navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
រាជវង្សជិនខាងកើត: '''ប្រទេសជាតិអន់ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង ជាហេតុនៃភាពរលំរលាយ'''

ប្រទេសជាតិអន់ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង ជាហេតុនៃភាពរលំរលាយ 
ក្រោយសមរភូមិនៅទំនាបទន្លេហ្វឺយស៊ុយ ធ្វើឲ្យអ្នកភាគខាងជើងបែកបាក់គ្នាម្ដងទៀត។ សភាពការណ៍រុករានពីខាងក្រៅ (រាជវង្សជិនខាងកើត) ចុះថមថយ។ ទំនាស់ការបែងចែកតំណែងគ្រប់គ្រង ការដណ្តើមអំណាចរបស់មេដឹកនាំនិងការគាប់សង្កត់ប្រជារាស្ដ្រធ្ងន់ធ្ងរទ្វេឡើងម្ដងទៀត។

ជាពិសេសបញ្ហាការកេណ្ឌកម្លាំងពលកម្ម ក្នុងរជ្ជកាលស្ដេចជិនមូទីរាស្ដ្រដល់ថ្នាក់សុខចិត្ដធ្វើជាជនពិការ ព្រោះដើម្បីគេចវេសពីការកេណ្ឌកម្លាំង។ កម្លោះៗ មិនហ៊ានរៀបការប្រពន្ធ ពេលមានបុត្រក៏ពុំអាចចិញ្ចឹមរស់ អ្នកស្រែជាច្រើនអស់អ្វីៗ ពីខ្លួនទាំងអស់ ចាំបាច់ត្រូវចោលលំនៅដ្ឋាន ដើម្បីគេចពីការកេណ្ឌកម្លាំងពលកម្ម។

ក្រោយសង្គ្រាមនៅទន្លេហ្វឺយស៊ុយ ធ្វើឲ្យអំណាចនយោបាយរបស់សៀអាន់កាន់តែរឹងមាំឡើង។ ជិនអ៊ូទីបារម្ភក្រែងប៉ះពាល់ដល់អំណាចខ្លួនបានរកវិធីកាត់បន្ថយអំណាចសៀអាន់ ហើយងាកទៅប្រគល់អំណាចឲ្យប្អូនប្រុសឈ្មោះស៊ឺម៉ាតៅជឺ។ ក្រោយពេលសៀអាន់ស្លាប់ ស៊ឺម៉ាតៅជឺក្ដោបអំណាចទាហានតែម្នាក់ឯង បើកឆាកប្រយុទ្ធដណ្ដើមអំណាចជាមួយក្រុមត្រកូលធំៗ ជាថ្មី។ ក្រោយព្រឹត្ដិការណ៍ការបោសសម្អាតយ៉ាងសាហាវ សភាពការណ៍ក៏ក្លាយទៅជា ហួនស្វៀន (បុត្រារបស់ហួនវិន) ក្ដោបអំណាចបរិវេណភាគកណ្ដាលនៃទន្លេឆាងចៀង លិវឡៅក្ដោបអំណាចភាគខាងក្រោមនៃទន្លេ ខណៈដែលកៅយ៉ាក្ដោបអំណាចនៅទន្លេហួយណាន់។ ព្រំដែនដែលរាជសំណាក់អាចគ្រប់គ្រងបាននៅសល់ត្រឹមតែ ៨ ស្រុកប៉ុណ្ណោះ។

ឆ្នាំគ.ស ៣៩៩ ស៊ឺម៉ាយួនសៀន ចេញបញ្ជាកេណ្ឌទាហាន បណ្ដាលឲ្យកើតជាចលាចល។ ក្រុមលទ្ធិតាវនិកាយអ៊ូតូវមីបានប្រឆាំង។ ក្រុមកម្លាំងទាសករនិងអ្នកស្រែក្រីក្រនាំគ្នាមកសន្ធប់កម្លាំងបនែ្ថមបានជាចំនួនរាប់ម៉ឺនសែននាក់យ៉ាងលឿន ព្រមជាមួយគ្នាដែរបណ្ដាម្ចាស់ដីនៅចៀងតុងទាំង ៨ ស្រុកដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយសារការកេណ្ឌទាហានេះ ក៏ងើបឡើងបះបោរដូចគ្នាដែរ។

រាជសំណាក់ជិនខាងកើតយល់ឃើញថាកងកម្លាំងចៀងតុងកាន់តែរឹងមាំ ទើបលើកទ័ពទៅបង្ក្រាប រហូតដល់ឆ្នាំគ.ស ៤១០ ត្រូវកម្ចាត់ចោលអស់។ ការបង្រ្កាបចលាចលលើកនេះ បានធ្វើឲ្យកម្លាំងទាហានរបស់រាជវង្សជិនខាងកើតធ្លាក់ចុះខ្សោយជាខ្លាំង ទើបហឺងស្វៀនដែលក្ដោបអំណាចនៅភាគកណ្ដាលនៃទន្លេឆាងចៀងឆ្លៀតឱកាសវាយចូលរាជធានីចៀនខាំង ទម្លាក់ហង់តេជិនអាន់ទី ប្រហារស៊ឺម៉ាតៅជឺនិងយួនសៀនពីនាក់ឪពុកកូន ស្ថាបនាខ្លួនជាហង់តេ។

ខណៈនោះក្រុមត្រកូលអ្នកធំដែលធ្លាប់ជ្រោមជ្រែងរាជសំណាក់ជិនខាងកើតស្ថិតក្នុងសភាពទ្រុឌទ្រោម មានតែមួយត្រកូលដែលអាចប្រយុទ្ធទប់ទល់ជាមួយហួនស្វៀន គឺលិវអ៊ីដែលមានកម្លាំងទ័ពរឹងមាំដោយសារការបង្ក្រាបនគរហូវអៀននិងហូវឈិននាភាគខាងជើង បង្រួបបង្រួមដែនដីភាគខាងត្បូងដែលបាត់បង់ឲ្យមានរបៀបរៀបរយម្ដងទៀត។ ឆ្នាំគ.ស ៤១៨ លិវអ៊ីផ្គុំកម្លាំងបង្ក្រាបហួនស្វៀនតែត្រូវបរាជ័យ។ ក្រោយមក ត្រូវស៊ឺម៉ាតឺវ៉ើនឡើងធ្វើជាក្សត្រ ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កមកឲ្យរាជវង្សជិនខាងកើតវិញ។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំគ.ស ៤២០ បង្ខំឲ្យហង់តេដាក់រាជ្យបល្ល័ង្ក ប្រកាសស្ថាបនានគរសុងនិងតែងតាំងខ្លួនឡើងជាហង់តេ មានព្រះនាមថា សុងអ៊ូទីជាទីអវសាននៃរាជវង្សជិនខាងកើត។ 

