navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សិល្បៈតែងកំនាព្យខ្មែរ: សូរស័ព្ទ ឬសូរសៀង ឬសំនៀង

សូរស័ព្ទ ឬសូរសៀង ឬសំនៀង 

សូរស័ព្ទ សូរសៀង ឬសំនៀងនេះ នៅ​ក្នុង​កំណាព្យ​មាន​សារសំខាន់​ណាស់ ព្រោះ​កំណាព្យ​ដែល​ល្អ គឺ​កំណាព្យ​ដែល​មាន​ចំណាប់​ចួន និង​ផ្ទួន​មាន​សូរ​សំឡេង​ដូច​គ្នា។ ពោល​បើ​សំនៀង​នោះ ចេញ​មក​ពី​ព្យញ្ជនៈ​ឃោសៈ ខ្យល់​គ្រលរ​សំឡេង “អ៊” ត្រូវ​តែ​ឲ្យ​ចួន​ឃោសៈ​ដែរ។ ឧទារហណ៍ ៖ គិត - មិត្ត - ពិត - រឹត។ គុំ - ជុំ - នំ - ធំ ។ល។ និង ។ល។

បើសំនៀង​ចេញ​មក​ពី​ព្យញ្ជនៈ អឃោសៈ សំឡេង​តូច​ស្រួយ​ខ្យល់ “អ” ត្រូវ​តែ​ឲ្យ​ចួន​អឃោសៈ​ដែរ។ ឧទាហរណ៍ ៖ កង - បង - ឡង - សង - ដង ។ សត្វ - បាត់ - កាត់ - ម៉ាត់ ។ល។ និង ។ល។
មិន​ត្រូវ​យក​ឃោសៈ ទៅ​ចួន​នឹង​អឃោសៈ ក៏​ប៉ុន្តែ​តាម​ការ​សង្កេត បើ​ព្យាង្គ ឬ​ពាក្យ​ទាំង​ឡាយ​ណា​ដែល​ប្រើ​ស្រៈ “ ួ ” ស្រៈ “ ឿ ” និង​ស្រៈ “ ៀ ” នោះ​ព្យញ្ជនៈ​ឃោសៈ និង​អឃោសៈ អាច​ចួន​គ្នា​បាន ព្រោះ​មាន​សូរ​សំឡេង​ដូច​គ្នា។ ឧទាហរណ៍ ៖

“​ ួ ” គួ - តួ, គួន - ចួន, ពួន - ខ្លួន

“ ឿ “ លឿង - សឿង, គ្រឿង - ក្បឿង

“ ៀ “ ទិតៀន - បៀតបៀន, ទៀត - ស្នៀត

ឬ​អាច​ឆ្លង​គ្នា​បែប​នេះ​ក៏​បាន គឺ​ឃោសនៈ​ស្រៈ “ ា “ ចួន​នឹង​អឃោសៈ​ស្រៈ “ ៀ “ ។ ឧទាហរណ៍ ៖ ឃ្លាន - ចៀន, នាង​ - សៀង, វាត - បៀត។

អាច​នៅ​មាន​ក្រៅ​ពី​នេះ​ខ្លះ​ទៀត ប៉ុន្តែ​ជា​សំខាន់​ចំណាំ​តែ​សូរ​សំឡេង​ដូច​គ្នា។
សិល្បៈតែងកំនាព្យខ្មែរ: រង្វាស់ពាក្យ ឬមាត្រាពាក្យ

រង្វាស់ពាក្យ ឬមាត្រាពាក្យ 

រង្វាស់​ពាក្យ ឬ​មាត្រា​ពាក្យ គឺ​ចំនួន​ព្យាង្គ​ជា​កំណត់​ក្នុង​ឃ្លា​នីមួយៗ និង​ចំនួន​ឃ្លា​ជា​កំណត់​ក្នុង​ល្បះ​នីមួយៗ។ គឺ​អាស្រ័យ​ចំណាប់​ចួន​ខុស​គ្នា… កំណត់​ព្យាង្គ និង​ឃ្លា ក្នុង​ល្បះ​ខុសៗ​គ្នា​នេះ​ហើយ ដែល​នាំ​ឲ្យ​រូបភាព “ទម្រង់” កំណាព្យ​ទាំង​ឡាយ​ខុស​គ្នា និង​មាន​ឈ្មោះ​ក៏​ប្លែកៗ​គ្នា​ដែរ។

ឧទាហរណ៍ ៖ បទ​ពាក្យ៤ មួយ​ល្បះ​មាន​៤​ឃ្លា ក្នុង​មួយ​ឃ្លា​មាន​៤​ព្យាង្គ។ បទ​កាកគតិ មួយ​ល្បះ​មាន​៧​ឃ្លា ក្នុង​មួយ​ឃ្លា​មាន​៤​ព្យាង្គ​ស្មើ​គ្នា។
សិល្បៈតែងកំនាព្យខ្មែរ: ចង្វាក់

ចង្វាក់ 

ពាក្យចង្វាក់​នៅ​ក្នុង​កំណាព្យ​គឺ សំគាល់​ការ​លើក ឬ​ដាក់​សំឡេង​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ខុសៗ​គ្នា ទៅ​តាម​បទ​កំណាព្យ​នីមួយៗ។ វា​ជា​ជំនួយ​ជួយ​សម្រួល​ដល់​ការ​និពន្ធ ការ​ពោល ឬ​ការ​សូត្រ​កំណាព្យ និង​ជួយ​ជម្រុញ​ឲ្យ​កំណាព្យ​មាន​លក្ខណៈ​ពិរោះ​រណ្តំ​ជា​តន្ត្រី។

ឧទាហរណ៍ ៖ បទពាក្យ៧ ត្រូវ​សង្កត់​សំឡេង​លើ​ព្យាង្គ ២ និង ៤ – ស្តាយសាច់ ស្រអែម កែមសំដី…។ បទពាក្យ៨ ត្រូវ​សង្កត់​សំឡេង​លើ​ព្យាង្គ ៣ និង ៥ – អនិច្ចា តោថ្ម លោកកសាង….។
សិល្បៈតែងកំនាព្យខ្មែរ: សង្កេត

សង្កេត 

១. បទពាក្យ ៦ ពាក្យ៧ ពាក្យ៨ ពាក្យ៩ ពាក្យ១០ និងពាក្យ១១ ជា​ឈ្មោះ​កំ​ណាព្យ ដែល​ចាស់​បុរាណ​យើង​បាន​និយម​ប្រើ ប៉ុន្តែ​តាម​ការ​ពិត “ពាក្យ” នេះ​មិន​មែន​សំគាល់​ចំនួន​ពាក្យ​នៅ​ក្នុង​ឃ្លា​ទេ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​គឺ​សំគាល់​ចំនួន​ព្យាង្គ​នៅ​ក្នុង​ឃ្លា​នីមួយៗ ពោល​គឺៈ បទពាក្យ៦ មាន៦ព្យាង្គ​ក្នុងមួយឃ្លា, បទពាក្យ៧ មាន៧ព្យាង្គ​ក្នុងមួយឃ្លា, បទពាក្យ៨ មាន៨ព្យាង្គ​ក្នុងមួយឃ្លា, បទពាក្យ៩ មាន៩ព្យាង្គ​ក្នុងមួយឃ្លា, បទពាក្យ១០ មាន១០ព្យាង្គ​ក្នុងមួយឃ្លា និងបទពាក្យ១១ មាន១១ព្យាង្គ​ក្នុងមួយឃ្លា។

២. តាម​ធម្មតា បើ​គេ​និពន្ធ​អត្ថបទ​កំណាព្យ​មួយ​ដែល​មាន​ច្រើន​ល្បះ គេ​ត្រូវ​រក្សា​ចំណាប់ចួន តាម​ពី​ល្បះ​ទី​១ រហូត​ដល់​ល្បះ​បញ្ចប់… មិន​ត្រូវ​ឲ្យ​ភ្លាត់ ឬ​ក៏​ដាច់​ចួន​នៅ​ដំណាក់​ណា​មួយ​ឡើយ។

