navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សន្ធរវោហារម៉ុក: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ
លោកត្រូវបានទំនុកបំរុងដោយព្រះ​មាតា​របស់​ព្រះបាទនរោត្តម គឺ​អ្នក​ម្នាង​រស់ ក្រោយមកត្រូវបាន​ទ្រង់​តែងតាំង​ជា សម្តេចព្រះ​វរ​រាជិនី​ខ​ត្តិ​យាវ​ង្ស​សិរី​សេដ្ឋោ​វរោត្តម​បរម​វ​រា​តុល្យ​សកល មង្គល​បរមបពិត្រ ដោយសារ​ទ្រង់មាន​គុណបំណាច់​ក្នុងកា​ទំនុកបំរុង​កវីនិពន្ធ​ទាំងឡាយ មាន​កវី​សន្ធរម៉ុកជាដើម។ ព្រះបាទអង្គដួង ទ្រង់​បាន​ចាត់ចែង​ឱ្យ​កវី​ទាំងឡាយ​តែង​និពន្ធ​នូវ​សាស្ត្រាល្បែង​ផ្សេងៗ​ជាពាក្យកាព្យ។​ លោកជា​មន្ត្រី​ក្នុង​ព្រះ​បរម​រាជវាំងខាង​ក្រុម​ព្រះ​អាល័ក្ស ហើយ​ជា​កវី​១រូប​យ៉ាង​ឯក​ខាង​កាព្យ​ឃ្លោង មាន​កិត្តិស័ព្ទ​ល្បីល្បាញ​ក្នុង​ជំនាន់​រាជ្យ​ព្រះកុរណា​សុវណ្ណកោដ្ឋ(ស្តេចនរោត្តម)។
គ្រួសារ
​នា​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ នៅ​ថៃ្ង​ទី​១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​១៨៨០ ភរិយា​របស់ឧកញ៉ា​សន្ធរវោហារម៉ុក គឺ​លោកជំទាវសមបាន​ផ្តល់​កំណើត​ឱ្យ​ទារក​ម្នាក់ ហើយ​ឱ្យឈ្មោះ​ថា សំ​ឱក ដែលក្រោយមក​ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់​ថា ជា​កវីនិពន្ធ នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី​២០ ដែល​មាន​គោត្តនាម និង នាម​ថា ម៉ុក-សំ​ឱក។ ពួក​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ទាំងឡាយជឿថាលោកមានបុត្រច្រើន តែមានតែប៉ុន្មាននាក់ ដែល​គេ​ស្គាល់​ជា​ផ្លូវការ​គឺ​៖
១. ម៉ុក​ ម៉ិ​ល ប្រុស
២. ម៉ុក ត្រ​ចាត់ ប្រុស 
ទាំង​២​នាក់​នេះ បាន​ទៅ​សិក្សា​នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស ​ប្រទេស​បារាំង។ លុះ​ត្រឡប់មក​ស្រុក​ខ្មែរ​វិញ ម៉ិ​ល បាន​ធ្វើ​ជា​ចៅហ្វាយស្រុក។ ចំណែកត្រ​ចាត់បាន​ទៅ​ធ្វើការ​នៅ​ប្រទេស​លាវហើយ​បាន​ទទួល​មរណភាព​នៅ​ទីនោះ​។​ 
៣. ម៉ុក សំឱក *   ប្រុស  ជាកវីស្នងពីលោក
៤. ម៉ុក​ សំ​អែល   ប្រុស​
៥. ម៉ុក​ រំ​ដេញ ស្រី    (កូនស្រីគាត់នេះ ជាប្រពន្ធព្រះអង្គម្ចាស់ដួងចក្រ (កូនស្តេចនរោត្តម) ដែលត្រូវបារាំងនិរទេសឲ្យទៅរស់នៅប្រទេសអាល់ហ្សេរី ដោយសារប្រឆាំងនឹងបារាំង។
* លោកម៉ុក-សំឱក មាន​ភរិយា​ឈ្មោះ អ្នក​ស្រី​ពុំបាន​កូន​ស្រី​មួយ​ឈ្មោះ សំឱក-ម៉ាលីយ៉ាន។

ស្នាដៃ និង កេរ្តិ៍ដំណែល
រឿងទុំទាវនៅឆ្នាំ១៨៥៧ ឧកញ៉ាសន្ធរវោហារម៉ុក បានចារជាកាព្យពាក្យ៧ ប្រកបដោយសិល្ប៍និពន្ធយ៉ាងល្អ គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ព្រោះលោកចេះរើសពាក្យដែលមានន័យចំ និងត្រឹមត្រូវ ដូចនេះហើយបានជារឿងរបស់លោកមានទំហំខ្លី ប៉ុន្តែមានន័យគ្រប់គ្រាន់ ទស្សនៈវណ្ណៈ និងប្រជាជនច្បាស់លាស់ ដែលនាំឲ្យលោកបង្ហាញលក្ខណៈតួបានជាក់លាក់និងរូបី។ ប៉ុន្តែគួរឲ្យស្តាយ ព្រោះរឿងទុំទាវស្នាដៃឧកញ៉ាសន្ធរម៉ុក បានត្រូវបាត់ផ្នែកខាងចុង រកមិនឃើញ គឺបាត់ត្រង់វគ្គ «ស្តេចដាក់ទោសលើអរជូន»។ បន្ទាប់មកទៀត ភិក្ខុសោម ក៏លើកយករឿងនេះមកសរសេរឡើងវិញ នៅឆ្នាំ១៩១៥។ ដូចសេចក្តីក្នុងអារម្ភកថានៃរឿងបានបញ្ជាក់ស្រាប់ ហើយនៅឆ្នាំ១៩៤២ ឧកញ៉ានូ-កន ក៏សរសេរបានមួយបែបទៀត ដោយដាក់ចំណងជើងថា «ទាវឯក»។
រឿងស្រីទេវន្ទ (១៨៥៩)។
ដើម្បីរំលឹកដល់កិត្តិសព្ទវោហារសាស្ត្ររបស់លោកគេក៏បានយកឈ្មោះលោកទៅដាក់ជាឈ្មោះវិទ្យាល័យមួយនៅតាមបណ្ដោយផ្លូវកម្ពុជាក្រោម ហៅថា វិទ្យាល័យសន្ធរម៉ុក និងដាក់ឈ្មោះវិថី                            មួយហៅថា វិថីសន្ធរម៉ុកដូចគ្នាដែលមានលេខផ្លូវ៩៨។
សន្ធរវោហារម៉ុក: គ្រួសារ

