navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា: ក្រោយការដួលរលំនៃក្រុងភ្នំពេញ

ក្រោយការដួលរលំនៃក្រុងភ្នំពេញ

នៅពេលដែលពួកខ្មែរក្រហមបានចូលមកកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញនៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥, ររជក គឺកំពុងនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកុម្មុយនិស្តយ៉ាងម៉ាំ ហើយទំនាក់ទំនងរវាងសមាជិក ររជក ទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេសត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ទាំងស្រុង។ ចំណែកឯព្រះអង្គសីហនុវិញគឺមិនបាននរណាឱ្យដំណឹងអ្វីពីការដួលរលំនៃរាជធានីភ្នំពេញមកឱ្យទ្រង់ឡើយ ខណៈពេលដែលព្រះអង្គកំពុងធ្វើទស្សនកិច្ចទៅទីក្រុងព្យុងយ៉ាង លោកជូ អេងឡាយក៏បានបញ្ចុះបញ្ចូលទ្រង់ឱ្យត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញក្នុងឋានៈជាប្រមុខរដ្ឋ។

ព្រះអង្គក៏បានវិញត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញដោយទទួលបានការស្វាគមន៍យ៉ាងរាក់ទាក់ពីមនុស្សមួយចំនួន ប៉ុន្តែអ្វីដែលគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលបំផុតនោះគឺទិដ្ឋភាពនៅក្រៅអាកាសយានដ្ឋាន, គ្មានប្រជាពលរដ្ឋណាមកអបអរស្វាគមន៍ព្រះអង្គនៅតាមដងផ្លូវដូចពេលមុនៗនោះទេ គឺទីក្រុងមានសភាពស្ងាត់ជ្រងុំទាំងពេលបើកថ្ងៃ។ ឥទ្ធិពលនិងតួនាទីរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់សីហនុក៏ចុះខ្សោយបន្ថែមបន្ទាប់ពីអ្នកការពារព្រះអង្គគឺនាយករដ្ឋមន្រ្តីជូ អេងឡាយបានទទួលមរណភាពនៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៦៖ បន្ទាប់ពីបានស្តាប់ឮការរំលោភសឹទ្ធិមនុស្សរបស់ពួកខ្មែរក្រហមនៅតាមវិទ្យុបរទេស សីហនុក៏សម្រេចចិត្តចូលនិវត្តន៍នៅអំឡុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៦។ បើយោងទៅតាមគណនីរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់បានឱ្យដឹងថា ដំបូង ខ្មែរក្រហមបានបញ្ជូនអៀង-សារីឱ្យមកបញ្ចុះបញ្ចូលព្រះអង្គឱ្យនៅកាន់តំណែងបន្តជាប្រមុខរដ្ឋ ក៏ប៉ុន្តែទ្រង់បានបដិសេដហើយក្រោយមក ព្រះអង្គក៏ត្រូវខ្មែរក្រហមចាប់ដាក់ឃុំក្នុងរាជវាំងលែងឱ្យចេញក្រៅដោយមានលោកខៀវ សំផនឡើងកាន់តំណែងជាប្រមុខរដ្ឋជំនួស។Dommen, A. The Indochinese Experience of the French and the Americans, IUP, p.967 មិនយូរប៉ុន្មាន លោកប៉ែន នុតក៏ត្រូវបានខ្មែរក្រហមដកចេញពីតំណែងភ្លាមៗ, កិច្ចប្រជុំពេញអង្គលើកទី១ នៃសភាតំណាងរាស្រ្តនៃរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យដែលបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី១១–១៣ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៦ បានបញ្ជាក់ថា"កម្មករចម្ការកៅស៊ូ"ម្នាក់ដែលមានឈ្មោះថាប៉ុល-ពតនឹងឡើងក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មីបន្តពីនុត។ ក្រោយមក បុគ្គលឈ្មោះថាប៉ុល-ពតនេះក៏ត្រូវគេស្គាល់ឈ្មោះពិតថាសាឡុត ស ដែលត្រូវជាអតីតអ្នកកាសែតនិងជាកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមម្នាក់។

អ្នកសីហនុនិយមទាំងប៉ុន្មានដែលមាននៅសេសសល់ក្នុងជួរ ររជក ក៏ត្រូវបានខ្មែរក្រហមចាប់ប្រមូលទៅប្រហារជីវិតភ្លាមៗ ក្នុងនោះមាន បងជីដូនមួយសីហនុគឺព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម ភូរីស្សរ៉ា ដែលគេគិតថា ទ្រង់ត្រូវខ្មែរក្រហមចាប់យកទៅធ្វើទារុណកម្មនិងសម្លាប់នៅឯមណ្ឌលអប់រំមួយកន្លែងក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦, លោកជា សាន ដែលជាអតីតមន្រ្តីក្រសួងយុត្តិធម៌របស់ ររជក ត្រូវបានសម្លាប់នៅឯមណ្ឌលទួលស្លែង។ មានតែលោកប៉ែន នុតដែលបានគេចខ្លួនផុតពីវាសនាដូចអ្នកទាំងនោះ។ នៅក្នុងចំណោមសមាជិកខ្មែរក្រហមដែលសំខាន់បំផុតរបស់ ររជក គឺលោកហ៊ូ យន់ ត្រូវគេរាយការណ៍ថាបានបាត់ខ្លួននៅឆ្នាំ១៩៧៥ ហើយនៅឆ្នាំ១៩៧៦ ក៏គេសន្មតថាលោកបានស្លាប់ជាយូរណាស់មកហើយ។រឿងរ៉ាវដែលត្រូវបានគេទទួលយកជាទូទៅគឺថា លោកត្រូវបានបាញ់សម្លាប់ដោយទាហានខ្មែរក្រហមព្រោះតែបាននិយាយមកកាន់ក្រុមជនភៀសខ្លួនពីទីក្រុងភ្នំពេញដោយក្តីអាណិតអាសូរ។ តែទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោកអាចប្រហែលជាបានស្លាប់នៅក្នុងជំរុំការងារនៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៧៦។ បញ្ញវន្តកុម្មុយនិស្តពីររូបផ្សេងទៀតគឺលោកហ៊ូ នឹម និងចៅ សេងត្រូវបានគេយកទៅ'អប់រំ' និងសម្លាប់ចោលនៅឯមណ្ឌលទួលស្លែងក្នុងឆ្នាំ១៩៧៧។ មានតែខៀវ សំផនទេដែលនៅរស់រានមានជីវិតហើយបានបន្តធ្វើជាប្រមុខរដ្ឋនៃរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ, មូលហេតុដែលសំផននៅបាននៅយូរក៏ព្រោះតែគាត់មានភាពស្មោះត្រង់ខ្លាំងចំពោះប៉ុល-ពត បើទោះបីជាតួនាទីរបស់គាត់គ្រាន់តែជានិមិត្តរូបក៏ដោយ។
រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា: ព្រឹត្តិការណ៍ក្រោយការដួលរលំនៃរបបខ្មែរក្រហម

