ដូង

ដើមដូង គឺជារុក្ខជាតិស្រដៀងនិងដើមត្នោត ហើយជារុក្ខជាតិនៅលើគោក។  ពាក្យ " ដូង " ( ឬ ពាក្យ បុរាណ " ដូង " )  អាច សំដៅទៅលើដូងទាំងមូលដែលមានគ្រាប់  ឬ ផ្លែដូង ។  ពាក្យCOCO មកពីពាក្យព័រទុយហ្គាល់ មានន័យថា "ក្បាល" ឬ "លលាដ៍ក្បាល" ដោយសារបន្ទាត់ចំនួនបីនៅលើសំបកដូងដែលស្រដៀងទៅនឹងមុខ។រុក្ខជាតិប្រភេទនេះមានគ្រប់ទីកន្លែងនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិចឆ្នេរសមុទ្រ និងជារូបតំណាងវប្បធម៌នៃ តំបន់ត្រូពិច ។

ដើមដូងផ្តល់អាហារ ប្រេងឥន្ធនៈ គ្រឿងសំអាង ថ្នាំប្រជាប្រិយ និងសម្ភារៈសំណង់ ព្រមទាំងមានប្រយោជន៍ជាច្រើនទៀត។ សាច់ខាងក្នុងនៃគ្រាប់ពូជចាស់ឬទុំ ក៏ដូចជា ទឹកដោះគោរដូង ដែលចម្រាញ់ចេញពីវា បង្កើតបានជាផ្នែកមួយនៃរបបអាហាររបស់មនុស្សជាច្រើននៅ តំបន់ត្រូពិច និង ត្រូពិច ។ ដូង​មាន​ភាព​ខុស​ប្លែក​ពី​ផ្លែ​ឈើ​ផ្សេង​ទៀត​ដោយ​សារ​តែ អង់ដូស្ពែម របស់​វា​មាន​បរិមាណ​ដ៏​ច្រើន​នៃ​អង្គធាតុ​រាវ​ថ្លា ដែល​គេ​ហៅ​ថា  ​ទឹកដូង ។ ដូងទុំឬចាស់អាចយកគ្រាប់មកបរិភោគបាន ឬកែច្នៃសម្រាប់ ប្រេង និង ទឹកដោះគោរុក្ខជាតិ ពីសាច់របស់វា និងយកសំបកដែលជាអង្កាមធ្វើជាប្រយោជន៍។ សាច់ដូងស្ងួតនិងប្រេងហើយទឹកដោះគោដែលគេប្រើក្នុងការចម្អិនអាហារ - ចៀន ជាពិសេស - ក៏ដូចជានៅក្នុង សាប៊ូ និង គ្រឿងសំអាង ។ ទឹកដូង​ផ្អែម​អាច​ធ្វើ​ជា​ភេសជ្ជៈ ឬ​យកទៅ​ធ្វើ​ជា ​ស្រា​ត្នោត ឬ ​ទឹកខ្មេះ​ដូង ។ សំបករឹង អង្កាម និងស្លឹកដូងវែងអាចប្រើជាសម្ភារៈសម្រាប់ផលិតផលផ្សេងៗនិងជា គ្រឿងសង្ហារឹម ដូចជាការតុបតែងជាដើម។

ដូងមានសារសំខាន់ផ្នែកវប្បធម៌ និងសាសនានៅក្នុងសង្គមមួយចំនួន ជាពិសេសនៅក្នុងវប្បធម៌ អូស្ត្រូណេស៊ី ភាគខាងលិចប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលវាមានលក្ខណៈពិសេសនៅក្នុងទេវកថា ចម្រៀង និងប្រពៃណីផ្ទាល់មាត់របស់ពួកគេ។ វាក៏មានសារៈសំខាន់ជាពិធីនៅក្នុងសាសនា បិសាច មុនសម័យអាណានិគមផងដែរ។   វាក៏ទទួលបានសារៈសំខាន់ខាងសាសនានៅក្នុងវប្បធម៌ អាស៊ីខាងត្បូង ដែលវាត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុង ពិធីសាសនា ហិណ្ឌូ ។ វាបង្កើតជាមូលដ្ឋាននៃពិធីមង្គលការ និងពិធីបូជាក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ។ វាក៏ដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុង សាសនារបស់ វៀតណាម ផងដែរ។ ​​ផ្លែ​ចាស់​របស់​វា​បាន​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​នៅពេលធ្លាក់ អាចបណ្ដាលឪ្យមាន​ការ​ស្លាប់​ដោយ​សារផ្លែ​ដូង ។  

