ភពណិបទូន

ភពណិបទូន គឺជាភពព្រះអាទិត្យទីប្រាំបី និងឆ្ងាយបំផុត ពី ព្រះអាទិត្យ ។ នៅក្នុង ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ វាគឺជាភពធំជាងគេទីបួនដែលមានអង្កត់ផ្ចិត ជាភពដ៏ធំបំផុតទីបី និងជា ភពយក្ស ដែលក្រាស់ជាងគេ ។ វាមានទំហំធំជាង ផែនដី ១៧ ដង ហើយធំជាង អ៊ុយរ៉ានុស ជិតភ្លោះរបស់វាបន្តិច ។ ណេបទូនគឺក្រាស់ និងតូចជាងភពអ៊ុយរ៉ានុស ដោយសារម៉ាស់របស់វាកាន់តែធំ បណ្តាលឱ្យមានការបង្រួមទំនាញកាន់តែច្រើននៃបរិយាកាសរបស់វា។ វាត្រូវបានគេសំដៅថាជា ភពមួយក្នុងចំណោមភព យក្សទឹកកក ពីរនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ (មួយទៀតគឺនៅជិត Uranus ភ្លោះរបស់វា)។

ដោយត្រូវបានផ្សំឡើងជាចម្បងនៃឧស្ម័ន និងអង្គធាតុរាវ វាមិនមាន "ផ្ទៃរឹង" ដែលបានកំណត់យ៉ាងច្បាស់នោះទេ។ ភពផែនដីវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យម្តងរៀងរាល់ 164.8  ឆ្នាំ ក្នុងចម្ងាយជាមធ្យម 30.1  AU (4.5 ពាន់លានគីឡូម៉ែត្រ; 2.8 ពាន់លាន mi) ។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម ​ព្រះ​រ៉ូម៉ាំង​នៃ​សមុទ្រ ហើយ​មាន ​និមិត្តសញ្ញា​តារាសាស្ត្រ  ដែល​តំណាង​ឱ្យ​ត្រីកោណ​របស់​ភពណិបទូ ន ។ 

Neptune មិនអាចមើលឃើញដោយភ្នែកដែលមើលមិនឃើញ ហើយជាភពតែមួយគត់នៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ដែលត្រូវបានរកឃើញដោយការទស្សន៍ទាយតាមគណិតវិទ្យា ជាជាងដោយ ការសង្កេតជាក់ស្តែង ។ ការផ្លាស់ប្តូរដែលមិននឹកស្មានដល់នៅក្នុងគន្លងរបស់ Uranus បាននាំឱ្យ Alexis Bouvard សន្និដ្ឋានថាគន្លងរបស់វាទទួលរងការ រំខាន ទំនាញ ដោយភពមិនស្គាល់មួយ។ បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ Bouvard ទីតាំងរបស់ Neptune ត្រូវបានព្យាករណ៍ពីការសង្កេតរបស់គាត់ដោយឯករាជ្យដោយ John Couch Adams និង Urbain Le Verrier ។ Neptune ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយនឹងកែវយឺតនៅថ្ងៃទី 23 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1846  ដោយ Johann Galle ក្នុង កម្រិត មួយ នៃទីតាំងដែលព្យាករណ៍ដោយ Le Verrier ។ ព្រះច័ន្ទធំបំផុតរបស់វាគឺ Tritonត្រូវបានគេរកឃើញមិនយូរប៉ុន្មានទេ ទោះបីជាគ្មានព្រះច័ន្ទចំនួន 13 ផ្សេងទៀតនៃភពផែនដីដែលគេស្គាល់ថា ត្រូវ បានគេដាក់តាមកែវយឹតរហូតដល់សតវត្សទី 20 ក៏ដោយ។ ចម្ងាយរបស់ភពផែនដីពីផែនដីផ្តល់ឱ្យវានូវទំហំជាក់ស្តែងតូចបំផុត ដែលធ្វើឱ្យវាពិបាកក្នុងការសិក្សាដោយប្រើតេឡេស្កុបដែលមានមូលដ្ឋានលើផែនដី។ Neptune ត្រូវបានទៅទស្សនាដោយ យាន Voyager 2 នៅពេលដែលវា ហោះហើរដោយ ភពផែនដីនៅថ្ងៃទី 25 ខែសីហា ឆ្នាំ 1989 ។ យាន Voyager 2 នៅតែជាយានអវកាសតែមួយគត់ដែលបានទៅទស្សនាភពណិបទូន។  ការមកដល់នៃ តេឡេស្កុបអវកាស Hubble និង តេឡេស្កុប ដែលមានមូលដ្ឋានលើដី ដ៏ធំដែល មាន អុបទិកប្រែប្រួល ថ្មីៗនេះបានអនុញ្ញាតឱ្យមានការសង្កេតលម្អិតបន្ថែមពីចម្ងាយ។

