ប្រមូល​ភាសិត​ខ្មែរ​: រក្សាព្រៃគង់ខ្វះអុសដុត

រក្សាព្រៃគង់ខ្វះអុសដុត 
- រកស៊ីនឹងក្ដិតដូចពីងពាង ។

- រកព្រឹកខ្វះល្ងាច រកល្ងាចខ្វះព្រឹក។

- រកស៊ីយប់ដូចខ្វែក ។

- រកស៊ីទូកក្ដាររំពឹងក្ដោង សត្វក្ដាមពពងប្រកោងស្មៅ អ្នករកស៊ីជួញអាងដង្ខៅ រៀបចំកូនចៅអាងប្រពន្ធ ។

- រងាផល្គុន ភ្លៀងធ្លាក់ប្រាំមុន លួជាអាក្រក់ ធំទៅជាតូច ពាលឡើងយសស័ក្ដិ មិនខំបានប្រាក់ ឈើក្រាក់ដុះត្រួយ ។

- រង៉ាប់រងើដូចពុលក្ដួច ។

- រងាវតែក្នុងព្រៃ ឬ(បានតែរងាវក្នុងព្រៃ) ។

- រងាវឲ្យតែគេស្ដាប់ រួចជុះអាចម៍ដាក់បង្គងឯង។

- រងើពកថ្ងាស ។ - រងីរងើដូចរាហូកន្លង ឬដូចគ្រោះកន្លង។

- រដិបរដុបដូចផ្លែក្រសាំង។ - រដិបរដុបដូចអាចម៍សេះ។

- រត់ផាសក្រញាំ។ - រត់ផាសកែង។

- រត់បាតជើងសព្រាត។ - រត់ឥតអំពើ ដើរអំណត់ចម្រើនជាង។

- មនុស្សបាក់ត្រង់ណា ល្អិតស្មៅត្រង់ណោះ។

- រទេះសេះដំរី រាប់បញ្ជីកុំឲ្យឃ្លាត ខ្ញុំណាមានមារយាទ ទុកដាក់ដៃឲ្យរក្សា។

- រទេះបាក់មិនគិត ទៅគិតឯគោលួចដាំង។

- រទីសរទាស ដូចរាស្រ្តឥតស្ដេច។

- រនាបបាក់គ្រាន់នឹងជួស តែសម្ដីថាហួសមុខជាបង់ប្រាក់។ ឬ(តែសម្ដីហួសកំពុបប្រាក់) ឬថាតែសម្ដីហួសមុខជាបង់ប្រាក់។

- របស់ព្រះ បូជាព្រះ។

- របាំងបង់លេងលង់ប្រាំថ្ងៃ ជាមន្ទិលគឺដៃខុសលំអាន នាយខ្មាន់ធ្នូបង់ បាញ់កន្លង់បាន ប្រាំពីរថ្ងៃក៏មានមន្ទិលភ្លាត់។

- ប្រពន្ធល្អបង់ប្ដីលង់មួយខែ ជាមន្ទិលគឺប្រែចិត្តព័ទ្ធ សិស្សបង់ការសិក្សាក្នុងវត្ត កន្លះខែក៏ភ្លាត់ការសិក្សា។

- រលំមិនបាច់ច្រាន បានមិនបាច់ខំ ឬ(រលំបាច់អីច្រាន)។

- រលាក់រលើដូចឆ្កួតលេលា។

- រសាត់ដូចចក។

- រស់នៅថាអាក្រក់ ស្លាប់បាត់មុខថាល្អ។

- រស់ក៏គាប់ងាប់ក៏គួរ ។ - រពឹសដៃផ្ទៃឆ្អែត ។

- រស់នៅធម្មតា អ្នកប្រាជ្ញពោលថា មិនគាប់ប្រពៃ លុះតែប្រឹងប្រែង ទុកកេរ្តិ៍ស្មាដៃទុកប្រាជ្ញាថ្លៃ ទើបរស់បានផល ។

- រស់ទុកដូចជាស្លាប់ គឺជនអាប់អន់អប្រិយ មិនធើ្វប្រយោជន៍ពីរ ដ៏ជាទីគោរពឡើយ។

- រហ័សអ្វីមិនស្មើចិត្តដែលនឹក មុតអ្វីមិនស្មើទឹកហូរជោរជន់ ធ្ងន់អ្វីមិនស្មើព្រះគុណធ្ងន់ ធន់អ្វីមិនស្មើប្រពន្ធប្រើ។

- រហ័សអ្វីមិនស្មើចិត្តដែលគិត ពិសកាចអ្វីមិនស្មើពិសពាលា ជួបអ្វីប្រសើរមិនស្មើជួបពុទ្ធា រសពិសាអ្វីមិនស្មើរសព្រះធម៌ ។

