navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា: ៦.២.១. [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី-ខេត្ត ក្រុង-ស្រុក-ខណ្ឌ|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ]]

៦.២.១. ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ 
ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ ខុសពីការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្ត និងការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ/សង្កាត់ដែលប្រកាន់យកលក្ខណៈសកល បោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាមួយនេះធ្វើឡើងដោយការបោះឆ្នោតអសកល សម្ងាត់ និងមិនចំពោះ។ ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សា ធ្វើឡើងនៅថ្ងៃអាទិត្យ រាល់ ៥ឆ្នាំ ម្តង (កាលបរិច្ឆេទជាក់ស្តែង កំណត់ដោយនាយករដ្ឋមន្រ្តី តាមសំណើរបស់រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ)។ ការបែងចែកអាសនៈតម្រូវតាមប្រព័ន្ធសមាមាត្រ ដោយត្រូវបែងចែកអាសនៈតាមរូបមន្តមធ្យមភាគខ្ពស់បំផុត ដែលផ្អែកតាមចំនួនអាសនៈ និងលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតតាមមណ្ឌល។ អាសនៈនៃក្រុមប្រឹក្សាមានចាប់ពី ៧ ដល់ ២១ អាសនៈ ចំនួនជាក់ស្តែងនៃសមាជិកក្រុមប្រឹក្សានីមួយនីមួយ កំណត់ដោយអនុក្រឹត្យ ដែលនឹងផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងតិច ១២០ ថ្ងៃ មុនពេលផុតអាណត្តិរបស់ក្រុមប្រឹក្សា ដូចជា ៖

 ក្រុមប្រឹក្សារាជធានីភ្នំពេញ កំណត់មិនលើសពី ២១ រូប 
 ក្រុមប្រឹក្សាខេត្ត មានចំនួន ពី ៩ រូប ដល់ ២១ រូប
 ក្រុមប្រឹក្សាក្រុង មានចំនួន ៧ រូប ទៅ ១៥ រូប 
 ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក និងខណ្ឌ មានចំនួន ៧ ទៅ ១៩ រូប)។ 

 ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាចាប់ផ្តើមពី ៧ នាទីព្រឹក រហូតដល់ម៉ោង ៣ល្ងាច។
 យុទ្ធនានៃការឃោសនាបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ
 ការឃោសនាការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ អនុញ្ញាតត្រឹម ១៥ ថ្ងៃ ហើយត្រូវបញ្ចប់ ២៤ ម៉ោង មុនថ្ងៃបោះឆ្នោត។

បេក្ខជនមានសិទ្ធិឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត
លក្ខខណ្ឌនៃការឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតអោយគេបោះឆ្នោតជ្រើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ អាចឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនឱ្យគេបោះឆ្នោតបាន បេក្ខជនត្រូវមាន ៖

 មានសញ្ជាតិខែ្មរពីកំណើត
 មានអាយុយ៉ាងតិច ២៥ ឆ្នាំ គិតដល់ថ្ងៃបោះឆ្នោត
 មានសិទ្ធិបោះឆ្នោត និងមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ តាមលក្ខខណ្ឌ ដែលបានកំណត់ដោយ ច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានីភ្នំពេញ ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ
 ត្រូវបញ្ចូលឈ្មោះរបស់ខ្លួនទៅក្នុងបញ្ជីបេក្ខជននៃគណបក្សនយោបាយណាមួយ ដែលគណបក្សនយោបាយនោះបានចុះបញ្ជី ត្រឹមត្រូវ តាមលក្ខខណ្ឌដូចមានចែង ក្នុងច្បាប់ស្តីពីគណបក្សនយោបាយ និងបានចុះបញ្ជីឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតនៅគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (គ.ជ.ប)។ អ្នកដែលមានសិទ្ធិទៅបោះឆ្នោត គឺជាសមាជិកប្រឹក្សាសង្កាត់ទាំងអស់ក្នុងតំណែង និងដែលមានឈ្មោះក្នុងបញ្ជីបោះឆ្នោត។​
ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា: ៦.២.២. ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកព្រឹទ្ធសភា

៦.២.២. ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកព្រឹទ្ធសភា 
ដូចជាការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ ដែរ ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកព្រឹទ្ធសភាត្រូវបោះឆ្នោតតាមបែបអសកល មិនចំពោះ សម្ងាត់ (បោះឆ្នោតនៅថ្ងៃអាទិត្យ សប្តាហ៍ទី ៨ មុនចប់នីតិកាល លើកលែងករណីសង្រ្គាម ឬកាលៈទេសៈពិសេស ដែលមិនអាចបោះឆ្នោតបាន)។ ព្រឹទ្ធសភាមានអាណត្តិ ៦ ឆ្នាំ (ចប់នីតិកាលនៅពេលព្រឹទ្ធសភាថ្មីចូលកាន់តំណែង)។ អាសនៈត្រូវ បែងចែកតាមប្រព័ន្ធសមាមាត្រយករូបមន្តមធ្យមភាគខ្ពស់បំផុតដែលផ្អែកតាមចំនួនអាសនៈ និងលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតតាមមណ្ឌលបោះឆ្នោត  ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកព្រឹទ្ធសភា មណ្ឌលបោះឆ្នោតត្រូវរៀបចំជា ភូមិភាគ ៖

 ភូមិភាគទី១ ក្រុងភ្នំពេញ     មាន ៦ អាសនៈ
 ភូមិភាគទី២ ខេត្តកំពង់ចាម មាន ៨ អាសនៈ
 ភូមិភាគទី៣ ខេត្តកណ្តាល  មាន ៥ អាសនៈ
 ភូមិភាគទី៤ ខេត្តបាត់ដំបង បន្ទាយមានជ័យ សៀមរាប ឧត្តរមានជ័យ និងខេត្តប៉ៃលិន មាន ១០ អាសនៈ
 ភូមិភាគទី៥ ខេត្តតាកែវ កំពត និងកែប  មាន ៧ អាសនៈ
 ភូមិភាគទី៦ ខេត្តព្រៃវែង និងស្វាយរៀង មាន ៧ អាសនៈ
 ភូមិភាគទី៧ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ កំពង់ឆ្នាំង ពោធិសាត់ កោះកុង និងព្រះសីហនុ មាន៨អាសនៈ
 ភូមិភាគទី៨ ខេត្តកំពង់ធំ ព្រះវិហារ ក្រចេះ ស្ទឹងត្រែង រតនគីរី និងមណ្ឌលគីរី មាន ៦ អាសនៈ។

សមាជិកព្រឹទ្ធសភាមានយ៉ាងច្រើន ស្មើពាក់កណ្តាលនៃចំនួនសមាជិករដ្ឋសភាទាំងមូល (ក្នុងនោះសមាជិក ២ រូប តែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ សមាជិក ២ រូប ត្រូវរដ្ឋសភាជ្រើសតាំងតាមមតិភាគច្រើន សមាជិកព្រឹទ្ធសភាឯទៀតត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយការបោះឆ្នោតអសកល) ការបោះឆ្នោតប្រព្រឹត្តិទៅចាប់ពីម៉ោង ៧:០០ នាទី រហូតដល់ម៉ោង ៣:០០ នាទី (អ្នកមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតដែលស្ថិតក្នុងការិយាល័យបោះឆ្នោត ឬក្នុងបរិវេណខាងក្នុង អាចអនុញ្ញាតឱ្យបោះឆ្នោត ក្រោយម៉ោង ៣:០០ នាទីបាន) ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើអ្នកបោះឆ្នោតទាំងអស់ដែលមានឈ្មោះក្នុងបញ្ជី បោះឆ្នោតបានបោះឆ្នោតគ្រប់គ្នាហើយ គណៈកម្មការការិយាល័យបោះឆ្នោត អាចប្រកាសបញ្ចប់ការបោះឆ្នោតមុនម៉ោង ៣ នាទី បាន។

យុទ្ធនានៃការឃោសនាការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកព្រឹទ្ធសភា

សកម្មភាពឃោសនាបោះឆ្នោតមានរយៈពេល ២១ ថ្ងៃ ហើយគ្រប់សកម្មភាពត្រូវបញ្ចប់ ២៤ ម៉ោង មុនថ្ងៃបោះឆ្នោត។

បេក្ខជនមានសិទ្ធិឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត
លក្ខខណ្ឌនៃការឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតអោយគេបោះឆ្នោតជ្រើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ អាចឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនឱ្យគេបោះឆ្នោតបាន បេក្ខជនត្រូវមាន ៖

 សញ្ជាតិខែ្មរពីកំណើត
 អាយុចាប់ពី ៤០ ឆ្នាំឡើង គិតដល់ថ្ងៃបោះឆ្នោត
 មានសិទ្ធិបោះឆ្នោត និងមានឈ្មោះក្នុងបញ្ជីបោះឆ្នោត
 មានទីលំនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
 មានការតែងតាំងពីគណបក្សនយោបាយដែលបានចុះបញ្ជីឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត
 នៅគណៈកម្មាធិការជាតិ រៀបចំការបោះឆ្នោត។
ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា: ៦.២.៣. អ្នកដែលមានសិទ្ធិបោះឆ្នោត ឬហៅថា អង្គបោះឆ្នោត ឬប្រតិភូតំណាង

៦.២.៣. អ្នកដែលមានសិទ្ធិបោះឆ្នោត ឬហៅថា អង្គបោះឆ្នោត ឬប្រតិភូតំណាង 

ជាទូទៅ ការបោះឆ្នោតអសកល គឺជាការបោះឆ្នោតដោយប្រតិភូតំណាង។ ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ រួមទាំងសមាជិកសភា(តំណាងរាស្រ្ត) ទើបមានសិទ្ធិក្នុងការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងរើសសមាជិកព្រឹទ្ធសភា។ ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ ក៏ត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិជាប្រតិភូតំណាងក្នុងការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកក្រុមប្រឹក្សារាជធានី-ខេត្ត ក្រុង-ស្រុក-ខណ្ឌ ផងដែរ។
ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា: ៧. សារៈប្រយោជន៍នៃការបោះឆ្នោត

៧. សារៈប្រយោជន៍នៃការបោះឆ្នោត 
អំណាចនយោបាយដឹកនាំប្រទេសតាមបែបក្របខ័ណ្ឌប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុ-បក្ស នៅក្នុងប្រទេសនីមួយៗស្តែងឡើងតាមរយៈការបោះឆ្នោតប្រកបទៅដោយសេរី យុត្តិធម៏ តម្លាភាព និងស្មើភាព។ល។ សន្លឹកឆ្នោតមួយសន្លឹករបស់ម្ចាស់ឆ្នោត គឺជាការកំណត់ជោគវាសនារបស់ប្រទេសជាតិ និងមានសារៈប្រយោជន៍ដល់ជាតិ និងសារៈប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯងផង។ 

 ប្រទេស និងជាមា្ចស់សិទ្ធិអំណាច គឺមានសារៈប្រយោជន៍សម្រាប់ ៖
 ជ្រើសរើសបានអ្នកដឹកនាំដែលខ្លួនពេញចិត្តតាមឆន្ទៈរបស់ខ្លួន
 ផ្លាស់ប្តូរអ្នកដឹកនាំដោយសន្តិវិធី គ្មានការប្រើអំពើហិង្សា
 ធ្វើអោយអ្នកដឹកនាំមានការទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់ ចំពោះមុខប្រជាពលរដ្
 ធ្វើអោយតំណាងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋថ្នាក់ជាតិ រាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ ឃុំ សង្កាត់ មានការទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់ ចំពោះមុខប្រជាពលរដ្
 លើកស្ទួយជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋអោយកាន់តែប្រសើរ
 អនុវត្តន៍សិទ្ធិនយោបាយ និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ
 ធានាការពារការប្រតិបត្តិសិទ្ធិសេរីទាំងអស់របស់បុគ្គលគ្រប់ៗរូបអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជាតិ
 កំណត់ជោគវាសនារបស់ខ្លួន និងប្រទេសជាតិរបស់ខ្លួនដោយខ្លួនឯង។
ការបោះឆ្នោតសកល អាណត្តិទី១ ឆ្នាំ១៩៩៣

ការ​បោះឆ្នោត​សកល អាណត្តិទី១​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ចន្លោះ​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២៣ ដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៩៣។ លទ្ធផល​គឺ​សភាព្យួរ​ជា​មួយ​នឹង​គណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច​ជា​គណបក្ស​ដែល​ទទួល​បាន​សន្លឹក​ឆ្នោត​ច្រើន​ជាង​គេ​ និង​ទទួល​បាន​៥៨​អាសនៈ​ក្នុង​រដ្ឋសភា។ ភាគ​រយ​អ្នក​ទៅ​បោះឆ្នោត​គឺ​ ៨៩.៥៦%។Widyono (2008), p. 124 ការ​បោះ​ឆ្នោត​​នេះ​​ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំ​ឡើង​ដោយ​អាជ្ញាធរ​អន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា (អ៊ុនតាក់) ដែលក៏​បាន​រក្សា​សមាស​ភាគ​យោធា​​នៅ​កម្ពុជា​ក្នុងរយៈពេល​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ និង​រយៈ​ពេល​ក្រោយពី​ការ​បោះឆ្នោត​។UN Security Council Practices and Charter Research Branch (1995), p. 598ការបោះឆ្នោតនេះគឺជាការបោះឆ្នោះចុងក្រោយដែលឈ្នះដោយគណបក្សផ្សេងក្រៅពីគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដែលបានចាប់ផ្តើមគ្រប់គ្រងនយោបាយកម្ពុជាចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩៨។
ការបោះឆ្នោតសកល អាណត្តិទី១ ឆ្នាំ១៩៩៣: ផ្ទៃរឿង

ផ្ទៃរឿង 
រដ្ឋ​កម្ពុជា​ និង​បក្ស​ពួក​ប្រឆាំង​ចំនួន​បី​ រួម​មាន​គណបក្ស​ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច​ ខ្មែរក្រហម​ និង​រណសិរ្ស​រំដោះ​ជាតិ​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ បាន​ចុះ​ហត្ថ​លេខា​លើ​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​ទី​ក្រុង​ប៉ារីស​ នៅ​ខែ​តុលា​ ឆ្នាំ​១៩៩១។ កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​នេះ​ផ្តល់​នៅ​ការ​បង្កើត​អ៊ុនតាក់​ ដែល​ជា​រដ្ឋ​បាល​បណ្តោះ​អាសន្ន​ដឹក​នាំ​ដោយ​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​ ដែល​នឹង​ដកហូតអាវុធ​ពី​រដ្ឋ​កម្ពុជា​ និង​បក្ស​ពួក​ប្រឆាំង​ទាំង​បី​ ហើយ​ក៏​រៀប​ចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​តាម​បែប​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៣​ ផង​ដែរ​។Widyono (2008), p. 35 អ៊ុនតាក់​ ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ចុង​ខែ​កុម្ភៈ​ ឆ្នាំ​១៩៩២​ ដោយ​លោក យ៉ាស៊ូស៊ី អាកាស៊ី ​តែង​តាំង​ជា​ប្រធាន​អ៊ុនតាក់​។Widyono (2008), p. 5

