navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
គភ៌គ្រឹះ: ស្ថាបត្យកម្ម

ស្ថាបត្យកម្ម 
រូបភាពតូច| គ្រោងការណ៍នៃប្រាសាទហិណ្ឌូដ៏សាមញ្ញមួយដែលបង្ហាញពីជម្រករបស់ គភ៌គ្រឹះ, អន្តរាល និង មណ្ឌប
រូបភាពតូច| ស្ថាបត្យកម្មនៃប្រាសាទហិណ្ឌូ (រចនាប័ទ្មនាគរ) ។ ធាតុស្នូលទាំងនេះត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងប្រាសាទដែលមានចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅសតវត្សទី 5-6 នៃគ.ស
គភ៌គ្រឹះជាធម្មតាមានរាងការ៉េ (ទោះបីជាមានករណីលើកលែង  ) អង្គុយនៅលើ ជើងទម្រ ហើយយ៉ាងហោចណាស់ក៏ប្រហែលមួយ កូប ដែរ។ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងទំហំនៃប្រាសាទដែលអាចព័ទ្ធជុំវិញវា និងជាពិសេសប៉មធំដែលជាទូទៅគេរកឃើញនៅពីលើវា គភ៌គ្រឹះគឺជាបន្ទប់តូចមួយ។

សាសនាហិណ្ឌូ និង ជេន គភ៌គ្រឹះ ធម្មតាត្រូវបាននាំមុខដោយ សសរ ស្តម្ភមួយ ឬច្រើនដែលនៅជាប់គ្នា (រានហាល ឬសាល) ដែលត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងទីសក្ការៈដោយ vestibule បើកចំហ ឬបិទ ( អន្តរាល )  ហើយតាមរយៈការដែលបូជាចារ្យ ឬអ្នកកាន់សាសនាអាចចូលទៅជិត។ ទីសក្ការៈបូជា ដើម្បីបូជាដល់វត្តមានរបស់អាទិទេព ក្នុងសមាធិយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ 

ក្រៅ​ពី​ជា​រាង​ការ៉េ គភ៌គ្រឹះ​ច្រើន​តែ​គ្មាន​បង្អួច មាន​ច្រក​ចូល​តែ​មួយ​គត់​ដែល​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត​នៃ​ព្រះអាទិត្យ​រះ (ទោះ​បី​ជា​មាន​ករណី​លើកលែង  ) ហើយ​មាន​ពន្លឺ​តិចៗ ដើម្បី​ឲ្យ​ចិត្ត​អ្នក​កាន់​សាសនា​ផ្ដោត​លើ​រូបី។ ទម្រង់នៃព្រះនៅក្នុងវា។ គភ៌គ្រឹះ ជាទូទៅត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយសំណង់អគារដ៏អស្ចារ្យមួយ។ រចនាប័ទ្មសំខាន់ពីរនៃប៉មគឺ សិខរ (នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងជើងនៃប្រទេសឥណ្ឌា) ឬ វិមាន (នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសឥណ្ឌា) ។

គំរូដើមដំបូងសម្រាប់រចនាប័ទ្មនៃ គភ៌គ្រឹះ នេះគឺ ប្រាសាទ Deogarh ក្នុងសតវត្សទីប្រាំមួយនៃគ.  រចនាប័ទ្មនេះបានលេចឡើងយ៉ាងពេញលេញនៅក្នុងសតវត្សទីប្រាំបីនៃគ.ស. ហើយបានបង្កើតការប្រែប្រួលក្នុងតំបន់ដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅក្នុងរដ្ឋ Orissa ភាគកណ្តាលនៃប្រទេសឥណ្ឌា Rajasthan និង Gujarat ។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គួរចងចាំថា នៅទូទាំងអាស៊ីខាងត្បូង សំណង់ថ្មតែងតែមានចំនួនច្រើនលើសលុប ដោយអគារដែលធ្វើពីវត្ថុធាតុដែលអាចបំផ្លាញបាន ដូចជាឈើ ឫស្សី ប្រក់ និងឥដ្ឋ។  ដូច្នេះហើយ ខណៈពេលដែលគំរូថ្មដំបូងមួយចំនួនបានរួចរស់ជីវិត ការប្រើប្រាស់ដំបូងបំផុតនៃ គភ៌គ្រឹះ ការ៉េមិនអាចត្រូវបានកំណត់កាលបរិច្ឆេទដោយសាមញ្ញនោះទេ ដោយសារតែសម្ភារៈរចនាសម្ព័ន្ធដើមរបស់វាបានរលួយតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ។

ករណីលើកលែងមួយចំនួនចំពោះច្បាប់ការ៉េមាន។ នៅក្នុងប្រាសាទមួយចំនួន ជាពិសេសនៅដើមដំបូង គភ៌គ្រឹះ គឺមិនមានរាងការ៉េទេ ហើយនៅក្នុងប្រាសាទមួយចំនួនទៀតវាអាចមានរាងចតុកោណ ដើម្បីធានាបាននូវទំហំស៊ីមេទ្រីគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់លំនៅដ្ឋានរបស់អាទិទេពច្រើនជាងមួយ ដូចជានៅ ប្រាសាទ Savadi Trimurti ជាដើម។  garbhagriha ចតុកោណកែងផ្សេងទៀតរួមមានប្រាសាទ Sasta ( Karikkad Ksetram ) Manjeri និងនៅ Varahi Deula ។

មានឧទាហរណ៍មួយចំនួនតូចនៃភាពខុសគ្នាធំជាងនេះ៖ អង្គជំនុំជម្រះនៅ Gudimallam មានរាងពាក់កណ្តាលរង្វង់នៅខាងក្រោយ ហើយកំណត់នៅខាងក្រោមកម្រិតជាន់សំខាន់នៃប្រាសាទ (សូមមើលរូបភាពខាងក្រោម)។
រូបភាពតូច| ផែនការ និងកំពស់នៃ ប្រាសាទ Gudimallam ក្នុងរដ្ឋ Andhra Pradesh នៃប្រទេសឥណ្ឌា [ចំណាំរាងមូលជំនួសឱ្យការ៉េទំនៀមទម្លាប់ច្រើនទៀត] ។
ប្រាសាទ Durga ដ៏ល្បីល្បាញនៅសតវត្សរ៍ទី 7 Aihole ក៏មាន apse រាងមូលនៅចុង គភ៌គ្រឹះ ដែលត្រូវបានបន្ទរតាមទម្រង់នៃបន្ទប់។ ដូច្នេះផងដែរ តើ គភ៌គ្រឹះ នៅ ប្រាសាទ Triprangode Siva មានរូបរាងមូលដែរឬទេ? គភ៌គ្រឹះ ទាំងមូលមាននៅប្រាសាទ Siva, Masaon ក៏ដូចជានៅប្រាសាទ Siva, Chandrehe ។
គភ៌គ្រឹះ: ការតំរង់ទិស

ការតំរង់ទិស 
ប៉ម​ដែល​គ្រប​ដណ្ដប់​លើ​ព្រះ​ឥសូរ​បង្កើត​ជា​អ័ក្ស​បញ្ឈរ​សំខាន់​នៃ​ប្រាសាទ  ហើយ​ជា​ធម្មតា​ត្រូវ​បាន​គេ​យល់​ថា​តំណាង​ឱ្យ​អ័ក្ស​នៃ​ពិភពលោក​តាម​រយៈ ​ភ្នំ​ព្រះសុមេរុ ។ ផ្ទុយទៅវិញ គភ៌គ្រឹះ ជាធម្មតាបង្កើតជាផ្នែកនៃអ័ក្សផ្តេកសំខាន់នៃប្រាសាទ ដែលជាទូទៅដំណើរការពីខាងកើតទៅខាងលិច។ នៅក្នុងប្រាសាទទាំងនោះដែលមានអ័ក្សឆ្លងកាត់ផងដែរ គភ៌គ្រឹះ ជាទូទៅនៅចំនុចប្រសព្វរបស់ពួកគេ។

