nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Heyal, Dêrika Çiyayê Mazî

Heyal (), gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Hilêlî

Hilêlî (), gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Hoz, Dêrika Çiyayê Mazî

Hoz (), gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Însilk

Însilk () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Kanî Zil

Kanî Zil  (), gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Kanîyagê

Kanîyagê (), gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Kasan

Karsan (), gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Kato, Dêrika Çiyayê Mazî

Kato (), gundekî bi ser navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya Mêrdînê ve ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Keleş, Dêrik

Keleş (), gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Kendal

Kendal  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Kevirşîn

Kevirşîn  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Li Kevirşînê wekî cihekî dîrokî Qesra Hecî Bozo heye. Hecî Bozo axê gund bû. Mar digirt û piştî ku diranê wan radikir bera bîrekê dida. Ew bîr di zindana Qesrê de bû. Dema ku gundiyek an jî kesekî xerîb nebaşî bikira ceza dikir û bera nav bîra maran dida. Bi vî rengî ew ditirsandin û dikir ku tobe bikin. Hecî Bozo 140 salan li cîhanê maye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Koder

Koder  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Korbeşk

Korbeşk  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Kosewelî, Dêrika Çiyayê Mazî

Kosewelî  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Kotê

Kotê  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Kufurle

Kufurle  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Kumreş

Bêjeya "kumreş" ji "kum" û "reş"ê hatiye holê, lê belê di kurmancî de wek term tê bikaranîn û bi wateya hevsûdiya jin û mêran ya ji hev tê gotin. 

Dema zilamek nexwaze kes li jina wî binere, yan dema jina wî kincine rind li xwe dike, zilam zêvir (aciz) dibe, tê gotin ku ev zilam kumreş e. Dema jin jî li pêşberê mêrê xwe wisa zîzî dike, tê gotin ku ev jin Kumreş e.

Kumreş

Kurdewarî
Kumtere

Kumtere () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Kundir, Dêrika Çiyayê Mazî

Kundir  ()   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Lalheso

Lalheso  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Mahmîcank

Mahmîcank  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Maşmaşk

Maşmaşk an Maşmaş an jî Majmajkê (), gundekî girêdayî yê navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya Mêrdînê ye. Maşmaşk ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin .

Çavkanî

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Menteşiya Jor

Menteşiya Jor  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Meşkîna, Dêrika Çiyayê Mazî

Meşkîna () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Meşkîna gundekî dîrokî ye. Li rojavaya Meşkîna gundekî biçûk heye: Girik. Girik ku girêdayî Meşkîna ye, cihekî gelekî dîrokî ye. Li rojavaya Meşkîna Çiyayê Pozê Bîra heye, ku bi dehan bîrên avê li ser hene û xuyaye di dîrokê de cihekî şênî ye. Dîwarên xaniyan, benê rezan, mehsereyên tirî û hîn gelek şûn û warê dîrokî li dora Meşkîna û Girik hene. Meşkîna bi dehan caran hatiye valakirin. Ji ber şerê navxweyî, xwînî û dijminatiya gundikî. Lê di sala 1991'ê de jî Meşkînî bûn cerdevan û kesên ku nebûn cerdevan ji gund derxistin. Wê demê Girik jî hate şewitandin. li ser gundê Meşkîna di sala 1978-1979 de civaknas Ahmet Gegez bi teza xwe ya qedandina zaningeha Haceetepe "Avahiya Civakî û Aboriya Gundê Meşkîna" berhemek weşandiye. kesên ku bixwazin di derbarê gundê Meşkîna hîn zêdetirîn agahiyê bidestbixin bila ji kerema xwere li beşa tirkî jî mêze bikin.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Mezra Gêrî

Mezra Gêrî  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Mezra Newalê

Mezra Newalê  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Mezra Suravêrkê

Mezra Suravêrkê  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Misrik

Misrik  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Misûrî

Misûrî  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. 

