navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ព្រះ​នៃ​ទូលបង្គំ ព្រះ​នៃ​ទូលបង្គំ​អើយ ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ព្រះអង្គ​បោះ​បង់​ទូលបង្គំ?: ការនិទានរឿងក្នុងគម្ពីរសញ្ញាថ្មី។

ការនិទានរឿងក្នុងគម្ពីរសញ្ញាថ្មី។ 
ម៉ាថាយ ESV ២៧:៤៧
 ប្រហែលម៉ោងប្រាំបួន ព្រះយេស៊ូបន្លឺសំឡេងខ្លាំងៗថា៖ «អេលីៗល៉ាម៉ាសាបាច់ថានី?  នោះគឺ “ព្រះនៃទូលបង្គំ ជាព្រះនៃទូលបង្គំ ហេតុអ្វីបានជាទ្រង់បោះបង់ចោលទូលបង្គំ?”
ម៉ាកុស ១៥:៣៤
 លុះដល់ម៉ោងទីប្រាំបួន ព្រះ‌យេស៊ូបន្លឺសំឡេងយ៉ាងខ្លាំងថា៖ «អេឡយៗល៉ាម៉ាសាបាច់ថានី?  ដែលបកប្រែថា "ព្រះនៃទូលបង្គំ ជាព្រះនៃទូលបង្គំ តើទ្រង់បានលះបង់ទូលបង្គំពីអ្វី?"
ព្រះ​នៃ​ទូលបង្គំ ព្រះ​នៃ​ទូលបង្គំ​អើយ ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ព្រះអង្គ​បោះ​បង់​ទូលបង្គំ?: ការវិភាគភាសាវិទ្យា

ការវិភាគភាសាវិទ្យា 
ឃ្លានេះ ជាពាក្យមួយក្នុងចំណោម ពាក្យទាំងប្រាំពីររបស់ព្រះយេស៊ូវនៅលើឈើឆ្កាង ត្រូវបានផ្តល់ឱ្យនៅក្នុងកំណែទាំងពីរនេះ។ កំណែដែលប្រើក្នុង ដំណឹងល្អ ម៉ាថាយ ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាក្រិចថា Ἠλί, Ἠλί, λεμὰ σαβαχθανί ។ កំណែដែលបានបង្ហាញនៅក្នុង ដំណឹងល្អរបស់ម៉ាកុស គឺ Ἐλωΐ, Ἐλωΐ, λαμὰ σαβαχθανί ។ ភាពខុសគ្នារវាងទាំងពីរគឺការប្រើប្រាស់នៅក្នុងម៉ាកុសនៃ អេឡយ ជាជាង អេលី និង ឡាម៉ា ជាជាង ឡាម៉ា ។

សរុបមក កំណែទាំងពីរអាចនិយាយបានថាជាភាសា អារ៉ាម ជាជាង ភាសាហេព្រើរ ដោយសារកិរិយាសព្ទ   šbq ) 'បោះបង់ចោល' ដែលមានតែនៅក្នុងភាសាអារ៉ាមិចប៉ុណ្ណោះ។   សមភាគីហេព្រើរព្រះគម្ពីរទៅនឹងពាក្យនេះ,   ' zb ដើមឡើយត្រូវបានបកប្រែជា azav នៅក្នុងភាសា ហេព្រើរសម័យទំនើប ) ត្រូវបានគេមើលឃើញនៅក្នុងជួរទីពីរនៃ ទំនុកតម្កើង ២២ នៃ គម្ពីរសញ្ញាចាស់ ដែលពាក្យនេះហាក់ដូចជាដកស្រង់។ ដូច្នេះ ព្រះយេស៊ូវ​មិន​បាន​ដក​ស្រង់​កំណែ​ភាសា​ហេព្រើរ Canonical ( ēlī ēlī lāmā 'azabtānī ) ដែល​ត្រូវ​បាន​សន្មត​ថា​ជា​ការ​បកស្រាយ​របស់​សាសន៍​យូដា​ខ្លះ​ចំពោះ ​ស្តេច​ដាវីឌ ​ផ្ទាល់​ទេ ប៉ុន្តែ​ជា​កំណែ​ក្នុង​ភាសា​អារ៉ាម តាហ្គំ (ការ​បកប្រែ​ព្រះគម្ពីរ)។ Surviving Aramaic Targums ប្រើកិរិយាសព្ទ šbq នៅក្នុងការបកប្រែរបស់ពួកគេនៃទំនុកដំកើង 22។ The Comprehensive Aramaic Lexicon
ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ

ព្រះបាទសម្តេចព្រះសិរីសុវត្ថិ [អានថា៖ សិ-រ៉ី-សុ-វ៉ាត់] ឬ ស្រីសុវត្ថិ ឬ ស៊ីសុវត្ថិ (ស្ដេចទ្រង់ប្រសូតនាថ្ងៃទី០៧ ខែកញ្ញា គ.ស.១៨៤០ និងស្ដេចសុវណ្ណគតនាថ្ងៃទី០៩ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩២៧) ក្នុងព្រះជន្ម៨៨ វស្សា នៅ​ឯ​ព្រះ​បរម​រាជវាំង​ក្រុង​ចតុម្មុខ​មង្គល ក្នុង​ព្រះបរមនាម​ថា​ ព្រះករុណាព្រះបរមរាជានុកោដ្ឋ ឬ ហ្លួងរាជានុកោដ្ឋ ។ ព្រះអង្គ ទ្រង់ជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទអង្គឌួង ដែល​ជា​បឋម​ក្សត្រិយ៍​នៃ​ព្រះរាជអាណាចក្រ​កម្ពុជា​ឯករាជ្យ ក្រោយ​ការ​ត្រួត​ត្រា​ពី​សំណាក់​ប្រទេស​សៀម និង​ប្រទេស​អណ្ណាម ។

ទោះបីដែនដីប្រទេសកម្ពុជាសិ្ថតនៅក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំងក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែព្រះអង្គជាព្រះមហាក្សត្រប្រកបដោយទសពិរាជធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ និងមានព្រះរាជហឫទ័យទុកដាក់ចំពោះព្រះរាជកិច្ចក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិលើគ្រប់វិស័យជាពិសេស ផ្នែកសិក្សាធិការព្រះអង្គបានកសាងវិទ្យាល័យព្រះសុីសុវត្ថិ និងសាលារចនា ដើម្បីជាឧត្តមប្រយោជន៍ក្នុងការផ្តល់នូវចំណេះវិជ្ជាដល់កូនចៅប្រជានុរាស្រ្ត ព្រមទាំងអនុញ្ញាតឲ្យមានការគោរព និងទទួលស្គាល់អំពីទ្រព្យសម្បត្តិឯកជន មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គនៅឆ្នាំ១៩០៧ ក្រោមការជួយជ្រោមជ្រែងពីសំណាក់បារាំង កម្ពុជាបានទទួល មកវិញនូវទឹកដីនៃខេត្តសំខាន់ៗរួមាន បាត់ដំបង សៀមរាប មង្គលបុរី និង ស្រីសោភ័ណ (សុីសុផុន) ពីពួកសៀមបន្ទាប់ពីការត្រួតត្រាខេត្តខ្មែររបស់ពួកគេអស់ជាច្រើនឆ្នាំមក។ នៅថ្ងៃទី០៩ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩២៧ បន្ទាប់ពីព្រះរោគមហារីកបានយាយីព្រះរាជសុខភាពរបស់ព្រះអង្គអស់រយៈពេលប្រមាណជាង២ឆ្នាំ ព្រះអង្គបានយាងចូលព្រះទីវង្គតនាព្រះបរមរាជវាំង ក្នុងព្រះជន្ម ៨៧ ព្រះវស្សា និងបានទទួលព្រះបរមបច្ឆាមរណនាមជា « ព្រះរាជានុកោដ្ឋ »៕
ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ: ព្រះរាជ​គោរម្យ៍ងារ