- រហ័សតែពាក្យ ត្រគាកស្លាប់ស្ដូក ឬ…ស្លាប់ឈឹង។

- រឡឹករឡក់ដូចទឹកន្លះក្អម ។

- រឡេះរឡោះដូចកូនក្មេង ។

- រាជសីហាប្រាថ្នាភស្ដុចំណី ដេកស្ងៀមនៅដីហាមាត់ចាំ ឲ្យម្រឹគដើរចូលមាត់ទើបខាំយ៉ាងនេះរាល់ឆ្នាំក៏គ្មានឆី ។

- រាជទសពិធលម្អស្ដេច ស្គមដោយស្មាធ៍កិច្ចល្អឥសី សិក្ខាបទលម្អសង្ឃព្រះជិនស្រីប្រុសកាឡីលម្អដោយវិទ្យា ។

- រាជហង្សនៅក្នុងហ្វូងក្អែក រាជសីហ៍ចូលសែកនៅក្នុងហ្វូងគោនានា អាជានេយ្យនៅក្នុងហ្វូងលា អ្នកមានប្រាជ្ញនៅក្នុងពួកពាលសាមាន្យ។

- រាជអាមាត្យគួរគិតក្នុងចិត្តច្នេះ ថាព្រះរាជានេះមិនមែនជាមិត្រស្និទ្ធមិន មែនជាញាតិសាច់សាលោហិត ព្រះអង្គពិតជាម្ចាស់នៃអាត្មា។

- រាជសីហ៍ដំរីសប្បុរសផង ប្រទេសសៅហ្មងនាំអន្តរាយ សឹងលះបោល ទីនោះទៅ

មិនស្ដាយ ស្វែងរកទីសប្បាយចម្រើនប្រាណ។

- រាជសីហ៍សត្វខ្ពស់ទោះអត់ឃ្លាន ក៏ពុំបានបរិភោគស្លឹកឈើស្មៅ ឈ្មោះសីហោទោះស្គមទ្រមហ្មងសៅ ស៊ូអត់នៅមិនស៊ីសាច់ដំរី។

- រាត្រីវៀរព្រះច័ន្ទមិនសោភា សាគរវៀររលកមិនសោភី បោក្ខរណ៍វៀរហង្សពុំពិសីនាងកញ្ញាវៀរប្ដីពុំពិសេស។

- រាត្រីពុំមានព្រះចន្រ្ទា មេឃាងងឹតឥតរង្សី សមុទ្រឥតរលកបោកប្រក្រតី រាសសូន្យស្ងាត់បាត់ខ្ទរខ្ទារ។

- ស្រះស្រង់ឥតហង្សចុះវារី បាទីប្រៀបដូចឥតបរិពារ កញ្ញាឥតប្ដីគ្រងព្យាបាល អាការនាំកើតឲ្យគេគៀវ។

- រាល់រូបទាំងស្រីប្រុស ចង់រស់ជន្មជីវិត គួរជឿគម្ពីរពិត មិនគួរគិតជឿអាគម។

- រីគ្រូបាធ្យា ប្រដូចនឹងម្ដាយ អាពុតឯងហោង។

- រីនឹងចេះឯង ដូចអ្នកវង្វេង កណ្ដាលអាធ្វា ពុំនោះដូចខ្វាក់ តែម្នាក់អាត្មា ចរចេញយាត្រា ឥតអ្នកដឹកដៃ។

- រីជោគវាសនា របស់ជនណា មិនដែលជួយកែ កំណើតជននោះ ឲ្យផ្លាស់រូបប្រែសម្រាប់ចំណាំ កត់កាលវែងខ្លី រត់លឿនទៅមុខ ទុកសត្វលោកិយ សល់តែអដ្ឋី ធាតុកលោកកា។

- រីការសិក្សា ចំណេះវិជ្ជា ផ្លូវធម៌ផ្លូវលោក បីដូចកូនសោ ធ្លាក់ទ្វារឃ្លាំងភោគ សម្បត្តិគរគោក ក្នុងនាលោកិយ។

- រីទ្រព្យសម្បត្តិ ត្រូវតែប្រយ័ត្ន កុំឲ្យអន្ដរាយ បានច្រើនចាយតិច កុំឲ្យខ្ជះខ្ជាយ តែចាយពាលងាយ ធ្លាក់ខ្លួនក្រីក្រ។ (ជុំ មួង)

