navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
គុយបា: ភាសា

ភាសា

ភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសគុយបាគឺភាសាអេស្ប៉ាញដោយប្រជាជនគុយបាស្ទើរទាំងអស់បានប្រើប្រាស់ភាសាមួយនេះ។ ភាសាអេស្ប៉ាញដែលប្រើប្រាស់នៅគុយបាត្រូវបានគេសម្តៅលើវាថាភាសាអេស្ប៉ាញគុយបាហើយវាត្រូវជាទម្រង់ភាសាមួយនៃភាសាអេស្ប៉ាញការ៉ាប៊ីនផងដែរ។ ភាសាលូស៊ូមីដែលជាគ្រាមភាសារបស់ភាសាយ៉ូរូបាត្រូវបានគេយកមកប្រើប្រាស់ជាភាសាសាសនាដោយអ្នកកាន់សាសនាសង់តេរី ហើយនិងជាភាសាទីពីររបស់ពួកគេ។ ភាសាក្រេអូលហៃទីគឺជាភាសាដ៏និយមបំផុតទីពីរនៅប្រទេសគុយបាដោយជាទូទៅវាត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយជនអន្តោប្រវេសន៍ហៃទី។
គុយបា: ការអប់រំ

ការអប់រំ

right|thumb|សកលវិទ្យាល័យឡាហាវ៉ាន, ត្រូវបានស្ថាបនាឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៧២៨។

សកលវិទ្យាល័យឡាហាវ៉ានគឺត្រូវជាសកលវិទ្យាល័យធំបំផុតនៅប្រទេសគុយបា។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ មុនពេលបក្សពួករបស់លោកកាស្ត្រូឡើងគ្រប់គ្រងប្រទេស, អត្រាអក្ខរកម្មនៅគុយបាគឺស្មើនឹង ៨០% ដោយជាប់លំដាប់ថ្នាក់ទីបួននៅក្នុងតំបន់ហើយបើយោងតាមអង្គការសហប្រជាជាតិ អត្រាអក្ខរកម្មរបស់គុយបានាពេលនោះគឺខ្ពស់ជាងប្រទេសអេស្ប៉ាញទៅទៀត។ នៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលថ្មីរបស់កាស្ត្រូ ប្រព័ន្ធអប់រំនៅប្រទេសគុយបាត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរកែប្រែមកជាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋទាំងស្រុងហើយស្ថាប័នអប់រំឯកជនទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានលុបបំបាត់ចោលទាំងអស់។ ការចូលរៀនដំបូងគឺត្រូវចាប់ផ្តើមពីអាយុ ៦ ឆ្នាំហើយត្រូវបញ្ចប់ការសិក្សានៅអនុវិទ្យាល័យមូលដ្ឋាននៅអាយុ ១៥ ឆ្នាំ។ សិក្សានុសិស្សគ្រប់រូប (មិនគិតអាយុ ឬភេទ) គឺតម្រូវឱ្យពាក់ឯកសណ្ឋានសាលាជាមួយនឹងពណ៌ដែលចង្អុលបង្ហាញពីកម្រិតថ្នាក់របស់ពួកគេ។ ថ្នាក់បឋមសិក្សាគឺត្រូវការចំណាយពេល ៦ ឆ្នាំដើម្បីរៀនចប់ រីឯថ្នាក់មធ្យមសិក្សាវិញគឺត្រូវបែងចែកទៅជាពីរគឺថ្នាក់មធ្យមសិក្សាមូលដ្ឋាននិងថ្នាក់បម្រុងសកលវិទ្យាល័យ។ បច្ចុប្បន្ន អត្រាអក្ខរកម្មនៅគុយបាគឺស្មើនឹង ៩៩.៨% ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់ជាងគេទីដប់នៅទូទាំងពិភពលោក, នេះគឺជាលទ្ធផលនៃការផ្តល់ការអប់រំដោយឥតគិតថ្លៃដោយរដ្ឋាភិបាល។ អត្រានៃការបញ្ចប់ថ្នាក់វិទ្យាល័យជាមធ្យមនៅគុយបាគឺស្មើ ៩៤ ភាគរយ។Getting a Reading on High Literacy in Cuba . Teachers College, Columbia University. 22 December 2009.

គេអាចស្វែងរកការអប់រំកម្រិតខ្ពស់នៅគុយបាបានតាមរយៈសកលវិទ្យាល័យ វិទ្យាស្ថានឧត្តមសិក្សា វិទ្យាស្ថានគរុកោសល្យ និងវិទ្យាស្ថានពហុបច្ចេកទេសខ្ពស់។ ក្រសួងឧត្តមសិក្សាគុយបាបានដាក់ដំណើរការកម្មវិធីអប់រំពីចម្ងាយដែលផ្តល់វគ្គសិក្សានាពេលរសៀលនិងពេលល្ងាចនៅតាមទីជនបទសម្រាប់កម្មករកសិកម្ម។ ប្រទេសគុយបាថែមទាំងបានផ្តល់ការអប់រំឧបត្ថម្ភធនដល់ជនជាតិបរទេសនៅសាលាវេជ្ជសាស្ត្រអាមេរិកឡាទីនទៀតផង។
គុយបា: សុខភាព

សុខភាព

បច្ចុប្បន្ន ភាពរំពឹងនៃអាយុនៅប្រទេសគុយបាជាមធ្យមគឺ ៧៩.២ ឆ្នាំ (៧៦.៨ ចំពោះបុរសនិង ៨១.១ ចំពោះស្ត្រី)។ ស្ថិតិនេះបានធ្វើឱ្យគុយបាជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី៥៩ ទូទាំងពិភពលោកសម្រាប់ប្រទេសដែលមានភាពរំពឹងនៃអាយុខ្ពស់ និងចំណាប់ថ្នាក់ទី៥ ប្រចាំទ្វីបអាមេរិកដោយនៅពីក្រោយប្រទេសកាណាដា ឈីលី កូស្តារីកា និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ អត្រាមរណភាពទារកបានថយចុះពី ៣២ នាក់ក្នុងអត្រាកំណើត ១,០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ មកនៅត្រឹម ១០ នាក់ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៩០–៩៥, ៦.១ នាក់ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ២០០០–២០០៥ និង ៥,១៣ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ គុយបាគឺតែងតែជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់ខ្លាំងខាងចំនួនបុគ្គលិកសុខាភិបាលហើយគុយបាបានចូលរួមលើកស្ទួយសុខភាពពិភពលោកចាប់តាំងពីសតវត្សទី១៩ មកម្លេះ។ សព្វថ្ងៃនេះ ប្រទេសគុយបាបានប្រកាន់យកប្រព័ន្ធតំហែទាំសុខភាពសកល។ នៅឆ្នាំ២០១៩ ប្រទេសគុយបាបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី៣០ នៅក្នុងសន្ទស្សន៍ប្រទេសសុខភាពល្អបំផុតរបស់ប្លូមប៊ឺកហើយក៏ត្រូវជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍តែមួយគត់ផងដែរដែលបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់ដូច្នេះ។

