navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ព្រះពុទ្ធ: បឋមទេសនា

បឋមទេសនា 
ស្តាំ|thumb|320px|ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​ទេសនា​ពន្យល់​បញ្ចវគ្គីយ៍​ជា​មិត្ត​សំឡាញ់ព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ថា សភាវៈធម៌របស់តថាគតអញនេះ រមែងមិនញ៉ាំងសត្វទាំងឡាយណាដែលដិតជាប់កាម​ឲ្យ​ត្រាស់ដឹងបានឡើយតថាគត នឹងមិនធ្វើការប្រៀនប្រដៅ ដល់សត្វលោកដោយប្រការយ៉ាងនោះឡើយ​​ ។​ គ្រានោះសហម្បតីព្រហ្មជាឥសីលោកា ទ្រង់ចូលគាល់ព្រះសាស្តា​ឱន​សិរសី លើកដៃបង្គំ អារាធនា​ឲ្យ​ព្រះអង្គទ្រង់ប្រោសប្រណីដល់សត្វនានា ព្រះពុទ្ធក៏ទ្រង់អនុគោល យល់ព្រមទទួលសំដែងធម៌ ទេសនា​ឲ្យ​សត្វលោកដោយករុណាតាំងពីពេលនោះមក​​ ។​ ព្រះពុទ្ធទ្រង់និមន្តទៅកាន់ក្រុងពារាណសី ចូលទៅព្រៃ​ឥសិបតន​មិគទាយវ័ន​​ ជាទីស្នាក់អាស្រ័យនៃបញ្ចវគិយភិក្ខុ ភិក្ខុ៥អង្គបានឃើញព្រះពុទ្ធទ្រង់យាងមកពីចំងាយ ក៏ជំនុំប្រាប់គ្នាថា យើងទាំងឡាយចូរកុំធ្វើគារវបង្គំព្រះសិទ្ធត្ថ ដែលអស់សេចក្តីព្យាយាមរលីងហើយនោះ​ឲ្យ​សោះ តែដោយអំណាចបុណ្យបារមីនៃព្រះអង្គ ពេលដែល ព្រះពុទ្ធទ្រង់យាងមកដល់ ​បញ្ចវគ្គីយ៍​ ទាំងប្រាំបែរជាក្រាបបង្គំនិមន្តព្រះតថាគតដោយជ្រះថ្លាក្រៃលែងទៅវិញ​​ ។​ ព្រះអង្គទ្រង់សន្តោសប្រោសទេសនា ​ធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ​ ដែលហៅថាបថមទេសនាប្រោសដល់​បញ្ចវគ្គីយ៍​បានសំរេចសោតាបត្តមគ្គក្នុងគ្រានោះឯង ។​ តាំងពីពេលនោះមកមានមនុស្សជាច្រើន បានចូលទៅបួសរៀនក្នុងសំណាក់ព្រះអង្គ ហើយបានសំរេចមគ្គផលទៅ​តាមការគួររៀងៗខ្លួន​​ ។​ ព្រះអង្គទ្រង់យាងទៅកាន់ក្រុងកបិលពស្តុ ចូលទៅកាន់សំណាក់ ព្រះបាទសុទ្ធោទន បីតានិងព្រះនាងពិម្ពាយ ជាព្រះជយា​​ ។​ ព្រះនាងពិម្ពាទ្រង់បង្គាប់​ឲ្យ​រាហុល បុត្រចូលទៅ សុំចែកទ្រព្យសម្បត្តិពីសំណាក់បីតា ព្រះពុទ្ធក៏ទ្រង់បំបួសរាហុលជាសាមេណរតាំងពីពេលនោះមក​​ ។​
ព្រះពុទ្ធ: ពុទ្ធកិច្ច

ពុទ្ធកិច្ច 
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បំពេញពុទ្ធកិច្ច ៥ប្រការជានិច្ចអស់រយៈពេល ៤៥វស្សាគឺ ៖
 នៅពេលព្រលឹម ទ្រង់និមន្តបិណ្ឌបាត
 នៅពេលរសៀល ទ្រង់សំដែងធម៌ទេសនាប្រោសដល់សាធារណជន​​ ។​
 នៅពេលព្រលប់ ទ្រង់ប្រទានឳវាទដល់ភិក្ខុសង្ឃទាំងឡាយ​​ ។​
 នៅពេលកណ្តាលអទ្រាធ ទ្រង់ដោះស្រាយប្រស្នាទេវតាទាំងឡាយ​​ ។​
 នៅពេលជិតភ្លឺ ទ្រង់ប្រមើមើលសត្វលោកដែលមាននិស្ស័យ និងឥតនិស្ស័យ​​ ។​
ព្រះពុទ្ធ: ដាក់ព្រះជន្ម

ដាក់ព្រះជន្ម 
ពេលចេញវស្សាទី៤៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨០ព្រះវស្សា នាថ្ងៃ ១៥កើតពេញបូណមីខែ មាឃ ឆ្នាំម្សាញ់ ព្រះពុទ្ធទ្រង់ដាក់អាយុ ដោយប្រាប់មារថា ព្រះអង្គនឹងចូលបរិនិព្វានក្នុងរយពេលបីខែទៀត​​ ។​ ព្រះភិក្ខុសង្ឃទាំងឡាយជាសាវក ជាពិសេសគឺ ព្រះអានន្ទ ជាអ្នកបំរើព្រះអង្គផ្ទាល់ កាលបើដឹងថាព្រះពុទ្ធបានកំណត់អាយុសង្ខាររួចទៅហើយ ក៏យំសោកស្តាយអាយុសង្ខារព្រះអង្គយ៉ាងខ្លាំង មិនទាន់ចង់​ឲ្យ​ព្រះអង្គចូលបរិនិពា្វនឡើយ​​ ។​
ព្រះពុទ្ធ: បរិនិពា្វន

បរិនិពា្វន 
right|250px]|thumb|ព្រះពុទ្ធទ្រង់ចូលបរិនិព្វាន|right
ក្រោយពេលដាក់ព្រះជន្មរួចហើយ ព្រះអង្គទ្រង់និមន្តទៅបិណ្ឌបាតគ្រប់ទិសទី ហើយនៅទីបំផុតព្រះអង្គទ្រង់យាងទៅដល់នគរកុសិនារា ព្រះអង្គទ្រង់ប្រឈួនយ៉ាងខ្លាំង ក្រោយពីបានសោយផ្សិតម្យ៉ាងដែលប្រគេនដោយនាយចុន្ទៈ ទ្រង់យាងចូលទៅដល់ព្រៃសាលវន្ត ហើយទ្រង់ត្រាស់​ឲ្យ​អានន្ទរៀបកន្លែងថ្វាយព្រះអង្គផ្ទុំព្រះអង្គទ្រង់ផ្ទុំផ្អៀងទៅខាងស្តាំ ព្រះបាទឆ្វេងត្រួតលើព្រះបាទស្តាំ ពេលបច្ឆឹមរាត្រីព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយថា "អ្វីៗដែលកើតមានហើយ ផ្តុំឡើងហើយ តែងមានសភាវៈធម៌ និងរលត់ទៅវិញជាធម្មតា អ្នកទាំងឡាយចូរញ៉ាំងប្រយោជន៍​ឲ្យ​សំរេចដោយកិរិយាមិនប្រមាថចុះ" ព្រះពុទ្ធទ្រង់មានពុទ្ធដិការតែប៉ុណ្ណាះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់រលត់ខន្ធក្នុងពេលនោះទៅ​​ ។​ ព្រះពុទ្ធទ្រង់ចូលបរិនិពា្វននៅ ថ្ងៃអង្គារ ១៥កើតពេញបូណ៌មី ខែពិសាខ ឆ្នាំម្សាញ់ ៥៤៣ មុនគស ក្នុងព្រះជន្ម ៨០ព្រះវស្សា​​ ។​
ព្រះពុទ្ធ: កត់សំគាល់

