nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Tor (komputer)

Tor (bi îngilîzî: net, network) termeke ji bo binavkirina net an jî web e. Net, peyvêk îngilîzî ye. Navê Network bi kurdî tor e. Herkes bi telefon û kompûtera xwe gredanên giştî dikare û bi vî awayî li ser tor tevlihev bibe.

Tor rîyek helî hêsan û erzan belavkirina belgedanka, pêwendiya internet, çapger û serkaniya ye. Torek dikare bi dudo Kompûtera herveha bi Torek seda û hezaran çar alîye dinye we be girêdan, û ew jî bitûnî prensîpa bingeha Tora bi nav û deng internete. Rastî bitûniya [internet] jî tene torek lokalî mezin bi alîkariya routera û PTP bi hev hatîye gredane. 

Îroj Tor bûye xwezayîyek hema hema vek kompûtera. Eger tor tûnebaya, we hemû kompûter daneye xwe tene bicûta, bêfersenda vegûhastina agahiyan navbera van de. Ez bawerdikim niha hinek ji ve mîsalekê dixwazin, kefa min gelekî ji mîna re te ji ber wilo her derfet hebe ez dixwazim wekî mînayekê zelaltir bikim. 

De ka em bejin Kompûtera Azad û Kompûtera Baran li ser peşnûmeya (proje) Windowsa Kurdî dixebitin. Bêyî toreke kompûtera Azad û Kompûtera Baran wê ji hew û miroven din ku li ser eynî peşnûmeye dixebitin bi temamî bêagah ba, tene ew kesên ku wan nasdikirin dikarîbûn bi riya dîsketa, name an jî bi telefone agahdarbikirina. 

Lê belê bi alîkariya toreke Azad û Baran heman bi hev re dikarin li ser eynî peşnûmaye û database beranber bixebitin û reşnivîsen xwe hev re belavbikin, da ku hêsanî herdû bighîşin, bi vî awayî dikare kompûtera Omerî, Ferhad û Diyar jî tevlî wan bibe û bibe alîkar, li şûna rîska eynî xebate dubare bikin niha dikarin bi hev re behrbikin.

Bi alîkariya tore îroj em dikarin ramanen xwe, xebat û zanyarîyen xwe bêsînor û serbixwe berhbikin

Mîmariya Torê 

Di tore mezinde pêwistiya kompûtere sûxrekir (bi ingîlîzî server) heye. Kompûteren sûxrekir mekîneyên hêzdarin û rolekî navend di torekede dilêyîzin.

Peyasede gelek standarte-tore hene, lê a helî te pêkanîn Ethernete. Hejmara 2003 de xûyanîdike 85% bingeha Ethernet hatîye damezirandin. standarten din jî Token Ring, FDDI, ATM, WLAN û vekîdin. Di we reberîyede eme tene Ethernet bikarbînin.

Dengdan li ser Torê 
 Dengdana Omerya.com: Kîjan navê Network bi kurdî rast e?

Çavkanî 

Teknolojî
E-Peyam

e-Name, e-posta ye. 

E-peyam yan e-Name peyameke yan nameyeke elektronîk e. Mirov dikare bi riya înternetê peyamên elektronîk bişîne û bistîne. Ji bo bikarhanîna nameyên elektronîk tarîfen belaş û yên bi pere hene.

E-mail = E-post = E-peyam = E-Name

Girêdanên derve 
 The History of Electronic Mail

Înternet
Komputer
Rexnegirî

Rexnegirî di wêjeyê de beşeke girîng e. Bi taybetî li ser hûnandin, mijar, teşe, rêziman, leheng, hêman û beşên din ên girîng ê helbest, roman, çîrok û pexşanan radiweste. Rexnegir berhema li ber xwe li gor zanîna wêjeyî digire dest û li aliyekî jîrîtiya nivîskar datîne holê, li aliyê din kêmasî û çewtiyên berhemê derdixe holê.

Rexnegiriya kurdî
Di warê rexnegiriya kurdî de pir hindik berhem hene. Bi taybetî ji bo kurmancî rewşa rexnegiriyê gelekî hindik bi pêş ve çûye. Ji bo pêşxistina rexnegiriya wêjeyê di 15'ê Gelawêja 2004'an de malpera Nirxandin.com hate vekirin û arşîva hemû nivîsên rexnegirî tê de hate bicihkirin. Ji ber ku rexnegirî bi taybetî di kurmancî de ji alî xwendevanan ve nehatibû asta ku pirtûkên rexnegirî werin weşandin, an jî kovareke rexnegirî were weşandin, pirtûkên rexnegiriyê û li ser zanistiya rexnegiriyê bi kurmancî heta sala 2004'an jî nehatin weşandin.

Binêre 

Rexne
Rexnegir
Nirxandin
Nirxandina Wêjeyî

Girêdanên derve 
Malpera Nirxandin.com 

Wêje
Rexnegir

Rexnegir ew kesê ku berhemên wêjeyî digire dest û wan li gor zanista wêjeyî dinirxîne ye. Rexnegir berhema di destê xwe de ji alî rêziman, hêman, hûnandin, leheng, mijar, cure, teşe û hin wekî din ve bi berfirehî dinirxîne û eşkere dike. Ji aliyekî ve jêhatîbûna nivîskar derdixe holê û nîşan dide, ji aliyekî ve jî kêmasiyên berhemê derdixe holê.

Binihêre
Rexne
Rexnegirî
Nirxandin
Nirxandina Wêjeyî

Wêje
Cureyên wêjeyî

Wêje bi giştî dibe du cure. pexşan û helbest . Helbest xwediyê qalib û pîvanê ye. Pexşan ne wisa ye. Serbest û bê pîvan e. Pexşan hemû awayên wêjeyî ên wekî roman , çîrok , şano , ceribandin û hwd dixe nav xwe.

Wêje
Cîhan Roj

Cîhan Roj (jdb. 1965, Înaq, Gimgim, Bakurê Kurdistanê) helbestvan û nivîskar e. Di sala 1965 an de(qeyda fermî de 1964) li Gimgim li gundê Înaq hatîye dunyayê.

Cîhan Roj, di sala 1993 an de dest bi nivîsandina bi zimanê Kurdî dike. Di heman salê de helbest û çîrokên wî têne weşandin. Di salên du hezarî de ew hinek termên matematîgê diafirîne û ji Enstituya Kurdî re bi rê dike. Ew xebat di sala du hezar û şeşan de di Azadiya Welat de tê weşandin. Nivîskar ji sala 1993 yan heya sala 1997 an li Mêrdînê, li sendîkaya kedkarên qada perwerdehiyê, wekî sekreterê perwerdehiyê rêveberî dike. Di sala du hezar û yekî de, bi pêşniyara wî, li Îzmîrê, ‘Konferansa Nivîskaran’ tê lidarxisitin. Li dû konferansê, ew qerar digire û bi tenê bi edebiyatê re mijûl dibe.

Heta niha, 10 roman, 5 helbest,  yek ji wan bi Tirkî û yek ji çîrokên bijare bi tevahî 5 kitêbên çîrokan bi tevahî 21 berhemên Cîhan Roj hatine weşandin. Romana bi navê "Perde" di Tirkî de bi navê "Mahrum" hatiye wergerandin.

Pirtûka wî ya yekem a helbestan di sala 2002 an de hatîye weşandin. Li gelek rojname, kovar û malperên bi Kurdî ji karwaniyên ceribînên xwe yên edebiyata sêwirînî û ji xwendinên xwe yên pêvajoyan, derheq edebiyata Kurd de gotar nivîsîne."Edebiyata Modern a Kurdî", ji bo çarçoveya 15 hefteyî, her hefte di Radyoya Rûdawê de, di bernama "Wêjevan"ê de bûye mijar.

Bi tevî pirtûkek di derheqê Cîgerxwîn de hatiye weşandin, di pirtûka bi navê “Kawayê Min” de û di pirtûka kurteçîrokan a ji hêla Şaredariya Amedê ve hatiye çapkirin de ew jî yek ji nivîskaran bû.

Di destpêka romana wî a bi navê "Perde" de, wisa hatîye nivîsîn: "Em bi zimanê xwe li xeyalên xwe digerin, bi xeyalên xwe li zimanê xwe digerin.”

