ប្រវត្តិប្រទេសថៃ: ប្រទេសថៃនាទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០

ប្រទេសថៃនាទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០ 

រលកនៃដំណើរទៅរកភាពស្អប់ខ្ពើមអំពើហិង្សា  ខែឧសភា ១៩៩២ ទាំងក្នុងស្រុក និង អន្តរជាតិបានកាត់ បន្ថយភវនីយ៍ភាពនៃការអន្តរាគមន៍កងទ័ពដោយផ្ទាល់ថែមទៀតនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលថៃ។   យ៉ាងណាមិញ ការប៉ុនប៉ង របស់ពួកអ្នកធ្វើកំណែទំរង់ប្រជាធិបតេយ្យនឹងមិនងាយស្រួលទទួលបានទេក្នុងការផ្តាច់កងទ័ពចេញពីសៃវៀននយោ បាយ និងឋានានុក្រមសង្គមដែលមិនមែនជាកងទ័ព។  អស់រ់យៈពេលយូរមកហើយនៃការត្រួតត្រារបស់ពួកយោធា និយមដ៏តឹងរ៉ឹងនេះ។  កំណែទំរង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញក្នុងការកាត់បន្ថយ ការគ្រប់គ្រងអាសនៈសភារបស់ពួកយោធា នៅតែគេ ចង់បាន។ ឥទ្ធិពលនយោបាយយោធានិយមនៅតែមានលក្ខណៈខ្លាំងក្លានៅតំបន់ជនបទក្នុងប្រទេសថៃ  ព្រោះជាកន្លែង ដែលកងកំលាំងប្រដាប់អាវុធ បង្ហាញពីការយកចិត្តទុកដាក់សំរាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ និង សំរាប់ជាតំរូវការរបស់ពួកអ្នក ក្រីក្រ។ ពេលនោះដែរពួកអ្នកនយោបាយស៊ីវិលនៅតែចង់បង្ហាញប្រជាជនថៃឱ្យដឹងថាពួកគេគិតគូរដល់រដ្ឋាភិបាល ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព  ស្ថេរភាព និងភាពស្អាតស្អំជាជាងគិតពីប្រយោជន៍ពួកគេផ្ទាល់។ អំពើពុករលួយជាប្រផ្នូលមួយ អាក្រក់ដល់ជនស៊ីវិលក៏ដូចជានយោបាយយោធានិយម។ វាពិតជាបញ្ហាមួយដែលគួរយកចិត្តទុកដាក់ផងដែរថា រាជា និយមពិតជាមានទាក់ទងនឹងបញ្ហានយោបាយនៅក្នុងពេលប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ។ មហាក្សត្របច្ចុប្បន្ននេះ បានធ្វើអ្វីៗ ប្រកបដោយសុភវិនិច្ឆយ័ និង រក្សាបាននូវភាពគួរជាទីគោរពយ៉ាងខ្លាំងរបស់ជាតិ។  

