navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ត្រៃផត: ហ្វ៊មាត

ហ្វ៊មាត
មួយជួរធំទូលាយនៃទ្រង់ទ្រាយភាពយន្តនិងចានត្រូវបានប្រើដោយម៉ាស៊ីនថត។ ក្នុងចានប្រវត្តិសាស្រ្តដើមទំហំជាញឹកញាប់ជាក់លាក់សម្រាប់ធ្វើឱ្យម៉ូដែលរបស់កាមេរ៉ានិងការអភិវឌ្ឍឱ្យមានស្តង់ដារមួយចំនួនបើទោះជាកាមេរ៉ាដែលពេញនិយមជាងនៅទីនោះយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ សេចក្តីផ្តើមនៃខ្សែភាពយន្តក្រឡុកបើកឡានដំណើរការស្តង់ដារនេះនៅតែបន្ថែមទៀតដូច្នេះថាដោយឆ្នាំ 1950 តែខ្សែភាពយន្តវិលជុំស្ដង់ដារមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងការប្រើប្រាស់។ ទាំងនេះរួមមានខ្សែភាពយន្តដែលផ្តល់នូវការ 120 8, 12 ឬ 16 ការប៉ះពាល់, 220 16 ឬខ្សែភាពយន្តដែលបានផ្តល់នូវការប៉ះពាល់ 24, 127 8 ឬខ្សែភាពយន្តដែលបានផ្តល់នូវការប៉ះពាល់ចំនួន 12 (សំខាន់នៅក្នុងម៉ាស៊ីនថតនំប្រោននី) និង 135 (35 មមភាពយន្ត) ផ្តល់នូវការ 12, 20 ឬ 36 ការប៉ះពាល់ - ឬឡើង ការប៉ះពាល់ទៅនឹង 72 នៅក្នុងទ្រង់ទ្រាយស៊ុមឬពាក់កណ្តាលក្នុងកាសែតភាគច្រើនសម្រាប់កាមេរ៉ា Leica ជួរ។

សម្រាប់ម៉ាស៊ីនថតថ្អៃជាខ្សែភាពយន្ត 35 មមនិងទទឹងធ្លាយជាមួយរន្ធ sprocket បានបង្កើតឡើងជាទ្រង់ទ្រាយគំរូក្នុងឆ្នាំ 1890 នេះ។ វាត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ការផលិតខ្សែភាពយន្តដែលមានជំនាញវិជ្ជាជីវៈចលនារូបភាពមានមូលដ្ឋាននៅជិតទាំងអស់។ សម្រាប់ការប្រើប្រាស់ស្ម័គ្រចិត្ត, ទ្រង់ទ្រាយជាច្រើនដែលមានទំហំតូចហើយដូច្នេះតម្លៃថ្លៃតិចត្រូវបានណែនាំ។ 17.5 ខ្សែភាពយន្តមដែលបង្កើតឡើងដោយបំបែកខ្សែភាពយន្ត 35 មីលីម៉ែត្រគឺទ្រង់ទ្រាយមួយដើមស្ម័គ្រចិត្តទេតែ 9,5 ខ្សែភាពយន្តមបានណែនាំនៅអឺរ៉ុបក្នុងឆ្នាំ 1922 និងខ្សែភាពយន្ត 16 មីល្លីម៉ែត្របានណែនាំនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ 1923 នេះឆាប់បានក្លាយជាបទដ្ឋានសម្រាប់ "ភាពយន្តផ្ទះ" នៅក្នុង អឌ្ឍគោលរបស់ខ្លួន។ នៅឆ្នាំ 1932 ទ្រង់ទ្រាយ 8 មនេះសូម្បីតែសន្សំសំចៃច្រើនជាងដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយទ្វេដងនៃចំនួននេះនៅ 16 ធ្លាយខ្សែភាពយន្តដែលម, បន្ទាប់មកពុះវាជាធម្មតាបន្ទាប់ពីការប៉ះពាល់និងកែច្នៃ។ ទ្រង់ទ្រាយ Super 8 នៅតែ 8 មធំទូលាយធ្លាយទំហំតូចប៉ុន្តែជាមួយនឹងការធ្វើឱ្យបន្ទប់សម្រាប់ស៊ុមភាពយន្តយ៉ាងខ្លាំងដែលមានទំហំធំត្រូវបានគេណែនាំនៅក្នុងឆ្នាំ 1965 ។
ត្រៃផត: គ្រឿងកាមេរ៉ា

គ្រឿងកាមេរ៉ា
គ្រឿងសម្រាប់ម៉ាស៊ីនថតនេះគឺជាចម្បងសម្រាប់ការថែរក្សាការពារផលពិសេសនិងមុខងារ។

ក្រណាត់មុំកែង: បានប្រើនៅលើចុងបញ្ចប់នៃកញ្ចក់ដើម្បីទប់ស្កាត់ព្រះអាទិត្យឬប្រភពពន្លឺផ្សេងទៀតដើម្បីទប់ស្កាត់ការចាំងនិងកែវថតផ្ទុះមួយ (សូមមើលប្រអប់លោក Matt) ។
CAP បានមុំកែង: គ្របនិងការពារកញ្ចក់ក្នុងអំឡុងពេលផ្ទុក។
Lens ជំនួយ: ពេលខ្លះគេហៅថាមួយជំហានចិញ្ចៀន, adapts ទៅឱ្យតម្រងដែលមានទំហំកញ្ចក់ផ្សេងទៀត។
តម្រងមុំកែង: អនុញ្ញាតឱ្យសិប្បនិម្មិតឬផ្លាស់ប្តូរណ៍ដង់ស៊ីតេពន្លឺ។
បំពង់កែវថតអនុញ្ញាតឱ្យការផ្តោតអារម្មណ៍ផ្នែកបន្ថែមជិតស្និទ្ធក្នុងការថតរូបម៉ាក្រូ។
ឧបករណ៍ flash: រួមទាំងការផ្សព្វផ្សាយពន្លឺម៉ោននិងឈរបញ្ចាំងពន្លឺ, ប្រអប់ទន់, គន្លឹះនិងខ្សែ។
ការថែទាំនិងការការពារ: រួមទាំងករណីកាមេរ៉ានិងគ្របដណ្តប់, ឧបករណ៍ថែទាំនិងការពារអេក្រង់។
ម៉ាស៊ីនថតទ្រង់ទ្រាយធំប្រើឧបករណ៍ពិសេសដែលរួមមាន loupe ពង្រីក, ទិដ្ឋភាពឧបករណ៍រក, ស្វែងរកមុំដោយផ្តោតផ្លូវរថភ្លើង / រថយន្តដឹកទំនិញ។
ថ្មហើយពេលខ្លះសាក។
ម៉ាស៊ីនថតរូបប្រើដែលមានជំនាញវិជ្ជាជីវៈមួយចំនួនអាចត្រូវបានផ្ដល់ជាមួយនឹងការផ្លាស់ប្តូរសម្រាប់ភ្នែក Finder កម្រិតឬកម្រិតផ្តោតសំខាន់ចង្កេះអេក្រង់ផ្តោតសំខាន់, ភ្នែកពែង, ខ្នងទិន្នន័យម៉ូតូដ្រាយសម្រាប់ការដឹកជញ្ជូនខ្សែភាពយន្តឬកញ្ចប់ថ្មខាងក្រៅ។
ជើងកាមេរ៉ា, អាដាប់ធ័រមីក្រូទស្សន៍, ការចេញផ្សាយខ្សែលែងខ្សែភ្លើង។
ត្រៃផត: ប្រវត្តិសាស្រ្តរចនាកាមេរ៉ា

