navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រាសាទថ្មដុះ: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទថ្មដុះមានទីតាំងស្ថិតនៅទិសពាយ័ព្យនៃប្រាសាទភ្នំតាម៉ៅ នាភូមិត្រពាំងសាប ឃុំត្រពាំងសាប ស្រុកបាទី ខេត្តតាកែវ។ ប្រាសាទថ្មដុះមានទីតាំង នៅលើនៅលើភ្នំថ្មដុះដែលមានកំពស់ ៣៥ម កសាងនៅក្នុងសតវត្សទី១១ អំពីថ្មស៊ិល្ត និងឥដ្ឋតាន់ក្រហម សព្វថ្ងៃប្រាសាទនេះ បាក់បែកអស់ មួយចំនួនធំទៅហើយ ដោយផ្តែរ និងហោជាងត្រូវធ្លាក់ចុះមកដី រលុបចម្លាក់ស្ទើរតែទាំងស្រុង។ ប្រាសាទថ្មដុះមានរាងបួនជ្រុងគឺ ៧.៥ម៉ែត្រ x ៧.៥ម៉ែត្រ និងកំពស់១៣ម៉ែត្រ មានទ្វារចូលចំនួនមួយ និងទ្វារបញ្ជោតចំនួនបី តែបន្សល់ទុកតែទ្វារបញ្ជោតមួយប៉ុណ្ណោះ ត្បិតទ្វារបញ្ជោតឯទៀតត្រូវ បាក់បែកអស់ទាំងស្រុង។ ប្រាសាទនេះសាងសង់នៅក្នុងរចនាបទឃ្លាំង ហើយគេសង្កេតឃើញមាន ថ្មដុះធម្មជាតិស្ថិតនៅក្នុងប្រាសាទនេះតែម្តង ដែលអាចតំណាងឲ្យលិង្គធម្មជាតិផងដែរ ដូច្នេះហើយ ទើបគេឲ្យឈ្មោះប្រាសាទនេះថា ប្រាសាទ ថ្មដុះ។ សព្វថ្ងៃនេះគេបានយកឈើមកទល់ការពារ តំបូលប្រាសាទកុំឲ្យធ្លាក់ចុះ ព្រមទាំងតំកល់នូវពុទ្ធបដិមាទុកក្នុងប្រាសាទនេះ ដើម្បីគោរពបូជាតាម ជំនឿប្រជាជនទៀតផង។ យ៉ាងណាមិញប្រាសាទថ្មដុះត្រូវបានប្រជាជន ជិតឆ្ងាយចូលចិត្តគោរពបូជា ជាជាងប្រាសាទភ្នំតាម៉ៅhttp://khmer-lit-students.blogspot.com/2011/05/blog-post_08.html។ ប្រាសាទនេះកសាងដោយព្រះមហាក្សត្រពីព្រះអង្គគឺព្រះបាទសុរ្យវរ្ម័នទី១ និងព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ នៅក្នុងសម័យអង្គរ ឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវៈនៃព្រហ្មញ្ញសានាវីដេអូរបស់ទូរទស្សន៍អាស៊ីអាគ្មេយ៍។
ប្រាសាទថ្មដុះ: ផ្តែរប្រាសាទ

ផ្តែរប្រាសាទ 
ផ្តែរប្រាសាទថ្មដុះមានចម្លាក់និយាយពី ព្រះកម្រងតេងអញតរាំ ដែលគេគិតថាសំដៅដល់ព្រះឥសូរ ឬព្រះសិវៈរាំ។ ព្រះឥសូរជាអាទិទេពធំបំផុតនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា ដែលជាអាទិទេពចូលចិត្តរាំយ៉ាងខ្លាំងមានឈ្មោះថា សិវនដរាជ។ ព្រះឥសូររាំមានលក្ខណៈប្លែកៗពីគ្នាដូចជាព្រះឥសូររាំអមដោយព្រះនរាយណ៍ ឬព្រះវិស្ណុ និងព្រះព្រហ្ម ដែលសមមូលទៅនឹងសាសនាជាមិត្តភាពជិតស្និទ្ធក្នុងជីវិត។ ម្យ៉ាងវិញទៀតព្រះឥសូររាំនៅលើភ្នំហិមាល័យមានអត្តបទបកស្រាយថា៖ ព្រះឥសូររាំនៅលើភ្នំកែលាស់ ដែលជាស្ថានអស្ចារ្យសម្បូរដោយពេជ្រត្បូង រីពពួកទេពនៅជុំវិញព្រះអង្គ ដែលមានប្រគុំភ្លេងគឺ ស្វរស្វតីលេងពិណ វាយស្គរ ក្រៅពីនេះមានទេពឈរមើលជុំវិញរួមមាន គន្ធវ៌ស អសុរ បតគស ឧវគស សុទ្ធស សធ្យធ៌ស អំរស អប្សរ និងរាល់ជីវិតសត្វលោកទាំងឋានទាំងបី ដែលរួមគ្នានៅទីនោះធ្វើជាសាក្សីនៃការរាំដ៏អស្ចារ្យនោះ។ មួយវិញទៀត ព្រះឥសូររាំជាការធ្វើបដិហារ្យមួយ ដូចជារាំបំផ្លាញសម្រស់នាងករៃក្កលម្មៃយរ។ នាងជាស្រ្តីមេម៉ាយម្នាក់ ប៉ុន្តែនាងមានសម្រស់ស្អាតនាំឱ្យបុរសចោមស្រឡាញ់នាង។ នាងករៃក្កលម្មៃយរគោរពស្រឡាញ់ព្រះឥសូរយ៉ាងខ្លាំងដោយភ្ដីភាពរបស់របស់នាង ព្រះឥសូរក៏សុខចិត្តរាំឱ្យនាងមើល ក៏ដូចជាការជួយបំផ្លាញសម្រស់របស់នាងដែរ។ ព្រះឥសូររាំមានអត្ថន័យទាក់ទងដល់អំណាចទាំងប្រាំគឺ ការថែរក្សា ការបំផ្លាញ ការបែងភាគ ការជួយសង្គ្រោះ និងការបង្កើតអត្តបទដើមទាំងស្រុងពីភូមិខ្ញុំ។
ប្រាសាទថ្មសំលៀង: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសទថ្មសំលៀងឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា ប្រាសាទសំលៀងពល (ហៅតាមអ្នកភូមិ)មានទីតាំង ស្ថិតនៅលើតំបន់កូនភ្នំប្រាសាទថ្មសំលៀង គឺនៅភូមិដូនឯម ឃុំគោកដូង ស្រុកអង្គរជុំ ខេត្តសៀមរាប សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអាចចេញដំណើរពីសាលាស្រុកអង្គរជុំចម្ងាយ ៣០ គីឡូម៉ែត្រនឹងបានដល់ហើយ។ នេះយើងតាមការចង្អុលបង្ហាញពីមេភូមិដូនឯម លោក ឆង ឈត់http://www.postkhmer.com/។ប្រាសាទថ្មសំលៀង ឬប្រាសាទសំលៀងពលនេះ មានទីតាំងស្ថិតនៅលើតំបន់កូនភ្នំប្រាសាទថ្មសំលៀង ក្នុងភូមិដូនឯម ឃុំគោកដូង ស្រុកអង្គរជុំ ខេត្តសៀមរាប ដែលមានចម្ងាយពីសាលាស្រុកអង្គរជុំ ប្រមាណ ៣០ គីឡូម៉ែត្រ។ វាមិនត្រឹមតែជាប្រាសាទមួយ ដែលមិន៊ទាន់មាននៅក្នុងបញ្ជីរបស់អាជ្ញាធរអប្សរាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាប្រាសាទមួយដែលមិនសូវមានអ្នកស្គាល់ ឬចង់ទៅទស្សនាកម្សាន្តឡើយ។ ប្រហែលជាកត្តាទាំង២ ខាងលើនេះហើយ ទើបបានជាប្រាសាទថ្មសំលៀងនេះ នៅតែស្ថិតក្នុងព្រៃក្រាស់ និងហ៊ុមព័ទ្ធដោយព្រៃឫស្សីយ៉ាងក្រាស់ យ៉ាងស្ងាត់ជ្រងំរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃបែបនេះ។តាមពិតទៅប្រាសាទសាងអំពីឥដ្ឋ ដែលមានសភាពទ្រឌទ្រោមខ្លាំងនេះ គឺពុំទាន់មានឈ្មោះហៅជាផ្លូវការច្បាស់លាស់នោះទេថា វាស្ថិតនៅក្នុងបញ្ជីក្រុមនៃប្រាសាទអ្វី ហើយជាសមិទ្ធផលក្នុងរជ្ជកាលស្តេចអង្គណា និងសង់ឡើងនៅឆ្នាំណានៅឡើយ មកដល់ពេលនេះ ប៉ុន្តែដូនតាអ្នកស្រុកអង្គរជុំបានហៅតៗគ្នាមកមានឈ្មោះថា «ប្រាសាទភ្នំថ្មសំលៀង ឬប្រាសាទសំលៀងពល» ហើយទំនងជាស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ប្រាសាទនៅមុនសម័យអង្គរ ពីព្រោះគេឃើញមានតួប្រាសាទដែលនៅសេសសល់គឺត្រូវបានសាងសង់អំពីឥដ្ឋ។ប្រាសាទនេះ ទំនងជាប្រាសាទនៅមុនសម័យអង្គរពីព្រោះគេឃើញតួប្រាសាទដែលនៅសេសសល់ជាវត្ថុធាតុដើមសល់ប្រាសាទនោះគឺឥដ្ឋ។
ប្រាសាទទទឹងថ្ងៃ

