តោង៑ងូក្សេត្រ: ការងើបឡើង

ការងើបឡើង
thumb|280px|យុទ្ធនាការយោធារបស់តោង៑ងូ (១៥៣៤-៤៧)
left|thumb|ព្រះបាទតបង៑រ្វេថីះបង្ហាញព្រះកាយជា នត៑ តបង៑រ្វេថីះ

រយៈកាលចន្លោះឆ្នាំ១៥២៦ និង ១៥៣៣ យើងបានមើលឃើញថាអំណាចបានផ្លាស់ប្ដូរដៃគ្នាក្នុងបណ្ដារដ្ឋធំៗទាំងឡាយនៅភូមា។ រដ្ឋទាំងបីនោះគឺត្រូវបានស្នងរាជ្យដោយអ្នកដឹកនាំទន់ខ្សោយ: តការ្វត៑បិ (រជ. ១៥២៦-៣៩) នៅហង្សាវតី,  ភុរង៑ថ្វេះ (រជ.១៥២៦-៣២) និង នរបតិ (រជ.១៥៣២-៣៩) នៅប្រន៑ ហើយនិង សិុហរ៑ហ្វា (រជ. ១៥៣៣-៤២) នៅអង៑ះវ (សមូហសហព័ន្ធរដ្ឋ)។ រដ្ឋពីរក្នុងចំណោមនោះត្រូវបានស្នងរាជ្យដោយមេដឹកនាំដែលប្រកបដោយមហិច្ឆិតា និង មានសមត្ថភាព: តបង៑រ្វេថីះ (រជ. ១៥៣០-៥០) នៅតោង៑ងូ និង មង៑ះបង៑ (រជ.១៥៣១-៥៤) នៅម្រោក៑ឩះ (រក្ខ)។ ទោះបីយ៉ាងណា រក្ខៈបានក្លាយជាមហាអំណាចមួយតាមលក្ខណៈផ្ទាល់របស់ខ្លួន ព្រោះតែវានៅដាច់ឆ្ងាយពីគេខាងភូមិសាស្ត្រ ដែលធ្វើអោយរក្ខៈអាចនៅត្រឹមតែជាតួអង្គបន្ទាប់បន្សំក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នានានៅដីគោកតែប៉ុណ្ណោះ។ ស្ថានភាពបែបនេះបានបន្សល់ទុកតែតោង៑ងូដ៏តូចមួយប៉ុណ្ណោះ ដែលជាអ្នកនាំមកនូវភ្លើងសង្គ្រាមមកដល់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកជាច្រើនលើករហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សនេះ។

កំលាំងជំរុញដំបូងដល់យុទ្ធនាការកងទ័ពរបស់តោង៑ងូគឺធ្វើឡើងជាការការពារនគរតែប៉ុណ្ណោះ។ រដ្ឋដែលគ្មានច្រកសមុទ្រមួយនេះត្រូវហ៊ុំព័ទ្ធជុំវិញដោយសមូហសហព័ន្ធរដ្ឋប្រកបដោយអំណាច នៅកៀកនឹងឆ្នាំ១៥៣៣ រដ្ឋនេះបានបង្ក្រាបប្រន៑ ដែលធ្លាប់ជាសម្ព័ន្ធមិត្តកាលពីមុនរបស់ខ្លួន។ ជាភព្វវាសនាល្អចំពោះតោង៑ងូដែរ មេដឹកនាំដ៏មហិមារបស់សមូហសហព័ន្ធរដ្ឋ ចៅហ្វាចលុំ ត្រូវបានគេលបលួចធ្វើឃាតក្នុងកំឡុងពេលពីរបីខែក្រោយមកទៀត ហើយក្រុមកងទ័ពចម្រុះក៏បានផ្អាកបញ្ឈប់កងកំលាំងចម្រុះរបស់ពួកគេភ្លាមៗទៅ។Harvey 1925: 153 តបង៑រ្វេថីះ និងអ្នកដង្ហែតាមទ្រង់បានសម្រេចឆក់យកឱកាសពេលស្ងប់ស្ងាត់នេះ ពួកទ្រង់ក៏បានបង្កសង្គ្រាមចេញពីអាណាចក្រដ៏តូចចង្អៀតរបស់ខ្លួនឱ្យកាន់តែធំឡើងតាមរយៈការវាយប្រហារលើហង្សាវតី ដែលជានគរធំជាង និង រុងរឿងជាង ក៏ប៉ុន្តែវាក៏ជានគរគ្មានឯកភាពគ្នាមួយនៅភាគខាងត្បូងផងដែរ។ ក្នុងឆ្នាំ១៥៣៤ កងទ័ពតោង៑ងូ បានចាប់ផ្ដើមវាយឆ្មក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំចូលទៅកាន់ទឹកដីហង្សាវតី។ នៅទីបំផុតកងទ័ពរបស់ពួកទ្រង់បានទម្លុះបំបែកចូលទៅបានក្នុងឆ្នាំ១៥៣៨ ហើយចាប់បានពគោ (ពគោ) និងតំបន់ដីសណ្ដឥរាវតី។Lieberman 2003: 151 ក្នុងឆ្នាំ១៥៣៩ តបង៑រ្វេថីះបានរើរាជធានីទៅពគោដែលក្រុងនេះបានក្លាយជារាជធានីដរាបដល់ចុងនៃសតវត្សនោះ។

