navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
បដិមា

200x250px|thumb|ទេវរូបព្រះភូមិទេវតា នៃសាសនាខ្មោច(សាសនាប្រជាប្រិយតៃ) សិល្បៈថៃ.

បដិមា (Icon ចិន: 聖像畫) បដិមា ឬប្រតិមាជាភាសាបាលី ឬសំស្រឹ្កតមានន័យថារូបប្រៀបរូបសំណាក់រូបដំណាងនរណាម្នាក់ការផ្សាយរបស់ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិតឆ្នាំ១៩៦៨ វចនានុក្រមខ្មែរ ទំព័រទី៦៧៤។ បើតាមការពន្យល់ពីលោក ភត្តចារ្យ បដិមាមានន័យថានិមិត្តរូប ឬរូបតំណាងផងដែរBhattacharya Kamaleswara,1963, The Canons of Indian art។ ជាទូទៅបដិមាដែលសិល្បករខ្មែរបង្កើតឡើងច្រើនទាក់ទងនឹងសាសនាទាំងពីរគឺព្រហ្មញ និងព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏ប៉ុន្តែក្រៅពីបុព្វហេតុពុទ្ធសាសនាគេឆ្លាក់បដិមា ដើម្បីស្នងឱ្យបុគ្គលផងគ្រាន់តែគេមិនឆ្លាក់ជាបុគ្គលសោតជាពិសេសព្រះមហាក្សត្រភ្ជាប់អាត្ម័នទៅជាមួយអាទិទេព តាមមធ្យោបាយយកព្រះនាមព្រះមហាក្សត្របូកបញ្ជូលជាមួយអាទិទេពហើយធ្វើពិធីអភិសេក ដើម្បីឱ្យក្លាយជាបដិមាបូជា។ វត្ថុតាងទាំងនេះយើងអាចដឹងតាមរយៈសិលាចារឹកដែលចារនៅលើមេទ្វារនៃប្រាសាទបានតម្កល់បដិមានោះ ហើយសិលាចារឹកនេះបដិមាហៅថា យសសរីរៈមានន័យថាកាយដែលប្រកបដោយភាពល្បីល្បាញJounal of Khmer Studies,2002,Udaya,p.83។ នៅក្នុងចម្លាក់បដិមាខ្មែរទាំងនោះ ពោលគឺសិល្បករខ្មែរបានឆ្លាក់ជាតួអង្គអាទិទេព សត្វ និងមនុស្សជាដើម។ លក្ខណៈអាទិទេពគ្រាន់តែមានឥទ្ធិពលកំណត់នៅកម្រិតនៃការរចនា ដោយចម្លាក់ជាតួអង្គសត្វលេចឡើងនៅក្រោមទម្រង់គឺជាការបណ្តុះគំនិតបង្កើតដោយផ្ទាល់នៃសត្វពិតៗ ឬបង្ហាញពីចំណុចអស្ចារ្យខាងរបៀបរចនាបថ(តោ និងនាគ)។ បើសិនជាសត្វទាំងនោះមានលក្ខណៈនិមិត្តរូបសំខាន់គឺត្រូវបានឆ្លាក់រចនាច្រើនJean Boisselier, Asia du Sud-Est, 1966, Le Cambodge,p.305-306។
បដិមាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧: ការពិពណ៌នា

ការពិពណ៌នា 
ដើមរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ គឺជាក្បាលថ្មភក់ពណ៌បៃតងប្រផេះ មានភ្នែកស្រពោន និងស្នាមញញឹមតិចៗ។ ស្ទីលម៉ូដសក់នេះ ដោយមានសក់ទាញចូលទៅក្នុងដុំមូលតូចមួយនៅផ្នែកខាងលើនៃលលាដ៍ក្បាល ធ្វើឱ្យវាអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រធានបទថាជាបុរស។ អ្នកអង្គុយអង្គុយទាំងបួននាក់ដែលឆ្លាក់នៅលើជើងទម្រនៃប្រាសាទបន្ទាយស្រី រក្សាទុកនៅសារមន្ទី Guimet មានម៉ូតសក់ដូចគ្នា។ មុខរាងការ៉េដែលមានថ្ពាល់ពេញបង្ហាញថាតួអង្គអង្គរមានអាយុកណ្តាល។ គាត់​មិន​ពាក់​គ្រឿង​លម្អ​ទេ ហើយ​បង្ហាញ​សមាធិ។ បបូរមាត់ខាងលើវែងជាងបបូរមាត់ខាងក្រោមបន្តិច ហាក់ដូចជាលេចចេញបន្តិច។ នេះ​នឹង​ធ្វើ​ឱ្យ​គេ​គិត​ថា​គាត់​មាន​ធ្មេញ​ទៅ​មុខ​បន្តិច លុះ​ត្រា​តែ​ផល​ប៉ះពាល់​នេះ​គឺ​ដោយ​សារ​ពុក​មាត់​សំប៉ែត​ដែល​លើស​បបូរមាត់​នេះ។ ត្រចៀកដែលលាតសន្ធឹងបង្ហាញថាបុរសនេះជាធម្មតាពាក់ក្រវិលធ្ងន់។
បដិមាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧: ការកំណត់អត្តសញ្ញាណ « រូបចម្លាក់» របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧

ការកំណត់អត្តសញ្ញាណ « រូបចម្លាក់» របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ 
រូបចម្លាក់ចំនួនបួនដែលតំណាងឱ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ត្រូវបានគេរកឃើញនៅកន្លែងផ្សេងៗនៃអាណាចក្ររបស់ព្រះអង្គ គឺនៅអង្គរ នៅព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ និងនៅភីម៉ៃ ក្នុងប្រទេសថៃ។  នៅក្នុងរូបចម្លាក់ទាំងនេះ ថ្វីត្បិតតែលក្ខណៈសំខាន់ៗរបស់ទ្រង់មានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងក៏ដោយ ក៏ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ហាក់នៅក្មេងជាង ឬតិចជាងនេះ ហាក់បីដូចជាចម្លាក់ទាំងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលវេលាផ្សេងៗគ្នាក្នុងជីវិតរបស់ទ្រង់។   ចម្លាក់​ពី​អង្គរ​ដែល​រក​ឃើញ​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៩១០ ដល់ ១៩៣១ បង្ហាញ​ថា​គាត់​មាន​វ័យ​ចំណាស់​ជាង។

 រូបភាពអង្គុយរបស់ភីម៉ៃ 
In the early 20th century, the seated statue of Jayavarman VII in Phimai, with a kneeling woman, was considered to be a representation of Brahmadatta, the legendary ruler of Benares, who ruled during the previous lives of the Buddha Shakyamuni according to the Jataka Tales. This statue was found in a laterite tower dating back to the reign of Jayavarman VII in the south-east part of the Phimai complex.

