navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
កាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត

កាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត ( ឥណ្ឌូនេស៊ី : Kalimantan Timur ) គឺជាខេត្តមួយរបស់ ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ។ ទឹកដីរបស់វារួមមានផ្នែកខាងកើតនៃកោះបរណេអូ ។ វាមានប្រជាជនប្រហែល ៣.០៣ លាននាក់នៅជំរឿនឆ្នាំ២០១៩ (នៅក្នុងព្រំដែនបច្ចុប្បន្ន) Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011. ៣.៤២ លាននាក់នៅជំរឿនឆ្នាំ ២០១៥ និង ៣.៧៦៦ លាននាក់នៅជំរឿនឆ្នាំ២០២០Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021. ការប៉ាន់ស្មានជាផ្លូវការនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០២៣  គឺ ៤,០៣០,៤៨៨នាក់។ Badan Pusat Statistik, Jakarta, 28 February 2024, Provinsi Kalimantan Timur Dalam Angka 2024 (Katalog-BPS 1102001.64) ទីរួមខេត្តរបស់វាគឺទីក្រុង សាម៉ារិនដា ។

កាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើតមានផ្ទៃដីសរុប  revised area following the removal of Tarakan city and four regencies to form the new North Kalimantan province in 2012, and subsequently amended by BPS. និងជាខេត្ត ដែលមានប្រជាជនតិចបំផុតទីពីរនៅកាលីម៉ាន់តាន់ ។  ភាគ​ច្រើន​នៃ​តំបន់​នេះ​មាន​ព្រំដែន​សមុទ្រ​នៅ​ភាគ​ខាង​កើត​ជាមួយ​នឹង ​ភាគ​ខាងលិចស៊ូឡាវេស៊ី និង ភាគកណ្ដាលស៊ូឡាវេស៊ី ; ជ្រោយម៉ាងកាលិហាត់ របស់វាបំបែកច្រកសមុទ្រម៉ាកាស្សា ពី សមុទ្រសេឡេប៊ែស ។ អតីតតំបន់ភាគខាងជើងបំផុតរបស់វាត្រូវបានបំបែកចេញនៅថ្ងៃទី ២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១២ ហើយសព្វថ្ងៃនេះគឺជា កាលីម៉ាន់តាន់ខាងជើង ។ ទន្ទឹមនឹងនោះ វានៅតែចែកព្រំប្រទល់ដីទៅខាងលិចជាមួយ កាលីម៉ាន់តាន់ខាងលិច និង កាលីម៉ាន់តាន់ភាគកណ្តាល ; នៅភាគខាងត្បូងរបស់វា កាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើតមានព្រំប្រទល់ កាលីម៉ាន់តាន់ខាងត្បូង ។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ រដ្ឋសាបា មុនពេលមានការបំបែក ប៉ុន្តែនៅតែមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង រដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី តាមរយៈ តំបន់មហាខាម អ៊ូឡូ ។

នៅថ្ងៃទី១១ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៣ កងវរសេនាធំគូតៃខាងលិចដែលមានស្រាប់ត្រូវបានបំបែកជាពីរ ដោយខណ្ឌទាំងប្រាំភាគពាយ័ព្យបំផុតបង្កើតបានជា តំបន់មហាខាមអ៊ូឡ៊ូថ្មី។ កាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត ឥឡូវនេះត្រូវបានបែងចែកទៅជា ៧ តំបន់ និងទីក្រុងចំនួនបី។ អាកម៉ាល់ ម៉ាលិក គឺជា អភិបាលស្តីទីបច្ចុប្បន្ននៃកាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត ។
កាលីហ្វ័រញ៉ា

កាលីហ្វ័រញ៉ា () គឺជារដ្ឋនៅសហរដ្ឋអាមេរិកខាងលិច កាលីហ្វ័រញ៉ាមានព្រំប្រទល់ជាប់រដ្ឋអូរីហ្គោនទៅភាគខាងជើង រដ្ឋណេវ៉ាដា​ និងរដ្ឋអារីហ្សូណាទៅភាគខាងកើត រដ្ឋបាហាកាលីហ្វ័រញ៉ា​ រដ្ឋម៉ិកស៊ិកទៅភាគខាងត្បូង និងមានឆ្នេរសមុទ្រតាមបណ្តោយមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកទៅខាងលិច ជាមួយនឹងប្រជាជនជិត ៣៩.២ លាននាក់នៅទូទាំងផ្ទៃដីសរុបប្រហែល ១៦៣,៦៩៦ ម៉ាយការ៉េ (៤២៣,៩៧០ គីឡូម៉ែត្រ​ការ៉េ) រដ្ឋនេះគឺជារដ្ឋដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេ និងធំជាងគេទីបីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកតាមតំបន់ ជាអង្គភាពក្រោមជាតិដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនៅអាមេរិកខាងជើងនិងមានប្រជាជនច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោកទី៣៤ ផងដែរ តំបន់មហាទីក្រុងឡូសឡូស​អាន់​ជ័រ​លេសនិងតំបន់ឈូងសមុទ្រសានហ្វ្រានស៊ីស្កូគឺជាទីពីររបស់ប្រទេស និងតំបន់ទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីប្រាំរៀងៗខ្លួន​ ជាមួយ​នឹង​អតីត​មាន​អ្នក​ស្រុក​ជាង ១៨.៧ លាន​នាក់ និង​ក្រោយ​មក​មាន​ជាង ៩.៦ លាន​នាក់ រដ្ឋធានីរបស់រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ាគឺសាក្រាមេនតូ ខណៈពេលដែលទីក្រុងឡូសឡូស​អាន់​ជ័រ​លេសគឺជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនៅក្នុងរដ្ឋ និងជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីពីរនៅក្នុងប្រទេស ស្រុកឡូសអាន់ជ័រលេសគឺជាដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតរបស់ប្រទេស ខណៈពេលដែលស្រុកសានប៊ឺរណារឌីណូគឺជាស្រុកធំជាងគេតាមតំបន់នៅក្នុងប្រទេស (រដ្ឋអាឡាស្កាមានរដ្ឋបាលរងធំមួយចំនួន ប៉ុន្តែគេមិនហៅថាស្រុក) សានហ្វ្រានស៊ីស្កូដែលជាទីក្រុង និងស្រុក គឺជាទីក្រុងធំទីពីរដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតនៅក្នុងប្រទេស​​ និងស្រុកដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីប្រាំនៅក្នុងប្រទេស
កាល់ ម៉ាក្ស