តោង៑ងូបានបន្តសញ្ជ័យភូមាក្រោមទាំងមូលនៅកៀកនឹងឆ្នាំ១៥៤១ ដោយទទួលបានការគ្រប់គ្រងកំលាំងមនុស្សទាំងស្រុងនៅភូមាក្រោម ដែលជាច្រកនាំចូលកាំភ្លើងរបស់ពួកព័រទុយហ្កាល់ ហើយភោគទ្រព្យពីសមុទ្រត្រូវបានគេយកមកចំណាយក្នុងការទិញកាំភ្លើងអស់ទាំងនោះ។ បន្ថែមពីនោះ ព្រះបាទតបង៑រ្វេថីះបានទាញប្រយោជន៍ប្រកបដោយព្រះតំរិះពីទ្រព្យធនដែលបានមកថ្មីៗអស់ទាំងនេះដើម្បីធ្វើការពង្រីកទឹកដីបន្តទៅមុខទៀត។Harvey 1925: 154–155 ដោយមានការរួមផ្សំគ្នាពីពួកទាហានស៊ីឈ្នួល កាំភ្លើងជាច្រើនដើម និង យុទ្ធវិធីយោធារបស់ពួកព័រទុយហ្កាល់ ក៏ដូចជាពួកអតីតមេបញ្ជាការកងទ័ពហង្សាវតីដែលធ្លាប់ប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមជាច្រើនលើកក្នុងកងទ័ពរបស់តោង៑ងូផងនោះ នគរដែលទើបតែកើតថ្មីនេះបានក្ដោបក្ដាប់រហូតដល់បុកាំចាប់ពីសមូហសហព័ន្ធរដ្ឋឝានរៀងមក ត្រូវនឹងឆ្នាំ១៥៤៥។Hmannan Vol. 2 2003: 220–222 យុទ្ធនាការជាច្រើនតទល់នឹងរក្ខៈ (១៥៤៥-៤៧) និង ស្យាម (១៥៤៧-៤៩) យ៉ាងណាមិញមិនបានសម្រេចដូចការចង់បានឡើយ។ ក្នុងយុទ្ធនាការទាំងពីរនេះ កងទ័ពតោង៑ងូបានជោគជ័យក្នុងសមរភូមិ ធំៗ សំខាន់ៗ ទាំងអស់ ប៉ុន្តែមិនអាចយកឈ្នះការការពារដ៏រឹងមាំ និង ស្វិតស្វាញនៃម្រោក៑ឩះ និងអយុធ្យាបានឡើយ។Harvey 1925: 158–160

ទោះបីយ៉ាងណា អ្វីដែលបានមកវិញ តបង៑រ្វេថីះបានបង្កើតអង្គនយោបាយដ៏មានឫទ្ធានុភាពបំផុតនៅភូមា ក្រោយពីការដួលរលំនៃចក្រភពបុកាំតាំងពីឆ្នាំ១២៨៧មកនោះ។ ស្ដេចអង្គនេះបានខិតខំបង្រួបបង្រួម "សំយោគមន-ភូមា" តាមរយៈការទាក់ទាញឱ្យមានការគាំទ្រពីពួកជនជាតិមនយ៉ាងខ្លាំងនៅភូមាក្រោម ដោយហេតុនោះ ពួកមនទាំងនោះត្រូវបានតែងតាំងឱ្យកាន់តំណែងកំពូលៗក្នុងជួររាជការ និងកងទ័ពរបស់ទ្រង់។Lieberman 2003: 199