ក្រុងព្រះសីហនុ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 សម័យបុរាណ (មុនឆ្នាំ ១៧០០) 
មុនពេលការស្ថាបនាកំពង់ផែ និងទីក្រុងនៃឆ្នាំ ១៩៥៥ កំពង់ផែកំពង់សោមត្រូវតែមានសារៈសំខាន់ក្នុងតំបន់ ដោយសារតែមិនមានផ្លូវទឹកដែលអាចធ្វើនាវាចរណ៍ដែលតភ្ជាប់កំពង់ផែជាមួយមជ្ឈមណ្ឌលតាំងទីលំនៅរបស់ព្រះរាជាណាចក្រ។ ក្នុងកំឡុងជាច្រើនសតវត្សនៃបុរេអង្គរ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ អង្គរ ចាប់ពី នគរវ្នំ ដល់ ចេនឡា និងក្នុងសម័យ អាណាចក្រខ្មែរ ពាណិជ្ជកម្មក្នុងតំបន់បានផ្តោតសំខាន់នៅអូរកែវ (យួន៖ Óc Eo ) នៅ តំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ ដែលឥឡូវជាខេត្ត រ៉ាចជៀ ក្នុង ប្រទេសវៀតណាម ។ ក្រុងព្រៃនគរ ( សៃហ្គន ) ជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មនៃអាណាចក្រខ្មែរ។   

កាលប្បវត្តិរបស់ Samtec Cauva Vamn Juon ដែលជារឿងមួយក្នុង ចំនោមព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ នៃសតវត្សទី ១៨ និង ១៩ បានរៀបរាប់យ៉ាងខ្លីអំពីតំបន់នៅពេលដែលប្រទេសនេះត្រូវបានបំបែកជាបីផ្នែកក្នុងអំឡុងពេលសង្រ្គាមស៊ីវិលប្រាំបួនឆ្នាំពីឆ្នាំ ១៤៧៦ ដល់ ១៤៨៥: "នៅឆ្នាំ ១៤៧៩ ព្រះធម្មរាជា បានកាន់កាប់ បល្ល័ង្កនៅចតុមុខ (ភ្នំពេញ) និងគ្រប់គ្រងខេត្តសំរោងទង ថ្ពង កំពង់សោម កំពត រហូតដល់បាសាក់ ព្រះត្រពាំង ក្រមួនស កោះស្លាកេត និងពាម» (មាត់ទន្លេមេគង្គ)។ 

 សម័យដើមសម័យទំនើប (គ.ស.១៧០០–១៨៦៣) 
ចាប់ពីចុងសតវត្សន៍ទី១៧ ប្រទេសកម្ពុជាបានបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងលើផ្លូវ ទន្លេមេគង្គ ដោយសារអំណាចរបស់វៀតណាមបានពង្រីកចូលទៅក្នុងទន្លេមេគង្គក្រោម។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមង្វៀន-សៀម (១៧១៧-១៧១៨) កងនាវាសៀមបានដុតកំពង់សោមនៅឆ្នាំ ១៧១៧ ប៉ុន្តែត្រូវបានចាញ់ដោយយួននៅ បន្ទាយមាស / ហាទៀង ។  ស្តេចខ្មែរមួយអង្គនៅចុងសតវត្សទី ១៨គឺ ព្រះអង្គទ័យរាជាទី៣ បានចងសម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយ ចោរសមុទ្រ ចិន,  Mac-Thien-Tu ដែលបានបង្កើតប៉ូលស្វ័យភាពមួយនៅ ហាទៀង និងគ្រប់គ្រងបណ្តាញសមុទ្រនៅភាគខាងកើតនៃ ឈូងសមុទ្រថៃ។  ហាទៀង គឺ​នៅ​ចំណុច​មួយ​ដែល​មាន​ទន្លេ​តភ្ជាប់​ទៅ ​ទន្លេ​បាសាក់ ​ហូរ​ចូល​ឈូង​សមុទ្រ​ថៃ។ កម្ពុជា​ដែល​ជាប់​ព្រំដែន​បាន​ព្យាយាម​រក្សា​សិទ្ធិ​ធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​តាម​សមុទ្រ​តាម​រយៈ​ខេត្ត ហាទៀង។ នៅឆ្នាំ ១៧៥៧ ហាទៀងបានទិញកំពង់ផែកំពត និងកំពង់សោមជារង្វាន់សម្រាប់ការគាំទ្រផ្នែកយោធារបស់ម៉ាកដល់ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា។ រហូតដល់ការបំផ្លិចបំផ្លាញរបស់វានៅឆ្នាំ ១៧៧១ កំពង់ផែនេះបានអភិវឌ្ឍទៅជា entrepôt ឯករាជ្យដែលភ្ជាប់ជាមួយបណ្តាញពាណិជ្ជកម្មចិនជាច្រើន។ 