ព្រះរាជ​គោរម្យ៍ងារ 

 នៅគ្រាព្រះជន្ម ១៨ វស្សា ទ្រង់បានទទួលព្រះសុវណ្ណប័ដជា សម្ដេចព្រះហរិរាជតណៃក្រៃកែវហ្វា ។
 នៅគ្រាព្រះជន្ម ២៤ វស្សា ទ្រង់ឧបសម្ប័ទ​ជា​ព្រះ​ភិក្ខុ​នៅ​ឯ​វត្ត​បវរនិវេស ក្រុងបាងកក ចំនួន ១ វស្សា ។
 នៅគ្រាព្រះជន្ម ៣៦ វស្សា បានទទួលការតែងតាំងជា សម្ដេចព្រះមហាឧបរាជបរមបពិត្រ ក្រុងកម្ពុជា ។
 នៅគ្រាព្រះជន្ម ៦៥ វស្សា (២៤ មីនា ១៩០៤) គ្រង​សិរី​រាជសម្បត្តិជា​ព្រះ​ចៅ​ក្រុង​កម្ពុជាធិបតី បន្តពីព្រះជេដ្ឋា ព្រះបាទ នរោត្ដម ។
ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ: ព្រះរាជាភិសេក

ព្រះរាជាភិសេក 
រូបភាពតូច|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិអំឡុងពេលឡើងសោយរាជ្យ
នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២៤ មេសា គ.ស. ១៩០៤ ជា​ថ្ងៃ​នៃ​ការ​សោយព្រះទិវង្គត​នៃ​ព្រះបាទ​នរោត្តម ក្រុមប្រឹក្សា​រាជសម្បត្តិ​​បាន​ជួបប្រជុំ​  ដោយ​មាន​សមាសភាព​មន្រ្តី​​និង​វរជន​ជា​ច្រើន​នៃ​ប្រទេស   ដើម្បី​ជ្រើសតាំង​ព្រះមហាក្សត្រ​ថ្មី ។ ក្រុមប្រឹក្សា​រាជសម្បត្តិ​  បាន​សម្រច​ជ្រើស​តាំង ​"​សម្តេច​ឧបរាជព្រះស៊ីសុវត្ថិ"​ ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ថ្មី  ​សោយរាជ្យ​បន្ត​ពី​ព្រះជេដ្ឋា​ព្រះអង្គ ។ ព្រះអង្គ​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​ដោយ​មាន​ព្រះបរមនាម "ព្រះបាទ​សម្តេច​ព្រះស៊ីសុវត្ថិ ចមចក្រពង្ស ហរិរាជបរមិន្ធ្រភូវណៃ ក្រៃកែវហ្វាសុឡាឡៃ ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី" ។
ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ: ព្រះរាជសន្តិវង្ស

ព្រះរាជសន្តិវង្ស 

 ព្រះមហេសី និងព្រះស្នំ  
ព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ​ ចមចក្រពង្ស  ព្រះអង្គមានព្រះមហេសី និងព្រះស្នំ ចំនួនសរុប ២០អង្គ រូប មានដូចជា៖

មើលបន្ថែម៖ រាយព្រះនាមព្រះមហេសី និងព្រះស្នំនៃ ព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវតិ្ថ ​ចមចក្រពង្ស

 រាយព្រះនាមព្រះរាជឱរស និងព្រះរាជធីតា 

 ព្រះរាជឱរសនិងព្រះរាជធីតានៃព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ ចមចក្រពង្ស 
ព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ ចមចក្រពង្ស ព្រះអង្គព្រះរាជឱរសចំនួន ២០ ព្រះអង្គ និង ព្រះរាជធីតា ១៥ ព្រះអង្គ សរុប ២៥ ព្រះអង្គមានដូចជា៖មើលបន្ថែម៖ រាយព្រះនាមព្រះរាជឱរសនិងព្រះរាជធីតានៃព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ ចមចក្រពង្ស
ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ: ព្រះមហេសី និងព្រះស្នំ

ព្រះមហេសី និងព្រះស្នំ  
ព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ​ ចមចក្រពង្ស  ព្រះអង្គមានព្រះមហេសី និងព្រះស្នំ ចំនួនសរុប ២០អង្គ រូប មានដូចជា៖

មើលបន្ថែម៖ រាយព្រះនាមព្រះមហេសី និងព្រះស្នំនៃ ព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវតិ្ថ ​ចមចក្រពង្ស
ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ: ព្រះរាជឱរសនិងព្រះរាជធីតានៃព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ ចមចក្រពង្ស

ព្រះរាជឱរសនិងព្រះរាជធីតានៃព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ ចមចក្រពង្ស 
ព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ ចមចក្រពង្ស ព្រះអង្គព្រះរាជឱរសចំនួន ២០ ព្រះអង្គ និង ព្រះរាជធីតា ១៥ ព្រះអង្គ សរុប ២៥ ព្រះអង្គមានដូចជា៖មើលបន្ថែម៖ រាយព្រះនាមព្រះរាជឱរសនិងព្រះរាជធីតានៃព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ ចមចក្រពង្ស
ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ: គ្រឿង​ឥស្សរិយយស

គ្រឿង​ឥស្សរិយយស 

 មេដាយព្រះកិត្តិយស (ឡេហ្ស៊ីយ៉ុង​ដូណ្ណើរ) នៃប្រទេសបារាំងសែស គ.ស. ១៩០៦ ។
 គ្រឿងឥស្សរិយយសស្ដេចការ៉ូល​ទី ៣ នៃប្រទេសអេស្ប៉ាញ​ គ.ស. ១៩១២ ។
 គ្រឿងឥស្សរិយយសនាគរាជនៃប្រទេសអណ្ណាម គ.ស. ១៩១២ ។
 គ្រឿងឥស្សរិយយសវាសានៃប្រទេសស៊ុយអែត គ.ស. ១៩១២ ។
 គ្រឿងឥស្សរិយយសដំរីស និងគ្រឿងឥស្សរិយយសមហាមកុដនៃ​ព្រះ​រាជ​អាណាចក្រស្យាម គ.ស. ១៩០០ ។
 គ្រឿងឥស្សរិយយសឥណ្ឌូចិនថ្នាក់មាស គ.ស. ១៩០០ ។
 គ្រឿងឥស្សរិយយសដំរីមួយ​លាន និងដំរីស នៃព្រះរាជអាណាចក្រលាវ គ.ស. ១៩០៩ ។
ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ: ព័ត៌មាន​ទាក់ទង

ព័ត៌មាន​ទាក់ទង 
 កំណែទម្រង់គេហទំព័រ​ផ្ទាល់​ព្រះ​អង្គ
 សម្ដេច
   Category:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
ព្រះ​ផាតុរឿងរ៉ុង