រូបភាពតូច|ប្រាសាទទទឹងថ្ងៃ
ប្រាសាទទទឹងថ្ងៃជាប្រាសាទមួយដែលកសាងឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី១០ ធ្វើអំពីថ្មភក់ និងឥដ្ឋ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះបានបាក់បែកស្ទើរទាំងស្រុង ដោយគេឃើញមាននៅសល់តែតួទ្វារប្រាង្គប្រាសាទប៉ុណ្ណោះ។ អាចថាខុសប្លែកពីប្រាសាទដទៃនៅខេត្តសៀមរាបដែលសំបូរដើមឈើ ប្រាសាទតូចមួយនេះបែរជាសំបូរដោយដើមឫស្សីទៅវិញ ដែលវាជាទិដ្ឋភាពមួយធ្វើឲ្យយើងមានអារម្មណ៍ប្លែកពីប្រាសាទនានាខ្លាំងមែនទែន។ ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិគោកស្រុក ឃុំរលួស ស្រុកប្រាសាទបាគង ខេត្តសៀមរាប។ គួរឲ្យសោកស្ដាយដែលប្រាសាទនេះមិនសូវមានទេសចរទៅដល់ទេ ទាំងទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិកម្ពុជា ដែនដីសុវណ្ណភូមិ - Cambodia Golden Territory។
ប្រាសាទទន្លេស្ងួត

រូបភាពតូច
ប្រាសាទទន្លេស្ងួតស្ថិតនៅក្នុងភូមិអង្គរក្រៅចំងាយពីទ្វារដីឆ្នាំងប្រហែល៥០០ម៉ែត្រ នៅខាងជើង។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានស្ថាបនាឡើងអំពីថ្មភក់មានប៉មមួយបែរមុខទៅទិសខាងកើត។ យោងតាមការពិនិត្យទៅលើស្ថាបត្យកម្ម និង ចម្លាក់ដែលតុបតែងលំអរប្រាសាទនេះគឺស្ថិតនៅក្នុងរចនាបទបាយ័ន រាជព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ចុងសតវត្សទី១២ និងដើមសតវត្សទី១៣។ ឈ្មោះរបស់ប្រាសាទទន្លេស្ងួត៖ ទន្លេស្ងួតដែលគ្មានទឹក ពោលគឺកាលពីមុនកន្លែងនេះមានទឹក តែក្រោយមកគ្មានទឹក គេក៏ហៅថាទន្លេស្ងួត (មានន័យស្មើនឹងពាក្យគោក) ។

Category:ខេត្តសៀមរាប
ទន្លេស្ងួត
ប្រាសាទទីពីរ

ប្រាសាទទីពីរ  

ការស្ថាបនាប្រាសាទទីពីរបានចាប់ផ្តើមបន្ទាប់ពី ការសញ្ជ័យរបស់ពែរ្សនៃបាប៊ីឡូន ; បុព្វការីនៃព្រះវិហារបរិសុទ្ធទីពីរ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ប្រាសាទរបស់សាឡូម៉ូន ត្រូវបានបំផ្លាញរួមជាមួយ ព្រះរាជាណាចក្រយូដា ទាំងមូលដោយ ការឡោមព័ទ្ធក្រុងយេរូសាឡិមរបស់បាប៊ីឡូន ប្រហែលឆ្នាំ ៥៨៧ មុនគ.ស.។  បន្ទាប់ពី ចក្រភព ណេ-បាប៊ីឡូន ត្រូវបានបញ្ចូលដោយ ចក្រភព Achaemenid ស្តេច ពែ្ស Cyrus the Great បានចេញនូវអ្វីដែលគេហៅថា Edict of Cyrus ដែលត្រូវបានពិពណ៌នានៅក្នុង ព្រះគម្ពីរហេព្រើរ ថាបានអនុញ្ញាត និងលើកទឹកចិត្តដល់ ការវិលត្រឡប់ទៅកាន់ទីក្រុងស៊ីយ៉ូនវិញ ដែលជាព្រឹត្ដិការណ៍ព្រះគម្ពីរដែលក្នុងនោះ ជនជាតិយូដាបានត្រឡប់ទៅអតីតរាជាណាចក្រយូដាវិញ ដែលពួកពែរ្សទើបនឹងរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញជាខេត្ត យូដា គ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង មេឌីណាតា ។ ការបញ្ចប់ព្រះវិហារបរិសុទ្ធទីពីរនៅសម័យស្តេចពែរ្ស ដារីយុស ទី 1 បានបង្ហាញពីរយៈពេលនៃក្តីសង្ឃឹមរបស់ជនជាតិយូដា និងការរស់ឡើងវិញខាងសាសនា។ យោង​តាម​ប្រភព​ព្រះគម្ពីរ ប្រាសាទ​ទី​ពីរ​ដើមឡើយ​ជា​សំណង់​តិចតួច​ដែល​ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ឡើង​ក្រោម​អំណាច​របស់​អភិបាល​ជនជាតិ​ពែរ្ស​ដែល​តែងតាំង​ដោយ ​សេរូបាបិល ជា​ចៅ​របស់ ​យេកូនាយ៉ា ជា ​ស្តេច​ចុងក្រោយ​នៃ​យូដា ។ 

