navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ព្រះត្រៃបិដក: ឯកសារ​ផ្សេង​ទៀត ទាក់ទង​នឹង​ពុទ្ធសាសនា

ឯកសារ​ផ្សេង​ទៀត ទាក់ទង​នឹង​ពុទ្ធសាសនា

 កម្ពុជសុរិយា
 ធម្មបទ
 បរមត្ថមញ្ជុសា
 ពុទ្ធប្បវត្តិកថា ដោយឈឹម សុមន្ត
 ពន្លឺអាស៊ីទ្វីប
 មង្គលត្ថទីបនី
 មិលិន្ទប្បញ្ហា
 វិសុទ្ធិមគ្គ
 អភិធម្មត្ថសង្គហ
 អសីតិមហាសាវ័ក៨០អង្គ
 ឱវាទប្បាតិមោក្ខ
ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ១: ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ១ > វិនយបិដក > វេរញ្ជកណ្ឌ និងបារាជិកកណ្ឌ

ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ១ > វិនយបិដក > វេរញ្ជកណ្ឌ និងបារាជិកកណ្ឌ 
មហាវិភង្គ បឋមភាគ
ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ៦៣

សុត្តន្តបិដកេ ខុទ្ទកនិកាយស្ស ជាតកំ ទ្វាទសមោ ភាគោ មហានិបាតជាតកំ មហានារទកស្សបជាតកំ
ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ៧៨: ធម្មសង្គណិយា បឋមោ ភាគោ

ធម្មសង្គណិយា បឋមោ ភាគោ 
នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ។

មាតិកា

[១] កុសលា ធម្មា អកុសលា ធម្មា អព្យាកតា ធម្មា {ឱ. អវ្យាកតា ។}
ព្រះថាភូពេក

ព្រះធាតុភូពេក ឬ ព្រះថាភូពេក ឬ ប្រាសាទភូពេក ( ថៃ : พระธาตุภูเพ็ก) គឺជាប្រាសាទបុរាណមួយនៅក្នុង ខេត្តសកលនគរ ក្នុងតំបន់ ឥសាន នៃ ប្រទេសថៃ ។ ប្រាសាទបុរាណខ្មែរនេះ សង់ពីថ្មភក់ ឈរលើថ្មបាយក្រៀម។ ប្រាសាទ​នេះ​ជា​ប្រាសាទ ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ​ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​ខ្មែរ ​ក្នុង​ទម្រង់​ជា​ចេតិយ ​ដែល​ត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​ទី ១៦-១៧ នៃ​ព្រះពុទ្ធសករាជ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស ដោយសារ​វា​មាន​ប្រតិទិន​ព្រះអាទិត្យ ដែល​ជា​ថ្ម​រាង​ជា​គូប​នៅ​ក្នុង​ចេតិយ​របស់​វា។ បុរាណបានប្រើវាសម្រាប់ចង្អុលបង្ហាញទីតាំងរបស់ព្រះអាទិត្យ មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ពិធីសាសនា។

ព្រះធាតុភូពេក ស្ថិត​នៅ​ក្នុង តំបល់ណាហួបូ ស្រុកផាន់ណានិគមខេត្តសកលនគរ  ភាគ​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស​ថៃ ប្រមាណ​ជា៣៧ គីឡូម៉ែត្រ ខាងលិចក្រុង សកលនគរ ។ ប្រាសាទ​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង ​ឧទ្យាន​ជាតិ​ភូផាន នៅ ​ជួរ​ភ្នំ​ភូផាន ។ ដើម្បីទៅដល់ទីនោះ ប្រើផ្លូវសកលនគរឧប៊ុនធានី ចម្ងាយ ២២ គីឡូម៉ែត្រ ហើយដើរតាមផ្លូវខាងឆ្វេង ១៤ គីឡូម៉ែត្រ បន្ទាប់មកឡើង ៤៩១ ជំហាន។ វត្ត​ថ្មបាយក្រៀម​ស្ថិត​នៅ​លើ​មូលដ្ឋាន​រាង​ការ៉េ ហាក់​ដូច​ជា​មិន​ទាន់​សាងសង់​រួច​ទេ ព្រោះ​មិន​មាន​ដំបូល ឬ​កំពូល​វត្ត។
ព្រះទម្រង់អគ្គី

ព្រះទម្រង់អគ្គី(កាំភ្លើង)​គឺជាគ្រឿងព្រះរាជសាស្ត្រាវុធសំខាន់មួយក្នុងចំណោមគ្រឿងព្រះរាជសាស្ត្រាវុធនានាសម្រាប់អង្គព្រះមហាក្សត្រ។ ក្នុងរជ្ជកាលមុនៗ វេលាស្តេចយាងចេញបំពេញព្រះរាជកិច្ច ក្រុមមហាតលិកតែងតែអញ្ជើញ ព្រះទម្រង់អសិដងខ្លី(ព្រះទម្រង់អសិមាស) ព្រះទម្រង់អសិដងវែង និងព្រះទម្រង់អគ្គី​នេះ​ទៅតាំងនៅទីដែលស្តេចត្រូវគង់ ពីខាងស្តាំជាមុនជានិច្ច(ព្រះទម្រង់អសិដងខ្លី ត្រូវហែរតាមព្រះរាជដំណើរ)។ ជាទូទៅ​ក្នុង​ពិធីបូជាគ្រឿងព្រះរាជសាស្ត្រាវុធ ក្រុម​ព្រះ​សែងទួនដែល​មានឧកញ៉ារាជានុរក្សជា​ចាងហ្វាង​ តែងអញ្ជើញព្រះទម្រង់អគ្គីនេះព្រមទាំងគ្រាប់កាំភ្លើង១គូរ(រក្សា​ដោយក្រុមបាគូ)​មកចូលរួមពិធីសក្ការៈបូជាដែរបុរាណាចារ្យ។
ព្រះទីនាំងអណាន្តសមាគមន៍

ព្រះទីនាំងអណាន្តសមាគមន៍ (  ប្រែថា 'កន្លែងជួបជុំដ៏មហិមា' Noobanjong, page 167 ) គឺជាសាលទទួលភ្ញៀវរបស់រាជវាំងនៅព្រះរាជវាំងឌុសិត ក្នុងរាជធានីបាងកក ប្រទេសថៃ។ វាត្រូវបានចាត់តាំងដោយព្រះបាទចុល្លាង្ករណ៍ (រាមាទី ៥) ក្នុងឆ្នាំ១៩០៨។ អគារនេះត្រូវបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៩១៥ ប្រាំឆ្នាំបន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ស្តេចរាមាទី៥ ក្នុងឆ្នាំ១៩១០។ ឥឡូវ​នេះ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ពី​ពេល​មួយ​ទៅ​ពេល​មួយ​សម្រាប់​ឱកាស​រដ្ឋ។

រហូតមកដល់ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៧  នៅពេលដែលវាត្រូវបានបិទជាសាធារណៈដោយគ្មានកំណត់ សាលនេះត្រូវបានបើកឱ្យភ្ញៀវចូលទស្សនាជាសារមន្ទីរ និងជាកន្លែងតាំងពិព័រណ៍សិល្បៈនៃព្រះរាជាណាចក្រ ដែលតាំងបង្ហាញសិប្បកម្មផលិតក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់វិទ្យាស្ថានម្ចាស់ក្សត្រីសិរិកិតិ៍។
ព្រះទីនាំងអម្ពរស្ថាន

ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ទិដ្ឋភាពពីលើអាកាសនៃ ព្រះរាជវាំងឌូសិត, ព្រះទីនាំងអម្ពរស្ថាន អាចត្រូវបានគេមើលឃើញនៅខាងឆ្វេងផ្នែកខាងលើនៃរូបភាព។
ព្រះទីនាំងអម្ពរស្ថាន ឬ ​វីឡាអម្ពរ (    : Phra Thinang Amphorn Sathan ) ជា​ព្រះរាជ​ដំណាក់​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង ​ព្រះរាជវាំង ឌូសិត ក្នុង​ទីក្រុងទេពមហានរគ។ វាបម្រើជាលំនៅឋានចម្បងរបស់អតីតព្រះមហាក្សត្រ ភូមិពលអតុល្យតេជ (រាមាទី ៩) និងអតីតព្រះមហាក្សត្រី សិរិកិតិ៍ នៃ ប្រទេសថៃ ហើយជាកន្លែងកំណើតរបស់ស្តេច វជិរាលង្ករណ៍ ។
ព្រះទីន័ង

រូបភាពតូច|ព្រះទីន័ង
ព្រះទីន័ងទាំងពីរនេះជាព្រះទីន័ងក្នុងចំណោមព្រះទីន័ងទាំង៩ ស្ថិតនៅក្នុងព្រះមហាប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ នៃព្រះបរមរាជវាំង ដែលត្រូវបានកសាងឡើងប្រកបដោយក្បាច់រចនាដ៏ល្អប្រណិតសម្រាប់ ព្រះមហាក្សត្រ និងព្រះមហាក្សត្រី ស្តេចគង់ប្រថាប់ (ព្រះក្រឡាបន្ទំ) ។ តាមព្រះរាជបវេណីពីបុរាណ ព្រះមហាក្សត្រគ្រប់ព្រះអង្គ ត្រូវគង់ប្រថាប់ក្នុងព្រះទីន័ង ចក្រពត្តិ និងព្រះមហាក្សត្រី ត្រូវគង់ប្រថាប់ក្នុងព្រះទីន័ង នារីរ័ត្នសោភា ចំនួន ៧ ថ្ងៃដាច់ដោយឡែកពីគ្នាបន្ទាប់ពីបានបញ្ចប់ព្រះរាជពិធីរាជាភិសេកគ្រងព្រះបរមសិរីរាជសម្បត្តិរួចរាល់ ទើបអាចស្តេចយាងទៅគង់ប្រថាប់នៅឯព្រះមហាប្រាសាទខេមរិន្ទ បានwww.sbu.edu.kh។
ព្រះទេពនព្វគ្រោះ

រូបភាពតូច|នព្វគ្រោះខ្មែរ បច្ចុប្បន្ននៅសារមន្ទីរជាតិតូក្យ

រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះទេព នព្វគ្រោះ  សិល្បៈឥណ្ឌា.
រូបភាពតូច|នព្វគ្រោះមកពីប្រាសាទលលៃ,បច្ចុប្បន្ននៅសារមន្ទីបាងកក
ព្រះទេពនព្វគ្រោះ   (  ,   ) គឺ ទេវតានៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ.៕
ព្រះទេពនព្វគ្រោះ: ព្រះនាមទេវតានព្វគ្រោះ

ព្រះនាមទេវតានព្វគ្រោះ 
លេខរៀងព្រះរូប ព្រះនាមទេពជាយា(ព្រះមហេសី) ​រក្សាថ្ងៃព័ត៌មានលម្អិត ០១ រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះសូរិយា សិល្បៈឥណ្ឌា    ព្រះសូរិយា ព្រះនាង អាទិត្យ  ០២ រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះចន្ទ្រា សិល្បៈឥណ្ឌា     [[ព្រះចន្ទ្រា] ព្រះនាង    ច័ន្ទ    ០៣ រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះអង្គារ សិល្បៈឥណ្ឌា    ព្រះអង្គារ ព្រះនាង     អង្គារ   ០៤ រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះពុធ សិល្បៈឥណ្ឌា   ព្រះពុធ   ព្រះនាង    ពុធ   ០៥  រូបភាពតូច| ទេវរូប ព្រះព្រហស្បតិ៍ សិល្បៈឥណ្ឌា   ព្រះព្រហស្បតិ៍  ព្រះនាង​     ព្រហស្បតិ៍    ០៦  រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះសុក្រ សិល្បៈឥណ្ឌា    ព្រះសុក្រព្រះនាង   សុក្រ      ០៧  រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះសៅរ៍ សិល្បៈឥណ្ឌា   ព្រះសៅរ៍ព្រះនាង    សៅរ៍     ០៨ រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះកេទុ សិល្បៈឥណ្ឌា   ព្រះកេទុ ព្រះនាង    ច័ន្ទគ្រាស      ០៩ រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះរាហុ សិល្បៈឥណ្ឌា   ព្រះរាហុ ព្រះនាងកាឡាលី​    សូរ្យគ្រាស តាមរឿងកូរសមុទ្រទឹកដោះរបស់ព្រហ្មញ្ញសាសនាបានពិពណ៌នាអំពីកំណើត រាហ៊ូ និង កេតុដូចតទៅ៖ ព្រះវិស្ណុក៏ចាប់យកកងចក្រ ដើម្បីវាយប្រហារលើសុក្រាចារ្យភ្លាមដែរ ជាហេតុធ្វើឲ្យគ្រូរបស់ក្រុមអសុរៈ ដាច់ខ្លួនជាពីរកំណាត់ ដោយចែកដាច់ត្រឹម ក គួរឲ្យព្រឺព្រួចក្រៃលែង ។ ដោយសារអំណាចពិសិដ្ឋរបស់ទឹកអម្រឹត ផ្នែកខាងក្បាលរបស់សុក្រាចារ្យ ក៏ក្លាយទៅជាអាទិទេពថ្មីមួយ គឺរាហូ ។ចំណែកដងខ្លួនគឺ កេតុ ។
ព្រះទេវី

ព្រះទេវី  ទេពធីតា  ទេពនារី  ទេវធីតា  ទេវនារី 250px ទេវរូបព្រះម៉ែអុម៉ាទេវីសិល្បៈខ្មែរ សារមន្ទីរសហរដ្ឋអាមេរិក , ទេពធីតានៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ។.សាសនា សាសនា​សកលផ្នែកពាក់ព័ន្ធ  ម្តាយស្ត្រី 

ព្រះទេវី ឬ ទេពធីតា ឬ ទេពនារី ឬ ទេវធីតា ឬ ទេវនារី ( ,  ,  ) គឺ ទេវតាទេពភេទស្ត្រីរក្សាពិភពលោកក្នុង​នៅសកលលោក.៕ Text: goddesses Female deities.
ព្រះធម៌

ធម៌ (, , ) គឺ​ជា​ពាក្យ​ទូទៅ​មួយ​ដែល​មាន​អត្ថន័យ​ច្រើន​យ៉ាង​​អាស្រ័យ​ទៅ​តាម​សាសនា​នីមួយៗ។ 
នៅ​ក្នុង​ភាសាខ្មែរ ធម៌​គឺ​ជា​សភាវៈ​ដែល​ទ្រទ្រង់​សត្វ​លោក គឺ បុណ្យ, បាប, សុចរិត, ទុច្ចរិត ។ ល។ គេ​អាច​ប្រែ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា ធម៌គឺ​ជាក្បួន​ច្បាប់​សំរាប់​ដឹកនាំ​សត្វ​លោក​អោយប្រព្រឹត្ត​​ទៅ​តាម​គន្លងល្អ។​ ពាក្យ​នេះ ខ្មែរ​យើង​ធ្លាប់​ប្រើ​ជា​ធម្មតា​មក គឺ​សំដៅ​យក​ពាក្យ​ឱវាទ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ និង​អត្ថបទ​ទួទៅ​ដែល​ទាក់ទង​ដោយ​ពុទ្ធ​សាសនា : រៀន​ធម៌, សូត្រ​ធម៌, ចេះ​ធម៌, ចាំ​ធម៌, ស្ដាប់​ធម៌, ធម៌​អាថ៌ អត្ថបទ​របស់​ធម៌ ។ល។
ព្រះធម៌: អត្ថន័យ​ក្នុង​ព្រះពុទ្ធសាសនា

