navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ទេវ (សញ្ជក)

សញ្ជកទេវ (អានថា:ទេវៈ) រជ្ជកាល (ត្រិភុវនាទិត្យវម៌្ម) លោកត្រូវជាសេនាជំនិត (សញ្ជក) ម្នាក់ក្នុងចំណោមសញ្ជកទាំងបួនដែលដង្ហែការពារតាមព្រះរាជបុត្រព្រះបានជយវម៌្មទី៨ ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ។ តាម​សិលាចារឹក​​បន្ទាយឆ្មារ​អោយដឹងថា ឝ្រីឥន្ទ្រ​កុមារ​ជា​ព្រះរាជបុត្រ​ឆ្នើម និង​សំណព្វ​ព្រះទ័យ​របស់​ព្រះបាទ​ជយវម៌្ម​ទី​៨ បាន​ជំនួយ​ពី​សញ្ជក (​សេនា​) ៤​ រូប​គឺ ១-​អ​ជ៌ុន, ២-​ទេវ, ៣-វទ្ធន, ៤-​ឝ្រីធរ និង​ទាហាន​ជាច្រើន​ទៀត​បាន​ច្បាំង​នឹង​រា​ហ៊ូ​ដែល​ជា​ប្រផ្នូល​និមិត្ត នៃ​ជន​អាក្រក់ និង​បំបះបំបោរ​ខ្មែរ សៀម​នៅ​ចង្វាត​លវ​បុរី (​សព្វថ្ងៃ​នៅ​ប្រទេស​សៀម ខាងលិច​ក្រុង​បាងកក​)។ រា​ហ៊ូបាន​យា​យី​ព្រះជន្ម​ព្រះ​ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារជា​ខ្លាំង តែ​ត្រូវ​ព្រះអង្គ​និង​សញ្ជក​បង្ក្រាបបាន។ សិលាចារឹក​វិមានអាកាស​នៅ​ខេត្ត​សៀមរាប និង​ប្រវត្តិ​ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ​ស្រាវជ្រាវ​ដោយ​អ្នកប្រាជ្ញ​បារាំង​បញ្ជាក់ថា ព្រះ​រាជបុត្រឝ្រីឥន្ទ្រ​កុមារ សេនា​ជំនិត និង​ពល​យោធា​ទទួល​ទិស​ខាងលិច នៃ​ព្រះ​នគរ​បាន​បង្ក្រាប​រាបទាប​នូវ​ពួកប្រជា​អាណា​គ្រាម និង​ទ័ព​នៃ​មន្ត្រី​អាក្រក់​នៅ​ខេត្ត​លវបុរី សព្វថ្ងៃ​ស្ថិត​នៅក្នុ​ប្រទេ​សសៀម។
ទេវ (សញ្ជក): ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ
សូម​រំលឹក​ថា ព្រឹត្តិការណ៍​អាក្រក់ ១​ទៀត គឺ​ខណៈ​ព្រះជយវធ៌ន​យាង​ត្រលប់​មក​នគរ​ពី​នគរ​ចាម្ប៉ា​ចំណុះ​នោះ មេទ័ព​ម្នាក់​នៅ​នគរ​ចាម្ប៉ា​បាន​ដឹកនាំ​ទ័ព​បះបោរ រួច​រំដោះ​យក​នគរ​ពីក្រោម​ចំណុះ​មហានគរ​ខ្មែរ​ហើយ តាំងខ្លួន​ជា​ស្តេច​ក្នុងនាម​ថាព្រះបាទជយឥន្ទ្រវម៌នទី​៤ ដែល​ជា​ស្តេចចង​សម្ព័ន្ធមេត្រី​នឹង​នគរ​អណ្ណា​ម​ដែល​ថា​មិន​ឈ្លានពាន​គ្នា។ បន្ទាប់​មក​ស្តេច​នេះ​លោភលន់​ហើយ​ដឹកនាំ​ទ័ព​មក​វាយបក និង​ត្រួតត្រា​មហានគរ​ខ្មែរ​ដោយ ធ្វើ​គត់​ព្រះបាទត្រិភុវនាទិត្យវម៌្ម និង​សំលាប់​ប្រជារាស្ត្រ​សំលាប់ទ័ព​ខ្មែរ​ប្លន់​យក​ទ្រព្យសម្បត្តិ​រួច​នាំយក​ទៅ​នគរ​ខ្លួន។ ក្នុងពេលនោះ​ព្រះ​ជយវធ៌ន និង​ជា​មេទ័ព ពល​សេនា​ដ៏​មាន​សេចក្តី​អង់អាច រួម​ទាំង​ព្រះរាជបុត្រ​ទ្រង់​ព្រះនាមឝ្រីឥន្ទ្រ​កុមារ​ផងបាន​ប្រយុទ្ធ​នឹង​ទ័ព​នៃ​ស្តេច​នគរ​ចាម្ប៉ា​នោះ​រហូត​បាន​ឈ្នះ និង​ដេញ​ខ្ចាត់ខ្ចាយហើយ​ដាក់ នគរ​ចាម្ប៉ា​ចំណុះ​ជាថ្មី​វិញ តែ​ព្រះរាជបុត្រ​ឝ្រីន្ទ្រ​កុមារ​ទ្រង់​សុគត។ ក្រោយ​ចំបាំង​បង្ហូរ​ឈាម​នោះ​ព្រះអង្គជយវធ៌ន​ត្រូវបាន​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្តិ​ជា​មហា​វីរក្សត្រ​ក្នុង​នាម​ថាវ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី​៨ (១១៨១-១២១៩)។ ទ្រង់សព្វ​ហឫទ័យ​សោមនស្ស​នឹង​ព្រះរាជកិច្ច​នគរ ប្រជារាស្ត្រ ពល​សេនា មន្ត្រី​ក្រុម​ការ​និង​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស ហើយ​កសាង​សមិទ្ធិផល​យ៉ាងច្រើន​លើសលុប​ក្នុង​មហានគរ​រហូតដល់​ដែន​សាមន្តរដ្ឋ។ ប៉ុន្តែ​ទ្រង់​នៅតែមានវិប្ប​យោគ​ជា​ទំងន់អំពី​ការបាត់បង់​សមាជិកគ្រួសារ​ពីររូប គឺ​ព្រះរាជបុត្រ​ឝ្រីឥន្ទ្រ​កុមារ និង​បន្ទាប់មក​ព្រះរាជ​អគ្គមហេសី​ជយរាជទេវី​សោយ​ទិវង្គត​ដោយ​រោគា។ ផុត​ពី​វេលា​កាន់ទុក្ខ​នេះ ដោយសារ​មាន​សំណើ​ពី​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស នាម៉ឺន​សព្វ​មុខមន្ត្រី និង​ប្រជារាស្ត្រ​ទ្រង់​បាន​អភិសេក​អគ្គមហេសី​ថ្មី គឺ​ព្រះ​នាងឥន្ទ្រទេវីទី២ជា​ព្រះរាជ​ជេដ្ឋានៃ​ព្រះ​នាងជយរាជទេវី។ ព្រះបាទ​ជយវម៌្ម​ទី​៨ និង​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ឥន្ទ្រ​ទេវី​បាន​ដឹកនាំ​ព្រះ​នគរ​បាន​រីកចំរើន​ល្បីល្បាញ​ដល់​កំពូល។ ក្នុងចំណោម​សមិទ្ធិផល​សន្ធឹកសន្ធាប់​គ្រប់ទិសទី​ទ្រង់​ក៏​ចាត់​អោយ​កសាង​ប្រាសាទ​បន្ទាយឆ្មារ​ ១ ​ដែរ សំរាប់​ឧទ្ទិស​ចំពោះ​វីរភាព ឬ​ជា​ចំណង​ព្រហស្ថ​កិត្តិយស​ថ្វាយ​ចំពោះ​ព្រះរាជបុតឝ្រី​ន្ទ្រ​កុមារ និង​សញ្ជក (​សេនា​ជំនិត​) ៤ ​រូបពល​សេនា​ទាំងអស់​ដែល​បូជាជីវិត​ក្នុង​ការបង្ក្រាប​ការបះបោរ​នៃ​ជន​ក្បត់ និង​ចំបាំង​នឹង​នគរ​ចាម។ នៅ​ជញ្ជាំង​ខាង​មុខ​នៃ​ប្រាសាទ​បន្ទាយឆ្មារ​មាន​រូបចំលាក់​ស្តីពី​សកម្មភាព​បញ្ជា​ទ័ព​របស់​ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី​៨ និង​សមរភូមិ​ប្រយុទ្ធ​នៃ​កងទ័ពជើងទឹក​ខ្មែរ​ច្បាំង​នឹង​ទ័ព​ចាម។ ចំបាំង​នោះ​ជាញ​ជ័យតែ​ស្លាប់​ពល​សេនា​យ៉ាងច្រើន។​
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សញ្ជកនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពនៃកម្វុជទេឝ
ទេវង្ស

