navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ចៅចមមាតាអ្នកអង្គ អី

អ្នកអង្គម្ចាស់ អ្នកអង្គ អី (គ.ស. ១៧៦៨ —គ.ស. ១៨២៩) គឺជាព្រះរាជធីតានៃព្រះបាទនារាយណ៍រាជាទី២ (អង្តតន់) និង អ្នកម្នាង មាស ព្រះអង្គគឺជាព្រះស្នំនៃសម្តេចព្រះបវររាជចៅមហាសុរសិង្ហនាថជាព្រះអនុជរួម ឧទរជាមួយនឹង សម្តេចព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វា ជូឡាលោក ព្រះមហាក្សត្រសៀមសម័យអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍ ព្រះអង្គមានព្រះរៀមនិងព្រះអនុជរួមព្រះឧទរចំនួនពីរអង្គ គឺ អ្នកអង្គ ពៅ និង អង្គអេង វត្តបវរស្ថានសុទាវាស គឺ វត្តជាទី​អាស្រ័យ​របស់ អ្នកម្នាង មាស មាតានៃព្រះនាង.
ចៅជេន

ចៅជេន (, ; ១៣០៣–១៣៣០) គឺជាមហាក្សត្រទីបួននៃហង្សាវត្តីបាគូចាប់ពីឆ្នាំ១៣២៣ ដល់ ១៣៣០។ ជាព្រះភាគិនេយ្យមួយអង្គនៃក្សត្រស្ថាបនិកនគរ ព្រះបាទហ្វារ្យូ ចៅជេនបានសោយរាជ្យបន្តពីព្រះភាតារបស់ទ្រង់ ចៅអ នៅខែកញ្ញា ១៣២៣។ ព្រះអង្គបានបាត់បង់ទឹកដីភាគខាងត្បូងនៃឆ្នេរតនាវស្រីទៅឱ្យអធិចៅសុខោទ័យដែលជាអធិចៅមានតែនាមរបស់នគរទ្រង់ និងបានរិះរកវិធីដើម្បីពង្រីកទឹកដីរបស់ព្រះអង្គលាតសន្ធឹងទៅទិសខាងជើង។ ទ្រង់បានសុគតនៅក្នុងសមរភូមិនៅពេលព្រះអង្គឡោមព័ទ្ធប្រមុំ (ព្យ៉ាយ)។
ចៅជេន: រជ្ជកាល

រជ្ជកាល
ចៅជេនបានរើរាជធានីពីមុំហ៍ទៅបាគូ (បាហ្គោ) នៅខាងជើង បន្សល់ទុកឱ្យមុំហ៍នូវយោធភូមិមួយកងពលដ៏ខ្លាំងក្លា។ វាមិនច្បាស់លាស់ទាល់តែសោះ ថាការរើរាជធានីនេះត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងតក់កោហលដោយសារតែមានការកាន់កាប់ឡើងវិញនូវឆ្នេរតនាវស្រីរបស់អធិចៅសុខោទ័យរបស់ទ្រង់ រឺ ក៏យ៉ាងណានោះទេ។ (ក្នុងភាពខុសប្លែកគ្នានេះ ព្រះភាតារបស់ទ្រង់ ចៅអ ដែលបានរៀបអភិសេកជាមួយបុត្រីនៃក្សត្រសុខោទ័យ យ៉ាងណាក្ដីក៏បានកាន់កាប់ឆ្នេរទាំងនេះចុះមកដល់ទីក្រុងតនាវស្រីដែរ។) ព្រំសីមាភាគខាងត្បូងរបស់ព្រះចៅជេនប្រហែលជាមិនហួសឆ្ងាយពីម៉ុតម្ល៉ឹមឡើយ (ម៉ៅឡាម្រូង)។Phayre 1967: 66–67

នៅបាគូ ចៅជេនបានពង្រឹងការកាន់កាប់របស់ទ្រង់លើដីសណ្ដឥរាវតី និងបានរិះរកវិធីដើម្បីពង្រីកខ្លួនទៅភាគខាងជើងចូលទៅភូមាលើ។ ព្រះអង្គបានសុគតទៅដោយមិនបានសំរេចបំណង។ នៅឆ្នាំ១៣៣០ ព្រះអង្គបានវាយប្រហារប្រមុំ ទីក្រុងតាំងនៅត្រង់កន្លែងយុទ្ធសាស្ត្រ ហើយផុសខ្លួនឡើងស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់ពីស្ដេចឯករាជ្យមួយអង្គ ជាមួយកងទ័ព និងកងសំពៅតូចៗដ៏ច្រើន។ ព្រះអង្គ ទ្រង់បានសុគតក្នុងសមរភូមិ ហើយកងទ័ពរបស់ទ្រង់ត្រូវទទួលរងការបរាជ័យ។
ចៅជេន: ព្រះរាជសាវតារ

ព្រះរាជសាវតារ
ដូចនឹងក្សត្រអង្គមុនទ្រង់ដែរ ចៅជេន ទ្រង់ក៏មានដើមកំណើតឝាន និងមនដូចគ្នា។Htin Aung 1967: 78–80 (ទ្រង់ក៏យ៉ាងហោចណាស់ក៏មានសែលោហិតឝានខ្លះដែរ ដូចជាព្រះមាតាទ្រង់ នីអ៊ូយ៉ាញ ព្រះភគិនីនៃព្រះបាទហ្វារ្យូដែលមានឈាមឝានពាក់កណ្ដាល។ ភាគនៃព្រះនាមរបស់ទ្រង់ ចៅ ជាព្រះយសរបស់ឝាន សៅ។)

នៅពេលទ្រង់បានក្លាយជាមហាក្សត្រ ចៅជេនទ្រង់បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះភគិនីអយ្យកាមួយមុនដំបូងចន្ទាមិនលុ ដែលជាបុត្រីនៃព្រះបាទឃុនល ហើយបានយកព្រះអគ្គមហេសីរបស់ព្រះភាតាទ្រង់ជាមហេសី គឺជាបុត្រីនៃស្ដេចសុខោទ័យ។ ទ្រង់យ៉ាងហោចណាស់ក៏មានបុត្រាតែបួនអង្គ (ពញាឧ មិនលិន្កា ប្យ៉ាត្តាបា និង លោកពញា) ហើយនិងបុត្រីមួយអង្គ មហាទេវី។
ចៅពញា (អនុរាជ)

