navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ច្បាប់ធម្មតា: មួលដ្ឋាបគ្រឹះនៃគោលសីលធម៍របស់ច្បាប់ធម្មតា

មួលដ្ឋាបគ្រឹះនៃគោលសីលធម៍របស់ច្បាប់ធម្មតា

ការវិនិច្ឆ័យច្បាប់ទួទៅ

នៅក្នងុច្បាប់ទូទៅយុត្ដាធិការមានជាច្រើនដំណាក់កាលនៃការស្រាវជ្រាវនិងការវែកញែកគឺជាការតម្រូវក្នុងការកំណត់នោះ"អ្ចីទៅគឺជាច្បាប់"ដែលនៅក្នុងស្ថានភាពដែលផ្ដល់អោយ។ទីមួយជាដំបូងត្រូវតែ
ធ្វើការស្វែងរកការពិត។បន្ទាប់មកមួយត្រូវតែរកឃើញនូវការទាក់ទងជាមួយនឹងឧបញ្ញត្តិហើយនិងរឿងហេតុនោះផងដែរ។
នៅក្នុងច្បាប់ធម្មតាយុត្តាធិកាជាច្រើនដំណាក់កាលនៃការស្រាវជ្រាវហើយនិងការវែកញែកនោះគឺទាក់ទងទៅនឹងការកំណត់”ថាអ្វីទៅជាច្បាប់
”ដែលផ្ដល់អោយនូវស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពមួយ។ទីមួយនោះគឺត្រូវតែស្វែងរកអោយឃើញនូវការពិត។បន្ទាប់មួយច្បាស់ជារកឃើញដែលទាក់ទងទៅនឹងក្នុងស្ថានភាពជាច្រើននិងករណីជាច្រើន។ហើយមួយត្រូវតែធ្វើការដកស្រង់ដោយភាពសីលធម៍ ដោយភាពទៀងត្រង់ និងតាម
សភាពនៃសភាកាត់ក្ដីផ្សេងៗគ្នានៃអ្វីដែលពួកគេធ្វើការត្រូតពិនិត្យដោយភាពចាំបាច់ដើម្បីសំរេចចិត្តថាតើសភាកាត់ក្ដីបន្ទាប់គឺមានការកំណត់
ច្បាប់យ៉ាងដូចម្ដេចដើម្បីនៅរឿងក្ដីនៅក្នុងករណីបច្ចុប្បន្ន។ក្រោយពីការសំរេចចិត្តនិងហើយការសំរេចចិត្តខ្ពស់ជាងរបស់សភាកាត់ក្ដីឬក៍អង្គ
នីតិកាលដែលទ្រនូវទំងន់ជាងករណីដើមបំផុតនិងសភាកាត់ក្ដីដែលមានកំរិតកាត់ក្ដីទាប។ជាចុងបញ្ចប់ មួយនៃការធ្វើសមោហរ័ណកម្មគឺនូវ
គ្រប់ខ្សែបន្ទាត់ដែលបានគូរគឺជាមួលហេតុដែលផ្ដល់អោយនោះហើយនឹងជាការសំរេច”ថាតើអ្វីទៅគឺជាច្បាប់”។បន្ទាប់មកមួយគឺត្រូវបានដាក់
ទៅលើច្បាប់នោះទៅលើការពិត។
ច្បាប់ធម្មតា: ច្បាប់ធម្មតាគឺធ្វើចលនាទៅជួបនូវការផ្លាស់ប្ដូរតំរូវការសង្គម ហើយនិងធ្វើអោយរីកចំរើននូវការយល់ដឹង

ច្បាប់ធម្មតាគឺធ្វើចលនាទៅជួបនូវការផ្លាស់ប្ដូរតំរូវការសង្គម ហើយនិងធ្វើអោយរីកចំរើននូវការយល់ដឹង

ច្បាប់ធម្មតាគឺជាមានភាពទន់ល្មមជាងច្បាប់ឧបញ្ញត្តិ។ទីមួយសភាកាត់ក្ដីនៃច្បាបធម្មតាគឺមិនធ្វើការលោតទៅមកឬក៍ប្ដូរទៅមកនូវអ្វីដែល
ធ្លាប់កើតមានពីមុនប៉ុន្ដែអាច(នៅពេលដែលវាមានភាពខុសប្លែកគឺជាហេតុផលដ៍ល្អដែលបង្ហាញ)ត្រូវបានបកប្រែរឡើងវិញហើយនិងកែឬ
បន្ថែមបន្ថយច្បាប់ ដោយគ្មានការអន្ដរាគម៍ពីនីតិបញ្ញត្តិ ដើម្បីអោយមានការប្រែប្រួលទៅតាមនិន្នាការថ្មីនៅក្នុងនយ្យោបាយច្បាប់ហើយ
និងសង្គមនៃទស្សនវិជ្ជា។ទពីរនោះច្បាប់ធម្មតាគឺធ្វើសមយុត្តិទៅតាមសឺរីតាមជំហ៊ានម្ដងបន្ដិចៗការធ្វើការតាមជំហ៊ានម្ដងបន្ដិចៗគឺបង្ហាញ
ពីភាពលំអិតផងដែរ។ដូច្នេះគឺឆ្លងកាតទសវត្សន៍ឬក៍ច្បាប់ជាច្រើនដែលអាចផ្លាស់ប្ដូរខ្លឹមសាបានប៉ន្ដែគ្មាភាពមុតស្រួចដោយហេតុនោះការបញ្ចុះ
បន្ថយគឺវាបានបង្អាក់នូវការជះឥទ្ធិពលផងដែរ។នៅក្នុងភាពផ្ទុយគ្នារបស់ភាពលំដាប់និយមនៃច្បាប់ធម្មតា

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ច្បាប់នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ច្បាប់​អាពាហ៍ពិពាហ៍ និង​គ្រួសារ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ច្បាប់​ហ៊ូក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ច្បាប់​ភូមិបាល
ច្បាប់នៃកម្ម: មុខងារនៃកម្ម

មុខងារនៃកម្ម

មុខងាររបស់កម្ម មាន៤យ៉ាងគឺ ៖

- ជនកកម្ម កម្មដែលឲ្យផល ឲ្យសត្វបដិសន្ធិ
- ឧបត្ថម្ភកកម្ម កម្មដែលជាជំនួយ ដែលគាំទ្រ
- ឧបបីឡកម្ម កម្មដែលរារាំង បៀតបៀនដល់កម្មដទៃ
- ឧបឃាដកកម្ម កម្មដែលកំចាត់បង់កម្មដទៃ ហើយឲ្យផលខ្លួនឯង

ជនកកម្ម

ជនកម្មគឺជាកម្មដែលបណ្តាលឲ្យម្ចាស់នៃកម្មនោះសោយផល ទោះល្អក្តី អាក្រក់ក្តី មិនអាចជៀសផុត ពីផលរបស់វាបានឡើយ ។ 

ឧបត្ថម្ភកកម្ម

គឺកម្មដែលជួយទ្រទ្រង់ ដល់កម្មដទៃទៀត ឲ្យម្ចាស់កម្មសោយផល នៃកម្មដទៃនោះ មិនឲ្យផលដោយខ្លួនវាទេ ។ 

ឧបបីឡកម្ម

គឺកម្មដែលទប់មិនឲ្យ កម្មដទៃទៀត ផ្តល់ផលឲ្យទៅម្ចាស់កម្មជាបណ្តោះអាសន្ន កម្មដទៃនោះ មិនសាបសូន្យទៅណាទេ អាចឲ្យផល ទៅថ្ងៃក្រោយបាន កាលណាកម្មដែលរារាំងនោះរលត់ទៅ ។ 

