navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
គុណមាតាបិតា: ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត  គុណ​ម្តាយ​បាន​ដល់​ធាតុ ១២ (ធាតុទឹក)

ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត  គុណ​ម្តាយ​បាន​ដល់​ធាតុ ១២ (ធាតុទឹក) 
១. បិត្តំ ប្រមាត់ 
២. សេម្ហំ ស្លេស្ម៍ 
៣. បុព្វោ ខ្ទុះ 
៤. លោហិតំ ឈាម 
៥. សេទោ ញើស 
៦. មេទោ ខ្លាញ់ខាប់ 
៧. អស្សុ ទឹកភ្នែក 
៨. វសា ខ្លាញ់រាវ 
៩. ខេឡោ ទឹកមាត់ 
១០. សិង្ឃាណិកា ទឹកសម្បោរ 
១១. លសិកា ទឹករំអិល 
១២. មុត្តំ ទឹកនោម  ។  ១២ ធាតុ​នេះ​ ជា​ធាតុ​រាវ (ធាតុទឹក) ជា​ធាតុ​ខ្សោយ  ជា​គុណ​ម្ដាយ ឬ​ក៏​ម្ដាយ​ឲ្យ​មក  ។
គុណមាតាបិតា: គុណ​បិតា​ ធាតុ​ដី មាន ២១ ជា ធាតុ​រឹង​ខ្លាំង (ធាតុ​ដី)

គុណ​បិតា​ ធាតុ​ដី មាន ២១ ជា ធាតុ​រឹង​ខ្លាំង (ធាតុ​ដី) 
១. កេសា សក់ 
២. លោមា រោម 
៣. នខា ក្រចក 
៤. ទន្តា ធ្មេញ 
៥. តចោ ស្បែក 
៦. មំសំ សាច់ 
៧. ន្ហារូ សសៃ 
៨. អដ្ឋិ ឆ្អឹង 
៩. អដ្ឋិមិញ្ជំ ខួរក្នុងឆ្អឹង 
១០. វក្កំ តម្រង​បស្សាវៈ​ (ក្រលៀន) 
១១. ហទយំ បេះដូង 
១២ .យកនំ ថ្លើម 
១៣. កិលោមកំ វាវ 
១៤. បិហកំ ក្រពះ 
១៥. បុប្ផាសំ សួត 
១៦. អន្តំ ពោះវៀនធំ 
១៧. អន្តគុណំ ពោះវៀនតូច 
១៨. ឧទរិយំ អាហារថ្មី 
១៩. ករីសំ អាហារចាស់ 
២០. មត្ថកេមត្តលុង្គំ ខួរក្បាល 
២១. អម្បែងក្បាល  ។
គុណមាតាបិតា: សម្គាល់

សម្គាល់ 
- កូនបួសនៅអាយុ ១២ ឆ្នាំ គឺបួសសងគុណម្ដាយ ។
- កូនបួសនៅអាយុ ២១ ឆ្នាំ គឺបួសសងគុណឪពុក ។
គុណម្ដាយ ១២ ប្រការ គុណឪពុក ២១ ប្រការ

ទស្សនៈបុរាណបានលើកឡើងថា៖ «គុណម្ដាយមាន ១២ ប្រការ គុណឪពុកមាន ២១ ប្រការ» នោះ តាមពិតចំនួន ១២ និង ២១ នេះ ពុំមែនជាគុណរបស់ម្ដាយឪពុកទេ គឺគ្រាន់តែជាចំនួនធាតុ កាយគតាសតិ (អាការៈ) នៅក្នុងរាងកាយមនុស្សយើង ដែលមាន ៣២ ។ ក្នុងធាតុទាំង ៣២ នេះ មានធាតុរាវ ១២ (ធាតុទឹក) ជាធាតុខ្សោយ ដូចនេះគេចាត់ទុកជាធាតុរបស់ម្ដាយ ។ ឯធាតុនៅសល់ចំនួន ២០ ទៀត ជាធាតុរឹងខ្លាំង (ធាតុដី) គេចាត់ទុកជាធាតុរបស់ឪពុក ។ ប៉ុន្តែដោយសារតែខ្មែរយើងបូក ១ បន្ថែមពីលើធាតុឪពុកដើម្បីការពារកុំឲ្យមានចំនួនគត់ ។
គុណម្ដាយ ១២ ប្រការ គុណឪពុក ២១ ប្រការ: ឈ្មោះធាតុទាំង ១២ របស់ស្ត្រី ឬ ម្ដាយ

ឈ្មោះធាតុទាំង ១២ របស់ស្ត្រី ឬ ម្ដាយ 
១. សេម្ហំ (ស្លេស)
២. បុព្វោ (ខ្ទុះ)
៣. លោហិតំ (ឈាម)
៤. សេទោ (ញើស)
៥. មេទោ (ខ្លាញ់ខាប់)
៦. អស្សុ (ទឹកភ្នែក)
៧. វសា (ខ្លាញ់រាវ)
៨. ខេឡោ (ទឹកមាត់)
៩. សិង្ឃាណិកា (សំបោរ)
១០. លសិកា (ទឹករំអិល)
១១. មត្តំ (ទឹកនោម)
១២. មត្ថកេបត្តលុង្គំ (ខួរក្បាល)
គុណម្ដាយ ១២ ប្រការ គុណឪពុក ២១ ប្រការ: ឈ្មោះធាតុទាំង ២១ របស់បុរស ឬ ឪពុក

ឈ្មោះធាតុទាំង ២១ របស់បុរស ឬ ឪពុក 

១. កេសា (សក់)
២. លោមា (រោម)
៣. នខា (ក្រចក)
៤. ទន្ដា (ធ្មេញ)
៥. តចោ (ស្បែក)
៦. មំសំ (សាច់)
៧. នហារូ (សរសៃ)
៨. អដ្ឋិ (ឆ្អឺង)
៩. អដ្ឋិមញ្ជំ (ខួរក្នុងឆ្អឹង)
១០. វក្កំ (ក្រលៀន)
១១. ហាទយំ (បេះដូង)
១២. យកនំ (ថ្លើម)
១៣. កិលោមកំ (វាវ)
១៤. មិហកំ (ក្រពះ)
១៥. បប្ឆាសំ (សួត)
១៦. អន្តំ (ពោះវៀនធំ)
១៧. អន្តគុណំ (ពោះវៀនតូច)
១៨. កវីសំ (អាហារចាស់)
១៩. ឧទរិយំ (អាហារថ្មី)
២០. បិត្តំ (ប្រមាត់)
២១. (បូកថែម ១ កុំឲ្យលេខគត់គូ) ។
គុណម្ដាយ ១២ ប្រការ គុណឪពុក ២១ ប្រការ: សម្គាល់

