nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Yaşar Kemal

Yaşar Kemal (jdb. 6ê çiriya pêşîn a 1923 li bajarê Kinikanê - m. 28ê sibata 2015 li Stembolê), nivîskarekê kurd e ku bi zimanê tirkî karê xweyê nivîsandinê dikir.

Jiyana wî 
Yaşar Kemal li navçeya Osmaniyeya Edeneyê, li gundê Hemiteyê ji dayîk bûye. Navê wî yê di nasnameyê de, Sadik Kemal Göğçeli ye. Bi eslê xwe kurdê gundekî Bêgiriya Wanê ye, nexasim di romannûsiya bi tirkî de, zimanê tirkî gihandiye asteke gelekî bilind. Piştî Şerê cîhanî yê yekem malbata wî tev koçî Edeneyê, Osmaniyeyê kiriye. Di biçûkiya xwe de, çavekî xwe winda kiriye.

Di dema dibistana navîn de, têkiliya wî ya bi nivîsê re ew ber bi berhevkirina berhemên folklorê ve tê veda. Wê heyamê, helbestên wî di kovara Mala Gel a Edeneyê ya bi navê Kovara Nihêrînan de hatin weşandin. Di dibistana navîn, pola dawî de, dev ji  dibistanê berda û karmendiya pirtûkxaneyan de xebitî. Di vê navê de, helbestên  wî di kovarên wekî "Ülke", "Kovan", "Millet" û "Beşpınar"ê de derçûn.

Di sala 1951ê de hate Stembolê, di rojnameya Cumhuriyetê de, nivîskariya hevpeyvîn û pêkenokan kir. Bi hevpeyvîna bi navê Di Mezintirîn Çewlîga Dinyayê De Heft Roj ve Perrûya Taybet a Komelaya Rojnamevanan a Serkeftinê wergirt. Di sala 1952yan de, pirtûka wî ya bi navê Keleka Havînê hate weşandin. Romana wî ya pêşîn, Memedê Zirav di sala 1955an de  derket. Di navbera salên 1955-1984an de 33 pirtûkên wî yên ku ji çîrok, roman, hevpeyvîn û bend û gotaran pêk hatine derketin. Di hevdeh saliya xwe de, cara pêşîn hate girtin. Di temenekê biçûk de, dest pê kir li tembûrê xist, dengbêjî kir, bû stranbêj. Bi dengbêjên herêmê re kete lecê.

Yaşar Kemal bi roman xwe ya pêşîn Memedê Zirav ve Perrûya Romanê a Varlıkê wergirt. Ev roman wergeriyaye zêdetirî çil zimanên dinyayê. Berhemên wî yên din ji bo zimanên biyanî hatine wergerandin. Sala 1974an, bi pirtûka xwe ya bi navê Qetla Sûka Hedadan ve Perrûya Madaralı ya Romanê wergirt. Di sala 1977an de, bi berhema xwe ya bi navê Erd Hesin Esman Sifir ve ji aliyê Sendîkaya Rexnegirên Wêjeyê ve wekî baştirîn romana salê ya biyanî hate hilbijartin. Di berhemên xwe de êş, çewisandin, kedxwarî, xwînîtî, axatî û pirsa axa Torosan, Çuqurovayê û mirovên Çuqurovayê bi awayekî karîger, bi teswîrên bêhevta li tevnê dixe, ku ev yek girîngtirîn taybetiya nivîskariya wî ye.

Ji roman û çîrokên Yaşar Kemal gelek deqên şanoyê jî derketine; Erd Hesin Esman Sifir (1965) bi navê Uzundere, "Teneke" (1965) û Efsaneya Çiyayê Girîdaxê ji aliyê gelek şanoyan ve hatine sehnekirin. Berhemê wî yên ku bûne filîmên sînemayê jî ev in:

 Destmala Spî
 Dijminê Namûsê 
 Gakûviyê Belek
 Evîna Karacaoğlan 
 Zeviya Mirinê
 Efsaneya Çiyayê Girîdaxê 
 Mar Kuştibûna 
 Memedê Zirav
 Erd Hesin Esman Sifir

Berhemên wî

Wergerên bi kurdî 
Efsaney çiyay Agrî (bi soranî)
Çiyayê Agirî (bi kurmancî)
Balindekanîş koçiyan kird (bi soranî)

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Websîteya wî ya kesane 

Nivîskarên zimanê tirkî
Jidayikbûn 1923
Kurd
Kesên ji Kinikanê

Mirin 2015
Romannivîsên sedsala 20an
Partiya Yekîtiya Demokrat

Partiya Yekîtiya Demokrat (PYD) partiyeke siyasî ye ku li Sûriye kar dike. Ev partî zêdetir ji kurdan pêk tê. PYD di sala 2003'ê de hatiye damezirandin. Hevserokên partiyê Eyşe Hiso û Şahoz Hesen in.

Endamên koordînasyona PYD Meysa Bakî (Şîlan Kobanê) û Hîkmet Tokmak (Fuat) di sala 2004'ê de li Mûsilê hatin qetilkirin.

Girêdanên derve 
 Malpera PYD

Partiyên siyasî yên Rojavaya Kurdistanê
Partiya Çareseriya Demokratîk a Kurdistanê

Partiya Çareseriya Demokratîk a Kurdistanê (PÇDK) di 5ê adarê sala 2002 de li herêma Kurdistana Fedseral hat damezrandin. PÇDK di Iraqê de kar dike. Serokê PÇDK Diyar Xerîb e. Armanca PÇDK çaresereke demokratîk ji bo pirsgirêka kurd û aşitî ji bo hemû gelên Rojhilata Navîn e. Heya niha çar kongire sazkiriye û sê kes serokatiya wî partiyê girtine dest, wek: Hoşyar Husên, Dr. Fayiq Muhemed Gulpî û Diyar Xerîb.

Girêdanên derve 
 Malpera PÇDK Malpera PÇDK yê nû Malpera PÇDK (bi soranî û zimanên din)

Partiyên siyasî yên Kurdistanê
Partî (Iraq)
Karsaz (rêxistin)

KARSAZ saziya karderên kurd li Ewropayê ye.

Komîteya rêveberiyê  

Bi tevlêbûna 165 delegan, di 31 kanûna paşîn-02 sibat 200. li Almanyê bajarê Frankfûrtê Kongra 3. ya Aboriya Kurd hate lidarxistin. Biryarên di vê Kongrê de hatin standin, ji alî hemû delegan ve hatin pejirandin.

Di daxuyaniya encamê de vana cîh girtin:
 Destûra KARSAZê kêmasiyên xwe yên naverokî henin, divê heta kongrekî din wekî pronivîs (taslak) destûreke were amade kirin,
 Ji bo çareserkirina pirsgirêkên bazirganî yên di têkiliyên endamên KARSAZê de, komîsyoneke hakemtiyê bête sazkirin,
 Ji bo alîkariya perwerda xwendekarên rewsa wan ê aborî ne bas, di binesaziya KARSAZê de foneke bê avakirin,
 Endamên nû têne qeydkirin û yên ji endametiyê dikevin, di kovara “DENGÊ KARSAZ” de bêne wesandin,
 Bi desteka endaman KARSAZ bigihêje hebûnên neguhêzbar (gayrîmenkûl) û ji alî kongrê ve li komîta rêveber bê teslîm kirin.
Navenda KARSAZê ji pênc besên bingehîn Pêk tê.

Saziya navenda KARSAZ 
Dîwana Serokatiyê: Temsîla hiqûqî ya ji karûbarên KARSAZê dike û dîrekt berpirsiyar e. Kordîna fealiyetan, çavdêriya rêberiya pratîk, hev dîtinên bi biyaniyan re, rêkupêk kirina darayî, kontrola Dengê KARSAZ û malpera wê jî di nav peywirên Dîwana Serokatiyê de ne.
Dayra Kordînatoriya Navendî û Hilbirîna Projeyan: Di pratîkê de, Kordîne û rêveberiya îlanên ji alî Komîta Rêveber ve tên amade kirin, ev dayre birêve dibe. Ji bo endaman proje afirandin, çareserkirina pirsgirêkên wan ê kar, di derbarê huqûqa welatê ku lê dijîn de ji wan re agahdarî dayîn, alîkariya sêwirmendî û têkiliyên di nav wan de jî, peywirên vê dayrê ne.
Dayra Agahdariyên Çapemenî û Wesanê: Di derbarê xebata KARSAZê de, bi rêya çapemniyê agahdarkirina raya gistî, çalakiyên nasandina KARSAZê û rêveberiya malpera KARSAZê, wezîfeya vê dayrê ne.
Sekreterya: Bi cîh anîna nivîsên di navbera endamên KARSAZê, organîza civînên KARSAZê, ragahandina biryarên Komîta Rêveber ji bo endaman, sopandina mehanatên endaman û mesandina her cure nivîsên di nav Komîta Rêveber û derve de, bi gistî xebatên di çarçova sekreteryayê de ne.
Darayî: Birêkupêkkirina çûn û hatinên KARSAZê û ragahandina wan ê rayedaran, peywirên darayiyê ne.

