navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
អាមេរិកូ វេស្ពូស៊ី (Amerigo Vespucci): សាវតា

សាវតា

អាមេរិកូ វេស្ពូស៊ី (Amerigo Vespucci) បានកើតនឹងលូតលាសធំធាត់ក្នុង ហ្វ្លរេន(Florence) អ៊ីតាលី(Italy)។ គាត់ជាកូនប្រុសទីបីនៃសើ ណាស្តាជីអូ(SerNastagio) ឬ អាណាស្តាស៊ីអូ(Abastasio) ដោយទទួលបានលិខិតវិញ្ញាបនកម្ម ហ្វ្លរេនទីន (Florentie) និង លីសាបែលតា។ 
ខណៈពេលដែបងប្រុសរបស់គាត់បានបញ្ជូនគាត់ឲ្យទៅរៀននៅសកលវិទ្យាល័យនៃ ភីសា(Pisa) ដែជាកន្លែងដែលខ្នះខ្នែងក្នុងការសិក្សា។ អាមេរិកូ វេស្ពូស៊ី (Amerigo Vespucci) បានជួប នឹង ពេញចិត្តនូវជីវិតពាណិជ្ជវិស័យ គឺគិតតែពីការរកចំណេញ។ ហើយគាត់បានគេជួលទៅធ្វើជាស្មៀនដោយអ្នកជំនួញ ហ្វ្លរេនទីន(Florentine) ផ្ទះនមេឌីស៊ី(house of Medici) ដែលដឹងនាំដោយ ឡូរេនហ្សូ ឌី មេឌីស៊ី(Lorenzo de Medici)។ វេស្ពូស៊ី (Vespucci)ទទួលបានការចូលចិត្តនឹងការថែររក្សាពី ឡូរេនហ្សូ ភីអ៊ើហ្វ្រេនសេស្កូ ឌី មេឌីស៊ី(Lorenzo Pierfrancesco de Medici) ដែលជាអ្នកដឹងនាំមុខជំនួយបន្ទាប់ពី ឡូរេនហ្សូ(Lorenzo) ដែលបានស្លាប់នៅឆ្នាម១៤៩២។ ក្នុងខែមិនាឆ្នាំ១៤៩២ មេឌីស៊ី(Medici) បានបញ្ជូនជនអាយុ៣០ឆ្នាំ វេស្ពូស៊ី (Vespucci) និង ដូណាតូ នីកូលីនី(Donato Niccolini) ជាភ្នាក់ងាសម្ងាត់ទៅមើលការិយាល័យដែលជាសាខាមេឌីស៊ី នៅ ខាឌីស(Cadiz) ប្រទេសអេស៉្បាញ និងទៅមើលអ្នកដឹងនាំនៅទីនេះព្រមទាំងបញ្ហាដែលទាក់ទងដទៃទៀតដែលស្ថិតក្រោមការសង្ស័យ។
ក្នុងខែមេសាឆ្នាំ១៤៩៥ ដោយល្បិចកលទុច្ចរិតរបស់សង្ឃរាជ្យ(ក្នុងសាសនាគ្រិស្ដ) ជូន រ៉ុឌ្រិហ្កេ ឌើ ហ្វ្រនសេខា(Juan Rodríguez de Fonseca) និងស្ដេចនៃ ខាស្ទីល(Crown of Castile) ដែលបានបំផ្លាញចំណាយផ្ដាច់មុខរបស់ពួកគេទៅលើ គ្រីស្តុបភើ កូឡុំប៊ូស(Christopher Columbus) និង ការចាប់ផ្ដើមដក់ចេញនូវនាវឹកសម្រាប់ទៅភាគខាងកើតប្រទេសឥណ្ឌា។ ទើបតែប្រហែលពេលកំឡុងឆ្នាំ(១៤៩៥-១៤៩៦) វេស្ពូស៊ី (Vespucci) បានគេជួលឲ្យធ្វើជាអ្នកប្រតិបត្តិនៅ ជីអានណូតូ ប៊ើរ៉ាឌី ដោយពាណិជ្ជករអ៊ីតាលីម្នាក់ដែលទើបនឹងស្លាប់នៅសើវីឡា(Seville)។ បន្ទាប់ពីរឿងទាំងនេះកន្លងផុតទៅ វេស្ពូស៊ី (Vespucci) បានបន្តរទិញទំនិញនិងម៉ៅយកទាំងអស់ក្នុងជំនួញ សម្រាប់បេសកកម្មរបស់គាត់នៅប្រទេសឥណ្ឌា។
អាមេរិកូ វេស្ពូស៊ី (Amerigo Vespucci): នាវាចរណ៍លើកដំបូង

នាវាចរណ៍លើកដំបូង

សំបុត្រដែលបង្ហាញជាសាធារណ៍ក្នុងឆ្នាំ១៥០៤ ដែលអះអាងពីរឿងរបស់វេស្ពូស៊ី (Vespucci) សរសេរដោយ សូឌើរីនី(Soderini) ដោយគាត់បានទៅកំសាន្ដទស្សនាមើលអស់ពេលយ៉ាងយូនៅពិភពលោកថ្មី ដោយចាកចេញពីប្រទេសអេស៉្បាញក្នុងឆ្នាំ១៤៩៧ ហើយត្រលប់មកវិញក្នុងខែតុលាឆ្នាំ១៥៩៨។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ដ្រដែលមានការសង្ស័យពីការរុករកកន្លែងថ្មី និង គិតទៅលើសំបុត្រដែលក្លែងបន្លំមួយ។ ទោះជាអ្នកណាក៏មិនសរសេរសំបុត្រដែលកត់សម្គាល់ពពីប្រពៃណីជនជាតិដើម រួមបញ្ចូលទាំងការប្រើប្រាស់អង្រឹងនិងផ្ទះសម្រាប់ឆ្ពុង។
អាមេរិកូ វេស្ពូស៊ី (Amerigo Vespucci): នាវាចរណ៍លើកទីពីរ

នាវាចរណ៍លើកទីពីរ

ប្រហែលឆ្នាំ១៤៩៩-១៥០០ វេស្ពូស៊ី (Vespucci) បានចូលរួមបេសកកម្មបានពីរ បីដងក្នុងប្រទេសអេស៉្បាញ ជាមួយ អាឡង់សូ ឌើ អូជេដា(Alonso de Ojeda) ធ្វើជាមេបញ្ជាការកងនាវា។ ក្នុងគោលបំណងចង់បរនាវាជុំវិញភាគខាងត្បូង នឹង បញ្ចប់ចុះចតនៅទ្វីបអាហ្វ្រិកតាមសមុទ្រឥណ្ឌា។ បន្ទាប់ពីចុះចត់នៅច្រាំងនៃតំបន់មួយដែលសព្វថ្ងៃជាប្រទេស ហ្គុយយ៉ាណា(Guyana) វាហាក់ដូចជាដំបន់ពីដែលបានបែកចេញពីគ្នា។ វេស្ពូស៊ី (Vespucci) បានបរកប៉ាលឆ្ពោះទៅភាគខាងត្បូងដើម្បីស្វែងរកភ្នំ នៃទន្លេ អាម៉ាហ្សូន (Amazon River) និងការស្វែងរក៦°S ហើយមុនពេលការបរកប៉ាល់ក្រឡឹងជុំវិញនិងការឃើញ ទ្រីនីដាដ(Trinidad) ព្រមទាំង ទន្លេ អូរីណូកូ(Orinoco River ) និងការត្រលប់មកអេស៉្បាញវិញតាមផ្លូវ ហ៊ីស្ពានីអូឡា(Hispaniola)។ សំបុត្រ ដែលឡូរេនហ្សូ ភីអ៊ើហ្វ្រេនសេស្កូ ឌី មេឌីស៊ី(Lorenzo Pierfrancesco de Medici) ដែលចោទប្រកាន់ថាវេស្ពូស៊ី (Vespucci) បានសម្រេចចិត្តធ្វើដំណើតាមចិត្តរបស់គាត់ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ១៤៩៩ក្នុងពេលធ្វើនាវាចរណ៍របស់គាត់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយការចោទប្រកាន់នេះប្រហែលជាមិនមែនជាការពិតនោះទេ ហើយដោយគ្នានអ្នកនាជឿជាក់លើលិខិតនេះឡើយ។
អាមេរិកូ វេស្ពូស៊ី (Amerigo Vespucci): នាវាចរណ៍លើកទីបី