ទីតាំងសម្រាប់ គភ៌គ្រឹះ ត្រូវបានតម្រង់ទិសតាមទំនៀមទំលាប់ នៅចំណុចនៃលំនឹង និងភាពសុខដុមរមនាទាំងមូល ក្នុងនាមជាតំណាងនៃអតិសុខុមប្រាណនៃសកលលោក។ នេះត្រូវបានសម្រេចតាមរយៈដ្យាក្រាមលោហធាតុ ( vastu purusha mandala នៅក្នុង ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទហិណ្ឌូ ) ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីធ្វើពិធីតាមឋានានុក្រមនៃអាទិទេពនៅលើដីដែលប្រាសាទថ្មីនឹងត្រូវសាងសង់។  ពិតហើយ ប្លង់ដីនៃប្រាសាទឥណ្ឌាជាច្រើន គឺខ្លួនគេក្នុងទម្រង់ជាគំរូ មណ្ឌប អរូបី rectilinear ។  មុតិ៍នៃ​អាទិទេព​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​នៅ​ចំ​កណ្តាល​នៃ​ទីសក្ការៈ​ គភ៌គ្រឹះ ហើយ​តំណាង​ឱ្យ " axis mundi " ដែល​ជា​អ័ក្ស​ដែល​ពិភពលោក​ត្រូវ​បាន​តម្រង់​ទិស ហើយ​ដែល​តភ្ជាប់​ស្ថានសួគ៌​និង​ផែនដី។  

ស៊ីមេទ្រី​នេះ​រំលេច​អ័ក្ស​សំខាន់​នៅ​ក្រោម​ប្រាសាទ។ អ័ក្សស្នូលពីរ កាត់នៅមុំខាងស្តាំ តម្រង់ទិសផែនការដី៖ អ័ក្សបណ្តោយ (រត់តាមច្រកទ្វារ ជាធម្មតាខាងកើត-ខាងលិច) និងមួយឆ្លងកាត់ (ជាធម្មតាខាងជើង-ខាងត្បូង)។ អ័ក្សអង្កត់ទ្រូងរត់កាត់ជ្រុង គភ៌គ្រឹះ ហើយចាប់តាំងពីការ៉េគឺជាមូលដ្ឋានធម្មតានៃផែនការ វិមាន ទាំងមូលតាមរយៈជ្រុងខាងក្រៅ។ 

មាន​ករណី​លើកលែង​ខ្លះ​ចំពោះ​ក្បួន​បែរ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត។ ជាឧទាហរណ៍ ប្រាសាទ គភ៌គ្រឹះ នៅប្រាសាទ Sasta ( Karikkad Ksetram) នៅ Manjeri ប្រាសាទ Siva នៅ Masaon និងប្រាសាទ Siva នៅ Chandrehe ទាំងអស់បែរមុខទៅទិសខាងលិច។ Ernest Short ណែនាំថាប្រាសាទ Shiva ដែលបែរមុខទៅទិសខាងលិចទាំងនេះគឺជាលទ្ធផលនៃច្បាប់នៅក្នុង Shulba Sutras ដែលកំណត់ទម្រង់សមស្រប និងនិមិត្តសញ្ញានៃប្រាសាទហិណ្ឌូ។ ចំណែក​ទីសក្ការៈបូជា​ព្រាហ្មណ៍​បើក​ទាំង​បួន​ជ្រុង លោក​ខ្លី​និយាយ​ថា ប្រាសាទ​ព្រះ​វិស្ណុ​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាងកើត ចំណែក​ព្រះ​សិវៈ​ខាងលិច ។
គភ៌គ្រឹះ: ព្រហ្មញ្ញសាសនា

ព្រហ្មញ្ញសាសនា 
គោលបំណងនៃប្រាសាទហិណ្ឌូនីមួយៗគឺដើម្បីធ្វើជាផ្ទះសម្រាប់អាទិទេពដែលរូបភាព ឬនិមិត្តសញ្ញាត្រូវបានដំឡើង ហើយវត្តមានរបស់វាត្រូវបានប្រមូលផ្តុំនៅបេះដូង និងផ្តោតសំខាន់នៃអគារ។ 

ច្រកចូលសាសនាហិណ្ឌូ គភ៌គ្រឹះ ត្រូវបានកំណត់ជាប្រពៃណីចំពោះបូជាចារ្យដែលធ្វើសេវាកម្មនៅទីនោះ  ទោះបីជានៅក្នុងព្រះវិហារដែលត្រូវបានប្រើក្នុងការថ្វាយបង្គំសកម្ម (ផ្ទុយពីវិមានប្រវត្តិសាស្ត្រ) ការចូលប្រើយ៉ាងហោចណាស់ត្រូវបានរឹតបន្តឹងចំពោះហិណ្ឌូ។ នៅក្នុងប្រាសាទ ជេន ទាំងអស់ ជេន ដែលងូតទឹក និងបន្សុតសមរម្យត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចូលទៅក្នុងខាងក្នុង។ 

ក្នុងនាមជាផ្ទះសម្រាប់អាទិទេព មុខងារនៃទីសក្ការៈគឺមិនត្រឹមតែផ្តល់ទីជំរកប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបង្ហាញវត្តមាននៅក្នុងខ្លួន ដើម្បីជាការជាក់ស្តែង និងការចូលមកក្នុងពិភពនៃអាទិទេពផងដែរ។ ជានិមិត្ដរូប ទីសក្ការៈគឺជាតួរបស់ព្រះ ក៏ដូចជាផ្ទះ ហើយពាក្យសំស្ក្រឹតជាច្រើនសម្រាប់ធាតុស្ថាបត្យកម្មឆ្លុះបញ្ចាំងពីរឿងនេះ។  ទេវៈ​ដែល​បង្កប់​ដោយ​អំណាច​ដែល​បញ្ចេញ​ចេញ​ពី​ខាង​ក្នុង​ត្រូវ​បាន​លាត​ត្រដាង​នៅ​ខាង​ក្រៅ ដែល​ជា​កន្លែង​ដែល​ស្ថាបត្យកម្ម​តាំង​នៅ​ជា​ចម្បង។  នេះគឺស្របជាមួយនឹងរូបភាពហិណ្ឌូដើមដទៃទៀត ដែលជារឿយៗតំណាងឱ្យការកើតនៃលោហធាតុ — ការចូលមកក្នុងអត្ថិភាពនៃការពិតដ៏ទេវភាពដែលនៅតែមិនមានទម្រង់—ក៏ដូចជា “ការស្ថាបនាសមាធិ”។
គភ៌គ្រឹះ: ភាសាផ្សេងៗ

ភាសាផ្សេងៗ 
នៅក្នុង ភាសាតាមីល គភ៌គ្រឹះ ត្រូវបានគេហៅថា karuvarai មានន័យថាផ្នែកខាងក្នុងនៃទីសក្ការៈបូជា និងមានន័យថា "បន្ទប់ស្បូន" ។ ពាក្យ "ការូ" មានន័យថាទារកនិង "អារ៉ា" មានន័យថាបន្ទប់។

Satcitananda គឺជា epithet និងការពិពណ៌នាសម្រាប់បទពិសោធន៍ប្រធានបទនៃការពិតដែលមិនផ្លាស់ប្តូរចុងក្រោយដូចជាការវាយអក្សរដោយ គភ៌គ្រឹះ ។ អ្នកគោរពបូជានៃ ប្រាសាទ Sabarimala អាចសំដៅទៅលើ គភ៌គ្រឹះ ជា sannidhanam ។ 

