navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ល្ខោនខោល: មុខខ្មុក

មុខខ្មុក  
Lacquer face (Mask)
កណ្តាល|រូបភាពតូច|280x280ភីកសែល|ការរំលឹកគុណគុណលោកតាឥសីដែលជាគ្រូធំក្នុងល្ខោនខោល
ប្រពៃណីធ្វើមុខខ្មុកនេះ ពីមុនមានការពេញនិយមខ្លាំងក្លាណាស់ ជាពិសេសនៅសតវត្សទី២០ គេបានយកមកបង្រៀននៅសាលារចនា ដោយចាត់ទុកជាមុខវិជ្ជាមួយដ៏សំខាន់ផងដែរ ។ ចំណែកវិធីធ្វើវិញ គឺមុនដំបូងគេត្រូវរៀបព្រះវិស្ណុការរំលឹកដល់គុណលោកតាឥសីដែលជាគ្រូធំ បន្ទាប់មកគេយកដីឥដ្ឋមកសូនជារូបដែលគេត្រូវការ រូបដែលសូនចេញជារូបរាង គេហៅថា ពុម្ពឈ្មោល ពេលពុម្ពឈ្មោលធ្វើរួចហើយ គេក៏យកស៊ីម៉ង់ត៏ទៅប៉ាតជុំវិញឱ្យសព្វគេហៅថា ពុម្ពញី បន្ទាប់គេយកក្រដាសស្មាច់ ជាមួយនិងបាយមកបិតជុំវិញរូបនោះមួយចំហៀងម្ដង រួចទើបគេយកទៅហាលថ្ងៃ តែមិនត្រូវហាលឱ្យស្ងួតពេកឡ់ើយគឺស្រពាប់បន្តិចបានហើយ ។ គេអាចបិទក្រដាសស្មាច់នោះកម្រាស់តាមដែលគេចង់បាន ។ ពេលគេហាលថ្ងៃគ្រប់តាមកាលកំណត់ ហើយគេយកពុម្ពចេញរួចកាត់តម្រឹមគ្រែមខាងក្រោមឱ្យចង្កា ធ្វើយ៉ាងណាកុំឱ្យចង្អៀត ។ បន្ទាប់មកគេយកមុខតួអង្គផ្សេងៗគ្នា ធ្វើដោយស្មាច់ក្រដាស ឬ ក្រណាត់ លាបខ្មុកម្រក្សណ៍ ពាក់សំរាប់រាំល្ខោនរបាំងមុខ ខ្មុកជាពុម្ពមុខដែលធ្វើពី ម្រក្សណ៍លាយនិងកម្លោចស្លឹកចេក ឬអ្វីផ្សេងៗដែលប្រើសម្រាប់ចាក់ជាក្បាច់ ឬ លាបលនលើវត្ថុឲ្យរឹងមាំជាប់ជាពុម្ពបានល្អ មិនឲ្យវាជ្រាបទឹកផង និងងាយស្រួលក្នុងការបិទក្បាច់ គូរនិងផាត់ពណ៌ផង។ ពាក្យខ្មុក នេះផងដែរត្រូវបានប្រទះនៅតាមសិលាចារឹកជាច្រើន ជាពិសេសសិលាចារឹក K.568-a (គ.ស ៩៧៤)។ ​ Professor Preap Chanmara (2009) 
 Lakhon Khol Wat Svay Andet, Publisher: Reyum Publishing House p.42​ Color illustrations 18 cm
ISBN: 9789995055516  

 ការតុបតែងតួអង្គ 
ការតុបតែងខ្លួនតួអង្គ ត្រូវធ្វើយ៉ាងណាឱ្យមានភាពលេចធ្លោអស្ចារ្យ លើសពីមនុស្សធម្មតាទាំងការស្លៀកពាក់ទាំងគ្រឿងអលង្កា ។ ចំពោះការស្លៀកពាក់មានការពិបាកបន្តិចទាល់តែមានអ្នកជួយស្លៀក ជួយដេរផ្ជិតអាវ និងតែងលម្អតួអង្គឱ្យក្លាយទៅជាទេព ។ សម្រាប់តួអង្គសម្ដែងគេមិនសូវរើសយកតែតួស្អាតៗពេកទេ ព្រោះតួទាំងនោះសុទ្ធតែត្រូវពាក់របាំងមុខទាំងអស់គ្នា លើកលែងតួនាងដែលមិនពាក់របាំងមុខ តែត្រូវជំនួសដោយការលាបម្សៅឱ្យសក្រាស់លើមុខ ។ លក្ខណៈសម្បត្តិតួអង្គដែលសក្ដិសមក្នុងសម្ដែងគឺ៖

- តួយក្សត្រូវរកអ្នកដែលមានមាឌធំដំបងស្វា

- តួហនុមានត្រូវយកអ្នករហ័សសង្ហាស្វាហាប់

- តួពលស្វាត្រូវយកក្មេងៗមាឌល្អិតៗរប៉ិលរប៉ូច

- តួអង្គនាយរោងត្រូវរើសយកអ្នកដែលមានរាងខ្ពស់ ។គ្រូធំបង្អស់នៅក្នុងទម្រង់សិល្បៈល្ខោននិងវេជ្ជសាស្ត្រ ខ្មែរបុរាណ ,លោក រឺម ទិត្យបញ្ញា,ត្រង់ទំព័រ ៣៧ ដល់ ៥៣,គ.ស ២០១៦
ល្ខោនខោល: ការតុបតែងតួអង្គ

ការតុបតែងតួអង្គ 
ការតុបតែងខ្លួនតួអង្គ ត្រូវធ្វើយ៉ាងណាឱ្យមានភាពលេចធ្លោអស្ចារ្យ លើសពីមនុស្សធម្មតាទាំងការស្លៀកពាក់ទាំងគ្រឿងអលង្កា ។ ចំពោះការស្លៀកពាក់មានការពិបាកបន្តិចទាល់តែមានអ្នកជួយស្លៀក ជួយដេរផ្ជិតអាវ និងតែងលម្អតួអង្គឱ្យក្លាយទៅជាទេព ។ សម្រាប់តួអង្គសម្ដែងគេមិនសូវរើសយកតែតួស្អាតៗពេកទេ ព្រោះតួទាំងនោះសុទ្ធតែត្រូវពាក់របាំងមុខទាំងអស់គ្នា លើកលែងតួនាងដែលមិនពាក់របាំងមុខ តែត្រូវជំនួសដោយការលាបម្សៅឱ្យសក្រាស់លើមុខ ។ លក្ខណៈសម្បត្តិតួអង្គដែលសក្ដិសមក្នុងសម្ដែងគឺ៖

- តួយក្សត្រូវរកអ្នកដែលមានមាឌធំដំបងស្វា

- តួហនុមានត្រូវយកអ្នករហ័សសង្ហាស្វាហាប់

- តួពលស្វាត្រូវយកក្មេងៗមាឌល្អិតៗរប៉ិលរប៉ូច

- តួអង្គនាយរោងត្រូវរើសយកអ្នកដែលមានរាងខ្ពស់ ។គ្រូធំបង្អស់នៅក្នុងទម្រង់សិល្បៈល្ខោននិងវេជ្ជសាស្ត្រ ខ្មែរបុរាណ ,លោក រឺម ទិត្យបញ្ញា,ត្រង់ទំព័រ ៣៧ ដល់ ៥៣,គ.ស ២០១៦
ល្ខោនខោល: ក្រុមល្ខោនខោលក្នុងតំបន់