គ្រួសារ
​នា​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ នៅ​ថៃ្ង​ទី​១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​១៨៨០ ភរិយា​របស់ឧកញ៉ា​សន្ធរវោហារម៉ុក គឺ​លោកជំទាវសមបាន​ផ្តល់​កំណើត​ឱ្យ​ទារក​ម្នាក់ ហើយ​ឱ្យឈ្មោះ​ថា សំ​ឱក ដែលក្រោយមក​ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់​ថា ជា​កវីនិពន្ធ នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី​២០ ដែល​មាន​គោត្តនាម និង នាម​ថា ម៉ុក-សំ​ឱក។ ពួក​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ទាំងឡាយជឿថាលោកមានបុត្រច្រើន តែមានតែប៉ុន្មាននាក់ ដែល​គេ​ស្គាល់​ជា​ផ្លូវការ​គឺ​៖
១. ម៉ុក​ ម៉ិ​ល ប្រុស
២. ម៉ុក ត្រ​ចាត់ ប្រុស 
ទាំង​២​នាក់​នេះ បាន​ទៅ​សិក្សា​នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស ​ប្រទេស​បារាំង។ លុះ​ត្រឡប់មក​ស្រុក​ខ្មែរ​វិញ ម៉ិ​ល បាន​ធ្វើ​ជា​ចៅហ្វាយស្រុក។ ចំណែកត្រ​ចាត់បាន​ទៅ​ធ្វើការ​នៅ​ប្រទេស​លាវហើយ​បាន​ទទួល​មរណភាព​នៅ​ទីនោះ​។​ 
៣. ម៉ុក សំឱក *   ប្រុស  ជាកវីស្នងពីលោក
៤. ម៉ុក​ សំ​អែល   ប្រុស​
៥. ម៉ុក​ រំ​ដេញ ស្រី    (កូនស្រីគាត់នេះ ជាប្រពន្ធព្រះអង្គម្ចាស់ដួងចក្រ (កូនស្តេចនរោត្តម) ដែលត្រូវបារាំងនិរទេសឲ្យទៅរស់នៅប្រទេសអាល់ហ្សេរី ដោយសារប្រឆាំងនឹងបារាំង។
* លោកម៉ុក-សំឱក មាន​ភរិយា​ឈ្មោះ អ្នក​ស្រី​ពុំបាន​កូន​ស្រី​មួយ​ឈ្មោះ សំឱក-ម៉ាលីយ៉ាន។
សន្ធរវោហារម៉ុក: ស្នាដៃ និង កេរ្តិ៍ដំណែល

ស្នាដៃ និង កេរ្តិ៍ដំណែល
រឿងទុំទាវនៅឆ្នាំ១៨៥៧ ឧកញ៉ាសន្ធរវោហារម៉ុក បានចារជាកាព្យពាក្យ៧ ប្រកបដោយសិល្ប៍និពន្ធយ៉ាងល្អ គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ព្រោះលោកចេះរើសពាក្យដែលមានន័យចំ និងត្រឹមត្រូវ ដូចនេះហើយបានជារឿងរបស់លោកមានទំហំខ្លី ប៉ុន្តែមានន័យគ្រប់គ្រាន់ ទស្សនៈវណ្ណៈ និងប្រជាជនច្បាស់លាស់ ដែលនាំឲ្យលោកបង្ហាញលក្ខណៈតួបានជាក់លាក់និងរូបី។ ប៉ុន្តែគួរឲ្យស្តាយ ព្រោះរឿងទុំទាវស្នាដៃឧកញ៉ាសន្ធរម៉ុក បានត្រូវបាត់ផ្នែកខាងចុង រកមិនឃើញ គឺបាត់ត្រង់វគ្គ «ស្តេចដាក់ទោសលើអរជូន»។ បន្ទាប់មកទៀត ភិក្ខុសោម ក៏លើកយករឿងនេះមកសរសេរឡើងវិញ នៅឆ្នាំ១៩១៥។ ដូចសេចក្តីក្នុងអារម្ភកថានៃរឿងបានបញ្ជាក់ស្រាប់ ហើយនៅឆ្នាំ១៩៤២ ឧកញ៉ានូ-កន ក៏សរសេរបានមួយបែបទៀត ដោយដាក់ចំណងជើងថា «ទាវឯក»។
រឿងស្រីទេវន្ទ (១៨៥៩)។
ដើម្បីរំលឹកដល់កិត្តិសព្ទវោហារសាស្ត្ររបស់លោកគេក៏បានយកឈ្មោះលោកទៅដាក់ជាឈ្មោះវិទ្យាល័យមួយនៅតាមបណ្ដោយផ្លូវកម្ពុជាក្រោម ហៅថា វិទ្យាល័យសន្ធរម៉ុក និងដាក់ឈ្មោះវិថី                            មួយហៅថា វិថីសន្ធរម៉ុកដូចគ្នាដែលមានលេខផ្លូវ៩៨។
សន្ធិ បុណ្យរ័តក្លិន

នាយឧត្តមសេនីយ៍ ស៊ុនធិ បុណ្យ​រ័តក្លិន (ថៃ: สนธิ บุญยรัตกลิน, RTGS: Sonthi Bunyaratkalin) (កើត ២ តុលា ១៩៤៦) ជា​អតីតឧប​នាយករដ្ឋមន្ត្រី មេ​បញ្ជាការ​ទាហាន​ជើង​គោក និង​ជា​អតីត​ប្រធាន គណៈ​បដិរូប​ការ​គ្រប់គ្រង​ក្នុង​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ ដែល​មាន​ព្រះមហាក្ស័ត្រិយ៍​ជា​ប្រមុខ ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​រដ្ឋ​ប្រហារ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ ឆ្នាំ​២០០៦។
សន្ធិ បុណ្យរ័តក្លិន: ប្រវត្តិ​

ប្រវត្តិ​ 
ឧត្ដមសេនីយ ស៊ុនធិ ជា​បុត្រ​របស់ ឧត្ដមសេនីយ​ស្ន័ន (នាម​ត្រកូល​ដើម អហៈម៉ាត់​ចុឡា) និង​អ្នកស្រី​មណី បុណ្យរ័តក្លិន ជា​បុត្រា​ច្បង​តែ​ម្នាក់​គត់​ក្នុង​ចំណោម​បង​ប្អូន​៦​នាក់ ធំ​ធាត់​ក្នុង​គ្រួសារ​មូស្លីម ដែល​ប្រកាន់​តាម​និកាយ​ជីអៈ ក្នុង​ខេត្ត​បទុមធានី (ឳពុក​កាន់​និកាយ​ជីអៈ) តែ​លោក​កាន់​សាសនា​អ៊ីស្លាម និកាយ​ស៊ុយនីយ៍ (ម្ដាយ​កាន់​និកាយ​ស៊ុយនីយ៍)។

ឧត្ដមសេនីយ ស៊ុនធិ មាន​ភរិយា​ទាំង​អស់​៣​នាក់​គឺ ភរិយា​ដំបូង​ឈ្មោះ សុកញ្ញា។ ភរិយា​ទី​២ ឈ្មោះ​ប៉ិយៈដា និង​ភរិយា​ទី​៣ ឈ្មោះ វណ្ណា បច្ចុប្បន្ន​រស់​នៅ​ជាមួយ​គ្នា​ទាំង​៣​ភរិយា។

