អាមេរិកខាងជើង: វិសាលភាព

វិសាលភាព

អង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់"ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង"ជាផ្លូវការ ហើយបានបែងចែកទ្វីបនេះទៅជា ៣ តំបន់គឺ អាមេរិកភាគខាងជើង អាមេរិកកណ្តាល និងតំបន់ការ៉ាប៊ីន។ នេះត្រូវបានកំណត់ជាផ្លូវការដោយផ្នែកស្ថិតិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។

អាមេរិកភាគខាងជើងគឺខុសគ្នាឆ្ងាយពី"ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង" ដោយមិនរាប់បញ្ចូលអាមេរិកកណ្តាល ហើយពេលខ្លះមិនរាប់ប្រទេសម៉ិកស៊ិកចូលទេ។ នៅក្នុងបរិបទដែលបានកំណត់គឺកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីអាមេរិកខាងជើង កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានរាប់បញ្ចូលប្រទេសកាណាដា សហរដ្ឋអាមេរិក និងម៉ិកស៊ិក បន្ទាប់ពីប្រទេសទាំងបីបានយល់ព្រមចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញានេះ។

បារាំង អ៊ីតាលី ព័រទុយកាល់ អេស្ប៉ាញ រ៉ូម៉ានី ក្រិក និងបណ្តាប្រទេសនៅអាមេរិកឡាទីនបានជ្រើសយកគំរូទ្វីបចំនួន ៦, ប្រទេសទាំងនោះមើលឃើញថាអាមេរិកគឺជាទ្វីបតែមួយ ហើយជាញឹកញាប់ថែមទាំងរាប់បញ្ចូលតំបន់មួយចំនួនដូចជា៖ ក្រូអិនឡង់ សាំងព្យារ និងប៊ឺមូដាជាដើម។ "In Europe and other parts of the world, many students are taught of six continents, where North and South America are combined to form a single continent of America. Thus, these six continents are Africa, America, Antarctica, Asia, Australia, and Europe." "six-continent model (used mostly in France, Italy, Portugal, Spain, Romania, Greece, and Latin America) groups together North America+South America into the single continent America."

នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត អាមេរិកខាងជើងត្រូវបានគេសម្តៅហៅឈ្មោះផ្សេងទៀត។ "អេស្ប៉ាញអាមេរិកខាងជើង" (ឫអេស្ប៉ាញថ្មី) ជារឿយៗជាឈ្មោះដែលគេសម្តៅទៅលើអាមេរិកខាងជើងហើយនេះគឺជាឈ្មោះផ្លូវការដំបូងគេដែលត្រូវបានផ្តល់ទៅរដ្ឋម៉ិកស៊ិក។

តំបន់ភូមិភាគ
តាមភូមិសាស្ត្រ ទ្វីបអាមេរិកខាងជើងមានតំបន់និងអនុតំបន់ជាច្រើនរួមមាន៖ តំបន់វប្បធម៌ តំបន់សេដ្ឋកិច្ច និងតំបន់ភូមិសាស្ត្រ។ តំបន់សេដ្ឋកិច្ចរួមមានតំបន់ដែលបង្កើតឡើងដោយប្លុកពាណិជ្ជកម្មដូចជា ប្លុកកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មអាមេរិកខាងជើង និងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មអាមេរិកកណ្តាល។ តាមភាសានិងវប្បធម៌ ទ្វីបមួយនេះអាចត្រូវបែងចែកទៅជាផ្នែកអង់គ្លេស–អាមេរិកនិងអាមេរិកឡាទីន។ អង់គ្លេស–អាមេរិចរួមមាន អាមេរិចភាគខាងជើងមួយភាគធំ បេលីស និងបណ្តុំកោះការ៉ាប៊ីនដែលមានប្រជាជននិយាយភាសាអង់គ្លេស (ប៉ុន្តែ សមាគមន៍មួយចំនួនដូចជា រដ្ឋល្វីហ្ស៊ីណា និងខេត្តកេបិចគឺសម្បូរទៅដោយអ្នកនិយាយភាសាបារាំង)។

ភាគខាងត្បូងនៃអាមេរិកខាងជើងមានតំបន់ចំនួនពីរគឺ អាមេរិកកណ្តាល និងតំបន់ការ៉ាប៊ីន។ ភាគខាងជើងនៃទ្វីបនេះក៏បានរក្សានូវការទទួលស្គាល់ផងដែរ។ ផ្ទុយពីនិយមន័យទូទៅនៃ"អាមេរិកខាងជើង"ដែលរួមបញ្ចូលទ្វីបទាំងមូល ពាក្យ"អាមេរិកខាងជើង"នៅពេលខ្លះត្រូវបានគេប្រើសម្តៅតែទៅលើប្រទេសម៉ិកស៊ិក កាណាដា សហរដ្ឋអាមេរិកនិងក្រូអិនឡង់តែប៉ុណ្ណោះ។

