navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
មីយ៉ាន់ម៉ា: អាណាចក្រភុកាម

អាណាចក្រភុកាម 
រូបភាពតូច|វត្ត​ពី​បាឡង​ក្នុង​នគរ​ភុកាម
ជនជាតិភូមាជាក្រុមជនជាតិមកពីភាគខាងជើងដែលសន្សឹមៗ ភាសខ្លួនចូលមកបង្កើនឥទ្ធិពលលើដែនដីនៃប្រទេសភូមាម្ដងបន្ដិចៗ រហូតដល់គ្រិស្ដសករាជឆ្នំា ៨៤៩ ទើបមានភស្ដុតាងបង្ហាញថា អាណាចក្រដែលមានអំណាចមានរាជធានីនៅក្រុង “ភុកាម”(Pagan) ដោយបានចូលមកជំនួសសភាពទំនេរនៃអំណាចក្រោយពីការដួលរលំនៃអាណាចក្ររបស់ជនជាតិផាយូ។ អាណាចក្ររបស់ពួកភុកាមនេះ ដំបូងឡើយមិនបានរីកធំឡើងជាធ្លុងមួយទេ រហូតដល់រជ្ជសម័យរបស់ព្រះចៅអនោរធា(គ.ស ១០៤៤-១០៧៧) ទើបព្រះអង្គអាចបង្រួបបង្រួមផែនដីភូមាឱ្យមានឯកភាព ហើយពេលព្រះអង្គទ្រង់វាយយកក្រុងថាតនរបស់មនបានក្នុងឆ្នាំគ.ស ១០៥៧ អាណាចក្រភុកាមក៏ក្លាយជាអាណាចក្រខ្លំាងជាងគេបំផុតនៅដែនដីភូមា។ អាណាចក្រភុកាមមានសភាពរឹងមាំកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅក្នុងរជ្ជសម័យរបស់ព្រះចៅចាសិតា(គ.ស ១០៨១-១១១២) និងព្រះចៅអាឡងស៊ិធូ(គ.ស ១១១២-១១៦៧) ធ្វើឱ្យនៅកំឡុងចុងសតវត្សទី១២ ដែនដីនៅឧបទ្វីបសុវណ្ណភូមិស្ទើរតែទាំងអស់ត្រូវគ្រប់គ្រងដោយអាណាចក្រតែ ២ គឺខ្មែរ និងភុកាម។
អំណាចរបស់អាណាចក្ររបស់ភុកាមចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះជាសន្សឹមៗ ដោយហេតុផល ២ ប្រការគឺ ទី១ ដោយសារត្រូវគ្រប់គ្រងដោយពួកគណៈសង្ឃអ្នកមានអំណាច និងទី២ ដោយសារការរុករានរបស់ចក្រភពម៉ុងកូលដែលចូលមកភាគខាងជើង។ ព្រះចៅនរសីហបតី(គ្រងរាជគ.ស ១២៣៦-១២៨៧) ទ្រង់បាននាំទ័ពវាយយូណានដើម្បីរារាំងការពង្រីកអំណាចរបស់ពួកម៉ុងកូល តែពេលព្រះអង្គចាញ់សង្គ្រាមនៅង៉ាសងគីយ៉ាន់(Nasaunggyan) ក្នុងឆ្នាំគ.ស  ១២៧៧  ទ័ពរបស់អាណាចក្រភុកាមក៏ត្រូវបែកខ្ចាត់ខ្ចាយស្ទើរតែទាំងស្រុង។ព្រះចៅនរសីហបតីត្រូវព្រះរាជឱរសធ្វើគត់ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១២៨៧ ក្លាយជាកត្ដាជំរុញឱ្យអាណាចក្រម៉ុងកូលសម្រេចចិត្ដវាយយកអាណាចក្រភុកាមក្នុងឆ្នាំជាមួយគ្នានោះ។ ក្រោយសង្គ្រាមនេះ អាណាចក្រម៉ុងកូលក៏អាចចូលមកគ្រប់គ្រងដែនដីរបស់អាណាចក្រភុកាមបានទាំងអស់ រាជវង្សភុកាមត្រូវបានបញ្ចប់ ហើយម៉ុងកូលក៏តែងតាំងរដ្ឋបាលអាយ៉ងឡើងដើម្បីគ្រប់គ្រងដែនដីភូមាក្នុងឆ្នាំគ.ស ១២៨៩ ។
មីយ៉ាន់ម៉ា: ជនជាតិផាយូ

ជនជាតិផាយូ 
ជនជាតិផាយូចូលមករស់នៅក្នុងដែនដីប្រទេសភូមាតាំងពីពុទ្ធសតវត្សទី៤ ហើយបានបង្កើតរដ្ឋជាច្រើនកន្លែង ដូចជានៅ ភិនណាខា (Binnaka) ម៉ងកាម៉ូ (Mongamo) អាណាចក្រស្រីក្សេត្រ (Sri Ksetra) ពៀថាណូមយ៉ូ (Peikthanomyo) និងហាក់លិនខាយី (Halingyi)។ ក្នុងកំឡុងពេលខាងលើដែនដីភូមាជាផ្នែកមួយនៃផ្លូវពានិជ្ជកម្មរវាងឥណ្ឌាចិន តាមរយៈឯកសារចិនបានបង្ហាញថាមានស្រុកដែលនៅក្រោមអំណាចការគ្រប់គ្រងរបស់ជនជាតិផាយូចំនួន ១៨ ស្រុក ហើយជនជាតិផាយូជាជនជាតិដែលចូលចិត្ដភាពស្ងប់ស្ងាត់ ពេលមានសង្គ្រាមកើតឡើងរវាងជនជាតិផាយូគ្នាឯង តែងតែមានការជ្រើសរើសតំណាងឱ្យចូលមកប្រឡងសមត្ថភាពគ្នា។ ជនជាតិផាយូស្លៀកពាក់ក្រណាត់ដែលធ្វើពីកប្បាស ជនឧក្រិដ្ឋតែងតែត្រូវដាក់ទោសដោយការវាយ ឬដាក់ឃុំឃាំង លើកលែងតែបានប្រព្រឹត្ដិខុសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរទើបត្រូវទទួលទោសប្រហារជីវិត។ ជនជាតិផាយូគោរពព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទ ក្មេងៗ បានទទួលការអប់រំនៅវត្ដតាំងពីអាយុ ៧ឆ្នាំរហូតដល់អាយុ ២០ឆ្នាំ។
នគររដ្ឋរបស់ជនជាតិផាយូពុំដែលបានរួមគ្នាជាធ្លុងមួយឡើយ តែនគររដ្ឋធំតែងតែមានឥទ្ធិពលលើនគររដ្ឋតូចតាចដែលបង្ហាញឱ្យឃើញតាមរយៈការជូនសួយសាអាករឱ្យដល់នគររដ្ឋដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងគេ មានដូចជា​ ស្រីក្សេត្រ ដែលមានភស្ដុតាងដែលអាចជឿបានថាជាទីក្រុងបុរាណដែលមានទំហំធំបំផុតនៅប្រទេសភូមា។ មិនមានភស្ដុតាងបញ្ជាក់ថាអាណាចក្រស្រីក្សេត្រត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំណានោះទេ តែមានការនិយាយក្នុងពង្សាវតារថាមានការផ្លាស់ប្ដូររាជវង្សកើតឡើងក្នុងឆ្នាំគ.ស ៩៤ ដែលបង្ហាញឱ្យឃើញថាអាណាចក្រស្រីក្សេត្រត្រូវបានទទួលការស្ថាបនាឡើងមុនពេលនេះ។ ច្បាស់ណាស់ថា អាណាចក្រស្រីក្សេត្រត្រូវបោះបង់ចោលក្នុងឆ្នាំគ.ស ៦៥៦ ដើម្បីប្ដូរទៅស្ថាបនារាជធានីថ្មីនៅភាគខាងជើង តែនៅមិនទាន់ដឹងច្បាស់ទេថា ទីក្រុងនោះគឺជាក្រុងមួយណា។ អ្នកប្រវត្ដិសាស្ដ្រខ្លះជឿថា ទីក្រុងនោះគឺក្រុងហាក់លិនខាយី តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយទីក្រុងនោះត្រូវបានរុករានដោយអាណាចក្រណានចៅក្នុងកំឡុងគ្រិស្ដសតវត្សទី១០ ក្រោយពីនោះមកមិនឃើញមានឯកសារណាដែននិយាយពីជនជាតិផាយូនេះទៀតទេ។
មីយ៉ាន់ម៉ា: អាំងវ៉ាក់និងហង្សាវត្ដី