ចៅពញា (,  [សប្ញា]; សុគតឆ្នាំ១៥៤១) ជាព្រះអនុរាជនៃមុំហ៍ ចាប់ពីរ.ទសវត្ស ១៥១០-១៥៣៩ និងជាអ្នកប្រកាសខ្លួនឯងជាព្រះមហាក្សត្រនៃនគរហង្សាវត្តីដែលបានរួមរួញតូចកាលពីឆ្នាំ១៥៣៩ ដល់ ឆ្នាំ១៥៤១។ ដំបូងត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះអនុរាជនៃមុំហ៍ ជាអាណាខែត្រមួយនៃអាណាខែត្រទាំងបីនៃនគរនិយាយភាសាមននេះក្នុងរាជ្យព្រះបាទពញារាមទី២ ចៅពញាក្រោយមកក៏បានគ្រប់គ្រងអាណាខែត្រនេះដូចជាក្សត្រទ្រង់រាជ្យមួយអង្គកំឡុងរជ្ជកាលនៃព្រះបាទដ្កាយុពី ដែលជាព្រះភាតាថ្លៃរបស់ទ្រង់។ ស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់ទ្រង់ កំពង់ផែមុំហ៍បានក្លាយជាអន្តរៈផែអន្តរជាតិ ហើយមានពោរពេញទៅដោយភោគទ្រព្យយ៉ាងសំបូរបែប។ ទ្រង់អាចកសាងកងយោធពលយ៉ាងសំបើម ដែលពោរពេញទៅដោយទាហានស៊ីឈ្នួល និង កងប្រដាប់អាវុធព័រទុយហ្កាល់។ ប៉ុន្តែការបដិសេធរបស់ទ្រង់ជួយដល់ការតស៊ូរបស់ព្រះដ្កាយុក្នុងសង្គ្រាមប្រឆាំងរាជវង្សតោនងូបានជួយសំរួលដល់ការសញ្ជ័យរបស់តោនងូនៅបារគូនៅឆ្នាំ១៥៣៨-១៥៣៩ ហើយនៅទីបំផុតបានបង្កឱ្យមានការដួលរលំសក្ដិភូមិរបស់ទ្រង់ផ្ទាល់នៅឆ្នាំ១៥៤១។ ទ្រង់ក៏ត្រូវបានគេប្រហារជីវិតនៅពេលក្រោយមកទៀតដែរ។
ចៅពញា (អនុរាជ): អ្នកគ្រប់គ្រងមុំហ៍

អ្នកគ្រប់គ្រងមុំហ៍
ចៅពញាត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះអនុរាជនៃអាណាខែត្រមុំហ៍ អាណាខែត្រមួយក្នុងចំណោមអាណាខែត្រទាំងបីរបស់ហង្សាវត្តី ក្នុងរាជ្យព្រះបាទពញារាមទី២ រ.ទសវត្សឆ្នាំ ១៥១០។ (ទ្រង់បានក្លាយជាព្រះអនុរាជរួចទៅហើយនៅឆ្នាំ១៥១៩ កាលណោះទ្រង់បានចុះសន្ធិសញ្ញាពាណិជ្ជកម្មជាមួយពួកព័រទុយហ្កាល់ Phayre 1967: 96 ដែលពួកគេបានប្រកបគោរម្យងាររបស់ទ្រង់ថា "Chau Bainha"។Harvey 1925: 155 ទ្រង់ក៏ប្រហែលជាព្រះខត្តិយវង្សហង្សាវត្តីជាន់ខ្ពស់មួយអង្គដែរហើយមើលទៅ ដោយហេតុថាមានតែពួកព្រះអង្គម្ចាស់ឋានៈខ្ពស់បង្អស់ទេដែលត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះអនុរាជ។) នៅពេលព្រះអង្គដ្កាយុពីក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រនៅឆ្នាំ១៥២៦ តាមប្រពៃណីដែលទ្រង់មានខ្សែលោហិតជាប់នឹងក្សត្រទ្រង់រាជ្យ ចៅពញាក៏បានយកព្រះកនិដ្ឋាភគិនីធំរបស់ព្រះបាទដ្កាយុពីដែរ គឺព្រះនាងតាឡាកាមូហើយអភិសេកព្រះនាងជាព្រះអគ្គមហេសីរបស់ទ្រង់។Hmannan Vol. 2 2003: 196 ទោះបីយ៉ាងណាក្នុងកាយវិការដំបូង ទ្រង់មិនបានគោរពកោតក្រែងព្រះមហាក្សត្រព្រះជន្ម ១៥ វស្សាឡើយ ដោយទ្រង់ធ្វើជាមិនចាប់អាម្មណ៍ក្នុងអភិបាលកិច្ច ហើយចំណាយពេលច្រើន ក្នុង"ការកំសាន្តល្បែងល្បាំឥតបានការជាមួយពួកគូកនខិលខូចទៅវិញ"។Phayre 1967: 94

យ៉ាងណាមិញ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំបន្ទាប់មក ចៅពញាបានទទួលស្គាល់អំណាចស្ដេចធំរបស់ទ្រង់នៅត្រឹមតែបារគូប៉ុណ្ណោះ ហើយទ្រង់គ្រប់គ្រង "ស្រុក ៣២ នៃមុំហ៍" (ប្រហែល រដ្ឋមនសព្វថ្ងៃនេះ និង រដ្ឋការ៉ែននៅភាគខាងត្បូង) ដូចជាក្សត្រទ្រង់រាជ្យមួយអង្គ។ ព្រះអនុរាជរង គឺពញាឧ ត្រូវជាចៅហ្វាយស្រុកខែត្រម៉ូតម្ល៉ឺម (ម៉ឡឹម្យ៉ែន) ក៏បានរៀបអភិសេកនឹងព្រះភគិនីនៃព្រះបាទដ្កាយុពីដែរ ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក៏ដោយលោកស្មោះត្រង់ចំពោះព្រះអនុរាជ ជាងស្ដេចធំទៅទៀត។Sein Lwin Lay 2006: 179 ចៅពញាបានធ្វើពាណិជ្ជកម្ម និងទំនាក់ទំនងជាមួយបរទេសដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ ស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ទ្រង់ មុំហ៍បានក្លាយជាអន្តរៈផែ ហើយតាមរយៈការរៀបរាប់របស់អ្នករុករកព័រទុយហ្កាល់ ថាវាសំបូរដោយភោគទ្រព្យយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ ដោយប្រើប្រាស់ភោគទ្រព្យខាងពាណិជ្ជកម្ម ទ្រង់អាចប្រមែប្រមូលរេហ៍ពលបានយ៉ាងក្រាស់ក្រែល នៅកៀកឆ្នាំ១៥៤០ ទ្រង់បានជួលពួកទាហានស៊ីឈ្នួលព័រទុយហ្កាល់ថ្លៃៗ កាំភ្លើង និង សំពៅចំបាំងរបស់ពួកគេ។ Phayre 1967: 96–97

ព្រះអង្គបានប្រកាសឯករាជ្យពីបារគូជាសារវន្តនៅឆ្នាំ១៥៣៤ ដោយបដិសេធជួយដល់ការតស៊ូរបស់ព្រះបាទដ្កាយុពីប្រឆាំងនឹងរាជវង្សតោនងូ ដែលក្នុងនាមជាសាមន្តរដ្ឋ ព្រះអង្គត្រូវតែធ្វើ។ ដ្កាយុពី មិនមែនជាព្រះមហាក្សត្រមានសមត្ថភាពឡើយ ព្រោះទ្រង់មិនអាចរៀបចំសកម្មភាពណាមួយប្រឆាំងតបតនឹងតោនងូ រឺ មុំហ៍បានទេ។ នៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំនោះ ចៅពញាពេញព្រះហឫទ័យដោយទតឃើញកងទ័ពតោនងូវាយលុកកាន់តែជ្រៅៗទៅៗចូលទៅកាន់ទឹកដីភូមាភាគខាងក្រោម។ ព្រះអង្គមិនដែលទតឃើញគ្រោះថ្នាក់ណាមួយគំរាមកំហែងដល់អាណាចក្ររបស់ទ្រង់ឡើយ ដោយ យល់ថាតោនងូគ្មានសព្វាវុធបរទេស ហើយតែងតែបរាជ័យក្នុងការដណ្ដើមយករាជធានីហង្សាវត្តី បារគូ (បាហ្គោ) ដែលការពារដោយពួកទាហានស៊ីឈ្នួលបរទេស។ នៅទីបំផុតតោនងូបានដណ្ដើមយកបានបារគូនៅចុងឆ្នាំ១៥៣៨ ដ្កាយុពីពិតជាមិនទុកព្រះទ័យនឹងចៅពញាទេ ទ្រង់ក៏បានជ្រើសយកការដកទ័ពថយទៅនគរព្យី ដែលជារដ្ឋជិតខាង ក្រៅពីអាណាខែត្រមុំហ៍។Htin Aung 1967: 109–110
ចៅពញា (អនុរាជ): សោយទិវង្គត

