navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ទីក្រុងព្រៃនគរ: ភូមិសាស្ត្រ​

ភូមិសាស្ត្រ​

​​

​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ឋិត​នៅ​ចំ​កណ្តាល​បេះដូង​នៃ​តំបន់​ទាំងពីរ​គឺ តំបន់​វាលទំនាប (Tây Nam Bộ 西南部) និង​តំបន់​ដូន​ណៃ ( Đông Nam Bộ东南部) របស់​ដែនដី កម្ពុជា​ក្រោម និង​មាន​ទីតាំង​ខាងជើង​ជាប់​នឹង ខេត្តទួលតាមោក (Thủ Dầu Một 土龙蒙特 ) បច្ចុប្បន្ន​ជា ខេត្ត​បិ​ន​ភឿ​ក (Bình Phước平福) ,​ពាយ័ព្យ​ជាប់​នឹង​ខេត្តរោងដំរី ​(Tây Ninh西宁) ,​ខាងកើត និង ឦសាន ជាប់​នឹង​ខេត្តដូនណៃ ( Đồng Nai同奈) , អាគ្នេយ៍ជាប់​នឹង​ខេត្តអូរកាប់ ( Bà Rịa – Vũng Tàu 巴地头顿) , ខាងលិច និង​ទិសនិរតី ជាប់​នឹង​ខេត្តកំពង់គោ (Long An隆安) និង ខេត្តមេ ស (Tiền Giang前江)។ ពី​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ទៅ​ទីក្រុង​ហាណូយ​ភាគ​ខាងជើង​នៃ​ប្រទេស​វៀតណាម មាន​ចម្ងាយ​ប្រមាណ ១,៧៣ គីឡូម៉ែត្រ និង​ចម្ងាយ ៥០ គីឡូម៉ែត្រ ទៅ​សមុទ្រ​ចិន​ខាងត្បូង (South China Sea 南海 ) ។ ចំពោះ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍东南亚 ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ជា​ចំណុចរួម​នៃ​ផ្លូវ​គមនាគមន៍​ដ៏​សំខាន់ រួមមាន ផ្លូវគោក ផ្លូវទឹក និង​ផ្លួ​វ​អាកា​សត​ភ្ជាប់​នឹង​ខេត្ត​នានា​នៅក្នុង​តំបន់ និង​ជា​ច្រក​អន្តរជាតិ ផងដែរ។​
ទីក្រុងព្រៃនគរ: ខ្មែរ

ខ្មែរ

​ពាក្យ «​ព្រៃនគរ​» បើ​យោងតាម វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់ សម្តេច​ព្រះសង្ឃ រាជ ជួន ណាត (​ជោ​ត​ញ្ញា​ណោ​) ដែល​បាន​បោះពុម្ព ដោយ​វិទ្យាស្ថាន​ពុទ្ធ​សាស ន​បណ្ឌិត្យ បាន​បញ្ជាក់ថា​៖

​ព្រៃនគរ ( ន​. ) ឈ្មោះ​ក្រុង​ជាទី​ប្រ ជុំ​កិច្ចការ នៃ​រដ្ឋការ​ធំ​នៅក្នុង​ដែនកម្ពុជា​ក្រោម ។​

​ដូចនេះ ពាក្យ​ថា «​ព្រៃនគរ​» យើង​អាច​កាត់ចេញ​ជា​ពីរ​សព្ទ គឺ «​ព្រៃ​» និង «​នគរ​» ។ បណ្តា​សព្ទ​ទាំងពីរ​នេះ សព្ទ​នីមួយៗ បើ​យោង តាម​វចនានុក្រម​ខាងលើ​ដដែល មាន​អត្ថន័យ​ថា ៖

​ព្រៃ ( ន​. ) ប្រទេស ឬ​ទី​ដី​ដែលមាន​រុក្ខជាតិ​, លតាជាតិ​, តិណជាតិ ដុះ​ដេរដាស ទ្រុប​ទ្រុល : ព្រៃតូច​, ព្រៃធំ ។ ព្រៃរនាម ព្រៃ​ក្នុង​បឹង ឬ​ក្នុង​ទី​ដែល​មានទឹក​លិច​ត្រាំ​នៅ​យូរ ។ ព្រៃរបោះ ព្រៃ​ដែលមាន​ដើមឈើ​របោះៗ ។ ព្រៃរំលោង ព្រៃស្រោង​ក្នុង​ទំនាប ។ ព្រៃស្រោង ព្រៃ​ក្នុង​ទី​ខ្ពស់ ដែលមាន​ដើមឈើ​ខ្ពស់​ស្រោងៗ ។ ព្រៃហ័តព្រៃហោង ព្រៃ ធំ​ដែល​ឆ្ងាយ​ដាច់ស្រយាល អំពី​ស្រុកភូមិ គួរ​ស្ញើប​គួរ​ស្បើម ព្រោះ​តែងមាន​សត្រូវ​ចាំ​បៀតបៀន ។​ល​។ (​ម​. ព​. ជាំ​, ញៀតស្បាត​, ផ្សៃ ផង​) ។​

( គុ​. ) ដែល​កើត​, ដែលមាន​នៅក្នុង​ព្រៃ : សត្វព្រៃ​, ក្របីព្រៃ​, គោព្រៃ​, ឆ្កែព្រៃ​, មាន់ព្រៃ​…; មនុស្ស​ព្រៃ​…​។ ព​. ប្រ​. ព្រៃៗ ដែលមាន​បែបបទ​ឬ​សណ្ដាប់ធ្នាប់​ឆ្គងៗ​, ឆ្វេងៗ : ឫក​ព្រៃៗ​, សម្ដី​ព្រៃៗ​, និយាយ​ព្រៃៗ ។ នាំ​ឲ្យ​ព្រៃ​គំនិត នាំ​ឲ្យ​ទើស​គំនិត​, ឲ្យ​ចង្អៀត​គំនិត ។​ល​។​

​នគរ ន​-​គ សំ​. បា​. ( ន​. ) បុរី​, ក្រុង : អ្នក​នគរ គឺ​អ្នកក្រុង ។​

​សរុបមក ពាក្យ « ព្រៃនគរ​» មានន័យថា «​នគរ , ប្រទេស ឬ ទី​ដី​ដែលមាន​ព្រៃ​» ឬ « នគរ​ដែលមាន​មាន​រុក្ខជាតិ​, លតាជាតិ​, តិណជាតិ ដុះ​ដេរដាស ទ្រុប​ទ្រុល » ។​
ទីក្រុងព្រៃនគរ: វៀតណាម

