នរោត្តម រណឫទ្ធិ: ការកើនឡើងនៃជម្លោះនិងការប៉ះទង្គិចយោធា

ការកើនឡើងនៃជម្លោះនិងការប៉ះទង្គិចយោធា

នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៦ មេដឹកនាំខ្មែរក្រហមគឺប៉ុល-ពតនិងអៀង សារីបានចែកផ្លូវគ្នាជាសាធារណៈ ហើយត្រូវបានផ្សាយតាមវិទ្យុ។ អៀង សារីបានផ្តាច់ខ្លួនចេញពីខ្មែរក្រហមហើយបន្តទៅបង្កើតគណបក្សនយោបាយផ្ទាល់ខ្លួនគឺចលនាសហភាពជាតិប្រជាធិបតេយ្យ។Summers (2003), p. 236 ប្រការនេះបានជំរុញឱ្យរណឫទ្ធិនិងលោកហ៊ុន សែនបញ្ឈប់ជម្លោះឈ្លោះគ្នាបានមួយរយៈខ្លីដើម្បីរួមគ្នាស្វែងរកការលើកលែងទោសពីព្រះមហាក្សត្រចំពោះអៀង សារីPeou (2000), p. 294 ដែលត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា (សបក) កាត់ទោសរកប្រហារជីវិតកាលពីឆ្នាំ១៩៧៩។ បន្ទាប់មក នៅខែតុលា និងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៦ ទាំងរណឫទ្ធិនិងហ៊ុន សែនបានប្រកួតប្រជែងគ្នាដើម្បីដណ្តើមទំនុកចិត្តពីអៀង សារី (ពោលគឺចង់ឱ្យសារីចុះចូលបក្សរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួន) ដោយបានណាត់ការជួបជាមួយលោកសារីនៅឯខេត្តប៉ៃលិន។ លោកហ៊ុន សែនក៏ក្លាយជាអ្នកនាំមុខនៅពេលលោកបានបញ្ចុះបញ្ចូលទាហានខ្មែរក្រហមដែលនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកអៀង សារីឱ្យចូលរួមជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ រណឫទ្ធិបានលុបចោលដំណើរទៅកាន់សំឡូតដែលជាក្រុងតូចមួយនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អៀង សារី នៅពេលដែលទាហានរបស់សារីប្រកាសគំរាមថានឹងបាញ់ទម្លាក់ឧទ្ធម្ភាគចក្ររបស់រណឫទ្ធិប្រសិនបើគាត់ទៅទីនោះ។Peou (2000), p. 295

នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៦ ក្រុមហ៊ុនអារីស្តុនបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងចំនួន ៣ ជានឹងឯកឧត្តមសុខ អាន (រដ្ឋមន្រ្តីគបក) ដោយមិនបានឱ្យរណឫទ្ធិឬរដ្ឋមន្រ្តីគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចផ្សេងទៀតដឹងឡើយ។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានផ្តល់ដីសម្រាប់ជួលឱ្យអារីស្តុនអភិវឌ្ឍន៍ទីលានវាយកូនហ្គោល កន្លែងសំរាកលំហែ និងព្រលានយន្តហោះក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ។ សកម្មភាពទាំងនេះបានធ្វើអោយរណឫទ្ធិខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំងហើយបានបញ្ជូនលិខិតមួយនៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩៧ ផ្ញើរជូនលោកជិន លីបគាំងដែលជាប្រធានអារីស្តុនថាកិច្ចព្រមព្រៀងព្រះអង្គជាមួយអារីស្តុនគឺទុកជាមោឃៈ។ ក្រោយមកអារីស្តុនបានអះអាងថាពួកគេបានព្យាយាមទាក់ទងមន្រ្តីគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចក្នុងគោលបំណងឱ្យមានការចុះហត្ថលេខារួមគ្នា។ លោកហ៊ុន សែនក៏បានអាក់អន់ចិត្តដោយសារសកម្មភាពរបស់រណឫទ្ធិហើយនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩៧ ឯកឧត្តមបានសរសេរសារទៅលោកម៉ាហាធឺថានឹងធានានូវសុពលភាពនៃកិច្ចព្រមព្រៀង។

រណឫទ្ធិក៏បានបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពនយោបាយមួយតាមរយៈការបង្រួបង្រួមហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចចូលជាមួយគណបក្សរួបរួមជាតិ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យសេរីនិយមព្រះពុទ្ធសាសនា និងគណបក្សខ្មែរអព្យាក្រឹត។ នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩៧ គណបក្សនយោបាយទាំង ៤ បានបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពរបស់ពួកគេជាផ្លូវការដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា"រណសិរ្សរួបរួមជាតិ" (ររជ) ។Peou (2000), p. 293 រណឫទ្ធិក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធាន ររជ ហើយមានងារដឹកនាំសម្ព័ន្ធភាពនយោបាយមួយនេះទៅតតាំងនឹងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានៅក្នុងការបោះឆ្នោតទូទៅដែលគ្រោងនឹងធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩៨។Widyono (2008), p. 239 គបក បានអនុញ្ញាតឱ្យបង្កើត ររជ ហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏បានទៅបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពគូប្រជែងមួយដែលរួមមានគណបក្សនយោបាយដែលប្រកាន់និន្នាការស្រដៀងនឹងសម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ។Widyono (2008), p. 240

