navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សិលាចារឹក ម្យាសេឌី: ការវិភាគ

ការវិភាគ 
អក្សរ​បាកាន​ធម្មតា​មាន​រាង​ចតុកោណ ឬ​រាង​ជា​រង្វង់ ប៉ុន្តែ​នៅ​ក្នុង​សិលាចារឹក​នេះ ការ​សរសេរ​ដៃ​ស្រដៀង​នឹង​គ្រាប់ ​អម្ពិល ។ ក្នុងនាមជាការចាប់ផ្តើមនៃអក្សរសិល្ប៍មីយ៉ាន់ម៉ា ពាក្យមួយចំនួនមិនត្រូវបានសរសេរជាប្រព័ន្ធទេ ពោលគឺព្យញ្ជនៈ និងស្រៈត្រូវបានបំបែកចេញពីគ្នា (ឧទាហរណ៍ "သာသနာအနှစ် တစ်ထောင်ခြောက်ရာ" ត្រូវបានសរសេរជា "သာသနာ အနှစ်တ" នៅ​លើ​បន្ទាត់​មួយ​និង "စ်ထောင်ခြောက်ရာ" ត្រូវបានសរសេរនៅជួរបន្ទាប់) ។

មានតែពាក្យសម្រាប់ មនុស្សដំបូង ។ "ខ្ញុំ" និង "របស់ខ្ញុំ" ។ ជំនួសឱ្យ "គាត់" Yazakumar បានហៅខ្លួនឯងថា "កូនប្រុសរបស់ ထိုပယ်မယားသား ជាទីស្រឡាញ់") ហើយ "វា" គឺ "នេះ" ( ဤ/ထို ) ពាក្យខ្លះមានអត្ថន័យបុរាណ ( ပယ် ដែលមានអត្ថន័យសម័យទំនើបនៃ "បោះបង់ចោល" មានន័យថា "គួរឱ្យស្រឡាញ់ឬជាទីស្រឡាញ់" និង နှပ်មានន័យថា "សម្រាក" ឬ "លាយយ៉ាងហ្មត់ចត់" មានន័យថា "បរិច្ចាគ") ។ 

Yazakumar បានហៅឪពុករបស់គាត់ថា Śrī Tribhuvanāditya Dhammarāja (ស្រីភូវាទិត្យធម្មរាជ) មានន័យថា "ស្តេចដែលអាចបំភ្លឺពិភពលោកទាំងបីដូចជាព្រះអាទិត្យ" ម្តាយរបស់គាត់ជា Trilokavaṭansakādevi  (ត្រិលោកវដន្សកាទេវី, ព្រះមហាក្សត្រិយានីដែលអាចដឹកនាំពិភពលោកទាំងបី) និងចក្រភព បាកាន ជា អាណាចក្រ អរិមទ្ទនាបុរ (អត្ថន័យ: កន្លែង​ដែល​ពួក​គេ​អាច​យក​ឈ្នះ​ចំនួន​សត្រូវ) រៀង​គ្នា។

គោលបំណងនៃប្រភេទការបរិច្ចាគគឺចង់ឱ្យមនុស្សដឹងគុណចំពោះទង្វើរបស់ពួកគេ។ ប្រភេទនៃការជូនពរគឺជាផ្នែកមួយនៃប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនា។ គោលបំណងសំខាន់នៃការសរសេរបណ្តាសាដើម្បីការពារការបរិច្ចាគ និងដើម្បីការពារសំណង់ដែលបានបរិច្ចាគពីការខូច។ 

ពីសិលាចារឹកនេះ សម័យរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទកយាសិទ្ធិថា អណ្ណារត្ថា សាវលូ និង អាឡាំងស៊ីធុ អាចត្រូវបានគេគណនាបាន ភាសាព្យូចាស់អាចរៀនបាន ហើយការគោរព និងសេចក្តីស្រឡាញ់របស់Yazahumaចំពោះបិតាទ្រង់អាចត្រូវបានគេសង្កេតឃើញ។
សិលាចារឹក ម្យាសេឌី: ជាភាសាបាលី

ជាភាសាបាលី 
ជា ភាសាបាលី សិលាចារឹកសរសេរថាៈ

 Śrī. Buddhādikam vatthuvaram namitvā pāññam katam yam jinasā 
 sanasmim anārikam Rājakumāra nāmadheyyena vakkhā
 mi sunātha metam. Nibbanā lokanāthassa aṭhavī
 sādike gate sahasse pana vassānam chasate vā pare ta
 -thā. Arimaddananāmasmim pure āsi mahabbalo rājā
 Tibhuvanādicco udicca diccavamsajo. Tassā te
 kā piyā devi sā Tilokavaṭamsikā hi
 tesi kusalā sabbekiccesu pana rājino. Ta
 ssā seko suto Rājakumaro nāma nāmat-
 -o amacco rājakiccesu byavato satimā
 vidu. Adā gāmattayam tassā deviyā soma
 hipati pasanno sabbadā dāsa pribhogena buññjitum.
 Aniccatā vasam tassā gatāya pana deviyā rā-
 -jā Rājakumārassa adā gāmattayam puna. Aṭhavīsa
 -ti vassāni rajjam dhammena kātriya māranantika rogassa-
 vassam patte narādipe. Saranto dhammarājassa mahantam gu-
 ṇa saññcayam kāretvā satthuno bimbam sabbasovaṇṇa-
 yam subham. Gahetvā tam mahatena sakkārena sumānaso
 upasaṅkamma rājanam āha cintitamattano. Bhavamkatvā
 nidam satthubimbam sovaṇṇyam subham akāsim vo va-
 -ram puññam sāmi tumhe nūmodatha. Gāmattayam pivo
 sāmi pubbe dinnantu me again imasseva munidassa demi ta
 ññcā nūmodatha. Evam vutte mahipālo roge
 nāturamānaso sadhu, sadhūti vatvāna tuṭhahattho
 pamodito. Dayā payo mahātheyo theyo muggali
 puttako sumedhatta sumedhoti laddhanāmo ca paṇṭito
 brahmapālo tathā brhamadevo sampanna silavā so no
 bahussuto samghasena vho varapaṇṭito. Etesam pa-
 na bikkhūnam sammukhā so sumānaso jalam pātesi katavana sa-
 kkhintu vasudhātalam. Tato so tan mahāmacco bibam so va-
 -ṇṇayam subham patiṭhāpiya kāresi guham kaññcanathūpikam.
 Katvāna maṅgalam Buddhapatimāya guhāyaca akāsevam paṇī
 dhānam nibbinno bhavasaṅkate. Karonetana mayā etam yam pu-
 -ññam tam samācitam hotu sabbaññuta ññaṇa pative dhā-
 -yā paccayo. Yattakā ta maya dāsā gamattayaniva-
 -sino dinnā guhāya sovaṇṇapatimāya mahesi
 no. Putto me va paputto va añño va panañña
 tako yo koci pāpa samkappo naro assaddha
 mānāso. Kareyyupadduvam tesam dāsānam si naramamo
 Metteya dipadindassa dassanam nāthigacchatū
 ti.
សិលាចារឹក វ៉ូកាញ់ (Võ Cạnh)

