navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ល្បើកអង្គរវត្ត: សង្ខេប

សង្ខេប 
ល្បើកប្រាសាទអង្គរវត្ត គឺជារឿងរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់កេតុមាលា ដែលជាបុត្ររបស់ ព្រះឥន្ទ្រ ដែលពុំអាចគង់នៅក្នុងឋានព្រះបានឡើយ ដោយព្រោះទ្រង់មានក្លិនមនុស្សទើបព្រះអង្គមិនអាចទ្រាំទ្របានចំពោះដោយ ទេវតា ។ ដោយសេចក្តីអាណិតអាសូរចំពោះព្រះរាជបុត្រទ្រង់បាននិរទេសខ្លួនព្រះអង្គ ។ព្រះឥន្ទ្រក៏បញ្ជូនស្ថាបត្យករផ្ទាល់គឺ ព្រះពិស្ណុការ (ឬ Braḥ Bisṇukār, Vishvakarman ) មកផែនដី ដើម្បីសាងសង់ព្រះរាជវាំងមួយសម្រាប់ព្រះកេតុមាលាក្នុងឋានមនុស្ស។

ព្រះពិស្ណុការ ចាត់ចែង អ្នកបម្រើមកពីគ្រប់ទិសទី ដើម្បីកសាងព្រះរាជវាំង។ ព្រះ​ពិស្ណុការ​បញ្ជា​ឱ្យ​កាប់​រាន​ព្រៃ​ជុំវិញ ​ភ្នំ​បាខែង និង​យក​ថ្ម​ដែល​មាន​គុណភាព​ខ្ពស់​មក​សាងសង់​ប្រាសាទ លុះ​ចប់​សព្វគ្រប់ ព្រះ​កេតុមាលា​ចូល​ទៅ​ក្នុង​វាំង​ថ្មី​របស់​ទ្រង់​ឈ្មោះ​ឥន្តប្រស ដែល​ទ្រង់​សោយ​រាជ្យ​ជា​ស្តេច​ មហារាជា ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]
ល្បើកអង្គរវត្ត: ការវិភាគ

ការវិភាគ 

 កំណែ 
កំណែនៃ ល្បើកអង្គរវត្ត ដើមឡើយត្រូវបានចារឹកលើប្រាសាទអង្គរវត្ត ហើយត្រូវបានសរសេរដំបូងជាអក្សរសម័យទំនើបនៅឆ្នាំ 1878 ដោយអ្នកវិទូជនជាតិបារាំង Étienne Aymonier ថាជា " Edification d'Angkor Vat ou Satra de Prea Kêt Mealéa " ( sic ).  ក្រោយមកនៅឆ្នាំ ២០០៩ បានរៀបចំឡើងវិញទៅជាអក្សរសិល្ប៍ទំនើបងាយស្រួលអាន រួមទាំងសទ្ទានុក្រមសម្រាប់បកស្រាយពាក្យបុរាណដែលប្រើក្នុងកំណាព្យ។

 កាលបរិច្ឆេទ និងភាពជាអ្នកនិពន្ធ 
យោងតាមអ្នកជំនាញខ្មែរ លោក ហ្គ្រេហ្គោរី មីកាលៀន ល្បើកអង្គរវត្ត គឺជាអត្ថបទ អក្សរសាស្ត្រ នៃប្រភេទអក្សរសិល្ប៍ថ្មីមួយដែលរាជវង្ស ឧដុង្គ ចង់បាន ដើម្បីចូលរួមក្នុងវដ្តនៃការស្តារអំណាចឡើងវិញបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរាជធានី លង្វែក ដែលត្រូវបានសៀមបំផ្លាញនៅឆ្នាំ ១៥៩៤ Mikaelian, Grégory. Le traité de sacre des rois d'Oudong (XVIIe siècle) », Udaya, n°8, 2007, p. 1.

ផ្សេងៗគ្នាចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ ១៥៩៨ និង ១៦២០ ការសិក្សាទស្សនវិជ្ជានៃ ល្បើកអង្គរវត្ត ដោយ ពៅសាវរស បានបង្កើតកាលបរិច្ឆេទនៃការតែងនិពន្ធនៅឆ្នាំ ១៦២០ នៃគ.ស ហើយសន្មតថាការនិពន្ធរបស់វាទៅជា ប៉ាងតាត ហៅថា អ្នកប៉ាង។ 

 រចនាប័ទ្ម 
កំណាព្យខ្មែរសំបូរទៅដោយពាក្យ អក្ខរក្រម និង វចនានុក្រម ។ កំណាព្យ​នេះ​មាន​ប្រវែង​វែង និង​ប្រើ​បី ​បទ ​ផ្សេង​គ្នា​គឺ ព្រហ្មគិត កាកគតិ និង ​ពំនោល ។  យោងតាម ពៅ សាវរស ភាគច្រើនវាប្រឆាំងនឹងភាពវៃឆ្លាតណាមួយ ដែលផ្ទុយនឹងភាពច្បាស់លាស់នៃ សិលាចារឹកខ្មែរ IMA 38 ដែលគេស្គាល់ថាជា "សិលាចារឹកអង្គរដ៏អស្ចារ្យ"។ 

 ការផ្លាស់ប្តូរការចងចាំ 
ល្បើកអង្គរវត្ត គឺជាសាក្សីនៃការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌នៃប្រទេសកម្ពុជាបន្ទាប់ពី ការដួលរលំនៃទីក្រុងលង្វែក ហើយឆ្លុះបញ្ចាំងពី "ការចុះសម្រុងគ្នានៃបេតិកភណ្ឌព្រាហ្មញ្ញញ និងមនោគមវិជ្ជាថេរវាទ"។ 

តួអង្គសំខាន់មួយគឺ កេតុមាលា ត្រូវនឹងព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ នៅពាក់កណ្ដាលទីមួយនៃសតវត្សទី១២ ដែលជាអ្នកសាងសង់ប្រាសាទអង្គរវត្តពិតប្រាកដ  ប៉ុន្តែនៅពេលតែងកំណាព្យនៅសតវត្សទីដប់ប្រាំពីរ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ មានរួចហើយតែបានភ្លេចពីចិត្តមនុស្ស។
ល្បើកអង្គរវត្ត: កំណែ

កំណែ 
កំណែនៃ ល្បើកអង្គរវត្ត ដើមឡើយត្រូវបានចារឹកលើប្រាសាទអង្គរវត្ត ហើយត្រូវបានសរសេរដំបូងជាអក្សរសម័យទំនើបនៅឆ្នាំ 1878 ដោយអ្នកវិទូជនជាតិបារាំង Étienne Aymonier ថាជា " Edification d'Angkor Vat ou Satra de Prea Kêt Mealéa " ( sic ).  ក្រោយមកនៅឆ្នាំ ២០០៩ បានរៀបចំឡើងវិញទៅជាអក្សរសិល្ប៍ទំនើបងាយស្រួលអាន រួមទាំងសទ្ទានុក្រមសម្រាប់បកស្រាយពាក្យបុរាណដែលប្រើក្នុងកំណាព្យ។
ល្បើកអង្គរវត្ត: កាលបរិច្ឆេទ និងភាពជាអ្នកនិពន្ធ

កាលបរិច្ឆេទ និងភាពជាអ្នកនិពន្ធ 
យោងតាមអ្នកជំនាញខ្មែរ លោក ហ្គ្រេហ្គោរី មីកាលៀន ល្បើកអង្គរវត្ត គឺជាអត្ថបទ អក្សរសាស្ត្រ នៃប្រភេទអក្សរសិល្ប៍ថ្មីមួយដែលរាជវង្ស ឧដុង្គ ចង់បាន ដើម្បីចូលរួមក្នុងវដ្តនៃការស្តារអំណាចឡើងវិញបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរាជធានី លង្វែក ដែលត្រូវបានសៀមបំផ្លាញនៅឆ្នាំ ១៥៩៤ Mikaelian, Grégory. Le traité de sacre des rois d'Oudong (XVIIe siècle) », Udaya, n°8, 2007, p. 1.

