navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
បារាំងដណ្តើមបានវៀតណាម

ការសញ្ជ័យរបស់បារាំងនៃវៀតណាម 1 (1858-1885) គឺជាស៊េរីនៃបេសកកម្មយោធាដែលបានទម្លាក់ អាណាចក្របារាំងទីពីរ ក្រោយមក សាធារណរដ្ឋទីបីរបស់បារាំង ប្រឆាំងនឹងចក្រភពវៀតណាម ដាយណាម នៅពាក់កណ្តាលចុងសតវត្សទី 19 ។ លទ្ធផលចុងក្រោយរបស់វាគឺជ័យជំនះសម្រាប់បារាំង ខណៈដែលពួកគេបានកម្ចាត់វៀតណាម និងសម្ព័ន្ធមិត្តចិនរបស់ពួកគេនៅឆ្នាំ 1885 ការបញ្ចូលវៀតណាម ឡាវ និងកម្ពុជា ហើយទីបំផុតបានបង្កើតច្បាប់បារាំងលើទឹកដីធាតុផ្សំនៃ ឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង លើ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក នៅឆ្នាំ 1887 ។

បេសកកម្ម​បារាំង-អេស្បាញ​រួម​ត្រូវ​បាន​ផ្តួច​ផ្តើម​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៥៨ ដោយ​ការ​លុកលុយ Tourane (សម័យ​បច្ចុប្បន្ន ដាណាង ) ក្នុង​ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ ១៨៥៨ និង ​ក្រុង សៃហ្គន ប្រាំ​ខែ​ក្រោយ​មក។ យុទ្ធនាការរយៈពេល 4 ឆ្នាំ នេះបាននាំឱ្យអធិរាជ Tu Duc ចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាមួយនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ 1862 ដោយផ្តល់អធិបតេយ្យភាពបារាំងលើខេត្តចំនួនបីនៅភាគខាងត្បូង។ បារាំង​បាន​បញ្ចូល​ខេត្ត​ភាគ​និរតី​ទាំង​បី​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៦៧ ដើម្បី​បង្កើត​ជា ​កូសាំងស៊ីន ។ ដោយបានបង្រួបបង្រួមអំណាចរបស់ពួកគេនៅកូសាំងស៊ីន ពួកគេបានសញ្ជ័យវៀតណាមដែលនៅសល់តាមរយៈយុទ្ធនាការជាបន្តបន្ទាប់នៅ តុងកឹង រវាងឆ្នាំ 1873 និង 1886 ។ មហិច្ឆតារបស់បារាំងក្នុងការដណ្តើមកាន់កាប់តុងកឹងត្រូវបានប្រឆាំងដោយ រាជវង្ស ឈីង ដែលជាតំបន់ជាផ្នែកមួយនៃឥទ្ធិពលរបស់ចិន។

នៅទីបំផុតបារាំងបានបណ្ដេញកងទ័ពចិនភាគច្រើនចេញពីប្រទេសវៀតណាម ប៉ុន្តែក្រុមដែលនៅសេសសល់នៅក្នុងខេត្តមួយចំនួនរបស់វៀតណាមបានបន្តទប់ទល់នឹងការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងលើតុងកឹង។ រដ្ឋាភិបាលបារាំងបានបញ្ជូន Fournier ទៅកាន់ទីក្រុង ធានជីន ដើម្បីចរចា កិច្ចព្រមព្រៀង ធានជីន យោងទៅតាមប្រទេសចិនបានទទួលស្គាល់អាជ្ញាធរបារាំងលើ អណ្ណាម និងតុងកឹង ដោយបោះបង់ចោលការទាមទាររបស់ខ្លួនចំពោះអធិបតេយ្យភាពលើវៀតណាម។ នៅថ្ងៃទី 6 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 1884 សន្ធិសញ្ញា វ៉េ ត្រូវបានចុះហត្ថលេខា ដោយបែងចែកប្រទេសវៀតណាមជាបីតំបន់គឺ តុងកឹង អាណ្ណាម និងកូសាំងស៊ីន ដែលស្ថិតក្រោមរបបបីផ្សេងគ្នា។ កូសាំងស៊ីន ជាអាណានិគមរបស់បារាំង ចំណែកតុងកឹង និងអណ្ណាម ជាអាណាព្យាបាល ហើយតុលាការង្វៀន ត្រូវបានដាក់ឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង។
បារាំងដណ្តើមបានវៀតណាម: ដាណាង (១៨៥៨)

ដាណាង (១៨៥៨) 
នៅថ្ងៃទី 1 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1858 កងនាវាបារាំង-អេស្បាញនៃនាវាចម្បាំងចំនួន 14 គ្រឿង និងកងទ័ពបេសកកម្មចំនួន 3,000 ដឹកនាំដោយឧត្តមសេនីយ៍ Charles Rigault de Genouilly បានបើកការវាយប្រហារលើទីតាំងរបស់វៀតណាមនៅ ទីក្រុង ដាណាង ។ គាត់ជឿថាពួកគេនឹងយកឈ្នះទីក្រុង ដាណាង ហើយបន្ទាប់មក វ៉េ បង្ខំជនជាតិវៀតណាមឱ្យចុះចាញ់ក្នុងសង្រ្គាមដ៏ឆាប់រហ័ស និងសម្រេចចិត្ត។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា ការ​រីក​ចម្រើន​របស់​បារាំង-អេស្បាញ​ត្រូវ​បាន​បញ្ឈប់​ដោយ​កលល្បិច​ការពារ​របស់​មេទ័ព​វៀតណាម Nguyen Tri Phuong ។ បន្ទាប់ពីការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លារយៈពេលប្រាំខែមក កងកម្លាំងបារាំង-អេស្បាញនៅតែជាប់គាំងនៅលើឆ្នេរដែលគ្មានមនុស្សរស់នៅនៃទីក្រុង ដាណាង ដោយមិនអាចសម្រេចបាននូវរបកគំហើញមួយ។ [8]
បារាំងដណ្តើមបានវៀតណាម: វៀតណាមខាងត្បូង (១៨៥៩-១៨៦២)

