navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សង្គ្រាមសៀម-អាណ្ណាម (១៨៣១-១៨៣៤): សៀមឈ្លានពានកម្ពុជា ពាមបន្ទាយមាស និង មាត់ជ្រូក

សៀមឈ្លានពានកម្ពុជា ពាមបន្ទាយមាស និង មាត់ជ្រូក 
រូបភាពតូច|230x230ភីកសែល| ព្រែកជីកវិញតេ នៅចូវដុក ខេត្តមាត់ជ្រូក
រូបភាពតូច|230x230ភីកសែល| ទន្លេវ៉ាមណាវទំនើបក្នុងខេត្តមាត់ជ្រូក ដែលជាកន្លែងដែលសមរភូមិខែមករា ឆ្នាំ១៨៣៤ បានកើតឡើង។
រូបភាពតូច|234x234ភីកសែល| ចៅឃុនបឌិន មេទ័ពសៀម
កងទ័ពសៀមទាំងបីបានចាកចេញពីទីក្រុងបាងកកនៅថ្ងៃតែមួយ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៣៣។ ជួរ​សំខាន់​របស់​ចៅពញា​បិណ្ឌបាត​បាន​ដង្ហែ​ចេញ​ពីបាត់ដំបង ​ដើម្បី​ដណ្តើម​យក ​ខេត្ត​ពោធិសាត់ និង ​កំពង់ឆ្នាំង ។ ព្រះបាទអង្គចន្ទរាជា ទ្រង់ជ្រាបដំណឹងថា សៀមឈ្លានពាន បានរៀបចំទ័ពខ្មែរ ដើម្បីទប់ទល់នឹងសៀម។ ប៉ុន្តែ​កម្ពុជា​អាច​ប្រមូល​ទ័ព​បាន​តែ​៣០០​នាក់​ប៉ុណ្ណោះ​ក្នុង​រយៈពេល​ដ៏​ខ្លី​។ ឧកញ៉ា ចក្រី ឡុង បានដឹកនាំកងទ័ពកម្ពុជា ប្រឆាំងនឹងកងទ័ពសៀម ដែលមានទាហាន ៥០០០នាក់ ក្នុងសមរភូមិកំពង់ចាម នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨៣៣។ ចក្រីឡុង​ចាញ់​ហើយ​ភៀស​ខ្លួន​ទៅបាភ្នំ ។  ក្រោយ​ចាញ់​ចក្រី​ឡុង ស្ដេច​អង្គ​ចាន់ និង​តុលាការ​បាន​ភៀស​ខ្លួន​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៣១ ខែ​ធ្នូ ទៅ ​ក្រុង​ឡុង ហ៊ូ ក្នុង ​ខេត្ត​វៀងឡុង ។ ពេល​នោះ បឌិន បាន​ហែ​ក្បួន​ទ័ព​របស់​ទ្រង់​ឆ្លង​កាត់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដោយ​មិន​មាន​ការ​តស៊ូ​ទៀត​ឡើយ។  មេទ័ពសៀមបានទុកព្រះអង្គម្ចាស់អង្គឥម និងអង្គឌួងមកត្រួតត្រានៅភ្នំពេញ ហើយបន្តទៅបាភ្នំ។

កងនាវារបស់ព្រះក្លាំង បានទៅដល់ពាមបន្ទាយមាស ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៨៣៤ ។ យួនដែលជាប់ជំពាក់នឹងការបះបោររបស់ឡេវ៉ាន់ខយត្រូវចាប់បានដោយមិនបានត្រៀមខ្លួន ហើយសៀមក៏ចាប់បានហាទៀងយ៉ាងលឿន។  បន្ទាប់​មកព្រះក្លាំង បាន​បើក​សំពៅ​របស់​គាត់​ឡើង​តាមព្រែកវិញតេ ហើយ​ក៏​យក​ចូវដុក ក្នុង ​ខេត្តមាត់ជ្រូក យ៉ាង​លឿន។ បឌិន ដែលបានទៅដល់បាភ្នំ បានបញ្ជូនប្អូនថ្លៃរបស់លោកចៅព្រះយានគររាជសីមា អោយនាំទាហាន ៧០០០ នាក់ ឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតកាត់ស្រុកបាភ្នំ ដោយផ្ទាល់ទៅកាន់ព្រៃនគរ បឌិនខ្លួនគាត់ក៏បានចូលរួមជាមួយព្រះក្លាំំង នៅចូវដុក ។ បន្ទាប់មក អធិរាជមិញម៉ាង បានបញ្ជាឱ្យទ្រឿងមិញយ៉ាង និង ង្វៀន ស៊ួន ទប់ទល់នឹងការវាយលុករបស់សៀមនៅមាត់ជ្រូក។   

 សមរភូមិវ៉ាមណាវ
សង្គ្រាមសៀម-អាណ្ណាម (១៨៣១-១៨៣៤): ផលវិបាក និងបុព្វហេតុនៃសង្រ្គាមឆ្នាំ១៨៤១-១៨៤៥

