nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
10ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1979 – Serokê bajarê Adiyemanê yê Partiya Tevgera Neteweparêz MHP'ê hate kuştin. 
 1991 – Li bajarên Başûrê Kurdistanê; Kifrî, Dûz, Rewandiz, Diyana, Xelîfan, Herîr û Koyeyê serhildan destpê kirin û ew der ji aliyê gel ve hatin azadkirin.
 1994 – Li navenda bajarê Amedê mûxtarê taxa Alîpaşa Abdulqadir Sular bi awayekî faîlê wî ne diyar, di encama êrîşeke çekdarî de jiyana xwe ji dest da.
 1999 – Li başûrê Kurdistanê li bajarê Dihokê gerîlayekî kurd ê bi navê kod Akîf Kobanî yê ji Başûrê Biçûk ê Kurdistanê êrîşkeke cangorî li ser avahiya MİT'ê ya dewleta tirk lidarxist.

Cîhan  
 1876 – Graham Bell bi alîkarê xwe ceribandina telefonê kir. 
 1903 – Rayedarên Akademiya Tibê ya Parîsê raporek belavkirin ku alkol zerar dide bedena mirovan. 
 1910 – Yekem filîmê Hollywoodê yê bi navê "In Old California" ango Li Kalîforniyaya kevn yê ku derhêniyariya wê D.W.Griffith dikir, hate nîşandan.
 1945 – Şerê cîhanê yê duyem: Tokyo ji aliyê hêzên amerîkan ve hate bombekirin û bêhtirî 100 hezar mirovî jiyana xwe ji dest da. 
 1949 – Rêvebiriya Îsraîlê, peymana Rodosê binpê kir û lîmana Eylatê dagir kir. 
 1965 – Berxwedana madenkaran ya li Zonguldakê pêkhat.
 1972 – Parlemena tirk di civîna xwe ya 9 saet 25 deqîqe ya bê navber de biryara bi darvekirinê ku derheqê şoreşgerên Tirkiyeyê Denîz Gezmîş, Yusuf Aslan û Huseyîn Înan de hatibû dayîn, li hemberî 53 dengên redkirinê û 6 dengên bê alî, bi 238 dengan erê kir. 
 1998 – Îsraîlê tevkujiya Terkumiya pêkanî.

Jidayikbûn 
 1018 – Nizam el-Mulk, wezîrê dewleta Selçûqî
 1934 – Cemîlê Horo, dengbêjê kurd
 1957 – Usama bin Ladin, damezrînerê El-Qaîde'yê
 1961 – Emily Pauline Johnson, helbestvana Kanadayî

Mirin 
 1942 – William Henry Bragg, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1966 – Frits Zernike, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
11ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 B.Z. 522 – Gomadayê medî li bajarê Payşiyavada li dijî hikûmdariya Daryûsê Mezin serî hilda.
 1925 – Kovara Diyarî Kurdistan li Bexdayê derket.
 1970 – Beyana 11'ê Adarê; Ji aliyê hikûmeta Iraqê û Partiya Demokrat a Kurdistanê danezanek hate eşkere kirin. Li gorî danezanê, otonomî ji bo kurdan dihate nasîn. Deklerasyona fermî ji aliyê Sedam Huseyn û Mistefa Berzanî ve hatibû îmzekirin lê ev danezan di pratîkê de pêknehat. 
 1974 – Dema ku li ser peymana otonomiyê ya Iraqê lihevhatin çênebû, di navbêra hêzên Iraq û PDK'ê de şerên dijwar destpê kirin. 
 1991 – Li bajarên başûrê Kurdistanê; Hewlêr û Xaneqînê serhildan destpê kirin û ev bajar ji aliyê gel ve hatin azadkirin. 
 1999 – Gerîlayên kurd ên bi navê kod Ekrem Hazan, Milîtan, Firat, Îzzet, Cengiz, Laşer û Serdar li Golavê, gerîlayên bi navê kod Kendal Amed, Bager, Tayip Tolhildan, Aslan Rojhilat û Palû di navbera Sason û Golakê ya ser bi bajarê Amedê, her wiha gerîlayê bi navê kod Welat li herêma Mêrdînê di encama şerên bi artêşa tirk re jiyana xwe ji dest dan.

Cîhan 
 1669 – Li Îtalyayê çiyayê volkanîk Etna teqiya. Di encama karesatê de 15 hezar kes mirin. Balkêşe ku 672 sal piştî vê bûyerê dîsa di heman rojê de ango di 11 adara sala 1974an de çiyayê Volkanîk yê Îtalyayê Etna dîsa teqiya.
 1917 – Leşkerên brîtanî bajarê Bexdayê dagir kirin. 
 1947 – Dewleta tirk bû endamê Fona Diravan a Navneteweyî IMF'ê.
 1948 – Li nêzî bajarê Hayfe di encama êrîşeke şervanên filîstîniyan a li ser otobuseke cihûyan de 37 cihû hatin kuştin. 
 1977 – Misilmanan li Washingtonê 130 kes rehîn girtin. 
 1979 – CENTO belav bû. Wezareta karê derve ya Îranê berpirsyariyên xwe yên di CENTO'yê de redkirin. Pakistanê jî daxûyakirin ku ew paşve dikişe. 
 1985 – Li Yekîtiya Sovyetan, piştî kuştina serokê Partiya Komunîst Çernenko, Mîxaîl Gorbaçov bû serokê partiya komunîst.

Jidayikbûn 
 1925 – İlhan Selçuk, rojnamevanê tirk
 1944  –  Lutz Mackensy, lîstikvanê, axiverê lîstika radyoyê û dûblajvanê alman e.

Mirin 
 2006 – Slobodan Milošević, siyasetmendê yûgoslav

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
12ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1991 – Li bajarokên Başûrê Kurdistanê, Mexmûr û Pirdê serhildana destpê kirin û ji aliyê gel ve hatin azadkirin. 
 1993 – Hikûmeta Îraqê tevkujiyek li ser gundê Ewêna yê li nêzîkî bajarê Hewlêrê pêkanî.
 1994 – Nûçegihanê Özgür Gündemê Nazim Babaoglu yê Rihayê ji aliyê hêzên kirêt ve li Sêweregê hate revandin û di binçavan de hate windakirin.  
 2000 – Waliyê Amedê kovara bi kurdî ya qerfî Pîne qedexe kir.

Cîhan 
 1904 – Yekemîn xeta bi elektrîk a trênê li Îngilistanê dest bi xebatê kir.
 1918 – Bajarê Moskowê bû paytexta Rûsyayê. 
 1930 – Serokê efsanewî yê Hindistanê Mahatma Gandhi, dest bi meşa xwe ya navdar ya bi navê Meşa Xwê kir. Meşa wî 350 kîlometer e bû û 24 rojan berdewam kir, bi hezaran hindî beşdar bûn.
 1938 – Hêzên Almanyaya Nazî welatê Awistriyayê dagir kirin.
 1965 – Karkerên kargeha Kozlu, Karadon, Gelîk û Kîlîmliyê ji bo şermezarkirina bê adaletiya di belavkirinê de ya Karxaneya Komirê ya Tirkiyê (TKÎ) daneketin ser kar. Li ser vê yekê polis Tirk gule bera ser karkeran da; 2 kar mirin, 50 karker birîndarbûn.
 1971 – Hafiz Esad bû serokdewletê Sûriyê.
 1971 – Li Tirkiyeyê artêşê darbeyeke leşkerî pêkanî û dest danî ser rêvebiriyê. Di derbeyê de bi hezaran kes hatin girtin û gelek kes hatin bi darvekirin. Di wê demê de serokwezîrê hikûmetê Süleyman Demirel bû. Di heman rojê de Süleyman Demirel îstîfa kir.
 1977 – Ji sedema tawanbarkirina komunîzm û kurdparêziyê sosyalîstê tirk, Taner Akçam, ê di girtîgehê de, reviya.
 1979 – Di salvegera darbeya leşkerî de xwepêşandanên şermezarkirinê hatin lidarxistin. Xwepêşandanên li Enqere û Izmîrê rastî êrîşa polêsan hatin. Li Akhîsarê di navbêra komên çep û polêsan de jî şer derket. Li vî şerî de polêsek mir, 25 kes jî hatin binçavkirin.
 1993 – Li bajarê Hindistan, Bombayê di encama êrîşeke bombeyî de 317 kes mirin.
 1995 – Li Stenbolê gelê taxa Gazî û Ûmraniyê li hemberî êrîşeke hêzên tarî raperîn pêk anîn. Di raperînê de bi destê hêzên dewletê 27 kes hatin kuştin. Bûyer heta 17ê adarê dom kirin.
 1999 – Dewletên Çekya, Mecaristan û Polonyayê tevlî NATO'yê bûn.

