navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ព្រះនិព្វាន៤ថ្នាក់: សកទាគាមិ

សកទាគាមិ
បុគ្គលក្នុងក្រុមទី២ ឈ្មោះថាសកទាគាមិ (Sakadāgāmi, once-returner) មានន័យថា ត្រឡប់មកមួយដង ។ សកទាគាមិ ត្រឡប់មកកាន់មនុស្សលោក យ៉ាងច្រើនម្តងទៀតប៉ុណ្ណោះ ។ សោតាបន្ននិងសកទាគាមិ ទាំងពីរថ្នាក់នេះ បានកំចាត់ សំយោជនៈ ៣ ខាងដើម ។ ភាពខុសគ្នារវាងបុគ្គលទាំងពីរនេះគឺ សកទាគាមិបានធ្វើឲ្យ សំយោជនៈ ៣ ទៀត កាមរាគៈ បដិឃៈ និងរូបរាគៈ ស្រាលស្តើងជាង ។ ព្រោះហេតុនោះ សកទាគាមិ នៅសល់ជាតិតិចជាង ៧ អាចទៅកើតក្នុងភពខ្ពស់ៗបាន បើកើតក្នុងមនុស្សលោក បានត្រឹមតែមួយដងប៉ុណ្ណោះ ។ សកទាគាមិ មិនមែនសល់ជាតិតែមួយ ដូចន័យរបស់ឈ្មោះខាងលើទេ គេមិនអាចនិយាយ ដោយជាក់ច្បាស់ អំពីកំណើត របស់សកទាគាមិ ដែលអាចកើតជាច្រើនជាតិទៀត ក្នុងសុទ្ធាវាស ៥ (ឋានព្រហ្មសុទ្ធាវាស) ។
ព្រះនិព្វាន៤ថ្នាក់: អនាគាមិ

អនាគាមិ
បុគ្គលក្នុងក្រុមទី៣ ឈ្មោះថាអនាគាមិ (Anāgāmi, non-returner) មានន័យថា មិនវិលត្រឡប់ ។ អនាគាមិ ដោយបានកំចាត់កាមរាគៈអស់ហើយ មិនត្រឡប់មកកើត ក្នុងឋានមនុស្ស ឬអបាយភូមិទេ ។ អនាគាមិកើតតែក្នុង សុទ្ធាវាសព្រហ្ម (ឋានបរិសុទ្ធ) ដោយរូបធាតុពិសេស ហើយក៏និព្វានក្នុងឋាននោះទៅ ។ អនាគាមិខ្លះ ទៅកើតក្នុងសុទ្ធាវាសខ្ពស់ មួយជាតិទៀត ទើបនិព្វាន ។ អនាគាមិ បានកំចាត់សំយោជនៈ ៥ ខាងដើមនៃសំយោជនៈ១០ ដែលជាគ្រឿងចងសត្វលោកឲ្យជាប់ ក្នុងការវិលកើតវិលស្លាប់ ។ ព្រះអរិយបុគ្គលនេះ បានសម្រេចជិតទៅដល់ព្រះនិព្វាន ពេញបរិបូណ៌ហើយ ។
ព្រះនិព្វាន៤ថ្នាក់: អរហន្ត

អរហន្ត
បុគ្គលក្នុងក្រុមទី៤ ឈ្មោះថាអរហន្ត (Arhat, Arahant, the enlightened one) គឺបុគ្គលដែលសម្រេច ព្រះនិព្វានពេញបរិបូណ៌ ដោយបានកំចាត់ សំយោជនៈ១០ ឥតមានសេសសល់ ហើយលុះបរិនិព្វានទៅ មិនវិលត្រឡប់កើត ក្នុងលោកណាមួយឡើយ គឺរួចចាកផុតអំពី សង្សារវដ្ត ដាច់ស្រឡះហើយ ។
ព្រះនិព្វាន៤ថ្នាក់: កំណត់សម្គាល់

កំណត់សម្គាល់
១- ក្នុងធម្មទេសនាមួយ ដូចជា “ឧបមេយ្យ-សត្វពស់” (មជ្ឈឹមនិកាយ២២) ព្រះពុទ្ធបានត្រាស់ថា​៖
អរហន្តទាំងឡាយ ដែលមិនមានអាសវៈ ដែលបានធ្វើកិច្ចការ ចប់សព្វគ្រប់ហើយ បានទម្លាក់ចោលនូវបន្ទុកធ្ងន់ បានសម្រេចគោលដៅ បានកាត់ផ្តាច់សំយោជនៈ ដែលជាចំណងរបស់ភព ជាអ្នកដែលបានរំដោះខ្លួន ដោយញាណបរិបូណ៌ មិនមានជាតិសម្រាប់អរិយបុគ្គលនេះ ក្នុងអនាគតទៀតទេ ។ ភិក្ខុទាំងនោះ ដែលបានរលាស់ចោល នូវសំយោជនៈ៥ខាងដើម នឹងទៅកើតក្នុងសុទ្ធាវាស ហើយនៅក្នុងទីនោះហើយ
ដែលអ្នកទាំងនោះនឹងស្លាប់ ជាចុងក្រោយ មិនវិលត្រឡប់ពីសុទ្ធាវាសទេ ។ ភិក្ខុទាំងនោះ ដែលបានរលាស់ចោល នូវសំយោជនៈ៣ខាងដើម ហើយបានធ្វើកាមរាគៈ បដិឃៈ និងរូបរាគៈ ឲ្យស្រាលស្តើង ជាសកទាគាមិ វិលត្រឡប់មកកាន់លោកនេះ តែម្តងទៀតប៉ុណ្ណោះ ហើយក៏ធ្វើទីបញ្ចប់នៃទុក្ខ ។ ភិក្ខុទាំងនោះ ដែលបានរលាស់ចោល សំយោជនៈ៣ គឺជាសោតាបន្ន មិនមានកិរិយាធ្លាក់ចុះ (ក្នុងអបាយភូមិ) បានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ និងឆ្ពោះទៅរកការត្រាស់ដឹងបរិបូណ៌ ។
២- ផលគឺជាកំរិតខ្ពស់បំផុត ឬចុងបញ្ចប់ របស់មគ្គ ។ 
ដូច្នេះ ឧទាហរណ៍ ដូចជាសោតាបន្ន ជាផលរបស់អ្នកឡើងកាន់ សោតាបត្តិមគ្គ ។ ពោលឲ្យច្បាស់ជាងនេះគឺ សោតាបន្នបានកំចាត់ សំយោជនៈ៣អស់ហើយ ចំណែកឯសោតាបត្តិមគ្គ គឺកំពុងតែខំប្រឹងកំចាត់ ។
៣- សោតាបន្ន និងសកទាគាមិ ទាំងពីរនេះ បានកំចាត់សំយោជនៈ៣ ខាងដើមដូចគ្នា ។ 
អ្វីដែលខុសគ្នានោះគឺ សកទាគាមិបានធ្វើឲ្យ សំយោជនៈ៣ទៀត កាមរាគៈ បដិឃៈ និងរូបរាគៈ ចុះអន់ថយថែមទៀត ហើយត្រូវមកកើត ក្នុងមនុស្សលោកនេះ ត្រឹមតែម្តងទៀតប៉ុណ្ណោះ ។
ព្រះបច្ចាមរណនាម