នៅ​ខែ​សីហា ឆ្នាំ១៩៩២ រដ្ឋ​បាល​អ៊ុនតាក់​បាន​ប្រកាស​ឱ្យ​ប្រើ​ច្បាប់​បោះ​ឆ្នោត​Widyono (2008), p. 95 និង​​បាន​​ចុះ​​បញ្ជី​​បណ្ដោះ​អាសន្ន​​នៃ​​គណបក្ស​​នយោបាយ។ គណបក្ស​នយោបាយ​ដែល​បាន​ចុះ​បញ្ជី​ត្រូវ​បាន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​បើក​ការិ​យា​ល័យ​គណបក្ស​នៅ​ខែ​បន្ទាប់​។Widyono (2008), p. 116 នៅ​ឆ្នាំ​បន្ទាប់​ក្នុង​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៩៣ ការ​ចុះ​ឈ្មោះ​អ្នក​បោះ​ឆ្នោត​ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត ហើយ​អត្ត​សញ្ញាណ​ប័ណ្ណ​អ៊ុនតាក់​ត្រូវ​បាន​ចេញ​។Widyono (2008), p. 115 អ៊ុនតាក់បាន​ធ្វើ​យុទ្ធនា​ការ​អប់រំ​នៅ​ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៩៩៣Widyono (2008), p. 117 ហើយ​ពីរ​ខែ​ក្រោយ​មក​ អ៊ុន​តាក់​បាន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​គណបក្ស​នយោបាយ​បើក​កិច្ច​ប្រជុំ​សាធារណៈ​ និង​ប្រមូល​ផ្តុំ​គ្នា ដើម្បី​ឃោសនា​ប្រមូល​សំឡេង​ឆ្នោតបោះ​ឆ្នោត​។Widyono (2008), p. 118
ការបោះឆ្នោតសកល អាណត្តិទី១ ឆ្នាំ១៩៩៣: ការដកហូតអាវុធ​

ការដកហូតអាវុធ​ 

នៅ​ពេល​ដែល​សមាស​ភាគ​យោធា​អ៊ុន​តាក់​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ឱ្យ​ចាប់​ផ្តើម​ការ​ដក​ហូត​អាវុធ​​នៅ​ខែ​មិថុ​នា​ឆ្នាំ​១៩៩២ ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​បិទ​ផ្លូវ​នៅ​ក្នុង​ទឹក​ដី​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ពួក​គេ​ដើម្បី​រា​រាំង​កង​រក្សា​សន្តិ​ភាព​មិន​​ឱ្យ​ចូល​​។Widyono (2008), p. 77 នៅ​ពេល​ដែល​ឧប្បត្តិ​ហេតុ​ត្រូវ​បាន​រាយ​ការណ៍​ទៅ​អគ្គលេខា​ធិ​ការ​ដ្ឋាន​អង្គ​ការ​សហ​ប្រជា​ជាតិ​ ប៊ូត្រូស ប៊ូត្រូសកាលី គាត់​បាន​ផ្ញើ​ការ​អំពាវ​នាវ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ទៅ​កាន់​ខៀវ សំផន ឱ្យ​អនុ​ញ្ញាត​ឱ្យ​​សមាស​ភាគ​យោធា​អ៊ុន​តាក់​​ធ្វើ​​ការ​​ដក​ហូត​អាវុធ​​។ ពួក​ដឹក​នាំ​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ឆ្លើយ​តប​ដោយ​ទាម​ទារ​ឱ្យ​រដ្ឋ​បាល​គ្រប់​គ្រង​គួរ​តែ​ប្រគល់​ទៅ​ស្ថាប័ន​រដ្ឋបាល​ដែល​ដឹក​នាំ​ដោយ​ព្រះ​បាទ​នរោត្តម​សីហនុ​ ហើយ​ថែម​ទាំង​បាន​ចោទ​ប្រកាន់​ថា​ការ​បន្ត​វត្ត​មាន​របស់​កង​ទ័ព​វៀតណាម​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​មិន​ផ្តល់​សិទ្ធិឱ្យអ៊ុន​តាក់​ដក​ហូត​អាវុធ​របស់​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម។ ដោយ​សារ​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ទទូច​ថា​នឹង​មិន​ចូល​រួម​ក្នុង​ការ​​ដក​ហូត​អាវុធ​ទេ ព្រះ​បាទ​នរោត្តម​សីហនុ​បាន​អំពាវ​នាវ​ឱ្យ​អ៊ុន​តាក់​មិន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ខ្មែរ​ក្រហម​ចូល​រួម​ក្នុង​គោល​ការណ៍​បង្កើត​សន្តិភាព​នាពេល​អនាគត។Widyono (2008), pp. 84–5

កង​ទ័ព​បដិ​វត្តន៍​ប្រជាជន​កម្ពុជា អេ​អ៊ែន​អ៊ែស​ (ANS) (ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ក្រៅ​ផ្លូវ​ការ​ថា​ជា​កង​ទ័ព​ហ្វ៊ុន​ស៊ិន​ប៉ិច​) និង​រណសិរ្ស​រំដោះ​ជាតិ​ប្រជាជន​ខ្មែរ​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​សម​យុទ្ធ​ចល័ត​នេះ ឯ​ទាហាន​ក្មេងៗ និង​ពួក​មិន​ទាន់​បាន​ទទួល​ការ​បណ្តុះ​បណ្តាល​យោធា​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ចូល​រួម​ផង​ដែរ និង​អាវុធ​ដែល​មិន​ប្រើ​ប្រាស់​ក៏​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ដល់​កង​ទ័ព​រក្សា​សន្តិ​ភាព​ក៏​ដោយ​។Widyono (2008), p. 76 នៅ​ពេល​ដែល​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​បន្ត​ប្រឆាំង​នឹង​កម្ម​វិធី​ការ​ដក​ហូត​អាវុធ អ៊ុនតាក់​បាន​សម្រេច​ចិត្ត​ផ្អាក​សមយុទ្ធ​ចល័ត​ទាំង​មូល​នៅ​ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៩២ ក្នុង​អំឡុង​ពេល​នោះ​ទាហាន​ប្រហែល​៥០,០០០​នាក់​មក​ពីកង​ទ័ព​បដិវត្តន៍​ប្រជាជន​កម្ពុជា អេ​អ៊ែន​អ៊ែស​ (ANS) និង​រណសិរ្ស​រំដោះ​ជាតិ​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ត្រូវ​បាន​ដក​ហូត​អាវុធ។Widyono (2008), p. 78
ការបោះឆ្នោតសកល អាណត្តិទី១ ឆ្នាំ១៩៩៣: ការវាយប្រហាររបស់ពួកខ្មែរក្រហម