ដោយសាររាជវង្សជិនខាងកើតប្ដូររាជធានីទៅចៀងណានខាងត្បូង បើកឱកាលឲ្យបណ្ដាអ្នកប្រាជ្ញអ្នកមានចំណេះដឹងចំនួនជាច្រើនធ្វើដំណើរមកជាមួយដែរ ធ្វើឲ្យកើតទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកភាគខាងត្បូងកាន់តែខ្លាំងឡើង កើតការលាយបញ្ចូលវប្បធម៌និងប្រពៃណីគ្នា រួមទាំងស្នាដៃផលិតផលអ្នកភាគខាងជើងនិងអ្នកភាគខាងត្បូងក៏មានការលាយបញ្ចូលគ្នាដែរ ធ្វើឲ្យស្នាដៃផលិតផលនៅសម័យរាជវង្សជិនខាងកើតមានការអភិវឌ្ឍន៍ឈានឡើង។ ក្រៅពីនេះ រាប់ចាប់តាំងពីរាជវង្សវុយរបស់ចូឆូនៃសម័យសាមកុកមក ប្រទេសចិនបានទទួលវិវឌ្ឍនាការផ្នែកអក្សរសាស្ដ្រយ៉ាងលឿន។ ពេលដល់សម័យរាជវង្សជិនខាងកើត ទើបអ្នកប្រាជ្ញ កវី និងអ្នកនិពន្ធចិនដែលមានឈ្មោះបោះសម្លេងកើតឡើងយ៉ាងច្រើន មានដូចជា វ៉ាំងស៊ីជឺ សៀលិងយុន ថៅយួនមិង ជាដើម កើតជាការបដិវត្ដន៍សំណេរកំណាព្យយ៉ាងអស្ចារ្យ ជាគ្រឹះនៃយុគមាសផ្នែកអក្សរសិល្ប៍ចិននាសម័យរាជវង្សស៊ុយនិងរាជវង្សថាងនាសម័យក្រោយមកទៀត។
រាជវង្សឈីង: '''យុទ្ធសាស្ដ្រឈើទន់ -- ឈើរឹង'''

យុទ្ធសាស្ដ្រឈើទន់ -- ឈើរឹង 
ការចូលមកក្នុងផែនដីចិនរបស់ជនជាតិម៉ាន់ជូជាដានប្រវត្ដិសាស្ដ្រម្ដងទៀតបន្ទាប់ពីសម័យរាជវង្សយួន ដែលជនជាតិហានត្រូវគ្រប់គ្រងដោយជនជាតិផ្សេងដែលចូលមកលុកលុយ។ តាមរយៈមេរៀនរបស់រាជវង្សយួនដែលប្រើតែកងកម្លាំងនិងភាពរឹងកញ្ជ្រឹសក្នុងការគ្រប់គ្រង ធ្វើឲ្យរាជវង្សមានអាទិភាពមិនបានដល់មួយរយឆ្នាំ ទើបបណ្ដាមេដឹកនាំជនជាតិម៉ាន់ជូជ្រើសរើសវិធីគ្រប់គ្រងបែបប្រើអំណាចនិងគុណសម្បត្ដិ។

មុននឹងវាយដណ្ដើមគ្របគ្រងផែនដីចិនទាំងមូលបាន កងទ័ពឈិងបានប្រើយុទ្ធសាស្ដ្រឲ្យតម្លៃចំពោះមន្ដ្រីឬមេទ័ពជនជាតិហាន មើលថែមន្រ្តីស្វាមីភក្ដិយ៉ាងល្អ ថែមទាំងលើកសរសើរមន្ដ្រីរាជវង្សមិងដែលមានភក្ដីភាពហ៊ានបូជាជីវិត ទោះជាការបូជាជីវិតនោះដើម្បីរាជវង្សមិងក៏ដោយ។ ក្រោយមកពេលវាយរាជធានីប៉េកាំងបាន ជនជាតិម៉ាន់ជូបានរៀបចំពិធីសពនិងសង់ផ្នូរថ្វាយមិងស៊ឺចុង ស្ដេចអង្គចុងក្រោយរបស់រាជវង្សមិងនិងមហេសី និងមានការរៀបចំប្រឡងដើម្បីស្វែងរកបណ្ឌិតចូលបម្រើរាជការ និងកាត់បន្ថយភាស៊ីតាមតំបន់ផ្សេងៗ ដែរ។

តែដើម្បីគ្រប់គ្រងឲ្យជនជាតិហានព្រមចំណុះក្រោមអំណាចគ្រប់គ្រងថ្មី រាជវង្សឈិងបានប្រើអំណាចដាច់ខាត និងសាហាវចំពោះក្រុមដែលប្រឆាំង ដូចជាក្នុងហេតុការណ៍សម្លាប់រង្គាលដប់ថ្ងៃនៅយ៉ាងចូវ ចេញបញ្ជាហាមមានការរួមក្រុម ជាពិសេសចេញបញ្ជាឲ្យជនជាតិហានទូទាំងប្រទេសកោរសក់ពាក់កណ្ដាលក្បាលទុកសក់ក្រងតាមបែបជនជាតិម៉ាន់ជូ ដោយចេញសេចក្ដីប្រកាសថា “មានក្បាលមិនមានសក់ (ឲ្យកោរខាងមុខទុកសក់ក្រងខាងក្រោយ) មានសក់មិនមានក្បាល” ដែលធ្វើឲ្យជនជាតិហានត្រូវបង្ហូរឈាមប្ដូរជីវិតអស់រាប់សែននាក់។
រាជវង្សឈីង: '''រដ្ឋប្រហារអ៊ូស៊ី'''

រដ្ឋប្រហារអ៊ូស៊ី 
ក្រោយពេលចប់សង្គ្រាមចិនជប៉ុន ឬហៅតាមឈ្មោះឆ្នាំថាសង្គ្រាម “ចៀអ៊ូ” រហូតចិនត្រូវអនុវត្ដតាមសន្ធិសញ្ញាឈិម៉ូណូសេគិហើយ កំឡុងពេលនេះជាកំឡុងពេលដែលប្រព័ន្ធមូលធននិយមបរទេសចាប់ផ្ដើមលុកលុយចូលមក ធ្វើឲ្យហង់តេកួងស៊ីកើតក្ដីកង្វល់យ៉ាងខ្លាំង។

ឆ្នាំ គ.ស ១៨៩៨ ឬក្នុងរជ្ជកាលស្ដេចកួងស៊ីឆ្នាំទី ២៤ ក្រោយពេលទទួលដីកាពីយ៉ាងសឺនស៊ិវ ស៊ីជឺជិង និងខាំងយ៉ូវវ៉ើយ ធ្វើឲ្យស្ដេចកួងស៊ីសម្រេចព្រះទ័យថា ត្រូវតែធ្វើបដិវត្ដច្បាប់ឲ្យបាន។ ដូច្នេះនៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមេសា ឆ្នាំដដែលទ្រង់ចេញបញ្ជាឲ្យខាំងយ៉ូវវ៉ើយចូលគាល់ដើម្បីសាកសួរពីផែនការសម្អិត និងក្រោយមកទៀតទ្រង់ប្រគល់សិទ្ធិក្នុងការថ្វាយដីកាដោយត្រង់ទៅខាំងយ៉ូវវ៉ើយទៀតផង។
រាជវង្សឈីង: '''ប្រវត្ដិសាធារណរដ្ឋ'''

ប្រវត្ដិសាធារណរដ្ឋ 
ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមអាភៀន រហូតមកដល់ក្រោយពេលដែលប្រាំបីជនជាតិចូលមកលុកលុយចិន ធ្វើឲ្យស្ថានភាពប្រទេសចិននាពេលនោះមានសភាពជាប្រទេសពាក់កណ្ដាលអាណានិគម។ រដ្ឋាភិបាលចិនចាប់ផ្ដើមឈានចូលក្នុងសភាពទន់ខ្សោយនិងគ្មានសមត្ថភាព រហូតធ្វើឲ្យជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនរងទុក្ខលំបាកគ្រប់ទីកន្លែង។ ក្នុងពេលនោះដែរ ស៊ុនចុងសាន់ ឬស៊ុយ៉ាត់សេនក៏បានងើបប៉ះបោរឡើង និងជ្រើសរើសយកវិធីជម្រុញបដិវត្ដន៍ដើម្បីរំលំអំណាចរាជវង្សឈិង។

