អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ: សម្មាទិដ្ឋិ

សម្មាទិដ្ឋិ

សម្មាទិដ្ឋិជារបៀបដ៏ត្រឹមត្រូវ ក្នុងការឃើញអំពីជីវិត ធម្មជាតិ និងពិភពលោក ទៅតាមសភាពពិតរបស់វា ហើយនិងយល់ថា តើសេចក្តីពិត ប្រព្រឹត្តិទៅយ៉ាងដូចម្តេច ។ សម្មាទិដ្ឋិផ្តល់យោបល់ដល់ បុគ្គលណានិមួយ ឲ្យចាប់ផ្តើមបដិបត្តិមគ្គដ៏ប្រសើរនេះ ។ សម្មាទិដ្ឋិពន្យល់អំពីការកើតឡើង នៃមនុស្ស សេចក្តីទុក្ខ ព្យាធិ ជរា មរណៈ និងការជាប់នៅដោយលោភៈ ទោសៈ មោហៈ ។ សម្មាទិដ្ឋិបង្ហាញផ្លូវ និងធ្វើឲ្យមគ្គ៧ទៀត មានប្រ
សិទ្ធិភាព ។ សម្មាទិដ្ឋិចាប់ផ្តើមជាមួយនឹង គំនិតនិងការចេះដឹង ប៉ុន្តែតាមរយៈនៃការ ចម្រើនសម្មាសមាធិ វាក៏ប្រែបន្តិចម្តងៗ ទៅជាបញ្ញា ដែលអាចផ្តាច់បង់នូវ ឫសគល់នៃសំយោជនៈរបស់ចិត្តបាន ។ សេចក្តីយល់ដឹង អំពីសម្មាទិដ្ឋិ នឹងដឹកនាំបុគ្គល ឲ្យមានការរស់នៅ ប្រកបដោយគុណធម៌ ត្រង់តាមបន្ទាត់នៃសម្មាទិដ្ឋិ ។ ក្នុងបិដកបាលីនិងចិន មានសេចក្តីពន្យល់ដូច្នេះថាៈ

តើអ្វីជាសម្មាទិដ្ឋិ? 

បញ្ញាឃើញច្បាស់អំពីទុក្ខ បញ្ញាឃើញច្បាស់ អំពីប្រភពនៃសេចក្តីទុក្ខ បញ្ញាឃើញច្បាស់អំពី ការរលត់សាបសូន្យនៃទុក្ខ បញ្ញាឃើញច្បាស់ អំពីផ្លូវប្រតិបត្តិ ដែលនាំទៅដល់ ការរលត់សាបសូន្យនៃទុក្ខៈ ទាំងនេះឈ្មោះថា 
សម្មាទិដ្ឋិ ។

សម្មាទិដ្ឋិមាន២ប្រការគឺៈ

១- ទិដ្ឋិប្រកបដោយអាសវៈ ។ ទិដ្ឋិនេះជារបស់លោកិយ ដែលឲ្យផលនៃកុសលកម្ម ហើយទ្រទ្រង់កំណើត របស់សត្វមានវិញ្ញាណ នៅក្នុងវដ្តសង្សារ ។

២- ទិដ្ឋិមិនប្រកបដោយអាសវៈ ។ ទិដ្ឋិនេះជារបស់លោកុត្តរៈ គឺជាអង្គមួយនៃមគ្គ ហើយនឹងនាំបុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្ត ឆ្ពោះទៅកាន់ការត្រាស់ដឹង និងការរួចរំដោះ អំពីសង្សារវដ្ត (ការវិលកើតវិលស្លាប់ក្នុងភព) ។

សម្មាទិដ្ឋិមានលក្ខណៈច្រើន ។ ថ្នាក់បឋមរបស់វា តម្រូវសម្រាប់អ្នកបដិបត្តិ ដែលជាគ្រហស្ថ ចំណែកឯថ្នាក់ផ្សេងទៀត ដែលតម្រូវឲ្យមាន ការយល់ច្បាស់លាស់ ជាថ្នាក់សម្រាប់បុព្វជិត ។ ជាទូទៅ សម្មាទិដ្ឋិជាប់ទាក់ទង នឹងសេចក្តីយល់ច្បាស់ នូវសេចក្តីពិត៣យ៉ាងដូចតទៅនេះ៖

១- ច្បាប់នៃកម្ម ។ សកម្មភាពនិមួយៗ (តាមផ្លូវកាយ វាចា និងចិត្ត) នឹងមានផលកម្ម ។ កម្មដែលជាកុសល ឬអកុសល នឹងឲ្យផលវិបាក តាមធម្មជាតិរបស់កម្មនោះ ។ នេះគឺជាសម្មាទិដ្ឋិ ចំពោះការអនុវត្តន៍ សីលធម៌ក្នុងលោក ។