រូបភាពតូច|267x267ភីកសែល| សិលាចារឹកវ៉ូកាញ់ នៅ សារមន្ទីរជាតិប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម (ចាត់ថ្នាក់ជាកំណប់ជាតិរបស់វៀតណាម)
រូបភាពតូច|267x267ភីកសែល| សិលាចារឹក Võ Cạnh សរសេរជាភាសាសំស្ក្រឹត ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងភូមិ វ៉ូកាញ់, ញ៉ាត្រាង, ខាញ់ហូវ ប្រទេសវៀតណាម ។ ការចម្លងនៅសារមន្ទីរ ខាញ់ហូវ។
សិលាចារឹក វ៉ូកាញ់ ឬ សិលាចារឹក C. 40 គឺជា សិលាចារឹក សំស្ក្រឹត ចំណាស់ជាងគេបំផុតដែលមិនធ្លាប់មាននៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ ១៨៨៥ នៅក្នុងភូមិវាំងកាញ ប្រហែល ៤ គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុង ញ៉ាត្រាងប្រទេសវៀតណាម ។   សិលាចារឹក​នេះ​មាន​ទម្រង់​ជា​បង្គោល​ថ្ម​កម្ពស់ ២,៥ ម៉ែត្រ ដែល​មាន​ជ្រុង​មិន​ស្មើគ្នា​បី។

សិលាចារឹកនេះរៀបរាប់អំពីព្រះនាមរបស់ស្តេច ស្រីមារៈដែលយោងទៅតាមការវិភាគ ពណ៌ស្លេក គឺជាអ្នកដែលវាត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយកូនចៅរបស់ទ្រង់នៅប្រហែលសតវត្សទី 2 ឬទី 3 នៃគ.ស។  នៅ​មាន​ការ​ជជែក​ដេញដោល​គ្នា​ថា​តើ​សិលាចារឹក​នោះ​ជា​កេរដំណែល​របស់ ​ឡាម អប, ចំប៉ា ឬ ​ហ្វូណន ។ លោក George Coedès បានលើកឡើងពីលទ្ធភាពនៃការកំណត់អត្តសញ្ញាណស្រីម៉ារ៉ាជាមួយ ហ្វាន ស៊ី-ម៉ាន់ (គ.ស.២៣០) ដែលយោងទៅតាមរវាំងចិនគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងម្នាក់នៃហ្វូណន។  Coedès បានចាត់ទុកសិលាចារឹក វ៉ូកាញ់ជាភស្តុតាងនៃរលកដំបូងនៃ ឥណ្ឌានីយកម្មនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។

បច្ចុប្បន្ន សិលាចារឹកនេះត្រូវបានរក្សាទុកនៅក្នុង សារមន្ទីរជាតិប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម នៅទីក្រុង ហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម។ ស្តុប​នេះ​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ជា ​សម្បត្តិ​ជាតិ​របស់​ប្រទេស​វៀតណាម  ​សម្រេច​ចិត្ត​របស់ ​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​វៀតណាម ​ក្នុង​ឆ្នាំ
សិលាចារឹក វ៉ូកាញ់ (Võ Cạnh): អត្ថបទ

អត្ថបទ 
អក្សរសំស្រ្កឹតដែលសរសេរនៅលើសិលាចារឹកនេះត្រូវបានខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។  ក្នុងចំណោមជ្រុងទាំងបីនៃសិលាចារឹកនោះ នៅផ្នែកទីមួយ យ៉ាងហោចណាស់ បន្ទាត់ទាំងប្រាំមួយដំបូងគឺស្ទើរតែមិនច្បាស់ទាំងស្រុង ហើយដូច្នេះគឺ ប្រាំបីជួរដំបូងនៅផ្នែកទីពីរ។  នៅ​ផ្នែក​ទី​បី សូម្បី​តែ​តួ​អក្សរ​ពីរ​បី​ក៏​នៅ​តែ​អាច​អាន​បាន​ដែរ។ 

ផ្នែកនៃអត្ថបទដែលនៅតែអាចអានបានមានឃ្លាខាងក្រោម៖ Miksic, John Norman; Goh, Geok Yian (2016). Ancient Southeast Asia. Routledge World Archaeology. Routledge. ISBN 9781317279037.

 "អាណិតដល់សត្វ"
 "ប្រាកដណាស់ ពួកបូជាចារ្យដែលបានផឹកស្រា អម្ព្រោសៀនៃពាក្យមួយរយរបស់ស្តេច"
 "គ្រឿងលំអរ ... ជាទីត្រេកអរនៃគ្រួសារ បុត្រី នៃព្រះរាជបុត្រី ព្រះស្រីមារៈ ... ត្រូវបានតែងតាំង"
 "អ្នកដែលអង្គុយលើបល្ល័ង្ក"
 "ដែលទាក់ទងនឹងប្រាក់ឬមាស"
 "ទ្រព្យសម្បត្ដិ"
 "អ្វីៗទាំងអស់ត្រូវបានផ្តល់ឱ្យដោយខ្ញុំជាមនុស្សម្នាក់ដែលមានចិត្តល្អនិងមានប្រយោជន៍"
 "រដ្ឋមន្ត្រីខ្ញុំវីរៈ"
 បញ្ញត្ត​ដែល​នាំ​មក​នូវ​សេចក្ដី​សុខ​ដល់​សត្វ​លោក​ដោយ​ការ​ប្រសើរ​នៃ​ករិន​ពីរ គឺ​ការ​ទៅ​កើត​ក្នុង​លោក​នេះ។

ការលើកឡើងអំពី "សេចក្តីអំណរនៃគ្រួសាររបស់បុត្រីនៃចៅប្រុសរបស់ព្រះបាទស្រីមារៈ.." អាចបង្ហាញពីអត្ថិភាពនៃប្រព័ន្ធ ម៉ាទ្រីស ដែលអនុវត្តការទទួលមរតកនៃទ្រព្យសម្បត្តិដល់ញាតិមិត្តស្រី។ Glover, Ian (2004). Southeast Asia: From Prehistory to History (illustrated ed.). Psychology Press. p. 219. ISBN 978-0-415-29777-6.  ពាក្យ ករិន អាច​មាន​ន័យ​ថា «ភ្លុក» ឬ «ពន្ធ» ដែល​នេះ​អាច​មាន​ន័យ​ថា ស្ដេច​ជា​មនុស្ស​សប្បុរស។ Miksic, John Norman; Goh, Geok Yian (2016). Ancient Southeast Asia. Routledge World Archaeology. Routledge. ISBN 9781317279037.

