navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រជាជនកម្ពុជា: ប្រជាជនខ្មែរ

ប្រជាជនខ្មែរ 

 ចំនួនប្រជាជន[កែប្រែ][កែប្រែ] 
នៅស្រុកកំពងត្រាចមានចួនប្រជាជនចំនួន​ 83,061

ខ្មែរដែលបានបង្កើតអក្ខរក្រមខ្មែរអក្ខរក្រមដំបូងនៅតែមានក្នុងការប្រើប្រាស់នៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលនៅក្នុងវេនបានផ្ដល់កំណើតដល់ក្រោយមកអក្សរថៃនិងឡាវ។ ខ្មែរត្រូវបានចាត់ទុកដោយបុរាណវិទូនិង ethnologists ដើម្បីជាជនជាតិដើមភាគតិចនៅតំបន់ឦសាននៃជាប់គ្នា, ភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវកម្ពុជានិងវៀតណាមខាងត្បូង។ ថាគឺដើម្បីនិយាយខ្មែរប្រវត្តិសាស្រ្តមួយដែលបានទំនាបដែលបានរស់នៅជាមនុស្សដែលស្និទ្ធនឹងដៃទន្លេមួយនៃទន្លេមេគង្គនៃការនេះ។ ហេតុផលដែលពួកគេបានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍មកកាន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នេះមិនត្រូវបានគេយល់ផងដែរ, ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញជឿថាវាគ្មិននៅអាស៊ីខាងត្បូងដែលត្រូវបានរុញច្រានទៅភាគខាងត្បូងដោយការលុកលុយវាគ្មិន Tibeto-ភូមាពីភាគខាងជើងតាមភស្តុតាងដោយវាក្យសព្ទទក្សិណអាស៊ីជាភាសាចិននេះដោយគោលបំណងកសិកម្មជាភស្តុតាងតាមផ្លូវអន្តោប្រវេសន៍របស់ពួកគេតាមបណ្ដោយធំ ទន្លេ, ឬការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការទាំងនេះនិងកត្តាផ្សេងទៀត។

 ស្ត្រីខ្មែរថ្នាក់ខាងលើនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1800 នេះ[កែប្រែ][កែប្រែ] 
ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ 1900 នេះ។ ដូចជាមនុស្សដើមដំបូងផ្សេងនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដូចជាព្យូមនចាមម៉ាឡេនិងជ្វា, ខ្មែរគឺជាផ្នែកមួយនៃមហាប្រទេសឥណ្ឌាទទួលយកសាសនាឥណ្ឌា, វិទ្យាសាស្ត្រនិងទំនៀមទម្លាប់ពួកគេនិងខ្ចីពីភាសាពួកគេ។ នគរពាណិជ្ជកម្មដែលមានឥទ្ធិពលជាលើកដំបូងនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅព្រះរាជាណាចក្រនគរភ្នំត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅភាគអាគ្នេយ៍ប្រទេសកម្ពុជានិងតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គនៅសតវត្សទីមួយបើទោះបីជាការងារបុរាណវិទ្យាទូលំទូលាយនៅស្រុកអង្គរបុរីនៅក្បែរព្រំដែនវៀតណាមសម័យទំនើបបានរកឃើញ brickwork ប្រឡាយបញ្ចុះសពនិងផ្នូរ ណាត់ទៅសតវត្សទីប្រាំមុនស។

ព្រះរាជាណាចក្រនៃហ៊្វូណនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាម្តាយរបស់នគរអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅពេលក្រោយទាំងអស់។ ក្នុងអំឡុងពេលភ្វូណន (សតវត្សទី 1 - សតវត្សទីប្រាំមួយ) ដែលខ្មែរបានទទួលផងដែរព្រះពុទ្ធសាសនា, គំនិតនៃការ Shaiva បានការគោរពអធិរាជនៃទេវរាជនិងមហាប្រាសាទជាភ្នំនិមិត្តសញ្ញាដែលបានពិភពលោកមួយ។ ព្រះរាជាណាចក្រចេនឡាខ្មែរដែលជាគូប្រជែងបានផុសឡើងក្នុងសតវត្សទីប្រាំហើយក្រោយមកបានសញ្ជ័យនៅព្រះរាជាណាចក្រនគរភ្នំ។ ចេនឡាជារដ្ឋមួយដែលមានសេដ្ឋកិច្ចចំការគឺពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្មខណៈដែលភ្វូណនជារដ្ឋមួយដែលមានសេដ្ឋកិច្ចទំនាបមួយដែលពឹងផ្អែកលើការធ្វើពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្រ។

បណ្តារដ្ឋទាំងពីរនេះសូម្បីតែបន្ទាប់ពីការសញ្ជ័យដោយចេនឡានៅសតវត្សទីប្រាំមួយត្រូវបានគេជានិច្ចស្ថិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយគ្នាផ្សេងទៀតនិងមានទំហំតូចក្សត្រ។ ក្នុងអំឡុងពេលរយៈពេលចេនឡា (សតវត្សទី 5-8) ប្រជាជនកម្ពុជាចាកចេញរបស់ពិភពលោកបានគេស្គាល់ដំបូងបំផុតសូន្យនៅក្នុងផ្នែកមួយនៃការសិលាចារឹកប្រាសាទរបស់ពួកគេ។ តែនៅពេលដែលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី II បានប្រកាសឯករាជ្យនិងរួបរួមកម្ពុជានៅទីនោះមានសន្តិភាព 802 សាច់ញាតិរវាងដីទាំងពីរខាងលើនិងតំបន់វាលទំនាបនៃប្រទេសកម្ពុជា។

ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី II (802-830), រស់ឡើងវិញអំណាចកម្ពុជានិងបានសាងនូវមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ចក្រភពអង្គរដោយការស្ថាបនារាជធានីបីឥន្ទ្របុរៈហរិហរាល័និង Mahendraparvata តសំណល់បុរាណវត្ថុដែលបង្ហាញច្រើនអំពីសម័យកាលរបស់ទ្រង់។ បន្ទាប់ពីការឈ្នះសង្គ្រាមស៊ីវិលរយៈពេលយូរ, ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នខ្ញុំ (សោយរាជ្យ 1002-1050) បានបង្វែរកម្លាំងរបស់ទ្រង់ឆ្ពោះទៅខាងកើតនិងបានដាក់រាជាណាចក្រមនទ្វារវតីក្រោមអំណាច។ ជាលទ្ធផលព្រះអង្គបានគ្រប់គ្រងលើមួយភាគធំនៃប្រទេសថៃសម័យបច្ចុប្បន្ននិងឡាវព្រមទាំងពាក់កណ្តាលភាគខាងជើងនៃឧបទ្វីបម៉ាឡេ។ ពេលនេះក្នុងអំឡុងពេលដែលប្រាសាទអង្គរវត្តត្រូវបានសាងសង់ឡើងត្រូវបានចាត់ទុកថាជាចំណុចកំពូលនៃអរិយខ្មែរ។
ប្រជាជនកម្ពុជា: ចំនួនប្រជាជន[កែប្រែ][កែប្រែ]