ព្រះទេវង្ស (មិនមែនជាបងប្អូនម្តាយតែមួយជាមួយអង្គព្រហ្មទេ) ជាបុត្រច្បងរបស់ព្រះកេតុមាលា ឯអង្គព្រហ្មជាបុត្រទីពីរ បើតាមពង្សាវតារសម្តចវាំងជួន ជាមួយព្រះនាងពិនសុវណ្ណ។

ក្នុង​បញ្ហា​បុត្រាបុត្រី​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​ទាំងអស់​មិន​បាន​យល់​ស្រប​ចុះសម្រុង​គ្នា​ទេ។​ ​ឯកសារ​នីមួយៗ​សុទ្ធតែ​កត់ត្រា​ប្រវត្ដិ​ផ្សេងៗ​ខុស​អំពី​គ្នា​ ​ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​និង​ព្រះ​នាង​ពិន​សុវណ្ណ​បាន​បុត្រ​ច្បង​មួយ​ឈ្មោះ​ ​ទេវង្សកុមារ​ ​អង្គ​ព្រហ្ម​ជា​បុត្រ​ទី​ពីរ​ ​បន្ទាប់​មក​គឺ​ ​ព្រះ​អង្គ​ទេវេស​ ​ជា​បុត្រ​ទី​បី​របស់​ព្រះ​កេតុមាលា​ ជាមួយ​និង​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ក្សត្រី​ ​កោសុម​កេស្សរា​ ​ដែល​បាន​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំម្សាញ់។​ ដូចដែល ​យើង​បាន​អធិប្បាយ​ពី​ខាង​ដើម​រួច​មក​ហើយ​ ​អង្គ​ព្រហ្ម​មាន​បងប្រុស​ម្នាក់​ ​និង​ប្អូនប្រុស​ម្នាក់​ដែល​មាន​ម្ដាយ​ខុស​គ្នា​ ​តែ​មាន​ឪពុក​តែ​មួយ​ ​គឺ​ព្រះ​កេតុមាលា។​ ​ក្នុង​ចំណោម​បុត្រ​ទាំង​បី​អង្គ​នេះ​ ​គ្មាន​អង្គ​ណាមួយ​បាន​សោយរាជ្យ​បន្ដ​ពី​ព្រះ​បិតា​ ​ព្រះបាទ​កេតុមាលា​ឡើយ។​ ព្រះ​អង្គ​ទេវង្ស​កូនច្បង ​ ​បាន​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំជូត​ ​ហើយ​សុគត​នៅ​ឆ្នាំរកា​ ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម ​៨២​ ឆ្នាំ។​
ទេវង្សអស្ចារ្យ

ព្រះបាទទេវង្សអស្ចារ្យ (ម.គ.ស ៣១-គ.ស ៧៨) រជ្ជកាល (គ.ស ១-៧៨) ទ្រង់ជាស្ដេចដែលបានសោយរាជ្យពីស្ដេចប្រទេសរាជដែលជាក្សត្រចុងក្រោយនៃរាជវង្សព្រះថោង។ ទ្រង់ព្រះ​នាម​ថា​ ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ទេវង្សអស្ចារ្យ​ខត្ដិយធិរាជ្យ។​
ទេវង្សអស្ចារ្យ: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ
កាលនោះ ​ ​មាន​បុរស​កសិករ​ម្នាក់​ឈ្មោះ​អ្នក​វង្ស​ ​និង​ភរិយា​ឈ្មោះ​ទាវ​ ​តាំងទី​លំនៅ​រស់នៅ​ជិត​វាំង​ហ្លួង​ ​នៅ​មហានគរ​រាជធានី​នៃ​កម្ពុជា​ធិបតី។​ ​ប្ដី​ប្រពន្ធ​ទាំង​ពីរ​នាក់​មាន​ឫទ្ធិ​អនុភាព​ខ្លាំង​ពូកែ​អស្ចារ្យ​ ណាស់។​ ​ដៃ​អ្នក​ទាំង​ពីរ​ ​បើ​កាន់​របស់របរ​អ្វីមួយ​ហើយ​ ​របស់របរ​នោះ​ ​នឹង​អាច​ក្លាយជា​មាស ទៅ​ជា​ប្រាក់​ ​ឬ​ទៅ​ជា​ត្បូង​ពេជ្រចរណៃ។​ ប្រជាពលរដ្ឋ​មួយ​ចំនួន ​ធំ​ដែល​បាន​ឃើញ​ជាក់ស្ដែង​នឹង​ភ្នែក​ ​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​ខ្លាំងពូកែ​អស្ចារ្យ​របស់​អ្នក​វង្ស​ ​និង​នាង​ទាវ​ ​បាន​បាក់បប​ខ្លបខ្លាច​ ​គោរព​ស្ញប់ស្ញែង​ ​ហើយ​នាំ​គ្នា​មូលមី​កុះករ​មក​ចំណុះ​ចូល​សុំ​ជ្រោក​កោន​ក្រោម​ម្លប់​ បារមី។​ កាលនោះ​ដោយ​ស្រុក​ខ្មែរ​ពុំ​ទាន់​មាន​ ព្រះមហាក្សត្រ​បន្ដ​រាជ្យ​អំពី​ព្រះបាទ​ប្រទេសរាជ នាម៉ឺន​មន្ដ្រី​សេនា​តូច​ធំ​ទាំងអស់​ក្នុង​ព្រះរាជ​អាណាចក្រ​ដែល​បាន​ដឹង​ បាន​យល់​ ​និង​មាន​ជំនឿ​ថា​ ​អ្នក​វង្ស-នាង​ទាវ​ ​ជា​មនុស្ស​មាន​សមត្ថភាព​ ​មានបុណ្យ​បារមី​ខ្ពង់ខ្ពស់​អស្ចារ្យ​ ​បាន​នាំ​គ្នា​មូលមតិ​រៀបចំ​ពល​សេនា​ជា​ក្បួន​ ​ធ្វើ​ដំណើរ​ហែ​បុស្បុក​ទៅ​សុំ​អញ្ជើញ​ប្ដី​ប្រពន្ធ​ទាំង​ពីរ​នាក់​ ​ឲ្យមក​សោយរាជសម្បត្ដិ​ ​ដឹកនាំ​ថែរក្សា​ការពារ​ប្រទេស​ជាតិខ្មែរ។​