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Mizgewr

Mizgewr  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Ofî

Ofî  (), mezrekê girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Mijarên têkildar 
 Xirbeyên Ofiyê

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Olaqa

Olaqa  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Pîrebas

Pîrebas  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Qamirçiya

Qamirçiya  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Qetaro

Qetaro  () gundekî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya parêzgeha Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Qibilme

Qibilme  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. 
Gundê Qibilme di sala 1948'an de ji aliyê Mihemedê Şoxo û çend mirovên din hatiye avakirin. Di 1954'an de ji aliyê dewletê ve hatiye teqsimkirin teqsima wê 57 heft koçan in 7000 donim erdê wî heye. Beriya avakirina gund niştecihê wî hebûne lê xerabe bû. Berî avakirina gund li mintiqe de xezal û ajal hebûne. Ava wî ji sarinca dihate temînkirin û piştî avakirina gund ew sarinc xetimin piştre hatin kolan û disa hatin bikaranîn. Piştî 1974'an ji gundê xanûkê av bi riya boriyen astbest ji bo vexwarina hate gund. Debara gund çotkari û çandinaya genim, ceh, nîsk, û salên dawî pembû, garis, bostan te çandin. Niştecihe gund hemû kurd in. Niştecihe gund ji çandiniya dar û ber hez dikin û mirovên xwe weltparêz in.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Qizil

Qizil  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Qizila Xerabe

Qızıla Xerabe  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Qizileyşan

Qizileyşan  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Qurixî

Qurixî  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Rebet, Dêrika Çiyayê Mazî

Rebet (), gundekî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya bi ser Mêrdînê ve ye. 

Ev gund bi qasî 16 kîlometreyan dûrî dêrikê ye û ev gund bêtir bi keleha xwe tê nasîn. Jê re dibêjin Keleha Rebetê, hê jî bermayiyên vê kelehê heye. Kele li ser girekî hatiye avakirin.

Çavkanî 

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Reqaqî

Reqaqî  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Rewşat

Rewşat  ()   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. Helbestvan Reşîdê Kurd jî bixwe ji vî gundî ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Şabana

Şabana  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Şahênik

Şahênik  (), mezreke girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. Mezreke gundê Elîbegê ye.

Li vî gundî malbata Hemzoyi dijîn. Gund ji ber koça gel her dihere hejmara mîrovan kêmtir dibe û aniha gelhe li derdora 70-80 mîrovîye.

Çavkanî 

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Şahvêrdî

Şahvêrdî  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Şaweled

Şaweled  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. Ev gund di sînorê Wêranşar û Dêrikê ye. Pirek heye, vî aliyê pirê dikeve sînorê Dêrikê û wî aliyê pirê jî dikeve sînorê Wêranşarê. Wextekê li vî gundî qereqoleke mezin hebû.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Sefa

Şêba Jêr  ( bi tirkî: Çayköy - Yukari ) gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Seker

Seker  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Selmê

Selmê  (), gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. Çend malên Selmê ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin. Niha gund ava ye. Li gund 49 mal hene.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Şemlik

Şemlik  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Sêpinat

Sêpnat  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. Li vî gundî bendavek heye û masî di vê bendavê de dijîn.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Şerbê

Şerbê  ()   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Şêx Hebib

Şêx Hebib () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Şikestûn

Şikestûn  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. Ev gund jî bêtir bi strana "çemo çemê şikestûnê tê nasîn". Gorî gotinan di sala 78-79an de leşker digirin ser vî gundî. û gelek şervanên pkkê jî li vî gundî bûne. Piştî şerê çend rojan him ji aliyê şervanên pkkê û him jî ji aliyê leşkeran ve windahiyên gelekî mezin çêdibin. Di vî şerî de 3 şervanên pkk ê şehîd dikevin û 3 leşker jî tê kuştin. Navê şervanên PKK ê ev in. Selman, Cemal û Kemal. 