 រូបសំណាក ក្រោលរមាស 
នៅឆ្នាំ 1924 រូបសំណាកមួយ ហើយក្រោយមកនៅឆ្នាំ 1931 ក្បាលដែលត្រូវគ្នាត្រូវបានគេកំណត់ថាជារូបសំណាកទីពីររបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី 7 ។ មកដល់ឆ្នាំ 1935 លោក Georges Coedes បានផ្តល់យោបល់ថា រូបសំណាកនេះអាចតំណាងឱ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី 7 ជំនួសវិញ ដោយផ្អែកលើភាពស្រដៀងគ្នាដែលបានរកឃើញជាមួយនឹងរូបតំណាងរបស់ព្រះអង្គនៅក្នុងចម្លាក់លៀននៃប្រាសាទបាយ័ន និងបន្ទាយឆ្មា។ 

 រូបចម្លាក់ព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ 
ក្បាល​ស្រដៀង​គ្នា​មួយ​ទៀត​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៨ នៅ​ក្នុង​បន្ទាយ​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី ៧ ព្រះ​ខ័ន​កំពង់ស្វាយ ដែល​ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បាន​តំណាង​ឲ្យ​ក្មេង​ជាង​និង​មាន​សម្បុរ​តិច។ អត្តសញ្ញាណ​របស់​ព្រះអង្គ​បាន​បញ្ជាក់​យ៉ាង​ដាច់​អហង្ការ​ថា ក្បាល​នេះ​គឺ​ថា​បើ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័នទី៧។  សាកសព​ដែល​ត្រូវ​គ្នា​នឹង​ក្បាល​នោះ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០០។ 

 ការធ្លាក់ចុះនៅក្នុង Musee Guimet 
ដែលរក្សាទុកក្នុង Musee Guimet ត្រូវបានសន្មតថាជាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ តាំងពី Etienne de La Jonquiere ដែលពឹងផ្អែកលើទីតាំងជិតនៃកន្លែងដើមនៅប្រាសាទតាព្រហ្ម និងសិលាចារឹកប្រវែង 2,60 ម៉ែត្រជាភាសាសំស្ក្រឹតក្នុងសម័យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ វាត្រូវបានទទួលស្គាល់តែនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 2010 ថាជាបំណែកនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី 7 ដោយការឯកភាពពីសហគមន៍វិទ្យាសាស្ត្រថាជាបំណែកនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី 7 ដែលមានដើមកំណើតពីប្រាសាទតាព្រហ្ម។
បដិមាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧: រូបភាពអង្គុយរបស់ភីម៉ៃ

រូបភាពអង្គុយរបស់ភីម៉ៃ 
In the early 20th century, the seated statue of Jayavarman VII in Phimai, with a kneeling woman, was considered to be a representation of Brahmadatta, the legendary ruler of Benares, who ruled during the previous lives of the Buddha Shakyamuni according to the Jataka Tales. This statue was found in a laterite tower dating back to the reign of Jayavarman VII in the south-east part of the Phimai complex.
បដិមាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧: រូបសំណាក ក្រោលរមាស

រូបសំណាក ក្រោលរមាស 
នៅឆ្នាំ 1924 រូបសំណាកមួយ ហើយក្រោយមកនៅឆ្នាំ 1931 ក្បាលដែលត្រូវគ្នាត្រូវបានគេកំណត់ថាជារូបសំណាកទីពីររបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី 7 ។ មកដល់ឆ្នាំ 1935 លោក Georges Coedes បានផ្តល់យោបល់ថា រូបសំណាកនេះអាចតំណាងឱ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី 7 ជំនួសវិញ ដោយផ្អែកលើភាពស្រដៀងគ្នាដែលបានរកឃើញជាមួយនឹងរូបតំណាងរបស់ព្រះអង្គនៅក្នុងចម្លាក់លៀននៃប្រាសាទបាយ័ន និងបន្ទាយឆ្មា។
បដិមាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧: រូបចម្លាក់ព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ

រូបចម្លាក់ព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ 
ក្បាល​ស្រដៀង​គ្នា​មួយ​ទៀត​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៨ នៅ​ក្នុង​បន្ទាយ​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី ៧ ព្រះ​ខ័ន​កំពង់ស្វាយ ដែល​ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បាន​តំណាង​ឲ្យ​ក្មេង​ជាង​និង​មាន​សម្បុរ​តិច។ អត្តសញ្ញាណ​របស់​ព្រះអង្គ​បាន​បញ្ជាក់​យ៉ាង​ដាច់​អហង្ការ​ថា ក្បាល​នេះ​គឺ​ថា​បើ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័នទី៧។  សាកសព​ដែល​ត្រូវ​គ្នា​នឹង​ក្បាល​នោះ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០០។
បដិមាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧: ការធ្លាក់ចុះនៅក្នុង Musee Guimet

ការធ្លាក់ចុះនៅក្នុង Musee Guimet 
ដែលរក្សាទុកក្នុង Musee Guimet ត្រូវបានសន្មតថាជាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ តាំងពី Etienne de La Jonquiere ដែលពឹងផ្អែកលើទីតាំងជិតនៃកន្លែងដើមនៅប្រាសាទតាព្រហ្ម និងសិលាចារឹកប្រវែង 2,60 ម៉ែត្រជាភាសាសំស្ក្រឹតក្នុងសម័យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ វាត្រូវបានទទួលស្គាល់តែនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 2010 ថាជាបំណែកនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី 7 ដោយការឯកភាពពីសហគមន៍វិទ្យាសាស្ត្រថាជាបំណែកនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី 7 ដែលមានដើមកំណើតពីប្រាសាទតាព្រហ្ម។
បដិមាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 បង្ហាញអំពីព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ 
តំណាង​ស្តេច​ខ្មែរ​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ក្នុង​សម័យ ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ ។ តំណាងពីររបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ២ បានចុះមករកយើងក្នុងឋានៈជាអធិបតេយ្យភាព និងជាមេទ័ព នៅក្នុងអ្វីដែលគេហៅថា "ចម្លាក់លៀនប្រាសាទ" នៅក្នុងវិចិត្រសាលនៃប្រាសាទទីបីនៃប្រាសាទរបស់ទ្រង់នៅ ប្រាសាទអង្គរវត្ត ។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ គឺជាស្តេចខ្មែរតែមួយអង្គទៀត ដែលរូបចម្លាក់ត្រូវបានគេស្គាល់។