ព្រឹត្តិការណ៍ក្រោយការដួលរលំនៃរបបខ្មែរក្រហម

ក្រោយពីការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមមកលើកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ហើយនិងការបង្កើតរបបសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជាថ្មី មេដឹកនាំខ្មែរក្រហមក៏បានបកមកសីហនុឱ្យបង្ហាញពីករណីកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យនៅលើឆាកអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ក្រោយមក សីហនុក៏បានបែកពីខ្មែរក្រហមជាសាធារណៈហើយទាមទារឱ្យអង្គការសហប្រជាជាតិលុបឈ្មោះពួកគេចេញនិងឱ្យមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមទទួលស្គាល់ខ្លួនថាជាឃាតករសម្លាប់ពូជសាសន៍ឯង។Coalition Government of Democratic Kampuchea, Library of Congress Country Studies ដូច្នេះ ពួកខ្មែរក្រហមក៏បានបន្តទៅបង្កើតរណសិរ្សថ្មីមួយដែលមានឈ្មោះថា រណសិរ្សប្រជាធិបតេយ្យស្នេហាជាតិនៃមហាសាមគ្គីជាតិកម្ពុជា ក្នុងគោលបំណងសង្គ្រោះកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបបរបស់ពួកគេ។

នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៨២ សីហនុនិងអង្គការហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចរបស់ទ្រង់ដែលទើបនឹងបង្កើតថ្មីត្រូវបង្ខំចិត្តចូលសហការណ៍ជាមួយខ្មែរក្រហមម្តងទៀតហើយក៏បង្កើតបានជារដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។ ប៉ុន្តែលើកនេះគឺមានដៃគូទីបីចូលរួមគឺ រណសិរ្សរំដោះជាតិប្រជាជនខ្មែរដែលដឹកនាំដោយលោកសឺន សាន។
រាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ
សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា
សាធារណរដ្ឋខ្មែរ
ខ្មែរក្រហម
សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម
រាជវង្ស មុរុណ្ឌ

រាជវង្ស មុរុណ្ឌ បានគ្រប់គ្រងក្នុងតំបន់ Utkal នៃ Odisha សម័យទំនើបនៅភាគខាងកើតប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងអំឡុងសតវត្សទី ២ និងទី ៣ នៃគ.ស។ ទឹកដីរបស់ពួកគេរួមបញ្ចូលផ្នែកខ្លះនៃតំបន់ជុំវិញស្រុកភាគខាងជើងនៃឆ្នេរសមុទ្រ Odisha ។ ពួកគេហាក់ដូចជាបានស្នងរាជ្យបន្តពី រាជវង្ស មហាមេឃវាហណ ហើយបន្ទាប់មកជំនួសដោយ នាគ នៃ វិន្ធ្យតពិ និង ចក្រភព គុប្ត ។
រាជវង្ស មុរុណ្ឌ: អ្នកគ្រប់គ្រង

អ្នកគ្រប់គ្រង 
សមាជិកខាងក្រោមនៃគ្រួសារ មុរុណ្ឌ ត្រូវបានគេស្គាល់ថា:

 គណ (គ.ស. ទី២)
 Dhamadamadhara (ធម៌តមធរស្យ) (សតវត្សទី 3 នៃគ។
រាជវង្ស មុរុណ្ឌ: ប្រវត្ត<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[វិគីភីឌា:ត្រូវការអំណះអំណាង|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2024)">ត្រូវការដកស្រង់</span>]]'' &#x5D;</sup>ិសាស្ត្រ

ប្រវត្ត[ ត្រូវការដកស្រង់ ]ិសាស្ត្រ 
រាជវង្ស នេះ ទំនងជាគ្រប់គ្រង Utkala នៅជុំវិញសតវត្សទី ២និងសតវត្សទី ៣ នៃគ.ស។

 គណ 
ពត៌មានជាច្រើនអំពីស្តេចគណត្រូវបានគេស្គាល់ពីសិលាចារឹក Bhadrak   ដែលត្រូវបានចេញផ្សាយនៅក្នុងឆ្នាំទី ៨ ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់។ សិលាចារឹកនេះត្រូវបានគេរកឃើញនៅជិតប្រាសាទ Bhadrakali ដែលនាំមកពីភូមិជិតខាង។  ភាសា​នៃ​សិលាចារឹក​នេះ​គឺ​ជា​អក្សរ​ប្រាករិទ្ធ ដែល​សរសេរ​ជា​អក្សរ​កណ្តាល ឬ ​អក្សរ កុសនព្រាហ្មិ ។ សិលាចារឹកសំដៅលើការផ្តល់ដីដែលផ្តល់ដោយ មហារាជគណ ដល់ប្រជាជន បនិទ ។ 

 ធម៌ទមធរ 
ទ្រង់ បានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះនៅប្រហែលសតវត្សទី ៣ នៃគ.ស។ ក្នុង​រជ្ជកាល​របស់​ព្រះអង្គ គេ​បាន​កត់​សម្គាល់​ឃើញ​ថា មាន​ទំនាក់​ទំនង​ការទូត​ដ៏​សំខាន់​រវាង ​កលិង្គ និង ​ហ្វូណន ។ នគរហ្វូណនត្រូវបានសហស្ថាបនិកដោយពាណិជ្ជករ កៅណ្ឌិន្យ មកពី កលិង្គ នៅពេលដែលទ្រង់បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាង សោមា ។  ក្នុងអំឡុងគ្រិស្តសករាជទី ៣ ទ្រង់  បានទទួលបេសកជន ស៊ូ-វូ តំណាងឱ្យព្រះបាទហ្វាន ចាន់នៃនគរហ្វូណន (២២៥-២៥០ គ.ស.) នៅឯកំពង់ផែ Tamralipti ។   ការគ្រប់គ្រងរបស់ ទ្រង់ លើ កលិង្គ ក៏ត្រូវបានបញ្ជាក់ពីការរកឃើញកាក់មាសពី Sisupalgarh ដែលឈ្មោះរបស់គាត់ត្រូវបានចារឹក។ ស្តេច​បាន​បង្ហាញ​បេសកជន​ស៊ូ​វូ​ជាមួយនឹង​សេះ​បួន​ក្បាល ហើយ​វា​ទំនងជា​មាន​ទំនាក់ទំនង​ពាណិជ្ជកម្ម និង​វប្បធម៌​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​រវាង​នគរ​ទាំងពីរ​។
រាជវង្ស មុរុណ្ឌ: គណ

