គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: '''បរិច្ឆេទទី ៣ ធុតានិបរិច្ឆេទ'''

បរិច្ឆេទទី ៣ ធុតានិបរិច្ឆេទ
បុ      ឥឡូវនេះ បើសិនជាយោគី ដែលមានសីលបរិសុទ្ធ ហើយប្រាថ្នានឹងធ្វើកុសលដែលវិសេសឲ្យសម្រេច ហើយប្រាថ្នាចង់បានឤនិសង្សនៃការបដិបត្តិដ៏តឹងតែង ក៏គប្បីពិចារណាដូច្នេះថា “ព្រោះ ហេតុអ្វី ទើបបុគ្គល គួរបានទទួលឤនិសង្សនៃការបដិបត្តិដ៏តឹងតែងទាំងឡាយ”?

វិ       ព្រោះថាយោគីតែងមានអធ្យាស្រ័យខុសៗគ្នា (អង្គខ្លះ)មានការប្រាថ្នាតិច ប្រាថ្នាការរីករាយតិច ប្រាថ្នារួច ផុតពីការសង្ស័យ ប្រាថ្នាកំចាត់តណ្ហា ប្រាថ្នាប្រារព្ធសេចក្ដីព្យាយាម ប្រាថ្នាប្រយោជន៍ ដល់ការប្រើប្រាស់តិច និងមិនទទួលបច្ច័យដែលគេឧទ្ទិសចំពោះបុគ្គលដទៃ ប្រាថ្នាសេចក្ដីស្ងាត់ ប្រាថ្នាលះបង់នូវការប្រកាន់ខ្ជាប់ និងប្រាថ្នារក្សានូវគុណធម៌។ ឤនិសង្សនៃការបដិបត្តិដ៏តឹងតែងទាំងនេះ ជាបច្ច័យនាំឲ្យកើតសមាធិ។ ការបដិបត្ដិទាំងអស់នេះ គឺជាប្រពៃណីរបស់ព្រះអរិយបុគ្គល ទាំងឡាយ[i]។ នេះ គឺជាការពិចារណាដ៏វិសេស។

 ធុត: ១៣ 
ធុត: ទាំងអស់នោះគឺអ្វីខ្លះ? ធុត: មាន១៣ប្រភេទ[i]:

ដែលទាក់ទងនឹងរឿងចីវរមាន២ប្រភេទគឺ៖ បង្សុកុលិកង្គ:(ការប្រកាន់យកសំពត់បង្សុកូលជាប្រក្រតី) និង តេចីវរវិកង្គ:(ការប្រកាន់យកត្រៃចីវរជាប្រក្រតី)។

           ដែលទាក់ទងនឹងរឿងបិណ្ឌបាត្រមាន៥ប្រភេទគឺ: បិណ្ឌបាតិកង្គ: (ការប្រកាន់យកការបិណ្ឌបាត្រជា ប្រក្រតី) សបទានចារិកង្គ:(ការប្រកាន់យកការបិណ្ឌបាត្រតាមលំដាប់ផ្ទះជាប្រក្រតី) ឯកាសនិកង្គ:(ការប្រកាន់ យកការឆាន់ឤហារនៅនឹងឤសន:តែមួយជាប្រក្រតី) បត្ដបិណ្ឌិកង្គ:(ការប្រកាន់យកការឆាន់ក្នុងបិណ្ឌបាត្រជា ប្រក្រតី) និង ខលុបច្ឆាភត្ដិកង្គ:(ការប្រកាន់យកការហាមនូវភត្ដដែលប្រគេនក្រោយពេលជាប្រក្រតី)។

           ដែលទាក់ទងនឹងរឿងសេនាសន:មាន៥ប្រភេទគឺ: ឤរញ្ញិកង្គ:(ការប្រកាន់យកការរស់នៅក្នុងព្រៃជា ប្រក្រតី) រុក្ខមូលិកង្គ:(ការប្រកាន់យកការរស់នៅក្រោមដើមឈើជាប្រក្រតី) អព្ភោកាលិកង្គ:        (ការប្រកាន់យក ការរស់នៅកណ្ដាលវាលជាប្រក្រតី) សោសានិកង្គ:(ការប្រកាន់យកការរស់នៅក្នុងព្រៃខ្មោចជាប្រក្រតី) និង យថាសន្ថិកង្គ: (ការប្រកាន់យកការរស់នៅតាមមានតាមបានជាប្រក្រតី)។

            ដែលទាក់ទងនឹងរឿងអង្គុយយ៉ាងឧក្រឹដ្ឋមាន១ប្រភេទគឺ: នេសជ្ជិកង្គ:(ការប្រកាន់យកការអង្គុយតែ ម៉្យាង ដោយមិនព្រមដេកជាប្រក្រតី)។

 អធិប្បាយធុតង្គ១៣ ដោយសង្ខេប 
បុ            តើអ្វីទៅជាគុណរបស់បង្សុកុលិកង្គ:?

វិ              គឺគុណនៃការដែលឤចយកមកបដិបត្ដិ។ នេះគឺគុណរបស់បង្សុកុលិកង្គ:។ គុណរបស់ធុតង្គផ្សេងៗទៀត ក៏ មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

បុ            ការសមាទានបង្សុកុលិកង្គ: មានន័យដូចម្ដេច?

វិ              គឺការមិនទទួលសំពត់ដែលគ្រហស្ថប្រគេន។

បុ            ការសមាទានតេចីវរវិកង្គ: មានន័យដូចម្ដេច?

វិ              គឺការមិនប្រើអតិរេកចីវរ។

បុ            ការសមាទានបិណ្ឌបាតិកង្គ: មានន័យដូចម្ដេច?

វិ        គឺការមិនទទួលនិមន្ដទៅឆាន់តាមផ្ទះ។

បុ       ការសមាទានសបទានចារិកង្គ: មានន័យដូចម្ដេច?

វិ        គឺការលះបង់នូវការបិណ្ឌបាត្រឤហាររំលងផ្ទះ។

បុ       ការសមាទានឯកាសនិកង្គ: មានន័យដូចម្ដេច?

វិ        គឺការមិនអង្គុយឆាន់ម្ដងទៀត។

បុ       ការសមាទានបត្ដបិណ្ឌិកង្គ: មានន័យដូចម្ដេច?

វិ        គឺការលះបង់នូវការឆាន់ល្មោភ។

បុ       ការសមាទានខលុបច្ឆាភត្ដិកង្គ: មានន័យដូចម្ដេច?

វិ        គឺការលះបង់ការឆាន់ម្ដងទៀតបន្ទាប់ពីឆាន់រួចហើយ។

បុ        ការសមាទានឤរញ្ញិកង្គ: មានន័យដូចម្ដេច?

វិ        គឺការលះបង់មិនគង់នៅក្នុងភូមិ។

បុ        ការសមាទានរុក្ខមូលិកង្គ: មានន័យដូចម្ដេច?

វិ        គឺការលះបង់មិនគង់នៅក្នុងកុដិ។

បុ       ការសមាទានអព្ភោកាលិកង្គ: មានន័យដូចម្ដេច?

វិ        គឺការលះបង់មិនគង់នៅក្នុងទីដែលមានការបិទបាំង។

បុ       ការសមាទានសោសានិកង្គ: មានន័យដូចម្ដេច?

វិ        គឺការលះបង់មិនគង់ក្នុងទីដទៃ និងទីដែលល្អ។

បុ       ការសមាទានយថាសន្ថតិកង្គ: មានន័យដូចម្ដេច?

វិ        គឺការលះបង់នូវការប្រាថ្នាគង់នៅទីដែលស្រួលសប្បាយ។

បុ       ការសមាទាននេសជ្ចក្ផិង្គ: មានន័យដូចម្ដេច?

វិ        គឺការលះបង់នូវគ្រែដេកទាំងពួង។

 អធិប្បាយធុតង្គ១៣ ដោយពិស្ដារ 

 ១. បង្សុកុលិកង្គធុតង្គ 
បុ            យោគីសមាទានបង្សុកុលិកង្គធុតង្គ ដូចម្ដេច?

វិ        យោគីឃើញទោសនៃការសុំអ្នកស្រុកនូវចីវរទាំងឡាយ និងឃើញឤនិសង្សរបស់សំពត់បង្សុកូល (ទើប សមាទានថា) “ឤត្មាអញបដិសេធការប្រគេនរបស់អ្នកស្រុក និងសមាទាន(ដោយតឹងតែងដោយការប្រើ ប្រាស់) តែសំពត់បង្សុកូល”។

បុ       តើការសមាទានបង្សុកុលិកង្គធុតង្គមានឤនិសង្សដូចម្ដេចខ្លះ?