សម្គាល់ 
- កូនបួសនៅអាយុ ១២ ឆ្នាំ គឺបួសសងគុណម្ដាយ ។
- កូនបួសនៅអាយុ ២១ ឆ្នាំ គឺបួសសងគុណឪពុក ។
គុណវរ្ម័ន

កុរុងគុណវម៌្ម (ចិន:ផ្វានថាងចឹង) (គ.ស ?-៥១៤) រជ្ជកាល (គ.ស ៥១៤)។  តាមរយៈសិលាចារឹកដំបងដែក(ខាងត្បូងខេត្តតាកែវ) ព្រះនាងកុលប្រភាវតីបាននិយាយពីការកសាងអាស្រមមួយ។ សិលាចារឹកនេះមានលក្ខណៈជាវិស្ណុនិយម។ ក្នុងសិលាចារឹកវិស្ណុនិយមដូចគ្នានេះដែរ ដែលគេបានរកឃើញនៅវាលភក់បាននិយាយ ពីការកសាងទេវាល័យ សម្រាប់តម្កល់ ព្រះវិស្ណុបាទ។ បើគេប៉ាន់ស្មានមើលទៅព្រះនាងកុលប្រភាវតីគឺជាមាតារបស់គុណវម៌្មដែលជាបុត្ររបស់កុរុងកៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម ហើយទ្រង់ត្រូវបានព្រះជេដ្ឋាធ្វើគត់ ដែលមាននាមថាកុរុងរុទ្រវម៌្មនេះឯង (ជាបុត្ររបស់ស្រីស្នំម្នាក់) នៅក្នុងឆ្នាំ៥១៤ដើម្បី ដណ្ដើមរាជ្យសម្បត្តិដូច ដែលពង្សាវតាររបស់រាជវង្សលាងបានកត់ទុក។ រុទ្រវម៌្មជាស្ដេចចុងក្រោយបង្អស់នៃអាណាចក្រភ្វូណាន។ ព្រះគុណវម៌្មបានត្រួតត្រា កាន់កាប់តំបន់មួយដែលបិតារបស់ទ្រង់បានកសាងនៅលើទីទឹកភក់ ដែលនៅស្រុកទឹកខ្មៅ ខេត្តព្រែកប្ញស្សី កម្ពុជាក្រោមសព្វថ្ងៃ។
គុណវរ្ម័ន: បុព្វហេតុចម្បាំងរវាងវ្យាធបុរ និង សម្ភុបុរ

បុព្វហេតុចម្បាំងរវាងវ្យាធបុរ និង សម្ភុបុរ
បុព្វ​ហេតុ​នៃ​ចម្បាំង​រវាង​អាណាចក្រ​ភ្វូណាន និង​ចេនឡា​ នៅ​ចុង​សម័យ​នៃ​អាណាចក្រ​ភ្វូណាន​កើត​មាន​ការ​ដណ្តើម​រាជ្យ​គ្នា​រវាង​ស្តេច​ គុណវម៌្ម និង​ស្តេច​រុទ្រវម៌្ម​។ តាម​ព្រឹត្តិការ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ អ្នក​ខ្លះ​យល់​ថា​ព្រះ​ភវវម៌្មទី១​ ដែល​ជា​ចៅ​របស់​កុ​រុងរុទ្រវម៌្ម​បាន​លើក​ទ័ព​មក​វាយ​អាណាចក្រភ្វូណាននេះ​ ដើម្បី​ប្រឆាំង ​នឹង​ការ​ប៉ុន​ប៉ង​របស់​ក្រុម​ស្តេច​គុណវម៌្ម ត្រូវ​បាន​ស្តេច រុទ្រវម៌្ម​ ធ្វើ​គត់​ដោយ​ខ្លាច​ក្រែង​ បក្ស​ពួក​ស្តេច​គុណវម៌្ម​ធ្វើ​ការ​សង​សឹក​ដណ្តើម​រាជ្យ​បល្ល័ង្កទៅ​វិញ​។
សិលាចារឹកនៅប្រាសាទប្រាំល្វែង ដែលបានចារឡើងដោយព្រះរាជកុមារ គុណវម៌្ម នៅដើម សតវត្សរ៍ទី៦ នៃគ.ស. បានរៀបរាប់អំពីប្រវត្តិរបស់ទ្រង់ផ្ទាល់។ ព្រះរាជកុមារ ឬ ហ្វាន់ តាង ចេង បើ សរសេរជាភាសាចិន ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះនាង កុលប្រភាវតី និង កៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម ដែលបាន សោយទិវង្គត នៅឆ្នាំ៥១៤ នៃគ.ស.។
គុណវរ្ម័ន: ព្រះរាជពង្សាវលី

ព្រះរាជពង្សាវលី
ព្រះបិតាព្រះនាម កៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម អតីតៈ ព្រះមហាក្សត្រ ព្រះមាតាព្រះនាង កុលប្រភាវតី
ព្រះបាទរុទ្រវម៌្ម ជាព្រះរៀមបិតាតែមួយ និង ព្រះស្នំ។
ព្រះញាតិវង្សប្រហែលជាក្រុមព្រះវង្សដែលបានតស៊ូច្បាំងទម្លាក់ព្រះបាទរុទ្រវម៌្មចេញពីរាជ្យបល្លង្ក។
គុនខ្មែរ

គុនខ្មែរ250px Kun Khmer Boxingឈ្មោះ​ផ្លូវការណ៍គុនខ្មែរប្រភពដើមជ័យវរ្ម័នទី៧ ស.វទី១២ប្រភេទក្បាច់គុនប្រដាល់សេរី  (Boxing Free Style)ស្នៀតពិសេសកែងឆេះ, ជង្គង់ហោះ ស្ថាប័នគ្រប់គ្រង      សហព័ន្ធកីឡាប្រដាល់គុនខ្មែរ 20px
Cambodia Boxing Federation (C.B.F)