ជាមួយនឹងការផ្លាស់ប្តូរសាសនាដែលដាក់ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលជាអ្នកដឹកនាំខ្មែរដំបូងគេដែលទទួលយកព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន សិល្បៈខ្មែរត្រូវបានផ្តល់ទិសដៅថ្មី។ Tempered realism គឺជាលក្ខណៈនៃរចនាប័ទ្មថ្មីនេះ។ ទោះបីជារូបរាងរាងកាយរបស់វាមានលក្ខណៈសមហេតុផល និងបញ្ចេញនូវភាពខ្លាំងខាងវិញ្ញាណក៏ដោយ រចនាបថមនុស្សធម៌របស់វាគឺជានិមិត្តរូបនៃការផ្លាស់ប្តូរពីទេវកថានៃសាសនាហិណ្ឌូទៅជាសីលធម៌នៃព្រះពុទ្ធសាសនា។ 

 សង្កេតប្រាសាទតាព្រហ្ម 
នៅឆ្នាំ 1911 លោក Etienne Lunet de Lajonquiere បានកត់សម្គាល់ឃើញថា រូបសំណាកតាព្រហ្ម ដែលបុព្វបុរសរបស់គាត់ត្រូវបានណែនាំដោយខ្មែរក្នុងតំបន់ដែលគោរពវាថាជា អ្នកតា ត្រូវបានគេយកទៅឆ្ងាយ។  អ្នកស្រុកកំណត់អត្តសញ្ញាណ ព្រាហ្មណ៍ នេះ ប៉ុន្តែអ្នករុករកបារាំងបានជំទាស់ ហើយជឿថាវាតំណាងឱ្យស្តេច ឬព្រះអង្គម្ចាស់ ដែលភាគច្រើនប្រហែលជាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ 

 ជីកកកាយព្រះបាទតាព្រហ្ម 
ការសិក្សាផ្នែកបុរាណវិទ្យាដំបូងបង្អស់នៃប្រាសាទព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយដោយ Alfred Foucher ក្នុងឆ្នាំ ១៩១២។ គាត់បានចាត់ទុកវាជាវត្ថុបុរាណដ៏ស្រស់ស្អាតបំផុតនៃចម្លាក់ខ្មែរបុរាណ។ រូបសំណាកនេះត្រូវបានប្រគល់ជូនអ្នករុក្ខសាស្ត្រជនជាតិបារាំង Édouard Marie Heckel ដោយ Auguste Coreil ដែលបានមកប្រទេសកម្ពុជាជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ 1885 ដើម្បីទទួលបាន អាណាព្យាបាលបារាំង ។  នៅពេលនោះ ចំណាប់អារម្មណ៍របស់អ្នកប្រាជ្ញបានងាកទៅរករូបសំណាករបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលបានរកឃើញទាំងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងនៅក្នុងប្រទេសថៃ។

ទន្ទឹមនឹងនេះ បំណែកនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ត្រូវបានផ្ទេរទៅសារមន្ទីរអាណានិគម Marseille រហូតដល់វាត្រូវបានបិទនៅឆ្នាំ 1962 ហើយក្បាលត្រូវបានគេតម្កល់នៅ Musee Guimet ក្នុងឆ្នាំ 1965 តាមរយៈអន្តរាគមន៍របស់ Philippe Stern ។

នៅឆ្នាំ 2000 Pottier បានបញ្ចេញនូវលទ្ធភាពដែលថា តួ ដែលត្រូវគ្នានឹងការធ្លាក់ចុះនេះត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងជញ្ជាំងរង្វង់ទីបីនៃ ប្រាសាទតាព្រហ្ម ។ 

 ចាប់បានរវាងចរាចរណ៍វត្ថុបុរាណ និងហាងលក់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ 
ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 មក ក្នុងឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍ក្រោយវិវាទរបស់កម្ពុជា  រូបចម្លាក់របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី 7 ត្រូវបានរចនា និងផលិតឡើងវិញនៅក្នុងវត្ថុធាតុផ្សេងៗពីថ្ម ដីឥដ្ឋ ឈើ ឬសំរិទ្ធ ដែលភាគច្រើនជាវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរ ព្រោះវាបានក្លាយទៅជា "ឯក វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ទេសចរណ៍ពេញនិយមបំផុត សម្គាល់ដំណើរកម្សាន្តទៅកាន់អង្គរ"។  ថ្មីៗនេះ វាក៏បានក្លាយជាវត្ថុនៃមោទនភាពជាតិសម្រាប់គ្រួសារ និងទីកន្លែងនានារបស់កម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ចៃដន្យ ប្រជាប្រិយភាពនៃរូបចម្លាក់របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បាននាំឱ្យមានការជួញដូរកាន់តែច្រើននូវរូបចម្លាក់ដើមរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ហើយជួនកាលគេមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណ។ ដូច្នេះហើយ នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០០០ កងទាហានមួយក្រុមបានចាប់ខ្លួនអ្នករត់ពន្ធវត្ថុបុរាណដែលគេសង្ស័យថាបានលួចឆ្លាក់ និងរូបបដិមាចំនួន ៩៧ ពីប្រាសាទនេះ រួមទាំងរូបព្រះពុទ្ធមួយអង្គ និងរូបចម្លាក់ដើមរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលមិនបានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់។
បដិមាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧: បង្ហាញអំពីព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧

បង្ហាញអំពីព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ 
តំណាង​ស្តេច​ខ្មែរ​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ក្នុង​សម័យ ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ ។ តំណាងពីររបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ២ បានចុះមករកយើងក្នុងឋានៈជាអធិបតេយ្យភាព និងជាមេទ័ព នៅក្នុងអ្វីដែលគេហៅថា "ចម្លាក់លៀនប្រាសាទ" នៅក្នុងវិចិត្រសាលនៃប្រាសាទទីបីនៃប្រាសាទរបស់ទ្រង់នៅ ប្រាសាទអង្គរវត្ត ។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ គឺជាស្តេចខ្មែរតែមួយអង្គទៀត ដែលរូបចម្លាក់ត្រូវបានគេស្គាល់។