Jidayikbûn 
 1685 – George Berkeley, fîlozofê îrlendî
 1965 – Jan Dost, nivîskarê kurd

Mirin 
 1914 – George Westinghouse, endazyarê amerîkan
 1942 – Robert Bosch, pîşesazê alman
 2003 – Feqî Huseyîn Sagniç, zimannasê kurd

Cejn û salveger 
 Li Tirkiyê darbeya leşkerî hate lidarxistin.

Roj
13ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1990 – Li Bakurê Kurdistanê destpêkirina serhildanan (Nisêbîn, Cizîr) 
 1991 – Bajarên Akrê, Zaxo û Berdareş ên Başûrê Kurdistanê ji aliyê gel ve hatin azadkirin. 
 1992 – Li bajarê Kurdistan, Erzinganê erdhejeke bi mezihaniya 6,8 a ligorî pîvanên richter rû da. Di encama vê karesatê de 653 kes mirin û 3850 kes jî brîndar bûn.
 1995 – Mamosteyê Zanîngeha Bilind Dr. Seleh Hewramî li bajarê Hewlêrê di encama suîkastekê de jiyan xwe ji dest da.

Cîhan 
 1781 – Gerstêrka Pergala rojê ya heftem, Ûranûs hate vedîtin.
 1921 – Mongolyayê ji Çînê serxwebûna xwe îlan kir.
 1938 – Awistriya tevlî Almanyaya Nazî bû.
 1940 – Şerê Zivistanê: Bi teslîmbûna Fînlandê şerê di navbera wan û Rûsyayê de bi dawî bû.
 1982 – Doza Dev-Yolê ku tê de 428 tawanbar amade bûn, destpê kir.
 1982 – 3 endamên Partiya Kedkar a Komunîst a Tirkiyeyê ya Lenînîst TKEPê; Ethem Çoşkun, Necatî Kardar û Seyît Kanîk bi destê cuntayê hatin kuştin.
 2016 - Adar 2016 Şerê Enqere

Jidayikbûn 
 1900 – Giorgos Seferis, helbestvanê xwediyê Xelata Nobelê
 1956 –  Dana Delany,  lîstikvan, hilberîner û çalakvana amerîkî
1978 - Abdusamet Yigit, niviskarê kurd.

Mirin 
 1901 – Benjamin Harrison, serokdewletê 23em ê DYA'yê
 1975 – Ivo Andrić, dîplomat û nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
 1990 – Bruno Bettelheim, psîkologê amerîkî

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
14ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1983 – Pêşniyazqanûna ku sazkirina Dadgehên Ewlekariya Dewletê pêşniyar dike, li meclîsa şêwirmendiyê hate pejirandin. Dadgehên Ewlekariya Dewletê DGM, bi taybetî piştî ku rêvebiriya leşkerî ya 12 îlonê destê xwe ji desthilatiyê kişand, weke berdewama destê rêvebiriya leşkerî ya di nava dadmendiyê de hatin sazkirin û heta îro bi deh hezaran mirov, jiber nêrînên wan ên siyasî û etnîk cezakirine.
 1990 – Serhildana gel li bajarên Bakurê Kurdistanê; Şirnex, Amed, Mêrdîn, Qoser, Misirc, Silopî û gelek belde û gundan destpê kir û heta roja 22ê adarê dom kir. Gelek serhildêr ji aliyê hêzên dewletê ve hatin kuştin. 
 1991 – Beldeyên başûrê Kurdistanê, Dihok û Amêdiyê ji aliyê gel ve hatin azadkirin.

Cîhan 
 1919 – Yekem car Cejna Tendûristiyê hate pîrozkirin.
 1939 – Slovakyayê di bin zexta Almanya de serxwebûna xwe îlan kir.
 1951 – Şerê Koreyê: Cara duyem hêzên Neteweyên Yekbûyî bajarê Sêûlê zemt kirin.
 1960 – Li Kongoya Belçîkayê rêvebiriya leşkerî hate îlankirin. 
 1962 – Konferansa bêçekkirinê ya Cenevreyê destpê kir. 
 1978 – Îsraîlê başûrê Libnanê dagir kir. 
 1980 – Li Polonyayê, li nêzîkê Warşovayê balafirek kete xwar. Di encamê de 87 kesan jiyana xwe ji dest da.
 1992 – Civîneke bilind ya bi navê "Ji bo Rizgarkirina Cîhanê" li bajarê Brezîlya, Rio de Janeiro hate lidarxistin û serokênerdûnî, kûnbûna tebeqeya ozonê, hate destgirtin û wergirtina gelek tedbîran hate destnîşankirin, lê di civînê de di mijara "ka evê kengî û çawa werin pêkanîn" li hevnekirin. 
 2001 – Li Tirkiyeyê ku yek ji welatên pereyê wê zêde ne bi qîmete, dolareke amerîkî derket milyonek lîreyê tirk.

Jidayikbûn 
 1879 – Albert Einstein, zanyarê alman (m. 1955)
 1903 – Mistefa Barzanî, general û rêberê mezin ê kurd
 1908 – Maurice Merleau-Ponty, fîlozofê fransî (m. 1961)
 1938 – Şerafettin Elçi, siyasetmedarê kurd (m. 2012)
 1942 – Emin Çölaşan, rojnamevanê tirk
 1964 – Ferhat Tunç, hunermendê kurd

Mirin 
 1883 – Karl Marx, fîlozofê alman (jdb. 1818)

Cejn û salveger 
 Her sal 14 adarê Cejna Tendûristiyê.

Roj
15ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1832 – Paşayê kor ê Rewandizê êrîş bi ser kurdên Êzîdî. 
 1991 – Bajarê Şêxan û gundên derdora wê ji aliyê xelkê deverê ve hatin azad kirin.
 2002 – Bilind Salih albûma xwe yekem a bi navê Bêrîvan derxist.
 2011 – Yekemîn rojnameya bi kirdî Newepel li bajarê Amedê derket.

Cîhan 
 1493 – Krîstofor Kolumbus piştî geşta xwe ya yekem a Amerîkayê, vegereha Spanyayê.
 1564 – Ekberê Mezin baca li ser gelê ne misilman a bi navê cizyeyê, rakir.
 1820 – Maine bû dewleta 23em a DYA'yê.
 1921 – Talat Paşa li Berlînê hate kuştin.
 1939 – Şerê cîhanê yê duyem: Naziyan herêmên Bohemya û Moravya yên Çekoslovakyayê dagir kirin. Ev dagirkeriya wan di sala 1945'ê de piştî ku leşkerên Sovyetê ketin rojhilatê Çekoslavakya bi dawî bû.
 1943 – Şerê cîhanê yê duyem: Hêzên almanan cara duyem bajarê Xarkîv a li Ukraynayê ji destê Sovyetan standin.
 1979 – Tirkiye ji rêxistina CENTO'yê vekişiya.
 1990 – Mîxaîl Gorbaçov weke serokdewletê yekem ê Yekîtiya Sovyetan hate hilbijartin.

Jidayikbûn 
 1767 – Andrew Jackson, serokdewletê heftem ê DYA'yê
 1830 – Paul von Heyse, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
 1854 – Emil von Behring, bakteriyologê alman
 1888 – Refik Halit Karay, nivîskarê tirk
 1930 – Jores Alfyorov, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê

Mirin 
 BZ 44 – Julius Caesar, împeratorê Romayê
 1921 – Talat Paşa, siyasetmendê tirk
 1937 – H. P. Lovecraft, nivîskarê amerîkan
 1962 – Arthur Compton, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
16ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1948 – Li bajarê Kurdistan, Mereşê erdhej çêbû. 
 1988 – Komkujiya Helebceyê: Li bajarê Başûrê Kurdistanê, Helebceyê ji aliyê rejîma dagirker Sedam Huseyn ve 5 hezar kurd bi madeya kîmyasal hatin qetilkirin û 10 hezar jî brîndar bûn. Piştî Hîroşîma û Nagazakiyê di cîhanê de komkujiya 3emîn a mezin e ku bi madeya kîmyayî hate kirin.
 1993 – Li navçeya Mêrdîn, Şemrexê gundê Şemikayê hin kesên bi rûpoş bi şev avêtin ser malekê û di malê de karkerê kargeha Etibank Fostalê Halil Onen, kurê wî Orhan Onen kuştin. Dota Halil Onen Şemse Onen di dema serdegirtinê de brîndar bibû, li nexweşxaneya ku lê dihat dermankirin mir. Bûyer avêtin sûtiyê PKK'ê. Lê belê paşê derket holê ku bûyer ji aliyê tîmên taybet ve hatiye kirin.
 2000 – Kovara Zirpîne dest bi weşanê kir.