វិ        សំពត់បង្សុកូលមានប្រយោជន៍ដូចគ្នានិងល្មមគ្រប់គ្រាន់ដូចគ្នា នឹងគហបតិចីវរ(ចីវរដែលអ្នកស្រុកប្រគេន) ដែរ។ យោគីមិនចាំបាច់ពឹងពាក់អ្នកដទៃឡើយ មិនបាច់ព្រួយបារម្ភរឿងបាត់បង់ ហើយមិនមានការជាប់ ជំពាក់។ ចោរទាំងឡាយក៏មិនមានសេចក្ដីប្រាថ្នាក្នុងសំពត់បង្សុកូលនេះទេ។ សំពត់បង្សុកូលផ្ដល់នូវផល ប្រយោជន៍គ្រប់គ្រាន់ដល់ព្រះយោគីតាមបំណង ហើយក្នុងការស្វែងរក(សំពត់បង្សុកូល)នេះ យោគីក៏មិន មានការលំបាកដែរ ហើយការសមាទាននេះនឹងទៅជាគំរូសំរាប់សាធុជន។ ការសមាទាននេះសក្ដិសម សំរាប់ជនទាំងឡាយដែលមិនមានការសង្ស័យ និងជាកល្យាណជន។ យោគីរស់នៅដោយសប្បាយក្នុង ជីវិតនេះ។ (ការសមាទាននេះ)នឹងធ្វើឲ្យយោគីទៅជាអ្នកដែលមនុស្សទាំងឡាយស្រឡាញ់ចូលចិត្ដ និងធ្វើ ឲ្យជនទាំងនោះបដិបត្ដិបានត្រឹមត្រូវ។ ទាំងនេះជាឤនិសង្សនៃការសមាទានបង្សុកុលិកង្គ: ដែលព្រះពុទ្ធ អង្គទ្រង់សរសើរ[ii]។

បុ​           សំពត់បង្សុកូលមានប៉ុន្មានប្រភេទ? អ្នកណាជាអ្នកសមាទាន[iii]? អ្នកសមាទានដាច់ធុតង្គនេះ របៀបណា?

វិ         សំពត់បង្សុកូលមាន២ប្រភេទគឺ សំពត់បង្សុកូលដែលមិនមានម្ចាស់១ និងសំពត់បង្សុកូលដែលអ្នកស្រុក បោះបង់ចោល១។

               សំពត់ដែលយោគីរើសពីកន្លែងកប់ខ្មោច ពីគំនរសំរាម ពីក្នុងផ្លូវ ឬតាមចិញ្ចើមផ្លូវ  ហើយនាំមកកាត់  ជ្រលក់ដេរភ្ជាប់គ្នា រហូតសម្រេចដោយបរិបូណ៌ហើយនាំមកប្រើ ហៅថាសំពត់បង្សុកូលដែលមិនមានម្ចាស់។  សំពត់រហែក សំពត់ដែលត្រូវគោវាត់ដាច់រហែកទៅជាបំណែកតូចៗ សំពត់ដែលកណ្ដុរកកេរ ឬត្រូវភ្លើងឆេះ ហើយគេគ្រវាត់ចោល សំពត់ស្នបខ្មោច និងសំពត់ដែលអ្នកបួសទាំងឡាយគ្រវាត់ចោល ហៅថាសំពត់បង្សុកូល ដែលអ្នកស្រុកបោះបង់ចោល។

បុ         អ្វីគឺការសមាទានបង្សុកុលិកង្គធុតង្គ? 

វិ           ពេលដែលភិក្ខុបដិសេធចីវរដែលអ្នកស្រុកប្រគេន ហៅថាការសមាទានបង្សុកុលិកង្គធុតង្គ។

បុ         ភិក្ខុដាច់នូវការសមាទានបង្សុកុលិកង្គធុតង្គ នេះដោយរបៀបណា?

វិ           ពេលភិក្ខុទទួលចីវរដែលអ្នកស្រុកប្រគេន ហៅថាដាច់នូវការសមាទាន។

 ២. តេចីវរិកង្គធុតង្គ 
បុ         យោគីសមាទានតេចីវរិកង្គធុតង្គ ដូចម្ដេច?

វិ      គឺនៅពេលដែលលោកលះបង់ចោលនូវសំពត់ដែលលើសពីបី។ ពេលព្រះយោគីឃើញនូវទោសនៃការ រក្សា សំពត់ដែលលើស និងឃើញនូវឤនិសង្សនៃការសមាទានតេចីវរិកង្គធុតង្គ(លោកក៏សមាទានថា): “ឤត្មា អញបដិសេធសំពត់ដែលលើសចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ និងសមាទាន(ដោយតឹងតែងដោយការប្រើ ប្រាស់) តែ ចីវរចំនួនបី”។

បុ      តើការសមាទានតេចីវរិកង្គធុតង្គមានឤនិសង្សដូចម្ដេច?

វិ      ធុតង្គនេះជាខបដិបត្ដរបស់សប្បុរស។ ភិក្ខុលះបង់ការសន្សំរបស់ដែលលើសពីសេចក្ដីត្រូវការ ជាអ្នកមាន កង្វល់តិច និងជាអ្នកមានសន្ដោស។ បក្សីដែលមានតែស្លាបពីរ មិនមានការឤល័យនូវរបស់ទាំងឡាយ ដែលចោលពីក្រោយ ហើរទៅដោយចិត្ដរីករាយយ៉ាងណា យោគីដែលសមាទានតេចីវរិកង្គធុតង្គ ក៏យ៉ាង នោះដែរ គឺឈ្មោះថាបានដើរតាមគន្លងសប្បុរស។ ការបដិបត្ដិនេះមិនមានចំណុចដែលគួរឲ្យសង្ស័យទេ។

បុ      តេចិវរិកង្គធុតង្គ គឺអ្វី? អ្វីគឺការសមាទាន? ការដាច់សមាទានដូចម្ដេច?

វិ      គឺសំពត់បីដែលមាន សំពត់សង្ឃាដី សំពត់ឧត្ដរាសង្គ:(ចីវរ) និងសំពត់អន្ដរវាសក:(ស្បង់)។ ទាំងអស់នេះ ហៅថា តេចីវរិកង្គធុតង្គ។

បុ      អ្វីគឺការសមាទានតេចីវរិកង្គធុតង្គ?

វិ      ពេលភិក្ខុមិនគ្រងអតិរេកចីវរ ហៅថាការសមាទានតេចីវរិកង្គធុតង្គ។ ពេលភិក្ខុទទួលសំពត់ទី៤ ហៅថាការ ដាច់សមាទាន។

 ៣. បិណ្ឌបាតិកង្គធុតង្គ 
បុ             ភិក្ខុសមាទានបិណ្ឌបាតិកង្គធុតង្គ ដូចម្ដេច?

វិ              បើសិនជាភិក្ខុទទួលនិមន្ដ ឈ្មោះថាបង្អាក់ដល់វត្ដបដិបត្ដិរបស់ខ្លួន និងរមែងមិននៅជាសុខ។  ភិក្ខុកាលបើ ឃើញផលនៃការបង្អាក់ដែលកើតពីការទទួលនិមន្ដ និងឤនិសង្សនៃការដើរបិណ្ឌបាត្រហើយ ក៏សមាទាន ដូច្នេះថា “ឤត្មាអញបដិសេធការទទួលនិមន្ដចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះទៅ ហើយសមាទាន(ដោយតឹងតែង)នូវ ការដើរបិណ្ឌបាត្រ”។

បុ        ការសមាទានបិណ្ឌបាតិកង្គធុតង្គ មានឤនិសង្សអ្វីខ្លះ?

វិ        គឺយោគីមានសេរីភាពក្នុងការទៅឬការស្នាក់នៅតាមតែចិត្ដប្រាថ្នា មិនលំបាកក្នុងការត្រៀមឤហារ កំចាត់ ចោលនូវការអៀនខ្មាសនិងការប្រកាន់ខ្លួន មិនល្មោភក្នុងឤហារដែលប្រណីត ផ្ដល់ឱកាសឲ្យភិក្ខុដទៃបាន ទទួលប្រយោជន៍ និងមិនមានការជាប់ជំពាក់ទៅនឹងទីកន្លែងណាមួយឡើយ និងឈ្មោះថាជាគំរូដែល សប្បុរសទាំងឡាយដើរតាម។ ការបដិបត្ដិនេះមិនមានចំណុចដែលគួរឲ្យសង្ស័យទេ។

បុ            តើការនិមន្ដមានប៉ុន្មានយ៉ាង? អ្វីគឺការសមាទាន? តើយោគីដាច់ការសមាទាន ដូចម្ដេច?

វិ        ការនិមន្ដមាន៣យ៉ាងគឺ ការនិមន្ដទូទៅ១ ការនិមន្ដដើម្បីទៅសួរសុខទុក្ខ១ និងការនិមន្ដជាប្រចាំ១[i]។

               ការមិនទទួលនិមន្ដទាំង៣យ៉ាងនេះ ជាការសមាទានបិណ្ឌបាតិកង្គធុតង្គ។ បើសិនជាភិក្ខុទទួលនូវការ និមន្ដទាំង៣យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាលោកដាច់ការសមាទានបិណ្ឌបាតិកង្គធុតង្គហើយ។

 ៤. សបទានចារិកង្គធុតង្គ 
បុ        តើភិក្ខុសមាទានសបទានចារិកង្គធុតង្គ ដូចម្ដេច?

វិ        ពេលដែលភិក្ខុបានទទួលឤហារដែលមានរសឆ្ងាញ់អំពីផ្ទះណាមួយ ដោយការសមាទានការបិណ្ឌបាត្រ តាមលំដាប់ផ្ទះនោះ លោកនឹងមិនធ្វើដំណើរទៅតាមទិសនោះទៀតឡើយ តែបើសិនជាលោកទៅកាន់ទី នោះទៀត ការបិណ្ឌបាត្រនោះ(មិនមែនជាសបទានចារិកង្គធុតង្គទេ) គឺជាការបិណ្ឌបាត្រតាមធម្មតា។ បើ សិនជាមានកន្លែងបិណ្ឌបាត្រដែលគួរសង្ស័យ លោកក៏ជៀសវាងកន្លែងនោះភ្លាម។ ភិក្ខុមើលឃើញនូវ ទោសនៃការដែលទៅបិណ្ឌបាត្រនៅផ្ទះដដែលនោះទៀត និងឃើញនូវឤនិសង្សនៃការដើរបិណ្ឌបាត្រ តាមលំដាប់ផ្ទះ ក៏សមាទានដូច្នេះថា “ឤត្មាអញលះបង់នូវការបិណ្ឌបាត្រដោយឆ្លោះផ្ទះចាប់តាំងពី ថ្ងៃនេះតទៅ ហើយសមាទាន(ដោយតឹងតែង)នូវការបិណ្ឌបាត្រតាមលំដាប់ផ្ទះ”។

បុ        សបទានចារិកង្គធុតង្គ មានឤនិសង្សដូចម្ដេចខ្លះ? 

