navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
អឹមផក: រោគូត្បាតសាស្ត្រ

រោគូត្បាតសាស្ត្រ

thumb|upright=1.5|ផែនទីពិភពលោកបង្ហាញពីការរីករាលដាលនៃ វីរុសអុតស្វា។ 
ប្រវត្តិ
អឹមផកត្រូវបានគេកំណត់អត្តសញ្ញាណថាជាជំងឺដាច់ដោយឡែកពីប្រភេទជំងឺអុតផ្សេងៗទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ 1958 បន្ទាប់ពីបានរកឃើញវានៅលើសត្វស្វាក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍មួយកន្លែងនៅឯទីក្រុងកូពែនហាក ប្រទេសដាណឺម៉ាក។ នៅក្នុងអំឡុងយុទ្ធនាការកម្ចាត់ជំងឺអុតនៅក្នុងឆ្នាំ 1970 គេបានកត់ត្រាករណីអឹមផកឆ្លងលើមនុស្សដំបូងបង្អស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើកុមារចំនួន​ 6 នាក់ ដែលពួកគេសុទ្ធតែមិនធ្លាប់បានចាក់វ៉ាក់់សាំងបង្ការជំងឺអុតពីមុនមក ដោយករណីឆ្លងដំបូងត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងក្មេងប្រុសអាយុ​ 9 ខែក្នុងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ។ ចាប់ពីឆ្នាំ 1981 រហូតដល់ឆ្នាំ 1986 គេបានរកឃើញករណីអឹមផក​ជាង 300 ករណីនៅក្នុងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ ដោយករណីឆ្លងស្ទើរទាំងអស់សុទ្ធតែធ្លាប់មានប្រវត្តិប៉ះពាល់ជាមួយសត្វព្រៃ។ វីរុសនេះត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងសត្វកណ្តុរយក្សកំប៊ី កណ្តុរស្រយោង និងពពួកសត្វកំប្រុកអាហ្វ្រិក ដោយសុទ្ធតែជាប្រភេទសត្ចដែលប្រជាជនកុងហ្គោ​ និងតំបន់ជុំវិញយកបរិភោគជាអាហារ។

ករណីអឹមផកជាច្រើនទៀតត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងតំបន់អាហ្វ្រិកកណ្តាល និងខាងលិច ជាពិសេសនៅសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ ដែលមានអ្នកឆ្លងជាង 2,000 ករណីរៀងរាល់ឆ្នាំនៅចន្លោះឆ្នាំ 2011 និងឆ្នាំ 2014។ ក៏ប៉ុន្តែ ទិន្នន័យដែលប្រមូលបាននោះភាគច្រើនមិនទាន់មានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ពេញលេញ និងមិនអាចបញ្ជាក់បានច្បាស់លាស់ទេ ដែលនាំឱ្យការប៉ាន់ប្រមាណចំនួនមនុស្សឆ្លងតាមរយៈកាលនីមូយៗមិនមានភាពប្រក្រតី។ ដើមឡើយគេបានគិតថាវាកម្រនឹងឆ្លងទៅលើមនុស្សណាស់ ប៉ុន្តែចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 មក ករណីឆ្លងចំពោះមនុស្សបានហក់ស្ទុះឡើងយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ខណៈគេចោតមូលហេតុថាអាចបណ្ដាលមកពីការចុះខ្សោយនៃប្រព័ន្ធស៊ាំរបស់ប្រជាជននៅក្នុងតំបន់បន្ទាប់ពីយុទ្ធនាការចាក់់វ៉ាក់សាំងបង្ការជំងឺអុតជាប្រចាំត្រូវបានថយចុះ​ និងលែងបន្ត។

ហានិភ័យនាពេលអនាគត
ស្ពានចម្លងធម្មជាតិនៃអរថូផកវីរុសអុតស្វា (Orthopoxvirus monkeypox) មិនទាន់ត្រូវបានគេកំណត់ច្បាស់លាស់នោះទេ។ ពពួកសត្ចកកេរតូចៗត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាបេក្ខភាពផ្ទុកវីរុសមួយនេះ។​ បើពុំមានយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងទ្រង់ទ្រាយធំទេនោះ ការផ្ទុះរីករាលដាលជំងឺអឹមផកនឹងនូវតែបន្ត​ ពិសេសក្នុងតំបន់ក្រហម ពោលគឺតំបន់រាតត្បាតនៅអាហ្វ្រិកកណ្ដាលនោះឯង ខណៈហានិភ័យឆ្លងទៅក្រៅតំបន់ក្រហមក៏អាចមានលទ្ធភាពទៅរួចដែរ។​ ភស្តុតាងថ្មីៗជាច្រើនដែលបញ្ជាក់ថាសមត្ថភាពចម្លងអឹមផកបានកំពុងវិវត្តសាហាវជាងមុន បានកំពុងធ្វើឱ្យអ្នកជំនាញ​ និងអ្នកឃ្លាំមើលកើតការព្រួយបារម្ភជាខ្លាំងដោយខ្លាចថាវីរុសនេះនឹងទៅបង្កើតស្ពានចម្លងនៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ឬនាំឱ្យកើតការផ្ទុះរីករាលដាលជាសកលធំជាងមុន។

បន្ទាប់ពីកើតការផ្ទុះរាលដាលក្នុងកំឡុងឆ្នាំ 2022–2023 វីរុសអឹមផក (ប្រភេទក្លាត IIb) នូវតែបន្តមានវត្តមាននៅក្នុងចំនួនប្រជាជនរស់នៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិកក្នុងកម្រិតទាបបំផុត។ នៅអំឡុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2023 អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានរាយការណ៍ថា ករណីជំងឺអឹមផកប្រភេទក្លាត I បានកំពុងកើនឡើងជាលំដាប់នៅក្នុងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ ដោយមានករណីឆ្លងសរុបចំនួន 12,569 ករណីរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន និងករណីស្លាប់ចំនួន 651 ករណី។​ អំឡុងពេលរាលដាលថ្មីៗនេះ គេក៏បានរកឃើញករណីឆ្លងប្រភេទក្លាត I ដំបូងតាមរយៈទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទផងដែរ។