Sreekovil គឺជាពាក្យមួយផ្សេងទៀតសម្រាប់ គភ៌គ្រឹះ ។
គភ៌គ្រឹះ: នៅកម្ពុជា

នៅកម្ពុជា 
នៅកម្ពុជាក៏មានប្រាសាទប្រភេទគភ៌គ្រឹះផងដែរ ដូចជាប្រាសាទអាស្រមមហាឬស្សី, ប្រាសាទវិហារគុកឬN17នៅសំបូរព្រៃគុក,ប្រាសាទគុកខាងជើងខេត្តកំពង់ចាម,ល,
រូបភាពតូច|ប្រាសាទវិហារគុកឬN17
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
គមនាគមន៍កម្ពុជា

ការលូតលាស់ផ្នែក កសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម និងទេសចរណ៍ ទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងការរីកចម្រើនខាងផ្លូវគមនាគមន៍។ ប៉ុន្តែជាង២ទសវត្សកន្លងមកនេះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដូចជា ៖ ផ្លូវថ្នល់ ផ្លូវដែក ស្ពាន ដែលជាសរសៃឈាមសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ត្រូវស្រុតចុះទ្រុឌទ្រោមយ៉ាងខ្លាំងដោយសារមូលហេតុផ្សេងៗ។
គមនាគមន៍កម្ពុជា: យល់ដឹង

យល់ដឹង 
បណ្ដាញគមនាគមន៍ជាវិស័យសំខាន់មួយក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ព្រោះវាជាមូលដ្ឋានសម្រាប់អភិវឌ្ឍ កសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម និងទេសចរណ៍។ ក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងមាន ផ្លូវគោក ផ្លូវអាកាស និង ផ្លូវទឹក សម្រាប់ធ្វើដំណើរ និងដឹកជញ្ជូនទំនិញផ្សេងៗនៅក្នុងប្រទេស និងក្រៅប្រទេស។
គមនាគមន៍កម្ពុជា: មហាវិថី

មហាវិថី
មហាវិថីព្រះស៊ីសុវត្ថិ 
មហាវិថីព្រះនរោត្តម 
មហាវិថីព្រះមុនីវង្ស 
មហាវិថីសហព័ន្ធរុស្ស៊ី 
មហាវិថីកម្ពុជាក្រោម 
មហាវិថីម៉ៅសេទុង 
មហាវិថីព្រះសីហនុ

វិថី
វិថីនគររាជ 
វិថីមាត់ជ្រូក 
វិថីក្រមួនស 
វិថីកោះត្រល់ 
វិថីព្រៃនគរ 
វិថីខេមរភូមិន្ទ 
វិថីអង្គនន្ទ 
វិថីជ័យជេដ្ឋា 
វិថីប៉ាស្ទ័រ 
វិថីព្រះអង្គឌួង 
វិថីសុធារស 

រុក្ខវិថី
តិរីវិថី
តិរិវិថីព្រះស៊ីសុវត្ថិ
គមនាគមន៍កម្ពុជា: វិថី

វិថី
វិថីនគររាជ 
វិថីមាត់ជ្រូក 
វិថីក្រមួនស 
វិថីកោះត្រល់ 
វិថីព្រៃនគរ 
វិថីខេមរភូមិន្ទ 
វិថីអង្គនន្ទ 
វិថីជ័យជេដ្ឋា 
វិថីប៉ាស្ទ័រ 
វិថីព្រះអង្គឌួង 
វិថីសុធារស
គមនាគមន៍កម្ពុជា: ផ្លូវថ្នល់

ផ្លូវថ្នល់ 
មានផ្លូវជាតិ ផ្លូវខេត្ត ផ្លូវលំ និងផ្លូវរុក្ខបាល។
 ផ្លូវជាតិ ៖ គឺជាផ្លូវដែលធ្វើ និងថែរក្សាដោយថវិកាជាតិ ហើយជាផ្លូវដែលចេញពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តនានា។
 ផ្លូវខេត្ត ៖ ផ្លូវនេះថែរក្សាដោយថវិកាខេត្ត ជាផ្លូវកាត់ផ្លូវជាតិ ឬជាផ្លូវចេញពីទីប្រជុំជនមួយក្នុងខេត្តទៅទីប្រជុំជនមួយទៀត។
 ផ្លូវលំ ៖ ផ្លូវតូចៗគ្មានក្រាលថ្ម ដែលគេឃើញមាននៅតំបន់ជនបទ។ ផ្លូវនេះកសាងដោយរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន សហការជាមួយអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងប្រជាជនក្នុងតំបន់។
 ផ្លូវរុក្ខបាល ៖ គឺជាផ្លូវដែលធ្វើ និងថែរក្សាដោយក្រសួងរុក្ខា និងប្រម៉ាញ់សម្រាប់ដឹកនាំផលិតផលព្រៃឈើ សម្រួលតំហែទាំព្រៃឈើ និងធ្វើទេសចរណ៍ធម្មតាផងដែរ។
ផ្លូវថ្នល់ទាំងអស់មានប្រវែង ៦០០០គ.ម ចែកជាផ្លូវជាតិ (២៨០០គ.ម) ផ្លូវខេត្ត (១២០០គ.ម)និងផ្លូវរុក្ខបាល (២០០០គ.ម)។ ផ្លូវក្រាលកៅស៊ូហើយមានប្រវែង ២០០០គ.ម ផ្លូវក្រាលថ្ម និងដីក្រហមមានប្រវែង ២០០០គ.ម សល់ពីនេះជាផ្លូវលំ។ 

ផ្លូវជាតិសំខាន់ៗរួមមាន ៖
ផ្លូវជាតិលេខ១ ៖ ពីភ្នំពេញទៅព្រំប្រទល់វៀតណាម កាត់តាមអ្នកលឿង និងស្វាយរៀង មានប្រវែង ១៦៧គ.ម។
ផ្លូវជាតិលេខ២ ៖ ពីភ្នំពេញទៅព្រំប្រទល់វៀតណាម កាត់តាមតាខ្មៅ និងតាកែវ ប្រវែង ១៣៧គ.ម។
ផ្លូវជាតិលេខ៣ ៖ ពីភ្នំពេញទៅក្រុងព្រះសីហនុ កាត់តាមកំពត និងព្រៃនប់ មានប្រវែង ២៦០គ.ម។
ផ្លូវជាតិលេខ៤ ៖ ពីភ្នំពេញទៅក្រុងព្រះសីហនុ កាត់តាមកំពង់ស្ពឺ មានប្រវែង ២២៦គ.ម។
ផ្លូវជាតិលេខ៥ ៖ ពីភំ្នពេញទៅប៉ោយប៉ែត (អូរជ្រៅ, ព្រំប្រទល់ថៃ)កាត់តាមកំពង់ឆ្នាំង ពោធិសាត់ បាត់ដំបង និងបន្ទាយមានជ័យ មានប្រវែង ៤០៨គ.ម។
ផ្លូវជាតិលេខ៦ ៖ ពីភ្នំពេញទៅសេរីសោភ័ណ កាត់តាមកំពង់ធំ និង សៀមរាប មានប្រវែង ៣៨៦គ.ម។
ផ្លូវជាតិលេខ៧ ៖ ពីស្គន់ ទៅ ស្នួល កាត់តាមកំពង់ចាម មានប្រវែង ១៨០គ.ម។
ផ្លូវជាតិលេខ១៣ ៖ ពីស្នួលទៅព្រំប្រទល់ឡាវ កាត់តាមក្រចេះ និង ស្ទឹងត្រែង ប្រវែង ២៩២គ.ម។
ផ្លូវជាតិលេខ១៥ ៖ ពីអ្នកលឿង ទៅ ជប់ កាត់តាមព្រៃវែង ប្រវែង ៩០គ.ម។
ផ្លូវជាតិលេខ១៩ ៖ ពីអូរពងមាន់(ស្ទឹងត្រែង) ទៅ បរកែវ កាត់តាមឡាបានសៀក(រតនះគីរី)ប្រវែង ២០៣គ.ម។