នាវាចរណ៍លើកទីបី

កាធ្វើនាវាចរណ៍ពិតប្រាកដរបស់វេស្ពូស៊ី (Vespucci) មានការដឹងនាំដោយ ហ្កោនកាឡូ ខូលហូ(Gonçalo Coelho) ក្នុងឆ្នាំ១៥០១-១៥០២ទៅប្រទេសប៉ទុយហ្កាល ពីរបីដង។ ចេញពី លីសប៊ន(Lisbon) កងនាវាបរកប៉ាលដំបូងទៅ កាពី វើដ(Cape Verde) ជាកន្លែងដែលពួកគេជួបកប៉ាលពីររបស់ ប៉េដ្រូ អាលវ៉ារេស ខាប្រាល(Pedro Álvares Cabral) ដែលត្រលប់ពីឥណ្ឌា។ ក្នុងលិខិតនិយាយពីកាពីវើដ(Cape Verde)ដែល វេស្ពូស៊ី(Vespucci) បាននិយាយថាគាត់សង្ឃឹមថានឹងបានទៅទស្សនានៅកន្លែងដដែរដែលអាល់វ៉ាស ខាប្រាល(Álvares Cabral) បានពិនិត្យរួចមកហើយ និងស្នើឡើងថានឹងមានបំណងចង់បរកប៉ាល់ទៅភាគខាងលិចទៅអាស៊ី ដូចនៅឆ្នាំ១៤៩៩-១៥០០។ នៅលើច្រាំងនៃប្រទេសប្រស៊ីលពួកគេបានបរកប៉ាល់ទៅភាគខាងត្បូងពីច្រាំងអាមេរិកខាងត្បូងទៅដល់ឈូងសមុទ្រ រីអូ ឌើ ជេនណេរ៉ូ(Rio de Janeiro)។ បើសិនជារឿងរ៉ាវផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ត្រូវបានគេជឿជាក់ គាត់បានមកដល់រយៈទទឹងនៃប៉ាតាហ្គូនី(Patagonia) មុនពេលគាតត្រលប់មកវិញ ទោះបីជាវាមើលទៅហាក់ដូចជាមានការសង្ស័យ តាំងពីបញ្ជីរបស់គាត់គឺមិនមានការកត់សម្គាល់ឲ្យទូលំទូលាយពីច្រាំងទន្លេរីអូ ឌើ ឡា ផ្លាតា(Río de la Plata) ជាកន្លែងដែលគាត់គួតែទៅប្រសិនបើគាត់ចាកឆ្ងាយទៅភាគខាងត្បូង។ ផែនទីអាមេរិកខាងត្បូងដែលគូសដោយប្រទេសប៉ទុយហ្កាលបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីការធ្វើនាវាចរណ៍នៃខូអេលហូ(Coelho) និងវេស្ពូស៊ី (Vespucci) ដោយមិនបានបង្ហាញកន្លែងមួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃជាកាណានេអែល (Cananéia) នៅរយៈបណ្ដោយ ២៥o ខាងត្បូង ដូចច្នេះផែនទីនេះប្រហែលជាតំណាងឲ្យតែអាណាចក្រមួយចំនួនធំនៅភាគខាងត្បូងក្នុងពេលនៃដំណើនាវាចរណ៍របស់គាត់។
បន្ទាប់ពីពាក់កណ្ដាលបេសកកម្មដំបូង វេស្ពូស៊ី (Vespucci) បានគូសផែនទីទូទាំងភាគខាងត្បូងគឺ អាលផា(Alpha)និងបេតា សេនតាអ៊ូរី(Beta Centauri) ដែលល្អស្អាតដូចជាក្រុមតារា ក្រូស(constellation Crux) ទោះបីជាតារាទាំងនេះធ្លាប់បានដឹងដោយក្រិចបុរាណក៏ដោយ ក៏មានការធ្លាក់ចុះខ្សោយជាបន្តបន្ទាប់តាំងពីដើមរហូតដល់ក្រោមព្រំដែនទ្វីបអ៊ីរ៉ុបដូចនេះពួកគេបានបំផ្លេចវាចោល។ ក្នុងការត្រលបមកវិញរបស់គាត់ពីលីសប៊ន(Lisbon) វេស្ពូស៊ី(Vespucci) បានសរសេរក្នុងលិខិតមួយទៅមេឌីស៊ី (d'Medici) ថាដែនដីដែកពួកគេបានរុករកគឺជាដែនដីដ៏ធំដែពួកគេរកឃើញមុនអ្នកដទៃនិងមានលក្ខណៈខុសពីទ្វីបអាស៊ីដែលពណ៌នាដោយ ផ្ទូលេមី(Ptolemy) ឬក៏ មាកូផូលូ(Marco Polo) ដូច្នេះវាគួតែជាពិភពលោកថ្មីដែលវាជាទ្វីបទី៤ដែលគេមិនដែលដឹងពិមុនមកបន្ទាប់ពីអ៊ីរ៉ុប អាស៊ី និង អាហ្វ្រិច។
អាមេរិកូ វេស្ពូស៊ី (Amerigo Vespucci): នាវាចរណ៍លើកទីបួន

នាវាចរណ៍លើកទីបួន

នាវាចរណ៍លើសមុទ្រលើកទី៤របស់គាត់គឺជាបេសកកម្មផ្សេងរបស់គាត់សម្រាប់ស្ដេចប៉ទុយហ្កាលចុះទៅភាគខាងត្បូងនៃច្រាំងប្រទេសប្រស៊ីលដែលចេញដំណើក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៥០៣និងត្រលប់មកប៉ទុយហ្កាល់វិញនៅ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៥០៤។ ដូចដែលបានពោលនៅការធ្វើនាវាចរណ៍លើកដំបូងរបស់គាត់ ដំណើនាវាចរណ៍ចុងក្រោយរបស់គាត់នៅក្នុងឆ្នាំ១៥០៣-១៥០៤គឺ មានការជំទាស់ប្រកែកគ្នាក្នុងការយកកន្លែង។ ប្រភពតែមួយនៃពត៌មានសម្រាប់នាវាចរណ៍លើកទីមួយរបស់គាត់គឺ លិខិត សូដើរីនី(Soderini) ប៉ុន្តែមានការទំទាស់ពីអ្នកប្រាជ្ញសម័យថ្មីពីរបីនាក់ពីលិខិតដែលសរសេរដោយវេស្ពូស៊ី (Vespucci) គឺសូដើរីនី(Soderini) នេះពេលខ្លះវាក៏នៅមានការនិមច្បាស់លាស់ទោះជាវេស្ពូស៊ី (Vespucci)ជាអ្នកធ្វើដំណើផ្ទាល់ក៏ដោយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយក៏ឯកសារប៉ទុយហ្កាលយល់ស្របជាមួយដំណើនាវាចរណ៍ដែលធ្វើដំណើឡើងដោយនាវឹកហ្កូនកាឡូ ខូអេលហូ (Gonçalo Coelho)ក្នុងឆ្នាំ១៥០៣-១៥០៤។ វាដូចជាបេសកកម្មរបស់នាវឹកកាលពីឆ្នាំ១៥០១ក្ន(នាវាចរណ៍លើកទី៣របស់វេស្ពូស៊ី) នឹងដូចច្នេះវាគឺអាចធ្វើបានតែម្យ៉ាងដែលវេស្ពូស៊ី(Vespucci) បានទៅលើកប៉ាល់ដ៏ល្អមួយនេះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយវាគឺមិនមានសិទ្ធពេញលេញក្នុងការយល់ព្រមជាមួយវេស្ពូស៊ី (Vespucci) ដែលគាត់នៅលើកប៉ាល់និងមានការពិបាកខ្លះដែលមានក្នុងរបាយការណ៍ កាលបរិច្ឆេត និង ពត៌មានលំអិតផ្សេងៗទៀត។
លិខិតនៃរឿងនេះមានការជជែករកខុសត្រូវគ្នាបន្ទាប់ពីវេស្ពូស៊ី(Vespucci) បានស្លាប់ ជាពិសេសអ្នកនៅក្នុងណោមអ្នកដែលគាំទ្រកូឡុំប៊ូសដែលជាអ្នកបានជឿជាក់ពីអទិភាពរបស់កូឡុំប៊ូសសម្រាប់ការស្វែងរកអាមេរិក និងដែលបានចាប់ផ្ដើមទំលាយ និង ពិតជាបានបំផ្លាញកេរ្ដិ៍ឈ្មោះរបស់វេស្ពូស៊ី (Vespucci)។
អាម៉ុកត្រី

