navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
វីគីប្រជុំ: [[ឯកសារ:Flag of the United States.svg|20px]] វីគីប្រជុំឆ្នាំ ២០០៦

20px វីគីប្រជុំឆ្នាំ ២០០៦ 
right|thumb|250px|ពេលសំរាកសំរាប់អាហារថ្ងៃត្រង់
វីគីប្រជុំ ឆ្នាំ ២០០៦ ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី ៦ រហូត់ដល់ថ្ងៃទី ៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០០៦​នៅឯ សាលាច្បាប់ហាវ៉ឺតរបស់ប៉ឹចម៉ែ​ន មជ្ឈមណ្ឌល អ៊ីនធឺណេត និង សង្គម នៅខែមប្រ៊ីច​ , ម៉ាស្សាជូសេត , 
សហរដ្ឋអាមេរិច។ វាមានអ្នកចូលរួមប្រហែលជា ៤០០ ទៅ ៥០០ នាក់ ។ អ្នកដែលធ្វើកិច្ចសន្ទនានៅពេលនោះមានដូចជា ជីមី វ៉ល់, ឡារេន លេស៊ីង , ប្រេស្ដ័រ កាហល, យូចា បេនក្លែរ, មីជ កាព័រ, 
វ៉ាត់ កូនីងហ្គាម និង​ ដាវីត វេនប័រហ្គ័រ។ ដាន ហ្គីលម័រ ជាអ្នកការសែត មិនបានចូលរួមធ្វើសន្នសិទ នៅថ្ងៃបន្ទាប់។ ការប្រជុំពេញអង្គនោះ ផ្ដោតសំខាន់ដោយការសង្កត់បញ្ចូលគ្នា​ ហើយ ការចារឹតនៅ
ក្នុងទំព័រ កាសែតរបស់បណ្ដាញពិភពលោកដ៏ច្រើន ។ គាត់បានកត់ត្រា ពីររបៀបនូវការបង្កើតអោយមានការរីកចំរើន ដោយសារគាត់ដាក់ ភីស្សាម៉ា ដើម្បីដាក់រួមបញ្ចូលជារចនាសម្ព័ន្ធ ដែលជារឿយៗ
ជំរុញសំរាប់គុណសម្បត្ដិ លើគុណសម្បត្ដិ ។ វីគីភីឌា និងរួមបញ្ចូល ទៅលើ​ ការខ្វះខាត់របស់កុំព្យូទ័រ ដូចជា លែបថប ចំពោះក្មេង។ ទាំង វីគីវ៉ស៊ីធី ហើយនិងការបង្កើត សេចក្ដីនែនាំ ដែលត្រូវបាន
យល់ស្របដោយ គណះមូលស្ថាបនា ហើយ វីគី WYG គឺ ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៏ជួយក្នុងការវិនិយោគ ដោយ វីគា , INC និង Social Text។ Answer.com ត្រូវបាន ម្ចាស់វីគីប្រជុំ ឆ្នាំ ២០០៦ ជាអ្នកឧបត្ថម្ភ 
(នៅពេលAmazon.com មជ្ឍមណ្ឌលប៉ើចមែន​សំរាប់អ៊ីនធឺណេត​ និង សង្គម ​ នៅឯសាលាច្បាប់ហាហ្វើត , ណូគា , វីគីហៅ )
វីគីប្រជុំ: [[ឯកសារ:Flag of the Republic of China.svg|20px]] វីគីប្រជុំ ឆ្នាំ២០០៧

20px វីគីប្រជុំ ឆ្នាំ២០០៧ 
right|thumb|250px|ការរាក់ទាក់គ្នានៅឯសន្និសិទសំរាប់ជុងវ៉ាតេលេខម អ្នកឧបត្ថម្ភ វីគីប្រជុំ ២០០៧​ ក្នុងទីក្រុងតៃប៉ិសេចក្ដីប្រកាសមួយនៅថ្ងៃទី ២៥ ខែ កញ្ញា​
ឆ្នាំ២០០៦ ,វីគីប្រជុំ ឆ្នាំ២០០៧ ត្រូវបានប្រារព្ធឡើង នៅក្នុងទីក្រុង តៃប៉ិ ,សាធារណរដ្ឋប្រជាមាណិតចិន ,នៅ តៃវ៉ាន់ ដោយកម្មវិធីនោះប្រារព្ធឡើងចាប់ពីរថ្ងៃទី ៣ ខែសីហា ដល់ថ្ងៃទី ៥ 
សីហា ឆ្នាំ ២០០៧ ។ វាជាលើកដំបូង ដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយអ្នកស្ម័គ្រចិត្ដ សំរាប់ការបង្ហាត់ក្នុងដំណើរការនោះ។ មានក្រុមចំនួនបីផ្សេងគ្នា ដែលបានរង់ចាំចុះចូលចំនួនច្រើន សំរាប់ទីក្រុងមួយ
ចំនួន ដូចជា ឡុនដុន , អាឡិចសាន់ឌ្រា និង ទីក្រុង តូរីន ។ មន្រ្ដីរដ្ឋការនៅទីនោះ បានដេញថ្លៃ មកពីរ ទីក្រុង ហុងកុង, ស៊ីងកាពូ , អ៊ីតានប៊ូល​ និង អូឡានដូ ប៉ុន្ដែធ្វើមិនបាន
សំរេច ក្នុងការធ្វើការជ្រើសរើស។ ការដេញថ្លៃ សំរាប់ ហ្គេនេវា , ឆីកាហ្គូ ហើយនិង ឡាស វេហ្គាស មិនត្រូវបានចាត់ទុកថា ជាផ្លូវការឡើយ។ នៅថ្ងៃទី ៣ ខែ​សីហា ឆ្នាំ២០០៧ 
អ្នករាយការណ៏ របស់ ញូយ៉កថាម ណូអាម កូហេន បានរាយការណ៏ថាៈ ក្នុងសន្និសិទនោះ បានទាក់ទាញមនុស្សប្រហែល ៤៤០ នាក់ ចូលរួម ហើយ មិនតិចជាងពាក់កណ្ដាលទេ ដែលបានមកពីរ
តៃវ៉ាន់ ដែលជាអ្នកចង់ដឹងអោយបានជ្រួតជ្រាប ដោយពួកគេផ្ទាល់តែម្ដង សំរាប់ បីថ្ងៃ នៅក្នុងគំនិត និង បញ្ហាដែលនិងកើតឡើង ជាមួយនឹងអ្នកស្មគ្រចិត្ដ ដែលគាត់បានសសេរ ជាសព្វវចនាធិប្បាយ។ 
កិច្ចការទាំងអស់គ្របដណ្ដប់ជាមួយ នឹងការអនុវត្ដ ទៅលើប្រធានបទ ​ដូចជា របៀបនៃការសហប្រតិបត្ដិការ ដែលមានភាពរលូន និង សន្ដិភាពល្អ ។ អ្វីដែលសំខាន់ក្នុងការផ្ដល់ ជំនាញការ នៅក្នុងគំរោងមួយ ដែលត្រូវបានធ្វើ​ពិធី សំរាប់អោយនរណាម្នាក់ ធ្វើការចែកចេញវិភាគទាន រួមបញ្ចូលទាំងអ្នកផ្សព្វផ្សាយទាំងឡាយដែលមិនបញ្ចេញឈ្មោះ។
វីគីប្រជុំ: [[ឯកសារ:Flag of Egypt.svg|20px]] វីគីប្រជុំ ឆ្នាំ ២០០៨