វៀតណាម

​ក្រោយពី​ជនជាតិ​យួន ដែល​បាន​ភៀសខ្លួន​ពី​តំបន់​តុង​កឹង东京 (Tonkin东京) ឬ ហាណូយ (Hà Nội河内) ភាគ​ខាងជើង​នៃ​ប្រទេស​វៀតណាម មក​រស់នៅក្នុង​ទីក្រុង ព្រៃនគរ នា​សតវត្សរ៍ ទី១៧ ព្រៃនគរ​ត្រូវបាន​ស្តេច​យួន​ឈ្មោះ ង្វៀង-អាញ់ (Nguyễn Ánh阮福映) ប្តូរ​ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​យួន​ថា យ៉ា​ដិ​ន (​អក្សរ​យួនៈ​Gia Định嘉定) (​អក្សរ​ចិន​:嘉定) ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៨៦២ ក្រោយពេល​បារាំង បាន​ចូល​កាន់កាប់​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ពួកគេ​បាន​លុបឈ្មោះ យ៉ា​ដិ​ន ចេញ ហើយ​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ជា​ផ្លូវការ​ថា សៃហ្គ​ន (Sài Gòn西贡) វិញ ហើយ​ឈ្មោះ​នេះ ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់​ជា​សាធារណៈ​រហូតមកដល់​សព្វថ្ងៃ។ ទោះបី​បារាំង​បាន​លុបឈ្មោះ​យ៉ា​ដិ​ន ហើយ​ប្តូរ​ទៅជា សាយ​ហ្គ​ន ហើយ​ក្តី ក៏​ឈ្មោះ យ៉ា​ដិ​ន​ជា​អក្សរ​ចិន 嘉定 នៅតែ​ត្រូវបាន​គេ​សរសេរ​នៅលើ​ផែនទី sinitic រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៨៩១ ។​

​ពាក្យ​«Sài Gòn» ក្នុង​ភាសា​យួន នេះ​អ្នកខ្លះ​បាន​អះអាងថា ជនជាតិ​យួន​និយាយ​ពាក្យ «​ព្រៃនគរ​» តាម​ខ្មែរ​មិន​ច្បាស់ ពេលដែល​ពួកគេ​បាន​ភៀសខ្លួន​មកដល់​ព្រៃនគរ​ដំបូង ។ អ្នក​ដែល​បាន​អះអាង​យ៉ាងនេះ ដោយ​គេ​បាន​លើក​ហេតុផល​ថា ពាក្យ «​សាយ​» (Sài) នេះ ចេញ​មកពី​ពាក្យ «​ព្រៃ​» របស់​ខ្មែរ​ដែល​ជនជាតិ​យួន​និយាយ​មិន​ច្បាស់ ។ ពាក្យ​«​ហ្គ​ន​» (Gòn) នេះ ជា​ភាសា​យួន ប្រែ​ថា «​ដើម​គ​» (Cây Gòn坤树) ឬ «​ផ្កាគ​» (Bông Gòn棉花) ដែល​ពួក​ជនជាតិ​យួន​បាន​បកប្រែ​ចេញពី​ពាក្យ «​នគរ​» របស់​ខ្មែរ ។ តាមពិត​ពាក្យ «​នគរ​» ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​មានន័យថា បុរី ឬ ក្រុង មិនមែនជា​«​ដើម​គ​» ឬ «​ផ្កាគ​» ទេ តែ​ជនជាតិ​យួន ឮ​ខ្មែរ​និយាយថា​«​នគរ​»​ៗ​ស្តាប់​មិន​ច្បាស់​ស្មានតែ «​ដើម​គ​» ក៏​នាំគ្នា​ហៅថា «​សាយ​ហ្គ​ន​» (Sài Gòn西贡 ) រហូតមកដល់​បច្ចុប្បន្ន។​

​តាមន័យ​មួយទៀត អ្នកខ្លះ​ថា បានជា​ជនជាតិ​យួន​ហៅ​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ថា Sài Gòn 西贡នោះ មកពី​ពេលដែល​ជន ជាតិ​យួន បាន​ភៀសខ្លួន​ចូលដល់​ទឹកដី​ព្រៃនគរ បានឃើញ ដើម​គ ជាច្រើន​ដែល​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​បាន​ដាំ​នៅ​តំបន់​នោះ។​
ទីក្រុងព្រៃនគរ: ចិន

ចិន

​តាម​ការអះអាង​មួយបែប​ទៀតថា ពាក្យ «Sài西 » ក្នុង​ភាសា​យួន​នេះ ជា​ពាក្យ​យួន​ខ្ចី​ពី​ចិន (​អក្សរ​ចិនៈ 柴 ដែល​បញ្ចេញ​សំឡេង តាម ភាសា​ចិន ថា «​ឆាយ​» ឬ (Chay柴) មានន័យថា «​ឧស​,​មែក​,​របង​ចម្រឹង​ការពារ​,​ស្វិត​ស្រពោន​») ។ ពាក្យ «Gòn贡» វិញ​ក៏​ជា​ពាក្យ​យួន​ខ្ចី​ពី​ចិន​ដែរ (​អក្សរ​ចិនៈ​棍 បញ្ចេញ​សំឡេង​តាម​ភា សា​ចិន​ថា «​សុង​» ឬ Súng មានន័យថា «​គល់ឈើ​, ប៉ូល​» ) ។ តែ​ពាក្យ «Gòn» នេះ​មានន័យថា «​សំឡី ឬ ផ្កាគ​» ក្នុង​ភាសា​យួន​ទៅវិញ ។​

​នៅ​ប្រទេស​ចិន ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ត្រូវបាន​គេ​ហៅថា 西贡 បញ្ចេញ​សំនៀង​ថា Sai Gung តាម​គ្រាមភាសា​បញ្ចេញ​សំឡេង​ថា Sai Goong តាម​ចិន​តា​ជីវ (Teochew) និង xīgòng តាម​ភាសា​ចិន (Mandarin) ។​
ទីក្រុងព្រៃនគរ: អំពីវិមាននរោត្តម

អំពីវិមាននរោត្តម

វិមាននរោត្តម បារាំងបានសាងសង់ឡើងដើម្បីឧទ្ទិសដល់ ព្រះករុណាព្រះបាទ សម្ដេច ព្រះនរោត្តម (១៨៣៤ – ១៩០៤) ជាព្រះចៅកុ្រងកម្ពុជាធិបតី នាពេលនោះ ។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៧១ ដល់ ១៨៨៧ អាគារត្រូវបានគេសាងសង់ទុកសម្រាប់ទេសាភិបាលដែនកូស័ងស៊ីន (Gouverneur de la Cochinchine ) ទើបគេហៅថា អាគារទេសាភិបាល ។  ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៨៧ ដល់ ១៩៤៥ រដ្ឋការអាណានិគមបារាំងទូទាំងឥណ្ឌូចិន (Gouverneur-général de l’Indochine Française) បានប្រើអាគារនេះជាទីស្នាក់នៅ និងសម្រាប់ប្រជុំកិច្ចការរដ្ឋការធំៗ ទើបគេហៅហៅថា អាគាររដ្ឋាភិបាល ។ ក្រោយឆ្នាំ ១៩៥៤ បារាំងបានដកអាណានិគមចេញពី ដែនកូស័ងស៊ីន ឬ ដែនដីកម្ពុជាក្រោម និងតឹងកឹង (ហាណូយ ) អណ្ណាម (Hue) ប្រធានាធិបតី ង៉ូ ដិន យេម នៃរបបសាធារណរដ្ឋវៀតណាម បានប្តូរឈ្មោះទៅជា វិមានឯករាជ្យ (Dinh Độc Lập)  វិញ ។ ថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ របបសាធារណរដ្ឋវៀតណាមត្រូវដួលរលំ ដែនដីកម្ពុជាក្រោមត្រូវបានត្រួតត្រាដោយរដ្ឋាភិបាលបក្សកុម្មុយនិស្ត វិមាននរោត្តម ត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជា សាលឯកភាព (Hội trường Thống Nhất ) តាមសេចក្តីសម្រេចលេខ 77A/VHQĐ   ចុះថ្ងៃទី ២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៧៦ របស់ក្រសួងវប្បធម៌ ដែលសព្វថ្ងៃជា ក្រសួងវប្បធម៌  កីឡា និង ទេសចរណ៍ (Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch ) នៃរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម  ។
ទីក្រុងព្រៃនគរ: វិមាននរោត្តមសម័យអាណានិគមបារាំង

