navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច:

ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច: 
បុ         តើអ្វីគឺ ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច:?

វិ        “តណ្ហានេះជាហេតុឲ្យកើតជាតិថ្មី ប្រកបដោយតម្រេកនិងសេចក្តីត្រេកត្រឤលស្វែងរកសេចក្តីភ្លើតភ្លើន នៅកន្លែងនេះខ្លះកន្លែងនោះខ្លះ តណ្ហានោះគឺ កាមតណ្ហា ភវតណ្ហា និងវិភវតណ្ហា”។ ពាក្យថា“ជាហេតុ នាំឲ្យកើតជាតិថ្មី(បោនោព្ភវិកា)” ក្នុងទីនេះបានសេចក្តីថា ទោះជានៅកន្លែងណាក៏ដោយ ក៏តណ្ហានេះ ជាហេតុ នាំឲ្យមានការកើតជាថ្មីដែរ។ ពាក្យថា“តណ្ហានេះ” បានសេចក្តីថា“តណ្ហាគឺជាសាហេតុនៃទុក្ខ គឺ មិនបានកើតឡើងព្រមគ្នាជាមួយនឹងទុក្ខទេ។ ពាក្យថា“ដែលប្រកបដោយតម្រេក និងសេចក្តីត្រេកត្រឤល” បានសេចក្តីថា“តណ្ហាជាសាហេតុឲ្យកើតនូវតម្រេក។ នេះហៅថាបច្ចុបដ្ឋាន។ តណ្ហានេះជា ហេតុឲ្យកើត មន្ទិល។ តណ្ហា នេះហៅថារាគ: ព្រោះដាស់តម្រេកឲ្យកើតឡើងរួមគ្នាជាមួយនឹងសេចក្តី ត្រេកត្រឤល”។ ពាក្យថា“ស្វែងរក សេចក្តីភ្លើតភ្លើននៅកន្លែងនេះខ្លះកន្លែងនោះខ្លះ” បានសេចក្តីថា “តណ្ហាជាសារហេតុឲ្យ បុគ្គលកើតក្នុងភពផ្សេងៗដែលមានរូបជាទីស្រឡាញ់ ជាទីត្រេកអរជាដើម និងស្វែងរកសេចក្តីភ្លើតភ្លើន នៅត្រង់នោះ”។ ពាក្យថា“កាមតណ្ហា ភវតណ្ហា និងវិភវតណ្ហា” បានសេចក្តីថា “គ្រប់បែបយ៉ាងលើក លែងតែភវតណ្ហា និងវិភវ តណ្ហាចេញ សង្គ្រោះចូលទៅក្នុងកាមតណ្ហាទាំងអស់”។ ភវតណ្ហាកើតរួមគ្នាជា មួយនឹងទស្សន:នៃការយល់ឃើញថាទៀង[4]។ វិភវតណ្ហាកើតរួមគ្នាជាមួយនឹង ទស្សន:នៃការយល់ឃើញ ថាសោះសូន្យ[5]។ បុគ្គលគប្បីយល់ពីទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច: ដោយប្រការដូច បានពោលមកនេះចុះ[6] ។
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច:

ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច: 
បុ        តើអ្វីគឺ “ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច:”?

វិ        គឺ“សេចក្តីរលត់ទៅដោយមិនមានសេសសល់នៃតណ្ហា ការលះបង់នូវតណ្ហា ការរលាស់ចោលនូវតណ្ហា ការរួចផុតពីតណ្ហា ការមិនឤលោះឤល័យក្នុងតណ្ហា[7]។ គប្បីយល់ពីទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច: ដោយប្រការ ដូច្នេះចុះ។

បុ       មិនមែនទេ! ព្រោះនេះគឺជាការរលត់ទៅនៃសមុទយ:ដូចគ្នា ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា៖ “ហេតុនៃទុក្ខបានត្រូវបំផ្លាញហើយ”។

វិ        ហេតុនៃទុក្ខត្រូវបានបំផ្លាញហើយ។ ព្រោះដូច្នេះ ភាវ:នៃការមិនកើតនិងការមិនស្លាប់ក៏សម្រេចហើយ។ នោះគឺទាក់ទងទៅនឹងការបានសម្រេច។ ព្រោះដូច្នោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា៖ “ការរលត់ ទៅនៃហេតុដែលនាំឲ្យកើតទុក្ខ ឈ្មោះថាជាការរលត់ទៅនៃទុក្ខ្ខ”។
គម្ពីរ​​​១០​ប្រភេទ