ផលវិបាក និងបុព្វហេតុនៃសង្រ្គាមឆ្នាំ១៨៤១-១៨៤៥ 
កងទ័ពសៀមបានត្រឡប់មកវិញនៅខែឧសភាឆ្នាំ១៨៣៤។ សៀម​ដកថយ​បាន​ទុក​ឱ្យ​វៀតណាម​គ្រប់គ្រង​ទាំងស្រុង​លើ​កម្ពុជា​។ វៀតណាម​ដឹកនាំ​ដោយ​ទ្រឹងមិញយ៉ាងបានបង្កើតភ្នំពេញ ​ជា​ទីស្នាក់ការ​កណ្តាល។ ព្រះបាទអង្គច័ន្ទនៃប្រទេសកម្ពុជាបានសោយទិវង្គតនៅខែមករាឆ្នាំ១៨៣៥។ អង្គចន្ទ មិនមានបុត្រាទេ តែមានបុត្រី៤នាក់; អង្គបែ៉ន អង្គម៉ី អង្គពៅ និងអង្គស្ងួន។ សៀម​មាន​ព្រះអង្គម្ចាស់អង្គឥម ជា​ប្អូន​របស់​អង្គចន្ទ តែងតាំង​ជា​អភិបាល​ខេត្ត​បាត់ដំបង។ ជាមួយព្រះអង្គម្ចាស់អង្គឥម និងអង្គឌួងនៅខាងសៀម ព្រះនាងត្រឹងមិញយ៉ាងបានស្នើឱ្យបង្កើតព្រះអង្គម្ចាស់អង្គម៉ីជាបុត្រីទីពីររបស់អង្គចន្ទជាក្សត្រីគ្រងរាជ្យរបស់កម្ពុជា។ ព្រះនាងអង្គបែ៉ន ដែលជាបុត្រីច្បង ទ្រង់មានព្រះទ័យអាណិតអាសូរចំពោះបុព្វហេតុសៀម និងការពិតថា ព្រះមាតាទ្រង់ជាបុត្រីរបស់ចៅពញាអភ័យភូបែស ដែលសៀមតែងតាំងជាអភិបាលខេត្តបាត់ដំបង។ នៅឆ្នាំ១៨៣៦ វៀតណាមបានបញ្ចូលកម្ពុជាទៅក្នុងការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់ ខណៈដែលខេត្តតាយថាញ់ ជាមួយ ទ្រឿងមិញយ៉ាង បានបណ្តាក់ទុនជាមួយចំណងជើង ថា ខេត្តតាយថាញ់ (Hán tự: 鎭西將軍) ។ អភិបាលខេត្ត និងមន្ត្រីវៀតណាមត្រូវបានដំឡើងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយភាសាចិនដើមកំណើតខ្មែរត្រូវបានបន្សល់ទុកនូវថាមពលតិចតួចបំផុត។

សៀមបានពង្រឹង និងរៀបចំខ្លួនសម្រាប់យុទ្ធនាការនាពេលខាងមុខ។ ព្រះក្លាំំង ត្រួតត្រាលើការកសាងថែវធំ និងបន្ទាយចន្ទបុរី។ សមុទ្រសង្គ្រាម, ឆៈជឿងទេរា, បាត់ដំបង និង សៀមរាប សុទ្ធតែត្រូវបានពង្រឹងប្រឆាំងនឹងការលុកលុយដែលអាចកើតមាន។ នៅឆ្នាំ១៨៣៦ ការស្ទង់មតិកម្លាំងពលកម្មត្រូវបានធ្វើឡើងដោយចៅពញាបិនដេចានៅតំបន់ដែលគ្រប់គ្រងដោយសៀមនៃប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់ឥសាន-ឡាវ។ 

ព្រះអង្គម្ចាស់ អង្គឥម អភិបាលខេត្តបាត់ដំបង បានសម្រេចដកទ័ពទៅភាគីវៀតណាម នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៣៨។ គាត់បានចាប់ខ្លួនមន្ត្រីសៀមនៅបាត់ដំបង ហើយរួមជាមួយនឹងអ្នកស្រុកនោះ និរទេសពួកគេឱ្យទៅរួមរស់ជាមួយទ្រឿងមិញយ៉ាងនៅភ្នំពេញដោយសង្ឃឹមថាវៀតណាមនឹងតាំងគាត់ជាស្តេចកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ទ្រឿងមិញយ៉ាងបានចាប់ព្រះអង្គម្ចាស់ អង្គឥម ហើយបញ្ជូនព្រះអង្គទៅក្រុងហ្វេ។ ឧប្បត្តិហេតុនេះបានចាប់ផ្តើមជម្លោះថ្មី។ ចៅបឌិន ប្រញាប់នាំទ័ពទៅបាត់ដំបង ដើម្បីដោះស្រាយស្ថានការណ៍។ នៅឆ្នាំ១៨៤០ ព្រះនាងអង្គបែ៉នត្រូវបានគេរកឃើញថាសហការជាមួយសៀម។ មិញ ម៉ាង បាត់បង់ទំនុកចិត្តទាំងស្រុងលើព្រះនាងខ្មែរ។ ម្ចាស់ក្សត្រីអង្គម៉ី និងបងប្អូនស្រីត្រូវបានទម្លាក់ឋានៈ។ អង្គបែ៉ន​ត្រូវ​បាន​កាត់ទោស​ប្រហារជីវិត​ដោយ​លង់ទឹក​នៅ​លង់ហោរ។  អង្គម៉ី និង​បងប្អូន​ស្រី​ដែល​នៅ​សេសសល់​ត្រូវ​បាន​គេ​ដឹក​ទៅ​ឃុំ ​វាំងពូឡ័រ ។ 

នៅឆ្នាំ១៨៤០ ជនជាតិដើមកំណើតខ្មែរបានក្រោកឡើងប្រឆាំងនឹងចៅហ្វាយនាយវៀតណាមរបស់ពួកគេ ហើយបានសម្លាប់មន្ត្រីវៀតណាមជាច្រើននៅក្នុងការបះបោររបស់កម្ពុជា (១៨៤០) ។ ចៅហ្វាយខេត្តពោធិសាត់ ចូលទៅគាល់ចៅបឌិននៅបាត់ដំបង សុំជំនួយសៀមប្រឆាំងនឹងយួន។  នេះបាននាំឱ្យមានជម្លោះថ្មី;សង្គ្រាមសៀម-យួនឆ្នាំ១៨៤១-១៨៤៥ ។
សង្គ្រាមអង់គ្លេស–ភូមាទី៣