20px វីគីប្រជុំ ឆ្នាំ ២០០៨ 
right|thumb|250px|បដា វីគីប្រជុំ ឆ្នាំ ២០០៨ នៅ អាឡិចសាន់ឌ្រា
វីគីប្រជុំ ឆ្នាំ ២០០៨ បានប្រារព្វឡើង នៅក្នុងទីក្រុង អាឡិចសាន់ឌ្រា ប្រទេស អេហ្ស៊ីប ដោយប្រារព្វចាប់ពីរថ្ងៃទី ១៧ រហូតដល់ថ្ងៃទី​ ១៩ ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ២០០៨ ។យុត្ដាធិការ ជា ប៊ីប្លីអូធីកា អាឡិចសាន់ឌ្រា ។
ទីក្រុងចំនួនបីរ បាននៅក្នុងដំនើរការរហូតដល់ទីបញ្ចប់ ហើយពីរផ្សេងទៀត ទីក្រុង អាឡានតា និង ទីក្រុង កាពេ ថោន ចំពោះ ទីក្រុង កាលស្រូហេ ,ឡុនដុន និង តូរុនតូ បានចុះចូលក្នុងការដេញថ្លៃ ជាផ្លូវការ ប៉ុន្ដែ មិនទាន់បានបង្ហាញជាផ្លូវការ ។ មានវាទប្បដិវាទ មួយអំពីរ សន្និសិទ ដោយសារតែការដោះសារ របស់ប្រទេស អេហ្ស៊ីប រិះគន់ នឹងការដាក់គុក របស់អ្នក ប្លក់ហ្គ័រ ។
វីគីប្រជុំ: [[ឯកសារ:Flag of Argentina.svg|20px]] វីគីប្រជុំ ឆ្នាំ ២០០៩

20px វីគីប្រជុំ ឆ្នាំ ២០០៩ 
វីគីប្រជុំ ឆ្នាំ២០០៩ ត្រូវបានប្រារព្វឡើង នៅក្នុងទីក្រុង ប៉ូអេនូស​ អ៊ារេស​ , ប្រទេស អាហ្សង់ទីន ​ នៅថ្ងៃទី ២៦ រហូតដល់ថ្ងៃទី ២៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០០៩ ។ ការជ្រើសរើសនៅចុងបញ្ចប់ ត្រូវបានប្រព្រឹត្ដឡើងរវាង 
ប៉ូអេនូស​ អ៊ារេស​ និង តូរុនតូ ។ ប្រ៊ីសបានី និង កាលស្រូហ៏ ចុះចូលការដេញថ្លៃជាផ្លូវការ ប៉ុន្ដែ បន្ទាប់ពីរការពិនិត្យពិច័យអោយបានត្រឹមត្រូវជាមុនសិន។
វីគីប្រជុំ: [[ឯកសារ:Flag of Poland.svg|20px]] វីគីប្រជុំ ឆ្នាំ ២០១០

20px វីគីប្រជុំ ឆ្នាំ ២០១០ 
វីគីប្រជុំ ឆ្នាំ ២០១០ និងត្រូវបានប្រារព្វឡើង នៅថ្ងៃទី ៩ រហូតដល់ថ្ងៃទី ១១ ខែ កក្កដា នៅ សមាគមអ្នកចូលចិត្ដភ្លេងនៃប៉ាលទិចនៃជនជាតិប៉ូឡូញ នៅក្នុងទីក្រុង ហ្គាន់ស្ស័​ , ប្រទេសប៉ូឡូញ សំរាប់ជាលើកទីពីរ
សហគមអ៊ឺរ៉ុប ។ ការដេញថ្លៃ សំរាប់ អាមស័រដាម ហើយ អក់ហ្វើត បានបាត់បង់ដោយមាត់ ។ ថ្ងៃនៃការចាប់ផ្ដើមនៃថ្ងៃទី ៩ ខែ កក្កដា និង តម្រួតនៅចុងបញ្ចប់ នៃ​ សន្និសិទនៃបណ្ឌិតសភា របស់ វីគីស៊ីម ។
វីគីប្រជុំ: ចំនាំ និង ឯកសារយោង

ចំនាំ និង ឯកសារយោង 
 Main Page -Wikimania
 The Many voices of Wikipedia , Heard in one place
 wikimedia.org
 # Reason Magazine - The Neutrality of this Article is Disputed 
 # MP3 of Jimmy Wales' plenary speech at Wikimania 2006
 # Wikimania 2006: Sponsors
 # ^ Wikimedia.org
 # ^ Wikimedia.org
 http://bits.blogs.nytimes.com/2007/08/03/in-taipei-wikipedians-talk-of-fundraising-and-wikiwars/
 # ^ Is there a boycott of Wikimania 2008? | Technology | Los Angeles Times
 # ^ In Egypt, Wikipedia is more than hobby - International Herald Tribune

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា
វីឈីបារាំង

</onlyinclude>

វីឈីបារាំង (    ; ថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤០ ដល់ថ្ងៃទី៩ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៤) រដ្ឋបារាំង ជាផ្លូវការ (  ) គឺជារដ្ឋបារាំងដែលដឹកនាំដោយសេនាប្រមុខ ភីលីពេ ប៉ាតៃន ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ។ ឯករាជ្យជាផ្លូវការ ប៉ុន្តែជាមួយនឹងពាក់កណ្តាលនៃទឹកដីរបស់ខ្លួនត្រូវបានកាន់កាប់ក្រោមលក្ខខណ្ឌដ៏តឹងរ៉ឹងនៃបទឈប់បាញ់ជាមួយណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ វាបានអនុម័តគោលនយោបាយនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ។ ការកាន់កាប់ប្រទេសបារាំងដោយពួកណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ ដំបូងឡើយបានប៉ះពាល់តែផ្នែកខាងជើង និងខាងលិចនៃប្រទេស មុនពេលដែលអាល្លឺម៉ង់បានកាន់កាប់តំបន់ដែលនៅសេសសល់នៃ Metropolitan France ក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤២ ។ ថ្វីត្បិតតែទីក្រុងប៉ារីសជារដ្ឋធានីរបស់ខ្លួនក៏ដោយ ក៏រដ្ឋាភិបាលវីឈីបានបង្កើតឡើងដោយខ្លួនឯងនៅក្នុងទីក្រុងរមណីយដ្ឋានវិឈី នៅក្នុង "តំបន់សេរី" ដែលមិនត្រូវបានកាន់កាប់ (  ) ដែល​វា​នៅ​តែ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ចំពោះ​រដ្ឋបាល​ស៊ីវិល​របស់​បារាំង​ព្រម​ទាំង​អាណានិគមរបស់ខ្លួន។Julian T. Jackson, France: The Dark Years, 1940–1944 (2001).
វីឈីបារាំង: ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ 
នៅឆ្នាំ 1940 Marshal Pétainត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាវីរបុរសនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី 1 ដែលជាអ្នកឈ្នះនៃ សមរភូមិ Verdun ។ ក្នុងនាមជា នាយករដ្ឋមន្ត្រីបារាំង ចុងក្រោយនៃសាធារណរដ្ឋទីបី គាត់គឺជាអ្នកប្រតិកម្មដោយទំនោរ ហើយបានបន្ទោសលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យរបស់សាធារណរដ្ឋទីបីចំពោះការបរាជ័យភ្លាមៗរបស់បារាំងដោយអាល្លឺម៉ង់។ គាត់បានបង្កើតរបបផ្តាច់ការនិយមដែលសហការយ៉ាងសកម្មជាមួយប្រទេសអាឡឺម៉ង់ ទោះបីជាមានការអព្យាក្រឹតភាពជាផ្លូវការរបស់វីឈីក៏ដោយ។ រដ្ឋាភិបាល Vichy សហការ​ជាមួយ ​គោលនយោបាយ​ពូជសាសន៍​ណាស៊ី​របស់​អាល្លឺម៉ង់ ។
វីដេអូតាមតម្រូវការ

