navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
យសោវរ្ម័នទី២: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់  
សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
យានដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ

thumb|right|ស្ថានីយ៍ឆាត្រាប៉ាទី ស៊ីវ៉ាជីនៅទីក្រុងម៉ុមបៃ ជាស្ថានីយរថភ្លើងមមាញឹកជាងគេនៅឥណ្ឌា។
យានដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ (ភាសាអង់គ្លេស៖ public transport) ជាយានជំនិះដែលសាធារណៈជនទូទៅមិនថានរណាអាចជិះបាន ដោយបង់ប្រាក់តាមការកំណត់របស់ម្ចាស់​យានយន្តនោះ។ គេជំរុញអោយប្រជាជន​ប្រើប្រាស់យានដឹកជញ្ជួនដើម្បីកាត់បន្ថយ​ការបញ្ចេញឧស្ម័នពុល(កាបូនឌីអុកស៊ីដ អាសូតឌីអុកស៊ីដជាដើម) កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ប្រេងឥន្ធនៈ និង ការកកស្ទះចរាចរណ៍ ដែលជាកត្តាបំពុលបរិស្ថានរស់នៅយ៉ាងខ្លាំងដែលជាកង្វល់ដ៏សំខាន់សំរាប់ទីក្រុងធំៗ។ យានដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ​រត់តាមពេលវេលា​និងកាលវិភាគកំណត់មួយដូចជារថភ្លើងនិងឡានក្រុងជាដើម តែក៏មានយានខ្លះដើរតាមការហៅរបស់ភ្ញៀវដូចជាតាក់ស៊ី​និងម៉ូតូឌុបជាដើម។ ជាទូទៅយានដឹកជញ្ជួនសាធារណៈទាំងនោះតែងមានអ្នកបើកបរម្នាក់ (ឬ២នាក់ដែលម្នាក់ទៀតជាជំនួយការបើកបរ)។ នៅប្រទេសជឿនលឿន គេក៏ចាប់ផ្ដើមប្រើ​ប្រព័ន្ធបើកបរស្វ័យប្រវត្តិ​ដោយគ្នានមនុស្សបើកផងដែរ ដើម្បីបញ្ចៀសគ្រោះថ្នាក់បណ្ដាលមកពីកំហុសមនុស្ស។
យានដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ: ប្រភេទសំខាន់ៗ

ប្រភេទសំខាន់ៗ 
 ផ្លូវដែក
 រថភ្លើង
 រថភ្លើងក្រោមដី
 ម៉ូណូរ៉េល
 រថភ្លើងលើថ្នល់
 AGT
 ខេបលខារ
 រទេះរ៉ក

 ផ្លូវថ្នល់
 រថយន្តក្រុង
 រថយន្តត្រូលី
 តាក់ស៊ី
 ម៉ូតូឌុប
 ម៉ូតូកង់បី
 ម៉ូតូរម៉ក
 រម៉ក
 ស៊ីក្លូ
 ណូរី

 ផ្លូវអាកាសឬអាកាសចរណ៍
 យន្តហោះ
 ឧទ្ធម្ភាគចក្រ

 ផ្លូវទឹកឬនាវាចរណ៍
 កប៉ាល់លឿន
 សាឡាង
 ទូកដរ
យាយ ម៉ៅ

right|thumb|300px|ទីសក្ការៈយាយម៉ៅ នៅវត្តរាម ក្រុងព្រះសីហនុ

យាយម៉ៅ ឬ លោកយាយម៉ៅ ជា​វីរៈនារី​ក្នុង​ទេវកថា​ពី​បុរាណ​ដ៏ពេញនិយមរបស់ប្រជាជនខ្មែរ Khmer Heroes, Kampuchea Krom Community: Yeay [or Grandma] Mao, visitors travel to seacoast Sihanoukville and Kampong Som province must stop to pay respect.. Link retrieved on 2nd Feb 2009. និងគេមានជំនឿថាជាទេវតាស័ក្តិសិទ្ធ តាមបែប​ព្រហ្មញ្ញសាសនាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ **យាយម៉ៅ ត្រូវបានគេគោរពបូជា ធ្វើសក្ការៈនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រ ឬច្រាំងសមុទ្រ ក៏ដូចជានៅចន្លោះផ្លូវពីក្រុងភ្នំពេញ ទៅកំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ កំពត និងក្រុងកែប។ នៅភ្នំបូគោក្នុងខេត្តកំពត គេឃើញមានរូបសំណាកយាយម៉ៅ ដែលមានកំពស់ដល់ទៅ២៩ម៉ែត្រ ដែលត្រូវបានសំភោធឡើងក្នុងឆ្នាំ២០១២ ទន្ទឹមនឹងនោះ ក៏មានឃើញរូបសំណាករបស់លោកយាយនៅឆ្នេរសមុទ្រកែប ដែលត្រូវបានហៅថា "ស្រីស្អាត" ឬ"សិលាចាំប្តី" ទាំងនោះ គឺជារឿងព្រេងនិទានរបស់ស្រី្តម្នាក់ ដែលទន្ទឹងចាំស្វាមីរបស់ខ្លួន ហើយសំឡឹងមើលទៅទិសខាងលិច។ យាយម៉ៅ ត្រូវបានគេជឿថា គាត់គឺជាអ្នកការពារ ថែរក្សាអ្នកដំណើរ និងព្រានព្រៃឲ្យបានសេចក្តីសុខសប្បាយ។ អ្នកដំណើរដែល​ធ្វើ​ដំណើរឆ្លងកាត់ផ្លូវជាតិលេខ៤ តែងតែឈប់នៅមុខអាស្រមលោកយាយម៉ៅ នៅតាមបណ្តោយផ្លូវនោះ ដើម្បីធ្វើសក្ការៈ បូជា ដើម្បីសុំឲ្យការធ្វើដំណើរបានសុខសប្បាយតាមផ្លូវ។
យាយ ម៉ៅ: ដំណើររឿង

ដំណើររឿង 
thumbnail|right|រូបសំណាកយាយម៉ៅនៅភ្នំបូកគោ
ដំណើររឿងរបស់យាយម៉ៅ គេពុំទាន់មានឯកសារណាមួយជាក់លាក់ ដែលជាប្រវត្តិសាស្ត្រទេ។ រឿងនេះត្រូវបានគេនិយាយតៗគ្នា ពីមាត់មួយទៅមាត់មួយ។ គេឃើញមានរឿងនិទានមួយចំនួនទាក់ទងនឹងប្រវត្តិយាយម៉ៅ។ បានឮថា រឿងនេះបានកើត​ឡើង​នៅមុន​សម័យ​​អាណានិគមបារាំង នាងគឺ​ជា​ស្រ្តីដ៏ស្អាត ផូរផង់ បានរៀបអាពាពិពាហ៍​ជាមួយនឹង​មេទ័ពម្នាក់។ ក្រោយពេល​ដែលស្វាមី​របស់គាត់ធ្វើ​មរណកាល​ក្នុងសង្គ្រាម រវាងកម្ពុជា]]និងថៃ នាងក៏បាន​ដឹកនាំទ័ព​ឡើងប្រឆាំង​តបវិញ។ នៅពេលនោះ នាងក៏បានក្លាយ​ជាវីរៈនារី​ដ៏ល្បីល្បាញ​​របស់ជនជាតិខ្មែរ។

