navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រាសាទព្រះឥន្ទ្រកោសិយ: ប្រវត្តិព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២

ប្រវត្តិព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ 
ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ជាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរមួយអង្គដ៏ធំ ខ្លាំងពូកែ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ។តែខ្មែរជំនាន់ក្រោយភាគច្រើនណាស់ ដែលមិនបានស្គាល់អំពី ស្នាដៃ ទេពកោសល្យ និងប្រវត្តិតស៊ូអង់អាច ធ្វើពលិកម្មជូនជាតិរបស់ព្រះអង្គទេ។ សិលាចារឹកព្រះឥន្ទកោសីយ៍បានលើកសរសើរព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័ន ថាជា«ទីគោរពបូជា នៃព្រះរាជាទាំងឡាយ ទ្រង់ជាស្ដេចអបរាជ័យ និងតែងតែមានជ័យជម្នះជានិច្ច លើខ្មាំងសត្រូវ។ទ្រង់ប្រៀបបានទៅនឹងរតនវត្ថុនៅលើកំពូលមកុដ នៃព្រះរាជា ទាំងអស់នៅលើផែនដីនេះ ។ ជ័យជម្នះរបស់ព្រះអង្គល្បីរន្ទឺទៅគ្រប់ទិសទី» ។ អ្នកប្រវត្តិវិទូបារាំង អេទីជែន អាយម៉ូនីញេ (Etienne Aymonier) ដែលជាអ្នកឯកទេសបានសិក្សាស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ យល់ និងមានជំនឿថាព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ ជាព្រះបាទបក្សីចាំក្រុង ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរទី១៩ ក្នុងពង្សាវតារខ្មែរ ភាគរឿងព្រេងនិទាន។ព្រះរាជា ដែលសោយរាជ្យបន្ដពីព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ គឺព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥ ដែលជាព្រះរាជាកែទម្រង់ ឬប្រត្យាស្ថាបនិក និងជាព្រះរាជាពូកែខាងធ្វើសង្គ្រាម តែមានអធ្យាស្រ័យល្អ ។ សិលាចារឹកព្រះឥន្ទ្រកោសីយ៍បានដំណាលថា «ព្រះអង្គបានរៀបចំឱ្យមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អក្នុងវណ្ណៈ ប្រៀបបីដូចជារៀបចំឡើងដោយព្រះព្រហ្មផ្ទាល់ ។ ព្រះអង្គប្រកបទៅដោយទេពកោសល្យ និងមានព្រះហត្ថាកាន់កងចក្រ ។ នៅពេលទ្រង់ចេញដំណើរម្ដងៗ សន្ធឹកជើងកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គ ធ្វើឱ្យកក្រើកផែនដី និងព្រៃភ្នំទាំងឡាយ ប្រៀបបាននឹងមហាសាគរដែលត្រូវរញ្ជួយដោយព្យុះខ្យល់» ដូច្នោះដែរ។ពេលនោះ«សន្ធឹកស្គរលាយឡំជាមួយសំឡេងកងរំពងរបស់គងឃ្មោះធ្វើអំពីស្ពាន់ និងត្រែ ខ្លុយ ស័ង្ខ…ធ្វើឱ្យពួកសត្រូវភ័យបាក់បបខ្លបខ្លាចជាខ្លាំង»។ សិលាចារឹកក៏បានលើកពីព្រះអង្គដែរថា ទ្រង់បានដុតបំផ្លាញប្រទេសទាំងឡាយណា ដែលព្រះអង្គធ្វើសង្គ្រាមជាមួយ ដោយនិយាយថា «អណ្ដាតភ្លើងនៃការបូជា ដែលកើតឡើងពីប្រតិបត្ដិការរបស់ព្រះអង្គ បង្កបានជាផ្សែងធំវែង ប្រៀបបាន នឹងទង់ជ័យចម្បាំង ធ្វើឱ្យសត្រូវភ័យខ្លាច ហើយរត់គេចចេញបាត់អស់ បើទោះជាអង់អាចយ៉ាងណាក៏ដោយ» ។ ព្រះអង្គគួរឱ្យខ្លាចខ្លាំងណាស់ នៅពេលដែលទ្រង់ខ្ញាល់ «កាលណាព្រះអង្គគ្រហឹមដូចរាជសីហ៍ពេលមានកំហឹង ព្រះរាជាធ្វើឲ្យសត្រូវទាំងឡាយរត់គេចចូលព្រៃជ្រៅ ប្រៀបបាននឹងសត្វឈ្លូសកំសាក។ នៅពេល ដែលព្រះអង្គលើកដាវដ៏មុតថ្លា ប្រឡាក់ទៅដោយឈាម ដែលហូរចេញពី សិរសាសត្រូវ គេឃើញព្រះអង្គដូចជាព្រះនាងជ័យជម្នះដ៏ស្រស់ស្អាត ដែលមានព្រះហស្ដ និងព្រះបាទក្រហមទៅដោយលម្អងផ្កា» ។សិលាចារឹកដដែលបាននិយាយថែមទៀតថា «ព្រះហស្ដព្រះអង្គ ដែលប្រៀបបាននឹង ស្ពានយុត្ដិធម៌ឆ្លងកាត់មហាសាគរដ៏ស្មោកគ្រោកនៃសតវត្សរ៍… មានរាងសង្ហា ស្រស់ប្រិមប្រិយ ស្អាតលើសពី ព្រះនាងកាមទេព ហើយធ្វើឱ្យពិភពលោកនេះ មានពន្លឺប្រៀបបីដូចព្រះចន្ទ្រកំពុងរះ» ដកស្រង់ពី www.chouk Khmer.com។
ប្រាសាទភិមានអាកាស: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទភិមាអាកាសមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិនគរក្រៅ ឃុំគោកចក ស្រុកនគរធំ ខេត្តសៀមរាប។ នៅដើមសតវត្សទី១១ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ បានកសាងប្រាសាទភិមានអាកាលធ្វើជាប្រាសាទសម្រាប់រាជរបស់ព្រះអង្គ (ប្រាសាទភ្នំ)។  ប្រាសាទភិមានអាកាសស្ថិតក្នុងទីធ្លារព្រះបរមរាជវាំងអង្គរធំសំរាប់គោរពបូជារបស់ទ្រង់ ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានអភិសេកដំបូងដោយមានប្រាង្គមាសតាមសំដីអ្នកដំណើរចិនឈ្មោះ ជីវ តាក្វាន់ ហើយវាមានទំនាក់ទំនងដល់រឿងព្រេងដំណាលថាប្រាង្គមាសនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងអង្គរដែលជាកនែ្លងព្រលឹង នាគរាជក្បាល៩ បានរស់នៅ និងបានប្រែក្រទ្បាខ្លួនជាស្រីស្អាតម្នាក់ចំពោះព្រះអង្គ ដើម្បីរួមដំណេកជាមួយទ្រង់រៀងរាល់យប់ នៅលើប្រាង្គមាសនេះមុនពេលព្រះអង្គចូលបន្ទប់អគ្គមហេសី និងស្រីស្នំផេ្សងៗទៀត  ប្រសិនព្រះអង្គបាត់មួយយប់ គេជឿថាទ្រង់នឹងស្លាប់កនែ្លងខាងជើង និងខាងត្បូងបានកើតឡើងនៅសតវត្សទី១១ គេជឿជាក់ថា កនែ្លងទាំងពីរនេះគឺជាឃ្លាំង ប៉ុនែ្តប្រភពផេ្សងទៀត និយាយថាកនែ្លងពីរនេះបានធ្វើឡើងដើម្បីទុកទទួលភ្ញៀវបរទេសថានៈខ្ពង់ខ្ពស់។គេហទំព័រ រដ្ឋាភិបាលខ្មែរប្រាសាទវិមានអាកាស។
ប្រាសាទភិមានអាកាស: ស្ថាបត្យកម្ម

