nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
E

Pir manên E (ya e) hene.
 Herfê E, seke E (tîp).
 Di fîzîk da E kurtenavê şîyanê ye.
 Di kîmya da E kurtenavê Vîtamîn E ye.
 Di nîşanên xeterê di kîmya da E kurtenaveke. Ew dibêje, tiştek kane biteqe.

Kurtenav
F

Pir mana ên Fê (an fê) hene.
 Herfa F, binêre F (tîp).
 Di kîmyayê da F kurtnavê Fluorê e.
 Di fîzîkê da F kurtnavê hêzê e.
 Di fîzîkê da °F kurtnavê Grad Fahrenheitê e.

Kurtenav
I

Pir manên I (ya i) hene.
 Herfê I, seke I (herf).
 Di kîmya da I kurtenavê Îyod ye.
 Di fîzîk da I kurtenavê hêzê kehreba ye.
 Di hejmarên romî da I kurtenavê yeke (1).

Kurtenav
J

Pir manên J (ya J) hene.
 Herfê J, seke J (tîp).
 Berê di kîmya da J kurtenavê Îyod bû, îro kurtenavê xwe I ye.
 Di fîzîk da J kurtenavê Joule e.

Kurtenav
L

Gelek wateyên Lyê (ya L) hene.
 Tîpa L, seke L (tîp).
 Di fizîkê de l kurtenavê dirêjbûnê ye.
 Di fizîkê de l kurtenavê pîvana litrê ye jî.
 Di biyolojî de L. kurtenaveke ku navê Carl Nilsson Linnaeus destnîşan dike.
 Li gor hejmarên romî L nîşana hejmara 50'î ye.

Kurtenav
Lîtir

Lîtir yekê hindirê ye. Kurtenavê lîtirê l e.

Lîtirek
1.000.000 mîkrolîtir in.
1.000 milîlîtir in.
1 hindirê dêsimitir e.
 kîlolîtir in.

Hindir
Yeke
Kîlolîtir

Kîlolitir yekê hindirê ye. Kurtenavê kîlolitirê kl e.<p>
Kîlolitrek
1.000.000.000 mîkrolitirin.
1.000.000 mîlîlitirin.
1.000 litirin.
1 hindirê mitire.

Hindir
Yeke
Milîlîtir

Mîlîlitir yekê hindirê ye. Kurtenavê mîlîlitirê ml e.<p>
Mîlîlitrek
1.000 mîkrolitirin.
1 hindirê sentîmitire.
 litirin.
 kîlolitin.

Hindir
Yeke
Mîkrolîtir

Mîkrolîtir yekeya hindirê ye. Kurtenavê mîkrolîtirê µl e.

Mîkrolîtirek
1 hindirê mîlîmitir e.
 milîlîtir in.
 lîtir in.
 kîlolîtir in.

Hindir
Yeke
Μl

µl kurtenavê mîkrolitire.

Kurtenav
Yeke
Ml

Du manên ml hene.
 Di Lîsteya kodên ISO yên dewletan ml ê Malî ye.
 ml yekê hindirê ye. Ew kurtenavê mîlîlitire.

Kurtenav
Kl

kl kurtenavê kîlolitire.

Kurtenav
Yeke
Metre kûb

Metre kûb, hundirî metre ya m³ dibêjin, çiqas di tiştekî de ye. <p>

Hundirî metreyek
 1.000.000.000 milîmetre kûb e.
 1.000.000 sentîmetre kûb e.
 1.000 desîmetre kûb e.

Hindir
Yeke
Milîmetre kûb

Milîmetre kûp ya mm³ dibêjin, çiqas di tiştekî da ye.<p>
Hindirê milîmetreyek
 sentîmitirê kabik e.
 dêsimitirê kabik e.
 mitirê kabik e.

Hindir
Yeke
Sentîmetre kûb

Hindirê sentîmitir ya cm³ dibêjin, çiqas di tiştekî da ye.<p>
Hindirê sentîmitirek
1.000 mîlîmitirê kabik e.
 dêsimitirê kabik e.
 mitirê kabik e.

Hindir
Yeke
Desîmetre kûb

Hindirê dêsimitir ya dm³ dibêjin, çiqas di tiştekî da ye.<p>
Hindirê dêsimitirek
1.000.000 mîlîmitirê kabik e.
1.000 sentîmitirê kabik e.
 mitirê kabik e.

Hindir
Yeke
M³

m³ kurtenavê hindirê mitirê ye.

Kurtenav
Yeke
Cm³

cm³ kurtenavê hindirê sentîmitirê ye.

Kurtenav
Yeke
Dm³

dm³ kurtenavê hindirê dêsimitirê ye.

Kurtenav
Yeke
Nermalav

Nermalav an nivîsbarî () bi kurtahî hindek rênumayî û firman in ko bi zimanê makîneyê ji bo kompyûterekê hatine nivîsîn û hişkalav (hardware) bi wan karê ko ji bo hatîye diyarkirin bi cih dikit. Nermalav parek ji bîrdank (memory) a komputerê ye. Mirov dikarit bê guhartina hişkalavî nermalavî biguhêrit û bi vî awayî karekê nû ji kompyûterê bixwazit bê hindê ko kompyoter bi awayekê nemazeyî ji bo hindê hat bit çêkirin. Bi berbelavî nermalav formekê algorîtmî e ko bi awayê zincîreka firmanên makîneyî dihêt hebûnê.

Bervajî pêkhatên fîzîkî ên kompyoterê, nermalav bernameyek e ko kompyoterê kare dikit erkekê nemaze bicih bikit. Hindek nermalav Nermalavên Karberî in, wekî bernameyek ji bo vewijartina peyvan (anko Word Processing). Hindek nermalav ên dî Nermalavên Dozenî (sîstem) in, wekî dozen ên bicihkirinê (Operating System) ko dibin navgînek di navbera hişkalavî û nermalavên dî da.
Peyva nermalav bi vê ramanê ji bo cara pêşîn li sala 1957ê li aliyê Can W. Tûkî (John W. Tukey) ve hat bikaranîn.

Çavkanî 

Komputer
Xoşo (kirmanckî)

Xoşo dewa kê girêdaye a gimgimiya, le bêle nika biya taxa gimgimî. Xoşo,bi zaravaya zazakî qesêkênê. Nika dewedê nezliyê sêd çe esto. Zelzelê hazar û newsed û şest û şeşanra tepîyara zafirê dewe amê evropa dê bî vila...
Gûlika Veroj

Gûlika Veroj dewa kê giredayê navçeya Gimgimî a Muşiya.
Gundên Gimgimê
Gûlika Dêrî

Gûlika Dêrî gundekî giredayê navçeya Gimgimê a Mûşê ye.
Gundên Gimgimê
Qilçixê

Qilçixê (bi tirkî: Aydınpınar), taxeke ku bi ser navçeya Gimgima Mûşê ve ye.

Nivîskarê kurd Zeynel Abidîn Han li Qilçixê hatiye dinyayê.

Çavkanî 

Mûş
Şêrpence

Şêrpence yan penceşêr (bi inglîzî cancer) sinfek ji nesaxîan e ko saloxeta wê ya herî berçav dabeşbûna jikontrolder a xaneyan û şîyana van xaneyan jibo êrîşkirina bo ser şaneyan e. Ev êrîşkirin bi du awayan çê dibit: rastûrast hingavtina şane û xane ên hevsî (dagîrkarî) an belavbîna jibo şaneyên dûrtir (metastaz an metastasîs). Metastasîs ew qonaxa belavbûnê ye ko xaneyên şêrpenceyê bi rêya xwînê an lîmfê dihên birin bo cihên dûr. 

Şêrpence dikarit hemî jiyan tûş bikit, lê metirsiya wê bi navsalveçûnê zêde dibit. Reng e yek ji sedemên vê ew bit ko ziyanên digehin DNAyê li jiyê mezin zêdetir dibin. Şêrpence li welatên werarkirî yek ji sedemên serekî yên mirinê ye.

Gelek coreyên şêrpenceyê hene:
Şêrpenceya pişikê

Çavkanî 

Nexweşî
Onkolojî
Mac OS

Mac OS, kurtênivîs bona Macintosh Operating System (Sîstema Şixulandinê(Karî) ya Macintoshê), yek jî bi bingeha rêzê Sîstema Şixulandinên navrû ya grafîkî a bikarhênerê ji aliya Apple Computer hatê dewlemend kirin bona hêza sîstemên komputerê xwe, Macintoshê.

Mac OS bi saya navrû ya grafîkî a bikarhêner gelêr bû. Peşkêşkirina esas ê yekem di 1984'an de bi Macintosh 128K bû.

