navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ព្រះធាតុហ្លួង

ព្រះធាតុហ្លួង គឺជាការគ្របដណ្តប់ដ៏ធំនៃមាស ព្រះពុទ្ធសាសនា ចេតិយ នៅកណ្តាលក្រុងនៃ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ , ប្រទេសឡាវ ។  ចាប់តាំងពីការបង្កើតដំបូងបានស្នើឱ្យមាននៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ៣ នៃគ.សចេតិយបានឆ្លងកាត់ការស្ថាបនាឡើងវិញជាច្រើននាពេលថ្មីៗនេះដូចជាទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៣០ ដោយសារការឈ្លានពានរបស់បរទេសនៅតំបន់នោះ។ ជាទូទៅវាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាបូជនីយដ្ឋានជាតិដ៏សំខាន់បំផុតនៅក្នុងប្រទេសឡាវនិងជានិមិត្តសញ្ញាជាតិ។
ព្រះធាតុហ្លួង: ប្រវត្តិសាស្រ្ត

ប្រវត្តិសាស្រ្ត 
ព្រះធាតុហ្លួង និងស្ថានភាពរបស់វានៅវៀងចន្ទន៍ 

អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាព្រះពុទ្ធសាសនា មកពី ចក្រភព ម៉ូរីយ៉ា ត្រូវបានគេជឿថាត្រូវបានបញ្ជូនដោយអធិរាជ អាសូកា រួមទាំង បូរីចាន់ ឬ ប្រាយ៉ាចន្ថាបូរីប៉ាស៊ីសាក់ និងព្រះសង្ឃ ៥ អង្គដែលបាននាំយកព្រះសារីរិកធាតុ (ដែលគេជឿថាជា ឆ្អឹងទ្រូង ) របស់ ព្រះពុទ្ធ មកកាន់ចេតិយនៅសតវត្សរ៍ទី ៣ មុនគ.ស  វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញនៅសតវត្សរ៍ទី ១៣ ដោយ ជនជាតិខ្មែរជាប្រាសាទដែលបានបាក់បែក។

នៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី 16 ស្ដេច សត្ថាធិរត្ន័ បានផ្លាស់ប្តូររាជធានីពី ហ្លួងព្រះបាង ទៅ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ព្រះអង្គបានបញ្ជាគេឱ្យការសាងសង់ចេតិយនោះនៅ ១៥៦៦  វាត្រូវបានគេកសាងឡើងវិញប្រមាណ ៤m ពីកណ្តាលនៃទីក្រុងវៀងចន្ទន៍នេះនៅចុងបញ្ចប់នៃការសាងសង់ ព្រះធាតុហ្លួង ហើយព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា  ថាហ្វាថាហ្លួង  មូលដ្ឋានមានប្រវែង ៦៩ ម៉ែត្រនីមួយៗនិងមានកំពស់ ៤៥ ម៉ែត្រហើយត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយស្តូបតូចចំនួន ៣០ ។ 

ក្នុង ១៦៤១ ពួកហូឡង់របស់ក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាងកើត ពួកហូឡង់  បានមកទស្សនាទីក្រុងវៀងច័ន្ទនិងត្រូវបានទទួលដោយព្រះមហាក្សត្រសុរិយវង្សា នៅឯព្រះវិហារជាកន្លែងដែលគាត់ត្រូវបានគេផ្តល់ដំណឹងថាបានទទួលធ្វើពិធីនៅក្នុងពិធីមួយ។ គាត់បានសរសេរថាគាត់មានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងចំពោះ“ សាជីជ្រុងដ៏ធំសម្បើមហើយផ្នែកខាងលើត្រូវបានគ្របដោយស្លឹកមាសដែលមានទម្ងន់ប្រហែលមួយពាន់ផោន” ។  ទោះយ៉ាងណាចេតិយនេះត្រូវបានលួចម្តងហើយម្តងទៀតដោយជនជាតិ ភូមា សៀមនិង ចិន។ 

ព្រះធាតុហ្លួងត្រូវបានបំផ្លាញដោយ ការលុកលុយរបស់ សៀម នៅឆ្នាំ ១៨២៨ ដែលធ្វើឱ្យវាខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនិងបោះបង់ចោល។ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩០០ ដែលជនជាតិបារាំងបានស្តារការរចនាដើមឡើងវិញដោយផ្អែកលើគំនូរលំអិតពីឆ្នាំ ១៨៦៧ ដោយស្ថាបត្យករនិងអ្នករុករកជនជាតិបារាំងឈ្មោះ Louis Delaporte ។  ទោះយ៉ាងណាការប៉ុនប៉ងដំបូងដើម្បីស្តារវាឡើងវិញគឺមិនជោគជ័យទេហើយវាត្រូវរៀបចំឡើងវិញហើយបន្ទាប់មកត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញនៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៣០ ។  កំឡុង សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ ព្រះធាតុហ្លួងបានរងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក្នុងកំឡុងពេលវាយឆ្មក់តាមអាកាសរបស់ថៃ។ ចុងបញ្ចប់ សង្រ្គាមលោកលើកទី ២ ព្រះធាតុហ្លួងត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញ ។
ព្រះនាងកែវកល្យាណ

ព្រះនាងកែវកល្យាណ( ឡាវ : ແກ້ວເກັງຍາ,ແກ້ວກັນຍາ) គឺជាព្រះអគ្គមហេសីនៃ ព្រះបាទហ្វាង៉ុម ដ៏អស្ចារ្យ ជាព្រះមាតា ព្រះបាទសាមសែនថៃ ត្រៃភូវនាថ ស្តេចឡានកំដែង និង ព្រះនាងកែវភិមផាមហាទេវី  ។ ទ្រង់ជាព្រះ​រាជ​បុត្រី​របស់​ព្រះ​មហាក្សត្រ​​ ជ័យវរ្ម័នទី៩ ស្តេចនៃអង្គរ
ព្រះនាងកែវកល្យាណ: ព្រះរាជកិច្ច

ព្រះរាជកិច្ច 
ព្រះអង្គបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុង ពុទ្ធសាសនា បែបអង្គរ ឬ ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងសម័យអង្គរបានរីករាលដាលនៅក្នុង អាណាចក្រឡានឆាង 

ស្តេច ហ្វាង៉ុម ទ្រង់ធ្វើសង្រ្គាម ដូច្នេះហើយ ទ្រង់បានតែងតាំងព្រះអង្គជារាជានុសិទ្ធិ ខណៈពេលដែលទ្រង់មានផ្ទៃពោះបាន ៣ ខែ។
ព្រះនាងកែវកល្យាណ: សោយទិវង្គត

សោយទិវង្គត 
បន្ទាប់ពីស្តេច ហ្វាង៉ុម បានសោយរាជ្យលើ ឈៀងដងឈៀង  អស់រយៈពេល 15 ឆ្នាំ ម្ចាស់ក្សត្រី កែវកល្យាណ បានសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ  ១២៥៧
ព្រះនាងកែវកល្យាណ: មែកធាងគ្រួសារ

មែកធាងគ្រួសារ 

ពង្សាវតារបស់ម្ចាស់ក្សត្រីកែវកល្យាណ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