ការប្រើប្រាស់ពាក្យសំស្រ្កឹតមួយចំនួននៅក្នុងអត្ថបទសិលាចារឹក យោងតាមលោក Jean Filliozat បង្ហាញពីលទ្ធភាពដែលវីរភាព រាមកេរ្តិ៍របស់ Valmiki ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយនៅលើ ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន នៅពេលសិលាចារឹកនេះត្រូវបានបង្កើតឡើង។ ពាក្យ​សាសនា​ហិណ្ឌូ​ដែល​ប្រើ​ក្នុង​សិលាចារឹក​ត្រូវ​បាន​គេ​គិត​ថា​មាន​តាំង​ពី​សម័យ​មុន ​ពុទ្ធសាសនា ។  Iyegar, Kodaganallur Ramaswami Srinivasa, ed. (2005). Asian Variations in Ramayana: Papers Presented at the International Seminar on "Variations in Ramayana in Asia : Their Cultural, Social and Anthropological Significance", New Delhi, January 1981 (reprint ed.). Sahitya Akademi. pp. 192–193. ISBN 9788126018093.
សិលាចារឹកវត្តព្រះង៉ាម

សិលាចារឹកវត្តព្រះង៉ាម(จารึกวัดพระงาม) គឺជាសិលាចារឹកមួយ នៅក្នុងអក្សរបល្លវ ជាភាសាសំស្រ្កឹត ដែលនាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈបានរកឃើញក្នុងពេលកំពុងជួសជុល វត្តព្រះង៉ាម ខេត្តនគរបឋម កាលពីថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ 2019 ศิลปากร. มกราคม - กุมภาพันธ์ 2563. หน้า 4-15 กรมศิลปากร (finearts.go.th) សារ " ទ្វារវតីវិភូតិ " លេចឡើង ដែលអាចបកស្រាយបានថា "មហាបុរសទេវៈ" ដែលតំណាងឱ្យ ទីក្រុងទ្វារវតី  និងគាំទ្រការសន្មត់ថាតំបន់ ខេត្ត​នគរ​បឋម វាអាចជាទីតាំងនៃទីក្រុងទ្វារវតី พบศิลาจารึกโบราณ อายุนับพันปีที่นครปฐม ร่องรอยอารยธรรมทวารวดี (silpa-mag.com) ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មានអំណះអំណាងមួយដែលអត្ថបទនៅក្នុងសិលាចារឹកសំដៅទៅលើទីក្រុងរបស់ ទ្វារវតី ក្នុងន័យស្រដៀងគ្នា។ ទាក់ទងនឹងភាពអស្ចារ្យ និងភាពរុងរឿងនៃទីក្រុង ศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ / จารึกทวารวดีวิภูติ : หรือว่าทวารวดีจะไม่ได้อยู่ที่นครปฐม? - มติชนสุดสัปดาห์ (matichonweekly.com) មិនអាចសន្និដ្ឋានបានថា នគរបឋម ជា ទ្វារវតី។
សិលាចារឹកវត្តស្រីជុំ

សិលាចារឹកវត្តស្រីជុំ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជា សិលាចារឹកសុខោទ័យលេខ No.2 គឺជាសិលាចារឹកដែលធ្វើពីថ្មដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាគំរូដំបូងបំផុតនៃ អក្សរថៃ ។  រកឃើញនៅឆ្នាំ ១៨៨៧ ដោយ លោកឧត្តមសេនីយ៍ឯក លោកម្ចាស់ សមោសោន ប៉ូលឡាកាន។ ទីបំផុតវាត្រូវបានបកស្រាយ និងចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ឆ្នាំ ១៣៤១-១៣៦៧ ក្នុងសម័យស្តេច មហាធម្មរាជាទី១,  ហើយត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងធ្វើឡើងដោយ ព្រះមហាថេរស្រីសត្ថ [ ទី ] ដែល​ជា​ពូជ​ពង្ស​របស់ Srinaw Namthum [ ទី ] ស្ថាបនិក សុខោទ័យ - ស្រីសជ្ជនាល័យ ។  

អត្ថបទផ្តល់ឱ្យ ក្នុងចំណោមរបស់ផ្សេងទៀត ការបង្កើត សុខោទ័យ ជាមួយនឹងព័ត៌មានលម្អិតបន្ថែមពី សិលាចារឹករាមខាំហែង ; ជាពិសេស​ខ្លឹមសារ​ទាក់ទង​នឹង​ចលនា​នយោបាយ​របស់​រាជវង្ស​សុខោទ័យ មុន រាជវង្សព្រះរោង [ ទី ] ពោលគឺ រាជវង្ស Namthum  [ ទី ] ក៏ដូចជាបង្ហាញជីវប្រវត្តិរបស់ព្រះមហាថេរស្រីសត្ថ ក្នុងជីវិតខាងលោកិយ និងព្រះសង្ឃ។ Yamdate, Nipat; Katakool, Patcharapan (2022). "An analytical study of language aesthetics in inscription of Wat Sri Chum". Silpakorn University Journal (in Thai). 42 (3). doi:10.14456/sujthai.2022.18. Archived from the original on 30 June 2022. Retrieved 29 August 2023.
Category:CS1 Thai-language sources (th)

សិលាចារឹកនេះក៏ជាភ័ស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូងគេដែលនិយាយអំពី ខុម ដែលជាក្រុមអ្នកកាន់សាសនា ហិណ្ឌូ ឬ ពុទ្ធសាសនា មហាយាន ដែលបានតាំងទីលំនៅនៅភាគខាងត្បូងនៃសុខោទ័យ តាមបណ្ដោយ ទន្លេចៅប្រាយ៉ា ។
សិលាចារឹកវត្តស្រះក្រាំងបន្ទាយ

សិលាចារឹកវត្តស្រះក្រាំងបន្ទាយមានលេខ K.១៤១២។ វត្តស្រះក្រាំងបន្ទាយមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិពេជ្រឥន្ទ្រា ឃុំបឹងត្រាញ់ខាងជើង ស្រុកសំរោង ខេត្តតាកែវ។ តាមរយៈការសិក្សាពិនិត្យនៅក្នុងវត្ត និងទីតាំងសិលាចារឹក មានស្នាកស្នាមប្រាសាទបុរាណសម័យមុនអង្គរ ដែលសេសសល់បំណែកឥដ្ឋមួយចំនួនច្រើន ដែលបានកាយនៅកន្លែងជីកស្រះមានឃើញថ្មស្រទាប់ពីរសន្លឹកផងដែរ។ ថ្មស្រទាប់ទាំងពីរត្រូវបានព្រះចៅអធិការវត្តយកទុកក្បែរពាងទឹកមុខកុដិព្រះចៅអធិការប្រើប្រាស់សម្រាប់ស្រង់ទឹក និងប្រការផ្សេងៗទៀត។ មួយសន្លឹកជាស៊ុមទ្វារភ្នែកខាងលើឬក្រោមទស្សវដ្តីកម្ពុសុរិយាលេខ៤ ឆ្នាំ២០១៨
សិលាចារឹកសម័យកណ្ដាលនៅអង្គរ

K. 301 ឬ សិលាចារឹកទំនើបអង្គរវត្ត (IMA) #38 គឺជា សិលាចារឹកខ្មែរ វែងជាងគេនៅ អង្គរវត្ត ។ ចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ ១៧០១ វាស្ថិតនៅលើជញ្ជាំងខាងកើត ចន្លោះ ថែវចម្លាក់បុរាណ និងបែរមុខទៅ ចេតិយ ជ័យនន្ទ។

វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា ​កំណាព្យ ​ខ្មែរ ​សម័យកណ្តាល ​ដែល​ចុះ​កាលបរិច្ឆេទ​តែ​មួយ​គត់។
សិលាចារឹកសម័យកណ្ដាលនៅអង្គរ: បរិបទ