វីដេអូតាមតម្រូវការ ( VOD ) គឺជាប្រព័ន្ធចែកចាយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់ចូលមើលវីដេអូដោយមិនចាំបាច់ប្រើឧបករណ៍ចាក់វីដេអូបែបប្រពៃណី និងឧបសគ្គនៃកាលវិភាគចាក់ផ្សាយតាមធម្មតាធម្មតា។ នៅសតវត្សរ៍ទី២០ ការផ្សាយតាមទម្រង់នៃការផ្សាយតាមអាកាស គឺជាទម្រង់ទូទៅនៃការចែកចាយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។ នៅពេលដែលបច្ចេកវិទ្យាអ៊ិនធឺណិត និង IPTV បានបន្តអភិវឌ្ឍនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 អ្នកប្រើប្រាស់បានចាប់ផ្តើមឆ្ពោះទៅរករបៀបនៃការប្រើប្រាស់មាតិកាដែលមិនមែនជាប្រពៃណី ដែលឈានដល់ការមកដល់នៃវីអូឌី នៅលើទូរទស្សន៍ និង កុំព្យូទ័រផ្ទាល់ខ្លួន ។
វីណា

វីណា250pxឈ្មោះ​ជាភាសាអង់គ្លេស: Veenaឈ្មោះជាភាសាសំស្ក្រឹត  वीणा ឈ្មោះជាភាសាតាមីលណាឌូ(ទមិឡ ) வீணை សរស្វតីវីណា​ឧបករណ៍​ភ្លេងរបស់​ព្រះម៉ែសរស្វតី 

 (,,)  គឺជា​ឧបករណ៍​ភ្លេងបុរាណ​ឥណ្ឌា ​មួយ​ប្រភេទ​ ដែល​មាន​ប្រភព​ដើម​កំណើត​មក​ពី​ប្រទេសឥណ្ឌា.។ ៚
វីតាមីន B

វីតាមីន B ជា​ប្រភេទ​វីតាមីន ដែល​ងាយ​រលាយ​ក្នុង​ទឹក វា​មាន​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​កោសិកាមេតាបូលីស៊ីម។ ថ្វីបើ​វីតាមីន​ទាំង​នេះ​មាន​ឈ្មោះ​ស្រដៀង​គ្នា​យ៉ាង​ណា តាម​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​បង្ហាញ​ថា​ពួក​ជា​វីតាមីន​គីមី​ផ្សេងគ្នា ដែលជាទូទៅ​មាន​នៅ​ក្នុង​អាហារ​រួមគ្នាតែមួយ។ ជាទូទៅ​នៅក្នុង​គ្រាប់ថ្នាំ​មានវីតាមីន​ទាំង​៨ ដែលត្រូវ​គេសំដៅលើ​ វីតាមីន B។
វីតាមីន B: រាយនាម​វីតាមីន B

រាយនាម​វីតាមីន B 

 វីតាមីន B1 (ទីអាមីន)
 វីតាមីន B2 (រីបូហ្វាវីន)
 វីតាមីន B3 (niacin or niacinamide)
 វីតាមីន B5 (pantothenic acid)
 វីតាមីន B6 (pyridoxine, pyridoxal, pyridoxamine)
 វីតាមីន B7 (biotin)
 វីតាមីន B9 (folic acid)
 វីតាមីន B12 (various cobalamins; commonly cyanocobalamin in vitamin supplements)
វីថិចិត្ត: វីថិចិត្ត - ញាណតៗគ្នា

វីថិចិត្ត - ញាណតៗគ្នា
English: Vithi - cognitive series (Buddha Abhidhamma) by Dr Mehm Tin Mon  
តាមគម្ពីរព្រះអភិធម្ម វីថិចិត្តCitta-Vithi មានន័យថា ខ្សែច្រវ៉ាក់នៃចិត្ត ឬការដឹងតៗគ្នានៃចិត្ត ដែលកើតឡើង កាលណាមានអារម្មណ៍មួយ ចូលមកក្នុងទ្វារវិញ្ញាណ ជាកិច្ចឲ្យស្គាល់នូវអារម្មណ៍នោះ ។
ដូចគ្នានឹងផ្លូវថ្នល់ ដែលកាត់តាមភូមិនានា ឥតមានរំលងភូមិណាមួយ ឬក៏ផ្លាស់ប្តូរលំដាប់រៀង ឯចិត្តក៏កើតឡើងម្តងមួយ បន្តបន្ទាប់គ្នា រៀងតាមលំដាប់ ដែលចិត្តត្រូវកើត ត្រឹមត្រូវតាម ចិត្តនិយាម (ច្បាប់របស់ចិត្ត) ។
វីថិចិត្ត: អាយុរបស់ចិត្ត

អាយុរបស់ចិត្ត
ចិត្តកើតនិងរលត់ក្នុងមនុស្ស ដោយល្បឿនញាប់ដ៏ក្រៃលែង គឺលើស១លានលានដង (១,០០០,០០០,០០០,០០០) ក្នុង១ប៉ប្រិចភ្នែក ហើយភ្នែកប៉ប្រិចប្រមាណ ២៥០ដង ក្នុង១វិនាទី ។ ដូច្នេះអាយុរបស់ចិត្តមួយ មានប្រមាណ១ភាគ១លានលាន នៃវិនាទី ។
អាយុរបស់ចិត្ត ឬរយៈកាលរបស់ចិត្ត អាចវាស់បាន ជា៣ខណៈ ក្នុងការកើតហើយរលត់នៃចិត្ត ។ ខណៈ៣នោះគឺៈ
១- ឧប្បាទ - ខណៈនៃការកើត
២- ថីតិ - ខណៈនៃការតាំងនៅ
៣- ភង្គៈ - ខណៈនៃការរលាយ
ខណៈដ៏ខ្លីទាំង៣នេះ ស្មើនឹង១រយៈចិត្ត ហៅថា ខណៈចិត្ត ។ ដូច្នេះអាយុរបស់ចិត្ត ស្មើនឹង១ខណៈចិត្ត ដែលមានខណៈខ្លី៣ គឺឧប្បាទ១ ថីតិ១ និងភង្គៈ១ ។
រយៈពេល១ខណៈចិត្ត ពិបាកនឹងបញ្ជាក់ដោយ របៀបវិទ្យាសាស្រ្តណាស់ ប៉ុន្តែយើងដឹងដោយការពិសោធន៍ថា អាចសុបិននិមិត្ត ឃើញរបស់ឬហេតុផ្សេងៗ ជាច្រើនក្នុង១ វិនាទី ។
វីថិចិត្ត: អាយុរបស់រូប

អាយុរបស់រូប
អាយុរបស់រូប ស្មើនឹងអាយុរបស់ចិត្ត ១៧ដង ឬ១៧ខណៈចិត្ត ឬ៥១ខណៈខ្លីរបស់ចិត្ត (១៧ X ៣ = ៥១) ។
ដូច្នេះរូបក៏កើតនិងរលាយ យ៉ាងញាប់ក្រៃលែង ជាង៥៨ពាន់លានដង ក្នុង១វិនាទី ។ ភាពខុសគ្នារវាងចិត្តនិងរូបគឺ ចិត្តកើតនិងរលាយ ម្តងមួយបន្តបន្ទាប់គ្នា ឯរូបវិញកើតព្រមគ្នារាប់ពាន់ ក្នុងខណៈដ៏ខ្លី ហើយចេះតែបន្តការកើត ឥតឈប់ឈរ ១៧ខណៈចិត្តរលាយម្តង ។ រូបអាចកើនចំនួនច្រើនឡើង ដែលភ្នែករបស់យើង អាចមើលឃើញបាន ចំណែកឯការហូរនៃចិត្ត យើងពុំអាចមើលឃើញឡើយ ។
វីថិចិត្ត: វិញ្ញាណ៦យ៉ាង

