navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
នរោត្តម សុរាម្រិត

នរោត្តម សុរាម្រិត (អង់គ្លេស: Norodom Suramarit) ព្រះនាមពេញ (ព្រះ​ករុណា​ព្រះបាទ​សម្តេច​ព្រះ​ នរោត្តម សុរាម្រិត)  (ប្រ.ស|០៦ មីនា ១៨៩៦) (សុ.គ|០៣ មេសា ១៩៦០) រជ្ជកាលគ្រងរាជ្យ (១៩៥៦-១៩៦០)
ដោយការដាក់រាជ្យរបស់ព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ នាថ្ងៃទី២៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥៥ ថ្វាយទៅព្រះបិតាទ្រង់ នរោត្តម សុរាម្រិត ដើម្បីដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលសង្គមរាស្ត្រនិយម ។ រហូតមកដល់ថ្ងៃរាជាភិសេកផ្លូវការណ៍ របស់ព្រះ​ករុណា​ព្រះបាទ​សម្តេច​ព្រះ​ នរោត្តម សុរាម្រិត នាថ្ងៃទី០៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៦ ទើបព្រះអង្គយាងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិជាផ្លូវការណ៍ ជាព្រះមហាក្សត្រនៃ ប្រទេសកម្ពុជា ។ ព្រះអង្គ​ជា​ព្រះរាជបិតា​នៃ​សម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ និង​ជា​ព្រះ​អយ្យកោ​នៃ​ព្រះមហាក្សត្រ​សព្វថ្ងៃ​គឺ​សម្តេច​ព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ។ សម្តេច​ព្រះ​នរោត្តម​សុរាម្រិត​ ទ្រង់​ព្រះសម្ភព​នៅ​រាជធានីភ្នំពេញ។ ព្រះអង្គ​គឺ​ជា​ព្រះរាជ​បុត្រា​នៃព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម សុទ្ធារត្នន៍ និង​ជា​ព្រះរាជនត្តា (ចៅ) នៃ​សម្តេចព្រះ នរោត្តម ។ 
បន្ទាប់​ពី​ការ​យាងសោយព្រះទីវង្គត​នៃ​ព្រះបាទ​សម្តេច​ព្រះ នរោត្តម សុរាម្រិត នាថ្ងៃទី០៣ ខែមេសា ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦០ សម្តេច​ព្រះ​ នរោត្តម​ សីហនុ ត្រូវ​បាន​ថ្វាយ​តំណែង​ជា​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ ប៉ុន្តែ​​មិន​ត្រូវ​បាន​ឡើង​គ្រងរាជ្យ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រនោះ​ទេ ដោយកាល​នោះ​ព្រះមហាក្សត្រីយានី ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ ​​ដែល​ជា​ព្រះអគ្គមហេសី​សម្តេច​ព្រះបាទ នរោត្តម ​សុរាម្រិត ត្រូវ​បាន​ថ្វាយ​ព្រះតំណែង​ជា​និមិត្ត​រូប​នៃ​ព្រះរាជបល្ល័ង្គប៉ុណ្ណោះ ។ 
ហ្លួង​នរោត្តម សុរាម្រិត​បាន​រៀបអភិសេក​ជាមួយ​សម្តេច​ព្រះមហាក្សត្រីយានី ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ ដែល​ជា​ព្រះរាជបុត្រីនៃ​ព្រះបាទ​ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស និង​មាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​អង្គ​គឺ​សម្តេច​ព្រះ នរោត្តម សីហនុ។ ព្រះអង្គ​ក៏​មាន​ព្រះជាយា​មួយ​អង្គ​ទៀត​គឺ ឃុន​ទេពនារី យ៉េប គឹម​អាន និង​មាន​ព្រះរាជបុត្រាបុត្រី​៣អង្គគឺសម្តេច​ក្រុមឃុន នរោត្តម សិរីវុឌ្ឍ សម្តេច នរោត្តម វេជ្ជរ៉ា ។

 ព្រះបរមបច្ឆាមរណៈនាម​នៃ​ព្រះបាទ សម្តេច​ព្រះ នរោត្តម សុរាម្រិត ​គឺ ព្រះមហាបញ្ចានៈកោដ្ឋ
នរោត្តម សុរាម្រិត: ថ្នាក់ជាកិច្ច កិត្តិយស

ថ្នាក់ជាកិច្ច កិត្តិយស 

 បំពាក់ដោយជាតិ 
 60px Knight Grand Cross of the Royal Order of Cambodia (1941)

 បំពាក់ដោយបរទេស 
 60px Grand Commander of the Thiri Thudhamma Thingaha|Most Glorious Order of the Truth (Agga Maha Thiri Thudhamma) (Burma)
 60px Commander of the Legion of Honor|Order of the Legion of Honour (French Republic, 1939)
 60px Grand Officer of the Legion of Honor|Order of the Legion of Honour (French Republic)
 60px Knight Grand Cordon of the Order of the Chrysanthemum (Empire of Japan)
 60px Knight Grand Cross of the Order of the Million Elephants and the White Parasol (Kingdom of Laos, 1955)
 60px Knight of the Order of the Royal House of Chakri|Most Illustrious Order of the Royal House of Chakri (Kingdom of Thailand)
 60px Knight Grand Cordon of the Order of the Dragon of Annam (Empire of Vietnam)
 60px Knight Grand Cross of the National Order of Vietnam (Empire of Vietnam)
 60px Honorary Recipient of the Order of the Crown of the Realm (Malaysia)
នរោត្តម សុរាម្រិត: បំពាក់ដោយបរទេស

បំពាក់ដោយបរទេស 
 60px Grand Commander of the Thiri Thudhamma Thingaha|Most Glorious Order of the Truth (Agga Maha Thiri Thudhamma) (Burma)
 60px Commander of the Legion of Honor|Order of the Legion of Honour (French Republic, 1939)
 60px Grand Officer of the Legion of Honor|Order of the Legion of Honour (French Republic)
 60px Knight Grand Cordon of the Order of the Chrysanthemum (Empire of Japan)
 60px Knight Grand Cross of the Order of the Million Elephants and the White Parasol (Kingdom of Laos, 1955)
 60px Knight of the Order of the Royal House of Chakri|Most Illustrious Order of the Royal House of Chakri (Kingdom of Thailand)
 60px Knight Grand Cordon of the Order of the Dragon of Annam (Empire of Vietnam)
 60px Knight Grand Cross of the National Order of Vietnam (Empire of Vietnam)
 60px Honorary Recipient of the Order of the Crown of the Realm (Malaysia)
នរោត្តម សោម៉ា

