navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ម៉ែន ណាត: ជីវប្រវត្តិ និង​ព័ត៌មាន​ផ្ទាល់ខ្លួន

ជីវប្រវត្តិ និង​ព័ត៌មាន​ផ្ទាល់ខ្លួន 
លោក ម៉ែន ណាត ជាកូនកសិករ ក្នុងជីវភាព​គ្រួសារមធ្យម មានស្រុក​កំណើត​ នៅភូមិ​/​ឃុំដូងខ្ពស់  ស្រុក​​បុរីជលសារ  ខេត្ត​តាកែវ ។ លោក​កើត​នៅថ្ងៃទី​១៤ ខែមេសា ឆ្នាំ​១៩៧៥ (បញ្ជីជាតិ​៖ ០៥ មករា ១៩៧៦) និងធំដឹងក្តី​ក្នុង​សម័យ​សង្គ្រាម។ លោក​ជា​កូន​បន្ទាប់​ពៅ ​ក្នុង​ចំណោម​បងប្អូន ៧​​នាក់ (ស្រី ៤​នាក់ ប៉ុន្តែ​បង​ប្រុស​អង្អស់​បាត់​ខ្លួន​ នៅក្រោយ​ខែ​មេសា ​ឆ្នាំ​១៩៧៥ និង ប្អូនស្រីពៅ មរណភាពដោយជំងឺ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៨)។ 

ឪពុករបស់លោកឈ្មោះ ម៉ែន មនិន្ទ (Mèn, Monint) ហៅតា និន កើត​នៅ​ឆ្នាំ​​១៩២៨ (ឆ្នាំ​រោង) បាន​​ទទួល​​មរណភាព​​​ដោយ​ជរាភាព ថ្ងៃទី​​២៤ ខែ​​ឧសភា ឆ្នាំ​​២០០៦ ក្នុង​ជន្មាយុ ៧៨ឆ្នាំ។ ម្តាយមានឈ្មោះ អ៊ុក អូន (Ouk, Aun) កើត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៦ (ឆ្នាំជួត) សព្វថ្ងៃ​​រស់នៅ​ភូមិ​ដូងខ្ពស់ ឃុំដូងខ្ពស់ ស្រុក​បូរីជលសា ខេត្តតាកែវ។

ក្នុងឋានៈជាជនភៀសខ្លួននយោបាយ លោកបានមក​ដល់​ប្រទេសន័រវែស (Norway) នៅពីថ្ងៃទី ២៦ ខែមករា ឆ្នាំ​២០០៦ ហើយ​បាន​​ទទួល​​​សញ្ជាតិន័រវែស នៅ​ឆ្នាំ​២០១៣។ លោកមានកូន ៣​នាក់ (កូនប្រុស​ច្បង និង ​​​​កូន​ស្រី ២​​នាក់)។

នៅប្រទេសនេះ លោក ម៉ែន ណាត ជាអ្នកដឹកនាំសហគមន៍ខ្មែរផង និង ​អង្គការ​ឃ្លាំមើល​សង្គម ដើម្បី​ប្រទេស​កម្ពុជា​ផង ដែល​រួមមាន​៖ 

- ​ជា​ប្រធាន​សមាគម​ពុទ្ធសាសនជន​ខ្មែរ (Khmer Buddhist Society )  ដែល​ជា​សមាគម​លើក​ស្ទួយ​ប្រពៃណី​វប្បធម៌​ខ្មែរ សម្រាប់​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ ។ 

- ​ជា​ប្រធាន​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃ្លាំមើល​កម្ពុជា (Cambodia Watchdog Council International - CWCI Cambodia ;   មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ប្រទេស​ន័រវែស ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ​២០០៦។ 

- ជា​អនុប្រធានវេទិកាពលរដ្ឋ ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​២០២២។ វេទិកានេះ  ជាអង្គការសិទ្ធិមនុស្ស ដែលមានមូលដ្ឋាននៅសហរដ្ឋអាមេរិក រៀបចំ​ឡើង​ដើម្បី​លើក​ស្ទួយ​វិស័យ​សិទ្ធិមនុស្ស ប្រជាធិបតេយ្យ និង​ទឹកដី​ជាតិ​នៅ​​ប្រទេស​​កម្ពុជា។ ស្ថាប័ននេះ មាន​ឈ្មោះ​ដើម​ថា ចលនានិស្សិតដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ លោកក៏ជា​ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលនៃ ចលនានិស្សិតនេះ ពីឆ្នាំ​២០២០ ដល់ឆ្នាំ២០២២ ។
ម៉ែន ណាត: '''ប្រវត្តិការសិក្សា'''

ប្រវត្តិការសិក្សា 
លោក ម៉ែន ណាត ចូលរៀននៅសាលាបឋមសិក្សាវត្តខ្នារកកោះ នៅឆ្នាំ១៩៨២ និងបន្តរៀនអនុវិទ្យាល័យដូងខ្ពស់ ឃុំដូងខ្ពស់ ស្រុកបូរីជលសារ ខេត្តតាកែវ នៅឆ្នាំ១៩៨៦។ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ការសិក្សា នៅវិទ្យាល័យ​ព្រៃ​សណ្តែក ស្រុក​ទ្រាំង ខេត្តតាកែវ  នៅឆ្នាំ១៩៩៥ លោកបន្ត​ការសិក្សា​នៅទីក្រុង​​ភ្នំពេញ ថ្នាក់​​បរិញ្ញាប័ត្រ នៅ​មហាវិទ្យាល័យ​​​សង្គមវិជ្ជា ជំនាន់​​ទី៣ (១៩៩៦-២០០០) នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ ។ លោក ក៏​បាន​​បញ្ចប់​​បរិញ្ញាប័ត្រ​បូក១ នៅមហា​វិទ្យាល័យ​​គរុកោសល្យ (ក្រោយ​មក​ប្តូរ​ឈ្មោះ​មក​ជា វិទ្យាស្ថាន​ជាតិ​អប់រំ) ឆ្នាំ​២០០១ ជាសាស្ត្រាចារ្យ ឬក្រូបង្រៀន ផ្នែក​គរុកោសល្យ និង​ចិត្តវិទ្យា ។

ប្រវត្តិការសិក្សា លោក​ជាសិស្សពូកែ តាំងពីថ្នាក់បឋមសិក្សា ហើយលោក បានប្រឡង​ជាប់ចូល​មហាវិទ្យាល័យ ចំនួន ២ កាលនោះគឺ សង្គមវិជ្ជា និង ជំនាញ​មន្ទីរពិសោធន៍ នៅ​វិទ្យាស្ថាន​ស្រាវជ្រាវ​សុខាភិបាល (​ហៅ​ថា ​សាលា​ពេទ្យរ៉ុស្ស៊ី)។ ប៉ុន្តែលោក មិន​​បាន​ជ្រើសរើស​​មុខវិជ្ជា​​​ផ្នែក​​​មន្ទីរពិសោធន៍ នៅ​សាលា​ពេទ្យ​ទេ។ ក្រៅពីនេះ លោក​បាន​សិក្សា​វគ្គ​បណ្តុះ​បណ្តាល​​​ជំនាញ​​មួយ​​ចំនួន​​​ទៀត ដូចជា ផែ្នករដ្ឋបាលទូទៅ, ច្បាប់, ភាពជា​អ្នកដឹកនាំ, ទំនាក់ទំនងការទូត និង វិទ្យាសាស្រ្ត​ន​យោបាយ​។

នៅប្រទេសន័រវែស លោក​បានបញ្ចប់បរិញ្ញាប័ត្រ​ជាន់ខ្ពស់ ផ្នែក​វិទ្យាសាស្រ្ត​អប់រំ នៅ​​​សាកល​​វិទ្យាល័យ​​​អាហ្គ័រឌើរ៍ (University of Agder - UiA)  ឆ្នំា២០១៣។
ម៉ែន សំអន

ម៉ែន សំអន (   កើតថ្ងៃទី ១៥ សីហា ១៩៥៣) គឺជាអ្នកនយោបាយខ្មែរ ។ អ្នកស្រី​ជា​សមាជិក ​របស់​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ហើយ​បាន​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​តំណាង ​ខេត្ត​ស្វាយរៀង ​ក្នុងរដ្ឋសភា ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៣។ "Election results" . 

