navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សុភាសិត​ខ្មែរ

សុភាសិត​ខ្មែរ ជា​ឃ្លា​​​ខ្លី​ៗ តែ​មាន​អត្ថន័យ​​ជ្រៅ​ជ្រះ​ ​​ជា​​ឱវាទ​ល្អៗ​​ដែល​មាន​ប្រយោជន៍​គួរ​រៀន​គួរ​ស្តាប់។​ ទំព័រ​នេះគឺ​ជា​កម្រង​ប្រមូល​ផ្តុំ​សុភាសិត​ខ្មែរ ដក​ស្រង់​ចេញ​ពី​សៀវ​ភៅប្រមូល​ភាសិត​ខ្មែរ​ ផ្សាយ​ចេញ​ពី​សមាគម​សម្តេច​ ជួន ណាត​។
 250px

 គោធាតមិនស្មេីសេះស្គម​ ខ្មែរចេះល្មមមិនស្មេីចិនឆ្កួត

 គេខុសកុំអាលអរ  គេសាទរកុំអាលអួត ។
 គិតមុនគូ
 គ្មាន​កម្លាំង​ គ្មាន​បញ្ញា គ្មាន​អាហារ​ គ្មាន​ជិវិត។
 គ្មានពូជ គ្មានកំណើត
 គ្នាច្រើនអន្សមខ្លោច  ​គ្នាដូចស្រមោចអន្សមឆៅ។
 គុក​និង​សោ គឺ​ចោរ​បង្កើត​ឱសថល្អ​ឆើត​កើត​ពី​រោគ  ដំណេកកើត​ពី​ការ​ងុយងោក  មនុស្ស​ក្នុង​លោក​កើត​ពី​កម្ម។
 គ្រូកាចសិស្សខូច។
 គ្រូទាយ  ម្តាយថា។
 គួរ​គិត​ជីវិត​ពុំ​ទៀង​ទាត់​  តែង​តែ​បែរ​បត់​កាន់​ក្តី​ស្លាប់  ពុំ​ដែល​បាន​ស្រួល​ប្រែ​ប្រួល​ឆាប់  ក្រឡាប់ស្ងាត់សូន្យ​ចា
 គោដំបៅខ្នង​  ក្អែកហើររំលង​  រំសាយកន្ទុយ។
គ្រឿងញៀនបំផ្លាញអនាគត។

 ឃ

 ឃាត់​កំហឹង​ដោយ​ប្រឹង​អត់​អោយ​បាន​  ឃាត់​ពាល​សាមាន្យ​ដោយ​អាជ្ញាបុគ្គល​  ឃាត់​ចិត្ត​ចាកទោសា  ប្រសើរ​ថ្លៃ​ថ្លា​ក្នុង​លោកិយ។
 ឃាត់​ចិត្ត​ចាកក្តី​ស្នេហា ក្នុង​កាមតណ្ហានា​លោកិយ ដូច​យក​អំបោះ​ចង​ដំរី​ ពិបាក​ពេក​ក្រៃ​គួរ
 ឃ្លាតកាយ  ណាយចិត្ត។
 ឃ្លានឆ្ងាញ់  ស្រលាញ់ល្អ។ឃ្លានឆ្ងាញ់ ស្រលាញ់ល្អ។
 ឃុបឃិត​ជន​ពាល  ​រាល​ទុក្ខ​ដល់ខ្លួន។
 ឃុប​ឃិត​បណ្ឌិត​  សុខ​មួយ​ជិវិត​ឥតទុក្ខា​
 ឃើញ​ខ្លា​ដេក​ថា​ខ្លា​ស្លាប់  ឃើញ​ខ្លា​ក្រាប​ថា​ខ្លា​សំពះ។
 ឃើញ​គេ​ទៅ​កុំ​អោយ​ខាន  ឃើញ​គេ​បាន​កុំ​អោយ​ទៅ។
 ឃើញ​ឈើ​ពុក​  កុំ​អាល​ដាក់​គូទ​អង្គុយ  (ឬ កុំ​អាល​ដាក់​គូទ​លើ)។
 ឃើញ​ដំរី​ជុះ​  កុំ​ជុះ​តាម​ដំរី  (ឬ  ដំរី​ជុះ​  កុំ​ជុះ​តាម​ដំរី)។
 ឃើញ​ថ្លុក​ថាជា​ថ្នល់  ក្រែង​កំហល់​កំហុស​មាន។
 ឃើញ​ពីនាយ​កុំ​អាល​ទាយ​អាក្រក់​ល្អ  លុះ​ឃើញ​ជាក់ជា​ខ្មៅ​ស  ទើបថាបាន​  បើ​បណ្តោយ​តាម​គំនិត​ដែល​គិត​ស្មាន​  នឹង​រំខាន​ព្រោះ​ការ​ខុស​កំហុស​ខ្លួន។
 ឃើញ​សម្បក​ថា​ខ្លឹម​រុក្ខា​  យល់​ពួក​បច្ចា​ថា​ជាមិត្រ​  ពាល​ប្រឡំ​ថា​បណ្ឌិត​  ច្រឡំ​លាមក​ពិតថាបុប្ផា។
 ឃ្លាន​កុំអាល​ស៊ី  ងងុយ​កុំ​អាល​ដេក​  យប់កុំអាលនិយាយជាមួយស្រី​។
 ឃ្លាន​ក្រៃ​ណា​ឆ្ងាញ់​  ស្រឡាញ់​ក្រៃ​ណា​ល្អ  (ឬ ពិសា​ក្រៃ​ណា​នឹង​ឃ្លាន អាក្រក់ប៉ុន្មាន​ក្រៃ​ណា​នឹង​ចិត្ត)។
 ឃ្លេ​មិន​ខ្លាច​ ទៅ​ខ្លាចខ្លា។ (ភួង គូទ )
 ឃ្លោក​លិច​  អម្បែង​អណ្តែត។
 ឃ្វាលក្របី​ជិះ​ក្របី  ឃ្វាលគោ​ជិះ​គោ។
 ឃ្វាលចិត្ត​លំបាក​ពេក​ពិត​  ដូចឃ្វាលពពក។
 ឃ្វាលគោ​ក្របី​ដោយ​អាជ្ញា  ឃ្វាល​ចិត្តល្អ​ជា​ដោយ​អំណត់។
 ឃ្វាល​ចិត្ត​ឥត​កំណាញ់​  ដោយ​លះ​បង់​កុំ​ប្រណី។
សុភាសិត​ខ្មែរ: ង

ង 

 ងប់​នឹង​កូន​ប្រពន្ធ​ទ្រព្យ ​ ព្រះ​ថា​អភ័ព្វ​ព្រោះ​ជាប់​ចំណង។
 ងប់​នឹង​ញាតិ​  ឃ្លាត​ច្បាប់។
 ងប់​នឹង​មាស​ប្រាក់  ​ខូច​យសសក្តា។
 ងប់​នឹង​ប្រុ​ស​  ខូច​ព្រហ្មចារី។
 ងប់នឹងប្រុស  ខូចឈ្មោះមួយជាតិ។
 ងប់​នឹង​ស្រី  ​ចំណី​ទុក្ខ។
 ងប់នឹង​ល្បែង  ​តែង​ហិនហោច។
 ងប់នឹងល្បែង​  តែងវិនាស។
 ងប់នឹង​ស្រា​  ខូច​ស្មារតី។
 ងប់​នឹង​ពាក្យ​សរសើរ  ​គេ​ថា​ភ្លើ។
 ងប់នឹង​ពាក្យ​បង្អាប់  ស្លាប់​គំនិត។
 ងប់​នឹង​ស័ក្តិយស​  ស្អុយ​ទាំង​អស់​ក្នុង​លោកិយ។
 ងប់នឹង​ជំនឿ​  រឿគំនិត។
ងប់នឹងសម្រស់ អស់តម្លៃ។
 ងាប់​ដើម្បី​ជាតិ​មាតុភូមិ  ទេវតា​ឥន្ទ្រព្រហ្ម​ចោមឲ្យ​ពរ។
 ងាប់​ខ្លួន​  សមសួន​ជាង​ងាប់​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ។
 ងាប់​គំនិត ​ ងងឹត​ដល់ស្លាប់។
 ងាប់​ទាំង​រស់  ស្អុយ​ទាំង​ស្រស់។
 ងា​ប់ដៃ​ជើង​  ថ្កើង​ជាង​ងាប់​ពាក្យសម្តី។
 ងាប់នឹង​ស្រី​  ចង្រៃ​មួយ​ជាតិ។
 ងាប់​នឹង​សំដី  ដូច​ត្រី​កំភ្លាញ។
 ងា​ប់នឹង​អាចម៍​ឯង​  ជាក់​ស្តែង​ដូច​ខ្វែក។
 ងាប់​ព្រោះ​គំនិត ​ ដូច​កាំ​បិត​ចិត​ដង​ឯង។
 ងា​ប់​ជាតិ​  ព្រោះ​ឃ្លាត​សាមគ្គី។
 ងាប់នយោបាយ​  ព្រោះ​ស្តាយ​លាភ។
 ងាប់​ស្តួក​ ដូច​ឃ្លោក​ទុំ។
 ងាយ​មិន​ក្រៃ​ណា​នឹង​បាន​ មានមិនក្រៃ​ណានឹង​អ្នក​បាន​សុខ​ ចេះ​ក្តី​មិន​ក្រៃ​ណា​នឹង​ម្ចាស់​ស្រុក។