ប៉ុន្តែការធ្វើអន្តរាគមន៍របស់រាជា ក្នុងបញ្ហានយោបាយ គឺជាការប្រថុយប្រថានដ៏មានគ្រោះថ្នាក់មួយសំរាប់រាជានិយមផ្ទាល់  និងសំរាប់សន្តិសុខជាតិ ប្រសិនបើការ អន្តរាគមន៍នោះត្រូវបានធ្វើឡើងដេយគ្មានការវិនិច្ឆ័យត្រឹមត្រូវ។  ប្រពន្ធ័នយោបាយថៃ មិនត្រូវបានគេ សង្កេតឃើញមានស្ថេរភាព រឺមានភាពចាស់ទុំ  ដំណាលពេលដែលមានភាពចាំបាច់នៃការធ្វើអាជ្ញាកណ្តាលរបស់ ព្រះមហាក្សត្រ។
សព្វថ្ងៃនេះ ប្រជាជនថៃជាច្រើនក៏មានការបារម្ភផងដែរពីប្រភពប្រពៃណីមួយទៀតដែលនាំឱ្យមានស្ថេរភាព សង្គមនោះគឺ ព្រះពុទ្ធសាសនា។  នៅក្នុងសង្គមថៃមុនសម័យទំនើបនេះព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលផ្តល់ភាពកក់ក្តៅ និង ការជំរុញទឹកចិត្តតាមសាសនាចក្រ គឺជារូបវន្ត័ចំបងនៃការសាមគ្គី និង ឯកភាពសង្គម។  វត្តអារាមនៃព្រះពុទ្ធសាសនា មិន ត្រឹមតែជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការគោរពបូជាប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងជាមជ្ឈមណ្ឌលអប់រំ និង សកម្មភាពសង្គម ទៀតផង។ អំណាចតែងតាំងពួកអភិជន និង រាជានិយមនៃព្រះពុទ្ធសាសនាបានធានាឱ្យមានលំដាប់ថ្នាក់ក្នុងសង្គម បែបប្រពៃណី ភាពស្របច្បាប់នៃសាសនានេះ។  នៅឆ្នាំ១៩០២ ស្តេច ជូឡាឡុងកនបានរៀបចំជាផ្លូវការនូវរដ្ឋបាល សង្ឃ ក្នុងន័យនាំឱ្យព្រះសង្ឃជាកងកំលាំងទ័ពសំរាប់ជាតិ។  ក្រោយឆ្នាំ១៩៣២ រដ្ឋាភិបាលបានបន្តយុទ្ធសាស្ត្រនេះ  ទាំង ភិបុន 9ភហិបុនប និង  សារិត 9 រ្សាតិប បានរៀបចំឡើងវិញនូវរដ្ឋបាលសង្ឃ យ៉ាងហោចណាស់គឹដើម្បីប្រយោជន៍ នយោបាយ។

នៅក្នុងរយៈពេលខ្លី យុទ្ធសាស្ត្រនេះបានបង្កើនលំដាប់ថ្នាក់សង្គម។ នៅក្នុងរយៈពេលវែង វាបានធ្វើឱ្យមាន អាកប្បកិរិយាសង្ស័យក្នុងចំណោមជនជាតិថៃជាច្រើនចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនា  និងការបង្រៀនបែបអភិរក្សនិយម របស់គេ។  នេះបានបង្ហាញពីករណីជាច្រើនដែលមានភាពខុសប្លែកគ្នា។  ការអប់រំសម័យទំនើប និងការកើនឡើង ទ្រព្យសម្បត្តិ ពិតជាបានរួមចំណែកនៅក្នុងការធ្វើឱ្យប្រភេទផ្សេងគ្នា ផ្នែកអាកប្បកិរិយាចំពោះសាសនា។

តែអស្ថេរភាពនៅក្នុងសង្គមថៃអាចត្រូវបានគេបំផ្លើស។  ទោះបីវិបិត្តនយោបាយដល់កំពូល សង្គមថៃនៅ តែរក្សាបាននូវស្ថេរភាពគួរឱ្យចម្លែក បើសិនប្រៀបធៀបទៅនិងប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួន។  ស្ថេរភាពនេះបានជំរុញឱ្យ មានការអភិវឌ្ឍន៍សង្គម និង សេដ្ឋកិច្ចក្នុងសង្គមមួយដូចដែលគេកំពុងតែជាន់ហ្វ្រាំង។  ចំពោះនយោបាយក្នុងប៉ុន្មាន ទសវត្សរ៍ថ្មីៗនេះអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្នាមរបួស និងភាពតានតឹង ដែលកើតឡើងពីបំលាស់ប្តូរសង្គមយ៉ាងរហ័ស  ប៉ុន្តែវា មិនអាចធ្វើឱ្យគ្រោះថ្នាក់ដល់ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសថៃជាជាងកន្លងទៅហួសដោយរហ័ស។

