navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា: ការតែងតាំង

ការតែងតាំង 
នាយករដ្ឋមន្រ្តីគឺតម្រូវឱ្យធ្វើជាសមាជិកសភា។ ដំបូង លោក/នាង ត្រូវជ្រើសតាំងដោយសភាសម្លេងភាគច្រើនសិន មុនពេលធ្វើពិធីស្បថឡើងកាន់អំណាច។ ពិធីឡើងកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្រ្តីត្រូវប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅឯព្រះបរមរាជវាំង។ នាយករដ្ឋមន្រ្តីដែលបានតែងតាំងត្រូវតែធ្វើសច្ចាប្រណិធាននៅមុខព្រះមហាក្សត្រ និងសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ គណៈមហានិកាយ និងគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ។ បន្ទាប់មកគណៈរដ្ឋមន្រ្តីនឹងត្រូវបានបង្ហាញ។ ការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីធ្វើឡើងមិនលើសពី ៦០ ថ្ងៃនោះទេបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតហើយ ដូចដែលបានកំណត់នៅក្នុងច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ អ្នកដែលជួយណែនាំ និងនៅពីក្រោយនាយករដ្ឋមន្រ្តីគឺ'ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី'។

មាត្រា ១២៥ នៃច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ(ជាភាសាបារាំង) Ambassade royale du Cambodge en France - Constitution បានចែងថា បើតំណែងនាយករដ្ឋមន្រ្តីត្រូវទំនេរនោះ នាយករដ្ឋមន្រ្តីស្តីទី (បណ្តោះអាសន្ន) នឹងឡើងកាន់ជំនួស។
នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា: ការិយាល័យ

ការិយាល័យ 
វិមានសន្តិភាពកំពុងដំណើរការជាកន្លែងប្រតិបត្តិការងាររបស់នាយករដ្ឋមន្រ្តី។ ទីកន្លែងនេះត្រូវបានបើកសម្ពោធដោយព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជានៅថ្ងៃទី១៩ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១០។ នាយករដ្ឋមន្រ្តីគឺមិនអាចស្នាក់នៅទីនេះបានទេ។
នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា: ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា

ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា 
ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តីមានតួនាទីជានាយករដ្ឋមន្រ្តីរង ឬជំនួយណែនាំដល់នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃកម្ពុជា ហើយជាតំណែងខ្ពស់បំផុតទីពីរនៅក្នុងគណៈរដ្ឋមន្រ្តី។ គិតត្រឹមខែសីហា នៃឆ្នាំ២០២៣ ប្រទេសកម្ពុជាមានឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តីទាំងអស់សរុបចំនួន ១០ រូប។
នាមកាន់តំណែងតាំងពីតំណែងរដ្ឋមន្ត្រីគណបក្ស អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន ៦ កញ្ញា ២០១៨ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន) គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា វង្សី វិស្សុត ២២ សីហា ២០២៣ រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន) គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ទៀ សីហា ២២ សីហា ២០២៣ រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការពារជាតិ (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន) គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ស សុខា ២២ សីហា ២០២៣ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន) គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ហង់ជួន​ ណារ៉ុន ២២ សីហា ២០២៣ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា (២០១៣–បច្ចុប្បន្ន) គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា កើត រិទ្ធ ២២ សីហា ២០២៣ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ (២០២០–បច្ចុប្បន្ន) គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា នេត សាវឿន ១២ មីនា ២០០៩ គ្មាន គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា សុខ ចិន្តាសោភា ៦ កញ្ញា ២០១៨ រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន) គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា សាយ សំអាល់ ២២ សីហា ២០២៣ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន) គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ស៊ុន ចាន់ថុល ២២ សីហា ២០២៣ គ្មានរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន (២០០៤–២០០៨, ២០១៦–២០២៣)រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម (២០១៣–២០១៦) គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា
នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា: នាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជា (១៩៩៣–បច្ចុប្បន្ន)

នាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជា (១៩៩៣–បច្ចុប្បន្ន) 

  រូបភាព នាម រយៈពេលកាន់តំណែង គណបក្សនយោបាយ អាណត្តិ ព្រះមហាក្សត្រកាន់តំណែងចោលតំណែងរយៈពេល ១ 120px នរោត្តម រណឫទ្ធិ   ១៩៩៣  ១៩៩៧ ៤ ឆ្នាំ, ៣៥ ថ្ងៃ   ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច១ (១៩៩៣)នរោត្តម សីហនុ80px ២ 120px ហ៊ុន សែន  ១៩៩៣  ១៩៩៨ ៥ ឆ្នាំ, ៦៧ ថ្ងៃ គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ៣  120px អ៊ឹង ហួត  ១៩៩៧  ១៩៩៨ ១ ឆ្នាំ, ១១៦ ថ្ងៃ ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច (២)120pxហ៊ុន សែន  ១៩៩៨  ២០២៣២៤ ឆ្នាំ, ២៦៥ ថ្ងៃ គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា២ (១៩៩៨)៣ (២០០៣)៤ (២០០៨)នរោត្តម សីហមុនី80px៥ (២០១៣)៦ (២០១៨)៤ 80px ហ៊ុន ម៉ាណែត  ២០២៣ កំពុងកាន់តំណែង   គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ៧ (២០២៣)

