អានន្ទ: ព្រះនិព្វានចុងក្រោយរបស់ព្រះពុទ្ធ

ព្រះនិព្វានចុងក្រោយរបស់ព្រះពុទ្ធ 
ព្រះអានន្ទជាអ្នកបម្រើរបស់ព្រះពុទ្ធអស់រយៈពេលម្ភៃ ៧ ឆ្នាំ ។ ព្រះអង្គជាអ្នករៀបចំដ៏ល្អម្នាក់ ។ មិន​ថា​អ្នក​ណា​មក​ដើម្បីចូលគាល់សម្មាសម្ពុទ្ធ​ព្រះពុទ្ធ​ទេ ព្រះអង្គ​អាច​រៀប​ចំ​ពេល​វេលា​សម​ស្រប ។ ជាពិសេស ភិក្ខុដែលមកពីទីជិតឆ្ងាយ ចូលចិត្តនិយាយជាមួយព្រះអានន្ទជាមុនសិន មុននឹងឃើញព្រះពុទ្ធ ព្រោះព្រះអានន្ទមានភាពកក់ក្តៅចំពោះពួកគេ ។ ពុទ្ធសាសនិកជនចូលចិត្តស្តាប់ធម៌ទេសនារបស់ព្រះអានន្ទ ហើយព្រះអានន្ទតែងតែប្រៀនប្រដៅឱ្យគោរពនូវព្រះរតនត្រ័យ ប្រតិបត្តិនូវសិក្ខាបទ ៥ ប្រការ ឧទ្ទិសដល់មាតាបិតា ប្រគេនចង្ហាន់ដល់ព្រះសង្ឃ ។ ម្នាលអានន្ទ ទោះបីមិនបានត្រាស់ដឹង ក៏ព្រះអង្គមានគុណធម៌យ៉ាងនេះដែរ ។ ទ្រង់​បាន​អម​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទៅ​ទេសនា​នៅ​កន្លែង​ផ្សេង​ៗ ហើយ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​ជន្ម​ ៥០ ​វស្សា ។

សែសិបប្រាំឆ្នាំបន្ទាប់ពីទ្រង់បានត្រាស់ដឹង ព្រះពុទ្ធទ្រង់បានចូលបរិនិព្វាននៅចន្លោះដើមសលាពីរដើមនៅ កុសិនារា  ។

ដូចជារស្មីនៃព្រះអាទិត្យរាត្រីដ៏ត្រចះត្រចង់ ព្រះពុទ្ធ មុនពេលទ្រង់ចូលបរិនិព្វាន ទ្រង់បានបញ្ចេញរស្មីមិនធម្មតា ។ ព្រះពុទ្ធ​ទ្រង់​គង់​លើ​គ្រែ​ដែល​ធ្វើ​ដោយ​ព្រះអានន្ទ ។ មិនយូរប៉ុន្មាន ភាពងងឹតក៏ធ្លាក់ចុះ ចៃដន្យដើមឈើសាលបានផ្ទុះឡើង ធ្វើឲ្យមានភ្លៀងធ្លាក់លើដងខ្លួនរបស់ព្រះពុទ្ធ ។ ព្រះអានន្ទ​លុតជង្គង់​ជិត​គ្រែ​ព្រះពុទ្ធ ហើយ​សួរ​ដោយ​ថ្នមៗ​ថា "​បពិត្រ​លោកម្ចាស់! តើ​យើង​គួរ​មាន​អាកប្បកិរិយា​បែបណា​ចំពោះ​ស្ត្រី​នា​អនាគត​? សូមណែនាំខ្ញុំម្តងទៀត!”

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលអានន្ទ ដើម្បីបានត្រាស់ដឹង បុគ្គលមិនគួរគិតដល់ស្ត្រីឡើយ ជាពិសេសអ្នកទាំងឡាយ ទោះបីអ្នកមានអាយុច្រើនយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនត្រូវមើលស្ត្រីដែរ បើមិនប្រមាទ ចូរប្រព្រឹត្តចំពោះស្ត្រីចាស់ជាមាតា ។ ស្ត្រី​វ័យ​ចំណាស់​ជា​បង​ស្រី​របស់​អ្នក ហើយ​ស្ត្រី​វ័យ​ក្មេង​ដូច​ជា​ប្អូន​ស្រី​របស់​អ្នក​ដែរ ។​ អានន្ទ អ្នក​ត្រូវ​ចាំ​ពាក្យ​របស់​ខ្ញុំ!» ។

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានពន្យល់ដល់ព្រះអានន្ទអំពីបញ្ហាផ្សេងៗ ដូចជាការកសាងវត្ត ។ ដោយគិតថានេះជាពាក្យចុងក្រោយរបស់ព្រះពុទ្ធ ព្រះអានន្ទដែលមានចិត្តទន់ជ្រាយក៏ចាប់ផ្តើមយំ ជាពិសេសនៅពេលដែលគាត់គិតពីចិត្តដែលមិនបានបំភ្លឺ ។ ពេលព្រះពុទ្ធចូលបរិនិព្វាន តើនរណាអាចពឹងពាក់បានការត្រាស់ដឹង? គាត់កាន់តែគិតកាន់តែសោកសៅគាត់យំ ។

