navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ខេត្តសមុទ្រសាគរ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ឈ្មោះចាស់បំផុតនៃតំបន់នេះគឺ ថាចិន ( 'ផែចិន'), ប្រហែលជាសំដៅទៅលើការពិតដែលថាវាជាការដោះដូរពាណិជ្ជកម្មដែលជាកន្លែងដែលកំពង់ផែចិនបានសំពៅមកដល់។  នៅឆ្នាំ 1548 ទីក្រុងសាគរបុរីត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជា មហាជ័យ នៅឆ្នាំ 1704 បន្ទាប់ពីគ្លងមហាជ័យ ដែលត្រូវបានជីកនៅពេលនោះ ហើយភ្ជាប់ជាមួយទន្លេថាចិននៅជិតទីក្រុង។ ស្តេចមង្កុដបានឲ្យឈ្មោះបច្ចុប្បន្នរបស់វា ប៉ុន្តែឈ្មោះចាស់មហាជ័យនៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយអ្នកស្រុក។
ខេត្តសានស៊ី

ខេត្តសានស៊ី (ចិន:山西) គឺជាខេត្តជាប់ព្រំដែនគោកនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន និងជាផ្នែកមួយនៃតំបន់ចិនភាគខាងជើង។ ទីរួមខេត្ត និងទីក្រុងធំជាងគេរបស់ខេត្តគឺ តៃយួន ខណៈដែលទីក្រុងកម្រិតខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបន្ទាប់គឺ ចាងស៊ី និង ដាតុង ។ ឈ្មោះ សានស៊ី មានន័យថា "ភាគខាងលិចនៃភ្នំ" ដែលសំដៅទៅលើទីតាំងខេត្តនៅភាគខាងលិចនៃភ្នំតៃហាង (Taihang)។ សានស៊ីមានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្តហឺប៉ីនៅខាងកើត ហឺណាននៅភាគខាងត្បូង សានស៊ីនៅខាងលិច និងម៉ុងហ្គោលីខាងក្នុងនៅខាងជើង។  ទីតាំងរបស់សានស៊ី ត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយខ្ពង់រាបមួយផ្នែកដោយជួរភ្នំ។  វប្បធម៌របស់សានស៊ី ត្រូវបានគ្របដណ្ដប់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយជនជាតិភាគតិចហាន ដែលមានចំនួនជាង៩៩% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ខ្លួន។  ជនជាតិចិនជីន ត្រូវបានអ្នកភាសាវិទូខ្លះចាត់ទុកថាជាភាសាដាច់ដោយឡែកពីភាសាចិនកុកងឺ ហើយជួរភូមិសាស្ត្ររបស់ខេត្តគ្របដណ្ដប់លើភាគច្រើននៃខេត្តសានស៊ី។ ទាំងភាសាជីន និង កុកងឺ ត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងសានស៊ី ។ ខេត្តសានស៊ីមានផ្ទៃដីសរុប១៥៦,០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងប្រជាជនរស់នៅប្រមាណ ៣៤,៩១៥,៦១៦នាក់ ឈរលើលេខរៀងទី១៩ ទាំងផ្ទៃដីនិងប្រជាជន។ 
រូបភាពតូច|វត្តពុទ្ធសាសនានៅភ្នំវូតៃ
រូបភាពតូច|ផែនទីរដ្ឋបាលខេត្តសានស៊ី
សានស៊ី គឺជាខេត្តដែលផលិតធ្យូងថ្មឈានមុខគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ដែលមានប្រហែលមួយភាគបីនៃប្រាក់បញ្ញើធ្យូងថ្មសរុបរបស់ប្រទេសចិន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ GDP សម្រាប់មនុស្សម្នាក់របស់សានស៊ី នៅតែទាបជាងមធ្យមភាគជាតិ។  ខេត្តនេះរៀបចំមជ្ឈមណ្ឌលបង្ហោះផ្កាយរណបតៃយួន ។  ខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរសម្រាប់ការមានអគារប្រវត្តិសាស្ត្រច្រើនជាងគេក្នុងចំណោមខេត្តទាំងអស់របស់ប្រទេសចិន ដោយកាន់កាប់ជាង៧០% នៃអគារដែលនៅរស់រានមានជីវិតរបស់ប្រទេសចិនដែលបានសាងសង់ឡើងក្នុងកំឡុង ឬមុនសម័យរាជវង្សសុង។ គួរកត់សំគាល់ផងដែរគឺ ល្អាងភ្នំយូកាង នៅដាតុង នៃសានស៊ី ដែលមានអាយុកាលជាង១៥០០ឆ្នាំ។"地上文物看山西，太原纯阳宫"变身"山西古建筑博物馆". 13 April 2020
ខេត្តសិង្ហបុរី

រូបភាពតូច|ផែនទីខេត្តសិង្ហបុរីរំលេចដោយពណ៌ក្រហម
ខេត្តសិង្ហបុរី ( ថៃ : สิงห์บุรี អានថា: ស៊ីងបុរី) ជាផ្នែកមួយនៃភាគកណ្តាលខេត្ត(ចង្វាត)នៃប្រទេសថៃ ។  ខេត្តជិតខាងខេត្តមាន(ពីទិសខាងជើងតាមទ្រនិចនាឡិកា) ខេត្តនគរសួគ៌ , ខេត្តលពបុរី , ខេត្តអាងថង , ខេត្តសុពណ៌បុរី , និង ខេត្តជ័យនាថ ។ 

ខេត្តសិង្ហបុរី ស្ថិតនៅលើវាលទំនាបមាត់ទន្លេនៃជ្រលង ទន្លេចៅព្រះយា ៨០%នៃផ្ទៃដីគឺជាតំបន់ផ្ទះល្វែងធំទូលាយ ដែលក្នុងនោះដីមានលក្ខណៈសមរម្យសម្រាប់កសិកម្ម។ មានជម្រាលមួយចំនួនតូចនៅក្នុងវាលភក់ដែលមានទំហំខុសៗគ្នា។ កម្ពស់ជាមធ្យមខ្ពស់បំផុតនៃតំបន់នេះគឺ ១៧ម៉ែត្រពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ ទឹកជំនន់នឹងកើតឡើងនៅរដូវវស្សា។ ផ្ទៃដីព្រៃឈើសរុបគឺ ០.៤ គីឡូម៉ែត្រ 2 ឬ ០.៥ ក្នុងមួយលាននៃតំបន់ខេត្ត។
ខេត្តសិរីសាកេត