 ងើយ (ឬ ងើប)​ ស្កក​ ឱនដាក់គ្រាប់។
សុភាសិត​ខ្មែរ: [[ច្បាប់|ច]]

ច 

 ចង់ធំខំពីតូច បើខ្លាចខួចកុំឆាប់ខឹង ការអ្វីឲ្យចេះថ្លឹង កុំប្រឹងជុះតាមដំរី ។
 ចំណីក្រពះគឺអាហារ ចំណីប្រាជ្ញាគឺសៀវភៅ។
 ចង់ឲ្យមានជួញអង្ករ​ចង់ឲ្យក្រជួញឡាន។
 ចង់ចេះឲ្យធ្វើល្ងង់។
 ចង់ស្រួចដូចបន្លា ត្រូវឧស្សាហ៍ដុសដែកដុល។
 ច្របាច់កចិន លៀនអណ្តាតខែ្មរ។
 ចម្ងល់គឺជាបិតានៃការចៃ្នប្រឌិត។
 ចម្ងល់គឺជាការចាប់ផ្តើមមិនមែនជាចុងបញ្ចប់នៃបញ្ញាទេ។
 ចង្អៀតផ្ទះនៅបាន ចង្អៀតចិត្តនៅពុំបាន។
 ចាក់អង្ករយកអង្កាម។
 ចានមួយរាវ លែងអីរណ្តំគ្នា។
 ចាញ់ចត្រង្គអស់ប្រាជ្ញា ចាញ់តណ្ហា​អស់កុសល។
 ចាញ់បានជាព្រះ ឈ្នះបានជាមារ។
 ចាប់ក្ដាមដាក់ចង្អេរ។
 ចាប់នេះចាប់នោះ មិនឆ្ពោះត្រង់ណា។
 ចាប់ច្រវាក្រាក សំឡឹងជ្រោយ។
 ចាប់ត្រីបាន កុំឲ្យល្អក់ទឹក។

 ចាប់ត្រីដៃពីរតម្រាហាម ចាក់អង្ករយកអង្កាមហាមមិនឈ្នះ អុំទូកឡើងភ្នំខំមានៈ បង់ព្រះទៅសំពះឯបាយាប (អារក្ស)។
 ចាប់វល្លិមួយ រញ្ជួយរាល់ដើម។
 ចាស់អាងស្លាប់ ពាលអាងកាប់ កេ្មងអាងយំ។
 ចិត្ត​ដាច់​នៅ​ស្រី ។
 ចិត្តល្អ ក្រខ្លួន។
 ចិត្តល្អ ក្រមិនយូរ។
 ចិត្តជាទេវទត្ត មាត់ជាទេវតា។
 ចិញ្ចឹមកូនខ្លា វាសងគុណ។
 ចិញ្ចឹមមនុស្សខូច ដូចចិញ្ចឹមខ្លា។
 ចូល​ព្រៃ​សត្វ​សាហាវ រក​អំពាវ​គ្នា​មក​ជុំ ដល់​បាន​ស្ករ​​និង​ទឹក​ឃ្មុំ ពួន​សម្ងំ​​ឆី​​ម្នាក់​ឯង ។
 ចូលព្រៃទាន់ព្រឹក ​ចង់សឹកទាន់ក្មេង។
 ចូលស្ទឹងតាមបទ ​ចូលស្រុកតាមប្រទេស។
 ចូរមើលកាលវែង កុំមើលកាលខ្លី។
 ចូរសេពអ្នកប្រាជ្ញ កុំត្រាប់មនុស្សពាល។
 ចេះ​ច្បាប់​មិន​ខ្លាច​ក្ដី ចេះ​វិន័យ​មិន​ខ្លាច​សង្ឃ ។
 ចេះដប់មិនស្មើប្រសប់មួយ។
 ចេះឯង ឲ្យក្រែងចេះគេ។
 ចេះ​មិន​ដែល​ចាញ់ ។
 ចេះពីរៀន មានពីរក ក្រពីខ្ជិល។
 ចេះមកពីរៀន​ មានមកពីរក។
 ចោល​សាច់​ស្រវ៉ា​ឆ្អឹង ទំពារ​ទៅ​រឹង​រាវ​រក​សាច់ ។
 ចំណេះបានពីរៀន មានបានមកពីរក។
 ចំណេះ​ជិះ​ក​ឯង ។
 ចំណេះវិជ្ជាលោកចែងចាត់ ទុកជាសម្បត្តិសម្បូរបាន ទោះបីក្រខ្សត់អត់ប៉ុន្មាន គង់តែបានគ្រាន់អាស្រ័យ ។
 ចំណីឆ្ងាញ់កុំទុកចាំស្អែក ប្រពន្ធ​គាប់​ភ្នែក​កុំ​ឲ្យ​ដើរ​ក្រោយ ។
 ចំណីច្រើនមុខច្រើនពិសា កូនច្រើនបាច្រើនល្អ ។
 ចុះទឹកក្រពើ ឡើងលើខ្លា។
ចរិយា
សុភាសិត​ខ្មែរ: ឆ

ឆ 

 ឆ្មាមិននៅ កណ្តុរឡើងរាជ្យ។
 ឆ្ងាយកាយ ណាយចិត្ត។
 ឆ្ងាញ់មាត់មិនស្អិត ដូចចិត្តឆ្ងាញ់។
 ឆ្អិនគំនិតពិតជាឆ្អិនគ្រប់យ៉ាងឆ្អិន ព្រេងសំណាងផុតទុក្ខា។
 ឆ្អិនក្បាលស៊ីក្បាល ឆ្អិនកន្ទុយស៊ីកន្ទុយ។
 ឆែ្កខាំឲ្យរកម្ចាស់ គោឆ្កឹះឲ្យរកនាយ។
 ឆ្កែខាំ​កុំខាំឆ្កែវិញ។
 ឆែ្កទាល់ច្រក រលកទាល់ច្រាំង។
 ឆែ្កព្រូសមិនដែលខាំ ផ្គរលាន់រអាំមិនដែលភ្លៀង។
 ឆ្កែខាំឲ្យរកម្ចាស់ គោឆ្កឹះឲ្យរកនាយ ។
 ឆ្នាំងណាគ្របនឹង។
 ឆ្លុះកញ្ចក់ ធេ្មចនេត្រា
 ឆ្មើងឆ្មៃ ចង្រៃខ្លួន។
 ជួយខ្លួនឯងបានទើប ទេវតាជួយជាក្រោយ។
 ជាតិទាពូជទាប ចង់នៅទីរាប មិនចង់ឡើងធ្នើរ។
 ជាតិជាអ្នកជា ស្ងាត់ស្ងៀមកិរិយា មិនចេញក្អេងក្អាង ឯសន្តានពាលចេញឫកអាងយ៉ាង ភ្លាត់ស្នៀតស្រទាង ព្រោះព្រុយមិនឈប់ ។
ជាតិស្លាប់រស់ ព្រោះនយោបាយ។
 ជាងទងស៊ីរងកំបែក​ ជាងដែកស៊ីហែកនឹងដៃ។
 ជាងមិនកើតបន្ទោសដែក។
 ជ្រងោប៉ុនគល់ មិនយល់ប៉ុនសក់។
 ជ្រាយរអៀច ដូចបបរឈ្មោល។
 ជ្រូកស្លាប់ ព្រោះសាច់។
 ជួញខាតកុំឈប់ខាន បើចង់បានកុំខ្លាចបង់។
 ជំពប់ជើងគង់បាក់ ជំពប់មាត់បង់ប្រាក់។
 ជ្រើមដូចមហាត។
 ជ្រៃលោមស្រឡៅ ត្រាវលោមបឹង។
 ជ្រៅដូច ក្តិតចាន។
 ជ្រៅតែមាត់ គំនិតរាក់កំផែល។
 ជួយខ្លួនឯងបានទើបទេវតាជួយតាមក្រោយ
សុភាសិត​ខ្មែរ: ឈ