Cîhan 
 1901 – Nivîskar Tunali Hilmî, jiber tewanê belavkirina weşanên li hemberî hikumetê hate darazandin.
 1917 – Dawî li rêvebiriya çaran a li Rûsyayê hat. 
 1920 – Bajarê Stenbolê ji aliyê Hêzên Hevalbend ve hate dagir kirin. 
 1926 – Profesorê amerîkî Robert Hutchinson Goddard yekem roketa ku bi şewata gaza rahn kar dike pêşxist. Roketa ku bi gaz û oksîjena rahn kar dikir 12 metre û nîv bilind bû û 56 metre rê digirt.
 1945 – Şerê cîhanê yê duyem: Hêzên Brîtanyayê di 20 deqeyan de %99ê bajarê Würzburgê bi bombeyan xera kirin. Di encamê de 5000 kes mirin.
 1958 – Şîrketa hilberîner a otomobîlan Fordê erebeya xwe ya hejmara 50 milyonî çêkir.
 1971 – Denîz Gezmîş û Yusuf Aslan piştî pevçûna li Gemerek a Sêwasê hatin girtin.
 1972 – Biryara dardekirina pêşengên şoreşa Tirkiyeyê Denîz Gezmîş, Yusuf Aslan û Huseyîn Înan li parlemen û senatoya Tirkiyeyê hate erêkirin. 
 1978 – Li ber zanîngeha Stenbolê 7 xwendekarên xwediyê ramanên şoreşgerî dema ji bo xwe ji êrîşan biparêzin li hev kom bûn, hêzên faşîst bombe avêtin ser xwendekaran. Di encama bûyera teqînê de 7 xwendekar jiyana xwe ji dest dan û 41 xwendekar jî brîndar bûn.

Jidayikbûn 
 1751 – James Madison, serokdewletê çarem ê DYA'yê
 1839 – Sully Prudhomme, helbestvanê xwediyê Xelata Nobelê
 1905 – Henry Fonda, lîstikvanê amerîkî
 1911 – Josef Mengele, bijîşkê naziyan
 1918 – Frederick Reines, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1943 – Murat Belge, nivîskar û rojnamevanê tirk

Mirin 
 1914 – Charles Albert Gobat, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê
 1940 – Selma Lagerlöf, nivîskara xwediya Xelata Nobelê

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
17ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1994 – Li navenda bajarê Amedê karkerê TEK´ê yê binavê Mehmet Kadrî di encama êrîşeke çekdarî de bi awayekî faîlê wî ne diyar hate kuştin.

Cîhan 
 1521 – Macellan, Fîlîpîn keşif kir. Macellan ji bo li cîhanê bigere, di sala 1519´an de bi rê ket, piştî 2 salan Fîlîpîn keşîf kir. 
 1861 – Keyaniya Îtalyayê hate îlankirin.
 1925 – Li Amerîkayê di encama bablîsok û bagerê de 900 kes mirin. 
 1948 – Wezîrê karê derve yên welatên Belçîka, Fransa, Holand, Brîtanya û Lûksemburgê beymana Brûkselê mohr kirin. Peymana di navbera van dewletan de tevî hevkariya civakî û çandî de parastineke kolektîf ya bi 50 sal muhdet pêş didît. 
 1958 – Fidel Castro, li hemberî rejîma Batîsta serî hilda. 
 1959 – Yekem filîma dahênerê ekola Pêlên Nûyê ya frensî, derhêner Jean Luc Godard "Evîndarên Serserî" li Fransayê hate nîşandan. Di wan salan de, di nava vê ekolê de ev filîm girîngttirîn nimune ye.
 1963 – Li Baliyê çiyayê Agung ê volkanîk teqiya, di encamê de 11.000 kesan jiyana xwe ji dest da.
 2004 – Li Kosovayê albanan êrîşî serban kir. Di encamê de 16 serb û 11 alban mirin. Herwiha 100 serb û 300 alban jî brîndar bûn.

Jidayikbûn 
 1834 – Gottlieb Daimler, endazyarê alman
 1920 – Şêx Mucîburrehman, damezrînerê Bangladeşê

Mirin 
 1937 – Austen Chamberlain, siyasetmedarê xwediyê Xelata Nobelê
 1965 – Melikê Misirê Faruk
 1978 – Ceyhun Atuf Kansu. 
 1989 – Sadettîn Oktenay, bestekar û udî. 
 1993 – Beyhan Cenkçî, rojnamevan.
 2002 – Rudolf Hell, mûcîdê mekîneya faksê ya bi navê "Hellschreiber".

Cejn û salveger 
 17 adar Roja Netewî ya Îrlanda

Roj
19ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1951 – Li bajarên Kurdistanê, Erzirom û Gimgimê erdhej çêbû. 
 1991 – Li bajarê Kurdistanê Kerkûkê raperîn destpê kir. 
 1994 – Li bajarê Izmîrê Navenda Çanda Mezopotamyayê NÇM vebû.
 1994 – Gundê bi navê Ûranis ê ser bi navçeya Tetwanê ve ji aliyê leşkerên tirk ve hate şewitandin û valakirin.
 1998 – Gerîlayê kurd Hüseyîn İşçan yê bi navê kod Sabrî Nurhak li Amanosê di encama şerekî bi artêşa tirk re jiyana xwe ji dest da.

Cîhan 
 1958 – Karesata herî mezin a di dîroka deryavantiya Tirkiyeyê de li kendava Îzmîtê qewimî. Keştiya bi navê „Üsküdar" lûqî bin avê bû û 160 kesên tê de bûn jiyana xwe ji dest dan. 
 1965 – Li Amasyayê li kana komirê ya lînyîtê ji sedema grîzûyê teqîn çêbû, di encamê de 68 karkeran jiyana xwe ji dest dan.

Jidayikbûn 
 1742 – Túpac Amaru II, serhildêrê perûyî
 1949 – Valery Leontiev, stranbêjê rûs

Mirin 
 1406 – Ibn Xeldûn, dîroknas û siyasetmedarê misilman
 1987 – Louis de Broglie, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1998 – Hüseyîn İşçan, gerîlayê kurd

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
18ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1979 – Di ecama êrîşeke dewleta Îranê de, ya li ser bajarê Sine, bi sedan xelkê bajêr yên kurd jiyana xwe ji dest dan. 
 1993 – Serokê Giştî yê PKKê Abdullah Ocalan ji bo çareserkirina pirsgirêka kurd ya bi rêyên diyalogê agirbesta ku bi yek alî di 17'ê adara sala 1993'an de îlankiribû, di 18'ê adarê de kete pratîkê. PKK'ê heta 15'ê nîsanê bi awayekî yek alî li hemberî artêşa tirk şer rawestand. Lê belê ji aliyê dewleta Tirk ve ti bersiv ji bo agirbestê nehate dayîn.

Cîhan 
 1871 – Li Parîsê tevgera Komûna Parîsê hat damezirandin. Rêvebirî ji bo demeke kurt kete destê Komûneran. 
 1912 – Keştiyên Îtalyan êrîşî ser Çanakkaleya Tirkiyeyê kirin. 
 1915 – Komkeştiyên (fîlo) dewletên îtîlafê, yek ji êrîşên herî berfireh yên şerê Gelîboliyê da destpêkirin. Lê belê keştiyên şer li hemberî berxwedana kurd û tirkan a li Çanakkaleyê bi ser neket. 
 1945 – Bajarê Berlînê ji aliyê DYA'yê ve hate bombebarankirin. 
 1948 – Rêxistina Peymana Atlantîka Bakûr NATO hate sazkirin.  
 1953 – Li navçeyên herêma Marmarayê Gönen, Pazar, Çan û Yeniceyê erdhej çêbû. Di erdhejê de nêzî 10 hezar avahî hilweşiyan û 260 kes mirin. 
 1962 – Şerê ku 7 salan li Cezayirê domkiribû, bi dawî bû. 
 1963 – Fransayê yekem ceribandina nûkleerî ya bombeya atomê kir. 
 1965 – Kozmonotê Sovyetê yê rûsî Alexei Lenovov yekem car li ser li fezayê meşiya. Lenovov bi 2 hezar û 177 kîlometir bilindahiyê bi keştiya esmanî ya bi navê „Voskhod" yanî „Rojhilat" bi qasî 20 deqan di valatiyê de ma. Lenovov ji vî wextî tenê 12 deqe 9 saniyan bi meşê derbas kir.
 1997 – Balafira bi tîpa Rûs AN-24 li Tirkiyeyê ket. Di encama bûyerê de 50 kes mirin.