នៅសតវត្សរ៍ទី ១មុនគ.ស. ប្រាសាទទីពីរត្រូវបានកែលម្អ និងពង្រីកនៅក្រោមរជ្ជកាលរបស់ ព្រះបាទហេរ៉ូដដ៏អស្ចារ្យ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាឈ្មោះជំនួសសម្រាប់រចនាសម្ព័ន្ធ។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងផ្លាស់ប្តូររបស់ហេរ៉ូដបានបណ្តាលឱ្យមានរចនាសម្ព័ន្ធ និងទីធ្លាធំ និងអស្ចារ្យ រួមទាំងអគារ និងអគារធំៗដែលបង្ហាញក្នុងគំរូទំនើប ដូចជា គំរូ ទឹកដីបរិសុទ្ធ នៃក្រុងយេរូសាឡឹម នៅក្នុង សារមន្ទីរអ៊ីស្រាអែល ។ ប្រាសាទភ្នំ ដែលជាកន្លែងទាំងប្រាសាទរបស់សាឡូម៉ូន និងប្រាសាទទីពីរឈរ ក៏ត្រូវបានពង្រីកយ៉ាងសំខាន់ផងដែរ ដែលមានទំហំទ្វេដង ដើម្បីក្លាយជាទីជម្រកសាសនាដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោកបុរាណ។ 

នៅឆ្នាំ ៧០ នៃគ.ស. នៅកម្រិតខ្ពស់នៃ សង្រ្គាមជ្វីហ្វ - រ៉ូម៉ាំងទីមួយ ប្រាសាទទីពីរត្រូវបានបំផ្លាញដោយ ការឡោមព័ទ្ធរបស់រ៉ូម៉ាំងក្រុងយេរូសាឡឹម  ដែលជាចំណុចសម្គាល់ដ៏សំខាន់មួយ និងការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុង ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់សាសន៍យូដា ។  ការ​បាត់​បង់​ព្រះវិហារ​បរិសុទ្ធ​ទី​ពីរ​បាន​ជំរុញ​ឱ្យ​មាន​ការ​អភិវឌ្ឍ​នៃ ​សាសនា​គ្រឹស្ត​សាសនា​យូដា ដែល​នៅ​តែ​ជា​ទម្រង់​សំខាន់​នៃ​ការ​ប្រតិបត្តិ​សាសនា​ជ្វីហ្វ​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក។
ប្រាសាទទីពីរ: សិលាចារឹកព្រមានប្រាសាទ

សិលាចារឹកព្រមានប្រាសាទ 
រូបភាពតូច| សិលាចារឹក Soreg ព្រមានជនមិនមែនសាសន៍យូដាពីការចូលទៅក្នុងទីជម្រកនៃព្រះវិហារបរិសុទ្ធទីពីរ
នៅឆ្នាំ ១៨៧១ ថ្មដែលមានទំហំ  និងឆ្លាក់ដោយ អក្សរ ក្រិច ត្រូវបានគេរកឃើញនៅជិតតុលាការនៅលើប្រាសាទភ្នំក្នុងក្រុងយេរូសាឡឹម ហើយកំណត់អត្តសញ្ញាណដោយ Charles Simon Clermont-Ganneau ថាជា សិលាចារឹកប្រាសាទ ។ សិលាចារឹកបានគូសបញ្ជាក់ពីការហាមប្រាមនេះ បានពង្រីកដល់អ្នកដែលមិនមែនជាជនជាតិយូដា ដើម្បីបន្តដំណើរទៅហួសពី soreg បំបែកតុលាការសាសន៍ដទៃ និងតុលាការខាងក្នុង។ សិលាចារឹកអានជាប្រាំពីរជួរ៖
 
នៅឆ្នាំ ១៩៣៥ បំណែកនៃសិលាចារឹកព្រមានប្រាសាទស្រដៀងគ្នាមួយទៀតត្រូវបានរកឃើញ។ 

ពាក្យ "ជនបរទេស" មានអត្ថន័យមិនច្បាស់លាស់។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះជឿថាវាសំដៅទៅលើជនរួមជាតិទាំងអស់ ដោយមិនគិតពីស្ថានភាពនៃភាពបរិសុទ្ធ ឬសាសនា។ អ្នក​ខ្លះ​ទៀត​ប្រកែក​ថា វា​សំដៅ​ទៅ​លើ​សាសន៍​ដទៃ​ដែល​មិន​បាន​ប្រែ​ចិត្ត​ចាប់​តាំង​ពី ​ហេរ៉ូឌ ​បាន​សរសេរ​សិលាចារឹក​នោះ។ ហេរ៉ូឌខ្លួនឯងជា ជនជាតិអ៊ីឌូមា (ឬជនជាតិអេដុម) ដែលបានប្រែចិត្តជឿ ហើយទំនងជាមិនរាប់បញ្ចូលខ្លួនគាត់ ឬកូនចៅរបស់គាត់ឡើយ។
ប្រាសាទទីពីរ: ទីកន្លែងនៃការត្រែ

ទីកន្លែងនៃការត្រែ 
សិលាចារឹកបុរាណ មួយទៀត ដែលត្រូវបានរក្សាទុកដោយផ្នែកនៅលើថ្មដែលបានរកឃើញនៅខាងក្រោមជ្រុងភាគនិរតីនៃភ្នំហេរ៉ូឌៀន មានពាក្យថា "ទៅកាន់កន្លែងផ្លុំត្រែ"។ រូបរាងរបស់ថ្មបង្ហាញថាវាជាផ្នែកមួយនៃ parapet ហើយវាត្រូវបានបកស្រាយថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់កន្លែងនៅលើភ្នំដែលត្រូវបានពិពណ៌នាដោយ Josephus "ជាកន្លែងដែលបូជាចារ្យម្នាក់ត្រូវឈរនិងផ្តល់ការជូនដំណឹងដោយសំឡេងត្រែនៅពេលរសៀល។ នៃវិធីសាស្រ្ត និងនៅល្ងាចបន្ទាប់នៃការបិទ រៀងរាល់ថ្ងៃ ទីប្រាំពីរ "ប្រហាក់ប្រហែលនឹងអ្វីដែល Talmud និយាយ។
ប្រាសាទទីពីរ: ជញ្ជាំង​និង​ខ្លោង​ទ្វារ​ប្រាសាទ

ជញ្ជាំង​និង​ខ្លោង​ទ្វារ​ប្រាសាទ 
បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ១៩៦៧ អ្នកបុរាណវត្ថុវិទូបានរកឃើញថាជញ្ជាំងបានលាតសន្ធឹងជុំវិញប្រាសាទភ្នំហើយជាផ្នែកមួយនៃជញ្ជាំងទីក្រុងនៅជិត ច្រកទ្វារតោ ។ ដូច្នេះហើយ ផ្នែកដែលនៅសល់នៃ ប្រាសាទភ្នំ មិនត្រឹមតែជា ជញ្ជាំងខាងលិច ប៉ុណ្ណោះទេ។ បច្ចុប្បន្ននេះ Robinson's Arch (ដាក់ឈ្មោះតាម American Edward Robinson ) នៅតែជាការចាប់ផ្តើមនៃក្លោងទ្វារដែលលាតសន្ធឹងចន្លោះកំពូលនៃវេទិកា និងដីខ្ពស់ជាងឆ្ងាយ។ អ្នកទស្សនា និងអ្នកធ្វើធម្មយាត្រាក៏បានចូលតាមច្រកទ្វារដែលនៅសេសសល់ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះត្រូវបានដោតជាប់ ច្រកទ្វារនៅផ្នែកខាងត្បូង ដែលនាំឆ្លងកាត់ អាណានិគម ទៅកំពូលនៃវេទិកា។ ជញ្ជាំងភាគខាងត្បូង ត្រូវបានរចនាឡើងជាច្រកចូលដ៏ធំ។  ការជីកកកាយបុរាណវិទ្យាថ្មីៗនេះបានរកឃើញ  ជាច្រើន។ (ការងូតទឹកតាមពិធី) សម្រាប់ធ្វើពិធីបរិសុទ្ធរបស់អ្នកថ្វាយបង្គំ ហើយមានជណ្ដើរធំមួយ ដែលនាំទៅដល់ច្រកចូលមួយក្នុងចំណោមច្រកចូលដែលត្រូវបានរារាំង។
ប្រាសាទទីពីរ: រចនាសម្ព័ន្ធក្រោមដី