Berhem 
 Ratîka (Helbest) - weşanên Sî sibat 2002
 Meyman (Çîrok) - Weşanên Lis 2006
 Aqil diçe sewda dimine (Helbest) - Weşanên Do 2008
 Deriyê çirokê (Çîrok) - Weşanên Do 2008
 Meşa Moriyan (Roman) - Weşanen Evrensel 2011
 Perde (Roman) - Weşanên Na 2012
 Sehne (Çîrok) - Weşanên YNKD 2013
 Serkêş (Roman) - Weşanên J&J 2014
 Gîtara Bê Têl (Çapa duyem a Gîtara Bê Têl-2009) - Weşanên J&J 2014
 Hurcahil (Roman) - Weşanên J&J 2015
REŞ (Roman) - Weşanên J&J 2015
AV Û BERF(helbestên bijare)-Weşanên J&J 2018
MALA BAZ(Roman)-Weşanên J&J 2018
 ŞEŞAQIL (Roman)-Weşanên Lîs 2021
 ŞAYÎR Û DEFTER(helbest) Weşanên Peywend 2023
 EDEBÎYATA MODERN A KURDÎ(wêje) Weşanên Peywend 2023
 ARMONÎKAYA HÊŞÎN(roman) Weşanên Peywend 2023
 DEMA KULÎLKAN (çîrokên bijare) Weşanên Peywend 2023
 SOM MAVÎ(öykü) Peywend Yayınları 2023
 ASÊ(helbest)- Weşanên Peywend 2023
 7 AV 7 AGIR 7 DERÎ (roman) Weşanên Peywend 2023

BERHEMÊN HATINE WERGERANDIN:
MAHRUM(bi tirkî; wergera romana Perde ye)-Weşanên J&J, adar 2017
Di sala 2023 an de, bi minasebeta sî saliya nivîskar Cîhan Roj, hemî berhemên wî, ji alî Weşanên Peywendê ve hatine weşandin.

Çavkanî 
 http://www.pirtukakurdi.com/Cihan-Roj {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160702090630/http://www.pirtukakurdi.com/Cihan-Roj |date=2016-07-02 
 https://diyarname.com/news.php?Idx=56196

Helbestvanên kurd
Nivîskarên kurd
Kesên ji Gimgimê
Jidayikbûn 1965
Zülküf Kışanak

Zülküf Kişanak di sala 1967'an de li gundê Kerteşê ku girêdayê Sêwrega Rihayê ye ji dayik bûye. Wî piştî ku dev ji xwendinê Fakûlteya Rehberî, Şêwirmendî û Psîkolojiyê ya Zanîngeha Marmarayê berda dest bi karê rojnamegeriyê kiriye. Kişanak di sala 1990'î de di rojnameya Yenî Ulke de dest bi rojnamegeriyê kir ku ew di rojnameyên wekî Ozgur Gundem, Ozgur Ulke, Yenî Polîtîka, Demokrasî, Ozgur Bakiş, 2000'de Yenîden Ozgur Gundemê de xebitî. Kişanak, demeke dirêj di rojnameya Azadiya Welat de edîtorî kir. Rojnameger Zulkuf Kişanak li ser gundên Kurdistanê yên ku ji aliyê dewletê ve hatine valakirin û şewitandin de lêkolînek jî kiriye û wê di Weşanxaneya Belge de derkeve.

Pirtûka Zulkuf Kişanak a bi navê 'Yitik Köyler - Bin Yılların Kültür Mirası Nasıl Yakıldı' ji aliyê weşanxaneya Belge ve di Gelaweja sala 2004'an de hate çapkirin.
Rojnamevan

...................

Bi kirmanckî (dimilkî) danasîn:

“Delala Çimrengîne rê Qesîdeyî” nameyê kitabê şîîran ê Zulkuf Kişanakî yo. Kitab hetê Weşanxaneyê Vateyî ra 2007 de Îstanbul de ginayo çape ro û 96 rîpelî yo. 
Zulkuf Kişanak 1967 de dewa Kerteş a Sêwregi de ameyo dinya. Unîversîteyê Marmara de qismê Rayberî û Şêwirmendiya Psîkolojî (PDR) wendo. 1990 ra nata rojnamegerîye keno; hem bi tirkî û hem zî bi kurdkî (kirmankî û kurmanckî) nuseno. Yew kitabê ey ziwanê tirkî de bi nameyê Yitik Köyler 2004 de hetê Weşanxaneyê Belge ra vejîyayo.
Zulkuf Kişanakî bi na şîîra xo (Delala Çimrengîne rê Qesîdeyî) serra 2004 de Musabeqeya 12. ya Şîîran a Hüseyin Çelebi de xelata yewine girewta.
Meh

Meh, heyv yan jî mang parçekî salê ye. 365 rojên salê wekî 12 mehan tê parvekirin. Her mehek ji 30, an jî 31 rojan pêk tê. Bi tenê meha 2em hin salan ji 28, hin salan jî ji 29 rojan pêk tê.

Pîvana mehan li gor hesabê salnameyan (mîladî, hîcrî, kurdî û hwd) diguhere.

Salnameya gregorî (mîladî) (Komxebata Kurmancî (2019) û Wîkîpediya kurdî) 
Li ser navê mehan di navbera zimannas û weşanan de lihevhatinek tune. Îro li Kurdistanê û li dervê Kurdistanê hin lîsteyên cuda yên mehan hene ku tên bikaranîn. Wîkîpediya kurdî navên mehan li gorî Rêbera rastnivîsînê ya Komxebata Kurmancî qebûl kirine.

 kanûna paşîn (çile)
 sibat
 adar
 nîsan 
 gulan 
 hezîran 
 tîrmeh 
 tebax 
 îlon 
 çiriya pêşîn 
 çiriya paşîn (teşrîn)
 kanûna pêşîn

Salnameya hicrî 
 muẖerem
 sefer	
 rebîʿulewel	
 rebîʿulaxer	
 cemazîyelewel	
 cemazîyelaxer
 receb	
 şeʿban	
 remezan	
 şewal	
 zîlqeʿde	
 zîlẖece

Salnameya rojê 
 nûrroj	
 gullan	
 baranbirran	
 germaciman	
 gelawêj	
 berewpayîz
 mîran	
 gellarrêzan	
 agirdan	
 sehollbendan	
 nawzistan	
 polan

Salnameya Rojhilat

Zivistan 
 Berfanbar, befranbar
 Rêbendan, rêbendan
 Reşemî, reşeme

Bihar 
 Adar, xakelêwa
 Avrêl, gulan
 Gulan, cozerdan

Havîn 
 Pûşper, pûşper
 Tîrmeh, gelawêj
 Gelawêj, xermanan

Payîz 
 Rezber, rezber
 Kewçêr, gellarêzan
 Sermawez, sermawez

Pûxteyên Salnameyan

Salnameya baha'î 
 biha	
 celal	
 cemal	
 ʿezemet	
 nûr	
 reẖmet	
 kelimat	
 kemal	
 esma	
 ʿîzet
 meşiyet	
 ʿîlim, ʿilm	
 qudret	
 qewl	
 mesail	
 şeref	
 siltan, sultan	
 mulk	
 ʿela

Çavkanî 

Dîrok
Salname
Meh
Yekeyên zeman
Dobelan

Dobelan, doberan, dûberan], dumbelan an dûmelan, xwarineke wekî kartolan e. Lê tevî ku di bin erdê de hêşîn dibe, dîsa jî ne rehên wê hene û ne jî li ser rûyê erdê pelên wê hene. Li Kurdistanê bi piranî li serê qelaç û girên ku tu carî nehatine ajotin jixweber hêşîn dibin.

Ji bo dîtina dobelanan li Kurdistanê bi taybetî mirov radihîjin xilç an jî kêran û derdikevin lêgerîna dobelanan. Dobelan dema wekî kartolan di bin axê de çêdibin, diwerimin û axa ser xwe diterikînin. Ji wê terikandin û werma axê tê fêmkirin ku tiştek di bin de heye. Kesên ku li dobelanan digerin, xilç an jî kêra xwe li bin dixin û dobelanê derdixin ser rûyê erdê.

Xwarina dobelanan 
Dobelan xwarineke wekî kuvarkan xweş e û piştî ku di nav rûn de hate qelandin tê xwarin. Lê mirov dikare bêyî ku biqelîne jî bixwe, xwê bike û bixwe.

Herêmên ku dobelan lê hêşîn dibin 
Çiyayê Qerejdax û herêma dora wî çiyayî. Dêrika Çiyayê Mazî û gundên dora wê. Qoser û gundên dora wê. Li Culemêrg û Qamişlokê jî çêdibe û jê re dibêjin dobelan.

Galerî

Girêdanên derve 

Kuvark
Xilç

Xilç (an jî arode] darekî ku serê wî hatiye tûjkirin û bi qasî nîv metre, an hinekî zêdetir dirêj e, ku mirovan bi xwe re dibirin berhevkirina kereng û dobelanan. Dûvre xilçên ku hesinî hatin çêkirin ku serê wan bi qasî bihustokê dirêj û bi qasî 3 pêçiyan pahn bûn. Vê seriyê hesin dixistin serê darekî û pê diçûn berhevkirina kereng û dobelanan.

