navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
អេក្វាឌ័រ

ប្រទេសអេក្វាឌ័រ ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋអេក្វាឌ័រ គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសកូឡុំប៊ីនៅភាគខាងជើង ប្រទេសប៉េរូនៅភាគខាងកើតនិងត្បូង និងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកនៅភាគខាងលិច។ ក្រៅពីមានទឹកដីចម្បងស្ថិតនៅអាមេរិកខាងត្បូង អេក្វាឌ័រមានកម្មសិទ្ធិទឹកដីលើកោះហ្កាឡាប៉ាហ្កូសក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលមានចម្ងាយប្រហែល ១,០០០ គីឡូម៉ែត្រនៅភាគខាងលិច។ រដ្ឋធានីនៃប្រទេសនេះគឺ គីតូ ខណៈដែលទីក្រុងធំបំផុតគឺ វ៉ាយ៉ាគីល។ 

ទឹកដីនៃប្រទេសអេក្វាឌ័របច្ចុប្បន្នធ្លាប់ជាទីកន្លែងរស់នៅរបស់ជនជាតិដើមជាច្រើនក្រុម មុនពេលត្រូវកាត់បញ្ចូលបន្តិចម្តងៗទៅក្នុងចក្រភពអាំងកានៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៥។ ទឹកដីនេះត្រូវបានប្រទេសអេស្ប៉ាញធ្វើអាណានិគមកិច្ចនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៦ និងបានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ១៨២០ ក្នុងនាមជាផ្នែកមួយនៃមហាកូឡុំប៊ី មុនពេលក្លាយជារដ្ឋអធិបតេយ្យផ្ទាល់នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៣០។ កេរដំណែលបន្សល់ពីអាណាចក្រទាំងពីរត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញនៅក្នុងប្រជាសាស្ត្រចម្រុះដ៏សម្បូរបែបនៃប្រទេសអេក្វាឌ័រសព្វថ្ងៃ ដោយប្រជាជនសរុប ១៧.៨ លាននាក់ភាគច្រើនជាមេស្ទីហ្សូ ខណៈប្រជាជននៅសល់ទាំងប៉ុន្មានគឺមានដើមកំណើតមកពីអឺរ៉ុប អាមេរិកាំងដើម អាហ្រ្វិក និងអាស៊ី។  ភាសាអេស្ប៉ាញគឺជាភាសាផ្លូវការដែលប្រើប្រាស់ដោយប្រជាជនមួយភាគធំ ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ភាសាជនជាតិដើមចំនួន ១៣ ផ្សេងទៀតត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋ ដូចជា ភាសាកេជូរ៉ា និងស៊ូអារជាដើម។

ប្រទេសអេក្វាឌ័រគឺជាសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យតំណាង និងជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ ដែលសេដ្ឋកិច្ចជាតិច្រើនតែពឹងផ្អែកលើការនាំចេញទំនិញផ្សេងៗដូចជា ប្រេងកាត និងផលិតផលកសិកម្មមួយចំនួន។ អេក្វាឌ័រជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការរដ្ឋអាមេរិកាំង មែរកូសួរ ប្រូសួរ (PROSUR) និងចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។ល។ យោងតាមមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវសេដ្ឋកិច្ច និងគោលនយោបាយចន្លោះពីឆ្នាំ២០០៦ ដល់ឆ្នាំ២០១៦ បានបង្ហាញថា ភាពក្រីក្រនៅអេក្វាឌ័របានថយចុះពី ៣៦.៧% មកត្រឹម ២២.៥% ខណៈកំណើនផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗប្រចាំឆ្នាំគឺ ១.៥% (ធៀបនឹង ០.៦% ក្នុងរយៈពេលពីរទសវត្សរ៍មុន)។ ទន្ទឹមនឹងនេះដែរ សន្ទស្សន៍ជីនីនៃវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ចក្នុងប្រទេសបានថយចុះពី ០.៥៥ ទៅ ០.៤៧។

ក្នុងនាមជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសមហាចម្រុះទាំង ១៧ នៅលើពិភពលោក, Conservation.org (16 September 2003). អេក្វាឌ័រមានរុក្ខជាតិ និងសត្វដោយតំបន់ជាច្រើនប្រភេទ ដូចជានៅលើកោះហ្កាឡាប៉ាហ្កូសជាដើម។ ដើម្បីទទួលស្គាល់បេតិកភណ្ឌអេកូឡូស៊ីពិសេសរបស់ជាតិ រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនៃឆ្នាំ២០០៨ គឺជារដ្ឋធម្មនុញ្ញប្រជាជាតិដំបូងបង្អស់ដែលទទួលស្គាល់សិទ្ធិធម្មជាតិតាមផ្លូវច្បាប់។, Community Environmental Legal Defense Fund. Retrieved 7 September 2009.
អេក្វាឌ័រ: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ 

 ប្រធានាធិបតីអេក្វាឌ័រ (ជាភាសាអេស្ប៉ាញ)
 អេក្វាដ័រ. នៅក្នុង The World Factbook. ភ្ញាក់ងារស៊ើបការសម្ងាត់ (CIA).
 Ecuador profile ពី :en:BBC News
 
 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អេក្វាឌ័រ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សហគមន៍អង់ឌីន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាមេរិកខាងត្បូង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតអាណានិគមអេស្ប៉ាញ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពប្រជាជាតិអាមេរិកខាងត្បូង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស និងទឹកដីនិយាយភាសាអេស្ប៉ាញ
អេដហ្គារ អាឡាន ផូ

អេដហ្គារ អាឡាន ផូ (; ១៩ មករា ឆ្នាំ ១៨០៩ – ៧ តុលា ឆ្នាំ ១៨៤៩) គឺជាអ្នកនិពន្ធ អ្នកកំណាព្យ និងអ្នករិះគន់អក្សរសិល្ប៍អាមេរិក ។ ផូត្រូវបានគេស្គាល់ច្បាស់តាមរយៈកំណាព្យនិងរឿងខ្លី ជាពិសេសរឿងនិទានរបស់គាត់អំពីអាថ៌កំបាំង ។

ផូបានកើតនៅបូស្តុនដែលជាកូនទីពីរនៃតួសម្តែងពីរ ។ ឪពុករបស់គាត់បានបោះបង់គ្រួសារចោលនៅឆ្នាំ ១៨១០ ហើយម្តាយរបស់គាត់បានស្លាប់នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ។ កុមារនេះត្រូវបានគេនាំយកដោយ ចន  និង ហ្វ្រែន អេឡែន នៅ រីម៉ុន វីជីនៀ ប៉ុន្តែពួកគេមិនដែលបានចិញ្ចឹមគាត់ជាផ្លូវការទេ ។ ផូបានចូលរៀននៅសកលវិទ្យាល័យវឺជីនៀ អស់រយៈពេលមួយឆមាស ប៉ុន្តែបានចាកចេញ ដោយសារតែខ្វះលុយ ។ ផូបានឈ្លោះប្រកែកគ្នាជាមួយអាឡានអំពីប្រាក់ការអប់រំរបស់គាត់ ហើយបានចូលបម្រើកងទ័ពនៅឆ្នាំ ១៨២៧ ក្រោមឈ្មោះដែលគេសន្មត់ ។ វាគឺនៅពេលដែលអាជីពបោះពុម្ពផ្សាយរបស់គាត់បានចាប់ផ្តើម ទោះបីជារាបសា ជាមួយនឹងការប្រមូលផ្ដុំអនាមិកនៃកំណាព្យរឿង Tamerlane and Other Poems (១៨២៧) និងប្រើតែរហស្សនាមថា «ជនជាតិបូស្តុនមួយរូប» ។