គុនខ្មែរ (អង់គ្លេស: Kun Khmer) គឺជាក្បាច់គុនបុរាណខ្មែរមួយបែប ដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងប្រភេទកីឡាប្រដាល់ ដែលមានមានភាពចំណាស់ក្នុងភូមិភាគអាសុីគ្នេយ៍នេះ គុនខ្មែរដែលសម្គាល់ជា ប្រភេទប្រដាល់សេរី (Pradal Serey) ដែលកីឡាករ អាចប្រើបានជាទូទៅ នៃការប្រើប្រាស កែង និង ជង្គង់ គ្រប់ទម្រង់នៃការប្រើប្រាសត្រូវបានរួមបញ្ចូលជាស្នៀតគុនផងដែរ ។ Journal of Asian martial arts (1991) Journal of Asian Martial Arts, Volume 16, Publisher: Via Media Publishing Company, 2007 Original from Indiana University ISSN: 1057-8358
គុនខ្មែរ: ប្រវត្តិគុនខ្មែរ

ប្រវត្តិគុនខ្មែរ 
History of Kun Khmer
thumb|Kun Khmer martial arts sculpture in the reign of King Jayavarman VII at Terrace of the Elephants 

គុនខ្មែរ ជាសិល្បៈក្បាច់គុនបុរាណខ្មែរមួយបែប ដែលត្រូវបានជឿជាក់ថាបង្កើតឡើងក្នុងរាជព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលបន្សល់ទុកភស្តុតាងជាច្រើន នៅតាមចម្លាក់ជញ្ជាំង ប្រាសាទបាយ័ន ដែលសាងសង់ឡើង ក្នុងស.វទី១២ ចម្លាក់នៃក្បាច់គុនខ្មែរបានបង្ហាញយ៉ាងជិតស្និតស្រដៀងនឹងក្បាច់ប្រដាល់ចិន ផងដែរ ។ គ្រប់បណ្ដាលប្រទេសនៅលើពិភពលោក តែងតែមានការប្រកួតវាយតប់គ្នា ហើយប្រាកដជាមានប្រភពដើមនៅក្នុងបុរេប្រវត្តិរបស់មនុស្សជាតិ ប៉ុន្តែមិនមែនការវាយតប់គ្នាទាំងអស់សុទ្ធតែដូចគ្នានោះទេ ពីព្រោះវាប្រែប្រួលទៅតាមតំបន់នីមួយៗផងដែរ ដូចជា៖ គុនបុរាណខ្មែរ ដែលមានអាយុកាលប្រហែល ១ពាន់ឆ្នាំ បានឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលជាច្រើនក្នុងការអភិវឌ្ឈន៍ក្បាច់គុនរបស់ខ្លួន ពីមួយជំនាន់ ទៅមួយជំនាន់ រហូតបង្កើតបាន ច្បាប់នៃក្បាច់គុនរបស់ខ្លួន ដែលរួមបញ្ចូលនូវមរតកវប្បធម៌របស់ខ្លួនផ្សេងៗទៀត ដូចជា សាក់យ័ន្ត ក្រណាត់ចងក្បាល ការចងស្នាប់ដៃ ការរាំគុនគ្រូជាទម្រង់ក្បាច់ផ្សេងៗ បន្ទាប់មកទើបឈានដល់ការប្រកួត រួចកំណត់ទឹកប្រកួតក្នុងការសំរាក ដែលទឹកប្រកួតនីមួយៗ មានពី ៣ទឹក ទៅ ៥ទឹក ហើយទឹកប្រកួតចុងក្រោយគឺជាទឹកកាត់សេចក្ដីផងដែរ ។ Thomas A. Green (2001) Martial Arts of the World: An Encyclopedia, Volume 1, Publisher: ABC-CLIO, American publishing company for academic reference works and periodicals primarily on topics such as history and social sciences for educational and public library settings p.894 ISBN: 1576071502, 9781576071502   China Williams, Marie Cambon, Kristin Kimball, Mat Oakley (2004) Southeast Asia on a Shoestring, Publisher: Lonely Planet Southeast Asia on a Shoestring p.972 ISBN: 1741041643, 9781741041644
គុនខ្មែរ: អំបោះសូត្រឈ្នួតក្បាល (ទៃគ្រូ)

អំបោះសូត្រឈ្នួតក្បាល (ទៃគ្រូ) 
Silk Turban thread (Tey Kru)

អំបោះសូត្រឈ្នួតក្បាល ដែលចាត់ចូលជាគ្រឿងបង្ហាញក្នុងប្រភេទកីឡាប្រដាល់គុនខ្មែរ ដែលហៅថា "ទៃគ្រូ" គឺជាខ្សែរអំបោះឆៅធំៗ ដែលគេវេញបញ្ចូលគ្នាមានទម្រង់ដូចជាខ្សែរពួរ ហើយចុងម្ខាងៗនៃខ្សែរគេត្រូវផ្គួបបញ្ចូលគ្នា មានសន្ឋានដូចប្រមោយដំរី រួចគេយកវាទៅពាក់ស៊កនៅលើក្បាល ដើម្បីធ្វើឱ្យអារម្មណ៍របស់កីឡាករមានសភាពនឹងនរ និងមានទម្ងន់ចិត្តដូចសត្វដំរី មុននិងកីឡាករពាក់វា  គេត្រូវធ្វើពិធីសូត្រមន្តគាថា អភិសេក ឱ្យវាទៅជាខ្សែរមង្គល ទើបគេពាក់វាដើម្បីរាំគុនគ្រូ មុននិងចាប់ផ្ដើមការប្រកួត ដោយប្រទេសកម្ពុជាជួបប្រទះនិងសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង ក្នុងសម័យកាលខ្មែរក្រហម ដែលធ្វើឱ្យគ្រូគុនខ្មែរពីបុរាណ និងអ្នកប្រដាល់មួយចំនួនធំបានស្លាប់ បូករួមទាំងពួកខ្មែរក្រហមដុតបំផ្លាញឯកសារអស់ផងនោះ ការអនុវត្តនូវឈ្នួតក្បាល ជាលក្ខណៈទៃគ្រូ បានប្រែប្រួល ជំនួសឱ្យក្រម៉ា ឬ ស្ទើរបាត់បង់ទាំងស្រុង ដោយមិនសូវមានការលើកយកមកបង្ហាញមកដល់ពេលបច្ចុបន្ននេះ ។ Howard Liss (1967) The mighty Mekong, Publisher: Hawthorn Books, New York Original from the University of California p.117 OCLC Number: 1367480 