ព្រះ​ផាតុរឿងរ៉ុង(វត្តព្រះ​ផាតុរឿងរ៉ុង)250px វត្តព្រះ​ផាតុរឿងរ៉ុង ខេត្តសិរីសាកេត ថៃ.។សាសនា ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទ ខេត្ត   ខេត្តសិរីសាកេតប្រទេស ថៃ និកាយ ថេរវាទ 

ព្រះ​ផាតុរឿងរ៉ុង ឬ វត្តព្រះ​ផាតុរឿងរ៉ុង ( ,  ) គឺ វត្តរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទក្នុងខេត្តសិរីសាកេត ថៃ៕៚.
ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា

ព្រះពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជា 250px និមិត្តសញ្ញា សាសនា 50px ផ្លូវការណ៍ ពុទ្ធសាសនា ជាសាសនារបស់រដ្ឋប្រទេស​​ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាចំនួនគោរព 95% ដើមកំណើត​ អាណាចក្រនគរភ្នំឆ្នាំមកដល់ ស.វទី៥  និកាយគោរពដំបូង ពុទ្ធសាសនា មហាយាននិកាយគោរពបច្ចុប្បន្ន 
 ពុទ្ធសាសនា មហាយាន
 ពុទ្ធសាសនា ថេរវាទ បាវចនា 20px ទង់ពុទ្ធសាសនាការគោរពជាគោល​ ព្រះពុទ្ធអង្គរជ្ជកាល​ ព្រះបាទនរោត្តមសីហមុនី ពុទ្ធមហានិកាយ គ្រប់គ្រងព្រះសង្ឃទូទាំងប្រទេស ធម្មយុត្តិកនិកាយ គ្រប់គ្រងព្រះសង្ឃរាជាគណៈ 

ព្រះពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជា (អង់គ្លេស: Buddhism in Cambodia) ដែលសំដៅលើសាសនា របស់ព្រះពុទ្ធ ដែលមានដើមកំណើតដំបូងនៅ ប្រទេសឥណ្ឌា ហើយសាសនាមួយនេះបានហូរចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជា នាអំឡុង ស.វទី៥ នៃគ.សករាជ ដែលកម្ពុជាពេលនោះស្ថិតក្នុងសម័យកាល នៃអាណាចក្រនគរភ្នំ ។ ត្បិតពុទ្ធសាសនាបែងចែកជាច្រើននិកាយ និង បានចែកជាច្រើនពួកច្រើនប្រភេទយ៉ាងណាក្ដី និកាយពុទ្ធសាសនាដំបូងដែលចូលមកកម្ពុជា គឺជា ពុទ្ធសាសនា និកាយមហាយាន ហើយក្រោយមកបានប្រែលប្រួលបែកចេញជា និកាយថេរវាទថែមទៀត ។ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ទម្រង់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដ៏​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា គឺ​ការគោរព ព្រះពុទ្ធអង្គជាគោល ហើយនិកាយទាំងពីរត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជា ជាសាសនាផ្លូវការណ៍របស់ប្រទេសផងដែរ ។ Ian Charles Harris (2005) Cambodian Buddhism History and Practice, Publisher: University of Hawai'i Press, Original from:the University of Virginia p.352 ISBN: 9780824827656, 0824827651
ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា: ដើមកំណើតពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជា

ដើមកំណើតពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជា  
Origins of Buddhism in Cambodia

ពុទ្ធសាសនា បានចាប់កំណើតដំបូងក្នុងប្រទេសកម្ពុជា នាអំឡុង ស.វទី៥ ក្នុងសម័យកាល នៃអាណាចក្រនគរភ្នំ ឬ អាណាចក្រហ្វូណន ដោយកម្ពុជាពេលនោះបានទទួលរងឥទ្ធិពលនៃអរិយធម៌មកពី ខ្មែរអង្គរ តាមរយៈក្រុមឈ្មួញសំពៅ មុនការមកដល់របស់ពុទ្ធសាសនា ប្រទេសកម្ពុជា ពីបុរាណកាល មានសាសនារបស់ខ្លួនរួចជាស្រេចទៅហើយ គឺសាសនាអ្នកតា ឬ សាសនាវិចល (Animisium) ដែលមានជំនឿទៅលើដួងព្រលឹង ដួងវិញាណ និង ធម្មជាតិ ដែលតាងជាព្រះ ។ នៅដើមស.វទី៦ ក្នុងឆ្នាំ ៥១៤ នៃគ.សករាជ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​កៅ​ឌិ​ណ្ឌ​ន្យ​វរ្ម័ន សិលាចារឹកនៅ វ៉ូកាញ់ បានពិពណ៌នាថា មានការ​បញ្ជូន​ព្រះសង្ឃ​ខ្មែរ និង ព្រះសង្ឃជាតិ​ឥណ្ឌា​ទៅកាន់​ប្រទេស​ចិន​ដើម្បី​យក​ឯកសារ និង​ពុទ្ធរូប​ទៅ​ថ្វាយ​ដល់​ស្ដេច​ក្រុង​ចិន ហើយ​ព្រមទាំង​បាន​ជួយ​បកប្រែ​គម្ពីរ​រ​ពី​សំស្ក្រឹត​ទៅ​ភាសា​ចិន​ទៀតផង ព្រះសង្ឃ​នោះ មាននាម​ថា "សង្ឃ​បាល​" បាន​គង់នៅ ស្រុក​ចិនអស់រយៈពេល ១៦ឆ្នាំ​ព្រមទាំង​បានទទួល​ងារ​ជា​ព្រះរាជ​គ្រូ​របស់​ចិន​ទៀតផង នេះ​ក៏​ព្រោះតែ​ចំណេះដឹង​ផ្នែក​សាសនា​របស់​ព្រះអង្គ ។ សាសនាព្រហ្មញ្ញក្ដី និង ពុទ្ធសាសនាក្ដី ដែលមកប្រតិស្ឋាននៅលើដែនដីកម្ពុជា ហើយក៏បានក្លាយជាអរិយធម៌សម្រាប់ប្រទេស ដែលប្រជាជនកម្ពុជាបានរក្សាមរតកប្រពៃណីសាសនា និងប្រតិបត្តិកិច្ចទំនៀមទម្លាប់សាសនាទាំងអស់នេះពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ Pang-Khath (1969) Le bouddhisme au Cambodge à l'époque du Nokor Phnom, Publisher: Université bouddhique Preah Sihanouk Raj, Original from the University of California p.23
ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា: ការបែងចែកលទ្ធិមហាយាន

ការបែងចែកលទ្ធិមហាយាន 
Division of Mahayana

ពុទ្ធសាសនា បានបែកចែកជា ៧និកាយ ឬ ៧យាន ១.មហាយាន (Mahayana), ២.ហិនយាន (Hinayana), ៣.វជ្រៈយាន (Vajrayana), ៤.ថេរវាទ (Theravada), ៥.ឯកយាន (Ekayana), ៦.មន្ត្រយាន (Mantrayana) ៧.ណាវ៉ាយាន (Navayana) ។ ពុទ្ធសាសនិកជន​នៃ​​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន បានបែងចែកការគោរពប្រតិបត្តិពុទ្ធសាសនាមហាយានជា ១៦លទ្ធិ តាមទស្សនៈវិជ្ជាដែលព្រះពិក្ខុសង្ឃទាំងនោះបានចងក្រងដូចជា៖ Paul Williams (2008) Mahayana Buddhism The Doctrinal Foundations, Publisher: Taylor & Francis p.456 ISBN: 9781134250561, 1134250568 