ទន្ទឹមនឹងនេះ ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិបានបង្កើនការរិះគុណប្រឆាំងនឹងលោកហ៊ុន សែនដោយចោទប្រកាន់លោកថាកំពុងរៀបចំផែនការស្តាររបបកុម្មុយនិស្តឡើងវិញ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះដែរ រណឫទ្ធិក៏បានព្យាយាមបញ្ចុះបញ្ចូលមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមមួយចំនួនដូចជាខៀវ សំផននិង Tep Kunnal ឱ្យចូលរួមជាមួយ។ សំផនក៏បានទទួលយកសំណើររបស់រណឫទ្ធិហើយនៅថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៧ លោកក៏បានបញ្ចូលគណបក្សសាមគ្គីជាតិខ្មែរ (គសជខ) របស់លោកជាមួយ ររជ។ នៅថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩៧ រណឫទ្ធិនិងខៀវ សំផនបានចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយដែលសន្យាគាំទ្រគ្នាទៅវិញទៅមក។Widyono (2008), p. 253 ៥ ថ្ងៃក្រោយមកមន្រ្តីគយខេត្តព្រះសីហនុបានរកឃើញថាមានការដឹកជញ្ជូនកាំជ្រួច ៣ តោន កាំភ្លើងវែងនិងកាំភ្លើងខ្លីដែលមានស្លាក"គ្រឿងបន្លាស់"ហើយរបស់ទាំងអស់នេះគឺត្រូវដឹកជញ្ជូនទៅដល់រណឫទ្ធិ។ គ្រាប់រ៉ុក្កែតត្រូវបានចាប់ដោយមន្រ្តីកងទ័ពអាកាសកម្ពុជាដែលស្និទទៅនឹងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាចំណែកមន្រ្តីកងយោធពលខេមរភូមិន្ទដែលតម្រឹមទៅហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យរក្សាអាវុធធុនស្រាល។Widyono (2008), pp. 244–45 នៅពាក់កណ្តាលខែមិថុនា វិទ្យុខ្មែរក្រហមដែលគ្រប់គ្រងដោយខៀវ សំផនបានផ្សាយសុន្ទរកថាមួយដោយកោតសរសើរសម្ព័ន្ធមិត្តរវាង គសជខ-ររជ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យមានការតស៊ូប្រដាប់អាវុធប្រឆាំងនឹងហ៊ុន-សែន។ ការប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងជាបន្តបន្ទាប់រវាងកងកម្លាំងរបស់រណឫទ្ធិនិងកងអង្គរក្សហ៊ុន សែន។

ជាការឆ្លើយតប លោកហ៊ុន សែនបានចេញឱសានវាទមួយដោយអំពាវនាវឱ្យរណឫទ្ធិធ្វើការជ្រើសរើសរវាងការចុះចូលជាមួយពួកខ្មែរក្រហម ឬជាមួយរដ្ឋាភិបាលចម្រុះ។ ដប់មួយថ្ងៃក្រោយមក ឯកឧត្តមហ៊ុន សែនក៏សម្រេចឈប់ធ្វើការជាមួយរណឫទ្ធិទាំងស្រុង។ នៅថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧ ពេលធ្វើដំណើរមកទីក្រុងភ្នំពេញ រណឫទ្ធិបានជួបនឹងកងទ័ពតម្រឹមទៅគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ កងទ័ពទាំងនេះបានបញ្ចុះបញ្ចូលអង្គរក្សរបស់ព្រះអង្គឱ្យទម្លាក់អាវុធរបស់ពួកគេ ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យរណឫទ្ធិភៀសខ្លួនចេញពីប្រទេសកម្ពុជានៅថ្ងៃបន្ទាប់។Mehta (2001), p. 110 នៅថ្ងៃទី៥ ខែកក្កដា ការប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងរវាងក្រុមកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ក្រុមទីមួយគឺជាក្រុមគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានិងទីពីរគឺហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច ក្រោយពីឧត្តមសេនីយ៍ដែលមានសម្ព័ន្ធភាពជាមួយគណបក្សប្រជាជនបានបរាជ័យក្នុងការធ្វើសមាហរណកម្មកងទ័ពបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចឱ្យប្រគល់អាវុធរបស់ពួកគេ។Peou (2000), p. 300 អង្គភាពគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចបានរងគ្រោះថ្នាក់ចាញ់ជាបន្តបន្ទាប់ហើយបន្ទាប់មកក៏បាននាំគ្នាភៀសខ្លួនចេញពីទីក្រុងភ្នំពេញទៅកាន់ក្រុងមួយនៅព្រំដែនគឺអូរស្មាច់នៅក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ។Mehta (2013), pp. 257–58Widyono (2008), p. 254