Jidayikbûn 
 1828 – William Randall Cremer, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê
 1837 – Grover Cleveland, serokdewletê 22em û 24em ê DYA'yê
 1936 – Frederik Willem de Klerk, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê
 1986 – Lykke Li, stranbêja swêdî

Mirin 
 1941 – Werner Sombart, profesorê aborînas
 1980 – Erich Fromm, psîkoanalîst û lêkolîner
 1996 – Odysseus Elytis, helbestvanê xwediyê Xelata Nobelê
 1999 – Qadir Dîlan, hunermend û muzîkvanê senfoniya kurdî  (li Pragê)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
20ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 B.Z.612 – Li gorî efsaneyê, Kawayê Hesinker Dehaq têk bir. Ev bûyer bi cejna Newrozê hate pîrozkirin.
 1937 – Serhildana Dêrsimê
 1988 – Hêzên artêşa Îraqê êrîşî çiyayê Qendîlê yê li nêzîkî bajarê Silêmaniyê kirin. Êrîş, 12 rojan berdewam kir û rejîma Îraqê li vê derê jî çekên kîmyewî li dijî xelkê herêmê bikar anî. Lewma kurdên deverê ji neçarî herêm terikandin. Ev êrîş weke enfala duyem tê bi navkirin. 
 1991 – Serhildana ku ji bo azadkirina bajarê Kerkûkê di 19'ê adarê de destpê kir, 20 adarê de bi azadkirina tevahiya Kerkukê bi dawî bû. 
 1994 – Serokê Komîteya Piştgirîvaniya bo Kurdistanê Theofilos Georgeados ji aliyê du êrîşkaran ve li Nîkosiyayê hate kuştin. 
 1995 – Dewleta tirk bi 35 hezar leşkeran êrîş bi ser Başûrê Kurdistanê û bi dehan gundiyên kurd hatin qetilkirin. Ev êrîşa mezin ya dewleta Tirk weke Operasyona Polayê Çelik operasyonu tê naskirin.
 1999 – Gerîlayê kurd Mehmet Ozer yê bi navê kod Samî, di gundê Qileban Şibazyonî jiyana xwe ji dest da. 
 1999 – Gerîlaya PKK'ê Şehristan Botan, li navçeya Wan Başkaleyê çalakiyeke cangorî li dijî mûdûriyeta emniyetê lidarxist.
 2000 – Bi rasthatina cejna Qûrbanê, li Tirkiyeyê û Kurdistanê xelk ji bo 9 rojan derketibûn bêhinvedanê, lewma gelek qezayên trafîkê rû dan. Di encama qezayên trafîkê de 176 kes mirin û 275 kes jî birîndar bûn.
 2008 – Mihemed Zekî Evdila Remezan, 25 salî bû, li Qamişlokê ji aliyê hêzên ewlekarî û asayişên dewleta Sûriyê ve di êvara Newrozê de hate kuştin.
 2008 – Mihemed Mehmûd Hisên Daûd, 18 salî bû, li Qamişlokê ji aliyê hêzên ewlekarî û asayişên dewleta Sûriyê ve di êvara Newrozê de hate kuştin.
 2008 – Mihemed Yihya Eslan, 35 salî bû, li Qamişlokê ji aliyê hêzên ewlekarî û asayişên dewleta Sûriyê ve di êvara Newrozê de hate kuştin.

Cîhan 
 1345 – Gerstêrkên Behram, Keywan, Berçîs hatin rastî hev. 
 1968 – Dewleta Tûnisê serxwebûna xwe îlan kir. 
 1978 – Konfederasyona Sendîkayên Karkerên Şoreşger DİSK bi armanca hişyarkirina faşîzmê li Tirkiyeyê çalakiyeke karberdanê ya 2 saetan li dar xist.

Jidayikbûn 
 1828 – Henrik Ibsen, rewşenbîr û nivîskarê norwêcî
 1911 – Alfonso García Robles, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê
 1980 – Polat Can, nivîskarê kurd

Mirin 
 1727 – Isaac Newton, zanyarê îngilîz
 1916 – Ota Benga, mirovekî pîgme yê kongoyî
 1999 – Mehmet Ozer, gerîlayê kurd 
 1999 – Şehristan Botan, gerîlaya kurd
 2008 – Mihemed Zekî Evdila Remezan, ciwanê kurd
 2008 – Mihemed Mehmûd Hisên Daûd, ciwanê kurd
 2008 – Mihemed Yihya Eslan, hevwelatiyê kurd

Cejn û salveger 
 Newroz, sersala Kurdî û Destpêka Biharê! Di şeva 20 adarê di serî gelê Kurd her wiha xelkê Arî agir vêdixin û hatina Newrozê pîrozdikin.
 Roja Têkoşîna Li dijî Nijadperestiyê! 
 Roja Serxwebûna dewleta Tûnis

Roj
22ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1999 – Weşana MED TV'yê hate rawestandin û lîsansa wê ya weşanê hate betalkirin.
 2001 – Gerîllayên Kurd Bulent Omeroglu yê bi navê kod Mahîr Pazarcik, Herem Celal Muh yê bi navê kod Rênas, Vedat Boga yê bi navê kod Welat Serhat, Omer Bulut yê bi navê kod Zana Bagok li Basyayê jiyana xwe ji dest da.
 2008 – Welatiyê kurd, Zekî Erînç ê 35 salî, li Wanê ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hate kuştin.

Cîhan 
 1896 – Yekem bazdana Maratonê Charilaos Vasilakos qezenç kir. 
 1904 – Yekem car, li Amerîkayê di rojnameyekê de (Daily Illustrated Mirror), wêneyê bi reng hate weşandin. 
 1946 – Serxwebûna Urdunê hate îlankirin. 
 1952 – Li Frankfurtê balafireke bi tîpa KLM kete xwarê, 44 kesên tê de jiyana xwe ji dest dan. 
 1978 – Di berxwedana ku Konfederasyona Sendîkayên Karkerên Şoreşger DİSK'ê lidar xist, 88 xwendekar û 14 karker û sendîkavanek hate girtin. Piştî destpêkirina berxwedanê bi tevlîbûna hin wezîran jî Komîteya Ewlekariyê li hev civiya. 
 1979 – Parlemena Îsraîlê, bi Misirê re Peymana Aştiyê erê kir. 
 1997 – Stêrkadûmdar a bi navê Hale-Bopp, di saetê de 160 kîlometir di ber dinyayê re derbas bû. Derbasbûna Stêrkadûmdar a bi çav dihate dîtin, li hemû cîhanê ji aliyê mîlyonan kes ve bi baldarî hate pêşwazîkirin.

Jidayikbûn 
 1868 – Robert Andrews Millikan, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1913 – Sabiha Gökçen, yekemîn pîlota Tirkiyeyê
 1935 – M. Emmet Walsh, lîstikvan û komedyenê amerîkî

Mirin 
 1832 – Goethe, nivîskarê alman
 1892 – Nîkolay Gogol, nivîskarê roman û şanoyê 
1916 –   Balduin Groller rojnamevan, nivîskar û karkervanêkî werzişê bi eslê awistiryayî 
1921 – Ernest William Hornung, nivîskarê îngilîz
 1992 – Rahşan Demirel, çalakvana kurd
 2001 – Sabiha Gökçen, yekemîn pîlota Tirkiyeyê
 2011 – Elizabeth Taylor, aktrîsa îngilîz-amerîkî

Cejn û salveger 
 Roja Avê ya Cîhanê
 Li Welatên Yekîtiya Ereban roja Yekîtiya Ereban
 Serxwebûna Urdunê

Roj
1ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1936 – Serhildana Dêrsimê dest pê kir.
 1963 – Mele Mistefa Barzanî, ji ajansa amerîkan Associated Press'ê got ku, heke hikûmeta Iraqê otonomiyê nede kurdan, hêzên wî wê dîsa dest bi têkoşînê bikin. Berzanî herwiha got, ruxandina hikûmeta Qasim bi destê têkoşîna kurd pêk hatiye û got "Her kî li dijî xweseriya herêma Kurdistanê derkeve dawiya wan jî wê wisa bibe".
 2001 – Rojnameya Dema Nû dest bi weşana xwe kir.
 2004 – Roj TV'yê dest bi weşana xwe kir.

Cîhan 
 1565 – Bajarê Rio de Janeiro hate avakirin.
 1803 – Ohio, bû dewleta 17em a Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê.
 1864 – Piştî nêzîkatiyên nijadperestiyê yên li hemberî reşikan, yekem car dîplomayeke tenduristiyê dan reşikeke bi navê Rebecca Lee.
 1867 – Nebraska, bû eyaleta 37em a Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê.
 1919 – Şerîf Paşayê kurd dosyayek di derbarê pirsgirêka kurd û nexşeya Kurdistanê de pêşkêşî Kongreya Aştî ya Parîsê kir.
 1982 – Doza Dev-Sol'ê ku tê de derheqê 146 kesî de îdam dihat xwestin, destpê kir.
 1983 – Filîmê bi navê "Li Colemêrgê demsalek" ku derhêneriya wê Erden Kıral dikir û lîstikvanê sereke Genco Erkal bû, li Festîvala Filîman a Berlînê 4 xelat wergirtin.
 1992 – Kovara Devrimci Yurtsever Gençlik dest bi weşanê kir.
 1994 – Endamê Egitim-Senê mamoste Hasan Aksu di encama êrîşeke çekdarî de jiyana xwe ji dest da.