ផូបានផ្ដោតការយកចិត្តទុកដាក់របស់គាត់ទៅជាកំណាព្យ ហើយបានចំណាយពេលច្រើនឆ្នាំបន្ទាប់ដើម្បីធ្វើការផ្នែកសារព័ត៌មាននិងទស្សនាវដ្តីអក្សរសាស្ត្រ ដោយក្លាយជាអ្នករិះគន់ផ្នែកអក្សរសាស្ត្ររបសគាត់ ។ ការងាររបស់គាត់បានបង្ខំឱ្យគាត់ផ្លាស់ទីលំនៅទៅតាមបណ្តាទីក្រុងមួយចំនួនដូចជា បាលទីម័រ ហ្វីឡាដេហ្វី និងញូវយ៉ក ។ នៅរីម៉ុន ក្នុងឆ្នាំ ១៨៣៦ គាត់បានរៀបការជាមួយបងប្អូនជីដូនមួយអាយុ ១៣ ឆ្នាំរបស់គាត់ដែលឈ្មោះថា វឺជីនៀ ក្លិម ។ នៅខែមករាឆ្នាំ ១៨៤៥ ផូបានចេញផ្សាយកំណាព្យរបស់គាត់ "The Raven" និងទទួលបានជោគជ័យភ្លាម ៗ ។ ប្រពន្ធរបស់គាត់បានស្លាប់ដោយសារជំងឺរបេង ២ ឆ្នាំបន្ទាប់ពីការចេញផ្សាយ ។ អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ គាត់ត្រូវបានគេគ្រោងនឹងបង្កើតទិនានុប្បវត្តិផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់រឿង The Penn (ក្រោយមកប្តូរឈ្មោះថា The Stylus) ទោះបីគាត់បានស្លាប់មុនពេលវាអាចត្រូវបានផលិតឡើង ។ ផូបានស្លាប់នៅបាលទីម័រនៅថ្ងៃទី ៧ តុលា ឆ្នាំ ១៨៤៩ នៅអាយុ ៤០ ឆ្នាំ ។ មូលហេតុនៃការស្លាប់របស់គាត់មិនត្រូវបានគេដឹង និងត្រូវបានកំណត់ជាទូទៅចំពោះដូចជា គ្រឿងស្រវឹង ជំងឺបេះដូង ការធ្វើអត្តឃាត និងផ្សេងទៀត ។

ផូនិងការងាររបស់គាត់មានឥទ្ធិពលលើអក្សរសិល្ប៍នៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងនៅជុំវិញពិភពលោក និងនៅក្នុងវិស័យឯកទស ដូចជាផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្ត និងអក្សរសាស្ត្រជាដើម ។ ផូនិងការងាររបស់គាត់ក៏បានលេចឡើងនៅក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយទាំងអក្សរសាស្ត្រ តន្ត្រី ភាពយន្ត និងទូរទស្សន៍ ។
អេឌីរីណេ

អេឌីរីណេ (; ; ), ដែលគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ Adrianople ( បង្កើតឡើងដោយ រ៉ូម៉ាំង អធិរាជ ហាឌីរីន នៅលើវែបសាយត៍មុន ការតាំងទីលំនៅ  ធីរ៉ាសៀ ដាក់ឈ្មោះ Uskudama) , គឺជា ទីក្រុង នៅភាគពាយព្យ  តួកគី  ខេត្តអេឌីរីន នៅក្នុងតំបន់នៃ ខាងកើតថេរ៉ា ជិតនឹងព្រំដែន  ព្រំដែនជាមួយប្រទេសក្រិក និង  ប៊ុលហ្គារី ។ អេឌីរីនបានបម្រើការជាទីក្រុងរដ្ឋធានីទីបីនៃ អូតូម៉ង់អូតូ ពីឆ្នាំ ១៣៦៩ ដល់ ១៤៥៣ មុនពេល អូតូម៉ង់ថេនថេនណោនថិនថេនណោន (បច្ចុប្បន្ន អ៊ីស្តង់ប៊ុល  ក្លាយជា ទី ៤ របស់ចក្រភពនេះ និងដើមទុនចុងក្រោយរវាងឆ្នាំ ១៤៥៣ និង ១៩២២ ។ ប្រជាជនប៉ាន់ស្មានក្នុងទីក្រុងមានចំនួន ១៦៥,៩៧៩ នាក់។
អេត្យូពី

ប្រទេសអេត្យូពី ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា "សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យអេត្យូពី" គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតក្នុងឧបទ្វីបស្នែងអាហ្វ្រិកនៃតំបន់អាហ្វ្រិកខាងកើត។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសអេរីទ្រេនិងឌីប៊ូជីនៅភាគខាងជើង រដ្ឋសូម៉ាលីឡង់នៅភាគឦសាន ប្រទេសសូម៉ាលីនៅភាគខាងកើត ប្រទេសកេនយ៉ានៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសស៊ូដង់ខាងត្បូងនៅភាគខាងលិច និងប្រទេសស៊ូដង់នៅភាគពាយ័ព្យ។ ប្រទេសអេត្យូពីមានផ្ទៃដីសរុប ១,១០០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៤២០,០០០ ម៉ាយការ៉េ) និងមានប្រជាជនជាង ១១៧ លាននាក់ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទី ១២ នៅលើពិភពលោក និងទីពីរនៅក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក។ រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបង្អស់នៃប្រទេសអេត្យូពីមានឈ្មោះថាអាឌីសអាបាបា។
អេធៀន អៃម៉ូនីញ៉េរ៍

ស្តាំ|រូបភាពតូច| អេធៀន ហ្វ្រង់ស័រ អៃម៉ូនីញ៉េរ៍
អេធៀន អៃម៉ូនីញ៉េរ៍  (ថ្ងៃទី ២៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៨៤៤ ដល់ថ្ងៃទី ២១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩២៩) គាត់ជាអ្នករុករកបារាំងម្មាក់។ គាត់គឺជាអ្នក បុរាណវិទ្យា ដំបូងគេដែលធ្វើការ ស្ទាបស្ទង់ ជាប្រព័ន្ធ នូវប្រាសាទបុរាណនៃ អាណាចក្រខ្មែរ ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ថៃ ឡាវ និង វៀតណាមភាគខាងត្បូង។ ស្នាដៃចម្បងរបស់គាត់គឺ " Le Cambodge " ដែលបានបោះពុម្ពជាបីភាគចាប់ពីឆ្នាំ ១៩០០ ដល់ឆ្នាំ ១៩០៤ ។
អេធៀន អៃម៉ូនីញ៉េរ៍: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ 
លោកអេធៀន អៃម៉ូនីញ៉េរ៍ កើតនៅប្រទេសបារាំង។