Di navenda gistî de, 3 kesên navendî, 4 kes jî ji Komîta Navendî, bi tevahî 7 kes wek grup kar dikin. Ev kom di heman demê de bi komîsyona ku ji curbecur sektoran hatine hilbijartin û 3 kes in re xebateke hevbes dikin.

Xebatên navendiya gistî, di radeyek wisa de ye ku dikane bi zimanê kurdî, îngilîzî,elmanî û tirkî xizmetê bike. Bi alîkariya endaman di pêseroj de navenda me yê gistî, bi hîn kesên pispor, ku hakimên karê xwe ne, wê êdî xebatên bi kalîte û bi îdîayên encam standinê, wê ji endamên xwe re xizmetê bikin.

Girêdanên derve 
 Malpera KARSAZ

Komele
Aborî

Aborî an jî ekonomî pergala hilberandin û bazirganiya tiştên bi nirx e. Bi gelemperî wekî mal (tiştên madeyî) û xizmetan (tiştên ku ji aliyê mirovan ve tên kirin) tê dabeşkirin. Tê de navgîneke danûstandinê heye ku di cîhana nûjen de pergaleke fînansê ye. Bi vî awayî bazirganî gengaz dibe. Herçiqas di çarçoveyeke gelek biçûk de be jî, pergaleke alternatîf jî heye ku jê re pergala teqesê tê gotin.

Ji bo ku meriv çêtir fêm bike aborî çawa dixebite, dikare di sê beşan de nîqaş bike:

 Sektora bingehîn ku hilberên xav ên ji cotkarî, masîgirtin, û madenê û hwd. vedihewîne.
 Sektora duyem ku hilberîna malan vedihewîne.
 Sektora sêyem ku rêzeke karûbaran ku ji mirov û şîrketan re tê temînkirin vedihewîne.

Têgiha "aboriya rastîn" carinan ji bo beşa aboriyê ya ku bi mal û karûbaran re têkildar e tê bikaranîn. "Aboriya kaxezê" jî ji bo beşa fînansê ya aboriyê, ya ku li bazarên fînansî dikire û difiroşe, tê bikaranîn.

Mijarên têkildar 
 Aborînasî

Çavkanî 

Aborî
Gotarên mijarên sereke
Navenda PEN a Kurd

Navenda PEN a Kurd, ango PENa Kurd yekîtiyeke nivîskar û rewşenbîrên kurd e ku ji bo bihêzkirina wêje û zimanê kurdî dixebite. Beşeke ji PENa Navneteweyî ye û ji sala 2013an û vir de di komîteya nûhilbijartî de nûneriya xwe ya her çar perçeyên welêt û zaravayên zimanê kurdî tê de reng girtine û sê jin di komîteya birêveber a giştî de cih girtine. Di 2013an de serokê PENa Kurd a Amedê Şêxmûs Sefer e.

Dîroka PENa Kurd

PENa Kurd li Ewrûpayê 
Navenda PEN a Kurd ji aliyê Hüseyin Erdem hat damezrandin. Endamen ewil Hüseyn Erdem, Yayla Mönch-Bucak, Abdurrahman Nakshabandy, Hüseyn Kartal, Emine Erdem, Haydar Işik û Mehmet Uzun bûn. Serokê navenda PEN a kurd  Dr. Zerdeşt Haco bû.

PENa Kurd li Amedê û Komeleya Nivîskarên Kurd 

PENa Kurd a Amedê di sala 2004an de, li Amedê hate avakirin, lê ev avakirin her çiqas bi daxwaza Navenda PENa Kurd pêk hatibe jî, ne bi destûra PENa Navnetewî pêk hatiye û endamiya wan hêj jî nehatiye pejirandin. Daxwaznameyên serîlêdana endamiya PENa Kurd a Amedê dê di sala 2006an de ji aliyê PENa Navnetewî ve were nirxandin. Di sala 2006an da ev daxwaz nehate pejirandin. Ji lewre, vê rêxistina li Amedê navê "PEN" ji ser xwe rakir û tenê wek Yekîtiya Nivîskarên Kurd li Amedê û paşê Komeleya Nivîskarên Kurd hat binavkirin.

Çavkanî

Girêdanên derve 
Malpera Navenda PENa Kurd

Medyaya kurdî
Wêje
Komele
Selîm Silêman

Selîm Silêman  (1586, Bedlîs/Xîzan) - ?) helbestvan, wêjevan û nivîskarê kurd bû.

Heya ku Rojhilatnasa sovyetî Margarita Borissowna Rudenko behsa destnivîsên kurdî kir, eşkere bû ku Selim Silêman jî helbestvanekî Kurd e û Yûsif û Zuleyxa bi Kurmancî nivîsiye. Ji xwe Aleksandr Jaba, rojhilatnas û dîplomatê rûs behsa Selim Silêman kiriye. Ew dibêje ku Selim Silêman hevdemê Şerefxanê Bedlîsî bûye (sedsala XVI-XVII) û bixwe helbestvan û dengbêjê Mîr Şeref (Mîrê Xizanê) bûye. Ji bilî van agahdariyan, em di derbarê Selîm Silêman de xwediyê zanîneke kêm in.

Aleksandr Jaba yê ku guman dikir ku Selîm Silêman dîwana xwe ji dîwana "Camî" helbestvanê farisî girtiye, Hewl nedabû lêbipirsê ka gelo şaxên Yûsif û Zuleyxayê di zargotina Kurdan de heye an na? Kurdnasa Sowyetî M.B. Rûdênko di dîsertasyona xwe de tîne holê û îsbat dike ku Yûsif û Zuleyxaya Selîm Silêman koka xwe ji zargotina Kurdan girtiye . Rûdênko dide nîşan ku çend şaxên naveroka destana Selîm Silêman û yên Firdewsî û Camî hevûdin digrin, Lê wekîdin çend şaxên naveroka destana Selîm Silêman di yên Firdewsî û Camî de tunene. Ji ber vê yekê Rudenko bawerdike ku Yûsif û Zuleyxaya Selîm Silêman, destaneke Kurdîyî serbixwe ye.

Berhem 

 Yûsif û Zuleyxa (Bi kurdî)
 Camî (Bi zimanê Farisî)
 Leyl û Mecnûn.

Çavkanî 
Tarîxa Edebyata Kurdî I, Prof. Qanatê Kurdo, Weşanên Roja Nû, 1983.
Yûsif û Zuleyxa, Selîm, Weşana Enstîtuya Kurdî li Stembolê, 1998 (Ji aliyê Feqî Huseyn Sagniç ve tîpguhezîna wê hatiye kirin).

Fîlozofên kurd
Nivîskarên kurd
Wêjevanên kurd
Asteyax

Asteyax, (593-559 berî zayînê) padişayê dawî yê Împeratoriya Medan bû.Herodot di dîroknameya xwe de bas wî dike û dibêje ku Astiyages rojekê di xewna xwe de dîtiye ku tiştekî ji xwîşka wî peyde bûyî her deverê împeretoriya wî pêçaye. Diçe cem Koçekan û ew dibêjin ku dê xwarziyê wî li şûna wî dê bibe keyê împeretoriyê. Ji ber vê yekê ew wezîre xwe Harpages vedixwîne cem xwe û wî ji meselê agahdar dike. Dema kurekî xwîşka wî tê dinê, dîsa fermanê dide Harpages ku xwarziyê wî bikuje. Ew vî zarokî nakuje û dide malbatekê. Dema zarok mezin dibe piştî dehsalan êdî xuyaye ku ew dê bibe key rojekê. Astiyages pê agahdar dibe ku xwarziyê wî zindî ye. Ji ber vê yekê kurê Harpages dikuje û ji goştê wî xwarinekê dide Harpages. Paşê jî ji bo ku bizanibe serê kurê wî datînine pêşiya wî. Di encamê de Harpages sûnd dixwe ku heyfa xwe hilîne! Ew heyfa xwe wisa dihilîne ku di şerê girîngî di navbera Astiyages û Kûruşê xwarziyê wî de ku êdî bûbû keyê Farisan de xiyanetê li Astiyages dike û dihêle têk biçe. Di encamê de desthilatdariya Medan bi dawî dibe û Astiyages dibe dîlê Kyros (b.z. 550). Astiyagesê ku 35 salan Keyê Medan bû heya dawiya jiyana xwe li cem Kyros ma lê Kyros tu xirabiyên din li wî nekirin.