វិមាននរោត្តមសម័យអាណានិគមបារាំង
ថ្ងៃទី ២៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៨៦៩ លោកទេសាភិបាល ដែនកូសាំងស៊ីន Lagrandière បានប្រារព្ធពិធីសម្ពោធិ៍បញ្ចុះបឋមសីលាជាលើកនៅដំបូង ក្នុងការចាប់ផ្តើមដំណើរការសាងសង់ វិមានថ្មី នៅទីក្រុងព្រៃនគរ សម្រាប់លោកទេសាភិបាលដែនកូស័ងស៊ីន ជំនួសឲ្យអាគារចាស់ធ្វើពីឈើ ដែលបានសាងកាលពីឆ្នាំ ១៨៦៣ ។ វិមានថ្មីនេះ ត្រូវបានវិស្វករបារាំងឈ្មោះ Hermite ជាអ្នករៀបគម្រោងការណ៍ (ប្លង់) ។ ផ្ទាំងបឋមសីលាជាប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ ត្រូវបានគេយកមកពី ខេត្តចង្វា​ត្រពាំង (Bien Hoa) មានទំហំ ៥០ Cm បួនជ្រុង ហើយត្រូវបានគេដាក់រូបិយប័ណ្ណ នាសម័យនោះ ដែលផលិតពីមាស ប្រាក់ និងស្ពាន់ចូលទៅរន្ធខាងក្នុង  ។

សំណង់នេះ បានសាងឡើងលើផ្ទៃដីក្រឡាប្រមាណ ១២ Ha ក្នុងនោះមានអាគារធំមួយ មានទីធ្លាទំហំ ៨០ ម៉ែត្រ ។ នៅក្នុងវិមាននេះ មានបន្ទប់អាចឲ្យមនុស្សស្នាក់នៅប្រមាណ ៨០០ នាក់ និងនៅជុំវិញអាគារនេះ មានសួនច្បារដែលមានដើមឈើធំៗ និងទីធ្លាស្មៅ ។ វត្ថុធាតុសម្រាប់សាងសង់ភាគច្រើន គឺបាននាំយកមកពីប្រទេសបារាំង ។ ដោយមានសង្គ្រាមបារាំងនិងអាលឺម៉ង់( Franco-Prussian War  ) នាឆ្នាំ ១៨៧០ ទើបការសាងសង់អាគារនេះ ត្រូវអូសបន្លាយពេលដល់ឆ្នាំ ១៨៩៣ ទើបបានសម្រេចជាស្ថាពរ ។ ក្រោយពីបានកសាងសម្រេចជាស្ថាពរ គេបានដាក់ឈ្មោះអាគារនេះថា វិមាននរោត្តម  និងផ្លូវនៅមុខអាគារនេះ ក៏ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា វិថីនរោត្តម ដែរ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះករុណាព្រះបាទ សម្ដេចព្រះនរោត្តម (១៨៣៤ –១៩០៤) ជាព្រះចៅ កុ្រងកម្ពុជាធិបតី នាពេលនោះ ។

ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៧១ ដល់ ១៨៨៧ អាគារ ត្រូវបានគេសាងសង់ទុកសម្រាប់ទេសាភិបាលដែនកូស័ងស៊ីន (Gouver neur de la Cochinchine ) ទើបគេហៅថា អាគារទេសាភិបាល ។

ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៨៧ ដល់ ១៩៤៥   រដ្ឋការអាណានិគមបារាំង ទូទាំងឥណ្ឌូ ចិន (Gouverneur-général de l’Indochine Française) បានប្រើអាគារនេះជាទីស្នាក់នៅ និងសម្រាប់ប្រជុំកិច្ចការរដ្ឋការធំៗ ទើបគេហៅហៅថា អាគាររដ្ឋាភិបាល ។ ចំណែកអាគារសម្រាប់ស្នាក់នៅនិងធ្វើការរបស់ លោកទេសាភិបាលត្រូវបានគេផ្លាស់ទីតាំងឲ្យនៅអាគារមួយក្បែរនោះ ។

ថ្ងៃទី ៩ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៤៥ ជប៉ុនវាយឈ្នះបារាំងនៅឥណ្ឌូចិន វិមាននរោត្តម ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលអាណានិគមជប៉ុន យកធ្វើជាអាគាររដ្ឋការរបស់ខ្លួននៅដែនដីកម្ពុជាក្រោម ។ ដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥៤ ដដែលជប៉ុនបរាជ័យក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ បារាំងបានវិលត្រឡប់ចូលធ្វើអាណានិគមជាថ្មីនៅដែនដីកម្ពុជាក្រោម ឬ កូស័ងស៊ីន វិមានរោត្តម ត្រូវបានបារាំងយកធ្វើជាទីតាំងអាគាររដ្ឋបាលខ្លួនឡើងវិញដែរ ។
ទីក្រុងមេឌេយីណ

ទីក្រុងមេឌេយីណ ជា ទីក្រុង ទីពីរ នៅ ប្រទេសកូឡុំប៊ី (ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង) ។ ទីក្រុងមានឈ្មោះ​ នៅ ភាសាអេស្ប៉ាញ ដូច Medellín ។ ជាទីក្រុងសំខាង់ នៅសេដ្ឋកិច្ច របស់ប្រទេសកូឡុំបី ។ មេឌេយីណ ជាទីក្រុងធំនៃ ខេត្តអាណទីអូគៀ ។

ប្រជាពលរដ្ឋគឺ ២២៣០៧៩ (ឆ្នាំ២០០៥)DANE. «Censo oficial DANE 2005 por principales áreas metropolitanas» (នៅភាសាអេស្ប៉ាញ) និងជាទីក្រុងទី៩១ នៅពិភកលោក ។ ទីក្រុងនេះជា បជ្ឍមណ្ឌលនៃហិរញ្ញវត្ថុ​នៃឧស្សាហកម្ម និង នៃជំនួញ ។ ជាទីក្រុងសម្រាប់ ប្រជុំអន្ដរជាតិច្រើន ។
ទីក្រុងរ៉ូម

រូបភាពតូច
ទីក្រុងរ៉ូមគឺជាទីក្រុងមួយនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីតាលី។​ ទីក្រុងរ៉ូមគឺជារាជធានីនៃ​ ប្រទេសអ៊ីតាលី​ ព្រមទាំងខែត្ត ឡាស៊ីអូ។ ទីក្រុងរ៉ូម មានប្រជាជន ២.៨លាននាក់រស់នៅក្នុង ១,២៨៥.៣ គីឡូម៉ែត្រការេ(៤៩៦.៣ sq mi), វាផងដែលគឹជាប្រទេសដែលធំជាងគេព្រមទាំងមានមនុស្សរស់នៅជាច្រើ​ន ហើយគឺជាទីក្រុងមួយដែលមានប្រជាជនច្រើនជាង មួយភាគបួន នៅក្នុងប្រទេសអឺរ៉ុបតែប្រជាជនរស់នៅក្នុងទីក្រុងមានកំហិតកំណត់។ រវាង ៣.២ និង ៣.៨ លាននាក់នៃប្រជាជនរស់នៅក្នុងទីក្រុងរ៉ូម​​ ព្រមទាំងតំបន់ ទីក្រុងធំៗ។ 

