navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ជនជាតិទំពួន: ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ

ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ 
ជនជាតិទំពួនជាអ្នកភ្នំ រស់នៅតាមភូមិករតូចៗដែលមានគ្នាពី១០០ ទៅ ៤០០នាក់។ ភូមិទាំងឡាយជាទូទៅមានរាងជាការ៉េ និងមានរោង​(ផ្ទះសហគមន៍)​នៅចំកណ្ដាល។ បច្ចុប្បន្ន ភូមិទំពួនភាគច្រើនមានអណ្ដូងទឹករួមគ្នា មានតារាងបាល់ទះ និង រោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវនៅកណ្ដាលភូមិផងដែរ។ បន្ថែមពីលើផ្ទះមួយខ្នងនៅក្នុងភូមិ ជនជនទំពួនភាគច្រើនមានផ្ទះមួយខ្នងផ្សេងទៀតនៅលើដីចំការរបស់ខ្លួន។

ផ្ទះសំបែងសាងសង់លើសសរដែលមានកំពស់ពី១ទៅ២ម៉ែត ដើម្បីអោយខ្យល់ចេញចូលបានល្អ។ ជញ្ជាំង ដំបូល និងទ្វារ ធ្វើឡើងពីចំរៀកឫស្សី។ ផ្ទះជាធម្មតាមានរាងជាចតុកោណកែង ៣គុណ៥ម៉ែត។ សព្វថ្ងៃ ជនជាតិទំពួនដែលមានជីវភាពធូរធារសាងសង់ផ្ទះឈើប្រក់ស័ង្កសី ដើម្បីជាសញ្ញានៃភាពមានបានរបស់ពួកគេ។ នៅតំបន់ខ្លះ ជនជាតិទំពួនរស់នៅក្នុងផ្ទះសហគមន៍ ដែលអាចមានប្រវែងដល់ទៅ៦០ម៉ែត។

ជនជាតិទំពួនពេលរៀបការរួច បុរសយកត្រកូលខាងគ្រួសារនារី។ ការផ្ទេរកេរ្តិ៍មរតកក៏ធ្វើឡើងតាមខ្សែស្រលាយខាងស្រីដែរ។ ជាធម្មតា ជនជាតិទំពួនរៀបការនៅអាយុពី១៤ទៅ១៨ឆ្នាំ។ តាមប្រពៃណី គូស្វាមីភរិយាថ្មោងថ្មីត្រូវទៅនៅបំរើគ្រួសារខាងស្រីរយៈពេល៣ឆ្នាំ រួចទៅនៅបំរើគ្រួសារខាងប្រុសបន្ថែម៣ឆ្នាំទៀត។ ដល់ពេលនោះ ពួកគេមានអាយុគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការចាប់ផ្ដើមធ្វើចំការដោយខ្លួនឯង។

ជាមធ្យមស្ត្រីជាម្ដាយ មានកូនពី៦ទៅ៨នាក់។ តែដោយសារអត្រាមរណៈកុមារខ្ពស់និងមានកង្វះតំហែទាំសុខភាព មានកូនចំនួនមិនដល់៦នាក់ទេដែលអាចរស់ដល់ពេញវ័យ។
ជនជាតិទំពួន: កសិកម្ម

កសិកម្ម 
ភាគច្រើននៃជនជាតិទំពួនចិញ្ចឹមជីវិតដោយធ្វើកសិកម្មចំការព្រៃដុត។ ដីដែលនៅជុំវិញភូមិជាកម្មសិទ្ឋរបស់​សហគមន៍ដែលជាអ្នកសំរេច​ចែកចំនែកដី​ទៅអោយ​អ្នក​ភូមិម្នាក់ៗ។  នៅពេលដែលដីនៅកន្លែងមួយអស់ជីជាតិ(ជាទូទៅក្នុងរយៈពេលពី២ទៅ៣ឆ្នាំ) ពួកគេត្រូវទៅកាប់ឆ្ការនិងដុតព្រៃ​ដើម្បីយកដីថ្មីរៀបចំ​សំរាប់ការ​ដាំដុះ។

ភាគច្រើននៃជនជាតិទំពួនដាំដុះស្រូវប្រាំង និងដំនាំរួមផ្សំផ្សេងទៀតដូចជាពោត សណ្ដែក និង ល្ពៅ។ ពួកគេក៏ចិញ្ចឹមសត្វយកសាច់ដែរ ដូចជា មាន់ ជ្រូក គោ ឆ្កែ និង ក្របី។ ជនជាតិទំពួនប្រើប្រាស់ស្នារឬកាំភ្លើងដើម្បីបរបាញ់សត្វខ្លាឃ្មុំ ក្ដាន់ pheasant និងកំប្រុកជាដើម។
ជនជាតិទំពួន: សាសនា

សាសនា 
ជនជាតិទំពួនកាន់សាសនាព្រលឹង ដោយគេជឿលើព្រលឹង អ្នកតា និងវត្ថុអរូបី។ ពួកគេតែងបូជាសត្វដើម្បីផ្គាប់ចិត្តព្រលឹងដូនតានានា។ ការបំពារបំពានលើ​បញ្ជាដូនតាទាំងឡាយនឹងបង្កជាជំងឺបៀតបៀន។ ធ្មប់និងការបញ្ជូលព្រលឹងជារឿងសាមញ្ញ។ មានជនជាតិទំពួនមួយក្រុមតូចដែរដែលកាន់ពុទ្ឋសាសនាថេរវាទ។
ជនជាតិទំពួន: សិល្បៈ

សិល្បៈ 
ជនជាតិទំពួនចូលចិត្តតន្ត្រី។ ពួកគេហាត់លេងស្គរ ខ្លុយ  គង និងឧបករណ៍តន្ត្រីផ្សេងទៀតតាំងពីក្មេងៗទៅ។ គងជាឧបករណ៍សំខាន់ជាងគេ។ ពេលមានពិធីផ្សេងៗ បុរសៗលេងគង ហើយនារីៗច្រៀងនិងរាំ។

Category:ជនជាតិ​ភាគតិច​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិដើមកម្ពុជា
ជនជាតិប្រុ

ប្រុ(ក៏ ប្រូ, រៀង ឬ ប្រុវ៉ាន់គៀវ ;   ; ឡាវ៖ບຣູ ; ថៃ៖บรู  ; ដែលមានន័យថា "ប្រជាជនរស់នៅក្នុងព្រៃ") គឺជាជនជាតិ ដើមភាគតិច រស់នៅក្នុង ប្រទេសថៃ ឡាវ និង វៀតណាម ។ ពួកគេនិយាយភាសា កាទូ ខុសពី ជនជាតិព្រៅ ដែលនិយាយភាសា បាហ៍ណា ខាងលិច។ Baird, Ian G. 2008.  ប្រុមិន​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ភាគ​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទេ។ ក្រុម លន់, ក្រឹង, កាវែត, Amba និង ព្រៅតាណាប់ នៅភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា តាមពិតទៅក្រុមតូចៗនៃ ព្រៅ មិនមែនក្រុម ប្រុ ទេ។ ក្រុមរង ព្រៅ នៅប្រទេសឡាវគឺ លន់, កាវែត, ជ្រេ,កា-យីង និងហាម៉ុង។ 