ស៊ុនចុងសាន់ ចាប់កំណើតនៅខេត្ដក្វាងទុង និងបានធ្វើដំណើរតាមមាតាទៅកោះហាវ៉ៃ ធ្វើឲ្យបានឃើញភាពអស្ចារ្យនៃនាវាចំហាយទឹក និងភាពធំធេងនៃមហាសមុទ្រ។ ការធ្វើដំណើរលើកនោះធ្វើឲ្យស៊ុនចុងសាន់បានទទួលការសិក្សាបែបសម័យនិយម មានដូចជា ភាសាអង់គ្លេស ប្រវត្ដិសាស្ដ្រអង់គ្លេស គណិតវិទ្យា រូបវិទ្យា គីមីវិទ្យា។ ក្រោយមកបានធ្វើដំណើរទៅហុងកុង និងបានចូលទៅសិក្សារហូតបានចប់មុខជំនាញពេទ្យ។ ក្រោយមកបានបើកគ្លីនិកព្យាបាលអ្នកជំងឺនៅម៉ាកាវ និងក្វាងទុង។

មួយរយៈកាលដំបូងស៊ូចុងសាន់ក៏ពុំបាននិយាយអំពីប្រវត្ដិរបស់ខ្លួនទេ លុះមកដល់ឆ្នាំ គ.ស ១៨៩៤ បានសាកល្បងផ្ញើសំបុត្រទៅលីហុងចាង ដែលក្នុងនោះមានសំណើទម្រង់បដិវត្ដន៍ជាច្រើនប្រការ តែសំបុត្រនោះត្រូវលីហុងចាងបដិសេធ។ ដោយក្ដីអស់សង្ឈឹម ធ្វើឲ្យស៊ុនចុងសាន់បានចាត់តាំងសមាគមន៍ស៊ិនចុងនៅហុងកុង ជម្រុញឲ្យមានចលនា “ការបណ្ដេញអនារ្យជន ស្ដារប្រទេស បង្កើរដ្ឋបាលមហាជន” ឡើង។

ឆ្នាំ គ.ស ១៩០៥ ដែលត្រូវនឹងរជ្ជកាលរបស់ហង់តេកួងស៊ីឆ្នាំទី ៣០ មានការរៀបចំប្រជុំនៅតូក្យូ ហើយក្នុងទីប្រជុំនោះស៊ុនយ៉ាត់សេនបានស្នើឲ្យមានការចាត់តាំងសហព័ន្ធដើម្បីបដិវត្ដន៍ឡើង។ ក្រោយការប្រឹក្សាយោបល់ សហព័ន្ធថុងម៉ឺងត្រូវបានបង្កើតឡើង។

ក្រោយមកស៊ុនយ៉ាត់សេនបានស្នើគោលការណ៍ ៣ ប្រការសម្រាប់ប្រជាជន ឬដែលគេហៅថា លទ្ធិត្រៃរាស្ដ្រ ដែលមានគោលការណ៍សំខាន់ដូចជា គោលការណ៍ប្រជាជាតិ ឬការផ្ដួលរំលំអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់រាជវង្សម៉ាន់ជូ ឲ្យគ្រប់ជនជាតិនៅប្រទេសចិនមានសិទ្ធិស្មើភាពគ្នា។ គោលការណ៍ប្រជាសិទ្ធិ គឺឲ្យប្រជាជនមានលិទ្ធិ មានអំណាចផ្ទាល់ក្នុងការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង និងគោលការណ៍ប្រជាជីព គឺផ្ដល់ភាពស្មើគ្នានៃកម្មសិទ្ធិដីធ្លីនិងសង្គមកិច្ច។

ការចាប់កំណើតនៃសហព័ន្ធថុងម៉ឺង ដែលបានចាប់អាវុធក្រោកឡើងប្រឆាំងនឹងរាជសំណាក់ឈិង បណ្ដាលឲ្យរង្គោះរង្គើរបបគ្រប់គ្រងរបស់រាជសំណាក់ឈិងយ៉ាងខ្លាំង។ រហូតក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ គ.ស ១៩១១ មានការងើបបះបោរឡើងនៅទីទួលផ្កាលឿងក្នុងខេត្ដក្វាងចូវ បណ្ដាលឲ្យមេដឹកនាំសំខាន់ៗ និងសមាជិកសហព័ន្ធស្លាប់អស់ជាច្រើននាក់។ មានការប្រមូលរួបរួមសាកសព ៧២ នាក់ទៅកប់ក្នុងរណ្ដៅតែមួយ ដោយអ្នកប្រវត្ដិសាស្ដ្របានហៅថាជា ៧២ វីរបុរសទួលផ្កាលឿង (ក្រោយមកមានការសិក្សាបន្ថែមនិងរកឃើញថាចំនួនវីរជននោះមានដល់ទៅ ៨៦ សាកសព)។ ទោះជាការងើបបះបោរនេះទទួលបរាជ័យក៏ពិតមែន តែឈាមស្រស់និងជីវិតរបស់វីរជនទាំងអស់នេះបណ្ដុះចលនាផ្ដួលរំលំរាជវង្សឈិងឲ្យផុសផុលកាន់តែខ្លាំងឡើង។
រាជវង្សឈីង: ព្រះរាជាសោយរាជ្យនៅរាជវង្សឆេង