អាឡិចសាន់ឌឺ ហាមីលតុន ដែលបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ឈូងសមុទ្រថៃក្នុងឆ្នាំ ១៧២០ បានសរសេរថា “កំពង់សោម និង បន្ទាយមាស (ក្រោយមកហាទៀង) ជារបស់កម្ពុជា ព្រោះ កូសាំងស៊ីន-ចិន ត្រូវបានបែងចែកពីកម្ពុជាដោយទន្លេមួយ (ទន្លេបាសាក់) ដែលមានបីលីកធំទូលាយ " និង " ព្រះបាទអង្គឌួង បានសាងសង់ផ្លូវពីរាជធានី ឧដុង្គ ទៅ កំពត " ។ កំពតនៅតែជាកំពង់ផែអន្តរជាតិតែមួយគត់របស់កម្ពុជា។ «​រយៈពេល​ធ្វើ​ដំណើរ​រវាង​ឧដុង្គ និង​កំពត គឺ​៨​ថ្ងៃ​ដោយ​រទេះគោ និង​៤​ថ្ងៃ​ដោយ​ដំរី​»​។ លោក Adhemard Leclère ជនជាតិបារាំង បានសរសេរថា “…រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៤០ យួនបានគ្រប់គ្រងកំពត និងពាម [ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ] ប៉ុន្តែកំពង់សោមជារបស់កម្ពុជា យួនបានសាងសង់ផ្លូវពីហាទៀង ទៅភូមិស្វាយ ជាប់ព្រំដែនជាមួយកំពង់សោម ឆ្លងកាត់កំពត។ 

ចក្រភព​អង់គ្លេស ​បាន​អនុវត្ត​តាម​គោលនយោបាយ​ដាច់​ដោយឡែក​មួយ​នៅ​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៨៥០ ដោយ​ស្វែងរក​ការ​បង្រួបបង្រួម​ឥទ្ធិពល​របស់​ខ្លួន។ របាយការណ៍សាក្សីផ្តល់ការយល់ដឹងដ៏កម្រ ខណៈដែលភ្នាក់ងារ របស់រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស Lord Palmerston លោក John Crawfurd រាយការណ៍ថា "ប្រទេសកម្ពុជាគឺជា... គន្លឹះនៃគោលនយោបាយរបស់យើងនៅក្នុងប្រទេសទាំងនេះ - ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្របុរាណនោះត្រៀមខ្លួនជាស្រេចដើម្បីទម្លាក់ខ្លួននៅក្រោមការការពាររបស់ប្រទេសអឺរ៉ុបណាមួយ ...ជនជាតិវៀតណាមបានចូលជ្រៀតជ្រែកពាណិជ្ជកម្មនៅកំពត ហើយនេះនឹងក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃវិធីសាស្រ្តមួយ... "Palmerston សន្និដ្ឋានថា: "ពាណិជ្ជកម្មនៅកំពត ដែលជាកំពង់ផែមួយក្នុងចំណោមកំពង់ផែដែលនៅសេសសល់តិចតួចមិនអាចពិចារណាបានឡើយ នៅក្នុង លទ្ធផលនៃច្រកចូលដ៏សំខាន់ទៅកាន់ប្រទេស គឺទន្លេមេគង្គ ជាមួយនឹងចំណីរបស់វាហូរចូលទៅក្នុងសមុទ្រតាមរយៈទឹកដីនៃកូសាំងស៊ីន ប្រទេសនេះក៏ត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញដោយសង្គ្រាមសៀម-វៀតណាមនាពេលថ្មីៗនេះ ដោយគ្មានជំនួយពីចក្រភពអង់គ្លេស។ កំពត ឬកំពង់ផែផ្សេងទៀតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មិនអាចក្លាយជា Emporium ពាណិជ្ជកម្មបានទេ»។ ក្រោយមក Crawfurd បានសរសេរថា "ប្រជាជនកម្ពុជា...បានព្យាយាមប្រើចន្លោះពេលនៃសន្តិភាពក្នុងស ង្រ្គាមសៀម-វៀតណាម ដើម្បីអភិវឌ្ឍទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសខាងក្រៅ។ ពាណិជ្ជកម្មនៅកំពតដែលពួកគេបានស្វែងរកចិញ្ចឹមត្រូវបានរារាំងដោយចោរសមុទ្រ។ នេះជាចំណុចមួយដែលក្រូចឆ្មារ អាចត្រូវបានបញ្ចូល ដែលនឹងបើកផ្នែកខាងក្នុងនៃ ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន ដល់ពាណិជ្ជកម្មរបស់អង់គ្លេស ខណៈដែលទន្លេដ៏អស្ចារ្យរបស់ប្រជាជនកម្ពុជាឆ្លងកាត់ប្រវែងទាំងមូលរបស់វា ហើយថែមទាំងអាចទិញបាន។ ទំនាក់ទំនង​ទៅ​ក្នុង​បេះដូង​នៃ​ប្រទេស​សៀម​»​។ 

 ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង (១៨៦៣-១៩៥៤) 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| មន្ត្រីរាជការបារាំង Auguste Pavie (កណ្តាល) និង Pierre Lefèvre-Pontalis ក្នុងឆ្នាំ ១៨៩៣ ជាមួយអ្នកបកប្រែខ្មែរ
នៅក្រោម ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង វៀតណាម ឡាវ និងកម្ពុជាបានក្លាយជាអង្គភាពរដ្ឋបាល និងសេដ្ឋកិច្ចតែមួយ។ តំបន់ឆ្នេរ Circonscription Résidentielle ជាមួយកំពតជារាជធានីរបស់វា មាន តំបន់ នៃខេត្តកំពត កំពង់សោម ត្រាំង និង គង-ពិសី។ ការបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិមួយទៀតនៅជិតទីក្រុង សៃហ្គន ដែលមានស្រាប់មិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាចាំបាច់នោះទេ។ ការផ្តោតអារម្មណ៍នៅតែជា មេគង្គ និងគំនិតដើម្បីបង្កើត ផ្លូវជំនួស ទៅកាន់ទីផ្សារចិន និងថៃ តាមបណ្តោយផ្លូវទឹកដែលអាចធ្វើនាវាចរណ៍ដោយមិនមានការរំខានទៅកាន់ ដីសណ្ដមេគង្គ ។ 

 ការបះបោរ 
ការបះបោរដែលបានកើតឡើងពីឆ្នាំ ១៨៨៥ ដល់ឆ្នាំ ១៨៨៧ បានបង្អាក់មហិច្ឆតារបស់បារាំងបន្ថែមទៀត។ វាបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខេត្តកំពត ហើយបានរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅកាន់វាលរេញ កំពង់សិលា និងកំពង់សោម ជាកន្លែងដែលពួកបះបោរដឹកនាំដោយចោរសមុទ្រចិនឈ្មោះ ក្វាន់-ឃីម។ គាត់បានគ្រប់គ្រងផ្នែកខាងជើងនៃខេត្តព្រះសីហនុមួយរយៈរហូតដល់គាត់ដែលជាបុរសចំណាស់ម្នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយអភិបាលមូលដ្ឋាន។ 

ឧទាហរណ៍មួយនៃការកែលម្អហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៃសម័យកាលនេះគឺការស្ថាបនាផ្លូវអាណានិគមលេខ ១៧ ក្រោយមកប្តូរឈ្មោះផ្លូវជាតិលេខ ៣ និង ប្រព័ន្ធផ្លូវដែកជាតិ ទោះបីជាការងារនៅលើ "ខ្សែខាងត្បូង" ពី ភ្នំពេញ ទៅខេត្តព្រះសីហនុបានចាប់ផ្តើមតែនៅឆ្នាំ ១៩៦០ ប៉ុណ្ណោះ។ .