- រីអ្នកប្រដៅដូចស្មូនឆ្នាំង តែងតាំងច្របាច់ដីបែកខ្ចាយ ដីល្អញធើ្វបានមិននឿយឡាយ ដាំបាយអាស្រ័យរាល់វេលា។

- រីឯវិជ្ជានាលោកិយ ប្រយោជន៍សិរីសួស្ដីជា នឹងជួយឲ្យមានទ្រព្យនានា ក្សេមក្សាន្តសុខាក្នុងលោកនេះ។

- រីអ្នកខ្លាចស្លាប់ គាប់ពុំហ៊ានពុះពារ ក្រែងមានថ្លស់ធ្លោយ ដល់ក្ស័យជីវ៉ា ត្រូវលះភរិយា ទើបជាតិថ្កើងថ្កាន។

-  រីឯស្រីជាភារិយា ទុកជាមេម៉ាយក៏ល្អពិត បើជាក្រមុំអស់ពីចិត្ត គំនិតមិនបានក៏មិនស្រួល។

- រីឯប្រពន្ធយ៉ាងល្អឯក គាប់ភ្នែកខ្លួនឯងនឹងអ្នកផង អ្នកជាស្វាមីត្រូវឃុំគ្រង កុំបីរំលងការរក្សា ។

- រីពួកទាហាន សេនាថ្កើងថ្កាន រហ័សក្លៀវក្លា បើគ្មានថ្វីដៃ ឥតជ័យចេស្ដា ពុំរាប់ហៅថា ជាទាហានឡើយ ។

- រីឯមូលពឹងក្រឡឹង រីឯត្រង់ពឹងបន្ទាត់ កិរិយាពឹងសំពត់ អ្នកបរិសុទ្ធពិតពឹងសីល។

- រីមនុស្សសប្បុរស សម្ដីមិនខ្ពស់ ពីពាក្យសច្ចា ទោះត្រូវអាក្រក់ ឬល្អយ៉ាងណា ពោលតែសត្យា បានការជានិច្ច។

- រីរបស់អ្វីថ្មី ក្នុងភពផែនដី ក្រោមដួងសូរិយា មិនដែលមានសោះ ពីព្រោះលោកថា

ថ្មោងថ្មីយ៉ាងណា កើតមកពីចាស់ ។

- រឹងដូចដែក ឬ(ចិត្តរឹង ឬមាត់រឹងដូចដែក) ។

- រុក្ខជាតិត្រូវពត់ពីតូចតាច មនុស្សជាតិគេអាចពត់ពីក្មេង សិក្សាវិជ្ជាត្រូវខ្នះខ្នែង ឲ្យចាំជាក់ស្ដែងពីដំបូង ។

- រុក្ខាខ្ពស់ធំ វាយោប្រជុំ បោកបក់ខ្លាំងក្លា រលំលាន់ឮ សព្វព្រៃព្រឹក្សា សូរសព្ទលោកាជាងស្មៅជើងក្រាស់ ។

- រូបគេឯងតែងមានកម្មប្រចាំកាយ ប្រចាំកិតឥតឃ្លាតឆ្ងាយណាយក្ដីល្ហែបើម្លឹងៗប្រឆាំងខ្លាំងពូកែ ទទូចតែឈ្មោះប្រកែកនឹងកម្មឯង ។

- រូបគេឯងស្វែងរកយកជ័យជំនះ បើបានឈ្នះដូចបំណងប៉ងប្រាថ្នា នោះនឹងបានសាន្តសុខសព្វគ្រប់ប្រការ ហេតុនេះហើយគេប្រាថ្នារកការឈ្នះ។

- រូបសព្វរស់ដោយអាហារពិត ថាបើមិនគិតរកចំណេះ តែរោគរឹតរុំពុំរបេះ មុខជាលិទ្ធផែះពុំលែងឡើយ ។

- រូបរាងសខ្មៅ លោកមិនសំដៅ យកជាប្រមាណ ប៉ុន្តែឯចិត្ត ជាដួងវិញ្ញាណ ល្អក្ររកបាន ទើបគាប់ប្រសើរ ។

- រូបរាងនៃស្រ្តីជារបស់ វិជ្ជានៃបុរសជាទ្រព្យា សីលនៃភិក្ខុសង្ឃភោគា កម្លាំងនៃរាជាជាភោគោ ។

- រួចបាត់ថាត្រីរ៉ស់ បានទាំងអស់ថារនួត។

- រៀនរិះសារពើក្ដី ទោះស្រដីកាន់ពាក្យសត្យ។

- រៀនសិល្បសាស្រ្តកុំរាន់បន្ទាន់ញាប់ ស្វែងទ្រព្យសន្សំកុំខំខ្លាំង ឡើងភ្នំសន្សឹមកុំប្រណាំង សេពកាមតាមកម្លាំងតិចៗរ៉ា។

