navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សឺង ង៉ុកថាញ់: ការបង្កើត«ចលនាខ្មែរសេរី»

ការបង្កើត«ចលនាខ្មែរសេរី» 
 
ក្រោយពីប្រទេសកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យពីបារាំង បណ្ឌិតសឺង ង៉ុក ថាញ់បានត្រឡប់ទៅកម្ពុជាក្រោមវិញនាខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៥៧ ហើយបានលក់នូវកេរមត៌កផ្តាល់ខ្លួន ដើម្បីបង្កើតចលនាមួយហៅថា «ចលនាខ្មែរសេរី» ក្នុងគោលបំណង «តស៊ូដើម្បីសេរីភាពខ្មែរក្រោម» ដែលត្រូវបានកំពុងឋិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រធានាធិបតីយួន ង៉ូ ដិញ យ៉េម នៃរបបសាធារណរដ្ឋយួន និងការ
ឈ្លានពាននៃពួកយួនកុម្មុយនិស្តចូលទឹកដីកម្ពុជាក្រោម។
«ចលនាខ្មែរសេរី» នេះ ត្រូវបានបង្កើតនៅថ្ងៃទី ១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥៨ជាលើកដំបូងនៅភូមិធំ សង្កាត់ឡុក និញ(Lộc Ninh) ខេត្តនាគគរី(Bình Long) កម្ពុជាក្រោម ដោយមានសមាជិកចូលរួមប្រមាណជា ១៤០ អង្គ និង រូប។
កងទ័ព «ចលនាខ្មែរសេរី» ភាគច្រើនសុទ្ធតែជាខ្មែរក្រោមដែលមានគំនិតជាតិសាសន៍ខ្ពស់ មានសតិ សម្បជញ្ញៈស្នេហាជាតិយ៉ាងមុះមុត មានចរិតរឹងប៉ឹងអង់អាចក្លាហាន និងមានការអត់់ធ្មត់ក្នុងការលំបាក
គ្រប់បែបយ៉ាង។
ក្នុងចំណោមកងទ័ពនេះ ក៏មានបង​ប្អូនកូនក្មួយជាច្រើននាក់របស់បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ ទាំងខាងត្រកូលសឺងនិងទាំងខាងត្រកូល ឡាំ ដែលបានចូលរួមនិងពលកម្មក្នុងការតស៊ូនេះដែរ ។
សឺង ង៉ុកថាញ់: អំពីយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ «ចលនាខ្មែរសេរី»

អំពីយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ «ចលនាខ្មែរសេរី» 
ប្រាំខែក្រោយពីបានបង្កើត«ចលនាខ្មែរសេរី» បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ និង សហការីបានបង្កើតមូលដ្ឋានទី ២ ហៅថា មូលដ្ឋាន ខូវណាម សម្រាប់រៀនអំពី គោលនយោបាយ វិជ្ជាយុទ្ធសាស្ត្រ ចារកិច្ច ឃោសនា និង សេដ្ឋកិច្ច។ល។ មូលដ្ឋាននេះមានចម្ងាយពីមូលដ្ឋានភូមិធំ ប្រហែលជា ១០ គីឡូម៉ែត្រនៅខាងទិសពាយព្យ។
ខូវណាម គឺជាឈ្មោះរបស់យុវជនខ្មែរក្រោមមួយរូប ដែលបានស្លាប់បាត់ជីវិតដោយជម្ងឺគ្រុនចាញ់ នៅក្នុងមូលដ្ឋានភូមិធំ ក្រោយពេលបានរៀនវិជ្ជាយុទ្ធសាស្ត្រចប់ភ្លាម។ បណ្ឌិត​សឺង ង៉ុកថាញ់ បានប្រសិទ្ធិនាមយុវជនតស៊ូជំនាន់​នោះថាសិស្សជំនាន់ខូវណាម និងមូលដ្ឋាន
នោះថា មូលដ្ឋានខូវណាម។ ក្រោយមកបណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានបង្កើតមូលដ្ឋានមួយទៀតនៅទីក្រុងព្រៃនគរ សម្រាប់ហ្វឹកហាត់វិជ្ជាចារកិច្ច ឃោសនាអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាលកម្លាំងស្នូលនៃ«ចលនាខ្មែរសេរី» ដែលមានឈ្មោះថាមូលដ្ឋាន គឹម សេដ្ឋា មានសិស្សប្រមាណ ៥០ រូបដែលស្ម័គ្រចិត្តចូលរៀន។ ក្នុងចំណោមសិស្សទាំងនេះមានសិស្សនារីម្នាក់ឈ្មោះ គឹម សេដ្ឋា ត្រូវបានស្លាប់ក្នុងពេលកំពុងបំពេញសកម្មភាពខាងវិទ្យុ ទើបបណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ ជាប្រមុខនៃចលនានេះ បានប្រសិទ្ធិនាមដល់មូលដ្ឋាននេះថា​មូលដ្ឋាន គឹម សេដ្ឋា​ និងសិស្សជំនាន់នោះថា សិស្សជំនាន់ គឹម សេដ្ឋា។មូលដ្ឋាន គឹម សេដ្ឋា គឺជាមូលដ្ឋាននយោបាយខាងធ្វើសង្គ្រាម ដែលបុគ្គលិកជំនាន់នោះបានចុះទៅគ្រប់ខេត្តទាំងអស់នៅដែនដីកម្ពុជាក្រោម ជាពិសេស នៅតំបន់តាមបណ្តោយជាយដែនកម្ពុជា និងកម្ពុជាក្រោម ដើម្បីបណ្តុះបណ្តាលកម្លាំងចលនាខ្មែរសេរីស្នូល។ ចលនាខ្មែរសេរីមានសកម្មភាពរីក​ឆាប់រហ័ស
ណាស់ ដោយបានផ្សព្វផ្សាយសកម្មភាពរបស់ខ្លួនពាសពេញកម្ពុជាក្រោម រហូតឆ្លងចូលដល់ប្រទេសកម្ពុជាទៀតបានធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនៅកម្ពុជាមួយចំនួនធំ ភាគច្រើនជាមិត្តភក្តិរបស់លោក បានភៀសខ្លួនពីកម្ពុជាទៅកម្ពុជាក្រោម ដើម្បីរួមសហការជាមួយលោក ក្នុងការជួយបង្រៀនវិជ្ជាភូមិសាស្រ្ត ប្រវត្តិសាស្ត្រប្រវត្តិតស៊ូ និងអប់រំវិន័យទ័ព។ល។
សឺង ង៉ុកថាញ់: អំពីសង្រ្គាមនៅវៀតណាម

