navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ស្នាមព្រះបាតព្រះពុទ្ធ

រូបភាពតូច| រូបតំណាងស្នាមព្រះបាតរបស់ព្រះពុទ្ធ
រូបភាពតូច| ស្នាម​ព្រះបាត ​ព្រះ​ពុទ្ធ ​មាន ​ព្រះ​ធម្មចក្រ និង ​ត្រៃ​រតនៈ សតវត្ស​ទី ១ គន្ធារ
រូបភាពតូច| ពុទ្ធបាត ឈើទាល លម្អដោយមាតាគុជ និងកែវ។ សិល្បៈ​ឡាន​ណា​ចុង​សតវត្ស​ទី​១៥​ដល់​ដើម​សតវត្ស​ទី​១៦ ។ វត្ត Phra Singh Woramahaviharn
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ស្នាម​ព្រះបាត​ព្រះពុទ្ធ​នៅ​ច្រក​ចូល​ប្រាសាទ ​សីមា​ម៉ាឡាកា
ស្នាម​ព្រះបាត​ព្រះពុទ្ធ ( សំស្ក្រឹត ​: ពុទ្ធបាទ, Buddhapada ) ជា​រូប​មាន​រាង​ដូច​ជា​ស្នាម​ព្រះបាត ​ព្រះពុទ្ធ​គោតម ឬ​ព្រះបាត​ទាំង​ពីរ។ មានទម្រង់ពីរ៖ ធម្មជាតិ ដូចមាននៅក្នុងថ្ម ឬថ្ម ហើយដែលបង្កើតដោយសិប្បនិម្មិត។  "ធម្មជាតិ" ជាច្រើនត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ ថា មិនមែនជាស្នាមព្រះបាតរបស់ព្រះពុទ្ធពិតប្រាកដនោះទេ ប៉ុន្តែជាការចម្លង ឬតំណាងនៃពួកវា ដែលអាចចាត់ទុកថា ជាសារីរិកធាតុ ( ពុទ្ធសាសនិកជន ) ហើយក៏ជាតំណាង អនិច្ចកម្ម និងជានិមិត្តរូបនៃព្រះពុទ្ធផងដែរ។
ស្នាមព្រះបាតព្រះពុទ្ធ: និមិត្តសញ្ញា

និមិត្តសញ្ញា 
ស្នាម​ព្រះបាត​ព្រះពុទ្ធ​មាន​ច្រើន​ពាសពេញ​ទ្វីប​អាស៊ី ដែល​មាន​អាយុ​កាល​ផ្សេងៗ​គ្នា។  អ្នកនិពន្ធជនជាតិជប៉ុន   ដែលបានចំណាយពេលជាច្រើនឆ្នាំក្នុងការតាមដានដានព្រះបាតក្នុងប្រទេសអាស៊ីជាច្រើនបានប៉ាន់ប្រមាណថាគាត់បានរកឃើញស្នាមជើងបែបនេះច្រើនជាង 3,000 ក្នុងចំណោមនោះប្រហែល 300 នៅ ប្រទេសជប៉ុន និងច្រើនជាង 1,000 នៅ ស្រីលង្កា ។  ជារឿយៗគេមានសញ្ញាសម្គាល់ដូចជា ព្រះធម៌ទេសនា នៅចំកណ្តាលនៃបាតព្រះបាត ឬសញ្ញាសម្គាល់ព្រះពុទ្ធ ៣២, ១០៨ ឬ១៣២ ដែលឆ្លាក់ ឬលាបលើបាតព្រះបាត។ 

នៅលើកំពូល Sri padaya ក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា ស្ថិតក្នុងចំណោមស្នាមព្រះបាតដ៏ធំ និងល្បីល្បាញបំផុត។  រឿងព្រេងពុទ្ធសាសនាបានអះអាងថា ក្នុងព្រះជន្មរបស់ព្រះអង្គ ព្រះពុទ្ធបានយាងទៅប្រទេសស្រីលង្កា ហើយបានបន្សល់ទុកនូវស្នាមព្រះបាតរបស់ព្រះអង្គនៅលើប្រទេសស្រីលង្កា ដើម្បីបង្ហាញពីសារៈសំខាន់របស់ប្រទេសស្រីលង្កាថាជាអ្នកបន្តការបង្រៀនរបស់ព្រះអង្គ ហើយក៏បានបន្សល់ទុកនូវស្នាមព្រះបាតនៅគ្រប់ដែនដី ដែលការបង្រៀនរបស់ព្រះអង្គនឹងត្រូវបានទទួលស្គាល់។  នៅ ប្រទេសថៃ ស្នាមព្រះបាត "ធម្មជាតិ" ដ៏សំខាន់បំផុតដែលបានបង្កប់នៅក្នុងថ្មគឺនៅ Phra Phutthabat នៅកណ្តាលប្រទេសថៃ។  នៅ ប្រទេសចិន ក្នុង រាជវង្សថាង ការរកឃើញស្នាមព្រះបាតធំនៃព្រះពុទ្ធនៅ ចេងចូវ បានធ្វើឱ្យព្រះចៅអធិរាជ Wu Zetian សម្ពោធព្រះនាមរជ្ជកាលថ្មីនៅឆ្នាំនោះឆ្នាំ 701 នៃគ.ស ដែលចាប់ផ្តើមសម័យ Dazu (ព្រះបាតធំ)។  

ស្នាម​ព្រះបាត​ជា​វត្ថុ​ចម្លាក់​មាន​ប្រវត្តិ​ជា​យូរ​មក​ហើយ​ដែល​កើត​ចេញ​ពី​ឧទាហរណ៍​ដំបូង​ដែល​ធ្វើ​ឡើង​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា។  ទាំងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងកំឡុងសម័យមុន គ្រិកូ-ពុទ្ធសាសនា នៃ សិល្បៈព្រះពុទ្ធសាសនា នៅ Sanchi, Bharhut និងកន្លែងផ្សេងទៀតនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា,  រួមជាមួយនឹង បូ-មែកធាង និង ធម្មចក្រ ។  ក្រោយ​មក ប្រពៃណី​ធ្វើ​ស្នាម​ជើង​បាន​លេច​ធ្លោ​នៅ​ប្រទេស​ស្រីលង្កា កម្ពុជា ភូមា និង​ថៃ។
ស្នាមព្រះបាតព្រះពុទ្ធ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច| រូបចម្លាក់ថ្មនៃការគោរពបូជាព្រះពុទ្ធបាទ
ការ​គោរព​ព្រះបាត ​​គ្រូ ឬ ​អាទិទេព ​គឺ​ជា​រឿង​ធម្មតា​នៅ​ក្នុង ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បុរាណ ដោយ​ដាក់​ក្បាល​នៅ​ក្រោម ឬ​ក្រោម​ជើង​របស់​គេ ជា​កាយវិការ​ពិធី​ដែល​បញ្ជាក់​ពី​ឋានានុក្រម។  ក្នុងនាមជា ចេតិយ ស្នាមព្រះបាតរបស់ព្រះពុទ្ធត្រូវបានចាត់ថ្នាក់តាមវិធីផ្សេងៗគ្នា។ ខ្លះ​ជា ​ឧត្ដេរិកា ជា​សារីរិកធាតុ​តំណាង ហើយ​ខ្លះ​ទៀត​ជា ​ព្រះ​ពោធិសត្វ ជា​សរីរិកធាតុ​នៃ​ការ​ប្រើប្រាស់ ឬ​ទំនាក់ទំនង ហើយ​ម្ដងម្កាល សរីរិក ដូច​ជា​មិន​មែន​គ្រាន់​តែ​ជា​ជើង​ព្រះ​ទេ តែ​ជា​បាត​ជើង​របស់​ព្រះពុទ្ធ​ផ្ទាល់។ រូបភាពខ្លះនៃស្នាមព្រះបាតអាចបង្ហាញពីព្រឹត្តិការណ៍នៅក្នុងជីវិតរបស់ព្រះពុទ្ធ ប៉ុន្តែខ្លះទៀតអាចជារូបភាពរបស់មនុស្សដែលគោរពបូជានៅទីសក្ការបូជាស្នាមជើង។  
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
ស្នាមហ្លួង

តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Sanam_Luang_Bangkok.jpg/250px-Sanam_Luang_Bangkok.jpg|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ស្នាមហ្លួងក្នុងឆ្នាំ២០១៣
ស្នាមហ្លួង ()  គឺជាវាលបើកចំហមាន ៧៤.៥ រ៉ៃ (១១៩,២០០ ម៉ែត្រការ៉េ) និងទីធ្លាសាធារណៈនៅមុខវត្តព្រះកែវ និងព្រះបរមមហារាជវាំង ទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ស្នាមហ្លួងគឺនៅក្នុងស្រុកព្រះនគរ មជ្ឈមណ្ឌលប្រវត្តិសាស្ត្រនៃទីក្រុងបាងកក

ស្នាមហ្លួងត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថា​​ "វាលព្រះមេរុ" ឬ "ធុងព្រះមេរុ" () ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​កន្លែង​សម្រាប់​បូជា​សពរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ព្រះរាជិនី ព្រះអង្គម្ចាស់ជាន់ខ្ពស់ចាប់តាំងពីរជ្ជកាលរបស់រាមាទី១ ក្នុងឆ្នាំ១៨៨៥ ព្រះបាទមង្កុដ (រាមាទី៤) ទ្រង់បានប្ដូរឈ្មោះពី "ធុងព្រះមេន" ទៅឈ្មោះ "ធុងស្នាមហ្លួង" នៅក្នុងការប្រើប្រាស់ទូទៅឥឡូវនេះខ្លីទៅថា "ស្នាមហ្លួង"
ស្នាអូស្ត្រូអាស៊ី

ស្នាអូស្ត្រូអាស៊ី ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ជា ​ស្នា​ជនជាតិ​ម៉ុង ឈើ ​ស្នា​ចារ៉ាយ ឬ ​ឈើ​ឆ្កាង​សម័យ​អង្គរ ជា ​ឈើ​ស្នា ​ដែល​ប្រើ​សម្រាប់ ​សង្គ្រាម និង​សម្រាប់ ​បរបាញ់ ​នៅ ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ វា​បាន​ក្លាយ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​មោទនភាព និង​អត្តសញ្ញាណ​សម្រាប់​ក្រុម​ជនជាតិ​ពី ​ប្រទេស​ភូមា (ភូមា) រហូត​ដល់​ដែន​ដី​នៃ ​ឥណ្ឌូចិន ។
ស្នាអូស្ត្រូអាស៊ី: វាក្យសព្ទ

វាក្យសព្ទ 
ស្នាអូស្ត្រូអាស៊ីត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ស្នា ជា ភាសាខ្មែរ, ច្រៅ ក្នុង ភាសាព្រៅ  , ញែវ ក្នុង ភាសាម៉ុង,  ឬ ហ្រៅ ក្នុង ភាសាចារ៉ាយ ។  

វា​គឺ​ជា​ពាក្យ​កម្ចី​មួយ​ក្នុង​ចំណោម ​ពាក្យ​កម្ចី ​អូស្ត្រូអាស៊ី ​មួយចំនួន​ដែល​បាន​រក​ឃើញ​ជា ​ភាសា​ចិន​-​ទីបេ ខណៈ​អ្នក​ភាសាវិទ្យា​បាន​រក​ឃើញ​ថា​វា​ទាក់ទង​នឹង​ស្នា​ចិន​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា នូ ( ) ៖ "ប្រភពដើមភាគខាងត្បូងនៃពាក្យនេះគឺមិនអាចប្រកែកបាន ប៉ុន្តែប្រភពដើមនៃពាក្យនេះគឺមិនច្បាស់លាស់"។
ស្នាអូស្ត្រូអាស៊ី: ការ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​នៃ​ដើម​កំណើត​: អូស្ត្រូអាស៊ី ទល់​នឹង​ចិន​

ការ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​នៃ​ដើម​កំណើត​: អូស្ត្រូអាស៊ី ទល់​នឹង​ចិន​ 
ខណៈពេលដែលមតិភាគច្រើនគឺថា ស្នាមានដើមកំណើតចិន  មានទ្រឹស្តីមួយផ្សេងទៀតដែលចង្អុលទៅប្រភពដើមអាស៊ីអាគ្នេយ៍ឯករាជ្យសម្រាប់ស្នាដោយផ្អែកលើភស្តុតាងភាសាដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ៖

ប្រហែលឆ្នាំ ២០០ មុនគ្រឹស្តសករាជ ស្តេច អាន ឌឿង វឿង នៃ អានឡាក់ ( វៀតណាមខាងជើង សម័យទំនើប ) និង ( ចិនភាគខាងត្បូង សម័យទំនើប ) បានតែងតាំងបុរសម្នាក់ឈ្មោះ កាវឡៅ ( ឬ កាវ ថុង ) ឱ្យសាងសង់ "ស្នាវេទមន្ត" ( ណៅថង ) មួយ បាញ់​ដែល​អាច​បាញ់​បាន ៣០០ ព្រួញ។   យោងតាមប្រវត្ដិវិទូ Keith Taylor ស្នាអាចត្រូវបានណែនាំចូលទៅក្នុងប្រទេសចិនពីប្រជាជន អូស្ត្រូអាស៊ី នៅភាគខាងត្បូងប្រហែលសតវត្សទី ៤ មុនគ.ស។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នេះគឺផ្ទុយនឹងសោរស្នាដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងផ្នូរ រាជវង្សចូវ ដែលមានដើមសតវត្សទី ៧ មុនគ្រឹស្តសករាជ ក៏ដូចជាការផលិតដ៏ធំ និងការប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៃស្នានៅក្នុងប្រទេសចិនក្នុង កំឡុងសម័យ Warring States ដែលមានអាយុកាលនៅដើមសតវត្សទី ៥ មុនគ.ស។ 

នៅឆ្នាំ ៣១៥ នៃគ.ស លោកនុវេន មកពីប្រទេសចិនបានបង្រៀន ជនជាតិចាម ពីរបៀបសាងសង់បន្ទាយ និងប្រើស្នាដោយដៃ។ ក្រោយមកជនជាតិចិននឹងផ្តល់ស្នាជាអំណោយដល់ជនជាតិចាមយ៉ាងហោចណាស់ម្តង។ 

ស្នាឡោមព័ទ្ធត្រូវបានបញ្ជូនទៅចាមដោយ Zhi Yangjun មកពី រាជវង្សសុង ដែលត្រូវបានបំផ្លាញនៅលើឆ្នេរសមុទ្ររបស់ពួកគេក្នុងឆ្នាំ ១១៧២ ។ គាត់​បាន​ស្នាក់​នៅ​ទី​នោះ ហើយ​បង្រៀន​ពួក​គេ​ឲ្យ​ចេះ​បាញ់​ព្រួញ និង​របៀប​ប្រើ​ស្នា​ឡោមព័ទ្ធ។   នៅឆ្នាំ ១១៧៧ ចាម្ប៉ា បានប្រើស្នាក្នុងការឈ្លានពាន និងបំផ្លាញ អង្គរ ដែលជារាជធានីរបស់ អាណាចក្រខ្មែរ ។
ស្នាអូស្ត្រូអាស៊ី: សម័យអង្គរ៖ ជ័យរបស់ខ្មែរយកពីចាម

