Eidfjord
Store norske leksikon,Geografi,Norges geografi,Vestland,Eidfjord
Eidfjord er ein kommune i Vestland fylke, omkring Eidfjorden og den inste fjordarmen Simadalsfjorden, som igjen utgjer inste del av Hardangerfjorden. Kommunen omfattar også den nordvestlege delen av Hardangervidda og søre del av Hardangerjøkulen med fjelltraktene sørafor.
Eidfjord grensar til Ulvik i nord, Hol og Nore og Uvdal i Viken i aust og Ullensvang i sør og vest.Eidfjord blei oppretta som kommune 1891 ved utskiljing frå Ulvik. I 1964 blei kommunen slått saman med Ullensvang, og han blei eigen kommune igjen ved utskiljing frå Ullensvang i 1977. Natur Berggrunnen i Eidfjord består for ein vesentleg del av grunnfjellsbergartar, mest gneis og granitt. Grunnfjellet er stadvis dekt av omdanna kambrosiluriske sediment (fyllitt og glimmerskifer), særleg i fjelltraktene i dei sentrale og austre delane av kommunen. I nordaust er fyllitten dekt av harde, overskyvde gneisar tilhøyrande dei kaledonske skyvedekka (sjå kaledonske orogenese). Her finst det høgaste punktet i kommunen, Hardangerjøkulen på grensa til Ulvik (1861 meter over havet nær toppen av breen). Høgast elles i kommunen er Ramnabergnuten på vestsida av Hardangerjøkulen (1729 meter over havet). Nord for Eidfjorden når Onen 1621 meter over havet på grensa til Ulvik, og på Hardangervidda når Store Grananutane 1612 meter over havet. Heile 90 prosent av arealet i kommunen ligg over 900 meter over havet, det meste av dette er på Hardangervidda. Her er det eit ope og bølgjande landskap som over store strekningar har relativt små høgdeforskjellar. Dette står i skarp kontrast til landskapet nord og nordvest i kommunen der fjellvidda er djupt nedskoren av Eidfjorden og dalane som munnar ut i denne. Størst er dalføret til Bjoreio nedanfor Fossli (Måbødalen), Hjølmadalen med Veig og Simadalen med Sima. På vidda ligg den store innsjøen Nordmannslågen med avløp austover til Numedalslågen. Hardangervidda nasjonalpark utgjer om lag 38 prosent (575 km2) av arealet i kommunen. Veig med Valursfossen og Vedalsfossen (i ei sideelv) er verna, det same er Erdalsvassdraget. Busetjing Eidfjord har svært gamal busetjing, noko talrike oldfunn vitnar om. Dagens busetjing er i vesentleg grad konsentrert til den einaste tettstaden i kommunen, administrasjonssenteret Eidfjord ved utløpet av Eio, og tettgrenda Øvre Eidfjord ved sørenden av Eidfjordvatnet. I alt 60 prosent av innbyggjarane i kommunen budde i 2019 i tettstader, mot 83 prosent i daværende Hordaland fylke samla sett. Eidfjord (med dagens grenser) hadde søkkande folketal fram til 1970-talet. Det auka noko med kraftutbygginga på 1970-talet, men viste frå rundt 1980 og fram til først på 2000-talet igjen nedgang. For tiårsperioden 2010—2020 hadde Eidfjord ein gjennomsnittleg årleg nedgang i folketalet på 0,6 prosent mot ein vekst på 0,9 prosent for Vestland fylke. Folketalet i Eidfjord i 2020 utgjorde noko under 4/5 av folketalet ved slutten av krigen. Næringsliv Jordbruket er av stor betydning i Eidfjord sjølv om det dyrka arealet utgjer mindre enn ein prosent av kommunearealet. Det blir drive husdyrhald; særleg sauehaldet betyr mykje. Garnfiske i fjellet, bærsanking og villreinjakt er også av betydning. Industrien i kommunen er heilt ubetydeleg. Dei store, høgtliggjande areala med bratt fall til fjorden har gjeve Eidfjord grunnlag for ein stor kraftproduksjon. Med ein gjennomsnittleg årsproduksjon på 3546 GWh (gigawattimar) er Eidfjord Noregs tredje største