ជនជាតិ ប្រុ ក៏ជិតស្និទ្ធនឹងជនជាតិ Pnongam នៃភាគខាងត្បូងវៀតណាម និងភាគខាងកើតនៃប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។ ថ្វីបើមានញាតិសន្តានជាមួយក្រុមនេះក៏ដោយ ជនជាតិ ប្រុ មានភាពខុសគ្នាខាងនយោបាយ និងប្រវត្តិសាស្ត្រពីក្រុមជនជាតិផ្សេងទៀតនេះ។ (Korolev: 1957, 378)

ជនជាតិ ប្រុ និយាយ ​ភាសា ប្រុស ជា​ភាសា កាទូ មន-ខ្មែរ  កៅប្រុ ដែល​មាន​គ្រាមភាសា​ជា​ច្រើន។ ចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់ពួកគេត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន 129,559 ដោយ Ethnologue ។

មនុស្សមួយចំនួនបានយល់ច្រលំ ប្រុ សម្រាប់ ព្រៅ នៅភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា និងខេត្ត អាច់ក្រពើ និង ចាម្ប៉ាសាក់ ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសឡាវ។ តាម​ពិត ពួក​គេ​ជា​ក្រុម​ផ្សេង​គ្នា ហើយ​ប្រជាជន​ប្រុ​មិន​មាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទេ។ Baird, Ian G. 2008.
ជនជាតិប្រុ: ការតាំងទីលំនៅនិងភូមិ

ការតាំងទីលំនៅនិងភូមិ 
ប្រុ បានតាំងទីលំនៅភាគច្រើននៅតាមបណ្តោយផ្លូវទឹក។ ជាប្រពៃណីពួកគេរស់នៅក្នុងផ្ទះតូចៗដែលសង់នៅលើបង្គោល។ ផ្ទះ​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំ​នៅ​ជុំវិញ​អគារ​ប្រជុំ​កណ្តាល​ជុំវិញ​រង្វង់​មូល។

នៅ​ប្រទេស​ថៃ ប្រុ ភាគច្រើន​រស់នៅ ​ខេត្ត​សកលនគរ និង ​ខេត្ត​មុ​ក្ដាហា ​ក្នុង​តំបន់ ​អ៊ី​សាន ភាគ​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស​ថៃ​។

នៅ​ប្រទេស​លាវ ប្រុ ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​ភាគ​ខាង​កើត ​ខេត្ត​សា​វា​ន់​ណាខេត ស្រុក​សេ​ផុ​ន ប៉ុន្តែ​ក៏​នៅ​ផ្នែក​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​ខេត្ត និង​នៅ ​ខេត្ត​ខាំ​មួ​ន ​ផង​ដែរ ។

នៅប្រទេសវៀតណាម ជនជាតិ ប្រុ ភាគច្រើនរស់នៅតំបន់ភ្នំភាគខាងលិចនៃ ខេត្តក្វាងប៊ិញ, ខេត្តក្វាងជិ, ខេត្ត ហ្វេ ។ ក្រុមរង ប្រុ នៅវៀតណាមគឺ វ៉ាន់គៀវ, ទ្រី, ឃួ, ម៉ាកុង។
ជនជាតិប្រុ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ប្រវត្តិដំបូងនៃ ប្រុ នៅតែមិនច្បាស់លាស់។ អ្នកស្រាវជ្រាវជឿថាបុព្វបុរសរបស់ជនជាតិប្រុគឺជាសមាជិកនៃនគរ ខ្មែរ នៃ អង្គរ ដែលគ្រប់គ្រងផ្នែកធំនៃ ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និង ថៃ ប្រហែលសតវត្សទី៩ និងសតវត្សទី១៣។ នេះក៏ផ្អែកលើទំនាក់ទំនងរវាងភាសាមន-ខ្មែរ និងភាសាប្រុ។ ប្រហែល 400 ឆ្នាំមុន ប្រុ ត្រូវបានរុញចេញពីដីជ្រលងភ្នំដ៏ល្អបំផុតនៅភាគខាងជើងនៃប្រទេសឡាវ ហើយបានបង្ខំឱ្យទៅភាគខាងត្បូងដោយប្រជាជននិយាយភាសាថៃ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]

ផ្នែកតូចមួយនៃជនជាតិប្រុបានធ្វើចំណាកស្រុកពី ជួរអាណ្ណាម (វៀតណាម៖ ឌឿយ ត្រឹងសឺន) ទៅ ដក់ឡាក់ ចាប់ពីចុងខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧២។ ក្នុងឆ្នាំ 2019 ចំនួនប្រជាជន ប្រុ នៅខេត្ត ដក់ឡាក់ មានចំនួន 2,659 នាក់ ដែលចំនួននេះមានចំនួនច្រើនជាងប្រជាជនរបស់ពួកគេនៅ Thừa Thiên-Huế (1,389 នាក់) ។  

ក្នុងកំឡុង សង្គ្រាមវៀតណាម ប្រុ បានរងទុក្ខយ៉ាងខ្លាំងដោយសារជម្លោះដែលបានឡោមព័ទ្ធពួកគេ។

ក្នុងអំឡុងពេល និងក្រោយ សង្រ្គាមវៀតណាម ប្រជាជន ប្រុ នៅក្នុងប្រទេសថៃបានចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងសកម្មភាពបដិវត្តន៍ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់។ រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលថៃបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងសកម្មភាពទាំងនេះដោយការបង្កើនវត្តមានយោធាថៃ ក៏ដូចជាការបង្កើនការចំណាយសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]

នៅវៀតណាម ក្នុងអំឡុងសង្រ្គាម ប្រជាជន ប្រុ (ហៅថា វ៉ាន់គៀវ ជាភាសាវៀតណាម) បានផ្តល់ការគាំទ្រយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ចលនារបស់ វៀតមិញ និងក្រោយមកសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតវៀតណាម។ ក្រោយ​មក ពួក​គេ​បាន​យក​នាម​ត្រកូល “ហូ” ដើម្បី​បង្ហាញ​ការ​ដឹង​គុណ​ចំពោះ​លោក​ប្រធាន ​ហូជីមិញ ។
ជនជាតិប្រុ: សាសនា

សាសនា 
ប្រុ ភាគច្រើនមានជំនឿលើ សាសនា ប៉ុន្តែមួយចំនួន (ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសថៃ) គឺជាអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា ថេរវាទ ដែលត្រូវបានគោរពតាមបែប Animism ដែលរួមមានការគោរពបូជាដូនតា ព្រលឹងបាយ និងវិញ្ញាណភ្លើង។ វត្ថុសក្តិសិទ្ធិរបស់ ប្រុ រួមមានវត្ថុបុរាណ និងបំណែកនៃអាវុធបុរាណ និងវត្ថុប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះ

ប្រុ ក៏​មាន​មរតក​ដ៏​សម្បូរ​បែប​នៃ​ទេវកថា និង​រឿងព្រេង​ដែល​បាន​បន្សល់​ទុក​ផ្ទាល់​មាត់ រួម​ទាំង​រឿង​រ៉ាវ​ជា​ច្រើន​អំពី​សត្វ​ផង​ដែរ។ ឆ្លាតជាងគេគឺទន្សាយ ហើយវីរបុរសគឺខ្លា។ (Zhuravleva: 1961, № 6. To 54)
ជនជាតិប្រុ: សេដ្ឋកិច្ច និងមុខរបរ