សង្គ្រាមអង់គ្លេសភូមាទីបី ( ភូមា : တတိယအင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ် ) គឺជម្លោះដែលបានកើតឡើងក្នុងថ្ងៃទី ៧-២៩ ខែ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៨៨៥ ជាមួយនឹងការតស៊ូរប៉េះរប៉ោះនិងកុបកម្មបន្ត ចូលទៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៧ ។ វាគឺជាចុងក្រោយនៃ សង្រ្គាមចំនួនបីលើក ដែលបានប្រយុទ្ធគ្នាក្នុងសតវត្សទី ១៩ រវាងពួកភូមា និង អង់គ្លេស ។ សង្រ្គាមបានមើលឃើញការបាត់បង់អធិបតេយ្យភាពរបស់ភូមាឯករាជ្យមួយនៅក្រោម រាជវង្សកូបោន ដែលការគ្រប់គ្រងរបស់វាត្រូវបានកាត់បន្ថយរួចហើយទៅទឹកដីដែលគេស្គាល់ថាជា ភូមាខាងលើ ដែលជាតំបន់នៃ ប្រទេសភូមាក្រោម។ហើយត្រូវបានបញ្ចូលដោយអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ ១៨៥៣ ដែលជាលទ្ធផលនៃសង្រ្គាមអង់គ្លេស-ភូមាលើកទីពីរ ។  
រូបភាពតូច|រូបថតនៃការចុះចាញ់របស់កងទ័ពភូមា ក្នុងសង្គ្រាមអង់គ្លេស-ភូមាលើកទី៣
សង្គ្រាមអាទិទេព

សង្គ្រាមអាទិទេព () គឺជាភាពយន្តវីរបុរសអាមេរិក ដែលផ្អែកលើតួអង្គ Thor ពី Marvel Comics ផលិតដោយ Marvel Studios និងចែកចាយដោយ Walt Disney Studios Motion Pictures ។ ភាពយន្តនេះគឺជារឿងភាគនៃ Thor និង Thor: The Dark World និងជាភាពយន្តទី ១៧ នៅក្នុង Marvel Cinematic Universe ។
សង្គ្រាមអាទិទេព: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តដែលចេញផ្សាយនៅឆ្នាំ ២០១៧
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តអាមេរិក
សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១: បន្ទុះសង្គ្រាម (១៩៤៦)

បន្ទុះសង្គ្រាម (១៩៤៦)
thumb|ហូ ជីមិញ និងលោកម៉ារីស មូទិតកំពុងចាប់ដៃគ្នានៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងហ្វនតេណេព្លាវ

នៅដើមឆ្នាំ១៩៤៦ កងកម្លាំងយោធាបារាំងបានចុះនៅក្រុងហៃហ្វុងហើយកិច្ចចរចាក៏បានធ្វើឡើងស្តីពីអនាគតរបស់វៀតណាមក្នុងនាមជារដ្ឋមួយនៅក្នុងសហភាពបារាំង។ ការឈ្លោះប្រឆាំងគ្នាក៏បានផ្ទុះឡើងនៅហៃហ្វុងរវាងរដ្ឋាភិបាលវៀតមិញនិងបារាំងនៅជុំវិញទំនាស់ហ៊ុននៃពន្ធនាំចូលនៅកំពង់ផែ។ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៦ កងនាវាបារាំងបានបើកការបាញ់ប្រហារមកលើផ្នែកមួយនៃទីក្រុងដែលបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលប្រមាណ ៦,០០០ នាក់បានស្លាប់ក្នុងវេលារសៀលតែមួយ។ ពួកវៀតមិញក៏បានទទួលយល់ស្របនឹងបទឈប់បាញ់ភ្លាមៗហើយក៏បានចាកចេញពីទីក្រុង។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាឧប្បត្តិហេតុហៃហ្វុង។

តែវៀតមិញមិនមានចេតនាសុំចុះចាញ់អ្វីនោះទេ មិនយូរប៉ុន្មានឧត្តមសេនីយ៍វ៉ូ ង្វៀនវ៉ាបក៏បានលើកទ័ពចំនួន ៣០,០០០ នាក់មកវាយប្រហារលើទីក្រុងហៃហ្វុង។ ទោះបីជាបារាំងមានចំនួនទ័ពតិចជាក៏ដោយតែបារាំងមានរអាវុធទំនើបៗនិងកងទ័ពជើងទឹកដ៏ខ្លាំងពូកែរបស់ពួកគេបានធ្វើឱ្យការវាយលុករបស់វៀតមិញបរាជ័យ។ នៅអំឡុងខែធ្នូ អរិភាពរវាងវៀតមិញនិងបារាំងក៏បានផ្ទុះឡើងនៅទីក្រុងហាណូយ ហើយហូ ជីមិញក៏ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ចូលទៅក្នុងព្រៃក្រាស់ៗនិងតំបន់ភ្នំ។ សង្គ្រាមទ័ពព្រៃបានកើតឡើង ហើយបារាំងវិញបានត្រួតត្រាទឹកដីភាគច្រើននៃវៀតណាមលើកលែងតែតំបន់ឆ្ងាយៗ និងតំបន់ដាច់ស្រយ៉ាល។
សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១: ការវាយប្រហារដោយបារាំង និងការបង្កើតរដ្ឋវៀតណាម (១៩៤៧–១៩៤៩)