អំពីសង្រ្គាមនៅវៀតណាម 

ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៥៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៥ គឺជារយៈពេលមួយដែលឥណ្ឌូចិន ក្នុងនោះមានកម្ពុជាក្រោមផងដែរ ត្រូវបានឋិតនៅក្នុងភ្លើងសង្គ្រាម។ នេះគឺជាសង្គ្រាម ដែលបានកើតឡើងដោយភាគីទាំងពីរ ដែលមានភាគី សាធារណរដ្ឋវៀតណាម (Viet Nam Cong Hoa) និងសហរដ្ឋអាមេរិកនៅវៀតណាមខាងត្បូង (កម្ពុជាក្រោម) រួមជាមួយក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តនៃប្រទេសមួយចំនួនផ្សេងទៀតមានដូចជាអូស្ត្រាលី New Zealand កូរ៉េ ថៃឡង់ និងភីលីភីន ដែលបានចូលរួមផ្ទាល់ ភភាគីម្ខាងទៀតគឺ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យយួន (Việt Nam Dân Chủ Công Hòa) នៅវៀតណាមខាងជើង ក្រោមការដឹកនាំរបស់គណៈបក្ស ពលកម្មវៀតណាម (ឈ្មោះ បក្សកុម្មុយនិស្តយួន ក្នុងសម័យសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន) រួម​ជាមួយក្រុមបក្សកុម្មុយនិស្តនៅខាងវវៀតណាមខាងត្បូង (កម្ពុជាក្រោម) ហើយមានការគាំទ្រពីប្រទេសសង្គមនិយម (កុម្មុយនិស្ត) មួយចំនួន ជាពិសេសគឺ សូវៀត និងចិន ។ សង្គ្រាមនេះ ពិតមែនតែ​គេហៅថា
«សង្គ្រាមនៅវៀតណាម» តែវាត្រូវបានរាលដាលទូទាំងតំបន់ឥណ្ឌូចិន ក្នុងនោះ ប្រទេសលាវ និងកម្ពុជា ត្រូវបានចូលរួមនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះដែរ ។ ហេតុនេះហើយ បានជាគេចាត់ទុកសង្គ្រាម​នេះ គឺជាសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីពីរ ។
នៅវៀតណាម សារព័ត៌មាន និងសៀវភៅ យួន បានសរសេរព័ណ៌នាពីសង្គ្រាមនេះ ដោយដាក់ឈ្មោះថា «ការតស៊ូប្រឆាំងអាមេរិកដើម្បីរំដោះប្រទេស» (Kháng Chiến Chống Mĩ Cứu Nước) និងដើម្បីកំណត់សំគាល់ឲ្យបានច្បាស់ រវាងសង្គ្រាមដទៃៗទៀតដែលបានកើតឡើងនៅប្រទេសយួន ដូចជាសង្រ្គាម​ប្រឆាំងបារាំង ប្រឆាំងជប៉ុន និងប្រឆាំងចិន របស់ជនជាតិយួន។ ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនបានចាត់ឈ្មោះថា «ការតស៊ូប្រឆាំងអាមេរិកដើម្បីរំដោះប្រទេស» គឺជាឈ្មោះមួយមិនទាន់មានភាពសត្យានុម័ត ព្រោះនៅមានកត្តាសង្គា្រមផ្ទៃក្នុង ។
មតិមួយចំនួនផ្សេងទៀត បានចាត់ទុកឈ្មោះ «សង្គ្រាមនៅវៀតណាម» គឺជាឈ្មោះមួយដែលនិយមហៅ ចំពោះតែអ្នកនៅក្រៅប្រទេស ឬនៅអ៊ឺរុប។ តែចំពោះប្រវត្តិវិទូទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេសយួន បានឲ្យឈ្មោះសង្គ្រាមនេះថាជា «សង្គ្រាមនៅវៀតណាម» ព្រោះវាមានភាពសត្យានុម័តជាង។ «សង្គ្រាមនៅវៀតណាម» បានបញ្ចាប់ដោយ ព្រឹត្តិការណ៍ ៣០ មេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ពេលដែលប្រធានាធិបតីយួនឈ្មោះ យឿង វ៉ាំង ម៉ិញ (Dương Văn Minh) នៃរបបសាធារណរដ្ឋយួន (Việt Nam Cộng Hòa) សុំចុះចាញ់រណសិរ្សប្រជាជនរំដោះវៀតណាម​ខាងត្បូង (Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam Vịệt Nam) បន្ទាប់មក រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នមួយឈ្មោះសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង (Cộng Hòa Miền Nam Việt Nam) ត្រូវបានកើតឡើង។ ក្រោយមក រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតយួនខាងជើង និងរដ្ឋាភិបាសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង បានរួបរួមគ្នា នៅឆ្នាំ ១៩៧៦ ហើយដាក់​ឈ្មោះថា សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម (Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam ) រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។
សឺង ង៉ុកថាញ់: ការបង្កើតកងកម្លាំងពិសេសខ្មែរ

ការបង្កើតកងកម្លាំងពិសេសខ្មែរ 

ក្នុងពេលដែលឥណ្ឌូចិនកំពុងតែឋិតនៅក្នុងភ្លើងសង្គ្រាម លើកទី ២ ដែនដីកម្ពុជាក្រោមត្រូវបានឋិតនៅក្រោមការត្រួរត្រារបស់រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋវៀតណាម ហើយមានការប្រទាញប្រទង់សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងនៃជនជាតិយួន (សេរី និង កុម្មុយនិស្ត) ខណៈនោះ ខ្មែរក្រោម ម្ចាស់ស្រុកជាច្រើនរួមទាំង ព្រះសង្ឃផង ត្រូវបានរបបសាធារណរដ្ឋវៀតណាម ចាប់ផ្សឹកឲ្យទៅធ្វើជាទាហានកំណែន ខ្មែរក្រោមខ្លះចាញ់បោកយួនកម្មុយនិស្ត ក៏ចូលទៅបំរើឲ្យកងទ័ពរបស់យៀកកុង ដើម្បីប្រឆាំងរបបសាធារណរដ្ឋយួន និងអាមេរិកកាំង។​ នៅថ្ងៃទី ១៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៦៣ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ និងសហ
ការីរបស់លោក បានបង្កើតកងកម្លាំងពិសេសខ្មែរនៅមណ្ឌលឡុកនិញ។បន្ទាប់មក កងទ័ពនៃកងកម្លាំងពិសេសខ្មែរ ត្រូវបានដាក់ពង្រាយ​នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនប្រទេសកម្ពុជា និងកម្ពុជាក្រោម (វៀតណាម
ខាងត្បូង) សហការជាមួយកង​កម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តរងចាំស្ទាក់ប្រហារពួកកងទ័ពយៀង​កុងចូលទឹកដីកម្ពុជា។ កងកម្លាំងពិសេសខ្មែរ មានសហរដ្ឋអាមេរិកជាទីប្រឹក្សា មិនមែនជាទាហាន កំណែនរបស់យួនសេរី នៃរដ្ឋការសាធារណរដ្ឋយួនឡើយ។ គោលជំហររបស់កងកម្លាំងពិសេសខ្មែរ គឺប្រឆាំងនឹងយួនកុម្មុយនិស្ត ដែលចូលឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជាក្រោម និងកម្ពុជាកណ្តាល មិនមែនប្រឆាំងសម្តេច នរោត្តម​​ សីហនុ ឡើយ (សម័យនោះ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ បានផ្តល់ឱកាសឲ្យពួកយៀកកុង យកទឹកដីកម្ពុជា ធ្វើជាទីតាំងសម្រាប់វាយកងទ័ពអាមេរិកកាំង និងបានផ្តល់ស្បៀងអាហារជាដើម ដល់កងទ័ពយៀកកុង)។
សឺង ង៉ុកថាញ់: ទាហានរបស់កងកម្លាំងពិសេសខ្មែរដែលបានពលីជីវិតរួមមាន

