គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: វិធី៤យ៉ាងក្នុងការកំណត់តេជោធាតុ(ធាតុភ្លើង)

វិធី៤យ៉ាងក្នុងការកំណត់តេជោធាតុ(ធាតុភ្លើង) 
           យោគីកំណត់តេជោធាតុដោយពិស្ដារ ដោយវិធីឤការ:៤យ៉ាងគឺ កំដៅធម្មតារបស់រាងកាយនិងកំដៅ ដែលកើតពីឤការ:គ្រុន, ឤកាសធាតុ, តុល្យភាពរវាងភាពត្រជាក់និងភាពក្ដៅ និងកំដៅដែលកើតចេញពីការ រំលាយ ឤហាររាវនិងរឹងដែលបុគ្គលបរិភោគ។ ទាំងអស់នេះហៅថាតេជោធាតុ។

វិធី៦យ៉ាងនៃការកំណត់វាយោធាតុ(ធាតុខ្យល់)

           យោគីកំណត់វាយោធាតុដោយពិស្ដារ ដោយវិធីឤការ:៦យ៉ាងគឺ ខ្យល់ដែលបក់ទៅខាងលើ, ខ្យល់ដែល បក់ចុះទៅខាងក្រោម, ខ្យល់ដែលឤស្រ័យក្រពះ, ខ្យល់ដែលឤស្រ័យខ្នង[xxxix], ខ្យល់ដែលឤស្រ័យអវយវ:, និងខ្យល់ ដង្ហើមចូលចេញ[xl] ។

           ដូច្នេះ កាលបើយោគីសម្លឹងកាយនេះដោយវិធី(ឤការ:)៤២យ៉ាងនេះហើយ (ក៏នឹងឃើញថា)គឺមានតែ ធាតុទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះដែលសំដែងខ្លួនចេញមក គឺពុំមានសត្វ ពុំមានជីវ:ទេ។ យោគីកំណត់ធាតុទាំងឡាយ ដោយពិស្ដារ ដូច្នេះឯង។

           ម៉្យាងទៀតបុរាណាចារ្យបានពោលទុកថា យោគីគួរកំណត់ធាតុ៤ដោយវិធី១០យ៉ាងគឺ ដោយអត្ថន័យ របស់ពាក្យ, ដោយឤរម្មណ៍[xli], ដោយខ័ន្ធ[xlii], ដោយលក្ខណ:ជាលម្អិតផង់, ដោយភាពមិនញែកចេញពីគ្នា, ដោយ បច្ច័យ, ដោយលក្ខណ:, ដោយភាពស្រដៀងគ្នានឹងមិនស្រដៀងគ្នា, ដោយភាពដូចគ្នានិងមិនដូចគ្នា, និងដោយ លក្ខណ:ជារូបឤយ៉ង[xliii]។

           ជាដំបូង វគ្គដែលឤងដល់វិធី “ដោយអត្ថន័យរបស់ពាក្យ(វចនត្ថ:)” មានដូចតទៅ៖

បុ        តើយោគីកំណត់ធាតុ “ដោយអត្ថន័យរបស់ពាក្យ” ដូចម្តេច?

វិ        ពាក្យមាន២ជំពូកគឺ ពាក្យទូទៅ(សាមញ្ញាវចន:) និងពាក្យពិសេស(វិសេសាវចន:)។ ក្នុងទីនេះពាក្យថា មហាភូត៤ ជាពាក្យទូទៅ។ បឋវីធាតុ ឤបោធាតុ តេជោធាតុ និងវាយោធាតុ ជាពាក្យពិសេស។

បុ        អ្វីជាអត្ថន័យរបស់ពាក្យ “មហាភូត៤”?

វិ        ការបង្ហាញខ្លួនឡើងដ៏មហិមា ហៅថាមហាភូត។ មហាភូតទាំងនេះធំមហិមាណាស់ មានលក្ខណ:ជាការ បំភ័ន្តភ្នែក តែប្រាកដឡើងដូចជារបស់ពិត។ ព្រោះហេតុនេះបានជាហៅថា“បឋមភាព” ហៅថា“មហិមា”។ ពាក្យថាភូតគឺជាពាក្យដែលប្រើសំរាប់ហៅយក្ស ឬវត្ថុផ្សេងៗទៀត ។

បុ        ព្រោះហេតុអ្វី ទើបលោកហៅការបង្ហាញខ្លួនឡើងដ៏មហិមា ថាជាមហិមា?