250px|thumb|អាម៉ុកត្រី
អាម៉ុកត្រី គឺជាមុខម្ហូបដែលគ្រួសារខ្មែរយើង និយមធ្វើសម្រាប់បរិភោគក្នុងគ្រួសារ ទទួលភ្ញៀវបន្តិចបន្តួច ឬក្នុងពិធីបុណ្យផ្សេងៗ។
អាម៉ុកត្រី: គ្រឿងផ្សំ

គ្រឿងផ្សំ

ត្រីរ៉ស់ ឬត្រីឆ្ដោរ ១គីឡូក្រាម
ដូងទុំ ១
ម្ទេសប្លោកក្រៀម ៥ផ្លែ
ម្ទេសប្លោកទុំស្រស់ ៥ផ្លែ
គល់ស្លឹកគ្រៃ ៥គល់
រំដេង ល្មៀត ១ចំណិតប៉ុនមេដៃ
ខ្ទឹមស ១០កំពឹស
ម្សៅស៊ុប ១ភាគ២ស្លាបព្រាបាយ
ទឹកត្រី ១ស្លាបព្រាបាយ
សណ្ដែកដី ១០ក្រាម
ស៊ុតទា ២គ្រាប់
សម្បកក្រូចសើច ១ចំណិត
ស្លឹកចេកណាំវ៉ាសម្រាប់ខ្ចប់ ៥ធាង
ខ្ជាយ ១មើម
ខ្ទឹមក្រហម ៥កំពឹស
កាពិ ឬប្រហុកសាច់ ២ក្រាម
ស្ករត្នោត ១ស្លាបព្រាបាយ
អំបិល ១ភាគ២ស្លាបព្រាបាយ
ស្លឹកក្រូចសើច ១០សន្លឹក
ស្លឹកញ ឬស្លឹកកន្ទួត ១០ត្រួយ ឬច្រើនជាងនេះតាមចូលចិត្ត។
អាម៉ុកត្រី: វិធីធ្វើ

វិធីធ្វើ
ត្រីរ៉ស់ ឬត្រីឆ្ដោរ យកស្រកាចេញឲ្យស្អាត កាត់កន្ទុយ ចៀរព្រុយពោះ និងខ្នងចេញ ហើយកោសលាងទឹកឲ្យស្អាត កាត់ក្បាលចេញទុកមួយអន្លើ។ ក្បាលពុះជាពីរឆ្កឹះយកស្បែកក្រអូមលើចេញ លាងឲ្យស្អាត។ បើធំពេក អាចកាត់ជាដុំតូចៗល្មម។ ខ្លួនត្រី សើយយកឆ្អឹងខ្នងចេញ ហាន់ជាបន្ទះស្ដើងល្មម។
គល់ស្លឹកគ្រៃហាន់ស្ដើង ម្ទេសប្លោកក្រៀម ខ្ទឹមស ខ្ទឹមក្រហម រំដេង ខ្ជាយ ល្មៀត សម្បកក្រូចសើច អំបិល បុកបញ្ចូលគ្នាឲ្យម៉ដ្ឋ ប្រហុកចិញ្ច្រាំឲ្យម៉ដ្ឋ ឬកាពិដាក់បុកជាមួយគ្រឿង។ សណ្ដែកដីលីងបុកឲ្យល្អិត។
ស្លឹកក្រូចសើច ហូតទ្រនុងចោល លាងទឹកឲ្យស្អាត ហាន់ជាសរសៃល្អិតៗ។
ដូងទុំ កោសពូតយកខ្ទិះដើមទុកដោយឡែក និងទឹកខ្ទិះទី២ ទុកដោយឡែក។
យកខ្ទិះដូងទី១ ពាក់កណ្ដាលបង់អំបិលបន្តិច(កុំឲ្យប្រៃ)។
ដាក់សាច់ត្រី គ្រឿង សណ្ដែកដី កាពិ ឬប្រហុក ពងទា ទឹកខ្ទិះទីមួយដែលនៅសល់ ទឹកត្រី ស្ករ ម្សៅស៊ុប លាយច្របល់ចូលគ្នាកូរឲ្យសព្វ ចាក់ទឹកខ្ទិះទី២ចូល(ប្រយ័ត្នកុំឲ្យរាវពេក) បន្តកូរឲ្យទាល់តែឡើងខាប់ប្រហែល៣០នាទី ទុកមួយអន្លើសិន។
ស្លឹកញ កាត់ទ្រនុងចេញ ឬស្លឹកកន្ទួតលាងទឹកឲ្យស្អាត ដាក់ទ្រាប់បាតកន្ទោងច្រើន ឬតិចតាមចំណូលចិត្ត។ ដួសត្រីដែលកូរគ្រឿង រួចដាក់ក្នុងកន្ទោង(ឲ្យស្មើសាច់ស្មើគ្រឿង) ដួសទឹកខ្ទិះដើមចាក់ពីលើបន្តិច រោយស្លឹកក្រូចសើចដាក់ចំហុយឲ្យឆ្អិន(១៥ ឬ២០នាទី តាមទំហំតូចឬធំ)។
អាម៉ុកត្រី: របៀបធ្វើ[[កន្ទោង]]

របៀបធ្វើកន្ទោង
ស្លឹកចេកហែកកាត់រាងការេ(០,១៧ម៉ែត X ០,១៧ម៉ែត) ដាក់ត្រួតគ្នាពីរជាន់(ផ្កាប់មួយ ផ្ងារមួយ) ចាប់ចំពាក់កណ្ដាលនៃជ្រុងនីមួយៗ កួច ខ្ទាស់ លៃមើលឲ្យបាតកន្ទោងស្មើល្អ។ ចៀរមាត់កន្ទោងឲ្យស្អាតតាមចំណូលចិត្ត៕
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុខម្ហូបខ្មែរ
អាយកូ បីត ស៊ីប៉

អាយកូ បីត ស៊ីប៉ () គឺជារូបថ្លុកប្រេស៊ីល បង្កើត​ឡើងដោយ រ៉ូឌ្រីហ្គោ សូលដាដូ និងត្រូវបានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី ៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៩ នៅលើ National Geographic Kids ។
អាយកូ បីត ស៊ីប៉: សាច់រឿង

សាច់រឿង 
អាយកូ (Ico), ក្មេងស្រីចង់ដឹងចង់ឃើញនិងឧទ្ទិស, និងមិត្តភក្តិរបស់នាងរស់នៅក្នុងពពកនិងធ្វើការជាអ្នកស្រាវជ្រាវលើកម្មវិធីស្វែងរក, បីត ស៊ីប៉ (Bit Zip) ។
អាយកូ បីត ស៊ីប៉: តារាសម្តែង

