nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Gunay Aslan

Gunay Aslan rojnamevan û nivîskarekî kurd e.

Di sala 1960 da li bajarê Wan ê hat dinê. 
Di 1981 da dest bi rojnamevaniyê kir. Di rojnamên mîna Cumhuriyet, Hurriyet, Gündem û Özgür Politika, kovarên 2000 e Doğru, Sokak, Halk Gerçeği,Yeni Halk Gerçeği û gelek kovar û rojnamên navnetewî da nûçe, nivîsar û lêkolîn nivisand.

Ji bo Pirtûka xwe a bi navê 33 Kurşun-Yas Tutan Tarih hat girtin, nêzîkî 2 sala di girtîgehê da ma. Ber cezayê lê hatibû danîn ji welat derket û niha li Almanya yê dijî.
Pirtûkek wî bi navê "33 Gule dîroka di şînê de" ji hêla Davut Özalp ve ji tirkî bo kurdî hate wergerandin, û ji hêla weşanxaneya Avestayê ve hate çapkirin.

Piştî hat Almanya yê di navbera salên 1995 û 1999 da di Med Tv da xebitî.

Berhem

33 Kurşun-Yas Tutan Tarih (Çîrok-hevpeyvîn) xelata Yunus Nadi girt.
Üniformalı Kasaplar (Lêkolîn)
Kelebek Kanadında Özgürlük (Nivîsar)
Cop Cumhuriyeti (Nivîsên Dîwara)
Herkesin Kendini Astığı Şehir(Helbest)
Mizgîn (Senaryo)
Kurt Partilerinin Çözüm Önerileri(Panel)
Vaspurakan Sultanı (Roman)
Aslan, Günay
Aslan, Günay
Michel de Montaigne

Michel de Montaigne an jî Michel Eyquem de Montaigne (28.02.1533 - 13.09.1592) yek ji giringtirîn nivîskarê Ronesansa edebî ya fransî ye û damezrînerê ceribanê wekî forma wêjeyî ye. 

Nivîskar di  de li Château de Montaigneyê, Fransayê ji dayîk bûye. Di fakulteyên Hiquq û Felsefeyê de xwendiye. Di 1562an de tevlî artêşa qralî dibe. Di 1572an de dest bi nivisandina berhema xwe ya bi navê Essais (Ceriban) dike. Di 1576an de li ser Raimond Sebond pirtûkek dinivisîne. Di 1580an da cara yekê Ceribanên xwe wek du cilt diweşîne.

Michel de Montaigne li Bordeauxê di  de dimire.

Pirtûka wî ya ceribanan îro li Ewropayê wek çavkaniyeke bingehîn tê pejirandin.

Nivîskarên fransî
Mêr
Mirin 1592
Ronesans
Jidayikbûn 1533
Kanza

Lajwerd, kanza an jî metal, bûjenên ku bi awayekî baş germî û elektrîkê radiguhezînin, biriqandineke wan a xwemalî heye, dibin têl û lewhe û bi vî awayê tên kêsimandin, di navbera xwe de yekbûn çênakin, dema bi elementên nelajwerd re yekbûnê çêdikin elektronan didin der, ji bilî cîvayê hemû kanza di mercên odê de di rewşa hişk de ne, xala helandin û kelandina wan bilind e, bi piranî di yekbûnên oksîjenî de oksîtên bazîk didin. Di nava elementan de koma herî mezin koma kanzayan e. 80% ji elementan kanzan.

Binêre 
Lîtyûm - Sodyûm - Qelye - Rubîdyûm - Sezyûm - Fransiyûm - Berîlyûm - Magnezyûm - Kalsiyûm - Stronsiyûm - Baryûm - Radyûm - Skandiyûm - Îtrîyûm - Lutesyûm - Lawrensiyûm - Tîtanyûm - Zîrkonyûm - Hafnîyûm - Rûtherfordiyûm - Vanadyûm- Niyobyûm- Tantal- Dubniyûm- Krom- Molîbden- Wolfram- Seaborgiyûm- Teknesyûm- Renyûm- Bohriyûm - Hesin - Rutenyûm- Osmiyûm- Hasiyûm- Kobalt- Rodyûm - Îrîdyûm- Meitneryûm- Nîkel- Paladyûm- Platîn- Sifir - Zîv - Zêr - Çînko - Kadmiyûm - Zîbeq - Bafûn - Galyûm - Îndiyûm - Talyûm - Germanyûm - Pîl - Sirb - Stîbyûm - Bîzmût- Polonyûm -Ûnunîlyûm - Ûnununyûm - Ûnunbiyûm - Ûnunquadyûm - Ûnunheksiyûm

Kîmya
Çirûsk (fanzîn)

Çirûsk fanzîneke wêjeyî û çandî bû ku di sala 2002'a de ji hêla xwendekarên Zanîngeha Firatê Amed Çeko Jiyan û Rojhat Bawer li Elezîzê dihat derxistin. Di salên 2003 û 2004'a sê hejmarên din jî derketin. Di wan salan de Çirûsk li ser înternetê (wekî kovareke înternetî) jî weşiya. Ji ber kêmasiyên aborî, teknîkî û ji kêmbûna xwendevanan weşana vê fanzînê rawestiya. Çirûskê, bi dirûşma "Her teqînî li dû çirûskekê tê" dest bi weşanê kiribû. Çirûsk fanzîna duwem a kurdî bû, weke fanzîna yekemîn ya bi kurdî Kulîlk dest bi weşanê kiribû.

Girêdanên derve
Malpera Çirûsk 

Fanzînên kurdî
Navenda Çand û Hunera Dîcle Firatê

Navenda Çand û Hunera Dîcle Firatê di sala 2003'an de li Amedê hat damezrandin. Tê de komên wekî Koma Avreş hene. 
Navenda çandê
Baskil

Baskil (an jî Bazkil, Baskel)  an Baskîlan qeza Elezîzê ye. Mezinahiya erdê xwe 1.195 km² ye. Ji Elezîzê 38, ji Melediyê jî 80 km dûr e.

Başur û rojavayê Baskilê bi ava bendava Karakaya, ku li ser Ferêt hatiye avakirin, hatiye pêçan. Sînorên Baskilê yên din, li rojhilat digihên Elezîz û qezaya Sîwrêcê, li bakûr bi qezaya Kebanê ve dibin cîran.

Her çar aliyên navenda qezê bi çiyan ve hatiya pêçan. Beşek ji van çiyan berdewama çiyayên Torosan in. Ji van çiyan yê herî bilind Çiyayê Hesen e, ku 2.110 m bilind e. Baskil di navbera çiyan de wek geliyekî ku bi cûre cûra darên meywe ve xemilî ye. Havînê, baxçeyên mişmişan wek kirasekî zer li deşta Baskilê bikin.

Têkiliyên Baskilê bi Elezîzê re bi riya paporê û hesinrê; bi Melediyê re bi hesinrê, papor û bendava Karakaya ve pêk tên.

Qezaya Baskilê, ji çar dihiyên (gund) ku wek tax tên hesibandin û navenda qezê ve pek tê. Navê taxan (mehele): Baskêlan, Kurmiyan, Şivqetan û Nederan. Navên van hemuyan jî îro bi navên tirkî ve hatine guhertin.

Nifûsa Baskilê di navberê 8.000 û 9.000 ye. Lê bi hinek sedemên siyasî di navberê partiyên dewletê de wek 5000 hatiye nîþandan. Gelê (xelk) Baskilê, bêyî polîs, cendirme û çend karmendên dewletê yên din, hemû kurd in. Sê gund elewî ne. Yên din sûnî ne.

Hesinrê wisa hatiya avakirin ku, dema trên di nav Baskilê re derbaz dibe weke tîpa S çivan dide xwe. Ev şiklê hesin rê, dibe xatirayek û bi mejiyê rêwiyên hesinrê ve dizeliqe.

Li nêzî dihiyê (gund) Melyan dibistanek hatiye avakirin ku ji 1-8 polan pêk tê. Şagirtên ku di vê dibistanê de dixwînin ji dihiyan hatine berhev kirin û şev û roj li wir dimînin. Armanca vê dibistanê eşkere ye.

Aboriya (ekonomiya) Baskilê li ser çandinî û bax û baxçeyan e. Di van salên dawî de mişmişan di aboriya Baskilê de cihekî girîng girt.

Dîrok 

Heta ku Komara Tirkiyê hate damezrandin, Baskil navçeyeke (nahîye) giredayî Elezîzê bû. Piştî damezrandina Komarê, li taxa Baskêlan (Baskila Kevin) weke qeza hat avakirin. Di sala 1928an de merkeza qezê rakirin taxa Şivqetan. Lê piştî demekê dîsa navenda Baskile rakirin Baskêlan. Piştî, ku di sala 1933ê de hesinrê hat çêkirin, navenda (merkez) wê rakirin cihê ku îro lê ye.