អត្រាជំងឺនិងមរណភាពទារកបានកើនឡើងជាលំដាប់នៅអំឡុងទស្សវត្ត១៩៦០ ក្រោយបដិវត្តន៍, នេះគឺបណ្តាលមកពីអវត្តមានរបស់គ្រូពេទ្យចំនួន ៦,០០០ នាក់ (ដោយពួកគេបានរត់ចាកចេញពីប្រទេស) ដែលត្រូវជាចំនួនពាក់កណ្តាលនៃគ្រូពេទ្យសរុបនៅក្នុងប្រទេសនាពេលនោះ។Cuba: A Different America, By Wilber A. Chaffee, Gary Prevost, Rowland and Littlefield, 1992, p. 106 វិស័យសុខាភិបាលនៅគុយបាបានចាប់ផ្តើមអភិវឌ្ឍន៍សារជាថ្មីនៅអំឡុងទស្សវត្ត១៩៨០។ ដោយសារតែប្រព័ន្ធសុខភាពសកលក្នុងប្រទេស ជនក្រីក្រនិងអ្នករស់នៅទីជនបទគ្រប់រូបអាចទទួលសេវាសុខភាពបានដោយឥតគិតថ្លៃ។ ក្រោយពីសហភាពសូវៀតបានដួលរលំ សេវាសុខាភិបាលនៅគុយបាបានទទួលរងបន្ទុកខ្លះៗដូចជា ការខ្វះខាតឧបករណ៍និងថ្នាំសង្កូវជាដើម។ 

ប្រទេសគុយបាមានអត្រាចំនួនគ្រូពេទ្យក្នុងចំណោមប្រជាជនខ្ពស់ជាងគេនៅលើពិភពលោកហើយខ្លួនបានបញ្ជូនវេជ្ជបណ្ឌិតរាប់ពាន់នាក់ទៅកាន់ប្រទេសជាង ៤០ នៅជុំវិញពិភពលោក។ គិតត្រឹមខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៤ មានបុគ្គលិកសុខភាពគុយបាប្រមាណ ៥,០០០០ នាក់ដែលកំពុងចុះជួយប្រទេសចំនួន ៦៦។Cuban medical team heading for Sierra Leone . World Health Organization. September 2014.

ការនាំចូលនិងនាំចេញថ្នាំឱសថត្រូវបានធ្វើឡើងដោយក្រុមអាជីវកម្មឱសថឃ្វេមេហ្វានៅក្រោមការចាត់ចែងរបស់ក្រសួងឧស្សាហកម្មមូលដ្ឋានគុយបា។ ទោះបីជាទំនាក់ទំនងជាមួយលោកខាងលិចត្រូវកាត់ផ្តាច់ក៏ដោយក៏វិស័យសុខាភិបាលគុយបានូវតែឈានទៅមុខជានិច្ចដោយខ្លួនបានរកឃើញវ៉ាក់សាំងមហារិកសួតដែលមានឈ្មោះថាស៊ីម៉ាវ៉ាក់ (CimaVax)។ វ៉ាក់សាំងស៊ីម៉ាវ៉ាក់ត្រូវបានផ្តល់ជូនប្រជាជនគុយបាដោយឥតគិតថ្លៃចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១១ មក។Erin Schumaker (14 May 2015). Cuba's Had A Lung Cancer Vaccine For Years, And Now It's Coming To The U.S.  The Huffington Post. Retrieved 18 May 2015. ក្រោមរដ្ឋបាលអូបាម៉ា ប្រជាជនអាមេរិកដែលកើតជំងឺមហារិកសួតមួយចំនួនបានធ្វើដំណើរមកគុយបាដើម្បីទទួលការព្យាបាលប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ២០១៧ ក្រោមរដ្ឋបាលត្រាំ ប្រជាជនអាមេរិកជាច្រើនត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យធ្វើដំណើរមកគុយបាទៀតឡើយ។

ក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ប្រទេសគុយបាបានក្លាយជាប្រទេសដំបូងគេលើពិភពលោកដែលបានលុបបំបាត់ការឆ្លងមេរោគអេដស៍និងរោគស្វាយពីម្តាយទៅកូន ហើយវាត្រូវជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយដែលអង្គការសុខភាពពិភពលោកបានសរសើរថាជា"សមិទ្ធផលសុខភាពសាធារណៈមួយដ៏អស្ចារ្យបំផុត"។
គុយបា: ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ

ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ
គេបានបែងចែកប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយធំៗនៅប្រទេសគុយបាជាច្រើនប្រភេទដូចជា៖ ទូរទស្សន៍ វិទ្យុ កាសែត និងអ៊ិនធឺណេត។ គ្រប់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយខាងលើគឺត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាលគុយបាជាច្រើនទស្សវត្តមកហើយ។ រាល់សារព័ត៌មាននិងសារអត្ថាធិប្បាយត្រូវតែត្រួតពិនិត្យដោយបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបាជាមុនសិនមុនចេញផ្សាយ។ អ្នកសារព័ត៌មានត្រូវគោរពតាមច្បាប់ផ្សព្វផ្សាយពោលគឺមិនត្រូវបញ្ចេញសកម្មភាពឬមតិណាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលឡើយ បើហ៊ានតែល្មើស អ្នកដែលប្រព្រឹត្តិនោះអាចនឹងត្រូវផ្តន្ទាទោសជាប់ពន្ធនាគាររហូតដល់ទៅ ៣ ឆ្នាំឯណោះ។ កម្មសិទ្ធិឯកជននៃប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយត្រូវបានហាមឃាត់ហើយរដ្ឋាភិបាលគឺជាអ្នកកាន់កាប់រាល់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសំខាន់ៗក្នុងប្រទេស។

ដើម្បីបង្កើនចំណេះដឹងទូទៅតាមប្រព័ន្ធអ៊ិនធឺណេត រដ្ឋាភិបាលគុយបាបានបើកដំណើរការគេហទំព័រសព្វវចនាធិប្បាយមួយឈ្មោះថា EcuRed ដែលមានលក្ខណៈដូចគេហទំព័រប្រភេទ"វិគី"។ ការលក់ចែកចាយសម្ភារៈកំព្យូទ័រត្រូវបានកំណត់យ៉ាងតឹងរឹង ហើយរដ្ឋាភិបាលគឺមានសិទ្ធិត្រួតពិនិត្យអ៊ីមែលរបស់បុគ្គលនីមួយៗដែលមានវត្តមានលើប្រភពអ៊ិនធឺណេតគុយបា។
គុយបា: វប្បធម៌

វប្បធម៌

វប្បធម៌គុយបាគឺបានមកពីការបូកបញ្ចូលគ្នារវាងវប្បធម៌អាហ្រ្វិកនិងវប្បធម៌អេស្ប៉ាញ។ នៅក្រោយបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៥៩ រដ្ឋាភិបាលគុយបាបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការលើកស្ទួយអក្ខរកម្មជាតិ ផ្តល់ការអប់រំដោយឥតគិតថ្លៃទៅដល់ប្រជាជនគ្រប់រូប ហើយព្រមទាំងបង្កើតកម្មវិធីកីឡា របាំ និងតន្ត្រីជាដើម។