តារាសម្តែង 

 វី សេដេក សម្តែងជា អាយកូ (Ico)
 ឡារីសា កាម៉ារ៉ា សម្តែងជា ខេលី (Kelly)
 សាឡាណា កូស្តា សម្តែងជា ដេក់ស (Dex)
 ម៉ារីណា សាន់តាណា សម្តែងជា ជែត នីត្រូ (Jet Nitro)
 រ៉ាអ៊ូល ឆេកេរ សម្តែងជា រ៉េមី (Remi)
 ឌូក្លាស បាបូសា សម្តែងជា ធូកូ (Tchuco)
 តេស អាម៉ូរីម សម្តែងជា លូឡា (Lula) និង ស៊ូ (Xou)
 ម៉ា ស៊ីង់ក សម្តែងជា អូតូ (Oto)
 ហ្គាប៊ី អាម៉ារ៉ាង់តូស សម្តែងជា អេង់ជីនេ ហ្គី (Engine Gui)
 អាល់ហ្វ្រេដូ រ៉ូឡូ
 មេលីសា ហ្គាសៀ
អាយកូ បីត ស៊ីប៉: រង្វាន់

រង្វាន់ 
+ឆ្នាំរង្វាន់ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុមលទ្ធផលឯកសារយោង២០២០រង្វាន់អេមមីអន្តរជាតិ Kids: Animation
អាយកូ បីត ស៊ីប៉: តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ

តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 

 គេហទំព័រផ្លូវការនៅលើកូប៉ា ស្ទូឌីយោ
 គេហទំព័រផ្លូវការរបស់កាប្រីឡា ម៉ាង់ស៊ីនី
 
 
 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបថ្លុកប្រេស៊ីល
អាយតនៈ: អាយតនៈ

អាយតនៈ
អាយតនៈ Āyatana ជាពាក្យបាលី មានន័យថាមូលដ្ឋាននៃវិញ្ញាណ ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា អាយតនៈចែកចេញជាអាយតនៈក្នុង៦ (អជ្ឈត្តិកានិ អាយតនានិ) និងអាយតនៈ
ក្រៅ៦ (ពាហិរានិ អាយតនានិ) ។ ម្យ៉ាងទៀតគេស្គាល់អាយតនៈក្នុង ថាជាបសាទឬទ្វារដែរ រីឯអាយតនៈក្រៅ គេស្គាល់ថាជាអារម្មណ៍របស់វិញ្ញាណ ។ ដូច្នេះអាយតនៈមាន
បសាទ-អារម្មណ៍៦គូរគឺ អាយតនៈក្នុង៦និងអាយតនៈក្រៅ៦៖
អាយតនៈក្នុង
១- ចក្ខុ ជាគូនឹង វណ្ណរូប (រូបឃើញដោយភ្នែក)
២- សោតៈ ជាគូនឹង សទ្ទៈឬសម្លេង
៣- ឃានៈ ជាគូនឹង គន្ធៈឬខ្លឹន
៤- ជីវ្ហា ជាគូនឹង រសៈ
៥- កាយ ជាគូនឹង ផោដ្ឋព្វៈ
៦- មនោ ជាគូនឹង ធម្ម (អារម្មណ៍ដែលកើតឡើងក្នុងចិត្ត)។

អាយតនៈក្រៅ
១- វណ្ណរូប ជាគូនឹង ចក្ខុ
២- សទ្ទៈ ជាគូនឹង សោតៈ
៣- គន្ធៈ ជាគូនឹង ឃានៈ
៤- រសៈ ជាគូនឹង ជីវ្ហា
៥- ផោដ្ឋព្វៈ ជាគូនឹង កាយ
៦- ធម្មៈ ជាគូនឹង មនោ ។
ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា បសាទមានទាំងអស់៦ ខុសគ្នាពីក្នុងបច្ចឹមប្រទេស ដែលបសាទមានតែ៥ ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មនោ (ទ្វារចិត្ត) រាប់ថាជាអាយតនៈក្នុងមួយដែរ ដែលប្រតិកម្មជាមួយនឹង
អាយតនៈក្រៅ ដូចជាផស្សៈ វេទនា សញ្ញា សង្ខារជាដើម ។ ពាក្យសឡាយតនៈ Saḷāyatana ប្រើជាទូរទៅនៅក្នុង បដិច្ចសមុប្បាទ១២ សម្រាប់សំគាល់អាយតនៈ៦គូរ ខាងលើនេះ (នាមរូបប្បច្ចយាសឡាយតនំ) ។
អាយតនៈ: អាយតនៈក្នុង

អាយតនៈក្នុង
១- ចក្ខុ ជាគូនឹង វណ្ណរូប (រូបឃើញដោយភ្នែក)
២- សោតៈ ជាគូនឹង សទ្ទៈឬសម្លេង
៣- ឃានៈ ជាគូនឹង គន្ធៈឬខ្លឹន
៤- ជីវ្ហា ជាគូនឹង រសៈ
៥- កាយ ជាគូនឹង ផោដ្ឋព្វៈ
៦- មនោ ជាគូនឹង ធម្ម (អារម្មណ៍ដែលកើតឡើងក្នុងចិត្ត)។
អាយតនៈ: អាយតនៈក្រៅ

អាយតនៈក្រៅ
១- វណ្ណរូប ជាគូនឹង ចក្ខុ
២- សទ្ទៈ ជាគូនឹង សោតៈ
៣- គន្ធៈ ជាគូនឹង ឃានៈ
៤- រសៈ ជាគូនឹង ជីវ្ហា
៥- ផោដ្ឋព្វៈ ជាគូនឹង កាយ
៦- ធម្មៈ ជាគូនឹង មនោ ។
ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា បសាទមានទាំងអស់៦ ខុសគ្នាពីក្នុងបច្ចឹមប្រទេស ដែលបសាទមានតែ៥ ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មនោ (ទ្វារចិត្ត) រាប់ថាជាអាយតនៈក្នុងមួយដែរ ដែលប្រតិកម្មជាមួយនឹង
អាយតនៈក្រៅ ដូចជាផស្សៈ វេទនា សញ្ញា សង្ខារជាដើម ។ ពាក្យសឡាយតនៈ Saḷāyatana ប្រើជាទូរទៅនៅក្នុង បដិច្ចសមុប្បាទ១២ សម្រាប់សំគាល់អាយតនៈ៦គូរ ខាងលើនេះ (នាមរូបប្បច្ចយាសឡាយតនំ) ។
អាយតនៈ: ក្នុងគម្ពីរបាលី

ក្នុងគម្ពីរបាលី
ក្នុងអរិយសច្ច៤ ព្រះពុទ្ធបានត្រាស់បញ្ជាក់ថា ហេតុដែលនាំឲ្យកើតទុក្ខ គឺតណ្ហា ។ ក្នុងខ្សែច្រវាក់បដិច្ចសមុប្បាទ១២នេះ ព្រះពុទ្ធបញ្ជាក់ថា តណ្ហាកើតឡើងដោយសារវេទនា 
ដែលកើតឡើងអំពីផស្សៈ នៅត្រង់អាយតនៈ៦ ។ ដូច្នេះដើម្បីរំលត់តណ្ហា និងវិបាករបស់វាគឺសេចក្តីទុក្ខ គេត្រូវតែសង្រូម និងធ្វើការយល់ដឹងក្នុងអាយតនៈ ។
អាយតនៈ: សេចក្តីបរិយាយអំពីអាយតនៈ

