navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ: សម្មាញាណនិងសម្មាវិមុត្តិ

សម្មាញាណនិងសម្មាវិមុត្តិ

សម្មាញាណ មគ្គទី៩ គឺ ឃើញអ្វីៗទៅតាម ធម្មជាតិពិតរបស់វា ដោយការពិសោធន៍ ផ្ទាល់ខ្លួន មិនមែនតាមលក្ខណៈក្រៅ ឬតាមចិត្តចង់ របស់បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិទេ ប៉ុន្តែ តាមធាតុពិតប្រាកដរបស់វា ។ សម្មាវិមុត្តិ មគ្គទី១០ គឺជាផលដែលកើតឡើង អំពីសម្មាញាណ ។ អង្គមគ្គទាំង២នេះ ជាផលចុងក្រោយ នៃការធ្វើត្រូវ ក្នុងការបដិបត្តិ អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ ដែលកើតឡើង នៅពេលចម្រើន សម្មាសមាធិ ។ សម្មាញាណកើតឡើងមុន នេះគឺ កន្លែងដែលបញ្ញាជ្រៅ ទៅក្នុងបរមត្ថសច្ចៈ (សេចក្តីពិតបំផុត) កើតឡើង ។ ចុងក្រោយដែលត្រូវកើតឡើង គឺសម្មាវិមុត្តិ នេះគឺកន្លែងដែល ការត្រាស់ដឹងមកដល់ ហើយបុគ្គលអ្នកបដិបត្តិបានដល់ ទីខ្ពស់បំផុត នៃសមាធិរបស់គេ ។
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ: អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គនិងចិត្តវិទ្យា

អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គនិងចិត្តវិទ្យា

ក្នុងបទនិពន្ធ “ព្រះពុទ្ធសាសនាជួបនឹងវិទ្យាសាស្រ្តខាងលិច” (Buddhism Meets Western Science) លោកហ្គេវ៉ាតសុន Gay Watson ពន្យល់ថាៈ

ព្រះពុទ្ធសាសនា ជាប់ទាក់ទងនឹង ការសោយរម្មណ៍ មនោសញ្ចេតនា ការទទួលអារម្មណ៍ និងការយល់ដឹង ។ ព្រះពុទ្ធចង្អុលហេតុ នៃសេចក្តីទុក្ខ២យ៉ាង ដែលមកពីការយល់ដឹង និងអារម្មណ៍របស់ចិត្ត ។ ហេតុដែលជា អារម្មណ៍របស់ចិត្ត គឺតណ្ហា ហើយនិងគូមិនចម្រើនរបស់វា គឺសេចក្តីស្អប់ ។ ហេតុមួយទៀត ដែលជាការយល់ដឹង គឺសេចក្តីល្ងិតល្ងង់ (អវិជ្ជា) មិនដឹងមិនយល់ របៀបកើតឡើងនៃអ្វីៗ ទៅតាមសភាពពិត ឬត្រៃលក្ខណ៍ ដែលថាអ្វីៗជាទុក្ខ ជាអនិច្ចំ(មិនទៀង) ជាអនត្តា(មិនមានខ្លួន) ។

អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ តាមទស្សនៈនៃចិត្តវិទ្យា ជាការសាកល្បងនឹងប្តូរ ទ្រង់ទ្រាយនៃគំនិត និងឥរិយាបទ ។ គឺព្រោះហេតុនេះហើយ ដែលអង្គមគ្គទី១ ជាសម្មាទិដ្ឋិ ដែលបុគ្គលម្នាក់ៗត្រូវឃើញលោកនេះ យ៉ាងដូចម្តេច ។ នៅក្រោមចំណាត់ថ្នាក់បញ្ញា (ការចែកអរិយដ្ឋង្គិកមគ្គជា សីលសមាធិបញ្ញា) លោកទស្សនៈនេះ ជាប់ទាក់ទងជិតស្និទ្ធ នឹងអង្គមគ្គទី២ សម្មាសង្កប្បៈ ដែលទាក់ទងនឹងទ្រង់ទ្រាយ នៃគំនិតនិងបំណង ដែលគ្រប់គ្រង
លើសកម្មភាព របស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ។ អង្គមគ្គទាំងនេះ ឃើញមានក្នុងកន្លែងការងារ ដូចជាបឋមវគ្គនៃព្រះធម្មបទ ។ អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គក៏ជា អង្គទី៤នៃអរិយសច្ចៈដែរៈ

ការពិសោធន៍ទាំងអស់ នាំមុខដោយចិត្ត
ដឹងនាំដោយចិត្ត
កើតឡើងដោយចិត្ត
និយាយឬធ្វើអំពើ ដោយការពុករលួយនៃចិត្ត
ហើយសេចក្តីទុក្ខតាមមកពីក្រោយ
ដូចកង់រទេះ តាមពីក្រោយជើងគោ
ការពិសោធន៍ទាំងអស់ នាំមុខដោយចិត្ត
ដឹងនាំដោយចិត្ត
កើតឡើងដោយចិត្ត
និយាយឬធ្វើអំពើ ដោយសន្តិភាពនៃចិត្ត
ហើយសេចក្តីសុខតាមមកពីក្រោយ
ដូចស្រមោលមិនឃ្លាត ។

ដូច្នេះ ដោយកែលោកទស្សនៈ ដែលវៀចវេរ ទាញយកអារម្មណ៍ស្ងប់ ជាជាងអារម្មណ៍ក្រខ្វក់ បុគ្គលនឹងអាចបន្ថយ សេចក្តីទុក្ខបាន ។ លោកវ៉ាតសុន ចង្អុលបង្ហាញចំណុចនេះ តាមទស្សនៈនៃចិត្តវិទ្យា ។

ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ បានបង្ហាញថា ការធ្វើរឿយៗ ដដែលៗ នូវសកម្មភាព ការរៀនសូត្រ និងការចងចាំ ពិតជាអាចប្តូររូបរាង នៃប្រពន្ធសរសៃវិញ្ញាណ ។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះអាចកើតឡើង តាមរយៈការធ្វើឲ្យប្រែប្រួល នៃមនោសញ្ចេតនា និងសកម្មភាព ។ វាអាចនឹងប្តូរផល នៃការពិសោធន៍ឃើញ តទៅទៀត ។
អរូបឈាន៤

ឈានសម្រាប់អ្នកដែលមានសេចក្តីប្រាថ្នាមិនឲ្យមានរូបក្ខន្ធ មានតែអរូបក្ខន្ធ ៤ គឺ វេទនាខន្ធ ១ សញ្ញាខន្ធ ១ សង្ខារក្ខន្ធ ១ និងវិញ្ញាណក្ខន្ធ ១ ។ អរូបជ្ឈានមាន ៤ គឺ ៖ អាកាសានញ្ញាយតនៈ ១ វិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ ១ អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ ១ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ ១ ។
អរូបឈាន៤: អាកាសានញ្ចាយតនៈ