សោម៉ា សិរី នរោត្តម ( ; ប្រសូត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៩ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៦៩) ជា​អ្នក​សរសេរ​អត្ថបទ​កាសែត សប្បុរសជន និង​ជា​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ក្សត្រិយ៍ ​នរោត្តម សីហនុ ។ ដោយ​រស់​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក អ្នក​ស្រី​បាន​ត្រឡប់​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា​វិញ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១០ ហើយ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​សរសេរ​អត្ថបទ​សម្រាប់ ​កាសែត​ភ្នំពេញ​ប៉ុស្តិ៍ ។ ដោយសំដៅលើខ្លួននាងថាជា "អ្នកបះបោរ"  ជួរឈរជាច្រើនរបស់នាងបានរិះគន់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ឬសមាជិកនៃរាជវង្ស ដែលបណ្តាលឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាសម្តែងការរំខានដល់ការងាររបស់នាង។  ព្រះនាងសោម៉ា បានសកម្មក្នុងការងារសប្បុរសធម៌សម្រាប់ អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល នានា ហើយបានបង្កើតអង្គការមិនស្វែងរកប្រាក់ចំណេញផ្ទាល់ខ្លួន គឺមូលនិធិសោមនរោត្តម។ ចំណងជើងផ្លូវការរបស់នាងគឺ អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ដោយ​រចនាបទ​ជា​ភាសា​អង់​គ្លេស​ថា «​ឧត្តម​» បាន​លើក​តម្កើង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២១ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​២០១១ ពី​«​សម្តេច ​តេ​ជោ ព្រឹទ្ធាចារ្យ ព្រហ្ម វរ្ម័ន ​» ។
នរោត្តម សោម៉ា: គ្រួសារ

គ្រួសារ 
ព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គគឺព្រះអង្គម្ចាស់  នរោត្តម វឌ្ឍនា ជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម សីហមុនី បច្ចុប្បន្ន និងជាអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី ព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម រណឫទ្ធិ គឺជាវរសេនីយ៍ទោនៅក្នុង កងទ័ពអាកាសខ្មែរ ក្នុង សម័យសង្រ្គាមស៊ីវិលកម្ពុជា ត្រូវបានតែងតាំងជាមេបញ្ជាការមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសបាត់ដំបង។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ លោក​ត្រូវ​បាន​ដំឡើង​ឋានៈ​ជា​វរសេនីយ៍ឯក​ពេញ​សិទ្ធិ ហើយ​បាន​ធ្វើ​ជា​តំណាង​កម្ពុជា​ប្រចាំ​កង​កម្លាំង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​នៅ ​ប្រទេស​វៀតណាម ។ ក្រោយមកគាត់បានឈរជើងជាមន្ត្រីទំនាក់ទំនងយោធានៅ USAF នៅ ឧត្តរ ក្នុងប្រទេសថៃរហូតដល់ការដួលរលំនៃទីក្រុងភ្នំពេញឆ្នាំ 1975 នៅពេលដែលគាត់បានភៀសខ្លួនជាមួយគ្រួសាររបស់គាត់ទៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ពេលត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ លោកត្រូវបានតែងតាំងជាឧត្តមសេនីយ៍ទោ និងបន្ទាប់មកជាឧត្តមសេនីយ៏ទោ និងទទួលបានមុខតំណែងជាអគ្គមេបញ្ជាការនៃ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ដែលជាមុខតំណែងដែលលោកកាន់រហូតដល់ រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ ១៩៩៧ ដែលជាលទ្ធផល លោកនាយកមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ពង្រឹងអំណាច និងបណ្តេញរណឫទ្ធិ និងសម្ព័ន្ធមិត្ត។  ឪពុករបស់នាងបានស្លាប់នៅភ្នំពេញក្នុងឆ្នាំ 2012។ 

មាតា​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់ សោម៉ា ព្រះនាម សូនី នរោត្តម ជា​ភរិយា​ទី ២ របស់ វឌ្ឍនា ដែល​ព្រះអង្គ​បាន​រៀប​អភិសេក​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦៩។ សោម៉ា មាន​ដើម​កំណើត​ផ្ទាល់​ពី ​ព្រះបាទ​នរោត្តម​ទី​១ ជា​អ្នក​បង្កើត​ផ្ទះ​នរោត្តម។ នាងគឺជាចៅទួតរបស់ព្រះអង្គ ក៏ដូចជាបងប្អូនជីដូនមួយទី 3 (ដែលធ្លាប់ត្រូវបានដកចេញ) របស់ព្រះមហាក្សត្របច្ចុប្បន្នគឺ នរោត្តម សីហមុនី និងជាបងប្អូនជីដូនមួយទីបួនរបស់អតីត សមាជិកសភា នរោត្តម រតនាទេវី ។ សោម៉ា មានប្អូនប្រុសម្នាក់ ប្អូនស្រីបីនាក់ និងបងប្រុសពាក់កណ្តាលម្នាក់ មកពីអាពាហ៍ពិពាហ៍ដំបូងរបស់ឪពុកនាង។ បងប្អូន​បង្កើត​របស់​នាង​ទាំងអស់​នៅ​តែ​នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក។
នរោត្តម សោម៉ា: ជីវិត​ឯកជន