ស្ថាបត្យកម្ម 
ប្រាសាទភិមានអាកាស ជាប្រាសាទមួយដែលកសាងឡើងអំពីថ្មភក់នៅលើជើងគ្រឹះថ្មបាយក្រៀមមានបីជាន់ស្រដៀងនឹងប្រាសាទពីរ៉ាមីដ។ កម្ពស់នៃជើងគ្រឹះប្រាសាទវិមានអាកាសទាំងបីជាន់ប្រហែលជា ១២ម៉ែត្រមានសណ្ឋានជាបួនជ្រុងទ្រវែងមានជណ្តើរចោតទាំងបួនផ្នែក ។ ចំណែកឯផ្លូវចូលទស្សនាព្រះរាជវាំងត្រូវដើរឆ្លងកាត់ជើងគ្រឹះ ឡើងលើព្រះពន្លាខ្ពស់ទៅតាមជណ្តើរគ្រុឌព្រោះព្រះរាជវាំងនេះតាំងនៅលើព្រះពន្លាខ្ពស់ពេលណាយើងឡើងទៅកាន់ព្រះពន្លានឹងឃើញបដិមាផុសរូបសិង្ហរចនាបថសម័យបាយ័នឈរយ៉ាងអង់អាចនៅក្បាលជណ្តើរទាំងសងខាង។ នៅលើព្រះពន្លានេះនៅមានស្លាកស្នាមការសង់ព្រះពន្លាក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលគេប្រើសម្រាប់រាជការត្រួតពល ឬប្រារព្ធវិធីខាងសាសនាផ្សេងៗ ។ បច្ចុប្បន្ននេះមិននៅសេសសល់ស្លាកស្នាមទៀតឡើយព្រោះសំណង់ទាំងនោះ ធ្វើអំពីឈើ។ 
ប្រាសាទវិមានអាកាសតាំងនៅលើជើងគ្រឹះខ្ពស់បីជាន់ មួយជាន់ៗមានកម្ពស់៤ម៉ែត្រ។ ជាន់ក្រោមបង្អស់មានទទឹង ២៨ម្រ៉ែត នៅជួរទិសខាងជើង-ត្បូង ចំណែកបណ្តោយមានប្រវែង ៣៥ម្រ៉ែត នៅជួរទិសខាងកើត-លិច។ ជើងគ្រឹះប្រាសាទទាំង៣ជាន់ជាផ្លូវឡើងទៅកាន់ប្រាសាទបាន ដែលមានជណ្តើរនៅកណ្តាលជើងគ្រឹះទាំងបួនទិស។ ប៉ុន្តែភាគច្រើនបាក់បែកស្ទើរអស់ ហើយកន្លែងដែលនៅមានសភាពល្អបំផុត គឺនៅផ្នែកទិសខាងលិច។ ផ្នែកទាំង២ នៃជណ្តើរឡើងអមសងខាងដោយបដិមាផុសរូបសិង្ហនិង រូបដំរីនៅមុំជើងគ្រឹះទាំង ៣ជាន់។ តួប្រាសាទលើជើងគ្រឹះជាន់លើបង្អស់ផ្នែកក្រៅជារោងថែវ ធ្វើអំពីថ្មភក់ ផ្នែកក្នុងជាតួប្រាសាទលើជើងគ្រឹះជាន់លើបង្អស់ផ្នែកក្រៅជារោងថែវធ្វើអំពីថ្មភក់ផ្នែកក្នុងជាតួប្រាសាទសង់លើជើងគ្រឹះកម្ពស់ ២,៥ម្រ៉ែត។ ស្រះទឹកហ្លួង មានសណ្ឋានរាង៤ជ្រុងទ្រវែងមានទទឹង ៤៥ ម្រ៉ែត បណ្តោយ ១២៥ ម្រ៉ែត។ គែមស្រះជាថ្មភក់ព័ទ្ធជុំវិញជាច្រើនជាន់ចោតចុះផ្នែកខាងក្រោម ។ គេជឿថាស្រះនេះកសាងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១។ នៅត្រង់បរិវេណខាងត្បូងនៃស្រះមានកំពែង វែងតទៅទិសខាងលិចបន្តិច គេសន្និដ្ឋានថា កំពែងនេះសាងឡើងដើម្បីបាំងដីពីប្រាសាទភិមានអាកាសកុំអោយហូរចុះ មកស្រះ ។ ចំណុចដែលគួរអោយស្ញប់ស្ញែងនៃកំពែងនេះគឺរូបចម្លាក់ល្អឥតខ្ចោះ ហើយមានរូបខ្លះស្រដៀងនឹងរូបចម្លាក់នៅតាមជញ្ជាំងទីព្រះលានស្តេចគម្លង់។ ស្រះទឹកខាងកើត នៅទិសខាងកើតនៃគោបុរៈខាងជើង ។មានទទឹង ២០ ម៉្រែត បណ្តោយ ៤០ ម្រ៉ែត មានសណ្ឋានជាស្រះថ្មភក់ដែលមានជម្រៅ ៤,៥ម្រ៉ែត។ គេជឿថាស្រះនេះគឺជាផ្នែកមួយនៃព្រះរាជវាំងដែលកសាងឡើងក្នុង បរិវេណនេះលើកដំបូង ។ របៀង និង ស្រះទឹកខាងលិចនៃស្រះទឹកហ្លួង នៅខាងលិចគោបុរៈខាងជើង។ខាងក្រៅជាកំពែងថ្មបាយក្រៀមមានលក្ខណៈទ្រុឌទ្រោម។ បន្ទាប់មកទៀតជាស្រះទឹកខ្នាតតូច និង របៀងទាបៗ ហើយចំណុចដែលគួរអោយស្ញប់ស្ញែងមួយកន្លែងទៀត គឺរូបចម្លាក់នៅលើកំពែង ។ របៀងខាងកើត មានសណ្ឋានជារូបកាកបាទ មានសសរមូលនៅខាងក្រោម ប៉ុន្តែឥឡូវនេះត្រូវដើមឈើដុះគ្របជិតស្ទើរអស់ ប្រសិនបើយើងដើរទៅទស្សនាមានការលំបាកបន្តិច។
ប្រាសាទភិមានអាកាស: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
តាមសិលាចារឹកប្រាសាទនេះមានឈ្មោះដើមថា ហេមស្រឹង្គគិរី ជាភាសាបាលីឬសំស្រ្តឹតដែលមានន័យថា ភ្នំស្នែងមាស បានផ្តើមស្ថាបនាឡើងនៅដើមសតវត្សរ៍ទី៩-១១ ដោយក្រតាញស្រីសត្យាស្រ័យឆ្នាំ៩១០គ្រិស្តក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១(៨៨៩-៩១០)តាមសិលាចារឹកលេខ K-២៩១។ បន្តរជ្ជកាលព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២(៩៤៤-៩៦៨) បន្ថែមដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥(៩៦៨-១០០១)តាមសិលាចារឹកលេខ K-៥៣៤(I)។ បញ្ចប់ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ (១០០២-១០៥០)តាមសិលាចារឹកលេខK-២១១ សៀវភៅ ដែនដីអាថ៌កំបាំងអច្ឆរិយៈប្រាសាទកោះកេរ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ឆ្នាំ២០១៧ ដោយលោក ស៊ឹម ភក្ត្រា ទំព័រទី១០។
ប្រាសាទភូមិបោន