ចំនួនប្រជាជន[កែប្រែ][កែប្រែ] 
នៅស្រុកកំពងត្រាចមានចួនប្រជាជនចំនួន​ 83,061

ខ្មែរដែលបានបង្កើតអក្ខរក្រមខ្មែរអក្ខរក្រមដំបូងនៅតែមានក្នុងការប្រើប្រាស់នៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលនៅក្នុងវេនបានផ្ដល់កំណើតដល់ក្រោយមកអក្សរថៃនិងឡាវ។ ខ្មែរត្រូវបានចាត់ទុកដោយបុរាណវិទូនិង ethnologists ដើម្បីជាជនជាតិដើមភាគតិចនៅតំបន់ឦសាននៃជាប់គ្នា, ភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវកម្ពុជានិងវៀតណាមខាងត្បូង។ ថាគឺដើម្បីនិយាយខ្មែរប្រវត្តិសាស្រ្តមួយដែលបានទំនាបដែលបានរស់នៅជាមនុស្សដែលស្និទ្ធនឹងដៃទន្លេមួយនៃទន្លេមេគង្គនៃការនេះ។ ហេតុផលដែលពួកគេបានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍មកកាន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នេះមិនត្រូវបានគេយល់ផងដែរ, ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញជឿថាវាគ្មិននៅអាស៊ីខាងត្បូងដែលត្រូវបានរុញច្រានទៅភាគខាងត្បូងដោយការលុកលុយវាគ្មិន Tibeto-ភូមាពីភាគខាងជើងតាមភស្តុតាងដោយវាក្យសព្ទទក្សិណអាស៊ីជាភាសាចិននេះដោយគោលបំណងកសិកម្មជាភស្តុតាងតាមផ្លូវអន្តោប្រវេសន៍របស់ពួកគេតាមបណ្ដោយធំ ទន្លេ, ឬការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការទាំងនេះនិងកត្តាផ្សេងទៀត។
ប្រជាជនកម្ពុជា: ស្ត្រីខ្មែរថ្នាក់ខាងលើនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1800 នេះ[កែប្រែ][កែប្រែ]

ស្ត្រីខ្មែរថ្នាក់ខាងលើនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1800 នេះ[កែប្រែ][កែប្រែ] 
ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ 1900 នេះ។ ដូចជាមនុស្សដើមដំបូងផ្សេងនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដូចជាព្យូមនចាមម៉ាឡេនិងជ្វា, ខ្មែរគឺជាផ្នែកមួយនៃមហាប្រទេសឥណ្ឌាទទួលយកសាសនាឥណ្ឌា, វិទ្យាសាស្ត្រនិងទំនៀមទម្លាប់ពួកគេនិងខ្ចីពីភាសាពួកគេ។ នគរពាណិជ្ជកម្មដែលមានឥទ្ធិពលជាលើកដំបូងនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅព្រះរាជាណាចក្រនគរភ្នំត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅភាគអាគ្នេយ៍ប្រទេសកម្ពុជានិងតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គនៅសតវត្សទីមួយបើទោះបីជាការងារបុរាណវិទ្យាទូលំទូលាយនៅស្រុកអង្គរបុរីនៅក្បែរព្រំដែនវៀតណាមសម័យទំនើបបានរកឃើញ brickwork ប្រឡាយបញ្ចុះសពនិងផ្នូរ ណាត់ទៅសតវត្សទីប្រាំមុនស។

ព្រះរាជាណាចក្រនៃហ៊្វូណនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាម្តាយរបស់នគរអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅពេលក្រោយទាំងអស់។ ក្នុងអំឡុងពេលភ្វូណន (សតវត្សទី 1 - សតវត្សទីប្រាំមួយ) ដែលខ្មែរបានទទួលផងដែរព្រះពុទ្ធសាសនា, គំនិតនៃការ Shaiva បានការគោរពអធិរាជនៃទេវរាជនិងមហាប្រាសាទជាភ្នំនិមិត្តសញ្ញាដែលបានពិភពលោកមួយ។ ព្រះរាជាណាចក្រចេនឡាខ្មែរដែលជាគូប្រជែងបានផុសឡើងក្នុងសតវត្សទីប្រាំហើយក្រោយមកបានសញ្ជ័យនៅព្រះរាជាណាចក្រនគរភ្នំ។ ចេនឡាជារដ្ឋមួយដែលមានសេដ្ឋកិច្ចចំការគឺពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្មខណៈដែលភ្វូណនជារដ្ឋមួយដែលមានសេដ្ឋកិច្ចទំនាបមួយដែលពឹងផ្អែកលើការធ្វើពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្រ។

បណ្តារដ្ឋទាំងពីរនេះសូម្បីតែបន្ទាប់ពីការសញ្ជ័យដោយចេនឡានៅសតវត្សទីប្រាំមួយត្រូវបានគេជានិច្ចស្ថិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយគ្នាផ្សេងទៀតនិងមានទំហំតូចក្សត្រ។ ក្នុងអំឡុងពេលរយៈពេលចេនឡា (សតវត្សទី 5-8) ប្រជាជនកម្ពុជាចាកចេញរបស់ពិភពលោកបានគេស្គាល់ដំបូងបំផុតសូន្យនៅក្នុងផ្នែកមួយនៃការសិលាចារឹកប្រាសាទរបស់ពួកគេ។ តែនៅពេលដែលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី II បានប្រកាសឯករាជ្យនិងរួបរួមកម្ពុជានៅទីនោះមានសន្តិភាព 802 សាច់ញាតិរវាងដីទាំងពីរខាងលើនិងតំបន់វាលទំនាបនៃប្រទេសកម្ពុជា។

ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី II (802-830), រស់ឡើងវិញអំណាចកម្ពុជានិងបានសាងនូវមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ចក្រភពអង្គរដោយការស្ថាបនារាជធានីបីឥន្ទ្របុរៈហរិហរាល័និង Mahendraparvata តសំណល់បុរាណវត្ថុដែលបង្ហាញច្រើនអំពីសម័យកាលរបស់ទ្រង់។ បន្ទាប់ពីការឈ្នះសង្គ្រាមស៊ីវិលរយៈពេលយូរ, ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នខ្ញុំ (សោយរាជ្យ 1002-1050) បានបង្វែរកម្លាំងរបស់ទ្រង់ឆ្ពោះទៅខាងកើតនិងបានដាក់រាជាណាចក្រមនទ្វារវតីក្រោមអំណាច។ ជាលទ្ធផលព្រះអង្គបានគ្រប់គ្រងលើមួយភាគធំនៃប្រទេសថៃសម័យបច្ចុប្បន្ននិងឡាវព្រមទាំងពាក់កណ្តាលភាគខាងជើងនៃឧបទ្វីបម៉ាឡេ។ ពេលនេះក្នុងអំឡុងពេលដែលប្រាសាទអង្គរវត្តត្រូវបានសាងសង់ឡើងត្រូវបានចាត់ទុកថាជាចំណុចកំពូលនៃអរិយខ្មែរ។
ប្រជាជនកូហូ