គម្ពីរក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាមាន ១០ ប្រភេទគឺ ១. ព្រះត្រៃបិដក ២. អដ្ឋកថា ៣. បករណវិសេស ៤. ដីកា ៥. មូលដីកា ៦. អនុដីកា ៧. គន្ថន្តរៈ ៨. គណ្ឋិ ៩. យោជនា ១០. សទ្ទាវិសេស ។

បណ្ដាគម្ពីរទាំង ១០ ប្រភេទនេះ អដ្ឋកថាជាគម្ពីរលំដាប់ថ្នាក់ទី២ ដែលមានសារៈសំខាន់បំផុតក្នុងការសិក្សាគម្ពីរព្រះត្រៃបិដក ។ ចំពោះការសិក្សាព្រះត្រៃបិដក បើមិនគម្ពីរអដ្ឋកថានោះទេ អ្នកសិក្សាមិនអាចយល់អត្ថ និងព្យញ្ជនៈបានជ្រាលជ្រៅឡើយ ព្រោះអដ្ឋកថាជាគម្ពីរពន្យល់ពង្រីកសេចក្ដីក្នុងព្រះត្រៃបិដក ទាំងព្យញ្ជនៈទាំងអត្ថ ឲ្យអ្នកសិក្សាយល់ក្នុងព្រះត្រៃបិដកយ៉ាងទូលំទូលាយ ។ ពាក្យថា អដ្ឋកថា នេះមកពីពាក្យថា អត្ថ ប្រែថា សេចក្ដី, កថា ប្រែថា ពោល, វាចាជាគ្រឿងពោលពង្រីក, បូកបញ្ចូកគ្នាទាំងពីរពាក្យទៅជា អត្ថកថា ផ្លាស់ អត្ថ ទៅ អដ្ឋ មានរូបជា អដ្ឋកថា មានសេចក្ដីថា វាចាជាគ្រឿងពោលពង្រីកសេចក្ដីក្នុងព្រះត្រៃបិដក ។ ដូចពាក្យក្នុងសារត្ថទីបនីដីកា ១/២៤1 ថា ៖

អត្ថោ កថិយតិ ឯតាយាតិ អត្ថកថា សាយេវ អដ្ឋកថា ត្ថ-ការស្សដ្ឋ-ការំ កត្វា ។ សេចក្ដីតែងពោលដោយគម្ពីរនេះ ព្រោះហេតុនោះឈ្មោះថា អត្ថកថា ក៏ពាក្យថា អដ្ឋកថា នោះឯង លោកធ្វើការផ្លាស់ ត្ថ-អក្សរ ទៅជា ដ្ឋ-អក្សរ (ទើបមានរូបជា អដ្ឋកថា) ។

ខ្ញុំនឹងពោលនូវប្រវត្តិរបស់អដ្ឋកថាទាំងនោះ ជូនអ្នកអានទាំងដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការស្វែងយល់ និងស្រាវជ្រាវនូវគម្ពីរលំដាប់ជាន់ទី ២ ដូចតទៅនេះ ៖

អដ្ឋកថានោះចែកជាពីរប្រភេទគឺ :

១- ពុទ្ធសំវណ្ណិតអដ្ឋកថា គឺអដ្ឋកថាដែលព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់សំដែងដោយព្រះអង្គឯង និយមហៅ អដ្ឋកថាប្រភេទនេះថា បកិណ្ណកទេសនា តមកខាងក្រោយ ព្រះសង្ឃសាវ័កទើបបានកាន់យកជាកថាមគ្គ គឺក្នុងការអធិប្បាយតៗ គ្នាមក មានការសង្គាយនាជាដើម ។

ដូចបាលីជាគ្រឿងអាងក្នុងដីកាថា ៖

យទិបិ តត្ថ ភគវតោ បកិណ្ណកទេសន អដ្ឋកថា2 ។

អដ្ឋកថាជាបកិណ្ណកទេសនា ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដែងទុកក្នុងទីនោះ ៗ (ក្នុងក្រុងនោះ ស្រុកនោះ) ។