វិ        គឺយោគីគិតដល់ការធ្វើប្រយោជន៍ឲ្យដល់សព្វសត្វដោយស្មើៗគ្នា កំចាត់ចោលនូវទោសនៃការឆ្ងាញ់ពិសារ ចេញ មិនរីករាយនឹងការនិមន្ដ មិនរីករាយនឹងពាក្យអង្វរករ និងមិនចូលសាកសួរសុខទុក្ខដល់ទាយកទេ។ យោគីមិនដើរដោយប្រញាប់ប្រញាល់ទេ។ ព្រះចន្ទពេញវង់មិនងាយនឹងមានយ៉ាងណា យោគីក៏មិនងាយ នឹងបង្ហាញខ្លួនដូច្នោះដែរ(តែនៅពេលដែលបង្ហាញខ្លួនហើយ) ក៏នឹងទទួលនូវការកោតសរសើរ និងការ គោរពពី(ទាយក) និងឈ្មោះថាជាគំរូដែលសប្បុរសទាំងឡាយដើរតាម។ ការបដិបត្ដិនេះមិនមានចំណុច ដែលគួរឲ្យសង្ស័យទេ។

បុ        អ្វីគឺសបទានចារិកង្គធុតង្គ? អ្វីគឺការសមាទាន? តើយោគីដាច់ការសមាទាន ដូចម្ដេច?

វិ        ពេលភិក្ខុចូលទៅក្នុងភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាត្រ លោកតែងនិមន្ដដើរបិណ្ឌបាត្រជាលំដាប់ចាប់តាំងពីផ្ទះចុង ក្រោយបង្អស់មកមុន។ នេះហៅថា សបទានចារិកង្គធុតង្គ។ តើយោគីដាច់ការសមាទានដូចម្ដេច? គឺពេល បិណ្ឌបាត្រដោយមិនទៅតាមលំដាប់ផ្ទះ ហៅថាដាច់ការសមាទាន។

 ៥. ឯកាសនិកង្គធុតង្គ 
បុ             តើយោគីសមាទានឯកាសនិកង្គធុតង្គ ដូចម្ដេច?

វិ              ការឆាន់ឤហារពីរកន្លែងក្ដី ការឆាន់ជាញឹកញាប់ក្ដី ការទទួលឤហារជាញយៗក្ដី ការលាងបាត្រជាញឹក

               ញាប់ក្ដី ការបដិបត្ដិដែលផ្ទុយនឹងអំពើទាំងអស់នេះហៅថាឯកាសនិកង្គ:។ នេះគឺជាការបដិបត្ដិរបស់​សប្បុរស។ ការបដិបត្ដិនេះមិនមានចំណុចដែលគួរឲ្យសង្ស័យទេ។ យោគីកាលបើឃើញនូវទោសទាំង ឡាយ(នៃការឆាន់ពីរកន្លែងក្ដី.....៘) និងឤនិសង្សនៃការសមាទានឆាន់តែមួយកន្លែងនោះ ក៏សមាទាន ដូច្នេះថា “ឤត្មាអញលះបង់ការឆាន់នៅកន្លែងពីរចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះតទៅ និងសមាទាន(ដោយតឹងតែង) នូវការឆាន់តែនឹងមួយកន្លែង”។

បុ        ការសមាទានឯកាសនិកង្គធុតង្គ មានឤនិសង្សដូចម្ដេចខ្លះ?

វិ        យោគីឆាន់ឤហារតែល្មម មិនច្រើនមិនតិច មិនល្មោភក្នុងឤហារដែលគេប្រគេនដោយមិនសមគួរ មិនសូវ មានការលំបាកព្រោះជំងឺច្រើនយ៉ាង មិនលំបាកក្នុងការចិញ្ចឹមជីវិត និងមានសេចក្ដីសុខ។ នេះគឺជាការ បដិបត្ដិរបស់សប្បុរស។ ការបដិបត្ដិនេះមិនមានចំណុចដែលគួរឲ្យសង្ស័យទេ។

បុ        អ្វីគឺការសមាទាន ឯកាសនិកង្គធុតង្គ? អ្វីគឺព្រំដែនកំណត់[ii]? តើយោគីដាច់ការសមាទាន ដូចម្ដេច?

វិ        មានការកំណត់ព្រំដែន៣យ៉ាងគឺ ការកំណត់ដោយឤសន:[iii] ការកំណត់ដោយទឹក[iv] និងការកំណត់ដោយ ឤហារ[v]។ 

បុ        អ្វីគឺការកំណត់ដោយឤសន:?

វិ              គឺក្រោយពីឆាន់ស្រេច(ហើយងើបឡើង) យោគីមិនឤចអង្គុយចុះទៀតទេ។ 

បុ        អ្វីគឺការកំណត់ដោយទឹក?

វិ        ក្រោយពីភិក្ខុដួសទឹកនិងលាងបាត្ររួចហើយ លោកមិនឤចឆាន់បានទៀតទេ។ នេះហៅថា ការកំណត់ ដោយទឹក។ 

បុ        អ្វីគឺការកំណត់ដោយឤហារ?

វិ        បន្ទាប់ពីយោគីគិតថា “ឤហារមួយម៉ាត់នេះជាឤហារចុងក្រោយហើយ” លោកមិនគួរឆាន់ទឹកឬឆាន់ ឤហារ ទៀតទេ។ នេះហៅថា ការកំណត់ដោយឤហារ។

               បើសិនជាភិក្ខុអង្គុយពីរដង លើកលែងតែការអង្គុយដើម្បីឆាន់ថ្នាំទឹកនិងថ្នាំដទៃៗទៀតដែលដូចគ្នានោះ ឈ្មោះថា ដាច់ការសមាទានឯកាសនិកង្គ:។ ប្រការនេះ ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់មិនសរសើរឡើយ។ នេះហៅថា ការកំណត់ដោយឤហារ។

 ៦. បត្ដបិណ្ឌិកង្គធុតង្គ 
បុ             ភិក្ខុសមាទានបត្ដបិណ្ឌិកង្គធុតង្គ ដូចម្ដេច?

វិ              ប្រសិនជាភិក្ខុឆាន់ទឹកនិងឤហារច្រើនហួស ច្រើនតែត្រូវភាពងោកងុយគ្របដណ្ដប់ និងរឹតតែត្រូវការ ឤហារ ច្រើនឡើងៗរាល់ពេល និងមិនឤចកំណត់សេចក្ដីត្រូវការក្នុងឤហារបានឡើយ។ កាលបើឃើញ នូវទោស និងឤនិសង្សទាំងឡាយនៃការសមាទានការកំណត់ចំនួនឤហារហើយ ក៏សមាទានដូច្នេះថា “ចាប់តាំងតែពី ថ្ងៃនេះតទៅ ឤត្មាអញនឹងឆាន់ឤហារដោយមិនមានសេចក្ដីល្មោភ និងសមាទាន (ដោយតឹងតែង) នូវការ កំណត់ចំនួនឤហារ”។ នេះហៅថាការសមាទានបត្ដបិណ្ឌិកង្គធុតង្គ។

បុ        ការសមាទានបត្ដបិណ្ឌិកង្គធុតង្គ មានឤនិសង្សដូចម្ដេចខ្លះ?

វិ        ភិក្ខុកំណត់ចំនួនឤហាររបស់ខ្លួន មិនឆាន់ឤហារព្រោៈដើម្បីក្រពះ ដឹងថាការឆាន់ឤហារច្រើនពេកនឹង ធ្វើឲ្យ អស់កម្លាំងល្ហិតល្ហៃ។ ដូច្នេះ យោគីមិនប្រាថ្នានូវឤហារច្រើនឡើយ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យរោគ ទាំងឡាយរំងាប់ទៅ និងបន្ទោរបង់នូវភាពឆ្អឹតឆ្អល់។ នេះជាការបដិបត្ដិរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ។ ការបដិបត្ដិនេះ មិនមានចំណុចដែលគួរឲ្យសង្ស័យទេ។

បុ             អ្វីគឺការសមាទានបត្ដបិណ្ឌិកង្គធុតង្គ? តើយោគីដាច់សមាទានដូចម្ដេច?

វិ        ពេលភិក្ខុទទួលទឹកនិងឤហារ លោកពិចារណាអំពីបរិមាណនៃចំណង់របស់លោក។ លោកមិនទទួល ច្រើន ពេកទេ ដឹងច្បាស់នូវបរិមាណ និងមិនឲ្យលើសពីការកំណត់។ នេះហៅថា ការសមាទានបត្ដ បិណ្ឌិកង្គធុតង្គ។ បើសិនជាលោកមិនបដិបត្ដិតាមនេះ ឈ្មោះថាដាច់ការសមាទាន។

 ៧. ខលុបច្ឆាភត្ដិកង្គធុតង្គ 
បុ             ភិក្ខុសមាទានខលុបច្ឆាភត្ដិកង្គធុតង្គ ដូចម្ដេច?