នៅក្នុងឆ្នាំ 2024 នេះ អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានដាក់បញ្ចូលវីរុសអុតស្វាទៅក្នុងបញ្ជីនៃ "ភ្នាក់ងារបង្ករោគជាអាទិភាព" ដែលអាចបង្កឱ្យកើតការរាតត្បាតជាសកលបាន។
អឹមផក: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ
អឹមផកត្រូវបានគេកំណត់អត្តសញ្ញាណថាជាជំងឺដាច់ដោយឡែកពីប្រភេទជំងឺអុតផ្សេងៗទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ 1958 បន្ទាប់ពីបានរកឃើញវានៅលើសត្វស្វាក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍មួយកន្លែងនៅឯទីក្រុងកូពែនហាក ប្រទេសដាណឺម៉ាក។ នៅក្នុងអំឡុងយុទ្ធនាការកម្ចាត់ជំងឺអុតនៅក្នុងឆ្នាំ 1970 គេបានកត់ត្រាករណីអឹមផកឆ្លងលើមនុស្សដំបូងបង្អស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើកុមារចំនួន​ 6 នាក់ ដែលពួកគេសុទ្ធតែមិនធ្លាប់បានចាក់វ៉ាក់់សាំងបង្ការជំងឺអុតពីមុនមក ដោយករណីឆ្លងដំបូងត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងក្មេងប្រុសអាយុ​ 9 ខែក្នុងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ។ ចាប់ពីឆ្នាំ 1981 រហូតដល់ឆ្នាំ 1986 គេបានរកឃើញករណីអឹមផក​ជាង 300 ករណីនៅក្នុងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ ដោយករណីឆ្លងស្ទើរទាំងអស់សុទ្ធតែធ្លាប់មានប្រវត្តិប៉ះពាល់ជាមួយសត្វព្រៃ។ វីរុសនេះត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងសត្វកណ្តុរយក្សកំប៊ី កណ្តុរស្រយោង និងពពួកសត្វកំប្រុកអាហ្វ្រិក ដោយសុទ្ធតែជាប្រភេទសត្ចដែលប្រជាជនកុងហ្គោ​ និងតំបន់ជុំវិញយកបរិភោគជាអាហារ។

ករណីអឹមផកជាច្រើនទៀតត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងតំបន់អាហ្វ្រិកកណ្តាល និងខាងលិច ជាពិសេសនៅសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ ដែលមានអ្នកឆ្លងជាង 2,000 ករណីរៀងរាល់ឆ្នាំនៅចន្លោះឆ្នាំ 2011 និងឆ្នាំ 2014។ ក៏ប៉ុន្តែ ទិន្នន័យដែលប្រមូលបាននោះភាគច្រើនមិនទាន់មានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ពេញលេញ និងមិនអាចបញ្ជាក់បានច្បាស់លាស់ទេ ដែលនាំឱ្យការប៉ាន់ប្រមាណចំនួនមនុស្សឆ្លងតាមរយៈកាលនីមូយៗមិនមានភាពប្រក្រតី។ ដើមឡើយគេបានគិតថាវាកម្រនឹងឆ្លងទៅលើមនុស្សណាស់ ប៉ុន្តែចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 មក ករណីឆ្លងចំពោះមនុស្សបានហក់ស្ទុះឡើងយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ខណៈគេចោតមូលហេតុថាអាចបណ្ដាលមកពីការចុះខ្សោយនៃប្រព័ន្ធស៊ាំរបស់ប្រជាជននៅក្នុងតំបន់បន្ទាប់ពីយុទ្ធនាការចាក់់វ៉ាក់សាំងបង្ការជំងឺអុតជាប្រចាំត្រូវបានថយចុះ​ និងលែងបន្ត។
អឹមផក: ហានិភ័យនាពេលអនាគត

ហានិភ័យនាពេលអនាគត
ស្ពានចម្លងធម្មជាតិនៃអរថូផកវីរុសអុតស្វា (Orthopoxvirus monkeypox) មិនទាន់ត្រូវបានគេកំណត់ច្បាស់លាស់នោះទេ។ ពពួកសត្ចកកេរតូចៗត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាបេក្ខភាពផ្ទុកវីរុសមួយនេះ។​ បើពុំមានយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងទ្រង់ទ្រាយធំទេនោះ ការផ្ទុះរីករាលដាលជំងឺអឹមផកនឹងនូវតែបន្ត​ ពិសេសក្នុងតំបន់ក្រហម ពោលគឺតំបន់រាតត្បាតនៅអាហ្វ្រិកកណ្ដាលនោះឯង ខណៈហានិភ័យឆ្លងទៅក្រៅតំបន់ក្រហមក៏អាចមានលទ្ធភាពទៅរួចដែរ។​ ភស្តុតាងថ្មីៗជាច្រើនដែលបញ្ជាក់ថាសមត្ថភាពចម្លងអឹមផកបានកំពុងវិវត្តសាហាវជាងមុន បានកំពុងធ្វើឱ្យអ្នកជំនាញ​ និងអ្នកឃ្លាំមើលកើតការព្រួយបារម្ភជាខ្លាំងដោយខ្លាចថាវីរុសនេះនឹងទៅបង្កើតស្ពានចម្លងនៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ឬនាំឱ្យកើតការផ្ទុះរីករាលដាលជាសកលធំជាងមុន។

បន្ទាប់ពីកើតការផ្ទុះរាលដាលក្នុងកំឡុងឆ្នាំ 2022–2023 វីរុសអឹមផក (ប្រភេទក្លាត IIb) នូវតែបន្តមានវត្តមាននៅក្នុងចំនួនប្រជាជនរស់នៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិកក្នុងកម្រិតទាបបំផុត។ នៅអំឡុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2023 អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានរាយការណ៍ថា ករណីជំងឺអឹមផកប្រភេទក្លាត I បានកំពុងកើនឡើងជាលំដាប់នៅក្នុងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ ដោយមានករណីឆ្លងសរុបចំនួន 12,569 ករណីរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន និងករណីស្លាប់ចំនួន 651 ករណី។​ អំឡុងពេលរាលដាលថ្មីៗនេះ គេក៏បានរកឃើញករណីឆ្លងប្រភេទក្លាត I ដំបូងតាមរយៈទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទផងដែរ។

នៅក្នុងឆ្នាំ 2024 នេះ អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានដាក់បញ្ចូលវីរុសអុតស្វាទៅក្នុងបញ្ជីនៃ "ភ្នាក់ងារបង្ករោគជាអាទិភាព" ដែលអាចបង្កឱ្យកើតការរាតត្បាតជាសកលបាន។
អឹមផក: ការរាលដាលសកលឆ្នាំ 2022–2023

