ភពព្រហស្បតិ៍: បរិយាកាស

បរិយាកាស 
ភពព្រហស្បតិ៍មានបរិយាកាសភពជ្រៅបំផុតនៅក្នុង ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ដែលលាតសន្ធឹងលើរយៈកម្ពស់ជាង 5,000 គីឡូម៉ែត្រ (3,000 mi) ក្នុងរយៈកម្ពស់។ 

 ស្រទាប់ពពក 
ភពព្រហស្បតិ៍ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ជារៀងរហូតដោយពពកដែលផ្សំឡើងដោយគ្រីស្តាល់អាម៉ូញាក់ហើយប្រហែលជា អាម៉ូញ៉ូមអ៊ីដ្រូស៊ុ លហ្វីត ។ ពពកស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ ត្រូពិច ហើយស្ថិតនៅក្នុងជួរនៃរយៈទទឹងផ្សេងៗគ្នា ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាតំបន់ត្រូពិច។ ទាំងនេះ​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា ​តំបន់ ​ពណ៌​ស្រាល​ជាង និង ​ខ្សែ​ក្រវាត់ ​ងងឹត ។ អន្តរកម្ម​នៃ ​គំរូ ​ចរាចរ ​ដែល​មាន​ជម្លោះ​ទាំងនេះ ​បង្ក​ឱ្យ​មាន​ព្យុះ​និង ​ភាព​ចលាចល ​។ ល្បឿនខ្យល់ 100 ម៉ែត្រក្នុងមួយវិនាទី (360 គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង; 220 ម៉ាយក្នុងមួយម៉ោង) គឺជារឿងធម្មតានៅក្នុង ស្ទ្រីមយន្តហោះ ក្នុងតំបន់ ។  តំបន់ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញថាមានភាពខុសប្លែកគ្នានៅក្នុងទទឹង ពណ៌ និងអាំងតង់ស៊ីតេពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ប៉ុន្តែពួកវានៅតែមានស្ថេរភាពគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រក្នុងការដាក់ឈ្មោះពួកគេ។ 

ស្រទាប់ពពកមានជម្រៅប្រហែល 50 គីឡូម៉ែត្រ (31 ម៉ាយ) ហើយមានស្រទាប់ពពកយ៉ាងតិចពីរ៖ ស្រទាប់ខាងក្រោមក្រាស់ និងតំបន់ស្តើងជាង។ វាក៏អាចមានស្រទាប់ស្តើងនៃ ពពក ទឹក នៅក្រោមស្រទាប់អាម៉ូញាក់ផងដែរ។ គាំទ្រដល់វត្តមានរបស់ពពកទឹក គឺជាពន្លឺនៃ ផ្លេកបន្ទោរ ដែល បានរកឃើញនៅក្នុងបរិយាកាសនៃភពព្រហស្បតិ៍។ ការឆក់អគ្គិសនីទាំងនេះអាចមានថាមពលខ្លាំងជាងផ្លេកបន្ទោរនៅលើផែនដីដល់ទៅមួយពាន់ដង។  ពពក​ទឹក​សន្មត​ថា​បង្កើត​ព្យុះ​ផ្គរ​រន្ទះ​ដូច​ផ្គរលាន់​នៅ​លើ​ផែនដី ដែល​ជំរុញ​ដោយ​កំដៅ​ឡើង​ពី​ខាងក្នុង ។  បេសកកម្ម Juno បានបង្ហាញវត្តមានរបស់ "ផ្លេកបន្ទោររាក់" ដែលមានប្រភពចេញពីពពកទឹកដែលមានអាម៉ូញាក់ខ្ពស់ក្នុងបរិយាកាស។ ការហូរទឹករំអិលទាំងនេះផ្ទុកនូវ "ដុំផ្សិត" នៃទឹក-អាម៉ូញាក់ គ្របដណ្តប់ដោយទឹកកក ដែលធ្លាក់ចូលទៅក្នុងបរិយាកាសយ៉ាងជ្រៅ។  ផ្លេកបន្ទោរបរិយាកាសខាងលើ ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញនៅក្នុងបរិយាកាសខាងលើរបស់ភពព្រហស្បតិ៍ ពន្លឺភ្លឺចាំងដែលមានរយៈពេលប្រហែល 1.4 មិល្លីវិនាទី។ ទាំងនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "elves" ឬ "sprites" ហើយលេចឡើងពណ៌ខៀវឬពណ៌ផ្កាឈូកដោយសារតែអ៊ីដ្រូសែន។ 
លំដាប់លំហ Time-lapse ពីវិធីសាស្រ្តនៃ យាន Voyager 1 ដែលបង្ហាញពីចលនានៃក្រុមបរិយាកាស និងការចរាចរនៃចំណុចក្រហមដ៏អស្ចារ្យ។ ថតក្នុងរយៈពេល 32 ថ្ងៃជាមួយនឹងរូបថតមួយសន្លឹកដែលថតរៀងរាល់ 10 ម៉ោងម្តង (ម្តងក្នុងមួយថ្ងៃ Jovian) ។ មើល វីដេអូទំហំពេញ ។

