អក្សរតៃណយ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
អក្សរតៃណយ/លាវ និងអក្សរថៃ កើតចេញពីអក្សរតៃដូនតាទូទៅ ដែលបច្ចុប្បន្នជាអក្សរថៃខាងជើង ដែលជាការសម្របតាម អក្សរខ្មែរ បង្គត់ដោយឥទ្ធិពលនៃ អក្សរមន ដែលសុទ្ធសឹងជាកូនចៅនៃ អក្សរបល្លវនៃភាគខាងត្បូងប្រទេសឥណ្ឌា។ Ronnakiat, Nantana (1992). "Evidence of the Tai Noi Alphabet Found in Inscriptions" (PDF). The Third International Symposium on Language and Linguistics. Bangkok: Chulalongkorn University. pp. 1326–1334. អក្សរ ហ្វាកខាំ តំណាងឱ្យគំរូដើមសម្រាប់អក្សរ តៃណយដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ ឡានឆាង ។ គំរូពិតដំបូងនៃសិលាចារឹកនៅតៃណូយត្រូវបានផ្តល់ដោយស្ទីលដែលរកឃើញនៅ ថាក់ខេក ចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ឆ្នាំ ១៤៩៧។ Lorrillard, Michel (2005). "The Diffusion of Lao Scripts". The Literary Heritage of Laos: Preservation, Dissemination, Research Perspectives (Collected Papers in Lao, Thai and English from the International Conference in Vientiane, 8–10 January 2004). Vientiane: The National Library of Laos. pp. 366–372.

សតវត្សទី 16 នឹងឃើញការបង្កើតនូវចំណុចសំខាន់ៗជាច្រើននៃភាសាឡាវសហសម័យ។ ពួកអាចារ្យបានបោះបង់ចោលការប្រើប្រាស់អក្សរខ្មែរ ឬភាសាឡាវ ដែលសរសេរជាអក្សរខ្មែរ ដោយយកទម្រង់អក្សរកាត់ដែលមានលក្ខណៈសាមញ្ញ ហើយឥឡូវនេះគេស្គាល់នៅក្នុងប្រទេសថៃថា តៃណូយ ។  ការផ្សព្វផ្សាយ ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ បានផ្សព្វផ្សាយអក្ខរកម្ម ខណៈដែលព្រះសង្ឃបានបម្រើការជាគ្រូបង្រៀន បង្រៀនការអាន និងការសរសេរ ព្រមទាំងជំនាញមូលដ្ឋានផ្សេងទៀត ហើយអក្សរ តៃណយ គឺជាអក្សរខាងលោកិយដែលប្រើសម្រាប់អក្សរផ្ទាល់ខ្លួន កត់ត្រា និងផ្លាកសញ្ញា ព្រមទាំង ថតរឿងខ្លី និង ក្លោន ( Northeastern Thai   , cf ។  BGN/PCGN kon ) កំណាព្យ​ដែល​តែង​ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​ក្នុង​បទ​ចម្រៀង​ប្រពៃណី។  ភ័ស្តុតាងដំបូងបំផុតនៃអក្សរនៅក្នុងប្រទេសថៃឥឡូវនេះគឺសិលាចារឹកនៅ ព្រះធាតុស្រីបុនរឿង នៅ Nong Bua Lamphu ចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ឆ្នាំ 1510 ហើយភស្តុតាងចុងក្រោយបង្អស់គឺចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ឆ្នាំ 1840 នៃគ.