 បន្ទាប់ពីឯករាជ្យ (ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៤) 
រូបភាពតូច| ក្រុងព្រះសីហនុ ឆ្នាំ ១៩៦៤។
ឈ្មោះជំនួសរបស់ទីក្រុង និងខេត្តគឺ កំពង់សោម ត្រូវបានទទួលយកពីសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចក្នុងតំបន់។ បន្ទាប់ពីការរំលាយឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំងនៅឆ្នាំ ១៩៥៤ ការគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងនៃដីសណ្ដទន្លេមេគង្គដោយវៀតណាមទាមទារដំណោះស្រាយដើម្បីទទួលបានការចូលទៅកាន់សមុទ្រដោយមិនមានការរឹតត្បិត។ ផែនការ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ដើម្បី​សាងសង់​កំពង់ផែ​ទឹក​ជ្រៅ​ថ្មី​ទាំង​ស្រុង។ កំពង់សោម ត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ជម្រៅទឹក និងភាពងាយស្រួលនៃការធ្វើដំណើរ។ នៅខែសីហាឆ្នាំ ១៩៥៥ ក្រុមសំណង់បារាំង/កម្ពុជាបានកាត់ជំរុំមូលដ្ឋានមួយចូលទៅក្នុងព្រៃដែលគ្មានមនុស្សកាន់កាប់នៅក្នុងតំបន់ដែលឥឡូវនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាឆ្នេរហាវ៉ៃ។ ថវិកាសម្រាប់សាងសង់កំពង់ផែបានមកពីប្រទេសបារាំង ហើយផ្លូវនេះត្រូវបានផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ 

ក្នុងកំឡុង សង្គ្រាមវៀតណាម កំពង់ផែនេះបានក្លាយជាកន្លែងយោធាសម្រាប់ភាគីទាំងសងខាង៖ ក្នុងការបម្រើ រណសិរ្សជាតិរំដោះវៀតណាមខាងត្បូង និងក្រោយឆ្នាំ ១៩៧០ ក្រោមរដ្ឋាភិបាល លន់ នល់ ក្នុងការបម្រើសហរដ្ឋអាមេរិក។ 

កំពង់ផែនេះគឺជាកន្លែងចុងក្រោយដែលត្រូវបានជម្លៀសដោយកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិក ត្រឹមតែប៉ុន្មានថ្ងៃមុនពេលទ័ពព្រៃ ខ្មែរក្រហម ចូលកាន់កាប់រដ្ឋាភិបាលក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ។ ព្រឹត្តិការណ៍ជុំវិញការយកកប៉ាល់កុងតឺន័រ SS <i id="mwxA">Mayaguez</i> របស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងនាវិកកាលពីថ្ងៃទី ១២ ឧសភា ដោយ ខ្មែរក្រហម និងប្រតិបត្តិការជួយសង្គ្រោះជាបន្តបន្ទាប់ដោយ កងម៉ារីនអាមេរិក បានលេងនៅលើទឹកនៃ កោះតាង ឆ្នេរនៃខេត្តព្រះសីហនុ។ ក្នុងរយៈពេលពីរថ្ងៃនៃសកម្មភាពនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសលើគោលដៅនានានៅលើដីគោកនៃខេត្តព្រះសីហនុ រួមមានកំពង់ផែ មូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម អាកាសយានដ្ឋាន ផ្លូវរថភ្លើង និងរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេង បន្ថែមពីលើការវាយប្រហារ និងការបាញ់កាំភ្លើងរបស់កងទ័ពជើងទឹកលើកោះមួយចំនួនទៀត។ . US Department of Defense document "History of the Pacific Air Forces 1 July 1974-31 Dec 1975" .  បន្ទាប់ពី ការដួលរលំនៃរបបខ្មែរក្រហម នៅឆ្នាំ ១៩៧៩ និងការបើកសេដ្ឋកិច្ចជាបន្តបន្ទាប់ កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុបានបន្តសារៈសំខាន់របស់ខ្លួនក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ និងការស្តារប្រទេសឡើងវិញ។ ជាមួយនឹងការបើកទីផ្សារថ្មីបន្ថែមទៀតក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ ទីក្រុងបានទទួលបានតួនាទីរបស់ខ្លួនឡើងវិញក្នុងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា។ 

នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ឧទ្យានជាតិរាម ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមព្រះរាជក្រឹត្យរបស់អតីតព្រះមហាក្សត្រសីហនុ។  សាលាក្រុងព្រះសីហនុត្រូវបានដំឡើងឋានៈជាខេត្តធម្មតានៅថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៨ បន្ទាប់ពីព្រះមហាក្សត្រ នរោត្តមសីហមុនី បានឡាយព្រះហស្តលេខាលើព្រះរាជក្រឹត្យបំប្លែង ក្រុងកែប ប៉ៃលិន និងក្រុងព្រះសីហនុទៅជាខេត្ត។  នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី​២១ ក្រុងព្រះសីហនុ​បាន​រីក​ធំធាត់​ក្លាយជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ពាណិជ្ជកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម ដឹកជញ្ជូន និង ​ដំណើរការ​ផលិតកម្ម ​។    ឆ្នេរជាច្រើនរបស់ក្រុងព្រះសីហនុ និងកោះនៅក្បែរនោះ ធ្វើអោយវាក្លាយជា រមណីយដ្ឋានមាត់សមុទ្រ លំដាប់កំពូលរបស់កម្ពុជា។ 

ក្នុងឆ្នាំ ២០០៦ ក្រុមហ៊ុនវិនិយោគ កោះពស់ (ខេមបូឌា) បានដាក់ពាក្យស្នើសុំដោយគ្រោងនឹងវិនិយោគ ២៧៦ លានដុល្លារអាមេរិក ក្នុងការបំប្លែង កោះពស់ កោះពស់ ទំហំ ១១៦ ហិកតា ទៅជាលំនៅដ្ឋានប្រណីត និងរមណីយដ្ឋាន។ បន្ទាប់ពីការបញ្ចប់នៃធាតុផ្សំមួយចំនួននៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ អ្នកវិនិយោគបានប្រកាសអំពីការផ្លាស់ប្តូរប្លង់មេដោយ "ការស្នើសុំការអនុញ្ញាតឡើងវិញនឹងកើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤..." នេះបើយោងតាម ក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា ។  

នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០១១ តំបន់ខេត្តព្រះសីហនុបានចូលរួមជាមួយក្លឹបដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងប៉ារីស Les Plus Belles Baies Du Monde ('ឆ្នេរសមុទ្រដ៏ស្រស់ស្អាតបំផុតនៅលើពិភពលោក') ។ អង្គការនេះបានទទួលយកឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជាជាផ្លូវការជាសមាជិកមួយក្នុងមហាសន្និបាតលើកទី៧របស់ខ្លួន។ 

នៅឆ្នាំ ២០១៩ ការវិនិយោគរបស់ចិនបានផ្លាស់ប្តូរទីក្រុង ដូច្នេះអាជីវកម្មជាង ៩០% ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយជនជាតិចិន។ កាស៊ីណូ ជាង ១០០ ត្រូវបានគ្រោងនឹងសាងសង់នៅក្រុងព្រះសីហនុ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងប្រែក្លាយវាទៅជាកន្លែង លេងល្បែងស៊ីសង ដែលស្របពេលជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃឧក្រិដ្ឋកម្ម។   ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០២០ ខេត្តព្រះសីហនុបានលេចចេញជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រតិបត្តិការ ឆបោកតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណែត ដែលពាក់ព័ន្ធជាមួយក្រុមឧក្រិដ្ឋជនចិន។