navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រពិមាយ: ប្រវត្តិប្រាសាទប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទប្រវត្តិប្រាសាទ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|357x357ភីកសែល| ប្លង់ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រពិមាយ
មឿងភិម៉ៃឬ វិមាយ គឺជាទីក្រុង មួយ ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងតាម សិល្បៈខ្មែរ មានរាង ចតុកោណកែង ។  តាម​ភស្តុតាង​នៃ​សិលាចារឹក និង​សិល្បៈ វា​បញ្ជាក់​ថា​ ប្រាសាទ​​ប្រហែល​ជា​បាន​ចាប់​ផ្តើម​សាង​សង់​ក្នុង​កំឡុង​សម័យ​ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ ប្រហែលសតវត្សរ៍ទី១១ ជា ប្រាសាទ នៃ សាសនាព្រាហ្មណ៍ រចនាបថ សិល្បៈ ជារចនាបថបាពួន រួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយរចនាបថអង្គរវត្ត។ មាន​ន័យ​ថា​ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បំប្លែង​ទៅ​ជា​កន្លែង ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ​ក្នុង​រជ្ជកាល ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧ 

នៅពេលដែលឥទ្ធិពលនៃវប្បធម៌ខ្មែរចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះបន្ទាប់ពីរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ និងការបង្កើត អាណាចក្រសុខោទ័យ យូរៗទៅ ទីក្រុងវិមាយប្រហែលជាបាត់បង់សារៈសំខាន់របស់វា។ ហើយទីបំផុតបានបាត់ ព្រោះ​គ្មាន​ភ័ស្តុតាង​បញ្ជាក់​ពី​ក្រុង​ភីម៉ៃ​ទាល់​តែ​សោះ​ក្នុង​សម័យ ​សុខោទ័យ ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រពិមាយ: ទីតាំងប្រាសាទភិម៉ៃ

ទីតាំងប្រាសាទភិម៉ៃ 
ឧទ្យាន​នេះ​មាន​ទីតាំង​នៅ​ត្រើយ​ខាង​កើត​នៃ ​ទន្លេមូល និង​ស្ថិត​ក្នុង​ខេត្ត នគររាជសីមា។ ប្រាសាទពិមាយប្រាសាទភិ លើផ្ទៃដី ១១៥ រ៉ៃ គ្រោងជារាងចតុកោណ ទទឹង ៥៦៥ ម៉ែត្រ បណ្តោយ ១.០៣០ ម៉ែត្រ ចំណុចពិសេសរបស់ប្រាសាទ ហិនភីម៉ៃ គឺប្រាសាទថ្មនេះ សាងសង់បែរមុខទៅ ទិសខាងត្បូង មិនដូច ប្រាសាទថ្ម ដទៃទៀត ដែលជាធម្មតទៅទិសខាង។ ទិស ទេ ខាង​កើត ​សន្មត​ថា​ដើម្បី​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ផ្លូវ​កាត់​ចេញ​អង្គរ ង​ប្រាណាន​រាជធានី​នៅ​សម័យ​នោះ​នៃ​អាណាច្រ​ខ្មែរ។ ដែល​ចវិមាយខាងភីម៉ៃ​ខាង​ត្បូង
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រពិមាយ: ចៅសង្កាត់

ចៅសង្កាត់ 
មានទីតាំងនៅទល់មុខជញ្ជាំងខាងក្រៅ។ នៅផ្នែកខាងឆ្វេងនៃផ្លូវដើរចូលទៅក្នុងប្រាសាទ។ វាជាអគាររាងចតុកោណ។ ដើមឡើយវាត្រូវបានគេហៅថា "រតនាគារនៃប្រាក់" ពីទីតាំងរបស់វាសន្មតថាជាលំនៅដ្ឋានរៀបចំសម្រាប់ស្តេច។ ឬ​សម្ដេច​ក្រុម​ព្រះ​ដែល​មក​ធ្វើ​ពិធី​សាសនា រួម​ទាំង​ជា​កន្លែង​ស្នាក់​សម្រាប់​ដង្ហែ​តង្វាយ​ផ្សេងៗ​ពី​ការ​ជីក​កកាយ​ដី​នេះ​ក្នុង​ឆ្នាំ​ឆ្នាំ 1968 បានរកឃើញវត្ថុបុរាណជាច្រើន។ មានរូបព្រះ ការតុបតែង និងកាក់សំរិទ្ធ នោះហើយជាមូលហេតុដែលវាត្រូវបានគេហៅថា "រតនាគារនៃប្រាក់" ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រពិមាយ: ស្ពាននាគរាជ

ស្ពាននាគរាជ 
រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ស្ពាននាគរាជ 
ទីតាំងទល់មុខច្រកចូលខាងត្បូងគោបុរៈ សាងសង់អំពីថ្មភក់។ មានប្លង់រាងឈើឆ្កាង ទទឹង ៤ម ប្រវែង ៣១,៧០ ម៉ែត្រ។ សាល​នេះ​ត្រូវ​បាន​លើក​ឡើង​ខ្ពស់ ហើយ​ផ្លូវ​​របស់​ស្ពាន​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ជា​រាង​នាគ។ នៅ​ចុង​ផ្លូវ​​មាន​រូប​នាគ​មួយ​ក្បាល​ដែល​លើក​ក​ឡើង ហើយ​ក​របស់​គាត់​លាត​ចេញ​ជា​រូប​នាគ​ក្បាល​ប្រាំពីរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ចំណុច​ចាប់ផ្តើម​សម្រាប់​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​ទីសក្ការៈ ចំពោះជំនឿអំពីសកលលោក។ វាត្រូវបានគេជឿថាជាផ្លូវតភ្ជាប់ពិភពមនុស្សទៅពិភពស្ថានសួគ៌។ ជំនឿ​នេះ​បាន​បន្សល់​ទុក​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា និង​ពុទ្ធសាសនា​មហាយាន។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រពិមាយ: កំពែង

កំពែង 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| សាលច្រកចូលព្រះបរមរាជវាំងធំនៅខាងក្នុង
ក្លោងទ្វារ ឬ គោបុរៈ ស្ថិតនៅចំកណ្តាលជញ្ជាំង។ វា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ទិស​តែ​មួយ​ទាំង​បួន​ទិស​ខាង​ជើង​ទៅ​ខាង​ត្បូង​នៅ​ចំ​កណ្តាល​ជញ្ជាំង​។ ខាងកើត - ខាងលិចបន្តិចទៅខាងជើង។ ផែនការជុំវិញនៃក្លោងទ្វារគឺមានរាងជាឈើឆ្កាង។ ពីជញ្ជាំងចូលទៅក្នុងខាងក្នុងវាត្រូវបានគេជឿថាជាអាណាចក្រនៃពិភពស្ថានសួគ៌ ដែលជាកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ព្រះ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រពិមាយ: ផ្លូវ