វិញ្ញាណ៦យ៉ាង
វិញ្ញាណចិត្ត អាចចាត់ថ្នាក់ ទៅតាមទ្វារវិញ្ញាណ៦ និងអាយតនៈ៦ (វត្ថុ) ដូចតទៅៈ
១. ចក្ខុវិញ្ញាណ - វិញ្ញាណភ្នែក២
២. សោតវិញ្ញាណ - វិញ្ញាណត្រចៀក២
៣. ឃានវិញ្ញាណ - វិញ្ញាណច្រមុះ២
៤. ជីវ្ហាវិញ្ញាណ - វិញ្ញាណអណ្តាត២
៥. កាយវិញ្ញាណ - វិញ្ញាណកាយ២
៦. មនោវិញ្ញាណ - វិញ្ញាណចិត្ត៧៩ ។
សូមកត់សំគាល់ថា ចក្ខុវិញ្ញាណកើតនៅចក្ខុទ្វារ អាស្រ័យនឹងអាយតនៈភ្នែក ដូច្នេះជាដើម ។ វិញ្ញាណរបស់ចិត្ត កើតនៅមនោទ្វារ អាស្រ័យនឹងហទយៈវត្ថុ ក្នុងបេះដូង ។ ចំពោះវិញ្ញាណ៥ដំបូង វិញ្ញាណនិមួយៗ មានផស្សៈ (ការដែលអារម្មណ៍មកប៉ះ) ២យ៉ាង ចំណែកឯមនោវិញ្ញាណវិញ មានចិត្ត៧៩យ៉ាង ។
វីថិចិត្ត: វីថិ៦យ៉ាង

វីថិ៦យ៉ាង
វីថិ ឬការកើតរលត់តៗគ្នា នៃការដឹងដោយវិញ្ញាណ ដូចជាខ្សែច្រវ៉ាក់ (ចិត្ត១កើតឡើង ហើយរលាយទៅវិញ កាលណាចិត្ត១ទៀត កើតបន្ត គ្មានចិត្ត២នៅជាមួយគ្នាទេ) ចែកចេញជា៦ក្រុម ហើយអាចមានឈ្មោះ ទៅតាមទ្វារ៦ក៏បាន ឬតាមវិញ្ញាណ៦ក៏បាន ដូចតទៅៈ
១- ចក្ខុទ្វារវីថិ = ចក្ខុវិញ្ញាណវីថិ
	គឺវីថិចិត្ត ដែលទាក់ទងជាមួយនឹង ចក្ខុទ្វារ ឬជាមួយ ចក្ខុវិញ្ញាណ ។
២- សោតទ្វារវីថិ = សោតវិញ្ញាណវីថិ
	គឺវីថិចិត្ត ដែលទាក់ទងជាមួយនឹង សោតទ្វារ ឬជាមួយ សោតវិញ្ញាណ ។
៣- ឃានទ្វារវីថិ = ឃានវិញ្ញាណវីថិ
	គឺវីថិចិត្ត ដែលទាក់ទងជាមួយនឹង ឃានទ្វារ ឬជាមួយ ឃានវិញ្ញាណ ។
៤- ជីវ្ហាទ្វារវីថិ = ជីវ្ហាវិញ្ញាណវីថិ
	គឺវីថិចិត្ត ដែលទាក់ទងជាមួយនឹង ជីវ្ហាទ្វារ ឬជាមួយ ជីវ្ហាវិញ្ញាណ ។
៥- កាយទ្វារវីថិ = កាយវិញ្ញាណវីថិ
	គឺវីថិចិត្ត ដែលទាក់ទងជាមួយនឹង កាយទ្វារ ឬជាមួយ កាយវិញ្ញាណ ។
៦- មនោទ្វារវីថិ = មនោវិញ្ញាណវីថិ
	គឺវីថិចិត្ត ដែលទាក់ទងជាមួយនឹង មនោទ្វារ ឬជាមួយ មនោវិញ្ញាណ ។
វីថិចិត្ត: ហេតុសម្រាប់ឲ្យកើតវីថិ

ហេតុសម្រាប់ឲ្យកើតវីថិ
១- ត្រូវមានបច្ច័យ៤យ៉ាង សម្រាប់ឲ្យកើត ចក្ខុទ្វារវីថិ ។ បច្ច័យ៤នោះគឺៈ
ក- ចក្ខុបសាទ (ទ្វារភ្នែក) ត្រូវមានគុណភាពល្អ
ខ- រូបារម្មណ៍ (រូបដែលឃើញ) ត្រូវមានប្រាកដ
គ- អាលោកៈ (ពន្លឺ) ត្រូវមានប្រាកដ ហើយ
ឃ- មនសិការៈ (ការប្រុងប្រយ័ត្ន) ត្រូវមានប្រាកដ ។
២- ត្រូវមានបច្ច័យ៤យ៉ាង សម្រាប់ឲ្យកើត សោតទ្វារវីថិ ។ បច្ច័យ៤នោះគឺៈ
ក- សោតបសាទ (ទ្វារត្រចៀក) ត្រូវមានគុណភាពល្អ
ខ- សទ្ទារម្មណ៍ (សម្លេង) ត្រូវមានប្រាកដ
គ- អាកាស (ចន្លោះឲ្យសម្លេងរត់ទៅ) ត្រូវមានប្រាកដ 
ឃ- មនសិការៈ (ការប្រុងប្រយ័ត្ន) ត្រូវមានប្រាកដ ។
៣- ត្រូវមានបច្ច័យ៤យ៉ាង សម្រាប់ឲ្យកើត ឃានទ្វារវីថិ ។ បច្ច័យ៤នោះគឺៈ
ក- ឃានបសាទ (ទ្វារច្រមុះ) ត្រូវមានគុណភាពល្អ
ខ- គន្ធារម្មណ៍ (ខ្លិន) ត្រូវមានប្រាកដ
គ- វាយោ (ធាតុខ្យល់ដែលនាំខ្លិន) ត្រូវមានប្រាកដ 
ឃ- មនសិការៈ (ការប្រុងប្រយ័ត្ន) ត្រូវមានប្រាកដ ។
៤- ត្រូវមានបច្ច័យ៤យ៉ាង សម្រាប់ឲ្យកើតជីវ្ហាទ្វារវីថិ ។ បច្ច័យ៤នោះគឺៈ
ក- ជីវ្ហាបសាទ (ទ្វារអណ្តាត) ត្រូវមានគុណភាពល្អ
ខ- រសារម្មណ៍ (រស) ត្រូវមានប្រាកដ
គ- អាបោ (ធាតុទឹកដូចជាទឹកមាត់) ត្រូវមានប្រាកដ
ឃ- មនសិការៈ (ការប្រុងប្រយ័ត្ន) ត្រូវមានប្រាកដ ។
៥- ត្រូវមានបច្ច័យ៤យ៉ាង សម្រាប់ឲ្យកើត កាយទ្វារវីថិ ។ បច្ច័យ៤នោះគឺៈ
ក- កាយបសាទ (ទ្វារកាយ) ត្រូវមានគុណភាពល្អ
ខ- ផោដ្ឋព្វារម្មណ៍ (ការប៉ះ) ត្រូវមានប្រាកដ
គ- ថទ្ធបឋវា (ធាតុរឹង) ត្រូវមានប្រាកដ សម្រាប់បញ្ជូនការប៉ះ
ឃ- មនសិការៈ (ការប្រុងប្រយ័ត្ន) ត្រូវមានប្រាកដ ។
៦- ត្រូវមានបច្ច័យ៤យ៉ាង សម្រាប់ឲ្យកើត មនោទ្វារវីថិ ។ បច្ច័យ៤នោះគឺៈ
ក- មនោទ្វារ (ទ្វារចិត្ត) ត្រូវមានគុណភាពល្អ
ខ- ធម្មារម្មណ៍ (អារម្មណ៍របស់ចិត្ត) ត្រូវមានប្រាកដ
គ- ហទយវត្ថុ (មូលដ្ឋានបេះដូង) ត្រូវមានប្រាកដ 
ឃ- មនសិការៈ (ការប្រុងប្រយ័ត្ន) ត្រូវមានប្រាកដ ។
ចំណាំៈ 
ក្នុងចំណោមហេតុ៤យ៉ាង ដែលតម្រូវឲ្យមាន ដើម្បីឲ្យវីថិនិមួយៗកើតឡើង ហេតុ៣ខាងដើម សមស្របច្រើនឬតិច តាមបែបវិទ្យាសាស្រ្ត ដែលគេដឹង ។ ហេតុទី៤ មនសិការៈ គ្មានក្នុងវិទ្យាសាស្រ្តទេ ។ ប៉ុន្តែជាញឹកញយ គេនិយាយថា ហេតុទី៤នេះជារបស់សំខាន់ សម្រាប់ឲ្យដឹង នូវអារម្មណ៍របស់វិញ្ញាណ ។
ជាឧទាហរណ៍ ម្តាយម្នាក់ដែលមានកូនទារក ត្រូវភ្ញាក់ជាច្រើនដង រាល់រាត្រី ដើម្បីបំបៅទារក ។ បន្ទាប់បាត់បង់ដំណេក ជាច្រើនរាត្រីមក ជួនកាលម្តាយនោះ ដេកលង់លក់យ៉ាងជ្រៅ សូម្បីសម្លេងផ្គររញ្ជួយផ្ទះ ក៏ពុំអាចដាស់គាត់បាន ។ ប៉ុន្តែបើសម្លេងយំតិចៗ របស់កូនវិញ ម្តាយនោះភ្ញាក់ឡើងភ្លាម ។ នេះបញ្ជាក់ថា មនសិការៈ ជាហេតុសំខាន់ ។
វីថិចិត្ត: វិសយប្បវត្តិ៦