២- អនុពុទ្ធសំវណ្ណិតអដ្ឋកថា ឬ សាវកសំវណ្ណិតអដ្ឋកថា គឺអដ្ឋកថាដែលព្រះសាវ័កទាំងឡាយ មានអគ្គសាវ័កជាដើម ជាអ្នកត្រាស់ដឹងតាមរហូតបាននាមថា "អនុពុទ្ធ" អធិប្បាយទុក ។

អដ្ឋកថានុ៎ះបែងចែកតាមកាលសម័យមានពីរប្រភេទគឺ ៖

-បោរាណអដ្ឋកថាអដ្ឋកថាចាស់
-អភិនវអដ្ឋកថាអដ្ឋកថាថ្មី ។
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា

thumb|200px|ធម្មចក្រ និមិត្តសញ្ញានៃព្រះធម្ម ការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធអំពីផ្លូវទៅកាន់ការត្រាស់ដឹង

គម្រោងសេចក្ដីបន្តបន្ទាប់បានផ្ដល់ជាទិដ្ឋភាពទូទៅ និងជាមគ្គុទេសន៍នៃប្រធានបទចូលទៅកាន់ពុទ្ធសាសនា:
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: ព្រះពុទ្ធ

ព្រះពុទ្ធ 
thumb|320px|ព្រះពុទ្ធគោត្តម

 តថាគត មានន័យថា meaning "Thus Come One" or "Thus Gone One," the epithet the Buddha uses most often to refer to himself; occasionally it is used as a general designation for a person who has reached the highest attainment
 Buddha's Birthday
 The Four Sights — observations that affected Prince Siddhartha deeply and made him realize the sufferings of all beings, and compelled him to begin his spiritual journey
 An old man
 A sick man
 A dead man
 An ascetic
 Qualities of the Buddha
 Abandonment of all defilements (kilesa — principally greed, hatred and delusion) together with their residual impressions (vasana)
 All defilements have been abandoned totally — all defilements have been destroyed with none remaining
 All defilements have been abandoned completely — each defilement has been destroyed at the root, without residue
 All defilements have been abandoned finally — no defilement can ever arise again in the future
 Acquisition of all virtues
 Great Wisdom (Mahapaññā)
 Extensiveness of range — understanding the totality of existent phenomena
 Profundity of view — understanding the precise mode of existence of each phenomenon
 Great Compassion (Maha-karuṇā)
 Physical characteristics of the Buddha
 Buddha footprint
 Buddha statue (Buddharupa)
 Iconography of Gautama Buddha in Laos and Thailand
 Depictions of Gautama Buddha in film
 Miracles of Gautama Buddha
 List of places where Gautama Buddha stayed
 Colours of Buddha's aura (prabashvara)
 Sapphire blue (nila)
 Golden yellow (pita)
 Crimson (lohita)
 White (odata)
 Scarlet (manjesta)
 ព្រះរាជវង្សនៃព្រះពុទ្ធគោត្តម
 សុទ្ធោទនៈ (បិតា)
 មាយា (មាតា)
 យសោធារា (មហេសី)
 រាហុល (បុត្រ)
 Mahāpajāpatī Gotamī (foster mother)
 នន្ទ (អនុជរួមបិតា)
 អានន្ទ (អនុជអយ្យកោមួយ)
 អនុរុទ្ធ (អនុជអយ្យកោមួយ)
 ទេវទត្ត (អនុជអយ្យកោមួយ)
 Teachers of the Bodhisatta Gotama
 Āḷāra Kālāma — taught Gautama the dimension of nothingness
 Uddaka Rāmaputta — taught Gautama the dimension of neither perception nor non-perception
 ព្រះពុទ្ធគោត្តមក្នុងសាសនាពិភពលោក
 Gautama Buddha in Hinduism
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: រតនត្រៃ