អាកាសានញ្ចាយតនៈ 

អាកាសានញ្ចាយតន ព្រះយោគាវចរដែលជាអ្នកចម្រើនឈាន យកអាកាដែលបើកកសិណហើយ មកជាអារម្មណ៍ គឺបដិភាគនិមិត្តដែលកើតអំពីកសិណ៩ លើកអាកាសកសិណចេញ ព្រះយោគាវចរកាន់យកអាកាសដែលជារបស់ទទេរមកជាអារម្មណ៍ បរិកម្មថា «អាកាសមិនមានទីបំផុតៗ» បរិកម្មទៅដរាបដល់អប្បនាចិត្តកើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា បឋមារូបចិត្ត។
អរូបឈាន៤: វិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ

វិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ 

វិញ្ញាណញ្ចាយតន ព្រះយោគាវចរសំដៅយក ឬស្រាវយកនូវបឋមារូបចិត្តមកជាអារម្មណ៍ បរិកម្មថា «វិញ្ញាណមានទីបំផុតមិនមានៗ» បរិកម្មទៅដរាបដល់អប្បនាចិត្តកើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា ទុតិយារូបចិត្ត។
អរូបឈាន៤: អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ

អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ 

អាកិញ្ចញ្ញាយតន ព្រះយោគាវចរមិនបានកាន់យកនូវទុតិយារូបចិត្តមកជាអារម្មណ៍ លោកកំណត់យកនូវបឋមារូបចិត្ត ដែលផ្សាយនៅនោះថាបឋមារូបចិត្ត ដែលផ្សាយនៅក្នុងទីនេះមិនមាន ហើយយកសេចក្តីមិនមាននោះមកជាអារម្មណ៍ បរិកម្មថា «វត្ថុតិចតួចមិនមានៗ» បរិកម្មទៅដរាបដល់អប្បនាចិត្តកើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា តតិយារូបចិត្ត។
អរូបឈាន៤: នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ

នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ 

នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតន ព្រះយោគាវចរដែលចម្រើនឈាន មិនបានកាន់យកនួវនត្ថិភាព គឺចំណែកដែលថាមិនមាននោះមកជាអារម្មណ៍ឡើយលោកកំណត់នូវសេចក្តីល្អិតរបស់តតិយារូបចិត្តនោះ មកជាអារម្មណ៍ បរិកម្មថា «តតិយារូបចិត្តនេះមាននៅដោយល្អិត តតិយារូបចិត្តនេះល្អិតក្រៃពេកៗ» បរិកម្មទៅដរាបដល់អប្បនាចិត្តកើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា ចតុត្ថារូបចិត្ត។

Category:ព្រះពុទ្ធសាសនា
អរូបព្រហ្ម៤

ភិក្ខុឃឹម សាលីម

អរូបព្រហ្ម មានន័យថាទីកើតរបស់ពួកសត្វដែលមានតែខ័ន្ធ៤ (ចតុវោការភព) គឺ វេទនាខ័ន្ធ១ សញ្ញាខ័ន្ធ១ សង្ខារក្ខ័ន្ធ១ និងវិញ្ញាណក្ខ័ន្ធ១ តែមិនមានរូបក្ខ័ន្ធ មាន៤ជាន់គឺ៖ អាកាសញ្ចាយតនៈ១ វិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ១ អាកិញ្ចញ្ចាយតនៈ១ និងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ១។
អរោគ្យសាលា

អរោគ្យសាលា ឬ អរោគសាលា គឺជា​សំណង់​ប្រាសាទ​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​ភាគ​ឦសាន​នៃ ​ប្រទេស​ថៃ ដែល​មាន​ទំនាក់ទំនង​នឹង ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ ។  អរោគ្យសាលា ទាំងនេះបម្រើជាកន្លែងព្យាបាល និងត្រូវបានសន្មតថាជា​រជ្ជកាលព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលរជ្ជកាលពីគ.ស.១១៨១ ដល់ គ.ស ១២១៨។
អរោគ្យសាលា: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ 
អរោគ្យសាលា (आरोग्यशाला)  វាជាផ្សំពីពាក្យ សំស្រ្កឹត ដែលមានពាក្យ អារោគ្យ (आरोग्य) មានន័យថា សុខភាព និង សាលា (शाला) មានន័យថា ផ្ទះ ឬកន្លែងព័ទ្ធជុំវិញ។
អរោគ្យសាលា: ស្ថាបត្យកម្ម និងសំណង់

ស្ថាបត្យកម្ម និងសំណង់ 
មន្ទីរពេទ្យ ខ្មែរលេចឡើងពាសពេញផ្ទៃទឹកដីរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ហើយភាគច្រើននៅជិតកន្លែងតាំងទីលំនៅសំខាន់ៗ។  សំណល់បុរាណវត្ថុបង្ហាញថា អរោគ្យសាលា មានសមាសភាពរចនាសម្ព័ន្ធជាប់លាប់។ សិលាចារឹកពីសិលាចារឹក តាព្រហ្ម (គ.ស.១១៨៦) បញ្ជាក់ដល់ ១០២ អរោគ្យសាលា ពាសពេញទឹកដីរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ។  ភ័ស្តុតាងដែលរកឃើញនៅក្នុង ខេត្តសុរិន្ទ បានកំណត់ថា អរោគ្យសាលានិមួយៗមានទាំងបរិក្ខារពេទ្យ និង ព្រះសុត្តលយ(រចនាសម្ព័ន្ធថ្ម) ដែលតម្កល់ដោយព្រះ ភៃសជ្យ-គុរុ-វៃឌូយ៌-ប្រភា ដែលជាព្រះពុទ្ធឱសថ។  ទិដ្ឋភាព​សាសនា​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ជា​ទម្រង់​ស្ថាបត្យកម្ម​ស្តង់ដារ​ដែរ ដោយ​មាន​រូប​សំខាន់​បី​លេច​ឡើង​នៅ​លើ​ប្រាសាទ​មេ ( ប្រាសាទ ); ជាមួយ ភៃសជ្យ-គុរុ-វៃឌូយ៌-ប្រភា នៅកណ្តាល ហើយ សូរ្យ-វៃរោចន និង ចន្ទ្រ-វៃរោចន នៅសងខាង។  ពិធី​បូជា​នៅ​ក្នុង​ទិដ្ឋភាព​ប្រាសាទ​នឹង​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​តាម​រយៈ ​ការ​បូជា ​និង ​យញ្ញបូជា ​ស្រប​តាម​ប្រពៃណី ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ។  អរោគ្យសាលា នៅតែណែនាំផងដែរថាមន្ទីរពេទ្យមាន ស្រះ រាងចតុកោណដែលមានជំហានទៅភាគឦសានរបស់ពួកគេ។  ដោយ​យល់​ឃើញ​ពី​សារៈសំខាន់​នៃ​ទឹក​ចំពោះ​វប្បធម៌ ​សម័យ​អង្គរ ទឹក​ទាំង​នេះ​ទំនង​ជា​ពោរពេញ​ដោយ ​ទឹក ហើយ​អាច​ចូល​រួម​ក្នុង ​ពិធី​សាសនា ។  ប្រាសាទមន្ទីរពេទ្យក៏មានជើងទម្រដែលមានរន្ធចំនួនបី សន្មតថាជា ព្រះពុទ្ធរូប និងប្រហែលជា អវលោកេស្វរ និង ប្រាជ្ញាបារមិត្តា នៅសងខាង ដែលជានិមិត្តសញ្ញានៃ ក្តីមេត្តា ដែលជាតម្លៃកណ្តាលក្នុង សាសនាព្រះពុទ្ធ ។ 