កត់សំគាល់ 

ទោះ​បី​មាន​អត្ថបទ​និទាន​ជា​ច្រើន​អះអាង​ការពារ​ថា​ព្រះពុទ្ធ​សមណគោតម​ទ្រង់​ប្រសូត​ និង សុគត​ នៅ​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ ឬ នៅ​កន្លែង​នេះ ឬ កន្លែង​នោះ​ក៏​ដោយ ក៏​ពុំទាន់​មាន​ឯកសារ​ផ្លូវការ​ផ្នែក​វិទ្យាសាស្ត្រ ពិសេស​​បុរាណវិទ្យា ​ណាមួយ​អាច​អះអាង​ថា​​​រឿង​នោះ​ជា​ការ​ពិត​ដែរ ​​ ។​ អ្នក​អាន​បាន​ជ្រាប​ហើយ​ថា ព្រះត្រៃបិដក​ក្តី គម្ពីរ​ផ្សេងៗ​ទៀត​ខាង​ពុទ្ធសាសនា​ក្តី ត្រូវ​បាន​អ្នក​ចេះ​ដឹង​ជំនាន់​ក្រោយ​តាក់តែង​ឡើង​ក្រោយ​សម័យ​កាល​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​បាន​បរិនិព្វាន​​​ទៅ​ជាង ៥០០​ ឆ្នាំ ​​ ។​ ការ​ចង​ចាំ​របស់​មនុស្ស​បាន​សាបរលាប​ពី​មួយ​ជំនាន់​ទៅ​មួយ​ជំនាន់​ ​​ ។​ ដូច្នេះ​ការ​ពឹង​លើ​ការចងចាំ​សាច់​រឿង និង ការ​និយាយ​តៗ​គ្នា​ ដើម្បី​ធ្វើ​ជា​វិធី​បញ្ជូន​ចំណេះ​ដឹង​ គឺ​ពិត​ជា​ពិបាក​នឹង​ទទួល​យក​បាន​ណាស់ ​​ ។​ នេះ​ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​សម័យ​ក្រោយ​បង្កើត​អក្សរ​ដើម្បី​កត់​ត្រា​ព្រឹត្តិការណ៍​ផ្សេងៗ​ជំនួស​​ឲ្យ​ខួរ​ក្បាល​មនុស្ស​ ​​ ។​ ដើម្បី​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​ជំនាន់​ក្រោយ​ងាយ​ចងចាំ​​ពុទ្ធប្រវត្តិ អ្នក​ប្រាជ្ញ​ព្រមព្រៀង​គ្នា​កំណត់​យក​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ និង ទី​កន្លែង​ទាក់​ទង​នឹង​ព្រះពុទ្ធ​កំណើត ពុទ្ធ​កិច្ច​ និង បរិនិព្វាន ដូចតទៅនេះ  ៖

 ទ្រង់ប្រសូត ថ្ងៃសុក្រ ១៥ កើតពេញបូណ៌មី ខែពិសាខ ឆ្នាំច​​ ។​
 ត្រាស់ដឹង ថ្ងៃពុធ ១៥ កើតពេញបូណ៌មី ខែពិសាខ ឆ្នាំរកា​​ ។​
 ដាក់ព្រះជន្ម វស្សាទី ៤៥ ថ្ងៃ ១៥ កើតពេញបូណ៌មី ខែមាឃ ឆ្នាំម្សាញ់​​ ។​
 បរិនិពា្វន ថ្ងៃអង្គារ ១៥ កើតពេញបូណ៌មី ខែពិសាខ ឆ្នាំម្សាញ់​​ ។​
ព្រះពុទ្ធក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ

ព្រះពុទ្ធ ( សំស្ក្រឹត:      बुद्ध ) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា អវតារ ទី ៩ ក្នុងចំណោម អវតារសំខាន់ៗទាំង ១០ របស់ ព្រះវិស្ណុ យោងតាមប្រពៃណី Vaishnava នៃ សាសនាហិណ្ឌូ ។     [note 1]

ព្រះពុទ្ធ​បាន​ស្ថិត​ក្នុង​ចំណោម​កម្លាំង​នៃ​ការ ​បង្កើត​សាសនា​ហិណ្ឌូ ។ អត្ថបទហិណ្ឌូក្នុងតំបន់អស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ បានបង្ហាញនូវទិដ្ឋភាពជាច្រើនអំពីព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្រកួតប្រជែងរវាងព្រះពុទ្ធសាសនា និងប្រពៃណីព្រាហ្មណ៍។  នៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូសហសម័យ ព្រះពុទ្ធត្រូវបានគោរពដោយហិណ្ឌូ ដែលជាធម្មតាចាត់ទុកថា "ព្រះពុទ្ធសាសនាជាទម្រង់មួយផ្សេងទៀតនៃសាសនាហិណ្ឌូ" ។  ហិណ្ឌូផ្សេងទៀតបដិសេធការកំណត់អត្តសញ្ញាណរបស់ព្រះពុទ្ធ គោត្ដម ជាអវតារនៃព្រះវិស្ណុ ដោយសំដៅលើអត្ថបទរបស់ Puranas និងកំណត់អត្តសញ្ញាណទាំងពីរជាបុគ្គលផ្សេងគ្នា។
ព្រះពុទ្ធក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ: អវតារនៃព្រះវិស្ណុ

អវតារនៃព្រះវិស្ណុ 
រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ព្រះវិស្ណុ​ជា​ព្រះពុទ្ធ​ដែល​នៅ​ខាង​មុខ​ដោយ​សិស្ស
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធជាអវតារនៅប្រាសាទ Dwaraka Tirumala ក្នុងរដ្ឋ Andhra Pradesh
ព្រះពុទ្ធត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុង Vaishnavism តាមរយៈទេវកថារបស់វានៅក្នុង Vaishnava Puranas ដែលព្រះពុទ្ធត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអវតារទីប្រាំបួននៃព្រះវិស្ណុ។  យោងទៅតាម Agni Purana ព្រះវិស្ណុបានចាប់បដិសន្ធិនៅលើផែនដីនេះដោយសារតែ daityas (ការប្រណាំងនៃ អសុរ ) កម្ចាត់ ទេវៈ ក្នុងសមរភូមិរបស់ពួកគេ។ ដើម្បីស្តារសណ្តាប់ធ្នាប់ធម្មជាតិឡើងវិញ គាត់បានបញ្ឆោតអសុរសដោយការបង្រៀនរបស់គាត់។ នេះ​ជា​លទ្ធផល​នាំ​ឱ្យ​គេ​បោះបង់​មាគ៌ា​ដែល​បង្កើត​ឡើង​ដោយ ​ព្រះ​គម្ពីរ​វេទ ខណៈ​ដែល​ពួកគេ​បាន​ចូល​មក​កាន់ ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យ​ពួក​គេ​លែង​មាន ​ធម៌ ។ នេះបណ្តាលឱ្យពួកគេក្លាយជា ទស្យុស (មិនមែន វេទ ដែលជារឿយៗជាកុលសម្ព័ន្ធឥណ្ឌាបុរាណដែលមានអរិភាព) នៅចុងបញ្ចប់នៃ កលិ យុគ ។ ជាលទ្ធផល ពួកគេត្រូវបានបញ្ជូនទៅ នរក ដោយគ្មានអាកប្បកិរិយាល្អ។     ម្យ៉ាងទៀត ព្រះពុទ្ធ​ទ្រង់​បញ្ញត្ដ​ឲ្យ​មាន​អាយុ​កំណត់​ដោយ​ការ​លាយ​បញ្ចូល​គ្នា​នៃ ​វណ៌ និង​ការ​ត្រួតត្រា​ដោយ ​ម្លេច្ឆ (កម្លាំង​ព្រៃផ្សៃ និង​បរទេស​ចំពោះ​វប្បធម៍​វេទ)។  ក្រោយមក យោងទៅតាមទំនៀមទម្លាប់ វាបានក្លាយជាទំនួលខុសត្រូវរបស់ អទិ សន្ករចារ្យ និងអនាគត Vaishnava acharyas ក្នុងការបង្កើត សាសនា ឡើងវិញ។ 