លេខរៀងលទ្ធិមហាយាន ប្រទេសប្រតិបត្តិ1លទ្ធិឈេន (Chán)  ប្រទេសចិន2លទ្ធិធានថៃចុង (Tiantai zong)  ប្រទេសចិន3លទ្ធិហ្សេន (Zen)  ប្រទេសចិន4លទ្ធិផ្កាឈូក (Lotus Sūtra)  ប្រទេសចិន5លទ្ធិនិឈិរេន (Nichiren)  ប្រទេសជប៉ុន6លទ្ធិសិនហ្គន (Shingon)  ប្រទេសជប៉ុន7លទ្ធិថេនដាយ (Tendai)  ប្រទេសជប៉ុន8លទ្ធិឡាម៉ា (Lamaism)  តំបន់ទីបេ ប្រទេសចិន9លទ្ធិស៊ន (Seon)  ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង10លទ្ធិថាម៉ាង (Tamang)  ប្រទេសនាប៉ាល់11លទ្ធិឡេបចា (Lepcha)  ប្រទេសនាប៉ាល់ 12លទ្ធិម៉ាហ្គារ (Magar)  តំបន់ហិមាល័យ ប្រទេសនាប៉ាល់ 13លទ្ធិដែនដីបរិសុទ្ធ (Pure Land) ប្រទេសវៀតណាម 14លទ្ធិគូរុង (Gurung)  ប្រទេសប៊ូតាន15លទ្ធិតន្ត្រៈ (Tantras)  តំបន់ទីបេ ប្រទេសចិន16លទ្ធិតាវ (Taoism)  តំបន់ស្វយ័ត តៃវ៉ាន់
ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា: តើពុទ្ធសាសនាមហាយាន មានជាលទ្ធិនៅកម្ពុជា ដែរ ឬ ទេ ?

តើពុទ្ធសាសនាមហាយាន មានជាលទ្ធិនៅកម្ពុជា ដែរ ឬ ទេ ? 
Does Mahayana Buddhism Has Doctrine in Cambodia ?

ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន មិនមានការបែកចែកលទ្ធិនៅកម្ពុជានោះទេ ចាប់តាំងពីមាន វត្តមានពុទ្ធសាសនាជាលើកដំបូងនា ស.វទី៥ រហូតមកដល់សម័យកាលនៃចក្រភពអង្គរ ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាននៅកម្ពុជាមិនមានកំណត់ត្រាពីការបែងចែកលទ្ធិនោះទេ ដោយកម្ពុជាគោរពនូវមាគ៌ារបស់ព្រះពុទ្ធជាគោល ដោយរាប់តាំងពីព្រះពុទ្ធទី១ រហូតដល់ ព្រះពុទ្ធទី២៥ ក្នុងចំណោមព្រះពុទ្ធ ២៨អង្គ ដោយមានន័យថា ព្រះពុទ្ធដែលបានត្រាសដឹងកន្លងមក ដូចនេះហើយរូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធអង្គជាច្រើនដែលបានបន្សល់ទុកពី សម័យអាណាចក្រនគរភ្នំ មកដល់សម័យចក្រភពអង្គរ មិនមែនជារូបព្រះពុទ្ធ សមណៈគោត្តម នោះទេ ។ ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា ដែលនាំឱ្យមានការដាក់បញ្ចូលនូវការគោរព ពុទ្ធសាសនាមហយាន គឺព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី១ (Suryavarman I) ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១០០២ នៃគ.សករាជ ហើយពុទ្ធសាសនា មហាយានត្រូវបានប្រតិបត្តិក្នុងស្ថានប័នព្រះមហាក្សត្រ ចំណែកឯក្រុមបុរោហិត (ព្រាហ្មណ៍បាគូ) មានតួនាទី ជាអ្នកចាត់ចែងក្នុងការចម្លងព្រះគម្ពីរសូត្រ (Sutra) របស់ពុទ្ធសាសនា មហាយាន និង បង្កើតឱ្យមានកិច្ចបំបួសព្រះពិក្ខុសង្ឃផងដែរ ។ Pang-Khath, Viriyapaṇḍiṭo (Bhikkhu.) (1970) Buddhism in Cambodia, Publisher: Institute bouddhique, Original from the University of Virginia p.23
ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា: ព្រះសង្ឃមហាយាននៅកម្ពុជា

ព្រះសង្ឃមហាយាននៅកម្ពុជា 
Mahayana monks in Cambodia

ព្រះសង្ឃមហាយាននៅកម្ពុជា មានភាពខុសប្លែកទាំងស្រុង ជាមួយនិង ព្រះសង្ឃមហាយាន នៃបណ្ដាលប្រទេសផ្សេងៗ ក៏ព្រោះតែបញ្ញត្តិមហាយាននៅកម្ពុជាមានភាពតឹងរឹងជាងបណ្ដាលប្រទេសទាំងអស់នោះ ពីព្រោះតែកម្ពុជាប្រតិបត្តិទៅតាមលំអានព្រះគម្ពីរសូត្រ (Sutra) និងមិនគោរពទៅតាមគម្ពីរផ្សេងៗដែលប្រាសចាក ពីព្រះវិន័យឡើយដោយកុំឱ្យមានការភ័នច្រឡំ ពុទ្ធមហាយាននៅកម្ពុជាបានប្រែសម្រួលឱ្យទៅជា ពុទ្ធមហានិកាយ (Mahanikaya) ការប្រតិបត្តិពុទ្ធមហានិកាយរបស់ពិក្ខុសង្ឃនៅកម្ពុជាធ្វើតាមការបញ្ញត្តិ ដែលមានចងក្រងក្នុងព្រះត្រៃបិដក ដែលមានន័យថាការសំយោគច្បាប់វិន័យសង្ឃ ដែលស្រង់យកទ្រឹស្ដីសំខាន់ៗរបស់ព្រះពុទ្ធគ្រប់អង្គយកមកបញ្ចូលជាគម្ពីរតែមួយដែលយើងហៅថា "គម្ពីរបិដក" ។ នៅពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ព្រះសង្ឃមហាយាន នៅកម្ពុជាគឺមានចំនួនតិចតួចនៅឡើយ ក៏ព្រោះតែ និកាយថេរវាទ ដែលប្រែសម្រួលជា ធម្មយុត្តិកនិកាយ ដែលមានឥទ្ធិពលគ្របដណ្ដប់លើសង្គមសាសនាកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន មានពិក្ខុសង្ឃធ្វើការប្រតិបត្តិក្នុងចំនួនច្រើនជាង នេះក៏ព្រោះតែការប្រែលប្រួលនៃសម័យកាល ដែលមានន័យថា ពុទ្ធមហាយាន នៅកម្ពុជាត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងការគោរពរបស់ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី១ ក្នុងស.វទី១១ រហូតដល់ ការប្រកាសរំលាយ ពុទ្ធសាសនាមហាយាន ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ ជ័យជេស្ឋាទី១ ដែលប្រកាសឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៥៩០ នៃគ.សករាជ ក្នុងអំឡុងស.វទី១៦ ក្រោយមកពុទ្ធសាសនាមហាយាន មិនត្រូវបានយកចិត្តទុកដាក់ពីសំណាក់ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា ជាបន្តបន្ទាប់ទៀតនោះទេ រហូតដល់រជ្ជកាលព្រះបាទ សុីសុវត្ថិ ក្នុងអំឡុង ស.វទី២០ ទើបទ្រង់រៀបចំឱ្យមានការសិក្សាស្រាវជ្រាវចងក្រងទៅលើពុទ្ធសាសនាមហាយានឡើងវិញ ។ Charles Eliot (1998) Hinduism and Buddhism An Historical Sketch · Volume 1, Publisher: Curzon, p.1288 