គណ 
ពត៌មានជាច្រើនអំពីស្តេចគណត្រូវបានគេស្គាល់ពីសិលាចារឹក Bhadrak   ដែលត្រូវបានចេញផ្សាយនៅក្នុងឆ្នាំទី ៨ ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់។ សិលាចារឹកនេះត្រូវបានគេរកឃើញនៅជិតប្រាសាទ Bhadrakali ដែលនាំមកពីភូមិជិតខាង។  ភាសា​នៃ​សិលាចារឹក​នេះ​គឺ​ជា​អក្សរ​ប្រាករិទ្ធ ដែល​សរសេរ​ជា​អក្សរ​កណ្តាល ឬ ​អក្សរ កុសនព្រាហ្មិ ។ សិលាចារឹកសំដៅលើការផ្តល់ដីដែលផ្តល់ដោយ មហារាជគណ ដល់ប្រជាជន បនិទ ។
រាជវង្ស មុរុណ្ឌ: ធម៌ទមធរ

ធម៌ទមធរ 
ទ្រង់ បានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះនៅប្រហែលសតវត្សទី ៣ នៃគ.ស។ ក្នុង​រជ្ជកាល​របស់​ព្រះអង្គ គេ​បាន​កត់​សម្គាល់​ឃើញ​ថា មាន​ទំនាក់​ទំនង​ការទូត​ដ៏​សំខាន់​រវាង ​កលិង្គ និង ​ហ្វូណន ។ នគរហ្វូណនត្រូវបានសហស្ថាបនិកដោយពាណិជ្ជករ កៅណ្ឌិន្យ មកពី កលិង្គ នៅពេលដែលទ្រង់បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាង សោមា ។  ក្នុងអំឡុងគ្រិស្តសករាជទី ៣ ទ្រង់  បានទទួលបេសកជន ស៊ូ-វូ តំណាងឱ្យព្រះបាទហ្វាន ចាន់នៃនគរហ្វូណន (២២៥-២៥០ គ.ស.) នៅឯកំពង់ផែ Tamralipti ។   ការគ្រប់គ្រងរបស់ ទ្រង់ លើ កលិង្គ ក៏ត្រូវបានបញ្ជាក់ពីការរកឃើញកាក់មាសពី Sisupalgarh ដែលឈ្មោះរបស់គាត់ត្រូវបានចារឹក។ ស្តេច​បាន​បង្ហាញ​បេសកជន​ស៊ូ​វូ​ជាមួយនឹង​សេះ​បួន​ក្បាល ហើយ​វា​ទំនងជា​មាន​ទំនាក់ទំនង​ពាណិជ្ជកម្ម និង​វប្បធម៌​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​រវាង​នគរ​ទាំងពីរ​។
រាជវង្ស មុរុណ្ឌ: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
ស្វែងរកកន្លែង ចេញដោយ ឆ្នាំគ្រប់គ្រង គោលបំណងBhadrakគណ ៨ ជំនួយ
រាជវង្សខាងជើងខាងត្បូង

ស្តាំ|រូបភាពតូច|ราชวงศ์เว่ยเหนือ (ฟ้า) และ ราชวงศ์หลิวซ่ง (เลือดหมู) ในปี ค.ศ. 440
រាជវង្សង៉ូ

religionNgô dynasty
ethnicityNgô dynasty
nationalityNgô dynasty
រាជវង្សង៉ូ ឬ រាជវង្សដំបូង (    ; Chữ Hán : 吳朝) គឺជារាជវង្សដែលគ្រប់គ្រងខេត្ត ហាយក្វាន(ជីងហៃ)ភាគខាងជើងអាណ្ណាមពីឆ្នាំ៩៣៩ ដល់៩៦៨។ រាជវង្សត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយង៉ោ ឃ្វៀន ដែលបានដឹកនាំកងកម្លាំងវៀតណាមក្នុងសមរភូមិទន្លេបែកដាំង ប្រឆាំងនឹងរាជវង្សហានភាគខាងត្បូងរបស់ចិនក្នុងឆ្នាំ 938 ។

ប្រហែលឆ្នាំ៩៣០ នៅពេលដែលង៉ោ ឃ្វៀន ឡើងកាន់អំណាចនៅភាគខាងជើងអាណ្ណាម ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកងទ័ពដោយពួកហានខាងត្បូង ហើយត្រូវបានចាត់ទុកជាខេត្តស្វយ័តនិងរដ្ឋអំណាចនៃរាជវង្សថាង ក្រោយមក ហៅថាខេត្តហាយក្វាន ។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំជីទូសុីនៃខេត្ត ហាយក្វាន ត្រូវគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធដល់ម្ចាស់ចិនជាថ្នូរនឹងសន្តិភាពនិងការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយ។ នៅដើមសតវត្សទី ១០ ប្រទេសចិនត្រូវបានញាំញីក្នុងស្រុកនិងចុះខ្សោយដោយសង្គ្រាមស៊ីវិលក្នុងអំឡុងពេលដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារាជវង្សទាំងប្រាំនិងសម័យនគរដប់ ។ ជនជាតិចិនជាប់រវល់នឹងការតស៊ូស៊ីវិល ទាំងនេះហើយបានបាត់បង់ការកាន់កាប់របស់ពួកគេលើខេត្តហាយក្វាន តាមកាលកំណត់។ ខេត្តហាយក្វាន បានឆ្លៀតយកឱកាសនេះ ហើយប្រកាសឯករាជ្យរបស់ខ្លួននិងបំបែកចេញពីប្រទេសចិន។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ម្ចាស់ការពារសឿ ឌិញង៉េ រដ្ឋខេត្តហាយក្វានបានផ្តួចផ្តើមយុទ្ធនាការយោធាពេញទំហឹងដើម្បីឯករាជ្យ។
រាជវង្សង្វៀន

