navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សុជាតា: រាយនាម"​សុជាតា"​ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនានិងព្រហ្មញ្ញសាសនា

រាយនាម"​សុជាតា"​ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនានិងព្រហ្មញ្ញសាសនា

សុជាតា​ គឺ​ជាឈ្មោះ​ស្រ្តី​ជាភិក្ខុនី/ទាយិកាមានកត្តិនាមដ៏ល្បីល្បាញនៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា ដែលរួមមានដូចជា​ : 

១). សុជាតាឃរសុណិសា ជាធីតានៃធនញ្ចយសេដ្ឋី និង​ជា​កូនប្រសារ​ដ៏កាចឆ្នាស​ មិនក្រោម​ឱវាទឪពុកក្មេក​​ដែលជាគហបតីគឺ អានាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី (Anathapindika)​ ក្រោយមកក្លាយ​ជា​ឧបាសិកា  ។ 

២). សុជាតា​ភិក្ខុនី គឺ​ជាព្រះ​អរហន្ត​​នីនិង​ជា​សាវិកាមួយ​អង្គ​របស់​ព្រះសម្មាស​ម្ពុទ្ធផងដែរ ។ 

៣). សុជាតា​គឺ​ជា​ទាយិកា(ស្រ្តីអ្នកអោយទាន)​  ដែលបាន​ប្រគេន​បាយ​លាយ​ទឹក​ដោះគោ (មធុបាយាស) មួយ​ភាជន៍មាសថ្វាយដល់​ព្រះពុទ្ធ​មុន​ពេលដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​ត្រាស់ដឹងធម៌សម្រេចនូវ​អនុត្តរ​សម្មា​សម្ពោធិញ្ញាណ​ជាសព្វញ្ញុពុទ្ធ (ដែលជាមហាទានដំបូងគេក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា)​ ។

៤). នាងសុជាតាម្នាក់ទៀត គឺជាព្រះជាយានៃសក្កទេវរាជ​ (ព្រះឥន្ទ្រ)​ បច្ចុប្បន្ន ។

៥). សុជាតា​ក៏​ជា​ឈ្មោះ​របស់​ទេពធីតា​ ល័កស្មី (លក្ស្មី, Lakshmi) នៅ​ក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា ដែរ ។
សុជាតិក្សត្រី

សម្ដេចព្រះភគវតី សិរីរតន៍រាជទេវី រឺ សុជាតិក្សត្រី (គស.១៥២៧-១៥??) រជ្ជកាល (១៥៦៦-១៥៧៦) 
ព្រះនាងសុជាតិក្សត្រី ជាបុត្រីនៃព្រះភាគិនេយ្យយសរាជា ដែលជាបុត្រព្រះបាទឝ្រីឝៅគន្ធបទ។
ព្រះរាជពង្សាវតារភាគបីរបស់ព្រះរាជបណ្ណាល័យថា : ព្រះភាគិនេយ្យនេះមានព្រះជន្មាយុ ៣៣ ឆ្នាំ មានព្រះរាជបុត្រីមួយព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះនាមជា សុជាតិក្សត្រី ទ្រង់សុគតក្នុងឆ្នាំកុរ នព្វស័ក ព.ស. ២០៧១, គ.ស. ១៥២៧។ 

ព្រះរាជពង្សាវតារ របស់ព្រះរាជបណ្ណាល័យភាគ ៣ លេខ ត ៥៣-៣ មានសេចក្ដីថា : ព្រះបាទបរមិន្ទរាជាតាំងព្រះសុជាតិក្សត្រី ជារាជបុត្រី ព្រះយសរាជា ដែលត្រូវជាព្រះភាគិនេយ្យោ ព្រះអយ្យកោមួយ ជាព្រះអគ្គមហេសី ព្រះនាមជាសម្ដេចព្រះភគវតី សិរីរតន៍រាជទេវី ទៅវិញទេ គឺថាមិនមែនព្រះនាងទេពបុប្ផាទេ។ ព្រះអគ្គមហេសីអង្គនេះ មានព្រះនាមនៅក្នុងសិលាចារឹកសម័យកណ្ដាល ដែលត្រូវជាព្រះមាតានៃព្រះបាទសត្ថាទី១។ ព្រះនាងមានព្រះរៀមព្រះនាមជ័យជេដ្ឋា។
សុជីវធម៌: សេចក្តីផ្តើម

សេចក្តីផ្តើម 
មនុស្សគ្រប់រូបសុទ្ធតែចង់រស់នៅក្នុងសិទ្ធិសេរីភាព សុភមង្គល និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ ដើម្បីសម្រេចបំណងនេះបាន មនុស្សគ្រប់រូបត្រូវប្រព្រឹត្តិតាមច្បាប់ ប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ សុជីវធម៌របស់សង្គមឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ព្រមទាំងចេះទទួលស្គាល់ចំណុចល្អ និងចំណុចមិនល្អរបស់ខ្លួន ដែលបានប្រព្រឹត្តកន្លងមក ហើយត្រូវព្យាយាមស្វែងយល់ និងកែលម្អរាល់ចំណុចខ្វះខាតទាំងនោះ ដើម្បីសំអិតសំអាងខ្លួនឱ្យក្លាយជាមនុស្សមានតម្លៃ មានសេចក្តីថ្លៃថ្នូរសម្រាប់ខ្លួនឯង គ្រួសារ និងចេះរស់នៅចុះសម្រុងក្នុងសង្គម។ មនុស្សម្នាក់ៗកើតមកហើយត្រូវតែរស់នៅជាមួយអ្នកដទៃ រស់នៅជាមួយសង្គមមនុស្ស ដែលត្រូវមានទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមក។ ទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្សនឹងមនុស្ស និងការរស់នៅរបស់មនុស្សនៅក្នុងសង្គម តែងតែមានភាពសុខដុមរមនាគ្មានការប៉ះទង្គិច ការសៅម្មងក្នុងចិត្តដោយសារគេយល់់ដឹង និងការប្រកាន់ភ្ជាប់សុជីវធម៌។
សុជីវធម៌: និយមន័យ

និយមន័យ 
សុជីវធម៌សម្គាល់ការរស់នៅល្អ មានរបៀបរៀបរយ ចេះគួរសមក្នុងការប្រាស្រ័យទាកទងជាមួយអ្នកដទៃ។ សុជីវធម៌ពុំមែនជាបទបញ្ជា ឬជាច្បាប់ទេ ប៉ុន្តែវាគ្រាន់តែជាវិជ្ជាមួយសម្រាប់ឱ្យមនុស្សរៀនធ្វើខ្លួនឱ្យបានសមរម្យទៅតាមទំនៀមទម្លាប់ សុជីវធម៌សង្គមជៀសវាងការប៉ះទង្គិចអារម្មណ៍រវាងមនុស្ស ដែលរស់នៅជាមួយគ្នានៅក្នុងសង្គម។ សុជីវធម៌ជាសោភ័ណ និងវិធីសម្រាប់អប់រំមនុស្សឱ្យមានឬកពាថ្លៃថ្នូរ មានភាពស្លូតបូត មានសេចក្តីសុច្ចរិត ស្មោះត្រង់ មានសណ្តាប់ធ្នាប់ ចេះរៀបចំរបៀបរស់នៅឱ្យបានសមរម្យហើយមានតម្លៃនៅក្នុងសង្គម។ លក្ខណៈសម្បត្តិនៃសុជីវធម៌នេះហើយ ដែលបង្កើតឱ្យមានទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្សនឹងមនុស្ស ហើយឱ្យមានការអភិវឌ្ឍទៅមុខជាលំដាប់ ដែលខុសពីទំនាក់ទំនងមនុស្សនឹងសត្វ។ សុជីវធម៌នៅក្នុងសង្គមនេះហើយ ដែលដឹកនាំសង្គមមនុស្សឱ្យចេះអប់រំគ្នាជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីសេចក្តីសុខ និងការអភិវឌ្ឍឡើងសៀវភៅសិក្សាសង្គម ថ្នាក់ទី១០ ឆ្នាំ២០១៧ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ទំព័រទី២១៦។
សុជីវធម៌: សុជីវធម៌មានអ្វីខ្លះ?