 ការ​សិក្សា 
ឧត្ដមសេនីយ​ស៊ុនធិ បាន​ចូល​សិក្សា​ក្នុង​ថ្នាក់​បឋមសិក្សា និង​មធ្យម​សិក្សា​ឯ​សាលា​រៀន​វត្ត​ព្រះ​ស្រី​មហាធាតុ និង​សិក្សា​ត​សាលារៀន​ត្រៀម​ទាហាន (ជំនាន់​ទី​៦) និង​សិក្សា​ត សាលា​នាយ​ទាហាន​ព្រះ​ចុលចមក្លៅ (ជំនាន់​ទី​១៧) និង​បាន​បន្ត​សិក្សា​ថ្នាក់​ឧត្ដម​សិក្សា ផ្នែក​កិច្ចការ​ទាហាន សាលារៀន​សេនាធិការ​ទាហាន​ជើង​គោក ស្ថាប័ន​វិជ្ជាការ​ទាហាន​ជើង​គោក​ជាន់​ខ្ពស់់ និង​វិទ្យាល័យ​ការពារ​រាជាណាចក្រ (ជំនាន់​ទី​៤២)។
សន្ធិ បុណ្យរ័តក្លិន: ការ​សិក្សា

ការ​សិក្សា 
ឧត្ដមសេនីយ​ស៊ុនធិ បាន​ចូល​សិក្សា​ក្នុង​ថ្នាក់​បឋមសិក្សា និង​មធ្យម​សិក្សា​ឯ​សាលា​រៀន​វត្ត​ព្រះ​ស្រី​មហាធាតុ និង​សិក្សា​ត​សាលារៀន​ត្រៀម​ទាហាន (ជំនាន់​ទី​៦) និង​សិក្សា​ត សាលា​នាយ​ទាហាន​ព្រះ​ចុលចមក្លៅ (ជំនាន់​ទី​១៧) និង​បាន​បន្ត​សិក្សា​ថ្នាក់​ឧត្ដម​សិក្សា ផ្នែក​កិច្ចការ​ទាហាន សាលារៀន​សេនាធិការ​ទាហាន​ជើង​គោក ស្ថាប័ន​វិជ្ជាការ​ទាហាន​ជើង​គោក​ជាន់​ខ្ពស់់ និង​វិទ្យាល័យ​ការពារ​រាជាណាចក្រ (ជំនាន់​ទី​៤២)។
សន្ធិ បុណ្យរ័តក្លិន: ចំណង់​ចំណូល​ចិត្ត​ផ្ទាល់​ខ្លួន

ចំណង់​ចំណូល​ចិត្ត​ផ្ទាល់​ខ្លួន 
ឧត្ដមសេនីយ ស៊ុនធិ ជា​មនុស្ស​ដែល​ចូលចិត្ត​លេង​កីឡា​ណាស់ ជា​ពិសេស​បាល់​ទាត់ និង​តេនីស។ ក្រុម​បាល់​ទាត់​ដែល​លោក​គាំទ្រ​គឺ​ម៉ាឆេស្ទ័រ យូណាធីត។
សន្ធិ បុណ្យរ័តក្លិន: គ្រឿង​ឥស្សរិយយស

គ្រឿង​ឥស្សរិយយស 
 គ្រឿងឥស្សរិយយសជាតិ 
 70px គ្រឿងរាជឥស្សរិយយសដំរីស ថ្នាក់វិសេស មហាបរមាភរណ៍​ដំរី​ស (ម.ប.ជ.)
 70px គ្រឿងរាជឥស្សរិយយសមង្កុដថៃ ថ្នាក់វិសេស មហាវជិរមង្កុដ (ម.វ.ម.)
 70px គ្រឿងរាជឥស្សរិយយសចុលចមក្លៅ ថ្នាក់ទី ២ វិសេស ទុតិយចុលចមក្លៅវិសេស (ទ.ច.វ.)
 70px មេដាយជ័យសមរភូមិ សង្គ្រាមវៀតណាម
 70px មេដាយពិទ័ក្សសេរីជន ថ្នាក់ទី ២ ប្រភេទទី ១
 70px មេដាយរាជការជាយដែន
 70px មេដាយចក្រមាលា

 គ្រឿងឥស្សរិយយសបរទេស 
 1970 - U.S. Army Commendation Medal, with Valor device
សន្ធិ បុណ្យរ័តក្លិន: គ្រឿងឥស្សរិយយសជាតិ

គ្រឿងឥស្សរិយយសជាតិ 
 70px គ្រឿងរាជឥស្សរិយយសដំរីស ថ្នាក់វិសេស មហាបរមាភរណ៍​ដំរី​ស (ម.ប.ជ.)
 70px គ្រឿងរាជឥស្សរិយយសមង្កុដថៃ ថ្នាក់វិសេស មហាវជិរមង្កុដ (ម.វ.ម.)
 70px គ្រឿងរាជឥស្សរិយយសចុលចមក្លៅ ថ្នាក់ទី ២ វិសេស ទុតិយចុលចមក្លៅវិសេស (ទ.ច.វ.)
 70px មេដាយជ័យសមរភូមិ សង្គ្រាមវៀតណាម
 70px មេដាយពិទ័ក្សសេរីជន ថ្នាក់ទី ២ ប្រភេទទី ១
 70px មេដាយរាជការជាយដែន
 70px មេដាយចក្រមាលា
សន្ធិ បុណ្យរ័តក្លិន: ព័ត៌មាន​បន្ថែម

ព័ត៌មាន​បន្ថែម 
Thailand military consolidates grip
The insider's guide to ... the Thai coup
http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/5363068.stm

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ
សន្ធិសញ្ញាដំណោះស្រាយបារាំង-ថៃឆ្នាំ១៩៤៦

កិច្ចព្រមព្រៀងដំណោះស្រាយរវាងបារាំង និងសៀម ត្រូវបានបញ្ចប់នៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី នៅថ្ងៃទី ១៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៤៦ ដើម្បីដោះស្រាយផលវិបាកនៃ សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ ឆ្នាំ ១៩៤០-១៩៤១។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃនៃការបញ្ចប់របស់វា ហើយត្រូវបានចុះបញ្ជីនៅក្នុង ស៊េរីសន្ធិសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិ នៅថ្ងៃទី ១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥៩។
សន្ធិសញ្ញាដំណោះស្រាយបារាំង-ថៃឆ្នាំ១៩៤៦: មូលហេតុ