៣. ក្រោយ​ពី​ការ​សិក្សា​របៀប​សូត្រ​ កំណាព្យ​ខ្មែរ យើង​អាច​សង្កេត​ឃើញ​ថាៈ បទ​កំណាព្យ​នីមួយៗ​មិន​មែន​សម្រាប់​បម្រើ​តែ​មនោសញ្ចេតនា​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​បទ​ទាំង​នោះ អាច​បម្រើ​បាន​ស្ទើរ​តែ​គ្រប់​មនោសញ្ចេតនា​របស់​មនុស្ស ដូច​ជា​រំភើប សប្បាយ កំសត់ ពិពណ៌នា និរាស​ព្រាត់ប្រាស កំហឹង ទូន្មាន​ប្រៀន​ប្រដៅ សង្វេគ អវិជ្ជា ។ល។ និង ។ល។ ជាក់ស្តែង​គ្រាន់​តែ​បទ​កាកគតិ​មួយ យើង​អាច​សូត្រ​បាន​ច្រើន​បែប​គឺ ៖ សូត្រ ​បែប​កូន​ក្មេង, សូត្រ​បែប​ចាស់, សូត្រ​បែប​ក្អែក​លោត, សូត្រ​បែប​​ក្អែក​បូល, សូត្រ​​បែប​ពិពណ៌នា, សូត្រ​​បែប​​ទំនួញ, សូត្រ​​បែប​​ពិលាប, សូត្រ​​បែប​​កាក​កាត់​ត្រើយ​, សូត្រ​បែប​ត្រៃ​លក្ខណ៌​ជាដើម, ដែល​អាស្រ័យ​ដោយ​ខ្លឹមសារ និង​មនោសញ្ចេតនា​នៃ​អត្ថបទ​នោះ​កំណត់។
សិល្បៈតែងកំនាព្យខ្មែរ: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 កំនាព្យខ្មែរ
 ប្រវត្តិកំនាព្យខ្មែរ

Category:កំនាព្យខ្មែរ
សិល្បៈធ្វើម្ហូបខ្មែរ: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ

រសជាតិម្ហូបនៃប្រទេសកម្ពុជា

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុខម្ហូបខ្មែរ
សិវទត្ត (មន្ត្រី)

ពោញសិវទត្ត (អានថា:សិវៈទ័ត) មន្ត្រីក្នុងរាជ្យរុទ្រវម៌្ម តាមសិលាចារឹក K. ៥៤ នៃអង្គជំនីកវិញ ដែលមានកាលបរិច្ឆេទយ៉ាងច្បាស់លាស់ គឺឆ្នាំ៥៥១ នៃ គ.ស ដែលត្រូវនឹងឆ្នាំ ៦២៩ នៃគ.ស យើងអាចដឹងទៀតថា ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះមហាក្សត្រខ្មែរអង្គនេះ មានការសាងសង់នូវព្រះសិវលិង្គថ្ម និងអាស្រមមួយដែលមានឈ្មោះថា រុទ្រស្រម។ បូជនីយដ្ឋាននេះ បានសាងសង់ឡើងដោយព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ វិឡាវិន័យ ដោយអំណោយជាទ្រព្យ និងជាអ្នកបំរើទេវស្ថាន នេះ ពីសំណាក់មន្ត្រីម្នាក់ឈ្មោះ សិវទត្ត មានងារជា ប៉ោញ។
ពាក្យ រុទ្រស្រម មានន័យថាអាស្រមរបស់ព្រះរុទ្រ ដែលជាឈ្មោះរបស់ព្រះសិវឬព្រះឥសូរដែល មានសញ្ញានិមិត្ត ជាព្រះសិវលិង្គនាសម័យមុនអង្គរ។ ចំពោះយើង យើងជឿថាវត្តមានរបស់ពាក្យនេះ នៅទីនេះមានន័យថា ថ្វីត្បិតតែឈ្មោះរបស់ព្រះឥសូរក៏មែនពិត ក៏ប៉ុន្តែព្រាហ្មណ៍វិឡាវិន័យ ដែលបានសាង សង់អាស្រមនេះឡើងនោះ គឺក្នុងបំណងដ៏ពិសិដ្ឋមួយ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរុទ្រវម៌្ម ដែលជាបុព្វការីរបស់ខ្លួនដែរ។
សិវបាទ

សិវបាទមានន័យថា ភ្នំបាទជើងព្រះសិវៈ។ យើញពិបាកកំណត់ថាភ្នំនេះស្ថិតនៅទីណាឱ្យច្បាស់លាស់ ប្រសិនបើយយើងផ្អែកលើសិលាចារឹកមានកន្លែងជាច្រើនដូចជា សិវបាទត្រង់ភ្នំវិហារស្ថិតនៅស្រុកកំពង់លែង ខេត្តកំពង់ឆ្នាំងតាមសិលាចារឹកភ្នំវិហារ(កំពង់ឆ្នាំង)លេខ K-៧៣៣ សតវត្សរ៍ទី៦។ សិវបាទភ្នំបាយ៉ង់ ខេត្តតាកែវតាមសិលាចារឹកលេខ K-១៣ សតវត្សរ៍ទី៧។ សិវបាទនៅប្រាសាទអ្នកបួស ខេត្តព្រះវិហារ សិលាចារឹកលេ K-៣៤១ ឆ្នាំ៦៧៣នៃគ.ស ក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧។ សិវបាទនៅប្រាសាទភ្នំសណ្តកស្ថិតក្នុងខេត្តព្រះវិហារ សិលាចារឹកលេខ K-១៩៥ ឆ្នាំ១០៤១នៃគ.ស ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១១។ សិបាទត្រង់ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ ស្រុកព្រះនេត្រព្រះខេត្តបន្ទាយមានជ័យ សិលាចារឹកលេខ K-២១៦N ចារក្នុងឆ្នាំ១០០៥នៃគ.ស ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១១។ សរុបសេចក្តីមក ការសិក្សាថ្មីៗតាមសិលាចារឹកមិនទាន់បោះពុម្ព K-១២៤៨ នាយក សាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស របស់លោក ដូមីនីត និងលោក ហ្សេីឌី បញ្ជាក់ថាសិវបាទគឺប្រាសាទអ្នកបួសសង់លើភ្នំដងរែកSachchidanand Sahai, 2010, Shivapada in Khmer Art,។
សិវបុរៈ

សិវបុរៈ(បាលី ឬសំស្រ្តឹត)មានន័យថា ទីក្រុងរបស់ព្រះសិវៈចាប់ផ្តើមស្ថាបនាឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី៧-១២ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១(ឆ្នាំ៦១៦-៦៣៥នៃគ.ស)សិលាចារឹកលេខ K-១៣ រួចបន្តដោយព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២(ឆ្នាំ៦៣៥-៦៥៧នៃគ.ស)សិលាចារឹកលេខK-៤៨៣ បន្តសាងសង់នៅសម័យអង្គរក្នុងរាជព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១(ឆ្នាំ៨៧៧-៨៨៩នៃគ.ស)សិលាចារឹកលេខK-១៤ និងបញ្ជប់ក្នុងរាជព្រះបាទធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១(ឆ្នាំ១១០៧-១១១៣នៃគ.ស)ស្ថិតត្រង់ ប្រាសាទបាយ៉ង់  នៅភូមិត្រពាំងសង់ ឃុំព្រះបាទជាន់ជុំ  ស្រុកគិរីវង់ ខេត្តតាកែវសៀវភៅ ដែនដីអាថ៌កំបាំង អច្ឆរិយៈ ប្រាសាទកោះកែរ ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី៤ សិក្សាស្រាវជ្រាវ និងរៀបរៀងដោយ លោក សុឹម សុភក្រ្តា ជាមគ្គិទេ្ទសទេសចរណ៍តំបន់សៀមរាបអង្គរ ឆ្នាំ២០១៧ ទំព័រទី១១។។
សីដក់