Xwarin 

Wek gelek deverên Kurdistanê yên din li Baskile jî xwarin li erdê li ser sifrê tê xwarin. Sifreyek mezin li erdê tê raxistin û tepsiyeke mezin li ser tê danîn. Xwarinên hazirkirî li ser tepsiyê tên rêzkirin.

Şîv û xwarinên Baskilê 

Kilora bin sêlê, kiftên Xarpêtê, kiftên top, dolme, mirîşkên sorkirî û dagirtî, tirşika fasîlên hişk û hêşin, tirşika balcan û frengan (şamik), dan, şorba mehîr, şorba keşkê, şorba nîskan, kundirê nîskan, pastixê bi hêkên sorkirî û helaw. Weke vexwarin, dew û xişav her li cem xwarinê hene.

Şevên zivistanê yên dirêj, di gel çirokên bav û kalan, bi xwarina orcix, pastixê tû û tirî, gûz û piyam (behîv), tûyên hişkkirî derbaz dibin.

Çavkanî 

Navçeyên Elezîzê
Kiwex

Kiwex, an jî Kofex () gundekî navçêya Hezexa ser bi Şirnexa li bakurê Kurdistanê ye.

Erdnîgariya gund 

Li Rojhilatê gund du gundên Suryaniyen bi navê Sarê û Basibirin hene, li bakurê gund Soran û Kiferp (li Kiferpê berê Suryanî bi piranî bûn, niha kesî Suryanî li gund najî) û li başûrê jî Ziwenga Adirman, Kirse, Barahka, Derpû û Bahnimn hene. Ev Ziweng bi giştî berê gundê êzîdiyan bûn, demekê di destê misilmanan dabun, lê ji salên heşteyî û vir de êdî yek bi yek vala bûn. Li rojavayê jî gundê Derikê û Qartmin hene (Derik ji sala 1993'a ve xerabe ye). Derdorê Kîwexê çiya ne û bi giştî darê berû hebûn. Li Kîwexê di demsala havînê de weke li hemû herêmê germ digihişt + 45 °C û zivistanê jî pir sar bû û serma digihişt heya -25 °C.

Jiyana gund 

Kiwex, bi gistî ser bî ola êzîdîtiyê bûn û di salê heştêyî da nezîkê 60 malî lê dijîn. Xaniyên Kiwexê ji keviran hatibûn avakirin. Ava gund ji çala dihat peyde kirin û her malek ji hindikayî çaleke xwe hebû. Tenduristiya mirovan li gund bi piranî mirovên kal bi xwe dikirin (ji wan re "hekîm" digotin). Her çiqas milkê Kîwexê ji bo çandiniyê jî hebû, bi pirani aboriya gundiyan bi xwedîkirina pez bû. Rez li Kîwexê pir hindik bûn, çandiniya werza jî pir kêm bû, lê darê behîva, hejîr û hinar jî li Kîwexê hebûn û li sîsla wêjî pir dartahm û geyayên cude hebûn.

Gelhenasî

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Malpera gundê Kîwexê 

Gundên Hezexê
Gundên Êzîdiyan
Hezex

Hezex () navçeya Şirnexê ye.

Dîrok  

Aboriya navçeyê li ser bingeha çandinî û xwedîkirina ajalan e. Hilberên sereke yên çandiniyê ku têne çandin, ceh, genim, şehrezayek, mêwek, nîsk, mirîşk û tirî ye. Navçe bi rez û rezên xwe navdar bû di heyamên ku Suryanî pir dijiyan. [Hewce dike çavkaniyê] Piştî salên 1970-yî, gundên misilman û malbatên koçer li navenda İdil, ku navçeyek pirraniya niştecihê suryanî ye, bicîh bûne, lê bi koçkirina welatiyên suryanî yên derveyî welat û bajarên mezin re avahiya wê ya demografîk guheriye. Pir hindik malbatên Suryanî hene ku hê jî li İdil dijîn. [Hewce dike] hewce ye ku bi xaniyên kevirî yên ku nû hatine nûvekirin, rengek dîrokî peyda kir. Ji Balafirgeha Şıirnexê ku di sala 2013an de temam bû 14 km ye. Li navçeyê wargeha Fakulteya Ziraetê ya Zanîngeha Şırnak û Lîseya Pîşeyî ya İdil hene. Di dema Kampanyaya Misirê ya Yavuz Siltan Selim de, ew bi Împeratoriya Osmanî re bi Navçeya Midyadê ve hate girêdan. Ew bi Qanûna Hejmar 3647 a di 16ê Gulana 1990î de di Rojnameya Fermî No.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Malpera şaredariya Hezexê 

 
Tor
Fanzîn

Heyranname an jî Fanzîn (bi îngilîzî ji FAN ("heyran") û magaZINE ("kovar") pêk hatiye) awayekî weşanê ye ku nêzîkî formata kovarê ye. Wekî kovarê ne giştî û profesyonel e. Ji bo derketina kovarekê destûra fermî divê, lê ji bo heyrannameyan ev ne pêwîst e. Ji ber vê yekê kovar, xwediyê buhayêkê ne lê heyranname bêbuha tên belavkirin.

Wekî ku tê zanîn heya niha du Heyrannameyên kurdî weşiyane. Heyrannameya pêşîn a bi kurdî Kulîlk, a duyem jî Çirûsk e.

Çavkanî
Mis

Mis an sifir () metalek û elementek e.  bi latînî tê maneya . Ji ber ku li Kîprosê () bi zêdebûn sifir heye.

Element
Çînko

Çînko (, ji ) metalek û elementek e.

Element
Edduba

Edduba, şoreşa wêje çand û hunerê pirtûkeke Abdullah Öcalan e. Ji bo vê pirtûkê nivîsên Öcalanê ser çand û hunerê ji aliyê rojnamevan Polat Can hatin wergerandin. Edduba di Weşanên Azadî li Başûrê Kurdistanê de derket.

Edduba peyveke Sumeriye û tê wateya edeb, ango wêje. 

“Perestgehên Sumer û akademiyên çandê yên bi navê Edduba, saziyên ramanê ne ku otorîteya qeralên rahîb pêşve bibin û bidin meşandin. Di çêkirina mîtolojiyê de, ji aliyekî ve ola di rewşa teolojiyê de, ji aliyê din ve jî, pêşnûmayên di rewşa destanên wêjeyê de, peywirên bingeh yên rahîban, wêjevanan û ramangêra ne.”

Ev hevok ji parêznameya Abdullah Ocalan ya bi navê ji Dewleta Rahîb a Sumeran ber bi Şaristaniya Demokratîk ve  hatiye girtin û li ser berga paşîn ya pirtûka Edduba hatiye bi cih kirin.
 
Rojnamevan Polat Can ji gelek pirtûkên Abdullah Ocalan mijar berhevkirine û pişt re jî wergerandiye zimanê Kurdî.

Girêdanên derve 
 Gotareke Azadiya Welat li der barê Edduba 

Pirtûkên kurdî
Dema Nû (rojname)

Dema Nû rojnameyeke hefteyî ya çandî û siyasî ye, ku di 1'ê adara 2001ê de dest bi weşanê kirîye. Dema Nû bi zimanên tirkî û kurdî weşanê dikê. Di destpêkê de navenda rojnameya Dema Nû li Stembolê bû, lê paşê biryara veguhestina navenda rojname bo Kurdistanê hat dayîn û rojname niha li Amedê derdikevê. Ji bo demeke kurt Dema Nû li Ewropayê û bi taybetî li Almanyayê li rojnamefiroşan jî dihat belav kirin, lê jiber kêmbûna xwendevanan belavkirina bi riya rojnamefiroşan li Ewropayê hate rawestandin. Dema Nû bi riya sistema abonetiyê xwe digihînê xwendevanên li Başûrê Kurdistanê û Awustralyayê jî.

Dema Nû nêzîkî Partiya Sosyalîst a Kurdistanê (PSKê) ye.

Girêdanên derve 
 Malpera rojnameya Dema Nû 

Rojnameyên kurdî
Rojnameyên kurdan bi zimanê tirkî
Mehmet Bayrak

Mehmet Bayrak lêkolîner û rojnamevanê kurd e. Bayrak gelek kitêbên ser dîroka kurdan nivîsan. Bayrak xwediyê Weşanên Özge ye.
Firaz Baran di sala 2008an bîyografiya Mehmet Bayrak nivîsand. Ev kitêb bi zimanê tirkî ye û di weşanên Öz-Ge hate çap kirin. Navê kitêbê "Karanlığa Süzülen Işık" (Tarîtiyê de Ronahiyek). Di vê kitêbê de li ser jiyan û xebatên Bayrak ev agahî hene (rûpela 13-14):

"Mehmet Bayrak di sala 1948an de gundê Dallikavakê (Sariz-Kayserî) hate dine. Zanîngehê li bajarê Ankarayê, beşa tirknasiyê xwend.