រាជវង្សង្វៀន ( Chữ Nôm : 茹阮   ; Chữ Hán : 阮朝   ) គឺជារាជវង្សវៀតណាមចុងក្រោយដែលគ្រប់គ្រងរដ្ឋវៀតណាមបង្រួបបង្រួមដោយឯករាជ្យពីឆ្នាំ១៨០២ ដល់ឆ្នាំ១៨៨៤ ។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃអត្ថិភាពរបស់ខ្លួនចក្រភពនេះបានពង្រីកវាតទីទៅភាគខាងត្បូងសម័យទំនើបនៃប្រទេសវៀតណាម កម្ពុជានិងឡាវ តាមរយៈការបន្តនៃសង្គ្រាមណាំទៀងនិងសៀម-វៀតណាម អស់ជាច្រើនសតវត្ស។ បន្ទាប់ពីឆ្នាំ១៨៨៤ អធិរាជង្វៀនបានគ្រប់គ្រងដោយតែងតាំងជាប្រមុខរដ្ឋនៃ អាណាព្យាបាលបារាំង អាណ្ណាម និង តុងកឹង រហូតដល់ខែចុងក្រោយនៃសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ក្រោយមកពួកគេបានគ្រប់គ្រងអាណាចក្រវៀតណាមរហូតដល់បដិវត្តន៍ខែសីហា ។ រាជវង្សង្វៀនភុកបានបង្កើតការគ្រប់គ្រងដោយសក្តិភូមិលើទឹកដីដ៏ច្រើនជា ម្ចាស់ង្វៀននៅសតវត្សទី១៦ មុនពេលកម្ចាត់រាជវង្សតៃសឺន និងបង្កើតការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រពត្តិនិយមរបស់ពួកគេនៅសតវត្សទី១៩ ។ ការគ្រប់គ្រងរាជវង្សបានចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងស្តេចយ៉ាឡុងឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ១៨០២ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់រាជវង្សតៃសឺន មុននេះ។  រាជវង្សង្វៀន ត្រូវ​បាន​បារាំង​ស្រូប​យក​ជា​បណ្តើរៗ​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ជា​ច្រើន​ទសវត្សរ៍​ក្នុង​ពាក់​កណ្តាល​ចុង​នៃ​សតវត្ស​ទី១៩ ដោយ​ចាប់​ផ្តើម​ដោយ​យុទ្ធនាការ​កូសាំងស៊ីន(កម្ពុជាក្រោម)ក្នុង​ឆ្នាំ១៨៥៨ ដែល​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​កាន់កាប់​តំបន់​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​វៀតណាម។  ស៊េរីនៃសន្ធិសញ្ញាមិនស្មើគ្នាបានធ្វើតាម ទឹកដីដែលកាន់កាប់បានក្លាយទៅជាអាណានិគមរបស់បារាំង កូសាំងស៊ីននៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាសៃហ្គនឆ្នាំ១៨៦២ ហើយសន្ធិសញ្ញាហឺ ឆ្នាំ ១៨៦៣ បានផ្តល់ឱ្យបារាំងនូវលទ្ធភាពចូលទៅកាន់កំពង់ផែវៀតណាម និងបង្កើនការគ្រប់គ្រងលើកិច្ចការបរទេសរបស់ខ្លួន។  ទីបំផុតសន្ធិសញ្ញា១៨៨៣ និង១៨៨៤ របស់ហឺ បានបែងចែកទឹកដីវៀតណាមដែលនៅសេសសល់ទៅជាអាណាព្យាបាលរបស់អណ្ណាម និងតុងកឹង ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ រាជវង្សង្វៀនភុក។  នៅឆ្នាំ១៨៨៧ កូសាំងស៊ីន(កម្ពុជាក្រោម) អាណ្ណាម តុងកឹង និងអាណាព្យាបាលបារាំងនៃកម្ពុជាត្រូវបានប្រមូលផ្តុំគ្នាបង្កើតជាឥណ្ឌូចិនបារាំង។ 

រាជវង្សង្វៀននៅតែជាអធិរាជផ្លូវការរបស់អាណ្ណាម និងតុងកឹងក្នុងឥណ្ឌូចិនរហូតដល់សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។  ជប៉ុន​បាន​កាន់កាប់​ឥណ្ឌូចិន​ជាមួយ​នឹង​ការ​សហការ​របស់​បារាំង​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៤០ ប៉ុន្តែដោយសារសង្រ្គាមហាក់​ដូចជា​កាន់តែ​បាត់បង់​នោះ​បាន​ផ្តួលរំលំ​រដ្ឋបាល​បារាំង​នៅ​ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយ​បាន​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​សម្រាប់​ប្រទេស​ដែល​មាន​សមាសភាព។  ចក្រភព​វៀតណាម​ក្រោម​អធិរាជ បាវដាយ ជា​រដ្ឋ​អាយ៉ង​ជប៉ុន​ឯករាជ្យ​មួយ​ក្នុង​អំឡុង​ខែ​ចុង​ក្រោយ​នៃ​សង្រ្គាម។  វាបានបញ្ចប់ជាមួយនឹងការដាក់រាជ្យរបស់ស្តេចបាវដាយ បន្ទាប់ពីការចុះចាញ់របស់ប្រទេសជប៉ុន និងបដិវត្តខែសីហា ដោយការប្រឆាំងអាណានិគមវៀតមិញក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥។ នេះបានបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងរយៈពេល ១៤៣ ឆ្នាំនៃរាជវង្សង្វៀន។
រាជវង្សចក្រី

រាជវង្សចក្រី (    , RTGS ៖ រាជវង្សចក្រី ,  ស្តាប់ ) ជា ​រាជវង្ស​ដែល កំពុង​សោយរាជ្យ​​នាពេលបច្ចុប្បន្ននៃ ​ព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ ​, ប្រមុខ​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​គឺ ​ព្រះមហាក្សត្រ ​, ជា ព្រះប្រមុខ​រដ្ឋ ​។ គ្រួសារនេះបានគ្រប់គ្រងប្រទេសថៃ ចាប់តាំងពីការបង្កើត សម័យរតនកោសិន្ទ្រ៍ និងទីក្រុង បាងកក ក្នុងឆ្នាំ ១៧៨២។ បន្ទាប់​ពី​ការ​បញ្ចប់ ​រជ្ជកាល​ររបស់ព្រះចៅ តាក់ សុីន  ធនបុរី ជា​ពេល​ដែល​រាជធានី ​សៀម​ ​បានផ្លាស់​ទៅ​ទីក្រុង​បាងកក។ ព្រះរាជដំណាក់​ត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​ដោយ ​រាមា​ទី​១ ជា ​មេទ័ព​អយុធ្យា ​នៃ​ជនជាតិ ​ចិន ​- ​មន ។ 

មុន​ពេល​ឡើង​សោយរាជ្យ រាមា​ទី​១​បាន​កាន់​ឋានន្តរស័ក្តិ​ជា​ចៅ ​ចក្រី ជា​អធិការបតី​ស៊ី​វិល ។ ក្នុង​ការ​បង្កើត​រាជវង្ស​នោះ ព្រះរាជា​ទ្រង់​ផ្ទាល់​បាន​ជ្រើស​យក " ចក្រី " ជា​ឈ្មោះ​សម្រាប់​រាជវង្ស​នោះ ។ និមិត្តសញ្ញានៃគេហដ្ឋានមានសមាសភាពនៃកងចក្រ ( ចក្រា ) និងព្រះខ័នមុខបី (ត្រីសូល) ដែលជាកេតនភ័ណ្ឌរបស់ ព្រះវិស្ណុ និង ព្រះសិវៈ ដែលអធិបតេយ្យភាពថៃត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាអវតារ។