សីដក់ ឬ សីមេលោង ជា​ប្រភេទ​ល្បែង​បែប​ប្រពៃណី​មួយ​ដែលមាន​លក្ខណៈ​ពហុ​សាសន៍​ដោយសារតែ​ប្រទេស​ ភាគ​ច្រើន​នៅ​ទ្វីបអាស៊ី​សុទ្ធតែ​អះអាងថា​ វា​ជា​ប្រភេទ​កីឡា​ដែល​ដូនតា​របស់​ពួកគេ​បន្សល់ទុក​ឲ្យទើបគេបានកដាក់ឈ្មោះឲ្យវាថា សី​ប៉ា​ក់តា​ក្រ។ ​សម្រាប់​ប្រទេស​កម្ពុជា​គេ​ហៅថា​សីដក់ ឬ សីមេលោង ​មានរឿង​ព្រេង​ខ្មែរ​ជាច្រើន​បាន​អះអាង​ពី​ការ​លេងសី​ដក់​នេះ​ដូចជា​ក្នុង​ រឿង​ឃុន​ឆាង​-​ឃុន​ផែន​ជាដើម។​
សីដក់: រូបរាង

រូបរាង
thumb|សីដក់ធ្វើពីផ្ដៅ
សីដក់ ឬ សីមេលោងជា​ប្រភេទ​សី​ដែល​ដែ​ត្បាញ​ ដោយ​បន្ទះ​ផ្ដៅ​ ចាក់​ជា​ក្រឡា ៤ ជ្រុង​តូចៗ​ដោយ​រក្សា​ទម្រង់​សី​នេះ​ឲ្យ​មូល​សម្រាប់​ទាត់ នឹង ខ្នងជើង ។ សី​មួយ​ប្រភេទ​ទៀត​ ត្បាញ​ពី​បន្ទះ​ផ្ដៅ​ដែរ​ដែល​សី​ប្រភេទ​នេះ​សម្រាប់​ទាត់​នឹង​ខ្នងជើង កែងដៃ ជង្គង់ ក្បាល​ជាដើម ។​សី​មួយ​ប្រភេទ​ទៀត​ដែល​ធ្វើ​ពី​ស្លាប​សត្វ​នោះគេ​ហៅថា​ជា​ប្រភេទ​សីពែន ។ សីដក់ និង សីមេលោង​នេះ​មាន​ប្រវត្តិ​នៅលើ​ទឹកដី​កម្ពុជា​ប្រមាណ​ជាង ៥០០​ឆ្នាំ​មកហើយ ។​
សី​នេះ​គេ​លេង​ដោយ​ឈរ​ជា​វង់​ហើយ​ទាត់​ឲ្យ​គ្នា​ទៅវិញទៅមក​ដោយ​ពួកគេ​អាច​ ប្រើ​ស្មា ជង្គង់ ក្បាល​ជា​ដើមការ​លេង​នេះ​សម្រាប់​អ្នក​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​សី​ធ្លាក់​ដី​នោះគេ​អា​ចពិន័យ​ដោយ​ដាក់​កន្ទុយ បង្អកស្រា ឬ ប្រើពាក្យ​ចំអក​ ឲ្យ​ទៅតាម​ការ​និយមនៃ​តំបន់​នីមួយៗ ។​
សីដក់: ការវិវត្តន៍នៃ'''សីដក់''' ឬ '''សីមេលោង'''នៅអាស៊ី

ការវិវត្តន៍នៃសីដក់ ឬ សីមេលោងនៅអាស៊ី
នៅក្នុង​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​នេះ​សី​ប៉ា​ក់តា​ក្រ​នេះ​បាន​វិវត្តន៍​យ៉ាង​ ស្មុ​គស្មាញ ហើយ​ប្រទេស​មួយចំនួន​បាន​ប្រកាស​ជា​ចំហ​រថា​សី​នេះ​មានកំណើត​នៅក្នុង​ប្រទេសរបស់គេ ។ ឆ្នាំ​១៩៣០​ប្រទេស​ថៃ និង ប្រទេស​មួយចំនួន​ទៀត​នៅក្នុង​តំបន់​បាន​ប្រ​ជែង​គ្នា​ដោយ​អះអាងថា​សី​នេះ​ជា​ របស់ខ្លួន ។ ការ​ប្រជែង​ដោយ​គ្មាន​ឈ្នះ​គ្មាន​ចាញ់​បែប​នេះ​ទើប​ប្រទេស​ទាំងនោះ​ ឯកភាពគ្នា​ដាក់ឈ្មោះ​ឲ្យ​សី​នេះ​ដោយ​មិន​ឲ្យ​នរណា​ចំណេញ​លើ​នរណា​ឡើយ ។​ ឈ្មោះ​ដែល​គេ​ដាក់​កាលនោះ​គឺ​សី​ប៉ាក់រ៉ា​ហ្គាហ្សា​រីង​(Sepak Raga Jaring) ។ ​ចំណេរ​ក្រោយមក​សី​នេះ​គេ​បាន​ឯកភាពគ្នា​ប្ដូរ​ទៅជា​សី​ប៉ាក់​តា​ក្រ​វិញ​ ទល់​សព្វថ្ងៃ ។​ជាមួយនឹង​ការដាក់​ឈ្មោះ​ថ្មី​នោះ​សី​ប៉ា​ក់តា​ក្រ​គេ​ច្នៃ​វា​ឲ្យ​ទៅជា​ ប្រភេទ​កីឡា​ដែល​លេង​ដោយមាន​ទីលាន​ ត្រឹមត្រូវ ហើយ​គេ​ក៏បាន​ចងក្រង​ជា​ច្បាប់​-​ក្បួន​សម្រាប់​ប្រកួត ។ វា​មិនទាន់​ក្លាយជា​ប្រភេទ​កីឡា​អូឡាំពិក​ទេ​តែ​សី​ នេះ​មាន​ប្រកួត​រហូតដល់​ជើងឯក​តាម​តំបន់​-​ទ្វីប និង ពិភពលោក​ទៀតផង ។​
សីដក់: របៀបលេង

របៀបលេង
សីដក់ ឬ សីមេលោងលេង​ម្ខា ៣ នាក់​ដោយ​មិន​គិតពី​កីឡាករ​បម្រុង​នោះទេ តែ​នៅក្នុង​ការប្រកួត​ក្រុម​នីមួយៗ​អនុ​ញ្ញាត​ឲ្យ​មាន​កីឡាករ​តែ ៤ នាក់​ប៉ុណ្ណោះ​ដោយ​រាប់ទាំង​កីឡាករ​បម្រុង​ម្នាក់​ផង ។ ​កីឡាករ​បម្រុង​ម្នាក់​នោះ​អាច​ ផ្លាស់ប្ដូរ​បាន​រហូត​ដូច​កីឡាបាល់ទះ​ដែរ ។​
លក្ខ​ខ​ណ្ឌ​នៃ​ការប្រកួត​បើ​មាន​ក្រុម​ណាមួយ​ឈ្នះ ២ សិត​ជា​ប់គ្នា​នោះ​គឺ​បានឈ្នះ​ជា​ស្ថាពរ ។​តាម​ធម្មតា​មួយ​សិត​មាន ១៥​ពិន្ទុ​តែ​ក្នុងករណី​ការប្រកួត​ឈ្នះ-​ចាញ់​មួយ​សិត​ម្នាក់​នោះ​គឺ​ត្រូវ​ លេង​សិត​ទី ៣ ទៀត​ដើម្បី​រក​អ្នកចាញ់​អ្នកឈ្នះ​ដែល​សិត​ទី ៣ នេះ​លេង​ដោយ​កំណត់​ពិន្ទុ​តែ​៦ ប៉ុណ្ណោះ​ហើយ​លេង​បាន ៣ ពិន្ទុ​នឹងធ្វើ​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​តារាង​គ្នា ។​​កីឡា​នេះ​លេង ៣ ប៉ះ​ដូច​បាល់ទះ​ដែរ​ហើយ​គេ​អាច​ប្រើ​ក្បាល​ដើម្បី​លេង ។ ​ការលេង ៣ ប៉ះ​នេះ​ខុសពី​បាល់ទះ​ដោយ​កីឡាករ​តែម្នាក់ឯង​អាច​លេង​បាន​ទាំង ៣ ប៉ះ​ដោយ​គ្មាន​បញ្ហា ។​
សីដក់: ទីលាន