រូបភាពតូច| ប្រជាជន K'Ho Nop នៅ គៀបាក់ (ចាបុក), ឡាមដុង
ជនជាតិ K'Ho, Cơ Ho, ឬ កូហូ គឺជាក្រុមជនជាតិដែលរស់នៅក្នុងខេត្ត ឡាមដុង នៃ តំបន់ខ្ពង់រាបភាគកណ្តាល របស់ ប្រទេសវៀតណាម ។ ពួកគេនិយាយភាសា កូហូ ដែលជាសាខា បាណា ភាគខាងត្បូងនៃ ភាសាមន-ខ្មែរ ។ ពួកគេទាក់ទងនឹងជនជាតិ Cho Ro និង ប្រជាជន Mạ ។

ជនជាតិ ឡាច ដែលជាក្រុមរងនៃ កូហូ គឺជាក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចឡាមដុង ។ ឈ្មោះទីក្រុង Da Lat (រាជធានីរបស់ ឡាមដុង) មានប្រភពមកពី ដាឡាច (ព្យញ្ជនៈ "ទឹករបស់ប្រជាជន ឡាច")៖ ឥឡូវនេះ ស្ទឹង កាយលី ដែលចុងក្រោយហូរចូលទៅក្នុង ទន្លេដូនណៃ ឆ្ពោះទៅភាគនិរតីនៃទីក្រុង។ .
ប្រជាជនកូហូ: វប្បធម៌

វប្បធម៌ 
ពួក​គេ​មាន ​ឧបករណ៍​ភ្លេង ​មួយ​ឈ្មោះ​ថា ទូក​កាម និង​ម្ហូប ​ជូរ​អែម ។

សាសនាប្រជាប្រិយ របស់ប្រជាជន កូហូ គោរពបូជាព្រះ pantheon រួមមាន Yang N'Du ព្រះកំពូល ព្រះព្រៃ ព្រះទឹក ព្រះភ្លើង ... ប្រជាជន​កូហូ​ភាគច្រើន​ឥឡូវ​សម្គាល់​ថា​ជា​គ្រិស្តសាសនិក។

ប្រជាជន កូហូ ក៏មានអួតអំពីអក្សរសិល្ប៍ជនជាតិដើមដ៏សម្បូរបែបផងដែរ ដូចជា Epic of Gơ Plom kòn Yồi (ព្យញ្ជនៈ "កូនរបស់ Plom is Yồi")។
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ជនជាតិវៀតណាមម្នាក់
ប្រជាជនខ្មែរ: ចំនួនប្រជាជន[កែប្រែ]

ចំនួនប្រជាជន[កែប្រែ] 
នៅស្រុកកំពងត្រាចមានចួនប្រជាជនចំនួន​ 83,061

ខ្មែរដែលបានបង្កើតអក្ខរក្រមខ្មែរអក្ខរក្រមដំបូងនៅតែមានក្នុងការប្រើប្រាស់នៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលនៅក្នុងវេនបានផ្ដល់កំណើតដល់ក្រោយមកអក្សរថៃនិងឡាវ។ ខ្មែរត្រូវបានចាត់ទុកដោយបុរាណវិទូនិង ethnologists ដើម្បីជាជនជាតិដើមភាគតិចនៅតំបន់ឦសាននៃជាប់គ្នា, ភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវកម្ពុជានិងវៀតណាមខាងត្បូង។ ថាគឺដើម្បីនិយាយខ្មែរប្រវត្តិសាស្រ្តមួយដែលបានទំនាបដែលបានរស់នៅជាមនុស្សដែលស្និទ្ធនឹងដៃទន្លេមួយនៃទន្លេមេគង្គនៃការនេះ។ ហេតុផលដែលពួកគេបានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍មកកាន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នេះមិនត្រូវបានគេយល់ផងដែរ, ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញជឿថាវាគ្មិននៅអាស៊ីខាងត្បូងដែលត្រូវបានរុញច្រានទៅភាគខាងត្បូងដោយការលុកលុយវាគ្មិន Tibeto-ភូមាពីភាគខាងជើងតាមភស្តុតាងដោយវាក្យសព្ទទក្សិណអាស៊ីជាភាសាចិននេះដោយគោលបំណងកសិកម្មជាភស្តុតាងតាមផ្លូវអន្តោប្រវេសន៍របស់ពួកគេតាមបណ្ដោយធំ ទន្លេ, ឬការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការទាំងនេះនិងកត្តាផ្សេងទៀត។
ប្រជាជនខ្មែរ: ស្ត្រីខ្មែរថ្នាក់ខាងលើនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1800 នេះ[កែប្រែ]

ស្ត្រីខ្មែរថ្នាក់ខាងលើនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1800 នេះ[កែប្រែ] 
ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ 1900 នេះ។ ដូចជាមនុស្សដើមដំបូងផ្សេងនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដូចជាព្យូមនចាមម៉ាឡេនិងជ្វា, ខ្មែរគឺជាផ្នែកមួយនៃមហាប្រទេសឥណ្ឌាទទួលយកសាសនាឥណ្ឌា, វិទ្យាសាស្ត្រនិងទំនៀមទម្លាប់ពួកគេនិងខ្ចីពីភាសាពួកគេ។ នគរពាណិជ្ជកម្មដែលមានឥទ្ធិពលជាលើកដំបូងនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅព្រះរាជាណាចក្រនគរភ្នំត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅភាគអាគ្នេយ៍ប្រទេសកម្ពុជានិងតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គនៅសតវត្សទីមួយបើទោះបីជាការងារបុរាណវិទ្យាទូលំទូលាយនៅស្រុកអង្គរបុរីនៅក្បែរព្រំដែនវៀតណាមសម័យទំនើបបានរកឃើញ brickwork ប្រឡាយបញ្ចុះសពនិងផ្នូរ ណាត់ទៅសតវត្សទីប្រាំមុនស។

