nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
1ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
 1498 – Krîstofor Kolumbus bû kaşifê ewropayî yê yekem ku li Venezuêlaya îroyîn geriya.
 1834 – Sîstema koledariyê li împeratoriya Brîtanyayê hatiye rakirin.
 1876 – Colorado weke dewleta 38em tevlî DYA'yê bû.
 1914 – Şerê cîhanê yê yekem; Almanyayê li dijî Rûsyayê îlana şer kir.
 1960 – Benînê ji Fransayê serxwebûna xwe îlan kir.
 1960 – Îslamabad weke paytexta Pakistana federal hatiye îlankirin.
 2016- Şervanên QSD bajarê Minbicê ji destê çeteyên DAIŞê rizgar kirin

Jidayikbûn 
 1924 – Georges Charpak, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1945 – Douglas D. Osheroff, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1957 – Sirri Sakik, siyasetmedarê kurd

Mirin 

 2004 – Philip Hauge Abelson, fizîknas û kîmyagerê amerîkî

(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
7ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
1975 – Charlize Theron, lîstikvan û fîlmçêkereke amerîkî, bi eslê xwe ji Afrîkaya Başûr e.

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
2ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
 1738 – Uejima Onitsura , helbestvanê haikû yê Japon
1922 – Alexander Graham Bell, dahênerê telefonê

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
3ê tebaxê

Bûyer 
Şengal ji aliyê DAÎŞ ve hat dagirkirin. Komkujiyek mezin pêkhat.

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
4ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
 1875 – Hans Christian Andersen, nivîskarê danîmarkî (jdb. 1805)
 1886 – Samuel J. Tilden, siyasetmendê amerîkan (jdb. 1814)
 2013 – Şêrko Bêkes, helbestbêj û şaîrê gewre yê kurd, li jiyê 73 saliyê (jdb. 1940)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
6ê tebaxê

Bûyer 
 1661 – Di navbera Portûgal û Komara Holendayê de Peymana Haeguyê hate îmzekirin.
 1806 – Împeratoriya Romê ya Pîroz hilweşiya.
 1824 – Simón Bolívar di şerê Junínê de spanî mexlûb kirin.
 1825 – Bolîvya, serxwebûna xwe ya ji Spanyayê ragihand.
 1914 – Şerê Cîhanê yê Yekem: Serbistan ji Almanyayê re, Awistriya jî ji Rûsyayê re şer îlan kir.
 1924 – Peymana Lozanê kete meriyetê.
 1945 – Di Şerê cîhanî yê duyem de Amerîka ji bajarê Hîroşîmayê yê Japonê re bombeya atomê avêt. 70.000 kes di wê bîskê de û bi deh hezaran kes jî di nav çend salan de ji ber radyasyonê mirin. Piştî çend salan kanserên ku ji ber radyoaktîvîteyê derketin jî tê de, hejmara miriyan derket yaserî 200 hezarê.
 1960 – Şoreşa Kûbayê: Wek cewaba ambargoya DYAyê, hemû milkên amerîkî û ecnebiyan hatin millîkirin.
 1962 – Jamaîka serxwebûna xwe ragihand.
 1997 – Balafira rêwiyan ê di şekla Boeing 747 de yê koreyiyan wextê ku peya dibû balafirgeha Gaumê kete erdê. 228 kes mirin.

Jidayikbûn 
 1970 – Alan Cox, lîstikvanê îngilîz

Mirin 
 1969 – Theodor Adorno, fîlozof, sosyolog û bestekarê swîsreyî 
 1973 – Fulgencio Batista,  leşker û dîktatorê kûbayî

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
5ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
 1960 – Burkîna Faso serbixwe bû.

Jidayikbûn 

 1932 – Ja'Net DuBois, lîstikvan û stranbêja amerîkî 
 1968 – Marine Le Pen, parêzer û siyasetmedara fransî

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
9ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
 1929 – Abdi İpekçi, rojnamevanê tirk

Mirin 
 1969 – Cecil Powell, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
11ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
1897 – Enid Blyton, nivîskarekî îngilîz.

1965  –Viola Davis,) lîstikvan û hilberînereke amerîkî

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
8ê tebaxê

Bûyer 
 1220 – Swêd di Şerê Lihulayê de ji qebîleyên estonan re mexlûb bû.
 1885 – Zêdetirî 1.5 mîlyon kes li bajara New Yorkê beşdarî cenazeya serokê Amerîkayê Ulysses S. Grantê bûn.
 1908 – Wilbur Wright, li herêma Le Mans yê Fransayê di pîsta pêşbaziyê de firrîna xwe ya yekem pêk anî.
 1925 – Li Amerîkayê, kongreya yekem ya Ku Klux Klanê hatiye kirin. Komeleyekî nijadperestan yê veşartî ye, li dijî reşikên li Amerîkayê ava bûye.
 1929 – Yek ji keştiyên hewayê yên Zeplînan ya bi navê LZ 127 Graf Zeppelin ji bo tûra dinyayê bi hewa ket.
 1945 – Şerê Cîhanê yê Duyem: Yekîtiya Sovyetan ji Japonyayê re şer îlan kir.
 1949 – Encumena Ewropayê civîna xwe ya pêşîn li Strasbourg li dar xist.
 1949 – Bûtan serxwebûna xwe îlan kir.
 1963 – DYA, Brîtanya, û Yekîtiya Sovyetan peymana li ser rawestandina cerribandinên sîlehên nukleerî li Kremlînê îmze kirin.
 1990 – Iraq, Kuweytê îşgal kir.

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
 1879 – Emiliano Zapata, general û siyasetmedarê meksîkî
 1884 – Sara Teasdale, helbestvana amerîkî
 1901 – Ernest Lawrence, fizîknasekî amerîkî, xwediyê Xelata Nobelê
 1902 – Paul Dirac, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê (m. 1984)
 1943 – Dengir Mir Mehmet Fırat, siyasetmedarê kurd
 1947  –  Ben Sombogaart, derhênerê  holendî 
 1952 – Jostein Gaarder, nivîskarê norwêcî
 1960 – Mustafa Balbay, rojnamevan û siyasetmedarê tirk
 1979 – Emiliano Zapata, şoreşgerê meksîkî 
 1981 – Roger Federer, lîstikvanê tenîsê yê swîsrî

Mirin 
 117 – Trajan, împaratorê Împeratoriya Romê
 2009 – Aramê Dîkran, hunermendê zimanê kurdî

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
12ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan 
 1960 – Girtina rêberên kurd endamên partiya yekemîn.

Cîhan 
 1877 – Stêrnasê amerîkî Asaph Hall, heyva gerstêrka Behramê Deimosê keşf kir.
 1914 – Şerê Cîhanî yê Yekem: Keyaniya Yekbûyî ji Awistirya - Mecaristanê re şer îlan kir.
 1927 – Li Bolîvyayê 80 hezar kes li ber hikûmetê serî hildan.
 1953 – Yekîtiya Sovyetan li Qazaxistanê cerribandina bombeya atomî kir.
 1954 – Leşkerên NY'yê ji Koreyê dest bi vekişandinê kirin.
 1964 – Afrîkaya Başûr ji ber polîtîkayên xwe yên nijadperest ya li welat, ji lîstikên olîmpiyadê hatiye qedexekirin.
 1981 – IBM (Şerîkeya Navneteweyî ya Makîneyên Karweriyê) kompûtera xwe ya kesanî a pêşîn pêşkêşê piyaseyê kir.
 1992 – Kanada, Meksîk û DYA diyar kirin ku hevdîtinên xwe yên ji bo îmzekirina Peymana NAFTA'yê ya pêşîn temam kirine.
 2005 – Wezîrê Karên Derve yê Srî Lankayê Lakshman Kadirgamar, ji alî nîşanbazek ve hatiye kuştin.

Jidayikbûn 
 1866 – Jacinto Benavente, dramatîker û rojnamevanê spanî
 1915 – Charles Hard Townes, fîzîknasê amerîkî, xwediyê Xelata Nobelê
 1887 – Erwin Schrödinger, fizîknasê awistriyayî, xwediyê Xelata Nobelê

Mirin 
 BZ 30 – Kleopatra VII., keybanûya dawîn a Misira Antîk
 1750 – Johann Sebastian Bach, bestekarê alman
 1794 – Maximilien Robespierre, siyasetmedar û dadnasê fransî
 1827 – William Blake, helbestvanê înglîz
 1955 – Thomas Mann, nivîskarê alman, xwediyê Xelata Nobelê
 1982 – Henry Fonda, lîstikvanê amerîkî
 1989 – William Shockley, fîzîknasê amerîkî
 1999 – Can Yücel, helbestvan û nivîskarê tirk
 2004 – Francis Crick, biyolog û fizîknasek brîtanî

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
14ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
 1867 – John Galsworthy, nivîskarê Brîtanî xwediyê Xelata Nobelê

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
16ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan 

 1946 – Partiya Dêmokrata Kurdistanê (Kurdistana Başûr) hatiye damezrandin li Mehabadê, rojhilata Kurdistanê.

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
1980 – Elita Löfblad, modela swêdî

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
13ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
17ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
 1930 – Ted Hughes, helbestvan û nivîskarê îngilîz.

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
18ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
19ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
20ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan 
 1920 – Bajarê Qamişlo bi destê Frensan hatiye avakirin.

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
1955 - Bêhûd, helbestvanê kurd

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
21ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan 
 2004 Komeleya Nivîskarên Kurd Kürt Pen a ku li Amedê hatiye avakarin, kongreya xwe ya yekemîn li Amedê, li hêwana şanoyê ya Şaredariya Mezin a Amedê li dar xist.

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
 1895 – Kamûran Elî Bedirxan ji dayik bû.

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
22ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
23ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

 1978 - Kobe Bryant basketbolvanekî amerîkî, li Fîladelfiya ji dayik bû. (m. 2020)

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
25ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
 1758 – Şerê Heft Salan: Keyê Prûsyayê Friedrichê mezin, artêşa rûsan mexlûb kir.
 1825 – Ûrûguay serxwebûna xwe ya ji Brezîlê îlan kir.
 1830 – Şoreşa Belçîkayê dest pê kir.
 1933 – Îtalya û Yekîtiya Sovyetan peymana êrîşnekirinê îmze kirin.
 1933 – Li herêma Sichuan a Çînê erdhejek çêbû. Di vê erdhejê de 9 hezar kes mirin.
 1940 – Balafirên herbê yên almanan dest bi bombebarankirina bajarê Londonê kirin.
 1944 – Paytexta Fransaye Parîs, ji îşgala almanan xilas 
 1980 – Zîmbabwe beşdarî Neteweyên Yekbûyî bû.
 1991 – Belarûs serxwebûna xwe ya ji Yekîtiya Sovyetan îlan kir.
 1991 – Linus Torvalds (çêkera Linuxê) ragihand ku ew, sîstemekî xebitandinê yê nû çêdikin û her kesê ku eleqedarê vê ye dikarin alî wan bikin.

Jidayikbûn 
1836 – Bret Harte, nivîskarê amerîkî
1928 – Herbert Kroemer, fîzîknas û endezyarê alman, xwediyê Xelata Nobelê
1984 –Anya Monzikova , lîstikvan û modeleke rûs-amerîkî

Mirin 
 1776 – David Hume, fîlozof, dîroknas û aborînasekî skotlendî
 1819 – James Watt, dahêner û endazyarê skotlendî
 1867 – Michael Faraday, kîmyager û fizîkzanê înglîz
 1900 – Friedrich Wilhelm Nietzsche, helbestvan û fîlozofê alman
 1908 – Henri Becquerel, fizîknasê fransî, xwediyê Xelata Nobelê
 1976 – Eyvind Johnson, nivîskarê swêdî, xwediyê Xelata Nobelê
 2012 – Neil Armstrong, pîlot, endezyar û esmangerê amerîkî

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
24ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
 1932 – Ordîxanê Celîl, zimannasê kurd

Mirin 
 1943 – Simone Weil, fîlozof û aktîvîstê fransî

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
26ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
27ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
 1770 - Georg Wilhelm Friedrich Hegel, fîlozofê alman (mirin: 1831)
 1874 - Carl Bosch, kîmyagerek elman û xwediyê Xelata Nobelê ya Kîmyayê (mirin; 1940)
 1908 - Lyndon B. Johnson, fermandar û siyasetmedarê amerîkî, serokê 36emîn ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (mirin: 1973)
 1915  - Norman Foster Ramsey, Jr., fîzîknasek amerîkî, xwediyê Xelata Nobelê
 1929 - Yaser Erefat, siyasetmedarê filistînî
 1929 - Ira Levin, nivîskarekê Emerikî (ö. 2007)
 1932 - Antonia Fraser, nivîskarekî Inglîz
 1946: Astrofîzîknas John C. Mather li Roanoke (Virginia) ji dayik bû.
 1946 – John C. Mather, astrofîzîknasê amerîkî, xwediyê Xelata Nobelê
 1947 - Halil Berktay, dîroknasekî Tirk
 1988 -  Alexa PenaVega, lîstikvan û stranbêja amerîkî

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
28ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
29ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
 1780 – Jean Auguste Dominique Ingres, helbestvanê fransî (m. 1867)
 1704 – John Locke, fîlozofê înglîz (m. 1704)

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
30ê tebaxê

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 

 1980 – Angel Coulby, lîstikvana îngilîz 
 1972 – Cameron Diaz, lîstikvana amerîkî

Mirin 
 1940 – Joseph John Thomson, fîzîknasê Brîtanî xwediyê Xelata Nobelê

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
31ê tebaxê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
1ê îlonê

Bûyer

Kurdistan 
 2004 – Kovara W ya wêjeyî, çandî û hunerî, ji aliyê 11 nivîskarên kurd ve li Amedê dest bi weşana xwe kir.

Cîhan 
 1939 – Almanya ya faşîst bi êrîşê hemberê Polonyayê Şerê Cîhanê yê Duyemîn da dest pê kirin.
Îro 1ê îlonê Roja Aştiyê ya Cîhanê ye. Welatên pakta Warşova û Yekîtiya Sovyetan ji ber naziyan di 1ê îlonê de şerê cîhanê yê herî bi xwîn dan destpêkirin 1ê îlonê wek roja aştiyê ya cîhanê ragihandin.

Di sala 1920an de Fransiyan dewleta Libnanê ya paytexta wê Beyrûte ava kirin.

Di sala 1923an di encama erdhejê de li bajarên Japonya Tokyo û Yokohama 300 hezar kesî jiyana xwe ji dest dan.

Di sala 1983an dema şerê sar de Balafirek rêwiyan ya Rêhewayên Koreyê, dema  ku kete qada hewayî yê Sovyetê ji aliyê jetên rûsan ve hatiye xistin. Di encamê de 269 rêwiyên tê de jiyana xwe ji dest dan.

Di sala 1991an de Ozbekîstanê serxwebûna xwe a ji Yekîtiya Sovyetan ragihand.

Jidayikbûn 
 1949 – Zoro Metînî, wênesaz û peykertraşê kurd
 1996  –  Zendaya, lîstikvan, stranbêj û dansera amerîkî

Mirin 
 1557 – Jacques Cartier, deryavan û kaşifê fransî
 1970 – François Mauriac, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê.

Cejn û salveger 
 Roja Aştiya Cîhanê ye.

Roj
2ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
 Di roja 8. gulanê 1945 Şerê cîhanî yê duhem li Ewropa xilas bû.
 Di roja 2. îlonê 1945 Şerê cîhanî yê duhem li Asya jî xilas bû.

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
 1991 – Alfonso García Robles, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê
 1997 – Viktor Frankl, neurolog û psîkyatrîstê awistriyayî

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
3ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
1964 – Amber Lynn , pornostêrka amerîkan

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
4ê îlonê

Bûyer

Kurdistan 
 1993 – Parlementerê Partiya Demokrasiyê (DEP)ê Mehmet Sincar li Êlihê hatiye kuştin.

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 

 1974 – Carmit Bachar , dansvan, model, lîstikvan ,showgirl -a amerîkî û endama The Pussycat Dolls 
 1975 – Sevim Dağdelen ,  ramyarekî alman ê Partiya çepgir ku bi eslê xwe kurd e.

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
5ê îlonê

Bûyer

Kurdistan 
1937 – Serokê Serhildana Dêrsimê Seyîd Riza hatiye girtin

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
1848 – Balduin Groller, rojnamevan, nivîskar û karkervanêkî werzişê bi eslê awistiryayî

1946 – Freddie Mercury ,hunermendê muzîka pop, bestekar û stranannivîsê ku li Zanzîbarê ji dayik bûye.

Mirin 
 1975 – Thomas Bois, kurdnas û mîsyonerê  fransî

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
6ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
 2007 – Luciano Pavarotti, tenorê îtalî û hunermendê operayê.

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
7ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
1982 – Kemal Pîr di rojiya mirinê de şehîd ket.

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
8ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
 1636 – Zanîngeha pêşî ya amerîkî ya bi navê Harvard hatiye damezrandin.

Jidayikbûn 
 1157 – Richard I, keyê Îngilistanê yê dema xaçperestan
 1830 – Frédéric Mistral, helbestvan û nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
 1982 – Karzan Qadir, lîstikvan, derhêner û fîlmnamenivîsê kurd

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
9ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
 1869 – Evdila Cewdet, bijîşk, helbestvan û siyasetmedarê kurd

Mirin 
 1984 – Yilmaz Guney, derhêner û lîstikvanê kurd

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
10ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
11ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
 2001 – DYA: Êrîşên 11ê Îlonê li New York û Waşingtonê

Jidayikbûn 
1821 –  Fortuné du Boisgobey, nivîskarê fransayî
1895 – Ustad Îlahî, fîlozof û îcatkarê tembûra modern ê kurd

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
12ê îlonê

Bûyer

Kurdistan 
 1924 – Serhildana Nastûriyan ya li Hekarî
 1980 – Darbe li Kurdistana bakur û Tirkiyê
 1982 – Ji kadroyên sazûmankarên Partiya Karkerên Kurdistanê Mehmet Hayrî Durmuş di rojiya mirinê de şehîd ket. Hayri Durmuş û hevalên xwe li dijî politika û pêkanînên derveyê mirovahiyê biryar girtin ku dest bi rojiya mirinê bikin, her wiha di 14ê tîrmeha 1982an de çalakiya rojiya mirinê destpê kir. Di roja 60 an ya Berxwedanê de Hayrî Durmûş jiyana xwe ji dest da.

Cîhan 
 1980 – Darbe li Tirkiyê

Jidayikbûn 
 1967 – Jason Statham, aktorê îngilîz

Mirin 
 1981 – Eugenio Montale, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
 2009 – Norman Ernest Borlaug, zanistê xwediyê Xelata Nobelê

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
13ê îlonê

Bûyer

Kurdistan 
 1927 – Serhildana Agiriyê ya duyem dest pê kir.

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
1813  –  Auguste Maquet, nivîskar û libretîstê fransayî

Mirin 
 531 – Kavad I, Şahanşahê Sasaniyan ê Îranê
 1982 – Mehmet Xeyrî Durmuş di rojiya mirinê de şehîd ket.

Roj
14ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
15ê îlonê

Bûyer

Kurdistan 
 1982 –Ji kadroyên pêşeng ên PKKê Akif Yilmaz di di rojiya mirinê ya 14ê tîrmehê de destpêkiribû li zîndana Amedê şehîd bû
Di 15ê îlona sala 2014an de çeteyên DAIŞê bi piştgiriya Dewleta tirk êrişên dijwar li ser bajarê Kobanê dan destpêkirin.

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Di sala 1812an de Artêşa Fransayê di pêşengtiya împerator Napoleon Bonaparte li Moskowê gihîştin Kremlînê.

Di sala 1821an de  Guatemala, El Salvador, Hondûras, Nîkaragua û Kosta Rîka serxwebûnên xwe a ji Spanyayê ragihandin.

Di sala 1916 dan de tanka yekemîn ji aliyê yekîneyên Îngîlîz ve di dema şerê cîhanê yê yekem li herêma Fransa Somme hatiye bikaranîn.

Di sala 1930an de Nazî li Almanya piştî sosyalîstan bûn duyem partiya mezin.

Di sala 1944an de Hêzên hewayî yê Keyaniya Yekbûyî di Şerê Cîhanî yê Duyem de 185 balafirên Almanya xistin xwarê.

Di sala 1982an de Îsraêl Bêrûtê dagir kir.

Di sala 2000 î de lîderê rêxistina azadî û welatê Baskê ETA Ignacio Gracia Arregui li Fransayê hatiye girtin.

Jidayikbûn 
 1796  – Hermann Adam von Kamp, mamoste, warnas û nivîskarê alman
 1857 – William Howard Taft, serokdewletê 27em ê DYA'yê
 1954 – Hrant Dink, rojnamevanê ermenî

Mirin 
 1974 – Róbert Bak, psîkoanalîstê mecar

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
16ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
 1944 – Mehmûd Baksî, nivîskarê kurd

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
17ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
1982 – Elî Çîçek di rojiya mirinê de şehîd ket.

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
18ê îlonê

Bûyer

Kurdistan 
Di 18ê îlona sala 1988an de Dewleta tirk a dagirker ragihand ku ew ê tirkî fêrî kurdên ku ji ber zilma saddam reviyane û hatine tirkiyê bikin.