 កាលប្បវត្តិ 
ការទទួលយកព្រះពុទ្ធនៅក្នុងអត្ថបទដែលទាក់ទងនឹងព្រះហិណ្ឌូ និងព្រះហិណ្ឌូនៅក្នុងអត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនាគឺពិបាកក្នុងការដាក់តាមកាលប្បវត្តិ។ យោងតាមលោក Doniger  របស់ព្រះពុទ្ធរូបបដិមាបានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងនៅក្នុងសម័យមុន គុប្ត នៅពេលដែលទំនៀមទម្លាប់ វេទ បែបព្រាហ្មណ៍គ្រិស្តអូស្សូដក់ត្រូវបានគំរាមកំហែងដោយការកើនឡើងនៃព្រះពុទ្ធសាសនា និងសាសនាជេន (និងដោយពួកឈ្លានពានបរទេស។ ដើម្បីចាត់ទុកព្រះពុទ្ធជាអវតារនៃព្រះវិស្ណុនៅចន្លោះគ.ស ៤៥០ ដល់ស.វទី៦" ដែលលេចចេញជាលើកដំបូងនៅក្នុង ព្រះវិស្ណុបុរណ។ (៤០០-៥០០ គ.ស.)។  យោងតាមលោក John Holt "ការជំនួសព្រះពុទ្ធជា "មនុស្សលោហធាតុ" នៅក្នុងមនោគមវិជ្ជាទេវកថានៃស្តេចឥណ្ឌា [... ] បានកើតឡើងនៅពេលដំណាលគ្នាដែលព្រះពុទ្ធត្រូវបានបញ្ចូលនិងអនុលោមតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍នៃព្រះវិស្ណុ។ 

 នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ 
ព្រះ​ពុទ្ធ​ត្រូវ​បាន​គេ​លើក​ឡើង​ថា​ជា​អវតារ​នៃ​ព្រះ​វិស្ណុ​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា និង​វីរភាព​ដូច​ជា៖

 ហរិវង្ស (1.41)
 ព្រះវិស្ណុបុរណ (៣.១៨)
 Bhagavata Purana (1.3.24, 2.7.37, 11.4.22) 
 Garuda Purana (1.1, 2.30.37, 3.15.26)
 Agni Purana (16, 49.8)
 Naradiya Purana (2.72)
 Linga Purana (1.71)
 Padma Purana (3.252)
ព្រះពុទ្ធក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ: កាលប្បវត្តិ

កាលប្បវត្តិ 
ការទទួលយកព្រះពុទ្ធនៅក្នុងអត្ថបទដែលទាក់ទងនឹងព្រះហិណ្ឌូ និងព្រះហិណ្ឌូនៅក្នុងអត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនាគឺពិបាកក្នុងការដាក់តាមកាលប្បវត្តិ។ យោងតាមលោក Doniger  របស់ព្រះពុទ្ធរូបបដិមាបានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងនៅក្នុងសម័យមុន គុប្ត នៅពេលដែលទំនៀមទម្លាប់ វេទ បែបព្រាហ្មណ៍គ្រិស្តអូស្សូដក់ត្រូវបានគំរាមកំហែងដោយការកើនឡើងនៃព្រះពុទ្ធសាសនា និងសាសនាជេន (និងដោយពួកឈ្លានពានបរទេស។ ដើម្បីចាត់ទុកព្រះពុទ្ធជាអវតារនៃព្រះវិស្ណុនៅចន្លោះគ.ស ៤៥០ ដល់ស.វទី៦" ដែលលេចចេញជាលើកដំបូងនៅក្នុង ព្រះវិស្ណុបុរណ។ (៤០០-៥០០ គ.ស.)។  យោងតាមលោក John Holt "ការជំនួសព្រះពុទ្ធជា "មនុស្សលោហធាតុ" នៅក្នុងមនោគមវិជ្ជាទេវកថានៃស្តេចឥណ្ឌា [... ] បានកើតឡើងនៅពេលដំណាលគ្នាដែលព្រះពុទ្ធត្រូវបានបញ្ចូលនិងអនុលោមតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍នៃព្រះវិស្ណុ។
ព្រះពុទ្ធក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ: នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍

នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ 
ព្រះ​ពុទ្ធ​ត្រូវ​បាន​គេ​លើក​ឡើង​ថា​ជា​អវតារ​នៃ​ព្រះ​វិស្ណុ​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា និង​វីរភាព​ដូច​ជា៖

 ហរិវង្ស (1.41)
 ព្រះវិស្ណុបុរណ (៣.១៨)
 Bhagavata Purana (1.3.24, 2.7.37, 11.4.22) 
 Garuda Purana (1.1, 2.30.37, 3.15.26)
 Agni Purana (16, 49.8)
 Naradiya Purana (2.72)
 Linga Purana (1.71)
 Padma Purana (3.252)
ព្រះពុទ្ធដ៏អស្ចារ្យនៅប្រទេសថៃ

ព្រះពុទ្ធដ៏អស្ចារ្យនៅប្រទេសថៃพระพุทธมหานวมินทรศากยมุนีศรีวิเศษชัยชาญ (Phra Phuttha Mahanawamintra Sakayamunee Sri Visejchaicharn)ព្រះពុទ្ធមហាណៈវរៈមិទ្ទ សក្តក្យាមុនី ស្រីវិសេសជ័យចន្ទកូអរដោនេ14°35′35.60″N 100°22′40.02″E﻿ / ﻿14.5932222°N 100.3777833°E﻿ / 14.5932222; 100.3777833﻿ (Great Buddha of Thailand (Ang Thong, Thailand))ទីតាំងវត្តមឿង, វិសេសជ័យចន្ទ, ខេត្តអាងថង, ប្រទេសថៃប្រភេទព្រះពុទ្ធផ្ចាញ់មារសម្ភារៈបេតុងកម្ពស់92 ម៉ែត្រ (302 ft)ការសាងសង់បញ្ចប់ ឆ្នាំ2008Dedicated toBuddha (Guatama)
ព្រះពុទ្ធដ៏អស្ចារ្យនៃប្រទេសថៃ ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ព្រះពុទ្ធធំ ព្រះពុទ្ធធំនៃប្រទេសថៃ ព្រះពុទ្ធ  ណៈវរមិន្ទ និង ព្រះពុទ្ធមហាណៈវរៈមិទ្ទថារៈ សក្តក្យាមុនី ស្រីវិសេសជ័យចន្ទ    ; RTGS ៖ Phra Phuttha Maha Nawaminthara Sakkayamuni Si Wiset Chai Chan ) គឺជារូបសំណាកខ្ពស់ជាងគេនៅ ប្រទេសថៃ ក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2018 ដែលជារូបសំណាកខ្ពស់ជាងគេទីពីរនៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងខ្ពស់ជាងគេទី 9 នៅលើពិភពលោក។ The Tallest Statues In The World, worldatlas.com. November 2018.