Çavkanî

Keyên medî
Harpagos

Harpagos navê wezîrê padişahê dawiyê yê Împeratoriya Medan Asteyax e. Wî piştî ku padişah ji bo ku wî neviyê padişah Kûruş, Farisî: کوروش بزرگ, ), li gor fermana padişahî nekuşt ciza kir û li gor hin riwayetan, goştê kurê wî pê da xwarin. Harpagos jî di şerê di navbera Kyros û Astiyages de xiyanet li Astiyages kir. Ew bi vê xiyaneta xwe di dîrokê de bi nav û deng e. Her wiha Herodot jî bahsê kiriye û dibêje ku piştî ku Astiyages di şer de têk diçe gotiye Harpages "Te dixwest tu tola xwe ji min hilînî, te ji bo çi kesekî ji Medan ne anî ser desthilatdariyê?" Paşê jî dibêje ku êdî piştî vê xiyanetê farisên ku berê di desthilata Medan de bûn, bûne fermandarên wan.

Dîrok
Kûruşê Mezin

Kûruşê II, ango Kûruşê duwem yan Kûruşê Mezin (bi zimanê farsiya kevin: کوروش Kûruş, bi zimanê Babîloniyan: Kuraş, bi zimanê yewnanî: Kyros), şahanşah pêşî yê Hexamenişî‎ e (558 b.z.- 530 b.z.). Jê hatîbûna wîyî siyasî û leşkerî hişt ku ew desthilatiya împeratoriya farisan bihêz bike û li hemû rojhilata navîn desthiladariya farisan (Axamenî) qewîn bike. Gelek agahdariyê cihê di derbarê wî de hene. Lê em dizanin ku ew ji binemala Axameniya bû, ku keyên farisan bûn.

Ew heman demê li gor Herodot xwarziyê Astiyagesê keyê Medan yê dawiyê bû. Astiyages xwestibû piştî ku Koçekan jê re gotibûn ku dê xwarziyê wî desthilatiya wî ji bistîne, Kûruş bikuje.lewre vî destur da wezîrê xwe Harpagos ko wî bikuje û Harpagos ew kar da şiwanek bi nawê Mehrdad Lê mehrdad vî nekuşt. Herodot dibêje ku Kûruş di deh saliya xwe de êdî mîna Keyekî ye, ew ji zarokan re dibêje ezê bibime şahê we. Kûruş jê agahdar dibe ku xwarziyê Astiyages e û Astiyages jî êdî dizane ku ew dijî. Li ser vê yekê Astiyages wî ji seraya xwe dûrdixe û wî dike Mîrê farisan. Lê Kûruş dixwaze bi xwe bibe keyê împeratoriyê hemûyî. Piştî ku Harpages jî bi xiyaneta xwe alîkariya wî dike li dijî Astiyages bi ser dikeve û dibe keyê împeratoriya farisan yê pêşî.

Şahitî 
Dûv derbaza textê bû di 550 b.z. de şahê Madyan Astiyag (bi zimanê farsiya kevin: Rişti Vaiga) bin xist, paytexta Medyan Ekbatana dest xwe xist û Împeratoriya Persanê mezin ava kir.

Paş Kûruş Împeratorî ava kir Lîdyan pêşengiya Krösus de bi Babîlan Misir û Spartan va piştgirtî kir. Lê Kûros di 546 b.z. de Lîdyan bin xist û Krösus dîlgirt. Paş re Asya Biçûk, ango Anatolî, jî dest xwe xist.

Dûv di 29'ê kewçêrê 539 b.z. de Babil vegirt şunda hem Împeratorî bitûnî serwer kir, hem jî cihû li Sirgûnê Babîl filîtandin. 

Di 530 b.z. de 71 salan de cenga bi Masaget re de birin bû û 3 rojan din şunda jî mir.

Balora Kûruş 
Kênga Kûruş Babil vegirt li ser balorakê danezanêk nivisand. ew di 1879an de li Babil hat veditîn û îroj li Perûkxane British tê veşartin. Gorî hin Dîrokzanan ew Danazena Mafên Mirovana herî pêş de ye.

Navên Kûruşê Mezin 
Şahê Pars, Şahê Enşan, Şahê Mad, Şahê Babil, Şahê Sûmer û Ekked, Şahê çar aliyên cîhanê.

Giredanê Web 
 bi elmanî

Keyên Hexamenişî
Nivîsbarî

Nivîsbarî ji bo amûrên elektronîk ên ku ji bo cur bi cur peywiran hatine afirandin bikaribin bi hev re têkevin têkiliyê û li hev bikin û bi hev re bixebitin hatiye amadekirin. Ferman e ji bo ku ew amûr bêhtir bikaribin peywira xwe bi cih bînin.

Nivîsbarî ji bo hemû bernameyên ku nîşan dide dê amûrên elektronîk çawa xebata xwe pêk bîne, tê gotin.

Bernameyên kompûterê jî mînakek e. Nivîsbarî bi zimanekî bernamekirinê tê nivîsandin.

Du kategoriyên mezin ên nivîsbariyê hene: nivîsbariya pergalê (bi îngilîzî: system software) û nivîsbariya sepanê (application software).

Mînakên ji bo nivîsbariya pergalê Linux û Microsoft Windows in; mînakên ji bo nivîsbariya sepanê Microsoft Word an jî bi kurdî Abiword in.

Wikipedia li ser nivîsbariyeke bi navê MediaWiki dimeşe.

Ji nivîsbariya ku bêmize ye re nivîsbariya bêmize (freeware) tê gotin. Ji nivîsbariya azad re nivîsbariya azad (free software) tê gotin. Linux û MediaWiki mînakên ji bo nivîsbariya azad in, Winamp û Microsoft Explorer jî mînakên ji bo nivîsvariya bêmize ne.

Gelek bernameyên nivîsbariya azad li kurdî jî hatine wergerandin. Ji bo vê yekê li nivîsbariya azad û nivîsbariya kurdî binihêre.

Çavkanî

Nivîsbarî
Alexis de Tocqueville

Alexis de Tocqueville (wekî Aleksîs de Tokvîl bixwîne) (jdb. 29 tîrmeh 1805 - m. 16 nîsan 1859) siyasetmedar, weşankar û dîroknasek fransî bû.

Tocqueville hiqûq xwend, bû dadger û ji bo lêkolînen ser sîstema hiqûqî ya Amerîkayê di sala 1831ê de çû vê derê. Ser encamên lêkolînen xwe pirtûka xwe ya bi nav û deng "Ser demokrasiya Amerîkayê" nivîsand.

Tocqueville azadî û demokrasiyê parast, lê piştî şoreşa 1848an hembera sosyalistan tekoşîn meşand. Di 1849an de wezîreyê karên derve bû û parlamentarîzmê li hembere Napoleonê sêyan parast.

Berhem 
 Ser demokrasiya Amerîkayê, 1835

Siyasetmedarên fransî
Dîroknasên fransî
Mêrên fransî
Jidayikbûn 1805
Mirin 1859
Fîlozofên fransî
Civaknasên fransî
Nermalava azad

Nermalav an nivîsbariya Azad ew e ku bernameyên bi rengekî hesan bigihîne hemû gelan, her bername bi her zimanî hebe, kodên wan ji aliyê herkesî ve were dîtin, da ku her kes bikaribe tiştekî lê zêde bike. Ji lew ra jî bernameyên nivîsbariya azad ji her alî ve azad in.

Her kes dikare Nivîsbariyên azad bifiroşe jî, lê ji ber ku jibergirtina wê serbest e, kes zêde pereyan tê nade.

Heta niha çend bernameyên Nivîsbariya Azad li kurdî jî hatine wergerandin û di vî warî de komek bi navê Koma PCKurd di sala 2005'an de bi armanca ku van xebatan wergerîne kurdî hate avakirin.

Ji bo Nivîsbariya Azad (en:free software) çend krîter hene:
 Azadiya bikaranina nivîsbariyê ji bo her armancê.
 Azadiya xwendina çavkaniyên nivîsbariyê (sourcecode).
 Azadiya zêdekirin û belavkirina nivîsbariyê.
 Azadiya guherandina nivîsbariyê û weşandina guhartinan.

Nivîsbariya azad bi piranî belaş e, lê ne her car.

Yek ji avantajên nivîsbariya azad ew e ku bi hêsanî li zimanên din tê wergerandin. Bi zimanên wekî zimanê kurdî bikarhêner dikarin nivîsbariya azad serbixwe wergerînin û ne girêdayî şirketekê ne.

Mînakên ji bo nivîsbariya azad 

 GNU/Linux - pergala bikaranînê
 Mozilla û Mozilla Firefox - Gerokên azad 
 Mozilla Thunderbird - bernameya e-peyam
 PHP-Nuke - bernameya sazkirina malperan
 MySQL - danegeh
 MediaWiki - nivîsbariya ji bo Wikipedia
 GIMP - bernameya wêneyê
 OpenOffice.org - bernameyên ofîsê
 KDE û Gnome - bernameyên sermasê (desktop environments)
 Apache - bernameya pêşkêşkeran
 FileZilla - bernameya FTP
 WinSCP - bernameya SFTP
 Gaim - bernameya suhbetê.
 Abiword - bernameya nivîsandinê.