រតនត្រៃ 
thumb|170px|right|The triratna, a symbol of the Three Jewels

 ព្រះពុទ្ធ — ព្រះពុទ្ធគោតម, ជាអ្នកអនុគ្រោះដល់សត្វលោក, ជាអ្នកត្រាស់ដឹងដោយប្រពៃ, ជាសាស្តានៃទេវតា និងមនុស្ស
 បានសម្រេច (អរហំ • អរហត្ត)
 បានត្រាស់ដឹងដោយប្រពៃ (សម្មាសម្ពុទ្ធោ • samyak-saṃbuddha)
 ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ (វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ • vidyā-caraṇa-saṃpanna)
 ទ្រង់មានដំណើរល្អ (សុគតោ • sugata)
 ជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក (លោកវិទូ • loka-vid)
 ទ្រង់ប្រសើរដោយគុណ គ្មានបុគ្គលស្មើ ទ្រង់ទូន្មានអ្នកដែលគួរទូន្មានបាន (អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ • puruṣa-damya-sārathi)
 ជាគ្រូនៃទេវតា និងមនុស្ស (សត្ថា ទេវមនុស្សានំ • śāsta deva-manuṣyāṇaṃ)
 ជាអ្នកត្រាស់ដឹងដោយប្រពៃ (ពុទ្ធោ)
 ជាអ្នកអនុគ្រោះដល់សត្វលោក (ភគវា)
 ព្រះធម៌ — ធម្ម៌ធាតុ ច្បាប់នៃធម្មជាតិ ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចៈ សំដែងអំពីអរិយសច្ចៈ ដែលអាចឲ្យសត្វលោកត្រាស់ដឹងនូវធម៌ពិត រួចផុតចាកទុក្ខទាំងពួង។
 Well expounded by the Blessed One (svākkhāto bhagavatā dhammo • svākhyāta)
 Directly visible (sandiṭṭhiko • sāṃdṛṣṭika)
 Immediate (akāliko • akālika)
 Inviting one to come and see (ehi-passiko • ehipaśyika)
 Worthy of application (opanayiko • avapraṇayika)
 To be personally experienced by the wise (paccattaṃ veditabbo viññūhi • pratyātmaṃ veditavyo vijñaiḥ)
 Saṅgha (Saṃgha) — the spiritual community, which is twofold (1) the monastic Saṅgha, the order of monks and nuns; and (2) the noble Saṅgha, the spiritual community of noble disciples who have reached the stages of world-transcending realization
 Practicing the good way (supaṭipanno bhagavato sāvaka-saṅgho)
 Practicing the straight way (ujupaṭipanno bhagavato sāvaka-saṅgho)
 Practicing the true way (ñāyapaṭipanno bhagavato sāvaka-saṅgho)
 Practicing the proper way (sāmīcipaṭipanno bhagavato sāvaka-saṅgho)
 Worthy of gifts (āhuṇeyyo)
 Worthy of hospitality (pāhuṇeyyo)
 Worthy of offerings (dakkhiṇeyyo)
 Worthy of reverential salutation (añjalikaraṇīyo)
 The unsurpassed field of merit for the world (anuttaraṃ puññākkhettaṃ lokassā)
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: Four Noble Truths (''Cattāri ariyasaccāni'' • ''Catvāri āryasatyāni'')

Four Noble Truths (Cattāri ariyasaccāni • Catvāri āryasatyāni) 

 1. The Noble Truth of Suffering (Dukkha ariya sacca) 

 Suffering (dukkha • duḥkha) — to be fully understood (pariññeyya)
 Dukkha as intrinsic suffering, as bodily or mental pain (dukkha-dukkha)
 birth (jāti)
 old age (jarā)
 illness (byādhi)
 death (maraṇa)
 sorrow (soka)
 lamentation (parideva)
 pain (dukkha)
 grief (domanassa)
 despair (upāyāsā)
 Dukkha due to change (vipariṇāma-dukkha)
 Association with the unpleasant (appiyehi sampayogo)
 Separation from the pleasant (piyehi vippayogo)
 Not to get what one wants (yampicchaṃ na labhati tampi)
 Dukkha of conditioned formations (saṅkhāra-dukkha)
 Five aggregates of clinging (pañcupādānakkhandha)
 material form (rūpa)
 feeling (vedanā)
 perception (saññā • samjñā)
 mental formations (saṅkhāra • samskāra)
 consciousness (viññāṇa • vijñāna)

 2. The Noble Truth of the Origin of Suffering (Dukkha samudaya ariya sacca) 

 Craving (taṇhā • tṛṣṇā) — to be abandoned (pahātabba)
 Craving for sensual pleasures (kāma taṇhā)
 Craving for existence (bhava taṇhā)
 Craving for non-existence (vibhava taṇhā)