ស្ថិត​នៅ​ក្នុង ​វត្ត​មឿង ខេត្ត​អាង​ថង  រូប​សំណាក​នេះ​មាន ៩២ ម (៣០០ ft) ខ្ពស់ និង ៦៣ ម (២១០ ft) ធំទូលាយ។ ការសាងសង់បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 1990 ហើយត្រូវបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 2008 ។ វាត្រូវបានលាបពណ៌មាស និងធ្វើពីបេតុង។  ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់គង់ក្នុងឥរិយាបថ ហៅថា មារវិជ័យ ។

រូបសំណាកនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងតាមបញ្ជារបស់ព្រះគ្រូ វិបុល អាចារ៉ាឃុន ដែលជាព្រះចៅអធិការទីមួយនៃប្រាសាទវត្តមឿង ដើម្បីរំលឹកដល់ ព្រះមហាក្សត្រ ភូមិពលអតុល្យតេជៈ នៃប្រទេសថៃ។ រូបសំណាកនេះ ត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយប្រើប្រាស់ថវិការបរិច្ចាគពីពុទ្ធសាសនិកជន ចាត់ទុកថាជាទង្វើនៃបុណ្យ។ ថវិកា​ដែល​បាន​ចំណាយ​លើ​រូបសំណាក​នេះ​មាន​ប្រហែល ១០៤,២០០,០០០ បាត ។
ព្រះពុទ្ធដ៏អស្ចារ្យនៅប្រទេសថៃ: សូម​មើល​ផង​ដែរ

សូម​មើល​ផង​ដែរ 

 ព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសថៃ
 សិល្បៈព្រះពុទ្ធសាសនា
 ឡាយ គន្ធី
 បញ្ជីនៃរូបចម្លាក់ខ្ពស់បំផុត
 រូបសំណាកខ្ពស់ជាងគេផ្សេងទៀតនៅក្នុង ប្រទេសថៃ
 ព្រះ​ពុទ្ធ​ចក​នៅ ​វត្ត Khao Wong Phrachan កម្ពស់​ទី​២ (៧៥​ម. )
 Guan Yin នៅ វត្ត Huay Pla Kang កំពស់ទី3 (69 m. )
 លួងផូយ៉ៃ ខ្ពស់ជាងគេទី៤ (៥៩.២ម. )
 ព្រះពុទ្ធ​ធំ​ភូកេត ដែល​មាន​កម្ពស់​ខ្ពស់​បំផុត​ទី ៥ (៤៥ ម៉ែត្រ។ )
ព្រះពុទ្ធធំនៅភូកេត

ព្រះពុទធំនៅភូកេត ឬ ព្រះពុទ្ធដ៏អស្ចារ្យនៅភូកេត គឺជារូបសំណាកព្រះពុទ្ធ មារាវិជ័យ អង្គុយនៅ ភូកេត ប្រទេសថៃ ។ ឈ្មោះផ្លូវការគឺ ព្រះភូតាមិងមង្គល    ; RTGS ៖ ព្រះ​ពុទ្ធ​មង្គល  ​) កាត់​ខ្លី​ជា ​ព្រះពុទ្ធ​មង្គល ​ការ ។ អង្គុយនៅលើភ្នំណាក់កេរ្តិ៍ នៅជិត ឆាឡុងការសាងសង់បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 2004 ។ ការពង្រីកមូលដ្ឋានកំពុងបន្តគិតត្រឹមឆ្នាំ 2015។   នៅឆ្នាំ 2017 គម្រោង 80 ភាគរយត្រូវបានបញ្ចប់។  វា​គឺ​ជា​រូបសំណាក​ដែល​ខ្ពស់​ជាង​គេ​ទី​បី​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​នៅ​ពី​ក្រោយ​តែ​ព្រះ​មហា​ពុទ្ធ​នៃ​ប្រទេស​ថៃ និង ​ព្រះ​អអង្គហ្លួងពោធិយ៉ៃ ​ប៉ុណ្ណោះ។
ព្រះពុទ្ធផ្ចាញ់មារ

រូបភាពតូច|ព្រះកែវមរកត, ភ្នំពេញ
រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ព្រះពុទ្ធ​មានឥរិយាបថមារ​វិជ័យ​គង់​នៅ ​វត្ត​អរុណ  ​បាងកក
ព្រះពុទ្ធផ្ចាញ់មារ ឬ មារវិជ័យ (   ; Khmer : ព្រះពុទ្ធផ្ចាញ់មារ  ) គឺជា ឥរិយាបទរបស់ព្រះពុទ្ធក្នុង ដែលព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់គង់ ទ្រង់ដាក់ព្រះហស្តស្ដាំដោយម្រាមទាំងប្រាំសណ្ដូតស្របគ្នា ឆ្ពោះទៅដី ។ ដៃឆ្វេងនៅលើភ្លៅឆ្វេងរបស់ព្រះអង្គ។ ភ្នែករបស់អង្គបិទ។ កាយវិការនៃដៃដល់ដីត្រូវបានគេហៅថា មុទ្រា ដែលសំដៅទៅលើអាកប្បកិរិយាផងដែរ។ កាយវិការសំដៅលើវគ្គដែលព្រះពុទ្ធត្រាស់ហៅ ផែនដីធ្វើជាសាក្សី ។

នៅក្នុង សិល្បៈខ្មែរ ព្រះពុទ្ធបដិមានេះ ហៅថា ព្រះពុទ្ធផ្ចាញ់មារ ដែលមានន័យថា ព្រះពុទ្ធដ៏ពិសិដ្ឋ កម្ចាត់សត្រូវ (មារ)។
ព្រះពុទ្ធផ្ចាញ់មារ: វិចិត្រសាល

វិចិត្រសាល 
រូបភាពតូច|ធ្វើពីប្រាក់សតវត្សទី១៦
រូបភាពតូច|របស់កម្ពុជា,សតវត្សទី១៩
ព្រះពុទ្ធមង្គល

ព្រះពុទ្ធមង្គល ឬ មំគល គឺជាព្រះពុទ្ធទីប្រាំមួយក្នុងចំនោមព្រះពុទ្ធ ទាំងម្ភៃប្រាំពីរអង្គ ដែលមុនព្រះពុទ្ធអង្គ ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ យោងទៅតាម ពុទ្ធវម្ស ដែលជាអត្ថបទពី គម្ពីរបាលី ថេរវាទ និងអធិប្បាយរបស់វា។ ព្រះអង្គ​ក៏​ជា​ព្រះពុទ្ធ​អង្គ​ទី​មួយ​នៃ​ព្រះ​សរមណ្ឌ កល្ប ។ 