ស។ និង ប្រាសាទដែលសាងសង់ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ឥសាន នៅតែបង្ហាញអក្សរតៃណយនៅលើផ្ទាំងគំនូរ ហើយទោះបីជាសៀមនឹងធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងរឿងខ្លះក៏ដោយ ក៏ការគ្រប់គ្រងប្រចាំថ្ងៃនៅតែទុកអោយស្តេចដែលនៅសល់ និងព្រះអង្គម្ចាស់ឡាវផ្សេងៗ ដែលបម្រើការជាអភិបាលមឿង។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]
ស្តាំ|រូបភាពតូច|360x360ភីកសែល| ផ្ទាំងគំនូរ​ ​វត្ត​ភូតារាម ក្នុង ​ខេត្ត​មហាសារខាម ។ កាល​ពី​រជ្ជកាល​ស្តេច​សៀម​រាមា​ទី ៣ (១៧៨៨-១៨៥១) ការ​សរសេរ​គឺ​ជា​អក្សរ​តៃ​ណយ
រូបភាពតូច| សិលាចារឹកជាភាសាឡាវ ពុហាន ដែលកត់ត្រាអំពីការសាងសង់ ការតុបតែង និងការបើកវត្ត Sahasahatsarama ឬ វត្តស៊ីសាកេត ទីក្រុងវៀងច័ន្ទន៍។ បញ្ចប់ឆ្នាំ 1824 ។
ការប្រើប្រាស់អក្សរនេះត្រូវបានហាមឃាត់នៅ ឥសាន ក្នុងឆ្នាំ 1871 ដោយព្រះរាជក្រឹត្យ និងបន្ថែមដោយអក្សរថៃ បន្តដោយកំណែទម្រង់ដែលបានកំណត់ភាសាថៃជាភាសារដ្ឋបាលនៃតំបន់ក្នុងឆ្នាំ 1898 ប៉ុន្តែក្រឹត្យក្រមទាំងនេះមានផលប៉ះពាល់តិចតួច ដោយសារការអប់រំត្រូវបានធ្វើឡើងក្រៅផ្លូវការតាមភូមិព្រះសង្ឃ។ ភាសាសរសេរបានរស់រានមានជីវិតដល់កម្រិតមួយរហូតដល់ការដាក់ចេញនូវគោលនយោបាយ Thaification រ៉ាឌីកាល់នៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 ដោយសារតែវប្បធម៌ថៃកណ្តាលត្រូវបានលើកកំពស់ជាស្តង់ដារជាតិ ហើយការបង្ហាញទាំងអស់នៃវប្បធម៌ក្នុងតំបន់ និងជនជាតិភាគតិចត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងឃោរឃៅ។  ឯកសារជាច្រើនត្រូវបានរឹបអូស និងដុតបំផ្លាញ អក្សរសិល្ប៍សាសនាត្រូវបានជំនួសដោយកំណែច្បាប់ថៃ និងសាលារៀនដែលមានតែភាសានិយាយ និងសរសេរជាភាសាថៃប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានសាងសង់នៅក្នុងតំបន់។ ជាលទ្ធផល មានតែមនុស្សមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះ ដូចជាអ្នកជំនាញខាងសិក្សា ព្រះសង្ឃដែលថែទាំបណ្ណាល័យព្រះវិហារ និងមនុស្សចាស់មួយចំនួនក្នុងវ័យជឿនលឿន ដែលស្គាល់ និងអាចអានឯកសារដែលសរសេរជាអក្សរតៃណយ។ ប្រការនេះបាននាំឱ្យភាសាឥសានជាភាសានិយាយជាចម្បង ហើយនៅពេលដែលគេសរសេរ បើនិយាយទាំងអស់ វាត្រូវបានសរសេរជាអក្សរថៃ និងអនុសញ្ញាអក្ខរាវិរុទ្ធ ដែលឃ្លាតឆ្ងាយពីដើមកំណើតឡាវ។ Ronnakiat, Nantana (1992). "Evidence of the Tai Noi Alphabet Found in Inscriptions" (PDF). The Third International Symposium on Language and Linguistics. Bangkok: Chulalongkorn University. pp. 1326–1334.