ការតាំងទីក្រុងនៅកណ្កាលភាគខាងលិចជាចំនែកមួយនៃឧបទ្វីបប្រទេស អ៊ីតាលី,ដែលមានទីបេនៅក្នុងតំបន់ឡាស៊ីអូនៃប្រទេសអ៊ីតាលី។​ រ៉ូមគឺជាទីក្រុងធំជាងគេបង្អស់,កវី និង អ្នកនិពន្ឋជនជាតិរ៉ូមបុរាណបានបញ្ជក់ប្រាប់អំពីសញ្ញាណ។

ប្រវត្ដិសាស្រ្ដទីក្រុងរ៉ូមគ្របដណ្ដប់លើជាងពីរនិងពាក់កណ្កាលមួយពាន់ឆ្នាំ,​តាំងពីមានការស្ថាបនានៅក្នុងឆ្នាំ ៧៥៣ BC។ វាគឺជាទីក្រុងមួយដែលចាស់បំផុតនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប។ នៅលើពិភពលោកទីក្រុងដែលចំនាស់ វាគឺជារាជធានីនៃទីក្រុងរបស់ព្រះរាជអាណាចក្ររ៉ូម៉ាំងដែលមានបន្ដមក, សាធារាណរដ្ឋរ៉ូម៉ាំង ហើយនឹង ចក្រភពរ៉ូម៉ាំង,ហើយគឺជាការគោរពដល់អរិយធម៏កំណើតនាឧបទ្វីបខាងលិច។ ចាប់តាំងពីសតវត្សន៍ទី​ ១ មកប្រទេសរ៉ូមបានក្ដោបក្ដាប់កិច្ចមួយដ៏ធំហើយនៅសតវត្សន៏ទី ៨ វាបានក្លាយទៅជារាជធានីនៃរដ្ឋ​ប៉ាប,រយះពេលចុងក្រោយរហូតដល់ ឆ្នាំ ១៨៧០។ នៅក្នុង ឆ្នាំ១៨២ឲ៧១ រ៉ូមបានក្លាយទៅជារាជធានីនៃព្រះរាជាណាចក្រនៃប្រទេសអ៊ីតាលី, ហើយនៅ ឆ្នាំ ១៩៤៦គឺជាសាធារាណះរដ្ឋប្រជាមានិតនៃប្រទេសអ៊ីតាលី។
បន្ទាប់ពីមានវ័យកណ្ដាល,រ៉ូមគឺបានអនុវត្ថន៏ច្បាប់ថ្មីដោយ​សម្ដេចប៉ាប​ អាឡិចសេនត្រាទី៦ និង សម្ដេចប៉ាប លេអូទី១០,​ ដែលបានបង្កើតចក្រភពថ្មីផ្លាស់ប្ដូរទីក្រុងទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលធំៗនៅក្នុង​ប្រទេសអ៊ីតាលី។ 

វិចិត្រករ និង និម្មាបនិកល្បីៗ,ប្រាមាន(Bramante),បៀនីនី(Bernini),រាភៀល(Raphael) ដែលជាកន្លែងសំណាក់លំហែកាយនៅក្នុងរ៉ូម, ការនាំអោយវាមានសកម្មភាពជាថ្មី ហើយមានស្ថាបត្យករយ៉ាងប្លែក។
ទីក្រុងរ៉ូមបានទទួលដំណែង ហ្គាដាប់ប៊ូលស៊ី នៅក្នុងាឆ្នាំ ២០១០ជាទីក្រុងបែតានៃពិភពលោក,​នៅក្នុងសតវត្សទី ២៨ សារះសំខាន់បំផុតគឺការរួបរួមទីក្រុងតែមួយ។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៧,រ៉ូមគឺជាទីក្រុងទី​​ឋ ១១ដែលមានការធ្វើទស្សនះកិច្ចច្រើននៅលើពិភពលោក , ការធ្វើទស្សនះកិច្ចលើកទី៣ នៅសហភាពអឺរ៉ុប,ហើយវាមានប្រជាប្រិយភាពទាក់ទាញបំផុតចំពោះអ្នកទស្សនានៅក្នុងប្រទេសអ៊ីតាលី។ ទីក្រុងមួយរបស់អឺរ៉ុប និងជាផ្នែកមួយនៃពិភពលោក
ទីក្រុងរ៉ូមបុរាណ

thumb|210px|នេះបើយោងតាម​​រឿងព្រេង, ទីក្រុងរ៉ូមត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 753 មុនគដោយ Romulus និង Remus ដែលត្រូវបានលើកឡើងដោយនាង-ចចក

ទីក្រុងរ៉ូមបុរាណ ជាអារ្យធម៌ទ្រេតដែលបានចាប់ផ្តើមនៅលើឧបទ្វីបអ៊ីតាលីនៅដើមសតវត្សទី 8 មុនគ។ មានទីតាំងស្ថិតនៅតាមបណ្តោយសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេនិងផ្តោតលើទីក្រុងនៃទីក្រុងរ៉ូមនេះវាបានពង្រីកឱ្យក្លាយទៅជាផ្នែកមួយនៃអាណាចក្រដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងពិភពលោកនៅសម័យបុរាណដែលមានប្រមាណពី 50 ទៅ 90 លាននាក់ (ប្រហែល 20% នៃចំនួនប្រជាជននៅលើពិភពលោក) និងគ្របដណ្តប់ 6,5 លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ (2,5 លានការ៉េ Mi) របស់ខ្លួនក្នុងអំឡុងពេលចន្លោះពីដំបូងនិងសតវត្សទីពីរនៃគ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទខ្លីមិនពេញលេញ
ទីក្រុងសេចុង

រូបភាពតូច| ការដ្ឋានសំណង់នៅសេចុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៩
សេចុង ( ;    ), ជាផ្លូវការ ទីក្រុងគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯងពិសេសសេចុង  (  ) គឺជាទីក្រុងគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯងពិសេស និងជារដ្ឋធានីរដ្ឋបាលជាក់ស្តែងរបស់ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ។

សេចុង ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០០៧ គឺជារដ្ឋធានីដែលបានគ្រោងទុកថ្មីរបស់ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងពីផ្នែកជាច្រើននៃខេត្តឈុងឆងខាងត្បូង និងផ្នែកខ្លះនៃ ខេត្តឈុងឆងខាងជើង ដើម្បីបន្ធូរបន្ថយការកកស្ទះនៅក្នុងរដ្ឋធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតរបស់កូរ៉េខាងត្បូងបច្ចុប្បន្នគឺសេអ៊ូលនិងជំរុញការវិនិយោគនៅក្នុងតំបន់កណ្តាលរបស់ប្រទេស។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១២ មក រដ្ឋាភិបាលកូរ៉េខាងត្បូង បានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងក្រសួង និងទីភ្នាក់ងារជាច្រើនទៅកាន់ទីក្រុងសេចុង ប៉ុន្តែមនុស្សជាច្រើននៅតែរស់នៅក្នុងទីក្រុងផ្សេងទៀត ជាពិសេសទីក្រុងសេអ៊ូល ជាកន្លែងដែល រដ្ឋសភា និងស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលសំខាន់ៗជាច្រើននៅសល់។