អត្ថន័យ​ក្នុង​ព្រះពុទ្ធសាសនា 
នៅ​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា ព្រះ​ធម៌​មាន​ន័យ​សំខាន់​៣​យ៉ាង​គឺ
 ពាក្យ​ប្រៀន​ប្រដៅ​របស់​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធពុទ្ធ
 សភាវៈ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​លោក
 ជា​ច្បាប់​ធម្មជាតិ​ដែល​មិន​អាច​កែប្រែបាន
 ពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់​ព្រះពុទ្ធ 
សំរាប់​ពុទ្ធ​បរិស័ទ ពាក្យ​ថាព្រះធម៌ មាន​ន័យ​ថា គឺ​ជា​ពាក្យ​ទេសនា​អប់រំ​ទូន្មាន​របស់​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធអោយ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ផ្លូវ​ជា​កណ្តាលគឺ​មជ្ឈិមបដិបទា ដែល​ពុទ្ធ​បរិស័ទ​ទាំង​ឡាយ​គួរ​គោរព​ប្រតិបត្តិតាម​ដើម្បី​ការ​នៅ​ជា​សុខ​ក្នុង​បច្ចុប្បន្ន​ក៏​ដូច​ជា​ក្នុង​កាល​ជា​អនាគត ប្រសើរ​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត​គឺ​ដើម្បី​រួច​ផុត​ចាកទុក្ខ​ទាំង​ពួង​គឺ​​ព្រះនិព្វាន។
ព្រះ​ធម៌​គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​រតនៈ​ទាំង​៣ គឺ​ ពុទ្ធ​រតនៈ ធម្មរតនៈ និង សង្ឃរតនៈ។

 ព្រះធម្មគុណ 
ស្វាក្ខាតោ ព្រះ​បរិយត្តិធម៌ គឺ​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក ជា​ធម៌​ដែល​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ទ្រង់​ត្រាស់​សម្តែង​ហើយ​ដោយ​ល្អ មាន​៩​ប្រការ គឺ​មគ្គ​៤ ផល​៤ និព្វាន១។
សន្ទិដ្ឋិកោ ជា​ធម៌​គឺ​ព្រះ​អរិយបុគ្គល​ទាំង​ពួង ដឹង​ពិត ឃើញ​ពិត​ដោយ​បច្ចវេក្ខណញ្ញាណ គឺថា នឹង​បាន​ដឹង​ បាន​ស្តាប់​ដោយ​ជឿ​បុគ្គល​ដទៃ​នោះៗ ក៏​ទេ គឺ​ឃើញ​ច្បាស់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង
អកាលិកោ ជាធម៌​អោយ​នូវ​ផល​មិន​រង​ចាំ​កាល គឺ​ថា កាល​បើ​ព្រះ​អរិយមគ្គ​កើត​ឡើង​ហើយ ព្រះ​អរិយផល​ក៏​កើត​ឡើង​ក្នុង​លំដាប់​គ្នា​មិន​បាន​យឺត​យូរ​ឡើយ
ឯហិបស្សិកោ ជាធម៌​គួរ​ដល់​ឯហិបស្សវិធី គឺ​ថា បើ​ព្រះ​អរិយបុគ្គល ដែល​បាន​សម្រេច​មគ្គ​ផល​ហើយ ក៏​គួរ​នឹង​ហៅ​បុគ្គល​ដទៃ​អោយ​ចូល​មក​មើល​បាន(​ក្នុង​ន័យ​នេះ គឺថា បើ​បុគ្គល​ម្នាក់​បាន​សម្រេច​មគ្គ​ផល ក៏​ណែ​នាំ​បុគ្គល​ដទៃដើម្បី​អោយ​គេ​បាន​សម្រេច​មគ្គ​ផល​ដូច​ខ្លួន​ដែរ ដោយ​ការ​ទទួល​យក ធ្វើ​ការ​ពិសោធន៍​ ពិចារណា​អំ​ពី​សេចក្តី​ពិត​ដោយ​ខ្លួន​ឯង)។
ឱបនយិកោ ជា​ធម៌​គឺ​ព្រះ​អរិយ​បុគ្គល​គប្បី​បង្អោន​ចូល​មក​ទុក​ក្នុង​ខ្លួន ដោយ​អំណាច​នៃ​ភាវនា។
បច្ចត្តំ វេទិតព្វោ វិញ្ញូហិ ជា​ធម៌​គឺ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ទាំង​ឡាយ​មាន​ឧគ្ឃដិតញ្ញូបុគ្គល​ជា​ដើម គប្បី​ដឹង គប្បី​ឃើញ​ច្បាស់​ក្នុង​ចិត្ត​នៃ​ខ្លួន។
ការ​ពិចារណ​រំលឹង​ធម្មគុណ​ជា​រឿយ​ៗ អាច​ធ្វើ​អោយ​បុគ្គល​នោះ​ឯង​បាន​ទទួល​នូវ​សេចក្តី​ស្ងប់​សុខ ព្រោះ​ចិត្ត​ឆ្ងាយ​ស្រឡះ​ចាក​មិច្ឆាទិដ្ឋិ​ទាំង​ពួង។
 ច្បាប់ធម្មជាតិ 
អ្វី​ៗ​កើត​ឡើង​ក្នុង​លោក​ព្រោះ​មាន​ហេតុ​ជា​បច្ច័យ។ វា​គឺ​ជា​សេចក្តី​ពិត​ដែល​មិន​អាច​មាន​នរណា​ម្នាក់​កែ​ប្រែ​សេចក្តី​នេះ​បាន​ឡើយ។
 អនិច្ចំ សេចក្តី​មិន​ទៀង​ទាត់។ ធម៌​ទាំងឡាយ​ដែល​មាន​បច្ច័យ​តាក់​តែង​ហើយ តែង​ប្រែប្រួល​ជានិច្ច
 ទុក្ខំ សេចក្តី​ឈឺ​ចិត្ត​ សោក​សង្រេង មិន​ពេញ​ចិត្ត (​ក្នុង​ន័យ​នេះ គឺ​សំដៅ​លើ​សត្វលោក ឬ​របស់​ជា​ទី​ស្រឡាញ់ ប្រែប្រួល វិនាស​ព្រាត់​ប្រាស​ទៅ ដែល​បុគ្គល​មិន​ចង់​អោយ​ទៅ​ជា​យ៉ាង​នោះ ក៏​កើត​ជា​ទុក្ខ)។
 អនត្តា មិនមែន​ខ្លួន។ ធម្មជាតិ​ទាំង​ឡាយ​កើត​ឡើង​ដោយ​ធាតុ​ផ្សំ​៤យ៉ាង គឺ​ ទឹក​ ដី​ ភ្លើង​ ខ្យល់ ដែល​ធាតុ​ទាំង​នោះ​តែង​ប្រែប្រួល​ជានិច្ច ដែល​បុគ្គល​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា​តួយ៉ាង​ដូច​ជា​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ ឬក៏​ព្រះ​អរិយៈ​ទាំងឡាយ មិន​អាច​ចាត់​ទុក​ថា វា​ជា​ខ្លួន​បាន​ទេ។
ព្រះធម៌: ពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់​ព្រះពុទ្ធ

ពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់​ព្រះពុទ្ធ 
សំរាប់​ពុទ្ធ​បរិស័ទ ពាក្យ​ថាព្រះធម៌ មាន​ន័យ​ថា គឺ​ជា​ពាក្យ​ទេសនា​អប់រំ​ទូន្មាន​របស់​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធអោយ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ផ្លូវ​ជា​កណ្តាលគឺ​មជ្ឈិមបដិបទា ដែល​ពុទ្ធ​បរិស័ទ​ទាំង​ឡាយ​គួរ​គោរព​ប្រតិបត្តិតាម​ដើម្បី​ការ​នៅ​ជា​សុខ​ក្នុង​បច្ចុប្បន្ន​ក៏​ដូច​ជា​ក្នុង​កាល​ជា​អនាគត ប្រសើរ​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត​គឺ​ដើម្បី​រួច​ផុត​ចាកទុក្ខ​ទាំង​ពួង​គឺ​​ព្រះនិព្វាន។
ព្រះ​ធម៌​គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​រតនៈ​ទាំង​៣ គឺ​ ពុទ្ធ​រតនៈ ធម្មរតនៈ និង សង្ឃរតនៈ។

 ព្រះធម្មគុណ 
ស្វាក្ខាតោ ព្រះ​បរិយត្តិធម៌ គឺ​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក ជា​ធម៌​ដែល​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ទ្រង់​ត្រាស់​សម្តែង​ហើយ​ដោយ​ល្អ មាន​៩​ប្រការ គឺ​មគ្គ​៤ ផល​៤ និព្វាន១។
សន្ទិដ្ឋិកោ ជា​ធម៌​គឺ​ព្រះ​អរិយបុគ្គល​ទាំង​ពួង ដឹង​ពិត ឃើញ​ពិត​ដោយ​បច្ចវេក្ខណញ្ញាណ គឺថា នឹង​បាន​ដឹង​ បាន​ស្តាប់​ដោយ​ជឿ​បុគ្គល​ដទៃ​នោះៗ ក៏​ទេ គឺ​ឃើញ​ច្បាស់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង
អកាលិកោ ជាធម៌​អោយ​នូវ​ផល​មិន​រង​ចាំ​កាល គឺ​ថា កាល​បើ​ព្រះ​អរិយមគ្គ​កើត​ឡើង​ហើយ ព្រះ​អរិយផល​ក៏​កើត​ឡើង​ក្នុង​លំដាប់​គ្នា​មិន​បាន​យឺត​យូរ​ឡើយ
ឯហិបស្សិកោ ជាធម៌​គួរ​ដល់​ឯហិបស្សវិធី គឺ​ថា បើ​ព្រះ​អរិយបុគ្គល ដែល​បាន​សម្រេច​មគ្គ​ផល​ហើយ ក៏​គួរ​នឹង​ហៅ​បុគ្គល​ដទៃ​អោយ​ចូល​មក​មើល​បាន(​ក្នុង​ន័យ​នេះ គឺថា បើ​បុគ្គល​ម្នាក់​បាន​សម្រេច​មគ្គ​ផល ក៏​ណែ​នាំ​បុគ្គល​ដទៃដើម្បី​អោយ​គេ​បាន​សម្រេច​មគ្គ​ផល​ដូច​ខ្លួន​ដែរ ដោយ​ការ​ទទួល​យក ធ្វើ​ការ​ពិសោធន៍​ ពិចារណា​អំ​ពី​សេចក្តី​ពិត​ដោយ​ខ្លួន​ឯង)។
ឱបនយិកោ ជា​ធម៌​គឺ​ព្រះ​អរិយ​បុគ្គល​គប្បី​បង្អោន​ចូល​មក​ទុក​ក្នុង​ខ្លួន ដោយ​អំណាច​នៃ​ភាវនា។
បច្ចត្តំ វេទិតព្វោ វិញ្ញូហិ ជា​ធម៌​គឺ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ទាំង​ឡាយ​មាន​ឧគ្ឃដិតញ្ញូបុគ្គល​ជា​ដើម គប្បី​ដឹង គប្បី​ឃើញ​ច្បាស់​ក្នុង​ចិត្ត​នៃ​ខ្លួន។
ការ​ពិចារណ​រំលឹង​ធម្មគុណ​ជា​រឿយ​ៗ អាច​ធ្វើ​អោយ​បុគ្គល​នោះ​ឯង​បាន​ទទួល​នូវ​សេចក្តី​ស្ងប់​សុខ ព្រោះ​ចិត្ត​ឆ្ងាយ​ស្រឡះ​ចាក​មិច្ឆាទិដ្ឋិ​ទាំង​ពួង។
ព្រះធម៌: ព្រះធម្មគុណ

ព្រះធម្មគុណ 
ស្វាក្ខាតោ ព្រះ​បរិយត្តិធម៌ គឺ​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក ជា​ធម៌​ដែល​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ទ្រង់​ត្រាស់​សម្តែង​ហើយ​ដោយ​ល្អ មាន​៩​ប្រការ គឺ​មគ្គ​៤ ផល​៤ និព្វាន១។
សន្ទិដ្ឋិកោ ជា​ធម៌​គឺ​ព្រះ​អរិយបុគ្គល​ទាំង​ពួង ដឹង​ពិត ឃើញ​ពិត​ដោយ​បច្ចវេក្ខណញ្ញាណ គឺថា នឹង​បាន​ដឹង​ បាន​ស្តាប់​ដោយ​ជឿ​បុគ្គល​ដទៃ​នោះៗ ក៏​ទេ គឺ​ឃើញ​ច្បាស់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង
អកាលិកោ ជាធម៌​អោយ​នូវ​ផល​មិន​រង​ចាំ​កាល គឺ​ថា កាល​បើ​ព្រះ​អរិយមគ្គ​កើត​ឡើង​ហើយ ព្រះ​អរិយផល​ក៏​កើត​ឡើង​ក្នុង​លំដាប់​គ្នា​មិន​បាន​យឺត​យូរ​ឡើយ
ឯហិបស្សិកោ ជាធម៌​គួរ​ដល់​ឯហិបស្សវិធី គឺ​ថា បើ​ព្រះ​អរិយបុគ្គល ដែល​បាន​សម្រេច​មគ្គ​ផល​ហើយ ក៏​គួរ​នឹង​ហៅ​បុគ្គល​ដទៃ​អោយ​ចូល​មក​មើល​បាន(​ក្នុង​ន័យ​នេះ គឺថា បើ​បុគ្គល​ម្នាក់​បាន​សម្រេច​មគ្គ​ផល ក៏​ណែ​នាំ​បុគ្គល​ដទៃដើម្បី​អោយ​គេ​បាន​សម្រេច​មគ្គ​ផល​ដូច​ខ្លួន​ដែរ ដោយ​ការ​ទទួល​យក ធ្វើ​ការ​ពិសោធន៍​ ពិចារណា​អំ​ពី​សេចក្តី​ពិត​ដោយ​ខ្លួន​ឯង)។
ឱបនយិកោ ជា​ធម៌​គឺ​ព្រះ​អរិយ​បុគ្គល​គប្បី​បង្អោន​ចូល​មក​ទុក​ក្នុង​ខ្លួន ដោយ​អំណាច​នៃ​ភាវនា។
បច្ចត្តំ វេទិតព្វោ វិញ្ញូហិ ជា​ធម៌​គឺ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ទាំង​ឡាយ​មាន​ឧគ្ឃដិតញ្ញូបុគ្គល​ជា​ដើម គប្បី​ដឹង គប្បី​ឃើញ​ច្បាស់​ក្នុង​ចិត្ត​នៃ​ខ្លួន។
ការ​ពិចារណ​រំលឹង​ធម្មគុណ​ជា​រឿយ​ៗ អាច​ធ្វើ​អោយ​បុគ្គល​នោះ​ឯង​បាន​ទទួល​នូវ​សេចក្តី​ស្ងប់​សុខ ព្រោះ​ចិត្ត​ឆ្ងាយ​ស្រឡះ​ចាក​មិច្ឆាទិដ្ឋិ​ទាំង​ពួង។
ព្រះធម៌: ច្បាប់ធម្មជាតិ