ក្រុមល្ខោនខោលក្នុងតំបន់  
Local of Lakhon Khol Theatre

 ក្រុមល្ខោនខោល​ ភ្នំពេញ
 ក្រុមល្ខោនខោល​ ខេត្តបាត់ដំបង
 ក្រុមល្ខោនខោល​ ខេត្តពោធិសាត់
 ក្រុមល្ខោនខោល​ ខេត្តកំពង់ធំ
 ក្រុមល្ខោនខោល​ វត្តស្វាយអណ្តែត ខេត្តកណ្តាល
 ក្រុមល្ខោនខោល​ ភូមិទឹកឃ្លាំង ខេត្តកណ្តាល
 ក្រុមល្ខោនខោល​ នៅកោះរះ ខេត្តកណ្តាល 
 ក្រុមល្ខោនខោល​ នៅកោះឧកញ៉ាតី ខេត្តកណ្តាល 
 ក្រុមល្ខោនខោល​ នៅប៉ារ៉ុង ខេត្តកណ្តាល
 ក្រុមល្ខោនខោល​ នៅវត្តកៀនស្វាយ ខេត្តកណ្តាល
ល្ខោនខោល: សេចក្ដីប្រតិកម្ម

សេចក្ដីប្រតិកម្ម 
មានក្មេងៗវប្បធម៌ មួយចំនួនបាននិយាយថា ល្ខោនខោល ជាល្ខោនវត្ត ហើយបានបន្តតាមគ្នាថាល្ខោនខោល សម្ដែងបានតែមនុស្សប្រុសនោះទេ ជាការលើកឡើងដែលមិនសមហេតុផល លោក ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម មិនដែលសង្កត់ធ្ងន់ថាល្ខោនខោលត្រូវតែសម្ដែងដោយបុរសសុទ្ធនោះទេ គ្មានឯកសារពាក់ព័ន្ធណាមួយ សរសេរថាល្ខោនខោលជាល្ខោនដែលរាំដោយបុរសសុទ្ធនោះទេ ។តាមរយៈលោក (George Cœdès) បានចងក្រងក្នុងសៀវភៅមានចំណងជើងថា (La danse du Cambodge) ក្នុងឆ្នាំ 1944 លោកបានមានប្រសាសន៍ថា "Le mot Khol serait celui queles Cambodgiens emploient pour désigner une variété des grands singes" ប្រែសម្រួលជាខេមរៈភាសា​៖ "ពាក្យខោល គឺប្រជាជនកម្ពុជាប្រើដើម្បីកំណត់ការរចនាសត្វស្វាដ៏អស្ចារ្យ និងជាច្រើនប្រភេទ" លោកមិនបានបញ្ចាក់ថាល្ខោនខោលជាល្ខោនស្វានោះទេ ។ ពាក្យ Le khôl ដែលដូចគ្នានិងពាក្យ របស់ជនជាតិ អេហ្សុីប បុរាណដែលមានន័យថា ម៉្សៅតុបតែងមុខ ដូចនេះ ល្ខោនខោល គួរមានន័យគ្រប់គ្រាន់ហៅថា ល្ខោនតែងមុខ ។ 
ក្មេងៗវប្បធម៌មួយចំនួនដែលយល់ថា ល្ខោនខោល ជាល្ខោនថ្នាក់ទាប ក៏មិនត្រឹមត្រូវនោះដែរ ព្រោះមានតឹកតាង ល្ខោនខោល មុខខ្មុក របស់ហនុមាន មានស្រោបទៅដោយប្រាក់សុទ្ធ តម្កល់នៅសារមន្ទីរ នាប្រទេសបារាំង ដូចនេះបុរាណចារណ្យ យល់ឃើញថា មុខខ្មុក ដែលយកមកសម្ដែងល្ខោនខោល ពីមុនៗ មានទៅដោយការស្រោបគ្រឿងមាសប្រាក់ យ៉ាងប្រណិត ដែលខុសពីការលើកឡើងរបស់ អ្នកមួយចំនួនទាំងស្រុង សូមបញ្ឈប់នៅការគិតអគតិ ចំពោះល្ខោនខោល របស់កម្ពុជាសូមអរគុណ ។

 ហេតុអ្វីយើងខ្ញុំស្នើសុំផ្លាសប្ដូរ ថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃក្រសួងវប្បធម៌ ? 

 មុននិងសម្រេចចិត្ត ឱ្យក្មេងៗវប្បធម៌មួយចំនួនឡើងសម្ដែងល្ខោនខោល តាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ ឬ សម្ដែងតាមកម្មវិធីផ្សេងៗ មន្ត្រីក្រសួងវប្បធម៌ ត្រូវមានតួនាទី ត្រួតពិនិត្យ រាល់មុខខ្មុកទាំងអស់របស់តួអង្គ រហូតដល់គ្រឿងសម្លៀកបំពាក់ ដើម្បីហាមឃាត់ការសាបព្រួស នៅផ្នត់គំនិតអវិជ្ជមាន និងការទម្លាក់កិត្តយសជាតិផងដែរ ចង់មុខខ្មុកដែលយកទៅសម្ដែងអាក្រក់មិចក៏អនុញាតដែលនោះ វាជាទង្វើរល្ងីល្ងើរ និងមិនអាចទទួលយកបាន យូរៗទៅឱ្យក្មេងៗយកទៅសម្ដែងប៉ាតណាប៉ាតណី ចាត់ទុកវប្បធម៌ខ្មែរ ដូចបៃឡុកបៃឡក្មេងធ្វើលេង បុរាណចារ្យ លោកចាត់ទុក ជាពួកគ្មានខ្លឹមសារសម្រាប់ជាតិ មិនមែនជាការជួយថែរក្សា និងលើកកិត្តិយសនោះទេ គឺជាការជាន់ឈ្លីវប្បធម៌ខ្មែរឱ្យកប់ភក់ទៅវិញទេ ។

 ហេតុអ្វីយើងខ្ញុំស្នើសុំផ្លាសប្ដូរ ថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃក្រសួងវប្បធម៌ ? 

 ក្រសួងវប្បធម៌ ត្រូវមានតួនាទី ត្រួតពិនិត្យ រាល់រូបចម្លាក់ដែលសាងសង់ ដែលដាក់នូវតាមសួនច្បារ និង វត្តអារាមទាំងអស់ នូវទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា តើរូបចម្លាក់ទាំងនោះ សមប្រកបតាមស្តង់ដារ ទម្រង់ រង្វស់ខ្នាត ហើយឬនៅ ? ទើបអាចចេញលិខិត ឱ្យសាងសង់ដម្កល់បាន ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នគ្មានសោះឡើយក្នុងការត្រួតពិនិត្យ ចង់វត្តណាមួយសាងសង់ រូបចម្លាក់ព្រះ ប៉ាតណាប៉ាតណី យកមកដម្កល់បានស្រេចតែនិងចិត្ត យូរៗទៅ ទៅជាចម្លាក់វប្បធម៌ នៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរមួយទាំងមូល ដូចបៃឡុកបៃឡក្មេងធ្វើលេង បណ្ដុះបានតែការមើលងាយជាតិសាសន៍ខ្មែរគ្មានថ្ងៃស្រាក់ស្រាន្តគិតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
ល្ខោនខោល: ហេតុអ្វីយើងខ្ញុំស្នើសុំផ្លាសប្ដូរ ថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃក្រសួងវប្បធម៌ ?