ជីវិត​ឯកជន 
រូបភាពតូច|នរោត្តម សោម៉ាបានទៅសួរសុខទុក្ខអ្នកជំងឺនៅមន្ទីរពេទ្យមួយ នៅខេត្តព្រះសីហនុ
ព្រះនាងសោម៉ា ប្រសូត​នៅ​ភ្នំពេញ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៩ គឺ​ប្រាំមួយ​ឆ្នាំ​មុន​ការ​ដួលរលំ​នៃ​រាជធានី​ទៅ ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម ។ នៅឆ្នាំ 1975 ឪពុករបស់នាងបាននាំនាង និងក្រុមគ្រួសាររបស់នាងទៅតាំងទីលំនៅថ្មីនៅ ឡុងប៊ិច រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា ជាកន្លែងដែលនាងចិញ្ចឹម។ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ការសិក្សានៅវិទ្យាល័យ ឆាហ្វី ក្នុង រដ្ឋ អនតារីយ៉ូ លោកស្រី សោម៉ា បានចូលរៀននៅ រដ្ឋ ហ្វ្រេសណូ ដោយទទួលបានបរិញ្ញាបត្រផ្នែកទូរគមនាគមន៍ក្នុងឆ្នាំ 1993 ដោយផ្តោតលើផ្នែកព័ត៌មាន និងកិច្ចការសាធារណៈ។  នាង​បាន​បន្ត​ទទួល​សញ្ញាប័ត្រ​អនុបណ្ឌិត​ផ្នែក​ទំនាក់ទំនង​មហាជន​ពី ​រដ្ឋ ហ្វ្រេសណូ ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩៦។  នាងបានរៀបការជាមួយ អេវឺរេត បាល់ដឺ នៅ ហ្វ្រេសណូ ប៉ុន្តែត្រូវបានលែងលះគ្នានៅឆ្នាំ 2005 ។ បន្ទាប់ពីទទួលបានការងារជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងផ្នែកប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងទីផ្សារ សោម៉ា បានសម្រេចចិត្តត្រលប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញក្នុងឆ្នាំ 2010 ដើម្បីមើលថែឪពុករបស់នាង ដែលសុខភាពរបស់គាត់បានចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះ។
នរោត្តម អរុណរស្មី

សម្តេចរាជបុត្រីព្រះអនុជ នរោត្តម អរុណរស្មី( នរោត្តម អរុណរស្មី )250pxសម្តេចរាជបុត្រីព្រះអនុជ នរោត្តម អរុណរស្មី( នរោត្តម អរុណរស្មី )សាសនា ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទព្រះនាម  សម្តេចរាជបុត្រីព្រះអនុជ នរោត្តម អរុណរស្មីប្រសូត ០២ ខែតុលា ១៩៥៥.រៀបអភិសេកជាមួយSisowath Sirirath (m. 1970; div. 1991)Keo Puth Rasmey (m. 1991)ព្រះរាជបុត្រ	 ព្រះបិតា	ព្រះមាតា   នរោត្ដម សីហនុ ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស 

សម្តេចរាជបុត្រីព្រះអនុជ នរោត្តម អរុណរស្មី ( )  ទ្រង់ប្រសូតនៅថ្ងៃទី ០២ ខែតុលា  ឆ្នាំ១៩៥៥ នារាជធានីភ្នំពេញ។ សម្តេចរាជបុត្រីព្រះអនុជ នរោត្តម អរុណរស្ ទ្រង់គឺជាព្រះរាជបុត្រីច្បង របស់ព្រះករុណា ព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ ដែលជាបិតាឯករាជ្យ បង្រួបបង្រួមជាតិ និងបូរណភាពទឹកដីខ្មែរ និងម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស៕៚.
នល (រាមាយណៈ)

នៅក្នុង វីរភាពហិណ្ឌូ រាមាយណ, នល (សំស្រ្កឹត៖ नल, IAST : nala, lit. lotus ), គឺជា ពានរ (ស្វា) ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាវិស្វករនៃ រាមសេតុ ដែលជាស្ពានឆ្លងកាត់មហាសមុទ្ររវាង រាមេស្វរ ( តាមីលណាទុ) និង លង្កា ដែលកំណត់អត្តសញ្ញាណជាមួយ ស្រីលង្កា សម័យទំនើប ដូច្នេះកងកម្លាំងរបស់ព្រះ រាមា អាចឆ្លងកាត់ទៅលង្កា។   ស្ពាននេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា នល សេតុ ដែលជាស្ពាន នល។  រួមជាមួយនឹង នល ពានរ ម្នាក់ទៀតដែលត្រូវជាបងប្អូនភ្លោះរបស់គាត់ឈ្មោះ និល ក៏ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកសាងសង់ស្ពានផងដែរ។ នល ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាស្ថាបត្យកររបស់ ពានរ ។ គាត់ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាកូនប្រុសរបស់ស្ថាបត្យករ - ព្រះ វិស្វ័កម៌ ។ នល ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​បាន​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​ក្នុង​សមរភូមិ​រវាង​រាម និង ​រាម ​ជា​ស្តេច​លង្កា។
នវទុរគា

​​​ ​ នវទុរគា  សាសនា  ហិណ្ឌូសាសនាព្រហ្មញ្ញ សាសនាភាសាសំស្ក្រឹត:नवदुर्गाភាសាអង់គ្លេស: Navadurga
​​ នវទុរគា  () គឺឈ្មោះ​អវតារព្រះម៉ែទុរគ្គា 
 លេខរៀង រូបភាព ព្រះនាម យាន្ដជំនិះ (ពាហនៈ) Stage Mantra Depiction Ref ០១ ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|  Nandi (bull) She represents Parvati in her stage of childhood with the divine and principal form being Durga ॐ देवी शैलपुत्र्यै नमः She is adorned with light ornamentation on her limbs and was clothed in red and pink robes. She has two hands both holding a trident and lotus. She is seated upon the behind of a white bull.  ០២ ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|—She represents Durga in her phase of asceticism.ॐ देवी ब्रह्मचारिण्यै नम:She is dressed as a female ascetic and is adorned by dried-up Rudraksha beads and flowers as her ornamentation. She has two hands, both of which carried a rosary and a water utensil.០៣ ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|TigerShe represents Durga in the form of Shakti.ॐ देवी चंद्रघण्टायै नम:She has ten hands, nine of them are armed by a trident, mace, bow, arrow, lotus, sword, bell and a waterpot, while one other hand blesses her devotees. She is seated upon a fierce tiger.០៤ ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|LionShe represents Durga in the form of Mahashakti.ॐ ऐं ह्रीं क्लीं कूष्मांडायै नम: She has eight hands, six of which held a discus, mace, lotus, bow, and arrow in one hand, sword and rosary and the two other hands carried a jar of honey and waterpot. She is mounted upon the back of a lion.០៥ ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|She represents Durga in her stage of motherhood.ॐ देवी स्कन्दमातायै नम:She has four hands, two of which held lotuses, the third holding her son, the six-headed infant Kartikeya seated on her lap, and the fourth saves her devotees. She is seated upon the back of a lion. ០៦ ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|She represents Durga in the warrior stage.ॐ देवी कात्यायन्यै नम:She is adorned with heavy ornamentation on her limbs and is dressed in green and pink vestments. Her four hands each carried a sword, shield, lotus and trident. She's seen seated on a fearsome lion.០៧  ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|DonkeyShe represents Durga in her form of destruction.ॐ देवी कालरात्र्यै नम:She has three bloodshot eyes, unkempt hairs, and wears a garland of skulls around her neck, which shone like lightning. Her four hands all held a trident, scimitar, vajra, and a cup. She is seated upon the behind of a donkey as her vehicle.០៨ ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|OxShe represents Durga in her form of recovery.ॐ देवी महागौर्यै नम:She has four hands, three of which carried a trident, mini-drum, and a pink lotus while her one hand promised her devotees protection. She is seated upon a white ox. ០៩ ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|LotusShe represents Durga in her stage of reaching her highest and supreme form as Mahashakti.ॐ ऐं ह्रीं क्लीं सिद्धिदात्यै नम:Each of her four hands carried a discus, conch shell, pink lotus and a mace. She is seated upon a fully bloomed lotus.
នវយាន