ដើម្បីងាយស្រួលអានសិលាចារឹក គួរតែចាំនូវព្រះបច្ចាមរណនាមជាមុនសិន ព្រោះថានៅក្នុងសិលាចារឹកតែងតែយកព្រះបច្ចាមរណនាមមកប្រើ។ ព្រះបច្ចាមរណនាមគឺជានាមដែលដាក់នៅពេលព្រះមហាក្សត្រចូលទីវង្គត។ ជាទូទៅឈ្មោះរបស់ព្រះមហាក្សត្រមានបីគឺ ឈ្មោះកំណើត ឈ្មោះសោយរាជ្យ និងឈ្មោះពេលសោយទីវង្គត។ ដូចជាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ មានព្រះបច្ចាមរណនាមថា ជយវរ្មនទិវបមេស្វរជាដើម។ ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១ មានព្រះបច្ចាមរណថា សិវបទសៀវភៅ សាល្បងសិក្សាសិលាចារឹកខ្មែរ លោកអុក ចួន ទំព័រទី៨ ។ ការថ្វាយព្រះមរណនាមចំពោះព្រះមហាក្សត្រជាទំនៀមខ្មែរទាំងពីសម័យបុរាណរៀងមក នៅក្នុងសម័យអង្គរ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ដែលយាងចូលទីវង្គតនៅឆ្នាំ៨៥២នៃគ.ស។ ព្រះមរណនាមគេមិនដាក់ដូចគោរម្យនាមទេ ជាពិសេសនៅខាងចុង នៅសម័យបុរាណពុំមានអ្វីក្រៅពីពាក្យលោក ឬបទឯនៅសម័យថ្មីគ្មានអ្វីក្រៅពីកោដ្ឋឡើយ។ ព្រះមរណនាមជាឈ្មោះចុងក្រោយ សំដៅទៅលើដំណើរយាងទៅកាន់ទេវលោករបស់ព្រះវិញ្ញាណក្ខ័ន្ធ។ នៅសម័យបុរាណព្រះមរណនាមព្រះមហាក្សត្រ តែងតែភ្ជាប់ទៅនិងទេវ ដែលព្រះរាជាគោរពបូជាកាលព្រះអង្គគង់នៅព្រះជន្មនៅឡើង ដូចជាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២គោរពបូជាព្រះឥសូរ លុះព្រះអង្គសោយទីវង្គត មានព្រះមរណនាមថា បរមេស្វរៈសៀវភៅ ព្រះរាជពិធីថ្វាយព្រះភ្លើង ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ទំព័រទី២៧។
ព្រះបរមពោធិសត្វ

ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|ព្រះនាងមារីចីពោធិសត្វទេវី.
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|ព្រះអវលោកិតេស្វរៈ(លោកេស្វរៈ) សិល្បៈឝ្រីវិជយ.
បុគ្គលដែលបានឈ្មោះថាជាព្រះពោធិសត្វ គឺបុគ្គលដែលខំបំពេញបារមី១០ (ឬពុទ្ធការកធម៌) ដោយ៖

បញ្ញាធិក សាងបារមីដោយព្រះប្រាជ្ញារយៈពេល២០អសង្ខេយ្យកប្ប។

សទ្ធាធិក សាងបារមីដោយសទ្ធាបារមីរយៈពេល៤០អសង្ខេយ្យកប្ប។
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|ព្រះអវលោកិតេស្វរៈ(លោកេស្វរៈ) សិល្បៈជយវម៌្មទី៧..
វិរិយាធិក សាងបារមីដោយសេចក្តីព្យាយាមដ៏ខ្លាំងក្លារយៈពេល៨០អសង្ខយ្យកប្ប។
</ref>https://www.dhammahome.com/webboard/topic/28255</ref></ref>https://www.winnews.tv/news/7703</ref>
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| ព្រះមៃត្រេយ.
ព្រះបរមមហារាជវាំង

ព្រះបរមមហារាជវាំង (ភាសាថៃ៖ พระบรมมหาราชวัง) គឺជាលំនៅដ្ឋានរបស់ ព្រះមហាក្សត្រថៃ (សៀម) គង់នៅអចិន្ត្រៃយ៍តាំងពីឆ្នាំ១៧៨២។ ស្តេច ដំណាក់ ទីធ្លា និងរាជរដ្ឋាភិបាលរបស់ទ្រង់មានមូលដ្ឋាននៅព្រះបរមមហារាជវាំងរហូតដល់ឆ្នាំ១៩២៥។ ព្រះមហាក្សត្រ ភូមិពលអតុល្យតេជ (រាមាទី៩) នៅវិឡាជិឡារ៉ាឡាវីឡា និងស្តេចវជិរាលង្ករណ (រាមាទី១០) នៅឯសាលតាំងទីលំនៅអាំភនសាថានទាំងនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងឌូស៊ីត ប៉ុន្តែព្រះបរមមហារាជវាំងនៅតែត្រូវបានប្រើសម្រាប់ព្រឹត្តិការណ៍ផ្លូវការ។ ព្រះរាជពិធីនិងមុខងាររដ្ឋជាច្រើនត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅក្នុងព្រះបរមមហារាជវាំងជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ព្រះបរមមហារាជវាំងគឺជា កន្លែងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរដ៏ពេញនិយមបំផុតនៅក្នុងប្រទេសថៃ។

ការស្ថាបនាព្រះបរមមហារាជវាំងបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី៦ ខែឧសភាឆ្នាំ១៧៨២ តាមបញ្ជារបស់ព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក  (រាមាទី១) ដែលជាអ្នកស្ថាបនិកនៃរាជវង្សចក្រី នៅពេលដែលទ្រង់បានផ្លាស់ប្តូររាជធានីពីធនបុរីមកបាងកក។ ពេញមួយរជ្ជកាលបន្តបន្ទាប់ អគារនិងសំណង់ថ្មីៗជាច្រើនត្រូវបានសាងសង់បន្ថែមជាពិសេសក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទចុល្លាង្ករណ៍ (រាមាទី៥)។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៥ ស្តេចរាជវង្សានុវង្សនិងរដ្ឋាភិបាលលែងបានតាំងលំនៅជាអចិន្ត្រៃយ៍នៅឯព្រះបរមមហារាជវាំងនេះហើយបានផ្លាស់ទៅលំនៅដ្ឋានផ្សេងទៀត។ បន្ទាប់ពីការរលុបចោលរបបរាជានិយមផ្តាច់ការ នៅឆ្នាំ ១៩៣២ ទីភ្នាក់ងាររដ្ឋាភិបាលទាំងអស់បានរើចេញទាំងស្រុងពីរាជវាំង។