ទីលាន
thumb|250px|ទីលានសីដក់
ទីលាន​សម្រាប់​លេងសីដក់ ឬ សីមេលោង​មាន​ទទឹង ៦២០​ម៉ែត្រ បណ្ដោយ​១៣​ម៉ែត្រ ។​ទីលាន​សម្រាប់​បុរស​ និង សម្រាប់​នារី​មាន​ទំហំ​ប៉ុនគ្នា​ដោយ​គ្រាន់តែ​កំពស់​សំណាញ់​ខុសគ្នា ដោយ​សំណាញ់​បុរស​កំពស់​១៥៥​ម៉ែត្រ ចំពោះ​សំណាញ់​នារី​១៤៥​ម៉ែត្រ ។ ទីលាន​ទាំងសងខាង​សុទ្ធ​តែមាន​ផ្ចិត​មួយ​ដែលមាន​កាំ​០៣០​ម៉ែត្រ ហើយ​ស្ថិត​នៅ​ចម្ងាយ​ពី​ខ្សែបន្ទាត់​ទទឹង​ខាងក្រោយ​២៤៥​ម៉ែត្រ​និង ចម្ងាយ​៣០៥​ម៉ែត្រ​ពី​ខ្សែបន្ទាត់​បណ្ដោយ​ដែល​គេ​ហៅថា​ រង្វង់​វាយ​សេវា ។​
នៅក្បែរ​រ​ង្គោ​ល​សំណាញ់​ជា​កន្លែង​បោះ​សេវា​ដែលមាន​រាង​១​ភាគ​៤​នៃ​ រង្វង់​ដែលមាន​កាំ​០៩០​ម៉ែត្រ ។ គួរ​បញ្ជាក់ថា ​របៀប​វាយ​សេវា​របស់​សី​ប៉ា​ក់តា​ក្រ​មិនមែន​អ្នក​វា​សេវា​នោះ​ចាប់​សី​ទាត់ ​សំដៅទៅ​ទី​ម្ខាង​ទៀត​ដោយ​ខ្លួនឯង​នោះទេ​ គឺ​កីឡាករ​ម្នាក់​ក្នុងចំណោម ៣ នាក់​ជា​អ្នក​ឈរ​បោះ​នៅ​កន្លែង​បោះ​សេវា ។​
សីដក់: លក្ខណៈថ្មី

លក្ខណៈថ្មី

​​ក្នុងសម័យ​ទំនើប​នេះ​សី​ប៉ាក់​តា​ក្រ​គេ​លែង​ត្បាញ​ពី​ផ្ដៅ​ទៀត​ហើយ ​គឺ​គេ​ផលិត​ចេញពី​ ស៊ីនថេទីក (Synthetic) ។ សី​ សម្រាប់​បុរស​មាន​ទម្ងន់​០,៤២ ទៅ​០,៤៤​ក្រាម ឯ សី​សម្រាប់​នារី​មាន​ទម្ងន់​ពី​១៥០ ទៅ ១៦០​ក្រាម ។​
សព្វថ្ងៃនេះ​វិញ្ញាសា​សី​ប៉ាក់​តា​ក្រ​ មានលក្ខណៈ​ទ្វេ​ ដែល​លេង​ម្ខាង ២ នាក់ រីហ្គូ (Regu) ដែល​លេង​ម្ខាង​៣​នាក់ វិញ្ញាសា​ជា​ក្រុម ដែលមាន​គ្នា​ម្ខាង​១២​នាក់​គឺមាន ៣ រីហ្គូ (Regu) និង​វិញ្ញាសា  ហ៊ូប (Hoop) (​ទាត់សី​ដាក់​កន្ត្រក​) ។​ការ​ទាត់សី​ដាក់​កន្ត្រក​នេះ​មាន  ៨ របៀប​​គឺ ​ទាត់​ពែន​ក្នុង ទាត់​ពែន​ក្រៅ ការប្រើ​ស្មា​បញ្ជា​សី ប្រើ​ក្បាល​បញ្ជា​សី ប្រើ​ជ​ង្ក​ង់​បញ្ជា​សី​ទាត់​ដោយ​ខ្នងជើង លោត​ខ្វែង និង ទាត់​ពែន​ក្រោយ ។​

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កីឡា
សីលកថាសង្ខេប

រៀបរៀងដោយ ព្រះធម្មវិបស្សនា សំ ប៊ុនធឿន កេតុធម្មោ

ផ្សាយចេញពី​ ពុទ្ធមណ្ឌលវិបស្សនាធុរៈនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
សីលកថាសង្ខេប: អារម្ភកថា

អារម្ភកថា 
ខ្ញុំព្រះករុណាអាត្មាភាពបានរៀបរៀងសៀវភៅ សីលកថាសង្ខេប នេះឲ្យកើតឡើងដោយមូលហេតុដូចតទៅៈ

១ ដើម្បីបំពេញសេចក្តីត្រូវការដល់មហាជនទូទៅ។

២ ដើម្បីបំភ្លឺនូវសេចក្តីប្រតិបត្តិរបស់សិស្សានុសិស្ស ទាំងបព្វជិត និងគ្រហស្ថដែលបានអនុវត្តរួចហើយ នឹងប្រតិបត្តិទៅខាងមុខទៀត។

៣ ដើម្បីញ៉ាំងព្រះពុទ្ធសាសនាឲ្យរុងរឿងត្រចះត្រចង់ក្នុងលោក។

៤ កន្លែងដែលបានសេចក្តីអនុញ្ញាត្តពីរាជរដ្ឋាភិបាលឲ្យបើកបង្រៀនព្រះសមថកម្មដ្ឋាន និងវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន ដល់បព្វជិត និងគ្រហស្ថតាមវត្ត និងតាមអាស្រមនានាដូចជា:

- វត្តធម្មត្រ័យ ឃំុផ្សារដែក ស្រុកពញាឮ ខេត្តកណ្តាល។

- អាស្រមសន្តិវ័ន (ភ្នំអដ្ឋរស្ស) ឃំុផ្សារដែក ស្រុកពញាឮ ខេត្តកណ្តាល។

- អាស្រមពោធិញាណ ឃំុព្រែកអញ្ចាញ ស្រុកមុខកំពូល ខេត្តកណ្តាល។

- វត្តពាមមង្គល ឃំុរកាកោងទី១ ស្រុកមុខកំពូល ខេត្តកណ្តាល។

- វត្តសុវណ្ណវត្តី ឃំុព្រែកតាមាក់ ស្រុកខ្សាច់កណ្តាល ខេត្តកណ្តាល។

- វត្តនន្ទមុនី សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យ ខណ្ឌមានជ័យ រាជធានីភ្នំពេញ។

- រមណីយដ្ឋានភ្នំសំបុក ឃំុថ្មក្រែ ស្រុកក្រចេះ ខេត្តក្រចេះ។

- វត្តវិបស្សនារាម ឃំុកំពង់អំពិល ស្រុករំដួល ខេត្តស្វាយរៀង។

- វត្តសង្កែ ឃំុសង្កែ ស្រុកសង្កែ​ ខេត្តបាត់ដំបង។
សីលធម៌

សីលធម៌ និងតម្លៃមនុស្ស សំដៅយកការប្រតិបត្តិអំពើសុចរិតតាមគន្លងធម៌ អាកប្បកិរិយា សមរម្យដែលសង្គមទទួលស្គាល់ ។ ដូចនេះមនុស្សត្រូវមានសីលធម៌ ចរិយាធម៌ សុជីវធម៌ គោរពច្បាប់ ប្រកាន់ខ្ជាប់អ្វីជាកុសល ដើម្បីរួមរស់ក្នុងសង្គមមួយប្រកបដោយសុវត្ថិភាព និងវឌ្ឍនភាព ។
សីលធម៌: និយមន័យ