ហេតុអ្វីយើងខ្ញុំស្នើសុំផ្លាសប្ដូរ ថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃក្រសួងវប្បធម៌ ? 

 មុននិងសម្រេចចិត្ត ឱ្យក្មេងៗវប្បធម៌មួយចំនួនឡើងសម្ដែងល្ខោនខោល តាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ ឬ សម្ដែងតាមកម្មវិធីផ្សេងៗ មន្ត្រីក្រសួងវប្បធម៌ ត្រូវមានតួនាទី ត្រួតពិនិត្យ រាល់មុខខ្មុកទាំងអស់របស់តួអង្គ រហូតដល់គ្រឿងសម្លៀកបំពាក់ ដើម្បីហាមឃាត់ការសាបព្រួស នៅផ្នត់គំនិតអវិជ្ជមាន និងការទម្លាក់កិត្តយសជាតិផងដែរ ចង់មុខខ្មុកដែលយកទៅសម្ដែងអាក្រក់មិចក៏អនុញាតដែលនោះ វាជាទង្វើរល្ងីល្ងើរ និងមិនអាចទទួលយកបាន យូរៗទៅឱ្យក្មេងៗយកទៅសម្ដែងប៉ាតណាប៉ាតណី ចាត់ទុកវប្បធម៌ខ្មែរ ដូចបៃឡុកបៃឡក្មេងធ្វើលេង បុរាណចារ្យ លោកចាត់ទុក ជាពួកគ្មានខ្លឹមសារសម្រាប់ជាតិ មិនមែនជាការជួយថែរក្សា និងលើកកិត្តិយសនោះទេ គឺជាការជាន់ឈ្លីវប្បធម៌ខ្មែរឱ្យកប់ភក់ទៅវិញទេ ។
ល្ខោនខោល: ហេតុអ្វីយើងខ្ញុំស្នើសុំផ្លាសប្ដូរ ថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃក្រសួងវប្បធម៌ ?

ហេតុអ្វីយើងខ្ញុំស្នើសុំផ្លាសប្ដូរ ថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃក្រសួងវប្បធម៌ ? 

 ក្រសួងវប្បធម៌ ត្រូវមានតួនាទី ត្រួតពិនិត្យ រាល់រូបចម្លាក់ដែលសាងសង់ ដែលដាក់នូវតាមសួនច្បារ និង វត្តអារាមទាំងអស់ នូវទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា តើរូបចម្លាក់ទាំងនោះ សមប្រកបតាមស្តង់ដារ ទម្រង់ រង្វស់ខ្នាត ហើយឬនៅ ? ទើបអាចចេញលិខិត ឱ្យសាងសង់ដម្កល់បាន ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នគ្មានសោះឡើយក្នុងការត្រួតពិនិត្យ ចង់វត្តណាមួយសាងសង់ រូបចម្លាក់ព្រះ ប៉ាតណាប៉ាតណី យកមកដម្កល់បានស្រេចតែនិងចិត្ត យូរៗទៅ ទៅជាចម្លាក់វប្បធម៌ នៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរមួយទាំងមូល ដូចបៃឡុកបៃឡក្មេងធ្វើលេង បណ្ដុះបានតែការមើលងាយជាតិសាសន៍ខ្មែរគ្មានថ្ងៃស្រាក់ស្រាន្តគិតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
ល្ខោនខោលថៃ

ល្ខោនខោលថៃโขน250pxបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់យូណេស្កូប្រទេសដែនសិល្បៈសម្តែងតំបន់អាស៊ី និងប៉ាស៊ីហ្វិក

រូបភាពតូច| ល្ខោនខោលរាមកេរ្ដិ៍បែបសៀម.

ល្ខោនខុនថៃ ឬ ខោន (    ) គឺជាប្រភេទរបាំមកពីប្រទេសថៃដែលចម្លងចេញពីល្ខោនខោលរបស់កម្ពុជា។ ខោនត្រូវបានគេសំដែងតាំងពីរាជាណាចក្រអយុធ្យា ។  

វាត្រូវបានសម្តែងជាប្រពៃណីនៅក្នុងរាជវាំងដោយបុរសពាក់មុខ អមដោយអ្នកនិទានរឿង និងក្រុម ភ្លេងពិណពាទ្យប្រពៃណី ។ ការ​ប្រែប្រួល​នៃ​ប្រភេទ​នេះ​ជាមួយ​នឹង​អ្នក​សម្តែង​ស្រី​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅថា ខុនភូយីង ឬ ខោនផូញិង  (  , ល្ខោនខោលស្ត្រី)
ល្ខោនខ្មែរ

ប្រវត្តិនិងដើមកំណើត សំរាប់សំគាល់ល្ខោនខ្មែរ ត្រូវបានគេ ស្គាល់តាមរយៈការចារជាក្បាច់លោតនៅតាមជញ្ជាំង ប្រាសាទពីព្រោះពួកគេចង់បង្ហាញពីការឆ្លងកាត់ ជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ ដោយការចងចាំ និងការនិយាយតៗគ្នាពីមាត់មួយទៅមួយ។ ទ្រង់ទ្រាយ នៃសិល្បៈត្រូវបានបង្កើតឡើងមុនសម័យអង្គរ។ ល្ខោនខោល គឺជាល្ខោនដែលមានវ័យចំណាស់ជាងគេបំផុត និង មានការគោរពពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរបង្ហាញពីរបៀបវិន័យសង្គម រស់នៅនិងសាសនា ដែលផ្សារភ្ជាប់ពីទំរង់ល្ខោនខ្មែរ និងអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនា។ ល្ខោនផ្សេងទៀតចាប់ផ្តើមក្រោយសម័យអង្គរ ដូចជាសម័យលង្វែក សម័យឧត្តុង្គ និងសម័យចតុមុខ បទភ្លេងល្ខោនដែលល្បីល្បាញបានចងក្រងឡើងដោយ ខ្សែរឿងជាច្រើន និងទេវកថា។ ប្រភេទនៃល្ខោនគឺសម្គាល់លក្ខណៈ ផ្សេងៗគ្នាដោយប្រើប្រាស់ភ្លេង និងអត្ថបទភ្លេងដកចេញពីប្រជុំមាតិការឿងបន្ទរតាម ដូចជាល្ខោនមហោរី ល្ខោនគែន ... ។

