navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
នមស្កាព្រះធម្មរតនៈ

នមស្ការព្រះធម្មរតនៈ

អដ្ឋង្គិការិយបថោ ជនានំ មោក្ខប្បវេសាយ ឧជូ ច មគ្គោ ធម្មោ អយំ សន្តិករោ បណីតោ និយ្យានិកោ តំ បនមាមិ ធម្មំ

ប្រែៈ ​ព្រះ​សទ្ធម្ម​ឯណា​ ​ជា​ធម៌​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ ៨ ​ប្រការ ​ជា​គន្លង​ដំណើរ​នៃ​ព្រះ​អរិយបុគ្គល​ជា​ម្ចាស់ ​ជា​ផ្លូវ​ដ៏​ត្រង់​ក្នុង​កិរិយា​ញ៉ាំង​ជន ​ដែល​ប្រាថ្នា​នូវ​ព្រះ​និព្វាន​ឲ្យ​ចូល​ទៅ​កាន់​ព្រះ​និព្វាន​បាន​ ​ព្រះ​ធម៌​ជា​ធម៌​ធ្វើ​ឲ្យ​ត្រ​ជាក់​រម្ងាប់បង់​នូវ​ភ្លើង​ទុក្ខ​ភ្លើង​កិលេស ​ជា​ធម៌​ដ៏​ឧត្តម ​ជា​គុណ​ញ៉ាំង​សត្វ​ឲ្យ​ចេញ​ចាក​សង្ខារ​ទុក្ខ​ ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា​សូម​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ ​នូវ​ព្រះ​សទ្ធម្ម​នោះ​ ​ដោយ​គោរព ។ (​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​ម្តង)

យេ ច ធម្មា អតីតា ច យេ ច ធម្មា អនាគតា បច្ចុប្បន្នា ច យេ ធម្មា អហំ វន្ទាមិ សព្វទា

ប្រែៈ ​ព្រះ​ធម៌​ទាំង​ឡាយ​ឯណា​ ​ដែល​ជា​ធម៌​របស់​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ ​ដែល​និព្វាន​កន្លង​ទៅ​ហើយ​ក្ដី​ ​ព្រះ​ធម៌​ទាំង​ឡាយ​ឯណា​ ​ដែល​ជា​ធម៌​របស់​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​នឹង​មានមក​ក្នុង​កាល​ខាង​មុខ​ក្ដី​ ​ព្រះ​ធម៌​ទាំង​ឡាយ​ឯណា​ ​ដែល​ជា​ធម៌​របស់​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់​ប្រតិស្ឋាន​ទុក ​ក្នុង​កាល​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ក្ដី​ ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា ​សូម​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ ​នូវ​ព្រះ​ធម៌​ទាំង​ឡាយ​នោះ​ គ្រប់កាល​ទាំង​ពួង ។

ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ សន្ទិដ្ឋិកោ អកាលិកោ ឯហិ​បស្សិកោ ឱបនយិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្វោ វិញ្ញូហីតិ

ប្រែៈ ​ព្រះ​បរិយត្តិ​ធម៌​គឺ​ព្រះ​ត្រៃបិដក ​ជា​ធម៌​គឺ​ព្រះ​ដ៏​មាន​ព្រះ​ភាគ ទ្រង់​ត្រាស់​សម្តែងហើយ​ដោយ​ល្អ ​ព្រះ​នពលោកុត្តរ​ធម៌​មាន ៩ ប្រការ គឺមគ្គ ៤ ផល ៤ និព្វាន ១ ​ជា​ធម៌​គឺ​ព្រះ​អរិយ​បុគ្គល​ ​ទាំង​ពួង ដឹងពិត​ឃើញ​ពិត ​ដោយ​បច្ចវេក្ខណញ្ញាណ ​គឺ​ថា​នឹង​បាន​ដឹង​ដោយ​ស្តាប់ ​ដោយ​ជឿ​បុគ្គល​ដទៃ​នោះ​ក៏ទេ ​គឺ​ឃើញ​ច្បាស់​ដោយ​ខ្លួនឯង ​ជា​ធម៌​ឲ្យ​នូវ​ផលមិនរង់ចាំកាល ​គឺ​ថាកាល​បើ​ព្រះ​អរិយមគ្គកើតឡើងហើយ ​ព្រះ​អរិយផលក៏កើត​ក្នុង​លំដាប់គ្នា មិន​បាន​យឺតយូរឡើយ​ជា​ធម៌​គួរ​ដល់​ឯហិបស្សវិធី ​គឺ​ថា​បើ​ព្រះ​អរិយ​បុគ្គល​ ​ដែល​បាន​សម្រេច​មគ្គផលហើយ ក៏គួរ​នឹង​ហៅ​បុគ្គល​ដទៃ ​ឲ្យ​ចូល​មក​មើល​បាន​ ​ជា​ធម៌​គឺ​ព្រះ​អរិយ​បុគ្គល​គប្បី​បង្អោន​ចូល​មកទុក ​ក្នុង​ខ្លួន​ដោយ​អំណាច​នៃ​ភាវនា ​ជា​ធម៌​គឺ​អ្នកប្រាជ្ញ​ទាំង​ឡាយមានឧគ្ឃដិតញ្ញូ​បុគ្គល​ជា​ដើម ​គប្បី​ដឹង​គប្បី​ឃើញ​ច្បាស់​ក្នុង​ចិត្ត​នៃ​ខ្លួន ។

នត្ថិ មេ សរណំ អញ្ញំ ធម្មោ មេ សរណំ វរំ ឯតេន សច្ចវជ្ជេន ហោតុ មេ ជយមង្គលំ

ប្រែៈ វត្ថុដទៃ​ជា​ទី​ពឹង​ទី​រលឹក ​នៃ​ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា មិនមានឡើយ មានតែ​ព្រះ​ធម៌​ជា​ម្ចាស់​ជា​ទី​ពឹង​ទី​រលឹក​ដ៏​ប្រសើរ ​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា ​សូម​សិរីសួស្តីជយមង្គលចូរមាន​ដល់​ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា ​ដោយ​កិរិយាពោល​នូវ​ពាក្យ សច្ចៈ​នេះ​ ។