ឧបឃាដកកម្ម

គឺកម្មដែលបំផ្លាញ កម្មដទៃឲ្យវិនាស កុំឲ្យមានតទៅទៀត ហើយឲ្យផលដោយខ្លួនឯង ។
ច្បាប់នៃកម្ម: ជនកកម្ម

ជនកកម្ម

ជនកម្មគឺជាកម្មដែលបណ្តាលឲ្យម្ចាស់នៃកម្មនោះសោយផល ទោះល្អក្តី អាក្រក់ក្តី មិនអាចជៀសផុត ពីផលរបស់វាបានឡើយ ។
ច្បាប់នៃកម្ម: ឧបត្ថម្ភកកម្ម

ឧបត្ថម្ភកកម្ម

គឺកម្មដែលជួយទ្រទ្រង់ ដល់កម្មដទៃទៀត ឲ្យម្ចាស់កម្មសោយផល នៃកម្មដទៃនោះ មិនឲ្យផលដោយខ្លួនវាទេ ។
ច្បាប់នៃកម្ម: ឧបបីឡកម្ម

ឧបបីឡកម្ម

គឺកម្មដែលទប់មិនឲ្យ កម្មដទៃទៀត ផ្តល់ផលឲ្យទៅម្ចាស់កម្មជាបណ្តោះអាសន្ន កម្មដទៃនោះ មិនសាបសូន្យទៅណាទេ អាចឲ្យផល ទៅថ្ងៃក្រោយបាន កាលណាកម្មដែលរារាំងនោះរលត់ទៅ ។
ច្បាប់នៃកម្ម: ឧបឃាដកកម្ម

ឧបឃាដកកម្ម

គឺកម្មដែលបំផ្លាញ កម្មដទៃឲ្យវិនាស កុំឲ្យមានតទៅទៀត ហើយឲ្យផលដោយខ្លួនឯង ។
ច្បាប់នៃកម្ម: ទម្ងន់របស់កម្ម

ទម្ងន់របស់កម្ម

ការចាត់កម្ម ទៅតាមទម្ងន់របស់វា មាន៤បែបគឺៈ

- អនន្តរិយកម្ម កម្មធ្ងន់ផ្នែកអកុសល ឬគរុកម្ម កម្មខ្លាំងក្លាផ្នែកកុសល
- អាសន្នកម្ម កម្មទាន់ហន់ ក្នុងពេលរៀបស្លាប់
- អាចិណ្ណកម្ម កម្មទម្លាប់ កម្មស្រាល
- កតត្តាវាបនកម្ម កម្មដែលឲ្យផលចុងក្រោយ

អនន្តរិយកម្ម

គឺកម្មដែលមាន ទម្ងន់ធ្ងន់មិនអាច មានកម្មដទៃណាមករារាំង ឬកំចាត់បាន សោះឡើយ ម្ចាស់កម្មនេះ ត្រូវតែទទួលផល ជាដាច់ខាត ។ កម្មធ្ងន់នេះ មានការសម្លាប់ឳពុកម្តាយ ការធ្វើឲ្យឈាមព្រះពុទ្ធហូរចេញ ការសម្លាប់ព្រះអរហន្ត ការរំលោភលើភិក្ខុនី ការបំបែកសង្ឃ ខាងផ្នែកអកុសល ។ គរុកម្មខាងផ្នែកកុសលវិញ មានការបូជា ធ្វើកុសលកម្មផ្ទាល់ នឹងព្រះពុទ្ធអង្គ ការសម្រេចឈានសមាបត្តិ ។

អាសន្នកម្ម

គឺកម្មដែលធ្វើ នៅក្នុងដំណាក់ កាលចុងក្រោយបង្អស់ នៃជីវិត ពេលរៀបស្លាប់ គឺអារម្មណ៍នៃកម្ម ដែលខ្លួនបានធ្វើ មកហើយ ហើយកម្មនោះក៏មកប្រាកដ ក្នុងជវនចិត្ត មុនពេលចុតិ ។

អាចិណ្ណកម្ម

គឺកម្មដែលខ្លួន ធ្លាប់តែធ្វើរឿយៗ មានការរក្សាសីល ការចំរើនភាវនា សំអាតកាយវាចាចិត្ត ជាដើមខាងផ្នែកកុសល ឬការប្រព្រឹត្ត ខុសនឹងសីល មានការសម្លាប់សត្វ លួចទ្រព្យគេ ផឹកទឹកស្រវឹងជាដើមខាងផ្នែកអកុសល ។
 
កតត្តាវាបនកម្ម

កម្មក្រោយគេ គឺកម្មដែលរង់ចាំ ឲ្យកម្មដទៃទៀត ឲ្យផលអស់ជាមុនសិន ទើបកម្មនេះឲ្យផល ជាចុងក្រោយបង្អស់ ។ គឺកម្មដែលព្រះអរហន្ត ទទួលផលមុននិព្វាន ។ កាលណាមានកម្មធ្ងន់ ជាមួយនឹងកម្មទាន់ហន់ កម្មធ្ងន់នឹងឲ្យផលភ្លាម ក្រោយពេលស្លាប់ ។ បើកម្មទាន់ហន់ និងកម្មទម្លាប់ មានជាមួយគ្នា កម្មទាន់ហន់នឹងឲ្យផល ។ បើកម្មទម្លាប់ និងកម្មចុងក្រោយមានជាមួយគ្នា កម្មទម្លាប់នឹងឲ្យផល ។ កម្មទាន់ហន់ សំខាន់ខ្លាំងណាស់ ព្រោះវាជាកម្ម នៅពេលរៀបនឹងស្លាប់ ដែលឲ្យផល ភ្លាម ឲ្យសត្វកើតជាអ្វី នៅភពណា បន្ទាប់ពីអស់អាយុសង្ខារទៅ ឯកម្មដទៃទៀតដែលបុគ្គល ដែលស្លាប់នោះ បានធ្វើពីមុន នៅមិនទាន់ ឲ្យផលនៅឡើយ ។ ទោះបីគេធ្វើកុសលកម្ម ច្រើនមកពីមុនក៏ដោយ បើពេលរៀបស្លាប់ គេកំពុងធ្វើអកុសលកម្ម អកុសលកម្មនោះនឹងឲ្យផលអាក្រក់ ឲ្យបុគ្គលនោះទៅ កើតក្នុងភពដ៏ថោកទាប មាននរកប្រេត អសុរកាយ តិរច្ឆានជាដើម ។ ឬបើនៅពេលរៀបស្លាប់ គេកំពុងតែធ្វើកុសលកម្ម មានការចំរើន សមាធិជាដើមកុសលកម្មនោះនឹងឲ្យ ផលទៅកើត ក្នុងសុគតិភព គឺភពដែលគេគួរនឹងកើត ជាមនុស្ស ទេវតាឬព្រហ្ម ។
ច្បាប់នៃកម្ម: អនន្តរិយកម្ម

អនន្តរិយកម្ម

គឺកម្មដែលមាន ទម្ងន់ធ្ងន់មិនអាច មានកម្មដទៃណាមករារាំង ឬកំចាត់បាន សោះឡើយ ម្ចាស់កម្មនេះ ត្រូវតែទទួលផល ជាដាច់ខាត ។ កម្មធ្ងន់នេះ មានការសម្លាប់ឳពុកម្តាយ ការធ្វើឲ្យឈាមព្រះពុទ្ធហូរចេញ ការសម្លាប់ព្រះអរហន្ត ការរំលោភលើភិក្ខុនី ការបំបែកសង្ឃ ខាងផ្នែកអកុសល ។ គរុកម្មខាងផ្នែកកុសលវិញ មានការបូជា ធ្វើកុសលកម្មផ្ទាល់ នឹងព្រះពុទ្ធអង្គ ការសម្រេចឈានសមាបត្តិ ។
ច្បាប់នៃកម្ម: អាសន្នកម្ម