ប្រវត្តិសាស្រ្តរចនាកាមេរ៉ា
ប្រវត្តិសាស្រ្តរចនាកាមេរ៉ាកាមេរ៉ាដំបូងបំផុតដែលបានផលិតបានក្នុងចំនួនកែវថតដែលត្រូវបានប្រើយ៉ាងច្រើនត្រូវបានកាមេរ៉ាចានប្រកាន់អក្សរតូចធំ។ ពន្លឺបានចូលកែវបានម៉ោននៅលើក្តាកញ្ចក់ដែលត្រូវបានគេបំបែកចេញពីចាននោះដោយពង្រីក bellows.There មួយត្រូវបានកាមេរ៉ាប្រអប់សាមញ្ញសម្រាប់ចានកញ្ចក់ទេប៉ុន្តែកញ្ចក់តែមួយផងដែរជាមួយនឹងកញ្ចក់កាមេរ៉ាន្របតិកមមផ្លាស់ប្តូរនិងសូម្បីតែសម្រាប់ការថតរូបណ៍ (Autochrome Lumière) ។ មនុស្សជាច្រើននៃម៉ាស៊ីនថតនេះមានការគ្រប់គ្រងដើម្បីបង្កើនឬបន្ថយកញ្ចក់និងរុញច្រានឱ្យក្លាយវាមុខឬថយក្រោយដើម្បីត្រួតពិនិត្យទស្សនៈវិស័យ។

ផ្តោតនៃម៉ាស៊ីនថតទាំងនេះគឺដោយចានការប្រើប្រាស់នៃអេក្រង់កញ្ចក់ដីនៅចំណុចនៃការផ្តោតអារម្មណ៍។ ព្រោះការរចនាកញ្ចក់អនុញ្ញាតតែកញ្ចក់ទំហំតូចជាង, រូបភាពនៅលើអេក្រង់កញ្ចក់ដីគឺកម្លាំងខ្សោយនិងអ្នកថតរូបភាគច្រើនមានការណាត់មួយដើម្បីគ្របដណ្តប់ងងឹតរបស់ពួកគេដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យក្បាលនិងការតែងនិពន្ធដើម្បី focussed ត្រូវបានអនុវត្តកាន់តែច្រើនបានយ៉ាងងាយ។ នៅពេលដែលការផ្តោតអារម្មណ៍និងការតែងនិពន្ធត្រូវបានគេពេញចិត្ត, អេក្រង់កញ្ចក់ដីត្រូវបានយកចេញនិងចានដាស់អារម្មណ៍ដាក់នៅក្នុងកន្លែងមួយដែលខ្លួនបានការពារដោយការធ្លាក់ងងឹត។ ដើម្បីធ្វើឱ្យការប៉ះពាល់, ការបញ្ចាំងស្លាយនេះត្រូវបានធ្លាក់ចុះងងឹតចេញដោយប្រុងប្រយ័ត្ននិងល្បឿនដែលបានបើកហើយបន្ទាប់មកបានបិទនិងការបញ្ចាំងស្លាយងងឹតជំនួស។

ចានកញ្ចក់ក្រោយមកត្រូវបានជំនួសដោយខ្សែភាពយន្តសន្លឹកក្នុងស្លាយងងឹតមួយសម្រាប់ខ្សែភាពយន្តសន្លឹក; ដោះអាដាប់ធ័រត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យខ្សែភាពយន្តនេះសន្លឹកត្រូវបានប្រើនៅក្នុងការអ្នកកាន់ចាន។ ក្នុងការបន្ថែមទៅកញ្ចក់ដី, viewfinder អុបទិកសាមញ្ញត្រូវបានគេបំពាក់ឱ្យបានញឹកញាប់។ ម៉ាស៊ីនថតដែលបានទទួលយកការប៉ះពាល់តែលើខ្សែភាពយន្តនិងមានមុខងារសន្លឹកទៅចានកាមេរ៉ាដូចគ្នាត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ឋិតិវន្ត, ការងារ-រូបភាពដែលមានគុណភាពខ្ពស់; ច្រើនទៀតទេនៅក្នុងសតវត្សទី 20 សូមមើលកាមេរ៉ាដែលមានទំហំធំទ្រង់ទ្រាយ។
ឯកសាយោង
ត្រៃភេត

ត្រៃភេត ជា​សន្ធិសញ្ញា​ស្តីពី ​សក្ការៈ​របស់ ​ខ្មែរ ​ដែល​បាន​ចងក្រង​នៅ​ចុង​សតវត្សរ៍​ទី១៧។  ជា ​វីរភាព​ជាតិ ​មួយ​របស់ ​ប្រទេស​កម្ពុជា វា​ជា​រឿង​ភាគ​ខ្មែរ​មួយ​ទៀត​នៃ​រឿង ​រាមាយណៈ ដែល​ខុស​ពី ​រឿង​រាមកេរ្តិ៍ ​ខ្មែរ​ម្ដង​ទៀត។ ត្រៃភេត គឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃ អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ទោះបីជាវាត្រូវបានបំភ្លេចចោលភាគច្រើនក៏ដោយ។
ត្រៃភេត: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 សតវត្សទី ១៧-១៨ 
លោក George Cœdès បានចុះកាលបរិច្ឆេទ ត្រៃភេទ ដល់សតវត្សទី 17/18 ដោយកត់សម្គាល់ថា រួមជាមួយនឹង រឿងរាមកេរ្តិ៍ អត្ថបទគឺជាឧទាហរណ៍ដ៏មានតម្លៃនៃប្រភេទអក្សរសិល្ប៍សាសនាខ្មែរ ដែលស្ទើរតែបាត់បង់ទៅហើយ។  យោងតាម ពៅសាវរស Colophon នៃសាត្រាស្លឹករឹតមួយក្នុងចំនោម សាត្រាស្លឹករឹត, ត្រៃភេទ ដែលកំណត់ថាជា Ms.១០៧ ដោយ សាលាបារាំងចុងបូព៌ា មានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំ ១៦១៩ មហាសករាជ ដែលនឹងត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៦៨៧ នៃគ.ស ។  ត្រៃភេទផ្តល់ការយល់ដឹងខ្លះៗអំពីគំនិតដែលប្រារព្ធឡើងអំពីអាទិទេពផែនដីក្នុងកំឡុងមជ្ឈិមសម័យកម្ពុជា ហើយបំភ្លឺខ្លះៗអំពីទំនាក់ទំនងរវាងអាទិទេពផែនដី ព្រះម៉ែធរណី និង រឿងរាមាយណៈ ។ 