ជាមួយនឹងការផ្លាស់ប្តូរសាសនាដែលដាក់ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលជាអ្នកដឹកនាំខ្មែរដំបូងគេដែលទទួលយកព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន សិល្បៈខ្មែរត្រូវបានផ្តល់ទិសដៅថ្មី។ Tempered realism គឺជាលក្ខណៈនៃរចនាប័ទ្មថ្មីនេះ។ ទោះបីជារូបរាងរាងកាយរបស់វាមានលក្ខណៈសមហេតុផល និងបញ្ចេញនូវភាពខ្លាំងខាងវិញ្ញាណក៏ដោយ រចនាបថមនុស្សធម៌របស់វាគឺជានិមិត្តរូបនៃការផ្លាស់ប្តូរពីទេវកថានៃសាសនាហិណ្ឌូទៅជាសីលធម៌នៃព្រះពុទ្ធសាសនា។
បដិមាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧: សង្កេតប្រាសាទតាព្រហ្ម

សង្កេតប្រាសាទតាព្រហ្ម 
នៅឆ្នាំ 1911 លោក Etienne Lunet de Lajonquiere បានកត់សម្គាល់ឃើញថា រូបសំណាកតាព្រហ្ម ដែលបុព្វបុរសរបស់គាត់ត្រូវបានណែនាំដោយខ្មែរក្នុងតំបន់ដែលគោរពវាថាជា អ្នកតា ត្រូវបានគេយកទៅឆ្ងាយ។  អ្នកស្រុកកំណត់អត្តសញ្ញាណ ព្រាហ្មណ៍ នេះ ប៉ុន្តែអ្នករុករកបារាំងបានជំទាស់ ហើយជឿថាវាតំណាងឱ្យស្តេច ឬព្រះអង្គម្ចាស់ ដែលភាគច្រើនប្រហែលជាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។
បដិមាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧: ជីកកកាយព្រះបាទតាព្រហ្ម

ជីកកកាយព្រះបាទតាព្រហ្ម 
ការសិក្សាផ្នែកបុរាណវិទ្យាដំបូងបង្អស់នៃប្រាសាទព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយដោយ Alfred Foucher ក្នុងឆ្នាំ ១៩១២។ គាត់បានចាត់ទុកវាជាវត្ថុបុរាណដ៏ស្រស់ស្អាតបំផុតនៃចម្លាក់ខ្មែរបុរាណ។ រូបសំណាកនេះត្រូវបានប្រគល់ជូនអ្នករុក្ខសាស្ត្រជនជាតិបារាំង Édouard Marie Heckel ដោយ Auguste Coreil ដែលបានមកប្រទេសកម្ពុជាជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ 1885 ដើម្បីទទួលបាន អាណាព្យាបាលបារាំង ។  នៅពេលនោះ ចំណាប់អារម្មណ៍របស់អ្នកប្រាជ្ញបានងាកទៅរករូបសំណាករបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលបានរកឃើញទាំងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងនៅក្នុងប្រទេសថៃ។

ទន្ទឹមនឹងនេះ បំណែកនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ត្រូវបានផ្ទេរទៅសារមន្ទីរអាណានិគម Marseille រហូតដល់វាត្រូវបានបិទនៅឆ្នាំ 1962 ហើយក្បាលត្រូវបានគេតម្កល់នៅ Musee Guimet ក្នុងឆ្នាំ 1965 តាមរយៈអន្តរាគមន៍របស់ Philippe Stern ។

នៅឆ្នាំ 2000 Pottier បានបញ្ចេញនូវលទ្ធភាពដែលថា តួ ដែលត្រូវគ្នានឹងការធ្លាក់ចុះនេះត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងជញ្ជាំងរង្វង់ទីបីនៃ ប្រាសាទតាព្រហ្ម ។
បដិមាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧: ចាប់បានរវាងចរាចរណ៍វត្ថុបុរាណ និងហាងលក់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍

ចាប់បានរវាងចរាចរណ៍វត្ថុបុរាណ និងហាងលក់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ 
ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 មក ក្នុងឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍ក្រោយវិវាទរបស់កម្ពុជា  រូបចម្លាក់របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី 7 ត្រូវបានរចនា និងផលិតឡើងវិញនៅក្នុងវត្ថុធាតុផ្សេងៗពីថ្ម ដីឥដ្ឋ ឈើ ឬសំរិទ្ធ ដែលភាគច្រើនជាវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរ ព្រោះវាបានក្លាយទៅជា "ឯក វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ទេសចរណ៍ពេញនិយមបំផុត សម្គាល់ដំណើរកម្សាន្តទៅកាន់អង្គរ"។  ថ្មីៗនេះ វាក៏បានក្លាយជាវត្ថុនៃមោទនភាពជាតិសម្រាប់គ្រួសារ និងទីកន្លែងនានារបស់កម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ចៃដន្យ ប្រជាប្រិយភាពនៃរូបចម្លាក់របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បាននាំឱ្យមានការជួញដូរកាន់តែច្រើននូវរូបចម្លាក់ដើមរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ហើយជួនកាលគេមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណ។ ដូច្នេះហើយ នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០០០ កងទាហានមួយក្រុមបានចាប់ខ្លួនអ្នករត់ពន្ធវត្ថុបុរាណដែលគេសង្ស័យថាបានលួចឆ្លាក់ និងរូបបដិមាចំនួន ៩៧ ពីប្រាសាទនេះ រួមទាំងរូបព្រះពុទ្ធមួយអង្គ និងរូបចម្លាក់ដើមរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលមិនបានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់។
បដិមាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧: ប្រើប្រាស់៖ និមិត្តសញ្ញាផ្លូវការរបស់ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ

ប្រើប្រាស់៖ និមិត្តសញ្ញាផ្លូវការរបស់ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ 
រូបចម្លាក់របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ មានការតាក់តែងនិមិត្តសញ្ញារបស់ ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ។ គំរូ​ដើម​ដែល​ប្រើ​មិន​មែន​ជា​ប្រាសាទ​តាព្រហ្ម​ទេ គឺ​ជា​របស់​កំពង់ស្វាយ។ Pottier, Christophe (2015). "Le Roi dans le temple : le cas de Jayavarman VII, de Phimai à Angkor". Bulletin d'Études Indiennes (in French). 33: 421.
Category:CS1 French-language sources (fr)
បដិមាព្រះពុទ្ធ

រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធនៅ បរិនិព្វាន សិល្បៈគន្ធរ សតវត្សទី២ ឬទី៣
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធចូល បរិនិព្វាន ខេត្ត Bắc Ninh ប្រទេសវៀតណាម សតវត្សទី១៧នៃគ.ស
ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​គឺជា​រូប​តំណាង ​ព្រះពុទ្ធ ​ដែល​កំពុង​ផ្ទំ ហើយ​ជា​រូប​តំណាង​ដ៏​សំខាន់​ក្នុង ​សិល្បៈ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ​។ វា​តំណាង​ឱ្យ ​ព្រះពុទ្ធ​ប្រវត្ដិ​សាស្ដ្រ ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ទ្រង់​មាន​ជំងឺ​ចុង​ក្រោយ​ទ្រង់​ជិត​ចូល ​បរិនិព្វាន ។  គាត់​ផ្ទំ​ផ្អៀង​ខាងស្តាំ ព្រះកេស​លើ​ខ្នើយ ឬ​ពឹង​កែងដៃ​ស្តាំ ទ្រ​ព្រះកេស​។

នេះ​ហាក់​ដូច​ជា​បាន​លេច​ឡើង​នៅ​ពេល​ដូច​គ្នា​នឹង​ការ​តំណាង​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​ព្រះពុទ្ធ​នៅ​ក្នុង ​សិល្បៈ Greco-Buddhist នៃ Gandhara ។
បដិមាព្រះពុទ្ធ: នៅក្នុងសិល្បៈថៃ

នៅក្នុងសិល្បៈថៃ 
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមានៃ Galvihara នៅ Polonnaruwa (ស្រីលង្កាសតវត្សទី 12)
ចំពោះឥរិយាបថព្រះពុទ្ធថៃ (    ; ) ព្រះពុទ្ធបដិមា (   ;  ) អាច​យោង​ទៅ​វគ្គ​បី​ផ្សេង​គ្នា ខណៈ​ពេល​ដែល​លក្ខណៈ​របស់​នីមួយៗ​នៅ​តែ​មិន​ច្បាស់។

 ឥរិយា បទនិព្វាន (    ; )
 បង្រៀនឥរិយាបទរាហូអសុរិន (    ;  )
 ឥរិយាបថផ្ទំ (    ;  )
បដិមាព្រះពុទ្ធ: ឧទាហរណ៍គួរឱ្យកត់សម្គាល់

ឧទាហរណ៍គួរឱ្យកត់សម្គាល់ 
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមារបស់ Zhangye
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​នៃ​រូងភ្នំ​ឈ្នះ​
alt=reclining buddha kratie|រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមារមាស នៅភ្នំសំបុក ខេត្តក្រចេះ ប្រទេសកម្ពុជា 
រូបភាពតូច| Butunehanzu (仏涅槃図) នៅ Kongōbu-ji (សម័យ Heian)
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមា វត្តភូ
រូបភាពតូច| បដិមាព្រះពុទ្ធបដិមានៅសម័យរស់ឡើងវិញឡេ
ស្តាំ|រូបភាពតូច|267x267ភីកសែល| រូបសំណាកព្រះពុទ្ធបដិមានៅប្រាសាទ Mendut ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។
ភូមា ៖

 ព្រះពុទ្ធ Winsein Tawya ( Mawlamyaing ) -  
 វត្តថាន់ពោទ្ធាយ ( Monywa ) -  
 ព្រះពុទ្ធ Myathalyaung ( Bago ) -  
 Lawka Tharahpu Buddha ( Dawei ) -  
 ប្រាសាទព្រះពុទ្ធ Chaukhtatgyi ( Yangon ) -  
 ព្រះពុទ្ធ Shwethalyaung ( Bago ) -  
 ប្រាសាទ Manuha (Bagan)
 Phowintaung, ជិត Monywa

រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| ព្រះពុទ្ធបដិមានៅវត្តពុទ្ធសាសនា Chua Linh-Son - Santa Fe រដ្ឋ Texas
កម្ពុជា ៖

 ខាងលិច បាពួន ក្នុង អង្គរ
 ព្រះពុទ្ធ​បដិមា ​ភ្នំ​គូលែន (​ផ្ទំ​នៅ​ខាងឆ្វេង​ដៃ​)
 ព្រះពុទ្ធរូបមាសនៅលើភ្នំសំបុក ខេត្តក្រចេះ (ខាងស្តាំព្រះអង្គ)

ចិន

 ប្រាសាទ Dafo, Zhangye

ប៉ាគីស្ថាន ៖

 Bhamala Buddha Parinvana ដែល​មាន​អាយុ 1,800 ឆ្នាំ​ដែល​មាន​អាយុ​ចំណាស់​បំផុត​ក្នុង​ពិភពលោក​។ 

ប្រទេសឥណ្ឌា ៖

 ល្អាង #26 នៃ Ajanta

ឥណ្ឌូនេស៊ី ៖

 Maha Vihara Mojopahit, Trowulan, ជ្វាខាងកើត ។

ជប៉ុន

 Kongōbu-ji នៅ ភ្នំកូយ៉ា ។
 Nanzo-in ក្នុង ខេត្ត Fukuoka - 

ម៉ាឡេស៊ី ៖

 វត្ត​ឆាយា​មង្គល​រាម ក្នុង​ក្រុង​ពូឡៅ ទី គុស ប៉េណាង
 ប្រាសាទ Sam Poh Tong នៅ Ipoh, Perak
 វត្ត​ពោធិ៍​ទី​វ​ហាន ក្នុង​ក្រុង​ទុំ​ប៉ាត ប្រទេស​កល​តាន

ស្រី​លង្កា :

 ដាមប៊ូឡា
 Gal Vihara នៅ Polonnaruwa (សតវត្សទី 12)

តាជីគីស្ថាន ៖

 ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធក្នុងនិព្វាន នៃ Ajina-Tepa (ប្រវែង 13 ម៉ែត្រ) ដាក់តាំងបង្ហាញនៅក្នុង សារមន្ទីរជាតិ នៅ ទីក្រុង Dushanbe

ប្រទេសថៃ ៖

 វត្ត Dhammachaksemaram ខេត្ត Nakhon Ratchasima -  ព្រះពុទ្ធបដិមានៃសតវត្សទី៧ ក្នុងរចនាបថ ទ្វាវតី មកពីមឿងសីមា
 វត្តឃុនឥន្ទ្រព្រះមុនី នៅ អង្គថុង -  ប្រាសាទបុរាណមួយដែលត្រូវបានសាងសង់ក្នុង សម័យសុខោទ័យ
 វត្ត Lokkayasutha នៅ អាយុធ្យា -  ព្រះពុទ្ធបដិមាដ៏ធំបំផុតនៅអយុធ្យា
 វត្ត​ប៉ាក់​ម៉ុក​វ​រា​វី​ហាន នៅ ​អង្គ​ថង -  ព្រះពុទ្ធបដិមាករត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុង សម័យសុខោទ័យ
 វត្តភូ នៃ ទីក្រុងបាងកក - 
 វត្តព្រះកែវ ក្នុង ក្រុងកំផែងភេត (សតវត្សទី១៥)
 វត្ត Phra Si Iriyabot នៅ Kamphaeng Phet ប្រាសាទ​សតវត្សរ៍​ទី 15 ដែល​មាន​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​ជា​បួន​រូប​គឺ ដើរ អង្គុយ ឈរ និង​បដិមា ក្នុង ​រចនាបថ​សិល្បៈ​សុខោទ័យ។
 វត្ត Wichian Bamrung នៅ Phetchabun - 