 3. The Noble Truth of the Cessation of Suffering (Dukkha nirodha ariya sacca) 

 Nirvana (Nibbāna • Nirvāṇa) — to be realized (sacchikātabba)
 Nibbāna element with residue remaining (sa-upādisesa nibbānadhātu)
 Nibbāna element with no residue remaining (anupādisesa nibbānadhātu) — Parinirvana (parinibbāna • parinirvāṇa)

 4. The Noble Truth of the Path leading to the Cessation of Suffering (Dukkha nirodha gāminī paṭipadā ariya sacca) 

 Noble Eightfold Path (Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo • Ārya 'ṣṭāṅga mārgaḥ) — to be developed (bhāvetabba)
 Right view
 Right intention
 Right speech
 Right action
 Right livelihood
 Right effort
 Right mindfulness
 Right concentration
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: 1. The Noble Truth of Suffering (''Dukkha ariya sacca'')

1. The Noble Truth of Suffering (Dukkha ariya sacca) 

 Suffering (dukkha • duḥkha) — to be fully understood (pariññeyya)
 Dukkha as intrinsic suffering, as bodily or mental pain (dukkha-dukkha)
 birth (jāti)
 old age (jarā)
 illness (byādhi)
 death (maraṇa)
 sorrow (soka)
 lamentation (parideva)
 pain (dukkha)
 grief (domanassa)
 despair (upāyāsā)
 Dukkha due to change (vipariṇāma-dukkha)
 Association with the unpleasant (appiyehi sampayogo)
 Separation from the pleasant (piyehi vippayogo)
 Not to get what one wants (yampicchaṃ na labhati tampi)
 Dukkha of conditioned formations (saṅkhāra-dukkha)
 Five aggregates of clinging (pañcupādānakkhandha)
 material form (rūpa)
 feeling (vedanā)
 perception (saññā • samjñā)
 mental formations (saṅkhāra • samskāra)
 consciousness (viññāṇa • vijñāna)
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: 2. The Noble Truth of the Origin of Suffering (''Dukkha samudaya ariya sacca'')

2. The Noble Truth of the Origin of Suffering (Dukkha samudaya ariya sacca) 

 Craving (taṇhā • tṛṣṇā) — to be abandoned (pahātabba)
 Craving for sensual pleasures (kāma taṇhā)
 Craving for existence (bhava taṇhā)
 Craving for non-existence (vibhava taṇhā)
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: 3. The Noble Truth of the Cessation of Suffering (''Dukkha nirodha ariya sacca'')

3. The Noble Truth of the Cessation of Suffering (Dukkha nirodha ariya sacca) 

 Nirvana (Nibbāna • Nirvāṇa) — to be realized (sacchikātabba)
 Nibbāna element with residue remaining (sa-upādisesa nibbānadhātu)
 Nibbāna element with no residue remaining (anupādisesa nibbānadhātu) — Parinirvana (parinibbāna • parinirvāṇa)
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: 4. The Noble Truth of the Path leading to the Cessation of Suffering (''Dukkha nirodha gāminī paṭipadā ariya sacca'')

4. The Noble Truth of the Path leading to the Cessation of Suffering (Dukkha nirodha gāminī paṭipadā ariya sacca) 

 Noble Eightfold Path (Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo • Ārya 'ṣṭāṅga mārgaḥ) — to be developed (bhāvetabba)
 Right view
 Right intention
 Right speech
 Right action
 Right livelihood
 Right effort
 Right mindfulness
 Right concentration
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: Three Marks of Existence (''Ti-lakkhana'' • ''Tri-laksana'')

Three Marks of Existence (Ti-lakkhana • Tri-laksana) 

 Impermanence (anicca • anitya)
 Suffering (dukkha • duḥkha)
 Nonself (anattā • anātman)
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: Five Aggregates (''Pañca khandha'' • ''Pañca-skandha'')

Five Aggregates (Pañca khandha • Pañca-skandha) 