 គតិយុត្ត  

គុនខ្មែរ គឺជាប្រភេទកីឡាប្រដាល់សេរី ដែលមានគតិយុត្ត ក្នុងការសម្គាល់ហៅថាគន្លងច្បាប់ប្រដាល់ ដែលសំភារៈនីមួយៗ ប្រើក្នុងមុខងារណាខ្លះ មានអត្ថន័យបែបណាខ្លះ ដោយសារកម្ពុជាជួបសង្គ្រាម ទើបការអនុវត្តបានប្រែប្រួល ដោយភាពស្រពិចស្រពិល បើសិនជាយើងដឹងថាវាជារបស់ខ្លួន ហេតុអ្វីយើងមិនហ៊ានប្រើ ការយល់ឃើញរបស់ជនទីបីចំពោះទៃគ្រូ ដែលសន្និដ្ឋានថាជារបស់អ្នកខាងនេះ ឬ អ្នកខាងនោះ គឺជារឿងរបស់ពួកគេ សំខាន់គឺគតិយុត្តរបស់យើង គឺត្រូវយកវាមកប្រើប្រាសឡើងវិញ ដើម្បីទទួលបានអត្ថន័យក្នុងការបញ្ចាក់ ត្រូវយល់ថា តើក្រម៉ា កើតពេលណា ប្រើប្រាសពេលណា ហើយប្រើប្រាស ក្នុងឋានៈនៃក្រិតក្រមណាមួយ ខ្មែរបែងចែក ការប្រើប្រាសក្រម៉ា ទៅតាមក្រិតក្រម នៃសង្គមរស់នៅ ដើម្បីបែងចែកភាពថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស ក្នុងសង្គមរស់នៅ តាមរយៈការចូលរួមនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នៃកម្មវិធីណាមួយ ។ ឧទាហរណ៍ ៖ សំលៀកបំពាក់នៅផ្ទះ សំលៀកបំពាក់ដើរលេង សំលៀកបំពាក់ទៅវត្ត សំលៀកបំពាក់ចូលរួមកម្មវិធីមង្គលការ សំលៀកបំពាក់ចូលរួមពិធីបុណ្យសព សំលៀកបំពាក់សិស្សសាលា សំលៀកបំពាក់ហាត់កីឡា សំលៀកបំពាក់កងទ័ព ដូចនេះគេចាត់ទុកការប្រើប្រាស (ក្រម៉ា) ជាការប្រើប្រាសនៅផ្ទះ ហើយមិនត្រូវដាក់បញ្ចូលក្នុងច្បាប់គតិយុត្ត របស់កីឡាគុនខ្មែរនោះទេ ដោយ បុរាណាចារ្យ ។
គុនខ្មែរ: គតិយុត្ត

គតិយុត្ត  

គុនខ្មែរ គឺជាប្រភេទកីឡាប្រដាល់សេរី ដែលមានគតិយុត្ត ក្នុងការសម្គាល់ហៅថាគន្លងច្បាប់ប្រដាល់ ដែលសំភារៈនីមួយៗ ប្រើក្នុងមុខងារណាខ្លះ មានអត្ថន័យបែបណាខ្លះ ដោយសារកម្ពុជាជួបសង្គ្រាម ទើបការអនុវត្តបានប្រែប្រួល ដោយភាពស្រពិចស្រពិល បើសិនជាយើងដឹងថាវាជារបស់ខ្លួន ហេតុអ្វីយើងមិនហ៊ានប្រើ ការយល់ឃើញរបស់ជនទីបីចំពោះទៃគ្រូ ដែលសន្និដ្ឋានថាជារបស់អ្នកខាងនេះ ឬ អ្នកខាងនោះ គឺជារឿងរបស់ពួកគេ សំខាន់គឺគតិយុត្តរបស់យើង គឺត្រូវយកវាមកប្រើប្រាសឡើងវិញ ដើម្បីទទួលបានអត្ថន័យក្នុងការបញ្ចាក់ ត្រូវយល់ថា តើក្រម៉ា កើតពេលណា ប្រើប្រាសពេលណា ហើយប្រើប្រាស ក្នុងឋានៈនៃក្រិតក្រមណាមួយ ខ្មែរបែងចែក ការប្រើប្រាសក្រម៉ា ទៅតាមក្រិតក្រម នៃសង្គមរស់នៅ ដើម្បីបែងចែកភាពថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស ក្នុងសង្គមរស់នៅ តាមរយៈការចូលរួមនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នៃកម្មវិធីណាមួយ ។ ឧទាហរណ៍ ៖ សំលៀកបំពាក់នៅផ្ទះ សំលៀកបំពាក់ដើរលេង សំលៀកបំពាក់ទៅវត្ត សំលៀកបំពាក់ចូលរួមកម្មវិធីមង្គលការ សំលៀកបំពាក់ចូលរួមពិធីបុណ្យសព សំលៀកបំពាក់សិស្សសាលា សំលៀកបំពាក់ហាត់កីឡា សំលៀកបំពាក់កងទ័ព ដូចនេះគេចាត់ទុកការប្រើប្រាស (ក្រម៉ា) ជាការប្រើប្រាសនៅផ្ទះ ហើយមិនត្រូវដាក់បញ្ចូលក្នុងច្បាប់គតិយុត្ត របស់កីឡាគុនខ្មែរនោះទេ ដោយ បុរាណាចារ្យ ។
គុនខ្មែរ: តន្ត្រីគុនខ្មែរ

តន្ត្រីគុនខ្មែរ 
Kun Khmer Music

តន្ត្រីគុនខ្មែរ គឺជាតន្ត្រីខ្មែរមួយបែបដែលលេងសម្រាប់កំដរការប្រកួតគុនខ្មែរ ដែលស្ថិតក្នុងវង់ភ្លេងប្រដាល់ ដែលជាវង់ភ្លេងរបស់ពួកចាមជ្វា ដែលនាំមកកម្ពុជានៅចុងស.វទី៨ ឬ ដើមស.វទី៩ ក្នុងរាជព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី២ ឧបករណ៍ នៃវង់ភ្លេងនេះមាន ស្គរ ឈឹង និង ស្រឡៃ ជាឧបករណ៍ដែលគេយកមកប្រគុំក្នុងការប្រកួតប្រដាល់គុនខ្មែរ ដោយបទភ្លេងនេះមានឈ្មោះថា "ខ្លងយោន" ដែលជាពាក្យខ្មែរបុរាណ ពាក្យ (ខ្លង) មានន័យថាស្គរ ពាក្យ (យោន) មានន័យថាឈ្នះ ពាក្យទាំងពីរនេះផ្គុំចូលគ្នាមានន័យថា "ស្គរឈ្នះ" ។ ដោយសារតែកម្ពុជា ឆ្លងកាត់សម័យកាលសង្គ្រាម ក្នុងអំឡុងសម័យកាលខ្មែរក្រហម ការបាត់បង់ឯកសារជាច្រើន ពីការហៅឈ្មោះ ទម្រង់ភ្លេងរបស់ខ្មែរ ទើបបញ្ចុប្បន្នគេសម្គាល់ហៅភ្លេងនេះថា ភ្លេងប្រដាល់តែម្ដង ។ Nhim Pen (1970) Patterns and summaries of Khmer music, Publisher: Cambodian Buddhist Academy p.63 OCLC Number: 31883145 