រចនាសម្ព័ន្ធក្រោមដី 
នៅខាងក្នុងជញ្ជាំង វេទិកានេះត្រូវបានគាំទ្រដោយច្រកទ្វារជាច្រើន ដែលឥឡូវគេហៅថា ជណ្តើរសាឡូម៉ូន ដែលនៅតែមាន។ ការជួសជុលបច្ចុប្បន្នរបស់ពួកគេដោយ Waqf គឺមានភាពចម្រូងចម្រាសខ្លាំង។
ប្រាសាទទីពីរ: កន្លែងយកថ្ម

កន្លែងយកថ្ម 
នៅថ្ងៃទី ២៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០០៧ លោក Yuval Baruch បុរាណវិទូ នៃ អាជ្ញាធរវត្ថុបុរាណរបស់អ៊ីស្រាអែល បានប្រកាសពីការរកឃើញនៃបរិវេណកន្លែងយកថ្មដែលអាចផ្តល់ឱ្យស្តេចហេរ៉ូដនូវថ្មដើម្បីសាងសង់ប្រាសាទរបស់គាត់នៅលើ ប្រាសាទភ្នំ ។ កាក់ គ្រឿងស្មូន និង​បង្គោល​ដែក​ដែល​គេ​រក​ឃើញ​បាន​បញ្ជាក់​ថា​កាលបរិច្ឆេទ​នៃ​ការ​ជីក​យក​រ៉ែ​គឺ​ប្រហែល​ឆ្នាំ ១៩ មុនគ.ស.។ [ <span title="Please clarify the preceding statement or statements with a good explanation from a reliable source. (August 2021)">យ៉ាងម៉េច?</span> ] បុរាណវិទូ Ehud Netzer បានបញ្ជាក់ថា គ្រោងធំៗនៃការកាត់ថ្មនេះ គឺជាភស្តុតាងដែលបង្ហាញថា វាជាគម្រោងសាធារណៈដ៏ធំមួយ ដែលធ្វើការដោយទាសកររាប់រយនាក់។
ប្រាសាទទីពីរ: កម្រាលឥដ្ឋពីតុលាការ

កម្រាលឥដ្ឋពីតុលាការ 
ការរកឃើញថ្មីៗបន្ថែមទៀតពី គម្រោង ប្រាសាទភ្នំ Sifting  រួមមាន កម្រាលឥដ្ឋ ពីសម័យប្រាសាទទីពីរ។
ប្រាសាទទីពីរ: ការបកស្រាយថ្មម៉ាដាឡា

ការបកស្រាយថ្មម៉ាដាឡា 
ថ្ម Magdala ត្រូវ​បាន​គេ​គិត​ថា​ជា​តំណាង​នៃ​ប្រាសាទ​ទីពីរ​ដែល​បាន​ឆ្លាក់​មុន​ការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​របស់​វា​ក្នុង​ឆ្នាំ ៧០។
ប្រាសាទទីពីរ: វិហារសាសនាយូដាទីពីរ

វិហារសាសនាយូដាទីពីរ 
រយៈពេលរវាងការសាងសង់ព្រះវិហារបរិសុទ្ធទីពីរនៅឆ្នាំ ៥១៥ មុនគ.ស. និងការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយពួករ៉ូមនៅឆ្នាំ ៧០ បានឃើញការចលាចលជាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការផ្លាស់ប្តូរសាសនាសំខាន់ៗដែលនឹងប៉ះពាល់ដល់ សាសនាអ័ប្រាហាំ ជាបន្តបន្ទាប់ភាគច្រើន។ ដើមកំណើតនៃ សិទ្ធិអំណាចនៃគម្ពីរ ភាពកណ្តាលនៃច្បាប់ និងសីលធម៌ក្នុងសាសនា នៃ សាលាប្រជុំ និង ការរំពឹងទុក apocalyptic សម្រាប់អនាគត ទាំងអស់ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងសាសនា យូដា នៃសម័យកាលនេះ។
ប្រាសាទទេពប្រណម: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទទេពប្រណមមានទីតាំងស្ថិតនៅខាងជើងនៃលានស្តេចគំលង់ និងខាងលិចផ្លូវទ្វារដីឆ្នាំង។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងនីក្នុងរាជព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១។ ផ្នែកផ្សេងៗនៃប្រាសាទនេះគឺត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងពេលផ្សេងៗគ្នាគឺចាប់ពូចុងសតវត្សរ៍ទី៩ដល់ទី១៣។ ប្រាសាទនេះកាលពីដើមឡើយជាវត្តព្រះពុទ្ធសាសនារបស់ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ នៅចុងសតវត្សទី៩។ ទេពប្រណមជាទីកន្លែងដែលមានរូបព្រះអង្គុយប្រណម ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះ រូបនោះបានបាត់ទៅហើយ។ ទេពជាពាក្យសំស្រ្កឹតមានន័យថាព្រះ។ ប្រណមក៏ជាពាក្យសំស្រ្កឹតដែរ ដែលមានន័យថាសំពះ ឬ លុតជង្គត់ឪនគោរព។ លើសពីនេះ អាស្រមស្ថិតនៅខាងត្បូងបារាយណ៍ខាងកើតដែលបានស្ថាបនាឡើងនៅចុងសតវត្សទី៩ ក្នុងរាជ្ជកាលព្រះបាទយោវរ្ម័ន និង ប្រាសាទនេះ បញ្ជាក់ថាពុទ្ធសាសនាមានតាំងពីសម័យនោះដែរ។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តសៀមរាប
ទេពប្រណម
ប្រាសាទធម្មនន្ទ: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទធម្មនន្ទមានទីតាំងស្ថិតនៅតាមវង់តូចដោយចេញពីរាជធានីអង្គរធំ តាមទ្វាជ័យចំងាយប្រហែល ៥០០ម៉ែត្រនៅខាងជើងផ្លូវ។ ប្រាសាទធម្មនន្ទស្ថិតនៅក្បែរប្រាសាទចៅសាយទេវតាប្រាសាទនេះស្ថាបនាឡើងនៅចុងសតវត្សទី១១ និង ដើមសតវត្សទី១២ ដោយព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ (១១១៣-១១៥០) ឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ប្រាសាទនេះមានចតុកោណ មានប្រាង្គបែរមុខទៅទិសខាងកើត និង មានគូទឹក និង កំពែងមានគោបុរៈពីរនៅខាងកើតនិងខាងលិច ព្រមទាំងមានបណ្ណាល័យមួយនៅទិសអាគ្នេយ៍។
ប្រាសាទធាតុនាងពញា

ប្រាសាទធាតុនាងពញា (ភាសាថៃ:ปราสาทธาตนางพญา) ជាប្រាសាទខ្មែរក្នុងរចនាបថបាយ័ន។ មានទីតាំងស្ថិតនៅខេត្តឧប្បលធានីប្រទេសថៃ។
ប្រាសាទធំ: ប្លង់ និងការរៀបចំទូទៅ