ផ្លូវ 
សំណង់ជាមួយថ្មភក់ ភ្ជាប់​រវាង​ក្លោងទ្វារ​ខាង​ត្បូង​ដែល​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ប្រាសាទ​ធំ។ ដោយ​ធ្វើ​ផ្លូវ​ដើរ​លើក​កម្ពស់​ប្រហែល​១​ម៉ែត្រ ចែក​ជា​៣​ផ្លូវ​ដើរ ប្លង់​ធ្វើ​ជា​រាង​ឈើ​ឆ្កាង ។ ពីការស្ដារឡើងវិញ បំណែកជាច្រើននៃក្បឿងដំបូល និង terracotta brali ត្រូវបានរកឃើញ។ វាត្រូវបានសន្មត់ថាដើមឡើយវាជាយ៉របើកចំហ។ ដំបូលប្រក់ក្បឿង ទ្រដោយបង្គោលឈើ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រពិមាយ: Archway និងយ៉

Archway និងយ៉ 
វា​ជា​អគារ​មួយ​ធ្វើ​ពី​ថ្មភក់ ហើយ​លើក​ឡើង​នៅ​ជាន់​ខ្ពស់​។ ជុំវិញប្រាសាទសំខាន់ យ៉រ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​នឹង​ជញ្ជាំង​​ទាំង​៤​សងខាង ដោយ​ទីតាំង​ត្រូវ​គ្នា​នឹង​ខ្លោងទ្វារ​ក្រុង។ និងច្រកចូលប្រាសាទធំ ភស្តុតាងសំខាន់ៗលេចឡើងនៅលើក្លោងទ្វារខាងត្បូង។ នៅ​ជុំវិញ​ស៊ុម​ទ្វារ គេ​បាន​រក​ឃើញ​សិលាចារឹក​ខ្មែរ អក្សរខ្មែរបុរាណ បញ្ជាក់​សម័យ​ដែល​ត្រូវ​នឹងឆ្នាំន១១០៨6១១១២655 និយាយអំពីការបង្កើតរូបព្រះ។ ការកសាងទីក្រុង ក៏​ដូច​ជា​ឈ្មោះ​របស់​ពួក​អភិជន​ខ្ពស់​លេច​ឡើង​ ហើយព្រះនាមរបស់ស្តេចគឺ ព្រះបាទធរិនន្ទ្រវរ្ម័ន។ទី១
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រពិមាយ: ប្រាសាទ​កណ្ដាល

ប្រាសាទ​កណ្ដាល 
រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ប្រាង្គប្រាសាទ
វាជាផ្នែកដ៏សំខាន់បំផុតនៃប្រាសាទហិនភីម៉ៃ។ វាជាប្រាសាទដ៏ធំមួយ។ សាងសង់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១១ និង​ទី​១២ សាងសង់​ពី​ថ្មភក់​ពណ៌​ស ហើយ​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាងត្បូង ។ នេះ​ខុស​ពី​កន្លែង​សាសនា​ខ្មែរ​ដទៃ​ទៀត ដែល​តែង​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត។ ប្រាសាទសំខាន់មានពីរផ្នែកគឺ៖ មណ្ឌប និង ចេតិយ លំនាំតុបតែងត្រូវបានឆ្លាក់លើផ្នែកផ្សេងៗដូចជា ខ្លោងទ្វារ និងធ្នឹម ដែលជារឿយៗឆ្លាក់ជារូបភាពនិទានរឿងរាមាយណៈ និងពុទ្ធសាសនា។ លើកលែងតែផ្នែកខាងត្បូង រូបភាពសំខាន់ត្រូវបានឆ្លាក់ជា សិវ នាថរាជ នៅខាងក្នុងទីសក្ការៈគឺជាផ្នែកសំខាន់បំផុតដែលហៅថា បន្ទប់ គភ៌គ្រឹះ ដែលជាកន្លែងដាក់រូបព្រះសំខាន់ៗ។ ជាន់​បន្ទប់​នៅ​ជ្រុង​ឦសាន​មាន​ប្រឡាយ​ទឹក​បរិសុទ្ធ​លាត​ចេញ​តាម​ជាន់​បន្ទប់​ទៅ​ខាង​ក្រៅ ហៅ​ថា ​បំពង់​សោមសូត្រ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រពិមាយ: ប្រាង្គ ហ៊ិនដែង

ប្រាង្គ ហ៊ិនដែង 
សាងសង់​នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី​១១ វា​មាន​ទីតាំង​នៅ​ខាងស្តាំ​ប្រាង្គ​សំខាន់​។ មាន​ច្រក​ចេញ​ចូល​ទាំង ៤ ទិស​ខាង​លើ​ស៊ុម​ច្រក​ចូល​ខាង​ជើង។ មានផ្ទាំងថ្មភក់ឆ្លាក់ដោយរូបភាពនិទានរឿងវីរភាពនៃមហាភារតៈ នៅពេលដែល អជុន បរបាញ់ជ្រូកព្រៃ ចំណែកឯផ្នែកម្ខាងទៀតនៃស៊ុមទ្វារ នៅសល់តែដាននៃសសរដែលតុបតែងស៊ុមទ្វារតាមបែបខ្មែរ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រពិមាយ: សាលព្រហ្ម

សាលព្រហ្ម 
ជា​សំណង់​ធ្វើ​ពី​ថ្មភក់ និង​ថ្មបាយក្រៀម។ មានទីតាំងនៅលើមូលដ្ឋានដូចគ្នានឹង ប្រាង្គ ហ៊ិនដែង  ក្នុងឆ្នាំ 1950 បានរកឃើញ សិវលិង្គ ចំនួន 7 ដែលឆ្លាក់ពីថ្មភក់នៅខាងក្នុងសាលព្រាហ្មណ៍។ គេជឿថាអគារនេះប្រហែលជាកន្លែងសម្រាប់ធ្វើពិធីសាសនាព្រាហ្មណ៍។ ប៉ុន្តែ​តាម​ទម្រង់ និង​ទីតាំង​ដើម​ទំនង​ជា​ទីតាំង​របស់ ​បណ្ណាល័យ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រពិមាយ: ប្រាង្គព្រហ្មទត្ត

ប្រាង្គព្រហ្មទត្ត 
លក្ខណៈពិសេសនៃប្រាសាទនេះ។ សាងសង់​ដោយ​ថ្មបាយក្រៀម ទីតាំង​ទល់មុខ​ គេ​សន្មត​ថា​ជា​រូប​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧ អ្នក​ស្រុក​ហៅ​ថា​ថាវ​ព្រហ្ម​ទត្ត​។ ក្បាល និងដៃរបស់គាត់បានបាត់។ គេ​ជឿថា​ជា​រូប​ព្ព្រះនាងជ័យរាជទេវី ជា​មហេសី​របស់​ព្រះមហាក្សត្រិយានី អ្នក​ភូមិ​ហៅ​វា​ថា Nang Orapim តាម​រឿងព្រេង​និទាន បច្ចុប្បន្ន​ចម្លាក់​ទាំង​ពីរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​ក្នុង​សារមន្ទីរ​ជាតិ ភិម៉ៃ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រពិមាយ: បណ្ណាល័យ

