Dûpişk (kêzî)

Dûpişk (Scorpiones), komek e artropodên an girêçikpiyên jehrî ne. Dûpişk, bi derziya di serê dûvê xwe de jehrê berdide dijminên xwe.

Belavbûna erdnîgarî 
Dûpişk li hemû pazemînên Cîhanê dijî ji xeynî Brîtanya, hinek giravên Okanûsiya, Nû Zelenda û parzemîna Antartîkta yê. Li hinek herêmên Kurdistanê jê re dûvpişk, dolpî, tûpişk û hin navên bi vî rengî nêzîkî hev jî tên xebitandin.

Dûpişk di kultûr de 
Dûpişk, pir bi jehra. Axlabe ji, li Kurdistanê, li herêmên weke Elih, Nisêbîn, Cizire bota, û li dore vanderan pir dijîn. Li ser dûpişkan li herême botanê bigiştî gelek çîrok li ser hene. Çawa ku weke Şahmaran di nav xelkê de bi mar ve hata afirandin, bi dûpişk ve ji heman afirandin heya. Axlebe ji li herême Cizîre bota û li dore wê pir li ser vê yekê dihata axiftin. Pir çîrok dihatina vegotin. Şahmaran, çawa ku nêvî jin û nêvî mar hata afirandin, Dûpişk ji nêvî mêr û nêvî dûpişk hata afirandin. Bi vê afirandinê ve, pir çirok û vegotin ji hene. Di çîrokên bi dûpişk re bizêdeyê ji bêbaxtî derdikete pêş. Li Dore Nisêbînê ve gotinaka ku bi ji bo ku wê bêbaxtiyê bênin ser ziman dihata ser ziman û ew vegotin ji, li herêmên din yên kurdistanê ji dihata vegotin. 

Vegotinên ku bi dûpişk ve têne vegotin, pir kevn in. Ji demên berê ve ne. Di mîtolojiya kurdan de ji hem bi navê xwe û hem ji hine navên din ji yên ku lê hatina kirin heya. 

Dûpişk yek ji bircan e. Dema havînê birca dûvpişk êvaran gelek baş tê şopandin.

Taksonomiya dûpişkan 
Koma dûpişkan ji 13 famîleyan û nêzî 1400 cure û binecureyan çêdibe.

Koma Dûpişkan
 Jêrekoma Orthosterni  Pocock, 1911 
 Beşekoma Pseudochactida  Soleglad et Fet, 2003 
 Jorefamîleya Pseudochactoidea  Gromov, 1998 
 Famîleya Pseudochactidae  Gromov, 1998 
 Beşekoma Buthida  Soleglad et Fet, 2003 
 Jorefamîleya Buthoidea  C. L. Koch, 1837 
 FamîleyaButhidae  C. L. Koch, 1837 (Dûpişkê dûvikestûr)
 Famîleya Microcharmidae  Lourenço, 1996 
 Beşekoma Chaerilida  Soleglad et Fet, 2003 
 Jorefamîleya Chaeriloidea  Pocock, 1893 
 Famîleya Chaerilidae  Pocock, 1893 
 Binefamîleya Chearilinae  Pocock, 1893 
 † Binefamîleya Electrochearilinae Fet, Soleglad et Anderson  2004  (nemabûye)
 Beşekoma Iurida  Soleglad et Fet, 2003 
 Jorefamîleya Chactoidea  Pocock, 1893 
 Famîleya Chactidae  Pocock, 1893 
 Binefamîleya Chactinae  Pocock, 1893 
 Êla Chactini  Pocock, 1893 
 Êla  Nullibrotheini  Soleglad et Fet, 2003 
 Binefamîleya Brotheinae  Simon, 1879 
 Êla  Belisariini  Lourenço, 1998 
 Êla  Brotheini  Simon, 1879 
 Bineêla Brotheina  Simon, 1879 
 Bineêla Neochactina  Soleglad et Fet, 2003 
 Binefamîleya Uroctoninae
 Famîleya Euscorpiidae  Laurie, 1896 
 Binefamîleya Euscorpiinae  Laurie, 1896 
 Binefamîleya Megacorminae  Kraepelin, 1905 
 Êla  Chactopsini  Soleglad et Sissom, 2001 
 Êla  Megacormini  Kraepelin, 1905 
 Binefamîleya Scorpiopinae  Kraepelin, 1905 
 Êla  Scorpiopini  Kraepelin, 1905 
 Êla Troglocormini  Soleglad et Sissom, 2001 
 Famîleya Superstitioniidae  Stahnke, 1940 
 Binefamîleya Superstitioniinae  Stahnke, 1940 
 Binefamîleya Typlochactinae  Mitchell, 1971 
 Famîleya Vaejovidae  Thorell, 1876 
 Jorefamîleya Iuroidea  Thorell, 1876 
 Famîleya Caraboctonidae  Kraepelin, 1905 (Dûpişkê bipirç )
 Binefamîleya Caraboctoninae  Kraepelin, 1905 
 Binefamîleya Hadrurinae  Stahnke, 1974 
 Famîleya Iuridae  Thorell, 1876 
 Jorefamîleya Scorpionoidea  Latreille, 1802 
 Famîleya Bothriuridae  Simon, 1880 
 Binefamîleya Bothriurinae  Simon, 1880 
 Binefamîleya Lisposominae  Lawrence, 1928 
 Famîleya Hemiscorpiidae  Pocock, 1893 (= Ischnuridae, =Liochelidae) (dûpişkê zinaran û dûpişkê daran)
 Binefamîleya Hemiscorpiinae  Pocock, 1893 
 Binefamîleya Heteroscorpioninae  Kraepelin, 1905 
 Binefamîleya Hormurinae  Laurie, 1896 
 † Famîleya Protoischnuridae Carvalho et Lourenço 2001  (extinct)
 Famîleya Scorpionidae  Latreille, 1802  dûpişkê zerikpê)
 Binefamîleya Diplocentrinae  Karsch, 1880 
 Êla  Diplocentrini  Karsch, 1880 
 Êla  Nebini  Kraepelin, 1905 
 Binefamîleya Scorpioninae  Latreille, 1802 
 Binefamîleya Urodacinae  Pocock, 1893 
 Jorefamîleya incertae sedis
 † Famîleya Palaeoeuscorpiidae  Lourenço 2003  (nemabûye)
Beşekoma incertae sedis
 † Famîleya Archaeobuthidae  Lourenço 2003  (extinct)
 † Famîleya Palaeopisthacanthidae  Kjellesvig-Wæring 1986  (extinct)
 † Famîleya Protobuthidae  Lourenço et Gall 2003  (extinct)
 † Famîleya incertae sedis (contains genera Corniops Jeram 1994; Palaeoburmesebuthus Lourenço 2002; Sinoscorpius Hong 1983).

Galerî

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Biolumunescence in scorpions 
 Scorpion anatomy
 Scorpions in Qatar 
 Caring for a Pet Scorpion 
 Scorpions from the Chihuahuan Desert Region of Mexico and the United States
 CDC – Insects and Scorpions – NIOSH Workplace Safety and Health Topic
 The Scorpion Hobby 

Dûpişk
Faunaya Kurdistanê