nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Bill Gates

William "Bill" Henry Gates III [] li  li bajêrê Seattle li wilayetê Washingtonê hatiye ser dinyayê. Ew tev-hîmdaner, serok, kevne mezin-endazyarê nermamrazan yê şîrketa Microsoftê e. Her wiha, ew damezrînerê şîrketa Corbis ya arşîvkirina wîneyên dîgîtalî e. Li goreyê lîsteya Bilyonerên Cîhanê ya Kovara Forbesê, Gates zilamê herî dewlemend ê cîhanê li van 12 salên bihurî ye. Li sala 1999ê, ji bo heyamekê dewlemendiya Gates ji 100 bilyon dolarên Emrîkî bihurî û bi vî awayî Gates bû sedbilyoniyê yekê di dîrokê da. Li goreyê Kovara Forbes 2006ê, Gatesî niha zêdetir ji 50 bilyon dolaran hene. Malbata Gates bi dû malbata Waltonî malbata herî zengîna cîhanê e.

Gates yek ji bernyastirîn sermayedarên şoreşa Komputera kesanî e. Ew bi berfirehî ji ber dûrbînî û meraqa karî cihê rêzê e. Hindek kes jî rexneyan lê dikin ko bi awayên nedadwerane û bêqanûnî şîrketa Microsoftê ava kiriye. Piştî komkirina serweta xwe, di gelek karên mirovxwazane da Gêytsî gelek pare (nêzîkî 50 % ji malê xwe) bi rêya Binyatê Bîl û Melînda Gatesî, ya ko li sala 2000ê hatiye damezrandin, daye rêxistinên xêrxwaz û lêkolînên zanistî.

Çavkanî 

Mêr
Amerîkî
Danezana Gerdûnî ya Mafên Mirovan

Danezana Gerdûnî ya Mafên Mirovan ji aliye Neteweyên Yekbûyî di 10ê kanûna pêşîn a 1948an de hatiye pejirandin. Ev danezan bû belgeyeke bingehîn ji bo tekoşîna mafên mirovan di hemû cîhan da.

Wergera kurdî 
 Danezana Gerdûnî ya Mafên Mirovan
Ev werger ji hêla Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê ve hatiye kirin.

Mafên mirovan
Hecî Fetahê Hezroyî

Hecî Fetahê Hezroyî yek ji zana û rewşenbîrên kurd ê Sedsala 20'an e.
Hecî Fetah di sala 1892an de li gundê Zuxra Hezroyê hatiye dinyayê û di 21ê Sibata 1975an de jî ku roja Înê bûye, çûye ber dilovaniya Xwedê  û li goristana bajarê Hezroyê ketiye wargeha xwe ya sermedî.
Fetah Hezroyî kurê Sofî Muhemmed e û bi eslê xwe ji Hezana Licê ye.  Di zarûktiya xwe de dev bi xwendina olî kiriye û piştre li Medreseya Kurdî domandiye. Dema ew bûye şazdesalî, bi xalê xwe Mela Ebdulah re çûye Hecê. Ji ber vê yekê ye ku ew, bi nasnavê hecîtiyê hatiye naskirin.

Çavkanî 

Helbestvanên kurd
Mêr
Jidayikbûn 1890
Mirin 1975
Huner

Huner, bi awayekî estetîkî û bi şeklên (awayên) cihêreng, îfadekirina hest, raman, pêşnûma an jî spehîtiyekê (delalî) ye. Bi awayekî cihêreng şekildan û dîmendarkirina yên spehî (delal) ye.

 Çand
 Fîlm / Sînema
 Muzîk
 Şano
 Wêje
 Wênesazî
 Xêzik

Girêdanên derve 

 Kategoriya "Çand û Huner"  a dmoz a kurdî
 Huner çî ye?
 Taybetmendiyên berhema hunerî

 
Çand
Kitêbeke Hisabî

Perçeyek ji meqele “Klasîkên me – an şahir û edîbên me ên kevin” ya Celadet Bedirxan:

Vê paşiyê kitêbeke kiçik ketiye destên min, Kitêbeke mewzûn. Tê de qala hisabî kirine. Ev in çend beytên wê: 

Neh caran neh bi xwe hesêb ke biltemam
Heştê û yek in, tu bizan ya ez xulam.
Heşt caran çar çend in eya şîrînbira
Ew sih û dû ne herçî zêde ji te re.
Heft caran pênc çend in eya tiflê piçûk
Ew sih û pênc in da ko pê nebî xudûk.
Şeş caran sê çend in eya sahib meqal
Ew deh û heşt in tu bizan ya pîrê kal.
Pênc caran pênc çend in ey mêrê çak
Ew bîst û pênc in tu bizan ey canê çak.
Çar caran heft çend in tu bêje vê demê
Ew bîst û heşt in da tu hilnegrî xemê. 
Sê caran neh bo te beyan kim ya delal
Ew bîst û heft in tu bizane ya heval.
Du caran çar çend in min bo te kirye xet
Ew heşt temam in der vê nezma pir xelet.
Êk caran êk êk e bizan ya nasiha
Bo feqîrê koyî bêjin fatiha. 

Di dawiya vê kitêbokê de bi erebî şerhek heye. Li gora vê şerhê xwedî kitêba xwe di sala 1345ê romî de nezim kiriye; berî hevdeh salan. Gelo li kû derê? Li Tirkiyê, Iraqê an Sûriyê? 

Klasîkên kurdî

Pirtûk
Kongreya Gelê Kurdistanê

Kongreya Gelê Kurdistanê, bi kurtasî Kongra-Gel, di sermawezê 2003'an de di kongreya xwe ya damezrandinê de li çiyayên Qendîl hat avakirin. Kongra-Gel piştî belavkirina KADEK'ê hat afirandin. Kongra-Gel rêxistinek ji kevneşopa PKK'ê ye. Kongra-Gel parlamenta Koma Civakên Kurdistanê e.

Wek serokê Kongreya Gelê Kurdistanê Zübeyir Aydar hat hilbijartin.

Lijneyên giştî 
 1.: 27.10-6.11.2003 (Civîna damezrandinê)
 2.: 16.-26.4. 2004 (awarte)
 3.: 4.-21.05.2005
 4.: 17.-22.04.2006 (awayî)
 5.: 16.-22.05.2007 (awayî)

Di 5’emîn Lijneya Giştî ya Kongra-Gel ku di 16 û 22’yê gulanê de li qadên gerîla pêk hat navê Koma Komalên Kurdistanê (KKK) hat guhartin, bû Koma Civakên Kurdistanê (KCK).

Binêre 
 Bernameya Kongra-Gel

Girêdanên derve 
 Kongra-Gel 
 Kurdish Info   

Rêxistin
Kongre
Microsoft

Microsoft yek ji şirketên Navneteweyî yên herî mezin li dinyayê ye. Ev şirket di warê teknolociyaya kompyoterê dixebitit û hersal bihayê zêdetir ji 44.28 hezar milyon (bilyon) Dolarên Emrîkî berhemên corane li seranserî cîhanê difroşit û heta heyva Xêveya (Hizîrana) 2006ê zêdetir ji 71,553 karmendan li 102 welat û herêmên cîhanê hebûn. Berhemên Microsoftê berî her tiştî bernameyên ji bo kompyoteran in. Berhemên Microsoft yên herî bi nav û deng sîstemên xebitandinê DOS û Microsoft Windows û bernameya karûbarên nivîsandinê Word in. Sazumankar û xwediye Microsoftê Bill Gates e.

Girêdanên derve
Mela Huseynê Bateyî

Melayê Batê yan jî Mela Hesenê Bateyî (jdb. 1417,  Colemêrg  - m. 1491 Colemêrg) helbestvan, wêjevan û nivîskarekî klasîk ê kurd e.

Navê Melayê Bateyî yê rastîn Hesen/Husên e. Lê belê di pirtûka Ensîklopediya Îslamê de hatiye nivîsandin ku navê wî Ehmed e. Her wisa nivîskar û lêkolîner doktor Belîc Şêrko, Mihemed Emîn Zekî û Eladîn Secadî jî vî navî dipejirînin û di berhemên xwe de jî nivîsandine.

Mewlûda ku Melayê Bateyî nivîsandiye, ji aliyê Zeynelabidin Zinar ve hatiye tîpguhastin û di sala 1992yan de li Stembolê ji aliyê Weşanxaneya Firatê ve hatiye çapandin. Li ser pişta wê çapê Mele Ehmedê Batê nivîsandî ye. Lê li ser Mewlûda Melayê Bateyî ku di dema osmaniyan (Rumî 1323, Mîladî 1907an) de, li bajarê Stembolê hatiye çapkirin, Hesenul Ertoşî (Hesenê Ertoşî) nivîsandî ye. Tê zanîn ku Bate navê gundê wî û Ertoş jî navê eşîra wî ye. Ji xwe Bate gundê ertoşiyan e. Ebdulreqîb Yûsif di Dîwana Kurmancî de dibêje ku navê wî "Husên" e. Dibêje: Carekê riya min bi herêma Hekariyê ket, min ji malbata Bateyî pirsî û bersiv "Husên" bû. Jixwe mela û gelê wê herêmê hemû jî dibêjin ku navê wî Husên e 
Dibe ku navê wî "Hesen/Husên" be û "Ehmed" jî leqeba wî be.