ការវាយប្រហារដោយបារាំង និងការបង្កើតរដ្ឋវៀតណាម (១៩៤៧–១៩៤៩)
200px|thumb|"Envoys probe Indo-China rebellion " (១៦ មករា ១៩៤៧), ភាពយន្តបច្ចុប្បន្នភាពសកល

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ ឧត្តមសេនីយវ៉ូ ង្វៀនវ៉ាបនិងទាហានរបស់គាត់បានដកថយទៅតំបន់ភ្នំក្នុងខេត្តទិញក្វាង។ បារាំងបានបញ្ជូនបេសកកម្មយោធាទៅវាយប្រហារមូលដ្ឋានទ័ពរបស់គាត់ប៉ុន្តែលោកវ៉ាបបានបដិសេធមិនឱ្យទាហានខ្លួនចូលប្រយុទ្ធទរទល់នឹងបារាំងឡើយ។ គ្រប់ទីកន្លែងដែលកងទ័ពបារាំងបានទៅដល់ វៀតមិញក៏បានបាត់ខ្លួនចេញពីទីនោះ។ នៅចុងឆ្នាំ១៩៤៧ បារាំងបានបើកធ្វើប្រតិបត្តិការលែរដើម្បីដណ្តើមយកមជ្ឈមណ្ឌលទំនាក់ទំនងវៀតមិញនៅក្រុងបាក់កាន។ ពួកគេបានបរាជ័យក្នុងការចាប់ខ្លួនហូ ជីមិញនិងអនុសេនីយ៍ទោសំខាន់ៗរបស់វៀតមិញតាមការដែលចង់បាន។ បារាំងក៏បានអះអាងថាដែរថាទាហានវៀតមិញប្រមាណ ៩,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់នៅក្នុងប្រតិបត្តិការនេះ បើមតិរបស់បារាំងនេះពិតជាត្រឹមត្រូវមែន នុះវាគឺជាការបាត់បង់ខូចខាតដ៏ធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់ខាងក្រុមវៀតមិញ។

នៅឆ្នាំ១៩៤៨ បារាំងបានចាប់ផ្តើមស្វែងរកមធ្យោបាយដើម្បីប្រឆាំងនឹងវៀតមិញតាមរយៈកិច្ចការនយោបាយ ដោយបានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលផ្សេងមួយទៀតនៅសៃហ្គន។ ពួកបារាំងបានចាប់ផ្តើមការចរចាជាមួយអតីតព្រះចៅអធិរាជបាវ-ដាយដើម្បីឱ្យទ្រង់ចូលដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល"ស្វយ័ត"មួយនៅក្នុងសហភាពប្រជាជាតិបារាំងគឺរដ្ឋវៀតណាម។ 

ពួកបារាំងមានឆន្ទៈក្នុងការប្រគល់តំណែងមួយនោះទៅឱ្យបាវ-ដាយ ព្រោះទ្រង់ធ្លាប់បានសហការជាមួយការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅវៀតណាមដោយសេរីកាលពីអតីតកាលហើយគ្មានគោលជំហរក្នុងការចរចាឬដាក់ការទាមទារយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់អ្វីនោះទេ។

thumb|រូបកងកុម្ម៉ង់ដូជើងទឹកបារាំងសេរីកំពុងតែដើរឆ្លងឆ្នេរសមុទ្រនៅអាណ្ណាម។

នៅឆ្នាំ១៩៤៩ បារាំងបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវ"ឯករាជ្យភាព"នៃរដ្ឋវៀតណាមថាជារដ្ឋសមាគមន៍នៅក្នុងសហភាពបារាំងក្រោមការដឹកនាំរបស់បាវ-ដាយ។ តែទោះមានឈ្មោះជារដ្ឋឯករាជ្យក្តី បារាំងគឺនូវតែគ្រប់គ្រងរាល់ទំនាក់ទំនងបរទេសនិងរាល់បញ្ហាកិច្ចការពារជាតិ។ ភ្លាមៗនោះ វៀតមិញក៏ប្រកាសមិនទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលដែលបង្កើតថ្មីនោះហើយបានថ្លែងថា ពួកគេចង់បាន"ឯករាជ្យភាពពិតប្រាកដ មិនមែនឯករាជ្យបែបបាវ-ដាយ"នោះទេ។ នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃសហភាពបារាំងនេះ បារាំងក៏បានផ្តល់ឯករាជ្យភាពទៅឱ្យប្រជាជាតិដទៃទៀតនៅឥណ្ឌូចិនផងដែររួមមាន ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ និងកម្ពុជា។

បន្ទាប់ពីបានសម្រេចបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះហើយ និងជាមធ្យោបាយដើម្បីបង្កើនចំនួនរបស់ពួកគេ បារាំងក៏បានយល់ព្រមក្នុងការបង្កើតកងទ័ពជាតិវៀតណាមដែលបង្គាប់បញ្ជាដោយពួកនាយទាហានវៀតណាម។ កងទ័ពទាំងនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ភាគច្រើនក្នុងផ្នែកយោធភូមិភាគដូច្នេះកងកម្លាំងបារាំងនឹងមានពេលត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ការប្រយុទ្ធជាមួយនឹងវៀតមិញ។
សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១: ការរៀបចំឡើងវិញរបស់ក្រុមវៀតមិញ (១៩៤៩–១៩៥០)