និយមន័យ 
សីលធម៌សម្គាល់នូវទ្រឹស្តីទាំងឡាយណា ដែលនាំឱ្យមនុស្សប្រព្រឹត្តតែអំពើល្អ ឬដំបូន្មានទាំងឡាយណា ដែលនាំឱ្យចៀសវាងអំពើអាក្រក់។ សីលធម៌ជាមនសិការក្រមច្បាប់វប្បធម៌នៃសកម្មភាពសង្គម ដែលជ្រៀបចូលទៅក្នុងបុគ្គលម្នាក់ៗ ។ ទស្សនវិទូជាច្រើនបានធ្វើអំណះអំណាងថា ជីវិតរស់នៅល្អជាជីវិត ដែលមានសីលធម៌ ។ មាគ៌ាដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ការរស់នៅគឺ ការចេះទាក់ទងគ្នារវាងអ្នកដទៃ និងខ្លួនឯងប្រកបដោយសីលធម៌ ។ ដោយហេតុថា មានទ្រឹស្តីជាច្រើនស្តីអំពីអ្វី ដែលហៅថាសីលធម៌ពិតប្រាកដនោះ ធ្វើឱ្យមានការយល់ឃើញផ្សេងៗពីគ្នាអំពីអ្វី ដែលទាក់ទងទៅនឹងមាគា៌ដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ការរស់នៅ ។ ការរស់នៅប្រកបដោយសីលធម៌ មានសារប្រយោជន៍ដូចជា រស់នៅប្រកបដោយសីលធម៌នាំឱ្យបុគ្គលនោះពេញចិត្តជាខ្លាំងចំពោះអំពើដ៏ល្អរបស់ខ្លួន និងនាំឱ្យគេប្រព្រឹត្តចំពោះអ្នកដទៃយ៉ាងសមរម្យ ។ ការរស់នៅប្រកបដោយសីលធម៌ជាមាគ៌ាដ៏ត្រឹមត្រូវសម្រាប់ជីវិតរស់នៅរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ។ សីលធម៌មានសារៈសំខាន់ និងមានតម្លៃសម្រាប់បុគ្គល និងសង្គម ។ ការរស់នៅរបស់មនុស្សនៅក្នុងសង្គម បានជំរុញឱ្យមនុស្សឱ្យស្វែងរកគោលការណ៍អ្វីមួយសម្រាប់ការអនុវត្តសៀវភៅសិក្សាសង្គម ថ្នាក់ទី ១០ ឆ្នាំ ២០១៧ របស់ក្រសួងអប់រំយុវជននិងកីឡា ទំព័រទី ២១២។
សីលាទិគុណ

ពាក្យថា សីលាទិគុណ បាន​មក​ពី​ពាក្យ សីល + អាទិ (ជាដើម) + គុណ ដែល​មាន​ន័យ​ថា គុណ​មាន​សីល​ជា​ដើម ។ ព្រះពុទ្ធ​ទ្រង់​មាន​សីលាទិគុណ គឺ​ព្រះ​អង្គប្រសើរដោយរូបកាយ (មហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ និងអនុព្យញ្ជនៈ ៨០) ប្រសើរដោយសីល សមាធិ បញ្ញា ។

សីលាទិគុណសម្បន្នោ សង្ឃោ មគ្គផលេ ឋិតោ ជិតិន្រ្ទិយោ ជិតបាបោ ទក្ខិណេយ្យោ អនត្តរោ ។

ព្រះសង្ឃអ្នកបរិបូណ៌ដោយគុណមានសីលជាដើម ទ្រទ្រង់នូវមគ្គផល ជាអ្នកឈ្នះឥន្រ្ទិយ និងបាបបាន ជាអ្នកគួរទទួលនូវទក្ខិណាដ៏ប្រសើរ ។
សឺង ង៉ុកថាញ់

សឺង ង៉ុកថាញ់205px|សឺង ង៉ុកថាញ់ព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួនឈ្មោះសឺង ង៉ុកថាញ់ថ្ងៃកំណើតថ្ងៃច័ន្ទ ១៤ កើត ខែមិគសិរ ឆ្នាំ រកា ឯកស័ក ព.ស.២៤៥២ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៧ ខែធ្នូ គ.ស.១៩០៨ស្រុកកំណើត​ភូមិគគីរក្រៅ​ ស្រុកកំពង់ធំ ខេត្តព្រះត្រពាំង(បច្ចុប្បន្នយួន)ឪពុកសឺង ណែវ អភិបាលខេត្តព្រះត្រពាំងម្តាយថាច់ ធីតុបបង​ប្អូន​ប្រុសស្រី​7នាក់ និង​ 3នាក់​ទៀត​កូន​​ម្តាយ​ដើម​ភរិយាឡាំ ធីអ៊ុក(កូនស្រីទី១០)ឪពុក​ភរិយា​ ឡាំ ទន់ មហាសេដ្ឋីម្តាយ​ភរិយា​ ត្រឹង ធី ស៊ុកកូន​ប្រុស​ស្រី​​ 4នាក់ស្លាប់​​​ ថ្ងៃទី ០៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៧៧វេលាម៉ោងៈ១១ និង ៤០ នាទី(អាយុៈ៦៩ ឆ្នាំ)កន្លែង​ស្លាប់​​​ ក្នុងគុកជីវ៉ា 
វីរបណ្ឌិត សឺង ង៉ុកថាញ់ (ភាសាអង់គ្លេសៈSon Ngoc Thanh ,
ភាសាយួនៈ Sơn Ngọc Thành)កើតឆ្នាំ ១៩០៨ ស្លាប់ ១៩៧៧
នៅក្នុងគុកជីវ៉ា (Chí Hòa) របស់បក្សកុម្មុយនិស្តយួន ។ជាអតីតនាយករដ្ឋមន្រី្តខ្មែរឆ្នាំ ១៩៤៥ និង ១៩៧២ ជាអតីតប្រមុខចលនាខ្មែរសេរី និងកងកម្លាំងពិសេសខ្មែរ និងជាអ្នកបានបង្កើតសារព័ត៌មានជាភាសាខ្មែរមុនដំបូងនៅកម្ពុជាឈ្មោះ«នគរវត្ត»នាឆ្នាំ ១៩៣៦ ។
សឺង ង៉ុកថាញ់: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 

បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ កើតថ្ងៃច័ន្ទ ១៤ កើត ខែមិគសិរ ឆ្នាំ រកា
ឯកស័ក ព.ស.២៤៥២ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៧ ខែធ្នូ គ.ស.១៩០៨ នៅ
ភូមិគគីរក្រៅ ស្រុកកំពង់ធំ ខេត្តព្រះត្រពាំង (បច្ចុប្បន្នយួនៈẤp
Kỳ La xã Hòa Thuận huyện Châu Thành tỉnh Trà Vinh)
សឺង ង៉ុកថាញ់: សម្ព័ន្ធភាពគ្រួសារ

សម្ព័ន្ធភាពគ្រួសារ 

បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ ជាបុត្ររបស់លោកអភិបាលខេត្តព្រះត្រពាំង សឺង ណែវ និងលោកស្រី ថាច់ ធី តុប ។ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក
ថាញ់ មានបងប្អូនប្រុសស្រី រួមផ្ទៃច្រើននាក់ដូចជា៖
 លោក សឺង ថាយ ស៊ុន (បងប្រុស)
 លោក សឺង ថាយ ហ្វៀន (បងប្រុស)
 អ្នកស្រី សឺង ធី ចាវ (បងស្រី)
 អ្នកស្រី សឺង ធី សឹម (បងស្រី)
 បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ (រូបលោក)
 លោក សឺង ថាយ ង្វៀង (ប្អូនប្រុស)
 អ្នកស្រី សឺង ធី ថែម (ប្អូនស្រី)
thumb|250px|right|លោកយាយ សឺង ធីថែម កើតឆ្នាំ ១៩១១ ត្រូវជាប្អូនស្រីរបស់បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់​ សព្វថ្ងៃកំពុងរស់នៅនាទីក្រុងភ្នំពេញ។