​
300px
 ខេត្តសិរីសាកេត គឺជាខេត្តខ្មែរដែលចំណុះអោយសៀម នៅអំឡុង សតវត្សទី១៨ ដល់ សតវត្សទី១៩។
ខេត្តសិរីសាកេត ត្រូវបានប្រទេសថៃ(សៀម) ប្ដូរឈ្មោះទៅជា ខេត្តស៊ីសាកេត។
ខេត្តសិរីសាកេត: រដ្ឋបាល

រដ្ឋបាល
ស្រុកសិរីសាកេត
ស្រុកប្រាសាទសំរោង
ស្រុកប្រាសាទភូមិសម្បូណ៍
ស្រុកប្រាសាទប្រាង្គគូ
ស្រុកគោកខណ្ឌ
ស្រុកសិរីរតន:
ស្រុកច័ន្ទ
ស្រុកស្រីសុវណ្ណ
ស្រុកដងរែក
ស្រុកគ្រញូង
ស្រុកគគីរ
ស្រុកព្រៃបឹង
ស្រុកបឹងបូរណ៍
ខេត្តសឹនឡា

ខេត្តសឹនឡា (គឺជាខេត្តមួយនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសវៀតណាម ។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់ ប្រទេសឡាវនៅភាគខាងត្បូង។ ខេត្តនេះគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ១៤ ១២៣.៤៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩ វាមានប្រជាជនចំនួន ១ ២៤៨ ៤១៥ នាក់។  ចំនួនប្រជាជនរួមមានក្រុមជនជាតិភាគតិចតៃខ្មៅនិងស។

ទំនប់សឹនឡា ដែលជាស្ថានីយ៍វារីអគ្គិសនីធំជាងគេនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។  មានទីតាំងនៅខេត្តនេះ។
ខេត្តសុខោទ័យ

ខេត្តសុខោទ័យ (, អានថា: ស៊ុខូថៃ) គឺជាខេត្ត (ចង្វាត) មួយក្នុងចំណោមខេត្តចិតសិបប្រាំមួយរបស់ប្រទេសថៃ ស្ថិតនៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ខេត្តជិតខាងគឺ​ ខេត្តព្រែ, ខេត្តឧត្តរឌិត្ថ, ខេត្តវិស្ណុលោក, ខេត្តកំពែងពេជ្រ, ខេត្តតាក, និងខេត្តលំប៉ាង ខេត្តសុខោទ័យអាចត្រូវបានបកប្រែជា 'ព្រឹកព្រលឹមនៃសុភមង្គល'
ខេត្តសុខោទ័យ: រដ្ខបាល

រដ្ខបាល 
ស្រុកសុខោទ័យ 
ស្រុកសិរីសំរោង ដែលការពីសៀមគ្រប់គ្រងដំបូងឈ្មោះស្រុកខ្លងតាន តែត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះជា ស្រុកស៊ីសំរុង វិញ អោយត្រូវតាមប្រវត្តិសាស្ត្រនឹងសូរស័ព្ទខ្មែរ ដែលក្នុងគោលដៅទេសចរណ៍រាជធានីបុរាណ។
ខេត្តសុខោទ័យ: ព្រំប្រទល់ខេត្ត

ព្រំប្រទល់ខេត្ត 
ខេត្តសុខោទ័យមានព្រំប្រទល់បុរាណនៅជាប់នឹង ហរិបុញ្ជ័យ ជាប់ខេត្ត៖
ខាងជើង
ខាងត្បូង
ខាងលិចជា ប្រទេសភូមា
ខាងកើត
ខេត្តសុខោទ័យ: ប្រាសាទ

ប្រាសាទ 
 ប្រាសាទឥដ្ឋតាពូ  ដែលសៀម(ថៃ) បានប្ដូរឈ្មោះទៅជា ប្រាសាទពូតា ដែលស្ថិតនៅលើភ្នំតាពូ ចម្ងាយពីខេត្តសុខោទ័យ ប្រមាណ ៤៣គីឡូម៉ែត្រ។
ខេត្តសុពណ៌បុរី

ខេត្តសុពណ៌បុរី ឬ សុវណ្ណបុរី (ថៃ៖ สุพรรณบุรี អានថា: ស៊ុ-ផាន់-ប៊ុ-រី) គឺជាខេត្ត () មួយក្នុងចំណោមខេត្តចំនួន ៧៦ របស់ប្រទេស ដែលជាផ្នែករដ្ឋបាលកម្រិតទីមួយ។  ដែលមានទីតាំងនៅភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ ខេត្តជិតខាងគឺ (ពីខាងជើងតាមទ្រនិចនាឡិកា) ខេត្តឧត្តរធានី      និង    បើគេគិតត្រឹមឆ្នាំ 2018 ខេត្តបានរាប់ចំនួនប្រជាជនប្រហែល 848,700 ដែលតំណាងឱ្យប្រហែល 1.28% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេស។ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ
ខេត្តសុរាស្ត្រធានី

ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី ( ថៃ : สุราษฎร์ธานี) ជាញឹកញាប់ខ្លីទៅ សុរាស្ត្រ គឺជាខេត្តធំបំផុតនៃខេត្តភាគខាងត្បូង ( ចង្វាត ) នៃ ប្រទេសថៃ ។ វាស្ថិតនៅលើច្រាំងខាងលិចនៃ ឈូងសមុទ្រថៃ ។ ពាក្យ សុរាស្រ្ត មានន័យថា "ទីក្រុងរបស់មនុស្សល្អ" ដែលជាឋានន្តរសក្តិដែលប្រគល់ឱ្យទីក្រុងដោយស្តេចរាមាទី ៦ ; ដូច្នេះខេត្ត សុរាស្ត្រ គឺជាខេត្តតែមួយគត់នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ ដែលឈ្មោះដើមជា ភាសាថៃកណ្តាល ។
ខេត្តសុរិន្ទ