សុជីវធម៌មានអ្វីខ្លះ? 
សុជីវធម៌ជាវិជ្ជាមួយសម្រាប់អប់រំមនុស្សគ្រប់រូប ទាំងបុរសទាំងស្រ្តីឱ្យមានឬកពាអាកប្បកិរិយា ថ្លៃថ្នូរ មិនឆ្គាំឆ្គងក្នុងទង្វើរបស់ខ្លួននៅពេលធម្មតា និងពេលចេញមុខក្នុងពិធីធំ។ វិជ្ជានេះធ្វើឱ្យអត្តចរិតមនុស្សមានភាពស្លូតបូតសមរម្យ មានភាពថ្លៃថ្នូរ  មានទំនាក់ទំនងល្អ និងចេះរស់នៅចុះសម្រុងជាមួយអ្នកដទៃនៅក្នុងសង្គម។ សុជីវធម៌ប្រៀនប្រដៅមនុស្សអំពីលក្ខណៈល្អគ្រប់បែបយ៉ាង ដែលមនុស្សត្រូវប្រកាន់ខ្ជាប់ខ្លួន និងជៀសវាងអំពើឆ្គាំឆ្គងចំពោះខ្លួនឯង មិត្តភ័ក្ត គ្រួសារ សហគមន៍ និងសង្គម។ ម្យ៉ាងទៀតសុជីវធម៌អប់រំមនុស្សឱ្យប្រកាន់សេចក្តិសុច្ចរិត សេចក្តីស្មោះត្រង់ សេចក្តីស្ងប់ សេចក្តីសន្តោស មានចរិយាល្អ។

សុជីវធម៌ មានគ្របដណ្តប់ទៅលើជីវភាពមនុស្សទូទៅ ដែលរស់នៅក្នុងសង្គម។ សុជីវធម៌អប់រំមនុស្សឱ្យស្គាល់ករណីកិច្ច ដែលត្រូវប្រព្រឹត្តចំពោះខ្លួនឯង និងចំពោះអ្នកដទៃ។ សុជីវធម៌តម្រូវឱ្យមនុស្សគ្រប់រូបក្រោកពីដំណេករហូតចូលដំណេកវិញ ត្រូវមានអាកប្បកិរិយាសមរម្យជាទីគាប់ចិត្តចំពោះគ្នាគ្រប់នាទី គ្រប់ទីកន្លែង ដូចជានៅក្នុងគ្រួសារ នៅសាលារៀន កន្លែងធ្វើការ វត្តអារាម កន្លែងទីសាធារណជាដើម។ សុជីវធម៌តម្រូវឱ្យមនុស្សម្នាក់ៗចេះដូចជា រៀបចំខ្លួនកុំឱ្យឆ្គាំឆ្គងក្នុងឥរិយាបទណាមួយដូចជា និយាយ ដេក ដើរ ឈរ អង្គុយ។ល។ រៀបចំ ឬកពាឱ្យមានសមរម្យតាមទីសាធារណៈ និងកាលៈទេសៈ។ រៀបចំកាយវិការក្នុងការសន្ទនាជាមួយអ្នកដទៃ ឬក្នុងពេលទទួលទានអាហារ។ ប្រើសម្លាប់ពាក់សមរម្យទៅតាមពេលវេលា។ របៀបនិយាយ សរសេរឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមក្បួនខ្នាត។ ទទួលភ្ញៀវដោយរាក់ទាក់។ គោរពសិទ្ធិ ទ្រព្យសម្បត្តិ សេចក្តីទុកសោករបស់អ្នកដទៃ
សុជីវធម៌: [[សុខភាព|សុ]]ជីវធម៌ចំពោះខ្លួនឯង

សុជីវធម៌ចំពោះខ្លួនឯង 
មនុស្សម្នាក់ៗត្រូវមានសុជីវធម៌ចំពោះខ្លួនឯងគឺត្រូវគោរពបទបញ្ជា ក្បួនអនាម័យ និងស្លៀកពាក់ឱ្យមានសមរម្យ និងតាមកាលៈទេសៈ ដើម្បីអាការខាងក្រៅមានសោភ័ណភាព និងការឱ្យតម្លៃដល់ខ្លួនឯង។ មនុស្សថ្លៃថ្នូរជាបឋមគឺការថែរក្សាខ្លួនឱ្យមានល្អ ស្អាតបាត។ ការលាងសម្អាត និងថែរ្សាខ្លួនប្រាណឱ្យបានស្អាត ហើយឱ្យបានទៀងទាត់ ដើម្បីថែរក្សាអនាម័យផង និងកុំឱ្យមានក្លិនផង។ ទោះបីអ្នកមានរូបរាងសង្ហា ឬស្លៀកបំពាក់ឆើតឆាយយាងណាក៏ដោយ បើអ្នកមានក្លិនមិនល្អ អ្នកនៅជិតមុខជាធុញថប់នឹងអ្នក ដូចនេះអ្នកត្រូវសំអាតខ្លួនរាងកាយឱ្យមានល្អស្អាត។
សុជីវធម៌: សុជីវធម៌សាធារណៈ

សុជីវធម៌សាធារណៈ 
នៅតាមទីសាធារណៈ មនុស្សម្នាក់ៗត្រូវប្រកាន់ភ្ជាប់សុជីវធម៌ ទម្លាប់ល្អ មិនមែនចង់ធ្វើអ្វីមួយតាមតែចិត្តនឹងឃើញឡើយ។ ព្រោះទីសាធារណៈជាកន្លែង ដែលមានទំនាក់ទំនងចំពោះមនុស្សបានខ្ជាប់ខ្លួនគ្រប់កាលៈទេសៈ និងគ្រប់ទីកន្លែង។
សុញ្ញកាស

សុញ្ញកាស សំដៅលើស្ថានភាពដែលមានសំពាធទាបជាងសំពាធបរិយាកាស។ និយមន័យរបស់ពាក្យសុញ្ញកាស ខុសគ្នាក្នុងទ្រឹស្ដីបទរូបវិទ្យាក្លាស់សិច (ចាស់) និងទ្រឹស្ដីបទរូបវិទ្យាកង់ទិច (ថ្មី)។
សុញ្ញកាស: និយមន័យ