បណ្ណាល័យ 
មានទីតាំងនៅទីធ្លាខាងក្រៅ។ នៅចន្លោះជញ្ជាំងកញ្ចក់ និងក្លោងទ្វារចូល នៅខាងលិចមានអាគារពីរដែលមានទំហំដូចគ្នា។ ប្លង់អាគារមានរាងចតុកោណជាមួយនឹងវេទិការឡើង។ សាងសង់​ដោយ​ថ្មភក់​បែងចែក​ជា​បន្ទប់​វែង​តាម​បណ្តោយ​ទាំងមូល។ បានរកឃើញដាននៃរន្ធសសររាងការ៉េ។ ដើមឡើយប្រហែលជាដំបូលឈើប្រក់ក្បឿង។ គេជឿថាបណ្ណាល័យគឺជាកន្លែងរក្សាទុកគម្ពីរសាសនាដ៏ពិសិដ្ឋ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រមឿងសិង្ហ

ឧទ្យាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មឿងសិង្ហ ជា ​ឧទ្យាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ​ក្នុង ​ប្រទេស​ថៃ ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ ​នាយកដ្ឋាន​វិចិត្រសិល្បៈ ក្រសួង​វប្បធម៌។ ដែលមានទីតាំងនៅច្រាំងទន្លេ ទន្លេ ខ្វាយណយ ខាងជើងនៅឃុំ សិង្ហ ស្រុកសៃយ៉ុក ខេត្ត កញ្ជនៈបុរី ហ៊ុំព័ទ្ធដោយជួរភ្នំដ៏វែងជុំវិញ។ ដើមឡើយ ឈ្មោះប្រាសាទនេះមាននៅក្នុងសិលាចារឹកប្រាសាទព្រះខ័ន៖ ស្រីជ័យសិង្ហបុរ ផែនការទីក្រុងមានរាងចតុកោណ។ កំពែង​ក្រុង​ធ្វើ​អំពី ​ថ្មបាយក្រៀម ​មាន​ទទឹង​ប្រហែល ៨០០​ម៉ែត្រ មាន​ន័យ​ថា​ផ្នែក​ធំ​នៃ​ក្រុង​មាន​បណ្តោយ​ប្រមាណ ៨៥០​ម៉ែត្រ និង​កំពែង​មាន​កម្ពស់ ៧​ម៉ែត្រ មាន​ច្រក​ចូល និង​ចេញ​ជា​បួន​ជ្រុង​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ដោយ​កំពែង និង​ទំនប់។ នៅក្នុងទីក្រុងមានស្រះចំនួន ៦ ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រមឿងសិង្ហ: កត់ត្រា

កត់ត្រា 
ប្រាសាទមឿងស៊ីង គោលបំណងគឺដើម្បីសាងសង់ជាកន្លែងគោរពបូជាព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងនិកាយ មហាយាន ពីការជីកកកាយ និងតុបតែងលម្អរបស់នាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈ ដែលបានធ្វើបណ្តើរៗតាំងពីគ.ស. ឆ្នាំ ១៩៥៣ ប៉ុន្តែ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ត្រួសត្រាយ​យ៉ាង​ខ្លាំង​នៅ វាត្រូវបានបញ្ចប់ជាឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រនៅឆ្នាំ ១៩៧៤ ។ ឆ្នាំ ១៩៨៧ គឺស្រស់ស្អាតដូចសព្វថ្ងៃនេះ។ ប្រាសាទ​មឿង​ស៊ីង​ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​ថា​មាន​ស្ថាបត្យកម្ម និង​ចម្លាក់។ ប្រាសាទនេះកសាងដោយ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ស្តេចអ្នកសាងសង់ប្រាសាទខ្មែរ ពីការជីកកកាយរបស់នាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈ ស្នាដៃសិល្បៈដ៏សំខាន់បំផុតដែលបានរកឃើញគឺរូបព្រះពុទ្ធ នាគប្រក់ ។ ព្រះពោធិសត្វ អវលោកេស្វរៈ និង ប្រាជ្ញាបារមិតា ហើយ​រូបភាព​មួយ​ទៀត​នៃ​ព្រះពោធិសត្វ​អវលោកេស្វរ​ដែល​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​ដែរ។ រូបរាងស្រដៀងនឹងអ្វីដែលបានរកឃើញនៅក្នុង កម្ពុជា។ បច្ចុប្បន្ន នាយកដ្ឋាន​វិចិត្រ​សិល្បៈ​បាន​រក្សា​ទុក​នៅ​ឯ សារមន្ទីរជាតិ ទីក្រុងបាងកក ប៉ុន្តែនៅសល់តែរូបចម្លងប៉ុណ្ណោះ។
រូបភាពតូច
ពីសិលាចារឹក នៅប្រាសាទព្រះខ័ន អង្គរ ប្រទេសកម្ពុជា ដែលត្រូវបានចារឹកដោយ បុត្ររបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ ឈ្មោះចារឹកនៃទីក្រុងចំនួន ២៣ ដែលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧ បានសាងសង់ រួមទាំងទីក្រុងមួយឈ្មោះថា ឝ្រីជយសិង្ហបុរ  ដែលត្រូវបានសន្មតថាជាទីក្រុង ប្រាសាទមឿងសិង្ហ ហើយក៏មានឈ្មោះទីក្រុង លវោទយបុរ ឬ ល្វោ ឬ លពបុរី ដែលមាន ប្រាង្គសាមយ៉ត r  វាជាវត្ថុបុរាណសហសម័យ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រមឿងសិង្ហ: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
នៅទីនេះមានសិលាចារឹកសម័យកណ្ដាលមាននាម "ព្រញាជៃយករ"។ ព្រញាឬពញាជាឋានៈនៅសម័យកណ្ដាល។ ចំណែកជៃយគឺជ័យដែលជាងារនៅសម័យកណ្ដាលដូចគ្នា។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីថេប

ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រ ស៊ីថេប (    ) ជា​កន្លែង​បុរាណ​វិទ្យា​មួយ​ក្នុង ​ខេត្តពេជ្របូរណ៌ ប្រទេស​ថៃ។ វាគ្របដណ្ដប់លើទីក្រុងបុរាណ ស៊ីថេប ដែល ជា កន្លែងរស់នៅពីប្រហែលសតវត្សទី 3 ដល់សតវត្សទី 5 នៃគ. ស . ស៊ីថេបគឺជារដ្ឋទីក្រុងដ៏ធំបំផុតមួយដែលបានលេចចេញនៅជុំវិញវាលទំនាបនៃ ភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ ក្នុងសហសវត្សដំបូង ប៉ុន្តែត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅជុំវិញពេលដែលទីក្រុងនិយាយភាសាថៃនៅ សុខោទ័យ និងក្រោយមក អយុធ្យា បានលេចចេញជាមជ្ឈមណ្ឌលអំណាចថ្មីនៅក្នុង ចៅពញា អាងទន្លេ ។ 

ទីតាំងនេះទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ពីបុរាណវិទ្យាសម័យទំនើបនៅឆ្នាំ 1904 បន្ទាប់ពីការស្ទង់មតិដោយព្រះអង្គម្ចាស់ Damrong Rajanubhab ហើយវាត្រូវបានចុះបញ្ជីជា បូជនីយដ្ឋានបុរាណ នៅឆ្នាំ 1935 ។ នាយកដ្ឋាន​វិចិត្រសិល្បៈ ​បាន​បន្ត​ការ​សិក្សា​និង​ការ​ជីក​កកាយ​ទីតាំង​ដែល​ត្រូវ​បាន​សិក្សា​ដោយ​អ្នក​បុរាណ​វិទ្យា​ព្រះអង្គម្ចាស់ Subhadradis Diskul, HG Quaritch Wales និង Jean Boisselier ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ដទៃ​ទៀត។ "อุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ: ประวัติที่มาและความสำคัญ". virtualhistoricalpark.finearts.go.th (in Thai). Fine Arts Department. Retrieved 21 September 2023.
Category:CS1 Thai-language sources (th)

តាម​ភ័ស្តុតាង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​លើ​ទីតាំង​នោះ ស៊ី​ថេបអាច​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​នៃ ​ទ្វារវ​តី​ ។   តាម​រយៈ ​ការ​រៀប​អភិសេក ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ជា ​ក្រុង សេមា ​ដែរ។ រាជធានីនៃរដ្ឋជិតខាង Canasapura ដែលមានទីតាំងនៅខាងកើតទល់មុខ ជួរភ្នំដុងផាយ៉ាយ៉េន ក្នុង អាងទន្លេមុន ។ 

ស៊ីថេប ត្រូវបានចុះបញ្ជីជា ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រ ក្នុងឆ្នាំ 1984 ហើយត្រូវបានស្នើឡើងជា សម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក របស់អង្គការយូណេស្កូដោយប្រទេសថៃក្នុងឆ្នាំ 2019។  នៅថ្ងៃទី 19 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2023 វាត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោកជា ទីក្រុងបុរាណ ស៊ីថេប និងពាក់ព័ន្ធជាមួយវិមានទ្វារវតី ។ វា​គឺ​ជា​ការ​តែងតាំង​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​វប្បធម៌​ជោគជ័យ​លើក​ដំបូង​របស់​ប្រទេស​ថៃ​ចាប់​តាំង​ពី ​បាន​ឈៀង ​ក្នុង​ឆ្នាំ 1992។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីថេប: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 ការតាំងទីលំនៅដំបូង: សតវត្សទី 4-5 នៃគ 
ស៊ីថេបត្រូវបានបង្កើតឡើងពីភូមិកសិកម្មបុរេប្រវត្តិនៅជ្រលងភ្នំប៉ាសាក់ប្រហែល 2,500-1,500 ឆ្នាំមុន។  នៅដំណាក់កាលបុរាណវិទ្យាដំបូង ( c. សតវត្សទី ៤-៥ គ.ស ) ការតាំងទីលំនៅដើមរបស់ស៊ីថេបបានកាន់កាប់ទីប្រជុំជនខាងក្នុង ហើយមានប្រពៃណីបញ្ចុះសពជាមួយនឹងតង្វាយទាក់ទងនឹងប្រទេសឥណ្ឌា និងសហគមន៍ទៅកាន់តំបន់កណ្តាល និងអាងទន្លេមូននៅភាគឦសាន។ 

 យុគសម័យ​ដែល​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ហិណ្ឌូ៖ សតវត្ស​ទី ៦ ដល់​ទី ៨ គ.ស 
ដំណាក់កាលទីពីរនៃការកាន់កាប់ ( c. ស.វ.ទី៦-៨ គ.ស. ) ត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការពង្រីកទៅទីក្រុងខាងក្រៅ។ នៅពេលដែលរបបរាជានិយមបានលេចចេញឡើង វៃស្នានិយម បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងសង្គមរបស់ស៊ីថេប ដោយមានទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសឥណ្ឌា ហ្វូណន ចេនឡា និងវប្បធម៍ ទ្វាវតី ។  ស៊ីថេប ជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ ទ្វាវតី នៅទីក្រុង តាំងពីសតវត្សទី៦ នៃគ.ស ហើយជាសហគមន៍ដំបូងបំផុតក្នុងប្រទេសថៃ ដែលបានទាក់ទងជាមួយប្រទេសឥណ្ឌា ដោយបញ្ជាក់នៅក្នុងសិលាចារឹក K 978 ដែលសរសេរ ជាភាសាសំស្ក្រឹត ជាមួយនឹង អក្សរបល្លវ ចុះកាលបរិច្ឆេទនៅសតវត្សទី 6 នៃគ.ស។ ដូច្នេះ ស៊ីថេប​ត្រូវ​បាន​អភិវឌ្ឍ​ទៅ​ជា​រដ្ឋ​ដំបូង​រួម​ជាមួយ​រដ្ឋ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ដើម​ផ្សេង​ទៀត​ដូច​ជា ហ្វូណន ចេនឡា និង ​ស្រី​ក្សត្រា ។  លោក Charles Higham រាយការណ៍អំពីសិលាចារឹកទ្វាវតីនៅសតវត្សរ៍ទី ៧ ពីស៊ីថេបថា “ក្នុងឆ្នាំ… ស្តេចមួយអង្គជាក្មួយរបស់ព្រះមហាវីរក្សត្រ ដែលជាព្រះរាជបុត្ររបស់ប្រថិវិន្ទ្រវរ្ម័ន គឺជាបាទភវវម៌្ម ដែលមានឈ្មោះល្បីល្បាញ។ គោលការណ៍​សីលធម៌​ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល និង​ជា​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​របស់​ខ្មាំង​សត្រូវ​បាន​ស្ថាបនា​សិលាចារឹក​នេះ​ឡើង​លើ​ការ​ឡើង​សោយរាជ្យ»។ ប្រឡាយ​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ទំហំ ៤,៧ គីឡូម៉ែត្រ​ការ៉េ ខណៈ​រចនាសម្ព័ន្ធ ខៅក្លាងណៃ (  ) មានតាំងពីសតវត្សទី៦ដល់ទី៧។  