พระปทุมราชา	

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

พระเจ้าแตงหวาน	

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

พระนางโสภาวดี	

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

พระบรมนิพพานบท	

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

พระเจ้าชัยวรมันที่ 9	

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

พระนางจันทรวรเทวี	

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

พระนางองค์ราชเทวี	

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

พระนางแก้วเก็งยา	

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

พระมารดาไม่ปรากฏนาม
ព្រះនាងឆាងអើ

ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|ព្រះនាងឆាងអ័ សិល្បៈចិន រាជវង្សមិង.
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|ព្រះនាងឆាងអ័ សិល្បៈចិន.
ព្រះនាងឆាងអើ   (，嫦娥) ជាព្រះម៉ែព្រះច័ន្ទ梁偉民，《「嫦娥」新考》，一 、二 、三 、四 、五 。 និង ទេវតាទៀងទាត់ទន សាសនាតាវ.
និង ព្រះនៃចំស្រស់ស្អាត.
ព្រះនាងជ័យទេវី

តាមការប៉ាន់ស្មាន ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ ប្រហែលសោយទីវង្គតទៅក្រោយនៅឆ្នាំ៦៨១។ ព្រះអង្គពុំមានបុត្រាទេ ដោយហេតុនេះបុត្រីរបស់ព្រះអង្គព្រះនាមជ័យទេវីឡើងសោយរាជ្យស្នង។ ព្រះនាងនៅគ្រប់គ្រងរដ្ឋរហូតដល់ឆ្នាំ៧១៣ តែអំណាចរបស់ព្រះនាងពុំមានមូលដ្ឋានមាំទាំឡើយ ព្រោះនៅក្នុងអត្តបទសិលាចារឹកមួយនៅបារាណ៍ទឹកថ្លាព្រះនាងទ្រង់បានត្អួញត្អែពី ភាពច្របូកច្របល់ក្នុងចិត្តគំនិត និងពីទុក្ខវេទនាក្នុងគ្រាកើតកលិយុគ។ បើតាមពង្សាវតាចិន ប្រទេសចេនឡាត្រូវបានបែងចែកពីរនៅខាងដើមស.វទី៨(៧០៦)។ ភាគខាងជើងគេហៅថា ចេនឡាដីគោកជាតំបន់សម្បូរដោយភ្នំ និងជ្រលងភ្នំ រីឯខាងត្បូងដែលគេហៅថា ចេនឡាទឺកលិចជាតំបន់សម្បូរដោយបឹងបួរហើយមានសមុទ្រព័ន្ធជុំវិញ។ បើតាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវចេនឡាដីគោកមានវោសាលភាពលាតសន្ធឹងទៅលើប្រទេសឡាវភាគកណ្តាល​ និងភាគខាងត្បូងសព្វថ្ងៃ ឯចេឡាទឹកលិចគ្រប់ដណ្តប់ទៅលើអាងទន្លេមេគង្គចាប់ពីល្បាក់ខោនរហូតដល់សមុទ្រប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ដោយលោកត្រឹង ងា ភាគ១-២ សម្រាប់មធ្យមសិក្សា និងឧត្តមសិក្សា ភ្នំពេញ ឆ្នាំ១៩៧៣ ទំព័រទី៧០។។
ព្រះនាងនីឡាទេវី

រូបភាពតូច| ព្រះវិស្ណុ ណុ ឬ​ព្រះនារាយណ៍ មានមហេសីបីអង្គគឺ​៖ ព្រះនាងលក្ម្សី(ព្រះស្រីទេវី) និង ព្រះនាងភូមិ(ព្រះម៉ែធរណី និង ព្រះនាងនីឡាទេវី សិល្បៈខ្មែរបាពួន.

ព្រះនាងនីឡាទេវី  () តេបធីតានៃព្រហ្មញ្ញសាសនា   ព្រះមហេសីភរិយាទី ៣  នៃព្រះវិស្ណុ .https://hinduism.stackexchange.com/questions/10773/who-is-the-seer-of-the-nila-sukta-the-vedic-hymn-to-vishnus-wife-nila-devi  https://www.quora.com/Are-there-any-references-to-Neeladevi-who-is-Vishnus-third-wife-in-the-Hindu-Puranas-besides-the-Neela-Suktam-from-the-Vedasនៃ ព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ ។

រូបភាពតូច| ព្រះវិស្ណុ ណុ ឬ​ព្រះនារាយណ៍ មានមហេសីបីអង្គគឺ​៖ ព្រះនាងលក្ម្សី(ព្រះស្រីទេវី) និង ព្រះនាងភូមិ(ព្រះម៉ែធរណី និង ព្រះនាងនីឡាទេវី.
ព្រះនាងភូមិ

រូបភាពតូច|ព្រះវិស្ណុ ឬ​ព្រះនារាយណ៍ មានមហេសីបីរអង្គគឺ​៖ ព្រះនាងលក្ម្សី(ព្រះស្រីទេវី) និង ព្រះនាងភូមិ.
ព្រះនាងភូមិ ឬ ព្រះម៉ែភូមិ () ឬ ព្រះភូទេវី  () ព្រះនាងភូទេវីដែលជា  មានន័យថាអាទិទេពថែរក្សា ទឹកដីនៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ ។   ព្រះជាយាទី ២ របស់ព្រះវិស្ណុ ។ គឺ ព្រះម៉ែធរណីនៃព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទ និង ព្រះនាងវ៉ាសុនហារ៉ាពោធិសត្វ ( នាងគង្ហីងនៃព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន, ព្រះពុទ្ធសាសនាវិជ្រយាន. ។ 

រូបភាពតូច| ព្រះនាងភូមិ និង ព្រះវារាហៈ អវតារព្រះវិស្ណុ ឬ ​ព្រះនារាយណ៍.។
ព្រះនាងមារីចី

ព្រះម៉ែមារីចីពោធិសត្វ250pxសាសនា និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយវជរយានព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយមហាយានព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ចិនព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​វៀតណាមព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ជប៉ុនព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​កូរ៉េ ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ថៃព្រះពុទ្ធសាសនាចិនព្រះនាងនៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា - ហិណ្ឌូសាសនាព្រះនាងនៃសាសនាអ្នកស្រុកចិន  សាសនាតាវ   ​​ព្រះម៉ែឱស្សាទេវី ព្រះម៉ែតាវម៉ូយាន្តជំនិះ ជ្រូកព្រៃ	 ទេវរូបព្រះម៉ែមារីចីពោធិសត្វទ្រង់​ជ្រូកព្រៃ សិល្បៈឥណ្ឌា 

200x250px|thumb|ទេវរូបព្រះម៉ែមារីចីពោធិសត្វទ្រង់​ ជ្រូកព្រៃ សិល្បៈឥណ្ឌា.