ព្រះពុទ្ធ មង្គល ត្រូវបានគេនិយាយថាមានកំពស់ 88 ហត្ថ ឬ 132 ហ្វីត ហើយចេតិយរបស់ទ្រង់មានកំពស់ 30 យោជន៍ ឬកំពស់ 229.2 ម៉ាយ។
ព្រះពុទ្ធមង្គល: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ 

 មុនពេលកើត 
មង្គល ព្រះពុទ្ធបានបដិបត្តិ បារមិតា សម្រាប់ 16 asaṃkhyeya និង 100,000 (16 × 10 ^ 140 + 10 ^ 5) aeon ដើម្បីក្លាយជាព្រះពុទ្ធ។ ក្នុង​កំឡុង​ពេល​គភ៌ ព្រះ​មាតា​របស់​ព្រះអង្គ គឺ​ព្រះនាង​ឧត្តរា មាន​ពន្លឺ​ភ្លឺ​ខ្លាំង​ជុំវិញ​កាំ ៨០ ហត្ថ ឬ ១២០ ហ្វីត។ ដោយសារតែពន្លឺនេះ នាងអាចធ្វើដំណើរនៅពេលយប់ដោយមិនប្រើប្រាស់ប្រភពពន្លឺផ្សេងទៀត។

 ពីកំណើតដល់ការត្រាស់ដឹង 
ព្រះពុទ្ធ មង្គល ប្រសូតនៅឧត្តរ ដែលសោយរាជ្យដោយព្រះបាទឧត្តរា។ ទ្រង់​បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​នឹង​ព្រះនាង​យសវទី ហើយ​សោយរាជ្យ​បាន​៩.០០០​ឆ្នាំ ។ កូនប្រុសរបស់គាត់គឺសិវល។

លុះ​ព្រះរាជ​បុត្រ​ប្រសូត​ហើយ ទ្រង់​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​ចាក​ចេញ​ពី​វាំង​ទៅ ​បួស​ ។ អ្នក​បម្រើ​បី​លាន​នាក់​បាន​តាម​គាត់​ដើម្បី​ក្លាយ​ជា​អ្នក​បួស។ គាត់បានហាត់រយៈពេលប្រាំបីខែ។ លុះ​ប្រតិបត្តិ​បាន​ប្រាំបី​ខែ​ហើយ ព្រះអង្គ​ក៏​ចាក​ចេញ​ពី​អ្នក​បម្រើ​របស់​ព្រះអង្គ ហើយ​ទៅ​ឯ​ដើម ​បុសនាគ ។ លោក​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ប្រតិបត្តិ​ដោយ​សន្តិវិធី​ក្រោម​ដើម​ឈើ ហើយ​បាន​ត្រាស់​ដឹង​នៅ​ព្រឹក​បន្ទាប់។
ព្រះពុទ្ធមង្គល: មុនពេលកើត

មុនពេលកើត 
មង្គល ព្រះពុទ្ធបានបដិបត្តិ បារមិតា សម្រាប់ 16 asaṃkhyeya និង 100,000 (16 × 10 ^ 140 + 10 ^ 5) aeon ដើម្បីក្លាយជាព្រះពុទ្ធ។ ក្នុង​កំឡុង​ពេល​គភ៌ ព្រះ​មាតា​របស់​ព្រះអង្គ គឺ​ព្រះនាង​ឧត្តរា មាន​ពន្លឺ​ភ្លឺ​ខ្លាំង​ជុំវិញ​កាំ ៨០ ហត្ថ ឬ ១២០ ហ្វីត។ ដោយសារតែពន្លឺនេះ នាងអាចធ្វើដំណើរនៅពេលយប់ដោយមិនប្រើប្រាស់ប្រភពពន្លឺផ្សេងទៀត។
ព្រះពុទ្ធមង្គល: ពីកំណើតដល់ការត្រាស់ដឹង

ពីកំណើតដល់ការត្រាស់ដឹង 
ព្រះពុទ្ធ មង្គល ប្រសូតនៅឧត្តរ ដែលសោយរាជ្យដោយព្រះបាទឧត្តរា។ ទ្រង់​បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​នឹង​ព្រះនាង​យសវទី ហើយ​សោយរាជ្យ​បាន​៩.០០០​ឆ្នាំ ។ កូនប្រុសរបស់គាត់គឺសិវល។

លុះ​ព្រះរាជ​បុត្រ​ប្រសូត​ហើយ ទ្រង់​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​ចាក​ចេញ​ពី​វាំង​ទៅ ​បួស​ ។ អ្នក​បម្រើ​បី​លាន​នាក់​បាន​តាម​គាត់​ដើម្បី​ក្លាយ​ជា​អ្នក​បួស។ គាត់បានហាត់រយៈពេលប្រាំបីខែ។ លុះ​ប្រតិបត្តិ​បាន​ប្រាំបី​ខែ​ហើយ ព្រះអង្គ​ក៏​ចាក​ចេញ​ពី​អ្នក​បម្រើ​របស់​ព្រះអង្គ ហើយ​ទៅ​ឯ​ដើម ​បុសនាគ ។ លោក​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ប្រតិបត្តិ​ដោយ​សន្តិវិធី​ក្រោម​ដើម​ឈើ ហើយ​បាន​ត្រាស់​ដឹង​នៅ​ព្រឹក​បន្ទាប់។
ព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា

ព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា 250px ព្រះពុទ្ធរូបព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា ចម្លង ទំហំ​ធំ ឧទ្យានព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា ខេត្តពេជ្របូរណ៍.https://guide2thailand.com/phra-phuttha-maha-thammaracha/ ប្រភេទ ព្រះពុទ្ធបដិមាសិល្បៈ​ សិល្បៈខ្មែរសិល្បៈកម្មសិល្បៈខ្មែរ ឈ្មោះផ្លូវការណ៍ ព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា 
រូបភាពតូច| រូបចំលាក់របស់បដិមាព្រះពុទ្ធរូបព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា ចម្លង ទំហំ​ធំ ឧទ្យានព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា ខេត្តផេតឆាប៊ូន.
ព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា  (,) ជាព្រះពុទ្ធបដិមាទ្រង់គ្រឿងលំអដូចព្រះចក្រពត្តរាជសម័យបាយ័ន ឥរិយាបថសមាធិ ធ្វើពីមាសសំរឹទ្ធ បច្ចុប្បន្នប្រតិស្ថាននៅវត្តត្រៃភូមិ ខេត្តផេតឆាប៊ូន កសាងឡើងក្នុងសម័យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទីប្រាំពីរ ព្រះមហាក្សត្រនៃក្រុងអង្គរធំ។ នៅពេលដែលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទីប្រាំពីរ ព្រះរាជទានព្រះនាងសិង្ខរទេវីWyatt, David K. Thailand A Short History. Silkworm Books, Chiang Mai, 1984  , pp. 52ព្រះធិតាឲ្យអភិវសេកជាមួយឃុនផាមឿងស្ដេចក្រុងរ៉ាត (បច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុងវត្តត្រៃភូមិ ខេត្តផេតឆាប៊ូន ) និងជាព្រះពុទ្ធបដិមាសក្ដិសិទ្ធិប្រចាំស្រុកទេសរបស់ខេត្តផេតឆាប៊ូន។ បន្ទាប់មក មានសង្គ្រាមកើតឡើង ពួកមន្ដ្រីរាជសំណាក់បាននិមន្ដព្រះពុទ្ធបដិមានេះភៀសខ្លួនពីសង្គ្រាម ប៉ុន្ដែមានហេតុការណ៍ដែលធ្វើឲ្យព្រះពុទ្ធបដិមាអង្គនេះលិចទៅក្នុងទន្លេប៉ាសាក់។ ពេលវេលាកន្លងផុតទៅ មានអ្នកនេសាទបានទៅបង់សំណាញ់ជាប់ព្រះពុទ្ធបដិមាមហាធម្មរាជា ទើបនាំគ្នាជួយលើកឡើងពីទន្លេប៉ាសក់។ ក្រោយមក  បាននិមន្ដទៅប្រតិស្ថានគង់នៅវត្តត្រៃភូមិ រហូតដល់ថ្ងៃ ១៥ កើត ខែកភ័ទ្របថ ដែលត្រូវនឹងបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ព្រះពុទ្ធបដិមាធម្មរាជាបានបាត់ពីវត្តត្រៃភូមិ ធ្វើឲ្យព្រះគ្រូចៅអធិការវត្ត ព្រះសង្ឃ ព្រមទាំងពុទ្ធបរិស័ទ្ធ បាននាំគ្នាស្វែងរក ចុងក្រោយទើបបានជួបប្រទះព្រះពុទ្ធបដិមាមហាធម្មរាជាឡឹមៗ នៅបរិវេណដែលជួបប្រទះលើកដំបូង។ បន្ទាប់ពីនោះមក ទើបពេលថ្ងៃ ១៥ កើតខែភទ្របថ មានការហែព្រះពុទ្ធបដិមាមហាធម្មរាជាជុំវិញក្រុងរហូតដល់បរិវេណមុខវត្តត្រៃភូមិ ក្រោយមកលោកអភិបាលខេត្តដែលជាតំណាងឲ្យពុទ្ធបរិស័ទ្ធខេត្តផេតឆាប៊ូន ជាអ្នកលើកបីព្រះពុទ្ធបដិមាមហាធម្មរាជាចុះមុជទឹកទាំងបួនទិស ដែលចាត់ទុកថាជាសិរិមង្គលចំពោះខេត្តរហូតដល់ក្លាយទៅជាប្រពៃណីបីព្រះមុជទឹករបស់ខេត្តផេចឆាប៊ូនរហូតដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ហើយការនិមន្ដព្រះពុទ្ធបដិមាមហាធម្មរាជាមុជទឹក អ្នកដែលនិមន្ដត្រូវតែជាអភិបាលខេត្តតែប៉ុណ្ណោះ ព្រោះតែតំណែងនោះស្មើនឹងអ្នកគ្រប់គ្រងក្រុងសម័យបូរាណដែលធំបំផុតក្នុងក្រុង ការលះបង់របស់អ្នកដែលមានតំណែងធំក្នុងក្រុងដែលមានការព្រួយបារម្ភអំពីសុខទុក្ខរបស់ប្រជារាស្ដ្រ និងមានឈ្មោះថាជាអ្នកទំនុកបម្រុងព្រះពុទ្ធសាសនាឲ្យបានគង់វង្សជាបន្ដរៀងរហូតទៅ។ ព្រះពុទ្ធបដិមាសក្ដិសិទ្ធិអង្គនេះ ឲ្យអ្នកដទៃដែលមិនមែនជាអ្នកគ្រប់គ្រងក្រុងនិមន្ដទៅមុជទឹកជំនួសក៏ពុំបានដែរ បើឆ្នាំណាមិនមានការនិមន្តព្រះពុទ្ធបដិមាអង្គនេះទៅមុជទឹកទេ អ្នកផេតឆាប៊ូនជឿថាឆ្នាំនោះស្រុកទេសនឹងមានគ្រោះរាំងស្ងួត ទំនិញឡើងថ្លៃ ហើយព្រះពុទ្ធបដិមាអង្គនេះនឹងបាត់ទៅ។ https://www.thailandee.com/en/events-thailand/um-phra-dam-nam-95https://wisonk.wordpress.com/2017/03/29/um-phra-dam-nam-the-holy-ceremony-of-phechabura/https://patricklepetit.jalbum.net/PHETCHABUN/PHOTOS/MUEANG%20PHETCHABUN/Um%20Phra%20Dam%20Nam%20Festival/indexb.html
ព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា: [[ព្រះពុទ្ធរូប]]ព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា ចម្លង ទំហំ​ធំ ឧទ្យានព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា [[ខេត្តពេជ្របូរណ៍]]

ព្រះពុទ្ធរូបព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា ចម្លង ទំហំ​ធំ ឧទ្យានព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា ខេត្តពេជ្របូរណ៍
ព្រះពុទ្ធមហាសុវណ្ណបដិមាករ

ព្រះពុទ្ធមាស មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា ព្រះពុទ្ធមហាសុវណ្ណបដិមាករ (    ;    ) ដែល​គេ​ស្គាល់​ជា​ទូទៅ​ក្នុង​ភាសា​ថៃ​ថា ព្រះសុខោទ័យត្រៃមិត្រ (    ) គឺជា​រូបសំណាក​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​ព្រះ​បរមព្រះពុទ្ធរូបផ្ចាញ់មារមាសមួយអង្គ ​មាន​ទម្ងន់ ៥,៥ តោន (៥.៥០០ គីឡូក្រាម )។ វា​មាន​ទី​តាំង​នៅ​ក្នុង​វត្ត​ត្រៃមិត្រ ក្រុង​បាងកក ប្រទេស​ថៃ ។ នៅចំណុចមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់វា រូបសំណាកនេះត្រូវបានគ្របដោយស្រទាប់នៃស៊ីម៉ង់ត៍គ្រើមៗ និងកញ្ចក់ពណ៌ដើម្បីលាក់តម្លៃពិតរបស់វា ហើយវានៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពនេះអស់រយៈពេលជិត២០០ឆ្នាំមកហើយ ដែលបញ្ចប់ទៅជាវត្តដែលមានសារៈសំខាន់តិចតួច។ ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ផ្លាស់​ប្តូរ​រូបសំណាក​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៥៥ ម្នាងសិលា​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រេះ​ចេញ ហើយ​មាស​ក៏​លេច​ចេញ​មក។ 
រូបភាពតូច|ព្រះពុទ្ធមហាសុវណ្ណបដិមាករនៅវត្តត្រៃមិត្រនាទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ
ព្រះពុទ្ធមហាសុវណ្ណបដិមាករ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ប្រភពដើមនៃរូបសំណាកនេះគឺមិនច្បាស់លាស់។ វាត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងរចនាប័ទ្មរាជវង្សសុខោទ័យ នៃសតវត្សទី១៣-១៤ ទោះបីជាវាអាចត្រូវបានធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីពេលនោះក៏ដោយ។ ព្រះកេសរបស់រូបបដិមាមានរាងដូចស៊ុត ដែល​បញ្ជាក់​ពី​ដើម​កំណើត​នៅ​សម័យ​សុខោទ័យ។ ដោយសារសិល្បៈសុខោទ័យមានឥទិ្ធពលរបស់ឥណ្ឌា  ហើយរូបចម្លាក់ធ្វើពីលោហធាតុរបស់ ព្រះពុទ្ធ ដែលធ្វើឡើងនៅប្រទេសឥណ្ឌាធ្លាប់ត្រូវបានគេយកទៅប្រទេសផ្សេងៗភាគច្រើនក្នុងសម័យប៉ាឡា។ 
រូបភាពតូច| រូបរាងកេសារបស់បដិមាមានអាយុកាលតាំងពីសម័យសុខោទ័យ
រូបភាពតូច| ទិដ្ឋភាពចំហៀងនៃរូបសំណាក
អ្នកប្រាជ្ញខ្លះជឿថារូបសំណាកនេះត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងរឿងរចនារាមខាំហែង ដ៏ចម្រូងចម្រាស។ នៅក្នុងជួរទី២៣-២៧ នៃផ្ទាំងថ្មទីមួយនៃចេតិយ "ព្រះពុទ្ធរូបមាស" ត្រូវបានលើកឡើងថាមានទីតាំងនៅ "កណ្តាលក្រុងសុខោទ័យ" ដែលត្រូវបានបកស្រាយថាជាឯកសារយោងទៅកាន់ព្រះពុទ្ធមាស។ 