រឿងដំណាលខ្លះថា ស្វាមីរបស់ដូនម៉ៅ ដែលជាមេទ័ព បានចេញទៅធ្វើសង្គ្រាមតាមផ្លូវសមុទ្រ ដោយសារតែនឹកស្វាមីខ្លាំងពេក នាងក៏ទៅតាមរក ហើយក៏បានមកដួលស្លាប់នៅខេត្តកោះកុង ក្លាយជាអ្នកដូន (ឆ្មាំរក្សាសមុទ្រ)។

កាលពីសម័យមុន មានមេកន្ទ្រាញ ម្នាក់ ឈ្មោះជុច ត្រួតត្រា​កុល​សម្ព័ន្ធ​ជនជាតិព័រ នៅស្រុកភ្នំក្រវាញ ខេត្តពោធិ៍សាត់ ដែលពី​មុនហៅថា ​ព្រៃខ្លាដំរី។ តា​ជុច មានប្ញទ្ធិអំណាចខ្លាំងពូកែណាស់ ជាមនុស្សឆ្អឹងដែក ស្បែកស្ពាន់។ កាលនោះ មាន​យុវតី​ ជនជាតិព័រម្នាក់ ឈ្មោះនាងម៉ៅ មានរូបឆោមល្អល្អះ ត្រូវបានមេកន្ទ្រាញយកធ្វើជាភរិយា។ ក្រោយពេលពួកគាត់ធ្វើមរណកាលទៅ បានបន្សល់ទុកទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើន ដោយហេតុថា ពួកគាត់គ្មានកូនបន្តពូជពង្ស ចិត្តរបស់ពួកគាត់​ ក៏នៅ​មិនដាច់​អាល័យ ក៏ចាប់ជាតិជាអ្នកតា អ្នកដូន​ នៅចាំយាម ថែរក្សាទឹកដីនោះ។ មេកន្ទ្រាញដែលឡើងកាន់ដំណែងក្រោយៗ ក៏នៅតែគោរពកោតខ្លាចតាជុច យាយម៉ៅ ដូចកាលនៅរស់ បានទាំងយកដុំថ្ម២ដុំធំៗ ដាក់​ទន្ទឹម​គ្នា ធ្វើរោង​ប្រក់​ស្បូវ​ត្រង់ផ្ទះ​តាយាយ​នេះ ដោយឧបកិច្ច​សុំឱ្យពួកគាត់តាមថែរក្សាជនជាតិព័រ កុំឱ្យមានជំងឺតម្កាត់អ្វីឡើយ។ គ្រានោះ ដូនម៉ៅ បានចូលសណ្ឋិត ក្នុងរូបស្នងម្នាក់ ហើយប្រាប់អ្នកស្រុកថា គាត់មានភារកិច្ចតាម​ថែរក្សា​មនុស្សលោក មិនត្រឹមតែ​​តំបន់​​ភ្នំក្រវាញ​នេះទេ សូម្បី​ខេត្តផ្សេងៗ មានដូចជា ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ខេត្តកោះកុង ក្រុងកំពង់សោម ជាដើម ជាពិសេស កូនចៅដែល​ធ្វើដំណើរ​តាមសមុទ្រ។
យាយ ម៉ៅ: ការបូជា

ការបូជា 
thumbnail|right|Sela waits for her husband (សិលាចាំប្តី), a monument in Kep Province inspired in a version of Yeay Mao, whose husband went to the wars with Thailand and never returns, so she decided to go to the west in his search.

ការសែនព្រេនចម្បងគឺនៅខែមិថុនា។ អ្នកដែលមានជំនឿតែងនាំគ្នាទៅវត្ត ឬក៏ទីសក្ការៈនានា ដើម្បីធ្វើនូវការបូជា។ ក្នុងការសែនព្រេននេះ គេតែងនាំយកអាហារដ៏ប្រណិត ជាពិសេស មានដូចជា ក្បាលជ្រូក មាន់ស្ងោរ និងគ្រឿង​សក្ការៈ ដែល​ជាបរិក្ខារ​របស់យញ្ញ មានដូចជា ស្លាធម៌ ដូងទុំ ផ្កាភ្ញី និងបាយសី (ធ្វើឡើងដោយកំណាត់ផ្នែកមួយនៃដើមចេក ដែលមានដោតជើងទ្រ មានស្លឹកចេកដែលគេរុំប៉ុនៗម្រាមដៃ ៣ ទៅ៩ស្រទាប់។ បាយសីនេះ គឺជាបរិក្ខារមួយដែលពេញ​និយម របស់ប្រជាជនខ្មែរ ក៏ដូចជាជនជាតិ​ថៃ ក្នុងការធ្វើពិធីសែនព្រេន ឬបូជាផ្សេងៗ។ 
.Seik Sopat and Sadang Tuo: Collection of Cambodian Traditions (ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ), pp.80-81.

រូបស្នងទាំងបីដែលយាយម៉ៅធ្លាប់ចូល

 យាយសៅរ៍ : គឺជាភរិយារបស់តាអ៊ុង ដែលជាកាប៉ូរ៉ាល់ថ្នល់ (អ្នកត្រួតត្រាខាងផ្លូវ)។
 តាស្នងឡុង : ជាកូនរបស់យាយសៅរ៍ និងតាអ៊ុង។
 តាឡុងម៉ៅ  : ជាកូនតាស្នងឡុង។
យាយ ម៉ៅ: ជំនឿ

ជំនឿ 
តាមរយៈស្នាដៃនិពន្ធរបស់លោកសេក សុផាត និងលោកស្តើង ធូរ Seik Sopat and Sadang Tuo: Collection of Cambodian Traditions (ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ), p.78. កាលពីរវាងឆ្នាំ ១៨៦៦ អ្នកដូនម៉ៅនេះ កាចណាស់ គឺបើអ្នកណាធ្វើដំណើរកាត់តាមផ្លូវជ្រោះភ្នំពេជ្រនិល ហើយមិនបានបង្អង់ឈប់ ដើម្បីសុំសេចក្ដីសុខសប្បាយទេ ឬប្រព្រឹត្តចោរកម្មផ្សេងៗ អ្នកដូននឹងធ្វើជាហេតុផ្សេងៗ មានជម្ងឺដម្កាត់ ឬមើលផ្លូវដែលត្រូវ​ធ្វើដំណើរ​មិនឃើញ ដែលអាច​បណ្តាល​ឲ្យ​បើកខុសផ្លូវ មានគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត។ មួយវិញទៀត បើអ្នកណា មានគំនុំ ហើយមានប្រាថ្នានឹងព្យាបាទអ្នកដទៃ ហើយទៅធ្វើការបន់ សុំឲ្យអ្នកដូនជួយទៅបង្ក្រាបគូសត្រូវរបស់ខ្លួន ដោយសន្យាថា បើបានសម្រេចដូចការបន់ នឹងថ្វាយវត្ថុណានីមួយ។ អ្នកដូន ក៏ទៅកាច់ ធ្វើតាមបំណងអ្នកដែលបន់នោះក៏មាន។Seik Sopat and Sadang Tuo: Collection of Cambodian Traditions (ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ), p.80.