 អតីតនាយករដ្ឋមន្រ្តីដែលកំពុងនៅមានជីវិត 
គិតត្រឹម  ឆ្នាំ កម្ពុជាមានអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីពីររូបដែលនៅរស់រានជីវិត។ មរណភាពរបស់​​អតីត​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រីថ្មីបំផុតគឺសម្តេចក្រុមព្រះ​នរោត្តម រណឫទ្ធិដោយព្រះអង្គបានសោយទិវង្គតនៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០២១ ក្នុង​ជន្មាយុ ៧៧ ​ព្រះវស្សា។
នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា: អតីតនាយករដ្ឋមន្រ្តីដែលកំពុងនៅមានជីវិត

អតីតនាយករដ្ឋមន្រ្តីដែលកំពុងនៅមានជីវិត 
គិតត្រឹម  ឆ្នាំ កម្ពុជាមានអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីពីររូបដែលនៅរស់រានជីវិត។ មរណភាពរបស់​​អតីត​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រីថ្មីបំផុតគឺសម្តេចក្រុមព្រះ​នរោត្តម រណឫទ្ធិដោយព្រះអង្គបានសោយទិវង្គតនៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០២១ ក្នុង​ជន្មាយុ ៧៧ ​ព្រះវស្សា។
នារាយណ៍

នារាយណ៍ ( ១៦ ខែកុម្ភៈ ១៦៣៣ - ១១ ខែកក្កដា ១៦៨៨) ឬ រាមាធិបតីទី៣ (ថៃ:รามาธิบดีที่ ๓) ជាព្រះមហាក្សត្រទី២៧នៃអាណាចក្រអយុធ្យាចាប់ពីឆ្នាំ១៦៥៦ ដល់ ១៦៨៨ និងស្ដេចទី៤ ដែលជាសមាជិករាជវង្សប្រាសាទទង ហើយក៏ជាស្ដេចល្បីល្បាញមួយរូបក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ នេះដោយសារតែព្រះអង្គ​បានបង្កើតទំនាក់ទំនងមិត្តភាពជាមួយស្តេចល្វីសទី១៤ នៃប្រទេសបារាំងក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្ម បច្ចេកវិទ្យាទំនើបត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងប្រទេសថៃជាលើកដំបូង ការត្រួតត្រារបស់មន្ត្រីបារាំងបាននាំឱ្យមានការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងពួកគេ និងជនជាតិសៀម ហើយបាននាំឱ្យមានបដិវត្តន៍ច្របូកច្របល់នៃឆ្នាំ១៦៨៨ ឆ្ពោះទៅចុងរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់។ នេះ​ធ្វើ​ឱ្យ​ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ស្តេចខ្លាំងក្លាមួយអង្គក្នុងចំណោមព្រះមហាក្សត្រទាំងប្រាំបីទៀត​របស់​ថៃ ដែលបានទទួលងារជា "មហារាជ"។
នាវាចរណ៍

300px|right|thmub|នាវាចរណ៍
នាវាចរណ៍ គឺជាវិធីមួយសម្រាប់សិក្សាទៅលើចំណុចប្រសព្វងអំពីឧបករណ៍សម្រាប់ពិនិត្យ និងការត្រូតពិនិត្យចលនានៃការបិនប្រសព្វ​​ ឬជាយានដែលដើរពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយផ្សេងទៀត។ 

ការសិក្សាអំពីនាវាចរណ៍បានរាប់បញ្ជូនជាបួនលក្ខណះទូទៅគឺ៖ នាវាចរណ៍ផ្លូវដីគោក​​​ នាវាចរណ៍ផ្លូវទឹក​ នាវាចរណ៍ផ្លូវអាកាស និង​ យានអវកាស។ វាផងដែរជាក្រុមនៃសិល្បៈដែលប្រើសម្រាប់ចំណេះដឹងធ្វើ៝ឯកទេសកម្មដែលប្រើដោយនាវាចរណ៍ និងការធ្វើការងារនៅក្នុងនាវាចរណ៍នោះ។ នាវាចរណ៍ទំាងអស់ គឺជាវិធីដែលធ្វើអោយមានទំនាក់ទំនងទៅនឹងការតាំងនៅរបស់នាវាចរណ៍ ដោយបានធ្វើការប្រៀបធៀបនៃការស្គាល់កន្លែងជាគំរូ។

នៅលើពិភពលោក នាវាចរណ៍ដែលទំនើបគឺជាធម្មតាបាននាំយកមកជាមួយប្រព័ន្ធអាវុធសម្រាប់បម្រើបម្រាស់ការងារ ព្រមទាំង ប្រភេទការងាររបស់អ្នកបើកបរ​​ដោយមានការពឹងផ្អែកទៅលើប្រភេទគំរូនិងក្រុមអាកាសយាន។ 
នៅសហរដ្ឋអាមេរិក កម្លាំងខ្យល់,កម្រិតគុណភាពនៃអាកាសនាវាវិជ្ជារបស់នាវាចរណ៍ដែលបានបង្កើនដោយការបន្ថែមប្រព័ន្ធភ្នាក់ងារ ពេលដែលកងនាវាសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយ កងម៉ារីនសហរដ្ឋអាមេរិក ភ្នាក់ងារពីមុនទាំងនោះបានប្រាប់ទៅនាវិក និង កងអាកាសយានចរណ៍ជាអ្នកសង្កេតបានស្គាល់ ភ្នាក់ងារកងហោះហើរ'' 'តាំងពីឆ្នាំ ១៩៦០។ ក្រុមនាវិកយួអេសអេហ្វរ/ប្រព័ន្ធភ្នាក់ងារតស៊ូ និង ក្រុមភ្នាក់ងារកងហោះហើរ យូអេសអិន/យូអេសអឹមស៊ី'''ត្រូវតែមានមូលដ្ឋានគ្រិះគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការធ្វើបេសកកម្មនៅក្នុងអាកាសយានរបស់ពួកគេ ឬការហោះហើរជាមួយអ្នកបង្រៀននាវិក ឬ ការបង្រៀន​ អិនអេហ្វអូដើម្បីឧបត្ថមជាចាំបាច់ក្នុងការវឹកហាត់សំរាប់ការងាររបស់ពួកគេ។
​​  