ទាហានរបស់កងកម្លាំងពិសេសខ្មែរដែលបានពលីជីវិតរួមមាន 

 ដោយជម្ងឺ 

 យុវជន ខូវ ណាម
 កញ្ញា គឺម សេដ្ឋា
 លោក ញ៉ឹក ញ៉ុក
 លោក ថាច់ ធ្វឹង សាវី
 លោក គឹម តុង
 លោក សឺង យឹម
 លោក ថា សី
 អ្នកស្រី ថាច់ ធី សោន ។ល។

 ដោយប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពយួន 
thumb|250px|right|លិខិត​ជូន​តំណឹង​មរណៈ ពី​ក្រសួង​មហា​ផ្ទៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​​យួន​ជូន​ក្រុម​គ្រួសារ បណ្ឌិត សឺងញ់ ង៉ុកថា ឆ្នាំ នា ១៩៧៧
 លោក សឺង សុវណ្ណ ( កូនប្រុស សឺង ង៉ុក ថាញ់ )
 លោក ឡាំ ថាញ់ ស៊ឺ
 លោក ថាច់ សួន
 លោក ថាច់ ដូប
 លោក ថាច់ សិក្សា
 លោក ថាច់ សុខ
 លោក ថាច់ លឿង
 លោក ថាច់ នេ
 លោក តោ ត្រាន់
 លោក ថាច់ សឹម
 លោក ថាច់ ខ្លាំង
 លោក ថាច់ ស៊ីវត្ថា
 លោក គឹម វង់
 លោក ថាច់ សាយ
 លោក ថាច់ ញៀន
 លោក ថាច់ ឃ្លាំង
 លោក គឹម វែន
 លោក គង់ សូត្រ ។ល។

 ដោយខ្មាំងលបសម្លាប់ 

 លោក ថាច់ តួង
 លោក ឡាំ លី
 លោក ថាច់ ចាន់
 លោក សម ហ៊ឹម
 លោក ថាច់ សូរី
 លោក ថាច់ ជាយ
 លោក ត្រឹង ហឹម
 លោក គឹម ចក់
 លោក គឹម វៀង ។ល។

 យុទ្ធជនដែលបានពលីជីវិតនៅប្រ​ទេសកម្ពុជា 
 លោក ព្រាប ឥន្ទ
 លោក ថាច់ យ៉ាំង
 លោក សៅ ង៉ុយ
 លោក ចៅ បរី
 លោក មធុរា
 លោក ថាច់ សីហា
 លោក ថាច់ ញើង
 លោក សំសាវ៉ាត
 លោក សាម សមេធ
 អាចាសរ្យ ប្រុក
 លោក ទាវ
 លោក សាន ។ល។

 យុទ្ធជនដែលបានបាត់ខ្លួន 
 ថាច់ សុផល
 លោក ថាច់ វឿង ។ល។

ក្រៅពីនេះនៅមានយុទ្ធជនចលនាពិសេស​ខ្មែរជាច្រើនរូបទៀត ដែលត្រូវ
បានពលីជីវិតក្នុងពេល បំពេញបេសកម្មបំរើជាតិ ។
សឺង ង៉ុកថាញ់: ដោយជម្ងឺ

ដោយជម្ងឺ 

 យុវជន ខូវ ណាម
 កញ្ញា គឺម សេដ្ឋា
 លោក ញ៉ឹក ញ៉ុក
 លោក ថាច់ ធ្វឹង សាវី
 លោក គឹម តុង
 លោក សឺង យឹម
 លោក ថា សី
 អ្នកស្រី ថាច់ ធី សោន ។ល។
សឺង ង៉ុកថាញ់: ដោយប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពយួន

ដោយប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពយួន 
thumb|250px|right|លិខិត​ជូន​តំណឹង​មរណៈ ពី​ក្រសួង​មហា​ផ្ទៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​​យួន​ជូន​ក្រុម​គ្រួសារ បណ្ឌិត សឺងញ់ ង៉ុកថា ឆ្នាំ នា ១៩៧៧
 លោក សឺង សុវណ្ណ ( កូនប្រុស សឺង ង៉ុក ថាញ់ )
 លោក ឡាំ ថាញ់ ស៊ឺ
 លោក ថាច់ សួន
 លោក ថាច់ ដូប
 លោក ថាច់ សិក្សា
 លោក ថាច់ សុខ
 លោក ថាច់ លឿង
 លោក ថាច់ នេ
 លោក តោ ត្រាន់
 លោក ថាច់ សឹម
 លោក ថាច់ ខ្លាំង
 លោក ថាច់ ស៊ីវត្ថា
 លោក គឹម វង់
 លោក ថាច់ សាយ
 លោក ថាច់ ញៀន
 លោក ថាច់ ឃ្លាំង
 លោក គឹម វែន
 លោក គង់ សូត្រ ។ល។
សឺង ង៉ុកថាញ់: ដោយខ្មាំងលបសម្លាប់

ដោយខ្មាំងលបសម្លាប់ 

 លោក ថាច់ តួង
 លោក ឡាំ លី
 លោក ថាច់ ចាន់
 លោក សម ហ៊ឹម
 លោក ថាច់ សូរី
 លោក ថាច់ ជាយ
 លោក ត្រឹង ហឹម
 លោក គឹម ចក់
 លោក គឹម វៀង ។ល។
សឺង ង៉ុកថាញ់: យុទ្ធជនដែលបានពលីជីវិតនៅប្រ​ទេសកម្ពុជា

យុទ្ធជនដែលបានពលីជីវិតនៅប្រ​ទេសកម្ពុជា 
 លោក ព្រាប ឥន្ទ
 លោក ថាច់ យ៉ាំង
 លោក សៅ ង៉ុយ
 លោក ចៅ បរី
 លោក មធុរា
 លោក ថាច់ សីហា
 លោក ថាច់ ញើង
 លោក សំសាវ៉ាត
 លោក សាម សមេធ
 អាចាសរ្យ ប្រុក
 លោក ទាវ
 លោក សាន ។ល។
សឺង ង៉ុកថាញ់: យុទ្ធជនដែលបានបាត់ខ្លួន

យុទ្ធជនដែលបានបាត់ខ្លួន 
 ថាច់ សុផល
 លោក ថាច់ វឿង ។ល។

ក្រៅពីនេះនៅមានយុទ្ធជនចលនាពិសេស​ខ្មែរជាច្រើនរូបទៀត ដែលត្រូវ
បានពលីជីវិតក្នុងពេល បំពេញបេសកម្មបំរើជាតិ ។
សឺង ង៉ុកថាញ់: ការឡើងធ្វើនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅប្រទេសកម្ពុជា​លើកទី ២

ការឡើងធ្វើនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅប្រទេសកម្ពុជា​លើកទី ២ 