ក្នុងសតវត្សទី២០ មានតូរ្យតន្ត្រីសម័យ នៃល្ខោនប្រជាប្រិយ ដូចជាល្ខោននិយាយមានការលូតលាស់ ទាំងល្ខោននិងមុខវិជ្ជាតន្ត្រី។ បន្ទាប់ពីធ្លាក់ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម សិល្បករ និងវិចិត្រករដែលនៅរស់រាន មានជីវិតពីរបបនោះ បានរួមកម្លាំងគ្នា បង្កើតសកលវិទ្យាល័យវិចិត្រសិល្បៈ ដោយគោលការណ៍ជាបឋមគឺ ដើម្បីការពារថែរក្សា និងទប់ស្កាត់ មិនឲ្យ ហិនហោចនូវសម្បត្តិវប្បធម៌ដែលជាកេរតំណែលពីដូនតា។ តន្ត្រី និងរបាំ ត្រូវបានគេផ្តល់តម្លៃ និងអាទិភាពខ្ពស់ ប៉ុន្តែនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ១៩៦០ និងឆ្នាំ១៩៨០ បានធ្លាក់ចុះម្តងទៀត។ ល្ខោនជាច្រើនបាន ងើបឡើងវិញហើយបន្ត សកម្មភាពដោយដើរសម្ដែងសិល្បៈ រកចំណូលចិញ្ចឹមជីវិតនៅតាមទីក្រុងភ្នំពេញ នៅតាមសកលវិទ្យាល័យវិចិត្រសិល្បៈ និងរោងល្ខោនជាតិ។  វាត្រូវបានឆ្លងកាត់នូវ ប្រវត្តិសាស្ត្រ អូសបន្លាយដ៍យូរអង្វែងជាមួយថ្លុកឈាម។   រូបរាង្គល្ខោនរបស់ខ្មែរបានអភិវឌ្ឍន៍និងធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងហើយប្រែប្រួល ទៅតាមលក្ខណៈខ្មែរ៕
ល្ខោនឆាទ្រី

រូបភាពតូច| របាំ​ដកស្រង់​ពី​រឿង​ម៉ាណូហារ៉ា​ដែល​សម្តែង​ក្នុង​ល្ខោន​ឆាទ្រី​។
Lakhon Chatri (   លៈខរឆាត្រី(ទ្រី) ) ជា​ប្រភេទ​រឿង​របាំ​ពី ​ភាគ​កណ្តាល​ប្រទេស​ថៃ ហើយ​មាន​ទំនាក់​ទំនង​យ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ​នឹង​រឿង នោរ៉ា នៃ ​ប្រទេស​ថៃ​ខាង​ត្បូង ។ ពាក្យ​ថា​ឆាទ្រី​បាន​មក​ពី ​សំស្រ្កឹត​ថា ​"ក្សត្រី" ដែល​មាន​ន័យ​ថា​ជា​សមាជិក​នៃ​រាជវង្ស ​ហិណ្ឌូ និង​វណ្ណៈ​អ្នក​ចម្បាំង​នៅ​លើ ​វេសយ៉ាស និង​ក្រោម ​ព្រាហ្មណ៍ ។ Lakhon Chatri បង្ហាញរឿងរបស់ស្តេច។ (2009) : Intangible cultural heritage. Lakhon Chatri. Retrieved September 25, 2016 from http://ich.culture.go.th/index.php/en/ich/performing-arts/238-stage/185-lakhon-chatri
ល្ខោនឆាទ្រី: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ ថៃភាគច្រើនយល់ស្របថា Lakhon Chatri ដែលកំណត់ដោយស្ត្រីដែលនិយាយបន្ទាត់របស់ពួកគេជាមួយនឹងតន្ត្រីដ៏រស់រវើក ហើយដែលបង្ហាញពីភាពកំប្លុកកំប្លែង និងចលនាដែលមានចលនារហ័សរហួន គឺជាទម្រង់ដែលនៅរស់រានមានជីវិតចាស់ជាងគេ។ Lakhon Chatri មានប្រជាប្រិយភាពនៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ មុនពេលវាត្រូវបានណែនាំទៅកាន់ ទីក្រុងបាងកក ក្នុងរយៈពេលបី។

1769 គឺជាលើកទីមួយនៅពេលដែលស្តេច តាក់ស៊ីន នៃ ធនបុរី រួមជាមួយកងទ័ពរបស់គាត់បានឡើងកាន់អំណាចលើមនុស្សជាច្រើនរួមទាំងក្រុម Lakhon Chatri មកពី នគរស្រីធម្មរាជ (តំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ) បន្ទាប់ពីបានបង្ក្រាបអ្នកគ្រប់គ្រង។

នៅឆ្នាំ 1780 ព្រះបាទតាក់ស៊ីន បានបញ្ជាឱ្យក្រុមសម្តែងល្ខោន Lakhon Chatri ក្នុងការប្រកួតប្រជែងជាមួយក្រុមរបាំរបស់ រាជវាំង ក្នុងអំឡុងពេលប្រារព្ធព្រះបដិមាព្រះកែវមរកត ។

ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទរាមាទី៣ ក្នុងឆ្នាំ១៨៣២ សម្ដេចចៅពញាចក្រី មហាប្រាយុទ្ធវង្ស (ឌិត ប៊ុណ្ណាក) ជាមួយកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គ បានបង្ក្រាបការបះបោរនៅតំបន់ភាគខាងត្បូង ហើយបាននាំអ្នកសំដែងដ៏ប៉ិនប្រសប់ជាច្រើនរូបរបស់ Lakhon Chatri មកជាមួយ។ ដែលបង្កើតក្រុមសម្តែងរួមគ្នា ដែលល្បីល្បាញ ហើយប្រភេទនេះ បន្តបន្សល់ទុកដល់ក្មេងៗជំនាន់ក្រោយរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ (2009) : Intangible cultural heritage. Lakhon Chatri. Retrieved September 26, 2016 fromhttp://ich.culture.go.th/index.php/en/ich/performing-arts/238-stage/185-lakhon-chatri
ល្ខោនឆាទ្រី: លក្ខណៈរបស់លៈខោនឆាទ្រី

លក្ខណៈរបស់លៈខោនឆាទ្រី 
កាល​ពី​មុន ក្រុម​ល្ខោន ​លៈខោនឆាទ្រី មាន ​តួ ​ប្រុស​គ្រប់​រូប។ សិល្បៈ​សម្ដែង​នេះ​ក៏​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​លៈខោននក ដែរ។
ល្ខោនឆាទ្រី: តំបន់អនុវត្ត

តំបន់អនុវត្ត 
ដោយ​មាន​ផ្ទៃ​រាង​ជា ​បួន​ជ្រុង ក្រុម​នេះ​បាន​ដំឡើង​បង្គោល​បួន​ជ្រុង​ជា​បួន​ជ្រុង ដោយ​មាន ​កៅអី ​មួយ​ក្នុង​ការ៉េ។ បង្គោល​នៅ​កណ្តាល​ហៅ​ថា សៅ​មហា​ឆៃ (​បង្គោល​មហាជ័យ​) ។ ក៏មានដំបូលនៅពីលើកន្លែងសំដែងផងដែរ។ Vajrabul, S. (2007) Performing Arts. Asia Pacific Cultural Centre for UNESCO (ACCU). Retrieved September 26, 2016 from http://www.accu.or.jp/ich/en/arts/A_THA4.html
ល្ខោនឆាទ្រី: សំលៀកបំពាក់