ឧត្តមង្គេន វន្ទេហំ ធម្មញ្ច ទុវិធំ វរំ ធម្មេ យោ ខលិតោ ទោសោ ធម្មោ ខមតុ តំ មមំ

ប្រែៈ ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា ​សូម​ថ្វាយ​បង្គំ ​នូវ​ព្រះ​ធម៌​ដ៏​ប្រសើរមាន ២ ប្រការ ​គឺ​ព្រះ​បរិយត្តិ​ធម៌​និង​ព្រះ​នពលោកុត្តរ​ធម៌​ ​ដោយ​អវយវៈ​ដ៏​ឧត្តម​គឺ​ត្បូង ទោស​ឯណា​ដែល​ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា ធ្វើ​ឲ្យ​ភ្លាំងភ្លាត់ហើយ ​ក្នុង​ព្រះ​ធម៌​ជា​ម្ចាស់ ​សូម​ព្រះ​ធម៌​ជា​ម្ចាស់អត់​នូវ​ទោស​នោះ​ដល់​ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា ។ (​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំម្តង)
នមស្ការព្រះពុទ្ធរតនៈ: <center>'''នមស្ការព្រះពុទ្ធរតនៈ'''</center>

នមស្ការព្រះពុទ្ធរតនៈ

នមោតស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស
 
នមោតស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

នមោតស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

ប្រែៈ រីកិរិយានមស្ការ ថ្វាយបង្គំ នៃខ្ញុំព្រះករុណា ចូរមានដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះ ព្រះអង្គជាព្រះអរហន្តដ៏ប្រសើរ ទ្រង់ត្រាស់ដឹង
 
នូវញេយ្យធម៌ទាំងពួងដោយប្រពៃចំពោះព្រះអង្គ ឥតមានគ្រូអាចារ្យណា ប្រដៅព្រះអង្គឡើយ ។

យោ សន្និសិន្នោ វរពោធិមូលេ មារំ សសេនំ មហតឹ វិជេយ្យោ

សម្ពោធិមាគច្ឆិ អនន្តញ្ញាណោ លោកុត្តមោ តំ បនមាមិ ពុទ្ធំ

ប្រែៈ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធអង្គឯណា ទ្រង់គង់ចម្រើននូវ ព្រះអនាបានស្សតិកម្មដ្ឋានលើរតនបល្ល័ង្ក ក្រោមម្លប់ពោធិព្រឹក្សដ៏ប្រសើរ 

បានផ្ចាញ់នូវមារាធិរាជ ព្រមទាំងសេនាដ៏ច្រើន ហើយទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវ សម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ មានប្រាជ្ញារកទីបំផុតគ្មាន ព្រះអង្គប្រសើរ

ជាងសត្វលោក ខ្ញុំព្រះករុណាសូមក្រាបថ្វាយបង្គំ នូវព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធអង្គនោះ ដោយគោរព ។ (ក្រាបថ្វាយបង្គំម្តង)

យេ ច ពុទ្ធា អតីតា ច យេ ច ពុទ្ធា អនាគតា 

បច្ចុប្បន្នា ច យេ ពុទ្ធា អហំ វន្ទាមិ សព្វទា

ប្រែៈ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយអង្គឯណា ដែលបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ និព្វានកន្លងទៅហើយក្តី ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយអង្គឯណា
 
ដែលបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធក្នុងកាលខាងមុខក្តី ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយអង្គឯណា ដែលបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធក្នុងភទ្រក័ល្បនេះក្តី
 
ខ្ញុំព្រះករុណា សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ នូវព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយនោះ គ្រប់កាលទាំងពួង ។ (ក្រាបថ្វាយបង្គំម្តង)

ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ
 
អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាតិ

ប្រែៈ ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ ព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះ ទ្រង់ព្រះនាមថា អរហំ ព្រោះព្រះអង្គឆ្ងាយចាកសឹកសត្រូវ ពោលគឺកិលេស ព្រមទាំងវាសនា គឺកាយបយោគ និងវចីបយោគ 

ទ្រង់ព្រះនាមថា សម្មាសម្ពុទ្ធោ ព្រោះព្រះអង្កត្រាស់ដឹងនូវ ញេយ្យធម៌ទាំងពួង ដោយប្រពៃចំពោះព្រះអង្គឥតមានគ្រូអាចារ្យណា ប្រដៅព្រះអង្គឡើយ 

ទ្រង់ព្រះនាមថា វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ ព្រោះព្រះអង្គបរិបូណ៌ ដោយវិជ្ជា៣និងវិជ្ជា៨ និងចរណៈ១៥

ទ្រង់ព្រះនាមថា សុគតោ ព្រោះព្រះអង្គមានដំណើរល្អ យាងទៅកាន់សុន្ទរស្ថាន គឺអមតមហានិព្វាន 

ទ្រង់ព្រះនាមថា លោកវិទូ ព្រោះព្រះអង្គជ្រាបច្បាស់នូវត្រៃលោក 

ទ្រង់ព្រះនាមថា អនុត្តរោ ព្រោះព្រះអង្គប្រសើរដោយសីលាទិគុណ រកបុគ្កលណាមួយស្មើគ្មាន 

ទ្រង់ព្រះនាមថា បុរិសទម្មសារថិ ព្រោះព្រះអង្គជាអ្នកទូន្មាន នូវបុរសដែលមានឧបនិស្ស័យ គួរនឹងទូន្មានបាន

ទ្រង់ព្រះនាមថា សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ព្រោះព្រះអង្គជាសាស្តាចារ្យ នៃទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ 

ទ្រង់ព្រះនាមថា ពុទ្ធោ ព្រោះព្រះអង្គត្រាស់ដឹង នូវចតុរារិយសច្ច ហើយញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យត្រាស់ដឹងផង 

ទ្រង់ព្រះនាមថា ភគវា ព្រោះព្រះអង្គមានដំណើរទៅកាន់ត្រៃភព ខ្ជាក់ចោលហើយ គឺថាព្រះអង្គមិនត្រឡប់កើតទៀតឡើយ ។
នត្ថិ មេ សរណំ អញ្ញំ ពុទ្ធោ មេ សរណំ វរំ 

ឯតេន សច្ចវជ្ជេន ហោតុ មេ ជយមង្គលំ 

ប្រែៈ វត្ថុដទៃជាទីពឹងទីរលឹក នៃខ្ញុំព្រះករុណា មិនមានឡើយ មានតែព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ជាទីពឹងទីរលឹកដ៏ប្រសើរ របស់ខ្ញុំព្រះករុណា
 
សូមសិរីសួស្តីជយមង្គល ចូរមានដល់ខ្ញុំព្រះករុណា ដោយកិរិយាពោលនូវពាក្យ សច្ចៈនេះ ។

ឧត្តមង្គេន វន្ទេហំ បាទបំសុំ វរុត្តមំ ពុទ្ធេ យោ 

ខលិតោ ទោសោ ពុទ្ធោ ខមតុ តំ មមំ

ប្រែៈ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយបង្គំ នូវល្អងធូលីព្រះបាទ នៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ ដោយអវយវៈដ៏ឧត្តមគឺត្បូង ទោសឯណាដែល

ខ្ញុំព្រះករុណា ធ្វើឲ្យភ្លាំងភ្លាត់ហើយ ក្នុងព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ សូមព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់អត់នូវទោសនោះ ដល់ខ្ញុំព្រះករុណា ។ (ក្រាបថ្វាយបង្គំម្តង)