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កាប៉ាល់
នាឡិកាខ្សាច់

thumb|200px|នាឡិកាកែវក្នុងទំរង់បីជ្រុង
នាឡិកាខ្សាច់ ឬនាឡិកាកែវ គឺជាឈ្មោះឧបករណ៍ម្យ៉ាង សម្រាប់វាស់ពេលវេលារយៈពេលខ្លី ទៅតាមតម្រូវការរបស់អ្នកប្រើប្រាស់។ នាឡិកាខ្សាច់នេះ មានវាស់ពេលចំនួន៣នាទី ក៏មាន ១ម៉ោងក៏មាន ទៅតាមខ្នាតដែលគេ​ឆ្នៃធ្វើមក។ តាមភាសាបរទេស គេអាច​ហៅថាអេកថែមមើ (eggtimer) ព្រោះជាឧបករណ៍ ដែលគេប្រើសម្រាប់កំណត់ពេលស្ងោរស៊ុត។ នាឡិកាប្រភេទនេះ មានអំពូលពីរធ្វើអំពីកែវ តភ្ជាប់គ្នា ជាទំរង់បញ្ឈរ ដើម្បីឲ្យខ្សាច់ហូរពីអំពូលកែវផ្នែកខាងលើ ចុះមកផ្នែកខាងក្រោម តាមរន្ធដ៏តូចនៅត្រង់ផ្នែកកណ្តាល។ នៅពេលដែលខ្សាច់ហូរអស់ពីអំពូលកែវផ្នែកខាងលើ គេអាចត្រឡប់ឧបករណ៍នេះបញ្ច្រាស់មកវិញ គឺអំពូលដែលនៅផ្នែកខាងក្រោម ដាក់នៅផ្នែកខាងលើវិញ ហើយចាប់គិតរយៈពេល ដែលខ្សាច់ហូរចុះមក​អំពូលខាងក្រោម ឡើងវិញ។ កត្តាដែលធ្វើឲ្យឧបករណ៍នេះ វាស់ពេលបានត្រឹមត្រូវ មិនលំអៀង គឺ គេត្រូវគិតអំពីចំនួនខ្សាច់ ដែលត្រូវដាក់បញ្ចូល ក្នុងអំពូលនោះ ទំហំរបស់អំពូល ទំហំផ្នែកកណ្តាល (ផ្នែក ក) ដែលខ្សាច់ត្រូវហូរចុះ និងគុណភាព​របស់ខ្សាច់។ ក្រៅពីខ្សាច់ប្រភេទនេះ គេអាចប្រើម្សៅសំបកស៊ុត ឬម្សៅម៉ាបក៏បាន។  (sources disagree on the best material). បច្ចុប្បន្ននេះ នាឡិកាខ្សាច់ ត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់វាស់រយៈពេលស្ងោរស៊ុត ឬវាស់រយៈពេលគិត របស់ដៃគូ ក្នុងការលេងល្បែងមួយចំនួន ដូចជាល្បែងអុក ត-អក្សរ ឬ រៀបអក្សរ ជាដើម។
នាឡិកាខ្សាច់: ការរចនា

ការរចនា
The shape behind the hourglass has hardly any written evidence of why its external form is the shape that it is. The glass bulbs used, however, have changed in style and design over time. While the main designs have always been ampoule in shape, the bulbs were not always connected.  The first hourglasses were two separate bulbs with a cord wrapped at their union that was then coated in wax to hold the piece together and let sand flow in between. It was not until 1760 that both bulbs were blown together to keep moisture out of the bulbs and regulate the pressure within the bulb that varied the flow.
នាឡិកាខ្សាច់: វត្ថុធាតុ

វត្ថុធាតុ
ប្រភេទនាឡិកានេះ ខ្លះគេដាក់គ្រាប់ខ្សាច់ម្យ៉ាងដ៏ល្អិតនៅខាងក្នុង ហៅថា នាឡិកាខ្សាច់ ខ្លះទៀតគេប្រើល្បាយដែល​លាយដោយ​ម្សៅម៉ាប សំណប៉ាហាំង និងកំទេចសំបងស៊ុតដែលដុតរួច។ ក្រោយមក គេ​ក៏ធ្វើការ​ប្រៀបធៀប​លម្អិត​ទាំងនោះ ដើម្បីរកឲ្យឃើញថា តើ​លម្អិតណាមួយហូរយ៉ាងទៀងទាត់ពីអំពូលលើចុះមកអំពូលក្រោម។ ទីបំផុតគេរកឃើញថា ដើម្បីសម្រេចបានលំហូរឥតខ្ចោះមួយ សមាមាត្រនៃលម្អិតនោះមួយៗត្រូវមានទំហំ1/12 ឬច្រើនជាងនេះ ប្រៀបនឹងក-អំពូល តែមិនអាចធំជាង1/2នៃទំហំក-អំពូលឡើយ។Peterson, Ivars. "Trickling sand: how an hourglass ticks". Science News, Vol. 144, No. 11 (September 11, 1993). p. 167
នាឡិកាខ្សាច់: Practical uses

Practical uses
thumb|80px|3-minute egg timer
Hourglasses were an early dependable, reusable and accurate measure of time. The rate of flow of the sand is independent of the depth in the upper reservoir, and the instrument will not freeze in cold weather.