សោយទិវង្គត
នៅ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៥៤១ បន្ទាប់ពីការឡោមព័ទ្ធប្រាំពីរខែមក កងទ័ពជើងទឹករបស់តោនងូដឹកនាំដោយមេទ័ពជើងទឹកស្មេនព្យូបានបំបែកឆ្លងចូលតាមសំពៅព័រទុយហ្កាល់ទាំងប្រាំពីរនៅឯកំពង់ផែ ហើយខ្សែការពាររបស់ទីក្រុងនោះក៏ត្រូវបានទំលុះទំលាយ។ នៅខាងក្នុងក្រុង ចៅពញាត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាពិតជាអង់អាច ក្លាហាន បានដឹកនាំកងទ័ពរបស់ទ្រង់នៅលើខ្នងដំរីតទល់នឹងពួកអ្នកឈ្លានពាន។ ព្រះអង្គត្រូវបានគេពោលថាបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងតស៊ូមួយទល់នឹងមួយលើខ្នងដំរីជាច្រើនលើក។ ព្រះអង្គនៅទីបំផុតបានត្រូវចាញ់ដៃដោយមេបញ្ជាការនន្ទយោធុ ហើយត្រូវបានគេចាប់ព្រះកាយបាន។ ព្រះអនុរាជនៅតែជាកុញ្ជរឫទ្ធិដល់ទីបំផុត។ ព្រះអង្គបានសាទរដល់នន្ទយោធុនូវជ័យជំនះរបស់លោក ហើយប្រគល់បណ្ណាការជាច្រើនដល់មេបញ្ជាការតោនងូ។ ឌ្បិនឝ្វេធិមានព្រះអំណរសាទរនឹងភាពក្លាហាន និងភាពជាកុញ្ជរឫទ្ធិរបស់ព្រះអង្គណាស់ Sein Lwin Lay 2006: 183–184 ប៉ុន្តែមិនបានអត់ឱនអោយទ្រង់ឡើយ។ ស្ដេចតោនងូបានចេញបញ្ជាប្រហារជីវិតព្រះអនុរាជ រាជវង្សានុវង្សរបស់ព្រះអង្គ និង "កងការពារអង់អាចក្លាហាន" ក្នុងទីក្រុងចោលទាំងអស់។ ការប្រហារជីវិតយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកនេះបានធ្វើឱ្យ: បរិវារសេសសល់របស់មុំហ៍នៅខាងក្រោមព្រំដែនសៀមចុះចូលនឹងតោនងូអស់រលីង។
ចៅពញា (អនុរាជ): គន្ថនិទ្ទេសន៍

គន្ថនិទ្ទេសន៍
 
 
 
 
 

Category:រាជវង្សហង្សាវត្តីCategory:ក្សត្រមនCategory:ក្សត្រភូមា
ចៅពញាញោម

ចៅពញាញោម ឬ កែវហ្វ៊ាទី១ ជាព្រះមហាក្សត្រអាណាចក្រខ្មែរ

ចៅពញាញេមជាបុត្រពៅរបស់ព្រះបាទសត្ថាទី១។ រាជពង្សាវតាខ្មែរថា ព្រះអង្គឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិស្នងព្រះបិតុច្ឆានៅពេលព្រះជន្ម ២១ព្រះវស្សា។ ព្រះអង្គមានព្រះនាមសម្រាប់រាជថា សម្តេចកែវហ្វ៊ា គង់នៅរាជវាំងស្រីសន្ធារ។ ព្រះអង្គទ្រង់បានលើករាជធានីមកតាំងនៅរាជធានីភ្នំពេញវិញ ក្នុងឆ្នាំ១៦០១។ ព្រះអង្គបានបន្តនយោបាយរបស់ព្រះមហាក្សត្ររាជមុនៗគឺយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំងណាស់ជាមួយជនជាតិអឺរ៉ុប។ ព្រះអង្គជាព្រះមហាក្សត្រមិនរវល់កិច្ចការផែនដី ចូលចិត្តបរបាញ់សត្វ បៀតបៀនប្រពន្ធអ្នកដទែ ជិះជាន់គាប់សង្កាត់រាស្រ្ត។ ហេតុនេះទើបអយ្យការ(ទេវីក្សត្រី)របស់ទ្រង់ ជុំនំជាមួយមន្ត្រីសុំយាងព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌មករៀបចំប្រទេសឡើងវិញសៀវភៅ ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងា ឆ្នាំ១៩៧៣ បោះពុម្ពឆ្នាំ២០០៣ ទំព័រទី១៦៣។។
ចៅពញាញោម: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
ក្រោយពីព្រះបរមរាមាធិបតីពញ្ញាអនទ្រង់សោយទីវង្គត់ដោយការលបធ្វើគត់ដោយព្រះរាមកែវព្រះភ្លើងនិងបក្សពួករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងមន្ត្រីផងទាំងពួងពិសេសគឺព្រះទេវីក្សត្រីដែលជាព្រះរាជ្យបុត្រីរបស់ព្រះចន្ទរាជាហើយត្រូវជាជីដូនបានយាងព្រះពញ្ញាញោមដែលជាព្រះរាជបុត្រពៅរបស់ព្រះមហិធរាជាព្រះសត្ថាមានព្រះជន្ម២១ព្រះវស្សាឲ្យឡើងសោយរាជ្យស្នងព្រះបិតុលានៅរាជ្យវាំងស្រីសន្ធរក្នុងឆ្នាំ១៦០០ដោយមានព្រះនាមក្នុងរាជ្យថា’’ព្រះសម្តេចកែវហ៊្វាពញ្ញាញោម’’។ក្នុងឆ្នាំ១៦០១ព្រះអង្គទ្រង់បានប្តូររាជធានីពីស្រីសន្ធរមកចតុមុខវិញ។ព្រះកែវហ៊្វាពញ្ញាញោមនេះមិនខុសអ្វីពីព្រះបរមរាមាធិបតីពញ្ញាអនដែលជាព្រះបិតុលារបស់ព្រះអង្គឡើយ។ព្រះអង្គមិនសូវខ្វល់ខ្វាយពីកិច្ចការប្រទេសជាតិនិងសុខទុក្ខរបស់ប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គនោះទេគឺព្រះអង្គជក់ព្រះឧទ័យតែនឹងបណ្តើរឆ្កែ គង់សេះ ដេញសត្វ ចាក់ជុងបង្កាត់ ទាក់ក្រួច ទរទា មាន់ព្រៃ និងរលកជាធម្មតា។ជាពិសេសនោះព្រះអង្គជក់ព្រះទ័យនឹងការប្រពៀតព្រៃនិងនាំបណ្តាជាខ្ញុំបំរើបៀតបៀនកូនប្រពន្ធមន្ត្រីរាស្ត្រជានិច្ចជាកាល។ដោយសារតែអំពើមិនល្អនេះហើយទើបមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយកើតមានពាសពេញព្រះនគរជាខ្លាំងទើបកើតមានចោរលួចចោរប្លន់និងមនុស្សចាប់គ្នាលក់ដូចសត្វតិរច្ឆាន។ដោយអស់អង្ឈឹមនឹងការរកព្រះរាជាដែលមានទសពិតរាជ្យធម៌និងគិតគូរដល់សុខទុក្ខរបស់ប្រជារាស្ត្រនោះព្រះទេវីក្សត្រីដែលជាព្រះរាជ្យបុត្រីរបស់ព្រះចន្ទរាជាទ្រង់បានផ្ញើព្រះរាជ្យសារទូលព្រះចៅនររេសួនស្តេចសៀមសុំយាងព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ជាក្មួយដែលសៀមចាប់យកទៅកាលសៀមវាយបែកបន្ទាយលង្វែកនៅក្នុងឆ្នាំ១៥៩៣នោះឲ្យវិលមកឡើងសោយរាជ្យនៅនគរកម្ពុជាដើម្បីឲ្យប្រទេសជាតិបានចំរុងចំរើនឡើងវិញ។ចំនែកឯព្រះចៅនររេសួនស្តេចសៀមក៏ទ្រង់យល់ព្រមតាមសំនើរក៏ប៉ុន្តែព្រះអង្គមិនអនុញ្ញាតឲ្យព្រះជ័យជេដ្ធាទី២ជាព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌យាងមកនគរខ្មែរនោះទេ។ដោយមានការឧបត្ថម្ភគាំទ្រពីសំណាក់ទ័ពរបស់ព្រះចៅនររេសួនផងព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ទ្រង់បានយាងមកដល់នគរកម្ពុជាវិញក្នុងឆ្នាំ១៦០១ឬ១៦០៣។ចំនែកឯព្រះកែវហ្វ៊ាពញ្ញាញោមដែលត្រូវបានដកចេញពីរាជ្យបល័ង្គដោយមិនពេញព្រះទ័យព្រះអង្គទ្រង់ក៏ទ្រង់នាំពួកមន្ត្រីឡែឡរបស់ខ្លួនទៅបំបះបក្សពួកបានមួយចំនួនមកច្បាំងដណ្តើមរាជ្យពីព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ជាព្រះបិតុលា។ទីបំផុតព្រះកែវហ្វ៊ាពញ្ញាញោមក៏ត្រូវទ័ពរបស់ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ចាប់បានហើយធ្វើគត់ព្រះអង្គក្នុងឆ្នាំ១៦០៣ទៅ។
ចៅពញាតន់ ឬព្រះបរមរាជាទី៦: ចៅពញាតន់ ឬព្រះបរមរាជាទី៦ (១៥៨៦-១៥៩៩)

