សមុទ្រកាសព្យែន: ជម្លោះ​អន្តរជាតិ

ជម្លោះ​អន្តរជាតិ 
ការចរចា​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការកំណត់​ព្រំដែន នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​បាន​អូសបន្លាយពេលវេលា​អស់​ជិត​មួយ​ទសវត្ស​មកហើយ​រហូតមកដល់​បច្ចុប្បន្ន រវាង​រដ្ឋ​ជាប់​ដែនទឹក​ទាំង​ប្រាំ​គឺ​៖ អាហ្សែបែហ្សង់ រុស្ស៊ី កាហ្សាក់ស្ថាន តូមិននីស្ថាន និង អ៊ីរ៉ង់​។ តួនាទី​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន គឺជា​គន្លឹះ​នៃ​ដំណោះស្រាយ​បញ្ហា​។ មាន​បញ្ហា​ចម្បង​បី ដែល​អាច​ធ្វើឲ្យ​រៀបរយ​ដោយ​តួនាទី​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​គឺ​៖ សិទ្ធិ​ទាញយក​ធនធាន​ខនិជ (ប្រេង និង​ឧស្ម័នធម្មជាតិ) សិទ្ធិ​លើ​ការនេសាទ និង​សិទ្ធិ​ចូល​ទៅកាន់​ដែនទឹក​អន្តរជាតិ (ដោយ​ត្រូវ​ឆ្លងកាត់​ទន្លេ​វ៉ុលហ្កា​របស់ រុស្ស៊ី និង​ប្រព័ន្ធ​ប្រឡាយ​ដែល​តភ្ជាប់​ទៅកាន់​សមុទ្រខ្មៅ និង​សមុទ្រ​បាលទិក)​។ សិទ្ធិ​ក្នុង​ការឆ្លងកាត់​ទន្លេ​វ៉ុលហ្កា គឺជា​កត្តា​ដ៏​សំខាន់​សម្រាប់​រដ្ឋ​ដីគោក​ដូចជា​៖ អាហ្សែបែហ្សង់ កាហ្សាក់ស្ថាន និង តូមិននីស្ថាន​។ បញ្ហា​នេះ​អាស្រ័យលើ​ប្រទេស រុស្ស៊ី ព្រោះ​ចរាចរ​ដ៏​សំខាន់​នេះ​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ទឹកដីរុស្ស៊ី​។ ប្រសិនបើ ផ្ទៃទឹក​ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​ថា​ជា​សមុទ្រ នោះ​នឹង​មាន​សន្ធិសញ្ញា​អន្តរជាតិ​មួយចំនួន​ចាប់​បង្ខំឲ្យ​ទទួលស្គាល់​សិទ្ធិ​ធ្វើ​នាវាចរ​សម្រាប់​នាវា​បរទេស​។ ប្រសិនបើ ផ្ទៃទឹក​ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​ថា​ជា​បឹង នោះ​នឹង​ពុំមាន​សន្ធិសញ្ញា​អន្តរជាតិ​ណាមួយ ដែល​អាច​ចាប់​បង្ខំឲ្យ​ទទួលស្គាល់​សិទ្ធិ​នៃ​ការ​ធ្វើ​នាវាចរ​សម្រាប់​នាវា​បរទេស​ឡើយ​។ បញ្ហា​បរិស្ថាន ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ភ្ជាប់ទៅនឹង​តួនាទី និង​បញ្ហា​ព្រំដែន​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ផងដែរ​។ 