 ផ្លូវជាតិ  លេខកូដ  ប្រវែង  ពី  ទៅ  កាត់តាមផ្លូវជាតិលេខ១  10001 ១៦៧គ.ម  ភ្នំពេញ ព្រំប្រទល់វៀតណាម   អ្នកលឿង និងស្វាយរៀង ផ្លូវជាតិលេខ២ 10002 ១៣៧គ.ម  ភ្នំពេញ  ព្រំប្រទល់វៀតណាម   តាខ្មៅ និងតាកែវ ផ្លូវជាតិលេខ៣ 10003 ២៦០គ.ម  ភ្នំពេញ  ក្រុងព្រះសីហនុ  កំពត និងព្រៃនប់ ផ្លូវជាតិលេខ៤ 10004 ២២៦គ.ម  ភ្នំពេញ  ក្រុងព្រះសីហនុ  កំពង់ស្ពឺ  ផ្លូវជាតិលេខ៥ 10005 ៤០៨គ.ម ភ្នំពេញ ប៉ោយប៉ែត (អូរជ្រៅ ព្រំប្រទល់ថៃ   កំពង់ឆ្នាំង ពោធិសាត់ និងបន្ទាយមានជ័យ ផ្លូវជាតិលេខ៦ 10006 ៣៨៦គ.ម  ភ្នំពេញ  សេរីសោភ័ណ កំពង់ធំ និងសៀមរាប ផ្លូវជាតិលេខ៧ 10007  ១៨០គ.ម  ស្គន់  ស្នួល  កំពង់ចាម  ផ្លូវជាតិលេខ១១ 10008  ៩០គ.ម  អ្នកលឿង ថ្នល់ទទឹង ផ្លូវជាតិលេខ១៣ 10009? ២៩២គ.ម  ស្នួល ព្រំប្រទល់ឡាវ  កំពង់ចាម និងស្ទឹងត្រែង ផ្លូវជាតិលេខ១៥ 10010?  ៩០គ.ម  ស្នួល  ជប់  កំពង់ចាម  ផ្លូវជាតិលេខ១៩ 10011?  ២០៣គ.ម  អូរពងមាន់ (ស្ទឹងត្រែង)  បរកែវ ឡាបានសៀក (រតនះគីរី)
គមនាគមន៍កម្ពុជា: ផ្លូវដែក

ផ្លូវដែក 
ប្រទេសកម្ពុជាយើងមានផ្លូវដែក ៣ខ្សែ។
 ខ្សែទី១ ភ្នំពេញ-អូរជ្រៅ(ប៉ោយប៉ែត)ជាប់ព្រំដែនប្រទេសថៃ៖ មានប្រវែង ៣៨៦គ.ម ត្រូវបានសាងសង់ឡើងពីឆ្នាំ១៩២៩ ដល់ឆ្នាំ១៩៤២ ។  ផ្លូវដែកនេះ ត្រូវបានបើកឱ្យដំណើរការឡើងវិញបណ្តោះអាសន្នកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៨ ។

 ខ្សែទី២ ភ្នំពេញ-ព្រះសីហនុ(កំពង់ផែសមុទ្រ)៖ ឆ្លងកាត់ខេត្តកំពតមានប្រវែងសរុប ២៦៦ គីឡូម៉ែត្រ ត្រូវបានសាងសង់ពីឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ឆ្នាំ១៩៦៩ ។ ផ្លូវដែកនេះ ត្រូវបានបើកឱ្យដំណើរការឡើងវិញ កាលពីថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៦ ។

ខ្សែទី៣ ស្ថានីយភ្នំពេញ-ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិភ្នំពេញ៖ មានប្រវែងសរុប ១០គីឡូម៉ែត្រ ត្រូវបានបើកឱ្យដំណើរការកាលពីថ្ងៃទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៨ ។

ផ្លូវដែកនៅប្រទេសយើងទាំងបីខ្សែនេះមិនទាន់មានលក្ខណៈទំនើបនៅឡើយទេ។
គមនាគមន៍កម្ពុជា: ផ្លូវទឹក

ផ្លូវទឹក 
ផ្លូវទឹកដែលសំខាន់គឺទន្លេមេគង្គ (ពីក្រចេះដល់សមុទ្រ) ទន្លេសាប បឹងទន្លេសាប ទន្លេបាសាក់ និងដៃនានា។ ប្រទេសកម្ពុជាយើងមានកំពង់ផែភ្នំពេញដែលអាចឲ្យនាវាសមុទ្រចតបានសឹងគ្រប់រដូវ។ ក្រៅពីកំពង់ផែភ្នំពេញ កំពង់ផែកំពង់ចាម ក្រចេះ កំពង់ឆ្នាំង សៀមរាប...។ល។
កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ ជាកំពង់ផែអន្តរជាតិ អាចទទួលបាននាវាសមុទ្រធំៗចូលចតបានគ្រប់រដូវ។ ក្រៅពីនេះមានកំពង់ផែរាម ដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់ជាមូលដ្ឋាននាវាចរណ៍កងទ័ពខេមរភូមិន្ទ។ កំពង់ផែកោះកុង សម្រាប់ទូកយន្ត និងនាវាតូចៗចត។
គមនាគមន៍កម្ពុជា: ផ្លូវអាកាស

ផ្លូវអាកាស 
ការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវអាកាស មានសកម្មភាពខ្លាំងក្លាជាលំដាប់។ អាកាសយាន្តដ្ឋានសំខាន់ៗនៃប្រទេសកម្ពុជាយើងគឺ
អាកាសយាន្តដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ និង សៀមរាប។ ក្រៅពីនេះមានអាកាសយាន្តដ្ឋាននៅតាមទីរួមខេត្តនិងក្រុងជាច្រើនទៀតដូចជា ៖ បាត់ដំបង រតនះគីរី មណ្ឌលគីរី ស្ទឹងត្រែង កោះកុង និង ក្រុងព្រះសីហនុ។ អាកាសយាន្តដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញមានផ្លូវចុះប្រវែង ៣២០០ម ដែលយន្តហោះធន់ធ្ងន់គ្រប់ប្រភេទអាចចុះចតបាន។
គមលិន្ត

ព្រះអង្គម្ចាស់គមលិន្ត (អានថា:គៈ-មៈ-លិន-តៈ) រជ្ជកាល (ជយវម៌្មទី៨) ទ្រង់ត្រូវជាបុត្ររបស់ព្រះបាទជយវម៌្មទី៨បានបួសជាសង្ឃហើយទៅបន្តការសិក្សានៅកោះឝ្រីលង្កា។ ព្រះពុទ្ធសាសនា​ផ្នែក​ថេរវាទ​ត្រូវ​បាន​ព្រះអង្គ​គមលិន្ត​ដែល​ជា​បុត្រ​ ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨​នាំ​ចូល​មកកម្វុជទេឝ។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃមហិធរបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពុទ្ធសាសនិកថេរវាទនៃកម្វុជទេឝ
គម្ពីរតូរ៉ា