ចៅពញាតន់ ឬព្រះបរមរាជាទី៦ (១៥៨៦-១៥៩៩) 
ចៅពញាតន់ត្រូវជាបុត្រទី២ របស់ព្រះបាទសត្ថាទី១ និងជាអនុជរបស់ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១។ ព្រះអង្គមានសិទ្ធបានឡើងសោយរាជ្យហើយពួកមន្រ្តីក៏ទទួលស្គាល់ទៀតផង។ ព្រះអង្គសោយរសជ្យនៅ រាជធានីស្រីសន្ធរ ដោយមាននាមថា បរមរាជាទី៦សៀវភៅ ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងា ឆ្នាំ១៩៧៣ បោះពុម្ពឆ្នាំ២០០៣ ទំព័រទី១៦១។។ ដើម្បីសងគុណដល់ពួកអេស្ប៉ាញ ព្រះអង្គបានតែងតាំងឱ្យលោក វេឡូសូ (Veloso) ជាចៅហ្វាយស្រុកបាណាម ឯលោក រ៉ូស (Ruiz) ជាចៅហ្វាយស្រុកទ្រាំ ហើយព្រះអង្គផ្ញើសារទៅក្រុងម៉ានីល ដើម្បីសូមឱ្យពួកបុព្វជិតនិមន្តមកកម្ពុជា ទ្រង់សន្យាថានិងសាងសង់ព្រះវិហារ និងទ្រង់អនុញ្ញាតឱ្យប្រជាជនខ្មែរចូលសាសនាគ្រិស្តទៀតផង។ ដើម្បីពង្រីកអំណាចរបស់ព្រះអង្គ ហើយដោយមានសំណើរពីលោក រ៉ូស (Ruiz)  ផងព្រះអង្គបានផ្ញើសារទៅជូនលោកទេសាភិបាលថ្មីនៃប្រទេសពីលីពីន ដើម្បីជំនួយជាទ័ពនិងអ្នកផ្សាយសាសនា។ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៥៩៨ ក្បួននាវាមួួយដឹកនទាហានអេស្ប៉ាញ២០០នាក់និងបព្វជិតដូមីនីកាំង ២អង្គ បព្វជិតហ្វ្រង្សីស្កាំង ២អង្គបានចេញដំណើរពីទីក្រុងម៉ានីលឆ្ពោះមកកាន់ប្រទេសកម្ពុជា ក្រោមបញ្ជាការរបស់លោក ឡូសផើសដាស្មារីនណាស (Luis Perez Dasmarinas) ប៉ុន្តែជាអកុសល ក្បួននាវាបានជួបប្រទះនឹងខ្យល់ព្យុះបក់ទៅទើរនៅប្រទេសចិនជិតក្រុងកង់តុង។ ជនដែលមានជីវិតរស់រានទាំងប៉ុន្មានបានត្រឡប់ទៅកាន់ក្រុងម៉ានីលវិញ។ ក្រោយមកទៀតមានកប៉ាល់មួយមកដល់ទីក្រុងចតុមុខនៅឆ្នាំ១៥៩៩។ បន្តមកទៀតមានជម្លោះមួយកើតឡើងរវាងពួកនាវិកអេស្ប៉ាញនិងពួកជ្វា។ លោកវេឡូសូ (Veloso) និងលោក រូស (Ruiz)បានមកដល់កន្លែងជម្លោះ ក៏ត្រូវបានគេសម្លាប់ទាំងពីរនាក់។ ដំណឹងក៏បានឮដល់ព្រះបាទពញាតន់ ទ្រង់បានដឹកនាំទ័ពដោយផ្ទាល់ ហើយព្រះអង្គត្រូវបានពួកជ្វានិងចាមបះបោរសម្លាប់ព្រះអង្គសុគង្គតទៀតសៀវភៅ ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងា ឆ្នាំ១៩៧៣ បោះពុម្ពឆ្នាំ២០០៣ ទំព័រទី១៦២។។
ចៅពញាមោង

ចៅពញាមោង (ចៅពញា ជាសក្ដិ, មោង ជាឈ្មោះ) លោកជាមេទ័ពការពារបន្ទាយស្រឡប់ពិជ័យព្រៃនគររបស់ហ្លួងទិសខាងកើត ព្រះស្រីជេដ្ឋា ស្ដេចកន។
ចៅពញាអភ័យភូបេស្ស (កថាថនឈុំ)