 សតវត្សរ៍​ទី 19 
នៅឆ្នាំ១៨៩៩ អ្នកនិពន្ធជនជាតិបារាំង ឈ្មោះ អាដមឺដ ឡឺកឡឺរ (Adhémard Leclère) បានបោះពុម្ពការបកប្រែស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរបុរាណចំនួនពីរ ដែលចម្លងពី សាត្រាស្លឹករឹតខ្មែរ គឺ ព្រះធម៌ឈាន និង គម្ពីរត្រៃភេទ ។នៅចុងសតវត្សទី 19 ឯកសារបែបនេះមានជាទូទៅនៅក្នុងបណ្ណាល័យព្រះសង្ឃទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់ជិតខាង។ ថ្វីត្បិតតែអត្ថបទស្ងួតទាំងនេះមិនត្រូវបានប្រើក្នុងពិធីសាសនា ឬអធិប្បាយក្នុងធម្មទេសនាក៏ដោយ ពួកគេត្រូវបានចាត់ទុកថាពិសិដ្ឋ ហើយត្រូវបានសិក្សាដោយព្រះសង្ឃ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក Leclère កត់សម្គាល់ថា ក្រោមឥទ្ធិពលរបស់ព្រះសង្ឃ សិង្ហលេស និងកូនប្រសារខ្មែរ ដែលបានធ្វើដំណើរទៅប្រទេសស្រីលង្កា ដើម្បីរៀនភាសាបាលី ត្រៃភេទ ត្រូវបានទុកជា គម្ពីរដែលមិនមែនជាគម្ពីរសាសនា ។ 

 សតវត្សទី 20 
នៅសតវត្សទី 20 ឥទ្ធិពលនៃចលនាកំណែទម្រង់ព្រះពុទ្ធសាសនាមានន័យថា ត្រៃភេទ ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងតិចជាងការអនុញ្ញាត។ Guthrie, Elizabeth (2004). A Study of the History and Cult of the Buddhist Earth Deity in Mainland Southeast Asia: A Thesis Submitted in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of PhD in Religious Studies at the University of Canterbury (PDF). University of Canterbury. p. 141. ខណៈពេលដែលសាត្រាស្លឹករឹតមានទីតាំងនៅក្នុងវត្តអារាមជាច្រើននៅដើមសតវត្សទី 20 ដោយ Adhémard Leclère , បន្ទាប់ពីការប្រល័យពូជសាសន៍វប្បធម៌ដែលដឹកនាំដោយខ្មែរក្រហម មានតែពីរច្បាប់នៃ ត្រៃភេទ ដែលមានទីតាំងនៅប្រទេសកម្ពុជាដោយអ្នកបុរាណវិទ្យាបារាំង Olivier de Bernon ។ ភាពខ្វះខាតនេះក៏អាចត្រូវបានគេសន្មតថាដោយសារតែថា ត្រៃភេទ មិនត្រូវបានចម្លងអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ។ de Bernon, Olivier (1994). "Le Trai Bhet: une autre version de la légende de Rama?". In François Bizot (ed.). Recherches nouvelles sur le Cambodge (in French). École française d'Extrême-Orient. p. 80. ISBN 978-2-85539-600-2.
Category:CS1 French-language sources (fr)
ត្រៃភេត: សតវត្សទី ១៧-១៨

សតវត្សទី ១៧-១៨ 
លោក George Cœdès បានចុះកាលបរិច្ឆេទ ត្រៃភេទ ដល់សតវត្សទី 17/18 ដោយកត់សម្គាល់ថា រួមជាមួយនឹង រឿងរាមកេរ្តិ៍ អត្ថបទគឺជាឧទាហរណ៍ដ៏មានតម្លៃនៃប្រភេទអក្សរសិល្ប៍សាសនាខ្មែរ ដែលស្ទើរតែបាត់បង់ទៅហើយ។  យោងតាម ពៅសាវរស Colophon នៃសាត្រាស្លឹករឹតមួយក្នុងចំនោម សាត្រាស្លឹករឹត, ត្រៃភេទ ដែលកំណត់ថាជា Ms.១០៧ ដោយ សាលាបារាំងចុងបូព៌ា មានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំ ១៦១៩ មហាសករាជ ដែលនឹងត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៦៨៧ នៃគ.ស ។  ត្រៃភេទផ្តល់ការយល់ដឹងខ្លះៗអំពីគំនិតដែលប្រារព្ធឡើងអំពីអាទិទេពផែនដីក្នុងកំឡុងមជ្ឈិមសម័យកម្ពុជា ហើយបំភ្លឺខ្លះៗអំពីទំនាក់ទំនងរវាងអាទិទេពផែនដី ព្រះម៉ែធរណី និង រឿងរាមាយណៈ ។
ត្រៃភេត: សតវត្សរ៍​ទី 19

សតវត្សរ៍​ទី 19 
នៅឆ្នាំ១៨៩៩ អ្នកនិពន្ធជនជាតិបារាំង ឈ្មោះ អាដមឺដ ឡឺកឡឺរ (Adhémard Leclère) បានបោះពុម្ពការបកប្រែស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរបុរាណចំនួនពីរ ដែលចម្លងពី សាត្រាស្លឹករឹតខ្មែរ គឺ ព្រះធម៌ឈាន និង គម្ពីរត្រៃភេទ ។នៅចុងសតវត្សទី 19 ឯកសារបែបនេះមានជាទូទៅនៅក្នុងបណ្ណាល័យព្រះសង្ឃទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់ជិតខាង។ ថ្វីត្បិតតែអត្ថបទស្ងួតទាំងនេះមិនត្រូវបានប្រើក្នុងពិធីសាសនា ឬអធិប្បាយក្នុងធម្មទេសនាក៏ដោយ ពួកគេត្រូវបានចាត់ទុកថាពិសិដ្ឋ ហើយត្រូវបានសិក្សាដោយព្រះសង្ឃ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក Leclère កត់សម្គាល់ថា ក្រោមឥទ្ធិពលរបស់ព្រះសង្ឃ សិង្ហលេស និងកូនប្រសារខ្មែរ ដែលបានធ្វើដំណើរទៅប្រទេសស្រីលង្កា ដើម្បីរៀនភាសាបាលី ត្រៃភេទ ត្រូវបានទុកជា គម្ពីរដែលមិនមែនជាគម្ពីរសាសនា ។
ត្រៃភេត: សតវត្សទី 20