វិ        ធាតុទាំងឡាយមានលក្ខណ:ជាការបង្ហាញខ្លួនឡើងដ៏មហិមា គឺដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់ទុក ក្នុងគាថានេះថា៖

“តថាគតពោលថា ផែនដីនេះមានទំហំ ២៤០,០០០ នហុត:

ផ្ទៃទឹកទាំងអស់មានទំហំ៤៨០,០០០ នហុត:

ខ្យល់ក្នុងឤកាសមានប្រមាណ ៦៩០,០០០ នហុត:

ពិភពលោករបស់យើងនេះតាំងនៅក្នុងខ្យល់នោះ។

លោកនេះមានភ្លើងដុតបំផ្លាញដែលនឹងឆេះជាអណ្ដាតភ្លើងដ៏ធំមហិមា បាញ់ឡើងទៅដល់ព្រហ្មលោកអស់រយ:ពេល៧ថ្ងៃ”។

           “ការបង្ហាញខ្លួនឡើងដ៏មហិមា” មានន័យដូច្នេះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបធាតុទាំងនោះលោកហៅថា មហាភូត។

បុ        តើមហាភូតដែលពុំពិតនោះ តែប្រាកដឡើងដូចជាពិតនោះ យ៉ាងដូចម្ដេចទៅ?

វិ        អ្វីដែលហៅថាមហាភូតនោះ ពុំមែនភេទប្រុសឬភេទស្រីទេ។ វាប្រាកដឡើងដោយឤស្រ័យរូបរបស់បុរស និងស្ដ្រី។ ហើយធាតុនេះមិនវែងឬខ្លីទេ តែប្រាកដឡើងដោយឤស្រ័យរូបដែលវែងនិងរូបដែលខ្លី។ ធាតុពុំ មែនជាដើមឈើឬភ្នំទេ ប្រាកដឡើងដោយឤស្រ័យរូបនៃដើមឈើឬភ្នំ។ ដូច្នេះ មហាភូតនេះមិនមែនពិត ទេ ប៉ុន្តែប្រាកដឡើងដូចជាពិត ទើបបានជាហៅថាមហាភូត ដោយប្រការដូច្នេះ។

           អ្វីជាអត្ថន័យរបស់ពាក្យ “ជាពាក្យសំរាប់ហៅយក្សនិងវត្ថុដទៃទៀត”? មានសេចក្តីឧបមាដូចជាយក្ស ដែលមានបំណងចូលទៅក្នុងខ្លួនមនុស្ស ហើយសណ្ឋិតនៅក្នុងមនុស្សនោះដែរ។ ព្រោះការសណ្ឋិតនៅរបស់យក្ស នោះ រាងកាយមនុស្សនោះរមែងសម្តែងចេញមកឲ្យឃើញនូវលក្ខណ:៤យ៉ាងគឺ: ភាពរឹង, (ការកើនឡើងហួសនៃ) ទឹក, កំដៅ, និងភាពស្រាល(ងាយស្រួល)នៃចលនា។ ក្នុងទំនងដូចគ្នានេះដែរ ធាតុទាំង៤ដែលសហាគមគ្នាជា មួយនឹងរាងកាយ បានធ្វើឲ្យគុណលក្ខណ:ទាំង៤បរិបូណ៌ឡើង។ ព្រោះតែការចូលរួមគ្នារបស់ធាតុដី ទើបមានភាព រឹងកើតឡើង។ ព្រោះតែការចូលរួមគ្នារបស់ធាតុទឹក ទើបសន្ទនីយភាព(ភាពរអិល)កើតឡើង។ ព្រោះតែការចូល រួមគ្នារបស់ធាតុភ្លើង ទើបកំដៅកើតឡើង។ ព្រោះតែការចូលរួមគ្នារបស់ធាតុខ្យល់ ទើបភាពស្រាល(ងាយស្រួល) នៃចលនាកើតឡើង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមហាភូតនេះគប្បីដឹងថាជា“ពាក្យសំរាប់ហៅយក្សនិងវត្ថុដទៃទៀត” ។