និយមន័យ 
 និយមន័យក្នុងរូបវិទ្យាក្លាស់សិច 
ក្នុងរូបវិទ្យាក្លាស់សិច ពាក្យ«សុញ្ញកាស»​សំដៅលើ​«ស្ថានភាពគ្មានអ្វីទាំងអស់»។ ក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្ដែង គេចែកវាជា២ប្រភេទគឺ៖
 សុញ្ញកាសឥតខ្ចោះ ៖ ស្ថានភាពដែលគ្មានរូបធាតុនិងសំពាធ។ សុញ្ញាកាសឥតខ្ចោះ​ជាស្ថានភាពដែល​គ្មានម៉ូលេគុលរូបធាតុសូម្បីតែមួយគ្រាប់ ហេតុនេះគេពិបាកក្នុងការធ្វើសុញ្ញកាសឥតខ្ចោះនេះណាស់។ ជាក់ស្ដែង នៅលើផ្ទៃផែនដី ពេលសំពាធបរិយាកាសស្មើនឹង100kPa សីតុណ្ហភាពស្មើ0℃ មានម៉ូលេគុលឧស្ម័នប្រមាណ 2.69×1019គ្រាប់ក្នុង1cm3។​ នៅសំពាធ10-11Pa (សំពាធទាបបំផុត ដែលមនុស្សមានលទ្ធភាពបង្កើត) មានម៉ូលេគុលឧស្ម័នរាប់ពាន់គ្រាប់ក្នុង1cm3។ សូម្បីនៅក្នុងចក្រវាល ចន្លោះពីហ្គាឡាក់ស៊ីមួយទៅហ្គាឡាក់ស៊ីមួយទៀត ក៏នៅមានម៉ូលេគុលឧស្ម័នដែរ។
 សំពាធអវិជ្ជមាន ៖ ស្ថានភាពដែលមានសំពាធទាបជាងសំពាធស្តង់ដាររបស់បរិយាកាស។ គេថាកំរិតសុញ្ញាកាសមួយល្អ​ឬអាក្រក់​ផ្អែកលើតំលៃសំពាធ។ បើសំពាធខ្ពស់ គេថាកំរិតសុញ្ញកាសមិនល្អ។ បើសំពាធទាប គេថាកំរិតសុញ្ញកាសល្អ។ កំរិតសុញ្ញកាសមានខ្នាតក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិដូចសំពាធដែរ គឺ ប៉ាស្កាល់ (Pa)។

 និយមន័យក្នុងរូបវិទ្យាកង់ទិច 
នៅក្នុងរូបវិទ្យាកង់ទិច ពាក្យ«សុញ្ញកាស»សំដៅលើ«ស្ថានភាពដែលមានថាមពលទាបបំផុត»។ នៅពេលមានភាគល្អិតធ្វើចលនា វាមានថាមពលស៊ីនេទិចបន្ថែមលើថាមពលរបស់វា ហេតុនេះគេថាវាមិនស្ថិតនៅស្ថានភាពដែលមានថាមពលទាបបំផុតទេ។ មានន័យថាស្ថានភាពគ្មានភាគល្អិតមួយគ្រាប់សោះ​ជាសុញ្ញកាស។
សុញ្ញកាស: និយមន័យក្នុងរូបវិទ្យាក្លាស់សិច

និយមន័យក្នុងរូបវិទ្យាក្លាស់សិច 
ក្នុងរូបវិទ្យាក្លាស់សិច ពាក្យ«សុញ្ញកាស»​សំដៅលើ​«ស្ថានភាពគ្មានអ្វីទាំងអស់»។ ក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្ដែង គេចែកវាជា២ប្រភេទគឺ៖
 សុញ្ញកាសឥតខ្ចោះ ៖ ស្ថានភាពដែលគ្មានរូបធាតុនិងសំពាធ។ សុញ្ញាកាសឥតខ្ចោះ​ជាស្ថានភាពដែល​គ្មានម៉ូលេគុលរូបធាតុសូម្បីតែមួយគ្រាប់ ហេតុនេះគេពិបាកក្នុងការធ្វើសុញ្ញកាសឥតខ្ចោះនេះណាស់។ ជាក់ស្ដែង នៅលើផ្ទៃផែនដី ពេលសំពាធបរិយាកាសស្មើនឹង100kPa សីតុណ្ហភាពស្មើ0℃ មានម៉ូលេគុលឧស្ម័នប្រមាណ 2.69×1019គ្រាប់ក្នុង1cm3។​ នៅសំពាធ10-11Pa (សំពាធទាបបំផុត ដែលមនុស្សមានលទ្ធភាពបង្កើត) មានម៉ូលេគុលឧស្ម័នរាប់ពាន់គ្រាប់ក្នុង1cm3។ សូម្បីនៅក្នុងចក្រវាល ចន្លោះពីហ្គាឡាក់ស៊ីមួយទៅហ្គាឡាក់ស៊ីមួយទៀត ក៏នៅមានម៉ូលេគុលឧស្ម័នដែរ។
 សំពាធអវិជ្ជមាន ៖ ស្ថានភាពដែលមានសំពាធទាបជាងសំពាធស្តង់ដាររបស់បរិយាកាស។ គេថាកំរិតសុញ្ញាកាសមួយល្អ​ឬអាក្រក់​ផ្អែកលើតំលៃសំពាធ។ បើសំពាធខ្ពស់ គេថាកំរិតសុញ្ញកាសមិនល្អ។ បើសំពាធទាប គេថាកំរិតសុញ្ញកាសល្អ។ កំរិតសុញ្ញកាសមានខ្នាតក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិដូចសំពាធដែរ គឺ ប៉ាស្កាល់ (Pa)។
សុញ្ញកាស: និយមន័យក្នុងរូបវិទ្យាកង់ទិច

និយមន័យក្នុងរូបវិទ្យាកង់ទិច 
នៅក្នុងរូបវិទ្យាកង់ទិច ពាក្យ«សុញ្ញកាស»សំដៅលើ«ស្ថានភាពដែលមានថាមពលទាបបំផុត»។ នៅពេលមានភាគល្អិតធ្វើចលនា វាមានថាមពលស៊ីនេទិចបន្ថែមលើថាមពលរបស់វា ហេតុនេះគេថាវាមិនស្ថិតនៅស្ថានភាពដែលមានថាមពលទាបបំផុតទេ។ មានន័យថាស្ថានភាពគ្មានភាគល្អិតមួយគ្រាប់សោះ​ជាសុញ្ញកាស។
សុញ្ញតលោកសូត្រ

សុញ្ញតលោកសូត្រ ទី២

[១០២] គ្រានោះឯង ព្រះអានន្ទមានអាយុ ។បេ។ ក្រាបបង្គំទូលសួរព្រះមានព្រះភាគ ដូច្នេះថា សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស ពាក្យដែលគេតែងហៅថា លោកសូន្យ ៗ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ដែលគេហៅថា លោកសូន្យ តើដោយហេតុដូចម្តេច ។ ម្នាលអានន្ទ ព្រោះហេតុតែ ( របស់ទាំងអស់ ) សូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន ហេតុនោះ បានជាគេហៅថា លោកសូន្យ ។ ម្នាលអានន្ទ របស់អ្វី ដែលសូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន ម្នាលអានន្ទ ចក្ខុហ្នឹងឯង សូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន រូប សូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន ចក្ខុវិញ្ញាណ សូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន ចក្ខុសម្ផស្ស សូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន ។បេ។ ទោះបីវេទនាណា ជាសុខក្តី ជាទុក្ខក្តី មិនទុក្ខមិនសុខក្តី ដែលកើតឡើងព្រោះមនោសម្ផស្សជាបច្ច័យ វេទនានោះ ក៏សូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន ។ ម្នាលអានន្ទ ព្រោះហេតុតែ (ខន្ធបព្ចាកៈ) សូន្យចាកខ្លួន ឬចាកបរិក្ខាររបស់ខ្លួន ហេតុនោះ បានជាហៅថា លោកសូន្យ ។

ចប់សូត្រ ទី២ ។
សុញ្ញតា: អត្ថន័យ

អត្ថន័យ

ពាក្យ​ថា សុញ្ញតា (suññatā) ឬ ជា​សំស្ក្រឹត​ថា សូន្យតា (śūnyatā) ប្រែថា ភាព​ទទេ (emptiness), ភាព​ជា​របស់​សូន្យ គឺ​ភាព​មិន​មាន​ខ្លួន ចាត់​ទុក​ថា​ជា​របស់​ខ្លួន​មិន​បាន ។ សុញ្ញតា​ មាន​អត្ថន័យ​ ៤​ យ៉ាង គឺ ៖ 