សតវត្សទី 20 
នៅសតវត្សទី 20 ឥទ្ធិពលនៃចលនាកំណែទម្រង់ព្រះពុទ្ធសាសនាមានន័យថា ត្រៃភេទ ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងតិចជាងការអនុញ្ញាត។ Guthrie, Elizabeth (2004). A Study of the History and Cult of the Buddhist Earth Deity in Mainland Southeast Asia: A Thesis Submitted in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of PhD in Religious Studies at the University of Canterbury (PDF). University of Canterbury. p. 141. ខណៈពេលដែលសាត្រាស្លឹករឹតមានទីតាំងនៅក្នុងវត្តអារាមជាច្រើននៅដើមសតវត្សទី 20 ដោយ Adhémard Leclère , បន្ទាប់ពីការប្រល័យពូជសាសន៍វប្បធម៌ដែលដឹកនាំដោយខ្មែរក្រហម មានតែពីរច្បាប់នៃ ត្រៃភេទ ដែលមានទីតាំងនៅប្រទេសកម្ពុជាដោយអ្នកបុរាណវិទ្យាបារាំង Olivier de Bernon ។ ភាពខ្វះខាតនេះក៏អាចត្រូវបានគេសន្មតថាដោយសារតែថា ត្រៃភេទ មិនត្រូវបានចម្លងអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ។ de Bernon, Olivier (1994). "Le Trai Bhet: une autre version de la légende de Rama?". In François Bizot (ed.). Recherches nouvelles sur le Cambodge (in French). École française d'Extrême-Orient. p. 80. ISBN 978-2-85539-600-2.
Category:CS1 French-language sources (fr)
ត្រៃភេត: មាតិកា

មាតិកា 
យោងតាមលោក Olivier de Bernon ត្រៃភេទ ជាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរបុរាណ គ្មានអ្វីក្រៅពីចំណងជើងនោះទេ ព្រោះថាវាមិនបានសិក្សាអស់ជាច្រើនឆ្នាំ បើមិនរាប់សតវត្សន៍។ de Bernon, Olivier (1994). "Le Trai Bhet: une autre version de la légende de Rama?". In François Bizot (ed.). Recherches nouvelles sur le Cambodge (in French). École française d'Extrême-Orient. p. 80. ISBN 978-2-85539-600-2.
Category:CS1 French-language sources (fr) ដូច្នេះ អ្នកអត្ថាធិប្បាយមិនមានឯកច្ឆន្ទទេ ចំពោះលក្ខណៈនៃខ្លឹមសាររបស់វា។ វាត្រូវបានអានបានល្អបំផុតជា បុព្វកថា នៃ cosmogonic ចំពោះរឿងព្រេងរបស់ ព្រះរាម អមដោយការបង្ហាញនៃពង្សាវតារនៃ តួឯក សំខាន់ៗទាក់ទងនឹងការនិទានរឿងនៃកំណើតរឿងព្រេងនិទានរបស់ពួកគេ។ ដូច្នេះ អត្ថបទ​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ចេញ​ជា​បួន​ផ្នែក​។ 

 ការបែងចែក 
ខណៈពេលដែលការបែងចែក Canonical នៃ វេទ មានបួនផ្នែករួមមាន Rigveda, Yajurveda, Samaveda និង Atharvaveda បីដំបូងគឺជាផ្នែកដើមចម្បងដែលត្រូវបានគេហៅថា " trayī vidyā " ដែលគេស្គាល់ថា "ត្រៃភេទ" នៅក្នុងការប្រមូលថៃប្រមូលផ្តុំដោយស្តេច រាមា VI នៅដើមសតវត្សទី 20 ។ "វិទ្យាសាស្រ្តបីដង" នេះនៃការសូត្រទំនុក ( Rigveda ) ការបូជា ( Yajurveda ) និងការច្រៀង ( Samaveda ) ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយមានខ្លឹមសារខុសគ្នាទាំងស្រុងពី ត្រៃភេទ ទោះបីជាចំណងជើងរបស់ពួកគេស្តាប់ទៅស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ។ Cœdès, George (1962). Les peuples de la péninsule indochinoise: histoire, civilisations (in French). Dunod. p. 189.
Category:CS1 French-language sources (fr)

 ការតភ្ជាប់ទៅ រាមកេរិ៍ 
ត្រៃភេទ មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹង រឿងរាមាយណៈ ដោយសារអត្ថបទនិទានកថារបស់វាអាចត្រូវបានអានដោយ synoptically ជាមួយការត្រួតលើគ្នា ។ ឈ្មោះរបស់តួឯកគឺខុសគ្នាជាប្រព័ន្ធ។ អ្វីដែលពិសេសជាងនេះទៅទៀត ត្រៃភេទ ចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងហ្សែនពិសេសនៃអាទិទេព និងធាតុបុគ្គល មុនពេលក្លាយជារឿងមិនច្បាស់លាស់នៃវីរភាពរបស់រាមា។ Leclère, Adhémard (1899). Le Buddhisme au Cambodge (in French) (Ernest Leroux ed.). Paris. p. 39.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
Category:CS1 maint: location missing publisher
Category:CS1 French-language sources (fr)
ត្រៃភេត: ការបែងចែក

ការបែងចែក 
ខណៈពេលដែលការបែងចែក Canonical នៃ វេទ មានបួនផ្នែករួមមាន Rigveda, Yajurveda, Samaveda និង Atharvaveda បីដំបូងគឺជាផ្នែកដើមចម្បងដែលត្រូវបានគេហៅថា " trayī vidyā " ដែលគេស្គាល់ថា "ត្រៃភេទ" នៅក្នុងការប្រមូលថៃប្រមូលផ្តុំដោយស្តេច រាមា VI នៅដើមសតវត្សទី 20 ។ "វិទ្យាសាស្រ្តបីដង" នេះនៃការសូត្រទំនុក ( Rigveda ) ការបូជា ( Yajurveda ) និងការច្រៀង ( Samaveda ) ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយមានខ្លឹមសារខុសគ្នាទាំងស្រុងពី ត្រៃភេទ ទោះបីជាចំណងជើងរបស់ពួកគេស្តាប់ទៅស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ។ Cœdès, George (1962). Les peuples de la péninsule indochinoise: histoire, civilisations (in French). Dunod. p. 189.
Category:CS1 French-language sources (fr)
ត្រៃភេត: ការតភ្ជាប់ទៅ ''រាមកេរិ៍''

ការតភ្ជាប់ទៅ រាមកេរិ៍ 
ត្រៃភេទ មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹង រឿងរាមាយណៈ ដោយសារអត្ថបទនិទានកថារបស់វាអាចត្រូវបានអានដោយ synoptically ជាមួយការត្រួតលើគ្នា ។ ឈ្មោះរបស់តួឯកគឺខុសគ្នាជាប្រព័ន្ធ។ អ្វីដែលពិសេសជាងនេះទៅទៀត ត្រៃភេទ ចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងហ្សែនពិសេសនៃអាទិទេព និងធាតុបុគ្គល មុនពេលក្លាយជារឿងមិនច្បាស់លាស់នៃវីរភាពរបស់រាមា។ Leclère, Adhémard (1899). Le Buddhisme au Cambodge (in French) (Ernest Leroux ed.). Paris. p. 39.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
Category:CS1 maint: location missing publisher
Category:CS1 French-language sources (fr)
ត្រៃភេត: រូបតំណាង

រូបតំណាង 
រូបគំនូរប្លែកៗក្នុងវត្តបូព៌ក្នុង ខេត្តសៀមរាប សន្មតថាផ្អែកលើផ្នែកទី១នៃ ត្រៃភេទ ជួយឱ្យយល់អំពីសក្តិភូមិខ្មែរបានកាន់តែប្រសើរឡើង។
ត្រៃលក្ខណ៍

ពាក្យ​ថា ត្រៃលក្ខណ៍ (ត្រៃ + លក្ខណៈ) ប្រែ​ថា​ លក្ខណៈ ៣ ដែល​ភាសា​បាលី​ហៅ​ថា តិលក្ខណៈ (tilakkhaṇa) និង ភាសា​សំស្រ្កឹត​ហៅ​ថា​ ត្រីលក្សណៈ (trilakṣaṇa) ។ តាម​ទ្រឹស្តី​​ពុទ្ធសាសនា ត្រៃលក្ខណ៍ គឺ​ជា លក្ខណៈ ៣ នៃ​ធម៌ ដែល​មាន​អត្ថិភាព (existence) ពោល​គឺ អ្វីៗ​ទាំងអស់ ដែលតាក់តែងដោយបច្ច័យ ។ ត្រៃលក្ខណ៍ មាន​ អនិច្ចំ (anicca) ប្រែ​ថា សេចក្តីមិនទៀង, ទុក្ខំ (dukkha) ប្រែ​ថា សេចក្តីឈឺចាប់ ឬ ការមិនពេញចិត្ត, និង អនត្តា (anattā) ប្រែ​ថា​ មិនមែនខ្លួន ។

ការយល់ច្បាស់​សព្វគ្រប់​អំពី​លក្ខណៈ​ទាំង ៣ នេះ អាច​​ជួយ​​មនុស្ស​​បញ្ចប់​សេចក្តីទុក្ខបាន (dukkha nirodha)។ ​ព្រះពុទ្ធ​បាន​បង្រៀន​ថា អ្វីៗ​ទាំង​អស់​ដែល​តាក់តែង​ឡើង​​ដោយ​បច្ច័យ (សង្ខារ) ជា​របស់មិនទៀង និង ជាទុក្ខ ។ ព្រះអង្គ​ក៏​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ថា អនត្តា​ ជា​ធម៌​ពន្យល់​ថា​ គ្មានអញ ឬ របស់អញ ក្នុង​អ្វីៗ​ដែល​មាន​​បច្ច័យ​តាក់តែង និង អ្វីៗ​ដែល​គ្មាន​បច្ច័យ​តាក់តែង​ (ដូច​ជា​និព្វាន) ។

ព្រះសិទ្ធត្ថ​បានសម្រេចព្រះនិព្វាន និង សម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ បន្ទាប់ពីបានធ្វើសមាធិយ៉ាងបរិបូណ៌ ហេតុនេះ​ទើប​ ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បាន​ហៅ​ថា​​ព្រះពុទ្ធ​សក្យមុនី (មនុស្ស​​នៃ​ត្រកូល​សក្យ​ដែល​ប្រកប​ដោយ​បញ្ញា​​ និង បាន​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​) ។ ដោយសារបញ្ញិន្រ្ទិយ (ឥន្រ្ទិយ គឺ បញ្ញា) ព្រះពុទ្ធទ្រង់ដឹងដោយផ្ទាល់ថា អ្វីៗនីមួយៗក្នុងរូបលោកនេះ (និង​អ្វីៗ​ក្នុងបាតុភូតវិទ្យា និងចិត្តវិទ្យា) សំគាល់​បាន​ដោយ​លក្ខណៈ ៣ នេះ ។

អនិច្ចំ ​ជា​ពាក្យ​ក្នុង​ភាសា​បាលី ដែល​ភាសា​​សំស្ក្រឹត​ហៅ​ថា អនិត្យា ប្រែ​ថា​ មិនទៀង ឬ មិនស្ថិតស្ថេរ ។ ពាក្យ​នេះ​តម្រង់​ទៅ​លើការពិត​ដែលថា ធម៌ទាំងអស់ ដែលតាក់តែងដោយបច្ច័យ (សង្ខារ) មានដំណើរប្រែប្រួលជានិច្ច ។ តាម​ពិត​គ្មាន​ធម៌​ឯណា ដែល​សាបសូន្យក្នុងទីបំផុតទេ អាការៈខាងក្រៅរបស់វាប៉ុណ្ណោះ ដែលសាបសូន្យ ព្រោះវាផ្លាស់ប្តូរពីធម្មជាតិមួយ ទៅធម្មជាតិមួយផ្សេង​ទៀត ។ ឧបមាដូចជាស្លឹកឈើ ដែលធ្លាក់ចុះលើដី ហើយរលាយ​បាត់ទៅ ។ នៅពេលដែលរូបរាង និង​វត្តមាន​របស់​ស្លឹកឈើ​បានសាបសូន្យទៅ គ្រឿង​ដែលបង្កើតស្លឹកឈើ បានក្លាយទៅជាលំអងល្អិតៗ ដែលអាចបន្តឲ្យដើមឈើថ្មី កើតឡើង ។ ពុទ្ធសាសនា​បង្រៀន​មនុស្ស​ឲ្យ​ប្រកាន់​យក​មាគ៌ា​កណ្តាល (ឧបេក្ខា) ដោយជៀសវាង​នូវទស្សនៈហួសហេតុ គឺសស្សតទិដ្ឋិនិយម (eternalism) និង ឧច្ឆេទទិដ្ឋិនិយម (nihilism) ។
ទុក្ខំ ​ជា​ពាក្យ​ក្នុង​ភាសា​បាលី ដែល​ភាសា​​សំស្ក្រឹត​ហៅ​ថា ទុហ៍ខា (duḥkha) ប្រែ​ថា សេចក្តីមិនពេញចិត្ត ហើយ​ក៏​អាច​​ប្រែថា សេចក្តី​ឈឺចាប់​ដែរ ។ គ្មានអ្វីដែលគេរកឃើញ នៅក្នុងរូបលោក សូម្បីអរូបលោកក៏ដោយ ដែលអាចនាំមក នូវ​សេចក្តី​ពេញចិត្ត​ជ្រៅ​ហើយ​ស្ថិតស្ថេរ ។
អនត្តា ​ជា​ពាក្យ​ក្នុង​ភាសា​បាលី ដែល​ភាសា​​សំស្ក្រឹត​ហៅ​ថា អនត្ម័ន (anatman) ប្រែ​ថា មិន​មែន​ខ្លួន​ ប្រើ​ក្នុង​សូត្រ​ជា​នាម​ផង ជា​គុណនាម​ផង សម្រាប់​ចង្អុល​បង្ហាញ​ថា បាតុភូតទាំងឡាយមិនមែនជា ឬ​មិនមាន​ខ្លួនដែលស្ថិតស្ថេរ, ដើម្បី​រៀបរាប់​អ្វី​មួយ និង អ្វី​ទាំងអស់ ដែលជាធម្មជាតិ ដែលកើតដោយ​ការ​ផ្គុំធាតុ ដែលមានខ្លឹមសារដូចគ្នា​ ដែល​ជា​បាតុភូត​និង​ជា​លោកិយ រាប់​ចាប់​តាំង​​ពីចក្រវាឡ (universe) រហូត​ដល់អតិសុខុមលោក (microorganism) ពោល​គឺ​ចាប់​ពី​វត្ថុ​ដ៏​ធំបំផុត រហូត​ដល់​វត្ថុ​ដ៏​តូចបំផុត ដែល​ទាក់ទង​នឹង​រូបកាយ ឬ លោកធាតុ​ខាងក្រៅ ថែមទាំង​មនោទុច្ចរិត ណាមួយ និង ទាំងអស់ ដែល​ជា​ធម្មជាតិ​មិនស្ថិតស្ថេរ ។