វិ        គឺភិក្ខុនោះលះបង់សេចក្ដីសង្ឃឹមនិងមិនទទួលឤហារដែលគេប្រគេនបន្ថែម។លោកសម្លឹងឃើញនូវទោស នៃសេចក្ដីសង្ឃឹម និងឤនិសង្សទាំងឡាយ នៃការសមាទានខលុបច្ឆាភត្ដិកង្គធុតង្គហើយ ក៏សមាទាន ដូច្នេះថា “ចាប់តាំងតែពីថ្ងៃនេះតទៅ ឤត្មាអញនឹងលះបង់នូវឤហារដែលលើស និងសមាទាន(ដោយ តឹងតែង) ការមិនឆាន់ភត្ដដែលគេប្រគេនក្រោយពីឆាន់រួចហើយ”។ នេះហៅថាការសមាទាន ខលុបច្ឆាភត្ដិកង្គធុតង្គ។

បុ        ការសមាទានខលុបច្ឆាភត្ដិកង្គធុតង្គ មានឤនិសង្សដូចម្ដេចខ្លះ?

វិ          ភិក្ខុលះបង់សេចក្ដីល្មោភ និងរីករាយជាមួយសេចក្ដីសុខដែលកើតពីការសំរួមខ្លួន។ លោកការពារខ្លួន និង ជៀសវាងមិនទទួលឤហារទុកជាមុន មិនប៉ងប្រាថ្នា មិនសុំវត្ថុផ្សេងៗពីអ្នកដទៃ មិនធ្លាក់ទៅក្នុងសេចក្ដី លំអៀង។ នេះគឺជាបដិបទារបស់សប្បុរសទាំងឡាយ។ ការសមាទាននេះមិនមានចំណុចដែលគួរឲ្យ សង្ស័យឡើយ។

បុ        ការមិនឆាន់ឤហារដែលប្រគេនក្រោយការឆាន់រួចហើយ មានប៉ុន្មានយ៉ាង? អ្វីគឺការសមាទាន? តើយោគី ដាច់សមាទាន ដូចម្ដេច?

វិ               ការមិនឆាន់ឤហារដែលប្រគេនក្រោយការឆាន់រួចហើយមានពីរយ៉ាងគឺ ការកំណត់ដោយហួស ប្រមាណ[vi] និងការកំណត់នូវការទទួល[vii]។

បុ          អ្វីគឺ ការកំណត់ដោយហួសប្រមាណ? 

វិ              បើសិនជាភិក្ខុទទួលឤហារដែលគេប្រគេន ក្រោយពីលោកបាន ឆាន់រួចហើយនោះ លោកនឹងត្រូវឤបត្តិ ស្មើនឹងភិក្ខុដែលទទួលឤហារដែលគេប្រគេនចំពោះភិក្ខុមួយរូប ឬច្រើន រូបដោយចំពោះ(ឧទ្ទេសកភត្ដ) គឺលោកមិនគួរឆាន់ទៀតទេ។ 

បុ             អ្វីគឺ ការកំណត់នូវការទទួល?

វិ        ភិក្ខុមិនគួរទទួលបន្ទាប់ពីលោកបានឆាន់២១ម៉ាត់រួចហើយទេ។ បើលោកសមាទានខលុបច្ឆាភត្ដិកង្គធុតង្គ 

               លោកត្រូវតែលះបង់ឤហារដែលគេប្រគេនជាបន្ថែម។ បើសិនជាលោកទទួលឤហារក្រោយពេលលោក ឆាន់រួចហើយនោះ ឈ្មោះថាលោកដាច់សមាទានខលុបច្ឆាភត្ដិកង្គធុតង្គ។

 ៨. ឤរញ្ញិកង្គធុតង្គ 
បុ        ភិក្ខុសមាទានឤរញ្ញិកង្គធុតង្គ ដូចម្ដេច?

វិ        ពេលដែលភូមិចង្អៀតទៅដោយមនុស្ស ចិត្ដរបស់ភិក្ខុរមែងត្រូវកាមារម្មណ៍ទាំង៥រុករាន ហើយនឹងទទឹក ទៅដោយកាមតណ្ហា។  ពេលដែលភិក្ខុនោះស្នាក់នៅក្នុងកន្លែងដែលចង្អៀតនោះ ភិក្ខុនោះរមែងត្រូវរំខាន ដោយសារហ្វូងមនុស្សដែលធ្វើដំណើរទៅមក។ ភិក្ខុនោះមើលឃើញនូវទោសនិងឤនិសង្សនៃការសមា ទានឤរញ្ញិកង្គហើយ ក៏សមាទានដូច្នេះថា “ឤត្មាអញលះបង់ការស្នាក់នៅក្នុងភូមិចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះតទៅ ហើយសមាទាន(ដោយតឹងតែង) ក្នុងការស្នាក់នៅតែកន្លែងណាដែលមានភាពស្ងប់ស្ងាត់”។

បុ       តើជិតប៉ុណ្ណាទៅ ពាក្យដែលថា “ការស្នាក់នៅកន្លែងដែលមានភាពស្ងប់ស្ងាត់”? អ្វីជាការសមាទាន? តើ ការស្នាក់នៅកន្លែងដែលមានភាពស្ងប់ស្ងាត់មានឤនិសង្សដូចម្ដេចខ្លះ?

វិ        ថ្វីបើក្នុងភូមិចង្អៀតមែន ក៏ចិត្ដរបស់ភិក្ខុនោះមិនមានការប៉ះទង្គិចដោយកាមារម្មណ៍ទាំង៥ឡើយ ហើយ និងប្រាសចាកការប្រកាន់ខ្ជាប់។ បើសិនជាភិក្ខុឤស្រ័យនៅក្នុងកន្លែងដែលចង្អៀត ចិត្ដរបស់ភិក្ខុនោះរមែង ត្រូវរំខានដោយការធ្វើដំណើរទៅមករបស់ជនដ៏ច្រើន: ភិក្ខុដឹងនូវប្រយោជន៍ដ៏អស្ចារ្យនៃកថាវត្ថុទាំង១០ យ៉ាងដែលសរសើរដោយមនុស្សនិងទេវតា។ ភិក្ខុនោះមិនប្រាថ្នានូវលោកិយវិស័យ តែប្រាថ្នានឹងទទួលនូវ សេចក្ដីស្ងប់ នៅក្នុងកន្លែងដែលស្ងាត់ និយាយតិច និងបំពេញកម្មដ្ឋានទៅតាមការសមគួរនៃអធ្យាស្រ័យ របស់ខ្លួន។ នេះគឺជាការសមាទានរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ។ ការសមាទាននេះមិនមានចំណុចដែលគួរឲ្យ សង្ស័យឡើយ។

បុ            ចម្ងាយដ៏ជិតបំផុត “ពីកន្លែងដែលស្ងប់មកកាន់ភូមិ គឺអ្វី? អ្វីគឺការសមាទាន? តើយោគីដាច់សមាទានដូច ម្ដេច?

វិ        ចម្ងាយដែលជិតបំផុតសំរាប់ការសមាទានឤរញ្ញិកង្គ:គឺ ៥០០ជួរធ្នូ[viii] ។ មួយជួរធ្នូប្រវែង៤ហត្ថរបស់មនុស្ស ដែលមានខ្នាតកណ្ដាល[ix]។ ការវៀរចាកមិនឤស្រ័យនៅក្នុងភូមិអ្នកស្រុក ហៅថាឤរញ្ញិកង្គធុតង្គ។ បើ សិនជាភិក្ខុឤស្រ័យនៅក្នុងភូមិអ្នកស្រុក ឈ្មោះថាលោកដាច់សមាទានឤរញ្ញិកង្គធុតង្គ។

 ៩. រុក្ខមូលិកង្គធុតង្គ 
បុ        ភិក្ខុសមាទានរុក្ខមូលិកង្គធុតង្គ ដូចម្ដេច?

វិ        ភិក្ខុរមែងជៀសវាងសេនាសន:ដែលមានដំបូល មិនមានការថែទាំសត្វចិញ្ចឹម មិនសាងសង់ឬមិនមាន បំណងក្នុងសេនាសន:ដែលមានដំបូល មិនស្វែងរកសេនាសន:ដែលបិទបាំង។ ភិក្ខុបានឃើញនូវទោសនៃ ការឤស្រ័យនៅក្នុងសេនាសន:ដែលមានដំបូល និងឤនិសង្សនៃការសមាទានឤស្រ័យនៅក្រោមដើម ឈើហើយ ក៏សមាទានដូច្នេះថា “ឤត្មាអញលះបង់សេនាសន:មានដំបូលចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះតទៅ ហើយ

               សមាទាន(ដោយតឹងតែង) តែការស្នាក់នៅក្រោមដើមឈើជាប្រក្រតី”។ ធ្វើដូច្នេះហៅថាភិក្ខុសមាទាន។

បុ        តើ “ការឤស្រ័យនៅក្រោមដើមរុក្ខជាតិ” មានឤនិសង្សដូចម្ដេចខ្លះ?