ព្រះរាជាសោយរាជ្យនៅរាជវង្សឆេង 
 พระนามที่รู้จักกันดี พระบรมสาทิสลักษณ์/ฉายาลักษณ์ ระยะเวลาครองราชย์ พระนามเดิม รัชศก พระนามเรียกขาน
(ภาษาจีน–
ภาษาแมนจู) พระนามแต่งตั้ง นู่เอ๋อร์ฮาชื่อ
(21 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1559–
30 กันยายน ค.ศ. 1626) alt=|176x176ភីកសែល ค.ศ. 1616
↓
ค.ศ. 1626 นู่เอ๋อร์ฮาชื่อ
努爾哈赤
(พินอิน:
Nǔ'ěrhāchì) เทียนมิ่ง*
天命
Abkai fulingga เกาตี้#
高帝
Dergi ไท่จู่
太祖 หวงไท่จี๋
(28 พฤศจิกายน ค.ศ. 1592–
21 กันยายน ค.ศ. 1643) 180x180ភីកសែល ค.ศ. 1626
↓
ค.ศ. 1643 หวงไท่จี๋* เทียนฉง#
天聰
Abkai sure
(1627–1636);
ฉงเต๋อx
崇德
Wesihun erdemungge
(1636–1643) เหวินตี้
文帝
Genggiyen Su ไท่จง
太宗 จักรพรรดิซุ่นจื้อ
(15 มีนาคม ค.ศ. 1638–
5 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1661) alt=|164x164ភីកសែល (8 กุมภาพันธ์)
ค.ศ. 1644*
↓
ค.ศ. 1661
(18 ปี) ฟูหลิน
福臨 ซุ่นจื้อ
順治
Ijishūn dasan จางตี้
章帝
Eldembure ซื่อจู
世祖 จักรพรรดิคังซี
(4 พฤษภาคม ค.ศ. 1654–
20 ธันวาคม ค.ศ. 1722) alt=|158x158ភីកសែល (18 กุมภาพันธ์)
ค.ศ. 1662*
↓
ค.ศ. 1722
(61 ปี) เสวียนเย่
玄燁 คังซี
康熙
Elhe taifin เหรินตี้
仁帝
Gosin เซิ่งจู่
聖祖 จักรพรรดิยงเจิ้ง
(13 ธันวาคม ค.ศ. 1678–
8 ตุลาคม ค.ศ. 1735) alt=|167x167ភីកសែល (5 กุมภาพันธ์)
ค.ศ. 1723
↓
ค.ศ. 1735
(13 ปี) อิ้นเจิน
胤禛 ยงเจิ้ง
雍正
Hūwaliyasun tob เซี่ยนตี้
憲帝
Temgetulehe ซื่อจง
世宗 จักรพรรดิเฉียนหลง
(25 กันยายน ค.ศ. 1711–
7 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1799) alt=|145x145ភីកសែល (12 กุมภาพันธ์)
ค.ศ. 1736
↓
ค.ศ. 1796*
(60 ปี) หงลี่
弘曆 เฉียนตี้
乾隆
Abkai wehiyehe ฉุนตี้
純帝
Yongkiyangga เกาจง
高宗 จักรพรรดิเจียชิ่ง
(13 พฤศจิกายน ค.ศ. 1760–
2 กันยายน ค.ศ. 1820) alt=|165x165ភីកសែល (9 กุมภาพันธ์)*
ค.ศ. 1796
↓
ค.ศ. 1820
(25 ปี) ย้งเหยี่ยน#
顒琰 เจียชิ่ง
嘉慶
Saicungga fengšen รุ่ยตี้
睿帝
Sunggiyen เหรินจง
仁宗 จักรพรรดิเต้ากวง
(16 กันยายน ค.ศ. 1782–
25 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1850) alt=A man in a grey suit, white shirt and dark tie, he has a birthmark on his forehead|151x151ភីកសែល (3 กุมภาพันธ์)
ค.ศ. 1821
↓
ค.ศ. 1850
(30 ปี) หมินหนิง*
旻寧 เต้ากวง
道光
Doro eldengge เฉิงตี้
成帝
Šanggan เซวียนจง
宣宗 จักรพรรดิเสียนเฟิง
(17 กรกฎาคม ค.ศ. 1831–
22 สิงหาคม ค.ศ. 1861) 164x164ភីកសែល (1 กุมภาพันธ์)
ค.ศ. 1851
↓
ค.ศ. 1861
(11 ปี) อี้จู่
奕詝 เสียนเฟิง
咸豐
Gubci elgiyengge เสี่ยนตี้
顯帝
Iletu เหวินจง
文宗 จักรพรรดิถงจื้อ
(27 เมษายน ค.ศ. 1856–
12 มกราคม ค.ศ. 1875) 168x168ភីកសែល (30 มกราคม)
ค.ศ. 1862
↓
ค.ศ. 1875
(13 ปี) ไจ่ฉุน
載淳 ถงจื้อ*
同治
Yooningga dasan อี้ตี้
毅帝
Filingga มู่จง
穆宗 จักรพรรดิกวังซวี่
(14 สิงหาคม ค.ศ. 1871–
14 พฤศจิกายน ค.ศ. 1908) 190x190ភីកសែល (6 มกราคม)
ค.ศ. 1875
↓
ค.ศ. 1908
(34 ปี) ไจ่เถียน
載湉 กวังซวี่
光緒
Badarangga doro จิ่งตี้
景帝
Ambalinggū เต๋อจง
德宗 จักรพรรดิผู่อี๋
(7 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1906–
17 ตุลาคม ค.ศ. 1967) 174x174ភីកសែល (22 มกราคม)
ค.ศ. 1909
↓
(17 กุมภาพันธ์)
ค.ศ. 1912*
(3 ปี) ผู่อี๋
溥儀
หรือ
เฮนรี่ เซวียนถ่ง
宣統
Gehungge yoso หมิงตี้
明帝 ชุนจง
询宗
រាជវង្សឈីង: แหล่งข้อมูลอื่น

แหล่งข้อมูลอื่น 
 ประวัติราชวงศ์ชิง จากเว็บสถานีวิทยุ ซี.อาร์.ไอ. ปักกิ่ง ภาคภาษาไทย
 อัญมณีในราชวงศ์ชิง  จากเว็บสถานีวิจัยอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ
រាជវង្សថាង: ប្រវត្តិសាស្រ្ត

ប្រវត្តិសាស្រ្ត
ការចាប់បដិសន្ធិ

thumb|left|ព្រះរាជាថៃ ចុង (គ្រងរាជ្យពីឆ្នាំ៦២៦ ដល់ ៦៤៩) ទទួល​ស្វាគមន៍​ លូតុងសាន (Ludongzan) ដែលជា​ឯកអគ្គរាជទូត​ទីបេ​នៅរាជ្យដំណាក់​របស់​ទ្រង់​ក្នុង​ឆ្នាំ៦៤១ ។ គំនូរគូរដោយ​វិចិត្រករ យ៉ាន លីប៉ិន (៦០០ – ៦៧៣)

នៅសម័យ​រាជវង្សសួយ គ្រួសារលី​ជាគ្រូសារមេទ័ព​អភិជន​ទិសពាយ្យ។ គ្រួសារលី​បាន​ប្រកាស​ស្នង​ត្រកូលពី​ឡាវស៊ី (ឈ្មោះ​ផ្ទាល់ខ្លួន លី តាន ឬ លី អ៊ឺ) Latourette 1934, p. 191.។ មេទ័ពនៃ​រាជវង្សហាន លី កាងDrompp 2005, p. 126.Mair & Steinhardt & Goldin 2005, p. 376. និង មេដឹកនាំ លៀងខាងលិច លី កាវ ក៏បាន​ប្រកាសថា​ខ្លួន​មានវង្សត្រូល​ពី​បុព្វបុរស​នៃ​ព្រះរាជា​មហាថាងផងដែរ។  មាតារបស់​ព្រះរាជា​យ៉ាង (គ្រងរាជពីឆ្នាំ៦០៤ ដល់ ៦១៧) នៃ​មហាសួយ និង ព្រះ​រាជា​ដែល​បាន​បង្កើត​នរគ​ថាង គឺ​ជា​បងប្អូន​នឹងគ្នា ធ្វើឲព្រះ​រាជា​ទាំងពីរ​អង្គ​ជា​បងប្អូន​ជីដូនមួយ​ដែល​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​រាជវង្ស​ពីរ​ផ្សេងគ្នា។
រាជវង្សថាង: ការចាប់បដិសន្ធិ

ការចាប់បដិសន្ធិ

thumb|left|ព្រះរាជាថៃ ចុង (គ្រងរាជ្យពីឆ្នាំ៦២៦ ដល់ ៦៤៩) ទទួល​ស្វាគមន៍​ លូតុងសាន (Ludongzan) ដែលជា​ឯកអគ្គរាជទូត​ទីបេ​នៅរាជ្យដំណាក់​របស់​ទ្រង់​ក្នុង​ឆ្នាំ៦៤១ ។ គំនូរគូរដោយ​វិចិត្រករ យ៉ាន លីប៉ិន (៦០០ – ៦៧៣)

នៅសម័យ​រាជវង្សសួយ គ្រួសារលី​ជាគ្រូសារមេទ័ព​អភិជន​ទិសពាយ្យ។ គ្រួសារលី​បាន​ប្រកាស​ស្នង​ត្រកូលពី​ឡាវស៊ី (ឈ្មោះ​ផ្ទាល់ខ្លួន លី តាន ឬ លី អ៊ឺ) Latourette 1934, p. 191.។ មេទ័ពនៃ​រាជវង្សហាន លី កាងDrompp 2005, p. 126.Mair & Steinhardt & Goldin 2005, p. 376. និង មេដឹកនាំ លៀងខាងលិច លី កាវ ក៏បាន​ប្រកាសថា​ខ្លួន​មានវង្សត្រូល​ពី​បុព្វបុរស​នៃ​ព្រះរាជា​មហាថាងផងដែរ។  មាតារបស់​ព្រះរាជា​យ៉ាង (គ្រងរាជពីឆ្នាំ៦០៤ ដល់ ៦១៧) នៃ​មហាសួយ និង ព្រះ​រាជា​ដែល​បាន​បង្កើត​នរគ​ថាង គឺ​ជា​បងប្អូន​នឹងគ្នា ធ្វើឲព្រះ​រាជា​ទាំងពីរ​អង្គ​ជា​បងប្អូន​ជីដូនមួយ​ដែល​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​រាជវង្ស​ពីរ​ផ្សេងគ្នា។
រាជវង្សថាង: '''ការស្ថាបនារាជវង្សថាង'''