មូលហេតុ 
បន្ទាប់ពីការកាន់កាប់របស់អាល្លឺម៉ង់លើប្រទេសបារាំងនៅឆ្នាំ ១៩៤០ ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងលើអាណានិគមនៅអាស៊ីបូព៌ាត្រូវបានចុះខ្សោយគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ហើយនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមេដឹកនាំនៃចក្រភពជប៉ុនដើម្បីដាក់លើរដ្ឋាភិបាលបារាំងក្នុងការរៀបចំ Vichy ដែលអនុញ្ញាតឱ្យឈរជើងរបស់កងកម្លាំងជប៉ុននៅក្នុងផ្នែកផ្សេងៗ។ ផ្នែកខ្លះនៃឥណ្ឌូចិន ក្នុងគោលបំណងរៀបចំផែនការសង្រ្គាមថ្មីប្រឆាំងនឹងចក្រភពអង់គ្លេស និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយនោះ រដ្ឋាភិបាលជប៉ុនបានគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់សៀមក្នុងការដណ្តើមយកទឹកដីមួយចំនួនដែលនៅជាប់នឹងព្រះរាជាណាចក្រសៀមជាថ្នូរនឹងការយល់ព្រមរបស់សៀមឱ្យឈរជើងនៅទីនោះកងទ័ពជប៉ុន។ នេះបាននាំឱ្យមានការគាំទ្ររបស់ជប៉ុនចំពោះទីតាំងសៀមក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមខ្លីដែលបានផ្ទុះឡើងក្នុងខែតុលាឆ្នាំ ១៩៤០ ហើយនៅថ្ងៃទី ០៩ ខែឧសភាឆ្នាំ ១៩៤១ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពបារាំង-សៀមត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅទីក្រុងតូក្យូដែលផ្តល់ឱ្យសៀមគ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃឥណ្ឌូចិន។ បន្ទាប់ពីការចុះចាញ់របស់ចក្រភពជប៉ុននៅខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤៥ រដ្ឋាភិបាលសៀមបានព្យាយាមស្តារទំនាក់ទំនងរបស់ខ្លួនជាមួយមហាអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្ត ដើម្បីជៀសវាងគោលនយោបាយព្រហ្មទណ្ឌដ៏ឃោរឃៅ។ ដោយសារការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក សៀមបានទទួលលក្ខខណ្ឌធូរស្រាលបន្តិចក្នុងនាមជាប្រទេសដែលចាញ់ ហើយ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអង់គ្លេស-ថៃ និង សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអូស្ត្រាលី-ថៃ បានបដិសេធមិនឱ្យសៀមចេញពីផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសដូចដែលមានមុនឆ្នាំ ១៩៤១ ។
សន្ធិសញ្ញាដំណោះស្រាយបារាំង-ថៃឆ្នាំ១៩៤៦: សន្ធិសញ្ញា

សន្ធិសញ្ញា 
ជាមួយនឹងការសម្រុះសម្រួលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក សន្ធិសញ្ញាដំណោះស្រាយបារាំង-សៀម ត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៤៦ ។ ប្រយោគរបស់វាបានបង្កើតសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព ទោះបីជាពាក្យខ្លួនឯងមិនត្រូវបានប្រើនៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាក៏ដោយ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤១ ត្រូវបានលុបចោលដោយសន្ធិសញ្ញាថ្មី។ រដ្ឋាភិបាល​សៀម​បាន​ប្រគល់​ឱ្យ​បារាំង​នូវ​ទឹកដី​ទាំងអស់​ដែល​បាន​កាន់កាប់​ក្នុង​អំឡុង​សង្គ្រាម​បារាំង​-​ថៃ ហើយ​ទំនាក់ទំនង​ការទូត​រវាង​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​ត្រូវបាន​ស្តារឡើងវិញ​។ រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​បាន​យល់​ព្រម​លើក​កម្ពស់​សមាជិក​ភាព​សៀម​ក្នុង ​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ ។
សន្ធិសញ្ញាប្រេស្ត-លីតូវស្ក

thumb|200px
សន្ធិសញ្ញាប្រេស្ត-លីតូវស្ក (The Treaty of Brest-Litovsk) គឺជា​សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​មួយ ដែល​ត្រូវ​បាន​ចុះហត្ថលេខា នា​ថ្ងៃទី​០៣ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩១៨ នៅ​ទីក្រុងប្រេស្ត-លីតូវស្ក (បច្ចុប្បន្ន​ទីក្រុងប្រេស្ត ប្រទេស​បេឡារុស) ដោយ​សូវៀតរុស្ស៊ី និង មហាអំណាច​កណ្ដាល (ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ អូទ្រីស-ហុងគ្រី អូតូម៉ង់ និង បុលការី) ដែល​បាន​ដក​ប្រទេស​រុស្ស៊ី​ចេញពី​សង្គ្រាមលោកលើកទី១​។
សន្ធិសញ្ញាប្រេស្ត-លីតូវស្ក: កិច្ចចរចា​សន្តិភាព

កិច្ចចរចា​សន្តិភាព 
កិច្ចចរចា​សន្តិភាព បាន​ចាប់ផ្ដើម​នៅ​ថ្ងៃទី​២២ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​១៩១៧ មួយ​សប្ដាហ៍​ក្រោយពី​បញ្ចប់​ការឈប់បាញ់​រវាង​រុស្ស៊ី និង មហាអំណាច​កណ្ដាល នៅ​ទីក្រុងប្រេស្ត-លីតូវស្ក​។ ភាគី​ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ តំណាងដោយ​អនុរដ្ឋមន្ត្រី​ការបរទេស Richard von Kühlmann, ចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រី តំណាងដោយ​រដ្ឋមន្ត្រី​ការបរទេស Ottokar Czernin, ចក្រភពអូតូម៉ង់ អញ្ជើញ​ចូលរួម​ដោយ Talat Pasha ។
សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៩១

សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី២៣ តុលា ១៩៩១ ដែលជាសញ្ញានៃការបញ្ចប់ជាផ្លូវការនៃសង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានដាក់ពង្រាយជាលើកដំបូង បង្អស់ក្រោយពីសម័យកាលនៃសង្គ្រាមត្រជាក់ នូវបេសកកម្មរក្សាសន្តិភាព(អ៊ុនតាក់) ហើយក៏ជាឱកាសជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលបានក្លាយខ្លួនជារដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងកាន់កាប់មកលើរដ្ឋមួយ។នៅខណៈនោះគឺ មានរដ្ឋាភិបាលចំនួន ១៩ ដែលបានបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងនេះ។
សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៩១: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
 Cambodia Information Center, Paris Peace Accord
 U.S. Institute of Peace, Peace Agreements Digital Collection

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ
សន្ធិសញ្ញាហ្វេ (១៨៨៣)

សន្ធិសញ្ញាហ្វេ បានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨៨៣ រវាងបារាំង និងវៀតណាម បានទទួលស្គាល់ អាណាព្យាបាលបារាំងលើអណ្ណាម និងតុងកឹង ។ បញ្ជាទៅជនជាតិវៀតណាមដោយអ្នកគ្រប់គ្រងបារាំងហ្វ្រង់ស័រ-ជូលស៍ហាម៉ាន់ បន្ទាប់ពីការរឹបអូសដោយយោធាបារាំងនៃបន្ទាយទឿន សន្ធិសញ្ញានេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ''សន្ធិសញ្ញាហាម៉ាន់'' ។ ចាត់ទុកថាជាការឃោរឃៅជ្រុលក្នុងរង្វង់ការទូតរបស់បារាំង សន្ធិសញ្ញានេះមិនដែលត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ននៅប្រទេសបារាំងទេ ហើយត្រូវបានជំនួសនៅថ្ងៃទី៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨៨៤ ជាមួយនឹង 'សន្ធិសញ្ញាប៉ាតេណូត្រ' ឬ 'សន្ធិសញ្ញាការពារ' ស្រាលជាងបន្តិច ដែលបង្កើតជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅវៀតណាម សម្រាប់ពេលបន្ទាប់។ ប្រាំពីរទសវត្សរ៍។
សន្ធិសញ្ញាហ្វេ (១៨៨៣): លក្ខណៈសំខាន់ៗនៃសន្ធិសញ្ញា