 យុគសម័យដែលមានឥទ្ធិពលលើព្រះពុទ្ធសាសនា៖ សតវត្សទី ៨ ដល់ទី ១០ នៃគ.ស 
ដំណាក់កាលនេះ ( c. សតវត្សទី 8-10 នៃគ.ស. ) គឺមានភាពរុងរឿងបំផុត។ ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្តមួយត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយ ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន បានជះឥទ្ធិពលលើសិល្បៈ ខណៈដែលទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសឥណ្ឌា ទីក្រុង Dvaravati និងទីក្រុងភាគឦសាននៅតែបន្ត។ ស៊ីថេប, សេមា [ fr ] និងទីតាំង Lopburi បានគ្រប់គ្រងផ្លូវក្នុងតំបន់។  ការ​រីក​ចម្រើន​របស់​ក្រុង​ស៊ី​ថេប​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​បង្កើត​ទីក្រុង​ជិត​ខាង​របស់​ខ្លួន​គឺ ថា​រោង (  ) ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ចម្ងាយ​២០​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ទិស​ខាងជើង​តាម​ច្រាំង ​ទន្លេ​ប៉ាសាក់ ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​មក​ជា ​ក្រុង Wichian Buri ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ ​នង​កៅ ​នៃ ​រតនៈ​កូស៊ីន ។  តាមរយៈព្រះពុទ្ធសាសនា ភ័ស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនគាំទ្រការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាង ស៊ីថេប និងក្រុមមួយទៀតនៃ អង្គភាពនយោបាយ ដែលមានឥទ្ធិពល Dvaravati នៅ ភាគឦសានប្រទេសថៃ បច្ចុប្បន្នគឺ វេន តាន ។  

 ការ​ងើប​ឡើង​នៃ​សម័យ​អង្គរ៖ សតវត្ស​ទី ១១ ដល់​ទី ១៣ គ.ស 
ក្នុងដំណាក់កាលនេះ ( c. ស.វ.ទី ១១-១៣ គ.ស. ) លទ្ធិសីវៈ មានឥទិ្ធពលខ្លាំងនៅក្នុងក្រុងស៊ីទេពនៅសម័យ អង្គរ ហើយស៊ីថេបមានទំនាក់ទំនងជាមួយ ភិម៉ៃ នៅ អាងទន្លេមុន ជាសេមា[ ទី ] ឈប់គ្រប់គ្រងផ្លូវ។ ដោយសារគោលនយោបាយរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ស៊ីថេបបាត់បង់សារៈសំខាន់ ហើយស្ទើរតែត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅប្រហែលសតវត្សទី១៤។  ប្រាង្គ សង ភិ ណង និង ប្រាង្គស៊ីថេប ត្រូវ​បាន​គេ​កសាង​ឡើង​ក្នុង​សតវត្ស​ទី ១១ ដល់​ទី ១២។ Higham, Charles (2014). Early Mainland Southeast Asia: From First Humans to Angkor. Bangkok: River Books. ISBN 9786167339443.
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីថេប: ការតាំងទីលំនៅដំបូង: សតវត្សទី 4-5 នៃគ

ការតាំងទីលំនៅដំបូង: សតវត្សទី 4-5 នៃគ 
ស៊ីថេបត្រូវបានបង្កើតឡើងពីភូមិកសិកម្មបុរេប្រវត្តិនៅជ្រលងភ្នំប៉ាសាក់ប្រហែល 2,500-1,500 ឆ្នាំមុន។  នៅដំណាក់កាលបុរាណវិទ្យាដំបូង ( c. សតវត្សទី ៤-៥ គ.ស ) ការតាំងទីលំនៅដើមរបស់ស៊ីថេបបានកាន់កាប់ទីប្រជុំជនខាងក្នុង ហើយមានប្រពៃណីបញ្ចុះសពជាមួយនឹងតង្វាយទាក់ទងនឹងប្រទេសឥណ្ឌា និងសហគមន៍ទៅកាន់តំបន់កណ្តាល និងអាងទន្លេមូននៅភាគឦសាន។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីថេប: យុគសម័យ​ដែល​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ហិណ្ឌូ៖ សតវត្ស​ទី ៦ ដល់​ទី ៨ គ.ស

យុគសម័យ​ដែល​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ហិណ្ឌូ៖ សតវត្ស​ទី ៦ ដល់​ទី ៨ គ.ស 
ដំណាក់កាលទីពីរនៃការកាន់កាប់ ( c. ស.វ.ទី៦-៨ គ.ស. ) ត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការពង្រីកទៅទីក្រុងខាងក្រៅ។ នៅពេលដែលរបបរាជានិយមបានលេចចេញឡើង វៃស្នានិយម បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងសង្គមរបស់ស៊ីថេប ដោយមានទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសឥណ្ឌា ហ្វូណន ចេនឡា និងវប្បធម៍ ទ្វាវតី ។  ស៊ីថេប ជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ ទ្វាវតី នៅទីក្រុង តាំងពីសតវត្សទី៦ នៃគ.ស ហើយជាសហគមន៍ដំបូងបំផុតក្នុងប្រទេសថៃ ដែលបានទាក់ទងជាមួយប្រទេសឥណ្ឌា ដោយបញ្ជាក់នៅក្នុងសិលាចារឹក K 978 ដែលសរសេរ ជាភាសាសំស្ក្រឹត ជាមួយនឹង អក្សរបល្លវ ចុះកាលបរិច្ឆេទនៅសតវត្សទី 6 នៃគ.ស។ ដូច្នេះ ស៊ីថេប​ត្រូវ​បាន​អភិវឌ្ឍ​ទៅ​ជា​រដ្ឋ​ដំបូង​រួម​ជាមួយ​រដ្ឋ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ដើម​ផ្សេង​ទៀត​ដូច​ជា ហ្វូណន ចេនឡា និង ​ស្រី​ក្សត្រា ។  លោក Charles Higham រាយការណ៍អំពីសិលាចារឹកទ្វាវតីនៅសតវត្សរ៍ទី ៧ ពីស៊ីថេបថា “ក្នុងឆ្នាំ… ស្តេចមួយអង្គជាក្មួយរបស់ព្រះមហាវីរក្សត្រ ដែលជាព្រះរាជបុត្ររបស់ប្រថិវិន្ទ្រវរ្ម័ន គឺជាបាទភវវម៌្ម ដែលមានឈ្មោះល្បីល្បាញ។ គោលការណ៍​សីលធម៌​ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល និង​ជា​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​របស់​ខ្មាំង​សត្រូវ​បាន​ស្ថាបនា​សិលាចារឹក​នេះ​ឡើង​លើ​ការ​ឡើង​សោយរាជ្យ»។ ប្រឡាយ​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ទំហំ ៤,៧ គីឡូម៉ែត្រ​ការ៉េ ខណៈ​រចនាសម្ព័ន្ធ ខៅក្លាងណៃ (  ) មានតាំងពីសតវត្សទី៦ដល់ទី៧។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីថេប: យុគសម័យដែលមានឥទ្ធិពលលើព្រះពុទ្ធសាសនា៖ សតវត្សទី ៨ ដល់ទី ១០ នៃគ.ស