Berhemên wî 
Bi qasî ku tê zanîn, berhemên wî ev in:

 Mewlûda Melayê Batê (Mewlûda kurdî)
 Dîwana Bateyî
 Destana Zembîlfiroş

Binihêre 
 Klasîkên kurdî
 Mewlûda Melayê Batê

Girêdanên derve 
 Yüksekova Haber

Çavkanî 

Jidayikbûn 1417
Mirin 1491
Nivîskarên kurd
Fîlozofên kurd
Wêjevanên kurd
Kesên ji Colemêrgê
Nivîskarên zimanê kurdî
Kurdên Bakurê Kurdistanê
Mirin 1495
Helbestvanên kurd
Kurdên sedsala 15an
Kurdên Împeratoriya Osmanî
Mazlum Doğan

Mazlum Doğan (z. 1955 li Depê gundê Temanê − m. 21'ê adarê 1982 li Amedê) ji kadroyên sereke yê PKKê bû ku di 1982an de xwe şewitandiye.

Jiyana wî
Mazlum Dogan, di sala 1955an de li gundê Teman navçeya Depa Xarpêtê hate dinê. Piştî ku dibistana mamosteyan ya Balikesirê qedand, di sala 1974ê de li Zanîngeha Hacettepeyê xwe di Beşa Aboriyê de qeyd kir. Di dawiya salên 197an de dibistanê terikand û di nava endamên sereke yên yekemîn ên PKKê de cîh girt. Di 30yê îlona sala 1979an de piştî ku hate binçavkirin hate girtin.

Mazlum Dogan di sala 1982ê de di roja Newrozê de li zîndana Amedê bi 3 darikên şixatê Newroz pîroz kir û ji bo protestokirina kirinên dewletê xwe feda kir. Li girtîgeha leşkerî ya Amedê, di 21ê adara sala 1982an de bi armanca protestokirina zext û zoriyan xwe bidarde kir. Piştî vê çalakiyê ew ji aliyê PKKyiyan ve wek Kawayê Hemdem hat binavkirin.

Girêdanên derve 
  Mazlum Doğan'ın savunması (1981)

Doğan, Mazlum
Endamên PKKê
Kesên ji Dêrsimê
Jidayikbûn 1955
Mirin 1982
Munzur Çem (zazakî)

Rojnamewan û nuştox Munzur Çem 1947 de dewa Kêxî (Cêxî) Qurze de ameyo dinya. Mektebo verên dewa Kêxî Seter de, mektebê mîyanên Qeza Dêrsimî Nazimiya de wend. 1969 de Kolejê Sihhetî yê Dîyarbekirî (Diyarbakır Sağlık Koleji), 1971 de kî Mektebê Îqdîsadî û Ticarî yo Berz yê Anqara qedêna.

Munzur Çem, 1970 ra bi nika yew het ra meqale, roman û hîkaye nusneno, heto bîn ra kî, sanikî û kilamê ke mîyanê şarî de vajîyênê, înan dano arê, ano pêser. Meqaleyê ey ekonomî, polîtîka û kulturî ser o yê. Heto bîn ra îmla û gramerê kirmanckî ser o kî xeylê xebetîyayo.

Tayê semedan ra mecbûr mendo ke nuşteyanê xo bi nameyanê cîya-cîyayan binuso. Tayê îmzayê ke hetanî nika pê nuşto nê yê: H. Toprak, A. Taş, M. Çem, B. Şilan, S. Dilan, Mirzali Çimen û ê bini. 

Cîya-ciya tayê meseleyan ser o broşurê Munzur Çemî kî estê. Meqaleyî, lawikî, şanikê arêkerdeyî û hîkayeyî, hetanî ewro xeylê kovar û rojnameyan de vejîyayê û hema kî vejînê. Grûba ke çend serrî yo îmla û gramerê kirmanckî ser o gureyena (xebetêna) û Swêd de kovara Vate weşanena, Munzur Çem înan ra yew o. Nuştox naye de temsîlkarê na kovare yê Almanya yo, rojnameya hewteyî Roja Teze de, 15 rojan ra reyê kirmanckî meqaleyan nusneno.

Heto bîn ra M. Çem xebatkarêde heqanê merdîman (mordeman) o. Kurdistan û Tirkiya de rewşa (halê) heqanê merdîman ser o xeylê xebetîyayo.

Munzur Çem, sazkerdoxanê Kurd-PEN ra yew o (ju yo).

Berhem 

Broşur û meqaleyan ra teber, kitabê Munzur Çemî yê ke hetanî ewro weşanîyayê nê yê:
  A. Taş, Türkiye Kürdistanı: Ekonomik ve Sosyal Yapı (Kurdistanê Tırkiya, Halê Ekonomik û Politik), tırki. Özgürlük Yolu Yayınları, Çeleyo Qız 1985.
 Gülümse Ey Dersim -Roman  3 Cilt- (Bıhuye Ey Dêrsim), tırki. Özgürlük Yolu Yayınları 1990, 1991, 1993  Koln.
 Mirzali Çimen, Dünü ve Bugünüyle Gerikalmışlık Sorunu (Vıjêri ra bı Ewro Problemê Pêysermendışi), tırki. Öz-Ge Yayınları 1991 Ankara.
 Hotay Serra Usıvê Qurzkızi, Kırmancki (zazaki) 1992 Weşanên Roja Nû, Stockholm.
 Tayê Kılamê Dêrsimi. Kırmancki, 1993 Stockholm.
Ferheng Kurdi-Tırki, (Kırmancki / Zazaki- Türkçe Sözlük) Stockholm.
 Alevilik Sorunu ve Dersim Ayaklanması Üzerine (Problemê Elewiyên  û Xoverdayişê Dêrsimi Ser o), tırki. 1995  Stockholm. No kitab hetê nustoxi ra  reyna ame wendene, tayê meseleyê bini nusnayî û bı nameyê "Dersim'de Alevilik" hetê Peri Yayınları ra 1999 de, ede Istanbul de ame çapkerdene.
 Ormanın Dili (Vengê Bırri) sanıki, tırki 1996 Stockholm.
 İsyana Çağrı -Roman- (Vengdayişê Xoverdayışi) tırki, 1996 Stockholm.
 Ekmeği de Yaktılar -Roman- (Non ki Vêsna) tırki, Pencinar Yayınları 1997 Stockholm.
 Kulê 38'i -Roportaji- kırmancki,  Weşanên Komkar 1998 Koln.
 Luye be Bıza Kole ra - Şanıkê miyanê şarê, kırmancki, Weşanên Komkar1998 Koln.
 Tanıkların Diliyle Dersim 38 (No kıtab tırkiyê Kulê 38i yo û hetê Mûnzûr Çemî ra amo çarnayine) Peri Yayınları1999 İstanbul.
 The Voice of the Forest, Komkar Publications. İngilizki, 2000 Koln

Girêdanên derve 
Antolojî 

(Bi destûr ji Antolojiya Hamdi Özyurt)

Nivîskarên kurd
Rojnamevanên kurd
Programa Partiya Karkerên Kurdistan

Programa Partiya Karkerên Kurdistanê, ango Bernameya Partiya Karkerên Kurdistanê, bernameya siyasî ya PKK'yê ya ku di pêncemîn kongreya PKK'yê ya 8-27'ê rêbendana 1995'an hat pejirandin. Bernameya pêşîn a vê partiya siyasî di sala 1978'an de hatibû qebûlkirin.

Çavkanî

Bernameya partiyê
Rohat Alakom

Rohat Alakom (z. 13'ê gulanê, 1955 Qebaqom, Kaxizman) nivîskarekî kurd e.

Jiyan 

Di roja 13ê gulana 1955an de li gundê Qebekom ku  bi Qaxizmanê ve girêdayî ye (qezayeke bajarê Qersê) ji dayik bûye. Dibistana pêşîn, navîn û lîse li wir xelas kir. Paşê wi li Enqereyê, li serbajarê Tirkiyeyê xwendina bilind qedand (1974-1978). Du salan 1979-1980î li Bulgaristanê û di salên 1980-1982an de li Almanyayê ma, li bajarê Frankfurtê. Di sala 1983ê de  koçberî Swêdê kir. Ji wê demê heta niha li Stockholmê dijî. 