Jê re arode jî tê gotin.

Li derdora Bismil û stewrê jê re Hilç yan jî Ilç  tê gotin.

Riwek
Nirxandin

Nirxandin ji gotina nirx a kurdî tê. Nirxandin derxistina kêmasî û hêjahiya mijar an jî tiştekî ye. Nirxandin bi pîvanên zanistî pêk tên. Li gor vê nirxandin li gor her beşa zanistê diguhere.

Binihêre 
 Nirxandina Siyasî
 Nirxandina Civakî
 Nirxandina Derûnî
 Nirxandina Zayendî
 Nirxandina Wêjeyî

Wêje
Nirxandina wêjeyî

Ji nirxandina wêjeyî re rexnegirî jî tê gotin. Di nirxandina wêjeyî de rexnegir li ser nirxa rastî ya berhemê radiweste.

Rexnegir di nirxandina wêjeyî de nirxa rastî ya berhemê, navika wê, aliyên wê yên nirxdar û bê nirx datîne holê. Armanca nirxandina wêjeyî ne ew e ku nirxandêr tiştekî xweşik derxe holê. Nirxandina wêjeyî bi armanca ku darizandina berhemê pêk bîne û bi xwendevanan bide naskirin tê kirin.

Nirxandinên wêjeyî jî dibin çend beş:
rexneya li civakê
rexneya li xwendevan
rexneya li hunermend
rexneya li berhemê

Gotarên nirxandinên wêjeyî 
Xelat a Sedat Yurtdaş
Fetûma ya Ridvan Karaaslan
Sobarto Ya Helîm Yûsiv

Wêje
Inbox

Mirov dikare lê ser Inboxê li e-posteya xwe binêre  
  
Heger te ji bo vebijartina e-posteyên xwe fîlter çênekiribe, hingê e-posteyên nû dê bikevin kataloga Inboxê 
(Mirov çawa e-posteyên tên û fîlter bi kar anîne vedibijêre). 
  
Nêrîna li e-posteyan ji Inbox ê: 
  
 Ji navîgasyona sereke Inbox bitikîne.  
 Navê babeta mesaja ko tu dixwazî vekî bitikîne.

E-posta
Carbon Copy

CC (Carbon Copy) Kopyaye Karbon

Ji bo serê e-posta; mesaj diçin bo kesên ko navnîşanên wan di malika Cc de hatine nivîsandin. 

Hemî bigir (yanî kesên ko mesaj ji wan re tên verêkirin) dê navnîşanên di malika Cc de bibînin.

E-posta
POP3

POP3 (en: Post Office Protocol 3, protokola ofîsa postayê) protokolek ji bo girtina e-postayê ye.

Tu dê çawa karibî e-posteyan ji e-postkontoyên xwe yên dî (POP email) bigirî

Gav 1. Xwe piştrast bike ko ew kes yan şirketa ko xizmeta Interneta te dike, Post Office Protocol (POP3) bi kar tîne.

Gav 2. Sindoqnameya xwe tertîb bike, da tu e-posteyên xwe ji e-postkontoyên POP-ê bigirî.
 
1. Ji navîgasyona sereke Options bitikîne. 
2. Lînka External POP Mail bitikîne. 
3. Add Pop Account bitikîne. 
4. Malikên Pop Server Hostname, POP Account Username, POP Account Password û POP Server Port dagire. Tu dikarî van agahdariyan ji xizmetkarê Interneta xwe bistînî. Bi giştî nimreya Pop Server Port 110 e. Tu mecbûr î ko herçar malikan dagirî.
5. Çarçika li pêşiya Leave mail on Pop Server bitikîne û nîşan bike, da tu kopyayek ya mesajên xwe li nik servera POP-ê bihêlî. Heger tu çarçikê nîşan nekî û vala bihêlî, hingê dê hemî mesajên te ji e-postkontoya te ya dî (POP-server) derkevin. 
6. Çarçika li pêşiya Retrieve new messages only bitikîne û nîşan bike, da tu tenê mesajên nû ji e-postkontoya xwe ya dî bigirî. Heger tu çarçikê nîşan nekî û vala bihêlî, hingê ew dê hercar hemî mesajên di e-pstkontoya te ya dî de bîne. 
7. Add Pop Account bitikîne. Lîsteyek ji e-postkontoyên (POP account) ko te di demê dawiyê de e-poste ji wan wergirtine dê diyar bibe. 
8. Bendên 3–7 dubare bike, da tu ji bo her e-poskontoyeka (POP account) ko tu dixwazî e-posteyan jê wergirî eyar bikî.

E-posta
Mem Mîrxan

Mem Mîrxan nivîskarekî kurd e.

Mîrxan di sala 1968'an de li gundê Xidranîyê ku girêdayî navçeya Amedê ya Erxenîyê hatiye dinê. Dibistana seretayî li heman gundî xwendiye, dibistana navîn li gundê Gîsgîsê ku sê gund ji Xidraniyê wê de bû xwendiye. Dibistana amadehiyê li Erxeniyê xwendiye û piştre jî mafê xwendinê li Zanîngeha Dîcleyê beşa mamostetiya zarokan bi dest xistiye û xwendiye. Piştî 13 salên mamostetiyê ku li gundê Başkoy (Dîgor a Qersê), gundekî navçeya Karapinar a Konya, gundê Şukurlî ya navçeya Çinarê ya Amedê û hwd, ji ber ku rêveberê Sendîkaya Mamosteyan (Egitim Sen) surgûnî Osmanelî ya bajarê Bilecîkê bû.

Piştre derbasî Şaredariya Mezin a Amedê bû û bû serokê daîreya karker û karmendan. Piştre jî di sala 2004'an de jî bû serokê daîreya parastina hawirdorê. Niha Serokê Daireya Çand û Turizmê ye.

Mem Mîrxan di kovara qerfî Pîne, rojnameya heftane Welat, Welatê Me, Hîwa û gelek malperên kurdan de bi kurdî nivîsî. Di rojnameya Azadiya Welat de di sala 2003'an de dest bi qunciknîsiya beşa civak û jiyanê kir û piştre jî dest bi qunciknivîsiya aborî û piştre jî ya çand û hunerê kir. Di Gelawêja 2004'an de tevî 11 nivîskarên kurd beşdarî derxistina Kovara W bû û tê de nivîsî.

Her wiha bi tirkî jî di kovara mehane ya Emekçiler, Evrensel û Özgür Gündemê de rêzenivîs, nivîsên lêkolînî û çandî

Girêdanên derve 
  Rûpela Mem Mîrxan di PEN'ê de 
  Linka  Rûpela Azadiya Welat 

Nivîskarên kurd
Qerejdax

Qerejdax () çiyayekî li Kurdistanê ye. Qerejdax bi zîvirok, bilind û dirêj e û volkaneke vemirî ye. 1.957 m bilind e. Lavên ku ji çiyayê Qerejdax hatine avêtin, bi kilometreyan li dora çiyê belav bûye û wekî kevirê reş tê binavkirin. Li her derê dora çiyayê Qerejdax mirov dikare li van keviran rast bê ku li gund û bajaran jî kela û xanî bi piranî pê hatine lêkirin. Çiyayê Qerejdax ji Amedê her ku ber bi navçeya Wêranşarê diçe nizim dibe û dû re bi deşta Herranê re dibe yek.

Birinca xwe tê naskirin.

Di rîwayetan de tê gotin ku wexta ku Xweda dinya çêkir, çiya hemû belavkirin, Qerejdax giriyaye û gotiye: "Ey Rebb il-Alemin! Te hemû çiya ji min dûrxistin. Te ez tenê hiştim li vir!" Û Rebb il-Alemîn got ku: "Lê tu tenê li vir ma û ez ê navê te pir xweş û şêrin bikim".

Çiyayên Kurdistanê
Diyarbekir
Riha
Internet Explorer

Nivîsbariya gerok (en:browser), bi pergala Windows dixebite. Ji bo gerîna ser malperên (rûpel) înternetê. Nivîsbariya belaş e, lê ne azad e û hîn li kurdî nehatiye wergerandin.
 Internet Explorer 1 
 Internet Explorer 2 
 Internet Explorer 3 
 Internet Explorer 4 
 Internet Explorer 5 
 Internet Explorer 6 
 Internet Explorer 7 
 Internet Explorer 8 
 Internet Explorer 9 
 Internet Explorer 10
 Internet Explorer 11

Binêre herwiha 
 Microsoft Windows 
 Opera (bi kurdî)
 Mozilla Firefox (azad)
 Konqueror (azad)

Gerok
Şêx Seîd

Şêx Seîd an jî Şêx Seîdê Pîranî (jdb. 1865 li Qollhêsara-Xinûsê, Erzîrom − m.  li Amedê), şêxê neqşîbendî, pêşawa û şoreşgerê Kurd bû. Di sala 1925an de li bakurê Kurdistanê Serhildana Şêx Seîd da dest pê kirin.