លក្ខណៈសំខាន់ៗនៃសន្ធិសញ្ញា 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|177x177ភីកសែល| ហ្វ្រង់ស័រ-ជូលស៍ហាម៉ាន់ (១៨៤៥-១៩២១) ស្ថាបត្យករនៃសន្ធិសញ្ញាហ្វេ
ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ហត្ថលេខានៃសន្ធិសញ្ញាហ្វេ ថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨៨៣
សន្ធិសញ្ញាហ្វេ បានផ្តល់ឱ្យបារាំងនូវអ្វីគ្រប់យ៉ាងដែលខ្លួនចង់បានពីវៀតណាម។ យួនបានទទួលស្គាល់ភាពស្របច្បាប់នៃការត្រួតត្រារបស់បារាំងលើកូសាំងស៊ីន ទទួលយកអាណាព្យាបាលបារាំងទាំងអណ្ណាម និងតុងកឹង ហើយសន្យាដកទ័ពចេញពីតុងកឹង។ ប្រទេសវៀតណាម រាជវាំងនិងតុលាការរបស់ខ្លួនបានរួចរស់ជីវិត ប៉ុន្តែស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់បារាំង។ ប្រទេសបារាំងទទួលបានឯកសិទ្ធិក្នុងការតែងតាំងមេទ័ពនៅហ្វេ ដែលនឹងបម្រើការជាអគ្គស្នងការស៊ីវិលនៅតុងកឹង ហើយអាចទាមទារទស្សនិកជនផ្ទាល់ជាមួយស្តេចវៀតណាម ដែលជាសម្បទានដែលយួនមិនធ្លាប់រៀបចំពីមុនមក (អត្ថបទ ១១). ដើម្បីធានាថាមិនមានគំនិតទីពីរទេ យោធភូមិអចិន្ត្រៃយ៍របស់បារាំងនឹងកាន់កាប់បន្ទាយទឿនអាន និងខ្សែសង្វាក់ភ្នំ ដេវ ង៉ាង នៅព្រំដែនរវាងអណ្ណាម និងតុងកឹង (មាត្រា ៣) ។ ទឹកដីដ៏ធំត្រូវបានផ្ទេរពីអណ្ណាមទៅកូសាំងស៊ីន និងតុងកឹង។ បារាំងបានលុបចោលបំណុលរបស់ប្រទេស (មាត្រា ២៦) ប៉ុន្តែទាមទារជាថ្នូរនឹងការសងសឹកនៃខេត្តភាគខាងត្បូងប៊ិញធួនដែលត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងអាណានិគមបារាំងនៃកូសាំងស៊ីន (មាត្រា 2) ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះ ខេត្តភាគខាងជើងនៃខេត្ត ងេះអាន, ថាញ់ហឺវ និង ហាទិញ ត្រូវបានផ្ទេរទៅតុងកឹង ជាកន្លែងដែលពួកគេស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតពិនិត្យដោយផ្ទាល់របស់បារាំង។ ជាថ្នូរវិញ បារាំងបានចាត់ចែងបណ្តេញ កងទ័ពទង់ខ្មៅ ចេញពីតុងកឹង និងធានាសេរីភាពខាងពាណិជ្ជកម្មនៅទន្លេក្រហម (មាត្រា ២៣)។ ទាំង​នេះ​គឺ​មិន​សូវ​ជា​សម្បទាន​ទេ ព្រោះ​ពួក​គេ​គ្រោង​នឹង​ធ្វើ​ទាំង​ពីរ​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ។ Huard, 122–30; Thomazi, 166
សន្និសីទតុមូលហុល្លង់-ឥណ្ឌូណេស៊ី

សន្និសិទតុមូលហូឡង់-ឥណ្ឌូនេស៊ី ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅ ទីក្រុងឡាអេ ចាប់ពីថ្ងៃទី 23 ខែសីហាដល់ថ្ងៃទី 2 ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 1949 រវាងតំណាងនៃ ព្រះរាជាណាចក្រហូឡង់ សាធារណរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី និង សភាប្រឹក្សាសហព័ន្ធ ដែលតំណាងឱ្យរដ្ឋផ្សេងៗដែលហូឡង់បានបង្កើតនៅក្នុងប្រជុំកោះឥណ្ឌូនេស៊ី។ .

មុនពេលសន្និសីទនេះ កិច្ចប្រជុំកម្រិតខ្ពស់ចំនួនបីផ្សេងទៀតរវាងហូឡង់ និងឥណ្ឌូនេស៊ីបានធ្វើឡើង; កិច្ចព្រមព្រៀង លីងហ្គាដចាទី ឆ្នាំ 1947 កិច្ចព្រមព្រៀង រ៉េនវីល។ ឆ្នាំ 1948 និងកិច្ចព្រមព្រៀង រ៉ម វ៉ាន់រ៉យជេត ឆ្នាំ 1949 ។ សន្និសីទ​នេះ​បាន​បញ្ចប់​ដោយ​ការ​បញ្ឈប់ ​អធិបតេយ្យភាព​របស់ ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី ។
រូបភាពតូច| សន្និសីទក្នុងសម័យប្រជុំ
សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤

ស្តាំ|រូបភាពតូច|457x457ភីកសែល| ការបែងចែកឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំងដែលកើតចេញពីសន្និសីទ។ រដ្ឋ​ស្នង​តំណែង​បី​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​គឺ ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ព្រះរាជាណាចក្រ​ឡាវ និង ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​វៀតណាម រដ្ឋ​ដឹកនាំ​ដោយ ​ហូជីមិញនិងវៀតមិញ ។ រដ្ឋវៀតណាម ត្រូវបានកាត់បន្ថយមកនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសវៀតណាម។ ការបែងចែកប្រទេសវៀតណាមមានបំណងជាបណ្តោះអាសន្នដោយមានការបោះឆ្នោតគ្រោងនឹងធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីបង្រួបបង្រួមប្រទេសឡើងវិញ។
សន្និសិទទីក្រុងហ្សឺណែវ ដែលមានបំណងដោះស្រាយបញ្ហាលេចធ្លោដែលកើតចេញពីសង្គ្រាមកូរ៉េ និងសង្រ្គាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ គឺជាសន្និសីទមួយដែលមានការចូលរួមពីប្រជាជាតិជាច្រើនដែលបានធ្វើឡើងនៅ ទីក្រុងហ្សឺណែវ ប្រទេសស្វីស ចាប់ពីថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា ដល់ថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤។   ផ្នែកនៃសន្និសីទស្តីពីសំណួរកូរ៉េបានបញ្ចប់ដោយមិនបានអនុម័តសេចក្តីប្រកាស ឬសំណើណាមួយឡើយ ដូច្នេះជាទូទៅត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនសូវពាក់ព័ន្ធ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវ ដែលដោះស្រាយជាមួយនឹងការរុះរើឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំងបានបង្ហាញឱ្យឃើញនូវផលប៉ះពាល់យូរអង្វែង។ ការដួលរលំនៃ អាណាចក្រអាណានិគមបារាំងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ បាននាំទៅដល់ការបង្កើតរដ្ឋនៃសាធារណៈរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម (វៀតណាមខាងជើង) រដ្ឋវៀតណាម (អនាគតសាធារណៈរដ្ឋវៀតណាម វៀតណាមខាងត្បូង) ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និង ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ។