នៅ​ពេល​ខ្លះ រូបសំណាក​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​បិទ​បាំង​ទាំងស្រុង​ដើម្បី​ការពារ​កុំ​ឱ្យ​គេ​លួច។ រូបសំណាកនេះត្រូវបានគ្របដោយស្រទាប់ក្រាស់នៃស៊ីម៉ង់ត៍គ្រើមៗ ដែលត្រូវបានលាបពណ៌និងចាក់ដោយកញ្ចក់ពណ៌។  វាត្រូវបានគេជឿថា ការរុះរើនេះធ្វើឡើងមុនពេលការបំផ្លិចបំផ្លាញនៃនគរអយុធ្យា ដោយពួកឈ្លានពានភូមានៅឆ្នាំំ១៧៦៧ ។ រូបសំណាកនេះនៅតែស្ថិតក្នុងចំណោមប្រាសាទអយុធ្យា ដោយមិនបានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងនោះទេ។

នៅឆ្នាំ១៨០១ ព្រះបាទ ពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក (រាមាទី១) នៃសៀម បន្ទាប់ពីបានតាំងទីក្រុងបាងកកជារាជធានីថ្មីនៃព្រះរាជាណាចក្រ ហើយបន្ទាប់ពីបានសាងសង់ប្រាសាទជាច្រើនក្នុងទីក្រុងបាងកក ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យនាំយកព្រះពុទ្ធរូបចាស់ៗជាច្រើនអង្គមកទីក្រុងបាងកក។ ប្រាសាទដែលខូចនៅទូទាំងប្រទេស។ History of Golden Buddha  Thai Buddhist website

នៅរជ្ជកាលព្រះបាទរាមាទី៣ (១៨២៤-១៨៥១) រូបសំណាកដែលនៅតែគ្របដណ្ដប់ដោយសុីម៉ង់ត៍គ្រើមៗ ត្រូវបានដំឡើងជារូបសំណាកព្រះពុទ្ធនៅក្នុងអគារសំខាន់នៃវត្តចតុនារាម (វត្តព្រះយ៉ាក្រៃ) ក្នុងទីក្រុងបាងកក។ 

នៅពេលដែលវត្តជោតនារាម ដែលមានទីតាំងនៅជិតជីនាថោន លើទីតាំងនៃអាស៊ី ទីកទំនើបបានដួលរលំ និងត្រូវបានបិទ រូបសំណាកនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅទីតាំងបច្ចុប្បន្ននៅវត្តត្រិមិតក្បែរនោះក្នុងឆ្នាំ១៩៣៥ ។  នៅពេលនោះ វត្តត្រៃមិត្រ គឺជាវត្តដែលមានសារៈសំខាន់តិចតួច (ដូចជាវត្តពុទ្ធសាសនារាប់រយផ្សេងទៀតដែលមាននៅក្នុងទីក្រុងបាងកក)។ ដោយ​សារ​ប្រាសាទ​នេះ​មិន​មាន​អគារ​ធំ​ល្មម​សម្រាប់​ដាក់​រូបសំណាក​នោះ​ទេ វា​ត្រូវ​បាន​រក្សា​ទុក​អស់​រយៈពេល ២០ ឆ្នាំ​ក្រោម​ដំបូល​ស័ង្កសី​ធម្មតា។ អត្តសញ្ញាណពិតនៃរូបសំណាកនេះត្រូវបានបំភ្លេចចោលអស់រយៈពេលជិត២០០ ឆ្នាំមកហើយ។ 

 ឯកសារយោង
ព្រះពុទ្ធរូប

រូបភាពតូច|រចនាបថបាយ័ន
សិល្បៈពុទ្ធសាសនា ភាគច្រើនប្រើការពិពណ៌នាអំពីព្រះពុទ្ធប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្រះពុទ្ធ គោត្ដម ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ពុទ្ធរូប  ជាភាសា សំស្រ្កឹត និង បាលី ។ ទាំងនេះអាចជារូបចម្លាក់ ឬរូបភាពផ្សេងទៀតដូចជារូបគំនូរជាដើម។ តួសំខាន់ក្នុងរូបអាចជាបុគ្គលផ្សេងទៀតដែលបានទទួល ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ឬ ជាព្រះពោធិសត្វ ជាពិសេសនៅក្នុងប្រពៃណីផ្សេងៗនៃ ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ព្រះពុទ្ធ និងព្រះពោធិសត្វផ្សេងទៀតនៅក្នុងសិល្បៈ បានក្លាយជារឿងធម្មតាកាន់តែច្រើនឡើងៗជាច្រើនសតវត្សមកហើយ ប្រហែលជាឥឡូវនេះមានចំនួនច្រើនជាងរូបភាពនៃព្រះពុទ្ធប្រវត្តិសាស្ត្រ។
ព្រះពុទ្ធរូប: សមាមាត្រ

សមាមាត្រ 
រូបព្រះពុទ្ធបានចាប់ផ្តើមលេចឡើងនៅសតវត្សទី 1 នៃគ.ស. នៅ ប្រទេសឥណ្ឌាខាងជើង ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ គន្ធា និង មធុរ ។ សិល្បៈគន្ធាត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយ សិល្បៈក្រិចបុរាណ ដែលនាំទៅដល់ការវិវត្តន៍នៃ សិល្បៈគ្រិកូ-ពុទ្ធសាសនា ជាមួយនឹងកាយវិភាគសាស្ត្រដែលមានលក្ខណៈសមាមាត្រ និងរូបរាងពិតរបស់ព្រះពុទ្ធ។ សិល្បៈព្រះពុទ្ធសាសនាដែលមានឥទ្ធិពលបំផុតមួយគឺសិល្បៈ គុប្ត និងរចនាប័ទ្ម អម្រវតី ក្រោយមក។ ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ការ​ពណ៌នា​អំពី​ព្រះពុទ្ធ​បាន​សាយភាយ​ទៅ​អាស៊ី។ ព្រះពុទ្ធរូបនៃប្រទេសឥណ្ឌា ស្រីលង្កា ជ្វា សៃ សៃលេន្ទ្រ និង សិល្បៈខ្មែរ ជាធម្មតាបង្ហាញអំពីរូបដែលសមគួរ ប៉ុន្តែជួនកាលទ្រង់បង្ហាញភាពស្លេកស្លាំង ដោយនឹកឃើញដល់ការប្រតិបត្តិបិណ្ឌបាតជាច្រើនឆ្នាំរបស់ព្រះពុទ្ធ។