សម័យអង្គរ៖ ជ័យរបស់ខ្មែរយកពីចាម 
ការប្រើប្រាស់ស្នាដោយអារ្យធម៌អង្គរអាចតាមដានបានទៅនឹងចម្លាក់លៀននៅលើជញ្ជាំងនៃប្រាសាទបាយ័នដែលមានដើមកំណើតនៅចុងសតវត្សទី ១២ និងដើមសតវត្សទី ១៣ ក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ពីឆ្នាំ 1181 ដល់ 1218 នៃគ.ស។  ចម្លាក់លៀនស្រាលទាំងនេះបង្ហាញអ្នកប្រមាញ់ទាំងពីរដែលសំដៅលើសត្វដោយប្រើស្នា  និងទាហានបានឡើងលើដំរីដោយប្រើស្នាក្នុងការប្រយុទ្ធ។

វាត្រូវបានគេជឿថា ស្នាត្រូវបានបញ្ចប់ដោយជនជាតិចាម បានធ្វើឱ្យមានរបួសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ខ្មែរដែលមិនទាន់មានបច្ចេកវិទ្យានេះ។  ជនជាតិចាមប្រហែលជាបានទទួលបច្ចេកវិទ្យានេះពីឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិន។  ដូចដែលបានឃើញនៅលើចម្លាក់លៀនបាយ័ន ខ្មែរបានហ្វឹកហាត់ដោយប្រើគោលដៅលើកង់ ដើម្បីសងសឹកនឹងការវាយប្រហារដោយប្រដាប់អាវុធទាំងនេះ ហើយទីបំផុតបានទទួលជ័យជំនះក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ 

ខ្មែរខ្លួនឯងបានប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ ដើម្បីទទួលបានកាតាបុលពីរដែលដាក់លើដំរី និងធ្វើការដោយបុរសពីរនាក់ ក៏ដូចជាស្នាដ៏ធំសម្បើម ត្រូវបានរមៀលនៅលើរទេះរុញ ហើយប្រហែលជាប្រើក្នុងការឡោមព័ទ្ធ ឬសម្រាប់ការពារជំរុំរឹងមាំ។  ស្នាទ្វេដែលដាក់នៅលើខ្នងដំរី ត្រូវបានគេសន្មត់ថាមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីជាអាវុធប្រឆាំងដំរីដ៏មានប្រសិទ្ធភាព។  យោងតាមលោក Michel Jacq-Hergoual'ch ស្នាពីរដែលដាក់លើដំរីគ្រាន់តែជាធាតុរបស់ទាហានស៊ីឈ្នួលចាមនៅក្នុងកងទ័ពរបស់ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ។  ទាំងនេះគឺស្រដៀងទៅនឹង arcuballistae ច្រើនខ្សែដែលប្រើតាំងពីសតវត្សទី ១១ មកម្ល៉េះដោយ រាជវង្សសុង ។ 

ស្នាអង្គរ​ត្រូវ​បាន​ខ្មែរ​សន្មត​ថា​បាត់​បង់​ក្រោយ ​ការ​ធ្លាក់ចុះនៃ​អង្គរ (គ.ស ១៤៣១)។
ស្នាអូស្ត្រូអាស៊ី: ការសង្កេតជនជាតិដើមភាគតិចនៅឥណ្ឌូចិនបារាំង

ការសង្កេតជនជាតិដើមភាគតិចនៅឥណ្ឌូចិនបារាំង 
នៅឆ្នាំ ១៨៨០ លោក Louis Delaporte បានកត់សម្គាល់ឃើញថា ស្នាដែលនៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គឺដូចគ្នាទៅនឹងរូបចម្លាក់ដែលបង្ហាញនៅលើចម្លាក់លៀនប្រាសាទអង្គរវត្ត។  អ្នក​ខ្លះ​ទៀត​បាន​កត់​សម្គាល់​ថា ស្នា​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ដោយ​ប្រជាជន​ស្ទើរ​តែ​ទាំង​អស់​នៅ​ឥណ្ឌូចិន មុន​ពេល​អាវុធទំនើប​ត្រូវ​បាន​គេ​ណែនាំ។  ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បើតាម លោក ហង់រី មូហត ស្នាទាំងនេះត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាពិសេសជាមួយ ជនជាតិស្ទៀង ទាំងនៅអណ្ណាម និងប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារពួកបារាំងមានការភ័យខ្លាចដោយសារតែភាពប៉ិនប្រសប់ក្នុងការប្រើប្រាស់អាវុធទាំងនេះ។ 

លោក Jean Moura បានសរសេរថា ជនជាតិព្រៅ មានភាពល្បីល្បាញបំផុតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលតែងតែកាន់ស្នា។  លោក Jean Moura ក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា ប្រជាជនព្រៅ នឹងបន្ថែមថ្នាំពុលដល់ព្រួញដើម្បីធ្វើឱ្យមនុស្សកាន់តែស្លាប់។
ស្នាអូស្ត្រូអាស៊ី: អាវុធប្រយុទ្ធដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចរហូតដល់សង្គ្រាមវៀតណាម

អាវុធប្រយុទ្ធដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចរហូតដល់សង្គ្រាមវៀតណាម 
រួមជាមួយ ដំបង punji ស្នាគឺជាអាវុធដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុត ខណៈដែលឥណ្ឌូចិនបានស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលនៃ អាណានិគមបារាំង ។ វិសាលភាពនៃស្នាគឺជាចម្ងាយវាស់។ ការបាញ់ប្រហែល   ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាចម្ងាយសុវត្ថិភាពជុំវិញភូមិនៅចុងសតវត្សទី ១៩ នៅពេលដែលពួក ព្រៅ មកពីខាងជើងកំពុងប្រយុទ្ធជាមួយ ជនជាតិទំពួន ពីខាងកើតលើការគ្រប់គ្រង ទន្លេសេសាន និង ស្រែពក តាមលំដាប់លំដោយ។ ដើម្បីត្រួតត្រាតំបន់ភ្នំក្រហមនៃ រតនគិរី ។ 

នៅឆ្នាំ ១៩៥៨ ស្នានៃចលនាតស៊ូ Bajaraka ត្រូវបានរឹបអូស។ ចលនានេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា FULRO ឬរណសិរ្សរួបរួមសម្រាប់ការរំដោះជាតិសាសន៍ដែលត្រូវបានគៀបសង្កត់បានបង្រួបបង្រួមជាតិសាសន៍សំខាន់ៗចំនួនបួន រួមមានជនជាតិ បាណា, ជារ៉ាយ, អ៊ីដេ និងប្រជាជន កូហូ ។ 