អាសន្នកម្ម

គឺកម្មដែលធ្វើ នៅក្នុងដំណាក់ កាលចុងក្រោយបង្អស់ នៃជីវិត ពេលរៀបស្លាប់ គឺអារម្មណ៍នៃកម្ម ដែលខ្លួនបានធ្វើ មកហើយ ហើយកម្មនោះក៏មកប្រាកដ ក្នុងជវនចិត្ត មុនពេលចុតិ ។
ច្បាប់នៃកម្ម: អាចិណ្ណកម្ម

អាចិណ្ណកម្ម

គឺកម្មដែលខ្លួន ធ្លាប់តែធ្វើរឿយៗ មានការរក្សាសីល ការចំរើនភាវនា សំអាតកាយវាចាចិត្ត ជាដើមខាងផ្នែកកុសល ឬការប្រព្រឹត្ត ខុសនឹងសីល មានការសម្លាប់សត្វ លួចទ្រព្យគេ ផឹកទឹកស្រវឹងជាដើមខាងផ្នែកអកុសល ។
ច្បាប់នៃកម្ម: កតត្តាវាបនកម្ម

កតត្តាវាបនកម្ម

កម្មក្រោយគេ គឺកម្មដែលរង់ចាំ ឲ្យកម្មដទៃទៀត ឲ្យផលអស់ជាមុនសិន ទើបកម្មនេះឲ្យផល ជាចុងក្រោយបង្អស់ ។ គឺកម្មដែលព្រះអរហន្ត ទទួលផលមុននិព្វាន ។ កាលណាមានកម្មធ្ងន់ ជាមួយនឹងកម្មទាន់ហន់ កម្មធ្ងន់នឹងឲ្យផលភ្លាម ក្រោយពេលស្លាប់ ។ បើកម្មទាន់ហន់ និងកម្មទម្លាប់ មានជាមួយគ្នា កម្មទាន់ហន់នឹងឲ្យផល ។ បើកម្មទម្លាប់ និងកម្មចុងក្រោយមានជាមួយគ្នា កម្មទម្លាប់នឹងឲ្យផល ។ កម្មទាន់ហន់ សំខាន់ខ្លាំងណាស់ ព្រោះវាជាកម្ម នៅពេលរៀបនឹងស្លាប់ ដែលឲ្យផល ភ្លាម ឲ្យសត្វកើតជាអ្វី នៅភពណា បន្ទាប់ពីអស់អាយុសង្ខារទៅ ឯកម្មដទៃទៀតដែលបុគ្គល ដែលស្លាប់នោះ បានធ្វើពីមុន នៅមិនទាន់ ឲ្យផលនៅឡើយ ។ ទោះបីគេធ្វើកុសលកម្ម ច្រើនមកពីមុនក៏ដោយ បើពេលរៀបស្លាប់ គេកំពុងធ្វើអកុសលកម្ម អកុសលកម្មនោះនឹងឲ្យផលអាក្រក់ ឲ្យបុគ្គលនោះទៅ កើតក្នុងភពដ៏ថោកទាប មាននរកប្រេត អសុរកាយ តិរច្ឆានជាដើម ។ ឬបើនៅពេលរៀបស្លាប់ គេកំពុងតែធ្វើកុសលកម្ម មានការចំរើន សមាធិជាដើមកុសលកម្មនោះនឹងឲ្យ ផលទៅកើត ក្នុងសុគតិភព គឺភពដែលគេគួរនឹងកើត ជាមនុស្ស ទេវតាឬព្រហ្ម ។
ច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋ

ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋជាតួងង្គមួយនៃច្បាប់ដែលទាក់ទងទៅនិងច្បាប់នៃបទឧក្រិដ្ឋហើយក៏ជាតួរអង្គនៃច្បាប់ដែលធ្វើការការពារនិងមិនអនុញ្ញា
តិមានការរំលបបំពានចំពោះជនណាម្នាក់ទាំងសុខមាលភាពផ្សេងៗនិងក៏ត្រូវបានដាក់ទោសចំពោះជនណាដែលបំពានលើច្បាប់នេះ
ហើយច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋនេះត្រូវបានដកចេញពីច្បាប់ស៊ីវិល។
<div style="border:1px solid red;background:tan;padding:0.5em 1em 0.3em 2em">
left|thumb|200px|អ្នកបង់ប្រាក់ធានានៅក្នុង
ទីក្រុងឡុងនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៨
ច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋ: ប្រវត្តិនៃច្បាប់ឧក្រិដ្ឋ

ប្រវត្តិនៃច្បាប់ឧក្រិដ្ឋ
ដំបូងឡើយប្រជាជនទូទៅមិនទាន់យល់ពីអ្វីទៅដែលហៅថាច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋនិងច្បាប់ស៊ីវិលនៅឡើយនោះទេច្បាប់តំបូងត្រូវបានតាក់
តែងឡើងដោយលោកស៊ូម៉ារៀន។កំឡុងឆ្នាំ២១០០ដល់ឆ្នាំ២០៥០មុនគ្រឹះសករាជលោកណាំម៊ូនិងលោកស៊ូម៉ារៀនជាព្រះរាជានៃចក្រ
ភព(Ur)បានអមុម័ត្តច្បាប់ចាស់ដែលបានបង្កើតឡើងហើយដែលមានឈ្មោះថាច្បាប់យូអរណាម៊ូដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២
៣៨០ដល់ឆ្នាំ២៣៦០មុនគសបានអនុម័ត្តរួចហើយក៏ដោយក៏នៅមានច្បាប់មួយដែលសំខាន់ទៀតគឺច្បាប់ហាម៉ារ៉ាប៊ីដែលជាមូលដ្ឋាន
គ្រិះសំខាន់របស់ច្បាប់ប៊េប៊ីឡូនៀន។ច្បាប់នេះដំបូងឡើយមិនទាន់បានបែងចែកថាអ្វីទៅជាច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឋនិងអ្វីទៅជាច្បាប់ស៊ីវិល
នោះនៅឡើយទេ។ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋដំបូងរបស់ក្រិចគឺច្បាប់រស់រានមានជីវិតជាឧទាហរណ៏ដូចជាច្បាប់សាឡូម៉ុននិងច្បាប់ដ្រាកូ។
ច្បាប់ផ្សេងៗដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងនិងច្បាប់នេះក៏ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលទៅក្នុងច្បាប់នៃបទឧក្រិដ្ឋដែរដូចជាការប្រព្រឹត្តិអំពើចោរកម្មនិងការប្រព្រឹត្តិនូវការលាក់បាំងផ្សេងៗ។ចំពោះអំពើចោរកម្មនិងអំពើហិង្សាត្រូវបញ្ចូលជាការលុកលុយទ្រព្យសម្បត្តិ។ការរំលបបំពាន
លើច្បាប់នេះត្រូវបានផ្តន្ទាទោសដោយពិន័យជាការបង់ប្រាក់ឬក៏អាចជាការពិន័យផ្សេងៗទៅតាមទោសទន្ទ។ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋរបស់ចក្រភព
រ៉ូមត្រូវបានចងក្រងទុកក្នុងសៀវភៅច្បាប់ក្នុងមាត្រា៤៧និង៤៨។បន្ទាប់ពីការបង្កើតច្បាប់របស់ចក្រភពរ៉ូមឡើងនៅក្នុងសតវត្សទី១២
រយៈពេល៦សតវត្សដោយការបែងចែកនិងគ្រោះមហន្តរាយរបស់រាជាណាចក្ររ៉ូមាំងគឺបានផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រិះដល់ការនៃការបែងចែ
កនូវអ្វីដែលហៅថាបទឧក្រិដ្ឋនិងច្បាប់ស៊ីវិលរបស់ច្បាប់អឺរ៉ុបរហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ល័ក្ឋខ័ណ្ឌផ្សេងៗទំនើបសម័យជាច្រើនដែលត្រូវបានរួមបញ្ចូលគ្នាក្នុងកំឡុងពេលដែលប្រទេសណកមែនបានធ្វើការចូលលុកលុយប្រទេសអង់គ្លេស។ចំណុចសំខាន់របស់
បទឧក្រិដ្ឋជាកាព្រួយបារម្មរបា់ពួកអឺរ៉ុបនិងត្រូវកើតឡើងនៅក្នុង(Spanish Late Scolasticism)។នៅពេលដែលពួកក្រុមទេវរបស់ព្រះជា
ម្ចាស់ត្រូវបានដាក់ទោសព្រហ្មទណ្ឌដល់ចិត្តគំនិតរបស់ពួកគេនោះក៏ក្លាយជាច្បាប់នៃសាសនាទៅវិញនិងជាចុងក្រោយក៏ក្លាយជាច្បា
ប់សង្គមវិញតែម្តង។ការវិវឌ្ឍន៏របស់ភាពយុត្តិធម៏នៅក្នុងតុលាការលើកតំបូងក៏បានក៏បានរួមបញ្ចូលគ្នានៅក្នុងសតវត្សទី១៨នៅពេល
ដែលបណ្តាប្រទេសទាំងឡាយនៅក្នុងអឺរ៉ុបចាម់ផ្តើមរៀបចាំឡើងវិញនូវប៉ូលីសផ្សេងៗ។ដោយសារតែចំណុចនេះបានធ្វើអោយមាន
ការបង្កើតឡើងនូវការបង្ខិតបង្ខំឡើង។
ច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋ: គោលបំណងរបស់ច្បាប់នេះ