វៀតណាមខាងត្បូង (១៨៥៩-១៨៦២) 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|400x400ភីកសែល| ការទម្លាក់គ្រាប់បែក Bien Hoa (១៦ ធ្នូ ១៨៦១)
De Genouilly បានសម្រេចចិត្តបោះបង់ចោលទីក្រុង ដាណាង ដើម្បីជិះទូកទៅភាគខាងត្បូងទៅកាន់ ខេត្ត សៃហ្គន និងខេត្ត ទន្លេមេគង្គ ក្រោមដ៏រុងរឿង ដែលជាកន្ត្រកស្រូវរបស់វៀតណាម។ គាត់បានប្រមូលផ្តុំកងទ័ពចំនួន 2,000 នាក់ និងនាវាចម្បាំងចំនួន 14 គ្រឿង ហើយបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីក្រុង សៃហ្គន បានបំផ្លាញបន្ទាយ និងកាំភ្លើងតាមឆ្នេរសមុទ្រជាច្រើនរបស់វៀតណាមនៅ Vung Tau ដោយបានទៅដល់ទីក្រុងនៅថ្ងៃទី 17 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1859 ។ កងទ័ពបារាំងបានដណ្តើមយកទីប្រជុំជននៃទីក្រុងសៃហ្គន និងស្បៀងអាហារ ការផ្គត់ផ្គង់ និងគ្រាប់រំសេវដោយងាយស្រួល បន្ទាប់ពីមានការប្រយុទ្ធគ្នាពីរថ្ងៃ។ [9] សៀម​សម្រេច​ចិត្ត​មិន​ជួយ​វៀតណាម។ ទន្ទឹមនឹងនោះ នៅភាគខាងជើង ប៊ីស្សពកាតូលិកម្នាក់ឈ្មោះ ថា វ៉ាន់ភឿង បានប្រកាសខ្លួនជាព្រះអង្គម្ចាស់ ឡេ បានបះបោរប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ង្វៀន ហើយបានសុំបារាំងឱ្យជួយការបះបោររបស់គាត់។ [10]

កងទ័ពបារាំងបានបង្វែរកម្លាំងភាគច្រើនរបស់ខ្លួនពីវៀតណាមនៅឆ្នាំ 1860 ទៅកាន់ប្រទេសចិនប្រឆាំងនឹងកងទ័ពឈីងដ៏ធំ បន្សល់ទុកតែទាហានបារាំងចំនួន 800 នាក់ និងជនជាតិអេស្ប៉ាញ 100 នាក់ប្រឈមមុខនឹងជនជាតិវៀតណាម 10,000 នាក់ដែលដឹកនាំដោយ ង្វៀន ទ្រីភឿង ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វៀតណាមដែលស្ទាក់ស្ទើរមិនបានធ្វើសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងការឡោមព័ទ្ធនោះទេ។ លើសពីកងកម្លាំងបារាំង-អេស្បាញ។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1861 ទាហានបារាំងថ្មីចំនួន 3,500 នាក់ និងនាវាចម្បាំង 70 គ្រឿងដែលដឹកនាំដោយឧត្តមសេនីយ៍ de Vassoigne បានមកដល់ ហើយបានទម្លុះខ្សែបន្ទាត់វៀតណាម ហើយដណ្តើមបានបន្ទាយ Ky Hoa ដែលមានចម្ងាយប្រាំមួយគីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុង Saigon ។ បន្ទាប់មក កងទ័ពបារាំងបានដណ្តើមយកទីក្រុង Bien Hoa, My Tho, និង Dinh Tuong។ [11] ប្រឈមមុខនឹងការឈ្លានពានរបស់បារាំង និងការបះបោរផ្ទៃក្នុង Tự Đức បានជ្រើសរើសប្រគល់ខេត្តភាគខាងត្បូងចំនួនបីទៅប្រទេសបារាំង ដើម្បីដោះស្រាយជាមួយនឹងការបះបោរដែលស្របគ្នា។ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ 1862 សន្ធិសញ្ញា សៃហ្គន ត្រូវបានចុះហត្ថលេខា ជាលទ្ធផល វៀតណាមបានបាត់បង់ខេត្តអ្នកមានចំនួនបីគឺ Gia Dinh, My Tho, Bien Hoa និងកោះ Poulo Condore ហើយអនុញ្ញាតឱ្យមានសេរីភាពខាងសាសនា រួមជាមួយនឹងសំណងសង្រ្គាមចំនួន 4 លានប៉េសូម៉ិកស៊ិកទៅឱ្យប្រទេសបារាំង។ . [12] [13] [14] [15]
បារាំងដណ្តើមបានវៀតណាម: ការបញ្ចូលខេត្តភាគនិរតីចំនួនបី (1867)

ការបញ្ចូលខេត្តភាគនិរតីចំនួនបី (1867) 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| សំបុត្រ​សរសេរ​ដោយដៃ​របស់ Phan Thanh Giản និង​ការ​បកប្រែ​ជា​ភាសា​បារាំង​គឺ​ដោយដៃ​របស់ Henri Rieunier ។
ដោយអាម៉ាស់ជាមួយនឹងសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ 1862 នៅពេលដែលសាធារណជនវៀតណាមបានចាត់ទុកវាជាភាពអាម៉ាស់របស់ជាតិ លោក Tự Đức បានបញ្ជូនស្ថានទូតមួយដឹកនាំដោយ Phan Thanh Giản ដែលជាអភិបាលនៃខេត្តភាគនិរតីចំនួនបីទៅកាន់ប្រទេសបារាំងក្នុងឆ្នាំ 1863 ដើម្បីពិនិត្យឡើងវិញនូវសន្ធិសញ្ញានេះ។ បេសកកម្មបានបរាជ័យ ដោយសារណាប៉ូឡេអុងទី 3 មិនទទួលយកការទាមទាររបស់ជនជាតិអាណ្ណាម។ [16] នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៨៦៣ ព្រះបាទ នរោត្តម នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាអាណាព្យាបាលជាមួយបារាំង ដោយបញ្ចប់អធិបតេយ្យភាពពីរ សៀម-វៀតណាម លើប្រទេស។ [17]

នៅឆ្នាំ១៨៦៦ បារាំងបានបញ្ចុះបញ្ចូល Tự Đức ឱ្យប្រគល់ខេត្តភាគនិរតីចំនួនបីដែលនៅសេសសល់គឺ វិញឡុង, ហាទៀង, និង ចូវដុក ។ អភិបាលខេត្ត Phan Thanh Giản បានលាលែងពីតំណែងភ្លាមៗ។ ដោយ​មិន​មាន​ការ​តស៊ូ​នោះ​ទេ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦៧ កងទ័ព​បារាំង​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់ de la Grandière បាន​បញ្ចូល​ខេត្ត​នានា​ដោយ​ងាយស្រួល ហើយ​ដាក់​ឱ្យ​ពួកគេ​ស្ថិត​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់ ​កូសាំងស៊ីន​បារាំង ។ [18]
បារាំងដណ្តើមបានវៀតណាម: ឧប្បត្តិហេតុតុងកឹង (១៨៧៣-១៨៧៤)