Qasî 20 pirtûkên Rohat Alakom bi zimanê kurdî, tirkî û swêdî li ser dîrok û wêje hatine weşandin. Pirtûka wî ya yekem bi zimanê swêdî bi navê "Di Hezar Salan de Pêwendiyên Swêdiyan û Kurdan" derketiye. Hin lêkolînên wî bi zimanê din jî der çûne.

Berhem 

 Kürdoloji Biliminin 200 Yıllık Geçmişi (Komkar, 1987)
 Çağdaş Türk Edebiyatında Kürtler (Vejîn-1989, Fırat-1991, Avesta-2010)
 Di Çavkaniyên Swêdî de Motîvên Kurdî (Vejîn-1991)
 Unutulmuşluğun Bir Öyküsü: Said-î Kürdi (Fırat-1991)
 Ziya Gökalp’in Büyük Çilesi: Kürtler (Fırat-1992)
 Yaşar Kemal’in Yapıtlarında Kürt Gerçeği (Fırat-1992)
 Di Folklora Kurdî de Serdestiyeke Jinan (Nûdem-1994)
 Li Kurdistanê Hêzeke Nû: Jinên Kurd (Apec-1995)
 Bir Kürt Diplomatının Fırtınalı Yılları: Şerif Paşa (Apec-1995, Avesta-1998)
 Eski İstanbul Kürtleri (Avesta-1998)
 Hoybun Örgütü ve Ağrı Ayaklanması (Avesta-1998, Avesta-2011)
 Svensk-kurdiska kontakter under tusen år, (Apec-2000)
 Arîstokratên Kurd: Torin (Apec-2003. Torin: Arîstokratên Serhedê, Avesta-2009)
 Orta Anadolu Kürtleri (Apec-2003, Evrensel 2004, Evrensel-2007)
 Kurdên Swêdê (Serkland-2006)
 Kurderna-Fyrtio år i Sverige (Serkland-2007)
 Ronahîya Dîrokê (Aran-2008)
 Dünyanın En Yaşlı Adamı-Zaro Ağa (Avesta-2009)
 Kars Kürtleri (Avesta-2009)
 Kağızman-Kars’ın Tadı Tuzu (Kağızman Belediyesi-2012)
 Komkujiya Ermenîyan -1915 (Avesta, 2015) 
 Xatirê Te Stockholm! Selahaddîn Rastgeldî (Apec, 2016)
 Dîroka Kurdistanê di çapemeniya swêdî de (Apec, 2016)
 Jinên kurd di çavkaniyên swêdî de (Apec, 2016)

Çend pirtûkên ku Rohat Alakom weşandina wan amade kiriye 
 Jesidkurder (Apec-2001)
 Kurdisk resa (Apec-2005)
 Bir Türk Subayının Ağrı Dağı İsyanı Anıları (Avesta-2011)

Pirtûkên dengdar (Talböcker), bi swêdî 
 Svensk-kurdiska kontakter under tusen år (2000)
 Kurderna- Fyrtio år i Sverige (2007) 

Çend pirtûkên Rohat Alakom bi erebî
 Rêxistina Xoybûn û Serhildana Araratê (Bi zimanê erebî, werger: Şukir Mistefa, Weşanxaneya Kawa, 2000).
 Şerîf Paşa (Bi zimanê erebî, werger: Şikur Mistefa, Weşanxaneya Spîrêz, 2004).
 Di Folklora Kurdî De Serdestıyeke Jinan ( Werger: Xelat Ehmed, Kalime-2011, Abu Dabî)

Du pirtûkên Rohat Alakom bi zaravê soranî
 Rêxistina Xoybûn û Serhildana Araratê (Bi zaravê soranî, werger: Şukir Mistefa, Weşanxaneya Aras, 2000).
 Kurdên Îstenbola Kevn (Bi zaravê soranî, werger: Ahmad Taqana, Weşanxaneya Mukrîyanî, 2005)

Çavkanî

Girêdanên derve 
 e-pirtûk Folklor û jinên kurd 

Alakom, Rohat
Jidayikbûn 1955
Mirovên zindî
Kurdên Swêdê
Îsmaîlê Bazîdî

Îsmaîlê Bazîdî (jdb. 1654 Bazîd − m. 1709 Agirî), wêjevan û helbestvanekî kurd ê klasîk yê Bazîdî ye.. Li cem Ehmedê Xanî perwerde dîtiye. Fîlozofekî mezin bû. Jiyane xwe bi perwerde kirina zarokên kurd re bûhûrand. Pirtûkek jî bi navê "Gulzar" bo perwerde kirina zarokên kurd nivîsand.

Berhem 
 Gulzar

Çavkanî 

Fîlozofên kurd
Kesên ji Agiriyê
Kesên ji Bazîdê
Jidayikbûn 1654
Mirin 1709
Helbestvanên kurd
Wêjevanên kurd
Nivîskarên kurd
Kesên sedsala 17an
Nivîskarên zimanê kurdî
Şahan Axa

Şahan Axa, encamekî eşîra Bextiyaran ê. Ew Eşîr li derdora Mamekîya û Xozat diji.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1937
Kurd
Siyasetmedarên kurd
Kesên ji Xozatê
Microsoft Windows

Windows (bi inglîzî pencere an pace an teqa), sîstemeke xebitandinê ya komputer e. Ji ber ku qutuyên wekî şibake bi kar tîne, navê wê 'Windows' bû. Numuneya sîstemeke bê şibakeyê DOS e.
Wîndows berhemek şirketê Microsoft e.

Reqebetkarek ji bo Windows sîstema Linux e.

Microsoft Windows ne nivîsbariya azad e.

Guherto 
Versiyonên Wîndows ev in:
 Windows 3.1
 Windows 3.11
 Windows 95
 Windows NT 3
 Windows NT 4
 Windows 98
 Windows Millenium Edition
 Windows 2000
 Windows XP
 Windows 2003 Server
 Windows Vista
 Windows 7
 Windows Thin PC
 Windows Server 2012
 Windows 8 
 Windows 8.1
 Windows Server 2012 R2
 Windows 10

Wîndowsa kurdî 

Microsoft Windows hîn bi zimanê kurdî tune, lê projeyek bi navê « Wîndowsa Kurdî » heye. Lê di Windowsa nû ya Microsoftê Windows 8de bi navê "Centeral Kurdish (Iraq)" heye.

Pergalên Xebatê ya Microsoft
E-kitêb

e-Pirtûk: (eBook, eBooks, e-books, Ebooks...) dikare versiyona dîjîtal ya kitêbeka liserkaxezêweşandî yan her kitêbeka bi awayekê dîjîtal û multîmedyal amadekirî be. Herwiha ew dikare aparateka xwendina kitêbên elektronîk be: wekî Rocket eBook yan Pocket PC.
 
Çend formatên ji bo e-kitêban "LIT", PDF û RB ne.

POD (Print on demand): Çapa li ser daxwazê, Print on demand, awayekê nû yê weşandina e-kitêban e. Faylên dîjîtal yên e-kitêban li nik çapxaneyan hene û gava ku mirov bixwaze mirov dibêje ka ji filan kitêbê ewqas hejmaran ji min re çap bike. Yanî dibe ku mirov yekê tenê bixwaze û hingê ew yekê tenê ji mirovî re çap dikin.

Mijarên têkildar  
 Listeya e-pirtûkên kurdî

Web 
 eLibrary - Open Ebooks Directory

Teknolojî
.lit

LIT, kurteka bêjeya "litterature" ye. ".lit" formateka nû ya E-Pirtûkan e ko Microsoftê amade kiriye. Ji bo xwendina E-Pirtûkên bi vê formatê divê bi yekî re Microsoft Reader hebe. ".lit" li ser bingehê XMLê ava bûye.

Teknolojî
Formata faylê
Microsoft Reader

Microsoft Reader bernameya belaş ya Microsoftê ye û ji bo xwendina e-pirtûkan e. Microsoft Reader di komputerên PC û Pocket PC de dixebite. Ev bername teknîka ClearType bi kar tîne da mirov bikare di ekranên LCD de e-Pirtûkan bi rehetî bixwîne.

Fontên ku Microsoft Reader bi kar tîne ev in: 
 Berling Antiqua
 Frutiger Linotype
 Lucida Sans Typewriter

Nivîsbarî
Sedam Huseyn

Sedam Huseyn Ebdelmecîd el-Tikrîtî an bi kurdtasî Sedam Huseyn (bi erebî: صدام حسين عبد المجيد التكريتي, Ṣaddām Ḥusayn ʿAbd al-Majīd al-Tikrītī) di sala 1937an de li bajarê Tikrîtê ji malbateke xizan hate dinê.