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់នឹងព្រះអង្គម្តងទៀតថា ម្នាលអានន្ទ កុំសោកស្ដាយ កុំចេះតែប្រាប់អ្នកថា ពិភពលោកមិនឋិតថេរ កាលមានជីវិត ក៏មានសេចក្តីស្លាប់ អ្នកបម្រើខ្ញុំយូរណាស់មកហើយ ឧស្សាហ៍ព្យាយាម និងអត់ធន់ ។ នឹង​ប្រើ​កុសល​ទាំង​នេះ​ដើម្បី​តបស្នង​ដល់​អ្នក ចូរ​ប្រតិបត្តិ​ឲ្យ​បាន​នូវ​សេចក្តី​ខ្នះខ្នែង ហើយ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន អ្នក​នឹង​ចាក​ចេញ​ពី​ចំណង​នៃ​ទុក្ខ​ដើម្បី​បាន​ត្រាស់​ដឹង!» ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ម្នាលអានន្ទ ជាអ្នកបម្រើខ្ញុំដោយស្មោះត្រង់អស់ជាច្រើនឆ្នាំ ព្រះអង្គស្លូតបូត ចិត្តល្អ ការចងចាំល្អ បុណ្យកុសលនឹងនាំមកនូវភាពភ្លឺស្វាងក្នុងលោក ។

នៅ​ពេល​នោះ ព្រះ​ចន្ទ​បាន​ភ្លឺ​យ៉ាង​ស្ងៀម​ស្ងាត់​នៅសាលព្រឹក្ស។ ចិត្ត​ដ៏​ស្ងប់​ស្ងាត់​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​បាន​ភ្លឺ​ដល់​មនុស្ស​ទាំង​អស់​ក្នុង​ព្រៃ ។ នោះ​ជា​ឈុត​ឆាក​ដ៏​គួរ​ឲ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍ ។ គ្រប់គ្នា រួមទាំងអ្នកប្រាជ្ញដែលបានត្រាស់ដឹងផងនោះ យំ ។ ព្រះអានន្ទ​សោក​ស្តាយ​ជា​ពិសេស ហើយ​យំ​ដោយ​ទឹក​ភ្នែក ។

ទោះ​បី​ជា​យ៉ាង​ណា ការ​យំ​មិន​អាច​ជួយ​អ្វី​បាន​ទេ សំខាន់​បំផុត​គឺ​ត្រូវ​សួរ​ព្រះពុទ្ធ​ថា​ធ្វើ​ដូចម្តេច​ដើម្បី​រក្សា​ព្រះ​ធម៌​ជា​រៀង​រហូត ។ ពួក​គេ​ពិភាក្សា​គ្នា​ហើយ​ជ្រើស​រើស​ព្រះ​អានន្ទ​ជា​តំណាង​ដើម្បី​សួរ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ថា៖

“ទី ១ ពេលព្រះពុទ្ធចូលបរិនិព្វាន តើនរណាជាចៅហ្វាយ? ទី២ ពេលព្រះពុទ្ធចូលបរិនិព្វាន តើយើងត្រូវរស់នៅដោយរបៀបណា? តើ​យើង​ផ្សព្វផ្សាយ​សេចក្ដី​បង្រៀន​ឬ​ទេ?»

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​តប​ថា ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ អ្នក​រាល់​គ្នា​ត្រូវ​ចាំ​កាន់​សិក្ខាបទ​ជា​ម្ចាស់ ហើយ​យក​ធម៌ (សច្ចៈ) ជា​ទីពឹង ធ្វើ​យ៉ាង​នេះ​ឯង​នឹង​បាន​នូវ​ធម៌​ជា​និរន្តរ៍ ។

ក្រោយ​ពី​បាន​ឮ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សូត្រ​ហើយ គ្រប់​គ្នា​មាន​អារម្មណ៍​រំជួល​ចិត្ត ។ ទីបំផុតព្រះពុទ្ធចូលបរិនិព្វានដោយស្ងប់ស្ងាត់ ។

ដំណឹង​ដែល​ព្រះពុទ្ធ​ចូល​បរិនិព្វាន​បាន​សាយភាយ ហើយ​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​មក​ពី​គ្រប់​ទិសទី​ប្រញាប់​ប្រញាល់​ទៅ​ជួប​ព្រះអង្គ ។ ព្រះអានន្ទយល់ឃើញថា មុនពេលព្រះពុទ្ធសោយទិវង្គត មានស្ត្រីតិចតួចណាស់ ដែលមានឱកាសថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធ ដូច្នេះហើយ ព្រះអង្គឱ្យភិក្ខុនី និងឧបាសកជាស្ត្រីគោរពបូជាជាមុនសិន ។ ពីទីនេះយើងអាចមើលឃើញថាគាត់តែងតែអាណិតអាសូរស្ត្រី ។

បន្ទាប់ពីព្រះពុទ្ធចូលបរិនិព្វានហើយ ព្រះអានន្ទបានសម្រាកបីថ្ងៃ ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គក៏ប្រញាប់ប្រញាល់ទៅកាន់រាជា ព្រោះតែធ្វើ​សង្គាយនាទី១ ជាកន្លែងដែលពួកសិស្សរបស់ព្រះពុទ្ធនឹងចងក្រងព្រះសូត្រ ដោយមានធម្មទេសនារបស់ព្រះពុទ្ធ និងសិក្ខាបទសម្រាប់អ្នកជឿ ។ ថ្វីត្បិតតែព្រះអានន្ទមិនបានត្រាស់ដឹងក៏ដោយ ក៏ទ្រង់ជាសាវ័កដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមរបស់ព្រះពុទ្ធទ្រង់យល់ថា ទ្រង់មានទំនួលខុសត្រូវក្នុងការជួយ ។