វិសយប្បវត្តិ៦
វិសយប្បវត្តិ មានន័យថា ការបង្ហាញនៃអារម្មណ៍ កំរិតខ្លាំង-ខ្សោយរបស់អារម្មណ៍ ដែលចូលមកកាន់ទ្វារវិញ្ញាណ ។ វិសយប្បវត្តិមាន៦យ៉ាង ៤យ៉ាងមានចំពោះ ទ្វារវិញ្ញាណ៥ (បញ្ចទ្វារ) ២យ៉ាងទៀតមានចំពោះ មនោទ្វារ ។
វិសយប្បវត្តិនៅបញ្ចទ្វារ
១- អតិមហន្តារម្មណ៍ 
	អារម្មណ៍របស់វិញ្ញាណទាំង៥ ដែលខ្លាំងក្រៃលែង បណ្តាលឲ្យខ្សែនៃវីថិចិត្ត 	កើតឡើងយ៉ាងវែង ។
២- មហន្តារម្មណ៍
	អារម្មណ៍របស់វិញ្ញាណទាំង៥ ដែលខ្លាំង បណ្តាលឲ្យខ្សែនៃវីថិចិត្ត កើតឡើងវែងមធ្យម ។	
៣- បរិត្តារម្មណ៍
	អារម្មណ៍របស់វិញ្ញាណទាំង៥ ដែលខ្សោយ បណ្តាលឲ្យខ្សែនៃវីថិចិត្ត កើតឡើងខ្លី ។
៤- អតិបរិត្តារម្មណ៍
	អារម្មណ៍របស់វិញ្ញាណទាំង៥ ដែលខ្លីក្រៃលែង បណ្តាលគ្មានខ្សែនៃវីថិចិត្ត កើតឡើង ។ 
វិសយប្បវត្តិនៅមនោទ្វារ
១- វិភូតារម្មណ៍ 
	អារម្មណ៍របស់វិញ្ញាណ មានសភាពច្បាស់ៗ ។
២- អរិភូតារម្មណ៍
	អារម្មណ៍របស់វិញ្ញាណ 5មានសភាពស្រអាប់ ។៨. rv5
វីថិចិត្ត: វិសយប្បវត្តិនៅបញ្ចទ្វារ

វិសយប្បវត្តិនៅបញ្ចទ្វារ
១- អតិមហន្តារម្មណ៍ 
	អារម្មណ៍របស់វិញ្ញាណទាំង៥ ដែលខ្លាំងក្រៃលែង បណ្តាលឲ្យខ្សែនៃវីថិចិត្ត 	កើតឡើងយ៉ាងវែង ។
២- មហន្តារម្មណ៍
	អារម្មណ៍របស់វិញ្ញាណទាំង៥ ដែលខ្លាំង បណ្តាលឲ្យខ្សែនៃវីថិចិត្ត កើតឡើងវែងមធ្យម ។	
៣- បរិត្តារម្មណ៍
	អារម្មណ៍របស់វិញ្ញាណទាំង៥ ដែលខ្សោយ បណ្តាលឲ្យខ្សែនៃវីថិចិត្ត កើតឡើងខ្លី ។
៤- អតិបរិត្តារម្មណ៍
	អារម្មណ៍របស់វិញ្ញាណទាំង៥ ដែលខ្លីក្រៃលែង បណ្តាលគ្មានខ្សែនៃវីថិចិត្ត កើតឡើង ។
វីថិចិត្ត: វិសយប្បវត្តិនៅមនោទ្វារ

វិសយប្បវត្តិនៅមនោទ្វារ
១- វិភូតារម្មណ៍ 
	អារម្មណ៍របស់វិញ្ញាណ មានសភាពច្បាស់ៗ ។
២- អរិភូតារម្មណ៍
	អារម្មណ៍របស់វិញ្ញាណ 5មានសភាពស្រអាប់ ។៨. rv5
វីថិចិត្ត: វីថិចិត្តនិងវីថិវិមុត្តិចិត្ត

វីថិចិត្តនិងវីថិវិមុត្តិចិត្ត
ចិត្តទាំងឡាយ ដែលចូលរួមសកម្ម ជាមួយនឹងខ្សែ នៃការដឹងតៗគ្នា ហៅថាវីថិចិត្ត ។ ចិត្តទាំងឡាយ ដែលមិនចូលរួម ជាមួយនឹងខ្សែ នៃការដឹងតៗគ្នា ហៅថាវីថិវិមុត្តិចិត្ត ។ ចិត្ត១៩ រាប់ដោយឈ្មោះមាន ឧបេក្ខាសន្តីរណ២ មហាវិបាកចិត្ត៨ មហគ្គតវិបាកចិត្ត៩ មិនរួមចំណែក ជាមួយនឹងវីថិចិត្តទេ ក្នុងពេលដែលវាកំពុងតែ បំពេញមុខងារបដិសន្ធិ (ការបន្តកំណើត) មុខងារភវង្គ (ខ្សែចិត្តដែលបន្តជីវិត) ឬមុខងារចុតិ (មរណៈចិត្ត) ។ ចិត្តទាំងនេះ មានឈ្មោះថា វីថិវិមុត្តិចិត្ត ដូច្នេះឯង គឺថាចិត្តដែលរួចផុតពីវីថិចិត្ត មាន១៩ (រួចផុតពីទ្វារ) ។
ក្នុងចំណោមចិត្ត១៩ខាងលើនេះ ឧបេក្ខាសន្តីរណចិត្ត២ ចូលរួមចំណែក ជាមួយវីថិចិត្តកាលណាវាបំពេញ មុខងារស៊ើបអង្កេត និងមុខងារកត់ត្រាទុក ហើយមហាវិបាកចិត្ត៨ ចូលរួមចំណែក ក្នុងវីថិចិត្ត កាលណាវាបំពេញ មុខងារកត់ត្រាទុក ។ ដូច្នេះចិត្តទាំង១០នេះ ត្រូវរាប់បញ្ចូលក្នុងវីថិចិត្ត ។ ដោយមានតែ មហគ្គតវិបាកចិត្ត៩ប៉ុណ្ណោះ ដែលរួចផុតអំពីវីថិចិត្ត ចំនួនវីថិចិត្តទាំងអស់មាន ៨៩ - ៩ = ៨០ ។
វីថិចិត្ត: ចិត្តដូចគ្នា៣យ៉ាង