អាំងវ៉ាក់និងហង្សាវត្ដី 
ក្រោយពីការដួលរលំនៃអាណាចក្រភុកាម ភូមាបានបែកខ្ញែកចេញពីគ្នាម្ដងទៀត។ រាជវង្សអាំងវ៉ាក់ដែលបានទទួលឥទ្ធិពលវប្បធម៌ពីអាណាចក្រភុកាមបានត្រូវស្ថាបនាឡើងនៅក្រុងអាំងវ៉ាក់ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៣៦៤ ។ សិល្បៈនិងអក្សរសិល្ប៍របស់ភុកាមត្រូវបានលើកកម្ពស់រហូតធ្វើឱ្យយុគនេះក្លាយជាយុគមាសនៃអក្សរសិល្ប៍ភូមា។ ដោយសារមានអាណាខេត្ដដែលពិបាកក្នុងការការពារការវាយលុកពីសត្រូវ ទើបទីក្រុងអាំងវ៉ាក់ត្រូវពួកថៃយ៉ៃចូលមកគ្រប់គ្រងបានក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៥២៧។ ចំពោះដែនដីភាគខាងត្បូង ជនជាតិមនបានបង្កើតអាណាចក្ររបស់ខ្លួនឡើងជាថ្មីម្ដងទៀតនៅហង្សាវត្ដី ដោយក្សត្រធម្មចេតីយ(គ្រងរាជ គ.ស ១៤៩២-១៥២៧) ជាចំណុចចាប់ផ្ដើមយុគមាសនៃពួកមនដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលពានិជ្ជកម្មខ្នាតធំនៅពេលក្រោយមកទៀត។
មីយ៉ាន់ម៉ា: អាណាចក្រតោនងុ

អាណាចក្រតោនងុ 
រូបភាពតូច|ផែនទីអាណាចក្រតោនងុឆ្នាំ ១៥៨០ 
ក្រោយពីការត្រូវរុករានពីសំណាក់ពួកថៃយ៉ៃ ពួកអាំងវ៉ាក់បានភាសខ្លួនចុះមកបង្កើតអាណាចក្រថ្មីនៅក្រុងតងអ៊ូ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៥៣១ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះចៅតាក់បេងឆាក់វេទី(គ្រងរាជ គ.ស ១៥៣១-១៥៥០) ដែលអាចបង្រួបង្រួមដែនដីភូមាបានស្ទើរតែទាំងអស់ឱ្យមានឯកភាពបានម្ដងទៀត។ ក្នុងកំឡុងរយៈពេលនេះ បានកើតមានរបត់ផ្លាស់ប្ដូរធំមួយកើតឡើងនៅក្នុងភូមិភាគ ជនជាតិថៃយ៉ៃ មានកម្លាំងរឹងមាំអស្ចារ្យនៅភាគខាងជើង នយោបាយនៅអាណាចក្រអយុធ្យាកើតអស្ថេរភាព ក្នុងខណៈដែលព័រទុយហ្កាល់ចាប់ផ្ដើមមានឥទ្ធិពលនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ហើយអាចចូលគ្រប់គ្រងម៉ាឡាកា។ ទាក់ទងនឹងការចូលមករបស់បណ្ដាពួកអ្នកជំនួញជនជាតិអឺរ៉ុប ភូមាបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពានិជ្ជកម្មសំខាន់ម្ដងទៀត។ ការដែលព្រះចៅតាក់បេងឆាក់វេទីដូររាជធានីមកនៅក្រុងហង្សាវត្ដីគឺដោយសារជាទីតាំងនៃការធ្វើជំនួញនេះឯង។ ព្រះចៅបុរេងណង(គ្រងរាជ្យ គ.ស ១៥៥១-១៥៨១) ជាបងថ្លៃរបស់ព្រះចៅតាក់បេងឆាក់វេទីបានឡើងគ្រងរាជ្យបន្ដពីព្រះចៅតាក់បេងឆាក់វេទីហើយអាចវាយគ្រប់គ្រងអាណាចក្រផ្សេងៗ ដែលនៅជុំវិញខ្លួនបាន មានជាអាទិ មណីបុរៈ(គ.ស ១៥៦០) អយុធ្យា (គ.ស ១៥៦៩)។ ក្នុងនយោបាយសង្គ្រាមព្រះអង្គបានធ្វើឱ្យភូមាមានអាណាខេត្ដធំទូលាយបំផុត តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទាំងមណីបុរៈនិងអយុធ្យាសុទ្ធតែអាចប្រកាសឯករាជ្យរបស់ខ្លួនបានក្នុងវេលាក្រោយមក។
ពេលត្រូវប្រឈមនឹងចលនាក្បត់ពីសំណាក់នគរចំណុះជាច្រើនកន្លែង គួបផ្សំនឹងការវាយលុករបស់ពួកព័រទុយហ្កាល់ ក្សត្រនៃរាជវង្សតងអ៊ូចាំបាច់ត្រូវតែដកខ្លួនចេញពីការគ្រប់គ្រងលើដែនដីភាគខាងត្បូង ដោយប្ដូររាជធានីទៅឯក្រុងអាំងវ៉ាក់។ ព្រះចៅអណកាក់ផេលុន(Anaukpetlun) ព្រះនត្ដារបស់ព្រះចៅបុរេងណងអាចបង្រួបបង្រួមដែនដីភូមាឱ្យាមានឯកភាពម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៦១៣។ ព្រះអង្គបានសម្រេចចិត្ដប្រើកម្លាំងទប់ទល់នឹងការរុករានរបស់ពួកព័រទុយហ្កាល់។ ព្រះចៅថាលុន(Thalun) អ្នកស្នងរាជ្យបន្ដក៏បានលើកកម្ពស់មូលដ្ឋានធម្មសាស្រ្ដរបស់អាណាចក្រភុកាមចាស់ តែព្រះអង្គទ្រង់ចំណាយពេលនឹងរឿងសាសនាច្រើនហួសពេក រហូតពុំបានយកចិត្ដទុកដាក់លើដែនដីភាគខាងត្បូង នៅទីបំផុតហង្សាវត្ដីបានទទួលការគាំទ្រពីបារាំងដែលតាំងមូលដ្ឋាននៅឥណ្ឌាក៏បានប្រកាសឯករាជ្យពីអាំងវ៉ាក់។ ក្រោយពីនោះមកអាណាចក្ររបស់ជនជាតិភូមាក៏ចុះខ្សោយបន្ដិចម្ដងៗ ហើយទីបំផុតត្រូវរលំរលាយនៅក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៧៥២ ដោយសារការរុករានពីសំណាក់ពួកមន។
មីយ៉ាន់ម៉ា: រាជ្យវង្សអាឡងព្យា