ប្រាសាទទាំងនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងពី ថ្មបាយក្រៀម ដែលជាថ្មដែលសំបូរទៅដោយជាតិដែកដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិចក្តៅ។  ថ្មបាយក្រៀម គឺជាសម្ភារៈសំណង់ទូទៅមួយនៅក្នុងចុងសតវត្សទី 12 និងសតវត្សទី 13 ជាពិសេសនៅក្នុងរបបកសាងដំបូងរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី 7 ។  អរោគ្យសាលា ត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណដោយការរចនាស្ថាបត្យកម្ម សមាសភាពសម្ភារៈ និងដោយ មូលដ្ឋានគ្រឹះ របស់ពួកគេ។  រហូតមកដល់ពេលនេះតិចជាងពាក់កណ្តាលនៃ 102 អរោគ្យសាលា ដើមត្រូវបានគេកំណត់អត្តសញ្ញាណជាវិជ្ជមាននៅក្នុងនៅសល់សព្វថ្ងៃនេះ។ 

ប្រាសាទ​អណ្ដូង​គុក​គឺ​ជា​ឧទាហរណ៍​ចុង​សតវត្ស​ទី​១២​នៃ​ប្រាសាទ​អរោគ្យសាលា​ដ៏​ល្បី​ល្បាញ​ទាំង​នេះ​ក្នុង​រាជធានី ​កោះកេរ ​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័នទី៧។  ប្រាសាទនេះបានផ្តល់ភស្តុតាងសម្រាប់ការបន្តកាន់កាប់កោះកេរលើសពីសតវត្សទី 10 ដែលជារបកគំហើញប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយ។  ឧទាហរណ៍​មួយ​ទៀត​គឺ​ចេតិយប្រាង្គគូ​នៅ ​ខេត្ត​ជ័យភូមិ រចនាសម្ព័ននេះមានប្រាង្គសំខាន់មួយនៅចំកណ្តាលរបស់វា ដែលមានអង្កត់ផ្ចិតប្រហែលប្រាំម៉ែត្រ ជាមួយនឹងជ្រុងបិទបើក។  នេះ​ត្រូវ​បាន​ហ៊ុមព័ទ្ធ​ដោយ​ជញ្ជាំង​ថ្មបាយក្រៀម​នៅ​ខាង​ក្រៅ​ដែល​មាន​ស្រះ​ដូច​បាន​រៀប​រាប់​ខាង​លើ។ ច្រកចូលរបស់វារួមបញ្ចូលទាំង antechamber ខណៈពេលដែលទ្វារបញ្ឆោតចំនួនបីការពារផ្នែកម្ខាងទៀតនៃរចនាសម្ព័ន្ធ។ ទ្វារបញ្ឆោតគឺជាលក្ខណៈស្ថាបត្យកម្មធម្មតានៃអាណាចក្រខ្មែរ ជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍន៍របស់ពួកគេដែលអាចមើលឃើញនៅក្នុងប្រាសាទខ្ពង់រាប Dieng នៅដើមសតវត្សទី 7 ។  នៅពីលើទ្វារមិនពិតមួយនៅជ្រុងខាងជើងគឺជា ធ្នឹម ដែលមានរូបព្រះពុទ្ធទ្រង់គង់លើកាឡាក្នុងឥរិយាបថសមាធិបែបបុរាណ និងកាន់កម្រងផ្កានៅក្នុងដៃនីមួយៗ។ ការរចនា Lintel នៅក្នុងអាណាចក្រខ្មែរបានធ្វើតាមនិន្នាការ និងរចនាប័ទ្មដែលអាចសង្កេតបាន។
អរោគ្យសាលា: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
អរោគ្យសាលា បម្រើគោលបំណងពីរ ដោយផ្តល់ទាំងសេវាវេជ្ជសាស្រ្ត និងសាសនា។ ពួកគេឆ្លុះបញ្ចាំងពីទិដ្ឋភាពសំខាន់ និងពិសេសនៃរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ ផ្តោតលើការជួយ និងបម្រើប្រជាជនរបស់គាត់។ គោលបំណងទាំងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីគោលការណ៍ផ្អែកលើទស្សនវិជ្ជាព្រះពុទ្ធសាសនាដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្នុងសម័យអង្គរ។  តាម​ពិត​ទៅ​ក្នុង​សម័យ​នេះ ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧​បាន​កែប្រែ​ទស្សនៈ​ពិភព ​ហិណ្ឌូ ​ពី ​ទេវ​រាជ ​ទៅ​ជា ​ព្រះពុទ្ធ​រាជា ។  លទ្ធិ ទេវរាជ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅដើមសតវត្សទី 9 ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី 2 ហើយបានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវឫសគល់នៃទំនៀមទម្លាប់ហិណ្ឌូដោយស្តេចបានកំណត់ថាជាការបង្ហាញនៃព្រះហិណ្ឌូគឺ សិវៈ ។  ព្រះពុទ្ធ-រាជ ជាសាសនាព្រះពុទ្ធ ដែលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ឧទ្ទិសប្រាសាទជាច្រើន។ 

វានឹងយកការវិនិយោគដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយដើម្បីចងក្រងកម្លាំងពលកម្ម និងសម្ភារៈដែលត្រូវការសម្រាប់សាងសង់សំណង់ថ្មីៗជាច្រើននៅទូទាំងទឹកដីដ៏ធំរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះទាក់ទងទៅនឹងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងកសាងទ្រង់ទ្រាយធំនៃរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ និងការពង្រីក និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ អាណាចក្រអង្គរ នៅពេលនោះ។  ការ​សាង​សង់​អរិយក្សត្រ​ហាក់​ដូច​ជា​ស្រប​នឹង​ការ​កំណត់​រចនាសម្ព័ន្ធ​ទឹកដី​ឡើង​វិញ​នៅ​ចុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័នទី៧។  ការរៀបចំឡើងវិញនេះរួមបញ្ចូលការផ្លាស់ប្តូរទៅលើសណ្ឋានដីនៃទេសភាពបុរាណ។  ជាឧទាហរណ៍ អរោគ្យសាលា មួយចំនួនត្រូវបានគេដាក់នៅជ្រុងជាក់លាក់នៃភូមិដែលមានស្រាប់ ដែលរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយនឹងការផ្លាស់ប្តូរផ្សេងទៀត ពួកគេបានផ្លាស់ប្តូរផ្លូវដឹកជញ្ជូន។
អរោគ្យសាលា: សិលាចារឹកប្រាសាទតាព្រហ្ម