ចិត្តដូចគ្នា៣យ៉ាង
ជីវិតរបស់សត្វមានជីវិតនិមួយៗ ចាប់ផ្តើមពីចិត្តនៃការកើត (បដិសន្ធិចិត្ត) ។ បន្ទាប់ពីបដិសន្ធិចិត្តរលាយទៅ ភវង្គចិត្ត (ខ្សែចិត្តដែលបន្តជីវិត) ក៏កើតឡើងហើយបន្ត ការកើតរលត់ៗតទៅ រហូតដល់ចុតិចិត្ត (មរណៈចិត្ត) កើតឡើងទទួលមុខងារ ជំនួសភវង្គចិត្ត ។ ភវង្គចិត្តចុងក្រោយបង្អស់ គឺចុតិចិត្តដែលបំពេញ មុខងារនៃសេចក្តីស្លាប់ ។
ចំពោះសត្វមានជីវិត ចិត្តទាំង៣នេះ គឺបដិសន្ធិចិត្ត ភវង្គចិត្ត និងចុតិចិត្ត ជាចិត្តតែមួយក្នុងជាតិ (កំណើត) ក្នុងចេតសិកនិងអារម្មណ៍ ដែលវាតោងយក ។ ចំពោះមនុស្សធម្មតា ចិត្ត១ក្នុងមហាវិបាកចិត្ត៨ បំពេញមុខងារជា បដិសន្ធិចិត្ត ភវង្គចិត្ត និងចុតិចិត្ត ។ ចិត្តទាំង៣នេះដូចគ្នា របស់មនុស្ស ព្រោះថាវាជាផល នៃកម្មដដែល ដែលជាប់ទាក់ទងនឹងកុសលចិត្ត ។ បើសិនកុសលចិត្តជា “សោមនស្ស សហគតំ ញាណសម្បយុត្តំ អសង្ខារិក មហាកុសល ចិត្ត” ពេលនោះ “សោមនស្ស សហគតំ ញាណសម្បយុត្តំ អសង្ខារិក មហាវិបាក ចិត្ត” នឹងបំពេញមុខងារជា បដិសន្ធិចិត្ត ភវង្គចិត្ត និងចុតិចិត្ត ។ 
អារម្មណ៍ដែលចិត្តទាំងនេះ តោងយក គឺមរណាសន្ននិមិត្ត ដែលកើតឡើងនៅពេល រៀបនឹងស្លាប់ ក្នុងអតីតជាតិ (មុនជាតិនេះ១ជាតិ) ។ និមិត្តជាកម្មនិមិត្ត ជានិមិត្តនៃភព ។ បាតុភូតនេះនឹងយកមកពន្យល់ វែងឆ្ងាយដូចតទៅនេះ៖
វីថិចិត្ត: មរណាសន្ននិមិត្ត

មរណាសន្ននិមិត្ត
មរណាសន្ននិមិត្ត មានន័យថា អារម្មណ៍របស់កម្ម នៅពេលរៀបស្លាប់ ។ ក្នុងជីវិតបច្ចុប្បន្ន មនុស្សនឹងរស់នៅយូរ ទៅតាមកុសលកម្ម ដែលបានឲ្យមនុស្សនោះ កើតក្នុងជីវិតសព្វថ្ងៃនេះ បន្តការទ្រទ្រង់ឲ្យរស់តទៅទៀត គឺថាបន្តការបង្កើតភវង្គចិត្ត ជាផលនៃកម្ម ។
មុននឹងកម្មដែលជាគ្រឿងឧបត្ថម្ភ រលត់ទៅ ក្នុងចំណោមកុសលកម្ម និងអកុសលកម្ម ដែលប្រជែងគ្នា យកឈ្នះឲ្យបានជាកម្មវិបាក(ផល) កម្មណាមួយនឹងបានឈ្នះ ។ កម្មដែលឈ្នះនេះ អាចកើតឡើងជាអារម្មណ៍ របស់ភវង្គចិត្ត ។ កាលណាហេតុនេះ កើតឡើង មនុស្សនោះអាចតោងយក កម្មល្អឬអាក្រក់ ដែលខ្លួនបានធ្វើពីមុន ដែលជាប់ទាក់ទងនឹង កម្មឈ្នះនោះ ។ កុសលចិត្ត ឬអកុសលចិត្ត ដែលគេពិសោធន៍ឃើញក្នុងពេលនោះ ក៏កើតឡើងប្រាកដក្នុងចិត្តជាថ្មី ។
សេចក្តីនេះមានន័យថា ចិត្តដែលគេបានពិសោធន៍ ពីពេលមុននៅពេល ដែលគេប្រព្រឹត្តកម្មនោះ កើតឡើងសារជាថ្មី ។
ជាញឹកញយ និមិត្តឬនិមិត្តរូបណាមួយ ដែលទាក់ទង នឹងកម្មឈ្នះនោះ កើតឡើងក្នុងទ្វារវិញ្ញាណណាមួយ ។ វាអាចជាអារម្មណ៍មួយ ក្នុងអារម្មណ៍៥ របស់បញ្ចវិញ្ញាណ ទទួលក្នុងទ្វារណាមួយ ក្នុងចំណោមទ្វារវិញ្ញាណ៥ ជាអារម្មណ៍បច្ចុប្បន្ន ឬទទួលក្នុងមនោទ្វារ ជាអារម្មណ៍អតីត ។ អារម្មណ៍អតីតឬបច្ចុប្បន្ននេះ ដែលទាក់ទងនឹងកម្មឈ្នះ មានឈ្មោះថា កម្មនិមិត្ត ។
ជាឧទាហរណ៍ ឧបមាថាមនុស្សម្នាក់ ស្តាប់ធម៌នៅពេលរៀបស្លាប់ ហើយកម្មដ៏ល្អនេះបានជាកម្មឈ្នះ ជាកម្មវិបាកសម្រាប់ជាតិមុខ ។ ក្នុងប្រការនេះ សម្លេងពាក្យរបស់ធម៌បច្ចុប្បន្ន ដែលឮតាមត្រចៀក បានក្លាយជាកម្មនិមិត្ត ។
ជាឧទាហរណ៍ផ្សេងទៀត ឧបមាថា គ្រូបង្រៀនម្នាក់ ដែលរៀបនឹងស្លាប់ ឃើញតាមមនោវិញ្ញាណ សិស្សរបស់គាត់ ដែលគាត់បានបង្រៀន ។ ការឃើញនេះ ក៏ជាកម្មនិមិត្តរបស់អារម្មណ៍អតីត ដែលកើតក្នុងមនោទ្វារ ។
ឬម្យ៉ាងទៀត ដូចជាអ្នកពិឃាដគោ ពេលរៀបនឹងស្លាប់ ឭសម្លេងរោទ៍របស់សត្វគោ ដែលគាត់បានសម្លាប់ ។ សម្លេងនៃអារម្មណ៍អតីតនេះ ក៏ជាកម្មនិមិត្ត ដែលមកប្រាកដក្នុងមនោទ្វារ ។
ជួនកាលរូបនិមិត្ត នៃកន្លែងដែលគេនឹងទៅកើត តាមផលនៃកម្មឈ្នះនោះ កើតឡើងក្នុងមនោទ្វារ ។
ជាឧទាហរណ៍ ទេវតាឬវិមានឋានសួគ៌ ជាដើម អាចមកប្រាកដចំពោះ មនុស្សរៀបស្លាប់ បើសិនមនុស្សនោះ នឹងត្រូវទៅកើតនៅឋានសួគ៌ ។ ឬសត្វនរក យមភូបាលជាដើម មកប្រាកដចំពោះ បុគ្គលរៀបស្លាប់នោះ បើសិនបុគ្គលនោះ ត្រូវទៅកើតក្នុងឋាននរក ។ អារម្មណ៍ទាំងនេះ ដែលទាក់ទងនឹង ទីកន្លែងដែលគេនឹងទៅកើត ឈ្មោះថា គតិនិមិត្ត ។
ដូច្នេះកាលណាបុគ្គល រៀបនឹងធ្វើមរណៈកាល មរណាសន្ននិមិត្តណាមួយ ក្នុងនិមិត្ត៣គឺ កម្ម កម្មនិមិត្ត ឬគតិនិមិត្ត រមែងកើតឡើងជានិច្ច ក្នុងទ្វារណាមួយ នៃទ្វារវិញ្ញាណ ទាំង៦ ។ បុគ្គលនោះនឹងស្លាប់ភ្លាម បន្ទាប់ពីនិមិត្តនេះ ហើយបុគ្គលនោះ នឹងកើតជាថ្មី ហើយបដិសន្ធិចិត្ត ភវង្គចិត្ត និងចុតិចិត្ត របស់គាត់ក្នុងជីវិតថ្មី តោងយកមរណាសន្ននិមិត្ត អំពីអតីតជាតិ (មុនជាតិថ្មី១ជាតិ) ។
វីថិចិត្ត: ភវង្គចិត្ត៣យ៉ាង