ការស្ថាបនារាជវង្សថាង 
បឋមក្សត្រថាងកៅជូឬលីយួន ចាប់កំណើតក្នុងត្រកូលអ្នកធំចេញពីរាជវង្សខាងជើង មានទំនាក់ទំនងខ្សែស្រឡាយជាមួយបឋមក្សត្ររាជវង្សស៊ុយយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។ រហូតដល់ចុងសម័យរាជវង្សស៊ុយ ផែនដីស្ថិតក្នុងស្ថានភាពច្របូកច្របល់ដោយសារក្រុមកងកម្លាំងផ្សេងៗ ដែលងើបបះបោរឡើង។ ឆ្នាំគ.ស ៦១៧ លីយួនដែលគ្រប់គ្រងដែនដីថៃយួន ធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាពគ្រោះថ្នាក់ ដោយសារថៃយួនជាតំបន់យុទ្ធសាស្ដ្រសំខាន់ដែលក្រុមកងកម្លាំងផ្សេងៗ ចង់ដណ្ដើមយក។ ខណៈពេលជាមួយគ្នានោះដែរលីយួនបានជ្រាបដំណឹងថាស៊ុយយ៉ាងទីទ្រង់មិនទុកចិត្ដខ្លាចលីយួនក្បត់ ទើបលីយួនប្រកាសខ្លួនជានគរឯករាជ្យតែម្ដងទៅ។

ពេលនោះ កងកម្លាំងវ៉ាកាំង និងហឺប៉ិយ ចូលច្បាំងទល់នឹងកងទ័ពស៊ុយ ជាហេតុធ្វើឲ្យកម្លាំងការពារក្រុងឆាងអានចុះទន់ខ្សោយ។ លីយួនបានឱកាសល្អវាយដណ្ដើមយកក្រុងឆាងអានបាន។ ក្រោយមកតែងតាំងយ៉ាងយ៉ូវ ជាស្ដេចអាយ៉ង។ ឆ្នាំបន្ទាប់ទៀត ស៊ុយយ៉ាងទីត្រូវគេលួចធ្វើឃាតនៅក្រុងចៀងទូ ទើបលីយួនទម្លាក់យ៉ាងយ៉ូវ ប្រកាសខ្លួនជាស្ដេច ស្ថាបនារាជវង្សថាងដោយមានរាជធានីនៅក្រុងឆាងអាន ព្រមទាំងតែងតាំងបុត្រាច្បងឈ្មោះលីចៀនឆឺង ជារជ្ជទាយាទ លីស៊ឺមិន បុត្រាបន្ទាប់ជាឈិនវ៉ាំង និងលីយួនជី បុត្រាពៅជាឈីវ៉ាំង។
រាជវង្សថាង: '''លីស៊ឺមីង បង្រួបបង្រួមផែនដី'''

លីស៊ឺមីង បង្រួបបង្រួមផែនដី 
ក្រោយការស្ថាបនារាជវង្សថាង ផែនដីនៅស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលនៃកងកម្លាំងផ្សេងៗ មានជាអាទិ ភូមិភាគខាងលិចឆៀងខាងជើង មានសៀវជី ភូមិភាគខាងជើងមានលិវអ៊ូចូវ វ៉ាំងស៊ឺឆុង ស្ថាបនានគរចឺង នៅក្រុងលួយ៉ាង តូវចៀនតឺ តាំងខ្លួនជាសៀវ៉ាំង នៅហឺប៉ិយ (ភូមិភាគឥសានរបស់ចិន)។

ចុងឆ្នាំគ.ស ៦១៨ សៀវជីស្លាប់យ៉ាងទាន់ហន់ សៀយិនកៅ បុត្រាគ្រងអំណាចបន្ដ។ លីស៊ឺមិនឃើញឱកាសល្អបរទ័ពចូល ដណ្ដើមបានដែនដីភាគខាងលិចឆៀងខាងជើង។ ឆ្នាំគ.ស ៦១៩ ក្រុមកងកម្លាំងរបស់លីគុយ កើតការដណ្ដើមអំណាចគ្នា ទើបជាឱកាសឲ្យរាជវង្សថាងចូលគ្រប់គ្រងដែនដីហឺស៊ី។ ឆ្នាំគ.ស ៦២០ បោសសម្អាតក្រុមកងកម្លាំងរបស់លិវអ៊ូចូវ។ ចុងឆ្នាំនេះដែរ លីស៊ឺមិនលើកទ័ពធំវាយឡោមព័ទ្ធវ៉ាំងស៊ឺឆុងនៅលួយ៉ាង តូវចៀនតឺលើកទ័ពមកជួយ តែត្រូវលីស៊ឺមិនវាយរត់ទៅក្រោយវិញ តូវចៀនតឺត្រូវចាប់ខ្លួន ក្រោយមកស្លាប់នៅឆាងអាន។ វ៉ាំស៊ឺឆុងបានដំណឹងពីបរាជ័យរបស់តូវចៀនតឺក៏ព្រមចុះចាញ់រាជវង្សថាង។ ឆ្នាំគ.ស ៦២២ កងទ័ពថាងបោសសម្អាតកងកម្លាំងហឺប៉ិយដែលនៅសេសសល់។ ក្រោយមកកងកម្លាំងផ្សេងៗ ខ្លះព្រមស្វាមីភក្ដិ ខ្លះត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបទាប។ ភារកិច្ចដំបូងក្នុងការបង្រួបង្រួមផែនដីទទួលបានជោគជ័យ ខណៈដែលសង្គ្រាមដណ្ដើមអំណាចក្នុងរាជសំណាក់ក៏ចាប់ផ្ដើមផ្ទុះឡើង។
រាជវង្សថាង: '''ហេតុការណ៍ប្រែប្រួលនៅច្រកទ្វារស្វៀនអ៊ូ'''

ហេតុការណ៍ប្រែប្រួលនៅច្រកទ្វារស្វៀនអ៊ូ 
លីស៊ឺមិនដែលដឹកនាំទ័ពទៅគ្រប់ទិសទីនៃផែនដី បានសាងគុណសម្បតិ្ដលេចធ្លោមួយ ជាទីច្រណែកនៃបងប្អូន គួបផ្សំនឹងក្នុងពេលនៃការបោសសម្អាតកងកម្លាំងតូចធំនោះគាត់បានបង្កើតកងកម្លាំងយោធា និងបានចិញ្ចឹមអ្នកមានសមត្ថភាពមកនៅក្បែរខ្លួនជាច្រើននាក់ មានជាអាទិ អ៊ីឆឺជិនតឺ លីជិង ហ្វាងស្វៀនលិង ជាដើម ដែលជាផលនៃការគម្រាបកំហែងដល់រជ្ជទាយាទលីចៀនឆឺង ជាហេតុធ្វើឲ្យរជ្ជទាយាទចៀនឆឺងរួមដៃជាមួយឈីវ៉ាំងលីយួនជីដើម្បីចាត់ការលីស៊ឺមិន។ បញ្ហាទំនាស់ខាងលើធ្វើឲ្យភាគីទាំងពីកាន់តែប្រឈមមុខដាក់គ្នាខ្លាំងឡើង។