តន្ត្រី

តន្ត្រីគុយបាគឺសម្បូរបែបណាស់ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រលឹងនៃវប្បធម៌គុយបា។ ប្រភេទតន្ត្រីដ៏ពេញនិយមបំផុតនៅគុយបាគឺសុន វាគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃប្រភេទតន្ត្រីមួយចំនួនទៀតដូចជា ដានហ្សុន ម៉ាំបូ ឆា-ឆា-ឆា និងសាលសា។ ត្រេសគឺជាប្រភេទហ្គីតាដែលមានដើមកំណើតនៅប្រទេសគុយបា។ ឧបករណ៍ភ្លេង/តន្ត្រីប្រពៃណីផ្សេងៗទៀតគឺភាគច្រើនមានដើមកំណើតមកពីអាហ្វ្រិកមានដូចជា៖ ម៉ារ៉ាកា គ្វីរ៉ូ ម៉ារីមប៊ូឡា និងប្រភេទស្គរមួយចំនួនដូចម៉ាយ៉ូហ្វ័រកង់ជាដើម។

គ្រប់តន្ត្រីប្រជាប្រិយគុយបាទាំងអស់ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់និងសរសើរនៅទូទាំងពិភពលោក។ តន្ត្រីបុរាណគុយបាដែលទទួលឥទ្ធិពលពីតន្ត្រីបុរាណអាហ្រ្វិកនិងអឺរ៉ុបត្រូវបានទទួលការគោរពស្រឡាញ់លើឆាកអន្តរជាតិយ៉ាងខ្លាំង នេះគឺដោយសារតែស្នាដៃនិពន្ធភ្លេងដ៏ចំណើមរបស់លោកអឺណេស្តូ លេក្វូណូ។ តន្ត្រីហ៊ីបហប់បានចាប់ផ្តើមពេញនិយមដំបូងនៅទីក្រុងឡាហាវ៉ាននៃទស្សវត្ត១៩៩០។

ម្ហូបអាហារ

thumb|រ៉ូប៉ាវីហា, ជាម្ហូបប្រពៃណីគុយបាមួយមុខ (ត្រគាកគោញ៉ាំជាមួយទឹកប៉េងបោះ) លាយជាមួយសណ្តែកខ្មៅ បាយលឿង (បាយមាន់) ចេក ហើយនិងដំឡូងមី។

ម្ហូបគុយបាគឺជាការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងម្ហូបអេស្ប៉ាញនិងការ៉ាប៊ីន។ គ្រឿងទេសនិងបច្ចេកទេសក្នុងការធ្វើម្ហូបគុយបាគឺបានដកស្រង់ចេញរបៀបធ្វើម្ហូបរបស់អេស្ប៉ាញដោយមានធាតុផ្សំខ្លះៗមកពីតំបន់ការ៉ាប៊ីន។

អាហារគុយបាទូទៅមានគ្រឿងផ្សំដូចជា ចេក (អាចជាផ្លែឬយកទៅចម្អិន) សណ្តែកខ្មៅ បាយ រ៉ូប៉ាវិហា (សាច់គោញ៉ាំ) នំបុ័ង សាច់ជ្រូក ខ្ទឹមបារាំង និងផ្លែឈើនិវន្តមួយចំនួន (ឬហៅបានថាផ្លែឈើត្រូពិច)។ អាហារសាច់គឺគេចម្អិនឆ្អិនល្មមនិងលាយជាមួយទឹកជ្រលក់បន្តិចបន្តួច។ ខ្ទឹមស ម៉ាឈីន ស្លឹកអូរីហ្គាណូ និងស្លឹកបេរគឺជាគ្រឿងទេសដ៏ពេញនិយមបំផុតនៅក្នុងប្រទេស។

របាំ
របាំបានដើរតួទានីយ៉ាងពិសេសនៅក្នុងវប្បធម៌គុយបា។ របាំប្រជាប្រិយគឺត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការកំសាន្តមួយដោយឥតមិនបាននៅក្នុងជីវិតរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ហើយសព្វថ្ងៃ រដ្ឋាភិបាលគុយបាបានគាំទ្រក្រុមហ៊ុនរបាំជាច្រើនដូចជា របាំបាលឡេជាតិគុយបា...។

កីឡា

ដោយសារតែធ្លាប់មានប្រវត្តិទាក់ទងជាមួយអាមេរិក កីឡានៅគុយបាភាគច្រើនគឺជាកីឡាដែលគេនិយមលេងនិងគាំទ្រនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ បេហ្ស៍ប័ល (Baseball) គឺជាកីឡាដែលនិយមជាងគេប្រចាំប្រទេសគុយបា។ កីឡាប្រជាប្រិយផ្សេងៗទៀតរួមមានដូចជា៖ កីឡាបាល់ទះ ប្រដាល់សកល អត្តពលកម្ម បាល់បោះ និងកីឡាទឹក។Cuban Sports whatcuba.com, accessed 23 February 2021. ប្រទេសគុយបាក៏មានក្រុមជម្រើសជាតិប្រកួតនៅកីឡាអូឡាំពិកផងដែរ។ លោកចូសេ កាប៉ាប្លាងកាគឺជាជើងឯកអុកពិភពលោកចាប់ពីឆ្នាំ១៩២១ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩២៧។
គុយបា: តន្ត្រី

តន្ត្រី

តន្ត្រីគុយបាគឺសម្បូរបែបណាស់ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រលឹងនៃវប្បធម៌គុយបា។ ប្រភេទតន្ត្រីដ៏ពេញនិយមបំផុតនៅគុយបាគឺសុន វាគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃប្រភេទតន្ត្រីមួយចំនួនទៀតដូចជា ដានហ្សុន ម៉ាំបូ ឆា-ឆា-ឆា និងសាលសា។ ត្រេសគឺជាប្រភេទហ្គីតាដែលមានដើមកំណើតនៅប្រទេសគុយបា។ ឧបករណ៍ភ្លេង/តន្ត្រីប្រពៃណីផ្សេងៗទៀតគឺភាគច្រើនមានដើមកំណើតមកពីអាហ្វ្រិកមានដូចជា៖ ម៉ារ៉ាកា គ្វីរ៉ូ ម៉ារីមប៊ូឡា និងប្រភេទស្គរមួយចំនួនដូចម៉ាយ៉ូហ្វ័រកង់ជាដើម។

គ្រប់តន្ត្រីប្រជាប្រិយគុយបាទាំងអស់ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់និងសរសើរនៅទូទាំងពិភពលោក។ តន្ត្រីបុរាណគុយបាដែលទទួលឥទ្ធិពលពីតន្ត្រីបុរាណអាហ្រ្វិកនិងអឺរ៉ុបត្រូវបានទទួលការគោរពស្រឡាញ់លើឆាកអន្តរជាតិយ៉ាងខ្លាំង នេះគឺដោយសារតែស្នាដៃនិពន្ធភ្លេងដ៏ចំណើមរបស់លោកអឺណេស្តូ លេក្វូណូ។ តន្ត្រីហ៊ីបហប់បានចាប់ផ្តើមពេញនិយមដំបូងនៅទីក្រុងឡាហាវ៉ាននៃទស្សវត្ត១៩៩០។
គុយបា: ម្ហូបអាហារ