មនុស្សជាច្រើនប្រហែលជាធ្លាប់ស្គាល់ព្រះពុទ្ធរូប "រីករាយ" ឬ "សើច" ដែលជាតួអង្គប្រវត្តិសាស្ត្រផ្សេងគ្នា ដែលមិនគួរច្រឡំជាមួយនឹងរូបព្រះពុទ្ធ គោត្តម ។ Budai ដែលជាព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនាចិនដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា Hotei ត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាធាត់និងសប្បាយរីករាយស្ទើរតែតែងតែបង្ហាញស្នាមញញឹមឬសើចហើយត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង មេត្រេយ ដែលជាអនាគតព្រះពុទ្ធ។
ព្រះពុទ្ធរូប: ឥរិយាបថ កាយវិការ និងវត្ថុបុរាណ

ឥរិយាបថ កាយវិការ និងវត្ថុបុរាណ 
រូបសំណាក ឬគំនូរព្រះពុទ្ធ តែងតែបង្ហាញអំពីភក់ ឬកាយវិការ។ មានមួយចំនួនធំនៃទាំងនេះ ប៉ុន្តែមួយចំនួនតូចគឺចាស់ជាងគេ និងទូទៅបំផុត។ នៅក្នុង ពុទ្ធសាសនាមហាយាន ពុទ្ធសាសនា ទូទៅមួយចំនួនក៏បានកំណត់អត្តសញ្ញាណជាមួយនឹងព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹងទាំងប្រាំអង្គផងដែរ ដែលហៅថា " ព្រះពុទ្ធធ្យនិ " ឬ "ព្រះពុទ្ធបញ្ញា" ដែលធ្វើអោយមានភាពស្មុគស្មាញបន្ថែមទៀតនៃការកំណត់អត្តសញ្ញាណដែលបានបង្ហាញ មុទ្រ ទាំងនេះមានដូចខាងក្រោម៖ 

 ធម្មចក្រពុទ្ធមុទ្រ – វៃរោចន: ធម្មចក្រមុទ្រ មានដៃពីរដាក់ទល់នឹងទ្រូងដោយចុងមេដៃនិងមេដៃនៃដៃនីមួយៗរួបរួមគ្នា។ មុទ្រ នេះតំណាងឱ្យកាយវិការនៃការបង្រៀន។ 
 ភូមិស្បស៌ពុទ្ធមុទ្រា - អក្សោភ្យ: កាយវិការនេះ "ប៉ះផែនដី" (ភូមិស្បស៌) មុទ្រ បានក្លាយជា មុទ្រ របស់ព្រះពុទ្ធ អក្សោភ្យ ។ ព្រះពុទ្ធ​បាន​ត្រាស់​ហៅ​មាតា​ផែនដី​មក​ធ្វើ​ជា​សាក្សី​ចំពោះ​ការ​ត្រាស់​ដឹង​របស់​ព្រះអង្គ។ ដើម្បី​បញ្ជាក់​អំពី​រឿង​នេះ លោក​បាន​ពាល់​ផែនដី​ដោយ​ដៃ​ស្តាំ​របស់​លោក​ជា​សាក្សី​ចំពោះ​ភាព​ល្អ​ឥត​ខ្ចោះ​របស់​លោក។ មុទ្រា នេះទាក់ទងនឹង អាកប្បកិរិយា មារ​វិជ័យ ។
 វរទពុទ្ធមុទ្រា – រត្នសម្ភវ : នៅក្នុង មុទ្រ នេះដៃស្តាំបើកចំហនៅជិតជង្គង់ស្តាំរបស់គាត់។ ដៃ​ឆ្វេង​របស់​គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ឃើញ​កាន់​ចាន​បាយ។ នៅក្នុងភាសាសំស្រ្កឹត វរទ មានន័យថា "ផ្តល់អំណោយ" ។ កាយវិការបង្ហាញពីបាតដៃស្តាំបែរទៅរកអ្នកទទួលលាភ ដោយម្រាមដៃចង្អុលចុះក្រោម។
 ធ្យានពុទ្ធមុទ្រា ឬ សមាធិ- អមិតភពុទ្ធ: មុទ្រ នេះមានដៃឆ្វេងដាក់នៅលើភ្លៅដោយបាតដៃបែរមុខទៅខាងលើដៃស្តាំនៅលើកំពូលនៃខាងឆ្វេងមួយ (ផងដែរជាមួយនឹងដូងរបស់វាបែរមុខឡើងលើ) និងមេដៃទាំងពីរប៉ះគ្នាទៅវិញទៅមក។ ជួនកាលចានមួយត្រូវបានដាក់នៅពីលើបាតដៃរបស់គាត់។ នៅទីនេះ កាយវិការដៃធ្វើសមាធិតំណាងឱ្យស្ថានភាពនៃសមាធិដ៏ជ្រៅ និងការរួបរួមនៃប្រាជ្ញា និងមេត្តា។
 អភយពុទ្ធមុទ្រ - អមោឃសិទ្ធិ: អភយមុទ្រតំណាងឱ្យកាយវិការដៃនៃការភ័យខ្លាចនិងការការពារ។ កាយវិការនៃការមិនភ័យខ្លាច និងការការពារ ដែលជាធម្មតាបង្ហាញជាដៃឆ្វេងដែលមានបាតដៃបែរទៅខាងក្រៅ ហើយម្រាមដៃទាំងអស់លាតសន្ធឹងឡើងលើ។ អត្ថន័យនិមិត្តសញ្ញានៃការបំភាន់ការភ័យខ្លាចគឺជាការបកស្រាយអំពីសកម្មភាពនៃការអធិប្បាយ។ 

រូប ព្រះពុទ្ធ ដែលទ្រង់គង់នៅ តំណាងឱ្យ បរិនិព្វាន ឬការយាងទៅកាន់ ព្រះនិព្វាន ចុងក្រោយនៅពេលសុគត។

ពេលផ្សេងទៀតគាត់កំពុងកាន់វត្ថុនិមិត្តសញ្ញាផ្សេងៗ ឬធ្វើ រូបចម្លាក់ និមិត្តសញ្ញា (កាយវិការ)។

សម្លៀកបំពាក់ក៏ប្រែប្រួលទៅតាមរចនាប័ទ្មជាតិផងដែរ។ នៅអាស៊ីបូព៌ា វាមានទំនោរធ្វើតាមការស្លៀកពាក់របស់ព្រះសង្ឃក្នុងស្រុក ដោយមានដៃបិទបាំង។ នៅប្រទេសឥណ្ឌា ការពណ៌នាដំបូងៗ ជាពិសេសពីតំបន់ក្តៅៗ ដូចជា សិល្បៈនៃ Mathura ព្រះពុទ្ធត្រូវបានបង្ហាញជាញឹកញាប់ជាមួយនឹងអាវផាយស្តើងបំផុត ឬគ្មានអាវ ហើយភាគច្រើននៃដងខ្លួនមិនបានបិទបាំង ឬលេចចេញមក។
រូបភាពតូច|ធម្មចក្រមុទ្រា បដិមានៅបាត់ដំបង
រូបភាពតូច|បដិមាព្រះកែវមរកត, ភូមិស្បស៌មុទ្រា
រូបភាពតូច|ធ្យាន​មុទ្រាសម័យមុនអង្គរ