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Silamet

Silamet  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Silik

Silik  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Siltok

Siltok  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Simaqî

Simaqî   () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Şirîfbaba

Şirîfbaba  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Siyamed

Siyamed  ( bi tirkî:  Akça) gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Sûbatan

Sûbatan  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Sûsik

Sûsik  ( ), mezreke gundê Girê Sorê ye û ser bi navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya Mêrdînê ve ye. Gundê Sûsikê navê xwe ji gihayê sûsikê distîne. Ev giha li dora vî gundî gelekî hêşîn dihat. Gihayê sûsikê hîn jî li bajarên Kurdistanê, piştî ku ava wê hate derxistin, ava wê tê firatin. Jê re Ava Sûsê tê gotin.

Lê îro li gundê Sûsikê êdî gihayê sûsê hêşîn nabe. Kurd ji deverên din vî gihayî tînin û ava wê derdixin, difiroşin. Li Amed, Mêrdîn, Qoser û gelek bajarên din mirov dikare li kolanan bi hêsanî Ava Sûsê bikire.

Gelhenasî

Mijarên têkildar 
 Ava Sûsê

Çavkanî 

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Talbeş

Talbeş  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Taşît

Taşît  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. 

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Tawîk

Tawîk  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Temirlenk

Temirlenk  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Textê Dêrikê

Textê Dêrikê  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Tilcima

Tilcima () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Tirba Memo

Tirba Memo  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Urt

Urt  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Ûsibê Pîrî

Ûsibê Pîrî  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Warga Xensê

Warga Xensê  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Welik

Welik  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Xanûk

Xanûk  (), gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. Ev gund jî bêhtir bi ava xwe tê nasîn, ava vî gundî ji bîn tehtan derdikeve û di bîn wan tehtan de gelek şikeft hene. Li gorî gotinên bisporan heke projeyek were avakirin ava vî gundî têra temamî herêma Mêrdînê dike.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Xedreş

Xedreş () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Xêdûk

Xêdûk  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Xerabreşk

Çend cihên bi navê Xerabreşk hene:
 Xerabreşk () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
 Xerabreşk () gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê  ye.
 Xirabreşk () taxeke girêdayî navçeya Xelîlî a girêdayî Rihayê  ye.
 Xirawreşk () gundekî Keleyê yê girêdayî Dîlokê  ye.
 Girê Mirazan cihekî arkeolojîk ê neolîtîkê ye ku li nêzîkî gundê Xirabreşkê yê Rihayê ye.
Xirbê Heriyê

Xirbê Heriyê  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Xirbê Qeya

Xirbê Qeya  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Xirbê Reş

Xirbê Reş  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Xirbê Guran

Xirbêguran  ()   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. Xirbêguran ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.

Çavkanî

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Xirbê Reş, Dêrika Çiyayê Mazî

Xirbêreş  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Xozberiya Jêr

Xozberiya Jêr  (),   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Xozberiya Jor

Xozberiya Jor  () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Zemberor

Zemberor () gundekî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya ser Mêrdînê ye.

Ev gundekî dîrokî ye. Dewlet nahêle tu kes li vî gundî lêkolînan bike. Heta niha li vî gundî mozaîkên dîrokî, qesr, kûzik û zêr hatine dîtin.

Pêşiya gund li deşta Mêrdînê dinihêre. Aliyê rojava Çiyayê Qerejdaxê ye. Li rojhilata Zemberolê Bixurê (bi tirkî: Derinsu) li bakurê wê Xerabreşkê û li rojavayê wê jî Tehtok hene. Gundê Bixurê û Xerabreşkê jî gundên gelekî dîrokî ne. Di navbera Zemberolê û Xerabreşkê de şikeftên dîrokî hene, mezelên kevnar ên ji demên dîrokî ve mane hene.

Gelhenasî

Çavkanî 

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Zoik

Zoik  (), gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya Mêrdînê ye.

Ev Gund diroka wê dora 120 sale. Ji hêla Hecî Bedir Derîn hatiye ava kirin. 