ច្បាប់ធម្មជាតិ 
អ្វី​ៗ​កើត​ឡើង​ក្នុង​លោក​ព្រោះ​មាន​ហេតុ​ជា​បច្ច័យ។ វា​គឺ​ជា​សេចក្តី​ពិត​ដែល​មិន​អាច​មាន​នរណា​ម្នាក់​កែ​ប្រែ​សេចក្តី​នេះ​បាន​ឡើយ។
 អនិច្ចំ សេចក្តី​មិន​ទៀង​ទាត់។ ធម៌​ទាំងឡាយ​ដែល​មាន​បច្ច័យ​តាក់​តែង​ហើយ តែង​ប្រែប្រួល​ជានិច្ច
 ទុក្ខំ សេចក្តី​ឈឺ​ចិត្ត​ សោក​សង្រេង មិន​ពេញ​ចិត្ត (​ក្នុង​ន័យ​នេះ គឺ​សំដៅ​លើ​សត្វលោក ឬ​របស់​ជា​ទី​ស្រឡាញ់ ប្រែប្រួល វិនាស​ព្រាត់​ប្រាស​ទៅ ដែល​បុគ្គល​មិន​ចង់​អោយ​ទៅ​ជា​យ៉ាង​នោះ ក៏​កើត​ជា​ទុក្ខ)។
 អនត្តា មិនមែន​ខ្លួន។ ធម្មជាតិ​ទាំង​ឡាយ​កើត​ឡើង​ដោយ​ធាតុ​ផ្សំ​៤យ៉ាង គឺ​ ទឹក​ ដី​ ភ្លើង​ ខ្យល់ ដែល​ធាតុ​ទាំង​នោះ​តែង​ប្រែប្រួល​ជានិច្ច ដែល​បុគ្គល​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា​តួយ៉ាង​ដូច​ជា​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ ឬក៏​ព្រះ​អរិយៈ​ទាំងឡាយ មិន​អាច​ចាត់​ទុក​ថា វា​ជា​ខ្លួន​បាន​ទេ។
ព្រះធម៌: អត្ថន័យ​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា

អត្ថន័យ​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា 
ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ធម៌​គឺ​សំដៅ​លើ​ការ​សិក្សា​ ក្បួន​ច្បាប់​តាម​គម្ពីរ​វេទ កតព្វកិច្ច​ដែល​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​ឡាយ​ចាំបាច់​ត្រូវ​គោរព​ប្រតិបត្តិ​តាម។ 
ពាក្យ​ថា ធម៌ ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​ឡាយ​សំដៅ​យកវិជ្ជា​ផ្លូវ​លោក​ទាំង​ឡាយ​ដែល​ជា​អច្ឆរិយៈ មាន​ហោរាសាស្ត្រ ស្តោះ​ផ្លុំ រំដោះ​គ្រោះ រាយ​មន្តអាគម ដាក់​ស្នេហ៍​ សុំលាភ​សក្ការៈពី​ទេវតា​ជាដើម។ គេ​ចែក​គម្ពីរ​វេទ​ជា​បី​ប្រភេទគឺ
 គម្ពីរឫគ្វេទ មាន​ដំណើរ​សេចក្ដី​ជា​ពាក្យ​ឆន្ទ​សម្រាប់​សូត្រ​សរសើរ​ពួក​ទេវតា​។ សម្ដែង​អំពី​ពិធី​តុស្ដី សូម​ឱ្យ​ព្រះ​វិស្វកម្ម ព្រះមារុត ព្រះព្រហ្ម​ប្រទាន​ពរ​ឱ្យ​សម្រេច​កិច្ចការ​ខាង​ការ​ហត្ថកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម និង​លាភសក្ការៈ​ផ្សេងៗ តាម​តម្រូវ​ការ​។
 យជុវ៌េទ មាន​ដំណើរ​សេចក្ដី​ជា​ពាក្យ​រាយ​រណ្ដំ សម្រាប់​សូត្រ​បូជា​ឬ​បួងសួង​។ សម្ដែង​អំពី​ពិធី​យុទ្ធ​ពលិកម្ម​ដល់​ឥសូរ ព្រះនារាយណ៍ ព្រះអាទិត្យ ព្រះអគ្នី សូម​ឱ្យ​មាន​ឫទ្ធតេជះ​ជោគជ័យ​
 គម្ពីរសាមវេទ មាន​ដំណើរ​សេចក្ដី​ជា​ពាក្យ​ឆន្ទ​សម្រាប់​សូត្រ​ក្នុង​ពិធី​ថ្វាយ​ទឹក​សោម... ។ សម្ដែង​អំពី​ពិធី​អារក្ខ​ពលិកម្ម បួងសួង​សូម​ឱ្យ​ព្រះឥន្ទ និង​ព្រះពិរុណ​ជួយ​អភិបាល​មនុស្សលោក ឱ្យ​មាន​ភ្លៀង​តាម​រដូវកាល​។
ព្រះ​ដែល​ជា​ទី​គោរព​របស់​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ គឺ​ព្រះ​ព្រហ្ម ដែល​គេ​សន្មត់​ថា​ជា​អ្នក​បង្កើត​លោក។
ព្រះធម៌: យោង

យោង 
ព្រះរតនត្រ័យ
ត្រៃលក្ខណ៍
ព្រហ្មញ្ញសាសនា
វចនានុក្រមខ្មែរ ដោយ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត
ព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ: អន្ត​ធម៌ ​២​ យ៉ាង

អន្ត​ធម៌ ​២​ យ៉ាង 
ឯវម្មេ សុតំ សូត្រ​នេះ (ឈ្មោះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ) គឺ​ខ្ញុំ (ឈ្មោះ​អានន្ទ) បាន​ស្ដាប់​មក​ហើយ​ យ៉ាង​នេះថា​៖ សម័យ​មួយ ក្នុងថ្ងៃ ១៥ កើត ខែ​អាសាឍ ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​គង់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ឥសិបតនមិគទាយវ័ន ( Isipatana, the deer park) ជិត​ក្រុង​ពារាណសី ដែល​បច្ចុប្បន្ន​​តំបន់​នោះ​មាន​ឈ្មោះ​​ថា ​សារនាថ (Sarnath) ជិត​ក្រុង​ពារាណសី (Varanasi) នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ​ឧត្តរប្រទេស (Uttar Pradesh) នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា (India) ។ ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​ត្រាស់​ហៅ ​បញ្ចវគ្គិយភិក្ខុ​​ (សាវក ៥ អង្គ​ដែល​បាន​បម្រើ​ព្រះ​ពុទ្ធ មុន​ពេល​​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​ត្រាស់​ដឹង) ក្នុង​ទី​នោះ​ឯង​ ឲ្យ​តាំង​ចិត្ត​ស្ដាប់​​នូវ​ភាសិត​នេះ​ថា ៖  ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ អន្ត​ធម៌​ គឺ​ធម៌​ជា​ផ្លូវ​ប្រតិបត្តិ​អមខាង ដ៏​លាមក​អាក្រក់​ទាំងឡាយ​ពីរ​ប្រការ​នេះ បព្វជិត​មិន​គួរ​សេពគប់ គឺ​ថា​មិន​គួរ​ប្រព្រឹត្ត​ឡើយ​ (នេះ​ជាបឋមទេសនា​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ) ។ អន្ត​ធម៌​ ​ទាំងឡាយ​ ២ ​យ៉ាង​នោះ​ដូច​ម្តេច?