បរិបទ 
សិលាចារឹកអង្គរ និយាយអំពីការវិលត្រឡប់មកអង្គរវិញ របស់ឥស្សរជនគឺ ឧកញ៉ា ជ័យនន្ទ ដើម្បីសម្រេចនូវបុណ្យកុសល។ បន្ទាប់ពីកូនប្រុសទាំងពីររបស់គាត់បានស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិ ហើយការស្លាប់របស់ប្រពន្ធគាត់បានបន្សល់ទុកគាត់ជាពោះម៉ាយ ជ័យនន្ទ មានការសោកស្ដាយយ៉ាងខ្លាំង។ ក្នុងនាម​ជា​ឪពុក និង​ស្វាមី​ដ៏​ស្មោះត្រង់ លោក​បាន​សង់​ចេតិយ ​ថ្មបាយក្រៀម ​នៅ​ជិត​ច្រកចូល​ថែវ​ខាងកើត​នៃ​ប្រាសាទអង្គរវត្ត​ដើម្បី​គោរព​ដល់​ពួកគេ​។  វាហាក់បីដូចជាមិនអាចកំណត់បានថា ជ័យនន្ទ បាននិពន្ធសិលាចារឹកដោយខ្លួនឯង ឬថាត្រូវសរសេរដោយអ្នកផ្សេងទៀត។ ដោយមើលឃើញពីរចនាប័ទ្មផ្ទាល់ខ្លួន និងរចនាប័ទ្មផ្ទាល់ខ្លួននៃអត្ថបទ វាហាក់ដូចជាគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីចាត់ទុក ជ័យនន្ទ ជាអ្នកនិពន្ធ មិនថាដោយផ្ទាល់ ឬដោយប្រយោល។
សិលាចារឹកសម័យកណ្ដាលនៅអង្គរ: មាតិកា

មាតិកា 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ចេតិយ​ជ័យនន្ទ​មិន​ប្រឈម​​នឹង​សិលាចារឹក​នៅ​ខាង​កើត​ថែវ​អង្គរវត្ត។
K.301 គឺជាកំណាព្យ 53 បន្ទាត់ ផ្សំឡើង 152 ខ ដោយប្រើ 3 ម៉ែត្រផ្សេងគ្នា អមដោយ colophon និងឆ្លាក់នៅលើជញ្ជាំងដែលបានកំណត់នៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទអង្គរវត្ត។ ចែកចេញជាបីផ្នែកដោយ "ការបំផុសគំនិតកំណាព្យពិត" យោងតាមប្រវត្តិវិទូខ្មែរ លោក ម៉ក់ ភឿន  វាជាកំណាព្យដែលសំបូរទៅដោយ ពាក្យប្រៀបធៀប អក្សរសាស្ត្រ និងឯកសារយោងព្រះពុទ្ធសាសនា ។  ផ្នែកទី១ ស្ថិតនៅក្នុងបទ ព្រហ្មគិត៌ និង ថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធ និងទេវៈផ្សេងៗ សុំពរជ័យ។ អ្នក​និពន្ធ​រៀបរាប់​លម្អិត​អំពី​អាជីព​របស់​គាត់ ហើយ​សោក​ស្តាយ​ចំពោះ​ការ​ស្លាប់​របស់​ភរិយា​គាត់​ដែល​គាត់​បាន​សង់ ​ស្តូប ​មួយ។ ផ្នែកទីពីរនៅក្នុងបទ ភុជង្គលីលា គឺ apotropaic ។ ចំណែក​ទី​៣ គឺ ​កាកគតិ គឺ​មាន​សេចក្តី​លះបង់​ដោយ​សង្ឃឹម​ថា​នឹង​មាន​អនាគត​ល្អ​ប្រសើរ ។ ជាមួយនឹងគោលបំណងចុងក្រោយគឺការប្រថ្នាទាន់ ព្រះសិអារ្យមេត្រី ។

កំណាព្យគឺដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងពាក្យដែលប្រើក្នុងកំណាព្យដែលសន្មតថាជាព្រះបាទ ធម្មរាជាទី២ ដែលសោយរាជ្យនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៦២៧ និង ១៦៣១។
សិលាចារឹកសម័យកណ្ដាលនៅអង្គរ: ការវិភាគ

ការវិភាគ 

 ឯកសារយោងអក្សរសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច| សិលាចារឹក​បង្ហាញ​អក្សរ ​ខ្មែរ ​ដែល​ឆ្លាក់​យ៉ាង​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន។
កំណាព្យនេះ សំដៅលើអត្ថបទផ្សេងៗជាភាសាបាលី និងទំនៀមទម្លាប់ដែលអរិយធម៌ខ្មែរស្គាល់៖  នាគសេន របស់ព្រះបាទមិលិន្ទ នៃមិលិន្ទបញ្ញា រូបនៃ រឿងនិទាន ទាំង វេសន្តរជាតក និង មហានិបទជាតក ដូចជា តេមិយ, មហោសថ, មទ្ទិមជាលី, កញ្ញា . មាន​ឯកសារ​យោង​ទៅ​លើ ព្រះរាម, ស្រីវិក្រម, ហនុមាន, ធនញ្ជ័យ, និង​ព្រះ​កេតុមាលា​ដែល​ជា​អ្នក​កសាង​​រាជវង្ស ដូច​បាន​លើក​ឡើង​ក្នុង ​កំណាព្យ​អង្គរវត្ត ,  ដែល​បង្ហាញ​ថា​រឿងព្រេង​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​យ៉ាង​ល្អ​រួច​ទៅ​ហើយ​នៅ​ក្នុង​ជំនឿ​ដ៏​ពេញ​និយម​។ 

 សញ្ញានៃអស្ថិរភាពនយោបាយ 
អៀន ហារីស អះអាងថា សិលាចារឹកK.301 គឺជាសាក្សីនៃពេលវេលាមិនស្ថិតស្ថេរ ក្នុងអំឡុងពេលដែលមេដឹកនាំជាច្រើនបានប្រកាន់យកអាកប្បកិរិយានៃការដកខ្លួន។ ពេលដែលព្រះបាទ ជ័យជេដ្ឋាទី៣ ចំណាយពេលច្រើនក្នុងការប្រគេនចង្ហាន់នៅវត្តព្រះសុគន្ធាមានបុណ្យនៅ ឧដុង្គ ឆ្ងាយពីកិច្ចការរដ្ឋ សិលាចារឹក ក៏កត់ត្រាថា រដ្ឋមន្ត្រីម្នាក់ឈ្មោះ ជ័យនន្ទ ត្រូវបានតែងតាំងសរុបចំនួនប្រាំដង។ 