វា​ត្រូវបាន​គេ​សម្គាល់​ឃើញថា ប្រទេស​រុស្ស៊ី​បាន​ទទួល​មរតក​យ៉ាងច្រើន​លើសលប់​ពី​កងទ័ពជើងទឹក​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​របស់​អតីត​សហភាពសូវៀត (បច្ចុប្បន្ន​ប្រទេស​រុស្ស៊ី​នៅតែ​មាន​កងទ័ព​ខ្លាំងពូកែ​ជាងគេ​បំផុត​នៅក្នុង​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ដដែល)​។ ទ្រព្យសម្បត្តិ​មួយចំនួន​តូច​ទៀត ត្រូវ​បាន​ប្រគល់​ទៅឲ្យ អាហ្សែបែហ្សង់ កាហ្សាក់ស្ថាន និង​ជាពិសេស​តូមិននីស្ថាន ដោយសារ​ពួកគេ​ពុំមាន​ទីក្រុង​កំពង់ផែ​សំខាន់ៗ​។ 
 ដោយ​យោងតាម​សន្ធិសញ្ញា​ដែល​បាន​ចុះហត្ថលេខា​រវាង​ពែក (អ៊ីរ៉ង) និង​សហភាពសូវៀត សមុទ្រ​កាសព្យែន​គឺជា​បឹង​តាម​លក្ខណៈ​បច្ចេកទេស ហើយ​វា​ត្រូវ​បាន​ចែកជា​ពីរ​មណ្ឌល (សម្រាប់​ពែក និង​រុស្ស៊ី) ប៉ុន្តែ​ធនធាន​នានា (ពេលនោះ​សង្កត់ធ្ងន់​លើ​ផលនេសាទ) គឺ​សម្រាប់​ទាំងអស់គ្នា​។ បន្ទាត់​ព្រំដែន​រវាង​មណ្ឌល​ទាំងពីរ​ត្រូវបាន​កំណត់ជា​ខ្សែបន្ទាត់​អន្តរជាតិ​នៅក្នុង​ផ្ទៃ​បឹង​ទាំងមូល ដូចជា​ករណី​បឹងអាល់បឺត (Lake Albert) ដែរ​។ មណ្ឌល​របស់​រុស្ស៊ី​ត្រូវបាន​ចែក​ទៅជា​មណ្ឌល​រដ្ឋបាល​សម្រាប់​សាធារណរដ្ឋ​សូវៀត​ដែល​ជាប់​ដែនទឹក​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ទាំង ០៤ ទៀត​។ 
 ក្រោយ​ការរលំរលាយ​នៃ​សហភាពសូវៀត មិនមែន​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​ថ្មី​ទាំងអស់​សុទ្ធតែ​បាន​បន្ត​ទទួលស្គាល់​សន្ធិសញ្ញា​ចាស់​ទាំងអស់នោះ​ទេ​។ ដំបូងឡើយ ប្រទេស រុស្ស៊ី និង​អ៊ីរ៉ង់ បាន​ប្រកាស​បន្ត​ប្រកាន់យក​សន្ធិសញ្ញា​ចាស់​ដដែល (ប៉ុន្តែ​ពួកគេ​ពុំមាន​ព្រំដែន​រួម​ទៀតទេ ដូច្នេះ​សន្ធិសញ្ញា​នេះ​មិន​អាច​អនុវត្ត​បាន​ឡើយ​)​។
