Zimanê farisî

Farisî an jî farsî zimanekî ji koma zimanên îndo-ewropî ye. Zimannas farisî dixin beşa îndo-îranî û dibêjin ku farisî yek ji zimanên beşa başûrî rojavayê Îranê ye. Farisî bi Kurdî re di warê ziman de ji nêz ve cîran e.

Hejmar 
Farisî zimane gelê faris e. Hin Efxan û Tacîkistan jî bi farisî wek zimanê duyem diaxivin.
Li Îranê 70 milyon, li Efxanistane 30 milyon, li Tacîkistanê 9 milyon û li Ûzbêkistanê 7 milyon kes bi farisî diaxvin. Yanî li cîhanê de 110 milyon kes farisî dizanin.

Dîrok 

Zimanê farsî çend Dewran û merheleyê dîrokê pişt serê xwe xistine ta gihîştiye vir. Ev ziman yekem car di serdema Hexanenişiyan de hat nivîsîn ku belgeyên wê bi navê farsiya kevn tê nas kirin. Piştî farsiya kevn farsiya navîn e, û piştî wê jî farsiya derî an jî farsiya nû û di dawiyê de jî farsiya modern peyda bû.

Wêjeya farisî

Dîroka wêjeya farisî dikare ji heta serdema kevnare ve were şopandin. Nimûneyên yekem ên helbestvaniya îranî, ya ku berê modela rewanbêjiya kevneşopî  ye, dide nîşandin di Gathayan (stranan), perçeyên kevn ên Avestayê, nivîsara ola Zerdeştî de (binêre jî Zerdeşt). Ji aliyekî din ve, helbestvaniya Farisî behsa tevahî çanda helbesta klasîk a li cihen bilind yên Îranê dike ku bi zimanê nivîskî farisî hate çêkirin. Ew bi jêdera xwe ji devera ku niha Îran, Efxanistan, Tacîkistan û Ûzbêkistanê pêk tê, bû. Wekî din, zimanê Farisî ji bo serdemek pir dirêj zimanê çandî û fermî yên Iraqê, Pakistan û bakurê Hindistanê bû. Li vir, di heman demê de, hin helbestvanên herî navdar ên faris jî dijiyan.

Helbestvanî li qada çandî û zimanî ya farisî de pir bi qîmet e, da ku cihê çanda Farisî hejmarek helbestên navdar û serfiraz hilberandiye. Helbestvanên farisî bi sedsalan bandor li çand û zimanên din kirine, di nav de helbestvanê alman Goethe, ku berhema wî West-östlicher Diwan li ser bingeha helbestvaniya klasîk a farisî ye.

Rêzimana farisî

Rêzimana farisî (bi farisî: دستور زبان فارسی-Destûrê zebanê farsî‎) rêzimana zimanê farisî ye.

Nav

Yekjimar

Pirjimar

Cînav
Cînav bi farisî wek ضمیر(zemîr) tê zanîn.

Hoker
  (benaberîn/ ji ber vê)
  (şayed/ şayed,belkî)
  (bi/pê)
  (bi giştî)
  (qet)
  (ji bilî)
  (di wextê xwe de)

Rengdêr
  (bêhtir)

Lêker

Cureyên lêkeran
Lêkerên sade: خوردن(xorden/xwarin), دیدن(dîden/dîtin)
Lêkerên pîşvendî:Ji pêvekek û lêkereke sade tê çêkirin. Mînak; برگشتن(ber geşten/vegerîn), برداشتن(berdaşten/hilgirtin,wergirtin,jêbirin)
Lêkerên morekeb: Ji navdêr, rengdêr û lêkerekê sade tê çêkirin. Mînak; زمین خوردن(zemîn xorden/ketin), کمک کردن(komek kerden/alî kirin,harî kirin)
Lêkerên pîşvendî yên morekeb: Ev lêkeran ji navdêrek, pêvekek û lêkerekê sade tê çêkirin. Mînak;سردرآوردن(serderaverden/têgehiştin, fêmkirin),سرباززدن(serbazzeden/red kirin)
Lêkerên ebaretî: به پایان رساندن(be payan resanden)
Lêkerên yek şexse: خوش آمدن(xoş ameden)

Di farisî de zeman

Zemanî halê exbarî
Bi farisî wek زمان حال اخباری (zemanî halê exbarî) tê nivîsîn. Di kurmancî de miqabilê dema niha û fereh e.

Zemanê gozeşteyî sade
Bi farisî wek زمان گذشتهی ساده(zemanî halî exbarî) tê nivîsîn. Bi kurmancî em dibêjin dema sade ya borî

Zemanê gozeşteyî estemrarî
Bi farisî wek زمان گذشتهی استمراری(zemanî gozeşteyî estemrarî) tê nivîsîn.

Zemanê gozeşteyî neqlî

Zemanê gozeşteyî dûr

Zemanê halê natemam

Zemanê gozeşteyî natemam

Halê eltezamî û emr
Bi farisî wek حال التزامی(halê eltezamî) û حال امر(halê emr) tê nivîsîn.