អ្នកការទូតមកពី កូរ៉េខាងត្បូង កូរ៉េខាងជើង សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (PRC) សហភាពសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀត (ស.ស.យ.ក) និង សហរដ្ឋអាមេរិក (សហរដ្ឋអាមេរិក) បានដោះស្រាយជាមួយភាគីកូរ៉េនៃសន្និសីទនេះ។ សម្រាប់​ភាគី​ឥណ្ឌូចិន កិច្ចព្រមព្រៀង​គឺ​រវាង ​បារាំង វៀតមិញ ស.ស.យ.ក ស.ប.ក. អង់គ្លេស និង​អនាគត​រដ្ឋ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ពី​ឥណ្ឌូចិន​បារាំង។  កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានបំបែកវៀតណាមជាបណ្តោះអាសន្នជាពីរតំបន់ គឺតំបន់ភាគខាងជើងគ្រប់គ្រងដោយវៀតមិញ និងតំបន់ភាគខាងត្បូងគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋវៀតណាម បន្ទាប់មកដឹកនាំដោយអតីតអធិរាជបាវដាយ ។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍ចុងក្រោយនៃសន្និសីទ ដែលចេញដោយប្រធានសន្និសីទអង់គ្លេស បានផ្តល់ថាការបោះឆ្នោតសកលមួយត្រូវធ្វើឡើងនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋវៀតណាមឯកភាពមួយ។ ទោះបីជាបានជួយបង្កើតកិច្ចព្រមព្រៀងមួយចំនួនក៏ដោយ ក៏ពួកគេមិនត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយផ្ទាល់ ឬទទួលយកដោយប្រតិភូនៃរដ្ឋវៀតណាម និងសហរដ្ឋអាមេរិកនោះទេ។ រដ្ឋវៀតណាមក្រោមការដឹកនាំរបស់ង៉ូ ឌិញឌៀម ក្រោយមកបានបដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការបោះឆ្នោត ដែលនាំឱ្យមាន សង្គ្រាមវៀតណាម ។ កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ឈប់​បាញ់​គ្នា​ចំនួន​បី​ដែល​គ្រប​ដណ្តប់​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា ឡាវ និង​វៀតណាម ត្រូវ​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​ក្នុង​សន្និសីទ។
សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤: ផ្ទៃខាងក្នុង

ផ្ទៃខាងក្នុង 
នៅថ្ងៃទី១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៥៤ នៅឯសន្និសីទទីក្រុងប៊ែកឡាំង អ្នកចូលរួមបានព្រមព្រៀងគ្នាថា "បញ្ហានៃការស្តារសន្តិភាពនៅឥណ្ឌូចិនក៏នឹងត្រូវបានពិភាក្សាផងដែរនៅក្នុងសន្និសីទ [លើសំណួរកូរ៉េ] ដែលតំណាងនៃសហរដ្ឋអាមេរិក បារាំង ចក្រភពអង់គ្លេស សហភាពសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀត និងសាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតចិន និងរដ្ឋដែលចាប់អារម្មណ៍ផ្សេងទៀតនឹងត្រូវបានអញ្ជើញ”។  

សន្និសីទនេះត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅវិមានប្រជាជាតិ នៅទីក្រុងហ្សឺណែវដែលចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៤ ។ របៀបវារៈទី១ គឺសំណួរកូរ៉េដែលត្រូវតាមដានដោយឥណ្ឌូចិន។ Logevall, Fredrik (2012). Embers of War: The Fall of an Empire and the Making of America's Vietnam. random House. ISBN 978-0-679-64519-1. 

 បញ្ហាកូរ៉េ 
បទឈប់បាញ់ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមកូរ៉េ ទាមទារឱ្យមានសន្និសីទនយោបាយមួយក្នុងរយៈពេល៣ខែ ដែលជាពេលវេលាដែលមិនត្រូវបានឆ្លើយតប "ដើម្បីដោះស្រាយតាមរយៈការចរចាលើសំណួរនៃការដកកងកម្លាំងបរទេសទាំងអស់ពីប្រទេសកូរ៉េ ដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីនៃសំណួរកូរ៉េ។ល។ " 

 បញ្ហាឥណ្ឌូចិន 
រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ
នៅពេលដែល​អាណានិគម​កើតឡើង​នៅ​អាស៊ី បារាំង​ត្រូវ​លះបង់​អំណាច​លើ​ឥណ្ឌូចិន (ឡាវ កម្ពុជា និង​វៀតណាម)។ ខណៈ​ឡាវ និង​កម្ពុជា​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ទាំង​ពីរ បារាំង​បាន​ជ្រើសរើស​ស្នាក់​នៅ​វៀតណាម។ នេះ​បាន​បញ្ចប់​ដោយ​សង្គ្រាម​រវាង​កងទ័ព​បារាំង​និង​អ្នក​ជាតិនិយម​វៀតណាម​ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ ហូជីមិញ ។ កងទ័ពចុងក្រោយគឺ វៀតមិញបានប្រយុទ្ធនឹងសង្រ្គាមទ័ពព្រៃ ខណៈដែលបារាំងប្រើបច្ចេកវិទ្យាប្រពៃណីរបស់បស្ចិមប្រទេស។ កត្តា​សម្រេច​គឺ ​សមរភូមិ​ឌៀនបៀនភូ​ឆ្នាំ​១៩៥៤ ដែល​បារាំង​ត្រូវ​ចាញ់​យ៉ាង​ដាច់​ខាត។ នេះ​ជា​លទ្ធផល​នៅ​ក្នុង​ការ​ដក​បារាំង​ចេញ ហើយ​សន្និសីទ​ក្រុង​ហ្សឺណែវ។

វាត្រូវបានសម្រេចថា វៀតណាមនឹងត្រូវបែងចែកនៅប៉ារ៉ាឡែលទី១៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៥៦ នៅពេលដែលការបោះឆ្នោតតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនឹងត្រូវធ្វើឡើងក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់អន្តរជាតិ។ ភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់បានយល់ស្របនឹងរឿងនេះ(ហូជីមិញមានការគាំទ្រខ្លាំងនៅភាគខាងជើង ដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងភាគខាងត្បូង ហើយមានទំនុកចិត្តថាគាត់នឹងឈ្នះការបោះឆ្នោត) លើកលែងតែសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលនៅក្នុងស្មារតី សង្គ្រាមត្រជាក់ ។ ដោយខ្លាចឃើញលទ្ធិកុម្មុយនិស្តរីករាលដាលនៅក្នុងឥទ្ធិពលដូមីណូទូទាំងអាស៊ី។
សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤: បញ្ហាកូរ៉េ

