navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ម្រេចកំពត: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ការដាំដុះម្រេចកំពតមានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់មកហើយ ហើយត្រូវបានពិពណ៌នាជាលើកដំបូងនៅក្នុងសតវត្សទី១៣ ក្នុងសម័យអង្គរ នៅពេលដែលអ្នកការទូតចិនជីវ តាក្វាន់ បានមកលេងតំបន់នោះ។  ការផលិតដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងបែបទំនើបត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឡើងក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាណានិគមបារាំង ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៧០ ហើយនៅដើមសតវត្សទី២០ ប្រទេសកម្ពុជាបានប្រមូលផលម្រេចកំពតប្រហែល៨ ០០០ តោនក្នុងមួយឆ្នាំ។ ក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០  ម្រេចនៅកំពតនៅតែមានចំនួន ១លានដើមដែលផលិតបានប្រហែល៣ ០០០  តោនក្នុងមួយឆ្នាំ ប៉ុន្តែផលិតកម្មនេះត្រូវបានរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា ហើយមានតែ៤ តោនក្នុងមួយឆ្នាំប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានប្រមូលផលនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០។ 

ផលិតកម្មម្រេចកំពតទទួលបានសន្ទុះបន្តិចម្តងៗនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ នៅពេលដែលកសិករម្រេចពីមុនបានវិលត្រឡប់មកដីរបស់ពួកគេវិញបន្តិចម្តងៗ។  គិតត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៥ ស្រុកចំនួនប្រាំមួយនៅភាគខាងត្បូងនៃខេត្តកំពតមានកសិដ្ឋានម្រេច ខណៈដែលទីផ្សារគ្រឿងទេសនៅក្រៅប្រទេសភាគច្រើនមានអឺរ៉ុប សហរដ្ឋអាមេរិក ជប៉ុន កូរ៉េ និងតៃវ៉ាន់។  ជាផលិតផលកម្ពុជាដំបូងគេ ម្រេចកំពតទទួលបានឋានៈ GI របស់អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ២០១០ ដោយភ្ជាប់គុណភាពនៃផលិតផលទៅនឹងប្រភពដើមរបស់វា។  តម្រូវការផលិតផលអន្តរជាតិបានកើនឡើងតាំងពីពេលនោះមក។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បរិមាណនាំចេញប្រចាំឆ្នាំនៅមានតិចតួចនៅឡើយ ពោលគឺ 58 តោនត្រូវបានផលិតនៅលើផ្ទៃដី២៥ ហិកតាសម្រាប់ឆ្នាំ២០១៤។  ក្នុង​ឆ្នាំ​២០២០ ទិន្នផល​ម្រេច​កំពត​សរុប​បាន​កើន​ឡើង​ប្រមាណ​៨០​តោន។
ម្រេចខេត្តកំពត: រមណីដ្ឋានឆ្នេរកែប

រមណីដ្ឋានឆ្នេរកែប
ខេត្តកែបជាខេត្តមួយនៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរសមុទ្រភាគ ខាងត្បូង ជាអតីតរមណីយដ្ឋានដែលត្រូវបានគេស្គាល់ពេញប្រទេសកម្ពុជា និង ពិភពលោកដោយសារ ឆ្នេរសមុទ្រដ៏ស្រស់ស្អាតសម្រាប់ការសម្រាកកំសាន្តនិងការគេងហាលថ្ងៃ និងញាំុំក្ដាមសមុទ្រស្រស់យ៉ាងឆ្ងាញ់ពិសា។ ប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ខេត្ត នេះមានជីវិតរស់ឡើងវិញជាមួយភ្ញៀវបរទេសនិងក្នុងស្រុកដែលធ្វើ ដំណើរទៅរមណីយដ្ឋានដ៏ប្រណីតតាមឆ្នេរសមុទ្រ កោះតំបន់ត្រូពិក និងអាហារសមុទ្រ ដ៏ឆ្ងាញ់ពិសា។
អំឡុងយុគមាសរបស់ប្រទេសកម្ពុជាមុន ឆ្នាំ១៩៧០, តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រនេះជាកន្លែងកំសាន្ដសម្រាប់អ្នកមាន។ ទោះបីជាឆ្នេរកែបមិនធំដូចឆ្នេរខេត្តព្រះសីហនុក្ដី ក៏អ្នកធ្វើដំណើរទៅទីនោះអាចទទួលបានបរិយាកាសស្ងប់ស្ងាត់ និងឆ្នេរខ្សាច់ដ៏ស្រស់ស្អាត។
ផ្នែកតូចមួយនៃឆ្នេរសមុទ្រមានការលក់ ក្ដាមជាទៀងទាត់ (ផ្សារក្ដាម) នៅជាប់មាត់ទឹកនោះដែលបម្រើជាទិសដៅទេសចរយ៉ាងមានប្រជាប្រិយ។ អ្នកនេសាទនាំយកមកកន្រ្តកក្ដាមពីលើទូក និងមានភោជនីយដ្ឋាននៅជិតទឹកសមុទ្រដែលចម្អិនយ៉ាងស្រស់ៗ ជាធម្មតាមានស្ងោរជាមួយគ្រឿងក្រអូបដែលជាម្រេចដ៏ល្បីល្បាញរបស់ខេត្តកំពតផងដែរ។ នៅទីនោះក៏មានត្រី មឹក បង្គា ដែលត្រូវបានគេចម្អិនយឺតៗនៅលើឆ្នេរខ្សាច់នៅខាងមុខភោជនីយដ្ឋាន។
សម្រាប់ការសម្រាកពីការធ្វើដំណើរពេញ មួយថ្ងៃ ជាញឹកញាប់ភ្ញៀវក៏អាចធ្វើដំណើរទៅកោះជិតៗនោះដូចជាកោះទន្សាយ ដែលអាចជិះទូកតែបន្តិចពីឆ្នេរកែប។ នៅទីនេះអ្នកនឹងឃើញទេសភាពមាត់សមុទ្រ ព្រៃឫស្សី បឹងកាឡូ ភាពស្រស់ស្អាតនៃជនបទផ្សេងទៀត។ ទូកនឹងវិលត្រលប់វិញនាពេលល្ងាចដែលមិនខកខានមើលថ្ងៃលិចឡើយ។
ចំពោះអ្នកដែលចូលចិត្តសម្រាកចេញពីការដេកលេងឆ្នេរសមុទ្រ ក៏អាចទៅលេងរូងថ្មកំបោរ ដែលខ្លះក៏មានទីសក្ការៈផងដែរ។
thumbឆ្នេរកែប
ម្រោកអ៊ូ