ផ្សេងៗគ្នាចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ ១៥៩៨ និង ១៦២០ ការសិក្សាទស្សនវិជ្ជានៃ ល្បើកអង្គរវត្ត ដោយ ពៅសាវរស បានបង្កើតកាលបរិច្ឆេទនៃការតែងនិពន្ធនៅឆ្នាំ ១៦២០ នៃគ.ស ហើយសន្មតថាការនិពន្ធរបស់វាទៅជា ប៉ាងតាត ហៅថា អ្នកប៉ាង។
ល្បើកអង្គរវត្ត: រចនាប័ទ្ម

រចនាប័ទ្ម 
កំណាព្យខ្មែរសំបូរទៅដោយពាក្យ អក្ខរក្រម និង វចនានុក្រម ។ កំណាព្យ​នេះ​មាន​ប្រវែង​វែង និង​ប្រើ​បី ​បទ ​ផ្សេង​គ្នា​គឺ ព្រហ្មគិត កាកគតិ និង ​ពំនោល ។  យោងតាម ពៅ សាវរស ភាគច្រើនវាប្រឆាំងនឹងភាពវៃឆ្លាតណាមួយ ដែលផ្ទុយនឹងភាពច្បាស់លាស់នៃ សិលាចារឹកខ្មែរ IMA 38 ដែលគេស្គាល់ថាជា "សិលាចារឹកអង្គរដ៏អស្ចារ្យ"។
ល្បើកអង្គរវត្ត: ការផ្លាស់ប្តូរការចងចាំ

ការផ្លាស់ប្តូរការចងចាំ 
ល្បើកអង្គរវត្ត គឺជាសាក្សីនៃការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌នៃប្រទេសកម្ពុជាបន្ទាប់ពី ការដួលរលំនៃទីក្រុងលង្វែក ហើយឆ្លុះបញ្ចាំងពី "ការចុះសម្រុងគ្នានៃបេតិកភណ្ឌព្រាហ្មញ្ញញ និងមនោគមវិជ្ជាថេរវាទ"។ 

តួអង្គសំខាន់មួយគឺ កេតុមាលា ត្រូវនឹងព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ នៅពាក់កណ្ដាលទីមួយនៃសតវត្សទី១២ ដែលជាអ្នកសាងសង់ប្រាសាទអង្គរវត្តពិតប្រាកដ  ប៉ុន្តែនៅពេលតែងកំណាព្យនៅសតវត្សទីដប់ប្រាំពីរ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ មានរួចហើយតែបានភ្លេចពីចិត្តមនុស្ស។
ល្បើកអង្គរវត្ត: ឥទ្ធិពល

ឥទ្ធិពល 

 ដាន​បុរាណ​វិទ្យា​ក្នុង​អក្សរសិល្ប៍​ខ្មែរ​៖ ការ​ប្រារព្ធ​សម្រស់​អង្គរវត្ត 
រឿងអង្គរវត្ត ដែលមានតាំងពីដើមសតវត្សទី 17 បង្ហាញពីប្រាសាទដ៏អស្ចារ្យនៅអង្គរ និងរៀបរាប់អំពីចម្លាក់លៀននៃប្រាសាទនៅក្នុងវិចិត្រសាលប្រាសាទដែលបង្ហាញពីរឿងរាមកេរ្តិ៍។ វីរភាព​លើក​តម្កើង​សិរី​រុងរឿង​របស់​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​ខ្មែរ និង​អបអរ​សាទរ​សម្រស់​នៃ​វាំង​របស់​ពួក​គេ គឺ​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត។ 

ព្រះពិស្ណុការ ជាវីរៈបុរសសំខាន់នៃកំណាព្យ នៅតែត្រូវបានហៅ ថាជាអ្នកឧបត្ថម្ភដោយជាងឈើ សិល្បករ និងអ្នកសាងសង់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា  ថាជាអ្នកសាងសង់ប្រាសាទអង្គរវត្ត។  គាត់​ក៏​ត្រូវ​បាន​ហៅ​ដោយ ​អ្នក​ទ្រឹស្ដី​ក្រៅ​ភព ។

 កន្លែងសម្គាល់អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ 
ល្បើកអង្គរ ​មាន​ឥទ្ធិពល​យូរអង្វែង​លើ​វប្បធម៌ និង​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ។

តាមន័យវិទ្យា តួអង្គសំខាន់នៃកំណាព្យក៏បានដាក់ឈ្មោះតាមភូមិសាស្ត្រខេត្តសៀមរាបផងដែរ៖ ឈ្មោះកេតុមាលា ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ដាក់ឈ្មោះ បេងមាលា វត្តពុទ្ធសាសនាទំនើប វត្តបេងមាលា និងភូមិ ឃុំ បេងមាលា។ ដែលមានទីតាំងនៅ ស្រុកស្វាយលើ ខេត្តសៀមរាប ។ វាត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ឈ្មោះមន្ទីរពេទ្យព្រះកេតុមាលាក្នុងរាជធានីភ្នំពេញផងដែរ។

រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ល្បើកអង្គរ ត្រូវបានប្រជាជនខ្មែរនិយមប្រើប្រាស់ក្នុងការសម្តែងល្ខោន និង របាំ ប្រជាប្រិយ ក៏ដូចជានៅក្នុង របាំព្រះរាជទ្រព្យរបស់កម្ពុជា ។ 

 ស្នាដៃនៃកំណាព្យ 
ល្បើកអង្គរវត្ត បង្ហាញពីសក្តានុពលកំណាព្យនៃប្រាសាទអង្គរវត្ត។ សក្ដានុពលនៃកំណាព្យនេះត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងនៅក្នុងស្នាដៃរបស់ កវី ជំនាន់ក្រោយ ទាំងខ្មែរ និងបរទេស ដូចជាកវីជនជាតិអាមេរិក Allen Ginsberg 's " Ankor Wat " ដែលជាការបំផុសគំនិតដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៃប្រាសាទខ្មែរនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ទំនើប។ 

រឿងព្រេង​អង្គរ​មិន​មែន​ជា​រឿង​ចៃដន្យ​នោះ​ទេ។ វាបង្ហាញពីការបង្កើតដ៏ពេញនិយមបំផុតមួយ ដែលមិនមែនចេញពីអ្វីទាំងអស់ ប៉ុន្តែត្រូវបានផ្សំឡើងពីធាតុផ្សំនៃប្រពៃណីផ្សេងៗគ្នា ប្រពៃណីហិណ្ឌូឥណ្ឌា និងប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនាអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ យោងតាមSaveros Pou ទេពកោសល្យរបស់កវីបានធ្វើនៅសល់ដោយចាក់ឫសគល់នៅក្នុងបេះដូងរបស់ប្រជាជនខ្មែរ៖ វាជាប់នឹងទេពកោសល្យ។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ
ល្បើកអង្គរវត្ត: ដាន​បុរាណ​វិទ្យា​ក្នុង​អក្សរសិល្ប៍​ខ្មែរ​៖ ការ​ប្រារព្ធ​សម្រស់​អង្គរវត្ត

ដាន​បុរាណ​វិទ្យា​ក្នុង​អក្សរសិល្ប៍​ខ្មែរ​៖ ការ​ប្រារព្ធ​សម្រស់​អង្គរវត្ត 
រឿងអង្គរវត្ត ដែលមានតាំងពីដើមសតវត្សទី 17 បង្ហាញពីប្រាសាទដ៏អស្ចារ្យនៅអង្គរ និងរៀបរាប់អំពីចម្លាក់លៀននៃប្រាសាទនៅក្នុងវិចិត្រសាលប្រាសាទដែលបង្ហាញពីរឿងរាមកេរ្តិ៍។ វីរភាព​លើក​តម្កើង​សិរី​រុងរឿង​របស់​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​ខ្មែរ និង​អបអរ​សាទរ​សម្រស់​នៃ​វាំង​របស់​ពួក​គេ គឺ​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត។ 