 សេចក្ដីអំពាវនាវ 

ប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះយើងមើលឃើញថា ក្រុមក្មេងៗផ្នែកតន្ត្រីពិណពាទ្យ បានប្រគុំបទកំដរសព ក្នុងពិធីបុណ្យមរណៈទុក្ខ ឬ ពិធីបុណ្យសព ហើយផុសលើបណ្ដាញសង្គមផ្សេងៗ ដោយប្រើឈ្មោះថា "ខ្លងយោន" នេះជាភាពខុសឆ្គងមួយ ពីព្រោះភ្លេងខ្លងយោន សម្គាល់តែ
ជាភ្លេងសម្រាប់វង់ភ្លេងប្រដាល់ប៉ុនណោះ ហើយបទភ្លេងដែលពួកគេប្រគុំមានឈ្មោះថា "ខ្លងធ្នាក់" ដូចនេះសូមធ្វើការកែប្រែឈ្មោះដែលបងប្អូនយល់ឃើញនេះ ។
គុនខ្មែរ: សេចក្ដីអំពាវនាវ

សេចក្ដីអំពាវនាវ 

ប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះយើងមើលឃើញថា ក្រុមក្មេងៗផ្នែកតន្ត្រីពិណពាទ្យ បានប្រគុំបទកំដរសព ក្នុងពិធីបុណ្យមរណៈទុក្ខ ឬ ពិធីបុណ្យសព ហើយផុសលើបណ្ដាញសង្គមផ្សេងៗ ដោយប្រើឈ្មោះថា "ខ្លងយោន" នេះជាភាពខុសឆ្គងមួយ ពីព្រោះភ្លេងខ្លងយោន សម្គាល់តែ
ជាភ្លេងសម្រាប់វង់ភ្លេងប្រដាល់ប៉ុនណោះ ហើយបទភ្លេងដែលពួកគេប្រគុំមានឈ្មោះថា "ខ្លងធ្នាក់" ដូចនេះសូមធ្វើការកែប្រែឈ្មោះដែលបងប្អូនយល់ឃើញនេះ ។
គុនខ្មែរ: គុនគ្រូ

គុនគ្រូ 
Kun Kru

គុនគ្រូ គឺជាសិល្បៈរាំមួយបែបដែលត្រូវបានកីឡាករលើកយកមកបង្ហាញនៅក្នុងកម្មវិធីប្រកួតកីឡាប្រដាល់គុនខ្មែរ ។ មុនចាប់ផ្ដើមការប្រកួត កីឡាករត្រូវរាំរំលឹកគុនទៅដល់គ្រូកំណើតនៃក្បាច់គុន តាមក្បាច់នៃស្នៀតមេគុនរបស់ខ្លួន, ការរំលឹកគុនគ្រូគឺជាផ្នែកដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងកម្មវិធី ប្រកួតកីឡាប្រដាល់គុនខ្មែរ ដើម្បីឱ្យកីឡាករស្មឹងស្មាតនូវចិត្តវិញាណរបស់ពួលគេ ទៅផ្សារភ្ជាប់នូវចិត្តវិញាណរបស់គ្រូគុន តាមរយៈការបង្ហាញក្បាច់រាំដែលជាតួអង្គអវតារ របស់អទិទេព សិល្បៈនៃការរាំរំលឹកគុនគ្រូមានចំនួន ២០ ក្បាច់ ហើយក្បាច់ទាំងនោះមានដូចជា៖ ឥសូរជាន់ភ្នំ, កិន្នរបាចផ្កា, ព្រះរាមថ្លែងសរ, 
ព្រះល័ក្សណ្មព័ទ្ធសីម៉ា, ក្រុងរាពណ៍សម្ដែងរិទ្ធ, 
ហនុមានសាងស្ពាន, ហនុមានសំដែងរិទ្ធ, 
ហនុមានហែកមេឃ, ក្របីសម្រួចស្នែង, ក្របីលាក់កូន, នាគហោះពាំកែវ, នាគចុះលេងទឹក, គ្រុឌសម្ដែងរិទ្ធ, ក្រញាំគ្រុឌឆក់នាគ, អ្នកចម្បាំងមុខបួន, រាហ៊ូលេបច័ន្ទ, ខ្លាលាក់ក្រចក, ក្រមុំតែងខ្លួន, ឥន្ទ្រីត្រដាងស្លាប, មច្ឆាប្រឡែងគង្គា ។ Terry Miller, Sean Williams (2011) The Garland Handbook of Southeast Asian Music, Publisher: Routledge p.52p ISBN: 1135901554, 9781135901554   Shiv Shanker Tiwary, Rajeev Kumar (2009) Encyclopaedia of Southeast Asia and Its Tribes, Volume 1, Publisher: Anmol Publications p.934 ISBN: 8126138378, 9788126138371
គុនខ្មែរ: រុំដៃដោយអំបោះឆៅ

រុំដៃដោយអំបោះឆៅ 
Wrap hands with raw yarn

ការរុំដៃដោយអំបោះឆៅ នៅក្នុងការប្រកួតប្រដាល់គុនខ្មែរ ដោយគេត្រូវយក​អំបោះឆៅ​មក​ស្រាក់ព័ទ្ធ​នៅ ​គល់​ម្រាមដៃ​ទាំង ៥ ​​ទាំងសងខាង​អោយ​សមគួរ ហើយ​គេ​ត្រកួញ​កួច​អំបោះ​ឡើងរ​ដិប​រដុប​ដូច​គូទ​ខ្យង បន្ទាប់មកគេរឹតវាឱ្យឡើង​ណែន​រឹង​នៅលើ​ខ្នងម្រាមដៃ​ទាំងសងខាង ដើម្បីឱ្យគូប្រកួតអាច​វាយទៅណែនដៃ មានទម្ងន់ដៃដូចសត្វដំរី នៅ​ពេលដែល​កីឡាករដាល់​ត្រូវ​គូប្រកួតរបស់ខ្លួន ។ អំបោះឆៅដែលយកមករុំ ត្រូវបាន​គេហៅថា "អំបោះភ្លុក" ជាអំបោះពណ៌ស ជាពណ៌តំណាងឱ្យភាពបរិសុទ្ធ ភាពស្មោះត្រង់ ភាពស្អាតស្អំ អំបោះឆៅពណ៌ស តែងត្រូវបានប្រើប្រាសនូវនៅក្នុងវប្បធម៌ជំនឿរបស់កម្ពុជា ។ Khmer Traditional Church (1968) The 12-Month Royal Ceremony-Volume 1-2-3, Contributor: Chap Pin, Chhim Krasem, Publisher: Khmer Tradition Church of the Buddhist Academy of Cambodia, Original From: Center for Khmer Studies Library, Website: library.khmerstudies.org
គុនខ្មែរ: ការវិវត្តន៍នៃគុនខ្មែរ

ការវិវត្តន៍នៃគុនខ្មែរ 
The evolution of Kun Khmer

thumb|Kun Khmer boxing Competition at the National Olympic Stadium, Phnom Penh 1970s.