កាល់ ហ៊ែនរីច ម៉ាក្ស (៥ ឧសភា ១៨១៨ – ១៤ មីនា ១៨៨៣) គឺជាទស្សនវិទូ សេដ្ឋវិទូ អ្នកកាសែត ប្រវត្តិវិទូ សង្គមវិទូ ទ្រឹស្តីវិទូនយោបាយ និងជាអ្នកបដិវត្តន៍សង្គមនិយមជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ម្នាក់។ ម៉ាក្សបានចាប់កំណើតក្នុងទីក្រុងទ្រីអ៊ឺរនៃប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ហើយបានចាប់ផ្តើមរៀនវិជ្ជាច្បាប់និងទស្សនវិជ្ជានៅឯសាកលវិទ្យាល័យប៊ុននិងប៊ែរឡាំង។ គាត់បានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយសកម្មជននយោបាយម្នាក់ឈ្មោះជេននី វ៉ន វេសផាលិននៅក្នុងឆ្នាំ១៨៤៣។ ដោយសារតែសកម្មភាពបោះពុម្ភផ្សព្វផ្សាយរឿងនយោបាយរបស់គាត់ ម៉ាក្សត្រូវក្លាយជាបុគ្គលគ្មានសញ្ជាតិហើយបានទៅរស់នៅនិរទេសក្រៅស្រុកជាមួយភរិយានិងកូនៗរបស់គាត់នៅទីក្រុងឡុងដ៍អស់ជាច្រើនទសវត្ស។ ទោះបីរស់បែបនិរទេសក្តី ម៉ាក្សនៅតែបន្តការនិពន្ធជាមួយនឹងទស្សនវិទូអាល្លឺម៉ង់ម្នាក់ទៀតឈ្មោះហ្វ្រ៊ីឌ្រិច អង់ហ្គែល ហើយអ្នកទាំងពីរក៏ចាប់ផ្តើមនិពន្ធសៀវភៅរួមគ្នាដែលភាគច្រើនជាសៀវភៅទាក់ទងនឹងសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គម។ ស្នាដៃដ៏មានប្រជាប្រិយភាពបំផុតរបស់ម៉ាក្សគឺ គោលគំនិតកុម្មុយនីស្ត (១៨៤៨) និងដាសកាពីតាល់ (១៨៦៧–១៨៨៣)។ ទស្សនៈនយោបាយរបស់ម៉ាក្សបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើបញ្ញវ័ន សេដ្ឋកិច្ច និងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយនៅជំនាន់ក្រោយៗ។

ទ្រឹស្តីនិងគំនិតរបស់ម៉ាក្សអំពីសង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយត្រូវបានគេស្គាល់ថាម៉ាក្សនិយម ឬ"លទ្ធិម៉ាក្ស"។ ទ្រឹស្តីរបស់គាត់ក៏ជាការរិះគន់នឹងសង្គមមនុស្សកាលពីសម័យនោះផងដែរដោយពោលថាសង្គមមនុស្សបានអភិវឌ្ឍន៍ទៅមុខតាមរយៈជម្លោះនៃវណ្ណៈ។ នៅក្នុងសង្គមមូលធន វណ្ណៈដឹកនាំ (ឬវណ្ណៈគហបតី) គឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងលើមធ្យោបាយផលិតកម្ម រីឯវណ្ណៈកម្មករ (ឬវណ្ណៈពលជីវី) គឺជាអ្នកលក់កម្លាំងកាយឱ្យទៅគេដើម្បីទទួលបានប្រាក់ឈ្នួលមកវិញ។ ម៉ាក្សបានទាយថា មូលធននិយមកំពុងបង្កើតឱ្យមានភាពតានតឹងផ្ទៃក្នុងដូចជាប្រព័ន្ធសង្គមសេដ្ឋកិច្ចមុនៗអញ្ចឹងដែរហើយយូរៗទៅវានឹងវិនាសរលាយដោយសារខ្លួនឯងនិងត្រូវជំនួសមកវិញនូវប្រព័ន្ធថ្មីហៅថាផលិតកម្មសង្គមនិយម។ ចំពោះម៉ាក្ស ការប្រឆាំងនឹងថ្នាក់វណ្ណៈក្រោមរបបមូលធននឹងបង្កបង្កើតឱ្យមានវិបត្តិនិងអស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់បន្ទាប់មកវានឹងពង្រឹងស្មារតីអ្នកវណ្ណៈពលជីវី កម្មករ ទាសករ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ស្មារតីក្នុងការឡើងកាន់កាប់អំណាចនយោបាយនឹងជ្រាបចូលរួចទីបំផុតសង្គមកុម្មុយនីស្តដែលគ្មានការបែងចែកថ្នាក់វណ្ណៈនឹងត្រូវបានបង្កើតឡើង។Karl Marx: Critique of the Gotha Program . ម៉ាក្សតែងតែជម្រុញឱ្យវាកើតមានឡើងដោយលើកយកហេតុផលថា វណ្ណៈកម្មករគួរតែចាប់អនុវត្តសកម្មភាពបដិវត្តន៍ដើម្បីផ្តួលរំលំមូលធននិយមនិងនាំមកនូវការរំដោះសេដ្ឋកិច្ចសង្គម។

ម៉ាក្សត្រូវបានគេចាត់លោកថាជាបុគ្គលម្នាក់ដែលមានឥទ្ធិពលបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សលោកហើយស្នាដៃនិងការងាររបស់គាត់ត្រូវបានទទួលទាំងការកោតសរសើរផងនិងការរិះគន់ផង។ ការងាររបស់គាត់នៅក្នុងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចបានម្តល់មូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការយល់ដឹងជាច្រើននៃកម្លាំងពលកម្មបច្ចុប្បន្ននិងទំនាក់ទំនងរបស់វាទាក់ទងនឹងមូលធននិងគំនិតសេដ្ឋកិច្ចជាបន្តបន្ទាប់។Roberto Mangabeira Unger. Free Trade Reimagined: The World Division of Labor and the Method of Economics. Princeton: Princeton University Press, 2007.John Hicks, "Capital Controversies: Ancient and Modern." The American Economic Review 64.2 (May 1974) p. 307: "The greatest economists, Smith or Marx or Keynes, have changed the course of history ..."Joseph Schumpeter Ten Great Economists: From Marx to Keynes. Volume 26 of Unwin University books. Edition 4, Taylor & Francis Group, 1952  បញ្ញវ័ន សហជីព សិល្បករ និងគណបក្សនយោបាយជាច្រើនទូទាំងពិភពលោកបានប្រកាន់យកនូវគំនិតរបស់ម៉ាក្សជាគោលដោយកែប្រែឬសម្របសម្រួលគំនិតរបស់គាត់បន្តិចបន្តួច។ ជាធម្មតា ម៉ាក្សត្រូវបានគេលើកឡើងថាជាស្ថាបត្យករសំខាន់ម្នាក់នៃវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមទំនើប។
កាល​បរិច្ឆេទ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​កម្ពុជា