Berhem 
 Tevfik Fikret û Şoreş: Weşanên Tel, 1973/Stenbol
 Hozan û Nivîskarên Enstîtuyên Gund: Weşanên TÖB-DER, 1978/Enqere
 Tevgerên Gelêrî û Destanên Hemdem: Weşanên Yorum, 1984/Enqere
 Eşqiyatî û Stranên Eşqiyatî: Weşanên Yorum, 1985/Enqere
 Pir Sultan Abdal: Weşanên Yorumê, 1986/Enqere
 Pêkenokên Gelerî: 1987/Enqere
 Kilam û Stranên Kurdî: Weşanên Öz-Ge, Enqere/1991
 Ji Redkirin û Şemartinê Ber Bi Qebûlkirinê - Têkoşîna Nasnameya Kurd (Axaftinên Parastinê û Biryarên Dadgehan: Weşanên Öz-Ge, Enqere/1992
 Kurd û Tekoşînên Neteweyî yên Demokrat/Belgeyên Veşartî, Lêkolîn, Nîşe: Weşanên Öz-Ge, Enqere/1993
 Belgeyên Kurdolojiyê I: Yên Vekirî-Veşartî/Fermî-Nefermî: Weşanên Öz-Ge, Enqere/1994
 Bi Çîrokan Vebêjeyên Stranên Gelerî: Weşanên Öz-Ge, Enqere/1996. Ev kitêb çêtirkirina kitêba bi navê "Eşqiyatî û Stranên Eşqiyatî" ye ku di sala 1985an de hatiye weşandin.
 Alawîtî û Kurd: Weşanên Öz-Ge, Enqere/1997
 Pirsgirêka Kurd û Çareseriya Demokratîk: Weşanên Öz-Ge, Enqere/1999
 Enstîtuyên Gund û Wêjeya Gundî: Weşanên Öz-Ge, Enqere/2000
 Muzîk, Reqs û Stranên Kurdî I-II-III: Weşanên Öz-Ge, Enqere/2002
 Di Dema Borî Hetanî Îro - Jinê Kurd: Weşanên Öz-Ge, Enqere/2002
 Bi Gravûran Kurd: Weşanên Öz-Ge, Enqere/2002
 Ji Serdema Navîn heya Serdema Nûjen Elewîtî: Weşanên Öz-Ge, Enqere/2004
 Belgeyên Kurdolojiyê II: Yên Vekirî-Veşartî/Fermî-Nefermî: Weşanên Öz-Ge, Enqere/2004
 Di Wêjeya Elewî-Beştaşî de Aşiqên Ermenî: Weşanên Öz-Ge, Enqere/2005
 Li Torosên Navîn Eşîrên Kurd-Elewî: Weşanên Öz-Ge, Enqere/2006
 Jinê Kurd di Serdema Osmanî de: Weşanên Öz-Ge, Enqere/2007"

Çavkanî
Firaz Baran: Tarîtiyê de Ronahiyek (Karanlığa Süzülen Işık) Mehmet Bayrak, Weşanên Öz-Ge, 2008/Ankara

Nivîskarên kurd
Lêkolînerên kurd
Nefî

Nefî (jdb. 1572 Erzirom − m. 1635 Stembol) helbestvanê bi eslê kurd ê mezin e, helbestên xwe bi zimanê tirkî û kurdî  nivîsandiye, lê yên kurdî zêde negihiştî destan.

Jiyan 
Navê wî yê rastî Omer e, ji Erziromê ye. Paşê çûye Stembolê û li wê derê di karên dewletê de wezîfe standiye. Lê ji ber rexne û gazinên xwe gelek caran têkiliyên wî û serwêran xirab bûne, û di dawiyê de ew xeniqandine. Digel zimanê kurdî û osmanî, wî zimanê farisî û erebî jî baş zanibûye. Ji bilî dîwanên wî yên osmanî û farisî, bi navê Sîham-i Kaza (Tîrên qedayê) berhevokek wî ya hîcîvan jî heye. Niha hay ji berhemên wî ya bi zimanê kurdî tune ne ka nivîsandiye yan na.

Kesekî ku ji alî Nefî ve hatiye hîcîvkirin, ji bo ku Nefî xirab nîşande wî bi bûyîna (kurdê pîs) tawanbar dike:

Nef’î-yî rû-sîyehîn nîydüşünü hep bîldîk
Kendî çîngene dîr ama babasi Kürd-î pelîd

Berhemên wî 
 Sihâm-ı Kazâ (helbest).
 Dîwana Tirkî (Türkçe Dîvan)
 Dîwana Farisî

Çavkanî 

Helbestvan
Jidayikbûn 1572
Mirin 1635
Kesên ji Erzîromê
Nabî

Nabî (z. 1642 − m. 1712), yek ji helbestvanên kurd yên şiêra dîwanê de ye.

Nebî şairekî naskirî û bi eslê xwe kurd e. Navê wî yê rastî Yûsif e û ji Rihayê ye, di navbera salên 1642 û 1712an da jiyaye. Ew jî wek Nefî diçe Stembolê û di hinek karan da wezîfe digre, lê piştî demekê ji wir diçe li Helebê bi cî dibe û beşekî mezin ji jiyana xwe li wir derbas dike. Ji bilî Dîwana Osmanî, du mesneviyên bi navê Hayriyye û  Sûrname û gernameyeke wî ya bi navê Tûhfetu’l-Harameyn hene. Ev berhema dawîn behsa çûyîna wî ya Hîcazê dike.

Pirtûken wî 
 Tûhfetu’l-Harameyn
 Hayriyye û Sûrname

Çavkanî  

 Mehmet Bayrak

Helbestvanên kurd
Jidayikbûn 1642
Mirin 1712
Kesên sedsala 17an
Sait Elçi

Sait Elçi, Seîd Elçî (z. 1925 - m. 5'ê pûşperê, 1971) sekreterê gistî yê T-KDPê bû. Di sala 1971ê de hat kuştin.

Seîd Elçî sala 1925an li bajarê Çewlikê li gundê Zeynebê ji dayîk bûye. Piştî xwendina navîn, di gelek karên cuda de xebitiye. Seîd gelek zû ketiye nav xebata siyasî û kurdeyatî bi serbilindî dikir.

Di sala 1959an de, Seîd jî li gel hinek welatparezên kurd hate girtin û 149 rojan di bin şertên xirab de ma girtî û wî qet di bin lêdanê de serê xwe netewand û ji bîr û baweriya xwe taviz nedan.

Di 1963an de, dîsa li gel 23 hevalên xwe hate girtin. Dewleta Tirk ew wek pêşkêşek tevgera kurd li Tirkiyeyê û ji bo piştgiriya Barzanî tawanbar kir. Lê Seîd Elçî di dadgehê de li doza kurd xwedî derket û parastinek serfiraz kir. Vê yekê Seîd di nav hevalên wî de da pêş.

Seîd li gel hevalên xwe karek berbiçav ji bo damezirandina partiyeke kurdî dikir. Piraniya kurdên rewşenbîr di wê demê de xwe nêzîkî fikra partiyek kurd nekirin û di [Partiya Karkerên Tirkiyeyê]] (TİP) de siyaset dikirin. Lê Seîd bi israr li gel hinek demokrat û welatparezên kurd ji bo pêkanina partiyeke kurdî kar dikir.

Di Temûza 1965an de li bajarê Amedê, Elçî li gek hinek welatparêzên kurd wek Emer Turhan û hinek kesayetên din (ji ber ku ew kesayet hîn dijîn, em navê wan li vir nabêjin) Partiya Demokrata Kurdistana Tirkiyeyê damezirandin û Seîd bû yekemîn serokê partiyê.

Di sala 1968an de, Seîd li gel 16 hevalên xwe yên partiyê hate girtin. Ew 16 kes ji bo damezirandin û virêvebirina PDK-T hatin dadgeh kirin. Dewleta Tirk dadgehek taybet ji bo wan li bajarê Antalya danî û wan pirsa kurd di dadgehê de bi zanyariyeke mezin û mêranî parastin. (Dema Seîd û hevalên wî li Antalya hatin girtin û dadgeh kirin, di wê demê de Seîd Kirmizitoprak hate ba wan û naskirin di nav wan de çêbû).

1971 hatina rêjîma eskerî li Tirkiyeyê bû.

Elçî ji bo çareseriya hin pirsgirêkên nav partiyê çû Başûrê Kurdistanê û li wir hate kuştin.