Girêdanên derve 
 Mac OS X – Malpera fermî

Nivîsbariya Apple, Inc.
Mac OS
Xêxe gimgim

Xêxe gimgim xexê gimgim zaf şîrîn e. Her xex bi sere xo şanoyo... Name xexo nîyaro: Altan(alto) Mustafa(miço) Xaço(xaço)...
Pîtagoras

Pîtagoras (, ), fîlozof û matematîknasê yewnanî ye ku di salên 580 û 500 berî zayînê de jiyaye. Teorema wî ya herî navdar, Teorema Pîtagoras e. Ew weke bavê hijmaran tê naskirin.

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Pîthagoras, 580-500 berî zayînê. Ji Malpera Felsefevan 

Matematîknasên yewnan
Fîlozofên yewnan
Bêzar, Wêranşar

Bêzar gundekî girêdayî navça Wêranşar a ser bi Rihayê ve ye.

Gundên Wêranşarê
Bilind Îbrahîm

Bilind Îbrahîm an Bilind Îbrahîm Nasir (jdb. 1974, li Şingal, Iraq),  stranbêj û hunermendekî kurd e.

Jiyan 

Ji akinciyên bajarê Dihokê ye. Malbata wî li devera Şingalê diman. Di sala 1974an de bi sedema têkeliyên wan bi hêzên şorişvan ve, ji aliya rijîma berê ya Iraqê neçar dibin koçber bibin.

Di sala 1975an de dihên ber bi Dihokê ve. Di sala 1977an de her li bajarê Dihokê, Hunermend Bilind Îbrahîn ji dayîk dibe. Di sala 1983an de, destpêka xwandina wî ya seretayî ye. Di sala 1989an de jî li Xwandingeha Bizav her li bajarê Dihokê dest bi xwandina navincî dike. Di sala 1992an de heta 1997an li Peymangeha Hunerên bedew – pişka muzîkê, xwe fêrî aletê Kemanê dike. Di sala 1997an de dibe mamosteyekî jêhatî yê Peymangeha Hunerên bedew- pişka muzîkê. Di sala 1986an de yekemîn stran a hunermendê nemir Mihemed Şêxo li kenala Televizyona Kerkûkê wedigerîne û pê tembûrê distire.

Di sala 1988an de li zanîngeha pişka mûzîkê bi perwerdehiya mamoste Welîd Xalid û Nîhad Xalid dest bi fêrbûna aletê kemanê kiriye.
Di sala 1989an de bi amadekirina parçeyek muzîkê beşdariya fistîvala (Qûtrî) ku li bajarê Hewlêrê birêve çûbû, dike.
Di sala 1991ê de bi koma  muzîka Pêşeng ve beşdariya çendîn mêhrcanan(merasiman)  wek stranbêj dike. Di sala 1993an de bi koma huneriya Ruhad ve kar kiriye. Di sala 1992 – 1997an de wekî stranbêj û muzîkvan beşdariya hemî festîvalên peymangeha hunerî kiriye.
Di sala  1994an de bi harîkariya mamostayê xwe Muhemmed Omerî yekemîn strana xwe ya bi navê (Bala Bala) tomar dike. Awaz ên Muhemmed Omerî û peyv ên Hişyar Muhemmed Hisên bûn û bo yekem car di kenala navxoyî ya "KTV-Dihok"ê hate belavkirin.
Di sala 1998an de yekemîn berhema wî bi navê Evînî û wekî albûmekê tomar dibe. Ev berhem ji awazên mamoste Muhemmed Omer bû.

Di sala 2000an de strana bi navê (Dêm û bejn û bala te) ligel koma muzîkê ya Peymangeha Hunerên bedew – Dihok di Kurdistan TV da distire. Di sala 2002an de berhema diduyan a bi navê (Hêlîna Zêrîn), ji awazên Bilind Îbrahîm ket bazarê. Straneke gelêriye ku li ser karesata 1ê şowatê hatiye gotin.
Stranek folklorî  ya devera Şingalê bo Kurdên Êzidê ligel koma (Şariya) bi şêweyekê nû berhev kiriye. Stranek jî bi navê (Paytexta min) li dema hilbijartinên herêma Kurdistanê, ji kurdan ra çêkiriye.

Dîskografî 
 Hêlina zêrin (2001)
 Were Perî (2006)
 Geryanek (2008]
 Tomi Temen
 Careka Dî (2010)

Çavkanî 

 Bilindibrahim.com

YouTube 

 de YouTube<noinclude>

Stranbêjên kurd
Jidayikbûn 1974
Danegeh

Danegeh bêjeyeke komputergeriyê ye. Bi îngilîzî jê re database tê gotin.

Gelek bername û malper agahiyên xwe li ser danegehê vedişêrin. Mînak agahiyên endamên malperê di danegehê te tê hilanîn. Danegeh çawa hatibe çêkirin, bi wî rengî agahiyan hiltîne. Mînak mirov dikare danegehekê çêke ku nav, paşnav, jidayikbûn, roja endamiyê, navnîşana e-peyamê, navnîşana malê, hejmara telefonê û hîn gelek agahiyên din ên endamê malperê hilîne. Kesek dema dixwaze bibe endamê malperê zeviyek derkive pêşberî wî/wê û ew dadigire. Di wê formê de ev agahî hemû tên pirsîn. Malpersaz dikare van pirsan zêdetir an jî kêmtir bike.

Mînakeke din jî Bernameyên Ferhengan e. Her bernameyeke ferhengê di bingeha xwe de danegehekê bi kar tîne. Di wê danegehê de hemû gotinên bi wan zimanan hatine rêzkirin, wateyê wan li beramberî wan hatine nivîsîn. Dema bikarhêner agahiyekê dixwaze, bername wê agahiyê ji danegeha xwe dixwaze û derdixe pêşberî bikarhêner.

Bi kinasî mirov dikare ji danegehê re bêje Mala Daneyan an jî Mala Agahiyan.

Çêkirina Danegehên Malperan 
Malperên bi HTML hatibin avakirin ne çalak in. Ji ber vê yekê jî nikarin danegehê bi kar bînin. Lê heke bi PHP hatibin nivîsandin mirov dikare danegehekê jê re çêke. Her wisa mirov dikare kodên PHP di nav HTML'ê de binixumîne û dîsa danegehekê jê re çêke.

Danegeh
Dîroka Microsoft Windowsê

Di sala 1983'an de Microsoft bang dewlemendkirina Windowsê da, rûnaveke grafikî a bikarhêner (graphical user interface GUI) ji bo Pergala Xebata (MS-DOS) xwe ku bi IBM PC hatê barkirin û ew komputeran lêhatî ji 1981'an vê demê ne.

Microsoft kaliban baş amade dikir bona GUI, ya Microsoft yekem Rêvebiriya rûnavê tê naskirin piştî Mac OSan Apple ye.

Di sala 1981'an de nîmena prototypeke bi Steve Jobs li ba Bill Gates hate dîtin 
û wisa Macintosh xapandin, Microsot bi piştgiriya Apple çend bernameyên xwe yên girîng ava kir, wekî MultiPlan û Word.

Microsoft Windows
Agirvêxistin

Ji bo agirvêxistinê 

Kurdan ev bikar tanîn:

-Heste: hesinekî polayî bû, berê ji bo vêxistina agir bikar dihat..
-Qilê: Qile: Qil: gîhakî çolê ye, dema pelê wî hişk dibûn dibû wek pîşo zû vêdiketin..
Albeşk: kevirê {sewan} kevirekî şayik e.. kurdan ji bo agirvêxistinê ev hersê (pelê qil, heste û kevirê albeşkê} bikar tanîn…

Çima navê kevir bû {albeşk}:

Li gor nerîna min gotina {al} wata rengê Tirî ye, rengê Tirî ê bi rengê Gilyaz e; ew kevirê em mebest dikin ew jî rengekî wisan e û {beşk} dibe ew jî wek {berk} ango kevir e û heger bi wata {beş} bi kar hatibe ew jî tê wata vekirî an jî ronîdayî…

Çawa agir vêdiket:

Hindek ji pelên Qila hişkirî datanîn ser Albeşk û bi xurt Heste pêk dixijiqandin; çirsûk ji ber diçû û agir bi pelê Qile diket..

Piştî ko Cawê Çapanî hat welat, nema Qil bi kar tanîn. Ew Caw dikirin terîş, li nav hiriya pez{mih} didan baş heya têr don vedixwar; ew terîş li ber tavikê diraxistin, heya zuha dibûn û bi vî hawî datanîn ser Albeşk û heste pê dixistin…

Ezîz Xemcivîn

bider ber
Egirvan
Rosa Luxemburg

Rosa Luxemburg (z. 5ê adarê 1871 li Zamość li Polonyayê – m. 15ê kanûna paşîn 1919 li Berlîn li Elmanya), fîlozof, şoreşger û pêşengeka Marksîst a alman e.