ប្រមុខនៃរដ្ឋាភិបាលបច្ចុប្បន្នគឺ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមេន្ទ្ររាមាធិបតីស្រីសិន្ទ្រមហាវជិរាលង្ករណ ព្រះវជិរក្លៅចៅយូហួ ដែលត្រូវបានប្រកាសឡើងជាស្តេចនៅថ្ងៃទី 1 ខែធ្នូឆ្នាំ 2016 ប៉ុន្តែបានសោយរាជ្យឡើងវិញចាប់តាំងពីថ្ងៃទី 13 ខែតុលាឆ្នាំ 2016 បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ព្រះបិតា ភូមិពលអតុល្យតេជ ។ អាសនៈ​បច្ចុប្បន្ន​របស់​គេហដ្ឋាន​គឺ ​ព្រះបរមរាជវាំង ។ នៅថ្ងៃសៅរ៍ ទី 4 ខែឧសភា ឆ្នាំ 2019 ពិធីឡើងគ្រងរាជ្យរបស់វជិរាលង្ករណ ជាមួយនឹងពិធីប្រពៃណីបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងបាងកក។
រាជវង្សចក្រី: សមាជិករាជវង្ស

សមាជិករាជវង្ស 
ព្រះរាជវង្សានុវង្សនៃប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្នមានតំណព្រះប្រយូរវង្សពីព្រះអង្គម្ចាស់មហិតុលអតុល្យតេជ នៃសុងខ្លា (1891-1929) និងស្រីនគរិនទ្រា (ក្រោយមកម្ចាស់ក្សត្រី) (1900-95) បង្កើត រាជសកុលមហិតុល (ราชสกุลมหิดล) ( សាខា នៃរាជវង្ស)។ ព្រះអង្គម្ចាស់​ជា​ព្រះរាជបុត្រារបស់​ព្រះបាទសម្ដេចចុល្លាង្ករណ៍ និង​មហេសី​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់ស្វាងវឌ្ឍនា ។ ព្រះអង្គម្ចាស់​ក៏​ជា​បង​ប្អូន​បង្កើត​របស់​ព្រះចៅព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមេន្ទ្រមហាវជិរាវុធ ព្រះមង្កុដក្លៅចៅយូហួ និងព្រះបាទប្រជាធិផុកផង​ដែរ។ បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ព្រះមហាក្សត្រអានន្ទមហិតល (ព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់មហិតល) ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមិន្ទ្រមហាភូមិពលអតុល្យតេជ (បុត្រារបស់ព្រះអង្គម្ចាស់) បានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ 1946 ។ នៅឆ្នាំ 1949 ព្រះមហាក្សត្របានរៀបអភិសេកជាមួយ បងប្អូនជីដូនមួយដំបូងរបស់ព្រះអង្គដែលត្រូវបានដកចេញ គឺ ម៉មរាជវង្សសិរិកិតិ៍ កិតិយាករ (កូនស្រីរបស់ម៉មចៅន័កខ័ត្រមង្គល កិតិយាករដែលជាចៅប្រុសរបស់ស្តេចចុល្លាង្ករណ៍) ។​ ភូមិពលអតុល្យតេជត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយព្រះរាជបុត្រមហាវជិរាលង្ករណ៍ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី 13 ខែតុលា ឆ្នាំ 2016 ប៉ុន្តែត្រូវបានប្រកាសឡើងជាព្រះមហាក្សត្រនៅថ្ងៃទី 1 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 2016។

 សមាជិក 
នេះ​ជា​បញ្ជី​ឈ្មោះ​សមាជិក​រាជវង្ស​បច្ចុប្បន្ន៖

 ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមេន្ទ្ររាមាធិបតីស្រីសិន្ទ្រមហាវជិរាលង្ករណ ព្រះវជិរក្លៅចៅយូហួ (ព្រះវជិរាក្លៅចៅយូហួ)
 សម្តេចព្រះនាងចៅសុទិតា ព័ជ្រសុធាពិមលលក្សន ព្រះបរមរាជិនី (ព្រះមហេសី)
 សម្តេចព្រះនាង ចៅហ្វាព័ជ្រកិតិយាភា នរេន្ទិរាទេពយវតី (កូនស្រីច្បងរបស់ព្រះមហាក្សត្រ)
 សម្តេចព្រះនាង ចៅហ្វាសិរិវណ្ណវរី នារីរ័តនរាជកញ្ញា (ព្រះរាជបុត្រី)
 សម្តេចព្រះអង្គម្ចាស់ ចៅហ្វាទីប៉័ង្កររស្មីជោតិ មហាវជិរោត្តមាងកូរ សិរិវិបូល្យរាជកុមារ (ព្រះរាជបុត្រទីប្រាំ និងជាកូនពៅរបស់ព្រះមហាក្សត្រ និងស្នងស្នងរាជ្យបន្តពីប្រទេសថៃ)
 សម្ដេចព្រះនាងចៅសិរិកិតិ៍ ព្រះបរមរាជិនីនាថ ព្រះបរមរាជជននីផាន់ពីហ្លួង ព្រះមហាក្សត្រិយានី (មាតារបស់ព្រះមហាក្សត្រ, មហេសីរបស់ព្រះមហាក្សត្ររាមាទី ៩)
 សម្តេចព្រះកនិដ្ឋាធិរាជចៅ ក្រមសម្តេចព្រះទេពរតនរាជសុតា ស្យាមបរមរាជកុមារី (បុត្រីទី ២ របស់ព្រះបាទ រាមាទី ៩)
 សម្តេចព្រះនាង ចៅហ្វាចុល្លាភរណវល័យលក្សណ៍ អគ្គរាជកុមារី (បុត្រីពៅរបស់ព្រះបាទរាមាទី ៩)
 ព្រះចៅវរវង្សធើ​ ព្រះអង្គចៅសិរិភាចុឌាភរណ៍ (កូនស្រីច្បងរបស់ព្រះនាងចុល្លាភរណ)
 ព្រះចៅវរវង្សធើ ព្រះអង្គចៅអទិត្យាទរកិតិគុណ (បុត្រីរបស់ព្រះនាងចុល្លាភរណ)
 ទូលក្រមុំស្រីឧប្បលរ័តនរាជកញ្ញា សិរិវឌ្ឍនាពណ្ណវតី (បុត្រីច្បងរបស់ព្រះបាទរាមាទី ៩)
រាជវង្សចក្រី: សមាជិក