Piştî mirina bavê xwe, ji aliyê dayika xwe û hizmên xwe ve hate mezin kirin. Sedam di ciwaniya xwe de beşdarî nava refên Partiya Ba'sê bû. Ba's wê demê li hemberî emperyalizmê derdiket û azadî û serxwebûna netewî diparast . Sedam di sala 1956an de li hemberî desthilatdariyê derbeyek kir lê ev derbe bi ser neket. Piştî vê yekê Sedam bi sûcdariya ku dê Serokwezir Abdul Kerîm Hassam bikûje ji Îraqê reviya. Di sala 1963an de li Îraqê Partiya Ba'sê bi ser ket û ew jî wegeriya Iraqê. Wê demê bi xwarziya xwe Sacîdeyê re zevicî û jê sê 3 heb keç bû bavê 5 zarokan. Piştî demekê di navbera partiyê û Sedam de nakokî derketin û ew hate girtin. 1968an de derbeyeke din hate kirin û bi vê derbeyê re ji girtîgehê derket. Pişt re kete nava Lijneya Konseya Şoreşê ya Ba'sê. Di sala 1979an de bi darbeyekê desthilatdarî bi dest xist û muxalîfên xwe perçiqand. Sedam Huseyn pergaleke zordest afirand û ew bi îstihbaratê xwe xurt kir.

Sedam di  de li hemberî kurdan, li bajarê Helebceyê komkujiyeke mezin pêk anî û bi bombeyên kîmyawî pênc hezar kurd kuştin.

Di sala 1980yî de Îraqê bi Îranê re şer îlan kir û hêzên Sedam herema avî ya Şetelereb bi dest xistin. Şerê di navbera Îran û Îraqê de 8 salan dom kir û bi sedhezaran kesî di vî şerî de jiyana xwe ji dest da. Dema ku şer bi dawî bû herdu alî jî di cîhê xwe yên dest pêkê de bûn. Piştre Sedam di 2yê gelawêja 1990î de Kuweyt dagir kir. Li ser wê yekê gelek welatên cihanê bi pêşengiya DYA'yê li dijî Îraqê şer îlan kirin. Di 16ê kanûna pêşîn a 1990î de li ser Îraqê bombe bariyan. Şer heya 27ê reşemiya 1991an domiya. Piştî bûyerên 11ê Rêzberê dîsa çaw zivirîn ser Sedam Huseyn. Di dawiyê de DYA û Brîtanya di avrêla 2003an de, bi angaşta çekên nukleer careke din li dijî Îraqê dest bi şer kirin. Hêzên koalîsyonê, di 9 janurivê do 2005 de ketin paytexta Iraqê Bexdayê û peykerê Sedam Huseyn ê li navenda bajêr anîn xwar. Ev roj ji bo gelên li Îraqê wekî destpêkeke nû hate nirxandin. Di serî de gelê kurd, gelên Îraqî rabûn ser piyan û têkçûna pergala Sedam pîroz kirin.

Bi têkçûna dîktatore Sedam Huseyn re, berhemên desthilatdariya wî yek bi yek derketin holê; li çar hêlên Îraqê goristanên tomerî û wêneyên wahşetê yên desthilatdariya Sedam yek bi yek derketin holê.

Piştî şer êrîşên li hemberî hêzên DYAyê zêde bibûn û hate îdîakirin ku êrîş ji aliyê Sedam ve têne organîze kirin.

Darizandin û dardekirin 
Dadgeha ya Sedam Huseyn û heft mirovên din ji bo nijadkujiyên kurdên Helebce, kuştinên bajarê Dûceyl û paş raperandina şîyên 1991an re, li  de dest pê kir. Sedam  de ji aliya dadgehê bi cezayê mirinê hat ceza kirin.

Cezaya Sedam Huseyn di  de hat pejirandin. Di 30ê kanûna pêşîn a 2006an de jî, bi sibê re di saet şeşan de hat îdam kirin. Tariq Ezîz

Galerî

Çavkanî

Girêdanên derve 
 Saddam Hussein burial - mourners open his casket

Huseyîn, Sedam
Kesên hatine dardekirin
Jidayikbûn 1937
Mirin 2006
Romannivîsên mêr
Serokkomarên Iraqê
Serokwezîrên Iraqê
Cîgirên Serokkomarê Iraqê
Mem û Zîn

Mem û Zîn  an jî Memozîn pirtûka herî girîng ya Ehmedê Xanî ye. Tê de evîna mezin nav Mem û Zîn tê îfadekirin.

Destana kurd ya neteweyî "Mem û Zîn", bi sedsalan di nav gelê kurd de bi devkî û bi destnivîskî jiyaye. Paşê gelek caran hatiye çapkirin. Cara pêşîn di sala 1919an de li Stembolê; paşê di sala 1947an de li Helebê, 1954 li Hewlêrê, 1957 li Şamê, 1960 li Bexdayê, 1962 li Moskowê, 1968 li Stembolê, 1988 li Ûrmiyeyê û di 1995an de li Swêdê li bajarê Uppsalayê û Şamê, û di sala 2006an de jî li Dihokê hatiye çapkirin.

"Mem û Zîn", bi tîpên latînî cara pêşîn di sala 1968an de, ji aliyê M. Emîn Bozarslan ve li Stembolê hat çapkirin. Mamoste Bozarslan, bi munasebeta 300 saliya Mem û Zînê, ew bi tîpên latînî û bi şîrovekirineke hêja di sala 1995an de ji nû ve çap kir. Ev çap ji metnê orijînal û ji wergera kurdiya xwerû pêk hatiye. 

Wezareta Çandî û Turîzmê ya Komara Tirkiyeyê berhema Ehmedê Xanî ya bi navê "Mem û Zîn" di sala 2010an de da weşandin. Di pirtûkê de, rûpelekî de nivîsa orjînal ya ku bi tîpên erebî ne heye û di rûpela din de beramberê wê bi tîpên latînî bi tirkî û kurdî heye. Ji vê pirtûkê 2.500 heb hate çapkirin. Ji van pirtûkan hinek wê li pirtûkxana bên belavkirin û hinek jî wê bên firotin. Ev cara yekemîn e ku wezareteke Komara Tirkiyeyê pirtûkekî bi zimanê kurdî amade dike û dide weşandin.

Her weha nivîskarê kurd Jan Dost jî bi eynî munasebetê ev berhema hêja wergerande ser zimanê erebî û bi şîroveyeke berfireh, ku ew sê caran li paytexta Sûriyê Şam û li Beyrûtê û li Dihokê jî hate çapkirin. Dîsa Jan Dost sala 2007an Mem û Zîn bi kurdiya îro û bi kêş û qafiye nivîsî û tefsîreke berfireh bi kurmancî jê re danî.
                
Kurdzanê fransî Roger Lescot 25 sala zêdetir li Kurdistan dijiya ji ber ku zimanê kurdî rind hîm be û destanên û mitolojiyên kurd nas bike. Lescot dengbêjan digerand ji bo destana Memê Alan (di pirtûkekê) tijî ke.

Pirtûk 
 
 Di sala 1992an de li Tirkiyê fîlmek li ser Mem û Zînê ji aliyê Ümît Elçi ve hatiye çêkirin. Şanoya bi navê “Şoreşa Evînê: Trajediya Mem û Zîn” ji aliyê Kemal Mîraudalî ve ji Kermancî Mîanî re hatiye nivîsandin û di adara 2012’an de li Silêmaniyê hatiye çapkirin.
Di sala 2021ê de, tîma anîmasyon dê xeta berhemanîna filmê 3D Mem and Zein bi derhêneriya: Ferdîn Zareî _ Derhênerê Hunerî: Delir Maleki _ Rêvebirê Berheman: Xê Bat Kerîmî bi bikaranîna teknolojiya herî bilind a cîhanê li Senandajê (Sane) dest pê bike. paytexta parêzgeha Kurdistanê Îranê dest bi nasandin û şandina vê berhema mezin a wêjeya Kurdî bo festîvalên cîhanî kiriye

Çavkanî 

Destanên kurdî
Pirtûkên kurdî
Pirtûkên sedsala 17an

Mîtolojiya kurdî
Bernameya Kongra-Gel

Bernameya Kongra-Gel ev bername ye, ya ku ji hêla Kongreya Gelê Kurdistanê (Kongra-Gel) ve di sala 2003'an de li kongreya xwe ya damezrandinê hat pejirandin.

Bernameya partiyê
Mehmûd Baksî

Mehmûd Baksî () (jdb.  - m. ) nivîskarekî kurd bû.

Mehmûd Baksî, di sala 1944an de li gundê Suphiyê ku bi ser Hezoya Batmanê () ve ye, hatiye dinyayê. Berî ku xwendina xwe ya li Dibistana Mamostetiye a Dicle xelas bike, wî dev ji karê xwendinê berda. Di sala 1967an de cara pêşî li Batmanê di rojnameya Batman Gazetesi (Rojnameya Batmanê) de dest bi karê rojnamegeriyê kir. Di sala 1968an de bû serokê TİPê (Partiya Karkeran a Tirkiyeyê) ya Batmanê. Di sala 1969an de bi navê Mezra Botan romana wî ya yekem li Stenbolê derket. Paşê di sala 1970yî de pirtûka xwe ya bi navê Sadi Akkiliç Davası (Doza Sadi Akkiliç) derxist. Sadi Akkiliç komunîstekî tirk bû û ji ber gotareke wî heft sal û nîv cezayê hepsê lê birîbûn.