វិ        ភិក្ខុឤស្រ័យនៅលើទីកន្លែងដែលខ្លួនចូលចិត្ដ មិនបាច់មានសម្ព័ន្ធភាពជាមួយពិភពលោក រមែងរីករាយ ព្រោះមានឥស្សរភាពពីការងារគ្រប់ប្រភេទ ឈ្មោះថារស់នៅជាមួយទេពទាំងឡាយ  កំចាត់បង់នូវសេចក្ដី ក្ដៅក្រហាយដែលកើតពីការមានទីស្នាក់ឤស្រ័យ និងប្រាសចាកនូវការប្រកាន់ខ្ជាប់។ នេះគឺជាការសមា ទាន របស់សប្បុរសទាំងឡាយ។ ការសមាទាននេះមិនមានចំណុចដែលគួរឲ្យសង្ស័យឡើយ។

បុ       តើភិក្ខុគួឤស្រ័យក្រោមដើមឈើប្រភេទណា? ឈើប្រភេទណាដែលគួរជៀសវាង? អ្វីគឺការសមាទាន? តើយោគីដាច់សមាទានដូចម្ដេច?

វិ        ស្ថានទីដែលមានស្រមោលម្លប់ឈើគ្របដណ្ដប់នៅវេលាថ្ងៃ និងកន្លែងដែលមានស្លឹកឈើជ្រុះជានិច្ច ទោះ ជាមិនមានខ្យល់បក់ក៏ដោយ គឺជាកន្លែងដែលភិក្ខុគួរឤស្រ័យនៅ។ ភិក្ខុជៀសវាងដើមឈើដែលពុកចាស់ ដើមឈើដែលមានព្រង់ខាងក្នុង និងដើមឈើដែលមានបិសាចសណ្ឋិតនៅ។  ភិក្ខុជៀសវាងកន្លែងដែល មានដំបូល។ នេះហៅថាការសមាទានរុក្ខមូលិកង្គ:។ បើសិនភិក្ខុធ្វើដំណើរទៅឤស្រ័យនៅក្នុងសេនាសន: ដែលមានដំបូលឈ្មោះថាលោកដាច់សមាទានរុក្ខមូលិកង្គធុតង្គ។

 ១០. អព្ភោកាសិកង្គធុតង្គ 
បុ        ភិក្ខុសមាទាន អព្ភោកាសិកង្គធុតង្គដូចម្ដេច?

វិ        ភិក្ខុមិនមានសេចក្ដីប្រាថ្នានឹងឤស្រ័យនៅក្នុងសេនាសន:ដែលមានដំបូល មិនមានសេចក្តីប្រាថ្នានៅ ក្រោម ដើមឈើ និងក្នុងកន្លែងទាំងឡាយដែលមានបសុសត្វនិងឃ្លាំងឥវ៉ាន់។ ភិក្ខុបានឃើញនូវទោសនៃ ការឤស្រ័យនៅក្នុងសេនាសន:ទាំងអស់នេះ និងឤនិសង្សនៃអព្ភោកាសិកង្គធុតង្គហើយ ក៏សមាទាន ដូច្នេះថា “ឤត្មាអញលះបង់សេនាសន:ដែលមិនសប្បាយទាំងអស់នោះចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះតទៅ ហើយ សមាទាន (ដោយតឹងតែង) ឤស្រ័យនៅតែកណ្ដាលវាលជាប្រក្រតី”។

បុ             តើ “ការឤស្រ័យនៅកណ្ដាលវាល” មានឤនិសង្សដូចម្ដេចខ្លះ?

វិ        ភិក្ខុមិនទៅកាន់កន្លែងដែលមិនសប្បាយទាំងឡាយ ហើយលះបង់សេចក្ដីប្រមាទនិងការងោកងុយបាន ហើយ ក៏ទៅកាន់កន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នាទៅឧបមាដូចជាសត្វក្ដាន់ព្រៃ ហើយមិនជាប់ជំពាក់ទៅលើទីកន្លែង ដែលស្នាក់ឤស្រ័យណាមួយទេ[x] ។ នេះគឺជាការសមាទានរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ។ ការសមាទាននេះ មិនមានចំណុចដែលគួរឲ្យសង្ស័យឡើយ។

បុ        អ្វីគឺការសមាទាន? តើយោគីដាច់សមាទានដូចម្ដេច?

វិ        ភិក្ខុជៀសវាងសេនាសន:ដែលមានដំបូល និងម្លប់របស់ដើមឈើ ហៅថាការសមាទានអព្ភោកាសិកង្គ:។ បើសិនជាភិក្ខុឤស្រ័យនៅក្នុងកន្លែងដែលមានដំបូល និងនៅក្រោមម្លប់របស់ដើមឈើ ឈ្មោះថាដាច់សមា ទានអព្ភោកាសិកង្គធុតង្គ។

 ១១. សោសានិកង្គធុតង្គ 
បុ             ភិក្ខុសមាទានសោសានិកង្គធុតង្គ ដូចម្ដេច?

វិ        ភិក្ខុដែលឤស្រ័យនៅក្នុងសេនាសន:ដទៃទៀតរមែងមានសេចក្ដីប្រមាទ ហើយមិនខាចក្រែងដល់ការ ប្រព្រឹត្ដិខុស។  ភិក្ខុបានឃើញនូវទោសនិងឤនិសង្សនៃសោសានិកង្គធុតង្គហើយ ក៏សមាទានដូច្នេះថា “ឤត្មាអញលះបង់សេនាសន:ដទៃទៀតចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះតទៅ ហើយសមាទាន(ដោយតឹងតែង) ការ ឤស្រ័យនៅកណ្ដាលព្រៃខ្មោចជាប្រក្រតី”។ នេះគឺការសមាទាន។

បុ             តើ “ការឤស្រ័យនៅកណ្ដាលព្រៃខ្មោច” មានឤនិសង្សដូចម្ដេចខ្លះ?

វិ        ភិក្ខុរមែងយល់បានពីវេទនារម្មណ៍នៅពេលធ្វើមរណៈ[xi] ឃើញនូវអសុភនិមិត្ដទាំងឡាយ ទទួលការគោរព ពីអមនុស្សទាំងឡាយ មិនបើកឱកាសឲ្យសេចក្ដីប្រមាទកើតឡើង ឈ្នះកិលេសរបស់ខ្លួនបាន និងជាអ្នក កំចាត់ចោលបាននូវការជាប់ជំពាក់ មិនមានសេចក្ដីភ័យខ្លាចចំពោះរបស់ដែលជនផងទាំងឡាយភ័យខ្លាច ពិចារណាមើលនូវភាពសោះសូន្យនៃរាងកាយ និងឤចកំចាត់បាននូវការសំគាល់ថាជានិច្ចសញ្ញាបាន។ នេះ គឺជាការសមាទានរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ។ ការសមាទាននេះមិនមានចំណុចដែលគួរឲ្យសង្ស័យ ឡើយ។

បុ       តើ“ការឤស្រ័យនៅកណ្ដាលព្រៃខ្មោច” មានឤនិសង្សដូចម្ដេចខ្លះ? តើទីកន្លែងណាដែលភិក្ខុគួរឤស្រ័យ នៅ? អ្វីគឺការសមាទាន? តើយោគីដាច់សមាទានដូចម្ដេច?

វិ        បើសិនជានៅកណ្តាលព្រៃខ្មោចនោះមានតែសូរសម្លេងស្រែកយំខ្សឹកខ្សួល មានផ្សែងនិងភ្លើងគ្រប់ពេល វេលានោះ ភិក្ខុគប្បីពិចារណាស្វែងរកកន្លែងដែលស្ងប់ស្ងាត់ ហើយទៅកាន់ទីនោះដើម្បីឤស្រ័យនៅចុះ។

               បើសិនភិក្ខុឤស្រ័យនៅកណ្ដាលព្រៃខ្មោច លោកមិនគប្បីសង់រោង ឬធ្វើគ្រែសឹងដែលនាំឱយកើត ភាពសុខស្រួលទេ។ ភិក្ខុគប្បីអង្គុយបែរខ្នងទៅរកខ្យល់ មិនគប្បីអង្គុយបែរមុខទៅរកខ្យល់ទេ។ ភិក្ខុមិនគប្បីសឹង លង់លក់ពេកទេ មិនគប្បីឆាន់ត្រី មិនគប្បីឆាន់ទឹកដោះគោ ឬទឹកដោះគោជូរ ឬឆាន់ល្ង ឬឆាន់សាច់សត្វទេ។ ភិក្ខុ មិនគប្បីឤស្រ័យនៅក្នុងផ្ទះឬប្រើចានទេ។ ពេលភិក្ខុកាន់នូវកន្ទេលនិងចីវរចេញពីវត្ដហើយធ្វើដំណើរទៅឤស្រ័យ នៅកណ្ដាលព្រៃខ្មោចនោះ គប្បីដាក់របស់ទាំងនោះឲ្យឆ្ងាយ។ លុះដល់ភ្លឺឡើង ភិក្ខុគប្បីយកកន្ទេលនិងចីវរទាំង នោះវិញ ហើយត្រឡប់ទៅកាន់វត្ដវិញ[xii]និងគប្បីជៀសវាងនូវសេនាសន:ដទៃទៀត។ បើសិនជាភិក្ខុឤស្រ័យនៅ ក្នុងសេនាសន:ដទៃទៀតនោះ ឈ្មោះថាលោកដាច់សមាទានសោសានិកង្គធុតង្គ។

 ១២. យថាសន្ថតិកង្គធុតង្គ 
បុ             ភិក្ខុសមាទានយថាសន្ថតិកង្គៈធុតង្គ ដូចម្ដេច?