 ទោះយ៉ាងណា បើ​សង្កេតមើល​ពី​ដើមហេតុ​នៃ​ជម្លោះ​នេះ ពុំ​មែន​ជា​បញ្ញា​របស់​អ៊ីរ៉ង​ទេ (ចាប់តាំងពី​អតីត​សហភាពសូវៀត បាន​បាត់បង់​ទឹកដី​ដូចជា អាហ្សែបែហ្សង់ កាហ្សាក់ស្ថាន និង​តូមិននីស្ថាន) អ៊ីរ៉ង់​ធ្លាប់​បាន​ដង្ហោយហៅ​ឲ្យ​មាន​ការបែងចែក​ស្មើភាព​គ្នា​រវាង​រដ្ឋ​ទាំងប្រាំ​គឺ​៖ អ៊ីរ៉ង់ អាហ្សែបែហ្សង់ តូមិននីស្ថាន កាហ្សាក់ស្ថាន និង​រុស្ស៊ី​។ ចាប់តាំងពី​សេចក្ដី​អំពាវនាវ​នេះ​មិន​ត្រូវ​បាន​អើពើ ហើយនិង​មាន​ការ​គំរាមកំហែង​ផ្នែក​យោធា​ពី​សំណាក់​រុស្ស៊ី​ប្រឆាំង​អ៊ីរ៉ង់ ឥឡូវនេះ​អ៊ីរ៉ង់​សុំតែ​ការ​ទទួលស្គាល់​សន្ធិសញ្ញា​ចាស់​រវាង​អ៊ីរ៉ង់-រុស្ស៊ី​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​បញ្ចុះបញ្ចូល​ឲ្យ​រុស្ស៊ី​ធ្វើការ​បែងចែក​ដែនទឹក​របស់ខ្លួន ៥០% ទៅ​ឲ្យ​រដ្ឋ​បី​ផ្សេង​ទៀត​មាន​៖ អាហ្សែបែហ្សង់ តូមិននីស្ថាន និង​កាហ្សាក់ស្ថាន​។ 
កាហ្សាក់ស្ថាន អាហ្សែបែហ្សង់ និង​តូមិននីស្ថាន បាន​ប្រកាស​ច្រានចោល​សន្ធិសញ្ញា​នេះ​។ 
 ក្រោយ​តាមរយៈ​សំណើ​ខ្លះៗ​សម្រាប់​ការព្រមព្រៀង​រួមគ្នា​រវាង​រដ្ឋ​ទាំង ០៥ អំពី​ការ​កំណត់​មុខងារ​នៃ​សមុទ្រ​។
 អាហ្សែបែហ្សង់ តូមិននីស្ថាន និង​កាហ្សាក់ស្ថាន បាន​ទទូច​ថា ការបែងចែក​មណ្ឌល​គួរតែ​កំណត់​យកតាម​ខ្សែមេដ្យាន (median line) លើសពីនេះ​ទៅទៀត​គួរតែ​ផ្ដល់​ឲ្យ​រដ្ឋ​នីមួយៗ​ទៅ​តាម​សមាមាត្រ​នៃ​ប្រវែង​ឆ្នេរ​របស់ខ្លួន​។ មណ្ឌល​ទាំងនោះ​នឹង​ក្លាយជា​ទឹកដី​អធិបតេយ្យភាព​នៃ​រដ្ឋ​នីមួយៗ (លើសពីនេះ គឺ​ការបង្កើត​ឲ្យមាន​ខ្សែព្រំដែន​អន្តរជាតិ និង​ក៏​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​រដ្ឋ​នីមួយៗ​អាច​ទាញយក​ធនធាន​ទាំងអស់​ដែល​មាន​នៅក្នុង​មណ្ឌល​របស់ខ្លួន ដោយ​ឯកតោភាគី)​។ 
 អ៊ីរ៉ង់​ទទូច​ថា ការបែងចែក​មណ្ឌល​គួរតែ​រដ្ឋ​នីមួយៗ​ទទួល​បាន​ម្នាក់ ២០% ស្មើគ្នា​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ទាំងមូល​។ ការ​ទាមទារ​នេះ​ផ្ដល់​អត្ថប្រយោជន៍​ដល់​អ៊ីរ៉ង់ ព្រោះតែ​អ៊ីរ៉ង់​មាន​សមាមាត្រ​នៃ​ប្រវែង​ឆ្នេរ​តូច​។ 