តាមពិតជនជាតិ ម៉ុងតាញ៉ា ដែលមានដើមកំណើតនៅតំបន់ខ្ពង់រាបភាគកណ្តាលរបស់វៀតណាមត្រូវបានគេដឹងថាបានប្រើស្នា ជាឧបករណ៍សម្រាប់បរបាញ់ ហើយក្រោយមកទៀតគឺជាអាវុធដ៏មានប្រសិទ្ធភាពប្រឆាំងនឹង ពួកវៀតកុង ក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមវៀតណាម ។ នៅឆ្នាំ ១៩៦៨ ពួកបះបោរ ទំពួន និងចារ៉ាយបានប្រឈមមុខនឹងកងទ័ពខ្មែរ ហើយបានចាញ់ដោយស្នា ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិបានជួយពង្រីករឿងព្រេងរបស់ពួកគេដោយមនោសញ្ចេតនាលើព្រួញពិសរបស់ពួកគេ។  យុទ្ធជនម៉ុងតាញ៉ាដែលប្រដាប់ដោយដំបងស្នា ដូច្នេះបានបង្ហាញពីទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មានតម្លៃសម្រាប់កងកម្លាំងពិសេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកដែលកំពុងប្រតិបត្តិការនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ហើយវាមិនមែនជារឿងចម្លែកទេសម្រាប់ Green Berets ក្នុងការរួមបញ្ចូលស្នាម៉ុងតាញ៉ាចូលទៅក្នុងក្រុមវាយប្រហាររបស់ពួកគេ។
ស្នាអូស្ត្រូអាស៊ី: ពីការប្រកួតប្រជែងទៅជាមោទនភាពជាតិសាសន៍

ពីការប្រកួតប្រជែងទៅជាមោទនភាពជាតិសាសន៍ 
ខណៈពេលដែលស្នាត្រូវបានប្រើប្រាស់តិចជាងមុនសម្រាប់សង្គ្រាម និងសម្រាប់ការបរបាញ់ វានៅតែជាកីឡាដ៏ពេញនិយមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ដូច្នេះ នៅដើមខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៣៨ ការប្រកួតបាញ់ធ្នូត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅអង្គរវត្ត "ដោយមានអ្នកប្រកួតជាង ៥០០ នាក់ ដែលភាគច្រើនមិនចាញ់" 

ចាប់តាំងពីការមកដល់នៃវិស័យទេសចរណ៍ដ៏ធំនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍បន្ទាប់ពីការបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមវៀតណាម ស្នាបានក្លាយទៅជាវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ "ដ៏ហួសចិត្ត" សម្រាប់ជនបរទេស។
ស្នាអូស្ត្រូអាស៊ី: ការពិពណ៌នា

ការពិពណ៌នា 
រូបភាពតូច| អ្នក​បាញ់​ព្រួញ​នៅ​ខេត្ត​រតនគិរី ក្នុង​ខែ​សីហា ឆ្នាំ​២០២២។
ស្នាទាំងនេះត្រូវបានគេសង្កេតឃើញក្នុងចំណោម ក្រុមជនជាតិផ្សេងទៀតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដូចជាជនជាតិថៃស ជនជាតិ មួង នៃ ហៅបិញ ជនជាតិ ព្នង នៃមណ្ឌលគិរី និង សាច ឬ ឡាវ ទោះបីជាប្រភេទក្រោយនេះមានកំណែតូចជាងក៏ដោយ។  ទោះបីជាស្នាមានភាពជាក់លាក់ខុសៗគ្នានៅក្នុងក្រុមជនជាតិផ្សេងៗនៃឥណ្ឌូចិនដែលវាត្រូវបានគេប្រើក៏ដោយ គោលការណ៍មុខងារ និងរូបរាងរបស់វាគឺស្រដៀងគ្នាពីក្រុមមួយទៅក្រុមមួយទៀត។ 

សមាមាត្រនៃស្នាចារ៉ាយត្រូវបានគណនាតាមវិធីដូចខាងក្រោមៈ ប្រវែងនៃភាគហ៊ុន រវាងកន្លែងដែលធ្នូត្រូវបានបង្កប់ និងគន្លឹះត្រូវតែស្មើនឹងពាក់កណ្តាលនៃដៃរបស់ធ្នូ។ ព្រួញ (ដ្រាង) ត្រូវ​បាន​កាត់​ចេញ​ពី​គល់​ឬ​ស្សី ( ប៊ូ ) ហើយ​មាន​ដុំ​ពក​ដែល​ធ្វើ​ពី​ស្លឹក ​ដើម​ដូង ( köbuut ) បត់​ជា​រាង​ពេជ្រ។ ធ្នូរបស់ជនជាតិ ម្នង មានទំហំតូចជាងបន្តិច។ 

ទងផ្ចិតរបស់ស្នាជាធម្មតាត្រូវបានផលិតចេញពីសរសៃធម្មជាតិទោះបីជាវាជារឿយៗត្រូវបានជំនួសដោយបន្ទះប្លាស្ទិកនាពេលបច្ចុប្បន្នក៏ដោយ។ 

ក្បាលព្រួញត្រូវបានត្រាំក្នុងប្រភេទ curare ( kac ) : ជាញឹកញាប់បំផុតវាគឺជាសាបនៃដើមឈើព្រៃក្រាស់ដ៏កម្រមួយនៅក្នុងតំបន់ pöndrai ដែលត្រូវនឹង Antiaris toxicaria ។ curare មួយផ្សេងទៀតអាចត្រូវបានរៀបចំពីបឹងទន្លេសាបនៃ Xylia ( tröpeh) ឬ <i id="mw8Q">Sindora cochinchinensis Baill</i> ( kördaang) ដែលពិសពស់ឬម្រេចត្រូវបានបន្ថែម។ ការ​បរបាញ់​ស្នា ( ប៉ានី ជ្រា ) ច្រើន​តែ​ធ្វើ​នៅ​កន្លែង​មើល​មុខ។ អ្នកប្រមាញ់ប្រើជម្រកជាច្រើនប្រភេទសម្រាប់គោលបំណងនេះ។ Könöp គឺជាជំរកចល័តនៃរាងស្វ៊ែរប្រហែល  ខ្ពស់ឬច្រើនជាងនេះបន្តិច។ ស៊ុមឬស្សីត្រូវបានគ្របដោយចំបើង។ ដោយលាក់ខ្លួននៅខាងក្នុង អ្នកប្រមាញ់បានលើកផ្លាស់ទីជុំវិញជំរករបស់គាត់ នៅពេលគាត់ចូលទៅជិតគោលដៅរបស់គាត់។ Könöp ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅដើមរដូវប្រាំង។ ពួកវាត្រូវបានប្រើលើការឈូសឆាយដែលទើបតែប្រមូលផល។ ជនជាតិចារ៉ាយក៏ប្រើជម្រកស្លឹកឈើថេរដែលហៅថា cöndraang ។ ជាធម្មតា Hunter សាងសង់វានៅក្នុងកន្លែងឈូសឆាយ ឬនៅជិតស្រះដែលតែងតែលេងហ្គេម។ 

ស្នាជាធម្មតាត្រូវបានរក្សាទុកនៅក្នុងផ្ទះរបស់ក្រុមជនជាតិភាគតិចមន-ខ្មែរ រួមជាមួយនឹងអាវុធផ្សេងទៀត និងពានរង្វាន់សង្រ្គាមដែលរក្សាទុកពីការបូជាគោ។  វាគឺជាទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មានតម្លៃមួយរបស់ ជនជាតិ បាណា ហើយនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ មនុស្សម្នាក់នឹងទទួលបានមរតកមួយឬពីរជាមរតក  ហើយវានៅតែត្រូវបានគេប្រើជាអំណោយអាពាហ៍ពិពាហ៍ជានិមិត្តរូប។
ស្នេហា

ស្នេហា () គឺជាអារម្មណ៍ដែលមានតាំងពីការស្រឡាញ់ ឬការយល់ចិត្តរវាងបុគ្គល រហូតដល់ការពេញចិត្ត ។ ស្នេហា អាចមានន័យថាការទាក់ទាញអារម្មណ៍និងការប្តេជ្ញាចិត្តផ្ទាល់ខ្លួន ។Oxford Illustrated American Dictionary (1998) + Merriam-Webster Collegiate Dictionary (2000) 

ស្នេហាអាចត្រូវបានយល់ថាជាមុខងារមួយដើម្បីរក្សាមនុស្សជាតិជាមួយគ្នាប្រឆាំងនឹងការគំរាមកំហែងនិងដើម្បីជួយសម្រួលដល់ការបន្តពូជពង្ស ។Helen Fisher. Why We Love: the nature and chemistry of romantic love. 2004.