ស្តាំ|រូបភាពតូច|  សមនេរ (ព្រះសង្ឃថ្មី) នៅក្នុង វិហារ ឥណ្ឌា។ មានរូបចម្លាក់ ព្រះពុទ្ធគោត្ដម និង BR Ambedkar ដែលបង្ហាញជា ព្រះពោធិសត្វ ។
នវយាន ( Devanagari : नवयान, IAST : Navayāna, មានន័យថា " យានថ្មី " ) បើមិនដូច្នេះទេគេស្គាល់ថាជា Navayāna Buddhism សំដៅលើការបកស្រាយឡើងវិញនៃ ព្រះពុទ្ធសាសនា សម័យទំនើបដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង និងបង្កើតឡើងដោយអ្នកច្បាប់ឥណ្ឌា អ្នកកែទម្រង់សង្គម និងអ្នកប្រាជ្ញ BR Ambedkar ;  ត្រូវបានគេហៅម្យ៉ាងទៀតថា Neo-Buddhism និង Ambedkarite Buddhism ។  

BR Ambedkar គឺជា មេធាវី ឥណ្ឌា អ្នកនយោបាយ និងជា អ្នកប្រាជ្ញព្រះពុទ្ធសាសនា និងជាប្រធានព្រាង រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសឥណ្ឌា ។ គាត់បានកើតនៅក្នុងគ្រួសារដាលីត (មិនអាចប៉ះពាល់បាន) ក្នុង សម័យអាណានិគមនៃប្រទេសឥណ្ឌា សិក្សានៅបរទេស ក្លាយជាមេដឹកនាំដាលីត ហើយបានប្រកាសនៅឆ្នាំ 1935 ពីចេតនារបស់គាត់ក្នុងការបំប្លែងពី ព្រហ្មញ្ញសាសនា ទៅសាសនាផ្សេង  ការខិតខំប្រឹងប្រែងដែលបាននាំគាត់ទៅសិក្សា។ សាសនាធំៗទាំងអស់នៃពិភពលោកយ៉ាងស៊ីជម្រៅ រួមមាន ហិណ្ឌូ ពុទ្ធសាសនា សាសនាស៊ីក គ្រឹស្ត និង ឥស្លាម អស់រយៈពេលជិត 21 ឆ្នាំ។    ក្រោយមក Ambedkar បានសិក្សា គម្ពីរដ៏ពិសិដ្ឋនៃព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយបានរកឃើញនូវជំនឿ និងគោលលទ្ធិស្នូូលមួយចំនួន ដូចជា អរិយសច្ច ៤ និង មិនមែនខ្លួន ( អនាត្មន) ដែលជាកំហុស និងទុទិដ្ឋិនិយម បន្ទាប់មកបានបកស្រាយការបង្រៀនទាំងនេះឡើងវិញនូវអ្វីដែលលោកហៅថា «យានថ្មី»។ “ ពុទ្ធសាសនា ឬ នវយាន ។  Ambedkar បានធ្វើសន្និសីទសារព័ត៌មាននៅថ្ងៃទី 13 ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥៦ ប្រកាស​បដិសេធ​សាខា ​ថេរវាទ និង ​មហាយាន ​នៃ​ពុទ្ធសាសនា ព្រម​ទាំង​សាសនា​ហិណ្ឌូ​ទាំង​ស្រុង។  បន្ទាប់មក គាត់បានចេញ​ពី​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ហើយ ​បាន​យក​ព្រះពុទ្ធសាសនា នវយាន ជា​សាសាសនារបស់គាត់ ប្រហែល​ប្រាំមួយ​សប្តាហ៍​មុនពេល​គាត់ស្លាប់។    អ្នកកាន់សាសនារបស់ខ្លួនយល់ឃើញថា ព្រះពុទ្ធសាសនា នវយាន មិនមែនជានិកាយដែលមានគំនិតខុសគ្នាខ្លាំងនោះទេ ប៉ុន្តែជាចលនាសង្គមថ្មីមួយដែលបង្កើតឡើងនៅលើ គោលការណ៍ព្រះពុទ្ធសាសនា ។

នៅក្នុង ចលនាព្រះពុទ្ធសាសនាដាលីត នវយានត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសាខាថ្មីឯករាជ្យនៃព្រះពុទ្ធសាសនាដែលមានដើមកំណើតនៅ ប្រទេសឥណ្ឌា ខុសពីសាខាដែលទទួលស្គាល់តាមប្រពៃណីរបស់ ថេរវាទ មហាយាន និង វជ្រយាន  - ចាត់ទុកថាជាមូលដ្ឋាននៅក្នុងប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនា។   វាបកស្រាយឡើងវិញយ៉ាងខ្លាំងនូវអ្វីដែលព្រះពុទ្ធសាសនាជា,   កែប្រែផ្នែកខ្លះនៃ ពាក្យប្រៀនប្រដៅដើមរបស់ព្រះពុទ្ធ ឱ្យកាន់តែយកចិត្តទុកដាក់លើ ការតស៊ូក្នុងវណ្ណៈ សមភាពសង្គម និង សិទ្ធិក្នុងការអប់រំ ការទទួលយក ទាក់ទងនឹងបញ្ហាទំនើប។   

