Ermenî û Kurd bi hevre jî jiyane (1750-1800). Ji van Kurda Hemzoyî xwedîyê gund bûne. Dura ji ber şerekî malbata Hemzoyî piştî salên 1920'î ji gund derketinin. Niha jî malbata Mercan li vir dijîn. Lê hejmara gundîya her dihere kêmtir dibe.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Gamir

Gamir  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Girê Sor, Dêrika Çiyayê Mazî

Girê Sor ( ) gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Mezre 
 Sûsik

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Girsarinc

Girsarinc  (), gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. Ji ber ku li vî gundî agirpijên ku wextekê çalak bûne heye û wan ev agirpij bi nêta sarincê bi kar anîne navê vî gundî bûye Girsarinc.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Girxank

Girxank () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Guradir

Guradir  (), gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Hamidiyê

Hamidiyê (), gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Heboşî

Heboşî (), gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Hedbê

Hedbê (), gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Heramiyê

Heramiya an Heramiyan an jî Heramiyê  () gundekî ku bi navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya Mêrdînê ve girêdayî ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî