Xanedana Eyûbiyan

Xanedana Eyûbiyan, xanedanekî ya dîrokî bû. Malbata Selahaddîn Eyûbî, malbateke kurd e ji êla Rewadiyan e. Ji vê êlê Şadî bi herdû kurên xwe re Esededîn Şêrko û Necmedîn Eyûb ji gundê Ecdankanê çûne Bexdayê û ji wir jî piştre çûn li Tikrîtê bicihbûn. Şadî li Tikrîtê mir û herdû kurên wî çûn ketine xizmeta Mucehededînê Gîtanî de. Gîtanî dît, ku Eyûb jîr û zane ye, rabû wî xist destkarê Tekrîtê. Selaheddîn Eyûbî di 1136 an de li Tekrîtê hate dinyayê. Bav û apê Selahedîn çûne cem Îmadedîn Zengî xwediyê Mûsilê. Wî gelekî guh da wan û Eyûb kire waliyê Belbekê.

Dîrok

Piştî mirina Îmadedîn Eyûb bi maltaba xwe ve çû Şamê û xwe gehande Nûredîn kurê Îmadedînê Zengî xwediyê Helebê. Nûredînê Zengî Hims û Rehba dane Eyûb û ew kire mîrekî mazin, Şêrko jî rêkire Misrê, da şerê melek Mensûr bike, yê destdirêjî şawîrê kiribû. Şêrko biraziyê xwe Selahedîn jî bixwe re bir. Şêrko ji ber mêranî û rastiya xwe bûbû destê siltan Nûredîn, yê rastê. Şêrko piştî demekê vegera welatê Şamê, ji hingî ve êdî rola Selahedinî siyasî destpê kir û berz bû.

Ji ber ko Frengan çavên xwe berdane Misre, Şêrko dîse vegerayê û Selahedîn jî rêkire bajarê Skenderiyê. Şêrko wezîrê Misrê bû û dest li ser danî. Ta mirina wî sala 1168 her Şêrko karûbarê Misrê gerand. Piştre li wir Selahedîn bû wezîrê pêşî, lê ji ber rastî û dadeweriya xwe êdî ew bûbû şahê dilê misriyan. Selahedîn Freng di şerê li Dimyatê de şkand. Bavê wî jî hate Misrê, gehayê. Piştî mirina xelîfê fatimî Adid (al-'Adid) êdî Selahedîn bû serdestê Misrê yê bêhempa. Û piştî ko Nûredînê Zengî mir êdî Selahedîn xwe kire siltanê Misrê. Bi vê hikmê malbata Eyûbiyan sazkir.

Bi şer Yemen, Sûdan û Felestîn vekirin û sala 1174 dest danî ser Şam, Mûsil û Helebê. Sala 1187 di şerê Hetînê de zora xaçperestan bir û Quds vekir. Şahê Inglîstanê Richard (bixwîne: Rîçard), yê bi dilê şêr navkirî careke din êrîşî Eyûbiyan kir, da Qudesê vegerêne, lê biser neket. Di sala 1192 levhantinek di nav herdû aliyan de çêbû, û şer rewasta. Li gor vê levhatinê ji erda ber lêva deryayê pê ve, ya di nav Sûr û Yafa de titişt di destê xaçperestan de nema.

Yek ji mezintirîn bûyerên di dîroka erebî de vekirina eyûbî, ya welatê Yemenê ye. Ji ber ko mîrekên eyûbî bi vê vekirinê Yemen, Misir, Sûriya û welatê Cezîrê (niha di nav destê Sûrî, Îraq û Tirkiyeyê de ye) kirine yek. Bi vê yêkitiyê biserketina mezin li ser xaçeperestan bû û welatê ereban gehane hev.

Hikûmdar

Hikûmdaren Misirê
 1171–1193: an-Nasir Yusuf (Selahedîn)
 1193–1198: al-Aziz Uthman,
 1198–1200: al-Mansur Muhammad I., dessen Sohn
 1200–1218: al-Adil Abu Bakr I. (Saphadin)
 1218–1238: al-Kamil Muhammad I.
 1238–1240: al-Adil Abu Bakr II.
 1240–1249: as-Salih Ayyub
 1249–1250: al-Mu'azzam Turan Schah
 1250–1254: al-Aschraf Musa

Hikûmdaren Sûriyê
 1174–1193: an-Nasir Yusuf (Selahedîn)
 1193–1196: al-Afdal Nur
 1196–1218: al-Adil Abu Bakr I. 
 1218–1227: al-Mu'azzam Isa
 1227–1229: an-Nasir Dawud
 1229–1237: al-Aschraf Musa
 1237–1237: as-Salih Ismail
 1237–1238: al-Kamil Muhammad I.
 1238–1238: al-Adil Abu Bakr II.
 1238–1239: as-Salih Ayyub
 1239–1245: as-Salih Ismail
 1245–1249: as-Salih Ayyub
 1249–1250: al-Mu'azzam Turan Schah
 1250–1260: an-Nasir Yusuf

Mîren Helebê
 1183–1186: al-Adil Abu Bakr I. (Saphadin)
 1186–1216: as-Zahir Ghazi
 1216–1236: al-Aziz Muhammad
 1236–1260: an-Nasir Yusuf

Mîren Hemayê
 1178–1191: al-Muzaffar Umar I.
 1191–1221: al-Mansur Muhammad I.
 1221–1229: an-Nasir Kilidsch Arslan
 1229–1244: al-Muzaffar Mahmud
 1244–1284: al-Mansur Muhammad II., dessen Sohn
 1284–1299: al-Muzaffar Umar II.
 1310–1331: al-Mu'ayyad Abu l-Fida (Xronîst)
 1331–1334: al-Afdal Muhammad III.

Mîren Homîse
 1164–1169: Asad ad-Din Schirkuh I.
 1178–1186: Nasir ad-Din Muhammad
 1186–1240: al-Mudschahid Schirkuh II.
 1240–1246: al-Mansur Ibrahim
 1246–1248: al-Aschraf Musa
 1248–1260: an-Nasir Yusuf
 1248–1263: al-Aschraf Musa

Mîren Kêrak
 1188–1218: al-Adil Abu Bakr I. (Saphadin)
 1218–1227: al-Mu'azzam Isa
 1227–1248: an-Nasir Dawud
 1250–1263: al-Mughith Umar

Mîren Yemenê
 1173–1179: al-Mu'azzam Turan Schah
 1179–1197: al-Aziz Tughtegin
 1197–1202: al-Mu'izz Ismail
 1202–1214: an-Nasir Ayyub
 1214–1215: al-Muzaffar Sulaiman
 1215–1229: al-Mas'ud Yusuf

Mîren Cîzîra Botan
 1185–1193: an-Nasir Yusuf (Saladin)
 1193–1200: al-Adil Abu Bakr I. (Saphadin)
 1200–1210: al-Wahad Ayyub
 1210–1220: al-Aschraf Musa
 1220–1247: al-Muzaffar Ghazi
 1247–1260: al-Kamil Muhammad

Mîren Heskîfê
 1232–1239: as-Salih Ayyub
 1239–1249: al-Mu'azzam Turan Schah,

Mijarên têkildar 
 Zengiyan
 Fatimî
Împeratoriya Mongolan

Çavkanî 

Îslam
Eyûbî
Eyûbiyan
Eyûbiyan
Dîroka Kurdistanê