ដូចភពព្រហស្បតិ៍ និងភពសៅរ៍ បរិយាកាសរបស់ភពណិបទូនត្រូវបានផ្សំឡើងជាចម្បងនៃ អ៊ីដ្រូសែន និង អេលីយ៉ូម រួមជាមួយនឹងដាននៃ អ៊ីដ្រូកាបូន និងអាចជា អាសូត ទោះបីជាវាមានសមាមាត្រខ្ពស់ជាងនៃ "ទឹកកក" ដូចជាទឹក អាម៉ូញាក់ និង មេតាន ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ស្រដៀងទៅនឹង Uranus ផ្ទៃខាងក្នុងរបស់វាត្រូវបានផ្សំឡើងជាចម្បងដោយទឹកកក និងថ្ម។  Uranus និង Neptune ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា " យក្សទឹកកក " ដើម្បីបញ្ជាក់ពីភាពខុសគ្នានេះ។  ដាននៃមេតាននៅក្នុងតំបន់ខាងក្រៅបំផុតក្នុងផ្នែកមួយសម្រាប់រូបរាងពណ៌ខៀវរបស់ភពផែនដី ទោះបីជាសមាសធាតុមិនស្គាល់មួយត្រូវបានគេជឿថាពណ៌ Neptune ពណ៌ខៀវខ្លាំងជាងបើប្រៀបធៀបទៅនឹង Uranus ។ 

