សង្គាយនា: សង្គាយនាលើកទី១

សង្គាយនាលើកទី១

ព្រះបាទអជាតសត្តុ (Ajatasattu, Ajatashatru) នៃនគរ មគ្គធៈ (Magadha) បានឧបត្ថម្ភឲ្យធ្វើសង្គាយនា​លើក​ទី ១ ​នៅ​​គុហារ​សត្តបន្និ (Sattapanni) ដែល​ស្ថិត​នៅ​ខាង​ក្រៅ​ក្រុង​រាជគ្រឹហៈ (Rajagrha) (សព្វថ្ងៃ​ហៅ​ថា រ៉ាជគ័រ Rajgir) ៣​ ខែបន្ទាប់ពីព្រះពុទ្ធបរិនិព្វាន (៥៤៤ មុន​គ្រិស្ត​សករាជ)។ ប្រវត្តិពិស្តារ​អំពីការប្រជុំនេះ អាច​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ចុល្ល​វគ្គ ក្នុងព្រះវិនយបិដក (Vinaya Pitaka) ។ តាមសេចក្តីកត់ត្រាអំពីហេតុដែលកើតឡើង ដែលជម្រុញឲ្យសាវ័កច្បងមហាកស្សបៈបើក​ការប្រជុំ គឺ​មក​ពី​ព្រះអង្គ​បាន​ឮ​ពាក្យ​បន្តុះ​បង្អាប់​​ដល់ព្រះវិន័យតឹងរឹងដែលគ្រប់គ្រងជីវភាពភិក្ខុ​សង្ឃ ។ មាន​រឿង​និទាន​មួយ​ថា​ ភិក្ខុ​ចំណាស់​មួយ​អង្គនាមសុភទ្ទ ជាអតីតជាងកាត់សក់ បានមកបួស​កាល​​វ័យចាស់​ទៅ​ហើយ ។ នៅ​ពេល​បាន​ដឹង​ថាព្រះពុទ្ធទ្រង់ចូលបរិនិព្វាន ភិក្ខុ​រូប​នោះ​ក៏​បាន​ពោលពាក្យ​ជំទាស់ទៅ​លើការគោរពច្បាប់វិន័យដែលព្រះសាស្តា​ទ្រង់បញ្ញត្តិចំពោះ​គ្រប់​ភិក្ខុ ។ ព្រះសង្ឃ​ជាច្រើន​អង្គ​​កំពុង​តែ​សោក​សង្រេងចំពោះបរិនិព្វានរបស់ព្រះពុទ្ធ នៅ​ពេល​នោះ​ព្រះអរិយសាវ័កមហាកស្សបៈ ក៏​បាន​​ឮ​ភិក្ខុ​សុភទ្ទពោលថា ៖ "ប៉ុណ្ណេះបានហើយ! សូមព្រះករុណា​ទាំងអស់​​ឈប់យំសោកទៅ យើងបានរួចខ្លួនពីព្រះមហាសមណៈ (ព្រះពុទ្ធ) ហើយតើ! យើងតែងតែត្រូវបង្ខិតបង្ខំ នៅពេលដែលព្រះអង្គមានពុទ្ធប្បញ្ញត្តិថា ធ្វើនេះ​បាន, ​ធ្វើ​នោះ​មិន​បាន ។ ប៉ុន្តែ​ឥឡូវនេះ​យើងអាចធ្វើអ្វី​ៗ​ដែលយើងចូលចិត្តធ្វើ និង មិនចាំបាច់​ធ្វើអ្វីដែលយើងមិនចូលចិត្តធ្វើទៀតទេ ។" ព្រះមហាកស្សបៈ​ភ្ញាក់ផ្អើលនឹងពាក្យទាំងនេះណាស់ ហើយ​ព្រះអង្គ​បារម្ភ​​ខ្លាច​ក្រែង​​ព្រះធម៌​ និង ​ព្រះវិន័យ​ត្រូវខូចបង់ មិនអាចស្ថិតស្ថេរតាមសភាពដើម ប្រសិនបើព្រះសង្ឃឯទៀត​មានកិរិយាដូចជា​ភិក្ខុ​សុភទ្ទនេះ ហើយ​​បក​ស្រាយ​ព្រះធម៌ ​និង ​ព្រះវិន័យខុស តាម​តែ​ការពេញចិត្តរបស់ខ្លួន ។ ដើម្បីកុំ​ឲ្យមានការបកស្រាយព្រះធម៌ និង ព្រះវិន័យ​ខុសពីការពិត ព្រះមហាកស្សបៈសម្រេច​ព្រះទ័យថា ព្រះធម៌​ត្រូវតែរក្សាទុកនិងការពារឲ្យបានគង់វង់ ។ បន្ទាប់​ពីបានទទួលសេចក្តីយល់ព្រះអំពីគណៈសង្ឃ ព្រះ​កស្សបៈ​​បាន​កោះ​ប្រជុំសង្គាយនាព្រះអរហត្ត ៥០០ អង្គ ។ ព្រះ​អានន្ទ នឹង​ត្រូវ​រាប់​បញ្ចូល​ក្នុងគណៈសង្គាយនានេះ ប៉ុន្តែ​ព្រះអានន្ទ​ត្រូវតែ​សម្រេច​ជា​ព្រះ​អរហត្ត​​សិន ។ ដោយមានព្រះមហាកស្សបៈជាប្រធាន ព្រះអរហត្ត ៥០០ អង្គក៏ប្រជុំសង្គាយនាក្នុងរដូវវស្សា​បន្ទាប់​ពេល​បរិនិព្វាន​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ វត្ថុ​ទី ១ ​ដែល​ព្រះមហាកស្សបៈលើកយកមកសួរ​​ភិក្ខុ​​ដែល​មានចំណេះខ្ពស់បំផុតខាងព្រះវិន័យ​ គឺ​មហាថេរឧបាលិ, គឺអំពីវិន័យសង្ឃ ។ ព្រះ​ឧបាលិ​​មាន​គុណសម្បត្តិ​ប្រសើរ​ណាស់​ក្នុង​រឿង​នេះ​ដោយ​ព្រះពុទ្ធ​បាន​បង្រៀន​ព្រះវិន័យ​ទាំងមូល​ដល់ព្រះ​ឧបាលិ​ ។ ជាដំបូង​ព្រះមហាកស្សបៈសួរមហាថេរឧបាលិ ដោយជាក់លាក់​អំពី​ការជំរះក្តី​ចំពោះ​បរាជិក, សង្ឃាទិសេស, អនិយត, និស្សគ្គិយបាចិត្តិយ (Nissaggiya pacittiya), សុទ្ធិកបាចិត្តិយ, បាដិទេសនិយ, សេក្ខិយវត្ត និង អធិករណសមថ ។ ព្រះឧបាលិ​បាន​ប្រគេនចម្លើយសព្វគ្រប់, ប្រកបដោយ​ភាព​វ័យ​ឆ្លាត និង​ បានទទួលសេចក្តីយល់ព្រមជាឱឡារិក​ពីសង្ឃគណៈ ។ ដូច្នេះព្រះវិន័យបានត្រូវអង្គប្រជុំអនុម័តយល់ព្រមជាផ្លូវការ ។

បន្ទាប់មកព្រះមហាកស្សបៈក៏​សួរ​​ព្រះអានន្ទ ដែលមានទេពកោសលខ្ពង់ខ្ពស់ខាងការចងចាំ​ព្រះធម៌ ។ ព្រះអានន្ទបានចូលរួមក្នុងសង្គាយនា ដោយ​ព្រះអានន្ទ​បាន​សម្រេច​អរហត្តផល​ជាស្ថាពរ​មុនពិធី​សង្គាយនាចាប់ផ្តើម ។ ព្រះមហាកស្សបៈ​សាកសួរព្រះអានន្ទ នូវសំណួរ​យ៉ាងវែង​ដោយសេចក្តីជឿជាក់ និង ទុកព្រះទ័យ អំពីព្រះធម៌ទាំងឡាយដែលព្រះពុទ្ធ ទ្រង់​បាន​សម្តែង​ហើយ ក្នុងព្រះធម្មទេសនា ។ សំណួរ​របស់ព្រះ​កស្សបៈ​​បាន​បញ្ជាក់​អំពីទីកន្លែងនៃធម្មទេសនា និង ក្រុម​មនុស្ស​​ដែលព្រះពុទ្ធបាន​ប្រទានធម្មទេសនាចំពោះ ។ ដោយ​ការ​ចងចាំ​ឥតខ្ចោះ​​នូវ​សេចក្តី​បង្រៀន​ទាំង​ឡាយ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ព្រះអានន្ទ​​បាន​ឆ្លើយ​តប​នឹងសំណួរ​ទាំងអស់​យ៉ាងត្រឹមត្រូវ ។ ដូច្នេះហើយព្រះធម្មទេសនាទាំងនោះ ក៏​ត្រូវ​បាន​អង្គ​ប្រជុំ​អនុម័ត​យល់​ព្រម​ជា​ឯកឆន្ទ ។ អង្គប្រជុំបាន​យល់ព្រមជាផ្លូវការ ដើម្បីបិទមាតិការ លើច្បាប់តូចស្រាល និងយល់ព្រមដល់ការអនុវត្តន៍ ។ ព្រះសង្ឃបានសូត្រព្រះវិន័យនិងព្រះធម៌ទាំងមូល អស់​ពេល​ ៧ ខែ ដើម្បីឲ្យព្រះសង្ឃដែលមានទេពកោសលខ្ពស់​ខាងការចងចាំ ស្តាប់ហើយចងចាំ បានទាំងអស់ ។ សង្គាយនាលើកទី ១ ជាប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ មាននាមថា បញ្ចសតិក ព្រោះព្រះសង្ឃ ៥០០ អង្គដែលចូលរួម សុទ្ធសឹងតែជាព្រះអរហត្ត ដែលត្រាស់ដឹងពេញបរិបូណ៌ទាំងអស់ ។ 

ចំណាំ ៖ អ្នក​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ និង អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មួយ​ចំនួន​​បាន​ទាត់​ចោល​រាល់​ការអះអាង​​ទាំងឡាយ​​ដែល​​អួត​ថា​មាន​​​បឋមសង្គាយនា​​ ព្រោះ​ពួក​គេ​មិន​បាន​រក​ឃើញ​ថា​មាន​ឯកសារ​ផ្លូវការ​ដែល​​ត្រូវ​បាន​និពន្ធ​ដោយ​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ឯករាជ្យណា​ម្នាក់​​​ទេ ។ ពួក​គេ​ឃើញ​មាន​តែ​ឯកសារ​​នានា​ដែល​​និពន្ធ​ដោយ​ពុទ្ធសានិក​ប៉ុណ្ណោះ ។ ចំណុច​នេះ​ អ្នក​​សិក្សា​ទាំង​ឡាយ​គួរ​ពិចារណា និង សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​​ឯកសារ​ផ្សេងៗ​បន្ថែម​ទៀត​មុន​នឹង​ទទួល​ជឿ​ថា ​ឯកសារ​ទាំងឡាយ​នៅ​ក្នុង​​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក​សុទ្ធ​តែ​​ជាការពិត​​ទាំង​អស់ ។