២- ត្រៃលក្ខណ៍ ។ អ្វីៗដែលកើតឡើង តែងរលត់សាបសូន្យទៅវិញ (អនិច្ចំ) ។ បាតុភូតនៃកាយនិងចិត្ត ជារបស់មិនទៀង ជាប្រភពនៃសេចក្តីទុក្ខ និងមិនមែនខ្លួន (អនត្តា) ។

៣- ទុក្ខំ ។ ជាតិ គឺ ការកើតឡើងនៃខន្ធ, ជរា គឺ​ ការចាស់គ្រាំគ្រា, ព្យាធិ គឺ ជម្ងឺដម្កាត់, មរណៈ គឺ សេចក្តីស្លាប់, សោកៈ គឺ សេចក្តីស្តាយស្រណោះ, បរិទេវៈ គឺ ការយំទួញ, ទុក្ខៈ គឺ សេចក្តីឈឺចាប់, ទោមនស្ស គឺ សេចក្តីអាក់អន់ចិត្ត, ឧបាយាសៈ គឺ សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត សេចក្តីអស់សង្ឃឹម ។ ទាំងអស់នេះជាទុក្ខ ការមិនបានអ្វីដែលខ្លួន ប្រាថ្នាចង់បាន ក៏ជាទុក្ខ ។ ការកើតឡើងនៃតណ្ហា ជាហេតុជិត​ឲ្យសេចក្តីទុក្ខកើតឡើង ហើយការរលត់ទៅនៃតណ្ហា ជាហេតុជិត ឲ្យទុក្ខរលត់សាបសូន្យទៅ ។ អវិជ្ជា សេចក្តីមិនដឹងមិនយល់ គឺជាឬសគល់នៃដើមហេតុ ដែលឲ្យទុក្ខកើតឡើង ហើយការកំចាត់បង់អវិជ្ជា ជាដើមហេតុឲ្យទុក្ខរលត់ទៅ ។ ផ្លូវដែលនាំឲ្យទៅដល់ ការរំលត់ទុក្ខ គឺអរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ ។ សម្មាទិដ្ឋិបែបនេះ លើកយកមកពន្យល់ ក្នុងនាមនៃអរិយសច្ចៈ ។

សម្មាទិដ្ឋិសម្រាប់បុព្វជិត លើកយកមកពន្យល់ ដោយពិស្តាក្នុងសម្មាទិដ្ឋិសូត្រ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះសារីបុត្តបង្រៀនថា សម្មាទិដ្ឋិអាចសម្រេចបាន ម៉្យាងទៀតដោយការ យល់ច្បាស់នូវអ្វីដែលជា កុសលនិងអកុសល នូវអាហារ៤ (កវឡិង្ករាហារ ផស្សាហារ វិញ្ញាណាហារ មនោសញ្ចេតនាហារ) និទាន ១២ (បដិច្ចសមុប្បាទ១២) ឬអាសវៈ ៣ ។ មិច្ឆាទិដ្ឋិដែលកើតមកអំពីអវិជ្ជា ជាបច្ច័យដល់មិច្ឆាសង្កប្បៈ មិច្ឆាវាចា មិច្ឆាកម្មន្តៈ មិច្ឆាអាជីវៈ មិច្ឆាវាយាមៈ មិច្ឆាសតិ និងមិច្ឆាសមាធិ ។ បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ ត្រូវយកសម្មាវាយាមៈ មកជាគ្រឿងកំចាត់បង់មិច្ឆាទិដ្ឋិ និងដើម្បីកាន់យកសម្មាទិដ្ឋិ ។ គេត្រូវប្រើសម្មាសតិ ដើម្បីស្ថិតនៅ ក្នុងសម្មាទិដ្ឋិជានិច្ច ។

ផលប្រយោជន៍នៃសម្មាទិដ្ឋិ គឺដើម្បីសំអាតផ្លូវរបស់គេ អំពីភាពច្របូកច្របល់ច្រើន ការភ័ន្តច្រឡំ និងគំនិតល្ងិតល្ងង់ ។ គឺជាមធ្យោបាយ ដើម្បីឲ្យបានសេចក្តីយល់ត្រូវ ចំពោះសភាវៈពិត ។ សម្មាទិដ្ឋិត្រូវរក្សាដោយ ភាពទន់ភ្លន់ ចិត្តទូលាយ មិនជាប់ជំពាក់ក្នុងទិដ្ឋិរបស់ខ្លួន ដោយសេចក្តីមានះ ។ ធ្វើយ៉ាងនេះ សម្មាទិដ្ឋិនឹងទៅជា ផ្លូវទៅកាន់ការរំដោះ ជាជាងឧបសគ្គ ។