សហរដ្ឋអាមេរិក

 វិហារពុទ្ធសាសនា Chua Linh-Son នៅ Santa Fe រដ្ឋ Texas

វៀតណាម ៖

 ប្រាសាទ Hội Khánh, Thủ Dầu Một, Bình Dương

 ព្រះវិស្ណុបដិមា
 Bhishma នៅលើគ្រែនៃព្រួញ
 បញ្ជីនៃរូបសំណាកព្រះពុទ្ធខ្ពស់បំផុត
បដិមាព្រះពុទ្ធបរិនិព្វាន

រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធ បរិនិព្វាន សិល្បៈគន្ធា សតវត្សទី២ ឬទី៣
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធចូល បរិនិព្វាន ខេត្ត បាក់និញ ប្រទេសវៀតណាម សតវត្សទី១៧នៃគ.ស
បដិមាព្រះពុទ្ធ​និព្វាន ​ជា​រូប​តំណាង​ឱ្យ ​ព្រះពុទ្ធ​ទ្រង់ ​ផ្ទំ​ចុះ ហើយ​ជា​រូប​តំណាង​ដ៏​សំខាន់​ក្នុង ​សិល្បៈ​ពុទ្ធសាសនា ។ វា​តំណាង​ឱ្យ ​ព្រះពុទ្ធ​ប្រវត្ដិ​សាស្ដ្រ ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ទ្រង់​មាន​អាពាធ​ចុង​ក្រោយ​ទ្រង់​ជិត​ចូល ​បរិនិព្វាន ។  គាត់​ដេក​ផ្អៀង​ខាងស្តាំ ក្បាល​ដេក​លើ​ខ្នើយ ឬ​ពឹង​កែងដៃ​ស្តាំ ទ្រ​ក្បាល​នឹង​ដៃ​។

គំរូ​នេះ​ហាក់​ដូច​ជា​បាន​លេច​ឡើង​នៅ​ពេល​ដូច​គ្នា​នឹង​ការ​តំណាង​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​ព្រះពុទ្ធ​នៅ​ក្នុង ​សិល្បៈ Greco-Buddhist នៃ គន្ធារ។
បដិមាព្រះពុទ្ធបរិនិព្វាន: នៅក្នុងសិល្បៈថៃ

នៅក្នុងសិល្បៈថៃ 
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមានៃ Galvihara នៅ Polonnaruwa (ស្រីលង្កាសតវត្សទី 12)
បរងព្រះពុទ្ធរូប (    ;  ) ព្រះអង្គសៃយាត់ (   ;  ) អាច​យោង​ទៅ​បី​ផ្សេង​គ្នា ខណៈ​ពេល​ដែល​លក្ខណៈ​របស់​នីមួយៗ​នៅ​តែ​មិន​ច្បាស់។

 ឥរិយា បរិនិព្វាន (    ; )
 ឥរិយាបទ រាហ៊ូអាសូរិន (    ;  )
 ឥរិយាបថផ្ទំ (    ; )
បដិមាព្រះពុទ្ធបរិនិព្វាន: ឧទាហរណ៍គួរឱ្យកត់សម្គាល់

ឧទាហរណ៍គួរឱ្យកត់សម្គាល់ 
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមារបស់ Zhangye
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​នៃ​រូងភ្នំ​ឈ្នះ​
alt=reclining buddha kratie|រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមារមាសនៅភ្នំសំបុក ខេត្តក្រចេះ ប្រទេសកម្ពុជា 
រូបភាពតូច| Butunehanzu (仏涅槃図) នៅ Kongōbu-ji (សម័យ Heian)
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមា វត្តភូ
រូបភាពតូច| បដិមាព្រះពុទ្ធបដិមានៅសម័យកើតឡើងវិញរបស់ឡេ
ស្តាំ|រូបភាពតូច|267x267ភីកសែល| រូបសំណាកព្រះពុទ្ធបដិមានៅប្រាសាទ Mendut ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។
ភូមា ៖

 ព្រះពុទ្ធ Winsein Tawya ( Mawlamyaing ) -  
 វត្តថាន់ពុទ្ធ ( មុន្នីវ៉ា ) -  
 ព្រះពុទ្ធ Myathalyaung ( ប៉ាគូ ) -  
 Lawka Tharahpu Buddha ( Dawei ) -  
 ប្រាសាទព្រះពុទ្ធ Chaukhtatgyi ( យ៉ាងហ្គន ) -  
 ព្រះពុទ្ធ Shwethalyaung ( ប៉ាគូ ) -  
 ប្រាសាទ Manuha (Bagan)
 Phowintaung, ជិត មុន្នីវ៉ា

រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| ព្រះពុទ្ធបដិមានៅវត្តពុទ្ធសាសនា Chua Linh-Son - Santa Fe រដ្ឋ Texas
កម្ពុជា ៖

 ខាងលិច បាពួន ក្នុង អង្គរ
 ព្រះពុទ្ធ​បដិមា ​ភ្នំ​គូលែន (​ផ្ទំ​នៅ​ខាងឆ្វេង​ដៃ​)
 ព្រះពុទ្ធរូបមាសនៅលើភ្នំសំបុក ខេត្តក្រចេះ (ខាងស្តាំព្រះអង្គ)

ចិន

 ប្រាសាទ Dafo, Zhangye

ប៉ាគីស្ថាន ៖

 Bhamala Stupa មានរូបសំណាក កាបូនដែល មានអាយុកាល 1,800 ឆ្នាំ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាព្រះពុទ្ធបដិមាដែលចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។ 