 រុស្ស៊ី​បាន​ដាក់​សំណើ​នូវ​ដំណោះស្រាយ​ដូចជា​៖ បាតសមុទ្រ (រួមទាំង​ធនធាន​រ៉ែខនិជ) ត្រូវ​បែងចែក​ទៅតាម​ខ្សែបន្ទាត់​នៃ​មណ្ឌល (ដូច​ករណី​ទាំងពីរ​ខាងលើ)​។ ចំណែក​ផ្ទៃ​ខាងលើ (រួមទាំង​ការនេសាទ) ត្រូវ​ដាក់ជា​សម្បត្តិ​រួម​រវាង​រដ្ឋ​ទាំងអស់​។
 ស្ថានភាព​បច្ចុប្បន្ន
ប្រទេស​រុស្ស៊ី កាហ្សាក់ស្ថាន និង តូមិននីស្ថាន បាន​ឯកភាព​គ្នា​លើ​ដំណោះស្រាយ​អំពី​ការបែងចែក​មណ្ឌល​របស់​ពួកគេ​ហើយ​។ ពុំមាន​បញ្ហាចោទ​ឡើយ​រវាង កាហ្សាក់ស្ថាន និង តូមិននីស្ថាន ប៉ុន្តែ​ក្រោយមក​ពុំ​មាន​ការចូលរួម​ឡើយ ដូច្នេះ​លែង​មាន​ការ​ឯកភាព​គ្នា​ទៀតឡើយ​។ អាហ្សែបែហ្សង់ និង​អ៊ីរ៉ង់ បាន​ទាស់ទែង​គ្នា​លើ​បញ្ហា​តំបន់​ប្រេង​ខ្លះ ដែល​រដ្ឋ​ទាំងពីរ​បាន​ទាមទារ​។ ជាច្រើន​លើក​ច្រើន​គ្រា ដែល​កងនាវាល្បាត​របស់​អ៊ីរ៉ង់​បាន​បាញ់ប្រហារ​ទៅលើ​នាវា​អាហ្សែបែហ្សង់ ដែល​បាន​ចូល​ទៅ​ធ្វើការ​រុករក​ប្រេង​នៅក្នុង​តំបន់​ទំនាស់​។ ហើយ​ក៏​មាន​ភាពតានតឹង​ស្រដៀងគ្នា​នេះ​ដែរ​រវាង អាហ្សែបែហ្សង់ និង​តូមិននីស្ថាន​។ ទំនាស់​ខ្លះទៀត​គឺ​បញ្ហា​រវាង តូមិននីស្ថាន និង​អ៊ីរ៉ង់​។ ដោយ​មិន​អើពើ​អំពី​ជម្លោះ​នៅ​ផ្នែក​ខាងត្បូង​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន កិច្ចព្រមព្រៀង​ទ្វេភាគី​បាន​ធ្វើឡើង​ជាបន្តបន្ទាប់​នៅ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ភាគ​ខាងជើង​ដូច​ខាងក្រោម​៖ 
 រុស្ស៊ី និង កាហ្សាក់ស្ថាន បាន​ចុះហត្ថលេខា​លើ​សន្ធិសញ្ញា ដោយ​ផ្អែកតាម​អ្វី​ដែល​ពួកគេ​បាន​បែងចែក​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ភាគ​ខាងជើង រវាង​មណ្ឌល​របស់​ពួកគេ​ទាំងពីរ ដោយ​យក​ខ្សែមេដ្យាន​។ មណ្ឌល​នីមួយៗ គឺជា​កម្មសិទ្ធិ​ដាច់ដោយឡែក​របស់​រដ្ឋ​នីមួយៗ រាប់ទាំង​ធនធាន​ទាំងអស់ រួមទាំង​បាតសមុទ្រ និង​ផ្ទៃខាងលើ​ក៏​ជា​កម្មសិទ្ធិ​ដាច់ដោយឡែក​របស់​រដ្ឋ​នីមួយៗ​ដែរ​។ 
 រុស្ស៊ី និង អាហ្សែបែហ្សង់ ក៏​បាន​ចុះហត្ថលេខា​លើ​សន្ធិសញ្ញា​ស្រដៀងគ្នា​នេះដែរ​អំពី​ព្រំដែន​រួម​របស់​ពួកគេ​។