ខណៈពេលដែលពាក្យ នវយាន ត្រូវបានប្រើជាទូទៅបំផុតក្នុងការយោងទៅចលនាដែល Ambedkar បង្កើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា វាក៏ (កម្រជាងនេះ) ត្រូវបានគេប្រើក្នុងន័យផ្សេងគ្នាដើម្បីសំដៅទៅលើ ទម្រង់ព្រះពុទ្ធសាសនាបែបបស្ចិមប្រទេស ។  Ambedkar បានហៅកំណែព្រះពុទ្ធសាសនារបស់គាត់ថា " នវយាន " ឬ "Neo-Buddhism" ។  សៀវភៅ ព្រះពុទ្ធ និងព្រះធម៌របសស់គាត់ គឺជាសៀវភៅដ៏វិសុទ្ធនៃព្រះពុទ្ធសាសនា នវយាន ។ អ្នកកាន់តាមព្រះពុទ្ធសាសនា នវយាន ជាទូទៅត្រូវបានគេហៅថា "ពុទ្ធសាសនា" ( Buddha ) ក៏ដូចជា ពុទ្ធសាសនិកជន Ambedkarite, Neo-Buddhist និងកម្រ ពុទ្ធសាសនា នវយាន ។  ស្ទើរតែ 90% នៃពុទ្ធសាសនិក យាន រស់នៅក្នុង មហារាស្ត្រ ។ នៅក្នុងជំរឿនឆ្នាំ 2011 ពុទ្ធសាសនិកមរធិមានចំនួន 6.5 លាននាក់ ដែលបង្កើតជា 5.8% នៃចំនួនប្រជាជននៃរដ្ឋ មហារាស្ត្រ និង 77% នៃ ប្រជាជនព្រះពុទ្ធសាសនាទាំងមូលនៃប្រទេសឥណ្ឌា ។
នវយាន: ប្រភពដើម

ប្រភពដើម 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ទង់ព្រះពុទ្ធសាសនា របស់ពុទ្ធសាសនិកនវយាន
Ambedkar គឺជាមេដឹកនាំឥណ្ឌាដែលមានឥទ្ធិពលក្នុងអំឡុងសម័យអាណានិគម និងដើមឆ្នាំក្រោយឯករាជ្យរបស់ប្រទេសឥណ្ឌា។ គាត់គឺជាកូនទី 14 នៅក្នុងគ្រួសារវណ្ណៈអភិជន មហារាស្ត្រ Schedule ដែលបានសិក្សានៅបរទេសបានត្រលប់ទៅប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1920 ហើយបានចូលរួមក្នុងចលនានយោបាយ។ ការផ្តោតអារម្មណ៍របស់គាត់គឺសិទ្ធិសង្គម និងនយោបាយសម្រាប់សហគមន៍វណ្ណៈដែលធ្លាក់ទឹកចិត្ដ។  ដើម្បីរំដោះសហគមន៍របស់គាត់ពីការរើសអើងសាសនា គាត់បានសន្និដ្ឋានថា ពួកគេត្រូវតែចាកចេញពីសាសនាហិណ្ឌូ ហើយប្តូរទៅសាសនាផ្សេង។ ព្រះអង្គ​បាន​ជ្រើស​រើស​ពុទ្ធសាសនា​តាម​ទម្រង់​នៃ​នវយាន។
នវយាន: គោលលទ្ធិ និងគំនិត

គោលលទ្ធិ និងគំនិត 
នៅឆ្នាំ 1935 ក្នុងអំឡុងពេលនៃការមិនយល់ស្របរបស់គាត់ជាមួយ មហាត្មៈគន្ធី Ambedkar បានប្រកាសពីចេតនារបស់គាត់ក្នុងការប្តូរពីសាសនាហិណ្ឌូទៅជាព្រះពុទ្ធសាសនា។  ក្នុងរយៈពេលពីរទស្សវត្សរ៍បន្ទាប់ Ambedkar បានសិក្សាគម្ពីរពុទ្ធសាសនា ហើយបានសរសេរ ព្រះពុទ្ធ និងព្រះធម៌របស់គាត់ ដែលជាគោលលទ្ធិចម្បងរបស់អ្នកដែលប្រតិបត្តិតាមព្រះពុទ្ធសាសនា នវយាន ។ 

 សច្ចា 22 របស់ Ambedkar
នវយាន: ការចាប់ផ្តើម

ការចាប់ផ្តើម 
រូបភាពតូច| Ambedkar ថ្លែងសុន្ទរកថាកំឡុងពេលផ្លាស់ប្តូរទ្រង់ទ្រាយធំនៅ Nagpur, 14 ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥៦។
លោក Ambedkar បានបកស្រាយឡើងវិញនូវព្រះពុទ្ធសាសនា ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាបែបនេះនៅក្នុងចិត្តរបស់គាត់ ហើយបានរៀបចំឡើងវិញនូវការបង្រៀនបែបប្រពៃណីរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាទៅជា "យានថ្មី" ដែលហៅថា នវយាន ។   គោលលទ្ធិ ព្រះធម៌ នវយាន ដូចដែលបានលើកឡើងដោយ Ambedkar រដ្ឋ Sumant (2004),  "មិនស្ថិតនៅលើសីលធម៍ក្នុងដែនវិសេស [សាសនា]" ឬនៅក្នុង "សមាគមស៊ីវិល រួមទាំងរដ្ឋ" ផងដែរ។ ធម៌ ​កើត​ចេញ​ពី​និង​គោល​ការ​ណែនាំ​សម្រាប់​មនសិការ​សង្គម។ 

ព្រះពុទ្ធសាសនា នវយាន បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 1956 នៅពេលដែល Bhimrao R. Ambedkar បានទទួលយកវា ហើយ 380,000 សមាជិកសហគមន៍ដាលីតបានបំប្លែងទៅនវយានពី សាសនាហិណ្ឌូ នៅថ្ងៃទី 14 និង 15 ខែតុលា ឆ្នាំ 1956 ។   បន្ទាប់ពីនោះរៀងរាល់ឆ្នាំ ១៤ ខែតុលាត្រូវបានប្រារព្ធជា ទិវា Dhammachakra Pravartan នៅ Dikshabhoomi, Nagpur:
នវយាន: បទគម្ពីរនិងការអនុវត្ត