Li Polonyayê ji dayîk bûye û bi eslê xwe cihû ye. Navê wê yî berê Rozalia Luksenburg e. Di temenekê ciwan de dest bi têkoşîna sosyalîzmê dike û hêj 18 salî bûye wekî penaber direve Swîsreyê. Ji partiyên sosyalîst ên Polon û Rûs cuda difikire û xwe dide karê pêkanîna şoreşek sosyalîst li rojavayê Ewropayê. Gorî wê heger li welatek wekî Almanya şoreş pêk were, ango ki welatek dewlemend û xwedî kapîtalîzmeka pêşketî, dê li Polonyayê bi hêsanî şoreş çêbe. Ev fikrên wê dibe sedem ku ji aliyê sosyalîstên Rûs û Polon ve were rexnekirin.

Luxemburg herwekî di modela rêxistinên sosyalîst de jî hinde guhertinên nû pêşniyar dike. Bi gelek sosyalîstên navdar ên hemdemî ve dikeve têkilî û nîqaşan. Ramanên wê li seranser Ewropayê tê şopandin. Luxemburg herwekî perwerdeya xwe jî li bajarê Zürichê didomîne. Di sala 1898an de bi Gustav Lübeck re dizewice û li Berlînê bicihdibe. Di nava refên SPD (Partiya Sosyaldemokrat a Alman) têdikoşe. Gelek caran tê zindanîkirin û bi destpêka Şerê Cîhanî yê Yekem ji SPD derdikeve. Lewra SPD piştgiriya şer dike.

5ê tebaxê 1914 de bi Karl Liebknecht re Internationaleyê (Înternasyonalê) dadimezirîne. Ev koma han piştre bi navê Spartakusbund (Yekîtiya Spartakûs) tê binavkirin. Ji ber armancên vê komê Luxemburg dîsa tê girtin û 2 sal di zîndanê de dimîne. Li zîndanê xebatên xwe didomîne. Rexneyên girîng li Bolşewîkan dike. Piştî azadiya xwe bi hevalên xwe ve Partiya Komunîst dadimezirîne û dest bi cerbandina pêkanîna şoreşê dike.

Di 15ê kanûna paşîn 1919 de bi tevî Karl Liebknecht tên girtin û bi hovîtî têne kuştin.

Galerî

Girêdanên derve 

Fîlozofên alman
Şoreşger
Jidayikbûn 1871
Mirin 1919
J. R. R. Tolkien

John Ronald Reuel Tolkien CBE FRSL (z. 3ê kanûna paşîn a 1892 li Bloemfontein, ku îro li Afrîkaya Başûr ye − m. 2ê çiriya pêşîn a 1973 li Bournemouth, Brîtanya), yek ji zimannas, helbestvan û Nivîskarên navdar ên brîtanî ye. Wekî hostayê wêjeya fantazî tê zanîn. Tolkien di romanên xwe de zimanê destanan bikaraniye. Romana wî ya The Lord of the Rings (Mîrê Gustîlan) cureyê wêjaya fantaziyê baş nîşan dide.

Berhemên wî

Yên ew sax hatine weşandin
1925 - Sir Gawain And The Green Knight (bi  E.V. Gordonê re)

1936 - Beowulf: The Monsters And The Critics

1937 - The hobbit

1939 - Fairy Stories

1949 - Farmer Giles Of Ham (Cotkar Gilesê Hamî)

1957 - The Lord of the Rings (Mîrê gustîlan)

1962 - The Adventures Of Tom Bombadil (Serpêhatiyên Tom Bombadilê)

1967 - Smith Of Wootton Major, The Road Goes Ever On

Yên ew mirî hatine weşandin
1976 - The Father Christmas Letters

1977 - Silmarillion

1980 - Çîrokên xilas nebûyî

1981 - The Letters of J. R. R. Tolkien (Nameyên J. R. R. Tolkien)

1982 - Mr. Bliss

1983 - The Monsters And The Critics And Other Essays, Pirtûka çîrokên winda 1

1984 - Pirtûka çîrokên winda 2

1985 - The Lays Of Beleriand

1986 - The Shaping of Middle-Earth

1987 - The Lost Road and Other Writings

1988 - The Return Of The Shadow (Vegera sihê)

1989 - The Treason Of Isengard

1990 - The War Of The Ring (Şerê gustîlkan)

1992 - Sauron Defeated (Sauron têk çû)

1993 - Morgoth's Ring (Gustîlka Morgothê)

1994 - The War of the Jewels

1996 - The Peoples of Middle-earth (Gelên cîhana navîn)

1998 - Roverandom

2007 - Zarokên Hurin'ê

2008 - Çîrokên ji warê xeternak

2015 - Çîroka Kullervo'yê

2016 - Çîroka Beren û Lúthien'ê

2018 - Ketina Gondolin'ê

2021 - The Nature of Middle-earth (Xwezaya cîhana navîn)

2022 - The Fall of Númenor (Ketina Nûmenorê)

Girêdanên derve

Çavkanî 

Helbestvanên brîtanî
Nivîskarên brîtanî
Jidayikbûn 1892
Mirin 1973
Romannivîsên îngilîz ên mêr
Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an
Ebdulqadir Zaxoyî

Ebdulqadir Zaxoyî dengbêjekî kurd ji Zaxoyê ye.

Stranbêjên kurd
Dengbêj
Kurdên Başûrê Kurdistanê
1901

Bûyer

Cîhan 
 Bi pirtûke "Psîkopatologî ya Jiyana Rojane" Sigmund Freud ew nîşan dide ku rêgehên wî ne tenê ji bo anormalîte yê, herwekî ji bo normalîte yê jî kêrdar in.

Kurdistan

Zayîn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Sedsala 16an

Gelemperî

Bûyer / perisîn

Kesên navdar

Nûvedan û keşf 

 Galileo Galilei, 4 kaşanokên Jûpîterê tesbît kiriye, agahî li ser Venûs û Satûrnê daye, mîkroskop bipêşxistiye hwd.

16
Sedsala 15an

Gelemperî

Bûyer / perisîn

Kesên navdar

Nûvedan û keşf 

15
1445

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Windows 2000

Windows 2000 yek ji Pergaleke Xebatê ji aliya Microsoft bi 32 bits hatê çêkirin û weşandin. Navê Windows 2000 (bi kurtî Win2000 anjî Win2k, dîsa W2K) navê bazarê versiyona 5.0 ya Windows NT ye.

Ew piştî 4 salan nîsanê 1996, li 17ê sibata 2000 de serketiya Windows NT 4.0 hat derxistin.
Windows 2000 bi çar versiyona xwe tê naskirin: Professional (bi kurtî en Pro)), Server, Advanced Server, et Datacenter Server.

Windows NT
Guhertoyên Windowsê
Pergala xebitandinê
Windows NT

Windows NT malbatek Pergale Xebate ye ji aliya Microsoft berhêmanîn, yek jî yekem versiyonên ku di sala 1993'en de derket.
Bi esasî re tevkirinê versiyonên Wokstation ya Windows ser bingeha MS-DOS ya kevintirîna 2001'e, bi bersîvên pergalekî serbixwe-xebatkarî, bingeh-zimen, bilind-pîvanî pirbikarhêneriya pirxebatkirin, bergîdan bona Unix hatê berhêm anîn.
Ev versiyon yekem versiyona Windowsê bi 32 bit bû. Windows XP û Windows Server 2003 versiyonên herî dawî ya Windows NT ne.

Girêdanên derve 
 Malpera Fermî (Îngilîzî)
Windows CE

Windows CE (Carna bi kurtî WinCE) yek ji guheranan Windowsê bona sîstemên barkirî û yên din wek sîstemên mînîmalîst, bi piranî di nava PC yên berîka anjî Handheldê tê karanîn. 

Ev dendikek dinê ye, ne wek Windows, nezîkî versiyonek sivik û piştê avahîsazê xebatkêr Intel x86 û neynîka wî, MIPS (heta CE 3.0 re), ARM û hem jî Hitachi SH dike.

Pergalên Xebatê ya Microsoft
Komputera kesanî

Komputera kesanî (ji îngilîzî: Personal computer (PC, "Pîsî") yan jî  xêvjimêra kesanî, bi pêyva mîkrokomputer ê xwe tê naskirin, bikaranîna kesî hatê avakirinê ye û ji bo mezinatî û cîhe wî bona maseyek lêhatî dibe.

Komputer
Talês

Talês an jî Talêsê Mîlêtî (; ) , li dor 624 b.z. – li dor 546 b.z.), stêrnas, matematîknas û siyasetmedarê yewnanî di salên 624-550 b.z. jiyaye. 

