navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ភ្នំដើមអូលីវ: ស្ថានភាពតាំងពីឆ្នាំ 1948

ស្ថានភាពតាំងពីឆ្នាំ 1948 
រូបភាពតូច| ទីបញ្ចុះសពរបស់ជនជាតិយូដានៅលើភ្នំអូលីវ
កិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដែលចុះហត្ថលេខាដោយអ៊ីស្រាអែល និងហ្ស៊កដានី បន្ទាប់ពី សង្គ្រាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ 1948 បានអំពាវនាវឱ្យមានការបង្កើតគណៈកម្មាធិការពិសេសមួយដើម្បីចរចារអំពីការអភិវឌ្ឍន៍រួមទាំង "ការចូលទៅកាន់កន្លែងបរិសុទ្ធ និងស្ថាប័នវប្បធម៌ និងការប្រើប្រាស់ទីបញ្ចុះសពនៅលើភ្នំអូលីវដោយឥតគិតថ្លៃ" ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងអំឡុងពេល 19 ឆ្នាំ ការបញ្ចូលតំបន់ West Bank របស់ហ្ស៊កដានី បានអូសបន្លាយ គណៈកម្មាធិការមិនត្រូវបានបង្កើតឡើងទេ។ អ្នកធម្មយាត្រាគ្រិស្តសាសនាដែលមិនមែនជាជនជាតិអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យទៅលេងភ្នំ ប៉ុន្តែជនជាតិជ្វីហ្វនៃប្រទេសទាំងអស់ និងពលរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលដែលមិនមែនជាជនជាតិជ្វីហ្វភាគច្រើនត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យចូលទៅក្នុងប្រទេសហ្ស៊កដានី ដូច្នេះហើយមិនអាចធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់នោះ។ To Rule Jerusalem By Roger Friedland, Richard Hecht, 2000, p. 39, "Tourists entering East Jerusalem had to present baptismal certificates or other proof they were not Jewish." Thomas A Idinopulos, Jerusalem, 1994, p. 300, "So severe were the Jordanian restrictions against Jews gaining access to the old city that visitors wishing to cross over from west Jerusalem...had to produce a baptismal certificate." Armstrong, Karen, Jerusalem: One City, Three Faiths, 1997, "Only clergy, diplomats, UN personnel, and a few privileged tourists were permitted to go from one side to the other. The Jordanians required most tourists to produce baptismal certificates—to prove they were not Jewish ... ."

នៅចុងឆ្នាំ 1949 និងនៅទូទាំងការគ្រប់គ្រងរបស់ហ្ស៊កដានីនៃតំបន់នោះ អ្នកស្រុកអារ៉ាប់មួយចំនួនបានរុះរើផ្នូរ ហើយបានភ្ជួរដីនៅក្នុងទីបញ្ចុះសព ហើយប្រហែល 38,000 ផ្នូរត្រូវបានខូចខាតជាសរុប។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ ផ្លូវមួយត្រូវបានត្រួសត្រាយកាត់តាមទីបញ្ចុះសព ក្នុងដំណើរការបំផ្លាញផ្នូរ រួមទាំងបុគ្គលល្បីៗផងដែរ។  នៅឆ្នាំ 1964 សណ្ឋាគារ Intercontinental ត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅលើកំពូលភ្នំ។ ផ្នូរ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​កម្ទេច​ចោល​សម្រាប់ ​ចំណត​ចត​រថយន្ត និង ​ស្ថានីយ​ចាក់​បំពេញ  ហើយ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង ​បង្គន់​អនាម័យ ​នៅ​បន្ទាយ ​ទាហាន​ហ្ស៊កដានី ។   [ Har-El, Menashe. Golden Jerusalem, Gefen Publishing House Ltd, 2004, p. 126. . "The majority (50,000 of the 70,000) was desecrated by the Arabs during the nineteen years of Jordanian rule in eastern Jerusalem." Tessler, Mark A. A History of the Israeli-Palestinian conflict, Indiana University Press, 1994. p. 329. . អង្គការសហប្រជាជាតិ មិនបានថ្កោលទោសរដ្ឋាភិបាលហ្សកដានីចំពោះសកម្មភាពទាំងនេះទេ។
ភ្នំដើមអូលីវ: រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល

រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល 
បន្ទាប់ពីការងារជួសជុល សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ ឆ្នាំ 1967 ត្រូវបានបញ្ចប់ ហើយទីបញ្ចុះសពត្រូវបានបើកឡើងវិញសម្រាប់ការបញ្ចុះសព។ ការបញ្ចូលជាឯកតោភាគី របស់អ៊ីស្រាអែលក្នុងឆ្នាំ 1980 ទៅលើទីក្រុងហ្សេរុយសាឡឹមខាងកើតត្រូវបានថ្កោលទោសថាជាការរំលោភលើច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយបានចាត់ទុកជាមោឃៈដោយក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិនៅក្នុង ដំណោះស្រាយ 478 របស់ UNSC ។

ផ្នូរនៅ ភ្នំអូលីវ ទីបញ្ចុះសពជនជាតិជ្វីហ្វ ងាយនឹងរងការបំផ្លិចបំផ្លាញ ក្នុងចំណោមនោះមានផ្នូររបស់ Gerrer Rebbe និង Menachem Begin ។ Mount of Olives security beefed up to stop vandalism, Jerusalem Post 17-12-2009 Has Israel abandoned the Mount of Olives?, Jerusalem Post 15-05-2010 Vandalism returns to Mount of Olives cemetery, Ynet News 12-05-2010 Shameful dereliction at the Mt. of Olives Cemetery, Jerusalem Post 06-11-2010

នៅថ្ងៃទី 6 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2010 គណៈកម្មាធិការឃ្លាំមើលអន្តរជាតិមួយត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ ជនជាតិជ្វីហ្វ Diaspora ក្នុងគោលបំណងផ្លាស់ប្តូរការប្រមាថដល់ទីបញ្ចុះសពរបស់ជនជាតិយូដា។ យោងតាមស្ថាបនិកម្នាក់ គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះត្រូវបានបង្កឡើងដោយការមើលឃើញផ្នូរខ្មោចដែលត្រូវបានបំផ្លាញដោយ "ប្រភេទនៃការព្យាបាទដែលប្រឆាំងនឹងការស្រមើលស្រមៃ" ។ Shameful dereliction at the Mt. of Olives Cemetery, Jerusalem Post 06-11-2010
ភ្នំដើមអូលីវ: ព្រះបាទ​ដាវីឌ និង​អាប់សាឡុម