ចៅពញាអភ័យភូបេស្ស (កថាថនឈុំ) លោកគឺម្ចាស់ចុងក្រោយដែលកាន់កាប់ខេត្តបាត់ដំបង (កើតថ្ងៃទី២៩ កក្កដា ១៨៦១-២៧ សីហា ១៩២២) លោកគឺជាជីតារបស់ព្រះនាងសុវឌ្ឍនា អគ្គមហេសីស្តេចវជិរាវុធ (រាមាទី៦) និងជាជីតាទួតរបស់ព្រះនាងពេជ្ររតន៍រាជសុតា ហើយលោកក៏មានកូនប្រុសដែលបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃគឺឃួង អភ័យវង្ស លោកជាពូជពង្សរបស់ ចៅហ្វាបែន ដែលក្រោយមក ក៏ប្តូរឈ្មោះ «ត្រកូលអភ័យវង្ស»  ដែលបានគ្រប់គ្រងខេត្តបាត់ដំបង រហូត៥ជំនាន់តៗគ្នា គឺចាប់ពីលោកកថាថនញ៉ុញ បន្តដល់កូនប្រុស គឺលោកកថាថនឈុំ នេះឯង។ លោកគឺជាស្តេចត្រាញ់ចុងក្រោយនៃខេត្តបាត់ដំបង។ សម័យនោះ លោកបានចាត់ទុក ចិន និង យួន ជាជនបរទេស រីឯ សៀម និង កូឡា ចាត់ទុកថាជាជនជាតិជាមួយគ្នា ។ តាមប្រវត្តិសាស្រ្តខ្លះសរសេរថា ដោយសារមានទំនាក់ទំងជិតស្និទ្ធនឹងសៀមដូច្នេះទើប មានការចោទប្រកាន់ថាលោកជាជនក្បត់ជាតិ ស្របពេលសម័យដែលបារាំងបានទិញយកអចលនទ្រព្យរបស់លោក និងស្នើឲ្យលោកចាកចេញពីកម្ពុជា។ មនុស្សជាច្រើនរយគ្រួសារនឹងអ្នកដែលស្រឡាញ់លោក រួមជាមួយទ្រព្យសម្បត្តិ ក្បួនខ្នាតរបស់ខ្មែរ ជាង៥០០រទេះ ត្រូវបានលោកយកទៅរស់នៅជាមួយ និងកសាងចនាបថថៃ ទើបយើងឃើញថា ថៃនិងខ្មែរ មានរចនាបថកាន់តែស្រដៀងគ្នាទៅៗ។ 
រូបភាពតូចនៅពេលដែលបារាំងប្រគល់ខេត្តបាត់ដំបងមកឱ្យខ្មែរវិញនៅឆ្នាំ១៩០៧ លោកកថាថនឈុំបានលក់គេហដ្ឋានរបស់លោកដែលទើបសង់ឱ្យទៅបារាំង (ក្រោយមកក្លាយជាសាលាខេត្តបាត់ដំបង) រួចនាំគ្រួសារភៀសខ្លួនទៅរស់នៅខេត្តបស្ចឹមបុរី (ខេត្តប្រាចិនបុរី) ប្រទេសសៀម ហើយក៏ទទួលមរណភាពនៅទីនោះទៅ។
ចៅព្រះយាអភ័យភូធរ

ចៅព្រះយាអភ័យភូធរ (    ? - ១៨២៧) ឈ្មោះផ្ទាល់ខ្លួន ណយ (    ) ឬ សនុនាយក (    ) ឬរដ្ឋមន្ត្រីសៀមខាងជើងពីឆ្នាំ១៨១៣ ដល់ ១៨២៧។ លោក​ជាលោកជាសមាជិកនៃបុណ្យរ័ត្នព័ន្ធុ (    ) គ្រួសារ។

ណយជាបុត្ររបស់ចៅ ចៅព្រះយាស្រីធម្មាធិរាជ (    ) ឈ្មោះ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ ប៊ុនរ័ត្ន ដែល​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​កិច្ច​ការ​នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាលព្រះបាទតាកស៊ីន និងព្រះបាទរាមាទី១ ។ នៅឆ្នាំ១៧៨៥ កំឡុងសង្គ្រាមប្រាំបួនឪពុករបស់ណយ ចៅព្រះយាស្រីធម្មាធិរាជប៊ុនរត្ន័ ត្រូវបានដកហូតតំណែងដោយសារការគ្រប់គ្រងខុស  កំឡុងសង្គ្រាម។ ព្រះរាជបិតារបស់ព្រះអង្គត្រូវបានតែងតាំងជាចៅព្រះយាស្រីធម្មាធិរាជ ជាចៅហ្វាយនៃព្រះរាជវាំង។ ប្អូនស្រីរបស់ណយ គឺ នាងពី បានក្លាយជាមហេសីរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ឥស្សរៈស៊ុនថន ។
ចៅយាយ

How to Make Millions Before Grandma Dies ឬ ចៅយាយ ( , lit: "ចៅយាយ") គឺជាខ្សែភាពយន្តថៃ ឆ្នាំ 2024 ដឹកនាំ និងសហការនិពន្ធដោយ Pat Boonnitipat និងសម្តែងដោយ Putthipong Assaratanakul, Usha Seamkhum ។
ចៅយាយ: ដំណើររឿង

ដំណើររឿង 
M ដែលជានិស្សិតបោះបង់ការសិក្សានៅសកលវិទ្យាល័យដែលមិនសូវមានលុយ និងសំណាង ស្ម័គ្រចិត្តមើលថែទាំ Amah ដែលឈឺចុងក្រោយរបស់គាត់ ក្នុងក្តីសង្ឃឹមសម្រាប់មរតក។
ចៅយាយ: តួសម្ដែង

តួសម្ដែង 

 Putthipong Assaratanakul ជា M ជាយុវជនដែលឈប់រៀនដើម្បីមើលថែលោកយាយ
 Usha Seamkhum ជា Mengju ឬហៅកាត់ថា Amah ស្ត្រីអាយុ 79 ឆ្នាំដែលមាន ជំងឺមហារីកពោះវៀនធំ ដំណាក់កាលចុងក្រោយហើយរស់នៅតែម្នាក់ឯង។
 Sarinrat Thomas ជា Chew កូនស្រីតែម្នាក់របស់ Mengju និងម្តាយទោលរបស់ M
 Sanya Kunakorn ជា Kiang កូនប្រុសច្បងរបស់ Mengju
 Pongsatorn Jongwilas ជា Soei កូនពៅរបស់ Mengju ជាកម្មករបរាជ័យ
 Himawari Tajiri ជា Rainbow កូនស្រីតែមួយរបស់ Kiang និង Pinn
 Tontawan Tantivejakul ជា Mui បងប្អូនជីដូនមួយរបស់ M
 Duangporn Oapirat ជា Pinn ភរិយារបស់ Kiang
ចៅយាយ: ការផលិត

ការផលិត 
How to Make Millions Before Grandma Dies ឬដែលគេស្គាល់ក្នុងស្រុកថា ចៅយាយ គឺជាគម្រោងមួយក្នុងចំណោមគម្រោងរបស់ GDH ក្នុងឆ្នាំ 2023។ ដំបូង​វា​នឹង​មាន​ចំណង​ជើង​ថា The Chinese Family ព្រោះ​ខ្លឹមសារ​គឺ​និយាយ​អំពី​ទំនាក់ទំនង​របស់​សមាជិក​គ្រួសារ Sino Thai ។  ខ្សែភាពយន្តនេះត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយព្រឹត្តិការណ៍ពិតដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងសង្គមថៃបច្ចុប្បន្ន។

តួសម្តែងគឺដឹកនាំដោយតារាវ័យជំទង់ដ៏មានប្រជាប្រិយ Putthipong "Billkin" Assaratanakul ហើយក៏ជាការសម្តែងលើកដំបូងរបស់តារាសម្តែងវ័យចំណាស់ Usha Seamkhum ផងដែរ។ 

Talat Phlu ដែលជាសហគមន៍ប្រពៃណីដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជា Chinatowns មួយក្នុងទីក្រុងបាងកក ត្រូវបានជ្រើសរើសជាទីតាំងថត ដោយ​ក្លែង​ធ្វើ​ជា​សង្កាត់​របស់​អាម៉ា។
ចៅយាយ: ចេញផ្សាយ