តាមរូបរាងវិមានដ៏ស្មុគស្មាញដែលមានរាងចតុកោណនិងមានផ្ទៃដីសរុប ២១៨.៤០០ ម៉ែត្រការ៉េ (២.៣៥១.០០០ ហ្វីតការ៉េ) ព័ទ្ធជុំវិញដោយជញ្ជាំងបួន។ វាមានទីតាំងស្ថិតនៅច្រាំងទន្លេចៅព្រះពញា នៅចំកណ្តាល កោះរតនកោសិន្ទ្រ៍សព្វថ្ងៃនេះនៅក្នុងសង្កាត់ព្រះនគរ។ ព្រះបរមមហារាជវាំងមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយផ្លូវសាណាមហ្លួងនិងអ្នកព្រះលាននៅខាងជើងផ្លូវមហារាជនៅខាងលិច ផ្លូវសាណាមឆៃនៅខាងកើត និងផ្លូវថៃវាំងនៅខាងត្បូង។

ជាជាងរចនាសម្ព័ន្ធតែមួយព្រះបរមរាមហាជវាំងត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអាគារជាច្រើនសាលសាលព្រះពន្លាដែលព័ទ្ធជុំវិញវាលស្មៅសួនច្បារនិងទីធ្លា។ ស្ទីលមិនស្មើគ្នានិងស្ទីលអេកូឡូស៊ីរបស់វាគឺដោយសារតែការអភិវឌ្ឍន៍ផ្ទៃក្នុងរបស់វាជាមួយនឹងការបន្ថែមនិងការកសាងឡើងវិញត្រូវបានធ្វើឡើងដោយស្តេចដែលគ្រងរាជ្យបន្តបន្ទាប់គ្នាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជាង ២០០ ឆ្នាំ។ វាត្រូវបានបែងចែកជាបីផ្នែក៖ ប្រាសាទព្រះឥសូរ ទីលានខាងក្រៅដែលមានអាគារសាធារណៈជាច្រើន។ ទីលានមជ្ឈិមបូព៌ារួមមានអាគារព្រះមហាខែនិញ អាគារព្រះមហាប្រាសាទ និងអាគារចក្រីមហាប្រាសាទ។ ទីលានខាងក្នុងនិងត្រីមាសសួនស៊ីវ៉ាឡៃ បច្ចុប្បន្នព្រះបរមមហារាជវាំងត្រូវបានបើកជាសាធារណៈខ្លះជាសារមន្ទីរប៉ុន្តែវានៅតែជាវិមានដែលកំពុងដំណើរការដោយមានការិយាល័យរាជវាំងជាច្រើនស្ថិតនៅខាងក្នុង។
ព្រះបរមរាជវាំង: ប្រវត្តិនៃព្រះបរមរាជវាំង

ប្រវត្តិនៃព្រះបរមរាជវាំង 
រូបភាពតូច|ព្រះទីនាំងចន្ទឆាយាស្ថិតក្នុងព្រះបរមរាជវាំងនៅរាជធានីភ្នំពេញ ឆ្នាំ១៨៨៥
រូបភាពតូច|ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យនៃព្រះបរមរាជវាំង កាតប៉ុស្តាល់ចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ១៩០៩ អគារនេះត្រូវបានកម្ទេចចោលនៅឆ្នាំ១៩១៥ ។ ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យបច្ចុប្បន្នដែលកាន់កាប់ទីតាំងដូចគ្នាក៏ប៉ុន្តែមានទំហំធំជាង តែគួរឱ្យកត់សម្គាល់ត្រូវបានសម្ពោធនៅឆ្នាំ១៩១៩ ។
ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខមង្គលសំដៅលើព្រះបរមរាជវាំងដែលសាងនៅចំណុចប្រសព្វចតុមុខ រាជធានីភ្នំពេញសព្វថ្ងៃ។ ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានការស្ថាបនាចំនួនពីរលើកធំៗរួចមកហើយ ដោយលើកដំបូងបំផុតត្រូវបានសាងសង់នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទពញាយ៉ាត នាសម័យចតុមុខ ប៉ុន្តែត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅពេលមានការផ្លាស់ប្តូររាជធានីនាសម័យក្រោយតៗ មកទៀត។ ការស្ថាបនាព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខជាលើកទី២ត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងរាជ្យ ព្រះបាទនរោត្ដម ដោយព្រះអង្គបាន ផ្លាស់ប្តូររាជធានីពីក្រុងឧដុង្គមកកាន់ក្រុងភ្នំពេញវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៦៦ ហើយត្រូវបានសាងសង់បន្ថែមដោយរជ្ជកាលក្រោយៗ ទៀត ចាប់ពីរជ្ជកាលព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ រហូតមករជ្ជកាលបច្ចុប្បន្ននេះ។ ហេតុដែលព្រះរាជវាំងនេះមានឈ្មោះថា ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខមង្គល ក៏ដោយសារតែព្រះបរមរាជវាំងនេះ ស្ថិតនៅត្រង់ចំណុចប្រសព្វនៃទន្លេធំទាំងបួន គឺទន្លេមេគង្គលើ ទន្លេមេគង្គក្រោម ទន្លេបាសាក់ និងទន្លេសាប ហើយព្រះបរមរាជវាំង ត្រូវបានសាងសង់បែរមុខទៅកាន់ទិសខាងកើត ពោលគឺបែរមុខទៅរកចំណុចប្រសព្វទន្លេចតុមុខ។

ព្រះបរមរាជវាំងមានកំពែង ព័ទ្ធជុំវិញប្រវែង ១៧៧២ម៉ែត្រ ដោយកំពែងខាងកើតប្រវែង ៤២១ម៉ែត្រ កំពែងខាងលិចប្រវែង ៤៣៥ម៉ែត្រ កំពែងខាងជើងប្រវែង ៤៨៤ម៉ែត្រ និងកំពែងខាងត្បូងប្រវែង ៤៣២ម៉ែត្រ។ កំពែងថ្មដែល លំអទៅដោយសន្លឹកសីមាទាំងនេះត្រូវបានកសាងឡើងនៅឆ្នាំរវាង ១៨៦៦ដល់ឆ្នាំ១៨៧០ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទនរោត្ដម។ ព្រះបរមរាជវាំងត្រូវបានកសាងតាមរចនាបថបាយ័ន ដែលមានក្លោងទ្វារចេញចូល ចំនួន៥ ហើយទ្វារទាំង៥នោះ ត្រូវបានគេសង់មិនឲ្យចាក់ចំគ្នាឡើយ។ នៅប្រាសាទបាយ័ន ក្លោងទ្វារជ័យនិង ក្លោងទ្វារខ្មោចស្ថិតនៅទិសខាងកើត ហើយក្លោងទ្វារខ្មោច ស្ថិតនៅខាងស្តាំ ក្លោងទ្វារជ័យ។ ចំនែកឯព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខមង្គលវិញ ក្លោងទ្វារជ័យ ស្ថិតនៅទិសខាងកើត ដែរតែក្លោងទ្វារខ្មោចវិញស្ថិតនៅឯទិសខាងជើងទៅវិញ។ ក្លោងទ្វារខ្មោចនេះ ត្រូវបានគេអនុញ្ញាតិអោយប្រើ តែពេលណាមានព្រះមហាក្សត្រចូលទីវង្គត ដើម្បីដង្ហែព្រះបរមសព ទៅថ្វាយព្រះភ្លើងនៅឯទីវាលមេរុ។ សំណង់ទាំងឡាយ ក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ត្រូវបានគេកសាងឡើងទៅតាម ស្ថាបត្យកម្មប្រពៃណីជាតិ ដោយមានអ្នកឧកញ៉ាទេពនិម្មិត ម៉ក់ ដែលជាស្ថាបត្យករដ៏ឆ្នើមជាអ្នករៀបចំ។ ប្រាសាទជាច្រើន មានរាងសង្ហារ ទៅតាមក្បូរក្បាច់រចនា ហើយមានដំបូលច្រើនជាន់ ប្រក់ក្បឿងពណ៌មាស និងមានប្រាង្គកណ្ដាលសារពើសូត្រ កំពូលស្រួចបាញ់ទៅលើ ដែលជានិមិត្តរូបនៃ ការរីកចម្រើនមិនចេះចប់។