 
Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Asûr

Asûr navê bajarekî Mezopotamyaya kevn bû. Bajarekî pir dîrokî ye. Paytextiya Împaratoriya Asûr kiribû. 

Dîroka Mezopotamyayê

Keyaniyên berê
Bamezrûd

Bamezrûd (), gundekî girêdayî navçeya Kerborana Mêrdînê ye.

Gundên Kerboranê
Basqila Kêvil

Basiqla Kêvil ( )  gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Batêl, Kerboran

Batêl ( ) gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Bêrkevan

Bêrkevan ( )  gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Bakewan

Bakwan ( ) gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye ku ji alîyê dewleta tirk ve hatîye şewitandin. Gunde eşîra alîka ye.
nivîskar Îsmaîl Beşîkçî jî li ser eşîra alîka pirtûk dinivîsê (Guhertina civakî di eşîrên Kurd ên li rojhilata Anatoliyayê), 1968

Çavkanî 
 Nexşeya gund
 Nexşeya Newala Qoriyê

Girêdanên derve 
 Malpera şaredariya Kerboranê
 Vîdeoya Newala Qoriyê li ser youtubeê

Gundên Kerboranê
Newalên Kurdistanê
Berê Zêwê

Berê Zêwê () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî Mêrdînê ye.

Gundên Kerboranê
Bosinc

Bosinc  ( bi tirkî:  ?) gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Çûka

Çûka  () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Dêrselîb

Dêrselîb (), gundekî girêdayî navçeya Kerborana Mêrdînê ye.

Gundên Kerboranê

Tor
Erbay

Erbay    (), gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

 
Gundên Kerboranê
Ezdîna

Ezdîna () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Gelîkura

Gelîkura   () gundekî ser navçeya Kerborana  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Gêrka Cehfer

Gêrka Cehfer   () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Germav, Kerboran

Germab an jî Germav (), gundekî ku bi ser navçeya Kerborana Mêrdînê ve ye. Gund ji ber bendava Ilisuyê ji aliyê dewletê ve hate xirakirin û di 2010an de careke din ji aliyê TOKIyê ve hate çêkirin.

Gund ji Kerboranê 15 km dûr e. Hejmara gundiyan herî kêm 400 kes e. Di gund de herî kêm 60 mal hene. Market, kafe, mala gund, dibistaneke seretayî û mala tendurstiyê heye. Riyen ku têne gund bi asfalt in. Şebeka avê û kanalîzasyona wê jî heye.

Aboriya gundiyan bi piranî li ser bendavê ye. Çandin ji kasê înşaeta bendavê des tpê kiriye xilas bûye. Tekiliyên gundiyan herî zêde ji bo ku nezîk in Taroniyan, Zenganiyan, İmariyan, Xelîliyan û bi Kerboraniyan re pir zêde ye. Ji qase ku pir a bendave avabûye hatûçûna Germavê jî pir zêde bûye. Zilamên gund herî zêde karê avakirina barajê de dixebitin. 

Gundên Kerboranê
Gizrê

Gizrê () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî Mêrdînê ye. Gund ewil 33 mal bûn. Di sala 2014'an de 20-25 mal bûn. Debara gund li ser xwedîkirina heywanan û xebata cotkariyê ye. Ev gund berav e. 
Gelek çem hene li derdorê hene. Navê wan çemê Hemzo, çemê Çemke, çemê Nefira û çemê Kera.
Li derdora gund ev gundên li jêr hene;
 Li rojhilata gund; Xelîla, Dînara, Gurîza
 Li qubleta gund; Xendûk û Xirbê hur
 Li rojavaya gund; Zaxuran, Stavran, gundê mala asle
 Li bakurê gund; Îwan, Basqil, Ancik û Memedora.