Jidayikbûn 
 1864 – Frédéric Chopin, bestekarê polon
 1922 – Îzhak Rabîn, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê
 1975 – Aynur Doğan, hunermenda kurd
 1984 - Omer Fîdan, nivîskar û editor kurd

Mirin 
 1979 – Mistefa Berzanî, serokê nemir ê kurd

Cejn û salveger 
 Roja Netewî ya Bosna-Hersekê.

Roj
23ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 2006 – Cara yekem li Tirkiyeyê televizyoneke taybet Gün TV dest bi weşana kurdî kir.
 2008 – Îkbal Yaşar, ciwanekî 20 salî, li herêma Colemêrgê Geverê ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hate kuştin.

Cîhan 
 1066 – Stêrkadûmdar a bi navê Halley cara hijdehemîn derbas bû. 
 1781 – Gerstêrka bi navê Ûranûs hate kifşkirin. 
 1912 – Îtalyayê êrîşî ser 12 giravan kir. 
 1918 – Lîtvanyayê serxwebûna xwe îlan kir. 
 1919 – Benito Mussolini li Îtalyayê tevgera faşîst da destpêkirin. 
 1925 – Li Tirkiyeyê rêveberiya leşkerî meheke din hate dirêjkirin. 
 1956 – Sûdanê serxwebûna xwe îlan kir. 
 1956 – Li Pakistanê jî komara îslamî hate îlankirin.
 1959 – Li Tirkiyeyê rojnameya bi navê Öncü hate girtin. 
 1971 – Li Arjentînê cûnta leşkerî hate lidarxistin. 
 1994 – Balafira Rûs Airbus a bi tîpa "A310" kete xwarê. Di encamê de 75 kesên tê de mirin. 
 1999 – Sekreterê giştî yê NATO'yê Solana, ji bo destpêkirina tevgera hewayî ya li dijî Yûgoslavyayê ferman da.

Jidayikbûn 
 1900 – Erich Fromm , psîkoanalîst û lêkolîner
1921 – Gert Fritz Unger, nivîskarê alman

Mirin 
 1875 – Gilbert Newton Lewis, fîzîknas û kîmyanasê amerîkî
 1960 – Seîdê Nûrsî, rêberê dînî yê kurd
 2002 – Seydayê Tîrêj, helbestvanê kurd

Cejn û salveger 
 Roja Meterelojiyê ya Cîhanê
 Roja Serxwebûna Lîtvanyayê
 Roja Serxwebûna Sûdanê

Roj
24ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1923 – Ji ber êrîşên brîtanî Şêx Mehmûdê Berzencî û şoreşgerên kurd neçar man ku bajarê Silêmaniyê terk bikin û herin navçeya Sûrdaşî ya li nêzîkî Silêmaniyê.

Cîhan 
 1837 – Li Kanadayê mafê dengdanê ji reşikan re hate dayîn. 
 1898 – Yekem otomobîl hate firotin. 
 1924 – Li Yewnanistanê komarî hate îlankirin. 
 1944 – Brîtanî bajarê Berlînê bombebaran kirin. 
 1957 – Yekîtiya Ewropayê hate damezirandin.
 1976 – Li Arjentînê hikûmetê dest danî ser rêvebiriyê û şerekî ku weke "şerê bi qirêj" tê bi navkirin destpê kir.
 1978 – Alîkarê Dozgerê Komarê yê Enqereyê Doğan Öz ji aliyê Gurên Boz ve hate kuştin.
 1998 – Sema Yüce li girtîgeha Çanakkaleyê ji bo şermezarkirina xiyanetê agir berda canê xwe.
 1998 – Di pêşbirka 70mîn a Xelatên Oskarê de filîmê bi navê Titanic di 11 beşan de hêjayî xelatê hate dîtin.
 1999 – Piştî talîmata sekterê giştî yê NATO'yê, li ser Yûgoslavyayê êrîşa hewayî destpê kir.

Jidayikbûn 
 1897 – Wilhelm Reich, civaknas û psîkyatrîstê ji Awistirya-Mecaristanê
 1926 – Dario Fo, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
 1965 – The Undertaker, gemşevanekî amerîkî
1973 – Jim Parsons, lîstikvanê amerîkî
1994 – Jale Resûl , lîstikvan û pêşkeşvana kurd

Mirin 
 809 – Harûn Reşîd, hikûmdarê Ebasiyan
 1905 – Jules Verne, nivîskar û ji pêşengên wêjeya fransî
 1930 – Steve McQueen, lîstikvan û derhênêrê amerîkî (m. 1980)   
 1998 – Sema Yüce, çalakvana kurd

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
25ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1976 – Serokê serhildana Agiriyê, Îhsan Nûrî Paşa di encama qezayeke trafîkê de jiyana xwe ji dest da.

Cîhan 
 1669 – Li Sîcîlyayê çiyayê-agirîn teqiya, di karesatê de 200.000 kes mirin.
 1807 – Yekem trêna rêwîhilgir, li Îngilistanê dest bi seferê kir.
 1821 – Yewnanistanê belavoka serxwebûna xwe belav kir.
 1895 – Îtalyanan Etiyopya dagir kirin.
 1896 – Olîmpiyatên modern, li Atînayê destpêkirin.
 1915 – Yekem qezaya binê deryayê li Amerîkayê qewimî. Keştiya binê avê ya F-4 a amerîkî noqî avê bû.
 1930 – Li paytexta Ermenistanê rojnameya bi kurdî, Riya Teze, dest bi weşana xwe kir.
 1957 – Civata Aborî ya Ewropayê li Romayê hate sazkirin.

Jidayikbûn 
 1611 – Ewliya Çelebî, gerokê tirk
 1914 – Norman Ernest Borlaug, zanistê xwediyê Xelata Nobelê
 1916 – Şêx Mihemed Emînî, hozanê kurd
 1960  – Brenda Strong, lîstikvaneke amerîkî, derhêner û mamosteya yogayê
 1969 – Beser Şahîn, stranbêja kurd

Mirin 
 1914 – Frédéric Mistral, helbestvan û nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
 1918 – Claude Debussy, bestekarê fransî
 1966 – Vladîmîr Mînorskî, kurdnasê rûs
 1976 – Îhsan Nûrî Paşa, serokê serhildana Agiriyê

Cejn û salveger 
 Salvegera jidayikbûna ZERDEŞT berî îsa 559 salî.

Roj
26ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1982 – Li bajarê Îdirê di encama aşûtê de 15 kes mirin.

Cîhan 
 1668 – Li Hindistanê îngilîzan kontrola Bombayê bidest xistin. 
 1812 – Li Karakasê erdhej çêbû, 20 hezar kes di encama karesatê de mirin. 
 1910 – Henri Fabre yê fransî, yekem car balafira deryayê îcat kir. 
 1913 – Şerê yekemîn yê Balkanan bi dawî bû. 
 1942 – Naziyan, dest bi şandina cihûyan a kampa komkirinê yên Auschwitzê kirin. 
 1971 – Bengladeşê danazana Serxwebûna xwe belav kir. Lê belê piştî ku Bangladeşê serxwebûna xwe îlan kir, li Rojhilatê Pakistanê îcar şerê nav xweyî dest pê kir.
 1975 – Melikê Erebistana Siûdî di encama sûîkastekê de hate kuştin.
 1979 – Di navbera Îsraêl û Misirê de li Washington D.C. peymana aştiyê hate mohr kirin. 
 1979 – Di salvegera "Kizildere"yê de bûyer çêbûn. Li Stembolê qehwexaneyek hate gulereşandin. Di bûyerê de kesek mir. 
 1979 – Li Tirkiyeyê Federasyona Şifêr û Otomobîlvanan li hemû welêt biryara berxwedanê wergirt. 
 1989 – Li Yekîtiya Sovyetê hilbijartina yekemîn Borîs Yeltsîn qezenç kir.
 1992 – Sekreterê HEP'a Farqînê Ahmet Turan hate kuştin. 
 1994 – Berendamê DEP'ê yê şeredariya Nizîbê Mehmet Şen bi destê kontrayan hate şehîdkirin. 
 1995 – Li navçeya Yozgat Sorgunê li ocaxeke komirê ya girêdayî madenkariya Matsanê saet li derdora 15:30an de gaza madenê teqiya. Di encamê de 38 kes di bin xirbeyan de man, mirin û 8 karker jî birîndar bûn.
 1999 – Gerîlayê kurd Şêxmûs Karakoyun yê bi navê kod Firat Amed Hûsên, li taxa Wanê Xaçortê dikeve çembera artêşa tirk de û di encama şer de jiyana xwe ji dest dide.