Pergala Microsoft Windows bi xwe ne azad e, lê ji bo Microsoft Windows jî gelek nivîsbariyên azad hene. 

Azadiya nivîsbariya azad bi lîsansan weki Lîsansa giştiya GNU tê parastin.

Girêdanên derve 
 Nivîsbariya azad a kurdî
 Action «Use Free Software»
 GNU General Public License (Lîsansa Gelêmperî)
 The best free softwares for Windows XP and Windows Vista 

Nivîsbarî
Nivîsbariya azad
Komputer
GNU

Projeya GNU ji aliyê Richard Stallman hat dan dest pê kirin. Armanca vê projeyê çêkirina sîstemeke bikaranîna kompûteran a azad bû. Berdewamên sîstema GNU îro wek Linux tên bi kar anîn. Ji ber vê yekê şûna "Linux" jî "GNU/Lînux" tê gotin.

"Gnu" jî navê lawirekê ye, ji ber vê yekê wekî sembola GNU gelek car serê vê heywanê tê bi kar anîn.

Lîsansên GPL û Lîsansa Belgekirina Azada GNU  (GNU FDL) ji bo projeya GNU hatin nivîsandin. Linux û Wikipedia îro projeyên herî mezin bin vê lîsansan in.

Binihêrinn
Nivîsbariya azad
GPL
GFDL

Girêdanên derve
Malpera projeya GNU

Nivîsbariya azad
Komputer
Ey Reqîb

Ey Reqîb helbestek e ku ji aliyê helbestvan Dildar ve (1918-1948) di sala 1946an di zindanê de bû, hatiye nivîsandin. Sirûda Ey Reqîb bi soranî hatiye nivîsandin piştre ji bo zaravayên din hatiye tercimekirin. Ev helbest di sala 1946an dema Komara Mehabadê tê sazkirin, dibe sirûda (marşa) vê dewletê û heta niha jî wek marşa kurdan ya neteweyî tê bangkirin.

Dîrok 
Di sala 1938an de di zindanê de ji hêla helbestvan û çalakvanê siyasî Dildar ve hate nivîsandin. Strana bi eslê xwe bi soranî hatibû nivîsandin, lê niha bi kurmancî jî tê gotîn. Ev helbest di sala 1946an dema Komara Mehabadê tê sazkirin, dibe sirûda (marşa) wê dewletê. Strana li ser sosyalîzma şoreşger û dîroka cewherî ya kurda ye û gelek caran bi şêwazek kevneşopî tê çêkirin. "Ey Reqîb" ji hêla Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve jî hat pejirandin.

Sirûd

Bi soranî

Bi kurmancî

Bi pehlewanî

Kurdîya başûr (Kelhûrî)

Lekî

Zazakî

Goranî

Hewramî

Girêdanên derve 
 Audio file 
 Audio file 
 Audio file
 Midi

Çavkanî

Helbestên kurdî
Sirûd
Dildar

Dildar bi tevahî Yûnis Mele Re'ûf (jdb. , Koye − m.  an jî , Hewlêr) yek ji helbestvanên navdar e li Kurdistana Başûr. Navê wî yê rastîn Yunis Re'ûf e, wek gelek nivîskarên kurd wî jî, ji xwe re naznavek dîtiye: Dildar, bi salan bi vî navî ve hatiye naskirin.

Dildar di sala 1918an de li bajarê Koyeyê hatiye dinê. Dibistana pêşîn li Ranyeyê, dibistana navîn jî li bajarê Hewlêrê di sala 1935an de qedandiye. Piştî xwendina navîn çûye bajarê Bexdayê li wir  zanîngeha dadmendiyê qedandiye, çend salan wek parêzer kar kiriye.

Di van salan de dest pê dike doza xizan û belengazan diparêze, li dijî neheqî û zordestiyên li welêt û li derveyî welêt dengê xwe bilind dike. Ji aliyê din mijûliya wî ya li ser edebitata cîhanê û rojhilatê zêdetir dibe, dîroka Yewnan, Fransayê, Tirkiyeyê û edebiyata van welatan gelek bala wî dikşîne.

Li şûna parêzeriyê, ew wek warê xebatê ji xwe re helbestvaniyê hildibjêre. Di helbestvaniya Dildar de temayên welatparêzî û janên mirovatiyê serdest in.

Kurdistan bûye kakilê tema efirandinên wî, bi taybetî helbestên wî yên bi navê Ey Reqîb û Kurdistan ji helbestiyê derketine, li ser zar-zimanê gel wek kilam-stran jîndar mane. Bi taybetî helbesta wî ya bi navê Ey Raqîb di nav gel de gelek belav bûye, wek straneke popûler hatiye nas kirin. Di dawiyê de, ev helbesta di sala 1946an dema Komara Mehabadê hatiye sazkirin, bûye marşa vê dewletê û heta niha jî wek marşa kurdan ya neteweyî tê bangkirin.

Di salên şerê cîhanî yê duyem de helbestên Dildar li ser bingehekî gelek demokrat û mirovhez tên nivîsîn. Dildar ji aliyê din di bin bandora edebiyata fransî de jî maye, ji helbestên La Fontaine, La Martine wergerandiye zimanê kurdî.

Çend kurteçîrok jî nivîsîne û di kovara Gelawêj de hatine weşandin, ji wan çend heb jî wek destnivîsar mane. Dildar di sala 1948an de umrê xwe temam kiriye. Lê belê berhema wî ya Ey Reqîb îro ji aliyê gelek kurdan ve wek sirûda neteweyî tê pejirandin.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 www.pen-kurd.org: Yunis Reûf Dildar 

Nivîskarên kurd
Jidayikbûn 1918
Mirin 1948
Kesên sedsala 20an
Kesên ji Hewlêrê
Kurdên Başûrê Kurdistanê
Nivîskarên sirûdên neteweyî
Helbestvanên zimanê kurdî
Neteweperwerên kurd
Kongreya Azadî û Demokrasiya Kurdistanê

Kongreya Azadî û Demokrasiya Kurdistanê, bi kurtî KADEK di 4ê nîsana sala 2002an de hat damezrandin û di çiriya pêşîn sala 2003an de hat betalkirin. Di kongreya betalkirina KADEKê de KONGRA-GEL hat damezrandin.

Girêdanên derve 

 Kurdish Info   
 Freedom For Öcalan

Kongre
Rêxistin
Mistefa Barzanî

Mela Mistefa Barzanî (jdb. 14 adara 1903 li gundê Barzan (Mêrgesor) − m. 1 adara 1979 li Washington D.C), general û rêberê mezin ê kurd e û damezrînerê Partiya Demokrat a Kurdistanê ye.

Jiyan 

Barzanî, di 14ê adara sala 1903'yan de li gundê Barzan ji dayik bûye. Di 1905an de bi dayika xwe re, ji aliyê osmaniyan ve tê zîndankirin. Di 1914an de birayê wî tê kuştin. Barzanî di 1931ê de, bi çalakiyên xwe yên li hemberî dijmin derket pêş dema beşdarî kirî di gel brayê xwe yê mezin Şêx Ehmedê Barzanî di rêberiya şoreşa kurdî da dijî rejîma badşahê Îraqê ji bo bidestveanîna mafên milletê kurd. Şoreşa ko li sala 1935an hatiye vemirandin û Barzanî hatiye nefî kirin bû bajarê Silêmaniyê. Li sala 1942an Barzanî ji cihê nefiya xwe refiya û ji nû ve dest bi xebatê kir. Di 1943an de li mentîqeya Barzan li hemberî dijmin şer bilind kir. Piştî 1945an, diçe Mehabadê û beşdarî di damezrandina Komara kurdî ya Mehabadê diket û wek wezîrê çenkê tê destnîşankirin. Bi ketina Komara Mehabadê derbasî Sovyetê dibe. Mistefa Barzanî di sala 1958an de vedigere Başûrê Kurdistanê. Di sala 1961an de heta xudmuxtariya 1970'yî, şerê wî yê li hemberî rejîma Îraqê berdewam kir.

Di 1975an de, bi peymana Cezayîrê, tevgera kurd a li wir têk çû. Barzanî, ji ber nexweşiya xwe derbasî Amerîkayê dibe û li wir di 1ê adara sala 1979an de diçe rehmetê. Di heman salê de li Şinoya Rojhilatê Kurdistanê tê veşartin. Piştî Herêma Kurdistanê di bin banê Neteweyên Yekgirtî de ava dibe, li sala 1993yê de termê wî vediguhezînin Barzan û li wir tê veşartin.