ព្រះបាទ​ដាវីឌ និង​អាប់សាឡុម 
ភ្នំ​ដើម​អូលីវ​ត្រូវ​បាន​លើក​ឡើង​ជា​លើក​ដំបូង​ទាក់ទង​នឹង​ការ​ហោះ​ចេញ​ពី ​អាប់សាឡុម ​របស់ ​ដាវីឌ ( ២ សាំយូអែល ១៥:៣០)៖ «ហើយ​ដាវីឌ​ក៏​ឡើង​តាម​ភ្នំ​ដើម​អូលីវ ហើយ​យំ​ពេល​ឡើង​ទៅ»។ ការ​ឡើង​នេះ​ប្រហែល​ជា​ភាគ​ខាង​កើត​នៃ ​ទីក្រុង​ដាវីឌ ជិត​ភូមិ ​ស៊ីលវ៉ាន់ ។ Har-El, Menashe (1977). This is Jerusalem. Jerusalem: Canaan Publishing House. p. 117.
ភ្នំដើមអូលីវ: គេហទំព័រ "សិរីល្អរបស់ព្រះអម្ចាស់"

គេហទំព័រ "សិរីល្អរបស់ព្រះអម្ចាស់" 
លក្ខណៈ​ដ៏​ពិសិដ្ឋ​នៃ​ភ្នំ​ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​ក្នុង ​គម្ពីរ​អេសេគាល (១១:២៣)៖ «ហើយ​សិរី​ល្អ​នៃ​ព្រះ​យេហូវ៉ា​បាន​ឡើង​ពី​កណ្តាល​ក្រុង​មក​ឈរ​នៅ​លើ​ភ្នំ​ដែល​នៅ​ខាង​កើត​ក្រុង។ " Har-El, Menashe (1977). This is Jerusalem. Jerusalem: Canaan Publishing House. p. 117.
ភ្នំដើមអូលីវ: "ភ្នំនៃអំពើពុករលួយ"

"ភ្នំនៃអំពើពុករលួយ" 
ការកំណត់តាមព្រះគម្ពីរ ភ្នំនៃអំពើពុករលួយ ឬនៅក្នុងភាសាហេព្រើរ ហាហាម៉ាសឈីត ( ស្តេចទី 11:7–8) កើតចេញពី ការថ្វាយបង្គំរូបព្រះ នៅទីនោះ ដែលចាប់ផ្តើមដោយ ស្តេចសាឡូម៉ូន សង់អាសនៈថ្វាយព្រះនៃភរិយា ជនជាតិម៉ូអាប់ និង ជនជាតិអាំម៉ូន នៅលើកំពូលភ្នំភាគខាងត្បូង។ នៅ​លើ​ភ្នំ​ដែល​នៅ​ខាង​មុខ (ភាគ​ខាង​កើត​នៃ​ក្រុង​យេរូសាឡិម)» (  ) ដែល​នៅ​ខាង​ក្រៅ​ដែន​កំណត់​នៃ​ទីក្រុង​បរិសុទ្ធ។ កន្លែង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​សម្រាប់​ការ​ថ្វាយ​បង្គំ​រូប​ព្រះ​ពេញ​មួយ​សម័យ ​ព្រះវិហារ​បរិសុទ្ធ​ទី​មួយ រហូត​ដល់​ស្តេច​យូដា យ៉ូសៀស ទីបំផុត​បាន​បំផ្លាញ «​ទីសក្ការៈ​ដែល​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ក្រុង​យេរូសាឡិម ខាង​ស្តាំ​នៃ​ហាម៉ាស​ឈីត...»( ពង្សាវតារក្សត្រ​ទី​២ ២៣:១៣)។
ភ្នំដើមអូលីវ: Apocalypse ការរស់ឡើងវិញ និងការបញ្ចុះសព

Apocalypse ការរស់ឡើងវិញ និងការបញ្ចុះសព 
ទំនាយ​ដែល​ខុស​ក្នុង ​សៀវភៅ​សាការី ​ចែង​ថា ព្រះ​យេហូវ៉ា ​នឹង​ឈរ​នៅ​លើ​ភ្នំ​ដើម​អូលីវ ហើយ​ភ្នំ​នឹង​បំបែក​ជា​ពីរ ដោយ​មួយ​ពាក់​កណ្តាល​បែរ​ទៅ​ទិស​ខាង​ជើង និង​ពាក់​កណ្តាល​បែរ​ទៅ​ទិស​ខាង​ត្បូង (  )។ យោងតាម ​អត្ថបទ Masoretic មនុស្ស​នឹង​ភៀសខ្លួន​តាម​ជ្រលង​ភ្នំ​ដែល​ទើប​បង្កើត​ថ្មី​នេះ​ទៅកាន់​កន្លែង​មួយ​ឈ្មោះ Azal (សាការី 14:5)។ សៀវភៅ Septuagint (LXX) មានការអានផ្សេងពីសាការី 14:5 ដែលចែងថា ជ្រលងភ្នំមួយនឹងត្រូវបានបិទដូចដែលវាត្រូវបានបិទកំឡុងពេលការរញ្ជួយដីក្នុងរជ្ជកាលរបស់ស្តេច អ៊ូសៀ ។ ប្រវត្តិវិទូជនជាតិជ្វីហ្វ Flavius Josephus លើកឡើងនៅក្នុង វត្ថុបុរាណរបស់ជនជាតិយូដា ថា ជ្រលងភ្នំក្នុងតំបន់នៃ សួនច្បាររបស់ស្តេច ត្រូវបានរារាំងដោយកម្ទេចថ្មបាក់ដីកំឡុងពេលរញ្ជួយដីរបស់ អ៊ូសៀ។ Flavius Josephus, Antiquities of the Jews, book 9, chapter 10, paragraph 4, verse 225, William Whiston អ្នកភូគព្ភវិទូអ៊ីស្រាអែល Wachs និង Levitte បានកំណត់អត្តសញ្ញាណសំណល់នៃការបាក់ដីដ៏ធំមួយនៅលើភ្នំអូលីវដែលនៅជិតតំបន់នេះ។ Daniel Wachs and Dov Levitte, Earthquake Risk and Slope Stability in Jerusalem, Environmental Geology and Water Sciences, Vol. 6, No. 3, pp. 183–86, 1984 ដោយផ្អែកលើភស្តុតាងភូមិសាស្ត្រ និងភាសា លោក Charles Simon Clermont-Ganneau ដែលជាអ្នកភាសាវិទូ និងបុរាណវិទូនៅសតវត្សរ៍ទី 19 នៅប៉ាឡេស្ទីន បានទ្រឹស្តីថាជ្រលងភ្នំដែលនៅជាប់នឹងការរអិលបាក់ដីនេះគឺ Azal ។ Charles Clermont-Ganneau, Archaeological Researches in Palestine, Vol. 1. p. 420, 1899; Charles Clermont-Ganneau, Palestine Exploration Fund Quarterly Statement, April 1874, p. 102 ភស្តុតាងនេះស្របនឹងការអាន LXX នៃសាការី 14: 5 ដែលចែងថាជ្រលងភ្នំនឹងត្រូវបានបិទរហូតដល់ Azal ។ ជ្រលងភ្នំដែលគាត់បានកំណត់អត្តសញ្ញាណ (ដែលឥឡូវនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា Wady Yasul ជាភាសាអារ៉ាប់ និង Nahal Etzel ជាភាសាហេប្រឺ) ស្ថិតនៅ ភាគខាងត្បូង នៃទីក្រុងយេរូសាឡឹម និងភ្នំអូលីវ។