វចនានុក្រមខ្មែរ សម្តេច ជួនណាត បានបញ្ចេញអត្ថន័យនៃពាក្យថា ស្នេហា ថា «សេចក្តីស្រឡាញ់ស្និទ្ធ» ឬ «សេចក្តីស្រឡាញ់ជាប់ចិត្តស្អិតដូចជ័រ» ។វចនានុក្រុមខ្មែរ សម្តេច ជួនណាត
ស្នេហា: និយមន័យ

និយមន័យ 
ស្នេហាមកពីពាក្យថាស្នេហ៍+ប្រហារ
ស្នេហ៍មានន័យថាការស្រលាញ់រវាងចិត្តនិងចិត្ត ។ឯប្រហារមានន័យថាការវាយសម្រុកបុកបញ្ជូលគ្នា
ដូចនេះស្នេហាមានន័យថាការស្រលាញ់រវាងចិត្តនិងវាយបញ្ជូលគ្នា
ស្នែង (ឧបករណ៍ភ្លេង)

thumb

ស្នែង​ ជា​ឧបករណ៍​ដែល​ធ្វើ​ដោយ​ស្នែងគោ ស្នែងក្របី ឬ​ស្នែង​ទន្សោង។ ឧបករណ៍​នេះ​មាន​ពីរ​ប្រភេទ​គឺ​ ប្រភេទ​ស្នែង​វែង​ឥត​អណ្តាត​ និង​ប្រភេទ​ស្នែង​ខ្លី​មាន​អណ្តាត។
ស្នែង (ឧបករណ៍ភ្លេង): ប្រភេទស្នែង

ប្រភេទស្នែង
ប្រភេទ​ស្នែង​វែងៗ​ឥត​អណ្តាត​ ប្រើ​ប្រាស់​គ្មាន​បទ​បែប​ទេ មាន​តែ​សំនៀង​មួយ​បែប​សម្រាប់​​ជា​សញ្ញា មាន​សូរ​វែងៗ សូរ​ទូនៗ​ ប្រើ​រួមនឹង​ឧបករណ៍​សន្ធាប់​ដទៃ​ទៀត​ ក្នុង​ពេល​លើក​ទ័ព​ទៅ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ម្តងៗ​កាល​ពី​សម័យ​បុរាណ។ ឧបករណ៍​ប្រភេទ​នេះ គេ​ផ្លុំ​ត្រង់​ខាង​ចុង​ស្នែង​ដែល​មាន​ប្រហោង​តូច​មួយ​ល្មម​ផ្លុំ។ ប្រភេទ​ស្នែង​ខ្លី​មាន​អណ្តាត​ ប្រើ​ប្រាស់​មាន​បទ​បែប​តិច​តួច​ ហើយ​មិន​ដែល​យក​ទៅ​ប្រគំ​រួម​នឹង​ឧបករណ៍​ដទៃ​ទៀត​ឡើយ ច្រើន​ប្រើ​ទោល​តែ​ឯង។
ស្នែង (ឧបករណ៍ភ្លេង): ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ
កាល​ពី​សម័យ​ដើម​ ឧបករណ៍​ស្នែង​នេះ​សម្បូរ​ហូរ​ហៀរ​ណាស់​នៅ​តាម​គ្រួសារ​នីមួយៗ ​ស្ទើរ​តែ​មនុស្ស​ពេញ​វ័យ​ក្នុង​​គ្រួសារ​មាន​ស្នែង​គ្រប់ៗ​គ្នា​ទាំង​ស្រី​ទាំង​ប្រុស​ចេះ​ប្រើ​ប្រាស់​វា​ក៏​គ្រប់ៗ​គ្នា​ដែរ។ នៅ​ពេល​ចេញ​ទៅ​ប្រកប​មុខ​របរ​រក​ស៊ី​តាម​​ដងព្រៃ​​ ម្នាក់ៗ​ចង​ព្យួរ​ឧបករណ៍​ស្នែង​នៅ​នឹង​ក​របស់​ខ្លួន​ គេ​ប្រើ​ប្រាស់​វា​សម្រាប់​ជា​សញ្ញា​គ្រប់​បែប​យ៉ាង​តាម​បទ​បែប​មាន​សញ្ញា​ហៅ​ប្រមូល​គ្នា​ សញ្ញា​មាន​គ្រោះ​អាសន្ន​ សញ្ញា​វង្វេង​ផ្លូវ​ ឬ​សញ្ញា​សួរ​រក​គ្នា​តាម​ព្រៃ​ក្បែរៗ​ខ្លួន និង​សញ្ញា​ផ្សេងៗ​ទៀត។

នៅ​តំបន់​ព្រៃ​ គេ​ច្រើន​ប្រើ​​ប្រាស់​សត្វ​ដំរី​ជំនួស​កម្លាំង​មនុស្ស។ គេ​ផ្លុំ​​ស្នែង​ហៅ​ដំរី​ដែល​គេ​បាន​ចិញ្ចឹម​យូរ​មក​ហើយៗ​គេ​លែង​​វា​ឱ្យ​រក​ស៊ី​នៅ​ព្រៃ​ក្បែរៗ​គេ​នោះ។ នៅ​ពេល​ឮ​ម្ចាស់​ផ្លុំ​ស្នែង​ហៅ សត្វ​ដំរី​ត្រូវ​តែ​រត់​ទៅ​រក​កន្លែង​ផ្លុំ​តាម​ការ​ចំណាំ​បទ​រៀងៗ​ខ្លួន​របស់​ម្ចាស់​វា។ ជួន​កាល ពួក​ហ្មដំរី​ត្រូវ​ផ្លុំ​ស្នែង​នៅ​ពេល​ដែល​ដំរី​ផង​ខ្លួន​ចុះ​ប្រេង​ គេ​ផ្លុំ​ដើម្បី​លួង​លោម​បន្ទន់​ចិត្ត​ដំរី​ឱ្យ​វា​នឹក​ស្រណោះ​ស្រណោក​ឈរ​ស្រក់​ទឹក​ភ្នែក​ បណ្តោយ​ខ្លួន​ឱ្យ​ម្ចាស់​ចាប់​ដាក់​ទន្លីង​បាន​យ៉ាង​ស្រួល។ ជួន​កាល​គេ​ផ្លុំ​ស្នែង​៣​បទ​ក្នុង​ពិធី​បរ​ដំរី​បញ្ជាន់​ភូមិ​​៣​ជុំ​ដោយ​ឱ្យ​ដំរី​ស្រូប​ទឹក​ពី​ក្នុង​ពាង​ទៅ​ព្រួស​ពេញ​ភូមិ​ដើម្បី​សុំ​សេចក្តី​សុខ​សប្បាយ​ត្រជាក់​ត្រជុំ ។ ក្រៅ​ពី​នេះ​គេ​ប្រើ​ផ្លុំ​នៅ​ពេល​ប្រគំ​បញ្ចូល​ខ្មោច​អារក្ស​ក្នុង​ពិធី​លៀង​អារក្ស​ម្តងៗ​ដែរ ។
ស្នែង (ឧបករណ៍ភ្លេង): របៀបធ្វើ