បញ្ហាកូរ៉េ 
បទឈប់បាញ់ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមកូរ៉េ ទាមទារឱ្យមានសន្និសីទនយោបាយមួយក្នុងរយៈពេល៣ខែ ដែលជាពេលវេលាដែលមិនត្រូវបានឆ្លើយតប "ដើម្បីដោះស្រាយតាមរយៈការចរចាលើសំណួរនៃការដកកងកម្លាំងបរទេសទាំងអស់ពីប្រទេសកូរ៉េ ដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីនៃសំណួរកូរ៉េ។ល។ "
សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤: បញ្ហាឥណ្ឌូចិន

បញ្ហាឥណ្ឌូចិន 
រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ
នៅពេលដែល​អាណានិគម​កើតឡើង​នៅ​អាស៊ី បារាំង​ត្រូវ​លះបង់​អំណាច​លើ​ឥណ្ឌូចិន (ឡាវ កម្ពុជា និង​វៀតណាម)។ ខណៈ​ឡាវ និង​កម្ពុជា​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ទាំង​ពីរ បារាំង​បាន​ជ្រើសរើស​ស្នាក់​នៅ​វៀតណាម។ នេះ​បាន​បញ្ចប់​ដោយ​សង្គ្រាម​រវាង​កងទ័ព​បារាំង​និង​អ្នក​ជាតិនិយម​វៀតណាម​ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ ហូជីមិញ ។ កងទ័ពចុងក្រោយគឺ វៀតមិញបានប្រយុទ្ធនឹងសង្រ្គាមទ័ពព្រៃ ខណៈដែលបារាំងប្រើបច្ចេកវិទ្យាប្រពៃណីរបស់បស្ចិមប្រទេស។ កត្តា​សម្រេច​គឺ ​សមរភូមិ​ឌៀនបៀនភូ​ឆ្នាំ​១៩៥៤ ដែល​បារាំង​ត្រូវ​ចាញ់​យ៉ាង​ដាច់​ខាត។ នេះ​ជា​លទ្ធផល​នៅ​ក្នុង​ការ​ដក​បារាំង​ចេញ ហើយ​សន្និសីទ​ក្រុង​ហ្សឺណែវ។

វាត្រូវបានសម្រេចថា វៀតណាមនឹងត្រូវបែងចែកនៅប៉ារ៉ាឡែលទី១៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៥៦ នៅពេលដែលការបោះឆ្នោតតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនឹងត្រូវធ្វើឡើងក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់អន្តរជាតិ។ ភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់បានយល់ស្របនឹងរឿងនេះ(ហូជីមិញមានការគាំទ្រខ្លាំងនៅភាគខាងជើង ដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងភាគខាងត្បូង ហើយមានទំនុកចិត្តថាគាត់នឹងឈ្នះការបោះឆ្នោត) លើកលែងតែសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលនៅក្នុងស្មារតី សង្គ្រាមត្រជាក់ ។ ដោយខ្លាចឃើញលទ្ធិកុម្មុយនិស្តរីករាលដាលនៅក្នុងឥទ្ធិពលដូមីណូទូទាំងអាស៊ី។
សប្បុរិសធម៌៧

ធម៌របស់សប្បុរស ឬធម៌ដែលធ្វើឲ្យជាសប្បុរស ឬគុណសម្បត្តិរបស់មនុស្សល្អ មាន៧ប្រការគឺៈ ធម្មញ្ញុតា១ អត្ថញ្ញុតា១ អត្តញ្ញុតា១ មត្តញ្ញុតា១ កាលញ្ញុតា១ សញ្ញុតា១ បុគ្គលញ្ញុតា១។
សប្បុរិសធម៌៧: ធម្មញ្ញុតា

ធម្មញ្ញុតា 
ធម្មញ្ញុតា ភាវៈជាអ្នកស្គាល់នូវហេតុនៃផល មានស្គាល់ថា របស់នេះជាហេតុ ជាទីតាំងនៃផលនេះៗ ជាផលដ៏បង្កើតមកអំពីហេតុនេះជាដើម។
សប្បុរិសធម៌៧: អត្ថញ្ញុតា

អត្ថញ្ញុតា 
ភាវៈជាអ្នកស្គាល់នូវផលនៃហេតុ មានស្គាល់ថា សេចក្ដីសុខនេះ ជាផលនៃហេតុនេះសេចក្ដីទុក្ខនេះ ជាផលនៃហេតុនេះជាដើម។
សប្បុរិសធម៌៧: អត្តញ្ញុតា

អត្តញ្ញុតា 
អត្ដញ្ញុតា ភាវៈជាអ្នកដឹងខ្លួនថា យើងមានជាតិគោត្រត្រកូលយ៉ាងនេះ សក្ដិយសសម្បត្ដិបរិវារប៉ុណ្ណេះ ចំណេះវិជ្ជានូវធម៌ត្រឹមប៉ុណ្ណេះៗ ហើយត្រូវប្រព្រឹត្ដខ្លួនអោយសមគួរដល់ឋានៈដែលមាននៅយ៉ាងម្ដេចៗនោះ។
សប្បុរិសធម៌៧: មត្តញ្ញុតា

មត្តញ្ញុតា 
មត្តញ្ញុតា ជាការស្គាល់ប្រមាណ ស្គាល់អ្វីដែលខ្លួនអាចធ្វើបាន ស្គាល់បរិមាណសមរម្យដែលអាចយកបាន (មិនលោភលើសប្រមាណ) ស្គាល់ប្រមាណក្នុងការនិយាយស្តី ការបរិភោគជាដើម។
សប្បុរិសធម៌៧: កាលញ្ញុតា

កាលញ្ញុតា 
កាលញ្ញុតា បែបជាអ្នកស្គាល់កាលវេលាដ៏សមគួរក្នុងពេលប្រកបកិច្ចនោះៗ។
សប្បុរិសធម៌៧: បរិសញ្ញុតា

បរិសញ្ញុតា 
បរិសញ្ញុតា របៀបជាអ្នកស្គាល់ប្រជុំជន និងកិរិយាដែលត្រូវប្រព្រឹត្ដក្នុងទីប្រជុំជននោះៗថា ពួកនេះកាលទៅរកតោងធ្វើកិរិយាយ៉ាងនេះ ត្រូវនិយាយយ៉ាងនេះជាដើម។
សប្បុរិសធម៌៧: បុគ្គលញ្ញុតា

បុគ្គលញ្ញុតា 
បុគ្គលបរោបរញ្ញុតា សន្ដានជាអ្នកស្គាល់នូវអធ្យាស្រ័យនៃបុគ្គលថា បុគ្គលនេះល្អគួរគប់ជាមិត្របុគ្គលនេះជាមនុស្សអាក្រក់ មិនគួរគប់យកជាមិត្រជាដើម។