ដោយហេតុតែកាចសាហាវយ៉ាងនេះហើយ ទើបបារាំងសែស (ក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំងរវាងឆ្នាំ ១៩០០)  បានទៅបាញ់ទីសក្ការៈអ្នកដូននោះម្ដង។ តាំងពីពេលនោះមក អ្នកដូននេះ ក៏ថយអានុភាពបន្តិច។

ក្នុងរវាងឆ្នាំ ១៩៤០ ជំនាន់ជប៉ុនចូលស្រុក បានកេណ្ឌប្រជាពលរដ្ឋចំណុះខែត្រកំពត ឲ្យទៅជីកលេណដ្ឋាន នៅត្រង់ថ្នល់បត់ភ្នំទ្វារកំពតនោះ។ ពលករទាំងនោះ បានទៅធ្វើបរិវេណទីសក្ការៈនោះឲ្យស្មោកគ្រោក មានបន្ទោរបង់មូត្រ លាមកជាដើម ដោយ​ការខឹងនឹងអំពើរបស់អ្នកទាំងនោះ អ្នកដូនក៏ធ្វើឲ្យមានជម្ងឺ ស្លាប់អស់ជាច្រើននាក់។ អ្នកខ្លះមានជំងឺឈឺតាំងពីកន្លែងកាប់ដីនោះមក ស្លាប់អស់ជាច្រើននាក់។ អ្នកខ្លះបានមកដល់ផ្ទះ ទើបចាប់មានជំងឺក៏មាន ស្លាប់រង្គាលចោលប្រពន្ធ ឲ្យនៅមេម៉ាយគគោក រហូតទាល់តែបាននាមថា "មេម៉ាយជំនាន់ជប៉ុនកេណ្ឌ" ។ ដោយឃើញហេតុការស្ដែងយ៉ាងនេះ បានធ្វើឲ្យអ្នកស្រុក ទាំងខ្មែរ ចិន យួន ចាម ជ្វា បាក់បបខ្លបខ្លាចឥតឧបមា។ ម្នាក់ៗប្រសិនបើមានការត្រូវធ្វើដំណើរទៅចំកន្លែងនោះ ដោយខានមិនបាន ក៏ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នឲ្យមានវត្ថុកំដរដៃ សម្រាប់ថ្វាយអ្នកដូនពុំដែលខានឡើយ។Seik Sopat and Sadang Tuo: Collection of Cambodian Traditions (ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ), p.79.

ដើម្បីធ្វើឲ្យការវឹកវរស្ងប់ស្ងាត់ មនុស្សទាំងឡាយ ក៏ចាប់ផ្តើមនាំយកវត្ថុផ្សេងៗ ដើម្បីធ្វើសក្ការៈបូជាយាយម៉ៅ និងកសាង​ទីសក្ការៈឡើងវិញ។ ក្រៅពីការបន់ស្រន់សុំសេចក្តីសុខ របស់អ្នកស្រុក​នៅផ្តុំភ្នំពេជ្យនិល ពេលដែលមានភាពវឹកវរកើតឡើង មានការលួច កាប់សម្លាប់ជាដើម អ្នកទាំងនោះ តែងទៅបញ្ជាន់អ្នកដូន ដើម្បីឲ្យអ្នកដូនប្រាប់ហេតុការ ឬប្រាប់ពិធីដើម្បីដោះស្រាយផ្សេងៗ។
យាយ ម៉ៅ: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 
 The World of Spirits, gmc missions, 7 January 2009.
 ព័ត៌មានអង្គរធំ
 ព័ត៌មានខ្មែរ
 កម្ពុជសុរិយា
Category:វប្បធម៌ខ្មែរ
Category:ជំនឿ និងសាសនានៅកម្ពុជា
យាយទេព

យាយទេព លោកយាយជាពុទ្ធសាសនិកមួយរូបកាលក្នុងសតវត្សទី១៧ សម័យឧដុង្គ ក្រោយគាត់អនិច្ចកម្ម លោកយាយបានក្លាយជាអ្នកដូន។
យាយទេព: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ
​លោក​យាយ​ទេព​បានបរិច្ចាគដីទំហំ​ប្រមាណ​ជា ​៥ ​ហិកតា​កន្លះ​នៅ​ចំ​ចំណុច​ទី​អារាម​យាយទេពសព្វថ្ងៃ​ដែលទីទួល​មួយ​ដែល​កាលពីមុន​ជា​ទីលំនៅ​របស់​លោកយាយ​ទេព​។ នៅលើ​ទីទួល​មាន​ដើម​ពោធិ៍មួយ​ដើម​ធំ និង​ព័ទ្ធជុំវិញ​ដោយ​ផ្ទៃ​ទឹក​ល្ហល្ហាចប្រៀប​ដូចសមុទ្រ​នៃ​បឹង​ទន្លេសាប​។ លោកយាយ​ក៏​បាន​ផ្តួចផ្តើម​គំនិត​ដើរ​កៀរគរ​អ្នកស្រុក​ឲ្យគេ​មក​ជួយ​កសាង​ព្រះ​ពន្លា​ធ្វើជាទីសក្ការ​បូជា​តាម​ផ្លូវ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​តទៅ​។ ប៉ុន្តែ​ក្រោយមក​ទៀត​ទីនេះ​ក៏​ក្លាយជា​ទី​អារាម​មួយ​យ៉ាង​ល្អ​ដោយ​ស្មារតី​លះបង់​ដ៏​ធំធេង​ក្នុង​ចិត្ត​ជ្រះថ្លា​របស់​លោកយាយ​ទេព​លើផ្លូវ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​រួច​អ្នកស្រុក​ក៏​បាន​ឯកភាពគ្នា​ដាក់​ឈ្មោះ​វត្ត​នេះ​ទៅ​ជា «​វត្ត​ទេព​ធីតា​រាម​» ​ហៅ​ថា​វត្ត​យាយ​ទេព​តាំងពី​ពេលនោះ​រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ​។ បើតាម​សំដី​របស់​លោកស៊ីវ-រុន ប្រធាន​មន្ទីរ​ទេសចរណ៍​ខេត្ត​បញ្ជាក់ទៀតថាទាក់ទងដល់​សេចក្តី​ជ្រះថ្លា​របស់​លោកយាយ​ទេព ពោល​គឺ​ក្រោយពេល​គាត់​ធ្វើ​មរណកាល​ទៅ​អ្នកស្រុក​បាន​និយាយ​តៗ​គ្នា​ថា​ព្រលឹង​យាយ​ទេព​បាន​មក​សណ្ឋិត​នៅ​នឹង​ដើម​ពោធិ៍​ហើយ​មាន​ចេស្តា​បារមី​ស័ក្តិសិទ្ធិ​ធ្វើឲ្យ​អ្នកស្រុក​មាន​ជំនឿ​គោរពបូជា​រៀង​រហូត​មក​។ ក៏​មាន​កវីនិពន្ធបាន​ចារ​ជា​ទំនុក​បទ​ច្រៀង​ទាក់ទង​នឹង​បារមី​យាយ​ទេព​នេះ​ថែម​ទៀត​ផង​ដូចជា​បទ «​ចំប៉ា​ផ្សារលើ​» ដែលច្រៀង​រៀប​រាយ​ដោយ​អធិរាជ​សំឡេង​មាស លោកស៊ីន-ស៊ី​សាមុត។​