ការវាយប្រហាររបស់ពួកខ្មែរក្រហម 

ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​ការ​វាយ​ប្រហារ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​លើ​ជន​ស៊ីវិល​វៀត​ណាម​ចាប់​ពី​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៩២ ដែល​​ពួក​​គេ​​បាន​​រាប់​​ជា​​សុច​រិត ដោយ​​អះ​អាង​​ថា មាន​​ពួក​គេ​ជា​ទា​ហាន​​វៀត​ណាម​​ក្លែង​​ខ្លួន​​ជា​​ជន​​ស៊ីវិល​។Heder et al. (1995), p. 98 នៅ​ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៩៩៣ ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ធ្វើ​ការ​វាយ​ប្រហារ​នៅ​មជ្ឈ​មណ្ឌល​ទេសចរណ៍​មួយ​ក្នុង​ខេត្ត​សៀមរាប ដែល​បាន​សម្លាប់​ប្រជា​ជន​កម្ពុជា​ពីរ​នាក់ និង​របួស​អ្នក​ទេសចរ​ជន​ជាតិ​ព័រ​ទុយ​ហ្គាល់ សេសារ ដេប៉ាកូ។Summit Nutritionals Internatationl - 1993 Attack In Cambodia: Portuguese Tourist Dr. Caesar DePaço នៅ​ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៩៣ ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ធ្វើ​ការ​វាយ​ប្រហារ​ដ៏​ធំ​បំផុត​លើ​ជន​ស៊ីវិល​វៀត​ណាមនៅ​ក្នុង​ភូមិ​បណ្តែត​ទឹក​សង្កាត់​ចុង​ខ្នៀស​ក្នុង​ខេត្ត​សៀម​រាប ដែល​បាន​សម្លាប់​ជន​ស៊ីវិល​វៀត​ណាម​ចំនួន​១២៤​នាក់​។ ​មុន​​ការ​​វាយ​​ប្រហារ​នេះ​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​​បាន​​ផ្តល់​​ការ​​ប្រុង​​ប្រយ័ត្នWidyono (2008), p. 96  ប៉ុន្តែ​​ទាំង​ទាហាន​រដ្ឋ​កម្ពុជា និង​​សមាស​ភាគ​​យោធា​​អ៊ុន​តាក់ មិន​​ត្រូវ​​បាន​​គេ​​ដាក់​​ពង្រាយ​​ឡើយ។ នៅ​ពេល​ដែល​ការ​វាយ​ប្រហារ​ត្រូវ​បាន​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​នៅ​ក្នុង​សារ​ព័ត៌​មាន ជន​ស៊ីវិល​វៀតណាម​ប្រហែល​២០,០០០​នាក់​បាន​ភៀស​ខ្លួន​ទៅ​កាន់​ប្រទេស​វៀតណាម​នៅ​ខែ​បន្ទាប់​ក្នុង​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៩៣។Widyono (2008), pp. 97–8

កង​ទ័ព​បដិ​វត្តន៍​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ក៏​បាន​ធ្វើ​ការ​វាយ​ប្រហារ​ដោយ​សម្ងាត់​ទៅ​លើ​ការិ​យា​ល័យ​គណបក្ស​ដែល​ជា​កម្ម​សិទ្ធិ​របស់​គណបក្ស​ហ្វ៊ុន​ស៊ិន​ប៉ិច​ និង​គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ​សេរីនិយម​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​ចាប់​ផ្តើម​នៅ​ក្នុង​ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​១៩៩២។ ការ​វាយ​ប្រហារ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ពេល​យប់ ហើយ​ទាហាន​នឹង​បាញ់​គ្រាប់​បែក​ដៃ ឬ​គ្រាប់​រ៉ុក្កែត។ ចំនួន​ឧប្បត្តិ​ហេតុ​ត្រូវ​បាន​កាត់​បន្ថយ​ក្នុង​ខែ​មករា​ឆ្នាំ​១៩៩៣ ប៉ុន្តែ​បាន​កើត​ឡើង​ម្តង​ទៀត​នៅ​ខែ​មីនា​ឆ្នាំ​១៩៩៣ រហូត​ដល់​មុន​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​ខែ​ឧសភា​ឆ្នាំ​១៩៩៣។Heder et al. (1995), p. 170 ការ​​វាយ​​ប្រហារ​​នេះ​​បាន​​ធ្វើ​​ឱ្យ​​សមាជិក​បក្ស​​ប្រហែល​២០០​នាក់​​ត្រូវ​​បាន​​សម្លាប់ ឬ​​រង​​របួស​​នៅ​​ខែ​​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៩៣។Heder et al. (1995), p. 196
ការបោះឆ្នោតសកល អាណត្តិទី១ ឆ្នាំ១៩៩៣: លទ្ធផល

លទ្ធផល 
ដំណើរ​​ការ​​បោះ​​ឆ្នោត​​ត្រូវ​​បាន​​ធ្វើ​​ឡើង​​នៅ​​ចន្លោះ​​ថ្ងៃ​​ទី​​២៣ ដល់​​ថ្ងៃ​​ទី​​២៨ ខែ​​ឧស​ភា ឆ្នាំ​​១៩៩៣។Widyono (2008), p. 119 ការិ​យា​ល័យ​បោះ​​ឆ្នោត​ភាគ​ច្រើន​គឺ​ផ្អែក​នៅ​តាម​អគារ​សា​លា​រៀន និង​នៅ​តាម​វត្ត​ដើម្បី​កាត់​បន្ថយ​ការ​ចំណាយ​ថវិកា​។ ការ​បោះ​ឆ្នោត​នេះ​មាន​បុគ្គ​លិក​ខ្មែរ​ប្រមាណ​៥០,០០០​នាក់ និង​អ្នក​ស្ម័គ្រចិត្ត​អន្តរ​ជាតិចំនួន​៩០០​នាក់ ព្រម​ទាំង​មន្ត្រី​អង្គ​ការ​សហ​ប្រជា​ជាតិ​បន្ថែម​ចំនួន​១,៤០០​នាក់ ដែល​បម្រើ​ជា​អ្នក​សង្កេត​ការណ៍​ការិ​យា​ល័យ​បោះ​ឆ្នោត​។Widyono (2008), p. 120 ការ​​រាប់​​សន្លឹក​​ឆ្នោត​​បាន​​ចាប់​​ផ្តើម​​នៅ​​ថ្ងៃ​​ទី​២៩ ខែ​​ឧសភា រហូត​​ដល់​​ថ្ងៃ​​ទី​១០ ខែ​​មិថុនា។ លទ្ធផល​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ត្រូវ​បាន​ប្រកាស​ដោយ​លោក អាកាស៊ី ហើយ​ប្រាំ​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក​ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិ​សុខ​នៃ​អង្គការ​សហ​ប្រជា​ជាតិ​បាន​អនុម័ត​លទ្ធផល​បោះ​ឆ្នោត​ជា​មួយ​នឹង​ដំណោះ​ស្រាយ​ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិ​សុខ​សហ​ប្រជា​ជាតិ​៨៤០។Widyono (2008), p. 127

+ លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតសកល អាណត្តិទី១ ឆ្នាំ១៩៩៣center|300pxគណបក្សសម្លេង%កៅអី/អាសនៈ+/–គណ​បក្ស​ហ៊្វុន​ស៊ិន​ប៉ិច១,៨២៤,១៨៨៤៥.៤៧៥៨មិន​បាន​ចូល​រួមគណ​បក្ស​ប្រជា​ជន​កម្ពុ​ជា១,៥៣៣,៤៧១៣៨.២៣៥១  ៦៦គណ​បក្ស​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ​សេរី​និយម​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាស​នា១៥២,៧៦៤៣.៨១១០ថ្មីគណ​បក្ស​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ​សេរី៦២,៦៩៨១.៥៦០ ថ្មី គណបក្ស​ម៉ូ​លី​ណា​កា និង​អ្នក​ត​ស៊ូ​ខ្មែរ​ដើម្បី​សេរីភាព៥៥,១០៧១.៣៧១មិនបានចូលរួមគណបក្ស​ខ្មែរ​អព្យា​ក្រឹត៤៨,១១៣១.២០០ថ្មីគណបក្ស​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ៤១,៧៩៩១.០៤០ថ្មី គណបក្ស​កម្ពុ​ជា​សេរី​ឯក​រាជ្យ​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ៣៧,៤៧៤០.៩៣០ថ្មី គណ​បក្ស​សាធា​រណ​រដ្ឋ​សេរី​និយម៣១,៣៤៨០.៧៨០ថ្មីគណបក្ស​សេរី​បង្រួប​បង្រួម​ជាតិ២៩,៧៣៨០.៧៤០ថ្មីគណបក្ស​កម្ពុជា​រស់​ឡើង​វិញ២៨,០៧១០.៧០០ថ្មីគណបក្ស​សម្ព័ន្ធ​សា​ធា​រណ​រដ្ឋ២៧,៦៨០០.៦៩០ថ្មីគណបក្ស​សភា​ជាតិ​ខ្មែរ២៥,៧៥១០.៦៤០ថ្មីគណបក្ស​កម្ពុជា​អព្យា​ក្រឹត​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ២៤,៣៩៤០.៦១០ថ្មីគណបក្ស​កសិករ​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ​សេរី​ខ្មែរ២០,៧៧៦០.៥២០ថ្មីគណបក្ស​សា​ធា​រណ​រដ្ឋ​អភិ​វឌ្ឍ​សេរី២០,៤២៥០.៥១០ថ្មីគណបក្ស​សាម​គ្គី​ធម៍​ប្រជា​ជាតិ១៤,៥៦៩០.៣៦០ថ្មីគណបក្ស​ប្រជា​ធិប​តេ​យ្យ និង​អភិវឌ្ឍន៍១៣,៩១៤០.៣៥០ថ្មីគណបក្ស​សា​ធា​រណ​រដ្ឋ​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ១១,៥២៤០.២៩០ថ្មីគណកប្ស​ខ្មែរ​ជាតិ​និយម៧,៨២៧០.២០០ថ្មីសរុប៤,០១១,៦៣១១០០.០០១២០  ៣សំឡេង​ឆ្នោត​សុពលភាព៤,០១១,៦៣១៩៤.០១សម្លេង​ទុព្វល​ភាព/មិន​បាន​ការ២៥៥,៥៦១៥.៩៩សន្លឹក​ឆ្នោត​សរុប៤,២៦៧,១៩២១០០.០០អ្នក​បោះ​ឆ្នោត​ចុះ​បញ្ជី/អ្នក​ទៅ​បោះ​ឆ្នោត៤,៧៦៤,៦១៨៨៩.៥៦ប្រភព: Nohlen et al.Nohlen et al. (2001), p. 70
ការបោះឆ្នោតសកល អាណត្តិទី១ ឆ្នាំ១៩៩៣: បញ្ហា​បន្ទាប់​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត

បញ្ហា​បន្ទាប់​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត 
នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៣១ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៩៣ គណបក្ស​ប្រជា​ជន​បាន​ដាក់​ពាក្យ​បណ្តឹង​ទៅ​លោក​ អាកាស៊ី លើ​ការ​អះ​អាង​ពី​ភាព​មិន​ប្រ​ក្រតី​នៅ​ក្នុង​ការ​បោះ​ឆ្នោត។ នៅ​ពេល​ដែល​លោក អាកា​ស៊ី​ច្រាន​ចោល​ពាក្យ​បណ្តឹង​របស់​គណ​បក្ស​ប្រជា​ជន​កម្ពុជា លោក ហ៊ុន សែន និង​លោក ជា ស៊ីម បាន​ស្នើ​ទៅ​ព្រះសីហនុ ដើម្បី​កាន់​អំណាច​ប្រតិបត្តិ​ពេញ​លេញ​ជា​ប្រ​មុខ​រដ្ឋ។ ព្រះ​សី​ហ​នុ​បាន​​ទទួល​​យក​គំនិត​​ផ្តួច​ផ្តើម​​នេះ ហើយ​​បាន​​ចេញ​​សេចក្តី​​ប្រ​កាស​​នៅ​​ថ្ងៃ​​ទី​​៣ ខែ​មិថុនា ថា​ព្រះ​អង្គ​​នឹង​​ឡើង​​កាន់​​តំណែង​​ជា​​ប្រមុខ​រដ្ឋ​​នៃ​​ប្រទេស​​កម្ពុជា។ ក្រសួង​ទាំង​ឡាយ​ក៏​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​រវាង​គណបក្ស​ហ្វ៊ុន​ស៊ិន​ប៉ិច​ និង​គណ​បក្ស​ប្រជា​ជន ដោយ​ផ្អែក​លើ​មូល​ដ្ឋាន​ហា​សិប​ហា​សិប​។Widyono (2008), p. 126

ប្រធាន​​គណ​បក្ស​​ហ្វ៊ុន​ស៊ិន​ប៉ិច ស​ម្តេច នរោត្តម រណឫទ្ធិ ព្រម​​ទាំង​​ប្រទេស​​មួយ​​ចំនួន​​រួម​​មាន​​សហ​រដ្ឋ​​អាមេ​រិក ចក្រ​ភព​​អង់​គ្លេស អូ​ស្ត្រា​លី និង​​ចិន បាន​​ប្រ​ឆាំង​​នឹង​​គំ​និត​​ផ្តួច​​ផ្តើម​​នេះ។ សហ​រដ្ឋ​អា​មេ​រិក​បាន​ចោទ​ប្រកាន់​ថា គំនិត​ផ្តួច​ផ្តើម​របស់​ព្រះ​សីហនុ​នឹង​រំលោភ​លើ​ស្មារ​តី​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត ក៏​ដូច​ជា​លក្ខ​ខណ្ឌ​ដែល​បែង​ចែង​ក្នុង​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​ទី​ក្រុង​ប៉ារីស។ នៅ​ថ្ងៃ​បន្ទាប់ ព្រះ​សីហនុ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​គំនិត​ផ្តួច​ផ្តើម​ដើម្បី​កាន់​អំណាច​ប្រតិ​បត្តិ​ពេញ​លេញ។Widyono (2008), p. 126

មួយ​សប្តា​ហ៍​ក្រោយ​មក នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១០ ខែ​មិថុនា លោក ហ៊ុន សែន បាន​ប្រកា​ស​ថា ខេត្ត​ភាគ​ខាង​កើត​ចំនួន​ប្រាំ​ពីរ ដែល​មាន​ព្រំ​ប្រទល់​ជាប់​ប្រទេស​វៀត​ណាម បាន​បំបែក​ចេញ​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់​ឧប​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី នរោត្តម ចក្រពង្ស និង​នៅពេលនោះជារដ្ឋ​មន្ត្រី​ក្រសួង​មហា​ផ្ទៃ ស៊ិន សុង។ លោក ហ៊ុន សែន ជៀស​​វាង​​​គាំ​ទ្រ​​ការ​​ប៉ុន​ប៉ង​ធ្វើ​​អប​គមន៍​​ជា​​សាធា​រណៈ ប៉ុន្តែ​​បាន​ចោទ​​អង្គ​ការ​​សហ​​ប្រជា​ជាតិ​​ថា​​បាន​​បង្កើត​​ការ​​បន្លំ​​សន្លឹក​​ឆ្នោត​​ដើម្បី​​ជំរុញ​​ឱ្យ​គណ​បក្ស​​ប្រជា​ជន​​កម្ពុជា​​បរា​ជ័យ​​ក្នុង​​ការ​​បោះ​ឆ្នោត។ ចក្រ​ពង្ស និង​ស៊ិន​សុង បាន​វាយ​ប្រហារ​ការិ​យាល័យ​នយោបាយ​ដែល​ជា​កម្ម​សិទ្ធិ​របស់​គណបក្ស​ហ្វ៊ុន​ស៊ិន​ប៉ិច និង​គណបក្ស​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ​សេរី​និយម​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាស​នា​នៅ​តាម​បណ្តា​ខេត្ត​នា​នា ហើយ​ក៏​បាន​ចេញ​បញ្ជា​ឱ្យ​មន្ត្រី​អ៊ុន​តាក់​ចាក​ចេញ​ពី​ខេត្ត​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​គណ​បក្ស​ប្រជា​ជន​។Widyono (2008), pp. 128–9