ឧប្បត្តិហេតុតុងកឹង (១៨៧៣-១៨៧៤) 
តុងកឹង ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​ទិស​ខាង​លិច​ទៅ​ភាគ​ខាងជើង​ប្រទេស​វៀតណាម គឺ​សម្បូរ​ដោយ​ធនធាន​រ៉ែ និង​ធនធាន​មនុស្ស។ ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1860 ចោរសមុទ្រ ចោរប្លន់ សំណល់នៃ ការបះបោរ Taiping នៅក្នុងប្រទេសចិន បានភៀសខ្លួនទៅកាន់តុងកឹង ហើយបានប្រែក្លាយវៀតណាមខាងជើងទៅជាកន្លែងក្តៅសម្រាប់សកម្មភាពវាយឆ្មក់របស់ពួកគេ។ តុលាការវៀតណាមបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ហើយមិនអាចទប់ទល់នឹងចោរសមុទ្របានទេ។ [19] [20] ពួកឧទ្ទាមចិនទាំងនេះនៅទីបំផុតបានបង្កើតកងទ័ពផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេដូចជា ទង់ខ្មៅ របស់ Liu Yongfu ហើយបានសហការជាមួយមន្ត្រីវៀតណាមក្នុងតំបន់ដែលឥឡូវនេះបានជួលពួកគេធ្វើជាទាហានស៊ីឈ្នួលជំនួសឱ្យការប្រយុទ្ធគ្នាដោយសារតែការបែកបាក់អំណាចរបស់តុលាការ។ [21]

ការរំខាននៅតុងកឹងបានទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍របស់បារាំង។ ម្នាក់ក្នុងចំនោមពួកគេគឺ Jean Dupuis ដែលជាពាណិជ្ជករ និងជាអ្នករុករកជនជាតិបារាំងបានសម្រេចចិត្តរៀបចំផែនការឡើង ទន្លេក្រហម ជាមួយនឹងទាហានស៊ីឈ្នួលរបស់គាត់ ហើយប្រគល់អាវុធដើម្បីជួយ Ma Ju-lung ក្នុង ខេត្ត យ៉ូណាន ប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងពួកឧទ្ទាមទាំងនេះ ប៉ុន្តែត្រូវបានជំទាស់ដោយមន្ត្រីវៀតណាម។ [22] នៅពេលដែល Dupuis ត្រឡប់ទៅ ហាណូយ វិញក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ 1873 កងកម្លាំងរបស់គាត់ត្រូវបានរារាំងដោយពួកវៀតណាម។ បន្ទាប់មក Dupuis បានសុំជំនួយពីអភិបាលក្រុង កូសាំងស៊ីន ជនជាតិបារាំង Marie Jules Dupré ខណៈដែលជនជាតិវៀតណាមបានហៅពួកគេឱ្យមកដើម្បីបណ្តេញ Dupuis ។ [23] នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា កងទ័ពបារាំងដែលមានទាហានម៉ារីន ទាហានជើងទឹក និងជំនួយកូសាំងស៊ីនចំនួន 250 នាក់ ដឹកនាំដោយ Francis Garnier បានមកដល់ទីក្រុងហាណូយ ដោយមានបញ្ជាបន្ថែមដើម្បីទាមទារឱ្យបើកទន្លេសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មបរទេស។ រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​ហាណូយ​បដិសេធ​មិន​និយាយ​ជាមួយ​បារាំង។ Garnier ចូលរួមដោយ Dupuis និងពួកអ្នកស្មោះស្ម័គ្រ Lê បន្ទាប់មកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើបន្ទាយ ហើយបានធ្វើឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលនៅថ្ងៃទី 20 ខែវិច្ឆិកា។ មេបញ្ជាការ​វៀតណាម​នៃ​ទីក្រុង​ហាណូយ លោក Nguyen Tri Phuong បានទទួល​មរណភាព​ដោយសារ​របួស និង​កូដកម្ម​អត់អាហារ​ក្នុង​អាយុ ៧៧ ឆ្នាំ។ ដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីពួកកាតូលិកវៀតណាមក្នុងស្រុកដែលមើលឃើញបារាំងជាអ្នករំដោះ ពួកអ្នកវាយប្រហារបន្ទាប់មកបានដណ្តើមយកទីតាំងរឹងមាំជាច្រើននៃដីសណ្ដទន្លេក្រហមដោយភាពងាយស្រួល។ Tự Đức បានស្វែងរកការចរចាជាមួយបារាំងភ្លាមៗ ប៉ុន្តែមន្ត្រីភាគខាងជើងក្នុងតំបន់មិនអើពើនឹងគាត់ទេ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ Hoàng Kế Viêm អភិបាលខេត្ត Sơn Tây បានហៅទង់ខ្មៅរបស់ Liu Yongfu ដើម្បីធ្វើកូដកម្ម។ នៅពេលដែលការណែនាំរបស់រដ្ឋាភិបាលទីក្រុងប៉ារីសមកដល់ Garnier គាត់ត្រូវបានសម្លាប់ និងកាត់ក្បាលដោយទង់ខ្មៅរួចហើយនៅថ្ងៃទី 21 ខែធ្នូ។ [24] [25]

នៅថ្ងៃទី 5 ខែមករា ឆ្នាំ 1874 ប្រធានក្រុម Philastre និងអ្នកស្នងតំណែងរបស់តុលាការ Nguyễn Văn Tường បានចុះហត្ថលេខា និងផ្តល់សច្ចាប័នលើកិច្ចព្រមព្រៀង Philastre ដោយបញ្ចប់ឧប្បត្តិហេតុតុងកឹងជាផ្លូវការ។ អរិភាព​ទាំងអស់​រវាង​បារាំង​និង​វៀតណាម​និង​ស្ថានការណ៍​មិន​ស្ងប់​ទាំងអស់​នៅ​តុងកឹង​នឹង​ឈប់​មាន។ បារាំង​ដក​ទ័ព​ចេញ​ទៅ ​ក្រុង Haiphong ; យោធភូមិ​វៀតណាម​នៅ​ហាណូយ​ត្រូវ​កាត់​បន្ថយ​មក​ជា​ប៉ូលិស​សាមញ្ញ។ [26] នៅថ្ងៃទី 15 ខែមីនា សន្ធិសញ្ញាទីពីរ រវាងបារាំង និងវៀតណាមត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយ Dupré និង Tường: បារាំងបានទទួលស្គាល់វៀតណាមជាប្រទេសឯករាជ្យ ក្រោមការការពាររបស់បារាំង។ ព្រះចៅអធិរាជវៀតណាម Tự Đức បានទទួលស្គាល់អតីតខេត្តភាគខាងត្បូងទាំងប្រាំមួយថាជាទឹកដីរបស់បារាំង។ បារាំងនឹងសងបំណុលអេស្ប៉ាញរបស់វៀតណាម។ វៀតណាមបានបើកច្រកទន្លេក្រហម Ninh Hai និង Thi Nai ទៅកាន់ពិភពលោក ហើយធានាសេរីភាពខាងសាសនា និងពាណិជ្ជកម្មក្នុងប្រទេសទាំងមូល។ [27] [28] [29]
បារាំងដណ្តើមបានវៀតណាម: ផលវិបាក