- ខឹងឃោតិចៗកុំឲ្យស៊ុន កាមគុនទាំងប្រាំជាមាត្រា សន្សឹមតិចៗមើលកិរិយា តម្រាសន្សឹមកុំបោល។

- រៀនរិះរូសរវាំង ធើ្វស្រែប្រាំងស្រែវស្សា (ធើ្វស្រែមានចំណារ ធើ្វចម្ការចាររបង)។

- រៀនរិះរក្សាគ្រង យកចេញចាយដោយរដូវ ។

- រៀនស៊ីឲ្យល្មមកុំពមល្មោភ កុំលេបរំលោភឫកដូចប្រេត តែស៊ីច្រើនពេកច្រើនកើតហេតុ ស៊ីហួសពីឆ្អែតខានធើ្វការ ។

- រៀនច្បាប់ឲ្យល្អិតកុំឲ្យឆៅ ចេះល្អិតក្នុងក្រៅអ្នកខ្លៅខ្លាច មនុស្សមានចំណេះមានអំណាច ចង់ឈ្នះមនុស្សកាចកុំស្ដីកោង ។

- រេចទាំងលើរេចទាំងក្រោមដូចត្បាល់កិន ។

- រោគរោមកាយា ថ្កើងឯគ្រូពេទ្យ ។

- រោគឃ្លាននាំមនុស្សហ៊ានលួចប្លន់ ស្រឡាញ់ពេកពន់ហ៊ានសម្លាប់ ស្វាមីភរិយាត្រូវតាមច្បាប់ ទាល់ច្រកប្រចាប់ហ៊ានតដៃ ។

- រោគអ្វីមិនស្មើរោគឃ្លាន ទានអ្វីមិនស្មើទានធម៌ទេសនា មានអ្វីមិនស្មើមានបញ្ញា ថ្លាអ្វីមិនស្មើចិត្តជាបុណ្យ។

- រោគត្រូវមានឱសថកែ កើតទុក្ខចិត្តប្រែធម៌ជាថ្នាំ ពេលក្រលំបាកខន្តីទ្រាំ ចិត្តពោលប្រាជ្ញផ្ដាំគ្មានថ្នាំកែ។

- រោចគល់រញ្ជួយដល់ចុង ។

- រំងាប់ជនកំណាចដោយប្រហារ រំងាប់មិត្រឧចារដោយកុំស្ដី រម្ងាប់ស្រីដោយកុំឲ្យអ្វីៗរម្ងាប់រោគដោយក្ដីបន្ថយបាយ។

- ឫកពាសុភាព សម្ដីរាបទាប ស្គាល់ចាស់ព្រឹទ្ធា អ្នកផងសរសើរ រាល់មាត់គ្រប់គ្នា សម្បូណ៌លាភា កេរ្តិ៍ឈ្មោះថ្កុំថ្កើង ។ (ជុំ មួង)

- ឫក្សជតាក្រៃណានឹងពន្យាកំណើត ។

- ឫកក្រអឺតដូចអាចម៍ត្រូវថ្ងៃ ឬ(ធើ្វឫកក្រអឺត…)។

- ឫស្សីមួយដើមគង់ផ្សេងថ្នាំង បងប្អូនត្រឡាំងគង់ផ្សេងចិត្ត ។

- ឫស្សីធើ្វក្លាក់ដាក់គ្មានថ្នាំង គងស្គររគាំងវាយមិនឮ សុរិយាមិនយកជាពន្លឺ អួតភ្លឺអពិលអំពែកសត្វ ។

- ឫស្សីអាងបន្លាការពារខ្លួន ប្រាជ្ញអាងច្បាស់ក្បួនការពារខុស មនុស្សល្ងង់គ្មានអាងអ្វីទាំងអស់ អាងតែឈ្លោះតទល់កម្លាំងបាយ ។ (សុង ស៊ីវ)

- ឫស្សីសីលា ខំប្រឹងភាវនា ចម្រើនកម្មដ្ឋាន ហោះហើរវេហាស៍ ដោយកម្លាំងឈានមិនសង្រួមប្រាណ ដាច់ឈានដើរដី។ (ជុំ មួង)

មនុស្សចាស់ស៊ីអំបិលច្រើនជាងក្មេងស៊ីអង្គរគង់ស្គាល់អាក្រក់ល្អច្រើនជាងក្មេង។

ស្រង់ចាកសុភាសិត សម្ដេចព្រះធម្មលិខិត ឧត្តមប្រឹក្សា (វជិប្បញ្ញោ ល្វី ឯម)