ផ្ទុយទៅនឹងបរិយាកាសអ័ព្ទ ដែលមិនមានលក្ខណៈពិសេសរបស់អ៊ុយរ៉ានុស បរិយាកាសរបស់ភពណិបទូនមានលំនាំអាកាសធាតុសកម្ម និងអាចមើលឃើញ។ ជាឧទាហរណ៍ នៅពេល យាន Voyager 2 ហោះហើរក្នុងឆ្នាំ 1989 អឌ្ឍគោលខាងត្បូងរបស់ភពផែនដីមាន ចំណុចងងឹតដ៏អស្ចារ្យ ប្រៀបធៀបទៅនឹង ចំណុចក្រហមដ៏អស្ចារ្យ នៅលើភពព្រហស្បតិ៍។ ថ្មីៗនេះ នៅឆ្នាំ 2018 ចំណុចងងឹតសំខាន់ថ្មីជាង និងចំណុចងងឹតតូចជាង ត្រូវបានគេកំណត់ និងសិក្សា។  លើសពីនេះទៀត គំរូអាកាសធាតុទាំងនេះត្រូវបានជំរុញដោយខ្យល់បក់ខ្លាំងបំផុតនៃភពណាមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ជាមួយនឹងល្បឿនខ្យល់ដែលបានកត់ត្រាទុករហូតដល់ 2,100 គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង (580 m/s; 1,300 mph)។ ដោយសារតែចម្ងាយដ៏អស្ចារ្យរបស់វាពីព្រះអាទិត្យ បរិយាកាសខាងក្រៅរបស់ណិបទូន គឺជាកន្លែងត្រជាក់បំផុតមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ជាមួយនឹងសីតុណ្ហភាពនលើកំពូលពពករបស់វាខិតជិត 55  K (−218  °C ; −361  °F ) ។ សីតុណ្ហភាពនៅកណ្តាលនៃភពផែនដីគឺប្រហែល 5,400 K (5,100 °C; 9,300 °F) ។  Neptune មាន ប្រព័ន្ធរោទិ៍ ខ្សោយ និងបែកខ្ញែក (ដាក់ស្លាកថា "arcs") ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ 1984 បន្ទាប់មកក្រោយមកត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយ Voyager 2 ។ 
ការរកឃើញ រកឃើញដោយ Johann Galle
 Urbain Le Verrier
 John Couch Adamsកាលបរិច្ឆេទនៃការរកឃើញថ្ងៃទី 23 ខែកញ្ញាឆ្នាំ 1846ការរចនាការបញ្ចេញសំឡេង/ ˈ n ɛ p tj uː n / ( ស្តាប់ ) ដាក់ឈ្មោះតាមLatin Neptunus តាមរយៈ Neptune បារាំងគុណនាមណេប ទុយនី ( / n ɛ p ˈ tj uː n i ən / ),  Poseidean លក្ខណៈគន្លង សម័យ J2000អាភីឡុន30.33  AU (4.54 ពាន់លានគីឡូម៉ែត្រ)Perihelion29.81 AU (4.46 ពាន់លានគីឡូម៉ែត្រ)អ័ក្សពាក់កណ្តាលសំខាន់30.07 AU (4.50 ពាន់លានគីឡូម៉ែត្រ)ភាពប្លែក០.០០៨ ៦៧៨រយៈពេលគន្លង (sidereal) ១៦៤,៨ ឆ្នាំ ។
 60,195 ថ្ងៃ។
 89,666 ថ្ងៃនៃព្រះអាទិត្យ នេបទុយនី រយៈពេលគន្លង (ស៊ីណូឌីក)367.49 ថ្ងៃ ល្បឿនគន្លង ជាមធ្យម5.43 គីឡូម៉ែត្រ / វិនាទី ភាពមិនធម្មតា២៥៦.២២៨°ទំនោរពី 1.770° ដល់ ecliptic
6.43° ដល់ អេក្វាទ័រ របស់ ព្រះអាទិត្យ 0.74° ទៅ ប្លង់អថេរ រយៈបណ្តោយនៃថ្នាំងឡើង131.783°ពេលវេលានៃ perihelion២០៤២-កញ្ញា-០៤ អាគុយម៉ង់នៃ perihelion២៧៣.១៨៧°ផ្កាយរណប ដែលគេស្គាល់១៤លក្ខណៈរូបវន្តកាំមធ្យម24,622 ± 19 គីឡូម៉ែត្រ កាំ អេក្វាទ័រ24.764 ± 15 គីឡូម៉ែត្រ 
3.883 ផែនដីកាំ ប៉ូ ឡា24.341 ± 30 គីឡូម៉ែត្រ 
3.829 ផែនដីផ្លិត0.0171 ± 0.0013ផ្ទៃ7.6187 × 10 9  គីឡូម៉ែត្រ 2 
14.98 ផែនដីបរិមាណ6.253 × 10 13  គីឡូម៉ែត្រ 3 
57.74 ផែនដីអភិបូជា1.024 13 × 10 26  គីឡូក្រាម 
17.147 ផែនដី
5.15 × 10-៥  ព្រះអាទិត្យដង់ស៊ីតេ មធ្យម1.638 ក្រាម / សង់ទីម៉ែត្រ 3 ទំនាញផ្ទៃ11.15  m/s 2 
1.14  ក្រាម ។កត្តានិចលភាព0.23  (ការប៉ាន់ស្មាន)ល្បឿនរត់គេចខ្លួន23.5 គីឡូម៉ែត្រ / s រយៈពេលបង្វិល Synodic0.671 25  ឃ
16 ម៉ោង 6 ម 36 ស រយៈពេលបង្វិលចំហៀង0.6713 ថ្ងៃ 
16 ម៉ោង 6 នាទី 36 វិល្បឿនបង្វិលអេក្វាទ័រ2.68 គីឡូម៉ែត្រ/វិនាទី (9,650 គីឡូម៉ែត្រ/ម៉ោង)លំអៀងអ័ក្ស28.32° (ទៅ​គន្លង) ប៉ូលខាងជើង ឡើងស្តាំ19 ម៉ោង 57 ម 20 ស 
299.3°ការធ្លាក់ចុះ ប៉ូលខាងជើង42.950° អាល់បេដូ0.290 ( ចំណង ) 
0.442 ( ភូមិសាស្ត្រ។ ) សីតុណ្ហភាពផ្ទៃ ។នាទីមធ្យមអតិបរមាកម្រិត 1 របារ72  K (−201 °C) 0.1 bar (10 kPa)55  K (−218 °C) ទំហំជាក់ស្តែង7.67  ដល់ 8.00 អង្កត់ផ្ចិតជ្រុង2.2–2.4″ បរិយាកាស កម្ពស់ជញ្ជីង19.7 ± 0.6 គីឡូម៉ែត្រសមាសភាពតាមកម្រិតសំឡេង ឧស្ម័ន ៖
 80% ± 3.2% អ៊ីដ្រូសែន ( H 2 )
 19% ± 3.2% អេលីយ៉ូម (គាត់)
 1.5% ± 0.5% មេតាន ( CH 4 )
 ~ 0.019% អ៊ីដ្រូសែន deuteride (HD)
 ~ 0.00015% អេ តាន ( C 2 H 6 )
 ទឹកកក ៖
 អាម៉ូញាក់ ( NH 3 )
 ទឹក ( H 2 O )
 អាម៉ូញ៉ូមអ៊ីដ្រូស៊ុលហ្វីត ( NH 4 SH )
 ទឹកកកមេតាន (?) ( CH 4 · 5.75H 2 O )