navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
វិទ្យុ

និយមន័យវិទ្យុ  វិទ្យុគឺជាការបញ្ជូនសំលេងដោយលំនាំសំលេងឡើងចុះ នៃអសនីចុម្ពិត ចុម្ពិតរួមជាមូយ នឹង​ រលកអាកាសទាបជាងពន្លឺ ដែលអាច មើលឃើញពន្លឺ ទាំងនោះ ។ ការចាំងពន្លឺអគ្គិសនី ចុម្ពិត ធើ្វដំណើរ ដោយបង្ហាញ នៃការយោល វិស័យអសនីចុម្ពិតដែល ឆ្លងកាត់តាមរយះខ្យល់ និង សុញ្ញាកាសក្នុងបរិយាកាស ។
ពត៌មាន ដែលត្រូវបានគេទទួលដោយការផ្លាស់ប្តូរ នៃប្រព័ន្ឋ (ការផ្លាស់សំលេង) ដោយរលកពន្លឺសមរម្យ មានដួចជា អំភ្លីទុត ប្រេកង់ ផាស ឬក៏ ញាក់ទទឹង ។ នៅពេលរលក វិទ្យុឆ្លងកាត់ វត្ថុចំលង អគ្គិសន្នី ផ្នែកយោលទាញឆ្លាស់គ្នាភ្លាមៗ នៅក្នុងវត្ថុចំលង ។ បញ្ហានេះ អាចត្រូវបានគេរកឃើញ  ហើយបានផ្លាស់ប្តូរទៅជាសំលេង             ឬ             សញ្ញាផ្សេងៗ           ដែលផ្ទុកពត៌មាន។
វិទ្យុ  គឺជាដំណើរការនៃការផ្ញើរសារនិងទទួលសារ ​ ​ដោយប្រព័ន្ធរលកសំលេងអេឡិចត្រូម៉ាញេទិច​ ដោយគ្មានភ្ជាប់ខ្សែសំរាបធ្វើការផ្សព្វផ្សាយនូវពត័មាន   ទៅកាន់មនុស្សទាំងអស់ក្នុងសង្គម។
វិទ្យុ: ប្រវត្តិវិទ្យុ

ប្រវត្តិវិទ្យុ
ធាតុដើមវិទ្យុ រឺ ក៏ រ៉ាឌីអូតេឡេក្រាហ៊្វី ត្រូវបានគេហៅថា វ៉ៃរឺលេស តេឡេក្រាហ្វ៊ី (wireless telegraphy) ហើយ ដោយសាតែពាក្យនេះ ក៏ដូចជាការ ចងចាំទើបវាត្រូវ បានបំព្រួញអោយមកខ្លីថា វ៉ៃរឺលេស (wireless) ដោយប្រទេសអង់គ្លេស ។ កាលពីមុន វិទ្យុដែលធ្វើអោយមានការចាប់អារម្មណ៏ ដល់ការបញ្ចូនព៏តមានគឺ ទីមួយ វាអាចថតទុកនូវសំលេង ឬ ពាក្យអ្វីដែលអ្នកនិយាយបាននិយាយ វាត្រូវបានបង្កើតដោយអ្នករូបវិទ្យា ជនជាតិបារាំងម្នាក់ឈ្មោះ អេដូអារ ប្រាណលី (Édouard Branly) នៅក្នុង ឆ្នាំ១៨៩៧ ហើយ វាត្រូវបានគេហៅជាលើក ដំបូងថា រ៉ាឌីអេដ (radiate) នៅក្នុងភាសាឡាតាំង គេអានថា រ៉ាឌីយូស (radius) មានន័យថា ការនិយាយ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង ដោយ អ្នកជំនាញខាងផ្នែកផ្សព្វផ្សាយ ដូចជា វ៉ាឡ្ដូ វ៉ារ៉ាណ (Waldo Warren) ។ 
ពាក្យនេះ ក៏បានលេចឡើង នៅក្នុង ឆ្នាំ១៩០៧ផងដែ ដែលអត្ថបទនោះ បានសរសេរដោយ លោក លី ឌេ ខ្វូរេស (Lee De Forest) ហើយ ត្រូវបានទទួលយក ធ្វើជាកម្មសិទ្ធផ្ទាល់ខ្លួន ដោយកងទ័ពជើងទឹកសហរដ្ឋអាមេរិច ក្នុង ឆ្នាំ១៩១២ ហើយបន្ទាប់ពីពេលនោះ គេឃើញវា មាននៅគ្រប់ទីកន្លែង នៅពេលដែលមានការផ្សព្វផ្សាយ ធ្វើពាណិច្ជកម្មជាលើកដំបូង នៅ សហរដ្ឋអាមេរិច ក្នុងសតវត្ស ១៩២០ ។ ពាក្យថា broadcasting គឺជាឈ្មោះ របស់វា ដែលមានប្រភពមកពី ក្រុមកសិកម្មមានន័យថា ការសាបព្រោះគ្រាប់ពូជលើទីលានដ៏ធំមួយ ។ ពាក្យនេះត្រូវបានរទួលយក ដោយភាសាដ៏ទៃទៀត នៅក្នុងទ្វីប អាស៊ី និង អឺរ៉ុប ។ ប្រជាពលរដ្ឋរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស បានបន្តរនូវការប្រើប្រាស់ពាក្យ វ៉ៃរឺលេស wireless នេះកាន់តែច្រើនឡើងៗ រហូតដល់ពាក្យកណ្ដាលសតវត្ស ២០ ទោះបីជាមានទស្សនាដ្តីរបស់ ប៊ីប៊ីស៊ី (BBC) នៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេសបានហៅថា រ៉ាឌីអូ អស់រយ:ពេលជាច្រើនដងក៏ដោយ រហូតដល់វាត្រូវបានបោះផ្សាយ ជាសារធារណលើកដំបូង នៅដើមសតវត្ស ១៩២០។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិទ្យុ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិ
វិទ្យុ និងទូរទស្សន៍នៃមីយ៉ាន់ម៉ា