រូបភាពតូច| រមូរតូរ៉ាដែលបានបើក (ផ្នែក សៀវភៅលោកុប្បត្តិ ) ។
តូរ៉ា ( /ˈ t ɔːr ə , ˈ t oʊ r ə / ; Biblical Hebrew  Tōrā, "ការណែនាំ", "ការបង្រៀន" ឬ "ច្បាប់") គឺជាការចងក្រងនៃសៀវភៅប្រាំដំបូងនៃ ព្រះគម្ពីរហេព្រើរ គឺសៀវភៅ លោកុប្បត្តិ, និក្ខមនំ, លេវីវិន័យ, ជនគណនា និង ចោទិយកថា ។  តូរ៉ាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា Pentateuch ( /ˈ p ɛ n t ə tj uː k / ) ឬ សៀវភៅទាំងប្រាំរបស់ម៉ូសេ ដោយ ពួកគ្រីស្ទាន ។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ជា Written Torah (  Tōrā šebbīḵṯāv ) នៅក្នុងប្រពៃណី របស់ជនជាតិយូដារ៉ាប៊ី ។ ប្រសិន​បើ​មាន​ន័យ​ក្នុង​គោល​បំណង​ធ្វើ​ពិធី​បុណ្យ នោះ​វា​ត្រូវ​ប្រើ​ទម្រង់​នៃ​រមូរ តូរ៉ា (   Sefer Torah ) ។ ប្រសិនបើនៅក្នុង ទម្រង់សៀវភៅចង វាត្រូវបានគេហៅថា Chumash ហើយជាធម្មតាត្រូវបានបោះពុម្ពជាមួយនឹងអត្ថាធិប្បាយ របស់ រ៉ាប៊ី ( perushim ) ។

នៅ​ក្នុង ​អក្សរសិល្ប៍​រ៉ាប៊ី ពាក្យ ​តូរ៉ា ​តំណាង​ឲ្យ​សៀវភៅ​ទាំង​ប្រាំ​ក្បាល (  "តូរ៉ា ដែលត្រូវបានសរសេរ") និង Oral Torah ( , "តូរ៉ា ដែលត្រូវបាននិយាយ") ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា វា​ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ដើម្បី​កំណត់ ​គម្ពីរ​ភាសា​ហេព្រើរ ​ទាំង​មូល។ Oral Torah មានការបកស្រាយ និងការពង្រីកដែលយោងទៅតាម ប្រពៃណីរបស់ រ៉ាប៊ី ត្រូវបានប្រគល់ពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ ហើយឥឡូវនេះត្រូវបានបញ្ចូលនៅក្នុង Talmud និង Midrash ។  ការយល់ដឹងរបស់ប្រពៃណី រ៉ាប៊ី គឺថាការបង្រៀនទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុង តូរ៉ា (ទាំងសរសេរ និងផ្ទាល់មាត់) ត្រូវបានផ្តល់ឱ្យដោយ ព្រះ តាមរយៈព្យាការី ម៉ូសេ ខ្លះនៅ ភ្នំស៊ីណាយ និងខ្លះទៀតនៅ រោងឧបោសថ ហើយការបង្រៀនទាំងអស់ត្រូវបាន សរសេរដោយម៉ូសេ ដែលជាលទ្ធផលនៅក្នុង តូរ៉ា ដែលមានសព្វថ្ងៃនេះ។ យោងតាម Midrash Torah ត្រូវបានបង្កើតឡើងមុនពេល បង្កើតពិភពលោក ហើយត្រូវបានគេប្រើជាប្លង់មេសម្រាប់ការបង្កើត។  ទោះបីជាមានការជជែកវែកញែកយ៉ាងក្តៅគគុកក៏ដោយ និន្នាការទូទៅនៃព្រះគម្ពីរគឺដើម្បីទទួលស្គាល់ទម្រង់ចុងក្រោយនៃ តូរ៉ាថាជាអក្សរសាស្ត្រ និងមនោគមវិជ្ជារួបរួម ដោយផ្អែកលើប្រភពមុន ដែលភាគច្រើនបញ្ចប់ដោយ សម័យពែរ្ស,    ជាមួយនឹងការបន្ថែមខ្លះនៅពេលក្រោយក្នុងអំឡុងពេល Hellenistic ។  

ពាក្យ​របស់​តូរ៉ា​ត្រូវ​បាន​សរសេរ​នៅ​លើ ​រមូរ ​ដោយ​ស្មៀន ( សូហ្វឺរ ) ជា​ភាសា​ហេព្រើរ។ ផ្នែក តូរ៉ា ត្រូវបានអានរៀងរាល់ព្រឹកថ្ងៃច័ន្ទ និងព្រឹកថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នៅ shul (សាលាប្រជុំ) ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានបុរសដប់នាក់ដែលមានអាយុលើសពី ១៣ ឆ្នាំ។ ការអាន តូរ៉ា ជាសាធារណៈគឺជាមូលដ្ឋានមួយនៃជីវិតសហគមន៍របស់ជនជាតិយូដា។ តូរ៉ា ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសៀវភៅដ៏ពិសិដ្ឋមួយនៅខាងក្រៅសាសនាយូដា។ នៅក្នុង សាសនា សាម៉ារី ភាសា Samaritan Pentateuch គឺជាអត្ថបទនៃ តូរ៉ា ដែលត្រូវបានសរសេរនៅក្នុង អក្សរ សាម៉ារី ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាគម្ពីរពិសិដ្ឋដោយ ជនជាតិ សាម៉ារី ; តូរ៉ា គឺជារឿងធម្មតាផងដែរក្នុងចំណោមកំណែផ្សេងគ្នានៃ គម្ពីរសញ្ញាចាស់ គ្រីស្ទាន ; នៅក្នុង សាសនាឥស្លាម តារ៉ាត់  គឺជាឈ្មោះភាសាអារ៉ាប់សម្រាប់ តូរ៉ា នៅក្នុងបរិបទរបស់វាជា សៀវភៅដ៏បរិសុទ្ធរបស់សាសនាឥស្លាម ដែល ត្រូវបានជឿថាត្រូវបានផ្តល់ដោយ ព្រះ ដល់ ព្យាការី និងអ្នកនាំសារ ក្នុងចំណោម កូនចៅអ៊ីស្រាអែល ។
គម្ពីរតូរ៉ា: អត្ថន័យនិងឈ្មោះ

អត្ថន័យនិងឈ្មោះ 
ពាក្យ "តូរ៉ា" ជា ​ភាសា​ហេព្រើរ ​មាន​ប្រភព​មក​ពី​ឫស  ដែលនៅក្នុង ការផ្សំ hif'il មានន័យថា 'ណែនាំ' ឬ 'បង្រៀន' ។ cf.  ដូច្នេះអត្ថន័យនៃពាក្យគឺ "ការបង្រៀន", "គោលលទ្ធិ" ឬ "ការណែនាំ"; "ច្បាប់" ដែលទទួលយកជាទូទៅផ្តល់នូវចំណាប់អារម្មណ៍ខុស។  ជន​ជាតិ​យូដា​អាឡិចសាន់ឌ្រី ដែល​បាន​បក​ប្រែ Septuagint បាន​ប្រើ​ពាក្យ​ក្រិក nomos ដែល​មាន​ន័យ​ថា បទដ្ឋាន ស្តង់ដារ គោលលទ្ធិ និង​ក្រោយ​មក "ច្បាប់"។ បន្ទាប់មក ព្រះគម្ពីរក្រិក និងឡាតាំងបានចាប់ផ្តើមទម្លាប់នៃការហៅ Pentateuch (សៀវភៅប្រាំរបស់ម៉ូសេ) ច្បាប់។ បរិបទបកប្រែផ្សេងទៀតនៅក្នុងភាសាអង់គ្លេសរួមមាន ទំនៀមទម្លាប់ ទ្រឹស្តី ការណែនាំ  ឬ ប្រព័ន្ធ ។ [12]
គម្ពីរតូរ៉ា: លោកុប្បត្តិ