ពាក្យថា"អាមេរិចភាគខាងជើង"គឺសំដៅទៅលើបណ្តាប្រទេសនិងទឹកដីនៅភាគខាងជើងដូចជា៖ សហរដ្ឋអាមេរិក ប៊ឺមូដា សាំងព្យារនិងមីគូឡុង កាណាដា និងក្រូអិនឡង់។ (French) ទោះបីជាពាក្យនេះមិនសម្តៅទៅលើតំបន់បង្រួបបង្រួមក៏ដោយ តំបន់ពាក់កណ្តាលអាមេរិក—កុំភាន់ច្រឡំជាមួយភាគកណ្តាលខាងលិចនិងអាមេរិកកណ្តាល—បានផ្តុំប្រទេសម៉ិកស៊ិក អាមេរិកកណ្តាល និងតំបន់ការ៉ាប៊ីន។

ប្រទេស និងរដ្ឋអនិស្សរភាព

 វរលញ្ចករ ទង់ជាតិ ប្រទេស ឫទឹកដី ធានី ផ្ទៃដីUnless otherwise noted, land area figures are taken from  ចំនួនប្រជាជន() ដង់ស៊ីតេប្រជាជន 30px 45px អង់ហ្គីឡា(ចក្រភពអង់គ្លេស) ដឺ វ៉ាលី ៩១ គម២ (៣៥ ម៉ាយការ៉េ) ១៤,៧៣១ ១៦៤.៨/គម២(៤២៧/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px អង់ទីក្វា និងបាប៊ូដា ហ្សង់ ចនស៍ ៤៤២ គម២ (១៧១ ម៉ាយការ៉េ) ៩៦,២៨៦ ១៩៩.១/គម២(៥១៦/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px អារូបា(រាជាណាចក្រហូឡង់) អូរ៉ានជេស្តាដ ១៨០ គម២ (៦៩ ម៉ាយការ៉េ) ១០៥,៨៤៥ ៥៩៤.៤/គម២(១,៥៣៩/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px បាហាម៉ា ណាសូ ១៣,៩៤៣ គម២ (៥,៣៨៣ ម៉ាយការ៉េ) ៣៨៥,៦៣៧ ២៤.៥/គម២(៦៣/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px បាដាដ ប៊្រីជថោន ៤៣០ គម២ (១៧០ ម៉ាយការ៉េ) ២៨៦,៦៤១ ៥៩៥.៣/គម២(១,៥៤២/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px បេលីស បែលម៉ូប៉ង់ ២២,៩៦៦ គម២ (៨,៨៦៧ ម៉ាយការ៉េ) ៣៨៣,០៧១ ១៣.៤/គម២(៣៥/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ប៊ឺមូដា(ចក្រភពអង់គ្លេស) ហាម៉ីលតុន ៥៤ គម២ (២១ ម៉ាយការ៉េ) ៦២,៧៥៦ ១,២០៣.៧/គម២(៣,១១៨/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px បូណែរ៍(រាជាណាចក្រហូឡង់)Population estimates are taken from the  ក្រាលិនឌីក ២៩៤ គម២ (១១៤ ម៉ាយការ៉េ) ១២,០៩៣ ៤១.១/គម២(១០៦/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px កោះវឺជិមអង់គ្លេស(ចក្រភពអង់គ្លេស) រ៉ូដថោន ១៥១ គម២ (៥៨ ម៉ាយការ៉េ) ២៩,៨០២ ១៥២.៣/គម២(៣៩៤/ម៉ាយការ៉េ)  45px កាណាដា អូតាវ៉ា ៩,៩៨៤,៦៧០ គម២ (៣,៨៥៥,១០០ ម៉ាយការ៉េ) ៣៧,០៦៤,៥៦២  ៣.៧/គម២(៩.៦/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px កោះកៃម៉ង់(ចក្រភពអង់គ្លេស) ចចថោន ២៦៤ គម២(១០២ ម៉ាយការ៉េ) ៦៤,១៧៤ ២១២.១/គម២(៥៤៩/ម៉ាយការ៉េ)  45px កោះឃ្លីបពើតុន (បារាំង) — ៦ គម២ (២,៣ ម៉ាយការ៉េ) ០ ០/គម២(០/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px កូស្តារីកា សានចូសេ ៥១,១០០២ (១៩,៧០០ ម៉ាយការ៉េ) ៤,៩៩៩,៤៤១ ៨៩.៦/គម២(២៣២/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px គុយបា ហាវ៉ាណា ១០៩,៨៨៦ គម២(៤២,៤២៧ ម៉ាយការ៉េ) ១១,៣៣៨,១៣៤ ១០២.