Mela Mistefayê Barzanî li Barzanê hat veşartin.

Mela Mistefayê Barzanî bavê 10 kuran e. Sabîr, Luqman, Ubêdullah, Îdrîs, Mesûd, Sîdad, Nîhad, Dilşad, Sîhad û Wecîh navê kurê Mela Mistefayê Barzanî ne.

Li sala 1979ê de Sedam Hiseyn Sabîr, Luqman û Ubêdullah li Bexdadê dikuje.

Suîkastên li dijî Barzanî
 1971ê Sedam Hiseyn di nav Quranê de bombeyekê bicîh dike û dide hinek melayan ku wek diyarî ji bo Mela Mstefa bibin. Lê hêj bombe negihiştî Mela Mistefa, di destê melayan de diteqe. Pêşmergeyekê bi navê Selîm Zubeyr di vê êrîşê de dimire. Her çar mela û 2 şofêrên wan ji aliyê pêşmergeyan ve tên kuştin 
 Mela Mistefa Barzanî li sala 1936ê seredana parêzgarê Mûsilê dike, li wir qehweyeke jehrî didin Mela Mistefa ku pê bimire lê ji vê xeterê xelas dibe. Li vir şêxê eşîran Şemaran Şêx Acil Yawer alîkarî dide Barzanî

Her wisa binere
 Malbata Barzaniyan

Wênedank

Çavkanî 

Jidayikbûn 1903
Siyasetmedarên kurd
Şoreşger
Malbata Barzaniyan
Mirin 1979
Kurdên Başûrê Kurdistanê
Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê
Siyasetmedarên Başûrê Kurdistanê
Çalakvanên kurd ên serxwebûnê
Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê

Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê KNK di 24ê gulana 1999an de di civîneke giştî de bi amadebûna 700 nûner û mêvanên kurd û biyanî li bajarê Amsterdamê paytexta Holendayê, bi navê KNK, Kongra Neteweyî ya Kurdistan hatiye avakirin. KNK berpirsiyariya gelê Kurdistanê û hêzên wî yên şoreşger li her çar aliyê cîhanê dike. KNK, bawer dike ku gelê Kurdistanê bi tevayiyê bavikê wî olî û civakî weke her gelekî dîtirî cîhanê mafê wî heye ku xwe bi xwe çareser bike. KNK, bawerdike bi rêçên Demokrasî her wekî  ku bername wî diyardike her weha paraztina stiratîciya kar bi riyên aştiyê û hevalîkariya hêz û rêxistinên Kurd ku dixwazin bighine çareke demokrasî jibo pirsa Kurdî di navbera sînorên: Tirkiyê, Îran, Îraq û Sûriyê li gora mercên wî welatî

Çavkanî

Rêxistinên kurdan
Avabûnên 1999an
Mehname (kovar)

Kovara Mehname yekem kovara kurdî ye ku xwerû ango bi tenê li ser Internetê derdikeve. 

Ta niha berhemên bi sedan nivîskarên kurd û biyanî tê de cih girtiye. Kovara Mehname ji sala 1999 ve bi berdewamî her meh derdikeve.

Rêbaza weşanê 

Kovara Mehname cudahiyê naxe navbera nivîskarên baweriyên wan yên siyasî yan civakî ji hev dûr.

Ya ji Mehnameyê re giring naveroka nivîsên wê ye.

Cûnên berheman 

Di Mehnameyê de herî zêde wêjeya spehî tê nivîsîn anku helbest û pexşan di Mehnameyê de serdest in. Lê herwiha nivîsarên li ser mijarên aktuel tê de cih digirin.

Di pişka "Weşan" de pirtûk û berhemên din yên nû yên bi kurdî tên nasandin û nirxandin. Nûçeyên giring yên çandeyî di bin navê "Nûçe" de belav dibin.

Mehname di her jimareya xwe de bi kêmî kurteçîrokekê pêşkêşî zarokan dike. Ta niha di gel gelek çîrokên kurdî û yên biyanî, bi dehan kurteçîrokên şîretder yên Aysoposê yewnanî di kovarê de derketine.

Di bin sernavê "Gelêrî" de Mehname mehane çîrok û stiranên gelêrî yên kurdî diyariyî xwendevanên xwe dike.

"Ziman" beşek e ku bi piranî ferhenga soranî - kurmancî ya Husein Muhammed tê de têt belavkirin. Lê ji bilî wê gelek mijarên din jî yên zimanê kurdî tê de tên vekolîn.

Diyariyên taybet 

Mehname tê dikoşe di her hejmara xwe de cih bide yek yan du-sê e-pirtûkan. Ev pirtûkên elektronîkî berhemên pirr berfire ne û di gelek ji wan de bi sedan rûpel hene.

Giranî li ser wergerrandinê 

Kovara Mehname herdem ji weşanên din yên kurdî zêdetir cih daye berhemên wergerrandî. Ta niha berhemên bi dehan - ger ne bi sedan - nivîskarên cîhanî yekem car di Mehnameyê de bi kurdî hatine weşandin.

Di nav van berheman de mirov dikare sê pirtûkên Xelîl Cibranî, dîwanek Hafizê Şîrazî, dîwanek Mewlana Celaledînê Rûmî, pendnameyek Se'diyê Şîrazî, romanek Anton Çexov û şanoyek William Shakespeare jî bibîne.

Sernivîser 
Sernivîserê Mehnameyê Husein Muhammed e.

Nivîskarên berdewam 

Ji bilî sernivîser Husein Muhammedî, gelek kesên din jî bi berdewamî di Mehnameyê de nivisîn.

Ji van kesan Şahînê Bekirê Soreklî ji destpêkê ve tê de nivîsiye. Lokman Polat jî bi salan e bi berdewamî tê de dinivîse.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 https://web.archive.org/web/20070202005516/http://www.geocities.com/kmehname

Mehname
Kovarên kurdî
Înternet

Înternet an jî Xêvtor, toreke kompûteran e. Bi înternetê mera kane têkev nav World Wide Web (kurtenav:www) (kurdî: tora giştî a cihan)

Derketina Înternetê 
Di cîhanê de, di sala 1995'an de bi awayekî giştî înternet hat bikaranîn û di wê demê de nêzî 11.000 malper hebûn. Niha bi milyonan malper hene.

Rewşa Medyaya Nîgaşî Ya Kurdan 
Niha ji rojnamegeriyê heta teknolojiyê, ji danûstandinan bigirin heta li ser perwerdehiyê, der barê dezgeyên Hikumeta Kurdistana Başûr de bigirin heta li ser turîzma Kurdistanê jî bi hezaran malperên kurdî hene û roj bi roj ev hejmar pirtir dibe û naveroka wan jî dewlemendtir û rengîntir dibe. Înternet belkî di cîhanê de herî pir li feydeya gelê kurd bû. Ger rêjeya bikaranîna înternetê di nav Kurdan de pirtir bibe, ev sûdwergirtin jî dê pirtir bibe. Lewre înternet cihêkî azad e, erzan e û sînoran nas nake. Niştimana kurdan bûye 4 parçe, lê bi saya înternetê ev sînor hinekî be jî radibin. Kurd dikarin kêmasiya ku di rojnamegeriya kurdî de heye bi înternetê ji holê rakin, lê di heman demê de pêwist e ku pêwendiya gelê kurd ji bo bikaranîna înternetê bêhtir be û ji hêsaniya înternetê sûdê werbigirin. Di malperên hin dewletan de jî beşên kurdî vebûne, wekî malpera VOA. Motora lêgerînê ya navdar GOOGLE û DMOZ û di MUSICMOZ de jî beşên kurdî hene. Û berî niha bi demekê Pergala Xebatê Ubuntu bu kirdî derket Windows'ê jî biryar da ku guhartoyên xwe bi kurdî belav bike. Malperên wekî Kerkûk Kurdistan e, ku di demekê pir kurt de ev portal bû serkaniyeke xurt a nûçe û enformasyonê ji bo xwendevanên kurd û biyanî ku her roj (li gora statîstikên Alexa.Com ji 2 hezaran pirtir tîraja wan çêdibe, ango bi hesabekî din her roj li dora 1500 û 2000'an serîlêderên vê malperê xweser hene, ev hejmar jî piraniya tîraja rojname û kovarên kurdî zêdetir e. Tîrajên Malperên Kurdî wekî Pukmedia.com, Peyamner.com, efrin.net.com, amude.com, welateme.com û roj.tv jî li dor vê hejmarê ne. Ji ber ku reklam tune ye organên mediaya kurdî jî nikarin weşana xwe bidomînin. Divê karsazên Kurd edî dev ji cebaniyê berdin û ji bo pêşxistina medyaya kurdî pêşeng bin.