ប្លង់ និងការរៀបចំទូទៅ 
ប្រាសាទភ្នំមួយ ធ្វើឱ្យមានការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងដែលបានកសាងនៅក្នុងឆោកគគីរនាឆ្នាំ៩២១នៃគ្រិស្តសករាជ ស្របពេលជាមួយគ្នានឹងការទាមទារសិទ្ធិឡើងសោយរាជ្យរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤(៩២១-៩៤១)ក៏ប៉ុន្តែទ្រង់បានសោយរាជ្យពេញលេញក្នុងឆ្នាំ៩២៨នៃគ្រិស្តសករាជ បន្ទាប់មកព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី២(៩២៣-៩២៨)បានសោយទីវង្គតនៅរាជធានីយោធបុរៈDavid Snellgrove,2004.Angkor Before and After.p.66.។ ប្រាសាទធំសាងអំពីថ្មភក់ប្រាំពីរជាន់មានឈ្មោះជាច្រើនដូចជា ប្រាសាទធំ ហៅតាមប្រាសាទនេះធំជាងគេក្នុងចំណោមប្រាសាទនៅក្នុងតំបន់កោះកេរ អ្នកខ្លះហៅថា ប្រាសាទប្រាង្គជាពាក្យក្លាយមកពីប្រ+អង្គមានន័យថាស្តូបឬប្រាសាទដែលមានខ្ពស់ស្ថិតនៅលើទីលានច្រើនថ្នាក់ ឬមានច្រើនតែមានរាងច្រឡោតតាំងពីក្រោមរហូតដល់កំពូល។ តាមការបកស្រាយដោយលោក ហង់រី ប៉ាម៉ង់ជេប្រាសាទធំបានស្ថាបនាឡើងអំពីថ្មភក់ប្រាំពីរជាន់็Henri Parmentier,1937.L'Art pseudo-khmér au Siam et la Prang.p,108កម្ពស់៥ម៉ែត្រពីថ្នាក់មួយទៅថ្នាក់មួយទៀត ផ្ទៃរាបស្មើប្រហែល២ម៉ែត្រនៅតាមចន្លោះថ្នាក់នីមួយៗមានប្លង់បាតការ៉េ៥៥ម៉ែត្រគុណ៥៥ម៉ែត្រនិងមានកម្ពស់៣៦ម៉ែត្រ។
សូមរំលឹកថា ប្រាសាទធំ មានរាងជាសាជី ដូចពីរ៉ាមីតនៅប្រទេសអេហ្សីប ក៏ប៉ុន្តែភាពខុសគ្នាគឺកោះកេរ ជាសំណង់ស្ថាបត្យកម្មធ្វើអំពីថ្មភក់ ហើយមានសណ្ឋានជាថ្នាក់ៗ រីឯប្រទេសអេហ្សីបវិញ ធ្វើអំពីឥដ្ឋដុត។ ម្យ៉ាងវិញទៀត នៅលើកំពូលប្រាសាទខ្មែរ មានលិង្គធំមួយទ្រដោយនរសិង្ហចំនួន៤។ ប្រាសាទធំដ៏មានបុណ្យបារមីនេះ មានបណ្តោយ ៧០ម៉ែត្រ ទទឹង ២២,៥៨ និងកំពស់ប្រមាណជា ៣៥ម៉ែត្រ ហើយស្ថិតនៅចំកណ្តាលកំពែងមួយដ៏ធំអស្ចារ្យ។ ហើយបើយោងតាមខ្លឹមសារនៃសិលាចារឹក យើងក៏អាចដឹងទៀតថា ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងនៅស.វទី១០ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ហើយជាប្រាសាទរាជខុសពីប្រាសាទដទៃឯទៀត ដែលជាឧបសម្ព័ន្ធ ដែលមានចំនួនមិនតិចជាង៣០ នោះទេ។ ដូចពោលខាងលើ ប្រាសាទធំនេះ ដែលនៅចំកណ្តាល មានរន្ធធំមួយនោះ មានរឿងព្រេងពាក់ព័ន្ធមួយចំនួន គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍។ ឧទាហរណ៍អ្នកស្រុកចាស់ៗនៅទីនេះបាននិយាយតៗគ្នាថា នាសម័យអាណានិគមបារាំង មានទាហានជាច្រើននាក់បានប៉ុនប៉ងចុះទៅបាតប្រាសាទ ដើម្បីរាវរកវត្ថុបុរាណ និងមាសពេជ្រ កែវកង ដោយចងខ្សែនៅចង្កេះនៅពេលចុះទៅក្រោម ក៏ប៉ុន្តែជាអកុសលមិនបានទៅដល់ឡើយ។ ពួកគេត្រូវបាត់ខ្លួនទាំងអស់ មិនអស់ចិត្តមេទ័ពបារាំងបានបញ្ជារឲ្យរុះរើថ្មនៅកាំជណ្តើរ ដើម្បីចុះដល់បាតប្រាសាទទៀត ក៏ប៉ុន្តែដូចលើកមុន កូនចៅរបស់គេដែរក៏នៅបាត់ខ្លួនទៀត ម្ល៉ោះហើយគេក៏បញ្ឈប់សកម្មភាពទៅ។ ការពិតទៅ ពំនោលដូច្នេះគ្រាន់តែជាការប៉ាន់ស្មានតែប៉ុណ្ណោះ ដែលគ្មានមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រទេ។ ដោយហេតុថា វាជាទស្សនៈរបស់អ្នកស្រុកជុំវិញភាពពិសិដ្ឋរបស់ប្រាសាទដែលមិនត្រូវប៉ះពាល់ មើលងាយ មើលថោកតែប៉ុណ្ណោះ ដូចករណី ផ្នូរស្តេចដំរីស ដែលស្ថិតនៅខាងក្រោយនៃប្រាសាទធំខាងលើនេះជាសក្ខីភាពស្រាប់។ កុំភ្លេចថា ពួកបារាំងដែលបានបញ្ជារទាហានឲ្យចុះទៅកាន់បាតប្រាសាទ តែដោយឥតប្រយោជន៍នោះ គឺជាលោកប៉ាក មុ័ងទីយេ អ្នកស្រាវជ្រាវខាងបុរាណវិទ្យាបារាំងម្នាក់ដ៏ល្បីល្បាញ ដែលកាលពីឆ្នាំ១៩៣៣ បានអញ្ជើញមកសិក្សាស្រាវជ្រាវពីប្រវត្តិនៃប្រជុំប្រាសាទនៅទីក្រុងកោះកេរក្នុងសម័យអាណានិគមម.ត្រាណេ។
ប្រាសាទធំ: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
សិលាចារឹកប្រាសាទធំបានផ្តាម​ និងសិក្សាដោយភាសាវិទូជនជាតិបារាំងឈ្មោះ ហ៊្យក សឺដេស ដែលមានសរុបចំនួនប្រាំបួនមានដូចជា K.១៨៤ K.១៨៥ K.១៨៦ K.១៨៧ K.១៨៨ K.១៨៩ K.៦៨២ K.៧៧០ K.៨២៤ រួចចុះលេខបន្តពីសិលាចារឹកប្រាសាទក្រចាប់។
ប្រាសាទនគរបាជ័យ: ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត 
ប្រាសាទនគរបាជ័យមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងខេត្តកំពង់ចាមចម្ងាយ២គ.ម ពីទីរួមខេត្តកំពង់ចាម និងមានចម្ងាយសរុប១២២គ.ម ពីរាជធានីភ្នំពេញ។ ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងឃុំអំពិល ស្រុកកំពង់សៀម ខេត្តកំពង់ចាម។ប្រាសាទនេះស្ថាបនាដោយព្រះមហាវីរក្ស័ត្រព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នាសតវត្សទី១៣ តាមលំនាំរចនាបថបាយ័ន។ នៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទមានសសរពេជ្រខ្ពស់ៗ ឈរទប់ទ្រផ្ដែរប្រាសាទយ៉ាងរឹងមាំរីឯទ្វារទាំងបួនទិសរបស់ប្រាសាទដែលអមដោយជញ្ជាំងទាំងឡាយក៏នៅរឹងមាំល្អគ្មានការរង្គោះរង្គើឡើយ។ ទស្សនៈវិស័យដើមនៃសំណង់ប្រាសាទនេះគឺឧទ្ទិសដល់ព្រះពុទ្ធសាសនា និងព្រហ្មញ្ញសាសនា រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នស្ថានភាពប្រាសាទនេះគឺនៅរឹងមាំល្អណាស់ សម្រាប់ការទស្សនាកម្សាន្ត ហើយក៏បន្សល់ទុកនូវផ្ទាំងសិលាចារិកក៏ដូចជាចម្លាក់នានាស្ថិតនៅក្នុងលំនាំដើមទាំងអស់។ ចំណែកសំណង់ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលស្ថាបនាក្រោយសម័យអង្គរនោះក៏ស្ថិតនៅល្អតាមលំនាំស្ថាបត្យកម្មដើមផងដែរ។
ប្រាសាទនគរបាជ័យ: ស្ថាបត្យកម្ម