គោលបំណងរបស់ច្បាប់នេះ
ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋមានលក្ខណៈផ្សេងៗគ្នាចំពោះបទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗគ្នានិងមានលក្ខណៈជាក់លាក់ឬក៏កាសច្ចនុម័ត្តផ្សេងៗចំពោះការធ្លាក់ចុះ
នៃច្បាប់នេះរាល់បទឧក្រិដ្ឋទាំងអស់ទ្រូវបានកំណត់សម្គាល់នៅក្នុងចំណុចសំខាន់ៗរបស់បទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន។ការដាក់ទោ
សទណ្ឌសំខាន់ៗត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅការកាត់ទោសក្នុងសាលាក្តីមួយចំនួនទៅតាមបទឧក្រិដ្ឋដែលធ្ងន់ឬស្រាល។ការដាក់ទោស
ចំពោះរាងកាយត្រូវបានកំណត់ដោយការដែលធ្វើទោសតាមបែបការវាយឬការដែលអោយសត្វឆ្កែខាំបើទុកជាការដាក់ទោសបែបនេះ
ត្រូវបានហាមប្រាមដោយបណ្តាប្រទេសមួយចំនួននៅលើពិភពលោកក៏ដោយនិងករណីទោសផ្សេងៗទៀតអាចដាក់គុកយោងទៅលើ
កំរិតនៃទោសដែលជនល្មើសដែលប្រព្រឹត្តិកន្លងមកនិងអាចជាការដាក់ទោសមួយជិវិតផងដែរបើទោះជាមន្ត្រីដែលមានតំនែងនៅក្នុង
រដ្ឋាភិបាលឬក៏ប្រជារស្ត្រក៏ដោយគឺត្រូវដាក់ទោសទាន់ដូចគ្នា។ការផ្តន្ទាទោសត្រូវអនុឡោមតាមដែលជាក់លាក់មួយឬអាចដោះលែង
វាអាស្រ័យទៅតាមរបបនិងនិន្នាកានយោបាយរបស់ប្រទេសនីមួយៗផងដែរ។ការពិន័យទាំងឡាយការដកហូតដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិ
ពីជនជាប់ចោទក៏ជាការដែលដាក់ទោសទាន់នោះដែរ។
វត្ថុបំណងប្រាំធំៗដែលចាត់ទុកជាបទឧក្រិដ្ឋដែរនោះគឺការដាក់ទោស,ការធ្វើអោយញញើត,ការធ្វើអោយអស់សម្ថភាព,បុនិតីសម្បទា
និងបដិទាន។
ការដាក់ទោៈបទឧក្រិដ្ឋអាចទទួលរងនូវផលប៉ះពាល់មួយចំនួននេះជាករណីដែលប៉ះពាល់ខ្លាំងបំផុតប៉ុន្តែបទឧករិដ្រជាច្រើនក៏បាន
នាំមនូវផលប្រយោជន៏។យោងទៅលើបទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗដែលមានជាបន្តបន្ទាប់ច្បាប់នេះក៏ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលបន្ថែមនូវច្បាប់មួយចំ
នួនបន្ថែមទៀត។ចំពោះមនុស្សណាដែលមិនប្រព្រឹត្តខុសនិងច្បាប់នេះនិងគ្មានទោសទាន់អ្វីឡើយតែផ្ទុយទៅវិញនិងមានទទួលទោ
សចំពោះជនដែលប្រព្រឹត្តខុសដូចជាការដែលមានទោសដល់ការសម្លាប់ជនណាម្នាក់នោះការដាក់ទោសគឺជាការដែលត្រូវប្រហាជី
វិតជននោះវិញតែម្តងយោងទៅលើច្បាប់និងសិទ្ធិ។
ការធ្វើអោយអស់សម្ថភាពសំដៅទៅលើការដែលប្រមាថមើលងាយជាលក្ខណៈចំៗលើជនណាម្នាក់នោះគឺមានន័យថាដាក់ទោសចំ
ពោះការប្រមាថមើលងាយជាលក្ខណៈទៅតាមបទល្មើសរបស់ជនឧក្រិដ្ឋ។ការប្រមាថមើលងាយនេះភាគច្រើនកើតមានឡើងនៅក្នុង
សង្គមស៊ីវិលតែម្តង។
បុនិតីសម្បទាច្បាប់នេះបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងចង់រក្សាសន្តិសុខក្នុងសង្គមកុំអោយកើតមានឡើងដូច្នេះសង្គមមួយនិងអាចជៀ
សផុតពីអំពើអបាយមុខនិងបទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗបានទោតផងដែលនាពេលបច្ចបុន្ននេះការដាក់ទោសគឹតាមទម្រង់នេះជាករដែលដាក់គុ
កឬពន្ធាគានោះឯងទោសប្រហាជីវិតក៏ត្រូវបានផ្តល់ចំពោះជនឧក្រិដ្ឋដែរ។
បដិទានក្នុងគោលបំណងបន្ធបន្ថយនូវទោសទាន់ដែលបានប្រព្រឹត្តខុសនោះមានន័យថាជាគោលដៅយ៉ាងសំខាន់ដែលការពារនូវកា
រប្រមាថមើលថាយដោយការដែលបទឧក្រិដ្ឋក្នុងការមើលងាយដោយអចេតនា។
ច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋ: ការជ្រើសរើសជាបទឧក្រិដ្ឋ