រហូតដល់ឆ្នាំគ.ស ៦២៦ លីស៊ឺមីង ចាត់ការមុន ដោយក្រាបទូលរឿងរ៉ាវដល់ស្ដេចថាងកៅជូ ទើបថាងកៅជូហៅគ្រប់គ្នាចូលគាល់នាវេលាព្រឹកស្អែក។ ខណៈដែលក្បួនទ័ពរបស់លីចៀនឆឺងនិងលីយួនជីឆ្លងចូលទ្វារស្វៀនអ៊ូនោះ (ទ្វារជ័យទិសខាងជើងនៃរាជធានី) លីស៊ឺមិនក៏នាំកងកម្លាំងចូលប្រហាររជ្ជទាយាទ និងឈីវ៉ាំង។ ហេតុការណ៍នេះក្រោយមកបានទទួលការហៅថា ហេតុការណ៍ប្រែប្រួលនៅច្រកទ្វារស្វៀនអ៊ូ។

ក្រោយហេតុការណ៍ ថាងកៅជូតែងតាំងលីស៊ឺមីង ជារជ្ជទាយាទ។ ពីរខែក្រោយមកទៀតទ្រង់ដាក់រាជ្យសម្បត្ដិ ឲ្យលីស៊ឺមិនឡើងគ្រងរាជ្យបន្ដ​ ទ្រង់ព្រះនាមថា ថាងថៃចុង និងប្រកាសឲ្យក្លាយជាសករាជចឺនកួន (ឆ្នាំគ.ស ៦២៧-៦៤៩)។
រាជវង្សថាង: '''អ៊ូ ម៉ីនាង (អ៊ូ ជឺធៀន) Umei Neang (UJ Tian) --- ចក្រព័ត្ដិនីមួយអង្គគត់នៃផែនដី (ឆ្នាំគ.ស ៦២៤-៧០៥)'''

អ៊ូ ម៉ីនាង (អ៊ូ ជឺធៀន) Umei Neang (UJ Tian) --- ចក្រព័ត្ដិនីមួយអង្គគត់នៃផែនដី (ឆ្នាំគ.ស ៦២៤-៧០៥) 
អ៊ូចឺធៀនឬប៊ូឆេកធៀន ជាហងហៅរបស់ស្ដេចថាងកៅចុងលីជឺ មានឈ្មោះថា “ចៅ” បិតាជាអ្នកជំនួញឈើ។ ចុងសម័យរាជវង្សស៊ុយបានមានការទាក់ទងជាមួយលីយួន។ ក្រោយមកពេលលីយួនស្ថាបនារាជវង្សថាង ក៏តាមមកតាំងទីលំនៅនៅរាជធានីឆាងអាន ចូលបម្រើរាជការនាពេលក្រោយមក។

ពេល អ៊ូ ម៉ីនាង (អ៊ូ ជឺធៀន) Umei Neang (UJ Tian)អាយុបាន ១៤ ឆ្នាំ ត្រូវហៅចូលវាំងក្លាយជាស្អំវ័យជំទង់ក្នុងរជ្ជកាលស្ដេចថាងថៃចុងលីស៊ឺមិន។ ពេលថាងថៃចុងសុគត់ ទើបត្រូវចេញសាងផ្នួសជាដូនជីតាមបូរាណរាជប្រពៃណី។

ក្រោយពេលថាងកៅចុងលីជឺគ្រងរាជ្យក៏ទទួល អ៊ូ ម៉ីនាង (អ៊ូ ជឺធៀន) Umei Neang (UJ Tian)ចូលមកក្នុងវំាង ដោយមានការជួយគាំទ្រពីវ៉ាំងហងហៅដែលកំពុងមានទំនាស់ជាមួយស្នំសៀវ និងភាគីនីមួយៗ ចាំទម្លាក់កំហុសដាក់គ្នា។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំគ.ស ៦៥៥ ថាងកៅចុងគិតចង់ទម្លាក់វ៉ាំងហងហៅ និងតែងតាំងប៊ូឆេកធៀនឡើងជំនួស តែសេនាបតីចាស់ ឆាងស៊ុនអ៊ូជី និងឈូស៊ុយលៀង បង្ហាញជំហរបដិសេធ។ ចំណែកលីអ៊ីហ្វូ និងស៊ីជិងចុង បង្ហាញជំហរយល់ស្រប។ ក្រោយមកពេលថាងកៅចុងទម្លាក់វ៉ាំងហងហៅ តែងតាំងប៊ូឆេកធៀនឡើងជាហងហៅជំនួស ឆាងស៊ុនអ៊ូទី ឈូស៊ុយលៀងនិងក្រុមដែលជំទាស់ត្រូវបានដកតំណែងម្ដងមួយៗ អ្នកខ្លះត្រូវរងគំនាបឲ្យធ្វើអត្ថឃាត។ ចំណែកវ៉ាំងហងហៅនិងស្នំសៀវក៏មិនអាចរួចផុតពីជតាកម្មដែរ។ ក្រោយមក ថាងកៅចុងរាងកាយចុះខ្សោយ ធ្លាក់ខ្លួនឈឺដោយជំងឺគ្របដណ្ដប់ មិនអាចមើលការងាររាជកិច្ចបាន ប៊ូហងហៅចូលជួយបម្រើរាជការផែនដី ទើបចាប់ផ្ដើមក្ដោបអំណាចក្នុងរាជសំណាក់។ ចុងក្រោយអាចក្ដោបអំណាចបានទាំងស្រុង។

ឆ្នាំគ.ស ៦៨៣ ថាងកៅចុងលីជឺសុគត់ រជ្ជទាយាទ លីសៀន បុត្រាអង្គទីបីរបស់ប៊ូហងហៅឡើងគ្រងរាជ្យបន្ដ ព្រះនាមថា ថាងចុងចុង។ ឆ្នាំក្រោយមក ប៊ូឆេកធៀនទន្លាក់ថាងចុងចុងហើយតាំងជាលូលិងវ៉ាំង។ ក្រោយមកតែងតាំងលីតាន់ រាជបុត្រអង្គទីបួនឡើងគ្រងរាជ្យជំនួស ព្រះនាមថា ថាងរុយចុង តែមិនយូរប៉ុន្មានក៏ត្រូវទម្លាក់ពីរាជបល្ល័ង្កដូចគ្នា។

ក្នុងកំឡុងពេលនោះ ក្រុមញាតិវង្សត្រកូលលីនិងមន្ដ្រីចាស់ៗ ដែលចេញមកប្រឆាំងនឹងអំណាចរបស់ត្រកូលប៊ូសុទ្ធតែត្រូវកម្ចាត់យ៉ាងសាហាវ។ មូលដ្ឋានអំណាចរបស់ក្រុមត្រកូលលីត្រូវធ្លាក់ដុនដាបជាខ្លាំង។ រហូតដល់ឆ្នាំគ.ស ៦៩០ ប៊ូឆេកធៀនប្រកាសប្ដូររាជវង្សថាងជារាជវង្សចូវ ឬក្នុងប្រវត្ដិសាស្ដ្រចិនហៅថា រាជវង្សអ៊ូចូវ មានរាជធានីនៅលួយ៉ាង តាំងខ្លួនជាចក្រព័ត្ដិនី កាន់អំណាចកំពូល ដោយវ័យ ៦៧ ឆ្នាំ ជាចក្រព័ត្ដិនីអង្គដំបូងនិងមានតែមួយអង្គគត់ក្នុងប្រវត្ដិសាស្ដ្រចិន។