ស្ថាបត្យកម្ម 
ប្រាសាទនគរបាជ័យជាប្រាសាទបុរាណមួយដែលបានសាងសង់ឡើងនៅ ចុងសតវត្សទី១២ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន។ ប្រាសាទនេះបច្ចុប្បន្នបានបាត់បង់រូបរាងដើមស្ទើរតែទាំងស្រុង។ ជាដំបូងខ្ញុំសុំរៀបរាប់ត្រួសៗអំពីប្លង់នៃប្រាសាទតាមការសង្កេត ផ្ទាល់របស់ខ្ញុំ។ ប្រាសាទនេះមានទំហំប្រហែល ៥០០មx៥០០ម វាមានកំពែងបីជាន់ និងមានគោបុរៈគ្រប់ទិសធំទាំង៤។ លោកអ្នកអាចចូលទៅលេងតាមគោបុរៈទិសខាងកើតនិងជើង ឯទិសខាងត្បូងគឺបាក់បែកអស់ជាច្រើន ឯទិសខាងលិចគឺទៅកាន់ភូមិអ្នកស្រុក។ កំពែងជាន់ទី១គឺបាក់បែកនិងស្រុតអស់ជាច្រើនកន្លែង ឯកំពែងជាន់ទី២និង៣នៅរក្សារូបរាងដើមបាន ល្មមធ្វើឲ្យយើងនៅចំណាំបាន។ នៅក្នុងកំពែងជាន់ទី២មានស្រះទឹកតូចៗ២ ដែលឥឡូវរាក់និងអាចរីងនៅពេលខាងមុខ។ តួប្រាសាទដែលស្ថិតនៅក្នុងកំពែងទី៣ ត្រូវបានកែប្រែឲ្យក្លាយជាចេតិយមួយដ៏ធំដែលលោកអ្នកអាចមើលឃើញនៅ នឹងរូបភាពខាងឆ្វេងដៃនេះ។ ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅក្នុងរចនាបទបាយ័ន ហើយបើទោះជាព្រះជ័យវម៌នទេពទី៧ គោរពពុទ្ធសាសនាមហាយាន ក៏គ្មានប្រាសាទណាសាងសង់កំពូលស្រួចដូចចេតិយបែបនេះដែរ ឯចេតិយនិងវិហារដែលនៅជាប់នឹងចេតិយនេះគឺសាងសង់នៅសម័យក្រោយទេ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានរុះរើជុសជុលតួប៉មកណ្តាលឱ្យក្លាយទៅជាចេតិយវិញនៅក្នុងរាជ្យកាល ព្រះបាទស្រីសុគន្ធបទ និង ព្រះបាទអង្គចន្ទរាជា នៅសតវត្សរ៏ទី១៦។
ប្រាសាទនគរបាជ័យ: រឿងព្រេង

រឿងព្រេង 
ប្រាសាទនេះមានរឿងព្រេងមួយដ៏គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៏ ហើយមានចេតិយនិងតូបអ្នកតាសម្គាល់ជាភស្តុតាងទៀតផង។ រឿងនេះសង្ខេបដោយខ្លីគឺ មានពីរនាក់ប្តីប្រពន្ធមានកូនប្រុសមួយ ពេលយកទៅមុជទឹកនៅទន្លេមិនប្រយ័ត្នក៏របូតដៃធ្លាក់កូនចូលទៅក្នុងទឹក ប៉ុន្តែស្រាប់តែមានត្រីធំមួយពាំយកទារកនោះទៅ។ ត្រីនោះត្រូវបានអ្នកនេសាទចិនចាប់បានហើយយកទៅថ្វាយស្តេចព្រោះឃើញ ត្រីនោះធំចម្លែក ពេលវះពោះត្រីនោះក៏ត្រលប់ជាឃើញទារកនោះនៅមានជីវិត ស្តេចចិនក៏យកទុកជាកូនចញ្ចឹម។ កុមារនោះលុះធំមានតម្រេះខ្ពស់និងរូបសម្បត្តិល្អ ក៏សួរស្តេចពីប្រវត្តិដើមរបស់ខ្លួន លុះដឹងរឿងហេតុអស់ហើយក៏សុំឪពុកចិញ្ចឹមមកតាមរកឪពុកម្តាយបង្កើតនៅ ស្រុកខ្មែរវិញ។ លុះមកដល់ក៏ទៅសុំសំណាក់និងម្តាយបង្កើតខ្លួន យូរៗទៅដោយពុំបានដឹងក៏បានរួមរស់ជាមួយម្តាយខ្លួនឯង។ តកាលក្រោយមកពេលដែលចៅព្រហ្ម(នាមកុមារនោះ)ដឹងរឿងហេតុក៏ សំពះសុំខមាទោសពីម្តាយ ឯម្តាយក៏បង្គាប់ថាឲ្យធ្វើចេតិយមួយពេលម្តាយស្លាប់ ហើយឲ្យសង់ជួយរូបកូនសំពះចេតិយម្តាយពេលកូនស្លាប់ទៅដែរឲ្យបាន គ្រប់៥០០០ឆ្នាំ ទើបរួចពីកម្មពាវេរាទាំងនោះ។ ចៅព្រហ្មដោយមានចំនេះខ្ពង់ខ្ពស់ក៏បានឡើងធ្វើជាគ្រូអាចារ្យនៅ ភូមិស្រុកនោះទៅ ហើយបានបញ្ជារឲ្យសិស្សគណសាងសងតាមបញ្ជាររបស់ម្តាយលោក។ ដល់ពេលលោកស្លាប់ទៅសិស្សគណក៏សាងសង់រូបលោកសំពះទៅកាន់ចេតិយនោះទៅ ហើយឈ្មោះលោកក៏បានត្រូវគេហៅថា តាព្រហ្មៗវិញ ឯម្តាយលោកគេហៅថា យាយពៅៗ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ សព្វថ្ងៃនេះនៅក្នុងកំពែងជាន់ទី២មានវិហារស៊ីម៉ង់មួយដែលគេហៅថាវិហារយាយពៅ ឯវិហារតាព្រហ្មគឺស្ថិតនៅឯកំពែងជាន់ទីមួយមានលក្ខណៈតាមបែបចិនលាយនិងខ្មែរផងដែរ។ ឯចេតិយនៅក្នុងរូបនេះគឺជាតេចិយដែលអ្នកស្រុកជឿថាជាចេតិយយាយពៅនេះឯង។
ឯលក្ខណៈចម្លែកមួយទៀតនោះគឺ ក្នុងដីប្រាសាទតែម្តងគឺមានវត្ត២ មួយគេហៅថាវត្តនគរបាជ័យក្រៅនៅភាគអាគ្នេយ៍ប្រាសាទ និងមួយទៀតគឺវត្តនគរបាជ័យក្នុងដែលនៅភាគពាយ័ព្យប្រាសាទ។ ខ្ញុំមិនបានដឹងថាវត្តទាំង២នេះមានសង្គ្រាជតែមួយ ឬពីរផ្សេងគ្នានោះទេ តែដោយគ្រាន់តែឃើញខ្លោងទ្វារចូលវត្តដែលនៅជាប់និងផ្លូវជាតិលេខ៧ បានសរសេរថា វត្តនគរបាជ័យ ដោយមិនមានបញ្ជាក់ថាក្នុងឬក្រៅទេ។ នៅទល់បញ្ឆិតនិងខ្លោងទ្វារនោះដែរដោយគ្រាន់តែឆ្លងថ្នល់ជាតិ លោកអ្នកនិងអាចឃើញស្រះទឹកមួយដ៏ធំពីបុរាណដែលឥឡូវវិញ ហៅថាទន្លេអុំ។ ស្រះនេះរីឯជាយូរមកហើយដោយកាលពីជំនាន់សង្គមរាស្រ្តនិយមគេបានយកវាធ្វើជាទីលានប្រណាំងសេះ លុះក្រោយមកប្រជាជននៅទីនោះបានយកដីទៅស្រះនេះធ្វើស្រែ ប៉ុន្តែមានម្តងម្កាលដែលមានភ្លៀងធំគេក៏ឃើញមានទឹកដក់យ៉ាងច្រើនដែរ។
ប្រាសាទនរាយ