ភវង្គចិត្ត៣យ៉ាង
ក្នុងជីវិតបច្ចុប្បន្ន ភវង្គចិត្ត យកមរណាសន្ននិមិត្ត ពីជាតិមុនមកជាអារម្មណ៍ ។ ដោយហេតុថា អារម្មណ៍នេះមិនមែន ជាអារម្មណ៍ក្រៅ (រូប សម្លេង ក្លិន រស ផោដ្ឋព្វ ធម្ម) ដែលចូលតាមទ្វារវិញ្ញាណ ក្នុងជីវិតបច្ចុប្បន្ន ដែលឲ្យខ្សែវីថិចិត្ត (ការដឹងតៗគ្នា) កើតឡើង យើងមិនដឹងអំពី មរណាសន្ននិមិត្តនេះទេ ។ ដូច្នេះកាលណាយើង កំពុងដេកលក់ ឬចិត្តរបស់យើងពុំដឹងអ្វីសោះ ភវង្គចិត្តនឹងកើតរលត់ៗ តៗគ្នា ដោយល្បឿនញាប់
ក្រៃលែង ជាង១ពាន់លានដង ក្នុង១ប៉ប្រិចភ្នែក ។
ឥឡូវឧបមាថា មានអារម្មណ៍មួយ មកប៉ះនឹងទ្វារវិញ្ញាណណាមួយ ។ យើងត្រូវការដឹងពីអារម្មណ៍នេះ ដើម្បីយើងធ្វើប្រតិកម្មចំពោះវា តាមត្រូវការ ។ ដើម្បីឲ្យខ្សែហូរនៃចិត្តប្តូរទិសដៅមករក អារម្មណ៍ថ្មីនេះ ខ្សែភវង្គចិត្តត្រូវតែបញ្ឈប់ ឬផ្តាច់ជាមុនសិន ។ ខ្សែភវង្គមិនអាចបញ្ឈប់ភ្លាម នៅពេលដែលអារម្មណ៍ថ្មី ចូលមកកាន់ទ្វារវិញ្ញាណ ដូចគ្នានឹងមនុស្សដែល កំពុងរត់យ៉ាងលឿន មិនអាចឈប់ភ្លាម ចំចំណុចទេ ហើយគេត្រូវ
បណ្តោយឲ្យ២ឬ៣ជំហ៊ានទៀត ទើបគេអាចឈប់បាន ដូច្នេះភវង្គចិត្ត២ ត្រូវរត់ហួសទៅមុខ មុននឹងខ្សែភវង្គ អាចផ្តាច់ចេញបាន ។
ភវង្គចិត្តទាំង២នេះ ក្នុងការចេញចាក អំពីមរណាសន្ននិមិត្តចាស់ ហើយយកអារម្មណ៍ថ្មី ក៏ញ័ររញ្ជួយ ខុសសភាពដើម ។ ភវង្គដែលញ័ររញ្ជួយនេះ ហៅថា ភវង្គចលនៈ ។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីភវង្គចលនៈទី២ ខ្សែភវង្គត្រូវដាច់ ភវង្គចលនៈទី២នេះ ក៏បានឈ្មោះថ្មី ហៅថាភវង្គុបច្ឆេទ ។
អារម្មណ៍ក្រៅទាំង៥ (រូប សម្លេង ខ្លឹន រស ផោដ្ឋព្វ) មិនអាចកើតឡើងច្បាស់ ភ្លាមៗនៅ ពេលដែលវា មកប៉ះនឹងទ្វារវិញ្ញាណ សូម្បីអតិមហន្តារម្មណ៍ក៏ដោយ ក៏ត្រូវការ១ខណៈចិត្តដែរ ដើម្បីវាបង្ហាញខ្លួន នៅទ្វារវិញ្ញាណ ។ ចិត្តនេះហៅថា អតីតាភវង្គ ។
កាលណាអារម្មណ៍ មានកំរិតខ្លាំង (មហន្តារម្មណ៍) ភវង្គចិត្ត២ឬ៣ ត្រូវកន្លងផុតទៅ ពីពេលដែលអារម្មណ៍ មកប៉ះនឹងទ្វារវិញ្ញាណ ដល់ពេលដែលវា បង្ហាញខ្លួនច្បាស់ ក្នុងទ្វារ ។ ភវង្គចិត្ត២ឬ៣នេះ ក៏មានឈ្មោះថា អតីតាភវង្គ ដូចគ្នា ។ ដូច្នេះយើងបាន ភវង្គចិត្ត៣គឺៈ
១- អតីតាភវង្គ
	គឺភវង្គចិត្ត ដែលកន្លងផុតទៅ ពេលដែលអារម្មណ៍ មកប៉ះនឹងទ្វារវិញ្ញាណ ដល់ពេលដែលវា បង្ហាញខ្លួនច្បាស់ ក្នុងទ្វារ ។
២- ភវង្គចលនៈ
	គឺភវង្គដែលញ័ររញ្ជួយ នៅពេលដែល អារម្មណ៍បង្ហាញខ្លួនច្បាស់ ក្នុងទ្វារ ។
៣- ភវង្គុបច្ឆេទ
	គឺចិត្តដែលដាច់ពីខ្សែភវង្គ បន្ទាប់ពីភវង្គចលនៈ ។ បន្ទាប់ពីនេះទៅ ខ្សែភវង្គត្រូវឈប់ ហើយវីថិចិត្តក៏ចាប់ផ្តើម កើតឡើង ។
វីថិចិត្ត: ១)- អតិមហន្តារម្មណ៍វីថិ-