ការរាលដាលសកលឆ្នាំ 2022–2023
ការរាលដាលនៃជំងឺអឹមផកដែលបង្កឡើងដោយក្លាត IIb ត្រូវបានគេរកឃើញដំបូងនៅក្នុងអំឡុងខែឧសភា​ ឆ្នាំ 2022។ ករណីដំបូងរបស់វាត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍នៃចក្រភពអង់គ្លេសនៅថ្ងៃទី​ 6 ខែឧសភា នៅក្នុងអ្នកជំងឺម្នាក់ដែលធ្លាប់មានប្រវត្តិធ្វើដំណើរចេញពីប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ាថ្មីៗ ដែលជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ក្រហម។ ករណីបន្ទាប់ៗនៃវីរុសប្រភេទ IIb នេះក៏ចាប់ផ្តើមលេចចេញឡើងនៅតាមបណ្ដាប្រទេសក្នុងតំបន់ក្រហម និងប្រទេសក្បែរៗនោះ។ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ 2022 អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានប្រកាសកំណត់ការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺនេះថាជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈកម្រិតអន្តរជាតិ។​ មកដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ 2023​ អង្គការសុខភាពពិភពលោកក៏បានទម្លាក់ស្ថានភាពអាសន្ននៃជំងឺនេះក្រោយពីមើ់លឃើញថាចំនួនករណីឆ្លងបានថយចុះជាខ្លាំងដោយសារតែប្រសិទ្ធភាពនៃយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងបង្ការ និងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានអប់រំ។​ គិតមកត្រឹមខែសីហា ឆ្នាំ 2024 ករណីអឹមផកប្រភេទក្លាត IIb នៅខាងក្រៅតំបន់ក្រហមនៃទ្វីបអាហ្វ្រិកនូវតែបន្តរកឃើញតែនៅក្នុងកម្រិតទាបបំផុត។
អឹមផក: ការរាលដាលឆ្នាំ 2023–2024

ការរាលដាលឆ្នាំ 2023–2024
ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ​ 2023 ការរាលដាលនៃជំងឺអឹមផកប្រភេទ I​ នៅក្នុងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោបានចម្លងមនុស្សប្រមាណចំនួន  14,626 នាក់​ ខណៈករណីស្លាប់បានហក់ឡើងដល់ 654 ករណីដែលធ្វើឱ្យអត្រាស្លាប់មាន 4.5%។ ការរាលដាលនៃប្រភេទ I​ នេះបានបន្តទៅក្នុងឆ្នាំ 2024 ដោយគេបានរកឃើញករណីសង្ស័យចំនូន 3,576 ករណី និងករណីស្លាប់ចំនួន 256 ករណីបន្ថែមនៅកំឡុងប្រាំបួនសប្តាហ៍ដំបូង ដែលនាំឱ្យអត្រាស្លាប់កើនឡើងដល់ 7.4%។

ការផ្ទុះរាលដាលលើកនេះបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញថា វីរុសអុតស្វាច្រើនឆ្លងតាមរយៈការទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទ និងទំនាក់ទំនងគ្រួសារ ខណៈករណីឆ្លងជាច្រើនទៀតបានលេចឡើងនៅក្នុងតំបន់ដែលគ្មានប្រវត្តិឆ្លងដូចជា គីវូខាងត្បូង និងគីនស្យាសាជាដើម។  64% នៃករណីឆ្លងទាំងអស់បូករួមទាំង 85% នៃករណីស្លាប់សរុបបានកើតឡើងនៅលើកុមារ។ ការរាលដាលនេះបានបង្កឡើងដោយអនុប្រភេទក្លាត I​ ពីរផ្សេងៗគ្នា ដោយក្នុងនោះមានអនុប្រភេទមួយដែលមានការវិវត្តន៍ថ្មីប្លែកពីអនុប្រភេទដទៃ ដែលនាំឱ្យវាមានលក្ខណៈពិបាកក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ។

ក្រោយផ្ទុះឡើងនៅក្នុងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ ជំងឺអឹមផកក៏បានបន្តរាលដាលទៅដល់សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោដែលត្រូវជាប្រទេសជិតខាង ដោយទទួលករណីឆ្លងចំនួន 43 ករណីនៅក្នុងខែមីនាឆ្នាំ 2024។ មកដល់ដើមខែសីហា ជំងឺអឹមផកបានរីករាលដាលបន្ថែមទៀតទៅកាន់តំបន់អាហ្រ្វិកកណ្តាល និងភាគខាងត្បូង ដែលសុទ្ធសឹងតែជាករណីនៃប្រភេទក្លាត I និងក្លាត II។

អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានប្រកាសកំណត់ការផ្ទុះរាលដាលនេះជាគ្រោះអាសន្នសុខភាពសកលនៅថ្ងៃទី 14 ខែសីហា ឆ្នាំ 2024។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ប្រទេសស៊ុយអែតបានក្លាយជាប្រទេសក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិកដំបូងគេដែលទទួលករណីអឹមផកប្រភេទក្លាត I។ មួយថ្ងៃបន្ទាប់ទៀតគឺនៅថ្ងៃទី 16 ខែសីហាឆ្នាំ 2024 ករណីអឹមផកមួយទៀតត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។
អឹមផក: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ

 WHO – Monkeypox Fact Sheet
 MonkeypoxTracker  – Monkeypox statistics visualization site
 PoxApp – the mpox app – Assesses skin lesions and symptoms with artificial intelligence developed by Stanford University

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជំងឺផក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជំងឺអុតស្វា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:លក្ខខណ្ឌស្បែកដែលទាក់ទងនឹងមេរោគ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជំងឺមេរោគសត្វ
អឹមអរធីវី-៤

Category:Articles using infobox television channel
អឹមអរធីវី-៤ ឬ MRTV-4 (Myanmar Radio and Television-4:វិទ្យុ និង ទូរទស្សន៍មីយ៉ាន់ម៉ា-៤) គឺជាប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍របស់ប្រទេស មីយ៉ាន់ម៉ា ដែលដំណើរការរួមគ្នាដោយ MRTV និង Forever Group ។  បានបើកដំណើរការនៅខែឧសភា ឆ្នាំ 2004  ប៉ុស្តិ៍ចាក់ផ្សាយរវាង 7ព្រឹក និង ១១ល្ងាច  ចាប់តាំងពីពេលនោះមក វាអាចប្រើបានសម្រាប់តែអ្នកមើលដែលមានឧបករណ៍ឌិកូដ DVB-T ផ្កាយរណប ឬដីគោកប៉ុណ្ណោះ។  ឥឡូវនេះ ពួកគេបានចាក់ផ្សាយ 24 ម៉ោង ហើយក៏មាននៅក្នុង OTT platform PyonePlay ផងដែរ។