សិលាចារឹកប្រាសាទតាព្រហ្ម 
ភ័ស្តុតាងសំខាន់មួយសម្រាប់ការយល់ដឹងនាពេលបច្ចុប្បន្នអំពីអរោគ្យសាលា គឺសិលាចារឹក ប្រាសាទតាព្រហ្ម នៅ អង្គរ ប្រទេសកម្ពុជា ចុះដល់ឆ្នាំ ១១៨៦ នៃគ.ស។ វា​គឺ​ជា​សិលាចារឹក​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​សិលាចារឹក​ធំ​ជាង​នៅ​អង្គរ ហើយ​រៀបរាប់​លម្អិត​អំពី​រជ្ជកាល និង​ស្នាដៃ​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័នទី៧។  ក្នុងចំណោមកំណត់ត្រាទាំងនេះ មានព័ត៌មានលម្អិតអំពីការសាងសង់ និងប្រតិបត្តិការនៃមន្ទីរពេទ្យ អរោគ្យសាលា របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ សិលាចារឹកបញ្ជាក់អំពីទំហំ និងការគាំទ្រជាសាធារណៈសម្រាប់បរិក្ខារទាំងនេះ ដោយពណ៌នាអំពីប្រាសាទនីមួយៗក្នុងចំណោមប្រាសាទទាំង 102 ថាមានការគាំទ្រទាំងស្រុងពីស្តេចទាំងពីរ និងជនស៊ីវិលរាប់ពាន់នាក់ដែលរស់នៅក្នុងភូមិជាច្រើននៅទូទាំងអាណាចក្រ។  សិលាចារឹកនេះក៏បង្ហាញពីមនោគមវិជ្ជាព្រះពុទ្ធសាសនារបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ចំពោះរជ្ជកាល និងមុខវិជ្ជារបស់ព្រះអង្គ៖ដោយ​មាន​ព្រះទ័យ​អាណិត​អាសូរ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​អំពើ​ល្អ​របស់​លោក​នេះ ព្រះរាជា​បាន​ស្បថ​យ៉ាង​នេះ​ថា​៖ «​សត្វ​លោក​ទាំង​ឡាយ​ដែល​ធ្លាក់​ក្នុង​មហាសមុទ្រ សូម​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ដក​ខ្លួន​ចេញ​ដោយ​គុណធម៌​នេះ ហើយ​សូម​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ដែល ចូរ​មក​តាម​ខ្ញុំ​ដោយ​សេចក្ដី​ល្អ... ទទួល​បាន​ភរិយា ឥស្សរជន និង​មិត្ត​សម្លាញ់ ជា​ទី​ប្រោស​ឲ្យ​រួច ដែល​គ្មាន​ជំងឺ​ទៀត»។
អរោគ្យសាលា: អរោគ្យសាលាមួយចំនួន

អរោគ្យសាលាមួយចំនួន 

 ប្រាង្គបានប្រាង្គ (ហួយថាឡែង, ខេត្តនគររាជ )
 ប្រាសាទបានណយ
 ប្រាសាទបានប្រាសាទ (ណនសុនខេត្តនគររាជ)
 ប្រាសាទបឹងស្រែខាងលិច  
 ប្រាសាទបូក

 ចមប្រាសាទ (ខេត្តនគររាជ)
 ប្រាសាទចែម៉ែង (ខេត្តព្រះវិហារ)
 វត្តចៅចន្ទ (ខេត្តសុខោទ័យ)

 ប្រាសាទដូនចាន់ (បឹងមាលា)
 ប្រាសាទដូនទ្រុង
 ប្រាសាទដីខ្មៅ
 ប្រាសាទដំមេ (ស្រុកជីក្រែងខេត្តសៀមរាប)

 ប្រាសាទហិនបានសាម៉
 ប្រាសាទហិនស្រះផ្លេង (ខេត្តនគររាជ)

 គូកានថាណាំ
 កុដិឫស្សីបានគោកមឿង
 កុដិឫស្សីបានណងបួរ៉ៃ 
 ប្រាង្គគូបានណងហ្វែក
 ប្រាង្គគូជ័យភូមិ
 ប្រាង្គគូកែវ (ខនគែន)
 ប្រាង្គគូកែវ (ឧបុណ្យធានី)
 ប្រាង្គគូឬស្សី
 ប្រាសាទកន្ទប់ 
 ប្រាសាទក្ដីតាគម
 ប្រាសាទកូ (ស្រុកស្រយង់ )
 ប្រាសាទខ្នារមខុប
 ប្រាសាទគោកងាវ
 ប្រាសាទខនបុរី
 ប្រាសាទគោករកា (ខេត្តកំពង់ធំ)
 ប្រាសាទកុំពុំ
 ប្រាសាទក្រពុំឈូក
 ប្រាសាទគូបញ្ញា
 ប្រាសាទគូសន្តរ័ត្ន
 ប្រាសាទគុក (ស្វាយចេក)
 ប្រាសាទគុកប្រុស
 ប្រាសាទកុដិឫស្សីណយ
អល់ឡោះ

ព្រះអល់ឡោះ (ព្រះ​ជាម្ចាស់របស់ឥស្លាមសាសនា)250pxព្រះនាមព្រះ​ជាម្ចាស់(ភាសាអារ៉ាប់)ប្រភេទសាសនា សាសនាឯកទេវនិយម(ព្រះ​មានតែ​មួយ)និមិត្តសញ្ញាព្រះនាមព្រះ​ជាម្ចាស់(ភាសាអារ៉ាប់ )ថ្វាយបង្គុំ  ការសឡាតនិកាយផ្សេងៗ​​និកាយស៊ុននី(Sunni)និកាយ​ស៊ីយ៉ា(Shia)​និកាយខារីជីត(kharijite)​និកាយស៊ូហ្វី(Sufi)គម្ពីរ ​គម្ពីរ​គួរ​អានជា​ព្យាការី​របស់​ព្រះ   មហាម៉េដ ​ 
ព្រះអល់ឡោះ  () គឺ ព្រះ​ជាម្ចាស់របស់​ឥស្លាមសាសនា.។ "Allah". Random House Webster's Unabridged Dictionary.គោលជំនឿ​របស់​សាសនា​អ៊ីស្លាម មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀងគ្នា​ទៅនឹង​ជំនឿ​របស់​សាសនា​យូដា និង​ គ្រិស្តសាសនា  ​ដែរ គឺ​ជឿ​ថា ព្រះពិត​មានតែមួយ គឺ​ព្រះ​ជាម្ចាស់ដែល​បង្កើត​អ្វីៗ​ទាំងអស់​នៅ​ក្នុង​ចក្រវាលទាំងមូល។
តាមការពិត អ្នកកាន់សាសនា​អ៊ីស្លាម​ជឿថា ព្រះ​ជាម្ចាស់ ដែល​ពួកគេ​គោរព និង​ព្រះ​​របស់​ពួកជ្វីហ្វ និង​គ្រីស្ទាន គឺ​ជា​តួអង្គព្រះដូចគ្នា​តែមួយ គឺ​អាឡាហ៍ ()  ហៅ​តាម​ភាសា​អារ៉ាប់ ឬ​​យេហូវ៉ា () ហៅតាម​ភាសាហេព្រើ ហើយ​ដំណើររឿង​នៃ​សាសនា​ទាំង៣នេះ មាន​ដើមកំណើត​ចេញ​ពី​ប្រភព​តែមួយ ចាប់តាំង​ពី​ព្យាការីអ៊ីព្រហ៊ីម និង​មូសា រហូតដល់ព្យាការី​អ៊ីសា(​ព្រះយេស៊ូវ)។ សេចក្តីបង្រៀន​ឬបន្ទូលរបស់ ព្រះអាល់ឡោះជាម្ចាស់ ត្រូវបាន​គេ​កត់ត្រាទុក​នៅ​ក្នុង​ គម្ពីរ​កូរ៉ាន ដែល​ជា​មូលដ្ឋាន​គ្រឹះ​នៃសាសនា​អ៊ីស្លាម។
អវតាទាំង ១០