សេចក្តីបរិយាយអំពីអាយតនៈ
នៅគ្រប់កន្លែងក្នុងគម្ពីរបាលី អាយតនៈបានត្រូវលើក យកមកបរិយាយ ក្នុងសេចក្តីពន្យល់ធម៌រាប់រយ ។ ក្នុងធម្មបរិយាយផ្សេងៗទាំងនេះ អាយតនៈបានលើកយកមក ពោលតាមរបៀបផ្សេងគ្នា ដូចខាងក្រោមនេះ៖
ឆក្កៈ ក្រុមដែលមាន៦
សឡាយតនៈរាប់បញ្ចូល បសាទ៦ ឬអាយតនៈក្នុង៦ និងអារម្មណ៍៦ ឬអាយតនៈក្រៅ៦ ។  ដោយអាស្រ័យលើសឡាយតនៈនេះ ចេតសិកមួយចំនួនក៏កើតឡើង ។ ដូច្នេះប្រសិនណា មានត្រចៀក ហើយនិងសម្លង សោតវិញ្ញាណក៏កើតឡើង ។ វត្តមាននៃធាតុ ទាំង៣ (ត្រចៀក សម្លេង សោតវិញ្ញាណ) ជាបច្ច័យឲ្យផស្សៈ (ការពាល់ត្រូវ) កើតឡើងដែលនាំឲ្យកើតវេទនា ជាសុខ ជាទុក្ខ ជាសោមនស្ស ឬទោមនស្ស ។ គឺមកតែអំពីវេទនានេះហើយ ដែលជាហេតុឲ្យតណ្ហាកើតឡើង ។ ការរាប់រៀបបែបនេះអាចរកឃើញ នៅក្នុងឆឆក្កសូត្រ Chachakka Sutta ដែលឆក្កៈឬក្រុម៦ មានបសាទ៦ អារម្មណ៍៦
វិញ្ញាណ៦ ផស្សៈ៦ វេទនា៦ និងតណ្ហា៦ ត្រូវបានយកមកពិនិត្យ ហើយឃើញថាជារបស់អនត្តា Anatta ។
សព្វៈ អ្វីៗទាំងអស់
ក្នុងធម្មបរិយាយមួយហៅថាសព្វៈ (សំយុត្តនិកាយ៣៥.២៣) ព្រះពុទ្ធបានប្រកាសថា គ្មានអ្វីៗទាំងអស់នៅក្រៅ អំពីសឡាយតនៈនេះទេ ។ ក្នុងធម្មបរិយាយបន្ទាប់ (សំយុត្តនិកាយ៣៥.២៤) ព្រះពុទ្ធបានត្រាស់ពន្យល់ យ៉ាងល្អិតល្អន់ថា សព្វៈនេះរាប់បញ្ចូលឆក្កៈ៥ ដែលរាប់រួចមកហើយ គឺអាយតនៈក្នុង អាយតនៈក្រៅ វិញ្ញាណ ផស្សៈ និងវេទនា ។​ ឯកសារយោងក្នុងរឿងសព្វៈនេះ អាចរកឃើញ ក្នុងសេចក្តីអធិប្បាយបន្ត ។ លើសពីនេះទៀត គម្ពីរព្រះអភិធម្ម និងអក្សរសាស្រ្តក្រោយគម្ពីរបាលី បានលើកយកអាយតនៈ មកសម្រាប់ចាត់ថ្នាក់ កត្តានៃភពទាំងអស់ ។
និទានៈ ហេតុ១២យ៉ាង
អាយតនៈគឺជារបស់សំខាន់បំផុត ក្នុងរង្វង់នៃការកើត-ស្លាប់ ដែលគេស្គាល់ថាជាហេតុ១២យ៉ាង ហើយបង្ហាញជារូបភាពក្នុងសង្សារចក្រ ។ សូមមើលរូបលេខ២ខាងស្តាំ ។
  
↑បច្ច័យ១២↓
អវិជ្ជា
 
 
សង្ខារ
 
វិញ្ញាណ
 
នាមរូប
 
អាយតនៈ៦
↓
ផស្សៈ
↓
វេទនា
↓
 
ទុក្ខៈ
←
តណ្ហា
 
និរោធ
 
មគ្គ
 
 ← អរិយសច្ចៈ៤ →
 
ឧបាទាន
 
 
ភព
 
ជាតិ
 
ជរាមរណៈ
 
រូបលេខ២: ការជួបគ្នា នៃបច្ច័យ១២ ហើយនិង អរិយសច្ច៤:អាយតនៈជាហេតុនៃទុក្ខ.
អាយតនៈ: ឆក្កៈ ក្រុមដែលមាន៦

ឆក្កៈ ក្រុមដែលមាន៦
សឡាយតនៈរាប់បញ្ចូល បសាទ៦ ឬអាយតនៈក្នុង៦ និងអារម្មណ៍៦ ឬអាយតនៈក្រៅ៦ ។  ដោយអាស្រ័យលើសឡាយតនៈនេះ ចេតសិកមួយចំនួនក៏កើតឡើង ។ ដូច្នេះប្រសិនណា មានត្រចៀក ហើយនិងសម្លង សោតវិញ្ញាណក៏កើតឡើង ។ វត្តមាននៃធាតុ ទាំង៣ (ត្រចៀក សម្លេង សោតវិញ្ញាណ) ជាបច្ច័យឲ្យផស្សៈ (ការពាល់ត្រូវ) កើតឡើងដែលនាំឲ្យកើតវេទនា ជាសុខ ជាទុក្ខ ជាសោមនស្ស ឬទោមនស្ស ។ គឺមកតែអំពីវេទនានេះហើយ ដែលជាហេតុឲ្យតណ្ហាកើតឡើង ។ ការរាប់រៀបបែបនេះអាចរកឃើញ នៅក្នុងឆឆក្កសូត្រ Chachakka Sutta ដែលឆក្កៈឬក្រុម៦ មានបសាទ៦ អារម្មណ៍៦
វិញ្ញាណ៦ ផស្សៈ៦ វេទនា៦ និងតណ្ហា៦ ត្រូវបានយកមកពិនិត្យ ហើយឃើញថាជារបស់អនត្តា Anatta ។
អាយតនៈ: សព្វៈ អ្វីៗទាំងអស់

សព្វៈ អ្វីៗទាំងអស់
ក្នុងធម្មបរិយាយមួយហៅថាសព្វៈ (សំយុត្តនិកាយ៣៥.២៣) ព្រះពុទ្ធបានប្រកាសថា គ្មានអ្វីៗទាំងអស់នៅក្រៅ អំពីសឡាយតនៈនេះទេ ។ ក្នុងធម្មបរិយាយបន្ទាប់ (សំយុត្តនិកាយ៣៥.២៤) ព្រះពុទ្ធបានត្រាស់ពន្យល់ យ៉ាងល្អិតល្អន់ថា សព្វៈនេះរាប់បញ្ចូលឆក្កៈ៥ ដែលរាប់រួចមកហើយ គឺអាយតនៈក្នុង អាយតនៈក្រៅ វិញ្ញាណ ផស្សៈ និងវេទនា ។​ ឯកសារយោងក្នុងរឿងសព្វៈនេះ អាចរកឃើញ ក្នុងសេចក្តីអធិប្បាយបន្ត ។ លើសពីនេះទៀត គម្ពីរព្រះអភិធម្ម និងអក្សរសាស្រ្តក្រោយគម្ពីរបាលី បានលើកយកអាយតនៈ មកសម្រាប់ចាត់ថ្នាក់ កត្តានៃភពទាំងអស់ ។
អាយតនៈ: និទានៈ ហេតុ១២យ៉ាង

និទានៈ ហេតុ១២យ៉ាង
អាយតនៈគឺជារបស់សំខាន់បំផុត ក្នុងរង្វង់នៃការកើត-ស្លាប់ ដែលគេស្គាល់ថាជាហេតុ១២យ៉ាង ហើយបង្ហាញជារូបភាពក្នុងសង្សារចក្រ ។ សូមមើលរូបលេខ២ខាងស្តាំ ។
  