 ការប្រតិបត្តិ  
Execution

ពុទ្ធមហាយាននៅកម្ពុជា ត្រូវបានគេសម្គាល់ហៅថា "ពុទ្ធអរិយៈវាទ" ព្រះសង្ឃត្រូវបដិបត្តិតទៅតាមលំអាននៃព្រះគម្ពីរ ព្រះសង្ឃមហាយាន មិនឆាន់សាច់ឡើយ ពីព្រោះក្លិនចង្អាបនិងគ្របដណ្ដប់លើព្រះធម៌ ហើយសាធុជនទាំងឡាយនិងមិនញាំងកុសលចិត្តក្នុងការទទួលបាននូវសេចក្ដីជ្រះថ្លានោះទេ ។ ព្រះសង្ឃមហាយាន នៃពុទ្ធអរិយៈវាទ របស់ខ្មែរបុរាណ មិនត្រាច់ចរក្នុងការនិមន្តបិណ្ឌបាត្រនោះទេ ព្រះសង្ឃមហាយាន ត្រូវរៀនមន្តវិជ្ជាការផ្សេងៗក្នុងការសង្គ្រោះដល់សត្វលោក តាមការបង្ហាញរបស់ព្រះពោធិសត្វ ហើយសាធុជនជាអ្នកមានជំនឿជ្រះថ្លាដោយខ្លួនពួកគេផ្ទាល់ក្នុងការមកធ្វើតេយ្យទានចំពោះពិក្ខុសង្ឃអង្គនោះផ្ទាល់ ។ ព្រះសង្ឃមហាយាន នៃពុទ្ធអរិយៈវាទ អាចត្រាច់ចរនិមន្តបិណ្ឌបាត្រទៅបានលុះត្រាតែមានវិធីកម្មបែបសាសនាដែលត្រូវបានអញ្ចើញប៉ុនណោះ ។ ព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនាមហាយាននៅកម្ពុជា ដែលកាន់ ពុទ្ធអរិយៈវាទ អាចរៀនមន្តវិជ្ជាផ្សេងៗដើម្បីផ្ដល់ជាទីពឹង ដល់សាធុជនទាំងពួង ដូចជា៖ ការរៀនសីលវិធី ក្នុងការសង្គ្រោះមនុស្ស ព្យាបាលជំងឺ ស្រោចទឹក ចារយ័ន្ត ដោះអំពើខ្មៅងងឹតផ្សេងៗ ដែលសាសនាដ៏ទៃធ្វើមន្តវិជ្ជាទាំងនេះយាយីប៉ងមកលើពួកគេ ព្រះសង្ឃមហាយានជាសាវ័កដែលមានតួនាទីជាអ្នកសង្គ្រោះ និង ជាទីពឹងសម្រាប់សាធុជនទាំងពួង ហើយក៏លោកមានតួនាទី ជាអ្នកដោះស្រាយវិវាទក្នុងសហគម និង មានតួនាទីសម្របសម្រួលរឿងទាំងឡាយណាដែលសាធុជនមិនចុះសម្រុងនិងគ្នា ហើយមកសុំឱ្យព្រះសង្ឃជួយ ទើបវត្តអារាមមាននៅស្គរ ឬ ឃ្មោះ សម្រាប់សាធុជនទាំងពួង ទូងស្គរ ឬ គោះឃ្មោះសុំឱ្យព្រះសង្ឃជួយ ។ ព្រះសង្ឃមហាយាននៅកម្ពុជា តែងតែអប់រំសាធុជនទាំងពួងដោយការគិតល្អ ធ្វើល្អ និង ជាអ្នកដឹកនាំពុទ្ធបរិស័ថឱ្យមកធ្វើកិច្ចពិធីសាសនាផង និង ធ្វើកិច្ចពិធីដែលទាក់ទងនិងទំនៀមទម្លាប់ដូនតាផង ។ P̋āṅ Khât (1941) Magguddesk ̊nagar, Volume 1, Publisher: Roṅ Bumb Braḥ Rāja Draby, Original from the University of Michigan
ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា: ការប្រតិបត្តិ

ការប្រតិបត្តិ  
Execution

ពុទ្ធមហាយាននៅកម្ពុជា ត្រូវបានគេសម្គាល់ហៅថា "ពុទ្ធអរិយៈវាទ" ព្រះសង្ឃត្រូវបដិបត្តិតទៅតាមលំអាននៃព្រះគម្ពីរ ព្រះសង្ឃមហាយាន មិនឆាន់សាច់ឡើយ ពីព្រោះក្លិនចង្អាបនិងគ្របដណ្ដប់លើព្រះធម៌ ហើយសាធុជនទាំងឡាយនិងមិនញាំងកុសលចិត្តក្នុងការទទួលបាននូវសេចក្ដីជ្រះថ្លានោះទេ ។ ព្រះសង្ឃមហាយាន នៃពុទ្ធអរិយៈវាទ របស់ខ្មែរបុរាណ មិនត្រាច់ចរក្នុងការនិមន្តបិណ្ឌបាត្រនោះទេ ព្រះសង្ឃមហាយាន ត្រូវរៀនមន្តវិជ្ជាការផ្សេងៗក្នុងការសង្គ្រោះដល់សត្វលោក តាមការបង្ហាញរបស់ព្រះពោធិសត្វ ហើយសាធុជនជាអ្នកមានជំនឿជ្រះថ្លាដោយខ្លួនពួកគេផ្ទាល់ក្នុងការមកធ្វើតេយ្យទានចំពោះពិក្ខុសង្ឃអង្គនោះផ្ទាល់ ។ ព្រះសង្ឃមហាយាន នៃពុទ្ធអរិយៈវាទ អាចត្រាច់ចរនិមន្តបិណ្ឌបាត្រទៅបានលុះត្រាតែមានវិធីកម្មបែបសាសនាដែលត្រូវបានអញ្ចើញប៉ុនណោះ ។ ព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនាមហាយាននៅកម្ពុជា ដែលកាន់ ពុទ្ធអរិយៈវាទ អាចរៀនមន្តវិជ្ជាផ្សេងៗដើម្បីផ្ដល់ជាទីពឹង ដល់សាធុជនទាំងពួង ដូចជា៖ ការរៀនសីលវិធី ក្នុងការសង្គ្រោះមនុស្ស ព្យាបាលជំងឺ ស្រោចទឹក ចារយ័ន្ត ដោះអំពើខ្មៅងងឹតផ្សេងៗ ដែលសាសនាដ៏ទៃធ្វើមន្តវិជ្ជាទាំងនេះយាយីប៉ងមកលើពួកគេ ព្រះសង្ឃមហាយានជាសាវ័កដែលមានតួនាទីជាអ្នកសង្គ្រោះ និង ជាទីពឹងសម្រាប់សាធុជនទាំងពួង ហើយក៏លោកមានតួនាទី ជាអ្នកដោះស្រាយវិវាទក្នុងសហគម និង មានតួនាទីសម្របសម្រួលរឿងទាំងឡាយណាដែលសាធុជនមិនចុះសម្រុងនិងគ្នា ហើយមកសុំឱ្យព្រះសង្ឃជួយ ទើបវត្តអារាមមាននៅស្គរ ឬ ឃ្មោះ សម្រាប់សាធុជនទាំងពួង ទូងស្គរ ឬ គោះឃ្មោះសុំឱ្យព្រះសង្ឃជួយ ។ ព្រះសង្ឃមហាយាននៅកម្ពុជា តែងតែអប់រំសាធុជនទាំងពួងដោយការគិតល្អ ធ្វើល្អ និង ជាអ្នកដឹកនាំពុទ្ធបរិស័ថឱ្យមកធ្វើកិច្ចពិធីសាសនាផង និង ធ្វើកិច្ចពិធីដែលទាក់ទងនិងទំនៀមទម្លាប់ដូនតាផង ។ P̋āṅ Khât (1941) Magguddesk ̊nagar, Volume 1, Publisher: Roṅ Bumb Braḥ Rāja Draby, Original from the University of Michigan
ព្រះ​ម៉ែ​គង្គា