ម្ហូបអាហារ

thumb|រ៉ូប៉ាវីហា, ជាម្ហូបប្រពៃណីគុយបាមួយមុខ (ត្រគាកគោញ៉ាំជាមួយទឹកប៉េងបោះ) លាយជាមួយសណ្តែកខ្មៅ បាយលឿង (បាយមាន់) ចេក ហើយនិងដំឡូងមី។

ម្ហូបគុយបាគឺជាការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងម្ហូបអេស្ប៉ាញនិងការ៉ាប៊ីន។ គ្រឿងទេសនិងបច្ចេកទេសក្នុងការធ្វើម្ហូបគុយបាគឺបានដកស្រង់ចេញរបៀបធ្វើម្ហូបរបស់អេស្ប៉ាញដោយមានធាតុផ្សំខ្លះៗមកពីតំបន់ការ៉ាប៊ីន។

អាហារគុយបាទូទៅមានគ្រឿងផ្សំដូចជា ចេក (អាចជាផ្លែឬយកទៅចម្អិន) សណ្តែកខ្មៅ បាយ រ៉ូប៉ាវិហា (សាច់គោញ៉ាំ) នំបុ័ង សាច់ជ្រូក ខ្ទឹមបារាំង និងផ្លែឈើនិវន្តមួយចំនួន (ឬហៅបានថាផ្លែឈើត្រូពិច)។ អាហារសាច់គឺគេចម្អិនឆ្អិនល្មមនិងលាយជាមួយទឹកជ្រលក់បន្តិចបន្តួច។ ខ្ទឹមស ម៉ាឈីន ស្លឹកអូរីហ្គាណូ និងស្លឹកបេរគឺជាគ្រឿងទេសដ៏ពេញនិយមបំផុតនៅក្នុងប្រទេស។
គុយបា: របាំ

របាំ
របាំបានដើរតួទានីយ៉ាងពិសេសនៅក្នុងវប្បធម៌គុយបា។ របាំប្រជាប្រិយគឺត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការកំសាន្តមួយដោយឥតមិនបាននៅក្នុងជីវិតរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ហើយសព្វថ្ងៃ រដ្ឋាភិបាលគុយបាបានគាំទ្រក្រុមហ៊ុនរបាំជាច្រើនដូចជា របាំបាលឡេជាតិគុយបា...។
គុយបា: កីឡា

កីឡា

ដោយសារតែធ្លាប់មានប្រវត្តិទាក់ទងជាមួយអាមេរិក កីឡានៅគុយបាភាគច្រើនគឺជាកីឡាដែលគេនិយមលេងនិងគាំទ្រនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ បេហ្ស៍ប័ល (Baseball) គឺជាកីឡាដែលនិយមជាងគេប្រចាំប្រទេសគុយបា។ កីឡាប្រជាប្រិយផ្សេងៗទៀតរួមមានដូចជា៖ កីឡាបាល់ទះ ប្រដាល់សកល អត្តពលកម្ម បាល់បោះ និងកីឡាទឹក។Cuban Sports whatcuba.com, accessed 23 February 2021. ប្រទេសគុយបាក៏មានក្រុមជម្រើសជាតិប្រកួតនៅកីឡាអូឡាំពិកផងដែរ។ លោកចូសេ កាប៉ាប្លាងកាគឺជាជើងឯកអុកពិភពលោកចាប់ពីឆ្នាំ១៩២១ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩២៧។
គុយបា: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ

គេហទំព័រផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាលគុយបា (ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) 
Cuba from University of Colorado Boulder Libraries
Cuba. The World Factbook. Central Intelligence Agency.
Key Development Forecasts for Cuba from International Futures

 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋកុម្មុយនិស្ត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាមេរិកខាងជើង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅការ៉ាអ៊ីប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋឯកបក្ស
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្លុកខាងកើត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតអាណានិគមអេស្ប៉ាញ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
គុយវ៉ែត

ប្រទេសគុយវ៉ែត, (ប្រកប៖ "ឃូ–វ៉ាយត៍") ដោយមានឈ្មោះផ្លូវការថា  រដ្ឋ​គុយវ៉ែត (ភាសាអារ៉ាប់៖ دولة الكويت‎) គឺ​ជាប្រទេស​មួយស្ថិត​នៅ​អាស៊ីខាងលិច។ ប្រទេសនេះមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រនៅប៉ែកខាងជើងនៃតំបន់អារ៉ាប់ខាងកើត ពោលគឺនៅដើមឈូងសមុទ្រពែរ្ស ហើយមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់នៅភាគខាងជើង និងអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតនៅភាគខាងត្បូង។ ប្រជាជនភាគច្រើននៃប្រទេសនេះចូលចិត្តរស់នៅប្រមូលផ្តុំគ្នានៅតំបន់រាជធានីគុយវ៉ែត។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១ ប្រទេសគុយវ៉ែតមានប្រជាជនសរុប ៤.៦៧ លាននាក់ដោយក្នុងនោះមាន ១.៤៥ លាននាក់ជាប្រជាជនគុយវ៉ែត ខណៈ ៣.២ លាននាក់ទៀតជាជនបរទេសមកពីជាង ១០០ ប្រទេសផ្សេងៗគ្នា។

គុយវ៉ែត​មាន​ប្រេង​បម្រុង​ធំ​ជាង​គេ​ទី​៥​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក និង​ជា​ប្រទេស​មាន​ជាង​គេ​បំផុត​ទី​៤​ក្នុង​លោក ដែល​ប្រជាជន​មាន​ប្រាក់​ចំណូល​ខ្ពស់។ ធនធាន​ប្រេង​របស់​ប្រទេស​គុយវ៉េត ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ និង​ប្រើប្រាស់​​នា​ទសវត្សរ៍​១៩៣០ និង​បន្ទាប់​ពី​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​ប្រទេស​អង់គ្លេស​កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦១ វិស័យ​ឧស្សាហកម្ម​ប្រេង​របស់​ប្រទេស​នេះ​បាន​រីក​លូត​លាស់​យ៉ាង​ខ្លាំង។ ផលិត​ផល​ប្រេង និង​ប្រេង​ឆៅ​របស់​ប្រទេស​នេះ​មាន​តម្លៃ​៩៥​ភាគរយ​នៃ​ទឹក​ប្រាក់​នាំ​ចេញ និង​ជា​ប្រភព​ចំណូល​៨០​ភាគរយ​របស់​រដ្ឋាភិបាល។

នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩០ ប្រទេស​គុយវ៉ែត​ត្រូវ​បាន​ប្រទេស​ជិត​ខាង​ខ្លួន គឺ​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ាក់​ចូល​ឈ្លានពាន និង​បន្ទាប់​ពី​កងទ័ព​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ចូល​អន្តរាគមន៍​ដោយ​ផ្ទាល់​ ទើប​បាន​បញ្ចប់​ការ​គ្រប់គ្រង​ពី​សំណាក់​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ាក់ ដែល​មាន​រយៈ​ពេល​ប្រមាណ​៧​ខែ។
គុហា ប៉ាក់អ៊ូ

រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ព្រះពុទ្ធបដិមានៅខាងក្នុងល្អាងខាងក្រោម
រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ជំហានទៅកាន់រូងខាងក្រោមពីទន្លេ ណាមអ៊ូ / ទន្លេមេគង្គ ។
នៅជិត ប៉ាក់អ៊ូ (មាត់ទន្លេ អ៊ូ) ថាំម ធីង (ល្អាងខាងក្រោម) និង ថាំម ធឿង (ល្អាងខាងលើ) គឺជារូងភ្នំដែលអាចមើលឃើញ ទន្លេមេគង្គ ចម្ងាយ 25 គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងជើងនៃ ទីក្រុង ហ្លួងព្រះបាំង ប្រទេសឡាវ ។ ពួកគេគឺជាក្រុមនៃរូងភ្នំចំនួនពីរនៅភាគខាងលិចនៃទន្លេមេគង្គ ប្រហែលពីរម៉ោងឡើងពីកណ្តាលនៃទីក្រុងហ្លួងព្រះបាង ហើយត្រូវបានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាជាញឹកញាប់។

រូងភ្នំត្រូវបានកត់សម្គាល់សម្រាប់រូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធតូចៗរបស់ពួកគេ។ រូបចម្លាក់ ព្រះពុទ្ធរូប ដែលធ្វើពីឈើតូចៗ និងភាគច្រើនខូចរាប់រយត្រូវបានដាក់នៅលើធ្នើជញ្ជាំង។ ពួកគេកាន់មុខតំណែងផ្សេងៗគ្នាជាច្រើនរួមមាន សមាធិ ការបង្រៀន សន្តិភាព ភ្លៀង និងនិព្វាន (និព្វាន)។
គុហានៃបុព្វបុរស

គុហានៃបុព្វបុរស ឬ ផ្នូររបស់អយ្យកោ ដែលជនជាតិយូដា ស្គាល់ដោយឈ្មោះ ព្រះគម្ពីរ របស់វា Cave of Machpelah       និងចំពោះ មូស្លីម ជា ជម្រករបស់អ័ប្រាហាំ គឺជារូងភ្នំជាច្រើនដែលស្ថិតនៅ  ភាគខាងត្បូងនៃ ក្រុងយេរូសាឡឹម ក្នុងបេះដូងនៃ ទីក្រុងចាស់នៃ ហេប្រុន នៅ West Bank ។ យោងទៅតាម សាសនាអ័ប្រាហាំ រូងភ្នំ និងវាលដែលនៅជាប់គ្នាត្រូវបានទិញដោយ អ័ប្រាហាំ ធ្វើជាកន្លែងបញ្ចុះសព ទោះបីជាអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តភាគច្រើនជឿថាការនិទានរឿងរបស់អ័ប្រាហាំ-អ៊ីសាក-យ៉ាកុបជាទេវកថាជាចម្បងក៏ដោយ។   ទីតាំងនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកន្លែងបរិសុទ្ធនៅក្នុង សាសនាយូដា គ្រិស្តសាសនា និង សាសនាឥស្លាម ។   

នៅពីលើរូងភ្នំមានឯករភជប់រាងចតុកោណធំដែលមានអាយុកាលតាំងពី សម័យហេរ៉ូដ ។  កំឡុងពេល គ្រប់គ្រងតំបន់ ប៊ីសន់ទីន វិហារ គ្រឹស្តសាសនាត្រូវបានសាងសង់នៅលើទីតាំង។ រចនាសម្ព័ន្ធនេះត្រូវបានបំប្លែងទៅជាវិហារអ៊ីប្រាហ៊ីមបន្ទាប់ពី ការសញ្ជ័យរបស់មូស្លីមនៃ Levant ។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១២ វិហារអ៊ីស្លាម និងតំបន់ជុំវិញរបស់វាបានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រង របស់រដ្ឋ Crusader ប៉ុន្តែត្រូវបានដណ្តើមមកវិញនៅឆ្នាំ ១១៨៨ ដោយ Ayyubid sultan Saladin ដែលបានផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធម្តងទៀតទៅជាវិហារអ៊ីស្លាម។  ក្នុង​ឆ្នាំ ១១១៩ នៃ​គ.ស ព្រះសង្ឃ​មួយ​អង្គ​បាន​រក​ឃើញ​ឆ្អឹង​នៅ​ក្នុង​រូងភ្នំ ដោយ​មាន​ជំនឿ​ថា​ជា​ឆ្អឹង​របស់ ​បុព្វបុរស ។ 

ក្នុងកំឡុង សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃនៃឆ្នាំ ១៩៦៧ ទីក្រុង West Bank ទាំងមូលដែលគ្រប់គ្រងដោយហ្ស៊កដានី ត្រូវ បានរឹបអូស និងកាន់កាប់ ដោយ រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់មកវិហារអ៊ីស្លាមត្រូវបានបែងចែកដោយពាក់កណ្តាលនៃវាត្រូវបានប្រើប្រាស់ឡើងវិញជា សាលាប្រជុំ ។   នៅឆ្នាំ ១៩៦៨ សេវាកម្មពិសេសរបស់ជនជាតិយូដាត្រូវបានអនុញ្ញាតនៅខាងក្រៅម៉ោងធម្មតាដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតនៅថ្ងៃបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី និងថ្ងៃដង្វាយធួនរបស់សាសន៍យូដា ដែលនាំឱ្យមានការវាយប្រហារដោយគ្រាប់បែកដៃនៅថ្ងៃទី ៩ ខែតុលា ដែលបានធ្វើឱ្យជនជាតិអ៊ីស្រាអែល ៤៧ នាក់រងរបួស។   និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើកទីពីរនៅថ្ងៃទី ៤ ខែវិច្ឆិកា ដែលបានធ្វើឱ្យមនុស្ស ៦ នាក់រងរបួស។  នៅឆ្នាំ ១៩៧២ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលបានបង្កើនតំបន់អធិស្ឋានរបស់ជនជាតិយូដា។  ការផ្លាស់ប្តូរថ្មីចំពោះ "ស្ថានភាព" ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយអាជ្ញាធរអ៊ីស្រាអែលក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ដែលនាំឱ្យមានការតវ៉ាម្តងទៀតដោយប្រជាជនម៉ូស្លីម។