Wekî berpirsyarê ji bo kuştina wî Dr. Şivan hat nîşan dan, her wiha gelek kes dibêjin ku Elçî ji aliyê PDK-I hatiye kuştin.

Mijarên têkildar 
 Dîroka Bakurê Kurdistanê

Çavkanî

Elçi, Said
Kesên ji Çewlîgê
Sait Kırmızıtoprak

Sait Kırmızıtoprak an jî Dr. Şivan (jdb. 1935 − m. 26ê sermawezê 1971 Civarik, Dêrsim), şoreşgerekî kurd bû. Li Îzmîrê û Stembolê xwend. 

Ew yek ji kesên Doza 49an e ku di salên 1959 - 1960an de girtî ma û hikûm xwar. 

Di payîza 1969an de tevî çend hevalên xwe çû Kurdistana başûr û li wir bijîşkî kir. li wir amadekarîya danîna partîyekê kir. bi danîna partîyê re, Partiya Demokrat a Kurdistan li Tirkiyeyê, nakokîya di navbera partîya wî û PDKT ya Sait Elçi xurttir bû. Di dawîyê de, komployeke ku destê mîta dewleta tirk jî nav de ye, bi tawanbariya kuştina Sait Elçi ve tê tawanbarkirin. Ji ber vê yekê Dr. Şivan û hevalên wî Çeko Hikmet Buluttekin û Brûsk Hasan Yıkmış di 26ê mijdara 1971ê de ji aliyê KDPÎê ve hat kuştin.

Berhemên wî
 Kürt Millet Hareketleri ve Irak’ta Kürdistan İhtilali
 Kuzey Irak Kürt Halk Hareketi ve Baas Irkçılığı
 Zmanê Kurd
 Cahş û Cahşîtî
 Ezen ve Ezilen Milletler Sorunu
 Memo Qol
 Ferheng Kurdî û Tırkî (werger)

Mijarên têkildar 
 Dîroka Bakurê Kurdistanê

Çavkanî

Girênanên Derve
 http://www.saradistribution.com/dr-sivan-sait-kirmizitoprak.htm
 http://drsivan.info/tr/biyografi.aspx malpera fermî
 http://www.youtube.com/watch?v=wfPF336lhbA Belgefîlma Dr. Şivan

Kirmizitoprak, Sait
Kesên ji Dêrsimê
Jidayikbûn 1935
Mirin 1971
Anatolya Navîn

Anatolya Navîn herêmeke di nav sînorên Tirkiyeyê ye. Serbajarê Tirkiyeyê Enqere li Anatolya Navîn e.

Çemê mezintiyê de yekem ê Tirkiyeyê Kizilirmak ("Çemê Sor") di vê heremê de ye. Bajarên mezin ên vê herêmê Enqere, Qonye û Qeyserî ne. Qeyserî awayê karên ekonomîk gelek dewlemend e. Nifûsê Enqereyê nêzikî çar milyon e û nifûsê Qeyseriyê jî nêzikî 1,5 milyon e. Li bakur herêma Deryaya Reş, li rojhilat herêma Rojhilata Tirkiyeyê, li başûr herêma Deryaya Spî û li rojava jî herêma Egeyê re cînar e. 

Çiyayê mezintiyê de duyem ê Tirkiyeyê Çiyayê Erciyesê di vê herêmê de li bajarê Qeyserî ye û bilindiya Çiyayê Erciyesê 3916 m ye. Hinek salan berfa Çiyayê Erciyesê havînan jî nahele.

Mijarên têkildar 
 Kurdên Anatolya Navîn

Çavkanî
Veger (kovar)

Kovara sîyasî, çandî, hunerî, dîrokî û lekolînî ya Kurdên Anatoliya Navîn. Veger kovareke ku di sala 2003'an de dest bi weşanê xwe kiriyê.
Nivîsên wê bi kurdî û tirkî ne.

Di hêjmaran ye heta iro derketin de nivîsên dîrokî, lekolînî û berhevkarî li ser Kurdên Anatoliya Navîn hatin nivîsandinê.

VEGER dixwaze bibê dengê Kurdên Anatoliya Navîn. Armancên kovara VEGERê bingeh ewên: Kar û xêbatên sîyasî, çandî, hunerî, dîrokî û lekolînî yê li ser Kurdên Anatoliya Navîn pekbîne û pêş de bibe.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Malpera Kovara VEGER 

Kovarên kurdî
Reşwan (eşîr)

Reşwan, Reşî, Reşwend, Rişvan an Reşan, êleke kurdan e. Êla Reşwan bi zedêyî li Meledî, Semsûr, bakurê Iranê, Xorasan û Anatoliya Navîn dimîne.

Di dema osmaniyan de kesên vê êla kurdan wek gelekî serbixwe dihatin dabilandin: di gelek salname û pirtûkên osmaniyan de ji reşwaniyan wek Kara Ulus, bi wateya "Neteweyê Reş", tê behskirin. Hemû parêzgarên parezgeha Edene heta sedsala 19an ji vê êla kurdan bûn. Di sedsala 18an de osmaniyan bi zordarî vê êlê ji hev parve dikin: hin tîrên (qebîle) reşwanan li Reqqa, hin li Anatoliya Navîn û bakur, hin jî li rojavayê Sûriyê tên bicîkirin. Kesên reşwan li Anatoliyê (Qonye, Çorûm, Yozqad, Amasya, Enqere û Qirşehrê) belav bin jî, ziman û çanda xwe heta îroj parastine, bi taybetî ên li rojavayê Sûriyê hatin pişaftin û dest ji kurdî û çanda kalê xwe berdan e.

Di lîsteyên pirtûka Mehrdad Izady ya êl û eşîrên kurdan de çend eşîrê bi navê Reşwend tên ditin. Li Qesra Şirîn û Lekistanê êşîreke bi navê Reşwend dijî. Eşîr bi eslê xwe elewî ye.

Li Semsurê, bi taybetî jî li Kolikê êla herî mezin reşiyan e. Reşiyê, li herêmên Kolikên çiyayî bi temamî, li deştê jî 1/4an belav bûnê. Sinorên xwe ji gundê Narinceyê yî giredayî Kolikê dest pê dikê heta bakurê çemê Kolikê û navçeya Sincik bi temamî dike nava xwe û heta navçeya Tutê dirêj dibe. Bê guman, êlên mîna canbegî (îkîzce, adali, ekîncî, eceler, bostanli û hwd), mirdêsî (Narince), şadî, cêlikî û yen din jê hene ku parçêyek ji wanî li Anatoliya Navîn dijî. 

Serjimara reşiyan nêzikî 250 hezar e. Kolikê serjimara xwe 100 hezare û ji % 80'ê xwe; Sincik 10 hezar in û gîştik, Çelîkhan 25 hezar e û ji % 60'î xwe; Pinarbaşi û Kûrû Dere jî 20 hezar in û tevahî Reşî ne.

Çavkanî 

Eşîr
Burhan Karadeniz

Burhan Karadeniz (jdb. 1973 li Amed - m. 2003 li Bochum, Almanya) rojnamevanê kurd bû.

Xortekî ji qirna 90î bû. Xorteke çalak, zana û serwext bû. Dema rojnamevaniya xwe de li Amedê bi dest çekdarên dewletê yên veşartî ve hate birindarkirin û ji ber vê êrişê heta dawiya emrê xwe jiyana xwe li ser kursiyê gerê derbas kir. Burhan piştî birindariya xwe derket derveyê welêt û li nexweşxaneyên Almanyayê li çareseriya felca xwe geriya. Mixabin hate zanîn ku Burhan dê êdi nikaribe piyên xwe bikar bine.

Burhan bi jiyana xwe ya li ser kursiya gerê dest ji bawerî û xebata xwe berneda û xebata xwe berdewam kir. Destpêkê de li rojnameya kurdan ya li Almanya çap dibû xebat kir. Piştre bi destpêkirina weşana TVya kurdan MED TV, li wir karê rojnamegeriya xwe domand.

Televîzyonên kurdan hatin girtin û vekirin, nav guhartin lê Burhan her dem xebata xwe berdewam kir. Burhan li nav hemî tebeqeyen kurd de dihate naskirin û hezkirin. Ji karkeran, ji xwendevanan, ji şoreşgeran û ji rewşenbîran hevalên wî hebûn.

Wî li mala xwe tenê bi serê xwe mirin pêşwazî kir. Cenazê wî li Bochum bajarê Almanyayê piştî merasîmekê hate şandin bo Kurdistanê. Bedena wî li Amedê hate binaxkirin.

Çavkanî 

Rojnamevanên kurd
Mêr
Jidayikbûn 1973
Mirin 2003
Miraz Ronî

Miraz Ronî, bi navê xwe yê fermî Mulazim Özcan e. Endamê Senatoya Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê ye, endamê PEN'a Kurd a Navneteweyî, nivîskar, helbestvan û wergêr e.