Jidayikbûn 
 1874 – Robert Frost, helbestavnê xwediyê Xelata Pulitzerê
 1905 – Viktor Frankl, norolog û psîkyatrîstê awistirî
 1913 – Paul Erdős, matematîknasê mecar
 1938 – Anthony James Leggett, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1949 – Patrick Süskind, senaryonivîsê alman
 1951 – Carl Wieman, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê

Mirin 
 1827 – Ludwig van Beethoven, bestekarê navdar 
 1911 – Tennessee Williams, nivîskarê amerîkî

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
27ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1991 – Bajarê Kerkûkê ku ji aliyê xelkê kurd ve hatibû rizgakirin, ji aliyê rejîma Iraqê ve bi heftiyekê hate dagirkirin. Di encam dagirkirinê de bi sedan kurd hatin kuştin, gelek ji wan jî ber bi çiyan û sînoran ve der bi derbûn.
 1994 – Li gelemperiya Kurdistan û Tirkiyeyê hilbijartinên giştî çêbûn.
 1999 – Gerîlayên kurd Fatîh Kaya yê bi navê kod Zuhat Berxwedan, Fîkret Akar yê bi navê kod Mihemed, Nesîme Yaman ya bi navê kod Deîla Goyî li navçeya Amed Gencê jiyana xwe ji dest dan.

Cîhan 
 922 – Xwediyê gotina "En El Haq" Mensûrê Helac hate îdamkirin. 
 1914 – Yekem car li Brukselê xwîna mirovekî ji bo mirovekî din hate neqilkirin. 
 1924 – Kanadayê, daxûyakirin ku ew Yekîtiya Sovyetê bi fermî nas dike. 
 1950 – Holendayê, daxûyakirin ku bi ew bi fermî Komara Gel a Çînê nas dike. 
 1968 – Kozmonotê Sovyetê yekem mirovê derket fezayê Yurî Gagarîn di 34 saliya xwe de di qazayeke balafirê de mir. 
 1970 – Li Gedîzê erdhejeke li gorî pîvana Richterê 9 pile, qewimî. Di karesatê de 1087 kes mirin, bi hezaran kes jî bê star û bê mal man. 
 1977 – Li Giravên Kenariyê, balafirên bi tîpên KLM û Pan Am li hev qelibîn, di encamê de 583 kes mirin.
 1997 – Li eyaleta Amerîka Kalîforniyayê 39 kesan bi hev re întîhar kirin.

Jidayikbûn 
 1845 – Wilhelm Conrad Röntgen, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1901 – Eisaku Satō, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê
 1963 – Quentin Tarantino, derhênerê amerîkî

Mirin 
 922 – Mensûrê Helac, helbestvan û ramîner
 1967 – Jaroslav Heyrovský,kîmyager û dahênerê xwediyê Xelata Nobelê

Cejn û salveger 
 Roja Şanoyê ya Cîhanê

Roj
29ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1929 – Ekrem Cemîl Paşa, ji bo sîxurên Atatürk ên li pey wî, mecbûr ma here Sûriyê.
 1991 – Fermandarê ARGK'ê Haydar Altun li Botanê dîl kete destê leşkeran û piştre jî hate kuştin.
 1994 – Hêzên dewletê bi darê zorê koricitî li ser gundiyên Bêavî û Basûkê yên ser bi Şirnexê ferz kir. Lê dema ku gundiyan ev yek qebûl nekirin, gund dan ber bombeyan û di encama bombebaranê de 41 kurdan jiyan xwe ji dest dan.
 2016 – Li Şirnexê di dema qedexeya derve de (roja 16.), nîşangirê/a YPS'ê polîsekî tirk kuşt.
 2016 – Li Nisêbînê di dema qedexeya derve de (roja 16.), çawîşekî tirk xwe kuşt.

Cîhan 
 1798 – Komara Swîsreyê hate damezirandin.
 1827 – Bestekar Ludwig Van Beethoven li Viyanayê bi merasîmeke ji 10 hezar kesî pêk dihat, hate binaxkirin. 
 1965 – Li Arjentînê derbeya leşkerî pêk hat. 
 1972 – Piştî 20 salan yekem car destûra derbasbûnê ji Berlîna Rojava ber bi Berlîna Rojhilat ve hate dayîn. 
 1973 – Piştî peymana agirbestê ya 27ê kanunê ya di navbera Viyetnam û DYA'yê de hêzên Amerîkayê di rojeke weke îro de Viyetnam terikandin.
 1989 – Parlementerê Sêrt yê ANAPê İdris Arikan, li parlemena Tirkiyeyê parlementerê Sêrtê yê DYPê Abdülrezzak Ceylan bi demançê kuşt. 
 2004 – Bulgaristan, Estonya, Lîtvanya, Letonya, Romanya, Slovakya û Slovenyayê ji bo NATO'yê hatin pejirandin.

Jidayikbûn 
 1790 – John Tyler, siyasetmedarê amerîkî (m. 1862)
 1824 – Ludwig Büchner, fîlozof û zanyarê fizîkê yê alman (m. 1899)
 1869 – Kalust Sarkis Gulbenkyan, karsazê ermenî (m. 1955)
 1883 – Memduh Şevket Esendal, nivîskarê tirk (m. 1952)
 1902 – Marcel Aymé, nivîskar û wêjevanê fransî
 1916 – Eugene McCarthy, siyasetmedarê amerîkî (m. 2005)
 1918 – Sam Walton, karsazê amerîkî (m. 1992)
 1937 – Gordon Milne, lîstikvanê futbolê yê îngilîz
 1940 – Astrud Gilberto, stranbêjê brezîlî
 1941 – Joseph Hooton Taylor Jr., astrofizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1943 – John Major, siyasetmedarê brîtanî
 1943 – Vangelis, muzîkarê yewnan
 1950 – Mory Kanté, muzîkarê maliyî
 1981 – Nihal Yalçın, lîstikvan û şanogera Kurd a Zaza.

Mirin 
 1910 – Şêx Evdirehmanê Axtepî, helbestvanê kurd 
 1991 – Haydar Altun, fermandarê ARGK'ê

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Çavkanî 

Roj
28ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1980 – Di berxwedana Şikestûnê de Ahmet Kurt, Mehmet Kurt û Salman Dogru şehîd ketin.
 1986 – Fermandarê Hêza Rizgariya Kurdistan, HRK'ê, Mahsum Korkmaz li çiyayê Gabarê şehîd ket.
 2000 – Heyetek ji Meclîsa Parlementerên Konseya Ewropayê hate Amedê. Serokê heyetê,parlementerê mecar, Andres Barsoniy bersiv da gotinên Bülent Ecevit ên weke "Li herêmê pirsgirêka Kurdî tune, pirsgirêka feodal heye. Barsoniy got; "Hûn navê wê çi lê dikin bikin, li herêmê pirsgirêkek heye û divê ev pirsgirêk were çareserkirin."

Cîhan 
 1802 – Asteroîda Pallasê ji aliyê Heinrich Wilhelm Olbers ve hate vedîtin.
 1839 – Şerê navxweyî yê Spanyayê bi dawî bû. 
 1866 – Yekem ambûlans dest bi kar kir.
 1917 – Osmaniyan, cihû ji Telavîvê derxistin. 
 1933 – Li hemberî cihûyan û maxazayên wan kampanyaya boykotkirinê hate destpêkirin.
 1941 – Nivîskara înglîz Virginia Woolf, întixar kir.
 1949 – Tirkiyeyê, Îsraêlê bi fermî nas kir. 
 1963 – Cevdet Sunay, weke serokkomarê Tirkiyeyê hate hilbijartin. 
 1977 – Li Giravên Kenariyê qezaya herî mezin ya di dîroka hewatiyê de qewimî. Du balafirên jûmbo tîpê Boeing-747 ên girêdayî rêyên hewayî ya KLM û PanAmê li hev qelibîn û di encama qazayê de 574 kes mirin û 70 kes bi birîndarî rizgar bûn. 
 1994 – Li Îtalyayê hilbijartinên giştî çêbûn. Di hilbijartinan de serokê tevgera bi meyla rastgir ya bi navê "Forza Italia" (Haydê Îtalya) Silvio Berlusconi qezenç kir. 
 1995 – Li Fransayê hilbijartin hatin çêkirin, di hilbijartinan de kevnparêz bi ser ketin.
 1999 – NATO'yê çeperên Serbistanê bombebaran kir.