សេដ្ឋកិច្ច និងមុខរបរ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| របស់របរមួយចំនួនដែលជនជាតិ ប្រុ ប្រើជាប្រពៃណី
ជនជាតិប្រុ: វប្បធម៌

វប្បធម៌ 
ប្រុគឺជាសង្គមដូនតាមួយដែលបុរសទទួលបានឋានៈខ្ពស់ជាងស្ត្រីក្នុងគ្រួសារ និងជាកន្លែងដែលសមាជិកវ័យចំណាស់ទទួលបានឋានៈខ្ពស់ជាងសមភាគីវ័យក្មេងរបស់ពួកគេ។

បុរសតែងតែអនុវត្តពហុពន្ធភាព ដែលទោះបីជាមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយវប្បធម៌ត្រូវបានទទួលយកក៏ដោយ។ ជាធម្មតាបុរសពហុពន្ធភាពនឹងមានប្រពន្ធជាច្រើន ពាសពេញភូមិជាច្រើនដែលគាត់ធ្វើដំណើរ។

ប្រុ គឺ​ជា​មនុស្ស​ចេញ​ពី​សង្គម ហើយ​ស្រឡាញ់​តន្ត្រី និង​ការ​រាំ។ ពួកគេ​មាន​តន្ត្រី​ខ្លាំង​ណាស់ ហើយ​មាន​ជំនាញ​ជាមួយ​នឹង​ឧបករណ៍​ផ្សេង​ៗ​ជា​ច្រើន​រួម​មាន កន្ត្រក ស្គរ គង ស័ង្កសី និង​ឧបករណ៍​សាមញ្ញ និង​ប្រពៃណី​ដែល​ធ្លាប់​រួម​ដំណើរ​ជាមួយ​នឹង​ការ​ច្រៀង​រឿងនិទាន (ចា ចាប) និង​ដូរ​ចម្រៀង (ស៊ីម)។

ទោះបីជាពួកគេជាជនជាតិ កាទូ ក៏ដោយ ពួកគេបានទទួលយកធាតុមួយចំនួននៃវប្បធម៌ តៃ ។ សម្លៀក​បំពាក់​របស់​ពួក​គេ​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ពី​ចំណុច​នេះ ដោយ​រួម​បញ្ចូល​គ្នា​នូវ​ធាតុ តៃ និង កាទូ។
ជនជាតិផ្រាយ: ការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះ

ការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះ 
ផ្រាយក៏ត្រូវបានគេសំដៅជាទូទៅថាជា ផ្រាយ 3 ក្នុងចំណោមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមផងដែរ ដើម្បីធ្វើឱ្យពួកគេមានភាពស្រពិចស្រពិលពី ជនជាតិ ផៃ ដែលជួនកាលគេហៅថា ផ្រាយ(ផ្រាយ1)។ Ethnologue report for Pray 3
ជនជាតិផ្រាយ: ភាសា

ភាសា 
ផ្រាយ និយាយភាសាមួយហៅថា ផ្រាយ ដែលជា ភាសា ឃ្មុ ។ Ethnologue report for Pray 3  ភាសា ឃ្មុ គឺ​ជា​ភាសា អូស្រ្តូអាស៊ី។  មាន​ការ​ជជែក​ដេញដោល​ខ្លះ​ថា​តើ​ភាសា​ឃ្មុជា​ភាសា​មន​-​ខ្មែរ​ដែរ​ឬ​ទេ? ប៉ុន្តែ​មតិ​ភាគ​ច្រើន​យល់​ថា​មិន​មែន​​ទេ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]
ជនជាតិផ្រាយ: ការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ

ការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ 

 ចំនួន​ប្រជាជន​នៅ​ប្រទេស​ថៃ: 38,808នាក់ Ethnologue report for Pray 3
ជនជាតិព័រ

ព័រ  ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា សំរ៉ែគឺជាក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចនៅភាគខាងលិច នៃប្រទេសកម្ពុជា ។ ពួកគេរស់នៅក្នុង ខេត្តព្រះវិហារ ( ស្រុករវៀង ) និង ខេត្តបាត់ដំបង ( ស្រុកសំឡូត ) ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុង ខេត្តពោធិ៍សាត់ ជាពិសេសនៅ ស្រុកភ្នំក្រវាញ និង ស្រុកវាលវែង ។ នៅ​ភ្នំ​ក្រវាញ ប្រជាជន​សរុប​មាន​ចំនួន​ប្រមាណ ១.០២៤ នាក់ ខណៈ​វាលវែង​មាន​ប្រជាជន​ប្រហែល ២២៤ នាក់​។ 

ក្នុង​ខេត្ត​ពោធិ៍សាត់ សហគមន៍​នេះ​ហៅ​ខ្លួន​គេ​ថា «សំរ៉ែ»។ ដើមឡើយ​រស់នៅ​តំបន់​ភ្នំ ប្រជាជន​ព័រ​បាន​ធ្វើ​ចំណាកស្រុក​បណ្តើរៗ​ទៅ​តាម​ជើងភ្នំ​ក្បែរ​ប្រភពទឹក ជា​ចម្បង​សម្រាប់​ដាំ ​ដើម​ក្រវាញ ​។
ជនជាតិព័រ: សូម​មើល​ផង​ដែរ

សូម​មើល​ផង​ដែរ 

 ប្រជាជន Pearic
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិ ភាគតិច ក្នុង ប្រទេស កម្ពុជា
ជនជាតិព្រៅ

តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Bamboo_Trap.jpg/220px-Bamboo_Trap.jpg|រូបភាពតូច| យុវជនជនជាតិដើមភាគតិចចងក្រងឯកសារភាសា និងវប្បធម៌ ព្រៅ ក្នុងខេត្តរតនគិរី ប្រទេសកម្ពុជា

ជនជាតិដើមភាគតិចព្រៅ គឺជាជនជាតិភាគតិចមួយក្រុមដែលរស់នៅសងខាងនៃព្រំដែនកម្ពុជា-ឡាវ។ ជនជាតិព្រៅ មានប្រហែលជាង ៦មុឺននាក់ ដែលត្រូវបានកំណត់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅទូទាំងពិភពលោក។ ពួកគេភាគច្រើនរស់នៅក្នុង ខេត្តអាចម៍ក្រពើ និង ខេត្តចម្ប៉ាសក្ដិ ភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ និងខេត្តរតនគិរី និងខេត្តស្ទឹងត្រែង នៅភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា។  Baird, Ian G. 2008.
ជនជាតិភាគតិចនៅកម្ពុជា

រូបភាពតូច|ផែនទីជនជាតិនៃប្រទេសកម្ពុជា។

ជនជាតិភាគតិចនៅកម្ពុជា ពួក​គេ​ជា​ជន​ជាតិ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​អ្នក​តាំង​លំនៅ​ដំបូង​នៃ​ទឹក​ដី​កម្ពុជា រួម​ទាំង​ខ្មែរ​ផង​ដែរ។ ប្រទេសកម្ពុជាគឺជាទឹកដីដូនតារបស់ជនជាតិដើមភាគតិចចំនួន ២៦ រួមទាំងជនជាតិខ្មែរ ដែលជាចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់ជាតិ។ ប្រទេសកម្ពុជាមានភាពខុសគ្នារវាងជនជាតិដើម និងក្រុមជនជាតិភាគតិច៖

