សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី: ដើមទសវត្សរ៍ ១៩៩០

ដើមទសវត្សរ៍ ១៩៩០
thumb|right|ទង់ជាតិ សសសស រុស្ស៊ីដែលដាក់ឱ្យប្រើដោយសភាជាតិរុស្ស៊ីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១

នៅថ្ងៃទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩០ លោកបូរីស យែលស៊ីនត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាប្រធាននៃសភាកំពូល សសសស រុស្ស៊ី។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩០ សភាតំណាងប្រជាជននៃសាធារណរដ្ឋបានអនុម័តនូវសេចក្តីប្រកាសស្តីពីអធិបតេយ្យភាពនៃ សសសស រុស្ស៊ីដែលជាលទ្ធផល វាបាននាំឱ្យកើតមានជម្លោះរវាងអ្នកស្មោះស្ម័គ្រជាមួយសហភាពសូវៀតនឹងអ្នកស្មោះស្ម័គ្រជាមួយសហព័ន្ធរុស្ស៊ីនិងសាធារណរដ្ឋដទៃទៀត។

នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩១ ប្រជាមតិរុស្ស៊ីរួមបានបង្កើតតំណែងនយោបាយមួយហៅថាប្រធានាធិបតីនៃ សសសស រុស្ស៊ី។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា លោកបូរីស យែលស៊ីនត្រូវបានប្រជាជនបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតីនៃ សសសស រុស្ស៊ី។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការប៉ុនប៉ងធ្វើរដ្ឋប្រហារមិនជោគជ័យមួយនៅថ្ងៃទី១៩-២១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩១ នៅទីក្រុងម៉ូស្គូដែលជារដ្ឋធានីនៃសហភាពសូវៀតនិងរុស្ស៊ី ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីលោកយែលស៊ីនបានគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រធានាធិបតីនៃសហភាពសូវៀតគឺលោកមីខាអ៊ីល ហ្គ័របាឆូវ។

ក្រោយពីបានឮថា GKChP បានទទួលបរាជ័យក្នុងការទម្លាក់ហ្គ័វបាឆូវចេញពីតំណែង លោកយែលស៊ីនក៏បានចុះហត្ថលេខាលើក្រឹត្យមួយដែលបានបញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពទាំងអស់របស់បក្សកុម្មុយនីស្ត សសសស រុស្ស៊ីនៅក្នុងទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ី។Decree of the President of the Russian SFSR of 23 August 1991 No. 79 នៅថ្ងៃទី៦ ខែវិច្ឆិកា គាត់បានដាក់សម្ពាធបន្ថែមទៀតមកលើបក្សកុម្មុយនីស្តនោះដោយលើកនេះគឺហាមប្រាមអត្ថិភាពនៃបក្សពីទឹកដី សសសស រុស្ស៊ីទាំងស្រុង។Decree of the President of the Russian SFSR 06.11. 1991 N169 "On activity of the CPSU and the Communist Party of the Russian SFSR"