ការរៀបចំឡើងវិញរបស់ក្រុមវៀតមិញ (១៩៤៩–១៩៥០)

ជាមួយនឹងជ័យជម្នះរបស់ពួកកុម្មុយនិស្តចិននៅក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល ទំនាក់ទំនងនយោបាយរវាងកុម្មុយនិស្តវៀតណាមនិងចិនក៏កានតែមានភាពជិតស្និទ្ធ។ ចិនបានគាំទ្រកុម្មុយនិស្តវៀតណាមប្រឆាំងនឹងបារាំងដោយផ្តល់នូវគ្រឿងសព្វាវុធនិងគ្រឿងផ្គត់ផ្គង់ផ្សេងៗទៀត។ វ៉ាបបានរៀបចំកងកម្លាំងគាត់ឡើងវិញហើយចែកកងកម្លាំងនោះទៅជាកងពលចំនួន ៥ គឺ កងពលទី៣០៤ ៣០៨ ៣១២ ៣១៦ និង ៣២០។ សង្គ្រាមក៏បានឆាបឆេះកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅពេលដែលវ៉ាបបានលើកទ័ពវាយលុកមកលើមូលដ្ឋានទ័ពបារាំងមួយនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនចិន។

ចូលដល់ជំហាននេះ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏ចាប់ផ្តើមប្រលូកដៃផ្តល់ជំនួយយោធាដល់បារាំងក្នុងទម្រង់ជាគ្រឿងសព្វាវុធនិងអ្នកសង្កេតការណ៍យោធា។

thumb|190px|ផែនទីនៃសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងបារាំងនៅឥណ្ឌូចិនក្នុងឆ្នាំ១៩៥០។

នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៥០ រដ្ឋាភិបាលរបស់ហូ-ជីមិញក៏ត្រូវបានប្រទេសចិននិងសហភាពសូវៀតទទួលស្គាល់។ ហើយក្នុងឆ្នាំដដែលនោះ រដ្ឋាភិបាលបាវ-ដាយក៏ត្រូវមានការទទួលស្គាល់ពីសំណាក់រដ្ឋមហាអំណាចដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិកនិងចក្រភពអង់គ្លេសផងដែរ។

នៅខែកុម្ភៈ វ៉ាបបានរឹបអូសយកបន្ទាយទាហានបារាំងដែលមានកងកម្លាំងចំនួន ១៥០ នាក់នៅឡៃខៃក្នុងតំបន់តុងកឹង ភាគខាងត្បូងជាប់ព្រំដែនជាមួយប្រទេសចិន។ នៅក្នុងខែមិថុនា សង្គ្រាមកូរ៉េក៏បានផ្ទុះឡើងរវាងពួកកុម្មុយនិស្តកូរ៉េខាងជើងដែលគាំទ្រដោយប្រទេសចិននិងសហភាពសូវៀត នឹងកូរ៉េខាងត្បូងដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនិងប្រទេសសមាជិកមួយចំនួននៃអង្គការសហប្រជាជាតិ។ សង្គ្រាមត្រជាក់ក៏ចាប់ក្តៅឡើងៗនៅអាស៊ីបូព៌ា ហើយរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកក៏មានការព្រួយបារម្ភខ្លាចពួកកុម្មុយនិស្តចូលត្រួតត្រាតំបន់ទាំងមូលដែលអាចមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅដល់ផលប្រយោជន៍អាមេរិក។ ដូចនេះហើយ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានប្រឆាំងដាច់ខាតទៅនឹងរដ្ឋាភិបាលហូ-ជីមិញដោយសារតែវាត្រូវបានគាំទ្រដោយចិន។

ឧត្តមសេនីយ៍ទោវៀតមិញគឺលោកតៃបានវាយលុកមកលើតំបន់ដុងឃេTrận then chốt Đông Khê . 02 November, 2014.  ហើយតំបន់នោះក៏ត្រូវធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតមិញនៅថ្ងៃទី១៨ ខែកញ្ញា។

កងកម្លាំងវៀតមិញបានវាយស្ទាក់កងយោធភូមិកាវបាំងនិងកងកម្លាំងជំនួយមកពីថាត់ខេដែលជាហេតុបង្ខំឱ្យកម្លាំងទាំងពីររត់គេចទៅភាគខាងត្បូង។ ចម្បាំងនេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាសមរភូមិផ្លូវអាណានិគមលេខ៤។ កងទ័ពអាកាសបារាំងបានទម្លាក់កងវរសេនាធំឆត្រយោងនៅភាគខាងត្បូងកាវបាំងដើម្បីដើរតួរជាទ័ពបង្វែរ ប៉ុន្តែគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលទ័ពឆត្រយោងទាំងអស់នោះក៏បាននាំគ្នារត់គេចពីវៀតមិញដូចកងកម្លាំងដទៃទៀតដែរ។ បន្តិចក្រោយមក កងកម្លាំងបារាំងនៅឡាកសុនក៏បានដកថយព្រោះខ្លាចកងកម្លាំងវៀតមិញមកសម្លាប់ពួកគេ។ 