គិត​ត្រឹម​ឆ្នាំ​២០០៩ លោកស្រី​មាន​តួនាទី​ជា ​ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី​អចិន្ត្រៃយ៍​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ។  លោកស្រីជា​ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី​ស្ត្រី​ទីមួយ និង​ជា​ឧត្តមសេនីយ​ផ្កាយ​បួន។ "Men Sam An, the First Women Deputy Prime Minister". 25 February 2009. Retrieved 27 August 2014. លោកស្រីបានចូលបម្រើកងទ័ពនៅឆ្នាំ ១៩៧០ ក្នុងសម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយចាប់ផ្តើមអាជីពជាគិលានុបដ្ឋាយិកាយោធា។
ម៉ែសត

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata

ម៉ែសត ឬ ម៉ែស្ចដ (  ,    ) គឺជាទីក្រុងមួយនៅភាគខាងលិចនៃប្រទេសថៃ ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា នៅភាគខាងលិច។ ដោយគួរឱ្យកត់សម្គាល់ថាជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម និងសម្រាប់ចំនួនប្រជាជនចំណាកស្រុក និងជនភៀសខ្លួនភូមាយ៉ាងច្រើន។ ទីក្រុង​នេះ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃខេត្តតាក, ៨៧ គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ក្រុង​តាក និង​៤៩២​គីឡូម៉ែត្រ គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងបាងកក។ ដែលជាទីស្នាក់ការកណ្តាលស្រុកនៃស្រុកម៉ែសត និងជាច្រកទ្វារដ៏សំខាន់រវាងប្រទេសថៃ និងភូមា។ ជាលទ្ធផល វាទទួលបានភាពល្បីល្បាញសម្រាប់ការជួញដូរត្បូង និងឈើទា ក៏ដូចជាសេវាកម្មទីផ្សារងងឹត ដូចជា ការជួញដូរមនុស្ស និងគ្រឿងញៀនខុសច្បាប់។
ម៉ៃគ៍ ភីរ៉ុមផន

ម៉ៃគ៍ ភីរ៉ុមផន () ជាតារាចម្រៀងលូកធុង់ប្រុសថៃ"ไมค์ ภิรมย์พร" ลุยงานต่อเนื่อง! เปิดตัวเพลงใหม่ "คำเว้าสู่ขวัญ"‘ไมค์ ภิรมย์พร’ อยากวางไมค์ ลุยเกษตรอินทรีย์เต็มตัว'ไมค์ ภิรมย์พร'ร้องเพลงซึ้งสุดฮิต'กลับคำสาหล่า'ยอดใกล้ร้อยล้านวิว
ម៉ៃគ៍ ភីរ៉ុមផន: Discography

Discography 

 1995 - "Kan Lang Kor Lao" ()
 1996 - "Nam Ta Lon Bon Toe Jeen" ()
 1998 - "Ya Jai Khon Jon" ()
 2000 - "Nuei Mai Khon Dee" ()
 2007 - "Yang Rak Kan Yoo Rue Plao" ()
 2018 - "Bon Thanon Sai Khon Dee" ()
 2019 - "Status Bor Koei Pliean" ()
ម៉ៃឃើល ចាកសាន់

ម៉ៃឃើល យ៉ូសែប ចាកសាន់ (; កើត 29 ខែសីហាឆ្នាំ, 1958–25 មិថុនា, 2009) 'គឺជាអ្នកចម្រៀងនិងអ្នកនិពន្ធចម្រៀងជនជាតិអាមេរិកមួយរូប ដែលមនុស្សជាច្រើនបានស្គាល់គាត់ថាជា "ស្តេចតន្ត្រីប៉ុប"។ គាត់ជាមនុស្សម្នាក់ដែលមានឥទ្ធិពលក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រតន្ត្រីនៃសតវត្សរ៍ទី ២០។  តាមរយៈការសម្តែងនៅលើឆាកនិងវីដេអូគាត់បានធ្វើឱ្យរបាំមានភាពស្មុគស្មាញដូចជាការដើរលើផ្លូវព្រះច័ន្ទដែលគាត់បានដាក់ឈ្មោះនិងមនុស្សយន្ត។ សំឡេងនិងស្ទីលរបស់គាត់បានជះឥទ្ធិពលដល់សិល្បករនៃប្រភេទផ្សេងៗគ្នានិងការចូលរួមចំណែករបស់គាត់ចំពោះតន្ត្រីរបាំនិងម៉ូតរួមជាមួយនឹងជីវិតផ្ទាល់ខ្លួនដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈធ្វើឱ្យគាត់ក្លាយជាឥស្សរជនពិភពលោកនៅក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ។

កូនទី ៨ នៃគ្រួសារជេកជេសបានបង្ហាញខ្លួនអាជីពដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩៦៤ ជាមួយបងប្រុសច្បងរបស់គាត់គឺជែកគីតូទីជីជេនីននិងម៉ាលុនជាសមាជិកម្នាក់នៃជែកសាន់។ ៥ ជេកសុនបានចាប់ផ្តើមអាជីពទោលរបស់គាត់នៅឆ្នាំ ១៩៧១ ពេលនៅឯកំណត់ត្រាចម្រៀង។ stardom ទោលជាមួយអាល់ប៊ុមរបស់គាត់ឆ្នាំ ១៩៧៩ នៅលើជញ្ជាំងក្នុងកំឡុងពេលកំពូលនៃយុគសម័យឌីស្កូ។ នៅដើមទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ ជេកសុនគឺជាឥស្សរជនលេចធ្លោម្នាក់នៅក្នុងតន្ត្រីប្រជាប្រិយ។ វីឌីអូចំរៀងរបស់គាត់រួមទាំងវីដេអូសំរាប់“ Beat It”,“ Billie Jean” និង“ Thriller” ពីអាល់ប៊ុម Thriller របស់គាត់ឆ្នាំ ១៩៨២ ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាបានបំបែករបាំងជាតិសាសន៍និងបំលែងឧបករណ៍ផ្ទុកនេះទៅជាទម្រង់សិល្បៈនិងជាឧបករណ៍ផ្សព្វផ្សាយ។ គាត់បានជួយជំរុញភាពជោគជ័យរបស់ទូរទស្សន៍ MTV និងបន្តច្នៃប្រឌិតថ្មីជាមួយវីដេអូនៅលើអាល់ប៊ុមអាក្រក់ (១៩៨៧), គ្រោះថ្នាក់ (១៩៩១) និង HIStory: អតីតកាលបច្ចុប្បន្នកាលនិងអនាគតសៀវភៅ ១ (១៩៩៥) ។