១. សភាព​ប្រាសចាក​ភាព​ជា​សត្វ បុគ្គល តួ​ខ្លួន យើង គេ ជា​ពិសេស​ ភាវៈ​ដែល​ខន្ធ ៥ ជា​អនត្តា គឺ មិន​មែន​ជា​តួ​ខ្លួន រហូត​ដល់​ការ​ប្រាសចាក​​គុណធម៌​ផ្សេងៗ ដូច​ជា សេចក្តី​ទៀង​ត្រង់ ភាព​ស្រស់​ស្អាត សេចក្តី​សុខ ជា​ដើម ។ បើ​បរិយាយ​តាម​បរមត្ថធម៌ ដូច​ជា ធាតុ អាយតនៈ និង បដិច្ចសមុប្បាទ ដែល​បង្ហាញ​តែ​សភាវៈ​ឲ្យ​ឃើញ​ការ​ប្រាស​ចាក​សត្វ បុគ្គល ដែល​មាន​ត្រឹម​តែ​ធម៌ ឬ ក្បួន​ធម៌​ប៉ុណ្ណោះ ។ 

២. ការ​ប្រាសចាក​កិលេស មាន​រាគៈ ទោសៈ មោហៈ ជា​ដើម ។ សភាវៈ​ដែល​ប្រាសចាក​សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ ពោល​គឺ និព្វាន ។

៣. លោកុត្តរមគ្គ បាន​ឈ្មោះ​ថា សុញ្ញតា ដោយ​ហេតុ​ផល ៣ ប្រការ គឺ ព្រោះ​លុះ​ដោយ​បញ្ញា ដែល​កំណត់​ពិចារណា​ដល់​អនត្តា មើល​ឃើញ​សភាវៈ​ដែល​សង្ខារ​​គឺ​ជា​ភាព​ទទេ រួច​ផុត​ពី​សត្វ បុគ្គល ឬ តួ​ខ្លួន ព្រោះ​ប្រាសចាក​កិលេស​ មាន​រាគៈ​ជា​ដើម និង ព្រោះ​មាន​សុញ្ញតា គឺ និព្វាន ជា​អារម្មណ៍ ។ 

៤. ភាព​ទទេ ដែល​កើត​ពី​ការ​កំណត់​ទុក​នៅ​ក្នុង​ចិត្ត ឬ​ការ​ធ្វើ​ចិត្ត​ឲ្យ​កើត​អារម្មណ៍​របស់​ចិត្ត​នៅ​ក្នុង​ការ​ចម្រើន​សមាបត្តិ ដូច​ជា​​អ្នក​ចម្រើន​អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិ កំណត់​ចិត្ត​រហូត​ដល់​​ភាវៈ​ទទេ ដែល​គ្មាន​អ្វី​សោះ​ឡើយ ។
សុញ្ញតា: សម្រង់​ចេញ​ពី​ឯកសារ​ភាសា​អង់គ្លេស

សម្រង់​ចេញ​ពី​ឯកសារ​ភាសា​អង់គ្លេស

នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក សំយុត្តនិកាយ (SN 35.85) ពេល​នោះ​ព្រះ​អានន្ទ​ចូល​ទៅ​ក្រាប​ទូល​សួរ​ព្រះ​ដ៏​មាន​ព្រះ​ភាគ​ថា៖ "បាន​ឮ​មក​ថា​ពិភពលោក​នេះ​គឺ​ទទេ ។ តើ​ពាក្យ​ថា​ ពិភពលោក​នេះ​គឺ​ទទេ​មាន​ន័យ​យ៉ាង​ណា​ព្រះ​អង្គ ?" ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​តប​ថា "ពិភពលោក​គឺ​ទទេ មិន​មាន​ខ្លួន ឬ​​គ្មាន​អ្វីៗ​ទាំង​អស់​ដែល​មាន​ខ្លួន ។ នាមរូប (forms)... ចក្ខុន្ទ្រិយ (eye-consciousness)... ចក្ខុន្ទ្រិយារម្មណ៍ (eye-contact) គឺ​ជា​ភាព​ទទេ មិន​មាន​ខ្លួន ឬ​គ្មាន​អ្វីៗ​ដែល​មាន​ខ្លួន​សោះ​ឡើយ ។ 
"ត្រចៀក​គឺ​ទទេ ...
"ច្រមុះ​គឺ​ទទេ ...
"​អណ្តា​តគឺ​ទទេ ...
"​​ខ្លួន​​​ទាំង​មូល​គឺ​ទទេ ...
"ភាព​ឆ្លាត​វៃ​ (intellect) គឺ​ទទេ គ្មាន​ខ្លួន ឬ​គ្មាន​អ្វីៗ​ដែល​មាន​ខ្លួន​ទេ ។ គំនិត (ideas) ... ធម្មិន្ទ្រិយ (Intellect-consciousness)...​ធម្មិន្ទ្រិយារម្មណ៍ (Intellect-contact) គឺ​ទទេ ឬ​គ្មាន​អ្វីៗ​ដែល​មាន​ខ្លួន​សោះ​ឡើយ ។ ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​តថាគត​និយាយ​ថា ពិភពលោក​គឺ​ទទេ ។"
សុត្តនិបាត: មហាវគ្គ​ទី ៣

មហាវគ្គ​ទី ៣

បព្វជ្ជា​សូត្រ ទី ១ ទំព័រ​ទី ១៣១

បធាន​សូត្រ​ ទី ២ ទំព័រ​ទី ១៣៥

សុភាសិត​សូត្រ ទី ៣ ទំព័រ​ទី ១៤០

សុន្ទរិក​សូត្រ ទី ៤ ទំព័រ​ទី ១៤៣

មាឃ​សូត្រ​ ទី ៥ ទំព័រ​ទី ១៥៦

សភិយ​សូត្រ ទី ៦ ទំព័រ​ទី ១៦៥

សេល​សូត្រ ទី ៧ ទំព័រ​ទី ១៨៥

សល្ល​សូត្រ ទី ៨ ទំព័រ​ទី ២០២

វាសេដ្ឋ​សូត្រ ទី ៩ ទំព័រ​ទី ២០៦

កោកាលិក​សូត្រ ទី ១០ ទំព័រ​ទី ២២២

នាឡកសូត្រ ទី ១១ ទំព័រ​ទី ២៣៥

ទ្វយតានុបស្សនាសូត្រ ទី ១២ ទំព័រ​ទី ២៤៦
សុត្តន្តបិដក

ព្រះត្រ័យបិដក > សុត្តន្តបិដក

សុត្តន្តបិដក ឬ ​ព្រះសូត្រ គឺ​ជា​ឈ្មោះ​គម្ពីរ​ក្នុងព្រះពុទ្ធ​សាសនា​មួយ​ផ្នែក​ ក្នុង​ចំណោម​គម្ពីរ​ព្រះត្រ័យបិដកទាំង​ ៣ ផ្នែក ។ គេ​ចែក​គម្ពីរ​ក្នុង​ព្រះសូត្រជា ​​​៥ ​ផ្នែក​ គឺ ទីឃនិកាយ, មជ្ឈិមនិកាយ, សំយុត្តនិកាយ, អង្គុត្តរនិកាយ​ និង ខុទ្ទកនិកាយ ។
សុត្តន្តបិដក: គម្ពីរ[[ទីឃនិកាយ]]

គម្ពីរទីឃនិកាយ

ទីឃនិកាយ (Digha Nikaya) (សៀវភៅ​ភាគ១៥ ដល់​ភាគ១៩) គឺ​ជា​និកាយ​ដែល​មាន​សូត្រ​​ទាំង​អស់​ចំនួន ៣៤ សូត្រ មាន​ព្រហ្មជាលសូត្រ​ជា​ដើម និង​ត្រូវ​បាន​​ចាត់​ចំណែក​​ជា ​៣ ​វគ្គ ។ និកាយ​នេះ​មាន​ឈ្មោះ​ថា​ទីឃនិកាយ ព្រោះ​ជា​ទី​ប្រជុំ និង​ជា​ទី​នៅ​របស់​សូត្រ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​មាន​ខ្នាត​វែង ។
សុត្តន្តបិដក: គម្ពីរ​[[មជ្ឈិមនិកាយ]]

