ជយវម៌្មទី៧: បាយ័ន

បាយ័ន
នគរ ​ធំ ឬ​មហានគរ​មាន​ជ្រុង​នីមួយៗ​ប្រវែង ​៣​ សហាតិមាត្រហើយ​មាន​ទំហំ​ប្រហែល​ ៩ ​សហាតិមាត្រ​ក្រឡា។ នគរ​ធំ​មាន​កសិណ (គូ ឬ ប្រឡាយ​ទឹក) ដែល​មាន​ទទឹង​ប្រវែង ​១០០ ​មាត្រ និង​ជំរៅ​ ៥​ ឬ ​៦​ មាត្រ​ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញ។ ដើម្បី​ចូល​ទៅ​ក្នុង​មហានគរ​ គេ​ត្រូវ​ដើរ​ឆ្លង​កាត់​តាម​ស្ពាន​ថ្ម​អម​ទៅ​ដោយ​រូប​ចំលាក់​ទេវតា និង​យក្ស​ ដែល​កំពុង​តែ​នាំ​គ្នា​ទាញ​នាគ។ ទេវតា និង​យក្ស ម្ខាងៗ​មាន​គ្នា ​៥៤​នាក់។ បន្ទាប់​មកយើង​ចូល​មក​ដល់​ក្លោង​ទ្វារ​មហានគរ​ដែល​នៅ​ខាង​លើ​មាន​រូប​ព្រះពោធិសត្វអវលោកេឝ្វរ។

ជ្រុង​នគរ​ធំ​នីមួយៗ​មាន​ខ្លោង​ទ្វារ​មួយ​នៅ​ចំ​កណ្ដាល​បែរ​ទៅ​រក​ទិស​ទាំង​បួន។ លើក​លែង​តែ​ជ្រុង​ខាង​កើត​ដែល​មាន​ទ្វារ​ពីរ​ គឺ​ទ្វារ​ជ័យ​មួយទៀត​ដែល​ចាក់​ចំ​ទៅ​រក​ប្រាសាទ​វិមានអាកាស។ តាម​ខ្លោង​ទ្វារ​ទាំង​បួន​ទិស​មាន​ផ្លូវ​បួន​ទៅ​ជួប​កាត់​គ្នា​ចំ​កណ្ដាល​ ទីក្រុង​នគរ​ធំ​ដែល​នៅ​ទី​នោះ​វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៧​បាន​សាង​ប្រាសាទ​មួយ​ ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ខុស​ប្លែក​អំពី​ប្រាសាទ​មុនៗ។ តជាប់​នឹង​ខ្លោង​ទ្វារ​មាន​ជញ្ជាំង​ថ្ម​យ៉ាង​ខ្ពស់​សំរាប់ការពារ​ទីក្រុង​ ដែល​គេ​អាច​ដើរ​យាម​កាម​ចុះ​ឡើង​បាន។ នៅ​ជាប់​កំពែង​នោះ​មាន​ប្រឡាយ​ទឹក​តូច​មួយ​ទៀត​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​មហានគរ​ ហើយ​ហូរ​ភ្ជាប់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ស្រះ​ធំ​មួយ​ឈ្មោះ បឹងធំ ដែល​មាន​បណ្ដោយ​ប្រវែង ​៤០០ ​មាត្រ និង​ទទឹង​ ២០០ មាត្រ​។

ដោយ ​សំអាង​ទៅ​តាម​ទំហំ​ដី​ស្រែ​ចំការនៅ​ជិត​ជុំ​វិញ​ដែល​មាន​បញ្ជាក់​នៅ​ ក្នុង​សិលាចារឹក​ ដោយ​យោល​ទៅ​តាម​នយោបាយ​ទឹក​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ចំនួន​បារាយណ៍ ស្រះ​ព្រែក និង​គូ​ទឹកជា​ច្រើន បូក​រួម​ទាំង​ប្រជាជន​ដែល​ប្រកប​មុខ​របរ​ផ្សេង​ទៀត​ផង នគរ​ធំ ឬ​មហានគរ​ត្រូវ​មាន​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ប្រហែល​ពី ​៧០០ ០០០ ទៅ ​៧៥០ ០០០ ​នាក់។ នេះ​ជា​ការ​គន់​គូរ​ប៉ាន់​ស្មាន​របស់​អ្នក​ប្រវត្តិវិទូ និង​អ្នក​បុរាណវិទ្យា។

តាម​អ្នកឯកទេស​ដែល​សិក្សា​អំពី​បុរាណវិទ្យា នគរ​ធំ​ត្រូវ​បាន​សង់​ទៅ​តាម​បែប​ផែន​ទ្រឹស្ដី​ព្រះពុទ្ធសាសនា។ ទស្សនៈ​អ្នក​កាន់​ព្រះពុទ្ធសាសនា​យល់​ថា​ នៅ​ចំ​កណ្ដាល​ចក្រវាឡ​មាន​ភ្នំ​មួយ​យ៉ាង​ធំ​ដែល​គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ ភ្នំព្រះសុមេរុ។ ភ្នំ​នេះ​មាន​កំពូល​ប្រាំ ហើយ​នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ​មាន​ស្ថាន​សួគ៌​បី​ជាន់។ ឯការ​សាងសង់​នគរ​ធំ​ក៏​មាន​លក្ខណៈ​ដូច​គ្នា​នេះ​ដែរ។ គឺ​ជា​ទីក្រុង​មួយ​រាង​បួន​ជ្រុង​ដែល​នៅ​ចំ​កណ្ដាល​មាន​ប្រាសាទ​មួយ​ទៀត​ជា​ តំណាង​ភ្នំ​ព្រះសុមេរុ។ ប្រាសាទ​នេះ​គឺ​ប្រាសាទ​បាយ័ន ដែល​ខ្មែរ​ច្រើន​តែ​ហៅ​ ព្រហ្មបាយ័ន។