Daçek
Daçekên serek di zimanê farisî de ev in;
  (beray): Bi kurmancî ji bo tê bikaranîn
 (ta): Bi kurmancî ta tê bikaranîn
 (der): Bi kurmancî di..da tê bikaranîn
 (bê): Bi kurmancî bi tê bikaranîn
 : Bi kurmancî ra tê bikaranîn
 : Bi kurmancî ji tê bikaranîn
 : Bi kurmancî pêşî tê bikaranîn

 Elfabêya kurdî û bingehên gramera kurdmancî-Celadet Bedîrxan, weşanên Nefelê 2002
 HUSEIN MUHAMMED-Kurtenerînek li hin beşên rêzimana kurdî 
 Rêzimana Kurdî ya Kurmancî- Abdullah Karabax 
 دستور کاربردی-فاطمه جعفری (Destûrê karberdî-fatema Ce'eferî)

Ferhengok

Jimar
 1-yêk 
 2-du
 3-sê
 4-çahar 
 5-penc
 6-şiş/şêş 
 7-heft
 8-heşt
 9-nuh
 10-deh
 11-yazdeh
 12-devazdeh
 13-sîzdeh
 14-çahardeh
 15-panzdeh
 16-şanzdeh
 17-hêfdeh
 18-hêjdeh
 19-nûzdeh
 20-bîst
 21-bîstuyêk
 22-bîstudu
 30-Sî
 40-çêhêl
 50-pencah
 60-şest
 70-heftad
 80-heştad
 90-neved
 100-sad
 200-dêvîst
 300-sîsed
 1000-hezar
 10000-deh hezar
 1000000-mîlyûn
 1000000000-mîlyard

Reng
 şîn-abî
 sor-surx/qermez surx
 zer-zerd
 kesk-sebz
 çakar-qehvêî
 binefş-benefş
 gewr-tûsi
 narincî-narêncî
 spî-sêpîd/sêfîd- spîd
 reş/siyah/mêşki

Lêker
 (Lêkerên farisî)
 ameden(biya)-hatin
 reften(berow)-çûn
 buden(baş)-bûn/bin
 şoden(beşow)-bûn, çêbûn, çûn
 kerden(bekon)-kirin/kirdin
 şosten(beşuy)-şûştin
 danisten(bedan)-zanîn
 gereften(begir)-girtin
 gîrîsten(begîr)-girîn
 siteden(bestan)-standin
 manden(beman)-man
 dîden(bebîn)-dîtin
 şeniden(beşinew)-bihistin
 porsiden(bepors)-pirsin/pirs kirin
 tersiden(beters)-tirsin/bizdin
 xandiden(bexand)-kenîn
 xasten(bexweh)-xwestin/wiştin
 neveşten(benevis)-nivîsin
 avixten(beavîz)-aliqandin
 xerf zeden(bezen)-axaftin/peyivin/qisey kirin/
 goften(begu)-gotin/wutin
 doşnam goften(begu)-dujin kirin
 xanden(bexon)-xwendin/xuwendin
 vakerden(vakon)-vekirin
 fahmiden(befahm)-fehm kirin
 bariden(bebar)-barin
 suxten(besuz)-şewitin
 hişten(behêl)-hiştin
 mêkiden(bemêk)mêtin
 nigêristen(benigêr)-nêrin/sêr kirin

Nimûneyên farisî
 Namê şoma çist (axaftina rojane:Namê şoma çiye):Navê we çi ye? 
 Namê to çist (axaftina rojane: çiye):Navê te çi ye?
 Ehlê kucai (axaftina rojane: kucaye):Ji kûderî?
 Çetori?:Çawanî/Çitonî/Çitûyî/Çilûyî/Çerî/Çitolî?
 Zebanê Farsi beledid?/Farsî midani?:Zimanê Farisî dizanî?/Farisî dizanî?
 Belî beledem/Arê midanem:Erê dizanim 
 Nexeyr beled nistem/Ne, nemidanem:Na, Nîzanim
 Saet çand ast (axaftina rojane: çande): Saet çi ye? / Saet çend e? 
 To çand Sâle-yi: Tu çend salî yî?
 To çend salegîyî?: Tu çend salî yî? 
 Se ruz e(-st) kê henuz cizi nexordem: Sê roj e ko ez hîn tiştek nexwarim (nexward)
 Destê to derd nebine(-d):Destê te derd nebîne, Mala te ava!
 To çi mikhahe?: Tu çi dixwaze?
 Xoda Bozorgest: Xwêda Mezina
 Xodahafız / Oxir be! Hatre te!
 Xeyli xoşmeze / Zehf xweşa

Danezana gerdûnî ya mafên mirov-bend 1

Zimanê farisî

"Heme merdom azad be donya miyayend o ez lehaze heysiyet o hoquq ba hem beraberend. Heme darayê hûş o vêcdan hestend o bayed be yekdiger ba ruhê beraderî reftar konend."

Zimanê kurdî

"Hemû mirov azad tên dinyayê û di weqar û mafan de wekhevin. Hemû xwedî hiş û vîcdan in û divê li hember hev bi ruhê bratiyê bilivin."

Mijarên têkildar
Dîroka Îranê
Îran
Efxanistan
Tacîkistan
Gelê Farsê

Çavkanî