រូបភាពតូច| ព្រះវិស្ណុ (កណ្តាល) ហ៊ុំព័ទ្ធដោយអវតារសំខាន់ៗទាំង ១០ របស់ទ្រង់ (ព្រះគ្រឹស្នា-ព្រះពុទ្ធ)។ ច្រាសទ្រនិចនាឡិកាពីកំពូលឆ្វេង៖ មត្ស្យ ; កុម៌ ; វរហ ; នរសិង្ហ ; វមន ; បរសុរាម ; រាម ; គ្រីស្នា ; ព្រះពុទ្ធ និង កលគី
ទសអវតា (    , IAST   ) គឺជា អវតារ ចម្បងទាំងដប់របស់ ព្រះវិស្ណុ ដែលជាព្រះដ៏សំខាន់ នៃសាសនាហិណ្ឌូ ។ ព្រះវិស្ណុ​ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​ថា​ចុះ​មក​ក្នុង​ទម្រង់​ជា​រូប​តំណាង​ដើម្បី​ស្ដារ​លំដាប់​លោហធាតុ។  ពាក្យ ទសអវតា មកពី ទស មានន័យថា "ដប់" និង អវតា។

បញ្ជីនៃអវតារដែលបានរួមបញ្ចូលមានភាពខុសប្លែកគ្នាតាមនិកាយ និងតំបន់ ជាពិសេសទាក់ទងនឹងការដាក់បញ្ចូល ពលរាម (ប្អូនប្រុសរបស់ គ្រីស្នា ) ឬ ព្រះពុទ្ធគោត្ដម ។ ទោះបីជាមិនមានបញ្ជីណាមួយអាចត្រូវបានបង្ហាញដោយគ្មានវិវាទជាស្តង់ដារក៏ដោយ "បញ្ជីដែលទទួលយកបំផុតដែលមាននៅក្នុង Puranas និងអត្ថបទផ្សេងទៀតគឺ [... ] គ្រិស្នា, ពុទ្ធ។      [note 1] ភាគច្រើនគូរពីសំណុំនៃតួលេខខាងក្រោមនៅក្នុងលំដាប់នេះ:    មត្ស្យ ; កុម៌ ; វរហ ; នរសិង្ហ ; វមន ; បរសុរាម ; រាម ; គ្រឹស្នា ឬ ពលរាម ; ព្រះពុទ្ធ [note 1] ឬ គ្រិស្នា ; និង កល្កិ ។ នៅក្នុងទំនៀមទម្លាប់ដែលបោះបង់ចោលព្រះគ្រឹស្នា គាត់តែងតែជំនួសព្រះវិស្ណុជាប្រភពនៃអវតារទាំងអស់។ ទំនៀមទំលាប់មួយចំនួនរួមមានអាទិទេពក្នុងតំបន់ដូចជា វិថោព ឬ ជគន្នថ  នៅក្នុងទីតាំងចុងក្រោយដោយជំនួស គ្រិស្នា ឬព្រះពុទ្ធ។ អវតារទាំងអស់បានបង្ហាញខ្លួន លើកលែងតែមួយ; កល្កិ ដែលនឹងបង្ហាញខ្លួននៅចុងបញ្ចប់នៃ កលិយុគ។

លំដាប់នៃគំនិតបុរាណរបស់ ទសអវតា ក៏ត្រូវបានបកស្រាយផងដែរ ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពី ការវិវត្តន៍របស់ Darwinian សម័យទំនើប ជាការពិពណ៌នាអំពីការវិវត្តនៃស្មារតី។
អវតាទាំង ១០: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ 
"ទសអវតរ" ឬ " ទសអវតារ " (दशावतार) មានន័យថា "ដប់អវតរ" ឬ "ដប់អវតារ":

 "ទស" (दश) មានន័យថា "ដប់" 
 "អវតរ" (अवतार) មានន័យថា "ការចាប់កំណើត"
អវតាទាំង ១០: បញ្ជី អវតារ

បញ្ជី អវតារ 
យោងទៅតាម Swami Parmeshwaranand ទោះបីជាអវតារនៃព្រះវិស្ណុមានចំនួនរាប់មិនអស់ និងរាប់បញ្ចូលទាំង ឥសី, មនុស្ស, កូនរបស់មនុស្ស និង ទេវៈ ផ្សេងទៀត ( អាទិទេពហិណ្ឌូ ) ដោយសារបណ្តាសារបស់ ឬស្សី ហៅថា ភ្រិគុ ភាគច្រើនគឺមានតែផ្នែកខ្លះប៉ុណ្ណោះ (ពោលគឺមិនពេញលេញ) កើតមក។ . ទសអវតារ គឺជាបញ្ជីនៃ 10 ពេញលេញ (ពោលគឺពេញលេញ) ។ 

 បញ្ជី 
កំណែផ្សេងៗនៃបញ្ជីអវតាររបស់ព្រះវិស្ណុមាន ប្រែប្រួលតាមតំបន់ និងប្រពៃណី។     បញ្ជីខ្លះនិយាយអំពីព្រះគ្រឹស្នាជាអវតារទីប្រាំបី ហើយ ព្រះពុទ្ធ ជាអវតាទីប្រាំបួន  ឯខ្លះទៀតដូចជា បរិបបាដល (គ.៣-៤ គ.ស.) ដែលជាទី ៥ នៃ អដ្ឋកថាទាំង ៨ ( Ettuthokai ) នៅក្នុង អក្សរសិល្ប៍ Sangam និង Yatindramatadipika ដែលជាការសង្ខេបនៃលទ្ធិ ស្រីវៃស្នាវនៅសតវត្សរ៍ទី ១៧  ផ្តល់ឱ្យ ពលរាម ជា អវតារទីប្រាំបី និងព្រះគ្រឹស្នាជារូបទីប្រាំបួន។  កំណែចុងក្រោយគឺបន្តដោយ វៃស្នាវ មួយចំនួនដែលមិនទទួលយកព្រះពុទ្ធជា incarnation នៃព្រះវិស្ណុ។  បញ្ជីមួយនៅក្នុង មហាភារតផ្តល់ឱ្យ រាម ( ភគ៌វ ),រាម (ទសរថិ), សត្វត (គ្រិស្នា ឬ ពលរាម),  ត្រី-រាម ។ Tantric Prapanchasara (សន្មតថា អទិសន្ករ ប៉ុន្តែមានជម្លោះ [16] ) ក៏លុបចោលព្រះពុទ្ធដែរ។ ទោះបីជាគ្មានបញ្ជីណាមួយអាចត្រូវបានបង្ហាញដោយគ្មានភាពចម្រូងចម្រាសជាស្តង់ដារក៏ដោយ "បញ្ជីដែលទទួលយកបំផុតដែលមាននៅក្នុង បុរនស និងអត្ថបទផ្សេងទៀតគឺ [... ] គ្រិស្នា, ពុទ" ។      [note 1]