សមាជិក 
នេះ​ជា​បញ្ជី​ឈ្មោះ​សមាជិក​រាជវង្ស​បច្ចុប្បន្ន៖

 ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមេន្ទ្ររាមាធិបតីស្រីសិន្ទ្រមហាវជិរាលង្ករណ ព្រះវជិរក្លៅចៅយូហួ (ព្រះវជិរាក្លៅចៅយូហួ)
 សម្តេចព្រះនាងចៅសុទិតា ព័ជ្រសុធាពិមលលក្សន ព្រះបរមរាជិនី (ព្រះមហេសី)
 សម្តេចព្រះនាង ចៅហ្វាព័ជ្រកិតិយាភា នរេន្ទិរាទេពយវតី (កូនស្រីច្បងរបស់ព្រះមហាក្សត្រ)
 សម្តេចព្រះនាង ចៅហ្វាសិរិវណ្ណវរី នារីរ័តនរាជកញ្ញា (ព្រះរាជបុត្រី)
 សម្តេចព្រះអង្គម្ចាស់ ចៅហ្វាទីប៉័ង្កររស្មីជោតិ មហាវជិរោត្តមាងកូរ សិរិវិបូល្យរាជកុមារ (ព្រះរាជបុត្រទីប្រាំ និងជាកូនពៅរបស់ព្រះមហាក្សត្រ និងស្នងស្នងរាជ្យបន្តពីប្រទេសថៃ)
 សម្ដេចព្រះនាងចៅសិរិកិតិ៍ ព្រះបរមរាជិនីនាថ ព្រះបរមរាជជននីផាន់ពីហ្លួង ព្រះមហាក្សត្រិយានី (មាតារបស់ព្រះមហាក្សត្រ, មហេសីរបស់ព្រះមហាក្សត្ររាមាទី ៩)
 សម្តេចព្រះកនិដ្ឋាធិរាជចៅ ក្រមសម្តេចព្រះទេពរតនរាជសុតា ស្យាមបរមរាជកុមារី (បុត្រីទី ២ របស់ព្រះបាទ រាមាទី ៩)
 សម្តេចព្រះនាង ចៅហ្វាចុល្លាភរណវល័យលក្សណ៍ អគ្គរាជកុមារី (បុត្រីពៅរបស់ព្រះបាទរាមាទី ៩)
 ព្រះចៅវរវង្សធើ​ ព្រះអង្គចៅសិរិភាចុឌាភរណ៍ (កូនស្រីច្បងរបស់ព្រះនាងចុល្លាភរណ)
 ព្រះចៅវរវង្សធើ ព្រះអង្គចៅអទិត្យាទរកិតិគុណ (បុត្រីរបស់ព្រះនាងចុល្លាភរណ)
 ទូលក្រមុំស្រីឧប្បលរ័តនរាជកញ្ញា សិរិវឌ្ឍនាពណ្ណវតី (បុត្រីច្បងរបស់ព្រះបាទរាមាទី ៩)
រាជវង្សចក្រី: ជួរនៃការបន្តវេន

ជួរនៃការបន្តវេន 

 វិមានខាងមុខ 

 ព្រះអង្គម្ចាស់ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សចក្រី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
រាជវង្សចក្រី: ព្រះអង្គម្ចាស់

ព្រះអង្គម្ចាស់ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សចក្រី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
រាជវង្សចោឡា

រាជវង្សឆូឡាជាខ្សៃរាជវង្សទមិឡដែលបានគ្រប់គ្រងឥណ្ឌាខាងត្បូងអស់រយះពេលជាច្រើនឆ្នាំ។ ឯកសារយោងដំបូងអំពីខ្សៃរាជវង្សនេះសរសរដោយអសោកនៃចក្រភពមយូរនៅសតវត្សទី៣ម.គ. និង​គ្រប់គ្រងអំណាចរហូតដល់សតវត្សទី១៣គ. ស.។

អាណាច្ចក្រកណ្តាលនៃខ្សែរាជវង្សគឺនៅក្នុងជ្រលងភ្នំនៃទនេ្លខាវឺរីប៉ុន្តែក្នុងសតវត្សទី៩ដល់សតវត្សទី១៣ខ្សែរាជវង្សមានដីធំជាងមុន។K.A. Nilakanta Sastri, A History of South India, p 5 ឥណ្ឌាខាងត្បូងទាំងអស់បានរួបរួមជាប្រទេសតែមួយអស់រយះពេលជាងពីរសតវត្ស។K.A. Nilakanta Sastri, A History of South India, p 157 ក្រោមការគ្រប់គ្រងអំណាចរបស់សេ្តចរាជរាជឆូឡាទីមួយ​និង​កូនបុ្ររបស់គាត់រាចេនដ្រាទីមួយខ្សៃរាជវង្សនេះមានអំណាចយ៉ាងខ្លាំងក្នុងផែ្នកកងទព៍​សេដ្ធកិច្ចនិងវប្បធម៍ក្នៅក្នុងអាស៊ីខាងត្បូងនិងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។Kulke and Rothermund, p 115Keay, p 215
រាជវង្សជិនខាងកើត: '''រាជវង្សជិនខាងកើត (ឆ្នាំគ.ស ៣១៧-៤២០)'''

រាជវង្សជិនខាងកើត (ឆ្នាំគ.ស ៣១៧-៤២០) 
រាជវង្សជិនខាងកើតស្ថាបនាឡើងក្រោយការភាសខ្លួនប្ដូររាជធានីនៃបណ្ដាមន្ដ្រីក្នុងរាជសំណាក់ជិនចុះទៅភូមិភាគខាងត្បូង ក្រោយការរលំរលាយនៃរាជវង្សជិនខាងលិច។ ថ្វីបើនៅរាប់ជារាជវង្សតែមួយក្នុងទំព័រប្រវត្ដិសាស្ដ្របុរាណចិន តែតាមពិតទៅ ព្រំដែនអំណាចការគ្រប់គ្រងគ្របដណ្ដប់ត្រឹមតែលើដែនដីភាគខាងត្បូងនៃទំនាបទន្លេឆាងចៀងតែប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងកំឡុងពេលជាមួយគ្នានេះ ប្រទេសជាតិនៅភាគខាងជើងរង្គោះរង្គើទៅដោយភ្លើងសង្គ្រាមដណ្ដើមអំណាចគ្នានៃនគរផ្សេងៗ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ក្រុមកុលសម្ព័ន្ធពីខាងក្រៅ រួមទាំងជនជាតិហានដែរ។ ស្ថានការណ៍ជម្លោះនេះ កើតឡើងតាំងពីពេលនៃការកកើតនិងដួលរលំនៃរាជវង្សជិនខាងកើត រហូតដល់សម័យនៃការប្រឈមគ្នានៃរាជវង្សជើងត្បូង ដែលស៊ីពេលអស់ជាង ៣០០ ឆ្នាំ។
រាជវង្សជិនខាងកើត: '''ការស្ថាបនារាជវង្សជិនខាងកើត'''