នៅពេលដែលកងកម្លាំងបារាំងដែលនៅសល់បានមកដល់ទីសុវត្ថិភាពនៅតំបន់សណ្តរទន្លេហុង គេក៏បានធ្វើការវិភាគ។ ក្នុងការវិភាគនោះ គេឃើញថា កងទ័ពបារាំងចំនួន ៤,៨០០ នាក់បានស្លាប់ ឫត្រូវវៀតមិញចាប់បាន ឫក៏បាត់ខ្លួន, ទ័ពចំនួន ២,០០០ នាក់បានរងរបួសនៅក្នុងចំណោមកម្លាំងទាហានសរុបជាង ១០,០០០ នាក់។ គួរបញ្ជាក់ដែរថា បារាំងមិនមែនបាត់បង់តែជីវិតទាហានខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះទេ តែក៏ត្រូវបាត់បង់អាវុធនិងគ្រឿងសង្គ្រាមជាច្រើនទៀតដែរដូចជា កាំភ្លើងធំចំនួន ១៣ កាំភ្លើងត្បាលចំនួន ១២៥ ឡានធំឫឡានដឹកជញ្ជូនចំនួន ៤៥០ គ្រឿង កាំភ្លើងយន្តចំនួន ៩៤០ កាំភ្លើងយន្តស្រាលចំនួន ១,២០០ និងកាំភ្លើងវែងធម្មតាចំនួន ៨,០០០ គ្រឿង។ ប្រទេសចិននិងសហភាពសូវៀតបានទទួលស្គាល់ហូ-ជីមិញជាមេដឹកនាំស្របច្បាប់របស់ប្រទេសវៀតណាមហើយបានបញ្ជូនរដ្ឋាភិបាលលោកនូវអាវុធនិងជំនួយសម្ភារៈកាន់តែច្រើនឡើងៗ។ ឆ្នាំ១៩៥០ ត្រូវបានគេសម្គាល់ថាជាពេលដំបូងបង្អស់ដែលគ្រាប់ណាប៉ាល់ត្រូវបានប្រើនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម (អាវុធប្រភេទនេះត្រូវបានផ្តល់ឱ្យដោយសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់ឱ្យកងជើងអាកាសបារាំងប្រើប្រាស់)។
សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១: ជ័យជម្នះជាថ្មីរបស់បារាំង (មករា–មិថុនា ១៩៥០)

ជ័យជម្នះជាថ្មីរបស់បារាំង (មករា–មិថុនា ១៩៥០)

ស្ថានភាណយោធារបស់បារាំងក៏មានភាពធូរស្រាលបន្ទាប់ពីមេបញ្ជាការថ្មីគឺលោកហ្សង់ ដេ ឡាដ្រេ ដេ តាស៊ីងីបានកសាងខ្សែការពារពីក្រុងហាណូយរហូតទៅដល់ឈូងសមុទ្រតុងកឹងដោយឆ្លងកាត់តាមដែនដីសណ្តទន្លេក្រហម។ ការសាងខ្សែការពារនេះគឺដើម្បីទប់ការពារក្រុមវៀតមិញ និងដើម្បីឱ្យងាយបំបែកទ័ពរបស់ពួកគេ។
thumb|190px|ឧត្តមសេនីយ៍លោកត្រិញ មិញថេ

នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៥១ វ៉ាបបានបញ្ជូនកងពលទី៣០៨ និង៣១២ ដែលមានកម្លាំងជាង ២ ម៉ឺននាក់ទៅវាយប្រហារក្រុងវិនយានដែលមានចម្ងាយ ២០ ម៉ាយ (៣២ គីឡូម៉ែត្រ) ពីភាគពាយ័ព្យនៃទីក្រុងហាណូយ។ អ្វីដែលវៀតមិញមិនដឹងនោះគឺពួកគេកំពុងដើរចូលអន្ទាក់របស់បារាំង ដោយគ្មានជម្រើសពួកគេក៏បង្ខំវាយប្រយុទ្ធទរទល់ជាមួយនឹងកងកម្លាំងបារាំងដែលបំពាក់ដោយកាំភ្លើងយន្តនិងកាំភ្លើងធំនៅកណ្តាលវាល។ ត្រឹមថ្ងៃទី១៦ ខែមករា កងកម្លាំងរបស់វ៉ាបក៏ត្រូវបង្ខំខ្លួនរត់ដកថយ ហើយជាលទ្ធផល វៀតមិញបានបាត់បង់ទាហានចំនួន ៦,០០០ នាក់ រងរបួសចំនួន ៨,០០០ នាក់ ហើយប្រមាណ ៥០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយពួកបារាំង។

នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា វ៉ាបបានព្យាយាមម្តងទៀតដោយលើកនេះបានបើកការវាយប្រហារមកលើក្រុងម៉ៅឃេ ដែលមានចម្ងាយ ២០ ម៉ាយ (៣២ គម) ពីភាគខាងជើងទីក្រុងហៃហ្វុង។ ទាហានវៀតមិញប្រមាណ ១១,០០០ នាក់បានសម្រុកចូលវាយប្រហារក្រុងនោះ។ លទ្ធផលគឺដូចមុនដដែរ ដោយវៀតមិញបានដកថយ និងត្រូវបាត់បង់មនុស្សចំនួនពី ៥០០ នាក់ (ការប៉ានស្មានដោយវៀតមិញ) ទៅដល់ ៣,០០០ នាក់ (ការប៉ានស្មានរបស់បារាំង)។