គម្ពីរ​មជ្ឈិមនិកាយ

មជ្ឈិមនិកាយ (Majjhima Nikaya) (សៀវភៅ​ភាគ២០ ដល់​ភាគ២៨) ជា​និកាយ​ដែល​មាន​សូត្រ​១៥២ ​សូត្រ មាន​មូល​បរិយាយ​សូត្រ​ជា​ដើម ។ ជា​និកាយ​ដែល​មាន​ខ្នាត​កណ្តាល ចាត់​ជា​១៥​វគ្គ។
សុត្តន្តបិដក: គម្ពីរ​[[សំយុត្តនិកាយ]]

គម្ពីរ​សំយុត្តនិកាយ

សំយុត្តនិកាយ (Samyutta Nikaya) (សៀវភៅ​ភាគ២៩ ដល់​ភាគ៣៩) គឺ​ជា​និកាយ​ដែល​មាន​សូត្រ ៧.៧៦២ សូត្រ មាន​​ឱឃតរណសូត្រ​ជាដើម ដែល​ត្រាស់​ទុក​ដោយ​អំណាច​នៃ​ទេវតា​សំយុត្ត​ជាដើម។
សុត្តន្តបិដក: គម្ពីរ​[[អង្គុត្តរនិកាយ]]

គម្ពីរ​អង្គុត្តរនិកាយ

អង្គុត្តរនិកាយ (Anguttara Nikaya) (សៀវភៅ​ភាគ៤០ ដល់​ភាគ៥១)​ គឺ​ជា​និកាយ​ដែល​មាន​សូត្រ ៩៥៥៧ សូត្រ មាន​ចិត្ត​បរិយាទាន​សូត្រ​ជា​ដើម ដែល​ត្រាស់​ទុក​ដោយ​អំណាច​នៃ​ការ​បន្ថែម​ឡើង ចែក​ជា​ពួក​ៗ។
សុត្តន្តបិដក: គម្ពីរ​[[ខុទ្ទកនិកាយ]]

គម្ពីរ​ខុទ្ទកនិកាយ

ខុទ្ទកនិកាយ (Khuddaka Nikaya) (សៀវភៅ​ភាគ៥២ ដល់​ភាគ៧៧) គឺ​ជា​ចង្កោម​ព្រះសូត្រ​ខ្លី​ៗ និង ជា​សៀវភៅ​​ចុង​ក្រោយ​​បំផុត​ក្នុង​ចំណោម​គម្ពីរ​ទាំង ៥ នៃ​គម្ពីរព្រះត្រៃបិដក​ ។ ព្រះត្រ័យបិដក​ភាសា​ខ្មែរ​​​ បាន​រៀង​គម្ពីរ​ទាំង​ឡាយ​នៅ​ក្នុង​និកាយ​នេះ​​ចាប់​តាំង​ពី​ សៀវភៅ​ភាគ៥២ រហូត​ដល់ភាគ៧៧ ដែល​​បរិយាយ​អំពី​ប្រធានបទ​ផ្សេង​​ ដែល​លើក​ឡើង​ដោយ​ព្រះ​ពុទ្ធ និង សាវ័ក​សំខាន់​ៗ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ សៀវភៅ "ប្រវត្តិ​​ពុទ្ធសាសនា​ នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា " (A History of Indian Buddhism), សាស្ត្រាចារ្យ ហ៊ីរ៉ាកាវ៉ា អាគីរ៉ា (Hirakawa Akira, 1915-2002) បាន​លើក​ឡើង​ថា គម្ពីរ​ខុទ្ធកនិកាយ​ បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​ការ​គោរព​ដំណាក់​កាល​នៃ​ការ​ចងក្រង​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក ក្នុង​នោះ​បណ្តា​ឯកសារ​ថ្មី​ៗ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ដាក់​បញ្ចូល​ក្នុង​គម្ពីរ​ដើម​ទាំង ៤ នៃ​សុត្តន្តបិដក​ទេ ​​គឺ​គេ​យក​មក​ចង​ទុក​ក្នុង​គម្ពីរ​​ខុទ្ទកនិកាយ ។ គម្ពីរ​ដើម​ទាំង​ ៤ នៅ​ក្នុង​សុត្តន្តបិដក គឺ ទីឃនិកាយ (Digha Nikaya), មជ្ឈិមនិកាយ (Majjhima Nikaya), សំយុត្តនិកាយ (Samyutta Nikaya) និង អង្គុត្តរនិកាយ (Anguttara Nikaya) ។
សុត្តន្តបិដក: ហេតុដែលព្រះពុទ្ធ​តាំង​ព្រះសូត្រ

ហេតុដែលព្រះពុទ្ធ​តាំង​ព្រះសូត្រ

ហេតុ​ដែល​នាំ​អោយ​ព្រះ​អង្គ​សំដែង​ព្រះ​សូត្រ​ មាន​៤​ប្រការ​គឺ
 អត្តជ្ឈាសយ ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​ព្រះ​អធ្យាស្រ័យ​របស់​ព្រះ​អង្គ។ ក្នុងបណ្តា​ហេតុ​៤​ប្រការ​នេះ ព្រះសូត្រ​ណា​ដែល​អ្នក​ដទៃ​មិន​បាន​ទូល​អារាធនា ព្រះ​អង្គ​ត្រាស់​ទេសនា​ដោយ​ព្រះ​អធ្យាស្រ័យ​របស់​ព្រះអង្គ​ឯង​តែ​ម្យ៉ាង (មាន អាកង្ខេយ្យសូត្រ វត្ថសូត្រ មហាសតិប្បដ្ឋានសូត្រ មហាសឡាយតនវិភង្គសូត្រ អរិយ​វង្សសូត្រ ជាដើម) ឈ្មោះថា មាន​ហេតុដែល​ទ្រង់​តាំង​ឡើង​អោយ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅតាម​ព្រះ​អធ្យាស្រ័យ​របស់​ព្រះអង្គ។
 បវជ្ឈាសយ ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​អធ្យាស្រ័យ​របស់​អ្នក​ដទៃ។ គឺ​ទ្រង់​សម្លឹង​មើល​ឧបនិស្ស័យ​ អធ្យាស្រ័យ ការ​ពេញ​ចិត្ត ការ​ចូលចិត្ត អភិនិហារ នឹង​ភាវៈ​ដែល​នឹង​ត្រាស់​ដឹង​បាន​របស់​ជន​ពួក​ដទៃ ថា​គួរ​សម្តែង​ធម៌​បែបណាដើម្បី​អាច​ញុំាង​ជន​ទាំង​នោះ​អោយ​សម្រេច​មគ្គ​ផល​បាន។
 បុច្ឆាវសិក ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​អំណាច​នៃ​ការ​សួរ។ ពួក​បរិស័ទទាំង​ឡាយ ចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ដោយ​ចំងល់​ណា​នីមួយ ហើយ​បាន​ទូលសួរ​ដល់​ព្រះ​អង្គ ទ្រង់​ក៏​សម្តែង​ធម៌​ទេសនាទៅ​តាម​អំណាច​នៃ​ការ​សួរ​នោះ។
 អគ្គុប្បត្តិក ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​ហេតុ​ដែល​កើត​ឡើង។ គឺ​ពេល​ដែល​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ ទ្រង់​អាស្រ័យ​ហេតុ​ការណ៍​ដែល​កើត​ឡើង ទើប​ត្រាស់​ទេសនា។
សុទស្សនមហារាជ