ការជ្រើសរើសជាបទឧក្រិដ្ឋ
ច្បាប់ជាច្រើនត្រូវនាបដាក់ទោសចំពោះជនឧក្រិដ្ឋជាទោសឧក្រិដ្ឋតែតាមធាតុពិតវាមានភាពទូលំទូលាយជាបន្តបន្ទាប់។ភាពទូលំទូលា
យនៃបទឧក្រិដ្ឋនេះជាភាពឆ្លាតវៃរបស់គំនិតប្រាជ្ញាស្មារតីទៅវិញ។ចំណុចជាបន្តបន្ទាប់ជាបទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗ។
ធាតុផ្សេងៗរបស់បទឧក្រិដ្ឋ
ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋជាច្បាប់មួយដែលបានហាមប្រាមចំពោះអំពើទាំងឡាយណាដែលមិនគួរប្រព្រឹត្តិឬប្រព្រឹត្តិដោយអចេតនាបើទោះជាភស្តុតា
ងគឺទាមទានូវសកម្មភាំមួយចំនួនដើម្បីបញ្ជាក់ក៏ដោយ។បទឧក្រិដ្ឋមួយចំនួនដែលនាពេលបច្ចប្បន្ននេះមិនត្រូវការប្រើប្រាស់ទៀតឡើយ
ភាពទទួលខុសត្រូវចំពោះបទល្មើសរបស់ខ្លួនជាឧទាហរណ៏ដូចជាគ្រោះថ្ានក់ចរាចរណ៏មួយនៅលើផ្លួវនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ជាការបើក
បរដែលមានជាតិអាកុលនោះមានន័យថាជាការបើកបរក្នុងពេលដែលស្រវឺងដែលច្បាប់បានហាមប្រាមមិនអោយមានករណីបែបនេះ
ឡើយបើទុកជាយ៉ាងណាក៏ដោយគឺដោយសារតែការដែលគ្រប់គ្រងនិងការពាររបស់ច្បាប់នេះចំពោហបទឧក្រិដ្ឋទាំងឡាយមានភាព
ល្អប្រសើរនោះគឺចៅក្រមនៅក៏បានស្វែងរកនូវកំហុសធ្វន់ធ្ងរបន្ថែមទៀត។កំហុសគឺជាគំនិត។
ច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋ: ធាតុផ្សេងៗរបស់បទឧក្រិដ្ឋ

ធាតុផ្សេងៗរបស់បទឧក្រិដ្ឋ
ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋជាច្បាប់មួយដែលបានហាមប្រាមចំពោះអំពើទាំងឡាយណាដែលមិនគួរប្រព្រឹត្តិឬប្រព្រឹត្តិដោយអចេតនាបើទោះជាភស្តុតា
ងគឺទាមទានូវសកម្មភាំមួយចំនួនដើម្បីបញ្ជាក់ក៏ដោយ។បទឧក្រិដ្ឋមួយចំនួនដែលនាពេលបច្ចប្បន្ននេះមិនត្រូវការប្រើប្រាស់ទៀតឡើយ
ភាពទទួលខុសត្រូវចំពោះបទល្មើសរបស់ខ្លួនជាឧទាហរណ៏ដូចជាគ្រោះថ្ានក់ចរាចរណ៏មួយនៅលើផ្លួវនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ជាការបើក
បរដែលមានជាតិអាកុលនោះមានន័យថាជាការបើកបរក្នុងពេលដែលស្រវឺងដែលច្បាប់បានហាមប្រាមមិនអោយមានករណីបែបនេះ
ឡើយបើទុកជាយ៉ាងណាក៏ដោយគឺដោយសារតែការដែលគ្រប់គ្រងនិងការពាររបស់ច្បាប់នេះចំពោហបទឧក្រិដ្ឋទាំងឡាយមានភាព
ល្អប្រសើរនោះគឺចៅក្រមនៅក៏បានស្វែងរកនូវកំហុសធ្វន់ធ្ងរបន្ថែមទៀត។កំហុសគឺជាគំនិត។
ច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋ: ទោសកំហុស

ទោសកំហុស
(Actus reus)ជាពាក្យដែលកំចីមកពីភាសាបារំាងដែលមានន័យថាសកម្មភាពនៃទោសកំហុសនិងជាបទល្មើសដែលប្រព្រឹត្តដល់រាង
កាយដែលតហរូវបានប្រព្រឹត្តិដោយរាងកាយផ្ទាល់តែម្តង។សកម្មភាពកំរាមកំហែងនិងត្រូវតែទទួលទោសចំពោះមុខច្បាប់។ជាឧទា
ហរណ៏ការគំរាមកំហែងរបស់លោកAចំពោះលោកBឬក៏សកម្មភាពមួយដែលឪពុកម្តាយមិនបានផ្តលអាហារគរ្ប់គ្រាន់ចំពោះកូនៗរ
បស់ពួកគេក៏អាចត្រូវបានផ្តន្ទាទោសដែរ។
នៅពេលណាដែលការដាក់ទោសមានភាពមិនប្រកតីនោះជាសកម្មភាពមួយនៃការយល់យោគការដែលចង់បំពេញនូវការកាត់ក្តីអោ
យបានត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់នោះគឺដោយការគោរពតាមកិច្ចសន្យា,​ការដែលស្ម័គ្រចិត្តនិងសាច់ញាតិដែលនៅរស់រៀនមានជីវិតនៅឡើ
យនិងជាធម្មតាដោយតំនែងនិងមុខនាទីដែលមាននៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល។មុខតំនែងអាចកើតមានបានដោយសារតែការខិតខំប្រឹងប្រែង
របស់បុគ្គលរាងៗខ្លួនពីស្ថានភាពលំបាកៗនោះឯង។ម្យ៉ាងវិញទៀតនៅក្នុងប្រទេសអង់គ្លេសក៏មានការប្រកាន់ភ្ជាប់នូវ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ច្បាប់
ច្បាប់ប៉ាស្កាល់

thumb|right|200px|ផ្ទៃលើរបស់អង្គធាតុរាវជាប់​មានកំពស់ស្មើគ្នាមិនថា​ផើងដែលផ្ទុកវាមានរាងបែបណាទេ
ច្បាប់ប៉ាស្កាល់ ឬគោលការណ៍ប៉ាស្កាល់ ជាច្បាប់មួយនៅក្នុងមេកានិចនៃសន្ទនីយ៍ដែលរកឃើញដោយអ្នកប្រាជ្ញបារាំង ប្លែស ប៉ាស្កាល់ (Blaise Pascal)។
ច្បាប់ប៉ាស្កាល់: រូបមន្ត

រូបមន្ត 

ផលសងរវាងសំពាធ២ចំនុចដែលស្ថិតនៅជំរៅ h1 និង h2 ផ្ដល់ដោយរូបមន្ត

 

ដែល  (រ៉ូ) ជា ម៉ាស់មាឌរបស់អង្គធាតុរាវ ហើយ g ជាសំទុះទំនាញដី។

យើងអាចទាញរកដោយងាយ នូវរូបមន្តទូទៅរបស់សំពាធត្រង់ចំនុចណាមួយក្នុងអង្គធាតុរាវ នៅជំរៅ h៖

ដែល P0 ជាសំពាធលើផ្ទៃអង្គធាតុរាវ (ជាសំពាធបរិយាកាស បើសិនជាផ្ទៃលើរបស់វានៅចំហ)
right|200px
បើសិនជាកំលាំង Fi មួយមានអំពើលើផ្ទៃ Si នៃអង្គធាតុរាវជាប់ នោះនឹងមានកំលាំង Ff មានអំពើលើផ្ទៃ Sf ដែលទំហំទាំងនេះមានទំនាក់ទំនង៖
ច្បាប់ប៉ាស្កាល់: អនុវត្តន៍