ក្រុមជនជាតិភាគតិចក្នុងប្រទេសកម្ពុជាសំដៅទៅលើជនជាតិដែលមានដើមកំណើតថ្មីៗនៅក្នុងទឹកដីបរទេសដូចជា ចិន វៀតណាម ថៃ។ល។

បន្ទាប់មក ជនជាតិដើម គឺជាជនជាតិដែលបុព្វបុរសត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអ្នកតាំងទីលំនៅដើមនៃទឹកដីខ្មែរតាំងពីដូនតា រួមទាំងខ្មែរផងដែរ។

ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរយើង មានជនជាតិដើមភាគតិចចំនួន ២៥ នាក់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលរស់នៅភាគច្រើននៅខេត្តរតនគិរី មណ្ឌលគិរី និងស្ទឹងត្រែង ប៉ុន្តែមានតំណាងនៅខេត្តផ្សេងទៀតដូចជា ឧត្តរមានជ័យ និងខេត្តព្រះវិហារ ខណៈដែលមានជនជាតិដើមនៅក្នុងខេត្តភាគច្រើននៃប្រទេសកម្ពុជា។ ពួកគេត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយភាសា ទំនៀមទំលាប់ និងសាសនាដូនតា ហើយពួកគេមានទឹកដីដូនតារបស់ពួកគេ ក្លាយជាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការពារបរិស្ថាន និងសម្រាប់រំលឹកដល់ឫសគល់នៃបុព្វបុរសរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា។
ជនជាតិភាគតិចនៅកម្ពុជា: ជនជាតិដើម

ជនជាតិដើម 
សូមមើល៖ ជនជាតិខ្មែរលើ

 ជនជាតិកាចក់ 가작 Kachak ឬ Kchak។
 ជនជាតិកាវេត 가왯 Kavet ឬ Kravet​ ឬ Kaveat ឬ កាវេត​ ឬ កាវ៉ែត។
 ជនជាតិកួយ 꾸어 Kuy ឬនៅជាភាសាថៃ กูย។
 ជនជាតិគ្រឹង 크릉 Kreung ឬ Krung។
 ជនជាតិចារ៉ាយ 짜라이 ឬ ជ្រាយ ឬ Chreay ឬ Jarai ឬ Jarais ឬ Charay ឬ នៅភាសាវៀតណាម Người Gia Rai ឬ Gia Rai​ ឬ Gia-rai។
 ជនជាតិទំពួន 땀뿐 Tampuan ឬ Tompuan ឬ Tampuon ឬ Tumpoun ឬ Tumpuon។
 ជនជាតិព្រៅ 뿌르어 Prov ឬ Brao​ (Prŏu [prɨw])។
 ជនជាតិឞូន៝ង 브농 Pnong ឬ Bunong។
 ជនជាតិលុន Loun ឬ Lon។
 ជនជាតិស្អូច Sa'och ឬ Sauch​ ឬ Samre​ ឬ Chong​ ឬ Samray​ ឬ Suoy ឬ Pear។
ជនជាតិភាគតិចនៅកម្ពុជា: ជនជាតិភាគតិច

ជនជាតិភាគតិច 

 កូឡា 꼴라 Kola
 ចាម្ប៍ 짬 Cham
 រដែ 로디에 Rodea
 ល្មុំា 롤맘 Lomam
 សុអុង(សួយ) 수옹 Soong
 ស្ទៀង 서띵 Stiang
ជនជាតិភូមា

ជនជាតិភូមា ឬ ជនជាតិប៉ាម៉ារ ( ភូមា : ဗမာလူမျိုး ) គឺជាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រវាងចិននិងទីបេ ក្រុមជនជាតិដើម នៅមីយ៉ាន់ម៉ា (អតីតភូមា) ។ ជនជាតិភូមា កំំពុងរស់នៅជាចម្បងនៅក្នុង អាងទឹកទន្លេឥរ៉ាវ៉ាវតី ហើយនិយាយ ភាសាភូមា ដែលជាភាសាផ្លូវការតែមួយគត់របស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ានៅថ្នាក់ជាតិ។ ទំនៀមទម្លាប់ និងអត្តសញ្ញាណរបស់បាម៉ា មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹងវប្បធម៌ភូមាដ៏ទូលំទូលាយ។ ឈ្មោះរបស់ប្រទេសនេះបានប្តូរពី "ភូមា" ទៅជា "មីយ៉ាន់ម៉ា" នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ 1989 ដោយក្រុមប្រឹក្សាស្តារនីតិបញ្ញត្តិរដ្ឋ។ដកស្រង់ចេញពីគេហទំព័រសារព័ត៌មានវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស
ជនជាតិភូមា: ការភៀសខ្លួនរស់នៅ

ការភៀសខ្លួនរស់នៅ 
ជនជាតិភូមា មាន​ចំនួន​ច្រើន​បំផុត​ក្នុង​ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា ដែល​បង្កើត​ជា​ក្រុម​ជនជាតិ​ភាគ​ច្រើន​ប្រហែល ៣២ លាន​នាក់។ 

ជនភៀសខ្លួនភូមា ដែលជាមានលក្ខខណ្ឌប្រវត្តិសាស្រ្តនិងចាប់ផ្តើមនៅពេលចាប់ផ្ដើមនៃសង្រ្គាមលោកលើកទី ២ នេះត្រូវបានគេនាំយកមកជាសំខាន់ដោយមានរយៈពេលអូសបន្លាយនៃការគ្រប់គ្រងយោធានិងឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពចម្រុះជនជាតិភាគតិចនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ មនុស្សជាច្រើនបានតាំងទីលំនៅនៅអឺរ៉ុប ជាពិសេសនៅចក្រភពអង់គ្លេស។

បន្ទាប់ពី ឯករាជ្យរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា (1948-1962) មនុស្សជាច្រើនបានចាប់ផ្តើមផ្លាស់ទៅចក្រភពអង់គ្លេស អូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់ សហរដ្ឋអាមេរិក ម៉ាឡេស៊ី សិង្ហបុរី ចិនដីគោក ហុងកុង តៃវ៉ាន់ កូរ៉េខាងត្បូង ឥណ្ឌា ជប៉ុន និងកម្ពុជា ដែលខ្មែរយើងស្គាល់ថាជាជនជាតិកូឡា ។
ជនជាតិមន

ជនជាតិមន ( Mon မန်   ;     , pronounced       ,     ,   តំនភ្ជាប់=| អំពីសំឡេងនេះ  ស្តាប់   ) គឺជា ក្រុមជនជាតិភាគតិច ដែលរស់នៅ មីយ៉ាន់ម៉ា របស់ រដ្ឋ មន តំបន់បាហ្គោ ដែលជា តំបន់ដីសណ្ត Irrawaddy ព្រំដែនមីយ៉ាន់ម៉ាភាគខាងត្បូងជាមួយ ប្រទេសថៃ និងនៅប្រទេសថៃ ស្រុកបុរីថុន, ស្រុក ប៉ាកលេ, ស្រុកស្រុក ភីរ៉ា ផារ៉ាឌីង និង ស្រុកខណ្ឌឡាត់ក្រ ។   