ម្យោកអ៊ូ  គឺជាទីក្រុងមួយនៅភាគខាងជើង រដ្ឋរ៉ាឃីន ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ជាទីក្រុងនៃទីប្រជុំជនម្យោកអ៊ូ ដែលជាអនុតំបន់នៃស្រុកម្យោកអ៊ូ ។

ម្យោកអ៊ូ មានសារៈសំខាន់ខាងវប្បធម៌សម្រាប់ ប្រជាជនរ៉ាឃីននៅក្នុងតំបន់ ហើយជាទីតាំងនៃទីតាំងបុរាណវត្ថុសំខាន់ៗជាច្រើន។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៤៣០ ដល់ឆ្នាំ១៧៨៥ វាជារាជធានីនៃរាជាណាចក្រម្យោកអ៊ូ ដែលជារាជាណាចក្ររ៉ាឃីនដ៏ធំ និងមានឥទ្ធិពលបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។
ម្រោកអ៊ូ: ភូមិសាស្ត្រ

ភូមិសាស្ត្រ 
ម្យោកអ៊ូ មានចម្ងាយប្រហែល  ភាគខាងកើតនៃទន្លេកល្លាដាននៅលើច្រាំងទន្លេតូចៗរបស់វា។ ទីប្រជុំជន​នេះ​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​លើ​វាល​ស្មៅ​តូចមួយ​នៃ​ទន្លេរ៉ាក់ឃីនយ្យូម៉ា នៅ​ត្រើយ​ខាងកើត​នៃ​វាលទំនាប​កាឡាដាន។ ដូច្នេះហើយ ទីជនបទជុំវិញមានភ្នំខ្ពស់ ប៉ុន្តែក៏មានបឹង ព្រៃកោងកាង និងបឹងជាច្រើនផងដែរ។
ម្រោកអ៊ូ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច| ម្យោកអ៊ូ ឬ អារ៉ាកាន (ទីក្រុងអារ៉ាកាន) នៅក្នុងផែនការដំបូងនៃការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់ ។
នៅ​ឆ្នាំ ១៤៣០ ព្រះបាទ​មី្យន​សៅមន ​បាន​បង្កើត​នគរ​ម្យោកអ៊ូ​ជា​រាជធានី​នៃរាជាណាចក្រអារ៉ាកាន ​ដែល​បង្រួបបង្រួម​ចុងក្រោយ​បង្អស់​។ នៅទីបំផុតទីក្រុងបានឈានដល់ទំហំ ១៦០ ០០០ នៅដើមសតវត្សទីដប់ប្រាំពីរ។  ម្យោកអ៊ូ បានបម្រើការជារាជធានីនៃនគរម្យោកអ៊ូ និងស្តេចចំនួន ៤៩អង្គរហូតដល់ការសញ្ជ័យនៃនគរដោយរាជវង្សកូនបោន ភូមានៅឆ្នាំ១៧៨៤។

នគរអ៊ូត្រូវបានបែងចែកជាបីសម័យកាល៖ យុគសម័យដំបូងបំផុត (១៤៣០-១៥៣០) យុគសម័យកណ្តាល (១៥៣១-១៦៣៨) និងយុគសម័យចុងក្រោយ (១៦៣៨-១៧៨៤)។ វត្ថុបុរាណនៅអារ៉ាកាន នៅម្យោកអ៊ូហាក់ដូចជាផ្តល់ភស្តុតាងសមហេតុសមផលអំពីកន្លែងដែលព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវបានតាំងទីលំនៅ។ ថ្ងៃមាសនៃទីក្រុងម្យោកអ៊ូ ដែលនៅសតវត្សទី១៦ និង១៧ គឺជាសម័យកាលនៃស្តេច ទូដ័រ(Tudor), មុកហុល្ស (Moghuls), ស្តេចអយុធ្យា និង អាវ៉ា (Inwa:អ៊ិនវ៉ា), តោងនុ  និង ហង្សាវត្តី ស្តេចនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ ម្យោកអ៊ូ គឺជាទីក្រុងដែលមានលក្ខណៈចម្រុះ ដែលត្រូវបានពង្រឹងដោយកំពែងប្រវែង ៣០គីឡូម៉ែត្រ និងមានសំណាញ់ប្រឡាយ និងប្រឡាយដ៏ស្មុគស្មាញ។ នៅកណ្តាលទីក្រុងគឺ ព្រះរាជាវាំង ដែលមើលទៅខ្ពស់ជុំវិញតំបន់ជុំវិញដូចជា បន្ទាយអាស៊ី ។ ផ្លូវទឹកដែលបង្កើតឡើងដោយប្រឡាយ និងព្រែក ទទួលបានកិត្តិនាមនៃភាពស្រដៀងនឹងទីក្រុងវេនីស្ស ។

ម្យោកអ៊ូ ផ្តល់​ជូន​នូវ​ទីតាំង​បុរាណវត្ថុ​ដែល​មាន​បំផុត​មួយ​ចំនួន​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ទាំងនេះរួមមាន សិលាចារឹក រូបព្រះពុទ្ធ ស្នាមជើងរបស់ព្រះពុទ្ធ និងវត្តដ៏អស្ចារ្យ ដោយខ្លួនវាផ្ទាល់ ដែលបានដោះផ្នែកខាងលើដែលសាងសង់នៅពេលក្រោយ នឹងមានការរចនាដូចគ្នាទៅនឹងរចនាប័ទ្មចេតិយ នៃប្រទេសឥណ្ឌាបុរាណ។ នៅទីក្រុងមាសម្យោកអ៊ូ មានវត្តអារាម និងវត្តអារាមរាប់មិនអស់ ដែលរក្សាទុកជាទីកន្លែង អាស្រ័យហេតុនេះ មានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើជីវិតខាងវិញ្ញាណរបស់ប្រជាជន។

ក្នុង​សម័យ​អាណានិគម​របស់​ចក្រភព​អង់គ្លេស ម្យោកអ៊ូត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "មៈយោង (Mrohaung)" ឬ "ម្យោក(Myohaung)"។ តំបន់​នេះ​ជា​កន្លែង​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​យុទ្ធនាការ អារ៉ាកាន នៅ​ផ្នែក​ចុង​ក្រោយ​នៃ​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទីពីរ។

នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៨ ក្រុមអ្នកតវ៉ារ៉ាឃីនបានធ្វើបាតុកម្មកុបកម្ម នៅជិតអគាររដ្ឋាភិបាលក្នុងទីក្រុងម្យោកអ៊ូ បន្ទាប់ពីមានការហាមឃាត់ត្រូវបានចេញដោយអាជ្ញាធរក្នុងតំបន់ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលរំលឹកខួបនៃការរំលាយព្រះរាជាណាចក្រម្យោកអ៊ូ ។   ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងក្រុមបាតុករដែលប៉ុនប៉ងរឹបអូសយកអគាររដ្ឋាភិបាល ប៉ូលិសបានបាញ់គ្រាប់ពិត ចូលទៅក្នុងហ្វូងមនុស្ស ដោយបានសម្លាប់មនុស្សប្រាំពីរនាក់ និងរបួសដប់ពីរនាក់។
ម្ហូបបារាំង

thumb|right|250px|
ម្ហូបបារាំង (Cuisine française) របៀបធ្វើម្ហូបអាហាគឺមានដើមកំនើតពីប្រទេសបារាំង​ ហើយត្រូវបានកែរប្រែពី​សតវត្សមួយទៅសតវត្សទៅតាមសង្គម​​ និង នយោបាយ។ នៅសតវត្សកណ្តាលគេបានបង្កើត ហ្គូលលេអ៊ូម(Guillaume)ដែលស្គាល់ថាជាតាលលេវេន(Taillevent)។​​ នៅសម័យទំនើប​ចាប់ផ្ដើមពីសតវត្សទី៧មក មនុស្សចាប់ផ្ដើមនិយមតិណជាតិនិង ដាក់គ្រឿងតិចជាងមុន​​ ព្រមទាំងដាក់ក្រែមច្រើន។វាចាប់ផ្ដើមពីការធ្វើរបស់ចុងភៅរបស់ណាប៉ូលេអុង ដែលធ្វើឡើងសំរាប់ព្រះចៅអធិរាជ្យនិង អ្នកអំនាចផ្សេងៗ។

វិជ្ជាធ្វើម្ហូបរបស់បារាំងត្រូវបានប្រមូលជាក្រមតែមួយនៅសតវត្សទី២០​ ដោយលោក ចចជីស អូហ្គីស អេសខូហ្វេ ដើម្បីអោយក្លាយ ជាម្ហូបដ៏ឧត្តមនៅ សម័យកាលថ្មី។ហើយវាក៏ជាការងារចំបងរបស់លោកខូហ្វេផងដែរ។ហើយគាត់ក៏បានព្យាយាមលើកដំកើនវាផងដែរដើម្បីអោយគេស្គាល់​ ម៉្យាងទៀតវាក៏ធ្វើអោយទាក់ទាញ ភ្ថៀវទេសចរណ៏ អោយធ្វើដំនើរទៅទស្សនា នៅ​ទីជនបទផងដែរ។វិជ្ជាធ្វើម្ហូបរបស់ហ្គេសខន(Gascon) បានជះឥទ្ធិពលលើក្បួនធ្វើម្ហូបនៅ​ខាងត្បូងឈាងខាងលិចនៃប្រទេសបារាំងផងដែរ។​ឯគ្រៀងគឺប្រែប្រួលទៅតាមតំបន។​​ដំបូងវាគ្រាន់តែជាម្ហូបដែលគេនិយមបរិភោគនៅតំបន់មួយប៉ុន្នេះ តែក្រោយមកវាត្រូវបានពេញនិយមពាស់ពេញប្រទេសនិង ឈានទៅ ដល់អន្តរជាតិទៀតផង។ មានម្ហូបជាច្រើនដែលពីមុនគ្រាន់តែពេញនិយមនៅតំបន់មួយ​ សាយភាយក្លាយជាពេញនិយមពេញប្រទេស។ ប្រូម៉ានិងស្រាគឺជាអាហារដ៏ចំបងនៅ ហើយវាដើរតួជាច្រើនមុខងារនៅ​តាមតំបន់ និងទូទាំង​ប្រទេសដែលបានផ្លាស់ប្ដូទៅជាច្រើនសន្ថានម៉្យាងទៀតគេហៅសាមញ្ញថាd'origine d'origine contrôlée (AOC) ( អនុវិសាមញ្ញា)នៃច្បាប់។
ម្ហូបបារាំង: ម្ហូបជាតិ

ម្ហូបជាតិ 
thumb|200px|right|ចន ឌូក​នៃផ្លែប៊ែរី (Berry) កំពុងរីករាយនិងបរិភោគម្ហូបឆ្ងាញ់។ ឌូកកំពុងអង្គុយជាមួយ កាដីនន័ល នៅតុខ្ពស់មួយ, នៅក្រោម baldaquin​មួយដ៏ប្រណិត, ទលមុខជើងក្រានកំដៅផ្ទះ, ដែលមានអ្នកបំរើពីរបីនាក់នៅចាំបំរើ រាប់ទាំង ខាវ័រ. នៅលើតុខាងឆ្វេងដៃឌូកមានដបដាក់អំបិលធ្វើពីមាសមួយ​ , នៅសណ្ធានរបស់សំពៅមានលំអរដោយ Très Riches Heures du Duc de Berry, ca 1410.

មានម្ហូបជាច្រើន ដែលចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃមុខម្ហូបរបស់ជាតិនៅថ្ងៃនេះ។ ភាគច្រើនមកអាហារឧត្តមនៅក្នុងមុខម្ហូបរបស់ព្រះរាជា ប៉ុន្តែក៏មានខ្លះមកពីអាហារតាមតំបន់ដែលបាន
ក្លាយជាពេញនិយមពេញប្រទេសផងដែរ។

 ប្រវត្តិរបស់មុខម្ហូប 

ម្ហូបបារាំងត្រូវបានវិវត្ត​ជាច្រើនលើកច្រើនសារពីសតវត្សមួយទៅ​សតវត្សមួយទៀត។​ ចាប់ផ្ដើមពីសម័យមជ្ឈិមសម័យ​ (សតវត្សទី៥ដល់សតវត្សទី១៤)​ មុខម្ហូបដែលមានភាពពិសេសនិង
មានភាពឆ្នៃប្រឌិតខ្ពស់ត្រូវបានផុសរូបរាងឡើង។ ចលនាខុសៗគ្នានៃសង្គម ចលនានយោបាយ​ និងទេពកុសលរបស់ចុងភៅ​ រួមបញ្ចួលគ្នាបង្កើតបានជាចលនានេះ។ពីឆ្នាំមួយទៅឆ្នាំមួយ
របៀបនៃការធ្វើម្ហូបបារាំងត្រូវបានគេអោយឈ្មោះផ្សេងៗពីគ្នា និងត្រូវបានកែខៃដោយមេចុងភៅផ្សេងៗពីគ្នា។ ក្នុងអំឡុងពេលគេរស់នៅមានជីវិតពួកចុងភៅទាំងអស់នោះត្រូវបានគេ
ផ្តល់កិត្តយសខ្ពងខ្ពស់ដោយគេបានជួយធ្វើវិភាគទានជូនវប្បធម៌ និងប្រទេសជាតិ។ជាដំបូងម្ហូបជាតិត្រូវបានគេធ្វើអោយអភិវឌ្ឍនៅទីក្រុងប៉ារីស ហើយធ្វើឡើងសំរាប់តែរាជ្យវង្សសានុវង្ស
របស់បារាំងប៉ុន្នោះ តែជាយថាហេតុវាត្រូវបានបែកសាយពេញផ្ទៃប្រទេស ហើយនិងត្រូវនាំចេញទៅបរទេសទៀតផង។
​
 សម័យកណ្ដាល 