ចាប់ពីចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ ជេកឃឺក្លាយជាតួលេខនៃភាពចម្រូងចម្រាសនិងការរំពឹងទុកដោយសារតែការផ្លាស់ប្តូររូបរាងទំនាក់ទំនងឥរិយាបទនិងរបៀបរស់នៅ។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ គាត់ត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ពីបទរំលោភបំពានផ្លូវភេទលើកូនរបស់មិត្តភក្តិក្នុងគ្រួសារ។ បណ្តឹងនេះត្រូវបានដោះស្រាយចេញពីតុលាការស៊ីវិលហើយជេកសុនមិនត្រូវបានចោទប្រកាន់ដោយសារតែខ្វះភស្តុតាង។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ គាត់ត្រូវបានកាត់ទោសនិងលើកលែងការចោទប្រកាន់ពីបទរំលោភបំពានផ្លូវភេទកុមារនិងការចោទប្រកាន់ជាច្រើនទៀត។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ពេលកំពុងរៀបចំការប្រគុំតន្រ្តីវិលត្រលប់មកវិញជាស៊េរីនេះគឺជេកឃឺរបានស្លាប់ដោយសារការប្រើប្រូតូកូលដែលគ្រប់គ្រងដោយគ្រូពេទ្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ឈ្មោះ Conrad Murray ដែលត្រូវបានកាត់ទោសពីបទឃាតកម្មដោយអចេតនា។

ជែកសុនគឺជាសិល្បករដែលទទួលបានពានរង្វាន់ច្រើនបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រតន្ត្រីដ៏ពេញនិយមនិងជាសិល្បករតន្ត្រីដែលលក់ដាច់បំផុតគ្រប់ពេលដោយការប៉ាន់ស្មានលក់បានជាង ៣៥០ លានកំណត់ត្រាទូទាំងពិភពលោក។ [nb ១] Thriller គឺជាអាល់ប៊ុមដែលលក់ដាច់បំផុតគ្រប់ពេលវេលា។ ខណៈពេលដែល Bad ជាអាល់ប៊ុមដំបូងដែលផលិតបានលេខ ១ ចំនួន ១ Billboard Hot 100 ចំនួន ៥ ដង។ [nb ២] ជែកសុនមានចម្រៀងចំនួន ១៣ Billboard Hot ១០០ លេខ ១ បានច្រើនជាងអ្នកចំរៀងប្រុសដទៃទៀតនៅក្នុងយុគសម័យ Hot ១០០ និងជាសិល្បករដំបូងគេដែល មានកំពូលទាំង ១០ ក្នុង Billboard Hot 100 ក្នុងរយៈពេលប្រាំទសវត្សផ្សេងគ្នា។ គាត់ទទួលបានពានរង្វាន់ Grammy ចំនួន ១៥ ពានរង្វាន់អង់គ្លេសចំនួន ៦ ពានរង្វាន់ Golden Globe Award និង Guinness World Records ចំនួន ៣៩ រួមមាន“ អ្នកសំដែងជោគជ័យបំផុតគ្រប់ពេល” ។ ការសម្តែងរបស់ជេកសុនរួមមានរ៉ុកនិងរ៉ូលសាលកិត្តិនាមពីរដងសាលវូថងគ្រុបកិត្តិនាមសាលមហោស្រពកិត្តិនាមសាលមហោស្រពកិត្តិនាម (សិល្បករថតតែមួយគត់ដែលត្រូវបានដឹកនាំ) និងចង្វាក់ភ្លេងនិងប៊្លុរសាលតន្ត្រីកិត្តិនាម។ នៅឆ្នាំ ២០១៦ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់រកបាន ៨២៥ លានដុល្លារដែលជាចំនួនប្រចាំឆ្នាំខ្ពស់បំផុតសម្រាប់តារាល្បីដែលមិនធ្លាប់មានបានចុះផ្សាយដោយ Forbes ។
ម៉ៃឃើល វីកឃឺវី

Category:Articles with hCards

ម៉ៃឃើល ធីអូដ្ររវីកឃឺរី (ថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៣១ ដល់ថ្ងៃទី២៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំំ២០១៧) គឺជាប្រវត្តិវិទូ សាស្ត្រាចារ្យ និងជាអ្នកនិពន្ធជនជាតិអាមេរិក ដែលត្រូវបានគេស្គាល់សម្រាប់ស្នាដៃរបស់លោកអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។
ម៉ៃឃើល វីកឃឺវី: ជីវិត

ជីវិត 
វីកឃឺរី កើតនៅថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៣១ នៅប៊ីលលីង រដ្ឋម៉ូនតាណា។ 

បន្ទាប់ពីទទួលបានបរិញ្ញាបត្រផ្នែកសិល្បៈ ក្នុងការសិក្សារុស្ស៊ី ពី សាកលវិទ្យាល័យវ៉ាស៊ីនតោន ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ វីកឃឺរី បានក្លាយជាអ្នកប្រាជ្ញហ្វូលប្រាយ នៅប្រទេសហ្វាំងឡង់ពីឆ្នាំ១៩៥៣ ដល់ឆ្នាំ១៩៥៥ មុនពេលចូលរួមជាមួយកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិក នៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ពីឆ្នាំ១៩៥៦ ដល់ឆ្នាំំ១៩៥៨ ។  បន្ទាប់មកគាត់បានបង្រៀនភាសាអង់គ្លេសនៅទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុល ប្រទេសទួរគីពីឆ្នាំ១៩៥៨ ដល់ឆ្នាំំ១៩៦០ នៅប្រទេសកម្ពុជាពីឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ឆ្នាំ១៩៦៤ និងនៅប្រទេសឡាវពីឆ្នាំ១៩៦៤ ដល់ឆ្នាំ១៩៦៧។ 

គាត់បានធ្វើការស្រាវជ្រាវនិក្ខេបបទនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសថៃពីឆ្នាំ១៩៧០ ដល់ ឆ្នាំ១៩៧២ ហើយបានបញ្ឈប់វានៅឆ្នាំ១៩៧៣ នៅពេលដែលគាត់បានក្លាយជាសាស្ត្រាចារ្យផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅសាកលវិទ្យាល័យសៃនម៉ាឡេស៊ី នៅទីក្រុងប៉េណាំង ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដែលគាត់បានធ្វើការរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៩។ លោក​បាន​បន្ត​និង​បញ្ចប់​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៧ ដោយ​ដាក់​ឈ្មោះ​វា​ថា ​កម្ពុជា​បន្ទាប់​ពី​អង្គរ៖ ភស្តុតាង​កាលប្បវត្តិ​សម្រាប់​សតវត្ស​ទី​១៤​ដល់​ទី​១៦ ។  ក្នុង​ឆ្នាំ​ដដែល​នោះ វីកកេរី បាន​ទទួលបណ្ឌិតទស្សនវិជ្ជាផ្នែក ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ពីសាកលវិទ្យាល័យយ៉េល ។