↑បច្ច័យ១២↓
អវិជ្ជា
 
 
សង្ខារ
 
វិញ្ញាណ
 
នាមរូប
 
អាយតនៈ៦
↓
ផស្សៈ
↓
វេទនា
↓
 
ទុក្ខៈ
←
តណ្ហា
 
និរោធ
 
មគ្គ
 
 ← អរិយសច្ចៈ៤ →
 
ឧបាទាន
 
 
ភព
 
ជាតិ
 
ជរាមរណៈ
 
រូបលេខ២: ការជួបគ្នា នៃបច្ច័យ១២ ហើយនិង អរិយសច្ច៤:អាយតនៈជាហេតុនៃទុក្ខ.
អាយតនៈ: ភ្លើងរាគៈ ទោសៈ មោហៈ

ភ្លើងរាគៈ ទោសៈ មោហៈ
ក្នុងអសិវិសសូត្រ Asivisa Sutta (សំយុត្តនិកាយ៣៥.១៩៧) ព្រះពុទ្ធប្រដូចអាយតនៈក្នុងទៅនឹងភូមិទទេ ហើយអាយតនៈក្រៅ ដូចជាពួកចោរប្លន់អ្នកស្រុក ។ ដោយការប្រៀបធៀបនេះ ព្រះពុទ្ធបង្ហាញ លក្ខណៈរបស់ អាយតនៈក្នុងទទេនេះ ថាត្រូវបៀតបៀនដោយអាយតនៈក្រៅ ដែលជាអារម្មណ៍គួរត្រេកអរ និងមិនត្រេកអរ ។ នៅកន្លែងផ្សេងទៀត (សំយុត្តនិកាយ៣៥.១៩១) ព្រះសារីបុត្តបានបំភ្លឺថា សេចក្តីទុក្ខពិតប្រាកដដែលទាក់ទងជាមួយ នឹងអាយតនៈក្នុង និងអាយតនៈក្រៅ មិនមែនជាចំណែករបស់អាយតនៈទេ ប៉ុន្តែមកពីសំយោជនៈ (តណ្ហានិងរាគៈ) ដែលកើតឡើង កាលណាមាន
ផស្សៈរវាងអាយតនៈក្នុង និងអាយតនៈក្រៅ ។
នៅក្នុងអាទិត្តបរិយាយសូត្រ Ādittapariyāya Sutta (សំយុត្តនិកាយ៣៥.២៨) ក្រោយព្រះពុទ្ធបានត្រាស់ដឹង ជាច្រើនខែមក ព្រះអង្គបានបរិយាយ អំពីអាយតនៈទាំងអស់និងដំណើរការនៃចិត្ត 
យ៉ាងដូច្នេះថា៖
ម្នាលភិក្ខុ, សព្វៈកំពុងតែឆេះ ។ តើសព្វៈកំពុងឆេះដូចម្តេច? ចក្ខុកំពុងឆេះ រូបកំពុងឆេះវិញ្ញាណក្នុងចក្ខុកំពុងឆេះ ផស្សៈក្នុងចក្ខុកំពុងឆេះ ។ ហើយអ្វីៗក៏ដោយដែលមាន ដែលអាស្រ័យនឹងផស្សៈក្នុងចក្ខុ ដែលសោយអារម្មណ៍ ជាសុខ ជាទុក្ខ ឬឥតសុខឥតទុក្ខ អ្វីៗនោះក៏កំពុងឆេះដែរ ។ ឆេះដោយសារអ្វី? ឆេះដោយភ្លើងរាគៈ ភ្លើងទោសៈ និងភ្លើងមោហៈ ។ ឆេះ, តថាគតប្រាប់អ្នក, ដោយសារជាតិ ជរា 
មរណៈ ឆេះដោយសារសេចក្តីស្តាយស្រណោះ សេចក្តីសោកខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីឈឺចាប់ សេចក្តីតានតឹងចិត្ត និងសេចក្តីអស់សង្ឃឹម ។
អាយតនៈ: ការរំលត់ភ្លើងទុក្ខ

ការរំលត់ភ្លើងទុក្ខ
ព្រះពុទ្ធបានបង្រៀនថា ដើម្បីរត់ចេញពីគ្រោះថ្នាក់នៃអាយតនៈ គេត្រូវតែអាចយល់អំពី អាយតនៈដោយមិនមានកិលេស ។ នៅក្នុង” ការបោះបង់សំយោជនៈ “ (សំយុត្តនិ កាយ៣៥.៥៤) ព្រះពុទ្ធបានប្រកាសថា គេបោះបង់សំយោជនៈចោល កាលណាគេដឹង ហើយឃើញ...ថាមិនទៀង (បាលីថាអនិច្ចា) អាយតនៈក្នុង អារម្មណ៍ វិញ្ញាណ ផស្សៈ និងវេទនាទាំង៦ ។ ក៏ដូចគ្នាដែរនៅក្នុង “ ការផ្តាច់ឫសសំយោជនៈ “ (សំយុត្តនិកាយ៣៥.៥៥) ព្រះពុទ្ធបានប្រកាសថា គេផ្តាច់ឫសសំយោជនៈ កាលណាគេដឹង ហើយឃើញ...ថាមិនមែនខ្លួន (បាលីថាអនត្តា) ឆក្កៈ៥ដែលពោលរួចមកហើយ ។
ដើម្បីធ្វើឲ្យការដឹងនិងឃើញបែបនេះ កាន់តែចម្រើនឡើង ហើយនិងផលនៃការរំដោះចេញពីទុក្ខ នៅក្នុងសតិប្បដ្ឋានសូត្រ (មជ្ឈឹមនិកាយ១០) ព្រះពុទ្ធបង្រៀនពួកភិក្ខុ ឲ្យធ្វើសមាធិលើអាយតនៈ ហើយនិងសំយោជនៈ ដែលបច្ច័យឲ្យកើតឡើង ដូចតទៅនេះ៖
ម្នាលភិក្ខុ! តើភិក្ខុអង្គមួយរស់នៅ ដោយពិចារណាអារម្មណ៍ ក្នុងអារម្មណ៍ទាំងឡាយ នៃអាយតនៈក្នុង និងអាយតនៈក្រៅ យ៉ាងដូចម្តេច?
នេះម្នាលភិក្ខុ! ភិក្ខុអង្គមួយយល់ច្បាស់ អំពីចក្ខុនិងវណ្ណរូប ហើយនិងសំយោជនៈ ដែលចក្ខុនិងវណ្ណរូបទាំង២ បច្ច័យឲ្យកើតឡើង ។ ភិក្ខុអង្គនោះយល់ច្បាស់ថា តើសំយោជនៈ ដែលមិនកើតឡើង វាកើតឡើងយ៉ាងដូចម្តេច? ភិក្ខុអង្គនោះយល់ច្បាស់ថា តើសំយោជនៈដែលកើតឡើង ត្រូវលះបង់យ៉ាងដូចម្តេច? ហើយភិក្ខុអង្គនោះយល់ច្បាស់ថា សំយោជនៈដែលលះបង់បានហើយ វាមិនកើតឡើងវិញក្នុងអនាគត យ៉ាងដូចម្តេច? ភិក្ខុអង្គនោះយល់ច្បាស់ អំពីត្រចៀកនិងសម្លេង...ឃានបសាទនិងខ្លិន...ជីវ្ហាបសាទនិងរស...កាយបសាទនិងកាយសម្ផស្ស...វិញ្ញាណនិងអារម្មណ៍...។ ភិក្ខុអង្គនោះរស់នៅ ដោយពិនិត្យមើលអារម្មណ៍ ក្នុងអារម្មណ៍ទាំងឡាយ...ហើយជាប់ជំពាក់ទៅ នឹងភាពសូន្យទទេក្នុងលោក យ៉ាងនេះឯង ។
អាយតនៈ: ការយល់ដឹងអំពីអាយតនៈក្នុង