វិទ្យុ និងទូរទស្សន៍មីយ៉ាន់ម៉ា (    ជាអក្សរកាត់ MRTV ) ដែលពីមុនជា សេវាផ្សាយរបស់ភូមា ( BBS ) គឺជាមេនៃ សេវាជាតិរបស់វិទ្យុមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋ និង ប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍ MRTV ។ ប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍កំពុងចាក់ផ្សាយពីមជ្ឈមណ្ឌលផ្សាយរបស់ខ្លួននៅទីក្រុង កាម៉ាយុត ទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោន ។ ឥឡូវនេះសេវាវិទ្យុកំពុងផ្សាយជាចម្បងពី ទីក្រុងណៃពិដោរ។
វិទ្យុជាតិឡាវ

វិទ្យុជាតិឡាវ (អក្សរកាត់ជាផ្លូវការថា LNR,   ) គឺជាស្ថានីយ៍វិទ្យុជាតិសម្រាប់ ប្រទេសឡាវ ។ វិទ្យុនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី 13 ខែសីហា ឆ្នាំ 1960 ហើយបានក្លាយជាទូរទស្សន៍ជាតិនៅឆ្នាំ 1975។ Portfolio on ABU's website

រវាងឆ្នាំ 1983 និង 1993 វិទ្យុជាតិឡាវត្រូវបានគ្រប់គ្រងរួមគ្នាជាមួយ ទូរទស្សន៍ជាតិឡាវ ។
វិទ្យុតាមអ៊ីនធើណែត: <span style="font-family: Khmer OS muol light; font-size: 120%; Color: blue;">វិទ្យុឌីជីថល</span>

វិទ្យុឌីជីថល 

ការប្រើវិទ្យុឌីជីថល មានបីចំនុចសំខាន់ៗ៖

thumb|right|200px|វិទ្យុ

១​. នៅពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ការផ្សព្វ​ផ្សាយរួមគា្នជា​ច្រើន តាមរយៈប្រព័ន្ធបច្ចេកទេស គឺមានន័យថា ការផ្សព្វផ្សាយតាម​រយៈវិទ្យុដោយដៃ ។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធទាំងនោះ មានសញ្ញាសំលេង​គឺ ការផ្លាស់ប្តូរចូលពីលេខសូន្យនឹងលេខមួយ​ ទ្រង់ទ្រាយនៃការប្រើប្រាស់បានល្អ ដូចជាការប្រើ mp2 ហើយ​វាអាច​បញ្ជូន​ឯកសារជាច្រើន តាមរយៈការប្រើបា្រស់ដៃម៉ូរ​ឡើងចុះ ។ គោលបំណងគឺសំរាប់បង្កើន នូវលេខក្នុងកម្មវិធីរបស់វិទ្យុ​ ដើម្បីអោយមានវិសាលគម ហើយដើម្បីធ្វើអោយប្រសើរក្នុងការស្តាប់​មានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីបំបាត់នូវបញ្ហាដែល គេនិយមប្រើបា្រស់មួយគា្រៗក្នុង តំបន់មួយទៅតំបន់មួយទៀត សំរាប់អនុញ្ញាត្តិអោយបន្ថែម​នូវលើទិន្នន័យ ដែលខូច​ខាតគ្មានប្រយោជន៏ ហើយសំរាប់កាត់បន្ថយថាមពល​ នៃការបញ្ជូន រឺអ្នកបញ្ជូនសារត្រូវការសំរាប់​គ្របដណ្តប់នៅតំបន់ណាមួយ ។ ដូច្នេះហើយ កម្មវិធីរបស់វិទ្យុនឹង​ គ្រឿងបរិក្ខាផ្សេងៗរបស់វិទ្យុ ជាពិសេសសំរាប់គឺប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយវិទ្យុ FM ហើយវាស្ទើតែគ្រប់ដណ្តប់​នៅលើទីផ្សានៅពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។​