ឈ 

 ឈើបៀមទឹកឆាប់ពុក មនុស្សបៀមទុក្ខឆាប់ស្លាប់

ឈើវៀចធ្វើកង់ឈើត្រង់ធ្វើទូក
 
 ឈឺធ្ងន់យកដំរីទៅបន់ ដល់ជំងឺស្រន់យកពងមាន់ទៅថ្វាយ។

 ឈឺជើងធាត់ ឈឺមាត់ស្គម។
 ឈើពុក កុំដាក់គូថអង្គុយ។
 ឈើកោងវល្លិព័ទ្ធ​ មនុស្សខ្ចាត់ព្រាត់កុំយកខ្លួនបៀត។
 ឈ្នះអ្នកខ្ពស់ដោយបន្ទន់ប្រាណ ឈ្នះអ្នកក្លាហានដោយទំលាយ ឈ្នះអ្នកខ្សោយដោយសម្លបាយ ឈ្នះអ្នកស្មើកាយដោយការព្យាយាម ។
 ឈ្មោះខ្លួនបែបណា ខំធ្វើការឲ្យដូចឈ្មោះ។
 ឈ្លោះនឹងស្រីនាំឲ្យហិន ក្តីនឹងចិននាំឲ្យថោក។
 ឈ្លោះនឹងបរទេស កុំធេ្វសគំនិត។
សុភាសិត​ខ្មែរ: ញ

ញ 

 ញញឹមស្មើ សើចស្ទើរ សំដីពីរោះ ការណ៍ទាំងនោះចូរប្រយ័ត្ន ។
 ញ៉ាមដូចក្តាម ស៊ីអាចម៍។
 ញាតិផ្ទាល់ បើមិនស្គាល់គឺអ្នកដទៃ។
 ញាតិនិងមិត្រ បើញាតិមិនគិត មិត្រប្រសើរជាង។
 ញៀននឹងស្រីចំណីទុក្ខ។
 ញៀននឹងលែ្បងតែងហិនហោច។
 ញៀននឹងបៀប៉ោ អស់ខោអស់អាវ។
 ញៀននឹងបៀ គឃៀរស្លៀកពាង។
 ញៀននឹងលាភ ថោកទាបដូចសត្វ។
 ញៀននឹងស្រា ដេកផ្ងាក្នុងផ្លូវ។
 ញៀននឹងលែ្បងតែងបង់យស។
សុភាសិត​ខ្មែរ: ដ

ដ 

 ដាវមុតៗមែនក្នុងស្រោម វិជ្ជាចេះព្រមនៅក្នុងក្បួន ប្រពន្ធគាប់ចិត្តនៅឆ្ងាយខ្លួន ដល់ជូនត្រូវការរអារចិត្ត ។
 ដល់ត្រើយ សើយគូថ។
 ដង្កូវចេញពីសាច់ ច្រែះចេញពីដែក។
 ដាក់ទុកកូនចៅ ឲ្យមើលផៅសន្តាន។
 ដឹកគោញី បន្សីគោលឈ្មោល។
 ដឹងឆ្លើយព្រោះដង កូនឆ្គងព្រោះមេបា។
 ដឹងរង្គោះ បោះបណ្តោយ។
 ដឹងថាខ្លួនល្ងង់ គង់បានជាប្រាជ្ញ។
 ដឹងបាំងតាមសាប់ ច្បាប់កាត់តាមពាក្យ។
 ដុតឲ្យខ្លោច រោចឲ្យឆៅ។
 ដូចដេកផ្ងាស្តោះដាក់ទ្រូងឯង។
 ដូច(ជាគេ)អូសឆែ្កឲ្យចុះទឹក។
 ដូចខ្វៀនកន្ទុយឆែ្ក ទោះនៅប្រែពត់ពុំត្រង់។
 ដូចក្រពើ វងេ្វងបឹង។
 ដួលត្មោល ដូចគ្មានអីទប់។
 ដួលមិនបាច់ច្រាន បានមិនបាច់ខំ។
 ដើមនៅឯស្រែ ផែ្លនៅឯផ្សារ។
 ដើរដោយផ្លូវគន្លង តម្រាយអ្នកចាស់បុរាណ។
 ដើរឲ្យរំពៃ អង្គុយឲ្យរំពឹង។
 ដើរឲ្យមានបី ស្រដីឲ្យមានបួន។
 ដើម្បីធើ្វរឿងធំមួយត្រូវគិតជាមុនសិនចាំធ្វើជាក្រោយ។
 ដេកយប់កុំដេកយូរ ខ្លាចក្តីទុជ៌‌នដល់ប្រាណ។
 ដេកមិនលក់កុំខំដេក។
 ដេកដល់ថៃ្ង នាំចង្រៃខ្លួន។
 ដេកផ្ងាស្តោះលើទ្រូងឯង។
 ដេកលើភ្លៅ ទៅបៅដោះអ្នកដទៃ។
 ដេកយប់ កុំនិយាយនឹងស្រី។
 ដេកទាល់ថៃ្ង យកកំជិលដែលគេ។
 ដេកមិនលក់ បក់មិនល្អើយ។
 ដេកផ្សំដួល រមួលផ្សំគ្រេច។
 ដេញទាន់កុំជាន់កែង។
 ដៃតូច ខ្លួនទាប ចង់ឈោងចាប់ផ្កាយ។
 ដៃភ្លើងជើងមាន់។
 ដាំដូងឲ្យខំថែ ចង់ស៊ីផែ្លឲ្យដុតគល់។
 ដាំជើងក្រាន​ មិនប្រមាណឆ្នាំង។
 ដំរីខ្វាក់ ទ្រមាក់ឆ្កួត។
 ដំរីជល់គ្នា ​ងាប់ស្មៅចិញ្ចៀន។
 ដំរីសាស្លាប់ ​យកចង្អេរបាំង។
 ដំបៅ​មិន​ឈឺ យកឈើទៅចាក់។
 ដោះស្រាយប្រស្នា ថ្កើងអ្នកប្រាជ្ញ។
 ដោះកនែ្ទក អារឹសកូន។
សុភាសិត​ខ្មែរ: [[ឌ]]

ឌ 

 ឌម​ជន​គឺ​អ្នក​ថោក អាច​ប្រែក្លាយ​ភាព​ជា​ខ្ពង់​ខ្ពស់ ដោយ​ការ​សេពគប់​នឹង​សប្បុរស ដង្កូវ​បាន​ខ្ពស់​ព្រោះ​បុប្ផា។
សុភាសិត​ខ្មែរ: ឍ

ឍ 

 ឍាលិន​ប្រែ​ថា​អ្នក​កាន់​ខែល​ ចេះកាប់​ប្រហែល​ចេះ​ការពារ​ ដូច​អ្នក​ចេះ​ដឹង​មិន​ខ្លាច​រា ឧបស័គ្គនានា​ការពារ​បាន។ ខែល​និង​អាវុធ​គឺ​វិជ្ជា​ នៃ​ប្រុស​និង​នារីគ្រប់​ប្រាណ ដែល​បាន​រៀន​សូត្រ​យ៉ាង​ចំណាន ក្នុង​ភូមិភព​ឋាននា​លោកិយ។
សុភាសិត​ខ្មែរ: ណ