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Di sala 1851an de Rojnameya amerîkî The New York Times dest bi weşanê kir.

Di sala 1906an de li Hong Kong a Çînê bahozek tevî tsunamiyekê rû da û di encamê de 10 hezar kesî jiyana xwe ji dest da.

Di sala 1932an de li Tirkiyê ezan bi tirkî dan xwendin. Ev ek heta sala 1950î dewam kir.

Di sala 1934an de Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst beşdarî Komeleya Milletan bû.

Di sala 1960an de Fidel Castro wek serokê heyeta Kûbayê a Neteweyên Yekbûyî gihîşt New Yorkê.

Di sala 1981an  de li Fransayê cezayê îdamê hatiye rakirin.

Di sala 2000î de hikûmeta Îsraîlê ragihand ku ew hevdîtinên aştiyê yên li gel Fîlîstînê radiwestînin.

Jidayikbûn 

 1940 – Abbas El Fassi , siyasetmedar, dîplomat û parêzerê marokanî
 1942 – Wolfgang Schäuble , siyasetmedarê alman 
 1960 – Wolfgang Bahro , lîstikvan, kabaretîst û dûblajvanê alman
 1971 – Anna Netrebko , operabêja rûs
 1979 – Alison Lohman, lîstikvana amerîkan
 1985 – Megan Joy Knudsen , stranbêj û lîstikvana amerîkan 
 1987 – Mirad Gundikî , nivîskarê kurd

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
19ê îlonê

Bûyer

Kurdistan 
19 îlona sala 2016an de Desteya Rêxistinî ya Meclîsa Damezrêner a Sîstema Federaliya Demokratîk a  Bakurê Sûriyê dest bi Projeya 'Ez li virim' a serjimariyê kir.

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Di 19ê îlona sala 1893an de bû welatê yekemîn ku jinan mafê dendayînê bidest xistin.

Di 19ê îlona 1908an de li Stenbolê cemiyeta Kurd Teavun û Terakkî hat damezrandin. Berpirsyarê Giştî Seyît Abdulkadîr, berprisyarê çapemeniyê jî Pîremerd ê ji Silêmaniyeyê bû.

Di sala 1935an de li Elmanyayê di sektora gelemperî de karkirina Cihûyan hatiye qedexekirin.

Di sala 1941an de Şerê cîhanî yê duyem de Hêzên Elman bajarê Kîevê dagir kirin.

Di sala 1985an de li paytexta Meksîka Meksîko erdhejek çêbû. Di erdhejê de zêderitîrî 35 hezar kesî jiyana xwe ji dest dan.

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

Mirin 
 1989 – Cemîlê Horo, dengbêjê kurd

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
21ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Di sala 1858an de Împeratoriya Babûr a Moxol a Hindistanê hilweşiya.

Di sala 1938an de di kanal BBCê de yekem car bernameya nûçeyan hatiye weşandin.

Di sala 1964an de Komara Maltayê serxwebûna xwe ya ji Keyaniya Yekbûyî -Împeratoriya Brîtanî ragihandin.

Jidayikbûn 
1980 – Autumn Reeser, lîstikvana amerîkan

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
22ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 

 1977 – Ali Sunal, lîstikvanê tirk
 1987 – Tom Felton, lîstikvan û stranbêjê brîtanî

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
20ê îlonê

Bûyer

Kurdistan 
Di 20ê îlona 1992an de nivîskar, rojnamevan û rewşenbîrê mezin ê Kurd Musa Anter li Amedê ji aliyê JÎTEMê ve hat qetilkirin.

Di 20ê îlona 1947an de dîroknasê Kurd Husên Husnî Mukriyanî li Bexdayê jiyana xwe ji dest da. Mukriyanî di heman demê de kesê yekem e çapxane aniye Başûrê Kurdistanê ye.

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

 622 – Muhemmed û Ebûbekir hîcretê Medîneyê kirin.
 1187 – hêzên di bin fermandariya Selahedînê Eyûbî de dest bi dorpêçkirina Orşelîmê kirin.
 1928 – li  Îtalyayê "Desteya Faşîst a Bilind" bû dezgeha herî bilind ê qanûn çêkirinê.
 1974 – li Hondûrasê di encama bablîsokekê de 10 hezar kes mirin.
 1977 – Viyetnam ji bo Neteweyên Yekbûyî hat qebulkirin.

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

 1948 – George R. R. Martin, nivîskarekî amerîkî li Bayonne, Nû Jersey, DYA de ji dayik bû.

Mirin 
 1992 – Musa Anter, nivîskar û rojnamevanê kurd
 1913 – Paul Erdős, matematîknasê mecar

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
23ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
 1915 – Clifford Shull, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
24ê îlonê

Bûyer

Kurdistan 
 1996 – Tevkûjiya li zîndana Amedê (1996)

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
 1852 – Joseph Martin, siyasetmedarê kanadayî
 1858 – Carl Pulfrich, fizîknas û optîkvanê alman
 1902 – Hans Petersson, matematîkvanê alman
 1931 – Haidi Streletz, siyasetmedara alman
 1942 – Gerhard Rübenkönig, siyasetmedarê alman
 1944 – Diana Körner, lîstikvana alman
 1947 – Peter Götz, siyasetmedarê alman

Mirin 
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
25ê îlonê

Bûyer

Kurdistan 
 2017 - Giştpirsiya Serxwebûna Başûrê Kurdistanê, 2017.

Cîhan 
 1981 – Belîze tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.

Jidayikbûn 
 1599 – Francesco Borromini, avahîsazê swîsrî-îtalyan (m. 1667)
 1644 – Ole Rømer, stêrnasê danîmarkî (m. 1710)
 1683 – Jean-Philippe Rameau, bestekarê fransî (m. 1764)
 1694 – Henry Pelham, serokwezîrê Keyaniya Yekbûyî (m. 1754)
 1816 – Georg August Rudolph, siyasetmedarê alman (m. 1893)
1821 – Fortuné du Boisgobey, nivîskarê fransayî

Mirin 
 1536 – Johannes Secundus, helbestvanê holandî (jdb. 1511)
 1777 – Johann Heinrich Lambert, zanyarê alman (jdb. 1728)
 1918 – Mikhail Alekseev, generalê rûs (jdb. 1857)
 1970 – Erich Maria Remarque, nivîskarê alman (jdb. 1898)
 2003 – Edward Said, nivîskar û teorîsyenê wêjeyê
 2011 – Wangari Maathai, zanista xwediya Xelata Nobelê

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
26ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 
1985 – Talulah Riley lîstikvana brîtanî

Mirin 
 2008 – Paul Newman, lîstikvan û derhênerê amerîkan (jdb. 1925)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
27ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Jidayikbûn 

 1985 – Nicole Sienna , lîstikvan û fîlmçêkera amerîkî
 1986 – Natasha Thomas, stranbêj,strannivîs û modela berê ya danîmarkî