ដូងត្រូវបាន ដាំជាលើកដំបូងដោយ ជនជាតិអូស្ត្រូណេស៊ីនៅកោះអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយត្រូវបានរីករាលដាលក្នុងកំឡុង យុគថ្មរំលីង តាមរយៈការ ធ្វើចំណាកស្រុកតាមសមុទ្រ របស់ពួកគេរហូតដល់ភាគខាងកើតនៃ កោះប៉ាស៊ីហ្វិក និងនៅភាគខាងលិចដូចជា ម៉ាដាហ្គាស្ការ និង កូម៉ូរ៉ូ ។ ពួកគេបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការធ្វើដំណើរតាមសមុទ្រដ៏វែងរបស់ជនជាតិអូស្ត្រូណេស៊ី ដោយផ្តល់នូវប្រភពអាហារ និងទឹកដែលអាចចល័តបាន ក៏ដូចជាការផ្តល់សម្ភារសំណង់សម្រាប់ ទូក អូស្ត្រូនិក។ ក្រោយមកដូងក៏ត្រូវបានរីករាលដាលនៅក្នុងសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រនៃមហាសមុទ្រ ឥណ្ឌា និង មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ដោយក្រុមនាវិក អាស៊ីខាងត្បូង អារ៉ាប់ និង អឺរ៉ុប ។ ចំនួនប្រជាជនដូងសព្វថ្ងៃនេះនៅតែអាចបែងចែកជាពីរដោយផ្អែកលើការណែនាំដាច់ដោយឡែកទាំងនេះ - ដូងប៉ាស៊ីហ្វិក និងដូងឥណ្ឌូ - អាត្លង់ទិករៀងគ្នា។ ដូងត្រូវបានណែនាំដោយជនជាតិអឺរ៉ុបទៅកាន់ ទ្វីបអាមេរិក តែក្នុងកំឡុង សម័យអាណានិគម ក្នុងការ ផ្លាស់ប្តូរកូឡុំប៊ី ប៉ុន្តែមានភស្តុតាងនៃការណែនាំ មុនសម័យកូឡុំប៊ី នៃដូងប៉ាស៊ីហ្វិកទៅកាន់ ប៉ាណាម៉ា ដោយនាវិកអូស្ត្រូណេស៊ី។ ដើមកំណើតនៃការវិវត្តន៍នៃដូងកំពុងស្ថិតក្រោមជម្លោះជាមួយនឹងទ្រឹស្ដីដែលបញ្ជាក់ថាវាអាចមានការវិវត្តនៅអាស៊ី អាមេរិកខាងត្បូង ឬនៅលើកោះប៉ាស៊ីហ្វិក។ ដើមឈើដុះលូតលាស់រហូតដល់  មានកំពស់ខ្ពស់ និងអាចផ្តល់ផលបានដល់ទៅ 75 ផ្លែក្នុងមួយឆ្នាំ ទោះបីជាតិចជាង 30 គឺជាប្រភេទធម្មតាក៏ដោយ។ រុក្ខជាតិមិនអត់ធ្មត់នឹងអាកាសធាតុត្រជាក់ ហើយចូលចិត្តទឹកភ្លៀងច្រើន ក៏ដូចជាពន្លឺព្រះអាទិត្យពេញទំហឹង។ សត្វល្អិត និងជំងឺជាច្រើនប៉ះពាល់ដល់ប្រភេទសត្វ និងជាការរំខានដល់ផលិតកម្មពាណិជ្ជកម្ម។ ប្រហែល 75% នៃការផ្គត់ផ្គង់ដូងរបស់ពិភពលោកត្រូវបានផលិតដោយ ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ហ្វីលីពីន និង ឥណ្ឌា រួមបញ្ចូលគ្នា។