សេចុង មានប្រជាជនចំនួន៣៥១ ០០៧ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០ និងគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី៤៦៥.២៣គីឡូម៉ែត្រ 2 (១៧៩.៦៣ ម៉ាយញ៍ ) ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាផ្នែករដ្ឋបាល កម្រិតទីមួយដែលមានប្រជាជនតិចបំផុតនិងតូចបំផុតនៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង។ សេចុង មានទីតាំងនៅតំបន់ហូសុ ភាគខាងលិចដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្តឈុងឆងខាងត្បូងនៅខាងលិច ទីក្រុងធំដែចន់នៅភាគខាងត្បូង និង ខេត្តឈុងឆងខាងជើងនៅខាងកើត។

ការ​សាងសង់​ទីក្រុង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​រំពឹង​ថា​នឹង​បញ្ចប់​នៅ​ឆ្នាំ២០៣០។ មនុស្សប្រហែល៥០០ ០០០ នាក់ត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងរស់នៅទីនោះក្នុងឆ្នាំ ២០៣០។ 
សេចុង ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថាជាកិត្តិយសរបស់ស្តេចមហាអធិរាជរាជសេចុង ដែលជាស្តេចទីបួននៃ រាជវង្សចូសន់ និងជាអ្នកបង្កើតអក្ខរក្រមកូរ៉េ ហាន់ហ្គឹល ។  ទីក្រុងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងស្រុកយន់គី ដែលជាស្រុកនៃខេត្តឈុងឆងខាងត្បូង ដែលភាគច្រើននៃទឹកដីរបស់ទីក្រុងត្រូវបានប្រគល់ឱ្យ និងស្រុកផ្សេងទៀត។
រូបភាពតូច| ទេសភាពនៃទីក្រុងសេចុង ឆ្នាំ២០១៥
ទីក្រុង​ប្រជុំ​ជន ឬ​ក្រុង​សម័យ​បុរេ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​នៅ​សុរិន្ទ្រ

ដើម្បី​ស្រាវជ្រាវ​ពី​អតីតកាល កត្តា​ដ៏​សំខាន់បំផុត គឺ​ស្វែងយល់​ពី​ការរីកដុះដាល និង​ការវិវត្ត​សហគមន៍​មនុស្ស​ជំនាន់​មុន​នៅក្នុង​ភូមិភាគ​ឦសាន​នៃ​ ព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃបច្ចុប្បន្ន ពី​ដំណាក់កាល​មួយ​ទៅ​ដំណាក់កាល​មួយទៀត គេ​ត្រូវ​សិក្សា​រាល់ស្លាកស្នាម​នៃ​វប្បធម៌​បុរាណ ។ ដោយសារ ​អត្ថប្រយោជន៍​នេះហើយ ទើប​យើងសូម​លើកយក​ទីប្រជុំជន​ចំនួន ៤ តែប៉ុណ្ណោះ​នៅ​ខេត្ត​សុ​រិ​ន្ទ្រមក​ធ្វើការ​អធិ-ប្បាយ ។ ថ្វីត្បិតតែ​ការស្រាវជ្រាវ​នេះ គឹជា​ការផ្តួចផ្តើម​រប​ស់​អ្នកឯកទេស​ថៃ​ក៍ដោយ ក៏ប៉ុន្តែយើងជា​អ្នកធ្វើ​ការវិភាគ​ស៊ីជម្រៅ​បន្ត​មួយ កម្រិត​ទៀត ។
ឯកសារ:Prehistory soren.jpg
តាម ​ការពិនិត្យ​វាយតម្លៃ​ឱ្យ​ដិតដល់ ដោយ​មូលហេតុ​ប្រ​វ​តិ្ត​សាស្ត្រ អី្វ​ដែលមាននៅក្នុង​ខេត្ត​សុ​រិ​ន្ទ្រ ​ក៏​នៅមានក្នុង​អាណាខេត្ត ផ្សេងៗឯទៀត​នៃព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ និង​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន​ផងដែរ ។ សេច​កី្ត​កត់សម្គាល់​នេះ​មិនមែនជា​ការមិន​សម​ហេតុ​សម​ផល​នោះទេ ពីព្រោះ​មុន​ការមកដល់​នៃ​ជនជាតិ​ថៃ​ក្នុង​តំបន់​នេះ និង​មុន​បញ្ចូល​ខេត្ត​នេះ​ទៅក្នុង​ខណ្ឌសីមា​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ ខេត្ដ​នេះគឺជា​ទឹកដី​របស់​ខ្មែរ​សុទ្ធសាធ ។
ប្រការ ​នេះហើយ​ដែល​យើង​ត្រូវផ្តោត​ការយកចិត្តទុកដាក់​ដោយ​បកស្រាយ​ថា ទីប្រជុំជន​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនោះ​ត្រូវបាន​សាងសង់ឡើង​ដោយ​ដូនតា​ខ្មែរ ពោលគឺ​មិនអាច​ចាត់ទុកថា សមិទ្ធផល​ទាំងនោះ​ជា​របស់​ថៃ​ឡើយ​មុន​ស.វ​ទី ១៣ ។
ជារួម ​ក្នុងករណីនេះ យើង​អាច​បំភ្លឺ​នូវ​ប្រភព​មន-ខ្មែរ​នៃ​ទីប្រជុំជន​នា​ សម័យបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​ទាំងនោះ​ដែលមាន​ពាសពេញ​ដេរ ដាស​នៅ​ទូទាំងព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ និង​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន ហើយក៏​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ខឿនវប្បធម៌​ខ្មែរ មុន​ឥណ្ឌា​រូបនីយកម្ម ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ​ដូច​នៅ​ប្រទេស​ទាំងពីរ​នេះដែរ យើង​ឃើញនៅមាន​ស្លាកស្នាម​វប្បធម៌​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូច​នៅ​វៀតណាម​ខាងត្បូង​ផងដែរ ។
ទីប្រជុំជន ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រដែល​សំខាន់​ជាងគេ​នៅក្នុង​ខេត្ត​សុ​រិ​ន្ទ្រ និង​មាន​រាងជា​ពងក្រពើ​ដែល​គេ​អាចសង្កេតឃើញ​រចនាសម្ព័ន្ធ​ជាក់លាក់​ដោយ​ រូបភាព​ពីលើ​អាកាស គឺ​ប្រជុំជន​នៅ​ភូមិ​កៃ​យ៉ៃ ភូមិ​ព្រះ​បិត ភូមិ​ស្លា​ក់ដៃ ក្នុង​ទី​រួម​ខេត្ត​សុ​រិ​ន្ទ្រ ។
តាម ​ឯកសារ​រូបភាព​ដែល​បានមកពី​ការស្រាវជ្រាវ​នេះ​បានចង្អុលបង្ហាញ​ឱ្យយើង​ឃើញ​ អំពី​ស្លាកស្នាមវប្បធម៌​ខ្មែរ​ដែលមាន​អាយុប្រមាណ​ជា ៥០០០ ឆ្នាំ​មកហើយ ។ វា​ក៏​ជា​ភស្តុតាង​ដ៏​សំខាន់​មួយ​បញ្ជាក់​ឱ្យ​យើងដឹង​អំពី​ស្ថានភាព​ នៃការរៀបចំស្រុកភូមិ ឬ​សហគមន៍​ជនជាតិខ្មែរ​យើង​មុន​ការទទួល​ឥ​ទិ្ធ​ពល​ឥណ្ឌា​ដែល​បានធ្វើឱ្យ​ ទីតាំង​នៃ​ក្រុង (ពាក្យ​ខ្មែរ) តូចធំ​ទាំងនោះ​ឱ្យក្លាយ​ទៅជា​បុរី (ពាក្យ​សំ​ស្ដ្រឹ​ត) តាម​លំនាំ​ឥណ្ឌា ។
នៅ ​តំបន់​ខ្ពង់រាប​នគររាជ វប្បធម៌​ឥណ្ឌា​ត្រូវបាន​ជ្រួតជ្រាប​ក្នុងភូមិ​ភាគ​នេះចាប់តាំងពី​ដើម​ស.វ​ទី ៦ ។ ស្ថានីយ​បុ​រេ​ប្រ​វ​តិ្ត​នៅ​   សុ​រិ​ន្ទ្រ​ដែលមាន​រាង​ដូច​ពងក្រពើ គឺ​ដូច​គា្ន​នឹង​ស្ថានីយ​បុ​រេ​ប្រ​វ​តិ្ត​សាស្ត្រ​មេមត់​ខេត្តកំពង់ចាម​ដែរ ។
សរុប ​សេច​កី្ត​មក តាមរយៈ​ការវិភាគ យើង​អាច​វាយតម្លៃ​បាន​ថា ស្ថាន​ភាពជាក្រុង​បែប​ខ្មែរ​ជា​បុរី ឬ​បុ​រៈ​បែបឥណ្ឌា ការផ្លាស់ ប្តូរ​ទម្រង់​ត្រូវបាន​ធ្វើឡើងយ៉ាងងាយស្រួល​ជាទីបំផុត ។ នេះ​គឺជា​ចំណុច​យ៉ាង​ប្រសើរ​ដែលជា​ការបើកទំព័រ​ប្រ​វ​តិ្ត​សាស្ត្រ​ថ្មី​ ធ្វើឱ្យមាន​ការ រីកចម្រើន​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស​ដោយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ឥណ្ឌា ។
ជាទីបំផុត ​សូមជម្រាបថា ក្នុង​បរិវេណ​នៃ​ទីក្រុង​បុរាណ​ទាំងនោះ គេ​បានរកឃើញ​នូវ​ឧបករណ៍​ធ្វើ​អំពី​ថ្ម​រំលីងដូចជា​ពូថៅ ឬ   ​អ​ន្លួ​ញ កុលាលភាជន៍​ផាត់​ពណ៌ និង​ឥតមាន​ពណ៌​មួយចំនួន និង​របស់របរ​ប្រើប្រាស់​ជាច្រើន​ទៀត (ម.ត្រា​ណេ) ។
ទីឃនិកាយ: '''រចនាសម្ព័ន្ធ'''