មិនអស់ចិត្ត វ៉ាបក៏បានបើកការវាយប្រហារមួយទៀត ដោយលើកនេះនៅតំបន់ដីសណ្តទន្លេក្រហម, នៅថ្ងៃទី២៩ ខែឧសភា ការវាយប្រហារដំបូងគឺប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅក្រុងភូលី និងទីបីនៅនិញប៊ិញ ហើយកងពលធំរបស់ខ្លួនបានធ្វើការវាយលុកនៅផាត់ឌៀម ភាគខាងត្បូងនៃក្រុងហាណូយ។ ការវាយប្រហារទាំងបីកន្លែងគឺសុទ្ធតែទទួលបរាជ័យទាំងអស់ ជាពិសេសគឺការវាយប្រហារទីបី។ ដោយមានឱកាលល្អ លោកឡាដ្រេ ដេ តាស៊ីងីបានធ្វើការវាយបកមកវិញដោយបានរុញច្រានកងកម្លាំងវៀតមិញដែលនៅសេសសល់ឱ្យចូលទៅក្នុងព្រៃជ្រៅ និងចេញពីតំបន់សណ្តទន្លេក្រហមត្រឹមថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ដោយធ្វើឱ្យវៀតមិញបាត់បង់ជីវិតមនុស្សប្រមាណ ១០,០០០ នាក់សរុប។

រាល់ការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់វ៉ូ ង្វៀនវ៉ាបទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានទទួលបរាជ័យទាំងអស់ និងការវាយតបមកវិញរបស់បារាំងបានធ្វើឱ្យបាត់បង់ទ័ពវៀតមិញជាច្រើន។ ប្រជាជនវៀតណាមជាច្រើនបានមានចម្ងល់ទៅនឹងរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនិស្តវៀតមិញ សម្បីតែសមាជិកបក្សខ្លួនក៏មានចម្ងល់ផងដែរ។ តែទោះជាយ៉ាងណា ផលប្រយោជន៍របស់បារាំងគឺមិននៅបានយូរនោះទេ ដោយសារតែមានបក្សពួកឧទ្ទាមជាច្រើនបានងើបឡើងប្រឆាំងនៅទូទាំងដែនដីអាណានិគមបារាំង ហើយក្នុងនោះក៏មានកម្ពុជានិងឡាវផងដែរ។
សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១: Mutual Defense Assistance Act (1950–1954)

Mutual Defense Assistance Act (1950–1954)
190px|thumb|Anti-communist Vietnamese refugees moving from a French LSM landing ship to the USS Montague during Operation Passage to Freedom in 1954.
At the beginning of the war, the U.S. was neutral in the conflict because of opposition to imperialism and consequently to help colonial empires regain their power and influence, because the Việt Minh had recently been their allies, and because most of its attention was focused on Europe where Winston Churchill argued an Iron Curtain had fallen.

Then the U.S. government gradually began supporting the French in their war effort, primarily through Mutual Defense Assistance Act, as a means of stabilizing the French Fourth Republic in which the French Communist Party was a significant political force. A dramatic shift occurred in American policy after the victory of Mao Zedong's Communist Party of China in the Chinese Civil War. By 1949, however, the United States became concerned about the spread of communism in Asia, particularly following the end of the Chinese Civil War, and began to strongly support the French as the two countries were bound by the Cold War Mutual Defense Programme. After the Moch–Marshall meeting of September 23, 1950, in Washington, the United States started to support the French Union effort politically, logistically and financially. Officially, US involvement did not include use of armed force. However, recently it has been discovered that undercover (CAT) -or not- US Air Force pilots flew to support the French during Operation Castor in November 1953. Two US pilots were killed in action during the siege of Dien Bien Phu the following year. These facts were declassified and made public more than 50 years after the events, in 2005 during the Légion d'honneur award ceremony by the French ambassador in Washington.

In May 1950, after the capture of Hainan island by Chinese Communist forces, U.S. President Harry S. Truman began covertly authorizing direct financial assistance to the French, and on June 27, 1950, after the outbreak of the Korean War, announced publicly that the U.S. was doing so. It was feared in Washington that if Ho were to win the war, with his ties to the Soviet Union, he would establish a puppet state with Moscow with the Soviets ultimately controlling Vietnamese affairs. The prospect of a communist dominated Southeast Asia was enough to spur the U.S. to support France, so that the spread of Soviet-allied communism could be contained.

On June 30, 1950, the first U.S. supplies for Indochina were delivered. In September, Truman sent the Military Assistance Advisory Group (MAAG) to Indochina to assist the French. Later, in 1954, U.S. President Dwight D. Eisenhower explained the escalation risk, introducing what he referred to as the "domino principle", which eventually became the concept of Domino theory. During the Korean War, the conflict in Vietnam was also seen as part of a broader proxy war with China and the USSR in Asia.
សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១: US Navy assistance (1951–1954)

US Navy assistance (1951–1954)
thumb|190px|Bois Belleau (aka [126]) transferred to France in 1953.
The  delivered Grumman F8F Bearcat fighter aircraft to Saigon on January 26, 1951.

On March 2 of that year, the United States Navy transferred the  (LST 490) to the French navy in Indochina in accordance with the MAAG-led MAP. Renamed RFS Vulcain  (A-656), she was used in Operation Hirondelle in 1953. The  carrier delivered Grumman F8F Bearcat aircraft to Saigon on March 26, 1951. During September 1953, the  (renamed Bois Belleau ) was lent to France and sent to French Indochina to replace the Arromanches . She was used to support delta defenders in the Halong Bay operation in May 1954. In August, she joined the Franco-American evacuation operation called "Passage to Freedom ".