Mirin 
 1882 – Amadeo Preziosi, wênesazê maltî

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
28ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
 B.Z. 48 – Pompeyê Mezin piştî ku giha Misirê hatiye kuştin.
 1538 – Li Prevezaya Yewnanistanê di navbera Osmaniyan û hevpeymanên xiristiyan de şerê li ser behrê qewimî. Di encamê de Venedîkî û hevalbendên wan têk çûn.
 1867 – DYA'yê giravên Midwayê kirin bin desthiltiya xwe de.
 1918 – Şerê cîhanî yê yekem: Hevalbendên Şerê cîhanî yê yekem di şerê li nêzîkê Flandersê zora Almanyayê birin.
 1939 – Şerê cîhanî yê duyem: Almanyaya Nazî û Yekîtiya Sovyetan li ser dabeşkirina Polonyayê li hev kirin.
 1944 – Şerê cîhanî yê duyem: Arteşa Yekîtiya Sovyetan kampa li Klooga ya Estonyayê ji destê naziyan rizgar kir.
 1960 – Malî û Senegal tevlî Neteweyên Yekbûyî bûn.
 1994 – Vapûra bi navê MS Estonia di Deryaya Baltikê de noqav bû. Di encamê de 852 kes xeniqîn.
 1995 – Serokwezîrê Îsraîlê Îzhak Rabîn û Yaser Erefat li ser dayîna rêveberiya Urduna Rojavayê ya bo Filîstinê li hev kirin.

Jidayikbûn 
1990 – Kirsten Prout , lîstikvana kanadayî

Mirin 
 1895 – Louis Pasteur, kîmyagerê fransî (jdb. 1822)
 1966 – André Breton, helbestvanê fransî (jdb. 1896)

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
30ê îlonê

Bûyer

Kurdistan 
 1932 – Celadet Elî Bedirxan di hejmara nehem a kovara Hawarê de, ala kurdî wisa dida naskirin: Ala kurdan, ji jor ber bi jêr ve, ser hev, sor, sipî û kesk e, di nava wê de roj diçirise.

Cîhan 
 1941 – Şerê cîhanê yê duyem: Artêşa naziyan li geliyê Babîn Yar a li bajarê Kîevê, di encama du rojan de 33.771 cihû qetilkirin.
 1947 – Dewletên Pakistan û Yemen tevlî Neteweyên Yekbûyî bûn.
 1961 – Madagaskar, kete bin rêveberiya Fransayê de.
 2005 – Ji ber ku di rojnameya danîmarkî ya bi navê Jyllands-Posten de karîkaturên Muhemmed de derketin, li tevahiya cîhanê bawermendên misilman nerazîbûna xwe nîşan dan.
 2006 – Muzîkvan û bestekarê kurd ê navdar Elî Ekber Moradî li San Franciscoyê konsera bi navê Voices of Kurdistan (Dengê Kurdistanê) da.
 2009 – Li girava Sumatra ya Endonezyayê erdhejeke bi mezinahiya 7,6 Mw çêbû. Di encamê de 1.115 kesan jiyana xwe ji dest da.

Jidayikbûn 
 1207 – Celaledînê Rûmî, mitesewifê îslamê
 1870 – Jean Baptiste Perrin, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1928 – Élie Wiesel, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê

Mirin 
 1990 – Patrick White, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
29ê îlonê

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
 B.z. 522 – Serhildana Gomadayê medî ji aliyê Daryûsê Mezin ve hatiye şikandin. Bi têkçûna Gomada re, Daryûs dest bi kuştina magiyan kir.
 1911 – Îtalyayê li dijî dewleta Osmanî şer da destpêkirin.
 1923 – Filîstîn kete bin rêveberiya Brîtanî de.
 1938 – Peymana Munîhê: Dewletên Fransa, Îtalya û Keyaniya Yekbûyî destûr dane Almanyayê ku herêma Sudet a Çekoslovakyayê dagir bike. 
 1941 – Şerê cîhanî yê duyem: Artêşa naziyan li geliyê Babîn Yar a li bajarê Kîevê dest bi kuştina cihûyan kir. Di du rojan de 33.771 cihû hatin kuştin.
 1971 – Dewleta Omanê tevlî Yekîtiya ereban bû.

Jidayikbûn 
 1936 – Silvio Berlusconi, siyasetmend û karsazê îtalî
 1943 – Lech Wałęsa, siyasetmendê polon
 1981 – Sîpan Xelat, gerîlayê PKKê

Mirin 
 1902 – Émile Zola, nivîskarê fransî
 1925 – Léon Bourgeois, dadnasê fransî
 2009 – Evdilmelîk Firat, siyasetmendê kurd

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
25ê kanûna pêşîn

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
 800 – Şahiya taclixwekirinê ya Karlê Mezin a ji bo keyîtiya Împeratoriya Romê ya Pîroz pêk hat.
 1599 – Bajarê Brezîlê yê bi navê Natal hatiye avakirin.
 1932 – Li Ganzuya Çînê erdhejeke bi mezinahiya 7,6 a li gorî pîvana Richter çêbû.
 1941 – Şerê cîhanê yê duyem; Hêzên japon Hong Kong dagir kirin.
 1952 – Dadgehkirina Seîdê Kurdî destpê kir.
 1977 – Li bajarê Qahîreyê serokwezîrê Îsraêlê Menaxem Begîn û serokdewletê Misirê Enwer Sedat civiyan.
 1991 – Mîxaîl Gorbaçov, ji serokdewletiya Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst îstifa kir. Herwiha referandûma li Ûkraynayê bi dawî bû. Li gorî vê Ûkrayna ji YKSSê veqetiya.

Jidayikbûn 
 1642 – Isaac Newton, zanyarê îngilîz (m. 1727)
 1906 – Ernst Ruska, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê (m. 1988)
 1918 – Enwer Sedat, serokkomarê berê yê Misirê (m. 1981)
 1970 – Issa Hassan, hunermendê kurd

Mirin 
 1635 – Samuel de Champlain, kaşîfê fransî (jdb. 1567)
 1925 – Karl Abraham, norolog û psîkoanalîstê alman (jdb. 1877)
 1973 – İsmet İnönü, serokkomarê duyem ê Tirkiyeyê (jdb. 1884)
 1977 – Charlie Chaplin, aktorê komediyê, derhêner û bestekarê navdar
 2012 – Şerafettin Elçi, siyasetmedarê kurd (jdb. 1938)

Cejn û salveger 
 Gaxend (cejna zayîna Îsa pêxember)

Roj
Dîxor

Dîxor () navçeyek bajarê Qersê ye.

Li gor serjimêra sala 1997 hejmara gelê navende 23.834 e. Gundê wê ê herî mezin Pazarcîx e. Hejmara gelê wî gundî 3.900 e. Du şaredarên Dîxorê hene, yek yê navendê Dîxor e û yek jî yê Pazarcîxê ye. Gundên aliye Dîxorê ber bi Deşta Îdîrê mêze dike ji boy wê yekê ew gundana germ in. Angorî gundê aliye zozana Pazarcîxê. Gelê Dîxorê ji kurd hene.

Gele Dîxorê piranî aboriya xwe bi sewal xwedîkirin û cotkariyê dikin. Hinek gundê dewe Avareş hene, ewna bax diçikin.