រចនាសម្ព័ន្ធ

គម្ពីរទីឃនិកាយ បានប្រជុំព្រះសូត្រវែង​ៗ ចំនួន ៣៤ សូត្រ ដែល​ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំ​ជា​ ៣ វគ្គ គឺ ៖

 សីលក្ខន្ធវគ្គ (Silakkhandha-vagga): សៀវភៅ​ភាគ១៤ និង ភាគ១៥ មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១៣ ។
 មហាវគ្គ (Maha-vagga): សៀវភៅ​ភាគ១៦ និង ភាគ១៧ មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១០ ។
 បាដិកវគ្គ (Patika-vagga): សៀវភៅ​ភាគ១៨ និង ភាគ១៩ មានប្រជុំព្រះសូត្រ ១១ ។
ទីឃនិកាយ: [[ព្រហ្មជាលសូត្រ]]

ព្រហ្មជាលសូត្រ

(Brahmajāla Sutta) (DN 1), សៀវភៅ​​ភាគ១៤ ទំព័រ​ទី ៣ ។ ពាក់ព័ន្ធ​ជាសំខាន់​ជា​មួយ​នឹង​ទុទិដ្ឋិ ( wrong view) ៦២​ ប្រភេទ ។
ទីឃនិកាយ: [[សាមញ្ញផលសូត្រ]]

សាមញ្ញផលសូត្រ
(Sāmaññaphala Sutta)(DN 2), ​សៀវភៅ​​ភាគ១៤ ទំព័រទី ​១១៥ ។ ព្រះបាទ អាជាតសត្រូវ (អាជាតសត្តុ, Ajatasattu) នៃ​នគរ​ មគធៈ (Magadha) ទូល​សួរ​ព្រះ​ពុទ្ធ​អំពី​អានិសង្ស​ (ប្រយោជន៍) ​នៃ​ការ​ប្រកាន់​ជីវភាព​ជា​​​អ្នក​បួស (សមណៈ, samana) (recluse ឬ renunciant) ។ ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​​មាន​បន្ទូល​ឆ្លើយ​តប​​ថា គោលដៅ​កំពូល​​របស់​អ្នក​បួស​គឺ​​ការ​បាន​សម្រេច​ជា​ព្រះ​អរហន្ត (arahant) ។
ទីឃនិកាយ: [[អម្ពដ្ឋសូត្រ]]

អម្ពដ្ឋសូត្រ
(Ambattha Sutta) (DN 3) សៀវភៅ​​​​ភាគ១៤ ទំព័រទី​ ២១៧ ។ Ambattha the Brahmin is sent by his teacher to find whether the Buddha possesses the 32 bodily marks, but on arrival he is rude to the Buddha on grounds of descent (caste); the Buddha responds that he is actually higher born than Ambattha by social convention, but that he himself considers those fulfilled in conduct and wisdom as higher.
ទីឃនិកាយ: [[សោណទណ្ឌសូត្រ]]

សោណទណ្ឌសូត្រ
(Sonadanta Sutta) (DN 4) សៀវភៅ​​ភាគ១៤ ទំព័រ​ទី ២៦៥  ។ The Buddha asks Sonadanda the Brahmin what are the qualities that make a Brahmin; Sonadanda gives five, but the Buddha asks if any can be omitted and argues him down to two: morality and wisdom.
ទីឃនិកាយ: [[កូដទន្តសូត្រ]]

កូដទន្តសូត្រ
(Kutadanta Sutta) (DN 5) សៀវភៅ​​ភាគ១៥ ទំព័រ​ទី ៣  ។​ Kutadanta the Brahmin asks the Buddha how to perform a sacrifice; the Buddha replies by telling of one of his past lives, as chaplain to a king, where they performed a sacrifice which consisted of making offerings, with no animals killed.
ទីឃនិកាយ: [[មហាលិសូត្រ]]