 Form (rūpa)
 Four Great Elements (mahābhūta)
 Earth element (paṭhavī-dhātu)
 Water (or liquid) element (āpo-dhātu)
 Fire (or heat) element (tejo-dhātu)
 Air (or wind) element (vāyo-dhātu)
 Feeling (vedanā)
 Pleasant feeling (sukha)
 Painful feeling (dukkha • duḥkha)
 Neither-painful-nor-pleasant (neutral) feeling (adukkham-asukhā)
 Perception (saññā • samjñā)
 Mental formations (saṅkhāra • samskāra) — see below
 Consciousness (viññāṇa • vijñāna)
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: Dependent Origination (''Paticcasamuppāda'' • ''Pratītyasamutpāda'')

Dependent Origination (Paticcasamuppāda • Pratītyasamutpāda)

 Specific Conditionality (Idappaccayatā) 
When this is, that is.From the arising of this comes the arising of that.When this isn't, that isn't.From the cessation of this comes the cessation of that.

 Twelve Links (Nidāna) 

 Former life 
 Ignorance (avijjā • avidyā)
 Not knowing suffering
 Not knowing the origin of suffering
 Not knowing the cessation of suffering
 Not knowing the way leading to the cessation of suffering
 Volitional formations (saṅkhāra • saṃskāra)
 Bodily formation
 Verbal formation
 Mental formation

 ជីវិតបច្ចុប្បន្ន 
 Consciousness (viññāṇa • vijñāna)
 Eye-consciousness
 Ear-consciousness
 Nose-consciousness
 Tongue-consciousness
 Body-consciousness
 Mind-consciousness
 Name and form (nāmarūpa)
 Name (nāma)
 Feeling (vedanā)
 Perception (saññā • samjñā)
 Volition (cetanā)
 Contact (phassa)
 Attention (manasikāra)
 Form (rūpa)
 Four Great Elements
 Earth — solidity
 Water — fluidity
 Fire — heat
 Wind — oscillation
 Six sense bases (saḷāyatana • ṣaḍāyatana)
 Eye-base
 Ear-base
 Nose-base
 Tongue-base
 Body-base
 Mind-base
 Contact (phassa • sparśa)
 Eye-contact
 Ear-contact
 Nose-contact
 Tongue-contact
 Body-contact
 Mind-contact
 Feeling (vedanā)
 Feeling born of eye-contact
 Feeling born of ear-contact
 Feeling born of nose-contact
 Feeling born of tongue-contact
 Feeling born of body-contact
 Feeling born of mind-contact
 Craving (taṇhā • tṛṣṇā)
 Craving for forms
 Craving for sounds
 Craving for odors
 Craving for flavors
 Craving for tangibles
 Craving for mind-objects
 Clinging (upādāna)
 Clinging to sensual pleasures (kāmupādāna)
 Clinging to views (diṭṭhupādāna)
 Clinging to rituals and observances (sīlabbatupādāna)
 Clinging to a doctrine of self (attavādupādāna)
 Becoming (bhava)
 Sense-sphere becoming
 Fine-material becoming
 Immaterial becoming

 Future life 
 Birth (jāti)
 Old age and death (jarāmaraṇa)

 Transcendental Dependent Origination 
 Suffering (dukkha • duḥkha)
 Faith (saddhā • śraddhā)
 Joy (pāmojja)
 Rapture (pīti • prīti)
 Tranquillity (passaddhi)
 Happiness (sukha)
 Concentration (samādhi)
 Knowledge and vision of things as they really are (yathābhūta-ñāna-dassana)
 Disenchantment with worldly life (nibbidā)
 Dispassion (virāga)
 Freedom (vimutti)
 Knowledge of destruction of the taints (āsava-khaye-ñāna)
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: Specific Conditionality (''Idappaccayatā'')

Specific Conditionality (Idappaccayatā) 
When this is, that is.From the arising of this comes the arising of that.When this isn't, that isn't.From the cessation of this comes the cessation of that.
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: Twelve Links (''Nidāna'')

Twelve Links (Nidāna) 

 Former life 
 Ignorance (avijjā • avidyā)
 Not knowing suffering
 Not knowing the origin of suffering
 Not knowing the cessation of suffering
 Not knowing the way leading to the cessation of suffering
 Volitional formations (saṅkhāra • saṃskāra)
 Bodily formation
 Verbal formation
 Mental formation

