navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
អញ្ជលី មុទ្រា

ស្តាំ|រូបភាពតូច| រូបសំណាកដោយដៃនៅក្នុងទីតាំង អញ្ជលី មុទ្រា ទូទៅបំផុត។
រូបភាពតូច| រូបសំណាកជប៉ុនរបស់ព្រះពោធិសត្វ Mahasthamaprapta ធ្វើ អញ្ជលី មុទ្រា
អញ្ជលី មុទ្រា ( សំស្ក្រឹត:   Añjali Mudrā ) គឺជាកាយវិការដៃដែលទាក់ទងយ៉ាងសំខាន់ជាមួយ សាសនា និងសិល្បៈឥណ្ឌា ដែលជួបប្រទះទូទាំង អាស៊ី និងលើសពីនេះ។ វា​គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ក្បាច់​រាំ​បុរាណ​របស់​ឥណ្ឌា​ដូច​ជា Bharatanatyam,  ការ​ហាត់​យោគៈ,  និង​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ការ​ស្វាគមន៍ នមស្ត ។ ក្នុងចំណោមសិល្បៈសម្តែង អញ្ជលី មុទ្រា គឺជាទម្រង់នៃការប្រាស្រ័យទាក់ទងដែលមិនមែនជាពាក្យសំដីទៅកាន់ទស្សនិកជន។ វាគឺជាផ្នែកមួយនៃ 24 សម្យុក្ត មុទ្រា នៃសិល្បៈបុរាណឥណ្ឌា។  មានទម្រង់ជាច្រើននៃ អញ្ជលី មុទ្រា ដូចជា ព្រហ្មញ្ជលី ជាដើម។ 

កាយវិការ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង ​លំហាត់ ​យោគៈ​ជា​ច្រើន។ C Carroll; R Carroll (2012). Mudras of India: A Comprehensive Guide to the Hand Gestures of Yoga and Indian Dance. SD Publishers. pp. 44–46. ISBN 978-0-85701-067-4. ក្បាច់ ​យោគៈ​សម័យ​ទំនើប ប្រណាមាសន ពាក់ព័ន្ធនឹងការឈរត្រង់ដោយដៃនៅក្នុង អញ្ជលី មុទ្រា។

ជាកាយវិការ វាត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយជាសញ្ញានៃការគោរព ឬការស្វាគមន៍ដោយស្ងៀមស្ងាត់នៅក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌា ស្រីលង្កា នេប៉ាល់ ប៊ូ តាន ភូមា ថៃ ឡាវ កម្ពុជា ឥណ្ឌូ នេស៊ី និង ម៉ាឡេស៊ី ។ វាត្រូវបានគេប្រើផងដែរក្នុងចំណោម ពុទ្ធសាសនិកអាស៊ីបូព៌ា អ្នកកាន់សាសនាចិន និង Shintoists និងអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់នូវប្រពៃណីអាស៊ីស្រដៀងគ្នា។ កាយវិការ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ការ​អធិស្ឋាន ឬ​សម្រាប់​ការ​គោរព​បូជា​ក្នុង ​សាសនា​ឥណ្ឌា ​ជា​ច្រើន និង ​សាសនា​ភាគ​ខាង​កើត ​ផ្សេង​ទៀត។

នៅក្នុងរូបចម្លាក់ អញ្ជលី មុទ្រា គឺជារឿងធម្មតានៅច្រកចូល និងក្នុងការងារសង្គ្រោះនៃប្រាសាទប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចជា Lingobhavamurti នៃ Shaivism ជាដើម។   អញ្ជលី មុទ្រា ខុសពី នមស្ត ដោយកាយវិការមិនមែនពាក្យសំដី ខណៈពេលដែល នមស្ត អាចនិយាយដោយ ឬគ្មានកាយវិការណាមួយ។ យោងទៅតាម Bhaumik និង Govil, អញ្ជលី មុទ្រា និង មនស្ការ មុទ្រ គឺស្រដៀងគ្នាខ្លាំងណាស់ ប៉ុន្តែមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច។ ផ្នែកខាងក្រោយនៃមេដៃនៅ អញ្ជលី មុទ្រា ប្រឈមមុខនឹងទ្រូង ហើយកាត់កែងទៅនឹងម្រាមដៃផ្សេងទៀត ខណៈដែលមេដៃនៅ នមស្ការមុទ្រា ត្រូវបានតម្រឹមជាមួយម្រាមដៃផ្សេងទៀត។
អញ្ជលី មុទ្រា: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ 
អញ្ជលី (अञ्जलि) ជាពាក្យ សំស្រ្កឹត ដែលសំដៅលើប្រហោងដែលបង្កើតនៅចន្លោះបាតដៃ ដោយផ្នត់ដៃជាប់គ្នា ដើម្បីកាន់ និងថ្វាយផ្កា ឬទឹក ឬបរិច្ចាគ ឬទទួលអ្វីមួយ។ Jan Gonda (1980). Handbuch Der Orientalistik: Indien. Zweite Abteilung. Brill Academic. pp. 65–67, 126–130. ISBN 9789004062108.  នៅពេលដែលដៃសង្កត់លើគ្នាហើយលើកឡើង វាមានន័យថា "ការគោរព" "ការគោរព" "ការថ្វាយបង្គំ" "ការជំរាបសួរ" ឬទម្រង់នៃ "ការអង្វរ" ។   វា​បាន​មក​ពី អញ្ជ ដែល​មាន​ន័យ​ថា "ដើម្បី​គោរព​ឬ​អបអរ​" ។  អញ្ជលី មានន័យថា "ការថ្វាយដ៏ទេវភាព" "កាយវិការនៃការគោរព" ។ 

មុទ្រា មានន័យថា "ត្រា" ឬ "សញ្ញា" ។ ដូច្នេះ​អត្ថន័យ​នៃ​ឃ្លា​នេះ​គឺ «​ត្រា​សំពះ​» ។ 

អញ្ជលី មុទ្រា ត្រូវបានពិពណ៌នានៅក្នុងអត្ថបទឥណ្ឌាបុរាណដូចជានៅក្នុងខ 9.127–128 នៃ Natya Shastra (200 BCE – 200 CE) នៅក្នុងអត្ថបទស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទចុះកាលបរិច្ឆេទបន្ទាប់ពីសតវត្សទី 6 នៃគ.ស. ដូចជានៅក្នុងខ 5.67 នៃ Devata murti prakarana និង អ្នកនៅលើផ្ទាំងគំនូរមួយឈ្មោះថា Citrasutras ។ Natya Shastra ដែលជាអត្ថបទរបាំបុរាណឥណ្ឌាពណ៌នាថាវាជាឥរិយាបថដែលដៃទាំងពីរត្រូវបានបត់ចូលគ្នាក្នុងស្ថានភាពគោរព ហើយនេះត្រូវបានប្រើដើម្បីអធិស្ឋាននៅចំពោះព្រះអាទិទេព ទទួលបុគ្គលណាម្នាក់គោរព និងសួរសុខទុក្ខមិត្តភក្តិផងដែរ។ Natya Shastra បញ្ជាក់បន្ថែមថា សម្រាប់ការបួងសួងនៅក្នុងព្រះវិហារ មូដអញ្ជលី មុទ្រា គួរតែត្រូវបានដាក់នៅជិតក្បាល ឬខាងលើ ខណៈពេលដែលការជួបនរណាម្នាក់ វាត្រូវបានគេដាក់នៅមុខមុខ ឬចង្កា និងសម្រាប់មិត្តភក្តិនៅជិតទ្រូង។  

កាយវិការនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ហ្ឬទ័យអញ្ជលីមុទ្រា មានន័យថា "ការគោរពចំពោះត្រាបេះដូង" (ពី ហ្ឬទ មានន័យថា "បេះដូង") និង អត្មនអញ្ជលីមុទ្រា មានន័យថា "ការគោរពចំពោះត្រាខ្លួនឯង" (ពី អត្មន មានន័យថា "ខ្លួនឯង") ។ "Salutation Seal". Yoga Journal. Retrieved 2002-06-12.
អញ្ជលី មុទ្រា: ការពិពណ៌នា

ការពិពណ៌នា 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| សាធុ សម្តែង អញ្ជលី មុទ្រា នៅចក្រមកុដរបស់គាត់នៅពីមុខរូបចម្លាក់នៅក្នុងឥរិយាបថដូចគ្នា
អញ្ជលី មុទ្រា ត្រូវបានអនុវត្តដោយចុចបាតដៃជាមួយគ្នា។ ម្រាមដៃនៅជាប់គ្នាជាមួយនឹងចុងម្រាមដៃចង្អុលឡើងលើ។ ដៃត្រូវបានសង្កត់ឱ្យជាប់គ្នាយ៉ាងរឹងមាំនិងរាបស្មើ។ "Salutation Seal". Yoga Journal. Retrieved 2002-06-12.

នៅក្នុងទម្រង់ទូទៅបំផុតនៃ អញ្ជលី មុទ្រាដៃត្រូវបានសង្កត់នៅ ចក្របេះដូង ដោយមេដៃសម្រាកស្រាលប្រឆាំងនឹង sternum ។ "Salutation Seal". Yoga Journal. Retrieved 2002-06-12. កាយវិការក៏អាចត្រូវបានអនុវត្តនៅ អញ្ជ ឬ ចក្រចិញ្ចើម ដែលមានគន្លឹះមេដៃដាក់ទល់នឹង "ភ្នែកទីបី" ឬនៅ ចក្រមកុដ (ខាងលើក្បាល) ។ នៅក្នុងឥរិយាបថយូហ្គាមួយចំនួន ដៃត្រូវបានដាក់ក្នុងទីតាំង អញ្ជលី មុទ្រាទៅផ្នែកម្ខាងនៃរាងកាយ ឬនៅពីក្រោយខ្នង។

អញ្ជលី មុទ្រា ជាធម្មតាត្រូវបានអមដោយការអោនក្បាលបន្តិច។
អញ្ជលី មុទ្រា: អត្ថន័យនិមិត្តសញ្ញា

អត្ថន័យនិមិត្តសញ្ញា 
រូបភាពតូច| Aishwarya Rai ធ្វើកាយវិការ នមស្ត
អញ្ជលី មុទ្រា មានអត្ថន័យដូចគ្នានឹងសំស្រ្កឹតស្វាគមន៍ នមស្តេ ហើយអាចត្រូវបានអនុវត្តខណៈពេលដែលនិយាយថា នមស្តេ ឬ ប្រណម ឬជំនួសឱ្យការបញ្ចេញសំឡេង។

កាយវិការ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​សម្រាប់​ទាំង​ការ​ស្វាគមន៍ និង​ពាក្យ​លា ប៉ុន្តែ​មាន​អត្ថន័យ​ជ្រៅ​ជាង​ពាក្យ "ជំរាបសួរ" ឬ "លា" ធម្មតា។ ការរួមគ្នានៃបាតដៃត្រូវបានគេនិយាយថាផ្តល់នូវទំនាក់ទំនងរវាងអឌ្ឍគោលខាងស្តាំ និងខាងឆ្វេងនៃខួរក្បាល ហើយតំណាងឱ្យការបង្រួបបង្រួម។ "Salutation Seal". Yoga Journal. Retrieved 2002-06-12. Rea, Shiva. "For Beginners: Anjali Mudra". Yoga Journal. Archived from the original on 11 June 2009. Retrieved 2009-06-12. យោគនេះ​ជា​និមិត្ដរូប​នៃ​ទំនាក់ទំនង​របស់​អ្នក​ប្រកប​របរ​ជាមួយ​នឹង​ទេវៈ​ក្នុង​គ្រប់​ការណ៍​ទាំង​អស់។ ពាក្យ នមស្តេ ជួនកាលត្រូវបានបកប្រែជា "ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះនៅក្នុងអ្នក ពីទេវភាពនៅក្នុងខ្ញុំ" ។ 

នៅ ប្រទេសស្រីលង្កា កាយវិការស្វាគមន៍របស់ Sinhalese រួមបញ្ចូលពាក្យ "ayubowan" (សូមឱ្យអ្នកមានអាយុវែង) ដោយដៃទាំងពីរដាក់រួមគ្នានៅលើ sternum ជាមួយនឹងធ្នូបន្តិច។
អញ្ជលី មុទ្រា: អត្ថប្រយោជន៍ខាងរាងកាយ

អត្ថប្រយោជន៍ខាងរាងកាយ 
អញ្ជលី មុទ្រា ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ការ​ហាត់​យូហ្គា​រាង​កាយ​ក្នុង​គោល​បំណង​សម្រេច​បាន​អត្ថប្រយោជន៍​ជា​ច្រើន​។ វាគឺជា "ទីតាំងកណ្តាល" ដែលយោងទៅតាមអ្នកប្រតិបត្តិជួយបន្ថយភាពតានតឹងផ្លូវចិត្តនិងការថប់បារម្ភហើយដូច្នេះត្រូវបានគេប្រើដើម្បីជួយអ្នកអនុវត្តក្នុងការសម្រេចបាននូវការផ្តោតអារម្មណ៍និងចូលទៅក្នុងស្ថានភាពសមាធិ។ "Salutation Seal". Yoga Journal. Retrieved 2002-06-12.

ការ​អនុវត្ត​រាង​កាយ​នៃ​ក្បាច់​នេះ​ជួយ​លើក​កម្ពស់​ភាព​បត់បែន​នៅ​ដៃ កដៃ ម្រាមដៃ និង​ដៃ។ "Salutation Seal". Yoga Journal. Retrieved 2002-06-12.
អញ្ជលី មុទ្រា: ប្រើក្នុង asanas ពេញរាងកាយ

ប្រើក្នុង asanas ពេញរាងកាយ 
ខណៈពេលដែល អញ្ជលី មុទ្រា អាចត្រូវបានអនុវត្តដោយខ្លួនវាផ្ទាល់ពីឥរិយាបថអង្គុយឬឈរណាមួយកាយវិការក៏ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងការអនុវត្តយូហ្គារាងកាយជាផ្នែកមួយនៃ asanas ពេញរាងកាយជាច្រើនរួមមាន:

 Anjaneyasana ( lunge ) - ជាមួយនឹងអាវុធពីលើក្បាល 
 ហនុមានសាណា (រូបស្វា) 
 ម៉ាឡាសាណា (ផ្កាថ្ម) 
 Matsyasana (ត្រី pose) - វ៉ារ្យ៉ង់កម្រិតខ្ពស់ 
 Prasarita Padottanasana (ជើងធំទូលាយបត់ទៅមុខ) - វ៉ារ្យ៉ង់កម្រិតខ្ពស់ជាមួយនឹង 
 Rajakapotasana (Pigeon Pose/King Pigeon Pose) - anjali mudra in Pigeon pose 
 Tadasana / samasthiti (mountain pose) - វ៉ារ្យ៉ង់នៃ pose ដែលត្រូវបានប្រើក្នុងអំឡុងពេលលំដាប់ នៃការស្វាគមន៍ 
 Utkatasana (chair pose, ព្យញ្ជនៈ "ជំហរដ៏កាចសាហាវ") ដៃពីលើក្បាល
 Urdhva Hastasana (លើកដៃសំពះឡើងលើ/លើកជើងភ្នំ) - អាវុធពី 
 Virabhadrasana I (អ្នកចម្បាំង I) - អាវុធលើក្បាល 
 Vrikshasana (tree pose)
អញ្ជើញពពួកទេវតា: <center>អញ្ជើញពពួកទេវតា</center>

អញ្ជើញពពួកទេវតា

សមន្តា ចក្កវាឡេសុ អត្រាគច្ឆន្តុ ទេវតា សទ្ធម្មំ មុនិរាជស្ស

សុណន្តុ សគ្គមោក្ខទំ ភន្តេ ភគវា សុចិរ បរិនិព្វុតោ

ពុទ្ធោ មេ នាថោ ធម្មោ មេ នាថោ សង្ឃោ មេ នាថោ

ប្រែៈ ទេវតាទាំងឡាយ ក្នុងចក្រវាឡទាំងឡាយ ដោយជុំវិញ សូមអញ្ជើញមកប្រជុំគ្នាក្នុងទីនេះ ចូរស្តាប់នូវព្រះសទ្ធម្ម ជាធម៌អាចឲ្យនូវស្ថានសួគ៌
 
និងព្រះនិព្វាន (របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ) ជាស្តេចនៃអ្នកប្រាជ្ញ ។ ព្រះដ៏មានបុណ្យជាម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះអង្គទ្រង់ចូលបរិនិព្វាន ជាយូរអង្វែងហើយ
 
ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ជាទីពឹងនៃខ្ញុំ ព្រះធម៌ជាម្ចាស់ជាទីពឹងនៃខ្ញុំ ព្រះសង្ឃជាម្ចាស់ជាទីពឹងនៃខ្ញុំ ។

(គិហិបតិបត្តិពិសេស)

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធម៌វន្ទនា
អដ្ឋកថា

អដ្ឋកថា (atthakatha) គឺជា​គម្ពីរ​​ទាំង​ឡាយ​ដែល​និពន្ធ​ដោយ​ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ (Buddhaghosa) ក្នុង​គោល​បំណង​ពន្យល់​បន្ថែម​(explanation or commentary) លើ​អត្ថបទ​ភាសា​បាលី​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក ។ ដោយ​សារ​ព្រះត្រៃបិដកខ្មែរ​បាន​តម្រៀប​គម្ពីរ​នានា​ជា ១១០​ ក្បាល​ដាច់​ពីគ្នា ទើប​នៅ​ក្នុង អដ្ឋកថា មាន​ចំនួន​សរុប​ទាំង​អស់ ១១០​ ក្បាល​ដែរ ដើម្បី​ផ្តល់​ភាព​ងាយ​ស្រួល​ដល់​អ្នក​សិក្សា​ស្រាវ​ជ្រាវ​ក្នុង​ការ​ស្វែង​រក​ និង ធ្វើ​លេខ​យោង ។ មាន​រឿង​និទាន​ប្រៀបធៀប​​ជា​ច្រើន​ដែល​ប្រតិដ្ឋ​ឡើង​ដោយ​ព្រះ​ពុទ្ធឃោសាចារ្យ​សម្រាប់​ធ្វើ​ជា​ឧបមានវិធី​ក្នុង​ការ​ពន្យល់​ក្រម​សីលធម៌​ទាំង​ឡាយ​ ឧទាហរណ៍​ នៅ​ក្នុង​អដ្ឋកថា នៃ​ធម្មបទគាថា ។
អដ្ឋកថា: អដ្ឋកថា វិនយបិដក

អដ្ឋកថា វិនយបិដក 
១ សមន្តប្បាសាទិកា អដ្ឋកថា វិនយបិដក មហាវិភង្គ ពាហិរនិទាន វេរញ្ជកណ្ឌ (ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ១)

២ សមន្តប្បាសាទិកា អដ្ឋកថា វិនយបិដក មហាវិភង្គ បារាជិក ៤  (ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ១)

៣ សមន្តប្បាសាទិកា អដ្ឋកថា វិនយបិដក មហាវិភង្ សង្ឃាទិសេស ១៣ អនិយត ២ និស្សគ្គិយ ៣០  (ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ២-៣)

៤ សមន្តប្បាសាទិកា អដ្ឋកថា វិនយបិដក មហាវិភង្គ បាចិត្តិយាទិ ភិក្ខុនីវិភង្គ (ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ៣-៤-៥)

៥ សមន្តប្បាសាទិកា អដ្ឋកថា វិនយបិដក មហាវិភង្គ មហាវគ្គ  (ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ៦-៧-៨)

៦ សមន្តប្បាសាទិកា អដ្ឋកថា វិនយបិដក ចុល្លវគ្គ  (ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ៩-១០-១១)

៧ សមន្តប្បាសាទិកា អដ្ឋកថា វិនយបិដក បរិវារៈ  (ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ១២-១៣)
អដ្ឋកថា: អដ្ឋកថា អភិធម្មបិដក

អដ្ឋកថា អភិធម្មបិដក 
១ អដ្ឋសាលិនី ជាអដ្ឋកថា សម្រាប់គម្ពី ធម្មសង្គណិ។

២​ សម្មោហវិនោទនី  ជាអដ្ឋកថា សម្រាប់គម្ពី វិភង្គ។

៣ បរមត្ថទីបនី ជាអដ្ឋកថា សម្រាប់គម្ពី ធាតុកថា, បុគ្គលប្បញ្ញត្តិ, កថាវត្ថុ, យមក និង បដ្ឋាន។
អដ្ឋកថា: អដ្ឋកថា ធម្មបទ

អដ្ឋកថា ធម្មបទ 
១

២
ព្រះត្រៃបិដកអដ្ឋកថា ឈ្មោះ គម្ពីរព្រះវិន័យបិដក​(១៣ភាគ)១-មហាវិភង្គ​(៤ភាគ)សមន្តប្បាសាទិកា (៧ភាគ)២-ភិក្ខុនីវិភង្គ(១ភាគ)៣-មហាវគ្គ(៣ភាគ)៤-ចុល្លវគ្គ(៣ភាគ)៥-បរិវារ(២ភាគ)ព្រះសុត្តន្តបិដក (៦៤ភាគ)១-ទីឃនិកាយ (៦ភាគ=១៤-១៩)សុមង្គលវិលាសិនី២-មជ្ឈមនិកាយ (៩ភាគ=២០-២៨)បបញ្ចសូទនី៣-សំយុត្តនិកាយ (១១ភាគ=២៩-៣៩)សារត្ថប្បកាសិនី៤-អង្គុត្តរនិកាយ(១២ភាគ=៤០-៥១)មនោរថបូរណី៥-ខុទ្ទកនិកាយ