លោកុប្បត្តិ 
សៀវភៅលោកុប្បត្តិគឺជាសៀវភៅដំបូងរបស់ តូរ៉ា ។  វា​ចែក​ចេញ​ជា​ពីរ​ផ្នែក គឺ ​ប្រវត្តិ​បុព្វកាល (ជំពូក 1–11) និង ​ប្រវត្តិ​ដូនតា (ជំពូក 12–50)។  ប្រវតិ្តសាស្រ្តដំបូងបង្អស់កំណត់ពីគំនិតរបស់អ្នកនិពន្ធ (ឬអ្នកនិពន្ធ) អំពីធម្មជាតិនៃព្រះ និងទំនាក់ទំនងរបស់មនុស្សជាតិជាមួយអ្នកបង្កើត៖ ព្រះបង្កើតពិភពលោកមួយដែលល្អ និងសាកសមសម្រាប់មនុស្សជាតិ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលមនុស្សបង្ខូចវាដោយអំពើបាប ព្រះទ្រង់សម្រេចបំផ្លាញ ការបង្កើតរបស់គាត់ ដោយប្រើទឹកជំនន់ ជួយសង្គ្រោះតែ ណូអេ ដ៏សុចរិត និងក្រុមគ្រួសារភ្លាមៗរបស់គាត់ ដើម្បីបង្កើតទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស និងព្រះឡើងវិញ។  ប្រវត្តិដូនតា (ជំពូក 12–50) ប្រាប់អំពីបុរេប្រវត្តិនៃជនជាតិអ៊ីស្រាអែល ដែលជារាស្ដ្ររបស់ព្រះដែលបានជ្រើសរើស។  តាម​បញ្ជា​របស់​ព្រះ អ័ប្រាហាំ ​ដែល​ជា​កូន​ចៅ​របស់​លោក​ណូអេ​ធ្វើ​ដំណើរ​ពី​ផ្ទះ​ទៅ​ស្រុក ​កាណាន ​ដែល​ព្រះ​បាន​ប្រទាន​មក ជា​កន្លែង​ដែល​គាត់​ស្នាក់​នៅ​ជា​អ្នក​ស្នាក់​នៅ​ដូច ​អ៊ីសាក ជា​កូន​ប្រុស​របស់​គាត់ និង ​យ៉ាកុប ជា​ចៅ​របស់​គាត់។ ឈ្មោះរបស់យ៉ាកុបត្រូវបានប្តូរទៅជាអ៊ីស្រាអែល ហើយតាមរយៈសិទ្ធិជ្រើសរើសរបស់កូនប្រុសរបស់គាត់គឺ យ៉ូសែប កូនចៅអ៊ីស្រាអែល បានចុះទៅស្រុកអេស៊ីប 70 នាក់ជាមួយនឹងគ្រួសាររបស់ពួកគេ ហើយព្រះជាម្ចាស់សន្យាថាពួកគេនឹងមានអនាគតដ៏អស្ចារ្យ។ លោកុប្បត្តិ​បញ្ចប់​ដោយ​អ៊ីស្រាអែល​ក្នុង​ប្រទេស​អេស៊ីប​ដែល​ត្រៀម​ខ្លួន​ជា​ស្រេច​សម្រាប់​ការ​មក​ដល់​របស់ ​ម៉ូសេ និង ​និក្ខមនំ ។ និទានកថា​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ដោយ ​សេចក្ដីសញ្ញា​ជា​បន្តបន្ទាប់​ជាមួយ​នឹង​ព្រះ ដោយ​បន្ត​រួម​តូច​ក្នុង​វិសាលភាព​ពី​មនុស្សជាតិ​ទាំងអស់ ( សេចក្ដី​សញ្ញា​ជាមួយ​ណូអេ ) ដល់​ទំនាក់ទំនង​ពិសេស​ជាមួយ​មនុស្ស​តែ​មួយ (អ័ប្រាហាំ និង​កូនចៅ​តាមរយៈ​អ៊ីសាក និង​យ៉ាកុប)។
គម្ពីរតូរ៉ា: និក្ខមនំ

និក្ខមនំ 
សៀវភៅនិក្ខមនំ គឺជាសៀវភៅទី 2 នៃ តូរ៉ា ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីលោកុប្បត្តិ។ សៀវភៅនេះប្រាប់ពីរបៀបដែល ជនជាតិអ៊ីស្រាអែល ពីបុរាណចាកចេញពីទាសភាពនៅក្នុងប្រទេសអេស៊ីប តាមរយៈកម្លាំងរបស់ ព្រះយេហូវ៉ា ជាព្រះដែលបានជ្រើសរើសអ៊ីស្រាអែលជារាស្ដ្ររបស់ទ្រង់។ ព្រះ​យេហូវ៉ា​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​គ្រោះ​ថ្នាក់​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដល់​អ្នក​ចាប់​ខ្លួន​តាម​រយៈ ​គ្រោះ​កាច​នៃ​ប្រទេស​អេហ្ស៊ីប ។ ដោយ​មាន​ព្យាការី ​ម៉ូសេ ​ជា​អ្នក​ដឹក​នាំ ពួកគេ​ធ្វើ​ដំណើរ​កាត់​វាល​រហោស្ថាន​ទៅ ​ភ្នំ​ស៊ីណាយ ជា​កន្លែង​ដែល​ព្រះ​យេហូវ៉ា​សន្យា​នឹង​ស្រុក ​កាណាន (« ស្រុក​សន្យា ») ជា​ថ្នូរ​នឹង​ភាព​ស្មោះ​ត្រង់​របស់​ពួក​គេ។ អ៊ីស្រា‌អែល​ចុះ ​កិច្ច​សន្យា ​ជា​មួយ​នឹង​ព្រះ‌អម្ចាស់ ដែល​ប្រទាន​ច្បាប់ និង​ការ​ណែនាំ​ដល់​គេ​ឲ្យ​សង់ ​ព្រះ‌ពន្លា ជា​មធ្យោបាយ​ដែល​ព្រះអង្គ​នឹង​យាង​មក​ពី ​ស្ថាន​បរម‌សុខ មក​គង់​នៅ​ជា​មួយ​នឹង​គេ ហើយ​ដឹក​នាំ​គេ​ក្នុង ​សង្គ្រាម​ដ៏វិសុទ្ធ ដើម្បី​កាន់​កាប់​ទឹក​ដី ហើយ​បន្ទាប់​មក​ឲ្យ​គេ​មាន​សន្តិភាព។

ជាប្រពៃណី ដែលបានកំណត់ចំពោះលោកម៉ូសេ ខ្លួនឯង សម័យទំនើបមើលឃើញថាសៀវភៅនេះជាផលិតផលដំបូងនៃ ការនិរទេសរបស់បាប៊ីឡូន (សតវត្សទី 6 មុនគ.ស.) ពីទំនៀមទំលាប់ដែលបានសរសេរ និងផ្ទាល់មាត់ពីមុន ជាមួយនឹងការកែប្រែចុងក្រោយនៅក្នុង សម័យក្រោយនិរទេស ពែរ្ស (សតវត្សទី 5 មុនគ.ស.)។   Carol Meyers នៅក្នុងការអត្ថាធិប្បាយរបស់នាងលើនិក្ខមនំបានណែនាំថាវាជាសៀវភៅដ៏សំខាន់បំផុតនៅក្នុងព្រះគម្ពីរ ដូចដែលវាបង្ហាញពីលក្ខណៈកំណត់នៃអត្តសញ្ញាណរបស់អ៊ីស្រាអែល៖ ការចងចាំពីអតីតកាលដែលសម្គាល់ដោយការលំបាក និងការរត់គេច កិច្ចព្រមព្រៀងចងជាមួយព្រះ ដែលជ្រើសរើសជនជាតិអ៊ីស្រាអែល។ និងការបង្កើតជីវិតរបស់សហគមន៍ និងគោលការណ៍ណែនាំសម្រាប់ទ្រទ្រង់វា។
គម្ពីរតូរ៉ា: លេវីវិន័យ