  ព្រះម៉ែមារីចីពោធិសត្វ  (; , , ) ជាព្រះពោធិសត្វទេពធីតាចិននៃព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយមហាយាន - និកាយវជរយាន.,ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ចិន,ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​វៀតណាម,ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ជប៉ុន,ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​កូរ៉េ ,ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ថៃ,ព្រះពុទ្ធសាសនាចិន៕៚ .ព្រះនាងនៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា - ហិណ្ឌូសាសនា គឺ ​​ព្រះម៉ែឱស្សាទេវី និងព្រះនាងនៃសាសនាអ្នកស្រុកចិន  សាសនាតាវ គឺ ព្រះម៉ែតាវម៉ូ. , យាន្តជំនិះព្រះនាង គឺ ​ ជ្រូកព្រៃ៕៚ . អវតារព្រះនាង គឺ ទេពធីតាវជ្រវរាហិ  .៕៚ .仏像ワールド
ព្រះនាងយសោធរា

ស្តាំ|thumb|230px|ពេល​រៀប​អភិសេក​ព្រះ​អង្គ ​សិទ្ធត្ថ​ គោតម និង ​ព្រះនាង​ យសោធរា​

ព្រះនាង​ យសោធរា (Yashodharā) មាន​ព្រះ​នាម​ហៅ​ច្រើន​យ៉ាង​ ដូចជា ១) ពិម្ពា (Bimbā), ២) ​ពិម្ពាយសោធរា (Bimbā​ Yashodharā), ៣) ភទ្ទកច្ចានា (Bhaddakaccānā), ​៤) រាហុលមាតា (Rāhula Mātā)។
ព្រះនាងយសោធរា: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ 
ព្រះនាង យសោធរា (កនិដ្ឋាព្រះទេវទត្ត) ជាបុត្រីព្រះបាទ សុប្បពុទ្ធ នៃកោលិយវង្ស (Koliya) និង ព្រះនាងបមិត្តា នៃសាក្យវង្ស ដែល​ជា​កនិដ្ឋា​ (ប្អូន) របស់​ព្រះ​បាទ​ សុទ្ធោទនៈ នៃ​សាក្យ ឬ សក្ក​វង្ស (Shākya, Sokyā, Sakka, ឬ Sākiyā) ។ ពេល​ចម្រើន​វ័យ ព្រះ​ជន្ម​បាន​ ១៦ ​វស្សា ព្រះ​នាង ​យសោធរា បាន​រៀប​អភិសេក​ជា​អគ្គ​មហេសី​របស់​ព្រះអង្គ​ ​សិទ្ធត្ថ គោតម (ជា​បង​ប្អូន​ជី​ដូន​មួយ និង មាន​អាយុ​ស្មើ​គ្នា) ដែល​ជា​បុត្រ​របស់​ព្រះ​បាទ​ សុទ្ធោទន​មហារាជ ។ កាល​ព្រះ​នាង​មាន​ព្រះ​ជន្ម​ ២៩ ​ព្រះ​វស្សា ព្រះ​នាង​បាន​ប្រសូត្រ​បុត្រា​មួយ​ព្រះ​អង្គ ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ព្រះ​នាម​ថា រាហុលកុមារ។ ក្នុង​ថ្ងៃ​ដែល​ព្រះនាង​ប្រសូត្រ​បុត្រ​នោះ ព្រះ​អង្គ សិទ្ធត្ថ ​ក៏​បាន​យាង​ចេញ​ពី​ព្រះ​នគរ ​កបិលពស្តុ​​ ដើម្បី​សាង​ផ្នួស ។ ក្រោយ​ពី​បាន​ឮ​ដំណឹង​ថា ព្រះ​អង្គ សិទ្ធត្ថ ​ទ្រង់​ចាក​ចេញ​ពី​ព្រះ​នគរ​ ចាក​ចេញ​ពី​ការ​សោយ​សុខ​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​វាំង ព្រះ​នាង​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​ធ្វើ​តាម​ព្រះ​អង្គ ដោយ​មិន​ពាក់​គ្រឿង​អលង្ការ ស្លៀក​សំពត់​កាសាវពស្រ្ត​ (ស្បង់)​ ផ្ទុំ​ផ្ទាល់​នឹង​កម្រាល សោយ​អាហារ​តែ​មួយ​ពេល ។ ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​ដែល​ជា​បុត្រ​របស់​ស្តេច​នៅ​នគរ​ដទៃៗ​ បាន​សុំ​ដណ្តឹង​ព្រះ​នាង​ជា​មហេសី តែ​ព្រះ​នាង​បាន​បដិសេធ ។
ព្រះនាងយសោធរា: សាងផ្នួស

សាងផ្នួស 
ក្រោយ​ពេល​បាន​ត្រាស់ដឹង​ ព្រះ​អង្គ សិទ្ធត្ថ ​​ក៏​យាង​​ត្រឡប់​មក​ព្រះ​នគរ​ដើម្បី​បង្រៀនព្រះ​ញាតិ​វង្ស​របស់ព្រះ​អង្គ ឲ្យ​យល់ច្បាស់​នូវ​គោល​លទ្ធិ​ថ្មី​របស់​ព្រះ​អង្គ ។ ដោយ​សារ​ការ​នឹក​រលឹក​ និង ​ការ​អន់​ចិត្ត​​ខ្លាំងពេក​ ព្រះនាង យសោធរា​​ មិន​ព្រម​យាង​ចេញ​មក​ជួប​នឹង​ព្រះ​អង្គ ​សិទ្ធត្ថ ​ឡើយ ។ ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​ពិចារណា​​​ឃើញ​ថា បើ​ព្រះ​អង្គ​មិន​យាង​ទៅ​រក​ព្រះនាង​ យសោធរា ​ទេ ច្បាស់​ជា​​ព្រះ​នាង​នឹង​បែក​ហឫទ័យ ​ក្ស័យ​ព្រះ​ជន្ម​​ក្នុង​ថ្ងៃ​នេះ​មិនខាន ។ ព្រះ​​ពុទ្ធ​​ទ្រង់ក៏​​យាង​ទៅ​​​​សម្តែង​​ព្រះ​ធម្មទេសនា​អំពី​អតីតជាតិ​កាល​ ដែល​​ព្រះ​អង្គ​ និង ​ព្រះនាង ​មាន​​កំណើត​ជា​សត្វ​កិន្នរ កិន្នរី ។ ក្រោយ​ពេល​សម្តែង​ព្រះ​ធម្ម​ទេសនា​នេះ​ចប់​ ព្រះនាង​ក៏​បាន​សម្រេច​សោតាបត្តិផល​ ។ ក្រោយ​ពេល​ព្រះ​នន្ទ​បួស​បាន ​៧ ​ថ្ងៃ ​ព្រះ​​នាង​​ យសោធរា មាន​​បំណង​​ឲ្យ​​ព្រះ​រាហុល​ដែល​ជា​បុត្រ​របស់​ព្រះ​នាង ទៅ​សុំ​កំណប់​ទ្រព្យ​​ពី​ព្រះ​ពុទ្ធ​ ។ ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​ក៏​ប្រទាន​អរិយ​ទ្រព្យ​ ៧​ ប្រការ​​ឲ្យ​ដល់ ​​រាហុល​​កុមារ ។ ពេល​សម្តែង​អំពី ​អរិយទ្រព្យ ​នេះ​ចប់​ ​ព្រះ​ពុទ្ធ​​បង្គាប់​​​ឲ្យ​ ព្រះ​សារី​បុត្រ​ បំបួស​ព្រះ ​រាហុល ​កុមារ​ ។ 
ក្រោយ​ពេល​ ព្រះ​រាហុល​ បាន​បព្វជ្ជា​ហើយ ព្រះ​នាង ​យសោធរា ​ក៏​យាង​សាង​ផ្នួស​ព្រម​ជា​មួយ​នឹង​ព្រះនាង ​មហាបជាបតិគោតមី​ ។ បន្ទាប់​ពី​​បួស​ជា​ភិក្ខុនី​ហើយ ព្រះ​នាង​​ យសោធរា ​បាន​​សម្រេច​​ជា​​ព្រះ​​អរហន្តី​មួយ​​រូប​​មាន​​ឈ្មោះ​​ថ្មី​​​ថា​ភទ្ទាកច្ចានាភិក្ខុនី ដែល​ជា​កំពូល​​លើ​​ភិក្ខុនី​ទាំង​ឡាយ​ផ្នែក​ខាង​រឭក​ជាតិ​បាន ។
ព្រះនាងយសោធរា: យោង