 កាមសុខល្លិកានុយោគៈ ​ 
ធម៌​ណា​ដែល​ប្រកប​ខ្លួន​ឲ្យ​ជាប់​ជំពាក់​ដោយ​កាម ក្នុង​កាម​ទាំងឡាយ​ ជា​ធម៌​ថោកទាប ជា​ធម៌​របស់​អ្នក​ស្រុក ជា​ធម៌​របស់​បុថុជ្ជន មិន​មែន​ជា​របស់​អរិយបុគ្គល​ទេ ​មិន​ប្រកប​ដោយ​ប្រយោជន៍​ឡើយ​ ។

 អត្តកិលមថានុយោគៈ ​ 
ធម៌​ណា​ដែល​ប្រកប ​សេចក្ដី​​លំបាក​​ដល់​ខ្លួន ជា​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​លំបាក​កាយទទេ មិន​មែន​ជា​របស់ អរិយបុគ្គល​ទេ មិន​ប្រកប​ដោយ​ប្រយោជន៍​ឡើយ​ ។

ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ជា​កណ្តាល​មិន​លាយ​ច្រឡំ​ដោយ​អន្តធម៌​​ទាំងឡាយ​ពីរ​យ៉ាង​នេះឯង ​ដែល​តថាគត បាន​ត្រាស់​ដឹង​ហើយ​ ជា​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​បញ្ញាចក្ខុ (ការ​ឃើញ​ដោយប្រាជ្ញា) ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​ដឹង​ច្បាស់​ប្រាកដ ​រមែង​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ ដើម្បី​សេចក្ដី​ស្ងប់រម្ងាប់ ដើម្បី​សេចក្ដី​ដឹងចំពោះ ដើម្បី​សេចក្ដី​ដឹង​ដោយ​ប្រពៃ ដើម្បី​សេចក្ដី​រម្លត់​ទុក្ខ ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ​សេចក្ដី​ ប្រតិបត្តិ​ជា​កណ្តាល ​ដែល​តថាគត​បាន​ត្រាស់​ដឹង​ហើយ​ ជា​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​បញ្ញាចក្ខុ ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​ដឹង​ច្បាស់​ប្រាកដ ​រមែង​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​សេចក្ដី​ស្ងប់​រម្ងាប់ ដើម្បី​សេចក្ដី​ដឹង​ចំពោះ ដើម្បី​សេចក្ដី​ដឹងដោយ​ប្រពៃ ដើម្បី​សេចក្ដី​រម្លត់​ទុក្ខ​នោះ តើ​ដូច​ម្តេច?

 អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គៈ 
អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គៈ គឺ​ធម៌​ដូច​ជា​ផ្លូវ មាន​អង្គ ៨ ដ៏​ប្រសើរ​នេះ​ឯង (ហៅ​ថា ​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ជា​កណ្តាល) ។ អដ្ឋង្គិកមគ្គ​នោះ ដូច​ម្តេច?

·       សម្មាទិដ្ឋិ អារម្មណ៍ឬវិញ្ញាណបានយល់​​ត្រូវ

·       សម្មាសង្កប្ប ​សេចក្ដី​ត្រិះរិះ​ត្រូវ

·       សម្មាវាចា សម្តី​ត្រូវ

·       សម្មាកម្មន្ត ការងារ​ត្រូវ

·       សម្មាអាជីវៈ ​កិរិយា​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ត្រូវ

·       សម្មាវាយាម ព្យាយាម​ត្រូវ

·       សម្មាសតិ ​សេចក្ដី​រលឹក​ត្រូវ

·       សម្មាសមាធិ ​កិរិយា​តម្កល់​ចិត្ត​ឲ្យ​នឹង​ត្រូវ ។

ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ អដ្ឋង្គិកមគ្គ​នេះឯង​ដែល​ហៅ​ថា ​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ជា​កណ្តាល ​ដែល​តថាគត​បានត្រាស់​ដឹង​ហើយ​ ជា​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​បញ្ញាចក្ខុ ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​ដឹង​ច្បាស់​ប្រាកដ ​រមែង​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ ដើម្បី​សេចក្ដី​ស្ងប់​រម្ងាប់ ដើម្បី​សេចក្ដី​ ដឹង​ចំពោះ ដើម្បី​សេចក្ដី​ដឹង​ដោយ​ប្រពៃ ដើម្បី​សេចក្ដី​រម្លត់​ទុក្ខ ។
ព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ: '''កាមសុខល្លិកានុយោគៈ''' ​

កាមសុខល្លិកានុយោគៈ ​ 
ធម៌​ណា​ដែល​ប្រកប​ខ្លួន​ឲ្យ​ជាប់​ជំពាក់​ដោយ​កាម ក្នុង​កាម​ទាំងឡាយ​ ជា​ធម៌​ថោកទាប ជា​ធម៌​របស់​អ្នក​ស្រុក ជា​ធម៌​របស់​បុថុជ្ជន មិន​មែន​ជា​របស់​អរិយបុគ្គល​ទេ ​មិន​ប្រកប​ដោយ​ប្រយោជន៍​ឡើយ​ ។
ព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ: '''អត្តកិលមថានុយោគៈ''' ​

អត្តកិលមថានុយោគៈ ​ 
ធម៌​ណា​ដែល​ប្រកប ​សេចក្ដី​​លំបាក​​ដល់​ខ្លួន ជា​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​លំបាក​កាយទទេ មិន​មែន​ជា​របស់ អរិយបុគ្គល​ទេ មិន​ប្រកប​ដោយ​ប្រយោជន៍​ឡើយ​ ។

ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ជា​កណ្តាល​មិន​លាយ​ច្រឡំ​ដោយ​អន្តធម៌​​ទាំងឡាយ​ពីរ​យ៉ាង​នេះឯង ​ដែល​តថាគត បាន​ត្រាស់​ដឹង​ហើយ​ ជា​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​បញ្ញាចក្ខុ (ការ​ឃើញ​ដោយប្រាជ្ញា) ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​ដឹង​ច្បាស់​ប្រាកដ ​រមែង​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ ដើម្បី​សេចក្ដី​ស្ងប់រម្ងាប់ ដើម្បី​សេចក្ដី​ដឹងចំពោះ ដើម្បី​សេចក្ដី​ដឹង​ដោយ​ប្រពៃ ដើម្បី​សេចក្ដី​រម្លត់​ទុក្ខ ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ​សេចក្ដី​ ប្រតិបត្តិ​ជា​កណ្តាល ​ដែល​តថាគត​បាន​ត្រាស់​ដឹង​ហើយ​ ជា​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​បញ្ញាចក្ខុ ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​ដឹង​ច្បាស់​ប្រាកដ ​រមែង​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​សេចក្ដី​ស្ងប់​រម្ងាប់ ដើម្បី​សេចក្ដី​ដឹង​ចំពោះ ដើម្បី​សេចក្ដី​ដឹងដោយ​ប្រពៃ ដើម្បី​សេចក្ដី​រម្លត់​ទុក្ខ​នោះ តើ​ដូច​ម្តេច?
ព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ: អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គៈ

អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គៈ 
អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គៈ គឺ​ធម៌​ដូច​ជា​ផ្លូវ មាន​អង្គ ៨ ដ៏​ប្រសើរ​នេះ​ឯង (ហៅ​ថា ​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ជា​កណ្តាល) ។ អដ្ឋង្គិកមគ្គ​នោះ ដូច​ម្តេច?