គាត់ក៏បានបម្រើការជាអ្នកតំណាងបារាំងស្តីទីសម្រាប់ អាណាព្យាបាលបារាំងនៃប្រទេសកម្ពុជា ពីថ្ងៃទី ៦ ខែមករាឆ្នាំ ១៨៧៩ ដល់ថ្ងៃទី ១០ ខែឧសភាឆ្នាំ ១៨៨១ ។ Rulers / Countries Ca-Ce Dictionnaire des orientalistes de langue française edited by François Pouillon លោក​បាន​ប្រមូល​ផ្ដុំ​ចម្លាក់​ខ្មែរ​ដ៏​ធំ​មួយ​ដែល​ក្រោយ​មក​បាន​ដាក់​តាំង​នៅ ​សារមន្ទីរ ហ្គីមេ  ក្នុង​ទីក្រុង​ប៉ារីស។ Etienne Aymonier Musée Guimet គាត់ក៏បានសរសេរសៀវភៅជា ភាសាចាមផង ដែរ។ IDREF.fr bibliography
អេនដ្រយ

ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការអេនដ្រយ (អង់គ្លេស:Android) ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការអេនដ្រយ គឺជាប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការចល័តមួយ (៣២ប៊ីត និង ៦៤ប៊ីត) ដោយផ្អែកលើកំណែដែលបានកែប្រែនៃខឺណែលលីនុច និងកម្មវិធីប្រភពបើកចំហផ្សេងទៀត ដែលត្រូវបានរចនាឡើងជាចម្បងសម្រាប់ឧបករណ៍ចល័តអេក្រង់ប៉ះដូចជាស្មាតហ្វូន និងថេប្លេត។  ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការអេនដ្រយ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសម្ព័ន្ធអ្នកអភិវឌ្ឍន៍ដែលគេស្គាល់ថាបើកសម្ព័ន្ធភាពទូរសព្ទ (Open Handset Alliance) ទោះបីជាកំណែដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតរបស់វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយហ្គូហ្គលក៏ដោយ។  វាត្រូវបានដាក់បង្ហាញនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៧ ជាមួយនឹងឧបករណ៍អេនដ្រយ ពាណិជ្ជកម្មដំបូងគេគឺ អេតធីស៊ីឌ្រៀម (HTC Dream) ដែលត្រូវបានដាក់ឱ្យដំណើរការនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៨។
រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញាអេនដ្រយ
ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការដែលលក់ដាច់បំផុតទូទាំងពិភពលោកនៅលើស្មាតហ្វូនចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១១ និងនៅលើថេប្លេតចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៣ គិតត្រឹមខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ វាមានអ្នកប្រើប្រាស់សកម្មប្រចាំខែជាង ៣ពាន់លាននាក់ ដែលជាមូលដ្ឋានដំឡើងធំបំផុតនៃប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការណាមួយនៅក្នុងពិភពលោក និងជាខែមករា ឆ្នាំ២០២១ ហាងហ្គូហ្គលផ្លេយ (Google Play) មានលក្ខណៈពិសេសជាង ៣លានកម្មវិធី។ ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការអេនដ្រយទី១៤ ដែលបានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ គឺជាកំណែចុងក្រោយបំផុត ហើយប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការអេនដ្រយ ១២.១/១២L ដែលទើបចេញថ្មីៗនេះ រួមមានការកែលម្អជាក់លាក់ចំពោះទូរសព្ទដែលអាចបត់បាន ថេប្លេត អេក្រង់ទំហំផ្ទៃកម្មវិធី និងក្រូមប៊ុក (Chromebooks)។
អេនប៊ីស៊ី

thumb|right|
ក្រុមហ៊ុនផ្សព្វផ្សាយជាតិ () ឬ អេនប៊ីស៊ី () គឺជាវិទ្យុ និងទូរទស្សន៍អាមេរិក ដែលគ្រប់គ្រងដោយ NBCUniversal ដែលជាផ្នែកមួយរបស់ Comcast ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1926 ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍នៅសហរដ្ឋអាមេរិក
អេប៉ុងហ្ស៍ (ពពុះទឹក)

thumb|250px

អេប៉ុងហ្ស៍​ ឬពពុះទឹកជា​សត្វ​កោសិកាច្រើន ប្រភេទ​ Porifera (/pɒˈrɪfərə/) រស់នៅក្រោមសមុទ្រ សម័យមុនប្រើឆ្អឹងវាដែលសាច់​ផុយ​ស្រួយ ធ្វើ​កន្ទុយ​បារី​ជាដើម។
អេប៊ីអេស-ស៊ីប៊ីអេន

thumb|right|
អេប៊ីអេស-ស៊ីប៊ីអេន () គឺជាសាជីវកម្មប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយហ្វីលីពីនដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1946 ។ វាមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីក្រុងកេហ្សុន។
អេពីគួរ

អេពីគួរ (អង់គ្លេស :Epicurean) ជាក្រុមទស្សនវិទូអាថែន។ ពួកគេមានគំនិតប្រឆាំងនឹងសាសនាទាំងអស់ ជាពិសេសប្រឆាំងនឹងគោលបង្រៀននៃដំណឹងល្អ។ 
រូបភាពតូច|480x480ភីកសែល|រូបចម្លាក់ ទស្សនវិទូរ៉ូម អេពីគួរឹស។
អេពីគួរនិយម គឺជាប្រព័ន្ធទស្សនវិជ្ជាដែលមានមូលដ្ឋានលើសេចក្ដីបង្រៀនរបស់ទស្សនវិទូក្រិកសម័យបុរាណ ឈ្មោះថា អេពីគួរឹស (Epicurus) បង្កើតឡើងប្រហែលជាឆ្នាំ ៣០៧ មុនគ.ស។ អេពីគួរឹសគឺជាទស្សវិទូរូបធាតុនិយម ដែលដើរតាមទស្សវិទូដេម៉ូគ្រីធឹស (Democritus)។ គំនិតខាងរូបធាតុនិយមរបស់ទស្សនវិទូរូបនេះ បាននាំឲ្យគាត់ប្រឆាំងនឹងអបិយជំនឿ និងអំណាចខាងព្រះ។ អេពីគួរឹសជឿថា "សេចក្ដីសប្បាយរីករាយ" គឺជាអ្វីដែលល្អប្រសើរបំផុត ហើយដើម្បីទទួលបាននូវសេចក្ដីសប្បាយរីករាយដូច្នេះគឺត្រូវតែេរស់នៅឲ្យបានសមរម្យ ស្វែងរកចំណេះដឹងការងារសម្រាប់ពិភពលោកនេះ និងកំណត់ដែនកំណត់នៃចំណង់របស់ខ្លួន។ ការធ្វើដូច្នេះអាចនាំមនុស្សម្នាក់ឈានទៅរកភាពស្ងប់ ហើយរួចផុតពីការភ័យខ្លាច ព្រមទាំងគ្មានការឈឺចាប់ខាងរូបកាយ។ កត្តាទាំងនេះធ្វើឲ្យមនុស្សសុភមង្គលដ៏ប្រសើរបំផុត។