យោង 
 សៀវភៅ ព្រះផ្លូវនិព្វាន ដោយ​ យិនគឹមវាណ ព.ស.​២៥៥៣

សុតន្តបិដក ខុទ្ទកនិកាយ លេខ​៦០
Category:ព្រះពុទ្ធសាសនា
Category:សាវ័កព្រះពុទ្ធ
Category:ព្រះញាតិព្រះពុទ្ធ
ព្រះនាងសិង្ខរមហាទេវី

ព្រះនាងសិង្ខរមហាទេវី ( Neang Sikhara Mahadevi ) រូបភាពតូច| ចារឹកសិលាវត្តស្រីឈុម  ជនជាតិ ខ្មែរព្រះនាមពេញ សិង្ខរមហាទេវី (សិខរទេវី)ព្រះរាជឥស្សរិយយស​ព្រះរាជធិតារបស់អាណាចក្រខ្មែរព្រះអគ្គមហេសីរបស់អាណាចក្រសុខោទ័យបិតា ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧(ឬ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២) មាតា អ្នកម្នាងព្រះស្នំ ( មិនស្គាល់នាម ) រាជមុនរបស់អាណាចក្រសុខោទ័យ ព្រះអគ្គមហេសីរបស់ឃុនស្រីណាណាំធំ ( មិនស្គាល់នាម ) រាជបន្តរបស់អាណាចក្រសុខោទ័យ នាងសឿងប្រសូត្រ ស្រីសយោធរបុរៈចក្រភពខ្មែរចូលទីវង្គត់ ក្រុងមឿងរ៉ាត ឬ ក្រុងល្វោ(លពបុរី)អាណាចក្រសុខោទ័យជំនឿសាសនា ព្រហ្មញ្ញសាសនា(ហិណ្ឌូសាសនា)ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយវិជ្រយាន
រូបភាពតូច| រូបចំលាក់របស់ទ្វារបាលរក្សាបដិមាឃុនផាមឿង ខេត្តផេតឆាប៊ូន.

 ព្រះនាងសិង្ខរមហាទេវី   () ឬ សិង្ខរទេវី, សុខរទេវី , សិខរទេវី ជាព្រះអគ្គមហេសីរបស់ឃុនផាមឿង ដែលបានចារឹកទុកក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមានឈ្មោះក្នុងចារឹកវត្តស្រីឈុម គោលទីពីរ ហើយចាត់ទុកថាជាបុគ្គលសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រតាមភ័ស្តុតាងដំបូង ព្រះនាងសិង្ខរមហាទេវីជាព្រះរាជធិតារបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧(ឬ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២) នៃអាណាចក្រខ្មែរសម័យបាយ័ន។http://sealang.net/sala/archives/pdf4/pirya1991towards.pdf 
ព្រះនាងបានប្រតិព័ទ្ធស្នេហាចំពោះឃុនផាមឿង នាពេលបន្ទាប់មកទៀតទើបព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧(ឬ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២)  ទ្រង់ព្រះរាជទានព្រះនាងសិង្ខរទេវីព្រមទាំង ព្រះខន្ធជ័យស្រី (ដោយបន្តមក ជាគរុរាជភ័ណ្ឌដ៏សំខាន់ក្នុងចំណោមប្រាំតាមទំនៀមបុរាណ) ។ ព្រះពុទ្ធបដិមា ព្រះនាម ព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា (បច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុង វត្តត្រៃភូមិ ក្រុងផេតឆាប៊ូន ខេត្តផេតឆាប៊ូន) តំណែងកម្មរតែងអញ្ញស្រីឥន្ទ្របដិន្រ្ទាទិព្វ ជូនដល់ឃុនផាមឿងដោយគុណូបក្ការៈដ៏ធំលើសលុបរបស់ព្រះនាងរាជធិតានៃព្រះចៅក្នុងស្រីសយោធរបុរៈ ធ្វើឲ្យអ្នកផេតឆាប៊ូនលើកសរសើរព្រះនាងជាទេពារក្សស្ដ្រីប្រចាំខេត្តផេតឆាប៊ូន។
ព្រះនាងសិង្ខរមហាទេវី: [[សិល្បៈខ្មែរ|ប្រវត្តិ]]

ប្រវត្តិ 
ព្រះនាងបានប្រតិព័ទ្ធស្នេហាចំពោះឃុនផាមឿង នាពេលបន្ទាប់មកទៀតទើបព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧(ឬ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២) ទ្រង់ព្រះរាជទានព្រះនាងសិង្ខរទេវីព្រមទាំងព្រះខន្ធជ័យស្រី (ដោយបន្តមក ជាគរុរាជភ័ណ្ឌដ៏សំខាន់ក្នុងចំណោម ៥ តាមទំនៀមបុរាណ) ។ ព្រះពុទ្ធបដិមា ព្រះនាម ព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា (បច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុង វត្តត្រៃភូមិ ក្រុងផេតឆាប៊ូន ខេត្តផេតឆាប៊ូន) តំណែងកម្មរតែងអញ្ញស្រីឥន្ទ្របដិន្រ្ទាទិព្វ ជូនដល់ឃុនផាមឿងដោយគុណូបក្ការៈដ៏ធំលើសលុបរបស់ព្រះនាងរាជធិតានៃព្រះចៅក្នុងស្រីសយោធរបុរៈ ធ្វើឲ្យអ្នកផេតឆាប៊ូនលើកសរសើរព្រះនាងជាទេពារក្សស្ដ្រីប្រចាំផេតឆាប៊ូន។  ចំណែក ឃុនផាមឿងជាបុគ្គលដ៏សំខាន់ម្នាក់ក្នុងការបង្កើតអាណាចក្រសុខោទ័យ ជារាជឱរសរបស់ឃុនស្រីណាណាំធំ អ្នកដឹកនាំសុខោទ័យ មុនរាជវង្សព្រះរួងបានក្លាយជាអភិបាលក្រុងរ៉ាត (បច្ចុប្បន្នគឺខេត្តផេតឆាប៊ូន) និងមានឋានៈជារាជទាយាទរបស់ក្រុងសុខោទ័យ ទើបបានរាជាភិសេកជាមួយព្រះរាជធិតានៃអាណាចក្រខ្មែរ គឺព្រះនាងសិង្ខរមហាទេវី បានប្រគល់ព្រះខន្ធជ័យស្រីព្រះពុទ្ធបដិមាព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជានិងនាមស្រីឥន្ទ្របដិន្រ្ទាទិព្វពីព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧(ឬ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២) និងជាអ្នកដឹកនាំទ័ពធ្វើសឹកឈ្នះខ្មែរស្លាតខ្លូញលំពង់ ហើយប្រគល់ឲ្យមិត្តភក្ដិគឺឃុនបាងក្លាងថាវ ព្រមទាំងអភិវសេកនិងប្រគល់នាមស្រីឥន្ទ្រាទិត្យជូន។
សិលាចារឹកវត្តស្រីឈុម  គោលការណ៍​ទី​២ រៀបរាប់​ពី​វគ្គ​នេះ​ដូច​តទៅដោយបរិយាយថា ពេលឃុនផាមឿងសុខោទ័យបាន(ត្រង់នេះគេអត់មានសរសេរថាវាយបាន ចូលកាន់កាប់បានឬយ៉ាងណាទេ,សរសេរបាត់ពាក្យ) ក៏ចាត់ឱ្យឃុនបាងក្លាងថាវស្ដេចយាងចូលសុខោទ័យ តែឃុនបាងក្លាងថាវត្រូវការឱ្យឃុនផាមឿងតែងតាំងខ្លួនជាស្ដេចសុខោទ័យ មិនព្រមចូល ទេីបឃុនផាមឿងត្រូវលេីកទ័ពចេញពីក្រុងសុខោទ័យ ចាំរហូតដល់ឃុនបាងក្លាងថាវយាងចូលក្រុងសុខោទ័យហេីយ ទេីបតែងតាំងឃុនបាងក្លាងថាវជាបឋមក្សត្រ ទ្រង់ព្រះនាមថា ឃុនស្រីឥន្ទ្រាទិត្យ និងលេីកនាងសឿងដែលជាប្អូនស្រីអោយធ្វេីជាមហេសី។  នៅពេលដែលឃុនផាមឿង ត្រឡប់ទៅក្រុងមឿងរ៉ាត(សំដៅដល់សុខោទ័យ)វិញ ឃើញថាទីក្រុងមឿងរ៉ាតត្រូវបានឆេះទាំងស្រុង ដោយស្នាដៃព្រះនាងសិង្ខរមហាទេវីដែល​មិន​ពេញ​ចិត្ត​នឹងស្វាមីយក​ភាគី​ថៃ​មក​រួម​គ្នា​ មិនអើពើនឹងឋានៈដែលបិតារបស់ព្រះនាង(ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧(ឬ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២) )បានប្រទានឱ្យ។ ដោយរឿងនិទានក្នុងប្រទេសថៃ​ថា ព្រះនាងសិង្ខរមហាទេវីលោត​ចូល​ទឹក​សម្លាប់​ខ្លួន ប៉ុន្តែតាមអ្នកស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ បានស្រាវជ្រាវថាព្រះនាងបាននាំបុត្រាព្រះនាងភៀសព្រះកាយមកក្រុងល្វោ(លពបុរី)។ ខណៈពេលដែលឃុនផាមឿង កំពុងមានការសោកសៅហើយនាំព្រះនាងនរោធរង្សីទេវី  មហេសីថៃបានចាកចេញពីទីក្រុងរ៉ាដ  ហើយបាត់ខ្លួននៅភាគខាងជើង ហើយគ្មាននរណាម្នាក់បានឮពីឃុនផាមឿងទៀតទេ។
ព្រះនាងសិង្ខរមហាទេវី: ​វីរៈនារី​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]