Gund di sala 1920'an da hate vala kirin. Mezinê gund ê berî 100 salî Emerê Elîka bû. Di demeke pişî vê de Hiseynê Ehmê û Xelîlkê Hemed bûn.
Hinek cihên dîrokî li gund hene. Li rojavayê gund kelhoşka Emero û kelhoşka Diyarê Ravan li gund gelekî binavûdeng in. Li gund ziyaretên gelekî kevnare jî hene. Ziyareta Pîrê Qureyşiyan, ziyareta Ravan û ziyareta Memezeran hinek ji wan in. Gelê gund ji heft bavikan pêk tê; Segvan, Kurmuska, Resulka, Şerefka û Mala Sofî.

Li derdora gundê Gizrê, di 2'yê adara 2016'an de di encama operasyona artêş tirk de 8 gerîlayên PKK'ê jiyana xwe ji dest didin. Li gorî agahiyan di heman operasyonê de 3 leşkerên tirk jî hatine kuştin.

Çavkanî 

 
Gundên Kerboranê
Gundikê Eliyo

Gundikê Eliyo (), gundekî girêdayî navçeya Kerborana Mêrdînê ye. Gundikê Eliyo gundikê Seyîdan e. Di sala 2008an di gund de heşt mal dijiyan. Tenê malbata mala Eliyo li wir dijî. Hemû gundî tenê ji malbata mala Eliyo ne.

Gundên Kerboranê
Gundikê Hecî Mirad

Gundikê Hecî Mirad    () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Gundikê Kêzim

Gundikê Kêzim () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Gundikê Silo

Gundikê Silo  () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Gundikê Xecê

Gundikê Xecê    , gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Hîzar

Hîzar () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Kupraz

Kupraz   () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Liyan

Liyan   () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Meran

Meran (bi tirkî: Yılmaz), gundekê girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî Mêrdînê ye.

Gelhe

Çavkanî 

 
Gundên Kerboranê
Rover

Rover, () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Serdêf

Serdêf   () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Şeta

Şeta   ( ), gundikoke girêdayé bi Gundike Xacé ye navçeya Kerboran   ev ji girêdayî  bi bajaré Mêrdînê veye.
meyzénin li rupele xwaré:
http://setta.sitemynet.com
http://seta.ayranci.sitemynet.com 

Gundên Kerboranê
Tîriwa

Tîriwa  () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Werzik

Werzik ()  gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Xirabê Qesrê

Xirabê Qesrê () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Xirbê Kêlan

Xirbê Kêlan  () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Xirbê Şabikê

Xirbê Şabikê () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Zengan

Zengan  (), gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye. Ev gund bi çêkirina cêr û dan û sewilê xwe meşhûr e. Gundî hêjî pîşeyê bav û kalên xwe didomînin. Ji gundê Germavê 4 km dikevê roava. Berî çend salan li vî gundî ava germ derket. Av wilqasi boş bû ku geha heta ser ava şêt (Dîcle). Lê hate xitimandin.

Gelhenasî

Navdarên gund

Galerî

Çavkanî

Giradanên derve 

 

 

Gundên Kerboranê
Zivinga Çelo

Zivinga Çelo  () gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.

Gundên Kerboranê
Bêrt

Bêrt ( ) gundekî girêdayî navçeya  Mehsertê   a girêdayî Mêrdînê  ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.

Gundên Mehsertê
Bîra Mezrê

Bîra Mezrê ( ) gundekî girêdayî navçeya  Mehsertê   a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Mehsertê
Faf

Faf () gundekî Omeriya ye ku girêdayî navçeya  Mehsertê a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Mehsertê
Gewrik, Mehsert

Gewrik () gundekî Omeriya ye ku girêdayî navçeya  Mehsertê a girêdayî Mêrdînê  ye.