(២៦ភាគ=៥២-៧៧)១-ខុទ្ទកបាឋាទិ (១ភាគ=៥២)បរមត្ថជោតិកា

ធម្មបទកថា២-ឥតិវិត្តក (១ភាគ=៥៣)បរមត្ថទីបនី៣-សុត្តនិបាត (១ភាគ=៥៤)បរមត្ថជោតិកា៤-វិមានវត្ថុ (១ភាគ=៥៥)បរមត្ថទីបនី៥-បេតវត្ថុ (២ភាគ=៥៦-៥៧)បរមត្ថទីបនី៦-ជាតក (៦ភាគ=៥៨-៦៣)អដ្ឋកថាជាតក៧-មហានិទ្ទេស (៣ភាគ=៦៤-៦៦) ៨-ចូឡនិទ្ទេស (២ភាគ=៦៧-៦៨) ៩-បដិសម្ភិទាមគ្គ (៣ភាគ=៦៩-៧១)សទ្ធម្មប្បកាសិនី១០-អបទាន (៥ភាគ=៧២-៧៦)១១-ពុទ្ធវំស (១ភាគ=៧៧)ព្រះអភិធម្មបិដក

(៣៣ភាគ=៧៨-១១០)១-ធម្មសង្គណិ (២ភាគ=៧៨-៧៩)១-អដ្ឋសាលិនី២-វិភង្គ (៣ភាគ=៨០-៨២)២-សម្មោហវិនោទនី៣-ធាតុកថា (១/២ភាគ=៨៣)៣-បរមត្ថទីបនី៤-បុគ្គលប្បញ្ញត្តិ (១/២ភាគ​=៨៣)៥-កថាវត្ថុ (៣ភាគ=៨៤-៨៦)៦-យមក​ (៧ភាគ=៨៧-៩៣)៧-បដ្ឋាន (១៧ភាគ=៩៤-១១០)
អណ្ដែតហ្វាយនែនភីអិលស៊ី (សាខាខេត្តកំពង់ចាម): រចនាសម្ព័នដឹកនាំ

រចនាសម្ព័នដឹកនាំ

មន្ត្រីសាខា
+ឈ្មោះតួនាទីថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើតលេខទូរស័ព្ទលោក នាយកសាខាលោក នាយករងសាខាលោក បេឡាលោក បេឡាលោកមន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទាន
អណ្ដែតហ្វាយនែនភីអិលស៊ី (សាខាខេត្តកំពង់ចាម): មន្ត្រីសាខា

មន្ត្រីសាខា
+ឈ្មោះតួនាទីថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើតលេខទូរស័ព្ទលោក នាយកសាខាលោក នាយករងសាខាលោក បេឡាលោក បេឡាលោកមន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទាន
អណ្ដែតហ្វាយនែនភីអិលស៊ី (សាខាខេត្តកំពង់ធំ): រចនាសម្ព័នដឹកនាំ

រចនាសម្ព័នដឹកនាំ

មន្ត្រីសាខា
+ឈ្មោះតួនាទីថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើតលេខទូរស័ព្ទលោក នាយកសាខាលោក នាយករងសាខាលោក បេឡាលោក បេឡាលោកមន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទាន
អណ្ដែតហ្វាយនែនភីអិលស៊ី (សាខាខេត្តកំពង់ធំ): មន្ត្រីសាខា

មន្ត្រីសាខា
+ឈ្មោះតួនាទីថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើតលេខទូរស័ព្ទលោក នាយកសាខាលោក នាយករងសាខាលោក បេឡាលោក បេឡាលោកមន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទាន
អណ្ដែតហ្វាយនែនភីអិលស៊ី (សាខាខេត្តព្រៃវែង): រចនាសម្ព័នដឹកនាំ

រចនាសម្ព័នដឹកនាំ

មន្ត្រីសាខា
+ឈ្មោះតួនាទីថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើតលេខទូរស័ព្ទលោក នាយកសាខាលោក នាយករងសាខាលោក បេឡាលោក បេឡាលោកមន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទាន
អណ្ដែតហ្វាយនែនភីអិលស៊ី (សាខាខេត្តព្រៃវែង): មន្ត្រីសាខា

មន្ត្រីសាខា
+ឈ្មោះតួនាទីថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើតលេខទូរស័ព្ទលោក នាយកសាខាលោក នាយករងសាខាលោក បេឡាលោក បេឡាលោកមន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទានលោក មន្ត្រីឥណទាន
អណ្តូងព្រេង

អណ្តូងព្រេងគឺជាអាងស្តុបទឹកសម័យបុរាណមួយជីកដោយមនុស្សស្ថិតនៅខាងលិចរហាលប៉ែកនិរតី ចម្ងាយប្រហែល ៣០០ម៉ែត្រពីប្រាសាទនាងខ្មៅខាងលិចផ្លូវលំបច្ចុប្បន្ន។ ការវាស់វែងប្រមូលយកវត្ថុបែកបាក់ និងសំអាតអណ្តូងព្រេង ធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី១ដល់៨ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១១។ អណ្តូងព្រេងមានជណ្តើរធ្វើអំពីថ្មភក់ជាថ្នាក់ៗ ចុះក្រោមមាន១២កាំ។ នៅទីនេះមានសំណង់ថ្មបាយក្រៀមជាច្រើន អាចជាគ្រឹះសំណង់ឈើពីទិសខាងត្បូងនិងខាងលិចនៃអណ្តូងព្រេង ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវសម័យមុនកំណត់ថា ទីនោះជាព្រះពន្លា ឬព្រះបរមរាជវាំង ដោយសារតែសំណង់ឈើតែមួយគត់មាននៅកោះកេរនេះAkinori Mizoguchi, Takeshi Nakagawa, 2011, Koh Ker and Beng Mealea,pp.129-139។ ក្រុមបុរាណវិទូជនជាតិហុងគ្រីចុះពិនិត្យទីតាំងនេះ បានបង្ហាញថា មាន៩០ភាគរយនៃវត្ថុទាំងនោះ ពិតជាក្បឿងប្រក់ដំបូលនៅសតវត្សទី១០។ អណ្តូងព្រេងមានរាងចតុកោណកែងពីលិចទៅកើត ដែលមានបណ្តោយប្រវែង៥៦ម៉ែត្រគុណ២៨ម៉ែត្រ។
អតិផរណា