យុគសម័យដែលមានឥទ្ធិពលលើព្រះពុទ្ធសាសនា៖ សតវត្សទី ៨ ដល់ទី ១០ នៃគ.ស 
ដំណាក់កាលនេះ ( c. សតវត្សទី 8-10 នៃគ.ស. ) គឺមានភាពរុងរឿងបំផុត។ ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្តមួយត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយ ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន បានជះឥទ្ធិពលលើសិល្បៈ ខណៈដែលទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសឥណ្ឌា ទីក្រុង Dvaravati និងទីក្រុងភាគឦសាននៅតែបន្ត។ ស៊ីថេប, សេមា [ fr ] និងទីតាំង Lopburi បានគ្រប់គ្រងផ្លូវក្នុងតំបន់។  ការ​រីក​ចម្រើន​របស់​ក្រុង​ស៊ី​ថេប​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​បង្កើត​ទីក្រុង​ជិត​ខាង​របស់​ខ្លួន​គឺ ថា​រោង (  ) ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ចម្ងាយ​២០​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ទិស​ខាងជើង​តាម​ច្រាំង ​ទន្លេ​ប៉ាសាក់ ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​មក​ជា ​ក្រុង Wichian Buri ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ ​នង​កៅ ​នៃ ​រតនៈ​កូស៊ីន ។  តាមរយៈព្រះពុទ្ធសាសនា ភ័ស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនគាំទ្រការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាង ស៊ីថេប និងក្រុមមួយទៀតនៃ អង្គភាពនយោបាយ ដែលមានឥទ្ធិពល Dvaravati នៅ ភាគឦសានប្រទេសថៃ បច្ចុប្បន្នគឺ វេន តាន ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីថេប: ការ​ងើប​ឡើង​នៃ​សម័យ​អង្គរ៖ សតវត្ស​ទី ១១ ដល់​ទី ១៣ គ.ស

ការ​ងើប​ឡើង​នៃ​សម័យ​អង្គរ៖ សតវត្ស​ទី ១១ ដល់​ទី ១៣ គ.ស 
ក្នុងដំណាក់កាលនេះ ( c. ស.វ.ទី ១១-១៣ គ.ស. ) លទ្ធិសីវៈ មានឥទិ្ធពលខ្លាំងនៅក្នុងក្រុងស៊ីទេពនៅសម័យ អង្គរ ហើយស៊ីថេបមានទំនាក់ទំនងជាមួយ ភិម៉ៃ នៅ អាងទន្លេមុន ជាសេមា[ ទី ] ឈប់គ្រប់គ្រងផ្លូវ។ ដោយសារគោលនយោបាយរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ស៊ីថេបបាត់បង់សារៈសំខាន់ ហើយស្ទើរតែត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅប្រហែលសតវត្សទី១៤។  ប្រាង្គ សង ភិ ណង និង ប្រាង្គស៊ីថេប ត្រូវ​បាន​គេ​កសាង​ឡើង​ក្នុង​សតវត្ស​ទី ១១ ដល់​ទី ១២។ Higham, Charles (2014). Early Mainland Southeast Asia: From First Humans to Angkor. Bangkok: River Books. ISBN 9786167339443.
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីថេប: រចនាសម្ព័ន្ធដែលនៅសេសសល់

រចនាសម្ព័ន្ធដែលនៅសេសសល់ 

 នៅខាងក្នុងទីក្រុង 

 ខៅក្លាងណៃ (   )
 ប្រាង Category:Pages using Lang-xx templates ្គស៊ីថេប (   )
 Category:Pages using Lang-xx templates ប្រាង្គសងភិណង (  )

 នៅខា Category:Pages using Lang-xx templates ងក្រៅទីក្រុងខាងក្នុង 

 ខៅក្លាងណក (  )
 ប្រាង្ Category:Pages using Lang-xx templates គឫស្សី (  )

Category:Pages using Lang-xx templates
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីថេប: នៅខាងក្នុងទីក្រុង

នៅខាងក្នុងទីក្រុង 

 ខៅក្លាងណៃ (   )
 ប្រាង Category:Pages using Lang-xx templates ្គស៊ីថេប (   )
 Category:Pages using Lang-xx templates ប្រាង្គសងភិណង (  )
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីថេប: នៅខា [[Category:Pages using Lang-xx templates]] ងក្រៅទីក្រុងខាងក្នុង

នៅខា Category:Pages using Lang-xx templates ងក្រៅទីក្រុងខាងក្នុង 

 ខៅក្លាងណក (  )
 ប្រាង្ Category:Pages using Lang-xx templates គឫស្សី (  )

Category:Pages using Lang-xx templates
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីថេប: វិចិត្រសាល

វិចិត្រសាល 
រូបភាពតូច|ផ្ដែប្រាសាទប្រាង្គភីណង
រូបភាពតូច|ផ្ដែប្រាង្គស៊ីថេប
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស្រីទេព: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
thumb

ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រមឿងស៊ីង) ប្រាសាទមឿងស៊ីងស្ថិតនៅក្នុងឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ប្រាសាទ​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ស្រុក​សៃយ៉ក។ ខេត្ត Kanchanaburi ប្រាសាទនេះមានឈ្មោះថា Muang Sing។ ដែលមានន័យថាទីក្រុងតោ
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស្រីសជ្ជនាល័យ

ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រ ស្រីសជ្ជនាល័យ (  ) ជា ​ឧទ្យាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ​មួយ​នៅ ​ស្រុក ស្រីសជ្ជនាល័យខេត្តសុខោទ័យ ភាគខាងជើង​ប្រទេស​ថៃ។ ឧទ្យាននេះគ្របដណ្តប់លើប្រាសាទ ស្រីសជ្ជនាល័យ និង ឆាលៀង ។ ស្រីសជ្ជនាល័យដែលមានន័យថា "ទីក្រុងរបស់មនុស្សល្អ" ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១២៥០ ជាមជ្ឈមណ្ឌលទីពីរនៃ ព្រះរាជាណាចក្រសុខោទ័យ និងជាកន្លែងស្នាក់នៅរបស់រាជទាយាទនៅសតវត្សទី ១៣ និង ១៤ ។