ស្ថិតនៅកណ្តាលភូមិ Ban Dom ( ខេត្តសុរិន ) លើដីស្អាតល្អ មានដើមត្នោត ចម្ងាយប្រហែលហុកសិបគីឡូម៉ែត្រពី សុរិន្ទ ប្រាសាទភូមិបោន គឺជាប្រាង្គឥដ្ឋរាងការ៉េ មានជណ្ដើរបែរមុខទៅទិសខាងកើត អមទៅត្បូង។ មូលដ្ឋាន ថ្មបាយក្រៀម និងគ្រឹះឥដ្ឋពីរ (បែរមុខទៅទិសខាងកើត) ទៅខាងជើង។ សាងសង់នៅពាក់កណ្តាល សតវត្សទី 7  រចនាសម្ព័ន្ធរបស់វាមិនត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទេ។

ផ្ដែ និងសសរពេជ្ររចនាបថព្រៃក្មេងដែលរកឃើញនៅនឹងកន្លែង ហើយបច្ចុប្បន្នត្រូវបានរក្សាទុកនៅ សារមន្ទីជាតិបាងកក ។
ប្រាសាទភូមិប្រាសាទ: ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត 
ប្រាសាទភូមិប្រាសាទមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណ វត្តប្រាសាទ ឃុំប្រាសាទ ស្រុងសន្ទុក ខេត្តកំពង់ធំ តាមផ្លូវជាតិលេខ៦ ដែលមានចម្ងាយ ៦៣គីឡូម៉ែត្រពីស្គុន យើងនិងឃើញក្លោងទ្វារចូលមួយ ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃពណ៌ផ្កាឈូកមានរូបតោពីរឈរយាមអមសងខាងផ្លូវចូល ហើយខាងលើមានឈ្មោះថា វត្តប្រាសាទ។
ផ្លូវចូលមានចម្ងាយ ៤៥០ម៉ែត្រដល់វត្ត ប្រាសាទភូមិប្រាសាទមានទីតាំងនៅខាងក្រោយព្រះវិហារ ប្រាសាទនេះមានលក្ខណចាស់ទ្រុឌទ្រោមខ្លាំង កសាងអំពីឥដ្ឋ ក្នុងសតវត្សទី៨ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ៧០៦។
ប្រាសាទភូមិប្រាសាទ: ប្រវត្តិ និងស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទ

ប្រវត្តិ និងស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទ 
thumb
នៅលើផ្តែរដែលធ្វើអំពីថ្មភក់ មានរាងដងធ្នូដូចនៅប្រាសាទសំបូរព្រៃគុកមានរាងកម្រងផ្កា និងផ្ការំយោល ធ្លាក់ចុះក្រោមបានក្លាយជាកម្រងស្លឹងឈើមានរាងជាទំពក់នៅលើផ្ទៃខាងក្រោមក្បាច់ជួងAsie du Sud Est p.148។ រីឯសសរស្តម្ភនៅរក្សារាងមូលដដែលលម្អដោយ ត្របកផ្កានិងសន្លឹងឈើ ដែលជាលក្ខណៈផ្ទាល់នៃរចនាបថកំពង់ព្រះ។ ប្រាសាទនេះមានកម្ពស់ ១២ម៉ែត្រ ដែលនៅក្នុងប្រាង្គកណ្តាលកាលពីមុនមានដំកល់រូប ហរិហរៈ ក្នុងសម័យមុនអង្គរហើយដែលគេយកទៅរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញ។ លោក ប៉ាក ហង់រីម័ងុទីយេរ ដែលបានសិក្សាមុនគេ ប្រាសាទភូមិប្រាសាទ បានឲ្យដឹងថា នៅផ្នែកខាងលើកំពូលប្រាសាទ គេឃើញមានថ្មធំមួយផ្ទាំងមានរាងបួនជ្រុងស្មើ បន្តុបពីលើ។ ហើយលោកថែមទាំងបញ្ជាក់ផងដែរថា ថ្មទម្រនេះ គឺជាធាតុតុបតែងរបស់កំពូលប្រាសាទ ដែលអាចនឹងផ្ទុកនូវព្រះសិវលិង្គមួយនៅចន្លោះកណ្តាល ថែមទៀតផង។ ការសន្និដ្ឋាន របស់លោកនាពេលនោះហាក់សមទំនងផងដែរ ។ សូមរំឮកឡើងវិញថា ប្រាសាទភូមិប្រាសាទ គឺជាប្រាសាទឥដ្ឋ នាសម័យចេនឡា រចនាប័ថ្មកំពង់ព្រះ ត្រូវសាងសង់ឡើងនៅឆ្នាំ ៧០៦នៃគ.ស ហើយស្ថិតក្នុងភូមិប្រាសាទរវាងស្ពានកំពង់ថ្ម និងភ្នំសន្ទុកក្នុងខេត្តកំពង់ធំ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត នៅដើមសតវត្សរ៍ទី២០ បើយោងតាមរបាយការណ៍នានា ប្រាសាទនេះនៅរក្សាបាននូវទ្រង់ទ្រាយល្អនៅឡើយ ហើយទើបតែថ្មីៗនេះ ជ្រុងខាងត្បូងត្រូវបានរលំបាក់ធ្លាក់ចុះមកដី។ រីឯទម្រថ្មបួនជ្រុងខាងលើក៏ត្រូវបានបាត់បង់ទៅហើយដែរ គឺមុនឆ្នាំ ១៩៧០ ទៅទៀត ដោយបន្សល់តែរូបភាពឯកសាររក្សាទុកនៅបណ្ណាល័យសាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស នៅទីក្រុង ប៉ារីសតែប៉ុណ្ណោះ ។ឥឡូវនេះ យើងបែរមកពិនិត្យគ្រឿងតុបតែងដំបូលនៃប្រាសាទមួយទៀតឈ្មោះ ប្រាង្គឫស្សី នៅទីក្រុងស្រីទេព នៅខេត្តពេជ្របុរី (ពេជ្រប៊ុន) វិញម្ដង រចនាប័ថ្មវាក៏ស្ថិតក្នុងសម័យចេនឡាដែរបើទោះជាវាត្រូវបានគេកែប្រែនៅសម័យវប្បធម៌បាយ័ន និង ក្រោយមកទៀតនៅសម័យអយុធ្យាក៏ដោយ តែវាបានរក្សានូវចំណុចសំខាន់ដើមរបស់វានៅដដែល ព្រោះថា ប្រសិនបើយើងពិនិត្យក្បាច់លំអផ្នែកខាងលើនៃសសរផ្អោប ទ្វារ ឬ សសរបញ្ឆោត ដោយយោងលើរូបភាពឯកសារថតនៅឆ្នាំ ១៩០៤ យើងអាចនឹងនិយាយបានថា ក្បាច់ក្បូរលំអបែបនេះមិនមែនស្ថិតក្នុងសម័យបាពួន ឬ បាយ័ន ឬ សតវត្សទី១១ ដូចអ្នកវង្វេងប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្លះបានលើកឡើងនោះឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាទៅនឹងក្បាច់លំអរប្រាង្គប្រាសាទនានា នាសម័យចេនឡាសតវត្សទី៦ទៅវិញ និង ក្រោយពីយកឯកសារមួយមកពិនិត្យយ៉ាងហ្មត់ ចត់ ទើបយើងបានឃើញភាពស្រដៀងគ្នា គ្រាន់តែច្បាស់ ពោលគឺផ្ទាំងថ្មបួនជ្រុង នៅទីនោះ ខណ្ឌជាពីរផ្នែករីឯប្រាសាទ ភូមិប្រាសាទមិនមានខណ្ឌ័ទេ ។ តាមរយៈការវិភាគនេះ គេឃើញថា ផ្ទាំងថ្មដែលមានរាង៤ជ្រុងស្មើលើដំបូល ប្រាសាទភូមិប្រាសាទមិនមែនធ្វើឡើងសម្រាប់តម្កល់ព្រះសិវលិង្គ ដូចដែលលោក ហង់រី ប៉ាកម៉័ងទីយេ បានស្មានដោយភ័ន្តច្រឡំនោះទេ ក៏ប៉ុន្តែក្រៅពីជាសោភ័ណភាពបែបម្យ៉ាងផេ្សង វាក៏សម្រាប់ការពារដំបូលកុំឲ្យទឹកភ្លៀងជ្រាបចូលក្នុងប្រាសាទបានផងដែរ ។ សូមរំឭកផងដែរថា ក្នុងបរិវេណនៃទីក្រុងស្រីទេពខាងលើនេះ គេក៏បានរកឃើញនូវសិលាចារឹកខ្មែរ នាសម័យបុរេអង្គរ ចំនួនពីរផ្ទាំង (K. 978) ចារក្នុងរាជ្យរបស់ព្រះបាទភវវរ្ម័ន ។ ហើយថ្មីៗគេក៏បានរកឃើញនូវចម្លាក់ព្រះសុរិយា រចនាប័ថ្មកំពង់ព្រះថែមទៀតផង។ (ម.ត្រាណេ- ស. នីឡា)។
ប្រាសាទភូមិផន