កិច្ច​ប្រ​ជុំ​រដ្ឋ​ស​ភា​ជា​បន្ទាន់​មួយ​ត្រូវ​បាន​ផ្តួច​ផ្តើម​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៤ ខែ​មិថុ​នា ដែល​ព្រះ​សី​ហ​នុ​ត្រូវ​បាន​តែង​តាំង​ជា​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ឡើង​វិញ ដោយ សម្តេច រណឫទ្ធិ និង លោក ហ៊ុន សែន ត្រូវ​បាន​តែង​តាំង​ជា​ស​ហ​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ដែល​មាន​អំណាច​ប្រតិ​បត្តិ​ស្មើ​គ្នា។Widyono (2008), pp. 128–9 នៅ​ពេល​ដែល​លោក ហ៊ុន សែន ចេញ​លិ​ខិ​ត​មួយ​ច្បាប់​ទៅ​លោក អាកាស៊ី ដើម្បី​ប្រកាស​គាំទ្រ​ដល់​ការ​បន្ត​រដ្ឋ​បាល​បណ្តោះអាសន្ន​របស់​អ៊ុន​តាក់ លោក ចក់ ពង្ស និង​លោក ស៊ិន សុង បាន​​ទម្លាក់​ការ​គំ​រាម​កំ​ហែង​របស់​អបគមន៍។ សម្រាប់​រយៈ​ពេល​បី​ខែ​បន្ទាប់ ព្រះ​សី​ហ​នុ​បាន​ធ្វើ​ជា​អធិ​បតី​ក្នុង​រដ្ឋ​បាល​បណ្តោះ​អាសន្​ន។ ព្រះ​អង្គ​​បាន​​លា​លែង​​ពី​​តំណែង​​នៅ​​ថ្ងៃ​​ទី​២១ ខែ​​កញ្ញា ហើយ​​បាន​​ឡើង​​កាន់​​តំណែង​​ជា​​ព្រះ​មហា​ក្ស​ត្រ​​កម្ពុ​ជា​​ឡើង​​វិញ​​ពីរ​​ថ្ងៃ​​បន្ទាប់​​មក​​នៅ​​ថ្ងៃ​​ទី​២៣ ខែ​​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៩៣។Widyono (2008), p. 130
ការបោះឆ្នោតសកល អាណត្តិទី១ ឆ្នាំ១៩៩៣: កំណត់សម្គាល់

កំណត់សម្គាល់ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការបោះឆ្នោតនៅអាស៊ីឆ្នាំ១៩៩៣
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆ្នាំ១៩៩៣ នៅកម្ពុជា
ការបះបោរកម្ពុជា(១៨១១-១៨១២)

ការដណ្តើមកាន់កាប់កម្ពុជាពីឆ្នាំ១៨១១-១៨១២ គឺជាពេលដែលកងទ័ពពីសៀម(ថៃ)បានគាំទ្រអង្គស្ងួន បន្ទាប់ពីទ្រង់បានផ្ដួលរំលំព្រះឧទ័យរាជាអង្គចន្ទ ព្រះអនុជរបស់ព្រះអង្គ។ ប៉ុន្តែ​ពួកយួន បាន​បញ្ជូន​ទ័ព​ធំ​មួយ​មក​ជួយ​យក​អង្គ​ចន្ទ​ឡើង​វិញ​នៅភ្នំពេញ ។
ការបះបោរកម្ពុជា(១៨១១-១៨១២): ជម្លោះសៀម-យួន

ជម្លោះសៀម-យួន 
នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៨១១ ព្រះអង្គម្ចាស់អង្គស្ងួនឧបរាជជាព្រះអនុជរបស់អង្គចន្ទ បានចាកចេញពីក្រុងឧដុង្គនៅពេលយប់ រួមជាមួយនឹងក្រុមអ្នកនិយមសៀម។  អង្គស្ងួន​បាន​ប្រមូល​ទ័ព​នៅ​ពោធិ៍សាត់។ អង្គចន្ទបានបញ្ជូនប្រតិភូទៅសួរសុខទុក្ខប្អូនប្រុសព្រះអង្គ អង្គស្ងួននៅពោធិសាត់ ដោយជំរុញឱ្យព្រះអង្គត្រឡប់ទៅឧត្តុង្គវិញ ប៉ុន្តែមិនបានផល។ អង្គចន្ទបានសម្រេច​ចិត្ត​សុំ​ជំនួយ​ពី​យួន​ម្ដង​ទៀត។ ង្វៀន វ៉ាន់ញឿន អភិបាលក្រុងព្រៃនរគបានបញ្ជូនង្វៀន វ៉ាន់ថ័យ ឱ្យដឹកនាំកងកម្លាំងយួនចំនួន ៥០០ នាក់ ឱ្យទៅឈរជើងនៅលង្វែក។ រាជវាំងសៀមបានបញ្ជូនចៅពញា យមរាជណយ  ទៅខេត្តបាត់ដំបង ដើម្បីដឹកនាំបេសកកម្មសៀមចូលមកកម្ពុជា ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាតស៊ូរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់។ ព្រះបាទ​អង្គចន្ទ​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​មេទ័ព​របស់​ព្រះអង្គ​គឺឧកញ៉ាបវរនាយក និងឧកញ៉ាធមមាឃតេជោឱ្យ​ការពារ​ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ។