ប៉ុស្តិ៍នេះដំណើរការក្រោម ក្រសួងព័ត៌មាន ហើយការផ្សាយព័ត៌មានអន្តរជាតិឆ្លងកាត់ ការត្រួតពិនិត្យ ។
អឹមអរធីវី-៤: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅ​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​២០០៤ MRTV-4 ត្រូវ​បាន​ចាក់​ផ្សាយ​តាម​កាលវិភាគ​កម្មវិធី​ពីរ​ម៉ោង​ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ ដោយ​មាន​កិច្ច​សហការ​ពី​វិទ្យុ និង​ទូរទស្សន៍​មីយ៉ាន់ម៉ា ក្រោម ​ក្រសួង​ព័ត៌មាន ។ "Myanmar to launch new TV channel". Xinhua. 13 May 2004. ក្នុងឆ្នាំ 2005 ពួកគេត្រូវបានចាក់ផ្សាយតាមកាលវិភាគកម្មវិធី 6 ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ ហើយចាក់ផ្សាយដោយឥតគិតថ្លៃសម្រាប់ទីក្រុង យុាំងហ្គូន(រ៉ង់ហ្គូន) និងតំបន់ជិតខាងក្នុងឆ្នាំ 2006 សម្រាប់ទីក្រុងម៉ាន់ដាឡាយ និងតំបន់ជិតខាងក្នុងឆ្នាំ 2007 ។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០០៩ ប៉ុស្តិ៍ MRTV-4 បានចាក់ផ្សាយ 18 ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ។ MRTV-4 បានក្លាយជាទូរទស្សន៍ 24 ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2010។  នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 2014 ពួកគេបានណែនាំប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍ និយមន័យខ្ពស់ នៅក្នុងបណ្តាញ 4TV ។
អឹហ្កឹស្ត រ៉ូដិន

Category:Articles with hCards

ហ្វ្រង់ស័រ អឹហ្កឹស្ត រ៉េណេ រ៉ូដិន (ថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៤០ – ថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩១៧) គឺជាជាងចម្លាក់ជនជាតិបារាំង  ជាទូទៅត្រូវបានចាត់ទុកថាជាស្ថាបនិកនៃចម្លាក់សម័យទំនើប។ William Tucker, Early Modern Sculpture: Rodin, Degas, Matisse, Brancusi, Picasso, Gonzalez, 16. គាត់​បាន​រៀន​តាម​ប្រពៃណី ហើយ​បាន​ប្រើ​វិធីសាស្ត្រ​ដូច​សិប្បករ​ក្នុង​ការងារ​របស់​លោក។ លោកមាន​សមត្ថភាព​ពិសេស​ក្នុង​ការ​យក​គំរូ​តាម​ផ្ទៃ​ដ៏​ស្មុគស្មាញ ច្របូកច្របល់ និង​មាន​ហោប៉ៅ​យ៉ាង​ជ្រៅ​ក្នុងដីឥដ្ឋ ។ 

រូបចម្លាក់ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតរបស់លោកជាច្រើនត្រូវបានរិះគន់ ខណៈដែលពួកគេបានប៉ះទង្គិចជាមួយនឹងប្រពៃណីចម្លាក់ដែលលេចធ្លោជាងគេ ដែលស្នាដៃមានការតុបតែង រូបមន្ត ឬ ប្រធានបទ ខ្ពស់។ ស្នាដៃដើមបំផុតរបស់លោកបានចាកចេញពីប្រធានបទប្រពៃណីនៃទេវកថា និង និទានកថា ។ គាត់បានយកគំរូតាមរូបរាងកាយរបស់មនុស្សជាមួយនឹងធម្មជាតិនិយម ហើយរូបចម្លាក់របស់លោកអបអរនូវចរិតលក្ខណៈ និងរូបវន្តបុគ្គល។ ទោះបីជា លោកមានភាពរសើបចំពោះភាពចម្រូងចម្រាសជុំវិញការងាររបស់គាត់ក៏ដោយ គាត់បានបដិសេធមិនផ្លាស់ប្តូរស្ទីលរបស់លោក ហើយការបន្តរបស់លោកបាននាំមកនូវការពេញចិត្តកាន់តែខ្លាំងឡើងពីរដ្ឋាភិបាល និងសហគមន៍សិល្បៈ។

ពីធម្មជាតិដែលមិននឹកស្មានដល់នៃឥស្សរជនសំខាន់ដំបូងរបស់លោក ដែលត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយការធ្វើដំណើររបស់គាត់នៅឆ្នាំ១៨៧៥ ទៅកាន់ប្រទេសអ៊ីតាលី - ទៅកាន់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍មិនធម្មតាដែលគណៈកម្មការដែលគាត់បានស្វែងរកនៅពេលក្រោយ កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់គាត់បានរីកចម្រើន ហើយលោក បានក្លាយជាជាងចម្លាក់ជនជាតិបារាំងដ៏ឆ្នើមនៅសម័យរបស់គាត់។ នៅឆ្នាំ១៩០០ លោកគឺជាវិចិត្រករដ៏ល្បីល្បាញលើពិភពលោក។ អតិថិជនឯកជនដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិបានស្វែងរកការងាររបស់រ៉ូដិន បន្ទាប់ពីការតាំងពិពណ៌ពិព័រណ៍ពិភពលោករបស់លោក ហើយលោកបានរក្សាក្រុមហ៊ុនជាមួយនឹងបញ្ញវន្ត និងសិល្បករដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះជាច្រើន។ សិស្សរបស់គាត់ឈ្មោះ ខេមីល ក្លូដែល  បានក្លាយជាសហការី គូស្នេហ៍ និងគូប្រជែងច្នៃប្រឌិតរបស់គាត់។ សិស្សផ្សេងទៀតរបស់ Rodin រួមមាន អាន់តន ប៊ូដែលឡេ , ខនស្តង់ទីន ប្រេនគូស៊ី  និង ឆាលស៍ ដេសភីយ៉ូ ។ លោកបានរៀបការជាមួយដៃគូពេញមួយជីវិតរបស់លោកគឺ រ៉ូស ប៊ឺរេត ក្នុងឆ្នាំចុងក្រោយនៃជីវិតរបស់ពួកគេទាំងពីរ។ រូបចម្លាក់របស់គាត់បានទទួលរងនូវការធ្លាក់ចុះនៃប្រជាប្រិយភាពបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់គាត់នៅឆ្នាំ១៩១៧ ប៉ុន្តែក្នុងរយៈពេលពីរបីទសវត្សរ៍ កេរដំណែលរបស់គាត់បានរឹងមាំ។ លោកនៅតែជាជាងចម្លាក់ម្នាក់ក្នុងចំណោមជាងចម្លាក់មួយចំនួនដែលត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅខាងក្រៅសហគមន៍សិល្បៈដែលមើលឃើញ។
អឹឡោនផឹយ៉ា

thumb|right|200px|អឹឡោនផឹយ៉ា
អឹឡោនផឹយ៉ា ( ២៤ ខែសីហា ១៧១៤ - ១១ ខែឧសភា ១៧៦០)ជា​ក្សត្រទី១ របស់មីយ៉ាន់ម៉ានៅក្រោមរាជវង្សកូនបោន​ពីគ.ស. ១៧៥២ ដល់ គ.ស. ១៧៦០
អឺណិស្ត៍ ឌូដា ដឺ ឡាក្រេ