From the 15th century onwards, they were being used in a range of applications at sea, in the church, in industry and in cookery.
 
During the voyage of Ferdinand Magellan around the globe, his vessels kept 18 hourglasses per ship. It was the job of a ship's page to turn the hourglasses and thus provide the times for the ship's log. Noon was the reference time for navigation, which did not depend on the glass, as the sun would be at its zenith. More than one hourglass was sometimes fixed in a frame, each with a different running time, for example 1 hour, 45 minutes, 30 minutes, and 15 minutes.

Modern practical uses
While they are no longer widely used for keeping time, some institutions do maintain them.  Both houses of the Australian Parliament use three hourglasses to time certain procedures, such as divisions.

The sandglass is still widely used as the kitchen egg timer; for cooking eggs, a three-minute timer is typical, hence the name "egg timer" for three-minute hourglasses. Egg timers are sold widely as souvenirs.
thumb|200px|The Timewheel in Budapest, Hungary.
Sand timers are also sometimes used in games such as Pictionary and Boggle to implement a time constraint on rounds of play, and provide a sense of urgency to the game of Quicksand.
នាឡិកាខ្សាច់: Modern practical uses

Modern practical uses
While they are no longer widely used for keeping time, some institutions do maintain them.  Both houses of the Australian Parliament use three hourglasses to time certain procedures, such as divisions.

The sandglass is still widely used as the kitchen egg timer; for cooking eggs, a three-minute timer is typical, hence the name "egg timer" for three-minute hourglasses. Egg timers are sold widely as souvenirs.
thumb|200px|The Timewheel in Budapest, Hungary.
Sand timers are also sometimes used in games such as Pictionary and Boggle to implement a time constraint on rounds of play, and provide a sense of urgency to the game of Quicksand.
នាឡិកាខ្សាច់: Symbolic uses

Symbolic uses
thumb|200px|Pirate Christopher Moody's "Bloody Red" jack, c. 1714
Unlike most other methods of measuring time, the hourglass concretely represents the present as being between the past and the future, and this has made it an enduring symbol of time itself.

The hourglass, sometimes with the addition of metaphorical wings, is often depicted as a symbol that human existence is fleeting, and that the "sands of time" will run out for every human life. "Time is getting short; there will be little opportunity to do what you have to do unless you take the chance now. The phrase is often used with reference to one who has not much longer to live. The allusion is to the hourglass." It was used thus on pirate flags, to strike fear into the hearts of the pirates' victims. In England, hourglasses were sometimes placed in coffins, "Hour-glasses were formerly placed in coffins and buried with the corpse, probably as symbols of mortality—the sands of life having run out. See Gent. Mag. vol xvi, 646, and xvii, 264." and they have graced gravestones for centuries.  The hourglass was also used in alchemy as a symbol for hour.

The former Metropolitan Borough of Greenwich in London used an hourglass on its coat of arms, symbolising Greenwich's role as the origin of GMT. The district's successor, the Royal Borough of Greenwich, uses two hourglasses on its coat of arms.

Modern symbolic uses
right|Hourglass cursor
Recognition of the hourglass as a symbol of time has survived its obsolescence as a timekeeper. For example, the American television soap opera Days of our Lives, since its first broadcast in 1965, has displayed an hourglass in its opening credits, with the narration, "Like sands through the hourglass, so are the days of our lives," spoken by Macdonald Carey.

កំព្យូទ័រភាគច្រើន graphical user interfaces នៅពេលដែលកំពុងដំណើរការកម្មវិធីណាមួយ ទស្សន៍ទ្រនិច (cursor) ដែលស្ថិតនៅក្នុងកម្មវិធីនោះ ដូរទៅជារូបនាឡិកាកែវ បញ្ជាក់ថា កម្មវិធីនេះកំពុង​ធ្វើប្រតិបត្តិការ ហើយ​មិនមានប្រតិកម្ម (មិន​អនុញ្ញាត) ឲ្យអ្នកប្រើប្រាស់បញ្ចូល ឬបញ្ជាលើកម្មវិធីនេះឡើយ។ សញ្ញានាឡិការកែវនៅក្នុងកម្មវិធីមួយ មិនអាច​មាន​ឥទ្ធិពលលើកម្មវិធីដទៃឡើយ។ ​អ្នកប្រើប្រាស់អាច​ធ្វើ​ការងារលើកម្មវិធីដទៃទៀត កំឡុងពេលដែល​កម្មវិធីនេះ កំពុង​ធ្វើប្រតិបត្តិការ។ នៅពេលដែលរូបសញ្ញានាឡិកាកែវនេះរលត់បាត់ បញ្ជាក់ថា កម្មវិធីនេះនៅក្នុងលក្ខណៈរង្វិលជុំ រង់ចាំការបញ្ចប់ពីអ្នកប្រើប្រាស់ ឬធ្វើការងារបន្តទៀត ដូចជា បញ្ចូលCDជាដើម។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធយូនីកូដ រូបនាឡិកាកែវនៅU+231B ().
នាឡិកាខ្សាច់: Modern symbolic uses

Modern symbolic uses
right|Hourglass cursor
Recognition of the hourglass as a symbol of time has survived its obsolescence as a timekeeper. For example, the American television soap opera Days of our Lives, since its first broadcast in 1965, has displayed an hourglass in its opening credits, with the narration, "Like sands through the hourglass, so are the days of our lives," spoken by Macdonald Carey.