ចៅពញាយមរាជណយ បានបញ្ជូនប្រតិភូទៅចរចាជាមួយអង្គចន្ទនៅឧដុង្គ ប៉ុន្តែអង្គចន្ទមិនបានឆ្លើយតបទេ។  យមរាជណយ រួមជាមួយនឹងព្រះយ៉ារោងមឿងនៅបាត់ដំបង បានសម្រេចលើកទ័ពសៀមចំនួន ៥០០០នាក់  ចុះដោយយកព្រះអង្គម្ចាស់អង្គស្ងួនពីពោធិសាត់ទៅវាយក្រុងកំពង់ឆ្នាំងនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៨១២ នាំទៅដល់សមរភូមិកំពង់ឆ្នាំង ។ ប្រជាជនខ្មែរមានចំនួនច្រើនជាងឧកញ៉ាបវរនាយកនិងឧកញ៉ាធមមាឃតេជោបានបញ្ជូនបុរសម្នាក់ទៅជម្រាបព្រះបាទអង្គចន្ទនៅឧដុង្គថាសៀមចូលមកយ៉ាងច្រើន។ អង្គចន្ទបាន​សម្រេច​ចិត្ត​ចាក​ចេញ​ពី​ឧដុង្គ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៩ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៨១២ រួម​ជា​មួយ​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស​ទៅ​ជ្រក​កោន​នៅ ​ភ្នំពេញ ។  ង្វៀន វ៉ាន់ថ័យ បាន​ផ្តល់​ទូក​សម្រាប់​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរនិង​ក្រុម​គ្រួសារ​ធ្វើ​ដំណើរ​នៅ​ភ្នំពេញ។ ព្រះអង្គម្ចាស់អង្គឯម និងព្រះអង្គឌួង ជាប្អូនប្រុសពីរនាក់ទៀតរបស់អង្គចន្ទ បានសម្រេចចិត្តមិនចូលរួមជាមួយស្ដេចអង្គចន្ទ ហើយរត់ចោលស្រុក ហើយភៀសខ្លួនត្រឡប់ទៅសៀមវិញ   នៅថ្ងៃទី ១០ ខែមេសា។ បន្ទាប់មក ង្វៀន វ៉ាន់ញឿន បានអញ្ជើញអង្គចន្ទទៅស្វែងរកទីជម្រកសុវត្ថិភាពនៅសៃហ្គន។ ស្តេចខ្មែរនិងបក្ខពួកបានទៅដល់ព្រៃនរគនៅថ្ងៃទី២៥ ខែមេសា ឆ្នាំ១៨១២។

យមរាជ​ណយនិង​ទ័ព​សៀម​មក​ដល់​ឧដុង្គ ទើប​ដឹង​ថាស្តេច​ខ្មែរ​បាន​រត់​មក​ភ្នំពេញ។ សៀម​តាម​អង្គចន្ទមក​ភ្នំពេញ ប៉ុន្តែ​អង្គចន្ទនិង​អ្នក​បន្ត​បាន​ទៅ​ដល់ក្រុងព្រៃនរគរួច​ហើយ។ ចៅយមរាជណយបានផ្ញើសារផ្សះផ្សា  ទៅកាន់អង្គចន្ទនិងង្វៀនវ៉ាន់ញឿន ដោយប្រកាសថា សៀមមានបំណងចង់ដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី។ ទាំងអង្គចន្ទនិងង្វៀនវ៉ាន់ញឿនមិន​បាន​ឆ្លើយ​តប​ទេ។ ង្វៀន វ៉ាន់ញឿន បាន​សាងសង់ព្រះរាជដំណាក់ដ៏ល្អឆើតមួយ​សម្រាប់​អង្គ​ចន្ទ និង​ក្រុម​រាជវង្ស​រស់នៅ​ក្នុង​ទីទីក្រុងព្រៃនរគ។ អង្គចន្ទបានបញ្ជូនឧកញ៉ាបវរនាយកឱ្យទៅក្រុងហ៊ឺជាបេសកជនរបស់ព្រះចៅអធិរាជយ៉ាឡុង ដែលបានប្រោសព្រះរាជទានដល់អង្គចន្ទនូវប្រាក់និងអង្ករយ៉ាងច្រើន។ យមរាជណយ បាន​រង់ចាំ​ចម្លើយ​នៅ​ឧដុង្គ។ បន្ទាប់មក គាត់បានសម្រេចចិត្តថា នៅពេលរដូវប្រាំងទឹកនឹងឡើងខ្ពស់ សមរម្យសម្រាប់កងនាវាយួនចូលមកនិងចូលរួម។  ចំពោះមុខតំណែងជាយុទ្ធសាស្ត្រអន់ថយ យមរាជណយបានដុតបំផ្លាញក្រុងឧដុង្គ និងភ្នំពេញ    ដើម្បីការពារកុំឱ្យយួនចូលកាន់កាប់ទីក្រុងទាំងនេះ ហើយបានយកព្រះអង្គម្ចាស់ខ្មែរដែលគាំទ្រសៀម អង្គស្ងួន អង្គឯម និងអង្គឌួង ត្រឡប់មកបាងកកជាមួយគាត់។ ពលរដ្ឋខ្មែររាប់ម៉ឺននាក់ត្រូវបាននិរទេសទៅកាន់ប្រទេសកម្ពុជាភាគពាយ័ព្យដែលគ្រប់គ្រងដោយសៀម។
ការបះបោរកម្ពុជា(១៨១១-១៨១២): គុណវិបត្តិនិងផលវិបាក

គុណវិបត្តិនិងផលវិបាក 
ព្រះចៅក្សត្រីអធិរាជ ហៀវ ខាង ដែលជាមាតារបស់អធិរាជយ៉ាឡុង បានទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ១៨១១។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៨១២ ស្តេចពុទ្ធឡានភាល័យ(រាមាទី២) បានបញ្ជូនបេសកកម្មទៅក្រុងហ្វេ ដើម្បីចូលរួមពិធីបុណ្យសព។ ម្យ៉ាងទៀត​រឿង​ជម្លោះ​ព្រះអង្គម្ចាស់​ខ្មែរ​ត្រូវ​បាន​រាជវាំងសៀមលើកឡើងតាមរយៈបេសកជនសៀមប្រចាំស្តេចយ៉ាឡុង។ បេសកជនសៀមបានប្រាប់ស្តេចយ៉ាឡុង ថាព្រះបាទអង្គចន្ទតែងតែបះបោរចំពោះសៀម ទោះជាសៀមបានប្រព្រឹត្តដោយយុត្តិធម៌លើអង្គច័ន្ទក៏ដោយ។  យ៉ាឡុង ឆ្លើយថាព្រះអង្គម្ចាស់អង្គស្ងួន ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវចំពោះឧប្បត្តិហេតុនេះ ព្រោះព្រះអង្គបានញុះញង់ព្រឹត្តិការណ៍នានា ហើយមិនមែនជាកម្មវត្ថុស្មោះត្រង់ចំពោះបងប្រុស ដែលជាចៅហ្វាយនាយរបស់ព្រះអង្គដែរ។  ពេល​នោះ រាជវាំងសៀមត្រូវបានគេជឿថាស្តេចយ៉ាឡុង គាំទ្រ​អង្គ​ចាន់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការឈានចូលទៅក្នុងសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំជាមួយវៀតណាមនៅពេលនោះ គឺមិនមានពេលវេលាទេ ដោយសារការគំរាមកំហែងភូមាពីភាគខាងលិច។  រាជវាំងក្រុងបាងកកបានបញ្ជូនបេសកកម្មមួយទៀតទៅក្រុងហ្វេ នៅថ្ងៃទី៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៨១៣ ។ ស្តេចយ៉ាឡុង ប្រកាស​ថា​នឹង​ស្ដារ​ព្រះបាទ​អង្គចន្ទរបស់ខ្មែរឡើងសោយរាជ្យ។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៨១៣   ស្តេចយ៉ាឡុងបានបញ្ជាឱ្យ ឡេ វ៉ាន់យៀក  និង ង៉ុកញ៉ានទិញនាំទ័ពពីក្រុងហ្វេ ទៅកាន់ព្រៃនរគ ដើម្បីលើកយកអង្គចន្ទមកប្រទេសកម្ពុជាវិញ។ នៅខែឧសភា ឡេវ វ៉ាន់ឌឿនបានដឹកនាំកងទ័ពវៀតណាមចំនួន១៣.០០០  នាំអង្គចន្ទត្រឡប់មកភ្នំពេញវិញជាមួយនឹងបេសកជនសៀមដែលមានវត្តមានក្នុងដំណើរជាសាក្សី។ 