តារាងខាងក្រោមសង្ខេបអំពីទីតាំងនៃអវតារនៅក្នុង ទសអវតារនៅក្នុងប្រពៃណីជាច្រើន ប៉ុន្តែមិនមែនទាំងអស់ទេ៖    
PositionKrishna, BuddhaNorth Indian Bhagavatism, Sadh Vaishnavism, ISKCONBalarama, KrishnaSmartism, Shaiva Siddhanta, Sri VaishnavismBalarama, BuddhaGaudiya Vaishnavism, ISKCONBalarama, JagannathaGovardhan MathKrishna, VithobaWarkari SampradayaYuga1Matsya (fish)Satya Yuga2Kurma (turtle, tortoise)3Varaha (boar)4Narasimha (man-lion)5Vamana (dwarf-god)Treta Yuga6Parashurama (Brahman warrior)7Rama8KrishnaBalaramaBalaramaBalaramaKrishnaDvapara Yuga,Kali Yuga in case of Buddha9BuddhaKrishnaBuddhaJagannathaVithoba10Kalki (prophesied 10th avatar who ends the Kali Yuga)Kali Yuga

 នៅក្នុង Puranas 
អគ្នី, បទ្ម, គរុទ, លិង្គ, នរទ, ស្កន្តនិង វរហបុរនស និយាយអំពីបញ្ជីទូទៅ (គ្រិស្នា, ពុទ្ធ)  ។ [note 9] គរុទបុរន មានបញ្ជីពីរ បញ្ជីវែងជាមួយ គ្រិស្នា និង ពុទ្ធ និងបញ្ជីជាមួយ ពលរាម និង ពុទ្ធ ដែលជំនួស វមន សម្រាប់ រាម ។ [note 10] សិវបុរន មានពលរាម និងព្រះគ្រឹស្នា។ បញ្ជីជាមួយ គ្រិស្នា និងព្រះពុទ្ធត្រូវបានរកឃើញផងដែរនៅក្នុង គរុទបុរន សរោទ្ធរ ដែលជាការអត្ថាធិប្បាយឬ 'ខ្លឹមសារដកស្រង់' នៃ គរុទ បុរន (ពោលគឺមិនមែនជា បុរន ខ្លួនឯងដែលវាហាក់ដូចជាច្រឡំ):
អវតាទាំង ១០: បញ្ជី

បញ្ជី 
កំណែផ្សេងៗនៃបញ្ជីអវតាររបស់ព្រះវិស្ណុមាន ប្រែប្រួលតាមតំបន់ និងប្រពៃណី។     បញ្ជីខ្លះនិយាយអំពីព្រះគ្រឹស្នាជាអវតារទីប្រាំបី ហើយ ព្រះពុទ្ធ ជាអវតាទីប្រាំបួន  ឯខ្លះទៀតដូចជា បរិបបាដល (គ.៣-៤ គ.ស.) ដែលជាទី ៥ នៃ អដ្ឋកថាទាំង ៨ ( Ettuthokai ) នៅក្នុង អក្សរសិល្ប៍ Sangam និង Yatindramatadipika ដែលជាការសង្ខេបនៃលទ្ធិ ស្រីវៃស្នាវនៅសតវត្សរ៍ទី ១៧  ផ្តល់ឱ្យ ពលរាម ជា អវតារទីប្រាំបី និងព្រះគ្រឹស្នាជារូបទីប្រាំបួន។  កំណែចុងក្រោយគឺបន្តដោយ វៃស្នាវ មួយចំនួនដែលមិនទទួលយកព្រះពុទ្ធជា incarnation នៃព្រះវិស្ណុ។  បញ្ជីមួយនៅក្នុង មហាភារតផ្តល់ឱ្យ រាម ( ភគ៌វ ),រាម (ទសរថិ), សត្វត (គ្រិស្នា ឬ ពលរាម),  ត្រី-រាម ។ Tantric Prapanchasara (សន្មតថា អទិសន្ករ ប៉ុន្តែមានជម្លោះ [16] ) ក៏លុបចោលព្រះពុទ្ធដែរ។ ទោះបីជាគ្មានបញ្ជីណាមួយអាចត្រូវបានបង្ហាញដោយគ្មានភាពចម្រូងចម្រាសជាស្តង់ដារក៏ដោយ "បញ្ជីដែលទទួលយកបំផុតដែលមាននៅក្នុង បុរនស និងអត្ថបទផ្សេងទៀតគឺ [... ] គ្រិស្នា, ពុទ" ។      [note 1]

តារាងខាងក្រោមសង្ខេបអំពីទីតាំងនៃអវតារនៅក្នុង ទសអវតារនៅក្នុងប្រពៃណីជាច្រើន ប៉ុន្តែមិនមែនទាំងអស់ទេ៖    
PositionKrishna, BuddhaNorth Indian Bhagavatism, Sadh Vaishnavism, ISKCONBalarama, KrishnaSmartism, Shaiva Siddhanta, Sri VaishnavismBalarama, BuddhaGaudiya Vaishnavism, ISKCONBalarama, JagannathaGovardhan MathKrishna, VithobaWarkari SampradayaYuga1Matsya (fish)Satya Yuga2Kurma (turtle, tortoise)3Varaha (boar)4Narasimha (man-lion)5Vamana (dwarf-god)Treta Yuga6Parashurama (Brahman warrior)7Rama8KrishnaBalaramaBalaramaBalaramaKrishnaDvapara Yuga,Kali Yuga in case of Buddha9BuddhaKrishnaBuddhaJagannathaVithoba10Kalki (prophesied 10th avatar who ends the Kali Yuga)Kali Yuga
អវតាទាំង ១០: នៅក្នុង Puranas