ព្រះពិស្ណុការ ជាវីរៈបុរសសំខាន់នៃកំណាព្យ នៅតែត្រូវបានហៅ ថាជាអ្នកឧបត្ថម្ភដោយជាងឈើ សិល្បករ និងអ្នកសាងសង់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា  ថាជាអ្នកសាងសង់ប្រាសាទអង្គរវត្ត។  គាត់​ក៏​ត្រូវ​បាន​ហៅ​ដោយ ​អ្នក​ទ្រឹស្ដី​ក្រៅ​ភព ។
ល្បើកអង្គរវត្ត: កន្លែងសម្គាល់អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ

កន្លែងសម្គាល់អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ 
ល្បើកអង្គរ ​មាន​ឥទ្ធិពល​យូរអង្វែង​លើ​វប្បធម៌ និង​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ។

តាមន័យវិទ្យា តួអង្គសំខាន់នៃកំណាព្យក៏បានដាក់ឈ្មោះតាមភូមិសាស្ត្រខេត្តសៀមរាបផងដែរ៖ ឈ្មោះកេតុមាលា ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ដាក់ឈ្មោះ បេងមាលា វត្តពុទ្ធសាសនាទំនើប វត្តបេងមាលា និងភូមិ ឃុំ បេងមាលា។ ដែលមានទីតាំងនៅ ស្រុកស្វាយលើ ខេត្តសៀមរាប ។ វាត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ឈ្មោះមន្ទីរពេទ្យព្រះកេតុមាលាក្នុងរាជធានីភ្នំពេញផងដែរ។

រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ល្បើកអង្គរ ត្រូវបានប្រជាជនខ្មែរនិយមប្រើប្រាស់ក្នុងការសម្តែងល្ខោន និង របាំ ប្រជាប្រិយ ក៏ដូចជានៅក្នុង របាំព្រះរាជទ្រព្យរបស់កម្ពុជា ។
ល្បើកអង្គរវត្ត: ស្នាដៃនៃកំណាព្យ

ស្នាដៃនៃកំណាព្យ 
ល្បើកអង្គរវត្ត បង្ហាញពីសក្តានុពលកំណាព្យនៃប្រាសាទអង្គរវត្ត។ សក្ដានុពលនៃកំណាព្យនេះត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងនៅក្នុងស្នាដៃរបស់ កវី ជំនាន់ក្រោយ ទាំងខ្មែរ និងបរទេស ដូចជាកវីជនជាតិអាមេរិក Allen Ginsberg 's " Ankor Wat " ដែលជាការបំផុសគំនិតដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៃប្រាសាទខ្មែរនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ទំនើប។ 

រឿងព្រេង​អង្គរ​មិន​មែន​ជា​រឿង​ចៃដន្យ​នោះ​ទេ។ វាបង្ហាញពីការបង្កើតដ៏ពេញនិយមបំផុតមួយ ដែលមិនមែនចេញពីអ្វីទាំងអស់ ប៉ុន្តែត្រូវបានផ្សំឡើងពីធាតុផ្សំនៃប្រពៃណីផ្សេងៗគ្នា ប្រពៃណីហិណ្ឌូឥណ្ឌា និងប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនាអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ យោងតាមSaveros Pou ទេពកោសល្យរបស់កវីបានធ្វើនៅសល់ដោយចាក់ឫសគល់នៅក្នុងបេះដូងរបស់ប្រជាជនខ្មែរ៖ វាជាប់នឹងទេពកោសល្យ។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ
ល្បឿន

ជាទូទៅ ល្បឿនជាទំហំសំរាប់វាស់ពីផលធៀបរវាងបំរែបំរួលមួយធៀបនឹងពេលវេលា។ ឧទាហរណ៍ ល្បឿននៃកំនរដីល្បាប់ ល្បឿនប្រតិកម្មគីមី ជាដើម។ នៅក្នុងស៊ីនេម៉ាទិច ល្បឿនជាទំហំវ៉ិចទ័រសំរាប់វាស់បំរែបំរួលចលនា និងជាផលធៀបរវាងចំងាយចរនិងរយៈពេល។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះយើងនឹងនិយាយជាចំបងទៅលើល្បឿនដែលប្រើនៅក្នុងស៊ីនេម៉ាទិច។
ល្បឿន: ល្បឿននិងវ៉ិចទ័រល្បឿន

ល្បឿននិងវ៉ិចទ័រល្បឿន 
 តំលៃល្បឿន(ទំហំស្កាលែរ) ជាផលធៀបរវាងចំងាយចរ  ជាមួយរយៈពេល ។ គេសរសេរ៖

 វ៉ិចទ័រល្បឿនឬល្បឿនក្នុងលំហ ជាបំរែបំរួលនៃវ៉ិចទ័រទីតាំងធៀបនឹងរយៈពេល។ គេសរសេរ៖

ដែលណមរបស់វាមានតំលៃស្មើនឹងទំហំល្បឿន និងមានទិសដៅដូចបំលាស់ទីរបស់អង្គធាតុ។ នៅក្នុងរូបវិទ្យា គេប្រើពាក្យល្បឿនភាគច្រើនសំដៅទៅលើវ៉ិចទ័រល្បឿននេះឯង។

ខ្នាតអន្តរជាតិរបស់ល្បឿនគឺ ម៉ែត្រក្នុងមួយវិនាទី (m.s-1)។ សំរាប់យានយន្តនានា ខ្នាត គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង (km/h) ក៏ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយផងដែរ។ គេអាចវាស់ល្បឿនដោយប្រើកុងទ័រល្បឿន។
ល្បឿន: ល្បឿនមធ្យមនិងល្បឿនខណៈ

ល្បឿនមធ្យមនិងល្បឿនខណៈ 
គេត្រូវចែកអោយបានច្បាស់ពីប្រភេទទាំង២របស់ល្បឿន៖
 ល្បឿនមធ្យម៖ ជាអ្វីដែលយើងបាននិយាយហើយនៅក្នុងនិយមន័យខាងលើ។ យើងអាចគណនាវាបានដោយគណនាផលធៀបរវាងចំងាយចរនឹងរយៈពេល។
 ល្បឿនខណៈ៖ ជាល្បឿននៅត្រង់ខណៈណាមួយ។ គេអាចគណនាវាបានដោយធ្វើដេរីវេធៀបនឹងពេល នូវកូអរដោនេរបស់វ៉ិចទ័រល្បឿន៖
ល្បឿន: តំលៃល្បឿនគួរកត់សំគាល់មួយចំនួន

តំលៃល្បឿនគួរកត់សំគាល់មួយចំនួន 
thumb|center|700px|ពន្លឺប្រើពេលប្រហែល1.28s ដើម្បីចរពីផែនដីទៅព្រះច័ន្ទ
 ល្បឿនពន្លឺក្នុងសុញ្ញកាស៖ c = 299,792,458 ms-1
 ល្បឿនសំលេងក្នុងខ្យល់ស្ងួតនៅសីតុណ្ហភាព 20 °C៖ 343 ms-1
ល្បឿន: អត្ថបទទាក់ទិន

អត្ថបទទាក់ទិន 
 ល្បឿនមុំ
 សំទុះ
 សំទុះមុំ
 ល្បឿនធៀប
 ស៊ីនេម៉ាទិច
 ចលនាត្រង់ស្មើ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស៊ីនេម៉ាទិច
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេកានិច
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា
ល្បឿនពន្លឺ