​វីរៈនារី​ខ្មែរ 
ព្រះនាងជា​វីរៈនារី​ក្នុង​ទេវកថា​ពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រពេជ្របូរណ៍បុរាណ​ដ៏ពេញនិយមរបស់ប្រជាជនពេជ្របូរណ៍.https://guide2thailand.com/phra-phuttha-maha-thammaracha/និងគេមានជំនឿថាជាវិញ្ញាណអ្នកតា​ស័ក្តិសិទ្ធ តាមបែប​វិញ្ញាណនិយមក្នុងសាសនាប្រជាប្រិយថៃ។ .
ព្រះនាងស៊ុនទរីវាណី

ព្រះនាងស៊ុនទរីវាណី ឬ ព្រះម៉ែស៊ុនទរីវាណី ឬ ព្រះស៊ុនទរីវាណី ឬ នាងព្រះស៊ុនទរីវាណី ( ,  ,  ) គឺ ទេពធីតារក្សាព្រះត្រៃបិដកក្នុង​សៀវភៅនៃព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទ .៕
ព្រះនាងហេមមាលា ព្រះទន្តកុមារ

​ព្រះនាងហេមមាលា ព្រះទន្តកុមារදන්ත කුමරු - හේමමාලා කුමරිය( Princess Hemamali - Prince Dantha )  250px គំនូរ ព្រះនាងហេមមាលា ព្រះទន្តកុមារ សិល្បៈលង្កា វត្តកេលានីយារាផមហាវិហារកេលានីយារាផមហាវិហារ ក្រុងឃេនឌី ស្រីលង្កា.   ជនជាតិ  ស្រីលង្កា 
រូបភាពតូច|គំនូរ  ព្រះនាងហេមមាលា ព្រះទន្តកុមារ សិល្បៈលង្កា វត្តកេលានីយារាផមហាវិហារកេលានីយារាផមហាវិហារ ក្រុងឃេនឌី ស្រីលង្កា.
ព្រះនាងហេមមាលា ព្រះទន្តកុមារ  (, දන්ත කුමරු - හේමමාලා කුමරිය )  ជា​វីរៈនារី​ និង ​វីរៈបុរស ក្នុង​ទេវកថា​ពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រសីនហាលាបុរាណ​ដ៏ពេញនិយមរបស់ប្រជាជនសីនហាលា.https://www.budusarana.lk/budusarana/2019/08/14/tmp.asp?ID=fea03និងគេមានជំនឿថាជាវិញ្ញាណអ្នកតា​ស័ក្តិសិទ្ធ តាមបែប​សាសនាស្រុកសីនហាលាក្នុងសាសនាប្រជាប្រិយស្រីលង្កា។ .
ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី

ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី ឬ ព្រះហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី ( ) ទេវី នៃព្រហ្មញ្ញសាសនានិងព្រហ្មញ្ញ សាសនា.មហេសីរបស់ព្រះព្រហ្ម និង ព្រះពិស្ណុការ , ព្រះសាតាសិវៈConstance Jones, James D. Ryan (2005), Encyclopedia of Hinduism, Infobase Publishing, p.167, entry "Gayatri Mantra"Roshen Dalal (2010), The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths, Penguin Books India, p.328, entry "Savitr, god" ជាព្រះម៉ែសាព្រះ​វេទៈ  និង ទេវតាទៀងទាហ្គ៉ាយ៉ាទ្ម៉ុនតា និង ព្រះនៃចំព្រះអាទិត្យ.
ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី: កំណត់

កំណត់

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
ព្រះនិព្វាន: ពន្យល់​ពាក្យ និព្វាន