ទីក្រុងមានរាងចតុកោណ។ នៅសតវត្សទី ១៦ ជញ្ជាំងកម្ពស់ ៥ ម៉ែត្រដែលមានគូទឹកត្រូវបានសាងសង់ឡើងដើម្បីការពារការវាយប្រហាររបស់ភូមាដែលកំពុងកើនឡើង។ ទីតាំងនៃទីក្រុងត្រូវបានសម្របសម្រួលដោយភ្នំលេចធ្លោពីរដែលនៅជិតខាង។ ឧទ្យាននេះត្រូវបានថែរក្សាដោយ នាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈ នៃប្រទេសថៃ ដោយមានជំនួយពីអង្គការយូណេស្កូ ដែលបានប្រកាសថាវាជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោក រួមជាមួយនឹងឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធនៅ កំពែងពេជ្រ និង សុខោទ័យ ។ ស្រដៀងនឹង ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រសុខោទ័យ ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រ ស្រីសជ្ជនាល័យ ទាក់ទាញអ្នកទស្សនារាប់ពាន់នាក់ក្នុងមួយឆ្នាំៗ ដែលអស្ចារ្យចំពោះរូបព្រះពុទ្ធបុរាណ អគារវាំង និងប្រាសាទដែលបាក់បែក។ ឧទ្យាននេះងាយស្រួលធ្វើដំណើរដោយកង់ ឬសូម្បីតែដោយថ្មើរជើង។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស្រីសជ្ជនាល័យ: រំដោះពីខ្មែរ

រំដោះពីខ្មែរ 
មុន​សតវត្ស​ទី​១៣ ថៃ ​បាន​ធ្វើ​ចំណាក​ស្រុក​ចូល​ជ្រលង​ភ្នំ ​ចៅ​ប្រាយ៉ា ​ខាង​លើ ហើយ​បាន​បង្កើត​ក្រុង​មួយ​ឈ្មោះ​ថា ឆាលៀង (  ) ដែលមានន័យថា "ទីក្រុងទឹក" នៅលើច្រាំងទន្លេ យម ។ ឆាលៀង បាន​អភិវឌ្ឍ​ជា​បណ្តើរៗ​ទៅ​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ពាណិជ្ជកម្ម​ដ៏​សំខាន់​មួយ​រវាង ​ចិន ​និង ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ ។ ជនជាតិចិនបានហៅទីក្រុងនេះថា "ចេងលៀង" ។ ទីក្រុងនេះជាទីក្រុងទីក្រុងនេះ ខ្មែរ រហូ១១៨០ឆ្នាំ 1180 ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ Pho Khun Sri Naw Namthom ដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងក្នុងស្រុកសុខោទ័យ និង ស្រីសជ្ជនាល័យ មេទ័ពខ្មែរ Khomsabad Khlonlampong បានចាប់ផ្តើមគ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់ និងណែនាំពន្ធហាមឃាត់១២៣៩ឆ្នាំ 1239 ផូឃុន បាងឃ្លាំង និង ផូឃុន ផាមឿង បានសម្រេចចិត្តបះបោរ និងប្រកាសឯករាជ្យពី អង្គរ ហើយវាយបានឆាលៀង។ ឆាលៀង​បាន​ក្លាយ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ ​នគរ​សុខោទ័យ ។
រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| វត្តដំរីឡោម, ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រ Si សជ្ជនាល័យ
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស្រីសជ្ជនាល័យ: នៅក្រោមសុខោទ័យ

នៅក្រោមសុខោទ័យ 
នៅក្រោមរជ្ជកាលរបស់ ស្រីឥន្ទ្រទិត្យ នៅឆ្នាំ ១២៥០ ទីក្រុងថ្មីត្រូវបានសាងសង់នៅតំបន់ភាគខាងលិចនៃ ឆាលៀង ហើយដាក់ឈ្មោះថា ស្រីសជ្ជនាល័យ ។ ព្រះស្រីឥន្ទ្រទិត្យបានចាត់ព្រះរាជបុត្រ ទ្រង់ បានមឿង ជា ព្រះអង្គម្ចាស់ មកគ្រប់គ្រងក្រុង។ នៅពេលដែលបានមឿងគ្រប់គ្រងនគរ ព្រះអង្គបានឱ្យព្រះអនុជរបស់ព្រះអង្គ រាមកំហែង គ្រប់គ្រងក្រុង ស្រីសជ្ជនាល័យ ហើយវាបានក្លាយទៅជាទំនៀមទម្លាប់ស្នងរាជ្យរបស់នគរសុខោទ័យ ដើម្បីឱ្យមានរាជទាយាទ ឬអ្នកស្នងមរតកឡើងសោយរាជ្យ ស្រីសជ្ជនាល័យ ។ ទីក្រុង​នេះ​ត្រូវ​បាន​ផ្តល់​ឋានៈ​ជា​ទីក្រុង​ព្រះអង្គម្ចាស់ (   ) ឬ ទីរួមខេត្តខាងក្នុង (  ) សម្រាប់ទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួនក្នុងការការពាររាជធានីនៅទិសខាងជើង ស្រដៀងនឹង កំពែងពេជ្រ  នៅខាងលិច វិស្ណុលោក នៅខាងកើត និង ក្រុងចាស់ វិចិត្រ នៅភាគខាងត្បូង។ មានផ្លូវត្រង់ពីសុខោទ័យ ទៅ សជ្ជនាល័យ ហៅថា ផ្លូវព្រះរោង (   ) ក្នុង​ឆ្នាំ ១៣៤៥ លឿតៃ ​បាន​សរសេរ​ស្នាដៃ​ដ៏​អស្ចារ្យ​បំផុត​មួយ​ក្នុង​អក្សរសិល្ប៍​ថៃ គឺ​ត្រៃភូមិ​កថា ឬ​ត្រៃភូម​ព្រះ​រោង (  ) នៅ សជ្ជនាល័យ ។  

រូបចម្លាក់របស់ រាមកំហែង បញ្ជាក់ថា ស្តូបមួយត្រូវបានសាងសង់នៅកណ្តាលក្រុង ដែលចំណាយពេលសាងសង់ ៦ ឆ្នាំ។ Coedès, George (1968). Walter F. Vella (ed.). The Indianized States of Southeast Asia. trans.Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-0368-1.
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស្រីសជ្ជនាល័យ: ការលុកលុយឡានណា និងអាណាចក្រអយុធ្យា