ក្រៅពីនេះ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ នៅមានបងប្រុសស្រីរួមឱពុកម្តាយទីទៃ ៣ នាក់ ទៀត ត្រូវជាកូនរបស់ប្រពន្ធទី ១ នៃលោកអភិបាលខេត្ត សឺងណែវ ។ ក្រោយពីប្រពន្ធទី ១ មានជម្ងឺស្លាប់ ទើបលោកអភិបាលខេត្តសឺងណែវបានរៀបមង្គលការជាមួយលោកយាយ ថាច់ ធី តុប ត្រូវជាម្តាយរបស់បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ ។

នៅថ្ងៃទី ១៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៣៨ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍នឹងលោកស្រី ឡាំ ធី អ៊ុក (អក្សរយួនៈLâm Thị Út អង់គ្លេសៈ Lam Thi Ut) ត្រូវជាកូនស្រីទី ១០ របស់មហាសេដ្ឋី
ឡាំ ទន់ (១៨៦៣ - ១៩៣៩)(ភាសាយួនៈ Lâm Tòan, អង់គ្លេសៈLam Toan) និងលោកយាយ ត្រឹង ធី ស៊ុក (ភាសាយួនៈTrần Thị Xúc , អង់គ្លេសៈTran Thi Xuc)នៅភូមិបាស្រែ(ក្បែរស្រះគូ) ខេត្តព្រះត្រពាំង ។

លោកតាមហាសេដ្ឋី ឡាំ ទន់ (១៨៦៣ - ១៩៣៩) និង លោកយាយ ត្រឹង ធី ស៊ុក នៅភូមិ បាស្រែ (ក្បែរស្រះគូ) ស្រុកកំពង់ធំ (Châu Thành)
ខេត្តព្រះត្រពាំង (Trà Vinh) ដែលត្រូវជាម្តាយឪពុករបស់លោកស្រី ឡាំ ធី អ៊ុក ជាភរិយារបស់បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ មានកូនប្រុសស្រីចំនួន ១២ នាក់គឺ៖
 ឡាំ ធី សែន (ស្រី)
 ឡាំ ធី ឡែន (ស្រី)
 ឡាំ និញ (ប្រុស
 ឡាំ ធី យឿន (ស្រី)
 ឡាំ សឹម (ប្រុស)
 ឡាំ ធី ញ៉ី (ស្រី)
 ឡាំ ធី តូ (ស្រី)
 ឡាំ ធី ទ្រឿង (ស្រី)
 ឡាំ ធី ហាក (ស្រី)
 ឡាំ ធី អ៊ុក (ភរិយា សឺង ង៉ុក ថាញ់)
 ឡាំ ធី លន់ (ស្រី)
 ឡាំ ថាញ់ វិញ (ប្រុស)

បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ និង លោកស្រី ឡាំ ធី​អ៊ុក មានបុត្រប្រុសស្រីចំនួន ៤ នាក់ គឺ៖
 សឺង ហ្វា យ៉ិន (ស្រី)
 សឺង សេរីវុធ (ប្រុស)
 សឺង ទី ឡាយ (ប្រុស)
 សឺង ង៉ុក ម៉ាយ (ស្រី)
សឺង ង៉ុកថាញ់: ការសិក្សាអប់រំ

ការសិក្សាអប់រំ 

បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ អាយុបាន ១១ ឆ្នាំ លោកអភិបាលខេត្តសឺង ណែវ ជាឪពុកបានស្លាប់​ចោលទុកឲ្យនៅក្រោមការបីបាច់ថែរក្សាពីអ្នកម្តាយ​ឈ្មោះ ថាច់ ធី តុប ។ កាលនៅកុមារ លោកបានរៀនអក្សរខែ្មរនៅក្នុងវត្តសិលាជលធី(វត្តគគីរ) ស្រុកកំពង់
ធំ ខេត្តព្រះត្រពាំង។ ក្រោយមក លោកយាយ ថាច់ ធី តុប បានបញ្ជូនលោកឲ្យទៅរៀននៅសាលាបឋម​សិក្សាជាន់ដំបូងនៅទីរួមខេត្តព្រះត្រពាំង និងទៅបន្ត​ការសិក្សាថ្នាក់បឋមសិក្សាបំពេញវិជ្ជា នៅសាលា ឌូដាឌឺឡាក្រេ នាទីក្រុងភ្នំពេញ ។ ពេលបានបញ្ចប់ ថ្នាក់បឋមសិក្សាបំពេញវិជ្ជាហើយ លោកក៏បានទៅបន្តការសិក្សានៅទីក្រុងព្រៃនគរ ។ លុះធំពេញវ័យ លោកបានទៅបន្តការសិក្សានាទីក្រុងប៉ារិស ប្រទេស​បារាំង ផ្នែកនីតិសាស្ត្រ ។ ពេលនោះ លោក សឺង ថាយ ង្វៀង ជាប្អូនប្រុសរបស់លោក ក៏បានទៅបន្តការសិក្សានៅប្រទេសបារាំងជាមួយលោកផងដែរ។
សឺង ង៉ុកថាញ់: ការបង្កើតសារព័ត៌មាន «នគរវត្ត» ពីឆ្នាំ ១៩៣៦ដល់ ឆ្នាំ ១៩៤២