ព្រះបរមរាជវាំង ត្រូវបានចាត់ទុកជាតំណាងប្រទេសជាតិទាំងមូល ហើយរាល់សំណង់ប្រាសាទ នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ត្រូវបានគេលាបលំអ ដោយពណ៌លឿង តំណាងឲ្យព្រះពុទ្ធសាសនា និងពណ៌ស ដែលតំណាងឲ្យព្រហ្មញ្ញសាសនា។
ព្រះបរមរាជវាំង: ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ

ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ 
រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ
ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យសាងសង់ក្នុងរាជព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៣ - ១៩១៧ ហើយធ្វើពិធីសម្ពោធ នៅថ្ងៃ ទី ១៦ មិថុនា ១៩១៩។ ទំហំប្រាសាទ បណ្តោយ ៦០ម ទទឹង ៣០ម និងមានកំពូលស្រួចកំពស់ ៥៩ម ជាព្រះទីនាំង សម្រាប់ធ្វើ៖
ពិធីរាជាភិសេក ព្រះមហាក្សត្រឡើងសោយរាជ្យ 
ព្រះរាជពិធីបុណ្យទ្វារទសមាស 
ព្រះរាជសាវនាការថ្វាយសារតាំង
ពិធីសច្ចាប្រណិធាន
ព្រះរាជបដិសណ្ឋារកិច្ច ចំពោះភ្ញៀវជាន់ខ្ពស់ជាតិ និងអន្តរជាតិ។

ក្នុងប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ ចែកចេញជា ព្រះទីនាំងស្វេតឆ័ត្រ  ហោរាជបណ្ឌិត ហោព្រះអដ្តិ ព្រះទីនាំងក្សិណ ព្រះទីនាំងបុស្បុក ព្រះទីនាំងមហាមន្ទីរ ព្រះទីនាំងនារីរ័ត្នសោភា ព្រះទីនាំងចក្រពត្តិ និងព្រះទីនាំងព្រះស្ងោយ។ នៅលើកំពូលស្រួច មានរូបព្រះភក្ត្រព្រះព្រហ្ម មុខ៤ ដែល​បែរ​ព្រះភក្ត្រ​ទៅរកទិសទាំង៤។
ព្រះបរមរាជវាំង: ព្រះមហាប្រាសាទខេមរិន្ទ

ព្រះមហាប្រាសាទខេមរិន្ទ 
រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពព្រះមហាប្រាសាទខេមរិន្ទ

ព្រះមហាប្រាសាទខេមរិន្ទ ស្ថិតនៅខាងលិច ឈៀងខាងជើង ប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ កសាងក្នុងឆ្នាំ ១៩២៧ - ១៩៣០ ដោយអ្នកឧកញ៉ាទេពនិម្មិត ម៉ក់ ក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស។ បច្ចុប្បន្នជាព្រះរាជដំណាក់ដែលព្រះមហាក្សត្រគង់នៅជាអចិន្ត្រៃយ៍។ ប្រាសាទ​នេះ​ ត្រូវ​បាន​ព្រះមហាក្សត្រប្រើប្រាស់សំរាប់ ទទួលភ្ញៀវកិត្តិយសធំៗ បណ្ដាប្រមុខរដ្ឋបរទេស ដែលមកធ្វើទស្សនកិច្ចនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាស្នាក់អាស្រ័យ ដូចជា លោកប្រធានាធិបតីបារាំងសាលដឺហ្គោល ជាដើម។
ព្រះបរមរាជវាំង: ប្រាសាទសហមេត្រី

ប្រាសាទសហមេត្រី 

ប្រាសាទសហមេត្រី ស្ថិតនៅខាងជើងហោសម្រាន្តភិរម្យក្បែរកំពែងព្រះបរមរាជវាំងខាងជើង កសាងឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៥០ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទនរោត្ដមសីហនុ ជាព្រះរាជដំណាក់ថ្មី សម្រាប់​ព្រះមហាក្សត្រីស៊ីសុវត្ថិកុសុមៈនារីរ័ត្ន ជាព្រះវររាជមាតា របស់ព្រះអង្គតាំងឧបោសថសិលនៅទីនោះ ក្រោយ​ពេល​ដែល​ព្រះស្វាមី ព្រះបាទនរោត្តមសុរាម្រិត បានចូលទិវង្គត។ ពីមុនជាកន្លែងសំរាប់ជួបជុំនាយទាហានការពារព្រះបរមរាជវាំង ហើយ​ក្រោយមកទៀត ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាលេខាធិការដ្ឋាននៃក្រុមប្រឹក្សាជាតិជាន់ខ្ពស់។
ព្រះបរមរាជវាំង: ប្រាសាទហោសំរាន្តភិរម្យ

ប្រាសាទហោសំរាន្តភិរម្យ 
រូបភាពតូច|ប្រាសាទហោសំរាន្តភិរម្យ
ប្រាសាទហោសំរាន្តភិរម្យ ស្ថិតនៅខាងជើងប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ កសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩១៥ - ១៩១៧ក្នុងរាជ្យព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ ជា​កន្លែង​សម្រាប់​ទុកឧបករណ៍តន្ត្រីបុរាណ និងប្រពៃណីខ្មែរ ព្រមទាំងត្រៀម ប្រដាប់ប្រដាសម្រាប់ ព្រះរាជពិធីហែក្បួនផ្សេងៗ ។ នៅជាន់ខាងលើ ជា​បន្ទប់​សម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់សំរួលព្រះកាយមុននិងក្រោយ ពេលព្រះអង្គទ្រង់គង់ និងចុះពីគជេន្ទ្រ នៅពេលត្រលប់ពីបរបាញ់សត្វ។ ប្រាសាទ​នេះ​បានក្លាយទៅជាសារមន្ទីរព្រះសីហនុ ដែលមាន តម្កល់ទុកវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ ដ៏មានតម្លៃ ដែលមហាអគ្គបុរសរដ្ឋ នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​ជា​មិត្ត​ថ្វាយ​ដល់ ព្រះមហាក្សត្រ។ ក្រោយមកសារមន្ទីរនេះត្រូវ បានរើទៅដាក់នៅថែវខាងមុខប្រាសាទភោជនីយវិញនៅឆ្នាំ ២០០៥ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
ព្រះបរមរាជវាំង: ប្រាសាទច័ន្ទឆាយា