ល្បឿនពន្លឺ ជាល្បឿនដែលពន្លឺដាលឫរត់នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានមួយ។ នៅក្នុងសុញ្ញកាស ល្បឿនពន្លឺមានតំលៃ 299 792 458 m/s (ប្រហែល ៣សែនគីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយវិនាទី)។ មានន័យថា ពន្លឺដាលពីព្រះអាទិត្យមកផែនដី ចំណាយពេល៨នាទី២០វិនាទី ពីព្រះច័ន្ទមកផែនដីចំណាយពេល​២វិនាទី និងរត់៧ជុំកន្លះផែនដីក្នុងរយៈពេលតែ១វិនាទី ប៉ុណ្ណោះ។ ល្បឿនពន្លឺត្រូវតំណាងជាទូទៅដោយអក្សរ c ដែលមានប្រភពមកពីអក្សរឡាតាំង  celeritas ដែលមានន័យថា«ពន្លឺ»។ ល្បឿនពន្លឺជាល្បឿនកំណត់ មានន័យថាអង្គធាតុដែលមានម៉ាស់ទាំងអស់​មិនអាចធ្វើដំណើរលឿនជាងល្បឿនពន្លឺដាច់ខាត។ 

នៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ គេសំរាប់អោយនិយមន័យខ្នាតប្រវែង ម៉ែត ដោយប្រើល្បឿនពន្លឺ ព្រោះល្បឿនពន្លឺជាថេរធម្មជាតិ។ នៅក្នុងរូបមន្តម៉ាកស្វែល ល្បឿនដាយរបស់ដែនអេឡិចត្រូម៉ាញេទិចស្មើនឹងល្បឿនពន្លឺ។ នៅឆ្នាំ២០០២ គេសង្កេតរកឃើញថា កំលាំងអន្តរកម្មទំនាញក៏ដែលដោយល្បឿនពន្លឺដែរ។
ល្បឿនពន្លឺ: ការវាស់ល្បឿនពន្លឺ

ការវាស់ល្បឿនពន្លឺ 
 ហ្គាលីលេអូ ហ្គាលីឡៃ បានលើកគំនិតវាស់ល្បឿនពន្លឺដោយប្រើសញ្ញាភ្លើងអំពូលបាញ់រវាងកន្លែង២ដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីគ្នា។ វិធីនេះគ្មានប្រសិទ្ធភាពទេ ព្រោះល្បឿនពន្លឺលឿនពេក។
 នៅឆ្នាំ១៦៧៦ គណិតវិទូដាណឺម៉ាកឈ្មោះ អូឡឹ រើមឺ (Ole Rømer) បានគណនាល្បឿនពន្លឺដោយប្រើបំរែបំរួលខួបដែលភពរណពរបស់ភពព្រហស្បតិ៍​លាក់ខ្លួនពីក្រោយ​ភពព្រហស្បតិ៍និងចំងាយពីផែនដីទៅភពព្រហស្បតិ៍។ គាត់គណនាឃើញតំលៃ 220 000 km/s។
 នៅឆ្នាំ១៧២៩ តារាវិទូអង់គ្លេសឈ្មោះ ចេមស៍ ប្រេតលី (James Bradley) បានគណនាដោយប្រើគំលាតគន្លងពន្លឺរបស់តារា។ គាត់បានគណនាឃើញតំលៃ 301 000 km/s។
 នៅឆ្នាំ១៨៤៩ រូបវិទូបារាំងឈ្មោះ អ៊ីបប៉ូលីត ហ្វីហ្សូ (Hippolyte Fizeau) បានវាស់រយៈពេលដែលពន្លឺដាលទៅមកក្នុងចំងាយ 8.6 km ដោយប្រើកងចក្រ។ គាត់បានគណនាឃើញតំលៃ 313 000 km/s។
 នៅឆ្នាំ១៨៥០ រូបវិទូបារាំងឈ្មោះ លេអុង ហ្វោកូល (Léon Foucault) បានវាស់ល្បឿនពន្លឺដោយប្រើកញ្ចក់វិល។ គាត់គណនាឃើញតំលៃ 298 000 km/s។
 នៅឆ្នាំ១៨៨៣ រូបវិទូអាមេរិចឈ្មោះ អាល់បឺត ម៉ៃឃើលសុន (Albert Michelson) បានកែច្នៃវិធីរបស់ហ្វោកូល ហើយបានគណនាឃើញតំលៃ 299 853 km/s។
 នៅឆ្នាំ១៩៨៣ គណកម្មាធិការរង្វាស់រង្វាល់អន្តរជាតិ បានសំរេចកំណត់និយមន័យល្បឿនពន្លឺស្មើនឹង 299 792 458 m/s។
ល្បែងចត្រង្គ

ល្បែងចត្រង្គ ឬ អុក ​ជាប្រភេទ​ល្បែង​លេង​លើក្ដារ។ តួ​ល្បែង​ទាំង​មូល​ជា​សង្គ្រាម​រវាង​នគរពីរ​ ដែល​ឋិត​នៅម្ខាងម្នាក់​នៃក្ដារ​អុក ហើយ​មាន​ស្ដេច​រៀងៗខ្លួន។ ចត្រង្គ​ មាន​វិធីសាស្ត្រ​លេង​និង​ក្បួន​ប្រហារ​ច្រើន​ប្រភេទ។ ប្រវត្តិនៃល្បែង​អុកនេះនៅកម្ពុជា​ជាប្រធាន​បទដែល​គេពុំសូវ​ដឹង​ជាទូទៅទេ។ ​តាម​ការ​សង្កេតជាទូទៅ ល្បែង​អុក គេលេង​នៅច្រើនកន្លែង​លើពិភពលោក គ្រាន់តែមាន​របៀប​លេង​ខុសៗគ្នា។
ល្បែងចត្រង្គ: ឈ្មោះ

ឈ្មោះ 
តាមវចនានុក្រមខ្មែរ ដែល​ជាការផ្សាយ​របស់​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ៖
ចត្រង្គ(ច័ត-ត្រង់) ន. (ក្លាយ​មកពី សំ. បា. ថា​ ចតុរង្គ "មានអង្គ៤") ឈ្មោះល្បែង​មួយ​យ៉ាង​មាន​កូន​៣២ សម្រាប់​លេង​ដើរ​លើ​ក្ដារ​បួន​ជ្រុង​មាន​ក្រឡា ៦៤; បណ្ដា​កូន​ទាំង​៣២ នោះ​មាន​កូន​២ហៅថា​ ខុន ទុក​ជាស្ដេច​ទ្រង់​រាជ្យ, មាន​កូន២ ហៅថា​ នាង​ ទុក​​ជា​អគ្គមហេសី, មាន​កូន​៤ ហៅថា គោលទុក​ជា​សេនាបតី ឬ មេទ័ព, មានកូន​៤ ហៅថា សេះ, មានកូន​៤ ហៅថា ទូក, មាន​កូន​១៦ ហៅថា​ ត្រី ទុក​ជាសេនាទាហាន​រេហ៍ពលរៀបជា​របៀប​សេនា​កងទ័ព​មាន​អង្គ​៤ ជា​ល្បែង​សម្រាប់​លេង​ឱ្យ​ឈ្លាសវៃក្នុង​ឧបាយ​កល​របស់​អ្នក​ចម្បាំង​ក្នុង​សម័យ​បុរាណ។

អុក កិ. ព.ប្រ. អុក​ចត្រង្គ ចាប់​កូន​ចត្រង្គប៉ែក​ខាង​ខ្លួន​មួយ​កូន​ទង្គិច​លើ​ក្ដារ​ចត្រង្គ​ត្រង់​ក្រឡា​ដែល​ត្រូវ​អុក ស្រែក​ថា អុក! (ច្រើន​ប្រើ​សំឡេងខ្ពស់​វែង អុ៎ក!)។ ចួន​កាល​លេង​ចត្រង្គក៏ហៅ អុក​ចត្រង្គ ដែរៈ រវល់​តែ​អុក​ចត្រង្គ​ទាល់ៗល្ងាច គ្មានរក​ស៊ី​ធ្វើ​ការ​អ្វីទេ!។ 