ថ្វីបើថាការកាប់សម្លាប់សត្រូវផ្នែកនយោបាយទ្រង់ទ្រាយទំ បណ្ដាលឲ្យកើតបរិយាកាសប្រទេសនាពេលនោះពោរពេញទៅដោយភាពភ័យខ្លាច តែជាទូទៅ សភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមនៅមានការរីកចម្រើនរុងរឿង។ ប៊ូឆេកធៀនបានកែសម្រួលរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងតំបន់ ការប្រឡងជ្រើលរើសមន្ដ្រីរាជការស៊ីវិលនិងយោធាឲ្យមានប្រសិទ្ធិភាពកាន់តែប្រសើរឡើង ថែមទាំងមានការបណ្ដុះបណ្ដាលបុគ្គលដែលមានសមត្ថភាពជាច្រើននាក់ ដែលជះឥទ្ធិពលទៅដល់រជ្ជកាលស្ដេចថាងស្វៀនចុងនាពេលក្រោយមក ពោរពេញទៅដោយសេនាអាមាត្យដែលពោរពេញទៅដោយចំណេះនិងសមត្ថភាពសម្រាប់ជួយបម្រើរាជការ។

ពេលដល់ឆ្នាំគ.ស ៧០៥ ខណៈដែលព្រះនាងប៊ូឆេកធៀនអាយុ ៨២ ឆ្នាំ ធ្លាក់ខ្លួនឈឺដោយជរាភាព ក្រុមសេនាបតីដែលដឹកនាំដោយចាងចៀនជឺ ក៏រួមដៃគ្នាបង្កចលាចល ដោយបង្ខំឲ្យប៊ូឆេកធៀនផ្ទេររាជសម្បត្ដិទៅឲ្យបុត្ររបស់ព្រះអង្គ ថាងចុងចុងលីសៀន ថែមទាំងសើរើយករាជវង្សថាងត្រឡប់មកវិញ។ ក្រោយហេតុការណ៍នោះមិនយូរប៉ុន្មាន ប៊ូឆេកធៀនក៏សុគត់។
រាជវង្សថាង: '''ព្រះអាទិត្យបញ្ចេញរស្មី'''

ព្រះអាទិត្យបញ្ចេញរស្មី 
ក្រោយរជ្ជកាលរបស់ អ៊ូ ម៉ីនាង (អ៊ូ ជឺធៀន) Umei Neang (UJ Tian) សភាពនយោបាយក្នុងរាជ្យសំណាក់ច្របូកច្របល់ ដោយសារថាងចុងចុងទន់ខ្សោយពេក។ អំណាចទាំងមូលធ្លាក់ក្នុងដៃរបស់វ៉ើយហងហៅ ដែលគិតចង់ធ្វើធំដូចប៊ូឆេកធៀន។ វ៉ើយហងហៅរកហេតុលេសដើម្បីប្រហាររជ្ជទាយាទ។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំគ.ស ៧០១ ដាក់ថ្នាំពុលសម្លាប់ថាំងចុងចុង បុត្រាអង្គទីបីរបស់ថាងរុយចុង ព្រះនាមលីចុងជី ក្រោមការជ្រោមជ្រែងរបស់អង្គម្ចាស់ស្រីថៃភិង នាំកងកម្លាំងចូលរាជវាំងប្រហារវ៉ើយហងហៅនិងបក្សពួក។ ក្រោយមកអង្គម្ចាស់ស្រីថៃភិងគាំទ្រឲ្យថាងរុយភិងឡើងគ្រងរាជ្យ តែតាំងលីឡុងជីជារជ្ជទាយាទ តែអង្គម្ចាស់ស្រីថៃភិងព្យាយាមក្ដោមអំណាចដាច់ខាត តែកើតទំនាស់ជាមួយរជ្ជទាយាទលីឡុងជី។ ឆ្នាំគ.ស ៧១២ ថាងរុយចុងផ្ទេររាជបល្ល័ង្កឲ្យទៅបុត្រាខ្លួន។ លីឡុងជីពេលបានឡើងគ្រងរាជ្យទ្រង់ព្រះនាមថា ថាងស្វៀនចុង។ ការងារដំបូងដែលព្រះអង្គត្រូវធ្វើគឺបោសសម្អាតកងកម្លាំងរបស់អង្គម្ចាស់ស្រីថៃភិង នាំសន្ដិសុខជូនប្រទេសជាតិម្ដងទៀត។

“ការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរដែលបណ្ដាលពីអំពើក្បត់លើកនេះ ជាហេតុធ្វើឲ្យយុគមាសរបស់រាជវង្សថាងរលត់ភ្លឹបភ្លាម និងពុំអាចត្រឡប់មកឲ្យដូចការគ្រាមុនបានទៀតឡើយ”។
រាជវង្សថាង: '''ព្រះអាទិត្យអស្ដងគត់ពេលថ្ងៃត្រង់'''

ព្រះអាទិត្យអស្ដងគត់ពេលថ្ងៃត្រង់ 
ដើមរជ្ជកាលស្ដេចថាងស្វៀនចុងគ្រប់គ្រងប្រទេសយ៉ាងយកចិត្ដទុកដាក់ ជុំវិញពោរពេញទៅដោយមន្ដ្រីដែលមានចំណេះដឹងនិងសមត្ថភាពជាច្រើននាក់ មានការបដិវត្ដន៍ការគ្រប់គ្រងជាទ្រង់ទ្រាយធំ កាត់បន្ថយការចំណាយខ្ជះខ្ជាយដែលធ្លាប់មានក្នុងរជ្ជកាលមុន កាត់បន្ថយទំហំក្រុមការងាររាជការដែលធំឥតប្រយោជន៍ បោសសម្អាតមន្ដ្រីពុករលួយដែលកើតពីការទិញដូរតំណែង រៀបចំនិងរួបរួមស្នាដៃវណ្ណកម្មអក្សរសិល្ប៍និងវិជ្ជាការផ្សេងៗ ប្រទេសជាតិចម្រើនរុងរឿងដល់កម្រិតកំពូល។

តែនៅចុងរជ្ជកាល ដោយសារប្រទេសសន្ដិភាពរយៈពេលយូរ ថាងស្វៀនចុងទម្លាក់ដៃពីភារកិច្ចរបស់ខ្លួនបន្ដិចម្ដងៗ​ ។ ឆ្នាំគ.ស ៧៤៤ ចាប់តាំងពីទទួលយ៉ាងវីហួនមកធ្វើជាស្នំគុយហ្វឺយក្បែរកាយ ក៏វង្វេងនឹងការសេពសុខនាដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃជីវិត បោះបង់ភារកិច្ចគ្រប់គ្រងរាជការផែនដី រហូតផ្ដល់ឱកាសឲ្យសេនាបតីលិលិនហ្វូ ចូលក្ដោបអំណាច ស្វែងរកអំណាចផ្ទាល់ខ្លួន ចាំកៀបសង្កត់មន្ដ្រីនិងមេទ័ពដែលមានគុណសម្បត្ដិ កាត់បន្ថយកងកម្លាំងអំណាចកណ្ដាលដែលពុំមែនជាបក្សពួករបស់ខ្លួន ផ្ដល់ការឧបត្ថម្ភគាំទ្រលើមេទ័ពជាយដែនដែលមកពីក្រុមជនជាតិខាងក្រៅ។ ដោយសារក្នុងកំឡុងពេលខាងលើកើតស្ថានការណ៍តានតឹងតាមព្រំដែនជាមួយទីបេ ធូចៀ កូរ៉េ និងណានចៅភាគខាងត្បូង កម្លាំងទាហានស៊ីឈ្នួលដែលត្រូវប្រចាំនៅតាមព្រំដែនមានចំនួនកើនឡើង ទើបមេទ័ពតាមព្រំដែនក្ដោបអំណាចដាច់ខាតខាងយោធាបាន។