ផលវិបាក 

 ការបះបោររាជានិយម និងសន្តិភាពបារាំង (១៨៨៥-១៨៩៥) 
ចលនា Cần Vương (សង្គ្រោះអធិបតេយ្យភាព) បានចាប់ផ្តើមបន្ទាប់ពីសន្ធិសញ្ញា Tianjin ឆ្នាំ 1885 ។ វាបានប្រមូលផ្តុំអ្នកប្រាជ្ញ-មន្ត្រី និងវណ្ណៈអភិជនវៀតណាម ដែលស្មោះត្រង់នឹងមកុដ និងជំរុញដោយក្រមសីលធម៌ ខុងជឺ ឱ្យបះបោរប្រឆាំងនឹងការបង្កើតអាណានិគមនិយមបារាំង។ មេដឹកនាំនៃចលនានេះ រាជានុសិទ្ធិ ង្វៀន វ៉ាន់ទឿង និង ថង ថឹត ធឿត បានឡើងសោយរាជ្យ ង្វៀន ហូង លីច ជាអធិរាជ ហម ងី ។ [40] Tôn Thất Thuyết បានចាប់ផ្តើមការបះបោរប្រឆាំងនឹងទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់បារាំង Roussel de Courcy នៅថ្ងៃទី 4 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 1885 ។ កងទ័ព​បារាំង​បាន​រឹបអូស​យក​រាជវាំង និង​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​របស់​ស្តេច​នៅ​ថ្ងៃ​បន្ទាប់។ តុង ថឹត ធឿត បានបង្ខំព្រះចៅអធិរាជវ័យក្មេង ដែលមានទាហាន ៥០០០ នាក់ ភៀសខ្លួនទៅជនបទ។ [41] នៅខែកញ្ញានៅទីក្រុង Hue លោក de Courcy បានតែងតាំង Đồng Khánh ដែលគាំទ្របារាំង ដែលជាប្អូនប្រុសរបស់ Hàm Nghi ធ្វើជាព្រះចៅអធិរាជ។ ការបះបោរប្រឆាំងបារាំង និងប្រឆាំងកាតូលិក កានវឿង បានផ្ទុះឡើងនៅទូទាំងតុងកឹង និងអាណ្ណាម។ អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិកជាង 40.000 នាក់ អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាបារាំង 18 នាក់ គ្រូគង្វាលវៀតណាម 40 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់។ ព្រះវិហារចំនួន 9,000 ត្រូវបានបំផ្លាញដោយហ្វូងមនុស្សដែលមានកំហឹង។

Hàm Nghi ត្រូវបានក្បត់ដោយមេ Muong ដែលបានស្នើសុំឱ្យកងទ័ពបារាំងចាប់គាត់នៅក្នុងជំរុំជនភៀសខ្លួនក្នុងខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 1888 ហើយត្រូវបាននិរទេសទៅអាល់ហ្សេរី។ បន្ទាប់ពីអធិរាជបានបាត់ខ្លួន កុកងឺ និងសមាជិកនៃចលនា Cần Vương បានចុះចាញ់បារាំងជាបណ្តើរៗ លើកលែងតែមានក្បាលគ្រាប់មួយចំនួនដែលនៅតែទប់ទល់៖ Đề Nắm (សម្លាប់នៅឆ្នាំ ១៨៩១); Phan Đình Phùng (សម្លាប់នៅឆ្នាំ១៨៩៦); Hoàng Hoa Thám (ស្លាប់នៅឆ្នាំ ១៩១៣)។ [42]

 ការបង្កើតឥណ្ឌូចិនបារាំង 
ឥណ្ឌូចិនបារាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី 17 ខែតុលា ឆ្នាំ 1887 ពីអណ្ណាម តុងកឹង កូសាំងស៊ីន (ដែលរួមគ្នាបង្កើតជាវៀតណាមទំនើប) និងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ បារាំង​បាន​ទទួល​មរតក​ភ្លាមៗ​នូវ​ការទាមទារ​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​វៀតណាម​ចំពោះ​រាជាណាចក្រ​លាវ ដែល​បច្ចុប្បន្ន​ស្ថិត​ក្រោម​អធិបតេយ្យភាព​របស់​សៀម។ នៅឆ្នាំ 1889-1892 បារាំងបានចាប់ផ្តើមទាមទាររបស់ខ្លួនលើឡាវដោយផ្អែកលើវិសាលភាពអតីតទឹកដីវៀតណាមមកលើឡាវក្នុងរជ្ជកាលរបស់ ម៉ិញម៉ាំង ដែលយួនមិនដែលគ្រប់គ្រងពួកគេទេ ប៉ុន្តែបានធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជានគរដៃទន្លេ ហើយបច្ចុប្បន្នជាផ្នែកនៃអធិបតេយ្យភាពសៀម។ [43] នៅក្នុងរបាយការណ៍ រាយការណ៍ពី Monsieur le Gouverneur Général sur les territories du Laos Annamite occupès par les Siamois រួមទាំងផែនទីនៃប្រទេសឡាវ ជូនអគ្គទេសាភិបាលនៃឥណ្ឌូចិនបារាំង Lanessan នៅថ្ងៃទី 7 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1892 ទីតាំងដែលមានឈ្មោះវៀតណាមត្រូវបានបង្ហាញនៅលើធនាគារខាងកើតឡាវ។ នៃ ទន្លេមេគង្គ ដែលបង្ហាញឱ្យឃើញពី "លំហប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម" និង ទីបំផុតការកាន់កាប់របស់បារាំង។ បារាំងបានអះអាងថា ចាប់តាំងពីទឹកដីឡាវជាកម្មសិទ្ធិរបស់វៀតណាមក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1830 វត្តមានរបស់យោធាសៀមនៅក្នុងតំបន់ទាំងនោះគឺជា "ការកាន់កាប់ខុសច្បាប់" ហើយបារាំងមាន "សិទ្ធិប្រវត្តិសាស្ត្រ" ដើម្បីទាមទារមកវិញ ធានាដោយកម្លាំង។ [44]

នៅឆ្នាំ 1893 បារាំងបានបញ្ជូននាវាចម្បាំងរបស់ខ្លួនទៅកាន់ទីក្រុងបាងកក ទាមទារស្តេចសៀមរាមា ទី 5 ឱ្យប្រគល់អាណាចក្រលាវទៅឱ្យបារាំង។ ផ្នែក​ឡាវ​បាន​បញ្ចូល​ទៅក្នុង ​អាណាព្យាបាល​បារាំង​របស់​ឡាវ ដែលជា​ទឹកដី​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នៃ​ឥណ្ឌូចិន​បារាំង។ នៅឆ្នាំ 1907 ប្រទេសថៃបានប្រគល់ខេត្តភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជាចំនួនបីទៅឱ្យបារាំង។ [45]
បារាំងដណ្តើមបានវៀតណាម: ការបះបោររាជានិយម និងសន្តិភាពបារាំង (១៨៨៥-១៨៩៥)