ត្រង់​ វគ្គ​នេះ បើ​តាម​សៀវភៅ​ ​“ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ​ភាគ​ទី​៥” នៃ​ពុទ្ធ​សាសន​បណ្ឌិត្យ​ ​អ្នក​វង្ស​និង​នាង​ទាវ​គ្មាន​បុណ្យ​បារមី​ ​ឬ​សមត្ថភាពអ្វី​ឡើយ។​ ​អ្នក​ទាំង​ពីរ​នាក់​​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​ដោយ​សារ​បាន​បរិភោគ​សាច់​មាន់​ខ្មៅ​ ត្រង់​ដើមទ្រូង​ ​និង​ភ្លៅ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។​ ​ការ​ឡើង​សោយរាជ​សម្បត្ដិ​នេះ​កើតឡើង​ដោយសារ​ការ​ផ្សងព្រេង​លែង​ដំរី​រក​ អ្នក​មាន​បុណ្យ ដែល​រៀបចំ​ដោយ​ក្រុម​សេនាបតី។​ ​ដំរី​នោះ​បាន​ទៅ​លុតជង្គង់​ក្រាប​នៅ​ចំពោះ​មុខ​អ្នក​វង្ស-នាង​ទាវ ​ដែល​ជា​ហេតុសំគាល់​ថា​ជា​អ្នកមាន​បុណ្យ។​

ថ្ងៃ​ ១​កើត​ ​ខែ​ពិសាខ​ ​ឆ្នាំវក​ ​ព.ស ​៥៤៤ ត្រូវជា​ គ.ស​ ទី១​ ​វេលា​ម៉ោង​៩​ព្រឹក​ ​ដែល​ជា​ថ្ងៃ​នក្ខត្តឫក្ស​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ ​និង​នាម៉ឺន​មន្ដ្រី​សេនាបតី​តូច​ធំ​គ្រប់​ជាន់ថ្នាក់​ ​មក​ពី​គ្រប់​ទិស​តំបន់​បាន​នាំ​គ្នា​រៀបចំ​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​ពិធី​អភិសេក​អ្នក ​វង្ស-នាង​ទាវ​ជា​ព្រះ​មហាក្សត្រី​យានី​នៃ​នគរ​ខ្មែរ​ ​កាលនោះ​អ្នក​វង្ស​មាន​អាយុ​ ​៣១​ឆ្នាំ។ បាន​ឡើង​សោយរាជ​សម្បត្ដិ​កាលណា​ ​កសិករ​វង្ស​មាន​ព្រះ​នាម​ថា​ ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ទេវង្សអស្ចារ្យ​ខត្ដិយធិរាជ្យ​ ​ឯ​នាង​ទាវ​វិញ​ ​បាន​ប្ដូរ​ព្រះ​នាម​ទៅ​ជា​ សម្ដេច​ព្រះ​ទេវុត្ដី​អគ្គមហេសី​ស្រី​ទ្រង់​ លក្ខណ៍​អត្ដ​នារី។​

ព្រះបាទ​ទេវង្សអស្ចារ្យ​ ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​៦។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​ជាតិ​ដោយ​សុខក្សេមក្សាន្ដ នាំ​មក​នូវ​ក្ដី​ចម្រុងចម្រើន​បរិបូណ៌​ត្រជាក់ត្រជុំ​គ្រប់​បែប​យ៉ាង។ ​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​អង្គ​ប្រទេស​កម្ពុជា​គ្មាន​សត្រូវ​ ​ហើយ​ក៏​មិន​បាន​ជួប​ប្រទះ​នឹង​សង្គ្រាម​ដែរ។​
ទេវង្សអស្ចារ្យ: បុត្រ

បុត្រ
ព្រះអង្គ​គ្មាន​បុត្រាបុត្រី​ទេ​ ​ក៏​ប៉ុន្ដែ​តាម​ពង្សាវតារ​ក្រុង​កម្ពុជា​របស់​វត្ដ​ទឹកវិល​ ​ស្រុក​ស្អាង ​ខេត្ដ​កណ្ដាល​ ​ព្រះបាទ​ទេវង្សអស្ចារ្យ​ ​មាន​បុត្រី​មួយ​អង្គ​ព្រះ​នាម​សុធាវត្ដី។​ ​ដោយ​យល់​ឃើញ​គ្មាន​បុត្រ​សម្រាប់​ស្នងរាជ្យ​បន្ដ​ ​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ទ្រង់​សុបិន​ឃើញ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​យាងចុះ​មក​ស្ទាប​ពោះ​ ព្រះ​នាង​ ​ហើយ​បាន​ប្រទាន​កម្រង​ពេជ្រចរណៃ​ជះ​ចែងចាំង​ពន្លឺ​ភ្លឺ​ផ្លេក​ឆ្លុះ​ថ្លា​ មាន​ប្រាំពីរ​ពណ៌។​ ​ព្រះ​នាង​បាន​ទូល​ថ្វាយ​ព្រះរាជា​អំពី​សុបិន​នោះ​តាម​ដំណើរ។​ ​ក្រោយ​បាន​សណ្ដាប់​សុបិន​ ​ព្រះបាទ​ទេវង្សអស្ចារ្យ​កោះហៅ​ហោរា​ឲ្យ​ទស្សន៍​ទាយ។​ ​ហោរា​បាន​ទូល​ថ្វាយ​ថា​ ​ព្រះ​អគ្គមហេសី​នឹង​ទ្រង់​មានគភ៌​ ​មាន​បុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ ​មាន​ឫទ្ធិ​អំណាច​ ​តេជៈ​បារមី​ខ្លាំងពូកែ​ឈ្នះ​អស់​មារ​សត្រូវ​គ្រប់​ទិស​ទី។​ ​បន្ទាប់​មក​ព្រះ​នាង​ក៏​មានគភ៌​មែន។​ គ្រប់​ខែ​ថ្ងៃ​កាលណា​ ​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ប្រសូត​បាន​បុត្រ​មួយ​អង្គ​ក្នុង​ឆ្នាំច ​ព.ស​ ​៦០៦ ត្រូវជា​ គ.ស​ ៦២។​ ​ព្រះរាជបុត្រ​នោះ​មាន​រូបឆោម​លោម​ពណ៌​ល្អ​ស្អាត​ណាស់​ ​ព្រះ​មាតាបិតា​បាន​ដាក់​ព្រះ​នាម​ឲ្យ​ថា​ ​“ព្រះ​កេតុមាលា” ដើម្បី​រំលឹក​ឲ្យ​សម​ទៅ​តាម​សុបិន។​

សម្ដេចទេវង្សអស្ចារ្យ​ក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​៦​ ​សោយរាជ​សម្បត្ដិ​នគរ​កម្ពុជា​បាន​ ៧៨ ​ឆ្នាំ​ ​ព្រះ​អង្គ​សុគត​​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​​ ១០៨ ​វស្សា​ដោយ​ជំងឺជរាពាធ។​
ទេវតា(ពុទ្ធសាសនា)

ទេវតា(ពុទ្ធសាសនា)250px គំនូរទេពប្រុសនិងទេពធីតា ក្នុងព្រះត្រៃបិដក នៃព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទ។.និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា ថេរវាទមហាយានវិជ្រយាន 

ទេវតា
តាមព្រះពុទ្ធសាសនា ទេវតាគឺជាអមនុស្សមួយប្រភេទដែលស្ថិតនៅក្នុងកាមភព (Desire Realm ឬ Kāmadhātu) ៦ជាន់។ ទេវតាទំាងនោះស្ថិតនៅតាមជាន់ផ្សេងគ្នាតាមកំលាំងបុណ្យរបស់ខ្លួនដែលបានសន្សំទុក ដូចជាទេវតាណាមានស័កតូចគឺឋិតនៅជាន់ទី១ ទេវតាណាមានស័កធំបន្តិចក៏ឋិតនៅជាន់ទី២តាមលំដាប់រៀងដល់ជាន់ទី៦។
ទេវតា(ពុទ្ធសាសនា): '''អធិប្បាយ'''