ក្រោយពេលលីលិនហ៊្វូស្លាប់ យ៉ាងកួចុង ញាតិច្បងរបស់ស្នំយ៉ាងគុយហ្វឺយបានឡើងជាសេនាបតីជំនួស តែបែរជាសាហាវលើសដើម ដោយក្ដោបអំណាចធំ ពុករលួយ អំពើពុករលួយរបស់ពួកមន្ដ្រីធ្វើឲ្យប្រព័ន្ធការរៀបចំដីស្រែនិងការកេណ្ឌទាហានដួលរលំ កម្លាំងទាហានចុះខ្សោយជាលំដាប់។ ក្នុងកំឡុងពេលខាងលើ កើតទំនាស់ដណ្ដើមអំណាចរវាងយ៉ាងកួចុងសេនាបតីថ្មីជាមួយអាន់លូសាន់ មេទ័ពជាដែនភាគខាងកើតឆៀងខាងជើង ជាហេតុធ្វើឲ្យអាន់លូសាន់រកលេសលើកទ័ពចូលរាជធានីឆាងអាន។

ថាងស្វៀនចុងនិងយ៉ាងគុយហ្វឺយភាសខ្លួនមកភាគខាងត្បូង នៅតាមផ្លូវបណ្ដាមេទ័ពដែលចងគំនុំនាំគ្នាចាប់ខ្លួនយ៉ាងកួចុងសម្លាប់ចោល។ ក្រោយមកបង្ខំឲ្យថាងស្វៀនចុងប្រហារយ៉ាងគុយហ្វឺយ។ ក្រោយមកបរទ័ពបន្ដទៅដល់សេឆួន ក្នុងពេលជាមួយគ្នា រជ្ជទាយាទលីហឺង គេចខ្លួនទៅដល់លិងអ៊ូ (ចប្ចុប្បន្នក្នុងខេត្ដនិងសៀ) ក៏បានទទួលការជ្រោមជ្រែងឲ្យឡើងគ្រងរាជ្យបន្ដ ទ្រង់ព្រះនាមថា ថាងស៊ូចុង។

ខាងកងកម្លាំងក្បត់ពេលទទួលបានជ័យជម្នះ ក៏ចូលប្លន់ទ្រព្យសម្បត្ដិប្រជារាស្ដ្រ។ ឆ្នាំគ.ស ៧៥៧ កើតការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង អាន់លូសាន់ត្រូវឈិងស៊ីបុត្រាប្រហារជីវិត។​ កងទ័ពថាងបានឱកាសផ្ដុំកម្លាំងវាយយករាជធានីឆាងអាននិងលួយ៉ាងមកវិញ។ តែក្នុងឆ្នាំគ.ស ៧៥៨ ស៊ឺស៊ឺមិងមេទ័ពចាស់របស់អាន់លូសាន់បង្កចលាចលម្ដងទៀត​ នៅក្រុងហ្វាន់យ៉ាង (ប៉េកាំង) ប្រហារអាន់ឈិងស៊ី។ ក្រោយមកវាយដណ្ដើមយកក្រុងលួយ៉ាងបានម្ដងទៀត។ ឆ្នាំគ.ស ៧៦១ ក្នុងពេលលើកទ័ពវាយឆាងអានត្រូវឆៅអ៊ី បុត្រារបស់ខ្លួនប្រហារដូចគ្នា ជាហេតុធ្វើឲ្យកងកម្លាំងចលាចល ទ័ពថាងបានឱកាលរួមជាមួយកងកម្លាំងរបស់ជនជាតិហ៊ុយហឺ វាយបកវិញ ឆៅអីបរាជ័យធ្វើអត្ដឃាត។ ហេតុការណ៍ក្បត់អាន់លូសាន់និងលីស៊ឺមិង ចាប់ពីឆ្នាំគ.ស ៧៥៥-៧៦៣ ត្រូវបានបង្ក្រាបរាបទាប។

ការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរដែលបណ្ដាលពីអំពើក្បត់លើកនេះ ជាហេតុធ្វើឲ្យយុគមាសរបស់រាជវង្សថាងរលត់ភ្លឹបភ្លាម និងពុំអាចត្រឡប់មកឲ្យដូចការគ្រាមុនបានទៀតឡើយ។
រាជវង្សថាង: '''កំឡុងពេលចុះខ្សោយរបស់រាជវង្សថាង'''

កំឡុងពេលចុះខ្សោយរបស់រាជវង្សថាង 
ក្នុងកំឡុងកើតចលនាក្បត់អាន់លូសាន់ សភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមក្នុងតំបន់ទីក្រុងដែលពួកចលនាក្បត់អាន់លូសាន់ចូលប្លន់បានទទួលរងការខូចខាតធំធេង។ កងទ័ពថាងត្រូវកោះហៅទៅផ្ដុំនៅមជ្ឈមណ្ឌលអំណាចកណ្ដាលអស់ចំនួនជាច្រើន។ ប៉មការពារតំបន់ជាយដែនទទេស្អាត ជាហេតុធ្វើឲ្យអាណាចក្រខាងក្រៅ មានជាអាទិ ធូហ្វានឬទីបេភាគខាងលិច និងអាណាចក្រណានចៅនាភាគខាងត្បូងបំបែកខ្លួនជាឯករាជ្យ ថែមទាំងបានរុករានចូលមកម្ដងម្កាល។ ក្នុងកំឡុងចុងសម័យនៃចលនាក្បត់ក្នុងឆ្នាំគ.ស ៧៦២ កើតហេតុប្រែប្រួលក្នុងរាជសំណាក់ថាងដោយខាន់ធីលីហ៊្វូកួ ប្រហារចាងហងហៅ ថាងស៊ូចុងស្លាប់ ទើបខាន់ធីលីហ្វូកួលើករជ្ជទាយាទលីវីឡើងគ្រងរាជ្យ ទ្រង់ព្រះនាមថា តៃចុង។

ក្រោយការកើតចលនាក្បត់អាន់លូសាន់ រចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងដ៏រឹងមាំរបស់អាណាចក្រត្រូវបានទង្គោះរង្គើយ៉ាងខ្លាំង។ បណ្ដាមេទ័ពការពារជាយដែននាំគ្នាសន្សំកម្លាំងរបស់ខ្លួន។ ថ្វីបើថាមានឈ្មោះក្រោមបង្គាប់រាជសំណាក់ តែមិនរៀបចំប្រមូលភាស៊ីចូលមជ្ឈមណ្ឌលកណ្ដាល​ ថែមទាំងបន្ដតំណែងមេទ័ពតាមខ្សែស្រឡាយ មិនព្រមទទួលយកការតែងតាំងពីមជ្ឈមណ្ឌលកណ្ដាលទៀតផង។ ព្រំដែនអំណាចពីមជ្ឈមណ្ឌលកណ្ដាលរួមតូច សល់ត្រឹមដែនដីតំបន់សេឆួន សានស៊ីនិងសាន់ស៊ី សភាពស្រុកទេសធ្លាក់ទ្រុឌទ្រោម ខាងក្រៅកើតសង្គ្រាមប្រឆាំងគ្នារវាងមេទ័ព ខាងក្នុងកើតការដណ្ដើមអំណាចគ្នាក្នុងរាជសំណាក់។