Cibrayîl

Cibrayîl an Gavriyel (bi îbranî: גַּבְרִיאֵל, Gavrî-El, tê wateya „hêz û lehenga/ê min Xwedê ye“ ; bi erebî: جبرائيل, Jabra'îl) di sê olên mezin ên di nava gelên samî de rû dane (cihûtî, xiristiyanî û îslam) de, yek ji firîşteyên  sereke ye. Mizgîna bûyîna Îsa pêxember daye Meryemê. Di ola xiristiyaniyê de di dirûvê keçekê de tê sêwirandin.

Di cihûtiyê de bi tevî Mîxayîl tê pesinandin herdu bi hev re wekî zêr û zêvî tên binavkirin. Heger Mîxayîl ji berfê be, Cibrayîl ji agir e. Herdu firîşte bi navê Sodom û Gomore derbasî wêjeyê jî bûne. 

Di nava kurdan de dîtina van firîşteyan wekî ya ereban e. Lewra bi hatina îslamê re derbasê kurdan bûne, di ola berê Zerdeştîtîyê de nînin. 

Cibrayîl çawa xuya dike?: 

Di pêşkêşiyên hunerî de, Cibrayîl gelemperî cilên spî an şîn li xwe dike. Bi gelemperî sosinên spî lê dike. Car din ew bilûrekê digire, çiraya di destê wî de dibiriqe, ew tûrek bihuştê an pirtûkek digire. Pir caran di dîmenek ku "Mizgînî" tê de tê xuyang kirin.

Sembolên Cibrayîl:

Sembola herî gelemperî ku bi Cibrayîl re têkildar e sosina spî ye. Kulîlk paqijî û rastiyê destnîşan dike. Sembolek din a Cebrayîl per û bask e. Ev mebesta wîya orîjînal sembolîze dike, wekî qasidê Xwedê ye.

Cibrayîl pirtûkên cihû û filehan de 
Di çavkaniyên Cihû û Xirîstiyan(fileh) de, wekî Gabriel tê binav kirin. "Mirovê hêzdar " bi maneya "Xwedê" dimire di destê Manakin de ku ji peyva Gabriel pêk tê wekî keldanî an suryanî tê pejirandin. Peyv bi heman awayî derbasî Yewnanî û Latînî bû.

Cibrayîl di Cihûtî û Xirîstiyantiyê de yek ji milyaketên mezin e û yek ji sê melekên ku navê wî di Incîlê de derbas dibe ye. Navê wî cara pêşîn di pirtûka "Daniyêl" de derbas dibe. Li gorî agahiyên ku di Ahd-i Atîk de û di apokryfan de têne dayîn, Cebrayîl bi şeş firişteyan re li pêşberî Xwedê li milê çepê radiweste, diayên pîrozan ji wî re vedibêje, û çavdêriya bihuştê dike; ew serwerê esmanê yekem e; navbeynkarê herî girîng e. Ew xeraban helak dike, cinan davêje firna agir û hêzên xwezayî hukim dike. Di Cihûtiyê de, Cibrayîl firîştyek e ku wekî qasid tevdigere, fermanên Xwedê ji mexlûqan re vedigire, û ew jî prensîba dadmendiyê ye. Wî Yûsif bir cem birayên xwe, û Wî bi Yaqûb re şer kir. Beşdarî definkirina Mûsa.

Di Ahd-i Cedid de, Cibrayîl du caran tê binav kirin. Di yek ji wan de, Mr. Ew derketiye Zekeriya û jê re gotiye ku ew "Cibrayîl li ber Xwedê radiweste" û Li aliyê din, ku Yahya ragihand ku ew ê ji dayik bibe. Xuyabûna Meryemê, Tê gotin ku wî mizgîna pêxemberê îsa daye. Li gorî Xirîstiyantiyê, Cibrayîl firîştyekî mezin e ku bi şiklê mirov li pêxemberan xuya dibe û ji Xwedê wehyê tîne.

Di ola îslamê de, Cibrayîl ew fîrîşteyê wehyê ye ku pêxember di derbarê fermanên îlahî de agahdar dike û yek ji çar firîşteyên mezin e. Her çend firişteyê wehyê bi peyvên cihêreng bi Erebî tê vegotin, yên herî navdar Cebrîl, Cebreîl, Cebrîl, Cibrîn û Cibrîl in. Piraniya zimannasên misilman, dibe ku li ser hin vegotinên di berhevokên hedîsan de bin bawer dikin ku Cebraîl peyvek îbranî ye ku tê wateya "xulamê Xwedê". Dema ku wî ew qebûl kir, hinekan îdîa kir ku ew ji hevoka erebî ceberutullah, ku tê wateya "hêza Xwedê", tê . Meriv dikare bifikire ku Cibrîl vê wateyê jî di nav xwe de digire, têkiliya wê bi cebr re , ku tê wateya "hêz" , dihesibîne.

Cibrayîl di îslamê de 
Navê yek ji çar firîşteyên mezin e û di gora ola îslamê Cibrayîl ji pêxamberan re wahiya Xwedê tîne. Di Quranê de navê Cibrayîl di çend ayetan de derbas dibe û ji wî re Ruhil Qudis, Ruhu’l-Emîn, Ruh û Resûl jî tê gotin . Cibrayîl firîştyekî bi hêz, serkeftî û zana ye. Li ba Xwedê li cîhekî bilind de ye û serokê gelek firîşteyên din e. 

Di Qurana Pîroz de ji bona Cibrayîl wiha tê gotin: "Û kê bibe neyarê Xwedê û firîşteyên wî û pêxamberên wî û Cibrayîl û Mîxayîl, bira bizane ku bi rastî Xwedê jî neyarê xudanenasan e."

Çavkanî

Girêdanên derve 

Firîşte