អនុវត្តន៍ 

សំពាធកើនឡើងជាអនុគមន៍នៃជំរៅ។ សំពាធទឹកសមុទ្រនៅជំរៅ១០ម មានទំហំ២ដងនៃសំពាធបរិយាកាស។ 
ឃ្នាបអ៊ីដ្រូលិច ដំនើរការដោយផ្អែកលើគោលការណ៦នេះ។បើសិនជាយើងសង្កត់ដោយកំលាំងf 1 N ទៅលើផ្ទៃ 0,01 m2នោះយើងនឹងបានកំលាំង 100 N នៅលើផ្ទៃ 1 m2។

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា
ច្បាប់ប្រលេឡូក្រាម

right|thumb|
ច្បាប់ប្រលេឡូក្រាមចែងថាផលបូកនៃការ៉េនៃរង្វាស់ជ្រុងទាំងបួន​នៃប្រលេឡូក្រាម​ស្មើនឹង​ផលបូកនៃ​ការ៉េនៃរង្វាស់អង្កត់ទ្រូង។ ជាមួយនឹងសម្មតិកម្មផ្តល់អោយបង្ហាញក្នុងរូបខាងស្តាំ គេបានទំនាក់ទំនង៖

 

ក្នុងករណីប្រលេឡូក្រាមជាចតុកោណកែង អង្កត់ទ្រូងទាំងពីរគឺមានរង្វាស់ស្មើគ្នា គេបានច្បាប់ប្រលេឡូក្រាម​ក្លាយទៅជាទ្រឹស្តីបទពីតាករ។ ប៉ុន្តែជាទូទៅ ការ៉េនៃរង្វាស់អង្កត់ទ្រូងទាំងពីរជាផលបូកការ៉េនៃរង្វាស់ជ្រុងពីរទៀត។

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
ច្បាប់ប្រុស

ច្បាប់ប្រុសត្រូវបានតែងនិពន្ធឡើងដោយបណ្ឌិត អត្តសិរីរដ្ឋា ចាន់ថន ជាបទព្រហ្មគីតិ។
ច្បាប់ប្រុស: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ
 ច្បាប់ស្រី
 ស្តាប់​ការ​វិភាគ​ច្បាប់​ប្រុស​ ដោយ​លោក រដ្ឋាាចាន់ថន  (វិទ្យុ​បារាំង​ជា​ភាសា​ខ្មែរ) 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំនាព្យខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា
ច្បាប់របស់អ្នកការសែតនិងក្រមសីលធម៌: សេរីភាពនៃសារព័ត៌មាន

សេរីភាពនៃសារព័ត៌មាន

គោលការណ៏នៃការសំដែងមាតិរបស់សារព័ត៌មាន គឺអ្នកសារព័ត៌មាន ជាអ្នកនាំពាក្យពីប្រជាជនទៅរាជរដ្ឋាភិបាល និងពីរាជរដ្ឋាភិបាលទៅប្រជាជនវិញតាមរយៈ
ព័ត៌មាន វិទ្យុ ទូរទស្សន៍ ទស្សនាវត្តី សារអេឡិចត្រូនិច (អ៊ឺនធឺណែត)...។ អ្នកសារព័ត៌មានប្រាប់ព័ត៌មាន ឬហេតុការណ៍ផ្សេងៗ ដែលកើតឡើងក្នុងសង្គមអោយ ប្រជាជន និងរាជរដ្ឋាភិបាលបានដឹង ដើម្បីរកវិធីដោះស្រាយ និងធ្វើអន្តរាគមន៍ ទាន់ពេលវេលា។ ការបញ្ចេញព័ត៌មានត្រូវមានលក្ខណៈ ច្បាស់លាស់ មានតម្លាភាព និយាយការពិត មិនភូរភរ ឬបោកបញ្ឆោតដល់សាធារណៈជនឡើយ។ សារព័ត៌មានត្រូវផ្សព្វផ្សាយអោយបានទៀងទាត់ពេលវេលា និងបម្រើផលប្រយោជន៍ដល់មនុស្សទូរទៅ និងមិនបំរើសផលប្រយោគន៍គណបក្សនយោបាយណាមួយឡើយ។
ច្បាប់របស់អ្នកការសែតនិងក្រមសីលធម៌: ការទទួលខុសត្រូវផ្នែកសារព័ត៌មាន

ការទទួលខុសត្រូវផ្នែកសារព័ត៌មាន

ការទទួលខុសត្រូវផ្នែកសារព័ត៌មាន មានសិទ្ធិផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានពិត ច្បាស់លាស់ មានប្រភពត្រឹមត្រូវ ប៉ុន្តែមិនត្រូវបះពាល់ដល់សិទ្ធិបុគល កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ជេរប្រមាថមាក់ងាយគេ ញុះបង្កើតអំពើហិង្សា អសីលធម៌ដែលធ្វើអោយបាត់បង់ស្ថិរភាពសង្គម បង្ករភាពអាណាធិបតេយ្យខុសច្បាប់ឡើយ។ ត្រូវមានការប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងផ្សព្វផ្សាយ ព័ត៌មាន។ អ្នកសារព័ត៌មានមិនត្រូវផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន ណាដែលធ្វើអោយប៉ះពាល់ដល់ផលប្រយោជន៍ប្រទេសជាតិ បង្ករអោយមានជម្លោះ និងធ្វើវិទ្ធង្សនាបង្កការប៉ះពាល់ ដល់សន្តិសុខជាតិ។
ច្បាប់របស់អ្នកការសែតនិងក្រមសីលធម៌: ​​អ្នកការសែតជាមួយច្បាប់

​​អ្នកការសែតជាមួយច្បាប់

ជាទូរទៅ គ្មានច្បាប់ណាចាប់អ្នកការសែតដាក់គុក ឬឃាត់ខ្លួននៅពេលដែលពួកគេបាន បញ្ចេញសេរីភាពនៃគំនិត ឬក៏យោបលទិតៀននៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យឡើង។ ប្រការដែលសំខាន់គឺ អ្នកការសែតត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន ជៀសវាងការសរសេរដែលធ្វើអោយប៉ះពាល់ដល់ការបរិហារកេរ្ដិ៍ ដល់អ្នកដទៃដែលពុំមានប្រភពច្បាស់លាស់ ។ ព័ត៌មានដែលគ្មានមានប្រភព ច្បាស់លាស់ និង គ្មានភស្តុតាង ត្រឹមត្រូវ និងធ្វើអោយប៉ះពាល់ដល់ ប្រពៃណីល្អរបស់សង្គម ស្ថាប័នជាតិ ឬញុះញង់ អោយមានអំពើហិង្សា និងត្រូវមានទោសតាមច្បាប់ ជាធរមាន។ 
នៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ សេរីភាពនិងការបញ្ចេញមាតិត្រូវបើកចំហ។ ការទិតៀននិងការកែលំអ ក្នុងន័យស្ថាបនា គឺមានន័យចង់បម្រើផលប្រយោគន៍ប្រជាជនទូរទៅ។ អ្នកការសែតត្រូវចងចាំថា ខ្លួនពុំមែនជាអ្នកនយោបាយទេ។ ការសរសេរពុំត្រូវបំរើនយោបាយបុគ្គល អ្នកមានអំណាច ឬគណៈបក្សណាមួយឡើយ។ អ្នកការសែតផ្តល់ព័ត៌មានពិតប្រាកដ គ្មានភាពលំអៀង គំនិតអព្យាក្រឹត បំណងទ្រទ្រង់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ធិប្រជាពលរដ្ឋទូរទៅ និងផ្សព្វផ្សាយព្រឹត្តិការណ៍ ដែរកើតឡើងពីរាជរដ្ឋាភិបាលទៅប្រជាពលរដ្ឋ ឬ ប្រជារាស្រ្ត
ទៅរដ្ឋាភិបាល ទៅរាជរដ្ឋាភិបាលវិញ តាបរយៈប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។
ច្បាប់របស់អ្នកការសែតនិងក្រមសីលធម៌: ​​ព័ត៌មានដែលពុំគួរចុះផ្សាយ