Li gor gotina Herodot, taybetiyên Talês pir bûn. Ew siyasetmedarê dewletê, endazyar û zanyarê şaristaniyê bû. Beşek ji jiyana xwe li Misirê derbas kiriye û ji misiriyan fehm kiriye ku bingeha her tiştî av e. Yekemîn geometrîvanê yewnanan e. Wî siya pîramîdan pîvaye, ji bona ku bilindiya wan derxê holê. ji bona ku dûrbûna keştiyan ji qiraxê bi pîve, wî hinek rêbazên geometriyê bi pêşve birine. Li gor Talês bejî, li ser avê avjeniyê dike. Teoriya yekem wî li ser sedemên erdhejê çêkiriye. Talês dibêje ku lepta erdê weke ya keştiyeke li ser avê ye. Ji loma erdhej çêdibin. Li gor wî, her tiştê li ser rûyê erdê xwedî can e û cîhan bi xwedayan tijî ye. Hewl daye kêşa (elekron) ya miqnatîsê û emberê şîrove bike.

Girêdanên derve 

 Thales û teoriya wî ya avê
 Thales çima yekemîn fîlozof tê hesibandin?

Stêrnasên yewnan
Matematîknasên yewnan
Siyasetmedarên yewnan
Fîlozofên yewnan
Mêr
Makekart

Makekart an jî karta dayikî, (bi îngilîzî motherboard) wek karta sîstemê jî tê naskirin, kartek çapkirî ji bo çêkirina sîstemekî elektrîkî tevlî ye. Dilê wî heye û li dilê xwe de dendikan hesas hene.

Komputerek esasî bi mîkroprosesor, stokajê yekem û cîkên hwd din serê Karta dayikî ne. Tiştên xêvjimêr yên derva, bo vîdyo nîşandan, deng, perîferîkên pîlotê dibin bi kabloyan ribbon girêdayê Karta dayikî dibin, kabloyan hwd.

Bîrbînin ku kartan dayikî yan dûxebatkêr hene û du soket ji xwe tînin, fîzîkî ne giredayê ne û ev jî îmkana wekdemê karkirin dide.

Çavkanî 

Makekart
Destanê Gilgamiş

Gilgamiş, yew destanê kemn ê rocverînê miyandî yo. 

Destanid namê qral Gilgamiş o û gorî vatişan 126 serî desthilatdarî kerda. Lê merdim nêzana raşt a yan xeyalî ya. Enkîdû destanid şexsiyetek cinawir o. Gilgamiş hîrê Homa û hîrê zî merdim o sukê Ûrûk de jiyeno. Destanid behsa Gilgamiş, Enkîdû û şarê Ûrûk beno.

Çime 
 Helmut Freydank: Lexikon Alter Orient. Ägypten * Indien * China * Vorderasien, VMA-Verlag, Wiesbaden 1997 (Bi ziwanê Almankî) ISBN 3-928127-40-3
Gilgamêş

Gilgamêş keyekî Sumerî bû. Herwiha, lêhengê Destana Gilgamêş e. Gilgamêş, keyê Urûkê ye. Ew, weke evîndarê Înanna jî tê zanîn. Di dema keyîtiya xwe de, xwest ku hetaheta bijî. Bi vê yekê, bi rêhevalê xwe Enkîdû re ket rêde ku herê û xwe bigihêne Utnapîştim û li wir xwe bigihêne jîyaneke nemir. Destana Gilgamêş ku jîyan û serborîya wî têne ziman, dide nîşandin ku Gilgamêş, keyekî bi hêz bû. Di awayê şeklê jiyana welatê Urukê de, pêşketineke mezin ya li berçav tê dîtin.

Di destana Gilgamêş de Gilgamêş 

Gilgamêş, di destanê, weke yekî ku dikeve lêgerîna jîyana nemir de ya. Ew, tê ber daristana tarî û li wir bi Hunbaba re dikeve şer de. Ji daristanê di buhurê û piştre digihijê ava ku ew dikeve kiştekê de û pê diçê cem Utnapîştim. Li wir, heft şartan Utnapîştim dide pêşîya wî, ku ew derbas bike, êdî ew bigijê wê jîyane sermedî. Lê ew, wan derbas nakê. Gilgamêş bi rêhevalê xwe Enkîdû re dike rêyan de û diçê. 

Piştre jî, ew divegerihê mala xwe. Li Urûkê, jîyana xwe, ya ku ji cihê wê mayî, ji wir dide domandin. Gilgamêş, di destana xwe de weke yekî serhişk jî tê berçav. Li dijî xwûdanan jî, ku ya dilê wî pêk nayê dirabê. Ew, ji hêza xwe bi bawer e. Ji Înanna bi bawer e, ku di her rewşê de wê li cem wî bê.

Têgihiştina destana Gilgamêş 

Mirov ji destana Gilgamêş fêm dike ku di wê demê de hem bi wî re û hem jî bi dema wî re têgihiştinek heye. Bi wê, li jiyanê tê nerîn. Pêşketinekê, mirov vî warî de kifş dike.

Girêdanên derve 

Key
Sumer
Mêr
Keyseriya Mûşkî

Keyseriya Mûşkî, Mûşkiyo, qebîlake eşîra Hurriyana v.î. (vere zayîna îsa) sêrre 1100'de rojavaye bakure Kurdistanî guretbî bine destêxo. Sînore xo hêtan Kîlîkya û Kapadokya kerdbî hîra. Name bajare mûş na qebîla hurrîyora mendo.
v.î.sêrre 770'de hembere Ûrarto û Asûrodê ame peser û xo paresna. No keyseriya hurrîyode v.î.sêrre 500 dima kot welate urarto û keyseriya Medo.
Govendistan (pirtûk)

Govendistan kitêbek ji nivîskar Evdile Koçer e. Weşanxaneya ku ev kitêb çap kiriye "Weşanên Pêrî" ye.

Govendistan, ji gelek ceribandinên mîzahî pêk tê.

Nivîskar di vê kitêba xwe de pirsgirêkên siyasî, civakî û rewşenbîrî yên serdest û bindestan bi şêweyeke îronîk nirxandiye.

Girêdanên derve 
 Nivîsek ji pirtûka Govendistan: Govendistan 
 Vîdyo: Pirtûka "Govendistan" di bernama Rojbaş Kurdistan ya ROJ TV de

Pirtûk
Pirtûkên Evdile Koçer
Keyserîya Anzan Gutî

Welate gutîyo mezopotamyadeke amewara, Key Tîgran teba gelexo onciya koyane zagros û werte zagrosode welatoke nû avakerd.No welate gutîyo bi name Anzan eno zaniane. Manasiya Anzan Kurdîde beno ko. Kurd warerak vane zozan. Heqê nî welate gutîyode bi hîratîye raşte agahî nêbîyo. Le belê  sêrrane nezîkode mintiqa Baxtîyarode kineteana Mala Mîr, Gola fira, Şekefta silemande v.î. (vere zayîna îsa) sed sêrre 13.û 12.de belgenamêye nivisî amê vînetene. Nî belgenamê hetê profosore Hollandî Nasîpra amê wendenê û bî zelal. Belgenamode keyserê Anzan Tahîhî Henî_Kutî Amerdî bîyo. No keyser welatexo Anzande bi ray û avahîyeke viraşte eno qalkedayanê,êdî serba keyserîyaxo û welatexora heqanexore şikir ano. No welat v.î.ra hetan peyniya sêrre 612'de serxwebûnaxo parasna û dima kot keyseriya Medo.
Çavkanî: "Diroka Kurdistan"(Ethem Xemgîn)
Bername

Bernameya alavên ragihandinê
Bernameya komputeran
Bernameya projeyan

Bername an jî program dikare bi du awayan bête danasîn.

Bername di civakê de 
Mînak bernameya şexsekî ji roj, hefte, meh an jî salekê. Kesek dema ku xwe birêxistin dike û ji bo dema pêş, ji bo xebat û projeyekê dema xwe li gor xebatan dabeş dike, tê wateya ku xwe bi bername dike. Ew dibe bernameya wî an jî wê.

Her wisa jî bernameyên TV, radyo û hin tiştên din jî hene. Bernameyên wisa jî dikarin di vê kategoriyê de cih bigirin. Ew bername jî tişta ku dê bête pêşkêşkirin nayne ziman, lê belê dem û mijara ku ji bo tiştekî hatiye veqetandin tîne ziman. Ango weşana tv, radyo û hwd. jî xwe ji bi bername dikin û bernameya xwe ji gelek bernameyan ava dikin.

Bername di komputergeriyê de 
Her komputer xebatên xwe bi bernameyekê pêk tîne. Ev bername ji berê ve hatine nivîsîn ku dê karekî çawa bike û çawa bidomîne, heta bi encam bike. Bernameyên komputerê hemû xebata xwe li gor ku bernamenûs nivîsiye dike. Bi tenê çewtiyên ku dike ji dervê vê pîvanê ye.

Bernameyên Komputerê bi dehan caran dibin beş bi beş. Ji bo her karekî gelek bername hene. Di komputerekê de çiqas bernameyên cur be cur hebin komputer dikare ewqas xebatên cur be cur bike. Kapasîteya kirinan a komputeran hinekî jî girêdayî hebûna bernameyan e.