អឺណិស្ដ៍-ម៉ាក-លុយ-ដឺ-ហ្គុនហ្សាហ្គេ-ឌូដា-ដឺ-ឡាក្រេ (ភាសាបារាំង:Ernest Marc Louis de Gonzague Doudart de Lagrée ; កើតថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៨២៣ ដល់ថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៨៦៨) គឺជាមេដឹកនាំនៃបេសកកម្មមេគង្គបារាំងនៅចន្លោះឆ្នាំ១៨៦៦-១៨៦៨។ លោកកើតនៅ សេន្ដ៍ វុាំំងសង់ដឺម៉ែលុស្ស (Saint-Vincent-de-Mercuze) នៅជិតហ្គ្រេនណូបល (Grenoble) នាឯប្រទេសបារាំង ហើយបានបញ្ចប់ការសិក្សាពីសាកលវិទ្យាល័យពហុបច្ចេកទេស (École Polytechnique) ។ 
រូបភាពតូច|រូបគំនូររបស់លោកអឺណិស្ដ៍ ឌូដា ដឺ ឡាក្រេ អំំពី"ការធ្វើដំណើរនៃការរុករកនៅឥណ្ឌូចិនឆ្នាំំ១៨៧៣
រូបភាពតូច|ឌូដា ដឺ ឡាក្រេ (ផ្នែកទីមួយនៅខាងឆ្វេង) ជាមួយសមាជិកនៃគណៈកម្មការវិទ្យាសាស្ត្រមេគង្គកំឡុងពេលស្នាក់នៅអង្គរក្នុងឆ្នាំ១៨៦៦ (រូបថតដោយ អេមីល ជីហ្សែល)
លោកបានចាកចេញទៅកាន់ដែនដីកូសាំងស៊ីន ហើយបានចូលរួមក្នុងការចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាដែលបានផ្តល់ឱ្យបារាំងនូវអាណាព្យាបាលលើកម្ពុជានៅថ្ងៃទី០៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨៦៣ នៅទីក្រុងព្រៃនគរ។ លោកក៏ជាអ្នកជំនាញខាងរោគវិទ្យាផងដែរ។ ការប្រមូលសត្វល្អិតដែលធ្វើឡើងដោយខ្លួនគាត់នៅអាហ្វ្រិកត្រូវបានអភិរក្សនៅក្នុងសារមន្ទីរជាតិប្រវត្តិសាស្ត្រធម្មជាតិ (d'histoire naturelle) ប្រទេសបារាំង ក្នុងទីក្រុងប៉ារីស។ លោកក៏ទទួលមរណភាពនៅឯខេត្តយូណាន ប្រទេសចិន។
អឺរ៉ាតូស្តែន

Category:Articles with hCards
អឺរ៉ាតូស្តែននៃស៊ីរ៉ែន (   ;  –  ) គឺជាពហុគណិតវិទ្យាក្រិក៖ គណិតវិទូ អ្នកភូមិសាស្ត្រ កវី តារាវិទូ និង ទ្រឹស្ដីតន្ត្រី ។ លោកជាអ្នករៀនសូត្រ ក្លាយ​ជា​ប្រធាន​បណ្ណារក្ស​នៅបណ្ណាល័យអាឡិចសាន់ឌ្រី ។ ការងាររបស់គាត់គឺអាចប្រៀបធៀបទៅនឹងអ្វីដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាការសិក្សាភូមិសាស្ត្រ ហើយលោកបានណែនាំវាក្យស័ព្ទ មួយចំនួនដែលនៅតែប្រើសព្វថ្ងៃនេះ។ 

លោកត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាមនុស្សដំបូងគេដែលគេស្គាល់ថាគណនារង្វង់នៃផែនដី ដែលគាត់បានធ្វើដោយប្រើលទ្ធផលស្ទង់មតិទូលំទូលាយដែលគាត់អាចចូលប្រើក្នុងតួនាទីរបស់គាត់នៅបណ្ណាល័យ។ ការគណនារបស់គាត់មានភាពត្រឹមត្រូវគួរឱ្យកត់សម្គាល់។   លោកក៏ជាមនុស្សដំបូងគេដែលគណនាការលំអៀងអ័ក្សរបស់ផែនដី ដែលបានបង្ហាញឱ្យឃើញនូវភាពត្រឹមត្រូវគួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ។  លោកបានបង្កើតការព្យាករណ៍ជាសកលដំបូងនៃពិភពលោក ដោយបញ្ចូលប៉ារ៉ាឡែល និង ខ្សែវ័ណ្ឌ ដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងភូមិសាស្ត្រដែលមានក្នុងសម័យរបស់គាត់។

អឺរ៉ាតូស្តែន គឺជាស្ថាបនិកនៃកាលប្បវត្តិ វិទ្យាសាស្រ្ដ  លោកបានប្រើកំណត់ត្រាអេហ្ស៊ីប និងពែរ្ស ដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណកាលបរិច្ឆេទនៃព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗនៃសង្គ្រាមត្រូជេន ទេវកថា ដែលណាត់ជួបជាមួយ បាវនៃត្រូយ ដល់ឆ្នាំ១១៨៣ មុនគ.ស។ នៅក្នុងទ្រឹស្ដីលេខ លោកបានណែនាំខ្សែត្រង់នៃអឺរ៉ាតូស្តែន ដែលជាវិធីសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកំណត់លេខបឋម ។