ការបះបោររាជានិយម និងសន្តិភាពបារាំង (១៨៨៥-១៨៩៥) 
ចលនា Cần Vương (សង្គ្រោះអធិបតេយ្យភាព) បានចាប់ផ្តើមបន្ទាប់ពីសន្ធិសញ្ញា Tianjin ឆ្នាំ 1885 ។ វាបានប្រមូលផ្តុំអ្នកប្រាជ្ញ-មន្ត្រី និងវណ្ណៈអភិជនវៀតណាម ដែលស្មោះត្រង់នឹងមកុដ និងជំរុញដោយក្រមសីលធម៌ ខុងជឺ ឱ្យបះបោរប្រឆាំងនឹងការបង្កើតអាណានិគមនិយមបារាំង។ មេដឹកនាំនៃចលនានេះ រាជានុសិទ្ធិ ង្វៀន វ៉ាន់ទឿង និង ថង ថឹត ធឿត បានឡើងសោយរាជ្យ ង្វៀន ហូង លីច ជាអធិរាជ ហម ងី ។ [40] Tôn Thất Thuyết បានចាប់ផ្តើមការបះបោរប្រឆាំងនឹងទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់បារាំង Roussel de Courcy នៅថ្ងៃទី 4 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 1885 ។ កងទ័ព​បារាំង​បាន​រឹបអូស​យក​រាជវាំង និង​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​របស់​ស្តេច​នៅ​ថ្ងៃ​បន្ទាប់។ តុង ថឹត ធឿត បានបង្ខំព្រះចៅអធិរាជវ័យក្មេង ដែលមានទាហាន ៥០០០ នាក់ ភៀសខ្លួនទៅជនបទ។ [41] នៅខែកញ្ញានៅទីក្រុង Hue លោក de Courcy បានតែងតាំង Đồng Khánh ដែលគាំទ្របារាំង ដែលជាប្អូនប្រុសរបស់ Hàm Nghi ធ្វើជាព្រះចៅអធិរាជ។ ការបះបោរប្រឆាំងបារាំង និងប្រឆាំងកាតូលិក កានវឿង បានផ្ទុះឡើងនៅទូទាំងតុងកឹង និងអាណ្ណាម។ អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិកជាង 40.000 នាក់ អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាបារាំង 18 នាក់ គ្រូគង្វាលវៀតណាម 40 នាក់ត្រូវបានសម្លាប់។ ព្រះវិហារចំនួន 9,000 ត្រូវបានបំផ្លាញដោយហ្វូងមនុស្សដែលមានកំហឹង។

Hàm Nghi ត្រូវបានក្បត់ដោយមេ Muong ដែលបានស្នើសុំឱ្យកងទ័ពបារាំងចាប់គាត់នៅក្នុងជំរុំជនភៀសខ្លួនក្នុងខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 1888 ហើយត្រូវបាននិរទេសទៅអាល់ហ្សេរី។ បន្ទាប់ពីអធិរាជបានបាត់ខ្លួន កុកងឺ និងសមាជិកនៃចលនា Cần Vương បានចុះចាញ់បារាំងជាបណ្តើរៗ លើកលែងតែមានក្បាលគ្រាប់មួយចំនួនដែលនៅតែទប់ទល់៖ Đề Nắm (សម្លាប់នៅឆ្នាំ ១៨៩១); Phan Đình Phùng (សម្លាប់នៅឆ្នាំ១៨៩៦); Hoàng Hoa Thám (ស្លាប់នៅឆ្នាំ ១៩១៣)។ [42]
បារាំងដណ្តើមបានវៀតណាម: ការបង្កើតឥណ្ឌូចិនបារាំង

ការបង្កើតឥណ្ឌូចិនបារាំង 
ឥណ្ឌូចិនបារាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី 17 ខែតុលា ឆ្នាំ 1887 ពីអណ្ណាម តុងកឹង កូសាំងស៊ីន (ដែលរួមគ្នាបង្កើតជាវៀតណាមទំនើប) និងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ បារាំង​បាន​ទទួល​មរតក​ភ្លាមៗ​នូវ​ការទាមទារ​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​វៀតណាម​ចំពោះ​រាជាណាចក្រ​លាវ ដែល​បច្ចុប្បន្ន​ស្ថិត​ក្រោម​អធិបតេយ្យភាព​របស់​សៀម។ នៅឆ្នាំ 1889-1892 បារាំងបានចាប់ផ្តើមទាមទាររបស់ខ្លួនលើឡាវដោយផ្អែកលើវិសាលភាពអតីតទឹកដីវៀតណាមមកលើឡាវក្នុងរជ្ជកាលរបស់ ម៉ិញម៉ាំង ដែលយួនមិនដែលគ្រប់គ្រងពួកគេទេ ប៉ុន្តែបានធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជានគរដៃទន្លេ ហើយបច្ចុប្បន្នជាផ្នែកនៃអធិបតេយ្យភាពសៀម។ [43] នៅក្នុងរបាយការណ៍ រាយការណ៍ពី Monsieur le Gouverneur Général sur les territories du Laos Annamite occupès par les Siamois រួមទាំងផែនទីនៃប្រទេសឡាវ ជូនអគ្គទេសាភិបាលនៃឥណ្ឌូចិនបារាំង Lanessan នៅថ្ងៃទី 7 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1892 ទីតាំងដែលមានឈ្មោះវៀតណាមត្រូវបានបង្ហាញនៅលើធនាគារខាងកើតឡាវ។ នៃ ទន្លេមេគង្គ ដែលបង្ហាញឱ្យឃើញពី "លំហប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម" និង ទីបំផុតការកាន់កាប់របស់បារាំង។ បារាំងបានអះអាងថា ចាប់តាំងពីទឹកដីឡាវជាកម្មសិទ្ធិរបស់វៀតណាមក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1830 វត្តមានរបស់យោធាសៀមនៅក្នុងតំបន់ទាំងនោះគឺជា "ការកាន់កាប់ខុសច្បាប់" ហើយបារាំងមាន "សិទ្ធិប្រវត្តិសាស្ត្រ" ដើម្បីទាមទារមកវិញ ធានាដោយកម្លាំង។ [44]