Çavkanî 

 Harita Umum Müdürlügü 1:800,000 (1934).
 "Köylerimizin adlari" (1928).
1ê çiriya pêşîn

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
 331 b.z.  – Îskenderê Mezin di Şerê Gaugamelayê de Daryûs III têk bir.
 1880 – Yekemîn karxaneya lembeya ceryanê ji aliyê Thomas Edison ve hate vekirin.
 1896 – Kamyona yekem a bi navê „Phönix“ li bajarê Stuttgartê ji aliyê fîrmaya Daimler Motor ve tê çêkirin.
 1949 – Komara Gel a Çînê ji aliyê Mao Zedong ve hate damezrandin.
 1958 – NASA kete cihê NACA de (nav hate guhertin).
 1960 – Nîjeryayê ji Keyaniya Yekbûyî serxwebûna xwe bidest xist.
 1961 – Beşa başûr a dewleta Kamerûnê ku di bin desthilatiya Brîtanya de bû tevlî Kamerûnê bû.
 1962 – Rojnameya Dicle-Fırat li Stembolê derket.
 1975 – Li Seyşelê hikûmeta navxweyî ya xweser hate avakirin.
 1978 – Dewleta Tûvalû ji Keyaniya Yekbûyî veqetiya û bû serbixwe.
 1979 – DYA birêvebirina Kanala Panamayê ji Panama re hêlişt.
 1985 – Îsraêlê navendên Rêxistina Rizgariya Filîstînê yên li Tûnisê bombe kir.
 1994 – Dewleta Palau ji Neteweyên Yekbûyî serxwebûna xwe bi dest xist.

Jidayikbûn 
 1507 – Giacomo Barozzi da Vignola, avahîsazê îtalyan
 1620 – Nicolaes Pieterszoon Berchem, wênesazê holendî
 1760 – William Thomas Beckford, nivîskar û siyasetmedarê îngilîz
 1842 – Charles Cros, helbestvan û dahênerê fransî
 1843 – Karl Nikolai Jensen Börgen, stêrnasê alman
 1852 – Heinrich Seeling, avahîsazê alman
 1863 – Georg Weidenbach, avahîsazê alman
 1879 – Marcus Behmer, hunermendê alman
 1890 – Eduard Fiedler, siyasetmedarê alman
 1904 – Hermann Ehlers, siyasetmedarê alman
 1910 – Max Vehar, siyasetmedarê alman
 1924 – Jimmy Carter, 39emîn serokdewletê DYA
 1925 – Benno Pludra, nivîskarê alman
 1925 – Finn Carling, nivîskarê norwêcî
 1935 – Edward Said, nivîskar û teorîsyenê wêjeyê
 1938 – Per Kirkeby, wênesazê danîmarkî
 1953 – Klaus Wowereit, siyasetmedarê alman
 1973 – Yasmine Lafitte , lîstikvan, model û pornostêrka berê ya fransî-marokanî 
 1976 – Ümit Karan, werzişvanê tirk

Mirin 
 1499 – Marsilio Ficino, fîlozofê îtalyan
 1574 – Marten Jacobszoon Heemskerk van Veen, wênesazê holandî
 1602 – Hernando de Cabezón, bestekarê spanî
 1708 – John Blow, bestekarê brîtanî
 1878 – Mindon Min, Keyê Burmayê
 1959 – Enrico de Nicola, serokê yekemîn ê komara Îtalya
 1967 – Jacob Picard, helbestvanê alman
 1976 – Fritz Winter, nîgarvanê alman
 2007 – Uwe Ronneburger, siyasetmedarê alman

Cejn û salveger 
 Roja serxwebûnê ya Kîprosê.
 Roja serxwebûnê ya Nîjeryaê.
 Roja serxwebûnê ya Tûvalûê.

Roj
2ê çiriya pêşîn

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
 1187 – Dorgirtina Orşelîmê ku ji 20ê îlonê bi serdariya Selahedînê Eyûbî destpêkiribû, bi dawî bû û Orşelîm kete destê hêzên misilmanan.
 1535 – Jacques Cartier, Montreal (Quebec) keşf kir.
 1789 – George Washington, serkomarê DYAyê guhartineka qanûna bingehîn a bi navê Rêzika Mafan ji bo pejirandinê ji dewletên xwe re şand.
 1870 – Roma bû paytexta Îtalyayê.
 1908 – Kurd Teavun ve Terakî Cemiyetî li Stenbolê hatiye damezrandin.
 1919 – Serokdewletê berê yê DYA, Woodrow Wilson felç bû.
 1925 – Ceribandina pêşî ya sîstema televizyona dixebite ji aliyê John Logie Baird ve pêk hat.
 1935 – Artêşa Îtalyayê kete Etiyopyayê.
 1944 – Şerê cîhanî yê duyem: Naziyan serhildana Warşovayê têk bir.
 1953 – Almanyaya Rojava ji aliyê NATO ve hatiye pejirandin.
 1957 – Bingeha zanîngeha ODTÜ hatiye danîn
 1958 – Gîneyê serxwebûna xwe îlan kir.
 1968 – Li Meksîka xwendekaran zanîngeh dagir kir û leşkeran têkilî bi zanîngehê kir. Di encamê de ji sedî bêhtir xwendekar mirin.
 1990 – Komara Demokratîk a Almanyayê bi dawî bû.

Jidayikbûn 
 1616 – Andreas Gryphius, helbestvanê alman
 1818 – Conrad Wilhelm Hase, avahîsazê alman
 1826 – Paul Emanuel Spieker, avahîsazê alman
 1861 – Friedrich Simon Archenhold, stêrnasê alman
 1869 – Mahatma Gandî, pêşeng û avakerê dewleta Hindistanê
 1871 – Cordell Hull, dadnas û siyasetmedarê amerîkî
 1896 – Jacques Duclos, siyasetmedarê fransî
 1904 – Graham Greene, nivîskarê îngilîz
 1905 – Enchi Fumiko, nivîskara japonî
 1927 – Gerhard Steffens, siyasetmedarê alman
 1932 – Masanobu Deme, rejîsorê japonî
 1936 – Lutz Zülicke, kîmyagerê alman
 1947 – Dieter Pfaff, lîstikvanê alman
 1978 – Ayumi Hamasaki, stranbêja japonî
1982 – Alan Simpson, lîstikvanê amerîkî
 1988 – Sascha Kotysch, gogbazê alman
 1989 – Janina Uhse, lîstikvana alman

Mirin 
 1853 – François Arago, fizîkvanê fransî
 1970 – Grethe Weiser, lîstikvana alman
 1973 – J. R. R. Tolkien, zimannas, helbestvan û nivîskarê brîtanî
 1974 – Nurul Amin, siyasetmedarê pakîstanî
 1984 – Harry Strom, siyasetmedarê kanadayî
 1985 – Alexander Möller, siyasetmedarê alman (SPD)
 1999 – Heinz Günther Konsalik, nivîskarê alman
 2004 – Roger-Edgar Gillet, nîgarvanê fransî
 2009 – Rolf Rüssmann, gogbazê alman

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
3ê çiriya pêşîn

Bûyer

Kurdistan 
 1994 – Keçika kurd a bi navê Çiğdem Özgül ji bo şermezarkirina îxaneta bavê xwe ya li dijî gelê wî, bi çeka bavê xwe yê cerdevan li meydana gund xwe dikuje.
 2008 – PKK êrîş bir ser qereqola Bêzelê. Li gorî agahiyên dewleta tirk di encamê de 17 leşker mirin û 20 brîndar bûn. Herwiha neh gerîlayan jiyana xwe ji dest da.

Cîhan 
 382 – Împerator Theodosius I bi Gotan re peymana aştiyê girê da û ew li Balkanê bi cih kirin.
 1793 – Li Fransayê bi biryara Dadgeha Şoreşê fîlozofa fransî Olympe de Gouges bi giyotînê hate kuştin.
 1932 – Dewleta Iraqê ji Brîtanya serxwebûna xwe bidest xist.
 1952 – Brîtanya yekem ceribandina xwe ya bombeya atomê pêk anî.
 1990 – Almanyaya Rojhilat û Almanyaya Rojava bûne yek.
 1994 – Death Valley ya li Kalîforniya dibe parka neteweyî.

Jidayikbûn 
 1889 – Carl von Ossietzky, pasîfîst, nivîskar û rojnamevanê alman
 1895 – Anna Freud, psîkoanalîsta keça Sigmund Freud
 1896 – Michael Balint, psîkoanalîstê mecar
 1895 – Sergey Yesenin, helbestvanê rûs
 1897 – Louis Aragon, nivîskarê fransî
 1981 – Zlatan Ibrahimović, futbolvanê swêdî

Mirin 
 1596 – Florent Chrestien, nivîskarê fransî
 1849 – Ernst von Feuchtersleben, bijîşk , helbestvan û ronakbîrê Awistriyayî
 1867 – Elias Howe, dahînerê amerîkî
 1896 – William Morris, nivîskar û helbestvanê îngilîz
 1929 – Gustav Stresemann, serokwezîrê împeratoriya almanî
 1987 – Jean Anouilh, nivîskarê fransî
 2017 – Celal Talebanî, siyasetmedarê kurd

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
4ê çiriya pêşîn

Bûyer

Kurdistan 
 1992 – Li Kurdistana Başûr şer di navbera PDK, YNK û PKK de pêk hat. 
 1992 – Parlamena Netewî ya Kurdistana Başûr, dewleta kurd a federe îlan kir.

Cîhan 
 610 – Herakliyo ji Afrîka giha Stenbolê; împeratorê Bîzansê têk bir û bû împerator.
 1582 – Papa Gregory XIII biryara bikaranîna Salnameya gregorî da. Lewma li Îtalya, Polonya , Portûgal û Spanya roja piştî 4ê çiriya pêşîn bû 15ê çiriya pêşîn.
 1824 – Meksîk bû komara federal.
 1830 – Belçîka bi veqetandina ji Holendayê serxwebûna xwe îlan kir.
 1853 – Împeratoriya Osmanî bi Rûsya re li Qirimê kete şer.
 1940 – Adolf Hitler û Benito Mussolini civiyan.
 1943 – Şerê cîhanê yê duyem: Dewleta DYA, Giravên Salomon zemt kirin.
 1957 – Yekîtiya Sovyetan peyka xwe ya pêşîn a bi navê Sputnik şande fezayê.
 1965 – Hejmara yekemîn a rojnameya fermî, ya partiya komunîst a Kûbayê, ya bi navê Granma derket.
 1966 – Basutoland ji Keyaniya Yekbûyî serxwebûna xwe bi dest xist û navê xwe kir Lesoto.

Jidayikbûn 
 1570 – Péter Pázmány, kardînalê mecar
 1759 – Antoine Arbogast, matematîknasê fransî
 1814 – Jean-François Millet, wênesazê fransî
 1822 – Rutherford B. Hayes, 19. serokdewletê DYA'yê
 1916 – Vîtalî Gînzburg, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1916 – George Sidney, derhênerê sînemayê yê amerîkî

Mirin 
 1660 – Francesco Albani, wênesazê îtalyan
 1680 – Pierre-Paul Riquet, endazyarê fransî
 1947 – Max Planck, fizîknasê xwediyê xelata Nobelê
 1974 – Anne Sexton, helbestvana xwediya xelata Nobelê
 1989 – Graham Chapman, komedyenê brîtanî
 1903 – Otto Weininger, fîlozofê Awistriyayî

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
5ê çiriya pêşîn

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
 610 – Herakliyo taca împeratoriya Bîzansê da serê xwe.
 1793 – Şoreşa Fransayê: xiristiyanî ji dewletê hate veqetandin.
 1841 – Sirûda neteweyî ya Almanya, Das Lied der Deutschen, cara pêşîn li Hamburgê hate gotin.
 1864 – Li bajarê Kolkata yê Hindistanê di encama pêkhatina sîklonekê de 60.000 mirov mirin.
 1908 – Bulgaristanê xwe weke dewleteke serbixwe îlan kir.
 1915 – Bulgaristan tevlî Şerê cîhanê yê yekem bû.
 1948 – Li Aşgabatê erdhej çêbû, di encamê de 110.000 mirov mirin.
 1953 – Tirkiye, bû endamê Konseya Ewlekariyê ya NY.
 1962 – Koma Beatles strana xwe ya hît a pêşîn Love me do derxist.
 1970 – Enwer Sedat, bû serokê Misirê.
 1989 – Dalai Lama, Xelata Nobelê ya Aştiyê wergirt.

Jidayikbûn 
 1713 – Denis Diderot, nivîskar û fîlozofê fransî
 1887 – René Cassin, dîplomat û dadnasê fransî
 1936 – Václav Havel, serokê Çekyayê

Mirin 
 1880 – Jacques Offenbach, bestekarê alman

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
6ê çiriya pêşîn

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
 1908 – Awistriya, herêmên Bosniya û Herzegovîna zemt kirin.
 1939 – Şerê cîhanê yê duyem: artêşa dawî ya polonî têk çû.
 1951 – Serokdewletê Yekîtiya Sovyetên Rûsya, Stalîn got em xwediyê bombeya atomê ne.
 1966 – Firokevanê amerîkî, Michael Adams, bi firokeya xwe ya bi navê X-15 cara pêşîn difire.
 1973 – Di navbera Îsraêl û dewletên ereb de şerê Yom Kippur destpê kir.
 1981 – Sêyem serokkomarê Misirê, Enwer Sedat, li Qahîreyê hate kuştin.
 2000 – Serokdewletê Yûgoslavya, Slobodan Milošević îstifa kir.
 2008 – Lîsteya Sor a IUCN li Barselonayê hate weşandin û hate ragihandin ku ji çar guhandaran yek di bin metirsiya nemabûnê de ye.
 2010 – Google TV tê damezrandin.

Jidayikbûn 
 1846 – George Westinghouse, endezyarê amerîkî
 1903 – Ernest Walton, fîzîknasê xwediyê xelata Nobelê
 1923 – Yaşar Kemal, nivîskar û romannivîsê zimanê tirkî yê esilkurd (m. 2015)
 1931 – Riccardo Giacconi, astrofîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1990 – Jynx Maze, pornostêrka amerîkî

Mirin 
 1553 – Şehzade Mistefa tê kuştin 
1912 – Auguste Beernaert, dadnas û siyasetmedarê belçîkî
 2001 – Kerîm Husamî, nivîskar û siyasetmendê kurd

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
7ê çiriya pêşîn

Bûyer

Kurdistan 
 1926 – Serhildana Eşîra Qoçanê li Dêrsimê pêk hat.