លទ្ធិអេពីគួរនិយម ដើមដំបូងឡើយជាគូប្រឆាំងនឹងលទ្ធិផ្លាតូ (Platonism) តែក្រោយមកបានត្រឡប់ជាគូប្រឆាំងដ៏ធំនឹងលទ្ធិស្តូក (Stoicism)។ ទស្សនវិទូអេពីគួរឹស និងពួកអ្នកដែលដើរតាមខ្លួន បានចៀសចេញពីនយោបាយ។ ក្រោយពីទស្សនវិទូអេពីគួរឹសបានស្លាប់ទៅ សាលារៀនរបស់គាត់ត្រូវបានដឹកនាំដោយទស្សវិទូហើម៉ាគូស (Hermarchus)។ សង្គមអេពីគួរបានរីកចម្រើនដុះដាលនៅចុងសម័យហេលិនីស និងក្នុងអំឡុងសម័យរ៉ូម។ នៅចុងបញ្ចប់នៃចក្រភពរ៉ូម លទ្ធិអេពីគួរនិយមត្រូវបានប្រឆាំងដោយទស្សនវិជ្ជាជាច្រើន (ជាពិសេសត្រូវបានប្រឆាំងដោយលទ្ធិ Neo-Platonism) ហើយក៏បានបាត់បន្តិចម្ដងៗរហូតដល់អស់រលីង ប៉ុន្តែលទ្ធិនេះបានរស់ឡើងវិញ នៅសម័យនៃហេតុផល (Age of Enlightenment)។ សព្វថ្ងៃនេះ នៅក្រិកមានសហគមន៍អេពីគួរធំៗជាច្រើន ឈ្មោះថាសង្គមនៃមិត្តភក្ដិរបស់អេពីគួរឹស ភាគខាងលិច។
អេពីគួរ: ប្រវត្តិអេពីគួរ

ប្រវត្តិអេពីគួរ 
នៅក្រុងមីទីលីនី (Mytilene) រដ្ឋធានីនៃកោះលីស្បូស (Lesbos) ហើយក្រោយមកទៀតនៅក្នុងលេមសាឃូស (Lampsacus) ទស្សនវិទូអេពីគួរឹសបានបង្រៀន ហើយទទួលបានអ្នកដើរតាមគាត់ជាច្រើន។ នៅអាថែន អេពីគួរឹសបានទិញអចលនទ្រព្យមួយ សម្រាប់សាលារៀនរបស់គាត់ មានឈ្មោះថា "ហ្គាដិន" ក្រោយមកមានឈ្មោះថា សាលាអេពីគួរឹស។ អេពីគួរឹសបានសង្កត់ធ្ងន់ថាមិត្តភាពគឺជាធាតុដ៏សំខាន់នៃសុភមង្គល ហើយសាលារៀនហាក់ដូចជាសហគមន៍កណ្ដាលមួយ ដែលបដិសេធការចេញមុខខាងនយោបានរបស់ទស្សវិជ្ជាអាថែន។ ពួកគេមានគំនិតទូលាយចំពោះរបៀបរបបពួកអាថែន រួមទាំងស្ត្រី និងពួកទាសករ។ សមាជិកអេពីគួរឹសមួយចំនួនជាអ្នកដែលបន្លែប៉ុណ្ណោះ គឺពួកគេមិនហូបសាស់ទេ។The Hidden History of Greco-Roman Vegetarianism

សាលាអេពីគួរមានប្រជាប្រិយភាពកាន់តែខ្លាំងឡើង ហើយទន្ទឹមនឹងនោះក៏មានលទ្ធិមួយចំនួនលេចឡើងដែរ ដូចជា លទ្ធិស្តូក (Stoicism), លទ្ធិផ្លាតូ (Platonism), លទ្ធិភើរីផាតេទិក (Peripateticism), និងលទ្ធិភីរើនី (Pyrrhonism)។ អេពីគួរជាសាលារៀនដ៏មានឥទ្ធីពលមួយក្នុងចំណោមសាលារៀនជាច្រើននៃទស្សនវិជ្ជាហេលិនិក ហើយវាមានរហូតដល់សម័យចក្រភពរ៉ូមក្រោយមកទៀត។

 ជាមួយនឹងការកើនឡើងនូវឥទ្ធីពលរបស់លទ្ធិណេអូផ្លាតូ (Neoplatonism) និងលទ្ធិភើរីផាតេទិក (Peripateticism) ព្រមទាំងឥទ្ធីពលគ្រីស្ទានក្រោមមកទៀត លទ្ធិអេពីគួរបានធ្លាក់ចុះ។ ត្រឹមចុងសតវត្សទី៣ ការកត់ត្រាអំពីលទ្ធិអេពីគួរមាននៅសល់តិចតួច។ អ្នកនិពន្ធគ្រីស្ទានដើមដំបូងលោក Lactantius រិះគន់ទស្សវិទូអេពីគួរឹសត្រង់ចំណុចជាច្រើន។ ពួកអេពីគួរជច្រើនត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជាពួកខុសឆ្គង ដែលរងទុកនៅក្នុងវដ្តទាំង៦នៃស្ថាននរក។ ជាការពិត ទស្សវិទូអេពីគួរឹសបង្ហាញឲ្យគេមើលឃើញថាខ្លួនជាតំណាងជំនឿដ៏ខុសឆ្គងបំផុត។

នៅសតវត្សទី១៧ បូជាចារ្យបារាំង Franciscan អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ និងទស្ស​វិទូ Pierre Gassendi បានសរសេរសៀវភៅពីរក្បាល ក្នុងគោលបំណងធ្វើឲ្យលទ្ធិអេពីគួនិយមរស់ឡើងវិញ។ មិនយូរប៉ុន្មានមានស្នាដៃជាច្រើនត្រូវបានបោះពុម្ភជាភាសាអង់គ្លេស ស្ដីអំពីលទ្ធិអេពីគួរនិយម។
អេពីគួរ: សាសនា