ព្រះ​ម៉ែ​គង្គា( ព្រះទេវីនៃចំទឹក និង ទន្លេមួយគង្គា)250pxទេវរូប ព្រះ​ម៉ែ​គង្គា សិល្បៈស្រីលង្កា។សាសនា ព្រហ្មញ្ញ សាសនាហិណ្ឌូសាសនាព្រះវេទសាស្ត្រាវុធក្នុងដៃ  កលសៈ ទេពជាយារបស់ ព្រះសិវៈព្រះវិស្ណុព្រះបាទសាន្តនុ (រឿងមហាភារតយុទ្ធ)យាន្តជំនិះមករក្រពើត្រីមួយលំនៅស្ថាន	 ទន្លេមួយគង្គា,ទន្លេមួយព្រះ​រាជ​បុត្រ   ​ភីស្មៈ(រឿងមហាភារតយុទ្ធ) 

ព្រះ​ម៉ែ​គង្គា ( ,  ) គឺ ជាទេពធីតានៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា , ហិណ្ឌូសាសនា , ព្រះវេទ៕៚ .ព្រះនាង គឺ ទេវតាទេពភេទស្ត្រីរក្សាទន្លេមួយ​Quoted in   និង ទេពធីតាទៀងទាត់ទន្លេមួយគង្គា និង ព្រះនៃចំភាពបរិសុទ្និងទន្លេមួយ។ ៕៚
ព្រះ​ម៉ែ​គង្គា: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ
ព្រះម៉ែគង្គា ទ្រង់គឺជាព្រះម៉ែនៃក្រសែទឹកស័ក្តិសិទ្ធិ ដែលផ្តល់នូវជីវិត និងលាងជម្រះនូវមន្ទិលសៅហ្មងរបស់សព្វសត្វទាំងឡាយតាមជំនឿនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា ឬសាសនាហិណ្ឌូ។ ទ្រង់តែងតែស្ថិតនៅក្នុងរូបជាព្រះម៉ែ ដែលមានសម្រស់ស្រស់ស្អាតផូរផង់ ទ្រង់គ្រឿងអម្ពរពណ៌-ស មានព្រះហស្ត២ ឬ៤ ដោយព្រះហស្តពីខាងក្រោយទ្រង់ផ្កាឈូក និងថូ“កលសៈ” ឯព្រះហស្តពីរខាងមុខស្ថិតក្នុងកាយវិការប្រទានអភ័យ និងកាយវិការប្រទានពរ, ហើយទ្រង់មានសត្វ“មករ”ជាយានជំនិះ ៕៚

រូបភាពតូច| ទេវរូប ព្រះ​ម៉ែ​គង្គាធ្វើដំណើរ​ទៅកាន់ក្បាលព្រះសិវៈ  សិល្បៈខ្មែរ  ប្រាសាទធម្មនន្ទ.
ព្រះ​ម៉ែ​គង្គា: [[រឿងមហាភារតយុទ្ធ]]

រឿងមហាភារតយុទ្ធ
ព្រះនាង គឺជាមាតានៃក្រុងហស្តិនបុរៈ​ នាងជាអគ្គមហេសីឯកព្រះមហាក្សត្រិយានីនៃព្រះបាទសាន្តនុ   និងជាម្ដាយរបស់​ភីស្មៈ ។ នៃអក្សរសិល្ប៍រឿងមហាភារតយុទ្ធ. ។ ៚http://sroulnas168.blogspot.com/2016/03/blog-post_43.html
ព្រះ​ម៉ែ​គង្គា: [[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិ]]ព្រះនាងនៃ[[សិល្បៈខ្មែរ]]

ប្រវត្តិព្រះនាងនៃសិល្បៈខ្មែរ 
ទេវរូបព្រះនាងនៃសិល្បៈខ្មែរ  គឺ ទេវរូប  ព្រះឧមាគង្គាបតិស្វរ () អ្នកស្រាវជ្រាវរកឃើញឈ្មោះនេះនៅលើសិលាចារឹកប្រាសាទបាគង ដែលនិយាយថា ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ន(ទី១)ស្ថាបនារូបឥស្វរព្រះនាមថា ឧមាគង្គាបតិស្វរនេះដែលមានព្រះហស្ថនាងឧមា និងនាងគង្គាព័ន្ធគ្នា។ ដោយផ្អែកលើសិលាចារឹក និងចម្លាក់ទាំងបីនេះធ្វើឲ្យលោក សឺដេស សន្និដ្ឋានថា នេះជារូបចម្លាក់នោះឯង។ http://www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_1939_num_39_1_3724តែក្នុងសិល្បៈខ្មែរ ព្រះឥសូរបង្ហាញព្រះហស្ថ៤ ឬច្រើនជាងនេះ តែពេលរាំ។ សព្វថ្ងៃ ចម្លាក់ និងសិលាចារឹកនេះរក្សាក្នុងអភិរក្សដ្ឋានអង្គរ ៕៚.
រូបភាពតូច| ទេវរូប ព្រះ​ម៉ែ​គង្គា សិល្បៈឥណ្ឌា.
ព្រះ​ម៉ែ​ព្រហ្មាណី

ព្រះ​ម៉ែ​ព្រហ្មាណី( ព្រះព្រហ្មមី ) 250px ទេវរូបព្រះម៉ែ​ព្រហ្មាណី មុខបួន  សិល្បៈឥណ្ឌា។.   សាសនា  ព្រហ្មញ្ញ សាសនាហិណ្ឌូសាសនាសាស្ត្រាវុធក្នុងដៃ  គម្ពីរវេទ ថូផ្កាស្លាបព្រាផ្កាឈូកខ្សែរអង្កាំមហេសីក្នុង ព្រះព្រហ្មយាន្តជំនិះ​ហង្ស  