 ការប្រើប្រាស់ប្រាសាទអង្គរវត្តជាបន្តបន្ទាប់ ទោះបីជាមានការបំផ្លិចបំផ្លាញក៏ដោយ។ 
សិលាចារឹក K.301 គឺជាភ័ស្តុតាងមួយនៃភស្តុតាងនៃវត្តមានជាបន្តបន្ទាប់របស់ប្រជាជនខ្មែរនៅក្នុងប្រាសាទអង្គរវត្ត មុនពេលកន្លែងនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញដោយបេសកជនបារាំង Bouillevaux និងអ្នករុករក ហេនរី ម៉ូហូត ។ អ្នក​និពន្ធ​លើក​ឡើង​អំពី​ការ​ជួសជុល​រូប​សំណាក។ ដូចជាសិលាចារឹកអង្គរវត្តផ្សេងទៀត ដែលរៀបរាប់អំពីការងារជួសជុល និងពិធីបុណ្យនានាដែលបានកើតឡើង។ អ្នកនិពន្ធនៃ សិលាចារឹកK.301 បានលើកឡើងក្នុងចំណោមសកម្មភាពដ៏ល្អរបស់គាត់គឺការស្ដារឡើងវិញនូវ រូបព្រះពុទ្ធ ដែលបាក់បែកជាបំណែកៗ និងបាត់បង់ជាមួយនឹងផ្នែកទាំងនោះ។ ក​បាន​បាក់​ក្បាល​ដល់​ដី ជើង​បាន​ត្រូវ​បាក់​ ហើយ​ដៃ​បាន​ដាច់ចេញ  បង្ហាញ​ពី​ស្ថានភាព​ពុក​ផុយទាំង​នេះ។  ជាងនេះទៅទៀត អដ្ឋិធាតុ​មនុស្ស​ដែល​បាន​ជីក​កកាយ​ពី​ជុំវិញ​ចេតិយ​ជ័យនន្ទ​មិន​បង្ហាញ​ថា កន្លែង​នេះ​បាន​ក្លាយ​ជា​កន្លែង​បញ្ចុះ​សព​ដ៏​អភ័ព្វ​សម្រាប់​អ្នក​ស្រុក​ក្រោយ​សតវត្ស​ទី​១៧។
សិលាចារឹកសម័យកណ្ដាលនៅអង្គរ: ឯកសារយោងអក្សរសាស្ត្រ

ឯកសារយោងអក្សរសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច| សិលាចារឹក​បង្ហាញ​អក្សរ ​ខ្មែរ ​ដែល​ឆ្លាក់​យ៉ាង​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន។
កំណាព្យនេះ សំដៅលើអត្ថបទផ្សេងៗជាភាសាបាលី និងទំនៀមទម្លាប់ដែលអរិយធម៌ខ្មែរស្គាល់៖  នាគសេន របស់ព្រះបាទមិលិន្ទ នៃមិលិន្ទបញ្ញា រូបនៃ រឿងនិទាន ទាំង វេសន្តរជាតក និង មហានិបទជាតក ដូចជា តេមិយ, មហោសថ, មទ្ទិមជាលី, កញ្ញា . មាន​ឯកសារ​យោង​ទៅ​លើ ព្រះរាម, ស្រីវិក្រម, ហនុមាន, ធនញ្ជ័យ, និង​ព្រះ​កេតុមាលា​ដែល​ជា​អ្នក​កសាង​​រាជវង្ស ដូច​បាន​លើក​ឡើង​ក្នុង ​កំណាព្យ​អង្គរវត្ត ,  ដែល​បង្ហាញ​ថា​រឿងព្រេង​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​យ៉ាង​ល្អ​រួច​ទៅ​ហើយ​នៅ​ក្នុង​ជំនឿ​ដ៏​ពេញ​និយម​។
សិលាចារឹកសម័យកណ្ដាលនៅអង្គរ: សញ្ញានៃអស្ថិរភាពនយោបាយ

សញ្ញានៃអស្ថិរភាពនយោបាយ 
អៀន ហារីស អះអាងថា សិលាចារឹកK.301 គឺជាសាក្សីនៃពេលវេលាមិនស្ថិតស្ថេរ ក្នុងអំឡុងពេលដែលមេដឹកនាំជាច្រើនបានប្រកាន់យកអាកប្បកិរិយានៃការដកខ្លួន។ ពេលដែលព្រះបាទ ជ័យជេដ្ឋាទី៣ ចំណាយពេលច្រើនក្នុងការប្រគេនចង្ហាន់នៅវត្តព្រះសុគន្ធាមានបុណ្យនៅ ឧដុង្គ ឆ្ងាយពីកិច្ចការរដ្ឋ សិលាចារឹក ក៏កត់ត្រាថា រដ្ឋមន្ត្រីម្នាក់ឈ្មោះ ជ័យនន្ទ ត្រូវបានតែងតាំងសរុបចំនួនប្រាំដង។
សិលាចារឹកសម័យកណ្ដាលនៅអង្គរ: ការប្រើប្រាស់ប្រាសាទអង្គរវត្តជាបន្តបន្ទាប់ ទោះបីជាមានការបំផ្លិចបំផ្លាញក៏ដោយ។

ការប្រើប្រាស់ប្រាសាទអង្គរវត្តជាបន្តបន្ទាប់ ទោះបីជាមានការបំផ្លិចបំផ្លាញក៏ដោយ។ 
សិលាចារឹក K.301 គឺជាភ័ស្តុតាងមួយនៃភស្តុតាងនៃវត្តមានជាបន្តបន្ទាប់របស់ប្រជាជនខ្មែរនៅក្នុងប្រាសាទអង្គរវត្ត មុនពេលកន្លែងនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញដោយបេសកជនបារាំង Bouillevaux និងអ្នករុករក ហេនរី ម៉ូហូត ។ អ្នក​និពន្ធ​លើក​ឡើង​អំពី​ការ​ជួសជុល​រូប​សំណាក។ ដូចជាសិលាចារឹកអង្គរវត្តផ្សេងទៀត ដែលរៀបរាប់អំពីការងារជួសជុល និងពិធីបុណ្យនានាដែលបានកើតឡើង។ អ្នកនិពន្ធនៃ សិលាចារឹកK.301 បានលើកឡើងក្នុងចំណោមសកម្មភាពដ៏ល្អរបស់គាត់គឺការស្ដារឡើងវិញនូវ រូបព្រះពុទ្ធ ដែលបាក់បែកជាបំណែកៗ និងបាត់បង់ជាមួយនឹងផ្នែកទាំងនោះ។ ក​បាន​បាក់​ក្បាល​ដល់​ដី ជើង​បាន​ត្រូវ​បាក់​ ហើយ​ដៃ​បាន​ដាច់ចេញ  បង្ហាញ​ពី​ស្ថានភាព​ពុក​ផុយទាំង​នេះ។  ជាងនេះទៅទៀត អដ្ឋិធាតុ​មនុស្ស​ដែល​បាន​ជីក​កកាយ​ពី​ជុំវិញ​ចេតិយ​ជ័យនន្ទ​មិន​បង្ហាញ​ថា កន្លែង​នេះ​បាន​ក្លាយ​ជា​កន្លែង​បញ្ចុះ​សព​ដ៏​អភ័ព្វ​សម្រាប់​អ្នក​ស្រុក​ក្រោយ​សតវត្ស​ទី​១៧។
សិលាចារឹកសម័យកណ្ដាលនៅអង្គរ: ការបកប្រែ

ការបកប្រែ 
សិលាចារឹក K.301 ត្រូវ​បាន​បកប្រែ​ជា​លើក​ដំបូង​ដោយ​អ្នក​វិទូ​ជនជាតិ​អាឡឺម៉ង់ ហើយ​បោះពុម្ព​ដោយ Adolf Bastian ក្នុង​ឆ្នាំ 1867។  វាត្រូវបានបោះពុម្ពជាភាសាបារាំងដោយ Etienne Aymonier ក្នុងឆ្នាំ 1900 ហើយបានបកប្រែជាភាសាខ្មែរដោយ ឈឹម ក្រសេម ជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ 1938 និងបោះពុម្ពឡើងវិញនៅឆ្នាំ 1984 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំណាព្យ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ
សិលាចារឹកអ្នកតាដំបងដែក