អធិប្បាយ
ភូម្មដ្ឋទេវតា បានដល់ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅតាមស្ថានទីផ្សេងៗ គឺ តាមផែនដី តាមភ្នំ តាមទន្លេ មហាសមុទ្រ ក្រោមដី ក្នុងផ្ទះ និងចេតិយជាដើម ។ មហារាជទំាង ៤ មាន​វិមាន​របស់​ខ្លួន ដោយ​ចំពោះ​ទេវតា​ក្រៅ​ពី​នេះ មាន​វិមាន​របស់​ខ្លួន​ឯង​ខ្លះ មិន​មាន​វិមាន​នៅ​ខ្លះ ដូច​ទេវតា​ដែល​នៅ​តាម​ផ្ទះ និង​ស៊ុំ​ទ្វារ​ជា​ដើម ។ រុក្ខទេវតា​ពួក​ខ្លះ  មាន​វិមាន​នៅ​លើ​ចុង​ឈើ លើ​មែក​ឈើ ពួក​ខ្លះ​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ មិន​មាន​វិមាន​នៅ ។ ពួក​អាកាសដ្ឋទេវតា មាន​វិមាន​របស់​ខ្លួន​ដោយ​ចំពោះ ដូច​ចន្ទទេវបុត្រ មាន​វិមាន​នៅ​ក្នុង​ឋាន​ព្រះចន្ទ​ជា​ដើម វិមាន​នោះ​មាន​សេចក្តី​ល្អ​ប្រកប​ដោយ​រតនៈ​ទាំង​ឡាយ ។
ក្នុងចាតុម្មហារាជិកានេះ លោកពោលដល់ទេវតាដែលកាចៗ ៤ ពួកគឺ
១. ទេវតាដែលជាយក្ខទាំងស្រីទាំងប្រុស
២. ទេវតាដែលជាកុម្ភ័ណ្ឌទាំងស្រីទាំងប្រុស
៣. ទេវតាដែលជាពួកនាគទាំងស្រីទំាងប្រុស
៤. ទេវតាដែលអាស្រ័យកើតក្នុងដើមឈើ។
អន្តរាយដែលកើតពីទេវតាដែលកាចនោះ មានរឿងសម្តែងទុកថា « បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកយក្ខជាន់ខ្ពស់ មិនជ្រះថ្លាចំពោះព្រះមានព្រះភាគក៏មាន បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ពួក​យក្ខ​ជាន់​ខ្ពស់​ ជ្រះ​ថ្លា​ចំពោះ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ក៏មាន ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ពួក​យក្ខជាន់​កណ្តាល មិន​ជ្រះ​ថ្លា​ចំពោះ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ក៏​មាន បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ពួក​យក្ខ​ជាន់​កណ្តាល ជ្រះ​ថ្លា​ចំពោះ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ក៏​មាន ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ពួក​យក្ខ​ជាន់​ទាប មិន​ជ្រះ​ថ្លា​ចំពោះ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ក៏​មាន បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ពួក​យក្ខ​ជាន់​ទាប​ជ្រះ​ថ្លា​ចំពោះ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ក៏​មាន ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ឯ​យក្ខ​ដែល​មិន​ជ្រះ​ថ្លា​ចំពោះ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ច្រើន​ណាស់  ព្រោះ​ថា ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ទ្រង់​សម្តែង​ធម៌ ដើម្បី​ឲ្យ​វៀរ​ចាក​បាណាតិបាត  ទ្រង់​សម្តែង​ធម៌​ដើម្បី​ឲ្យ​វៀរ​ចាក​អទិន្នាទាន  ទ្រង់​សម្តែង​ធម៌​ដើម្បី​ឲ្យ​វៀរ​ចាក​កាមេសុមិច្ឆាចារ  ទ្រង់​សម្តែង​ធម៌​ដើម្បី​ឲ្យ​វៀរ​ចាក​មុសាវាទ  ទ្រង់​សម្តែង​ធម៌ ដើម្បី​ឲ្យ​វៀរ​ចាក​សុរា​និង​មេរ័យ​  ដែល​ជា​ហេតុ ជា​ទី​តាំង​នៃ​សេចក្តី​ប្រមាទ ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ចំណែក​ខាង​យក្ខ​ទាំង​ឡាយ ច្រើន​តែ​មិន​វៀរ​ចាក​បាណាតិបាត​សោះ មិន​វៀរ​ចាក​អទិន្នាទាន​សោះ មិន​វៀរ​ចាក​កាមេសុមិច្ឆាចារ​សោះ មិន​វៀរ​ចាក​មុសាវាទ​សោះ មិន​វៀរ​ចាក​ទឹក​ស្រវឹង  គឺ​សុរា​និង​មេរ័យ  ដែល​ជា​ហេតុ ជា​ទី​តាំង​នៃ​សេចក្តី​ប្រមាទ​សោះ បាន​ជា​ពួក​យក្ខ​ទាំង​នោះ  មិន​គាប់​ចិត្ត មិន​ពេញ​ចិត្ត​នឹង​ការ​វៀរ​ចាក​នោះ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ពួក​សាវ័ក​របស់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ អាស្រ័យ​នៅ​សេនាសនៈ​ស្ងាត់ ដែល​តាំង​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ មាន​សូរ​ស័ព្ទ​កង​រំពង​តិច ប្រាស​ចាក​សំដី​នៃ​មនុស្ស​អ្នក​ដើរ​ទៅ​មក សម​គួរ​ដល់​ការ​កំបាំង​អំពី​ពួក​មនុស្ស ជា​ទី​គួរ​ដល់​ការ​លាក់​ខ្លួន​ពួន​អាត្មា​បាន ពួក​យក្ខ​ជាន់​ខ្ពស់ (កណ្តាល ទាប) តែង​នៅ​ជា​និច្ច​ក្នុង​ព្រៃ គេ​មិន​ជ្រះ​ថ្លា​ក្នុង​សាសនា​របស់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ ក៏​មាន បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ព្រោះ​ហេតុ​នោះ សូម​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ប្រៀន​ប្រដៅ​នូវ​ព្រះ​បរិត្ត​សម្រាប់​រក្សា​ក្នុង​នគរ ឈ្មោះ អាដានាដា ដល់​ភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកា ដើម្បី​ឲ្យយក្ខ​ទាំង​នោះ​ជ្រះ​ថ្លា ដើម្បី​ការ​គ្រប់​គ្រង​រក្សា ដើម្បី​មិន​បៀត​បៀន​គ្នា ដើម្បី​នៅ​សប្បាយ » ព្រះ​មាន​ព្រះភាគ ទ្រង់​ទទួល​និមន្ត​ដោយ​តុណ្ហីភាព ។ លំដាប់​នោះ ស្តេច​ជា​ធំ​ ឈ្មោះ វេស្សវ័ណ ជ្រាប​នូវ​ការ​ទទួល​និមន្ត​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ហើយ ទើប​សម្តែង​នូវ​ព្រះ​បរិត្ត​សម្រាប់​រក្សា​ដែល​ទាក់​ទង ក្នុង​អាដានាដានគរ​នេះ ក្នុង​វេលា​នោះ មាន​ពាក្យ​ថា "វិបស្សិស្សនមត្ថុ" ជា​ដើម ។
ព្រះ​អដ្ឋកថាចារ្យ អធិប្បាយ​ថា ការ​ចំរើន​សូត្រ​នេះ នឹង​មាន​អានុភាព​សម្រេច​ប្រយោជន៍​បាន ត្រូវ​ជម្រះ​អត្ថ និង​ព្យញ្ជនៈ ឲ្យ​​ល្អ​មិន​ខ្វះ​ខាត បើ​រៀន​ព្រោះ​លោភ​ជា​ហេតុ មិន​សម្រេច​ទេ ។
ទេវតា(ពុទ្ធសាសនា): មឃមាណពនោះបានសមាទានវត្តបទ៧ប្រការថា