រាជ្យវង្សអាឡងព្យា 
រាជ្យវង្សអាឡងព្យាបានទទួលការស្ថាបនាឡើងនិងបង្កើតភាពរឹងមាំរហូតដល់ចំណុចកំពូលបានក្នុងពេលដ៏ឆាប់រហ័ស។ ព្រះចៅអាឡងព្យាជាអ្នកដឹកនាំដែលបានទទួលការនិយមចូលចិត្ដពីសំណាក់ប្រជាជនភូមា។ ព្រះអង្គបានបណ្ដេញជនជាតិមនដែលចូលមកគ្រប់គ្រងដែនដីរបស់ជនជាតិភូមាបានក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៧៥៣។ ក្រោយមកអាចវាយគ្រប់គ្រងអាណាចក្រមនបានម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៧៥៩ ហើយថែមទាំងអាចទៅគ្រប់គ្រងក្រុងមណីបុរៈបានក្នុងកំឡុងពេលតែមួយ។​ ព្រះអង្គស្ថាបនាក្រុងរ៉ង់ហ្គូនជារាជធានីក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៧៦០។ ក្រោយពេលវាយគ្រប់គ្រងបានត្រាក់ណាវស៊ី(Tenaserim) ព្រះអង្គបានបរទ័ពចូលវាយក្រុងអយុធ្យា តែត្រូវទទួលបរាជ័យ ព្រះអង្គត្រូវសុវណ្ណគតក្នុងពេលចម្បាំង។
ព្រះចៅសេងផាក់យូឆេង(Hsinbyushin គ្រងរាជ្យ គ.ស ១៧៦៣-១៧៧៦) ព្រះរាជ្យឱរសបានចេញបញ្ជាឱ្យលើកទ័ពទៅវាយក្រុងអយុធ្យាម្ដងទៀតក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៧៦៦ ហើយទទួលបានជោគជ័យក្នុងឆ្នាំបន្ទាប់។ ក្នុងរជ្ជកាលនេះចិនបានខិតខំពង្រីកអំណាចចូលមកក្នុងដែនដីភូមា តែព្រះអង្គអាចទប់ទល់នឹងការរុករានរបស់ចិនបានទាំង ៤ ដង(ក្នុងកំឡុងឆ្នំាគ.ស ១៧៦៦-១៧៦៩) ធ្វើឱ្យការខិតខំពង្រីកដែនដីរបស់ចិនក្នុងតំបន់នេះត្រូវអាកខាន។ ក្នុងរជ្ជសម័យរបស់ព្រះចៅបូតដាវព្យា(Bodawpaya គ្រងរាជ្យ គ.ស ១៧៨១-១៨១៩) ព្រះឱរសមួយអង្គទៀតរបស់ព្រះចៅអាឡងព្យា ភូមាត្រូវបាត់បង់អំណាចដែលមានលើអយុធ្យា តែអាចបញ្ចូលដែនដីយ៉ាកខៃ(Arakan) និងត្រាក់ណាវស៊ី (Tenaserim) ចូលមកជារបស់ខ្លួនបានក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៧៨៤ និង ១៧៩៣ តាមលំដាប់។ ក្នុងខែមករា ឆ្នាំគ.ស ១៨២៣ ដែលនៅក្នុងរជ្ជសម័យរបស់ព្រះចៅបាកយីដ័រ(Bagyidaw គ្រងរាជ្យ គ.ស ១៨១៩-១៨៣៧) មន្ដ្រីឈ្មោះមហាពន្ធុលៈ(Maha Bandula) បានលើកទ័ពវាយយកដែនអាសំារបស់ឥណ្ឌាបានជោជ័យ ធ្វើឱ្យភូមាត្រូវប្រឈមមុខដោយផ្ទាល់ជាមួយអង់គ្លេសដែលគ្រប់គ្រងឥណ្ឌានាពេលនោះ។
មីយ៉ាន់ម៉ា: សង្គ្រាមជាមួយអង់គ្លេសនិងការដួលរលំនៃអាណាចក្រភូមា

សង្គ្រាមជាមួយអង់គ្លេសនិងការដួលរលំនៃអាណាចក្រភូមា 
រូបភាពតូច|ការវាយប្រហាររបស់អង់គ្លេសលើភូមាឆ្នាំ១៨២៤
ដោយសារការខិតខំពង្រីកអំណាចរបស់អង់គ្លេស កងទ័ពអង់គ្លេសបានចូលធ្វើសង្គ្រាមជាមួយភូមា ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៨២៤។ សង្គ្រាមរវាងភូមានិងអង់គ្លេសលើកទី១ (គ.ស ១៨២៤-១៨២៦) ត្រូវបានបញ្ចប់ដោយអង់គ្លេសជាអ្នកទទួលបានជ័យជម្នះ ខាងភូមាចាំបាច់ត្រូវចុះសន្ធិសញ្ញាយ៉ាន់ដាបូ(Yandaboo) ជាមួយអង់គ្លេស ធ្វើឱ្យភូមាត្រូវប្រគល់ដែនដីអាសាំ មណីបុរៈ យ៉ាក់ខៃ និងត្រាក់ណាវស៊ីទៅឱ្យអង់គ្លេស។ អង់គ្លេសក៏ចាប់ផ្ដើមប្រមូលធនធានផ្សេងៗ របស់ភូមាទៅសិង្ហបុរី ធ្វើឱ្យកើតគំនុំគុំគួនពីសំណាក់ពួកភូមាយ៉ាងខ្លាំង ទើបស្ដេចអង្គបន្ទាប់របស់ភូមាលុបចោកសន្ធិសញ្ញាយ៉ាន់ដាបូ ហើយធ្វើការវាយលុកលើពួកអង់គ្លេស ជាដើមហេតុធ្វើឱ្យកើតសង្គ្រាមភូមាអង់គ្លេសលើកទី២ លទ្ធផលចុងក្រោយពួកអង់គ្លេសជាអ្នកទទួលជ័យជម្នះទៀត។
ក្រោយពេលចប់សង្គ្រាមនេះ អង់គ្លេសបានបញ្ចូលហង្សាវត្ដី និងតំបន់ជិតខាងជារបស់ខ្លួន ដោយហៅតំបន់ទាំងនេះជាថ្មីថា ភូមាខាងត្បូង។ សង្គ្រាមនេះបង្កឱ្យកើតបដិវត្ដធំមួយនៅភូមា ចាប់ផ្ដើមដោយការចូលកាន់អំណាច ដោយព្រះចៅមិនដុង(Mindon Min គ្រងរាជ្យ គ.ស ១៨៥៣-១៨៧៨) ព្រះចៅប៉ាក់កាន់(PaginMin គ្រងរាជ្យ គ.ស ១៨៤៦-១៨៧៨) ដែលជាព្រះជេដ្ឋាមាតាផ្សេងគ្នា។ ព្រះចៅមិនដុងខិតខំអភិវឌ្ឍប្រទេសភូមាដើម្បីទប់ទល់នឹងការរុករានរបស់អង់គ្លេស។ ព្រះអង្គបានស្ថាបនាក្រុងម៉ាន់ដាលេដែលសត្រូវពីខាងក្រៅពិបាកវាយលុកមកធ្វើជារាជធានីថ្មី តែក៏នៅមិនអាចទប់ទល់នឹងការរុករានរបស់អង់គ្លេស។ រជ្ជសម័យក្រោយមកព្រះចៅធីប័រ(Thibow គ្រងរាជ្យ គ.ស ១៨៧៨-១៨៨៥) ដែលជាព្រះឱរសរបស់ព្រះចៅមិនដុង ទ្រង់មានបារមីមិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការការពារព្រះរាជាអាណាចក្រ​ ធ្វើឱ្យកើតមានចលាចលឡើងនៅតាមជាយដែន នៅទីបំផុតព្រះអង្គក៏បានសម្រេចព្រះទ័យបញ្ចប់សន្ធិសញ្ញាជាមួយអង់គ្លេសដែលព្រះចៅមិនដុងទ្រង់បានធ្វើ ហើយបានប្រកាសសង្គ្រាមជាមួយអង់គ្លេសជាលើកទី៣ នៅក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៨៨៥ លទ្ធផលនៃសង្គ្រាមលើកនេះធ្វើឱ្យអង់គ្លេសអាចកាន់កាប់ដែនដីភូមាដែលសេសសល់បានទាំងអស់។
មីយ៉ាន់ម៉ា: រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ

រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ 

រូបភាពតូច|មីន អ៊ុនឡាំង អ្នកនយោបាយនិងជាឧត្តមសេនីយ៍យោធាភូមាមួយរូបដែលបានឡើងដឹកនាំប្រទេសមីយ៉ានម៉ាក្នុងនាមជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋបាលរដ្ឋចាប់តាំងពីការដណ្តើមអំណាចនៅក្នុងរដ្ឋប្រហារខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១។ លោកបានទទួលតួនាទីជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស៊ីវិលនៃមីយ៉ាន់ម៉ានៅអំឡុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២១។
ភូមាធ្លាក់ក្រោមអាណានិគមរបស់អង់គ្លេសនៅឆ្នាំគ.ស ១៨៨៦ ហើយនៅក្នុងកំឡុងពេលមុនកើតសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ជប៉ុនបានចូលមកមានអំណាចនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដោយបានទាក់ទងជាមួយពួកតាក់ឃិនដែលជាក្រុមយុវនិស្សិតក្បាលលរឹង មានលោកអង់សានដែលជាអ្នកជាតិនិយម និងជាមេដឹងនាំក្រុមនិស្សិតនៅសាកលវិទ្យាល័យរ៉ង់ហ្គូន។ ពួកតាក់ឃិនយល់ថា ជប៉ុននឹងគាំទ្រការប្រកាសឯករាជ្យរបស់ភូមាពីអង់គ្លេស តែពេលជប៉ុនចូលគ្រប់គ្រងភូមាបានហើយ បែរជាឃាត់ឃាំងមិនឱ្យភូមាប្រកាសឯករាជ្យ ហើយបានបញ្ជូនលោកអង់សាន និងពួកតាក់ឃិនប្រមាណ ៣០នាក់ ធ្វើដំណើរទៅជប៉ុនដើម្បីទទួលការណែនាំក្នុងដំណើរការដើម្បីទាមទារឯករាជ្យពីអង់គ្លេស។ ពេលក្រុមរបស់លោកអង់សានធ្វើដំណើរត្រឡប់មកដល់ភូមាវិញ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៤២ លោកអង់សានបានបង្កើតអង្គសន្និបាតសេរីភាពប្រជាជនប្រឆាំងពួកហ្វាស៊ីស(Anti-Fascist People Freedom League: AFPFL)ដើម្បីប្រឆាំជប៉ុនដោយសម្ងាត់។ អង្គការនេះ ក្រោយមកបានក្លាយជាបក្សនយោបាយឈ្មោះ បក្សAFPFL។ ពេលជប៉ុនចាញ់សង្គ្រាមលោកលើកទី២ លោកអង់សាននិងបក្សAFPFL បានចរចាជាមួយពួកអង់គ្លេស ដោយអង់គ្លេសអះអាងថានឹងឱ្យភូមាទទួលបានឥស្សរភាពគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងក្រោមសម្ព័ន្ធចក្រភព ហើយមានមន្រ្ដីអង់គ្លេសប្រចាំនៅភូមាជួយធ្វើជាទីប្រឹក្សា តែលោកអង់សានមានឧត្ដមគតិចង់ទាមទារឯករាជ្យពេញលេញ។
អង់គ្លេសបានគាំទ្របក្សនយោបាយផ្សេងៗ ឱ្យឡើងប្រជែងអំណាចជាមួយបក្សAFPFL របស់លោកអង់សានតែមិនបានសម្រេច ទើបព្រមឱ្យបក្ស AFPFL ឡើងគ្រប់គ្រងប្រទេសដោយមានលោកអង់សានជាមេដឹកនាំ។ លោកអង់សានមាននយោបាយពង្រឹងស្ថេរភាពសេដ្ឋកិច្ចហើយត្រូវការចរចាជាមួយរដ្ឋបាលអង់គ្លេសដោយសន្ដិវិធី ទើបធ្វើឱ្យមានការជំទាស់ពីខាងភាគីកុម្មុយនីស្ដក្នុងបក្ស AFPFL ។ ក្រោយពេលភូមានបានទទួលឯករាជ្យហើយ នយោបាយក្នុងប្រទេសក៏កើតភាពច្របូកច្របល់ជាបន្ដបន្ទាប់។ នាយកមន្ដ្រីគឺលោកអ៊ូនុត្រូវទទួលគំនាបឱ្យចុះចេញពីតំណែងក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៥៨។ អ្នកដឹកនាំភូមាបន្ទាប់មកទៀតគឺលោកនាយពលនេវិន ដែលបានធ្វើការបង្ក្រាបចលាចល និងពួកឆ្វេងនិយម។ លោកបានរៀបចំឱ្យមានការបោះឆ្នោតទូទាំងប្រទេសក្នុងឆ្នំាគ.ស ១៩៦០ ធ្វើឱ្យលោកអ៊ូនុបានត្រឡប់មកជាអ្នកចាត់តាំងរដ្ឋបាលថ្មីព្រោះបានទទួលសម្លេងភាគច្រើនក្នុងសភា លោកអង់សាននិងគណៈរដ្ឋមន្ដ្រី ៦ រូបទៀតត្រូវបានគេលបធ្វើឃាតនៅថ្ងៃទី១៩ កក្ដដា ១៩៤៧ ក្នុងពេលដែលធ្វើដំណើរចេញពីទីប្រជុំសភា។ ក្រោយមកតាក់ឃិននុ ឬអ៊ូនុបានឡើងធ្វើជានាយករដ្ឋមន្រ្ដីជំនួស ហើយមានការប្រកាសឱ្យប្រើរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅថ្ងៃទី ១៧ តុលា ១៩៤៧ ដោយអង់គ្លេសបានប្រគល់ឯករាជ្យឱ្យដល់ភូមាតែនៅរក្សាសិទ្ធិផ្នែកយោធា នៅថ្ងៃទី ៤ មករា ១៩៤៨ ទើបអង់គ្លេសប្រគល់ឯករាជ្យបរិបូរណ៌ដល់ភូមា។
មីយ៉ាន់ម៉ា: លក្ខណៈភូមិសាស្ដ្រ

លក្ខណៈភូមិសាស្ដ្រ 
ភាគខាងជើង​មានជួរភ្នំប៉ាក់កៃជាព្រំដែនរវាងឥណ្ឌានិងភូមា។ ភាគខាងលិច​ មានជួរភ្នំអារ៉ាក់កាន់យ៉ូម៉ាលាតសន្ធឹងវែង។ ភាគឥសាន            ជាតំបន់ខ្ពង់រាប។ ភាគខាងត្បូង មានជួរភ្នំត្រាក់ណាវស៊ី ជាព្រំដែនរវាងថៃនិងភូមា។ ភាគកណ្ដាល ជាតំបន់ទំនាបអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី។                                                                   ​​​​​
មីយ៉ាន់ម៉ា: លក្ខណៈអាកាសធាតុ

