ប្រវត្តិសាស្ត្រលាវ: The Tai Migrations

The Tai Migrations
thumbnail||180px|right|Southeast Asia 1000 - 1100 CE  Light Green: Haripunchai  Light Blue: Lavo Kingdom  Red: Khmer Empire Yellow: Champa  Blue: Đại Việt  Pink: Pagan Kingdom 
The Chinese Han Dynasty chronicles of the southern military campaigns provide the first written accounts of Tai–Kadai speaking peoples who inhabited the areas of modern Yunnan China and Guangxi. The Lao, are the dominant ethnicity in modern Laos and are a subgroup within the Tai-Kadai family. The Tai peoples (which include Tai-Lao, Tai-Syam or Tai-Thai, Shan, Tai-Daeng, Tai-Dam, Tai-Yai, Tai-Leu, Tai-Phuan and others) began moving south and westward from their ancestral homelands in southern China and northwest Vietnam in the 8th century CE.

In the 750s CE the Kingdom of Nanzhao managed to defeat four invading Chinese armies, creating a buffer state from Chinese expansion into Southeast Asia for approximately 150 years. As a consequence the Tai were able to put pressure on the settled Mon areas, while the Khmer Empire expanded north and westward from Angkor to absorb most of the Indochinese peninsula from the 8th-12th centuries CE. By the 12th century CE the Khmer Empire had reached its zenith, moving as far north as Chandapuri (Vientiane) and had established trading outposts at Xay Fong on the Khorat Plateau.

The Mongol invasions of Yunnan China (1253-1256) led to an influx of Tai peoples into areas of northern Laos, where they had been slowly expanding since the 8th century. The Tai kingdom of Lanna was founded in 1259 (in the north of modern Thailand). The Sukhothai Kingdom was founded in 1279 (in modern Thailand) and expanded eastward to take the city of Chantaburi and renamed it to Vieng Chan Vieng Kham (modern Vientiane) and northward to the city of Muang Sua which was taken in 1271 and renamed the city to Xieng Dong Xieng Thong or “City of Flame Trees beside the River Dong,” (modern Luang Prabang, Laos). The Tai peoples had firmly established control in areas to the northeast of the declining Khmer Empire. Following the death of the Sukhothai king Ram Khamhaeng, and internal disputes within the kingdom of Lanna, both Vieng Chan Vieng Kham (Vientiane) and Xieng Dong Xieng Thong (Luang Prabang) were independent city-states until the founding of Lan Xang in 1354.
 The Legend of Khun Borom 

The history of the Tai migrations into Laos were preserved in myth and legends. The Nithan Khun Borom or "Story of Khun Borom" recalls the origin myths of the Lao, and follows the exploits of his seven sons to found the Tai kingdoms of Southeast Asia.  The myths also recorded the laws of Khun Borom, which set the basis of common law and identity among the Lao.  Among the Khamu the exploits of their folk hero Thao Hung are recounted in the Thao Hung Thao Cheuang epic, which dramatizes the struggles of the indigenous peoples with the influx of Tai during the migration period.  In later centuries the Lao themselves would preserve the legend in written form, becoming one of the great literary treasures of Laos and one of the few depictions of life in Southeast Asia prior to Therevada Buddhism and Tai cultural influence.

thumb|left|180px| អាស៊ីអាគ្នេយ៍រ.១៤០០គ.ស. ដែលបង្ហាញនូវ នគរលានជាងក្នុងពណ៌ស្លែ អាណាចក្រខ្មែរក្នុងពណ៌ក្រហម នគរអយុធ្យាក្នុងពណ៌ស្វាយខៀវ នគរសុខោទ័យក្នុងពណ៌ទឹកក្រូច ចាម្ប៉ាក្នុងពណ៌លឿង នគរលាននាក្នុងពណ៌ស្វាយក្រហម ដាយវៀតក្នុងពណ៌ខៀវ។

ឯកសារផ្លូវច្បាប់លាវដំបូងគេបង្អស់ (និងភស្តុតាងសង្គមវិជ្ជាដំបូងបង្អស់អំពីអត្ថិភាពនៃប្រជាជនលាវ) ត្រូវគេស្គាល់ថាជាច្បាប់នៃព្រះឃុនបរម នៅតែបានរក្សាទុកជាទម្រង់អក្សរសរសេរដៃ។

សំណុំនៃច្បាប់តាមចងចាំនេះត្រូវបានគេតែងឡើងជាប្រភេទនៃកាព្យគ្មានចុងជួនរបស់អ្នកស្រុកដើម ហើយឆ្លុះបញ្ចាំងនូវសភាពនៃសង្គមមូល-លាវដើមដំបូងត្រឹមសតវត្សទី៩ ប្រហែលមុនពេលការកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ និងពីមុន (រឺ សហសម័យជាមួយគ្នា) ការបំលាស់ទីទៅភាគខាងត្បូងទៅកាន់ទឹកដីដែលឥឡូវរួមមានលាវទំនើប (ចាប់ពីវៀតណាមខាងលិចឆៀងខាងជើង)។

កាលណោះ ពួលលាវខ្លះចាត់ទុកព្រះបរមជាប្រមុខនៃទេវកថាតែប៉ុណ្ណោះ  ពួកអ្នកប្រាជ្ញលោកខាងលិចចាត់ទុកថាព្រះអង្គជាតួអង្គប្រវត្តិសាស្ត្រ សូម្បីតែត្រូវមានគេស្គាល់ជាក់ស្ដែងតិចតួចអំពីព្រះអង្គ ក្រៅពីអត្ថិភាពមិនមានរបស់ព្រះអង្គ និងការពិពណ៌នានៃនគរព្រេងនាយយូរលង់ក្នុងច្បាប់របស់ព្រះអង្គក៏ដោយ។