Mehmûd Baksî di wan salan de sendîkavan bû û wî karê xwe yê sendîkavaniyê li DİSKê didomand. Karê wî ê sendîkavaniyê ji sala 1968an heta sala 1970yî dewam kir. Paşê bi hinceta ku ew kurdîtiyê dike û ji ber herdu pirtûkên wî ên ku hatin çapkirin, 15 sal cezayê hepsê lê hate birîn. Loma di 1970yî de ji bêmecaliyê mecbûr ma ku derbasî Almanyayê bibe. Ew di sala 1971ê de jî li Swêdê bi cih bû.

Mehmûd Baksî li Swêdê jî vala nesekinî û heta dawiya jiyana xwe nivîsand. Wî heta niha 22 pirtûk nivîsandine û pirtûkên wî wergeriyane gelek zimanan. Lê Baksî bi xwe bi sê zimanan; bi kurdî, tirkî û swêdî dinivîsand.

Mehmûd Baksî di 19ê meha 12an ya 2000î de li Stokholmê wefat kir û li Diyarbekirê hate veşartin.

Berhem

Berhemên bi kurdî 
Zarokên Îhsan (1978)
Keça Kurd Zozan (1979)
Hêlîn (1984)
Gundikê Dono (1988)
Serhildana Mala Eliyê Ûnis (2001)

Berhemên bi tirkî 
Mezra Botan (Mezrabotan) (1968)
Sadi Alkılıç Davası (Doza Sadî Alkiliç'î) (1969)
Vatandaş Hakkı (Mafê Hemwelatiyan) (1970)
Kürt Sorunu (Kêşeya Kurdî)(1971)
Kürt Tarihi (Dîroka Kurdan) (1972)
İsveç İsveç Dedikleri (Swêda ku Timî Behsa Wê Dikin) (1976)
Kamışlı Katliamı (Komkujiya Qamişloyê) (1981)
Şıvan'ın Sevdası (Evîna Şivan'î) (1984)
 Kürt Gözüyle Yılmaz Güney (Bi Çavê Kurdan Yilmaz Guney), Weşanên Zêl, Nîsana 1994an.
 Her Kuş Kendi Sürüsüyle Uçar (Her Teyr Bi Refa Xwe Re Difire), Weşanên Aram, ISBN 9758242122, 2000. 
 Roma Yürüyüşü (Birêveçûna Romayê), Weşanên Aram, 2000.

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Nivîskarên zimanê kurdî
Rojnamevanên kurd
Kurdên Bakurê Kurdistanê
Firat Cewerî

Firat Cewerî  nivîskarekî kurd e.

Firat Cewerî li sala 1959ê li gundê Balfisê yê li ser bi Dêrika Çiyayê Mazî nêzîkî Mêrdînê hatiye dinyayê. Di salên heftêyan de digel malbata xwe li Nisêbînê bi cîh bû, li 80'an koçberî Swêdê kir û heta niha jî li Swêdê dimîne. Wî berî 80ê dest bi nivîsîna bi kurdî kir. Wî deh salan kovarek bi navê Nûdemê derdixist. Di şaxên cihê de nêzîkî deh pirtûkan nivîsîne û deh–donzdeh pirtûk jî wergerandine zimanê kurdî. Her wisa pirtûkên wî jî ji bo zimanên dî hatine wergerandin. Pirtûka bi navê Kevoka Spî bi farisî jî belav bûye. Payiza Dereng dê bi tirkî jî çap bibe.

Firat Cewerî li 24ê gulanê di kongreya PENa Swêdî de wekî endamê komîteya wê ya nû ya kargêr hat hilbijartin. Ew ji sala 1987ê endamê PENa swêdê ye.

Firat Cewerî amadekarê Antolojiya çîrokên kurdî e. Ji vê pirtûkê çend danasîna çîroknivîsan ji bo vê Wîkîpediyayê bi destûra Firat Cewerî hatin bikaranîn.

Kitêbên Firat Cewerî 
 Êrîş Dikin, 1980
 Mezin Dibim, 1981
 Dê Sêrîn e, 1983
 Girtî, 1986
 Kevoka Spî, 1992
 Kultur, Huner û Edebiyat, 1996
 Gotinên Navdaran, 1995
 Çîroka Malbata Evdo, 1999
 Li mala mîr Celadet Alî Bedir-Xan, 1998
 Pêlên derya reş, 1997
 Romanseke çilmisî, 2002
 Antolojiya Çîrokên Kurdî, 2003
 Payiza Dereng, roman, 2005
 Ez ê yekî bikujim, roman, 2008

Wergerên Firat Cewerî 

 Dostoyevskî (Şevên Spî) 1993
 John Steinbeck (Mişk û mirov) 1993
 Anton Çexov (Bexçeyê Vîsne) 1995
 Samuel Beckett (Li benda Godot) 1995
 Yaşar Kemal (Dara hinarê) 1998
 Sartre (Dîwar)
 Astrid Lindgren (Emîl li Lönneberga) 2000
 Astrid Lindgren (Sûmiyên Emîl yên nû) 2000
 Astrid Lindgren (Emîl hê jî li Lönnebergayê dijî) 2000
 Barbro Lîndgren (Çîroka apoyê hûrik) 2000
 Henning Mankell (Hingura êvarê) 2002
 Gunilla Bergström (Birek bive ye Alfons Oberg) 2002
 Gunilla Bergström (Alfonsê Şûm) 2002

Çavkanî

Girêdanên Derve 
 Bi Firat Cewerî re li ser ’Ez ê yekî bikujim’, Hevpeyvîn: Mûrad Ciwan, NETKURD 
 Hevpeyvînek bi Firat Cewerî re, Hevpeyvîn: Mahabad F. Arda, Amîda Kurd
 FIRAT CEWERÎ: Ez li cîhana xwe ya hundirîn vegeriyam, Hevpeyvîn: Seyîdxan Kurij, Rizgarî 
 Firat Cewerî: Min xwe ji otosansurê rizgar kiriye, Hevpeyvîn: Kris Lauwerys, NEFEL

Nivîskarên kurd
Jidayikbûn 1959
Xelatgirên Xelata Şerefnamê
Nivîskarên zimanê kurdî
Rojnamevanên kurd
Mirovên zindî
Adar Jiyan

Adar Jiyan nivîskarekî kurd e.

Adar Jiyan di sala 1965an de li gundê xwe Dengiza ku bi ser Stewra Mêrdînê ve ye, hatiye dinyayê. Dibistana Seretayî li gundê xwe xwend. Dibistana navîn li Stewrê, peyre jî Amadeyiya Îmam-Xetîbê a Mecanî li Mêrdînê, Enstîtuya Perwerdehiyê li Rihayê kuta kir. Sê salan Li Beşa Zanîngeha ziman, dîrok û erdnîgariyê Beşa Zimanê Fransî û Wêjeyê xwend, belê ji ber sedemên siyasî nivco hişt. Gelek caran hat girtin û darizandin. Wekî mamosteyê polê hate wezîfedarkirin. Li gelek bajaran geriya û hate mişextin. Vêga mamoste ye.  Heta niha di gelek kovar û rojnameyên kurdî û tirkî de nivîsên wî hatine weşandin. Wî di Azadiya Welat, Jiyana Rewşen, Tîroj, Vesta, Hîwa, Kevan, Bîrnebûn, Nûbihar, Zend, Kovara W, Güney Tûrik (pêveka Azadiya Welat), Gulistan û Rojevê de nivîsandiye.

Berhemên wî 
 Seyrê Destan (kurdî)
 Raveya Peyvan (kurdî) (Weşanên Perî)
 Ziman û Jiyan (kurdî) (Weşanên Perî)
 Sekeftina Morîstanan (kurdî) (Weşanên Perî)
 Şevên Koçber (çîrok, kurdî) (Weşanên Perî)
 Nêzîkahîtêdanek Perwerdekar Ji bo Arîşeyên Perwerdehiyê (tirkî)
 Mamoste Bi Hezkirinê Tê Nasîn (tirkî)
 Fêrname, Perwerdehî, weşanên J&J, 2005, Kurdî
 Hebûn, Felsefe Weşanên J&J, 2005, Kurdî
 Hewisîn, perwerdehî/pedagojî, weşanên J&j, 2005, Kurdî
 Mewlûd, wêje/qesîde, weşanên J&J, 2005, Kurdî
 Xwendina Pirtûkê, Perwerdehî, Weşanên Sîtavê, 2006, Kurdî
 Şîva Rovî û Leglegê, Perwerdehî, Weşanên Sîtavê, 2006, Kurdî
 Gerdêleya Baxçevan, perwerdehî, Weşanêm Sîtavê, 2006, Kurdî
 Sabûna Kesk, Perwerdehî, Weşanên Sîtavê, 2006, Kurdî
 Jina Ciwan û Sê Kalemêr, Perwerdehî, Weşanên Sîtavê, 2006, Kurdî
 Kêvroşka Jêhatî, Perwerdehî, Weşanên Sîtavê, 2006, Kurdî
 Bexişandin, Weşanên Sîtavê, 2006, Kurdî
 Pêşbaziya Bezê, Perwerdehî, Weşanên Sîtavê, 2006, Kurdî
 Hechecik û Beytik, Üerwerdehî, Weşanên Sîtavê, 2006, Kurdî
 Banga Kêvroşka Ciwan, Perwerdehî, Weşanên Sîtavê, 2006, Kurdî

Nivîskarên kurd
Kesên ji Stewrê
Jidayikbûn 1965
Edîb Polat

Edîb Polat  ( jdb. 25 tîrmeha 1962 li  Farqîn, Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê ) wergêr, lêkolîner û nivîskarekî Kurd e.