Li hemberî zorbetî û îxanetên kemalîstan kalê Şêx Seîd di  de serî bilind kir. Kurdistanê bajar bi bajar ji destên dewleta romiyan (navê niha Tirkiye) derxistin. Êrişê ser Amedê kirin û bi mehan bajar dorpêç kirin. Berhingariyeke dirêj da nîşan ku Amed nakeve. Dagirkirin bi qerera şûrayê hat rakirin. Têkoşer pêl bi pêl derbasî başûr û rojavayê Kurdistanê bûn. Rêberê bizavê Şêx Seîd û 49 hevalên wî ji bo derbasî Başûr bibin, bi rojê xwe diveşartin û bi şev dimeşiyan. Armanc berdewam kirina cenga awarte û xeyrî nîzamî bû. Bi xiyaneta bacenaxê Şêx Seîd ê serdar Qasim (Qaso), serokên serhildanê, Şêx Seîd û hevalên wî hatin dîlgirtin.

Di 10ê gulana 1925an de wan derxistin Dadgeha Serxwebûnê ya Rojhilatê (Şark İstiklal Mahkemesi) ya Diyarbekirê. Nêzîkî pêncî rojan darizandina wan dewam kir. Di  de, derbarê Şêx Seîd û 47 hevalên wî de dadgehê biryara darvekirinê (îdam) da. Du kes bi çend salan ceza xwarin. 28 kes di heman rojê de û yên din û Şêx Seîd di 29ê hezîrana 1925an de li taxa Deriyê Çiyê ya Amedê hatin darvekirin.

Mijarên têkildar 
 Serhildana Şêx Seîdê Pîranî

Çavkanî

Girêdanên derve 

Jidayikbûn 1865
Mirin 1925
Kesên sedsala 19an
Kesên sedsala 20an
Kesên ji Erzîromê
Kesên ji Xinûsê
Neqşîbendî
Şoreşgerên kurd
Pêşengên kurd
Alimên kurd
Serhildêrên kurd
Kurdên hatine dardekirin
Kesên hatine dardekirin
Neteweperwerên kurd
Serhildana Şêx Seîd
Tîr (gerstêrk)

Zav, Zawe, Tîr an jî Merkur (nîşan: , ), gerstêrka herî biçûk a pergala rojê ye. Gerstêrka zavê gera xwe ya li dora rojê di 88 rojan de diqedîne ku ev dema herî kurt a gerstêrkên pergala rojê ye. Ji meyzandina li ser erdê, gerstêrka zavê gera li dora xwe di 116 rojan de temam dike.

Agahiyên gerstêrka Zavê:

 Giranî: 0,06 (Dine 1)
 Cihgirtin: 0,06 (Dine 1)
 Tîrahî: 0,56 (Dine 1)
 Firehî: 4 878
 Dûrahiya ji rojê: 0,39 (Pîvana astronomîk)
 Gera li dora xwe: 58,65 roj
 Gera li dora rojê: 87,97 roj

Çavkanî 

Gerstêrk
Kanîreş, Bîngol

Kanîreş  (di nexşeyên sala 1932/1934'an de weke Bingöl û Kale tê dîtin; bi tirkî: Karlıova), navçeyekê bajarê Bîngolê ye. Navçe di hêla çiyan da hatiye dorpêçkirin û navê wê 1938'an da hatiye guhertin û bûye Karlıova. Heta wê demê gundekî bi Gêxiyê va girêdayî bûye. Bilindayiya wê 1940 m, rûpîvana wê 1349 km2 ye.di navçeyê de çiya û erdên kend û kosp pirtirin.Erdên navrast biqasî %7.5 e.

Erdnîgarî

Çiya 

Çiyayên li dora Kanîreşê:
 Kox (Çîyayê Bîngolê) 3250 m, Çiyayê Çavreşî yê 2793 m, Çiyayê Şerevdînê 2544 m û Çiyayê Qertalixê X m  bilind in.

Hilhatina rojê li li dinê du ciyan tê temaşekirin ji van her du ciyan yek jî Kox da ye (Çîyayê Bîngolê). 47 gund pêva girêdayê ne.
Çiyayên wekî qertalix û xirxal jî hene.

Deşt 

Deşta herî mezin Deşta Gonîgê ye

Çem 

Sê çemên henin lê derfetê dirêjiya wan da agahî nîne.
 Çemê Periyê, Dêrsimeda digîhê Mûnzûrê. 
 Çemê Gonigê, di Darahêneda digîhe Miradê.
 Çemê Kêşê, di Gimgimê da derbz dibi û bajarê Mûşê da digîhê Miradê.

Zozan 
Navçê zêdetir bi zozanê xwe navdar e:

 Zozanê Şerevdîne û Zozanê Çewligê ên herî navdar in. Dîsa Zozanê Xirxalê û Zozanê Çavreşîye di nava tixûbên navçeyê da ye. ji ber van Zozanan pezen wêyên sor di Serhedê da  û hingivên wir li her derê pir navdarên.

Germav 

Di gundê Hemzan da germavek he ye

Gol 

 Golbehrî, li Qerxepazarê ye.
 Gola Eko, di navbera Alpîran û Siqavêlanda ye.

Şikeft 

Şikefta Kupikê, li gundê Kupikê ye, li ser dîwarên şikeftan hinik verojtinên dema kevirî henin.

Rêje (Komir) 
Li Xelîfan û Kûrîkê da rêjeya lînyit heyê.
Rezerva hatiye dîtin 88.844.000 ton, rezerva tê şuxilandin 56.545.000 ton hatiyê tespîtkirin.

Hijmara kesan 

Nifûsê navçê nêzîke 6500 kesan e.

Demsal 

Li vî navçê zivistan gelek dirêje û sarê bi mêtroyan berf dibare. Zivistana vî bajaroke di meha 11 da destpê dike heyan nîvê nîsanê didome. Ji nîvê Nîsanê şûnva bihar destpêdike bihar bi baran derbaz dibi le mixabin bihar li vir kine. Havîn bi hûnikayî derbaz dibe.

Navdarên Kanîreşê 
 Sidoyê Bozo

Çavkanî
Meryem Xan

Meryem Xan yekemîn jina kurd e ku bi zaravaya kurmanciya Bakur stran li ser qewanan tomar kirine. Cihê jidayikbûna we nediyar e. Li gor riwayetekî di sala 1904'an li Dêrgola Botanê ser Şirnexê û li gor agahiyên din li gûndê Çêlika Ebdulkerîmê Eliye Remo e giredayî Kerboranê hatiye dinê (Bakurê Kurdistanê). Meryem Xan ji bo hunera kurdî zehmetekî gelek mezin kişandiye. Ji bona wê jî nav û hunera wê heya roja îro jî tên hezkirin.

Meryem Xan sala 1949'an li bajarê Bexdayê di nava xeribî û êşên mezin de çû rehmetê.

Meryem Xan û civata kurdî 

Di demekê de ku di civaka kurdî de bi şerm dihat dîtin ku jin bibin dengbêj yan muzîkvan û piraniya dengbêjên kurdan zilam bûn, Meryem Xan (1904-1949) xwe da bayê hunera kurdî û ji ber vê yekê gelek zehmetî kişandin. Meryem Xan di nav kurdan de weke yekemîn stranbêja jin tê naskirin.

Stran 
 Girê Sîra
 Ha Wer Delal
 Helîm: https://www.youtube.com/watch?v=tHaxWQisrUw
 Weyla li min xerîbê: https://www.youtube.com/watch?v=YujSZaSRMO8
 Lorke lorke
 Gulê wey nar wey narê
 Hey berde berde
 Lê lê weso
 Gul şênî şênî
 Miḧemedê romî
 Lê lê êmo
 Lê dayê
 Lê lê siwaro
 Ey delal

Çavkanî
Meryem Xan dîyalekta herema Torê bi kar tîne û kiteba Huseyîn Demîrer a bi navê Ha Wer Delal jî îdiayên cihê dayikbuna wê go li Çêlik xurt dike.

Jidayikbûn 1904
Mirin 1949
Stranbêjên kurd
Jinên kurd
Dengbêj
1992

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan 
 19ê gulanê – Hilbijartinên Parlamena Başûrê Kurdistanê.
 27ê îlonê – Sekreteri IKDP Dr. Mihemed Sadiq Şerefkendî û 2 endamên komîteya navendî yên partiyê li Berlîn ê ji aliyê ajanên Îranî ve hatne şehîd kirin. 
 4ê çiriya pêşîn – Li Kurdistana Başûr şer di navbera PDK, YNK û PKK de. 
 4ê çiriya pêşîn – Parlamena Netewî ya Kurdistana Başûr, Dewleta Kurd ya Federe îlan kir.