ផ្អែក​លើ​ការ​សង្កេត​ជាទូទៅគេហៅ​ថាអុក​គ្រប់​គ្នា​ កម្រ​មាន​អ្នក​ហៅ​ថា​ចត្រង្គណាស់។
ល្បែងចត្រង្គ: សម្ភារៈ

សម្ភារៈ 

 ក្ដារចត្រង្គ 
ក្ដារចត្រង្គមាន​រាង​ការេចែក​ចេញ​ជាជួរ​ដេក៨ជួរ និង​ជួរឈរ៨ជួរ​ ស្មើៗគ្នា បង្កើត​បានក្រឡាការេចំនួន​៦៤។ គេអាចធ្វើក្ដារ​ចត្រង្គពីអ្វីក៏បាន​តាម​តែនិយម​ចូលចិត្ត។ អ្នកខ្លះប្រើឈើល្អៗ អ្នកខ្លះប្រើឈើដែល​រក​បាន​ងាយៗ អ្នកគូរ​លើ​ក្រដាស​ក៏មាន គូរ​លើដីក៏មាន។

 កូនចត្រង្គ 
កូន​អុក​មានទាំង​អស់​៣២​ គ្រាប់ចែក​ចេញជាពីរ​ក្រុម សម្រាប់នគរនីមួយៗ។ នគរ​មួយ​មាន​១៦គ្រាប់ ឬ ១៦កូន។ គ្រាប់​ទាំង​១៦មាន​ដូចគ្នា​ខ្លះ ខុសគ្នា​ខ្លះ ​ហើយ​មាន​ទីតាំងជាក់លាក់ដូច​រៀបរាប់ខាង​ក្រោម។
 ស្ដេច ឬ ខុន ១ ៖ នៅក្រឡាទី៤ ជួរដេក​ទីមួយពីមុខអ្នក​លេង។
 នាង ឬ ឈ្នាង ១​ ៖ នៅជាប់​ខុន គឺក្រឡាទី៥​ ជួរដេកទីមួយ​។
 គោល ឬ ម៉ិត ២ ៖ នៅសងខាង ខុន និង​ នាង គឺក្រឡាទី៣ និង ទី៦ ជួរ​ដេកទីមួយ។
 សេះ ២ ៖ នៅក្រឡាទី២ និងទី៧ ជួរ​ដេកទីមួយ។
 ទូក ២ ៖ នៅក្រឡាទី១ និង ទី៨ ជួរ​ដេកទីមួយ។
 ត្រី ៨៖ តម្រៀបគ្នានៅជួរ​ដេកទី៣ ពីមុខ​អ្នកលេង។
អ្នក​ម្ខាង​ទៀតរៀបដូចគ្នា។
ល្បែងចត្រង្គ: ក្ដារចត្រង្គ

ក្ដារចត្រង្គ 
ក្ដារចត្រង្គមាន​រាង​ការេចែក​ចេញ​ជាជួរ​ដេក៨ជួរ និង​ជួរឈរ៨ជួរ​ ស្មើៗគ្នា បង្កើត​បានក្រឡាការេចំនួន​៦៤។ គេអាចធ្វើក្ដារ​ចត្រង្គពីអ្វីក៏បាន​តាម​តែនិយម​ចូលចិត្ត។ អ្នកខ្លះប្រើឈើល្អៗ អ្នកខ្លះប្រើឈើដែល​រក​បាន​ងាយៗ អ្នកគូរ​លើ​ក្រដាស​ក៏មាន គូរ​លើដីក៏មាន។
ល្បែងចត្រង្គ: កូនចត្រង្គ

កូនចត្រង្គ 
កូន​អុក​មានទាំង​អស់​៣២​ គ្រាប់ចែក​ចេញជាពីរ​ក្រុម សម្រាប់នគរនីមួយៗ។ នគរ​មួយ​មាន​១៦គ្រាប់ ឬ ១៦កូន។ គ្រាប់​ទាំង​១៦មាន​ដូចគ្នា​ខ្លះ ខុសគ្នា​ខ្លះ ​ហើយ​មាន​ទីតាំងជាក់លាក់ដូច​រៀបរាប់ខាង​ក្រោម។
 ស្ដេច ឬ ខុន ១ ៖ នៅក្រឡាទី៤ ជួរដេក​ទីមួយពីមុខអ្នក​លេង។
 នាង ឬ ឈ្នាង ១​ ៖ នៅជាប់​ខុន គឺក្រឡាទី៥​ ជួរដេកទីមួយ​។
 គោល ឬ ម៉ិត ២ ៖ នៅសងខាង ខុន និង​ នាង គឺក្រឡាទី៣ និង ទី៦ ជួរ​ដេកទីមួយ។
 សេះ ២ ៖ នៅក្រឡាទី២ និងទី៧ ជួរ​ដេកទីមួយ។
 ទូក ២ ៖ នៅក្រឡាទី១ និង ទី៨ ជួរ​ដេកទីមួយ។
 ត្រី ៨៖ តម្រៀបគ្នានៅជួរ​ដេកទី៣ ពីមុខ​អ្នកលេង។
អ្នក​ម្ខាង​ទៀតរៀបដូចគ្នា។
ល្បែងចត្រង្គ: របៀបលេង

របៀបលេង
 គោលបំណង 
គោល​បំណង​នៃការ​លេង គឺភាគីម្ខាងៗ​ត្រូ​គិត​ប្រើ​ទ័ពចត្រង្គ​​របស់​ខ្លួន​យ៉ាង​ណា​ទៅ​អុកសម្លាប់​ស្ដេចនៃភាគីម្ខាង​ទៀត​ឱ្យ​បាន ដោយគោរពទៅគោល​ការណ៍ផ្សេងៗ។
 របៀបដើរនៃគ្រាប់នីមួយៗ 
ខុន ដើរម្ដង​មួយ​ក្រឡា ​បានទាំង​៨ទិស​ជុំ​វិញ​ខ្លួន (៨ក្រឡា​ជុំ​វិញ​ខ្លួន ដើរ​ទៅមួយ​ណា​ក៏បាន)។​
នាង ដើរ​ម្ដង​មួយ​ក្រឡា បាន​តែ ៤ទិស​បញ្ឆិត (ក្រឡាទល់​ជ្រុង​គ្នា)។
គោល ដើរ​ម្ដង​បាន​មួយ​ក្រឡា បាន​តែ​ ៥ទិស គឺ ៤ទិស​បញ្ឆិត និង​ទៅ​មុខ​ត្រង់​១។
សោះ ដើរ​ម្ដង​បាន​៣ក្រឡា គឺ ត្រង់​២ (ទៅមុខ​ក្រោយឆ្វេង​ស្គាំបាន​ទាំង​អស់) បត់​១។ 
ទូក ដើរប៉ុន្មាន​ក្រឡា​ក៏បាន បាន​តែ​៤ទិសត្រង់។ 
ត្រី មាន​ពីរករណី។ ត្រីធម្មតា​ដើរ​បាន​តែទៅមុខ។ ត្រី​ទាំង​ឡាយ​ណា​ដែល​ដើរ​ទៅ​មុខ​រហូត​ដល់​ជួរ​ត្រីរបស់​នគរ​ម្ខាង​ទៀត ហៅថា ត្រីបក។ គេ​សម្គាល់​ត្រី​បក​ ដោយ​ក្រឡាប់​កូន​ត្រី​ទៅ​ម្ខា​ងទៀត។ ធ្វើ​ដូច្នេះ គេ​ហៅថា 'បកត្រី។ ត្រីបក​ស្មើ​នឹង​នាង។
របៀបស៊ី
បើ​កាល​ណា​កូន​នៃនគរ​ពី​នៅជិត​គ្នា វាអាច​ស៊ី​គ្នា​ទៅវិញទៅ​មក​បាន​មិន​រើស​កូនឡើយ។ គេហៅ​ថាស៊ី កាល​ណា​កូន​នៃ​នគរ​ម្ខាង​មានក្រឡាដើរ​ចំ​ទៅលើ​ក្រឡា​ដែល​កូន​នៃនគរ​ម្ខាង​ទៀត​កំពុង​ឈរ ហើយ​ដល់វេន​ត្រូវ​ដើរ​ក៏ដើរ​ចំកូន​ដែល​ឈរ​នោះ​ស្រាប់​ហើយ​ដក​កូន​នោះឡើង។ ដូច្នេះមានន័យថា ក្រឡា​ស៊ី​ គឺជា​ក្រឡា​ដើរ។ តែ​ករណី​លើ​លែង​ចំពោះ​កូនត្រីធម្មតា​ គឺ ស៊ី​បញ្ឆិត​ទៅមុខ មិន​ស៊ីទៅមុខ​ត្រង់​ឡើយ។ ករណីមួយ​ទៀត​គឺ​គេ​មិន​ដែល​ស៊ី ស្ដេចទេ។
អុក