ជនជាតិយូដាជាច្រើនចង់បញ្ចុះនៅលើភ្នំដើមអូលីវតាំងពីបុរាណកាល ដោយផ្អែកលើទំនៀមទម្លាប់របស់ជនជាតិយូដា (ពីខគម្ពីរសាការី ១៤:៤) ដែលនៅពេលដែលព្រះមែស៊ីយាងមក ការប្រោសមនុស្សស្លាប់នឹងចាប់ផ្តើមនៅទីនោះ។ Mount of Olives description, from www.goisrael.com , retrieved January 4, 2012. [ <span title="The material near this tag may rely on an unreliable source. (May 2015)">ប្រភពមិនគួរឱ្យទុកចិត្ត?</span> ] មានផ្នូរប្រហែល 150,000 នៅលើភ្នំ។ ទន្សាយ ដែលល្បីឈ្មោះកប់នៅលើភ្នំរួមមាន Chaim ibn Attar និងអ្នកផ្សេងទៀតពីសតវត្សទី 15 ដល់បច្ចុប្បន្ន។ ទំនៀមទម្លាប់កំណត់ផ្នូររបស់សម័យរ៉ូម៉ាំងនៅជើងភ្នំថាជាផ្នូររបស់ សាការី និង អាប់សាឡុម ហើយនិងកន្លែងបញ្ចុះសពដែលមានអាយុកាលដូចគ្នានៅលើជម្រាលខាងលើដូចជា ផ្នូររបស់ព្យាការីហាកាយ សាការី និងម៉ាឡាគី ។
ភ្នំដើមអូលីវ: ឯកសារយោងនៃគម្ពីរសញ្ញាថ្មី។

ឯកសារយោងនៃគម្ពីរសញ្ញាថ្មី។ 
រូបភាពតូច| Flevit super illam (គាត់បានយំលើវា); ដោយ Enrique Simonet ឆ្នាំ 1892
ភ្នំដើមអូលីវត្រូវបានលើកឡើងជាញឹកញាប់នៅក្នុង គម្ពីរសញ្ញាថ្មី ; 26:30, etc. ជាផ្នែកនៃផ្លូវពីក្រុងយេរូសាឡឹមទៅ បេថានី និងកន្លែងដែល ព្រះយេស៊ូវ បានឈរនៅពេលទ្រង់យំលើក្រុងយេរូសាឡឹម (ព្រឹត្តិការណ៍ដែលគេស្គាល់ថាជា Flevit super illam ជា ភាសាឡាតាំង )។

ព្រះយេស៊ូវ​ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​ថា​បាន​ចំណាយ​ពេល​នៅ​លើ​ភ្នំ បង្រៀន និង​ព្យាករណ៍​ដល់​ពួក​សិស្ស​ទ្រង់ ( ម៉ាថាយ 24–25 ) រួម​ទាំង ​សុន្ទរកថា​អូលីវ ដែល​បាន​ត្រឡប់​មក​វិញ​បន្ទាប់​ពី​សម្រាក​រាល់​ថ្ងៃ ( លូកា 21:37, និង យ៉ូហាន 8:1 នៅ​ក្នុង​ផ្នែក​បន្ថែម។ នៃដំណឹងល្អរបស់យ៉ូហានដែលគេស្គាល់ថាជា Pericope Adulterae ) ហើយក៏បានមកដល់ទីនោះផងដែរនៅយប់នៃការក្បត់របស់គាត់។  នៅជើងភ្នំដើមអូលីវ មាន សួនច្បារគែតសេម៉ានី ។ គម្ពីរសញ្ញាថ្មីប្រាប់ពីរបៀបដែលព្រះយេស៊ូវ និងពួកសិស្សទ្រង់ច្រៀងរួមគ្នា – «នៅពេលដែលពួកគេបានច្រៀងទំនុកតម្កើងហើយ ពួកគេបានចេញទៅភ្នំដើមអូលីវ» ដំណឹងល្អ ម៉ាថាយ 26:30 ។ ព្រះយេស៊ូវ ​បាន​យាង​ទៅ​ស្ថានសួគ៌ ​ពី​ភ្នំ​ដើម​អូលីវ យោងតាម​កិច្ចការ ១:៩–១២ ។
ភ្នំដំរី: ប្រវត្តិ