បើ​តាម​ការសាកសួរ​ព័ត៌មាន​លំអិត​អំពី​ប្រវត្តិ​នៃ​ការកកើត​ទី​អារាម​នេះ​ពី​ព្រះចៅអធិការវត្ត​ព្រះនាម​ជូ​-សុខ ព្រះជន្ម​ ៧២ ​វស្សា (បច្ចុប្បន្ន​សុគត​ហើយ)​ បានឲ្យដឹង​ថា​ វត្ត​ទេពធីតា​រាម ហៅ​វត្ត​យាយ​ទេព​ចាប់​កើត​ជា​ទី​អារាម​តាំងពី​ឆ្នាំ​ ១៦៧៧ ​មក​ម៉្លេះ​គិត​មក​ទល់​ពេល​នេះ​មាន​អាយុ​ ៣២៥​ ឆ្នាំ​ហើយ​។ ប្រវត្តិ​ទី​អារាម​ដែល​ចងក្រង​ដោយ​ព្រះអង្គ​ព្រះចៅអធិការមាន​សំអាង​លើ​សង្ឃដីកា​របស់សម្តេចព្រះសង្ឃរាជជួន-ណាត ដែល​បាននិមន្ត​មក​សម្ពោធ​សាលា​បាលី និង​ ចេតិយ​នៅ​វត្ត​យាយ​ទេព​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៥​។​
យាយទេព: ទីអាស្រម

ទីអាស្រម
​វត្ត​ទេព​ធីតា​រាម​ ហៅ​ វត្ត​យាយ​ទេព​ស្ថិតនៅក្នុង​ភូមិ​ផ្សារឆ្នាំង សង្កាត់​ផ្សារឆ្នាំង ក្រុង​កំពង់ឆ្នាំង​ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំងសង់​នៅលើ​ផ្ទៃដី​ទំហំ ​២​ ហិកតា​ ១៤​ អា​។ 

​យើងអាចចូល​ទៅ​លេង និង​បរិច្ចាគ​នូវ​ធនធាន​ផ្ទាល់ខ្លួន​ក្នុង​ផ្លូវ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​វត្ត​ទេព​ធីតា​រាម ​ហៅ​ វត្ត​យាយ​ទេព​នេះ ព្រមទាំង​អាច​ត្រឡប់​មក​លំហែ​នៅលើ​សួនច្បារ​ផ្សារ​ក្រោម​ទស្សនា​ទិដ្ឋភាព​ទេសភាព​ភ្នំ​នាង​ក​ង្រី​ហាក់​អណ្តែត​លើ​ផ្ទៃ​ទឹក​នា​រដូវវស្សា​៕
ខ្មែរដេលី
យាលិ (ទេវកថា)

រូបភាពតូច| រូបចម្លាក់ក្បាលរបស់យាលិ នៅ, វ៉ារ៉ាងហ្គាល់
រូបភាពតូច| យាលិ នៅក្នុងសសរស្តម្ភនៅប្រាសាទ Madurai Meenakshi Amman
រូបភាពតូច| សសរ យាលិ, ប្រាសាទ Rameshwara, Keladi, ស្រុក Shivamogga, រដ្ឋ Karnataka ប្រទេសឥណ្ឌា
យាលិ ( IAST   ),  (តាមីល: யாழி) ត្រូវបានគេហៅផងដែរថា វ្យល,  គឺជាសត្វ ទេវកថាហិណ្ឌូ ដែលមានក្បាល និងដងខ្លួនរបស់សត្វតោ ប្រម៉ោយ និងភ្លុកដំរី ហើយជួនកាល លក្ខណៈពិសេសសត្វខ្លាឃ្មុំ។ 

សត្វនេះត្រូវបានតំណាងនៅក្នុង ប្រាសាទឥណ្ឌាខាងត្បូង ជាច្រើន ដែលជារឿយៗត្រូវបានឆ្លាក់នៅលើសសរ។  សត្វតិរច្ឆានក៏មានការប្រែប្រួលដែរ ដោយវាមានផ្នែកបន្ថែមនៃសត្វដទៃ។ ជួនកាលវាត្រូវបានពិពណ៌នាថាជា leogryph (part-lion and part -griffin )  ជាមួយនឹងលក្ខណៈពិសេសមួយចំនួនដូចជាសត្វស្លាប ជាមួយនឹងប្រម៉ោយហៅថា proboscis ។
យាលិ (ទេវកថា): រូបតំណាង

រូបតំណាង 
ការពិពណ៌នា និងឯកសារយោងទៅយ៉ាលីសគឺជាបុរាណ ប៉ុន្តែពួកវាបានក្លាយទៅជាភាពលេចធ្លោនៅក្នុងរូបចម្លាក់ឥណ្ឌាខាងត្បូងក្នុងសតវត្សទី 16 ។ យ៉ាលីស​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ជាង​សត្វ​តោ ខ្លា ឬ​ដំរី។ នៅ​ក្នុង​រូប​តំណាង​របស់​វា យ៉ាលី​មាន​រូប​រាង​កាយ​សក្តិសម​ដូច​ឆ្មា ប៉ុន្តែ​ក្បាល​តោ​មាន​ភ្លុក​ដំរី ( គជ ) និង​កន្ទុយ​ពស់។ ពេលខ្លះ គេ​បាន​បង្ហាញ​ថា​ឈរ​នៅ​ខាង​ក្រោយ​នៃ ​មករ ជា​សត្វ​ទេវកថា​មួយ​ទៀត ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា ​វហន បស់ ​ព្រះពុទ្ធ (មេចុរ្យ)។ រូបភាពខ្លះមើលទៅដូចជាតំណាងបីវិមាត្រនៃយ៉ាលីស។ រូបភាព ឬរូបតំណាងត្រូវបានគេរកឃើញនៅលើជញ្ជាំងច្រកចូលនៃប្រាសាទ ហើយសត្វតោទេវកថាដ៏ប្រណិតត្រូវបានគេជឿថាដើម្បីការពារ និងថែរក្សាប្រាសាទ និងផ្លូវដែលនាំទៅដល់ប្រាសាទ។ ពួកវាជាធម្មតាមានរូបកាយស្ទីលដូចតោ និងក្បាលរបស់សត្វដទៃទៀត ដែលភាគច្រើនជាដំរី (គជ-វ្យល)។  ឧទាហរណ៍ទូទៅផ្សេងទៀតគឺ៖ សត្វតោក្បាល (សិង្ហ-វ្យល), សេះ- (អវស្វ-វ្យល), មនុស្ស- (និរ-វ្យល) និងក្បាលឆ្កែ (ស្វន-វ្យល) ។
យាលិ (ទេវកថា): និមិត្តសញ្ញា