ណ 

 ណាយកាយ ឆ្ងាយចិត្ត។
 ណែនាំខុសផ្លូវ តែងទៅអបាយមុខ។
 ណែនាំកូន ត្រូវប្រដៅខ្លួនទុកជាគំរូ។
សុភាសិត​ខ្មែរ: ត

ត ង

 តសំពៅ មិនត្រូវស្តាយដែក។
 តវាសនា ឲ្យខំសន្សំបុណ្យ។
 តដងរែក ឲ្យល្មមនឹងស្មា។
 តកម្លាំងឲ្យ​សេពអាហារ។
 តក់ៗពេញបំពង់ ឆុង​ៗ​កំពប់​អស់ ។
 តមមេស៊ីពង ស៊ីរងសម្បុក។
 ត្រង់​មិនឈ្នះទាល់។
 ត្រីឆ្តោរស៊ីកូនឯង។
 ត្រីងៀត ឆ្លៀតពង ត្រី​ជាប់ក្នុង​មង​ ឆ្លៀត​ពន្លាក ។
 ត្រីមួយត្រកតែស្អុយមួយ ស្អុយទាំងអស់។
 ត្រុកៗ​អ្នក​ស្រុក​មើល​ងាយ រលាស់​គូថ​ខ្ចាយ​មាន​ឱត​មាន​ភាន់ ។
 តឹងគិតឲ្យធូរ យូរគិតឲ្យឆាប់។
 តឹងព្អឹះដូចអូសឫស្សីច្រាសចុង។
 ត្រឹកៗដល់ផ្ទះ តូងតាងដេកផ្លូវ។
 ត្រកូលសជាតិ មាយាទសពូជ។
 ត្រួសត្រាយទុក ស្រណុកជាងកែកុន។
 ត្រូវសន្សំទ្រព្យ តិចៗត្រឡប់ ចំរើនធាត់ធំ។
 ត្រៀមទុកមុន មិនស្កុនការ។
 ត្រេកអរមុន ទុក្ខក្រោយ។

 ថយយស ព្រោះព្រហើន។
 ថិតថេរតែខ្លួន ចិត្តផ្ទួនតែទុក្ខ។
តក់ៗពេញបំពុងឆុងៗកន្លះក្រហែត
 ថោកអីនៅដៃថៃ្លអីនៅមាត់។
សុភាសិត​ខ្មែរ: ទ

ទ 

 ទាហានថ្កើងដ្បិតសឹក ធ្វើស្រែដ្បិតទឹក ត្រឹកពលព្រោះបាយ សិស្សប្រាជ្ញដ្បិតគ្រូ ជេរពោលដំវាយ ពលថ្កើងដ្បិតនាយ ហ្វឹកហ្វឺនខះខំ ។ 
 ទម្ពក់វាទៅ​ ទើបព្នៅវាមក។
 ទ្រព្យច្រើនព្រួយរក្សា ទ្រព្យតិចណាព្រួយរិះរក
 ទ្រព្យធនទោះថោកថៃ្ល រួមរក្សាកុំបីធ្លោយ។
 ទនេ្លដប់ មិនស្កប់សមុទ្រមួយ។
 ទឹកថ្លាល្គឹកបើល្អក់ ដ្បិតរលកបោកសោះសា។
 ទឹកជន់ បុណ្យសេ្តច ។
 ទឹករាក់ត្រឹមភ្លៅ ទឹកជ្រៅ ត្រឹមជង្គង់។
 ទឹកត្រជាក់ត្រីកុម ទឹកក្តៅត្រីរត់ចេញ។
 ទឹកបាក់ទៅទាប ដីខ្ពស់កណ្តៀរពូន។
 ទឹកហូរមិនដែលហត់ ព្រះពុទ្ធមិនដែលខឹង។
 ទឹកហូរមិនដែលហត់ ប្រុសស្បថកុំឲ្យជឿ។
 ទឹកថ្លាលាងសក់ ទឹកល្អក់លាងជើង។
 ទុកចោលវាចាស់ ប្រើណាស់វាថ្មី។
 ទូកទៅ កំពង់នៅ។
 ទូកយើងវែង ទូកគេខ្លីតាមគេមេ្តចទាន់។
 ទូកដាច់យកទូកតាម។
 ទូកបែកជាទូកគត់ ទូកកំបុតជាទូកកង។
 ទាំងអ្នកមាននិងអ្នកក្រគឺជាកូនចៅនៃគំនិត។
 ទៅឥតគេរក មកឥតគេហៅ។
 ទើមៗដល់ផ្ទះ រូតរះដេកផ្លូវ
សុភាសិត​ខ្មែរ: ធ្វើស្រែឪ្យមើលស្មៅ ទុកដាក់កូនចៅមើលផៅសន្តាន

ធ្វើស្រែឪ្យមើលស្មៅ ទុកដាក់កូនចៅមើលផៅសន្តាន 

 ធ្ងន់នៅថ្ម ក្រនៅក្តី។
 ធ្វើមិនបាច់ភ្ជួរ រក្សាតែមួរ ស៊ីស្រូវមិនអស់។
 ធ្វើគុណបានទោស ដូចប្រោះខ្លាស្លាប់។
 ធ្វើបាបមិនធ្វើបុណ្យ លែងជាតិទៅនៅនរក។
 ធ្វើស្រែទាន់ក្តៅដី ចង់ស្រីទាន់ក្តៅចិត្ត។
 ធ្វើស្រែនឹងទឹក ​ធ្វើសឹកនឹងបាយ។
 ធ្វើផ្ទះកុំធ្វើជណ្ដើរ លស់ខ្ញុំបម្រើកុំឱ្យបាយស៊ី។ 
 ធ្វើស្រែឲ្យមើលស្មៅ​ ទុកដាក់កូនចៅឲ្យមើលផៅសន្ដាន។
 ធ្វើល្អបានល្អ​ ធ្វើអាក្រក់បានអាក្រក់។
 ធ្វើចេះត្រូវគេប្រើ ធ្វើល្ងីល្ងើស្រណុកខ្លួន។
 ធ្វើការតិចចាយច្រើនចម្រើនក្រ។
 ធ្វើគុណ១០០ សំពៅទោស១ចូលទៅរលាយគុណអស់។
 ធុងទទេឮខ្លាំងណាស់។
 ធ្នូស្នាបង់បាញ់ ​ធម៌បង់ទន្ទេញ​​ ស្រ្ដីបង់ភស្ដា របាំបង់លេងវង្វេងតម្រាចាត់ក្នុងមលាមន្ទិលសៅហ្មង។
 ធំតែខ្លួន ដូចឃ្លោក។
ធ្វើផ្ទះកុំធ្វើជណ្ដើរ លស់ខ្ញុំបម្រើកុំឱ្យបាយស៊ី។
សុភាសិត​ខ្មែរ: ចេះដប់មិនស្មើប្រសព្ទមួយ

ចេះដប់មិនស្មើប្រសព្ទមួយ 
 នំមិនធំជាងនាឡិ
 នឿយមុន ស្រណុកក្រោយ។

 នារីមានប្តីពីរបីដង ភិក្ខុផងនៅវត្តពីរបីវ៉ា បក្សីជាប់ជង់ពីរបីគ្រា មាយាពួកនេះធ្វើច្រើនក្រៃ ។
 និយាយបាតដៃជាខ្នងដៃ។
 និយាយច្រើនគេមិនស្តាប់ អាប់ប្រាជ្ញា។
 និយាយបែកជាអូរ ហូរជាស្ទឹង។
 និយាយយប់ផ្ទប់ព្រៃ និយាយថៃ្ងព្រៃមានត្រចៀក។
 និរាសកុំមេ្នញ ខឹងកុំទនេ្ទញ ស្អប់កុំព្យាបាទ។
 នឹងលេបវាស្លាក់ នឹងខ្ជាក់វាសែ្លង។
 នឹងឆីចង់ពិសា ខ្ជិលទំពាឲ្យម៉ដ្ឋហ្មង។
 នឿយណាយកុំដេក យកប្រពន្ធឲ្យមើលម្តាយកេ្មក ចូលដំណេកកុំនិយាយនឹងប្រពន្ធ។
 នៅផ្ទះម្តាយទីទៃ នៅព្រៃម្តាយតែមួយ។
 នៅពេលដែលបុគ្គលម្នាក់មានចរិតមិនច្បាស់លាស់ចំពោះអ្នក ត្រូវរកមិត្តផេ្សង។
សុភាសិត​ខ្មែរ: ប