ប្រាសាទច័ន្ទឆាយា 
កណ្តាល|រូបភាពតូច|ព្រះទីនាំងច័ន្ទឆាយា
ប្រាសាទច័ន្ទឆាយាកសាង ស្ថិតនៅជាប់កំពែងខាងមុខ ឈៀងខាងជើងនៃព្រះបរមរាជវាំង ឡើងនាឆ្នាំ ១៩១៣ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ។ សំណង់ស្ថាបត្យកម្ម មានរាងខ្ពស់ស្រលះ គ្មានជញ្ជាំង ដើម្បីឲ្យព្រះច័ន្ទចាំងរស្មីទៅខាងក្នុង ផ្នែកខាងលើនៃប្រាសាទនេះ គ្មានបន្ទប់ទេ គឺ​ជា​ធ្លា​សម្រាប់​រាំក្បាច់របាំ ដើម្បីសម្ដែងទស្សនីយភាព និង ព្រះរាជពិធីលៀងសាយភោជន៍ជូនភ្ញៀវជាតិ និង​អន្តរជាតិ ជាន់ខ្ពស់។ បច្ចុប្បន្ន ប្រាសាទនេះ គឺ​សំរាប់​ជា​វេទិកា​កិត្តិយស ដែលព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ទត ការហែក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពជាតិ និងជាវេទិកាកិត្តិយស ពេលដែលព្រះមហាក្សត្រ ទ្រង់​ថ្លែង​សុន្ទរក ថាទៅកាន់ប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គ នៅពេលមានពិធីបុណ្យសំខាន់ៗ ដូច​ជា ថ្ងៃបុណ្យឯករាជ្យជាតិ របស់​កម្ពុជា គឺ​ថ្ងៃ​ទី​៩ខែវិច្ឋិកា ដែល​ប្រារព្ធធ្វើ​ពិធី​ធំ ក្នុងរយៈពេល​៥ឆ្នាំ​ម្ដង  ផ្សេងៗ។
ព្រះបរមរាជវាំង: ប្រាសាទសំរិទ្ឋភិមាន ឬ ហោព្រះខ័ន

ប្រាសាទសំរិទ្ឋភិមាន ឬ ហោព្រះខ័ន 
រូបភាពតូច|ប្រាសាទសំរិទ្ឋភិមាន

ប្រាសាទនេះ ស្ថិតនៅខាងត្បូងប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ ត្រូវបានកសាងឡើង ដំណាលគ្នា នឹងប្រាសាទហោសំរាន្តភិរម្យដែរ គឺនៅឆ្នាំ ១៩១៥ - ១៩១៧។ ប្រាសាទនេះប្រើប្រាស់ សម្រាប់ជាកន្លែងតម្កល់នូវគ្រឿងបញ្ចកកុធភណ្ឌ ដែលរួមមាន ព្រះខ័នរាជ្យ ម្កុដរាជ្យ ព្រះសុព៌ណបាទុកា ព្រះ​លំពែង​ជ័យ ព្រះវាលវីជនី ក្រិស ផ្ទិលធំ ... ។ នៅហោព្រះខ័ននេះ ត្រូវបានក្រុមបារគូ រៀបចំអាសនៈ ថ្វាយទេវតាខាងព្រហ្មញ្ញសាសនា មាន ព្រះសិវៈ ព្រះវិស្ណុ ព្រះចន្ទ ព្រះគណេស និង ព្រះកម្ចាយ។
ព្រះបរមរាជវាំង: ព្រះទីន័ងភោជនីយ

ព្រះទីន័ងភោជនីយ 

ព្រះទីន័ងភោជនីយ កសាងឡើងនៅឆ្នាំ ១៩១៣ - ១៩១៧ សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងពិធីលៀងសាយភោជន ក្នុងពិធីបុណ្យចំរើនព្រះជន្ម ព្រះមហាក្សត្រ និងសំរាប់ការសំដែងសិល្បៈ ឬ ផ្ទាំងទស្សនីយភាព ភាពយន្តជូនដល់ភ្ញៀវកិត្តិយសជាន់ខ្ពស់ របស់ព្រះមហាក្សត្រ។ នៅក្នុងពិធីចំរើនព្រះជន្ម ព្រះ​មហាក្សត្រជាទូទៅប្រព្រឹត្តទៅមានរយៈពេល៥ថ្ងៃ (លើកលែងតែឆ្នាំដែលមានឈ្មោះសត្វត្រូវគ្នានឹងកំណើតព្រះអង្គ គឺមានរយៈពេល១សប្តាហ៍។
រូបភាពតូច|ព្រះទីនាំងភោជនីយ
នៅពេលនេះហើយដែលនាម៉ឺនាសព្វមុខមន្ត្រីបានរៀបចំដាក់តាំងផលិតផលដ៏មានតំលៃផ្សេងៗនៅលើតុដែលគេរៀបចំនៅតាមថែវខាងកើត និង ខាងត្បូងនៃព្រះទីនាំងភោជនីយដែលគេអោយឈ្មោះថាបុណ្យតាំងតុ។
ព្រះបរមរាជវាំង: វិមានស្តេចណាប៉ូឡេអុងទី៣

វិមានស្តេចណាប៉ូឡេអុងទី៣ 
រូបភាពតូច|វិមានស្តេចណាប៉ូឡេអុងទី៣នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង

វិមានស្តេចណាប៉ូឡេអុងទី៣ កសាងឡើងដោយដែកមានលំអដោយរូបនាឡិកា១ដ៏ធំ សំរាប់រាជនីជា ព្រះជាយារបស់ ព្រះចៅអធិរាជណាប៉ូឡេអុងទី៣ព្រះនាម ព្រះអធិរាជនី អីហ្ស៊េនី នៅពេលបើកសម្ពោធព្រែកជីកស៊ុយអេ នៅឆ្នាំ ១៨៦៩។ បន្ទាប់មកព្រះចៅអធិរាជណាប៉ូឡេអុងទី៣បានថ្វាយជា អនុស្សាវរីយ៍ដល់ព្រះបាទនរោត្តម ក្នុងឆ្នាំ១៨៧០ ដើម្បីជាចំណងមិត្តភាពបារាំង-ខ្មែរយូរអង្វែង ហើយប្រាសាទនេះ ត្រូវបានរៀបចំដំឡើងឡើងវិញ តាមគំរូដើមទាំងអស់ ក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៦។ វិមាននេះត្រូវបានធ្វើការជួសជុលជា
ថ្មីដោយក្រុមអ្នកបច្ចេកទេសស្ម័គ្រចិត្តបារាំង១ក្រុមនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩២។ បច្ចុប្បន្ន ប្រាសាទនេះត្រូវបានគេរៀបចំ ដាក់តាំងនូវផ្ទាំងគំនូរ វត្ថុសិល្បៈ និងព្រះឆាយាលក្ខណ៍ អតីត។
ព្រះបរមរាជវាំង: ព្រះរាជដំណាក់ច័ន្ទ ឬ ព្រះរាជការិយាល័យ