ក្នុងរយៈពេលជាងបីទសវត្ស ប្រទេសថៃបានទទួលនូវអត្រាលូតលាស់ប្រចាំឆ្នាំជាមធម្យពី ៧ ទៅ ៨ % ហើយកើនដល់ ១០% នៅក្នុងចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០។  ប្រទេសនេះគឺជាទិសដៅមួយដែលមានការចាប់អារម្មណ៍ពី ការវិនិយោគបរទេស ដែលរហូតមានមកដល់សព្វថ្ងៃមានដូចជា   ជប៉ុន  ហុងកុង ជាមួយតៃវ៉ាន់  សហរដ្ឋអាមេរិច និង សិង្ហបុរី ក៏ចូលរួមភាគហ៊ុនដ៏សំខាន់ដែរ។   ខណៈនោះដែរ ការវិនិយោគថៃក៏បានហូរទៅប្រទេសផ្សេងៗទៀតក្នុងតំបន់ ដែរ។ ជាក់ស្តែងសេដ្ឋកិច្ច  កសិកម្មមុនសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដែលផលិតបានផលិតផលកសិកម្ម និងផលិតកម្ម ច្នៃប្រឌិតជាច្រើន សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសគឺមានមូលដ្ឋានធំទូលាយ ហើយឥឡុវដែលភាគច្រើនត្រូវបានគេដំនើរការក្នុង ប្រទេសថៃ។  ការជិករ៉ែ និង ប្រេង ឡណអ ផ្តល់កា់រលូតលាស់មួយផ្នែកដែរ។   ការរីកដុះដាលនៃផលិតកម្មគឺជារូបភាព សំខាន់បំផុត ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍  ។   រហូតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ ដំណើរការផលិតកម្មធុនតូចចូលរួមជាង ២៦% នៃ ផលិតផល ក្នុងស្រុកសរុប ផលិតនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ គឺក្របដណ្តប់ការនាំចេញរបស់ថៃទាំងមូល។  រហូតដល់ពេលនោះ ប្រទេសថៃបានក្លាយជាហិរញ្ញវត្ថុក្នុងតំបន់ដ៏សំខាន់មួយ។  បច្ចុប្បន្នថៃគឺជាសមាជិតតែមួយគត់ របស់អាស៊ាននៅក្នុងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក។  ជំនួញថៃរំពឹងថានឹងមានតួនាទីសំខាន់មួយក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ចិនភាគ ខាងត្បូង   វៀតណាម  ឡាវ  កម្ពុជា  និង ភូមា។

នៅក្នុងរង្វង់ប្រទេសថៃកំពុងមានបំលាស់ប្តូរសំខាន់ៗទៀត។  ចំនួនប្រជាជនមាន ៣៨ លាននាក់ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០ និង  ៥៧ លាននាក់ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១  (តែអត្រាកំនើនប្រចាំឆ្នាំឥឡូវធ្លាក់ចុះដល់ ១,២% ) ។  សេវាកម្ម វេជ្ជសាស្ត្រ និងផ្នែ់កផ្សេងៗដ៏រីកចំរើនបានកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់និងគ្រោះថ្នាក់នៃកង្វះជីវភាព រោគរបេង និងជំងឺត្រូពិច ទាំងឡាយ។ ក្នុងវិស័យអប់រំ អត្រាចុះឈ្មោះចូលរៀនបានកើនឡើងគ្រប់កម្រិត ដែលរត់លឿនជាងកំណើនប្រជាជន យ៉ាងខ្លាំងក្នុងកំរិតបន្ទាប់ (កើនឡើង ៤ ដង រវាងឆ្នាំ១៩៧០និង១៩៩០)  និងកំរិតទី៣ (កើនឡើងដល់ ៨ ដង ) ។   ទំនោរនគរូបនីយកម្ម ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងបំលាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចមានន័យថាប្រហែល ៤០% នៃជនជាតិថៃសព្វថ្ងៃរស់នៅ ក្រុងបាងកក ឬទីប្រជុំជននៃបណ្តាខេត្តនានា។ នៅក្នុងរាជធានី និងមជ្ឈមណ្ឌលក្រុង ការលេចឡើងនូវវណ្ណៈកណ្តាល ដែល ជាអភិជនដ៏សំបើមគឺមានភស្តុតាងបញ្ជាក់។