នៅថ្ងៃទី៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩១ នៅអគារវីស្គូលីក្បែរទីក្រុងប្រេស្ត (បេឡារុស) លោកយែលស៊ីនរួមជាមួយនឹងប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោកឡេអូនីត ក្រាវឈូក និងមេដឹកនាំបេឡារុសឈ្មោះស្តានីស្លា ស៊ូសកេវិចបាននាំគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ"កិច្ចព្រមព្រៀងស្តីពីការបង្កើតសហគមន៍រដ្ឋឯករាជ្យ" ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាកិច្ចព្រមព្រៀងបាឡាវេហ្សា។ ឯកសារដែលមានបុព្វកថានិង ១៤ មាត្រាបានបញ្ជាក់ថាសហភាពសូវៀតនឹងលែងមាន"ជាប្រធានបទនៃច្បាប់អន្តរជាតិនិងភូមិសាស្ត្រនយោបាយទៀតហើយ"។ ទោះយ៉ាងណា បើផ្អែកលើប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសហគមន៍ប្រជាជននិងទំនាក់ទំនាងរវាងរដ្ឋទាំងបីក៏ដូចជាសន្ធិសញ្ញាទ្វេភាគី បំណងប្រាថ្នាសម្រាប់នីតិរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ ចេតនាដើម្បីអភិវឌ្ឍទំនាក់ទំនងរបស់ពួកគេផ្អែកលើការទទួលស្គាល់គ្នាទៅវិញទៅមក និងការគោរពអធិបតេយ្យភាពរបស់រដ្ឋភាគីទាំងពីរ, បក្សទាំងពីរបានយល់ព្រមក្នុងការបង្កើតសហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យឡើង។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានទទួលធ្វើសច្ចាប័នដោយសភាកំពូលសូវៀតរុស្ស៊ីដោយមានអ្នកគាំទ្រចំនួន ១៨៨, អ្នកប្រឆាំងចំនួន ៦ និងអនុបវាទចំនួន ៧។Francis X. Clines, "Gorbachev is Ready to Resign as Post-Soviet Plan Advances", The New York Times, December 13, 1991. ការធ្វើសច្ចាប័ននេះបានធ្វើឱ្យសមាជិកសភារុស្ស៊ីមួយចំនួនកើតមានក្តីព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងព្រោះបើយោងទៅតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ សសសស រុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩៧៧ បានឱ្យដឹងថា ឯកសារបែបនេះគឺត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការចាត់ចែងរបស់សភាតំណាងប្រជាជនរុស្ស៊ី។V.Pribylovsky, Gr.Tochkin . Kto i kak uprazdnil SSSRИз СССР В СНГ: подчиняясь реальностиБабурин С. Н. На гибель Советского СоюзаВоронин Ю. М. Беловежское предательство  ក៏ប៉ុន្តែនៅខណៈពេលនោះ រដ្ឋាភិបាលសូវៀតគឺលែងសូវមានអំណាចដូចមុនហើយពុំមានជំហរជំទាស់ឡើយ។ នៅថ្ងៃដដែរនោះ សភាសូវៀតកំពូលនៃ សសសស រុស្ស៊ីបានប្រកាសលែងទទួលស្គាល់សន្ធិសញ្ញាស្តីពីការបង្កើតសហភាពសូវៀតហើយបានកោះហៅសមាជិកតំណាងសភាកំពូលសហភាពសូវៀតទាំងអស់ឱ្យដកខ្លួនចេញពីសភា។ មេធាវីមួយចំនួនបាននិយាយឱ្យដឹងថា ការឈុំទទួលស្គាល់សន្ធិសញ្ញានោះគឺមិនមានន័យអ្វីទេព្រោះថាសន្ធិសញ្ញាបង្កើតសហភាពសូវៀតគឺលែងមានប្រសិទ្ធិភាពចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩២៤ មកម្លេះគឺនៅពេលដែលសហភាពសូវៀតត្រូវអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញដំបូងរបស់ខ្លួន។Исаков В. Б. Расчленёнка. Кто и как развалил Советский Союз: Хроника. Документы. — М., Закон и право. 1998. — C. 58. — 209 с.Станкевич З. А. История крушения СССР: политико-правовые аспекты. — М., 2001. — C. 299—300Лукашевич Д. А. Юридический механизм разрушения СССР. — М, 2016. — С. 254—255. — 448 с.

នៅថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ លោកយែលស៊ីនបានជូនដំណឹងដល់អង្គលេខាធិការនៃអង្គការសហប្រជាជាតិថា តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងរបស់រដ្ឋសមាជិកនៃ ស.រ.ឯ. សហព័ន្ធរុស្ស៊ីនឹងកាន់កាប់សមាជិកភាពជំនួសសហភាពសូវៀតនៅគ្រប់ស្ថាប័នរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (ក្នុងនោះរួមមានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិផងដែរ)។ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែធ្នូ ក្រោយពេលពីរបីម៉ោងបន្ទាប់ពីហ្គ័របាឆូវបានលាលែងពីតំណែងជាប្រធានាធិបតីនៃសហភាពសូវៀត សសសស រុស្ស៊ីក៏ត្រូវបានប្តូរឈ្មោះមកជាសហព័ន្ធរុស្ស៊ីភ្លាមដោយមានលោកយែលស៊ីនជាប្រធានាធិបតី។Supreme Soviet of the Russian SFSR approved the Law of the RSFSR #2094-I of 25 December 1991 "On renaming of the Russian Soviet Federative Socialist Republic"  // Congress of People's Deputies of the Russian SFSR and Supreme Soviet of the Russian SFSR Daily. – 1992. – № 2. – Article 62 នៅយប់ថ្ងៃនោះ ទង់ក្រហមសូវៀតក៏ត្រូវបានបញ្ចុះជាលើកចុងក្រោយហើយជំនួសមកវិញនូវទង់ជាតិពណ៌បីឆ្នូត (រូបខាងលើ)។ នៅព្រឹកថ្ងៃបន្ទាប់ អត្ថិភាពរបស់សហភាពសូវៀតក៏ចូលមកដល់ទីបញ្ចប់ ពោលគឺសហភាពសូវៀតលែងមានតមកទៀតហើយ។

នៅថ្ងៃទី២១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩២ សភាតំណាងប្រជាជនរុស្ស៊ីបានអនុម័តការប្តូរឈ្មោះ សសសស រុស្ស៊ី មកជាសហព័ន្ធរុស្ស៊ីតាមរយៈការធ្វើវិសោធនកម្មឱ្យសមស្របទៅតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩២។Закон Российской Федерации от 21 апреля 1992 года № 2708-I «Об изменениях и дополнениях Конституции (Основного Закона) Российской Советской Федеративной Социалистической Республики» // «Российская газета», 16 мая 1992 года, № 111 (447), с. 3-5