 ជីវិតបច្ចុប្បន្ន 
 Consciousness (viññāṇa • vijñāna)
 Eye-consciousness
 Ear-consciousness
 Nose-consciousness
 Tongue-consciousness
 Body-consciousness
 Mind-consciousness
 Name and form (nāmarūpa)
 Name (nāma)
 Feeling (vedanā)
 Perception (saññā • samjñā)
 Volition (cetanā)
 Contact (phassa)
 Attention (manasikāra)
 Form (rūpa)
 Four Great Elements
 Earth — solidity
 Water — fluidity
 Fire — heat
 Wind — oscillation
 Six sense bases (saḷāyatana • ṣaḍāyatana)
 Eye-base
 Ear-base
 Nose-base
 Tongue-base
 Body-base
 Mind-base
 Contact (phassa • sparśa)
 Eye-contact
 Ear-contact
 Nose-contact
 Tongue-contact
 Body-contact
 Mind-contact
 Feeling (vedanā)
 Feeling born of eye-contact
 Feeling born of ear-contact
 Feeling born of nose-contact
 Feeling born of tongue-contact
 Feeling born of body-contact
 Feeling born of mind-contact
 Craving (taṇhā • tṛṣṇā)
 Craving for forms
 Craving for sounds
 Craving for odors
 Craving for flavors
 Craving for tangibles
 Craving for mind-objects
 Clinging (upādāna)
 Clinging to sensual pleasures (kāmupādāna)
 Clinging to views (diṭṭhupādāna)
 Clinging to rituals and observances (sīlabbatupādāna)
 Clinging to a doctrine of self (attavādupādāna)
 Becoming (bhava)
 Sense-sphere becoming
 Fine-material becoming
 Immaterial becoming

 Future life 
 Birth (jāti)
 Old age and death (jarāmaraṇa)
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: Former life

Former life 
 Ignorance (avijjā • avidyā)
 Not knowing suffering
 Not knowing the origin of suffering
 Not knowing the cessation of suffering
 Not knowing the way leading to the cessation of suffering
 Volitional formations (saṅkhāra • saṃskāra)
 Bodily formation
 Verbal formation
 Mental formation
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: ជីវិតបច្ចុប្បន្ន

ជីវិតបច្ចុប្បន្ន 
 Consciousness (viññāṇa • vijñāna)
 Eye-consciousness
 Ear-consciousness
 Nose-consciousness
 Tongue-consciousness
 Body-consciousness
 Mind-consciousness
 Name and form (nāmarūpa)
 Name (nāma)
 Feeling (vedanā)
 Perception (saññā • samjñā)
 Volition (cetanā)
 Contact (phassa)
 Attention (manasikāra)
 Form (rūpa)
 Four Great Elements
 Earth — solidity
 Water — fluidity
 Fire — heat
 Wind — oscillation
 Six sense bases (saḷāyatana • ṣaḍāyatana)
 Eye-base
 Ear-base
 Nose-base
 Tongue-base
 Body-base
 Mind-base
 Contact (phassa • sparśa)
 Eye-contact
 Ear-contact
 Nose-contact
 Tongue-contact
 Body-contact
 Mind-contact
 Feeling (vedanā)
 Feeling born of eye-contact
 Feeling born of ear-contact
 Feeling born of nose-contact
 Feeling born of tongue-contact
 Feeling born of body-contact
 Feeling born of mind-contact
 Craving (taṇhā • tṛṣṇā)
 Craving for forms
 Craving for sounds
 Craving for odors
 Craving for flavors
 Craving for tangibles
 Craving for mind-objects
 Clinging (upādāna)
 Clinging to sensual pleasures (kāmupādāna)
 Clinging to views (diṭṭhupādāna)
 Clinging to rituals and observances (sīlabbatupādāna)
 Clinging to a doctrine of self (attavādupādāna)
 Becoming (bhava)
 Sense-sphere becoming
 Fine-material becoming
 Immaterial becoming
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: Transcendental Dependent Origination

Transcendental Dependent Origination 
 Suffering (dukkha • duḥkha)
 Faith (saddhā • śraddhā)
 Joy (pāmojja)
 Rapture (pīti • prīti)
 Tranquillity (passaddhi)
 Happiness (sukha)
 Concentration (samādhi)
 Knowledge and vision of things as they really are (yathābhūta-ñāna-dassana)
 Disenchantment with worldly life (nibbidā)
 Dispassion (virāga)
 Freedom (vimutti)
 Knowledge of destruction of the taints (āsava-khaye-ñāna)
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: Rebirth (''Punabbhava'' • ''Punarbhava'')

Rebirth (Punabbhava • Punarbhava) 

 Saṃsāra — Lit., the "wandering," the round of rebirths without discoverable beginning, sustained by ignorance and craving

 Buddhist cosmology 

thumb|right|The bhavachakra, a symbolic depiction of the six realms.