Gundên Mehsertê
Zorava, Dêrika Çiyayê Mazî

Zorava () gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. Li vî gundî du heb golên biçûk heye. Yek ji wan gola Gavana ye û yan jî gola Xwînê ye. Efsaneyek li ser Gola Xwînê heye. Li gorî efsaneyê dema bûk, zava û berbû dikin ji Gola Xwînê derbas bibin, ji aliyê Xwedê Teala ve giş dibin kevir. û dema mirov lê dinihêre dibe ku ev efsane rast be, ji ber ku gelek fîgurên însanan hene. û li cihê van fîguran du kevirê mezin heye, yek bûk e, û yan jî zava ye. Kesên ku avjeniyê dizanin xwe ji ser bûk yan jî zava divêjin nava avê. Bilindahiya bûk û zava hema hema 5-6 metre heye.

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Bîra, Dêrika Çiyayê Mazî

Bîra  () gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. 

Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Ava sûsê

Ava sûsê  ango kolaya kurdan vexwarinek e. Li gelek bajarên Kurdistanê tê firotin. Gihayê sûsê îro li herêma Silêmaniyê gelekî hêşîn dibe. Berê li gundê Sûsikê yê girêdayî Dêrika Çiyayê Mazî jî gelekî hêşîn dibû, ku vî gundî navê xwe jî ji vî gihayî girtiye.

Ev vexwarin ji koka sûsê tê cêkirin û di rojên germ ên havînê de li bazarên Kurdistanê gelek tê vexwarin. Ji bo ku ava sûsê cêbibe, divê koka sûsê bi alîkariya bankutekê bê peliqandin û koka peliqî divê heta demeê di avê de bê hîstin. Li dijî vexwarinên din ên navneteweyî, ava sûsê him hundirê meriv hûnik dike, him jî ji bo tendûristiya mirov gelek bas e. Her ciqas avên gazoz belaw bûbin ji, ava sûsê bi sedan sal in heye û hê jî rastî ecibandina gelê kurd tê. Tê zanîn ku koka sûsê ji berê ve wek derman hatiye bikaranîn û gelek fêdeyên xwe yên tibî hene. Ava sûsê bi taybetî li bazarên kurdan ji aliyê şerbetfiroşan ve tê firotin.

Hêjayî gotinê ye ku koka peliqandî a sûsê jî ji bo tistên din kare bê bikaranîn.

Firotina ava sûsê 
Firotina şerbeta ku ji koka sûsê tê çêkirin meslekeke kevnar û serbixwe ye û lewra li gelek deverên Kurdistanê peyda ye. Gelek şerbetfiroş vê meslekê hînî zarokên xwe dikin da ku meslekê dewrî wan bikin. Şerbetfiroş bi giranî di rojên germ ên havînê de li qadên bazaran, li cihên ku gelek qerebelix in digerin. Bi cil û bergên xwe yên gelêrî û aletên taybet bala meriv dikişînin. Li herêmên Amed, Dîlok û Mêrdînê ev vexwarin bi navê Ava sûsê tê nasîn. Li Rihayê navê Hingiva biyan jî tê bikaranîn.

Ava sûsê di hunera kurdî de 
Koma Hemdem bi navê Ava Sûsê him kasetek him jî stranek derxistiye.

 
Vexwarin
Pêjgeha kurd
Dêrika Çiyayê Mazî
Sarinc, Gimgim

Sarinc, Sarincê (bi romî kirine: Dönertaş) gundekî navçe Gimgima Mûşê ye. 

Wateya navê gund ji sermayê tê. Di Kurmancî de herwiha wateya wê ya cihê sar ji bo parastina tiştan jî heye, heta carinan ji bo dolabê qeşayê jî tê bikaranîn. 11 km ji Gimgim, 63 km ji Mûşê dûr dikeve.

Dîroka

Erdnîgarî 
Koordînat; Hêlîpan: 39.169998, Hêlîlar: 41.459999

Avhewa

Aborî 
Aboriya gund li ser xwedîkirina ajalên malê, çandinî û alîkariyên koçberbûyan e.

Navdarên Sarincê 
Nevzat Aslan Pêşmergeyekî Kurd bû, sala 2005 li Dêrsimê şehîd ket.

Girêdanên derve 

Gundên Gimgimê
Sarinc, Mêrdîn

Sarinc () gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.

Gundên Mêrdînê (navend)