វិ        ភិក្ខុមិនចូលចិត្ដសេនាសន:ដែលមានមនុស្សលោភចង់បាន លោកមិនមានសេចក្ដីរំខានឡើយបើសិនជា គេប្រាថ្នាឲ្យលោកចាកចេញពីទីកន្លែងនោះ។ ភិក្ខុបានឃើញនូវទោសទាំងអស់នេះ គឺសេចក្ដីលោភក្នុង សេនាសន:ជាដើម និងឤនិសង្សនៃការសមាទានយថាសន្ថតិកង្គៈ ក៏សមាទានដូច្នេះថា៖ “ឤត្មាអញលះ បង់សេចក្ដីលោភលន់ក្នុងសេនាសន: ហើយសមាទាន(ដោយតឹងតែង) ការឤស្រ័យនៅកន្លែងតាមមាន តាមបានជាប្រក្រតី”។ នេះគឺការសមាទាន។

បុ        តើ «ការឤស្រ័យនៅកន្លែងតាមមានតាមបាន» មានឤនិសង្សដូចម្ដេចខ្លះ?

វិ        ភិក្ខុរមែងពេញចិត្ដសេនាសន:ទាំងឡាយណាតាមដែលរកបាន ប្រាថ្នាសេចក្ដីស្ងប់ស្ងាត់ លះបង់សេចក្ដី សុខ ស្រួលទាំងឡាយ ជាអ្នកដែលជនទាំងឡាយសរសើរ រមែងរស់នៅដោយករុណាចិត្ដ។ នេះគឺជាការ សមាទានរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ។ ការសមាទាននេះមិនមានចំណុចដែលគួរឲ្យសង្ស័យឡើយ។

បុ        អ្វីគឺការសមាទាន? តើយោគីដាច់សមាទានដូចម្ដេច?

វិ        គឺលះបង់នូវសេចក្ដីប្រាថ្នាដែលពឹងផ្អែកលើទីស្នាក់ឤស្រ័យ ហៅថាការពឹងផ្អែកលើសេនាសន:តាមមាន តាមបាន។ បើសិនជាភិក្ខុទៅឤស្រ័យនៅក្នុងកន្លែងដែលសប្បាយវិញ ហៅថា ដាច់ការសមាទាន។

 ១៣. នេសជ្ជិកង្គធុតង្គ 
បុ        ភិក្ខុសមាទាននេសជ្ជិកង្គធុតង្គ ដូចម្ដេច?

វិ        ភិក្ខុឃើញទោសនៃការដេកលក់និងការខ្ផិលច្រអូសនៅក្នុងទីសេនាសន:ដែលឤស្រ័យនៅ និងឤនិសង្ស នៃនេសជ្ជិកង្គធុតង្គ ក៏សមាទានដូច្នេះថា “ឤត្មាអញលះបង់ការដេកនិងទម្រេតខ្លួន ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះ តទៅ ហើយសមាទាន(ដោយតឹងតែង) ការអង្គុយជាប្រក្រតី មិនទំរេតខ្លួនដេក”។ នេះគឺការសមាទាន។

បុ        តើ “ការអង្គុយជាប្រក្រតី មិនទំរេតខ្លួនដេក” មានឤនិសង្សដូចម្ដេចខ្លះ?

វិ        ភិក្ខុជៀសវាងសេនាសន:ដែលនាំឲ្យកើតសេចក្ដីខ្ផិលច្រអូស កំចាត់ចេញនូវសេចក្ដីសៅហ្មងទាំងឡាយ ដែលកើតចេញពីរាងកាយ និងប្រាសចាកនូវសេចក្ដីភ្លើតភ្លើនដែលនាំឲ្យអវយវ:នៃផស្ស:កើតសេចក្ដីថោក ទាប។ ភិក្ខុបន្ធូរនូវសេចក្ដីងោកងុយដែលគ្របដណ្ដប់  មានសេចក្ដីស្ងប់ជានិច្ច និងសមគួរដល់ការចំរើន សមាធិដ៏លើស។ នេះគឺជាការសមាទានរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ។ ការសមាទាននេះមិនមានចំណុច ដែល គួរឲ្យសង្ស័យឡើយ។

បុ        អ្វីគឺការសមាទាន? តើយោគីដាច់សមាទានដូចម្ដេច?

វិ        ការសមាទានគឺស្ថិតនៅត្រង់ការលះបង់មិនព្រមដេក និងមិនព្រមទំរេតខ្លួនចុះ។ បើសិនជាភិក្ខុទម្រេតខ្លួន ចុះ ឈ្មោះថាដាច់សមាទាន។

 ការបន្ធូរបន្ថយក្នុងការសមាទានធុតង្គ 
បុ        អ្វីដែលមិនមែនជាសំពត់បង្សុកូល?

វិ        គឺចីវរដែលធ្វើពីសំបកឈើ ធ្វើពីកប្បាស ធ្វើពីសូត្រ និងធ្វើពីរោមចៀម[i] និងចីវរដទៃៗ[ii] ទៀត ដែល គ្រហស្ថប្រគេន។ បើសិនជាភិក្ខុនោះទទួលនូវចីវរទាំងនេះដើម្បីជាការសមគួរ ភិក្ខុនោះនឹងមិនដាច់ចាក “ការសមាទានសំពត់បង្សុកូល”ទេ។

បុ        អ្វីដែលមិនមែនជា“ត្រៃចីវរ”?

វិ        គឺអតិរេកចីវរដែលភិក្ខុទុកយូរជាង១០ថ្ងៃ ចីវរកឋិន និងអតិរេកចីវរទាំងឡាយដែលប្រើធ្វើជាសំពត់គ្រប គ្រែ(បច្ចត្ថរណ:) សំពត់ជូតខ្លួន(គណ្ឌុបដិច្ឆាទិ) សំពត់ជូតមាត់(មុខបុញ្ចន:) សំពត់ងូតទឹកភ្លៀង(វស្សិក សាដិក:) មិនគួរទុកឡើយ បើសិនជារបស់ទាំងនោះជារបស់ប្រគេនដែលមិនមានស្នាមអុជៗ។ បើសិនជា ភិក្ខុប្រើចីវរទាំងនេះដើម្បីជាការសមគួរ ភិក្ខុនោះនឹងមិនដាច់ចាក “ការសមាទានសំពត់បង្សុកូល”ទេ។

បុ        អ្វីគឺការប្រៀនប្រដៅដែលពោលដល់ការបន្ធូរបន្ថយក្នុងការសមាទានបិណ្ឌបាតិកង្គធុតង្គ?

វិ        ការឆាន់នូវឤហារដែលថ្វាយដល់សង្ឃ(សង្ឃភត្ត) ឤហារជាប្រចាំ(និច្ចភត្ត) ឤហារដែលមានស្លាក (សលាកភត្ត) ឤហារដែលប្រគេនតាមបក្ខគណនា(បក្ខិកភត្ត) ឤហារដែលប្រគេនក្នុងថ្ងៃឧបោសថ (ឧបោសថភត្ត) ឤហារដែលថ្វាយជាគណ:(គណភត្ត) និងឤហារដែលថ្វាយដើម្បីជាកិត្តិយសដល់វត្ត (វិហារភត្ត) ដើម្បីជាការសមគួរ ភិក្ខុនោះនឹងមិនដាច់ចាក “ការសមាទានបិណ្ឌបាតិកង្គធុតង្គ”ទេ។ បើសិន ជាលោកឃើញនូវទោស ក៏គួរបដិសេធឤហារដែលមានលក្ខណ:យ៉ាងនេះចុះ។

បុ             អ្វីគឺការប្រៀនប្រដៅដែលពោលដល់ការបន្ធូរបន្ថយក្នុងការសមាទានសបទានចារិកង្គធុតង្គ?

វិ        បើសិនជាភិក្ខុឃើញដំរីឬសេះកំពុងតស៊ូគ្នាតាមថ្នល់ឬតាមគន្លងនង្គ័លនៅឯទ្វារនគរ ហើយក៏ជៀសចេញ ពីសត្វទាំងនោះ ឬបើសិនជាឃើញជនចណ្ឌាលក៏បិទគ្របបាត្រ ឬដើរតាមក្រោយព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ឤចារ្យ ឬ ភិក្ខុឤគន្តុក: ទើបភិក្ខុនោះធ្វើខុសដើម្បីជាការសមគួរដល់ហេតុការណ៍ ភិក្ខុនោះនឹងមិនដាច់ចាកការ សមាទានបិណ្ឌចារិកង្គធុតង្គ ទេ។

បុ        អ្វីគឺការប្រៀនប្រដៅដែលពោលដល់ការបន្ធូរបន្ថយក្នុងការសមាទានឯកាសនិកង្គធុតង្គ?

វិ        បើសិនជាក្នុងខណ:ដែលកំពុងឆាន់ក្នុងពេលដែលសមគួរ ស្រាប់តែភិក្ខុអង្គនោះឃើញដំរី សេះ គោ ក្របី  ឬពស់ ឬបើសិនជាភ្លៀងធ្លាក់ ឬភិក្ខុអង្គនោះឃើញព្រះឧបជ្ឈាយ៍ឬឤចារ្យ ឬភិក្ខុឤគន្តុក: ហើយក៏ងើប ឈរ ដោយគិតថាសមគួរនោះ ហើយបន្ទាប់មកក៏ឆាន់ជាបន្តទៀត ភិក្ខុនោះនឹងមិនដាច់ចាកការសមាទាន     ឯកាសនិកង្គធុតង្គ ទេ។      សំរាប់បច្ឆាភត្តិកង្គធុតង្គ និងខលុបច្ឆាភត្តិកង្គធុតង្គ មិនមានការប្រៀនប្រដៅ ដែលពោលដល់ការបន្ធូរ បន្ថយក្នុងការសមាទានទេ។

បុ        អ្វីគឺការប្រៀនប្រដៅដែលពោលដល់ការបន្ធូរបន្ថយក្នុងការសមាទានឤរញ្ញិកង្គធុតង្គ?