០/គម២(២៦៤/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px កូរ៉ាកៅ(រាជាណាចក្រហូឡង់) វីឡឹមស្តាដ ៤៤៤ គម២(១៧១ ម៉ាយការ៉េ) ១៦២,៧៥២ ៣១៧.១/គម២(៨២១/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ដូមីនិក រ៉ូសូ ៧៥១ គម២(២៩០ ម៉ាយការ៉េ) ៧១,៦២៥ ៨៩.២/គម២(២៣១/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px សាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន សានតូដូម៉ីងកូ ៤៨,៦៧១ គម២(១៨,៧៩២ ម៉ាយការ៉េ) ១០,៦២៧,១៤១ ២០៧.៣/គម២(៥៣៧/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px អែលសាល់វ៉ាឌ័រ សានសាល់វ៉ាឌ័រ ២១,០៤១ គម២(៨,១២៤ ម៉ាយការ៉េ) ៦,៤២០,៧៤៦ ២៩៣.០/គម២(៧៥៩/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px សហព័ន្ធអនិស្សរភាពវេណេស៊ុយអេឡា(វេណាស៊ុយអេឡា) ក្រានរ៉ូកេ ៣៤២ គម២(១៣២ ម៉ាយការ៉េ) ២,១៥៥ ៦.៣/គម២(១៦/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ក្រូអិនឡង់(រាជាណាចក្រដាណឺម៉ាក) នូក ២,១៦៦,០៨៦ គម២(៨៣៦,៣៣០ ម៉ាយការ៉េ) ៥៦,៥៦៤ ០.០២៦/គម២(០.០៦៧/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ក្រឺណាត ហ្សង់ ចច ៣៤៤ គម២(១៣៣ ម៉ាយការ៉េ) ១១១,៤៥៤ ៣០២.៣/គម២(៧៨៣/ម៉ាយការ៉េ)  45px ហ្គោដឺឡុប(បារាំង) បាស់ទែរ ១,៦២៨ គម២(៦២៩ ម៉ាយការ៉េ) ៣៩៩,៨៤៨ ២៤៦.៧/គម២(៦៣៩/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ក្វាតេម៉ាឡា ទីក្រុងក្វាតេម៉ាឡា ១០៨,៨៨៩ គម២(៤២,០៤២ ម៉ាយការ៉េ) ១៧,២៤៧,៨៤៩ ១២៨.៨/គម២(៣៣៤/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ហៃទី ព័រអូប្រាំង ២៧,៧៥០ គម២(១០,៧១០ ម៉ាយការ៉េ) ១១,១២៣,១៧៨ ៣៦១.៥/គម២(៩៣៦/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ហុងឌូរ៉ាស តេ⁠គូស៊ី⁠កាល់ប៉ា ១១២,៤៩២ គម២(៤៣,៤៣៣ ម៉ាយការ៉េ) ៩,៥៨៧,៥២២ ៦៦.៤/គម២(១៧២/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px សាម៉ាអ៊ិក ឃីងស្តុន ១០,៩៩១ គម២(៤,២៤៤ ម៉ាយការ៉េ) ២,៩៣៤,៨៤៧ ២៤៧.៤/គម២(៦៤១/ម៉ាយការ៉េ)  45px ម៉ាទីនីក(បារាំង) ហ្វតដេបារាំង ១,១២៨ គម២(៤៣៦ ម៉ាយការ៉េ) ៣៧៥,៦៧៣ ៣៥២.៦/គម២(៩១៣/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ម៉ិកស៊ិក ទីក្រុងម៉ិកស៊ិក ១,៩៦៤,៣៧៥ គម២(៧៥៨,៤៤៩ ម៉ាយការ៉េ) ១២៦,១៩០,៧៨៨ ៥៧.១/គម២(១៤៨/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ម៉ុង​សេរ៉ង់(ចក្រភពអង់គ្លេស) ព្លីមុត,ប្រេតស៍ ១០២ គម២(៣៩ ម៉ាយការ៉េ) ៤,៩៩៣ ៥៨.៨/គម២(១៥២/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px នីការ៉ាក្វា ម៉ាណាក្វា ១៣០,៣៧៣ គម២(៥០,៣៣៧ ម៉ាយការ៉េ) ៦,៤៦៥,៥០១ ៤៤.១/គម២(១១៤/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px នូអេវ៉ាអេស្ពាតា(វេណេស៊ុយអេឡា) ឡាអាសុនត្យុង ១,១៥១ គម២(៤៤៤ ម៉ាយការ៉េ) ៤៩១,៦១០ ៤២៧.