ព្រះរាជាណាចក្រនៃហ៊្វូណនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាម្តាយរបស់នគរអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅពេលក្រោយទាំងអស់។ ក្នុងអំឡុងពេលភ្វូណន (សតវត្សទី 1 - សតវត្សទីប្រាំមួយ) ដែលខ្មែរបានទទួលផងដែរព្រះពុទ្ធសាសនា, គំនិតនៃការ Shaiva បានការគោរពអធិរាជនៃទេវរាជនិងមហាប្រាសាទជាភ្នំនិមិត្តសញ្ញាដែលបានពិភពលោកមួយ។ ព្រះរាជាណាចក្រចេនឡាខ្មែរដែលជាគូប្រជែងបានផុសឡើងក្នុងសតវត្សទីប្រាំហើយក្រោយមកបានសញ្ជ័យនៅព្រះរាជាណាចក្រនគរភ្នំ។ ចេនឡាជារដ្ឋមួយដែលមានសេដ្ឋកិច្ចចំការគឺពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្មខណៈដែលភ្វូណនជារដ្ឋមួយដែលមានសេដ្ឋកិច្ចទំនាបមួយដែលពឹងផ្អែកលើការធ្វើពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្រ។

បណ្តារដ្ឋទាំងពីរនេះសូម្បីតែបន្ទាប់ពីការសញ្ជ័យដោយចេនឡានៅសតវត្សទីប្រាំមួយត្រូវបានគេជានិច្ចស្ថិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយគ្នាផ្សេងទៀតនិងមានទំហំតូចក្សត្រ។ ក្នុងអំឡុងពេលរយៈពេលចេនឡា (សតវត្សទី 5-8) ប្រជាជនកម្ពុជាចាកចេញរបស់ពិភពលោកបានគេស្គាល់ដំបូងបំផុតសូន្យនៅក្នុងផ្នែកមួយនៃការសិលាចារឹកប្រាសាទរបស់ពួកគេ។ តែនៅពេលដែលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី II បានប្រកាសឯករាជ្យនិងរួបរួមកម្ពុជានៅទីនោះមានសន្តិភាព 802 សាច់ញាតិរវាងដីទាំងពីរខាងលើនិងតំបន់វាលទំនាបនៃប្រទេសកម្ពុជា។

ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី II (802-830), រស់ឡើងវិញអំណាចកម្ពុជានិងបានសាងនូវមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ចក្រភពអង្គរដោយការស្ថាបនារាជធានីបីឥន្ទ្របុរៈហរិហរាល័និង Mahendraparvata តសំណល់បុរាណវត្ថុដែលបង្ហាញច្រើនអំពីសម័យកាលរបស់ទ្រង់។ បន្ទាប់ពីការឈ្នះសង្គ្រាមស៊ីវិលរយៈពេលយូរ, ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នខ្ញុំ (សោយរាជ្យ 1002-1050) បានបង្វែរកម្លាំងរបស់ទ្រង់ឆ្ពោះទៅខាងកើតនិងបានដាក់រាជាណាចក្រមនទ្វារវតីក្រោមអំណាច។ ជាលទ្ធផលព្រះអង្គបានគ្រប់គ្រងលើមួយភាគធំនៃប្រទេសថៃសម័យបច្ចុប្បន្ននិងឡាវព្រមទាំងពាក់កណ្តាលភាគខាងជើងនៃឧបទ្វីបម៉ាឡេ។ ពេលនេះក្នុងអំឡុងពេលដែលប្រាសាទអង្គរវត្តត្រូវបានសាងសង់ឡើងត្រូវបានចាត់ទុកថាជាចំណុចកំពូលនៃអរិយខ្មែរ។
កំពង់ត្រាចស្រុកកំពង់ត្រាច
ទីតាំងនៅកម្ពុជាកូអរដោនេ: 10°33′N 104°28′Eប្រទេស កម្ពុជាខេត្តកំពតឃុំ១៦ភូមិ៦៩ប្រជាជន (១៩៩៨) • សរុប៨៣,០៦១ល្វែងម៉ោង +៧ភូមិក្រម០៧០៦
ស្រុកកំពង់ត្រាច(កូអរដោនេ: 10°33′N 104°28′E) គឺជាស្រុកមួយក្នុងចំណោមស្រុក-ក្រុងទាំង៨នៃខេត្តកំពត និង ស្រុកនេះបានតាំងនៅប៉ែកខាងកើតដែលជាប់នឹងព្រំដែនវៀតណាមនៅភាគខាងកើត ស្រុកបន្ទាយមាសនៅភាគខាងជើង ខេត្តកែបនៅភាគខាងលិច និងឈូងសមុទ្រថៃនៅភាគខាងត្បូង។ ហើយវាជាស្រុកមួយដែលស្ថិត​នៅក្នុង​ទីរួមខេត្តកំពត ហើយមានឃុំ១៤។
ប្រជាជនថ្មី

ប្រជាជនថ្មី ឬ អ្នកថ្មី ឬ អ្នកផ្ញើ (មានន័យថា:ប្រជាជន១៧មេសា) គឺជាប្រជាជនកម្ពុជាស៊ីវិល ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រង និងកេងប្រវ័ញ្ចដោយរបបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជា (ហៅជាផ្លូវការថាកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ) ពីឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩ ។ ជាទូទៅអ្នក​ណា​ដែល​មក​ពីតំបន់ទីក្រុង ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ជា ​អ្នកថ្មី ហើយ​អ្នក​មក​ពីតំបន់ជនបទ ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ជា ​អ្នកចាស់ ឬ អ្នកមូលដ្ឋាន ។ .

មនុស្សថ្មីមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតិឱ្យប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិណាមួយឡើយ ហើយពួកគេត្រូវបានបង្ខំឱ្យធ្វើការយ៉ាងតិច ១០-១៥ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ ហើយជារឿយៗមានច្រើនទៀត។  អាហារ​របស់​ពួក​គេ​មាន​ចំនួន​តិច​ណាស់​ដែល​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​អត់ឃ្លាន។  ជំងឺនេះបានរីករាលដាល ហើយនៅឆ្នាំ១៩៧៦ គេប៉ាន់ប្រមាណថា ៨០% នៃប្រជាជនកម្ពុជាមានជំងឺគ្រុនចាញ់។Staub, Ervin (1989), The Roots of Evil, Cambridge University Press, p. 192, ISBN 9780521422147.