កណ្តាល|រូបភាពតូច|450x450ភីកសែល| ផ្នែក​នៃ​អត្ថបទ​ច្បាប់​បុរាណ​ដែល​សរសេរ​ជា​អក្សរ​តៃ​ណយ​នៅ​លើ​ស្លឹកត្នោត។ អក្សរនេះត្រូវបានហាមប្រាមក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 ប៉ុន្តែបានរស់រានមានជីវិតនៅប្រទេសឡាវជាអក្សរឡាវទំនើប។
នៅ​ប្រទេស​លាវ តៃ​ណយ​នៅ​រស់​រាន​មាន​ជីវិត​ដោយ​មាន​ការ​កែប្រែ​មួយ​ចំនួន​ដូច​ជា ​អក្សរ​ឡាវ ។  អក្សរឡាវគឺជាកូនចៅផ្ទាល់របស់តៃណយ ហើយបន្តតួនាទីរបស់ខ្លួនជាភាសាសរសេរផ្លូវការនៃភាសាឡាវនៃធនាគារខាងឆ្វេង ព្រមទាំងអក្សរដែលប្រើដើម្បីចម្លងភាសាជនជាតិភាគតិច។  Ronnakiat, Nantana (1992). "Evidence of the Tai Noi Alphabet Found in Inscriptions" (PDF). The Third International Symposium on Language and Linguistics. Bangkok: Chulalongkorn University. pp. 1326–1334. នៅក្នុងភាសាឥសាន្ត ការកើនឡើងនៃការប្រឈមមុខនឹងតៃណយត្រូវបានផ្តល់ជូនដោយវគ្គសិក្សាភាសា និងអក្សរសាស្ត្រអ៊ីសានរបស់ សាកលវិទ្យាល័យខនកែន គិតត្រឹមឆ្នាំ 2004។ លើសពីនេះ សាកលវិទ្យាល័យ មហាចុឡាឡុងកន ក្នុង ខេត្ត ខនកែន បានបង្កើតដោយឯករាជ្យនូវអក្សរ "ថៃណយថ្មី" ដែលរួមបញ្ចូលប្រព័ន្ធ 5 សម្លេង ដើម្បីសម្រួលអក្សរសម្រាប់សិស្សដែលមានបំណងចង់អាន និងសរសេរ តៃណយ ។  ក្នុងឆ្នាំ 2012 សាកលវិទ្យាល័យខនកែនបានបង្កើត កម្មវិធីថែរក្សា និងរស់ឡើងវិញវប្បធម៌ឥសាន រយៈពេល 4 ឆ្នាំ (ICMRP) ដែលនិយាយអំពីការអភិវឌ្ឍន៍កម្មវិធីសិក្សាភាសាឥសាន្តដើម្បីធ្វើអោយភាសាមានភាពរស់រវើកឡើងវិញ។ អក្សរ តៃណយ ត្រូវបានជ្រើសរើសជាប្រព័ន្ធសរសេរសម្រាប់គម្រោងនេះ ដោយសារការប្រើប្រាស់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រសម្រាប់សំណេរខាងលោកីយ៍ ក៏ដូចជាសម្រាប់ការប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅ ឥសាន មុនពេលដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអប់រំថៃ។  លទ្ធផលសំខាន់ៗនៃកម្មវិធីគឺកម្មវិធីសិក្សាភាសាឥសានដំបូងគេដែលត្រូវបានអនុម័តជាផ្លូវការសម្រាប់សិស្សបឋមសិក្សា និងមធ្យមសិក្សា ស្លាកសញ្ញាផ្លូវភាសាថៃ-អ៊ីសាន-អង់គ្លេសដំបូងគេក្នុងក្រុង (មានអក្សរតៃណយ) នៅ ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ សៀវភៅតាមដានរបស់កុមារសម្រាប់រៀនអក្សរតៃណយ។ អក្សរ តៃណយ ស្ដង់ដារដែលបង្ហាញនៅក្នុងផ្ទាំងរូបភាពអក្ខរក្រម កាតពន្លឺសម្រាប់បង្រៀនភាសា តៃណយ និងវចនានុក្រមថៃ-អ៊ីសាន-អង់គ្លេស ពហុភាសា 16,000 ពាក្យដែលប្រើអក្សរ តៃណយ។ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| 'សារៈមន្ទីរស្រីឧប៊ុនរតនារាម' សរសេរជាភាសាអង់គ្លេស និងភាសាឥសាន ជាអក្សរតៃណយ។ នេះ​នឹង​ត្រូវ​បាន​បកប្រែ​ជា Northeastern Thai  ជាអក្សរថៃ ដូចគ្នាបេះបិទនឹងភាសាថៃ និង   នៅឡាវសហសម័យ។