នៅលើ​ជ្រោយ​ឥណ្ឌូចិន​យើង​នេះ ជនជាតិខ្មែរ​ដែល​ស្ថិតនៅក្នុង​អម្បូរ​មន-ខ្មែរ ជា​ជនជាតិ​ចាស់​ជាងគេ ហើយ​ជនជាតិ​នេះ​មាន​វប្បធម៌-អារ្យធម៌​របស់ខ្លួន​ផ្ទាល់​យ៉ាងហោចណាស់​ក៏​ពីរ​ វាង ១  លាន​ឆ្នាំ និង ៦៨០.០០០ ឆ្នាំមុន​គ.ស​មកហើយ​ដែរ ។ វប្បធម៌​នេះ​មាន​ការវិវត្ត​ពី​សម័យមួយ​ទៅ​សម័យមួយ​ពី​ភាពសម្បូរ​បែប​ដល់​ភាព ​លូតលាស់​រុងរឿង​លើ​គ្រប់​វិស័យ ។
ឯកសារ:Cambodia prehistory.jpg
ដោយ​ផ្អែកលើ​ព្រឹត្តិការណ៍ធំៗ ដែលជា​សមិទ្ធផល​នៃ​សង្គម កាលប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​កម្ពុជា​ត្រូវគេ​បែងចែក​ជា​ពីរ​សម័យកាល គឺ​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ។ គេ​អាច​ចែក​កាល ឬ​យុគនីមួយៗខាងលើនេះ​ជាច្រើន​កង់​ថែមទៀត ដូចជា​សម័យ​ថ្ម​បរម​បុរាណ សម័យ​ថ្ម​ក្រួស​បំបែក សម័យ​លោហធាតុ សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​យុគ​បុរាណ យុគកណ្តាល និង​យុគ​ទំនើប ។
ក្នុងសម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​បាន​កើតឡើង​ចាប់ពី​រវាង​ប្រមាណ ១ លាន​ឆ្នាំ និង ៦៨០.០០០ ឆ្នាំ​រហូតដល់​ស.វ​ទី ១ មុន​គ.ស មនុស្ស​ខ្មែរ​ពុំទាន់​ចេះ​ប្រើ​តួអក្សរ​កត់ត្រា​សម្រាប់​ម​នុស្ស​ជំនាន់​ ក្រោយ​នូវ​រឿងរ៉ាវ​សាសនា​សេដ្ឋកិច្ច និង​នយោបាយ​នៅឡើយ​ទេ ។ គេ​គ្រាន់តែ​ចងចាំ​ដោយ​ការ​ទន្ទេញ​ចាំមាត់​នូវ​រឿងរ៉ាវ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ សង្គម​គ្រួសារ​តែប៉ុណ្ណោះ ។ បរិបទ​វប្បធម៌​ខាងលើនេះ គេ​អាច​ប្រៀប​នឹង​សហគមន៍​ខ្មែរលើ  ដូចជា​ព្នង ទំពួន​ជាដើម​ដែល​គ្មាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សរសេរ​ដោយ​មានតែ​ការបញ្ជាក់​ពី​ ថ្ងៃខែ​របស់ខ្លួន ។
ខុសពី​សម័យមុន​សម័យ​កាល​ទី ២ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ចាប់ផ្តើម​ឡើង​នៅ​ស.វ​ទី ១ នៃ​គ.ស គឹជា​សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ។ក្នុង​សម័យនេះ​ខ្មែរ​យើង​មាន​អក្សរ​ប្រចាំ​ជាតិ​របស់ខ្លួន​ដោយ​អ្នកដឹកនាំ​ បាន​ខ្ចី​តួអក្សរ​ឥណ្ឌា​មក​ចងក្រង​ព្រឹត្តិការណ៍​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់ខ្លួន ។ ប៉ុន្តែ​ការប្រើប្រាស់​តួរ​អក្សរ​នៅ​ពុំទាន់​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​ចូល​គ្រប់​ ច្រកល្ហក​ពេញ​ប្រទេស​នៅឡើយ​ទេ ។ នា​សម័យ​ដើម​នោះ វា​ជា​បុព្វសិទ្ធិ​របស់​អ្នកដឹកនាំ​កំពូល ឬក៏​របស់​អ្នកលក់ដូរ​ក្នុង​ទីក្រុង​ប៉ុណ្ណោះ ។
ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុ​ជាមាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ប្រចាំ​ជាតិ​របស់ខ្លួន​ជាង ២០០០ ឆ្នាំ​មកហើយ ។ រីឯ​ការប្រើប្រាស់​តួអក្សរ​ក៏មាន​ចំណាស់​ដូចគ្នា​ដែរ ទោះបីជា​នាគ្រា​បឋម​នៃ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ការអប់រំ​ការបង្រៀន​អក្សរ ឬ​ការផ្សព្វផ្សាយ និង​ការប្រើប្រាស់​តួអក្សរ​ពុំទាន់​មាន​លក្ខណៈ​ទូលំទូលាយ​ក៏ដោយ ។
សូម​កុំភ្លេចថា​អក្សរ​នេះហើយ មិន​គ្រាន់តែ​ជា​ឧបករណ៍​សម្រាប់​កត់ត្រា​ព្រឹត្តិការណ៍​ក្នុងសង្គម​ប៉ុណ្ណោះ ​ទេ ក៏ប៉ុន្តែ​ជា​យាន​សម្រាប់​ផ្សព្វផ្សាយ​នូវ​មនោគមន៍វិជ្ជា សាសនា និង​ជា​មធ្យោបាយ​សម្រាប់​ពង្រីក​អំណាចកណ្តាល​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ ឬ​អ្នកដឹកនាំ​សង្គម ។  
ការរៀបរាប់​ខាងលើនេះ​បាន​បញ្ជាក់ថា​ការអនុវត្ត​ច្បាប់ ការផ្សាយ​សាសនា ជាពិសេស​ព្រហ្មញ្ញសាសនា និងព្រះពុទ្ធ សាសនា​ដែល​អាជ្ញាធរ​បាន​អនុវត្ត​នា​សម័យ​នគរ ភ្នំ​ពីស.វ​ទី ១ ដល់ ៧ មិនបាន​សំដៅ​តែ​មនុស្ស​យើង​នៅតាម​ទីក្រុង គឺត្រូវធ្វើ​ឡើង​នៅ​គ្រប់​ខេត្ត​តំបន់​ដែល​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ព្រះរាជា​ខ្មែរ ហើយ​ការអនុវត្ត​នេះ​ពុំ​អាច​នឹង​ធ្វើឡើង​បានទេ​ប្រសិនបើ​ពុំមាន​អក្សរ​ សម្រាប់​ចែង​ជា​ច្បាប់ បញ្ញត្តិ ឬ​បទបញ្ជាផ្សេងៗបាន (ម.ត្រា​ណេ) ។
កាសែត

thumb|right|200px|
thumb|right|200px|  
កាសែត គឺជាការកំណត់ពេលបោះពុម្ភផ្សាយព៌តមានចំណុះនៃព្រឹត្តិការណ៍មាត្រាព៌តមានល្បីផ្សេងៗគ្នាហើយនិងការផ្សព្វផ្សាយ។ ជាធម្មតាគឺ បោះពុម្ភនៅលើដោយប្រៀបធៀបគ្នាមិនថ្លៃ
ក្រដាស់លំដាប់ទាប​  ដូច្នេះក្រដាស់សំរាប់បោះពុម្ភកាសែត ក្នុងឆ្នាំ២០០៧ មានកាសែត៦៥៨០ចេញជាប្រចាំថ្ងៃនៅក្នុងពិភពលោកលក់ដាច់ ៣៩៥​ លានក្បាល់ក្នុងមួយថ្ងៃ។​