នៅឆ្នាំ ១៩៧៦ ការប៉ះទង្គិចគ្នាបានកើតឡើងរវាងអ្នកគោរពបូជាជ្វីហ្វ និងមូស្លីម ក្នុងអំឡុងពេលនោះ គម្ពីគូរ៉ាន ត្រូវបានរហែក។ ឥស្សរជន​មូស្លីម និង​អារ៉ាប់​បាន​ទៅ​ទីក្រុង​ហេប្រូន​នៅ​ថ្ងៃ​បន្ទាប់​ដើម្បី​តវ៉ា​នឹង​អ្វី​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា​ជា "ការ​ប្រមាថ​នៃ​គម្ពីគូរ៉ាន"។ ផ្នូរត្រូវបានបិទ ហើយបម្រាមគោចរត្រូវបានដាក់លើទីក្រុងទាំងមូល។ ពីរបីថ្ងៃក្រោយមក យុវជនអារ៉ាប់ប្រហែលពីររយនាក់បានចូលទៅក្នុងផ្នូរ ហើយបានបំផ្លាញ រមូរ តូរៈ និងសៀវភៅអធិស្ឋាន។  នៅខែឧសភាឆ្នាំ ១៩៨០ ការវាយប្រហារលើអ្នកគោរពបូជាជនជាតិយូដា ដែលត្រឡប់មកពីការអធិស្ឋាននៅផ្នូរបានធ្វើឱ្យមនុស្ស ៦ នាក់ស្លាប់និង ១៧ នាក់រងរបួស។  នៅឆ្នាំ ១៩៩៤ ការសម្លាប់រង្គាលរូងភ្នំអយ្យកោ បានកើតឡើងនៅវិហារអ៊ីប្រាហ៊ីមី ដែលក្នុងនោះ អ្នកតាំងលំនៅជនជាតិអ៊ីស្រាអែល ប្រដាប់ដោយអាវុធម្នាក់បានចូលទៅក្នុងបរិវេណក្នុងអំឡុងខែដ៏វិសុទ្ធរបស់អ៊ីស្លាមនៃ បុណ្យរ៉ាម៉ាដន ហើយបានបាញ់ប្រហារទៅលើ ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីន ដែលប្រមូលផ្តុំគ្នាដើម្បីបន់ស្រន់នៅទីតាំងនោះ ដោយបានសម្លាប់មនុស្ស ២៩ នាក់។ រួមទាំងកុមារ និងរបួសជាង ១២៥នាក់។
គុហានៃបុព្វបុរស: ប្រភពដើមព្រះគម្ពីរ

ប្រភពដើមព្រះគម្ពីរ 
រូបភាពតូច| Woodcut ដោយ Gustave Doré បង្ហាញពីការបញ្ចុះសព សារ៉ា នៅក្នុងរូងភ្នំ
យោង​តាម  សារ៉ា ភរិយារបស់លោកអ័ប្រាហាំ បានទទួលមរណភាពនៅ គីរីយ៉ាត អាបា ក្បែរទីក្រុងហេប្រូន ក្នុងទឹកដីកាណាននៅអាយុ ១២៧ឆ្នាំ ជាស្ត្រីតែម្នាក់គត់ក្នុងព្រះគម្ពីរដែលមានអាយុពិតប្រាកដ ខណៈដែលអ័ប្រាហាំកំពុងរកស៊ីនៅកន្លែងផ្សេង។ អ័ប្រាហាំមកកាន់ទុក្ខនាង។ មួយសន្ទុះក្រោយមក គាត់បានក្រោកឈរឡើង ហើយនិយាយទៅកាន់ ពួកហេតតាមព្រះគម្ពីរ ។ គាត់​ប្រាប់​គេ​ថា គាត់​ជា​ជនបរទេស​នៅ​ស្រុក​គេ ហើយ​សុំ​ឱ្យ​គេ​យក​កន្លែង​បញ្ចុះ​សព​គាត់ ដើម្បី​ឱ្យ​គាត់​បញ្ចុះ​សព​គាត់។ ជន​ជាតិ​ហេត​លើក​សរសើរ​អ័ប្រាហាំ ហៅ​គាត់​ថា​ជា​ព្រះអម្ចាស់ និង​ជា​ព្រះអង្គម្ចាស់​ដ៏​ខ្លាំង​ពូកែ ហើយ​និយាយ​ថា គាត់​អាច​បញ្ចុះ​សព​គាត់​នៅ​ក្នុង​ផ្នូរ​ណា​មួយ​របស់​ពួក​គេ។ អ័ប្រាហាំ​មិន​យក​ពួក​គេ​ទៅ​តាម​សំណើ​របស់​ពួក​គេ​ទេ ហើយ​ជំនួស​មក​វិញ​សុំ​ឱ្យ​ពួក​គេ​ទាក់​ទង ​អេប្រូន ជា​ជន​ជាតិ​ហេត ជា​កូន​របស់ ​សូហារ ដែល​រស់​នៅ​ក្នុង​ក្រុង​ម៉ាមរេ ហើយ​ជា​ម្ចាស់​រូង​ភ្នំ​ម៉ាក​ពេឡា ដែល​គាត់​ស្នើ​សុំ​ទិញ​ក្នុង​តម្លៃ​ពេញ។ អេហ្វរ៉ុន​បាន​ឆ្លើយ​ដោយ​ឥត​លាក់លៀម​ថា គាត់​បាន​រៀបចំ​ឲ្យ​អ័ប្រាហាំ​នូវ​វាល និង​រូង​ក្នុង​នោះ ដោយ​ដឹង​ថា​វា​នឹង​មិន​នាំ​ឱ្យ​អ័ប្រាហាំ​មាន​ការ​ទាមទារ​ជា​អចិន្ត្រៃយ៍​ចំពោះ​វា​នោះ​ទេ។  អ័ប្រាហាំបដិសេធការផ្តល់ជូនដោយសុភាព ហើយទទូចឱ្យបង់ប្រាក់សម្រាប់វាល។ អេហ្វរ៉ុន​ឆ្លើយ​ថា ដី​នោះ​មាន​តម្លៃ​បួន​រយ ​កាក់ ​ប្រាក់ ហើយ​អ័ប្រាហាំ​យល់ព្រម​នឹង​តម្លៃ​ដោយ​មិន​បាច់​តថ្លៃ​ទៀត​ទេ។  បន្ទាប់មកគាត់បានបន្តបញ្ចុះសព សារ៉ា ប្រពន្ធរបស់គាត់នៅទីនោះ។ 

ការបញ្ចុះសពរបស់សារ៉ាគឺជាដំណើររឿងដំបូងនៃ ការបញ្ចុះសព  នៅក្នុងព្រះគម្ពីរ ហើយការទិញរបស់អ័ប្រាហាំលើម៉ាចប៉េឡាគឺជាប្រតិបត្តិការពាណិជ្ជកម្មដំបូងដែលបានលើកឡើង។

ការបញ្ចុះសពបន្ទាប់ទៀតនៅក្នុងរូងភ្នំគឺលោកអ័ប្រាហាំផ្ទាល់ដែលនៅអាយុ ១៧៥ ឆ្នាំត្រូវបានបញ្ចុះដោយកូនប្រុសរបស់គាត់គឺអ៊ីសាក និងអ៊ីសម៉ាអែល។   ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធសម្រាប់រូងភ្នំគឺជាផ្នែកនៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ័ប្រាហាំដែលបានផ្ទេរទៅកូនប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះអ៊ីសាក។   ការ​បញ្ចុះ​សព​ទី​បី​គឺ​លោក​អ៊ីសាក ដោយ​កូន​ប្រុស​ពីរ​នាក់​របស់​គាត់ គឺ​អេសាវ និង​យ៉ាកុប ដែល​បាន​ទទួល​មរណភាព​នៅ​អាយុ​១៨០​ឆ្នាំ។  មិន​មាន​ការ​លើក​ឡើង​អំពី​របៀប ឬ​ពេល​ណា​ដែល​ភរិយា​របស់​អ៊ីសាក​ឈ្មោះ​រេបិកា​បាន​ស្លាប់​នោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​នាង​ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​ក្នុង​បញ្ជី​អ្នក​ដែល​គេ​បញ្ចុះ​នៅ​ Machpelah ក្នុង​ពាក្យ​ចុង​ក្រោយ​របស់​យ៉ាកុប​ចំពោះ​កូន​ចៅ​អ៊ីស្រាអែល។ លោកយ៉ាកុបខ្លួនឯងបានស្លាប់នៅអាយុ 147 ឆ្នាំ។ 