លេវីវិន័យ 
សៀវភៅ​លេវីវិន័យ​ចាប់​ផ្ដើម​ដោយ​ការ​ណែនាំ​ដល់​ជន​ជាតិ​អ៊ីស្រាអែល​អំពី​របៀប​ប្រើ ​ព្រះពន្លា ដែល​ពួកគេ​ទើប​នឹង​សាងសង់ (លេវីវិន័យ ១–១០)។ នេះ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​តាម​ដោយ​ច្បាប់​នៃ ​ការ​ស្អាត​និង​មិន​ស្អាត (លេវីវិន័យ 11–15) ដែល​រួម​បញ្ចូល​ទាំង​ច្បាប់​នៃ​ការ​សម្លាប់ និង​សត្វ​ដែល​អាច​បរិភោគ​បាន (សូម​មើល​ផង​ដែរ៖ Kashrut ) ថ្ងៃ​នៃ​ការ​ដង្វាយធួន (លេវីវិន័យ 16) និង​ច្បាប់​ខាង​សីលធម៌ និង​ពិធី​សាសនា​ផ្សេងៗ​នៅ​ពេល​ខ្លះ។ ហៅថា ក្រមបរិសុទ្ធ (លេវីវិន័យ ១៧–២៦)។ លេវីវិន័យ 26 ផ្តល់នូវបញ្ជីលម្អិតនៃរង្វាន់សម្រាប់ការធ្វើតាមបញ្ញត្តិរបស់ព្រះ និងបញ្ជីលម្អិតនៃការដាក់ទណ្ឌកម្មចំពោះការមិនធ្វើតាមពួកគេ។ លេវីវិន័យ 17 បង្កើតការបូជានៅរោងឧបោសថជាពិធីបរិសុទ្ធដ៏អស់កល្បមួយ ប៉ុន្តែពិធីបរិសុទ្ធនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងសៀវភៅក្រោយៗទៀត ដោយព្រះវិហារបរិសុទ្ធគឺជាកន្លែងតែមួយគត់ដែលអនុញ្ញាតឲ្យយញ្ញបូជា។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]
គម្ពីរតូរ៉ា: ជនគណនា

ជនគណនា 
រូបភាពតូច| រមូរតូរ៉ាដែលបានបើក (ផ្នែក សៀវភៅជនគណនា ) និងទ្រនិចអាន (យ៉ាដ)។
សៀវភៅជនគណនា គឺជាសៀវភៅទីបួននៃ តូរ៉ា ។  សៀវភៅនេះមានប្រវត្តិដ៏វែងឆ្ងាយ និងស្មុគស្មាញ ប៉ុន្តែទម្រង់ចុងក្រោយរបស់វាគឺប្រហែលជាដោយសារការកែប្រែ របស់សង្ឃ (ពោលគឺការកែសម្រួល) នៃប្រភព Yahwistic ដែលបានធ្វើឡើងនៅ សម័យពែរ្ស ដើម (សតវត្សទី 5 មុនគ.ស)។  ឈ្មោះនៃសៀវភៅនេះបានមកពីជំរឿនពីរដែលបានយកពីជនជាតិអ៊ីស្រាអែល។

ជនគណនា​ចាប់​ផ្ដើម​នៅ ​ភ្នំ​ស៊ីណាយ ជា​កន្លែង​ដែល​ជន​ជាតិ​អ៊ីស្រាអែល​បាន​ទទួល ​ច្បាប់ និង​សេចក្ដី​សញ្ញា​ពី​ព្រះ ហើយ​ព្រះ​បាន​យក​ទី​តាំង​នៅ​ក្នុង​ចំណោម​ពួក​គេ​ក្នុង ​ទីសក្ការៈ ។  ភារកិច្ចមុនគេគឺការកាន់កាប់ដីសន្យា។ ប្រជាជន​ត្រូវ​បាន​រាប់​ហើយ​ការ​រៀបចំ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​សម្រាប់​ការ​បន្ត​ការ​ហែ​ក្បួន​របស់​ពួក​គេ​។ ជន​ជាតិ​អ៊ីស្រាអែល​ចាប់​ផ្ដើម​ធ្វើ​ដំណើរ ប៉ុន្តែ​ពួក​គេ​«រអ៊ូរទាំ»​ចំពោះ​ការ​លំបាក​នៅ​តាម​ផ្លូវ និង​អំពី​អំណាច​របស់ ​ម៉ូសេ និង ​អើរ៉ុន ។ ចំពោះទង្វើទាំងនេះ ព្រះបំផ្លាញប្រហែល 15,000 នៃពួកគេតាមរយៈមធ្យោបាយផ្សេងៗ។ ពួក​គេ​មក​ដល់​ព្រំប្រទល់​ស្រុក​កាណាន ហើយ​ចាត់​អ្នក​ស៊ើបការណ៍​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ស្រុក។ ពេល​ឮ​របាយការណ៍​ដ៏​ភ័យ​ខ្លាច​របស់​អ្នក​ស៊ើបការណ៍​ទាក់​ទង​នឹង​លក្ខខណ្ឌ​នៅ​ស្រុក​កាណាន ជន​ជាតិ​អ៊ីស្រាអែល​បដិសេធ​មិន​ទទួល​យក​វា​ទេ។ ព្រះ​ដាក់​ទោស​ពួក​គេ​ឲ្យ​ស្លាប់​នៅ​ទីរហោស្ថាន រហូត​ដល់​មនុស្ស​ជំនាន់​ថ្មី​អាច​ធំ​ឡើង ហើយ​បំពេញ​កិច្ច​ការ។ សៀវភៅ​នេះ​បញ្ចប់​ដោយ​ជន​ជាតិ​អ៊ីស្រាអែល​ជំនាន់​ថ្មី​នៅ​« ​វាល​ទំនាប​ម៉ូអាប់ ​»​ត្រៀម​ខ្លួន​សម្រាប់​ការ​ឆ្លង ​ទន្លេ​យ័រដាន់ ។ 

ជនគណនាគឺជាចំណុចសំខាន់នៃរឿងរ៉ាវនៃ ការចាកចេញពីអ៊ីស្រាអែលពីការគៀបសង្កត់នៅក្នុងប្រទេសអេស៊ីប និង ការធ្វើដំណើររបស់ពួកគេដើម្បីកាន់កាប់ទឹកដីដែលព្រះបានសន្យាជាមួយបុព្វបុរសរបស់ពួកគេ ។ ដូច្នេះវាទាញដល់ការសន្និដ្ឋាននូវប្រធានបទដែលបានណែនាំនៅក្នុងលោកុប្បត្តិ ហើយបានលេងនៅក្នុងនិក្ខមនំ និងលេវីវិន័យ: ព្រះជាម្ចាស់បានសន្យានឹងជនជាតិអ៊ីស្រាអែលថាពួកគេនឹងក្លាយទៅជាប្រជាជាតិដ៏អស្ចារ្យ (ឧទាហរណ៍ជាច្រើន) ថាពួកគេនឹងមានទំនាក់ទំនងពិសេសជាមួយព្រះអម្ចាស់ជាព្រះរបស់ពួកគេ ហើយ ដើម្បី​ឲ្យ​គេ​ដណ្ដើម​យក​ទឹក​ដី​កាណាន។ លេខ​ក៏​បង្ហាញ​ពី​សារៈសំខាន់​នៃ​ភាព​បរិសុទ្ធ ភាព​ស្មោះត្រង់ និង​ការ​ទុក​ចិត្ត៖ ទោះ​បី​ជា​មាន​វត្តមាន​របស់​ព្រះ និង ​សង្ឃ​របស់​ទ្រង់ ​ក៏​ដោយ អ៊ីស្រាអែល​ខ្វះ​ជំនឿ ហើយ​ការ​កាន់កាប់​ដី​នេះ​ត្រូវ​បាន​បន្សល់​ទុក​ដល់​មនុស្ស​ជំនាន់​ថ្មី។
គម្ពីរតូរ៉ា: ចោទិយកថា