និមិត្តសញ្ញា 
យាលិ​ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​ថា​ជា​សត្វ​អាណាព្យាបាល​ការពារ​មនុស្ស​ទាំង​ផ្លូវ​កាយ​និង​វិញ្ញាណ។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​សត្វ​ដែល​មិន​ចេះ​ខ្លាច មាន​អំណាច​ខ្ពស់​លើ​ពិភព​សត្វ។ វាត្រូវបានគេជឿថាជានិមិត្តរូបនៃការតស៊ូរបស់មនុស្សជាមួយនឹងកម្លាំងធាតុនៃធម្មជាតិ។
យាលិ (ទេវកថា): អក្សរសិល្ប៍

អក្សរសិល្ប៍ 
ការពិពណ៌នាអំពីយាលិត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុង អក្សរសិល្ប៍តាមិល បុរាណ ដែលមានអាយុកាលតាំងពីសម័យ Sangam ។
យិងលក្សណ៍ ជិនវ័ត្រ

យិងលក្សណ៍ ជិនវ័ត្រ (, អានថា: យិង-ឡាក់ ឈីន-ណៈ-វ៉ាត់, កើត 21 មិថុនា 1967) ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃទី ២៨ និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ត្រីដំបូងរបស់ប្រទេសថៃ នៅអាយុ ៤៤​ ឆ្នាំ នាងជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្មេង​បំផុត​ក្នុង​រយៈពេល​ជាង​ ៦០​ ឆ្នាំCNN, Talking politics with Thailand's PM , 18 December 2008 លើស​ពី​នេះ​ទៀត នាងក៏ជាអតីតរដ្ឋមន្ត្រីរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ សមាជិកសភាតំណាងរាស្រ្ត​របស់​គណបក្សសម្រាប់ថៃ (พรรคเพื่อไทย, ផាក់ភឿថៃ) នាយកនិងលេខាធិការនៃមូលនិធិថៃគម ។ លោកស្រីបានកើតនៅថ្ងៃទី ២១ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៦៧ នៅ ឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ នាងបានកើតនៅក្នុងគ្រួសារដែលមានដើមកំណើត ចិន ហាក់កា ។ លោកស្រី ត្រូវបានគេដកហូតដំណែងថ្ងៃទី ៧ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ២០១៤ ។
យិដា តាដូ

thumb|យិដា តាដូ ពេលនៅក្នុងប្រទេសអេស្បាញឆ្នាំ ១៩៣៧

យិដា​ តាដូ(Gerda Tado)មានឈ្មោះពីកំនើតថា​ យិដា​ ប៉ូហោរីឡេ នាងគឺជាអ្នកថតរូបដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងសង្រ្គាមស៊ីវិលក្នុង​ប្រទេសអេស្ប៉ាញ។នាងកើតនៅ​ ថ្ងៃទី ១ ខែ ស៊ីហា​ ឆ្នាំ ១៩១០​ នាទីក្រុង​​ ស្តាត ហ្គាត ​​​  ហើយនាងបានស្លាប់នៅថ្ងៃទី ២៦​ ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ១៩៣៧នៅជិតទីក្រុង ព្រូណេត ប្រទេសអេស្ប៉ាញ។​នាង​មានដៃគូដែលជាអ្នកថតរូបអាជីបដ៏ប៉ិនប្រសប់ម្នាក់ ឈ្មោះថា រ៉ូប៊ើត កាប៉ា​​ ។តាដូ​ ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាអ្នកស្រ្តី អ្នកកាសែតដំបូងដែលបានធ្វើការ​និង​ស្លាប់នៅក្នុងសង្រ្គាម។
យិដា តាដូ: ឆាកជីវិតដំបូង

ឆាកជីវិតដំបូង 

យិដា ប៉ូហោរីឡេ​​​ ត្រូវបានមើលការខុសត្រូវយ៉ាងយកចិត្តទុក្ខដាក់ដោយសាលាមួយឈ្មោះថា ស្វ៊ីស ប៊តដីង ស្កូល នៅឆ្នាំ ១៩២៩ គ្រួសារបស់នាងបានផ្លាស់ប្តូទីលំនៅ ទៅក្នុងរដ្ឋ លីបស៊ីង មុនពេលដែលមានការចាប់ផ្តើមនៃ លទ្ធិ ណាស៊ី របស់ អាឡឺម៉ង់។តារ៉ូបានចូលរួម ជំទាស់ទៅនឹងការចូលរួមក្រុមបែកឆ្វេងរបស់គណបក្សណាស៊ី ។ ឆ្នាំ១៩៩៣នាងត្រូវបានចាប់ និងឃុំខ្លួន​​ ទៅតាមការបែងចែក​ ដែលជាការឃោសនារបស់ អាន់ទី ណាស៊ី (anti-Nazi)។ ជាយថាហេតុផ្ទះរបស់ប៉ូហោរីឡេ ទាំងមូលត្រូវបានបង្ខំអោយរើចេញ ដោយគណបក្ស ណាស៊ីរបស់អាឡឺម៉ង់ អោយទៅទីកន្លែងមួយផ្សេងទៀត​ ពេលនោះ តាដូ មិនធ្លាប់ជួបគ្រួសាររបស់នាងម្កងទៀតឡើយ។
យិដា តាដូ: ឆាកជីវិតនៅ[[ប្រទេសបារាំង]]

ឆាកជីវិតនៅប្រទេសបារាំង 

ដើម្បីរត់គេចពី របប​ ហ៊ីធ្លា របស់អាឡឺម៉ង់​ នៅឆ្មាំ ១៩៣៥ ប៉ូហោរីឡេ បានផ្លាស់ទៅរស់នៅ ក្នុងទីក្រុង ប៉ារីស នៅទីនោះហើយទើបនាងបានជួបអ្នកថតរូបដែលជាស្វាមីរបស់នាងឈ្មោះថា អាន់ទ្រី ហ្វ្រីដម៉ាន់(Andre Friedmann)។ ភាពជាស្រ្តីជាជាតិជិហ្វ នៃប្រទេស ហង់ការីម្នាក់នាងបានក្លាយជាជំនួយការផ្ទាល់ខ្លួន និងរៀនពីការថតរូប ជាមួយ អាន់ទ្រី ហ្វ្រីដម៉ាន់។ ពួកគេបានចាប់ចិត្តស្រលាញ់គ្នាទៅវិញទៅមក​ ។ តារូ បានចាប់ផ្តើមធ្វើការអោយក្រុមហ៊ុនថតរូបមួយកន្លែង ឈ្មោះថា អាឡេន(Alliance ) នាងមានមុខងាជា រចនារូបភាព។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៦​ តារូ​បានទទួលព្រះរាសារតែងតាំងជាឆាយាលក្ខណ៏សាព័តមាន។នៅពេលនោះ​ទាំងនាង និងរ៉ូបឹត កាប៉ា ត្រូវបានប្រគល់អោយនូវគំរោងការមួយ​ព្រមទាំងការថតរូបថ្មីៗជាច្រើនផងដែរ​​ ប៉ុន្តែទាំងរូបថតទាំងអស់នោះត្រូវបានលក់គ្មានសល​នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងឆ្នាំ ១៩២០
យិដា តាដូ: [[សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក្នុង[[ប្រទេសអេស្ប៉ាញ]]