បទគម្ពីរនិងការអនុវត្ត 
សំណេររបស់បណ្ឌិត BR Ambedkar ត្រូវបានបោះពុម្ពក្រោយសម័យជា ព្រះពុទ្ធ និងព្រះធម៌របស់ទ្រង់ ហើយនេះគឺជាគម្ពីរសម្រាប់អ្នកដែលធ្វើតាមព្រះពុទ្ធសាសនា នវយាន ។  ក្នុងចំណោមអ្នកដើរតាម នវយាន រដ្ឋ Keown & Prebish (2013),  នេះត្រូវបាន "ជាញឹកញាប់សំដៅថាជា 'ព្រះគម្ពីររបស់ពួកគេ' និងការបកស្រាយប្រលោមលោករបស់វាអំពីផ្លូវព្រះពុទ្ធសាសនាជាទូទៅបង្កើតជាប្រភពចំណេះដឹងតែមួយគត់របស់ពួកគេលើប្រធានបទ" ។ 

Dr.BR Ambedkar ត្រូវបានចាត់ទុកថាជា ព្រះពោធិសត្វ ដែលជា មៃត្រេយ ក្នុងចំណោមអ្នកដើរតាម នវយាន ។   នៅក្នុងការអនុវត្ត អ្នកដើរតាម នវយាន គោរព Ambedkar បាននិយាយថា Deitrick (2013)  ស្ទើរតែស្មើគ្នាជាមួយនឹងព្រះពុទ្ធ។  គាត់​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​អ្នក​ទាយ​ឲ្យ​លេច​មក ហើយ​បង្រៀន ​ព្រះ​ធម៌ ​ក្រោយ​គេ​។ រូបតំណាងរបស់គាត់គឺជាផ្នែកមួយនៃទីសក្ការៈបូជា នវយាន ហើយគាត់ត្រូវបានបង្ហាញជាមួយ halo ។  ទោះបីជា Ambedkar ចែងថា នវយាន ជាអ្នកមិនជឿក៏ដោយ ក៏ វិហារនវយាន និងទីសក្ការៈមានរូបព្រះពុទ្ធ និង Ambedkar ហើយអ្នកដើរតាមបានក្រាប និងអធិស្ឋាននៅចំពោះមុខពួកគេក្នុងការអនុវត្ត។  យោងទៅតាម Junghare (1988),  សម្រាប់អ្នកដើរតាម នវយាន, Ambedkar បានក្លាយជាព្រះត្រូវបានគេគោរពបូជា។
នវយាន: ស្ថានភាពនៅប្រទេសឥណ្ឌា

ស្ថានភាពនៅប្រទេសឥណ្ឌា 
រូបភាពតូច| ផែនទីបង្ហាញពី ការបែងចែកព្រះពុទ្ធសាសនា សំខាន់ៗ នវយានជាពណ៌ផ្កាឈូក។
រូបភាពតូច| ភាគរយប្រជាជនពុទ្ធសាសនិកដ៏ឈ្លាសវៃក្នុងស្រុក ជំរឿនឥណ្ឌាឆ្នាំ ២០១១។ តំបន់ Maharashtra ភាគខាងលិចនៃប្រទេសឥណ្ឌាបង្ហាញចំនួនប្រជាជន ពុទ្ធសាសនិក Navayana Marathi
នវវិទ្យា

នវវិទ្យា ("ការសិក្សា[អ្វីៗ]ថ្មី") ឈ្មោះនេះត្រូវបានដាក់អោយទេវវិទ្យាសនិទាននិយមនៃអាល្លឺម៉ង់ រឺ សនិទានកម្មនៃសាសនាគ្រិស្ត ។ វាត្រូវមកដល់មុនដោយវ៉ូល្ផ្វនិយមមូលវិវដ្ដតិចតួចស្ដួចស្ដើង ។
នវវិទ្យា: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 ទេវនិយម
 ចូហាន់ សាឡូម៉ូស៊ីម៉្លឺរ

Category:ចលនាទេវវិទ្យាគ្រិស្ត
Category:សនិទាននិយម
នាគ: [[ទួនសុចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃឈ្នះមួយរយភាគរយនាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|ទួនសុចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃ ការពារផែនដី សង្រ្គោះមនុស្សលោក និង ការពារព្រះគ្រប់សាសនាទាំងអស់។]]

ទួនសុចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃ ការពារផែនដី សង្រ្គោះមនុស្សលោក និង ការពារព្រះគ្រប់សាសនាទាំងអស់។ 