នៅឆ្នាំ 1893 បារាំងបានបញ្ជូននាវាចម្បាំងរបស់ខ្លួនទៅកាន់ទីក្រុងបាងកក ទាមទារស្តេចសៀមរាមា ទី 5 ឱ្យប្រគល់អាណាចក្រលាវទៅឱ្យបារាំង។ ផ្នែក​ឡាវ​បាន​បញ្ចូល​ទៅក្នុង ​អាណាព្យាបាល​បារាំង​របស់​ឡាវ ដែលជា​ទឹកដី​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នៃ​ឥណ្ឌូចិន​បារាំង។ នៅឆ្នាំ 1907 ប្រទេសថៃបានប្រគល់ខេត្តភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជាចំនួនបីទៅឱ្យបារាំង។ [45]
បារីសង់

thumb|right|បារីសង់របស់ត្រីកោណ
ក្នុងធរណីមាត្រ បារីសង់ (barycenter, centroid) នៃវត្ថុ ក្នុងលំហដែលមានវិមាត្រ គឺជាចំណុចប្រសព្វនៃគ្រប់ប្លង់ដែលបែងចែកវត្ថុ ជាពីរផ្នែកដែលមានម៉ូម៉ង់ស្មើគ្នាចំពោះប្លង់។ ជាធម្មតា វាត្រូវបានគេហៅថា មធ្យមនៃគ្រប់ចំណុចនៃ ។

បារីសង់នៃសំណុំចំណុចអាចត្រូវគេគណនា តាមមធ្យមនព្វន្ឋ (arithmetic mean) នៃកូអ័រដោណេ (coordinate) របស់ចំណុច។
បារីសង់: បារីសង់របស់[[ត្រីកោណ]] និង [[តេត្រាអែត]]

បារីសង់របស់ត្រីកោណ និង តេត្រាអែត
 Image:Triangle centroid 1.svg Image:Triangle centroid 2.svg
 
បារីសង់របស់ត្រីកោណ (triangle) មួយ គឺជាចំណុចប្រសព្វនៃមេដ្យាន (median) ទាំង៣របស់ត្រីកោណនោះ។

បារីសង់ចែកមេដ្យាននីមួយៗតាមផលធៀប  2:1​ មានន័យថាវាស្ថិតនៅ នៃកម្ពស់រវាងជ្រុងនីមួយៗ និង ចំណុចឈម (ដូចបង្ហាញក្នុងរូប)។

បើត្រីកោណបង្កើតឡើងដោយរបាយស្មើសាច់ នោះបារីសង់ជាទីប្រជុំទម្ងន់​នៃត្រីកោណ។ កូអ័រដោណេដេកាត (Cartesian coordinate system) របស់វា គឺជាមធ្យមនៃកូអ័រដោណេរបស់កំពូលទាំង៣ ។ ដូចនេះ បើកំពូលទាំង៣មានកូអ័រដោណេ    និង   នោះបារីសង់មានកូអ័រដោណេ :

បារីសង់របស់តេត្រាអែត (tetrahedron, triangular pyramid) គឺជាប្រសព្វនៃគ្រប់អង្កត់បន្ទាត់ដែលភ្ជាប់កំពូលនីមួយៗ ទៅនឹងបារីសង់របស់មុខឈម។ អង្កត់បន្ទាត់ទាំងនេះចែកបារីសង់តាមផលធៀប 3:1 ។
បារីសង់: បង្ហាញថាបារីសង់នៃត្រីកោណមួយចែកមេដ្យាននីមួយៗតាមផលធៀប 2:1​

បង្ហាញថាបារីសង់នៃត្រីកោណមួយចែកមេដ្យាននីមួយៗតាមផលធៀប 2:1​
តាងមេដ្យាន AD  BE និង CF នៃត្រីកោណABC ប្រសព្វគ្នាត្រង់ G ដែលជាបារីសង់នៃត្រីកោណ ហើយតាងបន្ទាត់ត្រង់ AD មានពន្លាតដល់ចំណុច O ដែល
 ។

នោះ ត្រីកោណ AGE និង AOC ជាត្រីកោណដូចគ្នា (AO ស្មើ២ដង AG ហើយ AC​ ស្មើ២ដង AE) ដូចនេះ OC ស្របនឹង  GE ។ ដោយ GE ជាពន្លាតនៃ BG  ដូចនេះ OC ស្របនឹង BG ។ សម្រាយដូចគ្នា គេបាន OB ស្របនឹង CG ។ 

GBOC ជាប្រលេឡូក្រាម (parallelogram) ។ អង្កត់ទ្រូងរបស់ប្រលេឡូក្រាមប្រសព្វគ្នាត្រង់ចំណុច D  ។ គេបាន GD = DO 

 

ដូចនេះ 

ឬ 

ទាំងនេះពិតចំពោះគ្រប់មេដ្យាន។
បារីសង់: បារីសង់របស់[[ពហុកោណ]]

បារីសង់របស់ពហុកោណ
បារីសង់នៃពហុកោណបិទជិតដែលកំណត់ដោយ  N កំពូល ( xi , yi ) អាចត្រូវបានគេគណនាដូចខាងក្រោម ។ កំពូល ( xN , yN ) ដូចនឹង ( x0 , y0 ) ។

ផ្ទៃរបស់គឺ

 

នោះ បារីសង់របស់ពហុកោណគឺ
បារីសង់: បារីសង់នៃផ្ទៃ

បារីសង់នៃផ្ទៃ
បារីសង់នៃផ្ទៃ គឺស្រដៀងនឹងទីប្រជុំនៃម៉ាស (center of mass) នៃអង្គធាតុ។ បើអង្គធាតុជាអូម៉ូសែន (homogeneous) ទីប្រជុំទម្ងន់​នៃម៉ាសគឺជាបារីសង់។

ចំពោះរូបធាតុ២ គេបានសមីការ

 

 ជាចម្ងាយពីអ័ក្សកូអ័រដោណេទៅបារីសង់នៃផ្ទៃអង្គធាតុ។  ជាផ្ទៃនៃផ្នែករបស់អង្គធាតុ។ អនុគមន៍ទូទៅសម្រាប់គណនាបារីសង់ 

 

 

ចម្ងាយពីអ័ក្ស (y'oy) ទៅបារីសង់ គឺ  ។ ចម្ងាយពីអ័ក្ស (x'ox) ទៅបារីសង់ គឺ  ។ កូអ័រដោណេរបស់បារីសង់  ។
បារីសង់: រូបមន្ត[[អាំងតេក្រាល]]

រូបមន្តអាំងតេក្រាល
អាប់ស៊ីស (abscissa) ​របស់បារីសង់នៃប្លង់ឱ្យដោយអាំងតេក្រាល
បារីសង់: បារីសង់របស់[[កោន|កោណ]] និង [[ពីរ៉ាមីត]]

បារីសង់របស់កោណ និង ពីរ៉ាមីត

បារីសង់របស់កោណ ឬ ពីរ៉ាមីតគឺស្ថិតនៅលើអង្កត់បន្ទាត់ដែលភ្ជាប់កំពូលទៅនឹងបាតនៃបារីសង់​ ហើយចែកអង្កត់នោះជាផលធៀប ៣:១ ។

Category:គណិតវិទ្យាCategory:ធរណីមាត្រ
បារីអេឡិចត្រូនិច

បារីអេឡិចត្រូនិច (e-cigarette) ជាឈ្មោះទូទៅរបស់ប្រដាប់បញ្ចេញអាអេរ៉ូសុល ដែលមានទ្រង់ទ្រាយដូចបារី ហើយប្រើសម្រាប់ផ្ដល់ដល់អ្នកប្រើនូវផ្សែងសិប្បនិម្មិតមានក្លិន ហើយដែលមានឬគ្មានជាតិនីកូទីន។ ប្រភេទឧបករណ៍ផ្សេងទៀតមានដូចជាអ៊ីស៊ីកា និង ខ្សៀអេឡិចត្រូនិច។
200px|thumb|បារី​អេឡិចត្រូនិច​ម៉ាក DSE-901 .
បារីអេឡិចត្រូនិច: ឧបករណ៍

ឧបករណ៍
250px|thumb|right|គ្រឿងផ្គុំ​របស់​បារី​អេឡិច​ត្រូនិច​មួយA. គម្របអំពូល​ឌីយ៉ូដB. ថ្មC. អាតូមីស័រ (ប្រដាប់​កម្ដៅ)D. តម្រង
thumb|right|200px|បារី​អេឡិចត្រូនិច​តភ្ជាប់​នឹង​USB ដើម្បី​សាក​ថ្ម

ឧបករណ៍មានរាងជាកូនស៊ីឡាំងដែកដែលវែងជាងបារីធម្មតាបន្តិច។ តម្រង​មាន​កាទូស​ដែល​អាច​ដូរចោល​បាន​ដែល​ផ្ទុក​លីគីដ​មាន​ក្លិន​ក្រអូប។ គ្រឿង​ផ្សំ​របស់​លីគីដ​នោះរួមមាន ជាតិនីកូទីន (មិន​បាច់​ដាក់​ក៏​បាន), ក្លិន​សិប្បនិម្មិត និង គ្លីកុល​ប្រូពីឡែន ឬ PEG400 ។ ករណី​កាទូស​មាន​ដាក់​ជាតិ​នីកូទីន នោះ​ដូស​របស់​វា​អាច​ប្រែ​ប្រួល​ដោយ​តម្រូវ​ទៅ​តាម​បរិមាណ​ជាតិ​នីកូទីន​ដែល​ផ្ដល់​ដោយ​បារីធម្មតា។

នៅ​ពេល​គេបឺតខ្យល់ចូល ឧបករណ៍​អេឡិច​ត្រូមេកានិច​ចាប់​ផ្ដើម​បញ្ជា​លើ​ឧបករណ៍កម្ដៅ(អាតូមីស័រ) ដែល​លាយ​លីគីដ​ជា​មួយ​នឹង​ខ្យល់​ដែល​អ្នក​ប្រើ​បឺត​ចូល។ ល្បាយ​នេះ​កើត​ឡើង​ក្រោម​ទម្រង់​ជា​ចំហាយ ដែល​នឹង​ត្រូវ​ស្រូប​យក​ដោយ​អ្នក​ប្រើ។ រំភាយ​របស់​គ្លីកុល​ធ្វើ​ឱ្យ​មើល​ទៅ​ឃើញ​ដូច​ផ្សែង​ភាយ​ចេញ​ពី​បារី​ពិតៗ ចំណែក​ឯ​ឌីយ៉ូត​ភ្លឺ​ដែល​ឋិត​នៅ​ខាង​ចុង​ធ្វើ​ឱ្យ​មើល​ទៅ​ឃើញ​​ដូច​ជា​ចំហេះ។

ឧបករណ៍មិនត្រឹមតែបញ្ចេញផ្សែងធម្មតានោះទេ តែ​វា​បាន​ផ្ដល់​នូវ​ល្បាយ​ចំហាយ​ដែល​មាន​សីតុណ្ហភាព​50-60°C ដែល​សឹង​តែ​ដូច​គ្នា​នឹង​ផ្សែង​បារី​មែន​ទែន។

រូបរាង​ខាងក្រៅរបស់បារីអេឡិចត្រូនិចខុសគ្នាទៅតាមអ្នកចែកចាយ និង មាន​ទំហំ​ចាប់​ពី​បារី​ធម្មតា​ឡើង​ទៅ​រហូត​ដល់​ទំហំ​ស៊ីកា និង​មាន​ពណ៌​ច្រើន​យ៉ាង។
បារីអេឡិចត្រូនិច: ផលវិបាកលើសុខភាព

ផលវិបាកលើសុខភាព

ដោយសារតែគ្មានចំហេះដូចបារីធម្មតា បារីអេឡិចត្រូនិច​ជា​ញឹក​ញយ​ត្រូវ​បាន​ក្រុម​អ្នក​ផលិត​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ដោយ​ចំ​ៗ​ឬ​ដោយ​បញ្ឈិត​បញ្ឈៀង​ថា​មិន​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​សុខភាព​ដូច​បារី​ធម្មតា។ រហូតមកទល់សព្វថ្ងៃនេះ មិន​ទាន់​មាន​នរណា​បាន​សិក្សា​ឱ្យ​បាន​ច្បាស់​ពី​ផល​ប៉ះពាល់​របស់​ការ​ពិសា​បារី​បែប​នេះ​ទៅ​លើ​សុខភាព​នៅ​ឡើយ​ទេ។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត​ជាតិ​នីកូទីនដែលជាគ្រឿងបន្ថែម ដែលត្រូវបានចាត់ជា អាល់កាឡូអ៊ីដ ផ្ដល់ផលវិបាកដែលមានឈ្មោះថា ប៉ារ៉ាសាំប៉ាតូមីមេទិច (parasympathomimetiques) ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណាក្ដី បារីអេឡិចត្រូនិច ត្រូវបានគេហាមប្រាមចំពោះមនុស្សមិនទាន់ពេញវ័យ ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ និងអ្នកដែលមានជំងឺខ្សោយបេះដូង។
បារីអេឡិចត្រូនិច: ទិដ្ឋភាពច្បាប់