Projeyên kurdî di înternetê de 
 ODP
 Linux a kurdî
 Encame lêgerin

Binêre herwiha
 Ethernet

 
Teknolojiya dijîtal
Cîhanîbûna çandî
Teknolojiya medyayê
Telekomunîkasyon
Xizmetên giştî
Gotarên mijarên sereke
Kovar

Kovar weşana nivîskî ya li gorî demeke diyarkirî ye. Kovarên hefteyî û mehane hene. Kovarên kurdî yên bi nav û deng Hawar, Gelawêj, Nûdem, Nûbûn, Peyv, Kovara W û gelekî din in.

Di warê rûpel û mezinahiyê de her çi qas pîvanek ji bo kovarê tune be jî, li gor armanc û daxwaza rêveçûnê cureyê kovaran diguherin. Kovar her çi qas bi piranî mehane derkevin jî, kovarên heftane, du mehane, sê mehane, şeş mehane û salane jî hene.

Di warê naverokê de kovarên cur bi cur hene: kovarên zanistî, kovarên çand, huner û wêjeyî, kovarên zimanzanî, kovarên civaknasî û hwd gelek in. Tevî ku gelek kovar ji bo teşvîka pêşxistina ziman, wêje, zanist û şaxekî zanistî naveroka xwe amade dikin jî, gelek kovar jî hene ku tu caran ji bo teşvîkê tu nivîsan naweşînin û dema ku nivîsa mirovekî/ê weşandin, ew kes êdî pisporê wê mijarê tê dîtin.

Rewşa niha ya kovarvaniya kurdî 
Niha nav welat û derveya welat gelek kovar derdikevin, piraniya wan li Kurdistana Başur. Li Kurdistana Başur zêdeyî 400 kovar hene. Ger Kurdistana Başur derbasî elfebeya latinî be hemû gelê Kurd dikarê ji wan kovarên hêja sûdverbigre. Ên ku li Kurdistana Bakur derdikevin kêşeya wan a aborî û bêxwendewanî heye. Hin beşên wek sînema, şano, teknolojî û hwd de kovar dernakeve.

Lîsteya kovarên kurdî 
 Lîsteya kovarên kurdî

Di DMOZ de lîsteya rojane ya malperên kovarên Kurdî 

 Kovar, http://www.dmoz.org/World/Kurd%C3%AE/N%C3%BB%C3%A7e/Kovar/  Malperên Kovarên Kurdî

Girêdanên derve 
 Pirtûkxaneya dîjîtal a kurdî Lîsteya kovarên Kurdî ser xêtê.

Medya
Antolojiya çîrokên kurdî (pirtûk)

Antolojiya çîrokên kurdî berfiretirîn projeya hevgihandina çîrokên hunerî yên kurdî ye. Antolojî du berg e û nêzî 1100 rûpelî ye û tê de çîrokek ji her nêzî 100 çîroknivîsî heye. Çîroka yekem ya vê antolojiyê li nîva sedsala 19ê û yên dawîn jî piştî 2000ê hatine nivîsîn. Ji her çar parçeyên Kurdistanê û ji derveyî welat jî bi pirralî çîroknivîsan cihê xwe di vê şaheserê de girtiye. Ji bilî çîrokan, li ser her nivîskarê/î kurtenasandinek jî heye. Hemî çîrokên antolojiyê bi kurmancî (alfabeya latînî) ne lê gelek ji wan ji alfabeya kurdî-erebî yan kurdî-kirîlî hatine guhastin û herwiha hin jî ji soranî hatine wergerandin.

Çîrokên berhevokê her yek serbixwe ye û belkî qet ti têkiliya wan bi hev re nîne - ji bilî ku ew hemî bi kurdî hatine nivîsîn. Li vir min ne armanc e yek bi yek çîrokên antolojiyê binirxînim lê dixwazim wê bi kurtî û bi giştî binasînim û di hin xalan de binirxînim. 

Antolojî bi pêşgotinek 30-rûpelî dest pê dike. Di vê pêşgotinê de amadekar birêz Firat Cewerî li ser ramana berhevkirina kurteçîrokên kurdî radiweste. Paşî ew yek bi yek basa parçeyên Kurdistanê û rewşa nivîskariya kurdî li wan bi kurtî dike. 

Antolojiya çîrokên kurdî bi çîroka Mele Mehmûdê Beyazîdî Çîroka Mem û Zînê dest pê dike. Ew çîrok li sala 1856ê hatiye nivîsîn. Berhevkerê antolojiyê tê koşiye ku cih bide hemî nivîskarên ji hingê ta niha yek yan pitir çîrok bi kurdî nivîsîne. Di encam de nêzî sed nivîskar û ji her yekî ji wan çîrokek dikeve dest me. 

Armanc ew bûye ku çîrok ji hemî nivîskarên bi kurdî dinivîsin di vê antolojiyê de hebin. Bi taybetî çîroknivîsên Bakurê Kurdistanê baş cihê xwe di vê berhevokê de girtiye. Lê beşên din jî yên Kurdistanê jê bêpar nemane. 20 çîroknivîs ji Başûrê Kurdistanê ne, 12 ji Başûr-Rojavayê welat, 12 ji kurdên Sovyeta berê. Lê çîroknivîsiya Rojhilata Kurdistanê di vê antolojiyê de kêmnasandî dimîne. Herwiha mixabin çîroknivîsên bi dimilî (zazakî) dinivîsin tê de nînin. (Tenê Roşan Lezgîn heye lê jixwe camêr bi kurmancî jî dinivîse.) 

Berhevkirina çîrokên neteweyek xwedî wêjeyek pirralî karek derî hêz û şiyana takekesekî ye. Di rewşa kurdî de ev kar hê jî dijwartir e. Sedemên vê dijwariyê gelek in lê çend ji wan: kurdî bi çendîn zarava û jêrzaravayan hatiye û tê nivîsîn; herî kêm sê alfabe hatine bikaranîn; wêjeya kurdî li çendîn navendên cuda pişkiviye bêyî ku haya wan navendan baş ji hev hebe; ti arşîvxaneyên neteweyî nînin ku hemî, pirranî yan hema beşek mezin ji berhemên wêjeyî yên kurdî di xwe de bihewînin... 

Amadekarê vê antolojiyê birêz Firat Cewerî ji van astengên li pêşiya xwe agadar e. Lê dîsan jî wî xwestiye xwe li vê rêyê biceribîne. Wî nêzî sed çîroknivîsên kurd di nav du bergan de gihandine hev û bi kurmanciyek nûjen ew hemî berdestî xwendevanên niha yên kurmancî kirine. Guman tê de nabînim ku encam dîrokî ye û serbilindiyek mezin e bo wêjeya kurdî û nîşanek geş e ji hêz û hinêra wê.

Çavkanî
Antolojiya çîrokên kurdî I-II (1856 - 2003), Amadekar: Firat Cewerî, Weşanên Nûdem, Stembol, 2003.
nivîskar: Husein Muhammed

Girêdanên derve
Danasîna çîroknivîsan  ji Antolojiya Çîrokên Kurdî

Pirtûkên kurdî
Kurtenerînek li rêzimana kurdî

Kurtenerînek li hin beşên rêzimana kurdî pirtûkek Husein Muhammed ya rêzimana kurdî ye ku di Kovara MEHNAME de hatiye weşandin.

Girêdanên derve 
 Kurtenerînek li hin beşên rêzimana kurdî

Pirtûk
Lîsteya nivîskarên ku hatin wergerandin bi kurdi

A - M 
Adonîs
Anna Ahmatova
Juhani Aho
Giovanni Boccaccio
Heinrich Böll
Paul Celan
Xelîl Cibran
Anton Çexov
Fêdor Dostoyevskî
Erich Fried
Johann Wolfgang von Goethe
Stanislaw Jerzy Lec
Astrîd Lîndgren
Karl Marx

N - Z 
Abdullah Ocalan
Azîz Nesîn
Edith Södergran
Fernando Pessoa
Ellen Niit
Marcel Proust
Omer Xeyyam
Orhan Pamuk
William Shakespeare

Nivîskar
Lîste
Giovanni Boccaccio

Giovanni Boccaccio (bixwîne Covanî Bokaçiyo) nivîskar û helbestvanê îtalyan ê ronesansê bû. Pirtûka wî Decameron ("Dekameron") pir navdar e. Çîroka Bazê Nêçîrê ji aliyê Husein Muhammed ve 2004an ve hatiye kurdîkirin.

Girêdanên derve 

Nivîskar

Jidayikbûn 1313
Sîdney

Sîdney bajarê herî mezin yê Awistralyayê ye.