មនគឺជារឿងមួយនៃដំបូងបំផុតដល់ប្រជាពលរដ្ឋនៅ តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងការទទួលខុសត្រូវចំពោះការរីករាលដាលនៃ  ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ នៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក ។ អរិយធម៌ដែលបានបង្កើតឡើងដោយមនគឺមួយចំនួននៃដើមដំបូងបំផុតនៅក្នុងប្រទេសថៃ ក៏ដូចជាប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ។  

ពួកគេចេះនិយាយ ភាសាមន ជា ភាសាអូស្ត្រូស្យា គីនិងមានដើមកំណើតរួមជាមួយ ប្រជាជននីយ៉ាគូ នៃប្រទេសថៃ។ ពួកគេមកពីម៉ូន ម៉ាឡាឡា (ប៉ូលីស) នៃ ទ្វារវត្តី ។ ភាសាមួយចំនួននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយភាសាមន។  មនគឺជាប្រភពនៃឥទ្ធិពលលើវប្បធម៌របស់មីយ៉ាន់ម៉ានិងថៃ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងមួយចំនួននៅក្នុងប្រទេសទាំងពីរសព្វថ្ងៃរួមទាំង យ៉ាំងហ្គោន និង បាងកក ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយប្រជាជនមនឬអ្នកគ្រប់គ្រងមន។ 

សព្វថ្ងៃមនគឺជា ក្រុមជនជាតិភាគតិច ដ៏សំខាន់ មួយនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងជា ក្រុមជនជាតិភាគតិចនៅប្រទេសថៃ ។  ជនជាតិម៉ុងហ្គោលីមកពីប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានគេហៅថាភូមាមនរឺភូមាម៉ូន។ មនពីប្រទេសថៃត្រូវបានគេហៅថាថៃ - រ៉ាម៉ាន់រឺថៃមន។    គ្រាមភាសាមនរបស់ថៃនិងមីយ៉ាន់ម៉ាគឺ វាងវៃគ្នាទៅវិញទៅមក ។  

មនបូព៌ារួមមាន គ្រួសាររាជវង្ស បច្ចុប្បន្ន របស់ថៃ ដែលមានដើមកំណើតមន។ មនបានប្រមូលផ្ដុំវប្បធម៌ ថៃ មួយរយៈកន្លងមកហើយតែស្ត្រីរាជវង្សចក្រីសំដែងនិងរក្សាមរតកមនរបស់គេនៅឯតុលាការថៃ។ មនភាគខាងលិចនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានស្រូបយកដោយសង្គម បាម៉ា ។ ពួកគេបានធ្វើការដើម្បីថែរក្សាភាសានិងវប្បធម៌របស់ពួកគេនិងដើម្បីទទួលបានស្វ័យភាពនយោបាយមួយកម្រិតទៀត។
ជនជាតិមន: សូរស័ព្ទនិងពាក្យសូរស័ព្ទ

សូរស័ព្ទនិងពាក្យសូរស័ព្ទ 
នៅក្នុង ភាសាភូមា ពាក្យ ម៉ុនមន ( ប្រកាស  ) ត្រូវបានប្រើ។ ក្នុងយុគសម័យមុនអាណានិគមជនជាតិភូមាបានប្រើពាក្យថា តាលីង (បន្ទាត់មួយ) ដែលត្រូវបានអនុម័តជាបន្តបន្ទាប់ដោយជនជាតិអង់គ្លេសដែលក៏បានសំដៅដល់ជនជាតិមនជា ជនជាតិប៉ឺហ្គោ នកំឡុងសម័យអាណានិគម។  ភាពពិតនៃតាឡាងិត្រូវបានជជែកដេញដោល។ វាអាចកើតចេញពី តេលេណាណា រឺ កាលីយ៉ា ដែលជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រនៅភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសឥណ្ឌា។  ការប្រើប្រាស់“ តាឡាងិង” ព្យាករណ៍អំពីការដណ្តើមយកបាន នគរ ភូមាពី នគរហង្សាវត្តី នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៧០០ និងត្រូវបានគេរកឃើញនៅលើសិលាចារឹកដែលមានទាក់ទងនឹងរជ្ជកាល អាណាវរ៉ាតា នៅទសវត្ស ១០០០ ។   នៅឆ្នាំ ១៩៣០ និង ១៩៤៧ មេដឹកនាំជនជាតិភាគតិចមនដែលបានចាត់ទុកពាក្យថាតាឡាងិងត្រូវបានគេយកទៅប្រើជាភាសាប្រជាជនបានធ្វើញត្តិប្រឆាំងនឹងការប្រើប្រាស់ពាក្យនេះ។ “ តាឡាងិង” ឥឡូវលែងប្រើនៅក្នុងភាសាភូមាសម័យទំនើបលើកលែងតែបរិបទនៃពាក្យប្រវត្តិសាស្ត្រជាក់លាក់ដូចជាប្រភេទបទចំរៀងអេលឌីនៅក្នុង ម៉ាហាជីតាដែល ជា សាកសព នៃបទចម្រៀងបុរាណរបស់ភូមា។ ពាក្យភូមា "មន" គឺមានន័យដូចនឹងពាក្យភូមាថា "អភិជន" ។  នៅក្នុង ភាសា មនមនត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា មន (សរសេរអ៉ឺណឹនឬម៉ាហើយបញ្ចេញសំឡេង  ) ដោយផ្អែកលើពាក្យបាលីរ៉ូ ម៉ាម៉ា ( រ៉ា សិប) ដែលសំដៅទៅលើបេះដូងមននៅតាមបណ្តោយឆ្នេរភូមា។  នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍មនបុរាណពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថា រ៉ាម៉ាន (រ៉ាម៉ាយ) ។  

មននៃមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានបែងចែកជាបីក្រុមរងដោយផ្អែកលើតំបន់ដូនតារបស់ពួកគេនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាទាប៖ 

 មុន្នី ( မန်ည  ;  ពី  ន (ដែនដីសណ្តរអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី) នៅភាគខាងលិច  
 ច័ន្ទតាំង ( မန်ဒိုင်  );  ) នៅ ហ្គោហ្គោ នៅកណ្តាល  
 ម៉ាន់តេ ( မန်ဒ  ;  ) នៅឯ Mម៉ុតតាម៉ាa នៅភាគអាគ្នេយ៍។
ជនជាតិមន: ប្រវត្តិដំបូង