ស្ថិតនៅចំកណ្តាលភូមិបានដុំ ( ខេត្តសុរិន្ទ ) លើដីស្អាត មានដើមត្នោត ចម្ងាយប្រហែលហុកសិបគីឡូម៉ែត្រពី ខេត្តសុរិន្ទ ប្រាសាទភូមិផន ជាប៉មឥដ្ឋមួយជាន់រាងបួនជ្រុង បែរមុខទៅទិសខាងកើត អមទៅខាងត្បូងដោយ ថ្មបាយក្រៀម។ មូលដ្ឋាន និងគ្រឹះឥដ្ឋពីរ (ក៏បែរមុខទៅទិសខាងកើត) ទៅខាងជើង។ សាងសង់នៅពាក់កណ្តាល សតវត្សទី 7  រចនាសម្ព័ន្ធរបស់វាមិនត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទេ។

ផ្ដែរចនាបថព្រៃក្មេង និងសសរពេជ្រដែលរកឃើញនៅនឹងកន្លែង ហើយបច្ចុប្បន្នត្រូវបានរក្សាទុកនៅ សារមន្ទីជាតិបាងកក។
ប្រាសាទភូមិរាំង: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទភូមិរាំងជាកេរ្ដិ៍ដំណែលផ្នែកស្ថាបត្យកម្មបុរាណដ៏មានវ័យចំណាស់មួយ នាសម័យចេនឡា។ ប្រាសាទនេះធ្វើអំពីឥដ្ឋ ស្ថិតក្នុងវត្តភូមិរាំង ឃុំតាំងក្រសាំង ស្រុកសន្ទុក ខេត្តកំពង់ធំ។ បើវិភាគលើទ្រង់ទ្រាយ ប្រាសាទភូមិរាំងស្ថិតក្នុងរចនាបថកំពង់ព្រះ ឬព្រៃក្មេង នៅចុងសម័យវប្បធម៌ចេនឡា។ ប្រាសាទរបស់យើងមើលនេះគឺជាបូជនីយដ្ឋានបែបព្រាហ្មណ៍និយម សំរាប់ឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវៈ ។ សព្វថ្ងៃនេះ ប្រាសាទស្ថិតក្នុងទីធ្លានៃវត្តពោធិ៍វាំងចាស់ ដែលពីដើមអ្នកស្រុកហៅថា វត្តភូមិរាំង និងទទួលបានការថែទាំ ពីសំណាក់ព្រះចៅអធិការវត្ត ដោយយកចិត្តទុកដាក់ជាទីបំផុត ។ កំពូលប្រាសាទបុរេអង្គរនេះ បានធ្លុះធ្លាយ ហើយសព្វថ្ងៃនេះត្រូវបានការពារ ដោយដំបូលថ្មីមួយប្រក់ក្បឿង គ្របពីលើកំពូលប្រាសាទ  ដើម្បីការពារកុំឲ្យទឹកភ្លៀងជ្រាបចូលក្នុងតួប្រាសាទ ។ ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ រស់នៅទីនោះបានចាត់ទុកថា ប្រាសាទនេះមានបារមីពូកែស័ក្ដិសិទ្ធិណាស់ ហើយរមែងតែងតែមកបន់ស្រន់មិនឈប់ឈរ ។ ដូច្នេះហើយប្រាសាទនេះ គឺជាទីដែលទទួលបានកាគោរពសក្ការៈជាទីបំផុត ។ប្រាសាទភូមិរាំងក៏ដូចជាប្រាសាទដទៃៗឯទៀតដែរ ប្រាសាទរបស់យើងមានទ្វារ ៤ តែក្នុងចំណោមទ្វារទាំង ៤ នោះ មានតែទ្វារខាងកើតទេ ដែលជាទ្វារចូលប្រាសាទយ៉ាងប្រាកដ ។ រីឯទ្វារ ៣ ទៀតគឺជាទ្វារបញ្ឆោត។
ប្រាសាទភូហ្វៃ

ប្រាសាទភូហ្វៃ ជា ​ទីសក្ការៈ​របស់​ខ្មែរ ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ប្រទេស​ថៃ ក្នុង ​ខេត្ត​ស៊ីសាកេត ។ គ្មាន​អ្វី​ត្រូវ​បាន​គេ​ដឹង​អំពី​ប្រាសាទនេះ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ ហើយ​ក្នុង​នោះ​មាន​តែ​គំនរ​បាក់បែក និង​អាង​ទឹក​មួយ​នៅ​សេសសល់។ ប្រហែលជានេះជាវិហារមួយក្នុងចំណោមវិហារជាច្រើនដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នៅតាមដងផ្លូវបម្រើឱ្យអាណាចក្រខ្មែរពីរាជធានី។
ប្រាសាទភូហ្វៃ: កំណត់ចំណាំ និងឯកសារយោង

កំណត់ចំណាំ និងឯកសារយោង 

 ម៉ៃឃើល ហ្វ្រីមែន មគ្គុទ្ទេសក៍ប្រាសាទខ្មែរនៅប្រទេសថៃ និងឡាវ សៀវភៅ Rivers ឆ្នាំ ១៩៩៦
ប្រាសាទភ្នំក្រវ៉ាន់

ប្រាសាទភ្នំក្រវ៉ាន់

​
ប្រាសាទភ្នំក្រវ៉ាន់ ជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរដែលកសាងឡើងនៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១២ តាមរចនាបថបាយ័ន នាសម័យអង្គរ។
ពីអតីតកាលស្ថិតក្នុង ខេត្តនគររាជ។
ដែលមានចំងាយ ២០គីឡូម៉ែត្រ ពីខេត្តនគររាជ។