Jidayikbûn 
 1472 – Fra Bartolommeo, wênesazê italî
1605 –Nişiyama Soin, helbestvanê haikai-no-renga ya serdema Edoyî ya destpêkê 
 1790 – William Henry Hunt, wênesazê îngilîz
 1862 – Aristide Briand, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê
 1868 – Maksîm Gorkî, nivîskarê rûs
 1930 – Jerome Isaac Friedman, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1948 – Grîşayê Memê, nivîskarê kurd

Mirin 
 1941 – Virginia Wolf, nivîskara îngîlîz 
 1943 – Sergei Rahmaninov, bestekarê rûs
 1969 – Dwight Eisenhower, 34emîn serokdewletê DYA'yê
 1986 – Mahsum Korkmaz, fermandarê HRK'ê
 1994 – Eugène Ionesco, leyznivîs (dramaturg) û nivîskarê romanî û fransî (jdb. 1909)

Cejn û salveger 
 Şehîdbûna Fermandarê mezin ê Hêza Rizgariya Kurdistan HRKê Mahsum Korkmaz (Egîd) li çiyayê Gabarê.

Roj
30ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1947 – Li meydana Çwarçira ya bajarê Mehabadê serokê Komara Mahabadê, Qazî Mihemed, û serkideyên din hatin darvekirin.
 1994 – Endamê DEPê Ahmet Tekeş hate qetilkirin. 
 1995 – Endamê HADEP'a Samandag ya Xetayê Mehmet Latîfecî bi êrîşeke çekdarî hate kuştin.
 1995 – Televîzyona Kurdî MED-TV'yê dest bi weşana xwe ya ceribandinê kir.

Cîhan 
 1912 – Siltanê dewleta Fasê Mulay Hafid, peymanek mohir kir ku li gorî vê peymanê welatê wî dikeve bin desthilatiya Fransayê. 
 1944 – Balafirên brîtanî, Neirenbergê bombebaran kirin. 
 1945 – Rûsyayê, dewleta Awistriyayê dagir kir.
 1948 – Li Bexdayê kovara Nizar dest bi weşana xwe kir. Kovar ji du heftiyan carekê ji aliyê Eladdîn Sucadî ve dihate weşandin.
 1955 – Brîtanya tevlî pakta Îraq û Tirkiyeyê bû. 
 1972 – Viyetnama Bakur, Viyetnama Başûr dagir kir.
 1972 – Sazûmankarê partiya THKP-C, Mahir Çayan û hevalên wî li Kizildereyê hatin kuştin.
 1976 – Evroj weke roja xakê ya Filîstînê hate îlankirin. Her sal di 30'ê adarê de filîstînî vê rojê weke roja Axa Niştiman pîroz dikin. 
 1981 – Li Washingtonê li hemberî serokê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Ronald Reagan, sûîkastek çêbû. Di sûîkastê de Reagen bi birîndarî rizgar bû. Tê îdîakirin ku sûîkast ji aliyê Neo-Naziyekî ve hatiye kirin. 
 1998 – Koçaryan, ji serokdewletiya Ermenistanê re hate hilbijartin.

Jidayikbûn 
 1844 – Paul Verlaine, helbestvanê fransî
 1853 – Vincent van Gogh, wênesazê holendî

Mirin 
 1896 – Seyîd Fehîmê Arwasî, zanyarê kurd
 1925 – Rudolf Steiner, feylezof, perwerdekar, zanyar, hunermend û nivîskar, her wiha sazumankarê antropozofîtê
 1947 – Mihemmed Huseyîn Saîf Qazî, wezîrê parastinê yê hikûmeta Komara Mahabadê
 1947 – Hacî Baba Şêx, serokwezîrê Komara Mahabadê
 1947 – Qazî Mihemed, serokê Komara Mahabadê
 1972 – Mahir Çayan, rêberê partiya THKP-C
 1992 – Mele Ebdulalahê Timoxî,

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
31ê adarê

Bûyer

Kurdistan 
 1947 – Serokê Komara Kurdistanê ya Mahabadê Qazî Muhammed, Wezîrê Parastinê yê Komarê Mihemed Hûseynê Seyfî Qazî, û endamê parlemena Îranê Sadrî Qazî ku di heman demê de biryarê Qazî Mihemed bû, li Meydana Çarçira ya Komara Mahabadê hatibû îlan kirin, hatin dardekirin. Ev dîrok li gorî salnemya Seyfî dibe, 10ê meha 1ê 1326.
 2016 – Li Amedê, hêzên HPG'ê bi erebeya bombekirî erîşî polîsên tirk kirin. Di encamê de 7 polîs mirin û 13 jê polîs 27 kes brîndar bûn.

Cîhan 
 1651 – Li Perûyê erdhejeke dijwar qewimî. 
 1745 – Cihû ji Pragê hatin dertixûbkirin. 
 1880 – Cara yekem bi temamî bi elektrîkê bajar hate ronîkirin. 
 1889 – Barûya Eyfelê ya li payexta Fransa, Parîsê, hate vekirin. 
 1918 – Ji bo sûdwergirtina ji tava-rojê pergala katjimêra havînê cara yekem li Amerîkayê hate pêkanîn.
 1923 – Yekem maratona dansê li New Yorkê  bi dirêjahiya 27 saetan hate kirin. 
 1948 – Endamên rêxistina kontr-gerîlla Hanagahê trena Hayfa-Yafayê rûxandin, di encama bûyerê de 40 filîstînî mirin. 
 1986 – Balafira rêyên-hawayê ya Meksîkayê, Boeing 727 kete xwarê, 167 kes mirin. 
 1991 – Xelkê Başûrê Kurdistanê ji ber êrîşên dewleta Îraqê, dest bi koçberiyeke mezin kirin ku bi milyonan kes ji cih û warên xwe bûn û derketin dervehî sînoran. 
 1991 – Pakta Warşovayê hate fesihkirin.
 1992 – Konseya Ewlekariyê ya Neteweyên Yekbûyî, firotina lewazimên leşkerî û balafiran li Lîbyayê qedexe kir. 
 1991 – Li Tirkiyeyê 10 hezar û 500 karkerên endamê sendîkaya Hava-Îşê dest bi grevê kirin.
 2000 – Aş û dûman ji Ûsûyê derket.

Jidayikbûn 
 1596 – René Descartes, fîlozofê fransî
 1809 – Nîkolay Gogol, nivîskarê rûs
 1890 – William Lawrence Bragg, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1906 – Sin-Itiro Tomonaga, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1914 – Octavio Paz, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
 1934 – Carlo Rubbia, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1978 – Tony Yayo, rapvanê amerîkî

Mirin 
 1917 – Emil von Behring, bakteriyologê alman
 1980 – Jean-Paul Sartre, nivîskar û fîlozofê rêbaza hebûnparêziyê
 1995 – Selena, stranbêja amerîkan
 2001 – Clifford Shull, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 2004 – Arsênê Reşît Polatov, hunermendê pandomîmê yê kurd

Cejn û salveger 
 Roja bîranîna Şehîdên Kurdistanê

Çavkanî 

Roj
1ê nîsanê

Bûyer

Kurdistan 
 1942 – Kovara Ronahî dest bi weşana xwe kir. Berpirsiyarê kovarê Celadet Alî Bedirxan bû. 
 1968 – Kovara Gulistan ku ji aliyê Cegerxwîn ve di hat weşandin, dest bi weşanê kir.
 1980 – 58 mahkum ji Girtîgeha Wanê reviyan. 
 1991 – Rakirina qedexeya li ser firîna balafirên artêşa Iraqê; Balafiran careke din bombe barand ser erda Kurdistanê.
 1994 – Endamê DEP a Amedê Fazli Akay hatiye kuştin.

Cîhan 
 1793 – Li Japonyayê Volqana Unsen teqiya; 53.000 kes mirin. 
 1866 – Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê yekem peyka meteorolojiyê şande fezayê. 
 1889 – Yekem makîneya şûştina firaxan, li Şîkagoyê hatiye firotin. 
 1910 – Li Albanyayê, li hemberî dewleta Osmaniyan serhildan destpê kir. 
 1921 – Li Fîlîpînan agir derket: 15.000 kes bê mal man. 
 1939 – Nijadperestên di serokatiya Franco de ketin Madrîdê û bi awayekî fermî beyankirin ku wan şer qezenç kiriye. Di 17ê tîrmehê de di serokatiya General Franco de serhildaneke leşkerî ku weke tevgera 14ê tîrmehê ango şerê navxweyî tê zanîn, destpê kir. Serhildana leşkerî ya di serokatiya General Franco de, di 1ê nîsanê de bi merasîma felatê bi dawî bû û di 29ê îlona 1936an de jî Franco bû serokê rêvebiriya nijadperest. 
 1950 – Neteweyên Yekbûyî, plana ku dibêje bila Orşelîm bibe du beş qebûl kir. 
 1956 – Saziya sîxuriyê ya Almanyayê, Bundesnachrichtendienst, hatiye damezrandin.
 1974 – Ayetula Xumênî, li Îranê banga Komara Îslamî kir. 
 1979 – Li Îranê Komara Îslamî hatiye îlankirin. 
 1979 – Li Îranê referandûm çêbû. Piraniya xelkê li Îranê ji bo rejîma Îslamî dengê xwe bi karanî û Îran bû komareke Îslamî.