បាវចនា មួយក្នុងចំណោមបាវចនារបស់ខ្មែរក្រហម សំដៅលើប្រជាជនថ្មីគឺ "រក្សាន្នកគ្មានប្រយោជន៍ខាត។ បំផ្លាញអ្នកគ្មានការខាតបង់" ។ .
ប្រជាជនពួន

ជនពួន ( พวน )  ភួន , ) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា តៃផួន, ថៃ ពួន (   ;   ) ឬ ឡាវ ពួន (   ) គឺជាជនជាតិតៃពុទ្ធសាសនា ថេរវាទ ដែលរីករាលដាលនៅក្នុងក្រុមតូចៗលើភាគច្រើននៃតំបន់ ឥសាន របស់ប្រទេសថៃជាមួយនឹងក្រុមផ្សេងទៀតដែលនៅរាយប៉ាយពាសពេញប្រទេសថៃនិងឡាវ ( ខេត្ត សេងឃួង និងផ្នែកខ្លះនៃ ហ៊ូផាន់ ) ។ នៅ​ក្នុង ​ស្រុក​មង្គលបូរី ខេត្ត​បន្ទាយ​មាន​ជ័យ មាន​ប្រមាណ ៥០០០ ពួន ក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា  ផង​ដែរ ក្នុង ​ខេត្ត​បាត់ដំបង ។ យោងតាមរបាយការណ៍ Ethnologue លេខ  ចំនួន 204,704 ហើយវាត្រូវបានបែងចែកដោយស្មើភាពគ្នារវាងចំនួនប្រជាជននៅក្នុងប្រទេសឡាវ និងប្រទេសថៃ។
ប្រជាជនពួន: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ជនជាតិ​ភួន​បាន​តាំង​ទី​លំនៅ​ក្នុង ​វាលទំនាប​ពាង ​បន្ទាប់​ពី​ពួក​គេ​បាន​គ្រប់គ្រង​វា​ពី​អ្នក​ស្រុក​ដើម (សន្មត​ថា ​ជនជាតិ​ខ្មុ )។ នៅ​ទី​នោះ ពួក​គេ​បាន​បង្កើត​កុលសម្ព័ន្ធ​នៃ <i id="mwJA">​កុលសម្ព័ន្ធ​មឿង​ភួន</i> ឬ <i id="mwJQ">​ខេត្ត​សេង​ឃួង</i> និង <i id="mwJg">​សៀង​ក្វាង</i> ។ រឿងព្រេង​និទាន​ថា​បង្កើត​ឡើង​ដោយ ចេត ចឿង ជា​កូនប្រុស​ពៅ​របស់​បុព្វបុរស​ទេវកថា​នៃ​ជនជាតិ​តៃ គឺ ​ឃុន​បូ​រម្យ ។ Stuart-Fox: Historical Dictionary of Laos. 2008, S. 165. មឿងពួន បានតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យរបស់ខ្លួនជាយូរណាស់មកហើយ ប៉ុន្តែពេលខ្លះត្រូវមានកាតព្វកិច្ចគោរពសួយសារអាករពីចៅហ្វាយនាយផ្សេងៗ។ Stuart-Fox: Historical Dictionary of Laos. 2008, S. 266. បន្ទាប់ពីការសញ្ជ័យដោយ ហ្វាង៉ុម ប្រហែលឆ្នាំ 1350 Stuart-Fox: Historical Dictionary of Laos. 2008, S. 101. មឿងភួន ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ មណ្ឌល (ផ្នែកនៃឥទ្ធិពល) នៃ ឡានសាង ភាគច្រើនបំផុត។ ការបះបោរប្រឆាំងនឹងអនុត្តរភាពរបស់ ឡានសាងត្រូវបានចងក្រងជាឯកសារនៅប្រហែលឆ្នាំ 1651/52 នៅពេលដែលព្រះអង្គម្ចាស់ពួន នៅពេលនោះបានបដិសេធមិនផ្តល់បុត្រីរបស់គាត់ទៅ ស្តេច Sourigna Vongsa នៃឡានសាង ។ បន្ទាប់មក កងទ័ពរបស់គាត់បានបំផ្លិចបំផ្លាញទឹកដីនៃជនជាតិពួនហើយបានចាប់ពង្រត់ប្រហែល 500 គ្រួសារចូលទៅក្នុងដែនផ្ទាល់របស់គាត់។ Stuart-Fox: Historical Dictionary of Laos. 2008, S. 332.

បន្ទាប់​ពី​ការ​បែង​ចែក​របស់ ឡានសាង ក្នុង​ឆ្នាំ 1707 មឿងពួន ជា​កម្មវត្ថុ​នៃ​ការ​ប្រយុទ្ធ​ដើម្បី​ឧត្តមភាព​រវាង ​ប្រទេស​សៀម វៀតណាម និង​រដ្ឋឡាវ ក្នុង​សតវត្ស​ទី 19 ។ គ្រួសារ ពួន រាប់ពាន់គ្រួសារត្រូវបាន និរទេស ជាកម្មករដោយកងទ័ពឈ្នះ រួមទាំងទៅកាន់ ជ្រលងទន្លេមេគង្គកណ្តាល ឡាវក្នុង ខេត្តបូលីខេមសៃ នាពេលបច្ចុប្បន្ន និងទៅ ភាគឦសានប្រទេសថៃ ។

ស្ថានកុងស៊ុលរងរបស់អង់គ្លេសនៅ ឈៀងម៉ៃ Edward Blencowe Gould បានពិពណ៌នាអំពីការផ្លាស់ទីលំនៅដោយបង្ខំរបស់ ពួន ពី Plain of Jars ក្នុងឆ្នាំ 1876៖ 

ដោយសារតែការវាយឆ្មក់ទាសករ និងការផ្ទេរប្រជាជនដោយបង្ខំ មានភូមិតូចៗដែលនៅរាយប៉ាយរបស់ ពួន ក្នុងខេត្តសកល និង ឧប្បលធានី និងតំបន់មួយទៀតនៅជុំវិញខេត្ត បឹងកាល, នងខៃ និង លើយ ក្នុងប្រទេសថៃ។ ទោះបីជាមានចំនួនតិចតួច និងឯកោក៏ដោយ សៀមបានរក្សា ពួន ដាច់ដោយឡែកពីជនជាតិឡាវ និងជនជាតិតៃផ្សេងទៀតនៅភាគខាងជើង និងកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ ដែលជាកន្លែងសហគមន៍តូចៗរបស់ ពួន ផងដែរ ដោយបង្ខំឱ្យពួកគេរស់នៅដាច់ដោយឡែក ហើយស្លៀកពាក់សំលៀកបំពាក់ពណ៌ខ្មៅ។ ជនរួមជាតិពួន បានអនុវត្តទម្លាប់រៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន និងភាពខ្ជាប់ខ្ជួនចំពោះភាសា និងវប្បធម៌របស់ពួកគេ។ Paul, L. M., Simons, G. F. and Fennig, C. D. (eds.). 2013. Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition. Dallas, Texas: SIL International. Retrieved from http://www.ethnologue.com ជាលទ្ធផលនៃ សង្រ្គាមស៊ីវិលឡាវ ដែលខេត្ត សេងឃួង ត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញដោយការប្រយុទ្ធ និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតំបន់អាមេរិក ប្រជាជនពួន ជាច្រើនបានផ្លាស់ទៅទីក្រុងវៀងចន្ទន៍។ Stuart-Fox: Historical Dictionary of Laos. 2008, S. 266.
ប្រជាជនពួន: វប្បធម៌