 ត្រូវបានកសាងឡើងនៅ ចុងសតវត្សទី ៩ ដល់ ចុងសតវត្សទី ១១)
 គឺជាប្រាសាទខ្មែរដ៏សំខាន់ដែលបង្ហាញពីភស្តុតាងនៃការរុងរឿងនៃអាណាចក្រខ្មែរ។ មូលដ្ឋានគ្រឹះប៉មឥដ្ឋនៃប្រាសាទមួយចំនួននិងផ្នែកមួយនៃអគារមួយនៅជ្រលងភាគនិរតីបញ្ជាក់ថាមានវត្តមានដំបូងនៅវត្តភ្នំដូចគ្នានឹងសិលាចារឹកអក្សរខ្មែរចុះកាលបរិច្ឆេទលេខ ៨៩១ ដែលរៀបរាប់អំពីស្ដេចខ្មែរពីរដើមគឺ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ (៨៦៧-៨៨៩) និង យសោវរ្ម័នទី១ (៨៨៩-៩១០) ។ សិលាចារឹកក្រោយៗមកត្រូវបានគេរកឃើញនៅលើគេហទំព័រដែលចុះកាលបរិច្ឆេទលេខ ១០៥៥ និង ១០៨២ និយាយអំពីប្រាសាទភិមាឃ និងផ្តល់ឱ្យយើងនូវភស្តុតាងថាភ្នំក្រវ៉ាន់ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាប្រាសាទវៈនៅចំណុចនៃប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ។
ប្រាសាទភ្នំក្រោម: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
រូបភាពតូច|ប្លង់ប្រាសាទភ្នំក្រោម
ភ្នំក្រោមជាកូនភ្នំមួយមានកំពស់១៤០ម៉ែត្រ មានចំងាយប្រហែល១២គីឡូម៉ែត្រ ពីក្រុងសៀមរាប។ ប្រាសាទភ្នំក្រោមស្ថិតនៅលើភ្នំនេះ ត្រូវបានស្ថាបនាឡើងនៅចុងសតវត្សទី៩ និង ដើមសតវត្សទី១០ ដោយព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ (៨៨៩-៩១៥) ឧទ្ទិសដល់អាទិទេពទាំងបីក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនាគឺ ព្រះឥសូរ ព្រះវិស្ណុ និង ព្រះព្រហ្ម។ ប្រាសាទនេះមានប្រាង្គបីធ្វើអំពីថ្មភក់ ស្ថិតនៅជាជួរលើខៀនមួយពីខាងជើងទៅត្បូង។ ប្រាង្គកណ្តាលឧទ្ទិសដល់ព្រះឥសូរ ខាងជើងឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រះវិស្ណុ និង ខាងត្បូងឧទ្ទិសថ្វាយព្រះព្រហ្ម។ កំពូលនៃប្រាង្គទាំងនេះបានដួលរលំអស់ហើយ។ ប្រាសាទនេះមានកំពែងធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀម និង មានគោបុរៈនៅទិសខាងកើត។ មានអាគារវែងបីទៀតដែលទំនងជាកន្លែងសំរាក គឺពីរនៅខាងត្បូង និង មួយនៅខាងជើង។ អាគារទាំងនោះនៅសល់តែគ្រឹះប៉ុណ្នោះ។ មានសំនង់រាងការ៉េបួនទៀតនៅពីមុខប្រាង្គកណ្តាលបែរមុខទៅទិសខាងលិច ដែលទំនងជាឈាបនដ្ឋាន។ ប្រាសាទនេះមានបណ្ណាល័យ ឬហោត្រ័យចំនួនបួននៅទិសខាងកើត និងមានបណ្ណាល័យចំនួនពីរធ្វើអំពីឥដ្ឋនៅសងខាង ចំណែកបណ្ណាល័យចំហៀងខាងក្នុងធ្វើអំពីថ្មភក់ និងមានកំពែងព័ន្ធជុំវិញ ដែលមានទំហំប្រវែង៥០ម៉ែត្រគុណ៥០ម៉ែត្រ។
ប្រាសាទភ្នំក្អែកពង

រូបភាពតូច
ប្រាសាទភ្នំក្អែកពងមានទីតាំងស្ថិតនៅលើចង្កេះភ្នំក្អែកពង ក្នុងភូមិក្អែកពង ឃុំតាំងស្យា ស្រុកភ្នំស្រួច ខេត្តកំពង់ស្ពឺ។ ប្រាសាទនេះមានចម្ងាយ ៧០គ៉ឡូមែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញតាមផ្លូវជាតិលេខ៤ និងមានចម្ងាយ ២៣គីឡូម៉ែត្រពីក្រុងច្បារមននៃខេត្តកំពង់ស្ពឺ។ ប្រាសាទភ្នំក្អែកពង សាងបែរមុខទៅទិសខាងកើត លើចង្កេះភ្នំក្អែកពងមានចម្ងាយត្រឹមតែ១៥០ម៉ែត្រពីជើងភ្នំ។ យើងតាមរចនាបថ គ្រឿងបង្គំ សម្ភារៈសំណង់ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅចុងសតវត្សរ៍ទី៧ ឬដើមសតវត្សរ៍ទី៨។ នៅទីប្រាសាទនេះមានបំណែកសិលាចារឹកជាភាសាសំស្រ្កឹតចំនួន  ៥បន្ទាត់បាក់បែករលុបជាអន្លើ តែអាចកំណត់ទម្រង់អក្សរបានថានៅចន្លោះនៅសតវត្សរ៍ទី៧ និងទី៨។ ប្រាសាទនេះកសាងមិនទាន់ហើយនោះទេ  គ្រឿងលម្អមួយចំនួនដូចជាក្បាច់ជាដើមមិនទាន់ស្រេច។ ប្រាសាទនេះជាប្រាសាទឧទ្ទិសដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា ចំពោះព្រះឥសូរ។ នៅក្បែរប្រាសាទធំនៅឃើញមានគ្រឹះប្រាសាទចាស់មួយទៀត ដែលបានបាក់បែកអស់រៀបស្មើនឹងដី តែទ្រងទ្រាយសង់អំពីឥដ្ឋតែតូច អាចជាប្រាសាទអមសងខាងប្រាសាទធំ ឬក៍អាចជាប្រាសាទទោលមួយសាងមុនប្រាសាទធំ។ ផ្នែកខាងមុខប្រាសាទមានគាំជណ្តើរថ្មចុះទៅខាងក្រោម ផ្នែកខាងក្រោមមានស្រះបុរាណមួយ ដែលជារចនាសម្ព័ន្ធរបស់ប្រាសាទនេះ។ តែស្រះទឹកបុរាណនេះ ត្រូវបានកាយបន្ថែម ធ្វើឱ្យខូចទ្រង់ទ្រាយដើមបាត់ទឿហើយ។ ប្រាសាទភ្នំក្អែកពងថែរក្សាទ្រង់ទ្រាយដើមយ៉ាងច្រើន តែក្បាច់មិនទាន់ឆ្លាក់រួចរាល់ជាស្ថាពរនោះទេ។ តួប្រាសាទទាងមូលមានរាងជាការ៉េបួនជ្រុងមានច្រកចូលតែមួយ ហើយបីជ្រុងទៀតលម្អដោយទ្វារបញ្ឆោតមានលម្អដោយប្រាសាទអណ្តែងពីសងខាងទៀតឯកសារដោយលោក អ៊ុក សុខា អគ្គនាយករងបេតិកភណ្ឌនៃក្រសួងវប្បធំ៌ និងវិចិត្រសិល្បះ។
ប្រាសាទភ្នំខ្យង