សិលាចារឹកនេះនៅខេត្តតាកែវ ថ្លែងអំពីអគ្គមេសីព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន នាមព្រះនាងកុលប្រភាវតី ទ្រង់ប្រាថ្នាចេញចាកលោក ហើយបានកសាងទេវាល័យតំកល់ព្រះបដិមាព្រះវិស្ណុធ្វើអំពីមាសសុទ្ធ ព្រមទាំងលំនៅសម្រាប់ព្រាហ្មណ៍ និងស្រះ។ ព្រះនាងកុលប្រភាវតីជារាជជននីរាជកុមារគុណវរ្ម័ន។ ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន ទ្រង់សោយទីវង្គតនៅឆ្នាំ៥១៤នៃគ.សប្រវត្តិអក្សរសាស្រ្តខ្មែរ លាង ហាប់អាន ឆ្នាំ១៩៦៧ ទំព័រទី២៣។
សិល្បៈ: '''សិល្បៈ'''

សិល្បៈ 
ប្រវត្តិនៃសិល្បៈ
ពាក្យ សិល្បៈ (សំស្រ្តឹត) រឺ សិប្បៈ (បាលី) សំដៅយកកាងារផ្សេងៗជំនាញហត្ថកម្មគ្រប់បែបយ៉ាងដែលមាន សិល្ប៏ ​ពោលគឺធ្វើអោយមនុស្សចាប់ចិត្ត ចាប់អារម្មណ៏ចង់មើល ចង់ឃើញ ចង់ស្តាប់។ សិល្បៈមានច្រើនប្រភេទណាស់ ដូចជាសិល្បៈរបាំ ចំរៀង ភ្លេង  ល្ខោន កុន ចំលាក់ គំនូរ សំណង់ សូនរូប ។ល។ ដោយសិល្បៈមានន័យទូលំទូលាយហើយច្រើនប្រភេទបែបនេះ យើងពុំបាន លើកយកមកអធិប្បាយអោយបានសព្វគ្រុបទេយើងគ្រាន់តែលើកយកតែលក្ខណៈសំខាន់ៗ​នៃសិល្បៈខ្មែរបូរាណខ្លះមកបង្ហាញប៉ុនណ្ណោះ។
១.សញ្ញាណនៃស្ថាបត្យកម្ម
ក.សម្ភារៈសំណង់និងវិវត្តន៏សំណង់
គេដឹងច្បាស់ថា សិល្បៈសំណង់ប្រាសាទបូរាណ​ខ្មែរតាំងពីសម័យហ្វូនណនមកម្ល៉េះហើយស្នាដៃសិល្បៈ​នេះចេះតែវិវត្តន៏ហូរហែមករហូតដល់សម័យបាយ័ន។ដើម្បីសំរួលដល់ការសិក្សាគេនិយមចែក
សិល្បៈជារ​ចនាបថ (ស្តាយ) ដោយយកឈ្មោះប្រាសាទសំខាន់ៗមកដាក់ឈ្មោះរចនាបថទាំងនោះដូចតទៅ៖
១.រចនាបថភ្នំដា(ស.វ.ទី​ ១ដល់៦)
២.រចនាបថសំបូ(ពាក់កណ្តាលទី១នៃស.វ.ទី​ ៧)
៣.រចនាបថព្រៃក្មេង(ពាក់កណ្តាលទី២នៃស.វ.ទី​ ៧)
៤.រចនាបថកំពង់ព្រះ(ស.វ.ទី​ ៨)
៥.រចនាបថគូលែន(ពាក់កណ្តាលទី១ស.វ.ទី​ ៩)
៦.រចនាបថព្រះគោ(១ភាគ៤ចុងក្ោយនៃស.វ.ទី​ ៩)
៧.រចនាបថបាខែង(ចុងស.វ.ទី​ ៩និងដើមស.វ.ទី១០)
៨.រចនាបថកោះកែ(១ភាគ៤ទី២នៃស.វ.ទី​ ១០)
៩.រចនាបថបន្ទាយស្រី(ពាក់កណ្តាលទី២នៃស.វ.ទី​ ១០)
១០.រចនាបថឃាំង(ចុងស.វ.ទី​ ១០នៃស.វ.ទី១១)
១១.រចនាបថបាពួន(ពាក់កណ្តាលទី២ស.វ.ទី​ ១១)
១២.រចនាបថអង្គរវត្ត(ពាក់កណ្តាលទី១នៃស.វ.ទី​ ១២)
១៣.រចនាបថបាយ័(ពាក់កណ្តាលទី២នៃស.វ.ទី​ ១២និងដើមស.វ.ទី១៣)
សិល្បៈខ្មែរ

រូបភាពតូច|  សិល្បៈបន្ទាយស្រី.
សិល្បៈខ្មែរ  (); (; ()ត្រូវបានបែងចែកដូចជា សិល្បៈបុរាណ និងសិល្បៈសម័យ។
សិល្បៈខ្មែរ: សិល្បៈបុរាណ

សិល្បៈបុរាណ
សិល្បៈល្ខោន
ល្ខោនបាសាក់ (ល្ខោនទ្រើងឃ្លោក)
ល្ខោនខោល 
ល្ខោនស្បែកតូច 
ល្ខោនស្បែកធំ 
ល្ខោនស្បែកពណ៌ 
ល្ខោននិយាយ

សិល្បៈយីកេ
យីកេ 
សិល្បៈអាយ៉ៃ
អាយ៉ៃឆ្លើយឆ្លង 
សិល្បៈស្មូត
ស្មូត
សិល្បៈសៀក
 ឯកសារយោង 

កំណត់

 មើលផងដែរ 
រឿងរាមកេរ្តិ៍
រាមកេរ្តិ៍
របាំព្រះរាជទ្រព្យ
របាំ​ព្រះ​រាជ​ទ្រព្យ​
ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី
នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា
ក្រុងរាពណ៍
នាង​មណ្ឌោលគីរី
នាងអគ្គីនាគ
នាគក្បាលប្រាំបួន
វត្តព្រះកែវមរកត
ព្រហ្មញ្ញ សាសនា
ហិណ្ឌូសាសនា
នាគ
ប្រាសាទខ្មែរនៅលើទឹកដីថៃ
ប្រាសាទខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសថៃ
រាយព្រះនាមទេវតានំនៃសាសនាព្រាហ្មណ៍ ឬ ហិណ្ឌូ 
តួអង្គនៅក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ខ្មែរ
ព្រះម៉ែនីវ៉ាន់
ព្រះម៉ែម៉ាណាសា (ម៉ូណាសា) 
រាយព្រះនាមទេវតាចិន
រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ
រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃថៃ
រាយព្រះនាមព្រះមហេសីព្រះមហាក្សត្រនៃឥណ្ឌាបុរាណ
រាយព្រះនាមម្ចាស់ក្សត្រីនៃអធិរាជចិន
រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃមីយ៉ាន់ម៉ា
ភុជង្គនាគ
កម្ពុជនាគរាជ
ព្រះថោង
ព្រះបាទវិរូបក្ខ 

en:Cambodian art
th:ศิลปะเขมร
ko:캄보디아의 미술
សិល្បៈខ្មែរ: សិល្បៈល្ខោន

សិល្បៈល្ខោន
ល្ខោនបាសាក់ (ល្ខោនទ្រើងឃ្លោក)
ល្ខោនខោល 
ល្ខោនស្បែកតូច 
ល្ខោនស្បែកធំ 
ល្ខោនស្បែកពណ៌ 
ល្ខោននិយាយ
សិល្បៈខ្មែរសម័យបុរេអង្គរនិងអង្គរ: រចនាបថមុនសម័យអង្គរ  (ស.វទី១.ទី៨)