The same month, the United States delivered additional aircraft, again using the USS Windham Bay .http://www.ina.fr/archivespourtous/index.php?vue=corpus&code=C0524208764# Indochina War: The "good offices" of the Americans (National Audiovisual Institute) On April 18, 1954, during the siege of Dien Bien Phu, the  delivered 25 Korean War AU-1 Corsair aircraft for use by the French Aeronavale in supporting the besieged garrison.
សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១: US Air Force assistance (1952–1954)

US Air Force assistance (1952–1954)
thumb|190px|A 1952 F4U-7 Corsair of the 14.F flotilla who fought at Dien Bien Phu.
A total of 94 F4U-7s were built for the Aeronavale in 1952, with the last of the batch, the final Corsair built, rolled out in December 1952. The F4U-7s were actually purchased by the U.S. Navy and passed on to the Aeronavale through the U.S. Military Assistance Program (MAP). They were supplemented by 25 ex-U.S.MC AU-1s (previously used in the Korean War) and moved from Yokosuka, Japan to Tourane Air Base (Da Nang), Vietnam in April 1952. US Air Force assistance followed in November 1953 when the French commander in Indochina, General Navarre, asked General McCarty, commander of the Combat Cargo Division, for 12 Fairchild C-119 for Operation Castor at Dien Bien Phu. The USAF also provided C-124 Globemasters to transport French paratroop reinforcements to Indochina.

On March 3, 1954, twelve C-119s of the 483rd Troop Carrier Wing ("Packet Rats") based at Ashiya, Japan, were painted with France's insignia and loaned to France with 24 CIA pilots for short term use. Maintenance was carried out by the US Air Force and airlift operations were commanded by McCarty.
សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១: Central Intelligence Agency covert operations (1954)

Central Intelligence Agency covert operations (1954)
thumb|190px|France-marked USAF C-119 flown by CIA pilots over Dien Bien Phu in 1954.
Twenty four CIA (CAT) pilots supplied the French Union garrison during the siege of Dien Bien Phu by airlifting paratroopers, ammunition, artillery pieces, tons of barbed wire, medics and other military material. With the reducing DZ areas, night operations and anti-aircraft artillery assaults, many of the "packets" fell into Việt Minh hands. The 37 CIA pilots completed 682 airdrops under anti-aircraft fire between March 13 and May. 6 Two CAT pilots, Wallace Bufford and James B. McGovern, Jr. were killed in action when their Fairchild C-119 Flying Boxcar was shot down on May 6, 1954 . The ceasefire began on May 7 at 5:00 pm under Hanoi-based General Cogny's orders.  On February 25, 2005, the French ambassador to the United States, Jean-David Levitte, awarded the seven remaining CIA pilots with the Légion d'honneur.
សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១: Operation Passage to Freedom (1954)

Operation Passage to Freedom (1954)

In August 1954, in support to the French navy and the merchant navy, the U.S. Navy launched Operation Passage to Freedom and sent hundreds of ships, including USS Montague, in order to evacuate non-communist – especially Catholic Vietnamese refugees from North Vietnam following the July 20, 1954 armistice and partition of Vietnam. Around 450,000 Vietnamese civilians were transported from North to South during this period, with around one tenth of that number moving in the opposite direction.
សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១: ក្នុងវប្បធម៌

ក្នុងវប្បធម៌
thumb|French Indochina medal, law of August 1, 1953.
Although a kind of taboo in France, "the dirty war"  has been featured in various films, books and songs. Since its declasification in the 2000s television documentaries have been released using new perspectives about the U.S. covert involvement and open critics about the French propaganda used during wartime.

Famous Communist propagandist Roman Karmen was in charge of the media exploitation of the battle of Dien Bien Phu. In his documentary, Vietnam  (Вьетнам, 1955), he staged the famous scene with the raising of the Viet Minh flag over de Castries' bunker which is similar to the one he staged over the Berlin Reichstag roof during World War II (Берлин , 1945) and the "S" shaped POW column marching after the battle, where he used the same optical technique he experimented before when he staged the German prisoners after the Siege of Leningrad (Ленинград в борьбе , 1942) and the Battle of Moscow (Разгром немецких войск под Москвой , 1942).Roman Karmen, un cinéaste au service de la révolution  , Dominique Chapuis & Patrick Barbéris, Kuiv Productions / Arte France, 2001

Hollywood made a film about Dien Bien Phu in 1955, Jump Into Hell , directed by David Butler and scripted by Irving Wallace, before his fame as a bestselling novelist. Hollywood also made several films about the war, Robert Florey's Rogue's Regiment  (1948). Samuel Fuller's China Gate  (1957). and James Clavell's Five Gates to Hell  (1959).

The first French movie about the war, Shock Patrol  (Patrouille de Choc ) aka Patrol Without Hope  (Patrouille Sans Espoir ) by Claude Bernard-Aubert, came out in 1956. The French censor cut some violent scenes and made the director change the end of his movie which was seen as "too pessismistic ".The Cinematheque of Toulouse Léo Joannon's film Fort du Fou  (Fort of the Mad)/Outpost in Indochina  was released in 1963. Another film was The 317th Platoon  (La 317ème Section ) was released in 1964, it was directed by Indochina War (and siege of Dien Bien Phu) veteran Pierre Schoendoerffer. Schoendoerffer has since become a media specialist about the Indochina War and has focused his production on realistic war movies. He was cameraman for the army ("Cinematographic Service of the Armies", SCA) during his duty time, moreover as he had covered the Vietnam War he released The Anderson Platoon , which won the Academy Award for Documentary Feature.

Graham Greene's novel The Quiet American  takes place during this war.
សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
 Pentagon Papers, Chapter 2 
 Vietnam: The Impossible War
 Fall, Bernard B. Street Without Joy: The French Debacle In Indochina 
 ANAPI's official website  (National Association of Former POWs in Indochina)
 Hanoi upon the army's return in victory (bicycles demystified) Viet Nam Portal
  Photos about the First War of Indochina (French Defense Archives)  (ECPAD)

Category:សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១