បន្ទាប់មក លោកបានក្លាយជាអ្នកស្រាវជ្រាវផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅសាកលវិទ្យាល័យជាតិអូស្ត្រាលី ពីឆ្នាំ១៩៧៩ ដល់ឆ្នាំ១៩៨២ ដែលជាអ្នកស្រាវជ្រាវផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅ សាកលវិទ្យាល័យអាដេឡាដ ពីឆ្នាំ១៩៨២ ដល់ឆ្នាំ១៩៨៨  និងជាសាស្ត្រាចារ្យជាន់ខ្ពស់ផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅសាកលវិទ្យាល័យសៃនម៉ាឡេស៊ី ពីឆ្នាំ១៩៨៨ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៨ ។  បន្ទាប់មក លោកបានបង្រៀន ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ នៅ សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ ក្នុង ទីក្រុងភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា ពីឆ្នាំ ១៩៩៨ ដល់ ២០០២។ 

លោកបានធ្វើការជាអ្នកប្រាជ្ញឯករាជ្យដែលមានមូលដ្ឋាននៅ ខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេស ថៃ ពីឆ្នាំ២០០២ ដល់ឆ្នាំ២០០៨។  នៅឆ្នាំបន្ទាប់ លោកបានក្លាយជាសាស្ត្រាចារ្យមកសួរសុខទុក្ខនៅសាលាទស្សនវិជ្ជា និងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃសាកលវិទ្យាល័យស៊ីដនី ជាកន្លែងដែលលោកធ្វើការរហូតដល់ឆ្នាំ ២០១១។ 

កាលពីថ្ងៃទី ២៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៧ វីកឃឺរី បានទទួលមរណភាពដោយជំងឺគាំងបេះដូងក្នុងជន្មាយុ ៨៦ ឆ្នាំ នៅ ខេត្តបាត់ដំបង ប្រទេសកម្ពុជា ដែលពិធីបុណ្យសពរបស់លោកត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងរយៈពេល ៥ ថ្ងៃ។   គាត់ត្រូវបានរស់រានមានជីវិតដោយប្រពន្ធកូនខ្មែរអាមេរិកគឺ អេនកេលីណា វីកកេរី និងកូនស្រីពីរនាក់របស់គាត់គឺ អេនកេលីណា និង មីមី (ក្រោយមកទៀតត្រូវបានចិញ្ចឹម) ។
ម៉ៃឃើល វីកឃឺវី: ធ្វើការលើប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍

ធ្វើការលើប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍ 
ការស្រាវជ្រាវ និងការសរសេររបស់វីកឃឺរីបានផ្តោតលើប្រវត្តិសាស្ត្របុរាណ និងសម័យទំនើបនៃ ប្រទេសកម្ពុជា និង ប្រទេសថៃ  ជាមួយនឹងការបោះពុម្ពផ្សាយចាប់ពីប្រវត្តិសាស្ត្រដើមរហូតដល់ការសិក្សាបរិបទ និងការបកស្រាយអំពីប្រទេសកម្ពុជានាពេលថ្មីៗនេះ និងសហសម័យ ដែលជាអ្នកប្រាជ្ញមួយក្តាប់តូចប៉ុណ្ណោះ ដែលបានពិនិត្យយ៉ាងទូលំទូលាយនូវព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងតំបន់ក្នុងអំឡុងពេលឆ្នាំ១៩៨០ ។ 

វីកឃឺរី បានចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុង និងជួយពង្រីក  ការជជែកដេញដោលអ្នកប្រាជ្ញនៃ នគរមុនអង្គរ,  យុគសម័យបុរាណ និងសម័យ ក្រោយអង្គរ ណែនាំ និងបញ្ចូលស្នាដៃរបស់អ្នកប្រាជ្ញខ្មែរ ឃិន សុខ និង ម៉ក់ភឿន ដោយប្រើ ទស្សនៈជំនួសរបស់ពួកគេ។  នៅលើមូលដ្ឋាននៃបរិមាណនៃសិលាចារឹកអេពីភីកដែលមិនបានបកស្រាយពីមុនមក វីកឃឺរីបានរៀបរាប់យ៉ាងលម្អិតអំពីការពិតថា ស្នាដៃជាច្រើនរបស់អ្នកប្រាជ្ញសម័យមុន "... បានសរសេរកាលពី ២០ ឆ្នាំមុន អាចត្រូវបានបដិសេធយ៉ាងសាមញ្ញដោយការរកឃើញ ឬការឌិគ្រីបនៃសិលាចារឹក [ថ្មី] "។ និង​បន្ថែម​ទៀត៖ "ដើម្បី​សិក្សា​ពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ជាមួយ [សឺរដែស] សឺដែស នឹង​ត្រូវ​ធ្វើ​ភូមិសាស្ត្រ​ជាមួយ ប្តូ៊ឡេមី "។ 

នៅឆ្នាំ ១៩៨៤ លោកបានបោះពុម្ពសៀវភៅរបស់គាត់ " កម្ពុជា ១៩៧៥-១៩៨២ " ដែលរៀបរាប់អំពីឆ្នាំនៃសម័យ ប៉ុល ពត និង ផលវិបាកភ្លាមៗរបស់វា។ 

ការងាររបស់ វីកឃឺរីត្រូវបានពិពណ៌នាថាបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុង "សាលាគំនិតម៉ាក្សនិយម"    ដោយអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួន ទោះបីជាគាត់មិនមែនជាកុម្មុយនិស្តក៏ដោយ។  គាត់ត្រូវបានចាត់ទុកថាជា "អ្នកជំនាញកម្ពុជា"  ជាអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រឈានមុខគេលើប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា   និងជា "អ្នកប្រាជ្ញអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដ៏ធំ" ។ 

វីកឃឺរី គឺជាសមាជិកនៃព្រឹត្តិបត្រព័ត៌មាននៃអ្នកប្រាជ្ញអាស៊ីដែលមានការព្រួយបារម្ភ ។ នៅក្នុងលេខ២១, ១៩៨៩ គាត់បានសរសេរថា :

វីកឃឺរី បានចូលរួមចំណែកក្នុងជួរជាច្រើនសម្រាប់ កាសែតភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ ពីឆ្នាំ១៩៩២ ដល់ឆ្នាំ២០០៧   ក្នុងអំឡុងពេលនោះគាត់បានចូលរួមក្នុងការជជែកដេញដោលនយោបាយ។  នៅឆ្នាំ ២០០៨ វាត្រូវបានប្រកាសថាគាត់បានធ្វើការជាមួយក្រុមមេធាវីការពារក្តីរបស់ អៀង សារី អតីតរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសខ្មែរក្រហមនៅ សាលាក្តីខ្មែរក្រហម ដោយបម្រើការជាអ្នកវិភាគ និងអ្នកជំនាញខាងប្រវត្តិសាស្ត្រ។
ម៉ៃឃើល វីកឃឺវី: សូម​មើល​ផង​ដែរ

សូម​មើល​ផង​ដែរ 

 ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា។
 សម័យក្រោយអង្គរ
 របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
 សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា។
 ឃិន សុខ
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ

+ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយMichael Faraday 250px|<small>ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ , ឆ្នាំ១៩១៣<small> កើតនៅ ថ្ងៃ​ទី ២២ កញ្ញា ១៧៩១ឡិនដិនខាងត្បូង, អង់គ្លេស មរណភាព ថ្ងៃ​ទី ២៥ សីហា ១៨៦៧ឡិនដិន , អង់គ្លេស សញ្ជាតិ  ស្នាដៃសំខាន់ៗ​ ច្បាប់អាំងឌុចស្យុងរបស់ហ្វារ៉ាដេយអេឡិចត្រូគីមីផលហ្វារ៉ាដេយ
ខែលហ្វារ៉ាដេយថេរហ្វារ៉ាដេយពែងហ្វារ៉ាដេយច្បាប់អគ្គីសនីវិភាគរបស់ហ្វារ៉ាដេយ
បរិមតិរបស់ហ្វារ៉ាដេយហ្វារ៉ាដេយរ៉ូថេធើររលកហ្វារ៉ាដេយកង់ហ្វារ៉ាដេយខ្សែកំលាំង រង្វាន់​ Royal Medal (១៨៤៦) ហត្ថលេខា 150px
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ (Michael Faraday) (២២ កញ្ញា ១៧៩១ - ២៥ សីហា ១៨៦៧) ជារូបវិទូនិងគីមីវិទូ​អង់គ្លេស ដែលបានរួមចំនែកក្នុងការស្រាវជ្រាវ​ផ្នែកអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច​និងអេឡិចត្រូគីមី។

ហ្វារ៉ាដេយ​បានសិក្សាអំពីដែនម៉ាញ៉េទិច​នៅជុំវិញអង្គធាតុចំលង​ដែលមានចរន្តជាប់ឆ្លងកាត់។ គាត់បានបង្កើតគំនិតគ្រឹះអំពីដែនម៉ាញ៉េទិច​នៅក្នុងរូបវិទ្យា។ គាត់បានរកឃើញបាតុភូតអាំងឌុចស្យុងអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ដ្យាម៉ាញ៉េទិច និង ច្បាប់អគ្គីសនីវិភាគ។ គាត់បានរកឃើញថា​ម៉ាញ៉េទិច​អាចមានឥទ្ធិពលលើ​កាំពន្លឺ​និងបានពោលថា មានទំនាក់ទំនងពិសេស១នៅពីក្រោយបាតុភូតទាំង២នេះ។ គាត់បានរកឃើញគោលការណ៍ដែលគេប្រើក្នុងម៉ាស៊ីនអគ្គីសនី។

ក្នុងផ្នែកគីមីវិទ្យា ហ្វារ៉ាដេយ​បានរកឃើញបង់សែន បង្កើតចំពុះប៊ុនសិន និងប្រព័ន្ធចំនួនអុកស៊ីតកម្ម និងបំផុសបំផុលការប្រើប្រាស់ពាក្យ អាណូត កាតូត អេឡិចត្រូត និង អ៊ីយ៉ុង ជាដើម។

ទោះបីជាហ្វារ៉ាដេយ​មិនបានទទួលការអប់រំជាផ្លូវការអោយបានច្រើន និងមានចំនេះដឹងតិចតួច​ពីគណិតវិទ្យាថ្នាក់ខ្ពស់ ក៏ដោយ ក៏គាត់បានក្លាយជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដ៏មានឥទ្ធិពលនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ហ្វារ៉ាដ ដែលជាខ្នាតរបស់កាប៉ាស៊ីតេ​នៅក្នុងSI ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមគាត់។ ដូចគ្នាផងដែរ​ថេរហ្វារ៉ាដេយ ជាបន្ទុកអគ្គីសនីរបស់អេឡិចត្រុងមួយម៉ូល (ប្រហែល 96 485 គូឡុំ)។ ច្បាប់អាំងឌុចស្យុងរបស់ហ្វារ៉ាដេយបានចែងថាដែនម៉ាញ៉េទិច​ដែលប្រែប្រួលទៅតាមពេលវេលា​បង្កើតជាកំលាំងចលករអគ្គីសនីដែលសមាមាត្រនឹងបំរែបំរួលនោះ។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ 
thumb|left|150px|upright|ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ នៅអាយុខ្ទង់សាម

ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ ចាប់កំនើតនៅ ញូវីងតុន បាត់ស៍(Newington Butts) ផ្នែកមួយរបស់ឡិនដិនខាងត្បូង ប្រទេសអង់គ្លេស។ គ្រួសាររបស់គាត់មិនធូរធារប៉ុន្មានទេ។ ឪពុករបស់លោក​ឈ្មោះ ចេមស៍ ហ្វារ៉ាដេយ (James Faraday) ជាជាងដែក។ ក្នុងគ្រួសារមួយដែលមានកូន៤នាក់ ម៉ៃឃើល​ ហ្វារ៉ាដេយមានលទ្ធភាពរៀនសូត្រកំរិតមូលដ្ឋានប៉ុណ្ណោះនៅសាលា ហើយក្រោពីនេះគាត់ត្រូវរៀនសូត្រដោយខ្លួនឯង។ នៅអាយុ១៤ឆ្នាំ គាត់បានទៅធ្វើជាកូនជាងរបស់អ្នកធ្វើនិងលក់សៀវភៅម្នាក់ឈ្មោះ ចច រីបៅ (George Riebau)។ ក្នុងរយៈពេល៧ឆ្នាំនៅទីនោះ ហ្វារ៉ាដេយបានអានសៀវភៅជាច្រើន និងបានបណ្ដុះចំនាប់អារម្មណ៍យ៉ាងពិសេសលើផ្នែកអគ្គីសនី។ ជាពិសេសទៅទៀត គាត់មានការកោតសរសើរយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសៀវភៅឈ្មោះ Conversations in Chemistry (បទសន្ទនាក្នុងគីមីវិទ្យា) សរសេរដោយ ចេន ម៉ារសិត (Jane Marcet)។

នៅអាយុ២០ឆ្នាំ គឺក្នុងឆ្នាំ១៨១២ គាត់បានបញ្ចប់ការងារជាកូនជាង​ ហើយបានចូលរៀនក្នុងថ្នាក់រៀនរបស់គីមីវិទូអង់គ្លេសដ៏ឧត្តមឈ្មោះ ហាំហ្វ្រី ដាវី (Humphry Davy) របស់ Royal Institution និង Royal Society និង ចន តាធូម (John Tatum)។ ហ្វារ៉ាដេយបានទទួលសំបុត្រចូលរៀន​ពី វិល្លៀម ដាន់ស៍ (William Dance)។ ក្រោយមកទៀត ហ្វារ៉ាដេយ បានផ្ញើសៀវភៅមួយក្បាលដែលមានកំរាស់៣០០ទំព័រ​ ដែលគាត់សរសេរក្នុងពេលរៀនក្នុងថ្នាក់នោះ ទៅអោយដាវី។ ដាវីបានឆ្លើយតបទៅវិញភ្លាមៗ ប្រកបដោយសប្បុរស​និងអនុគ្រោះ។ នៅពេលដែលដាវីបាន​បាត់បង់ចក្ខុវិញ្ញាណ​ក្នុងឧប្បត្តិហេតុ​ពិសោធន៍នីត្រូសែនទ្រីក្លរីត គាត់បានសំរេចចិត្តជួលហ្វារ៉ាដេយអោយធ្វើជាលេខា​របស់គាត់។ នៅពេលដែលជំនួយការនៅ Royal Institutionឈ្មោះចន ផេយនី (John Payne) ត្រូវបានគេដេញចេញពីការងារ ហាំហ្វ្រី ដាវីត្រូវបានគេស្នើសុំអោយជួយរកមនុស្សមកធ្វើការជំនួស។ ដាវី​បានជ្រើសតាំង​ហ្វារ៉ាដេយ​អោយធ្វើជា​ជំនួយការគីមីវិទ្យា​នៅទីនោះ នៅថ្ងៃទី១ មីនា។