រចនាបថមុនសម័យអង្គរ  (ស.វទី១.ទី៨)
រចនាបថភ្នំដា(សតវត្សទី១ដល់សតវត្សទី៦) ជាសិល្បៈនគរភ្នំដែលមានរាជធានីចុងក្រោយនៅអង្គរបុរីក្នុងខេត្តតាកែវ។ក្នុងរចនាបថនេះមិនមានប្រាសាទនៅគង់វង្សទេ គឺមានតែល្អាងភ្នំដែលគេចោះសំ
រាប់ជាកន្លែងសក្ការៈនិង មានតែបដិមាទេ​ ដែលគេអាចសំគាល់បាន ។
រចនាបថសំបូរ (ពាក់កណាលទី១ នៃស.វទី៧) ជាសិល្បៈសមយ័ចេនឡាក្នុងរាជ្ជកាល  ព្រះបាទឦសានវរន្ម័គឺ សំបូរព្រសគុក ក្នុង ខេត្តកំពង់ធំ សព្វថ្ងៃ ។ប្រាសាទសំខាន់ៗគឺក្រុមប្រាសាទសំបូតព្រៃគុក ប្រាសាទភ្នំធំ និង ប្រាសាទដំបងដែក (ខាងដើម ស.វ ទី៧) ។ ប្រាសាទសង់ដាច់ៗពីគ្នាមានរាងតូចៗធ្វើអំពីឥដ្ឋ​បូកបាយ អមួយបែបដែលផ្សំឡើងដោយកំបោរ និងស្ក។បាយអបែបនេះមិនសូវជាប់បានយួរទេ ​ សព្វថ្ងៃនេះរបេះធ្លាក់ថ្ម ស្ទើរអស់ទៅហើយ ។  ឯក្របទ្វា បង្អួច ផ្ដែរ និង សសរពេ្រជ ធ្វើអំពីថ្មភក់ មានពណ៍ប្រផេះ និង កុលាប ។ ចំលាក់នៅលើថ្មភក់មានសភាព ល្អណាស់ ។
រចនាបថព្រៃក្មេង (ពាក់កណ្ដាលទី២ នៃ ស.វ ទី៧) រចនាបថនេះស្ថិរនៅ រជ្ជកាលព្រះបាទវរន្ម័ទី១ (៦៥៧ -៦៨១) ។ ស្ថាបត្យកម្មមានលក្ខណប្រហែលគ្នានិងស្ថាបត្យកម្មក្នុង រចនាបថសំបូរដែរ ។
រចនាបថកំពង់ព្រះ (ស.វ ទី៨)
រចនាបថនេះឋិតនៅសមយ័ចេនឡា បែកបាក់សតវត្សទី៨ ។ ប្រាសាទសំខាន់ៗគឺ ប្រាសាទកំពង់ព្រះ (ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង )ប្រាសាទភូមិប្រាសាទ ខេត្តកំពង់ធំនិងប្រាសាទអកយំ ។ ប្រាសាទទាំងនេះសឹថតែទាំងអស់រាបនឹងដី លើកលែងតែ ប្រាសាទអកយំ ដែលសង់ច្រើន ជាន់​មានរាដូចចេតិយ ។
សិល្បៈខ្មែរសម័យបុរេអង្គរនិងអង្គរ: រចនាបថសម័យអង្គរ (ស.វ ទី១ ដល់ទី១៣)

រចនាបថសម័យអង្គរ (ស.វ ទី១ ដល់ទី១៣)
រចនាបថភ្នំគូលែន (ពាក់កណ្ដាលទី១នៃស.វទី៩​ ) រចនាបថនេះស្ថិតនៅក្នុងរាជវង្សព្រះបាទជយ័វរន័ទី២  ដើមសតវត្សទី៩ ។ ដូចសមយ័មូនៗដែរ គេសង់ប្រាសាទអំពីឥដ្ឋនៅឡើយ ប៉ុន្តែគេនិយមសាងប្រាសាទភ្នំ (ប្រាសាទមានរាងខ្ពស់ដូវភ្នំ រឺសាងនៅលើកំពូលភ្នំ ) ដើម្បីតំរូវទៅតាមពិធីទេវរាជ (ក្នុងរាជ​ ព្រះបាទជយ័វរ័ន្មទី២​ ) ។
   ១.រចនាបទព្រះគោ  (ភាគ៤ ចុងក្រោយនៃស.វ ទី៩ )
រចនាបទនេះស្ថិតនោក្នុងរាជ្យព្រះបាទឥន្រ្ទវរ័ន្មទី១ (ក.ស ៨៧៧ឥ៨៨៩ )និងព្រះបាទយសោវរ័ន្មទី១ (គ.ស ៨៨៩ឥ៩០០) ។ គេសាងប្រាសាទអំពីឥដ្ឋនៅឡើយ ប៉ុន្តែ​ គេកសាង ប្រាង្គជាច្រើននៅខឿនតែមួយ (ព្រះគោលៃ ) ដើម្បីឩទ្ទិសចំពោះបុព្វបុរសមានព្រះមាតាបិតាជាដើម ។