នៅក្នុងជំពូកចុងក្រោយនៃលោកុប្បត្តិ យ៉ូសែបបានឱ្យគ្រូពេទ្យរបស់គាត់លាបថ្នាំយ៉ាកុបជាឪពុករបស់គាត់ មុនពេលដែលពួកគេបានយកគាត់ចេញពីប្រទេសអេស៊ីប ទៅបញ្ចុះនៅក្នុងរូងភ្នំនៃវាលម៉ាបពេឡា។  នៅ​ពេល​យ៉ូសែប​បាន​ស្លាប់​នៅ​ក្នុង​ខ​ចុង​ក្រោយ​នេះ គាត់​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​លាប​ថ្នាំ​ដែរ។ គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ចុះ​នៅ​ស៊ីគែម  ក្រោយ​ពី​កូន​ចៅ​អ៊ីស្រា‌អែល​ចូល​ទៅ​ក្នុង ​ស្រុក​សន្យា ។

 ភាពស្របគ្នានៃព្រះគម្ពីរបន្ថែម 
នៅក្នុង អត្ថបទ Ugaritic (សតវត្សទី ១៣-១២ មុនគ.ស) ជាក់ស្តែង ៤០០ រៀល គឺជាតម្លៃទូទៅសម្រាប់ប្រតិបត្តិការអចលនទ្រព្យរបស់ជនជាតិកាណាននៅក្នុងរយៈពេលនេះ។ Stieglitz, Robert R. “Commodity Prices at Ugarit. ” Journal of the American Oriental Society, vol. 99, no. 1, 1979, pp. 15–23.
គុហានៃបុព្វបុរស: ភាពស្របគ្នានៃព្រះគម្ពីរបន្ថែម

ភាពស្របគ្នានៃព្រះគម្ពីរបន្ថែម 
នៅក្នុង អត្ថបទ Ugaritic (សតវត្សទី ១៣-១២ មុនគ.ស) ជាក់ស្តែង ៤០០ រៀល គឺជាតម្លៃទូទៅសម្រាប់ប្រតិបត្តិការអចលនទ្រព្យរបស់ជនជាតិកាណាននៅក្នុងរយៈពេលនេះ។ Stieglitz, Robert R. “Commodity Prices at Ugarit. ” Journal of the American Oriental Society, vol. 99, no. 1, 1979, pp. 15–23.
គុហានៃបុព្វបុរស: សាសនាយូដា

សាសនាយូដា 
យោងទៅតាម សៀវភៅលោកុប្បត្តិ លោកអ័ប្រាហាំបានទិញដីជាពិសេសសម្រាប់ប្រើជាដីបញ្ចុះសពពីអេប្រូនជនជាតិហេត ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាការទិញមួយក្នុងចំណោមការទិញពីរដោយអ័ប្រាហាំនៃអចលនទ្រព្យនៅក្នុងទឹកដីកាណាន ដែលជាដីសន្យា ។ សៀវភៅរៀបរាប់អំពីរបៀបដែល បុព្វបុរស ទាំងបី និងភរិយារបស់ពួកគេ ដែលជាបុព្វបុរសត្រូវបានបញ្ចុះនៅទីនោះ។

 អ័ប្រាហាំ និង សារ៉ា (  ;  )
 អ៊ីសាក និង ​រេបិកា (  ;  )
 យ៉ាកុប និង ​លេអា (  ;  ;  )

មាតាបិតាតែមួយគត់ដែលបាត់ខ្លួនគឺ រ៉ាជែល ដែល ជាភរិយាផ្សេងទៀតរបស់យ៉ាកុប ដែលបានពិពណ៌នានៅក្នុង លោកុប្បត្តិ  ថាត្រូវបានគេបញ្ចុះនៅជិត ភូមិបេថ្លេហិម ។  ខគម្ពីរទាំងនេះគឺជាប្រភពទូទៅសម្រាប់ជំនឿសាសនាជុំវិញរូងភ្នំ។ ខណៈពេលដែលពួកគេមិនមែនជាផ្នែកនៃ គម្ពីគូរ៉ា ពួកគេមាននៅក្នុង ប្រពៃណីមាត់ របស់ឥស្លាម។ រឿងនៃការបញ្ចុះសពរបស់អ័ប្រាហាំត្រូវបានរៀបរាប់ឡើងវិញនៅក្នុងឧទាហរណ៍ រឿងរ៉ាវនៃសតវត្សន៍ទី ១៤ របស់ Ibn Kathir របស់ពួកហោរា ។

អក្សរសិល្ប៍ midrashic របស់សាសន៍យូដា យល់ស្របថា បន្ថែមពីលើគូស្វាមីភរិយាបុព្វបុរស អ័ដាម បុរសទីមួយ និងប្រពន្ធរបស់គាត់ អេវ៉ា ក៏ត្រូវបានជ្រកកោននៅក្នុងរូងភ្នំអយ្យកោ  ដែលជាប្រពៃណីគាំទ្រដោយអត្ថបទសាម៉ារីបុរាណ។  ប្រពៃណី​នេះ​ត្រូវ​បាន​គាំទ្រ​ដោយ​ពាក្យ​សាមញ្ញ​នៃ​លោកុប្បត្តិ ២៣:២ ដែល​សំដៅ​ទៅ​លើ "Kiryat Arba... Hevron" ("arba" មាន​ន័យ​ថា 'បួន')។ ដោយអត្ថាធិប្បាយលើវគ្គនោះ រ៉ាស៊ី បានរាយបញ្ជីគូស្វាមីភរិយាទាំងបួនតាមកាលកំណត់ ដោយចាប់ផ្តើមពីអ័ដាម និងអេវ៉ា។