ចេញផ្សាយ 
កាលបរិច្ឆេទចេញផ្សាយដំបូងរបស់ខ្សែភាពយន្តគឺថ្ងៃទី 4 ខែមេសា ឆ្នាំ 2024។ ត្រឹមតែរយៈពេល 14 ថ្ងៃដំបូង វាអាចរកចំណូលបាន 250 លានបាត ទូទាំងប្រទេស ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជា ភាពយន្តថៃដែលរកចំណូលបានខ្ពស់បំផុតក្នុងឆ្នាំ 2024 ។  ក្រោយមក វាបានបំបែកឯតទគ្គកម្មថាជា ភាពយន្តថៃដែលរកចំណូលបានខ្ពស់បំផុតទី 11 គ្រប់ពេល និងជាភាពយន្ត GDH ដែលរកចំណូលបានខ្ពស់បំផុតនៅ ទីក្រុងបាងកក តំបន់ Metropolitan និង ឈៀងម៉ៃ ។

នៅប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ខ្សែភាពយន្តនេះត្រូវបានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី 15 ខែឧសភា ឆ្នាំ 2024 ជាមួយនឹងភាពជោគជ័យដ៏អស្ចារ្យ។ វាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាខ្សែភាពយន្ត GDH ដែលរកចំណូលបានខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី  លើសពីភាពភ័យរន្ធត់របស់ថៃ-កូរ៉េ The Medium 's 700,000 admission in 2021 និងជាភាពយន្តអាស៊ីដ៏ធំបំផុតទីពីរនៅក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី បន្ទាប់ពី ផ្នូរបិសាច ឬ Exhuma ។ 

ខ្សែភាពយន្តនេះបានក្លាយជាភាពយន្តថៃដែលរកចំណូលបានខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងប្រទេសសិង្ហបុរីក្នុងរយៈពេលពីថ្ងៃទី 6 ដល់ថ្ងៃទី 9 ខែមិថុនាចុងសប្តាហ៍ជាមួយនឹងការលក់សំបុត្រចំនួន 1.16 លានដុល្លារ។
ចៅយាយ: តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ

តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 

 How To Make Millions Before Grandma Dies at IMDb 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:2024 Thai films
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:GDH 559 films
ចៅល្គុនឥន្ទ

អត្ថបទនេះស្ដីអំពីព្រះអនុរាជនៃមុំហ៍នៃព្រះរាជវង្សតោនងូ។ ចំពោះមេទ័ពសតវត្សទី១៥ សូមមើលល្គុនអេន (មេទ័ពហង្សាវត្តី)។

ចៅល្គុនឥន្ទ (  [សឡឹហ្គុនអេន]) គឺជាព្រះអនុរាជនៃមុំហ៍ (មោត្តមៈ) ចាប់ពីឆ្នាំ១៥៤១ ដល់ ១៥៥០។ ព្រះអនុរាជជាតិមនអង្គនេះ ជាទីប្រឹក្សាយោធាកំពូលនៃព្រះបាទឌ្បិនឝ្វេធិ និង មេទ័ព ព្រះរៀមអង្គនៃរាជវង្សតោនងូ។ ពួកទ្រង់បានប្រកៀកស្មាគ្នាគ្រប់យុទ្ធនាការយោធាចាប់ពីឆ្នាំ១៥៤០ ដល់ ១៥៤៩។ ព្រះអង្គបានដឹកនាំយុទ្ធនាការឆ្នាំ១៥៤៧-១៥៤៨ ដែលដណ្ដើមបានរដ្ឋសីមា ថ្វាយ (តាវ៉យ) មកវិញក្នុងសង្គ្រាមតទល់នឹងសៀម (១៥៤៧-៤៩)។ ព្រះអង្គត្រូវបានទំលាក់ពីតំណែងដោយស្មេនធ៏ក្នុងពេលច្របូកច្របល់បន្ទាប់ពីការធ្វើគតព្រះបាទឌ្បិនឝ្វេធិក្នុងឆ្នាំ១៥៥០។
ចៅល្គុនឥន្ទ: ពង្សាវតារ

ពង្សាវតារ
ចៅល្គុនឥន្ទ(Pan Hla 2004: 176): Lagun Ein was a royal style, meaning "He Who Is Powerful Like Sakra", the ruler of  the  in Buddhist cosmology. Ein () is the Mon derivative of Pali Indra, another name of Sakra." ក្នុងខត្តិយវង្សហង្សាវត្តី ជាព្រះនត្តានៃព្រះបាទធម្មចេតិ (រ. ១៤៧១-១៤៩២) ហើយទ្រង់ក៏ជាព្រះភាគិនេយ្យ និងជាព្រះភាតាថ្លៃនៃព្រះមហាក្សត្រដ្កាយុពី ស្ដេចនៃហង្សាវត្តី (រ. ១៥២៦-១៥៣៩) ផងដែរ។ ព្រះមាតាទ្រង់គឺជាព្រះមាតុលានៃព្រះបាទដ្កាយុពី ហើយព្រះអង្គបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះភគិនីកនិដ្ឋានៃព្រះបាទដ្កាយុពី។Hmannan Vol. 2 2003: 222 ព្រះអង្គជាអភិជនម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអភិជនហង្សាវត្តីដែលបានចូលបំរើការឱ្យព្រះចៅឌ្បិនឝ្វេធិ ក្រោយពីព្រះបាទដ្កាយុពីបានសោយទិវង្គតនៅក្រៅប្រទេស។Hmannan Vol. 2 2003: 196
ចៅល្គុនឥន្ទ: គន្ថនិទ្ទេសន៍

គន្ថនិទ្ទេសន៍
 
 
 
 

Category:រាជវង្សហង្សាវត្តី
Category:រាជវង្សតោនងូ
Category:មេទ័ពភូមា
ចៅសុវណ្ណរាជ

ចៅសុវណ្ណរាជ ( ឡាវ : ເຈົ້າສຸວັນນະລາດ) (ថ្ងៃទី 8 ខែកក្កដាឆ្នាំ 1893 - 23 មិថុនា 1960) លោកជា នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃ ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ ពីឆ្នាំ ១៩៤៧ - ឆ្នាំ ១៩៤៨  លោកគឺជាកូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ប៊ុងខុង និងជាប្អូនរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ ភេត សារ៉ាត់រតនាវង្សា , សុវណ្ណាភូម៉ា និង ស៊ូផានុវង្ស ។ដកស្រង់ចេញពីអត្ថបទវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស បកប្រែដោយភាសាខ្មែរ អត្ថបទនេះអាចត្រូវចម្លងពីវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេសអត្ថបទនេះត្រូវបានកែសម្រួលខ្លះៗ វាអាចនឹងមានការខុស
ចៅហោក្លង

ចៅហោក្លង (  ) គឺជាទេវតារក្សា ស្គរភេរី នៅសាសនាខ្មោចនិងសាសនាស្រុក . https://bangkokcitypillarshrine.com/Content/God/5/%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%87https://bangkokcitypillarshrine.com/Content/God/5/%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%87?lang=2https://bangkokcitypillarshrine.com/Content/God/5/%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%87?lang=2
https://bangkokcitypillarshrine.com/Content/God/5/%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%87?lang=3
ចៅហ៊្វាកៅ