Girêdanên derve 

Bajar
Welat (cûdakirin)

Kurdistan welatê kurdan e.
 Welat (erdnîgar) memleket (herêma ku ji ber taybetiyeke xwe lê tê fikirîn)
 Welat ji bo Dewlet jî tê bi kar anîn.
 Azadiya Welat rojnameyeke hefteyî ye.
 Weşanên Welat weşanxaneyek e.
 Lîsteya navên dûgelan
 Lîsteya dewletên serbixwe yên cîhanê

Girêdanên derve
Cibran Xelîl Cibran

Cibran Xelîl Cibran an Khalil Gibran an jî Kahlil Gibran (jdb.  - m. ) nivîskarekî libnanî-amerîkî yê bi nav û deng e.

Jiyan 
Cibran li nav darên selwiyê li Bişarêya Libnanê hat cîhanê. Wî li wir dest bi xwendekariya xwe kir lê di 12-saliya xwe de - sala 1895an - koçî Bostona Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê kir.

Di 14 saliya xwe de ew bi tenê vegerî Libnanê daku xwendekariya xwe li Medreset el-Hikmetê kuta bike. Li wir zimanê spehî yê helbestên wî, ku tê de çanda erebî û bandora rojavayî digihin hev, teşe da. Wî du caran li Parîsê nîgarkêşî xwend, dû re vegerî Bostonê û paşî çû New Yorkê û ta mirina xwe li wir ma.

20 salê jiyana xwe ya dawî li Amerîkayê derbas kir û li wir dest bi nivîsîna îngîlîzî kir. Fîlozofê amerîkî yê eslê xwe ji Libnanê nivîskarê ceribandin û romanê, helbestvan û wênasaz Xelîl Cibran  de mir.

Berhem 
Cibran ji aliyê bi mîlyonan kesên bi erebî diaxivin, tê naskirin û navûdengê wî ji Rojhilatê Nêz heta deverên dûr belavbûye. Helbestên wî zêdetirî 20 zimanan hatiye wergerandin û tabloyên wî li bajarên herî mezin yê cîhanê hatine nîşandan.

Li dema jîna xwe ew herî zêde wek nîgarkêşek portreyan dihat nasîn û ecibandin û gelek pêşangeh ji bo nîgarên wî li çar hêlên cîhanê hatine lidarxistin. Cibran herwiha gelek ji pirtûkên xwe yên helbestane bi nîgarên xwe neqişandine.

Berhemên wî yên wergerandî bi zimanê kurdî 

 Peyamber (wergêr: Husein Muhammed)
 Bexçeyê Peyamber (wergêr: Husein Muhammed)
 Baskên Şikestî (wergêr: Husein Muhammed)

Girêdanên derve 
 Çend çîrokên Xelîl Cibran
 Goran bikole!  Çîrokeke Xelîl Cibran

Jidayikbûn 1883
Mirin 1931
Nivîskarên amerîkî
Wênesazên amerîkî
Partiya Demokrat a Kurdistanê

Partiya Demokrat a Kurdistanê, bi kurte PDK, partî û rêxistina siyasî ku di 16ê tebaxê 1946an hate damezrandin.

Avabûn
Partiya Demokrat a Kurdistanê di 16ê tebaxa 1946an de ji aliyê kadroyên Partiya Şoreş 1945 û Partiya Rizgarî 1945 ve hate damezrandin. Cîgirê partiyê Şêx Letîf Şêx Mehmûd bû. Sekretere giştî Hemze Ebdula bû. Li destpêka sala 1947ê Îbrahîm Ehmed jî tevlî partiyê bû. Mela Mistefa Barzanî wek serokê yekemîn hate hilbijartin. Hêjayî gotinê ye ku Mela Mistefa wî wextî li Mehabadê bû

Di hilbijartina sala 1954ê li gel Partiya Komûnîst ya Iraqê xebitîn.

Îro serokê  PDKê kurê Mele Mistefa Barzanî Mesûd Barzanî ye. Berê Mesûd Barzanî serokê Herêma Kurdistanê bû jî , Niha Nîçrvan barzanî serokê herêma kurdistanê ye. PDK li Kurdistana başûr û Îraqê jî kar dike. Bingehên serekî yên PDKê li Hewlêr û Dihokê ne. PDK yek ji mezintirîn partiyên Kurdistana başûr e û bi pevgihaniya (hevgirtina) YNKê di parlemana başûrê Kurdistanê de hikûmeta herêmê birêve dibe. PDK ji aliyê îdeolojî ve rexistineke sosyal-demokrat e.

Kongreyên PDK-Iyê
Kongreya Yekemîn 16 tebax 1946: Hemze Ebdula wek sekreterê giştî hate hilbijartin. Rizgarî (rojname) rojnameya fermî ya partiyê bû. 
Kongreya Duyemîn 1 xizîran 1951: Îbrahim Ehmed wek sekreterê giştî hate hilbijartin. Hemze Ebdula ji partyê hate derxistin. Xebata Kurdistan (ronjname) rojnameya fermî bû 
Kongreya Sêyemîn 1 kanûna paşîn 1953
Kongreya çaremîn 20ê xizîrana 1959ê: Îbrahîm Ehmed wek sekreterê giştî hate hilbijartin. Celal Telebanî di vê kongreyê de tevlî polîtbûroya partiyê bû
Kongreya pêncemîn gulan 1960
Kongreya heftemîn 20 miijdar 1967
Kongreya heştemîn 3 tîrmeh 1970
Kongreya nehemîn 1979: Mesûd Barzanî wek serokê partiyê hate hilbijartin

Çavkanî

Girêdanên derve 

 Malpera fermî ya PDKê

Partiyên siyasî yên Kurdistanê
Hüseyn Kartal

Hüseyin Kartal nivîskarekî kurd e. Kartal çend pirtûk bi kurdî, tirkî û elmanî derxistine. 

Kartal di pirtûkên xwe de şûna herfê ş sh û şûna ç ch dinîvîse.

Pirtûkên Hüseyin Kartal 
Kürt Sol Sosyetesi (1989) (bi navê A. Dikili)
Navên Kurdî /Kurdischen Namen (1992)
Serok û Sokrates (1998 Berlin û 2000 Istanbul)
Monodialog, Wenn ein Stein spricht... (1998 Hildesheim)
Amore Roma (2000)
Bekaa Bekaa Kutsal Bekaa bi Selim Ferat
Gewisen der Einsamkeit (2004)
Lêkerên Kurdî (tê amadekirin)

Nivîskarên kurd
Zimannasên kurd
Mêr
Lîsteya weşanxaneyên ku bi kurdî diweşînin

Weşanxaneya Apec
Weşanên Aram
Weşanên Ava
Weşanên Avesta
Berfîn
Belkî
Weşanên Bajar
Weşanxaneya Diljen
Weşanên Doz
Weşanên Evra
Firat
Weşanên HAN
Hivda İletişim
Weşanên J&J
Weşanên Kent
Weşanên Lîs
Weşanên Mezopotamya
Weşanên Nûdem
 Weşanên Nûbihar (kovar)ê
Weşanên Özge
Weşanxaneya Pencinar
Weşanên Sî/Mîr
Weşanên Pêrî
Weşanên Roja Nû
Weşanên Rewşen
Weşanên Ronahî
Weşanxaneya Roşna
Weşanên Komela Jinên Kurdistanê li Swêdê
Pelê Sor
Weşanxaneya Vate

Weşanxane
Lîste
Weşanên Aram

Weşanxaneya Aramê di sala 1998an de li Stembolê hate damezirandin. Weşanxaneya Aramê ya ku bi du zimanan, bi kurdî û tirkî dest bi weşanê kir heta niha devîdevî 400 pirtûk weşandine. Salên pêşîn ên weşanê, wê kovara dîrok û wêjeyê ya bi navê Vesta weşand. Aramê ji nivîskarên her wekî Noam Chomsky, Immanuel Wallerstein, Michel Albert, Moliere, ku di serdema xwe de çawa hatin xwendin û îro jî bi eleqeyeke zêde têne xwendin, gelek pirtûk bo tirkî û kurdî dane wergerandin û weşandin. Di demên dameziranê de, ji neamadebûnê û kêmasiyên tora çap, belavkarî û pirtûkfiroşiyê, qedexeyên li ser weşanên muxalif û cezayên hepsê, Aramê navbirrîyeke kurt da qonaxa weşangeriyê. Lê îro Aram xwediyê arşîveke dewlemend e ku di nava xwe de pirtûkên lêkolîn, dîrok, wêje, helbest, bîrhatî, roman û şanoyê dihewîne. Serekîtirîn damezirînerên Weşanxaneya Aramê yên ku taybetî jî bi pirtûkên xwe yên li ser bîrhatiyan, dîrokê û lêkolînan eleqeyeke mezin dîtine yên li bendîxaneyan in.

Weşanxaneya Aramê sê şaxên xwe yên pirtûkxaneyî li Wan, Amed û Stembolê hene. Aram bi hewildana bo nûnerîya bîra civakî, polîtîk, kolektîf û rewşenbîrî, bi şîara “Aram ronahî ye!”, li cîhana weşangerîyê bi weşangeriya xwe berdewam e.