១/គម២(១,១០៦/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ប៉ាណាម៉ា ទីក្រុងប៉ាណាម៉ា ៧៥,៤១៧ គម២(២៩,១១៩ ម៉ាយការ៉េ) ៤,១៧៦,៨៦៩ ៤៥.៨/គម២(១១៩/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ព័រតូរីកូ(សហរដ្ឋអាមេរិក) សានវូអង់ ៨,៨៧០ គម២(៣,៤២០ ម៉ាយការ៉េ) ៣,០៣៩,៥៩៦ ៤៤៨.៩/គម២(១,១៦៣/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px សាបា(រាជាណាចក្រហូឡង់) ដឺបតថម ១៣ គម២(៥.០ ម៉ាយការ៉េ) ១,៥៣៧ ១១៨.២/គម២(៣០៦/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px សានអង់ដ្រេ និងប្រូវេដេស្យង់(កូឡុំប៊ី) សានអង់ដ្រេ ៥៣ គម២(២០ ម៉ាយការ៉េ) ៧៧,៧០១ ១,៤៦៨.៥៩/គម២(១,៨០៣.៦/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ហ្សង់បាតេឡេមី(បារាំង) ហ្គូស្តាវា ២១ គម២(៨.១ ម៉ាយការ៉េ) ៧,៤៤៨ ៣៥៤.៧/គម២(៩១៩/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px សង់ឃីត និង​ណេវីស បាសែតទែរ ២៦១ គម២(១០១ ម៉ាយការ៉េ) ៥២,៤៤១ ១៩៩.២/គម២(៥១៦/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ហ្សង់លូស៊ីអា កាទ្រីស ៥៣៩ គម២(២០៨ ម៉ាយការ៉េ) ១៨១,៨៨៩ ៣១៩.១/គម២(៨២៦/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ហ្សង់ម៉ាទីន(បារាំង) ម៉ារីហ្គត ៥៤ គម២(២១ ម៉ាយការ៉េ) ២៩,៨២០ ៥៥២.២/គម២(១,៤៣០/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px សង់ព្យែរ និង​មីគីឡុង(បារាំង) សង់ព្យែរ ២៤២ គម២(៩៣ ម៉ាយការ៉េ) ៥,៨៤៩ ២៤.៨/គម២(៦៤/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px សាំង​វីនសេន និង​ឌឹ​ហ្គ្រីណាឌីនីស ឃីងស៍ថោន ៣៨៩ គម២(១៥០ ម៉ាយការ៉េ) ១១០,២១១ ២៨០.២/គម២(៧២៦/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ស៊ីនអ៊ូស្តាទីស(រាជាណាចក្រហូឡង់) អូរ៉ានជេស្តាដ ២១ គម២(៨.១ ម៉ាយការ៉េ) ២,៧៣៩ ១៣០.៤/គម២(៣៣៨/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ស៊ីនម៉ាធីន(រាជាណាចក្រហូឡង់) ហ្វីលីពស៍ប៊ឺក ៣៤ គម២(១៣ ម៉ាយការ៉េ) ៤១,៩៤០ហ្សង់ម៉ាទីន (ផ្នែកបារាំង)=៣៧,២៦៤ ១,១៧៦.៧/គម២(៣,០៤៨/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px ទ្រីនីដាត និង​តូបាហ្គោ ព័រអូហ្វស្ប៉េន ៥,១៣០ គម២(១,៩៨០ ម៉ាយការ៉េ) ១,៣៨៩,៨៤៣ ២៦១.០/គម២(៦៧៦/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px កោះ​ទួគ និងកៃកូស(ចក្រភពអង់គ្លេស) ខុកបឺនថោន ៩៤៨ គម២(៣៦៦ ម៉ាយការ៉េ) ៣៧,៦៦៥ ៣៤.៨/គម២(៩០/ម៉ាយការ៉េ)alt=U.S. Coat of Arms|center|frameless|46x46px 45px សហរដ្ឋអាមេរិក វ៉ាស៊ីតោន ឌីស៊ី ៩,៦២៩,០៩១ គម២(៣,៧១៧,៨១៣ ម៉ាយការ៉េ) ៣២៧,០៩៦,២៦៥ ៣២.៧/គម២(៨៥/ម៉ាយការ៉េ) 30px 45px កោះ​វឺជីន​អាមេរិក(សហរដ្ឋអាមេរិក) ឆាឡត អាម៉ាលី ៣៤៧ គម២(១៣៤ ម៉ាយការ៉េ) ១០៤,៦៨០ ៣១៧.០/គម២(៨២៧/ម៉ាយការ៉េ) សរុប   ២២.១/គម២(៥៧/ម៉ាយការ៉េ)