សុទស្សនមហារាជ គឺជារឿងមួយក្នុងប្រភេទអក្សរសិល្ប៍ដែលរួមមាន៥០រឿងដែលពុំមានក្នុងគម្ពីរ ព្រះត្រ័យបិតកទេតែទាក់ទងនឹងទស្សន ទ្រឹស្តីនៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ។  បញ្ញាសជាតកមានសេចក្តីដំណាលថា កាលពី ក្នុងអំឡុងពុទ្ធសាសនាកស្សបនោះ ព្រះពោធិសត្វ បានទៅចាប់កំណើតក្នុងត្រកូលសេដ្ឋី ក្នុងក្រុងពារាណសី មានសេចក្តីជ្រះថ្លាចំពោះព្រះថេរៈមួយអង្គដែលគង់នៅក្នុងព្រៃ ហើយបានធ្វើបណ្ណសាលា ទីចង្ក្រមន៍ ជីកអណ្ដូង ជម្រះស្មៅ រោយរាយដីខ្សាច​។
សុទស្សនមហារាជ: រឿង សុទស្សនមហារាជ

រឿង សុទស្សនមហារាជ 
មានសេចក្តីដំណាលថា កាលពីក្នុងអំឡុងពុទ្ធសាសនាព្រះពុទ្ធកស្សបនោះ ព្រះពោធិសត្វយើង បានទៅចាប់កំណើតក្នុងត្រកូលសេដ្ឋីក្នុងក្រុងពារាណសី មានសេចក្តីជ្រះថ្លាចំពោះព្រះថេរៈមួយអង្គដែលគង់នៅក្នុងព្រៃ ហើយបានធ្វើបណ្ណសាលា ទីចង្រ្កមន៍ ជីកអណ្តូង ជម្រះស្មៅ រោយរាយដីខ្សាច់ដោយជុំវិញទីអាស្រមបូជាដោយទៀនធូប និងភ្ញីផ្កាជាដើម ហើយត្រឡប់ទៅទីលំនៅអាត្មាវិញ ។ ចាប់តាំងអំពីថ្ងៃនោះមក អ្នកបានផ្គត់ផ្គង់ទំនុកបំរុងព្រះថេរៈអង្គនោះ ដោយត្រ័យចីវរចង្ហាន់ ព្រមទាំងឈើច្រត់, ពាងទឹក, គោមចង្កៀង, គ្រែតាំង, កម្រាល និងបញ្ចគោរស សព្វគ្រប់ ។

ព្រះថេរៈអង្គនោះ បានធ្វើអនុមោទនាថា៖ “ អ្នកឲ្យបាយ ជាអ្នកឲ្យកម្លាំង, អ្នកឲ្យសំពត់ ជាអ្នកឲ្យពណ៌សម្បុរ, អ្នកឲ្យយានជំនិះ ជាអ្នកឲ្យសេចក្តីសុខ អ្នកឲ្យប្រទីប ជាអ្នកឲ្យចក្ខុ ” ។

អ្នកដែលបានដាំដើមឈើផ្លែ ឈើផ្កាផ្សេង ៗ រៀបចំទីកន្លែងនោះឲ្យសមជាទីរមណីរដ្ឋានក្សេមក្សាន្តសប្បាយ សមជាទីលំនៅនៃបព្វជិតអ្នកស្វែងរកទីវិវេក ហើយអ្នកនិមន្តព្រះថេរៈឲ្យគង់ចាំព្រះវស្សា អ្នកតែងទៅទទួលឧបោសថសីល នៅឧបោសថសីលពុំដែលខាន ។ អ្នកតែងប្រគេនចង្ហាន់បិណ្ឌបាតរាល់ ៗ ថ្ងៃ ត្រាតែដល់អាយុក្ខ័យអ្នកបានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ទេវលោក បរិបូណ៌ដោយសម្បត្តិទិព្វគ្រប់ប្រការ ។

លុះច្យុតពីឋានសួគ៌ មកចាប់កំណើតក្នុងមនុស្សលោកវិញ អ្នកបានឡើងគ្រងរាជ្យជាស្តេចចក្រពត្រាធិរាជ ប្រកបដោយរ័ត្ន ៧ ប្រការ ទ្រង់ព្រះនាមព្រះបាទមហាសុទស្សនរាជ គ្រងរាជ្យក្នុងមហានគរកុសាវតី ទ្រង់មានមហិទ្ធិឫទ្ធិក្លៀវក្លា បរិបូណ៌ដោយឃ្លាំងមាសឃ្លាំងប្រាក់ និងឃ្លាំងរតនផ្សេង ៗ  ទៀតជាច្រើនប្រការ គ្មានក្សត្រាធិរាជអង្គណា អាចប្រៀបផ្ទឹមស្មើនឹងព្រះអង្គឡើយ ។ អាណាប្រជានុរាស្រ្តក៏ក្សេមក្សាន្តរីករាយ ប្រកបដោយសន្តិសុខ និងសេចក្តីសម្បូណ៌សប្បាយគ្រប់យ៉ាង ដែលគេអាចរកបាននាឋានមនុស្សលោកនេះ ។ ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ បញ្ញាសជាតក ទំព័រ ១០៧
សុទិតា

សម្តេចព្រះនាងចៅសុទិតា ព័ជ្រសុធាពិមលលក្សន ព្រះបរមរាជិនី ( អានថា: សុមដេតផ្រាណាងចៅស៊ុធីដា ផាត់ឆាក់រ៉ាក់ភីមន់ឡាក ផ្រាបរ៉ុមរ៉ាឈីនី) ឈ្មោះកើត សុទិតា តិតចៃ ( អានថា: ស៊ុធីដា ទីតចៃ) កើតនៅលើ ៣ មិថុនា ១៩៧៩ គឺជាម្ចាស់ហាងមហាក្សត្រីរបស់ថៃ និងភរិយាទីបួនក្នុងអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយស្តេចវជិរាលង្ករណ មុនពេលរៀបការ នាងជាអ្នកបម្រើតាមយន្តហោះ
សុទ្ធ ប៉ូលីន

លោក សុទ្ធ ប៉ូលីន​(Soth Polin)​ កើត​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤៥ ក្នុង​ខេត្ដ​កំពង់ចាម​ ប្រទេស​កម្ពុជា។ លោក​ជាអ្នក​និពន្ធ​ខ្មែរ​ ដែលប្រលោមលោក​ដំបូង​របស់​​លោក​មាន​ចំណងជើង​ថា ជីវិតឥត​ន័យ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ចេញផ្សាយ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៦៤។ លោក​ក៏បាន​បង្កើត​កាសែត នគរធំ ដែល​ត្រូវ​បាន​បោះពុម្ពផ្សាយ​ចាប់ពីចុង​ទស្សវត្ស​ឆ្នាំ១៩៦៤ រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៧៤។ លោក​បាន​ផ្លាស់​ទៅ​ប្រទេស​បារាំង​នៅឆ្នាំ ១៩៧៤ ហើយ​បន្ទាប់​មក​ក៏ផ្លាស់​ទៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក
សុទ្ធ ប៉ូលីន: External links

External links
 Tomoko Okada, Modern Short Stories, Cambodian Studies, Tokyo University of Foreign Studies  - introduces 4 writers included in a Japanese publication Modern Cambodian Short Stories (The Daido Life Foundation, 2001)
 Thomas Beller, The debris of the visible, Cambodia Daily, Aug 26, 2006 - review of Stewart and May (ed.) In the Shadow of Angkor: Contemporary Writing From Cambodia, University of Hawaii Press (2004), ISBN 0-8248-2849-6 which includes Soth Polin's 1969 short story ''Communicate, They Said" and an interview with him
 "An Interview with Soth Polin"  by Sharon May
សុន សេន