Ji bo kategoriyên bernameyên komputerê vir bitikîne

Teknolojî
Hosting

Hosting an jî vehewandin, tê wateya ku dosiyên wekî nivîs, wêne û videoyan ên malperekê ji bo bikarhêner bikaribin xwe bigihîninê li ser komputerekê tên hilanîn.

Komputerên ji bo hostingê hatine afirandin, bi taybetî hatine hilberîn, zûka bi înternetê ve girêdanên xwe pêk tîne, dikare bi sedan bikarhêneran bi hev re vehewîne û xizmetê bide wan û dosiyên ku dê bêne weşandin li cem xwe bi ewlehî vedişêrin. Ji bo van komputerên ku ji bo hostingê hatine afirandin, bi kurdî pêşkêşkera webê tê gotin. Gotina hosting ku gotineke îngilîziye jî, tê wateya xebata hilanîn, veşartin û weşandina dosiyên webê.

Bi sedan fîrma hene ku karê Web hostingê dikin. Her fîrma taybetiyên cuda û bihayên cuda pêşkêş dikin. Fîrma li gor bazarê pakêtên hostingê yên cur bi cur diyar dikin.

Taybetiyên bingehîn ên hostîngê ku li ser biha û performansê bandora xwe dikin.
 Cihê depokirinê çiqasî fireh be...
 Firehiya band a têketin û derketinê...
 Cureyê pêşkêşker li gor Windows û Linuxê.
 Desteka danegehê wekî MySQL, MSSQL, Access û hin wekî din.

Cureyên wan jî hene. Shared Hosting, Co-Location, Reseller û Dedicated Hosting. Di Shared hostingê de mirov dikare di pêşkêşkerekê de gelek domain bi cih bike. Co-Location, pêşkêşkera mirov di Data Center ên bi taybetî hatine amadekirin de bi lezeke bilind a xizmetê ji weşanê re vedike. Dedicated, xizmetên wekî pêşkêşker û girêdanî jî tevlê hemû xizmet ji aliyê fîrmayê ve tên dayin. Di Reseller Hostingê de bi hejmareke belî domain, disk û bandwidth hatine sînorkirin.

Tiştên Divê Bên Zanîn

Pêşî du cure pêşkêşker (server) hene. Windows Server û Unix Server (Linux). Nirxandina wan wiha tê kirin.

Windows Server: Di Windows Server de PHP û ASP dikare were xebitandin. Lê bi piranî, an jî nêzî ji %100'ê wan ASP tercîh dikin. Panela kontrolê Plesk e. Her wisa di ASP'ê de dane li dosiyên acess tên hilanîn. Dirêjahiya wan .mdb ye. Lê ji ber ku di pergalê de gelek bug hene û mîhengkirina permission (destûr) gelekî zehmet e, Windows Server nayên tercîhkirin.

Unix Server: Unix server PHP, Perl û .C dixebitîne. Lê c. û perl gelekî nayên bikaranîn. Bi tenê ji bo ji bo mirov ji bugên pergalê sûdê wergire û root bibe exploit bi van zimanan tên nivîsîn. Heke li Unix server bug tune be û bi tenê xwediyê pêşkêşkerê (server) di nivîsbariyên xwe de bug bi kar anîbe, dikare pirsgirêk derkeve. Ji lewre Unix server ji aliyê datacenter ve tê tercîhkirin. Daneyên PHP û Perl bi saya nivîsbariya mysql tên hilanîn, veşartin. Dirêjahiya wan jî .sql ye.

Înternet
Malpersazî

Malpersazî karê kesê ku malperan amade dike ye. Lê Bernameyên Malpersaziyê di nav karê malpersaziyê de dikarin bên vegotin. Bi giştî Malpersazî kar û barê çêkirina malperan e.

Malpersaziya bi Zimanan 

Malpersaz bi çi zimanê malpersaziyê bizane, dikare bi wî zimanî amade bike. Zimanên malpersaziyê bi kinasî dikare wekî HTML, PHP, ASP, Flash û hin wekî din bête rêzkirin. Bingeha van zimanan HTML ye. Malpersaz ji van zimanan kîjanê bizane, li gor wê dikare malperê amade bike.

Malpersaziya Scriptan 

Gelek malpersaz scriptên amade bi kar tînin. Ev jî bi kinasî wekî PHP-Nuke, joomla!, post nuke, php-fusion û ASP script bên rêzkirin. Malpersaz pakêta yekê dadixe ser komputera xwe û li ser komputera xwe saz dike. Ji bo sazkirinê divê bernameyeke localhost jî hebe. Mînak appserv-win32-2.5.6 tê sazkirin û li ser wê pakêtek scriptê tê danîn. Dûre jî malpera ku hatiye amadekirin bi riya bernameyeke FTP ji bo pêşkêşkerê tê şandin. Yanî di hostingê de tê bicihkirin. Wekî mînak bernameyeke FTP jî FileZilla hem belaş e, hem jî nivîsbariyeke azad e.

Di vê mijarê de gelek pirtûk û nivîs ji malperên kurdî dikarin bên berhevkirin û sûde jê bêne girtin. Wekî mînak pckurd.net, bername.net û hwd.

Înternet
Şileme

Şileme (bi inglîzî: fluid) yek ji doxên serekî yên madde ye. Şileme van vedigirit: şilik (bi inglîzî: liquid), gaz û plasma heta heddekî jî peyteme yên plastîkî.

Şileme keristeyek e ko bi her hêzeka berkevtinê (bi Inglîzî Tangential) bê guhdana bi xurtî ya wê hêzê bi awayekê berdewam forma xwe diguhêrit.

Saloxeta hevpişka şilemeyan formguhartina bêbergirê û şîyana rewanbûnê ye (ev şiyan bi navê wergirtina şeklê amanê xwe jî dihêt niyasîn). Ev saloxet karê şîyana wan bo bergirîkirina li hêzeka vebir di hevrewşîyeka neliv da ye. Di peytan da, stres karê rakêşanê û bertengkirinê ye, lê di şilemeyan da stres karê rêjeya rakêşanê ye.

Kîmya
Ksenofanês

Ksenofanês (; ) fîlozof û helbestvanê Yewnan, li gor Platon damezrênerê dibistana eleyatîk di salên 570 b.z. de li Colophona Iyonyayê (îro Tirkî) ji dayîk bûye, û di salên 470 b.z. de jiyana xwe ji dest daye. Dîroka jiyana wî tê niqaşkirin.
 
Wî ramana antropomorfîzmê (ramana ku xweda di şemalê mirovan de ye) bi awayekî tûnd red kiriye. Ji vê yekê jî navê "nakokvanê derûyên Omer" lê kirine. Ksenofanes yekbûna xwedê qebûl dikir û xweda di şemalek grover wek cîhanê de didît.

Girêdanên Derve 
 Ksenophanes û Antropoformîzm - Ji Malpera Felsefevan 

Fîlozofên yewnan
Yewnanistana kevnare
Antropomorfîzm

Antropomorfizm, ramaneke felsefê ye. Gorî Antropomorfîzmê xweda di şemala mirovan de ye. 

Felsefe
Anthony Giddens

Anthony Giddens civaknasekî navdar ê brîtanyayî ye. Ew li roja 18ê Befirbara Paşîna sala 1938ê li Êdmontona Londonê hatiye dinyayê. Ew ji bo bîrdoza nijinandinê (Theory of Structuration) û nihêrîna xwe ya giştgir (holîstîk) ji bo civakên nûdem navdar e. Ew wekî yek ji bandordartirîn û giringtirîn civakzanistvanên hevçerx dihêt niyasîn û zêdetir ji 34 pirtûkan nivîsîne ko bi zêdetir ji 29 zimanan hatine belavkirin.

Sê qonaxên berçav di jiyana wî ya zanistî (akademîk) da dihên dîtin.

Çavkanî 

Giddens, Anthony
Jidayikbûn 1938
Mirovên zindî
Civak

Civak komeka kitkesan e ko berjewendiyên hevpişk, û reng e, ferheng anko çand û damezrayî anko înstîtûtên xwe yên hevpişk hene.

Nav û karanîn 
Peyva Kurdî civak ji du parên civ ji civînê û akê pêkhatîye. Navek e ji bo diyarkirina civîna kitkesan li dor hev. Ev peyv ji peyvên nû yên zimanê Kurdî ye ko beriya nîviya duyê ji sedsala 20'ê bi vê ramanê nebûye. Peyva Inglîzî ji bo wê society ye ko li sedsala 15'ê bi vê ramanê xweyabû. Ev peyv wekiî piranî ya peyvên bi wê ramanê di piranî ya zimanên Ewrûpayî da ji peyva Fransî ya société û Latînî ya societas anko bi dostanî civîna digel xelkê dî û ji socius anko heval, dost, hevrê û şirîkî hatîye. Veşartî di ramana hemiyan da kombûn an civîneka li dor berjewendî û xemên hevpişk heye.