ប្រាសាទភ្នំខ្យងជាប្រាសាទតូចមួយ ដែលអ្នកភូមិតំណាល ឱ្យដឹងថាបានសាងសង់ ឡើងតាំងពីសតវត្សរ៍ទី ៦ ម៉្លេះ គឺមុនសម័យអង្គរទៅទៀត។ ប្រាសាទភ្នំខ្យងស្ថិតនៅក្នុងភ្នំងងឹតមួយកម្រគេដឹងហើយក៏គ្មានភ្ញៀវ ហ៊ានចូលមើលដែរលុះត្រាមានអ្នកស្រុកភូមិក្បែរនោះនាំចូលទស្សនា ។
ប្រាសាទភ្នំខ្យង: ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ប្រាសាទបុរាណមួយនេះ ហៅថា ប្រាសាទភ្នំខ្យង ស្ថិតក្នុងល្អាងភ្នំខ្យង ឃុំកន្ថោរខាងជើង ស្រុកកំពង់ត្រាច ខេត្តកំពត ។ អ្នកចង់ទៅទស្សនាប្រាសាទនេះ ត្រូវធ្វើដំណើរ ពីផ្សារទូកមាស ឆ្ពោះទៅទិសខាងត្បូងតាមថ្នល់ជាតិលេខ៣៣ ប្រហែល ១៤ គីឡូម៉ែត្រ រួចបត់ស្តាំ ចុះ ទៅលិចចម្ងាយ ១.៥០០ ម៉ែត្រ តាមផ្លូវលំក្រួសក្រហម តាមខ្លោងទ្វារវត្ត ប្រជាសង្គម ភ្នំក្រពើ នឹងទៅដល់ តំបន់ភ្នំខ្យង ដែលមាន សាលាបឋមសិក្សានៅជាប់នឹង ជើងភ្នំស្រាប់។ ភ្នំដែលលាក់ទុកប្រាសាទបុរាណនេះ គឺជាកូនភ្នំមួយមានកម្ពស់ ទាបល្មមស្ថិតនៅដាច់ពីគេ ដែលមានស្រុកភូមិព័ទ្ធជុំវិញ។ បើតាម ប្រសាសន៍របស់អ្នក ដែលមានផ្ទះនៅជាប់នឹងជើងភ្នំនោះ  បានមានប្រសាសន៍ឱ្យដឹងថា ប្រាសាទបុរាណនេះ អ្នកស្រុកភូមិនាំគ្នាហៅថា ប្រាសាទភ្នំខ្យង តាំងពីយូយារណាស់មកហើយ ដែលស្ថិតក្នុងល្អាងភ្នំងងឹតស្លុបមួយ ។
ប្រាសាទភ្នំខ្យង: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ
ប្រាសាទនេះសង់ក្នុងសតវត្សរ៍ទី៦ នៃរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ គ្រាន់តែដឹងថា សង់ឡើងក្នុង បំណងឧទ្ទិសចំពោះព្រហ្មញសាសនា ។ តួប្រាសាទមានកម្ពស់ ៤.៥ ម៉ែត្រ ទទឹង ២ ម៉ែត្រ បណ្តោយ ៣ ម៉ែត្រ មានរាងបួនជ្រុង កំពូលត្រួតជាថ្នាក់ បែរមុខទៅលិច ផ្នែកខាងក្រោយ អែបនឹងផ្ទាំងថ្ម។ អ្នកស្រុកបានឱ្យដឹង ទៀតថាប្រាសាទនេះ សង់ពីដីឥដ្ឋមានរាងដូចចេតិយបញ្ចុះអដ្ឋិធាតុ ហើយផ្នែកខាងក្នុងគ្មានតម្កល់អ្វីទេ។ កាលមុនសម័យ ប៉ុល ពត ពួក អ្នកស្រុកភូមិយកអដ្ឋិធាតុ អ្នកស្លាប់តម កម្កល់ទុកក្នុងប្រាសាទនេះ ហើយលុះដល់ រដូវបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ និង បុណ្យចូលឆ្នាំ ខ្មែរ ពួកគាត់តែងនាំគ្នា មកជួបជុំធ្វើ បុណ្យទាន និង និមន្តព្រះសង្ឃ សូត្រមន្តឆាក បង្សុកូល ក្នុងល្អាងភ្នំនេះ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។ តែ សម័យបច្ចុប្បន្ន ប្រាសាទក្នុង ល្អាងភ្នំនេះ ពុំមានតម្កល់ អដ្ឋិធាតុ ដូចសម័យមុនឡើយ ហើយទើបតែ នៅឆ្នាំ ២០០៨ មន្ទីរវប្បធម៌ ខេត្តកំពតបាន ដាក់ ប្រាសាទនេះ ចូលក្នុងបញ្ជី សម្បត្តិបេតិកភណ្ឌ ខេត្តផងដែរ ។គេនិយាយ បន្តឱ្យ ដឹងទៀតថា “  ក្នុងមួយខែៗ តែងមានភ្ញៀវ ទេសចរបរទេស អ្នកនៅក្នុងស្រុកនិង  ពី ៨ ទៅ ១០ នាក់ដែរ បានមកទស្សនា ប្រាសាទបាតភ្នំ នេះ” ។បើយើងចង់ចូល ក្នុងល្អាងភ្នំ ទស្សនាប្រាសាទ ត្រូវឡើងទៅលើភ្នំ កម្ពស់ប្រហែល ៣០ ម៉ែត្រ និង មានមាត់រូងមួយ ចុះទៅក្រោម តាមជណ្តើរ ឈើចំនួន ១៧ កាំ នឹងដល់ ល្អាងថ្មដ៏ធំមួយ ។ បន្ទាប់មក ត្រូវបន្តចុះទៅ មាត់រូង មួយទៀតតាម ជណ្តើរឈើ ១១ កាំ នឹងដល់ទីតាំងប្រា-សាទ ។ ល្អាងភ្នំដែលមាន ប្រាសាទបុរាណនេះ ងងឹតទាំងថ្ងៃ ទាំងយប់ មើលអ្វី ពុំឃើញទេ លុះត្រាមាន ពិលបំភ្លឺ ទើបមើលឃើញ ។ អ្នកធ្វើដំណើរមកទីឆ្ងាយៗ ដែលចង់ចូលក្នុងល្អាងភ្នំ លុះត្រាពឹងពាក់ អ្នកស្រុកភូមិ ដែលស្គាល់ ភូមិសាស្ត្រា ច្បាស់ជួយនាំ ចូលទៅ ទើបមាន សុវត្ថិភាពល្អ ។ តែទោះបីយ៉ាងណាក៏ពួកគេមិនហ៊ានចូលដែរ បើគ្មានអ្នកស្រុកភូមិជូននោះពីព្រោះម្នាក់ៗតែង មានអារម្មណ៍ ភ័យខ្លាច សត្វសាហាវ មានពស់ និង ខ្លាជាដើម ហើយការចូល ទៅនេះត្រូវមាន ភ្លើងពិលបំភ្លឺ ទើបមើលឃើញ ព្រោះទីនោះងងឹត។អ្នកចូលទៅក្នុង ល្អាងភ្នំ ត្រូវកាន់ត្រណម ពាក្យសម្តី ហាមនិយាយពាក្យ អ្វីផ្តេសផ្តាស ផ្ទុយពីសីលធម៌ បើមិនដូច្នោះទេ ច្បាស់ជាវង្វេង រកផ្លូវចេញ មិនឃើញឡើយ ព្រោះល្អាងភ្នំនេះ មានរូងថ្ម បត់បែនកន្លុកកន្លៀតច្រើន ដើរមួយថ្ងៃមួយយប់មិនទាន់ផុតផងកន្លងមកធ្លាប់មានគេចូលទៅហើយ ។ អ្នកស្រុកភូមិជុំ វិញ ភាគច្រើនមិនទាន់ ដឹងថា មានប្រាសាទបុរាណ នៅក្នុង ល្អាងភ្នំខ្យង នេះឡើយផង ៕ 
ប្រាសាទភ្នំខ្យង ស្ថិតក្នុងរូងជម្រៅប្រមាណជាង៦ម៉ែត្រ ពីកំពូលភ្នំ ដោយត្រូវឆ្លងកាត់មាត់ច្រកតូចៗ មានជណ្តើរឥដ្ឋជាថ្នាក់ៗ។ ប្រាសាទនេះ សាងសង់នាអំឡុងសតវត្សរ៏ទី៦ ដើមសតវត្សរ៏ទី៧ នៃគ្រិស្តសរាជ ពោលគឺស្ថិតក្នុងអន្តរកាលរវាងសម័យវប្បធម៌នគរភ្នំ និងចេនឡា។ ដោយបែរមុខទៅទិសខាងលិច ប្រាសាទភ្នំខ្យងមានលក្ខណៈស្រដៀងទៅនឹងប្រាសាទអាស្រមមហាឥសីនៅភ្នំដាខេត្តតាកែវ និងអាស្រមមហាឥសីនៅភ្នំហាន់ជ័យខេត្តកំពង់ចាម។ នៅកណ្តាលនៃតួប្រាសាទមានសិវលិង្គធម្មជាតិមួយដុះចេញពីបាតភ្នំ។ វត្តមានរបស់លិង្គថ្មធម្មជាតិនេះ តាមជំនឿរបស់អ្នកស្រុកគឺធើ្វឱ្យប្រាសាទនេះមានភាពស័ក្តិសិទ្ធិបំផុតhttp://kleykley.sabay.com.kh/article/996011។
ប្រាសាទភ្នំជីសូរ: ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ

ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ 
ភ្នំជីសូរ ស្ថិតនៅភូមិដក់ពរ ឃុំរៀង ស្រុកសំរោង ខេត្តតាកែវ។ បើធ្វើដំណើរតាមរថយន្ត ពីភ្នំពេញទៅច្រកភ្នំឌិន (ច្រកព្រុំដែនអន្ដរជាតិកម្ពុជានិងវៀតណាម) តាមផ្លូវជាតិលេខ២ កាត់តាមក្រុងតាខ្មៅ ស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង ស្រុកបាទី និង ប្រាសាទនាងខ្មៅ មានចំងាយ  ៦២ គីឡូម៉ែត្រ ដោយប្រើរយៈពេលប្រហែលមួយម៉ោង រួចបត់ឆ្វេងចូលតាមផ្លូវលំមួយមានចំងាយ៥ គីឡូម៉ែត្រ ពីផ្លូវជាតិ។ បើធ្វើដំណើរពីទីរួមខេត្តមានចំងាយ ២៧ គីឡូម៉ែត្រ។ ភ្នំជីសូរមាន កំពស់ ១៣០ ម៉ែត្រសៀវភៅ តំបន់ទេសចរណ៍នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និពន្ឋដោយលោក កែវ ភួង បោះពុម្ពលើកទី២ នៅទំព័រទី ៦១។
ប្រាសាទភ្នំជីសូរ: រចនាសម្ពន្ធនៃប្រាសាទ

រចនាសម្ពន្ធនៃប្រាសាទ 
ប្រាសាទភ្នំជីសូរស្ថិតនៅក្នុងរចនាបថឃ្លាំងនិងបាពួន បើតាមសិលាចារឹកយើងអាចដឹងថា ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងអំឡុងរាជកាលរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ នៅដើមសតវត្សរ៍ទី១១ នៅក្នុងរវាងឆ្នាំ១០១០ ដល់ឆ្នាំ១០១២ នៃគ.ស។ បើគិតពីរាជព្រះអង្គ រវាងឆ្នាំ១០០២ ដល់ ឆ្នាំ១០៥០នៃគ.ស។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងដើម្បីឧទ្ទិសចំពោះព្រហ្មញ្ញសាសនាគឺព្រះឥសូរ បានជាគេថាឧទ្ទិសចំពោះព្រះឥសូរ ពិព្រោះគេសំអាងលើចម្លាក់នៅលើហោជាងនិងផ្ដែរ ដែលមានឆ្លាល់ទាក់ទងនិងព្រះឥសូរអង្គុយជាមួយមហាសីនាងឧមារ នៅលើគោននិ្ទន និងព្រះឥសូររាំរបាំ ជាដើម។ ប្រាសាទនេះកសាងពីថ្មភក់ និងលីប៉ូនិត។ ប្រាសាទភ្នំជីសូរកសាងតាមប្លង់តម្រៀបប្លង់លើអ័ក្សបណ្ដាយពីលិចទៅកើត រត់តគ្នារវាងក្រុមកណ្ដាលដែលនៅលើកំពូលភ្នំ មាន ប្រាសាទសែនត្មុលឫឆ្មស់(ត្មុលជាពាក្យបាលីសាស្រឹ្តតដែលមានន័យថាគោ ដែលសំដៅលើគោននិ្ទន ដែលជាយានជំនិះរបស់ព្រះឥសូរ ប្រាសាទសែនត្មុលសម្រាប់តម្កល់គោននិ្ទន) ប្រាសាទសែនរវាំង (សែនភូវាំង) និងទន្លេអ៊ុំ។ ទន្លេអ៊ុំដែលជាបារាយន៍ឫតំណាងឳ្យទន្លេគង្គា ប្រើសម្រាប់ពីធីសេវលិង្គ ដើម្បីធ្វើពិធីលាងបាបឯកសាររបស់ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ អំពីការជួសជុលប្រាសាទភ្នំជីសូរ។។ 
រូបភាពតូច|ស្តាំ|រូបរាងរបស់ប្រាសាទ
ក្រុមកណ្ដាលស្ថិតនៅលើកំពូលភ្នំ ព័ន្ឋដោយថេវជុំវិញមានក្លោងទ្វារធំពីរនៅខាងលិចនិងខាងកើត។ នៅចំកណ្តាលបរិវេនគីប្រាង្គសក្ការៈមានប្លង់កាកបាទតលយទៅខាងកើតដោយមណ្ឌប។ នៅអមខាងមុខប្រាង្គសក្ការៈមានហោត្រៃ(បណ្ណាល័យ)ពីរបែរមុខទៅទិសខាងលិច។ លុះសម័យក្រោយអង្គរ ភ្នំជីសូរក៏នៅជាទីសក្ការៈបូជារបស់អ្នកស្រុក ក៏ប៉ុន្តែប្រាសាទនេះក៏បានប្រែក្លាយពីសាសនាព្រហ្មញ្ញ  មកសាសនាព្រះពុទ្ឋវិញ ដោយសំណង់សក្ការៈបានកែមកជាចេតិយ៍ហើយមណ្ឌបក៏បានកែជាឧបោសថាគារ(ព្រះវិហារ) ក្នុងន័យព្រះពុទ្ឋសាសនិក គោរពព្រះសិរិរឹកធាតុ នាពេលបច្ចុប្បន្នប្រាង្គសក្ការ ប្រជាជននិយមហៅថា ព្រះវិហារក្នុង។គួរកត់សម្គាល់ដែរថា នៅឆ្នាំ១៩៣៦ សាលាចុងបូព៌ា ធ្លាប់បានជួសជុលប្រាសាទនេះ ម្ដងហើយ តែគួរឱ្យស្ដាយប្រាសាទនេះ មួយភាគធំត្រូវបានខូចខាត ដោយទម្លាក់គ្រាប់ ក្នុងអំឡុងសង្រ្គាម នាដើមទសវត្សរ៍១៩៧០។ កន្លងមកក្រសួង     វប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈបាន   អនុវត្តន៍គម្រោងនានាដូចជា ការសង្រ្គោះបន្ទាន់ពីរឆ្នាំជាប់គ្នា២០១៤ ២០១៥ និងការបោះបង់គោលកំណត់ទីតាំងការពាររមណីយដ្ឋាន រចនាសម្ព័ន្ឋប្រាង្គប្រាសាទ ស្លាកស្នាមបុរាណវិទ្យារួមនិងទេសភាពវប្បធម៌ឳ្យស្ថិតស្ថេរគង់វង្ស។
ប្រាសាទភ្នំជីសូរ: ភាពទាក់ទាញ