ក្នុងលក្ខខណ្ឌទូទៅ ច្បាប់បុរាណទាំងនេះពិពណ៌នានូវសង្គមកសិកម្មដែលជីវិតពាក់ព័ន្ធជុំវិញកសិកម្មចិញ្ចឹមពោះ ជាមួយក្របីស្រុក(គយាល)។ ការដាក់ទោសដាច់ខាតដែលបានកត់ត្រាទុកចំពោះការលួច រឺ សម្លាប់ដំរីរបស់អ្នកជិតខាងឆ្លុះបញ្ចាំងថាសត្វទាំងនេះគឺជា (តាមភស្តុតាង) ទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មានតម្លៃ និង សំខាន់ក្នុងសម័យនោះ។ 

ការតាំងលំនៅរបស់មនុស្ស

ការតាំងលំនៅមនុស្សក្នុងតំបន់នោះត្រូវបានគេដឹងកាលបរិច្ឆេទត្រឡប់ទៅកាន់ប៉ុន្មានសតវត្សម.ស.។ ភស្តុតាងដ៏ល្បីល្បាញបំផុតនៃបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតំបន់នេះមានក្រឡបញ្ចុះសពធំៗបានរកឃើញនៅលើខ្ពង់រាបស៊ៀងខ្វាង​កណ្ដាលភាគខាងជើង ដែលផ្ដល់អោយតំបន់នោះ ឈ្មោះថាវាលក្រឡ។ តិចតួចដែលគេស្គាល់អំពីសង្គមនេះបានបង្កើតក្រឡទាំងនេះ ដែលចុះកាលបរិច្ឆេទចាប់ពីសតវត្សទីមួយម.ស.។ 

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតំបន់នេះគេបានស្គាល់បន្ទាប់ពីទេសន្តរប្រវេសន៍តៃ។ ក្នុងសតវត្សទី១៣ ជនជាតិតៃបានសាងរដ្ឋដំបូងៗរបស់ខ្លួន ដែលកំពុងទាក់ទាញសហគមន៍ជនជាតិផ្សេងៗអោយមករួមគ្នាក្រោមពួកអ្នកគ្រប់គ្រងដែលអះអាងនូវអំណាចប្រហាក់ប្រហែលទេវៈ និងឋានៈស្មើស្ដេច។  

ការតាំងលំនៅដំបូងៗដោយមនុស្សដូចជានគរទ្វារវត្តីរបស់មន និងមនុស្សខ្មែរដើមត្រូវបានផ្ដល់នូវកាគូសបញ្ជាក់ដ៏ធំក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនានារបស់លាវដែលបានសរសេរកំឡុង​សម័យអាណានិគមបារាំង។  យ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រវត្តិលេខន៍ក្រោយអាណានិគមបានស្វះស្វែងរកតឹកតាងដើម្បីបង្ហាញអោយប្រជាជនលាវទាំងអស់ជា ជនជាតិដើម ស្មើៗគ្នា ទាក់ទងនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រដើមដំបូងក្នុងរយៈកាលនៃអន្តរកម្មដ៏ស្មុគស្មាញជាមួយ (ដែលបញ្ចូល ឱ្យកាន់តែបុរាណ) នគរខ្មែរនានាទៅភាគខាងត្បូង និងកោតសរសើរខ្មែរដើមជាពួកជាតិនិយមលាវចំពោះវីរសម្បត្តិរបស់ពួកគេ និងការតស៊ូសម័យទំនើបប្រឆាំងនឹងពួកបារាំងនិងអាមេរិក (សូមមើល ឧ. : ឧទ្ទាមកម្មអង្គកែវដែលចាប់ផ្ដើមនូវរង្វង់ឆ្នាំ១៩០២)។

ទាំងប្រវត្តិសាស្ត្រអាណានិគមបារាំង និង ប្រវត្តិសាស្ត្រក្រោយសម័យអាណានិគម (កុម្មុយនិស្ត) បានរិះរកបែរត្រឡប់ទៅរកពូជសាសន៍និយមពិតៗអំពីដំណើររឿងរ៉ាវមុននោះ ដែលមានប្រជាប្រិយ ដែលនៅពេលនោះ ពួកលាវបានធ្វើទេសន្តរប្រវេសន៍ចូលទៅកាន់ប្រទេសនេះ ពួកគេជាធម្មតាបានសញ្ជ័យ និងយកពួកអ្នកស្រុកជនជាតិដើមជាទាសៈ (ន.ន.ថ. ដើមឡើយមនុស្សមូលខ្មែរ បានពិពណ៌នាក្នុងនោះដូចជាបរិការណ៍មួយជាមួយពាក្យអាក្រក់ថា ខា-ថាត។ សូមមើល ជនជាតិខ្មុ និង ដំណើររឿងរបស់ម៉ឹខាស៊ីអំពីដើមកំណើតលានជាង)។ ទិដ្ឋភាពជាប្រពៃណីនេះស្ទើរតែគ្មានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ ប៉ុន្តែនៅតែបានលឺជាធម្មតានូវរហស្សប្រវត្តិសាស្ត្រ (ប្រវត្តិសាស្ត្រក្លែងក្លាយ) និងការព្រួយបារម្ភជាពិសេសចំពោះពួកគ្រូៗនិយាយ (កែខៃ) ក្នុងបន្ទប់រៀន។ លោកវឌ្ឍនា-ពលសេនា ផ្ដល់នូវការស្ទាបស្ទង់នៃប្រវត្តិលេខន៍លើចំណុចនេះនៅក្នុង លាវក្រោយសង្គ្រាម ២០០៦ សៀវភៅដង្កូវនាង។