ចោទិយកថា 
សៀវភៅចោទិយកថាគឺជាសៀវភៅទីប្រាំនៃ តូរ៉ា ។ ជំពូក​ទី 1–30 នៃ​សៀវភៅ​មាន​សេចក្ដី​អធិប្បាយ ឬ​សុន្ទរកថា​បី​ដែល​ម៉ូសេ​ថ្លែង​ទៅ​កាន់​ជន​ជាតិ​អ៊ីស្រាអែល​នៅ​លើ ​វាលទំនាប​នៃ​ប្រទេស​ម៉ូអាប់ មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​មុន​ពេល​ពួកគេ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ដែនដី​សន្យា។ សេចក្ដីអធិប្បាយទី 1 រៀបរាប់ អំពីដំណើរត្រាច់ចរក្នុងទីរហោស្ថានរយៈពេលសែសិបឆ្នាំ ដែលនាំទៅដល់គ្រានោះ ហើយបញ្ចប់ដោយការដាស់តឿនឱ្យប្រតិបត្តិតាមក្រឹត្យវិន័យ (ឬសេចក្ដីបង្រៀន) ដែលក្រោយមកគេហៅថា ក្រិត្យវិន័យរបស់ម៉ូសេ ; ទីពីររំលឹកជនជាតិអ៊ីស្រាអែលអំពីតម្រូវការក្នុងការធ្វើតាមព្រះអម្ចាស់ និងច្បាប់ (ឬការបង្រៀន) ដែលទ្រង់បានប្រទានដល់ពួកគេ ដែលការកាន់កាប់ទឹកដីរបស់ពួកគេអាស្រ័យ។ ហើយទីបីផ្តល់នូវការលួងលោមដែលសូម្បីតែអ៊ីស្រាអែលបង្ហាញថាមិនស្មោះត្រង់ហើយដូច្នេះបាត់បង់ទឹកដីជាមួយនឹង ការប្រែចិត្ត ទាំងអស់អាចត្រូវបានស្ដារឡើងវិញ។  ជំពូកចុងក្រោយចំនួនបួន (31–34) មាន បទចម្រៀងរបស់លោកម៉ូសេ ពរជ័យរបស់ម៉ូសេ និងនិទានរឿងរៀបរាប់អំពីការឆ្លងកាត់ការដឹកនាំពីលោកម៉ូសេទៅ លោកយ៉ូស្វេ និងចុងក្រោយគឺការស្លាប់របស់លោកម៉ូសេនៅលើ ភ្នំនេបូ ។

បង្ហាញជាពាក្យរបស់លោកម៉ូសេដែលបានបញ្ជូនមុនពេលការសញ្ជ័យស្រុកកាណាន ការយល់ស្របយ៉ាងទូលំទូលាយនៃអ្នកប្រាជ្ញសម័យទំនើបមើលឃើញប្រភពដើមរបស់វានៅក្នុងប្រពៃណីពី ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (នគរភាគខាងជើង) បាននាំយកភាគខាងត្បូងទៅ ព្រះរាជាណាចក្រយូដា បន្ទាប់ពី ការសញ្ជ័យរបស់អាសស៊ើរនៃអារ៉ាម (សតវត្សទី 8 ។ ម.ស.) ហើយបន្ទាប់មកបានសម្របខ្លួនទៅនឹងកម្មវិធីកំណែទម្រង់ជាតិនិយមនៅសម័យ យ៉ូសៀស (ចុងសតវត្សទី 7 មុនគ.ស.) ជាមួយនឹងទម្រង់ចុងក្រោយនៃសៀវភៅទំនើបបានលេចចេញជារូបរាងក្នុងកម្រិតនៃការវិលត្រឡប់ពី ការចាប់ឈ្លើយរបស់បាប៊ីឡូន ក្នុងអំឡុងចុងសតវត្សទី 6 មុនគ.ស។  អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនមើលឃើញថាសៀវភៅនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្រូវការសេដ្ឋកិច្ច និងស្ថានភាពសង្គមនៃវណ្ណៈ លេវី ដែលត្រូវបានគេជឿថាបានផ្តល់ឲ្យអ្នកនិពន្ធ។  អ្នកនិពន្ធដែលទំនងជាត្រូវបានសំដៅជារួមថាជា ចោទិយកថា ។

ខគម្ពីរដ៏សំខាន់បំផុតមួយរបស់វាគឺ ចោទិយកថា 6:4,  the Shema Yisrael ដែលបានក្លាយជាសេចក្តីថ្លែងការណ៍ច្បាស់លាស់នៃ អត្តសញ្ញាណរបស់ជនជាតិយូដា ៖ «ឱអ៊ីស្រាអែលអើយ ចូរស្តាប់៖  L ព្រះនៃយើង  ជា L តែមួយ។ ខ ៦:៤–៥ ក៏​ត្រូវ​បាន​ដក​ស្រង់​ដោយ ​ព្រះ​យេស៊ូ ​នៅ​ក្នុង ម៉ាកុស ១២:២៨–៣៤  ជា​ផ្នែក​នៃ ​បញ្ញត្តិ​ដ៏​អស្ចារ្យ ។
គម្ពីរតូរ៉ា: សមាសភាព

សមាសភាព 
Talmud ចែងថា តូរ៉ា ត្រូវបានសរសេរដោយលោក ម៉ូសេ លើកលែងតែខប្រាំបីចុងក្រោយនៃចោទិយកថា ដែលពិពណ៌នាអំពីការស្លាប់ និងការបញ្ចុះរបស់គាត់ដែលត្រូវបានសរសេរដោយ យ៉ូស្វេ ។ Bava Basra 14b យោងទៅតាម Mishnah មួយនៃគោលលទ្ធិសំខាន់នៃសាសនាយូដាគឺថាព្រះបានបញ្ជូនអត្ថបទនៃ តូរ៉ា ទៅ ម៉ូសេ Mishnah, Sanhedrin 10:1 ក្នុងរយៈពេល 40 ឆ្នាំដែលជនជាតិអ៊ីស្រាអែលបាននៅក្នុងវាលរហោស្ថាន Talmud Gitten 60a,  ហើយលោកម៉ូសេគឺដូចជាអាចារ្យម្នាក់ដែលត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យសរសេរ និងកត់ត្រាព្រឹត្តិការណ៍ទាំងអស់ ដំណើររឿង និងបទបញ្ញត្តិ។ language of Maimonides, Commentary on the Mishnah, Sanhedrin 10:1

យោងទៅតាម ទំនៀមទម្លាប់របស់ជនជាតិយូដា តូរ៉ាត្រូវបានចងក្រងឡើងវិញដោយ អែសរ៉ា កំឡុង សម័យព្រះវិហារទីពីរ ។ Ginzberg, Louis (1909). The Legends of the Jews Vol. IV: Ezra (Translated by Henrietta Szold) Philadelphia: Jewish Publication Society.  Talmud និយាយថា អែសរ៉ាបានផ្លាស់ប្តូរអក្សរដែលប្រើសម្រាប់សរសេរ Torah ពីអក្សរ ហេប្រ៊ូ ចាស់ទៅជាអក្សរ អាស្ស៊ីរី ដូច្នេះគេហៅថាយោងទៅតាម Talmud ព្រោះពួកគេបានយកវាមកជាមួយពួកគេពីប្រទេសអាស្ស៊ីរី។ Sanhedrin 21b Maharsha និយាយថា អេសរ៉ា មិនបានធ្វើការផ្លាស់ប្តូរចំពោះអត្ថបទពិតប្រាកដនៃ តូរ៉ា ដោយផ្អែកលើការហាមឃាត់របស់ តូរ៉ា ក្នុងការធ្វើឱ្យមានការបន្ថែមឬការលុប តូរ៉ា នៅក្នុង ចោទិយកថា 12:32 ។ Commentary on the Talmud, Sanhedrin 21b
រូបភាពតូច| ទម្រង់ទូទៅមួយនៃសម្មតិកម្មឯកសារ។