សំលៀកបំពាក់ 
ក្រុមសម្តែងដោយគ្មានអាវ។ តួអង្គសំខាន់ស្លៀកសំលៀកបំពាក់ដែលចម្រាញ់ជាងតួអង្គផ្សេងទៀត។ ស្នាប់ភ្លៅ (ខោជើងវែង) ប្រើ។ បន្ទះក្រណាត់ តុបតែង រួមមាន hoi na (ព្យួរពីខាងមុខ) និង hoi khang (ព្យួរពីចំហៀង) ។ គ្រឿង​តុបតែង​ផ្សេងៗ​ទៀត​គឺ សង្វាន់ (សង្វា) ,ថាប់​សឿង ( ខ្សែ​ក ) ,ក្រាំង​ខៅ (កអាវ​ប៉ាក់) និង​សឿត (ក្បាល​ដូច​មកុដ​ចង្អុល)។
ល្ខោនឆាទ្រី: ការសម្តែង

ការសម្តែង 
មុន​ពេល​ការ​ប្រគំ​តន្ត្រី​ចាប់​ផ្តើម អ្នក​សម្តែង​តែង​ធ្វើ ​ពិធី ​គោរព​វិញ្ញាណក្ខន្ធ​លោក​គ្រូ និង​អ្នក​គ្រូ​ដែល​កន្លង​មក។ បន្តដោយ Hom Rong Chatti ( ហោមរោង ) ដោយ វង់តន្រ្តី ពីផាត, Rong Prakat Na Bot, Ram Sat Na Bot (រាំ Sat Na Bot) ដល់តន្ត្រីដោយតួអង្គសំខាន់ដែលរាំជារង្វង់ ទ្រនិចនាឡិកា ។ តួអង្គសំខាន់នឹង សូត្រ មន្តអាគម និមន្តអក្ខរា ខណៈពេលកំពុងរាំដើម្បីអំពាវនាវការពារពីអំពើអាក្រក់។ រឿងនេះចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលតួអង្គសំខាន់អង្គុយលើកៅអី។ ចាប់ពីចំណុចនេះតទៅ តួអង្គសំខាន់ចាប់ផ្តើមច្រៀង ខណៈតួអង្គផ្សេងទៀតក្នុងរឿងច្រៀងបន្ទរ។ ពេលសម្តែងចប់ តួអង្គសំខាន់សម្តែងរបាំសៅរ៍ម្តងទៀត ប៉ុន្តែលើកនេះគាត់សូត្រធម៌ថយក្រោយ ហើយធ្វើចលនាជារង្វង់តាមទ្រនិចនាឡិកា ហៅថា ខៃយ៉ាន ("មិនធ្វើអក្ខរា") ដើម្បីលុបអក្ខរាវិរុទ្ធ។
ល្ខោនបើកបទ

ល្ខោនបើកបទ អាចមានកំណើតនៅខេត្តបាត់ដំបងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទអង្គអេង គស1794។ យោងតាមឯកសារលោកតូច ឈួង បានអោយដឹងថាសម្តេចចៅហ្វាបែនដែលបានគ្រប់គ្រងខេត្តបាត់តំបងបានបង្កើតក្រុមសិល្បៈរបាំ និងក្រុមល្ខោនបើកបទសម្រាប់បុណ្យទានចូលឆ្នាំ ឬទទួលភ្ញៀវជាន់ខ្ពស់ ហើយល្ខោនបើកបទបានមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងនៅខេត្តបាត់តំបង សៀមរាបនិងកំពង់ធំ។ 

ល្ខោនបើកបទនេះបានមានជីវិតរស់នៅរហូតដល់ឆ្នាំ1968 ហើយត្រូវបាត់សូន្យអស់តែម្តងក្នុងសម័យប៉ុល ពត។ នៅសល់តែសិល្បករ 01 នាក់និងសិល្បការិនី 01 នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលជាសាក្សីក្នុងល្ខោនបើកបទនេះ។

អ្នកបង្កើតល្ខោនបើកបទ

1 ចៅហ្វាបែន អ្នកបង្កើតមុនគេនៅឆ្នាំ1795 នៅខេត្តបាត់ដំបង

2 លើកទីពីរ រៀបចំបង្កើតនៅឆ្នាំ1960ដោយក្រុមល្ខោនរបស់ឃុនព្រះម្នាងបូផ្ផានរល័ក្ខណ៍ យិន តាត នៅភ្នំពេញ

អ្នកស្ថាបនិក ឃុនព្រះម្នាងបូផ្ផានរល័ក្ខណ៍
អ្នកដាក់ក្បាច់ ម៉ែ រុំ (ល្ខោនព្រះរាជវាំង)
អ្នកដាក់ក្បាច់ ម៉ែ ផាន់ (ល្ខោនផ្សារស៊ីឡឹប)
អ្នកតុបតែងឆាក លោកឪពុក យិន
អ្នកបញ្ចូលភ្លេង លោក ឃុន ឌី (ចាងហ្វាងភ្លេង)
បង្ហាត់នាដកម្ម ម៉ែ មុឺន

អ្នកចូលរួមសម្តែង:
1 លោក ជា សុខុម
2 ម៉ែ លឿម ក្រុមល្ខោនស៊ីឡឹប
3 ម៉ែ ផាន់

បច្ចេកទេសសម្តែង:
1 តាមពាក្យសាមញ្ញគេហៅថា ល្ខោនរាំឯង ច្រៀងឯង និងនិយាយឯង

2 សិល្បករ សិល្បការិនី ត្រូវចេះរាំក្បាច់ខ្មែរ ចេះច្រៀង ចេះលេងល្ខោន

3 ត្រូវនៅលីវ មិនទាន់មានប្តី មិនទាន់មានប្រពន្ធ

4 ត្រូវចេះច្រៀងបើកបទ គឺច្រៀងមុនភ្លេង ត្រូវចេះក្បាច់ខ្មែរ4500

5 ល្ខោនបើកបទខុសពីល្ខោនបាសាក់ ល្ខោនយីកេ ល្ខោនអាប៉េ ត្រង់សិល្បករ សិល្បការិនី ត្រូវច្រៀងមុនភ្លេង ទើបភ្លេងលេងតាមក្រោយ ហើយគេប្រើភ្លេងពិណពាទ្យ មិនអាចប្រើភ្លេងមហោរីមកលេងបានទេ។

6 ល្ខោនបើកបទ ត្រូវកាត់កងឆាកតាមបែបល្ខោននិយាយ

7 ពេលសម្តែងត្រូវរាំតាមក្បាច់ ក៏ប៉ុន្តែមិនប្រើក្បាច់ច្រើនពេកទេ

8 ល្ខោនបើកបទមិនយកស្រីធ្វើតួប្រុសទេ គឺតួស្តេចត្រូវយកប្រុស តួឯកប្រុសគឺយកប្រុស

9 ពិធីហោមរោងមុនសម្តែង គឺភ្លេងសាធុការ រួចហើយមានរបាំក្បាច់មួយ

10 តួយក្សប្រុស គេមិនគូរមុខទេ គឺតែងដូចយក្សរបាំកូរសមុទ្រទឹកដោះ

ប្រវត្តិល្ខោនបើកបទនេះ លោកពេជ្យ ទុំក្រវិលបានទទួលពីលោក ជា សុខុម ធ្វើការនៅមន្ទីរវប្បធម៌ខេត្តសៀមរាប ឪពុកម្តាយលោកមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធបំផុតនិងល្ខោនរបស់ឃុន តាត រោងផ្សារស៊ីឡឹបដែលមានទម្រង់ល្ខោនបើកបទនេះផង។