លោកគឺជាឥស្សរជននៃឥទ្ធិពលនៅក្នុងវិស័យជាច្រើន ដែលប្រាថ្នាចង់យល់ពីភាពស្មុគស្មាញនៃពិភពលោកទាំងមូល។  អ្នកកាន់សាសនារបស់គាត់បានដាក់រហ័សនាមឱ្យលោកថា កីឡាទាំងប្រាំ តាម អ្នកអូឡាំពិក ដែលជាគូប្រជែងដ៏ល្អសម្រាប់គាត់បានបង្ហាញឱ្យឃើញខ្លួនឯងថាមានចំណេះដឹងនៅក្នុងគ្រប់វិស័យនៃការរៀនសូត្រ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ យោងទៅតាមការចូលនៅក្នុងស៊ូដា (សព្វវចនាធិប្បាយសតវត្សទី១០) អ្នករិះគន់ខ្លះបានមើលងាយគាត់ ដោយហៅលោកថា បេតា (អក្សរទីពីរនៃអក្ខរក្រមក្រិក) ពីព្រោះគាត់តែងតែជាប់លេខពីរក្នុងគ្រប់ការខិតខំរបស់គាត់។
អុក

thumb|ក្តាអុក
thumb|រូបអុករបស់ថៃ ដែលបានបង្កើតឡើងកាលពី ២០០ឆ្នាំមុន ដែលធ្វើអំពី ខ្ចងគ្រែង
អុក ឬ ចត្រង្គ ជាល្បែងកម្សាន្តមួយប្រភេទ ដែលពេញនិយមនៅក្នុង​​ប្រទេស​កម្ពុជា​រហូតសព្វថ្ងៃ។ ល្បែងនេះកើតឡើងនៅសម័យអង្គរនាឆ្នាំ៨០០ នៃគ្រឹស្ត​សករាជ។

ប្រជាជនខ្មែរនិយមចូលចិត្តលេងអុកនេះណាស់ ព្រោះថាការលេងអុកនេះ គឺ​មិន​ខុស​ពី​យុទ្ធសាស្រ្តក្នុងការរៀបចំក្បួនទ័ពក្នុងការធ្វើសឹក​សង្រ្គាមនោះទេ។ ល្បែងអុក​​ អាច​​លេង​​ដោយមនុស្ស​២​នាក់ ឬ ដោយមនុស្ស២ក្រុមដែលធ្វើ​ឲ្យ​ការ​លេង​​​កាន់​តែជក់ចិត្ត។ 

ល្បែង ប្រភេទនេះ ជាល្បែងសម្រាប់កងទ័ពលេងឱ្យមានប្រាជ្ញាវាងវៃ ក្នុងការប្រើកលឧបាយក្នុងចម្បាំង ។
អុក: ឈ្មោះ

ឈ្មោះ
ល្បែងនេះមានឈ្មោះបីយ៉ាងគឺ ល្បែងអុក ល្បែងឈើត្រង់ ល្បែងចត្រង្គ។

ល្បែងអុក
បានហៅយ៉ាងនេះ ព្រោះល្បែងនេះ មានគោលដៅសម្លាប់ខុន ។ តាមធម្មតា បើកូនចត្រង្គណាមួយ ដែលអ្នកលេងចាប់យកទៅទង្គិចខ្លាំង ដាក់ក្នុងក្រឡាដែលអាចស៊ីខុនបាន គេតែងតែបន្លឺពាក្យថា«អុក» ហេតុនេះល្បែងប្រភេទនេះទើបគេហៅថា«ល្បែងអុក»។
ល្បែងឈើត្រង់
ពាក្យនេះស្តាប់ទៅ ហាក់ដូចជាផ្ទុយនឹងឈើវៀច តែពិនិត្យរកន័យក្នុងពាក្យ ឈើត្រង់ ដែលជាឈ្មោះល្បែងនេះមិនឃើញមានសោះ។ ព្រោះហេតុនេះពាក្យថា ឈើត្រង់ ក្នុងទីនេះ ប្រាកដជាក្លាយមកពីពាក្យ ចត្រង្គ ។
ល្បែងចត្រង្គ
ពាក្យនេះក្លាយមកពីពាក្យថា ចតុរង្គ គឺតំណាងឲ្យកងទ័ពទាំងបួនប្រភេទដែលប្រើប្រាស់ក្នុងចម្បាំងសម័យបុរាណគឺ កង​ទ័ព​ដំរី កង​ទ័ព​សេះ កង​ទ័ព​រថ ឬ​រទេះ និងកង​ទ័ព​ថ្មើរ​ជើង ។ ចំណែកនៅក្នុងល្បែងចត្រង្គមានទ័ពសេះ គោល ទូក និងត្រី។
អុក: ល្បែងអុក

ល្បែងអុក
បានហៅយ៉ាងនេះ ព្រោះល្បែងនេះ មានគោលដៅសម្លាប់ខុន ។ តាមធម្មតា បើកូនចត្រង្គណាមួយ ដែលអ្នកលេងចាប់យកទៅទង្គិចខ្លាំង ដាក់ក្នុងក្រឡាដែលអាចស៊ីខុនបាន គេតែងតែបន្លឺពាក្យថា«អុក» ហេតុនេះល្បែងប្រភេទនេះទើបគេហៅថា«ល្បែងអុក»។
អុក: ល្បែងឈើត្រង់

ល្បែងឈើត្រង់
ពាក្យនេះស្តាប់ទៅ ហាក់ដូចជាផ្ទុយនឹងឈើវៀច តែពិនិត្យរកន័យក្នុងពាក្យ ឈើត្រង់ ដែលជាឈ្មោះល្បែងនេះមិនឃើញមានសោះ។ ព្រោះហេតុនេះពាក្យថា ឈើត្រង់ ក្នុងទីនេះ ប្រាកដជាក្លាយមកពីពាក្យ ចត្រង្គ ។
អុក: [[ល្បែងចត្រង្គ]]

ល្បែងចត្រង្គ
ពាក្យនេះក្លាយមកពីពាក្យថា ចតុរង្គ គឺតំណាងឲ្យកងទ័ពទាំងបួនប្រភេទដែលប្រើប្រាស់ក្នុងចម្បាំងសម័យបុរាណគឺ កង​ទ័ព​ដំរី កង​ទ័ព​សេះ កង​ទ័ព​រថ ឬ​រទេះ និងកង​ទ័ព​ថ្មើរ​ជើង ។ ចំណែកនៅក្នុងល្បែងចត្រង្គមានទ័ពសេះ គោល ទូក និងត្រី។
អុក: កូនចត្រង្គ ឬ កូនអុក

កូនចត្រង្គ ឬ កូនអុក
ប្រដាប់ សម្រាប់លេងល្បែងនេះ គេហៅថាកូនចត្រង្គដោយធ្វើជាភ្លុក ។ កូនចត្រង្គនោះ មានកូនចំនួន ៣២ សម្រាប់លេងដើរលើក្តារបួនជ្រុង ដែលមាន ៦៤ (ក្តារអុក) ។ បណ្តាកូនទាំង៣២នោះ មានកូន ២ហៅ ថាខុន ទុកជាស្តេចសោយរាជ្យ មានកូន ២ ហៅថា នាងទុកជាអគ្គមហេសី មានកូន ៤ ហៅថាគោលឬម៉ិត ទុកជាសេនាបតី ឬ មេទ័ព មានកូន ៤ហៅថាសេះ មានកូន៤ ហៅថាទូក មានកូន ១៦ហៅថាត្រី កូនទាំងអស់នោះទុកជាសេនារេហ៍ពល។
អុក: កំណើតនៃកូនចត្រង្គ