ប្រវត្តិដំបូង 
រូបភាពតូច|254x254ភីកសែល| ផែនទីអាស៊ីអាគ្នេយ៍គ។ ៩០០ គ។ ស។ ដែលបង្ហាញពីហា ភុនឆៃ ពណ៌បៃតងខ្ចី។ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ព្រះមហាក្សត្រិយានីដែលនៅ សេសសល់ វិមាន ខេម៉ាដាវី នៅ ឡាំភុន ប្រទេសថៃ 
ប្រជាជនមនអាចចាប់ផ្តើមធ្វើចំណាកស្រុកពីចិនចូលទៅតំបន់ឥណ្ឌូចិននៅប្រហែល ៣០០០ មុនគ។ ស .។  មនត្រូវបានគេជឿថាជាប្រជាជនដំបូងបង្អស់នៅ ឥណ្ឌូចិន ។ ពួកគេបានបង្កើតអរិយធម៌ដំបូង ៗ មួយចំនួននៅទីនោះរួមមាន ទ្វារវត្តី នៅកណ្តាលប្រទេសថៃ (ដែលវប្បធម៌រីកសាយទៅជា ឥសាន ) ស្រីពេស្យា  នៅភាគកណ្តាលប្រទេសឡាវ ( ខេត្តស៊ីខុតបុ បុងទំនើប វៀងចន្ទន៍ ) និងភាគ Nសាន ថៃ ហរភុនឆៃ នៅភាគខាងជើងថៃនិង ព្រះរាជាណាចក្រ ថៃ ថុន។ ប្រទេសភូមាទាប។   ពួកគេជាអ្នកទទួលដំបូងនៃអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា ថេរវាទ ពី ស្រីលង្កា ផ្ទុយពីសម័យ ហិណ្ឌូ របស់ពួកគេដូចជាប្រជាជន ខ្មែរ និង ចាម ។ មនបានយក តាមព្យញ្ជនៈផាឡាវ៉ា ហើយទម្រង់ អក្សរមន ចាស់ជាងគេត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងរូងភ្នំនៅ សារ៉ាបូរី សម័យថ្មីដែលមានអាយុកាលប្រហែល ៥៥០ នៃគ។ ស .។ ទោះបីមិនទាន់រកឃើញអដ្ឋិធាតុណាមួយដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់នគរថុនក៏ដោយក៏វាត្រូវបានគេនិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រវតិ្តសាម ម៉ា និង ឡាណា ដែរ។ រឿងព្រេងនិទានមហាក្សត្រី ខេម៉ាដាវី ពី ជ្រលងទន្លេចៅពញា, ដូចបានប្រាប់នៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃកាលប្បវត្តិ កូម៉ាដាវីវីសា និងប្រភពផ្សេងទៀតបានមកដល់ច្បាប់ជាដំបូងនៃហរិបុញ្ជ័យមហាក្សត្រី (សម័យទំនើប ឡាំភុន ) នគរនៅជុំវិញ 800 គ។ 

បន្ទាប់ពី ១០០០ គ។ ស។ តទៅពួកមនបានស្ថិតនៅក្រោមសម្ពាធថេរជាមួយ ប្រជាជនតៃដែលបាន ធ្វើចំណាកស្រុកពីភាគខាងជើងនិងការលុកលុយរបស់ ខ្មែរ ពី ចក្រភពខ្មែរ នៅភាគខាងកើត។ ផ្នែកសំខាន់មួយរបស់មននៃ ទ្វារវត្តី បានភៀសខ្លួនទៅភាគខាងលិចទៅភូមាក្រោម។ ពួកម៉ាន់ឌូនៃទ្វារវតីបានបើកផ្លូវទៅកាន់ នគរល្វោ នៅប្រហែលឆ្នាំ ១០០០ គ។ ស .។ កូនចៅកូនចៅរបស់ទ្វារវតីវត្តីមនគឺជា ប្រជាជននីយ៉ាគូ នៃឥសាន។ មនត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងសង្គ្រាមដឹកជាឈ្លើយឬបញ្ចូលទៅក្នុងវប្បធម៌ថ្មី។ មនជាធាតុមួយដែលបានបាត់ខ្លួនស្ទើរតែនៅជ្រលងចៅពញា។ ទោះយ៉ាងណានគរហរភុនឆៃបានរស់រានមានជីវិតជាបន្ទាយរបស់មននៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃក្រោមការយាយីម្តងហើយម្តងទៀតដោយ ប្រជាជនថៃខាងជើង ។ 
alt=|រូបភាពតូច|234x234ភីកសែល| សិលាចារឹក មីស៊ាឌី (គ។ ស ១១១៣) ជាភាសាមននៅ បាកាន ។ សិលាចារឹកមួយដែលចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ 
នៅឆ្នាំ ១០៥៧ ព្រះរាជា អាណាវ៉ាត្រា នៃ នគរបាកាន បានវាយដណ្តើមយកនគរថុន។ វប្បធម៌មននិង អក្សរមន ត្រូវបានស្រូបយកបានយ៉ាងងាយស្រួលដោយពួកភូមានិង ម៉ាន់ ជាលើកដំបូងដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បាម៉ា។ មននៅតែភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសភូមាទាប។ 

ហីភីហុនឆៃបានរីកចម្រើននៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទអាឌីតាយ៉ារ៉ាច (ប្រហែលដើមសតវត្សរ៍ទី ១២) ដែលបានចោទប្រកាន់ថាបានធ្វើសង្គ្រាមជាមួយ សូរ្យវរ្ម័នទី ២ នៃ អង្គរ និងបានសាងសង់ ចេតិយ ហីភុនឆៃ។ នៅឆ្នាំ ១២៣០ ម៉ាន់ទ្រា ដែលជាមេដឹកនាំថៃខាងជើងបានច្បាំងឈ្នះហាភុនឆៃនិងវប្បធម៌មនត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងវប្បធម៌ឡានណា។ ឡានណា បានយកអក្សរនិងសាសនាមន។
ជនជាតិមន: សតវត្សរ៍ទី ១៣ ដល់ទី ១៥

សតវត្សរ៍ទី ១៣ ដល់ទី ១៥ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|236x236ភីកសែល| រ៉ាចាដហ៊ីរ៉ាជ (១៣៨៤-១៤២២) 
នៅឆ្នាំ ១២៨៧ នគរបាកានបាន ដួលរលំដោយបន្សល់ទុកនូវថាមពលទំនេរ។ លោក វ៉ាររូ ដែលកើតពីម្ដាយម៉ុននិងឪពុក តៃ នៅភូមិដុនវ៉ុនក្នុងស្រុកថាថុនបានទៅរកសុខោទ័យដើម្បីលក់ទំនិញហើយក្រោយមកទៀតបានភ្ជាប់ពាក្យជាមួយបុត្រីរបស់ស្តេច។ ព្រះអង្គបានតាំងខ្លួនជានៅ ម៉ុតតាម៉ា ហើយត្រូវបានប្រកាសជាស្តេចមន។ ក្រោយមករាជធានីត្រូវបានប្តូរទៅនៅ ហ្គោហ្គោ (ប៉ារ៉ាហ្គាយ) ។ នគរហង្សាវត្តី របស់ព្រះអង្គ (១២៨៧-១៥៣៩) គឺជាសម័យកាលដ៏រុងរឿងមួយសម្រាប់មនទាំងអំណាចនិងវប្បធម៌។ មនត្រូវបានបង្រួបបង្រួមក្រោមព្រះរាជា រាជ រាជា ធរុ (១៣៨៣-១៤២២) ដែលបានរារាំងការលុកលុយដោយជោគជ័យដោយ ព្រះរាជាណាចក្រ បា អាវ៉ា ។ រជ្ជកាលរបស់ម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីន សៅពូ (១៤៥៣-១៤៧២) និងស្តេច ដាម៉ាសាឌី (១៤៧២-១៤៩២) គឺជាពេលវេលានៃសន្តិភាពនិងវិបុលភាព។
ជនជាតិមន: សតវត្សទី ១៦ ដល់ ១៧