នៅថ្ងៃទី ១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៧០ ទីក្រុងភ្នំពេញ សភាទាំងពីរ និងរដ្ឋាភិបាលស្រោចស្រង់ជាតិ បាន​សម្រេចជាឯកច្ឆន្ទទម្លាក់ស្តេចសីហនុចេញ​ពីតំណែង ប្រមុខរដ្ឋខ្មែរ ដោយលោកសេនាប្រមុខលន់នល់ ។ ការទម្លាក់សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ចេញពីតំណែងសម័យនោះ ត្រូវបានគេមើល​ឃើញថា ដោយស្តេចសីហនុ បានគាំទ្រវៀតកុងុង និងចិនប៉ែកាំង ដោយឲ្យយួនកម្មុយនិស្តយកទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា ធ្វើជាទីតាំងសមរភូមិប្រយុទ្ធ ជាមួយយួនខាងត្បូង និងអាមេរិកកាំង។

ក្រោយពីទម្លាក់សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ចេញពីតំណែងប្រទេសកម្ពុជាបានប្តូរឈ្មោះទៅជាសាធារណរដ្ឋខ្មែរ​ ហើយរបបថ្មីមួយនេះ ត្រូវបានតាំងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា
ចាប់ពីថ្ងៃទី ១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៧០ ដល់ ថ្ងៃទី ១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥។

ថ្ងៃទី ២០ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៧២ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានឡើងធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីម្តងទៀតនៅ​ក្នុងរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរនៃប្រទេសកម្ពុជា។ សមសភាពរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក នាពេល​នោះ រួមមាន រដ្ឋមន្ត្រីទី ១ មួយរូប ទេសរដ្ឋមន្ត្រី ៥ រូប​រដ្ឋមន្ត្រី ១១ ហើយរូបលោកផ្ទាល់ត្រូវបានបំពេញតួ​នាទីជារដ្ឋមន្ត្រីទី ១ ផង និង រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសផង។

ថ្ងៃទី ១៤ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៧២ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានសុំលាចេញពីតំណែងនៃរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ហើយបានវិលត្រឡប់មករស់នៅ
កម្ពុជាក្រោមវិញ។
សឺង ង៉ុកថាញ់: អវសានជីវិត

អវសានជីវិត 
អវសានជីវិតរបស់ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ គឺនៅក្នុងគុកបក្សកុម្មុយនិស្តយួន។ ថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ យួនកុម្មុយនិស្ត​ខាងជើងបានទទួលជ័យជំនះ
លើរបប​យួនសេរី​ភាគខាងត្បូង ពួកគេបានចូលធ្វើអាណានិគមលើជនជាតិដើមខ្មែរក្រោម ជំនួសយួនសេរីវិញ ។

យោងតាម លិខិតជូនដំណឹងមរណៈ មួយ ច្បាប់ចេញពីក្រសួងមហាផ្ទៃបក្សកុម្មុយនិស្តយួន ជូនដល់ក្រុមគ្រួសារបណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ ចុះថ្ងៃទី ០៨ ខែកក្ដដា ឆ្នាំ ១៩៧៧ ថា បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនថ្ងៃទី ១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ចោទពីទោសធ្វើនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅកម្ពុជា ស្លាប់ថ្ងៃទី ០៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៧៧ វេលាម៉ោង ១១ និង ៤០ នាទី ក្នុងគុកជីវ៉ា ( Trại Cải Tạo Chí Hòa ) នៅអាយុ ៦៩ ឆ្នាំ។

សូមបញ្ជាក់ថា បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ កើតក្នុងឆ្នាំ ១៩០៥ តែថ្ងៃខែឆ្នាំជាផ្លូវការគឺថ្ងៃទី ០៧ ខែធ្នូ ១៩០៨៕
សឺង ង៉ុកមិញ

Category:Articles with hCards 
សឺន ង៉ុកមិញ ( កើតនៅឆ្នាំ១៩២០ - ២២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧២) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជាអាចារ្យមាន គឺជាអ្នកនយោបាយខ្មែរកុម្មុយនិស្ត និងជាអ្នកនយោបាយ ដែលមានស្នាដៃគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដំបូងគេបង្អស់គឺនៅឆ្នាំ១៩៥០ នៅពេលដែលគាត់ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រមុខនៃរដ្ឋាភិបាលបដិវត្តបណ្តោះអាសន្ននៃសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ ដែលរៀបចំនៅហុងដិន ។ ក្នុង​ចំណោម​មិត្តភ័ក្តិ​វៀតណាម​របស់​លោក លោកត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផាំ វ៉ាន់ហួ ។
សឺង ង៉ុកមិញ: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ 
សឺង ង៉ុកមិញ កើតនៅឆ្នាំ១៩២០ នៅខេត្តព្រះត្រតាំង ( ដែនដីកម្ពុជាក្រោមបច្ចុប្បន្ន) ក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំង Tyner (2008), p. 34 ចំពោះឪពុកជនជាតិខ្មែរ និងម្តាយជាជនជាតិវៀតណាម។ Dommen (2001), p. 181 លោក​បាន​ក្លាយ​ជា​គ្រូ​អធិប្បាយ​ពុទ្ធសាសនា (អាចារ្យ ) ។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន លោកត្រូវបានជ្រើសរើសដោយពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាម ( វៀតមិញ ) ឱ្យធ្វើជាប្រធានគណៈកម្មាធិការរំដោះប្រជាជនកម្ពុជា (CPLC) ដែលទើបបង្កើតថ្មីនៅខេត្តបាត់ដំបង ។ លោក កើតនៅស្រុកខ្មែរមួយ នៃវៀតណាមភាគខាងត្បូង ដែលមានដើមកំណើតខ្មែរ-វៀតណាម ដែលមានន័យថា លោកគឺជាអ្នកនៅជិតបំផុតដែលយួនមានបដិវត្តន៍ខ្មែរពិតប្រាកដ។ ឈ្មោះរបស់ក្លែងក្លាយ មានបំណងចង់យកប្រជាប្រិយភាពរបស់គូប្រជែងដែលត្រូវបានបណ្តេញចេញរបស់ព្រះសីហនុគឺ សឺង ង៉ុកថាញ់ បន្ទាប់មកនៅតែកំពុងនិរទេសខ្លួននៅប្រទេសបារាំង។

សឺង ង៉ុកមិញ ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​សមាជ​ទូទាំង​ប្រទេស​លើក​ដំបូង​នៃ​ក្រុមខ្មែរឥស្សរៈឆ្វេងនិយម ដែល​បាន​បង្កើតសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ ។ នៅឆ្នាំ១៩៥០ គាត់បានប្រកាសឯករាជ្យរបស់ប្រទេសកម្ពុជាជាផ្លូវការបន្ទាប់ពីបានអះអាងថាសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ គ្រប់គ្រងមួយភាគបីនៃប្រទេស។ Kiernan, B. How Pol Pot came to power, Yale UP, 2004, p. 80 រួមជាមួយ លោកទូ សាមុត លោក បានបង្កើតគណបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា (KPRP) នៅឆ្នាំ១៩៥១។ បន្ទាប់ពី កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវ និងការបញ្ចប់សង្រ្គាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ លោក សឺង ង៉ុកមិញ និងមន្ត្រីខ្មែរឥស្សរៈជាច្រើនបានចាកចេញពីប្រទេសកម្ពុជាទៅកាន់វៀតណាមខាងជើង ។