១)- អតិមហន្តារម្មណ៍វីថិ-
កាលណារូបារម្មណ៍មួយ ដែលជាអតិមហន្តារម្មណ៍ ចូលមកប៉ះនឹងចក្ខុទ្វារ អតិមហន្តារម្មណ៍វីថិ ក៏កើតឡើង ។ ខ្សែវីថិចិត្តអាចបង្ហាញ ជារូបតំណាង ដូចខាងក្រោមនេះ៖
ចក្ខុទ្វារវីថិ - អតិមហន្តារម្មណ៍ 
 អតីតភវង្គ → ភវង្គចលនៈ → ភវង្គុបច្ឆេទ → បញ្ចទ្វារាវជ្ជនៈ →ចក្ខុវិញ្ញាណ → សម្បដិច្ឆនៈ → សន្តិរណៈ → វោដ្ឋបនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ →
តទាលម្ពណៈ → តទាលម្ពណៈ (ចប់ខ្សែវីថិចិត្ត)
វីថិចិត្ត: សេចក្តីពន្យល់ - អតិមហន្តារម្មណ៍

សេចក្តីពន្យល់ - អតិមហន្តារម្មណ៍
ភវង្គ - ខ្សែបន្តជីវិត ។ កាលណាគេដេកលក់ ឬពុំដឹងអ្វីទាំងអស់ ចិត្តរបស់គេចេះតែ បន្តការកើត-រលត់ៗ ដោយមានមរណាសន្ននិមិត្ត ជាអារម្មណ៍ ។ ខ្សែភវង្គហូរទៅ រហូតដល់មានអារម្មណ៍ណាមួយ មកប៉ះនឹងទ្វារវិញ្ញាណ ។
អតីតភវង្គ - ភវង្គរបស់អតីត ។ ក្នុងខណៈដែលរូបារម្មណ៍ និងចក្ខុបសាទកើតព្រមគ្នា នេះជាឧប្បាទខណៈ ការកើតឡើងនៃរូបារម្មណ៍ ។
ភវង្គចលនៈ - ភវង្គរញ្ជួយ ។ ក្នុងខណៈនៃភវង្គចលនៈនេះ រូបារម្មណ៍កើតឡើង ច្បាស់ប្រកដក្នុងចក្ខុទ្វារហើយ ។ សូមរំលឹកថា អតិមហន្តារម្មណ៍ ត្រូវរត់ទៅ១ខណៈ ចិត្ត (ថិតិ) បន្ទាប់ពីឧប្បាទខណៈ ដើម្បីបានជារូបារម្មណ៍ ពេញបរិបូណ៌ ។
ភវង្គុបច្ឆេទ - ភវង្គឈប់ ។ ខ្សែភវង្គដែលហូរជាធម្មតា ត្រូវឈប់ បន្ទាប់ពីចិត្តនេះ រលត់ទៅ ។
បញ្ចទ្វារាវជ្ជនៈ - ចិត្តបែរទៅរកទ្វារវិញ្ញាណ៥ ។ នេះជាចិត្តទី១ជាដរាប ក្នុងខ្សែបញ្ច ទ្វារវីថិ ។ វាដាច់ចេញពីភវង្គ ងាកទៅរកទ្វារវិញ្ញាណ ។
ចក្ខុវិញ្ញាណ - វិញ្ញាណរបស់ភ្នែក ។ វាឃើញរូបារម្មណ៍ ។ វាបង្កើតផស្សៈ (ការប៉ះនៃ អារម្មណ៍) ហើយបញ្ជូនផស្សៈនោះ ទៅឲ្យចិត្តមួយទៀត មុននឹងវារលាយទៅ ។
សម្បដិច្ឆនៈ - ចិត្តទទួលយក ។ វាទទួលយក រូបារម្មណ៍ព្រមទាំងផស្សៈ ហើយ បញ្ជូនទៅឲ្យចិត្តបន្ទាប់ មុននឹងវារលាយទៅ ។
សន្តិរណៈ - ចិត្តស៊ើបអង្កេត ។ ចិត្តនេះតាមអង្កេតពិនិត្យ រូបារម្មណ៍និងផស្សៈ ។
វោដ្ឋបនៈ (មនោទ្វារាវចនៈ) - ចិត្តសម្រេច ។ ចិត្តនេះសម្រេចឲ្យតម្លៃ លក្ខណៈ ល្អឬ អាក្រក់ជាដើម ។
ជវនៈ - ចិត្តស្ទុះទៅ ទទួលរង ឬសោយអារម្មណ៍ ។ វាជាចិត្ត១ក្នុងចំណោម កាម ជវនចិត្ត២៩ ដែលមានមនសិការៈ និងវោដ្ឋបនៈ ជាបច្ច័យ (ជំរុញ) កើតឡើងយ៉ាង ច្រើន៧ដង គឺថាវារត់ទៅ៧ខណៈចិត្ត ។
តទាលម្ពណៈ - ចិត្តកត់សំគាល់ ។ ចិត្តនេះបន្តពីជវនៈ ហើយរត់ទៅ២ខណៈចិត្ត ទទួលយក ឬតោងយកអារម្មណ៍ ។ នៅពេលដែល តទាលម្ពណៈចិត្តទី២ រលាយទៅ រូបារម្មណ៍ និងចក្ខុទ្វារក៏រលត់ព្រមគ្នា ព្រោះអាយុរបស់វីថិចិត្ត ដែលមាន១៧ខណៈ បានចប់សព្វគ្រប់ហើយ ។
ភវង្គ- ខ្សែបន្តជីវិត ។ ដោយហេតុថា រូបារម្មណ៍លែងមានតទៅទៀត ខ្សែវីថិត្រូវចប់ ហើយចិត្តក៏ចុះទៅកាន់ភវង្គវិញ ។
ចំណាំៈ
អតិមហន្តារម្មណ៍វីថិ មានឈ្មោះម៉្យាងទៀតថា តទាលម្ពណវារវីថិ ព្រោះវាចប់ជាមួយ នឹង តទាលម្ពណចិត្ត ។
វីថិចិត្ត: ២)- មហន្តារម្មណ៍វីថិ-

២)- មហន្តារម្មណ៍វីថិ-
កាលណារូបារម្មណ៍ ដែលជាមហន្តារម្មណ៍ ចូលមកប៉ះនឹងចក្ខុទ្វារ មហន្តារម្មណ៍វីថិ២យ៉ាង អាចកើតឡើង ។ ខ្សែវីថិ២នោះ មានដូចខាងក្រោមនេះ-
ចក្ខុទ្វារវីថិ - មហន្តារម្មណ៍ (១) 
 អតីតភវង្គ → អតីតភវង្គ → ភវង្គចលនៈ → ភវង្គុបច្ឆេទ → បញ្ចទ្វារាវជ្ជនៈ →ចក្ខុវិញ្ញាណ → សម្បដិច្ឆនៈ → សន្តិរណៈ →  វោដ្ឋបនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ភវង្គ (ចប់ខ្សែវីថិចិត្ត) 

ចក្ខុទ្វារវីថិ - មហន្តារម្មណ៍ (២) 
 អតីតភវង្គ → អតីតភវង្គ → អតីតភវង្គ → ភវង្គចលនៈ → ភវង្គុបច្ឆេទ → បញ្ចទ្វារាវជ្ជនៈ →ចក្ខុវិញ្ញាណ → សម្បដិច្ឆនៈ → សន្តិរណៈ → វោដ្ឋបនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ → ជវនៈ (ចប់ខ្សែវីថិចិត្ត)