កំណើតនៃកូនចត្រង្គ
កូន ចត្រង្គទាំង ៣២ នោះគេធ្វើជាភ្លុក ស្នែង ឬ ឈើផ្សេងៗ មានឈើនាងនួន និង ដើមដៃខ្លាជាដើម តាមដែលគេមានធនធាន និងមានពេលអាចធ្វើបាន ។ ដើម្បីកុំឱ្យអ្នកលេងច្រឡំចូលគ្នា កូនចត្រង្គ ទាំង ៣២ នោះ គេធ្វើឱ្យមានពណ៌ ២ ពួក គេធ្វើឱ្យមានពណ៌ជា ២ពួក ក្នុងមួយពួកៗ មានកូនចំនួន ១៦ កូន គឺថាបើមួយពួកគេធ្វើដោយភ្លុក មួយពួកទៀតគេធ្វើដោយស្នែង បើមួយពួកគេធ្វើដោយឈើនាងនួន មួយពួកទៀតគេធ្វើដោយឈើក្រញូងជាដើម ។ ការធ្វើកូនចត្រង្គទាំងនោះ បើចង់ឱ្យបានល្អស្អាត ហើយមានរាងដូចៗគ្នា គេត្រូវធ្វើដោយគ្រឿងក្រឡឹង វៀរលែងតែសេះ ៤ ព្រោះសេះ គេក្រឡឹងពុំកើតទេគេត្រូវឆ្លាក់ដោយគ្រឿងចម្លាក់ ។ចំពោះអ្នកដែលគ្មានគ្រឿងក្រឡឹងវិញគេឆ្លាក់កូនទាំងអស់។
អុក: របៀបលេង

របៀបលេង
 ស្តេច ខុន ឬ អង្គ' ៖ ការដើរម្តងបានតែមួយក្រឡា ដោយអាចដើរបានគ្រប់ទិសទាំងអស់ តែមានលក្ខណៈពិសេសនៅត្រង់ក្រឡាដើរដំបូង គឺអង្គអាចដើរបានដូចសេះមួយជើង ប៉ុន្តែនៅពេលណាស្តេចត្រូវបានគេដាក់អង្គ (គេដាក់អង្គមានន័យថា គេដាក់ទូកនៅចំមុខស្តេច ពីចម្ងាយ គឺមិនអាចដើរក្រឡាដូចសេះបានទេ។ 

<tr>                  ●  ●  ●       ●  ខុន  ●       ●  ●  ●                 

 គោល ៖ ត្រូវដើរមួយក្រឡាបញ្ឈៀង ទៅទិសណាក៏បាន ឬដើរទៅមុខ។ គោលគឺជាអង្គរក្ស ការពារស្តេចដ៏សំខាន់ អាចនិយាយបានថា សំខាន់ជាសេះទៅទៀត។

                  ●  ●  ●          គោល          ●     ●                 

 នាង ៖ ត្រូវដើរមួយក្រឡាបញ្ឈៀង។ ទុកប្រើសម្រាប់ធ្វើការប្រឆាំងសត្រូវ និងការពារស្តេច។

<tr>                  ●     ●          នាង          ●     ●                 

 សេះ ៖ ការដើរត្រូវផ្លោះមួយក្រឡារួចបត់ឆ្វេងឬស្តាំ អាចដើរទៅមុខ ថយក្រោយ ទៅឆ្វេង ឬ ស្តាំ។

<tr>    ●     ●    ●           ●       សេះ       ●           ●    ●     ●   

 ទូក ៖ អាចដើរបានច្រើនក្រឡា ទៅមុខ ថយក្រោយ ទៅឆ្វេង ទៅស្តាំ តែមិនអាចផ្លោះរំលងគេបានទេ។

       │             │       ─  ─  ទូក  ─  ─       │             │      

 ត្រី ៖ ដើរទៅមុខមួយក្រឡា តែត្រូវស៊ីគេដោយបញ្ឈៀងទៅមុខ។ នៅពេលដែលត្រីដើរដល់កន្លែងគូរបដិបក្ខ ត្រូវបានតំឡើងឋានៈស្មើរនិងនាង ដោយក្រឡាប់កូន ហើយអាចដើរបានដូច នាង។

<tr>                  ○  ●  ○          ត្រី                                  

<tr><td>English
<td>king(1)<td>queen(1)<td>bishop(2)<td>knight(2)<td>rook(2)<td>pawn(8)<td>promoted pawn(queen)
<tr><td> Khmer
<td>អង្គ<td>នាង<td>គោល<td>សេះ<td>ទូក<td>ត្រី<td>ត្រីពេលបក ហៅនាង

តែគួរយើង​កត់សម្គាល់ថា នាង គោល និង​ត្រីបក ក្នុង​អុក​ខ្មែរ និង​នាង​ គោល និង​ត្រីបក ក្នុ​ងអុក​អឺរ៉ុប​ ដើរ​ខុស​គ្នា​ គោល​ ក្នុ​ងអុក​ខ្មែរ​ និង គោល​ក្នុ​ងអុក​អឺរ៉ុប ស៊ី​ខុស​គ្នា​ទៀត

នៅក្នុងការចាប់ផ្តើម ត្រី គឺមានចំនួនប្រាំបី ដែលស្ថិតនៅលើក្រឡាទីបី។  រីឯឈ្នាង ស្ថិតនៅខាងស្តាំស្តេច ដែលស្តេចស្ថិតនៅត្រង់ក្រឡាទី៤ បើរាប់ពីខាងស្តាំមក។ ចំណែកទូក ស្ថិតនៅខាងចុងគេបង្អស់ ពោលគឺក្រឡាទី៨ ហើយសេះវិញគឺស្ថិតគឺក្រឡាទី៧ បន្ទាប់ពីទូក គោគឺនៅក្រឡាទី៦។
អុក: ក្បួនរាប់

ក្បួនរាប់
When neither side has any pawns, the game must be completed within a certain number of moves or it is declared a draw. When a piece is captured the count starts again from scratch only if it is the last piece of one side in the game.

 When neither side has any pawns left, mate must be achieved in 64 moves. The disadvantaged player does the counting, and may at any time choose to stop counting. If the disadvantaged side checkmates the advantage side and did not stop counting, the game is declared a draw.