៣.រចនាបថបាខែង(ចុងសតវត្សទី៩-ដើមស.វទី១០ស្ថិតនៅក្នុងរាជ្យយសោវរន្ម័ទី១ 
មានប្រាសាទបាខែង ភ្នំក្រោម និងភ្នំ។ ក្រោយបន្តិចមកមានប្រាសាទក្រវ៉ាន់ និងមានប្រាសាទ
បក្សីចាំក្រុង ។
៤.រចនាបថកោះកេរ្ដិ (ស.វទី១០)រាជនិកោះកេរ្ដិនៅរវាងគ.ស៩២៨។ រចនាបថមានលក្ខណដូច
សមយ័មុនដែរប៉ុន្តែគេសង្កេតឃើញមានក្នុងចំនោមប្រាសទនៅកោះកេរ្ដិសង់លើខឿន
៧ជាន់ដែលមានកំពស់ប្រហែល៣៥ម៉ែត្រ ។
៥.រចនាបថបន្ទាស្រី៩(ពាក់កណ្ដាល់ទី២ស.វទិ១០)
នៅក្នុងរាជ្យព្រះបាទជយ័វរន្ម័ទី៥និងសូរ្យវរន្ម័ទី១រាជធានីងតាំងនៅ  អង្គរ ។ប្រាសាទសំខាន់ៗ
គឺ ប្រាសាទតាកែវ  ប្រាសាទឃាំងភិមានអាកាស   ប្រាសាទភ្នំជីសូរ  ព្រះវិហា  ចៅស្រីមុល ។
គេលែងសាងប្រាសាទអំពីឥដ្ឋទៀតហើយ ។
៧.រចនាបថបាពួន  (ពាកកណ្ដាលទី២ នៃស.វទី១១ ) រចនាបថនេះស្ថិតនៅក្នុងរាជ្យព្រះបាទ
ហស៍វរន្ម័ទី៣ រាជធានីអង្គរមានប្រាសាទបាពួនវត្តខ្នារនិងមេបុណ្យខាងលិច។
ប្រក់ថ្មពន្ធ័ជុំវិញ ព្រមទាំងមានប្រាង្គនៅគ្រប់ជ្រុងចែវ  ។
ប្រាសាទរឹតតែមានចំនួនច្រើនឡើង  ឯខឿនវិញកាន់តែធំ  កាន់តែខ្ពស់។
៨.រចនាបថអង្ករ(ពាកកណ្ដាលទី១នៃស.វទី១២)
ក្នុងរាជ្យព្រះបាទសុរិយវរន្ម័ទី២  ភាគខាងដើមសតវត្សទី១២ ។ ពេកនោះផ្នែកស្ថាបត្យកម្មមាន
កំរិតកំពូល ក្នុងការសាងសង់អង្គរវត្ត ។  គេសាងប្រាសាទភ្នំអំពីថ្មភក់ (តួប្រាសាទទាំថមូល)
៩.រចនាបថបាយន្ត័ (ពាក់កណ្ដាលទី២ នៃស.វទី១២ និងដើមស.វទិ១៨)
ក្នុងរាជ្យព្រះបាទជយ័វរន្ម័ទី៧  នាចុងស.វទី ១២ ដើមសតវត្សទី១៨សំណ ង់សំខាន់ៗមាន
ប្រាសាទបន្ទាយក្ដី  ប្រាសាទតាព្រហ្ម ប្រាសាទព្រះខាន់  ប្រាសាទនាគពន្ធ័ កំពែង
និងប្រាសាទនគរ ។
រចនាបថបាយន័ចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះបន្តិច ព្រោះថាប្រាសាទទាំងឡាយសាងសង់ដោយប្រញាប់
ប្រញាល់ពេក  ហើយថ្មក៏មិនសូវមានគុណភាពល្អដូចសមយ័មិនឡើយ។ លក្ខណៈពិសេសនៃ
រចនាបថនេះគឺប្រាង្គមុខបយនញញឹមប្រិមប្រិយ និង មាននាគសងខាងផ្លូវដែលឆ្លងគូចូល
ទោកាន់ប្រាសាទ ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ប្រវត្តិសាស្រ្ត
សិល្បៈតែងកំនាព្យខ្មែរ: ធាតុ​របស់​កំណាព្យ

ធាតុ​របស់​កំណាព្យ 

នៅ​ក្នុង​កំណាព្យ​មាន​ធាតុ​សំខាន់ៗ ដូច​តទៅ​នេះ ៖
ព្យាង្គ ៖ សំឡេង​មួយ​ម៉ាត់ៗ នៅ​ក្នុង​កំណាព្យ។
ឃ្លា ៖ ព្យាង្គ​ច្រើន​រួម​គ្មាន បាន​ជា​ឃ្លា។
ល្បះ ឬ ល្បះខ័ណ្ឌ ៖ ឃ្លា​ច្រើន​រួម​គ្នា​មក ដោយ​មាន​ខ័ណ្ឌ។
សិល្បៈតែងកំនាព្យខ្មែរ: ព្យាង្គនិងពាក្យ

ព្យាង្គនិងពាក្យ 

ព្យាង្គ ៖ គឺ​សំឡេង​ចេញ​មក​ម្តង ទោះ​បាន​ន័យ​ក្តី មិន​បាន​ន័យ​ក្តី។ ឧ. ក-គ-តិ-កិ-បង-សុំ-ទៅ-ឆាន់-ឮ
ពាក្យ ៖ គឺ​សំឡេង​ចេញ​មក​ម្តង​ក្តី ឬ​ច្រើន​ដង​ក្តី មាន​ន័យ​គ្រប់​គ្រាន់។ ឧ. (ពាក្យ​១​ព្យាង្គ) ក- ខ-​ឈប់-​គិត-​ពេញ, (ពាក្យ​២​ព្យាង្គ) សំដី-​សម្រស់-​ប្រសាសន៍-​សម្បតិ្ត, (ពាក្យ​៣​ព្យាង្គ) អន្តរធាន- វិនិច្ឆ័យ-​កេងប្រវ័ញ្ច, (ពាក្យ៤ព្យាង្គ) មមើមមាយ- អណ្តែតអណ្តូង-​ឆពណ្ណរង្សី
សិល្បៈតែងកំនាព្យខ្មែរ: ពាក្យពេចន៍និងពាក្យសម្ផស្ស

ពាក្យពេចន៍និងពាក្យសម្ផស្ស 

ពាក្យពេចន៍ ៖ សម្រាប់​រំលេច​ន័យ​ខ្លឹមសារ​របស់​អត្ថបទ​កំណាព្យ​ឲ្យ​លេចធ្លោ​ឡើង ឲ្យ​អត្ថបទ​នោះ​មាន​សោភ័ណ​ខ្ពស់ ពោល​គឺ​បង្កើត​រូបារម្មណ៍ និង​បំផុស​ឲ្យ​ដឹង​ច្បាស់​ពី​គំនិត​របស់​អត្ថបទ ចង់​និយាយ​យ៉ាងណាៗ​នោះ។
ពាក្យ​សម្ផស្ស ៖ គឺ​ជា​ពាក្យ​គន្លឹះ​ចួន ឬ​ហៅ​ចំណាប់​ចុង​ចួន ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​រូបភាព ឬ​ទម្រង់​នៃ​អត្ថបទ​កំណាព្យ​មាន​សម្រស់​ល្អ​ឡើង ប្រកប​ដោយ​លក្ខណៈ​ចួន​ផ្ទួន​រណ្តំ។ គេចែកពាក្យសម្ផស្សជាពីរគឺ ៖
ពាក្យ​សម្ផស្ស​ក្នុង ៖ គឺ​សំគាល់​លើ​ចំណាប់​ចួន​ផ្ទួន​រណ្តំ ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​ឃ្លា​ជាមួយ​គ្នា។ ឧ. ស្រី​ប្តី​ពីរ​បី​ពុំ​គាប់​រាប់
ពាក្យ​សម្ផស្ស​ក្រៅ ៖ គឺ​សំគាល់​ចំណាប់​ចួន ផ្ទួន រណ្តំ ដែល​ឆ្លង​គ្នា​ពី​ឃ្លា​មួយ​ទៅ​ឃ្លា​មួយ​ទៀត ឬ​ពី​ល្បះ​មួយ​ទៅ​ល្បះ​មួយ​ទៀត។ ឧទាហរណ៍ៈ

{| border=0 align=center cellpadding=4 cellspacing=0 width=60% style="margin: 0.5em 0 1em 1em; background: #ffffff; border: 2px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;"
|-
|សូរិយាកើតឃ្លង់ || ក្នុងមុងចំបែង || លោកខែកើតស្រែង || ផ្កាយដុះកន្ទុយ។
|-
|មូសពាំដំរ || ពីព្រៃធ្វើនុយ || ខ្លាចាស់ពោះស្អុយ || ស៊ីនុយផឹនមូស។
|-
|រុយជាប់ពីងពាង || ទៅឈឺមាត់ឈ្លូស || បានដៃសត្វមូស || បឺតឈាមសព្វសត្វ។
|-
|}

(កំណាព្យ​នេះ​សរសេរ​​ក្នុង​សម័យ លន់ នុល បក​អាក្រាត​ពី​របប​ជិះជាន់​ពុករលួយ​ដល់​ខួរឆ្អឹង​ ចៃ​អាមេរិកកាំង។)