Zayîn 
11ê sibatê – Taylor Lautner,  lîstikvan, model û dûblajvanê amerîkî

22ê tîrmehê –Selena Gomez, stranbêj û aktrîsa amerîkî

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1993

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan 
 3ê kanûna paşîn – Şaxa Amedê ya Navenda Çanda Mezopotamyayê vebû.

Zayîn 
 Zekeriya Husênî, helbestvan û nivîskarê kurd.

Mirin 
 10ê nîsanê – Endamê HEP a Farqînê M.Halîm Yalçinkaya hate kuştin. 
 10ê nîsanê – Reveberê HEP a Qoserê Şeyhdawut Yalçinkaya di encama êrîşeke çekdarî de hate kuştin. 
 10ê nîsanê – Yek ji serokên reşikan yê Efrîqaya Başûr Chris Hani hate kuştin.
 17ê nîsanê – Serokkomarê heyştemîn ê Komara Tirkiyê Turgut Özal jiber bi awayekî nepênî mir.
1994

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
 27ê kanûna paşîn – Li dijî nivîsgeha rojnameya Özgür Gündemê ya li Enqereyê êrîşeke bombeyî pêk hat.

Kurdistan 
 Berfanber/Kanûn 1994 ê Serleşker ê gerilla ên ARGK ê Erdal GEDIK (Cihat)li Dêrsime bi deh hevalên xwera şehit ket.

Zayîn 
 4ê gulanê – Heresh Kurdi, Gemşa profesyonel a kurd li Zaxoyê ji dayîk bû.

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1995

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan 
 Adar – Kovara weşana Înstîtûta Kurdî li Berlînê Lêkolîn dest bi weşanê kir.

Zayîn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1996

Bûyer

Cîhan 
 5ê nîsanê – Di bin pêşengiya Hrant Dink de ji aliyê komeke dilxwazên Ermenî rojnamê Agos dest bi weşanê dike.

Kurdistan 
 24ê îlonê – Tevkûjiya li zîndana Amedê (1996)
 Weqfa Çand û Lêkolînî ya Kurdî li Stenbolê hatiye damezrandin.

Zayîn 
17ê sibatê – Sasha Pieterse, lîstikvan, stranbêj û strannivîseke amerîkî ku li Afrîkaya Başûr dayik bû.

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1997

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan 
  3ê kanûna paşîn – Partiya Girseya Demokratîk (DKP) ji aliyê Şerafeddîn Elçî û hevalên wî hate damezrandin.

Jidayikbûn 
1997 – Jacob Elordi, lîstikvanê awistralyayî

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1998

Bûyer

Cîhan 
 10ê nîsanê – Di navbêra Katolîk û protestanên li Îrlandaya Bakûr de peymana aştiyê ya Belfastê hatiye mohrkirin.

Kurdistan

Zayîn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
 Andrea Wolf di rojê 22ê çiriya pêşîn mir.
1999

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Zayîn 
23ê sibatê – Warina Hussain , lîstikvan û modela efxan - kurd

Mirin 
 10ê nîsanê – Gerîllayê Kurd Mehmet yê bi navê xwe yê kod Harun Kato, li Xakurkê jiyana xwe ji dest da.
2000

Bûyer

Cîhan 
 31'ê adarê – Aş û dûman ji Ûsûyê derket.

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
 3'ê tîrmehê – Kemal Sunal, yek ji aktorên sînemaya (kîno) Tirkiyê bû, li Stenbolê mir.
 16 çiriya paşîn — Ji hunermendên Kurd Ahmet Kaya li paytexta Fransa Parîsê ji ber krîza dil jiyana xwe ji dest da.
2001

Bûyer

Kurdistan 
 1ê adarê – Rojnameya Dema Nû dest bi weşana xwe kir.

Cîhan 
 11ê îlonê – Êrîşên 11`ê îlonê li New York û Waşingtonê

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
tebaxê – Günter Dönges, nivîskarê alman mir.
2002

Bûyer

Cîhan 
 27ê kanûna paşîn – Di encama teqîneke li bajarê Lagos a Nîjeryayê de 1.100 kesan jiyana xwe ji dest da û nêzîkê 20.000 kes jî bê cih û war man.
 8'ê kewçêrê – Soundtrack'ê 8 Mile derket.

Kurdistan 
 7ê gulanê – 12 kes ji ber xebatên li ser zimanê kurdî li Mêrdînê ji aliyê polîsan ve hatin desteserkirin.

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
2003

Bûyer

Cîhan 
 6ê sibatê – Albûmê Get Rich or Die Tryin' yê 50 Cent derket.

Kurdistan 
 Enstîtuya Kelepora Kurdî li bajarê Silêmanî hata damezrandin.
 27ê kanûna paşîn – Li Pilemorê erdhejeke bi mezinahiya 6,5 a li gorî pîvana richter qewimî.

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
 27ê kanûna pêşîn – Siyasetmedar û nivîskarê kurd Hemreş Reşo çû ser dilovaniya xwe.
2004

Bûyer

Cîhan 
 1ê gulanê – Kîpros ket nav Yekîtiya Ewropayê
 1ê gulanê – Çîk ket nav Yekîtiya Ewropayê
 1ê gulanê – Estonya ket nav Yekîtiya Ewropayê
 1ê gulanê – Letonya ket nav Yekîtiya Ewropayê
 1ê gulanê – Lîtvanya ket nav Yekîtiya Ewropayê
 1ê gulanê – Mecaristan ket nav Yekîtiya Ewropayê
 1ê gulanê – Malta ket nav Yekîtiya Ewropayê
 1ê gulanê – Polonya ket nav Yekîtiya Ewropayê
 1ê gulanê – Slovakya ket nav Yekîtiya Ewropayê
 1ê gulanê – Slovenya ket nav Yekîtiya Ewropayê

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
 11ê çiriya paşîn – Yaser Erefat, serokî felastînî (jdb. 1929)
Cêwî (birc)

Cêwî ji 21ê gulanê dest pê dike û di 21ê hezîranê de diqede.

Birc
Mîtolojî
Anatomî

Anatomî zanista ku laşê mirov û lawiran lêkolîn dike.

Bêjenasî û dîroka anatomiyê  

Bêjeya anatomiyê ji zimanê yewnanî ji gotin "anatemnein"e tê û wateya wê perçekirin e. Anatomî jî dibe ilme percekirine. Lê îro mirov ji beja anatomiye, ilma tevhevkirina perceyen bedene ji bo avakirina organizmayeki bi fonksiyon fêhm dike. Anatomî ilmeki gelek kevn e. Mirov berî bi hezaran salan li ser anatomiye xebitîne. Li Mezopotamya yê mirovan mih serjedikirin û gor şikle kezeba reş, nexweşiyan teşhîs dikirin. Dîsa li mitolojiya Yewnan da tê gotin ku, Xwedaye mezin Zeus, ji bo cezakirine, lawe xwe Prometeus davêje ser ciyaye Qaf û li ser zinareki da girê dide. Eylo her roj tê û parcekî ji kezaba wî ya reş jê dike û dixwe. Lê kezeba wî heta roja dine careke din xwe ji nû ve dike, mezin dibe. Yanî ta ji we çaxê ji mirovên him şikle organên him jî hindek fîzyolojiya wan, wekî mezinbûna kezeba reş, nas dikirin. Ji bo vê yekê ji mirova dikare li Mezopotamyayê berê bi hezarên salan nişdarîye çavên û yê kisika mize çebikin. Wek tê zanîn ew nişdarîana di dîroka mirovahiyê da yên ewilî bûn.

Pêşangeh

Binêre 
 Anatomiya Bedena Mirovan
 Laşê mirov

Çavkanî

Girêdanên derve 
http://www.innerbody.com/ Anatomiya laşê mirov
 Human Body Maps (interactive human body) on HL.com

Anatomiya mirov
Binebeşên biyolojiyê
Amûdê

Amûde an jî Kanî Dara yek ji kevintirîn bajerên Rojavayê Kurdistanê ye.

Bajerekî navçeya Qamişloyê ye, li parêzgeha Hesîçeyê ye û dora 30 kîlometran rojavayî Qamişloyê û 80 kîlometran bakur û rojhilatî Hesîçeyê ye. Hejmara niştecîhên bajarê Amûdê (tevî 156 gundên wê) dora 200.000 e. Li gundên başûrî bajêr hejmareke mezin ji êzdiyan dijîn. Di 13ê çiriya paşîna 1960î de di Şewata Sînemaya Amûdê de, ku hikûmeta Sûriyê wek berpirsyarê wê hatiye napesinkarkirin, dora 200 şagirtên dibistanê mirin.