ប 

 ប្រលងមើលកំណែរ ដូចឆ្កែអត់គំនិត
 បន់ព្រះទៅសំពះឯបាយាប។
 បង់បោយមិនមើលប្រាណ ដាំជើងក្រានមិនប្រមាណឆ្នាំង។
 បន់ព្រះ សំពះទេព្តា។
 បណ្ឌិតមានការមិនរករឿងជាកម្លាំង។
 បណ្ឌិតស្ងៀមស្ងាត់ ចាំស្តាប់គ្រប់ម៉ាត់ អ្នកពោលប្រាស្រ័យ ប្រើស្មារតីគិតគំនិតកែខៃ ឲ្យបានជោគជ័យ ជាងពោលប៉ប៉ាច់ ។
 បញ្ញើទុក ស្មើបំណុល។
 ប្រពន្ធពីរ គោបី ដំរីមួយ នាំឲ្យព្រួយចិត្ត។
 ប្រហែសបាត់ ប្រយ័ត្នគង់។
 ប្រមាថម្តាយ រំលាយព្រះ។
 ប្រមាថព្រៀងលាន តែងមានក្តីទុក្ខ។
 ប្រមាថចាស់ អាយុខ្លី។
 ប្រមាត់ដី អួតចង់ឡើងទ្រើង។
 ប្រញាប់ពេកដេកផ្លួវ។
 ប្រើខ្ញុំមើលមុខវា ទោះកាចជាមើលឲ្យសែ្តង។
 បាតដៃជាខ្នងដៃ។
 បានតែបាប មិនឆ្អាបមាត់។
 បានពីកែ្អក ចែកទៅតាវ៉ៅ។
 បានមាស ក្រអីនឹងក្រដាស់ខ្ចប់។
 បាបកម្មកុំបីមាន សីលនិងទានឲ្យរិះគិត។
 បា្រក់ក៏បង់​ ថង់ក៏ដាច់។
 ប្រាជ្ញាបុណ្យផងកើតដោយប្រតិបត្តិ។
 ប្រះដេកឆាប់លក់ ត្បិតឥតបើគិត។
 បុណ្យបាត់ដ្បិតបាប លាបបាត់ដ្បិតឃោរ។
 បុណ្យក៏ធ្វើ ​ឈើក៏កាប់។ 
 បុរសទុកដូចមាស ស្រីទុកដូចទង់ដែង។
 បួសដោយវត្ត ចិត្តដោយខ្លួន។
 បំណាច់នឹងបាប ឲ្យឆ្អាបមាត់។
 បើត្រាប់ឯតាំងយូ ក្រឯគ្រូពុំគួរត្រាប់។
 បើនឹងរស់ឲ្យគាប់ បើនឹងងាប់ឲ្យគួរ។
 បើមិនជួយចូកជួយចែវ កុំយកជើងរាទឹក។
 បើប្រឹងនឹងស្រួច បាច់អីសម្រួចដូចបន្លា។
 បើឆីកុំតាមឃ្លាន មើលប្រមាណគ្រប់គ្នីគ្នា។
 បើកាចៗឲ្យគេកោត បើឆោតៗឲ្យគេអាណិត។
 បើក្រទ្រព្យក៏ក្រចុះ កុំឲ្យតែទាល់គំនិត។
 បើខឹងឲ្យខំអត់ បើខ្សត់ឲ្យខំរក។
 បើត្រាប់សត្វក្ងោក កុំបីត្រាប់ពុតទន្សាយ។
 បើមិត្តមិនល្អ កុំយកជាមិត្ត។
 បើឮសូរផ្គរ កុំអាលចាក់ទឹកចោល។
 បើស្តីឲ្យពិនិត្យ ពាក្យណាពិតសឹងចរចា។
 បើកក្តោងទាន់ត្រូវខ្យល់។
 បើចង់ឈ្នះត្រូវធ្វើចាញ់។
សុភាសិត​ខ្មែរ: ផ

ផ 

 ផឹកស្រាក្លាសំដី។
 ផ្ទុករទេះតាមចំណុះ។
 ផែ្លឈើមិនដែលជ្រុះឆ្ងាយពីគល់។
 ផ្លស់យស ព្រោះប្រមាថ។
 ផ្លូវ​វៀច​កុំ​បោះបង់ ផ្លូវ​ណា​ត្រង់​កុំ​ដើរ​ហោង ដើរ​ដោយ​ផ្លូវ​គន្លង តម្រាយ​ចាស់​បុរាណ ។
 ផ្ទះធំស្រណុក ដ្បិតភរិយាជា។
 ផ្ទះបាក់បែក ឆាប់ទល់ទ្រ។
 ផោមក្នុងទឹកមេ្តចគង់ស្អុយ។
សុភាសិត​ខ្មែរ: ព

ព 

 ពងមាន់កុំផ្ញើនឹងកែ្អក។
 ពាក្យគ្រូរែងរឹង ស្រារែងស្រវឹង ពុំដែលពិសា។
 ពាក្យអប្រិយចាញ់អាត្មា។
 ពាក្យច្រើនភូត ចាញ់អាត្មា។
 ពាក្យពិតមិនស្លាប់។
 ពាក្យសែ្លងកុំស្អប់ ពាក្យគាប់ឲ្យយក។
 ពាក្យម្តាយ ទំនាយគ្រូ។
 ពិបាក​ត្រូវ​គិត​ឲ្យ​ធូរ យូរ​ត្រូវ​គិត​ឲ្យ​ឆាប់ ។
 ពុតគ្រូកុំត្រាប់ ច្បាប់គ្រូឲ្យយក។
 ពូជទានៅតែទា ពូជមាន់នៅតែមាន់។
 ពូកែឯង ឲ្យក្រែងពូកែគេ។
 ពួនតែមុខ គូថនៅកណ្តាលវាល។
 ពេលវេលាជាវត្ថុមានតមៃ្លបំផុតសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗ។
 ពេជ្រកើតពីថ្ម តែងទំពាស៊ីថ្មវិញ។
 ពេលវេលាជាមាសប្រាក់។
 ព្នៅនៅថ្នក់ ទម្ពក់នៅដៃ។
 ព្រះមិនសម ព្រហ្មមិនជួយ។
 ព្រះរាជាមាន ឥស្សរិយៈជាកម្លាំង។
សុភាសិត​ខ្មែរ: ភ

ភ 

 ភ័ព្វសំណាងផ្តល់ឲ្យតែមនុស្សណាដែលចេះ លួង លោមវាប៉ុណ្ណោះ។
 ភរិយាល្អក្ររកបាន បើជាមានទុកធ្វើគំរូ។
 ភរិយា​ស្អាត​នៅ​ឆ្ងាយ​ពី​ខ្លួន ដាវ​មុត​នៅ​មែន​តែ​នៅ​ក្នុង​ស្រោម ចំណេះ​ចេះ​ព្រម​នៅ​តែ​ក្នុង​ក្បួន ចួន​ជា​ត្រូវការ​រអា​ចិត្ត ។
 ភាពក្រីក្រនិងការមានទ្រព្យសម្បត្តិគឺជាពន្លកនៃគំនិត។
 ភូតនៅហោរ ចោរនៅជាង។
 ភ្លើងឆេះមកពីសម្រាម។