ទំនៀមទម្លាប់របស់សាសន៍យូដាមួយទៀតប្រាប់ថា នៅពេលដែលយ៉ាកុបត្រូវបាននាំយកទៅបញ្ចុះនៅក្នុងរូងភ្នំ អេសាវ បានរារាំងការបញ្ចុះដោយអះអាងថាគាត់មានសិទ្ធិក្នុងការបញ្ចុះនៅក្នុងរូងភ្នំ។ បន្ទាប់​ពី​ការ​ចរចា​មួយ​ចំនួន Naphtali ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ប្រទេស​អេស៊ីប​ដើម្បី​យក​ឯកសារ​ដែល​បញ្ជាក់​ថា​អេសាវ​បាន​លក់​ចំណែក​របស់​គាត់​ក្នុង​រូង​ភ្នំ​ទៅ​ឲ្យ​យ៉ាកុប។ ខណៈ​ដែល​រឿង​នេះ​កំពុង​កើត​ឡើង ហ៊ូស៊ីម ជា​កូន​របស់ ​ដាន់ ហើយ​ពិបាក​ស្តាប់ មិន​យល់​ថា​មាន​រឿង​អ្វី​កើត​ឡើង ហើយ​ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ជីតា​របស់​គាត់​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ចុះ ដូច្នេះ​គាត់​បាន​សុំ​ការ​ពន្យល់។ ក្រោយ​ពី​បាន​គេ​ឲ្យ​មួយ នោះ​គាត់​ខឹង ហើយ​និយាយ​ថា៖ «តើ​ជីតា​ខ្ញុំ​ត្រូវ​ដេក​នៅ​ទី​នោះ​ដោយ​មើលងាយ​ដល់​ណាបថាលី​ត្រឡប់​ពី​ស្រុក​អេស៊ីប​វិញ​ឬ?»។ បន្ទាប់មក គាត់បានយកក្លឹបមួយ ហើយសម្លាប់អេសាវ ហើយក្បាលរបស់អេសាវក៏រមៀលចូលទៅក្នុងរូងភ្នំ  នេះ​បញ្ជាក់​ថា​ក្បាល​អេសាវ​ក៏​ត្រូវ​គេ​កប់​ក្នុង​ល្អាង​ដែរ។ ប្រភពសាសន៍យូដាមួយចំនួនកត់ត្រាការលក់សិទ្ធិរបស់អេសាវក្នុងការកប់នៅក្នុងរូងភ្នំ — យោងតាមការអត្ថាធិប្បាយលើ "សៀវភៅនិក្ខមនំ" យ៉ាកុបបានផ្តល់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់របស់គាត់ដើម្បីទទួលបានផ្នូរមួយនៅក្នុងរូងភ្នំអយ្យកោ។ គាត់​ដាក់​ដុំ​មាស​ប្រាក់​មួយ​ដុំ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​អេសាវ ហើយ​សួរ​ថា៖ «បង​ប្រុស​អើយ តើ​អ្នក​ពេញ​ចិត្ត​ចំណែក​របស់​អ្នក​ក្នុង​រូង​នេះ ឬ​ក៏​មាស​ប្រាក់​ទាំង​អស់​នេះ?»។  ការលក់របស់អេសាវទៅយ៉ាកុបសិទ្ធិរបស់គាត់ក្នុងការបញ្ចុះនៅក្នុងរូងភ្នំអយ្យកោក៏ត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុង Sefer HaYashar ផងដែរ។ 

អត្ថបទរបស់ជនជាតិយូដាដំបូងគឺ Genesis Rabbah ចែងថាគេហទំព័រនេះគឺជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោមបីដែលសត្រូវនៃសាសនាយូដាមិនអាចមើលងាយជនជាតិយូដាដោយនិយាយថា "អ្នកបានលួចពួកគេ" ដូចដែលវាត្រូវបានទិញ "ក្នុងតម្លៃពេញ" ដោយ អ័ប្រាហាំ ។ 

យោងតាម Midrash បុព្វបុរសត្រូវបានកប់នៅក្នុងរូងភ្នំ ពីព្រោះរូងភ្នំគឺជាកម្រិតនៃ សួនច្បារអេដែន ។ អយ្យកោត្រូវបានគេនិយាយថាមិនស្លាប់ទេតែ "ដេក" ។ ពួក​គេ​ក្រោក​ឡើង​ដើម្បី​សុំ​សេចក្ដី​មេត្តា​ដល់​កូន​ចៅ​របស់​ខ្លួន​ជា​រៀង​រាល់​ជំនាន់។ យោងទៅតាម Zohar  ផ្នូរនេះគឺជាច្រកទ្វារដែលព្រលឹងចូលទៅក្នុង Gan Eden (ស្ថានសួគ៌) ។

មានការអធិស្ឋានជាភាសាហេព្រើរនៃការអង្វរសម្រាប់អាពាហ៍ពិពាហ៍នៅលើជញ្ជាំងនៃ Sarah cenotaph ។
គុហានៃបុព្វបុរស: ឥស្លាម

ឥស្លាម 
ប្រជាជនម៉ូស្លីមជឿថា លោក មហាម៉ាត់ បានទៅលេងទីក្រុង ហេប្រុន ក្នុង ការធ្វើដំណើរពេលយប់របស់គាត់ពី មេកា ទៅកាន់ទីក្រុង យេរូសាឡឹម ដើម្បីឈប់ក្បែរផ្នូរ និងគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធ។  ដោយហេតុផលនេះ ផ្នូរនេះបានក្លាយជាកន្លែងសក្ការៈបូជាសាសនាឥស្លាមដ៏ពេញនិយមយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ វាត្រូវបានគេនិយាយថាលោក មហាម៉ាត់ ផ្ទាល់បានលើកទឹកចិត្តសកម្មភាពដោយនិយាយថា "អ្នកណាដែលមិនអាចមកលេងខ្ញុំបានអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ទៅផ្នូររបស់អ័ប្រាហាំ" ហើយ "អ្នកណាដែលទៅលេងផ្នូររបស់អ័ប្រាហាំអល់ឡោះលុបបំបាត់អំពើបាបរបស់គាត់" ។ Davidson, Linda Kay; Gitliz, David Martin. Pilgrimage: From the Ganges to Graceland: an Encyclopedia, Vol 1. p. 91.

យោងទៅតាមទំនៀមទម្លាប់មួយ ស្ត្រីដែលគ្មានកូនបានបោះញត្តិទៅកាន់សារ៉ា ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាបានសម្រាលកូននៅអាយុកម្រិតខ្ពស់ តាមរយៈរន្ធនៅជាន់វិហារឥស្លាមទៅកាន់រូងភ្នំខាងក្រោម។ 

បន្ទាប់ពី ការសញ្ជ័យ ទីក្រុងដោយ Umar កន្លែងបរិសុទ្ធនេះត្រូវបាន "យកចេញពីប្រពៃណីរបស់សាសន៍យូដា"  ដោយអ្នកគ្រប់គ្រងថ្មី; ឯករភជប់របស់ ហេរ៉ូដ ត្រូវបានបំប្លែងទៅជាវិហារអ៊ីស្លាម ហើយដាក់នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ waqf ។ waqf បន្តរក្សាទីតាំងភាគច្រើន ខណៈពេលដែលយោធាអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងការចូលទៅកាន់គេហទំព័រ។
គុហានៃបុព្វបុរស: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 

 បញ្ជីនៃកន្លែងបញ្ចុះសពរបស់ស្ថាបនិកនៃប្រពៃណីសាសនា
 បញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោកក្នុងរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន
 <i id="mwAsE">The Cave</i> - ល្ខោនអូប៉េរ៉ាពហុព័ត៌មានឆ្នាំ 1993 ដែលដាក់ក្នុងរូងភ្នំ
 ផ្នូររបស់ Matriarchs
គូ កាសិង្ហ

គូ កាសិង្ហ (กู่กาสิงห์, Ku Ka Singh) ស្ថិតនៅក្នុងវត្តបុរពាគូកាសិង្ហ  ។ ស្រុកគូកាសិង្ហ ស្រុកកសិដ្ឋា ​ខេត្ត​រយអេត វា​ជា​ទីតាំង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មួយ​ទៀត​នៃ​ស្ថាបត្យកម្ម ​ខ្មែរ វា​មាន​ទំហំ​ធំ ហើយ​នៅ​មាន​ស្ថានភាព​ល្អ​គួរសម។