សង្គ្រាមស៊ីវិលក្នុងប្រទេសអេស្ប៉ាញ

ភាពល្វីងជូរចត់

នៅពេលដែលប្រទេសអេស្ប៉ាញមានសង្រ្គាមស៊ីវិលក្នុងឆ្នាំ១៩៣៦ នាងធ្វើដំណើរទៅរដ្ឋធានីបាសូឡូណា នៃប្រទេសអេស្ប៉ាញ ដើម្បីទៅយកព័ត៌មានពីព្រឹត្តិការណ៍នោះ ជាមួយនឹងមិត្តភ័ក្ភិរបស់នាងឈ្មោះកាប៉ា នាងងបានទទួលឈ្មោះថ្មីមួយទៀត គឺ ឡាប៉េក្វាណា រ៉ូបៀរ la pequeña rubia ។ នាងអាចគ្រប់គ្រងពីស្ថានការណ៍ព័ត៌មានក្នុងសង្គ្រាមបានយ៉ាងល្អ នៅពាយ័ព្យទំបន់ Aragon នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសកូឡុំប៊ី។ នាងតែងតែធ្វើការជាមួយដៃរួមអាជីបរបស់នាង រ៉ូបឺត កាប៉ា​​ ហើយពួកគេបានទទួលជោគជួ័យយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងអាជីបការងាររបស់ពួកគេ រូបថតដំបូងដែលនាងបានថតក្នុងសង្គ្រាមគឺប្រើប្រាសើ់ កាមេរ៉ាប្រភេទ Rollei camera ដែលធ្វើឲ្យនាងមានការលំបាកយ៉ាងខ្លាំង តែនាងនៅតែជំនះរាល់ឧបសគ្គ រហូតបានទទួលជោគជ័យក្នុអាជីបការងារ។
យិដា តាដូ: ភាពល្វីងជូរចត់

ភាពល្វីងជូរចត់

នៅពេលដែលប្រទេសអេស្ប៉ាញមានសង្រ្គាមស៊ីវិលក្នុងឆ្នាំ១៩៣៦ នាងធ្វើដំណើរទៅរដ្ឋធានីបាសូឡូណា នៃប្រទេសអេស្ប៉ាញ ដើម្បីទៅយកព័ត៌មានពីព្រឹត្តិការណ៍នោះ ជាមួយនឹងមិត្តភ័ក្ភិរបស់នាងឈ្មោះកាប៉ា នាងងបានទទួលឈ្មោះថ្មីមួយទៀត គឺ ឡាប៉េក្វាណា រ៉ូបៀរ la pequeña rubia ។ នាងអាចគ្រប់គ្រងពីស្ថានការណ៍ព័ត៌មានក្នុងសង្គ្រាមបានយ៉ាងល្អ នៅពាយ័ព្យទំបន់ Aragon នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសកូឡុំប៊ី។ នាងតែងតែធ្វើការជាមួយដៃរួមអាជីបរបស់នាង រ៉ូបឺត កាប៉ា​​ ហើយពួកគេបានទទួលជោគជួ័យយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងអាជីបការងាររបស់ពួកគេ រូបថតដំបូងដែលនាងបានថតក្នុងសង្គ្រាមគឺប្រើប្រាសើ់ កាមេរ៉ាប្រភេទ Rollei camera ដែលធ្វើឲ្យនាងមានការលំបាកយ៉ាងខ្លាំង តែនាងនៅតែជំនះរាល់ឧបសគ្គ រហូតបានទទួលជោគជ័យក្នុអាជីបការងារ។
យិដា តាដូ: [[ជីវិតចុងក្រោយ]]

ជីវិតចុងក្រោយ

យិដា​ តាដូ បានទទួលមរណៈភាពនៅថ្ងៃទី កក្កដា ឆ្នាំ១៩៣៧ នៅអឡុងពេលការដកថយកងទ័ពរបស់ពួកសារធារណរដ្ឋ Battle of Brunete។ មរណៈភាពរបស់នាងបានធ្វើឲ្យអ្នកសារព័ត៌មាន និងមនុស្សជាច្រើននាក់មានការសោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំង ។ អ្នកកាសែតរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស បានបង្កើតមហាព្រឹត្តិការណ៍ដើម្បីសំដែងមរណៈទុក្ខ ដែលគេឲ្យឈ្មោះថា Robin Stummer, ហើយត្រូវបាចុះផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្តី New Statesman ។
យិន ឌីកាន

thumb|100px|រូបភាពជីវប្រវត្តិសង្ខេបនាម​ពេញរហស្សនាមកវីខ្លុយដៃមាត់ទិព្វសញ្ជាតិអាជីព 
 ស្នាដៃខ្យល់បក់ពីត្បូង
រលឹមស្រិចៗ
នែប្រាប់អោយត្រង់
ចំប៉ាផ្សារលើ
ស្ដាយក្លិនដែលឃ្លាត
ភូមិក្រាំងដីមាស
បុផ្ផាមាសស្នេហ៍
លឺគេងថាបងមក
បងចេះតែទ្វីស
រសៀលគងភ្នំ
 ញញឹមៗបទចម្រៀងរបស់លោកស្ទឹងរមាស
សំបុត្រគ្មានខ្លឹមសារ
ម៉ាលីដួងជីវិតបងថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើត ថ្ងៃទទួលមរណភាព
|colspan="2"|   ឆ្នាំ
|- style="vertical-align:top;"
|ទទួលមរណភាពដោយសារ|colspan="2"|
|- style="vertical-align:top;"
|ស្រុកកំណើត|colspan="2"|
 ភូមិរមាស ឃុំចោងម៉ោង ស្រុកទឹកផុស ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង
 ភូមិរមាស បច្ចុប្បន្នត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅក្នុង ឃុំតាំងក្រសាំង ស្រុកទឹកផុស ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង
|- style="vertical-align:top;"
|ឪពុក|colspan="2"|យិន កណ្ដៀង

|- style="vertical-align:top;"
|ម្តាយ|colspan="2"|ប៉ុណ្ណា រី

|- style="vertical-align:top;"
|ភរិយា|colspan="2"|
|- style="vertical-align:top;"
|បុត្រ'''
យិន ឌីកាន: កុមារភាព

កុមារភាព
កាលពីកុមារភាពលោក  សិក្សានៅឯ បឋមសិក្សារមាស លុះដល់ចម្រើនវ័យមិនបានប៉ុន្មានផងឪពុកលោកដែលជាមន្ត្រីយោធាស័ក្ដិ២ បានលាឈប់ពីការងារ រួចឪពុកលោកក៏ផ្លាស់ទីលំនៅពីភូមិកំណើតមករស់នៅភ្នំពេញ រួចក៏សាងភ្នួសជាព្រះសង្ឃ គង់នៅ វត្តបុទមបតី ដែលគ្រានោះមានលោក មកស្នាក់នៅទីនោះដែលដើម្បីរៀនសូត្រនៅក្នុងវត្តនេះ ពេលទំនេរពីការសិក្សា និងកិច្ចការងារវត្តលោក  បានដើរកាន់ចានស្រាក់ធ្វើជាកូនសិស្សលោក ជាមួយឪពុកដែលនិមន្តបិណ្ឌបាតតាមភូមិនៃរាជាធានីភ្នំពេញ៕
យិន ឌីកាន: សិល្បះ