ការស្ថាបនារាជវង្សជិនខាងកើត 
ឆ្នាំគ.ស ៣១៦ ពេលជិនមិនទី ហង់តេអង្គចុងក្រោយត្រូវកុលសម្ព័ន្ធសុងនូចាប់ធ្វើជាឈ្លើយ រាជវង្សជិនខាងលិចក៏ចូលដល់កាលអវសាន។  បណ្ដាមន្ដ្រីចាស់ៗ របស់រាជវង្សជិនដែលពុំព្រមទទួលជតាកម្មនេះ បានតស៊ូដើម្បីស្ដារស្ថានការណ៍នៅគ្រប់ទីតំបន់។ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ៣១៧ ក្រោមការជួយជ្រោមជ្រែងពីសំណាក់មន្ដ្រីថ្នាក់ខ្ពស់នៅចុងយួន (ទំនាបកណ្ដាលបរិវេណទំនាបទន្លេហួងហូ) និងចៀងណាន (ដែនដីភាគខាងត្បូងនៃទន្លេឆាងចៀងឬយ៉ង់សេ) ស៊ឺម៉ារុយ ដែលខណៈនោះមានតំណែងជាឡាងយ៉ាវ៉ាំង តែងតាំងខ្លួនជាក្សត្រជិនជាបន្ដ ទ្រង់មានព្រះនាមថាជិនយួនទី និងស្ថាបនាស្រុកចៀនខាំង (ក្រុងណានជិងខេត្ដចៀងស៊ូបច្ចុប្បន្ន) ជារាជធានី ជាពេលចាប់ផ្ដើមនៃសម័យរាជវង្សជិនខាងកើត។

រាជវង្សជិនខាងកើតថ្វីបើប្ដូររាជធានីទៅតំបន់ចៀងណានភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន តែដោយសារមានអ្នកបន្ដរាជសម្បត្ដិ ទើបមានបំណងប្រាថ្នាចង់បង្រួបបង្រួមផែនដីភាគខាងជើងត្រឡប់មកវិញ។ ពេញមួយយុគសម័យនេះ មានមេទ័ពដែលអាសាលើកទ័ពទៅវាយភាគខាងជើងជាច្រើនលើក។ ជូធីបង្ក្រាបភាគខាងជើងបានជាលទ្ធផលមួយនៃការខិតខំបង្រួបបង្រួមជាតិ។

ជូធីមានកំណើតចេញពីត្រកូលអ្នកធំនៅភូមិភាគខាងជើង ដំបូងឡើងយពេលភាសខ្លួនមកនៅភាគខាងត្បូងនោះ ដោយសារនៅមានស្ម័គ្របក្សពួកនិងប្រជាជនដែលមកពីភាគខាងជើង ទើបយល់ថាការលើកទ័ពឡើងទៅភាគខាងត្បូងមានសង្ឃឹមឈ្នះច្រើន ដូច្នេះ មុនការប្រកាសបង្កើតរាជវង្សជិនខាងកើត បានសុំជំនួយពីស៊ឺម៉ារុយឬជិនយួនទីនាពេលក្រោយមក ដើម្បីបង្ក្រាបពួកក្បត់នាភាគខាងជើង។ ស៊ឺម៉ារុយតែងតាំងជូធីធ្វើជាមេស្រុកអ៊ីចូវនិងប្រគល់ស្បៀងមួយចំនួន។ ជូធីនាំកងកម្លាំងឆ្លងទន្លេ (ភាគខាងជើងនិងភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិនឃាំងដោយទន្លេឆាងចៀងឬយ៉ង់សេ) ទៅសង្កត់ទ័ពរបស់ស៊ឺឡឺថែមទាំងដណ្ដើមយកដែនដីមួយផ្នែកនៃទន្លេហងហឺឬហួងហូដែលនៅខាងជើង។ ខណៈពេលនោះឯង រាជសំណាក់ភាគខាងត្បូងកើតចលនាក្បត់វ៉ាំងទុនជាហេតុធ្វើឲ្យការលើកទ័ពឡើងទៅភូមិភាគខាងជើងរបស់ជូធីត្រូវអាកខាន។ ជូធីក្ដៅក្រហាយធ្លាក់ខ្លួនឈឺនិងស្លាប់ក្នុងឆ្នាំគ.ស ៣២១ ។ ក្រោយមកស៊ឺឡឺវាយបកដណ្ដើមយកដែនដីហឺណានទៅវិញ។ ផែនការបង្រួបបង្រួមប្រទេសលើកនេះត្រូវបរាជ័យ។
រាជវង្សជិនខាងកើត: '''ការដណ្ដើមអំណាចក្នុងរាជសំណាក់'''

ការដណ្ដើមអំណាចក្នុងរាជសំណាក់ 
ថ្វីបើថាប្រទេសជាតិក្នុងសម័យរាជវង្សជិនខាងកើតដែលបានទទួលការជ្រោមជ្រែងពីបណ្ដាកងកម្លាំងមកពីត្រកូលធំៗ មកពីរាជវង្សជិនខាងលិចមានការវិវត្ដន៍ទៅមុខខ្លះ តែរឿងផ្ទៃក្នុងវិញពោរពេញទៅដោយជម្លោះ ដោយសារការដណ្ដើមអំណាចគ្នារវាងក្រុមម្ចាស់ស្រុកដែលមានឥទ្ធិពលតាំងពីដើមជាមួយក្រុមអំណាចថ្មីដែលទើបផ្លាស់ទីចូលមក ដែលភាគច្រើនខាងត្រកូលអ្នកធំពីតំបន់ចុងយួនជាអ្នកក្ដោចអំណាចរដ្ឋនៅក្នុងដៃ។ ចំណែកក្រុមថ្នាក់ដឹកនាំភាគខាងត្បូងត្រូវរងគំនាបនយោបាយ។ ក្រៅពីនេះ នៅមានការដណ្ដើមអំណាចគ្នារវាងក្រុមត្រកូលធំៗ ជាមួយរាជសំណាក់ ឬសូម្បីតែក្រុមត្រកូលភាគខាងជើងជាមួយគ្នាក៏មានការដណ្ដើមអំណាចគ្នាយ៉ាងស៊ីសាច់ហុតឈាមមិនចាញ់គ្នាប៉ុន្មានដែរ។

រវាងកំឡុងពេលឆ្នាំគ.ស ៣១៧-៣៩៩ រជ្ជកាលស្ដេចជិនយួនទីដល់រជ្ជកាលស្ដេចជិនអាន់ទី ចាត់ទុកជាកំឡុងពេលដែលរាជវង្សជិនខាងកើតមានការវិវត្ដន៍ជាសន្សឹម។ ថ្វីបើក្នុងកំឡុងពេលនេះមានការបង្កចលាចលខ្លះតែក៏ត្រូវបណ្ដាមន្ដ្រីនិងក្រុមត្រកូលធំៗ រួមគ្នាដាក់គំនាបឲ្យនៅរាបទាបទៅវិញ។ ការវិវត្ដន៍ខាងលើនេះ បានធ្វើឲ្យកើត ៤ ត្រកូលធំៗ ដែលផ្លាស់គ្នាឡើងកាន់អំណាចនយោបាយក្នុងសម័យរាជវង្សជិនខាងកើត មានដូចជា ត្រកូលវ៉ាំង ត្រកូលវី ត្រកូលហួន ត្រកូលសៀ ខណៈដែលក្សត្រមិនមានព្រះរាជអំណាចសោះ ជាហេតុធ្វើឲ្យប្រទេសជាតិធ្លាក់ក្នុងសភាពរង្គោះរង្គើ ពិបាកអភិវឌ្ឍន៍ឈានទៅមុខ។