Kurtejiyan
Miraz Ronî di sala 1966'an de li gundekî Betlîsê yê bi navê Nîst hatiye dinê. Dibistana seretayî li Norşên û Tetwanê, ya navîn li Tetwanê û lîse li Tetwan û Betlîsê qedandiye. Li Zanîngeha Anadoliyê ji dûr ve (bi sîstema açikogretîmê) beşa Îktîsadê xwendiye û belgeya karê hesabdariyê girtiye.
Piştî sala 1992'yan di nav gelek karên çandî û siyasî de cih girtiye. Di avakirin û kargeriya rêxistina HEP'ê (Halkin Emek Partîsî) de li Norşêna Betlîsê cih girtiye. Her wiha di damezrandina DEHAP'ê (Demokratîk Halk Partîsî) de wekî damezrîner cih girtiye û demekê serokatiya rêxistina DEHAP'ê ya bajarê Mersînê kiriye. Di damezrandina NÇM'yê ya şaxa Mersînê de bi awayekî cih girtiye û li wir demekê dersa zimanê kurdî daye zarokan. 

Di sala 1998'an de di desteya kargeriya Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê de cih girtiye. Di vê maweyê de tevlî hemû kar û barên rojane yên enstîtuyê, bi awayekî aktîf tevlî xebata dersa kurdî, xebatên li ser ziman, karên redaksiyonê, karên weşanê, werger û her wiha wekî panelîst beşdarî gelek semîner, panel, konferans û sempozyuman bûye û li ser çand û edebiyata kurdî gelek axaftinan kiriye. Karên xwe yên Desteya Kargeriyê ya Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê heta sala 2003'yan domandiye. Hêj wekî endamekî Senatoya Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê xebatên xwe didomîne.

Miraz Ronî, di sala 2000'î de tevlî qursa zimanê kurdî ya li Zanîngeha Uppsala ya Swedê bûye û sertîfîkaya mamostetiya kurdî girtiye. Di salên xwe yên li Enstîtuyê de çend caran wekî wergêrekî fermî li DGM'yê (Devlet Guvenlîk Mahkemesî) wergera kurdî-tirkî kiriye.
Di salên 2014-2015'an de Li Zanîngeha Yûzûncî Yilê ya Wanê li ser ziman û çanda Kurdî master xwendîye.

Berhem
Di Siya Dara Xaçê de Serhildan; helbest, Weşanên Pêrî, Stenbol 1999.
Pratik Kürtçe Konuşma Klavuzu; Mulazim Özcan, Gün Yayınları, Stenbol 2002.
Tesewira Xaniyê Fîlozof; H. Mem, Wergêr Miraz Ronî, Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê, Stenbol 2004.
Keça Ardil; Cafer Şahîn, Wergêr Miraz Ronî, Weşanên M, Stenbol 2004.
 Xebatên Rewşenbîrîya Kurdî Li Bakur(1900-2000)
 Li ser çand û edebîyats Kurdî hin gotarên lêkolînî

Girêdanên derve 
 Hevpeyvîna bi Miraz Ronî re - Bernameya Deriyê Din li ser Youtubê

Nivîskarên kurd
Helbestvanên kurd
Wergêrên kurd
Lîtyûm

Lîtyûm () metalê alkalî ye. Hên jî lîtyûm elementek e.

Nav 

Navê lîtyûm ji zimanê yewnanî λιθος, lithos yê ku bi kurdî tê wateya kevir.

Element
Zû dişewte
Tirş
Qelye

Qelye (‎) elementek e û di koma metalên alkalî da ye.

Element
Zû dişewte
Tirş
Rubîdyûm

Rubîdyûm () metalek û elementek e.

Element
Sezyûm

Sezyûm (, ji ) metalek û elementek e.

Element
Fransiyûm

Fransîyûm (, ji ) metalek û elementek e.

Element
Berîlyûm

Berîlyûm () metalek û elementek e.

Nav 
Berîlyûm ji zimanê yewnanî tê: βήρυλλος, anku béryllos.

Çavkanî 

Element
Jehrî
Magnezyûm

Magnezyûm (, ji ) metalek û elementek e.

Magnezyûm dix xwarinê de 
Magnezyûm di gelek xwarinan de heye, bi taybetî di nav:
 Ava mîneral
 Masî
 Dendikê kundiran
 Gûz
 Fekiyan
 Kartolan de.

Çavkanî

Girêdan 
 

Element
Kalsiyûm

Kalsiyûm (, ji ) metalek û elementek e.

Element
Stronsiyûm

Stronsuyûm (, ji navê ) metalek û elementek e.

Element
Baryûm

Baryûm (, ji ) metalek û elementek e.

Hên seke 
 Kîmya

Element
Jehrnasî
Radyûm

Radyûm () metalek û elementek e.

<center>

{|width="40%"
! colspan="2" style="background-color:#00cd00;" | Nîşanên xeterê
|-----
| colspan="2" style="background-color:#ffffff;" |
|-----
| colspan="2" |<center> 
|-----
| colspan="2" |<center> T
|-----
| colspan="2" |<center>  
|-----
| colspan="2" | Çalakiya atomî 
|}

Element
Jehrî
Skandiyûm

Skandiyûm (, ji navê ) metalek û elementek e.

Element
Îtriyûm

Îtriyûm (, ji navê , Swêd) metalek û elementek e.

Element
Lutesyûm

Lutesyûm (, ji navê , berê  an ) metalek û elementek e.

Element
Tîtanyûm

Tîtan (, ji navê Tîtanî, ) metalek û yek ji elementan e.

Element
Lawrensiyûm

Lawrensiyûm (, ji navê Ernest Lawrence) metalek û elementek e.

<center>
{|width="40%"
! colspan="2" style="background-color:#00cd00;" | Nîşanên xeterê
|-----
| colspan="2" |<center>  
|-----
| colspan="2" | Çalakiya atomî 
|}

Element
İbrahim Bilgin

İbrahim Bilgin, çalakdarê siyasî yê tirk bû ku di nav bi kurdan re têkoşîna azadiya Kurdistanê dimeşand. İbrahim Bilgin, di sala 1983an de li Çiyayên Qendîl li gel Mehmet Karasungur ji aliyê YNKê ve hat kuştin.

Bîlgîn, Îbrahîm
Bîlgîn, Îbrahîm
Mirin 1983
Zîrkonyûm

Zîrkonyûm () metalek û elementek e.

Element
Hafniyûm

Hafniyûm (, ji ) metalek û elementek e.

Element
Ruterfordiyûm

Ruterfordiyûm (, navê ji ) metalek û elementek e.

<center>
{|width="40%"
! colspan="2" style="background-color:#00cd00;" | Nîşanên xeterê
|-----
| colspan="2" style="background-color:#ffffff;" |
|-----
| colspan="2" |<center>  
|-----
| colspan="2" | Çalakiya atomî 
|}

Element
Vanadyûm

Vanadyûm (, ji  ()) metalek û elementek e.

Element
Niyobyûm

Niyobyûm (, ji   an , ji ) metalek û elementek e.

Element
Tantal

Tantal (, ji navê , ) metalek û elementek e.

Element
Dubniyûm

Dubniyûm (; , ji ) metalek û elementek e.

Çavkanî 

Element
Molîbden

Molîbdên (, ji ) metal û elementek e.

Element
Wolfram

Wolfram (/ˈwʊlfrəm/) an Tungsten (/tʌŋstən/) jî ye te zanîn elementeke kîmyewî bi sembola kîmyewî W û nimra atomîk 74.

Dîrok 
Di 1871,  asideke nu peydekir, tungstik asid.

Etîmolojî 
Tungsten di  yanî "kevire gîran" te, le belê ew ji di bejin wolfram.

Wolfram jî di gelek zimane awrupa da te gotin.

Teybetîya Fîzîkî 
Wolframe xam î hişk di renge gewra-pola û zu te şîkestin. Di nav elementade germa helandine  ya heri zeda a wolframe ya.
          
Wolfram di elektronike de X-ray, ampul û gelek vedore elektronîkte te amelkirin.

Element
Seaborgiyûm

Seaborgiyûm (, ji navê ) metalek û elementek e.

<center>
{|width="40%"
! colspan="2" style="background-color:#00cd00;" | Nîşanên xeterê
|-----
| colspan="2" style="background-color:#ffffff;" |
|-----
| colspan="2" |<center>  
|-----
| colspan="2" | Çalakiya atomî 
|}

Element
Teknesyûm

Teknesyûm (, ji ) metalek û elementek e.

Element
Renyûm

Renyûm (, ji ) metalek û elementek e.