ព្រះរាជដំណាក់ច័ន្ទ ឬ ព្រះរាជការិយាល័យ 
ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ
រូបភាពតូច|ព្រះរាជដំណាក់ច័ន្ទ ឬ ព្រះរាជការិយាល័យ ដែលស្ថិតនៅក្រោយវិមានស្តេចណាប៉ូឡេអុង
ប្រាសាទនេះ ស្ថិតនៅខាងក្រោយប្រាសាទណាប៉ូឡេអុងទី៣ ត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៤ - ១៩៥៩ក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទនរោត្ដមសុរាម្រឹត ក្រោយការដាក់រាជ្យបាន៤ឆ្នាំ នៃ ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តមសីហនុ ដែលបានដាក់រាជ្យនៅ ថ្ងៃ​ទី ៣ មិនា ១៩៥៥។ ប្រាសាទ​នេះ​​ចែក​ចេញ​ជា​២​ជាន់​គឺ ១ជាន់ សំរាប់ទុកដាក់គ្រឿងអលង្ការក្រុមរបាំព្រះរាជ្យទ្រព្យ ព្រះពស្ដ្រ និងវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ការទូត។  ឯមួយជាន់ទៀត នៅខាងត្បូង រៀប​ចំ​ជា​ការិយាល័យរបស់មន្ត្រីនៃព្រះបរមរាជវាំង និងជាព្រះរាជការិយាល័យព្រះប្រមុខរដ្ឋ សម្តេចនរោត្តមសីហនុ។ បច្ចុប្បន្ន ព្រះរាជដំណាក់ច័ន្ទ ជា​មន្ទីរ​ការិយាល័យ​រដ្ឋបាល នៃក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង។
ព្រះបរមរាជវាំង: ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត

ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត 
''អត្ថបទលម្អិត៖ ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត
រូបភាពតូច|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត.
ព្រះវិហារព្រះកែវមរកតមានដំកល់ព្រះពុទ្ឋបដិមា១អង្គ ធ្វើអំពីត្បូងកែវដ៏មានតំលៃដែលមានព៌ណ​ដូចមរកត។ រូបព្រះកែវមរកតពិតនោះត្រូវបានសៀមប្រមូលយកទៅជាមួយនឹងរូបព្រះគោ​នៅពេលវាយលុកបានក្រុងអង្គរ
ក្នុងឆ្នាំ ១៤២០។ ភ្ញៀវបរទេសនិយមហៅថា វត្តប្រាក់ ព្រោះបាតក្រោមនៃព្រះវិហារមានក្រាលការ៉ូអំពីប្រាក់សុទ្ឋដែល​មាន​ទំងន់១,១២៥គីឡូក្រាម ក្នុង​មួយ​សន្លឹក ហើយ​​មាន​​ចំនួន​សរុប ៥,៣២៩សន្លឹក​ការ៉ូប្រាក់។
។ ព្រះវិហារព្រះកែវមរកតត្រូវបានកសាងឡើងអំពីឈើដោយព្រះបាទនរោត្តម ក្នុងឆ្នាំ១៨៩២ រួចសាងសង់ជាថ្មី
ឡើងវិញអំពីថ្ម ដោយព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦២។ វត្តនេះមានឈ្មោះថាវត្ត តែពុំមានព្រះសង្ឃគង់នៅ
ដូចវត្តដ៏ទៃឡើយ។កាលពីឆ្នាំ ១៩៤៧ ទីនេះមានតែព្រះបាទនរោត្តមសីហនុទេដែលគង់នៅទីនោះ ព្រោះព្រះអង្គ
បានសាងព្រះផ្នួស អស់រយៈពេល១ព្រះវស្សា គឺនៅថ្ងៃទី ១កក្កដា ឆ្នាំ ១៩៤៧។
ព្រះបរមរាជវាំង: សារមន្ទីររោងដំរី

សារមន្ទីររោងដំរី 
រូបភាពតូច|សារមនី្ទររោងដំរីនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង
សារមន្ទីររោងដំរី កសាងក្នុងឆ្នាំ១៨៩២ ស្ថិតនៅខាងត្បូង វត្តព្រះវិហារព្រះកែវមរកត ជាប់របងព្រះបរមរាជវាំង ដែលពីដើម គេហៅថា រោងដំរី ជាកន្លែងរក្សាទុកប្រដាប់ប្រដា និងចិញ្ចឹមសត្វដំរី ត្រៀមទុកហែក្បួន ក្នុងព្រះរាជពិធីបុណ្យផ្សេងៗ ។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៦ ក្រោយព្រះរាជតំរិះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ សម្ដេចព្រះរាជអង្គមហេសីនរោត្ដម មុនីនាថសីហនុ រោងដំរីនេះ ត្រូវបានរៀបចំជួសជុល កែលំអទៅជាសារមន្ទីររោងដំរី ដើម្បីដាក់តាំងបង្ហាញនូវគ្រឿងប្រដាប់ប្រដាហែក្បួនដំរី ហើយវប្បធម៌ ប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ដែលរួមមានសាលពិព័រណ៍ រូបថត លំនៅស្ថានខ្មែរ និងសំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីខ្មែរ ផ្ទះបុរាណខ្មែរ ចំនួន២ រូបសំណាកព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ សាលតាំង និងលក់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍  បន្ទប់តាំងគ្រឿងហែក្បួនដំរី បន្ទប់តាំងព្រះឆាយាលក្ខណ៍ ស្ដីពីព្រះរាជសកម្មភាព ព្រះករុណាព្រះបាទ នរោត្ដមសីហនុ និងចុងក្រោយ បន្ទប់តាំងគ្រឿងហែក្បួនព្រះរាជពិធីទ្វារទសមាស។
ព្រះបរមរាជវាំង: នាយកដ្ឋានអភិរក្ស នៃ[[ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]] [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] ថ្ងៃទី ១៦ ខែ មករា ឆ្នាំ ២០០២

នាយកដ្ឋានអភិរក្ស នៃក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង រាជធានីភ្នំពេញ ថ្ងៃទី ១៦ ខែ មករា ឆ្នាំ ២០០២ 
Category:ភ្នំពេញ
ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា

ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា 250px Preah Borom Reacheaveang Chaktomuk 
Preah Borom Devataឈ្មោះផ្លូវការណ៍ ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ ព្រះបរមទេវតា  ទង់ព្រះរាជវាំង 30pxរកឃើញគ.សករាជ ១៨៦៥  អ្នកបង្កើត នរោត្តមរាជសម័យសម័យកាលកម្ពុជានិយមបារាំង ស្ថាបត្យកម្ម រចនាបថបាយ័នរចនាសម្ព័ន្ធ យកលំនាំតាម ក្រុងអង្គរធំវិស្វករ បារាំង-ខ្មែរឆ្នាំសាងសង់ ១៨៦៦រយៈពេលសាងសង់ ៤ ឆ្នាំ បើកជាផ្លូវការណ៍ ១៤ កុម្ភៈ ១៨៧០ទីកតាំង រាជធានីភ្នំពេញមាតដ្ឋាន183,135 m²ទំហំខ្នាត(421m x 435m)សំណង់ស្ថិតក្រោម ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង

ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា (អង់គ្លេស: Royal Palace of Cambodia) គឺជាសំណង់អាគារដែលមានរចនាសម្ព័ន ជាព្រះរាជដំណាក់របស់អង្គព្រះមហាក្សត្រនៃកម្ពុជា ដែលទ្រង់គង់ប្រថាប់រស់នៅជាអចិន្ត្រៃយ៍ ។ ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា មានឈ្មោះពេញជាផ្លូវការណ៍ហៅថា "ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ ព្រះបរមទេវតា" (Preah Borom Reacheaveang Chaktomuk Preah Borom Devata) តែដោយសាររាជវាំងមួយនេះឆ្លងកាត់នូវភ្លើងសង្គ្រាមអស់ជាច្រើនឆ្នាំ ទើបឈ្មោះដើមត្រូវបានគេបំភ្លេច និងត្រូវបានហៅជំនួសថា ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខសិរីមង្គល ។ ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា ចាប់ផ្ដើមសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ហើយត្រូវបានបញ្ចប់ និងដាក់ឱ្យប្រើប្រាសជាផ្លូវការណ៍ នៅថ្ងៃទី ១៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៨៧០ ក្នុងរាជព្រះបាទ នរោត្តម ។ American Numismatic Association (1932) The Numismatist: For Collectors of Coins, Medals, Tokens and Paper Money, Volume 45, Publisher: American Numismatic Association. Original from the University of Michigan
ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា: ប្រវត្តិព្រះបរមរាជវាំង

ប្រវត្តិព្រះបរមរាជវាំង 
History of the Royal Palace

មុនពេលសាងសង់ព្រះបរមរាជវាំងថ្មីនៅតំបន់ចតុមុខ ព្រះបាទ នរោត្តម បានសម្រេចព្រទ័យក្នុង ការផ្លាសប្ដូររាជធានីពីឧដុង្គ មកតំបន់ចតុមុខក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៥ នៃគ.សករាជ ដោយការប្រឹក្សាយោបល់ពីទេសាភិបាលបារាំង ពាក់ព័ន្ធទៅនិងចលនាបះបោរជាច្រើន ដែលបានបង្កើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ មូលហេតុសំខាន់ពីរដែលកើតមានចលនាបះបោរជាច្រើនកើតឡើង ទី១-ការជំរិទ្ធទារពន្ធពីទេសាភិបាលបារាំង ទី២-ក៏ព្រោះតែ សន្ធិសញ្ញា បារាំង-សៀម (Franco-Siamese Treaty of 1864) ដែលចុះនៅថ្ងៃទី១២ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៨៦៤ នៃគ.សករាជ ដែលបារាំងបានកាត់ទឹកដីប្រទេសកម្ពុជាទៅឱ្យប្រទេសសៀម ចំនួន៧ ខេត្ត ដូចជា៖ ១.ខេត្តកោះកុង, ២.ខេត្តពោធិ៍សាត់ ៣.ខេត្តបាត់ដំបង ៤.ស្វាយសុីសុផុន (បច្ចុប្បន្ន: ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ) ៥.ខេត្តសៀមរាប ៦.ម្លូព្រៃ (បច្ចុប្បន្ន: ខេត្តព្រះវិហារ), ៧.ទន្លេរពៅ (បច្ចុប្បន្ន: ខេត្តស្ទឹងត្រែង) ហើយបារាំង បានកាត់ខេត្តចម្ប៉ាសាក់ របស់កម្ពុជា ទៅឱ្យប្រទេសឡាវផងដែរ ។ ដោយបែបនេះហើយ ទើបកើតមានការបះបោរមិនឈប់ឈរ ពាសពេញផ្ទៃប្រទេស ការបង្ហូរឈាមរវាងប្រជាជនខ្មែរ និង បារាំងបានចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំ ១៨៦៤ រហូតដល់បារាំង យល់ព្រមចុះសន្ធិសញ្ញា ជាមួយនិង ព្រះបាទនរោត្តម ដោយប្ដូរពីការដាក់អណានិគមលើកម្ពុជា ទៅជាដែនអណាព្យាបាលបារាំងវិញ ក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៧ នៃគ.សករាជ (French protectorate of Cambodia 1887) ។ ក្រោយពេលព្រះបាទ នរោត្តម ផ្លាសប្ដូររាជធានី ពីឧដុង្គ មកតំបន់ចតុមុខ ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៥ ក្រុងនេះត្រូវបានប្រសិទ្ធនាមថា ក្រុងភ្នំពេញ ហើយការសាងសង់ព្រះបរមរាជវាំងថ្មី ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅអំឡុងខែ កក្កដា ឆ្នាំ ១៨៦៦ និង ត្រូវបានបញ្ចប់ក្នុងអំឡុង ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៨៧០ នៃគ.សករាជ ។  John Robert Victor Prescott, Gillian Doreen Triggs (2008) International Frontiers and Boundaries: Law, Politics and Geography, Publisher: Martinus Nijhoff Publishers p.504 ISBN: 9004167854, 9789004167858   The Library of Congress Country Studies (1981) The world factbook, Publisher: National Foreign Assessment Center (U.S.) United States. Central Intelligence Agency, Library of Congress Number: 81641760
ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា: រចនាសម្ព័ន្ធ

រចនាសម្ព័ន្ធ 
Structure

thumb|Cambodia royal gets built 1866, And destroy by Thai Air-force (1939-1940).

