កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: សេចក្តីផ្តើម

សេចក្តីផ្តើម 
អត្ថ​បទ​​​នេះ​បាន​​​​ដក​ទាំង​ស្រុង​​ចេញ​ពី​សៀវ​ភៅ​កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់ អំពីប្រពៃណីនៃអ្នកស្រុកចេនឡា​ដែល​និពន្ធ​ដោយ​​លោក​លី ធាមតេង ។​ កំណត់ហេតុ​របស់ ជីវ តាក្វាន់ ​អំពី​ប្រពៃណី​នៃ​​អ្នក​​ស្រុក​ចេនឡា ​ដែល​មិត្ដ​អ្នក​អាន កំពុងកាន់នៅដៃនេះ ពិត​ជា​ឯកសារ​ពិសិដ្ឋ​​មួយ​​​នៃ​ប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរយើង  ។​ សៀវភៅប្រវត្ដិវិទ្យា ឬ អត្ថបទណា​មួយ​​ដែល​ស្ដីពី​ស្រុក​ខ្មែរ មិន​​ដែល​​ចន្លោះឈ្មោះឯកសារជីវ តាក្វាន់នេះឡើយ  ។​ កូនខ្មែរគ្រប់រូបរៀនប្រវត្ដិប្រ​ទេ​សរបស់ខ្លួនមិន​ដែល​​នរណា​​មួយ​មិនស្គាល់ឈ្មោះ ជីវ តាក្វាន់​ទេ​ ប៉ុន្ដែ​ការ​​ដែល​យើងស្គាល់នោះ សុទ្ធតែឮពាក្យតៗគ្នា កត់ចម្លងតៗគ្នា ពីសៀវភៅ​មួយ​ទៅសៀវភៅ​មួយ​ តាម​រយៈ​សៀភៅ​ដើម​ជា​ភាសា​បារាំង​​ដែល​ លោក ប៉ូល ប៉ែល្លីយ៉ូត៍ (Paul Pelliot) ​បាន​ប្រែសំរួលចេញពីអត្ថបទ​ចិន​ ហើយ​បោះពុម្ព​ផ្សាយ​ដំបូង​​ក្នុង​​ព្រឹត្ដិបត្រ​​នៃ​​ភាសា​បារាំង​នៅ​ចុងបូព៌ា Bulletin de l' école Francaise d' Extrème-Orient (BEFEO) ពីឆ្នាំ ១៩០២ ហើយ​ក្រោយ​​មក​ ពេល​ដែល​លោក ប៉ែល្លីយ៉ូត៍ ទទួលមរណភាពទៅ លោក ហ្សក សឺដែស (George Cœdès) ​ក៏​​យក​ស្នាដៃនេះ ​មាន​ទាំងអត្ថាធិប្បាយបន្ថែមក្បោះក្បាយផង ទៅបោះពុម្ពរួបរួម​ជា​សៀវភៅ​មួយ​ឡើងពី គ.ស. ១៩៥១  ។​ លោក ប៉ែល្លីយ៉ូត៍ ​បាន​​បញ្ជាក់​​ក្នុង​​អារម្ភកថា ថាលោក​បាន​ព្យាយាមបកប្រែតាមការស្រាវជ្រាវរកឯកសាររបស់ ជីវ តាក្វាន់ ​ដែល​​មាន​លោក ហ្សង់-ព្យែរ អាបែល-រ៉េមុសាត៍ (Jean-Pierre Abel-Rémusat) ​បាន​ប្រែផ្សាយម្ដងហើយពី គ.ស. ១៨១៩ ប៉ុន្ដែមិនទាន់គ្រប់សព្វ  ។​ ខ្លួនលោក ​បាន​ទៅនៅប្រ​ទេ​ស​ចិន​អស់ច្រើនឆ្នាំ ​ទើប​ប្រែ​បាន​​ជា​ស្នាដៃនេះ  ។​​យើង​​ជា​ខ្មែរ យើងសូមគោរព អរគុណពិសេស ចំពោះលោក​អ្នក​ស្រាវជ្រាវជំនាញទាំងនេះ ទុក​ដូច​ជា​​ជួយ​រើ​កកាយ​កំណប់​ដ៏​​មាន​​តម្លៃ​​មួយ​​ឱ្យ​យើងដែរ ។​ ប៉ុន្ដែ ដោយលោក​អ្នក​ប្រែនោះឯង មិនមែន​ជា​ខ្មែរ ម្លោះហើយយើងចេះតែ​មាន​ចិត្ដតូច​មួយ​មមៃនឹក​ជា​និច្ចថា ប្រសិនបើ​​មាន​​ខ្មែរណាប្រែចេញពីអត្ថបទភាសា​ចិន​ផ្ទាល់តែម្ដង យើងដូច​ជា​អស់ចិត្ដជាង ទោះបី​ការ​បកប្រែ​នោះ​មិន​ជ្រៅជ្រះ​ឆ្អិនឆ្អៅ​ណាស់​ណា​​ក៏​​ដោយ  ។​​ខ្ញុំធ្លាប់​បាន​រៀនអក្សរ​ចិន​អស់បួនឆ្នាំ កាលនៅពីក្មេង តែភ្លេចភ្លាំងទៅវិញស្ទើរគ្មានសល់ នៅចាំ​បាន​តែតួអក្សរណាធ្លាប់ប្រើញឹកញាប់ ​និង​ នៅចេះសរសេរចំលងតាមគេកើត  ។​ ទាំងពាក្យ ទាំងអក្សរ​ចិន​​មក​បញ្ជាក់ផង ដូច​ជា​ឈ្មោះ​ស្រុក​ ឈ្មោះរបស់ ឈ្មោះការផ្សាយ ​ជា​ដើម ខ្ញុំ​ក៏​ចេះតែកត់ទុកៗ នូវអក្សរ​ចិន​ទាំងនោះគ្រាន់​ជា​ឯកសារ ។​​សំណាង​មាន​ នៅឆ្នាំ ១៩៦២ ខ្ញុំ​បាន​ទទួលបេសកកម្ម​មួយ​ខាងវប្បធម៌ ឱ្យខ្ញុំដឹកនាំគណៈប្រតិភូ​អ្នក​និពន្ធខ្មែរ ទៅកាន់ប្រ​ទេ​ស​ចិន​  ។​ ខ្ញុំនឹកជាប់​ក្នុង​ចិត្ដ​ជា​និច្ចថា ​ក្នុង​ដំណើរនេះ ខ្ញុំនឹងសាកសួរគេរកឯកសារស្នាដៃ ជីវ តាក្វាន់ ឱ្យ​បាន​ឃើញផ្ទាល់ភ្នែកតែម្ដង បំណាច់​​បាន​​​មក​​ជាន់​ដី​ស្រុក​កំណើត ជីវ តាក្វាន់ ហើយ  ។​ នៅពេល​ដែល​ខ្ញុំជួប​សន្ទនា​ជា​មួយ​នឹងរដ្ឋមន្រ្ដីក្រសួងវប្បធម៌​ចិន​ ​ដែល​​កាល​នោះ​ជា​ប្រធាន​សមាគម​​អ្នក​និពន្ធ​ចិន​ផងនោះ ខ្ញុំ​បាន​ស្នើនឹងគេ​អំពី​បំណងចង់ឃើញ ​និង​ ចង់ចំលងឯកសារ ជីវ តាក្វាន់នេះ  ។​ រដ្ឋមន្រ្ដីវប្បធម៌នោះឯង ទទួលរ៉ាប់រងបំពេញបំណងខ្ញុំ  ។​ យប់នោះខ្ញុំអរក្រៃលែង អរបន់ឱ្យតែភ្លឺឆាប់ នឹង​បាន​ទៅទស្សនាបណ្ណាល័យជាតិរបស់គេ តែ​មិន​ទាន់​​បាន​​ទៅភ្លាម​ទេ​ ព្រោះ​មាន​កម្មវិធីទៅទស្សនាទីឆ្ងាយៗពីនេះសិន  ។​ ទាល់តែប្រាំថ្ងៃក្រោយ​មក​​ទើប​គេនាំខ្ញុំទៅកាន់ទីទុកឯកសារនេះ ​ដែល​​គេ​​ហៅ​​ថា ផ្នែកខាងសៀវភៅកំរ ស្ថិតនៅ​ក្នុង​បណ្ណាល័យជាតិ ក្រុងប៉េកាំង  ។​ នា​យក​បណ្ណាល័យនាំសហការីគេពីរ នាក់​ទៀតនៅរង់ចាំខ្ញុំ គឺនាយផ្នែកខាងសៀវភៅកំរ ​និង​​អ្នក​ឯក​ទេ​សខាងការស្រាវជ្រាវ ប្រវត្ដិចុងបូព៌ាប្រ​ទេ​ស ឈ្មោះ ទា សីវម៉េង អាយុ ៦៩ ឆ្នាំ  ។​ គឺលោក ទា សីវម៉េង នេះហើយ​ដែល​​បាន​រើសៀវភៅក្រាស់ៗ​មួយ​គំនរ ​មក​ចាំបង្ហាញខ្ញុំ​ដែល​សុទ្ធសឹង​ជា​សៀវភៅ​មាន​ស្ដីទាក់ទងនឹងប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរ ហើយសុទ្ធតែសៀវភៅ​ដែល​បោះពុម្ពតាំងពីសតវត្សទី ១៤, ១៥, ១៦ ​និង​ ១៧ ​មក​ម្ល៉េះ  ។​ គេសន្ទនានឹងខ្ញុំយ៉ាងច្រើន ហាក់ដូច​ជា​ចង់ល្បងថា តើខ្ញុំទទូចរកឯកសារនេះ ជា​អ្នក​ចេះដឹងខាងប្រវត្ដិ​ស្រុក​​ទេ​សមែនទែន ឬ ​ក៏​គ្រាន់តែរកៗទៅ​ទេ​? ​ជា​ភ័ព្វល្អ ខ្ញុំធ្លាប់​បាន​ មើលឯកសារច្រើន ស្ដីពីការទាក់ទងរវាង​ស្រុក​ទាំងពីរនេះ ហើយ​មុន​នឹងទៅ​ស្រុក​គេ ​ក៏​​ខ្ញុំ​​បាន​​កត់ត្រាឯកសារនេះច្បាស់ៗទៀត ព្រោះបេសកកម្មខ្ញុំ ចំលើរឿងវប្បធម៌នេះឯងផង ម៉្លោះហើយ ខ្ញុំឆ្លើយនឹងគេរហ័សហួនណាស់ រហូតគូសន្ទនាទាំងបី នាក់​នោះ នាំខ្ញុំទៅជួបនឹងបណ្ឌិតសភាខាងប្រវត្ដិសាស្រ្ដទៀត  ។​ ក្នុង​​បណ្តាសៀវភៅក្រាស់ៗទាំងនេះ ​មាន​ខ្លះនិយាយពី​ស្រុក​យើងតែ ១ ឬ ២ ទំព័រប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ ​មាន​​តែ​​មួយ​​ប៉ុណ្ណោះ​​ដែល​​​មាន​​សេចក្ដី​វែង​ក្បោះក្បាយ គឺប្រវត្ដិ​ក្នុង​រាជសន្ដិវង្ស ម៉ុងហ្គោល ​ដែល​​មាន​​មួយ​ភាគធំ និយាយពីការចាត់​អ្នក​កត់ត្រា​មក​​ស្រុក​ ចេនឡា គឺលោក ជីវ តាក្វាន់ នេះឯង  ។​ ខ្ញុំសុំចម្លងអត្ថបទនេះទាំងស្រុង ​ដែល​​មាន​ចំនួន ៦៣ ទំព័រ គេ​ក៏​ព្រមថតចំលងអត្ថបទនេះឱ្យខ្ញុំ ​បាន​​ជា​ហ្វីល​​មួយ​​ខ្សែ​វែង  ។​ លុះ​មក​ដល់​ស្រុក​វិញ ខ្ញុំផ្ដិតចេញជាសន្លឹកអក្សរ ហើយអនិច្ចា! នៅតែអង្គុយមើល ៗ វាយសេចក្ដីមិនបែកសោះ  ។​ ខ្ញុំ​​បាន​​​យក​​អក្សរ​ថតផ្ដិតនេះ បិទ​ធ្វើ​​ជា​សៀវភៅ​មួយ​ ហើយ​យក​ទៅតំកល់ទុកនៅសមាគម​អ្នក​និពន្ធខ្មែរ ព្រោះ​សង្ឃឹម​ក្រែង​ថ្ងៃ​ក្រោយ​​មាន​​លោក​ណា​​មួយ​​​ក្នុង​បណ្តា​អ្នក​និពន្ធ ​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ អាច​ធ្វើ​ការបកប្រែអត្ថបទនេះ​បាន​  ។​ ស្រាប់តែពីរឆ្នាំក្រោយ​មក​បាត់សៀវភៅនោះ​ជា​អាសារបង់ទៅ សួររកដើមចុងមិនឃើញ ខ្ញុំនឹកថា : ​អ្នក​​ដែល​ឆ្លៀតបំបាត់សៀវភៅនេះ ពិត​ជា​​មាន​បំណង​យក​ទៅ​ធ្វើ​ឯកសារផ្ទាល់ ឬ ​មួយ​លាក់កំបាំងកុំឱ្យយើង​ធ្វើ​ការបកប្រែ​បាន​  ។​ តែសំណាងល្អ ខ្ញុំនៅសល់ហ្វីល ​ក៏​ផ្ដិត​បាន​​មួយ​ច្បាប់ទៀត ហើយ​ក៏​ចាត់ចែងបកប្រែបោះពុម្ពឱ្យ​បាន​ទោះមិនទាន់ហ្មត់ចត់ ​ក៏​​បាន​​ជា​​ផ្លូវ​សំរាប់​អ្នក​សិក្សា ​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​​មួយ​​ផ្នែក​ធំដែរ  ។​ ​មួយ​ទៀតសំរាប់​អ្នក​សិក្សា​បាន​​ជា​ប្រភព​មួយ​ទៀតប្រៀបធៀបនឹងប្រភពដទៃ ៗ ផង  ។​ ការបកប្រែនេះ​បាន​​ធ្វើ​ទុក្ខខ្ញុំយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះខ្ញុំត្រូវការពឹងរក​អ្នក​ចេះអក្សរ​ចិន​ ហើយរបៀប​ចិន​បុរាណទៀត ឯ​អ្នក​ចេះ​ចិន​សម័យ​ថ្មី​ អានមិនយល់ច្បាស់ វាយសេចក្ដីពុំ​បាន​ន័យឡើយ  ។​ មិត្ដ​ខ្ញុំ​ម្នាក់​ឈ្មោះ អ៊ឹង ឡាយ ​ជា​​អ្នក​និពន្ធប្រលោមលោកច្រើនរឿងដែរ តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៥ - ៥៦ ហើយត​មក​គាត់​ជា​​អ្នក​ឯក​ទេ​សប្រែរឿងភាពយន្ដ​ចិន​ ទោះ​ជា​រឿងបុរាណ​ដែល​ប្រើពាក្យជំនាន់ចាស់ៗ ​ក៏​គាត់ធ្លាប់ជួបប្រទះគ្មានសល់  ។​ មិត្ដ អ៊ឹង ឡាយ​បាន​ធានាជួយខ្ញុំពេញ​កម្លាំង​  ។​ លោកប្រែអត្ថបទនេះ​មួយ​ចប់ឱ្យខ្ញុំ ហើយ​ត្រង់​ពាក្យ​ណា​ពិបាក​ពេក​គាត់​ដេញ​សួរ​ទៅ​វចនានុក្រម​​ចិន​ហើ​យក​ត់ទាំងពាក្យពន្យល់ទុកឱ្យខ្ញុំផង ។​ ​មាន​មិត្ដខ្ញុំម្នាក់ទៀតឈ្មោះ ម៉ា អៀត ធ្លាប់​​ធ្វើ​​ជា​គ្រូបង្រៀន​អក្សរ​ខ្មែរ​នៅ​សាលា​​ចិន​ ​ក៏​​បាន​ជួយបកប្រែខ្ញុំ​មួយ​ចំណែកផ្សេងទៀតដោយអន្លើខ្លះ មិន​បាន​ចប់ចុងចប់ដើម​ទេ​  ។​ ខ្ញុំ​យក​សំណៅបកប្រែទាំងពីរនេះ​មក​មើល សំរួល​កែកុនផ្សំបញ្ចូលគ្នា ដោយផ្ទៀងផ្ទាត់ខ្លះ​ជា​​មួយ​អក្សរ​ចិន​​ជា​អត្ថបទដើម ​ដែល​ខ្ញុំមើល​បាន​ដោយអន្លើៗ ផ្សែផ្សំ​ផង​ហើយ​ខ្ញុំ​ផ្ទៀង​ជា​មួយ​​នឹងស្នាដៃប្រែរបស់លោក ប៉ែល្លីយ៉ូត៍ ​ជា​ភាសាបារាំងទៀត ។​ ប៉ុន្ដែនៅតែមិនអស់ចិត្ដ  ។​ លុះថ្ងៃ​មួយ​ ខ្ញុំជួបគ្រូចាស់ខ្ញុំ ​ដែល​​ឥលូវ​អាយុ ៧១ ឆ្នាំហើយ ឈ្មោះលោក តាំង ស៊ុយគង់  ។​ កាលខ្ញុំរៀនអក្សរ​ចិន​ (១៩៤០) លោក​ជា​សាស្រ្ដាចារ្យខាងអក្សរសាស្រ្ដ ធ្លាប់​ចេះចាំ​រឿងព្រេងសព្វគ្រប់​ជា​​អ្នក​សិក្សាដោយខ្លួនឯង តាមរបៀប​ចិន​បុរាណ  ។​ ឥលូវលោករស់នៅ​ជា​​មួយ​កូនចៅ ​ដែល​​សុទ្ធ​សឹង​ជា​មន្រ្ដី​រាជការ​យើងខ្លះ ​និង​ខ្លះ​ជា​​អ្នក​ជំនួញ  ។​ ខ្ញុំស្នើសុំឱ្យគាត់ជួយផ្ទៀង​ជា​​មួយ​ខ្ញុំ  ។​ លោកតាទទួលដោយរីករាយ ពេញចិត្ដនឹងកិច្ចការនេះ ដូច​មិត្ដ​ខ្ញុំទាំងពីរខាងលើដែរ  ។​ គាត់ពន្យល់ ខ្ញុំម្ដង​មួយ​វគ្គៗ ខ្ញុំផ្ទៀងមើល តើត្រូវន័យសព្វគ្រប់ដូចសេចក្ដីប្រែរបស់ខ្ញុំឬ​ទេ​? ​ប្រសិនបើ​ខ្វះខ្លះ ខ្ញុំ​​ក៏​​បន្ថែម​ ​ប្រសិនបើ​មិនងាយយល់ ខ្ញុំ​ក៏​​ធ្វើ​ន័យលក្ខណៈ ពន្យល់ខាងក្រោមតាមគាត់ប្រាប់  ។​ អស់រយៈបីខែទៀត ​ទើប​​​បាន​​សម្រេច​​យក​​សេចក្ដី​​បាន​​ហើយ​​ដែល​ចាត់ការបោះពុម្ពពេលនេះ  ។​ ម្យ៉ាង​ទៀត ​អំពី​សំនៀងភាសា​ចិន​ ​មាន​ច្រើនយ៉ាងតាមគ្រាមភាសា (Dialecte) ដូច​ជា​ភាសាប៉េកាំង ស៊ាងហៃ កន្ដាំង ទាជីវ ហុកគៀន ៘ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា លោក ជីវ តាក្វាន់ ​មាន​ដើមកំណើតនៅ វ៉េង តា ខែត្រ ជាក់កាង ​ក្នុង​ភូមិភាគ​ចិន​ខាងត្បូង  ។​ ដូច្នេះ​សំដី​ភាសាលោក​ក៏​ពិសេសតាម​ស្រុក​នោះដែរ  ។​ តែ​មក​ដល់ប្រ​ទេ​ស ចេនឡា គ្មាន​ចិន​​ស្រុក​គាត់​មក​នៅ​ទេ​ ​មាន​តែ​ចិន​ខែត្រ គង់ទុង ឬ ក្វាងតាំង ខ្មែរយើងធ្លាប់​ហៅ​ ​ចិន​កន្ដាំង ​ចិន​ទាជីវ នេះឯង ​មក​រស់នៅ  ។​ ម្លោះ​ហើយ​​សម្លេង​​ពាក្យ​​ដែល​​គាត់​ប្រែ​ពី​ខ្មែរ​ទៅ​ពិបាក​ស្ដាប់​ណាស់ ព្រោះ​តាមសំនៀង​ពួក​កន្ដាំង ​និង​ ទាជីវ ជា​អ្នក​ប្រែឱ្យគាត់ផង ​និង​តាមសំនៀងភាសាផ្ទាល់របស់​ស្រុក​កំណើតគាត់ផង ។​ ​ក្នុង​​ការ​បកប្រែ​នេះ យើងខ្ញុំសំរេចគ្នាថា ​យក​តាមសំនៀង​ចិន​ទាជីវ​ជា​គោល ព្រោះ​មាន​តែ​ចិន​ទាជីវ ​ទេ​ ​ដែល​​រស់នៅ​ភាគ​ច្រើន​លើស​លុប​គេ​​ក្នុង​​​ស្រុក​​ខ្មែរ ហើយ​អ្នក​ចេះភាសា​ចិន​ ឬ ​ក៏​ពាក្យខ្មែរខ្លះ ​ដែល​ក្លាយ​មក​ពី​ចិន​ សុទ្ធតែអានតាមសំនៀង​ចិន​ទាជីវ ទាំងអស់  ។​ ដូច្នេះ​ខ្ញុំ សូមអភ័យទោស​ជា​​មុន​ ពីសំណាក់លោក​អ្នក​​ដែល​ចេះ​ចិន​ជ្រៅជ្រះ ក្រែងលោខ្ញុំ ​និង​គី្នគ្នាខ្ញុំ ផ្សំគ្នាប្រែនេះមិនទាន់សព្វគ្រប់ ខ្វះ​ចន្លោះ​ពាក្យពេចន៍  ។​ ភ្នំពេញ ខែ មិថុនា គ.ស. ១៩៧១ លី ធាមតេង។