លោកមិញ នៅតែជាឥស្សរជនជាន់ខ្ពស់ក្នុងបក្ស ទោះបីជាភាគច្រើនប្រតិបត្តិការពីរដ្ឋធានីហាណូយ ក្នុងប្រទេសវៀតណាមខាងជើងក៏ដោយ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧២ នៅពេលដែលមានការស្នើសុំរបស់ អៀង សារី គាត់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅមន្ទីរពេទ្យនៅ រដ្ឋធានីប៉េកាំង ដើម្បីព្យាបាលលើសឈាម។ លោកមិញ បានស្លាប់នៅទីក្រុងប៉េកាំងនៅថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូ។ Kiernan, p. 360 ការស្លាប់របស់លោកបានកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលរបស់ពួកកុម្មុយនិស្តដែលបានទទួលការបណ្តុះបណ្តាលពីរដ្ឋធានីហាណូយមកលើរបបខ្មែរក្រហម ស្របគ្នានឹងការបង្កើនអំណាចនៃ 'មជ្ឈមណ្ឌល' របស់គណបក្សរឹងរូសដែលដឹកនាំដោយ ប៉ុល ពត ។
សឺង វង់

សឺង​ វង់205px|សឺង​ វង់ព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួនព្រះនាម សឺង​ វង់ប្រសូត ឆ្នាំ ១៨៨៦ ទីកន្លែងប្រសូត នៅភូមិចេកជ្រុំ ឃុំចេកជ្រុំ ស្រុកផ្នោដាច់​ ខេត្តព្រះត្រពាំង ឋានៈអតីតព្រះបាឡាតគណខេត្តព្រះត្រពាំងសុគត១៩៦៣
ព្រះតេជព្រះគុណ មហា សឺង វ៉ង់ អតីត​ព្រះបាឡាត​គណខេត្តព្រះត្រពាំង ជាអនុ​ប្រធាន​នៃ​គណៈកម្មការ​ការពារ​សន្តិភាព​ពិភព​លោក​នៅ​កម្ពុជាក្រោម ។
ព្រះអង្គ​ប្រសូត្រ​ឆ្នាំ ១៨៨៦ សុគត ឆ្នាំ ១៩៦៣ ជាអ្នកចលនាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ និងជាអ្នកប្រឆាំងនឹងរបបអាណានិគមយួន និងបារាំងក្នុង​ការ​ទាម​ទារ​សិទ្ធិ​ជូន​ខ្មែរ​ក្រោម​នៅកម្ពុជាក្រោម ។
សឺង វង់: ប្រវត្តិសង្ខេប

ប្រវត្តិសង្ខេប 

ព្រះតេជព្រះគុណ មហា សឺង វ៉ង់ ប្រសូត្រឆ្នាំ គ.ស.១៨៨៦ នៅភូមិចេកជ្រុំ(ấp Kim Hòa) ឃុំ ចេកជ្រុំ (Xã Kim Hòa) ស្រុកផ្នោដាច់
(huyện Cầu Ngang) ខេត្តព្រះត្រពាំង ។ ពេលធំដឹងក្តីម្តាយឪពុកបាននាំព្រះអង្គចូល ទៅស្នាក់នៅក្នុងវត្តជយសត្ថារតនឧត្តម (ចេកជ្រុំ)
ឋិតនៅក្នុងភូមិឃុំស្រុកខាងលើ ហើយបានសាងផ្នួសជាសមណេរនាឆ្នាំគ.ស.១៩០១ ពេលព្រះអង្គអាយុបាន ១៥ ឆ្នាំ ។ ក្រោយពីបានសាងផ្នួស ព្រះអង្គបាននិមន្តចេញពីវត្តកំណើតរបស់ខ្លួនទៅគង់នៅក្នុងវត្តមួយចំនួន នៅខេត្តព្រះត្រពាំងដូចជាវត្តពោធិស្យារាម (កាន់ស្នម)
ស្រុកផ្នោដាច់វត្តពោធិវង្សកំពង់ដូង ស្រុកកញ្ចោង វត្តអង្គររាជបុរី (អង្គ)និងវត្តពោធិសាលរាជ (កំពង់) ជាដើម ដើម្បីស្វែងរកចំណេះវិជ្ជាផ្សេងៗ
ដូចជាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ និងក្បួនគម្ពីរធម៌អាថ៌ នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ។ឆ្នាំ ១៩២៦ ព្រះតេជព្រះគុណ សឺង វ៉ង់ ត្រូវបានពុទ្ធបរិស័ទខ្មែរក្រោម
ចំណុះងវត្តចេកជ្រុំតែងតាំងឲ្យធ្វើជាព្រះចៅអធិការវត្ត ។
សឺង វង់: ចលានាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ

ចលានាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ 

ក្រោយមក ព្រះអង្គបានផ្តើមឲ្យមានចលនាការសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ចាប់ពីថ្នាក់បឋមសិក្សា រហូតដល់ថ្នាក់ពុទ្ធិកសិក្សា នៅតាមវត្តនានាទូទាំងខេត្តព្រះត្រពាំង ។ ចលនាសិក្សាអក្សរសាស្ត្រនេះបានរីកដុះដាលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ដោយបណ្តុះបណ្តាលបានព្រះសង្ឃខ្មែរក្រោមឲ្យក្លាយ​ទៅ​ជា​អ្នក​ស្នេហា​ជាតិ​និង​បញ្ញវន្ត​ជា​ច្រើន​អង្គនិងរូប ។
សឺង វង់: ចលនាប្រឆាំងយួនសេរីរណបអាមេរិចកាំងដើម្បីការពារពូជសាសន៍ខ្មែរក្រោម

ចលនាប្រឆាំងយួនសេរីរណបអាមេរិចកាំងដើម្បីការពារពូជសាសន៍ខ្មែរក្រោម 

ឆ្នាំ ១៩៥៧ ព្រះតេជព្រះគុណ សឺង វ៉ង់ ត្រូវ បានព្រះសង្ឃ និងពុទ្ធបរិស័ទខ្មែរក្រោមនៅខេត្តព្រះត្រពាំង តែងតាំងឲ្យធ្វើជាមេគណខេត្ត។ គោលនយោបាយរំលាយពូជសាសន៍ខ្មែរនៅកម្ពុជាក្រោមឲ្យក្លាយទៅជាជនជាតិយួន និងការបិទសិទ្ធិខ្មែរក្រោមគោរពព្រះពុទ្ធសាសនា
តាមអនុក្រិត្យលេខ ១០/៥៩ របស់រដ្ឋាភិបាលផ្តាច់ការយួន ង៉ូ ដិញយ៉េម (Ngô Đình Diệm) បានធ្វើឲ្យព្រះសង្ឃនិង​ពលេដ្ឋខ្មែរក្រោមមានការឈឺចាប់យ៉ាងខ្លាំង ។

ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦០ ក្នុងឪកាសបុណ្យសែន ដូនតា (បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ)ព្រះតេជព្រះគុណ មហា សឺង វង្ស បានដឹកនាំក្រុមបាតុករជាព្រះសង្ឃ
និងពលរដ្ឋខ្មែរក្រោមជាង ៤០.០០០ អង្គនិងរូបធ្វើមហាបាតុកម្មមួយនៅមុខការិយាល័យ ប្រធានខេត្តព្រះត្រពាំង ក្នុងការទាមទារឲ្យរដ្ឋាភិ
បាលអាណាគមយួនបញ្ឈប់ការ ចាប់ព្រះសង្ឃផ្សឹកទៅធ្វើទាហាន និងសុំកុំឲ្យមានការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតាមវត្តអារាមខ្មែរក្រោមនានាជា
ដើម ។ ការធ្វើមហាបាតុកម្មនេះរបស់ ខ្មែរក្រោម ដើម្បីប្រឆាំងនឹងការរំលាយពូជសាសន៍ និងព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរក្រោម ពីសំណាក់អាណា
និគមយួនខាងត្បូង ដែលជារដ្ឋាភិបាលមួយអាយ៉ងរបស់អាមេរិចកាំង នោះពួកយួនកុម្មុយនិស្តខាងជើងបានកេងប្រវ័ញ្ចផលប្រយោជន៍ន
យោបាយពីការតស៊ូ របស់ខ្មែរក្រោមមិនតិចឡើយដោយពួកគេបានស្រែក និងប្តឹងដល់អន្តរជាតិថាសហរដ្ឋអាមេរិចបានរំលោភសិទ្ធិ សេរី
ភាពសាសនាខ្មែរនៅកម្ពុជាក្រោម(យួនខាងត្បូង) ។
សឺង វង់: តួនាទីនៅក្នុងបក្សកុម្មុយនិស្តយួន

តួនាទីនៅក្នុងបក្សកុម្មុយនិស្តយួន 

ក្រោយពីការធ្វើមហាបាតុកម្មនោះមក បក្សកុម្មុយនិស្តយួនបានទទួលការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់អន្តរជាតិ និងដើម្បីទទួលបានផល​ប្រយោជន៍​ដ៏​មហិមា​នេះ​តទៅទៀត នៅខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៦១ព្រះតេជព្រះគុណមហា សឺង វ៉ង់ ត្រូវបានបក្សកុម្មុយនិស្តយួនតែងតាំងឲ្យព្រះអង្គធ្វើជាទីប្រឹក្សានៃរណ សិរ្សជាតិរំដោះភាគខាងត្បូង(Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam) ។ ក្រោយមកព្រះអង្គត្រូវ បានជាប់ឆ្នោតជាអនុប្រធាននៃគណៈ កម្មការការពារ
សន្តិភាពពិភពលោកនៅកម្ពុជាក្រោម(យួនខាង ត្បូង) (Phó chủtịch Hội đồng bào hòa bình thếgiới miền nam Việt Nam) ។
សឺង វង់: ព្រះអង្គត្រូវបានយួនកុម្មុយនិស្តធ្វើឃាតនៅខេត្តទឹកខ្មៅ

ព្រះអង្គត្រូវបានយួនកុម្មុយនិស្តធ្វើឃាតនៅខេត្តទឹកខ្មៅ 

ដោយបក្សកុម្មុយនិស្តយួនបារម្ភ​ពីឥទ្ធិពល របស់ព្រះអង្គក្នុងការ
ចលនាឲ្យខ្មែរក្រោមប្រឆាំងនឹង ពួកគេវិញ នៅពេលអនាគតដើម្បី
សិទ្ធិសេរីភាពជូនខ្មែរក្រោមនោះ នៅ ថ្ងៃទី ០៥ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៦៣
ពួកយួនបានធ្វើឃាតព្រះអង្គនៅក្នុងតំបន់តស៊ូមួយឋិតនៅក្នុងខេត្ត
ទឹកខ្មៅ ។ ក្រោយពីបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅប្រទេសយួន និងក្រោយពី
រដ្ឋាភិបាលបក្សកុម្មុយនិស្តយួនបានចូលត្រួតត្រាខ្មែរក្រោមនៅដែនដី
កម្ពុជាក្រោមនៅថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ នោះចលនាអក្សរ
សាស្ត្រខ្មែរបានបន្តស្នាព្រះហស្ថរបស់ព្រះអង្គដោយព្រះតេជព្រះ
គុណ គឹម តុក ចើង ។
ពេលព្រះតេជព្រះ គុណ មហា សឺង វ៉ង់ បានសគតទៅសមាគមព្រះ សង្ឃសាមគ្គីស្នេហាជាតិខេត្តព្រះត្រពាំង បានយកព្រះនាមព្រះអង្គ
ដាក់ឈ្មោះសាលាពុទ្ធកវិទ្យាល័យទូទាំងខេត្តព្រះត្រពាំង ថា «សាលា
ពុទ្ធិកវិទ្យាល័យ សឺង វ៉ង់» ។ បច្ចុប្បន្ន សាលានេះមិនបានប្រើជាផ្លូវ
ការទៀតទេព្រោះមានការផ្លាស់ប្តូរកម្មវិធីសិក្សា ។
សឺង វង់: វណ្ណកម្មជាស្នាព្រះហស្ថរបស់ព្រះអង្គ

វណ្ណកម្មជាស្នាព្រះហស្ថរបស់ព្រះអង្គ 

នៅខេត្តព្រះត្រពាំង ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរក្រោមគ្រប់ស្រទាប់សឹងគ្រប់
គ្នាតែង តែចេះសូត្របទគោរពដួងវិញ្ញាណក្ខ័ន្ធវីរបុរសដែលជាស្នា
ព្រះហស្ថនិពន្ធរបស់ព្រះអង្គ ។
បទនេះសម្រាប់សូត្រក្នុងវត្តអារាមផ្ទះពុទ្ធបរិស័ទខ្មែរក្រោមមុនពេល
ផ្តើមធម៌នមស្សការក្នុងពិធីបុណ្យទានផ្សេងៗ ឬមុនពេលគោរពទង់
ព្រះពុទ្ធសាសនានៅក្នុងវត្ត ។

+ បទគោរពដួងវិញ្ញាណក្ខ័ន្ធវីរបុរស  ចិត្តអើយសែននឹកដល់ជនដែលឃ្លាតព្រោះប្រយោជន៍ជាតិពូជពង្សខេមរា ខំប្រឹងតស៊ូដល់ប្តូរជីវ៉ាការពារនូវជាតិសាសនាឲ្យបានឋិតស្ថេរស្ថាពរ ។ វីរបុរសដែលឃ្លាតទៅហើយយើងកុំកន្តើយត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន រក្សាមត៌កនេះកុំឲ្យបាត់កុំឲ្យអណ្តែតរសាត់ទៅដោយព្យុះសង្ឃរា ។ ហេតុនេះយើងត្រូវខំប្រឹងពុះពារនឹងមិនឲ្យសៅហ្មងថ្វីដ្បិតជាតិយើងជាប់ក្នុងចំណង ខំប្រឹងតស៊ូដល់ប្តូរជីវ៉ាការពារនូវជាតិសាសនាក៏គង់នឹងបានសម្រេច ។ តែនឹកដល់ជនដែលឃ្លាតកាលណាស្រក់ទឹកនេត្រាដែលថ្លាដូចពេជ្រ យើងខ្ញុំនឹកណាស់គ្មានពេលណាភ្លេចពេលព្រះសូរិយាហៀបលិចនឹកដល់ព្រលឹងឃ្លាតទៅ ៕
សឺន សាន