​​ព័ត៌មានដែលពុំគួរចុះផ្សាយ

ព័ត៌មានទាំងឡាយដែលពុំគួរចុះផ្សាយ គឺព័ត៌មានដែលនាំអោយ៖
 អន្ដរាយដល់សន្តិសុខជាតិ
 អន្តរាយដល់ទំនាក់ទំនងប្រទេសដទៃ
 មានការរំលោភបំពានសិទ្ធិ បុគ្គលម្នាក់ៗ  ដោយរាប់ទាំងសំណុំរឿងមន្រ្តីរាជការ សំណុំរឿងនយោបាយ និងឯកសារសម្ងាត់របស់ជាតិជាដើម
 មានការលាតឯកសារសម្ងាត់ផ្នែកពាណិជ្ជកម្ម ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុរបស់បុគ្គល ឬអង្គភាពចំណាយ និងលាតត្រដាងពីបទបញ្ជា ឬការត្រួតពិនិត្យរបស់ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ
 ប៉ះពាល់ដល់ជនណាម្នាក់ ដែលនាំអោយមានការជំនំជម្រះក្តីដោយយុត្តិធម៌
 មានគ្រោះថ្នាក់ដល់មន្រ្តីដែលអនុវត្តន៍ច្បាប់ ឬត្រូវបំពេញបេសកកម្មរបស់ខ្លួន
មាត្រា១១ ច្បាប់ស្តី់ពីរបបសារព័ត៌មានបញ្ជាក់ថា៖
សារព័ត៌មានមិនត្រូវបោះពុម្ពផ្សាយនូវអ្វីដែលនាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ ដោយញុះញង់ដោយផ្ទាល់ឱ្យមនុស្សម្នាក់ ឬច្រើននាក់ប្រព្រឹត្តអំពើ
ហិង្សា។ ការប្រព្រឹត្តិបទល្មើសដែលមានចែងខាងលើនេះ ត្រូវផ្ដន្ទាទោសពិន័យជាប្រាក់ពីមួយលានរៀល (១.០០០.០០០រៀល) ទៅប្រាំលានរៀល (៥.០០០.០០០រៀល) ។
បុគ្គលរងគ្រោះដោយអំពើខាងលើ មានសិទ្ធិតាំងខ្លួនជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីទៅតុលាការ។ គ្រប់ករណីទាំងអស់ តុលាការត្រូវពិនិត្យទៅលើទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់រវាងអត្ថបទញុះញង់ និងអំពើនោះ។ អត្ថបទដែលមានចំណាស់លើសពីបីខែ(០៣ខែ) មិនអាចយកមកសំអាងក្នុងការចោទប្រកាន់បានឡើយ។
ច្បាប់របស់អ្នកការសែតនិងក្រមសីលធម៌: ​​ក្រមសីលធម៌សារព័ត៌មាន

​​ក្រមសីលធម៌សារព័ត៌មាន

សមាគមន៍សារព័តមាននីមួយៗ ត្រូវគោរពក្រមសីលធម៌របស់ខ្លួនដូចខាងក្រោម៖
 គោរពសច្ចធម៌ និងគោរពសិទ្ធិយល់ដឹង របស់សាធារណៈជន
 ត្រូវផ្សព្វផ្សាយដំណឹងទំាងឡាយ ដោយសុចរិត ព្រមទាំងធ្វើអត្ថាធិប្បាយ ឬរិះគន់ អោយបានត្រឹមត្រូវ និងស្របតាមគតិយុត្តិធម៌
 ត្រូវរាយការណ៍ពីអ្វី ដែលខ្លួនបានដឹងពីប្រភពដើមតែប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកសារព័ត៌មានមិនត្រូវបំបាត់ចោលព័ត៌មានសំខាន់ៗ ឬក្លែងបន្លំឯកសាផ្សេងៗទ្បើយ
 ត្រូវកែលម្អព័ត៌មានណា ដែលមានលក្ខណៈមិនជាក់លាក់ ឬអាចបណ្តាលអោយមានការភ័ន្តច្រឡំ
 ប្រើវិធីសុចរិតត្រឹមត្រូវ កុំស្វែងរកព័ត៌មានណាដែលញុះញង់អោយមានការប្រកាន់ ពូជសាសន៍ ពណ៌សម្បុរ ភាសា ជំនឿ មតិ សាសនា ឬនិន្នាការនយោបាយ ដើមកំនើត ឋានៈសង្គមធានា ឬស្ថានភាពដទៃទៀត
 ត្រូវគោរពសិទ្ធិ និងសេរីភាពរស់នៅក្នុងភាពឯកជន របស់បុគ្គល
 គោរពក្បួនវេយ្យករណ៍ខ្មែរ ក្នុងការសរសេរអត្ថបទ
 ហាមបោះពុម្ភផ្សព្វផ្សាយអត្ថបទ រូបភាពអាសអាភាស និងរូបភាពនៃអំពើហិង្សា
 ហាមលួចចម្លងគំនិត ឬស្នាដៃអ្នកដទៃសំរាប់ដាក់ជារបស់ខ្លួន
 ហាមសរសេរបន្លំធ្វើអោយ គេយល់ខុសដូចជាសរសេរបញ្ឆិតបញ្ឆៀង ដើម្បីអោយអ្នកអានមានការសង្ស័យ ដោយអយុត្តិធម៌លើបុគ្គលណាម្នាក់ ឬគណបក្សណាមួយ
 ហាមមួលបង្កាច់ បរិហាកេរ្តិ៍ និងជេរប្រមាថដល់បុគ្គល ឬគណបក្ស
 ហាមទទួលយកសំណូក ក្នុងបែបណាមួយ ឬជំរិតទារយកប្រាក់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព័ត៌មានវិទ្យា
ច្បាប់ល្បើកថ្មី: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ
ក្រមង៉ុយ
សេចក្ដីរំលឹកដាស់តឿន
ច្បាប់កេរកាលថ្មី
បណ្ដាំក្រមង៉ុយ
ច្បាប់អរិយសត្ថា
ពាក្យកាព្យប្រដៅជនប្រុសស្រី

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំនាព្យខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំនាព្យខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា
ច្បាប់ស្តីពី ការទប់ស្កាត់អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ និងកិច្ចការពារជនរងគ្រោះ

ច្បាប់​ស្ដី​ពី​ការ​ទប់​ស្កាត់​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ និង​កិច្ច​ការពារ​ជន​រង​គ្រោះ​ ដែល​រដ្ឋ​សភា​បាន​អនុម័ត​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​ ១៦ ខែ ​កញ្ញា ឆ្នាំ ​២០០៥ នា​សម័យ​ប្រជុំ​រដ្ឋ​សភា​លើក​ទី​ ៣ នីតិកាល​ទី​ ៣ និង​ព្រឹទ្ធ​សភា​បាន​អនុម័ត​យល់​ស្រប​លើ​ទម្រង់​ និង​គតិ​នៃ​ច្បាប់​នេះ​ទាំង​ស្រុង​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី ២៩ ខែ ​កញ្ញា ឆ្នាំ​ ២០០៥ នា​សម័យ​ប្រជុំ​ពេញ​អង្គ លើក​ទី​ ១០ នីតិកាល​ទី ១ ដែល​មាន​សេចក្ដី​ទាំង​ស្រុង​ដូច​ត​ទៅ​នេះ ៖
ច្បាប់ស្តីពី ការទប់ស្កាត់អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ និងកិច្ចការពារជនរងគ្រោះ: ជំពូក​ទី​ ១ បទ​ប្បញ្ញាត្តិ​ទូទៅ