thumb|Constructon of Cambodia Royal Palace 1866

ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខនៅភ្នំពេញ បានសាងសង់យកលំនាំតាម រចនាសម្ព័ន្ធ​ស្ថាបត្យកម្ម​នា​សម័យ​អង្គរ ដោយផ្ដោតទៅលើគម្រូនៃរចនាសម្ព័ន្ធ នៃក្រុងអង្គរធំ (Angkor Thom Structure) ដែលមានច្រកទ្វារចេញចូល ចំនួន៥ ដែលច្រកទ្វារនីមួយៗ ធ្វើឡើងមិនឱ្យមានការរត់ខ្សែរបន្ទាត់ចាក់ចំមុខគ្នាឡើយ ដូចគ្នាទៅនិងប្លង់រចនាសម្ព័ន្ធនៃក្រុងអង្គរធំទាំងមូលផងដែរ ។ ច្រកទ្វារខាងកើត ដែលមានច្រកទ្វារចូលពីរ ត្រូវបានហៅសម្គាល់ថា "ទ្វារជ័យ" (Victory Gate) ច្រកទ្វារខាងត្បូង ត្រូវបានហៅសម្គាល់ថា "ទ្វារមង្គល" (Glory Gate), ច្រកទ្វារខាងលិច ត្រូវបានហៅសម្គាល់ថា "ទ្វារជ័យភូមិ" (Spirit Gate) ទ្វារមួយនេះប្រើប្រាសសម្រាប់តែពួកក្រមការព្រះរាំជវាំងប៉ុនណោះ ទើបអាចចេញចូលបាន ដូចជា ពួកភីលៀង និង ពួកអាមាត្យជាដើម ។ ច្រកទ្វារខាងជើងបិទជាប់ជានិច្ច ត្រូវបានហៅសម្គាល់ថា "ទ្វារទុក្ខ" (Sad Gate) ខ្លោងទ្វារទុក្ខត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់នៅពេលណាដែលមានក្រុមគ្រួសារព្រះញាតិវង្ស នៃអង្គព្រះមហាក្សត្រចូលទិវង្គតប៉ុនណោះ ការដំណើរការព្រះមជ្ឈូសា និង ព្រះសពត្រូវយកទៅបូជានៅទីវាលព្រះមេន  ប៉ុន្តែក្រោយមក រចនាសម្ព័ន្ធនៃច្រកទ្វារទាំងប្រាំនេះត្រូវបានប្រែប្រួលទៅតាមសម័យកាលផងដែរ ដោយមាននូវការកែប្រែនៃច្រកទ្វារចេញចូល ។ ព្រះបរមរាជវាំងមានកំពែង ព័ទ្ធជុំវិញ ដែលមានប្រវែងសរុប ១៧៧២ ម៉ែត្រ (1772m), ដោយកំពែងខាងកើតមានប្រវែង ៤២១ ម៉ែត្រ (421m), កំពែងខាងលិចមានប្រវែង ៤៣៥ ម៉ែត្រ (435m) កំពែងខាងជើងមានប្រវែង ៤៨៤ ម៉ែត្រ (484m) និង កំពែងខាងត្បូងមានប្រវែង ៤៣២ ម៉ែត្រ (432m) ។ Donald P. Whitaker, American University (Washington, D.C.). Foreign Area Studies (1973) Area Handbook for the Khmer Republic (Cambodia), Publisher: U.S. Government Printing Office p.389
ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា: ស្ថតបត្យកម្ម

ស្ថតបត្យកម្ម 
Architecture

thumb|Cambodia royal palace architecture and decorative arts.

ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ ត្រូវបានរចនា និង គូរប្លង់ស្ថាបត្យកម្មដោយលោកឧកញ៉ា "ទេពនិម្មិត ម៉ក់" ដែលោកជាស្ថាបត្យករដ៏ជំនាញម្នាក់ ដែលបានដាក់បញ្ចូលនូវស្ថាបត្យកម្មតាមបែបផែន នៃវប្បធម៌សិល្បៈកម្ពុជា នាសម័យកាលអង្គរ ។ រចនាសម្ព័នសំណង់ព្រះបរមរាជវាំង មានការរួមបញ្ចូលនូវ សាសនា ជំនឿអរូបី សិល្បៈនៃការតុបតែងលម្អ ដែលប្រើប្រាសការរចនាសំណង់ឈើនៃគ្រឿងបង្គុំខ្មែរ ដូចជា៖ ការប្រើប្រាស ជហ្វ៊ាដងក្ដារ សសរស្ដម្ភ សសរពេជ្រ ហោជាង កំពូលមកុដ កន្សោមតាឱ បល្ល័ង្កឈូក សារពើសូត្រ ឆាករួត ទែនទយ ក្បឿងស្រកានាគ-ស្រកាត្រី និង ការប្រើប្រាសនូវក្បាច់ផ្កាភ្ញី លម្អផ្សេងៗទៀត រួមជាមួយ និង ការលាបថ្នាំពណ៌យ៉ាងល្អប្រណិត ដែលសុទ្ធសឹងជាការរចនាតាមបែបស្ថាបត្យកម្មខ្មែរសុទ្ធសាធ ។ សំណង់រាជដំណាក់ដែលមាន កំពូលស្រួច គឺ តំណាងឱ្យព្រះមកុដរាជ ដែលបង្ហាញ ពីភាពជាម្ចាសគ្រប់គ្រងទៅលើរតនៈសម្បត្តិរបស់ជាតិ រូបព្រះកេសព្រហ្ម តំណាងឱ្យការគោរពចំពោះ ពួកអទិទេព ឬ ពួកទេវតា ដែលនាំមកនូវព្រហ្មវិហ៊ារធម្មទាំងបួនគឺ មេត្តា-ករុណា-មុទិតា និង ឧបេក្ខា ។ បណ្ដុំនៃគ្រឿងបង្គុំដែលនៅពីលើរាជដំណាក់ ត្រូវបានហៅថា "បុស្បុក" (Bossabok) តំណាងឱ្យភ្នំព្រះសុមេរុ ដែលជាលំនៅដ្ឋានរបស់ពួកទេវៈ ឬ ពួកទេវតា ដូចនេះហើយ ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជាដែលស្ថិតនៅចំទន្លេបួនប្រសព្វគ្នា រវាងទន្លេមេគង្គលើ ទន្លេមេគង្គក្រោម ទន្លេសាប និង ទន្លេបាសាក់ ដែលត្រូវបានគេឱ្យឈ្មោះថាទន្លេចតុមុខ ភាពសុីចង្វាក់គ្នា នៃអត្ថន័យនិទានទេវកថា និង ភូមិសាស្ត្រដ៏ល្អនេះ ព្រះបរមរាជវាំង ត្រូវបានប្រសិទ្ធិនាមហៅថា "ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ ព្រះបរមទេវតា" ។  ព្រះបរមរាជវាំងត្រូវបានលាបពណ៌យ៉ាងល្អប្រណិត ពណ៌នីមួយៗមានជាអត្ថន័យដូចជា៖ ពណ៌មាស ត្រូវបានប្រើប្រាសជាពិសេសតំណាងឱ្យសេចក្ដីថ្កុំថ្កើនរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ពណ៌លឿង ត្រូវបានប្រើប្រាសជាពិសេសតំណាងឱ្យ សាសនាព្រះពុទ្ធ ដែលមាននិកាយពីររួមបញ្ចូលគ្នា ធម្មយុត្តិកនិកាយ និង មហានិកាយ ពណ៌ស ត្រូវបានប្រើប្រាសជាពិសេស តំណាងឱ្យសាសនាព្រហ្មញ្ញផងដែរ ។  Jacques Dumarçay (1991) The Palaces of South-East Asia: Architecture and Customs, Translated by Michael Smithies, Publisher: Oxford University Press, Original from the University of Michigan p.143 ISBN: 0195889673, 9780195889673