អតិផរណាមានន័យថាស្ថានការណ៍ ដែលចំនួនប្រាក់យ៉ាងច្រើន ទិញផលិតផល និងសេវាកម្មតិចជាងមុនឪពុកអ្នកមានបង្រៀនកូន វគ្គបង្កើតគុណសម្បត្តិផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ដោយលោក រ់ូប៊ូត គីមយូសាគិ ឆ្នាំ២០១១ ទំព័រទី២១២។ យើងវាស់អតិផរណាដោយពិនិត្យមើលទៅលើចំនួនជាច្រើននៃទ្រព្យ និង សេវា ហើយគណនាវាជាមធ្យមនូវការកើនឡើងនៃថ្លៃរបស់វាក្នុងរយៈកាលណាមួយនោះ ។ ប៉ុន្តែមិនមែនសុទ្ធតែថ្លៃទំាងអស់កើនឡើងបង្កើតបានជាអតិផរណានោះទេ ។ ថ្លៃនៃទ្រព្យ និង សេវា ណានោះត្រូវបានកំណត់តាមវិធីផ្សេងៗគ្នា ។ ក្នុងទីផ្សារប្រកួតប្រជែង ការជះឥទ្ធិពលទៅវិញទៅមកនៃអ្នកទិញច្រើន និង អ្នកលក់ច្រើន វាកំណត់បានថ្លៃ។
អតិសុខុមជីវសាស្រ្ត​វេជ្ជសាស្រ្ត

ស្តាំ|រូបភាពតូច| អ្នកជំនាញមីក្រូជីវសាស្រ្តពិនិត្យមើលថ្នើបណ្ដុះមេរោគនៅក្រោមមីក្រូទស្សន៍ដែលអាចបំបែកបាន។
អតិសុខុមជីវសាស្ត្រវេជ្ជសាស្ត្រ ដែលជាផ្នែកមួយនៃ មីក្រូជីវសាស្រ្ត ដែលត្រូវ បានអនុវត្ត ក្នុង វេជ្ជសាស្ត្រ គឺជាសាខានៃវិទ្យាសាស្ត្រវេជ្ជសាស្ត្រទាក់ទងនឹងការការពារ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យនិងការព្យាបាល ជំងឺឆ្លង ។ លើសពីនេះទៀតផ្នែកស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រនេះសិក្សាពីការអនុវត្តន៍ផ្សេងៗនៃអតិសុខុមប្រាណសម្រាប់ការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវសុខភាព។ មានមីក្រូសរីរាង្គ បួនប្រភេទដែលបង្កឱ្យមានជំងឺឆ្លងគឺ បាក់តេរី ផ្សិត ប៉ារ៉ាស៊ីត និង វីរុស និងប្រូតេអ៊ីនឆ្លងមួយប្រភេទហៅថា ព្រីង ។

អ្នកឯកទេសខាង អតិសុខុមជីវសាស្ត្រ វេជ្ជសាស្ត្រសិក្សាពីលក្ខណៈនៃ ធាតុបង្កជំងឺ របៀបនៃការបញ្ជូនរបស់ពួកគេនៃការឆ្លងនិងការលូតលាស់។ គុណវុឌ្ឍិនៃការសិក្សាគឺជាវេជ្ជបណ្ឌិតខាងគ្លីនិក / វេជ្ជបណ្ឌិតអតិសុខុមវេជ្ជសាស្ត្រនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យឬមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវវេជ្ជសាស្រ្តជាទូទៅត្រូវការថ្នាក់អនុបណ្ឌិតផ្នែកមីក្រូជីវវិទ្យារួមជាមួយបណ្ឌិត នៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រជីវិត (ជីវគីមី មីក្រូ ជីវហ្សែន ហ្សែនជាដើម) ។  ការប្រើប្រាស់ព័ត៌មាននេះការព្យាបាលអាចត្រូវបានបង្កើនឡើង។ អ្នកឯកទេសខាង អតិសុខុមជីវវេជ្ជសាស្ត្រច្រើនតែមានទួលនាទីជាអ្នកពិគ្រោះយោបល់ដល់គ្រូពេទ្យផ្តល់ការសម្គាល់អត្តសញ្ញាណភ្នាក់ងារបង្ករោគនិងណែនាំជម្រើសព្យាបាល។ ភារកិច្ចផ្សេងទៀតអាចរួមបញ្ចូលការកំណត់អត្តសញ្ញាណហានិភ័យសុខភាពមានសក្តានុពលទៅសហគមន៍ឬការតាមដានការវិវត្តន៍នៃសក្តានុពលនេះ ខ្លាំង ឬភាពធន់ទ្រាំនៃអតិសុខុមប្រាណ អប់រំសហគមន៍និងការជួយនៅក្នុងការរចនានៃការអនុវត្តន៍សុខភាព។ ពួកគេក៏អាចជួយក្នុងការការពារឬគ្រប់គ្រងការ រាលដាល និងការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺ។ មិនមែនអ្នកឯកទេសខាងអតិសុខុមជីវសាស្ត្រវេជ្ជសាស្ត្រទាំងអស់សិក្សាពី រោគសាស្រ្ត អតិសុខុមប្រាណទេ។ ការសិក្សាខ្លះមានលក្ខណៈទូទៅមិនមែនជាប្រភេទបង្កជំងឺដើម្បីកំណត់ថាតើលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់វាអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបង្កើត អង់ទីប៊ីយ៉ូទិក ឬវិធីសាស្ត្រព្យាបាលផ្សេងទៀត។

រោគរាតត្បាតសាស្រ្ត ការសិក្សាអំពីលំនាំបុព្វហេតុនិងផលប៉ះពាល់នៃ ស្ថានភាពសុខភាព និង ជំងឺ ចំពោះប្រជាជនគឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃអតិសុខុមជីវសាស្ត្រវេជ្ជសាស្ត្រទោះបីជាផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រនៃវិស័យនេះផ្តោតសំខាន់ទៅលើវត្តមាននិងការលូតលាស់នៃការឆ្លងមេរោគអតិសុខុមប្រាណចំពោះបុគ្គលក៏ដោយក៏ផលប៉ះពាល់របស់វា នៅលើរាងកាយរបស់មនុស្សនិងវិធីនៃការព្យាបាលការឆ្លងទាំងនោះ។ ក្នុងវិស័យនេះទាំងមូលដែលជាវិទ្យាសាស្ត្រដែលត្រូវបានអនុវត្តអាចត្រូវបានបែងចែកទៅជាមុខវិជ្ជាឯកទេសខាងសិក្សានិងគ្លីនិកទោះបីជាការពិតមានការបន្តសារធាតុរាវរវាង អតិសុខុមជីវសាស្ត្រសុខភាពសាធារណៈ និង អតិសុខុមជីវសាស្ត្រគ្លីនិក គ្រាន់តែជាស្ថានភាពសិល្បៈនៅក្នុង មន្ទីរពិសោធន៍វេជ្ជសាស្ត្រ។ អាស្រ័យលើការកែលម្អឥតឈប់ឈរនៅក្នុងវេជ្ជសាស្ត្រសិក្សានិង មន្ទីរពិសោធន៍ស្រាវជ្រាវ ។
អតិសុខុមជីវសាស្រ្ត​វេជ្ជសាស្រ្ត: ព្យាបាលជំងឺឆ្លងជាទូទៅ

ព្យាបាលជំងឺឆ្លងជាទូទៅ 
បាក់តេរី

 ជំងឺ pharyngitis Streptococcal 
 Chlamydia 
 ជំងឺគ្រុនពោះវៀន 
 ជំងឺរបេង 

វិរុស

 វិរុសរាគរូស 
 ជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទ C 
 វីរុស papillomavirus របស់មនុស្ស (HPV) 