{| class="infobox" style="width:20em;"
|- style="text-align:center;"
!style="background: #123456;" colspan="3"|
|- style="text-align:center;"
|colspan="3"|thumb|400px|រូបភាព
|- style="text-align:center;"
!style="background: #ABCDEF;" colspan="3"|ប្រវត្តិ
|- style="background: #f1f5fc;"
|- style="vertical-align:top;"
|នាម​ពេញ
|colspan="2"||- style="vertical-align:top;"
|ផ្ទៃដី|colspan="2"| ? ហិចតា
|- style="vertical-align:top;"
|ក្រឡាផ្ទៃ|colspan="2"| បណ្ដោយ : ? ម៉ែត្រ × ទទឹង : ? ម៉ែត្រ 
|- style="vertical-align:top;"
|កម្ពស់|colspan="2"| ? ម៉ែត្រ
|- style="vertical-align:top;"
|ទីតាំងស្ថិតនៅ|colspan="2"|ភូមិ ឃុំដំណាក់កន្ទួតខាងជើង  ស្រុកកំពង់ត្រាច ខេត្តកំពត  
|- style="vertical-align:top;"
|កម្មសិទ្ធរបស់|colspan="2"|
|}

ប្រវត្តិ

thumb|Dâmrei Mountains. The road to Bokor
thumb|Panoramic view of Kampot and the sea from Phnom Bokor

The Dâmrei Mountains, literally the "Elephant Mountains'''", are a mountain range situated in the southwest of Cambodia.
ភ្នំដំរី: Description

Description
These mountains are an offshoot of the Krâvanh or Cardamom Mountains, but occupy a much smaller area. The highest elevation is Phnom Bokor at 1,081 meters (3,547 feet) above sea level. Located close to the shores of the Gulf of Siam, the densely wooded hills receive rainfall averaging 150–200 inches (3,800–5,000 mm) annually on their western slopes (which are subject to southwest monsoons) but only 40–60 inches (1,020–1,520 mm) on their eastern, or rain shadow, slopes. 

The Dâmrei Mountains were, until 1975, the principal centre of Cambodia's pepper-growing industry. After the intervening years of civil war and upheavals pepper-growing has revived slowly beginning from the late 1990s.
ភ្នំដំរី: Tourism

Tourism
The Phnom Bokor National Park occupies most of the upper levels and the summits of the Dâmrei Mountains. The authorities are trying to curb illegal logging. The park has a great variety of plant species, including rare orchidsEvolution of pollinaria structure in cambodian orchids as well as some spectacular waterfalls during the rainy season.

There is an abandoned French town on top of Phnom Bokor, known as the Bokor Hill Station (Station Climatique du Bokor), where elite French colonial officers spent holidays during the hot season. The place has also a church and a casino, all in a dilapidated condition. Nearby there is Cambodian army outpost which doubles as a youth hostel for lack of other accommodation. Both sites are now becoming tourist attractions, but the road to reach them, built in 1907 at the cost of many human lives, is in rough shape.Mogenet Luc, La création de la station climatique du Bokor (Cambodge), présentation commentée de sources d’archives inédites, Péninsule, 2007 (2) N°55, Paris, 2008
ភ្នំបាថេ

ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| នៅលើផ្លូវ Go Cay Thi សម្លឹងឆ្ពោះទៅភ្នំ បាថេ
ភ្នំបាថេ  (វៀតណាម:Núi Ba Thê) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ភ្នំនួយថេស៊ឺន គឺជាភ្នំមួយនៅក្នុង ក្រុមភ្នំបាថេ ដែលមានភ្នំចំនួន ៥ គឺ បាថេ ភ្នំតូច  ភ្នំរូបសំណាក ភ្នំត្រយ និងភ្នំ Choc ។ ភ្នំ នេះធំជាងគេមានកំពស់ ២២១ ម៉ែត្រ រង្វង់មូលប្រហែល 4,220 ម៉ែត្រ  មានទីតាំងនៅកណ្តាលវាល Long Xuyen Quadrangle ទីក្រុង អូរកែវ ស្រុក Thoai Son ខេត្ត  អានយ៉ាង ឆ្ងាយពី កណ្តាលទីក្រុង Long Xuyen ប្រហែល 40 គីឡូម៉ែត្រ  តាមបណ្តោយផ្លូវខេត្ត 943 ។
ភ្នំបាថេ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
សៀវភៅ Gia Dinh Thanh Thong Chi របស់ Mandarin ដ៏ល្បីល្បាញ Trinh Hoai Duc បានកត់ត្រាថា៖

 ភ្នំបាថេកំពស់ 30 truong, 13 ម៉ាយ ក្នុងបរិមាត្រ, 18 ម៉ាយកន្លះភាគខាងលិចនៃកំពង់ផែ Thoai Ha, កំពូលបីលាតសន្ធឹងពណ៌បៃតង, ដើមឈើបុរាណត្រជាក់, មនុស្សត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យកាប់ពួកគេ។ ផ្នែកខាងមុខមានព្រំប្រទល់ដោយវាលភក់ ស្មៅក្រាស់ និងភក់។ ពេលនោះ Thoai Ngoc Hau បានជីកប្រឡាយ 20 ធំ ទូលាយ សម្រាប់ទូកឆ្លងកាត់។ ជនជាតិខ្មែរ រស់នៅតាមជម្រាលភ្នំ និងផ្លូវព្រៃ ពួកគេរស់នៅដោយការបរបាញ់នៅលើភ្នំ និងនេសាទក្នុងស្រះ ដែលនាំមកនូវផលប្រយោជន៍ពីរយ៉ាង។ 

អ្នកប្រាជ្ញ វឿង ហុង សែន បានសរសេរថា៖

 ភ្នំ បាថេ មានកំពស់ 30 ម៉ែត្រ រង្វង់មូល 30 ម៉ាយ ចំងាយ 18 ម៉ាយ ភាគខាងលិច នៃកំពង់ផែ Thoai Ha ។ នៅទីនេះមានភ្នំបីពណ៌បៃតង ដែលមានដើមឈើខ្ពស់ៗជាច្រើន... ផ្នែកខាងមុខមើលទៅវាលធំមួយដែលមានស្មៅក្រាស់ និងភក់។
 Thoai Ngoc Hau បាន​បូម​យក​ប្រឡាយ​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​វា​មាន​ទទឹង​២០​សម្រាប់​ទូក​ធ្វើ​ដំណើរ​បាន​យ៉ាង​ងាយ​ស្រួល...
 តំបន់​នេះ​ធ្លាប់​មាន​ខ្លារខិន ប៉ុន្តែ​ដំរី​បាន​ដកថយ​បន្តិច​ម្តងៗ​មក​កាន់​ព្រៃ ​កម្ពុជា ។ ភ្នំ​សាប និង​ភ្នំ​បា​ភ្នំ​ឥឡូវ​មាន​តែ​ស្វា ប៉ុន្តែ​នៅ​មាន​សត្វ​ស្លាប​ព្រៃ​ជា​ច្រើន​ទៀត​ដូច​ជា ថាំង​បេ ហឿង​សេន ឌឹ​ក ម៉ុក ឡឺ ឡឺ ព្រាប និង​ព្រាប...។