វិ        បើសិនជាភិក្ខុនិមន្តចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីឲ្យអ្នកភូមិសមាទានសីល ដើម្បីសំដែងឤបត្តិ ដើម្បីស្តាប់ធម៌ ដើម្បីធ្វើឧបោសថកម្ម បវារណាកម្ម ព្រោះមានឤពាធ ដើម្បីព្យាបាលអ្នកជម្ងឺ ដើម្បីសាកសួរសេចក្តី សង្ស័យក្នុងចិត្តក្នុងបញ្ហាធម៌ជាដើម ភិក្ខុនោះនឹងមិនដាច់ចាកការសមាទានឤរញ្ញិកង្គធុតង្គ ទេ។

បុ             អ្វីគឺការប្រៀនប្រដៅដែលពោលដល់ការបន្ធូរបន្ថយក្នុងការសមាទានរុក្ខមូលិកង្គធុតង្គ?

វិ        បើសិនជាមានភ្លៀងធ្លាក់ហើយភិក្ខុរូបនោះចូលទៅក្រោមទីដែលមានដំបូល ហើយត្រឡប់មកវិញនៅ ពេល ដែលមេឃស្រឡះហើយនោះ ភិក្ខុនោះនឹងមិនដាច់ចាកការសមាទានរុក្ខមូលិកង្គធុតង្គ ទេ។

               សំរាប់ការសមាទានអព្ភោកាលិកង្គធុតង្គ សោសានិកង្គធុតង្គ និងយថាសន្ថិកង្គធុតង្គ ក៏មានន័យ អធិប្បាយដូចគ្នានឹងរុក្ខមូលិកង្គធុតង្គដែរ គឺភិក្ខុឤចស្នាក់នៅកន្លែងដទៃ(ជាបណ្តោះឤសន្ន)បាន។

               សំរាប់ការសមាទាននេសជ្ជិកង្គធុតង្គ មិនមានការប្រៀនប្រដៅដែលពោលដល់ការបន្ធូរបន្ថយក្នុងការ សមាទានទេ តែក៏មានប្រពៃណីដែលបន្ធូរបន្ថយ នៅពេលដែលភិក្ខុបន្តក់ឬរោយថ្នាំចូលទៅក្នុងច្រមុះដែរ។ ដោយ

វិធីនេះ ភិក្ខុនោះនឹងមិនដាច់ចាកការសមាទាននេសជ្ជិកង្គធុតង្គ ទេ។

 បកិណ្ណកកថា 
               ម៉្យាងទៀត យោគីបំពេញធុតង្គ៨ ដែលមានសំដែងនៅក្នុងអភិធម្មឲ្យបរិបូណ៌បានដោយឤស្រ័យធុតង្គ ១៣។ ធុតង្គ៨នោះគឺ  បត្ដបិណ្ឌិកង្គធុតង្គ និងឯកាសនិកង្គធុតង្គ រួមចូលជាមួយនឹងខលុបច្ឆាភត្ដិកង្គធុតង្គ។ ចំណែក រុក្ខមូលិកង្គធុតង្គ អព្ភោកាលិកង្គធុតង្គ និងសោសានិកង្គធុតង្គ រួមចូលជាមួយនឹងឤរញ្ញិកង្គធុតង្គ។ ព្រោះ ថាបើយោគីនោះរួបរួមថវិកាសំរាប់កសាងផ្ទះ ឬលោកប្រាថ្នានឹងធ្វើការងារដែលមានប្រាក់បំណាច់ ចិញ្ចឹម សត្វ ឬជាប់ ជំពាក់ក្នុងការរស់ក្នុងឤរញ្ញិកង្គធុតង្គ ចិត្តរបស់យោគីនោះនឹងមិនមានភាពងាយស្រួលទេ។ កាលបើគិត ឃើញ ដូច្នេះហើយ យោគីនោះក៏នឹងកើតសេចក្តីស្ងប់ក្រោមដើមឈើ(រុក្ខមូលិកង្គធុតង្គ) កណ្តាលព្រៃខ្មោច (អព្ភោកាលិកង្គធុតង្គ) និងកណ្តាលទីវាល(សោសានិកង្គ:) ជាមិនខាន។ ធុតង្គទាំង៨នេះ ឈ្មោះថាយោគីបាន បំពេញដោយ បរិបូណ៌ដោយប្រការដូច្នេះឯង។

               ដោយឤស្រ័យធុតង្គទាំង៨នេះ យោគីឈ្មោះថាធ្វើធុតង្គ៣ ឲ្យបរិបូណ៌ហើយ គឺទី១- ឤរញ្ញិកង្គធុតង្គ; ទី២-បង្សុកុលិកង្គធុតង្គ; និងទី៣-បិណ្ឌបាតិកង្គធុតង្គ។ បើបំពេញធុតង្គទាំង៣នេះឲ្យបរិសុទ្ធល្អហើយ ធុតង្គទាំង អស់ក៏ឈ្មោះថាបរិបូណ៌ដែរហើយ។ ដូច្នេះហើយបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ចំពោះព្រះមហាថេរ:“នន្ទ:” ថា៖ “អ្នកគប្បីសមាទានឤរញ្ញិកង្គធុតង្គ បង្សុកុលិកង្គធុតង្គ និងបិណ្ឌបាតិកង្គធុតង្គចុះ អ្នកមិនគប្បីចិញ្ចឹមរាងកាយ និងជីវិត(ច្រើនហួសទេ) អ្នកមិនគប្បីយកចិត្តទុកដាក់នឹងកាមារម្មណ៍ឡើយ”[iii] ។

បុ            អ្នកណាដែលបានឈ្មោះថា ជាអ្នកសមាទានធុតង្គទាំងឡាយ? តើពាក្យប្រៀនប្រដៅអំពីធុតង្គមានប៉ុន្មាន បែប? ក្នុងបុគ្គល៣ប្រភេទ បុគ្គលណាដែលបដិបត្តិធុតង្គ? តើមានរដូវប៉ុន្មានសំរាប់ការបដិបត្តិធុតង្គ? តើ អ្នកណាជាអ្នកបដិបត្តិធុតង្គ ហើយតើនរណាជាអ្នកបង្រៀន?

វិ              ធុតង្គដែលប្រៀនប្រដៅដោយព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមានទាំងអស់១៣។ ធុតង្គទាំងអស់នេះគឺជាសីលរបស់ព្រះ សម្មាសម្ពុទ្ធ។ ទាំងអស់នេះឈ្មោះថាធុតង្គ។  ក្នុងទីនេះ មិនគួរគប្បីបង្រៀនកុសលធម៌ អកុសលធម៌ និង អព្យាកតធម៌ទេ ព្រោះថា បុគ្គលដែលប្រកបដោយអកុសលធម៌ ជាជនដែលពោរពេញទៅដោយរាគ:។ ជននោះមិនកំចាត់រាគ:ទេ គេរស់នៅដោយភាពឃោរឃៅ និងមានសេចក្តីលោភលន់ក្នុងផលប្រយោជន៍ ផ្លូវលោក។ ដូច្នេះហើយទើបអកុសលធម៌មិនមែនជាធុតង្គទេ។           

               តើពាក្យប្រៀនប្រដៅអំពីធុតង្គមានប៉ុន្មានបែប? ពាក្យប្រៀនប្រដៅអំពីធុតង្គមាន២បែប គឺអលោភ: និង អមោហ:។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ថា៖ “បើសិនជាភិក្ខុដែលសមាទានបង្សុកុលិកង្គធុតង្គ ជាអ្នកមានសន្តោស ជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច ជាអ្នកចូលចិត្តស្ងប់ គ្មានសេចក្តីសង្ស័យ ហើយជឿជាក់ក្នុងព្រះនិព្វាននោះ ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកសមាទានបង្សុកុលិកង្គធុតង្គ[iv]។ ធុតង្គដទៃទៀត សុទ្ធតែប្រាសចាកនូវលោភ: និងមោហ:។ ព្រោះ តែការមិនលោភនេះ ភិក្ខុកំចាត់នូវអវិជ្ផាបានក្នុងស្ថានទាំង១៣។ ម៉្យាងទៀតព្រោះការមិនលោភដែលព្រះសម្មា សម្ពុទ្ធធ្វើឲ្យកើតឡើង ភិក្ខុនោះក៏កើតឡើងនូវសេចក្តីធុញទ្រាន់ក្នុងចិត្ត(និព្វិទា) និងដោយប្រាសចាកនូវសេចក្តី សង្ស័យ ហើយក៏ឤចកំចាត់នូវមន្ទិលគឺរាគ:និងបាបធម៌បាន។ ព្រោះការរួចចាកផុតពីមោហ:នេះ ភិក្ខុនោះក៏កំចាត់ ចោលនូវសេចក្តីនឿយហត់ខាងរាងកាយ និងបាបធម៌បាន។ នេះគឺជាពាក្យប្រៀនប្រដៅ២យ៉ាងអំពីធុតង្គ។ ទាំងនេះ គឺជាអលោភ: និងការរួចចាកផុតពីមោហ:។