ទិដ្ឋភាពច្បាប់

តាមរយៈការសិក្សាមួយដែលបោះពុម្ពផ្សាយនៅខែមិនាឆ្នាំ២០០៧ ដោយ​ភ្នាក់ងារ​សុខភាព​និង​សុវត្ថិភាព​ចំណីអាហាររបស់ប្រទេសអូទ្រីសAGES, Gutachten des Abgrenzungsbeirates gem. § 49a AMG zu Nikotininhalatoren, insbesondere elektrisch betriebene, bzw. analoge Produkte (z.B. RUYAN)  បារីប្រភេទនេះត្រូវចាត់ទុកជាប្រភេទឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រប្រភេទ IIa ហើយ​ការ​ធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​លើ​បារី​ត្រូវ​ការ​ឱ្យ​គោរព​តាមស្តង់ដា CE ដោយ​សុំ​សិទ្ធិ​លក់​ដូច​ដែល​បាន​ធ្វើ​ចំពោះ​ឱសថ​ផ្សេង​ទៀត​ដែរ។ រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិច បែលស៊ិច កាណាដា ហូឡង់ ហុងគ្រី និង​ទួរគី​បាន​ចេញ​សេចក្តី​ណែនាំ​ដូចគ្នា​នេះ​ដែរ។ នៅ​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី បារី​នេះ​ត្រូវ​បាន​ហាមឃាត់ ដោយ​នៅ​ទី​នោះ​ជាតិ​នីកូទីន​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​សារធាតុ​ពុល។

នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិច នាខែកក្កដា ២០០៩, ការិយាល័យ​ចំណី​អាហារ​និង​ឱសថ បាន​ប្រឆាំង​ការ​នាំ​ចូល​បារី​អេឡិចត្រូនិច​បែប​នេះ ហើយ​បាន​ចេញ​​សេចក្តី​ព្រមាន​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្លា​ប្រឆាំង​នឹង​បារី​នេះ ដោយ​ហេតុផល​ថា​គេ​បាន​រក​ឃើញ​សារធាតុ​ពុល ដែល​​ក្នុង​នោះ​មាន​ជាតិ​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​កើត​ជំងឺ​មហារីក។
បារីអេឡិចត្រូនិច: ភាពស្របនិងមិនស្របច្បាប់ប្រចាំតំបន់

ភាពស្របនិងមិនស្របច្បាប់ប្រចាំតំបន់ 
ដោយសារ​តែបារីអេឡិចត្រូនិច​ជា​ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិច​ដែលអាចជាប់ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ច្បាប់​ស្ដីពីបារីនិងឱសថ ប្រទេសជាច្រើន​កំពុង​តែរួសរាន់​តាក់តែងនីតិវិធី​និងស៊ើប​អង្កេត​ពី​ផលប៉ះពាល់​សុខភាពរបស់បារីអេឡិចត្រូនិច​នេះ។
 នៅប្រទេសអូស្ត្រាលី៖ ការលក់បារីអាឡិចត្រូនិច​ដែលមាន​ជាតិនីកូទីន​ជាអំពើខុសច្បាប់។
 នៅប្រទេសប្រេស៊ីល៖ ការជួញដូរ នាំចូល និងផ្សព្វផ្យាយពាណិជ្ជកម្ម​គ្រប់រូបភាព​ត្រូវបានហាមឃាត់។ ភ្នាក់ងារសហព័ន្ធសុខភាពនិងអនាម័យប្រេស៊ីល​បានរកឃើញថា​ការវិភាគ​ពី​សុវត្ថិភាព​សុខភាពបច្ចុប្បន្ន​របស់បារីអេឡិចត្រូនិច​នេះ​នៅមិនទាន់​គ្រប់គ្រាន់​នៅឡើយ។ ហេតុនេះ គេមិនទាន់ចាត់ទុកវាជារបស់ស្របច្បាប់ ហើយគេក៏មិនទាន់អនុញ្ញាតអោយ​ផលិតផលនេះចរាចរលើទីផ្សារដែរ។
 នៅប្រទេសកាណាដា៖ មកទល់នឹងខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៩ ការនាំចូល ជួញដូរ ផ្សព្វផ្សាយ​ត្រូវបានហាមប្រាម។ ក្រសួងសុខភាពកាណាដា​បានពន្យល់​ពលរដ្ឋ​កុំអោយ​ទិញ​ឬប្រើប្រាស់​ផលិតផល​អេឡិចត្រូនិច​សំរាប់ជក់។ ក្រសួង​បានថ្លែងថា​ផលិតផលអេឡិចត្រូនិច​សំរាប់​ជក់​ដែលមាន​ជាតិនីកូទីន ត្រូវតែមាន​ការអនុញ្ញាត​ពីរដ្ឋ​មុននឹងនាំចូលនិងជួញដូរ។ មកទល់ពេលនេះ​នៅមិនទាន់​មានច្បាប់​អនុញ្ញាតសំរាប់​បារីអាឡិចត្រូនិចទេ។
 នៅប្រទេសដាណឺម៉ាក៖ ការលក់បារីអាឡិចត្រូនិច​ជាអំពើ​ខុសច្បាប់ ព្រោះប្រភេទ​នីកូទីន​ដែលប្រើ​មិនទាន់មានការទទួលស្គាល់​ពីរដ្ឋាភិបាល។
 នៅប្រទេសហុល្លង់៖ ការប្រើប្រាស់​បារី​អេឡិចត្រូនិច​ត្រូវបាន​អនុញ្ញាត ក៏ប៉ុន្តែ​ការផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​ត្រូវបានហាមឃាត់​ដោយច្បាប់​សហភាពអឺរ៉ុប។
 នៅប្រទេសប៉ាណាម៉ា៖ ការនាំចូល ចែកចាយ និងលក់ ត្រូវបានហាមឃាត់​តាំងពីខែមិថុនា២០០៩។
 នៅប្រទេសអង់គ្លេស៖ មិនទាន់មាន​ការដាក់កំហិត​លើ​បារី​អេឡិចត្រូនិច​ទេ។
 នៅប្រទេសណរវេយ៖ បារី​អេឡិចត្រូនិច​និងនីកូទិន​អាចនាំចូល​បានតែ​ពីប្រទេសក្នុង​តំបន់​សេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុប(មានប្រទេសអង់គ្លេសជាដើម) សំរាប់ការប្រប្រាស់ផ្ទាល់ខ្លួន(មិនសំរាប់លក់ដូរ)។
 នៅប្រទេសសិង្ហបុរី៖ ការលក់និងនាំចូល​បារីអេឡិចត្រូនិច ជាអំពើខុសច្បាប់ ទោះជាសំរាប់​ប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ខ្លួនក៏ដោយ។
 នៅប្រទេសជប៉ុន៖ គេអនុញ្ញាត​អោយលក់ដូរ​​តែ​បារី​អេឡិចត្រូនិច​ដែលគ្មានជាតិនីកូទីន​ប៉ុណ្ណោះ។ ច្បាប់គ្រឿងញៀន​ជប៉ុន​អនុញ្ញាត​អោយ​នាំចូលកាទូស​និងលីគីដ​ដែលមានជាតិ​នីកូទីន​ក្នុង​បរិមាណ​អាចប្រើប្រាស់​បានមួយខែ សំរាប់ប្រើជាឯកជន។ ការលក់ដូរបារី​អេឡិចត្រូនិច​មានជាតិនីកូទីន​ជាអំពើ​ខុសច្បាប់។
 នៅ​ប្រទេសកម្ពុជា៖ ?????????