ម្ហូបបារាំងនៅសម័យកណ្ដាល។ការជប់លាងគឺជារឿងធម្មតាមួយរបស់អ្នកវេណ្ណះអភិជន។ម្ហូបជាច្រើនមុខនិងត្រូវបានរៀបចំ ប៉ុន្តែបែបជារបៀប

ដែលគេហៅថាសេវាឥណ្នទាន (service en confusion)។ ម្ហូបភាគច្រើនត្រូវបានហូបដោយដៃ ឯសាច់ត្រូវបានគេចិត្តជាចំរៀកធំៗ និងទឹកជ្រលួក
គឺខាប់ ធ្ងន់និងមានរស់ជាតិស្ពៃខៀវក៏ត្រូវបានគេប្រើដែរ។ នំផាយក៏ជាម្ហូបដ៏ពេញនិយមនៅក្នុងពិធីជប់លាង ចំនែកផ្នែករឹងរបស់វាគេក៏បានយក
 
មកធ្វើប្រអប់ រឺ ចាន សំរាប់ដាក់ម្ហូប រឺ សំរាប់ដាក់អ្វីផ្សេង។ហើយនៅចុងសម័យមជ្ឈិមសម័យ គេក៏បានអភិវឌ្ឍវាអោយកាន់តែល្អ។ពីមុនពេលគេ​ 
បរិភោកអាហារគេគឺនៅលើតុ​ បូរាណ(issue de table) តែក្រោយមកកែក៏ហូបនៅតុបង្អែមសម័យថ្មី ដែលជាបែបផែន dragées (នៅមជ្ឈិមសម័យ
ដែលបានន័យថាស្ករ ឬ ទឹកឃ្មុំ)

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសបារាំង
ម្ហូបបារាំង: ប្រវត្តិរបស់មុខម្ហូប

ប្រវត្តិរបស់មុខម្ហូប 

ម្ហូបបារាំងត្រូវបានវិវត្ត​ជាច្រើនលើកច្រើនសារពីសតវត្សមួយទៅ​សតវត្សមួយទៀត។​ ចាប់ផ្ដើមពីសម័យមជ្ឈិមសម័យ​ (សតវត្សទី៥ដល់សតវត្សទី១៤)​ មុខម្ហូបដែលមានភាពពិសេសនិង
មានភាពឆ្នៃប្រឌិតខ្ពស់ត្រូវបានផុសរូបរាងឡើង។ ចលនាខុសៗគ្នានៃសង្គម ចលនានយោបាយ​ និងទេពកុសលរបស់ចុងភៅ​ រួមបញ្ចួលគ្នាបង្កើតបានជាចលនានេះ។ពីឆ្នាំមួយទៅឆ្នាំមួយ
របៀបនៃការធ្វើម្ហូបបារាំងត្រូវបានគេអោយឈ្មោះផ្សេងៗពីគ្នា និងត្រូវបានកែខៃដោយមេចុងភៅផ្សេងៗពីគ្នា។ ក្នុងអំឡុងពេលគេរស់នៅមានជីវិតពួកចុងភៅទាំងអស់នោះត្រូវបានគេ
ផ្តល់កិត្តយសខ្ពងខ្ពស់ដោយគេបានជួយធ្វើវិភាគទានជូនវប្បធម៌ និងប្រទេសជាតិ។ជាដំបូងម្ហូបជាតិត្រូវបានគេធ្វើអោយអភិវឌ្ឍនៅទីក្រុងប៉ារីស ហើយធ្វើឡើងសំរាប់តែរាជ្យវង្សសានុវង្ស
របស់បារាំងប៉ុន្នោះ តែជាយថាហេតុវាត្រូវបានបែកសាយពេញផ្ទៃប្រទេស ហើយនិងត្រូវនាំចេញទៅបរទេសទៀតផង។
​
ម្ហូបបារាំង: សម័យកណ្ដាល

សម័យកណ្ដាល 

ម្ហូបបារាំងនៅសម័យកណ្ដាល។ការជប់លាងគឺជារឿងធម្មតាមួយរបស់អ្នកវេណ្ណះអភិជន។ម្ហូបជាច្រើនមុខនិងត្រូវបានរៀបចំ ប៉ុន្តែបែបជារបៀប

ដែលគេហៅថាសេវាឥណ្នទាន (service en confusion)។ ម្ហូបភាគច្រើនត្រូវបានហូបដោយដៃ ឯសាច់ត្រូវបានគេចិត្តជាចំរៀកធំៗ និងទឹកជ្រលួក
គឺខាប់ ធ្ងន់និងមានរស់ជាតិស្ពៃខៀវក៏ត្រូវបានគេប្រើដែរ។ នំផាយក៏ជាម្ហូបដ៏ពេញនិយមនៅក្នុងពិធីជប់លាង ចំនែកផ្នែករឹងរបស់វាគេក៏បានយក
 
មកធ្វើប្រអប់ រឺ ចាន សំរាប់ដាក់ម្ហូប រឺ សំរាប់ដាក់អ្វីផ្សេង។ហើយនៅចុងសម័យមជ្ឈិមសម័យ គេក៏បានអភិវឌ្ឍវាអោយកាន់តែល្អ។ពីមុនពេលគេ​ 
បរិភោកអាហារគេគឺនៅលើតុ​ បូរាណ(issue de table) តែក្រោយមកកែក៏ហូបនៅតុបង្អែមសម័យថ្មី ដែលជាបែបផែន dragées (នៅមជ្ឈិមសម័យ
ដែលបានន័យថាស្ករ ឬ ទឹកឃ្មុំ)