​
 ខេត្តសុរិន្ទ ឬ ខេត្តសុរិន្ទ្រ៍ 
ខេត្តនេះស្ថិតនៅភាគឦសាននៃប្រទេសថៃផ្នែកខាងក្រោមដែលហៅម្យ៉ាងទៀតថា ឦសាន ហើយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តបុរីរម្យ នៅខាងលិច ខេត្តសិរីសាកេតនៅខាងកើត ខេត្តមហាសារគាម និង ខេត្តរយឯត នៅខាងជើង និងខាងត្បូងជាប់នឹងខេត្តឧត្តរមានជ័យនៃប្រទេសកម្ពុជា។  ខេត្តសុរិន្ទ្រ៍ គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីសរុប ៨ ១២៤ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា (៣ ១៣៧ ម៉ែត្រការ៉េ) ពីទន្លេមូលនៅភាគខាងជើងដល់ភ្នំដងរែកនៅភាគខាងត្បូង។  ទីរួមខេត្តសុរិន្ទ្រ៍ ស្ថិតក្នុងខេត្តភាគកណ្តាលគៀគភាគខាងលិច មានចម្ងាយ ៤៣៤ គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងបាងកក។ តំបន់​សុរិន្ទ​បច្ចុប្បន្ន​មាន​ប្រវត្តិ​តាំង​ទី​លំនៅ​របស់​មនុស្ស​ជា​យូរ​មក​ហើយ​ដែល​មាន​តាំងពី​សម័យ​បុរេប្រវត្តិ។  តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអាណាចក្រមានអំណាចមុនដំបូងគេគឺ អាណាចក្រខ្មែរនាសម័យអង្គរ ។  ៥០% នៃ​ប្រជាជននៅខេត្តសុរិន្ទ្រ៍ជាជនជាតិខ្មែរ។  អ្នកដែលនៅសេសសល់គឺជាអ្នកនិយាយភាសាឡាវ និងក្រុមកុលសម្ព័ន្ធតូចៗដូចជា កួយជាដើម។ ខេត្តភាគឦសានមានប្រពៃណីឯកោ ទាំងរូបវន្ត និងវប្បធម៌ ពីប្រទេសថៃ និងសុរិន្ទ គឺមិនមានករណីលើកលែងនោះទេ។  ខេត្ត​ភាគ​ច្រើន​ជា​ជន​បទ និង​មាន​ជីវភាព​ក្រីក្រ។  មានការអភិវឌ្ឈន៍ឧស្សាហកម្មតិចតួច ដោយការធ្វើស្រែចំការគឺជាឧស្សាហកម្មចម្បង។  កសិករ​ធ្វើស្រែ​បន្ថែម​ប្រាក់​ចំណូល​របស់​ពួកគេ​ដោយ​ការ​កាប់​អំពៅ ជា​កម្មករ​សំណង់ ឬ​ធ្វើការ​ក្នុង​ជំនួញ​តម្បាញ​សូត្រ​ក្នុង​ស្រុក។ ការ​ចាប់​ដំរី និង​បណ្តុះ​បណ្តាល​ក៏​ជា​ឧស្សាហកម្ម​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ក្នុង​ខេត្ត​សុរិន្ទ។  ប្រហែល ២៥% នៃដំរីទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសថៃត្រូវបានចិញ្ចឹមនៅឯខេត្តសុរិន្ទ្រ៍ ដែលភាគច្រើនលើសលុបដោយពួកកួយ។ ទេសចរណ៍​ក៏​សំខាន់​សម្រាប់​សេដ្ឋកិច្ច​ខេត្ត​សុរិន្ទ្រ៍ដែរ។  សត្វដំរី និងទេសភាពនៃប្រាសាទត្រូវបានមើលឃើញកាន់តែច្រើនឡើងថាជាសក្តានុពលរកកម្រៃដោយរដ្ឋាភិបាលខេត្ត ដែលបានព្យាយាមធ្វើឱ្យសុរិន្ទ្រ៍ក្លាយជាគោលដៅពេញនិយមសម្រាប់ទេសចរណ៍ធម្មជាតិអន្តរជាតិ។ ក្នុងស្រុកសុរិន្ទ មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះសម្រាប់គ្រឿងតុបតែងលម្អធ្វើពីសូត្រ និងប្រាក់ដ៏ប្រណិតរបស់ខ្លួន ដែលផលិតនៅក្នុងភូមិដែលផ្តោតលើភ្ញៀវទេសចរ ដូចជាភូមិសិប្បកម្មខោវស៊ីណារិនជាដើម។  ពាណិជ្ជករក្នុងស្រុកក៏ធ្វើពាណិជ្ជកម្មឆ្លងដែនជាមួយប្រជាជនកម្ពុជាតាមរយៈច្រកព្រំដែននៅចោងចោម ចម្ងាយ ៧០ គីឡូម៉ែត្រខាងត្បូងទីរួមខេត្តសុរិន្ទ្រ៍។
បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃ(សៀម) បានប្ដូរឈ្មោះទៅជា ខេត្តសូរិន្ទ ដែលបញ្ចូល ខេត្តសុរិន្ទ និងខេត្តសង្គឹត(ខេត្តសិង្គារ) ក្លាយជាខេត្តសូរិន្ទនេះ។
 ខេត្តសុរិន្ទ កាលដើមឡើយជាដែនដីនៃ អាណាចក្រខ្មែរ ហើយខេត្តនេះជាខេត្តដែលសំបូរទៅដោយសត្វដំរី។ គ្រាដែលមានអ្នកទ្រមាក់ដំរី ខ្មែរ គួយ លាវ ថាតំបន់នេះសំបូរដំរីណាស់ ដំណឹងនេះក៏បានដឹងលឺដល់ព្រះរាជា ទ្រង់ក៏ចាត់ មេទ័ពខ្មែរឈ្មោះ សុរិន្ទភក្ដី ចេញទៅទាក់ដំរីនៅឯខេត្តសុរិន្ទនេះក៏បានជួបប្រទះនឹងសត្វដំរីស។ រួចក៏បានស្ទាក់ចាប់មកថ្វាយព្រះរាជា ព្រះរាជាក៏ចាត់តាំង អោយមេទ័ពសុរិន្ទភក្ដី កាន់កាប់ និងគ្រប់គ្រងខេត្តសុរិន្ទនេះតរៀងមករហូតដល់ពេលថៃមកឈ្លានពានខ្មែរ យកដែនដីសុរិន្ទ។

នៅឆ្នាំ ១៨៨៤ ដែលខេត្តសុរិន្ទ ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសៀមហើយ ចៅហ្វាយខេត្តនេះ នៅតែមានងារថា ៖ ពញាសុរិន្ទភក្ដីធីននគរបន្ទាយសេមា ។ យោបល់នេះ ក៏បញ្ជាក់ថែមទៀតថា ពួកអ្នកស្រុកសុរិន្ទ មានដើមកំណើតពីស្រុកបន្ទាយឆ្មារនេះមែន។
ខេត្តសុរិន្ទ: រដ្ឋបាល