របៀបធ្វើ
រូប​រាង​ស្នែង​មាន​ធំ​ មាន​តូច មាន​វែង មាន​ខ្លី មិន​ប៉ុន​គ្នា​ទេ។ អណ្តាត​ធ្វើ​អំពី​បន្ទះ​ខ្នង​ឫស្សី​តូច​ស្តើង  មាន​រាង​បួន​ជ្រុង​ទ្រវែង​ដាក់​នៅ​ចំ​កណ្តាល​តួ​ស្នែង​បិទ​ភ្ជាប់​ទៅ​នឹង​ស្នែង​ដោយ​ក្រមួន​ឃ្មុំ ឬ​ជ័រ​សត្វ​ម្រោម ។ អណ្តាត​បែប​នេះ​គេ​អាច​ផ្លុំ ឬ​បឺត​មាន​សំនៀង​​ល្អ​ដូច​គ្នា។ ក្នុង​ពេល​ផ្លុំ​ម្តងៗ​ គេ​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រអប់​ដៃ​ស្តាំ​បិទ​បើក​ខាង​ប្រហោង​ធំ​ទៅ​តាម​កម្រិត​សំនៀង​ដែល​គេ​ចង់​បាន។ គេ​ប្រើ​ចង្អុល​ដៃ​ខាង​ឆ្វេង​បិទ​បើក​រន្ធ​តូច​ខាង​ចុង​ដើម្បី​កម្រិត​សំនៀង​ដែល​គេ​ចង់​បាន​ដែរ ។
ស្នែង (ឧបករណ៍ភ្លេង): បច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ន
បច្ចុប្បន្ន​ឧបករណ៍​ស្នែង​នេះ​គ្មាន​ទេ​តាម​គ្រួសារ​នីមួយៗ ប៉ុន្តែ​​មាន​តិច​តួច​បំផុត​ចំពោះ​អ្នក​ចិញ្ចឹម​ដំរី​ ឬ​គ្រួសារ​ដែល​រស់​នៅ​តាម​តំបន់​ព្រៃ​ភ្នំ។ តាម​ប្រសាសន៍​របស់​លោក​តា​ ស៊ុំ សុខ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៥ គាត់​មាន​អាយុ​៦២​ឆ្នាំ​ជា​ហ្ម​ដំរី​ជើង​ចាស់​ម្នាក់​នៅ​តំបន់​អង្គរវត្ត មាន​ស្នែង​ផ្ទាល់​ខ្លួន​មួយ​ជា​កេរមរតក​៣​តំណ​រួច​មក​ហើយ។ គាត់​មាន​​ប្រសាសន៍​ថា «ជីតា​ទួត​របស់​គាត់​បាន​ប្រាប់​គាត់​ថា ស្នែង​ខ្លីៗ​មាន​អណ្តាត​បែប​​នេះ​មាន​អាយុ​ច្រើន​សតវត្ស​ណាស់​មក​ហើយ​មិន​មែន​មាន​ត្រឹម​សតវត្ស​ដែល​គេ​ឆ្លាក់​វា​នៅ​លើ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​អង្គរ​នោះ​ទេ។ ពី​ដើម​គេ​ប្រើ​ស្នែង​វែងៗ​គ្មាន​អណ្តាត​សម្រាប់​កិច្ចការ​កង​ទ័ព​ ប៉ុន្តែ​ស្នែង​ខ្លីៗ​មាន​អណ្តាត​ដូច​នេះ​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​កិច្ច​ការ​ផ្សេងៗ​ទៅ​វិញ»៕
ស្នោ

ផ្លាស្នោផ្កាស្នោ  ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ Sesbania javanica Miq.
នៅខ្មែរជារុក្ខជាតិ ដុះតាមវាលស្រែ ឬ បឹងតាមធម្មជាតិ ដែលធម្មតាចេញផ្កាពីខែកក្កដា ដល់ខែតុលា ។ តែបច្ចុប្បន្ន គេសង្កេតមានលក់នៅទី ផ្សាធំៗស្ទើរតែគ្រប់ពេល គ្រាន់តែតិចឬច្រើនតាមរដូវ ។ ខ្មែរយើងនិយមយកមកបរិភោគជាបន្លែល្បោយ អន្លក់ ជ្រក់ជាដើមដែលតាមពិតគេអាចយកមកប្រកបមុខម្ហូបបានជាច្រើនយ៉ាង ដូចជាចៀនពងទា ,បំពងម្សៅ,ស្លម្ជូរ ញុាំ និងធ្វើនំផ្កាស្នោដ៏ឈ្ងុយឆ្ងាញ់ ( គឺជានំបុរាណ ដែលមិនសូវមានអ្នកស្គាល់ ).។
ផ្កាស្នោជាបន្លែធម្មជាតិ គ្មានសារធាតុគីមី មានប្រយោជន៍ដល់សុខភាពយ៉ាងខ្លាំង 

ដោយ ហេតុ ថា ផ្កាស្នោ បរិបូណ៌ទៅដោយ Vit B1 B2 B3 Vit C Carbohydrate Proteine , Fiber , VitA , Calcium , ដែក , Phosphorus…។ល។
ការបរិភោគផ្កាស្នោរ អាច ការពារជំងឺមហារីក , ជំនួយភ្នែក , បណ្តេញសារធាតុពុល
ទល់លាមក , ជួយឆ្អឹង សម្រកខ្លាញ់ …។ល។
វិធីធ្វើនំផ្កាស្នោ
-ម្សៅខ្សាយ១ពែង
-ផ្កាស្នោ២ពែង
-ស្ករស ២ ពែង
-ក្បាលខ្ទិះ លាយស្ករ និងអំបិល បន្តិច កន្លះ ពែង
-ដូងទុំស្ទើរ កោសដៃ ១ពែង
-អំបិល ១/២ ស្លាបព្រាកាហ្វេ
ស្លឹកតើយ ៣ សន្លឹក
ប្រឡេះផ្កាស្នោចេញពីទង លាងសម្រស់ទឹក រួចចាក់ដាក់ចានធំល្មម យកក្បាលខ្ទិះដែលលាយស្ករអំបិល រលាស់ លើផ្កាស្នោ យកម្សៅខ្សាយ រោយដាក់បន្តិចម្តង ឆ្លាស់ជាមួយក្បាលខ្ទិះច្របល់ឲ្យសព្វ ( ពេលលាយនេះ ត្រូវ ដាំទឹក ឡាំងសឹងទុកឲ្យហើយ ) ល្មមម្សៅជាប់ផ្កាស្នោល្អ ។ យកស្បៃក្រាលឡាំងសឹង រួចចាក់ផ្កាស្នោរដែលច្របល់ខ្ទិះនិងម្សៅចូលដាក់ស្លឹកតើយ រួចចំហុយ ប្រមាណ២០នាទី ( ពេលចំហុយ បាន ១0 នាទី បើកគំរបដាក់ដូងកោស ចូលពីលើ រួច ចំហុយ ត ១០ នាទី ទៀត ) ។ រួច ដួសនំផ្កាស្នោ ដាក់ចាន រោយស្ករស ពីលើ
ជាការស្រេច ដែលយើងនឹងបាននំផ្កាស្នោដ៏ឈ្ងុយឆ្ងាញ់និងមានប្រយោជន៍ ដល់សុខភាព ៕
 សមាសធាតុគីមីនិងសារធាតុ
 4,8% ជាតិខ្លាញ់;
 - albuminoides, 33,7%;
 - glucides 18,2%
  - សែលុយឡូស 28,3% 
 - និង 4,2% ផេះ។
ស្បែកជើងកែងខ្ពស់