នៅទូទាំងសកលលោកការលក់អោយវិញនៅឆ្នាំ២០០៨ បានរៀបចំជាមួយនិងការលូតលាស់យ៉ាងលឿន នៃសំណាញ់មូលដ្ឋានដែលផ្លាស់ប្ដូរគ្នា មូលហេតុដែលប្រាកដប្រជានោះគឺមិន
ព្រមទទួលស្គាល់ក្នុងការផ្សព្វផ្សាយហើយនិងការចរវិលសល់ បិទក្រដាស់ជាច្រើនឬក៏ធ្វើកន្លែងសហប្រតិបត្តិការណ៍យ៉ាងខ្លាំង។
ជាទូទៅចំណាប់អារម្មណ៍កាសែត គ្រប់បែបយ៉ាងគឺផ្សាយជារឿង​ទៅតាមកន្លែងណមួយហើយការការពារនយោបាយជាតិហើយនិងបុគ្គល ការធ្វើខុសពាណិជ្ជកម្ម ការថែទាំ សង្គម និងកីឡា។
តាមប្រពៃណីលក្ខណៈក្រដាស់ជាច្រើន ទំព័រអធិប្បាយប្រចាំថ្ងៃ ការសរសេរដោយអ្នកកាត់តនិងអ្នកសរសេរកាសែតបង្ហាញ​ពីយោបល់ផ្ទាល់ខ្លួននៃអ្នកសរសេរ។ កាសែតគឺជាបែបបទដើមទុន
ក្នុងការចំណាយការជាវប្រចាំថ្ងៃនិងការផ្សាយលក់អ៊ីវ៉ាន់។
ដំណើរផ្លាស់ប្ដូរជាញយៗដ៏ទូលំទលាយ នៃវត្ថុធាតុដើយត្រូវបានបោះពុម្ភផ្សាយនៅក្នុងកាសែត រួមបញ្ចូលទាំងគំនិតអធិប្បាយជាប្រចាំថ្ងៃ ការរិះគន់ ការបញ្ចុះបញ្ចូល និងop-eds ដំណឹង
មរណភាព​ (ចុះក្នុងកាសែត) ជាលក្ខណៈការកំសាន្ដ​ ដូច្នេះcrossword, sudoku និង​ការទាយជោគជតាដោយអាស្រ័យតារាសាស្រ្ដទំនាយ ដំណឹងអាកាសធាតុនិងការទាយទុកមុន ដំបូន្មាន
ម្ហូបអាហារ និងអ្នកសរសេរកាសែតដទៃទៀត អ្នកសរសេរបញ្វេញយោបលតាមវិទ្យុ​ ខ្សែភាពយន្ដ ទូរទស្សន៍លេងនិងភោជនីយដ្ឋាន ចាត់ជាថ្នាក់​ ads; display ads; វិទ្យុនិងបញ្ជីទូរទស្សន៍
ការដាក់បញ្ចូលពីកន្លែងពាណិជ្ជករណាមួយ ។
កាសែត: <span style="font-family: Khmer OS muol light; font-size: 120%; Color: Green;">អត្ថន័យ</span>

អត្ថន័យ 
  
កាសែត គឺជាបែបបទជួបគ្នាបួន [3][4]
  
ការផ្សាយៈ​ វាជាមាតិការរឿង​ដែលមានមូលហេតុត្រឹមត្រូវដើម្បីផ្សាយជាសាធារណៈ
សាមយិកភាពៈ​វាគឺបានបោះពុម្ភផ្សាយត្រឹមត្រូវតាមភាពខុសគ្នា
រូបិយវត្ថុៈ ជាសារព៌តមានដែលរីកចំរើនរាល់ថ្ងៃ
សកលភាពៈ វាបានគ្រប់ដណ្ដប់នៃចំណងជើង។
កាសែត: <span style="font-family: Khmer OS muol light; font-size: 120%; Color: Green;">ប្រវត្តិរឿង</span>

ប្រវត្តិរឿង
សារព៌តមាន និងការថ្លែងការណ៍
នៅក្នុងប្រទេសចិន រដ្ឋាភិបាលផលិតក្រដាស់សារព៌តមានមុនពេលកំណត់​ ហៅថា Tipao ដែលធ្វើចរាចរណ៍ក្នុងចំណោមតុលាការផ្លូវការនៅក្នុងអំលុងពេលការយឺតយ៉ាវរបស់លោក
Han dynasty (មុនគ្រឹះសគ្គរាជទី២និង៣)នៅចន្លោះ 713និង734  the Kaiyuan Za Bao ("តុលាការសារព៌តមាន") នៃជនជាតិចិន Tang Dynasty បានបោះពុម្ភផ្សាយកាសែតរដ្ឋាភិបាល
វាជាអក្សរសរសេរដៃនៅលើព្រែ និងត្រូវបានអានដោយរាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងឆ្នា 1582 ដោយមានសេចក្ដីបញ្ជាក់ដំបូងដែលបានបោះពុម្ភ newssheets  ក្នុង Beijing នៅខណៈពេលយឺតយ៉ាវ
របស់លោក Ming Dynasty.
នៅក្នុង Ancient Rone, Acta Diurna រឺការប្រកាសជាដំណឹងរបស់រដ្ឋាភិបាល ដែលបានផលិត។ ពួកគេកាត់ក្នុងលោហធាតុរឺថ្មហើយដាក់បញ្ចូលទៅតាមកន្លែងសាធារណៈ។
នៅក្នុង Early modern Europe បង្កើនការធ្វើអន្តរកម្មឆ្លងប្រទេសដែលបានកើតឡើង ក្រោកឈរសំរាប់តម្រូវការព៌តមាន ដែលបានជួបអក្សរសរសេរសង្ខេបនៅលើ newssheets.
នៅក្នុងឆ្នាំ 1556 រដ្ឋាភិបាល​ Venice បានបោះពុម្ភផ្សាយជាលើកដំបូងប្រចាំខែ Notizie scritte ដែលតំលៃ Gazetta [6] នេះជា avvisi មានការសរសេរកាសែតដោយដៃនៅលើសំបុត្រ
កាសែត​ហើយប្រើប្រាសដើម្បីផ្ទេរដោយលិខិត នយោបាយ​ ទាហាន និងសារព៌តមានសេដ្ឋកិច្ចជាប្រញ៉ាប់ហើយដោយមានសមត្ថភាពនៅក្នុងទីក្រុងអ៊ីតាលី (1500-1700)
ចែករំលែកចរិកលក្ខណៈខ្លះនៃសារព៌តមានតាមធម្មតាមិនបានត្រិះរិះត្រឹមត្រូវសំរាប់សារព៌តមាន។
យ៉ាងណាក៏ដោយ គ្មានអ្នកណាបោះពុម្ភផ្សាយពេញលេញនោះទេដែលបានជួបអ្នកសរសេរវណ្ណគិត criteria សំរាប់សារព៌តមានត្រឹមត្រូវ ព្រមទាំងពួកគេមិនបានតាំងចិត្តបោះពុម្ភនិង
ដាក់ព្រំដែនពិតប្រាកដលំដាប់នៃប្រធានបទ៕
កាសែត: <span style="font-family: Khmer OS muol light; font-size: 120%; Color: Green;">សារព៌តមាន</span>