ការយល់ដឹងអំពីអាយតនៈក្នុង
កាលណាព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូល ពីការយល់ដឹង អំពីភ្នែក ត្រចៀក ច្រមុះ អណ្តាត និងកាយ តើមានន័យយ៉ាងដូចម្តេច?
តាមគម្ពីរវិមុត្តមគ្គ Vimuttimagga គម្ពីរសមាធិពីសតវត្ស៍ទី១ ជាភាសាសិង្ហលៈ (របស់ជនជាតិស្រីលង្កា) អាយតនៈក្នុងអាចយល់ដឹងបាន តាមអារម្មណ៍ដែលបានទទួល វិញ្ញាណដែលដាស់ឡើង រូបធាតុនៃវិញ្ញាណដែលជាមូលដ្ឋាន ហើយនិងមហាភូតរូប ដែលជាប់ទាក់ទងគ្នា ដែលកើតឡើងបន្ថែម ។ លក្ខណៈទាំងនេះ បង្ហាញដោយសង្ខេប ក្នុងតារាងខាងក្រោមនេះ៖
<tr>
អាយតនៈក្នុង
អាយតនៈក្រៅ
វិញ្ញាណក្នុង
រូបធាតុវិញ្ញាណ 
ធាតុបន្ថែម
<tr>
ចក្ខុ
ចក្ខារម្មណ៍
ចក្ខុវិញ្ញាណ
<td style="text-align:left">"...ដុំសាច់មូល៣នៅជុំវិញប្រស្រី, ហើយនិងសាច់ខ្មៅ-សនៃគ្រាប់ភ្នែក ដែលជាសាច់៥ស្រទាប់, ឈាម, ខ្យល់, ស្លេសនិងសេរ៉ូម, ទំហ៊ុំពាក់កណ្តាលគ្រាប់ស្ពៃ, រាងដូចក្បាលចៃ...."
តេជោធាតុ
<tr>
សោតៈ
សទ្ទៈ
សោតវិញ្ញាណ
<td style="text-align:left">"...ក្នុងរន្ធត្រចៀកទាំង២, មានរោមខ្មៅ, អាស្រ័យដោយក្រដាស, មានរាងដូចទងសណ្តែកខៀវ...."
អាកាសធាតុ
<tr>
ឃានៈ
គន្ធៈ
ឃានវិញ្ញាណ
<td style="text-align:left">"...ផ្នែកខាងក្នុងច្រមុះ, ដែលផ្នែក៣ជួបគ្នា, អាស្រ័យដោយរន្ធតូចមួយ, ដូចជាកោវិឡារៈ Koviḷāra''  រាងផ្កា...."
វាយោធាតុ
<tr>
ជីវ្ហា
រសៈ
ជីវ្ហាវិញ្ញាណ
<td style="text-align:left">"...ទំហ៊ុំ២ធ្នាប់, មានរាងដូចសន្លឹកផ្កាឈូក, ស្ថិតនៅក្នុងសាច់របស់អណ្តាត...."
អាបោធាតុ
<tr>
កាយ
ផោដ្ឋព្វៈ
កាយវិញ្ញាណ
<td style="text-align:left">"...លើកាយទាំងមូល, លើកលែងតែរោមនិងសក់, ក្រចក ធ្មេញ និងផ្នែកឥតវិញ្ញាណ...."
បឋវីធាតុ
<tr>
តារាងទី១.លក្ខណៈអាយតនៈក្នុងរបស់គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ
គម្ពីរសង្គហព្រះវិសុទ្ធិមគ្គ ពីគ្រឹស្តសតវត្ស៍ទី៥ បានផ្តល់ពត៌មានប្រហែលគ្នា ដូចជាទំហ៊ុំក្បាលចៃ សម្រាប់បញ្ជាក់កន្លែងចក្ខុបសាទ (ស្គាល់ម្យ៉ាងទៀតថាគ្រឿងដឹង ភ្នាក់ងារនៃវិញ្ញាណ ផ្ទៃវិញ្ញាណ) ហើយនិងកន្លែង រាងដូចក្រចកជើងពពែ សម្រាប់ឃានបសាទ (វិ សុទ្ធិមគ្គ១៤,៤៧-៥៣) ។ ជាការបន្ថែម ព្រះវិសុទ្ធិមគ្គរាប់រៀបអាយតនៈក្នុង តាមន័យ៤យ៉ាងខាងក្រោមនេះ៖
លក្ខណៈឬសញ្ញា
កិច្ចឬរសៈ
បច្ចុប្បដ្ឋាន Paccupaṭṭhāna ការបង្ហាញឲ្យឃើញ
បទដ្ឋាន Padaṭṭhāna ហេតុជិត ដើមហេតុផ្ទាល់
ដូច្នេះឧទាហរណ៍ដូចជា គម្ពីរនេះរាប់រៀបអំពីចក្ខុដូចតទៅ៖
ក្នុងនេះ ចក្ខុមានលក្ខណៈគឺទទួលដឹង នូវមហាភូតរូប (ធាតុ៤) ដែលវណ្ណរូបបានមកប៉ះ ឬលក្ខណៈរបស់ចក្ខុ គឺការដឹងនូវភូតរូប ដែលកើតឡើងដោយសារកម្ម មានការចង់ឃើញជាប្រភព ។ កិច្ចរបស់វាគឺ ចាប់យកអារម្មណ៍ ក្នុងចំណោមវណ្ណរូប ហើយបង្ហាញឲ្យឃើញ ជាជំហរចក្ខុវិញ្ញាណ ។ ហេតុជិតរបស់វាគឺ ភូតរូបដែលកើតឡើងអំពីកម្ម មានការចង់ឃើញជាប្រភព ។ 
ចំពោះអាយតនៈក្នុងទី៦ មនោ ដីកាបាលីមួយ (របស់ព្រះថេរៈធម្មបាល) បានបង្ហាញភាពខុសគ្នា រវាងវិញ្ញាណដែលកើតអំពីអាយតនៈ៥ (ផ្នែកកាយ) ហើយនិងវិញ្ញាណ ដែលកើតអំពីភវង្គចិត្ត Bhavaṅga-mana ។
អំពីចិត្តឬមនោខន្ធ ដែលរាប់បញ្ចូល ក្នុងផ្លូវនៃការដឹងនៃចក្ខុវិញ្ញាណ អាយតនៈចក្ខុ ប៉ុណ្ណោះ (មិនមែនអាយតនៈមនោទេ) ជាទ្វារដើម ហើយអាយតនៈក្រៅ វណ្ណរូប ជាអារម្មណ៍របស់ចក្ខុ ។ ចំពោះអាយតនៈផ្សេងៗទៀត (សោតៈ ឃានៈ ជីវ្ហា កាយ) ក៏ដូចគ្នាដែរ ។ ប៉ុន្តែចំពោះអាយតនៈទី៦ ចំណែកនៃចិត្ត ដែលហៅថាអសម្បជញ្ញៈចិត្ត ឬភវង្គ ជាទ្វារដើម...។
អាយតនៈ: ឫសគល់នៃបញ្ញា