មហាលិសូត្រ
(Mahali Sutta) (DN 6) សៀវភៅ​​ភាគ១៥ ទំព័រ​ទី ៥៧  ។ In reply to a question as to why a certain monk sees divine sights but does not hear divine sounds, the Buddha explains that it is because of the way he has directed his meditation.
ទីឃនិកាយ: [[ជាលិយសូត្រ]]

ជាលិយសូត្រ
(Jaliya Sutta) (DN 7) សៀវភៅ​​​ភាគ១៥ ទំព័រ​ទី ៧៥ ។ នៅ​ពេល​ត្រូវ​ព្រាហ្មណ៍​ ២ នាក់​ចោទ​សួរ​ថា​តើ​ ព្រលឹង (soul) និង រូបកាយ​ (body) ដូច​គ្នា ឬ​ ខុស​គ្នា, ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​តប​​​ជា​ពាក្យ​បរិយាយ​​ប្រាប់​អំពី​ផ្លូវ​នាំ​ទៅ​​កាន់​បញ្ញា (wisdom) រួច​ហើយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​មាន​បន្ទូល​សួរ​ទៅ​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង ២​ វិញ​ថា ប្រសិន​បើ​បុគ្គល​ម្នាក់​បាន​សម្រេច​នូវ​បញ្ញាញាណ​ហើយ តើ​គាត់​នៅ​តែ​មាន​កង្វល់​ចំពោះ​សំណួរ​នោះ​ឬ​ទេ ។
ទីឃនិកាយ: [[មហាសីហនាទសូត្រ]]

មហាសីហនាទសូត្រ
(Kassapa Sihananda Sutta, Maha Sīhanāda ឬ Sīhanāda Sutta) (DN 8) សៀវភៅ​​ភាគ១៥ ទំព័រ​ទី ៧៥ ។ ពាក្យ​ថា​ សីហនាទ (sihanada) តាម​អត្ថានុរូប មាន​ន័យ​ថា "សម្រែក​សត្វសិង្ហ" ​: សូត្រ​នេះ​ទាក់ទង​នឹង​បព្វជា​ (asceticism)
ទីឃនិកាយ: [[បោដ្ឋបាទសូត្រ]]

បោដ្ឋបាទសូត្រ
(Potthapada Sutta) (DN 9) សៀវភៅ​​​​ភាគ១៥ ទំព័រ​ទី ១១១ ។  នៅ​ពេល​សាវ័ក​សាកសួរ​ព្រះ​អង្គ​អំពី​មូលហេតុ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​​សញ្ញា (perception) កើត​ឡើង ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​បាន​សំដែង​ថា​សញ្ញា​កើត​ឡើង​ដោយ​សារ​ការ​ហ្វឹកហាត់ ។ ទ្រង់​បាន​ពន្យល់​អំពី​មាគ៌ា​តាម​លំដាប់​លំដោយ​ដូច​មាន​ចែង​ខាង​ដើម​រហូត​ដល់​ឈាន​ (jhana) គ្រប់​ដំណាក់​កាល​ទាំង​អស់ និង​អំពី​សញ្ញា​របស់​ឈាន​នីមួយៗ ។ បន្ទាប់​មក​ទ្រង់​ក៏​បាន​ពន្យល់​អំពី​ចិត្ត​ដែល​ផ្ចង់​បាន​សម្រេច​ដល់​ដំណាក់កាល​​ឥត​មាន​រូប​សណ្ឋាន (formless attainments) ទាំង​បី ។ បន្ទាប់​មក​សូត្រ​នេះ​ក៏​បរិយាយ​អំពី​ប្រធានបទ​ផ្សេង​ទៀត,​ អំពី​អត្ត និង​សំណួរ​មួយ​ចំនួន​ដែល​ឥត​មាន​ចម្លើយ​សោះ ។
ទីឃនិកាយ: [[សុភសូត្រ​]]

សុភសូត្រ​
(Subha Sutta) (DN 10) សៀវភៅ​​ភាគ១៥ ទំព័រ​ទី ១៦១  ។ ព្រះ​អានន្ទ​រៀបរាប់​អំពី​មាគ៌ា​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​បាន​បង្រៀន ។
ទីឃនិកាយ: [[កេវដ្តសូត្រ]]

កេវដ្តសូត្រ
(Kevatta Sutta) (DN 11) សៀវភៅ​​​​ភាគ១៥ ទំព័រ​ទី ២០៣ ។ Kevaddha asks the Buddha why he does not gain disciples by working miracles; the Buddha explains that people would simply dismiss this as magic and that the real miracle is the training of his followers.
ទីឃនិកាយ: [[លោហិច្ចសូត្រ]]

លោហិច្ចសូត្រ
(Lohicca Sutta) (DN 12) សៀវភៅ​​​​ភាគ១៥ ទំព័រ​ទី ២២៣ ។ និយាយ​អំពី​គ្រូ​ល្អ​និង​គ្រូ​អាក្រក់ ។
ទីឃនិកាយ: [[តេវិជ្ជសូត្រ]]

តេវិជ្ជសូត្រ
(Tevijja Sutta) (DN 13) សៀវភៅ​​​ភាគ១៥ ទំព័រ​ទី ២៤៣ ។ នៅ​ពេល​មាន​គេ​សួរ​នាំ​ព្រះ​ពុទ្ធ​អំពី​មាគ៌ា​នាំ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ជួប​ជាមួយ​នឹង​ព្រះ​ព្រហ្ម​វិញ, ព្រះ​ពុទ្ធ​ពន្យល់​អំពី​មាគ៌ា​តាម​លទ្ធិ​ពុទ្ធនិយម ប៉ុន្តែ​ទ្រង់​បាន​បញ្ចប់​សេចក្តី​ពន្យល់​នោះ​នៅ​ត្រឹម​ពាក្យ​ព្រហ្មវិហារធម៌ ៤ (four brahmaviharas) ។ ដោយសារ​សូត្រ​នេះ​ត្រូវ​បាន​អ្នក​និពន្ធ​សរសេរ​សង្ខេប​ពេក ដោយ​មិន​បាន​បរិយាយ​អំពី​មាគ៌​ដែល​នាំ​ឆ្ពោះ​មក​ដល់​ត្រឹម​ដំណាក់​នេះ ។ នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​របស់​គាត់​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា "How Buddhism Began: The Conditioned Genesis of the Early Teachings" (1997) លោក Robert Gombrich អះអាង​ថា ព្រះ​ពុទ្ធ​ចង់​សំដៅ​ទៅ​ដល់​ការ​ជួប​ជាមួយ​នឹងព្រហ្ម​នោះ​ គឺ​មាន​ន័យ​ស្មើ​នឹង​ការ​សម្រេច​និព្វាន ។
ទីឃនិកាយ: '''[[មហាវគ្គ]]'''

មហាវគ្គ

មហាបទានសូត្រ​

(Mahapadana Sutta) (DN 14)  សៀវភៅ​ភាគ១៦ ទំព័រ​ទី ៣ ។ សូត្រ​នេះ​និយាយ​អំពី​ដំណើរ​រឿង​របស់​​ព្រះ​ពុទ្ធ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​នៅ​អតីតកាល​រហូត​ដល់​ដំណាក់កាល​ដ៏​ខ្លី​​បន្ទាប់​​​​ការ​សម្រេច​និព្វាន​របស់​ទ្រង់​ ។ ​ដំណើរ​រឿង​នោះ​ស្រដៀង​នឹង​ដំណើរ​រឿង​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​គោតម​ដែរ ។