រដ្ឋបាល
 () ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា សម័យចតុមុខ  ខេត្តនេះមាន ស្រុក ឃុំ និង ភូមិ÷
លេខរៀង  ឈ្មោះស្រុកជាអក្សរខ្មែរ  ឈ្មោះស្រុកជាអក្សរឡាតាំង ឈ្មោះស្រុកបច្ចុប្បន្ន១ស្រុកសុរិន្ទSorin Surin ២ស្រុកភ្នំដងរែកPhnom Dangrek Phanom Dong Rak៣ស្រុកសង្គៈSa Ngk Sangkha៤ស្រុកប្រាសាទPrasatPrasat៥ស្រុកគោកខ័ណ្ឌ Koukhan៦ស្រុកឈូក Chhouk ៧ស្រុកសំរោងទាបSamrong Teab Samrong Thap៨ស្រុកកំចាយចាន Kamchay Chan៩ស្រុករតនបុរី Ratanak Bori Rattanaburi១០ស្រុកកំពង់ស្វាយ Kampong Svay Tha Tum១១ស្រុកកាប់ជើង  Kap Choeng Kap Choeng១២ស្រុករំដួល Romdoul Lamduan១៣ស្រុកចមព្រះ Chom Preah Chom Phra១៤ស្រុកជម្ពូរបុរី Chompu Borey Chumphon Buri១៥ស្រុកបសេដ្ឋ Basedh Buachet

(នៅមានស្រុកច្រើនទៀត ដែលបាត់ដានប្រវត្តិសាស្ត្រនៃស្រុកខ្លះ)

ព្រំប្រទល់នៃ
+ទិសខាងកើត (E)ខាងលិច (W)ខាងត្បូង (S)ខាងជើង (N)
ខេត្តសុរិន្ទ: ប្រាសាទ

ប្រាសាទ
ប្រាសាទជាងប៉ី (Prasat Chang Bei) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តសុរិន្ទ អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តសូរិន ប្រទេសថៃ(សៀម)។
ប្រាសាទក្រពុំ (Prasat Kropom) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តសុរិន្ទ អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តសូរិន ប្រទេសថៃ(សៀម)។
ប្រាសាទតាក្របី (Prasat Ta Krbei) ដែលស្ថិតតាមដងភ្នំដងរែក ពីអតីតកាលប្រាសាទនេះ ស្តិតនៅ ស្រុកភ្នំដងរែក ខេត្តសុរិន្ទ។
ខេត្តសុរិន្ទ: អ្នកសិល្បៈ

អ្នកសិល្បៈ
តារាចម្រៀង
លោក ខុង ខុយ ជាអ្នកចម្រៀងសុរិន្ទគោកខ័ណ្ឌ មានសមាជិក ៧០នាក់។
ខេត្តសុរិន្ទ: វត្ត

វត្ត
 វត្តព្រះពុទ្ធបាទភ្នំដី ស្ថិតនៅលើភ្នំដី
 វត្តភ្នំដែក ស្ថិតនៅលើភ្នំដែក
ខេត្តសុវណ្ណភូមិ

​
 ខេត្តសុវណ្ណភូមិ គឺជាខេត្តរបស់ខ្មែរនៃសម័យអង្គរ ដែលមកពីពាក្យ សុវណ្ណ +   ភូមិ។
 សុវណ្ណភូមិ មានន័យថា ដែនដីមាស÷
 សុវណ្ណ មានន័យថា មាស
 ភូមិ មានន័យថា ដែនដី តំបន់

ដែលស្ថិតនៅតាមបណ្ដោយដងទន្លេមេគង្គលើ សម្បូរទៅដោយ មច្ឆា អនុគ្រោះដល់វិស័យកសិកម្ម
ខេត្តសៀមរាប

ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរបឹងទន្លេសាប។ ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបនេះគឺ ក្រុងសៀមរាប។ ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះដើម្បី រំលឹកដល់ជ័យជំនះនៅកងទ័ពខ្មែរលើកងទ័ពសៀមនៅសម័យលង្វែកសតវត្ស១៦។ សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាខេត្តតាំងនៅនៃប្រាសាទអង្គរវត្តដ៏ល្បីល្បាញ។ ខេត្តសៀមរាបស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ខេត្តនេះជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៍សំខាន់របស់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារខេត្តនេះមានប្រាសាទអង្គរវត្តដ៏ល្បីល្បាញ និងប្រាសាទបុរាណដទៃទៀតជាច្រើន។ ថ្មីៗនេះ ក្រុងសៀមរាបកំពុងប្រែក្លាយរូបរាងជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញ ជាដើមដែលបម្រើឱ្យវិស័យទេសចរណ៍។ រមណីយដ្ឋានផ្សេងទៀតដែលនៅក្បែរក្រុងសៀមរាបមានរាជធានីអង្គរធំ ប្រាសាទអង្គរវត្ត ប្រាសាទបាយ័ន ប្រាសាទភ្នំបាខែង ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង ប្រាសាទបាពួន ប្រាសាទភិមានអាកាស ប្រាសាទបន្ទាយស្រី ប្រាសាទតាព្រហ្ម និងប្រាសាទរាប់រយផ្សេងទៀត។ តំបន់អង្គរត្រូវបានរងការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួកសៀម ហើយទីបំផុតរាជធានីអង្គរត្រូវបានបោះបង់នៅឆ្នាំ១៤៣១។ គួររំលឹកផងដែរថា រាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានពីប្តូរពីអង្គរទៅរាជធានីចតុមុខនៅឆ្នាំ ១៤៣២ រួចទៅបន្ទាយលង្វែក និង រាជធានីឧដុង្គ និងត្រលប់ទៅរាជធានីចតុមុខវិញនៅឆ្នាំ ១៨៦៦។ ជនជាតិបទេស ដែលបានមកដល់ប្រាសាទអង្គរវត្តមុនគេគឺអ្នករុករកជនជាតិបារាំង លោកហង់រី មូហូ ក្នុងឆ្នាំ១៨៦០(នាសម័យលង្វែកនាសតវត្សទី១៦ ក៏មានជនបរទេសបស្ចឹមលោកមកមើលប្រាសាទអង្គររួចមកហើយដែរ)ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅជនជាតិខ្មែរសតវត្សទី១៥-១៩៥៣ (ភាគទី២)។ តំបន់សៀមរាបអង្គរគឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោក ហើយក៏ជាតំបនដែលសម្បូរណ៍ទៅដោយសំណង់ប្រាសាទបុរាណតូចធំជាច្រើន ដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។
 
ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី​១០​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ដោយបានឈានដល់ចំនួនប្រជាជនមួយលាននាក់ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ដែលជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីបួនរបស់ប្រទេស។ មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងនៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានជាប់ដោយបឹងទន្លេសាប ហើយដូច្នេះហើយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តទាំងប្រាំបួនដែលបង្កើតបានជាតំបន់បម្រុងជីវមណ្ឌលបឹងទន្លេសាប។ នាពេលបច្ចុប្បន្ន ខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃប្រាសាទអង្គរ ដែលជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។ ហើយក៏ជាទីតាំងប្រាសាទល្បីៗជាច្រើនទៀតក្រៅពីប្រាសាទអង្គរវត្តដូចជា ប្រាសាទបន្ទាយស្រី ទីតាំងនៃប្រាសាទបេងមាលារបស់អង្គការយូណេស្កូ និងជាទីជម្រករបស់អង្គការយូណេស្កូនៃឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន ។
ខេត្តសៀមរាប: ឈ្មោះនៃខេត្ត

ឈ្មោះនៃខេត្ត 
អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថា ពាក្យ សៀម គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយ ដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា​ថៃ ទៅ​ហើយ។ ឯ​ពាក្យ​ថា រាប គឺ​មាន​ន័យ​ថា ចាញ់ខ្លបខ្លាច។

អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា លោក សំបូរ មាណ្ណារ៉ា បាន​ពន្យល់​ថា ចាប់​ពី​សតវត្ស​ទី​៩ និង​ទី​១០ នៃ​គ្រិស្ត​សករាជ ខេត្ត​សៀមរាប គេ​បាន​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​ទីក្រុង​យសោធបុរៈ ដោយសារ​តែ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ព្រះនាមព្រះបាទ យសោ​វរ្ម័ន​ទី​១ បាន​កសាង។ ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មក ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា អាណាចក្រ​អង្គរ។ នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មក ដែល​បាន​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង និង​ទួល​បាសាន រហូត​ដល់​ចតុមុខ ជាដើម គឺ​ទីក្រុង​អង្គរ ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក ទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​ជា​រាជធានី​ឡើង​វិញ។

លោក​សាស្ត្រាចារ្យ សំបូរ មាណ្ណារ៉ា បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថា បន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះ គឺ​តំបន់​អង្គរ​ត្រូវ​បាន​ទ័ព​សៀមនៃ​នគរ​ស្រីអយុធ្យា ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើក ចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​ទី​១៤ នៃ​គ្រិស្ត​សករាជ។ នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១៥-១៦ មាន​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​មួយ​អង្គ​ព្រះនាម អង្គចន្ទរាជា បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយកង​ទ័ព​សៀម ដើម្បី​បណ្ដេញ​ឱ្យ​ពួកសៀមចេញ​ពី​តំបន់​អង្គរ។ ក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​ណោះ គឺកងទ័ពខ្មែរបានជោគជ័យយ៉ាងធំំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា សៀមរាប (អានថា:សៀមម៉ារាប) គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ បន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​ខ្មែរលើពួកសៀម៖ «ពាក្យ​ថា សៀមរាប គឺ​មាន​ន័យ​ថា សៀម បាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី។ ដូច្នេះ គេ​ឱ្យ​ឈ្មោះ​ថា តំបន់​សៀមរាប នេះ​ជា​ទស្សនៈ​របស់​ជាតិ​ខ្មែរ របស់​អ្នក​តំណ​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​ក្នុង​ដំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ ចំណុច​នេះ​ហើយ បាន​ជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា សៀមរាប»។

ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ សំបូរ មាណ្ណារ៉ា នេះ គឺ​ដូច​គ្នា​នឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ផ្សេង​ទៀត។

សៀវភៅ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​សង្ខេប​មួយ ដែល​សរសេរ​ដោយ លោក នួន សុធិមន្ត ដែល​បច្ចុប្បន្ន​ជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី បាន​អធិប្បាយ​ថា នៅ​ឆ្នាំ​១៥២៥ ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ព្រះនាម អង្គច័ន្ទ​រាជា​ទី​១ បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​សៀម ដែល​ឈ្លាន​ពានឱ្យ​បរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​តំបន់​អង្គរ។ ដូច្នេះ​ហើយ បាន​ជា​ព្រះបាទ​អង្គច័ន្ទ​រាជា​ទី​១ បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា សៀមរាប គឺ​មាន​ន័យ​ថា ទ័ព​សៀម ចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេល ឬ ទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី។

បច្ចុប្បន្ន​នេះ ខេត្ត​សៀមរាប មិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ជាតិ​ខ្មែរ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​ប្រទេស​កម្ពុជាឱ្យ​ទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយ ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។
ខេត្តសៀមរាប: មុនសម័យអង្គរ