យុទ្ធសាស្ត្រ​មូលដ្ឋាន
ចង

ដាក់អង្គ
ដាកអង្គ គឺសំដៅលើ ការយកទូក ទៅដាក់មុខស្តេច។
ល្បែងចត្រង្គ: គោលបំណង

គោលបំណង 
គោល​បំណង​នៃការ​លេង គឺភាគីម្ខាងៗ​ត្រូ​គិត​ប្រើ​ទ័ពចត្រង្គ​​របស់​ខ្លួន​យ៉ាង​ណា​ទៅ​អុកសម្លាប់​ស្ដេចនៃភាគីម្ខាង​ទៀត​ឱ្យ​បាន ដោយគោរពទៅគោល​ការណ៍ផ្សេងៗ។
ល្បែងចត្រង្គ: របៀបដើរនៃគ្រាប់នីមួយៗ

របៀបដើរនៃគ្រាប់នីមួយៗ 
ខុន ដើរម្ដង​មួយ​ក្រឡា ​បានទាំង​៨ទិស​ជុំ​វិញ​ខ្លួន (៨ក្រឡា​ជុំ​វិញ​ខ្លួន ដើរ​ទៅមួយ​ណា​ក៏បាន)។​
នាង ដើរ​ម្ដង​មួយ​ក្រឡា បាន​តែ ៤ទិស​បញ្ឆិត (ក្រឡាទល់​ជ្រុង​គ្នា)។
គោល ដើរ​ម្ដង​បាន​មួយ​ក្រឡា បាន​តែ​ ៥ទិស គឺ ៤ទិស​បញ្ឆិត និង​ទៅ​មុខ​ត្រង់​១។
សោះ ដើរ​ម្ដង​បាន​៣ក្រឡា គឺ ត្រង់​២ (ទៅមុខ​ក្រោយឆ្វេង​ស្គាំបាន​ទាំង​អស់) បត់​១។ 
ទូក ដើរប៉ុន្មាន​ក្រឡា​ក៏បាន បាន​តែ​៤ទិសត្រង់។ 
ត្រី មាន​ពីរករណី។ ត្រីធម្មតា​ដើរ​បាន​តែទៅមុខ។ ត្រី​ទាំង​ឡាយ​ណា​ដែល​ដើរ​ទៅ​មុខ​រហូត​ដល់​ជួរ​ត្រីរបស់​នគរ​ម្ខាង​ទៀត ហៅថា ត្រីបក។ គេ​សម្គាល់​ត្រី​បក​ ដោយ​ក្រឡាប់​កូន​ត្រី​ទៅ​ម្ខា​ងទៀត។ ធ្វើ​ដូច្នេះ គេ​ហៅថា 'បកត្រី។ ត្រីបក​ស្មើ​នឹង​នាង។
ល្បែងចត្រង្គ: របៀបស៊ី

របៀបស៊ី
បើ​កាល​ណា​កូន​នៃនគរ​ពី​នៅជិត​គ្នា វាអាច​ស៊ី​គ្នា​ទៅវិញទៅ​មក​បាន​មិន​រើស​កូនឡើយ។ គេហៅ​ថាស៊ី កាល​ណា​កូន​នៃ​នគរ​ម្ខាង​មានក្រឡាដើរ​ចំ​ទៅលើ​ក្រឡា​ដែល​កូន​នៃនគរ​ម្ខាង​ទៀត​កំពុង​ឈរ ហើយ​ដល់វេន​ត្រូវ​ដើរ​ក៏ដើរ​ចំកូន​ដែល​ឈរ​នោះ​ស្រាប់​ហើយ​ដក​កូន​នោះឡើង។ ដូច្នេះមានន័យថា ក្រឡា​ស៊ី​ គឺជា​ក្រឡា​ដើរ។ តែ​ករណី​លើ​លែង​ចំពោះ​កូនត្រីធម្មតា​ គឺ ស៊ី​បញ្ឆិត​ទៅមុខ មិន​ស៊ីទៅមុខ​ត្រង់​ឡើយ។ ករណីមួយ​ទៀត​គឺ​គេ​មិន​ដែល​ស៊ី ស្ដេចទេ។
ល្បែងចត្រង្គ: យុទ្ធសាស្ត្រ​មូលដ្ឋាន

យុទ្ធសាស្ត្រ​មូលដ្ឋាន
ចង

ដាក់អង្គ
ដាកអង្គ គឺសំដៅលើ ការយកទូក ទៅដាក់មុខស្តេច។
ល្បែងចត្រង្គ: ក្បួន​ផ្សេងៗ

ក្បួន​ផ្សេងៗ
ក្បួន​ដើរ​ដំបូង
ជួនកាល​គេ​សន្មត​គ្នា​ថា​ពេល​ដើរ​ដំបូង​អាច​ឱ្យ​នាង​ដើរ​ទៅមុខ​២ជំហាន​បាន។ ហើ​ការ​លេង​ដំបូង​ៗអ្នក​លេង​ចត្រង្គតែង​ចាំ​ក្រឡា​ មានក្រឡា​សេះចង និង​សេះទឹម​ជាដើម។
ក្បួន​រាប់​យក​ស្មើ
តាម​ការ​ព្រមព្រៀង​គ្នា កាល​ណា​នៅសល់​កូន​តិច ហើយភាគីម្ខាង​នៅសល់​កូនច្រើន​ជាង ឬ មាន​ប្រៀបជាងភាគីម្ខាងទៀតគេមាន​ក្បួន​ឱ្យ​ភាគី​ដែល​ចាញ់​ប្រៀប​នោះ​រាប់​យក​ស្មើ។​ ការ​រាប់​នោះអាស្រ័យ​នឹង​ប្រភេទកូន​ដែល​ភាគី​មាន​ប្រៀប​នៅសល់​។
ក្បួន​រាប់​ទាំង​នោះ​មាន​ រាប់​៦៤(ទូទៅច្រើន​ករណី) រាប់​៤៤(គោល១) រាប់​៣២(សេះ២) រាប់​២២(គោល២) រាប់​១៦(ទូក១) និង រាប់​៨(ទូក​២)។ តែបើ​ករណី​មាន​ត្រីមិនទាន់​បក ហើយ​គេ​ចង់​រាប់ គេ​រាប់​៦៤ជានិច្ច។
ក្បួនគៀង ក្បួន​​ដេញ
ក្បួនដេញ​នេះសម្ដៅ​របៀប​ដើរ​ពិសេសៗប្រើ​សម្រាប់អុក​សម្លាប់​ស្ដេចភាគី​ម្ខាង​ទៀត​កាល​ណា​សល់​កូន​តិច។ ក្បួន​ដូច្នេះមាន​ច្រើន​ដូចក្បួន​រាប់​ដើរ ហើយ​មាន​ឈ្មោះ​ផ្សេងៗដូចជា ច័ក្កច័ន ស្វាសួរ​ព្រ័ត ស្វាញាក់​ចិញ្ចើម ជាដើម។