លក្ខណៈអាកាសធាតុ 
 មូសុងតំបន់ក្ដៅ                                                                                                            ​           
 នៅទល់ភ្នំអារ៉ាកាន់យ៉ូម៉ាមានភ្លៀងធ្លាក់ជោគជាំខ្លាំងភាគកណ្ដាលផ្នែកខាងលើរាំងស្ងួតខ្លាំងព្រោះមានភ្នំបាំងខ្យល់                                
 ភាគកណ្ដាលផ្នែកខាងក្រោមជាដីសណ្ដទំនាបទន្លេធំល្វឹងល្វើយអំណោយផលក្នុងការធ្វើដំណាំស្រូវ
 ភាគឥសានអាកាសធាតុត្រជាក់ខ្លាំង និងរាំងស្ងួត                                                                     
 មានអាកាសធាតុក្ដៅហើយសើម
មីយ៉ាន់ម៉ា: ការបែងចែកតំបន់គ្រប់គ្រង

ការបែងចែកតំបន់គ្រប់គ្រង 
ប្រទេសភូមាបែងចែកចេញជា ៧ ខេត្ដ(Divisions) និង ៧ រដ្ឋ(States) មានដូចជា៖ 
រូបភាពតូច|ផ្នែករដ្ឋបាលនៃប្រទេសភូមា ជាមួយនឹងសណ្ឋានដី។

ខេត្ដ
ឈ្មោះ  ទីក្រុង    ផ្ទៃដី(Km2)   ប្រជាជន១ខេត្ដត្រាក់ណាវស៊ី(Tanintharyi)  ថ្វាយ   ៤៣៣២៨    ១៣២៧៤០០២ខេត្ដផាក់កូ(Bago)     ផាក់កូ      ៣៩៤០៤          ៥០១៤០០០៣ខេត្ដម៉ាន់ដាលេ(Mandalay)    ម៉ាន់ដាលេ  ៣៧០២៣       ៦៤៤២០០០៤ខេត្ដម៉ាកេវ(Magway)    ម៉ាកេវ   ៤៤៨១៩     ៤៤៦៤០០០៥ខេត្ដយ៉ាងគុង(Yangon)     រ៉ង់ហ្គូន១០១៧០   ៥៤២០០០០(១៩៩៩)៦ខេត្ដសាក់កាយ(Sangaing)  សាក់កាយ    ៩៣៥២៧   ៥៣០០០០០(១៩៩៦)៧ខេត្ដអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី(Ayeyarawdy)    ផាក់ស៊ិម    ៣៥១៣៨         ៦៦៦៣០០០

រដ្ឋ
ឈ្មោះ   ឈ្មោះ        ផ្ទៃដី(Km2)ប្រជាជន១រដ្ឋកាឈីន(Kachin) មិតជីណា   ៨៩០៤១       ១២០០០០០២រដ្ឋកាក់យ៉ា(Kayah)       ឡយក័រ   ១១៦៧០    ២៥៩០០០៣រដ្ឋកាក់រៀង(Kayin)        ប៉ាក់អាន ៣០៣៨៣  ១៤៣១៣៧៧៤រដ្ឋឆានឬថៃយ៉ៃ(Shan)         តងយី  ១៥៨០០០    ៤៧០២០០០(១៩៩៩)៥រដ្ឋឈិន(Chin)              ហាក់ខា       ៣៦០១៨ ៥៣៨០០០(២០០៥)៦រដ្ឋមន(Mon)   ម៉ាឡាក់ម៉ែង ១២១៥៥  ២៤៦៦០០០៧រដ្ឋយ៉ាក់ខៃ(Rakhine)     ស៊ិតតាវេ   ៣៦៧៨០    ២៦៩៨០០០

លំដាប់នៃទីក្រុងរៀងតាមចំនួនប្រជាជន

ទីក្រុងឆ្នាំគ.ស១៩៨៣   ឆ្នាំគ.ស២០០៦    ទីតាំង១រ៉ង់ហ្គូន   ២៥១៣០២៣  ៤៥៧២៩៤៨  យ៉ាងគុង២ម៉ាន់ដាលេ        ៥៣២៩៤៩ ១២៣៧០២៨ ម៉ាន់ដាលេ៣ម៉ាឡាក់ម៉ែង ២១៩៩៦១ ៤៥១០១១ មន៤ផាក់កូ        ១៥០៥២៨  ២៤៨៨៩៩     ផាក់កូ៥ផាក់ស៊ិម   ១៤៤០៩៦   ២៤១៦២៤     អ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី៦ម៉ូនយ្វា     ១០៦៨៤២ ១៨៥៧៨៣  សាក់កាយ៧ម៉េកទិឡា៩៦៤៩២១៨១៧៤៤   ម៉ាន់ដាលេ៨ស៊ិតតាវេ ១០៧៦២១  ១៨១១៧២  យ៉ាក់ខៃ៩ម៉ាក់រិត  ៨៨៦០០   ១៧៧៩៦១ត្រាក់ណាវស៊ី១០តងយី   ១០៧២៣១ ១៦២៣៩៦ឆាន១១មិនយ៉ាន់  ៧៧០៦០១៤៥១៥០ម៉ាន់ដាលេ

ក្រុងសំខាន់ពិសេស
មីយ៉ាន់ម៉ា: អត្ថបទកូនចំណងជើង

អត្ថបទកូនចំណងជើង 
-ក្រុងណៃពិដោ
-ក្រុងស៊ិរៀម
ភូមាមានចំនួនប្រជាជនប្រមាណ ៥០.៥១លាននាក់​ ដង់ស៊ីតេប្រជាជន ៦១នាក់/គម២ ។ ភូមាមានប្រជាជនជាច្រើនជនជាតិ ទើបបង្កឱ្យកើតមានបញ្ហារឿងជនជាតិភាគតិច មានច្រើនជាតិពន្ធុ ដូចជា ភូមា ៦៣% ថៃយ៉ៃ ១៦% មន ៥% យ៉ាក់ខៃ ៥% ការៀង ៣.៥% កាឈិន ៣% ថៃ ៣% ឈិន ១% ។
មីយ៉ាន់ម៉ា: សេដ្ឋកិច្ច

សេដ្ឋកិច្ច 

រូបភាពតូច|យុាំងហ្គូន គឺ​មជ្ឈមណ្ឌល​ពាណិជ្ជកម្ម​សំខាន់បំផុត​
កសិកម្មជាអាជីពមូលដ្ឋាន តំបន់កសិកម្មគឺនៅតាមទំនាបទន្លេអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី ទន្លេសាក់តូង ទន្លេថ្វាយម៉ាក់រិត មានដាំស្រូវ ក្រចៅ អំពៅ និងដំណាំតំបន់ក្ដៅផ្សេងៗ ទៀត។ ចំណែកនៅតំបន់រដ្ឋឆាន នៅជាប់ទន្លេមេគង្គមានដាំបន្លែជាច្រើន នៅភាគកណ្ដាលផ្នែកខាងលើមានរ៉ែប្រេកាត នៅភាគឥសានមានការជីកយករ៉ែ ថ្ម សង្កសី និងនៅភាគអាគ្នេយ៍មានសំណប៉ាហំាង នៅខាងត្បូងក្រុងម៉ាក់រិតមានពេជ្រនិងត្បូងយ៉ាងច្រើន។ ការធ្វើអាជីវកម្មព្រៃឈើ មានការដាំព្រៃម៉ៃសាក់ ភាគខាងជើងនាំចេញទៅលក់និងបណ្ដែតមកតាមទន្លេអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីឆ្ពោះមកក្រុងរ៉ង់ហ្គូន។ ឧស្សាហកម្មកំពុងមានការអភិវឌ្ឍ បរិវេណភាគខាងក្រោម ដូចជា រ៉ង់ហ្គូន ម៉ាក់រិត និងថ្វាយ ជាតំបន់ឧស្សាហកម្មទូកសមុទ្រធំៗ របស់ភូមា ជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍនិងខ្សត់ខ្សោយ។
មីយ៉ាន់ម៉ា: សង្គម