Element
Bohriyûm

Bohrîyûm () metalek û elementek e. Navê bohriyûm ji fîzîknasê danîmarkî Niels Bohr tê.

Hên seke 
 Kîmya

Element
Rûtenyûm

Rûtenyûm () metalek û elementek e.

Element

Ruthenium elementek kîmyewî ye ku bi sembola Ru û jimara atomî 44 e.  Ew li herêma metalên veguhastinê ya pergala periodoidê pêk tê û girêdayî koma 8-ê ya serdema 5-ê ye.  Ew metalek zîv, hişk û hişk e.  Ruthenium di 1844-an de ji hêla kîmologê Alman Karl Ernst Claus di Platinum Siberian de hate vedîtin.  Ruthenium pir kêm e û di piçûkên piçûk de tête bikar anîn.  Di pîşesaziya elektro de û wekî katalîzator tête bikar anîn.
-This reading edit from:Zafer-
Osmiyûm

Osmiyûm (, ji ) metalek û elementek e.

Element
Hasiyûm

Hasiyûm (, ji ) metalek û elementek e.

Element
Îrîdyûm

Îrîdyûm (, ji navê , ) metalek û elementek e.

Element
Meitneryûm

Meitneryûm (, ji navê ) metalek û elementek e.

Element
Paladyûm

Paladyûm (, ji Pallas) metalek û elementek e.

Element
Platîn

Platîn (, ji ) metalek û elementek e.

Element
Darmstadtiyûm

Darmstadtiyûm (, ji Darmstadt) metalek û elementek e.

Çavkanî 

Element
Roentgeniyûm

Roentgeniyûm (, ji navê Wilhelm Röntgen) metalek û elementek e.

Çavkanî: 

Element
Enzel (nahiye)

Enzel, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Ûrmiye ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.

Dabeşkirina nahiyeyê

Enzel 
Enzela Serî
Enzela Binî

Çavkanî 

Nahiyeyên Ûrmiyeyê (navçe)
Yekemîn pûlê kurdî

Yekemîn pûlê postayê yê kurdî berî 70 salan ji aliyê Hikûmeta Kurdistana Başûr (Hikûmeta Şêx Mehmûdê Berzencî) ve di meha çiriya pêşîn a sala 1923'an de hatiye derxistin û di warê muemeleyên nava dewletê de wek pûlê malî hatiye bikaranîn. Li gor agahiyên Tariq Cambaz ku di rojnameya el-Îttihad de belav kirî sê babet pûl li ser kaxizên rengîn derketine.

Buhayên pûlan 

 Buhayê pûl ê bi rengê kesk 8 ane nîv rûpî (yanî 32 qûriş).
 Buhayê pûl ê bi rengê şîn 1 rûpî. 
 Buhayê pûl ê bi rengê mor qîmeta wî 3 rûpî. 

Li ser pûl "Hikumetî Kurdistan Cenûbî" hatiye nivisandin û di ortê de wêneyê du xencerên çapraz heye û di binî de jî "ane" hatiye nivisandin.

Çavkanî 

 Malpera Webkurd

Kurdistan
Dîrok
Pûlê postayê
Kadmiyûm

Kadmiyûm (, ji , ) metalek û elementek e.

Element
Zîbeq

Zîbeq ( an ; , ji ) metalek û elementek e.

<center>

{|width="40%"
! colspan="2" style="background-color:#00cd00;" | Nîşanên xeterê
|-----
| colspan="2" style="background-color:#ffffff;" |
|-----
| colspan="2" |<center> 
|-----
| colspan="2" | T+
|}

Element
Jehrî
Kopernîsyûm

Kopernîsyûm (, ji navê "Nicolaus Copernicus") metalek û elementeke kîmyawî ya radyoaktîv e. Navê wê ya berê ûnunbyûm bû.

Çavkanî 

 Wikipedia bi zimanê îngilîzî (15.04.2010).

Element
Bafûn

Bafûn () metalek û elementek e.

alumin danek la bashterin felezatah bo sazkerdeni sazai sok bo

Element
Bafûn
Galyûm

Galyûm (, ji Gallia) metalek û elementek e.

Element
Îndiyûm

Îndiyûm (, ji navê çivîtê: ) metalek û elementek e.

Element
Talyûm

Talyûm (, ji ) metalek û elementek e.

<center>

{|width="40%"
! colspan="2" style="background-color:#00cd00;" | Nîşanên xeterê
|-----
| colspan="2" style="background-color:#ffffff;" |
|-----
| colspan="2" |<center> 
|-----
| colspan="2" | T+
|}

Element
Jehrî
Nihonîyûm

Nihonîyûm (, ji ) metalek û elementek e.

Çavkanî: 
 

Element
Germanyûm

Germanyûm (, ji ) metalek û elementek e.

Element
Pîl (metal)

Pîl (), metalek û elementek e.

Girêdanên derve 

Element
Sirb

Lead ya sirîç (; ) metalek û elementek e, nîşan û hêmayê wê yê zanistî (Pb), û hijmara atomên wê ji (82) yan pêkdihê.

{|width="40%"
! colspan="2" style="background-color:#00cd00;" | Nîşanên xeterê
|-----
| colspan="2" style="background-color:#ffffff;" |
|-----
| colspan="2" |<center> 
|-----
| colspan="2" | T+
|}

Çavkanî 

Element
Jehrî
Fleroviyûm

Fleroviyûm (, ji navê ) metalek û yek ji elementan e.

Çavkanî:  

Element
Stîbyûm

Stîbyûm ( an ; ) metalek û elementek e.

Element
Bîzmût

Bîzmût (carina wek bîsmût jî tê nivîsandin;  ji ) metalek û elementek e.

Element
Moskovîyûm

Moskovîyûm (, ji Mosko) metalek û elementek e.

Çavkanî: 
 

Element
Polonyûm

Polonyûm (, ) metalek û elementek e.

Element
Livermoriyûm

Livermoriyûm (, ji navê ) metalek û elementek e.

Çavkanî 
  

Element
Rodyûm

Rodyûm (, ) metalek û elementek e.

Element
Bedirxan Sindî

Dr. Bedirxan Sindî (Rojbûn 1943 li Zaxo li Başûrê Kurdistanê) nivîskar, helbestvan û wêjevanekê kurd e.

Jiyan
Di sala 1943 an de, li bajarê Zaxoyê ji dayîk bûye. Di sala 1966 an de, li Îraqê zanîngeh bi dawî aniye û di sala 1979 an de, li Ingilîstanê doktora wergirtiye. Her ji sala 1960ê, dest bi nivîsîna helbestan kiriye. 
Mişe gotar, vekolîn û helbest bi kurdî û erebî jî, di kovar û rojnameyan de belav kirîne. Wî ji destpêkê helbest li ser qalibê klasîkî divehandin û gelekî tê de biserkeftî bû, paşê yên serbest jî nivîsîn. Gelek helbestên wî yên bû ne stran. Çend pirtûkên wî bi zimanê kurdî û erebî çap bûne.

Berhem
Ev pirtûkên jêrî gehandîne çapê:

Civata kurdî di edebê wîda 
Sadiq Behaeddîn Amêdî nivîskarekî kurd e, 1983 
Memê Alan ji kurdî wergerandiye erebî 
Zêmarên Çiyayî,hozan

Helbest

 ASO (bûye sitrane ji hêla tahsîn taha ve hatiya gotine).
 EY FELEK (bûye sitrane ji hêla şivan Perwer  ve hatiya gotine).
 BÊRÎVAN (bûye sitrane ji hêla tahsîn taha ve hatiya gotine).
 EZ KEÇIM KEÇA KURDANIM  (bûye sitrane ji hêla Gulbuhar ve hatiya gotine).

Çavkanî

https://m.nerinaazad.org/kr/tags/dr-bedirxan-sindi

https://rojevakurd.com/sindi-akademiya-kurdi-li-kurdistane-tembelxaneye/

https://zagrosn.com/93650-12

Sindî, Bedirxan
Sindî, Bedirxan
Kesên ji Dihokê
Berken Bereh

Berken Bereh helbestvanekî kurd e. Di sala 1954an de li bajarê Şirnexê ji dayîk bûye. Di sala 1978an de dest bi nivîsandinê bi zimanê kurdî kiriye. Yekemîn car helbestên wî di kovara Tîrêj de (yekemîn kovara kurdî ye li Bakur) de hatiye belav kirin.