សឺន សាន205px|សឺន សានព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួនឈ្មោះសឺន សានគោរមងារ​សម្តេចបវរសេដ្ឋាធិបតី សឺន សានថ្ងៃកំនើតថ្ងៃទី ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩១១ស្រុកកំណើត​សង្កាត់លេខ ៥ ក្រុង​ភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជាបិតាសឺន សាចមាតានាង សនជីតា​ខាង​បិតាឧកញ៉ាសេនាបតី សឺនគុយមុខ​ងារជីតា​ខាង​បិតាអភិបាលស្រុកព្រះត្រពាំង (បច្ចុប្បន្ន ខេត្តព្រះត្រពាំង) វីរបុសជាតិកម្ពុជាក្រោមមរណភាព​​ថ្ងៃទី ១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០០កន្លែងមរណៈ​​​​ទី​ក្រុងភ្នំពេញ
សម្ដេច​បវរសេដ្ឋាធិបតី សឺន សាន (កើតនៅថ្ងៃទី៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩១១ – ថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០០) គឺជាអ្នកនយោបាយខ្មែរ និងជាមេដឹកនាំតស៊ូប្រឆាំងកុម្មុយនិស្ត ដែលបានបម្រើការជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទី២២ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៦៧-១៩៦៨) និងក្រោយមកជាប្រធានរដ្ឋសភា(ឆ្នាំ១៩៩៣)។ លោកគឺជា​អ្នក​កាន់​សាសាសនាព្រះពុទ្ធ លោក​បាន​រៀប​ការនិង​បង្កើត​បាន​កូន​ប្រាំពីរ​នាក់។ សឺន សាន គឺ​ជាឥស្សរជន​ខ្មែរ​មួយ​រូប​ដែល​ជា​អ្នក​បន្ត​វង្ស​ត្រកូល​ពីឧកញ៉ាសេនាបតី សឺន គុយ ដែល​ជា​វីរ​បុរស​ជាតិ​កម្ពុជា​ក្រោម។ សម្ដេច​បវរសេដ្ឋាធិបតី បាន​បំពេញ​បេសកកម្ម​ជាច្រើន ដើម្បី​សន្តិភាព និង​ការពារ​ផល​ប្រយោជន៍​ជូន​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​រូប​លោក​ជា​មេដឹកនាំ​ប្រកប​ដោយ​ភាព​ស្អាត​ស្អំ។
សឺន សាន: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 

សម្ដេច​បវរសេដ្ឋា សឺន សាន ប្រសូត្រ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០៥ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩១១ នៅ​សង្កាត់​លេខ ៥ រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ ប្រទេស​កម្ពុជា។ បិតា​របស់​លោក​នាម សឺន សាច (Son Sach) ហើយ​មាន​មាតា​នាម នាង សន (Neang San)។ បិតា​របស់​លោក​គឺ​ជា​ពូជ​ពង្ស​វង្ស​ត្រកូល​ជំនាន់​ក្រោយ​របស់​ឧកញ៉ា​សេនាបតី សឺន គុយ ដែល​ជា​វីរ​បុរស​ខ្មែរ​កម្ពុជា និង​ជា​អតីត​ចៅហ្វាយ​ស្រុក​ព្រះត្រពាំង (បច្ចុប្បន្នខេត្ត​ព្រះត្រពាំង ដែល​ត្រូវ​បាន​កាត់​បញ្ជូល​ទៅ​ក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម)។ ​លោក​បាន​ពលី​ជីវិតរបស់​លោក​ ដោយ​ឲ្យ​យួន​កាត់​ក្បាល​ជា​ថ្នូរ​នឹង​ការ​ថែ​រក្សា​ជំនឿ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​និកាយ​ថេរវាទ​សម្រាប់​ជន​ជាតិ​ដើម​ខ្មែរ​ក្រោម​ទាំង​មូល​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម។
សឺន សាន: ការទៅតាំងទីលំនៅរបស់លោកតា សឺន សាច់ នៅប្រទេសកម្ពុជា

ការទៅតាំងទីលំនៅរបស់លោកតា សឺន សាច់ នៅប្រទេសកម្ពុជា 

នៅ​ពេល​សម្ដេច​ក្រុម​ហ្លួង ស៊ីសុវត្ថិ សុផានវង្ស និង​សម្ដេច​ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ពិនដារ៉ា ព្រះ​រាជ​បុត្រា ព្រះ​រាជ​បុត្រី​នៃ​ព្រះ​ករុណា​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះស៊ីសុវត្ថិ​ យាង​ទៅ​កម្ពុជា​ក្រោម បាន​ទទួល​ដំណឹង​អំពី​ការ​បូជា​ជីវិត​របស់​ឧកញ៉ា សឺន គុយ ក៏​បាន​លោក សឺន​ សាច់ ជា​បិតា​របស់​សម្ដេច​បវរសេដ្ឋា សឺន សាន និង​ឪពុក​មា​របស់​លោក​ម្នាក់​ មក​នៅ​ភ្នំពេញ ដើម្បី​ឲ្យ​បន្ត​ការ​សិក្សា​បន្ថែម​ទៀត។ លោក សឺន សាច់ ក៏​បាន​រៀន​សូត្រ​រហូត​ឡើង​ឋានៈ​ជា​ឧបការី​របស់​ព្រះ​ករុណា​ព្រះ​បាទ​ព្រះ ព្រះ​នរោត្ដម សុរាម្រឹត ដែល​កាល​ណោះ ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​តំណែង​ជា​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ក្រសួង​កសិកម្ម។
សឺន សាន: ការសិក្សា

ការសិក្សា 

នៅ​ឆ្នាំ​១៩១៧ លោក សឺន សាច់ បាន​បញ្ជូន​កុមារា សឺន សាន ឲ្យ​ទៅ​សិក្សា​នៅ​សាលា​បឋម​សិក្សា​មីស្ស​ក្នុង​​រាជធានី​ភ្នំពេញ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩២៧ យុវជន សឺន សាន បាន​ទៅ​បន្ត​ការ​សិក្សា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​បារាំង រហូត​បាន​ប្រឡង​ជាប់​សញ្ញាបត្រ​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​ជាន់​ខ្ពស់​ខាង​ពាណិជ្ជកម្ម​ទីក្រុង​ប៉ារីស (Diplôme des HautesEtudes Com merciales de Paris) នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៣ ហើយ​បាន​វិល​ត្រឡប់​មក​កាន់​មាតុ​ប្រទេស​វិញ។
សឺន សាន: ការបង្កើតរណសិរ្សជាតិរំដោះប្រជាពលរដ្ឋ ខ្មែរ (រ.ជ.រ.ប.ខ)

ការបង្កើតរណសិរ្សជាតិរំដោះប្រជាពលរដ្ឋ ខ្មែរ (រ.ជ.រ.ប.ខ) 