សង្គម

ភាសា
ក្រៅពីភាសាភូមាដែលជាភាសាផ្លូវការ ភូមាមានភាសាសំខាន់ៗ ដែលត្រូវប្រើក្នុងប្រទេសដល់ទៅ ១៨ ភាសា ដោយបែងចែកតាមត្រកូលភាសាដូចខាងក្រោម៖

-ត្រកូលភាសាអូស្រ្ដូអាស៊ីទិក មានដូចជា ភាសាមន ភាសាប៉ាកឡង់ ភាសាប៉ាក់ឡាំង(ប្លាំង) ភាសាប៉ាក់រួក និងភាសាវ៉ា។

-ត្រកូលភាសាចិន-ទីបេ មានដូចជាភាសាភូមា(ភាសាផ្លូវការ) ភាសាការៀង ភាសាអារ៉ាកាន់(យ៉ាក់ខៃ) ភាសាជិងផ័រ(កាឈិន) និងភាសាអាខា។

-ត្រកូលភាសាថៃ-កាក់ដៃ មានដូចជា ភាសាថៃយ៉ៃ(ឆាន) ភាសាថៃលឺ ភាសាថៃឃឹន ភាសាថៃខាំទី មានគេនិយាយច្រើននៅរដ្ឋឆាន និងរដ្ឋកាឈិន ចំណែកភាសាថៃភាគខាងត្បូង ភាសាថៃកណ្ដាល និងភាសាថៃឥសាន មានគេនិយាយច្រើននៅខេត្ដត្រាក់ណាវស៊ី។

-ត្រកូលភាសាម៉ុង-មៀន មានដូចជា ភាសាម៉ុង និងភាសាយ៉ៅ(មៀន)។

-ត្រកូលភាសាអូស្ដ្រូនេស៊ី មានដូចជា​ ភាសាណកកែន​ និងភាសាម៉ាលេនៅខេត្តត្រាក់ណាវស៊ី។

សាសនា
ភូមាកំណត់សាសនាព្រះពុទ្ធជាសាសនារបស់រដ្ឋនៅឆ្នាំគ.ស ១៩៧៤ ព្រោះមានអ្នកគោរពសាសនាព្រះពុទ្ធ ៩២.៣% សាសនាគ្រិស្ដ ២% ឥស្លាម ៤% និងហិណ្ឌូ ១.៧% ។ 
រូបភាពតូច|ដូនជី​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា និង​ព្រះសង្ឃ​បី​អង្គ​ឈប់​បន់ស្រន់​នៅ​តាម​ផ្លូវ​ជុំវិញ​ចេតិយ​មាស​កណ្តាល (ដែល​គេ​អាច​មើល​ឃើញ​នៅ​ផ្ទៃ​ខាង​ក្រោយ​ខាង​ស្ដាំ) នៃ​វត្ត ស្វេដាហ្កុន ក្រុង យុាំងហ្កូន ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា។

ផ្លូវគមនាគម
ផ្លូវគោក
រូបភាពតូច|រថយន្ត និង​ចរាចរណ៍​មនុស្ស​នៃ​ផ្លូវខ្សែ។  ផ្លូវនេះឆ្លងកាត់ទីក្រុងក្នុងទិសដៅខាងលិចទៅខាងកើត ហើយរត់ស្របទៅនឹងទន្លេយ៉ាំងហ្គោន។  ចំនួនអគារសម័យអាណានិគមច្រើនជាងគេនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងជាស្នូលទីក្រុងសម័យអាណានិគមតែមួយគត់ដែលភាគច្រើននៅដដែល។  ទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោន (រ៉ង់ហ្គូន) ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ប្រទេសភូមា។
ការដឹកជញ្ជូនផ្លូវគោកមានដូចជា ផ្លូវថ្នល់ និងផ្លូវរថភ្លើង។ ផ្លូវថ្នល់នៅភូមាភាគច្រើនជាខ្នាតមធ្យម ឆ្លងកាត់ភ្នំនិងទន្លេ លាតសន្ធឹងវែងទៅតាមបណ្ដោយនៃផ្ទៃប្រទេសដូចគ្នានឹងផ្លូវរថភ្លើងដែរ។ ផ្លូវថ្នល់ផ្សេងៗ ដែលសំខាន់ៗ មានដូចជា ផ្លូវដែលភ្ជាប់ភូមាពីរ៉ង់ហ្គូនទៅគួនមិង ដែលនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន មានប្រវែងក្នុងប្រទេសភូមាដល់ក្រុងមូចេប្រមាណ ១១៦០ គម និងមានប្រវែងក្នុងប្រទេសចិនពីមូចេទៅដល់គួនមិង ៩០ គម។ ផ្លូវមួយខ្សែនេះឆ្លងកាត់ក្រុងផ្សេងៗ ដូចជា ផាក់កូ តងអ៊ី ពិនម៉ាណា ម៉េកទិឡា ម៉ាន់ដាលេ មេបើយ៉ុងកតតិក ស៊ីប៉ ឡាសៀវ សែនវី មូចេ ប្រវែងសរុបប្រមាណ ២១៤០ គម ប្រើបានគ្រប់រដូវកាល។ ចំណែកឯផ្លូវរថភ្លើងរបស់ភូមាបានបើកឱ្យដំណើរការតាំងពីឆ្នាំគ.ស ១៩៣៨ ។

ផ្លូវទឹក
ការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវទឹកក្នុងប្រទេសចាត់ទុកថាមានសារៈសំខាន់ណាស់ចំពោះសេដ្ឋកិច្ចរបស់ភូមា។ ភូមាមានផ្លូវទឹកសំខាន់តាំងពីអតីតកាល ដោយសារតំបន់ទំនាបអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីមានផ្លូវទឹកច្រើន និងជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅកុះករបំផុត គួបផ្សំនឹងផ្លូវថ្នល់ និងផ្លូវរថភ្លើងមានចំនួនកំណត់ផង។
មីយ៉ាន់ម៉ា: ភាសា

ភាសា
ក្រៅពីភាសាភូមាដែលជាភាសាផ្លូវការ ភូមាមានភាសាសំខាន់ៗ ដែលត្រូវប្រើក្នុងប្រទេសដល់ទៅ ១៨ ភាសា ដោយបែងចែកតាមត្រកូលភាសាដូចខាងក្រោម៖

-ត្រកូលភាសាអូស្រ្ដូអាស៊ីទិក មានដូចជា ភាសាមន ភាសាប៉ាកឡង់ ភាសាប៉ាក់ឡាំង(ប្លាំង) ភាសាប៉ាក់រួក និងភាសាវ៉ា។

-ត្រកូលភាសាចិន-ទីបេ មានដូចជាភាសាភូមា(ភាសាផ្លូវការ) ភាសាការៀង ភាសាអារ៉ាកាន់(យ៉ាក់ខៃ) ភាសាជិងផ័រ(កាឈិន) និងភាសាអាខា។

-ត្រកូលភាសាថៃ-កាក់ដៃ មានដូចជា ភាសាថៃយ៉ៃ(ឆាន) ភាសាថៃលឺ ភាសាថៃឃឹន ភាសាថៃខាំទី មានគេនិយាយច្រើននៅរដ្ឋឆាន និងរដ្ឋកាឈិន ចំណែកភាសាថៃភាគខាងត្បូង ភាសាថៃកណ្ដាល និងភាសាថៃឥសាន មានគេនិយាយច្រើននៅខេត្ដត្រាក់ណាវស៊ី។

-ត្រកូលភាសាម៉ុង-មៀន មានដូចជា ភាសាម៉ុង និងភាសាយ៉ៅ(មៀន)។

-ត្រកូលភាសាអូស្ដ្រូនេស៊ី មានដូចជា​ ភាសាណកកែន​ និងភាសាម៉ាលេនៅខេត្តត្រាក់ណាវស៊ី។
មីយ៉ាន់ម៉ា: សាសនា