🐉ទួនសុចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃ ការពារផែនដី(បាលី ឬសំស្រ្តឹតមានន័យច្រើនយ៉ាងតាមន័យ ប្រសើរ ចម្បង បរិសុទ្ធ។ អ្នកវៀរចាកអំពើបាបដូចព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ អ្នកទៅសាងផ្នួស ពស់ដែលមានអនុភាពចម្បងហៅថា នាគការផ្សព្វផ្សាយរបស់ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ឆ្នាំ១៩៦៧ វចនានុក្រមខ្មែរ។ ចម្លាក់បង្កាន់ដៃនាគផ្លូវចូលទៅកាន់ប្រាសាទបាគងដំបូងបំផុតដែលបានស្ថាបនាឡើងនៅឆ្នាំ៨៨១នៃគ.ស ក្នុងសតវត្សរ៍ទី៩។ ខ្លួននាគតម្កក់លើផ្ទៃដីផ្ទាល់ កក្រាស់មានក្បាលពាក់ក្បាំង៧(តែខាងមុខ)រាងខ្លីដាច់ចេញពីគ្នា Jean Commaille. 1940, L'Art Khmer. pp.106-107។ ចម្លាក់បង្កាន់ដៃនាគនៅប្រាសាទអង្គរវត្តមានទំហំធំបំផុតក្នុងប្រទេសកម្ពុជាឆ្លាក់ចេញពីផ្ទាំងថ្មភក់មួយដុំ គេមិនមិនឃើញសត្វករខ្ជាក់នាគចេញពីមាត់ និងមានទម្រផ្កាឈូក ខុសពីនាគនៅប្រាសាទបន្ទាយសម្រែ Jean Commaille.  1913 Notes sur la decoration cambodgienne។ ក្នុងក្នុងរចនាបថខ្មែរ បុព្វបុរសខ្មែរតែងកសាងអ្វីមួយតែងតែមានអត្ថន័យជានិច្ច តួយ៉ាងការឆ្លាក់រូបនាគមានក្បាលច្រើនជាលេខគត់សេស ដែលជានាគតំណាងឱ្យភាពរស់រានមានជីវិត ចំណែកនាគដែលមានជាលេខគត់គូវិញជានាគតំណាងឱ្យនាគស្លាប់ ហេតុនេះហើយបានជាតាមប្រាសាទបុរាណខ្មែរនាគភាគច្រើនមានក្បាលចំនួនបី ប្រាំ ឬប្រាំពី និងប្រាំបួន។ នាគជាវត្ថុមួយ ដែលខ្មែរជំនាន់ដើម ចូលចិត្តដាក់នៅតាមប្រាសាទព្រោះ វាជាសត្វមានអំណាចរស់នៅជិតទឹក តំណាងភាពត្រជាក់ត្រជុំKhmer Conservation។ ចម្លាក់នាគតំណាងឱ្យព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ដែលមានតំណវង្សពីព្រះនាងនាគ តំណាងឱ្យធាតុទឹក ដែលបានផ្តល់ភាពសម្បូររុងរឿង ត្រជាក់ត្រជុំ តំណាងឱ្យឥន្ធូដែលតភ្ជាប់ពីឋានមនុស្សទៅឋានទេវតា និងតំណាងជាឆ្មាំការពារទេវឋាន សំណង់សាសនា ផ្ទះសំបែងជាដើម។ នាគដែលមានក្បាលចំនួនមួយរយជានាគឈ្មោះថា អនន្ត។ ក្រោយពីព្រះសិវៈភ្នាល់ចាញ់ព្រះវិស្ណុនាគនេះមានឈ្មោះថា សេសៈនិងនាគដែលប្រើក្នុងការកូរសមុទ្រទឹកដោះមានឈ្មោះថា វាសុគិ។ 
រូបភាពតូច
នាគ: នាគក្បាលមួយ

នាគក្បាលមួយ 
នៅក្នុងសិល្បៈខ្មែរច្រើននិយមប្រើនាគក្បាលមួយដាក់ល់ចែងដំបូលព្រះវិហារក្នុងវត្តអារាម ព្រះបរមរាជវាំង និងទេវឋាន។ នាគក្បាលមួយជានិមិត្តរូបសេសៈមានន័យថាអ្វីៗក្នុងលោកដែលរលាយសាបសូត្រនៅសល់តែមួយគត់មានជីវិតអមតៈ ជ័យជម្នះ និងសុភមង្គល។
នាគ: នាគក្បាលបី

នាគក្បាលបី 
នាគនេះមានឈ្នោះ កាល័យយ៉ា នេះមានតម្លៃក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា និងព្រហ្មញ្ញសាសនាផងដែរ។ ក្នុងសាសនាព្រហ្មញ្ញសាសនាតំណាងឱ្យលទ្ធិត្រីមុតគឺព្រះសិវៈ ឬព្រះឥសូរ ព្រះវិស្ណុ ឬព្រះនរាយណ៍ និងព្រះព្រហ្ម ឬព្រះប្រាម៉ា(បាយ័ន)។
១. ក្បាលនាគកណ្តាលតំណាងឱ្យទេវៈបំផ្លាញលោកគឺព្រះសិវៈ។
២. ក្បាលខាងស្តាំតំណាងឱ្យទេវៈបង្កើតលោកគឺ ព្រះព្រហ្ម។
៣. ក្បាលខាងឆ្វេងតំណាងឱ្យទេពការពារលោកគឺព្រះវិស្ណុ។ 
រីឯតាមជំនឿព្រះពុទ្ធសាសនាតំណាងឱ្យត្រៃរតនៈទាំងបីគឺព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ។
នាគ: នាគក្បាលប្រាំ

នាគក្បាលប្រាំ 
នាគនេះតំណាងឱ្យទន្លេនៅឋានសួគ៌ទាំងប្រាំមានដូចជា ទន្លេគង្កា ទន្លេយមនៈ ទន្លេព្រហ្មបុត្រ ទន្លេសរស្វតី និងទន្លេព្រះគ្រឹស្ណ និងម្យ៉ាងទៀតតំណាងឱ្យកំពូលភ្នំសុមេរុទាំង១០៩។
នាគ: នាគក្បាលប្រាំពីរ

នាគក្បាលប្រាំពីរ 
តំណាងឱ្យសប្តាហ៍រាសីមានឈ្មោះពីភពទាំងប្រាំពីរនិងតំណាងទេព ដែលគ្រប់គ្រងមហាសមុទ្រទាំងប្រាំពីរនិងជួរភ្នំទាំងប្រាំពីរដែលមានឈ្មោះថាសីទន្តរសត្តបរិភណ្ឌ។
នាគ: 🐉ទួនសុចស្តេចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃ ការពារផែនដីនាគក្បាលប្រាំបួន

🐉ទួនសុចស្តេចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃ ការពារផែនដីនាគក្បាលប្រាំបួន 
តំណាងឱ្យភាពអមតៈប្រាំបួនប្រការដែលមានប្រាំបួនទិសនិងទេពថែរក្សាលោកតាមទិសនីមួយៗ។
នាគ: ចម្លាក់នាគ