Li Amûdê ji bilî kurda hema hema gel najîn. Tenê çend malbatên ermeniyan û çend malbatên ereban li vî bajarê kurdan dijîn. Li başûrê Amûdê di ser 10an de gundê êzdiyan hene. Êzdî li gundên Amudê yên Merkebê, Dugirê, Qelaçix, Xirbê Xwê, Çetelê, Kuliyê, Xirbexezal, Gorseîd, Xirbedilan, Mîk, Hêşerî, Tolko, Berzan, Morîka, Enteriyê, Mehmûdiyê û Kerengo dijîn. Lê piraniyan niştecihên van gundên êzdiyan jî koçî Ewropayê kirine.

Şewata Sînemaya Amûdê 
Di 13yê çiriya paşîn a 1960an de bi sedan zarokên dibistana seretayî li Sînemaya Amûdê kom kirine û agir bi sînemayê ketiye. Di encama vê şewatê de nêzî 200 zarokên kurd di encama şewatê de jiyana xwe ji dest daye.

Mihemed Seîd Axa li Amûdê bi rêzdarî tê nasîn. Bo amûdiyan û gelê kurd ew leheng e. Dema li Sînemaya Amûdê şewat derdikeve Mihemed Seîd Axa agahiya şewatê dibihîse û ber bi sînemayê ve baz dide. Dema Seîd Axa ber bi sînemayê ve diçe welatiyek jê re dibêje: "Kurê te Fehed ne li sînemayê ye." Seîd Axa jî bersîv dide û dibêje: "Hemû zarokên Amûdê zarokên min in." Seîd Axa gelek zarok ji salona sînemaya Amûdê rizgar dike. Dema du zarokên din hembêz dike û ji salona Amûdê derdikeve hesinê derî ku ji agir sinciriye û heliyaye bi ser wî de dikeve, ew û du zarokên di hembêza wî de jiyana xwe ji dest didin. Ji ber vê yekê Seîd Axa di dilê gelê Amudê de wekî şehîd tê dîtin. Le gelek saziyên rêveberiya Rojava wêneyê Seîd Axa jî daleqandiye.

Navdarên Amûdê 
Fehd Dakourî
 Cemîl Darî
 Ebdulrehman Elucî
 Yûnis Hakîm
 Ehmed Huseynî
 Ismaîl Kûsa
 Nezîr Melle
 Abdulkadir Musa
 Helîm Yûsiv

Çavkanî 

 
Bajarên Kurdistanê
Sîrwan Hecî Berko

Sîrwan Hecî Berko rojnamevanekî kurd e.

Berko di 14.05.1977ê de li bajarê Amûdê li başûrê-rojavayî Kurdistanê ji dayik bûye. Ew ji sala 1990î de li Elmanyayê dijî.

Li wê derê, wî lîse kuta kir û dest bi xwendina "Medecine Informatik" li Zanîngeha Dortmund kiriye. Di ber xwendina xwe re, ew birêvebirî û xebata di Malpera Amûdê de dike. Herweha ew hekemê fotbolê ye û endamê Yekîtiya Rojnamevanên Elmanyayê ye. Ew endamê Partiya Sosyaldemoqrat a Elmanyayê (SPD) ye û dora 6 salan berpirsyariya rêxistina ciwanan a partiyê ya li herêma xwe kiriye.

Mêr
Rojnamevanên kurd
Mexmûr

Mexmûr bajarek ji Başûrê Kurdistanê ye. Mexmûr nav Mûsil, Hewlêr û Kerkûkê ye.

Nêzîkî bajarê Mexmûrê kampeke penaberan heye, navê wê jî Kampa Mexmûrê ye.

 
Bajarên Başûrê Kurdistanê
Wargeha Mexmûrê

Wargeha Mexmûr wargeh û qampeke penaberan nêzîke bajarê Mexmûra Başûrê Kurdistanê (Herêma Kurdistanê, Iraq) e ya ku di 1998an de hate danîn. Li qampê di 2020an de bi piranî 13.000 penaberên ji Botanê (Bakurê Kurdistanê) dijîn yên ku di salên 90î de ji ber êrîşan neçar bûn ku berê xwe bidin Başûrê Kurdistanê.

Çend caran balafirên artêşa tirk êrîşî wargeha penaberan a Mexmûrê kir.

Cîhên ku penaber jê hatine
Piraniya penaberên Wargeha Mexmûrê xelkê herêma Botan a Bakurê Kurdistanê ne.

Jêder

Mexmûr
FolderShare

Di sala 2002'an de endustriya muzîke bi serkeftî derîye Audiogalaxy, bernameya P2P ko wêrise Napsters girtibû girtin, Niha serkare Audiogalaxy berî, Michael Merhej, bi bernameyek nû ji bo sîstema P2P vegeriya. FolderShare.

FolderShare veke ku navê ve dibeje lihevparîkirina belgedank û dosîye, Tu dikare dosîyeke çebike û tije belgedanke ku tu dixwaze bi heval û xelkê ji her terefê dinye re belavbike, Taybetî ez bawerdikim gelek mirovên kurd ko astengîye ji bo peydekirina klame dengbêjên kurdî dikşînin çareser bibe.

Bi FolderShare tu dikare wêne, belgedankê musîk, zip, rar, iso, bin, cue, doc parîbike, Varê ewledarîye de jî qeysa FolderShare ji gelek bernameyên dinî P2P parastire, Hemû pêwendî bi alîkariya şîfrekirinek 256-bit derbasdibe, Herveha komunîkasyon jî bi bawernameya-RSA hatîye parastin, Di bernameye de funskiyona lêgerîne tuneye, ji ber vilo parîkirina bernameyen cerdevan (pirate) hatîye sînorkirin

Bernama FolderShare belaş e, tu dikarî ji malpera van dakişîne, Le ji bo xelkê ko funksîyonen hêzdartir dixwazin dive bibin abone, li gorî şopana malpera FolderShare tu spyware têde tuneye, Bername heta niha tene ji bo Windows lihevhatîye.

Çaxe Audiogalaxy hate girtin û ket nav rûpelên dîroke, Michael Merhej şîrketek bi navê ByteTaxi li Texas damezirand. Piştî Pêşvebirênên bi sala şîrketa van niha bernameya P2P, FolderShare teqdîm dikin. ”Me xwest xwegihandina belgedanka hêsantir bikin, heta yek dikaribe gelek kompûtera bikarbîne” dibeje Michael Merhej û berdewam dike, ” Min bixwe pirsgirek dîtin, em dixwazin xelk hêsantir li ku be xwebigihînin belgedanke xwe”

Girêdanên derve
Malpera FolderShare 
FolderShare 2.1.0 dakişîne

Çavkanî: www.omerya.com

Nivîsbarî
TCP/IP

TCP/IP kurtnivîsa Transmission Control Protocol/Internet Protocol e. Nave berhevoka yekûna protokolen komunîkasyon herveha di nav de komunîkasyona înternet ku em îroj dikarin pêktînine. esehiya TCP/IP du protokole (transport layer û network layere li gor modela OSI), Le teswîrkirina bikaranînede hemû refikê protokole ku ji IP te jêîstifadekirine, vek protokolen FTP, Telnet, SMTP û UDP. Gelek Operatîf sisteme Tore ku protokelen xweyî taybet bikartînin li TCP/IP jî hevlihatîye vek (Novell NetWare û Windows NT).

Înternet
FTP

File Transfer Protocol [] rûbayiya înternet di TCP/IP de ku yek dikaribe belgedank û kataloga di komputereke dûr de bibîne.

Yekemîn car wekî bernameyeke FTP bernameya FileZilla ji aliyê Koma PcKurd ve li kurdî hatiye wergerandin.

Înternet
Telnet

Telnet (Terminal emulator-protokol) piranî di internetde te pekanîn. bi alîkariya protokola Telnet yek dikari têkeve kompûterek din û bernameyan di ve kompûtere de bajo, Telnet perçeyek ji berhevoka protokolen TCP/IP ye, Telnet ji terefe ARPAnet hatîye qewimandin.

Komputer
Unicode

Standardek ji bo Tîpandine komputer. Unicode Consortium neqeba salen 1988 u 1991 de hatiye avekirin. ASCII (8 bits) bikartine, Le Unicode 16 bits' a, Taybetmendiyek din ji ASCII dikare 256 herfa (Tîpa) sazbike, le Unicode dikare 65 536 herfa (Tîpa) Vek zimane kurdi bi alikariya Unicode em iroj dikarin di komputer de bikarbinin.

Wîkîpediya Unicode bi kar tîne.