សាសនា
ភូមាកំណត់សាសនាព្រះពុទ្ធជាសាសនារបស់រដ្ឋនៅឆ្នាំគ.ស ១៩៧៤ ព្រោះមានអ្នកគោរពសាសនាព្រះពុទ្ធ ៩២.៣% សាសនាគ្រិស្ដ ២% ឥស្លាម ៤% និងហិណ្ឌូ ១.៧% ។ 
រូបភាពតូច|ដូនជី​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា និង​ព្រះសង្ឃ​បី​អង្គ​ឈប់​បន់ស្រន់​នៅ​តាម​ផ្លូវ​ជុំវិញ​ចេតិយ​មាស​កណ្តាល (ដែល​គេ​អាច​មើល​ឃើញ​នៅ​ផ្ទៃ​ខាង​ក្រោយ​ខាង​ស្ដាំ) នៃ​វត្ត ស្វេដាហ្កុន ក្រុង យុាំងហ្កូន ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា។
មីយ៉ាន់ម៉ា: ផ្លូវគមនាគម

ផ្លូវគមនាគម
ផ្លូវគោក
រូបភាពតូច|រថយន្ត និង​ចរាចរណ៍​មនុស្ស​នៃ​ផ្លូវខ្សែ។  ផ្លូវនេះឆ្លងកាត់ទីក្រុងក្នុងទិសដៅខាងលិចទៅខាងកើត ហើយរត់ស្របទៅនឹងទន្លេយ៉ាំងហ្គោន។  ចំនួនអគារសម័យអាណានិគមច្រើនជាងគេនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងជាស្នូលទីក្រុងសម័យអាណានិគមតែមួយគត់ដែលភាគច្រើននៅដដែល។  ទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោន (រ៉ង់ហ្គូន) ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ប្រទេសភូមា។
ការដឹកជញ្ជូនផ្លូវគោកមានដូចជា ផ្លូវថ្នល់ និងផ្លូវរថភ្លើង។ ផ្លូវថ្នល់នៅភូមាភាគច្រើនជាខ្នាតមធ្យម ឆ្លងកាត់ភ្នំនិងទន្លេ លាតសន្ធឹងវែងទៅតាមបណ្ដោយនៃផ្ទៃប្រទេសដូចគ្នានឹងផ្លូវរថភ្លើងដែរ។ ផ្លូវថ្នល់ផ្សេងៗ ដែលសំខាន់ៗ មានដូចជា ផ្លូវដែលភ្ជាប់ភូមាពីរ៉ង់ហ្គូនទៅគួនមិង ដែលនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន មានប្រវែងក្នុងប្រទេសភូមាដល់ក្រុងមូចេប្រមាណ ១១៦០ គម និងមានប្រវែងក្នុងប្រទេសចិនពីមូចេទៅដល់គួនមិង ៩០ គម។ ផ្លូវមួយខ្សែនេះឆ្លងកាត់ក្រុងផ្សេងៗ ដូចជា ផាក់កូ តងអ៊ី ពិនម៉ាណា ម៉េកទិឡា ម៉ាន់ដាលេ មេបើយ៉ុងកតតិក ស៊ីប៉ ឡាសៀវ សែនវី មូចេ ប្រវែងសរុបប្រមាណ ២១៤០ គម ប្រើបានគ្រប់រដូវកាល។ ចំណែកឯផ្លូវរថភ្លើងរបស់ភូមាបានបើកឱ្យដំណើរការតាំងពីឆ្នាំគ.ស ១៩៣៨ ។

ផ្លូវទឹក
ការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវទឹកក្នុងប្រទេសចាត់ទុកថាមានសារៈសំខាន់ណាស់ចំពោះសេដ្ឋកិច្ចរបស់ភូមា។ ភូមាមានផ្លូវទឹកសំខាន់តាំងពីអតីតកាល ដោយសារតំបន់ទំនាបអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីមានផ្លូវទឹកច្រើន និងជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅកុះករបំផុត គួបផ្សំនឹងផ្លូវថ្នល់ និងផ្លូវរថភ្លើងមានចំនួនកំណត់ផង។
មីយ៉ាន់ម៉ា: ផ្លូវគោក

ផ្លូវគោក
រូបភាពតូច|រថយន្ត និង​ចរាចរណ៍​មនុស្ស​នៃ​ផ្លូវខ្សែ។  ផ្លូវនេះឆ្លងកាត់ទីក្រុងក្នុងទិសដៅខាងលិចទៅខាងកើត ហើយរត់ស្របទៅនឹងទន្លេយ៉ាំងហ្គោន។  ចំនួនអគារសម័យអាណានិគមច្រើនជាងគេនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងជាស្នូលទីក្រុងសម័យអាណានិគមតែមួយគត់ដែលភាគច្រើននៅដដែល។  ទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោន (រ៉ង់ហ្គូន) ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ប្រទេសភូមា។
ការដឹកជញ្ជូនផ្លូវគោកមានដូចជា ផ្លូវថ្នល់ និងផ្លូវរថភ្លើង។ ផ្លូវថ្នល់នៅភូមាភាគច្រើនជាខ្នាតមធ្យម ឆ្លងកាត់ភ្នំនិងទន្លេ លាតសន្ធឹងវែងទៅតាមបណ្ដោយនៃផ្ទៃប្រទេសដូចគ្នានឹងផ្លូវរថភ្លើងដែរ។ ផ្លូវថ្នល់ផ្សេងៗ ដែលសំខាន់ៗ មានដូចជា ផ្លូវដែលភ្ជាប់ភូមាពីរ៉ង់ហ្គូនទៅគួនមិង ដែលនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន មានប្រវែងក្នុងប្រទេសភូមាដល់ក្រុងមូចេប្រមាណ ១១៦០ គម និងមានប្រវែងក្នុងប្រទេសចិនពីមូចេទៅដល់គួនមិង ៩០ គម។ ផ្លូវមួយខ្សែនេះឆ្លងកាត់ក្រុងផ្សេងៗ ដូចជា ផាក់កូ តងអ៊ី ពិនម៉ាណា ម៉េកទិឡា ម៉ាន់ដាលេ មេបើយ៉ុងកតតិក ស៊ីប៉ ឡាសៀវ សែនវី មូចេ ប្រវែងសរុបប្រមាណ ២១៤០ គម ប្រើបានគ្រប់រដូវកាល។ ចំណែកឯផ្លូវរថភ្លើងរបស់ភូមាបានបើកឱ្យដំណើរការតាំងពីឆ្នាំគ.ស ១៩៣៨ ។
មីយ៉ាន់ម៉ា: ផ្លូវទឹក

ផ្លូវទឹក
ការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវទឹកក្នុងប្រទេសចាត់ទុកថាមានសារៈសំខាន់ណាស់ចំពោះសេដ្ឋកិច្ចរបស់ភូមា។ ភូមាមានផ្លូវទឹកសំខាន់តាំងពីអតីតកាល ដោយសារតំបន់ទំនាបអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីមានផ្លូវទឹកច្រើន និងជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅកុះករបំផុត គួបផ្សំនឹងផ្លូវថ្នល់ និងផ្លូវរថភ្លើងមានចំនួនកំណត់ផង។
មីយ៉ាន់ម៉ា: វប្បធម៌