ជាញឹកញយ គេតែងរំលឹកអំពីធម្មត្រាទី ៤ គឺ ៖

និព្វានគឺជាសន្តិភាព ។ និព្វានគឺជាត្រើយម្ខាងអំពីសង្សារវដ្ត ។ ដោយដាក់ត្រាទាំង៣ (ឬ៤) ទៅក្នុងការពិសោធន៍ ពីពេលមួយទៅពេលមួយ តាមរយៈការយល់ដឹងដោយសមាធិ យើងត្រូវគេនិយាយថា បានបំពេញនូវបញ្ញា- ទី៣ក្នុងនៃធម្មសិក្សាជាន់ខ្ពស់៣- ច្រកចេញអំពីសង្សាវដ្ត ។ ដូច្នេះផ្លូវចេញចាកសង្សារវដ្ត ជាប់ទាក់ទិនជាមួយ នឹងការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងមាំ នៃលោកទិដ្ឋិ (World views) ។
ត្រៃលក្ខណ៍: អនិច្ចំ

អនិច្ចំ

បាតុភូតទាំងអស់ ដែលជារបស់លាយគ្នា (វត្ថុនិងការពិសោធន៍) ជាធម្មជាតិប្រែប្រួល មិននៅនឹង ហើយមិនស្ថិតស្ថេរ ។ អ្វីៗដែលយើងអាចពិសោធន៍ឃើញ ដោយវិញ្ញាណរបស់យើង កើតឡើងដោយ ចំណែករួមគ្នា ហើយវត្តមានរបស់វាអាស្រ័យ លើបច្ច័យខាងក្រៅ ។ អ្វីៗមានការផ្លាស់ប្តូរជានិច្ច ហើយបច្ច័យរបស់វា និងអ្វីៗខ្លួនវាក៏ផ្លាស់ប្តូរ ជានិច្ចដែរ ។ អ្វីៗកើតឡើងជាមាន ហើយសាបសូន្យទៅជាគ្មាន ជាដរាប គ្មានអ្វីនៅគង់វង់ឡើយ ។ 
ចំណុចសំខាន់ក្នុងទីនេះគឺ បាតុភូតកើតនិងរលត់ ទៅតាមបច្ច័យ (ដ៏ស្មុគស្មាញ) ។ នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន សេចក្តីព្រមព្រៀងមួយបានដាក់ថាៈ គេពិតជាត្រូវចម្រើនសមាធិលើអនិច្ចំ និងធម្មជាតិមិនស្ថិតស្ថេរ នៃទ្រង់ទ្រាយនិងបាតុភូតទាំងឡាយ ប៉ុន្តែគេត្រូវប្រយ័ត្នកុំឲ្យបន្លាយវា ទៅក្នុងវិស័យនៃព្រះនិព្វាន ដែលអនិច្ចំមិនទោរទន់ទៅរកទេ ។ ក្នុងទស្សនៈបែបនេះ ធម្មជាតិពិតទីបំផុត បានរួចផុតអំពីភាពសៅហ្មង នៃគំនិតពីរយ៉ាង ហើយដោយហេតុនេះ គេមិនត្រូវប្រកាន់យកមួយណាទេ (ថាទៀងឬមិនទៀង) ។ 

លោក Dzongsar Jamyang Khyentse Rinpoche បានប្រកាសថា ក្នុងត្រា៤នៃមហាយាន ព្រះនិព្វានត្រូវឃើញជាទស្សនៈ ហួសផុតពីភាពហួសប្រមាណ (extremes) ។ លោកប្រកាសថែមទៀតថា ក្នុងទស្សនវិជ្ជាឬសាសនាជាច្រើន គោលដៅទីបំផុតគឺ អ្វីដែលគេអាចកាន់យក ហើយរក្សាទុកបាន ។ គឺគោលដៅទីបំផុតតែប៉ុណ្ណោះ ដែលជាអ្វីដែលមានពិត ។ ប៉ុន្តែព្រះនិព្វានមិនមែនជាអ្វី ដែលគេបង្កើតទេ ដូច្នេះវាមិនមែនជាអ្វី ដែលគេអាចកាន់យកនោះឡើយ ។ គេពោលអំពីវាថាជា ហួសផុតពីភាពហួសប្រមាណ ។

យើងគិតតាមរបៀបណាមួយថា យើងអាចទៅកន្លែងណាមួយ ដែលយើងនឹងអាចបាន កៅអីពូកប្រសើរជាង ប្រដាប់ងូតទឹកប្រសើរជាង លូទឹកប្រសើរជាង ស្ថាននិព្វានដែល អ្នកមិនចាំបាច់មាន ប្រដាប់ចុចបញ្ជាពីចម្ងាយ ដែលអ្វីៗមាននៅទីនោះភ្លាម តាមតែចិត្តរបស់អ្នកគិត ។ ប៉ុន្តែដូចខ្ញុំបាននិយាយរួចមកហើយ ថាមិនមែនយើងបន្ថែមអ្វីមួយថ្មី ដែលគ្មាននៅទីនោះពីមុនទេ ។ ព្រះនិព្វានអាចសម្រេចបាន កាលណាអ្នកយកចេញ អ្វីៗទាំងអស់ដែលក្លែងក្លាយ និងធ្វើឲ្យងងឹត ។
ត្រៃលក្ខណ៍: សេចក្តីពន្យល់