Girêdanên derve 
  
  
 Herfên erebî 

Komputer
Vîrus (komputer)

Vîrus, kodeke nivîsandî ye ku xwe bi serê xwe tomar dike, an jî xwe bela dike. Ew piranî ji bo xirabkirina komputerên din hatine nivîsandin. Gelek şiklên vîrusan hene; vîrûsa faylan (vîrusên belgedankê) li belgedankan digere û xwe bi vî havî bela dike. virûsa bootsektorê ji xwe dixe sektora startup dîskxane an jî dîsketan, çaxê yek jî dîskxane an jî dîsketê dest pê bike ev vîrus xwe belav dike. Vîrûsen îro piranî tên bikaranîn makrovîrûs in û ew jî berê xwe dide Office.

Cara peşiyê di sala 1948an de ji aliye John von Neuman ve ramana xêvjimêr ku xwe bi xwe kopî kirin derxistiye holê.

Çavkanî 

Komputer
OSI

Open Systems Interconnection. Berî ku Organîzasyona-Standartkirina Navnetewî (ISO) û CCITT komunîkasyona navbera kompûtera terîfbike, hemû komunîkasyon bi toren belawela û cîhazen ji terefe çêkerên cuda piranî lihevnehatî dihat pêkanîn. Bi alîkariya modelen OSI standartek ji bo çava tor bete bikeyskirin û xebitandin hat terîfkirin. Ji wan modelan re dibêjin OSI (Open System Interconnection).

Komputer
OLE

OLE (Object Linking and Embedding) standartek Microsofte ji bo derfet û îmkan daniya çekirina objekta di bernameyeke de ye.

Mîsalen. çekirina weneyekî di Microsoft Paint de û piştre ev wene yek texe bernameyek din "vek Microsoft Word" OLE-object fesala esl diparêze û grêdanekê neqeba bernameya ku te de hatîye damezerandinde dihele, Di versiyona OLE 2.0 û nûtir de icar hewcîtiya ve lînk (grêdane) jî tune.

Heger tu weneyekî texe bernameyeke din vek word tu dikari be ku bernama Paint bişxûlîne di Word de bugherîne bi menû û haceten Paint, Bi gotinek din OLE funksiyonen Paint dixe Word e.

Komputer
ARPANET

ARPAnet (Advanced Research Projects Agency Network) yek ji torek pêşîn û herî mezin e ku komunîkasyonê di navbera zanîngehên amerîkî de pêk dianî. ARPAnet di sala 1969an de ji aliyê enstîtuya lêkolînan ve di bin Wezareta Parastina Amerîkî de hatiye pêşxistin. Gelek kes ARPAnetê wekî destpêka înterneta îroj bi nav dikin.

Înternet
PCKurd.com

PCKurd.com an jî KURDMCSE malperek bûye ku dixwest agahî li ser mijarên IT (information technology, teknolojiya înformasyonê) û kompûterê bi kurdî bidaya. Tê de li ser pir mijaran cara yekê bi kurdî hatiye nivîsandin.

Di KURDMCSE'yê de eFerheng, ferhenga termên kompûterê û Dibistana Torê waneyên li ser înternetê bi kurdî hebûne.

Kurtenivîsa MCSE tê wateya Microsoft Certified Systems Engineer, yanî "Teknîkerê Sîsteman ê Belgedar ê Microsoftê.

Mijarên têkildar 
 Kovara Bername NET
 Koma PCKurd

Malper
ASCII

ASCII (tê xwendin "askîî") kurtenivîsa American Standard Code of Information Interchange e. Organîzasyona ASCII biryare li ser Tîpe (karakter) kompûter dide. ASCII hemu Tîpan nimre dike vek 0-255, Çesidek ASCII ji terefe IBM hatiye damezerandin iro piranî tê bikaranîn vek Extended ASCII te naskirin ev versiyona IBM ji dewla ku 7 bits'a 8 bits bikartine.

Ji ber ku bi ASCII tîpên wekî "ş" pirsgirêk in, îro gav bi gav Unicode zêdetir tê bi kar anîn.

Nivîsbarî
Medya

Televîzyon
Radyo
Rojname
Kovar
Înternet-Mediayaya Kurdî ya Înteraktîf 
E-pirtûk

Dîroka rojnamegeriya Kurdî û Rewşa îroyîna Medyaya Kurdî
 Televîziyona Medya TV

Çand
SLIP

SLIP (Serial Line Internet Protocol) protokolek standard ji bo bihevgirêdana du mekîneya di înternet de ye. Wekî mina sazkirina komunîkasyonek neqeba kompûtereke bi serverek li cem ISP (Internet Service Provider), SLIP tene bi TCP/IP lihevhatîye. Ev protokolek kewn e û vek PPP ne şîfrekirîye komunîkasyon.

Înternet
PPP

PPP (Point-to-Point Protocol) protokolek standard ji bo komunîkasyona neqeba du mekîneye di internete de e. Ji bo veguhastina (neqilkirin) pakêten TCP/IP bi riya xeta telefonaye, protokola PPP Modele ISO de di tebeqeya data-link de dixebite, PPP ji SLIP (Serial Line Internet Protocol) nûtir û baştir e, PPP bi van sîstema lihevhatîye, TCP/IP, NWLink, NetBEUI û DHCP, vekîdi PPP xeta rêbuwar pêşkeş dike û komunîkasyon şîfrekiriye.

Înternet
SMTP

SMTP (bi îngilîzî Simple Mail Transfer Protocol) protokolek ji bo ku yek dikarîbe e-posteya bişîne neqeba servîsên postayê de ye. Piraniya e-sîstema postayê ya ku dikare e-posta bi riya internetê bîşîne, servereke din a SMTP'ê bikar tîne û bikarhêner e-posteya xwe bi alîkariya e-posta klientan a ku tê de piştgîriya POP û IMAP'ê heye ji serverê dadixînin.

Înternet
MS-DOS

MS-DOS (Microsoft Disk Operating System) sîstema şixûlandina pêşîn ji bo PC (Personal Computer) bi bingeha serdarîye karaktera bû.

Bi rastî dîroka DOS bi berhema şîrketa Seattle Computer Products destpêkir, Sala 1980 de şîrket li ser berhema QDOS (Quick and Dirty Operating System) ji bo PC yen IBM (8086, 80286, 386, 486, Pentium) dixebitîn, şîrketa ko nûjen hatîbû damezirandin Microsoft a Bill Gates, QDOS kirîn û versîyona yekem di sala 1981 de bi nave MS-DOS afirandin, ji ber vilo vek MS-DOS te naskirin.

Berhemdaren din jî li ser nave xwe versiyonek DOS pêşxistin, nava wan de IBM versiyonek bi nave PC-DOS pêşvebirin. Piranîyen bikarhênere PC îroj versîyoneke Microsoft Windows bi rûbayî vek Windows 98, Windows NT, Windows 2000, Windows XP, Windows 2003 bikartîne, û Microsoft pêşxistina DOS hêdî hêdî sekinand.

Pergalên Xebatê ya Microsoft
Pêxember

Pêxember, ango pêẍember, peyxamber, peyamber, kesên dînên îbrahîmî ne ku li gorî kitêbên pîroz ên van dînan ji mirovan re ji Xwedê xeber didin.

Wateya peyva pêxember
Pêxember gotineke kurdî ye û ji du bêjeyan pêk tê: peyam û ber. Dema mirov herdû bêjayan bike yek dibe peyamber. Peyam tê wateya mesaj û ber ew kesê ku peyam (mesaj), ê digine ci ku jê tê xwestin, vêca ev gotin ji qalibê wê yê kurdî hatiye derxistin û bûye pêxember.

Pêxemberên îslamê
Pêxember û qasidên ku navên wan di Quranê de hatin 27 kes in.

Adem, Îdrîs, Nûh, Hûd, Salîh, Îbrahîm, Lût, Îsmaîl, Îshaq, Yaqûb, Yûsif, Şû’eyb, Eyûb, Zulkîfl, Mûsa, Harûn, Dawid, Silêman, Îlyas, Îlyas (Elyesa), Uzeyîr, Xidir, Yûnis, Zekeriya, Yehya, Îsa û Muhemmed Pêxember ku paşiyê tevê Qasid û pêxemberan e.

Pêxemberên xiristiyantiyê

Pêxemberên cihûtiyê

Pêxemberên zerdeştiyê

Pêxemberên dînên din

Çavkanî

Girêdanên derve 

Dîn
Cihûtî
Xirîstiyanî
Îslam
Budîzm
Partiya Gel a Demokratîk

Partiya Gel a Demokratîk,(tirkî: Demokratik Halk Partisi - DEHAP ))tê naskirin, di 24'ê cotmehê sala 1997'an de hate damezirandin. Serokê giştî yê pêşîn ê DEHAP'ê Mehmet Abbasoğlu bû. Di derheqê DEHAP'ê de jî ji bona girtinê doz hatibû vekirin. DEHAP'ê li 19'ê sermawezê sala 2005'an xwe fesih kir û bi hemî rêvebir û rêxistinên xwe tevlî DTP'ê bûn. Gava DEHAP'ê xwe fesih kir serokê giştî Tuncer Bakirhan bû.