ប៉ារ៉ាស៊ីត

 ជំងឺគ្រុនចាញ់ 
 ហ្គីតាដាឡាឡាឡៀ 
 Toxoplasma gondii 

ផ្សិត

 Candida 
 ជំងឺតេស្តូស្តេរ៉ូអ៊ីត 
 អង្គែស្បែកក្បាល
អតិសុខុមជីវសាស្រ្ត​វេជ្ជសាស្រ្ត: មូលហេតុនិងការចម្លងជំងឺឆ្លង

មូលហេតុនិងការចម្លងជំងឺឆ្លង 
ការឆ្លងអាចបណ្តាលមកពី បាក់តេរី វីរុស ផ្សិត និង ប៉ារ៉ាស៊ីត ។ ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺដែលបណ្តាលឱ្យមានជំងឺនេះអាចមានលក្ខណៈល្អប្រសើរ (ទទួលបានពីប្រភពខាងក្រៅបរិស្ថានសត្វឬមនុស្សដទៃទៀតឧទាហរណ៍ គ្រុនផ្តាសាយ ) ឬមាន endogenous (ពីរុក្ខជាតិធម្មតាឧ ជំងឺ Candidiasis ) ។ 

ទីកន្លែងដែលមីក្រូសរីរាង្គចូលក្នុងខ្លួនបានគេហៅថាវិបផតថល។  ទាំងនេះរួមមាន បំពង់ផ្លូវដង្ហើមរលាក ក្រពះពោះវៀន ប្រព័ន្ធតំណពូជ ស្បែក និង ភ្នាសរំអិល ។  វិបផតថលនៃច្រកចូលសម្រាប់មីក្រូសរីរាង្គជាក់លាក់មួយជាធម្មតាពឹងផ្អែកលើរបៀបដែលវាធ្វើដំណើរពីជម្រកធម្មជាតិរបស់វាទៅម្ចាស់។ 

មានវិធីជាច្រើនដែលជំងឺអាចចម្លងរវាងបុគ្គល។ ទាំងនេះរួមមានៈ 

 ប៉ះពាល់ផ្ទាល់ - ប៉ះរបស់ដែលមានផ្ទុកមេរោគរួមទាំង ទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទ
 ទំនាក់ទំនងដោយប្រយោល - ប៉ះលើផ្ទៃដែលមានជាតិកខ្វក់
 ប៉ះពាល់ដំណក់ទឹក - ក្អកឬកណ្តាស់
 ផ្លូវមាត់​-លាមក - - ការទទួលទានចំណីអាហារឬប្រភពទឹកដែលមានជាតិកខ្វក់
 ការបញ្ជូនតាមអាកាស - ភ្នាក់ងារបង្ករោគដែលផ្ទុក ស្ព័រ
 ការចម្លងវ៉ិចទ័រ - សារពាង្គកាយមួយដែលមិនបង្កឱ្យមានជំងឺដោយខ្លួនឯងប៉ុន្តែបញ្ជូនការឆ្លងតាមរយៈការបញ្ជូនភ្នាក់ងារបង្ករោគពីបុគ្គលមួយទៅមួយទៀត។
 ការបញ្ជូន Fomite - វត្ថុឬសារធាតុគ្មានជីវិតដែលមានសមត្ថភាពផ្ទុកមេរោគឆ្លងឬប៉ារ៉ាស៊ីត
 បរិស្ថាន - ការឆ្លងមេរោគដែលទទួលបានពីមន្ទីរពេទ្យ ( ការឆ្លង Nosocomial )

ដូចជាភ្នាក់ងារបង្ករោគដទៃទៀតវីរុសប្រើវិធីបញ្ជូនទាំងនេះដើម្បីចូលក្នុងសាពារង្គកាយដែលប៉ុន្តែវាខុសគ្នាត្រង់ថាវាត្រូវតែចូលទៅក្នុងកោសិកាគោលរបស់ម្ចាស់ផងដែរ។ នៅពេលដែលវីរុសអាចចូលទៅដល់កោសិការបស់ម្ចាស់បានហើយនោះអង្គធាតុបន្ដពូជរបស់វិរុស ( RNA ឬ ឌីអិនអេ ) ត្រូវតែ ណែនាំដល់កោសិកា ។ ការចម្លងរវាងវីរុសមានភាពខុសប្លែកគ្នាយ៉ាងខ្លាំងហើយវាអាស្រ័យលើប្រភេទហ្សែនដែលពាក់ព័ន្ធនឹងពួកវា។ ឌីអិនអេវីរុសភាគច្រើនប្រមូលផ្តុំគ្នានៅក្នុងនុយក្លេអ៊ែរខណៈពេលដែលវីរុស RNA ភាគច្រើនវិវឌ្ឍន៍តែនៅក្នុងស៊ីតូស៊ីមប៉ុណ្ណោះ។ Roberts RJ, "Fish pathology, 3rd Edition", Elsevier Health Sciences, 2001. 

យន្តការសម្រាប់ការឆ្លងការ​ រស់នៅនិងការបន្តកើតនៃវីរុសនៅក្នុងកោសិការបស់ម្ចាស់គឺមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការរស់រានរបស់វា។ ឧទាហរណ៍ជំងឺមួយចំនួនដូចជា កញ្ជ្រឹល ប្រើយុទ្ធសាស្រ្តដែលវាត្រូវតែរាលដាលដល់ស៊េរីនៃម្ចាស់។ នៅក្នុងទម្រង់នៃការឆ្លងវីរុស ជំងឺនេះជារឿយៗត្រូវបានព្យាបាលដោយការ ឆ្លើយតបនៃប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់រាងកាយ ហើយដូច្នេះវីរុសត្រូវបានគេតម្រូវឱ្យបំបែកទៅឱ្យម្ចាស់ថ្មីមុនពេលវាត្រូវបានបំផ្លាញដោយ ប្រឆាំងនឹងប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ ឬការស្លាប់របស់​កោសិកាម្ចាស់។  ផ្ទុយទៅវិញភ្នាក់ងារបង្ករោគមួយចំនួនដូចជា វីរុសជំងឺមហារីកឈាមស អាចទប់ទល់នឹងការឆ្លើយតបរបស់ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំនិងមានសមត្ថភាពក្នុងការទទួលបានការស្នាក់នៅយូរអង្វែងនៅក្នុងម្ចាស់ម្នាក់ៗខណៈពេលដែលរក្សាបាននូវសមត្ថភាពក្នុងការរាលដាលទៅជាម្ចាស់ផ្ទះជាបន្តបន្ទាប់។
អតិសុខុមជីវសាស្រ្ត​វេជ្ជសាស្រ្ត: វប្បធម៌អតិសុខុមប្រាណ

វប្បធម៌អតិសុខុមប្រាណ 
រូបភាពតូច| ថ្នាលដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹម ចំនួន ៤ កំពុងលូតលាស់នៃ បាក់តេរី Gramអវិជ្ជមាន ទូទៅ។
ថ្នាលបណ្ដុះអតិសុខុមជីវសាស្រ្ត គឺជាវិធីសាស្រ្តចម្បងដែលត្រូវបានប្រើសម្រាប់ញែកដាច់ពីជំងឺឆ្លងសម្រាប់ការសិក្សានៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ ជាលិកាឬទឹកសេរីរះត្រូវបានអនុវត្តសម្រាប់វត្តមាននៃ ធាតុបង្កជំងឺ ជាក់លាក់មួយដែលត្រូវបានកំណត់ដោយការលូតលាស់នៅក្នុង មជ្ឈដ្ឋាន ជ្រើសរើសឬឌីផេរ៉ង់ស្យែល។