សេចក្តីពន្យល់
បាតុភូតនិយម Phenomenalism 
គឺជាទស្សនៈមួយ ដែលឃើញថា អ្វីៗមិនមាននៅក្នុង ខ្លួនរបស់វាទេ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែជាបាតុភូត ដែលគេដឹងបានដោយសារ សញ្ញាខន្ធឬ វិញ្ញាណប៉ុណ្ណោះដូចជា ពណ៌ក្រហម ភាពរឹង ភាពទន់ រសផ្អែម ។ល។ ដែលមាននៅក្នុងកាលនិងអាកាស ។ ជាពិសេស បាតុភូតនិយម បន្ថយការនិយាយអំពីរបស់មានរូបក្នុងលោកខាងក្រៅ ដើម្បីនិយាយអំពី សំណុំនៃ វិញ្ញាណ្ណារម្មណ៍ Bundles of sense-data។
លោកទស្សនៈ Worldviews 
ពិពណ៌នាអំពីការដឹងដោយវិញ្ញាណ អំពីលោក ការដឹងដែលមិនផ្លាស់ប្តូរ ហើយផ្តល់គំរោងការណ៍ សម្រាប់ជួយបង្កើត រក្សាទុក និងអនុវត្តចំណេះវិជ្ជា ។
ពិសោធន៍និយម Empiricism 
បាលីៈ កុវេជ្ជកម្ម ក្នុងទស្សនវិទ្យា ជាចំណេះវិជ្ជាដែល ប្រឆាំងនឹងវិជ្ជាផ្សេងៗទៀត ដូចជាសនិទាននិយម (និយមការមានហេតុផល Rationalism) ឧត្តមគតិនិយម (Idealism) ប្រវត្តិនិយម Historicism) ។ ពិសោធន៍និយមបញ្ជាក់ថា ចំណេះវិជ្ជាកើតមកតែម្យ៉ាង ឬភាគច្រើន ពីការពិសោធន៍ដោយវិញ្ញាណ មិនមែនដូចសនិទាននិយម ដែលអះអាងថា ចំណេះ វិជ្ជាក៏កើតអំពីគំនិតសុទ្ធសាធដែរ ។ ពិសោធន៍និយមនិងសនិទាននិយម ទាំងពីរនេះជាទ្រឹស្តីឯកត្តនិយម (ទ្រឹស្តីដែលនិយម ខ្លួនមនុស្សម្នាក់ៗជាធំ Individualism) ចំណែកឯប្រវត្តិនិយម ទទួលស្គាល់ថាមានមុខ ងារនៃពិសោធន៍និយមខ្លះដែរ ប៉ុន្តែខុសគ្នាត្រង់ថា តាមប្រវត្តិនិយម អ្វីៗដែលបានមកពីវិញ្ញាណ មិនអាចយល់ ច្បាស់បាន ដោយមិនយកស្ថានភាព ប្រវត្តិសាស្រ្តនិងវប្បធម៌ មកពិនិត្យមើលផង ។
ហេតុការណ៍និយម Pragmatism 
បាលីៈ អនុភវមូលកវាទ ជាប្រពៃណីទស្សនៈវិជ្ជា របស់អាមេរិកាំង ដែលស្ថិត នៅលើការភ្ជាប់ ការអនុវត្តន៍ទៅនឹងទ្រឹស្តី ។ វាពន្យល់ អំពីដំណើរការ ដែលទ្រឹស្តីត្រូវគេ យកបានមកពីការប្រតិបត្តិ ហើយទ្រឹស្តីនោះត្រូវ ដាក់ចូល ក្នុងការអនុវត្តន៍ ដើម្បីបង្កើតការអនុវត្តន៍ថ្មីហៅថា ការអនុវត្តនវៃឆ្លាត ។
តក្កវិជ្ជា (logic) 

ពាក្យ​ថា logic ក្លាយ​មកពីពាក្យ logikē (ភាសា​ក្រិច) ប្រែថា របៀបត្រឹមត្រូវ នៃការសិក្សាអំពីគោលការណ៍ នៃការសន្និដ្ឋាន និង​ ការរកហេតុផល ។ តក្កវិជ្ជា ត្រូវ​បាន​យក​ទៅ​ប្រើក្នុងសកម្មភាពផ្នែកបញ្ញា ជា​ពិសេស​សម្រាប់ការសិក្សា​បែបទស្សនវិទ្យា, គណិតសាស្ត្រ, និឃណ្តសាស្ត្រ (ការសិក្សាអំពីអត្ថន័យ) និង វិទ្យាសាស្រ្តកុំព្យូទ័រ ។ តក្កវិជ្ជា ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ដើម្បី​ពិនិត្យ​រក​មើល​បែប​នៃ​សេចក្តីសំអាង បែបណាដែល​អាច​ចាត់​ទុក​ថា​ត្រឹម​ត្រូវ និង មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​ ។

រូបលោក Physical world or material world 
អ្វីៗដែលមាន នៅខាងក្រៅអំពីខ្លួនរបស់ យើង ចាប់តាំងពី អតិសុខុមរូបដែលតូចបំផុត រហូតដល់ចក្រវាឡដែលធំបំផុត ។ អ្វីៗដែលមិនមែនជានាមធម៌ ឬចិត្ត (Mind) ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ពាក្យថាអរូបលោកមានន័យថាលោកដែលគ្មានអ្វីៗសោះ ក្រៅអំពីចិត្ត (Mind) សុទ្ធសាធ ។ 
បរមត្ថវិជ្ជា ឬអជ្ឈត្តវិជ្ជា Metaphysics 
ជាមែកធាងមួយនៃទស្សនវិទ្យា ដែលទាក់ទង និងពន្យល់បំភ្លឺ អំពីធម្មជាតិសំខាន់ ដែលគេយល់ឃើញ អំពីលោកនិងសត្វលោក អ្វីៗដែល មាននៅក្នុងលោក រួមទាំង វត្ថុធាតុ គុណភាព កាល អាកាស ហេតុបច្ច័យ ។
ក្រោយ-រចនាសម្ព័ន្ធនិយម Post-structuralism 
បង្កើតឡើងដោយបណ្ឌិតសភាអាមេរិ កាំង ។ គេយល់ថាវាជា គោលការណ៍ទាក់ទងទៅនឹង រចនាសម្ព័ន្ធនិយម (សកម្មភាពនៃបញ្ញវន្តអឺរុប-សតវត្ស៍ទី២០) ដែលប្រកាន់ថា វប្បធម៌នៃមនុស្សជាតិ 
អាចយល់បានតាមរចនាសម្ព័ន្ធ ដូចជាភាសាជាដើម ។
អមូលការណ៍និយម Anti-foundationalism or Nonfoundationalism 

បានដល់ទស្សនវិទ្យា ដែលទាត់ចោលមូលការណ៍និយម ។ មូលការណ៍និយមគឺជាទ្រឹស្តី ដែលមានមូលដ្ឋានលើជំនឿ ដោយយកភ័ស្តុតាងមកសំអាង ដើម្បីបញ្ជាក់ថាត្រឹមត្រូវ ។
ត្រៃលក្ខណ៍: បាតុភូតនិយម Phenomenalism

បាតុភូតនិយម Phenomenalism 
គឺជាទស្សនៈមួយ ដែលឃើញថា អ្វីៗមិនមាននៅក្នុង ខ្លួនរបស់វាទេ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែជាបាតុភូត ដែលគេដឹងបានដោយសារ សញ្ញាខន្ធឬ វិញ្ញាណប៉ុណ្ណោះដូចជា ពណ៌ក្រហម ភាពរឹង ភាពទន់ រសផ្អែម ។ល។ ដែលមាននៅក្នុងកាលនិងអាកាស ។ ជាពិសេស បាតុភូតនិយម បន្ថយការនិយាយអំពីរបស់មានរូបក្នុងលោកខាងក្រៅ ដើម្បីនិយាយអំពី សំណុំនៃ វិញ្ញាណ្ណារម្មណ៍ Bundles of sense-data។
ត្រៃលក្ខណ៍: លោកទស្សនៈ Worldviews