លោក សឺន ណាំ បានពន្យល់ថា៖ បាថេ គឺជាពាក្យខុសនៃពាក្យ ខ្មែរ "Bat Xam-xe"។ 

លោក អង សែន ពន្យល់ថា៖

 នោះ​ហើយ​ជា​ជណ្ដើរ ព្រោះ​កាល​ពី​ដើម ក្នុង​សម័យ​ដើម មាន​ជណ្ដើរ​ខ្ពស់​មួយ​នៅ​ទី​នេះ ដើម្បី​ចាំ​មើល​សកម្មភាព​របស់​ភាគីភាគី... 

តាម​សម្មតិកម្ម​របស់​ព្រះសង្ឃ​ថេរវាទ​បា​ថេដែល​មាន​ប្រភព​មក​ពី​ឈ្មោះបានិងថេរ​​។ សូម​លើក​ឡើង​អំពី​ព្រះសង្ឃ​ពីរ​អង្គ​មក​ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ដែល​មក​កាន់​ហ្វូណន ដើម្បី​ផ្សព្វផ្សាយ​សាសនា។
ភ្នំបាថេ: វត្ថុបុរាណ

វត្ថុបុរាណ 

 ទីតាំងបុរាណវិទ្យាអូរកែវ 
នៅ ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩២០ បុរាណវិទូ ជនជាតិបារាំង Louis Malleret នៃ វិទ្យាស្ថានបារាំងចុងបូព៌ា បានប្រើប្រាស់រូបថតពីលើអាកាស នៃភាគខាងត្បូងវៀតណាម ហើយបានរកឃើញតំបន់ដែលគួរសិក្សាដែលមានទំហំប្រហែល ៤៥០ ហិកតា ។ ប៉ុន្តែវាមិនមែនរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៤៤ ដែល Malleret បានចាប់ផ្តើមជីកកកាយ។ ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមក តាមរយៈការជីកកកាយជាច្រើនទៀត មនុស្សបានរកឃើញវត្ថុបុរាណមនុស្សបានរកឃើញ និងគ្រឹះនៃស្នាដៃបុរាណជាច្រើន។ មានវត្ថុបុរាណដូចជា ផ្សិតសម្រាប់ធ្វើវត្ថុ គ្រឿងអលង្ការធ្វើពីសេរ៉ាមិច ថ្ម មាស សំរិទ្ធ។ មានវត្ថុបុរាណដែលមានស្លាកសញ្ញាវប្បធម៌ ព្រះពុទ្ធសាសនា និង ហិណ្ឌូ ដ៏រឹងមាំ ដូចជារូបសំណាក ព្រះពុទ្ធរូបសំណាកគណេស ដែលមានរូបរាងកាយមនុស្ស និងក្បាលដំរី យោនី, លិង្គ ដែលមានអាយុកាលប្រហែលមួយសហស្សវត្សរ៍។ ឆ្អឹងសត្វពាក់កណ្តាល និងហ្វូស៊ីលជាច្រើន...

ទាំងអស់នេះបង្ហាញឱ្យឃើញពីអត្ថិភាពនៃប៉ុស្តិ៍ពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំមួយ ដែលឯកសារ ចិន បានរៀបរាប់អំពីនគរ ហ្វូណន …

 វត្ថុបុរាណស្ថាបត្យកម្ម និងសិល្បៈ វត្តលិញស៊ឺន 
វត្តលិញស៊ឺន ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ឡើង​ក្នុង ​ឆ្នាំ ១៩១៣ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ជួសជុល​ឡើង​វិញ​ក្នុង​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ចម្ងាយ ២ គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ផ្សារ Vong The។ គីឡូម៉ែត្រទៅខាងកើតតាមជម្រាលភ្នំ បាថេ ។ វត្ត លិញស៊ឺន ស្ថិត​នៅ​លើ​ភ្នំ​ខ្ពស់ ជាប់​នឹង​ដើម​ឈើ​ចំណាស់​ដែល​មាន​ម្លប់​នៅ​ជើង​ភ្នំ បាថេ ក្នុង​ទីតាំង​វត្ថុ​បុរាណ ណាមលិញស៊ឺន។ 

ប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងដើម្បីបូជាព្រះពុទ្ធបដិមាដៃបួន និងថ្មបុរាណចំនួនពីរ ដែលត្រូវបានរកឃើញដោយស្មានមិនដល់។ នេះគ្រាន់តែជាផ្នែកតូចមួយនៃវត្ថុបុរាណជាច្រើនដែលមិនបានរកឃើញ។ ម្យ៉ាង​ទៀត នៅ​ក្រោម​ភ្នំ​នេះ​នៅ​មាន​អាថ៌កំបាំង​ជា​ច្រើន​អំពី​វប្បធម៌​នៃ​រាជវង្ស​ដែល​បាន​បាត់​បង់​នោះ​គឺ ហ្វូណន ។ នៅ ឆ្នាំ ១៩៨៨ ព្រះពុទ្ធបដិមាដៃបួនត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសម្បត្តិ ស្ថាបត្យកម្ម និងសិល្បៈ ជាតិដោយក្រសួងវប្បធម៌។
ស្តាំ|រូបភាពតូច|334x334ភីកសែល| ដាវថ្មនៅលើកំពូលភ្នំបា
ភ្នំបាថេ: ទីតាំងបុរាណវិទ្យាអូរកែវ