កំព្យូទ័រភាគច្រើន graphical user interfaces នៅពេលដែលកំពុងដំណើរការកម្មវិធីណាមួយ ទស្សន៍ទ្រនិច (cursor) ដែលស្ថិតនៅក្នុងកម្មវិធីនោះ ដូរទៅជារូបនាឡិកាកែវ បញ្ជាក់ថា កម្មវិធីនេះកំពុង​ធ្វើប្រតិបត្តិការ ហើយ​មិនមានប្រតិកម្ម (មិន​អនុញ្ញាត) ឲ្យអ្នកប្រើប្រាស់បញ្ចូល ឬបញ្ជាលើកម្មវិធីនេះឡើយ។ សញ្ញានាឡិការកែវនៅក្នុងកម្មវិធីមួយ មិនអាច​មាន​ឥទ្ធិពលលើកម្មវិធីដទៃឡើយ។ ​អ្នកប្រើប្រាស់អាច​ធ្វើ​ការងារលើកម្មវិធីដទៃទៀត កំឡុងពេលដែល​កម្មវិធីនេះ កំពុង​ធ្វើប្រតិបត្តិការ។ នៅពេលដែលរូបសញ្ញានាឡិកាកែវនេះរលត់បាត់ បញ្ជាក់ថា កម្មវិធីនេះនៅក្នុងលក្ខណៈរង្វិលជុំ រង់ចាំការបញ្ចប់ពីអ្នកប្រើប្រាស់ ឬធ្វើការងារបន្តទៀត ដូចជា បញ្ចូលCDជាដើម។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធយូនីកូដ រូបនាឡិកាកែវនៅU+231B ().
នាឡិកាខ្សាច់: Hourglass motif

Hourglass motif
thumb|130px|Diagram of "hourglass" motif from carved stone tablet, Solomon Islands
Because of its symmetry, graphic signs resembling an hourglass are seen in the art of cultures which never encountered such objects. Vertical pairs of triangles joined at the apex are common in Native American art; both in North America,Splendid Heritage: treasures of native american art (search on "hourglass") where it can represent, for example, the body of the Thunderbird or (in more elongated form) an enemy scalp,Wishart, David J. (ed.) Encyclopedia of the Great Plains University of Nebraska Press (2004) ISBN 0-8032-4787-7, p125Philip, Neil The Great Mystery: Myths of Native America, Clarion Books (2001) ISBN 0-395-98405-X, p64-65 and in South America, where it is believed to represent a Chuncho jungle dweller.Wilson, Lee Ann Nature Versus Culture in Textile Traditions of Mesoamerica and the Andes: An Anthology (ed. Schevill, M.B. et al.), University of Texas Press (1996) ISBN 0-292-77714-0  In Zulu textiles they symbolise a married man, as opposed to a pair of triangles joined at the base, which symbolise a married woman.An African Valentine: The Bead Code of the Zulus , edunetconnect.com  Neolithic examples can be seen among Spanish cave paintings.Greenman, E.F. The Upper Palaeolithic and the New World in Current Anthropology  Vol. 4, No. 1 (Feb., 1963), pp. 41-91 (NB: includes reviews disputing the central thesis and methodology)- via JSTOR (subscription)Image, "Croquis 1872" (click to enlarge)  at colonias.iespana.es Observers have even given the name "hourglass motif" to shapes which have more complex symmetry, such as a repeating circle and cross pattern from the Solomon Islands.Craig, Barry A Stone Tablet from Buka Island  in Archaeological Studies of the Middle and Late Holocene, Papua New Guinea (Technical Report 20) (ed. Specht, Jim & Attenbrow, Val) Australian Museum (2007)  ISSN:1835-4211 Both the members of Project Tic Toc,from television series the Time Tunnel and the Challengers of the Unknown use symbols of the hourglasse representing either time travel or time running out.
និកាយ

ប៉ោង រិន ( {ខ្មែរបាលី}}) ជា​ពាក្យ ​បាលី ដែល​មាន​ន័យ​ថា បរិមាណ។ វាត្រូវបានគេប្រើជាញឹកញាប់ដូចជាពាក្យ សំស្ក្រឹត អាគម ( {{ខ្មែរបាលី} ) មានន័យថា "ការប្រមូល", "ប្រមូលផ្តុំ", "ថ្នាក់" ឬ "ក្រុម" នៅក្នុងភាសាបាលីនិងសំស្ក្រឹត។ Rhys Davids & Stede (1921-25), p. 352, entry for "Nikāya" at (retrieved 2007-11-06). វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​ទូទៅ​ដើម្បី​យោង​ទៅ​លើ ​គម្ពីរ​ពុទ្ធសាសនា ​បាលី​នៃ​ព្រះ ​ត្រៃបិដក ​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ ​សូត្រ​បិដក។ វាក៏ត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសំដៅទៅលើត្រកូលព្រះសង្ឃដែលជួនកាលវាត្រូវបានបកប្រែជា 'ភាតរភាពព្រះសង្ឃ' ។

ពាក្យថា ពុទ្ធសាសនា <i id="mwFw">និកាយ</i>ជួនកាលប្រើ ដើម្បីសំដៅលើព្រះពុទ្ធសាសនានៃ សាលាពុទ្ធសាសនាសម័យដើម ។
និកាយ: ការប្រមូលអត្ថបទ