·       សម្មាទិដ្ឋិ អារម្មណ៍ឬវិញ្ញាណបានយល់​​ត្រូវ

·       សម្មាសង្កប្ប ​សេចក្ដី​ត្រិះរិះ​ត្រូវ

·       សម្មាវាចា សម្តី​ត្រូវ

·       សម្មាកម្មន្ត ការងារ​ត្រូវ

·       សម្មាអាជីវៈ ​កិរិយា​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ត្រូវ

·       សម្មាវាយាម ព្យាយាម​ត្រូវ

·       សម្មាសតិ ​សេចក្ដី​រលឹក​ត្រូវ

·       សម្មាសមាធិ ​កិរិយា​តម្កល់​ចិត្ត​ឲ្យ​នឹង​ត្រូវ ។

ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ អដ្ឋង្គិកមគ្គ​នេះឯង​ដែល​ហៅ​ថា ​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ជា​កណ្តាល ​ដែល​តថាគត​បានត្រាស់​ដឹង​ហើយ​ ជា​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​បញ្ញាចក្ខុ ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​ដឹង​ច្បាស់​ប្រាកដ ​រមែង​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ ដើម្បី​សេចក្ដី​ស្ងប់​រម្ងាប់ ដើម្បី​សេចក្ដី​ ដឹង​ចំពោះ ដើម្បី​សេចក្ដី​ដឹង​ដោយ​ប្រពៃ ដើម្បី​សេចក្ដី​រម្លត់​ទុក្ខ ។
ព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ: លក្ខណៈ​នៃ​អរិយសច្ច ៤

លក្ខណៈ​នៃ​អរិយសច្ច ៤ 

 ទុក្ខអរិយសច្ច (​សេចក្ដី​​លំបាក​, ភាវៈ​ដែល​អត់ធន់បានដោយពិបាក) 
ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ជាតិ គឺ​កិរិយា​កើត​នៃ​ខន្ធ ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ជរា គឺ​កិរិយា​ចាស់គ្រាំគ្រា​នៃ​ខន្ធ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ ទុក្ខ (ព្យាធិ គឺ​ជំងឺ​ដំកាត់​ទាំងឡាយ​ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ) មរណៈ គឺ​កិរិយា​បែកធ្លាយ​នៃ​ខន្ធ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ​សេចក្ដី​ សោកខ្សឹកខ្សួលទុក្ខទោមនស្ស និង​សេចក្ដី​ចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត​ទាំងឡាយ​ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ​កិរិយា​ប្រកបដោយសត្វនិងសង្ខារ ​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​មិនជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ​កិរិយា​ព្រាត់បា្រសចាកសត្វនិងសង្ខារ​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​ជាទី ស្រឡាញ់ពេញចិត្ត ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ។ កាលបើចង់បាន​នូវ​វត្ថុណាមួយ​ហើយ​ មិនបាន​នូវ​វត្ថុនោះ ​កិរិយា​មិនបាននោះ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ឧបាទានក្ខន្ធ​ទាំងឡាយ​ ៥ ​ដែល​តថាគតសម្តែង​ហើយ​ដោយបំព្រួញ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ កងទុក្ខមាន ជាតិជាដើមនេះ ឈ្មោះថា ទុក្ខអរិយសច្ច ។

 ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច (មូលហេតុនាំឲ្យកើត​សេចក្ដី​ទុក្ខ) 
ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ តណ្ហាឯណា ​ដែល​​រមែង​តាក់តែង​នូវ​ភពថ្មី ប្រកបដោយតម្រេកដោយអំណាច​នៃ​សេចក្ដី​ត្រេក ត្រអាល មាន​កិរិយា​រីករាយក្នុងអារម្មណ៍នោះៗ ជាប្រក្រតី តណ្ហានោះដូចម្តេចខ្លះ? (តណ្ហានោះ) គឺកាមតណ្ហា (​ចំណង់​ក្នុងកាម), ភវតណ្ហា (​ចំណង់​មានជាតិកំណើត), វិភវតណ្ហា (​ចំណង់​អស់ជាតិកំណើត)  ។ តណ្ហាទាំង ៣ នេះ ឈ្មោះថា ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច ។

 ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច (​សេចក្ដី​រម្លត់បង់​នៃ​ទុក្ខ) 
ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ​កិរិយា​រម្លត់បង់​នូវ​តណ្ហានោះ ដោយអរិយមគ្គមិនឲ្យមានសេសសល់ ​កិរិយា​លះបង់​នូវ​តណ្ហានោះ ​កិរិយា​រលាស់ចោល​នូវ​តណ្ហានោះ ​កិរិយា​រួចផុតចាកតណ្ហានោះ ​កិរិយា​មិនមានអាល័យក្នុងតណ្ហានោះឯណា ​កិរិយា​រម្លត់បង់​នូវ​ តណ្ហា ដោយអរិយមគ្គមិនឲ្យមានសេសសល់ជាដើមនេះឯង ឈ្មោះថា ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច ។

 ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច (បដិបត្តិឆ្ពោះទៅកាន់​សេចក្ដី​រម្លត់ទុក្ខ) 
ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ អដ្ឋង្គិកមគ្គ ដ៏ប្រសើរនេះឯងដូចម្តេចខ្លះ? គឺ អរិយអដ្ឋងគិកមគ្គ ឬហៅមួយយ៉ាងទៀតថា មជ្ឈិមាបដិបទា (បដិបត្តិផ្លូវខ្សែកណ្តាល ) ។ អរិយអដ្ឋងគិកមគ្គ ជាផ្លូវមានអង្គ ៨ ប្រការ សរុបក៏នៅក្នុងត្រៃសិក្ខា គឺ សីល សមាធិ បញ្ញា ៖

·       សម្មាទិដ្ឋិ ប្រាជ្ញាយល់ឃើញត្រូវ

·       សម្មាសង្កប្ប ​សេចក្ដី​ត្រិះរិះត្រូវ

·       សម្មាវាចា សម្តីត្រូវ

·       សម្មាកម្មន្ត ការងារត្រូវ

·       សម្មាអាជីវៈ ​កិរិយា​ចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ

·       សម្មាវាយាម ព្យាយាមត្រូវ

·       សម្មាសតិ ​សេចក្ដី​រលឹកត្រូវ

·       សម្មាសមាធិ ​កិរិយា​តម្កល់ចិត្តឲ្យនឹងត្រូវ ។

អដ្ឋង្គិកមគ្គដ៏ប្រសើរនេះឯង ឈ្មោះថា ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច ។
ព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ: '''ទុក្ខអរិយសច្ច (​សេចក្ដី​​លំបាក​, ភាវៈ​ដែល​អត់ធន់បានដោយពិបាក)'''