ទីតាំងបុរាណវិទ្យាអូរកែវ 
នៅ ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩២០ បុរាណវិទូ ជនជាតិបារាំង Louis Malleret នៃ វិទ្យាស្ថានបារាំងចុងបូព៌ា បានប្រើប្រាស់រូបថតពីលើអាកាស នៃភាគខាងត្បូងវៀតណាម ហើយបានរកឃើញតំបន់ដែលគួរសិក្សាដែលមានទំហំប្រហែល ៤៥០ ហិកតា ។ ប៉ុន្តែវាមិនមែនរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៤៤ ដែល Malleret បានចាប់ផ្តើមជីកកកាយ។ ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមក តាមរយៈការជីកកកាយជាច្រើនទៀត មនុស្សបានរកឃើញវត្ថុបុរាណមនុស្សបានរកឃើញ និងគ្រឹះនៃស្នាដៃបុរាណជាច្រើន។ មានវត្ថុបុរាណដូចជា ផ្សិតសម្រាប់ធ្វើវត្ថុ គ្រឿងអលង្ការធ្វើពីសេរ៉ាមិច ថ្ម មាស សំរិទ្ធ។ មានវត្ថុបុរាណដែលមានស្លាកសញ្ញាវប្បធម៌ ព្រះពុទ្ធសាសនា និង ហិណ្ឌូ ដ៏រឹងមាំ ដូចជារូបសំណាក ព្រះពុទ្ធរូបសំណាកគណេស ដែលមានរូបរាងកាយមនុស្ស និងក្បាលដំរី យោនី, លិង្គ ដែលមានអាយុកាលប្រហែលមួយសហស្សវត្សរ៍។ ឆ្អឹងសត្វពាក់កណ្តាល និងហ្វូស៊ីលជាច្រើន...

ទាំងអស់នេះបង្ហាញឱ្យឃើញពីអត្ថិភាពនៃប៉ុស្តិ៍ពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំមួយ ដែលឯកសារ ចិន បានរៀបរាប់អំពីនគរ ហ្វូណន …
ភ្នំបាថេ: វត្ថុបុរាណស្ថាបត្យកម្ម និងសិល្បៈ វត្តលិញស៊ឺន

វត្ថុបុរាណស្ថាបត្យកម្ម និងសិល្បៈ វត្តលិញស៊ឺន 
វត្តលិញស៊ឺន ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ឡើង​ក្នុង ​ឆ្នាំ ១៩១៣ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ជួសជុល​ឡើង​វិញ​ក្នុង​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ចម្ងាយ ២ គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ផ្សារ Vong The។ គីឡូម៉ែត្រទៅខាងកើតតាមជម្រាលភ្នំ បាថេ ។ វត្ត លិញស៊ឺន ស្ថិត​នៅ​លើ​ភ្នំ​ខ្ពស់ ជាប់​នឹង​ដើម​ឈើ​ចំណាស់​ដែល​មាន​ម្លប់​នៅ​ជើង​ភ្នំ បាថេ ក្នុង​ទីតាំង​វត្ថុ​បុរាណ ណាមលិញស៊ឺន។ 

ប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងដើម្បីបូជាព្រះពុទ្ធបដិមាដៃបួន និងថ្មបុរាណចំនួនពីរ ដែលត្រូវបានរកឃើញដោយស្មានមិនដល់។ នេះគ្រាន់តែជាផ្នែកតូចមួយនៃវត្ថុបុរាណជាច្រើនដែលមិនបានរកឃើញ។ ម្យ៉ាង​ទៀត នៅ​ក្រោម​ភ្នំ​នេះ​នៅ​មាន​អាថ៌កំបាំង​ជា​ច្រើន​អំពី​វប្បធម៌​នៃ​រាជវង្ស​ដែល​បាន​បាត់​បង់​នោះ​គឺ ហ្វូណន ។ នៅ ឆ្នាំ ១៩៨៨ ព្រះពុទ្ធបដិមាដៃបួនត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសម្បត្តិ ស្ថាបត្យកម្ម និងសិល្បៈ ជាតិដោយក្រសួងវប្បធម៌។
ស្តាំ|រូបភាពតូច|334x334ភីកសែល| ដាវថ្មនៅលើកំពូលភ្នំបា
ភ្នំបាយឆៅ

រូបភាពតូច
ភ្នំបាយឆៅមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិពូលូង សង្កាត់រមនា ក្រុងសែនមនោរម្យ ខេត្តមណ្ឌលគីរី។ តំបន់ដែលធ្លាប់តែមានគ្រោះថ្នាក់ដោយសាររអិល និងមានចំណោតខ្ពស់ៗ ត្រង់ចំណុចភ្នំបាយឆៅ ស្ថិតនៅក្នុងភូមិពូលូង សង្កាត់រមនា ក្រុងសែនមនោរម្យ ខេត្តមណ្ឌលគីរី ពេលនេះបានប្រែរូបរាងទៅជាកន្លែងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ ពិសេសការផ្តិតយកទស្សនីយភាពធម្មជាតិខៀវស្រងាត់នារដូវវស្សា។ រំលឹកពីអតីតកាលដ៏ព្រឺព្រួចរបស់ភ្នំបាយឆៅ ដែលជាភ្នំមួយខ្ពស់ តាមបណ្តោយផ្លូវជាតិលេខ៧៦ ចេញពីក្រុងសែនមនោរម្យ សំដៅទៅខេត្តរតនគិរីដោយកាត់តាមភូមិសាស្ត្រស្រុកកោះញែក។ ភ្នំមានចំណោតខ្ពស់ ដែលមានផ្លូវពោរពេញដោយថ្មរដិបរដុប រអិលខ្លាំង មើលចុះមកខាងក្រោមស្ទើរដាច់កន្ទុយភ្នែក និងមានគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ស្លាប់ និងរបួសមនុស្សជារឿយៗ។ ការធ្វើចរាចរណ៍បានតែរថយន្តកែច្នៃ ឬរថយន្តខ្ពស់ ឯរថយន្តតូចមិនអាចធ្វើដំណើរបានឡើយ។ ដោយហេតុតែពិបាកធ្វើដំណើរពេក ទើបអ្នកដំណើរតែងតែឈប់សម្រាកដាំបាយនៅទីនោះ។ ប៉ុន្តែដោយសារតែខេត្តមណ្ឌលគិរី មានអាកាសធាតុត្រជាក់ខ្លាំង និងមានសំណើមខ្យល់បក់ជាប្រចាំ ធ្វើឲ្យការដាំបាយនៅម្តុំនោះ ពុំបានឆ្អិនល្អនោះទេ ទើបគេប្រសិទ្ធនាមឈ្មោះភ្នំមួយនេះថា "ភ្នំបាយឆៅ" តែម្តងទៅ។ អំឡុងឆ្នាំ២០១២ ផ្លូវជាតិលេខ៧៦ បានស្ថាបនាយ៉ាងល្អស្អាត ទើបចំណុចភ្នំបាយឆៅ មានស្ថានភាពល្អប្រសើរដល់សព្វថ្ងៃ។ ភ្នំបាយឆៅ ត្រូវបានម្ចាស់ដីឯកជនស្នើសុំផ្ទាល់មាត់មកមន្ទីរទេសចរណ៍ ខេត្តមណ្ឌលគិរី ដើម្បីស្ថាបនា និងកែច្នៃទៅជាទីកន្លែងកម្សាន្ត និងទស្សនាទេសភាពធម្មជាតិិនៃសមុទ្រឈើដ៏ធំល្វឹងល្វើយយ៉ាងពិសេសមួយទៀត ក្រៅពីភ្នំដោះក្រមុំ និងសមុទ្រឈើ ក្នុងភូមិឡៅកា ក្រុងសែនមនោរម្យ។ លោក ឡុង វិបុល អភិបាលក្រុងសែនមនោរម្យបានកោតសរសើរចំពោះវិស័យឯកជន ដែលបានចូលរួមចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍផ្នែករមណីយដ្ឋានធម្មជាតិនេះ។ ការរួមចំណែកនេះ បានទាញយកប្រាក់ចំណូលពីវិស័យទេសចរណ៍ ដែលអាចផ្តល់ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងមូលដ្ឋានបានមួយចំណែកwww.rasmeinews.com។
ភ្នំបាសិទ្ធ: ឆ្នាំ១៩៧៥-១៩៧៩