សម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ (សម័យចតុមុខ-លង្វែក) សម្ដេចកៅត្រូវជាប្អូនប្រុសរបស់មាតាស្ដេចកន។ ព្រះស្រីជេដ្ឋា​ ព្រះស្ដេច​កន​កាល​បើ​ឡើង​សោយរាជសម្បត្តិ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​កម្ពុជា ព្រះអង្គ​ចាត់​ចែង​តែងតាំង​មា​ព្រះអង្គ​ឈ្មោះ​កៅ ជា​សម្ដេច​ចៅហ៊្វាវាំង។ គណៈសង្ឃ​ ព្រម​ទាំង​ទ្រទ្រង់​ព្រះរតនៈ​ទាំង​៧​ អង្គ ក៏​បាន​ត្រូវ​តែងតាំង​ដែរ។ ព្រះអង្គ​ត្រាស់​បង្គាប់​ឲ្យ​បោះ​ប្រាក់​ស្លឹង មាស​ស្លឹង ត្រា​រូប​នាគឲ្យ​រាស្ត្រ​ចាយ​វាយ​ដោះដូរធ្វើ​ចលន​ក្នុង​ព្រះរាជាណាចក្រ។
ចៅហ៊្វាកៅ: បង្ក្រាបខេត្តខាងលិច

បង្ក្រាបខេត្តខាងលិច
ព្រះស្ដេចកន ក្រោយពីដឹងថា ចៅពញាឧទ័យធិរាជនាំកងទ័ពរត់ចោលបន្ទាយហើយ ក៏លើកកងទ័ពទៅដល់បន្ទាយទ័ពហ្លួង។ ឯទ័ពហ្លួងដែលគ្មានមេកងត្រួតត្រា ក៏បែកទ័ពរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយអស់ទៅ។ ឯចៅពញាយមរាជ កាលដេញកងទ័ពឱកម៉ឺនសូរិន្ទកែវរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយអស់ហើយ ក៏ចេញមកទទួលច្បាំងនឹងទ័ពអាស្រូវកន តែច្បាំងពុំបាន ក៏នាំចៅពញាយសរាជាចុះទូកចែវរត់ទៅ។ លុះដល់ខេត្តមហានគរហើយ ចៅពញាយមរាជក៏សុំយកដំរីសេះពីចៅហ្វាយស្រុកនោះមកដើម្បីរត់ទៅក្រុងទេព (ប្រទេសសៀម)។ ចៅពញាយមរាជលុះធ្វើដំណើរដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវ ក៏ឈឺអនិច្ចកម្មទៅ។ អស់មុខមន្ត្រីក្រមការមហាតលិករៀបដាក់ស្នែងបញ្ចុះសពនៅទីសមគួរហើយ ក៏នាំគ្នាអញ្ជើញ ចៅពញាយសរាជាចូលទៅក្រុងទេព។ រីឯ មហាឧបរាជកនភូសំរេចរាជការ មហាក្រស័ត្រសឹក កាលបានជ័យជំនះឈ្នះ ព្រះមហាក្សត្រហើយ ក៏ទ្រើសចិត្តពន់ប្រមាណណាស់ ហើយឲ្យសម្ដេចចៅហ៊្វាកៅត្រូវជាមានិងនាយកង នាយទ័ព លើកទៅសង្កត់ខែត្រឲ្យរាបទាបទាំងអស់គឺខាងជើងទល់នឹងនគរលាវ ខាងលិចទល់នឹងនគរចាមខាងត្បូងទល់នឹងសមុទ្រ។ លុះសង្កត់ខែត្របានរាបទាបហើយចៅហ៊្វាកៅ ក៏តាំងចៅហ្វាយស្រុក ឲ្យនៅរក្សាខែត្រយ៉ាងមាំមួនរួចទើបត្រឡប់មករកមហាឧបរាជកនវិញ។
ចៅហ៊្វាកៅ: ឡើងតំណែងជាចៅហ៊្វា

ឡើងតំណែងជាចៅហ៊្វា
មហាឧបរាជ ភូសំរេចការរាជការ (ភូ មានន័យថា អ្នក ឧទាហរណ៍ ភូឈួយ មានន័យថា អ្នកជួយ រឺ ជំនួយការ) មហាក្រស័ត្រសឹក បានដឹងថា អាណាខែត្ររាបទាបអស់ហើយ ក៏មានចិត្តត្រេកអរណាស់ ទើបឲ្យលើកកងទ័ពត្រឡប់មកក្រុងស្រីសន្ធរវិញ។ មហាឧបរាជលុះចូលទៅក្នុងព្រះរាជវាំងហើយ ក៏តាំងសម្ដេចចៅហ៊្វាកៅជាមាឲ្យជាធំសំរេចរាជការខាងទាហាន។ ក្រៅពីនោះ តាំងឲ្យជាសេនាបតីមន្ត្រីធំតូចតាមមានគុណបំណាច់រាល់រូប។ លុះរៀបចំសេនាបតីរួចស្រេចហើយមហាឧបរាជកនក៏ប្រកាសថា: បើអ្នកណារកព្រះខឌ្ដរាជ្យមកថ្វាយបាន មហាឧបរាជនឹងឲ្យរង្វាន់ជាមាស ៥០០ តម្លឹង តែរកពុំឃើញសោះ។ ស្ដេចកនឲ្យធ្វើព្រះខឌ្ដថ្មី វិចិត្រ រចនាដោយសុវណ្ណរតន៍ រួចស្រេចហើយ។ ព្រះមហាឧបរាជ ភូសំរេចរាជការ មហាក្រស័ត្រសឹក (កន) បានឡើងប្រាប្ដាភិសេក សោយរាជសម្បត្តិ ក្នុងឆ្នាំវក ចត្វាស័ក ព.ស. ២០៥៦, គ.ស. ១៥១២, ម.ស. ១៤៣៤, ច.ស. ៨៧៤ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ២៩ ឆ្នាំ ក្នុងវាំងបាសាន ​ខែត្រស្រីសឈរ ទ្រង់ព្រះនាមជា ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះស្រីជេដ្ឋាធិរាជរាមាធិបតី ក្រុងស្រីសឈរ បាសាន។ ស្ដេចលើកព្រះរាជវង្សានុវង្ស និង ពលព្រះស្រីរតនត្រ័យទាំងអស់ឲ្យឡើងសម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ ដ្បិតសម្ដេចចៅហ៊្វាមានគុណបំណាច់ បានជួយច្បាំងមានជ័យហើយបានដើរសង្កត់រាបទាំងអាណាខែត្រ។ ស្ដេចលើកលែងឲ្យយកសួយសារអាករមួយរដូវ តាមបុរាណរាជប្រវេណី ដែលផ្លាស់ផែនដីថ្មី។ ផែនដីព្រះមហាឧបរាជកន ក៏សុខសប្បាយរៀងមក។
ចៅហ៊្វាកៅ: ការកសាងរាជធានីថ្មី