សាសនា 
លទ្ធិអេពីគួរនិយមបានបញ្ជាក់ពីអព្យាក្រឹតភាពរបស់ព្រះ ដោយថាព្រះមិនជ្រៀតជ្រែកក្នុងជីវិតរស់នៅរបស់មនុស្សឡើយ។ លទ្ធិនេះអះអាងថាព្រះ រូបធាតុ និងព្រលឹង សុទ្ធតែត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអាតូម។ ព្រលឹងត្រូវបានបង្កើតឡើងពីអាតូម ហើយព្រះជាអ្នកកាន់កាប់ព្រលឹង ប៉ុន្តែព្រលឹងរបស់ពួកគេនៅជាប់នឹងរូបកាយ ដោយត្មានការដាច់ចេញពីគ្នាឡើយ។ មនុស្សមានព្រលឹងប្រភេទដូចៗគ្នា ប៉ុន្តែកម្លាំងដែលចងអាតូមជាមួយគ្នានោះមិនអាចកចាប់វិញ្ញាណឲ្យជាប់ជារៀងរហូតបានឡើយ។ ពួកអេពីគួរក៏បានប្រើទ្រឹស្ដីអាតូមរបស់ Democritus និង Leucippus ដើម្បីអះអាងថាមនុស្សមានសេចក្ដីប៉ងប្រាថ្នាដោយសេរី។Mark Joseph Larrimore, (2001), The Problem of Evil, pp. xix–xxi. Wiley-BlackwellReinhold F. Glei, Et invidus et inbecillus. Das angebliche Epikurfragment bei Laktanz, De ira dei 13, 20–21, in: Vigiliae Christianae 42 (1988), pp. 47–58Sextus Empiricus, Outlines of Pyrrhonism, 175: "those who firmly maintain that god exists will be forced into impiety; for if they say that he [god] takes care of everything, they will be saying that god is the cause of evils, while if they say that he takes care of some things only or even nothing, they will be forced to say that he is either malevolent or weak"

អេពីគួរឹសយល់ថាមានព្រះច្រើន ប៉ុន្តែព្រះទាំងនោះមិនចង់ ហើយក៏មិនអាចទប់ការអាក្រក់បានឡើយ។ នេះមិនមែនដោយសារព្រះទាំងនោះអាក្រក់នោះទេ គឺដោយសារព្រះទាំងនោះស្ថិតនៅក្នុងសភាពដ៏ឥតខ្ចោះនៃសេចក្ដីស្ងប់ ជាសភាពមួយដែលគ្រប់គ្នាតែងតែខំប្រឹងយកឲ្យបាន។ មិនមែនព្រះទេ ដែលត្រូវបានធ្វើឲ្យមិនសប្បាយចិត្តដោយសេចក្ដីអាក្រក់ទាំងនោះ គឺមនុស្សវិញទេ។ អេពីគួរឹសយល់ថាព្រះទាំងឡាយមានសេចក្ដីសុខ ហើយមិនចេះស្លាប់ ប៉ុន្តែព្រះទាំងនោះជារបស់អ្វីម្យ៉ាងដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងពីអាតូម ហើយរស់នៅក្នុងលំហអាកាស។Trans. Robert Pinsky, The Inferno of Dante, p. 320 n. 11.
អេពីគួរ: ទស្សនវិជ្ជា

ទស្សនវិជ្ជា 
ទស្សវិជ្ជាដែលមានប្រភពពីអេពីគួរឹ បានរីកដុះដាលអស់រយៈពេល៧សតវត្ស។ វាបានធ្វើឲ្យបុគ្គលម្នាក់ពិចារណាឃើញថាសេចក្ដីសប្បាយរីករាយគឺជាស្នូល ឬជាសេចក្ដីល្អដ៏ចម្បងនៅក្នុងជីវិត។ ដោយហេតុនេះហើយបានជាអេពីគួរឹសគាំទ្រឲ្យមនុស្សទាំងអស់ខិតខំធ្វើយ៉ាងណាឲ្យមានការសប្បាយច្រើនបំផុតដែលអាចធ្វើទៅបាន នៅជីវិតរស់នៅរបស់ខ្លួន ក៏ប៉ុន្តែត្រូវធ្វើឲ្យសមរម្យ ដើម្បីចៀសវាងពីការឈឺចាប់ដែលអាចកើតមានពីការសប្បាយនោះ។ អេពីគួរឹសបានសង្កត់ធ្ងន់លើការសប្បាយខាងផ្លូវចិត្ត ជាជាងការសប្បាយខាងរូបកាយ។ ដូច្នេះដោយយោងទៅលើទស្សនរបស់អេពីគួរឹស ធ្វើឲ្យយើងយល់ឃើញថាមនុស្សដែលយើងហូបជាមួយ សំខាន់ជាងអ្វីដែលយើងហូប។ ចំណេះដឹងត្រូវបានស្វែងរក ដើម្បីតែបំបាត់ការភ័យខ្លាចខាងសាសនា និងអបិយជំនឿប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្ដីខ្លាចចម្បងពីរយ៉ាងដែលត្រូវតែលុបបំបាត់ចោលគឺការខ្លាចព្រះ និងការខ្លាចសេចក្ដីស្លាប់។ ដោយមើលឃើញថាអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងអ្វីដែលទទួលបានពីអាពាហ៍ពិពាហ៍ គឺជាការគំរាមកំហែងដល់សេចក្ដីសុខខាងផ្លូវចិត្ត អេពីគួរឹសបានរស់នៅក្នុងជីវិតនៅលីវ ប៉ុន្តែគាត់មិនបានដាក់កំហិតនេះដល់អ្នកដែលដើរតាមគាត់ឡើយ។

ចំពោះពួកអេពីគួរ គុណធម៌គ្មានតម្លៃឡើយ ហើយវាមានប្រយោជន៍តែនៅពេលណាវាជាមធ្យោបាយស្វែងរកសុភមង្គលប៉ុណ្ណោះ។ ទស្សនវិទូអេពីគួរឹសសង្កត់ធ្ងន់លើការអភិវឌ្ឍន៍មិត្តភាពថាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃជីវិតដែលស្កប់ស្កល់។

ពួកអេពីគួរជឿថាមានព្រះ ប៉ុន្តែពួកគេជឿថាព្រះទាំងនោះត្រូវបានបង្កើតឡើងពីអាតូម ដូចជារបស់អ្វីផ្សេងទៀតដែរ។ គេជឿថាព្រះស្ថិតនៅឆ្ងាយពីផែនដីពេក រហូតដល់មិនអាចចាប់អារម្មណ៍អ្វីដែលមនុស្សកំពុងធ្វើឡើយ ដូច្នេះហើយការអធិស្ឋាន ឬការថ្វាយអ្វីដល់ព្រះទាំងនោះមិនមែនជារឿងប្រសើរឡើយ។ ពួកគេជឿថាព្រះទាំងនោះមិនបានបង្កើតសាកលលោកឡើយ ហើយក៏មិនអាចដាក់ទោស ឬប្រទានពរដល់អ្នកណាម្នាក់ឡើយ។The Story of Philosophy: The Essential Guide to the History of Western Philosophy. Bryan Magee. DK Publishing, Inc. 1998.