សិល្បះ
លោក  មានចំណង់ចំណូលចិត្តខាងសិល្បះតាំងពីក្មេងមក លុះបានមករស់នៅវត្តជាមួយឪពុក(ព្រះសង្ឃ) លោកក៏មានពេលរៀនភ្លេង។

នៅទសវត្សទី៥០ លោកបានប្រឡងចូលរៀនភ្លេងនៅសាលាវិចិត្រសិល្បះ(សាកលវិទ្យាល័យវិចិត្រសិល្បះ) ពេលរៀនលោកស្រឡាញ់ឧបរណ៍តន្ត្រី ខ្លុយ ជាគេ រួចលោកក៏ចាប់ផ្ដើមជ្រើសយកឧបករណ៍ខ្លុយដៃជាឧបករណ៍សំរាប់រៀន និងតន្ត្រី។ នៅសាលាលោករៀនផ្លុំខ្លុយដៃផង និងរៀនតែងនិពន្ធផង។ វេលាកន្លងផុតទៅ ៤ឆ្នាំនៃការសិក្សារបស់លោកនៅសាវិចិត្រសិល្បះ ដោយខិតខំសិក្សាក្រេបយកចំណេះវិជ្ជាពី គ្រូដែលជាជនជាតិខ្មែរ និងបរទេសផង លោកក៏បានក្លាយជាគ្រូភ្លេងនៅសាលាវិចិត្រសិល្បះនោះទៅដែលបារាំងហៅថា Professeur Monitor Music បន្ទាប់មកលោកក៏ឰសិក្សាបន្ត៣ឆ្នាំដើម្បីមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះខាងតន្ត្រីនោះ ក្រោយពីចប់ការសិក្សា៣ឆ្នាំលោកបានក្លាយ សាស្ត្រាចារ្យតន្ត្រី ដែលបារាំងហៅថា Professeur de musique ពេលនោះប្រាក់ខែលោកក៏ទទួលបានច្រើនគួរសម ឆ្លៀតពេលពីការបង្រៀនភ្លេង លោកក៏ដើរប្រលូកនៅក្នុងវិស័យសិល្បះ ដោយធ្វើជាអ្នកចម្រៀងផង និពន្ធផង និងលេងឧបករណ៍ខ្លុយដែលរបស់លោកផង។
យិន រង់

យិន រង់205px|យិន រង់ព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួនព្រះនាម យិន រង់ប្រសូត ឆ្នាំ១៩២២ទីកន្លែងប្រសូត ភូមិតាថៀវ ស្រុកកំពង់ស្ពាន ខេត្តព្រះត្រពាំងឋានៈព្រះអនុគណ​​ស្រុក​កំពង់​ស្ពាន​ខេត្ត​ព្រះត្រពាំងសុគតថ្ងៃទី ១០ ខែមិនា ឆ្នាំ ១៩៨៩
ព្រះតេជព្រះគុណ យិន រង់ ប្រសូតិ ១៩២២ ជាព្រះអនុគណស្រុកកំពង់ស្ពានខេត្តព្រះត្រពាំង និងត្រូវបានសុគតនៅឆ្នាំ១៩៨៩ ក្រោយពីអាណានិគមយួនចាប់ដាក់ពន្ធនាគារអស់ពីរលើក ។
យិន រង់: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 

ព្រះតេជព្រះគុណ យិន រង់ ប្រសូត ឆ្នាំ គ.ស. ១៩២២ នៅភូមិពោធិ៍ភិរម្យរង្សី(ពោធិ៍បឹង) ឃុំក្រសាំង ស្រុកកំពង់ស្ពាន ខេត្តព្រះត្រពាំង (Vĩnh Bình)
យិន រង់: ការបួសជាភិក្ខុសង្ឃ

ការបួសជាភិក្ខុសង្ឃ 

ឆ្នាំ ១៩៤០ ព្រះអង្គបានបំពេញឧបសម្បទានៅក្នុងវត្តមហាពោធិវ័ន(តាថៀវ) Mahabodhivana ឋិតក្នុងភូមិអាហារ (khóm III) ឃុំក្រសាំង
(Hòa Ân) ស្រុកកំពង់ស្ពាន ខេត្តព្រះត្រពាំង ។
យិន រង់: ការទទួលខានៈជាព្រះចៅអធិការវត្ត

ការទទួលខានៈជាព្រះចៅអធិការវត្ត 

ឆ្នាំ១៩៥០ព្រះអង្គត្រូវបានពុទ្ធបរិស័ទចំណុះ ជើងវត្តមហាពោធិវ័ន(តាថៀវ) លើកឡើងធ្វើព្រះ ចៅអធិការវត្ត ។
យិន រង់: ការទទួលឋានៈជាអនុគណស្រុកកំពង់ស្ពាន

ការទទួលឋានៈជាអនុគណស្រុកកំពង់ស្ពាន 

ឆ្នាំ ១៩៦៤ ព្រះអង្គបានទទួលឋានៈជាព្រះ​អនុគណខណស្រុកកំពង់ស្ពាន ខេត្តព្រះត្រពាំង នៃ ពុទ្ធសាសនាគណៈថេរវាទ ដែល
មានព្រះតេជព្រះគុណ ថាច់ រាជ ( Thach Ret) ជាព្រះមេគណខេត្ត។
យិន រង់: ការតស៊ូដើម្បីពូជសាសន៍ខ្មែរក្រោម