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសបារាំង
ម្ហូបអធិរាជចិន

រូបភាពតូច| ទាប៉េកាំង
ម្ហូបចក្រពត្តិចិនបានមកពីរចនាប័ទ្មចម្អិនអាហារផ្សេងៗគ្នានៃតំបន់ក្នុងប្រទេសចិន ភាគច្រើនមកពីម្ហូបនៃខេត្ត Shandong និង Jiangsu ។ រចនាប័ទ្មនេះមានប្រភពមកពីផ្ទះបាយរបស់អធិរាជផ្សេងៗ និងផ្ទះបាយអធិរាជ Dowagers ហើយវាស្រដៀងទៅនឹងម្ហូបប៉េកាំងដែលវាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំង។

ម្ហូបអធិរាជត្រូវបានបម្រើជាចម្បងដល់ព្រះចៅអធិរាជ ម្ចាស់ក្សត្រី និងភរិយា ព្រមទាំងគ្រួសារអធិរាជ។ លក្ខណៈនៃម្ហូបចក្រពត្តិចិនគឺវិធីសាស្រ្តធ្វើម្ហូបដ៏ឧឡារិក និងការជ្រើសរើសវត្ថុធាតុដើមយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដែលជារឿយៗមានតម្លៃថ្លៃខ្លាំង កម្រ ឬស្មុគស្មាញក្នុងការរៀបចំ។ ការបង្ហាញដែលមើលឃើញក៏មានសារៈសំខាន់ផងដែរ ដូច្នេះពណ៌ និងរូបរាងរបស់ម្ហូបត្រូវតែរៀបចំយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន។ ភោជនីយដ្ឋានម្ហូបអធិរាជចិនដ៏ល្បីបំផុតទាំងពីរមានទីតាំងនៅទីក្រុងប៉េកាំង៖ ហ្វាងសាន (仿膳; fǎngshàn) នៅសួនប៉ីហៃ និងទីងលី ទីង (听鹂厅; 聽鸝廳; tīng lí tīng) នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងរដូវក្តៅ។[1]

រចនាប័ទ្ម និង​រសជាតិ​នៃ​ម្ហូប​អធិរាជ​ចិន​ប្រែប្រួល​ពី​រាជវង្ស​ទៅ​រាជវង្ស។ រាជវង្សនីមួយៗមានលក្ខណៈពិសេសរៀងៗខ្លួន។ រចនាប័ទ្មដ៏ល្បីល្បាញពីរនៃម្ហូបអធិរាជចិនគឺមកពីរាជវង្ស Ming និង Qing ។ មុខម្ហូបល្បី ៗ ជាច្រើនបានលេចឡើងនៅក្នុងរាជវង្សទាំងនេះដូចជាតៅហ៊ូ Wensi និងទាប៉េកាំង។
ម្ហូបអធិរាជចិន: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃម្ហូបចិន ម្ហូបចក្រពត្តិចិនបានជួបប្រទះដំណើរការអភិវឌ្ឍន៍ដែលផ្លាស់ប្តូរពីសាមញ្ញទៅអស្ចារ្យ។ តាម​រយៈ​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​រាជវង្ស ម្ហូប​ចក្រពត្តិ​ចិន​កំពុង​តែ​ផ្លាស់​ប្តូរ ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រសើរ​ឡើង និង​សម្រេច​ដោយ​ខ្លួន​ឯង។ អាហាររបស់អធិរាជចិនមានដើមកំណើតនៅជុំវិញរាជវង្សចូវ (គ. សតវត្សទី 11 - 476 មុនគ.ស.)។ ព្រះចៅអធិរាជបានប្រើអំណាចរបស់ពួកគេដើម្បីប្រមូលម្ហូបដ៏ល្អបំផុត និងចុងភៅដ៏ល្អបំផុតមកពីទូទាំងប្រទេស។ ដូច្នេះ តាមទស្សនៈរបស់ប្រជាជនចិន ម្ហូបអធិរាជតំណាងឱ្យម្ហូបដ៏ល្អបំផុតរបស់រាជវង្ស។[2]

ប្រព័ន្ធពេញលេញសម្រាប់ម្ហូបអធិរាជត្រូវបានបង្កើតឡើងដែលរួមបញ្ចូលលទ្ធកម្ម និងការរៀបចំរបបអាហារ។ រាល់ដំណើរការធ្វើ និងបម្រើម្ហូបរបស់អធិរាជ គឺធ្វើឡើងតាមលំដាប់លំដោយមួយស្របតាម "គោលការណ៍នៃការបរិភោគ"។ មុខម្ហូបល្បីៗជាច្រើនត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈការបង្កើតអាហាររបស់អធិរាជដូចជា សម្លធញ្ញជាតិទាំងប្រាំមួយ ដែលរួមមានអង្ករ មី ពោត ពោត ស្រូវសាលី និងអង្ករព្រៃ។

ម្ហូបអធិរាជមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងការរក្សាសុខភាព។ ការសរសេររាប់រយអំពីការប្រើប្រាស់អាហារ និងការព្យាបាលដោយរបបអាហារសម្រាប់សុខភាពកាន់តែប្រសើរឡើងបានលេចចេញពេញប្រវត្តិសាស្ត្រចិន។ ឧទាហរណ៍ ការកសាងសុខភាពរបស់ប្រជាជនក្នុងរាជវង្សសុង ដោយ Song Xu សុន្ទរកថារបស់សុភាពបុរសស្តីពីរបបអាហារ ដោយ Chen Jiru និងប្រវត្តិនៃវិមាន Ming - ចំណូលចិត្តសម្រាប់របបអាហារ ដោយ Liu Ruoyu ក្នុងរាជវង្ស Ming ។ សៀវភៅទាំងនេះភាគច្រើនអំពីការព្យាបាលដោយរបបអាហារត្រូវបានសរសេរដោយអ្នកប្រាជ្ញ អ្នកចេះអក្សរ អ្នកឯកទេសខាងវេជ្ជសាស្ត្រ ឬអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត។ ការចម្អិនម្ហូប និងការព្យាបាលដោយរបបអាហារដើម្បីរក្សាសុខភាពល្អបានបង្កើតឡើងជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃម្ហូបចក្រពត្តិចិន និងវប្បធម៌របបអាហាររបស់ចិន។[4]

ទោះបីជាមានតែគ្រួសារអធិរាជប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតិឱ្យទទួលទានម្ហូបចក្រពត្តិក៏ដោយ ម្ហូបអធិរាជចិនរួមបញ្ចូលនូវវប្បធម៌របបអាហាររបស់រាជវាំងចិន។ វត្ថុធាតុដើមនៃម្ហូបអធិរាជត្រូវបានផ្តល់ដោយកសិករ អ្នកចិញ្ចឹម និងអ្នកនេសាទ។ ប្រដាប់ប្រដាផ្ទះបាយត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសិប្បករ។ ម្ហូបអធិរាជក៏អាចតំណាងឱ្យការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់បុគ្គលិកធ្វើម្ហូបដែលផ្តល់សេវាកម្ម មន្ត្រីរាជការដែលដាក់ឈ្មោះមុខម្ហូប និងមន្ត្រីពិធីការដែលបានព្រាងគោលការណ៍របបអាហារ និងធ្វើម្ហូប។ ម្ហូបអធិរាជចិនគឺជាផ្នែកដ៏មានតម្លៃនៃម្ហូបប្រពៃណីចិន និងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
យក្ខិណី

យ៉ាកស៊ីនី369x369ភីកសែលDidarganj Yakshi</br> សតវត្សទី 3 មុនគ.ស. - សតវត្សទី 2 នៃគ.ស Huntington, John C. and Susan L. The Huntington Archive. Ohio State University, accessed 30 August 2011. A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century by Upinder Singh, Pearson Education India, 2008  សារមន្ទីរប៉ាតាណា, ប៉ាតាណា ទេវនាគរី អ៊ី​រ៉ា​ដឹ​មី​णी សម្ព័ន្ធភាព ទេវី
រូបភាពតូច| Bhutesvara Yakshis, Mathura, សតវត្សទី 2 នៃគ។
Yakshinis ឬ Yakshis ( សំស្ក្រឹត:  यक्षिणी, Yakṣinī យក្សិណី ឬ Yakṣī យក្សី, បាលី: Yakkhiṇī យក្ខិណី ឬ Yakkhī យក្ខី) គឺជាក្រុមនៃ វិញ្ញាណធម្មជាតិ ស្រីនៅក្នុងទេវកថា ហិណ្ឌូ ពុទ្ធសាសនា និង ជេន ដែលខុសពី ទេវ និង អសុរា និង គន្ធរវឬ អប្សរា ។ យក្ខិណី និងសមភាគីបុរសរបស់ពួកគេគឺ យក្សា គឺជាសត្វចម្លែកមួយក្នុងចំណោមសត្វ ចម្លែក ជាច្រើនដែលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង ព្រៃពិសិដ្ឋដែលមានអាយុកាលរាប់សតវត្សនៃប្រទេសឥណ្ឌា ។ យក្ស ត្រូវបានគេរកឃើញផងដែរនៅក្នុងរឿងព្រេងប្រពៃណីនៃកុលសម្ព័ន្ធ ឥណ្ឌាភាគឦសាន រឿងព្រេងបុរាណនៃ Kerala និងនៅក្នុងរឿងព្រេងនិទានរបស់ Kashmiri Muslims ។ សាសនាសិក ក៏និយាយអំពី យក្ស នៅក្នុងអត្ថបទដ៏ពិសិដ្ឋរបស់វា។ 

បុគ្គលដែលមានអាកប្បកិរិយាល្អ និងស្លូតបូត ត្រូវបានគេគោរពបូជាជា គ្រូ,  ពួកគេជាអ្នកចូលកាន់របស់ កុពេរ ដែលជាអ្នករក្សានៃទេវៈ និងក៏ជាព្រះហិណ្ឌូនៃ ទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលបានគ្រប់គ្រងនគរ ហិមាល័យ នៃ អាឡាកា ។ វាក៏មានយក្សដែលសាហាវ និងអាក្រក់ដែលមានអាកប្បកិរិយាដូច ប៉ូលតឺជីស  ដែលអាចលងបន្លាច និងដាក់បណ្តាសាមនុស្សយោងទៅតាម រឿងព្រេងឥណ្ឌា ។ 

ដើមអសោក មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយយក្ខិណី។ ក្មេង​ស្រី​នៅ​ជើង​ដើម​ឈើ​ជា​គំនូរ​បុរាណ​បង្ហាញ​ពី​ការ​មាន​កូន​នៅ ​ឧបទ្វីប​ឥណ្ឌា ។  ធាតុដែលកើតឡើងដដែលៗនៅក្នុង សិល្បៈឥណ្ឌា ដែលជារឿយៗត្រូវបានគេរកឃើញថាជាអ្នកយាមទ្វារនៅក្នុងប្រាសាទពុទ្ធសាសនា និងហិណ្ឌូបុរាណ គឺយក្ខិណីដែលមានជើងនៅលើដើម និងដៃរបស់នាងកាន់មែករបស់អសោកផ្កាដែលមានរចនាបថ ឬមិនសូវជាញឹកញាប់ដើមឈើផ្សេងទៀតដែលមានផ្កា ឬ ផ្លែឈើ។
យក្ខិណី: ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា

ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា 
រូបភាពតូច| យក្ខិណី នៅក្រោមដើម អសោក ផ្កា។ Shunga សតវត្សទី 2-1 មុនគ.ស ប្រទេសឥណ្ឌា
ទីតាំងទាំងបីនៃ Bharhut, Sanchi និង Mathura បានផ្តល់តួលេខដ៏ច្រើននៃ យក្ខិណី ដែលភាគច្រើនជាទូទៅនៅលើសសរផ្លូវដែកនៃ ចេតិយ ។ ទាំងនេះបង្ហាញពីការវិវឌ្ឍន៍ និងការវិវឌ្ឍន៍យ៉ាងច្បាស់លាស់ដែលបង្កើតលក្ខណៈជាក់លាក់នៃរូប យក្ខិណី ដូចជាអាក្រាតកាយ ទឹកមុខញញឹម និងភស្តុតាង (ជាញឹកញាប់និយាយបំផ្លើស) លក្ខណៈផ្លូវភេទបន្ទាប់បន្សំដែលនាំទៅដល់ការរួមរស់របស់ពួកគេជាមួយនឹង ការមានកូន ។ ជាធម្មតា យក្ខិណី ត្រូវបានបង្ហាញជាមួយនឹងដៃរបស់នាងប៉ះមែកឈើមួយក្នុងទម្រង់ជា tribhanga ដ៏ចម្លែក ដូច្នេះអ្នកនិពន្ធមួយចំនួនបានចាត់ទុកថា ក្មេងស្រីនៅជើងដើមឈើគឺផ្អែកលើ អាទិទេពដើមឈើ បុរាណ។ Zimmer, Heinrich Robert (1972). Campbell, Joseph (ed.). Myths and Symbols in Indian Art and Civilization. Delhi: Princeton University Press. ISBN 978-81-208-0751-8.

យក្ខិណី មានសារៈសំខាន់នៅក្នុងបូជនីយដ្ឋាន ពុទ្ធសាសនា សម័យដើមជាធាតុតុបតែង ហើយត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងទីតាំងបុរាណវត្ថុពុទ្ធសាសនាបុរាណជាច្រើន។ ពួកគេបានក្លាយជា Salabhanjikas (ស្រី ដើមប្រទាល ) ជាមួយនឹងការកន្លងផុតទៅជាច្រើនសតវត្សន៍ ដែលជាធាតុតុបតែងស្តង់ដារនៃទាំង ចម្លាក់ឥណ្ឌា និង ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទឥណ្ឌា ។ Hans Wolfgang Schumann (1986), Buddhistische Bilderwelt: Ein ikonographisches Handbuch des Mahayana- und Tantrayana-Buddhismus. Eugen Diederichs Verlag. Cologne. , 

ដើមប្រៃ ( Shorea robusta ) ច្រើនតែច្រឡំជាមួយដើមអសោក ( Saraca indica ) នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍បុរាណនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌា។ Eckard Schleberger (1986), Die indische Götterwelt. Gestalt, Ausdruck und Sinnbild. Eugen Diederichs Verlag. Cologne. ,  ទីតាំងរបស់សាឡាបនិស្ស័យក៏ទាក់ទងទៅនឹងតំណែងរបស់ ម្ចាស់ក្សត្រីមាយា នៃសក្កៈ នៅពេលដែលព្រះនាងប្រសូតដល់ ព្រះពុទ្ធគោត្តម នៅក្រោមដើមអសោកក្នុងសួនច្បារក្នុង  Lumbini ខណៈដែលកំពុងកាន់មែករបស់វា។ Hans Wolfgang Schumann (1986), Buddhistische Bilderwelt: Ein ikonographisches Handbuch des Mahayana- und Tantrayana-Buddhismus. Eugen Diederichs Verlag. Cologne. ISBN 3-424-00897-4, ISBN 978-3-424-00897-5
យក្ខិណី: នៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ

នៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ 
នៅក្នុង Uddamareshvara Tantra, សាមសិបប្រាំមួយ យក្ខិណី ត្រូវបានពិពណ៌នា រួមទាំង mantras និងវេជ្ជបញ្ជា ពិធីសាសនា របស់ពួកគេ។ បញ្ជីស្រដៀងគ្នានៃ យក្ខិណី និង យក្សា ត្រូវបានផ្តល់ឱ្យនៅក្នុង Tantraraja Tantra ដែលវានិយាយថាសត្វទាំងនេះគឺជាអ្នកផ្តល់ឱ្យនូវអ្វីដែលចង់បាន។ ពួក​គេ​ជា​អ្នក​ថែរក្សា ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ​ដែល​លាក់​ទុក​ក្នុង ​ផែនដី ។ ពួកវាអាចជា Sattvik, Rajas ឬ Tamas នៅក្នុងធម្មជាតិ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]
យក្ខិណី: នៅក្នុងសាសនាជេន

នៅក្នុងសាសនាជេន 

នៅក្នុង សាសនាជេន មានយក្សចំនួនម្ភៃប្រាំ រួមទាំង Panchanguli, Chakreshvari, Ambika និង Padmavati ដែលត្រូវបានតំណាងជាញឹកញាប់នៅក្នុងប្រាសាទ ជេន ។  និមួយៗត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអាទិទេពអាណាព្យាបាលនៃ tirthankar បច្ចុប្បន្នមួយ Shri Simandhar Swami និងម្ភៃបួន Jain tirthankara ។ ឈ្មោះយោងទៅតាម Tiloyapannatti (ឬ Pratishthasarasangraha) និង Abhidhanachintamani គឺ:

 ផាន់ឆាងជូលី
 ឆារេសវ៉ារី
 Rohini, Ajitbala
 Prajnapti, Duritari
 វចៈរាជា, កាលី
 Vajrankusha, Mahakali
 Manovega, Shyama
 កាលី, សានតា
 Jwalamalini, Mahajwala
 មហាកាលី, សុធារ៉ាកា
 ម៉ាណាវី, អសោក
 ហ្គូរី, ម៉ាណាវី
 គន្ធារី, ចាន់ដា
 វ៉ាយរ៉ូទី, វីឌីតា
 អាណាន់តាម៉ាទី, អានគូសា
 ម៉ាណាស៊ី, កាន់ដាប៉ា
 មហាម៉ានស៊ី និព្វាន
 ចាយ៉ា, បាឡា
 Taradevi, Dharini
 Vijaya, Dharanpriya
 អាប៉ារ៉ាជីតា, ណាដាតា
 Bahurupini, Gandhari
 Ambika ឬ Kushmandini
 Padmavati
 ស៊ីដឌីកា
យក្ខិណី: លើសពីឧបទ្វីបឥណ្ឌា និងសាសនាហិណ្ឌូ

លើសពីឧបទ្វីបឥណ្ឌា និងសាសនាហិណ្ឌូ 
នៅក្នុង ប្រទេសចិន តៃវ៉ាន់ និង ជប៉ុន យក្ខិណី មានភាពល្បីល្បាញ និងល្បីល្បាញ ដូចជា Hariti ដែលជាអាទិទេពមួយក្នុងចំណោម អាទិទេពការពារម្ភៃបួន ដែលត្រូវបានគេគោរពជាអ្នកការពារ ព្រះធម៌ ក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ប្រាសាទ Kishimojin (Hariti) នៅ Zoushigaya ទីក្រុងតូក្យូ ត្រូវបានឧទ្ទិសដល់នាង។  

នៅ ប្រទេសថៃ យក្ខិណីត្រូវបានគេស្គាល់ និងគោរពបូជាជាអាទិទេពក្នុង សាសនាថៃ និង រឿងព្រេងថៃ ដែលបង្ហាញពីឥទ្ធិពលនៃព្រះពុទ្ធសាសនា និងសាសនាហិណ្ឌូលើ វប្បធម៌ថៃ ។ យក្ខិណី មានផ្ទះវិញ្ញាណ និងទីសក្ការៈបូជាសម្រាប់ពួកគេជា អាទិទេព Tutelary នៅក្នុងសាសនាប្រជាប្រិយថៃ។ ឧទាហរណ៏រួមមាន Nang Phisuea Samudra (ศาลนางผีเสื้อสมุทรនាងពិសឿសមុទ្រ) ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអាណាព្យាបាលរបស់ ពិសឿសមុទ្រ Fort ស្រុក Phra Samut Chedi ខេត្ត Samut Prakan ឆ្នេរ Seang Chan នៅ ស្រុក Muang Rayong និង ខេត្ត Rayong ;      នាងសុវណ្ណបរោនចោមទេវី ( นางสุพรรณ อัปสรจอมเทวี ) ចាត់ទុកជាអាទិទេព នៃ វត្ត នងថាគៀន ( វត្តนางตะเคียน ) ក្នុងស្រុក មឿង សាមុតសុង និង ខេត្ត សាមុត សុងឃឹម ;    Nang Panturat ( สาลีนางพันธุรัตน์ ) មកពី Sang Thong ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអាណាព្យាបាលនៃឧទ្យានព្រៃឈើ Khao Nang Panthurat ស្រុក Khao Yai Sup ស្រុក Cha-am និង ខេត្ត Phetchaburi ។ 