ជំពូក​ទី​ ១ បទ​ប្បញ្ញាត្តិ​ទូទៅ 
 
មាត្រា ១

ច្បាប់​នេះ​មាន​គោល​បំណង​ទប់​ស្កាត់​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ​ ការ​ពារ​ជន​រង​គ្រោះ​ និង​ពង្រឹង​វប្បធម៌​អហិង្សា​ និង​ភាព​សុខដុមរមនា​ក្នុង​គ្រួសារ​​ក្នុង​សង្គម​នៅ​ព្រះ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ​។

ច្បាប់​នេះ​ មាន​ទិស​ដៅ​បង្កើត​យន្ត​ការ​នីត្យានុកូល​ ដើម្បី​ទប់​ស្កាត់​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ​ ការពារ​ជន​រង​គ្រោះ​ និង​ថែ​រក្សា​ភាព​សុខដុមរមនា​ក្នុង​គ្រួសារ​តាម​ទំនៀម​ទម្លាប់​ និង​ប្រពៃណី​ល្អ​របស់​ជាតិ​ ស្រប​តាម​មាត្រា​៤៥ នៃ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​នៃ​ព្រះ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ ដោយ​បំពេញ​បន្ថែម​លើ​បទដ្ឋាន​គតិយុត្ត​ជា​ធរមាន​។
ច្បាប់ស្តីពី ការទប់ស្កាត់អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ និងកិច្ចការពារជនរងគ្រោះ: ជំពូក​ទី ២ វិសាល​ភាព​នៃ​ការ​អនុវត្តន៍

ជំពូក​ទី ២ វិសាល​ភាព​នៃ​ការ​អនុវត្តន៍ 

 
មាត្រា ២Ret

អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ​គឺ​សំដៅ​លើ​អំពើ​ហិង្សា​ដែល​កើត​មាន​​និង​អាច​កើត​មាន​ទៅ​លើ ៖
 ប្ដី ឬ ប្រពន្ធ
 កូន​ក្នុង​បន្ទុក
 ជន​ទាំង​ឡាយ​រស់​នៅ​ក្រោម​ដំបូល​ផ្ទះ​ និង​ក្នុង​បន្ទុក​គ្រួសារ​។

មាត្រា ៣

អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ​ ទាមទារ​ឱ្យ​មាន​ការ​ទប់​ស្កាត់​ទាន់​ពេល​វេលា​​និង​ប្រកបដោយ​ប្រសិទ្ធភាព ហើយ​តម្រូវ​ឱ្យ​ចាត់​វិធានការ​សម​ស្រប​បំផុត​ ដើម្បី​ការពារ​ជន​រង​គ្រោះ ឬ ជន​អាច​នឹង​រង​គ្រោះ​។
អំពើ​ហិង្សា​រួម​មាន ៖
 ការ​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​ជីវិត
 ការ​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​បូរណភាព​រូប​កាយ
 ការ​ធ្វើ​ទារុណកម្ម​ ឬ​ ការ​ធ្វើ​អំពើ​ឃោរឃៅ
 ការ​ឈ្លានពាន​ខាង​ផ្លូវ​ភេទ​ ។

មាត្រា ៤

អំពើ​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​ជីវិត រួម​មាន :­
 មនុស្ស​ឃាត​ដោយ​គិត​ទុក​ជា​មុន
 មនុស្ស​ឃាត​ដោយ​ចេតនា
 មនុស្ស​ឃាត​ដោយ​អចេតនា បណ្ដាល​មក​ពី​អំពើ​ចេតនា​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​ជន​ល្មើស
 មនុស្ស​ឃាត​ដោយ​អចេតនា​។

មាត្រា ៥

អំពើ​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​បូរណភាព​រូប​កាយ រួម​មាន​ :
 ការ​បំពារ​បំពាន​លើ​រូប​កាយ​ដោយ​ប្រើ​អាវុធ ឬ ឥត​អាវុធ​​មាន​របួស ឬ គ្មាន​របួស
 ការ​ធ្វើ​ទារុណកម្ម ឬ ការ​ធ្វើ​អំពើ​ឃោរឃៅ​។

មាត្រា ៦

អំពើ​ទារុណកម្ម​ ឬ អំពើ​ឃោរឃៅ រួម​មាន :
 ការ​ធ្វើ​ទុក្ខ​បុក​ម្នេញ​បង្ក​​ឱ្យ​មាន​ការ​ឈឺ​ចុក​ចាប់​ផ្លូវ​ចិត្ត​សតិ​ អារម្មណ៍ បញ្ញា​ស្មារតី​ដល់​រូប​វន្ត​បុគ្គល​ក្នុង​គ្រួសារ
 ការ​ធ្វើ​​ឱ្យ​ប៉ះ​ទង្គិច​លើ​ផ្លូវ​ចិត្ត​​និង​លើ​រូប​កាយ​​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ហួស​ពី​សីលធម៌ និង​ច្បាប់​កំណត់។

មាត្រា ៧

អំពើ​ឈ្លានពាន​ខាង​ផ្លូវ​ភេទ រួម​មាន :
­* ការ​ប្រើ​ហិង្សា​សេពសន្ថវៈ
 ការ​បៀតបៀន​កេរ្តិ៍​ខ្មាស
 ការ​ធ្វើ​អាស្រូវភាស​។

មាត្រា ៨

ត្រូវ​ទប់​ស្កាត់​ផង​ដែរ​​ចំពោះ​អំពើ​គំរាម​កំហែង​ក្នុង​គោល​បំណង​ឱ្យ​ជន​រង ​គ្រោះ​ភ័យ​ខ្លាច តក់​ស្លុត និង​អំពើ​ប៉ះពាល់​ដល់​បុគ្គល​​ភាព និង​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​នៃ​ជន​ដែល​រស់​​នៅ​ក្រោម​ដំបូល​ផ្ទះ និង​ក្នុង​បន្ទុក​គ្រួសារ​តែ​មួយ​។

មិន​រាប់​បញ្ចូល​ថា​ជា​ការ​ប្រើ​ហិង្សា​ ឬ សកម្មភាព​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ​ទេ​​រាល់​ការ​ប្រៀន​ប្រដៅ​ដោយ​ផ្ដល់​ ដំបូន្មាន​ ឬ ធ្វើ​ការ​ដាស់​តឿន​​ក្រើន​រំលឹក​ឬ​ចាត់​វិធាន​ការ​នានា​សមស្រប​ដើម្បី​ឱ្យ​ សហព័ទ្ធ ឬ​ កូន ឬ អ្នក​នៅ​ក្នុង​បន្ទុក​ដើរ​ក្នុង​ផ្លូវ​ល្អ​​តាម​លក្ខណៈ​រស់នៅ​ថ្លៃថ្នូរ នឹង​ទំនៀម​ទម្លាប់​​និង​ប្រពៃណី​ល្អ​របស់​ជាតិ​ ប្រសិន​បើ​ការ​ប្រៀន​ប្រដៅ​និង​ការ​អប់រំ​នោះ​ ធ្វើ​ឡើង​ប្រកប​ដោយ​ព្រហ្មវិហារ​ធម៌ និង​ស្រប​ទៅ​តាម​គោលការណ៍​នៃ​អនុសញ្ញា​ស្ដី​ពី​សិទ្ធិ​មនុស្ស និង​សិទ្ធិ​កុមារ​របស់​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​ដែល​ទទួល​ស្គាល់​ដោយ​ព្រះ​ រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​។