ឆ្នាំ១៩៧៥-១៩៧៩ 
នៅក្នុងសម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៧៥-១៩៧៩ ភ្នំបាសិទ្ធបានក្លាយទៅជាទីតាំងគុកសម្រាប់អ្នកទោសក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម។ នៅពេលយើងធ្វើដំណើរពីរាជធានីភ្នំពេញទៅតាមផ្លូវជាតិលេខប្រាំ ពេលមកដល់ផ្សារព្រែកព្នៅរួចបត់ឆ្វេងតាមផ្លូវកៅស៊ូរហូតមក ភ្ញៀវទេសចរនឹងឃើញមានកំពូលភ្នំចំនួនពីរ មកដល់ជើងភ្នំត្រូវបត់ស្តាំឡើងតាមក្លោងទ្វារវត្ត រួចបន្តដំណើរបន្ទាប់មកនឹងឃើញមានទីវាលរាបស្មើមួយនៅលើខ្នងភ្នំនៅសងខាងផ្លូវបេតុងឡើងភ្នំនេះ។ ទីតាំងរាបស្មើនេះ នៅក្នុងសម័យខ្មែរក្រហមគឺជាទីតាំងគុកសម្រាប់ដាក់អ្នកទោសក្នុងសម័យនោះ។ ភាគច្រើនអ្នកទេសចរ ដែលទស្សនាប្រាសាទភ្នំបាសិទ្ធ ច្រើននិយមឈប់សម្រាក និងបរិភោគអាហារនៅទីតាំងនេះ ដោយមិនបានចាប់អារម្មណ៍អ្វីឡើយ ដោយសារមានទីតាំងរាបស្មើល្អសម្រាប់លំហែកាយ។ នៅទីតាំងនេះនៅក្នុងសម័យខ្មែរ គក់នីមួយៗមានផ្ទះចំនួនពីរខ្នងមានដំបូល ដែលមានប្រវែងបណ្តោយប្រហែល ២០ម៉ែត្រ និងទទឹងប្រវែង៣ម៉ែត្រទៅ៤.៥ម៉ែត្រ និងមានរោងបាយមួយ និងមានខ្ទមតូចៗសម្រាប់កម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមសម្រាប់រស់នៅ។ អ្នកទោស ដែលភាគច្រើនយកមកទីតាំងនេះ ជាអ្នកទោសខុសសីលធម៏ បន្ទាប់មក្នុងឆ្នាំ១៩៧៧ អ្នកភាគច្រើនជាអ្នកទោស ដែលគេចោតថាជាខ្មែរស។ តាមសាក្សីមានអ្នកទោសប្រហែល ៦០០នាក់ទៅ៧០០នាក់។ ព្រឹកឡើងអ្នកទោសត្រូវទៅវាយថ្មhttps://www.youtube.com/watch?v=0SwmxaBKTx8&t=21s។
ភ្នំបូកគោ: ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត 
រូបភាពតូច|រូបភាពផ្លូវឡើងភ្នំបូកគោ
ភ្នំបូកគោគឺជាឧទ្យានជាតិ នៅខេត្តកំពតភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសកម្ពុជា។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ឧទ្យានជាតិភ្នំបូកគោ។ ភ្នំបូកគោស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាប ដែលបង្កើតជាតំបន់ភាគអាគ្នេយ៍នៃ ជួរភ្នំក្រវាញ ។ ភាគច្រើននៃឧទ្យាននេះមានកម្ពស់ប្រហែល ១០០០ ម៉ែត្រពីលើផ្ទៃសមុទ្រហើយកំពូលភ្នំបូកគោមានកំពស់ ១១០១ម៉ែត្រដែលគេហៅថាភ្នំបូកគោ។  ភ្នំបូគោគឺជាភ្នំមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តកំពត ភ្នំបូគោមានចម្ងាយ ៣២គីឡូម៉ែត្រគិតចាប់ពីផ្លូវជាតិលេខ៣ ដល់កំពូលភ្នំបូកគោហើយភ្នំបូកគោមានកំពស់ ១១០១ម និងមានផ្ទៃដីសរុប១៤០០០ហិចតាយោងតាម គណៈគ្រប់គ្រងភ្នំបូកគោ។
ភ្នំបូកគោ: ឧទ្យានជាតិព្រះមុនីវង្សបូកគោ