ពន្យល់​ពាក្យ និព្វាន
អត្ថានុរូប​នៃ​ពាក្យ​ថា និព្វាន (និប-ពាន)​ តាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ គឺ ជា​ពាក្យ​ខ្ចី​មក​ពី​ភាសា​សំស្ក្រឹត និង ភាសា​បាលី ដែល​ក្លាយ​ចេញ​មក​ពី​ពាក្យ​សំស្ក្រឹត​​ថា និស៑ “ចេញ, ចេញ​ផុត, ចេញ​ផុត​ស្រឡះ; អស់, ឥត” + វាន “ជា​ឈ្មោះ​តណ្ហា​ដែល​ចាក់​ស្រេះ, ទាក់​ឆ្វាក់, រួបរឹត​ក្នុង​សន្តាន​ចិត្ត​សត្វ”, និស៑ > និរ៑ + វាន > វាណ = និរ៌ាណ; ពាក្យ​បាលី និ + វាន, ដោយ​អនុលោម​តាម សំស្ក្រឹត គឺ​ឲ្យ​មាន​សំឡេង​ធ្ងន់​ដូច សំស្ក្រឹត ដែរ និ + វាន, វ > ព តម្រួត ព > ព្វ = និព្វាន មាន​អត្ថន័យ​ដូច​ សំស្ក្រឹត ដែរ គឺ​ជា​ឈ្មោះ​ធម្មជាត ​ឬ​ចិត្ត​ដែល​ចេញ​ផុត​​ស្រឡះ​ចាក វានៈ គឺ​ឥត​មាន​តណ្ហា​ដែល​ចាក់​ស្រេះ​ទាក់​ឆ្វាក់​រួបរឹត, ដោយ​បរិយាយ​ថា អស់​មាន​កម្ម​ដដែល​ៗ ត​ទៅ​ទៀត​ហើយ សំដៅ​ចំពោះ ខន្ធ​និព្វាន របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ, ព្រះ​បច្ចេក​ពុទ្ធ, ព្រះ​អរហន្ត​ខីណាស្រព, ប៉ុន្តែ​ពាក្យ និព្វាន ឬ និវ៌ាណ នេះ​មាន​មគ្គ ៤, ផល ៤ ជា​សមុទ័យ ​ឬ​ជា​ប្រភព​ឲ្យ​កើត​បាន​ជា កិលេស​និព្វាន ឬ ក្លេសនិវ៌ាណ ក៏​ពុំ​ទាន់​ចេញ​ផុត​ស្រឡះ​ចាក​កម្ម​ដដែល​ៗ នៅ​ឡើយ លុះ​ដល់​បញ្ចក្ខន្ធ​រលត់​ហើយ ទើប​មាន​ឈ្មោះ​ថា ខន្ធ​និព្វាន ឬ ស្កន្ធនិវ៌ាណ អស់​មាន​កម្ម​ដដែល​ៗ​ត​ទៅ​ទៀត នៅ​មាន​សុទ្ធ​តែ បរម​សុខ ហៅ​ថា ឯកន្ត​បរម​សុខ តែ​មួយ​យ៉ាង​ប៉ុណ្ណោះ​ឯង : និព្វាន​ជា​បរមត្ថ​ធម៌ មាន​អត្ថន័យ​សុខុម​ល្អិត​ហួស​វិស័យ​នៃ​សាធារណ​សត្វ​បុថុជ្ជន បើ​លុះ​តែ​បុថុជ្ជន​អ្នក​ធុញ​ទ្រាន់​នឿយ​ណាយ​រសាយ​ចិត្ត ឃ្លាត​ចាក​បុនប្បុនក្កម្ម គឺ​កម្ម​ដដែល​ៗ ទើប​យល់​ឃើញ​ព្រឹល​ៗ ថា​មាន​និព្វាន​ពិត​មែន ... ។
ព្រះនិព្វាន: និព្វានក្នុងអភិធម្មត្ថសង្គហ

និព្វានក្នុងអភិធម្មត្ថសង្គហ 

និព្វានគុណ ឬគុណរបស់ព្រះនិព្វានក្នុងគម្ពីរអភធម្មត្ថសង្គហៈ បានពណ៌នាជាដើមថា អជាតំ និព្វានមិនកើតទៀត អជរា និព្វានមិនចេះចាស់ទ្រុឌទ្រោមគ្រាំគ្រា អព្យាធឹ និព្វានចេះឈឺ ឬមិនមានរោគ (ជម្ងឺ) អមតំ និព្វានមិនមានសេចក្តីស្លាប់ (អម្រឹត្យ) អសង្ខតំ មិនមានបច្ច័យតាក់តែង សន្តិបទំ មានតែសេចក្តីស្ងប់ ឯកន្តំ មានតែសេចក្តីសុខតែម្យ៉ាង។ល។ រីឯព្រះនិព្វានក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទបានអធិប្បាយថា ព្រះនិព្វានព្រោះការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជា។ សង្ខារទាំងឡាយរលត់ទៅព្រោះការរលត់ទៅរបស់អវិជ្ជា។ល។ សេចក្តីគ្រាំគ្រា សេចក្តីឈឺចាប់គ្រប់បែបយ៉ាង ទុក្ខ សោក ខ្សឹកខ្សួលទាំងឡាយ ដោយសរុបបានដល់ទុក្ខវេទនាដែលកើតឡើងតាមផ្លូវកាយ ទោមនស្សវេទនាដែលកើតតាមផ្លូវចិត្តហ្នឹងឯង។
ព្រះនិព្វាន: និព្វានប្បភេទ

និព្វានប្បភេទ 

មាននិព្វានពីរយ៉ាងទៀតគឺ សឧបាទិសេសនិព្វាន សេចក្តីរលត់កិលេសតណ្ហាអស់ដោយឧច្ឆេទប្បហាន (កាត់ផ្តាច់អស់ទាំងឫសគល់មិនមានសល់)១ អនុបាទិសេសនិព្វាន រលត់អស់ទាំងកិលេសតណ្ហា អស់ទាំងបញ្ចក្ខ័ន្ធ១។ ឈ្មោះថាបរិនិព្វាន ព្រោះការរលត់ទៅនៃនិព្វានទាំងពីរនេះឯង ហេតុដូច្នេះមិនមានការអធិប្បាយដទៃឲ្យផ្សេងពីនេះឡើយ។ មាននិព្វានបីយ៉ាងទៀតគឺ អនិមិត្តំ មិនមាននិមិត្ត (គន្លង ដាម ស្នាម លក្ខណៈ) អប្បណិហិតំ ។ សុញ្ញតំ សូន្យមិនមានអ្វីសេះសល់មានន័យថាមិនមានកិលេស និងតណ្ហាសេះសល់។ សូមអស់លោកសាកល្បង់គិតពិចារណាបន្តិចថា តើនិព្វាននុ៎ះ ដូចម្តេចហ្ន៎? យ៉ាងម៉េចបានជាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនានិយាយតែព្រះនិព្វានថាជាសេចក្តីសុខកំពូល ហើយហ៊ានអះអាងថាមិនមានសេចក្តីណាដទៃក្រៅពីនិព្វានទៀតផង។ (យថាវាទី តថាការី) មានសេចក្តីថា ពោលយ៉ាងណា ត្រូវតែធ្វើយ៉ាងនោះ គឺយ៉ាងពោលហ្នឹងឯង។ សូមជម្រាបអស់លោកថា មានពុទ្ធសាសនិកភាគច្រើនដែលនិយាយស្ទាត់មាត់ថា និព្វានៗ ដូច្នេះ តែពួកគាត់នឹងបានយល់ថា និព្វានមានសេចក្តីថាយ៉ាងណាទេ ឬយល់ដែរ តែមិនមែនជាព្រះនិព្វានដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះអង្គទ្រង់បានសម្តែង ឬចេះនិព្វានដែលជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ (យល់ខុសពីព្រះពុទ្ធតម្រាស់)។
ព្រះនិព្វាន: និព្វានក្នុងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ

និព្វានក្នុងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ 

ធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ ឬបឋមទេសនានៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ ព្រះអង្គបានលើកយកអរិយសច្ច៤យ៉ាងមកសម្តែងដល់ពួកតាបសបញ្ចវគ្គិយ៍មានកោណ្ឌញ្ញៈ ភទ្ទិយៈ វប្បៈ មហានាម និងអស្សជិ ឲ្យបានយល់ពីដំណើរនៃវាលវដ្តសង្សារនេះ ថាជាទុក្ខ (ទុក្ខសច្ច) សារហេតុនៃទុក្ខគឺតណ្ហា (ទុក្ខសមុទយសច្ច) ទីរលត់ទុក្ខគឺនិព្វាន (ទុក្ខនិរោធសច្ច) និងមគ្គសច្ចជាវិធីរំលត់ទុក្ខ (ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា)។ យើងបានឃើញពាក្យថានិព្វានគឺទុក្ខនិរោធ(ទីរលត់ទុក្ខហ្នឹងឯង) មានអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនបានមានប្រសាសន៍ថានិព្វានគឺ ការដែលគ្មានបញ្ហាក្នុងជីវិតបច្ចុប្បន្ន មិនថាការអស់ទៅនៃបញ្ហាក្នុងសង្គមគ្រួសារ ឬក្នុងសង្គមជាតិទាំងមូល។ បញ្ហានោះមានច្រើនអនេក ពុំអាចគណនាបាន តែយើងសង្កត់ធ្ងន់ចំពោះបញ្ហាណាដែលយើងបានជួបប្រទះ ឬកំពុងតែមាន ដូចជាករណីទំនាស់ក្នុងសង្គមគ្រួសារដែលគេចាត់ទុកថាជាបញ្ហាធំបំផុតសម្រាប់សង្គមគ្រួសារក្រីក្រជាពិសេសនៅតាមជនបទចំកាត់មាត់ញក ភាគច្រើនពួកគាត់ពុំសូវបានយល់ដឹងពីអ្វីដែលហៅថាសេចក្តីសុខដ៏ពិតប្រាកដនៃជីវិតគូរស្រករនោះទេ ហេតុដូច្នេះក្នុងនាមយើងជាពុទ្ធសាសនិក គប្បីងាកមកគិតដល់បញ្ហានិងវិធីកែបញ្ហាទាំងនោះឲ្យជីវិតខ្លួនឯងនិងអ្នកដែលយើងស្រឡាញ់គឺគ្រួសារយើង ជាតិយើង មនុស្សជាតិយើងម្តង ព្រោះកន្លងមកហាក់ដូចជាមិនមានអ្នកឲ្យតម្លៃរឿងសេចក្តីសុខនៃជីវិតប៉ុន្មានសោះ តែក៏នៅមានជនមួយក្រុមគិតដល់រឿង ប្រាក់ និងសេចក្តីសុខ តើលុយអាចទិញសេចក្តីសុខបានឬទេ? ដូច្នេះជាដើម។
ព្រះនិព្វាន៤ថ្នាក់: ព្រះនិព្វាន ៤ ថ្នាក់

ព្រះនិព្វាន ៤ ថ្នាក់ 
នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​បែប​ថេរវាទ "ព្រះនិព្វាន ៤ ថ្នាក់" គឺ ថ្នាក់នៃព្រះនិព្វាន ចាប់​ពីថ្នាក់​ទាបទៅ​ដល់​​​អរហន្ត ដែល​ជាថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត ។ ព្រះនិព្វាន ៤ ថ្នាក់នោះគឺ​សោតាបន្ន, សកទាគាមិ, អនាគាមិ និងអរហន្ត ។ ការបង្រៀនអំពីនិព្វាន ៤ ថ្នាក់នេះ ជាកម្មវត្ថុដ៏សំខាន់ នៃការសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនា ក្នុងជំនាន់ដើម ដោយរាប់ទាំងថេរវាទផង ដែលស្ថិតស្ថេរ រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។
ព្រះនិព្វាន៤ថ្នាក់: បុថុជ្ជនបុគ្គល

បុថុជ្ជនបុគ្គល
ជនសាមញ្ញ ឬបុថុជ្ជន (ពាក្យបាលី) ជាបុគ្គលដែលគ្មានឈាន ស្ថិតនៅក្នុងសង្សារចក្រ គឺការវិលកើតវិលស្លាប់ គ្មានទីបញ្ចប់ ។ បុថុជ្ជននិមួយៗ កើតឡើង រស់នៅ ហើយស្លាប់ទៅវិញ ក្នុងជាតិគ្មានទីបញ្ចប់ ជាទេវតា មនុស្ស តិរច្ឆាន ប្រុស ស្រី ខ្ទើយ ប្រេត ទេវៈ ឬជាសត្វមានជីវិតផ្សេងៗទៀត ។ មានឋានដែល សត្វលោកទៅកើតក្នុងទីនោះ ៣១កន្លែង ដែលចែកជាភព៣ ។ ឋានទាបជាងគេបង្អស់គឺ កាមលោក ដែលមានឋានមនុស្ស ជាឋានសុគតិទាបបង្អស់ ។ លើកាមលោកនេះ មានឋានរូបលោក ដែលជាភពរបស់ពពួកទេវៈ ។ ទេវៈថ្នាក់ក្រោមបង្អស់ គឺទេវតាដែលប្រើពេលវេលា សម្រាប់ការសប្បាយក្នុងកាម ។ ខ្ពស់ជាងនេះគឺ ឋានព្រហ្មមានរូប និងព្រហ្មឥតរូប ។ ដោយការលះបង់ នូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងកាម ទេវៈ
ក្នុងឋានរូបលោក ទទួលសេចក្តីសុខ ក្នុងអប្បនាឈាន៤ដំបូង មានរូបកាយសុខុម និងពន្លឺរស្មី ។ ហួសផុតឋានរូបលោកនេះទៅ ទេវៈក្នុងឋាន គ្មានរូប (អរូបលោក) នៅសោយសុខក្នុងភាពមានតែចិត្តដ៏សុខុម ដែលហៅថា អាកាសានញ្ចាយតនៈ, វិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ, អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ និងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ ។  ពិតមែនតែពពួកទេវៈនិងព្រហ្ម មានជីវិតដ៏វែង រស់នៅសុខស្រួល ក្នុងភពប្រកបដោយសម្បត្តិសួគ៌ ប៉ុន្តែទេវៈនិងព្រហ្មទាំងនោះ មិនមែនអមតៈមិនស្លាប់នោះទេ ។ ពេលណាមួយ ទេវៈ-ព្រហ្មទាំងនោះ នឹងច្យុតចាកភព ជាញឹកញយទៅកាន់ភពទាប ដោយមកពី មិនរកហេតុផលនឹងប្រតិបត្តិធម៌ (ដែលបង្កើតកុសលកម្ម) ព្រោះសេចក្តីរាយមាយ ឬមកពីចិត្តមិនទាន់រួចផុត អំពីសង្សារវដ្ត ព្រោះតែអវិជ្ជាខ្លះ សេចក្តីប្រថ្នានូវភព ឬទិដ្ឋិខុស ឬផលនៃកុសលកម្ម ត្រូវសាបសូន្យទៅ ។ ចុតិ (សេចក្តីស្លាប់)នេះ មានន័យថា គ្មានការចម្រើនគ្រប់គ្រាន់ទេ ។ ទេវៈ-ព្រហ្មទាំងនោះអស់បុណ្យមែន ប៉ុន្តែអាចកើតជាថ្មី ក្នុងភពដដែល ឬក៏ភពខ្ពស់ណាមួយ ។ ទេវៈ-ព្រហ្មអាចមានកម្មអភ័ព ទៅកើតក្នុងភពទាបជាងមនុស្ស ។ 