ហ្វារ៉ាដេយបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយ​នាង សារ៉ា បារណាត (១៨០០-១៨៧៩) នៅថ្ងៃទី២ មិថុនា ១៨២១។ ពួកគេគ្មានកូនចៅទេ។ ពួកគេទាំង២ជួបស្គាល់គ្នានៅវិហារសាសនាគ្រឹស្តនិកាយ​សេនដឺម៉ានីមួយ។ គាត់បានជាប់ឆ្នោតជាំសមាជិក Royal Society នៅឆ្នាំ១៨២៤ ត្រូវគេតែងតាំងជានាយកមន្ទីរពិសោធន៍នៅឆ្នាំ១៨២៥ និងនៅឆ្នាំ១៨៣៣ ត្រូវគេតែងតាំងជា Fullerian professor of chemistry ពេញមួយជីវិត ដោយមិនចាំបាច់បង្រៀនទេ។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ: គីមីវិទ្យា

គីមីវិទ្យា 
thumb|250px|right|ហ្វារ៉ាដេយនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធ
ការងារផ្នែកគីមីវិទ្យារបស់ហ្វារ៉ាដេយ ចាប់ផ្ដើមពេលដែលគាត់នៅធ្វើជាជំនួយការរបស់ហាំហ្វ្រី ដារី។ ហ្វារ៉ាដេយបានសិក្សាពិសេសអំពីក្លរ និងបានរកឃើញកាបូនក្លរីត២ប្រភេទ។ គាត់ក៏បានធ្វើការពិសោធន៍ត្រួសៗជាលើកដំបូង​អំពីសំនាយឧស្ម័ន។ បាតុភូតនេះត្រូវបានកត់សំគាល់មុនគេដោយ ចន ដាល់តុន និងត្រូវបានពន្យល់បកស្រាយ​ក្បោះក្បាយដោយ ថូម៉ាស់ ហ្គ្រាហាម(Thomas Graham) និង ចូសេហ្វ ឡូស្មីត (Joseph Loschmidt)។ ហ្វារ៉ាដេយបានសំរេចធ្វើកំនរជាអង្គធាតុរាវ​នូវឧស្ម័នជាច្រើន ដូចជាក្លរជាដើម។ គាត់បានសង្កេតពីសំលោហៈដែកថែប និងបានបង្កើតកែវជាច្រើនប្រភេទ​សំរាប់ប្រើក្នុងអុបទិច។

ហ្វារ៉ាដេយ​បានបង្កើតរបស់មួយដែលក្រោយមកប្លែងជាចំពុះប៊ុនសិន ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាសាកល​នៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធវិទ្យាសាស្ត្រ​ សំរាប់ជាប្រភពកំដៅដែលងាយប្រើ។ ហ្វារ៉ាដេយធ្វើការយ៉ាងទូលំទូលាយ​លើផ្នែកគីមីវិទ្យា ដោយបានរកឃើញបង់សែននិង បង្កើតប្រព័ន្ធចំនួនអុកស៊ីតកម្ម។ នៅឆ្នាំ១៨២៩ ហ្វារ៉ាដេយ​បានធ្វើរបាយការអំពី​ការធ្វើសំយោគអង្គធាតុសមាស​ជាលើកដំបូង​ពីកាបូននិងក្លរ គឺ C2Cl6 (អិចសាក្លរ៉ូអេតាន) និង C2Cl4 (តេត្រាក្លរ៉ូអេតាន)។ និងបានបោះពុម្ពលទ្ធផលនេះនៅឆ្នាំបន្ទាប់។

ហ្វារ៉ាដេយក៏បានរកឃើញច្បាប់នានា​ទាក់ទងនឹងអគ្គីសនីវិភាគ និងបានបំផុសបំផុល​ការប្រើប្រាស់ពាក្យ អាណូត កាតូត អេឡិចត្រូត និង អ៊ីយ៉ុង ដែលជាវាក្យស័ព្ទបង្កើតដោយ វិល្លៀម វីវ៉ែល (William Whewell)។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ: អគ្គីសនីនិងម៉ាញ៉េទិច

អគ្គីសនីនិងម៉ាញ៉េទិច 
ស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យជាងគេរបស់ហ្វារ៉ាដេយ ប្រហែលជាស្ថិតក្នុងផ្នែកអគ្គីសនីនិងម៉ាញ៉េទិច។ ពិសោធន៍ដំបូងគេដែលគាត់ធ្វើគឺ ការផលិតថ្មពិលវ៉ុលតា​ដោយតំរៀបសន្លឹកស័ង្កសី៧ឆ្លាស់គ្នាជាមួយ​ក្រដាសជ្រលក់ទឹកអំបិល​៦សន្លឹក។។ ដោយប្រើថ្មពិលនេះ គាត់បានបំបែក​ម៉ាញ៉េស្យូមស៊ុលផាត។

thumb|upright|left|ពិសោធន៍របស់​ហ្វារ៉ាដេយ​អំពីរង្វិលអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច

នៅឆ្នាំ១៨២១ មិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីរូបវិទូនិងគីមីវិទូដាណឺម៉ាក ហាន់ គ្រីស្ទៀន អឺស្តែដ (Hans Christian Ørsted) បានរកឃើញបាតុភូត​អេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ដាវីនិងវិល្លៀម ហាយ វុល្លាស្តុន (William Hyde Wollaston) បានព្យាយាមទាំងមិនបានសំរេចក្នុងការគូរប្លង់ម៉ូទ័រអគ្គីសនី។ ហ្វារ៉ាដេយបានពិភាក្សាជាមួយអ្នកទាំង២នោះ និងបានបន្តផលិតឧបករណ៍២ដែលបង្កើតចលនាដែលគាត់ហៅថា​ចលនារង្វិលម៉ាញ៉េទិច (ចលនាវង់ដែលកើតពីកំលាំងម៉ាញ៉េទិចវង់ជុំវិញខ្សែ​ចំលង)។​ ខ្សែចំលងដែលជ្រលក់ចូលក្នុងផើងបារ៉តដែលមានដាក់មេដែកនៅខាងក្នុង នឹងវិលជុំវិញមេដែកនោះ ប្រសិនបើគេផ្ដល់ចរន្តពីថ្មពិលទៅអោយវានោះ។ ឧបករណ៍នេះគេអោយឈ្មោះថា ម៉ូទ័រអូម៉ូប៉ូល។ ពិសោធន៍និងរបកគំហើញនេះ​បានក្លាយជាគ្រឹះរបស់បច្ចេកវិទ្យាអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិចបច្ចុប្បន្ន។ ហ្វារ៉ាដេយ​បានបោះផ្សាយលទ្ធផលទាំងនេះ​ដោយមិនបានបញ្ជាក់ថាជាការងារបន្តពី ដាវី និង វុល្លាស្តុន ហើយដែលភាពចំរូងចំរាស់នេះ​បានធ្វើអោយហ្វារ៉ាដេយដកខ្លួនពីការស្រាវជ្រាវអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ជាច្រើនឆ្នាំ។