សតវត្សទី ១៦ ដល់ ១៧ 
ទោះយ៉ាងណាជនជាតិបាម៉ាបានធ្វើឱ្យមានសន្ទុះឡើងវិញនៅ តៅហ្គូ នៅដើមសតវត្សទីដប់ប្រាំមួយ។ ហាន់វត្តីបានធ្លាក់ដល់ការលុកលុយរបស់ស្តេច ថេបហ៊ីនហីធី នៃតៅហ្គូនៅឆ្នាំ ១៥៣៩ ។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ស្តេចមនត្រូវបានដោះលែងជាបណ្តោះអាសន្នពីការគ្រប់គ្រងរបស់បាម៉ាដោយ ស្មីត ថាវប៉ុន្តែពួកគេត្រូវបានកម្ចាត់ដោយព្រះបាទ បាយ័ន នា ន នៅឆ្នាំ ១៥៥១ ។ បាម៉ា បានផ្លាស់ប្តូររាជធានីរបស់ពួកគេទៅម៉ុនដោយរក្សាមននៅក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយអាជ្ញាធររាជវង្ស។ ក្នុងរយៈពេលពីររយឆ្នាំខាងមុខទៀតមននៃភូមាក្រោមបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បាម៉ា។ 

ប្រទេសភូមាទាបបានក្លាយជារណសិរ្សសង្គ្រាមប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពរវាងប្រជាជនបាម៉ាថៃនិង ប្រជាជនរ៉ាឃីន ។ បន្ទាប់ពីការឆ្លងកាត់នៃបារីននានព្រះរាជបុត្រារបស់ព្រះអង្គគឺព្រះនាង នេន នៃ ចក្រភពតោនងុ បានប្រើច្បាប់ដែលត្រូវបានគេជិះជាន់ថែមទៀតប្រឆាំងនឹងប្រជាជនមន។ នៅឆ្នាំ ១៥៨៤ ព្រះរាជាណានបានបញ្ជូនមេមន ២ អង្គដោយសម្ងាត់។ ប្រាយ៉ា គីធី និង ប្រាយ៉ារ៉ាម ដើម្បីធ្វើឃាត នារាសូរ្យិ៍ នៃ ខេត្ នៅ ក្រាំង ។ នៅពេលដឹងថាណារេសមិនមានកំហុសទេភត្រាយ៉ាគីនិងភីរ៉ារ៉ាបានចូលរួមយុទ្ធនាការរបស់ណារេសប្រឆាំងនឹងតុធូងរបស់បាម៉ារ។  បន្ទាប់មកមនត្រូវបានបង្ខំរឺស្ម័គ្រចិត្តក៏ផ្លាស់ទៅអយុធ្យា (ឥឡូវសៀមរឺថៃ) ។ ការដួលរលំនៃអំណាចមនបានបង្កើតរលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់សៀមជាកន្លែងដែលពួកគេត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យរស់នៅក្នុងទីក្រុង អយុធ្យា ។ ព្រះសង្ឃមនមួយអង្គបានក្លាយជាទីប្រឹក្សាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះមហាក្សត្រណារេសួន។ 

ហ្គោហ្គោន (ប៉ារ៉ាហ្គាយ) រដ្ឋធានីនៃ អាណាចក្រ តុងហ្គូត្រូវបានរឹបអូសយកដោយរដ្ឋរ៉ាកឃីនៅឆ្នាំ ១៥៩៩ ។ អាជ្ញាធរបាម៉ាបានដួលរលំហើយពួកមនបានបង្កើតឡើងដោយមានភាពធូររលុងនៅជុំវិញម៉ុតតាម៉ា (ម៉ាថាបាន) ។ មានតែការបង្រួបបង្រួមរបស់ស្ដេច អាន់ក្លរុលុន នៅឆ្នាំ ១៦១៦ ទេដែលជាមនជាថ្មីម្ដងទៀតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បាម៉ា។ មនបានបះបោរនៅឆ្នាំ ១៦៦១ ប៉ុន្តែការបះបោរត្រូវបានទម្លាក់ដោយស្តេច ពុយមីន ។ ជនភៀសខ្លួនមនត្រូវបានផ្តល់ឱ្យនូវការស្នាក់នៅនៅភាគខាងលិចសៀមដោយស្តេចសៀម។ ពួកម៉នបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យយោធានិងនយោបាយរបស់សៀមខណៈដែលក្រោយមកពួកគេបានបង្កើតរាជវង្សចនគ្រីនៃសៀម (ថៃ) ។ កងវរសេនាធំពិសេសមួយត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់មនដែលបម្រើស្តេចសៀម។
ជនជាតិមន: សតវត្សទី ១៨ ដល់ ១៩

សតវត្សទី ១៨ ដល់ ១៩ 
ថាមពលបាម៉ាបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅដើមសតវត្សទីដប់ប្រាំបី។ ទីបំផុតមនបានបះបោរម្តងទៀតនៅម៉ុននៅឆ្នាំ ១៧៤០ ដោយមានជំនួយពីប្រជាជន ហ្គីនសាន។. ព្រះសង្ឃមួយអង្គដែលមានខ្សែស្រឡាយរាជវង្សថូវូត្រូវបានប្រកាសជាស្តេចហ្គោលហើយក្រោយមកត្រូវបានស្នងរាជ្យដោយប៊ីនដាដាឡានៅឆ្នាំ ១៧៤៧ ។ អាឡុងប៉ាយ៉ាដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងជនជាតិបាម៉ាឈ្មោះអ៊ូហ្សីយ៉ាយ៉ាបានលុកលុយនិងបំផ្លាញនគរដោយបានសម្លាប់មនមនរាប់ពាន់នាក់រួមទាំងបានរៀនសូត្របូជាចារ្យមនស្ត្រីមានផ្ទៃពោះនិងកុមារ។ បូជាចារ្យជាង ៣០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់រង្គាលដោយបារ៉ាដែលទទួលបានជ័យជំនះនៅក្នុងទីក្រុងតែម្នាក់ឯង។បូជាចារ្យរាប់ពាន់នាក់ទៀតត្រូវបានសម្លាប់នៅទីជនបទ។ កងទ័ពរបស់អាល់ភផាយ៉ាត្រូវបានគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់កងទ័ពអង់គ្លេស។ លើកនេះការគ្រប់គ្រងរបស់បាម៉ាមានសភាពកាច។ មនត្រូវបានសម្លាប់រង្គាលភាគច្រើនជំរុញការធ្វើចំណាកស្រុកដ៏ធំមួយទៅកាន់ប្រទេសថៃនិងឡានណា។ ពួកមនបានបះបោរនៅឯដាន់ក្នុងរជ្ជកាលស្តេចសឺនស៊ូស៊ូននៃរាជវង្សខុនបាងនៃប្រទេសភូមាហើយទីក្រុងនេះត្រូវបានកម្ទេចចោលដល់ដី។ ជាថ្មីម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ១៨១៤ ម៉នបានបះបោរហើយត្រូវបានគេធ្វើបាបដូចកាលពីមុន។ ការបះបោរទាំងនេះបានបង្កជារលកធំនៃការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ជនជាតិមនពីភូមាទៅសៀម។
ធ្វេង|រូបភាពតូច|237x237ភីកសែល| រាមាទី ១ ជាស្ថាបនិកនៃ រាជវង្សចក្រគ្រី នៃ សៀម (ឥឡូវ ថៃ ) 
នៅដៃម្ខាងនៅប្រទេសសៀមបន្ទាប់ពីការដួលរលំអយុធ្យានៅឆ្នាំ ១៧៦៧ កូនចៅពីរនាក់របស់អភិជនមន។ Phraya Pichai និង ប្រាយ៉ាចក្រី បានក្លាយជាបុរសដៃឆ្វេងនិងស្ដាំរបស់ស្តេច ថាក់ស៊ីន នៃ ថុនបុរី ហើយពួកគេភាគច្រើនបានជួយយុទ្ធនាការរបស់ ថាក់ស៊ីន ក្នុងការរំដោះសៀមពីការកាន់កាប់របស់ ភូមា និងបង្រួបបង្រួមសៀមឡើងវិញ។  ស្តេចតាកស៊ីនខ្លួនឯងក៏ជាកូនចៅ ស៊ីណូ - ម៉ុននិងជីដូនម្តាយរបស់គាត់គឺជាបងស្រីរបស់ប្រធានសហគមន៍មនរបស់សៀម។ 

បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃ នគរថុនបុរី របស់តាកស៊ីន ប្រាយ៉ាចក្រី បានបង្កើត រាជវង្សចក្រី និងឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៧៨២ ខណៈដែលរ៉ាម៉ា I. រ៉ាម៉ាខ្ញុំកើតមកថោងឌីដែលជាអភិជនឈានមុខគេដែលបម្រើរាជវាំងនៅអយុធ្យាក្នុងឆ្នាំ ១៧៣៧  ម្ចាស់ក្សត្រីរបស់រាមាទី ១ គឺ អាម៉ារិនដា បានកើតក្នុងត្រកូល មន ដែលមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភម្នាក់ដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកទៅប្រទេសសៀមកាលពីជំនាន់មុន។ រ៉ាម៉ា ១ បានបង្កើត ទីក្រុងបាងកក ហើយបានផ្លាស់ប្តូររាជធានីពីថុនបុរីទៅបាងកក។ នៅពេលដែលរលកដ៏ធំនៃការធ្វើចំណាកស្រុកមនពីមីយ៉ាន់ម៉ា (បច្ចុប្បន្នភូមា) ទៅសៀម (ឥឡូវថៃ) បានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៨១៤ ចៅប្រុសរបស់គាត់គឺព្រះអង្គម្ចាស់ ម៉ុ ន មង្គល (ក្រោយមករាមាទី ៤) បានបន្តស្វាគមន៍ពួកមនខ្លួនឯងនៅឯព្រំដែន សៀម - ភូមា ។ ម៉ុងគូតខ្លួនឯងនិងរាជវង្សចក្រគ្រីនៃប្រទេសថៃសព្វថ្ងៃនេះមានដើមកំណើតមន។ 

មននៅថៃបានតាំងទីលំនៅភាគច្រើននៅតំបន់ខ្លះនៃ ភាគកណ្តាល នៃ ប្រទេសថៃ ដូចជា ប៉ាកគ្រី នៅណនថា បុរី រី ផាប្រាដា នៅ សាមុតប្រាកាន និង បានគី នក្នុងចំណោមការតាំងទីលំនៅមនមនផ្សេងទៀត។ សហគមន៍មនបានសាងសង់ ប្រាសាទព្រះពុទ្ធសាសនា ផ្ទាល់ខ្លួន។ យូរ ៗ ទៅម៉នត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងសង្គមនិងវប្បធម៌សៀមទោះបីជាមានការថែរក្សាប្រពៃណីនិងអត្តសញ្ញាណខ្លះក៏ដោយ។ Wat's the centre of Mon tradition - Bangkok Post
ជនជាតិមន: សតវត្សទី ១៩ ដល់ ២០

សតវត្សទី ១៩ ដល់ ២០ 
រូបភាពតូច|231x231ភីកសែល| ស្ត្រីជនជាតិមនម្នាក់នៅប្រទេសថៃក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ ។ 
ភូមាត្រូវបាន អង់គ្លេសវាយ ដណ្តើមយកបានដោយសង្រ្គាមជាបន្តបន្ទាប់។ បន្ទាប់ពី សង្គ្រាមអង់គ្លេស - ភូមាលើកទី ២ នៅឆ្នាំ ១៨៥២ ទឹកដីមននៅភូមាស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អង់គ្លេសទាំងស្រុង។ ចក្រភពអង់គ្លេសបានជួយពួកម៉នអោយដោះលែងខ្លួនពីការគ្រប់គ្រងរបស់របបរាជានិយម។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ជនជាតិភូមាប្រជាជនមនត្រូវបានគេសម្លាប់រង្គាលបន្ទាប់ពីពួកគេបានបាត់បង់ព្រះរាជាណាចក្ររបស់ពួកគេហើយពួកគេជាច្រើនបានស្វែងរកសិទ្ធិជ្រកកោននៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រថៃ។ ការដណ្ដើមយកចក្រភពអង់គ្លេសរបស់ភូមាបានអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិមនរស់រានមានជីវិតនៅភូមាខាងត្បូង។ 

នៅឆ្នាំ ១៩៤៧ ទិវាជាតិមន ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអបអរការបង្កើតស្ថាបត្យកម្មបុរាណហន វឌ្ឍនា ដែលជាព្រះរាជាណាចក្រមនចុងក្រោយបង្អស់ដែលមានអាសនៈនៅប៉ារ៉ាហ្គាយ។ (វាធ្វើតាមព្រះច័ន្ទពេញវង់នៅថ្ងៃទី ១១ នៃប្រតិទិនច័ន្ទគតិលើកលែងតែនៅ ប្រាផាដែង ប្រទេសថៃដែលត្រូវបានគេប្រារព្ធនៅឯ សុងក្លរ ) ។ 

មនបានឆាប់ក្លាយជាអ្នកប្រឆាំងនឹងអាណានិគមហើយបន្ទាប់ពីបានផ្តល់ឯករាជ្យដល់ភូមាក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៨ ពួកគេបានស្វែងរកការប្តេជ្ញាចិត្តដោយខ្លួនឯង។ អ៊ូ នាយករដ្ឋមន្រ្តី ទីមួយ នៃប្រទេសភូមាបាន បដិសេធការប្តេជ្ញាចិត្តខ្លួនឯងរបស់មនហើយពួកគេបានងើបឡើងក្នុងការបះបោរដើម្បីត្រូវបានកំទេចម្តងទៀត។ ពួកគេនៅតែជាក្រុមដែលគាបសង្កត់និងប្រឆាំងនៅក្នុងប្រទេសតាំងពីពេលនោះមក។ ពួកគេបានងើបឡើងនៅក្នុងការបះបោរប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលភូមាក្នុងឱកាសជាច្រើនដែលដំបូងឡើយស្ថិតនៅក្រោម រណសិរ្សប្រជាជនមន និងពីឆ្នាំ ១៩៦២ តាមរយៈគណបក្ស ថ្មីនៃរដ្ឋមន (NMSP) ។ រដ្ឋមន ស្វ័យភាពមួយផ្នែកត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤ ចេញពីផ្នែកខ្លះនៃតំបន់ តេនសឺមី និង បាគូ ។ ការតស៊ូបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩៥ នៅពេលដែល NMSP និង SLORC បានព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៩៦ សម្ព័ន្ធយូនីយូធី ត្រូវបានបង្កើតឡើង។