ភាពទាក់ទាញ 
គេអាចមើលឃើញភ្នំជីសូរតាំងពីច្រកចូលទៅកាន់ភ្នំតាម៉ៅ នៅតាមផ្លូវជាតិលេខ២ ឆ្ពោះទៅទិសខាងត្បូង ប៉ុន្តែភ្ញៀវទេសចរណ៍ត្រូវបន្តដំណើរប្រមាណ ២៥គ.ម ទើបទៅដល់ទីនោះ។ នៅលើភ្នំជីសូរ មានប្រាសាទបុរាណមួយថ្វីត្បិតតែមានសភាពបាក់បែកភាគច្រើន ប៉ុន្តែវាមានលក្ខណៈល្អផ្តាច់លើសប្រាសាទនានា នៅក្នុងតំបន់នេះ។ នៅលើកំពូលភ្នំនេះគេអាចគយគន់មើលទេសភាពវាលស្រែ នៅក្នុងខេត្តតាកែវដ៏ល្អប្រណិតគ្រប់ទិសទី។ ប្រាសាទភ្នំជីសូរបានស្ថាបនាលើខ្នងភ្នំមួយមានកំពស់៣៨០ម៉ែត្រនៅដើមសតវត្សរ៍ទី១១ (១០០២-១០៥០) ដោយព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ សំរាប់ឧទ្ទិសដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ប្រាសាទនេះសាងសង់អំពីថ្មភក់ និងលីប៉ូនីត មានបណ្តោយ ៦០ម និងទទឹង ៥០ម និងមានថែវ២ជាន់ព័ទ្ធជុំវិញ។ ថែវទី២ មានទំហំតូចជាងថែវទី១ និងនៅចំកណ្តាល មានទីសក្តារៈមួយដែលសំខាន់ ហោយមានទ្វារឆ្លាស់ពីរ ខាងក្នុងមានបដិមាករមួយធ្វើអំពីឈើ។ ដោយឡែកទៀត គេប្រទះឃើញក្បាច់ចំលាក់យ៉ាងល្អប្រណិតនៅផ្តែរ និងសរសរពេជ្រ។ គេនិយមឡើងលើភ្នំជីសូរ តាមជណ្តើរថ្មខាងលិចដែលមានចំនួន ៣៩០កាំ ហើយ ចុះតាមជណ្តើរខាងត្បូង ដែលមាន ៤០៨កាំ។ នៅចំមុខប្រាសាទមានក្លោងទ្វារ និងមាន    ជណ្តើរមួយទៀត សាងសង់តាំងពីសម័យកសាងប្រាសាទដែលភ្ជាប់ទៅ    ប្រាសាទសែនត្មុល និងប្រាសាទរវាំង និងទន្លេអ៊ុំ ដែលជាបឹងកាលពីអតីតកាល ដែលគេចាត់ទុកជាបឹងដ៏ពិសិដ្ឋ សំរាប់ធ្វើពិធីងូតទឹកលាងបាបតាមលទ្ធិព្រាហ្មញ្ញសាសនា។ ក្រៅពីនេះនៅមានប្រាសាទជាច្រើនទៀតដ៏ទូលាយ បែរមុខទៅទិសខាងកើត និងពាយ័ព្យ មានបណ្តោយប្រវែង ១០០ម និង ទទឹង៨០ម។ មួយផ្នែកធំនៃប្រាសាទភ្នំជីសូរត្រូវបានខូចខាត។ នៅប៉ែកខាងត្បូងនៃប្រាសាទ មានព្រះវិហារពុទ្ធសាសនាសង់ថ្មីមួយ និងនៅខាងក្រោយ មានសាលាធម្មសភាមួយខ្នងដែលមានកុដិព្រះសង្ឃ និងមានទីសក្ការៈតូចមួយទៀត ហើយមានអាងទឹកចំណាស់មួយធ្វើអំពីបេតុងជាថ្នាក់ៗ។ ជីសូរជារមណីដ្ឋានទេសចរណ៍ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ខេត្តតាកែវ។ មណ្ឌលនេះបាន និងកំពុងឆ្លុះបញ្ជាំងនូវប្រាសាទបុរាណដែលមានកេរ្តិ៍ដំណែលវប្បធម៌ អរិយធម៌បេតិកភ័ណ្ឌជាតិខ្មែរ គួបផ្សំនឹងទស្សនីយភាពធម្មជាតិ និងសមិទ្ធិផលសង្គមផ្សេងៗទៀតក្នុងនោះមានជាអាទិ៍ គឺវត្តភ្នំជីសូរ។ ក្រៅពីនោះគេឃើញមានរូងវិមានច័ន្ទ ស្ថិតនៅប្រមាណ១៥០ម ពីខាងត្បូងប្រាសាទភ្នំជីសូរ។ រូងធម្មជាតិនេះមានតាំងពីយូរយាណាស់មកហើយ។ វាជាទីស្ងាត់សំរាប់ពួកសមណៈព្រាហ្មណ៍តាំងសមាធិឬសំរាប់អ្នកធ្វើធូតុង្គដើរចង្រ្គមភាវនាធម៌។ កាលពីសម័យសង្រ្គាមក្នុងឆ្នាំ១៩៧០មានការទំលាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងខ្លាំងបណ្តាលអោយរូងនេះ ត្រូវបិទជិតដោយដុំថ្មធំៗមិនអាចចេញចូលបានទៀតឡើយ។ ក្រៅពីប្រាសាទគេឃើញមានវត្តភ្នំជីសូរបានកសាងក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ ដែលមានចៅអធិការវត្តគ្រប់គ្រងតាំងពីដើមរៀងមកមានចំនួន៥អង្គ។ វត្តនេះត្រួវបានបំផ្លិចបំផ្លាញខ្ទេចខ្ទីរក្នុងសង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៧០ ហើយចាប់ផ្តើមកសាងជាថ្មីក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩តរៀងមក។ បន្ទាប់ពីដើរមើលប្រាសាទ ភ្ញៀវទេសចរក៏អាចមកខាងក្រោម ដើម្បីបរិភោគអាហារពេលថ្ងៃត្រង់ ជាមួយមាន់ដុតខេត្តតាកែវ ដែលជាមាន់ស្រែមានរសជាតិឆ្ងាញ់ ភ្នំជីសូរគឺជាកន្លែងដែលពេញនិយមសម្រាប់ប្រជាជននៅក្នុងតំបន់ ក្នុងការលំហែរកាយ នៅរដូវបុណ្យទានដូចជា ចូលឆ្នាំខ្មែរ ភ្ជុំបិណ្ឌ និងថ្ងៃឈប់សម្រាកជាដើម។ តំបន់កសិទេសចរណ៍ ហ៊ុន សែន ភ្នំជីសូរស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្តស្រុកបាទី និងស្រុកព្រៃកប្បាស ដែលមានវាលស្រៃធំល្វឹងល្វើយ និង ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្តខ្វាត់ខ្វែង ក្នុងទំហំ៥១៣ហិចតា និង ស្រែវស្សា ១៣៨៦ហិចតា ដែលមានអាងទឹកបី
កន្លែងជាប់ៗគ្នា គឺ ធ្នស់តាគង់ ទួលរលក និងសែនពារាម។