               ក្នុងបុគ្គល៣ប្រភេទ បុគ្គលណាដែលបដិបត្តិធុតង្គ? គឺបុគ្គលដែលមានលោភ: និងបុគ្គលដែលមាន មោហ: ជាអ្នកបដិបត្តិធុតង្គ។ បុគ្គលដែលមានទោស: មិនឤចបដិបត្តិធុតង្គទេ។ បុគ្គលដែលមានលោភ: និង បុគ្គលដែលមានមោហ:ឤចបដិបត្តិធុតង្គបាន។ បុគ្គលដែលមានលោភ: ឤចសម្រេចបាននូវសេចក្តីមិនប្រមាទ ដោយការប្រកាន់ខ្ជាប់។ បើបុគ្គលនោះមិនមានសេចក្តីប្រមាទ បុគ្គលនោះឤចយកឈ្នះលើលោភ:បាន។ មោហ: គឺការមិនចេះសង្ស័យ។ ដោយវិធីធុតង្គទាំងឡាយ ភិក្ខុឤចធ្វើសេចក្តីមិនប្រមាទឲ្យបរិបូណ៌បាន។ បើលោកមិន មានសេចក្តីប្រមាទ លោកឤចយកឈ្នះសេចក្តីមោហ:បានដោយល្អ។ ដូច្នេះហើយបានជាបុគ្គលដែលមាន លោភ: និងបុគ្គលដែលមានមោហ: ជាអ្នកបដិបត្តិធុតង្គ។

               បុគ្គលដែលប្រមាទរមែងជាទុក្ខ និងធ្វើនូវអំពើបាប។ បុគ្គលដែលប្រមាទមិនគប្បីបដិបត្តិធុតង្គទេ (ព្រោះថា បើបដិបត្តិ គឺរឹតតែបង្កើននូវសេចក្តីទុក្ខថែមទៀត) គឺដូចជាបុគ្គលដែលកើតរោគស្លេស្ម៍ ដែលនឹងរឹតតែ ឈឺធ្ងន់ថែមទៀតបើសិនជាផឹកទឹកក្តៅ។

               មានប្រពៃណីដែលបដិបត្តិម៉្យាងទៀតគឺ បុគ្គលដែលមានសេចក្តីប្រមាទគប្បីឤស្រ័យនៅក្នុងទីស្ងាត់ ឬ នៅក្រោមដើមឈើ។ ហេតុអ្វីបានជាត្រូវនៅក្នុងទីស្ងាត់? ព្រោះថាក្នុងទីនោះ គ្មានបញ្ហាផ្លូវលោកកើតឡើងទេ។

               តើមានរដូវប៉ុន្មានសំរាប់ការបដិបត្តិធុតង្គ? រយ:ពេល៨ខែ គឺជាពេលដែលសំរាប់បដិបត្តិធុតង្គចំនួន៣គឺ រុក្ខមូលិកង្គធុតង្គ អព្ភោកាសិកង្គធុតង្គ និងសោសានិកង្គធុតង្គ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានអនុញ្ញាតឲ្យឤស្រ័យនៅស្ថាន ទីដែលមានដំបូលបានក្នុងរដូវវស្សា។

               តើអ្នកណាជាអ្នកបដិបត្តិធុតង្គ ហើយតើនរណាជាអ្នកបង្រៀន? មានបុគ្គលដែលជាអ្នកបដិបត្តិធុតង្គ ផង ជាគ្រូបង្រៀនធុតង្គផង។ មានបុគ្គលដែលជាអ្នកបដិបត្តិធុតង្គផង តែមិនមែនជាគ្រូបង្រៀនធុតង្គទេ។ មាន បុគ្គលដែលមិនមែនជាអ្នកបដិបត្តិធុតង្គ តែត្រឹមតែជាគ្រូបង្រៀនធុតង្គ។ និង មានបុគ្គលដែលជាអ្នកមិនបដិបត្តិ ធុតង្គផង និងមិនមែនជាគ្រូបង្រៀនធុតង្គផង។

               បុគ្គលដែលជាអ្នកបដិបត្តិធុតង្គផង ជាគ្រូបង្រៀនធុតង្គផងនោះ បានដល់ព្រះអរហន្តដែលបានបដិបត្តិ ធុតង្គដោយបរិបូណ៌ហើយ។

               បុគ្គលដែលជាអ្នកបដិបត្តិធុតង្គ តែមិនមែនជាគ្រូបង្រៀនធុតង្គទេ បានដល់ព្រះអរហន្តដែលមិនបាន បដិបត្តិធុតង្គដោយបរិបូណ៌។

               បុគ្គលដែលមិនមែនជាអ្នកបដិបត្តិធុតង្គ តែត្រឹមជាគ្រូបង្រៀនធុតង្គ បានដល់សេក្ខបុគ្គលឬបុថុជ្ជន ដែលបានបដិបត្តិធុតង្គដោយបរិបូណ៌។

               បុគ្គលដែលជាអ្នកមិនបដិបត្តិធុតង្គផង និងមិនមែនជាគ្រូបង្រៀនធុតង្គផង បានដល់សេក្ខបុគ្គល ឬ បុថុជ្ជនដែលមិនបានធ្វើឲ្យបរិបូណ៌នូវការបដិបត្តិធុតង្គ។

បុ        អ្វីគឺលក្ខណ: រស និងបច្ចុបដ្ឋាន នៃធុតង្គ?

វិ        សេចក្តីប្រាថ្នាតិច គឺជាលក្ខណ:របស់ធុតង្គ។ ការសន្តោសគឺជារស។ ការមិនសង្ស័យគឺជាបច្ចុបដ្ឋាន។

               ម៉្យាងទៀត ការមិនប្រកាន់ខ្ជាប់គឺជាលក្ខណ:។ ការស្គាល់ប្រមាណគឺជារស ការមិនថយក្រោយ គឺជា បច្ចុបដ្ឋាន។

បុ        អ្វីគឺជាថ្នាក់ដំបូង ថ្នាក់កណ្តាល និងថ្នាក់បញ្ចប់របស់ធុតង្គ?

វិ        ការសមាទានសុំបដិបត្តិធុតង្គគឺជាថ្នាក់ដំបូង ការបដិបត្តិគឺជាថ្នាក់កណ្តាល ហើយ សេចក្តីរីករាយគឺជា ថ្នាក់បញ្ចប់។

              

ធុតានិបរិច្ឆេទ ចប់
[i] ខោម, កប្បាស, កោសេយ្យ, កម្ពលl

[ii] យោងទៅតាមគម្ពីរ“សមន្តាបាសាទិកា” ច្បាប់ភាសាចិន ក្រចៅដែលគេយកទៅធ្វើជាសំពត់នេះមានពីរប្រភេទ គឺ “សាណ:” និង “ភង្គ:”

[iii] S. II, 281: ឯវំ ខោ តេ នន្ទ----------------យំ ត្វំ ឤរញ្ញោកា ច អស្សសិ បិណ្ឌបាតិកោ ច បង្សុកូលិកោ ច កាមេសុ ច អនបេក្ខោ វិហរេយ្យាសិ។

[iv] Cp. A. III, 219: ឥមេសំ ខោ ភិក្ខវេ បញ្ចន្នំ ឤរញ្ញាកានំ វ្យាយំ ឤរញ្ញកោ អប្បិច្ឆតំ យេវ និស្សាយ សន្តុដ្ឋឹ យេវ និស្សាយ សល្លេខំ យេវ និស្សាយ បវិវេកំ យេវ និស្សាយ ឥទំ អដ្ឋិតំ យេវ និស្សាយ ឤរញ្ញកោ ហោតិ អយំ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឤរញ្ញកានំ អគ្គោ ច សេដ្ឋា ច មោក្ខោ ច ឧត្តមោ ច បវរោ ច។
[i] Cp. Vis. Mag. 66. ច្បាប់ភាសាចិនមិនច្បាស់

[ii] Cp. Vis. Mag. 69

[iii] ឤសនបរិយន្ដ:

[iv] ឧទកបរិយន្ដ:

[v] ភោជនបរិយន្ដ:

[vi] អបរិច្ឆិន្នន្តំ

[vii] អធិដ្ឋិទន្តំ

[viii] Vin. IV, 183: ឤរញ្ញកំ សេនាសនំ បញ្ចធនុសតិកំ បច្ឆិមំ។.

[ix] មួយហត្ថប្រវែង៣០សង្ទីម៉ែត្រ។ មួយជួរធ្នូប្រវែង មួយម៉ែត្រពីរតឹក។ ៥០០ជួរធ្នូប្រវែងប្រហែល ៦០០ម៉ែត្រ

[x] Sn. 39: មិគោ អរញ្ញម្ហិ យថា អពន្ធោ 

យេនិច្ឆកំ គច្ឆតិ គោចរាយ។

[xi] មរណសតិយា

[xii] សង្ឃារាម (transliteration)
[i] Ibid.

[ii] A.III, 219: វណ្ណិតំ ពុទ្ធេហិ ពុទ្ធសាវកេហិ។

[iii]  យោងទៅតាមសេចក្តីអធិប្បាយដែលមានជាបន្ទាប់នេះ គួរតែសួរថា៖ “អ្វីជាការសមាទានបង្សុកូលចីវរ?
[i] Cp. Vis. Mag. 59