វប្បធម៌ 
ជនជាតិពួនត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ខាង​វាយនភ័ណ្ឌ​ធ្វើ​ដោយដៃ ជាពិសេស ​ប៉ាកាម៉ា ​ដែល​មាន​ឆ្នូត​ឆ្នូត និង​មាន​លំនាំ ជា​សារុង​ខ្លី​ពាក់​ដោយ​បុរស និង ​សំពត់​ជ័រ​ប៉ាស៊ីន សំពត់​ខ្លី​សម្រាប់​ស្ត្រី។ ភូមិមួយចំនួននៅ ស្រុកថាវ៉ាងផា រក្សាប្រពៃណីនៃការធ្វើកាំបិត។  ដោយ​សារ​ភាព​ជិត​ស្និទ្ធ និង​វប្បធម៌ និង​ភាសា​ស្រដៀង​គ្នា​ខ្លាំង វប្បធម៌ពួន គឺ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​កុលសម្ព័ន្ធ​តៃ​ដទៃ​ទៀត និង​ប្រជាជន ​អ៊ីសាន និង ​ឡាវ ដែល​ពួក​គេ​ជា​អ្នក​ជិត​ខាង។ ទំនៀម​ទម្លាប់​ដ៏​គួរ​ឱ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍​មួយ​គឺ​ការ​ប្រើ​ដំរី​ដើម្បី​ដង្ហែ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​វត្ត ដែល​ជា​ធម្មតា​នៅ​មុន ​ថ្ងៃ​បុណ្យ​សង្ក្រាន្ត ។ Cummings, J., et al. Lonely Planet: Thailand. Lonely Planet Publishers, 2003, p. 393.
ប្រជាជនពួន: ភាសា

ភាសា 
ភាសា​នេះ​មាន​ទំនាក់​ទំនង​យ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ​ជាមួយ​នឹង​ភាសា​តៃ​របស់​កុលសម្ព័ន្ធ​ផ្សេង​ទៀត ដូច​ជា​ភាសា ​ថៃ​ដាំ និង​ភាសា ​ថៃ​ឡៃ ។ មិនដូចភាសាកុលសម្ព័ន្ធតៃផ្សេងទៀតនៅក្នុងតំបន់ឥសានទេ ភាសាពួន មិនបាត់បង់មូលដ្ឋានទៅនឹង ភាសាថៃ ស្តង់ដារ ឬភាសាពាណិជ្ជកម្មក្នុងស្រុកឥសាន/ឡាវទេ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិ ភាគតិច ក្នុង ប្រទេស កម្ពុជា
ប្រជាជនវ៉ា

រូបភាពតូច|260x260ភីកសែល| រដ្ឋវ៉ា នៅដើមសតវត្សទី 20 ផែនទី Imperial Gazetteer of India ។
ជនជាតិ វ៉ា ( វ៉ា : Vāx;    , [ វ៉ា̰ លុមចូʊ ] ; Chinese    ;    ) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលរស់នៅភាគច្រើននៅភាគខាងជើងនៃ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ភាគខាងជើងនៃ រដ្ឋសាន និងផ្នែកខាងកើតនៃ រដ្ឋ កាឈីន នៅជិត និងតាមបណ្តោយ ព្រំដែនមីយ៉ាន់ម៉ាជាមួយប្រទេសចិន ក៏ដូចជានៅក្នុង ខេត្តយូណាន របស់ប្រទេសចិនផងដែរ។

តាម​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ជនជាតិ​វ៉ា​បាន​រស់នៅ ​រដ្ឋវ៉ា ដែលជា​ទឹកដី​ដែល​ពួកគេ​បាន​អះអាង​ថា​ជា​ទឹកដី​ដូនតា​របស់​ពួកគេ​តាំងពី ​បុរាណកាល​មក ​។  វា​ជា​តំបន់​ភ្នំ​ដ៏​រដុប ដែល​ស្ថិត​នៅ​ចន្លោះ ​ទន្លេមេគង្គ និង ​ទន្លេ​សាល់​វៀន ដោយ​មាន​ទឹក​ហូរ​កាត់​ Nam Hka ។ ជនជាតិ វ៉ា ជាប្រពៃណីអនុវត្ត កសិកម្មចិញ្ចឹមជីវិត ដោយដាំដុះ ស្រូវ សណ្តែក សណ្តែក អាភៀន និង Walnut ។ ពួក​គេ​បង្កាត់ ​ក្របី​ទឹក ដែល​ពួក​គេ​ប្រើ​ជា​ចម្បង​ក្នុង ​គោល​បំណង​បូជា ។ The Imperial gazetteer of India ជាទូទៅទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណីរបស់ជនជាតិ វ៉ា ក៏ដូចជារបៀបរស់នៅរបស់ពួកគេគឺស្រដៀងទៅនឹង ជនជាតិណាហ្គា ដែលបន្តទៅភាគពាយ័ព្យ។  ជនជាតិ វ៉ា និយាយ ភាសាវ៉ាដែលជាផ្នែកមួយនៃក្រុមភាសា មន-ខ្មែរ ។

ភាគច្រើននៃពួក វ៉ា គឺជា អ្នកកាន់សាសនា ហើយចំនួនប្រជាជនមួយភាគតូចមានប្រភពមកពី ពុទ្ធសាសនា ឬ គ្រិស្តសាសនា ។
ប្រជាជនវ៉ា: ភាសា និងអក្សរ