នៅក្នុង Puranas 
អគ្នី, បទ្ម, គរុទ, លិង្គ, នរទ, ស្កន្តនិង វរហបុរនស និយាយអំពីបញ្ជីទូទៅ (គ្រិស្នា, ពុទ្ធ)  ។ [note 9] គរុទបុរន មានបញ្ជីពីរ បញ្ជីវែងជាមួយ គ្រិស្នា និង ពុទ្ធ និងបញ្ជីជាមួយ ពលរាម និង ពុទ្ធ ដែលជំនួស វមន សម្រាប់ រាម ។ [note 10] សិវបុរន មានពលរាម និងព្រះគ្រឹស្នា។ បញ្ជីជាមួយ គ្រិស្នា និងព្រះពុទ្ធត្រូវបានរកឃើញផងដែរនៅក្នុង គរុទបុរន សរោទ្ធរ ដែលជាការអត្ថាធិប្បាយឬ 'ខ្លឹមសារដកស្រង់' នៃ គរុទ បុរន (ពោលគឺមិនមែនជា បុរន ខ្លួនឯងដែលវាហាក់ដូចជាច្រឡំ):
អវតាទាំង ១០: ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 ព្រះពុទ្ធ 
ព្រះពុទ្ធ ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលជាអវតារមួយរបស់ព្រះវិស្ណុ ក្រោម លទ្ធិ Bhagavatism ដោយ សម័យ គុប្ត ចន្លោះពីឆ្នាំ ៣៣០ ដល់ ៥៥០ គ.ស.។ ទេវកថារបស់ព្រះពុទ្ធនៅក្នុងប្រពៃណី ថេរវាទ និងព្រះវិស្ណុក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ មានភាពស្រដៀងគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធ និងច្រើនយ៉ាង។  ជាឧទាហរណ៍ រដ្ឋវិទូ ចន ហូល អ្នកវិទ្យាសាស្ដ្រថេរវាទ និងលោហធាតុវិទ្យា ចែងថា ព្រះពុទ្ធបានគ្របដណ្ដប់ 6,800,000 យចនជាបីជំហាន រួមទាំងផែនដីទៅស្ថានសួគ៌ ហើយបន្ទាប់មកដាក់ជើងស្តាំរបស់ទ្រង់លើយុគន្ធរ ដែលជារឿងព្រេងដែលស្រដៀងនឹងអវតារវមនក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ។ ដូច​គ្នា​នេះ​ដែរ ព្រះពុទ្ធ​ត្រូវ​បាន​គេ​អះអាង​ក្នុង​ទេវកថា​ថេរវាទ​ថា​បាន​ប្រសូត​នៅ​ពេល​ដែល ​ធម៌ ​មាន​សភាព​ទ្រុឌទ្រោម ដើម្បី​រក្សា និង​រក្សា ​នូវ​ធម៌ ។ ភាពស្រដៀងគ្នាទាំងនេះប្រហែលជាបានរួមចំណែកដល់ការបញ្ចូលព្រះពុទ្ធជាអវតារនៃព្រះវិស្ណុ។ 

ការទទួលយកព្រះពុទ្ធជាអវតារក្នុង Bhagavatism គឺជាកត្តាជំរុញក្នុងការបញ្ចូលព្រះពុទ្ធសាសនាទៅក្នុងឋានានុក្រមទេវកថារបស់ Vaishnavism ។ នៅសតវត្សទី 8 នៃគ.ស. ព្រះពុទ្ធត្រូវបានបញ្ចូលជាអវតារនៃព្រះវិស្ណុនៅក្នុង បុរន ជាច្រើន។   ការរួមផ្សំនេះគឺបង្ហាញពីភាពមិនច្បាស់លាស់នៃសាសនាហិណ្ឌូចំពោះព្រះពុទ្ធ និងពុទ្ធសាសនា  ហើយមានទំនៀមទម្លាប់មួយដែលថាមានព្រះពុទ្ធពីរអង្គ។ យោងតាមប្រពៃណីនេះ ទីមួយគឺជាអវតារទីប្រាំបួនរបស់ព្រះវិស្ណុ ចំណែកទីពីរគឺជាព្រះពុទ្ធប្រវត្តិសាស្ត្រ។  [note 12] ផ្ទុយទៅវិញ ព្រះវិស្ណុក៏ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងវប្បធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនា សិង្ហលេស ផងដែរ  ហើយ ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ជួនកាលត្រូវបានគេហៅថា ព្រះពុទ្ធ-Bhagavatism ។  នៅសម័យនេះ គំនិតរបស់ ទសអវតា ត្រូវបានអភិវឌ្ឍយ៉ាងពេញលេញ។ 
រូបភាពតូច| ទ្វារប្រាសាទដែលពណ៌នា ទសអវតារ ជាមួយ វិថោប នៅប្រាសាទ Sree Balaji ប្រទេស Goa ។ ពី​ឆ្វេង​លើ​ទៅ​ក្រោម, Matsya, Kurma, Varaha, Vithoba, Vamana ។ ពីស្តាំលើទៅបាត Narasimha, Parashurama, Rama, Krishna និង Kalki ។ Vithoba ជំនួសព្រះពុទ្ធនៅក្នុងចម្លាក់នេះ។
អវតាទាំង ១០: ព្រះពុទ្ធ

ព្រះពុទ្ធ 
ព្រះពុទ្ធ ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលជាអវតារមួយរបស់ព្រះវិស្ណុ ក្រោម លទ្ធិ Bhagavatism ដោយ សម័យ គុប្ត ចន្លោះពីឆ្នាំ ៣៣០ ដល់ ៥៥០ គ.ស.។ ទេវកថារបស់ព្រះពុទ្ធនៅក្នុងប្រពៃណី ថេរវាទ និងព្រះវិស្ណុក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ មានភាពស្រដៀងគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធ និងច្រើនយ៉ាង។  ជាឧទាហរណ៍ រដ្ឋវិទូ ចន ហូល អ្នកវិទ្យាសាស្ដ្រថេរវាទ និងលោហធាតុវិទ្យា ចែងថា ព្រះពុទ្ធបានគ្របដណ្ដប់ 6,800,000 យចនជាបីជំហាន រួមទាំងផែនដីទៅស្ថានសួគ៌ ហើយបន្ទាប់មកដាក់ជើងស្តាំរបស់ទ្រង់លើយុគន្ធរ ដែលជារឿងព្រេងដែលស្រដៀងនឹងអវតារវមនក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ។ ដូច​គ្នា​នេះ​ដែរ ព្រះពុទ្ធ​ត្រូវ​បាន​គេ​អះអាង​ក្នុង​ទេវកថា​ថេរវាទ​ថា​បាន​ប្រសូត​នៅ​ពេល​ដែល ​ធម៌ ​មាន​សភាព​ទ្រុឌទ្រោម ដើម្បី​រក្សា និង​រក្សា ​នូវ​ធម៌ ។ ភាពស្រដៀងគ្នាទាំងនេះប្រហែលជាបានរួមចំណែកដល់ការបញ្ចូលព្រះពុទ្ធជាអវតារនៃព្រះវិស្ណុ។ 