 កាហ្សាក់ស្ថាន និង អាហ្សែបែហ្សង់ ក៏​បាន​ចុះហត្ថលេខា​លើ​សន្ធិសញ្ញា​ស្រដៀងគ្នា​នេះដែរ​អំពី​ព្រំដែន​រួម​របស់​ពួកគេ​។
 អ៊ីរ៉ង់ មិន​ទទួលស្គាល់​កិច្ចព្រមព្រៀង​ទ្វេភាគី​រវាង​រដ្ឋ​ជាប់​ដែនទឹក​ទាំងនោះ​ទេ​។ អ៊ីរ៉ង់​នៅតែ​បន្ត​ទទូច​ចង់បាន​កិច្ចព្រមព្រៀង​ពហុភាគី​មួយ រវាង​រដ្ឋ​ទាំង ០៥ (ដូច​ការទាមទារ​របស់ខ្លួន​ឲ្យ​មាន​ការបែងចែក ១ ភាគ ៥ សម្រាប់​រដ្ឋ​នីមួយៗ)​។ 
 ឥរិយាបថ នៃ​ប្រទេស​តូមិននីស្ថាន នៅ​មិនទាន់​ត្រូវ​បាន​គេ​ដឹង​នៅឡើយ​។ 
ក្រោយពី​រុស្ស៊ី​បាន​យល់ព្រម​យក​ខ្សែមេដ្យាន​ដើម្បី​បែងចែក​មណ្ឌល​រួចមក ហើយនិង​សន្ធិសញ្ញា​ចំនួន ០៣ ត្រូវ​បាន​ចុះហត្ថលេខា​រវាង​រដ្ឋ​ជាប់​ដែនទឹក​ខ្លះ​នោះ ហាក់ដូចជា​រូបមន្ត​ប្រាកដនិយម​មួយ​សម្រាប់​កំណត់​ព្រំដែន​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ មណ្ឌល​របស់​រុស្ស៊ី​បាន​កំណត់​រួចរាល់​ហើយ​។ មណ្ឌល​របស់​កាហ្សាក់ស្ថាន​មិនទាន់​ត្រូវ​បាន​កំណត់​រួចរាល់​ទាំងស្រុង​នៅឡើយ​ទេ ក៏ប៉ុន្តែ​ពុំ​មាន​ជម្លោះ​ជាមួយ​រដ្ឋ​ដទៃ​ទេ​។ មណ្ឌល​របស់ អាហ្សែបែហ្សង់ តូមិននីស្ថាន និង អ៊ីរ៉ង់ នៅ​ពុំ​ទាន់​បាន​កំណត់​រួចរាល់​ទាំងស្រុង​នៅឡើយ​ទេ​។ គេ​មិន​បាន​ដឹង​ច្បាស់​ទេ ថាតើ​បញ្ហា​នៃ​សិទ្ធិ​ធ្វើនាវាចរ​ពី​អាហ្សែបែហ្សង់ និង​កាហ្សាក់ស្ថាន ឆ្លងកាត់​ទន្លេ​វ៉ុលហ្កា​ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​កិច្ចព្រមព្រៀង​របស់​ពួកគេ​ជាមួយ​រុស្ស៊ី​ដែរ​ឬទេ ហើយ​អ្វីទៅ​ជា​លក្ខខណ្ឌ​សម្រាប់​នាវា​ពី​តូមិននីស្ថាន និង​អ៊ីរ៉ង់​។ 

ការ​ជួបពិភាក្សា​រវាង​បណ្ដា​រដ្ឋ​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​នៅ​ឆ្នាំ ២០០៧ បាន​ចុះហត្ថលេខា​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ ដែល​រារាំង​នាវា​ណាមួយ​ដែល​មិនបាន​ប្រើ​ទង់ជាតិ​របស់​រដ្ឋ​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន ពី​ការ​មកដល់​នៅ​ដែនទឹក​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។