ការបង្កើតសារព័ត៌មាន «នគរវត្ត» ពីឆ្នាំ ១៩៣៦ដល់ ឆ្នាំ ១៩៤២ 

ឆ្នាំ ១៩៣៦ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ លោក ប៉ាច ឈឹន និង​លោក សឹម វ៉ា បាន​រួម​គ្នា​បង្កើត​សារព័ត៌មាន​ជាភាសា​ខ្មែរ​លើក​ដំ​បូងនៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​ ឈ្មោះ «នគរវត្ត» ដែល​មាន​លោក ប៉ាច ឈឺន ជា​ចាងហ្វាង​នយោបាយ​សារព័ត៌មាន​មួយ​នេះ។ រដ្ឋបុរស​ទាំងបី​រូប​នេះ កាលនោះមាន​វ័យ​ខ្ទង់ ៣០ ឆ្នាំ បាន​ធ្វើការ​ទាក់​ទងយ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ​ជាមួយពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ និង​ក្រោយ​មក គេ​បាន​តែង​តាំង​បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក​ថាញ់ ជា​បណ្ណាគារក្ស​នៃពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ។
គោល​ជំហរ​របស់​កាសែត «នគរ​វត្ត» ពេលនោះ​គឺសរសេរ​គាំទ្រ​ខ្មែរ ដោយ​មិន​ប្រឆាំង​បារាំងសែស។​  កាសែត​នេះ​បាន​សរសេរ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​គ្រប​សង្កត់​របស់​ជន​ជាតិ​យួន​មក​លើ​រាជការ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ការ​គ្រប​សង្កត់​របស់​ចិន​មក​លើ​ពាណិជ្ជកម្ម ព្រម​ទាំង​និយាយ​អំពី​កង្វះ​ខាត​ការ​ងារសម​រម្យ​សម្រាប់​បញ្ញវន្ត​ខ្មែរ​។
បទ​និពន្ធ​ក៏​បាន​បន្ទោស​ឈ្មួញ​ចិន​នៅ​តាម​ជនបទ​  ដែល​ប្រកប​របរ​ឲ្យ​ខ្ចី​ប្រាក់​  ដោយ​យក​ការ​ប្រាក់​ខ្ពស់​ បាន បន្ទោស​ការ​យឺត​យ៉ាវរបស់​បារាំងសែស​ ក្នុងការធ្វើទំនើបនីយកម្មនៃប្រព័ន្ធសិក្សា​អប់​រំ  បាន​បន្ទោស​ការ​ខ្វះ​ខាត​ឥណទាន​សម្រាប់​កសិករ​ខ្មែរ​ខ្ចី​  និង​បន្ទោស​ការ​បើក​ប្រាក់​បៀវត្ស​តិច​ដល់​អ្នក​រាជការ​ខ្មែរ​ទាំង​ឡាយ​ផង​ដែរ។ ការសំខាន់ជាងនេះទៅទៀត កាសែត នគរ​វត្ត​ បាន​ប្រឹង​ប្រែង​បង្ហាញ​ថា ប្រវត្កិសាស្ត្រ​និង​ការ​ប៉ង​ប្រាថ្នា​ផ្សេងៗ របស់​ខ្មែរ​ ខុស​ប្លែក​គ្នា​ពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​ការ​ប៉ង​ប្រាថ្នា​របស់​យួន ។ មាន​វិចារណកថា​មួយ​ ក៏បានប្រៀបធៀបការវាតទីទឹកដីរបស់ហ៊ីត្លែរ​នៅ​ក្នុង​ទ្វីបអឺរ៉ុប​ ទៅនឹងការពង្រីកទឹកដីរបស់ប្រទេសយួន មក​លើ​កម្ពុជា​ក្នុង​សតវត្ស​ទី ១៩។ គំនិត​​ប្រឆាំង​យួន​លេច​ឡើង​ជា​បណ្តើរៗ នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​កាសែត នគរ​វត្ត  ដែល​ជា​គំនិត​មួយ​បាន​ហូរ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​មនោគមវិជ្ជា​នៃ​គ្រប់​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​ទាំង​ឡាយ ក្រោយ​ឯករាជ្យ​រហូត​ដល់​ការ​ឈ្លាន​​ពាន​របស់យួន​នៅ​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៩៧៨ - ១៩៧៩។  ប៉ុន្តែ នៅ​ក្នុង​បរិបទ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ផ្ទាល់ អ្វី​ដែល​សំខាន់​ពីកាសែត នគរវត្ត នោះគឺ​ថា  ជា​លើក​ដំបូង​ហើយ ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៨៦៣ មក  ដែល​មាន​ការ​សាសង​ទាក់​ទង​គ្នា​រវាង «មេ​កម្លាំង» បារាំងសែល​ជាមួយ​នឹង «កូន​ក្មួយ» ខ្មែរ  ដែល​បារាំងសែស​ប្រកាន់​ចោទ​ថា «ដេកសំងំ» ព្រម​ទាំង​វរជន​ខ្មែរ​ផង​ដែរ។ នៅ​ដើម​ឆ្នាំ ១៩៣៧ កាសែត​នេះ​មួយលេខៗ មាន​បោះ​ពុម្ព​ចេញ​ផ្សាយ​ឲ្យ​ច្រើន​លើស​ពី​ ៥០០០ ច្បាប់ ហើយ​អ្នក​អាន​ប្រាកដ​ជា​មាន​ចំនួន​ច្រើន​លើសពី​នោះ​ទៅ​ទៀត ។
តើ​អ្នក​ណា​ជា​អ្នក​អាន​កាសែត​នេះ? អ្នក​ណា​ជា​វរជន​ថ្មី? ភាគ​ច្រើន​ហាក់​ដូច​ជា​បុរស​ខ្មែរ​ក្មេងៗ ​ដែល​ធ្លាប់​មាន​តួ​នាទី​ទាប​នៅ​ក្នុង​រាជការ​  ដែល​បាន​សិក្សា​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ក៏​មួយ​រយៈ​ពេល​ដែរ តាម​ប្រព័ន្ធ​សិក្សាបារាំងសែស។ ពួក​អ្នក​ទាំង​នោះ​ភាគ​ច្រើន សុទ្ធ​សឹង​តែ​ជា​អ្នក​រស់​នៅ​ទី​ក្រុង​ភ្នំ​ពេញ។ នៅ​ក្នុង​កំណត់​ប្រវត្តិរូប​អំពី​សម័យ​នោះ លោកប៊ុណ្ណ​ចន្ទ ម៉ុល ដែល​ជា​មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​ក្នុង​របប​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​បានថ្លែង​ថា កាសែត​នេះ ទុក​ខ្លួន​ថា មាន​បេសកកម្ម​ដាស់​តឿន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ឲ្យ​ភ្ញាក់​រឭក​។  រូបភាព​នេះ​ឋិត​នៅ​រហូត​មក​ដល់​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៩៥០  គឺ​ពេល​ដែល​លោក សឺង ង៉ុក​ថាញ់ ត្រឡប់​មក​ពី​​ការ​និរទេស​វិញ  ក៏​បាន​បង្កើត​កាសែត​ជាតិ​និយម​មួយ​ផ្សេង​ទៀត  ដោយ​ដាក់​ចំណង​ជើង​ថា ខ្មែរ​ក្រោក។​ កាសែត នគរ​វត្ត មាន​សារៈ​សំខាន់​ណាស់ ដោយសារ​បាន​ផ្តល់​ឱកាសដល់ខ្មែររាប់ពាន់នាក់ឲ្យអានព័ត៌មាន​ផ្សេងៗ ស្តី​ពី​ពិភព​លោក​ខាង​ក្រៅ  ដែល​តែង​ជាភាសា​ខ្មែរ​ជា​លើក​ដំបូង​ក្នុង​សម័យ​នោះ។
សឺង ង៉ុកថាញ់: ការធ្វើបាតុកម្មទាមទារឲ្យដោះលែងអាចារ្យ [[ហែម ចៀវ]] និងការគេចពីការតាមចាប់ខ្លួន

ការធ្វើបាតុកម្មទាមទារឲ្យដោះលែងអាចារ្យ ហែម ចៀវ និងការគេចពីការតាមចាប់ខ្លួន 

ថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៤២ បារាំងបានចាប់
អាចារ្យ ហែម ចៀវ ជាសាស្ត្រាចារ្យសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់។ រឿងនេះបានក្លាយទៅជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលធ្វើឲ្យមជ្ឈដ្ឋានព្រះសង្ឃ និងនិស្សិតសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់និងវត្តអារាមនានាទូទាប្រទេសកម្ពុជាមានការរំជើបរំជួលយ៉ាងខ្លាំង។ ក្រោយមក លោក នួន ឌួង(ធ្វើការនៅក្រុមជំនុំព្រះត្រៃបិតក)ក៏ត្រូវបារាំងចាប់ខ្លួនទៀត។ ដំណឹងស្តីពីការចាប់ខ្លួនព្រះអាចារ្យ
ហែម ចៀវ និងលោក នួន ឌួង ត្រូវបានលេចឮសុះសាយគ្រប់ទិសទី ។
ថ្ងៃទី ២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៤២ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ ក៏សម្រេចធ្វើបាតុកម្ម ដើម្បីទាមទារឲ្យបារាំងដោះលែងព្រះអាចារ្យ ហែម ចៀវ និង លោក នួន ឌួង មកវិញ។ នេះគឺជាមហាបាតុកម្មជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានព្រះសង្ឃចូលរួមជាង ៥០០ អង្គ និងប្រជាពលរដ្ឋជាង៥០០ នាក់។ ការធ្វើបាតុកម្មនេះ ត្រូវបានបារាំងនិងពួកបរិវារបង្ក្រាបយ៉ាងចាស់ដៃ ព្រមទាំងបានរកចាប់ព្រះសង្ឃ និងគ្រហស្ថជាក្រុមបាតុករទាំងអស់ ដែលបារាំងចោទថាមេបះបោរយកទៅដាក់គុករួចនិរទេសទៅកោះត្រឡាច រហូតដល់បានបាត់បង់ជីវិតដូចជាព្រះអាចារ្យ ហែម ចៀវ ថែមទៀត។
ចំណែក បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បន្ទាប់ពីធ្វើបាតុកម្មមិនបានសម្រេច «ឯករាជ្យបារាំងមិនព្រមប្រគល់ឲ្យ ព្រះអាចារ្យ ហែម ចៀវ បារាំងក៏មិនព្រមដោះលែង ហើយថែមទាំងបង្ក្រាប់អ្នកតស៊ូដទៃទៀត» លោក​ក៏បានភៀសខ្លួនទៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសសៀម ហើយអាជ្ញាធរជប៉ុន ក៏បានយល់ព្រមផ្តល់សិទ្ធិជ្រក
កោននយោបាយនៅប្រទេសជប៉ុន។
សឺង ង៉ុកថាញ់: ការឡើងធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅប្រទេសកម្ពុជា

ការឡើងធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅប្រទេសកម្ពុជា 

នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែមិនា ឆ្នាំ ១៩៤៥ ជប៉ុនបាន​ធ្វើរដ្ឋប្រហារឥណ្ឌូចិន រួចបានចាត់ទុកសន្ធិសញ្ញា បារាំង
ខ្មែរ លាវ យួន ជាមោឃៈ និងបានចាប់ពួក អាជ្ញាធរ
បារាំងដាក់គុក ព្រមទាំងប្រកាសឯករាជ្យនៅឥណ្ឌូចិន។
ពេលដែលកងទ័ពជប៉ុនគ្រប់គ្រងនៅប្រទេសកម្ពុជា បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានត្រឡប់ចូលស្រុកវិញ
ហើយបានធ្វើជាទេសរដ្ឋមន្រ្តីទទួលកិច្ចការបរទេស។
នៅថ្ងៃទី ១៤ ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៩៤៥ បណ្ឌិត​ សឺង
ង៉ុក ថាញ់ បានឡើងធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រី រហូតដល់ថ្ងៃទី ១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៤៥ បារាំងបានចូលមកត្រួតត្រាឥណ្ឌូចិនម្តងទៀត ហើយក៏បានចាប់ខ្លួននាយក រដ្ឋមន្ត្រី​ សឺង ង៉ុក ថាញ់ ទៅដាក់គុកនៅព្រៃនគរ កូសាំងស៊ីន (កម្ពុជាក្រោម) ។ ក្រោយមក បារាំងក៏បាននិរទេស បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ទៅបង្ខាំងទុក​នៅ Poitiers ប្រទេសបារាំង ។ រយៈពេលដែលនៅប្រទេសពេលនោះ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បាន​ឆ្លៀតរៀនបន្ត រហូតដល់បានប្រលងជាប់បរិញ្ញាប័ត្របណ្ឌិតផ្នែកច្បាប់។
សឺង ង៉ុកថាញ់: ការបង្កើតសារព័ត៌មាន​«ខ្មែរក្រោក»

ការបង្កើតសារព័ត៌មាន​«ខ្មែរក្រោក» 

នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥១ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានវិលត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជា ក្រោយពីការនិរទេសខ្លួនទៅនៅប្រទេសបារាំងអស់រយៈពេល ៦ ឆ្នាំ។ ក្រោយពីត្រឡប់ទៅដល់ភ្នំពេញ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានបង្កើតកាសែតមួយដែលមានឈ្មោះថា «ខ្មែរក្រោក» ដោយបានធ្វើការពន្យល់អំពីឈ្មោះកាសែតនេះនៅក្នុងលេខចេញផ្សាយដំបូងថា « យើងដឹងហើយថា ប្រជារាស្ត្រខ្មែរដែលត្រូវបានគេចាក់ថ្នាំសណ្តំអស់រយៈពេលជាយូរមកហើយនោះឡូវនេះដឹងខ្លួនវិញហើយ... ពេលនេះគ្មានឧបសគ្គណាមួយរារាំងការភ្ញាក់រឮកនេះមិនឲ្យវិវត្តទៅមុខបានឡើយ »។
ទិសដៅរបស់កាសែត «ខ្មែរក្រោក» គឺពន្យល់ឲ្យប្រជារាស្ត្រខ្មែរនាពេលនោះបានយល់ថា «ខ្មែរមិនទាន់បានឯករាជ្យពិតប្រាកដទេ» ម្លោះហើយ ទើបកាសែតនេះ ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលបិទនៅដំណាច់ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៥២។
សឺង ង៉ុកថាញ់: ការចូលរួមជាមួយ «ចលនាខ្មែរឥស្សរៈ»

ការចូលរួមជាមួយ «ចលនាខ្មែរឥស្សរៈ» 
 
នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៥២ ដែលជាទិវាខួបលើកទី ៧ នៃពលប្រហាររបស់កងទ័ពជប៉ុន បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានភៀសខ្លួនចេញពីរាជធានី ដោយបានយកទៅជាមួយវិទ្យុទាក់ទងមួយគ្រឿង និងរត់ទៅជាមួយបក្សពួកមួយចំនួនតូច ដែលនៅក្នុងនោះមានបញ្ញវន្តឆ្វេង
និយមដ៏ល្បីម្នាក់គឺលោក អៀ ស៊ីចូវ។ ក្នុងរយៈពេលមួយខែ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានចាត់តាំងបញ្ជាការដ្ឋាននៅតាមព្រំដែនថៃ នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងជើងនៃខេត្តសៀមរាប ដែលចូលកម្លាំងជាមួយ «ខ្មែរឥស្សរៈ» មួយក្រុមដែលដឹក​នាំដោយលោក កៅ តក់ ដើម្បីប្រឆាំងអាណានិគមនិយមបារាំង ។
នៅថ្ងៃទី ២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៥៤ សន្និសីទ​ក្រុង ហ្សឺណែវបានប្រកាសប្រគល់ឯករាជ្យដល់ប្រទេសឥណ្ឌូចិន ដែលមានកម្ពុជាកណ្តាល លាវ និង យួន ចំណែកកូសាំងស៊ីន(កម្ពុជាក្រោម) ត្រូវរាប់ជា ដីខាងត្បូង (Nam Kỳ)។ ពេលនោះ ប្រទេសយួនត្រូវចែកជាពីរភាគដាច់ដោយឡែកពីគ្នាគឺ ខាងជើងចាប់ ពីខ្សែស្របទី ១៧ ទៅទិសខាងជើង ត្រូវឋិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រង របស់រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតយួន (Việt Nam DânChủ Cộng Hòa) ដែលមាន ហូ ជី ម៉ិញ ជាមេដឹកនាំ ឯភាគខាងត្បូងចាប់ពីខ្សែស្របទី ១៧ ទៅទិសខាងត្បូងដែលមានដែនដីចម្ប៉ា​ និងដែនដីកម្ពុជា
ក្រោម ត្រូវបានឋិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាល សាធារណរដ្ឋយួន (Việt Nam Cộng Hòa) ដែលមាន ង៉ូ ដិញ យ៉េម (Ngô Đình Diệm) ជាប្រធានាធិបតី។
នៅក្នុងឆ្នាំនេះដែរ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ និងក្រុម «ចលនាខ្មែរឥស្សរៈ» បានធ្វើបុណ្យឯករាជ្យជាតិនៅភ្នំដងរែក។ ក្នុងពិធីនេះដែរ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានផ្តែផ្តាំថា « ពេលការតស៊ូរបស់យើងត្រូវបានចប់មួយរយៈ ដោយប្រទេសយើងបានឯករាជ្យហើយ តែបេសកកម្មកូនខ្មែរនៅមិនទាន់ចប់នៅឡើយទេ ក្នុងការការពារទឹកដីខ្មែរឲ្យបានគង់វង្ស និងជាពិសេស គឺការទាមទារទឹកដីកម្ពុជាក្រោម ដែលបានបាត់បង់មកវិញ»។
ក្រោយមកកងទ័ព«ចលនាខ្មែរឥស្សរៈ» ក៏បានដាក់អាវុធចុះចូលរួមរស់ក្នុងសង្គមជាតិវិញ។ ចំណែក បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ ពេលនោះ បម្រុងនឹងចូលរួបរួមក្នុងមហាសង្គមជាតិដែរ តែសម្តេច នរោត្តម សីហនុ បាន
ជំទាស់ដំណើររបស់លោក ។