Cîhan 
 1769 – Vebînerê brîtanî James Cook Zêlanda Nû vedît.
 1940 – Şerê cîhanê yê duyem: Artêşên alman û îtalî, Romanya dagir kirin.
 1949 – Komara Demokratîk a Almanyayê hate damezrandin.
 1958 – Mele Mistefa Barzanî ji mişextiya welatê Sovyetan vegeriya Iraqê.
 1960 – Dewleta Nîjerya tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
 1963 – Ji ber Bagera Flora, li Haîtî û Komara Domînîk 7190 kes mirin.
 1971 – Dewleta Oman tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
 1986 – Yekemîn çapa rojnameya navdar The Independent hate weşandin.
 2001 – Dagirkirina Efxanistanê ya ji aliyê DYAyê ve destpê kir.

Jidayikbûn 
 1885 – Niels Bohr, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1931 – Desmond Tutu, keşe û çalakvanê mafên mirovan ê xwediyê Xelata Nobelê
 1952 – Vladimir Putin, serokwezîrê Rûsya

Mirin 
 1849 – Edgar Allan Poe, nivîskar û helbestvanê amerîkî
 1896 – Emma Wedgwood, xwezanasa brîtanî, jina Charles Darwin
 1896 – John Langdon Down, tûrenas û dermanfiroşê brîtanî
 1926 – Emil Kraepelin, psîkyatrîstê alman
 1967 – Norman Angell, nivîskar û weşangerê brîtanî
 2011 – Mişel Temo, siyasetmedar û nivîskarekî kurd

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
8ê çiriya pêşîn

Bûyer

Kurdistan 
 2005 – Gerîllayê kurd, Nevzat Aslan, jiyana xwe ji dest da.

Cîhan 
 1600 – San Marînoyê makezagona xwe pejirand. Herwiha ev destpêka rizgariya wê bû.
 1860 – Di navbera Los Angeles û San Francisco de xeta telgrafê hatiye vekirin.
 1912 – Montenegro li dijî Osmaniyan kete şer.
 1939 – Şerê cîhanê yê duyem: Almanya rojavayê Polonyayê dagir kir.
 1941 – Şerê cîhanê yê duyem: Almanya bi dagirkirina bajarê Mariupol giha Deryaya Azov.
 1952 – Li Londonê di encama qezaya sê trênan de 112 kes mirin.
 1962 – Dewleta Cezayir tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
 1967 – Che Guevara û zilamên wî li Bolîvyayê hatin girtin.
 1971 – John Lennon strana xwe ya navdar Imagine' derxist.
 1998 – Xelata Nobelê ya Wêjeyê dane nivîskarê portûgalî yê bi navê José Saramago.
 2002 – Soundtrack'a Eminem a bi navê 8 Mile derket.
 2005 – Li bajarê Keşmîr a Pakistanê erdheja bi mezinahiya 7.6 pêk hat. Di encamê de 75.000 kes mirin û 106.000 kes brîndar bûn.

Jidayikbûn 
 1832 – Bjørnstjerne Bjørnson, siyasetmedarê û helbestvanê xwediyê Xelata Nobelê
 1895 – Juan Peron, serokê berê yê Arjentînê

Mirin 
 1992 – Willy Brandt, siyasetmedarê xwediyê Xelata Nobelê

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
9ê çiriya pêşîn

Bûyer

Kurdistan 
 1998 – Di encama komployeke ku bi hevkariya hêzên navneteweyî hat amadekirin, serokê giştî yê PKKê Abdullah Ocalan neçar ma ku ji Sûrî derkeve.
 1998 – M. Halit Oral li Zîndana Mereşê xwe şewitand û jiyana xwe ji dest da.

Cîhan 
 1690 – Dewleta Osmaniyan cara duyem Belgrad dagir kir.
 1804 – Paytexta Tazmanyayê Hobart hatiye damezrandin.
 1941 – Hikûmeta Almanyayê ya wê demê li cihûyan dike ferz ku stêrka Dawid bi xwe ve bikin.
 1957 – Tîbet, bû beşek ji Komara Gel a Çînê.
 1962 – Komara Uganda hatiye damezrandin.
 1963 – Li bakur rojhilatê Îtalya bi xerabûna bendavekê 2.000 kes mirin.
 1967 – Che Guevara li Bolîviyayê hat kuştin.
 1970 – Li Kambocayê Komara Khmer hatiye îlan kirin.
 1971 – Cezaya îdamê li Deniz Gezmiş û 17 hevalên wî hatiye birrîn.
 2006 – Korêya Bakur ceribandina xwe ya pêşîn a çeka nukleerê pêk anî.

Jidayikbûn 
 1879 – Max von Laue, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1890 – Kurt Lewin, psîkologê alman-amerîkî
 1892 – Ivo Andrić, dîplomat û nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
 1940 – John Lennon, muzîkvan û strannivîsê brîtanî (The Beatles)
 1946 – Tansu Çiller, serokwezîra berê ya Tirkiye
 1950 – Jody Williams, xelatgira Xelata Nobelê ya Aştiyê

Mirin 
 1806 – Benjamin Banneker, stêrnas, matematîknas û weşanger
 1943 – Pieter Zeeman, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
 1956 – Şêx Mehmudê Berzencî, serokê Keyaniya Kurdistanê
 1967 – Che Guevara, şoreşgerê Arjantînî
 1982 – Anna Freud, psîkoanalîsta keça Sigmund Freud
 1982 – Philip Noel-Baker, atlet û parlementerê brîtanî

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj
10ê çiriya pêşîn

Bûyer

Kurdistan

Cîhan 
 680 – Kurê Hz. Elî, Îmam Hiseyn li Kerbelayê hate serjêkirin.
 1631 – Artêşeke Saksonî bajarê Pragê zemt kir.
 1780 – Li Karayîbê di encama bagerekê de 20.000-30.000 mirov mirin.
 1944 – Li kampa Auschwitz 800 mitirb ji aliyê Naziyan ve hatin kuştin.
 1970 – Fîjî, bû serbixwe.
 1986 – Li paytexta El Salvadorê, San Salvadorê, erdhej pêk hat û di encamê de 1500 mirov mirin.
 1997 – Kitêbxaneya Kurdî, ji aliyê Wezîra Çandê ya Swêdê, Marita Ulvskog ve hate vekirin.
 1997 – Li Uruguayê balafir ket û di encamê de 70 kes mirin.

Jidayikbûn 
 1861 – Fridtjof Nansen, ajalnas û lêkolînerê xwediyê Xelata Nobelê
 1913 – Claude Simon, nivîskara xwediyê Xelata Nobelê
 1930 – Harold Pinter, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
 1950 – Rezoyê Osê, nivîskar û lêkolînerê kurd
 1958 - Tanya Tucker
 1963 – Hülya Avşar, hunermenda Tirkiyeyê
 1967 - Gavin Newsom, ramyarê amerîkî
 1977 - Andrea Navedo, lîstikvan û stranbêja amerîkî

Mirin 
 1797 – Mary Wollstonecraft, nivîskar û parêzerê mafê jinan

Cejn û salveger 
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

Roj