វប្បធម៌

thumb|upright|របាំគីនណាយីគីនណាយ៉ារបស់ភូមា
វប្បធម៌របស់ប្រទេសភូមាបានទទួលទាំងមកពីចិនឥណ្ឌា និងថៃរយៈពេលជាយូរមកហើយ ដូចមានបង្ហាញឱ្យឃើញក្នុងផ្នែកភាសា តន្រ្ដី​ និងអាហារ។ ចំពោះសិល្បៈរបស់ភូមាវិញបានទទួលឥទ្ធិពលមកពីអក្សរសិល្ប៍ និងពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទតាំងពីសម័យបុរាណ។ នៅសម័យបច្ចុប្បន្ននេះវប្បធម៌ភូមាបានទទួលឥទ្ធិពលមកពីលោកខាងលិចកាន់តែច្រើនឡើង ឃើញច្បាស់តាមតំបន់ជនបទក្នុងប្រទេស។ ខាងការស្លៀកពាក់ជនជាតិភូមាទាំងស្រីទាំងប្រុសនិយមស្លៀកសារុង ហៅថា ឡងយី ចំណែកការតែងកាយបែបបុរាណហៅថា លុនត្យាអាឈិក។

សម្លៀកបំពាក់
រូបភាពតូច|សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីអាពាហ៍ពិពាហ៍ភូមា
            ឡងយី ឈុតប្រចាំជាតិរបស់ប្រទេសភូមា គឺឈុតតែងកាយប្រចាំជាតិរបស់ប្រទេសភូមា ដោយមានការចេញម៉ូដក្នុងទម្រង់ជាបំពង់មានប្រវែងពីចង្កេះទៅដល់ចុងជើង ការស្លៀកពាក់ប្រើវិធីការក្របួចក្រណាត់ចូលគ្នាដោយមិនចង ឬបត់មកត្រឹមក្បាលជង្គង់ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការស្លៀក។ 

អាហារភូមា
            អាហារមូលដ្ឋានភូមាមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងអាហារថៃ ខ្មែរច្រើគួរសម ព្រោះគ្រឿងផ្សំមានលក្ខណៈប្រហែលគ្នា មានដូចជា ខ្ទិះ ទឹកត្រី រមៀត ម្ទេស អំពិល ទំពាំង ស្លឹកបាស ត្រួយល្ពៅ ននោង ឃ្លោក ត្រប់ ពពាយ និងអង្កាញ់។ ចំណែករបៀបធ្វើក៏ស្រដៀងគ្នា មានដូចជា ស្ល ស្ងោរ ញាំ ឆា អាម៉ុក និងកប់ មានសម្លម្ជូរ ស្ងោរជ្រក់ សម្លប្រហើរ សម្លប្រហើរនំបញ្ចុកភូមាក៏មានដែរ ភូមាមានបាយត្រាំ ហៅថា បាយទិងយ៉ាន់ ប្រែថា បាយសង្ក្រាន។ ដោយសារភូមានៅក្បែរឥណ្ឌា ឥទ្ធិពលអាហារឥណ្ឌាមានច្រើនគួរសម គ្រឿងផ្សំម្យ៉ាងគឺ ខ្លាញ់ប័រថ្លា ដាក់ក្នុងអាហារដូចយើងស្រោចខ្ទិះ ក្រៅពីនេះនៅមានដាក់រមៀត ម្សៅការី និងឈ្ងុយគ្រឿងទេសជាងអាហារយើង។ ចំណែកឥទ្ធិពលមកពីចិន ឃើញមានការផ្សំគ្រឿងដោយដាក់ទឹកស៊ីអ៊ីវ ឬទឹកត្រីសណ្ដែក សណ្ដែកស្អុយ តៅហ៊ូ​ ខ្ញី និងខ្ទឹម។ ភូមាមានអាហារមួយចានៗ ដូចខ្មែរ ថៃដែរ ដូចជា គុយទាវ និងនំបញ្ចុក។

សិល្បៈ 
គំនិតសិល្បៈប្រពៃណីភូមាត្រូវបានប្រជាជនភូមា និងប្រជាជនមកពីបរទេសពេញនិយម និងគោរព។ សិល្បៈ​សហសម័យ​ភូមា​បាន​អភិវឌ្ឍ​យ៉ាង​លឿន​តាម​លក្ខខណ្ឌ​ផ្ទាល់​ខ្លួន។ សិល្បករដែលកើតក្រោយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 មានឱកាសកាន់តែច្រើនក្នុងការអនុវត្តសិល្បៈនៅក្រៅប្រទេស។

មួយក្នុងចំនោមអ្នកដំបូងគេដែលសិក្សាសិល្បៈលោកខាងលិចគឺ Ba Nyan រួមជាមួយ Ngwe Gaing និងវិចិត្រករមួយចំនួនទៀតដែលពួកគេជាអ្នកត្រួសត្រាយនៃរចនាប័ទ្មគំនូរលោកខាងលិច។ ក្រោយមក ក្មេងៗភាគច្រើនបានរៀនគោលគំនិតពីពួកគេ សិល្បករសហសម័យល្បីៗមួយចំនួនគឺ Lun Gywe Aung Kyaw Htet MPP Yei Myint Myint Swe Min Wai Aung Aung Myint, Kin Maung Yin, Po Po និង Zaw Zaw Aung
មីយ៉ាន់ម៉ា: សម្លៀកបំពាក់

សម្លៀកបំពាក់
រូបភាពតូច|សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីអាពាហ៍ពិពាហ៍ភូមា
            ឡងយី ឈុតប្រចាំជាតិរបស់ប្រទេសភូមា គឺឈុតតែងកាយប្រចាំជាតិរបស់ប្រទេសភូមា ដោយមានការចេញម៉ូដក្នុងទម្រង់ជាបំពង់មានប្រវែងពីចង្កេះទៅដល់ចុងជើង ការស្លៀកពាក់ប្រើវិធីការក្របួចក្រណាត់ចូលគ្នាដោយមិនចង ឬបត់មកត្រឹមក្បាលជង្គង់ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការស្លៀក។
មីយ៉ាន់ម៉ា: អាហារភូមា

អាហារភូមា
            អាហារមូលដ្ឋានភូមាមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងអាហារថៃ ខ្មែរច្រើគួរសម ព្រោះគ្រឿងផ្សំមានលក្ខណៈប្រហែលគ្នា មានដូចជា ខ្ទិះ ទឹកត្រី រមៀត ម្ទេស អំពិល ទំពាំង ស្លឹកបាស ត្រួយល្ពៅ ននោង ឃ្លោក ត្រប់ ពពាយ និងអង្កាញ់។ ចំណែករបៀបធ្វើក៏ស្រដៀងគ្នា មានដូចជា ស្ល ស្ងោរ ញាំ ឆា អាម៉ុក និងកប់ មានសម្លម្ជូរ ស្ងោរជ្រក់ សម្លប្រហើរ សម្លប្រហើរនំបញ្ចុកភូមាក៏មានដែរ ភូមាមានបាយត្រាំ ហៅថា បាយទិងយ៉ាន់ ប្រែថា បាយសង្ក្រាន។ ដោយសារភូមានៅក្បែរឥណ្ឌា ឥទ្ធិពលអាហារឥណ្ឌាមានច្រើនគួរសម គ្រឿងផ្សំម្យ៉ាងគឺ ខ្លាញ់ប័រថ្លា ដាក់ក្នុងអាហារដូចយើងស្រោចខ្ទិះ ក្រៅពីនេះនៅមានដាក់រមៀត ម្សៅការី និងឈ្ងុយគ្រឿងទេសជាងអាហារយើង។ ចំណែកឥទ្ធិពលមកពីចិន ឃើញមានការផ្សំគ្រឿងដោយដាក់ទឹកស៊ីអ៊ីវ ឬទឹកត្រីសណ្ដែក សណ្ដែកស្អុយ តៅហ៊ូ​ ខ្ញី និងខ្ទឹម។ ភូមាមានអាហារមួយចានៗ ដូចខ្មែរ ថៃដែរ ដូចជា គុយទាវ និងនំបញ្ចុក។