ប្រាសាទនរាយជាប្រាសាទបុរាណខ្មែរ​ដែលត្រូវបានស្ថាបនាឡើង​ក្នុងពេលជាមួយនឹងប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក ក្នុងសតវត្សទី៧។ ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិក្រឡាពាល ឃុំព្រីងធំ ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ ចំងាយប្រហែល៣២គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តព្រះវិហារ។ ប្រាសាទនរាយណ៍ ជាប្រាសាទដែលបានសាងសង់ឡើងក្នុងសតវត្សទី៧ ។ ប្រាសាទនេះមានប្រាសាទចំនួនបីស្ថិតក្នុងបរិវេណតែមួយ ។ ប្រាសាទទី១ មានកំពែងពីរជាន់ ដែលមានបណ្ដោយ ១០០ម និងទទឹង ៥០ម សាងសង់ឡើងដោយថ្មបាយក្រៀម ដោយនៅក្នុងនោះមានប្រាសាទប្រាំត្រូវបានកសាងឡើងអំពីថ្មភក់ ថ្មបាយក្រៀម និងឥដ្ឋ ។ ប្រាសាទទី២ និងទី៣ មានតម្កល់រូបព្រះនរាយណ៍ ។ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រះវិហារ
នរាយ
ប្រាសាទនាគព័ន្ធ: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទនាគព័ន្ធមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិលាងដៃ ឃុំលាងដៃ ស្រុកអង្គរធំ ខេត្តសៀមរាប​ ។ ប្រាសាទនាគព័ន្ធត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅរជ្ជកាល ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នាឆ្នាំ ១១៩១ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ប្រាសាទនេះ ត្រូវគេបានសាងសង់នៅលើកោះទំហំ ៣៥០ម បួនជ្រុង ដែលមានស្រះសន្សំទឹកបរិសុទ្ធ​ ៤ ដោយរៀបចំឲ្យមាន ជាសញ្ញាលេខបូក ជានិមិត្ដរូបនៃសញ្ញាមន្ទីរពេទ្យ ។ មានរូបចម្លាក់ទាំង ៤ ទិសសម្រាប់ជាតំណាងឲ្យធាតុទាំង ៤ គឺ ធាតុដីតំណាងដោយរូបចម្លាក់ក្បាលមនុស្សស្ថិតនៅទិសខាងកើត ធាតុភ្លើងតំណាងដោយរូបចម្លាក់ក្បាលតោស្ថិតនៅទិសខាងត្បូង ធាតុខ្យល់តំណាងដោយរូបចម្លាក់ក្បាលសេះស្ថិតនៅទិសខាងលិច ធាតុទឹកតំណាងដោយរូបចម្លាក់ក្បាលដំរី ស្ថិតនៅទិសខាងជើង ។ រូបកាយនៃសត្វលោកផ្សំឡើងដោយធាតុ ៤ គឺ ធាតុដី ធាតុភ្លើង ធាតុខ្យល់ ធាតុទឹក ហើយសត្វលោកដែលមានជំងឺតែងបាត់បង់នូវធាតុណានីមួយនៃធាតុទាំង ៤ នៅពេលគេពិនិត្យឃើញថាអ្នកជំងឺខ្វះធាតុណាមួយនៃធាតុទាំង ៤  គេតម្រូវឲ្យអ្នកជំងឺនោះទៅទទួល​ការ​ព្យាបាលជំងឺ​ស្របតាមធាតុនៃទិសទាំង ៤  ។ គេ​ពិនិត្យឃើញមានចម្លាក់សេះថ្មមួយ​ក្បាល ដែល​មាន​មនុស្សជាច្រើនឱបព័ទ្ធ ។ មានរឿងនិទាន​មួយ​ថា មានហ្វូងមនុស្សប្រុសមួយក្រុមបានជិះសំពៅឆ្លងមហាសាគរហើយបានជួបនឹងយក្ខិនីកំណាចមួយ ។ វាបានបង្កព្យុះភ្លៀងធ្វើឲ្យសំពៅលិចលង់ ។ នាយសំពៅឈ្មោះសេមហៈក៏បានបន់ស្រន់អស់ទេព្ដាឲ្យជួយ ។ ដោយសារបារមីព្រះពោធិសត្វលោកេស្វរៈ ព្រះអង្គបានប្រមើមើលឃើញមនុស្សកំពុងជួបភ័យអន្ដរាយ ពេលនោះទ្រង់ក៏ប្រើឲ្យអាមាត្យមួយអង្គក្លែងជាសេះបាលហៈទៅជួយអ្នកលិចលង់សំពៅនោះ ។ អ្នកលិចលង់ទាំឡាយក៏បានតោងជើង និង​កន្ទុយសេះ ហើយ​សេះ​នោះ​បាន​នាំ​ពួក​គេ​មកដល់ត្រើយបានសុខសាន្ដទៅ ។
ប្រាសាទនាគព័ន្ធ: ការធ្វើកំណាយ