ប្រដាល់គុនខ្មែរ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​កីឡា​លំដាប់​ទី​មួយ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ហើយ​បាល់ទាត់​ស្ថិត​នៅ​លំដាប់លេខ​ពីរ ។ ប្រដាល់គុនខ្មែរពីបុរាណ មានទឹកប្រកួតចំនួន ១២ និង មិនមានស្រោមដៃការពារនោះទេ ម្រាមដៃរបស់កីឡាករត្រូវរុំដោយអំបោះឆៅ ដោយបែបនេះហើយជារឿយៗ ពេលមានកម្មវិធីប្រដាល់មកដល់ គូរប្រកួតអាចឈ្លៀតឱកាសសងសឹកគ្នាអំឡុងពេលប្រកួតនេះ 
ដូចនេះហើយ ក្រោយបញ្ចប់កម្មវិធីប្រដាល់ តែងតែមានកីឡាកររបួសធ្ងន់ និង ពេលខ្លះបណ្ដាលឱ្យស្លាប់បាត់បង់ជីវិតថែមទៀតផង ដោយមើលឃើញពីភាពសាហាវនៃប្រដាល់គុនខ្មែរ ក្រុមទេសាភិបាលបារាំងក៏សម្រេចផ្លាសប្ដូរនៃរបៀបវាយតាមបែបខ្មែរបុរាណ វិវត្តន៍ជាការប្រដាល់បែបពាក់ស្រោមដៃទំនើប ចាប់ពី ស.វទី២០ ក្នុងអំឡុងពេលដែលបារាំងដាក់អណាព្យាបាល លើប្រទេសកម្ពុជា រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ដោយចំនួនទឹកប្រកួត ត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹម ៥ទឹក ប៉ុនណោះ ក្រោយពេលដែលកំលាំងកីឡាករមិនអាចតស៊ូដល់ទឹកទី១២បាន ដែលធ្វើឱ្យការប្រកួតមិនមានភាពជក់ចិត្តនិងល្អមើល ។ Rex D. Matthews (2007) Timetables of History for Students of Methodism, Publisher: Abingdon Press p.276 ISBN: 1426764596, 9781426764592   National Geographic Society (U.S.) (1961) National geographic school bulletin, Publisher: National Geographic Society, Washington, D.C., OCLC Number: 1759227
គុនីងអាន

គុនីងអាន (Kuningan) គឺ​ជា​ទីក្រុង​មួយ​នៅ​ភាគ​ខាងកើត​នៃចាវ៉ា​ខាងលិច (West Java)​ ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូ​នេ​ស៊ី​ រវាង Cirebon និង Tasikmalaya​, ប្រហែល ២០០ គីឡូម៉ែត្រ ​ភាគ​ខាងកើត​នៃ​រដ្ឋធានី​ហ្សាកាតា​។ តំបន់​នេះ​គឺជា​តំបន់​ដែល​នៅ​ជិត Mount Cereme / Ciremai (កម្ពស់ ៣,០៧៨ ម៉ែត្រ​) ដែល​ជា​ភ្នំ​ខ្ពស់​បំផុត​នៅ​​ចា​វ៉ាខាងលិច​ ដែល​មាន​ទីតាំង​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ផ្នែក​ខាង​លិច​នៃ​តំបន់នេះ​។ ​ភាគ​ខាងកើតនៃតំបន់នេះ ​គឺ​ជា​ជ្រលង​មួយ​។
Edited
ទីក្រុង មានរូបសំណាក់តំណាង ​ជា​សេះ​មួយ​ដែល​ត្រូវបានគេហៅ​ថា Kuda Kuningan និង​បាវចនា​នៃទីក្រុងនេះ គឺ Kuningan Aman (សុវត្ថិភាព​) Sehat (សុខភាព​) Rindang (Leafy​) Indah (ស្រស់​ស្អាត​) ដែល​តែងតែ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា គុនីងអាន អាសរី (Kuningan ASRI - យកតាមតួអក្សរទី១ នៃបាវចនារបស់ខ្លួន) ។
គុនីងអាន: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ
គុនីងអាន បាន​ចូល​រួមជា​ផ្នែក​មួយ​ក្នុង​ប្រវត្តិ​សា​ស្រ្ត​របស់​ឥណ្ឌូ​នេ​ស៊ី​ខណៈពេល​ដែល​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​ Linggadjati Agreement ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង រវាង​រដ្ឋា​ភិ​បាល​ឥណ្ឌូ​នេ​ស៊ី​ និង​ប្រទេស​ហូ​ឡង់​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១៥ ​វិច្ឆិកា​ ១៩៤៦ ។ Linggardjati គឺ​ជា​ឈ្មោះភូមិ​មួយ​ដែល​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​តំបន់​ភ្នំ ក្នុងភូមិសាស្ត្រទឹកដៃរបស់គុនីងអាន ។
គុយ

រូបភាពតូច
គុយ​ ​ជា​ប្រភេទ​ផ្ផ្លែវល្លិធម្មជាតិ​ម្យ៉ាង​ដែល​ដុះ​ក្នុង​ព្រៃ​ភ្នំ និង​ព្រៃ​ភូមិ​ចាស់​របស់​អ្នកស្រុក  ។

រុក្ខជាតិ​មួយ​នេះ​ជា​ប្រភេទ​វល្លិ ដុះ​ឡើង​តាម​ដើមឈើ ខ្ពស់​ៗ​មាន​ដើម​ពី​តូច​ដល់​ធំ​រហូត​ប៉ុន​ភ្លៅ​មនុស្ស​ចាស់ ស្លឹក​វា តូច​ៗ និង​មាន​ផ្លែ​ប៉ុន​មេជើង​ឬ​ធំ​ជាង​នេះ និង​មាន​រសជាតិ​ជូរ​ផ្អែម ។