មហានិទានសូត្រ
(Mahanidana Sutta) (DN 15) សៀវភៅភាគ១៦ ទំព័រ​ទី ១១៩ ។ សូត្រ​នេះ​បរិយាយ​អំពី​បដិច្ចសមុប្បាទធម៌ (dependent origination) ។
មហាបរិនិព្វានសូត្រ

មហាបរិនិព្វានសូត្រ ភាសា​អង់គ្លេស​​ Mahaparinibbana Sutta (DN 16) ឬ តាម​ក្បួន​តម្រៀប​ភាគ​​សៀវភៅ​ក្នុង​​​ព្រះត្រៃបិដក​បែប​ខ្មែរ​គឺ​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ទីឃនិកាយ មហាវគ្គ សៀវភៅភាគ១៦ ចាប់​ពី​ទំព័រ​ទី ១៥៤ ដល់ ២១៥ ។ នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​ (សូត្រ) នេះ មាន​និទាន​អំពី​ជីវិត​ចុង​ក្រោយ​របស់​ព្រះពុទ្ធ​សមណគោតម ក្នុង​រយៈពេល​​ពីរបី​ខែ មុន​ថ្ងៃ​បរិនិព្វាន​ (ថ្ងៃ​មរណៈ) និយាយ​អំពី​​សុគត (មរណភាព) ​របស់​ព្រះពុទ្ធ និយាយ​អំពី​ពិធី​រំលាយ​ព្រះសព និង ការ​បែងចែក​អដ្ឋិធាតុ (សំណល់​ឆ្អឹង) របស់​ព្រះពុទ្ធ​សមណគោតម​ទៅ​​​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​នៅ​សម័យ​នោះ ។ បណ្ដាំ​ចុងក្រោយ​របស់​ព្រះពុទ្ធ​ទៅ​ដល់​គ្រប់​ពុទ្ធសាសនិក​គឺ "... ភិក្ខុសង្ឃ​នៅ​នឹង​ប៉ុនប៉ង​អ្វី​ក្នុង​តថាគត​ទៀត ... ធម៌​ដែល​តថាគត​សំដែង​ហើយ ធ្វើ​មិន​ឲ្យ​មាន​ខាង​ក្នុង​ខាង​ក្រៅ ... កណ្ដាប់ដៃ​នៃ​អាចារ្យ​មិន​មាន​ក្នុង​ធម៌​ទាំងឡាយ​របស់​តថាគត​ទេ ..." (សៀវភៅ​ភាគ១៦ ទំព័រ​ទី ២១៣) និង "... អ្នក​ទាំងឡាយ​ចូរ​យក​ខ្លួន​ជា​ទីពឹង យក​ខ្លួន​ជា​ទី​រលឹក កុំ​យក​របស់​ដទៃ​ជា​ទី​រលឹក ចូរ​យក​ធម៌​ជា​ទី​ពឹង យក​ធម៌​ជា​ទី​រលឹក កុំ​យក​របស់​ដទៃ​ជា​ទី​រលឹក​ឡើយ ។" (សៀវភៅ​ភាគ១៦ ទំព័រ​ទី ២១៤)

មហាសុទស្សនសូត្រ
(Mahasudassana Sutta) (DN 17) សៀវភៅ​​ភាគ១៧ ទំព័រ​ទី ៣ ។  រឿង​និទាន​មួួ​យ​នៅ​ក្នុង​រឿង​និទាន​ជាច្រើន​ស្តី​អំពី​អតីតជាតិ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​ ដែល​នៅ​ពេល​នោះ​ទ្រង់​ជា​ស្តេច​មួយ​អង្គ ។ ការ​រៀបរាប់​អំពី​ព្រះរាជវាំង​របស់​ព្រះ​អង្គ​មាន​ចំណុច​ស្រដៀង​គ្នា​ច្រើន​អន្លើ​នឹង​សេចក្តី​អធិប្បាយ​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ដែនដី​បរិសុទ្ធ (Pure Land) នៅ​ត្រង់​ចំណុច​នេះ​លោក រូភឺត ហ្គេធិន (Rupert Gethin)​ បាន​ស្នើ​យោបល់​ថា រឿង​និទាន​នេះ​គឺ​ជា​ការ​តាក់តែង​សាច់​រឿង​មុន​ការ​តាក់តែង​សាច់​រឿង​របស់​ Pure Land Buddhism ។
ជនវសភសូត្រ
(Janavasabha Sutta) (DN 18) សៀវភៅភាគ១៧ ទំព័រ​ទី ៦១ ។ King Bimbisara of Magadha, reborn as the god Janavasabha, tells the Buddha that his teaching has resulted in increased numbers of people being reborn as gods.
មហាគោវិន្ទសូត្រ
(Maha-Govinda Sutta) (DN 19) សៀវភៅភាគ១៧ ទំព័រ​ទី ១០៥ ។ Story of a past life of the Buddha.
មហាសមយសូត្រ
(Mahasamaya Sutta) (DN 20) សៀវភៅ​​ភាគ១៧ ទំព័រ​ទី ១៦៩ ។ Long versified list of gods coming to honour the Buddha
សក្កបញ្ហាសូត្រ
(Sakkapanha Sutta) (DN 21) សៀវភៅភាគ១៧ ទំព័រ​ទី ១៩៣ ។  The Buddha answers questions from Sakka, ruler of the gods (a Buddhist version of Indra)
មហាសតិបដ្ឋានសូត្រ
(Mahasatipatthana Sutta) (DN 22) សៀវភៅ​​ភាគ១៧ ទំព័រ​ទី ២៤៥ ។ The basis for one of the Burmese vipassana meditation traditions; many people have it read or recited to them on their deathbeds.Malalasekera, Dictionary of Pali Proper Names, volume II, page 564
បាយាសិសូត្រ
(Payasi Sutta, Payasi Rājañña Sutta) (DN 23) សៀវភៅ​​ភាគ១៧ ទំព័រ​ទី ៣០៧ ។ Dialogue between the skeptical Prince Payasi and a monk.
ទីឃនិកាយ: [[មហាបទានសូត្រ]]​

មហាបទានសូត្រ​

(Mahapadana Sutta) (DN 14)  សៀវភៅ​ភាគ១៦ ទំព័រ​ទី ៣ ។ សូត្រ​នេះ​និយាយ​អំពី​ដំណើរ​រឿង​របស់​​ព្រះ​ពុទ្ធ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​នៅ​អតីតកាល​រហូត​ដល់​ដំណាក់កាល​ដ៏​ខ្លី​​បន្ទាប់​​​​ការ​សម្រេច​និព្វាន​របស់​ទ្រង់​ ។ ​ដំណើរ​រឿង​នោះ​ស្រដៀង​នឹង​ដំណើរ​រឿង​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​គោតម​ដែរ ។
ទីឃនិកាយ: [[មហានិទានសូត្រ]]

មហានិទានសូត្រ
(Mahanidana Sutta) (DN 15) សៀវភៅភាគ១៦ ទំព័រ​ទី ១១៩ ។ សូត្រ​នេះ​បរិយាយ​អំពី​បដិច្ចសមុប្បាទធម៌ (dependent origination) ។