ក្រោយពេលជិនយួនទីស្ថាបនារាជវង្សជិនខាងកើតហើយ វ៉ាំងតៅបានចូលគ្រប់គ្រងអំណាចផ្ទៃក្នុង។ ចំណែកវ៉ាំងទុនកាន់កម្លាំងទាហានគ្រប់គ្រងខាងក្រៅ ជាហេតុធ្វើឲ្យជិនយួនទីមានអារម្មណ៍ថាត្រកូលវ៉ាំងកំពុងតែពានវ៉ាំង។ ក្រោយពេលជិនយួនទីស្លាប់ ជិនមិងទីឡើងគ្រងរាជ្យបល្ល័ង្កបន្ដ។ ឆ្នាំគ.ស ៣២៤ វ៉ាំងទុនឈឺធ្ងន់ ជិនមិងទីឆ្លៀតឱកាសលើកទ័ពបង្រ្កាប ចុងក្រោយវ៉ាំងទុនឈឺកាន់តែធ្ងន់និងស្លាប់បាត់បង់ជីវិត កងកម្លាំងដែលនៅសេសសល់ត្រូវបោសសម្អាតទាំងអស់។

ពេលដល់រជ្ជកាលស្ដេចជិនឆឺងទី អ៊ីលៀង អាស្រ័យឋានៈជាសម្ដេចពូចូលកាន់អំណាចនយោបាយ។ ខណៈនោះអ៊ីលៀងចង់ប្រឆាំងនឹងជូយេវ ដែលកាន់កាប់ក្រុងអ៊ីចូវ តែខ្លាចស៊ូជ្វិន ដែលមានគុណសម្បត្ដិក្នុងការបង្ក្រាបវ៉ាំងទុន។ លុះដល់ឆ្នាំគ.ស ៣២៧ អ៊ីលៀងផ្ញើសារកោះហៅស៊ូជ្វិនចូលរាជធានី តែស៊ូជ្វិនក្រែងអ៊ីលៀងយកលេសកម្ចាត់ខ្លួន ទើបរួមដៃជាមួយជូយេវលើកទ័ពចូលរាជធានីចៀនខាំង។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំគ.ស ៣២៩ អ៊ីលៀងបង្ក្រាបពួកក្បត់ស៊ូជ្វិនបានសម្រេច ក្ដោបអំណាចបានទាំងអស់។

ក្នុងកំឡុងពេលខ្លីមួយដែលរាជវង្សជិនខាងកើតមានសន្ដិភាពនោះ ហួនវ៉ើន ដែលគ្រប់គ្រងក្រុងជិងចូវក្នុងរជ្ជកាលស្ដេចជិនមូទី ឆ្នាំគ.ស ៣៤៧ លើកទ័ពបង្ក្រាបនគរស៊ូ (ខេត្ដសេឆួនបច្ចុប្បន្ន) ។ ក្រោយមកព្យាយាមវាយឡើងទៅខាងជើងដើម្បីពង្រីកអំណាចរបស់ខ្លួន ធ្វើឲ្យរាជវង្សជិនខ្លាចរអែង។ ក្រោយមកថ្វីបើហួនវ៉ើនវាយទៅខាងជើង ៣ ដង វាយបានហើយត្រូវសត្រូវវាយបកមកវិញ ចុងក្រោយក៏នៅតែមិនអាចសម្រេចកិច្ចការធំ។
រាជវង្សជិនខាងកើត: '''សមរភូមិនៅទំនាបទន្លេហ្វឺយស៊ុយ'''

សមរភូមិនៅទំនាបទន្លេហ្វឺយស៊ុយ 
ថ្វីបើហួនវ៉ើនបរាជ័ក្នុងការលើកទ័ពឡើងទៅខាងជើង តែនៅតែអាចគ្រប់គ្រងអំណាចនយោបាយបានដដែល។ រហូតដល់ឆ្នាំគ.ស ៣៧៣ ហួនវ៉ើនឈឺស្លាប់ សៀអាន់ដែលមកពីក្រុមទាយាទត្រកូលអ្នកធំ ចាប់ផ្ដើមមានឥទ្ធិពលសំខាន់ក្នុងកិច្ចការគ្រប់គ្រងប្រទេស។

សៀអាន់ប្រើនយោបាយទាមទារតុល្យភាពអំណាចនិងផលប្រយោជន៍នៃគ្រប់ភាគី ជួយកាត់បន្ថយការប៉ះទង្គិចនៃភាគីផ្សេងៗ ទើបធ្វើឲ្យបានទទួលការគាំទ្រពីរាជសំណាក់ និងទទួលការលើកសសើរយ៉ាងច្រើន។ ក្នុងកំឡុងពេលនេះរាជវង្សជិនខាងកើតទទួលបានសុខសន្ដិភាពមួយរយៈកាលទៀត។

រហូតដល់ឆ្នាំគ.ស ៣៨២ ហ៊្វូចៀន ស្ដេចនគរឆៀនឈិន ភាគខាងជើង មានកម្លាំងខ្លាំងឡើង ទើបប្រមូលកងទ័ពយ៉ាងច្រើនវាយចុះមកខាងត្បូង ដើម្បីបង្រួបបង្រួមផែនដីឲ្យមានឯកភាព។ ខណៈដែលកងទ័ពហ៊្វូចៀនពោពេញទៅដោយភាពក្លៀវក្លា រាជវង្សជិនខាងកើតក៏ត្រៀមទប់ទល់រួចរាល់ហើយដែរ។ កងទ័ពទាំងពីរក្រុមប្រឈមមុខដាក់គ្នានៅច្រាំងទាំងពីនៃទន្លេហ្វឺយស៊ុយ និងដោយសារទំនាក់ទំនងរបស់សៀអាន់ បណ្ដាមេទ័ពមកពីត្រកូលធំៗ ចូលមកបូកកម្លាំងបន្ថែម រហូតនៅទីបំផុតវាយទ័ពធំរបស់ហ៊្វូចៀនបែករត់ទៅវិញខ្ចាត់ខ្ចាយ។ ជ័នជម្នះរបស់អ្នកភាគខាងត្បូងលើកនេះ ធ្វើឲ្យផែនការបង្រួបបង្រួមផែនដីត្រូវនៅទើរដដែល។ អ្នកភាគខាងត្បូងរួចផុតពីគ្រោះធំ សេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមបានទទួលអភិវឌ្ឍន៍ជាបន្ដបន្ទាប់មួយរយៈពេលទៀត ជាបច្ច័យសំខាន់ក្នុងការអូសបន្លាយសង្គ្រាមដណ្ដើមដែនដីដែលបែងជាជើងត្បូងនាពេលក្រោយមកទៀត។