(គិហិបតិបត្តិពិសេស)

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធម៌វន្ទនា
នមស្ការព្រះសង្ឃរតនៈ

បាលី : 

សង្ឃោ វិសុទ្ធោ វរទក្ខិណេយ្យោ សន្តិន្ទ្រិយោ សព្វមលប្បហីនោ 
គុណេហិនេកេហិ សមិទ្ធិបត្តោ អនាសវោ តំ បនមាមិ សង្ឃំ

ប្រែៈ 

 ព្រះអរិយសង្ឃឯណា ដ៏បរិសុទ្ធវិសេស ជាទក្ខិណេយ្យបុគ្គលដ៏ប្រសើរ មានឥន្ទ្រិយរម្ងាប់ហើយ មានមន្ទិលគឺរាគាទិកិលេស ទាំងពួងបន្សាត់បង់ហើយជាព្រះសង្ឃដល់ហើយនូវ កិរិយាសម្រេចដោយគុណ ទាំងឡាយដ៏ច្រើន ជាព្រះសង្ឃមានអាសវធម៌មិនមាន គឺថាជាព្រះខីណាស្រព ខ្ញុំព្រះករុណាសូមក្រាបថ្វាយបង្គំ នូវព្រះអរិយសង្ឃនោះ ដោយគោរព ។ (ក្រាបថ្វាយបង្គំម្តង)

បាលី : 

យេ ច សង្ឃា អតីតា ច យេ ច សង្ឃា អនាគតា
បច្ចុប្បន្នា ច យេ សង្ឃា អហំ វន្ទាមិ សព្វទា

ប្រែៈ

 ព្រះសង្ឃទាំងឡាយឯណា ដែលជាព្រះសង្ឃនឹងបានសម្រេច មគ្គនិងផលកន្លងទៅហើយក្តី ព្រះសង្ឃទាំងឡាយឯណា ដែលជាព្រះសង្ឃនឹងបានសម្រេចមគ្គនិងផល ក្នុងកាលខាងមុខក្តី ព្រះសង្ឃទាំងឡាយឯណា ដែលជាព្រះសង្ឃ នឹងបានសម្រេចមគ្គនិងផល ក្នុងកាលជាបច្ចុប្បន្ននេះក្តី ខ្ញុំព្រះករុណាសូមក្រាបថ្វាយបង្គំ នូវព្រះអរិយសង្ឃទាំងឡាយនោះ គ្រប់កាលទាំងពួង ។ (ក្រាបថ្វាយបង្គំម្តង)

បាលី : 

សុបដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ ឧជុបដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ ញាយ
បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ សាមីចិបដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ យទិទំ
ចត្តារិ បុរិសយុគានិអដ្ឋ បុរិសបុគ្គលា ឯស ភគវតោ សាវកសង្ឃោ អាហុនេយ្យោ
បាហុនេយ្យោ ទក្ខិនេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សាតិ
 
ប្រែៈ

 ព្រះសង្ឃជាសាវកនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ លោកប្រតិបត្តិហើយដោយប្រពៃ គឺប្រតិបត្តិតាមគន្លង ព្រះនពលោកុត្តរធម៌ ព្រះសង្ឃជាសាវកនៃព្រះដ៏ មានព្រះភាគលោកប្រតិបត្តិដោយត្រង់ គឺប្រតិបត្តិជាមជ្ឈិមប្បដិបទា ព្រះសង្ឃ ជាសាវកនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ លោកប្រតិបត្តិដើម្បីត្រាស់ដឹង នូវព្រះនិព្វានជាស្ថានក្សេមផុតចាកទុក្ខទាំងពួង ព្រះសង្ឃជាសាវកនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ លោកប្រតិបត្តិដ៏សមគួរ ដល់សាមីចិកម្ម គឺប្រតិបត្តិគួរដល់ សីលសមាធិបញ្ញាព្រះសង្ឃឯណា បើរាប់ជាគូនៃបុរសទាំងឡាយ មាន៤គូ គឺព្រះសង្ឃដែលបានសម្រេចនូវសោតាបត្តិមគ្គ និងសោតាបត្តិផលជាគូ១ សកទាគាមិមគ្គ និងសកទាគាមិផលជាគូ១ អនាគាមិមគ្គ និងអនាគាមិផលជាគូ១ អរហត្តមគ្គ និងអរហត្តផលជាគូ១ បើរាប់រៀងជាបុរសបុគ្គល មាន៨គឺ ព្រះសង្ឃដែលបានសម្រេចនូវសោតាបត្តិមគ្គ១ សោតាបត្តិផល១ សកទាគាមិមគ្គ១ សកទាគាមិផល១ អនាគាមិមគ្គ១ អនាគាមិផល១ អរហត្តមគ្គ១ អរហត្តផល១ ព្រះសង្ឃទាំងនុ៎ះជាសាវកនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ លោកគួរទទួលនូវចតុប្បច្ច័យ ដែលបុគ្គលឧទ្ទិសចំពោះអ្នកមានសីល ហើយនាំមកអំពីចម្ងាយ បង្អោនចូលមកបូជា លោកគួរទទួលនូវអាគន្តកទាន គឺទានដែលបុគ្គលតាក់តែង ដើម្បីញាតិនិងមិត្ត ដែលមកអំពីទិសផ្សេងៗ ហើយបង្អោនចូលមកបូជា លោកគួរទទួលនូវទាន ដែលបុគ្គលជឿនូវកម្មនិងផលនៃកម្មហើយបូជា លោកគួរដល់អញ្ជលីកម្ម ដែលសត្វលោកគប្បីធ្វើ លោកជាបុញ្ញក្ខេត្ត គឺជាទីដុះឡើងនៃពូជគឺបុណ្យ នៃសត្វលោក រកខេត្តដទៃក្រៃលែងជាងគ្មាន ។

បាលី : 

នត្ថិ មេ សរណំ អញ្ញំ សង្ឃោ មេ សរណំ វរំ
ឯតេន សច្ចវជ្ជេន ហោតុ មេ ជយមង្គលំ
 
ប្រែៈ

 វត្ថុដទៃជាទីពឹងទីរលឹក នៃខ្ញុំព្រះករុណា មិនមានឡើយ មានតែព្រះសង្ឃជាម្ចាស់ជាទីពឹងទីរលឹកដ៏ប្រសើរ របស់ខ្ញុំព្រះករុណា សូមសិរីសួស្តីជយមង្គលចូរមានដល់ខ្ញុំព្រះករុណា ដោយកិរិយាពោលនូវពាក្យ សច្ចៈនេះ ។

បាលី : 