​ ព្រះ​ម៉ែ​ព្រហ្មាណី () ឬ  ព្រះព្រហ្មមី  ()  គឺ  តេបធីតានៃ ព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា , ព្រះនាង គឺ ទេវតាទេពភេទស្ត្រីរក្សាពិភពលោកក្នុង​នៅសកលលោក.៕ ព្រះនាងគឺជា ទេពធីតាម្តាយទាំង៧របស់សក្តិនិកាយ. ,  ព្រះនាងគឺជា ​អវតារព្រះ​ម៉ែ​សរស្វតី ទេពជាយាក្នុងព្រះព្រហ្ម.។ ៚ Dictionary of Hindu Lore and Legend () by Anna DallapiccolaHindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions () by David Kinsley
ព្រះ​ម៉ែ​ព្រហ្មាណី: ព័ត៌មានលម្អិត

ព័ត៌មានលម្អិត  
 សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ គម្ពីរវេទ ថូផ្កា ស្លាបព្រា ផ្កាឈូក និង ខ្សែរអង្កាំ 	
 យាន្តជំនិះ ៖ ​ហង្ស
ព្រះ​ម៉ែ​សរស្វតី

ព្រះ​ម៉ែសរស្វតី( ព្រះនាងសរាវត្ទិ )250pxទេវរូប ព្រះ​ម៉ែ​សរាវត្ទិ ទ្រង់សរស្វតីវីណា សិល្បៈឥណ្ឌា។សាសនា ព្រហ្មញ្ញ សាសនាហិណ្ឌូសាសនាព្រះវេទសាស្ត្រាវុធក្នុងដៃ  សរស្វតីវីណា(ពិណឥណ្ឌា)រុទ្រៈវីណា(ពិណឥណ្ឌា)វីចិត្រាវីណា(ពិណឥណ្ឌា)ចិត្រាវីណា(ពិណឥណ្ឌា) ទេពជាយារបស់ ព្រះព្រហ្មព្រះវិស្ណុយាន្តជំនិះហង្សក្ងោកលំនៅស្ថាន	 ទន្លេសរស្វតីសត្យលោកអវតារ  ព្រះ​ម៉ែ​ព្រហ្មាណី 

ព្រះ​ម៉ែ​សរស្វតី ( ,  ) គឺ Kinsley, David (1988). Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions. University of California Press, ISBN 0-520-06339-2, pages 55-64 ជាព្រះម៉ែ នៃចំណេះដឹង តន្ត្រី សិល្បៈ ភាសា ប្រាជ្ញា និងការសិក្សាEncyclopaedia of Hinduism, p. 1214; Sarup & Sons, ISBN 978-81-7625-064-1 និងជាទេវធីតានៃទន្លេសរស្វតី.៕៚
ព្រះ​ម៉ែ​សរស្វតី: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
ព្រះម៉ែសរាវត្ទិ(សៈរ៉ៈស្វៈទី) ទ្រង់គឺជាព្រះអគ្គមហេសីរបស់ព្រះព្រហ្ម, ជាព្រះមហាទេវីនៃចំណេះដឹង, សិល្បៈ, តន្ត្រី, បញ្ញា និងការសិក្សារៀនសូត្រ។ ទ្រង់គឺជានិមិត្តរូបនៃសិល្បៈគ្រប់ប្រភេទ ទាំងផ្នែកគំនូរ ផ្នែកតន្ត្រី ផ្នែករបាំ  ផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ និងផ្នែកតែងនិពន្ធ., ទ្រង់គឺជាព្រះមាតានៃប្រាជ្ញា ដែលគ្រប់គ្រងលើការសិក្សារៀនសូត្រ ការវិភាគវិគ្រោះ ការនិយាយស្តី ការចរចាពិភាក្សា រួមទាំងការផ្តល់កំណើតនូវអក្ខរក្រុមរបស់ឥណ្ឌា ដែលគេហៅថាអក្សរ“ទេវនាគរី”( , ) សម្រាប់ប្រើសរសេរភាសាសំស្ក្រឹត ភាសាហិន្ទី(ហិណ្ឌី) ភាសានេប៉ាល់ និងភាសាផ្សេងៗទៀតផងដែរ។ ព្រះម៉ែ“សរស្វតី”ទ្រង់មានព្រះនាមជាច្រើនរួមមាន៖ សតរូបា, សារទា, ភារតី, វាណី, វាគ្ទេវី, វាគេស្វរី, វីណាបាណី, ព្រហ្មាណី, វាចទេវី និង វាណ៌េស្វរី ជាដើម។៕៚.
ព្លយ​​ខ្មែរ

បើ​យើង​ប្រៀបធៀប​ព្លយ​ ខ្មែរ​សព្វថ្ងៃនេះ ដែល​ជនជាតិខ្មែរ​នៅ​ម្តុំ​ភ្នំក្រវាញ​កំពុង​ពេញនិយម និង​ព្លយ​នៃ​បងប្អូន​ជនជាតិ​ខ្មែរលើ​នៅក្នុង​ខេត្ត​មណ្ឌល​គី​រី នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម​ខាងត្បូង ឬក៏​នៅ​ប្រទេស​លាវ​បច្ចុប្បន្ន ឃើញ​មាន​លក្ខណៈ​ដូចគ្នា ទោះបីជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​បាន​វិ​វត្ត​មកជា​ច្រើន​យុគ​ច្រើន​សម័យ​ក្តី ។ តាមពិតទៅ លក្ខណៈសម្បត្តិ ឬក៏​មូល​វិធី​ផលិត​ព្លយ​ឧបករណ៍​ផ្លុំ​មិនបាន​ប្រែប្រួល​ប៉ុន្មាន​ទេ ទោះបីជា​បទ​ភ្លេង​នាបច្ចុប្បន្ន​ភាព​រឹត​តែមានច្រើនឡើងៗ ធ្វើអោយ​ភាពសម្បូរ​បែប​កាន់តែ​ប្រសើរឡើង​ជានិច្ច ។
នេះហើយ ​ដែលជា​សម្មតិកម្ម​វប្បធម៌​របស់​បុព្វបុរស​មន-ខ្មែរ បាន​បន្សល់ទុកដើម្បី​ធ្វើឱ្យ​ជីវិត​មាន​ភាពសប្បាយ​រីករាយ ។ តែ​ទន្ទឹមនឹងនេះ សុភមង្គល​ក្នុងការ​រស់នៅ​ក៏ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​ទៅនឹង​ជំនឿ​សាសនា​បែប​ជីវ​ច​ល​ និយម​ផងដែរ ។
ជាទូទៅ ​ភ្លេង​តូរ្យតន្ត្រី និង​ជំនឿ​សាសនា ពុំមែន​ដាច់ចេញ​ពីគ្នា​បាន​នោះទេ ដែលជា​សញ្ញា​កត់សម្គាល់​អត្តសញ្ញាណ​ជាតិ​របស់​ជនជាតិនីមួយ។ យ៉ាងណាមិញ​ព្លយ​ខ្មែរ​ក៏​ដូច្នោះ​ដែរ ពោល​គឺជា​ឧបករណ៍​ភ្លេង​ដែល​ជនជាតិខ្មែរ​យើង ដោយឡែក​ជនជាតិ​សួយ ឬ​ព័រ នៅ​ខេត្តពោធិសាត់​បាន​និយម​ប្រើ​តាំងពី​បុរាណកាល​នៅតែ​រីកចំរើន​លូតលាស់​ រហូតដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ ។
អាស្រ័យ ​ដោយមាន​ស្លាកស្នាម​នៃ​ការប្រើ​ព្លយ​នៅ​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​ការពេញនិយម​នៃ​កុលសម្ព័ន្ធ​មន-ខ្មែរ​សព្វថ្ងៃនេះ​ផង ទើប​យើង​អាច​សន្និដ្ឋានថា ព្លយ​ជា​ឧបករណ៍​ភ្លេង​ដ៏​បរម​បុរាណ​បំផុត​នៃ​ខឿនវប្បធម៌​អរូបី​របស់​ ជនជាតិខ្មែ​រ​យើង (ម.ត្រា​ណេ) ។
ឯកសារ:Ploy khmer.jpg
ភគវត្តី