ភាសា និងអក្សរ 
រូបភាពតូច| ការសរសេរ វ៉ា និងនិមិត្តសញ្ញាវប្បធម៌នៅលើអាវយឺត
ភាសាវ៉ា បង្កើត​ជា​ក្រុម​ភាសា​ដែល​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​សាខា Palaungic នៃ ​គ្រួសារ​ភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី ។ វាពីមុនមិនមានអក្សរទេ ហើយ វ៉ា ពីរបីនាក់ដែលចេះអក្សរបានប្រើ អក្សរចិន ខណៈខ្លះទៀតប្រើ ភាសាសាន និងអក្សររបស់វា។ ការងារ ផ្សព្វផ្សាយសាសនាគ្រិស្ត ក្នុងចំណោមពួក វ៉ា បានចាប់ផ្តើមនៅដើមសតវត្សទី 20 ជាលើកដំបូងនៅក្នុងភូមា និងក្រោយមកនៅក្នុងតំបន់ចិននៃទឹកដីវ៉ា។ វាត្រូវបានដឹកនាំដោយ លោក William Marcus Young នៃ រដ្ឋ Nebraska ។ ប្រតិចារិកដំបូងនៃភាសា វ៉ា ត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយ Young និង Sara Yaw Shu Chin ក្នុងឆ្នាំ 1931 ក្នុងគោលបំណងបកប្រែព្រះគម្ពីរ។ អក្ខរក្រម វ៉ា ទីមួយនេះត្រូវបានផ្អែកលើ អក្សរឡាតាំង ហើយការបោះពុម្ពលើកទីមួយគឺជាការចងក្រងនៃ ទំនុកតម្កើង វ៉ា ក្នុងឆ្នាំ 1933  គម្ពីរសញ្ញាថ្មី របស់ វ៉ា ត្រូវបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 1938 ។ ការ​ចម្លង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា "អក្ខរក្រម​ព្រះគម្ពីរ" ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា "" ( lǎowǎwén     ) ជាភាសាចិន ហើយឥឡូវនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាចម្បងនៅក្នុងតំបន់ វ៉ា របស់ភូមា និងក្នុងចំណោម វ៉ា ក្នុងប្រទេសថៃ។ អក្ខរាវិរុទ្ធព្រះគម្ពីរដែលត្រូវបានកែសម្រួលត្រូវបានអនុម័តជា "អក្ខរាវិរុទ្ធ វ៉ា ផ្លូវការ" ដោយអាជ្ញាធរនៃ ផ្នែកគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង នៅ Pangkham ដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីកែលម្អអក្ខរកម្មនៃកងទ័ពរដ្ឋវ៉ា ។ ដូចគ្នានេះផងដែរបន្ទាប់ពីឆ្នាំ 2000 ប្រជាជន វ៉ា នៅក្នុងបណ្តាញសង្គមដូចជា Facebook និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអនឡាញផ្សេងទៀត ក៏ដូចជាអ្នកនិពន្ធបទចម្រៀង វ៉ា នៅក្នុងបទចម្រៀង ខារ៉ាអូខេ  នៃបទចម្រៀង  ប្រើមីយ៉ាន់ម៉ានេះ (ព្រះគម្ពីរដែលបានកែប្រែ) "ផ្លូវការរបស់ Wa orthography" នៅក្នុងការប្រែប្រួលសំខាន់ៗរបស់វា។ . Justin Watkins, Wa Dictionary, 2 vols. Introduction

នៅក្នុងប្រទេសចិន ប្រតិចារិកដែលសម្របទៅនឹង ការសរសេររ៉ូម៉ាំង pinyin ថ្មី ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា "អក្សរសាស្ត្រ PRC" ឬ "អក្សរកាត់ផ្លូវការរបស់ប្រទេសចិន" ត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់ប្រជាជន វ៉ា ក្នុងឆ្នាំ 1956 ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបោះពុម្ពផ្សាយរបស់វា ដែលផ្សព្វផ្សាយជាចម្បងតាមរយៈរដ្ឋបាលខេត្តយូណាន មិនទាន់ទៅដល់សាធារណជនទូលំទូលាយជាងអ្នកសិក្សានៅឡើយ។  អក្ខរក្រមវ៉ាថ្មីនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាអក្សរផ្លូវការដំបូងនៃ វ៉ា ។ 

The Western Lawa ត្រូវបានចាត់ទុកជាផ្លូវការថាជាផ្នែកមួយនៃជនជាតិភាគតិច វ៉ានៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា 'tame Wa' ផងដែរ។
ប្រជាជនវ៉ា: ចិន

ចិន 
ជនជាតិវ៉ាគឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយក្នុងចំណោម ក្រុមជនជាតិភាគតិចចំនួន 56 ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយប្រទេសចិន។ នៅក្នុងប្រទេសចិន ជនជាតិវ៉ា រស់នៅក្នុងសហគមន៍តូចចង្អៀតនៅក្នុង ខោនធីស្វយ័ត Ximeng Va (នៅ Wa: Mēng Ka ឬ Si Moung ) ខោនធីស្វយ័ត Cangyuan Va, Menglian Dai, Lahu និងស្រុកស្វយ័តវ៉ា ( Gaeng Līam ), Gengma Dai និងខោនធីស្វយ័តវ៉ា ( Gaeng Mīex ឬ Gaeng Māx ), Lincang ( Mēng Lām ), Shuangjiang Lahu, Va, Blang និង Dai Autonomous County ( Si Nblāeng or Mēng Mēng ) ខោនធី Zhenkang និង ខោនធី Yongde នៅភាគនិរតីនៃខេត្តយូណាន។ ចំនួនប្រជាជនរបស់ពួកគេនៅក្នុងប្រទេសចិនត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាមានចំនួន 400,000 ។

 បេនរ៉េន 
បេនរ៉េន" () នៃខោនធី Yongde និងខោនធី Zhenkang យូណានត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាផ្លូវការថាជា វ៉ា ដោយរដ្ឋាភិបាលចិន ប៉ុន្តែចាត់ទុកខ្លួនឯងថាជាជនជាតិដាច់ដោយឡែកពី វ៉ា។  ស្វ័យភាពរបស់ពួកគេគឺ "ស៊ីវ៉ា" () បេនរ៉េន ត្រូវបានចែកចាយនៅក្នុង:

 ទីប្រជុំជន ម៉េងគង់(ថ្មីៗនេះបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងទីក្រុង Dedang) ខោនធី Yongde៖  នៅ Menggong, DabaSonglin, Dapingzhang, Hunai, Xiaodifang, លីលី. មាន 10,289  នៅក្នុងទីប្រជុំជនគិតត្រឹមឆ្នាំ 2010 ។
 ទីប្រជុំជន Desili, Fengqing County
 ទីប្រជុំជន Mangka, Cangyuan Va ខោនធីស្វយ័ត
ប្រជាជនវ៉ា: បេនរ៉េន

បេនរ៉េន 
បេនរ៉េន" () នៃខោនធី Yongde និងខោនធី Zhenkang យូណានត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាផ្លូវការថាជា វ៉ា ដោយរដ្ឋាភិបាលចិន ប៉ុន្តែចាត់ទុកខ្លួនឯងថាជាជនជាតិដាច់ដោយឡែកពី វ៉ា។  ស្វ័យភាពរបស់ពួកគេគឺ "ស៊ីវ៉ា" () បេនរ៉េន ត្រូវបានចែកចាយនៅក្នុង:

 ទីប្រជុំជន ម៉េងគង់(ថ្មីៗនេះបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងទីក្រុង Dedang) ខោនធី Yongde៖  នៅ Menggong, DabaSonglin, Dapingzhang, Hunai, Xiaodifang, លីលី. មាន 10,289  នៅក្នុងទីប្រជុំជនគិតត្រឹមឆ្នាំ 2010 ។
 ទីប្រជុំជន Desili, Fengqing County
 ទីប្រជុំជន Mangka, Cangyuan Va ខោនធីស្វយ័ត
ប្រជាជនវ៉ា: ភូមា