ឧត្តមង្គេន វន្ទេហំ សង្ឃញ្ច ទុវិធោត្តមំ សង្ឃេ
យោ ខលិតោ ទោសោ សង្ឃោ ខមតុ តំ មមំ

ប្រែៈ

 ខ្ញុំព្រះករុណាសូមថ្វាយបង្គំ នូវព្រះសង្ឃដ៏ប្រសើរមាន២ប្រការ គឺសម្មតិ សង្ឃនិងអរិយសង្ឃ ដោយអវយវៈដ៏ឧត្តមគឺត្បូង ទោសឯណាដែលខ្ញុំព្រះករុណា ធ្វើឲ្យភ្លាំងភ្លាត់ហើយ ក្នុងព្រះសង្ឃជាម្ចាស់ សូមព្រះសង្ឃជាម្ចាស់អត់នូវទោសនោះ ដល់ខ្ញុំព្រះករុណា ។ (ក្រាបថ្វាយបង្គំម្តង)
នមស្តេ

រូបភាពតូច| ការចុចដៃរួមគ្នាដោយស្នាមញញឹមដើម្បីស្វាគមន៍ នមស្តេ ដែលជាកាយវិការវប្បធម៌ទូទៅនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា
នមស្តេ (  ទេវនាគរី : नमस्ते) ជួនកាលគេហៅថា នមស្ការ និង នមស្ការំ គឺជាទំនៀមទម្លាប់ ហិណ្ឌូ    របៀបនៃ ការស្វាគមន៍ ដោយគោរព និងផ្តល់កិត្តិយសដល់បុគ្គល ឬក្រុម ប្រើនៅពេលណាមួយនៃថ្ងៃ។  វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​នៅ​ក្នុង ​ឧបទ្វីប​ឥណ្ឌា និង​ក្នុង​ចំណោម ​ជនភៀសខ្លួន ​ឥណ្ឌា និង​នេប៉ាល់។ នមស្តេ ជាធម្មតាត្រូវបាននិយាយដោយប្រើធ្នូបន្តិច និងដៃសង្កត់ជាមួយគ្នា បាតដៃស្ទាប និងម្រាមដៃចង្អុលឡើងលើ មេដៃនៅជិតទ្រូង។ កាយវិការនេះត្រូវបានគេហៅថា អញ្ជលី មុទ្រា ; ឥរិយាបទឈរដែលរួមបញ្ចូលវាជា ប្រនាមា ។ .
នមស្តេ: ការប្រើប្រាស់

ការប្រើប្រាស់ 
កាយវិការ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​នៅ​ទូទាំង​ឧបទ្វីប​ឥណ្ឌា ផ្នែក​នៃ​អាស៊ី និង​កន្លែង​ដែល​ប្រជាជន​ដើម​កំណើត​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​បាន​ធ្វើ​ចំណាក​ស្រុក។  នមស្តេ ត្រូវបានគេប្រើជាទម្រង់ការគោរពនៃការស្វាគមន៍ ការទទួលស្គាល់ និងស្វាគមន៍សាច់ញាតិ ភ្ញៀវ ឬមនុស្សចម្លែក។ Constance Jones and James D. Ryan, Encyclopedia of Hinduism, , p. 302 នៅក្នុងបរិបទខ្លះ ពាក្យ នមស្តេ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមនុស្សម្នាក់ដើម្បីបង្ហាញពីការដឹងគុណចំពោះជំនួយដែលបានផ្តល់ ឬផ្តល់ឲ្យ និងដើម្បីថ្លែងអំណរគុណដល់បុគ្គលផ្សេងទៀតចំពោះសេចក្តីសប្បុរសដ៏សប្បុរសរបស់គាត់។ Joseph Shaules (2007), Deep Culture: The Hidden Challenges of Global Living, , pp. 68–70

នមស្ការ គឺជាផ្នែកមួយនៃ <i id="mw1Q">upacharas</i> ទាំង 16 (ការគោរពបូជា) ដែលត្រូវបានប្រើនៅក្នុងប្រាសាទឬកន្លែងណាមួយនៃ បូជា ផ្លូវការ (ថ្វាយបង្គំ) ។  នមស្តេ នៅក្នុងបរិបទនៃការថ្វាយបង្គំព្រះ អ្នកប្រាជ្ញសន្និដ្ឋានថា James Lochtefeld, The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Volume 2, , 720 pp.  មានមុខងារដូចគ្នានឹងការស្វាគមន៍ភ្ញៀវឬនរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត។ វាបង្ហាញពីភាពគួរសម ការគួរសម កិត្តិយស និងការរាក់ទាក់ពីមនុស្សម្នាក់ទៅម្នាក់ទៀត។ វាត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុងការលាផងដែរ។ នេះជួនកាលត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងគម្ពីរហិណ្ឌូបុរាណដូចជា Taittiriya Upanishad ដូចជា Atithi Devo Bhava (ព្យញ្ជនៈចាត់ទុកភ្ញៀវដូចជាព្រះ)។  Roberto De Nobili, Preaching Wisdom to the Wise: Three Treatises, , p. 132

នមស្តេ គឺជាទម្រង់មួយក្នុងចំណោមទម្រង់ទាំងប្រាំមួយនៃ ប្រណម ហើយនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសឥណ្ឌា ពាក្យទាំងនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់មានន័យដូចគ្នា។  G. Chatterjee (2003), Sacred Hindu Symbols, , pp. 47–49

ដោយសារ នមស្តេ គឺជាទម្រង់នៃការស្វាគមន៍ដែលមិនទាក់ទងគ្នា មេដឹកនាំពិភពលោកមួយចំនួនបានយកកាយវិការនេះជាជម្រើសមួយសម្រាប់ការចាប់ដៃក្នុងអំឡុងពេល ជំងឺរាតត្បាត Coronavirus ឆ្នាំ 2020 ជាមធ្យោបាយមួយដើម្បីការពារការរីករាលដាលនៃមេរោគ។
នមោពុទ្ធាយ: ព្យញ្ជនៈខ្មែរមានន័យដូចតទៅ៖

ព្យញ្ជនៈខ្មែរមានន័យដូចតទៅ៖ 

ន ធាតុទឹកមានគុណ ១២តំណាងម្ដាយ

មោ ធាតុដីមានគុណ ២១តំណាងឪពុក

ពុ ធាតុភ្លើងមានគុណ ៦តំណាងស្ដេច ឬ បង

ទ្ធា ធាតុខ្យល់មានគុណ ៧តំណាងញាតិ

យ ធាតុអាកាសមានគុណ ១០តំណាងគ្រូ

សរុបគុណទាំង៥ មាន ៥៦គុណ មានន័យថាគុណព្រះពុទ្ធ ៥៦។
នមោពុទ្ធាយ: ន

ន
ន តំណាងតួសីលបាណា នៅនឹងមាត់ ជាតួអង្គព្រះកុក្កសន្ធោ គម្ពីរព្រះបុគ្គល ឈ្មោះរូបក្ខន្ធ បង្កើតជាកម្មកិលេស ទានបារមី និង ខន្ដីបារមី តំណាងពណ៌ស ធាតុទឹកគុណម្ដាយ១២។