មានឋានជាច្រើន ដែលទាបក្រោមឋានមនុស្សៈ 
១- ភពតិរច្ឆាន (សត្វល្អិត សត្វស្លាប ត្រី ម្រឹគ) ជាភពដែលមានទុក្ខតិចជាង ។ តិរច្ឆានរស់នៅ ដោយសភាវគតិ (instinct) និងអារម្មណ៍ ដើម្បីរួចពីសេចក្តីស្លាប់ ។
២- ភពប្រេត ដែលមានការស្រេកឃ្លាន យូរអង្វែងជាលក្ខណៈ ទទួលរងទុក្ខជាទម្ងន់ ពិបាកនឹងទ្រាំទ្របាន ។
៣- ភពនរក ជាភពទាបជាងគេបង្អស់ ដែលសត្វទទួលទារុណកម្ម ឥតឈប់ឈរ តាមឋានផ្សេងៗ (ត្រូវគេចាក់ ដោត ធ្វើឲ្យរលាករលួយ ចងដាក់ទារុណកម្ម) ដោយសារសេចក្តីភ័យខ្លាច ដែលកើតមកពីនិមិត្តអាក្រក់ ក្នុងអារម្មណ៍របស់សត្វនរកទាំងនោះ ដែលជាផលនៃបាបកម្ម ។ សេចក្តីឈឺចាប់ ចេះតែបន្តស្ទើរតែគ្មានទីបញ្ចប់ ប៉ុន្តែកាលណាសត្វនរកទាំងនោះ អស់បាបកម្ម ក៏ស្លាប់ហើយទៅកើត ក្នុងភពណាមួយ ក្នុងសង្សារវដ្ត តាមកម្មផលរបស់ខ្លួន ។
តាមអំពើល្អឬអាក្រក់ ដោយកាយវាចាចិត្ត ដែលបណ្តាលមកពី ការជាប់ជំពាក់ដោយលោភៈ និងមោហៈ សត្វនឹងទៅកើតក្នុងភពខ្ពស់ ឬទាប ឬនរក តាមអំពើរបស់ខ្លួនពីជាតិមុន ។ ដោយហេតុថា សត្វលោកពុំអាចគ្រប់គ្រង បានច្រើន ទៅលើចិត្តនិងអំពើរបស់ខ្លួន ដោយមកពីសេចក្តីលំបាកវេទនា ក្នុងការរស់នៅ ដែលគេពិសោធន៍ឃើញ អានាគត របស់សត្វទាំងនោះ អាចធ្លាក់ចុះទៅក្នុង សេចក្តីឈឺចាប់ដ៏ខ្លាំងបាន ។ សេចក្តីព្រួយ ភាពតានតឹង បច្ចាមិត្ត ហើយនិងភាព មិនព្រមព្រៀងគ្នាជាទូទៅ ជាត្បាល់កិនរាល់ថ្ងៃ ការប្រុងប្រៀបក្នុងចិត្ត បង្ករហេតុដោយសារ កម្លាំងកម្មពីអតីត បន្តដំណើរសង្ខារ ឬការ
ទោរទន់ ក្នុងគំនិត ហើយបញ្ចេញរូបរាង ជាវាសនា ឬចំណូលចិត្ត ក្នុងមនោរម្មណ៍និងអាកប្បកិរិយា ។ បុគ្គលធម្មតា ពុំដែលឃើញហើយនិងពិសោធន៍ បរមត្ថសច្ចៈធម៌ទេ ព្រោះហេតុនោះ គេពុំអាចរកឃើញ ទីបញ្ចប់នៃសេចក្តីទុក្ខលំបាកទេ ។ គឺរហូតដល់សេចក្តីទុក្ខ ក្លាយទៅជាធ្ងន់ធ្ង ឬហាក់ដូចជា គ្មានទីបញ្ចប់ ទើបបុគ្គលស្វែងរកដំណោះស្រាយ ហើយបើវាសនាមាន ក៏អាចរកឃើញព្រះធម៌ ។
ព្រះនិព្វាន៤ថ្នាក់: អរិយបុគ្គល

អរិយបុគ្គល
បុគ្គលដែលស្មោះ ក្នុងការសិក្សាផ្លូវព្រះធម៌ បាលីហៅថាសេក្ខៈ (អ្នករៀន) ហើយពិសោធន៍ឃើញសច្ចៈធម៌ រហូតដល់កំចាត់បង់បាន នូវសំយោជនៈ៣ ឬលើសពីនេះ បានទៅជាអរិយបុគ្គលម្នាក់ៈ គឺបុគ្គលដ៏ប្រសើរ ដែលប្រាកដជានឹងបាន ជាព្រះអរហន្ត ក្នុងរង្វង់៧ជាតិប៉ុណ្ណោះ យូរឬឆាប់ទៅតាម កំរិតដែលបុគ្គលនោះសម្រេចផល ។ ក្នុងចំណោមពួកក្រុមទាំងឡាយ ក្រុមអ្នកបួស ដែលជាសាវ័កផ្ទាល់ របស់ព្រះតថាគត គេសំគាល់ថាជាបុគ្គលដ៏ឧត្តម ។ អ្នកដែលមានសទ្ធា ទៅលើព្រះសង្ឃ មានសទ្ធាទៅលើអ្វីឧត្តម ។ ហើយចំពោះអ្នក ដែលមានសទ្ធា លើអ្វីដែលជាឧត្តម គេនឹងបានឧត្តមនោះជាផល ។ សង្ឃនៃសិស្សព្រះតថាគត (អរិយសង្ឃ) មាន ៤ ក្រុមបើរាប់ជាគូ ៨ ក្រុមបើរាប់បុគ្គល មួយៗ ។ កាលណារាប់ជាគូ អរិយបុគ្គល ៤ ក្រុមនោះ (សេក្ខៈ) គឺអ្នកដែលសម្រេចៈ
ក្រុមទី១-
(១) សោតាបត្តិមគ្គ (Path to Stream Entry)
(២) សោតាបត្តិផល (Fruition of Stream Entry)
ក្រុមទី២-
(៣) សកទាគាមិមគ្គ (Path to Once-Returner)
(៤) សកទាគាមិផល (Fruition of Once-Returner)
ក្រុមទី៣-
(៥) អនាគាមិមគ្គ (Path to No Returner)
(៦) អនាគាមិផល (Fruition of No Returner)
ក្រុមទី៤-
(៧) អរហត្តមគ្គ (Path to Arahantship)
(៨) អរហត្តផល (Fruition of Arahantship)​។
ព្រះនិព្វាន៤ថ្នាក់: សោតាបន្ន

សោតាបន្ន
បុគ្គលក្នុងក្រុមទី១ ឈ្មោះថាសោតាបន្ន (Sotāpanna, stream-entrant) មានន័យថា បុគ្គលដែលចូល (អាបទ្យតេ āpadyate ) ទៅក្នុងខ្សែសោតា “ ខ្សែលោកុត្តរៈ អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ ដែលជាធម៌ខ្ពស់បំផុត “ ។ ម្យ៉ាងទៀតគេនិយាយថា សោតាបន្នជាអ្នកបើកភ្នែកព្រះធម៌ (ធម្មចក្ខុ) ។ ដោយបានបើកភ្នែកព្រះធម៌ សោតាបន្ននឹងសម្រេច អរហន្តក្នុងកំឡុង ៧ ជាតិ ។ ដោយហេតុពិតថា សោតាបន្នបានក្តាប់យក សម្មាទិដ្ឋិ ហើយនិងមានសទ្ធាពេញ ក្នុងត្រៃរតនៈគឺ ព្រះពុទ្ធព្រះធម៌ព្រះសង្ឃ បុគ្គលនេះមិនយកកំណើត ក្នុងភពទាបជាង មនុស្សឡើយ (តិរច្ឆាន ប្រេត នរក) ។