Jiyan û kar 
Edîb Polat di sala 1962 li gundê Zengilo ku bi ser  Farqînê ve girêdayiye  hatiye dinyayê. Wî dibistana seretayî li gund û Batmanê xwendiye, pişt re li Diyarbekirê pêvajoya xwe ya perwerdehiyê dewam kir. Wî weke mamostayê Biyolojiyê dest bi karmendiyê kir. Lê ji bo xebatên xwe yên polîtîk, di sala 1988an de ji kar hat avêtin. Di vekirina Komeleya Nivîskarên Kurd Kurd Pen de wekî Serokê Lijneya Damezrîner hate hilbijartin û heta kongreya yekemîn a komeleyê ev peywira xwe domand. Di kongreya yekemîn a asayî û kongreya yekemîn a awarte de jî ji bo rêveberiya komeleyê hate hilbijartin.

Edîb Polat ji bo van pirtûkên xwe û çalakiyên ji bo ramana azad pênc sal û nîvan di zîndanê de ma.

Polat heta îro di gelek rojname û kovaran de çîrok, helbest û nirxandinên polîtîk nivîsîne. Hin ji wan ev in: Milliyet Sanat, Berfin Bahar, Yaba, Hêvî, Ronayî, Özgur Gündem, Tîroj, ÎHD Bülten, Çorba, Ütopya, Nûdem. Edîb Polat niha li Diyarbekirê dijî û li ser zimanê Kurdî xwendina masterê didomîne.

Berhem
Şorbe û Fedî, Xela û Xeyidî (Bi Kurdî-2005)
(Diyarbakır Gerçeği) (Bi Tirkî) 
Newrozladık Şafakları (Bi Tirkî)
Duvpişk Bi Xwe Venade(Bi Kurdî-2011 )
Bilim Dilinde Kürtler (Bi Tirkî-2008-3 çap)
Şopên ji welatê bêdewlet (Bi Tirkî-1992)
Zinacı (Bi Tirkî-1999)
Sevgilim Sevgisiz Ölüm (Bi tirkî)-1998)
Ristemê Zal (Bi Kurdî, Çapa Duem, 2021)
Hawara Roboskî (Bi Kurdî-2012)
Pênc Mifte û Wijdanek (bi Kurdî-2015)

Wergerên wî:
Günlüğümden Notlar-M. Gorki 
Dımdım Kalesi Erebê Şemo
Kundê Kor- Sadiq Hîdayet
Cesur Yeni Dünya-A. Huxley
Darbe -Edward Luttwak
Meridyen- Alice Walker
Cîgerxwîn in yaşamı ve şiir anlayışı Ordîxanê Celil
Kürt Çoban-Erebê Şemo
Mutlu Hayat-Erebê Şemo
Afganistan'da Halk Demokrasisi Mücadelesi- M. Eşref

Xelat 
Xelatên ku Polat heta niha wergirtine:
 U.S.A PEN Barbara Goldsmith xelata Azadiya nivîsê
 Human Right Watch, Xelata Azadiya Ramanî

Çavkanî 

Nivîskar
Civaknasî

Civaknasî yan jî sosyolojî şaxekî zanistê ye li ser civakê, zanîna li ser civaka mirovatî, li ser rûdan û peywendiyên civakî ye. Civaknasî li ser jiyana modern a civaka modern ku salên 1800î de peyda bû. Ev zanist ji bo me de bije ku heza civake çi qase bi merovek, u merovek çi qase mo civake. Sosyologên heren klasîk ev in Max Weber, Karl Marx, Emile Durkheim.

Civaknasên bi navûdeng 
 Auguste Comte
 Ferdinand Tönnies
 Immanuel Wallerstein
 Max Weber

Girêdanên derve 

 Pênas û Taybetmendiyên Zanista Civaknasiyê 
 Rêbaz û Teknîkên Civaknasiyê  

Zanist
Civak
Civaknasî
Mirovnasî

Mirovnasî yan jî antropolojî (ji yewnanî: ἄνθρωπος, ánthropos: mirov; -λογία logía yan logos: zanist) zanista mirovan e. Antropolojî li ser çêbûn, pêşketin û qanûnên guhertinê yên fizîkî yên çandên mirovan û nijadên mirovan lêkolînan dike. Di navbera xwe de bi du beşan tê veqetandin.

Mirovnasiya civakî (an jî mirovnasiya çandî) 
Beşeke ji zanista civakî ye ko bi metodên xwe yên nîjadnasiyî, nîjadî, zimannasiyî, civakî û psîkolojîk lêkolînan li ser çandê dike. Di dîroka mirovnasiyê de, mirovnasên hêja û pêşeng Franz Boas, Bronislaw Malinowski, Claude Levî-Strauss, Alfred Kroeber, Margaret Mead, Edward Evan Evans-Pritchard, Fredrik Barth û yên dîtir in.

Pirsên mirovnasiya civakî
Her wiha pirsên mirovnasiyê yên sereke ev in:
 Çand û civakên biyan çima dirûvin hev?
 Çand û civakên biyan çima nadirûvin hev?
 Çand û civak çawa û çima diguherin?

Lêkolînên mirovnasiyî li ser kurdan n
Di mirovnasiyê de lêkolînên girîng ên ko li ser kurdan çêbûne ev in:
 Agha, Shaikh and State (1992) (wergera bi zimanê tirkî Ağa, Şeyh ve Devlet, İletişim Yayınları), Martin van Bruinessen
 Principles of Social Organization in Southern Kurdistan (1953) (Kürdistan’da Toplumsal Örgütlenmenin İlkeleri, Avesta Yayınları), Fredrik Barth
 Doğuda Değişim ve Yapısal Sorunlar (1969), Doğan Yayınevi, İsmail Beşikçi
 Kürtlerde Aşiret Ve Akrabalık İlişkileri, İletişim Yayınları, Lale Yalçın-Heckmann
 Rewanduz Kürtleri Toplumsal ve İktisadi Örgütlenme, Aram Yayınları, Edmund Leach

Binebeşên wê 
 Mirovnasiya destmalî (derdorî)
 Mirovnasiya perwerdeyî
 Mirovnasiya aborî
 Mirovnasiya hiqûqî
 Mirovnasiya şaristaniyî
 Mirovnasiya derûnî
 Mirovnasiya siyasî
 Mirovnasiya çandinî
 Mirovnasiya zimannasiyî

Mirovnasiya biyolojîk (an jî mirovnasiya fizîkî) 
Beşeke zanistê ye, ya ku lêkolîna li ser peresana biyolojîk û irsîtî, lihevkirin û guheran, şêwezaniya prîmatan û peresana mirovan û tomarkirina fosîlan dike. Di sedsala nozdehan de avabûye. Tê pejirandin ku avakerê vê beşê Paul Broca ye.

Binebeşên wê 
 Mirovnasiya bijîşkî
 Hestînasî (an jî osteolojî)
 Paleontolojî 
 Prîmatolojî

Çavkanî

Girêdanên derve
Linux a kurdî

Ji bo hewldanên wergerandina Linux bi kurdî, navê "Linux a kurdî" jî tê bikaranîn. Lînuxa "kurdîtirîn" Ubuntu 6.10 e. Di Ubuntu 6.06 de salname, klavye, kontrola rastnivîs, beşên mezin a pergala bingehîn û gelek bername bi kurdî ne. 

Di 16. 11. 2006'an de li Amedê di resepsiyonekê de Ubuntu GNU/Linux bi kurdî hat nasandin.

Soranî 

Projeyek bi nave Linux be kurdî ji bo wergerandina Linux û KDE bi soranî jî heye. Her dû projeyên vekîrî ne, her kes dikare tevlê bibe.