ន ប ផ ព ភ ម យ រ ល វ ស ហ នៅក្នុងខ្លួនគឺ៖

    ន ជាទឹកប្រមាត់
    ប ជាទឹកស្លេស
    ផ ជាទឹកខ្ទុះ
    ព ជាទឹកឈាម
    ភ ជាទឹកញើស
    ម ជាខ្លាញ់ខាប់
    យ ជាទឹកភ្នែក
    រ ជាខ្លាញ់រាវ
    ល ជាទឹកមាត់
    វ ជាទឹកសម្បោរ
    ស ជាទឹករំអិល
    ហ ជាទឹកមូត្រ

ចប់គុណម្ដាយ១២ធាតុទឹក។
នមោពុទ្ធាយ: មោ

មោ
មោ តួសីលអទិន្នាទាននៅនឹងកាយ តំណាងតួអង្គព្រះកោនាគមនោ គម្ពីរព្រះកថាវត្ថុ ឈ្មោះវេទនាក្ខន្ធ បង្កើតជាកម្មកិលេស សីលបារមី និង សច្ចបារមី តំណាងពណ៌ខ្មៅ ធាតុដីគុណឳពុក២១។

ក ខ គ ឃ ង ច ឆ ជ ឈ ញ ដ ឋ ឌ ឍ ណ ត ថ ទ ធ ឡ អ្ង័ នៅក្នុងខ្លួន៖

    ក បង្កើតជាសក់
    ខ បង្កើតជារោម
    គ បង្កើតជាក្រចក
    ឃ បង្កើតជាធ្មេញ
    ង បង្កើតជាស្បែក
    ច បង្កើតជាសាច់
    ឆ បង្កើតជាសសៃ
    ជ បង្កើតជាឆ្អឹង
    ឈ បង្កើតជាខួរក្នុងឆ្អឹង
    ញ បង្កើតជាទាច
    ដ បង្កើតជាបេះដូង
    ឋ បង្កើតជាថ្លើម
    ឌ បង្កើតជាវាវ(សន្ទះខ្យល់)
    ឍ បង្កើតជាក្រពះ
    ណ បង្កើតជាសួត
    ត បង្កើតជាពោះវៀនធំ(សសៃធំ)
    ថ បង្កើតជាពោះវៀនតូច(សសៃតូច)
    ទ បង្កើតជាអាហារថ្មី
    ធ បង្កើតជាអាហារចាស់
    ឡ បង្កើតជាអំបែងក្បាល
    អ្ង័ បង្កើតជាខួរក្បាល

ចប់គុណឳពុក២១ធាតុដី។
នមោពុទ្ធាយ: ពុ

ពុ
ពុ តួសីល អព្រហ្មនៅនឹងភ្នែក តំណាងតួអង្គព្រះ កស្សបោ ឈ្មោះ សញ្ញាក្ខន្ធ គម្ពីរព្រះសង្គណី នេក្ខម្មបារមី និង អទិដ្ឋានបារមី ធាតុភ្លើង៦គុណ ព្រះមហាក្សត្រ និង បង សំ វិ ធា បុ ក យ បង្កើតជាកម្មកិលេស ឆព្វណ្ណរង្សី ៦ អាយតនៈទាំង៦ ធាតុទាំង៦ ឥន្រ្ទីយ៍ទាំង៦ ទ្វារទាំង៦ ផ្ទះទាំង៦ ព្រះយុគ្គលៈទាំង៦ តំណាងពណ៌លឿងចប់ គុណស្ដេច និង បងធាតុភ្លើង៦។
នមោពុទ្ធាយ: ទ្ធា

ទ្ធា
ទ្ឋា តួសីលមុសា នៅក្នុងត្រចៀក ជាតួអង្គ ព្រះសិរិសាក្សមនីគោត្តម តំណាងគុណញ្ញាតិកាទាំង៧សន្ដាន សំ វិ ធា បុ ក យ បៈ បង្កើតជាធាតុខ្យល់ទាំង៧ សហស្សធម្ម ឈ្មោះសង្ខារក្ខ័ន្ដគម្ពីរព្រះវិភង្គ មេត្ដាបារមី និង បញ្ញាបារមី បង្កើតជាព្រះអភិធម្មទាំង៧គម្ពីរ ម អ ឧ ទាំង១០០០ ឧ អ ម ទាំង ១០០០ អារម្មណ៍ទាំង៧ កំពែងកែវទ្វារនិព្វានទាំង៧ជាន់តំណាងពណ៌បៃតងនិងខៀវ ចប់គុណញាត្តិ៧ធាតុខ្យល់។
នមោពុទ្ធាយ: យ

យ
យ តួសីលសុរានៅក្នុងខ្លួន ជាតួអង្គព្រះសេអាមេត្រីយ៍ បង្កើតធាតុអាកាសទាំង១០ គុណគ្រូអាចារ្យ១០ សំ វិ ធា បុ ក យ ប ម អ ឧ។ ទា្វទាំង១០ អសុភ១០ កសិណ១០ តំណាងពណ៌ក្រហម ចប់គុណគ្រូអាចារ្យ១០ធាតុអាកាស។

 

រៀបរៀងដោយ សុខ គឹមហេង

គ្រប់ប្រស្នាថ្មជាច្រើនត្រូវបានស្រាយដោយ (ព្រឹទ្ធិចារ្យ គៀត ចាន់ថុន)

ឯកសារយោង ធម៌ចំរើនគុណ មគ្គ៤ ផល៤ (អភិរក្សដោយព្រឺទ្ធាចារ្យ ចាន់ ស៊ីម)

សូមបុណ្យកុសលដែលកើតចេញពីការចែករំលែកចំណេះនេះ ជួយបើកភ្នែកទី៣(ថ្ងាស បញ្ញា)អោយកូនក្មែរគ្រប់រូបភ្លឺពណ្ណរាយ ស្រឡាញ់ រក្សា អភិរក្សកេរតំណែល ព្រមទាំងអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសជាតិ គ្រួសារ និង ខ្លួនឯង ហើយសាមគ្គីគ្នាជានិច្ចនិរន្តន៍តរៀងទៅ។

 