ប្រភពអត្ថបទ: តន្រ្តី របាំ និងល្ខោនខ្មែរ
ចងក្រងដោយ: លោក ពេជ្យ ទុំក្រវិល
ល្ខោនពោលស្រី

ល្ខោនពោលស្រី គឺជាល្ខោន ដែលស្ថិតនៅជាមួយក្រុមល្ខោនខោលដែរ តាមន័យនៃពាក្យបកប្រែថា នារីអត្ថាធិប្បាយ។ ល្ខោនទាំងពីររួមគ្នាបង្កើតជាល្ខោន និងរបាំបុរាណដោយលេងជាមួយភ្លេងពិណពាទ្យ។ វាមិនដូចល្ខោនខោល ដែលបែងចែកអ្នកនិយាយទេ អ្នកសំដែងល្ខោនពោលស្រីគឺ ត្រឡប់មកអត្ថាធិប្បាយនៅពេលដែលសមាជិកផ្សេងទៀតកំពុងរាំ អ្នកសំដែងតែងតែលើក ស្បែកមុខ និងនិទានឆ្ពោះទៅកាន់អ្នកទស្សនីយជន។ ល្ខោនពោលស្រី គឺត្រូវបានគេជឿជាក់ថា មានប្រភពដើមមកពីទីក្រុងឧត្តុង្គរវាងឆ្នាំ ១៦១៨-១៦២៨ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២ ។

ក្នុងឆ្នាំ១៨៧៨ កញ្ញា ជិន គឺជាគ្រូសិល្បៈដ៍ឆ្នើមមួយរូបមកពីកោះឧញ្ញាទ័យ មកបង្ហាត់ល្ខោន ពោលស្រី ក្នុងវត្តកៀនស្វាយក្រៅ។ សព្វថ្ងៃនេះ សិស្សម្នាក់របស់នាងអាយុ៧០ឆ្នាំឈ្មោះ ជា សាមុត បានជំនួសតំណែង ដើម្បីស្រោចស្រង់ល្ខោនពោលស្រី និងបង្រៀនល្ខោនទៅដល់សិស្ស នៅវត្តកៀនស្វាយក្រៅ បន្ទាប់មកក៏បាត់ខ្ខួនគ្មានដំណឹងជាង៤០ឆ្នាំមកហើយ។ ល្ខោននេះត្រូវ បានណែនាំឱ្យស្គាល់ឡើងវិញដោយ សាស្ត្រាចារ្យ ពេជ្រ ទុំក្រវិល ហង្ស សុត និងលោក ចិន្ត នាគ លោក សុខ សំអឿន កញ្ញា ហ៊ុល ផឿននារី និង លោក អាង គីមហ៊រ។ អ្នកផលិតកម្ម ជ័យសែន សំដែងនៅរោងល្ខោនចតុមុខ ដែលឧបត្តម្ភដោយក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ហើយនិងអង្គ ការក្រៅរដ្ឋាភិបាល UNESCO នៅថ្ងៃទី២  ខែកក្កដា  ឆ្នាំ១៩៩៩៕
ល្ខោនយីកេ

ល្ខោនយីកេ (  ) គឺជាទម្រង់ដ៏លេចធ្លោនៃល្ខោនតន្ត្រីខ្មែរ រួមជាមួយនឹង ល្ខោនបាសាក់ និង និយាយ ។  ល្ខោនយីកេ រួមបញ្ចូលការច្រៀង និងរាំ និង "ក្រុមឧបករណ៍ភ្លេងបុរាណ និងឧបករណ៍ទំនើប"។ 

យីកេ ​ត្រូវ​បាន​គេ​ជឿ​ថា​មាន​ប្រភព​ចេញ​ពី ​ប្រទេស​ចម្ប៉ា ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​នាំ​ចូល​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្នុង​សម័យ ​នរគភ្នំ ។ របាំ យីកេ ត្រូវបានសម្តែងនៅស្ទើរតែគ្រប់ខេត្តនៃប្រទេសកម្ពុជា និងដោយសហគមន៍ ខ្មែរក្រោម នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម។ ខ្មែរក្រោម ប្រើពាក្យ យីកេ ស្រដៀងនឹងសហគមន៍ខ្មែរឯទៀតៗ ហើយពាក្យថា យីកេ ដែលប្រើសំដៅលើល្ខោនបាសាក់ ក៏ហៅថា ល្ខោនបាសាក់ ។
ល្ខោនយីកេ: ការសម្តែង

ការសម្តែង 
ការ​សម្ដែង ​យីកេ ​ច្រើន​តែ​ត្រូវ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ដោយ​ការ​សម្ដែង​របាំ​មួយ​ឈ្មោះ​ថា របាំ ​យីកេ ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​សម្រាប់ ​ការ​ហៅ ​។ សម្រាប់ការសម្តែងភាគច្រើន ក្បាច់រាំស្រដៀងនឹង រាំក្បាច់ ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលស្រាលៗ។

រឿងរ៉ាវទាំងនោះ ច្រើនតែជាចាតក ឬ រឿងនិទាន អំពីជីវិតរបស់ ព្រះពុទ្ធ ។ ការ​សម្ដែង​រឿង ​ទុំទាវ ​ក្នុង​រឿង​យីកេ ក៏​ជា​រឿង​ធម្មតា​ដែរ។ វាត្រូវបានអនុវត្តជារង្វង់ ដូច្នេះអ្នកទស្សនាអាចមើលឃើញវាពីគ្រប់ជ្រុងទាំងអស់។ ការសម្តែងនេះទទួលបានប្រជាប្រិយភាពពីកសិករខ្មែរ ដូច្នេះហើយទើបវាបានផ្លាស់ប្តូរទៅជាទម្រង់សិល្បៈល្ខោន ដើម្បីលើកស្ទួយការបង្រៀនរបស់ ព្រះពុទ្ធសាសនា និងព្រហ្មញ្ញសាសនា។

នៅក្នុងល្ខោនយីកេ ស្គរមេ (ក្រុម ស្គរធំ ជាងគេ) ចាប់ផ្តើម និងបញ្ចប់តន្ត្រី។   អាចមានពី ២ ទៅ ១៣ ស្គរនៅក្នុងក្រុម។  ស្គរ​ស្គរ​ម៉ី​ដែល​ធំ​បំផុត​លេង​មុន​គេ ខណៈ​អ្នក​ផ្សេង​ទៀត​ចូល​រួម​បណ្តើរ។ ទី​បំផុត​ឧបករណ៍​ទាំង​នោះ​រលំ​រហូត​ទាល់​តែ​ស្គរមេកំពុង​លេង។
ល្ខោនស្បែកតូច