លោកទស្សនៈ Worldviews 
ពិពណ៌នាអំពីការដឹងដោយវិញ្ញាណ អំពីលោក ការដឹងដែលមិនផ្លាស់ប្តូរ ហើយផ្តល់គំរោងការណ៍ សម្រាប់ជួយបង្កើត រក្សាទុក និងអនុវត្តចំណេះវិជ្ជា ។
ត្រៃលក្ខណ៍: ពិសោធន៍និយម Empiricism

ពិសោធន៍និយម Empiricism 
បាលីៈ កុវេជ្ជកម្ម ក្នុងទស្សនវិទ្យា ជាចំណេះវិជ្ជាដែល ប្រឆាំងនឹងវិជ្ជាផ្សេងៗទៀត ដូចជាសនិទាននិយម (និយមការមានហេតុផល Rationalism) ឧត្តមគតិនិយម (Idealism) ប្រវត្តិនិយម Historicism) ។ ពិសោធន៍និយមបញ្ជាក់ថា ចំណេះវិជ្ជាកើតមកតែម្យ៉ាង ឬភាគច្រើន ពីការពិសោធន៍ដោយវិញ្ញាណ មិនមែនដូចសនិទាននិយម ដែលអះអាងថា ចំណេះ វិជ្ជាក៏កើតអំពីគំនិតសុទ្ធសាធដែរ ។ ពិសោធន៍និយមនិងសនិទាននិយម ទាំងពីរនេះជាទ្រឹស្តីឯកត្តនិយម (ទ្រឹស្តីដែលនិយម ខ្លួនមនុស្សម្នាក់ៗជាធំ Individualism) ចំណែកឯប្រវត្តិនិយម ទទួលស្គាល់ថាមានមុខ ងារនៃពិសោធន៍និយមខ្លះដែរ ប៉ុន្តែខុសគ្នាត្រង់ថា តាមប្រវត្តិនិយម អ្វីៗដែលបានមកពីវិញ្ញាណ មិនអាចយល់ ច្បាស់បាន ដោយមិនយកស្ថានភាព ប្រវត្តិសាស្រ្តនិងវប្បធម៌ មកពិនិត្យមើលផង ។
ត្រៃលក្ខណ៍: ហេតុការណ៍និយម Pragmatism

ហេតុការណ៍និយម Pragmatism 
បាលីៈ អនុភវមូលកវាទ ជាប្រពៃណីទស្សនៈវិជ្ជា របស់អាមេរិកាំង ដែលស្ថិត នៅលើការភ្ជាប់ ការអនុវត្តន៍ទៅនឹងទ្រឹស្តី ។ វាពន្យល់ អំពីដំណើរការ ដែលទ្រឹស្តីត្រូវគេ យកបានមកពីការប្រតិបត្តិ ហើយទ្រឹស្តីនោះត្រូវ ដាក់ចូល ក្នុងការអនុវត្តន៍ ដើម្បីបង្កើតការអនុវត្តន៍ថ្មីហៅថា ការអនុវត្តនវៃឆ្លាត ។
ត្រៃលក្ខណ៍: តក្កវិជ្ជា (logic)

តក្កវិជ្ជា (logic) 

ពាក្យ​ថា logic ក្លាយ​មកពីពាក្យ logikē (ភាសា​ក្រិច) ប្រែថា របៀបត្រឹមត្រូវ នៃការសិក្សាអំពីគោលការណ៍ នៃការសន្និដ្ឋាន និង​ ការរកហេតុផល ។ តក្កវិជ្ជា ត្រូវ​បាន​យក​ទៅ​ប្រើក្នុងសកម្មភាពផ្នែកបញ្ញា ជា​ពិសេស​សម្រាប់ការសិក្សា​បែបទស្សនវិទ្យា, គណិតសាស្ត្រ, និឃណ្តសាស្ត្រ (ការសិក្សាអំពីអត្ថន័យ) និង វិទ្យាសាស្រ្តកុំព្យូទ័រ ។ តក្កវិជ្ជា ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ដើម្បី​ពិនិត្យ​រក​មើល​បែប​នៃ​សេចក្តីសំអាង បែបណាដែល​អាច​ចាត់​ទុក​ថា​ត្រឹម​ត្រូវ និង មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​ ។
ត្រៃលក្ខណ៍: រូបលោក Physical world or material world

រូបលោក Physical world or material world 
អ្វីៗដែលមាន នៅខាងក្រៅអំពីខ្លួនរបស់ យើង ចាប់តាំងពី អតិសុខុមរូបដែលតូចបំផុត រហូតដល់ចក្រវាឡដែលធំបំផុត ។ អ្វីៗដែលមិនមែនជានាមធម៌ ឬចិត្ត (Mind) ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ពាក្យថាអរូបលោកមានន័យថាលោកដែលគ្មានអ្វីៗសោះ ក្រៅអំពីចិត្ត (Mind) សុទ្ធសាធ ។
ត្រៃលក្ខណ៍: បរមត្ថវិជ្ជា ឬអជ្ឈត្តវិជ្ជា Metaphysics

បរមត្ថវិជ្ជា ឬអជ្ឈត្តវិជ្ជា Metaphysics 
ជាមែកធាងមួយនៃទស្សនវិទ្យា ដែលទាក់ទង និងពន្យល់បំភ្លឺ អំពីធម្មជាតិសំខាន់ ដែលគេយល់ឃើញ អំពីលោកនិងសត្វលោក អ្វីៗដែល មាននៅក្នុងលោក រួមទាំង វត្ថុធាតុ គុណភាព កាល អាកាស ហេតុបច្ច័យ ។
ត្រៃលក្ខណ៍: ក្រោយ-រចនាសម្ព័ន្ធនិយម Post-structuralism

ក្រោយ-រចនាសម្ព័ន្ធនិយម Post-structuralism 
បង្កើតឡើងដោយបណ្ឌិតសភាអាមេរិ កាំង ។ គេយល់ថាវាជា គោលការណ៍ទាក់ទងទៅនឹង រចនាសម្ព័ន្ធនិយម (សកម្មភាពនៃបញ្ញវន្តអឺរុប-សតវត្ស៍ទី២០) ដែលប្រកាន់ថា វប្បធម៌នៃមនុស្សជាតិ 
អាចយល់បានតាមរចនាសម្ព័ន្ធ ដូចជាភាសាជាដើម ។
ត្រៃលក្ខណ៍: អមូលការណ៍និយម Anti-foundationalism or Nonfoundationalism

អមូលការណ៍និយម Anti-foundationalism or Nonfoundationalism 

បានដល់ទស្សនវិទ្យា ដែលទាត់ចោលមូលការណ៍និយម ។ មូលការណ៍និយមគឺជាទ្រឹស្តី ដែលមានមូលដ្ឋានលើជំនឿ ដោយយកភ័ស្តុតាងមកសំអាង ដើម្បីបញ្ជាក់ថាត្រឹមត្រូវ ។