សំរាប់ឯកសារទាំងមូលអាចទំនាក់ទំនងៈ សុខ គឹមហេង sok.kimheng@gmail.com
នយោបាយ

ពាក្យនយោបាយមកពាក្យផ្សំគ្នាគឺពាក្យ នយ + ឧបាយ ដែលមានន័យថាឧបាយក្នុងការណែនាំ កលល្បិច ឬមេគំនិត ដែលគេផ្តើមឡើង ដើម្បីដឹកនាំជនដទៃឱ្យប្រព្រឹត្តទៅរកទីដៅយ៉ាងនេះ ឬយ៉ាងនោះ កិច្ចការដែលទាក់ទងដោយការគ្រប់គ្រងរដ្ឋវចនានុក្រមខ្មែរ​ សម្តេចសង្ឍរាជ ជួន ណាត។ ភាសាបច្ចេកទេសនយោបាយប្រែថាវិធីសាស្រ្តក្នុងការស្វែងរកអំណាចដើម្បីគ្រប់គ្រងប្រទេស។តើអ្វីទៅជាអំណាច?ក្នុងទីនេះសំដៅយកតំណែងបើក្នុងរបបគម្មុនិស្សគឺលេខាធិការឬប្រធានបក្សបើក្នុងរបបរាជានិយមគឺស្តេចឬប្រមុខរដ្ឋហើយបើក្នុងរបបប្រជាធិប្បតេយ្យបែបរដ្ដសភាគឺនាយករដ្ឋមន្រ្តីបែបប្រធានាធិបតីគឺប្រធានាធិបតីហើយបើបែបផ្សំរវាងបែបរដ្ឋសភានឹងបែបប្រធានាធិបតីគឺប្រធានាធិបតី។ក្រៅពីនោះនៅមានអំណាចបែបទាហានដែលមានមេបញ្ជាការជាដើម។ឬអាចមានអំណាចអ្វីផ្សេងទៀតដែលមានលក្ខណរៀបចំជារចនាសម្ពន្ធតាមប្រទេសនិមួយៗ។ប្រទេសកមពុជាយើងប្រើរបបប្រជាធិប្បតេយ្យបែបរដ្ឋសភា នៅក្នុងរបបរដ្ឋសភានេះដើម្បីចងអំណាចឲ្យមានតុល្យភាពស្មើគ្នានឹងអាចត្រួតពិនិត្យបាន គេបានចងជារចនាសម្ពន្ធអំណាចជា៣ឲ្យដាច់ដោយឡែកពីគ្នាគឺអំណាចនិតិបញ្ញត្តិ(រដ្ឋសភា) អំណាចនិតិប្រតិបត្តិ(រដ្ឋាភិបាល) នឹងអំណាចតុលាការ។ទាំងនេះគឺដើម្បីមិនឲ្យអំណាចប្រមូលផ្តុំទៅលើបុគ្គលឬបក្សណាមួយបាន។
នយោបាយ: បដិវត្តន៍នយោបាយ

បដិវត្តន៍នយោបាយ 
បដិវត្តន៍ជាច្រើនកើតមាននៅក្នុងបដិវត្តបារាំងនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៨៩ ហើយបានកើតមានបន្តរហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១៩  ជាកត្តាបន្ទានើក្នុងការកើតឡើងទ្រឹស្តីសង្គមវិជ្ជា។ ឥទ្ធិពលបដិវត្តន៍ទៅលើសង្គមជាច្រើន ហើយនិងលទ្ធផលនិងការផ្លាស់ប្តូរជាវិជ្ជមានជាច្រើន។ ទោះបីជាមានលទ្ធផលយ៉ាងណាក៏ដោយក៏ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានកើតឡើងមានផងដែរ នៅក្នុងការប្រែប្រួលទាំងនោះ។ អ្នកប្រាជ្ញទាំងនោះត្រូវបានរំខានដោយលទ្ធផលនៃភាពវិកវរ និងច្របូកច្របល់ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសបារាំង។ អ្នកប្រាជ្ញទាំងនោះមានការឯកភាពគ្នាក្នុងបំណងស្ថាបនារបៀបរាបរយសង្គម។ អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើននៅអំឡុងពេលនោះចង់ឱ្យមានការត្រឡប់ទៅរកសន្តិភាព និងរបៀបរៀបរយដូចសម័យយុគ្គកណ្តាល។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះទៀតទទួលស្គាល់ការប្រែប្រួលសង្គមមិនអាចត្រឡប់ថយក្រោយបាឡើយ។ ដូច្នោះពួកគេចង់បានការផ្លាស់ប្តូរសង្គម ដែលមានមូលដ្ឋានលើរបៀបរៀបរយសង្គម ដែលត្រូវបានបដិសេដដោយបដិវត្តន៍នយោបាយនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៨ និងសតវត្សរ៍ទី១៩។ ការចាប់អារម្មណ៍នៅក្នុងរបៀបរៀបរយសង្គម ដែលជាបញ្ហាមួយ ដែលមានការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងពីទ្រឹស្តីសង្គមវិជ្ជាបុរាណសៀវភៅ ប្រវត្តិអ្នកប្រាជ្ញ និងទ្រឹស្តីសង្គមវិជ្ជា រៀបរៀងដោយលោក បណ្ឌិត វង្ស អែមសំអាន ឆ្នាំ២០០៨ ទំព័រទី៤។
នយោបាយនៅកម្ពុជា

នយោបាយប្រទេសកម្ពុជា 'ត្រូវបានកំណត់នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃរបបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលក្នុងនោះព្រះមហាក្សត្រមានតួនាទីជាប្រមុខរដ្ឋហើយនាយករដ្ឋមន្ត្រីគឺជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាល។ នៅឆ្នាំ១៩៧៩ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធវៀតណាមបានវាយចូលទឹកដីកម្ពុជា រួចបានផ្តួលរំលំរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ហើយបន្ទាប់មក ក៏បានបន្តឈរជើងក្នុងប្រទេសកម្ពុជារហូតដល់ឆ្នាំ១៩៨៩។ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរបបកុម្មុយនីស្តនៅជុំវិញពិភពលោកចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩០ ទីបំផុតវៀតណាមក៏បានសម្រេចដកកងកម្លាំងរបស់ខ្លួនចេញពីដែនដីកម្ពុជា។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៩៣ ត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើបន្ទាប់ពីភាគីជម្លោះបានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៩១ និងបន្ទាប់ពីមានការបោះឆ្នោតដែលបានរៀបចំឡើងដោយអាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា (អ៊ុនតាក់)។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះបានប្រកាសអំពីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្សនៅប្រទេសកម្ពុជាហើយមានអំណាចធំៗបីគឺ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ អំណាចតុលាការ និងអំណាចនីតិប្បញ្ញត្តិ។ ក៏ប៉ុន្តែ តាំងពីបានប្រកាសរដ្ឋធម្មនុញ្ញមក កម្ពុជាគឺមិនដែលមានបក្សប្រឆាំងណាដែលមានសក្តានុភាពអាចយកឈ្នះលើបក្សកាន់អំណាចនោះឡើយ ដោយហេតុនេះហើយទើបសម្តេចហ៊ុន សែនអាចបន្តកាន់អំណាចជានាយករដ្ឋមន្រ្តីគិតចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៨៥ មក។ គណបក្សសម្តេចគឺ គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជាដែលដណ្តើមអាសនៈបានទាំង ១២៥ នៅក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋសភាក្នុងឆ្នាំ២០១៨ បន្ទាប់ពីបានរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជាចោល ដែលពេលនោះត្រូវជាបក្សប្រឆាំងធំបំផុតនឹងបក្សប្រជាជន។ តមកទៀត រដ្ឋធម្មនុញ្ញក៏បានប្រកាសដែរថាប្រទេសកម្ពុជាគឺជា "រដ្ឋឯករាជ្យ អធិបតេយ្យ សន្តិភាព អព្យាក្រឹត និងរដ្ឋមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ"។