សុន សេន Son Sen (ហៅសមមិត្ត ខៀវ)
សុន សេន កើតនៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៣០ នៅខេត្តត្រាវិញ ប្រទេសវៀតណាម។ ប្រពន្ធរបស់ សុន សេន ឈ្មោះ យុន យ៉ាត (ហៅសមមិត្តនារី អាត) រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ និងវប្បធម៌ក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។ សុន សេន បានទៅសិក្សានៅប្រទេសបារាំងចន្លោះឆ្នាំ១៩៥០ និងឆ្នាំ១៩៥៦ ហើយបានចូលជាសមាជិកបក្សកុម្មុយនីស្តបារាំង។ ឆ្នាំ១៩៦៣ សុន សេន បានរត់ចូលព្រៃ គេចពីការតាមចាប់របស់ប៉ូលីស។ សុន សេន បានក្លាយទៅជាអគ្គមេបញ្ជាការកងកម្លាំងរំដោះជាតិប្រជាជនកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ១៩៧១។
ក្នុងរយៈកាលកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ សុន សេន ជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីទីបី ទទួលបន្ទុកការពារជាតិ និងគ្រប់គ្រង់ផ្ទាល់ទៅលើមន្ទីរស២១។ សុន សេន និងក្រុមគ្រួសារត្រូវបានសម្លាប់តាមបញ្ជារបស់ ប៉ុល ពត នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩៧។
សុនក្ខរិន្ទរាជា

​

ព្រះបាទសុនក្ខរិន្ទរាជា រឺ ពញាសុក(គ.ស ?-?) រជ្ជកាល (គ.ស ?-?) បើ​តាម​ពង្សាវ​តារ​វត្ដ​ទឹក​វិល ក្រោយ​ដែល​ព្រះ​បាទ​សិង្ហ​ក័ង្ហា ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​២២​ ចូល​ទិវង្គត​ គឺ​ពញា​សុក​ កូនប្រុស​ស្ដេច​ក្រាញ់​ពញា​សួគ៌​លោក​នៅ​ស្រុក​ពោធិ៍​សាត់​ដែល បាន​សោយ​រាជ្យ​បន្ដ​ពី​ព្រះ​អង្គ។ ពញា​សុក​មាន​ក្រុម​បក្ស​ពួក​សេនា​អាមាត្យ​ អ្នក​តាម​បម្រើ ៥០០​នាក់ ពួក​គេ​និយម​ចូល​ចិត្ដ​ដើរ​បរ​បាញ់​សត្វ យក​សាច់ ភ្លុក ស្នែង កុយ ខ្នាយ និង ស្បែក ទៅ​លក់​ដូរ​សម្រាប់​ចិញ្ចឹម​ជីវិត។ ថ្ងៃ​មួយ​ពញា​សុក​បាន​នាំ​បក្ស​ពួក​ទាំង ៥០០​នាក់ ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​បរ​បាញ់​សត្វ រហូត​ដល់​ភ្នំ​ដង​រែក និង​ភ្នំ​គូលែន កាល​នោះ​ពញា​សុក​មាន​អាយុ​ ២៤ ​ឆ្នាំ​ពេល​ធ្វើ​ដំណើរ​ត្រលប់​មក​លំ​នៅ​ស្ថាន​វិញ ពញា​សុក និង​បក្ស​ពួក​បាន​ដើរ​កាត់​តាម​ទី​ក្រុង​មហាន​គរ ចូល​មក​ដល់​ទី​ប្រជុំ​ជន គេ​ឃើញ​នាម៉ឺន​មន្រ្ដី និង​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​កោរ​សក់​ស្លៀក​ពាក់​ខោ​អាវ​ស កាន់​ទុក្ខ​គ្រប់​គ្នា ហើយ​ស្រែក​ទ្រ​ហោយ​យំ​ខ្សឹក​ខ្យួល​លាន់​លឺ​ពេញ​បរម​រាជ​វាំង។

ឃើញយល់ និង ក្ដាប់ស្ថានការណ៍បានភ្លាមកាលណា ដោយគ្មានភ័យតក់ស្លុត ឬ ខ្លាចក្រែង​ញ​ញើត​អ្វី​ទាំង​អស់ ពញា​សុក​ដើរ​តម្រង់​ចូល​ទៅ​​ក្នុង​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង​សំដៅ​ទៅរករាជបល្លង្ក ក្រលេកមើលទៅពុំឃើញមានព្រះរាជា ពញាសុក ឡើងអង្គុយលើ​បល្លង្ក ហើយ​ប្រកាស​ខ្លួន​ធ្វើ​ជា​ស្ដេច​ក្នុង​ឱកាស​នោះ​។ បក្សពួកទាំង ៥០០ នាក់ ត្រូវបានស្ដេចពញាសុកតែងតាំង អោយមានឋានន្ដសក្ដិជាមន្រ្ដី​ជាន់​ខ្ពស់​គ្រប់​រូប​។ គ្រា​នោះ​គ្មាន​នាម៉ឺន​មន្រ្ដី​ចាស់​ទុំ​ណាម្នាក់ហានជំទាស់ នឹង ពញាសុកឡើយ។ ម្នាក់ៗភ័យខ្លាចអំណាចក្រុមបក្សពួក​ពញា​សុក ហើយ​នាំ​គ្នា​លុត​ជង្គង់​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​សំពះ​គោរព​ធ្វើតាមបញ្ជាពញាសុក ឥតបីហ៊ានអោយខ្ចោះ។ ចំណែកឯពួកពញាសុកវិញ គេ​នាំ​គ្នា​បញ្ចេញ​រិទ្ធិ និយាយ​លេង​សើច​អួត​ក្អេង​ក្អាង និង​ប្រើអំណាចផ្ដាច់ការ ជិះជាន់សង្កត់សង្កិនលួចប្លន់ រិបអូស បំពារបំពានយកទ្រព្យ​សម្បត្ដិ​ប្រជា​នុរាស្រ្ដ​។ ពញ​សុក​នៅ​ពេល​ឡើង​សោយ​រាជ្យ បាន​ទទួល​ឈ្មោះជាក្សត្រថា ព្រះបាទសុនក្ខរិន្ទរាជា។ មហេសីព្រះអង្គ គឺ ព្រះនាងរតនបុប្ផា ដែល​ត្រូវ​ជា​កូន​ស្រី​របស់​ចៅ​ពញា​តេ​ជោ។
សុន័ទ្នាកុមារីរ័តន៍

ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|សម្តេចព្រះនាងចៅសុន័ទ្នាកុមារីរ័តន៍ ព្រះមរមរាចទេវី
សម្តេចព្រះនាងចៅសុន័ទ្នាកុមារីរ័តន៍ ព្រះមរមរាចទេវី (; 10 ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 1860 - ថ្ងៃទី 31 ខែឧសភាឆ្នាំ 1880) គឺជាអគ្គមហេសីមហាក្សត្រីសៀម។ នាងជាកូនស្រីរបស់សៀមស្ដេចមង្កុដ (រាមាទី ៤ ) និងអ្នកម្នាង ប៉ៀម សុច្រិត្តកុល មួយ។ នាងគឺជាប្អូនស្រីពាក់កណ្តាលនិងប្រពន្ធដំបូងរបស់ព្រះមហាក្សត្រជូឡាឡុងករណ៍  (រាមាទី ៥) នៃប្រទេសសៀម (ប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន) ។ ប្រពន្ធពីរផ្សេងទៀតរបស់ស្តេចត្រូវបានគេពេញបងប្អូនប្អូនស្រីរបស់នាងមហាក្សត្រី  សម្ដេចព្រះនាងចៅសាវាដវ័ទន្នា និងព្រះមហាក្សត្រិយានី សម្ដេចព្រះនាងចៅសៅវភាផង់សីុ ព្រះបរមរាជិនីនាថ  ។