ភូមា 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ត្រកៀត ​ចាប់​បាន​ដោយ​ជនជាតិ​វ៉ា ដើម្បី​បុក​ម្ទេស​ក្នុង​ល្បាយ​ស្រដៀង​នឹង ​ផ្សិត ​ថៃ
ក្រុម វ៉ា គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយក្នុងចំណោម ក្រុមជនជាតិភាគតិចចំនួន 135 ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ។ សមាមាត្ររបស់ពួកគេចំពោះចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាគឺ 0.16 ។  ទោះបីជាគេដឹងតិចតួចអំពីប្រវត្តិសាស្ត្របុរាណនៃជនជាតិ វ៉ា ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយក្រុមជនជាតិភាគតិចផ្សេងទៀតនៅក្នុងរដ្ឋ សាន ដូចជាជនជាតិ តៃយ៉ៃ ថាជាអ្នករស់នៅដើមនៃតំបន់នេះ។ Pierre-Arnaud Chouvy, Opium: Uncovering the Politics of the Poppy, Harvard University Press

នៅប្រទេសភូមា ជនជាតិ វ៉ា ភាគច្រើនរស់នៅក្នុងភូមិតូចៗក្បែរ ក្រុងកេងទុង និងខាងជើង និងឦសាន ជិតព្រំដែនចិន ក៏ដូចជាតំបន់តូចមួយនៅភាគខាងកើតនៃ ក្រុងតាជីលិក ។ តំបន់ពិសេស វ៉ា 2 នៃរដ្ឋ សានភាគខាងជើង ឬ រដ្ឋវ៉ា ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ កងទ័ព United Wa State Army (UWSA) និងសំណល់នៃអតីតក្រុមឧទ្ទាមបក្សកុម្មុយនិស្តភូមា ដែលបានដួលរលំនៅឆ្នាំ 1989 ។ រដ្ឋ វ៉ានិង UWSA ស្ថិតក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ដ៏ផុយស្រួយជាមួយរដ្ឋាភិបាលយោធាភូមា។  ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​លោក​ខាង​លិច​ចោទ​ប្រកាន់​ថា​មាន​ជាប់​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​ការ​ជួញ​ដូរ​គ្រឿង​ញៀន ប៉ុន្តែ​បាន​ហាម​ឃាត់​ការ​ផលិត​អាភៀន​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ២០០៥ ហើយ​បាន​ទទួល​ជំនួយ​ពី​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​ក្នុង​ការ​កែ​លម្អ​កសិកម្ម​ស្រប​ច្បាប់។

ដូចដែលបានកំណត់ដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញភូមាឆ្នាំ 2008 នៅថ្ងៃទី 20 ខែសីហា ឆ្នាំ 2010 ផ្នែកគ្រប់គ្រងស្វ័យគ្រប់គ្រង វ៉ា ត្រូវបានបង្កើតឡើង។   វា​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ឱ្យ​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ជនជាតិ​វ៉ា ហើយ​ទឹកដី​របស់​វា​ស្ថិត​នៅ​ចន្លោះ​ជ្រលង​ទន្លេមេគង្គ និង​សាល់​វីន នៅ​ភាគ​ខាងកើត​នៃ​រដ្ឋ​សាន ជិត​ព្រំដែន​ជាមួយ​ខេត្ត​យូ​ណាន​របស់​ចិន​។
ប្រជាជនវ៉ា: ប្រទេសថៃ

ប្រទេសថៃ 
ក្នុង​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ សហគមន៍​វ៉ា​ខ្លះ​មក​ពី​ភូមា​បាន​ឆ្លង​ព្រំដែន​មក​តាំង​ទី​លំនៅ​ក្នុង ​ប្រទេស​ថៃ ជា​កន្លែង​ដែល​ពួកគេ​មិន​មាន​ឋានៈ​ជា ​កុលសម្ព័ន្ធ​ភ្នំ ។ ជនជាតិ វ៉ា រស់នៅជាចម្បងនៅ ក្នុងស្រុក មែសៃ និងស្រុក មែយៅនៃ ខេត្តឈៀងរ៉ៃ ក៏ដូចជានៅ ស្រុក Wiang Pa Pao ក្នុងខេត្ត ឈៀងរ៉ៃ ភាគខាងត្បូង និង ស្រុកឈៀងដៅ ក្នុង ខេត្តឈៀងម៉ៃ។  នៅក្នុងប្រទេសថៃ ជនជាតិ វ៉ា ដែលទើបតែបានមកពីប្រទេសភូមា ជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថា ' ឡាវ៉ា ' ទោះបីជាពួកគេមិនមែនជាក្រុមជនជាតិភាគតិចចុងក្រោយក៏ដោយ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ប្រជាជនសេម៉ៃ

ជនជាតិ សេម៉ៃ (ត្រូវបានគេស្គាល់ថា ម៉ៃសេម៉ៃ ឬ Sengoi Hik  ) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចពាក់កណ្តាលស្ងប់ស្ងាត់ដែលរស់នៅកណ្តាលនៃ ឧបទ្វីបម៉ាឡេ ក្នុង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាពិសេសសម្រាប់អហិង្សារបស់ពួកគេ។  លក្ខណៈនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយលោក Robert Knox Dentan ដែលជាអ្នកជំនាញខាងផ្នែកនរវិទ្យាដែលបានសិក្សាអំពីសេម៉ៃ ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 ទោះបីជាគាត់បានផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពដែលមានលក្ខណៈល្អិតល្អន់ជាងបន្ទាប់ពីការបំពេញការងារជាបន្តបន្ទាប់ក៏ដោយ។  ពួកគេនិយាយ ភាសាសេម៉ៃ ដែលជាភាសា អូស្ត្រូអាស៊ីទិក ដែលទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ តេម៉ៃ ដែលនិយាយដោយ តេម៉ៃ នៅក្បែរនោះ។ សេម៉ៃ មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង តេម៉ៃនៅភាគខាងជើង និង ជៈហ៊ុត នៅភាគខាងត្បូង។  សេម៉ៃជាកម្មសិទ្ធិរបស់ក្រុម Senoi ហើយជាក្រុមជនជាតិ ដើមភាគតិច ធំបំផុតមួយនៅក្នុងឧបទ្វីប និងជាក្រុមធំជាងគេក្នុងចំណោមក្រុម Senoi ។ សេម៉ៃ ភាគច្រើនរស់នៅដោយការដាំដុះដំណាំធញ្ញជាតិ ការបរបាញ់ និងការនេសាទ។