Category:ព្រះពុទ្ធសាសនា
សភាជាន់ខ្ពស់

សភាជាន់ខ្ពស់ គឺជាសភាមួយក្នុងចំណោមសភាពីរនៃសភានីតិបញ្ញតិ្តទ្វេភាគី ហើយសភាមួយទៀតជាសភាជាន់ទាប ។ Bicameralism (1997) by George Tsebelis សភាដែលត្រូវបានកំណត់ជាផ្លូវការថាសភាជាន់ខ្ពស់ជាធម្មតាមានទំហំតូចជាង ហើយជារឿយៗមានអំណាចដាក់កម្រិតច្រើនជាងសភាជាន់ទាប។ នីតិបញ្ញត្តិដែលមានសភាតែមួយ (ហើយដែលមិនមានសភាជាន់លើ ឬសភាជាន់ទាប) ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាសភាឯកនីតិបញ្ញត្តិ។
សភាជាន់ខ្ពស់: កំណត់លក្ខណៈជាក់លាក់

កំណត់លក្ខណៈជាក់លាក់ 
សភាជាន់ខ្ពស់ជាធម្មតាខុសពីសភាជាន់ទាបយ៉ាងហោចណាស់មួយក្នុងចំនោមការគោរពខាងក្រោម (ទោះបីជាវាខុសគ្នាក្នុងចំណោមយុត្តាធិការក៏ដោយ)៖

អំណាច៖

 នៅក្នុងប្រព័ន្ធសភា វាច្រើនតែមានអំណាចតិចជាងសភាជាន់ទាប។ ដូច្នេះ នៅប្រទេសខ្លះ សភាជាន់ខ្ពស់
 បោះឆ្នោតលើបញ្ហានីតិបញ្ញត្តិដែលមានកម្រិត ដូចជាការកែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។
 មិន​អាច​ផ្តួច​ផ្តើម​ច្បាប់​ភាគ​ច្រើន​ជា​ពិសេស​ច្បាប់​ដែល​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​ផ្គត់​ផ្គង់/លុយ គោលនយោបាយ​សារពើពន្ធ
 មិន​អាច​បោះ​ឆ្នោត​នូវចលនា​មិន​ទុក​ចិត្ត ​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​បាន​ទេ (ឬ​ទង្វើ​បែប​នេះ​គឺ​មាន​តិច​ជាង) ខណៈ​សភា​ជាន់​ទាប​តែង​តែ​អាច​ធ្វើ​បាន។
 នៅក្នុងប្រព័ន្ធប្រធានាធិបតី ៖
 វាអាចមានអំណាចស្មើគ្នា ឬជិតស្មើជាមួយសភាជាន់ទាប។
 វាអាចមានអំណាចជាក់លាក់ដែលមិនត្រូវបានផ្តល់ទៅឱ្យសភាជាន់ទាប។ ឧទាហរណ៍:
 វាអាចផ្តល់ ដំបូន្មាន និងយល់ព្រម ចំពោះការសម្រេចចិត្តប្រតិបត្តិមួយចំនួន (ឧទាហរណ៍ ការតែងតាំងរដ្ឋមន្ត្រីគណៈរដ្ឋមន្ត្រី ចៅក្រម ឬឯកអគ្គរដ្ឋទូត)។
 វាអាចមានអំណាចតែមួយគត់ដើម្បីព្យាយាម (ប៉ុន្តែមិនចាំបាច់ផ្តួចផ្តើម) ករណីចោទប្រកាន់ ប្រឆាំងនឹងមន្ត្រីនៃស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិ ឬសូម្បីតែផ្នែកតុលាការ បន្ទាប់ពីមានដំណោះស្រាយដែលអនុម័តដោយសភាជាន់ទាប។
 វាអាចមានអំណាចតែមួយគត់ក្នុងការផ្តល់សច្ចាប័នលើសន្ធិសញ្ញា ។
 នៅក្នុងប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី ៖
 វាអាចមានថាមពលតិចជាងសភាជាន់ទាប
 នៅក្នុងពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតីបារាំង រដ្ឋាភិបាលអាចសម្រេចចិត្តបង្កើតច្បាប់ធម្មតាមួយដោយគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងរបស់សេណាត (មាត្រា៤៥ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ) ប៉ុន្តែ
 វាអាចមានអំណាចស្មើគ្នាចំពោះសភាជាន់ទាបទាក់ទងនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឬសមូហភាពទឹកដី។
 វា​ប្រហែល​ជា​មិន​បោះ​ឆ្នោត​នូវ​ចលនា​គ្មាន​ទំនុក​ចិត្ត​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​ទេ ប៉ុន្តែ​វា​អាច​នឹង​ស៊ើបអង្កេត​ករណី​រដ្ឋ។
 វា​អាច​នឹង​ធ្វើ​សំណើ​ច្បាប់​ទៅ​សភា​ជាន់​ទាប។

ស្ថានភាព៖

 នៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួន សមាជិករបស់ខ្លួនមិនត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសយ៉ាងពេញនិយម។ សមាជិកភាពអាចជាប្រយោល អតីតមន្ត្រី ឬដោយការតែងតាំង។
 សមាជិករបស់ខ្លួនអាចត្រូវបានជ្រើសរើសជាមួយនឹងប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតខុសពីអ្វីដែលធ្លាប់ប្រើដើម្បីជ្រើសរើសសភាជាន់ទាប (ឧទាហរណ៍ សភាជាន់ខ្ពស់នៅប្រទេសអូស្ត្រាលី និងរដ្ឋនានាជាធម្មតាត្រូវបានជ្រើសរើសដោយតំណាងសមាមាត្រ ចំណែកសភាជាន់ទាបជាធម្មតាមិនមាន)។
 រដ្ឋដែលមានប្រជាជនតិច ខេត្ត ឬផ្នែករដ្ឋបាលអាចតំណាងឱ្យប្រសើរជាងនៅក្នុងសភាជាន់ទាប។ ការតំណាងមិនតែងតែមានបំណងសមាមាត្រទៅនឹងចំនួនប្រជាជននោះទេ។
 លក្ខខណ្ឌ​របស់​សមាជិក​អាច​យូរ​ជាង​សភា​ជាន់​ទាប ហើយ​អាច​មាន​សម្រាប់​ជីវិត។
 សមាជិកអាចត្រូវបានជ្រើសរើសជាផ្នែកៗ សម្រាប់លក្ខខណ្ឌមិនច្បាស់លាស់ ជាជាងទាំងអស់ក្នុងពេលតែមួយ។
 នៅប្រទេសខ្លះ សភាជាន់ទាបមិនអាចរំលាយបានទាល់តែសោះ ឬអាចរំលាយបានតែក្នុងកាលៈទេសៈដែលមានកម្រិតជាងសភាជាន់ទាបប៉ុណ្ណោះ។
 ជាធម្មតា វា​មាន​សមាជិក ឬ ​អាសនៈ ​តិចជាង​សភា​ជាន់ទាប (ទោះបីជា​គួរកត់សម្គាល់​មិនមែន​នៅក្នុង​សភា​ចក្រភព​អង់គ្លេស​ក៏ដោយ)។
 ជាធម្មតាវាមានអាយុបេក្ខជនខ្ពស់ជាងសភាជាន់ទាប។

រូបភាពតូច|244x244ភីកសែល| សភានៃ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ (Rajya Sabha) សភាជាន់ខ្ពស់របស់សភាឥណ្ឌា