ល្ខោនស្បែកតូច ត្រូវបានគេស្គាល់ក្នុងភូមិកំពង់តាយ៉ុង ខេត្តសៀមរាប។ តុក្កតាធ្វើពីស្បែកសត្វស្លាប់ ដៃនិងជើងអាចធ្វើចលនា និងមានឈើតូចមួយដោតជាប់នឹងដងខ្លួន មាត់អាចបើក និយាយ ច្រៀង ងាយនិងធ្វើអត្ថាធិប្បាយតាមបាននៅក្នុងរឿង។ សាច់រឿង ភាគច្រើនជារឿង កំប្លែងនិងដកស្រង់ ពីរឿងនិទានពីជីវិតប្រចាំថ្ងៃ កាលជំនាន់បុរាណ៕
ល្ខោនស្បែកធំ: ឧបករណ៍នៃល្ខោនស្រមោលស្បែកធំ

ឧបករណ៍នៃល្ខោនស្រមោលស្បែកធំ
ផ្ទាំងក្រណាត់ស
ផ្ទាំងតួសម្ដែង ធ្វើអំពីស្បែកគោ ដែលឆ្លាក់ចេញជាក្បូរក្បាច់រចនាមានរូប ព្រះរាម ព្រះលក្សណ៍ ឥន្ទ្រជិត នាងសេដា
ភ្លើងបំភ្លឺ (លលាដ៏ដូងដុត, គំនរឧស, ភ្លើងចន្លុះ)
ល្ខោនស្បែកពណ៌

ល្ខោនស្បែកពណ៌ ឬល្ខោនកណ្តាល ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសម័យចតុមុខរវាងឆ្នាំ ១៨៥៩- ១៩០៤ ដោយមានការប្រទានព្រះរាជហឫទ័យទុកដាក់ ពីម្ចាស់ក្សត្រីស៊ីសុវត្ថិ កុសុមៈ នារីរ័ត្ន។ ភាពខុសៗគ្នា នៃពណ៌ ត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ផាត់ពណ៌កែលំអនៅលើផានីទីស ម៉ូតសម័យអង្គរដែលបានកាត់ជាទំហំល្មមរួចហើយ។ តុក្កតាមិនមានផ្នែកណាមួយអាចធ្វើ ចលនាបានទេ វាបង្ហាញនៅលើផ្ទាំងមួយប្រហាក់ប្រហែល និងល្ខោនស្បែកធំដែរ តែបញ្ចាំងពីមុខផ្ទាំងក្រណាត់ ពណ៌ខ្មៅមានពាក់សំលៀកបំពាក់របាំឲ្យដូចខ្សែរឿង។

ទម្រង់នៃសិល្បៈនេះសំដែងនៅពេលថៃ្ងតែប៉ុណ្ណោះ ល្ខោនស្បែកពណ៌ នេះត្រូវបានឧបត្ថម្ភ ដោយអង្គការយ៉ូណេស្កូ ឆ្នាំ ២០០១៕
ល្ខោនហ៊ីចិន

ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| ល្ខោនហ៊ីចិន ( ងីវ ).
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| ល្ខោនហ៊ីចិន ( ងីវ ).

​ល្ខោនហ៊ីចិន  ឬ ងីវ (，戏曲 )  គឺ​ គឺជារបាំក្បាច់បុរាណរបស់ជនជាតិចិន.
ដែលច្នៃចេញពី របាំក្បាច់ជនជាតិចិនបុរាណ ដែលជារបាំ ប្រចាំ ជនជាតិចិនដែលមានភាពល្បីល្បាញខាង ប្រណិតភាពនៃសំលៀកបំពាក់ នៃការតុបតែងកាយ បំពាក់គ្រឿង មាសប្រាក់ អមទៅដោយក្បាច់រាំ ដែលមានភាពទន់ភ្លន់ ស្រស់ស្អាតគួរជាទីគយគន់.辰序,中国艺术研究院联合全国各地艺术研究院（所）携手保存戏曲艺术遗产 ,中国艺术研究院。
ល្ង

ល្ង គឺដំណាំមួយប្រភេទដើមរាងតូចហើយស្រួយនៅពេលដែលគេគោះយកគ្រាប់ក្នុងការយកបរិភោគនិងលក់ ផ្លែល្ងដុះបែកខ្នែងជាមែកជាច្រើនចេញផ្កាព័ណ៌សក៏មាន ព័ណ៌ស្វាយក៏មានខ្លះ, ផ្លែស្កះ, គ្រាប់ល្អិត សំបកខាងក្រៅខ្មៅ សាច់ខាងក្នុងស សម្រាប់លីងប្រើការជាម្ហូបក្រៀម ឬប្រើការធ្វើនំក្រៀម ឬក៏ស្លយកប្រេង ។ ផ្លែល្ងមានលក្ខណៈធម្មជាតិទូលំទូលាយនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិចជុំវិញពិភពលោក ហើយត្រូវបានដាំដុះបណ្ដុះបណ្តាលដោយគ្រាប់ពូជដែលចេញដុះជាផ្លែ។ ផលិតកម្មពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ២០១៨ មានចំនួន ៦លានតោន ដោយប្រទេសស៊ូដង់ មីយ៉ាន់ម៉ា និងឥណ្ឌា ជាអ្នកផលិតធំជាងគេ។ 
រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃដើមល្ង
គ្រាប់ល្ង គឺជាដំណាំគ្រាប់ប្រេងដ៏ចំណាស់បំផុតមួយ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ដាំដុះយ៉ាងល្អកាលពីជាង៣ពាន់ឆ្នាំមុន។  ល្ងមានសារធាតុប្រេងខ្ពស់បំផុតនៃគ្រាប់នីមួយៗ។  ជាមួយនឹងរសជាតិដ៏សម្បូរបែប គ្រាប់ល្ងគឺជាគ្រឿងផ្សំទូទៅនៅក្នុងមុខម្ហូបជុំវិញពិភពលោក។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក៏ជាប្រទេសផលិតដំណាំល្ង លក់ចេញទៅក្រៅស្រុកនិងបម្រើទីផ្សារក្នុងស្រុកដ៏សំខាន់ផងដែរ។
ល្បិច​ទល់​មេឃ: ល្បិច​ទី​ ៤ ចាប់ចោរត្រូវចាប់មេ

ល្បិច​ទី​ ៤ ចាប់ចោរត្រូវចាប់មេ 
បើក្រុមមួយដែលខ្លាំង តែកូនក្រុមធ្វើការឲ្យមេក្រុមដោយសារតែលុយ ដោយសារតែចាញ់បោកមេក្រុម ឬព្រោះតែសេចក្ដីភ័យខ្លាច ឬការគម្រាម ពេលដែលចាប់មេបាន ក្រុមទាំងមូលនឹងបែកខ្ញែក ឬសុំចុះចូល។ ខុសពីក្រុមដែលធ្វើការដោយសាមគ្គីភាពពិតប្រាកដ ដោយឈរ គុណធម៌ ឬគុណតម្លៃនៃជីវិត និងភាពស្មោះត្រង់។

Defeat the enemy by capturing their chief (擒賊擒王, Qín zéi qín wáng) If the enemy's army is strong but is allied to the commander only by money, superstition, or threats, target the leader. If the commander falls, the rest of the army will disperse or join one's side. If they are allied to the leader through loyalty, beware, as the army can continue to fight on after their death out of vengeance.
ល្បិច​ទល់​មេឃ: ល្បិច​ទី​ ៥​ បាំងមេឃឆ្លងសមុទ្រ