មឃមាណពនោះបានសមាទានវត្តបទ៧ប្រការថា 
 អាត្មាអញត្រូវចិញ្ចឹមមាតាបិតាអស់មួយជីវិត
 ត្រូចកោតក្រែងបុគ្គលជារៀមច្បងក្នុងត្រកូលអស់មួយជីវិត
 ត្រូវមានវាចាល្អិតទន់ (ផ្អែមល្ហែម) អស់មួយជីវិត
 មិនត្រូវមានវាចាញុះញង់អស់មួយជីវិត
 ត្រូវមានចិត្តប្រាស់ចាកសេចក្តីកំណាញ់ជាមន្ទិល ជាអ្នកមានការបរិច្ចាករួសរាន់ មានដៃលាងហើយ ដើម្បីនឹងអោយទាន ត្រេកអរនឹងការលះបង់ ជាអ្នកគួរគេសូមទានបាន ត្រេកអរក្នុងការអោយ និងការចែករំលែកទាន ហើយនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ អស់មួយជីវិត
 ត្រូវមានវាចាទៀងទាត់អស់មួយជីវិត
 មិនត្រូវមានសេចក្តីក្រោធ បើទុកជាសេចក្តីក្រោធកើតឡើងដល់អាត្មាអញ ៗត្រូវបន្ទោរបង់នូវសេចក្តីក្រោធនោះមួយរំពេច អស់មួយជីវិត។
ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា សក្កទេវានមិន្ទ កាលកើតជាមនុស្សក្នុងជាតិមុន បានសមាទានវត្តបទទាំង៧ប្រការនេះបរិបូណ៌ ព្រោះហេតុតែសមាទានវត្តបទទាំង៧ប្រការនេះ ទើបសក្កទេវរាជបានដល់នូវភាពនៃខ្លួនជាសក្កៈ ដូច្នេះឯង។
មួយទៀតក្នុងតាវតឹង្សនេះ មានដើមបារិឆត្តព្រឹក្សជាដើមឈើប្រចាំកប្ប។
ទេវតា(ពុទ្ធសាសនា): ដើមឈើប្រចាំកប្ប ៧ដើម

ដើមឈើប្រចាំកប្ប ៧ដើម 
 ដើមជម្ពូ (ដើមព្រីងប្រចាំនៅក្នុងជម្ពូទ្វីប)
 ដើមសិម្ពលី (ដើមរការបស់ពួកគ្រុឌ)
 ដើមកទម្ព (ដើមខ្ទម្ពប្រចាំនៅក្នុងអបរគោយានទ្វីប)
 កប្បរុក្ខ (ដើមកប្បព្រឹក្សក្នុងឧត្តរកុរុទ្វីប)
 សិរីសៈ (ដើបច្រេសក្នុងបុព្វវិទេហទ្វីប)
 បារិឆត្តកៈ (ដើមបារិឆត្តកៈក្នុងឋានតាវតឹង្ស‌)
 ចិត្តបាដលិ (ដើមច្រនៀងក្នុងភពអសុរ)។
ទេវតា(ពុទ្ធសាសនា): យាមា​ ('''Yāma)'''

យាមា​ (Yāma) 
ទេវភូមិជាន់ទី៣ឈ្មោះថា យាមា។
យាមា មានវចនត្ថៈថា ពួកទេវតា ដែលឈ្មោះថាយាម ព្រោះអត្ថថា ទៅ គឺគេចជៀសទៅពីទុក្ខ។ ស្ថានទីនៅនៃទេវតាយាមៈ ឈ្មោះថា យាមភូមិ។ ទេវតាដែលជាធំគ្រប់គ្រងនៅក្នុងជាន់នេះ ឈ្មោះស្តេច សុយាមៈ។ តាំងពីជាន់យាមៈឡើងទៅ មានតែអាកាសទេវតា មានវិមាននៅតៗគ្នា ទៅទល់នឹងភ្នំចក្រវាឡ។
ទេវតា(ពុទ្ធសាសនា): តុសិត ('''Tuṣita)'''

តុសិត (Tuṣita) 
ទេវភូមិជាន់ទី៤ ឈ្មោះតុសិត ។
តុសិត មានវចនត្ថៈថា ពួកទេវតា ដែលឈ្មោះថា តុសិត ព្រោះអត្ថថា ដល់ គឺ បានសម្រេចដល់ការត្រេកអរ ការឆ្អែតចិត្ត ក្នុងសិរីសម្បត្តិរបស់ខ្លួន។ ស្ថានទីនៅនៃទេវតាជាន់តុសិតទាំងឡាយ ឈ្មោះ តុសិតាភូមិ។
ទេពដែលជាព្រះរាជា គ្រប់គ្រងទេពជាន់នេះមាននាមថា ស្តេចសន្តុសិត។ ជាពិភពរបស់អ្នកមានបញ្ញា ព្រះសព្វញ្ញូពោធិសត្វគ្រប់ៗព្រះអង្គ ដែលទ្រង់បំពេញបារមី ៣០ គ្រប់បរិបូរណ៌ហើយ ក្នុងភពចុងក្រោយនឹងត្រូវទៅកើតក្នុងសួគ៌ជាន់តុសិតនេះ។ កាលទេវតាក្នុងមឿនលោកធាតុមកប្រជុំគ្នាទូលអរាធនាឱយស្តេចមកឧប្បត្តិក្នុងមនុស្សលោកនេះ ដើម្បីត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ ព្រះអង្គទ្រង់ពិចារណាមើលមហាវិលោកនៈ៥ប្រការ គឺ ពិចារណាដល់កាលវេលា ១ ពិចារណាដល់ទ្វីប១ ពិចារណាដល់ប្រទេស១ ពិចារណាដល់ត្រកូល១​ ពិចារណាដល់មាតានិងកំណត់អាយុរបស់មាតា១ ។ កាលឃើញថា មានការសមគួរព្រមហើយ ទើបបានស្តេចចុះមកឧប្បត្តិ។ ព្រះសិអារ្យមេត្រីពោធិសត្វ និងអ្នកដែលជាគូអគ្គសាវ័ក ក្នុងកាលនេះក៏ស្ថិតនៅក្នុងតិសិតទេវលោកនេះ កាលមានអាយុក្ខ័យ នៅត្រឹម ៨០.០០០ឆ្នាំ ព្រះពោធិសត្វ ក៏នឹងចុះមកត្រាស់ដឹង ជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធប្រសើរបំផុតក្នុងលោក។
ទេវតា(ពុទ្ធសាសនា): និម្មានរតី ('''Nirmāṇarati)'''

និម្មានរតី (Nirmāṇarati) 
ទេវភូមិជាន់ទី៥ឈ្មោះថា និម្មានរតី ។
 មានវចនត្ថៈថា ពួកទេវតាដែលឈ្មោះថា និម្មានរតី ព្រោះអត្ថថា មានសេចក្តីត្រេកអរក្នុងភោគសម្បត្តិដែលខ្លួននិម្មិតឡើង។ ស្ថានទីនៅនៃទេវតាជាន់នេះឈ្មោះថា និម្មានរតីភូមិ។
ទេវតានិម្មានរតីនេះ មានការប្រាថ្នាសម្បត្តិដែលជាកាមគុណ៥ មានរូប ជាដើម ក្នុងវេលាណា ក៏និម្មិតឡើងដោយបុញ្ញានុភាព ក្នុងខណៈនោះ។ ទេពជាធំគ្រប់គ្រងនៅក្នុងជាន់នេះ ឈ្មោះសុនិមិត្តៈ ឬ និម្មានរាជា។
ទេវតា(ពុទ្ធសាសនា): បរនិម្មិតវសវត្តី ('''Parinirmita)'''