ស្បែកជើងកែងខ្ពស់ ស្បែកជើងមួយប្រភេទដែលមានកែងជើងខ្ពស់ ឬលើកដែលធ្វើឲ្យជើងរបស់អ្នកពាក់ឡើងពីលើដីច្រើនជាងម្រាមជើងរបស់អ្នកពាក់។ ស្បែកជើងកែងជើងខ្ពស់ ធ្វើឱ្យអ្នកពាក់មើលទៅខ្ពស់ បម្រើឱ្យសាច់ដុំជើងរឹងមាំ ក៏ដូចជាធ្វើឱ្យជើងរបស់អ្នកពាក់កាន់តែវែង។
ស្បែកជើងកែងខ្ពស់: Feminism

Feminism 
thumb|right|alt=The legs and feet of a woman wearing high-heeled shoes|ស្បែកជើងកែងខ្ពស់អាចមានឥទ្ធិពលផ្លូវភេទលើអ្នកពាក់
នៅប្រទេសលោកខាងលិច, ស្បែកជើងកែងខ្ពស់ມັກຈະຖືວ່າເປັນនិមិត្តសញ្ញានៃភាពជាស្ត្រី, ដូច្នេះហើយ​បានជា​ប្រធានបទ​នៃ​ការ​វិភាគ​ដោយ អ្នកនិពន្ធ Feminist.  អ្នក​ខ្លះ​បាន​ប្រកែក​យ៉ាង​ដូច្នេះ "ស្បែកជើងកែងខ្ពស់, ບາງທີຫຼາຍກວ່າເຄື່ອງນຸ່ງອື່ນໆ, 
ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជានិមិត្តសញ្ញាខ្ពស់បំផុតនៃភាពជាស្ត្រី." ស្បែកជើងកែងខ្ពស់ដែលទំនើបមុំដែលមានកែងខ្ពស់ខ្លះ 
និងវែង
ជាញឹកញាប់ត្រូវបានបន្លិចគូទកោង គូទដែលពង្រីករបស់អ្នកពាក់.  ពេលខ្លះ "ការគោរពតាម​ធម្មជាតិ" ນີ້ត្រូវ​បាន​គេ​វិភាគ​ថា​ជា​ទម្រង់​នៃ​ការ​បម្រើ​កម្មវត្ថុ​ចំពោះ​ទិដ្ឋភាព​បុរស
ស្បៃ

thumb|300x300px| ចម្លាក់​ស្ត្រី​ខ្មែរ​នៅក្នុងប្រាសាទអង្គរវត្តបានពាក់ស្បៃក្នុងសម័យ​អង្គរ ។
រូបភាពតូច|គូស្វាមីភរិយាមកពីកម្ពុជាក្នុងចំណោមនោះសង្កេតឃើញស្ដ្រីខ្មែរនាសម័យលង្វែកពាក់អាវគ្របដណ្ដប់ដោយស្បៃមានពណ៌ផ្កាឈូកស្រាលៗ ត្រូវបានសង្កេតឃើញដោយទេសាភិបាលអាណានិគមអេស្ប៉ាញនៅហ្វីលីភីននាឆ្នាំ១៥៩០ ។
ស្បៃ (   ; ម៉ាឡេ ៖ Sebai ; ចាវី : سباي ;  , សំឡេងអាន៖  ) ឬ ផាបៀ    ;  ; សំឡេងអាន៖ ) គឺជាសម្លៀកបំពាក់ដែលមានរាងដូចកន្សែង ឬ ក្រណាត់គ្របលើដើមទ្រូងដែលពេញនិយមពាក់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក។ ស្បៃ គឺជា​ក្រណាត់​រុំ​សុដន់​របស់​ស្ត្រី​នៅក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា ឡាវ និង ​ប្រទេស​ថៃ ខណៈ​នៅ​ឯឆ្នេរ​សមុទ្រ​ស៊ូ​ម៉ា​ត្រា និង​ឧបទ្វីប​ម៉ា​ឡេ ពាក្យ​ដូចគ្នា​នេះ​ត្រូវបាន​គេ​ប្រើ​ដើម្បី​ពណ៌នា​ថា​ជា​ក្រណាត់​ស្មា​។  ស្បៃ ត្រូវបានគេជឿថាវាអាចមានប្រភពមកពីសារីនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ដែលចុងបញ្ចប់ត្រូវបានពាក់នៅលើស្មាចំហៀងខ្លួន។
ស្បៃ: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ 
ស្បៃ ​ជា​ពាក្យ ​ខ្មែរ ​សំដៅ​លើ​សម្លៀក​បំពាក់​ស្តើង និង​ទន់​ប្រភេទ​ណា​ក៏​បាន ។ Chuon Nath Khmer Dictionary. 1966, Buddhist Institute, Phnom Penh នៅក្នុងសម្លៀកបំពាក់ វាសំដៅជាពិសេសទៅលើសម្លៀកបំពាក់ដែលមានរាងដូចកន្សែង ឬក្រណាត់សុដន់ដែលភាគច្រើនត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយស្ត្រី  និងចំពោះបុរសដែលកាន់សាសនាតិចជាង។
ស្បៃ: កម្ពុជា

កម្ពុជា 
ស្បៃ ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​គេ​ណែនាំ​ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បុរាណ​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​នឹង ​សារី ​ឥណ្ឌា។ មានទេវកថាទាក់ទងគ្នាក្នុង វប្បធម៌ខ្មែរ ទាក់ទងនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រាសាទ ដែលទំនងជាត្រូវបានណែនាំក្នុងសម័យ អាណាចក្រហ្វូណន រួមជាមួយនឹង ចងក្បិន ក្នុងសតវត្សទី១នៃគ.ស។ ស្បៃ ​ត្រូវ​បាន​លើក​ឡើង​នៅ​ក្នុង​រឿងព្រេង​របស់ ​ព្រះថោង និង​នាង​នាគ ។ ក្នុង​ឈុត​មួយ ព្រះថោង​តោង​ក្រណាត់​ពាក់​លើ​នាគរាជ ដើម្បី​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​នគរ ​នាគ ។ ក្រណាត់​នោះ​ជា ​ក្រណាត់ ។ ក្នុង​រឿងនិទាន​នោះ ស្បៃ ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​កន្ទុយ​នាង​នាគ ព្រះនាង​នាគ ។  

នៅ សម័យអង្គរ ថ្វីត្បិតតែបុរស និងស្ត្រីស្លៀកពាក់ធម្មតាក៏ដោយ ក៏សម្លៀកបំពាក់សម្រាប់ដងខ្លួនខាងលើត្រូវបានពាក់៖ ចម្លាក់លៀននៃ ប្រាសាទបាយ័ន ព្រះខ័ន និងប្រាសាទអង្គរផ្សេងទៀតពណ៌នាស្ត្រីស្លៀកស្បៃដូច ស្បៃ រីឯរូបបុរសសាសនា។ ត្រូវបានតុបតែងដោយ ស្បៃ ទាន់សម័យ ។ នៅ ប្រាសាទអង្គរវត្ត មានរូបភាពនៃអប្សរាដែលពាក់ស្បៃតោងជាប់នឹង សំពត់ រីឯជញ្ជាំងខាងជើងនៃប្រាសាទអង្គរវត្តបង្ហាញអំពីនារីមួយក្រុមដែលពាក់ ស្បៃ វែងកាន់ដង្វាយផ្សេងៗ។