Heta niha helbest û nivîsarên wî di gelek kovar û rojnameyên kurdî mîna (Tîrêj, Nûdem, Jiyana Rewşen, Hîwa, Azadiya Welat, Tîroj û yên internetî û hwd.) de belav bûne. Di sala 1999an de bi navê "Kulîna Kulîlkan" kovareke internetî amade kir. Çar hejmar derket. Ev yekemîn kovara internetî li Bakur bû. Pirtûkek helbestan bi navê "Êş" Di sala 2001ê de, herweha yek bi navê "Şagirtên Evînê" di 2003yan de bi rêya Weşanên Sî li Stembolê û "Pandomîm" 2006 li Amedê Weşanen Belkî û "Şîna Helbestê" 2008 weşanên Doz çap bûn. 

Li zanîngeha Bilgiyê ya Stembolê, ya Colemêrg û her wiha li gellek bajarên Kurdistanê wek Hewlêr, Dihok, Amed û Wanê tevlî festîval û konferansan bû û teblîx pêşkêş kir. Ji bilî navê xwe Berken Bereh bi mexlasên mîna Serwer Botî, Argeş Amedî û Mem Bêtîr jî gotar û nivîs lê kir û weşand. Niha jî di malpera Diyarnameyê de panzdeh rojn carekê gotarên xwe belav dike.

Berhem 
 Êş, Helbest, Weşanên Sî (2001)
 Şagirtên Evînê, Helbest Weşanên Sî (2003)
 Pandomîm, Helbest, Weşanên Belkî (2006)
 Şîna Helbestê, Helbest, Weşanên Doz (2008)
 Dilê Min Palgeh e ji Işqê re, Helbest, Weşanên Lîs (2010)
 Ji Dûriyê re, Helbest, Weşanên Lîs (2013)

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Kulîna Kulîlkan 

Helbestvanên kurd
Mêr
Jidayikbûn 1954
Casimê Celîl

Casimê Celîl helbestvan, nivîskar û wêjevanêk kurd e.

Casimê Celîl di sala 1908an de li Ermenistanê ji dayîk bûye. Casimê Celîl di sala 1931an de dixebite. Ew li vira dibe redaktorê pirtukên nivîskarên Kurd, bo lê mêzekirinê, di ber destê wî ra derbas bûne.

Casimê Celîl di warê wêje, zargotin û Dîroka Kurdistanê da bê sekinandin û bê westan hettanî van rojên dawiyê jî gelek xebat pêk anîne. Wusa herdu kurên wî Ordîxanê Celîl, Celîlê Celîl û keça wî Cemîla Celîl ser folklor, dîrok û sazbendiya Kurdî xebatên hêja pêkanîne.

Di nav helbestên Casimê Celîl de welathizî û enternasyonalîzmê cîhikî fireh girtiye. Di sala 1954an de pirtuka Casimê Celîl ya pêşîn bi navên Elegez li Erîvanê hat çapkirinê. Pey vê pirtukê ra di sala 1960în de Casimê Celîl pirtukeke bi navê "Roja min" nivîsî. Di vê pirtukê de nivîskar nîşan dide ku, gelên Sovyet, wusa jî pareke kurdên li Yekîtiya Sovyeta berên çawa paşî Şoreşa Çiriya Pêşîn hatine gîhîştine van rojên dilşa, bextewar û azad.

Jidayikbûn 1908
Mirin 1998
Helbestvanên kurd
Nivîskarên êzîdî
Mehmet Boncuk

Mehmet Boncuk rojnamevanekî kurd e. 

Mehmet Boncuk di sala 1974'a li gundê Mişecerkê ku girêdayî Pîrsûsa Rihayê ye hatiye dinê. Di malbateke xwedî çar bira û çar xwîşk mezin bûye. Xwendina xwe ya pêşin û navîn li Pîrsûsê, ya bilind jî li Zanîngeha Anadoluyê di beşa Civaknasiyê kir. Dema xwendina xwe di hin rojnameyên herêmî de dest bi nivîsê kir. Di sala 1998'a bi derxistina rojnameya Fıratta Yaşamê Jiyana li Feratê li Dîlokê bi cîh bû. Xebata xwe ya di Fıratta Yaşamê de heta sala 2002'a berdewam kir. Niha di rojnameya Sabahê de xebeta xwe ya rojnamegeriyê berdewam dike.

Heta roja îro di hin rojname, kovar û malperên li ser înternetê de nivîs, nûçe û şiroveyên wî yên li ser pirsgirêkên civakî û netewî têne weşandin. Mehmet Boncuk zewîcî ye û bavê sê zarokên e.

Mêr
Rojnamevanên kurd
Medenî Duran

Medenî Duran nivîskarekî kurd e.

Medenî Duran di sala 1971an de li Nisêbînê hatiye dinyê. Perwerdeya xwe ya dibistanê li Nisêbînê û Stanbolê qedand. Ji sala 
1988 ve mina bi milyonan kurd derketiye derveyî welat. Nêzî 13 salan li Stenbolê jî, di wê demêde jî li Navenda Çanda Mezopotamya  MKM karê şanoye kiriye, Di sala 2001an de pirtûka xwe ya yekemîn bi rêya Weşana Perî bi navê 
Pênûsa Min Azdiyê dinivîse weşand. Ji ber pisgirêken bi vî rengî di destpêka sala 2002an de derkete derveyî welat. Vêga jî li Elmanya li bajarê Meiningenê dijî.

Li Almanya jî karê xweyî nivîsê berdevam dikê û pirtûka xwe ya bi navê Welatêmin Qîra dide dîse bi rêya Weşana Perî weşand. Endamê PEN'a Kurd ya Navnetewiyêxabatkarê MHA Navenda Nûçeyan a mezopotanya ye Nivîskar karê xwe yê rojane di navbera Navenda Nûçeyên mezopotamya (MHA), de dike nivîsê û bi piranî di Özgür Politika,Roja Azadiya Welat, Yenîden Özgür Gündem,de weke nûçe û hevpeyvîn hatine veşandin 

Mêr
Nivîskarên kurd
Serhad B. Rênas

Serhad B. Rênas rojnamegerekî kurd e. Damezrînerê malperekî kurdî ya online HAWAR NETê ye.

Ji navçeya Erxenî a bajarê Amedê ya Bakurê Kurdistanê ye. Perwerdehiya xwe ya akademîk di Zanîngeha Dîcleyê de li beşa Endezyariya Makîneyê pêk anîye. Yekem car di sala 2001an de dest bi weşandina hin gotar û helbestên xwe yên kurdî kiriye. Piştî sala 2003an dest bi weşandina lêkolînên xwe kir û di gelek rojname, kovar û malperên kurdî û tirkî de nivîs, lêkolîn û hûrnêrînên wî hatin weşandin. Bi taybetî li ser dîroka medya, muzîk, sînema û çanda kurdî hûrnêrîn û nivîsên wî hatin weşandin. Di hin weşanên kurdî de peyamnêriyê kir. Di qada medyayê de jî di sala 2005an de rojnameya dîjîtal HawarNetê damezrand. Herwiha di karên wekî vebûna beşên kurdî û wergerandina ji bo zimanê kurdî ya weşanên navneteweyî ên wekî Google, Facebook, Wikipediya û hwd. de jî cîh girtiye. 

Pirtûka wî ya bi navê "Medyaya Kurdî û Medyaya Nû" ku tê de bi berfirehî girîngî û bandorên vê pergala nû ya medya û ragihandinê ya li ser civaka kurd û têkoşîna rizgariya Kurdistanê dinirxîne di sala 2014an de ji Weşanxaneya Ronahî ku navenda wê li Amedê ye derket.

Berhem 
Medyaya Kurdî û Medyaya Nû, Weşanxaneya Ronahî 2014 (ISBN: 978-605-5855-29-68)

Girêdanên derve 
 Malpera HAWARNETê

Çavkanî 

Rojnamevanên kurd
Kesên ji Erxeniyê
Lîsteya radyoyên kurdî

Îstgehên Radyoyên Kurdî 
Kurd di radyoyê de cihê xwe bi radyoyên Tehran û Êrîvan girtibûn ku hin jî weşanê wan berdewam dike. Niha Başûrê Kurdistanê li ser pêla FM gelek îstgehên radyoyên kurdî heye. Li bakûrê Kurdistanê hin radyoyên herêmî jî, wekî Gün Radyo, weşana kurdî dikin. Radyo hene ku li Ewropayê û ser înternetê jî weşan dikin. Her wiha radyoyê fermî ya DYA'a VOA (Dengê Amerîka) de beşa kurdî jî heye.