ឧទ្យានជាតិព្រះមុនីវង្សបូកគោ 
ឧទ្យានជាតិព្រះមុនីវង្សភ្នំបូកគោ ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា រមណីយដ្ឋានភ្នំបូកគោដែល ត្រូវបានបោះបង់ចោល ដែលជាសំណង់ដាច់ស្រយាលមួយដែលកសាងដោយពួកអាណានិគមនិយមបារាំងនៅឆ្នាំ១៩២១ ពួកគេក៏បានកសាងព្រះវិហារកាតូលិកនៅក្បែរនោះនៅឆ្នាំ១៩២៨ ដែលជាកន្លែងដ៏កម្រមួយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ឧទ្យាននេះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមព្រះមហាក្សត្រ ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស ដែលធ្លាប់ទៅទស្សនាតំបន់នោះហើយបានស្លាប់នៅទីនេះក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ ។ ព្រះបាទមុនីវង្សបានបញ្ជាឱ្យសាងសង់ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសនានៅតំបន់នេះក្នុងឆ្នាំ១៩២៤ ។ "Bokor Hill Station". Lonely Planet. Retrieved May 26, 2016. ក្នុងពេលថ្មីៗនេះសួនឧទ្យានជាតិបានក្លាយទៅជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏មានប្រជាប្រិយហើយបច្ចុប្បន្ននេះមាន រមណីយដ្ឋានឋានសួគ៌បូកគោ ដែលជាសណ្ឋាគារប្រណីតដ៏ធំមួយដែលបានកសាងនៅឆ្នាំ២០១២។ នៅឆ្នាំ២០១០ រូបសំណាកធំមួយរបស់ លោកឡូកយាយម៉ៅ ត្រូវបានសាងសង់នៅតំបន់នោះ។ លោកយាយម៉ៅគឺជាវីរៈបុរសដ៏អាថ៌កំបាំងពីព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជាហើយត្រូវបានគេនិយាយថាដើម្បីការពារអ្នកធ្វើដំណើរអ្នកប្រមាញ់និងបុរសនេសាទ។ នៅកម្ពស់២៩ ម៉ែត្រវាជារូបសំណាក់យាយម៉ៅខ្ពស់ជាងគេនៅក្នុងប្រទេស។ឧទ្យានជាតិមុនីវង្យបូកគោមានចម្ងាយពីក្រុងកំពតប្រមាណ ៤៦ គីឡូម៉ែត្ររហូតដល់កំពូលភ្នំ ។ រមណីយដ្ឋាននេះ បានរកឃើញដោយជនជាតិបារាំងម្នាក់ឈ្មោះ រូលួស ហើយត្រូវបានរៀបចំឡើងនាថ្ងៃទី ១៣ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩២២ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ ។
រូបភាពតូច|ស្តាំ|ព្រះវិហារភ្នំបូកគោ ឆ្នាំ១៩២៨
ភ្នំបូកគោ: ប្រវត្តិភ្នំបូកគោ

ប្រវត្តិភ្នំបូកគោ 
ភ្នំបូកគោ ជាតំបន់ដែលគ្រប់គ្រងដោយ ខ្មែរក្រហម ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ១៩៩៣ ឧទ្យានជាតិព្រះមុនីវង្សត្រូវបានសម្ពោធជាមួយនិងឧទ្យានជាតិដទៃទៀតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ វាគឺជាផ្នែកមួយនៃ ឧទ្យានបេតិកភណ្ឌអាស៊ាន តែមួយគត់ នៅក្នុងប្រទេស។ ឧទ្យានជាតិព្រះមុនីវង្សត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ស្ថានីយ៍បូកគោដែល ត្រូវបានបោះបង់ចោល ដែលជាសំណង់ដាច់ស្រយាលមួយដែលកសាងដោយពួកអាណានិគមនិយមបារាំងនៅឆ្នាំ១៩២១ ពួកគេក៏បានកសាងព្រះវិហារកាតូលិកនៅក្បែរនោះនៅឆ្នាំ១៩២៨ ដែលជាកន្លែងដ៏កម្រមួយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ឧទ្យាននេះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមព្រះមហាក្សត្រ ស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស ដែលធ្លាប់ទៅទស្សនាតំបន់នោះហើយបានស្លាប់នៅទីនេះក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ ។ ព្រះបាទមុនីវង្សបានបញ្ជាឱ្យសាងសង់ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសនានៅតំបន់នេះក្នុងឆ្នាំ១៩២៤ ។ ក្នុងពេលថ្មីៗនេះសួនឧទ្យានជាតិបានក្លាយទៅជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏មានប្រជាប្រិយហើយបច្ចុប្បន្ននេះមាន រមណីយដ្ឋានឋានសួគ៌បូកគោ ដែលជាសណ្ឋាគារប្រណីតដ៏ធំមួយដែលបានកសាងនៅឆ្នាំ២០១២ ។  នៅឆ្នាំ២០១០ រូបសំណាកធំមួយរបស់ លោកឡូកយាយម៉ៅ ត្រូវបានសាងសង់នៅតំបន់នោះ។ ឡុកយាយម៉ៅគឺជាវីរៈបុរសដ៏អាថ៌កំបាំងពីព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជាហើយត្រូវបានគេនិយាយថាដើម្បីការពារអ្នកធ្វើដំណើរអ្នកប្រមាញ់និងបុរសនេសាទ។ នៅកម្ពស់២៩ ម៉ែត្រវាជារូបសំណាកយាយម៉ៅខ្ពស់ជាងគេនៅក្នុងប្រទេស។
ភ្នំប្រវឹកពង

thumb|400px|រូបភាពប្រវត្តិនាម​ពេញ|- style="vertical-align:top;"
|ផ្ទៃដី|colspan="2"| ? ហិចតា
|- style="vertical-align:top;"
|ក្រឡាផ្ទៃ|colspan="2"| បណ្ដោយ : ? ម៉ែត្រ × ទទឹង : ? ម៉ែត្រ 
|- style="vertical-align:top;"
|កម្ពស់|colspan="2"| ? ម៉ែត្រ
|- style="vertical-align:top;"
|ទីតាំងស្ថិតនៅ|colspan="2"|ភូមិ  ឃុំ  ស្រុក ខេត្ត  
|- style="vertical-align:top;"
|កម្មសិទ្ធរបស់'''