សារព៌តមាន
អត្ថបទសំខាន់ៈប្រវត្តិរឿងនៃសារព៌តមាន និងទស្សនាវដ្ដី
សូមមើលផងដែរ:ឈ្មោះនៃសារព៌តមានដំបូងគេ
កាសែត: <span style="font-family: Khmer OS muol light; font-size: 120%; Color: Green;">ទ្វីបអឺរ៉ុប</span>

ទ្វីបអឺរ៉ុប
  
សូមមើលផងដែរ:ប្រវត្តិរឿងសារព៌តមានប្រជាជនអង់គ្លេស
ដំណើរដែលផុស​ចេញនៃព៌តមានថ្មីបានបែកជាសាខានៅក្នុងសតវត្សទី 17 មានទាំងការបិទការតភ្ជាប់គ្នាជាមួយនិងការផ្សាយនៃ ការបោះពុម្ភបង្ហាញពីកន្លែងបោះពុម្ភផ្សាយណាមួយ
បង្ហាញទៅជាឈ្មោះអ្វីមួយ។
ភាសាអាឡឺម៉ង់ Relation aller Furnemmen und gedenckwurdigen Historien, បានបោះពុម្ភពី 1605 ដែលឆ្ពោះទៅមុខដោយលោក Johann Carolus ក្នុងstrasbourg គឺជាញឹកញាប់
បានទទួលស្គាល់សារព៌តមានលើកដំបូង[9][10]ដង strasbourg មានfree imperial city នៅក្នុងHoly Roman Empire នៃGerman Nation កាសែតដំបូងនៃ​​ modern Germany មានAvisa
បានបោះពុម្ភផ្សាយនៅក្នុង ឆ្នា1609 នៅក្នុង Wolfenbuttel.
រួមបញ្ចូលទាំងក្រដាសដំបូងដទៃទៀតៈ

ជនជាតិហូឡង់ ឈ្មោះ ​Courante uyt Italien, Duytslandt. &C. (Courant from Italy, Germany, etc.')នៃឆ្នា​ 1618​ មានការបង្ហាញខ្លួនដំបូងនៅក្នុង folio- rather than quarto-size. 
Amsterdam គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលវិជ្ជាជីវៈនៅលើពិភពលោក​ យ៉ាងលឿនក្លាយមកពីគេហ័ទំព័រនៃសារព៌តមាននៅក្នុងភាសាជាច្រើន ពីមុនមកពួកគេបានបោះពុម្ភផ្សាយនៅក្នុងប្រទេស
របស់ពួកគេ។
សារព័ត៌មានភាសាអង់គ្លេសដំបូង Corrant out of Italy, Germany,etc., បាន​បោះពុម្ភផ្សាយនៅក្នុង Amsterdam ក្នុង​ឆ្នាំ 1620. មួយឆ្នាំនិង​ពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ Corrant or weekely newesពី
ប្រទេសអ៊ីតាលី ប្រទេសអាឡឺម៉ង់ Hungary, Poland, Bohemia, ប្រទេសបារាំងនិង Low Corrant. បានបោះពុម្ភផ្សាយជាភាសាអង់គ្លេសដោយ​ "N.B."( ជាទូទៅតាម Nathaniel Butter or 
Nicholas Bourne)and Thomas Archer.[12]

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កាសែត
កាសែតព្រៃនគរ

thumb|សារព័ត៌មាន ព្រៃនគរ

«ព្រៃនគរ» ជាកាសែតផ្សាយដំណឹងស្តីអំពីខ្មែរក្រោម ដែលជាជនជាតិដើមមួយរស់នៅ ក្នុងដែនដីសណ្តទន្លេមេគង្គ ឬដែនដីកម្ពុជាក្រោម 
សព្វថ្ងៃត្រូវបានគេស្គាល់ថាភាគខាង ត្បូងនៃប្រទេសសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម ។
កាសែតព្រៃនគរ: គោលការណ៍

គោលការណ៍
កាសែត «ព្រៃនគរ» ចេញផ្សាយប្រចាំសប្តាហ៍រៀងរាល់ថ្ងៃអាទិត្យតាមព្រព័ន្ធអិនធើណិត និង បោះពុម្ពនៅប្រទេសកម្ពុជា និយាយអំពីសិទ្ធិមនុស្ស 
អត្តសញ្ញាណ វប្បធម៌ ប្រពៃណី ព្រះពុទ្ធសាសនា និងភូមិសាស្ត្រដែនដីកម្ពុជាក្រោម របស់ជនជាតិ ខ្មែរនៅដែនដីកម្ពុជា ក្រោម ដែលពួកគេមិន
សូវត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិដឹងឮឡើយ ។

ទិសដៅសំខាន់ របស់យើងខ្ញុំ គឺចង់ឲ្យប្រជាជនខ្មែរនិងបរទេសបានដឹងនិងបានស្គាល់ថា ខ្មែរក្រោមជានរណា ?

មកដល់ថ្ងៃទី ០១ ខែ មករា ឆ្នាំ ២០១១ សារព័ត៌មាន «ព្រៃនគរ» មានអាយុ ៣ ឆ្នាំហើយ បើរាប់គណនាចាប់ពីថ្ងៃកាសែតនេះត្រូវបានបង្កើតឡើង
និងចេញផ្សាយតាមរយៈអិនធើ ណិតកាលពីថ្ងៃទី ០១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៨ មក ។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ០១ ខែមករាឆ្នាំ ២០០៨ ដល់ថ្ងៃទី ០១ ខែមករា 
ឆ្នាំ ២០១០ សារព័ត៌មាន ព្រៃនគរ ចេញផ្សាយ តាមប្រព័ន្ធអិនធើ ណិតបានចំនួន ១០២ លេខ និងចាប់ពីថ្ងៃទី ០១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០១០ ដល់ថ្ងៃទី 
០១ ខែ មករាឆ្នាំ ២០១១ បាន បោះពុម្ពជាកាសែតប្រចាំសប្តាហ៍នៅប្រទេសកម្ពុជាបានចំនួន ១៩ លេខ ក្រោយពីសារព័ត៌មាន ព្រៃនគរ បានទទួល
អាជ្ញាប័ណ្ណពីក្រសួងព័ត៌មានខ្មែរកាលពី ថ្ងៃទី ១១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០១០ ។
កាសែតព្រៃនគរ: គណៈកម្មការ