ព្រះមហាក្សត្រីបាននិងកូនស្រីរបស់នាងបានលង់ទឹកស្លាប់នៅពេលដែលទូករាជវង្សរបស់នាងក្រឡាប់នៅលើផ្លូវទៅកាន់ Bang Pa នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង (រាជវាំងរដូវក្តៅ) ផងដែរ។ សាក្សីជាច្រើនដើម្បីគ្រោះថ្នាក់នេះមិនហ៊ានប៉ះព្រះមហាក្សត្រិយានីរដ្ឋធានីបទល្មើសសូម្បីដើម្បីសង្គ្រោះនាង life. បានកើតទុក្ខដែរជូឡាឡុងរំលឹកពេលក្រោយបានកសាងឡើងទៅនាងនិងកូនក្នុងផ្ទៃរបស់ពួកគេនៅតំបន់ Bang នៅក្នុងវិមានប៉ា។
សុន្ទរ ប៉ាថាំម៉ាវង្ស

ឧត្តមសេនីយស៊ុនធន ប៉ាថមម៉ាវង្ស (    , 1911–1985)  ជា នាយករដ្ឋមន្ត្រី នៃ ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ ពីថ្ងៃទី 31 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1959 ដល់ថ្ងៃទី 7 ខែមករា ឆ្នាំ 1960 និងជានាយសេនាធិការកងទ័ពនៃ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទឡាវ ។
សុបិន

រូបភាពតូច|434x434ភីកសែល| រូបភាពនៃក្តីសុបិន្តក្នុងសិល្បៈ
សុបិន គឺជាលំដាប់នៃរូបភាព គំនិត អារម្មណ៍ និង ការយល់ឃើញ ដែលកើតឡើងនៅខាងក្រៅអំណាចផ្លូវចិត្តនៃ ចិត្ត ក្នុងអំឡុងពេលជាក់លាក់នៃ ការគេង។ 

សុបិនកើតឡើងជាចម្បងនៅក្នុងការគេង REM នៅពេលដែលសកម្មភាពខួរក្បាលកើនឡើងដូចជាអ្នកភ្ញាក់។ ការគេង REM អាចត្រូវបានសម្គាល់ដោយវិធីដែលភ្នែករបស់អ្នកផ្លាស់ទីទៅក្រោយនៅពេលអ្នកគេង។ សុបិនក៏អាចកើតឡើងក្នុងដំណាក់កាលផ្សេងទៀតនៃការគេងផងដែរ។ ប៉ុន្តែ​សុបិន​ទាំង​នោះ​ទំនង​ជា​មិន​សូវ​ជា​ប្រាកដ​និយម ឬ​ត្រូវ​បាន​ចងចាំ​ដោយ​អ្នក​សុបិន​ទេ 

ក្តីសុបិនមានរយៈពេលពីពីរបីវិនាទីទៅម្ភៃនាទី។ មនុស្សមានទំនោរចងចាំសុបិនរបស់ពួកគេច្រើនជាងពេលពួកគេភ្ញាក់ពីគេង ជាងការយល់សប្តិក្នុង REM ជាមធ្យម មនុស្សមានសុបិនពី 3 ទៅ 5 ដងក្នុងមួយយប់។ សុបិនមានទំនោរយូរទៅៗតាមពេលវេលា។ ក្នុងអំឡុងពេលគេង 8 ម៉ោង មនុស្សម្នាក់ចំណាយពេលពីរម៉ោងក្នុងសុបិន 

សុបិន​ត្រូវ​បាន​គេ​គិត​ថា​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ទៅ​នឹង ​ចិត្ត​ដែល​មិន​ដឹង​ខ្លួន ហើយ​វា​មាន​រាប់​ចាប់​ពី​ពិភព​លោក​ទៅ​ជា​រឿង​ចម្លែក ឬ​ចម្លែក។ ក្តីសុបិន្តអាចរួមបញ្ចូលអារម្មណ៍ជាច្រើនដូចជាការភ័យខ្លាច ការរំភើបរីករាយ ភាពសោកសៅ ការផ្សងព្រេង ឬការរួមភេទ។ ព្រឹត្ដិការណ៍ក្នុងសុបិនជាទូទៅគឺហួសពីការគ្រប់គ្រងរបស់អ្នកសុបិន លើកលែងតែ សុបិនដ៏ភ្លឺស្វាង ដែលអ្នកសុបិនដឹង។ ជួនកាលសុបិនផ្តល់ឱ្យមនុស្សនូវគំនិត ដើម ឬអារម្មណ៍នៃការបំផុសគំនិត
សុបិន: សុបិនឃើញវត្ថុមានជីវិតមួយទៀត

សុបិនឃើញវត្ថុមានជីវិតមួយទៀត 
ការស្រាវជ្រាវបានរកឃើញថាសត្វមានសុបិនដូចមនុស្ស។ នៅពេលដែលសត្វដេកនៅក្នុងរដ្ឋ REM ពួកគេនឹងសុបិន។ សត្វដែលមានរយៈពេលវែងបំផុតនៃរដ្ឋ REM គឺ armadillo ដែលស្រដៀងទៅនឹង echidna ។ សត្វដែលសុបិនញឹកញាប់បំផុតគឺ៖ ថនិកសត្វ និង សត្វស្លាប ពីការធ្វើតេស្តសុបិនរបស់ សត្វឆ្មា វាត្រូវបានគេរកឃើញថា ពួកគេតែងតែសុបិនចង់បរបាញ់សត្វ ដោយផ្អែកលើចលនានៃជើង និងរាងកាយរបស់ពួកគេ ខណៈដែល សត្វឆ្កែ មានចលនានៃជើងរបស់ពួកគេក្នុងទម្រង់នៃការរត់ និងព្រុស។
សុបិន: សុបិននិងជឿ

សុបិននិងជឿ 
ក្រិច និងរ៉ូមបុរាណបានជឿដូច្នេះ សុបិន្តគឺជាសារពីព្រះ។ អេហ្ស៊ីបបុរាណ ជឿថាអ្នកដែលយល់ពីសុបិន ជា​មនុស្ស​ពិសេស​នៅ​ប្រទេស​ចិន ដែល​គេ​ជឿ​ថា​សុបិន​ វាគឺជាការបំបែកព្រលឹងចេញពីរូបកាយតែមួយ។ ទៅរាងកាយមួយផ្សេងទៀតនៅក្នុងពិភពសុបិន។ ដែលជាកន្លែងដែលតួលេខនេះទើបតែភ្ញាក់ឡើង កុលសម្ព័ន្ធអាមេរិកដើមមួយចំនួន ហើយប្រជាជនម៉ិកស៊ិកដ៏ស៊ីវិល័យជឿថាសុបិនគឺជាពិភពមួយផ្សេងទៀត។ ដែលយើងទៅលេងពេលកំពុងដេក ហើយនៅអឺរ៉ុប ប្រជាជនជឿរឿងនោះ។ សុបិន្តអាក្រក់ ហើយ​វា​អាច​នាំ​មនុស្ស​ឲ្យ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​អាក្រក់។
សុបិន: មើល​បន្ថែម​ទៀត

មើល​បន្ថែម​ទៀត 

 Nocturnal emission
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សុបិននិមិត្ត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សុបិន
សុបិននិមិត្តប្រាំប្រការរបស់ព្រះសិទ្ធត្ថ មុនបានត្រាស់ដឹង

នៅដែនកុរុ, នៅពេលទាបភ្លឺនាថ្ងៃ១៥ កើតខែពិសាខ ឆ្នាំរកា ព្រះសិទ្ធត្ថ បរមពោធិសត្វ បានសុបិននិមិត្ត រឿងចំឡែក អស្ចារ្យចំនួនប្រាំលើក ដែលគួរអោយព្រឺព្រួចជាទីបំផុត។