នៅមាន ក្បួនរៀបកូន ក្បួនការពារ ក្បួនប្រយុទ្ធ ក្បួនបញ្ឆោត ក្បួនដកថយ សុទ្ធតែត្រូវបានកត់ត្រាលើ ជញ្ជាំងប្រាសាទបុរាណខ្មែរ។
ល្បែងចត្រង្គ: ក្បួន​ដើរ​ដំបូង

ក្បួន​ដើរ​ដំបូង
ជួនកាល​គេ​សន្មត​គ្នា​ថា​ពេល​ដើរ​ដំបូង​អាច​ឱ្យ​នាង​ដើរ​ទៅមុខ​២ជំហាន​បាន។ ហើ​ការ​លេង​ដំបូង​ៗអ្នក​លេង​ចត្រង្គតែង​ចាំ​ក្រឡា​ មានក្រឡា​សេះចង និង​សេះទឹម​ជាដើម។
ល្បែងចត្រង្គ: ក្បួន​រាប់​យក​ស្មើ

ក្បួន​រាប់​យក​ស្មើ
តាម​ការ​ព្រមព្រៀង​គ្នា កាល​ណា​នៅសល់​កូន​តិច ហើយភាគីម្ខាង​នៅសល់​កូនច្រើន​ជាង ឬ មាន​ប្រៀបជាងភាគីម្ខាងទៀតគេមាន​ក្បួន​ឱ្យ​ភាគី​ដែល​ចាញ់​ប្រៀប​នោះ​រាប់​យក​ស្មើ។​ ការ​រាប់​នោះអាស្រ័យ​នឹង​ប្រភេទកូន​ដែល​ភាគី​មាន​ប្រៀប​នៅសល់​។
ក្បួន​រាប់​ទាំង​នោះ​មាន​ រាប់​៦៤(ទូទៅច្រើន​ករណី) រាប់​៤៤(គោល១) រាប់​៣២(សេះ២) រាប់​២២(គោល២) រាប់​១៦(ទូក១) និង រាប់​៨(ទូក​២)។ តែបើ​ករណី​មាន​ត្រីមិនទាន់​បក ហើយ​គេ​ចង់​រាប់ គេ​រាប់​៦៤ជានិច្ច។
ល្បែងចត្រង្គ: ក្បួនគៀង ក្បួន​​ដេញ

ក្បួនគៀង ក្បួន​​ដេញ
ក្បួនដេញ​នេះសម្ដៅ​របៀប​ដើរ​ពិសេសៗប្រើ​សម្រាប់អុក​សម្លាប់​ស្ដេចភាគី​ម្ខាង​ទៀត​កាល​ណា​សល់​កូន​តិច។ ក្បួន​ដូច្នេះមាន​ច្រើន​ដូចក្បួន​រាប់​ដើរ ហើយ​មាន​ឈ្មោះ​ផ្សេងៗដូចជា ច័ក្កច័ន ស្វាសួរ​ព្រ័ត ស្វាញាក់​ចិញ្ចើម ជាដើម។

នៅមាន ក្បួនរៀបកូន ក្បួនការពារ ក្បួនប្រយុទ្ធ ក្បួនបញ្ឆោត ក្បួនដកថយ សុទ្ធតែត្រូវបានកត់ត្រាលើ ជញ្ជាំងប្រាសាទបុរាណខ្មែរ។
ល្បែងចាប់កូនខ្លែង

ល្បែងចាប់កូនខ្លែង ជាល្បែងមួយរបស់កុមារាកុមារីជំទង់ៗ តែងលេងក្នុងវេលាយប់ខែភ្លឺ នៅរដូវចូលឆ្នាំ រឺនៅពេលទំនេរ។ ល្បែងនេះ ពេលលេងគេចាត់ម្នាក់ដែលមានមាឌធំ អោយធ្វើជាមេហ្វូងហៅថាមេមាន់ ចាត់ច្រើននាក់អ្នកអោយធ្វើជាកូនមាន់ ហើយគេចាត់ម្នាក់ទៀតឲធ្វើជាខ្លែង ចាំចាប់កូនមាន់។ ម្នាក់គេយកក្រមាក្រវាត់ចង្កេះឲតឹងណែន ការពារកុំអោយរបូតសំលៀកបំពាក់។ គេនាំគ្នាបង្កាត់ភ្លើងអោយបានជាភ្នក់១តូច ដោយកំទេចអុស ហើយម្នាក់ដែលធ្វើមេមាន់​បញ្ជាអោយកូនរបស់ខ្លួនតោងចង្កេះតៗគ្នារហូតដល់អស់ ដោយឈរជាជួររួចដើរ ក្រឡឹងព័ទ្ធជុំភ្នក់ភ្លើង។ ជាមួយគ្នានេះមេមាន់ពោលពាក្យចំអកឡកឡឺយអោយន័យទៅខ្លែងថា៖
{| border=0 align=center cellpadding=4 cellspacing=0 width=60% style="margin: 0.5em 0 1em 1em; background: #ffffff; border: 0px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;"
|-
|ចាប់កូនខ្លែងប្រលែងកូនអក || ពពេចញ៉ែកញ៉ក || កូនអញតែមួយ។
|-
|ជីកអន្លុងដាំត្រកួន || ទន្សាយរត់ពួន || ត្រកួនឡើងលាស់។
|-
|ទៀន១គូតាំងយូបាំងព្រះ || លើកដៃសំពះ || ដូនៗសុំភ្លើង។
|-
|}
ចំនែកម្នាក់ដែលធ្វើខ្លែងឈរធ្វើព្រងើយ កាលបានលឺមាន់និងកូនមាន់ស្រែកដូច្នេះ ក៏ដើរចូលទៅរកភ្នក់ភ្លើង ហើយនិយាយសុំភ្លើងថា «ដូនៗសុំភ្លើង!»។  មាន់ឆ្លើយថា «រលត់»។ ខ្លែងសុំថា : «សុំមួយអង្កត់»។

ខ្លែងកាលបានលឺមេមាន់ថា អោយកូនណាកំបាក់កំបែកដូច្នេះ ក៏តាំងដេញចាប់បេះយកកូន ណាដែលនៅក្រោយ
គេអែមេមាន់ខំការពារកូនរបស់ខ្លួនកុំអោយគេបេះយកបាន ឯកូនមាន់ ក៏ខំប្រឹងតោងចង្កេះគ្នាយ៉ាងជាប់ រត់ពេនចុះពេនឡើង ខ្លាចខ្លែងចាប់បេះយកខ្លួនម្នាក់ៗបាន។ ជួនខ្លែងបេះយកកូនបានម្ខង១មួយ ២ ទាល់តែអស់ ជួនក៏បេះបានតែ១។ តែគេ មានលក្ខខ័ណ្ឌមួយថា បើកូនណារបូតចេញពីមេព្រោះប្រឹងគេចខ្លាំងហើយកូននោះគេក្រាបទៅ
និងដីនោះមេខ្លែងមិនត្រូវចាប់គេទេ។ កាលអស់កំលាំងហត់រៀងខ្លួនហើយ ក៏ឈប់ សំរាកបន្ដិច ហើយផ្លាស់ប្ដូរគ្នាលេងតទៅទៀត គេលេងតែងរបៀបនេះរហូតដល់ពេល ឈប់។ ប៉ុន្ដែល្បែងដូចគ្នានេះ នៅស្រុកខ្លះ គេហៅតំរូវន័យតាមរបៀបលេងថា «ល្បែង ខ្លែងចាប់កូនមាន់» ក៏មាន។ ល្បែងនេះ ជាការបង្ហាត់មនុស្សអោយចេះប្រុងស្នៀតប្រុងស្មារតីអោយរហ័យរហួន ចេះការពារខ្លួននិងគ្រួសារផង។
ល្បែងចោលឈូង