Di zanistên sîyasî da, ev zarav ji bo hindê bikardihêt ko behsa peywendiyên tevaneyên mirovan bihevra bikin, li beranberî Hukmetê, anko, saziya rêvebirinê li welatekî:

Di zanistên civakî da, civak jibo binavkirina destekên xelkî bikardihêt ko dozenên (sîstemên) civakî yên nîv-girtî pêkdiînin ko têda piraniya tikhiliyan dinavbera kitkesên nav destekê bi xwe da çê dibin.

Li goreyê Anthony Giddens, civaknasê Brîtanyayî, hemî civak di yek tiştî da hevdigirin: endamên hemiyan di tikhiliyên civakî yên nijinandî da li goreyê ferheng an çandekê hatine rêkxistin. Lewma, li goreyê wî, çi civak bê ferheng nabin û çi ferheng jî bê civak peyda nedibûn. (Anthony Giddens, Sociology, 4th edition, Polity Press in association with Blackwell Publication, 2001, page 22).

Werara civakan 
Civaknas civakan li goreyê astê teknolociya, peywendiyan û aboriyê dabêş dikin: (1) nêçîrvan û komker, (2) cotkarên sade, (3) cotkarên pêşkevtî, (4) pîşesaz, anko sin'etî. Ev mîna dozekê ye ko pêştir ji aliyê mirovzanistvanên wekî Morton H. Friedî hatine pêşkêşkirin. Ew hemî civakan li hemî ferhengên mirovahiyê li goreyê werara neyeksanî yên civakî û dewrê hukmetê polên dikin û disinfînin. Ew dozena polandinê çar sinfan bi xwe ve digirit:

 Destekên Nêçîrvan-komker ko bi giştî yeksanî-bawer anko egalîter in,
 Civakên eşîrî ko himdek astên rêzbendiya civakî û prestîjê heye,
 Nijarên çînatî ko bi serokan dihên rêvebirin,
 Bajêrwarî anko medenîyet bi rêkxistin, herema civakî û damezrayî yên hukmetî yên xwe yên pirgirê.

Bi dirêjahî ya demê, hındek ji ferhengan ber bi şeklên pirgirêtir û aloztir yên rêkxistinê û kontrolkirinê werar kir. Vê werara ferhengî bandoreka xurt li ser şêwazê civakan hiştîye. Eşîrên nêşîrvan-komker li dora zadên demsalî akincî bûn û gundên cotkarî ava kirin. Gund mezin û mezintir bûn û bûn bajêrok û bajêr. Bajêr bûn Bajêr-welat û netewe-welat.

Saloxetên civakê 
Ev sê pêkhat di navbera hemî pênaseyên civakan da hevpişk in:

 Tor anko şebeke ya civakî
 pîvikên endambûnê,
 şêwazên nemazeyî yên rêkxistinê.

 
Mirov
Gotarên mijarên sereke
Molekul

Molekul , gerd an jî nûn  di kîmyayê da bihevranûsyana du an zêdetir ji atoman e ko bi helkevtineka (aranceyeka) nemazeyî bi bandên kîmyayî bihevra dinûsin. keristeyên kîmyayî bi awayekê bêsînor bi pajên biçûktir ji heman keristeyî nahên dabêşandin: molekul bi giştî wekî biçûktirîn paj ji her keristeyekê kîmyayî dihêt dîtin ko hêşta saloxetên kîmyayî yên wî keristeyî pêra hene. Hindek ji keristeyên saf (mîna asinkalan (metalan) û kirîstalan) wesa baştir dihên fehmîn (fêmkirin) ko li şûna molekulan ji tor anko şebekeyên nemazeyî yên atoman an ayonan pêkhatibin.

Di zanistên molekulî da, molekul hebûneka kîmyayî ya têra xwe tebitî û ji aliyê karevayî ve bê-alî ye ko ji du an zêdetir atoman pêkhatîye. Têgeh anko konsepta molekula yek-atomî, her wekî ko di gazên nobel da dihêt dîtin, bi giştî tenê di bîrdoza livînkî (kinetic theory) ya gazan da dihêt bikaranîn. Di vê bîdozê da behsa kerî yên gazan wesa dihêt kirin herwekî ko yek molekul, bê guhdana bi pêkhata wê.

Dîrok 
Hizra molekulê ji bo cara pêşîn di sala 1811'ê da li aliyê Avogadroyî ve hat behskirin û wekî verêja Qanûna Nisbetên Diyarkirî û Çendqatên (1803-1808) Daltonî ji aliyê piranî ya kîmyageran ve hat pejirandin. Lê hizira molekulan wekî tiştekê cida ji pêkhata matematîkî ya edetî ya maddeyî heta karên zanayê navdar Perrinî (1911) di civatên fîzîknasan da jihê gengeşeyê bû û pozîtîvîstên mîna Maxî (Mach) bi rijdî li beranberî vê hizrê berxwedida. Bîrdoza nû ya molekulan gelek mifayê ji teknîkên hijmarî yên ko kîmyaya hijmarî berdest kirine dibînit. Bi dehan molekulên nû bi arîkarî ya şebengbînî ya hûrpêl (mikrowêyv spektroskopî) di valahiya navstêran da hatine niyasîn.

Çavkanî

Molekul
The Hunger for More (albûm)

The Hunger for More (kurdî: Birçîbûna bo hê bêhtir) albûma yekê ya rapvanê amerîkî Lloyd Banks e. Ew di sala 2004'an de derket. Hilberînerên vê albûmê ev in: 50 Cent, Eminem, Havoc, Ron Browz, Thayod Ausar, K1 Mil, Hi-Tek, Timbaland, Scram Jones, Chad Beat, Sha Money XL, Greg "Ginx" Doby û Black Jeruz.

Stran 
Li ser CD ev stran ser in:
Ain't No Click (feat. Tony Yayo)
Playboy (feat. DJ Whoo Kid)
Warrior 	 	 
On Fire (feat. 50 Cent)
I Get High (feat. Snoop Dogg & 50 Cent)	 	 
I'm So Fly
Work Magic (feat. Young Buck)
If You So Gangsta
Warrior, Pt. 2 (feat. Eminem, 50 Cent & Nate Dogg)	 	 
Karma (feat. Avant)
When the Chips Are Down (feat. The Game)
Til The End (feat. Nate Dogg)
Die One Day 
South Side Story
Just Another Day

Albûm
Rap
Friedrich Engels

Friedrich Engels (jdb. 28ê çiriya paşîn a 1820 di Wuppertalê; m. 5ê tebaxa 1895 li Londonê) sedsala 19an politikvan û filozofê Elman, bi Karl Marx re xebitiye, pê re "Manîfestoya Komûnîstî" (1848) nivîsandiye û gotina komunîst bi pêş ve biriye. Piştî mirina Marx, sererastkirina her du bergên dawî yên pirtuka "Kapîtal" tewaw kir.

Fîlozofên alman

Jidayikbûn 1820
Mirin 1895
Rojnamevanên alman
Lao Zî

Lao Zî () fîlozofê Çînî de sedsala 6'an berî zayinê jiyaye. Di hinek çavkaniyan de navê wî wek "Lao Tsu, Lao Tse, Laotze yan jî Laozi" û ew bi navê " Brêz Lao" jî tê naskirin. wateya "Lao" bi çînî pîr e û "zî" jî mamoste ye. 

Di derbarê jiyana wî de gelek agahî û çîrok hene. Evana pirranî çîrokên olî ne. Di dema xwe de fîlozofeke hêja, bikêr û zîrek bûye. Li ser ol, raman, zanîst û Çînî gelek xebat kiriye û berhemên hêja daye. Ramanên wî îro jî xwedî nirxeke bilind in.
Ne diyar e ku nivîskarê pirtûka Tao Te Ching (bi çînî: 道德經/道德经, pinyin: Dào Dé Jīng) Lao Zî jiyaye an na, ev mijar tê nîqaşkirin. Lê dîsa jî mîn avakerê Taoîzmê tê pejirandin.

Bi kurdî 

Helbestvanê kurd Ebdulrehman Efîf pirtûka Lao Zî ya bi navê Tao Te Ching wergerrandiye kurdî. Di pirtûkê de 81 helbest hene. Ew hemû di hejmara 42 ya Kovara Mehname de hatine weşandin.