ការប្រមូលអត្ថបទ 
នៅក្នុង Pāli Canon ជាពិសេស "កន្ត្រកសុន្ទរកថា" ឬ សូត្របិដក អត្ថន័យនៃ និកាយ គឺប្រហាក់ប្រហែលនឹង បណ្តុំ ហើយត្រូវបានប្រើដើម្បីពិពណ៌នាអំពីក្រុមនៃសុន្ទរកថាតាមប្រធានបទ ប្រវែង ឬប្រភេទផ្សេងទៀត។ ជាឧទាហរណ៍ ព្រះសុត្តបិដក ចែកចេញជា ៥ និកាយៈ

 ទីឃនិកាយ, ការប្រមូលផ្តុំនៃសុន្ទរកថាវែង (បាលី: ទិឃ ) សុន្ទរកថា
 មជ្ឈិមនិកាយ ដែលជាការប្រមូលផ្តុំនៃសុន្ទរកថាកណ្តាល ( មជ្ឈិម )
 សម្យុត្តនិកាយ ដែលជាការប្រមូលផ្ដុំនៃសុន្ទរកថាដែលទាក់ទងគ្នា ( សំម្យុត្ត )
 អង្គុត្តរនិកាយ, "ការប្រមូលបន្តិចម្តង ៗ" (ការពិភាក្សាជាក្រុមដោយការរាប់បញ្ចូលមាតិកា)
 ខុទ្ទកនិកាយ "ការប្រមូលតូច"

នៅក្នុងសាលាពុទ្ធសាសនាដើមផ្សេងទៀត ពាក្យជំនួស អាគម ត្រូវបានប្រើជំនួសឱ្យ និកាយ ដើម្បីពិពណ៌នាអំពី សុត្តបិដក របស់ពួកគេ។ ដូច្នេះ ផ្នែកដែលមិនមែនជា មហាយាន នៃ សុត្តបិដក ជាភាសាសំស្រ្កឹតត្រូវបានហៅថា "អាគម" ដោយពុទ្ធសាសនិកមហាយាន។ អាគម រស់រានមានជីវិតភាគច្រើនតែនៅក្នុងការបកប្រែភាសាទីបេ និង ចិន បុរាណ ប៉ុណ្ណោះ។ ពួកគេទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ បាលិនិកាយ ។
និកាយ: ការបែងចែកព្រះសង្ឃ

ការបែងចែកព្រះសង្ឃ 
ក្នុងចំណោមប្រជាជាតិថេរវាទនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងស្រីលង្កា និកាយ ក៏ត្រូវបានគេប្រើជាពាក្យសម្រាប់ការបែងចែកព្រះសង្ឃឬត្រកូល។ ក្រុមទាំងនេះជួនកាលត្រូវបានគេហៅថា "ភាតរភាពព្រះសង្ឃ" ឬ "frateries" ។ និកាយ អាចលេចឡើងក្នុងចំណោមក្រុមព្រះសង្ឃដែលជាលទ្ធផលនៃការឧបត្ថម្ភរបស់ស្តេចឬរដ្ឋាភិបាល (ដូចជា ធម្មយុត្តិកនិកាយ នៃប្រទេសថៃ) ដោយសារតែប្រភពដើមជាតិនៃពូជពង្សរបស់ពួកគេ ( សៀមនិកាយ នៃ ប្រទេសស្រីលង្កា ) ដោយសារតែភាពខុសគ្នានៅក្នុងការបកស្រាយនៃ កូដព្រះសង្ឃ ឬដោយសារកត្តាផ្សេងទៀត (ដូចជា អមរនិកាយ នៅក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា ដែលបានលេចចេញជាប្រតិកម្មចំពោះការរឹតបន្តឹងវណ្ណៈក្នុងសៀមនិកាយ)។ ការបែងចែកទាំងនេះមិនកើនឡើងដល់កម្រិតនៃការបង្កើតនិកាយដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅក្នុងប្រពៃណីថេរវាទទេ ព្រោះជាធម្មតាពួកគេមិនធ្វើតាមគោលលទ្ធិ ឬកូដព្រះសង្ឃផ្សេងៗ ហើយក៏មិនបែងចែកការបែងចែកទាំងនេះដល់ពួកគ្រហស្ថដែរ។

នៅក្នុង ប្រទេសភូមា បទបញ្ជារបស់ព្រះសង្ឃ និកាយបានលេចឡើងជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការអភិរក្សដែលទាក់ទងគ្នាជាមួយនឹងការបកស្រាយរបស់ វិន័យ និងរចនាសម្ព័ន្ធឋានានុក្រមនៅក្នុង និកាយ ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1980 មក គ្មាននិកាយថ្មីត្រូវបានអនុញ្ញាតទេ ហើយមានបទបញ្ជាព្រះសង្ឃចំនួនប្រាំបួនដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ស្របច្បាប់នៅក្នុងប្រទេសភូមាសព្វថ្ងៃនេះ ក្រោមច្បាប់ឆ្នាំ 1990 ទាក់ទងនឹងអង្គការព្រះសង្ឃ។  ​ធំជាងគេ​បំផុត​នោះ​គឺ ថុធម្មនិកាយ ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៨០០ ក្នុង ​រាជវង្ស​កូនបាង ​។
និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា

ភិក្ខុមង្គលរក្ខិតោ ឃឹម សាលីម និស្សិតឆ្នាំទី១នៃមហាវិទ្យាល័យមហាបញ្ញា

អាស៊ីបូនឈ្មោះដែលគេស្គាល់គឺ មហាយាន១ ប្រពៃណីទីបេ (សាសនាឡាមៈ ឬលទ្ធិឡាមៈ ឬវជរយាន ដែលក្រោយមបានរាប់បញ្ចូលទាំងនិកាយហ្សិង្គង់របស់ជប៉ុន)១។
និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា: ចំណាត់ថ្នាក់

ចំណាត់ថ្នាក់ 

អត្ថបទ (ព្រះពុទ្ធសាសនា) និង (និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា) ដែលបានផ្សព្វផ្សាយតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណេត (សព្វវចនាធិប្បាយនៃសាសនា) ចំណែកចេញជា៣ប្រភេទផ្សេងៗគ្នា៖

 ចលនា៖
 ហីនយាន
 មហាយាន
 វជរយាន
 ទាំង៣និកាយនេះនៅមានទល់សព្វថ្ងៃ។
 ថេរវាទ, នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍
 ធម្មគុត្តកៈ, ក្នុងប្រទេសចិន កូរ៉េ និង​វៀតណាម
 មូលស៌វស្តិវាទ, ក្នុងប្រពៃណីទីបេ
 ធម្មិកនិកាយ
និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា: បឋមនិកាយ

បឋមនិកាយ 
thumb|200px|right|An image of Gautama Buddha with a Manji, traditionally a Buddhist symbol of infinity, on his chest. Ananda, the Buddha's disciple, appears in the background. This statue is from Hsi Lai Temple.

Numerous attempts have been made to tabulate these schools. Here is one.

 ស្ថាវិរវាទ
 បុគ្គលវាទ ('បុគ្គលនិយម') (២៨០ឆ្នាំមុនគ្រឹស្តសករាជ)
 ស៌វស្តិវាទ
 វិភជ្ជវាទ (អំឡុង២៤០ឆ្នាំមុនគ្រឹសសករាជក្នុងសម័យរជ្ជកាល ព្រះបាទអសោកមហារាជ)
 ថេរវាទ (២៤០ឆ្នាំមគស) 
 បំនែកនិកាយនៃថេរវាទ (មើលៈ ខាងក្រោម)
 មហីសាសកៈ (after 232 BCE)
 ធម្មគុត្តកៈ (after 232 BCE)
 កស្សបិយៈ (after 232 BCE)
 វជ្ជីបុត្រិយៈ (ក្នុងសម័យ ព្រះបាទអសោកមហារាជ) ក្រោយមកឈ្មោះ​ សម្មិតិយៈ
 ធម្មុត្តរិយៈ
 ភទ្រយានីយៈ
 ឆន្នគិរិកៈ
 មូលស៌វស្តិវាទ (third and fourth centuries)
 សុត្តន្តិកៈ (ចន្លោះ៥០ឆ្នាំមុនគ្រឹស្តសករាជទៅ១០០ឆ្នាំនៃគ្រឹស្តសករាជ)
 មហាសង្ឃិកៈ ('Majority', c. 380 BCE)
 ឯកព្យាហារិកៈ (រជ្ជកាល ព្រះបាទអសោកមហារាជ)
 លោកុត្តរវាទ
 គោលុលិកៈ (រជ្ជកាល ព្រះបាទអសោកមហារាជ)
 ពហុសុត្តិយៈ (late third century BCE)
 បញ្ញប្បតិវាទ (ក្នុងរយៈពេលក្រោយៗប្រមាណសតវត្សទី៣មុនគ្រឹស្តសករាជ)
 ចេតិយវាទ
 ចិត្តកៈ (ពាក់កណ្តាល-សតវត្សទី១មុនគ្រឹស្តសករាជ)
 អបរសីល
 ឧត្តរសីល

 និកាយទាំង២០នៃព្រះពុទ្ធសាសនា 
ខាងក្រោមនេះគឺជាឈ្មោះនៃនិកាយហិនយាន ហើយខ្លះទៀតជានិកាយមហាយាន៖
ស្ថាវិរវាទ ត្រូវបានបំបែកចេញជា១១និកាយគឺ៖
(ស៌វស្តិវាទី)១ (ហេមវ័ត)១ (វជ្ជីបុត្រិយៈ)១ (ធម្មុត្តរៈ)១ (ភទ្រយនិយៈ)១ (សម្មិតិយៈ)១ (ឆន្នគិរិកៈ)១ (មហិសាសកៈ)១ (ធម្មគុត្តកៈ)១ (កស្សបិយៈ)១ (សុត្តន្តិកៈ)១. 

  ស្ថាវិរវាទ─┬─ ហេមវ័ត────────────────────────────────────────────
               └─ ស៌វស្តិវាទី─┬───────────────────────────────────
                                ├ វជ្ជីបុត្រិយៈ ─┬────────────────────
                                │               ├ ធម្មុត្តរៈ───────
                                │               ├ ភទ្រយនិយៈ─────
                                │               ├ សម្មិតិយៈ──────── 
                                │               └ ឆន្នគិរិកៈ─────
                                ├ មហិសាសកៈ─┬─────────────────────
                                │            └ ធម្មគុត្តកៈ──────
                                ├ កស្សបិយៈ────────────────────────
                                └ សុត្តន្តិកៈ──────────────────────

មហាសង្ឃិកៈ ត្រូវបានបំបែកចេញជា៩និកាយគឺ៖
(ឯកព្យាហារកៈ)១ (លោកុត្តរវាទី)១ (កុក្កុតិកៈ)១ (ពហុសុតិ្តយៈ)១ (បញ្ញប្បតិវាទ)១ (ចិត្តិកៈ)១ (អបរសីល)១ (ឧត្តរសីល)១.