ដើម​រុក្ខជាតិ​មួយ​នេះ​ជា​ប្រភេទ​វល្លិ ដុះ​ឡើង​តាម​ដើមឈើ ខ្ពស់​ៗ​មាន​ដើម​ពី​តូច​ដល់​ធំ​រហូត​ប៉ុន​ភ្លៅ​មនុស្ស​ចាស់ ស្លឹក​វា តូច​ៗ និង​មាន​ផ្លែ​ប៉ុន​មេជើង​ឬ​ធំ​ជាង​នេះ និង​មាន​រសជាតិ​ជូរ​ផ្អែម ។ 

ដើម​គុយ​មាន​រាង​ជា​វល្លិ និង​មាន​ស្លឹក​ពណ៌​ខៀវ តោង​តាម​ដើមឈើ ធំ​ៗ ។ ដល់​រដូវ​មាន​ផ្លែ​គុយ ទើប​ប្រជាពលរដ្ឋ​នាំ​គ្នា​ឡើង​ទៅ​លើ​ភ្នំ​គូលែន​យក​រណារ​ទៅ​អារ​ដើមឈើ ធំ​ៗ​នោះ ដើម្បី​បេះ​ផ្លែ​គុយ​យក​លក់​តាម​ទីផ្សារ​នានា ក្នុង​ក្រុង​សៀមរាប ។ នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​លើ​ខ្នងភ្នំ​គូលែន ស្ថិត​នៅ​ក្នុងស្រុក​ស្វាយ​លើ ខេត្តសៀមរាប មាន​គុយ​ច្រើន​ជាងគេ ជាង​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ឧទ្យាន​អង្គរ ។ ផ្លែ​គុយ​នេះ​មាននៅ​ក្នុង​រដូវប្រាំង​ចាប់ពី​ខែមេសា រហូត​ដល់​ចុងខែ​ឧសភា ទើប​ផុត ។

អ្នកលក់​ផ្លែ​គុយ​តាម​ថ្នល់ជាតិ​ទាំងអស់ បាន​ទិញ​ពី​ម្ចាស់​គុយ នៅ​ឃុំ​នោះ​ដាក់​លក់ ដោយ​ក្នុង​មួយ​ចង្កោម​ទិញ​ក្នុង​តម្លៃ​១៥០០​រៀល ពេល​លក់​បាន​ថ្លៃ​ពី​៣០០០​ទៅ​៥​ពាន់​រៀល ។ ក្រៅពី​អ្នកទិញ​យក​ទៅ​ហូប​ធម្មតា ក៏​មាន​ឈ្មួញកណ្តាល​ទិញ​យក​ទៅ​លក់​បន្ត​ដល់​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ផង​ដែរ ។តើមិត្ត​ៗ​ដឹង​ទេ ខេត្ត​ណា​ខ្លះ​មាន​ផ្លែ​គុយ?, កោះសន្តិភាព, ២៥ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ២០១៧។
គុយ ឡូត

លោក គុយ ឡូត ជាអ្នក​និពន្ធេ​ក្នុង​សមាគម​អ្នក​និពន្ធ​ខ្មែរ​សម័យ​សាធារណរដ្ឋ។​ លោក គុយ ឡូត បាន​បោះពុម្ព​រឿងប្រលោមលោក​មនោសញ្ចេតនា​និងប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជា​ច្រើន។
គុយ ឡូត: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ
លោក គុយ ឡុត កើត​នៅ​ថ្ងៃទី ១៦ ខែមករា​ឆ្នាំ ១៩៤០ នៅភូមិ​សុខគង់ សង្កាត់​កោង​មាស ខេត្ត​កំពង់ចាម។ ឪពុក​របស់​គាត់​ត្រូវ​បាន​គេហៅ​ថា គុយ ទួន និង​ម្តាយ​របស់​គាត់​ឈ្មោះ អ៊ូតូច ។ គាត់​ជា​សមាជិក​ក្មេង​ជាង​គេ​នៃសមាគម​អ្នកនិពន្ធខ្មែរ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦៦ ។

ប្រលោមលោក​មនោសញ្ចេតនា​ដំបូង​របស់​គាត់​ដែល​មាន​ចំណងជើង​ថា ល្ខោននិយាយរឿង បាន​ឈ្នះ​រង្វាន់​លើកទឹកចិត្ត ក្នុង​ពានរង្វាន់​អក្សរសិល្ប៍​ឥន្ទ្រទេវី ដំបូង​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦១ ។

បន្ទាប់​ពី​ជោគជ័យ​នៃ​ប្រលោមលោក​ដំបូងនេះ​ លោក គុយ ឡុត បាន​សរសេរ ៣ ក្បាល បន្ថែម​ទៀត៖
 ដែនដួងចិត្ត នៅឆ្នាំ ១៩៦៣
 ព្រលឹងចងពៀរ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤
 ពូខមួយត្រួយពិរ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៧៖ ប្រលោមលោក​នេះ​នឹង​ត្រូវ​បាន​នាំយកមក​បញ្ចាំង​ជា​មួយ​តួសម្តែងល្បី ៗ រូប​នា​ពេល​នោះ​គឺ​ លោក យុត ជាង និង នាង ម៉ុន ថា ។

ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​ ១៩៦៥ មក លោក គុយ ឡុត បាន​ចាប់ផ្តើម​ស្រាវជ្រាវ​អំពី​ប្រវតិ្តសាស្រ្ត​នៃ​ប្រទេសកម្ពុជា​ពី​ព្រះរាជពង្សាវតារ​ប្រទេសកម្ពុជា។ គាត់​ប្រើ​វា​ដើម្បី​អនុវត្ត​ការសរសេរ​ប្រលោមលោក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូច​ជា៖
 ព្រះបាទត្រសក់ផ្អែម នៅឆ្នាំ ១៩៦៥
 ព្រះបាទពញាយ៉ាត ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៦
 អ្នកតា ឃ្លាំងមឿង នៅឆ្នាំ ១៩៦៧
 កែវព្រះភ្លើង នៅឆ្នាំ ១៩៧១
 ឧកញ៉ាចាតុរុង្គយស នៅឆ្នាំ ១៩៧២

