dal
Store norske leksikon,Realfag,Geologi,Geomorfologi
Ein dal er ei langstrekt fordjuping i jordskorpa. Dalar består i hovudsak av to delar: dalbotn og dalside. Saman utgjer dette dalføret som eit naturleg dreneringsområde vil famne om. Dalen er enten danna ved at jordoverflata er utgraven av rennande vatn (til dømes elver eller brear (erosjonsdalar)), eller ved rørsler og sprekkdanningar i jordskorpa (brot- og sprekkedalar).
I brot- og sprekkedalar er retninga på dalen bestemt av berggrunnsgeologien. Orienteringa til dalen er påverka av strukturgeologien i området, og følgjer hovudstrøkretninga til foldinga eller forkastinga. Dalformer Tverrsnittet og forma til dalane avheng av bergartane sin motstandsevne mot erosjon og av utgravingas alder og art. Dersom dalen er vesentleg graven ut av rennande vatn (fluvial erosjon), vil den ha eit V-forma tverrsnitt. I ein bre-utforma dal er tverrsnittet meir likt ein U, og i lengderetninga vil dalbekken veksle med brattare avsatsar, slik at det blir innsjøar eller elvesletter med stryk eller fossar imellom. I verda er Grand Canyon eit berømt døme på V-dal, medan vi i Noreg finn store dalføre med utprega U-form, som Gudbrandsdalen, Hallingdal og Numedal. Sidedalane til ein U-dal munnar ofte ut høgt over botnen av hovuddalen, såkalla «hengande dalar». Desse er eit resultat av at breerosjonen har vore kraftigare i hovuddalen enn i sidedalen. Sanddalen i Vang kommune er eit døme på ein typisk hengande dal. Agnordalar finn vi døme på i Romsdalen (Vermadalføret), på Hardangervidda (Eitro) og ved Nærøyfjorden i Sogn (Jordalen). Eit kjenneteikn ved ein agnordal er at elva i sidedalen renn i nær motsett retning av elva i hovuddalen. Agnordalar vert danna når yngre dalføre fangar opp eldre dalføre og endrar dreneringsretninga (elvetjuveri). Les meir i Store norske leksikon geografi geologi