Girêdanên derve 
 Linux bi kurdî (bi kurmancî)
 Malpera Ubuntu ya kurdî 
 Kovara Azadiya Welat ser Linux a kurdî
 Kovara înternetê "Rojev" ser Linux a kurdî
 Gotareke Özgür Politika ser Linux-ku.com  (tirkî)

 Linux be kurdî  (bi soranî)
 KDE bi kurdî (soranî bi herfên latînî)

Nivîsbariya azad
Kesên dîrokî

A 
Astiyages

B 
Şerefxan Bedlîsî

Buxarî

H 
Harpagos

K 
Kyros

R 
Celaleddîn Rûmî

S 
Sedam Huseyîn

T 
Alexis de Tocqueville
Dêrsîm (helbest)

Dêrsîm 

Dersimi vera sona kare
Mordem ke sona ra Dersimi ser
cero yeno vence sin u shivare
Cenu xo do dewursu sero, vane:
"zor o. zor o derde cigera hare"
Ne zalimune dina xorte Dersimi qir kerde
cer ucor kerde te virare
Dersimi sero miz u diman o,
Usar nawo ame, derda ma re pepuk u sosin
gile kowu ra niso biwano.
Kami zot dave piro, va ke:
"Mirode perune chim de bimano."
Ne zalimine dina ferman do, vato:
"Dersim di az ne mano! "

Seyid Qazi
Wîndowsa Kurdî

Wîndowsa Kurdi navê qampanyayeke ku ji bo derketina sîstema "Microsoft Windows" bi zimanê kurdî hewl dide.

Projeyên din bi navên Linux Kurdistan û Linux be kurdî ji bo wergerandina Linux jî heye.

Girêdanên derve 
Qampanyaya "Windowsa Kurdî" 
Linux a kurdî 
Linux be kurdî 

Komputer
Televîzyon

Televîzyon an ji Wêneguhêz teknolojiyek ji bo tomarkirin, şandin, di ciyeke din de pejirandin û dîsa nişan dan wêne û dengan e.

Dîrok 
Bi zimanê yewnanî: tele: dûr, vision: wêne. Bi Kurdî wêneguhêz, ango wêne diguhêze, neqil dike.
Di sala 1883 de cihazek bi navê teleskopa elektrîk ji aliye Paul Nipkow hat îcad kirin, îro ew wekî televîzyona yekemîn tê pejirandin.

Mijarên têkildar 
Ji bo televîzyonên kurdî, bibîne gotara Televîzyonên kurdî.

Girêdanên derve 

 
Teknolojî
Teknolojiya dijîtal
Hunerên ahengê
1883

Bûyer

Cîhan 
 Cîhazek bi navê teleskopa elektrîk ji aliye Paul Nipkow hat îcad kirin, îro ew wek televîzyon a yekemîn tê pejirandin.

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
 Keyfî feqe û helbestvanekî kurd
Wîkîpediya

Wîkîpediya () ensîklopediyeke serhêl a azad a pirzimanî ye ku ji hêla civakeke dilxwazan ve tê nivîsandin û tê domandin. Wîkîpediya di dîrokê de xebata referansê ya herî mezin û herî tê xwendin e. Wîkîpediya bi domdarî yek ji 10 malperên herî populer e ku ji hêla Similarweb û berê Alexa ve hatiye rêzekirin ku di sala 2022an de, Wîkîpediya di rêza 5emîn malpera herî populer a cîhanê de bû. Wîkîpediya ji hêla Weqfa Wîkîmedyayê, rêxistineke ne-qezenc a amerîkî ve tê birêvebirin ku bi piranî ji hêla bexşan ve tê fînansekirin.

Wîkîpediya projeyeke navneteweyî ku û bi 304 zimanan tê nivîsandin. Taybetiya vê ensîklopediyê ev e ku her kes dikare her gotarê biguherîne û naverokan li gotaran zêde bike. Xweqeydkirin ne pêwîst e. Zêdekirin naverokên gotaran û nivîsandina gotaran bi şêwazek fermî û bi zimanek bêalî têne nivîsandin.

Wîkîpediyaya herî mezin wîkîpediya îngilîzî ye ku tê de ji î zêdetir gotar hene. Di hemû zimanên ku di Wîkîpediyayê de xwedî malper in, ji 17.000.000î zêdetir gotar hene.

Logoya Wîkîpediyayê dinyayek e ku ji tîpên alfabeyên cûr bi cûr pêk hatiye. Wekî Wîkîpediya ev dinya jî vekirî ye.

Wîkîpediyaya kurdî 

Taybetiyeke girîng ya Wîkîpediyaya kurdî ev e ku yekem ensîklopediya bi zimanê kurdî ye û cara yekemîn li ser înternetê de ensîklopediyeke kurdî hatiye nivîsandin.
Beşa kurdî ya Wîkîpediya di 07.01.2004an de ji aliyê Erdal Ronahî ve hatiye destpêkirin. Di Wîkîpediyaya kurdî de niha  gotar heye.

Dîrok 
Wîkîpediya di 15.01.2001 de ji aliye Wikimedia Foundation (Weqfa Wîkîmedyayê) hat dan destpêkirin.

Lîsans 
Naveroka Wîkîpediyayê di bin Lîsansa Belgekirina Azada GNU (GNU Free Documentation License)de tê weşandin. Ev tê wateyê azad e û wê her dem azad bibe. Her kes dikare naveroka Wîkîpediyayê gora keyfa xwe belav bike. Kes nikare Wîkîpediyayê bifroşe an bikire. Naveroka Wîkîpediyayê naveroka azad e. Nivîsbariya Wîkîpediya bi navê MediaWiki jî nivîsbariya azad e.

Çavkanî

Girêdanên derve 

 
Weqfa Wikimedia
Malper
Midyad

Midyad (,  Medyad; bi suryankî Midyadê: Miḏyôyo) navçekî û bajarekî biçûk ê li Bakurê Kurdistanê ye. Navçe li herêma Mehelmiyan ne . Midyad li ser Parezgeha Mêrdînê ye. Li rojavayê Midyadê bajarokê Hezexê heye, li başûrê wê Nisêbîn, li rojava Mehsert û li bakûrê wê Kircews û Kirboran hene. Midyad navenda herêma Torê ye, ku bi taybetî di dîroka Xiristiyaniyê de cihekî girîng digire. Ji Medyadê re ji ber zêdebûna dêrên bajêr Bajarê heft dêran jî tê gotin.

Civak 

Li navenda bajêr û gundên derûdorê bi piranî Kurd dijîn, lê hejmarek biçûk Suryanî û Ereb jî dijîn. Li vî bajerî ji aliyekî ve dengê naqosên dêra, ji aliyê din ve bangên melayan di heman demê de tên bihîstin. Îro Midyad ji du beşan pêk tê. Yek jê Êstil e ku piraniya şêniyên wê Mehelmî ne, ya din jî Midyada kevn e ku piraniya şêniyên wê Kurdên Sunî û Aramî – Suryanîyên Xirîstiyanî ne. Li gundên derdora Midyadê heta beriya çend salan gelek gundên Kurdên Êzdî jî hebûn, lê niştecihên wan gundên ji ber tahde dewleta tirk û cahşên herême neçar man û di salên heşteyî û nodî de warê xwe terikandin û koçberî Ewropa kirin. Ji ber heman sedeme piraniyê rûniştvanên Xirîstiyanî jî Midyad û gundên derûdorê terikandin û wan jî koçberî Rojavaya Tirkiyê - bi taybetî Stembolê - Ewropa û welatên din kirin. Îro hejmarek kem Xirîstiyanî û [[Kurd]]ên - Êzdî li Midyadê û gundên derdorê wê mane. Li gor serjimartinên şêniyan di sala 1997a de 61.378 kes li Midyadê dijiyan.

Dîroka Bajêr 

Belgenameyên nivîskî yên pêşî derbarê Midyadê de digihêjin sedsala 13an B.Z. ev der herêmek e ku divê ji bo keyayên Asûrê were talankirin. Aşûrnasîpalê Duyem bi gewzî di 879an de dibêje wî ev herêm xistiye bin desthilatdariya xwe. Midyad di serdema Hz. Omer de dikeve bin darazê Îslamê de (640).

Ajalên herêma Midyadê 

Li Midyadê wekî hemî deverên Kurdistan ê, xwedî hinek taybetmendiyên ajalên cude ne.

Li herêmê Ajalên kedî û yên berî bi du beşa ne
 yên Kedî; Mê=Mîh/Mêşin, Bizin, Çêlek, Qantir, Mirîşk, Şamî, Mehîn, Kevok, Qaz,
 Yen Kedî; Nêr= Beran, Nêrî, Ga, Qantir, Dîk, Elok, Hesp, Kevok, Ordek,

Jiyana Civaknasî

Wargehên Midyadê

Pîşeyên Midyadê 

Li Midyadê cûrbecûr kar û pîşeyên herêmê yên bi nav û deng hene: 
 Zîvkerî
 Cumik
 Kevirbirîn
 Kurtankerî
 Hekîmtî
 Hosteyî ya kevira
 Hedadî
 Terzîti

Gundên Xirbe 

Xirbê Ilto, Dêrhadet, Kûndelê, Xerabê Fêro, Qêsra Jêrî, Qêsra Jorî, Qûzre, Xirbê Koçek, Xirbê Diza, Bamered, Mamûsiva û Qiryasa.