ពេលដែលព្រះបាទអង្គច័ន្ទត្រឡប់មកភ្នំពេញវិញ ទាំងឧដុង្គ និងក្រុងភ្នំពេញត្រូវបានសៀមបំផ្លាញអស់ហើយ។ បន្ទាប់ពីបេសកជន និងមន្ត្រីសៀមបានត្រឡប់មកបាត់ដំបងវិញ ឡេវ៉ាន់ឌឿន បានស្នើឱ្យសាងសង់បន្ទាយថ្មី និងទីក្រុងស្តេចសម្រាប់អង្គច័ន្ទ។ អង្គចន្ទចូលចិត្តភ្នំពេញជាងឧដុង្គ។ ខណៈពេលដែលឧដុង្គងាយនឹងការវាយប្រហាររបស់សៀម ទីក្រុងភ្នំពេញស្ថិតនៅមាត់ទន្លេ ហើយកងនាវាវៀតណាមអាចចូលទៅការពារបានក្នុងករណីមានការវាយប្រហាររបស់សៀមនាពេលអនាគត។  ឡេវវ៉ាន់ឌឿនបានសង់បន្ទាយថ្មីសម្រាប់អង្គចន្ទនៅភ្នំពេញហៅថាបន្ទាយកែវ។ ឡេវវ៉ាន់ឌឿតបានសាងសង់បន្ទាយមួយទៀតនៅល្វាឯមជាយោធភូមិភាគវៀតណាម។ ព្រះអង្គ​ក៏​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​សាងសង់​ចេតិយ​នៅ​ជ្រោយចង្វារ​ឧទ្ទិស​ដល់​ព្រះចៅ​អធិរាជ​យ៉ាឡុង។   ង្វៀន វ៉ាន់ថ័យ ត្រូវបានតែងតាំងជា បៅហ៊ូ  ឬអ្នកការពារកម្ពុជា ហើយត្រូវបានចាត់តាំងជាមួយកងទ័ពវៀតណាមចំនួន 1,500 នាក់  ដើម្បីការពារស្តេចអង្គចាន់។ អង្គចាន់ក៏បានផ្តល់រង្វាន់ដល់កម្មវត្ថុស័ក្តិសិទ្ធិរបស់ខ្លួនដែលមានឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់ ដោយ ឧកញ៉ា បវររាជ ក្លាយជាចក្រី ស៊ូត និង ទួន ផា ជាមេទ័ព ចាម  ក្លាយជាមហារាជ។

ព្រះបាទអង្គច័ន្ទបានបន្តផ្ញើសួយសារអាករទៅតុលាការសៀមជារៀងរាល់ឆ្នាំ ប៉ុន្តែក៏បានផ្ញើសួយសារអាករទៅឱ្យ ហ៊ូ បីឆ្នាំ។ កម្ពុជា​បាន​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​វៀតណាម​ដោយ ​ការពិត ដែល​នឹង​នៅ​តែ​មាន​រហូត​ដល់​សង្គ្រាម ​សៀម​-​វៀតណាម (១៨៤១-១៨៤៥) ប្រហែល​សាមសិប​ឆ្នាំ។ ពីរដងក្នុងមួយខែ អង្គចាន់ និងមន្ត្រីរបស់គាត់នឹងស្លៀកពាក់សំលៀកបំពាក់វៀតណាម ហើយបូជានៅទីសក្ការបូជាយួននៅជ្រោយចង្វា ដើម្បីថ្វាយបង្គំព្រះចៅអធិរាជ យ៉ាឡុង។   

 កម្ពុជា​ចង់​ដណ្តើម​យក​ខេត្ត​បាត់ដំបង (១៨១៥)
ការបះបោរកម្ពុជា (១៨២០)

ការបះបោររបស់កម្ពុជាឆ្នាំ 1820 ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ការបះបោរអ្នកសល់ ( ពន្លឺ "ការបះបោររបស់បុរសបរិសុទ្ធ")  គឺជាការបះបោរប្រឆាំងវៀតណាម ដែលដឹកនាំដោយព្រះសង្ឃមួយអង្គព្រះនាមកៃ។

នៅឆ្នាំ១៨១៩ ពលករខ្មែរត្រូវបានបង្ខំឱ្យសាងសង់ឡើងវិញនូវប្រឡាយវិញតេ(ព្រែកយួន) របស់យួន។ កម្លាំងពលកម្មខ្មែរត្រូវបានកេងប្រវ័ញ្ចយ៉ាងខ្លាំងដោយការបង្ខំឱ្យធ្វើការងារយ៉ាងលំបាក ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់ពាន់នាក់បានស្លាប់ដោយសារការអស់កម្លាំង និងជំងឺជាបន្តក្នុងអំឡុងពេលសាងសង់ប្រឡាយ។  កៃ ជា​ព្រះសង្ឃ​មាន​ដើម​កំណើត​ពី​វត្ត​សំបួរ ដែល​បាន​អះអាង​ពី​ឥទ្ធិឫទ្ធិ បាន​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​យួន។ 

កៃ​បាន​ចូល​កាន់កាប់​ទីសក្ការៈ​ខ្មែរ បាភ្នំ  ហើយ​បាន​ប្រកាស​ជា​ស្ដេច​ជា​បន្តបន្ទាប់។ អ្នកដើរតាមលោកភាគច្រើនត្រូវបានជ្រើសរើសនៅតំបន់ជុំវិញខេត្តរោងដំរី ។  ព្រះសង្ឃព្រះពុទ្ធសាសនាជាច្រើនបានចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងរបស់លោកហើយបានសម្លាប់ជនជាតិយួន។  ពួកឧទ្ទាមបានដើរឆ្ពោះទៅទីក្រុងភ្នំពេញ,  ឧត្តមសេនីយខ្មែរបីរូបគឺ ចៅព្រះយ៉ាតី (ឬសម្ដេចតី) ណារិន កុល និងណាគី បានចូលរួមជាមួយពួកគេ។  ព្រះបាទអង្គចន្ទ ចង់ភៀសខ្លួនពីរាជធានី ទ្រង់បានផ្ញើសំបុត្រមួយទៅកាន់ក្រុងព្រៃនរគដើម្បីសុំជំនួយ។ ឡេ វ៉ាន់យៀក ដែលជា​ឧទ្ទាមកម្ពុជាក្រោម បាន​បញ្ជា​ឲ្យង្វៀន វ៉ាន់​ថ័យ និង ង្វៀន វ៉ាន់ទ្រិ ប្រមូលផ្តុំ​កម្លាំង​បេសកកម្ម។ កងទ័ពវៀតណាមបានកម្ចាត់ពួកឧទ្ទាម សម្លាប់ពួកគេជាច្រើន។ កៃ​បាន​រត់​គេច​ខ្លួន  ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដេញ​តាម​និង​សម្លាប់​ជាមួយ​នឹង​ព្រះសង្ឃ​ជា​ច្រើន​នៅខេត្តកំពង់ចាម ​។  ជំនួយរបស់កៃ ដែល​ទើប​នឹង​កើត គួយ បាន​រត់​គេច​ខ្លួន​ទៅ​រស់​នៅ​ក្នុង​ចំណោម ប្រទេសលាវ ។ 

មេ​ដឹក​នាំ​ផ្សេង​ទៀត​ត្រូវ​ចុះចាញ់​រួម​មាន សម្តេចតី ណារិន កុល និង​ណាគី។ ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លាប់​នៅ​ភ្នំពេញ និង​ ព្រៃនគរ។