សព្វថ្ងៃ ស្បៃ ​រួម​ជាមួយ​នឹង ​ចង​ក្បិន និង ​សំពត់ ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​សំលៀកបំពាក់​ជាតិ​កម្ពុជា។  ស្បៃ​ច្រើន​ប្រើ​ក្នុង​ពិធី​មង្គលការ​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ប្រភេទ​និង​ការ​តុប​តែង​ផ្សេងៗ​គ្នា​ក្នុង​ពិធី  ដែលតំណាងឱ្យរឿងព្រេងនៃគ្រឹះនៃនគរភ្នំ និងកន្លែងដែលកូនកំលោះកាន់ ស្បៃ កូនក្រមុំនៅពេលពួកគេទៅបន្ទប់របស់ពួកគេ។ កូនកំលោះក៏ពាក់ ស្បៃ ។ 

សម្រាប់បុរស ជាពិសេសព្រាហ្មណ៍ និងព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនា ស្បៃ ហៅថា ស្បង់ ស្បៃត្រៃចីវរ  , "លក្ខណៈពិសេសនៃពណ៌ស្បង់ចីវររបស់ព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនា". Radio Free Asia (in Khmer). 2015-01-21. Retrieved 2019-09-07.
Category:CS1 Khmer-language sources (km) ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអាវផាយរបស់ព្រាហ្មណ៍ និងព្រះសង្ឃ។  សម្រាប់ស្ត្រី ស្បៃ អាចប្រើបានដោយសេរី និងក្នុងវិធីផ្សេងៗគ្នាដូចជា រុំវាជុំវិញខ្លួន គ្របស្មា និងជាទូទៅគ្របសុដន់ និងក្រពះលើស្មាខាងឆ្វេង។ ស្ទីល ​ស្បៃ ​ខុសៗ​គ្នា​ត្រូវ​បាន​ស្ត្រី​ខ្មែរ​ប្រើ​តាម​ចំណូលចិត្ត និង​ប្រពៃណី​របស់​ពួកគេ។
ស្បៃ: ឡាវ

ឡាវ 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Traditional_dance_during_Baci_ceremeony_in_Lao.jpg/220px-Traditional_dance_during_Baci_ceremeony_in_Lao.jpg|រូបភាពតូច| ស្ត្រី​ឡាវ​ស្លៀក​ឈុតស្បៃ ឬ ​ផា​បៀង ​ចម្រុះ​ពណ៌​ក្នុង​របាំ​ប្រពៃណី។
នៅប្រទេសឡាវ សម្លៀកបំពាក់នេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផាបៀង ឬសាបៃ។ វាជារឿងធម្មតាទេដែលស្ត្រីឡាវស្លៀកពាក់ ស្បៃ ព្រោះវាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាសំលៀកបំពាក់ប្រពៃណី។ ស្បៃ ក៏អាចពាក់បានដោយបុរសក្នុងពិធីមង្គលការ ឬពេលចូលរួមក្នុងពិធីសាសនា។ ប្រភេទនៃ ស្បៃ ជាធម្មតាពាក់ដោយបុរសឡាវជាញឹកញាប់មានលំនាំគូស។ ស្បៃ ក៏អាចជាសូត្រមួយកំណាត់វែង ទទឹងប្រហែលមួយហ្វីត ដែលត្រូវបានប៉ាក់តាមអង្កត់ទ្រូងពីលើទ្រូង គ្របលើស្មាមួយ ដោយចុងម្ខាងទម្លាក់នៅខាងក្រោយខ្នង។ Bonnie Ghazarbekian, Jane Siegel, Sawaddi, 15 years, p.130.
ស្បៃ: ម៉ាឡេស៊ី

ម៉ាឡេស៊ី 
នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី សេបៃ គឺជាក្រណាត់ដែលរុំជុំវិញកដើម្បីគ្របដណ្តប់ស្មាដោយចុងទាំងពីរព្យួរនៅលើទ្រូងស្រដៀងទៅនឹងកន្សែងដែលព្យួរនៅលើស្មា។
ស្បៃ: មីយ៉ាន់ម៉ា

មីយ៉ាន់ម៉ា 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/20200206_150859_Mon_Girls_in_Mawlamyaing_Myanmar_anagoria.JPG/220px-20200206_150859_Mon_Girls_in_Mawlamyaing_Myanmar_anagoria.JPG|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ស្ត្រីជនជាតិមនស្លៀកសំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីនៅ រដ្ឋមន ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា
ជនជាតិភាគតិចមន ក៏ត្រូវបានគេដឹងថាមានទំនៀមទំលាប់ស្រដៀងនឹងការស្លៀកពាក់បែប ស្បៃ ដែលហៅថា យ៉ាត តូត ជា ភាសាមន ដោយអង្កត់ទ្រូងលើទ្រូង បិទស្មាមួយ ដោយចុងម្ខាងទម្លាក់ទៅក្រោយដូចនារីឡាវដែរ។ ប្រពៃណី​នេះ​បាន​សម្គាល់​ពួកគេ​ពី​ក្រុម​ជនជាតិ​ផ្សេង​ទៀត​ក្នុង​ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា។ ជនជាតិមន នៃប្រទេសភូមា និងថៃសព្វថ្ងៃនេះ គឺជាកូនចៅនៃនយោបាយឥណ្ឌាផ្សេងៗ ជាពិសេសគឺ  ទ្វារវតី ។  វត្ថុបុរាណ ពី ទីតាំង មន ទ្វារវតី ក្នុង អ្វី ដែល បច្ចុប្បន្ន ជា ប្រទេស ថៃ បង្ហាញ ពី ស្ត្រី មួយក្រុម ដែល ស្លៀកពាក់ ស្រដៀង ទៅនឹង ស្បៃ ។
ស្បៃ: ប្រទេសថៃ

ប្រទេសថៃ 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Silk_Loom_Jim_Thompson_House_photo_D_Ramey_Logan.jpg/220px-Silk_Loom_Jim_Thompson_House_photo_D_Ramey_Logan.jpg|រូបភាពតូច| ស្ត្រី​ថៃ​ពាក់ស្បៃ នៅ ​ផ្ទះ ជីម ថមសន ។
គេហទំព័រ ទ្វារវតី បង្ហាញ​ពី​ក្រុម​នារី​ស្លៀក​ពាក់​ស្រដៀង​នឹង សបៃ ។ សបៃ (    , RTGS ៖ sabai,  ) or pha biang (     ) គឺជាសម្លៀកបំពាក់ដែលមានរាងដូចកន្សែង ឬក្រណាត់សុដន់ ស្បៃច្រើន អាចប្រើបានទាំងបុរស និងស្ត្រី។ សបៃ ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ជា​សូត្រ​វែង​មួយ​ទទឹង​ប្រហែល​មួយ​ហ្វីត​ដែល​មាន​អង្កត់ទ្រូង​ជុំវិញ​ទ្រូង​ដោយ​គ្រប​លើ​ស្មា​មួយ​ដែល​ចុង​របស់​វា​ធ្លាក់​ទៅ​ក្រោយ​ខ្នង។ សបៃច្រើន អាចត្រូវបានពាក់នៅជុំវិញទ្រូងអាក្រាតឬនៅលើក្រណាត់ផ្សេងទៀត។ ទម្លាប់នៃការស្លៀកពាក់ សប៊ៃ រួមជាមួយនឹងក្រណាត់ វិចតូរៀ គឺជាទម្លាប់ធម្មតាក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ ចុល្លាឡុកន និងបន្តរហូតដល់រជ្ជកាលព្រះបាទ  វិជ្ជរ៉ាវុធ នៅពេលដែលសម្លៀកបំពាក់បស្ចិមប្រទេសកាន់តែមានម៉ូត។