ការលុកលុយឡានណា និងអាណាចក្រអយុធ្យា 
បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ រាមកំហែង ការគ្រប់គ្រងរបស់ នគរសុខោទ័យ ត្រូវបានកាត់បន្ថយជាបន្តបន្ទាប់ ប៉ុន្តែមិនដូចសុខោទ័យដែលទទួលរងពីការធ្លាក់ចុះនៃទីក្រុងនោះទេ សជ្ជនាល័យ នៅតែអាចរក្សាតួនាទីពាណិជ្ជកម្ម និងឧស្សាហកម្មរបស់ខ្លួន។ នៅ​ឆ្នាំ​១៤៥១ ទី​ឡូ​កា​រាត​នៃ ​ឈៀង​ម៉ៃ ​បាន​បបញ្ចូលក្រុងនេះទៅ​ជា ​អាអាណាចក្រឡានណា ​របស់​ទ្រង់ ហើយ​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ទីក្រុង​មក​ជា​ឈៀង​ឈួន  នៅឆ្នាំ ១៤៧៤ ត្រៃលោកនាថ នៃអយុធ្យាបានចាប់ផ្តើម សង្រ្គាមអយុធ្យា-ឡានណា ហើយបានដណ្តើមយកទីក្រុងនេះឡើងវិញ ហើយប្តូរឈ្មោះថា សវណ៌លោក  ក្នុងរជ្ជកាល រាមាធិពោធិ៍ទី២ រឿងនៃយុទ្ធនាការសង្រ្គាមរវាង តិលោកនាថ និង ត្រៃលោកនាថ នៅលើ ទីនេះបានបំផុសគំនិតកវីមិនស្គាល់ម្នាក់ឱ្យសរសេរ Lilit Yuan Phai  ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​កំណាព្យ​ដ៏​ល្អ​បំផុត​មួយ​របស់ ​នគរ​អយុធ្យា ។ ទីនេះបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏រីកចម្រើននៃផលិតកម្មប៉សឺឡែនសម្រាប់តុលាការអយុធ្យា ដើម្បីនាំចេញទៅកាន់ប្រទេសក្រៅប្រទេសដូចជា ហ្វីលីពីន ជប៉ុន និង ឥណ្ឌូនេស៊ី ។ សម័យ​រុងរឿង​នេះ​ចាប់​ផ្ដើម​នៅ​សតវត្ស​ទី​១៣ ហើយ​បន្ត​រហូត​ដល់​សតវត្ស​ទី​១៦។ ទីក្រុងនេះបានឈានដល់ចំណុចកំពូលនៃការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌នៅសតវត្សទី ១៤ ។ នៅឆ្នាំ ១៧៦៦ ជាផ្នែកមួយនៃ សង្រ្គាមភូមា-សៀម (១៧៦៥-៦៧) កងទ័ពភូមាមកពី ទីក្រុងឡាំប៉ាង បានវាយលុកក្រុងសជ្ជនាល័យបានវាយលុកក្រុង ហើយបានបំផ្លាញទីក្រុង។ ក្រោយសង្គ្រាម ទីក្រុងនេះត្រូវបានកសាងឡើងវិញនវណ្ខលោក្មីនៃ សុវណ្ណកល បច្ចុប្បន្ន ហើយទីក្រុងចាស់ត្រូវបានបោះបង់ចោល។
ធ្វេង|រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| វត្ត​ព្រះស្រីមហាធាតុឆា​លៀង
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស្រីសជ្ជនាល័យ: ការអភិវឌ្ឍន៍នៅពេលក្រោយ

ការអភិវឌ្ឍន៍នៅពេលក្រោយ 
នៅឆ្នាំ ១៩០៧ ព្រះអង្គម្ចាស់ វិជ្ជរ៉ាវុឌ្ឍ ជាព្រះរាជទាយាទ បានធ្វើទស្សនកិច្ចផ្នែកបុរាណវិទ្យារយៈពេលពីរខែទៅកាន់ ខេត្ត នគរសុវណ្ណ, កំពែងពេជ្រ, សុខោទ័យ, ស្រីសជ្ជនាល័យ, ឧត្តរទិត្យ និង វិស្ណុលោក ។ បន្ទាប់​ពី​ត្រឡប់​មក​ទីក្រុង​បាងកក​វិញ លោក​បាន​បោះពុម្ព​សៀវភៅ “ដំណើរ​កម្សាន្ត​ក្រុង​ព្រះ​រោង”  ដើម្បីលើកកម្ពស់ការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបុរាណវត្ថុក្នុងចំណោមសាធារណជនទូទៅ។ ការងារនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ជា រចនាសម្ព័ន្ធ ដោយអ្នកបុរាណវត្ថុវិទូ និងអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តក្រោយៗមក រួមមាន ដាំរ៉ុង ដែលជាស្ថាបនិកនៃប្រព័ន្ធអប់រំថៃទំនើប និង លោក ហ្សកស៊ឺដេស អ្នកប្រាជ្ញសតវត្សទី ២០ នៃបុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ជាផ្នែកមួយនៃដំណើរកម្សាន្តនេះ វិជរ៉ាវុឌ្ឍ បានរកឃើញសារីរិកធាតុដ៏ស្រស់ស្អាតនៃព្រះសិរសា ដៃ និងជើង នៅក្រុងសជ្ជនាល័យនៅក្រុង ហើយបាននាំពួកគេត្រឡប់ទៅ ទីក្រុងបាងកក វិញ។ ន១៩១១ាំ 1911 គាត់បានសាងសង់ឡើងវិញនូវព្រះពុទ្ធរូបដែលបានបញ្ចប់ន១៩១៣ាំ 1913 ។ រូបសំណាកព្រះពុទ្ធមានកម្ពស់  ម៉ែត្រនេះ ត្រូវបានគេដាក់ឈព្រះរោងរោជនរិស្រីឥន្ទ្រទិត្យធម្មោភាសមហាវិជរ៉ាវុធបពិត្រ ហើយ​បាន​ដំឡើង​នៅ​ខាង​មុខ ​ព្រះ​បឋមចេតិយ ក្នុង​ខេត្ត ​នគរបឋម ។

ព្រះអង្គម្ចាស់ Bhumibol និង Sirikit ដែលជាព្រះមហាក្សត្រ និងជាមហាក្សត្រិយានីនៃប្រទេសថៃ បានយាងទៅលេងក្រុងនេះ ចាស់ ឆាលៀង និង សុវណ្ណលោក ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨ ។ ការ​ការពារ​តំបន់​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រកាស​ជា​លើក​ដំបូង​នៅ​លេខ ៩២ វគ្គ ១១២ នៃ​ព្រះរាជ​សារលិខិត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២ ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៩៦១។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៦ គម្រោងជួសជុលត្រូវបានអនុម័ត ហើយនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៨៨ ឧទ្យាននេះត្រូវបានបើកជាផ្លូវការ។ នៅថ្ងៃទី ១២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៩១ វាត្រូវបានប្រកាសជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោកដែលជាផ្នែកមួយនៃ ទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រសុខោទ័យ និងទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធ រួមជាមួយនឹងឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធនៅ កំពែងពេជ្រ និង សុខោទ័យ ។

ក្នុង​កំឡុង ​ឆ្នាំ ២០១១ គ្រោះ​ទឹក​ជំនន់​របស់​ប្រទេស​ថៃ ទឹក​ជន់​លិច​ពី ​ទន្លេ យម បាន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ឧទ្យាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែល​បាន​ជន់​លិច​ឡដុត​ឡ​ស្មូន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ចំនួន​ពីរ។