ប្រាសាទ​បាយ័នគឺ​ជា​ឈ្មោះ​ប្រាសាទ​ថ្មី​​នេះ​ដែល​ព្រះអង្គ​បាន​សង់​ឡើង​សំរាប់​ឧទ្ទិស​ ថ្វាយ​ជូន​ចំពោះ​ព្រះពុទ្ធសាសនា។ ប្រាសាទ​បាយ័ន​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត មាន​បណ្ដោយ​ប្រវែង​ ១៤០ មាត្រ ទទឹង ​១៣០ ​មាត្រ​ មាន​កំពូល​ទាំង​អស់​ ៥៤ ដូច​ចំនួន​ទេវតា និង​យក្ស​ដែល​យាម​នៅ​តាម​ស្ពាន​ចូល​នគរ​ធំ។ កំពូល​កណ្ដាល​ដែល​ខ្ពស់​ជាង​គេ​មាន​កំពស់ ​៤២ ​មាត្រ។ កំពូល​នីមួយៗ​មាន​រូប​ចំលាក់​ព្រះអវលោកេឝ្វរ ​ព្រះភក្ត្រ​បួន​ដែល​ខ្មែរ​ សាមញ្ញ​និយម​ហៅ​ថា​ព្រះព្រហ្ម។ ដូច្នេះ​លើ​ប្រាសាទ​បាយ័ន​មាន​ព្រះភក្ត្រ​អវលោកេឝ្វរ ​ទាំង​អស់​២១៦​ ដែល​ញញឹម​បែរ​សំលឹង​មើល​ទៅ​រក​កូន​ចៅ​ខ្មែរ​ និង​ត្រៀម​ខ្លួន​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​ចាំ​ថែរក្សា​ការពារ​នគរ​កម្ពុជា​ទប់ទល់​ ប្រឆាំង​នឹង​ខ្មាំង​សត្រូវ​គ្រប់​ទិសទី។

លក្ខណៈ​ប្រាសាទ​បាយ័ន​មួយ​ទៀត​ដែល​ខុស​ប្លែក​អំពី​ប្រាសាទ​ជំនាន់​មុន​គឺ​ស្ថិត​នៅ ​ត្រង់​សិល្បករ​ខ្មែរ​បាន​យក​ទិដ្ឋភាព​ជីវភាព​រស់​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​ សង្គ្រាម​រវាង​ខ្មែរ​និង​ចាម និង​ទស្សនៈ​សាសនា​មក​ឆ្លាក់​ដាក់​ផ្ទឹម​ក្នុង​បរិវេណ​ជាមួយ​គ្នា។ តាម​ចំលាក់​ទាំង​នោះ គេ​អាច​ឃើញ​នូវ​ទំនាក់​ទំនង​ជិត​ជាប់​គ្នា​រវាង​ព្រះពុទ្ធ ស្ថានសួគ៌ និង​លោកិយ ដែល​ជា​ទិដ្ឋភាព​មួយ​មិន​ធ្លាប់​មាន​ក្នុង​រូប​ចំលាក់​ជំនាន់​ដើម​ដែល​លើក​ យក​តែ​ប្រវត្តិ​ព្រះអាទិទេព និង​ទេវកថា​ផ្សេងៗ​មក​បកស្រាយ។

អង្គរធំគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលទីក្រុងថ្មី ដែលគេបានហៅក្នុងសម័យនោះថាឥន្ទ្រប្រស្ថ។ នៅចំកណ្ដាលនៃទីក្រុងថ្មីមានប្រាសាទមួយឈរជើងនៅក្នុងចំណោមប្រាសាទដែលជាសមិទ្ធិផលដ៏ធំធេងបំផុតរបស់ទ្រង់ បច្ចុប្បន្នគេហៅថា បាយ័ន ជាប្រាសាទមានព្រះភក្តព្រះព្រហ្មច្រើន ប្រាង្គច្រើន ដែលលាយបញ្ចូលគ្នានូវបដិមាលេខន៍ខាងពុទ្ធសាសនា និងព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ជញ្ជាំងខាងក្រៅរបស់ប្រាសាទមានចំលាក់លៀនរាក់ៗគួរឱ្យកត់សំគាល់មិនត្រឹមតែរឿងសឹកសង្គ្រាមទេ ប៉ុន្តែជាជីវភាពប្រចាំថ្ងៃនៃកងទ័ពខ្មែរ និង អាណាប្រជារាស្ត្ររបស់ទ្រង់។ ចំលាក់លៀនទាំងនេះបង្ហាញនូវប្រជារាស្ត្រអំពីសកម្មភាពជាមួយសត្វ និងរទេះគោ ព្រានប្រមាញ់ ស្រីៗចំអិនម្ហូបអាហារ ស្ត្រីអ្នករកស៊ីលក់ឥវ៉ាន់ទៅអោយឈ្មួញចិន និងការដើរក្បួននៃទាហានថ្មើរជើងសាមញ្ញ។ ចំលាក់លៀននេះក៏រៀបរាប់អំពីការច្បាំងគ្នាក្នុងមហាបឹង ទន្លេសាបផងដែរ។