ការកសាងរាជធានីថ្មី
លុះដល់មកឆ្នាំច ឆស័ក ព.ស. ២០៥៨, គ.ស. ១៥១៤, ម.ស. ១៤៣៦, ច.ស. ៨៧៦ សម្ដេចព្រះស្រីជេដ្ឋា បរមបពិត្រ ទ្រង់ព្រះតំរិះថា: យើងជាស្ដេចផ្លាស់វង្សថ្មី គប្បីគិតឲ្យមានជាប់នៅព្រះកេរ្តិ៍ ទីដំណែលព្រះរាជធានីថ្មីតទៅ ទើបមានសេចក្ដីល្បីឮនាមច្បាស់ប្រាកដទៅក្នុងអនាគត។ លុះទ្រង់ព្រះតំរិះ យល់ដូច្នេះហើយ ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់សម្ដេចចៅហ្វាកៅជាមាឲ្យកេណ្ឌប្រមូលរាស្ត្រប្រជាគ្រប់គ្រួលើកពីក្រុងបាសានទៅទិសខាងកើត។ លុះដល់ទៅភូមិចន្លក់ដូនតី ព្រះស្រីជេដ្ឋា ស្ដេចឲ្យសាងក្រុងហើយគង់នៅទីនោះបាន ៥ ខែ។ ថ្ងៃមួយនោះ ព្រះអង្គទៅពលីការ ទេវតានៅដើមព្រះពោធិ៍ រួចហើយ ស្ដេចត្រឡប់មកដំណាក់វិញ។ យប់នោះ ទ្រង់ផ្ទំលក់ទៅ ទ្រង់ព្រះសុបិននិមិត្តឃើញថា: ទ្រង់បានឮសន្ធឹកអ្វី ពីទិសខាងលិច ថាទ្រង់ឈរទតព្រះនេត្រគ្រប់ ៥ ម៉ោងឃើញខែរះប៉ប្រះមាត់ព្រៃ ហើយឃើញតាចាស់ម្នាក់ឈរនៅទីនោះ ស្រែកប្រាប់មកព្រះអង្គថា: "ស្ដេចពុំត្រូវនៅទីនេះទេ ត្រូវតែនៅឯភូមិស្រឡប់ទើបបានសុខ ថាទៅមុខគង់តែនឹងដឹងទៀត​"។ លុះចប់ព្រះសុបិន និមិត្តហើយ ស្ដេចតើនឡើង ក៏យល់ថា ព្រះអាទិត្យរៀងរះប្រពៃណាស់។ ពេលនោះ ទ្រង់ចោលទីចន្លក ហើយលើកគ្រប់គ្រួទៅនៅភូមិស្រឡប់ ចុងខែត្រត្បូងឃ្មុំទល់ដែនខែត្របាភ្នំសមគួរជាទីពិជ័យភូមិល្អ។ នៅទីនោះ ទ្រង់ចាត់ការលើកដីដុតឥដ្ឋ ដុតកំបោរ ដុតក្បឿង និងស្បូវអំបែង តាក់តែងលើកកំពែង ជីកគូ ជីកអូរ តាំងបន្ទាយធំខ្ពស់ ក្រាស់ក្រួនមាំមួនធំទូលាយណាស់ ល្មមធ្វើសឹកកាន់ឆ្នាំបាន។ លុះធ្វើការស្រេចហើយ ស្ដេចឲ្យសាងប្រាសាទ ព្រះរាជមន្ទីរ ត្រឡែងកែងចុងរោង រោងជួង រោងទង រោងទីនាំង រោងឃ្លាំង និង សួនឧទ្យានមានគ្រប់ប្រការ។ ស្ដេចចាប់ធ្វើការតែពីរឆ្នាំបានរួចជាស្រេច។ តែទីនោះ ឥតទឹកទេ ទើបទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ ឧកញ៉ាវៀងមួយ ឧកញ៉ាវាំងមួយ ឧកញ៉ាលំពាំងមួយ ឧកញ៉ាស្រាលមួយ ឲ្យជីកស្រះធំ កណ្ដាលកំពែងព្រះនគរមានជ្រុង ៤។ លុះជីកបានទឹកស្រេច ស្ដេចសន្មតជ្រុងមួយៗ ឲ្យហៅថា កំពង់វៀង ជ្រុងមួយទៀតហៅថា កំពង់វាំង កំពង់ទី៣ ហៅថា កំពង់លំពាំង កំពង់ទី៤ ហៅថា កំពង់ស្រាល គ្រប់ចតុស្ដម្ភ (សេនាបតី) ទាំង៤។ អាស្រ័យហេតុទាំងនេះហើយ ទើបបានជាកំពង់ទាំង៤នោះ មានជាប់ឈ្មោះ ឧកញ៉ាទាំង៤នោះ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ស្ដេចកនសាងនគរនេះធំមាំមួនជាងនគរចាស់ ហើយបានរួចរហ័សឆាប់ទៀតផង ព្រោះរាស្ត្រស្រុះស្រួលណាស់ កេណ្ឌតែម្នាក់ចូលជួយជាពីរបីនាក់។ លុះស្ថាបនារួចស្រេចហើយ ស្ដេចតាំងព្រះនគរនោះ យកនាមភូមិដើមមកផ្សំនឹងពាក្យថ្មីហៅថា ក្រុងសន្លប់ដូនតី ព្រៃនគរ បវររាជធានី។ ទ្រង់ឲ្យឧកញ៉ាស្រាល ចាប់ត្រីធំ តូច យកទៅលែងក្នុងស្រះ ក្នុងគូ ស្នាមភ្លោះជាច្រើន ឲ្យឧកញ៉ាលំពាំងតាំងក្លោងព្នៀតដំរី (ធ្វើក្រោលដំរី)។ ស្ដេចឲ្យឈ្មោះវាល ដែលស្ដេចទៅប្រពាត ដេញសត្វនោះថាវាលបានធំ (ខ្លះថាវាលចន្ទំ) ព្រោះវាលដែលស្ដេចដេញសត្វជាច្រើនឲ្យឈ្មោះបឹងមួយ ដែលស្ដេចទៅប្រពាតមច្ឆាពុំបាននោះឲ្យហៅថាបឹងស្មូរជន។ ព្រះអង្គឲ្យសាងព្រះវិហារសីមាជាច្រើន។ ទ្រង់ឲ្យតាំងទ្រទូងរដ្ឋទាំង៧ គឺ ព្រះសង្ឃបរិនាយកមួយ ព្រះអរិយកស្សបមួយ ព្រះឯកសត្ថាមួយ ព្រះពុទ្ធឃោសាមួយ ព្រះធម្មឃោសាមួយ ព្រះវិបស្សនាមួយ ព្រះបវរសត្ថាមួយ ទ្រទូងរដ្ឋទាំង៧នេះ ព្រះអង្គឲ្យនៅគង់ចាំព្រះវស្សា ក្នុងអាវាសមួយៗ រាល់ព្រះអង្គ។
ព្រះស្រីជេដ្ឋា ដែលយាងមកគង់នៅ ក្រុងសន្លប់ដូនតី ព្រៃនគរនោះ បានតែបីឆ្នាំ រាស្ត្រប្រជាអ្នកបរទេសចូលមកនៅកុះកុំជុំជិតប្រកិតគ្នាច្រើនក្រៃ គណនាពុំបានឡើយ លើសពីផែនដីមុនពីរភាគ។ ព្រះនគរ ក៏សុខសប្បាយសំបូរណ៍គ្រប់។ ព្រះអង្គឲ្យបោះប្រាក់ស្លឹង មានស្លឹង ត្រារូបនាគឲ្យរាស្ត្រចាយ ហើយព្រះអង្គសព្វព្រះហឫទ័យល្បែងស្រីទតរាំ របាំ មហោស្រព ដូរ្យដន្ត្រីណាស់។
ចៅហ្វាទឡ្ហៈដុង

ចៅហ្វាទឡ្ហៈដុង រឺ​ តាដុង ជាមន្ត្រីតាំងពីរាជក្សត្រចន្ទរាជា-បរមិន្ទរាជា ហើយក៏ត្រូវជាអ្នកព្រះបិតាក្មេកនៃព្រះបាទបរមិន្ទដែរ។ លោកមានជំទាវជៃជាភរិយា និងកូនស្រីត្រូវជាអគ្គមហេសីរបស់ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា ដែលព្រះនាមថា សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីជា ព្រះភគវតី ស្រីទេពធីតា មហាចក្រពត្តិឧត្តមបរមរតនារាជធានីសោភីលក្ខណាមហាក្សត្រី។