ឫសគល់នៃបញ្ញា

ក្នុងអត្ថកថានៃព្រះវិសុទ្ធិមគ្គ ពីគ្រិស្តសតវត្សទី ៥ ព្រះពុទ្ធឃោសៈបានបញ្ជាក់ថា ការដឹងអំពីអាយតនៈ គឺជាផ្នែកដីស្រែ នៃបញ្ញានៃការរួចរំដោះ ។ ចំណែកផ្សេងទៀតនៃដីស្រែនេះ គឺខន្ធ ឥន្រ្ទិយ អរិយសច្ច៤ និងបដិច្ចសមុប្បាទ១២ ។
អាយទីវី

thumb|right|
អាយទីវី () គឺជាបណ្តាញទូរទស្សន៍របស់ចក្រភពអង់គ្លេស ដែលគ្រប់គ្រងដោយ ITV plc ។ វាត្រូវបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី 22 ខែកញ្ញាឆ្នាំ 1955 ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍នៅចក្រភពអង់គ្លេស
អាយរ៉នមែន

thumb|អាយរ៉នមែន

អាយរ៉នមែន () ជាការប្រឌិតកំពូលវីរបុរស (Super hero) លេចចេញជាសៀវភៅកូមិកអាមេរិកចេញផ្សាយ​ដោយ Marvel Comics តួអង្គនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងរួមគ្នាដោយ ស្ទែន លី អ្នកនិពន្ធនិងកម្មវិធីនិពន្ធ បង្កើតឡើងដោយ ឡារី លីបឺរ ស្គ្រីប និងរចនាដោយវិចិត្រករ ដន់ ហេក និង ជែក ខឺរប៊ី តួអង្គនេះបានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងនៅក្នុង Tales of Suspense #39 និងទទួលបានងារផ្ទាល់របស់គាត់នៅក្នុង Iron Man #1 (ខែឧសភា ឆ្នាំ 1968)

មហាសេដ្ឋីជំនួញជនជាតិអាមេរិកដែលមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភម្នាក់ អ្នក​លេង Playboy និងអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តប៉ិនប្រសប់ តូនី ស្តាក (ឈ្មោះ​ពេញ អាន់តូនី អេដវឺដ "តូនី" ស្តាក) រងរបួសទ្រូងធ្ងន់ធ្ងរអំឡុងពេលចាប់ពង្រត់ នៅពេលដែលអ្នកចាប់គាត់ព្យាយាមបង្ខំគាត់ឱ្យបង្កើតអាវុធប្រល័យលោក ផ្ទុយទៅវិញគាត់បានបង្កើតគ្រឿងសឹកដែលមានមេកានិចដើម្បីជួយសង្គ្រោះជីវិតគាត់និងរួចផុតពីការជាប់ជាឈ្លើយ ក្រោយមកទៀត ស្តាកបង្កើតឈុតរបស់គាត់ បន្ថែមអាវុធនិងឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាផ្សេងទៀត គាត់បានរចនាតាមក្រុមហ៊ុនរបស់គាត់ ក្រុមហ៊ុនឧស្សាហកម្មស្តាក គាត់ប្រើឈុតនិងជំនាន់បន្តបន្ទាប់ដើម្បីការពារពិភពលោកជាអាយរ៉នមែន ទោះបីជាដំបូងលាក់បាំងអត្តសញ្ញាណពិតរបស់គាត់ក៏ដោយ នៅទីបំផុតស្តាកបង្ហាញខ្លួនជាសាធារណៈថាគាត់ជាអាយរ៉នមែន
អាយហ្វូន

រូបភាពតូច|អាយហ្វូន 15
អាយហ្វូន (ភាសាអង់គ្លេស:iPhone) គឺជាទូរសព្ទដែលផលិតដោយក្រុមហ៊ុនអ៊ែផលអ៊ីន (Apple Inc) ដែលប្រើប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការទូរសព្ទចល័តអាយអូអេសផ្ទាល់របស់អ៊ែផល។ ទូរស័ព្ទអាយហ្វូតជំនាន់ទី១ ត្រូវបានប្រកាសដោយនាយកប្រតិបត្តិអ៊ែផល លោកស្តេវេ ចប (Steve Jobs) កាលពីថ្ងៃទី៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៧។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមកអ៊ែផល បានបញ្ចេញម៉ូដែលអាយហ្វូនបានបញ្ចេញ និងការអាប់ដេតអាយអូអេសជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ អាយហ្វូនមានចំនួន ១៥.៦% នៃចំណែកទីផ្សារទូរសព្ទពិភពលោក។ ទូរស័ព្ទអាយហ្វូន គឺជាវេទិកាទូរសព្ទដ៏ធំបំផុតមួយនៅក្នុងពិភពលោកជាមួយនឹងប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការអេនដ្រយ (Android) ហើយជាផ្នែកធំនៃទីផ្សារប្រណីត។  អាយហ្វូន បានបង្កើតប្រាក់ចំណេញច្រើន សម្រាប់អ៊ែផល ដែលធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុននេះក្លាយជាក្រុមហ៊ុន ជួញដូរសាធារណៈដ៏មានតម្លៃបំផុតមួយ របស់ពិភពលោក។ 
ចាប់ផ្តើមនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៤ នៅពេលដែលក្រុមហ៊ុនអ៊ែផល ចាប់ផ្តើមប្រមូលផ្តុំបុគ្គលិកចំនួន ១ពាន់នាក់ ដែលដឹកនាំដោយវិស្វករផ្នែករឹង តូនី ហ្វាដែល (Tony Fadell) វិស្វករផ្នែកទន់ ស្កូត ហ្វ័រស្តាល (Scott Forstall) និងមន្រ្តីរចនា ចូនី អ៊ីវេន (Jony Ive) ។
អាយអេសអាយ ដង្កោសែនជ័យ F.C.

អាយអេសអាយ  ដង្កោសែនជ័យ F.C.  ISI Dangkor Senchey F.C.ឈ្មោះ​ផ្លូវការណ៍អាយអេសអាយ ដង្កោសែនជ័យ F.C.រហ័ស្សនាមដំរីប្រយុទ្ធ    
Elephant Fighterអក្សរកាត់(ISIFC)ការកឃើញ2016 (7 ឆ្នាំ)ទឹកដីភ្នំពេញ ផ្ទុកអ្នកទស្សនា3,000 នាក់ប្រធានក្លឹបលោក កាំង សេនអ្នកគ្រប់គ្រងសៀក សុវណ្ណគ្រូបង្គោលJohn Botiobaក្របខ័ណ្ឌលីគលីគកំពូលកម្ពុជា

អាយអេសអាយ ដង្កោសែនជ័យ F.C. ឬ ក្លឹបបាល់ទាត់ អាយអេសអាយ ដង្កោសែនជ័យ  (អង់គ្លេស: ISI Dangkor Senchey Football Club) ហៅកាត់ថា (ISIFC) គឺជាក្លឹបបាល់ទាត់អាជីពដែលមានមូលដ្ឋាននៅ សង្កាត់ដង្កោ, ខណ្ឌដង្កោ, ក្រុងភ្នំពេញ ដែលចូលរួមប្រកួតប្រជែងក្នុង ខេមបូឌានព្រីមៀរលីគ (Cambodian Premier League) ដែលជាក្របខ័ណ្ឌលីគកំពូល នៃបាល់ទាត់កម្ពុជា ។ (ISI) ដែលមានរហ័ស្សនាមថា "ដំរីប្រយុទ្ធ" (Elephant Fighter) ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងលើកដំបូងជាក្លឹបបាល់ទាត់ ISI Group United ក្នុងឆ្នាំ 2016 និងបានប្ដូរឈ្មោះជា អាយអេសអាយ ដង្កោសែនជ័យ F.C. រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ Data Sports Group (2016) ISI Dangkor Senchey FC - Team Info, Website: globalsportsarchive.com, Copyright © Data Sports Group. All rights reserved.
អាយ៉ៃឆ្លើយឆ្លង

អាយ៉ៃឆ្លើយឆ្លង ជាសិល្បៈមួយដែលអ្នកច្រៀងមានភាពប៉ិនប្រសប់ខាង ជើងកាព្យ ចុងជួន សំនួនពាក្យ និង ចង្វាក់ភ្លេង។ ផ្តើមដោយភ្លេង បន្ទាប់មក ច្រៀងដោយមិនមានភ្លេង ច្រៀងចប់ទើបភ្លេង ផ្តើមប្រគំ គឺ បន្តាក់គ្នារវាងភ្លេង និងចំរៀង។