When the last piece (that is not the king) of the disadvantaged side is captured, the count may be started, or restarted from the aforementioned counting, by the weaker side, and the stronger side now has a maximum number of moves based on the pieces left: 

 បើនៅសល់ទូកពីរយើងត្រូវរាប់ចំនួន៖ ៨
 បើនៅសល់ទូកមួយយើងត្រូវរាប់ចំនួន៖ ១៦
 បើអត់សល់ទូក ប៉ុន្តែសល់គោលពីរ យើងត្រូវរាប់ចំនួន៖ ២២
 បើអត់សល់ទូក ប៉ុន្តែសល់គោលមួយ យើងត្រូវរាប់ចំនួន៖ ៤៤
 បើអត់សល់ទូក និងអត់គោល ប៉ុន្តែសេះពីរ យើងត្រូវរាប់ចំនួន៖ ៣២
 បើសិនគ្មានទូកនិងគោល ប៉ុន្តែមានសេះនិងត្រីមួយ យើងត្រូវរាប់ចំនួន៖ ៦៤
 បើសិននៅសល់តែត្រី ក៏យើងត្រូវរាប់ចំនួន៖ ៦៤

ខាងកូនដែលចាញ់គេ ត្រូវតែជាអ្នករាប់ ហើយរាប់តាមចំនួនដែលបានព័រនាខាងលើ។The weaker side pronounces aloud the counting of his fleeing moves, starting from the number of pieces left on the board, including both kings. The stronger side has to checkmate his opponent's king before the maximum number is pronounced, otherwise the game is drawn. During this process, the count may restart if the counting side would like to stop and start counting again.

ឧទាហរណ៍៖ បើសិនពណ៌សនៅមានទូកពីរ និងសេះមួយ ដើម្បីសម្លាប់ស្តេចពណ៌ខ្មៅដែលនៅតែម្នាក់ឯង នោះអ្នកពិឃាតត្រូវតែសម្លាប់ស្តេចឱ្យបានក្នុងការដេញ មិន​ឱ្យលើសពី ៣ក្រឡាដើរឡើយ បើពុំនោះទេគឺចាត់ទុកថាស្មើគ្នា។ នេះក៏ព្រោះតែច្បាប់ដែលមានចែងនៅក្នុងលក្ខ័ណខាងលើ ដែលថា បើនៅសល់ទូកពីរត្រូវរាប់ចំនួន៨ក្រឡា។ ម្យ៉ាងវិញទៀត បើសិនជាកូនសនៅសល់សេះមួយ រីឯកូនខ្មៅនៅសល់ទូកមួយដូចគ្នា គឺយើងមិនអាចធ្វើការប្រកួតបន្តបានទៀតទេ ដោយចាត់ទុកថាស្មើគ្នា។ ព្រោះអីទូកមិនងាយក្នុងការចេញចាប់ ឬវាយយកសេះបានទេ ដូចគ្នានេះដែរ សេះក៏មិនអាចទៅធ្វើអ្វីទូកបានដែរ។ បើសិនជាអ្នកលេងមិនយល់ព្រមតាមលក្ខ័ណនេះក៏មិនអី ព្រោះអ្នកអាចធ្វើការសាកល្បង បើសិនជាអ្នកលេងចេះដូចគ្នា។
អុក: អុកថៃ(Makruk)

អុកថៃ(Makruk)
ឈ្មោះហៅជាភាសាថៃ ដោយសរសេរជាភាសអង់គ្លេស Makruk ឬ ជាអក្សរថៃ หมากรุกไทย ។ 
 
ការ​អុក
In the variant "Ka Ok" (aka "Kar Ouk"), the first player to put the other in check wins.

ការប្រកួត
ការប្រកួតលេងអុក ធ្លាប់បានប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃទី៣ ដល់ទី៤ ខែមេសាឆ្នាំ២០០៨The first Ouk Chatrang  tournament was held in Cambodia from April 3 to 4 of 2008, upon the completion of a standardized ruleset by the Olympic Committee of Cambodia and the Cambodian Chess Association.Cambodia to hold first ever Khmer Chess tournament
អុក: ការប្រកួត

ការប្រកួត
ការប្រកួតលេងអុក ធ្លាប់បានប្រព្រឹត្តទៅកាលពីថ្ងៃទី៣ ដល់ទី៤ ខែមេសាឆ្នាំ២០០៨The first Ouk Chatrang  tournament was held in Cambodia from April 3 to 4 of 2008, upon the completion of a standardized ruleset by the Olympic Committee of Cambodia and the Cambodian Chess Association.Cambodia to hold first ever Khmer Chess tournament
អុក: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

How to play Thai Chess 
How to play Thai Chess - by Ancient Chess.com
Makruk | Chess Variant Pages
Makruk: Chess in Cambodia
Mini Makruk 
Ouk chatrang (Cambodian chess) and makruk (Thai chess)
Peace Thai Chess
Play Thai Chess Online
Internet Makruk Server (thai. und engl.) 
Ouk - Khmer chess: play online 

ម៉ោង១១:២៧ ថ្ងៃពុធ ទី១៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៣ (UTC)
អុកចត្រង្គ សុីហ្គេម លើកទី៣២

អុកចត្រង្គ  សុីហ្គេម លើកទី៣២ 250px វិញ្ញាសា អុកចត្រង្គ  ម្ចាស់ផ្ទះប្រទេសកម្ពុជាកាលបរិច្ឆេទ29 មេសា - 9 ឧសភាក្រុមប្រកួត7 ក្រុមទីកន្លែងសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ (ក្នុងសាល)វិញ្ញាសា ឯកត្តជន 5 នាទី
 ឯកត្តជន 60 នាទី
 2x2 បុរស 60 នាទី
 3x3 បុរស 60 នាទី
 4x4 បុរស 60 នាទី
 ឯកត្តនារី 60 នាទី
 2x2 នារី 60 នាទី

អុកចត្រង្គ សុីហ្គេម លើកទី៣២ (អង់គ្លេស: Ouk Chaktrang) គឺជាការ​ប្រកួតលេងអុក តាមបែបផែនរបស់កម្ពុជា ដែលបានដាក់បញ្ចូល នៅ​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ ២០២៣ ដែលកំពុង​ត្រូវ​បាន​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​ឡើងនៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ។ ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ចំនួន 7 បានចូលរួមក្នុងការប្រកួត ប្រភេទកីឡា អុកចត្រង្គ នេះ ដែលមានប្រភពដើមនៅសម័យកាលចក្រភពខ្មែរអង្គរផងដែរ ។ Cambodia Ministry of Information (2023) SEA Games 2023: Chess Tournament Kicks Off, Website: information.gov.kh, Publication: AKP Phnom Penh, April 29, 2023