មុនសម័យអង្គរ 
រូបភាពតូច|នៅឆ្នាំ៨០២ ជាឆ្នាំដែលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ប្រារព្ធពិធីទេវរាជនៅលើភ្នំគូលែន។ ព្រះអង្គបានបើកសករាជមួយសម្រាប់អរិយធម៌អង្គរដ៏ថ្កើនថ្កានរបស់នាសម័យអង្គរ
អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យា និងបុរាណវិទ្យាជាច្រើន បានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃតំបន់សៀមរាប អង្គរបានចាប់ផ្តើមឡើងនៅ ឆ្នាំ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ក្រោយពី ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី ប្រទេសជ្វានៅឆ្នាំ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។ តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ កាលក្នុងដំណាក់កាលទី២ ទ្រង់គង់នៅ ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ នៅ ខេត្តកំពង់ចាម បន្ទាប់មកគង់នៅលើ ភ្នំគូលែន និង ចុងក្រោយបំផុតទ្រង់គង់នៅ ទីក្រុងហរិហរាល័យឬ ទីក្រុងរលួស ដែលជារាជធានីដើមនា សម័យអង្គរ។ លោកបណ្ឌិតមីសែល ត្រាណេបានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា វប្បធអង្គរបានផ្តើមឡើង នៅក្នុងឆ្នាំ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជ គឺនៅពេលដែល ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រ នៅលើ ភ្នំគូលែន។ ការអភិសេករបស់ទ្រង់ គឺឈរលើមូលដ្ឋាននៃពិធីទេវរាជ ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិ ដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិ។ ការអះអាងបានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថា វប្បធម៌‌សម័យបុរេអង្គរ(មុនអង្គរ)គឺឯកសារមួយចំនួនបាន ផែ្អកតាមកំណត់ហេតុចិន។ ឯកសាររបស់គេបាន សំអាងលើកំណត់ត្រាផង និង ស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង ។ ឯព្រឹត្តិការណ៍ ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ជាខ្លាំងមួយទៀត គឺក្នុងអំឡុង សម័យចេនឡា នៅលើទឹកដីបវរនៃ ខេត្តសៀមរាបអង្គរ។ កំណត់ហេតុចិនបានឲ្យដឹងថា ទីក្រុងដំបូងបំផុត នៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា "នគរគម្ពីរ" ដែលសិ្ថតនៅរវាងបារាយណ៍ខាងលិច និងបារាយណ៍ខាងកើតនៃ តំបន់សៀមរាបអង្គរ។ សេ្តចខែ្មរដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ នគរគម្ពីរនេះគឺ ព្រះបាទចន្រ្ទវរ្ម័ន ។ លោកបណ្ឌិតមីសែល ត្រាណេបានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថា កាលពីសម័យបុរេអង្គរនាអំឡុងឆ្នា៨០២ នេះ សេដ្ឋកិច្ច និង បរិយាកា សង្គមរបស់ តំបន់សៀមរាបអង្គរ មានការវិវឌ្ឍន៍ជាវិជ្ជមាន។ គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដី ឬនគរូបនីយកម្មដែនដីក្នុង តំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះ យ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយ ចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។ ជនជាតិខែ្មរក្រោមការដឹកនាំរបស់ ព្រះមហាក្សត្រ និង ពួកព្រាហ្មបុរោហិត បានចាប់ផ្តើម គម្រោងការសាងសង់ ប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើនមានជាអាទិ ប្រាសាទព្រៃកេ្មង ប្រាសាទពោធិ ប្រាសាទគោកតាសៀន ប្រាសាទវត្តខ្នាត និងប្រាសាទព្រៃប្រាសាទជាដើម។ រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញ គេបានដឹងថា បុព្វការីជនខែ្មរ ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរៗ ទនេ្លសាបកែ្បរអូរ ស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរ គឺបុព្វការីជនខែ្មរតែងតែជ្រើសរើស រកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹក នៅរដូវវស្សា គំនិតរបស់ខែ្មរក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់ សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗ ជាប្រយោជន៍រួម គឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ អត្ថបទដកស្រង់ពីកាសែតរស្មីកម្ពុជា។
ខេត្តសៀមរាប: សម័យអង្គរ

សម័យអង្គរ 
រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពចំអិនម្ហូបរបស់ជីវភាពប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ
រូបភាពតូច|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (រូបចម្លាក់លៀននៅអង្គរធំំ)
រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ
ខ្មែរបានជ្រើសរើសទីតាំងតំបន់អង្គរធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រខ្មែរនិងទីប្រជុំនៃជំនួញទាំងពីរគឺជើងគោកជើងទឹកហើយសំបូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជា ត្រីក្នុងបឹងទន្លេសាប ព្រៃឈើ និងថ្មភក់សំរាប់សំណង់ប្រាសាទ និងដីមានជីវជាតិផងដែរ ខេត្តសៀមរាបនៅសតវត្សទី៩ ដល់សតវត្សទី១៥ បានបម្រើការរាជធានីជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និងសាសនារបស់អាណាចក្រខ្មែរ។ ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃអាណាចក្រខ្មែរ ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចបន្តបន្ទាប់គ្នា។ ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅជាំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានគ្រប់គ្រងត្រួតត្រា និងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំ។ ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរ បម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និងសាសនានៃតំបន់។ ខេត្តសៀមរាបមានចំណុចគួរឲ្យទាក់ទាញជាច្រើនដូចជាប្រាសាទអង្គរវត្ត ប្រាសាទបាយ័ន ជាដើម។ ប្រើទៅជាខ្មែរសម័យអង្គរបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដី ពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើន និងកសាងប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនដែលបង្ហាញពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌ខ្មែរ។ តំបន់សៀមរាបត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល៦ សតវត្សមកហើយ។ នៅតំបន់សៀមរាបមានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនរូបលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាគសម្បូរសប្បាយប្រជាជនខ្មែរនៅដីទំនេរនៅអង្គរភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាជាធំ។ តំបន់ជុំវិញបឹងទន្លេសាបជាដីដ៏សំបូរជីវជាតិ។ គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីទៅបីដងក្នុងមួយឆ្នាំ ដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពីសម័យអង្គរមកម្ល៉េះ។
ខេត្តសៀមរាប: ប្រជាសាស្រ្ត

ប្រជាសាស្រ្ត
នៅទាំងខេត្តសៀមរាបទាំងមូល មានអត្រាប្រជាជនសរុបចំនួន ៩២០,ឆ្នាំ១២៣នាក់។ ក្នអ្នកដែលរស់ក្នុងក្រុងសៀមរាបមានចំនួន  ១៩៧,៣០១នាក់។ ខេត្តសៀមរាបទាំងមូលមានផ្ទៃក្រឡាចំនួន ១០,២៩៩គីឡូម៉ែត្រការ៉េ មានក្រុងចំនួនមួយ ស្រុកមានចំនួន១១ ឃុំមានចំនួន ៨៧ សង្កាត់ចំនួន ១៣ និងភូមិចំនួន ៨៧៥ព័ត៌មានរបស់ក្រសួងទេសចរណ៍នៅដើមឆ្នាំ២០១៣។ ប្រជាជនដែលរស់នៅក្រុងសៀមរាបភាគច្រើនជាអ្នកផ្លាស់ទីលំនៅមកពីកន្លែងផ្សេងៗរបស់ប្រទេសកម្ពុជាដូចជា រាជធានីភ្នំពេញ ខេត្តកណ ្តាល ខេត្តកំពង់ចាម បន្ទាយមានជ័យ ខេត្តបាត់ដំបង និងខេត្តពោធិ៍សាត់ជាដើម។ សៀមរាបគឺជាតំបន់គោលដៅទេសចរណ៍។
ខេត្តសៀមរាប: លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ

លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ 

ខេត្តសៀមរាបជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ពាយ័ព្យ នៃប្រទេសកម្ពុជា តាមបណ្តោយផ្លូវជាតិលេខ៦ ដែលមានចំងាយប្រវែង៣១៤គ.ម ពីរាជធានីភ្នំពេញ មានពំ្រប្រទល់ខាងកើតជាប់នឹងខេត្តកំពង់ធំ និងខេត្តព្រះវិហារខាងលិចជាប់នឹងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ខាងជើងជាប់នឹងខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងខេត្តព្រះវិហារ និងខាងត្បូងជាប់នឹងខេត្តបាត់ដំបង និងបឹងទន្លេសាប ។ ព្រំប្រទល់ជាប់បឹងទន្លេសាបមានប្រវែង ៨២ គ.ម ដែលស្ថិតនៅជាប់ស្រុកជីក្រែង ស្រុកសូត្រនិគម ស្រុកប្រាសាទបាគង ស្រុកសៀមរាប ស្រុកពួក និងស្រុកក្រឡាញ់។ ស្របតាមលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រនៃតំបន់ និងនិយមនៃសីតុណ្ហភាព ការហួតហែង សំនើម ភាពរាំងស្ងួត និងជំនន់ យើងអាចបែងចែកតំបន់ទាំងនេះជាបីផ្នែកគឺ ផ្នែកខាងលើមាន ១៣ ឃុំ ផ្នែកកណ្តាលមាន៦៩ឃុំ និងផ្នែកខាងក្រោមជាប់នឹងបឹងទន្លេសាបមាន ១៨ឃុំ។ តំបន់ខាងលើសំបូរទៅដោយព្រៃភ្នំមានសណ្ឋានដូចជាដីទូលឬខ្ពង់រាប ខ្វះខាតទឹក និងជួបប្រទះគ្រោះរាំងស្ងួតញឹកញាប់តំបន់កណ្តាលជាវាលស្រែល្វឹងល្វើយ និងលំនៅឋានព្រមទាំងប្រាង្គប្រាសាទនានា និងតំបន់ក្រោមជាវាលទំនាបរងទឹកជំនន់រៀងរាល់ឆ្នាំ។ ជាតំបន់ជលវេគពេលណាមានភ្លៀងធ្លាក់ជន់លិចលង់ ពេលណាគ្មានភ្លៀងស្ងួតហួតហែង មានផ្ទៃក្រលាសរុបប្រមាណ ១២.០១៥ គ.ម២ ចែកចេញជា ១២ក្រុងស្រុក ១០០ឃុំ និង៩០៧ភូមិ ដោយមានប្រជាជនសរុប៧៣៣.៨៨២នាក់ ត្រូវជា ៦,០៩% នៃប្រជាជនសរុបទូទាំងប្រទេស។
មុខរបរសំខាន់នៃផ្នែកទាំងបីនេះមានភាពខុសៗគ្នាពោលគឺ៖
ក. ខាងលើធ្វើស្រូវចំការ និងរុករកអនុផលព្រៃឈើ
ខ. កណ្តាលធ្វើស្រែនិងសេវាកម្មផ្សេងៗ
គ. ខាងក្រោមធ្វើស្រែនិងចំការដំនាំតាមរដូវ និងប្រកបអាជីវកម្មនេសាទ។
ជាទូទៅខេត្តសៀមរាបមានចរិតជាតំបន់ជនបទ។ ប្រជាជនប្រមាណ ៧០% រស់នៅតាមទីជនបទឆ្ងាយពីក្រុងដែលផ្អែកលើមុខរបរកសិកម្មជាអាជីព។ ប្រជាជនប្រមាណ ១៨% រស់នៅតាមតំបន់ជាប់បឹងទន្លេសាបផ្អែកលើអាជីវកម្មនេសាទនិងធ្វើចំការដំនាំផ្សេងៗ និង១២%ទៀតរស់នៅតាមទីប្រជុំជន និងក្រុងដែលមានមុខរបរពាណិជ្ជកម្ម ទេសចរណ៍ និងបុគ្គលិករដ្ឋ។
ខេត្តសៀមរាបចែកចេញជា១២ស្រុក ១០០ឃុំ និង៩០៧ភូមិ៖
 កូដស្រុកនិងក្រុង ស្រុកនិងក្រុង ឈ្មោះស្រុកនិងក្រុងជាអក្សរឡាតាំង ១៧០១ អង្គរជុំ Angkor Chum ១៧០២ អង្គរធំ Angkor Thum ១៧០៣ បន្ទាយស្រី Banteay Srei ១៧០៤ ជីក្រែង Chi Kraeng ១៧០៦ ក្រឡាញ់ Kralanh ១៧០៧ ពួក Puok ១៧០៩ ប្រាសាទបាគង Prasat Bakong ១៧១០ សៀមរាប Siem Reab ១៧១១ សូទ្រនិគម Soutr Nikom ១៧១២ ស្រីស្នំ Srei Snam ១៧១៣ ស្វាយលើ Svay Leu ១៧១៤ វ៉ារិន Varin
ខេត្តសៀមរាប: សេដ្ឋកិច្ច

សេដ្ឋកិច្ច
ទីផ្សារនៅខេត្តសៀមរាប។
ផ្សារ៖ កណ្ដាល កំពង់ក្ដី កំពង់ថ្កូវ ក្រឡាញ់ ក្រោម ខ្វាវ ឃ្លាំង ចារឈូក ចាស់ ចុងឃ្នាស ញ៉ែ ដើមក្រឡាញ់ ដំដែក ទឹកវិល បន្ទាយស្រី បុរីប្រិមប្រិយ ពពេល ពួក ព្រៃជ្រូក ភូមិទ្រាំង ភូមិអូរ ភ្នំបូក រលួស រាត្រីសៀមរាប រាត្រីអង្គរ រ៉ូម៉ាលី លើធំថ្មី(លើ) វត្តបូព៌ សសរស្ដម្ភ សាមគ្គី ស្ពានដែក(ពោធិ៍លង្កា) ស្រីស្នំ ស្រែណូយ ស្វាយធំ ស្វាយលើ  អង្គ្រង អធ្វារ អន្លង់សំណ[[ផ្សារដីហុយ]ផ្សារក្របីរៀល  ផ្សារកោកថ្លោក  ផ្សារក្រវ៉ាន់
ខេត្តសៀមរាប: តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប

តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប
តាមប្រវត្តិសាស្ដ្រ ទឹកដីខេត្តសៀមរាបជាតំបន់រាជធានីរបស់ចក្រភពខ្មែរអំឡុងពីសតវត្សទី៩ដល់សតវត្សរ៍ទី១៣។ ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានប្រាសាទយ៉ាងច្រើនស្អេកស្កះតំរៀបគ្នានៅក្នុងទឺកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាប។ ប្រាសាទទាំងឡាយនៅតំបន់អង្គរ ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺ ស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជាក្នុងខេត្តសៀមរាប ដែលគ្របដណ្តប់ដោយផ្ទៃក្រលា ៦០០ គ.មការ៉េ។  សព្វថ្ងៃប្រាសាទចំនួនជាង១០០ត្រូវបានរកឃើញ។ ប្រាសាទទាំងឡាយ ត្រូវបានកសាងឡើងរវាងសតវត្សទី៩ និងទី១៣។ កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ដោយព្រះរាជាខ្មែរជាបន្តបន្ទាប់ អាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំនង់រាងជាពីរ៉ាមីតដោយព្រះចៅផារ៉ាអុងក្នុង ប្រទេសអេហ្សីប។ ព្រះរាជាខ្មែរបានសាងសង់ប្រាសាទទាំងនេះ ដោយប្រើកំលាំងទាសករយ៉ាងច្រើន តាមការប៉ាន់ស្មាន ការធ្វើសំនង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០.០០០នាក់ ក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១២ និង១៣។ ទោះបីជាបន្សល់ទុកនូវ ប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយ សព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចចំពោះមនុស្សដែលរស់នថាប្រាកដជាទីក្រុងមួយដែលជាងគេនៅលើផែនដីនាពេលនោះ។ អ្នកដំនើរព័រទុយហ្គាល់ត្រូវបានគេជឿថាជាជនស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសំលឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃប្រាសាទអង្គរ នាពេលទស្សនាក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១៦។ ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ កិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញអង្គរបានធ្លាក់ទៅអ្នកភូមិសាស្ដ្រជនជាតិបារាំងឈ្មោះ ហង់រី មូហូត (Henri Mouhot) ដែលបានមកទស្សនាអង្គរឆ្នាំ១៨៦០ ដែលបានតំកល់ទុកនូវឯកសារនាទីក្រុងប៉ារីសក្រាយមរណភាពក្នុងឆ្នាំ១៨៦៨។ ក្នុងសតវត្សទី ១៩និង២០ បេសកកម្មរបស់បារាំងជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទ និង ធ្វើការកាប់ឆ្ការសំអាតព្រៃពីប្រាសាទ ហើយដែលបានប្រមូលនូវឯកសារយ៉ាងច្រើនបំផុត។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ ប្រទេសថៃ បានប្រគល់ទឹកដីអង្គរមកអោយខ្មែរគ្រប់គ្រងវិញ ហើយនៅក្នុងនាំនោះហើយដែលភ្ញៀវទេសចរបានមកទស្សនាជាលើកដំបូង។ ប្រសិនបើពេលមានកំនត់អ្នកទស្សនាអាចជ្រើសរើសតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងរបស់ស្តេច គឺអង្គរធំដែលមានប្រាសាទជាច្រើន ប្រាសាទអង្គរវត្ត ស្រះស្រង់ និងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ ការបន្តដំនើរទស្សនាទៅវង់ធំគេនឹងបានឃើញប្រាសាទមួយចំនួនផ្សេងទៀតនិងបារាយណ៍នៅសម័យអង្គរ។ ប្រសិនបើពេលវេលាអនុញ្ញាតិ ភ្ញៀវទេសចរអាចទស្សនាប្រាសាទល្បីឈ្មោះដូចជាប្រាសាទបន្ទាយស្រី ឬប្រាសាទបន្ទាយសំរ៉ែ ដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅតំបន់អង្គរបន្តិច។
ខេត្តស៊ូម៉ាត្រាខាងជើង

ខេត្តស៊ូម៉ាត្រាខាងជើង (    ) គឺជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្ត​របស់ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី ដែល​ស្ថិត​នៅ​លើ​ផ្នែក​ខាង​ជើង​នៃ​កោះស៊ូម៉ាត្រា ។ រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់វាគឺមេដាន់ ។ ស៊ូម៉ាត្រាខាងជើង គឺជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទីបួនរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី បន្ទាប់ពី ជ្វាខាងលិច ជ្វាខាងកើត និងជ្វាកណ្តាល ហើយក៏ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនៅកោះស៊ូម៉ាត្រាផងដែរ។ វាគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៧២ ៩៨១ គីឡូម៉ែត្រ ២ . យោងតាមជំរឿនឆ្នាំ ២០២០ ចំនួនប្រជាជននៃខេត្តក្នុងឆ្នាំនោះមានចំនួន ១៤ ៧៩៩ ៣៦១ នាក់។  ការប៉ាន់ស្មានជាផ្លូវការពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ២០២១ គឺ ១៤ ៩៣៦ ១៤៨ នាក់។
ខេត្តស៊ូម៉ាត្រាខាងលិច

ខេត្តស៊ូម៉ាត្រាខាងលិច (    ) គឺជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ។ វាស្ថិតនៅលើឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងលិចនៃកោះស៊ូម៉ាត្រា ហើយរួមបញ្ចូលទាំងកោះមិនតាវ៉ៃពីឆ្នេរសមុទ្រនោះ។ ខេត្តនេះមានផ្ទៃដី ៤២ ០១២.៨៩ គីឡូម៉ែត្រ២ ដែលមានប្រជាជនចំនួន ៥ ៥៣៤ ៤៧២ នៅជំរឿនឆ្នាំ២០២០ ។ Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021. ការប៉ាន់ស្មានជាផ្លូវការនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០២១ គឺ ៥ ៥៨០ ២៣២ នាក់។ Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2022. ស៊ូម៉ាត្រាខាងលិចមានព្រំប្រទល់ជាប់មហាសមុទ្រឥណ្ឌានៅភាគខាងលិចក៏ដូចជាខេត្តនៃ ស៊ូម៉ាត្រាខាងជើងនៅខាងជើង  រីយ៉ូនៅភាគឦសាន  ចាមប៊ីនៅភាគអាគ្នេយ៍និង បេងគូលូនៅភាគខាងត្បូង។ ខេត្ត​នេះ​ត្រូវបាន​បែង​ចែកជា​ដប់ពីរខេត្តនិងក្រុង​ចំនួន​ប្រាំពីរ។ វា​មាន​ទីក្រុង​ច្រើន​ជាង​ខេត្ត​ផ្សេង​ទៀត​នៅ​ក្រៅ ​កោះ​ជ្វា  បើ​ទោះ​បី​ជា​ក្រុង​មួយ​ចំនួន​មាន​ចំនួន​ប្រជាជន​តិច​ធៀប​នឹង​ទីក្រុង​ផ្សេង​ទៀត​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី។ ប៉ាដាំង គឺជាទីរួមខេត្តរបស់ខេត្ត និង ជាទីក្រុងធំបំផុត ។