ពណ៌ទឹកក្រូច និងពណ៌ត្នោតនៅក្នុងពពកនៃភពព្រហស្បតិ៍គឺបណ្តាលមកពីសមាសធាតុដែលឡើងលើដែលផ្លាស់ប្តូរពណ៌នៅពេលដែលពួកគេត្រូវបានប៉ះពាល់នឹងពន្លឺអ៊ុលត្រាវីយូឡេពីព្រះអាទិត្យ។ ការតុបតែងមុខពិតប្រាកដនៅតែមិនច្បាស់លាស់ ប៉ុន្តែសារធាតុទាំងនោះត្រូវបានគេគិតថាជាផូស្វ័រ ស្ពាន់ធ័រ ឬអាចជាអ៊ីដ្រូកាបូន។  សមាសធាតុចម្រុះពណ៌ទាំងនេះ ដែលគេស្គាល់ថាជា chromophores លាយជាមួយនឹងស្រទាប់ខាងក្រោមដ៏កក់ក្តៅនៃពពក។ តំបន់ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលដែល កោសិកា convection កើនឡើង បង្កើតជាគ្រីស្តាល់អាម៉ូញាក់ដែលបិទបាំងពពកខាងក្រោមទាំងនេះពីការមើល។ 

ភាពលំអៀងអ័ក្ស ទាបរបស់ភពព្រហស្បតិ៍ មានន័យថា ប៉ូលតែងតែទទួល វិទ្យុសកម្មព្រះអាទិត្យ តិច ជាងតំបន់អេក្វាទ័ររបស់ភពផែនដី។ Convection នៅខាងក្នុងនៃភពផែនដីបញ្ជូនថាមពលទៅកាន់ប៉ូល ធ្វើឱ្យមានតុល្យភាពសីតុណ្ហភាពនៅស្រទាប់ពពក។ 

 ចំណុចក្រហមដ៏អស្ចារ្យ និងទឹកហូរផ្សេងទៀត។ 
លក្ខណៈពិសេសដែលគេស្គាល់ច្បាស់បំផុតនៃភពព្រហស្បតិ៍គឺ ចំណុចក្រហមដ៏អស្ចារ្យ [  ជាព្យុះ ប្រឆាំងស៊ីក្លូន ជាប់លាប់ ដែលមានទីតាំងនៅ 22° ភាគខាងត្បូងនៃអេក្វាទ័រ។ វាត្រូវបានគេដឹងថាមានតាំងពីយ៉ាងហោចណាស់ឆ្នាំ 1831  ហើយប្រហែលជាចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1665  រូបភាពដោយ កែវយឺតអវកាស Hubble បានបង្ហាញ "ចំណុចក្រហម" ជាច្រើនដែលនៅជាប់នឹងចំណុចក្រហមដ៏អស្ចារ្យ។  ព្យុះនេះអាចមើលឃើញតាមរយៈ តេឡេស្កុប ដែលមានមូលដ្ឋានលើផែនដី ជាមួយនឹង ជំរៅ 12 សង់ទីម៉ែត្រ ឬធំជាងនេះ។  វត្ថុ រាងពងក្រពើ បង្វិល ច្រាស ទ្រនិចនាឡិកា ដោយមាន ចន្លោះប្រហែលប្រាំមួយថ្ងៃ។  រយៈកំពស់អតិបរមានៃព្យុះនេះគឺប្រហែល 8 គីឡូម៉ែត្រ (5 mi) ពីលើពពកជុំវិញ។  សមាសភាពរបស់ Spot និងប្រភពនៃពណ៌ក្រហមរបស់វានៅតែមិនច្បាស់លាស់ ទោះបីជា អាម៉ូញាក់ photodissociated reacting ជាមួយ acetylene គឺជាបេក្ខជនដ៏រឹងមាំដើម្បីពន្យល់ពីពណ៌។ 
នៅជិតចំណុចក្រហមដ៏អស្ចារ្យ ដែលថតដោយ យានអវកាស Juno ក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ 2018។
ចំណុចក្រហមដ៏អស្ចារ្យមានទំហំធំជាងផែនដី។  គំរូគណិតវិទ្យា បង្ហាញថា ព្យុះមានស្ថេរភាព ហើយនឹងជាលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍នៃភពផែនដី។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាបានថយចុះយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងទំហំចាប់តាំងពីការរកឃើញរបស់វា។ ការសង្កេតដំបូងនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1800 បានបង្ហាញថាវាមានចម្ងាយប្រហែល 41,000 គីឡូម៉ែត្រ (25,500 ម៉ាយ) នៅទូទាំង។ នៅពេលយន្តហោះ Voyager flybys ក្នុងឆ្នាំ 1979 ព្យុះនេះមានប្រវែង 23,300 គីឡូម៉ែត្រ (14,500 mi) និងទទឹងប្រហែល 13,000 គីឡូម៉ែត្រ (8,000 mi)។  ការសង្កេតរបស់ Hubble ក្នុងឆ្នាំ 1995 បានបង្ហាញថាវាបានថយចុះក្នុងទំហំដល់ 20,950 គីឡូម៉ែត្រ (13,020 mi) ហើយការសង្កេតក្នុងឆ្នាំ 2009 បានបង្ហាញពីទំហំដល់ទៅ 17,910 គីឡូម៉ែត្រ (11,130 mi)។ គិតត្រឹមឆ្នាំ 2015ព្យុះនេះត្រូវបានវាស់នៅប្រហែល 16,500 គុណនឹង 10,940 គីឡូម៉ែត្រ (10,250 ដោយ 6,800 ម៉ាយ)  ហើយកំពុងថយចុះប្រវែងប្រហែល 930 គីឡូម៉ែត្រ (580 ម៉ាយ) ក្នុងមួយឆ្នាំ។  នៅខែតុលា ឆ្នាំ 2021 បេសកកម្ម Juno flyby បានប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វិទ្យាសាស្រ្តពីរដើម្បីវាស់ជម្រៅនៃចំណុចក្រហមដ៏អស្ចារ្យ ដោយដាក់វានៅជម្រៅប្រហែល 300 - 500 គីឡូម៉ែត្រ (186 -310 ម៉ាយ) ។ 