បរនិម្មិតវសវត្តី (Parinirmita) 
ពួកទេវតាជាន់ទី៦ឈ្មោះថា បរនិម្មិតវសវតី។
បរនិម្មិតវសវតី មានវចនត្ថៈថា ពួកទេវតាដែលឈ្មោះថា បរនិម្មិតវសវតី ព្រោះអត្ថថា ញុំាងអំណាចរបស់ខ្លួនអោយប្រព្រឹត្តទៅក្នុងភោគសម្បត្តិទាំងឡាយ ដែលទេពដទៃដឹងចិត្តនិម្មិតអោយ។ ស្ថានទីនៅនៃទេវតាជាន់នោះ ឈ្មោះថា បរនិម្មិតវសវតី។
ទេវរាជជាធំគ្រប់គ្រងនៅក្នុងជាន់នេះ ឈ្មោះបរនិម្មិតវសវតីរាជា ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ មានការជំទាស់ចំពោះព្រះសាសនា បានព្យាយាមទម្លាយ ព្រះអរិយទាំងឡាយ តែក៏មិនអាចទម្លាយ បានតាមបំណង។ កាលព្រះពុទ្ធសាសនាកន្លងមកប្រមាណ ២១៨ វស្សា ដល់សម័យអសោករាជកុមារ បានកន្លងពិភពមហោសូរ្យសម្បត្តិ (សោយរាជសម្បត្តិដ៏ធំលើផែនដី) ទ្រង់ព្រះនាមថា អសោកមហារាជ។ ទ្រង់បានស្ថាបនាព្រះវិហារ និងស្តូបចំនួន ៨៤.០០០ បែងចែកទូទាំងជម្ពូទ្វីប។ ក្នុងគ្រានោះ ស្តេចមារាធិរាជនេះ ត្រូវបានព្រះកីសនាគត្ថេរ (ឧបគុត្តត្ថេរ) ទូន្មានអោយអស់យសហើយ មានសេចក្តីជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា បានរលឹកដល់គុណរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដោយវាចាថា នមោ តេ បុរិសាជញ្ញ ជាដើម ហើយប្រាថ្នាពុទ្ធភូមិ។
ទេវតា(ពុទ្ធសាសនា): កំណត់អាយុមនុស្ស និងទេវតា

កំណត់អាយុមនុស្ស និងទេវតា
 អាយុមនុស្ស  អាយុទេវតា  ស្ថានទេវតា  កំណត់អាយុ  ស្មើអាយុមនុស្ស ៥០  ១យប់១ថ្ងៃ  ចតុម្មហារាជិកា  ៥០០  ៩.០០០.០០០ ១០០  ១យប់១ថ្ងៃ  តាវតឹង្ស  ១.០០០  36.5លានឆ្នាំ (100X1000X365) ២០០  ១យប់១ថ្ងៃ  យាមា  ២.០០០  146លាន ៤០០  ១យប់១ថ្ងៃ  តុសិត  ៤.០០០  584លាន ៨០០  ១យប់១ថ្ងៃ  និម្មានរតី  ៨.០០០  ២កោដិ336លាន ១.៦០០  ១យប់១ថ្ងៃ  បរនិម្មិតវសវតី  ១៦.០០០  ៩កោដិ334លាន
ទេវតា(សាសនាហិណ្ឌូ)

ទេវតា(សាសនាហិណ្ឌូ)250px ទេវរូបទេវតាព្រហ្មញ្ញ សាសនា សិល្បៈឥណ្ឌា។.   សាសនា  ព្រហ្មញ្ញ សាសនាហិណ្ឌូសាសនា ភាសាសំស្ក្រឹត   देव(deva)ភាសាហិណឌី देवता(devatā)ភាសាតាមីលதேவர்கள்(tevarkal̤) 
200x250px|thumb|ទេវរូបព្រះទេវីរបស់ព្រហ្មញ្ញ សាសនា.
ទេវតា(សាសនាហិណ្ឌូ): ប្រវត្តិរបស់សាសនាព្រាហ្មណ៍ ឬ ហិណ្ឌូ

ប្រវត្តិរបស់សាសនាព្រាហ្មណ៍ ឬ ហិណ្ឌូ  
សាសនាព្រាហ្មណ៍ ជាសាសនាប្រភពដើមរបស់ជនកុលសម្ព័ន្ទអារយ័ណ (Aryan) ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា ពួកជនអរិយកៈ ដែលជាពួកជនមានលំនៅដ្ឋាននៅភូមិ ភាគអាស៊ីកណ្តាល។ ក្រោយមកជនជាតិអារៈយ័ណមួយក្រុមទៀតបានភាសខ្លួនទៅ កាន់ទ្វីបអ៊ឺរ៉ុប ហើយក៏ក្លាយទៅជាជនជាតិអ៊ឺរ៉ុបរហូតដល់បច្ចុប្បន្ននេះទៅ។ ឯមួយក្រុម ទៀតបានភាសខ្លួនចូលទៅរស់នៅប្រទេសអ៊ីរ៉ង ហើយមួយពួកទៀតចូលទៅនៅក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌា បានធ្វើសង្រ្គាមឈ្នះពួកម្ចាស់ស្រុក គឺពួកមិល័ក្ខ ហើយក៏បានគ្រប់ គ្រងឥណ្ឌា។ ពួកជនជាតិអារយ័ណដែលបានចូលមកគ្រប់គ្រងឥណ្ឌាជាពួកជនជាតិ ដែលមានចំណេះដឹង ឆ្លាតវាងវៃ ទាំងពួកអារយ័ណ ទាំងពួកមិល័ក្ខ សុតតែមានទម្នាម ទម្លាប់ ប្រពៃណី វប្បធម៌ សាសនា របស់ខ្លួនរាងៗខ្លួនមកជាយូរណាស់មកហើយ ពោលគឺ ពួកមិល័ក្ខគោរពបូជាធម្មជាតិ គឺ៖ ដី ទឹក ភ្លើង ខ្យល់ ដោយមានជំនឿថា មានទេព្តាស្ថិតនៅក្នុងធម្មជាតិ ឯពួកអរិយកៈក៏គោរពបូជាធម្មជាតព្រហ្ម ដោយបានចារិកជាគោលការណ៍ភាសាសំស្រ្កិតថា “ឯកមេវ អទ្វីតិយម) ប្រែថា “មួយប៉ណ្ណោះ មិនមានពីរ” គឺមិនមានអ្វីមាននៅ មានរស់នៅ ក្រៅពីព្រះព្រហ្ម នោះគឺជាមាយា របស់បំភាន់ភ្នែក ជារបស់ក្លែងក្លាយទាំងអស់។ ចំណុតសំគាល់ដែល តែងតែជឿថា នេះជារឿងរបស់សាសនាព្រាហ្មណ៍ និងជាបទបញ្ញាតិដ៏ពិតប្រាកដរបស់ព្រះវេទតែប៉ុណ្ណោះ។ ក្រោយសម័យពុទ្ធកាលប្រមាណ ៥០០ ឆ្នាំ ព្រះពុទ្ធសាសនាមានភាពរុងរឿង ខ្លាំងធ្វើឲ្យប្រជាជនក្នុងសម័យនោះបែរមកមានសទ្ធាជ្រះថ្លាក្នុងពាក្យប្រៀនប្រដៅ របស់ព្រះពុទ្ធអង្គកើនឡើងជាលំដាប់។ ការរីកចំរើនរបស់សាសនាព្រះពុទ្ធ ក៏មានន័យ ថា សាសនាព្រាហ្មណ៍ក៏ចាប់ផ្តើមមានការធ្លាក់ចុះ ព្រោះពួកក្រុមមនុស្សអ្នកកាន់សា សនានោះ ជាក្រុមមនុស្សតែមួយដូចគ្នា។
ទេវតា(សាសនាហិណ្ឌូ): ព្រហ្មញ្ញសាសនាខ្មែរ