kraftkommune, etter Suldal og Sirdal (2019). Det er fem kraftverk i kommunen; høgast årsproduksjon har Sy-Sima kraftverk (2158 GWh, fallhøgd 905 m, i drift frå 1981) og Lang-Sima kraftverk (1366 GWh, fallhøgd 1065 m, i drift frå 1980). Desse kraftverka er baserte på vatn frå fleire vassdrag, mellom anna Bjoreio. Likevel er det i turistsesongen sikra ei minstevassføring i Vøringsfossen på 12 m3 per sekund. Det er fleire større fiskeoppdrettsanlegg i tilknyting til kraftanlegget. Veig er verna som ein del av Hardangervidda nasjonalpark. Turisttrafikken har mykje å seia. Det er eit tett nett med merkte turistruter i fjellet, og kommunen har ei rekkje hotell og turisthytter. Det er eit godt fiske i Eio, elva frå Eidfjordvatnet til fjorden. Av ein samla fangst på 774 kg i 2019 var meir enn 80 prosent sjøaure. Blant dei busette arbeidstakarane i Eidfjord har 31 prosent arbeid utanfor kommunen. Av desse jobbar i alt 22 prosent i dei andre kommunane i Hardanger og Voss, og tre prosent i Bergen. Samferdsel Gjennom kommunen går riksveg 7 Hønefoss–Hallingdal–Hardangervidda–Eidfjord–Bu, der ho møter riksveg 13 og Hardangerbrua. Frå Bu fører riksveg 13 sørover langs austsida av Sørfjorden til Odda og nordover gjennom Granvin til Voss. Administrativ inndeling og offentlege institusjonar Eidfjord høyrer til Vest politidistrikt, Hordaland tingrett og Gulating lagmannsrett. Kommunen er med i regionrådet Hardangerrådet saman med Kvam, Ullensvang, Ulvik og Voss. Eidfjord kommune svarer til soknet Eidfjord i Hardanger og Voss prosti (Bjørgvin bispedømme) i Den norske kyrkja. Mot slutten av 1800-talet høyrde Eidfjord til Hardanger og Voss fogderi (futedøme) i Søndre Bergenhus amt. For statistiske føremål er Eidfjord kommune (per 2019) delt inn i eitt delområde med til saman 11 grunnkrinsar: Erdal - Indre bu, Vik - Lægreid, Hereid, Varberg, Sæbø - Lund, Sysendalen, Simadalen, Rembesdalen, Bjoreidalen, Snero - Lågenområdet og Veigdalen. Historikk og kultur Det er funne rundt 300 gravrøysar frå vikingtida på Hæreid. Hardangervidda Natursenter (opna 1995) er eit opplevingssenter der jakt, fiske, friluftsliv og naturforvaltning er hovudtema med utstillingar, akvarium, reiselivsinformasjon med meir. Høgt over Simafjorden ligg fjellgarden Kjeåsen, kjend frå TV-serien «Der ingen skulle tru at nokon kunne bu». Garden var tidlegare berre var tilgjengeleg via ein bratt sti frå fjorden, men no har han bilveg heilt fram. Eidfjord har to kyrkjer: Eidfjord gamle kyrkje, ein gråsteinskyrkje frå 1309, og Eidfjord kyrkje, ei arbeidskyrkje bygd i 1981. Over fjellet finst eldre ferdselsvegar over til Austlandet. Mest kjend er Nordmannsslepa over til Numedal. Namn og kommunevåpen Kommunevåpenet (godkjent i 1984) har eit sølvfarga reinsdyrgevir mot ein blå bakgrunn. Motivet illustrerer kor viktig reinen har vore som næringsgrunnlaget for kommunen til alle tider. Namnet. Kommunen har namn etter den nordaustlege delen av Hardangerfjorden, norrønt Eiðafjǫrðr, første ledd eigd, om landstripa mellom Eidfjordvatnet og fjorden med gardane Lægreid (det låge eidet) og Hæreid (det høge eidet). Les meir i Store norske leksikon Eidfjord tettstad Vestland Noregs geografi Eksterne lenkjer Eidfjord kommune Litteratur Bu, Aamund K.: Ættar-bok for Øyfjord, 1943, Finn boken  Kolltveit, Olav: Granvin, Ulvik og Eidfjord i gamal og ny tid. Bygdesoga, 1977, 2 b. + kartb., Finn boken  Lægreid, Tobias & Agnes Lægreid: Gards- og ættesoge for Eidfjord, 1992, isbn 82-992675-0-1, Finn boken