គណៈកម្មការ

អភិបាលៈ ព្រះតេជព្រះគុណ សឺង យ៉ឹង រតនា

ចាងហ្វាងៈ ស៊ឺន ចែងចើន

និពន្ធនាយកៈ ព្រះតេជព្រះគុណ ថាច់ ប្រីជា គឿន
កាសែតព្រៃនគរ: ការិយាល័យនិពន្ធ

ការិយាល័យនិពន្ធ

សហរដ្ឋអាមេរិកៈP.O Box 51201 San Jose CA 95151 USA
ទូរស័ព្ទ: (408) 550 5060
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាៈ ផ្ទះលេខ 791 ក្រុមទី 4 ភូមិទ្រា 3
សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យ ខណ្ឌមានជ័យ រាជធានីភ្នំពេញ
ទូរស័ព្ទ: (855) 17369-683
គេហទំព័រ: http://www.preynokornews.blogspot.com
អ៊ីម៉ែល: preynokornews@gmail.com
លិខិតអនុញ្ញាតច្បាប់លេខ៖ ០០៩ ម.ព.ប្រ.ក ចុះថ្ងៃទី ១១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០១០ 
បោះពុម្ព នៅរោងពុម្ពអង្គរ ផ្ទះលេខ ៦២ អាបេ ផ្លូវ ៣៣៦ សង្កាត់បឹងស្រឡាង រាជធានីភ្នំពេញ ។
កាស៊ីម យ៉ូម៉ារ តូកាយអេវ

កាស៊ីម យ៉ូម៉ារ តូកាយអេវ () គឺជាអ្នកនយោបាយ និងអ្នកការទូតកាហ្សាក់ស្ថាន ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីកាហ្សាក់ស្ថាន ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៩។ គាត់បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីស្តីទីនៅថ្ងៃទី ២០ ខែមីនាឆ្នាំ ២០១៩ ដោយសារតែការលាលែងពីតំណែងរបស់ Nursultan Nazarbayev ដែលបានលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី ១៩ ខែមីនាឆ្នាំ ២០១៩ បន្ទាប់ពីកាន់តំណែងអស់រយៈពេល ២៩ ឆ្នាំ។
កាហ្វេ

thumb|កាហ្វេ
កាហ្វេ គឺជាភេសជ្ជៈដែលរៀបចំពីការលីងនៃសណ្តែកកាហ្វេដែលមានគ្រាប់ពូជផ្លែប៊ឺរីមកពីប្រភេទកាហ្វេដ៏ជាក់លាក់ ។ ពីផ្លែកាហ្វេ គ្រាប់ពូជត្រូវបានបំបែកដើម្បីបង្កើតជាផលិតផលឆៅដែលមានស្ថិរភាព ៖ កាហ្វេបៃតងដែលមិនត្រូវបានលីង ។ គ្រាប់ពូជត្រូវបានគេយកទៅលីងដែលជាដំណើរការមួយដែលផ្លាស់ប្តូរវាទៅជាផលិតផលដែលហូបបាន គឺកាហ្វេលីងដែលកិនជាម្សៅហើយចាក់ទឹកក្តៅមុនពេលច្រោះ ផលិតបានកាហ្វេមួយពែង ។
កាហ្សាក់ស្ថាន

ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន (ភាសាកាហ្សាក់៖ Қазақстан; ភាសារុស្ស៊ី៖ Казахстан) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋកាហ្សាក់ស្ថាន គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីកណ្តាល។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសរុស្ស៊ីនៅភាគខាងជើង ចិននៅភាគខាងកើត រីឯប្រទេសកៀគីស្ថាន អ៊ូសបេគីស្ថាន និងតួកមេនីស្ថានវិញស្ថិតនៅភាគខាងត្បូង។ ប្រទេសនេះមានរដ្ឋធានីនៅ អាសតាណា (ធ្លាប់ហៅថា "ន័រស៊ុលតង់") និងមានទីក្រុងធំបំផុតហៅ អាល់ម៉ាទី។ កាហ្សាក់ស្ថានគឺជាប្រទេសដែលគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រធំជាងគេ ហើយជាប្រទេសធំបំផុតទីប្រាំបួននៅលើពិភពលោក និងមានប្រជាជនចំនួន ១៨.៨ លាន់នាក់។

ទឹកដីនៃប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានបច្ចុប្បន្នត្រូវបានមនុស្សចូលមកតាំងទីលំនៅដំបូងចាប់តាំងពីយុគប៉ាឡេអូលីទិកមកម៉្លេះ។ នៅបុរាណកាល ក្រុមជនជាតិអ៊ីរ៉ង់ផ្សេងៗដូចជា សាកា ម៉ាស្សាជេត្ត និងស៊ីតថ៍ បានចូលមករស់នៅលើទឹកដីកាហ្សាក់ស្ថានតាមរយៈការពង្រីកវាតទីរបស់ចក្រភពអាឆេមីនីដ្ស៍របស់ពួកគេ។ ក្រុមជនជាតិតួកស៊ីគបានចូលមកដល់ដែនដីប្រទេសនេះនៅប្រហែលដើមសតវត្សទី៦។ នៅសតវត្សទី១៣ ទឹកដីកាហ្សាក់ត្រូវបានត្រួតត្រាដោយចក្រភពម៉ុងហ្គោល ដឹកនាំដោយជេនហ្គិស ខាន់។  បន្ទាប់ពីការបែកបាក់រដ្ឋហ្វូងមាសនៅក្នុងសតវត្សទី១៥ ខាន់ចក្រកាហ្សាក់ក៏បានរំលេចឡើង។ ដល់សតវត្សទី១៨ ខាន់ចក្រកាហ្សាក់ត្រូវបែកបាក់ចេញជាបីបក្សសម្ព័ន្ធ ហើយក៏ត្រូវចក្រភពរុស្ស៊ីក្ដោបយកទឹកដីបន្តិចម្តងៗ រហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៩ ទឹកដីកាហ្សាក់ទាំងមូលក៏ស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរុស្ស៊ីជាផ្លូវការ។ បន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍រុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩១៧ និងសង្រ្គាមស៊ីវិលរុស្ស៊ី ទឹកដីរដ្ឋបាលកាហ្សាក់ស្ថានត្រូវបានគេរៀបចំជាច្រើនលើក។  ដល់ឆ្នាំ១៩៣៦ ទើបព្រំដែនសព្វថ្ងៃបានលេចចេញជារូបរាងឡើងតាមរយៈការប្រកាសរដ្ឋសូវៀតថ្មីហៅ សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតកាហ្សាក់ស្ថាន។ កាហ្សាក់ស្ថានត្រូវជាសាធារណរដ្ឋសូវៀតចុងក្រោយបង្អស់ដែលប្រកាសឯករាជ្យចេញពីសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១។