ល្បិច​ទី​ ៥​ បាំងមេឃឆ្លងសមុទ្រ 
លាក់បាំងការពិត ឬផ្ដល់ពត៌មានមិនពិត ដល់អ្នកដឹកនាំប្រទេសមួយ ឬស្ថានប័នមួយ ដើម្បីឲ្យអ្នកដឹកនាំនោះ សម្រេចចិត្តខុស ទៅតាមអ្វីដែលខ្លួនចង់បាន។ ឬលាក់បាំងបំណងរបស់ខ្លួនពីអ្នកគ្រប់គ្រង នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋអំណាច ឬអាជ្ញាធរ របស់ស្ថាប័ន ឬប្រទេសមួយ ដើម្បីធ្វើការដោយសម្ងាត់ សម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន។

Deceive the heavens to cross the sea (瞞天過海, Mán tiān guò hǎi) Mask one's real goals from those in authority who lack vision by not alerting them to one's movements or any part of one's plan.
ល្បិច​ទល់​មេឃ: ល្បិច​ទី​ ៦ ដល់ត្រើយសើយគូថ ឬល្បិចស៊ីបាយបោកឆ្នាំង

ល្បិច​ទី​ ៦ ដល់ត្រើយសើយគូថ ឬល្បិចស៊ីបាយបោកឆ្នាំង 
ខ្ចីស្បៀង ឬធនធានពីគេដើ្បម្បីវាយប្រហារសត្រូវរួម។ ពេលដែលសត្រូវរួមចាញ់ហើយ ប្រើធនធាននោះវាយប្រហារអ្នកដែលឲ្យខ្ចីនោះទៀត។

Obtain safe passage to conquer the State of Guo (假途伐虢, Jiǎ tú fá Guó) Borrow the resources of an ally to attack a common enemy. Once the enemy is defeated, use those resources to turn on the ally that lent them in the first place.
ល្បិច​ទល់​មេឃ: ល្បិច​ទី​ ៧​ ដឹងតែពើធ្វើមិនដឹង

ល្បិច​ទី​ ៧​ ដឹងតែពើធ្វើមិនដឹង 
ពើធ្វើជាមនុស្សមិនចេះអី ខ្សោយ ឈឺ ឬល្ងង់ ដើម្បីបញ្ឆោតឲ្យគេមានចិត្តមើលងាយសមត្ថភាពខ្លួន ដើម្បីលាក់កុំឲ្យគេដឹងពីចេតនាអាក្រក់ខ្លួន និងដើម្បីឲ្យគេធ្វេសប្រហែសចំពោះខ្លួន។

Feign madness but keep your balance (假痴不癲, Jiǎ chī bù diān) Pretend to be incompetent to create confusion about one's intentions and motivations. Lure the opponent into underestimating one's ability until they drop their guard.
ល្បិច​ទល់​មេឃ: ល្បិច​ទី​ ៨ គ្មានតែបង្កើតឲ្យមាន '''('''ល្បិចធ្វើនំឥតម្សៅ''')'''

ល្បិច​ទី​ ៨ គ្មានតែបង្កើតឲ្យមាន (ល្បិចធ្វើនំឥតម្សៅ) 
កុហកបោកប្រាស់គេទាំងស្រស់ ដោយធ្វើឲ្យគេជឿថាមានអ្វីម្យ៉ាង តែការពិតគឺគ្មាននោះទេ ឬផ្ទុយពីនេះ (ធ្វើឲ្យគេជឿថាគ្មាន តែការពិតគឺមាន)។ ឧទាហរណ៍ បោកប្រាស់គេថាខ្លួនជាអ្នកមាន ដី មានផ្ទះ នៅទីនេះ ទីនោះ ជាដើម តែការពិតខ្លួនគ្មានអ្វីទាំងនោះទេ។ បោកប្រាស់ដើម្បីឲ្យគេជឿ ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយផ្សេង។

Create something from nothing (無中生有, Wú zhōng shēng yǒu) A plain lie. Make somebody believe there was something when there is in fact nothing or vice versa.
ល្បិច​ទល់​មេឃ: ល្បិច​ទី​ ៩​ ភ្លើងឆេះឆ្លៀតឆក់ប្លន់

ល្បិច​ទី​ ៩​ ភ្លើងឆេះឆ្លៀតឆក់ប្លន់ 
ពេលដែលជនរងគ្រោះ ស្ថាប័នមួយ ឬប្រទេសមួយកំពុងជួបវិបត្តិដូចជាជំងឺ កង្វះស្បៀងអាហារ ជម្លោះ ហើយកំពុងខ្សោយ បុគ្គលដែលប្រើក្បួនល្បិចនេះ នឹងឆ្លៀតយកពត៌មានផ្ទៃក្នុងដើម្បីឆ្លៀតពេលដែលគេខ្សោយបំផុត ក៏វាយប្រហារដោយគ្មានចិត្តអាណិតមេត្តា ហើយធ្វើឲ្យគេវិនាសដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហាទៅថ្ងៃក្រោយទៀត ដូចពាក្យថា ជីកស្មៅត្រូវជីកទាំងឫស។

ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធបង្រៀនមនុស្សឲ្យចេះជួយគ្នា សង្គ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមកពិសេសពេលមានវិបត្តិ ហើយដឹងគុណគ្នា។ តែក្បួននេះបង្រៀនមនុស្សឲ្យឆ្លៀតវាយប្រហារគ្នា ពេលមានវិបត្តិ។ 

Loot a burning house (趁火打劫, Chèn huǒ dǎ jié) When a country is beset by internal problems, such as disease, famine, corruption, and crime, it is poorly-equipped to deal with an outside threat. Keep gathering internal information about an enemy. If the enemy is in its weakest state, attack them without mercy and annihilate them to prevent future troubles.
ល្បិច​ទល់​មេឃ: ល្បិច​ទី​ ១​០ បញ្ឆោតពីកើត វាយពីលិច '''('''ល្បិចជន្លឆ្វេង វាយស្ដាំ''')'''

ល្បិច​ទី​ ១​០ បញ្ឆោតពីកើត វាយពីលិច (ល្បិចជន្លឆ្វេង វាយស្ដាំ) 
ការវាយឆ្មក់ដោយមិនឲ្យជនរងគ្រោះដឹងខ្លួនមុន (attack with suprise)។ ធ្វើឲ្យជនរងគ្រោះគិតថាខ្លួននឹងវាយខាងឆ្វេង ដោយការជន្ល ធ្វើដូចជាចង់វាយខាងឆ្វេង ដើម្បីឲ្យជនរងគ្រោះព្យាយាមការពារ ផ្ដល់កម្លាំង ឬធនធានទៅការពារខាងឆ្វេង មុនពេលដែលលួចឆ្មក់ទៅវាយកន្លែងផ្សេងវិញដែលជនរងគ្រោះមិនសូវបានគិតការពារ និងនឹកស្មានមិនដល់។

Make a sound in the east, then strike in the west (聲東擊西, Shēng dōng jī xī) In any battle the element of surprise can provide an overwhelming advantage. Even when face-to-face with an enemy, surprise can still be employed by attacking where they least expect it. Create an expectation in the enemy's mind through the use of a feint. Manipulate the enemy to focus their resources somewhere before attacking elsewhere that is poorly defended. Tactically, this is known as an "open feint”.