ព្រហ្មញ្ញសាសនាខ្មែរ 
ព្រហ្មញ្ញសាសនា ត្រូវបានគេគោរពជាសាសនាសម្រាប់ព្រះរាជាណាចក្រខ្មែរចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី៦ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១២។ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១៣ គេក៏ឃើញមានសេសសល់ស្លាកស្នាមនៃជំនឿព្រហ្មញ្ញសាសនាបុរាណជាពិសេសក្នុងជំនឿរាជពិធីផ្សេងៗM. Giteau: Histoire du Cambodge, Paris, 1957,p186។ លុះដល់សតវត្សរ៍ទី១៤ ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទចូលស្រុកខ្មែរហើយសាសនានេះត្រូវបានសម្រេចយកជាសាសនាផ្លូវការរបស់ជាតិChoulean, Ang,1993,p186។ ក្រោយរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧មានការប្តូរសាសនាពីព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន មកព្រហ្មញ្ញសាសនាវិញ ដែលរូបចម្លាក់ទាំងឡាយបែបព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវបានគេដាប់ចេញ ហើយជំនួសមកវិញនូវរូបចម្លាក់បែបព្រហ្មញ្ញសាសនាវិញនិក្ខេបបទស្តីពី ព្រះឥសូរសម័យអង្គរ មហាវិទ្យាល័យបុរាណវិទ្យា ភ្នំពេញ ឆ្នាំ១៩៩៦-១៩៩៧។
ទេវតាបកាសនគាថា: <center>ទេវតាបកាសនគាថា</center>

ទេវតាបកាសនគាថា

សគ្គេ កាមេ ច រូបេ គិរិសិខរតដេ ចន្តលិក្ខេ វិមានេ ទីបេ រដ្ឋេ

ច គាមេ តរុវនគហនេ គេហវត្ថុម្ហិ ខេត្តេ ភុម្មា ចាយន្តុ ទេវា

ជលថលវិសមេ យក្ខគន្ធព្វនាគា តិដ្ឋន្តា សន្តិកេ យំ មុនិវរ

វចនំ សាធវោ មេ សុណន្តុ ។ ធម្មស្សវនកាលោ អយម្ភទន្តា

ធម្មស្សវនកាលោ អយម្ភទន្តា ធម្មស្សវនកាលោ អយម្ភទន្តា

ប្រែៈ ទេវតាទាំងឡាយ ដែលស្ថិតនៅក្នុងស្ថានសួគ៌ ដែលជាកាមភពនិងរូបភពក្តីភុម្មទេវតាទាំងឡាយ ដែលស្ថិតនៅក្នុងទិព្វវិមាន គឺលើកំពូលភ្នំ ឬភ្នំដែលដាច់ក្តី

ឰដ៏អាកាសក្តី នៅនាកោះនិងដែននិងស្រុកក្តី នៅនាដើមព្រឹក្សា និងព្រៃញាតស្បាត ឬទីស្រែចំការក្តី យក្ខនិងគន្ធព្វនិងនាគទាំងឡាយ ដែលស្ថិតនៅនាទីទឹក

ទីគោក ឬទីមិនរាបស្មើ ដែលនៅក្នុងទីជិតនេះក្តី សូមអញ្ជើញមកប្រជុំគ្នា ក្នុងទីនេះ ពាក្យឯណាដែលជាពាក្យ ព្រះសក្យមុនីដ៏ប្រសើរ ដែលយើងនឹងសូត្រឥឡូវ

នេះ លោកអ្នកសប្បុរសទាំងឡាយ ចូរស្តាប់នូវពាក្យនោះ ដោយគោរព ។ បពិត្រលោកអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ ពេលនេះជាពេលគួរនឹងស្តាប់ព្រះធម៌ ។

(គិហិបតិបត្តិពិសេស)

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធម៌វន្ទនា
ទេវទហៈ

ទេវទហៈ​គឺ​ជា​ទីក្រុង​ចាស់មួយ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​នេប៉ាល់។ ទីក្រុង​នេះ​គឺ​ជា​ជាតិ​ភូមិ​របស់​ព្រះ​នាង​មហា​មាយា​ដែល​ជា​មាតា​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ និង​ព្រះនាង​គោតមី​ដែល​ត្រូវ​ជា​ព្រះ​មាតុច្ឆាព្រះ​អង្គ ដែល​ព្រះនាង​ទាំង​ពីរ​បាន​រៀប​អភិសេក​នឹង​ព្រះ​បាទ​សុទ្ធោទន​មហារាជ​ដែល​សោយ​រាជ​នៅ​នគរ​កបិលវត្ថុ។
ទេវទហៈ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ដើមឡើយ​មាន​ព្រះរាជា​មួយ​ព្រះ​អង្គ​សោយ​រាជ​សម្បត្តិ​នៅ​​ទី​ក្រុង​ពារាណសី​​បាន​កើត​រោគ​ឃ្លង់។ ព្រះអង្គ​ក៏​ផ្ទេរ​រាជ​សម្បត្តិ​អោយ​ទៅ​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​របស់​ព្រះអង្គ រួច​ក៏យាង​ទៅ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​សក្កៈ​(ព្រៃ​ម៉ៃសាក់)។ ព្រះរាជា​អង្គ​នោះ​បាន​បេះ​ផ្លែឈើ​សោយ​ជា​អាហារ​ជា​ប្រចាំ។ ថ្ងៃ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​បាន​បេះ​ចំ​ផ្លែឈើ​ដែល​ជា​ថ្នាំ​អាច​ព្យាបាល​ជំងឺ​ព្រះ​អង្គ​ ក្រោយ​ពី​បាន​សោយ​ហើយ ទ្រង់​ក៏​បាន​ជា​សះ​ស្បើយ​ពី​ជំងឺ។ ក្រោយ​មក​ស្តេច​ក៏​បាន​ជួប​នឹង​ព្រះ​នាង​បិយា ដែល​ជា​បុត្រី​ច្បង​របស់​ព្រះបាទ​ឱក្កាករាជ​ដែល​ត្រូវ​ព្រះ​បិតា​ព្រះនាង​បញ្ជូន​ចេញ​ពី​ព្រះ​នគរ​​ដោយ​សារ​នយោបាយ​ផ្ទៃ​ក្នុងរាជ​វាំង។ កាល​ស្តេច​នោះ​ជ្រាប​​ថា ព្រះ​នាង​បិយា​មានជាតិ​ក្សត្រីយានី ព្រះ​អង្គ​ក៏​ជួយ​ព្យាបាល​រោគ​ឃ្លង់​ព្រះនាង​រហូត​ជា។ ទាំង​ពីរ​ព្រះអង្គ​ក៏​បាន​រួម​រស់​ជា​មួយ​គ្នា យាង​រក​ទឹក​ដី​សាង​ព្រះ​នគរ​នៅ​ត្រង់​ព្រៃ​កោលៈ ឬ​កោលិយៈ ទើប​ទ្រង់​សន្មត​អោយ​ឈ្មោះ​ថា​កោលិយនគរ មាន​ទេវទហៈ​ជា​រាជ​ធានី។
តមក​ជា​ច្រើន​ជំនាន់​ ព្រះបាទ​អញ្ជនៈ​បាន​សោយរាជ្យ​នៅ​ក្នុង​នគរ​នេះ។ ព្រះ​អង្គ​មាន​ប្អូន​ស្រី​ម្នាក់ ព្រះនាម​កញ្ចនា។ ព្រះ​នាង​កញ្ចនា​បាន​រៀប​អភិសេក​នឹង​ព្រះ​បាទ​សីហហនុដែល​ជា​ស្តេច​សោយ​រាជ្យ​នៅ​នគរ​កបិលវត្ថុ មាន​ព្រះរាជ​បុត្រា​៥​ព្រះ​អង្គ​គឺ ព្រះ​សុទ្ធោទនៈ១ ព្រះ​សុក្កោទនៈ១ ព្រះ​អមិតោទនៈ១ ព្រះធោតោទនៈ១ និង​ព្រះ​ខណិតោទនៈ១ មាន​ព្រះ​រាជ​បុត្រី​២​ព្រះអង្គ គឺ​ព្រះ​នាង​​អមិតា១ និង​ព្រះនាង​បមិតា១។
ចំណែក​ឯ​ព្រះ​បាទ​អញ្ជនៈ បាន​រៀប​អភិសេក​ជា​មួយ​ព្រះនាង​យសោធរា មាន​ព្រះ​រាជ​ឱរស​ពីរ​ គឺ​សុប្បពុទ្ធ១ និង​ទណ្ឌបាណិ១ និង​មាន​បុត្រី​ពីរ​ព្រះ​អង្គ​ទៀត​គឺ ព្រះនាង​មហាមាយា១ និង​ព្រះ​នាង​គោតមី១។
ទេវនិក