ប្រទេសឥណ្ឌា ៖

 ល្អាង #26 នៃ Ajanta

ឥណ្ឌូនេស៊ី ៖

 Maha Vihara Mojopahit, Trowulan, កោះជ្វាខាងកើត ។

ជប៉ុន

 Kongōbu-ji នៅ ភ្នំកូយ៉ា ។
 Nanzo-in ក្នុង ខេត្ត Fukuoka - 

ម៉ាឡេស៊ី ៖

 វត្ត​ឆាយាមង្គល​រាម ក្នុង​ក្រុង​ពូឡៅ ទី គុស ប៉េណាង
 ប្រាសាទ Sam Poh Tong នៅ Ipoh, Perak
 វត្ត​ពោធិ៍​ទី​វ​ហាន ក្នុង​ក្រុង​ទុំ​ប៉ាត ប្រទេស​កល​តាន

ស្រី​លង្កា :

 Dambulla
 Gal Vihara នៅ Polonnaruwa (សតវត្សទី 12)

តាជីគីស្ថាន ៖

 ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធក្នុងនិព្វាន នៃ Ajina-Tepa (ប្រវែង 13 ម៉ែត្រ) ដាក់តាំងបង្ហាញនៅក្នុង សារមន្ទីរជាតិ នៅ ទីក្រុង Dushanbe

ប្រទេសថៃ ៖

 វត្ត ធម្មចក្រក្សេមរាម ខេត្ត នគររាជ -  ព្រះពុទ្ធបដិមានៃសតវត្សទី៧ ក្នុងរចនាបថ ទ្វាវតី មកពីមឿងសីមា
 វត្តឃុនឥន្ទ្រព្រះមុន នៅ អង្គទង -  ប្រាសាទបុរាណមួយដែលត្រូវបានសាងសង់ក្នុង សម័យសុខោទ័យ
 វត្ត Lokkayasutha នៅ អាយុធ្យា -  ព្រះពុទ្ធបដិមាដ៏ធំបំផុតនៅអយុធ្យា
 វត្ត​ប៉ាក់​ម៉ុក​វ​រា​វី​ហាន នៅ ​អង្គ​ទង -  ព្រះពុទ្ធបដិមាករត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុង សម័យសុខោទ័យ
 វត្តភូ នៃ ទីក្រុងបាងកក - 
 វត្តព្រះកែវ ក្នុង ក្រុងកំពេងពេជ្រ (សតវត្សទី១៥)
 វត្ត Phra Si Iriyabot នៅ កំពែងពេជ្រ ប្រាសាទ​សតវត្សរ៍​ទី 15 ដែល​មាន​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​ជា​បួន​រូប​គឺ ដើរ អង្គុយ ឈរ និង​បដិមា ក្នុង ​រចនាបថ​សិល្បៈ​សុខោទ័យ។
 វត្ត Wichian Bamrung នៅ ពេជ្របូរណ៍ - 

សហរដ្ឋអាមេរិក

 វិហារពុទ្ធសាសនា Chua Linh-Son នៅ Santa Fe រដ្ឋ Texas

វៀតណាម ៖

 ប្រាសាទ Hội Khánh, Thủ Dầu Một, Bình Dương
បដិមាព្រះពុទ្ធបរិនិព្វាន: សូម​មើល​ផង​ដែរ

សូម​មើល​ផង​ដែរ 

 ព្រះវិស្ណុបដិមា
 Bhishma នៅលើគ្រែនៃព្រួញ
 បញ្ជីនៃរូបសំណាកព្រះពុទ្ធខ្ពស់បំផុត
បដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្តចិន

បដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្តចិន, ត្រូវបានគេស្គាល់នៅចិនដីគោកថា សង្គ្រាមរំដោះ (), គឺជាជម្លោះយោធាដែលដឹកនាំដោយបក្សកុម្មុយនិស្តចិននិងលោកប្រធានម៉ៅសេទុង ហើយជាលទ្ធផល ប្រទេសចិនត្រូវក្លាយជារដ្ឋកុម្មុយនិស្តដោយមានឈ្មោះថា សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ បដិវត្តន៍នេះបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៤៦ ក្រោយពីសង្គ្រាមចិន–ជប៉ុនលើកទី២ (១៩៣៧–៤៥) បានបញ្ចប់ ហើយវាត្រូវជាព្រឹត្តិការណ៍ផ្នែកទីពីរនៃសង្គ្រាមស៊ីវិលចិន (១៩៤៥–៤៩)។“Chinese Civil War of 1945–49”, Dictionary of Wars (2007), Third Edition, George Childs Cohn, Ed., pp. 121–122.
បដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្តចិន: ការស្ថាបនាបក្សកុម្មុយនិស្តចិន

ការស្ថាបនាបក្សកុម្មុយនិស្តចិន
គណបក្សកុម្មុយនិស្តចិន (គកច) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២១ ពោលគឺអំឡុងពេលដែលចលនា ៤ ឧសភាកំពុងសកម្ម ហើយម៉ៅសេទុងបានចាត់ទុកវាជាថ្ងៃកំណើតនៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្តនៅចិន។

គកច បានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយគួមីនតាងដែលជាគណបក្សជាតិនិយមចិនប៉ុន្តែមិនសូវទទួលបានផលអ្វីប៉ុន្មានទេ។ នៅឆ្នាំ១៩២៧ សម្ព័ន្ធភាពនេះក៏បានបែកបាក់ហើយក្រុមកុម្មុយនិស្តក៏ក្លាយជាអ្នករងគ្រោះពីវិសុទ្ធកម្មនយោបាយដែលប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដោយគណបក្សគួមីនតាងក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកចាង កាយចៀក។ ក្រោយឆ្នាំ១៩២៧ ពួកកុម្មុយនិស្តបានរត់ទៅកាន់ទីជនបទហើយបានកសាងមូលដ្ឋានបក្ស/ទ័ពនៅពាសពេញប្រទេសចិន។ អំឡុងពេលចិនត្រូវរងការឈ្លានពានពីប្រទេសជប៉ុន ពួកកុម្មុយនិស្តបានឈ្លាតឱកាសបង្កើតមូលដ្ឋានបន្ថែមនៅក្នុងតំបន់ដែលកាន់កាប់ដោយកងទ័ពជប៉ុនហើយថែមទាំងតាំងទីបញ្ជាការខ្លួននៅទីនោះផងដែរ។Patrick Fuliang Shan, “Local Revolution, Grassroots Mobilization and Wartime Power Shift to the Rise of Communism,”
in Xiaobing Li (ed.), Evolution of Power: China’s Struggle, Survival, and Success, Lexington and  
Rowman & Littlefield, 2013, pp. 3–25.
បដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្តចិន: សង្គ្រាមស៊ីវិលចិន ឆ្នាំ១៩៤៥–១៩៤៩