Tor
Jîr Dilovan

Jîr Dilovan nivîskar û wergêrekî kurd e.

Sala 1956'an li gundê Hêştireka Midyadê hatiye cîhanê. Dibistana seretayî li gund, ya navîn li Midyadê û dibistana mamostetiyê jî li Kirşehir bajarê Tirkiyeyê, sala 1975an qedandiye. Dû re jî xwendina xwe ya bilind li Zanîngeha Anatolî ya Eskîşehirê kuta kiriye. Di gelek kovar û rojnameyan de nivîs û helbestên wî hatine weşandin. (Welat, Welatê me, Rewşen, Jiyana Rewşen, Nûdem, Huner, Amara, Kovara W) Di kovarên Huner û Amara de di desteya weşanê de cîh girtiye. Leyîstika wî ya bi navê Qolinc (15 beş) û gelek skeçên wî di Med Tv de hatine weşandin. Di Televizyona Mezopotamya de, di bernameya Rojbaş Kurdistan de, dersên zimanê Kurdî dane û demekê bernameya "Destpêka Rojê" amade û pêşkêş kiriye. Di Radyoya Dengê Mezopotamya de, sê bernameyên wêjeyî yên bi navê "Ji Kaniya Wêjeyê," "Şana Helbestê" û "Li Benda Rojê" amade û pêşkêş dike. Niha li Almanya dijî.

Berhem 
 Zenga Zêrîn – roman , weşanên Mezopotamya 2003
 Ji Biçûkan re Çîrok Ji Mezinan re Dîrok – Helbestên Fabl, weşanên Şaredariya Sûr a Amedê 2006
 Qolinc -Senaryo – ristefîlm DVD 1-2-3
 Bi Pirs û Bersivan Dîroka Kurd û Kurdistan Cild-1, Weşanên Pêrî 2007
 Ji bo Kesên Gihîştî, Mamoste û Perwerdekaran
 Waneyên Kurdî-Kurmancî – Weşanên Înstîtûta Kurd, REWSEN 2008

Werger 
 Arî Mezin - [Kurdên Elewî Di Dorpêça Agir de],  Weşanên Eylem, 2001 
 Abdullah Öcalan: Ji dewleta rahib a Sumer ber bi Şaristaniya Demokratîk, Cild-I (2003)]°
 Abdullah Öcalan: Ji dewleta rahib a Sumer ber bi Şaristaniya Demokratîk, Cild-II (2003)
 Bextiyar Qehreman: Banga Ji Heskîfê – helbest, Weşanên Pêrî - 2006

Nivîskarên kurd
Wergêrên kurd
Nivîskar

Nivîskar, an jî bi zazakî û goranî: nûsker, di zimanê kurdî de, bi zaravayê kurmancî nivîskar ji wan kesana re tê gotin ku nivîsandin ji wan re bûye pîşe, herweha nivîsên wan çap bûne û hatine weşandin, yan jî meqale û gotar di kovar û rojnameyanm de dane weşandin. Di kurdî de ji van kesan re nivîsevan, nivîser û nûser jî tê gotin. Kesê kû berhemên xwe yên nivîskî, wekî pirtûkekê, gotar û nivîsên xwe her wek dirêj an jî bi kurtasî bi awayî wêjeyî an teknîkî, ava dike.gorî zagona mafên berhemên nivîskaran û her wekî din wênesaz, peykervan û hunermendên din parastî ye.

Nivîskar dikarin çîroknivîs, helbestvan, romannivîs yan şanonivîs bin. Hin kes jî nivîskarên zanistî ne anku berhemên zanistî anku agader dinivîsin.

Nivîskarî, di roja me de bi beşî pêk tê. Yanî, minaq, nivîskarîya wêjeyî, Nivîskarîya Felsefî, Nivîskarîya zanistî û hwd, beş bi beş pêşketîya. Mirovên ku pirtûkan di nivîsênin in. Nivîskarî, bi gotinî bingihê xwe ji nivîsînê dihilde. Yanî, li Pênûs dan û hwd. Gotina nivîskarîyê bi serê bi tenê nin a. di temenê wê de gotina rewşenbîr weke kirdeyeka veşartî heya. rewşenbîrî, mirovê bizane û bi zanebûna xwe re li pêş a, ku karê bi zanebûn û gotinên xwe re rê şanî mirov bide na. Nivîskarî, ku mirov di qadakê de xwe birewşên kir yanî bibîr û zanebûn kir, hingî, li ser wê re nivîsandin a.

Nivîskariya zanistî

Nivîskariya jiyannasî û genetîkê

Nivîskariya teknîkê û teknolojiyê û pêşketina wê

Nivîskariya wêjeyî

Nivîskariya çand û hunerî

Nivîskarîya wêjeyî

Nivîskariya helbestî

Nivîskariya dînî û civakê

Nivîskariya dînî û dîrokê

Nivîskariya bawerî û teolojiyê

Nivîskariya dîrokê

Nivîskariya felsef û civakê

Nivîskariya civaknasiyê, civakê û felsefa wê

Nivîskariya psikolojiyê û felsefe wê 

Li gorî zagona mafên berhemên nivîskaran û her wekî din wênesaz, peykervan û hunermendên din parastî ye.

Nivîskar dikarin çîroknivîs, helbestvan, romannivîs yan şanonivîs bin.

Hin kes jî nivîskarên zanistî ne anku berhemên zanistî anku agader dinivîsin.

Nivîskarên kurd û yên cîhanê 

 Lîsteya nivîskarên kurd
 Lîsteya nivîskarên rûs
 Lîsteya nivîskarên îngilîz
 Lîsteya nivîskarên îranî

Çavkanî

Wêje
Nivîskar
Helîm Yûsiv

Helîm Yûsiv nivîskarekî kurd e ku di sala 1967an de li Amûdê (biniya xetê) hatiye dinyayê. Wî li Zanîngeha Helebê xwendina hiqûqê qedandiye û ji sala 2000î û vir ve li Almanyayê dijî.

Bi dehan gotarên wêjeyî di kovar û rojnameyên erebî û kurdî de weşandine.
Heta niha berhemên wî bi Kurdî, Erebî, Tirkî û Elmanî hatine weşandin. Hemû berhemên wî yên bi Kurdî ji hêla weşanxaneya Avesta yê ve li Stembolê hatine weşandin.

Heta niha ev berhemên Helîm Yûsiv çap bûne: Mêrê avis, çîrok, 1991 bi erebî, 1997 bi kurdî. / Jinên qatê bilind, çîrok, 1995 bi erebî, 1998 bi kurdî. / Mirî ranazin, çîrok, 1996 bi kurdî, 1998 bi tirkî. / Sobarto, roman, 1999 bi kurdî û erebî.

Wekî din çend çîrokên Helîm Yûsiv bûne şano û wî herweha li Sûriyê di antolojiyeke çîrokên Sûriyê de jî cih girtiye.

Berhem 
 Mêrê avis, çîrok, (1991 bi erebî, 1997 bi kurdî, 2004 bi elmanî).
 Jinên qatê bilind, çîrok, (1995 bi erebî, 1998 bi kurdî).
 Mirî ranazin, çîrok, (1996 bi kurdî, 1998 bi tirkî).
 Sobarto, roman, (1999 bi kurdî û erebî).
 Memê bê Zîn , roman, 2003 bi kurdî.
 Tirsa bê diran, roman, 2006 bi kurdî.
 Gava masî tî dibin, roman, Amed 2009, bi kurdî, Weşanên Lîs.
 Romana kurdî lêkolîn, 2011, bi kurdî, Weşanên Ronahî.
 Ausländer beg çîrok, 2011, bi kurdî, weşanên Lîs.
 99 Morîkên Belavbûyî, roman, 2015, bi kurdî, Weşanên Peywend.

Ji Şanoyên ku ji nivîsên wî hatine girtin 
 Komara dînan
 Bidarvekirina pozekî
 Sol û serî

Xebatên Televizyonê 
Ji 11ê çiriya paşîn sala 2000an, bernameyeke wêjeyî, bi navê Gava Sêyemîn, heftane, di Medya TV û Mezopotamya TV û niha jî di Roj TV de amade û pêşkêş dike.

Girêdanên Derve 
Malpera Fermî ya Helîm Yûsiv

Nivîskarên kurd
Kesên ji Amûdê
Jidayikbûn 1967
Nivîskarên zimanê kurdî
Mirovên zindî
Kurdên Rojavaya Kurdistanê