ប្រទេសនេះគ្របដណ្តប់លើតំបន់អាស៊ីកណ្តាលទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ ដោយ ផសស (ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប) ក្នុងតំបន់ប្រមាណ ៦០ ភាគរយគឺមានប្រភពចេញពីប្រទេសនេះ ជាចម្បងតាមរយៈឧស្សាហកម្មប្រេងកាត និងឧស្ម័ន ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ កាហ្សាក់ស្ថានក៏សម្បូរទៅដោយធនធានរ៉ែជាច្រើនផងដែរ។ កាហ្សាក់ស្ថានជាប្រទេសដែលមានសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីកណ្ដាល។ សព្វថ្ងៃ ប្រទេសនេះបានប្រកាន់យកប្រព័ន្ធឯកត្តរដ្ឋ (ឯកភូត) សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ក៏ប៉ុន្តែតាមការពិត កាហ្សាក់ស្ថានត្រូវស្ថិតនៅក្រោមរបបផ្ដាច់ការដោយគ្មានការបោះឆ្នោតដោយសេរីនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែទោះបីជាយ៉ាងណា កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការធ្វើប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម និងកំណែទម្រង់នយោបាយផ្សេងៗត្រូវបានចាត់អនុវត្តបណ្ដើរៗ បន្ទាប់ពីការលាលែងពីតំណែងរបស់ប្រធានាធិបតីនុរស៊ុលតង់ ណាហ្សាបាយ៉េហ្វនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩។ កាហ្សាក់ស្ថាន គឺជារដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក, សហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ, អង្គការសហប្រតិបត្តិការសៀងហៃ, សហភាពសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ាស៊ី, អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខសមូហភាព, អង្គការសន្តិសុខ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៅអឺរ៉ុប, អង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម, អង្គការរដ្ឋតួកស៊ីគ និងអង្គការវប្បធម៌អន្តរជាតិតួកស៊ីគ។
កាហ្សាក់ស្ថាន: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

នៅសតវត្សទី១៣ ជនជាតិកាហ្សាក់ជាម្ចាស់ស្រុក ដែលជនជាតិកើតឡើងដោយសារការរួមបញ្ចូលក្នានៃជនជាតិទួរគី និងពួកកុលសម្ព័ន្ធជនជាតិម៉ុងកូល ដែលកម្រនឹងរួមគ្នាជាជាតិសាសន៍តែមួយ បានផ្លាស់ទីលំនៅមករស់នៅលើតំបន់ប្រទេសនេះ។ ទឹកដីនេះត្រូវបានប្រទេសរុស្ស៊ីវាយយកនៅសតវត្សទី១៨ ហើយប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានក៏ក្លាយជាសហភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ ១៩៣៦។ ក្នុងកំឡុង កម្មវិធីកសិកម្មកោះវីជីន នាទសវត្សឆ្នាំ១៩៥០ និង ១៩៦០ ពលរដ្ឋសូវៀតត្រូវបានជម្រុញក្នុងការដាំដុះនៅវាលស្មៅខាងជើងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន។ ការហូរចូលនៃពួកជនបរទេស(ភាគច្រើនជាជនជាតិរុស្ស៊ី ប៉ុន្តែមានខ្លះទៀតមកពីប្រទេសផ្សេងៗផងដែរ) បានធ្វើឲ្យរបាយប្រជាជនមានការផ្លាស់ប្ដូរ ហើយបានក៏បានធ្វើចំនួនប្រជាជនដែលមិនមែនជាជនជាតិកាហ្សាក់មានការកើនឡើងផងដែរ។ ឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៩១ កើតមានឡើងដោយសារអ្នកចំណូលថ្មីដ៏ច្រើនលើសលប់ទាំងនោះបានធ្វើការចាកចេញទៅប្រទេសរបស់ពួកគេវិញ។ បញ្ហាថ្មីដែលចោទឡើងរួមមាន៖
ការអភិវឌ្ឍអត្តសញ្ញាជាតិដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នាមួយ
ពង្រីកការអភិវឌ្ឍនៃធនធានថាមពលដ៏ធំនៅក្នុងប្រទេស ហើយនាំចេញធនធានទាំងនោះទៅក្នុងទីផ្សារពិភពលោក  
សម្រេចឲ្យបាននូវវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចដែលអាចទទួលយកបាន ដែលមានដូចជា ការនាំប្រេង ហ្គាស ចេញទៅខាងក្រៅប្រទេស ការរុករកមណ្ឌលរ៉ែ  និងពង្រឹងទំនាក់ទំនាក់ជាមួយប្រទេសជិតខាង ហើយប្រទេសមហាអំណាចផ្សេងទៀត។
កាហ្សាក់ស្ថាន: ភូមិសាស្ត្រ

ភូមិសាស្ត្រ 

 ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ 
ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានស្ថិតនៅក្នុងអាស៊ីកណ្ដាល ហើយស្ថិតនៅខាងជើងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ទឹកដីមួយផ្នែកតូចនៅខាងលិចទន្លេអ៊ូរាល់ គឺស្ថិតនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប។
 កូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ 
ប្រទេសនេះស្ថិតចន្លោះខ្សែស្របទី៤៨ នៃរយៈទទឹងខាងជើង និងខ្សែបណ្ដោយទី៦៨នៃរយៈបណ្ដោយខាងកើត។
 ផ្ទៃដី 
រូបភាពតូច|ផ្ទះកាហ្សាក់ស្ថាន
រូបភាពតូច|តេង កាហ្សាក់ស្ថាន
រូបភាពតូច|ចានសាច់សេះ
ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានមានផ្ទៃដីសរុប២ ៧១៧ ៣០០ គីឡូម៉ែតទ្វេគុណតូចជារដ្ឋតិចសាសចំនួន៤ ហើយចែកជាដែនគោកចំនួន ២ ៦៦៩ ៨០០ គីឡូម៉ែតទ្វេគុណ និងដែនទឹកចំនួន ៤៧ ៥០០ គីឡូម៉ែតទ្វេគុណ។ ព្រំប្រទល់របស់ប្រទេសមានប្រវែងសរុប១២ ០១២គីឡូម៉ែត ដែលជាប់នឹងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនប្រវែង១ ៥៣៣គីឡូម៉ែត ជាប់សាធារណរដ្ឋគីរ៍ហ្គីហ្ស៍ស្ថានប្រវែង១ ០៥១គីឡូម៉ែត ជាប់សហព័ន្ធរុស្ស៊ីប្រវែង៦ ៨៤៦គីឡូម៉ែត ជាប់តូមិននីស្ថានប្រវែង៣៧៩គីឡូម៉ែត និងជាប់សាធារណរដ្ឋអ៊ុយប៊ែគីស្ថានប្រវែង២ ២០៣គីឡូម៉ែត។ ប្រទេសនេះគ្មានព្រំប្រទល់ឆ្នេរសមុទ្រទេ តែគួរកត់សម្គាល់ផងដែរថា ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានក៏ជាប់នឹងសមុទ្រ​អារ៉ាល់ផងដែរ តែឥឡូវត្រូវបានគេបញ្ចូលជាដែនទឹកពីរ គឺសមុទ្រ​អារ៉ាល់ប្រវែង១ ០៧០គីឡូម៉ែត និងសមុទ្រ​កាសព្យែនប្រវែង១ ៨៩៤គីឡូម៉ែត។
កាហ្សាក់ស្ថាន: ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ

ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ 
ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានស្ថិតនៅក្នុងអាស៊ីកណ្ដាល ហើយស្ថិតនៅខាងជើងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ទឹកដីមួយផ្នែកតូចនៅខាងលិចទន្លេអ៊ូរាល់ គឺស្ថិតនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប។
កាហ្សាក់ស្ថាន: កូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ

កូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ 
ប្រទេសនេះស្ថិតចន្លោះខ្សែស្របទី៤៨ នៃរយៈទទឹងខាងជើង និងខ្សែបណ្ដោយទី៦៨នៃរយៈបណ្ដោយខាងកើត។
កាហ្សាក់ស្ថាន: ផ្ទៃដី

ផ្ទៃដី 
រូបភាពតូច|ផ្ទះកាហ្សាក់ស្ថាន
រូបភាពតូច|តេង កាហ្សាក់ស្ថាន
រូបភាពតូច|ចានសាច់សេះ
ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានមានផ្ទៃដីសរុប២ ៧១៧ ៣០០ គីឡូម៉ែតទ្វេគុណតូចជារដ្ឋតិចសាសចំនួន៤ ហើយចែកជាដែនគោកចំនួន ២ ៦៦៩ ៨០០ គីឡូម៉ែតទ្វេគុណ និងដែនទឹកចំនួន ៤៧ ៥០០ គីឡូម៉ែតទ្វេគុណ។ ព្រំប្រទល់របស់ប្រទេសមានប្រវែងសរុប១២ ០១២គីឡូម៉ែត ដែលជាប់នឹងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនប្រវែង១ ៥៣៣គីឡូម៉ែត ជាប់សាធារណរដ្ឋគីរ៍ហ្គីហ្ស៍ស្ថានប្រវែង១ ០៥១គីឡូម៉ែត ជាប់សហព័ន្ធរុស្ស៊ីប្រវែង៦ ៨៤៦គីឡូម៉ែត ជាប់តូមិននីស្ថានប្រវែង៣៧៩គីឡូម៉ែត និងជាប់សាធារណរដ្ឋអ៊ុយប៊ែគីស្ថានប្រវែង២ ២០៣គីឡូម៉ែត។ ប្រទេសនេះគ្មានព្រំប្រទល់ឆ្នេរសមុទ្រទេ តែគួរកត់សម្គាល់ផងដែរថា ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានក៏ជាប់នឹងសមុទ្រ​អារ៉ាល់ផងដែរ តែឥឡូវត្រូវបានគេបញ្ចូលជាដែនទឹកពីរ គឺសមុទ្រ​អារ៉ាល់ប្រវែង១ ០៧០គីឡូម៉ែត និងសមុទ្រ​កាសព្យែនប្រវែង១ ៨៩៤គីឡូម៉ែត។
កាំ

270ភស|ស្តាំ|រូបតូច|
ក្នុង​ធរណីមាត្រ កាំនៃរង្វង់ ឬ ស្វ៊ែរគឺជាអង្កត់ពីផ្ចិតទៅចំនុចនៅលើរង្វង់ឬស្វ៊ែរ (ឬជាអង្កត់រវាងផ្ចិតនិងបរិមាត្រ)​។ ដោយការបន្លាយ កាំនៃរង្វង់ឬស្វ៊ែរគឺជាប្រវែងនៃអង្កត់និមួយៗ។ កាំជាកន្លះអង្កត់ផ្ចិត។ ក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ និង វិស្វកម្ម ពាក្យថាកាំនៃខ្សែកោងត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅដែលមានន័យថាកាំ។

លើសពីនេះទៅទៀត ក្នុងធរណីមាត្រ វិស្វកម្ម ទ្រឹស្តីក្រាប និងផ្នែកផ្សេងៗទៀត កាំនៃវត្ថុមួយចំនួន (ឧទាហរណ៍៖ ស៊ីឡាំង អេលីប ពហុកោណ ក្រាប ឬគ្រឿងសំភារៈមេកានិច) គឺ​ជា​ចំងាយ ពី​ផ្ចិត ឬ​អ័ក្សស៊ីមេទ្រី ទៅចំនុចក្រៅគេបង្អស់នៃវត្ថុនោះ។ ក្នុងករណីនេះកាំអាចវែងជាកន្លះអង្កត់ផ្ចិត។
 ទំនាក់ទំនងរវាងកាំនិងបរិមាត្ររង្វង់ p : 
 

 ទំនាក់ទំនងរវាងកាំនិងអង្កត់ផ្ចិតរង្វង់ d​ :
កាំ: គណនាកាំនៃ[[រង្វង់]]កាត់តាមបីចំនុច

គណនាកាំនៃរង្វង់កាត់តាមបីចំនុច 
ស្តាំ|450px
យើងអាចប្រើរូបមន្តខាងក្រោមដើម្បីគណនាកាំនៃរង្វង់កាត់តាមបីចំនុច

ដែល  គឺជាមុំ  ។
កាំ: កាំនៃ[[អេលីប]]

កាំនៃអេលីប 
ស្តាំ|200px|thumb|
 ក្រលាផ្ទៃនៃអេលីប
 

ដែល  ជាកាំនៃអេលីប​។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រង្វង់និងស៊្វែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
កាំង ហ្កិច អ៊ាវ

កាំង ហ្កិច អ៊ាវ ឬអាចសរសេរថា កាំង ហ្កេចអ៊ាវ (ហៅ មិត្តឌុច) គឺជាលេខាគណៈកម្មាធិការមន្ទីរ ស-២១ នៅ​ក្នុង​របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យដែលដឹកនាំដោយខ្មែរក្រហម ពីឆ្នាំ១៩៧៥ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៩។ លោកត្រូវ​គេ​ចោទ​ប្រកាន់​លើ​ករណី​បួន គឺ​បទ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សង្គ្រាម ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ប្រឆាំង​មនុស្ស​ជាតិ បទ​ធ្វើ​មនុស្ស​ឃាត និង​ការ​ធ្វើ​ទុក្ខ​ទារុណកម្ម​ទៅ​លើ​អ្នក​ទោស។

លោកកាំង ហ្កេច អ៊ាវគឺជាអ្នកដែលទទួលខុសត្រូវមកលើការសម្លាប់មនុស្សរាប់ពាន់នាក់។ ខុសពីកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមផ្សេងទៀត ឌុចបានសារភាព ប្រគល់ខ្លួនឱ្យអាជ្ញាធរកម្ពុជានៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩។ ក្នុងរយៈកាលចាប់ខ្លួនរបស់ឌុច លោកបាននិយាយរៀបរាប់ប្រាប់តុលាការកម្ពុជាអំពីរឿងដ៏លម្អិតៗនៅក្នុងគុក ស-២១ និងនៅក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យជារួម។ សេចក្តីរបាយការណ៍របស់ឌុចទាំងនោះគឺជាពន្លឺដែលបំភ្លឺឱ្យជនជាតិខ្មែរនិងបរទេសដឹងអំពីភាពឃោរឃៅនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម។