navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
នរាយណ៍រាមា

នរាយណ៍រាមា 250px រជ្ជកាល ១៤៣៣-១៤៣៧
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ​​១៤៣៣រាជសម័យ សម័យកាលចតុមុខព្រះនាមពេញ​​​ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះនរាយណ៍ រាមាធិបតី មរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា ក្សត្រមុន បរមរាជាទី១រាជបន្ត ស្រីរាជាសន្តិវង្ស រាជវង្ស​ចតុមុខប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រា  បុត្រមិនមានកំំណត់ត្រាចូលទីវង្គត់ ១៤៣៧ ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និកាយ មហាយាន និង ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា  លទ្ធិ​ជំនឿ ជំនឿ​លើពពួកទេវតា 

នរាយណ៍រាមា (អង់គ្លេស: Noreay Reamea) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៤៣៧) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៤៣៣-១៤៣៧) ព្រះអង្គជាព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ ពញ្ញាយ៉ាត ទ្រង់ឡើងសោយរាជសម្បត្តិក្នុងឆ្នាំឆ្លូវ ឆស័ក ព.សករាជ ១៩៧៧ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៤៣៣ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះនរាយណ៍ រាមាធិបតី" អំឡុងពេលសោយរាជ ទ្រង់បានចាត់ឱ្យគេសាងសង់ ចេតិយមួយយ៉ាងធំ នៅលើ វត្តភ្នំដូនពេញ ដើម្បីតម្កល់អដ្ឋិធាតុ បិតារបស់ខ្លួន ពញ្ញាយ៉ាត ផងដែរ ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
នរាយណ៍រាមា: ប្រវត្តិឈ្មោះ ភ្នំពេញ

ប្រវត្តិឈ្មោះ ភ្នំពេញ 
History of Phnom Penh

អំឡុងពេលដែល ព្រះនរាយណ៍រាមា សាងសង់បញ្ចប់ ព្រះចេតិយបិតា ពញ្ញាយ៉ាត លើកំពូលភ្នំ ជាប់
វត្តដូនពេញ រួចមក ព្រះអង្គបានធ្វីពិធីបុណ្យឆ្លង ព្រះចេតិយបិតា អស់រយៈពេល ៧ថ្ងៃ ទើបសំ្ររេចប្ដូរឈ្មោះ ក្រុងចតុមុខ ទៅជា ក្រុងភ្នំពេញ ក្នុងឆ្នាំ ១៤៣៤ នៃគ.សករាជ ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះលោកយាយ ដូនពេញ ដែលសាងសង់ វត្តភ្នំនេះឡើង ក្នុងឆ្នាំ ១៣៧២ នៃគ.សករាជ មុនពេល ព្រះបរមរាជាទី១ ផ្លាសរាជធានីពីបន្ទាយទួលបាសាន ស្រុកស្រីសន្ធរ ទៅ បង្កើតក្រុងចតុមុខ ទៅទៀត រីឯ វត្តដូនពេញ ត្រូវបានអ្នកស្រុកហៅថា វត្តភ្នំដូនពេញ និង ប្រែមកហៅកាត់ៗថា វត្តភ្នំ មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ Eng Soth, Lim Yan (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy), Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917
នរាយណ៍រាមា: ក្នុងរាជស្ដេច នរាយណ៍រាមា

ក្នុងរាជស្ដេច នរាយណ៍រាមា 

ក្នុងរាជស្ដេច នរាយណ៍រាមា មិនមានព្រឹត្តការណ៍ នៃការផ្ទុះសង្គ្រាមនោះទេ ប៉ុន្តែក្នុងរាជរបស់ព្រះអង្គ ទ្រង់មិនសូវខ្វល់ពីកិច្ចការនយោបាយជាតិនោះទេ ទ្រង់ចូលចិត្តដើរលេងកំសាន្ត ដូចនេះហើយធ្វើឱ្យក្រុមមន្ត្រីក្នុងរាជវាំងមិនពេញចិត្ត ព្រះអង្គនោះទេ ក្រោយមកព្រះអង្គសោយទីវង្គត់ ដោយមិនដឹងពីមូលហេតុពិតប្រាកដនោះទេ ដោយគេអាចសន្និដ្ឋានថា ព្រះអង្គអាចសោយទីវង្គត់ដោយរោគប្រឈួន ឬ ទំនងអាចសោយទីវង្គត់ ដោយការដណ្ដើមរាជ ពីប្អូនរបស់ខ្លួនគឺ ព្រះស្រីរាជា ដែលត្រូវបានក្រុមមន្ត្រីលើកឱ្យសោយរាជបន្តពី ព្រះនរាយណ៍រាមា ក្នុងឆ្នាំ ១៤៣៧ នៃគ.សករាជ ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique: ou recueil de mémoires d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 18, Publisher: Society, Original from the Bavarian State Library
នរាយណ៍រាមា: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
នរិន្ទ្រាធិបតីមោ

ឧកញ៉ានរិន្ទ្រាធិបតីមោ (កាន់.គស.១៥១៦-១៥៦៧) ជាសេនាទាហានខាងហ្លួងខាងលិច។ កាលពីដើមមានយសសក្ដិជា ចៅពញាសំដែងអាវុធមោ។
នរេន្ទ្រគ្រាម

នរេន្ទ្រគ្រាម(បាលី ឬសំស្រ្តឹត)មានន័យថា ភូមិមនុស្សរបស់អ្នកធំលើសគេនៅលើផែនដីគឺជាព្រះរាជា បានស្ថាបនាឡើងនៅដើមសតវត្សរ៍ទី១១ ក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទសូយ្យវរ្ម័នទី១(ឆ្នាំ១០០២-១០៥០នៃគ.ស) សិលាចារឹកលេខ K-២១១ សព្វថ្ងៃប្រាសាទវត្តឯកសៀវភៅ ដែនដីអាថ៌កំបាំង អច្ឆរិយៈ ប្រាសាទកោះកែរ ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី៤ សិក្សាស្រាវជ្រាវ និងរៀបរៀងដោយ លោក សុឹម សុភក្រ្តា ជាមគ្គិទេ្ទសទេសចរណ៍តំបន់សៀមរាបអង្គរ ឆ្នាំ២០១៧ ទំព័រទី១០។។
នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)

វ្រះបាទនរេន្ទ្រវម៌្ម ព្រះអង្គមានបុត្រីមួយព្រះអង្គ ព្រះនាមហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មីដែលព្រះនាងជាមហេសីនៃវ្រះបាទរាជបតិវម៌្ម ជាក្សត្រនៃវ្យាធបុរ។
នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ): ពង្សាវតារ

ពង្សាវតារ
តាម​សិលា​ចារឹកវ្រះបាទ​ បាន​បញ្ជាក់​ថាវ្រះបាទមហីបតិវម៌្មទ្រង់​មាន​បុត្រី​មួយ​ព្រះ​អង្គ គឺ​ព្រះ​នាងឥន្ទ្រទេវី ដែល​ត្រូវជា​ព្រះ​មាតា​របស់​វ្រះបាទ​យឝោវម៌្មទី១ ​ក៏​ប៉ុន្ដែ​មិន​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ តើ​ព្រះ​អង្គ​មាន​រាជបុត្រ​មួយ​អង្គ​ដែរ​ឬ​ក៏​អត់​ទេ? ដូច្នេះ គ្មាន​រជ្ជទាយាទ​មួយ​អង្គ​ណា​ទេ​នៅ​រាជបល្លង្ក​កម្ពុជា​ពេល​ដែល​វ្រះបាទជយវម៌្មទី២យាង​មក​ពី​កោះ​ជ្វា។ ប្រាកដណាស់ថារាជវង្សវ្យាធបុរ និងឝម្ភុបុរ ជាគ្រួសារតែមួយ ជាងសាច់តាមខ្សែព្រះមាតា ហើយមានទំនាក់ទំនងល្អរវាងគ្នានិងគ្នា តាំងតែពីពេលដែលបែកគ្នាជាពីរមកម៉្លេះ។​ ដោយហេតុនេះយើងអាចសន្និដ្ឋានថា ប្រទេស​ទាំងពីរបែកគ្នាអាចជាការបែងចែកទឹកដីគ្នា គ្រប់គ្រងដោយមានការយោគយល់គ្នាទៅវិញទៅមក​រវាងបងប្អូន ហើយបើទោះជាការបែកបាក់គ្នានេះ បណ្តាលមកពីអំពើហិង្សា ណាមួយក្តី ក៏អំពើហិង្សានោះ​ឆាប់រលត់បាត់ទៅវិញ ព្រោះមិនបាន ២៥ ឆ្នាំផង ក្រោយពីបែកគ្នា ក្សត្រប្រទេសទំាងពីរបានរៀបចំភ្ជាប់ ចំ​ណងអាពាហ៍ពិពាហ៍នឹងគ្នា។ សិលាចារឹកវ្រះបាទបានឲ្យដឹងថា វ្រះបាទឝ្រីបុឝ្ករាក្ឝដែលជាប់ខ្សែស្រ​ឡាយជាមួយនឹងស្តេចនៃអនិន្ទិតបុរ បានក្លាយជាព្រះរាជានៃឝម្ភុបុរ ហើយទ្រង់ត្រូវជាព្រះបិតារបស់​វ្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី១។ វ្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី១ បានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយព្រះនាងន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី១ ជាព្រះ​រជ្ជទាយាទរបស់ព្រះរាជានៃវ្យាធបុរ ដែលប្រសូត្របានព្រះរាជឱរស មួយអង្គព្រះនាមមហីបតិវម៌្ម។ ព្រះមហីបតិវម៌្មបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី និងត្រូវជាព្រះបិតា ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី (ស.វ.ទី៩) ដែលជាព្រះមាតារបស់វ្រះបាទយឝោវម៌្មទី១។ ដូច្នេះព្រះនាងឥន្ទ្រទេវីជាបច្ឆាញាតិរបស់រាជវង្សវ្យាធបុរផង ​និង​ឝម្ភុបុរផង ហើយទ្រង់ក៏ជាបច្ឆាញាតិរបស់ស្តេចអនិន្ទិតបុរ ថែមទៀត។ ព្រះនាងជាប់ខ្សែស្រ​ឡាយខាងព្រះ​មាតា​ជាមួយនឹង ព្រាហ្មណ៍​អគ្គស្សត្យ ដែលចេះចាំគម្ពីរវេទ និងវេទង្គ ព្រាហ្មណ៍នោះ​មានដើមកំណើតចេញមកពីអារ្យប្រទេស នៅឥណ្ឌាភាគខាងជើង ជាមួយនឹងព្រះនាងយសោមទិ ជាព្រះរាជ​អគ្គមហេសីនៃត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ដែលមានព្រះរាជបុត្រមួយព្រះអង្គព្រះនាមថាឝ្រីនរេន្ទ្រវម៌្ម។ ព្រះរាជាជា​ម្ចាស់ពិភពលោកនេះមានបុត្រីមួយអង្គព្រះនាមថា ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី។ រាជបុត្រីនេះបានរៀបអភិសេកជាមួយ​វ្រះបាទរាជបតិវម៌្ម ហើយប្រសូត្របានព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី។ នៅក្នុងគភ៌របស់ព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី ជាគភ៌​ដែលផ្តល់កំនើតដល់វង្ស ស្តេចសិង្ហទាំងឡាយនេះហើយដែលវ្រះបាទមហីបតិវម៌្មបានបង្រួបបង្រួមទឹក​ដី​ទាំងពីរមកក្នុងអំណាចរបស់ព្រះអង្គ គឺបានផ្តល់កំណើតដល់ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវីដែលល្អឥតផ្ទឹម និងមានកិត្តិ​នាមមូលបីដូចសមុទ្រទឹកដោះ៤។
នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ): ពង្សាវលី

ពង្សាវលី
ព្រះបិតា ព្រាហ្មណ៍ អគ្គស្សត្យ មាតាព្រះនាម យសោមទិ
ព្រះនាង ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី ជាបុត្រី ត្រូវជាមហេសី ព្រះបាទរាជបតិវម៌្ម
ព្រះនត្តាក្សត្រី ព្រះនាង រាជេន្ទ្រទេវី
នរេសួរ

ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះនរេឝ្វរ មហារាជChakrabongse, C., 1960, Lords of Life, London: Alvin Redman Limited ( អានថា: ណារ៉េសួន ៤ មេសា ១៥៥៥ - ២៥ មេសា ១៦០៥) រឺ ព្រះអង្គតាំ ( អានថា: ប្រាក់អងដាំ) គឺជាក្សត្រទី១របស់សៀមនៅក្រោមផ្ទះរបស់​អយុធ្យាពីគ.ស. ១៥៩០ ដល់ គ.ស. ១៦០៥។Rajanubhab, D., 2001, Our Wars With the Burmese, Bangkok: White Lotus Co. Ltd., Harvey 1925: 167–168
នរោត្ដម ចន្ទរង្សី: វិន័យ​កងទ័ព

វិន័យ​កងទ័ព 

ទោះបី​ខ្លួន​ជា​ទ័ពព្រៃ​យ៉ាងណា ខ្មែរឥស្សរៈ​នៅ​ជា​មនុស្ស​មាន​វិន័យ​យ៉ាង​តឹងរ៉ឹង និង​ជំនឿ​យ៉ាង មុតមាំ​ផង​ដែរ​។ បើ​តាម​លោក​នី វ៉ាន់ធី បាន​បញ្ជាក់​ប្រាប់​យើង​ថា ទ្រង់​ចន្ទរង្សី បាន​ដាក់​វិន័យ​យ៉ាង​ម៉ឺង ម៉ាត់​សម្រាប់​ពួកគាត់​អនុវត្ត ប្រយោជន៍​កសាង​ក្រុម​ឥស្សរៈ​របស់​ទ្រង់​ឱ្យ​មាន​កេរ្តិ៍ឈ្មោះ​ល្អ មិន​ធ្វើ​ឱ្យ​អ្នក ស្រុក ដែល​ជា​អ្នក​គាំទ្រ​មាន​ការ​ក្ដៅក្រហាយ ឬ ខឹងសំបា​ឡើយ​។ វិន័យ​ដ៏​ល្អ និង​សំខាន់​បំផុត គឺ​ការ ហាមប្រាម​របស់​ពួក​នាយទាហាន​មិន​ឱ្យ​ធ្វើបាប​អ្នកស្រុក និង​កូនចៅ​ទាំង​ស្រី​ទាំង​ប្រុស​របស់​ពួកគេ​ឡើយ​។ ប្រសិនបើ​យុទ្ធជន​ណា​ម្នាក់​ត្រូវ​បាន​គេ​ទាន់​ថា បាន​ប្រព្រឹត្ត​ខុស​នឹង​វិន័យ​នេះ ដូចជា​ការ​ចាប់​រំលោភ​កូនក្រមុំ​អ្នកភូមិ អ្នកនោះ​នឹង​ត្រូវ​គេ​នាំ​យក​ទៅ​បាញ់​ចោល​ជាមិនខាន ដើម្បី​ជា​ការព្រមាន​កុំ​ឱ្យ​អ្នក​ក្រោយ​យកតម្រាប់តាម​។ 

លោកតា តិប ផន បាន​បញ្ចេញ​ទស្សនៈ​របស់​គាត់ ចំពោះ​ចលនា​ខ្មែរឥស្សរៈ​របស់​ទ្រង់ ចន្ទរង្សី ថា “ទ្រង់ ចន្ទរង្សី ជា​មេដឹកនាំ​ចេះ​សន្ដោស​អាណិត​ប្រជារាស្ត្រ ហើយ​ទ្រង់​មាន​បទបញ្ជា​តឹងរ៉ឹង​។ ចំពោះ នាយទាហាន និង​ពលទាហាន​របស់​ទ្រង់ មិន​ដែល​ធ្វើបាប ឬ ជិះជាន់​សង្កត់សង្កិន​ប្រជារាស្ត្រ ដែល​រស់នៅ ជុំវិញ​បន្ទាយ ដូចជា ពួក​យើង​នោះ​ទេ”​។ ដូច្នោះ​ហើយ ពួក​យុទ្ធជន​ទាំងនោះ មាន​របៀបរៀបរយ​ល្អ មិន​ច្រឡើមច្រឡោង​ខាម​ឡើយ​។ ស្ទើរតែ​រៀងរាល់​ពេល​ដែល​ពួក​ទាហាន​វិលត្រឡប់​មកពី​សមរភូមិ​វិញ ទ្រង់​បាន​ចាត់ចែង​ឱ្យ​មាន​ពិធី​រាំ​កម្សាន្ត​លេង សប្បាយ​ជាមួយ​នឹង​តន្ត្រី ដែល​ប្រគំ​ដោយ​ដៃ​នាយទាហាន ដែល​ធ្លាប់​តែ​កាន់​អាវុធ​។ តែ​ឱកាស​នេះ គេ​បែរ​ជា​កាន់​អន្លូង​វាយ​ស្គរ វាយ​ប៉ោត នៅ​ក្នុង​បន្ទាយ ដើម្បី បង្កើត​សូរស័ព្ទ​ចង្វាក់ភ្លេង​រាំវង់​។ កូនចៅ​អ្នកស្រុក ជាពិសេស នារី​ក្រមុំៗ ក៏​មក​រាំ​លេង​សប្បាយ​នឹងគេ​ដែរ​។ ព្រោះ​ពួកគេ​ជឿជាក់​ថា ពួក​នាយទាហាន និង​ពលទាហាន​ទាំងនោះ មិន​ដែល​ប្រព្រឹត្តិ​អ្វី​ហួសហេតុ​ខុស​ទំនង​នោះ​ឡើយ​។
នរោត្ដម ចន្ទរង្សី: សមរភូមិ​សំខាន់

សមរភូមិ​សំខាន់ 

កំលុងពេល​ឆ្នាំ ១៩៥១  បន្ទាប់ពី​បាន​បង្វឹក​ហាត់​យុទ្ធជន​របស់​ខ្លួន នៅ​សាលា​នាយទាហាន​ជំនាន់​ទី​ ១  ទ្រង់ ចន្ទរង្សី បាន​បញ្ជា​ឱ្យ​កូនទាហាន​របស់​ខ្លួន​ជាង ៨០០ ​នាក់ ចេញ​ធ្វើ​សមយុទ្ធ​ទៅ​ខេត្ត​កោះកុង ដែល​ជា​ទឹកដី​ក្រោម​ការត្រួតត្រា​ដ៏​សំខាន់​មួយ​របស់​ទ្រង់​។ លោក​មេទ័ព ហ៊ឹម ខាន់ ទទួលភារៈ​ដឹកនាំ នាយទាហាន​ទាំងនោះ ចេញពី​សាលា​នាយទាហាន​នៅ​តានៀវ​កាត់តាម​ផ្លូវ​ទៅ​ស្រែអំបិល​។ បើ​តាម ប្រសាសន៍​របស់ លោក នី វ៉ាន់ធី ដែល​ពេល​នោះ ជា​លេខា​លោក មេទ័ព ហ៊ឹម ខាន់ បាន​រៀបរាប់​ឱ្យ យើង​ដឹង​ថា នាយទាហាន​ជំនាន់​ទី ​១  ​ទាំង​ ៨០០ ​នាក់ បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​កាត់តាម​មាត់សមុទ្រ  ទៅ​បោះ​ទីតាំង​នៅ​ខ្សាច់ស​អស់​រយៈពេល​មួយ​អាទិត្យ​។ នៅ​ភូមិ​ខ្សាច់ស​នេះ ពួកគេ​ជាថ្មី​ម្ដងទៀត បាន​ប៉ះទង្គិច​ប្រដាប់​អាវុធ​ជាមួយ​ពួក​យួន​វៀតមិញ​បន្តិចបន្តួច​ដែរ​។ ជាក់ស្ដែង​លោក​លេខា នី វ៉ាន់ធី ដែល​មាន​ភារកិច្ច​ជួយ​កិច្ចការ​ផ្សេងៗ​របស់​លោក​មេទ័ព ហ៊ឹម ខាន់ ដូចជា ខាង​កិច្ចការ​រដ្ឋបាល​ផ្សេងៗ និង​ស្ពាយ​ថង់​អាហារ ផែនទី និង​ត្រា​របស់​មេទ័ព ហ៊ឹម ខាន់ ជាដើម​។ លោក​គិត​ថា ពេល​នោះ ពួក​យួន​វៀតមិញ ពិតជា​ត្រៀម​ខ្លួន គុំគួន ចាំ​វាយ​ទ័ព​របស់​ទ្រង់​ចន្ទរង្សី ដូចជា​ពួកគេ​មាន​កំហឹង​ធំដុំ​ពី​កាលណា​អញ្ចឹង​។ នៅ​វេលា​ថ្ងៃ​មួយ ពេល​ដែល​គាត់​ទៅ​ដង​ទឹក គាត់​ត្រូវ​បាន​ពួក​យួន​វៀតមិញ​ដេញ​បាញ់​។ គាត់​ខំ​ប្រឹង​រត់គេច​ពី​ការ​តាម​ចាប់​នេះ រហូត​មិន​ដឹង​ខ្លួន​ថា ជ្រុះ​ត្រា​របស់​មេទ័ព ហ៊ឹម ខាន់ បាត់​តាំង​ពី​ពេលណា ឬ​នៅ​កន្លែងណា​។ បន្ទាប់ពី​រត់គេច​ដោះ​ខ្លួន​រួច គាត់​បាន​យក​ដំណឹង​អាក្រក់​នេះ​ទៅ​ប្រាប់​លោក ហ៊ឹម ខាន់ តែ​គាត់​បែរជា ច្រឡោតខឹង ដេញ​បាញ់​លោក​ស្មៀន​ភ័យ​រត់​ស្ទើរ​ស្លាប់​ម្ដង​ទៀត​។ លោក នី វ៉ាន់ធី និយាយ​ការពារ​ដើមហេតុ​នៃ​អំពើ​ដែល​លោក ហ៊ឹម ខាន់ ច្រឡោតខឹង​នឹង​គាត់​ថា ព្រោះ​លោក ហ៊ឹម ខាន់ បារម្ភ​ខ្លាច​ពួក​សត្រូវ ខិលខូច​រើស​ត្រា​នោះ​បាន ហើយ​មាន​គំនិត​អាក្រក់​បន្លំ​ធ្វើ​ជា​កោះហៅ ឬ​បញ្ជា​ឱ្យ​កូនទាហាន​របស់​គាត់ ទៅ​ទី​ណាមួយ ដើម្បី​កម្ចាត់​ពួកគេ​ចោល នាំ​ឱ្យ​មាន​លទ្ធផល​ខ្លោចផ្សា​ពន់ពេក​សម្រាប់​ទ្រង់ ចន្ទរង្សី​។

បន្ទាប់ពី​នោះ​មក ពួក​នាយទាហាន​ទាំងឡាយ​បាន​បន្ត​ដំណើរ​ទៅ​បោះ​ទីតាំង​ចាស់ នៅ​ភូមិ​ជីឃ នៅ​ក្បែរ​ស្រុក​ស្រែអំបិល ខេត្ត​កោះកុង​។ លោក វ៉ាន់ធី ថា​បន្ទាយ​ជីឃ​នេះ​មាន​ទីតាំង​យុទ្ធសាស្ត្រ​ល្អ​ណាស់​។ វា​មាន​ទីតាំង​លើ​ទីទួល​មួយ​ដែល​ព័ទ្ធជុំវិញ​ដោយ​រុក្ខជាតិ​សំរុង ដែល​ជា​អន្លង់​ធម្មជាតិ​ជាច្រើន​។ វា​ក៏​ជា ប្រភព​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ​ដ៏​សំខាន់​ផង​ដែរ​សម្រាប់​ក្រុម​ទ្រង់ ចន្ទរង្សី​។ ព្រោះ​គេ​អាច​ប្រមូល​រុក្ខផល​បាន​ជាច្រើន ដូចជា គ្រាប់​ម្រេច ជ័ររោម ខ្លឹមច័ន្ទ និង​ក្រវាញ ជាដើម​។ ដូច​ដែល​ត្រូវ​បាន​រៀបរាប់​ខាងលើ រុក្ខផល​ទាំងអស់​នេះ ត្រូវ​បាន​ខ្មែរឥស្សរៈ​ដឹកជញ្ជូន​ដោយ​សេះ និង​ដំរី ដើម្បី​យក​ទៅ​លក់ដូរ​នៅ​ខេត្ត​ត្រាត​នៃ​ប្រទេស​ថៃ​។ ដោយសារ​គុណសម្បត្តិ​ទាំងអស់​នេះ​ហើយ ទើប ពួក​យួន​វៀតមិញ​តែង​ព្យាយាម​វាយឆ្មក់​ដណ្ដើម យក​ទីតាំង​នេះ ជាច្រើន​លើក​ជាច្រើន​សារ​។

ជាក់ស្ដែង នៅ​ពេល​ពួក​នាយទាហាន​ជំនាន់​ទី​១​របស់​ទ្រង់ ចន្ទរង្សី ធ្វើ​សមយុទ្ធ​នៅ​ទីនោះ ពួកគេ បាន​លួច​វាយ​ឡើង​លើ​បន្ទាយ​នោះ​។ ពួកគេ​មានគ្នាច្រើន ដើម្បី​ឡោមព័ទ្ធ តែ​ត្រូវ​ពួក​នាយទាហាន​របស់ ទ្រង់ ចន្ទរង្សី វាយ​រុញច្រាន​ចុះ​វិញ រហូតដល់​ពួកគេ​ធ្លាក់​ចុះ​ចូល​ក្នុង​សំរុង​នោះ​ស្លាប់​អស់​ជាច្រើន​នាក់​។ ទីបំផុត ខ្មែរឥស្សរៈ​អាច​ការពារ​បន្ទាយ​ដ៏​ល្អ​របស់​ខ្លួន​បាន​ដោយ​សុវត្ថិភាព ហើយ​បាន​អបអរ​សាទរ​ជោគ ជ័យ​ដំបូង​របស់​ខ្លួន ក្រោយពេល​ចេញពី​សាលា​ហ្វឹកហ្វឺន​ថ្មីថ្មោង​។
នរោត្ដម ចន្ទរង្សី: សន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវ

សន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវ 

ដោយសារគ្រោងការសន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤ ទើបទ្រង់ ចន្ទរង្សីដាក់អាវុធ ចុះចូល ជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាលរបស់សម្តេច នរោត្តម សីហនុ។
ដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះនៅឥណ្ឌូចិន មានតំណាងប្រទេសចំនួន១៩ បានចូលរួមក្នុងសន្និសីទមួយួ នៅថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៤ ដែលមានប្រទេសមហាអំណាចសំខាន់ៗ ដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិច ប្រទេសបារាំង អង់គ្លេស សហភាពសូវៀត និងប្រទេសចិន បានព្រមព្រៀងគ្នា ប្រារព្វធ្វើសន្និសីទមួយ នៅ ទីក្រុងហ្សឺណែវ ដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម និងស្តារឡើងវិញនូវសន្តិភាពនៅកូរ៉េ និងនៅឥណ្ឌូចិន។ តែបើ និយាយឱ្យស្រួលស្តាប់ គឺដើម្បីឱ្យប្រទេសបារាំងដកខ្លួនចេញ និងប្រគល់ឯករាជ្យដល់ប្រទេសឥណ្ឌូចិន បារាំង។

ក្រោយពីឮសេចក្តីប្រកាសនេះភ្លាម បណ្តារដ្ឋសាមី និងភាគីសាមី ក្នុងជម្លោះទាំងអស់ចាប់ផ្តើម ពិចារណារកស្នៀត និងធ្វើការយ៉ាងញាប់ដៃជើង ឆ្ពោះទៅរកសិទ្ធិចូលរួមក្នុងអនាគតសន្និសីទក្រុង ហ្សឺណែវនេះ។ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងជើង ដែលដឹកនាំដោយហូ ជីមិញ និង ផាម វ៉ាន់ដុង បានរៀបចំ ល្បិចយុទ្ធសាស្ត្រយ៉ាងញាប់ដៃ ដើម្បីបង្កើតជារដ្ឋាភិបាលមួយ ឱ្យចលនាតស៊ូខ្មែរឥស្សរៈកុំមុយនីស្ត នៅ កម្ពុជា ដែលមាន ស៊ឺង ង៉ុកមុញ៉ិ ជាប្រមុខ និងបណ្តាវរជនជាច្រើនទៀត ដែលគេធ្លាប់ស្គាល់យូរមកហើយ នោះ ដូចជា ស៊ីវ ហេង, ទូ សាមុត, លាវ កែវមុនី និងលោកម៉ីផូ។ 

ចំពោះមុខស្ថានការណ៍បែបនេះ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ បានប្រើប្រាស់នយោបាយដ៏ឈ្លាសវៃ មួយ ដើម្បីបញ្ឆោតមតិសាធារណៈអន្តរជាតិ។ ព្រះអង្គ ដែលក្រោយមកត្រូវបាន ទ្រង់ នរោត្តម ចន្ទរង្សី ហៅថា “ល្បិចព្រួញមួយបាញ់បានសត្វពីរ”។ ជាដំបូងព្រះអង្គ បានចាត់ឱ្យ ឯកឧត្តម ប៊ូ ហ៊ង ទៅនិយាយ បញ្ចុះបញ្ចូលមេខ្មែរឥស្សរៈ ឱ្យចូលរួមជាធ្លុងតែមួយួក្នុងរាជរដ្ឋាភិបាល កុំឱ្យបែកបាក់គ្នា នាំឱ្យគេពុះចែក ទឹកដីខ្មែរជាមួយខ្មែរវៀតមិញ នៅពេលអនាគត។ តែទោះជាយ៉ាងណា លោក ហ៊ិន ស៊ីថាន បានចោទថា ពួកមេខ្មែរឥស្សរៈ ដែលចុះចូលជាមួយរដ្ឋាភិបាលនេះ គឺដើម្បីបានលាភសក្ការៈ និងយសសក្តិផ្ទាល់ខ្លួន។¬?¦  ក្រោយចរចាគ្នាបានសំរេច ព្រះអង្គបាននាំយកមេៗខ្មែរឥស្សរៈទាំងឡាយ ដូចជា លោក ដាបឈួន, ទ្រង់ នរោត្តម ចន្ទរង្សី, លោក សាវ៉ាង វង្ស, និងលោក ពុត ឆាយ ទៅចូលរួមសន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវ ដើម្បីធ្វើ ជាសាក្សីប្រាប់ពិភពលោក ថា គឺពួកគេឯណេះទេ ដែលជាអ្នកតស៊ូពិតប្រាកដ ក្នុងបុព្វហេតុវាយបណ្តេញ បារាំង ហើយកំពុងមានដែនដីត្រួតត្រា និងកងទ័ពច្រើនជាងភាគីដទៃទៀត។ ពួកគេបានពោលអះអាង បន្ថែមថា ពួកគេបានធ្វើការតស៊ូដើម្បីបម្រើផលប្រយោជន៍ប្រទេសខ្មែរពិតៗ ហើយឥឡូវពួកគេព្រមដាក់ អាវុធចុះ ដើម្បីរួមរស់ជាមួយគ្នាដោយសុខសន្តិភាព។ ជាចុងក្រោយ ពួកគេបានវាយប្រហារ ដោយពាក្យ សំដីដាក់ពួក ស៊ឺង ង៉ុកម៉ិញ ថា ជាជនក្បត់ជាតិចង់ពុះបំបែកដែនដីខ្មែរ។ 

ក្រោយសន្និសីទនេះ ភាគីពាក់ព័ន្ធបានសំរេចបញ្ឈប់សកម្មភាពប៉ះទង្គិចយោធាទាំងស្រុង ចាប់ពី ថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៥៤ តទៅ។ នៅក្រោយពេលបញ្ចប់សង្គ្រាម ជាធម្មតានៅប្រទេសភាគច្រើន ក្នុងពិភពលោក គេត្រូវគិតគូដល់ពួកអ្នកតស៊ូដែលបានរងរបួសពិការដៃជើង ភ្នែក ឬ រាងកាយ ដោយការ ផ្តល់រង្វាន់ ឬ មុខតំណែងតួនាទី ឬការងារផ្សេងៗប្រយោជន៏ពួកគេអាចចិញ្ចឹមជីវិតបាន។ ដូច្នេះជាថ្នូរ នឹងការចុះចូលជាមួយរដ្ឋាភិបាល សម្តេច សីហនុ បានសន្យាថា នឹងបញ្ចូលកងទ័ពខ្មែរឥស្សរៈទាំងអស់ នៅក្នុងកងទ័ពខេមរភូមិន្ទ ជាបន្តបន្ទាប់ តាមដំណាក់កាល។
នរោត្ដម ភូរីស្សរ៉ា

នរោត្ដម ភូរីស្សរ៉ា Written Record of Interview of CHAN Youran ចាន់ យូរ៉ាន់  (កើតថ្ងៃទី១៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩១៩ ដល់ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៦) គឺជាអ្នកនយោបាយខ្មែរឆ្វេងនិយមដ៏លេចធ្លោម្នាក់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០, ១៩៦០ និង ១៩៧០ ដែលបានកាន់តំណែងជារដ្ឋមន្ត្រីមួយចំនួន។ សមាជិកនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សកម្ពុជា ទ្រង់បានបាត់ខ្លួនកំឡុងពេលមានការបោសសំអាតនយោបាយ ដែលធ្វើឡើងដោយ បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា ( ខ្មែរក្រហម ) បន្ទាប់ពីឡើងកាន់អំណាច។
នរោត្ដម ភូរីស្សរ៉ា: ការអប់រំ និងអាជីពនយោបាយដំបូង

ការអប់រំ និងអាជីពនយោបាយដំបូង 
ភូរីស្សរ៉ា គឺជាកូនចៅរបស់ព្រះបាទនរោត្តម និងជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះបាទ នរោត្តមសីហនុ ។ លោក​បាន​សិក្សា​ច្បាប់​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ ​ភ្នំពេញ ។

នៅឆ្នាំ១៩៥៤ គាត់បានក្លាយជាអគ្គលេខាធិការ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ ដែលរហូតមកដល់ចំណុចនោះគឺជាកម្លាំងលេចធ្លោនៅក្នុងនយោបាយផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា។ ភូរីស្សរ៉ា និង​ក្រុម​មូល​វិវដ្ដនិយមដែល​មាន​ការអប់រំ​នៅទីក្រុង​ប៉ារីស​បាន​ដឹកនាំ​គណបក្ស​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ឡើង​ទៅ​ខាង​ឆ្វេង។ ស្ថានទូតអាមេរិកបានរាយការណ៍ថា លោកបានចាត់ទុកជំនួយយោធាអាមេរិកដល់រដ្ឋកម្ពុជាដែលកំពុងរត់គេចខ្លួនថាជា “រឿងខុសពីធម្មជាតិ” ហើយកំពុងទទួលយក “គំនិតគាំទ្រកុម្មុយនិស្តជាមូលដ្ឋាន” កាន់តែខ្លាំងឡើង។ Clymer, K. J. The United States and Cambodia, 1870-1969, Routledge, 2004, p.49

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកអ្នកប្រជាធិបតេយ្យត្រូវចាញ់ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៥៥ ទៅចលនា សង្គមរាស្ត្រនិយម របស់ព្រះសីហនុ។ ក្រោយ​មក​គណបក្ស​នេះ​ត្រូវ​បាន​រំលាយ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ចោទ​ថា​ស្ថិត​ក្រោម​សម្ពាធ​ពី​ឧបករណ៍​សន្តិសុខ​សង្គម​រាស្ត្រ​និយម។ ភូរីស្សរ៉ា បាន​បន្ត​ចូល​សង្គម​សង្គម​រាស្ត្រ​និយម និង​ធ្វើ​ជា​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ការ​បរទេស​កម្ពុជា​ក្នុង​អំឡុង​ទស្សវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៦០ ជា​សម័យ​កាល​ព្រះសីហនុ​កំពុង​ពង្រឹង​ទំនាក់​ទំនង​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន និង​ប្រទេស​កុម្មុយនិស្ត​ដទៃ​ទៀត។
នរោត្ដម ភូរីស្សរ៉ា: រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា

រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា 
បន្ទាប់ពីសម្តេចសីហនុត្រូវបានទម្លាក់ពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់ទ្រង់ គឺឧត្តមសេនីយ៍ លន់ នល់ ក្នុងរដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០ ទ្រង់បានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលនិរទេសមួយឈ្មោះថា រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា ដោយបញ្ចូលអតីតគូបដិបក្សកុម្មុយនិស្តគឺខ្មែរក្រហម។ ភូរីស្សរ៉ាត្រូវ 'ចុះចាញ់' ទៅ 'តំបន់រំដោះ' កុម្មុយនិស្ត ហើយបានចូលរួមជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា ក្រោយមកត្រូវបានតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ពីឆ្នាំ១៩៧៣ ទោះបីជាគាត់ត្រូវត្អូញត្អែរថាពួកកុម្មុយនិស្តមិនអនុញ្ញាតឱ្យគាត់មានអំណាចពិតប្រាកដក៏ដោយ។

នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៦ បន្ទាប់ពីជ័យជម្នះរបស់ខ្មែរក្រហមក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល ព្រះសីហនុបានវិលត្រឡប់មកធ្វើជាប្រមុខរដ្ឋវិញ ប៉ុន្តែភ្លាមៗនោះទ្រង់ត្រូវបានលាលែងពីតំណែងទៅឱ្យពួកកុម្មុយនិស្ត។ ពួកគេបានបញ្ជូន ភូរីស្សរ៉ា រួមជាមួយនឹង អៀង សារី ដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូលគាត់ឱ្យផ្លាស់ប្តូរចិត្ត ប៉ុន្តែព្រះសីហនុបានបដិសេធ៖ Dommen, A. The Indochinese Experience of the French and the Americans, IUP, p.967 កម្មាភិបាលខ្មែរក្រហម ខៀវ សំផន និង សាឡុត ស ដែលបច្ចុប្បន្នប្រើឈ្មោះ ប៉ុល ពត ឡើងកាន់អំណាចជាប្រមុខរដ្ឋ និងនាយករដ្ឋមន្ត្រី។
នរោត្ដម ភូរីស្សរ៉ា: ការស្លាប់

ការស្លាប់ 
ភូរីស្សរ៉ា ត្រូវបន្តតួនាទីរបស់គាត់ជាមួយក្រុម រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា ជាច្រើនខែ ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មានត្រូវបានដកចេញក្នុងការបោសសម្អាតអតីតសីហនុនិយម និងកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមសេរីបន្ថែមទៀត។ ដំបូងឡើយ គាត់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់ជំរុំអប់រំឡើងវិញបឹងត្របែក ក្បែរទីក្រុងភ្នំពេញ ប៉ុន្តែក្រោយមកបានបាត់ខ្លួន ហើយត្រូវបានគេសន្មត់ថាត្រូវបានគេសម្លាប់។ យោងតាមសមាជិកគ្រួសារដែលមានវត្តមាននៅទីនោះ ជួនកាលនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៨ (កាលបរិច្ឆេទពិតប្រាកដមិនអាចបញ្ជាក់បាន) រថយន្តយោធាខ្មែរក្រហមបានមកដល់ទីតាំងដែលព្រះអង្គម្ចាស់ ភូរីស្សរ៉ា ត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យរស់នៅ។ ខ្មែរក្រហម ​បាន​យក​ព្រះអង្គម្ចាស់ ភូរីស្សរ៉ា និង​ភរិយា​ចូល​ក្នុង​ឡាន​ហើយ​បើកឡាន​ចេញទៅ។ ពួកគេមិនត្រូវបានគេឃើញម្តងទៀតទេ។ គេ​ជឿ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ថា ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​គេ​នាំ​ទៅ​កាន់​តំបន់ (ឧត្តម) ដែល​សមាជិក​រាជវង្ស​ដទៃ​ទៀត​ត្រូវ​គេ​ជឿ​ថា​ត្រូវ​គេ​ប្រហារ​ជីវិត (ធ្វើ​ឃាត)។ ក្រោយមកព្រះសីហនុបានសម្តែងការភ័យខ្លាចថា ភូរីស្សរ៉ា ដែលទ្រង់សន្មត់ថាត្រូវបានគេធ្វើទារុណកម្ម និងសម្លាប់យ៉ាងឃោរឃៅ រួមជាមួយនឹងសមាជិកដទៃទៀតនៃគ្រួសាររបស់គាត់ ត្រូវបានគេកំណត់គោលដៅជាពិសេសដោយសារតែការបដិសេធរបស់ព្រះសីហនុក្នុងការបន្តធ្វើជាប្រមុខរដ្ឋ។
នរោត្ដម សីហនុ

ព្រះករុណាព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ នរោត្ដម សីហនុ រាជហរិវង្ស ឧភតោសុជាតិ វិសុទ្ធពង្ស អគ្គមហាបុរសរតន៍ និករោត្ដម ធម្មិកមហារាជាធិរាជ បរមនាថ បរមបពិត្រ ព្រះចៅ​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី (៣១ តុលា ១៩២២១៥ តុលា ២០១២)（ភាសាចិន：西哈努克） ព្រះមហាក្សត្រ​នៃព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ពីឆ្នាំ១៩៤១ដល់១៩៥៥ និងម្ដងទៀតចាប់ពី ឆ្នាំ១៩៩៣ ដល់ ២០០៤។ ព្រះ​អង្គ​ប្រសូត្រ​នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ១១កើត ខែ​កត្តិក ឆ្នាំ​ច ចត្វា​ស័ក ព.ស.​២៤៦៦ ត្រូវ​នឹង​ថ្ងៃ​ទី​៣១ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩២២ នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ទ្រង់យាងសោយព្រះទិវង្គតនៅថ្ងៃចន្ទ ១៥រោច ខែភទ្របទ​ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ព.ស.២៥៥៦ ត្រូវនិងថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១២ វេលាម៉ោង០១:២០នាទីរំលងអាធ្រាត្រ (ម៉ោងក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា) នាមន្ទីរពេទ្យទីក្រុងប៉េកាំង នៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ក្នុងព្រះជន្មាយុ៩០ព្រះវស្សា ដោយព្រះរោគាពាធ។ គោរម្យងារជាកិត្តិយសជាព្រះបិតាឯករាជ្យជាតិខ្មែរក្រោយពីព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យថ្វាយព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះ​បរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី មានគោរម្យងារថា ព្រះ​ករុណា ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ នរោត្តម សីហនុ ព្រះ​មហា​វីរ​ក្សត្រ ព្រះ​វរ​រាជ​បិតា​ឯករាជ្យ បូរណភាពទឹក​ដី និង​ឯកភាព​ជាតិ​ខ្មែរ។ 

ព្រះអង្គជាអ្នកគ្រប់គ្រងដែលមានឥទ្ធិពលរបស់កម្ពុជាចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៣ដល់ឆ្នាំ១៩៧០។ បន្ទាប់ពីការដាក់រាជ្យលើកទីពីររបស់ព្រះអង្គក្នុងឆ្នាំ២០០៤ ព្រះអង្គត្រូវបានគេស្គាល់ថា ជាព្រះមហាវីរក្សត្រជាតំណែងមួយក្នុងនោះដែលព្រះអង្គបានទទួលបានការទទួលខុសត្រូវជាច្រើនកាលអតីតរបស់ទ្រង់ជាក្សត្រអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

ជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទនរោត្តម-សុរាម្រិត និង ព្រះមហាក្សត្រីយានី ស៊ីសុវត្ថិ-កុសមៈ ព្រះសីហនុបានកាន់តំណែងជាច្រើនមែនទែនតាំងពីឆ្នាំ១៩៤១ ដែលសៀវភៅកំណត់ត្រាពិភពលោកហ៊្គីននីស បង្ហាញថាទ្រង់ថាជាអ្នកនយោបាយដែលបានបម្រើក្នុងដំណើរផ្លាស់ប្ដូរនៃមុខតំណែងនយោបាយធំៗបំផុតរបស់ពិភពលោក។ ទាំងនេះរួមមានពីរអាណ្ណត្តិជាព្រះមហាក្សត្រ តំណែងពីរជាសម្ដេចព្រះរាជបុត្រ តំណែងមួយជាប្រធាន តំណែងពីរជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ដូចគ្នាតំណែងមួយចំនួនជាមេដឹកនាំនៃរដ្ឋាភិបាលនិរទេសជាច្រើន។ ទ្រង់បានបម្រើការជាប្រមុខរដ្ឋជាអាយ៉ងរបស់រដ្ឋាភិបាលខ្មែរក្រហមនៅឆ្នាំ១៩៧៥–១៩៧៦។

ភាគច្រើននៃតំណែងទាំងនេះជាព្រះកិត្តិយសតែប៉ុណ្ណោះ រួមមានតំណែងចុងក្រោយជាព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ សម័យកាលនៃការគ្រប់គ្រងជាក់ស្ដែងរបស់សម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ លើកម្ពុជាគឺបានចាប់ពី ថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៣ ​នៅពេលដែលកម្ពុជាបានទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំង រហូតដល់ ថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ នៅពេលនោះលោកឧត្តមសេនីយ៍លន់-នល់និងព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ និងបក្សពួក បានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីព្រះតំណែងព្រះប្រមុខរដ្ឋនៃកម្ពុជា។
នរោត្ដម សីហនុ: ព្រះ​រាជជីវប្រវត្តិ​