លទ្ធិអេពីគួរនិយមបដិសេធភាពមិនចេះស្លាប់ និងជំនឿខាងអធម្មជាតិ។ លទ្ធិនេះជឿថាមានព្រលឹង ប៉ុន្តែអះអាងថាព្រលឹងចេះស្លាប់ដូចរូបកាយដែរ។ ទស្សវិទូអេពីគួរឹសមិនជឿថាមានជាតិក្រោយទេ ហើយមនុស្សមិនចាំបាច់ខ្លាចសេចក្ដីស្លាប់ទេ: "សេចក្ដីស្លាប់មិនមែនជាបញ្ហាអ្វីចំពោះយើងឡើយ ដ្បិតអ្វីដែលរលាយបាត់ទៅនោះ គ្មានអ្នកណាដឹងឡើយ ហើយអ្វីដែលគ្មានអ្នកណាដឹងនោះហើយដែលមិនមែនជាបញ្ហាអ្វីចំពោះយើង។"Russell, Bertrand.  A History of Western Philosophy, pp. 239–40Epicurus (c 341–270 BC) British Humanist Association
អេពីគួរ: ប្រព័ន្ធច្បាប់ផ្នែកសីលធម៌

ប្រព័ន្ធច្បាប់ផ្នែកសីលធម៌ 
ទស្សនវិទូអេពីគួរឹសគឺជាអ្នកគិតដំបូងគេ ដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍សញ្ញាណនៃយុត្តិធម៌ ទុកដូចជាកិច្ចសន្យាសង្គមមួយ។ គាត់បានថាកំណត់យុត្តិធម៌ជាការព្រមព្រៀងមួយ "ទាំងធ្វើឲ្យរងគ្រោះ ទាំងត្រូវបានធ្វើឲ្យរងគ្រោះ"។ ចំណុចសំខាន់នៃការរស់នៅក្នុងសង្គមដែលមានច្បាប់ និងការដាក់ទោស គឺត្រូវតែធ្វើយ៉ាងណាឲ្យរួចផុតពីការរងគ្រោះ ដើម្បីឲ្យយើងមានសេរីភាពក្នុងការស្វែងរកសុភមង្គល។ ដោយយេតុនេះ ច្បាប់ដែលមិនរួមចំណែកលើកកម្ពស់សុភមង្គលមនុស្ស គឺអយុត្តិធម៌។ វាមិនអាចទៅរួចទេដែលរស់នៅក្នុងជីវិតមួយដែលមានអំណរ ដោយមិនបានរស់នៅយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ល្អ និងទៀងត្រង់Tim O'Keefe, Epicurus on Freedom, Cambridge University Press, 2005, p. 134 ហើយវាក៏មិនអាចទៅរួចទេដែលរស់នៅយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ល្អ និងទៀងត្រង់ ដោយគ្មានការរស់នៅក្នុងជីវិតដែលមានអំណរនោះ។Epicurus Principal Doctrines  tranls. by Robert Drew Hicks (1925)ព្រលឹងរបស់មនុស្សគឺជាអ្វីដែលតែងតែស្លាប់ ដូចជារបស់ផ្សេងៗទៀតដែរ ព្រោះវាត្រូវបានបង្កើតឡើងពីអាតូម។ វាបាត់ទៅនៅពេលដែលកាយត្រូវបានបំផ្លាញ។ យើងមិនចាំបាច់ខ្លាចសេចក្ដីស្លាប់ទេ ទីមួយដោយព្រោះគ្មានអ្វីមកតាមទេ ក្រោយពីរូបការបានបាត់ទៅ ហើយទីីពីរដោយព្រោះក៏គ្មានបទពិសោធនៃសេចក្ដីស្លាប់ដែរ ដូច្នេះ: "សេចក្ដីស្លាប់ដែលអាក្រក់បំផុត មិនមែនជាបញ្ហាអ្វីសម្រាប់យើងទេ ដោយព្រោះពេលយើងនៅរស់ សេចក្ដីស្លាប់គ្មានទេ ហើយពេលយើងស្លាប់ ពេលនោះគ្មានយើងដែរ។

ធម្មជាតិបានកំណត់គោលដៅសម្រាប់អ្វីៗទាំងអស់ដែលមានជីវិត (រួមទាំងមនុស្សផងដែរ) ក្នុងការស្វែងរកសុភមង្គល ជាក់ស្ដែងយើងឃើញថា ទាំងក្មេង ទាំងសត្វ តែងមានសភាវគតិចង់បានអំណរ ហើយឲ្យបានរួចផុតពីការឈឺចាប់។ អំណរ និងការឈឺចាប់គឺជាហេតុផលដ៏ចម្បង សម្រាប់គ្រប់សកម្មភាពរបស់សត្វលោកដែលមានជីវិត។ អំណរដ៏បរិសុទ្ធគឺជាសេចក្ដីដ៏ប្រសើរបំផុត ហើយការឈឺចាប់គឺជាសេចក្ដីដ៏អាក្រក់បំផុត។

អំណរ និងការឈឺចាប់ផ្សេងៗ គឺជាលទ្ធផលនៃការដឹង ឬការអន់ថយនៃរបបអាហារ។ ទស្សនវិទូអេពីគួរបានបែងចែករបបអាហារជាបីប្រភេទ:
 ធម្មជាតិ ហើយចាំបាប់: ញ៉ាំ ផឹក គេង
 ធម្មជាតិ ប៉ុន្តែមិនចាំបាច់: ដូចជាការធ្វើរឿងអ្វីដែលខុសសីលធម៌; ការទាំងនោះមិនពិបាកត្រួតត្រាឡើយ ហើយក៏មិនចាំបាច់ សម្រាប់សុភមង្គលដែរ។
 អ្វីផ្សេងៗដែលមិនមែនជាធម្មជាតិ ហើយក៏មិនចាំបាច់ដែរល: យើងត្រូវតែបដិសេធអ្វីទាំងនោះទាំងស្រុង។
ប្រភេទនៃអំណរ: ដោយហេតុថាមនុស្សមានធាតុផ្សំពីរ គឺរូបកាយ និងព្រលឹង ដូច្នេះអំណរក៏មានពីរប្រភេទដែរគឺ:
 អំណរនៃរូបកាយ: ទស្សនវិទូអេពីគួរឹសជឿថាមនុស្សមិនចាំបាច់ខ្លាចការឈឺចាប់ខាងរូបកាយឡើយ ពីព្រោះពេលការឈឺចាប់នោះវាខ្លាំង ឬពិបាកទ្រាំ ជាធម្មតាការឈឺចាប់នោះក៏មានរយៈពេលខ្លីដែរ។ នៅការឈឺចាប់មានរយៈពេលកាន់តែយូរ ហើយកាន់តែខ្សោយទៅៗ វាក៏ងាយស្រួលទ្រាំដែរ។ គាត់ក៏ជឿថា មនុស្សម្នាក់អាចបន្ធូរការឈឺចាប់របស់ខ្លួនបាន ដោយព្យាយាមចាំអំពីអំណរពីអតីតកាល ហើយក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះ ត្រូវធ្វើអត្តឃាតខ្លួនឯង។
 អំណរនៃព្រលឹង: អំណរនៃព្រលឹងធំជាងអំណរនៃរូបកាយ: អំណរនៃរូបកាយមានឥទ្ធីពលក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន តែអំណរនៃព្រលឹងនៅស្ថិតស្ថេរជាង។ ទស្សនវិទូអេពីគួរឹសជឿថា អំណរនៃព្រលឹងអាចបំបាត់ ឬកាត់បន្ថយការឈឺចាប់ផ្សេងៗ ឬការមិនសប្បាយចិត្តផ្សេង។
Cf. Sallust, The War With Catiline, Caesar's speech: 51.29 & Cato's reply: 52.13).Anon., Gérald Ghislain – Creator of The Scent of Departure. IdeaMensch, July 14, 2011.Michel Onfray, La puissance d'exister: Manifeste hédoniste, Grasset, 2006Cyril Bailey, Epicurus: The Extant Remains, Oxford: Clarendon Press, 1926, p.131Michael Symons, "Epicurus, the foodies’ philosopher", pp. 13-30, in Fritz Allhoff and Dave Monroe, eds, Food & Philosophy: Eat, think, and be merry, Malden (MA, USA): Blackwell Publishing, 2007
អេមទីវី