Girêdanên derve 
 Tao Te Chingê bi kurdî bixwîne
 老子 Lǎozĭ 道德經 Dàodéjīng Chinese+English+German

Mêr
Fîlozofên çînî
Tao Te Ching

Tao Te Ching (bixwîne: Taw te çing) (bi çînî: 道德經) navê pirtûkek helbestan ya fîlozofê çînî Lao Zî (Lao Tse) ye. Bingeha ola Taoîzmê ye 

Helbestvanê kurd Ebdulrehman Efîf Tao Te Ching wergerrandiye kurdî. Di pirtûkê de 81 helbest hene. Ew hemû di hejmara 42 ya Kovara Mehname de hatine weşandin.

Girêdanên derve 
 Tao Te Chingê bi kurdî bixwîne
 老子 Lǎozĭ 道德經 Dàodéjīng - 拼音 Pīnyīn + 王弼 WángBì + 馬王堆 Mǎwángduī + 郭店 Guōdiàn 

Dîn
Helbest
Pirtûk
Pirtûkên dînî
Pirtûkên pîroz
Van Çûng

Van Çûng zaneyê çînî di sedsala I P.Z. jiyaye û bûye serkêşê Rêbariyeke nû kiriye. 
Wî Mijî û serkeftin wek bingih girtine û rexwneyên pir tûj li Konfiçyûs kirine. wî dev avêtiye her ramana kelevajî. Henekê xwe bi ramanên kelevajî, rûh û  berdolabîkan kiriye. Van Çûng ramanaa "jiyana ebedî" û ku dibêje "her tişt bi gotina xwedê dibe" rexne dike.
Fîlozofên çînî
Zhuangzi

Zhuangzi, Chuang Tzu, Chuang Tsu, yan jî Chuang Tse (bi çînî: 莊子; xwendina wê Juang-jî) di sedsala 4 B.Z. de li Çînê di dema şerên mîrekan de jiyaye. Kêm tişt li ser kesayetiya wî tên zanîn. Li gor dîroknasan, ew li navçeya Mengê cihekî li binya çemê zer re li cihekî herema Hemanê jiyaye. Tê gotin ku wî di karê birêvebirinê de cihekî girîng digirt û bi heta ku keyê herêma Şu wezîrtî pêşniyarî wî kiriye lê belê wî qebûl ne kiriye. 

Pirtûka wî jî bi navê wî "Zhuangzi" tê bi naskirin.

Wî di dawiya jiyana xwe bi timametî daye paş wek koçerekî di nav gel de geriyaye.

Çavkanî 

Çînî
Fîlozofên çînî
Max Weber

Max Weber sosiyolog û aborîvanê (ekonomist) Alman (jdb.  li Erfurt; m.  li München). Wî bi kesayetên wek, Vilfredo Pareto, Ferdinand Tönnies, Émile Durkheim û Georg Simmel re civaknasiya hemdem ava kirin.

Max Weber wek damezrênerê civaknasiya ziman-zelal tê dîtin, yanî nêzîkbûnek civakî, ku wateyek subjektif ji tevgera civakî tê.

Girêdanên derve 
 Die Protestanische Ehtik Und Der Geist Des Kapitalizmus 

Weber, Max
Weber, Max
Weber, Max
Civaknasên alman
Denis Diderot

Denis Diderot (jdb.  li Langres (Fransa); m.  li Paris) nivîskar, fîlozof û ensîklopedîstek fransî ye. 
Bîst salên jiyana wî û angajmana wî di berhema "Lumières (Ronî)" de ji bona ansîklopediyê karekî mîsoger e.

Nivîskar
Fîlozofên fransî
Naûrû

Naûrû welatekî Okyanûsa Pasîfîka rojava ye û li başûrê Ekvatorê xwiya dike. Komara Naûrû ji sala 1968an ve serbixwe ye.

Herêmên Naûrû 

Naûrû ji 14 herêman pêk tê:

Girêdanên derve
Bajar-welat

Bajar-welat ew herêm in ko bi tivavî ji aliyê bajêrekî ve dihên rêvebirên û bi giştî serwrî ya xwe ya sîyasî heye. Bi awayekê dîrokî, bajar-welat ser bi deverên ferhengî yên mezintir yên mîna Yewnana Kevnar, Aztek û Maya û bajêr-welatên Îtalya ya Rênêsansê bûne.

Bajar-welat di zemanên berê da mişetir bûne. Herçind e ko wan serwerî ya xwe hebûye jî, lê gelek caran di hevalbendî yên fermî û nefermî da li bin serwerî ya Şayekê Bilind bûne. Ev hevalbendî hindek caran bi darê zorê (mîna Romayê) an jî aştîyane (mîna Hevalbendî ya Polêponizi bûne.

Li çaxên navîn, bajêr-welat nemaze ji saloxetên wan deveran bûn ko niha dibêjinê Almanya, Îtalya û Rûsya. Hindek ji wan Hevalbendiya Hansiyatîk pêkanîn ko jibo heyama çend sedsalan di warê aborî û bazirganiyê da dewrekê pir giring lîst.

Bajar-welatên Ewropayê

Monako 
Şanişîna Monakoyê bi hemî ramanan ve bajar-welatekê nûdem e: Monaco-Ville bi ramana bajarê Monako para şûrekirî ya bajarî ye û bajêrokê navdar Montê Karlo di rastiyê da rendekên bajarî in. Tuxîb anko sînorê axa weltî her sînorê axa bajarî ye (yek dewlet û yek civata bajarî, her yekê jî desthilata xwe heye): Şanişîna Monakoyê û Bajarê Monakoyê.

Singapûr 
Herdu salên ko Singapûr ser bi Malîzyayê ve bû miştî alozî û netenahiyê bûn. Pevçûnên nejadî di navbera piranî ya Çînî û kêmanî ya Malayî li bajêrî mişe bûn. Hukmeta federal ko di bin desthilata Rêxistina Neteweyî ya Yekgirtî ya Malayî (RNYM) da bû digel hukmeta herêmê ko di bin desthilata Partî ya Kar ya Gelêrî (PKG) kevt nav şerî. RNYM ditirsa ko PKG di lihevnegirtinên nejadî da li hikûmeta federal jî piraniyê bi dest xwe ve biînit, lewa li sala 1965ê biryar da ko Singapûrê ji federalîyetê derbikit û wekî hukmeteka xweser niyasî.

Piştî xweserî ya nexwestî ya Singapûrê, wan bilez welat ber bi pêşkevtina pîşesazî (sen'etî) bir û li demeka kurt Singapûr bû yek ji çar welatên ko bi navê "Pilingên Asyayê" dihên niyasîn. Ew niha yek ji bajêrên herî mezin yên cîhanê ye ko armancên wê yên cîhanbajêrî (kosmopolitan) hene.

Çavkanî 

Siyaset
 Erdnîgarî
Erdnîgariya siyasî
Herakleîtos

Herakleîtos (; ) fîlozofê yewnanî  di navbera sedsala 535- 475  li Efesê jiyaye.

Jiyana wî 
Herakleîtos piştî nîvê sedsala VI an , ber bi 544-541 jiyaye. Ew yek ji fîlozofên berî Sokrates e li rojavayê Anatolîyê li Efesê jiyaye. (Li gor Diyojen Laers di olimpiyata 69 han de(504-501 ) ew î çil salî bû). Li gor Sokrates ew 60 salî miriye, yanî ber bi 480. gerek mirov "Heraklîtes" û "Heraclides" bi tevlî hev neke. Nameyên Apokrîfes wî weke hemdemê Daryûsê yekem şîrove dikin.

Felsefeya wî 
Herakleîtos filozofê yekem e ku sîstemek dînamik kiriye nav felsefa rojava de. Ji berhehên Herakleîtos bi tenê çend fragman gihêştine me. Li gor pirtuka "Lives and Opinions of Eminent Philosophers" ya Diyojen Laers Herakleîtos pirtûkek nivîsandiye û nezirî pîrozgiha Artemîs kiriye. Li gor Herakleîtos li cîhanê her tişt, her tim di nava gûhartinê de ye û ji bo zanyariya xwuzayê gerek ev guhartin were çavdêr kirin. Herakleîtos tu caran bahsa pirensîbek ku nayê guhartin ne kiriye. Lê belê ji gotina wî ya pêhempa "merov xwe du caran di çemekî de naşo" û pêde hin firagmanên wiha hatine îdia kirin.