ព្រះ​រាជជីវប្រវត្តិ​ 

នៅពេលព្រះអយ្យកោខាងមាតារបស់ព្រះអង្គ ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ-មុនីវង្ស បានសោយទិវង្គតនៅ ថ្ងៃ២៣ មេសា ១៩៤១ ក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្កបានជ្រើសរើសព្រះអង្គម្ចាស់សីហនុជាព្រះមហាក្សត្រនៃកម្ពុជា។ ក្នុងពេលនោះ កម្ពុជាក្រោមអាណានិគមធ្លាប់ជាប៉ែកនៃសហភាពឥណ្ឌូចិន ដែលបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលវិចឈីដែលសហការនិយមអ័ក្ស។ ការអភិសេកទ្រង់បានប្រារព្ធនៅ ថ្ងៃ៣ ឧសភា ១៩៤១។"Royal House of Cambodia" pp. 54-57 by Ambassador Julio A. Jeldres: Monument Books 2003 ISBN 974-90881-0-8 នៅខែមីនា១៩៤១  អធិរាជាណាចក្រជប៉ុន បានកាន់កាប់កម្ពុជា ប៉ុន្តែបានអនុញ្ញាតអោយរដ្ឋការអាណានិគមបារាំងអោយនៅមានខ្លះ ដោយបានរំលាយរដ្ឋការអាណានិគម ហើយក៏ បានកាន់កាប់ត្រួតត្រាសហភាពឥណ្ឌូចិន។ ស្ថិតក្រោមសម្ពាធពីពួកជប៉ុន ព្រះសីហនុបានប្រកាសឯករាជ្យរបស់កម្ពុជា។ មិនដូចអធិរាជយួនបាវ-ដាយទេ ព្រះសីហនុប្រយ័ត្នប្រយែងមិនព្រមព្រៀងខ្លួនព្រះអង្គច្រើនពេកទេក្នុងការសហការជាមួយជប៉ុន។ ពួកជប៉ុនបានបង្ខំអោយលោកសឺន-ង៉ុកថាញ់ធ្វើជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសដែលក្រោយមកទៀតនៅខែសីហា ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃកម្ពុជា។ បន្ទាប់ពីការចុះចាញ់របស់ជប៉ុន ពួកបារាំងបន្តិចម្ដងៗបានដណ្ដើមយកការកាន់កាប់សហភាពឥណ្ឌូចិនមកវិញ។

ទ្រង់ក៏ជាអ្នកបង្កើតច្បាប់ដ៏មានប្រសិទ្ធិភាពបំផុតនៅប្រទេសកម្ពុជា ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៣ ដល់ ឆ្នាំ១៩៧០។ បន្ទាប់ពីទ្រង់ដាក់រាជ្យក្នុងឆ្នាំ២០០៤ រួចមក រដ្ឋសភាជាតិនៃកម្ពុជាបានព្រមព្រៀងថ្វាយជូននូវព្រះគោរម្យងារផ្លូវការជា «ព្រះករុណា សម្ដេចព្រះនរោត្ដម-សីហនុ ព្រះមហាក្សត្រ ព្រះវររាជបិតា ឯករាជ្យ បូរណភាពទឹកដី និងឯកភាពជាតិខ្មែរ» ជាមួយនឹងព្រះបុព្វសិទ្ធិពិសេស ក៏ដូចជាព្រះរាជអភ័យឯកសិទ្ធិ ដូចកាលដែលព្រះអង្គនៅគ្រងរាជ្យដែរ។

 ការ​សិក្សា 
ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩៣០ ដល់​ ឆ្នាំ​១៩៤០ ព្រះ​អង្គ​បាន​ចូល​សិក្សា នៅ​សាលាបឋមសិក្សា ផ្ហ្រង់ស្វាបឺឌ្វាង់ និង​វិទ្យាល័យ​ព្រះស៊ីសុវត្ថិ រាជធានី​ភ្នំពេញ ក្រុងភ្នំពេញ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គ​បាន​បន្ត​ការ​សិក្សា​នៅ​វិទ្យាល័យ​បារាំងស្ឆេះស៊្លូបឡូបា (Lycée Chasseloup Laubat) នៅ​ព្រៃនគរ (វៀតណាម​ខាង​ត្បូង)។

នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៦ និង​ ១៩៤៨ ព្រះអង្គ​បាន​បន្ត​ការ​សិក្សា​ជាន់​ខ្ពស់ នៅ​សាលា​អនុវត្ត​ទ័ព​សេះនិង​កង​រថ​ពាស​ដែក​នៅ​សូមៀរ ប្រទេស​បារាំង។
នរោត្ដម សីហនុ: ការ​សិក្សា

ការ​សិក្សា 
ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩៣០ ដល់​ ឆ្នាំ​១៩៤០ ព្រះ​អង្គ​បាន​ចូល​សិក្សា នៅ​សាលាបឋមសិក្សា ផ្ហ្រង់ស្វាបឺឌ្វាង់ និង​វិទ្យាល័យ​ព្រះស៊ីសុវត្ថិ រាជធានី​ភ្នំពេញ ក្រុងភ្នំពេញ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គ​បាន​បន្ត​ការ​សិក្សា​នៅ​វិទ្យាល័យ​បារាំងស្ឆេះស៊្លូបឡូបា (Lycée Chasseloup Laubat) នៅ​ព្រៃនគរ (វៀតណាម​ខាង​ត្បូង)។

នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៦ និង​ ១៩៤៨ ព្រះអង្គ​បាន​បន្ត​ការ​សិក្សា​ជាន់​ខ្ពស់ នៅ​សាលា​អនុវត្ត​ទ័ព​សេះនិង​កង​រថ​ពាស​ដែក​នៅ​សូមៀរ ប្រទេស​បារាំង។
នរោត្ដម សីហនុ: ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា

ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា 
 ការ​គ្រង​រាជ្យ​សម្បត្តិ​លើក​ទី​១ 
នៅ​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៤១ ក្រុម​ប្រឹក្សា​ព្រះរាជ​បល្ល័ង្គ បាន​ជ្រើស​តាំង និង​ថ្វាយ​ព្រះរាជ​ឋានៈ​ព្រះអង្គ​ជា ព្រះមហាក្សត្រ នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ។ ព្រះ​អង្គ​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្តិ​នៅ​ ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៤១។បន្ទាប់​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​ប្រទេស​បារាំង ព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យថ្វាយព្រះបិតានៅ ថ្ងៃ​ទី​០២ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៥៥  ។
នរោត្ដម សីហនុ: ការ​គ្រង​រាជ្យ​សម្បត្តិ​លើក​ទី​១

ការ​គ្រង​រាជ្យ​សម្បត្តិ​លើក​ទី​១ 
នៅ​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៤១ ក្រុម​ប្រឹក្សា​ព្រះរាជ​បល្ល័ង្គ បាន​ជ្រើស​តាំង និង​ថ្វាយ​ព្រះរាជ​ឋានៈ​ព្រះអង្គ​ជា ព្រះមហាក្សត្រ នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ។ ព្រះ​អង្គ​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្តិ​នៅ​ ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៤១។បន្ទាប់​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​ប្រទេស​បារាំង ព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យថ្វាយព្រះបិតានៅ ថ្ងៃ​ទី​០២ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៥៥  ។