ការធ្វើកំណាយ 
ប្រាសាទនាគព័ន្ធត្រូវបានគេស្គាល់តាំងពីចាប់ផ្តើមការសិក្សាស្រាវជ្រាវស្ថាបត្យកម្មកម្ពុជាមក គឺនៅមុនឆ្នាំ ១៨៦៦ ប៉ុន្តែត្រូវបានកាប់ឆ្ការយកព្រៃចេញពីប្រាសាទដោយលោក ហ្វារុត (Farut) នៅចន្លោះឆ្នាំ ១៨៦៦-១៨៧៦ បន្ទាប់មកត្រូវបានសម្អាត និងរៀបចំផ្តំថ្មឡើងវិញដោយលោក ហង់រី ម៉ាហ្សាល់ ពីឆ្នាំ ១៩២២-១៩២៤ និងលោក M. Glaize ពីឆ្នាំ ១៩៣៨-១៩៣៩ ។ កាលពីមុនមានដើមជ្រៃធំមួយយដើមដុះព័ន្ធជុំវិញប្រាង្គកណ្តាល ប៉ុន្តែត្រូវខ្យល់បក់វាយបំបាក់បំផ្លាញឱ្យដួលនៅឆ្នាំ ១៩៣៥Mourice Glaize 1963 ។ នៅឆ្នាំ ១៩១១ លោកលុយណេដឺឡាស្ហុងគីយែរបាននិយាយថា មានតែរូបសំណាក់ពីរប៉ុណ្ណោះដែលប្រទះឃើញនៅទីនោះ គឺក្បាលមនុស្សនៅបន្ទប់ខាងកើត និងក្បាលដំរីនៅបន្ទប់ខាងជើង ។ ប៉ុន្តែរូបក្បាលសេះត្រូវបានរកឃើញដោយលោក J-de Mecquenem នៅខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩១២ រីឯក្បាលតោត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២២ ដោយលោក ហង់រី ម៉ាហ្សាល់ ហើយធ្វើកំណាយនាំឱ្យលោករកឃើញរូបមួយទៀតគឺព្រះពោធិសត្វលោកេស្វរៈ ។
ប្រាសាទនាគព័ន្ធ: លក្ខណៈទូទៅ

លក្ខណៈទូទៅ 
ប្រាសាទនាគព័ន្ធមានឈ្មោះដើមថា ប្រាសាទរាជស្រី ត្រូវបានកសាងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន ទី ៧ នៃចុងសតវត្ស ទី ១២ ប៉ុន្តែគេស្គាល់ជាទូទៅថាប្រាសាទនាគព័ន្ធ ។ តាមការបកស្រាយអំពីស្រះទឹក និងប្រាសាទជាធាតុផ្គុំគ្នានៅប្រាសាទនាគព័ន្ធបានបង្ហាញយ៉ាងជាក់ច្បាស់នៅក្នុងសិលាចារឹកជាភាសាសំស្រ្កឹតនៃប្រាសាទព្រះខ័នថា ប្រាសាទនាគព័ន្ធជាកោះដ៏ប្រសើរឧត្តុង្គឧត្តម និងមានសោភ័ណភាព ដោយសារស្រះទឹកសម្រាប់ដុសលាងជម្រះកាយសាសនិកដែលបានមកដល់ទីនេះ ហើយប្រើប្រាស់ទូកសម្រាប់ឆ្លងមហាសាគរនៃជីវិតលោក ហ្សក សឺដែស្ត ឆ្នាំ១៩៤៧ ទំព័រទី៦៧។ ។ នៅក្នុងផ្នែកមួយនៃអត្តបទរបស់លោក ជីវ តាក្វាន់ បានឱ្យដឹងថា នៅទិសខាងជើងកំពែងនគរចម្ងាយប្រមាណ ៥ លី មានប្រាសាទមាសរាងបួនជ្រុងនិងមានបន្ទប់ថ្មជាច្រើនរយ ហើយនៅក្នុងនោះគេឃើញមានរូបព្រះពុទ្ធមាស រូបសឹង្ហមាស រូបដំរី រូបតោ រូបសេះ និងវត្ថុដទៃផ្សេងៗទៀតធ្វើអំពីស្ពាន់ច្រើនឥតគណនាឯកសារ ជីវ តាក្វាន់ ឆ្នាំ១៩៧៣ ទំព័រទី១២។ ។ ប្រាសាទនាគព័ន្ធត្រូវបានសាងសង់អំពីថ្មភក់ ស្ថិតនៅចំកណ្តាលបារាយណ៍ខាងជើងឈ្មោះ ជយតដាត ឬវាលរាជតដាក ។ បារាយណ៍នេះមានទំហំ ៣៥០០ ម៉ែត្រគុណ ៩០០ ម៉ែត្រ ។ សព្វថ្ងៃមានផ្លូវចេញចូលនៅទិសខាងជើង ។
alt=Neak Poan Temple from the right front angle|រូបភាពតូច|500x500ភីកសែល|Neak Poan Temple from the right front angle
ប្រាសាទនាគព័ន្ធ: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
តាមសិលាចារឹកលេខ K-៩០៨ ប្រាសាទនាគព័ន្ធមានឈ្មោះដើមថា រាជស្រី ជាភាសាបាលី ឬសំស្រ្កឹត ដែលមកពីពាក្យ រាជ+ស្រី មានន័យថា វត្ថុជាមង្គលរបស់ស្តេច ដែលត្រូវបានស្ថាបនានៅក្នុងចុងសតវត្សរ៍ ទី ១២ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន ទី ៧សៀវភៅ ដែនដីអាថ៌កំបាំងអច្ឆរិយៈប្រាសាទកោះកេរ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ឆ្នាំ២០១៧ ដោយលោក ស៊ឹម ភក្ត្រា ទំព័រទី១២។ ។
ប្រាសាទនាងកែវប្រាំពីរព័ណ៌

ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិព្រៃដង្ហើម ឃុំកែវព័ណ៌ ស្រុកពួក ខេត្តសៀមរាប។ ប្រាសាទនេះស្ថតនៅលើទួលសប្បនិមិត្តដ៏ខ្ពស់ផុតនីវ៉ូទឹកទន្លេ លើវាមានបុរាណដ្ឋានដ៏ចំណាស់មួយសាងអំពីឥដ្ឋ ដែលត្រូវបានបាក់បែកអស់ បន្សល់ទុកនូវកំទេចឥដ្ឋរាប់ពាន់ដុំ និងសរសរពេជ្រ ក្របទ្វារអំពីថ្មភក់ស្ថិតនៅរាយប៉ាយពាសពេញទីទួលនោះDiscovery Khmer Temples។
ប្រាសាទនាងខ្មៅ

250px
ប្រាសាទនាងខ្មៅជាប្រាសាទបុរាណខ្មែរដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងអំពី​ថ្មភក់ និងឥដ្ឋ តាមរចនាបទកោះកែ ក្នុងសម័យអង្គរសតវត្សទី១០​ក្នុងរាជ​ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤​នៃគ្រឹស្គសករាជ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយដល់​ព្រះឥសូរក្នុង​ព្រហ្មមញ្ញសាសនា។ ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅឃុំរវៀង ស្រុកសំរោង ខេត្តតាកែវ ក្បែរផ្លូវជាតិលេខ២ ចំងាយប្រមាណ៥២គីឡូម៉ែត្រ​ពីភាគខាងត្បូងក្រុងភ្នំពេញ ២៧គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តតាកែវ និង៣គីឡូម៉ែត្រពីភ្នំជីសូរ។

បានជាហៅថាវត្ដប្រាសាទនាងខ្មៅ ព្រោះក្នុងវត្ដនោះមានប្រាសាទបុរាណពីរឈ្មោះប្រាសាទនាងខ្មៅ នៅខាងលិចព្រះវិហារ
ចំក្លោងទ្វារវត្ដទិសបស្ចឹម។ ប្រាសាទទាំងពីរនោះធ្វើពីថ្មផង ឥដ្ឋផង ទំហំ៤ម៉ែត្រ៤ជ្រុង កំពស់ ១០ម៉ែត្រ កំពូលស្រួចដូច
ចេតិយខ្ពស់ត្រដែត។