បេសកកម្ម Juno បង្ហាញថា មានក្រុមព្យុះស៊ីក្លូននៅតំបន់ប៉ូលជាច្រើននៅប៉ូលរបស់ Jupiter ។ ក្រុមភាគខាងជើងមានព្យុះស៊ីក្លូន 9 ដោយមានមួយធំនៅកណ្តាលនិងប្រាំបីផ្សេងទៀតនៅជុំវិញវាខណៈពេលដែលសមភាគីភាគខាងត្បូងរបស់វាក៏មានខ្យល់កណ្តាលផងដែរប៉ុន្តែត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយព្យុះធំចំនួនប្រាំនិងតូចមួយ។  [ ប្រភពល្អប្រសើរជាងមុន ] រចនាសម្ព័ន្ធប៉ូលទាំងនេះត្រូវបានបង្កឡើងដោយភាពច្របូកច្របល់នៅក្នុងបរិយាកាសរបស់ភពព្រហស្បតិ៍ ហើយអាចប្រៀបធៀបជាមួយ hexagon នៅប៉ូលខាងជើងរបស់ Saturn ។
ចំណុចក្រហមដ៏អស្ចារ្យកំពុងថយចុះ (15 ឧសភា 2014) 
នៅឆ្នាំ 2000 លក្ខណៈបរិយាកាសបានបង្កើតឡើងនៅអឌ្ឍគោលខាងត្បូង ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងទៅនឹងចំណុចក្រហមដ៏អស្ចារ្យ ប៉ុន្តែតូចជាង។ នេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលដែលព្យុះរាងពងក្រពើពណ៌សតូចជាងបានរួមបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតជាលក្ខណៈពិសេសតែមួយ - រាងពងក្រពើពណ៌សតូចៗទាំងបីនេះត្រូវបានគេសង្កេតឃើញជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ 1938 ។ លក្ខណៈពិសេសដែលបានបញ្ចូលគ្នាត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា Oval BA ហើយត្រូវបានគេដាក់រហ័សនាមថា "Red Spot Junior" ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក វាបានកើនឡើងនៅក្នុងអាំងតង់ស៊ីតេ និងបានផ្លាស់ប្តូរពីពណ៌សទៅក្រហម។ 

នៅខែមេសា ឆ្នាំ 2017 "ចំណុចត្រជាក់ដ៏អស្ចារ្យ" ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងទែម៉ូស្ពែររបស់ភពព្រហស្បតិ៍ នៅ ប៉ូលខាងជើង របស់វា ។ លក្ខណៈពិសេសនេះមានចម្ងាយ 24,000 គីឡូម៉ែត្រ (15,000 ម៉ាយ) ទទឹង 12,000 គីឡូម៉ែត្រ (7,500 ម៉ាយ) និង 200 °C (360 °F) ត្រជាក់ជាងសម្ភារៈជុំវិញ។ ខណៈពេលដែលកន្លែងនេះផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ និងអាំងតង់ស៊ីតេក្នុងរយៈពេលខ្លី វាបានរក្សាទីតាំងទូទៅរបស់វានៅក្នុងបរិយាកាសអស់រយៈពេលជាង 15 ឆ្នាំ។ វាអាចជា vortex ដ៏ធំ ស្រដៀងនឹង Great Red Spot ហើយមើលទៅដូចជាមាន ស្ថេរភាព ដូច ទឹកហូរ នៅក្នុងទែម៉ូស្យូមរបស់ផែនដី។ អន្តរកម្មរវាងភាគល្អិតដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ដែលបង្កើតចេញពី Io និងដែនម៉ាញេទិចដ៏ខ្លាំងរបស់ភពផែនដីទំនងជាបណ្តាលឱ្យមានការចែកចាយឡើងវិញនៃលំហូរកំដៅ បង្កើតជាចំណុច។