ការតស៊ូដើម្បីពូជសាសន៍ខ្មែរក្រោម 

 ថ្ងៃទី ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៩ ព្រះអង្គជាអ្នក​ដឹកនាំក្នុងចំណោមមេដឹកនាំសង្ឃដទៃទៀត បានដឹកនាំព្រះសង្ឃខ្មែរក្រោមជាង
មួយពាន់អង្គធ្វើបាតុកម្ម ដើម្បី​ទាមទារឲ្យរដ្ឋាភិបាលអាណានិគមយួន រក្សាសិទ្ធិតួនាទី ជាជនជាតិភាគតិចដល់ពលរដ្ឋ
ខ្មែរ ក្រោមនៅកម្ពុជាក្រោម ។
 ថ្ងៃទី ១៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៦៩ ព្រះអង្គជាសមាជិកប្រចាំខេត្តព្រះត្រពាំង នៃគណៈកម្មាធិការកណ្តាល ដឹកនាំព្រះ
សង្ឃកំណើតនឿវៀតណាម ខាងត្បូងតស៊ូទាមទារនូវតួនាទីជាជនជាតិផាគតិច នៅកម្ពុជាក្រោម ។
 ថ្ងៃទី ១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៧៥ ព្រះអង្គជា សមាជិកខេត្ត នៃគណៈកម្មការដឹកនាំព្រះសង្ឃខ្មែរ ការពារសិទ្ធិសេរីភាពខាង
ជំនឿ ដែលមានទីស្នាក់ការនៅវត្តពោធិសាលរាជ (កំពង់)ជាការិយាល័យ រដ្ឋបាលដឹកនាំដោយព្រះតេជព្រះគុណថាច់ រាជ និង វត្តចម្ប៉ាបុរី (ត្រោក លិច) ភាសាបាលីៈ WattaChampãPurĩ ជាទីស្នាក់ការប្រតិបត្តិការដឹកនាំ ដោយអគ្គសង្ឃាធិការរួមមាន ព្រះភិក្ខុ ថាច់ សេ, ថាច់ ញៀង,ថាច់ វង់,ថាច់ កា,
គឹម ចាន់ថារ៉ា,ថាច់ យិន,ថាច់ សារេត និង ថាច់ ណែវ ។ល។ គណៈកម្មការដឹកនាំព្រះសង្ឃខ្មែរការពារសិទ្ធិសេរីភាពខាង
ជំនឿ ជាចលនាមួយសម្រាប់ទាមទារ អាណានិគមយួនដោះលែងព្រះសង្ឃខ្មែរក្រោម ជាង ២០០ អង្គត្រូវបានចាប់ផ្សឹក
ទៅធ្វើទាហានកំណែន ដោយរដ្ឋាភិបាលសារធារណរដ្ឋវៀតណាមដែល មានលោក ង្វៀង វ៉ាំងធេវ ជាប្រធាបនាធិបតី ។
 ថ្ងៃទី ២៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៧៥ ព្រះសង្ឃខ្មែរ ក្រោមជាង ១០០អង្គនៅស្រុកកំពង់ធំ (Châu Thành) ខេត្តព្រះត្រពាំងបានធ្វើ
បាតុកម្មដោយសន្តិ វិធីទាមទាមឲ្យរដ្ឋការសាធារណរដ្ឋយួនដោះលែង ព្រះសង្ឃខ្មែរក្រោម ដែលត្រូវបានចាប់ផ្សឹកទៅធ្វើ
ទាហ៊ានកំណែន ។ លទ្ធផលគឺនៃការធ្វើបាតុកម្មនេះព្រះសង្ឃខ្មែរក្រោម ត្រូវបានទាហានយួនបោកគ្រាប់បែកផ្សែងផ្សា និងបាញ់រះទៅលើសមណប្បាតុករដោយបានធ្វើឲ្យព្រះសង្ឃខ្មែរក្រោមមួយអង្គគឺ សាមណេរគឹម សំណាង (១៩៦០ ដល់ ១៩៧៥)ពលីជីវិត ។
 ថ្ងៃទី ២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៧៥ ព្រះសង្ឃខ្មែរ ក្រោមប្រមាណ៣៨០០ អង្គ បានដង្ហែក្បួនទៅកាន់ សាលាខេត្តព្រះត្រពាំង
ដើម្បីទាមទារឲ្យអាជ្ញាធរ សាធារណរដ្ឋយួន ដោះលែងព្រះសង្ឃខ្មែរក្រោម ទាំងអស់ដែលត្រូវបានចាប់ផ្សឹកហើយយក
ទៅធ្វើទាហានកំណែន ។ការដង្ហែក្បួននេះ មានការប្រយុទ្ធគ្នាកើត ឡើងពីម៉ោង ០៨ព្រឹក ដល់ ម៉ោង ០២ ល្ងាចហើយ ត្រូវបានបញ្ចប់ដោយការចរចាគ្នាមួយ ដោយព្រះសង្ឃដែលត្រូវបានចាប់ផ្សឹកនោះបានដោះលែង មក វិញ ។ក្រោយពីការប្រយុទ្ធនេះព្រះសង្ឃ
ខ្មែរក្រោមត្រូវរបួសធ្ងន់ ៥ អង្គស្រាល ៩០ អង្គ ។
យិន រង់: ព្រះតេជព្រះគុណ យិន រង់ សុគត ព្រោះយួន បានចាប់ដាក់គុកអស់ពីរលើក

ព្រះតេជព្រះគុណ យិន រង់ សុគត ព្រោះយួន បានចាប់ដាក់គុកអស់ពីរលើក 

ក្រោយពីរបបសាធារណរដ្ឋវៀតណាម ត្រូវបានដួលរលំ
នៅថ្ងៃទៅ ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ បក្សកុម្មុយនិស្តយួន
បានចូលកម្ពុជាក្រោម និងធ្វើ អាណានិគមលើខ្មែរក្រោមបន្ត
ពីយួនសេរី ។ ព្រះ តេជព្រះគុណ យិន រង់ ត្រូវបានបក្ស
កុម្មុយនិស្តយួនចាប់ដាក់គុកនៅ ជំរុំលត់ដំខេត្តព្រះត្រពាំង
(Trại Cải Tạo Vĩnh Bình) បន្ទាប់មកត្រូវបានបញ្ជូន
ទៅដាក់នៅ ជំរុំលត់ដំបេនយ៉ា (Trại Cải Tạo Bến Giá)
នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ។ ក្រោយមកត្រូវបាន
ដោះលែងចេញពីគុកវិញ ។
ថ្ងៃទី ០១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៨៥ ព្រះអង្គត្រូវបាន ចាប់ទៅដាក់
គុកនៅជំរុំលត់ដំបេនយ៉ា(Trại Cải Tạo Bến Giá)ជាលើក
ទី ២ ។ ពេលនៅក្នុងជំរុំលត់ដំ របស់បក្សកុម្មុយនិស្តយួន
លើនេះ ព្រះអង្គត្រូវបានយួនធ្វើទារុណកម្មរហូតដល់សុគត
នៅថ្ងៃទី ១០ ខែមិនា ឆ្នាំ ១៩៨៩ ។
យិនយ៉ាង

យិនយ៉ាង (，阴阳) យិននិងយ៉ាងគឺជាគំនិតស្មុគស្មាញនិងទំនាក់ទំនងមួយនៅក្នុង វប្បធម៌ចិន ដែលបានរីកចម្រើនជាងរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ ដាក់ដោយសង្ខេបយិននិងយ៉ាងតំណាងឱ្យគោលការណ៍ផ្ទុយគ្នាពីរដែលបានអង្កេតនៅក្នុងធម្មជាតិ។ , និយាយជាទូទៅយិនត្រូវបានកំណត់ថាជាស្រី, នៅតែ, ងងឹត, អវិជ្ជមាននិងថាមពលខាងក្នុង។ ម្យ៉ាងវិញទៀតយិនត្រូវបានកំណត់ថាជាមនុស្សប្រុសស្វាហាប់ក្តៅភ្លឺវិជ្ជមាននិងថាមពលខាងក្រៅ។ល.https://km.eferrit.com/%E1%9E%8F%E1%9E%BE%E1%9E%99%E1%9E%B7%E1%9E%93%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E1%9E%99%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%84%E1%9E%8F%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9E%B6%E1%9E%84%E1%9E%A2%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%B8/ វាត្រូវបានគេជឿជាក់ថាដើម្បីឱ្យមានសុខភាពល្អយើងត្រូវមានតុល្យភាពកម្លាំងយ៉ាននិងយ៉ងនៅក្នុងរាងកាយរបស់មនុស្សម្នាក់។ យិននិងយ៉ាងនៅតែមានសារៈសំខាន់ក្នុងឱសថបុរាណចិននិងហ្វេងសៃ​សព្វថ្ងៃ។៕៚ .http://www.khmerrean.com/courses/%E1%9E%87%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9E%BC%E1%9E%80%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A2-%E1%9E%9C%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9E%92%E1%9E%98%E1%9F%8C%E1%9E%9F%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%97-8/9698/