ព្រះបាទទេវនិក (អានថា: ទេវៈនិកៈ រឺ ទេវៈណឹក) (គ.ស ?-?) រជ្ជកាល (គ.ស ?-?) នៅពាក់កណ្តាលដល់ចុងសវត្សរ៍ទី៥ យើងក៏ដឹងហើយថាព្រះទេវានិកម្មហារាជាធិរាជបានចារសិលាចារឹកខ្មែរចាស់ជាងគេបំផុតមួយនៅទីក្រុងឝ្រេឝ្ឋបុរដែលស្ថិតនៅប្រាសាទវត្តភូ ក្នុងខ្វែងចម្ប៉ាសក្ដិប្រទេសលាវសព្វថ្ងៃ។ ទីនេះ​ឯង ក៏​ជា​ប្រភព​នៃ​សន្តតិវង្ស​ដំបូងបង្អស់ នៃ​រាជវង្សានុវង្ស​ខ្មែរ​សម័យ​ចេនឡា និង​អង្គរ ដែល​បាន​ត​ពូជពង្ស​ពី​សម័យ​នគរ​ភ្វូណានមក។ នេះ​បើ​យោងតាម​ខ្លឹមសារ​សិលាចារឹក​បក្សី​ចាំ​ក្រុង។ សារៈសំខាន់​នៃ​តំបន់​វត្ត​ភូ ក៏​អាច​គូសបញ្ជាក់​បាន​ថា គឺជា​វត្តមាន​របស់​ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ​បុរាណ​ដែរ។​ ដោយហេតុថា កំណត់ហេតុ​ចិន​ក៏ដូចជា​ប្រភព​ឯកសារ​ផ្សេងទៀត បាន​ឲ្យ​ដឹងថា វត្ត​ភូ​គឺជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​ខ្មែរ ដោយមាន​ការកត់សម្គាល់​ឃើញ​តាំងតែ​ពី​ដើម​សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូច​មាន​ក្នុង​កំណត់ហេតុ​រជ្ជកាល​សួយ​ជាដើម។ ដែល​ចាត់ទុកថា តំបន់​នេះ​ចំណុះ​របស់​នគរ​ភ្វូណាន។​
​តាម​ឯកសារ​បាន​ឲ្យ​ដឹង​បន្តថា នៅ​តំបន់​វត្ត​ភូ ឬ ឝ្រេឝ្ឋ​បុ​រ មាន​ស្តេច​ខ្មែរ​ជាច្រើន​អង្គ ដែលមាន​អំណាច​យ៉ាង​ខ្លាំងពូកែ បាន​សោយរាជ​សម្បត្តិ​នៅ​ទីនោះ ពី​សម័យ​នគរភ្វូណាន រហូតដល់​ស​.​តទី​៥ នៃ​គ​.​ស ដែលជា​រជ្ជកាល​របស់​ស្តេច ទេវនិក។​ ពាក់ព័ន្ធ​ទៅនឹង​បញ្ហា​នេះ សូម​រំលឹកថា គេ​បានឃើញ​នូវ​សិលាចារឹក​មួយ​ផ្ទាំង​ផងដែរ នៅក្បែរ​វត្ត​ហ្លួង​ក្រៅ ដែល​ស្ថិតក្នុង​បរិវេណ​នៃ​ទីក្រុង​ចាស់ ឝ្រេឝ្ឋបុ​រ ដែល​ពិពណ៌នា​អំពី​ការកសាង​ស្រះ​ទឹក​មួយ​ដោយ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​មួយ​ ព្រះអង្គ​ព្រះនាម “​ព្រះបាទ​ទេវនិក ” ។ លក្ខណៈ​តួអក្សរ​សំស្ក្រឹត​នៃ​ផ្ទាំង​សិលាចារឹក ក៏បាន​បញ្ជាក់​ឲ្យ​ដឹងថា ចារឹក​នេះ​ត្រូវបាន​ចារ​ឡើង​នៅ​ពាក់កណ្តាល ឬ​ចុង​ស​.​តទី​៥ នៃ​គ​.​ស។​ តាមខ្លឹមសារនៃសិលាចារឹក ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះ បានស្តេចយាងពីឆ្ងាយមកសោយរាជនៅភូមិភាគនេះ។ លោកសាស្ត្រាចារ្យឃ្លោត-ហ្ស័ក បានសិក្សាសិលាចារឹកនេះ ហើយសន្និដ្ឋានថា ព្រះបាទទេវានិកាជាព្រះរាជាខ្មែរ ពុំមែនជា ជនជាតិចាម ដូចដែលអ្នកខ្លះបានពោលនោះឡើយ ថ្វីត្បិតតែគេពុំបានស្គាល់ច្បាស់ នូវស្រុកកំណើត របស់ព្រះអង្គក៏ដោយ។
ទេវរូប

200x250px|thumb|ទេវរូបព្រះភូមិទេវតា នៃសាសនាខ្មោច(សាសនាប្រជាប្រិយតៃ) សិល្បៈថៃ.

ទេវរូប' (，神像) គឺ រូបបដិមាទេវតា

200x250px|thumb|ទេវរូប ព្រះសុរិយា-ព្រះច័ន្ទទវទេវី នៃសាសនាតាវ.
ទេវស្ថាន

200x250px|thumb|ទេវស្ថាន សិល្បៈនេប៉ាល់ 

ទេវស្ថាន ឬ ទេវាល័យ ឬ ឋានទេវតា (  ,  ,  ) គឺ វត្ត ឬ ព្រះវិហារ  ក្នុងព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ.។
ទេវស្ថានក្រុងបាងកក

រូបភាពតូច| ទេវស្ថានក្រុងបាងកក. 

ទេវស្ថានក្រុងបាងកក (  ) ទេវស្ថានក្រុងបាងកក គឺ ជា​វត្តកសាងឡើង ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ ​ព្រះសិវៈក្នុង​សៃវៈនិកាយ  ។. ជាលំនៅដ្ឋានដែលជាទីប្រថាប់នៃព្រាហ្មណ៍បារគូថៃ  តាំងតែ​រតនៈ​កូស៊ីន រហូតរជ្ជកាលបច្ចុប្បន្ន។ ​វត្តមានទីតាំងស្ថិតនៅកណ្តាលរាជធានីក្រុង​បាងកក។ ទេវស្ថានក្រុងបាងកកមានដំកល់​ព្រះទេវឋបដិមាច្រើនអង្គ។ នៅទេវស្ថានក្រុងបាងកក ត្រូវបានក្រុមព្រាហ្មណ៍បារគូថៃ រៀបចំអាសនៈ ថ្វាយទេវតាខាងព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ មាន ​ព្រះសិវៈ ​ព្រះវិស្ណុ  ​ព្រះគណេស និង ​ព្រះទេវឋបដិមាច្រើនអង្គ។. បច្ចុប្បន្ន ទេវស្ថានក្រុងបាងកក ជាទីលំនៅដ្ឋាន​ដែលមាន​ព្រាហ្មណ៍បារគូថៃ​រស់នៅ​ច្រើនជាងគេ និង​ជាម​ជ្ឈ មណ្ឌល របស់ព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ  ដ៏​សំខាន់​របស់​ប្រទេស​ថៃ​។​.
ទេវី

រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះម៉ែអុម៉ាទេវី សិល្បៈឥណ្ឌា  , ទេពធីតានៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ។

ព្រះទេវី ( , ) គឺជាទេវតាទេពភេទស្ត្រីរក្សាពិភពលោកក្នុង​នៅសកលលោកនៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ។.