ថ្នាល ៣ ប្រភេទសំខាន់ៗដែលត្រូវបានប្រើសម្រាប់តេស្តៈ 

 មជ្ឈដ្ឋានបណ្ដុះរឹង: ផ្ទៃរឹងមួយត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលាយសារធាតុចិញ្ចឹមអំបិលនិង ចាហួយ(អាហ្គាល) ។ អតិសុខុមប្រាណតែមួយនៅលើថ្នាលអាហ្គាលមួយបន្ទាប់មកអាចរីកលូតលាស់ទៅជាក្លូនឡូនី (ក្លូនឡូនីដែលជាកោសិកាមានលក្ខណៈដូចគ្នាបេះបិទនឹងគ្នា) ដែលមានកោសិការាប់ពាន់។ ទាំងនេះត្រូវបានប្រើជាចម្បងដើម្បីបណ្ដុះបាក់តេរីនិងផ្សិត។
 មជ្ឈដ្ឋានបណ្ដុះរាវ: កោសិកាត្រូវបានលូតលាស់នៅខាងក្នុងមជ្ឈដ្ឋានរាវ។ ការលូតលាស់នៃអតិសុខុមប្រាណត្រូវបានកំណត់ដោយពេលវេលាដែលអង្គធាតុរាវបង្កើតការ ល្បាយសារធាតុស្អិត ។ បច្ចេកទេសនេះត្រូវបានប្រើសម្រាប់ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យពពួកប៉ារ៉ាស៊ីតនិងការរកឃើញ ពពួក mycobacteria ។ 
 មជ្ឈដ្ឋានបណ្ដុះដោយកោសិកា មនុស្សឬសត្វត្រូវបានឆ្លងជាមួយនឹងអតិសុខុមប្រាណនៃចំណាប់អារម្មណ៍។ បន្ទាប់មកបណ្ដុះមេរោគទាំងនេះត្រូវបានគេសង្កេតឃើញដើម្បីកំណត់ពីផលប៉ះពាល់ដែលមីក្រូសរីរង្គមាននៅលើកោសិកា។ បច្ចេកទេសនេះត្រូវបានប្រើសម្រាប់កំណត់អត្តសញ្ញាណមេរោគ។
អតិសុខុមជីវសាស្រ្ត​វេជ្ជសាស្រ្ត: មីក្រូទស្សន៍

មីក្រូទស្សន៍ 
បច្ចេកទេសបណ្ដុះមេរោគ នឹងប្រើការពិនិត្យមីក្រូទស្សន៍ជារឿយៗដើម្បីជួយក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណមីក្រូ។ ឧបករណ៍ដូចជា មីក្រូទស្សន៍ពន្លឺផ្សំ អាចត្រូវបានប្រើដើម្បីវាយតម្លៃទិដ្ឋភាពសំខាន់ៗនៃសារពាង្គកាយ។ នេះអាចត្រូវបានអនុវត្តភ្លាមៗបន្ទាប់ពីសំណាកត្រូវបានយកចេញពីអ្នកជំងឺហើយត្រូវបានប្រើក្នុងការភ្ជាប់ជាមួយបច្ចេកទេសបំពាក់ព័ណគីមីជីវៈ អនុញ្ញាតឱ្យមានដំណោះស្រាយលក្ខណៈកោសិកា។ មីក្រូទស្សន៍អេឡិចត្រូនិច និង មីក្រូទស្សន៍បាច់ពន្លឺ ក៏ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ការសង្ខេតមើលអតិសុខុមប្រាណយ៉ាងលម្អិតសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ។ Madigan MT (2009) Brock Biology of Microorganisms: Pearson/Benjamin Cummings.
អតិសុខុមជីវសាស្រ្ត​វេជ្ជសាស្រ្ត: ការធ្វើតេស្តជីវគីមី

ការធ្វើតេស្តជីវគីមី 
ការធ្វើតេស្តជីវគីមី រហ័សនិងសាមញ្ញអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីកំណត់ភ្នាក់ងារបង្ករោគ។ ចំពោះការកំណត់អត្តសញ្ញាណបាក់តេរីការប្រើប្រាស់លក្ខណៈ មេតាប៉ូលីស ឬអង់ស៊ីមគឺជារឿងធម្មតាដោយសារតែសមត្ថភាពក្នុងការបង្កាត់ កាបូអ៊ីដ្រាត តាមលំនាំលក្ខណៈនៃ ហ្សែន និង ប្រភេទថ្នាក់ របស់វា។ អាស៊ីត អាល់កុលនិងឧស្ម័នជាធម្មតាត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងការធ្វើតេស្តទាំងនេះនៅពេលដែលបាក់តេរីត្រូវបានលូតលាស់នៅក្នុង មជ្ឈដ្ឋានរាវឬ​ មជ្ឈដ្ឋានរឹង ដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ។ ដើម្បីអនុវត្តការធ្វើតេស្តទាំងនេះម៉ាស៊ីនស្វ័យប្រវត្តិជាច្រើនត្រូវបានប្រើប្រាស់។ ម៉ាស៊ីនទាំងនេះធ្វើតេស្តិ៍ជីវគីមីជាច្រើនក្នុងពេលដំណាលគ្នាដោយប្រើកាតដែលមានអណ្តូងជាច្រើនផ្ទុកសារធាតុគីមីអុីដ្រាតផ្សេងៗគ្នា។ អតិសុខុមប្រាណដែលផ្ដោតនឹងមានប្រតិកម្មជាមួយសារធាតុគីមីនីមួយៗតាមរបៀបជាក់លាក់ដែលជួយក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណរបស់វា។

វិធីសាស្រ្តសេរ៉ូសាស្រ្ត គឺមានភាពឆ្លើយតបខ្ពស់ ជាក់លាក់និងជាញឹកញាប់ការធ្វើតេស្តមន្ទីរពិសោធន៍យ៉ាងឆាប់រហ័សដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីកំណត់ប្រភេទមីក្រូសរីរាង្គផ្សេងៗគ្នា។ ការធ្វើតេស្តគឺផ្អែកទៅលើសមត្ថភាពនៃ អង្គបដិប្រាណ ដើម្បីចងភ្ជាប់ជាពិសេសទៅនឹង អង់ទីហ្សែន ។ អង់ទីហ្សែន (ជាធម្មតាគឺប្រូតេអ៊ីនឬកាបូអ៊ីដ្រាតដែលផលិតដោយភ្នាក់ងារបង្ករោគ) ត្រូវបានចងភ្ជាប់ដោយអង្គបដិប្រាណដែលអនុញ្ញាតឱ្យតេស្តប្រភេទនេះត្រូវបានប្រើសម្រាប់សារពាង្គកាយជាជាងបាក់តេរី។ ការចងនេះនឹងបង្កើតជាខ្សែសង្វាក់នៃព្រឹត្តិការណ៍ដែលអាចត្រូវបានគេសង្កេតឃើញយ៉ាងងាយស្រួលនិងច្បាស់លាស់អាស្រ័យលើការធ្វើតេស្ត។ បច្ចេកទេសសេរ៉ូសាស្រ្តដែលស្មុគស្មាញជាងនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថា immunoassays ។ ដោយប្រើមូលដ្ឋានស្រដៀងគ្នាដូចដែលបានពិពណ៌នាខាងលើនេះ immunoassays អាចរកឃើញឬវាស់ អង់ទីហ្សែន ពីភ្នាក់ងារបង្ករោគឬប្រូតេអ៊ីនដែលបង្កើតដោយម្ចាស់ចម្លងដើម្បីឆ្លើយតបនឹងការឆ្លង។ Nester E; Anderson D; Evans Roberts, C; Nester M (2009). Microbiology: A human perspective. McGraw Hill. pp. 336–337. ISBN 978-1-55938-814-6.
អតិសុខុមជីវសាស្រ្ត​វេជ្ជសាស្រ្ត: ប្រតិកម្ម​ខ្សែ​សង្វាក់ polymerase