ប្រទេសថៃបុរាណ ដែលវរៈជនកងទ័ព អភិជន ឬស្តេចមួយក្រុមតូចអាចគ្រប់គ្រងចំនួនប្រជាជនដូចជា កសិករទាំងឡាយបានរសាត់បាត់ទៅហើយ។ រដ្ឋាភិបាលថៃត្រូវតែរកមធ្យោបាយដោះស្រាយ និងសង្គមដ៏មានការអប់រំ ខ្ពស់ និងមានចលនាផ្លាស់ប្តូរដ៏សំបើម។  បញ្ហាផ្សេងទៀតលេចឡើងជាបញ្ហាធំដែល។ របៀបវរៈ នៃបញ្ញត្តិដែល កំពុងតែប្រឈមមុខដល់រាជរដ្ឋាភិបាលថៃបច្ចុប្បន្នជាការពិតហាក់បីដូចជាមានរយៈពេលយូរ និង បន្ទាន់។  នៅក្នុង កំរិតម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ប្រទេសថៃ ត្រូវតែប្តូរពីការអភិវឌ្ឍន៍ឧស្សាហ៍កម្ម ដែលពឺងផ្អែកលើវិស័យការងារថោក និង បច្ចេកវិទ្យាបរទេស។  ខណៈពេលនេះដែរ  ការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចបច្ចុប្បន្នបានធ្វើឱ្យមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងខាង ផ្នែកទ្រព្យសម្បត្តិ។  ភាពសំបូរទ្រព្យសម្បត្តិនេះ បានចែករំលែកឱ្យកម្មករនូវប្រាក់កំរៃតិចតួចបំផុត ហើយជារឿយៗ ពួកគេត្រូវគេជួលធ្វើការងារក្នុងលក្ខខណ្ឌ័អាក្រក់បំផុត។  យា់ងណាមិញអ្នកក្រុងថៃតែងតែមានភាពប្រសើរយ៉ាង ខ្លាំងជាងអ្នកជនបទ។  ភាពក្រីក្រត្រូវគេសំគាល់ឃើញមាននៅភាគខាងជើង ឦសាន និង ខាងត្បូងបំផុត។

ការអភិវឌ្ឍន៍ផ្នៃកឧសាសហ៍កម្មភាគច្រើនស្ថិតនៅក្រុងបាងកក បើគិតពីឥឡុវគឺមានជាង ៥០% នៃ អឌភ ជាតិ ទោះបីជាវាមានចំនួនប្រជាជនប្រហែល ១៥% នៃចំនួនប្រជាជនសរុបក៏ដោយ។  ហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធ័ក្រុងបាងកក កំពុងលាតសន្ធឹងដល់ដំណោះស្រាយនៃការចំណាយរបស់ជាតិ តែទោះបីជាគំរោងអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធ័ជនបទ ចំបងៗមានភាពខ្វះខាតក្នុងការទាក់ទាញ ពាណិជ្ជកម្ម និង ឧស្សាហ៍កម្មជាច្រើនពីរាជធានី។  ការបំពុលបរិស្ថាន បានក្លាយជាបញ្ហាបន្ទាន់ ទាំងក្នុងស្រុក និងជនបទ។  អេដស៍ក៏បានក្លាយជាបញ្ហាមួយដ៏ធំសំរាំប់ជាតិ យ៉ាងហោចណាស់ ប្រជាជនថៃជាង ២ លាននាក់ ត្រូវគេប៉ាន់ស្មានថាកំពុងតែផ្ទុកវិរុស ហ៉ីវ។ សូម្បីតេដូច្នេះក៏ដោយ ក៏ទំនោរពីមុន របស់ប្រ់ទេសថៃ គឹបណ្តុះបណ្តាលឱ្យមានសុទិដ្ឋិនិយមលើអនាគតរបស់វា។ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃអាចត្រូវបានគេសំគាល់ ឃើញថាជារឿងរ៉ាវនៃក្រុមមនុស្សមួយដែលមានសមត្ថភាពប្លែកចំពោះសម្ពន្ធ័ភាពសង្គម ភាពទាល់ច្រកនៃជំលោះ និងជំលោះប្រកួតប្រជែងដែលជៀសមិនផុតទេ។