នៅ ប្រទេសភូមា យ៉ាកស្នីត្រូវបានគេស្គាល់ និងគោរពបូជាជាអាទិទេពនៅក្នុងសាសនាប្រជាប្រិយមីយ៉ាន់ម៉ា និង រឿងព្រេងភូមា ដែលបង្ហាញពីឥទ្ធិពលនៃព្រះពុទ្ធសាសនា និងសាសនាហិណ្ឌូលើ វប្បធម៌ភូមា ។ ឧទាហរណ៍​រួមមាន Popa Medaw អាណាព្យាបាល ​នៃ ​ភ្នំ Popa និង​អ្នក​ថែរក្សា​អាទិទេព Yakshni នៃ Shwedagon Pagoda ។
យក្ស

យក្ស <b>​​ 250px  បដិមាទ្វារបាលក្រុងរាពណ៍​រក្សា​វត្តព្រះស្រីរតនសាស្ដារាម​ ​បាងកក​ .  សាសនា  ព្រហ្មញ្ញសាសនាវេទៈ សាសនាហិណ្ឌូសាសនាព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទនិកាយវជរយាន(វិជ្រយាន)ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយមហាយានព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ចិនព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​វៀតណាមព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ជប៉ុនព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​កូរ៉េ ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ថៃព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយត័នត្រៈ ៕៚ .

យក្ស () Antara istilah-istilah sama makna dalam bahasa-bahasa lain:  yakkha, (Untuk yakkha sebagai "rare use in Pali" rujuk Franklin Edgerton, Buddhist Hybrid Sanskrit Grammar and Dictionary, vol. 2., Motilal Banarsidass, First Edition, 1953, p. 442.) , ,  yak, ,  yèchā atau  yàochā,  yacha,  yasha,  ,  gnod sbyin
យន់ ខៀន

300px|thumb|លោក យន់ ធារ៉ា នៅ​សារមន្ទីម៉េត្រូ​ប៉ូលីតាន ទីក្រុង​ញ៉ូយ៉ក់ សហរដ្ឋអាមេរិក
លោក យន់ ខៀន ហៅ យន់​ ធារ៉ា ​(អង់គ្លេស៖ Yun Khean/Theara) ជា​សិល្បករ​ផ្នែក​តន្ត្រី​បុរាណ​ខ្មែរ​មួយ​រូប​ដែល​មាន​ជំនាញ​ផ្នែក​ឧបករណ៍​ទ្រ​។ លោក​បាន​ប្រសូត្រ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ៥ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៥៨ នៅ​ខេត្តកណ្ដាល។ បច្ចុប្បន្ន​លោក​មាន​តួនាទី​ជា​អគ្គនាយក​រង​ផ្នែក​បច្ចេកទេស​នៅ​ក្រសួង​វប្បធម៌​ និង​វិចិត្រ​សិល្ប​។ ក្រៅ​ពី​មុខ​នាទី​ជា​អគ្គនាយក​រង លោក​ក៏​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ផ្នែក​តូរ្យតន្ត្រី​បុរាណ​នៅ​សកលវិទ្យា​ល័យ​វិចិត្រ​សិល្ប​ផងដែរ។ លោក​ យន់​ ធារ៉ា​ បាន​រៀប​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​ជា​មួយ​នឹង​លោក​ស្រី​ សុខ សុភី ព្រម​ទាំង​មាន​បុត្រី​មួយ និង​បុត្រា​ចំនួន​២នាក់។ ក្នុង​ចំណោម​កូនៗទាំង​បី មិន​ទាន់​មាន​កូន​ណាម្នាក់​មាន​ជំនាញ​ប្រើ​ឧបករណ៍​ទ្រ​ដូច​លោក​ឡើយ។ ក្នុង​នោះ​បុត្រី​របស់​លោក​ម្នាក់​ឈ្មោះ ពុំធារ៉ា ចិន្តា មាន​និស្ស័យ​ខាង​សិល្បៈ ហើយ​ក៏ជា​នាដការី​របាំ​បុរាណ ដែល​បាន​បញ្ចប់​ការសិក្សា​ថ្នាក់​បរិញ្ញាបត្រ័​ផ្នែក​ដឹកនាំ​ការ​សម្ដែង​របាំ​បុរាណ​ពី​សកល​វិទ្យាល័យ​វិចិត្រសិល្បៈ។​
យន្តការ៨ចំណុច

យន្តការ៨ចំណុចគឺជាវិធានការកាត់បន្ថយអំណាចរដ្ឋដើម្បីធ្វើអោយប្រជាពលរដ្ឋមានអំណាចរបស់គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ។
យន្តការ៨ចំណុច: យន្តការ៨ចំណុច

យន្តការ៨ចំណុច

១. ត្រូវកំណត់អាណត្ដិសម្រាប់នាយករដ្ឋមន្ដ្រី (២ អាណត្ដិ)។

២.មិនអនុញ្ញាតឱ្យនាយករដ្ឋមន្ដ្រីបង្កើតក្រុមអង្គរក្សដោយខ្លួនឯង។

៣.ត្រូវរៀបចំគេហដ្ឋានឱ្យនាយករដ្ឋមន្ដ្រីរស់នៅដែលផ្ដល់ដោយរដ្ឋ។

៤. ត្រូវបង្កើតតុលាការរដ្ឋបាល។

៥.ត្រូវសុំការទុកចិត្ដពីសភាសម្រាប់តួនាទីភារកិច្ច និងឋានន្ដរសក្ដិចាប់ពីថ្នាក់ឧត្ដមសេនីយ៍ យោធា និងនគរបាល។

៦. អព្យាក្រឹត្យមន្ដ្រីរាជការ។

៧.បោះឆ្នោតដោយផ្ទាល់ជ្រើសរើស និងទំលាក់តំណាងគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ដោយប្រជាពលរដ្ឋ(ថ្នាក់ឃុំ/សង្កាត់ ស្រុក/ខណ្ឌ និងខេត្ដ/ក្រុង)។

៨.ប្រើប្រព័ន្ធឯកត្ដនាមជ្រើសរើសតំណាងរាស្ដ្រ។