Çavkanî
10Base-T

10Base-T standartek ji bo ethernet e. Bingeha spesifikasyona IEEE 802.3, ji bo kabloyên UTP (unshielded twisted pair) bikartîne, bi gredaniya RJ-45 hatîye belavkirin. Topolojîya Star de te pîkanîn, piranî bi alîkariya cîhazek vek hub de, 10 Base-T û 100Base-T (Fast Ethernet) îroj helî pir te bikaranîn. Standarda UTP dikare kabloyê kategoriya 3, 4 an jî 5 bikarbîne. Kategoriya 5 berbelavtirîn e îroj.

Teknolojî
Nirxandin.com

Nirxandin.com malperek ser "Nirxandin, danasîn û rexneyên wêjeyî" e. Nirxandin.com yekemîn û tekane malpera rexnegirî, danasîn û nirxandina wêjeya kurdî ye. Malper wekî  Atolyeya Wêjeya Kurdî  tê bikaranîn û endamên malperê xebatên xwe bi hev re dikin.

Tê de Ferhenga Wêjeyê jî tê amadekirin. Ev ferheng jî çavkanî ji bo Wîkîpediya ye.

Girêdanên derve 
 Malpera Nirxandin.com 

Malperên kurdî
Wêje
Adaptasyon

Adaptasyon veguhestina cureyekî wekî roman, çîrok, bîranîn û hwd a li şano û sînemayê û hwd. e. An jî veguhestina berhemeke ji cureyekî din a li roman, destan, çîrok û hwd. 

Wêje
Sînema
Şano
Akrostîş

Dema tîpên yekem yên rêzikên helbestê ji jor ber bi jêr ve bêne ser hev wateyekê derdixin, jê re "akrostîş" tê gotin. Yanî eger em wan tîpan danêne ber hev, dê peyveke watedar - ku mebesta helbestvanî/ê ye - çê bibe. Wêjeya tirkî de jê re "muvaşşah" yan jî "îstîhrac" hatiye gotin. Di wêjeya kevin a yewnanî û wêjeya latînî de "akrostîş" tê wateya "serê rêzikê". (Yewnanî: "akron"= ser, "stichos" = rêzik), di Farisî de jî موشح tê gotin.

Mînak:

Tîpên yekem yên rêzikên helbestê li ser hev "WELAT" derdixin holê.

 Wêje

Mînaka duyem

Wey waro!

Ez im,

Lalê te îro,

Ax axê hero!

Tawanbarê te me lo.

Mebest ji tîpên yekem yên van rêzikan -W+E+L+A+T- jî peyva WELAT e. Bi kurdî jê re <TÎPBENDÎ> tê gotin.
Helbest ji: Ûsibê Bêmal
Aksiyon

Di berhemeke wêjeyî de aksiyon herikîna bûyeran e. Mînak, aksiyona di romanekê de; piştî ku mirov beşên wekî şayesandin, raman û moralê derxistin, ew bûyerên ku li holê dimînin e. 

Wêje
Konseptên wêjeyî
Teknîkên vegotinê
Aforîzm

Di wêjeyê de afrozîzm hunereke vegotinê ye. Vegotineke kurt, eşkere û bi hêsanî tê fêmkirin e ya hin taybetiyên bingehîn ên di hin mijaran de ku divê teqez bên zanîn.

Hinek aforîzma:

"Ji bo ku xwe tenê nehêlim gişê şevê li hemberî eynê rûhniştim."
(Cesare Pavese) 
-
Kesayetiya herkesî dişibite kesayetiya dewlata ku tê de dijî.
(Platon)

Ziman ji dest drêjtir e.
(stanîslaw jerzy lec )

Divê hun amade bin ku di rivînên xwe de bişewitin; pêşî hûn nebin arî ma hûn'ê çewa xwe nûbikin.
(Nîetzsche)

Yê ku malê xwe winda kiribe tiştek winda kiriye.Yê ku rûmeta xwe winda kiribe gelek tişt winda kiriye.Yê kê mêraniya xwe winda kiribe hertişt winda kiriye.
Goethe

Heger di navbêna doh û îro de em şer derxin,em'ê sibê windabikin.
Churcîll

Virr,wek teniya kulekan reşdike zikê mirovan
Pûşkîn

Tiştê ku herî zû zuwa dibe hêstir e.
Çîçero

Ji keştiya bêarmanc re tu ba nikarin alikariyê bikin.
Montaîgne
Wêje
Teknîkên vegotinê
Helwest (kovar)

Kovara Helwest li Swêdê ji aliyê Lokman Polat ve dihate derxistin. Gelek hejmarên kovarê derketin. Kovar bi kurdî bû û xwediyê naveroka kurteçîrok, gotar, helbest û nirxandinan bû.

Çavkanî 

Kovarên kurdî
Dûpişk (birc)

Dûpişk yek ji bircan e. 

Birc
Derzîdank

Derzîdank amûreke ku derziyan tê de diçikînin ji bo winda nebin. Di malên kurdan de cihê derzîdankê timî belî bû. Lewre Kurdistan welatekî çiyayî bû û heta salên 1970'î jî bazirganiyeke bi rêk û pêk neketibû nav Kurdistanê. Derzîdankê di çanda kurdî de cihekî girîn girtiye. Jinên kurd derzînkên bi neqş û rengîn çêdikirin û li dîwarê odeyê datanîn.

Çand
Sedat Yurtdaş

Sedat Yurttaş (jdb. 1961) parêzer û siyasetmedarekî kurd e. 

Yurtdaş serokê Navenda PEN a Kurd bû. Di sala 1961ê de li Amedê hatiye dinyayê. Dibistana seretayî, navîn û lîse li Amedê xwend. Di ber xwendina xwe re demeke dirêj di gelek karên giran ên cûr bi cûr de xebitî. Dû re Zanîngeha Stembolê Fakulteya Hiqûqê qedand û li bajarê Amedê dest bi karê abûkatiyê kir. 

Di hilbijartina giştî ya sala 1991ê de, di îtifaqa HEP û SHPê de mîna parlamenterê Amedê hat hilbijartin. Lê, piştî ku di 1994an de DEP ji aliyê Dadgeha Bingehîn a Dewletê ve hate girtin, bi tevî S. Yurtdaş ve parlemteriya 13 hevalên wî jî betal bû û hate girtin. Piştî ku 16 mehan di zîndana Ulucanlar ya Enqereyê de girtî ma, cezayê 14 mehan lê hat birrîn. 

Niha li Amedê dijî.

Berhem 

 Orkestra Yeni Ezgiler Çalacak, Helbest – Weşanên Belge, bi tirkî, 1992.
 Bir Gensoruda Parlemento Gerçeği, Bîranîn – Weşanên Yurt, bi tirkî, 1993.
 İnsanlar Düşünceler Kavgalar, Bîranîn – Weşanên Öteki, bi tikî, 1996.
 Remo: Bitmeyen Sorgu, Roman – Weşanên Çiviyazıları, bi tirkî, 1998.
 Xelat, Çîrok – Weşanên Siyê, bi kurdî, 2002.
 Kevoka Xeyalî, Çîrok - Weşanên Elma, bi kurdî Stenbol, 2012.
 Kefaret, Çîrok - Weşanên Lis, bi kurdî 2012.

Siyasetmedarên kurd
Parêzerên kurd
Spyware

Gelek navên pêşabûna zarokan hene, mîna Adware, Spyware, Trackware û Big Brotherware gelek cureyên bernameyên diznêr heye. Lê ramana paş wan yek e, hinek ji wan agahiyên li ser te û tevgera te yên di internete dide hev (û dû re tê firotin), Spyware bi piranî dema ku kesek bernameyeke belaş di komputera xwe de saz dike, xwe bixwe tomar (qeyd) dibe. 

Çend hevpariyên Spyware ev in: 

 Ji bo bidestxistina agahiyên taybet (şîfre û agahiyên qerta benke)
 Guhertina girêdana pêwendiya înternetê (guhertina hejmara ISP, heke tu Modemê dixebitînî hişyar be ku tu li kîjan hejmarê digerî)
 Guhertina tomariyan (qeydkirinan) Registry
 Guhertina rûpela pêşîn ji bo înternetê 
 Sazkirina Popup û gelek tiştên din ên bêdaxwaz

Tu dikarî Spyware bi bernameyên wekî Ad-Aware paqij bikî. Di nav bernameyên Spware de bernameya ku yekemîn car li kurdî hate wergerandin jî Ad-Aware 6.0 e.

Înternet