== ម្តាយស្រឡាញ់កូនដូចច្រវាប្រដេញ រីឯកូនវិញស្រឡាញម្តាយដូចព្រះបែរខ្នង់។
 មនុស្សពាលមានការរករឿងជាកម្លាំង។
 មនុស្សចេះគេថាកាច មនុស្សប្រាជ្ញគេថាព្រើល។
 មនុស្សកុំមើលងាយមនុស្ស។
 មនុស្សឆ្លាតគេថាឆោត មនុស្សប្រាជ្ញគេថាល្ងង់។
 មនុស្សកាចកុំប្រសព្វ កុំទៅគប់នឹងចោរក្មួញ។
 មនុស្សបាក់ត្រង់ណា ល្អិតស្មៅត្រង់ណោះ។
 មនុស្សស្លាប់ ព្រោះវាចា។
 មនុស្សជាគេថាឆោត មនុស្សស្លូតគេថាល្ងង់។
 មនុស្សនឹងបា្រក់​ យក្សនឹងសាច់។
 មនុស្សជាតិទាំងអស់ដែលកើតឡើងតាមធម្មជាតិតែងតែប្រាថ្នាចង់ដឹង។
 មានល្អព្រោះរោម រូបឆោមល្អព្រោះតែង។
 មានផ្ទះឥត​មនុស្សនៅ មានផ្លូវឥតមនុស្សដើរ។
 មានគំនិត ឥតកំណើត។
 មានដំបៅ​ទើបរុយវារោម។
 មាត់តែប្រកែក អម្រែកតែទទួល។
 មនុស្សចាប់ផ្តើមរស់ពិតប្រាកដ នៅពេលគេអាចរស់នៅក្រៅខ្លួនឯង។
 ម្រឹកទាំងឡាយមិនដែលបោលចូលមាត់សីង្ហដែលកំពុងដេកលក់ស្ងៀម ។
សុភាសិត​ខ្មែរ: យប់មើលនឹងដៃ ថ្ងៃមើលនឹងភ្នែក

យប់មើលនឹងដៃ ថ្ងៃមើលនឹងភ្នែក
 យកពងមាន់ទៅផ្ញើនឹងក្អែក។
 
 យប់មើលនឹងដៃ ​ថ្ងៃមើលនឹងភ្នែក ។

 យល់ទោសថាជាគុណ យល់ឯបុណ្យថាជាបាប។
 យើងធ្វើគេ គេធ្វើយើងវិញដូចគ្នា។
 យកសំផឹងធ្វើប្រពន្ធ យកប្រពន្ធធ្វើសំផឹង។
សុភាសិត​ខ្មែរ: រ

រ 

 រកព្រឹកខ្វះល្ងាច រកល្ងាចខ្វះព្រឹក។
 រកស៊ីនិងក្តិត ដូចពឹងពាង។
 រកអុសប្រទះឈើងាប់។
 រស់ក៏គាប់ ងាប់ក៏គួរ។តែងសេក្តីបែបពន្យ
 រស់នៅថាអាក្រក់ ស្លាប់បាត់មុខថាល្អ។
 រត់ឥតអំពើ ដើរអំណត់ចម្រើនជាង។
 រទេះបាក់មិនគិត ទៅគិតឯគោលួចដាំង។
 រទីសរទាស ដូចរាស្រ្តឥតសេ្តច។
 រលំមិនបាច់ច្រាន បានមិនបាច់ខំ។
 រហ័សតែពាក្យ ត្រគាកស្លាប់ស្តូក។
 រឿងដ៏កម្របំផុតដែលមនុស្សមិនដែលធ្វើ គឺត្រូវខំធ្វើតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។
 រៀនរិះរក្សាគ្រង យកចេញចាយដោយរដូវ។
 រៀនរស់នឹងគ្នាដោយលះនូវការផ្ចាញ់ ប្រៀបដូចដាក់សំណាញ់បានភាពចម្រុងចម្រើន។
 រោគរោមកាយា ថ្កើងឯគ្រូពេទ្យ។
រាប់អានឲមើលចរិក​ ចឹត្តស្នឹតឲមើលសន្ដាន។
សុភាសិត​ខ្មែរ: ល

ល 

 លាក់តែមុខ គូទនៅកណ្តាលវាល។
 លិចសឹមលោត ដល់កំប៉ូតសឹមតោង។
 លិចកញ្ជង់ លង់កញ្ជើ។
 លូកប្រហុក លូកឲ្យកប់ក្លៀក។
 លួចគេវាគ្រាន់ ដល់ពេលគេទាន់វាក្រែល។
 លួចគេវាធ្លាប់ដៃ ដេកថៃ្ងវាធ្លាប់ភែ្នក។
 លួចណាមិនលួច លួចំអ្នកក្រ។
 លឺផ្គរឲ្យមើលខ្យល់ ក្តីពុំយល់កុំអាលក្រោធ។
 លឿន​លៃមិនទាន់។
 លេងក្មេងអាប់យស ​លេងពស់ៗខាំ។
 លេបទៅវាស្លាក់ ខ្ជាក់ទៅវាសែ្លង។
 លោភពេក វាបែកពោះ។
 លំបាក​ត្រូវ​គិត​ឲ្យ​ធូរ យូរ​ត្រូវ​គិត​ឲ្យ​ឆាប់ ។

 វែងផតុត្រឹមពាក្ឍសំដី ខ្លីផតុត្រឹមមិននិយាយ

 វក់នឹងអាភៀន តែងញៀនជាប់។
 វេចសំពាយចាំព្រេងសំណាង អាងតែដុតធូប។
សុភាសិត​ខ្មែរ: ស្នាដៃ​មានអាយុយូរជាងជីវិត​

ស្នាដៃ​មានអាយុយូរជាងជីវិត​
សង់ផ្ទះមិនដាក់ជណ្តើរ លោះខ្ញុំបម្រើមិនឱ្យបាយសុី
 ស្រមោចហើយនឹងស្ករ
 ស្រលាញ់កុំទៅញឹក​ បើរលឹកសឹមទៅម្ដងៗ។
 សង្ឃផ្គង់វិន័យ ស្រីផ្គង់មារយាទ។
 សត្វតុកកែស្លាប់ ដោយសារប្រើស។
 សង់ផ្ទះតាមចិត្តអ្នកនៅ។
 សប្បាយមានទុក្ខ ស្រណុកមានភ័យ។
 សប្បុរសជនចង់ដឹងពីសេចក្តីត្រូវការមិនមែនចង់ដឹងពីមូលហេតុទេ។
 សព្វថៃ្ងនេះប្រភពធនធានធំបំផុតតែមួយគត់គឺនៅចន្លោះត្រចៀកអ្នក។
 សរសើរតែមាត់ ចិត្តផ្ដន្ទា។
 សាងល្អបានល្អ។
 សាងបាបបានបាប ​សាងបុណ្យបានបុណ្យ។
 សាបមួយដៃ ប្រៃមួយចឹប។
 ស្លាប់ដូចពស់ រស់ដូចកង្កែប។
 ស្ថិតសេ្ថរឥតអំពើ បើមិនធើ្វអំពើល្អ។
 សីលជាស្ពាន ទានជាស្បៀង។
 ស្រូវទូលក្តីតបាវ កុំឲ្យទូលក្តឹតកញ្ជើ។
 សេរីភាពគ្មានអ្វីក្រៅពីជួយឲ្យមនុស្សមានឱកាសល្អប្រសើរទេ។
 សំដីជាឯក លេខជាទោ អក្សរជាត្រី។
 ស៊ីនឹងអ្នកណា ត្រូវយកអាសាអ្នកនោះ។
 សែ្វងរករៀនច្បាប់ ពុំស្មើចិត្តជា។
​ សំណាបយោងដី ស្រីយោងប្រុស។
​  សម្ភារបញ្ជាក់សតិអារម្មណ៍
ស៊ូស្លាប់បារកុំអោយស្លាប់មេ ស៊ូលិចទូកកណ្ដាលទន្លេរកុំអោយភ្លើងឆេះផ្ទះ
ស៊ូយកពេជ្រមិនទាន់ច្នៃប្រសើរជាងមានពេជ្រនៅក្នុងដៃតែមិនមែនជារបស់ពិត (ស៊ីម បាស)
សុភាសិត​ខ្មែរ: ហ

ហ 

 ហាទៅវាស្លាក់ ខ្ជាក់ទៅវាសែ្លង។
 ហាហួសចង្កា ថាហួសសេចក្តី។
 ហ៊ានសែ្បកដាច ខ្លាចសែ្បកស្វិត។
 ហុច​អំបោះ មិន​ឲ្យ​ស្រណោះ​ដៃ ។
សុភាសិត​ខ្មែរ: អ