Jidayikbûn 
1815 – Otto von Bismarck, mirovê dewletê û ramyarekî alman 
1908 – Abraham Maslow, psîkologê amerîkan
 1932 – Mihemed Brahîm Arcomandî, pisporê psîkoanalîzê
 1933 – Claude Cohen-Tannoudji, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1937 – Yilmaz Guney, derhêner û lîstikvanê kurd
 1939 – Abdullah M. Varlı, nivîskar û lêkolînerê kurd
 1940 – Wangari Maathai, zanista xwediya Xelata Nobelê
 1969 – Mahsun Kırmızıgül, derhêner û stranbêjê esilkurd
 1974 – Mehmet Akbaş, stranbêjê kurd
 1975 – Zelemele, stranbêjê kurd

Mirin 
 1968 – Lev Davidovich Landau, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1994 – Fazli Akay, endamê DEP'a Amedê

Cejn û salveger 
 1-7 nîsanê heftiya têkoşîna li hemberî nexweşiya Kanserê ye~!

Roj
2ê nîsanê

Bûyer

Kurdistan 
 1994 – Reveberê DEP'a Şemzînanê Kazim Sîgîn hatiye kuştin.
 1995 – Li Başûrê Kurdistanê, di dema operasyona artêşa tirk ya bi navê Çelik de 7 cotkarên kurd ku li ser rê bûn û dixwestin biçin navçeya Sersingê, ji aliyê leşkerên tirk ve hatin serjêkirin. 
 2001 – Gerîlayê kurd Müslüm Aslan yê bi navê kod Serkeftin ê ji Efrînê, li çiyayên Garê jiyana xwe ji dest da.
 2002 – Damezirandina Partiya Çareseriya Demokratîk ya Kurdistan PÇDKê li bajarê Brukselê bi civîneke çapemeniyê hatiye îlankirin.
 2016 – Li Nisêbînê di dema qedexeya derve de (roja 20.), hêzên YPSê bi vedana xefka bombeyî ya di avahiyekê de 6 leşkerên tirk kuştin. Di heman êrîşê de 4 leşker jî brîndar bûn.

Cîhan 
 1845 – Bezm-î Alem Valîde Siltan, ji bo misilmanên feqîr yekem nexweşxaneya sîvîl a bi navê "nexweşxaneya Gureba" ji xizmêtê re vekir.
 1970 – Serxwebûna Qeterê hatiye îlankirin. 
 1902 – Yekemîn sînema hatiye damezrandin.
 1922 – Stalîn bû sekreterê giştî yê Partiya Komînîst a Yekîtiya Sovyetê.
 1948 – Çîroknivîsê tirk, Sabahattin Ali bi komployekê hatiye kuştin.
 1962 – Yekem filîmê derhênerê rûsî, Andrey Tarkovskî, Zarokiya Îvan li Rûsyayê hatiye nîşandan. Ji awirê hûnera sînemayê ev filîm pir girînge û filîmê mezûniyeta Tarkovskî ye jî. 
 1973 – Leşkerên Îsraîlê li ser Beyrûdê operasyon lidarxistin. Di operasyonê de 3 serokê rêxistina Rizgariya Filîstînê hatin kuştin. Li ser vê yekê li Libnanê xwepêşandanên berfireh ên piştgiriya bi Filîstînê re hatin lidarxistin. 
 1982 – Piştî ku Arjentînê giravên Falklandê dagir kir, di 2ê nîsanê û 14ê hezîranê de di navbêra brîtanî û Arjentînê de şerê Falklandê derket. 
 1985 – Îsraîlê di berdêla ku filîstîniyan 3 leşkerên Îsraîlê serbest berdan 1100 filîstînî serbest berdan.

Jidayikbûn 
 1725 – Giacomo Casanova, nivîskar, leşker, sîxûr, dîplomat û maceraperestê îtalî
 1805 – Hans Christian Andersen, nivîskarê danîmarkî
 1840 – Émile Zola, nivîskarê fransî
 1862 – Nicholas Murray Butler, fîlozofê xwediyê Xelata Nobelê
 1897 – Soghomon Tehlirian, wezîrê Osmaniyan ê esilermenî
1899 –  Peyami Safa rojnamevan, kunciknivîs û  romannivîsekî tirk
 1946 – Ebubekir Pamukçu, alîgirê MHPê û sîxûrê dewleta tirk
 1975 – Fadime Şahindal, keçika kurd
 1984 – Breanne Benson, pornostêrka albanî-amerîkî

Mirin 
 1914 – Paul Heyse, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
 1923 – Topal Osman, kujerê kurdên Qoçgiriyê
 1948 – Sabahattin Ali, çîroknivîsê tirk
 1953 – Siegfried Bernfeld, psîkoanalîstê cihû
 1974 – Georges Pompidou, serokkomarê Fransayê
 1995 – Hannes Alfvén, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 2005 – Papa Yûhena Pawlos II, papayê polon

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Çavkanî 

Roj
4ê nîsanê

Bûyer

Kurdistan 
 1914 – Komîteya tirk a bi navê Komîteya yekîtî û pêşketinê (İttihat ve Terakki) ji bo perçiqandina serhildanên kurd li hev civiya. 
 1959 – Rojnameya bi navê Xebat yekem hejmara xwe li Başûrê Kurdistanê derxist. 
 1994 – Kuştineke faîlê wê nediyar pêkhat. Li Batmanê di encama êrîşeke çekdarî de Şerîf Gezer ê 18 salî û Suleyman Yigit ê 17 salî jiyana xwe ji dest dan. 
 2002 – Partiya Karkerên Kurdistan PKK, 8emîn kongreya xwe li darxist û navê xwe weke Kongreya Azadî û Demokrasiya Kurdistan KADEK guhert. Encamên kongreyê di 16ê nîsanê de li paytexta Belçîka Brukselê bi civîneke çapemeniyê ji rayagiştî re hatin eşkerekirin.
 2016 – Li Nisêbînê di dema qedexeya derve de (roja 22.), hêzên YPSê bi rokêtavêjan erîşî leşkerên tirk kirin. Di encamê de serdarek û berbazek mirin û 2 leşker jî brîndar bûn.

Cîhan 
 1905 – Li Hindistanê erdhej çêbû. Di encamê de 20 hezar kes mirin. 
 1920 – Li Orşelîmê şerê ereb û cihûyan. 
 1953 – Keştiya binavê ya TCG Dumlupınar (D-6) a tirkan noqî bin avê bû, 88 leşkerên tirk ên deryavan mirin. 
 1959 – Senegal û Sudana Fransî bi peymanekê federasyona Maliyê avakirin.
 1968 – Yek ji serokên têkoşîna bê fermaniya sîvîl û mafên mirovan Martin Luther King di 39 saliya xwe de li Memphisê  hatiye kuştin. Luther, li Amerîkayê serokatiya tevgera ku mafên welatiyan diparast, dikir. Martin Luther King bi merasîmeke ku 150 hezar kes beşdar bûbûn, hatiye definkirin.
 1979 – Serokdewletê Pakistanê, yê ji desthilatdariyê hatibû daxistin, Zulfikar Ali Butto hatiye bidarvekirin.

Jidayikbûn 
 1661  –   Uejima Onitsura , helbestvanê haikû yê Japon
1949 – Abdullah Ocalan, serokê giştî yê PKKê
 1950 – Giyasettin Sayan, siyasetmendê kurd
 1965 – Hugh Jackman, lîstikvanê awistralyayî

Mirin 
 1841 – William Henry Harrison, serokdewletê nehem ê DYA'yê
 1968 – Martin Luther King, keşe û pêşengê tevgera parastina mafê mirovan 
 1979 – Zulfikar Ali Butto, serokdewletê Pakistanê
 1997 – Alparslan Türkeş, serokê MHPê

Cejn û salveger 
 Rojbûna Serokê Gelê Kurd Abdullah Ocalan!

Çavkanî 

Roj