ការទទួលយកព្រះពុទ្ធជាអវតារក្នុង Bhagavatism គឺជាកត្តាជំរុញក្នុងការបញ្ចូលព្រះពុទ្ធសាសនាទៅក្នុងឋានានុក្រមទេវកថារបស់ Vaishnavism ។ នៅសតវត្សទី 8 នៃគ.ស. ព្រះពុទ្ធត្រូវបានបញ្ចូលជាអវតារនៃព្រះវិស្ណុនៅក្នុង បុរន ជាច្រើន។   ការរួមផ្សំនេះគឺបង្ហាញពីភាពមិនច្បាស់លាស់នៃសាសនាហិណ្ឌូចំពោះព្រះពុទ្ធ និងពុទ្ធសាសនា  ហើយមានទំនៀមទម្លាប់មួយដែលថាមានព្រះពុទ្ធពីរអង្គ។ យោងតាមប្រពៃណីនេះ ទីមួយគឺជាអវតារទីប្រាំបួនរបស់ព្រះវិស្ណុ ចំណែកទីពីរគឺជាព្រះពុទ្ធប្រវត្តិសាស្ត្រ។  [note 12] ផ្ទុយទៅវិញ ព្រះវិស្ណុក៏ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងវប្បធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនា សិង្ហលេស ផងដែរ  ហើយ ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ជួនកាលត្រូវបានគេហៅថា ព្រះពុទ្ធ-Bhagavatism ។  នៅសម័យនេះ គំនិតរបស់ ទសអវតា ត្រូវបានអភិវឌ្ឍយ៉ាងពេញលេញ។ 
រូបភាពតូច| ទ្វារប្រាសាទដែលពណ៌នា ទសអវតារ ជាមួយ វិថោប នៅប្រាសាទ Sree Balaji ប្រទេស Goa ។ ពី​ឆ្វេង​លើ​ទៅ​ក្រោម, Matsya, Kurma, Varaha, Vithoba, Vamana ។ ពីស្តាំលើទៅបាត Narasimha, Parashurama, Rama, Krishna និង Kalki ។ Vithoba ជំនួសព្រះពុទ្ធនៅក្នុងចម្លាក់នេះ។
អវតាទាំង ១០: ការបកស្រាយ ជ្យោតិស

ការបកស្រាយ ជ្យោតិស 
ពាក្យថា " ត្យោតិស " សំដៅលើ ហោរាសាស្រ្ត ហិណ្ឌូ ឬ វេទ ដែលជាផ្នែកមួយនៃ Vedangas ទាំងប្រាំមួយ ឬ វិញ្ញាសាបន្ថែម ដែលភ្ជាប់ជាមួយ Vedas ។ Brihat Parasara Hora Sastra និយាយអំពី Dashavatara ដូចខាងក្រោម:

គួរកត់សម្គាល់ថាយោងទៅតាម Brihat Parasara Hora Sastra ដែលជា Smriti Sastra ដ៏សំខាន់ឬការចងក្រង ហោរាសាស្រ្តឥណ្ឌា សម្រាប់ការទស្សន៍ទាយ (ឧទាហរណ៍ការទស្សន៍ទាយ) - ទោះបីជា អវតារ ទាំងដប់មាននិមិត្តសញ្ញាហោរាសាស្រ្តដែលត្រូវគ្នាក៏ដោយមានតែបួននាក់ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទេវៈ (ឧទាហរណ៍ រាម, គ្រិស្នា, នរសិង្ហ និង វរហ) ។
អវតាទាំង ១០: ការបកស្រាយវិវត្តន៍

ការបកស្រាយវិវត្តន៍ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ទសអវតរ, សតវត្សទី 19, Andhra Pradesh, ប្រទេសឥណ្ឌា។
អ្នកបកប្រែសម័យទំនើបខ្លះបកស្រាយអវតាសំខាន់ៗទាំង ១០ របស់ព្រះវិស្ណុជាលំដាប់ឡើងពីទម្រង់ជីវិតសាមញ្ញ ទៅជាទម្រង់ជីវិតដ៏ស្មុគស្មាញ ហើយមើលឃើញថា សវតារ៉ា ជាការឆ្លុះបញ្ចាំង ឬបង្ហាញពី ទ្រឹស្តីនៃការវិវត្តន៍ សម័យទំនើប។ ការបកស្រាយបែបនេះត្រូវបានលើកឡើងជាលើកដំបូងដោយពួកបរិសុទ្ធ Gaudiya Vaishnava Saint Bhaktivinoda Thakura នៅក្នុងសៀវភៅ 1873 របស់គាត់ Datta-kaustubha និងម្តងទៀតនៅក្នុងសៀវភៅ 1880 របស់គាត់ Kṛṣṇa-saṁhita ។ Theosophist Helena Blavatsky ក៏បានបញ្ជាក់ម្តងទៀតអំពីរឿងនេះនៅក្នុងរឿង Isis ឆ្នាំ 1877 របស់នាងដែលបានបង្ហាញ ។   Bhaktivinoda Thakura បានស្នើឱ្យមានលំដាប់នៃ Dashavataras ដូចខាងក្រោម:

 មត្ស្យ - ត្រី (សម័យ Paleozoic)
 កុម៌ - អណ្តើក amphibious (សម័យ Mesozoic)  
 វរហ - ជ្រូក (សម័យសេណូហ្សូក)  
 នរសិង្ហ - បុរស-តោ ដែលជាសត្វចុងក្រោយ និងរូបតំណាងពាក់កណ្តាលមនុស្ស (សម័យ Cenozoic)  
 វមន - មនុស្សតឿដែលកំពុងលូតលាស់ និងជំហានដំបូងឆ្ពោះទៅរកទម្រង់មនុស្ស
 បរសុរាម - បុរសដំបូងដែលចាប់ផ្តើមប្រើអាវុធបុរាណដូចជា Ax
 រាម - វីរៈបុរសដ៏ល្អម្នាក់ កាយសម្បទាល្អឥតខ្ចោះ ធ្វើជាមិត្តជាមួយ ទេ វៈ ហនុមាន 
 ព្រះគ្រឹស្នា - ព្រះវិស្ណុចាប់កំណើតជាព្រះ  
 ព្រះពុទ្ធ - ស្ថាបនិកនៃ ព្រះពុទ្ធសាសនា ជាអ្នកត្រាស់ដឹង
 កល្កិ - ជំហានបន្ទាប់ក្នុងការវិវត្តន៍; 

Vaishnava Hindus មួយចំនួនបដិសេធគំនិត "Avataric Evolutionism" នេះ។ ជាឧទាហរណ៍ Prakashanand ចែងថាការសុំទោសនេះធ្វើឱ្យខូចឋានៈដ៏ទេវភាពរបស់ Rama និង Krishna មិនត្រឹមត្រូវតាមលំដាប់ Rama ទាបជាង Krishna ទាំងព្រះពុទ្ធ។ Prakashanand រដ្ឋ Rama និង Krishna គឺ​ជា​ព្រះ​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់ សិទ្ធិ​នីមួយៗ និង​ល្អ​ឥត​ខ្ចោះ​សម្រាប់​កាលៈទេសៈ​ដែល​ពួកគេ​បាន​បង្ហាញ​ខ្លួន​ក្នុង​រដ្ឋ Prakashanand។
អវតារ

thumb|200px

អវតារ (ភាសាសំស្រ្កឹត៖ अवतार) មានន័យថា ការបែកភាគ (ពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់) គឺសំដៅទៅលើការបែងភាគ ពីអាទិទេព មកកើតជាមនុស្ស ឬសត្វ ដើម្បីបំពេញបេសកកម្មណាមួយ។ ពាក្យនេះ ប្រើនៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ គឺសម្រាប់ព្រះវិស្ណុ (អាទិទេពមួយអង្គ ក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ) ដែលត្រូវបានគេគោរពបូជា ជាព្រះអាទិទេពដែលមានឋានៈខ្ពស់ជាងគេ។