នៅក្នុងដំនាក់កាលនេះ គេមានភស្ដុតាងដែលថាដាវី​អាចព្យាយាមបង្អាក់ដំនើររបស់ហ្វារ៉ាដេយ​ក្នុងការក្លាយខ្លួនជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ។ ឧទាហរណ៍នៅឆ្នាំ១៨២៥ ដាវី​បានអោយហ្វារ៉ាដេយធ្វើពិសោធពីកែវអុបទិច ដែលមិនបានហុចលទ្ធផលធំដុំឡើយក្នុងរយៈពេល៦ឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់ដាវីនៅឆ្នា១៨២៩ ទើបហ្វារ៉ាដេយឈប់ធ្វើការងារគ្មានបានការបែបនេះ និងងាកមកធ្វើការប្រឹងប្រែងលើអ្វីដែលមានតំលៃ​អោយធ្វើជាង។ នៅឆ្នាំ១៨៣១ គាត់បានផ្ដើមធ្វើពិសោធជាស៊េរី​ដ៏អស្ចារ្យរបស់គាត់ ដែលក្នុងនោះគាត់បានរកឃើញបាតុភូតអាំងឌុចស្យុងអេឡិចម៉ាញ៉េទិច។ ចូសេហ្វ ហិនរី តំនងជារកឃើញបាតុភូតអូតូអាំងឌុចស្យុង​​រយៈពេលពីរបីខែមុននេះ។
thumb|150px|upright|right|ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយនៅឆ្នាំ១៨៤២

នៅពេលដែលហ្វារ៉ាដេយរុំខ្សែរបុំ​ខ្សែចំលងដែលមានអ៊ីសូឡង់ពីគ្នា ជុំវិញកងដែកមួយ គាត់បានរកឃើញថាមានចរន្តអគ្គីសនីមួយប៉ប្រិចកើតឡើងក្នុងរបុំមួយទៀត។ គាត់ហៅបាតុភូតនេះថា អាំងឌុចស្យុងមុយទុយអែល។ នៅក្នុងពិសោធន៍បន្ទាប់ទៀត គាត់បានរកឃើញចរន្តអគ្គីសនីឆ្លងកាត់ខ្សែចំលង​ប្រសិនបើគាត់ផ្លាស់ទីមេដែកមួយ​ក្នុងរបុំខ្សែចំលង ឬពេលរបុំផ្លាស់ទីលើមេដែកនៅនឹងថ្កល់។ គាត់បានស្រាយបញ្ជាក់ថា ដែលម៉ាញ៉េទិចប្រែប្រួល បង្កើតដែនអគ្គីសនី ដូចមានចែងនៅក្នុងច្បាប់ហ្វារ៉ាដេយ។ ហ្វារ៉ាដេយបានប្រើគោលការណ៍នេះ​ក្នុងការផលិតឌីណាម៉ូអគ្គីសនី ដែលជាបុព្វបុរសរបស់ម៉ាស៊ីនភ្លើងសព្វថ្ងៃ។

នៅឆ្នាំ១៨៣៩ ហ្វារ៉ាដេយ​បានសំរេចស៊េរីពិសោធន៍​ក្នុងគោលដៅ​ស្វែងរកធម្មជាតិគ្រឹះរបស់អគ្គីសនី។ គាត់បានប្រើ អេឡិចត្រូស្តាទិច បាត់តឺរី និង អគ្គីសនីក្នុងសត្វ ដើម្បីបង្កើតបាតុភូតទំនាញអេឡិចត្រូស្តាទិច អគ្គីសនីវិភាគ ម៉ាញ៉េទិច ជាដើម។ គាត់បានធ្វើការសន្និដ្ឋានថា គំនិតនៅសម័យនោះដែលថាមានប្រភេទអគ្គីសនីច្រើនប្រភេទ​នោះ វាមិនពិតទេ។ ផ្ទុយទៅវិញគាត់បានស្នើឡើងថា មានអគ្គីសនីតែមួយប្រភេទប៉ុណ្ណោះ ហើយបំរែបំរួលតំលៃទំហំ និងអាំងតង់ស៊ីតេ អាចបង្កើតជាបាតុភូតច្រើនយ៉ាង។

នៅចុងអាជីពរបស់គាត់ ហ្វារ៉ាដេយបានស្នើឡើងថាកំលាំងអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច​រីកចូលទៅក្នុងលំហទទេជុំវិញអង្គធាតុចំលង។ គំនិតនេះត្រុវបានអ្នកវិទ្យសាស្ត្រស្នងគាត់បដិសេដ ហើយហ្វារ៉ាដេយ​មិនអាចរស់នៅមើលឃើញ​ពេលដែលគំនិតគាត់នេះត្រូវគេទទួលយកទៅពេលក្រោយមកទេ។ គំនិតរបស់ហ្វារ៉ាដេយ​ពីខ្សែហ្វ្លុចចេញពីអង្គធាតុផ្ទុកបន្ទុកអគ្គីសនី​និងមេដែក ជួយអោយគេស្រមើមើលដែនអគ្គីសនីនិងម៉ាញ៉េទិច។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ: ដ្យាម៉ាញ៉េទិច

ដ្យាម៉ាញ៉េទិច 
thumb|upright|right|ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ កាន់របារកែវមួយដែលគាត់ប្រើនៅឆ្នាំ១៨៤៥​សំរាប់បង្ហាញថាម៉ាញ៉េទិចមានអំពើលើពន្លឺ
នៅឆ្នាំ១៨៤៥ ហ្វារ៉ាដេយ​បានរកឃើញថា​រូបធាតុជាច្រើនទទួលរងកំលាំងច្រានចេញយ៉ាងខ្សោយ​មួយពីដែនម៉ាញ៉េទិច។ គាត់បានហៅបាតុភូតនេះថា ដ្យាម៉ាញ៉េទិច។

ហ្វារ៉ាដេយក៏បានរកឃើញផងដែរថា​ប្លង់ប៉ូលកម្មរបស់ពន្លឺមានប៉ូលលីនេអ៊ែរ​ អាចបង្វិលបានដោយប្រើដែលម៉ាញ៉េទិចស្របនឹងទិសដៅរបស់ពន្លឺផ្លាស់ទី។ គេអោយឈ្មោះបាតុភូតនេះថា ផលហ្វារ៉ាដេយ។ បាតុភូតនេះបង្ហាញថាកំលាំងម៉ាញ៉េទិចនិងពន្លឺមានទំនាក់ទំនងជាមួយគ្នា។

នៅឆ្នាំ១៨៦២ ហ្វារ៉ាដេយបានប្រើស្ពិចត្រូទស្សន៍ក្នុងការស្រាវជ្រាវពីទំរង់ផ្សេងៗរបស់ពន្លឺ ក្រោមឥទ្ធិពលដែនម៉ាញ៉េទិច។ ប៉ុន្តែឧបករណ៍ដែលគាត់ប្រើមិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការកំនត់បំរែបំរួល​ស្ពិចច្បាស់លាស់​មួយទេ។ ភីធើរ ហ្ស៊ីម៉ាន់ (Pieter Zeeman) ក្រោយមកបានប្រើឧបករណ៍ទំនើបជាងដើម្បីសិក្សាពី​បាតុភូតដដែលនេះ និងបានបោះផ្សាយលទ្ធផលនៅឆ្នាំ១៨៩៧ និងទទួលបានរង្វាន់ណូបែលផ្នែករូបវិទ្យានោឆ្នាំ១៩០២សំរាប់ស្នាដៃនេះ។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ: ខែលហ្វារ៉ាដេយ