Bnr: Listeya weşanên ku bi kurdî diweşînin

Girêdanên derve 
 Malpera Fermî ya Weşanxaneya Aramê

Çavkanî 
 Rûpela Weşanxaneya Aramê ya li Kurdîlîtê

Weşanxane Weşanxaneyên Li Amedê
SQL

SQL (bi îngilîzî Structured Query Language) tê maneya "Zimanê Pirsa Binyadkirî", bi îngilîzî bi piranî wek "Sequel" dixwînin, lê bilêvkirina bi kurdî wek "ess-ku-ell" an jî "se-ku-le" ye. Dîroka SQL'ê di sala 1967'an de bi IBM Research we destpê bûye, di sala 1979'an de ji Oracle Corporation ji bo pêşvebirina taybetî berfireh kiriye.

Komiteyeke ANSI'yê (American National Standards Institute) SQL wek standarda ji bo zimane RDBMS'ê (Relational Database Management Systems) qebûl kiriye.

Niha SQL çar aliye dinyayê têpekanin û bûye standarda ji bo komputerên mezin, komputerên biçûk û PC'yan, di paşerojê de databasa bi "dBase" dihat meşandin, lê îroj cihê xwe bi piranî li Ms.Access hiştîye.

SQL çi ye? 
Databas, agahî û înformasyonên bi rezanî di tabela de hevre girêdayî. Databas înformasyona ku meriv lê digere peyde bike. Herçawa hemî înformasyon di nav databasê de ji be nebese. Çawa meriv dikaribe van înformasyonan peyde bike, li vir SQL derdikeve holê. Bikaranîna SQL'ê meriv dikare înformasyonê di databasê de paqij û vala bike (delete), nû bike (update) û serrast bike (insert). hammel

Bo çi SQL 
Bo mînak, malperek heye û mirov li ser e-froşê (e-business) vekiriye, gelek nimûne hene. Mirov bi çi şiklî rêzaneke sîstematîk ava biki? Xebateke gelek mezin bendî bikarhêner ye, divê mirov van nimûneyên xwe li gor kategoriyan veqetîne û divê vana bi hevre girê bide, wekî nimûne: Muzîka Kurdî --> Şivan Perwer --> Kî ne em --> Biha. Ji bo vê xebatê meriv SQL'ê bikar tîne.

Gelo SQL dijwar e? 
Her çawa bikaranîna MySQL'ê ne hêsan be jî, bikarhêner dikare pratîkan li ser bike, wekî din MySQL databaseke xurt e. Bi piranî bo PHP tê pêkanîn. Wekî din, malpera Kurdmcse bi alikariya PHP û MySQL'ê hatiye damezerandin.

Girêdanên derve 
 Dersên SQL (îngilîzî)
 Malpera Kurdmcse
 SQL SERVER 2018 Guide 

Komputer
MySQL

MySQL danegeheke ji bo bikaranîna zimanê SQL e. MySQL wek danegeh (database) gelek tê bi kar anîn. MySQL nivîsbariya azad e.

Binêre 
 SQL

Girêdanên derve 

Nivîsbariya azad
Linus Torvalds

Linus Torvalds (28ê berfanbara 1969, Helsînkî, Fînlenda) "bavê" Linuxê ye. Torvalds damezirîner û heta îro koordînatorê projeya Linuxê ye. Torvalds fînlendî ye.

Girêdanên derve 
 Malpera Linus Torvalds

Fînlendî
Lîsteya e-pirtûkan kurdî

Li vê derê lîsteyeke e-pirtûkan bi kurdîheye. Mijarên têkildar: Lîsteya e-pirtûkxaneyên kurdî

Komputer 

 Occo Mahabad: Nivîsên Teknîkî E-Pirtûk
 Serhad Ronahi: Avakirina PHP-Nuke 7.0  E-Pirtûk-Pirtûk
 Occo Mahabad:  Ferhenga Termên Kompîturê E-Pirtûk

Wêje 

 Mehmed Uzun: Bîra Qederê  
 Mahmûd Lewendî: Komputera ber dilê min  

Lîste
Lîsteya pirtûkxaneyên dîjîtal ên kurdî 2023

Eve listeya pirtûkxaneyên dîjîtal ên kurdî ye. 
Pirtûkxaneya dîjîtal a kurdî, Parîs, Fransa

Çavkanî 

Pirtûkxane
Lîste
Bangîn

Bangîn (Hikmet Cemîl) hunermendekî kurd e.

Di dilê çiyayê Kurmênc de, gundê Mabata ku mîna morîkeke şîne li ser sînga Efrîna xweşik tê xuya kirin. Li wî cihê ku hunera xweristê û spehîbûna wê digihê asta herî bilind, dengê Bengîn bi zelalî bilind dibû. Weke pêwîstiyekê   ku xweristê reng dida xwe, xwe xweşiktir dikir.

Bi derxistina kasêta yekem (çi bêjim welat Kurdistan e) sala 1978an Bengîn cihê xwe di hunera kurdî de nîşan da. Herweha kasêta duyem (şoreş – 1979) û ya sêyem (Welato Kurdistan - 1982) taybetiya deng û muzîka wî bû sedema  vekirina deriyê dilê gel. Bengîn ev dilsozî bi êşa gelê xwe yê bindest û têkoşer re bi kasêta çarem (zinara Erebî – 1984) da çenspandin. Çiqasî ev dilsozî bûbe sedema koçberiya Bengîn û derbederiya wî jî, bîstûpênc (25) salin ku neçar bûye ji hundurê welat derketiye, lê tucarî welat ji hundurê wî derneketiye. Ev hevde (17) sale ku Bengîn tu kasêtên nû dernexistine, lewra (vegera Bengîn) piştî van salan bi stîleke nû wateyeke din distîne.

Helîm Yûsiv

Stranbêj
Hozan Dilgeş

Hozan Dilgeş (z. 1952 - m. 11 adar 2017) hunermendekî kurd bû ku di sala 1952an de ji malbateke êzidî li gundê Fisqîna Nisêbînê (parêzgeha Merdînê) hatiye dinê.  Di 11ê adara 2017an de çû ber dilovaniya Xwedê.

Kasetên wî

Kaseta yekê
Kaseta xwe a yekê di sala 1978an de çêkir. Di vê kaseta xweda rewşa bindestiya gelê Kurdistan tîne ziman û dibêje: "ma qey bindestî para meye."

Kaseta duyan
Kaseta xwe a duyan di sala 1979an de derdixe. Di vê kaseta xwe de banga şer li dijî bindestiyê dike û dibêje “here şoreşê here kurê min / li te helal be şîrê berê min.”

Kaseta siyan
Kaseta xwe ya siyan di sala 1980 de çêdike û di vir de bala gel dikşîne ser Kurdistana Rojhilat ku di bindestê Xumeynî de dinale û dibêje: “xum xum xumeynî, tu xwîna kurda dimijî.”

Kaseta çaran
Di kaseta xwe a çaran de ku sala 1981ê de derxistiye, terora cuntaya 12 Elunê li Kurdistana Bakur şermezar dike û banga xwe bi agirê Newrozê dike “Newroze Newroze cejna kurdane / Brano cejna we pîroz be.”Hozan Dilgeş şerê Gelê kurd li dijî zordestiyê wek doza Proleterya li dijî Kapîtalîzmê dinirxîne.

Kaseta pêncan
Di kaseta xwe a pençan de (1983) banga Karkeran dike: “Ey Karker û Proleter tu dixebitî şev û roj / dunya li pişta teye tu çima birçiye lo şev û roj.” Bi destpêkirina şerê çekdarî li kurdistana Bakur bandora xwe dide ser hunera Dilgeş jî .

Kasetên wî yên şeşan û heftan û heştan
Dilgeş kaseta xwe a şeşan heftan û heştan (1986-1990) bi alîkariya HUNERKOM çêdike û dîsa banga xebatê dike û bîranîna şehîdan tîne ziman.

Li Merdînê li Bagokê 
Xwîn herîkê wekê cokê 
şer devam kir şev û rokê 
bijî şerê me li Bagokê.

Her wuha hozan Dilgeş di helbestên xwe da bala Gel dikşîne ser îdeolojî û Felsefeya nuh ku Gelê kurd tide dimeşe û li ser seokê netewî wuha dibêje: “Serokê gelemperî / Xweş rêzan û rêberî / qehremanê Kurdistan tu çira find û fenerî.” Di vê Kaseta xweyî nuh de Hozan Dilgeş dîsa bîranîna şehîdan û buyerên dawî tîne ziman. Em dêbêjin her bijî Hozan Dilgeş em hevîdarin û em dizanên Dilgeş bi helbestên xwe û bi xebata xwe dilê gelê me da cî girtiye.

Çavkanî

Girêdanên derve
 2017

Hunermend