ទុក្ខអរិយសច្ច (​សេចក្ដី​​លំបាក​, ភាវៈ​ដែល​អត់ធន់បានដោយពិបាក) 
ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ជាតិ គឺ​កិរិយា​កើត​នៃ​ខន្ធ ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ជរា គឺ​កិរិយា​ចាស់គ្រាំគ្រា​នៃ​ខន្ធ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ ទុក្ខ (ព្យាធិ គឺ​ជំងឺ​ដំកាត់​ទាំងឡាយ​ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ) មរណៈ គឺ​កិរិយា​បែកធ្លាយ​នៃ​ខន្ធ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ​សេចក្ដី​ សោកខ្សឹកខ្សួលទុក្ខទោមនស្ស និង​សេចក្ដី​ចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត​ទាំងឡាយ​ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ​កិរិយា​ប្រកបដោយសត្វនិងសង្ខារ ​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​មិនជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ​កិរិយា​ព្រាត់បា្រសចាកសត្វនិងសង្ខារ​ទាំងឡាយ​ ​ដែល​ជាទី ស្រឡាញ់ពេញចិត្ត ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ។ កាលបើចង់បាន​នូវ​វត្ថុណាមួយ​ហើយ​ មិនបាន​នូវ​វត្ថុនោះ ​កិរិយា​មិនបាននោះ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ ឧបាទានក្ខន្ធ​ទាំងឡាយ​ ៥ ​ដែល​តថាគតសម្តែង​ហើយ​ដោយបំព្រួញ ក៏ជាហេតុនាំមក​នូវ​ទុក្ខ កងទុក្ខមាន ជាតិជាដើមនេះ ឈ្មោះថា ទុក្ខអរិយសច្ច ។
ព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ: '''ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច (មូលហេតុនាំឲ្យកើត​សេចក្ដី​ទុក្ខ)'''

ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច (មូលហេតុនាំឲ្យកើត​សេចក្ដី​ទុក្ខ) 
ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ តណ្ហាឯណា ​ដែល​​រមែង​តាក់តែង​នូវ​ភពថ្មី ប្រកបដោយតម្រេកដោយអំណាច​នៃ​សេចក្ដី​ត្រេក ត្រអាល មាន​កិរិយា​រីករាយក្នុងអារម្មណ៍នោះៗ ជាប្រក្រតី តណ្ហានោះដូចម្តេចខ្លះ? (តណ្ហានោះ) គឺកាមតណ្ហា (​ចំណង់​ក្នុងកាម), ភវតណ្ហា (​ចំណង់​មានជាតិកំណើត), វិភវតណ្ហា (​ចំណង់​អស់ជាតិកំណើត)  ។ តណ្ហាទាំង ៣ នេះ ឈ្មោះថា ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច ។
ព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ: '''ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច (​សេចក្ដី​រម្លត់បង់​នៃ​ទុក្ខ)'''

ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច (​សេចក្ដី​រម្លត់បង់​នៃ​ទុក្ខ) 
ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ ​កិរិយា​រម្លត់បង់​នូវ​តណ្ហានោះ ដោយអរិយមគ្គមិនឲ្យមានសេសសល់ ​កិរិយា​លះបង់​នូវ​តណ្ហានោះ ​កិរិយា​រលាស់ចោល​នូវ​តណ្ហានោះ ​កិរិយា​រួចផុតចាកតណ្ហានោះ ​កិរិយា​មិនមានអាល័យក្នុងតណ្ហានោះឯណា ​កិរិយា​រម្លត់បង់​នូវ​ តណ្ហា ដោយអរិយមគ្គមិនឲ្យមានសេសសល់ជាដើមនេះឯង ឈ្មោះថា ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច ។
ព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ: '''ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច (បដិបត្តិឆ្ពោះទៅកាន់​សេចក្ដី​រម្លត់ទុក្ខ)'''

ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច (បដិបត្តិឆ្ពោះទៅកាន់​សេចក្ដី​រម្លត់ទុក្ខ) 
ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ អដ្ឋង្គិកមគ្គ ដ៏ប្រសើរនេះឯងដូចម្តេចខ្លះ? គឺ អរិយអដ្ឋងគិកមគ្គ ឬហៅមួយយ៉ាងទៀតថា មជ្ឈិមាបដិបទា (បដិបត្តិផ្លូវខ្សែកណ្តាល ) ។ អរិយអដ្ឋងគិកមគ្គ ជាផ្លូវមានអង្គ ៨ ប្រការ សរុបក៏នៅក្នុងត្រៃសិក្ខា គឺ សីល សមាធិ បញ្ញា ៖

·       សម្មាទិដ្ឋិ ប្រាជ្ញាយល់ឃើញត្រូវ

·       សម្មាសង្កប្ប ​សេចក្ដី​ត្រិះរិះត្រូវ

·       សម្មាវាចា សម្តីត្រូវ

·       សម្មាកម្មន្ត ការងារត្រូវ

·       សម្មាអាជីវៈ ​កិរិយា​ចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ

·       សម្មាវាយាម ព្យាយាមត្រូវ

·       សម្មាសតិ ​សេចក្ដី​រលឹកត្រូវ

·       សម្មាសមាធិ ​កិរិយា​តម្កល់ចិត្តឲ្យនឹងត្រូវ ។

អដ្ឋង្គិកមគ្គដ៏ប្រសើរនេះឯង ឈ្មោះថា ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច ។
ព្រះធាតុដុំ

ព្រះធាតុដុំ មានទីតាំងនៅ Tambon Ngew Don សកលនគរចម្ងាយ 3 គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងតាមផ្លូវទៅសាលា Phatthana Suksa ។ ដើម​ឡើយ​មានប្រាសាទ ខ្មែរ ​ធ្វើ​ឥដ្ឋ​ចំនួន​៣​នៅ​លើ​មូលដ្ឋាន​ថ្មបាយក្រៀម​តែ​មួយ​គត់​។​
ព្រះធាតុភូសុី

thumb|200px|left|ចេតិយមាស​នៃ​ វត្ត​ចោមស៊ី នៅ​លើ​ភ្នំ​ភូស៊ី។

ព្រះធាតុភូស៊ី ឬ ភ្នំភូសុី គឺជាភ្នំខ្ពស់ ១០០ ម៉ែត្រ (៣២៨ ហ្វីត) ដែលស្ថិតនៅកណ្តាលទីក្រុងចាស់ ហ្លួងព្រះបាង  ក្នុង ប្រទេសឡាវ ។ វា​ស្ថិត​នៅ​ចំ​កណ្តាល​នៃ​ឧបទ្វីប​ទីក្រុង​ចាស់ ហើយ​មាន​ព្រំប្រទល់​ម្ខាង​ជាប់​នឹង ​ទន្លេមេគង្គ និង​ម្ខាង​ទៀត​ជាប់​នឹង ​ទន្លេ ណាមខាន ។ ភ្នំ​នេះ​ជា​កន្លែង​សាសនា​ក្នុង​តំបន់ ហើយ​មាន​ទីសក្ការៈ​បូជា​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​មួយ​ចំនួន។    

នៅ​ពាក់​កណ្ដាល​ផ្លូវ​ឡើង​ភ្នំ បើមើលពីទន្លេណាមខាន គេ​អាច​មើល​ឃើញ វត្តធម្មភូស៊ី ដែលជាព្រះវិហារ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​មួយស្ថិត​នៅ​ទីនោះ។ ហើយ​បើ​គេ​មើលទីប្រជុំជន​និង​តំបន់​ក្បែរៗ​នោះ​វិញ គេ​អាច​មើល​ឃើញ​ វត្ត​ចោមស៊ី ដែល​ស្ថិត​លើ​កំពូលភ្នំ​នោះ ដែល​នោះ​ជា​ព្រះវិហារ​ព្រះពុទ្ធសាសនា និងជា​ចំណុច​ទាក់ទាញទេសចរណ៍នៅ ហ្លួងព្រះបាង ផងដែរ។   

តម្លៃ​ចូល​ទស្សនាភ្នំភូស៊ីគឺ 20,000 គីប គិតត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ 2018 ។