thumb|right|
អេមទីវី () គឺជាប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍ខ្សែកាបរបស់អាមេរិក ដែលគ្រប់គ្រងដោយ Paramount Global ។ វាត្រូវបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី 1 ខែសីហាឆ្នាំ 1981 ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍នៅសហរដ្ឋអាមេរិក
អេមីរ៉ាតឥស្លាមអាហ្វហ្កានីស្ថាន (១៩៩៦–២០០១)

អេមីរ៉ាតឥស្លាមអាហ្វហ្កានីស្ថាន (ភាសាបាស្តូ៖ د افغانستان اسلامي امارت) ឬ​គេអាចសម្ដៅហៅម្យ៉ាងទៀតថា អេមីរ៉ាត​ឥស្លាម​​អាហ្វហ្កានីស្ថានទីមួយ គឺជារដ្ឋផ្ដាច់ការនិយមឥស្លាមដែលដឹកនាំដោយចលនាតាលីបង់ពីឆ្នាំ១៩៩៦ រហូតដល់ឆ្នាំ២០០១។ នៅកម្រិតកំពូល រដ្ឋាភិបាលតាលីបង់បានគ្រប់គ្រងប្រហែល ៩០% នៃប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន ខណៈដែលតំបន់ដែលនៅសេសសល់នៅឯភាគឦសានត្រូវបានកាន់កាប់ដោយសម្ព័ន្ធភាពខាងជើង ដែលជាក្រុមអាជ្ញាធរបន្សល់ពីរបបចាស់ ពោលគឺ រដ្ឋឥស្លាមអាហ្វហ្កានីស្ថាន និងជាក្រុមដែលមានការ​ទទួល​ស្គាល់ជា​អន្តរជាតិ​លើរបបតាលីបង់នេះ។

បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ ១១ កញ្ញា និងការប្រកាស "សង្គ្រាមលើភេរវកម្ម" ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក មតិប្រឆាំងអន្តរជាតិចំពោះរបបតាលីបង់មួយនេះបានកើនឡើងជាលំដាប់ ខណៈដែលការទទួលស្គាល់ការទូតពីអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម និងប៉ាគីស្ថានត្រូវបានលុបចោលវិញ។ អេមីរ៉ាតឥស្លាមត្រូវលែងមានអត្ថិភាពនៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០១ បន្ទាប់ពីត្រូវបានផ្ដួលរំលំដោយចលនាសម្ព័ន្ធភាពខាងជើង ដែលត្រូវបានគាំទ្រដោយក្រុមចម្រុះហៅ កងកម្លាំងជំនួយសន្តិសុខអន្តរជាតិ បង្កើតឡើងក្រោយការឈ្លានពានរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកមកលើអាហ្វហ្កានីស្ថានកាលពីរយៈពេលពីរខែមុន។ ពួកតាលីបង់នៅតែបានបន្តហៅខ្លួនឯងថា អេមីរ៉ាតឥស្លាមអាហ្វហ្កានីស្ថាននៅក្នុងទំនាក់ទំនងផ្លូវការ នៅអំឡុងពេលដែលខ្លួនឃ្លាតចេញពីអំណាចនៅចន្លោះឆ្នាំ២០០១ និងឆ្នាំ២០២១។
អេមីរ៉ាតឥស្លាមអាហ្វហ្កានីស្ថាន (១៩៩៦–២០០១): ប្រវត្តិដើម និងជម្លោះជាតិសាសន៍

ប្រវត្តិដើម និងជម្លោះជាតិសាសន៍ 
ក្រុមតាលីបង់ និងរបបគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេបានកើតចេញពីស្ថានភាពវឹកវរច្របូកច្របល់បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមសូវៀត–អាហ្វហ្កានីស្ថានបានបញ្ចប់។ តាលីបង់ត្រូវបានគេបង្កើតឡើងជាចលនានយោបាយសាសនាឥស្លាមជាតិប៉ាស្តុន ដែលមាននិស្សិតម៉ាដ្រាសាជាសមាជិក និងមានមូលដ្ឋាននៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន។ ដោយសមាជិកភាគច្រើនជាជនជាតិប៉ាស្តុន ពួកតាលីបង់ក៏បានច្របាច់បញ្ចូលនូវក្រមកុលសម្ព័ន្ធបាស្តុនវ៉ាលី ជាមួយនឹងសិក្ខាបទសាលាហ្វី ដើម្បីបង្កើតចេញជាមនោគមវិជ្ជាឥស្លាមរួមមួយដែលមានទំនោរប្រឆាំងលោកខាងលិច និងសម័យទំនើប។Rashid, Taliban (2000) ពីដំបូង តាលីបង់បានទទួលបានការគាំទ្រពីប៉ាគីស្ថានដែលជាប្រទេសជិតខាង ក៏ដូចជាពីអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។ កងជីវពលតូចមួយរបស់តាលីបង់បានលេចឡើងជាលើកដំបូងនៅជិតក្រុងកាន់ហាដារនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ ហើយភ្លាមនោះបានធ្វើសកម្មភាពប្រយុទ្ធនឹងមេដឹកនាំក្នុងតំបន់ ដោយទទួលបានការគាំទ្រខ្លះៗពីក្រុមមេដឹកនាំជាតិប៉ាស្តុនឌូរ៉ានី។