 មហាសង្ឃិកៈ─┬──────────────────────┬─────
              ├ ឯកព្យាហារកៈ         ├ ចិត្តិកៈ
              ├ លោកុត្តរវាទី       ├ អបរសីល
              ├ កុក្កុតិកៈ           └ ឧត្តរសីល
              ├ ពហុសុត្តិយៈ
              └ បញ្ញប្បតិវាទី

 ឥទ្ធិពលក្នុងអាស៊ីបូព៌ា 
និកាយក្រោយៗខាងក្រោមនេះប្រតិបត្តិវិន័យនៃ ធម្មគុត្តកៈ៖
 ព្រះពុទ្ធសាសនាចិន ជាពិសេសគឺវិនយនិកាយ
 ព្រះពុទ្ធសាសនាកូរ៉េ ជាពិសេសគឺ គ្យេ ឧល
 ព្រះពុទ្ធសាសនាវៀតណាម
 ព្រះពុទ្ធសាសនាជប៉ុន ឫត្សុ
ខាងក្រោមនេះជាប់ទាក់ទិននឹងឥទ្ធិពលទស្សនវិជ្ជា
 ជោជិត្សុរបស់ជប៉ុនគេពិចារណាឃើញថាគឺជាមែកធាងនៃសុត្តន្តិកវាទ ហើយដទៃទៀតថាបានពីការផ្លាស់ប្តូរនៃពួកពហុសុត្តិយៈ។
 និកាយកុសារបស់ចិន និងជប៉ុនគឺជាមែកធាងនៃស៌វស្តិវាទដែលមានឥទ្ធិពលដោយវស្សុពន្ធុ។
និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា: និកាយទាំង២០នៃព្រះពុទ្ធសាសនា

និកាយទាំង២០នៃព្រះពុទ្ធសាសនា 
ខាងក្រោមនេះគឺជាឈ្មោះនៃនិកាយហិនយាន ហើយខ្លះទៀតជានិកាយមហាយាន៖
ស្ថាវិរវាទ ត្រូវបានបំបែកចេញជា១១និកាយគឺ៖
(ស៌វស្តិវាទី)១ (ហេមវ័ត)១ (វជ្ជីបុត្រិយៈ)១ (ធម្មុត្តរៈ)១ (ភទ្រយនិយៈ)១ (សម្មិតិយៈ)១ (ឆន្នគិរិកៈ)១ (មហិសាសកៈ)១ (ធម្មគុត្តកៈ)១ (កស្សបិយៈ)១ (សុត្តន្តិកៈ)១. 

  ស្ថាវិរវាទ─┬─ ហេមវ័ត────────────────────────────────────────────
               └─ ស៌វស្តិវាទី─┬───────────────────────────────────
                                ├ វជ្ជីបុត្រិយៈ ─┬────────────────────
                                │               ├ ធម្មុត្តរៈ───────
                                │               ├ ភទ្រយនិយៈ─────
                                │               ├ សម្មិតិយៈ──────── 
                                │               └ ឆន្នគិរិកៈ─────
                                ├ មហិសាសកៈ─┬─────────────────────
                                │            └ ធម្មគុត្តកៈ──────
                                ├ កស្សបិយៈ────────────────────────
                                └ សុត្តន្តិកៈ──────────────────────

មហាសង្ឃិកៈ ត្រូវបានបំបែកចេញជា៩និកាយគឺ៖
(ឯកព្យាហារកៈ)១ (លោកុត្តរវាទី)១ (កុក្កុតិកៈ)១ (ពហុសុតិ្តយៈ)១ (បញ្ញប្បតិវាទ)១ (ចិត្តិកៈ)១ (អបរសីល)១ (ឧត្តរសីល)១.

 មហាសង្ឃិកៈ─┬──────────────────────┬─────
              ├ ឯកព្យាហារកៈ         ├ ចិត្តិកៈ
              ├ លោកុត្តរវាទី       ├ អបរសីល
              ├ កុក្កុតិកៈ           └ ឧត្តរសីល
              ├ ពហុសុត្តិយៈ
              └ បញ្ញប្បតិវាទី
និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា: ឥទ្ធិពលក្នុងអាស៊ីបូព៌ា

ឥទ្ធិពលក្នុងអាស៊ីបូព៌ា 
និកាយក្រោយៗខាងក្រោមនេះប្រតិបត្តិវិន័យនៃ ធម្មគុត្តកៈ៖
 ព្រះពុទ្ធសាសនាចិន ជាពិសេសគឺវិនយនិកាយ
 ព្រះពុទ្ធសាសនាកូរ៉េ ជាពិសេសគឺ គ្យេ ឧល
 ព្រះពុទ្ធសាសនាវៀតណាម
 ព្រះពុទ្ធសាសនាជប៉ុន ឫត្សុ
ខាងក្រោមនេះជាប់ទាក់ទិននឹងឥទ្ធិពលទស្សនវិជ្ជា
 ជោជិត្សុរបស់ជប៉ុនគេពិចារណាឃើញថាគឺជាមែកធាងនៃសុត្តន្តិកវាទ ហើយដទៃទៀតថាបានពីការផ្លាស់ប្តូរនៃពួកពហុសុត្តិយៈ។
 និកាយកុសារបស់ចិន និងជប៉ុនគឺជាមែកធាងនៃស៌វស្តិវាទដែលមានឥទ្ធិពលដោយវស្សុពន្ធុ។