សង្គ្រាមស៊ីវិលចិន ឆ្នាំ១៩៤៥–១៩៤៩

ពួកជាតិនិយមមានគុណសម្បត្តិទាំងខាងចំនួនកងទ័ពនិងគ្រឿងសព្វាវុធ មានទឹកដីធំទូលាយ មានចំនួនប្រជាជនច្រើន និងទទួលបានការគាំទ្រឥតឈប់ឈរពីអន្តរជាតិ។ ក្រុមបក្សពួកកុម្មុយនិស្តវិញបានចាប់ផ្តើមមានវត្តមាននៅម្តុំភាគខាងជើងនិងភាគពាយព្យនៃប្រទេសចិន។ កងទ័ពជាតិនិយមចិនជាច្រើននាក់ដែលទទួលបានការបណ្តុះបណ្តាលយ៉ាងល្អិតល្អន់ត្រូវបានកម្ចាត់ចោលនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយនឹងកងទ័ពជប៉ុនដែលបំពាក់ដោយគ្រឿងសស្ត្រាវុធទំនើបៗនិងល្អប្រសើរជាង ចំណែកឯពួកកុម្មុយនិស្តវិញគឺទទួលរងនូវការខាតបង់តិចតួចបំផុត។ ពេលសង្គ្រាមស៊ីវិលលើកទី២ បានផ្ទុះឡើង ក្រុមកុម្មុយនិស្តចិនត្រូវបានគាំទ្រនិងផ្តល់ជំនួយដោយសហភាពសូវៀត ចំណែកឯសហរដ្ឋអាមេរិកវិញបានផ្តល់ជំនួយដល់ក្រុមជាតិនិយមចិនដោយផ្គត់ផ្គង់ពួកគេនូវគ្រឿងអាវុធយោធាដែលមានតម្លៃប្រមាណរាប់រយលានដុល្លារក៏ដូចជាបញ្ជូនទ័ពជាតិនិយមតាមផ្លូវអាកាសពីតំបន់ចិនកណ្តាលទៅម៉ាន់ជូរីក្នុងគោលបំណងដណ្តើមតំបន់នោះពីពួកកុម្មុយនិស្ត។ លោកចាង កាយចៀកបានប្រមូលទ័ពរបស់លោកត្រៀមប្រឈមជាមួយនឹងកងទ័ពរំដោះប្រជាជនចិននៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ប្រយុទ្ធគ្នាមួយនៅឡៅស៊ីអំឡុងរដូវស្លឹកឈើជ្រុះនៃឆ្នាំ១៩៤៨។ កម្លាំងរបស់កងទ័ពជាតិនិយមនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤៦ មានចំនួន ៤,៣ លាននាក់ដែលក្នុងនោះមាន ២,៣ លាននាក់ត្រូវបានបណ្តុះបណ្តាលយ៉ាងល្អនិងត្រៀមរួចជាស្រាច់សម្រាប់ការប្រយុទ្ធចល័តនៅទូទាំងប្រទេស។ ក្រឡេកមកមើលសមរភូមិឡៅស៊ីវិញ ទោះបីជាចិនជាតិនិយមមានគុណសម្បត្តិច្រើនក៏ដោយក៏នូវតែច្បាំងចាញ់ក្រុមកុម្មុយនិស្ដដដែរហើយក្រោយពីពេលនោះមក ក្រុមជាតិនិយមចិនក៏ចាប់ផ្តើមដកថយបន្តិចម្តងៗទៅតំបន់ភាគខាងត្បូង។
បដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្តចិន: លទ្ធផល

លទ្ធផល
នៅថ្ងៃទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៩ ប្រធានបក្សម៉ៅសេទុងបានប្រកាសបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនឡើងនៅឯទីលានធានអានមិន។ ខណៈពេលដែលចាង កាយចៀកនិងទ័ពប្រមាណ ៦០០,០០០ នាក់ជាមួយនឹងប្រជាជនស្មោះស្ម័គ្រប្រមាណ ២ លាននាក់បាននាំគ្នារត់ភៀសខ្លួនទៅលើកោះតៃវ៉ាន់។ ចាប់ពីពេលនោះមក ការតស៊ូប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនិស្តនៅលើទឹកដីចិនដីគោកក៏ចាប់ផ្តើមស្រុតចុះជាលំដាប់។ បន្តិចក្រោយមក ក្រុមកុម្មុយនិស្តចិនបានផ្តើមការប្រយុទ្ធនៅសមរភូមិជីនមិនក្នុងការប៉ុនប៉ងចង់ដណ្តើមកាន់កាប់កោះជីនមិនពីពួកជាតិនិយមប៉ុន្តែលទ្ធផលត្រូវបរាជ័យ។ នៅអំឡុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៩ ចាង កាយចៀកបានប្រកាសពីអត្ថិភាពនៃរដ្ឋតៃវ៉ាន់និងតាងរដ្ឋធានីបណ្តោះអាសន្ននៅទីក្រុងតៃប៉ិ ហើយបានបន្តអះអាងថារដ្ឋាភិបាលរបស់លោកគឺជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់តែមួយគត់នៃប្រទេសចិនខណៈដែលរដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនបានខិតខំអំពាវនាវឱ្យមានការបង្រួបបង្រួមជាតិ។ ការប្រយុទ្ធតទល់ជាងចុងក្រោយបង្អស់រវាងកងកម្លាំងជាតិនិយមនិងកុម្មុយនិស្តបានបញ្ចប់ដោយក្រុមកុម្មុយនិស្តបានសម្រេចចូលកាន់កាប់កោះហៃណាននៅខែឧសភាឆ្នាំ ១៩៥០។ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥០ ការផ្ទុះឡើងនៃសង្គ្រាមកូរ៉េបាននាំឱ្យរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកដាក់កងនាវាទី ៧ របស់ខ្លួននៅច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ដើម្បីការពារកុំអោយភាគីទាំងសងខាងបន្តវាយប្រហារគ្នាទៀត។
បដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្តចិន: ប្រភព

ប្រភព

  Chapter 1, pages 1-26 (). -- hosted at CÉRIUM (Centre d’études et de recherches internationales) at the Université de Montréal
 Franke, Wolfgang, A Century of Chinese Revolution, 1851–1949 (Basil Blackwell, Oxford, 1970).

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បដិវត្តន៍ក្នុងសតវត្សទី២០
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមស៊ីវិលចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បដិវត្តន៍នៅចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បដិវត្តន៍កុម្មុយនីស្ត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:លទ្ធិម៉ៅនិយមនៅចិន