Girêdanên derve 
 Herakleîtos –  530-475 - Ji Malpera Felsefevan 
 Teoriya Agir ya Herakleîtos –  530-475 - Ji Malpera Felsefevan 
 Teoriya Herk û Bûyînê Ya Herakleîtos- Ji Malpera Felsefevan 
 Teoriya Logosê Ya Herakleîtos - Ji Malpera Felsefevan 
Yewnanistana kevnare
Fîlozofên yewnan
The Lord of the Rings (pirtûk)

The Lord of the Rings (Mîrê Gustîlan) romaneka hemasî ya pir aşopî ya J. R. R. Tolkienî ye. Ev roman wekî dirêjiya romana bertir a Tolkienî ya bi navê The Hobbit destpêbû û hema zû bû çîrokeka gelek dirêjtir. Ew bi şend qonaxekan ji sala 1937'ê heta 1949'ê, û piraniya wê di salên Şerê Cîhanî yê Duyem da hat nivîsîn. Di pêş de ew di salên 1954 û 1955'an de di sê cildan de hat belavkirin û ji hingî were gelek carên dî û bi kêmanî ve bi 38 zimanên dî hatîye belavkirin û buye yek ji karên herî hezkirî yên wêjeyê di sedsala 20'an de. Filmên sêkane yên Lord of the Rings di salên 2001-2003'an de bûn sedema zêdebûna hezkirina xelkî li karên Tolkienî.

Çîroka pirtûkê

Lord of the Rings  qala alema J. R. R. Tolkien dikî û ava pirtûka ji wira tê.

Le qisma zehf kî ya çîroke jî, bas kirina refîtîka Hobbîta,
Frodo û rêhevale wê çaxa Şerê Gustîlan e. The Lord of the Rings ji çîroke xwe ye û berdewama pirtûka The Hobbit e.

Lord of the Rings  ji şeş pirtûkan da çêbûye.

The Fellowship of the Ring pirtûka yekem; Gustîl ket rê

Pirtûka duyem;The Two Towers

Pirtûka sêyem; Îxaneta Îsengard

Pirtûka çarem; Gustîl deri Rojhîlate

The Return of the King

Pirtûka pêncem; Şerê Gustîlan

Pirtûka şeşem; Dawîya Dewrana Sêyem

Wergera kurdî

Bide ber 
 Cîhana Navîn
 The Hobbit
 Kurên Húrînê

Çavkanî

Girêdanên derve
http://cihanafilma.blogspot.com.es/2011/10/lord-of-rings-fellowship-of-ring-2001.html 

Roman
Dewleta yekneteweyî

Dewleta yekneteweyî, dewleta neteweyî, welatê neteweyî coreyekê welatan e ko ji bo desteberkirin û ewlekirina ax û serweriyê ji bo neteweyekê pêkdihêt û rewayî ya xwe ji vê ewlekirinê werdigirit. Welat hebûneka siyasî û siyasî-cihnaskî (geopolîtîk); û netewe hebûneka kulturî û nejadî ye. Zarava netewe-welat digehînit ko ev herdu raman bi hev ra in, û ev wê ji coreyên dî yên welatan ko berî wê hebûne cida dikit. Eger bi diristî bihêt avakirin, ramana wê ew e ko hemî welatiyan ziman, kultur û bihayên hevpişk hene. Ev tişt di piraniya coreyên dî yê welatan da nebûn. Cîhana nî avabûyî li ser hîmê netewe-welatan mafê çareya-xwe-nivîsînê û mafê xwe-rêvebirinê didit hemî neteweyan ko hizreka cewgerîn ya aydîolocî (îdeolojî) ya neteweparêzî anko nasyonalîzmê ye.

Netewe-welatê armancanî (aydiyal) 
Ji gotin û bawerî yên neteweparêzan û netewe-welatên heyî mirov dikarit hizir bikit ka dê netewe-welatekê armancanî çawa bit, lê hebûneka wusa li cîhana rastiyê da nemumkîn e. Lê vê hizrê bandora xwe li ser piraniya netewe-welatan hiştîye û bê wê mirov nikarit ji netewe-welatên heyî fêm bikit. Qenciyeka dî ya vî modêlê aşopî û armancanî ew e ko mirov dikarit hevberdaniyekê dinavbera vî coreyê welatan û yên bertir çê bikit.

Çavkanî

Girêdanên derve 
  Debate on Modern Turkish identity & nation-state

Siyaset
George Berkeley

Bishop George Berkeley (12 adar 1685 – 14 çile 1753) ji malbata împeratoriyê, fîlozofekî ji îrlendayê ye. Xebata xwe ya herî giranbiha li ser mijara "îdêalizma subjektif" kiriye. Ew dibêje : "Esse est percipi" ("hebûn, xwiya-kirin e"). Têori,nîşan dide ku mirov bi tenê karê bi rêya hîs û ramanan tiştan nas bike, le ne bi riya tecrîdê. Wî gelek tişt nivîsandin, "Bingiha fêrbûna mirov(1710)", û "Sê diyalogên di navbera Îlas û Fîlonûs de" (1713) Berkley bi xwe di rolê spîrîtualist (rûhanî) û Ilas gotina Yewnanî ku ji bo "Locke (tişt)" tê bi karaîn.
Di sala 1734 de Analîst çap kir, di vê pirtukê avakirina zanyariyê rexne dike. wî bi van rexneyan bandoreke mezin li pêşveçûnên li ser Matemetîkê kir. 

Navê wî li bajarekî Kalîforniya û li kolêjekê di nava Zanîngeh Yal jî hat kirin.

Mêr
Jidayikbûn 1685
Mirin 1753
Fîlozof
ColdHackers

Coldhackers di dîroka kurdan de rêxistina hackeran a pêşîn e. 

Bi navê Coldhackers bi hezaran êrîş li malper û serverên tirkan pêk aniye. Koma bi navê Coldhackers di 3'ê gulanê 2005'î de bi fermandariya HQ hatiye damezirandin û di sala 2006'î de navê xwe wekî CMG - Cyber Median Guerillas guherandiye.

Heya niha di înternetê de, nêzîkî 10.000 malperên tirk û dewletên zorbariyê li kurdan diken, xerabkirine. Gorî agahiyên ku wan dane belavkirin, di nava koma Coldhackersê de, li dora pênc, şeş xebatkarên xurt hene. Dîsa ew dibêjin hewla wan heye ku xwe bipêşbixin û tirseke mezin têxin dilê hêz û welatên ku li kurdan zordariyê dikin.

Çavkanî

Kom
George Smoot

George Smoot (jdb. 20ê sibata 1945ê) stêrfîzîknasekî û gerdûnnasekî amerîkî ye.
Ew li Zanîngeha Kalîforniyayê li Bêrkliyê dersdêrê fîzîkê ye. Bi tevayî digel John C. Matherî Nobel Xelata fîzîkê ya sala 2006ê jiber  lêkolînên liser formên ko dibêjinê Tenên Reş û enayzotopiya tîrêjderî ya paşxaneyî ya hûrpêlane ya gerdûnî  wergirt. Ev ew kar e ko gewherê birdoza gir-gurmînê ya gerdûnê bi arîkarî ya heyvoka COBEê dana.

Jînenîgarî

Xwendin û destpêka lêkolînan 
Smût li Yukona wîlayeta Florîdayê hat dinyayê. Wî berî ko biçit Binkeyê Teknolojiyê yê Massachusettsê (MIT) matîmatîk xwînd. Wî li sala 1966ê li BTMê du bawernameyên bekaleryûsê, yek li matîmatîkê û ya dî jî li fîzîkê wergirtin. Wî li sala 1970ê doktora ya xwe li fîzîka pirtikan wergirt. Paşî wî heza xwe ber bi keyhanzanistî guhart û çû Ezmûngeha Niştîmanî ya Lorens Bêerklî û li wêderê digel Luis Walter Alvarezî li ser ezmûna HAPPEê ko balûneka çînsepehrî ji bo vedîtina dijemaddeyî li atomsepehra jorîn e xebitî. Di wê ezmûnê da wî modêla keyhanzanistî ya rewşa tebitî ko heta niha jî aloz û nezelal e pêşbînî kir. Paşî ew li tîrêjderî ya paşxaneyî ya hûrpêlane ya keyhanzanistî (TPK) meraqdar bû. Pirsyareka bêbersiva wî çaxî pirsayra nijara keyhanê bû. Yek ji modêlan pêşbînî ya hindê dikir ko keyhan di zivirînê da ye û dewseka vê di TPKê da hebû: germapileya tiştan li goreyê sû û simta lênihêrînê dihat guhartin. Bi arîkarî ya Alvarêzî, wî tîrêjpîvek afirand ko cidatiya germapileya TPKya du simtan ko 60 peyîskan ji hev dûr bûn dipîva. Amîr li ser frokeyeka Lockheed U-2 hat damezrandin û şiya biselmînit ko zivirîna giştî ya keyhanê sifr e (li goreyê sînorên diristî ya amîrî). Amîrî vedît ko germapile ya TPKê li goreyê ducemserekê (dipole) dihêt guhartin. Ev wekî bandora Dopplerî ya zivirîna erdî bi hevberdanî ya digel devera tîrêjdana TPKê, ko dibêjnê sethê herî dawîn yê şerpezekirinê, hat şirovekirin.

Mêr
Fizîknas
Stêrfîzîknas
Amerîkî
Xelatgirên Nobela Fizîkê
Jidayikbûn 1945
Mirovên zindî