ព្រះនាងភគវត្តី ទ្រង់ជាមហេសីរបស់ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋ។ក្នុង​ឆ្នាំច​ ​ចុល្លសករាជ ១៩២​ ​ជាមួយនឹង​ព្រះ​នាង​ភគវត្ដី​(ពង្សាវតា​របស់​សម្ដេច​វាំង​ជួន​ ​មិន​បាន​បញ្ជាក់​អំពី​ឈ្មោះ​មហេសី​ស្ដេច​អង្គ​នេះ​ទេ) ព្រះ​អង្គ​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម​ជេដ្ឋាជ័យកុមារ​ ព្រះ​នាង​ភគវត្ដី​ ​(បើ​តាម​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​ក្នុងស្រុក​ស្អាង​ខេត្ដ​កណ្ដាល​ ​ត្រូវជា​ប្អូនបង្កើត​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យជេដ្ឋ)។​ ​មិនតែប៉ុណ្ណោះ​ ​ជាមួយនឹង​ព្រះ​នាង​ភគវត្ដី​ដដែល​ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​បុត្រី​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ទៀត​ព្រះ​នាម​តារាវត្តី។
ភទ្ទាកាបិលានី

ព្រះ​នាង​ភទ្ទាកាបិលានីថេរី ជា​ភិក្ខុនី​កំពូល​ជាង​ភិក្ខុ​នី​ទាំង​ឡាយ​ផ្នែក​ខាង​រលឹក​ជាតិ​​​ដឹង​កម្ម​របស់​សត្វទាំងឡាយ។
ភទ្ទាកាបិលានី: បច្ចុប្បន្នជាតិ

បច្ចុប្បន្នជាតិ 

នាង​ភទ្ទាកាបិលានី ជា​ស្រី្ត​ស្អាត​ដាច់​គេ​ ក្នុងសាគលនគរ រក​ស្រី​ណា​ប្រៀប​នឹង​នាង​មិន​បាន​ឡើយ។ នាង​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​នៅ​ក្នុង​ខ្លួន គឺ​ពេល​នាង​អង្គុយ​ក្នុង​បន្ទប់​ដែល​ទូលាយ ១២ហត្ថ ក្នុង​យប់​ងងឹត​ឈឹង មិន​បាច់​ដុត​ប្រទីប​ទេ ពន្លឺ​ដែល​ចេញ​អំ​ពី​កាយ​របស់​នាង​ធ្វើអោយ​ភ្លឺ​ទូទៅ​ពេញ​បន្ទប់។ នាង​ភទ្ទាកាបិលានី​ជា​ធីតា​របស់​ព្រាហ្មណ៍ កោសិយ្យគោត្រ ដែល​ជា​ត្រកូល​ព្រាហ្មណ៍​មាន​ឋានៈ​ល្អ​មួយ​ក្នុង​នគរ​នេះ។
 អាពាហ៍​ពិពាហ៍ 
នាង​បាន​រៀប​មង្គលការ​ជា​មួយ​បិប្ផលិមាណព ជា​កូន​របស់​កបិលព្រាហ្មណ៍ និង​សុមនទេវីព្រាហ្មណី។ ក្រោយ​រៀប​អាពាហ៍​ពិពាហ៍ អ្នក​ទាំង​ពីរ​មិន​បាន​រួម​រស់​ជាមួយ​គ្នា​ជា​ប្តី​ប្រពន្ធ​ឡើយ គឺ​គ្រាន់​តែ​ក្នុង​នាម​ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះ​អ្នក​ទាំង​ពីរ​មាន​ចិត្ត​នឿយ​ណាយ​ចំពោះ​កាម​អារម្មណ៍នេះ។ សូម្បី​តែ​ការ​ប៉ះ​កាយ ឬ​គ្រាន់​តែ​ញញឹម​ដោយ​រាគៈ ក៏​គ្មាន​ក្នុង​ចិត្ត​អ្នក​ទាំង​ពីរ​ឡើយ។
 ចេញបួស 
ក្រោយពេល​មាតា​បិតា​ទាំង​សង​ខាង​​អស់​អាយុ ពួក​គេ​ទាំង​ពី​របាន​ពិចារណា​ឃើញ​​ក្នុង​ភព​បី​នេះ ប្រាកដ​ដូច​ជា​ខ្ទម​ត្រូវ​ភ្លើង​ឆាប​ឆេះ ហើយ​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​ដោះ​ខ្ញុំ​បម្រើ​ទាំង​ឡាយ​អោយ​ទៅ​ជា​អ្នក​ជា​ទាំង​អស់ អ្នក​ទាំង​ពីរ​ក៏​ចុះ​ចេញ​ពី​ផ្ទះ​មាន​ភេទ​ជា​បព្វជិត​ធើ្វ​ដំណើរ​តទៅ។ ដោយ​ការពារ​ការ​យល់​ខុស និង​ពាក្យ​តិះដៀល​និន្ទា​របស់​អ្នក​ដទៃ (ព្រោះ​បើ​អ្នក​ណា​និន្ទា​បព្វជិត ដោយ​ពាក្យ​មិន​ពិត អ្នក​នោះ​នឹង​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​អបាយភូមិ) ពួក​គេ​ទាំង​ពីរ​ក៏​ដើរ​បែក​គ្នា​ទៅ​តាម​ទិស​រៀង​ខ្លួន។ ព្រះ​នាង​បាន​ជ្រើស​រើស​ផ្លូវ​ខាង​ឆ្វេង​សំរាប់​ដើរ។ នាង​បាន​បួស​ក្នុង​សម្នាក់អ្នកបួស​ក្រៅ​ពុទ្ធសាសនា។ ព្រោះ​ក្នុង​ពេល​នោះ​ ព្រះ​សម្ពុទ្ធ​នៅ​មិន​ទាន់​ស្ថាបនា​ភិក្ខុនី​សង្ឃ​នៅ​ឡើង។ រហូត​ដល់​ពេល​ដែល​ព្រះ​នាង​បជាបតិគោតមី សុំ​ព្រះ​អង្គ​បួស​ជា​ភិក្ខុនី ព្រះ​នាង​ភទ្ទាកាបិលានី​ ក៏​ចូល​បួស​ក្នុង​សម្នាក់ព្រះភិក្ខុនីនោះ។ ក្រោយ​មក​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​នាង​ក៏​បាន​សម្រេច​ជា​ព្រះ​អរហន្តីមួយ​អង្គ មាន​ជំនាញ​ផ្នែក​ខាង​​រលឹក​ជាតិខ្លួន​ឯង​ និង​អ្នក​ដទៃ។