ប្រតិកម្ម​ខ្សែ​សង្វាក់ polymerase 
ប្រតិកម្មខ្សែសង្វាក់ Polymerase (PCR) អះអាងថាជាបច្ចេកទេសម៉ូលេគុលដែលត្រូវបានប្រើជាទូទៅបំផុតដើម្បីរកនិងសិក្សាអតិសុខុមប្រាណ។  បើប្រៀបធៀបទៅនឹងវិធីសាស្រ្តផ្សេងទៀតលំដាប់និងការវិភាគមានលក្ខណៈច្បាស់លាស់អាចទុកចិត្តបានត្រឹមត្រូវនិងឆាប់រហ័ស។  សព្វថ្ងៃនេះ  PCRបរិមាណ គឺជាបច្ចេកទេសចម្បងដែលត្រូវបានប្រើព្រោះវិធីសាស្រ្តនេះផ្តល់នូវទិន្នន័យលឿនជាងបើប្រៀបធៀបទៅនឹងស្តង់ដារ PCR ។ ឧទាហរណ៍បច្ចេកទេស PCR បែបបុរាណតម្រូវឱ្យប្រើ ជែលអេឡិចត្រុសស៊ីស ដើម្បីមើលឃើញម៉ូលេគុលចម្លងឌីអិនអេបន្ទាប់ពីប្រតិកម្មបានបញ្ចប់។ PCR បរិមាណ មិនត្រូវការនេះទេព្រោះប្រព័ន្ធស្វែងរកដោយប្រើ ពន្លឺភ្លើង និង ប្រអូម(Probe) ដើម្បីរកម៉ូលេគុលឌីអិនអេនៅពេលពួកវាកំពុងចម្លងក្រម។  បន្ថែមលើបញ្ហានេះ PCRបរិមាណ  ក៏បំបាត់ហានិភ័យនៃការចម្លងរោគដែលអាចកើតឡើងក្នុងនីតិវិធី PCR ស្តង់ដារ (ដឹកផលិតផល PCR ទៅ PCRs ជាបន្តបន្ទាប់) ។  អត្ថប្រយោជន៍មួយទៀតនៃការប្រើប្រាស់ PCR ដើម្បីរកនិងសិក្សាអតិសុខុមប្រាណគឺលំដាប់ឌីអិនអេនៃអតិសុខុមប្រាណដែលឆ្លងថ្មីអាចត្រូវបានប្រៀបធៀបទៅនឹងអ្វីដែលបានចុះបញ្ជីនៅក្នុងមូលដ្ឋានទិន្នន័យដែលជាហេតុជួយបង្កើនការយល់ដឹងអំពីសារពាង្គកាយណាមួយដែលបង្កឱ្យមានជំងឺឆ្លងហើយដូច្នេះអ្វី វិធីសាស្រ្តនៃការព្យាបាលដែលអាចធ្វើបានអាចត្រូវបានប្រើ។  បច្ចេកទេសនេះគឺជាស្តង់ដារបច្ចុប្បន្នសម្រាប់ការរកឃើញវីរុសដូចជា អេដស៍ និង ជំងឺរលាកថ្លើម ។
អត្តវគ្គបាឡី

ព្រះត្រ័យបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > ធម្មបទគាថា

១២. អត្តវគ្គោ

១៥៧.

អត្តានញ្ចេ  បិយំ ជញ្ញា, រក្ខេយ្យ នំ សុរក្ខិតំ;

តិណ្ណំ អញ្ញតរំ យាមំ, បដិជគ្គេយ្យ បណ្ឌិតោ។

១៥៨.

អត្តានមេវ បឋមំ, បតិរូបេ និវេសយេ;

អថញ្ញមនុសាសេយ្យ, ន កិលិស្សេយ្យ បណ្ឌិតោ។

១៥៩.

អត្តានំ  ចេ តថា កយិរា, យថាញ្ញមនុសាសតិ;

សុទន្តោ វត ទមេថ, អត្តា ហិ កិរ ទុទ្ទមោ។

១៦០.

អត្តា ហិ អត្តនោ នាថោ, កោ ហិ នាថោ បរោ សិយា;

អត្តនា ហិ សុទន្តេន, នាថំ លភតិ ទុល្លភំ។

១៦១.

អត្តនា ហិ កតំ បាបំ, អត្តជំ អត្តសម្ភវំ;

អភិមត្ថតិ [អភិមន្តតិ (សី. បី.)] ទុម្មេធំ, វជិរំ វស្មមយំ [វជិរំវ’ម្ហមយំ (ស្យា. ក.)] មណិំ។

១៦២.

យស្ស  អច្ចន្តទុស្សីល្យំ, មាលុវា សាលមិវោត្ថតំ;

ករោតិ សោ តថត្តានំ, យថា នំ ឥច្ឆតី ទិសោ។

១៦៣.

សុករានិ  អសាធូនិ, អត្តនោ អហិតានិ ច;

យំ វេ ហិតញ្ច សាធុញ្ច, តំ វេ បរមទុក្ករំ។

១៦៤.

យោ សាសនំ អរហតំ, អរិយានំ ធម្មជីវិនំ;

បដិក្កោសតិ ទុម្មេធោ, ទិដ្ឋិំ និស្សាយ បាបិកំ;

ផលានិ កដ្ឋកស្សេវ, អត្តឃាតាយ [អត្តឃញ្ញាយ (សី. ស្យា. បី.)] ផល្លតិ។

១៦៥.

អត្តនា  ហិ [អត្តនាវ (សី. ស្យា. បី.)] កតំ បាបំ, អត្តនា សំកិលិស្សតិ;

អត្តនា អកតំ បាបំ, អត្តនាវ វិសុជ្ឈតិ;

សុទ្ធី អសុទ្ធិ បច្ចត្តំ, នាញ្ញោ អញ្ញំ [នាញ្ញមញ្ញោ(សី.)] វិសោធយេ។

១៦៦.

អត្តទត្ថំ  បរត្ថេន, ពហុនាបិ ន ហាបយេ;

អត្តទត្ថមភិញ្ញាយ, សទត្ថបសុតោ សិយា។

អត្តវគ្គោ ទ្វាទសមោ និដ្ឋិតោ។