 Six realms
 Heaven (sagga)
 Tusita — one of the six deva-worlds of the kāmadhātu
 Tāvatiṃsa — the fifth of the heavens of the kāmadhātu, and the highest of the heavens that maintains a physical connection with the rest of the world
 Four Heavenly Kings
 Demigod realm (asura)
 Human realm (mānusatta)
 Hungry Ghost realm (peta • preta)
 Animal realm
 Hell (niraya • naraka)
 Avīci — the lowest level of the hell realm
 Three planes of existence (tiloka • triloka)
 World of desire (kāmaloka)
 World of form (rūpaloka)
 World of formlessness (arūpaloka)
 Ten spiritual realms
 Buddhahood
 Bodhisattva — Bodhisattvahood
 Pratyekabuddha — Realization
 Sāvakabuddha — Learning
 Deva — Heaven
 Asura — Paranoid jealousy
 Human beings in Buddhism — Humanity
 Animals in Buddhism — Animality
 Preta — Hunger
 Naraka — Hell
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: Buddhist cosmology

Buddhist cosmology 

thumb|right|The bhavachakra, a symbolic depiction of the six realms.

 Six realms
 Heaven (sagga)
 Tusita — one of the six deva-worlds of the kāmadhātu
 Tāvatiṃsa — the fifth of the heavens of the kāmadhātu, and the highest of the heavens that maintains a physical connection with the rest of the world
 Four Heavenly Kings
 Demigod realm (asura)
 Human realm (mānusatta)
 Hungry Ghost realm (peta • preta)
 Animal realm
 Hell (niraya • naraka)
 Avīci — the lowest level of the hell realm
 Three planes of existence (tiloka • triloka)
 World of desire (kāmaloka)
 World of form (rūpaloka)
 World of formlessness (arūpaloka)
 Ten spiritual realms
 Buddhahood
 Bodhisattva — Bodhisattvahood
 Pratyekabuddha — Realization
 Sāvakabuddha — Learning
 Deva — Heaven
 Asura — Paranoid jealousy
 Human beings in Buddhism — Humanity
 Animals in Buddhism — Animality
 Preta — Hunger
 Naraka — Hell
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: Sense bases (''Āyatana'')

Sense bases (Āyatana) 

 Six sense bases (saḷāyatana • ṣaḍāyatana)
 Eye and Forms
 Ear and Sounds
 Nose and Odors
 Tongue and Flavors
 Body and Tactile objects
 Mind and Phenomena
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: Six Great Elements (''Dhātu'')

Six Great Elements (Dhātu) 
 Earth element (paṭhavī-dhātu)
 Water (or liquid) element (āpo-dhātu)
 Fire element (tejo-dhātu)
 Air (or wind) element (vāyo-dhātu)
 Space element (ākāsa-dhātu)
 Consciousness element (viññāṇa-dhātu)
គម្រោងសេចក្ដីពុទ្ធសាសនា: Faculties (''Indriya'')

Faculties (Indriya) 

 Six sensory faculties
 Eye/vision faculty (cakkh-undriya)
 Ear/hearing faculty (sot-indriya)
 Nose/smell faculty ()
 Tongue/taste faculty (jivh-indriya)
 Body/sensibility faculty ()
 Mind faculty (man-indriya)
 Three physical faculties
 Femininity (itth-indriya)
 Masculinity (puris-indriya)
 Life or vitality ()
 Five feeling faculties
 Physical pleasure (sukh-indriya)
 Physical pain (dukkh-indriya)
 Mental joy (somanasa-indriya)
 Mental grief (domanass-indriya)
 Indifference (upekh-indriya)
 Five spiritual faculties
 Faith ()
 Energy (viriy-indriya)
 Mindfulness (sat-indriya)
 Concentration ()
 Wisdom (-indriya)
 Three final-knowledge faculties
 Thinking "I shall know the unknown" ()
 Gnosis ()
 One who knows ()