នៅថ្ងៃទី ៥ ខែមិនា ឆ្នាំ ១៩៧៩ កងទ័ពជាតិ រំដោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ
បានត្រូវបង្កើតឡើង ។ នៅ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៧៩ រ.ជ.រ.ប.ខ ដែលប្រ
ជាពលរដ្ឋ ស្គាល់ថា ខេភី ក៏បានប្រកាសបង្កើតឡើងដោយមាន
សម្តេច សឺន សាន ជាប្រធាន ។

ក្រោយមក រ.ជ.រ.ប.ខ បានចូលរួមក្នុងរដ្ឋាភិ បាលចម្រុះដោយមាន
សម្តេច នររោត្តម សីហនុ ជាប្រធាន ហើយសម្តេច សឺន សាន ជានា
យករដ្ឋមន្រ្តី ។
សម្តេច សឺន សាន បានទទួលរង្វាន់ជាអ្នក ក្លាហានដើម្បីសេរីភាព
ប្រចាំឆ្នាំ ១៩៨៥ រង្វាន់ផ្តល់ ឲ្យដោយអង្គការសម្ព័ន្ធសេរីភាពនៃប្រទេស
អូស្ត្រាលីកាលពីថ្ងៃទី ៦ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៨៦ ក្នុងឪកាល ពិធីរំឭកខួប
លើកទី ៦ នៃទិវាសេរីភាពពិភពលោក។
នៅថ្ងៃទី ១០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៩០ សម្តេច សឺន សាន បានយល់ព្រម
ចូលជាសមាជិតឧត្តម ក្រុមប្រឹក្សាជាតិដើម្បីសម្រុះសម្រួលជាតិខ្មែរ។
នៅថ្ងៃទី ២២ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៩២ សម្តេច សឺនសាន បានទទួលការ
ជ្រើសតាំងជាប្រធានគណៈ បក្សប្រជាធិបតេយ្យសេរីនិយមព្រះពុទ្ធ
សាសនា ។ សម្តេចបានជាប់ឆ្នោតជាសមាជិកសភាមណ្ឌលក្រុង
ភ្នំពេញនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ហើយបានទទួលដំណែងជាប្រធានសភា
ធម្មនុញ្ញរហូតដល់ថ្ងៃទី ២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៩៣ នៅពេលដែល
សភាធម្មនុញ្ញបានក្លាយទៅ ជារដ្ឋសភា ។ នៅពេលនោះសម្តេច
ជាព្រឹទ្ធបុរស នៃរដ្ឋសភា ។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៤ សម្តេចបានទទួលតំ
ណែង ជាឧត្តមប្រឹក្សាផ្ទាល់ព្រះមហាក្សត្រ ។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ សម្តេចបានទទួលតំណែងជាសមាជិកក្រុម ប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញតែង
តាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ ។
សឺន សាន: គ្រឿងឥស្សរិយយសដែលសម្តេច សឺន សាន បានទទួល

គ្រឿងឥស្សរិយយសដែលសម្តេច សឺន សាន បានទទួល 

 មេដាយព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ថ្នាក់មហាសេរីវឌ្ឍន៍។
 មេដាយសេនាជ័យសិទ្ធិមេដាយរដ្ឋកាលព្រះបាទ សម្តេចព្រះនរោត្តមសីហនុថ្នាក់មាស ។
 មេដាយរដ្ឋកាលព្រះបាទសម្តេច ព្រះនរោត្តម សុរាម្រិតថ្នាក់មាស ។
 មេដាយមកុដរាជ្យថ្នាក់មាសរដ្ឋកាលមេដាយ សុវត្ថារាថ្នាក់ធិបតិន្ទ ។
 មេដាយមុនីសារាភ័ណ្ឌថ្នាក់ធិបឌិន្ទ ។
 មេដាយមាសខេមរៈកីឡាឫទ្ធិ ។
 មេដាយមកុដរាជ្យនៃប្រទេស Belgique ថ្នាក់ មហាសេរីវឌ្ឍ៍ ។
 មេដាយ Ordre du Nil ( RAU ) ថ្នាក់មហាសេរី វឌ្ឍ៍ ។
 មេដាយ Yougoslavie ថ្នាក់មហាសេរីវឌ្ឍ៍ ។
 មេដាយ Million d’Eléphants ( Laos) ថ្នាក់មហា សេនា ។
 មេដាយ​ Légion d’honneur ថ្នាក់មហាសេនា ។
 មេដាយជាតូបការៈនិងមេដាយមាសការពារប្រទេស ។
សឺន សាន: លក្ខណសម្បត្តិ

លក្ខណសម្បត្តិ 

សម្តេចបវរសេដ្ឋាធិបតី សឺន សាន ជាខ្មែរដ៏ ចំណាស់ម្នាក់រាងស្តើងខ្ពស់ស្រឡះ ស្លឹកត្រចៀក វែង ថ្ងាសទូលាយបង្ហាញឲ្យឃើញនូវភាពវៃឆ្លាតក្នុងការងារ។ សម្តេច​បាន​ប្រសាសន៍​មួយៗ​ទន់​ភ្លន់​ តែ​មិន​ចេះតក់ស្លុតនៅចំពោះមុខឧបសគ្គនានា ។ ជារឿយៗ នៅក្នុងការនិយាយ​ស្តី សម្តេចតែងតែរំលឹក​អំពី​គុណ​ព្រះពុទ្ធ ព្រះធ៌ម ព្រះសង្ឃ ដោយថ្លែងសំអាង​លើព្រះ ឬទេវតាជា​ប្រធាន។
សម្តេច សឺន សាន ជាអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសា សនា រក្សាសីលប្រាំរហូត​គ្មានដាច់អស់រយៈកាល ៣២ ឆ្នាំ គិតមកដល់ឆ្នាំ ២០០០ ពេលដែលគាត់​បាត់​បង់​ជីវិត។

សម្តេច សឺន សាន ជាអ្នកសេដ្ឋកិច្ចជាមន្ត្រីរាជការជាអ្នកនយោបាយ និងជាពុទ្ធសាសនិកជនម្នាក់គួរឲ្យគោរពណាស់ ។ សម្តេចជាអ្នកយល់​ដឹងថា តើសម្តេចត្រូវមានការគោរពស្មោះ​ត្រង់​យ៉ាងណាចំពោះឧត្តមគតិ និងគោលការណ៍ដែលសម្តេចត្រូវបម្រើ។ សម្តេច សឺន សាន គោរពដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ និងប្រជាពលរដ្ឋជាធំ។ សម្តេច សឺន សាន គោរព​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន។ ក្នុងជីវិតចុងក្រោយរបស់សម្តេច ទោះក្នុងស្ថានភាពយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏សម្តេចមានការគិតមមៃជានិច្ចដល់អ្វីដែលជាផលប្រយោជន៍របស់ជាតិ និងរបស់​ប្រជារាស្រខ្មែរ។
សឺន សាន: អវសានជីវិត

អវសានជីវិត 

នៅថ្ងៃទី ១៩ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ ២០០០ សម្តេចបវរសេដ្ឋាធិបតី សឺន សាន បានទទួលអនិច្ចធម្ម នៅទី​ក្រុងភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា៕