អំណាចនីតិប្រតិបត្តិត្រូវបានអនុវត្តដោយរាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងនាមនិងដោយឯកច្ឆ័ន្ធពីសំណាក់ព្រះមហាក្សត្រ។ រដ្ឋាភិបាលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយគណៈរដ្ឋមន្រ្តីដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្រ្តី។ នាយករដ្ឋមន្រ្តីត្រូវបានជួយ ឬគាំទ្រដោយសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សានោះមានដូចជា ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តីជាន់ខ្ពស់ និងរដ្ឋមន្រ្តីផ្សេងៗ។ អំណាចនីតិប្បញ្ញត្តិត្រូវបានផ្ទេរទៅនីតិបញ្ញត្តិទ្វេភាគី ដោយក្នុងនោះមានរដ្ឋសភាដែលមានសិទ្ធិអំណាចបោះឆ្នោតលើសេចក្តីព្រាងច្បាប់ ហើយព្រឹទ្ធសភាវិញមានសិទ្ធិអំណាចពិនិត្យមើលឡើងវិញ។ នៅពេលអនុម័តច្បាប់តាមរយៈស្ថាប័នសភាទាំងពីរ សេចក្តីព្រាងច្បាប់នោះនឹងត្រូវដាក់ជូនព្រះមហាក្សត្រដើម្បីឡាយព្រះហត្ថលេខា និងប្រកាសឱ្យប្រើ។ អំណាចតុលាការមានភារកិច្ចការពារសិទ្ធិ និងសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនិងដោះស្រាយជម្លោះវិវាទដោយមិនលម្អៀង។ តុលាការកំពូលគឺជាតុលាការខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងប្រទេស ហើយមានអំណាចវិនិច្ឆ័យលើសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការជាន់ទាប។ ស្ថាប័នដាច់ដោយឡែកមួយទៀតហៅថា ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីផ្តល់ការបកស្រាយអំពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញនិងច្បាប់ ហើយដើម្បីដោះស្រាយវិវាទទាក់ទងនឹងការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិកសភា។

គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជាបានគ្របដណ្តប់លើទិដ្ឋភាពនយោបាយកម្ពុជាចាប់តាំងពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៃឆ្នាំ១៩៩៧ នៅឯទីក្រុងភ្នំពេញបានបញ្ចប់មកម្លេះ។ គណបក្សផ្សេងៗដែលជាគូប្រជែងនឹងបក្សប្រជាជនកម្ពុជាមាន គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចដែលជាគណបក្សរាជានិយម និងអតីតគណបក្សសង្គ្រោះជាតិដែលត្រូវបានរំលាយចោលដោយតុលាការកំពូលនៅឆ្នាំ២០១៧។ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយឈ្មោះស្ទីវិន ឡេវីតស្គី និងលូកាន-វេ បានពណ៌នាពីប្រទេសកម្ពុជាថាជា"របបផ្តាច់ការប្រកួតប្រជែង" ដែលជាប្រភេទរបបចម្រុះ មានលក្ខណៈជាប្រជាធិបតេយ្យផងនិងបែបផ្តាច់ការផង។
នយោបាយនៅកម្ពុជា: ការបែងចែកអំណាច

ការបែងចែកអំណាច 
អំណាចរដ្ឋត្រូវបានបែងចែកជាបីគឺ៖ អំណាចនីតិប្បញ្ញត្តិ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ និងអំណាចតុលាការ។ អធិបតេយ្យភាពនយោបាយគឺស្ថិតនៅលើប្រជាជនកម្ពុជាដែលអាចប្រើអំណាចរបស់ពួកគេតាមរយៈអំណាចរដ្ឋទាំងបី។ រាជរដ្ឋាភិបាលដែលកាន់អំណាចប្រតិបត្តិគឺត្រូវទទួលខុសត្រូវដោយផ្ទាល់ចំពោះរដ្ឋសភា។ ប្រព័ន្ធតុលាការដែលជាអំណាចឯករាជ្យមានភារកិច្ចការពារសិទ្ធិនិងសេរីភាពរបស់ពលរដ្ឋ។Hor Peng. The Constitution of the Kingdom of Cambodia: The Evolution of Constitutional Theories and Interpretation. Hor Peng et al. Cambodian Constitutional Law. p. 45 ព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវបានប្រកាសជាសាសនារបស់រដ្ឋ។Kong Phallack. Freedom of Religion in Cambodia. Hor Peng et al. Cambodian Constitutional Law. p. 393
នយោបាយនៅកម្ពុជា: ឥទ្ធិពលលើប្រព័ន្ធច្បាប់

ឥទ្ធិពលលើប្រព័ន្ធច្បាប់ 
ប្រព័ន្ធច្បាប់នៃប្រទេសកម្ពុជាគឺ ច្បាប់ស៊ីវិល ហើយត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីប្រទេសបារាំងដែលជាលទ្ធផលនៃអាណានិគមនិយម។Menzel, Jörg. Cambodia from Civil War to a Constitution to Constitutionalism? Hor Peng et al. Cambodian Constitutional Law p. 31ប្រព័ន្ធច្បាប់សូវៀត-វៀតណាមបានគ្របដណ្តប់លើប្រព័ន្ធច្បាប់កម្ពុជាដើមពីឆ្នាំ១៩៨១ ដល់ឆ្នាំ១៩៨៩, យុត្តិវិទូជាតិស្រីលង្កាម្នាក់ឈ្មោះបាសែល ហ៊្វែណានដូបានអះអាងថាធាតុខ្លះដែលមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធសង្គមនិយមគឺនៅតែបន្តមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់កម្ពុជាសព្វថ្ងៃដដែរ។ ជាទូទៅ ច្បាប់ទំនៀមទម្លាប់ដែលផ្អែកលើព្រះពុទ្ធសាសនានិងច្បាប់ដែលបន្សល់ទុកពីសម័យអង្គរក៏នៅតែមានអនុវត្តខ្លះដែរ។Kong Phallack. Overview of the Cambodian Legal and Judicial System and Recent Efforts at Legal and Judicial Reform. Hor Peng et al. Introduction to Cambodian Law. pp. 7-8Hor Peng. The Constitution of the Kingdom of Cambodia: The Evolution of Constitutional Theories and Interpretation. Hor Peng et al. Cambodian Constitutional Law. pp. 44-45
នយោបាយនៅកម្ពុជា: សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ

សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ 
រដ្ឋធម្មនុញ្ញបានប្តេជ្ញាចំពោះ"ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ" រួមជាមួយបទប្បញ្ញត្តិដែលផ្លាស់ប្តូរជាមូលដ្ឋាននៅក្នុងតួនាទីរបស់រដ្ឋពីអតីតកាល។ សន្តិសុខទ្រពសម្បត្តិឯកជន និងសិទ្ធិលក់ដូរដោយសេរីដែលមានលក្ខខណ្ឌចាំបាច់សម្រាប់ដំណើរនៃសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ ត្រូវបានផ្តល់ជូន។ អំណាចអស្សាមិករណ៍របស់រដ្ឋបានកំណត់ដល់វិសាលភាពនៃការបម្រើផលប្រយោជន៍សាធារណៈហើយត្រូវអនុវត្តតែនៅពេលដែលសំណង"ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៍"ត្រូវធ្វើឡើងជាមុន។Kuong Teilee. Economic Rights and the National Economic System. Hor Peng et al. Cambodian Constitutional Law. p. 498 ដោយដំណើរការនៅក្រោមពាក្យស្លោកមួយថា "Le Cambodge s'aide lui-même" ដែលប្រែថា "កម្ពុជានឹងជួយខ្លួនឯង"។ សកម្មភាពដំបូងបំផុតរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលគឺអនុវត្តកម្មវិធីដែលធានាការស្តារឡើងវិញនូវសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសកម្ពុជា និងការធ្វើសមាហរណកម្មប្រទេសចូលទៅក្នុងទីផ្សារសេដ្ឋកិច្ចតំបន់និងពិភពលោក។ នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៤ រាជរដ្ឋាភិបាលបានប្រកាសពីការផ្លាស់ប្តូរដែល"មិនអាចនឹងត្រឡប់វិញបាននិងមិនអាចផ្លាស់ប្តូរវិញបាន"ពីសេដ្ឋកិច្ចផែនការកណ្តាលទៅរកសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារទិសដៅ។
នយោបាយនៅកម្ពុជា: ការឡើងស្នងរាជ្យ

ការឡើងស្នងរាជ្យ
មិនដូចរបបរាជានិយមភាគនៅលើពិភពលោក រាជាធិបតេយ្យនៅប្រទេសកម្ពុជាគឺមិនចាំបាច់ត្រូវការស្នងរាជ្យបន្តតាមពូជពង្សរាជវង្សឡើយហើយព្រះមហាក្សត្រគឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យជ្រើសរើសអ្នកស្នងរាជ្យសម្បត្តិ (រជ្ជទាយាទ) បន្តនោះដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ព្រះរាជាថ្មីនឹងត្រូវបានជ្រើសរើសដោយក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្កដែលមានសមាជិកដូចជា ប្រធានរដ្ឋសភា នាយករដ្ឋមន្រ្តី ប្រធានព្រឹទ្ធសភា អនុប្រធានទីមួយនិងទីពីរនៃព្រឹទ្ធសភា សម្តេចសង្ឃរាជគណៈមហានិកាយ និងគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ និងអនុប្រធានទីមួយនិងទីពីរនៃរដ្ឋសភា។ បន្ទាប់ពីអតីតព្រះមហាក្សត្របានចូលទិវង្គតឬដាក់រាជ្យ ក្រុមប្រឹក្សារាជ្យសម្បត្តិនឹងបើកការប្រជុំដើម្បីជ្រើសរើសព្រះមហាក្សត្រថ្មីដែលជាសមាជិកនៃរាជវង្សានុវង្សខ្មែរ។

មានមតិជាច្រើនលើកឡើងថា សម្បទារបស់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការចាត់តែងតាំងព្រះមហាក្សត្រប្រកបទៅដោយសន្តិវិធីបានបញ្ជាក់ថាកម្ពុជាគឺជារដ្ឋដែលមានស្ថេរភាពខ្ពស់ខុសផ្លែកពីកម្ពុជាកាលពីអំឡុងទស្សវត្តឆ្នាំ១៩៧០ (សូមមើលប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជា)។
នយោបាយនៅកម្ពុជា: អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ

អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ

thumb|នាយករដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន សែន
thumb|ត្រានៃរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា
នាយករដ្ឋមន្រ្តីគឺជាអ្នកតំណាងមកពីគណបក្សកាន់អំណាចនៃរដ្ឋសភា។ លោក/នាងនឹងត្រូវតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រតាមអនុសាសន៍របស់ប្រធាននិងអនុប្រធានរដ្ឋសភា។ ដើម្បីឱ្យបុគ្គលម្នាក់ក្លាយជានាយករដ្ឋមន្រ្តី លោក/នាងត្រូវទទួលឆ្លងកាត់តាមការបោះឆ្នោតទុកចិត្តពីរដ្ឋសភាជាមុនសិន។

នាយករដ្ឋមន្រ្តីគឺជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលជាផ្លូវការនៅប្រទេសកម្ពុជា។ នៅពេលឡើងកាន់តំណែង លោក/នាងត្រូវតែងតាំងគណៈរដ្ឋមន្រ្តីដែលមានទំនួលខុសត្រូវចំពោះនាយករដ្ឋមន្រ្តី។ ភារកិច្ចផ្លូវការរបស់នាយករដ្ឋមន្រ្តីរួមមាន ធ្វើជាប្រធាននៃកិច្ចប្រជុំគណៈរដ្ឋមន្រ្តី តែងតាំង និងដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល។ នាយករដ្ឋមន្រ្តីនិងរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក/នាងនឹងបង្កើតបានជាស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិនៃរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។

នាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នគឺសម្តេចតេជោហ៊ុន សែន ដែលជាសមាជិកនៃគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា (គបក)។ លោកបានកាន់តំណែងនេះតាំងពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៨ គឺមួយឆ្នាំបន្ទាប់ពីគណបក្សប្រជាជនបានធ្វើ"រដ្ឋប្រហារ" ទម្លាក់ប្រធានគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចគឺព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម រណឫទ្ធិចេញពីតំណែងជានាយករដ្ឋមន្រ្តី។