350px

ល្បែងឈូង ជាល្បែងម្យ៉ាង របស់មនុស្សកំលោះក្រមុំ ឬមនុស្សចំណាស់ៗ ប្រុសស្រី ទូទាំងកម្ពុជរដ្ឋ គេតែងលេងនៅពេលយប់ ខែភ្លឺ ក្នុងរដូវចូលឆ្នាំថ្មី (ខែចេត្រ ពិសាខ)។ គេចែកគ្នាជា ២ពួក ប្រុស១ពួក ស្រី១ពួក។ ក្នុង១ពួកៗ មានគ្នាចំនួនពី១០នាក់រឺ២០ នាក់ឡើងទៅ ឈរត្រៀមជា ២ជួរ ទល់មុខគ្នា ឃ្លាតពីគ្នាប្រមាណជា៨ រឺ១០
ម៉ែត្រ។ គេ យកក្រមារឺកន្សែងមកឆ្នូលអោយមូលចងរិត 

ឈូងមាន ២បែប
 ឈូងច្រៀងរាំ  
 ឈូងលោះខ្ញុំ
ល្បែងចោលឈូង: ឈូងច្រៀងរាំ

ឈូងច្រៀងរាំ 
មុនដំបូង ពួកខាងប្រុសបោះឈូងទៅអោយពួកខាងស្រី ពួកខាងស្រីប្រុងចា
ប់កុំអោយធ្លាក់ដល់ដី បើធ្លាក់ដល់ដី គេចាត់ជាស្អុយ ហើយគេផ្តើមបោះទៅខាងប្រុសវិញពួកខាងប្រុសចាប់កុំអោយធ្លាក់ដល់ដី។
កាលចាប់បានហើយ ចោលសំដៅទៅ ពួកខាងស្រី គឺសំដៅនាងណាដែលខ្លួនស្ម័គ្រ បើចោលខុសគេចាត់ជាស្អុយ រួចគេផ្តើមបោះ ជាថ្មីទៀត បើចោលត្រូវស្រីណាហើយ ស្រីនោះច្រៀងរាំយកឈូងទៅជូនខាងប្រុស ហៅថាច្រៀងរាំជូនឈូង។ របៀបច្រៀងរាំនោះ ម្នាក់កាន់ឈូងនាំមុខ ម្នាក់ដៃទទេរាំក្រោយ ហើយច្រៀងជាទំនុកថា « ប្អូនចាប់ឈូងបាន ឈូងបែកជាបួន ព្រលឹងមាសស្ងួន ទទួលឈូងទៅ»។ ពួស្រីក្រៅពីនោះគ្រប់គ្នាទទួលថា «ឱណាកែវកែវពិអា ឱណាកែវ អឺយ អឺអឺងអឺយ!» រួចហើយហុចឈូងនោះទៅអោយប្រុសៗ ទទួយក ហើយក៏ផ្ដើមបោះឈូងនោះទៅអោយពួកខាងស្រីវិញ។ បើពួកស្រីចាប់ឈូងបានក៏ចោលសំដៅទៅពួកប្រុស បើចោលត្រូវប្រុសណាប្រុសនោះ ត្រូវរាំនាំឈូងទៅជូនស្រីដោយច្រៀងជាទំនុកថា «បងចាប់ឈូងបាន បងបីត្រកង ព្រលឹងមាសបង ទទួលឈូងទៅ»។ ពួកប្រុសៗគ្រប់គ្នាទទួលបន្ទរថា «ឱណាកែវ កែវពីអា ឱណាកែវអឺយ អឺអឺងអឺយ! » ហើយហុចឈូងនោះទៅអោយពួកស្រីៗទទួលយកទើប ផ្ដើមបោះតទៅទៀត។
ល្បែងចោលឈូង: ឈូងលោះខ្ញុំ

ឈូងលោះខ្ញុំ 
ដើមដំបូង ខាងប្រុសគេផ្ដើមច្រៀង១ទំនុកជាមុន។ ឯទំនុកច្រៀងឈូង មានច្រើនបែបប្លែកៗទៅតាមប្រាជ្ញារបស់អ្នកនាំច្រៀងនិងតាមស្រុក។ ទីនេះស្រង់យកតែ ទំនុកធម្មតា ដែលអ្នកឈូងគ្រប់ស្រុកគេតែងច្រៀងគ្រប់គ្នាថា៖ បងបោះឈូងទៅ អូន អើយ កំពស់ចុងដូង(ស្ទូន) ក្រមុំឈរច្រូង អូនអើយទទួលឈូងបង រឺថា បងបោះឈូងទៅ ឈូងបែកជាបួន ស្រីណាមានខ្លួន ទទួលឈូងបង ៘ ច្រៀងហើយគេស្រែកថា ឈូងអឺយឈូង!
ហើយអ្នកផ្ដើមទំនុកក៏បោះឈូងទៅលើពួកស្រីៗ អោយពួកស្រីៗចាប់ ខាងស្រីចាប់ឈូងបាន គេចោលសំដៅទៅរកប្រុសណាដែលត្រូវចិត្ដ បើចោលត្រូវប្រុសណា គេទៅចាប់យកប្រុសនោះមកទុកខាងពួកគេ។ បើចោលមិន
ត្រូវទេ ខាងប្រុសគេចាប់ឈូងនោះចោលសំដៅមករកស្រីណាដែលគេស្ម័គ្រ បើខាងប្រុសចោលមកត្រូវខាងស្រី ហើយ ប្រុសម្នាក់ដែលស្រីចាប់យកទៅលើកមុននោះ ត្រូវបានរួចខ្លួន បើប្រុសចោល មិនត្រូវស្រីវិញទេ ប្រុសម្នាក់នោះត្រូវនៅខាងស្រីដដែល។ បើខាងណាប៉ិនប្រសព្វគេចោលយកម្ខាងទាល់តែអស់។ កាលណាអស់គ្នាហើយ
គេផ្ដើមលេងសាជាថ្មី ដោយអោយ ខាងស្រីបោះឈូងទៅអោយខាងប្រុសមុនវិញ។ មុននឹងស្រីៗបោះឈូងទៅអោយប្រុសគេ ស្រែកច្រៀងថា អូនបោះឈូងទៅ បងអើយកំពស់ចុងស្លា ប្រុសឈរត្រៀបត្រា បងអើយទទួលឈូង
ប្អូន៘ ច្រៀងហើយគេស្រែកថា ឈូងអឺយឈូង! ហើយគេបោះឈូងទៅ លើពួកប្រុសៗ។

ឯខាងប្រុស បើគេចាប់ឈូងខាងស្រីបានហើយ គេចោលឈូងនោះសំដៅទៅស្រីៗ កាលត្រូវលើស្រីណាម្នាក់គេចាប់យកស្រីនោះមកទុកខាងគេ។ បើខាងណាអស់មនុស្ស គេចែកគ្នាលេងសាជាថ្មី។ មនុស្សដែលគេចាប់បាននោះ ជួនកាលគេចងមុខជិត លែងអោយរត់ទៅកាន់ទីផ្សេងៗ ជាការកំសាន្ដសប្បាយ។ របៀបបែបទី២ នេះ
ជួនកាលអ្នកលេង គេច្រូតកាត់មិនបាច់ច្រៀង ស្រាប់តែចោលតែម្ដងក៏មាន។ ល្បែងនេះរាប់ចូលក្នុងពួកការហាត់ភ្នែកអោយវៃ ហាត់ដៃអោយត្រង់ផង ជាការកំសាន្ដសប្បាយ ដោយមានការរាំច្រៀងលាយជាមួយផង។