ចម្លាក់នាគ 
ក្នុងសិល្បៈខ្មែរមុនសម័យអង្គរ(សតវត្សរ៍ទី៦-៨) បានបង្ហាញចម្លាក់នាគចែងដំបូលនៃហោជាង ក្រុមខាងត្បូងនៃប្រាសាទយាយព័ន្ធក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធសម្បូរព្រៃគុក រាជ្យព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ នាដើមសតវត្សរ៍ទី៧ លុះដល់រចនាបថព្រៃក្មេងក្នុងរាជព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ សតវត្សរ៍ទី៧ បានបង្ហាញម្ដងទៀតជាចម្លាក់ផ្តែរគឺព្រះវិស្ណុផ្ទុំលើនាគអនន្ត(វិស្ណុអនន្តសៃយន)និស្សិត ញ្ញាណ ចិត្រៃ្ត ឆ្នាំ២០១១ នាគ្នុងសិល្បៈខ្មែរ ទំព័រទី២០-២៤។ ចម្លាក់នាគខ្មែរក្នុងសម័យអង្គរ(សតវត្សរ៍ទី៩-១៣)សិល្បករបានបង្កើតចម្លាក់នាគសណ្តូកខ្លួនគ្មានទម្រជើងទៀនដំបូងនៅប្រាសាទបាគងដែលបានសង់ឡើងនៅឆ្នាំ៨៨១នៃគ្រិស្តសករាជ។ ចម្លាក់នាគក្បាលប្រាំពីររាងខ្លីហើយឃ្លាតពីគ្នា ពាក់ក្បាំងក្នុងរចនាបថព្រះគោ ហើយមានវត្តមានរចនាបថបាខែងក្នុងរាជព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១(ឆ្នាំ៨៨៩-៩១០នៃគ.ស)Gilberte de Coral-Rémusat, 1940, L'Art Khmer,p.12-107។ ជាថ្មីម្តងទៀត ចម្លាក់នាគលេចឡើងវិញសណ្តូកខ្លួនលើដីផ្ទាល់តាមបណ្តោយផ្លូវចូលទៅកាន់ប្រាសាទអង្គរធំ គ្មានទម្រដដែលក្បាលប្រាំពីរពាក់ក្បាំងកំពូលពីរដោយកន្ទុយលើកឡើងខ្ពស់រចនាបថកោះកេរLawrence Palmer Briggs,1974,The Ancient Khmer Empire,p.121។ ជាទូទៅចម្លាក់សត្វនាគបានបំពេញតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងអរិយធម៌និងវប្បធម៌ខ្មែរ យ៉ាងណាមិញវាក៏បានប៉ពេញតួនាទីនិងនិមិត្តរូបក្នុងសិល្បបុរាណ។
នាគ: ទួនសុចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃឈ្នះមួយរយភាគរយ

ទួនសុចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃឈ្នះមួយរយភាគរយ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
នាគក្បាលប្រាំបួន

ប្រទេសកម្ពុជាធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| នាគទួនសុចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃឈ្នះមួយរយភាគរយនៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា - ហិណ្ឌូសាសនា -  នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា គ្រប់សាសនា
ទួនសុចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃ នាគក្បាលប្រាំបួន ();  (យោងតាមរឿងព្រេងរបស់ខ្មែរបានតំណាលថា៖ ប្រាសាទភិមានអាកាសគឺជាទីស្ថានរបស់ព្រលឹងនាគក្បាលប្រាំបួន។ នាវេលាថ្ងៃមួយនាគបានក្រឡាខ្លួនជាស្រីម្នាក់ប្រកបដោយរូបសម្បត្តិស្រស់ឆោមយង់បានចុះពីប្រាសាទដើរលេងកម្សាន្តនៅក្បែរនោះៗ នាវេលាមួយស្តេចបានទតឃើញក៏ចាប់ចិត្តលង់ស្នេហ៍ ហើយប្រឡោមសុំស្នេហ៍នាង។ រឿងនោះបានតំណាលទៀតថា ស្តេចអង្គនោះត្រូវតែយាមមកផ្ទុំរួមមេត្រីជាមួយនាងនាគក្បាលប្រាំបួននៅឯប្រាសាទភិមានអាកាសនេះជារៀងរាល់យប់ មុនពេលព្រះអង្គយាមទៅផ្ទុំជាមួយព្រះរាជអគ្គមហេសី និងស្រីស្នំឡាងឡាយផ្សេងទៀត បើពុំនោះសោតទេស្តេចអង្គនោះនិងត្រូវសុគត ហើយនិងប្រទេសជាតិនិងកើតកលយុគជាក់ជាពុំខានកំណត់ហេតុរបស់ជីវតាក្វាន់ ដោយលោក លី ធាមតេង បោះពុម្ពលើកទី៣ ឆ្នាំ១៩៧៣។។ ហេតុនេះហើយទើបប្រជាជនខ្មែរមានជំនឿយ៉ាងមុតមាំថានាគីនាគាគឺជាអ្នកថែរក្សាមនុស្ស និងប្រទេសជាតិទាំងមូលមគ្គុទេ្ទសក៍អាណាចក្រអង្គរ ភាគ២ ដោយលោក ហែម សោភ័ន្ត ឆ្នាំ២០១៥ ទំព័រទី ៦៨ និង៦៩។។
នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា

ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| ព្រះម៉ែម៉ាណាសា (ម៉ូណាសា)  ព្រះមហាក្សត្រិយានីម្ចាស់ក្សត្រីនៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា - ហិណ្ឌូសាសនា.
នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា ();ហេតុអ្វីបានសត្វយក្ស និង សត្វគ្រុឌតាមធ្វើបាបសត្វនាគ មានវត្តមាននៅស្ទើរតែគ្រប់ប្រាសាទខ្មែរ គ្រប់សម័យកាលបែបនេះ? មិនថាប្រាសាទនោះសង់ឡើងដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះ
ណា ឬ ញាតិវង្សណា តែងតែមានរូប យក្ស គ្រុឌ នាគជានិច្ច។
នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា: '''នាគក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា'''

នាគក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
នាគក្បាល៣(នាគកល្យៈ) ជានាគតំណាងឲ្យសភាវៈអាក្រក់ ក្នុងរឿងមហាភារតៈ
នាគក្បាល៥(នាគអនន្ត) ជាគ្រែផ្ទុំរបស់ព្រះនារាយ៍
នាគក្បាល៩(នាគវ៉ាសុគីឬពាសស្រកី ឬសេសៈ) ជានាគដែលពួកទេវតា និងអសូរៈយកធ្វើជាខ្សែពួរដើម្បីកូរសមុទ្រទឹកដោះ ។
ព្រះម៉ែម៉ាណាសា (ម៉ូណាសា)  ព្រះមហាក្សត្រិយានីម្ចាស់ក្សត្រីនៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា - ហិណ្ឌូសាសនា បុត្រីព្រះសិវៈ។
នាងអគ្គីនាគព្រះអគ្គមហេសីភរិយាទី ២ នៃក្រុងរាពណ៍ នៃរឿងរាមកេរ្តិ៍។