Radyoyên Başûrê 
Radyo Seyran FM, Deng û Rengê Kurdistanê, navê lînkê navê lînkê .
Dengî Kurdistana Delal, ji Kurdistana delal weşan dike  . 
Radyo Dengê Kurdistan, ji Hewlêra Kurdistana Azad (Başur) bi riya satelaytê
weşan dike.
Radyo Dengî Gelî Kurdistan, 24 saet ji Silêmaniya Kurdistana Azad (Başur) bi riya satelaytê weşan dike.
Radyo Nawa, 24 saet ji Kurdistana Azad (Başur) bi riya satelaytê
weşan dike.
Kurdsat FM, ji Kurdistana Başur weşan dike.
Gulan FM, ji Kurdistana Başûr weşan dike.
Radyo Dengê Aştî, ji Duhoka Kurdistana Başûr weşan dike.
Radyo Azadî, li Kurdistana Başûr.
Radyo Duhok, ji Kurdistana Başûr weşan dike. Dihok

Radoyên Rojava 

 Cudî FM li bajarê qamîşlo weşanê dike. Yekemîn radoya Kurdî li Rojavayê Kurdistanê ye.
 Dengên Kobanê li Kobanê weşanê dikê.
 Dengê Rojava li Hesekê weşanê dikê.
 Arta FM li Amûdê weşanê dike.
 Welat li Dirbêsiyê weşanê dike.
 Ram li Qamîşlo weşanê dike.
 Efrîn FM li Efrînê weşan dikir, piştî dagirkirina efrînê ji aliyê tirkan ve, weşana Efrîn FM rawestiya.
 Dîjle li bajarê Dêrîkê weşanê dike.
 Xabûr li bajarê Hesekê weşanê dike.
 Jiyan li Hesekê weşanê dike.
 Can FM li Kobanê weşanê dike.
 Miştenûr FM li Kobanê weşanê dike.
 Rê FM li Qamîşlo weşanê dike.
 Waşûkanî FM li SerêKaniyê weşana xwe dikir heya ku bajar ji aliyê Tirkan ve hat dagirkirin.

Radyoyên Bakurê
Hakkari Fm, ji Colemerk Kurdistana Bakur weşan dike  
Gün Radio, li Ameda Kurdistana Bakur weşan dike.  
Radyo Karacadağ, li Ameda Kurdistana Bakur weşan dike.
Damla Fm, li Stanbol weşan dike.

Radyoyên Rojhilatê 
Dengî Kurdistanî Rojhilat, ji Kurdistana Rojhilat weşan dike . 
Radyoya Tehran, beşa kurdî, ji Îranê weşan dike.

Radyoyên derveyî welêt, bi taybetî li Ewropa û Amerîkayê
Dengê Kurdistanê,  . 
Radyo Hawar, ji Ewropa weşan dike  .
Radio Fırat Fm, ji Almanyayê weşan dike 
Radio Rêbir, ji Ewropa weşan dike.
Radio Aştî, ji Ewropa weşan dike  .
Kurd FM, ji Almanyayê weşan dike  
Dicle FM, ji Almanyayê weşan dike  
Dengê Mezopotamya, 24 katjimer ser satalayt, înternet û pêla kurt de weşan dike. 
Radio ERF-Beşî soranî, ji Ewropa weşan dike  . 
Radio ERF-Beşa kurmancî, ji Ewropa weşan dike  .
Radio Komaleh, ji Ewropa weşan dike  
Radyo Multi-Kulti, beşa kurdî, ji Ewropa weşan dike   
Radio Berxwedan, radyoya ji aliyê hemcînsbazan ve.
Radio Dersim, "Das kulturpolitische Sonntagsmagazin" (rojên yekşemê ji 18:00 heta 19:30).
Roj FM, "Jugendmagazin in Kurdisch/Deutsch", ji Viyenayê rojên şemê saet ji 18:30 heta 19:00 www.RojFm.de.

Radyoyên derveyî welêt ku beşên wan ên kurdî hene
Bernama Kurdî ya WDR, li Almanyayê.
VOA
SBS RADIO, li Awistralyayê.
Radyoya Swêdê, pişka kurdî ya radyoya fermî ya Swêdê ye. 
Bernma "Radyo Ronkayî" li Gurcistanê 

Medyaya kurdî
Rojname

Rojname weşana rojane ya bûyeran e ku li ser kaxiz tê çapkirin û dû re tê firotin. Rojnameyên hefteyî û mehane jî hene. Rojnameya pêşîn a bi zimanê kurdî Kurdistan bû ku di sala 1898'an de li serbajarê misrî Qahîreyê derketiye. Roja îro jî gelek rojname li ser înternetê derdikevin.

Rojname 
Ragihandin bi destpêbûna mejûya mirovan destpêkiriye. Pêwîstiya ragihandinê bi amûr û şêwazên cûda berdewam kiriye. Lê di nava amurên ragihandinê de herî bibandor ku hîma wî dema romayiyan hatîye avetin û di sedsala 17'an de bi awayê rojnemegerîye derketiye holê û her berdewame. Ber çemê Nîlê tabletên 3500 sal berê hatiye dîtin ku ser wan de buyerên rojane hatiye nivîsandin û her wiha tabletên ku ji dema imperatoriya Roma hatiye çêkirin ku ser wan de jî wekî rojnameyek bûyerên rojane heye jî em nekin nava hesabê rojnameyên bi navê "The weekly News From Italy and German", "La Gazette", "Avisa", "Gedenck Wurdige Zeitung" û çend rojnameyên din rojnameyên pêşîn a cîhanê ne.

Destpêka Rojnamegeriya kurdî 
Rojnamevaniya kurdî bi rojnameya Kurdistan ku di 22'ê nîsana 1898'an de dest bi weşanê kiriye. 22'ê nîsanê lewma wekî salvegera rojnamegeriya kurdî tê pîroz kirin û li Kurdistana Başûr jî ev roj bi awayekî fermî wekî "Roja Rojnamegeriya Kurdî" tê qebûl kirin.

Rewşa niha ya rojnamegeriya kurdî 
Rojnameyên me piranî ne rojane ye û hinek wan jî ne vedorî derdikevin. Piraniya wan wekî rewşekê xwezayî li Başurê Kurdistanê derdikevin, wekî rojnameyên Evro û War (2012) li Duhokê. Rojnamegeriya kurdî her çi qas li bakur pêşketî be jî ji ber rewşa ziman a xirab rojnameyek rojane tûneye. Rojnameyên ku derdikevin jî ji ber polîtîkayên înkarê yên dewletê zêde nayên firotin. Ev rewş jî bi girêdayê rewşa sîyasî û perwerdehiya bakurê Kurdistanê ye.

Lîsteya rojnameyên kurdî (2004)
Lîsteya rojnameyên kurdî

Çavkanî

[Rojname] Nûçeyên ji rojnameyên kurdî

Medya
Weşanvaniya kurdî li ser înternetê

Li Cîhanê di 1995'an de bi awayekî giştî înternet hat bikaranîn û wê demêde nêzî 11.000 malper hebû, niha bi mîlyonan malper hene. Kurd yekem car di sala 1997'an de cihê xwe di Web'ê de girt. Yekem malperên Kurdî a partiyan û malpera MED TV bû. Niha ji rojnamegeriyê heta teknolojiyê,ji danûstandin bigrin heta li ser perwerdeyê, ser dezgehên Hikumeta Kurdistan bigrin heta li ser turîzma Kurdistanê jî bi hezaran malperên Kurdî hene û roj bi roj ev hejmar zêde dibe û naveroka wan jî dewlementir û rengîntir dibe. Înternet belkî di cîhanê de herî pir feydeya gelê Kurd bû. Ger rêjeya bikaranîna înternetê nav Kurdan da zêde bibe ev sûdwergirtin jî zêde dibe.Ji ber ku înternet cihêkî azad e, erzan e û sînor nasnake. Welatê Kurdan buye 4 perçe lê bi saya înternetê ev sînor hinek be jî radibin. Kurd dikarin kêmasiya ku rojnamegeriya Kurdî de heye bi înternetê ji holê rakin lê heman demê de pêwîst e ku eleqeya gelê Kurd jî bo bikaranîna înternetê zêde be û ji hêsaniya înternetê sûd wer bigirin. Di malperên hin dewletan de jî beşên Kurdî vebûne. Wekî malpera VOA. Motora lêgerîna bi navûdeng a Google û Dmoz, MUSICMOZ de jî beşên Kurdî hene. Û niha Gelê Kurd li bende Wîndowsa Kurdî û Linux a kurdî ne.  Tîrajên hin malperên Kurdî wekî tzpkurdi.com, azadiyawelat.com, rojaciwan.com, presskurd.com, Kurdishinfo.com, rojev.com, Kurdishmedia.com, rojname.com, kurdishpoint.com, demanu.com.tr, ekurd.net... di nav malperên kurdî de yên herî zêde ne. 

Medya
Radyo

Radyo, teknolojiyeke ji bo weşandina deng û muzîk ser mesafeyên mezin bi awayeya pêlên elektromagnetîk e.

Mijarên têkildar 
 Lîsteya radyoyên kurdî

Giredanên derve 

 
Teknolojî