សកម្មភាពយោធាដ៏សំខាន់ដំបូងរបស់តាលីបង់គឺបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅចន្លោះខែតុលា និងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៤ នៅពេលដែលពួកគេបានចល័តទ័ពពីទីក្រុងមេវែននៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន ទៅវាយដណ្ដើមទីក្រុងកាន់ដាហារ និងបណ្ដាខេត្តនៅជុំវិញ ដោយបានបាត់បង់ជីវិតយុទ្ធជនតែរាប់សិបនាក់ប៉ុណ្ណោះ។Rashid, Taliban, (2000) pp. 27–29 នៅក្នុងរយៈពេលបីខែបន្ទាប់ កងកម្លាំងថ្មីថ្មោងមួយនេះបានគ្រប់គ្រងខេត្តចំនួនដប់ពីរលើខេត្តសរុបចំនួន ៣៤ របស់ប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន ដោយពួកមេទ័ពមូចាហ៊ីឌីននៅក្នុងខេត្តដែលតាលីបង់គ្រប់គ្រងទាំងនោះភាគច្រើនបានសុំទទួលចុះចាញ់ជាមុនដោយគ្មានការបាញ់សម្លាប់បង្ហូរឈាមគ្នា ឬដោយសារកងជីវពលតាមតំបន់នីមួយៗបានទម្លាក់អាវុធចុះ។Rashid, Taliban (2000), p.!1 ដំបូងឡើយ តាលីបង់បានទទួលនូវការគោរពសាទរពីប្រជាជនអាហ្វហ្កានីស្ថានដែលនឿយហត់នឹងអំពើពុករលួយ អំពើហិង្សាឃោរឃៅ និងការប្រយុទ្ធសម្លាប់គ្នាឥតឈប់ឈររបស់ក្រុមមូចាហ៊ីឌីន។ ប៉ុន្តែតទៅមុខទៀត ប្រតិកម្មអវិជ្ជមាន និងការតស៊ូប្រឆាំងនឹងតាលីបង់ក៏បានកើនឡើង ពិសេសក្នុងចំណោមប្រជាជនអាហ្វហ្កានីស្ថានដែលមិនមែនជាជនជាតិប៉ាស្តុន។Encyclopedia of Islam and the Muslim world / editor in chief, Richard C. Martin, Macmillan Reference US : Thomson/Gale, 2004

ពួកតាលីបង់បានចាត់ទុកសហគមន៍ជាតិសាសន៍ផ្សេងទៀតនៅក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថានថាជាជាតិសាសន៍បរទេស។ លើសពីនេះ ប៉ាស្តុនគឺជាក្រុមជនជាតិដ៏ធំបំផុតនៅអាហ្វហ្កានីស្ថាន ហើយចលនាតាលីបង់មានជនជាតិនេះភាគច្រើនជាសមាជិក។ ពេលដែលតាលីបង់បានពង្រីកទឹកដីចេញពីមូលដ្ឋានប៉ែកខាងត្បូង និងអាគ្នេយ៍របស់ខ្លួន ពួកគេក៏បានជួបប្រទះនូវចលនាតស៊ូរបស់សត្រូវកាន់តែច្រើនឡើងៗ។ មនោគមវិជ្ជាឌីអូបង់ឌីនិយមដែលតាលីបង់បានយកមកផ្គុំផ្សំជាមួយក្រមកុលសម្ព័ន្ធបាស្តុនវ៉ាលីនោះ ត្រូវបានក្រុមជនជាតិផ្សេងទៀតចាត់ទុកថាជាគំនិតទំនៀមទម្លាប់បរទេស។; ;  សមរភូមិទីក្រុងម៉ាហ្សារី ឆារីហ្វ គឺជាភស្តុតាងជាក់ស្តែងដែលបង្ហាញពីជម្លោះជាតិសាសន៍នៅក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាននាសម័យនោះ។;
អេមីរ៉ាតឥស្លាមអាហ្វហ្កានីស្ថាន (១៩៩៦–២០០១): ការដួលរលំ

ការដួលរលំ 

របបអេមីរ៉ាតឥស្លាមអាហ្វហ្កានីស្ថានបានបិទបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ២០០១ បន្ទាប់ពីមានការចូលឈ្លានពានពីសហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅខែឧសភា និងខែមិថុនា នៃឆ្នាំ២០០៣ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់តាលីបង់បានប្រកាសថា តាលីបង់បានប្រមូលផ្តុំឡើងជាថ្មី ហើយកំពុងត្រៀមខ្លួនសម្រាប់សង្គ្រាមបណ្តេញកងកម្លាំងអាមេរិកចេញពីទឹកដីអាហ្វហ្កានីស្ថាន។ នៅចុងឆ្នាំ២០០៤ មេដឹកនាំតាលីបង់ ម៉ូហាម៉ាដ អូម៉ារ បានប្រកាសអំពីការបះបោរប្រឆាំងនឹង "អាមេរិក និងអាយ៉ងរបស់វា" ដើម្បី"ដណ្តើមអធិបតេយ្យភាពជូនប្រទេសខ្លួនវិញ"។ សង្គ្រាមបះបោរបានអូសបន្លាយអស់ជាច្រើនឆ្នាំដោយទីបំផុត តាលីបង់ក៏បានឡើងកាន់កាប់ប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថានជាថ្មីម្តងទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ២០២១។
អេមីរ៉ាតឥស្លាមអាហ្វហ្កានីស្ថាន (១៩៩៦–២០០១): ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ

ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ 
ចំពោះទំនាក់ទំនងជាមួយពិភពលោកវិញ អេមីរ៉ាតឥស្លាមអាហ្វហ្កានីស្ថានបានប្រកាន់យកគោលនយោបាយឯកោនិយម ពោលគឺ "តាលីបង់ជឿជាក់លើការមិនជ្រៀតជ្រែកនៅក្នុងកិច្ចការរបស់ប្រទេសដទៃ ហើយក៏មិនចង់មានការជ្រៀតជ្រែកពីខាងក្រៅមកក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ប្រទេសខ្លួនដែរ"។ ថ្វីបើខ្លួនបានប្រកាន់គោលនយោបាយនេះដោយខ្ជាប់ខ្ជួនក៏ពិតមែន ក្រុមតាលីបង់នូវតែបន្តចុះកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មប្រេងកាត អគ្គិសនី និងឧស្ម័នជាមួយប្រទេសតួកមេនីស្ថាន ដែលជាផ្នែកមួយនៃកិច្ចព្រមព្រៀងបំពង់ឧស្ម័នតួកមេនីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថាន–ប៉ាគីស្ថាន–ឥណ្ឌា។ ប្រទេសតួកមេនីស្ថានបានប្រកាន់យកគោលជំហរ "អព្យាក្រឹតភាពវិជ្ជមាន" និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការមានកម្រិតជាមួយរបបតាលីបង់។

ប្រទេសចិនបានផ្តើមបង្កើតទំនាក់ទំនងជាមួយរបបតាលីបង់ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៨។ នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០០ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំប្រទេសប៉ាគីស្ថាន លោកលី ស្យូលីនបានក្លាយជាអ្នកតំណាងជាន់ខ្ពស់បរទេសដំបូងបង្អស់ដែលមិនមកពីប្រទេសឥស្លាម ដែលបានចូលជួបជាមួយម៉ូហាម៉ាដ អូម៉ារ។ពហុប្រភព៖

 ការទទួលស្គាល់