អ 

 អំពើហិង្សានាំអោយបាត់បង់សុភមង្គល
 អន្ទង់វែងឆ្នាំងវែង។
 អ្នកខ្ពស់រក្សាទាប ដោយសុភាពធម៌បុរាណ។
 អ្នកចេះដប់ មិនស្មើអ្នកប្រសប់មួយ។
 អ្នកដំកុំផ្ញើដែក អ្នកប្រមឹកកុំផ្ញើស្រា។
 អាងតែមានអណ្តាត ចេះតែផ្ទាត់ទៅ។
 អាងតែអណ្តាតឥតឆ្អឹង ចេះតែគ្រលាស់ទៅ។
 អាគកណា ក៏ស៊ីស្រូវដែរ។
អាវសម្រាប់ខ្លួន ពូនសម្រាប់ជួយ។
អ្នកខ្លាំងឈ្នះ អ្នកខ្សោយចាញ់

សូវអោយត្រីសុីប្រសេីរជាងបង្ហាញបឹង
សុភាសិត​ខ្មែរ: ឯក​សារយោង

ឯក​សារយោង 

  សៀវ​​ភៅ​ ប្រមូល​ភាសិត​ខ្មែរ​ ផ្សាយ​ចេញ​ពី​សមាគម​សម្តេច​ ជួន ណាត
 ​ ប្រភព​ផ្សេង​ទៀត
 ​  ពេលវេលាប្រៀបដូចជាផ្លែដាវបើយើងមិនសម្លាប់វាទេវានឹងសម្លាប់យើងវិញមិនខាន

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការអប់រំ
សុរិន្ទ

សុរិន្ទ (    ,  ) គឺជាទីក្រុងមួយក្នុងប្រទេសថៃ ជាទីរួមខេត្តនៃខេត្តសុរិន្ទ ។ គីឡូម៉ែត្រ ខាងកើត-ឦសាននៃរាជធានីបាងកក។ វា​ជា​កន្លែង​នៃ​ការ​ប្រកួតជុំឡើងដំរីសុរិន្ទប្រចាំ​ឆ្នាំ។   ។ សុរិន្ទ មាន​ប្រជាជន​ប៉ាន់​ស្មាន​ចំនួន ៣៩ ១៧៩ ។
សុរិន្ទ: ភូមិសាស្ត្រ

ភូមិសាស្ត្រ 
នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង​នៃ​ខេត្ត​គឺ​ជ្រលងទន្លេមូន ដែល​ជា​ដៃ​ទន្លេ ​មេគង្គ ។ នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ខេត្ត​នេះ គឺ​ជា ​ខ្សែ​ជួរ​ភ្នំ​ដុងរ៉ែក ដែល​បង្កើត​ជា​ព្រំ​ដែន​មក​កម្ពុជា​ផង​ដែរ។ ផ្នែកកណ្តាល និងភាគខាងជើងនៃខេត្តកំពុងមានទំនាបទឹកជំនន់។
សុរិន្ទ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 បុរេប្រវត្តិ 
អ្នកតាំងលំនៅដំបូងបំផុតនៅក្នុងតំបន់នេះគឺជាអ្នកប្រមាញ់។ យុគថ្មរំលីង ដោយមានការណែនាំអំពីកសិកម្ម មានអាយុកាលពី ២.៥០០ ដល់ ១.៥០០ ឆ្នាំមុនគ.ស.។ យុគសម័យសំរិទ្ធមានចាប់ពី ១ ៥០០-៥០០ មុនគ.ស. និងយុគដែកពី ៥០០មុនគ.ស. ដល់ ៥០០ គ.ស.។ វាគឺនៅក្នុងយុគសម័យដែកដែលភស្តុតាងដំបូងនៃការតាំងទីលំនៅរបស់មនុស្សបានលេចឡើងនៅក្នុងខេត្តដែលមានទីតាំងប្រហែលហុកសិបនៃយុគសម័យដែក។

 រយៈពេលប្រវត្តិសាស្ត្រ 
សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ដំបូង​បំផុត​គឺ​សម័យទ្វារវតី ។ នេះ​ជា​វប្បធម៌​ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ដែល​សាយភាយ​តាម​តំបន់​ភាគ​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស​ថៃ​បច្ចុប្បន្ន។ ភស្តុតាងនៃវប្បធម៌នេះត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងតំបន់សុរិន្ទ ដែលមានអាយុកាលចន្លោះពីសតវត្សទី៧ដល់ទី១១នៃគ.ស។ គឺនៅក្នុងសម័យនោះ ដែលព្រះពុទ្ធសាសនាបានក្លាយជាសាសនាលេចធ្លោនៃតំបន់។

ក្រោយ​សម័យ​ទ្វារវតី អាណាចក្រ​ខ្មែរ ​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​បាន​ពង្រីក​ឥទ្ធិពល​របស់​ខ្លួន​ពេញ​តំបន់​ឥសាន​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​ថៃ។ រយៈពេលនេះគ្របដណ្តប់លើសតវត្សទី ៧ ដល់ទី ១៣ នៃគ.ស សុរិន្ទ គឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃអាណាចក្រខ្មែរបុរាណ។ ប្រាសាទព្រះវិហារបុរាណ និងជនជាតិខ្មែរ ដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៅតែជាផ្នែកនៃខេត្តសុរិន្ទ។ សិលាចារឹកខ្មែរ មានកាលបរិច្ឆេទពី ៦០០ គ.ស. ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនសតវត្សក្រោយមក ទីតាំងខ្មែរកាន់តែច្រើនឡើងៗត្រូវបានសាងសង់នៅក្នុងខេត្តនេះ ជាពិសេសប្រាសាទស្រីខរភូមិ។ ទីតាំងទាំងនេះនឹងបង្កើតបានជាផ្នែកនៃបណ្តាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធខ្មែរ ដែលផ្តោតលើប្រាសាទភ្នំរុង។

ខេត្តនេះមានការកើនឡើងបន្តិចម្តងៗនៃចំនួនប្រជាជន មានការហូរចូលជាបន្តបន្ទាប់នៃប្រជាជនមកពីតំបន់ជុំវិញ ភាគច្រើនជាប្រទេសកម្ពុជា (ផ្នែកនៃប្រទេសកម្ពុជាខាងលិចត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយទីក្រុងបាងកកនៅពេលនេះ) ប៉ុន្តែសុរិន្ទមានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ខ្លួនឯង និងនៅដាច់ដោយឡែកខ្លះ។ នេះបានផ្លាស់ប្តូរជាមួយនឹងការមកដល់នៃផ្លូវដែកនៅឆ្នាំ១៩២២ ។ សុរិន្ទ និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនត្រូវបានលាតត្រដាងទៅកាន់ពិភពលោកកាន់តែទូលំទូលាយ។ ពាណិជ្ជករចិន និងឥណ្ឌាបានតាំងលំនៅ ការផលិតបានកើនឡើង ហើយ សុរិន្ទបានចូលរួមជាមួយពិភពទំនើប។
រូបភាពតូច| ទីសក្ការៈបូជាក្រុងដែលមានរចនាបថទៅនិងស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ
សុរិន្ទ: បុរេប្រវត្តិ

បុរេប្រវត្តិ 
អ្នកតាំងលំនៅដំបូងបំផុតនៅក្នុងតំបន់នេះគឺជាអ្នកប្រមាញ់។ យុគថ្មរំលីង ដោយមានការណែនាំអំពីកសិកម្ម មានអាយុកាលពី ២.៥០០ ដល់ ១.៥០០ ឆ្នាំមុនគ.ស.។ យុគសម័យសំរិទ្ធមានចាប់ពី ១ ៥០០-៥០០ មុនគ.ស. និងយុគដែកពី ៥០០មុនគ.ស. ដល់ ៥០០ គ.ស.។ វាគឺនៅក្នុងយុគសម័យដែកដែលភស្តុតាងដំបូងនៃការតាំងទីលំនៅរបស់មនុស្សបានលេចឡើងនៅក្នុងខេត្តដែលមានទីតាំងប្រហែលហុកសិបនៃយុគសម័យដែក។
សុរិន្ទ: រយៈពេលប្រវត្តិសាស្ត្រ