ខែលហ្វារ៉ាដេយ 
thumb|left|150px|ចេម ឃ្លើក ម៉ាកស្វែល

នៅក្នុងផ្នែកអេឡិចត្រូស្តាទិច ហ្វារ៉ាដេយ​បានបង្ហាញថា​បន្ទុកអគ្គីសនីដែល​មាននៅលើផ្ទៃខាងក្រៅឬនៅក្រៅអង្គធាតុចំលងអគ្គីសនីមួយ គ្មានឥទ្ធិពលទៅលើអ្វីៗដែល​នៅក្នុងអង្គធាតុចំលងនោះទេ។ នេះបណ្ដាលមកពីបន្ទុកដែលនៅផ្ទៃខាងក្រៅ​រាយប៉ាយក្នុងរបៀបមួយដែល​ដែនរបស់វាក្នុងអង្គធាតុនោះ​ទូទាត់គ្នា។ បាតុភូតនេះត្រូវបានគេអោយឈ្មោះថា ខែលហ្វារ៉ាដេយ។

ហ្វារ៉ាដេយជាអ្នកពិសោធដ៏ពូកែ​ដែលពន្យល់គំនិតនានារបស់គាត់​បានច្បាស់​ដោយប្រើភាសាសមញ្ញៗ។ ប៉ុន្តែសមត្ថភាពគណិតវិទ្យារបស់គាត់​បានត្រឹមតែពិជគណិតងាយៗ មិនដល់ត្រីកោណមាត្រផង។ គឺ ចេម ឃ្លើក ម៉ាកស្វែល (James Clerk Maxwell) ដែលបានយកស្នាដៃរបស់ហ្វារ៉ាដេយ​និងអ្នកដទៃទៀត​ ទៅចងក្រងបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតជាសំនុំសមីការដែលគេស្គាល់ថាជាសមីការម៉ាកស្វែល សំរាប់ពន្យល់រាល់ទ្រឹស្ដីបទទំនើបៗក្នុងអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ: សាយ័ន្តវ័យ

សាយ័ន្តវ័យ 
thumb|upright|left|150px|ហ្វារ៉ាដេយ ក្នុងវ័យចំនាស់
នៅខែមិថុនា ១៨៣២ សាកលវិទ្យាអក់ហ្វដ​បានផ្ដល់សញ្ញាប័ត្របណ្ឌិតផ្នែកច្បាប់ស៊ីវិល (សញ្ញាប័ត្រកិត្តិយស) ដល់ហ្វារ៉ាដេយ។ ក្នុងជីវីតរបស់ហ្វារ៉ាដេយ គាត់បានបដិសេដងារ knighthood ម្ដងនិង តំនែងជាប្រធាន Royal Society ២ដង។

ហ្វារ៉ាដេយបានបដិសេដមិនចូល​រួមផលិអាវុធគីមីសំរាប់ប្រើក្នុងសង្គ្រាមគ្រីមៀ ក្នុងបុព្វហេតុសីលធម៌។

ហ្វារ៉ាដេយបានទទួលមរណភាពនៅក្នុងផ្ទះរបស់លោក នៅ Hampton Court នៅថ្ងៃទី២៥ សីហា ១៨៦៧។
thumb|upright|right|150px|ផ្នូររបស់ហ្វារ៉ាដេយនៅ​ឈាបនដ្ឋានហាយហ្គេត (Highgate Cemetery)
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ: រូបសំនាកនិងការចងចាំ

រូបសំនាកនិងការចងចាំ 
thumb|right|upright|150px|រូបសំនាកហ្វារ៉ាដេយន Savoy Place, ឡិនដិន
 រូបសំនាក 
 រូបសំនាកហ្វារ៉ាដេយ​នៅ Savoy Place ក្រុងឡិនដិន នៅខាងក្រៅ វិទ្យាស្ថានវិស្វកម្មនិងបច្ចេកវិទ្យា។
 រួបសំនាកអនុស្សាវរីយ៍ហ្វារ៉ាដេយ​រចនាឡើយដោយស្ថាបត្យករ Rodney Gordon សាងសង់នៅ ឆ្នាំ១៩៦១ ក្បែរស្រុកកំនើតរបស់ហ្វារ៉ាដេយ។
 អាគារសិក្សា 
 សាលស្នាក់នៅរៀនសូត្រមួយនៅសាកលវិទ្យាល័យប៊្រូណែល ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមហ្វារ៉ាដេយ។
 សាលមួយនៅសាកលវិទ្យាល័យឡូបូរ៉ូដាក់ឈ្មោះតាមហ្វារ៉ាដេយ សាងសង់ឡើងនៅឆ្នាំ១៩៦០។ នៅក្បែរច្រកចូលអាហារដ្ឋានរបស់មានដាក់តាំងប្រាសាទ​សំរិទ្ធតំនាងអោយត្រង់ស្វរម៉ាទ័រដែលនៅក្នុងនោះមានតាំងរូបរបស់ហ្វារ៉ាដេយ។
 អាគារសិក្សាប្រាំជាន់នៅ ទីតាំងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្ររបស់សាកលវិទ្យាល័យអេឌីនប៊ើក​ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមហ្វារ៉ាដេយ។
 ក្រដាសប្រាក់ 
ពីឆ្នាំ១៩៩១ដល់ឆ្នាំ២០០១ រូបរបស់ហ្វារ៉ាដេយ​ត្រូវគេបោះពុម្ពលើផ្នែកខាងខ្នងនៃក្រដាស​ប្រាក់
£20 (២០ផោន) Series E បោះផ្សាយដោយធនាគារអង់គ្លេស។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ: រូបសំនាក

រូបសំនាក 
 រូបសំនាកហ្វារ៉ាដេយ​នៅ Savoy Place ក្រុងឡិនដិន នៅខាងក្រៅ វិទ្យាស្ថានវិស្វកម្មនិងបច្ចេកវិទ្យា។
 រួបសំនាកអនុស្សាវរីយ៍ហ្វារ៉ាដេយ​រចនាឡើយដោយស្ថាបត្យករ Rodney Gordon សាងសង់នៅ ឆ្នាំ១៩៦១ ក្បែរស្រុកកំនើតរបស់ហ្វារ៉ាដេយ។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ: អាគារសិក្សា

អាគារសិក្សា 
 សាលស្នាក់នៅរៀនសូត្រមួយនៅសាកលវិទ្យាល័យប៊្រូណែល ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមហ្វារ៉ាដេយ។
 សាលមួយនៅសាកលវិទ្យាល័យឡូបូរ៉ូដាក់ឈ្មោះតាមហ្វារ៉ាដេយ សាងសង់ឡើងនៅឆ្នាំ១៩៦០។ នៅក្បែរច្រកចូលអាហារដ្ឋានរបស់មានដាក់តាំងប្រាសាទ​សំរិទ្ធតំនាងអោយត្រង់ស្វរម៉ាទ័រដែលនៅក្នុងនោះមានតាំងរូបរបស់ហ្វារ៉ាដេយ។
 អាគារសិក្សាប្រាំជាន់នៅ ទីតាំងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្ររបស់សាកលវិទ្យាល័យអេឌីនប៊ើក​ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមហ្វារ៉ាដេយ។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ: ក្រដាសប្រាក់

ក្រដាសប្រាក់ 
ពីឆ្នាំ១៩៩១ដល់ឆ្នាំ២០០១ រូបរបស់ហ្វារ៉ាដេយ​ត្រូវគេបោះពុម្ពលើផ្នែកខាងខ្នងនៃក្រដាស​ប្រាក់
£20 (២០ផោន) Series E បោះផ្សាយដោយធនាគារអង់គ្លេស។