នៅ​ក្នុង​ប្រលោមលោក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​មុន​ឆ្នាំ ១៩៧០ លោក គុយ​ឡុត​បាន​អះអាង​ថា​ខ្លួន​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​តំណែង​រាជានិយម​ដែល​លើក​តម្កើង​ព្រះមហាក្សត្រ  និង​បង្ហាញ​ភាព​ស្មោះត្រង់​ចំពោះ​ព្រះមកុដ ។ ប៉ុន្តែ​បន្ទាប់ពី​រដ្ឋប្រហារយោធា​ឆ្នាំ ១៩៧០ លោក​បាន​ប្តូរ​ជំហរ​នយោបាយ​របស់​លោក​នៅ​ក្នុង​រឿង​ប្រលោមលោក​ប្រឆាំង​នឹង​រាជានិយម។

ដោយសារ​លោក គុយ ឡុត ពិតជា​អ្នកស្នេហាជាតិ​ គាត់​បាន​សរសេរ​ជីវប្រវត្តិដំបូង​របស់​លោកអាចារ្ស ហែម ចៀវ ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រែក្លាយទៅជា​កំណាព្យមួយ​ដែលមានឈ្មោះថា ប្រវត្តិអាចារ្យ ហែម ចៀវ (កំណាព្យ)  និពន្ធ​ដោយ វ៉ា ប៊ុណ្ណនី ។
គុយ ឡូត: កេរ្តិ៍ឈ្មោះ

កេរ្តិ៍ឈ្មោះ 
គេ​តែង​តែ​ចំអន់​លេង​ហៅ​លោក គុយ ឡុត ​ថា​"អង្គុយលោត" ។ ក្នុង​សម័យ​នោះ លោក​អង្គុយ​លោត​ សរសេរ​ប្រលោមលោករឿង​ សញ្ញាមកុដរាជ​ដាក់​ប្រឡង​ជាប់​លេខ១រង្វាន់​ឥន្ទ្រទេវី​ ឆ្នាំ១៩៧៣​ ដែល​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ពានរង្វាន់ "ក្រម ង៉ុយ"​ វិញ តាំង​ពីឆ្នាំ១៩៧០​មក​ម្លេះ។ ពេលនោះ​វិទ្យុផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម​ហៅ​គាត់​ថា​អ្នកិពន្អរៀមច្បង ក៏​ត្រូវ​គ្រូៗ​ក្នុង​សមាគម​ហៅគាត់​ថា​រៀមច្បង​នាំ​ឲ្យ​គាត់​មាន​ការអៀន​ យ៉ាងខ្លាំង​ដើរ​អង្វរ​កុំ​ឲ្យ​ហៅ​ព្រោះ​គាត់​ក្មេង​ជាង​គេ។
គុយ ឡូត: តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ

តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
ជីវប្រវត្តិព្រះអាចារ្យ ហែម ចៀវ ដោយ​លោក គុយ ឡូត

Category:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
Category:អ្នកនិពន្ធល្បី
គុយចូវ

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata

គុយចូវ  ( ចិន ; ពីមុន ឃ្វីចូវ ) គឺជាខេត្តមួយដែលគ្មានផ្លូវគោកនៅក្នុងតំបន់ភាគនិរតី នៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ។ រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់វាគឺគុយយាងនៅកណ្តាលខេត្ត។ គុយចូវ មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងតំបន់ស្វយ័តក្វាងស៊ី នៅភាគខាងត្បូងយូណាន នៅភាគខាងលិចស៊ីឈួន នៅភាគពាយ័ព្យក្រុងចុងពីង នៅភាគខាងជើង និងហ៊ូណាន នៅខាងកើត។ ប្រជាជនគុយចូវ មានចំនួន ៣៨.៥លាននាក់ ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី១៨ក្នុងចំណោមខេត្តក្នុងប្រទេសចិន។

រាជាណាចក្រឌៀន ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់គុយចូវបច្ចុប្បន្នត្រូវបានបញ្ចូល ដោយរាជវង្សហាន នៅឆ្នាំ១០៦ មុនគ.ស។ Shennan, Stephen (1989).  គុយចូវ ត្រូវបានបង្កើតជាខេត្តជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ១៤១៣ ក្នុងរាជវង្សមិង ។ បន្ទាប់ពីការផ្តួលរំលំឈីង ក្នុងឆ្នាំំំ១៩១១ និងក្រោយសង្រ្គាមស៊ីវិលចិន បក្សកុម្មុយនិស្តចិនបានជ្រកកោននៅគុយចូវ កំឡុងខែមីនា ចន្លោះឆ្នាំ១៩៣៤ និង១៩៣៥។  បន្ទាប់ពីការបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ម៉ៅ សេទុង បានជំរុញការផ្លាស់ប្តូរទីតាំងឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់ ទៅកាន់ខេត្តក្នុងទឹកដូចជា គុយចូវ ដើម្បីការពារពួកគេពីការវាយប្រហារពីបរទេសដែលមានសក្តានុពល។

គុយចូវ សម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ វប្បធម៌ និងបរិស្ថាន។ ឧស្សាហកម្មធម្មជាតិរបស់វារួមមានឈើ និងព្រៃឈើ ហើយឧស្សាហកម្ម ថាមពល និង រ៉ែ គឺជាផ្នែកសំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយគុយចូវ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាខេត្តដែលមិនទាន់មានការអភិវឌ្ឍន៍ ដោយមាន ជីឌីភី ទាបបំផុតទីបួនសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ នៅក្នុងប្រទេសចិនគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាក៏ជាប្រទេសមួយដែលមានសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនលឿនបំផុតរបស់ប្រទេសចិនផងដែរ។  រដ្ឋាភិបាល​ចិន​កំពុង​សម្លឹង​រក​ការ​អភិវឌ្ឍគុយចូវ ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ទិន្នន័យ។  

គុយចូវ គឺជាខេត្តភ្នំមួយដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ជាងនៅភាគខាងលិច និងកណ្តាល។ វាស្ថិតនៅចុងភាគខាងកើតនៃខ្ពង់រាបយ័នគុយ ។ តាមលក្ខណៈប្រជាសាស្រ្ត វាគឺជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះបំផុតរបស់ប្រទេសចិន។ ក្រុមជនជាតិភាគតិចមានចំនួនជាង៣៧% នៃចំនួនប្រជាជន រួមទាំងចំនួនប្រជាជនដ៏ច្រើននៃជនជាតិ មីអៅ, ប៊ូយី, ដង់, ទូជៀ និង យី ដែលពួកគេទាំងអស់និយាយភាសាខុសពីភាសាចិន។ ភាសាសំខាន់ដែលនិយាយនៅក្នុងទីក្រុងគុយចូវ គឺ ភាគនិរតីចិនកុកងឺ ជា ភាសាចិនកុកងឺ។