រយៈពេលប្រវត្តិសាស្ត្រ 
សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ដំបូង​បំផុត​គឺ​សម័យទ្វារវតី ។ នេះ​ជា​វប្បធម៌​ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ដែល​សាយភាយ​តាម​តំបន់​ភាគ​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស​ថៃ​បច្ចុប្បន្ន។ ភស្តុតាងនៃវប្បធម៌នេះត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងតំបន់សុរិន្ទ ដែលមានអាយុកាលចន្លោះពីសតវត្សទី៧ដល់ទី១១នៃគ.ស។ គឺនៅក្នុងសម័យនោះ ដែលព្រះពុទ្ធសាសនាបានក្លាយជាសាសនាលេចធ្លោនៃតំបន់។

ក្រោយ​សម័យ​ទ្វារវតី អាណាចក្រ​ខ្មែរ ​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​បាន​ពង្រីក​ឥទ្ធិពល​របស់​ខ្លួន​ពេញ​តំបន់​ឥសាន​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​ថៃ។ រយៈពេលនេះគ្របដណ្តប់លើសតវត្សទី ៧ ដល់ទី ១៣ នៃគ.ស សុរិន្ទ គឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃអាណាចក្រខ្មែរបុរាណ។ ប្រាសាទព្រះវិហារបុរាណ និងជនជាតិខ្មែរ ដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៅតែជាផ្នែកនៃខេត្តសុរិន្ទ។ សិលាចារឹកខ្មែរ មានកាលបរិច្ឆេទពី ៦០០ គ.ស. ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនសតវត្សក្រោយមក ទីតាំងខ្មែរកាន់តែច្រើនឡើងៗត្រូវបានសាងសង់នៅក្នុងខេត្តនេះ ជាពិសេសប្រាសាទស្រីខរភូមិ។ ទីតាំងទាំងនេះនឹងបង្កើតបានជាផ្នែកនៃបណ្តាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធខ្មែរ ដែលផ្តោតលើប្រាសាទភ្នំរុង។

ខេត្តនេះមានការកើនឡើងបន្តិចម្តងៗនៃចំនួនប្រជាជន មានការហូរចូលជាបន្តបន្ទាប់នៃប្រជាជនមកពីតំបន់ជុំវិញ ភាគច្រើនជាប្រទេសកម្ពុជា (ផ្នែកនៃប្រទេសកម្ពុជាខាងលិចត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយទីក្រុងបាងកកនៅពេលនេះ) ប៉ុន្តែសុរិន្ទមានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ខ្លួនឯង និងនៅដាច់ដោយឡែកខ្លះ។ នេះបានផ្លាស់ប្តូរជាមួយនឹងការមកដល់នៃផ្លូវដែកនៅឆ្នាំ១៩២២ ។ សុរិន្ទ និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនត្រូវបានលាតត្រដាងទៅកាន់ពិភពលោកកាន់តែទូលំទូលាយ។ ពាណិជ្ជករចិន និងឥណ្ឌាបានតាំងលំនៅ ការផលិតបានកើនឡើង ហើយ សុរិន្ទបានចូលរួមជាមួយពិភពទំនើប។
រូបភាពតូច| ទីសក្ការៈបូជាក្រុងដែលមានរចនាបថទៅនិងស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ
សុរិន្ទ្រ៍ ពិសសុវណ្ណ

សុរិន្ទ្រ៍ អាប់ឌុលហាលីមប៊ីនអ៊ីស្មែលពិសសុវណ្ណ  [Latar Belakang Dr Surin Pitsuwan http://patanisociety.org/?p=78] (  ; ចាវី : سورين عبدالحاليم بن اسماعيل ڤيتسووان; ថ្ងៃទី២៨ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៩ ដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៧) គឺជាអ្នកការទូតថៃ និងអ្នកនយោបាយមានដើមកំណើតម៉ាឡេ ដែលបានបម្រើការជាអគ្គលេខាធិការទី១២នៃអាស៊ាន ចន្លោះឆ្នាំំំំ២០០៨ និង២០១២។
សុរិយា

រូបភាពតូច
សុរិយា ( សំស្ក្រឹត:  सूर्य , សូរ្យ   ) គឺជាព្រះអាទិត្យ  ក៏ដូចជា អាទិទេពព្រះអាទិត្យ នៅក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ ។  ទ្រង់ជាអាទិទេពមួយអង្គក្នុងចំណោមអាទិទេពធំៗទាំងប្រាំនៅក្នុងប្រពៃណី Smarta ដែលព្រះទាំងអស់ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអាទិទេពដែលស្មើនឹងនៅក្នុង Panchayatana puja និងជាមធ្យោបាយដើម្បីដឹង អំពីព្រាហ្មណ៍ ។  ឈ្មោះផ្សេងទៀតនៃសុរិយានៅក្នុង អក្សរសិល្ប៍ឥណ្ឌា បុរាណរួមមាន អទិត្យ, អក៌, ភនុ, សវិត្រ, បុសន, រវិ, Martanda, Mitra, Bhaskara, Prabhakara, Kathiravan និង Vivasvan ។   

រូបសំណាក​របស់​សុរិយា​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ជា​ញឹក​ញាប់​ថា​ជិះ​រទេះ​សេះ​ដែល​ជា​ញឹកញាប់​មាន​លេខ​ប្រាំពីរ​ជា​លេខ  ដែល​តំណាង​ឱ្យ​ប្រាំពីរ​ពណ៌​នៃ​ពន្លឺ​ដែល​មើល​ឃើញ និង​ប្រាំពីរ​ថ្ងៃ​នៃ​សប្តាហ៍។   ក្នុងយុគមជ្ឈិមសម័យ ព្រះសុរិយាត្រូវបានថ្វាយបង្គំអមជាមួយនឹង ព្រាហ្មណ៍ នៅពេលថ្ងៃ ព្រះសិវៈ នៅពេលថ្ងៃត្រង់ និង ព្រះវិស្ណុ នៅពេលល្ងាច។   នៅក្នុងអត្ថបទ និងសិល្បៈបុរាណមួយចំនួន ព្រះសុរិយាត្រូវបានបង្ហាញដោយសមកាលកម្មជាមួយ ព្រះឥន្ទ្រ, គណេស និងផ្សេងៗទៀត។   សូរិយា​ជា​អាទិទេព​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​សិល្បៈ និង​អក្សរសាស្ត្រ​នៃ ​ពុទ្ធសាសនា និង ​សាសនា​ជេន ។ សូរិយាក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាបិតារបស់ សុគ្រិព និង Karna ដែលដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងវីរភាពហិណ្ឌូពីរគឺ រាមាយណ និង មហាភារត រៀងគ្នា។ ព្រះសុរិយាជាអាទិទេពសំខាន់មួយក្នុងការគោរពបូជាដោយតួអង្គនៃមហាភារត និងរាមាយណៈ។  

ព្រះសូរ្យ​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ដោយ ​ចក្រ ក៏​ត្រូវ​បាន​បក​ប្រែ​ថា ព្រះ​ធម្មចក្រ ​ដែរ។ សូរិយាគឺជាម្ចាស់នៃសិង្ហ (តោ) ដែលជាតារាមួយក្នុងចំណោម តារានិករ ទាំងដប់ពីរនៅក្នុងប្រព័ន្ធ រាសីចក្រ នៃ ហោរាសាស្រ្តហិណ្ឌូ ។ សូរិយា ឬ រាវិ គឺជាមូលដ្ឋាននៃ រាវិវរ ឬ ថ្ងៃអាទិត្យ នៅក្នុងប្រតិទិនហិណ្ឌូ។  ពិធីបុណ្យ និងធម្មយាត្រាសំខាន់ៗក្នុងការគោរពចំពោះព្រះសុរិយា រួមមាន មាឃ សង្ក្រាន្ត បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ Samba Dashami រដ្ឋា Saptami Chath puja និង កុម្ភមេល ។