២. ចាស់ជាងហើយនិ​ង​មានអត្ថន័យ​ទូលំទូលាយ ដែលនៅតែបានប្រើនៅក្នុង ការទំនាក់ទំនងផ្នែកអក្សរសាស្រ្តនិងវិស្វកម្ម ។ វាគឺជាបច្ចេកទេសនៅការ បញ្ជូនដោយឥតខ្សែ​ នៃរលកដ៏តូចមួយ ហើយការទំនាក់ទំនងតាមវិទ្យុ យ៉ាងញឹកញាប់តាមស្ដង់ដារ ហើយវាប្រហែលនឹង ជាសញ្ញានៃពត៍មានល្អសដូច ការប្រើទិន្នន័យ ​ដោយដៃ ហើយលឺឆ្ងាយដោយ​ការប្រើសញ្ញានិងបញ្ជាដោយដៃ ដែលអត្ថន័យ​នៃរបៀបលើក ដាក់សំលេង​ ។​​ និយមន័យនេះ រាប់បញ្ចូលទាំងប្រព័ន្ធផ្សព្ទផ្សាយ​ ពាណិជ្ជកម្មដូចជា​​ នៅទូរទស្សន៏ឌីជីថល និង វិទ្យុឌីជីថល ដូចជាទូរសព្ទជំនាន់ទី២ និងក្រោយមក​ ការទំនាក់ទំនងខ្លីៗ ដូចជា ទូរសព្ទឌីជីថល​គ្មានខ្សែរ ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ​គ្មានខ្សែរ ប្រព័ន្ធទំនាក់ទំនងធំទូលាយផងដែរ ។

៣.​ និយមន័យដែលគ្មានភាពទូទៅគឺ ការប្រតិបត្តិ​នៃ គ្រឿងទទួលនិងគ្រឿងបញ្ជូន​នៃវិទ្យុ ដែលពឹងផ្អែកទៅលើ ដំណើរការផ្តល់សេវា ប៉ុន្តែការបញ្ជូនឫ ការទទួលភាគ​ច្រើន​មានលក្ខណៈស្រដៀងនិង ស្តង់ដារនៃការបញ្ជូនរបស់វិទ្យុ ជាឧទាហរណ៍ វិទ្យុអេហ្វអឹម (FM) ។ ទាំងនេះប្រហែលជាអាច​ បង្កើតជាសម្លេងរំខាននិង ការបកស្រាយខុស ដែលបានអន្ទាក់អទុងនៅក្នុង គ្រឿងអេឡិចត្រូនិច ។ វាអនុញ្ញាត្តិផងដែរ នៅការដំណើរការនៃ ផ្នែកទន់ៗនៃវិទ្យុ ដែលជាកន្លែង បច្ចែកវិទ្យាការបញ្ជូន ធ្វើការប្រែប្រួល ត្រឹមតែដោយ​ការជ្រើស​រើស ចំ​នែកដ៏ទៃខ្លះនៃផ្នែកទន់ៗ ។ ក្នុងបញ្ហាដែលធំបំផុត ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ទាំងអស់នេះនឹងបង្កើន​ ថាមពលដែលអាច​ប្រើបាននៃ គ្រឿងបរិក្ខារបស់គ្រឿងទទួល ។
វិទ្យុតាមអ៊ីនធើណែត: <span style="font-family: Khmer OS muol light; font-size: 120%; Color: blue;">ការផ្សព្វផ្សាយតាមប្រព័ន្ធឌីជីថល</span>

ការផ្សព្វផ្សាយតាមប្រព័ន្ធឌីជីថល 

វិធីទីមួយស្តង់ដារនៃការ​ផ្សព្វផ្សាយ វិឌីអូរ​ និងសម្លេង ហើយពេលខ្លះវារៀបចំទិន្នន័យ​ផងដែរ ហើយវិធីទីពីរត្រូវបានប្រើប្រាស់​សំរាប់ទំនាក់ទំនង ។ ការផ្សព្វផ្សាយវិទ្យុ​ឌីជីថល​ស្តង់ដារ​ អាចផ្តល់អោយ​អ្នកបំរើវិទ្យុរណប រឺអ្នកបំរើនៃផែនដី ។ ការផ្សព្វផ្សាយ​តាមប្រព័ន្ធវិទ្យុឌីជីថល បានធ្វើអោយមានទម្រង់ត្រឹមត្រូវ​សំរាប់អោយគ្រឿងចល័ត ហើយល្អសំរាប់ប្រព័ន្ធទូរទស្សន៍ចល័ត ប៉ុន្តែមិនដូចទៅនឹង​​ប្រព័ន្ធទូរទស្សន៍ឌីជីថលមួយ វាត្រូវការកន្លែងសំរាប់ដាក់អង់តែនវានៅមួយកន្លែង ។ ប្រព័ន្ធវិទ្យុឌីជីថលខ្លះ​ផ្តល់អោយនៅក្នុងក្រុមនៅក្នុងបុស្តិ៍ (IBOC) វាជា

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិទ្យុ
វិទ្យុសម្លេងសហរដ្ឋអាមេរិក

សំឡេងសហរដ្ឋអាមេរិក ឬ វីអូអេ ( VOA ឬ VoA ) គឺជាបណ្តាញព័ត៌មានរបស់រដ្ឋ និងជាអ្នកផ្សាយវិទ្យុអន្តរជាតិ នៃសហរដ្ឋអាមេរិក ។ វាគឺជាទូរទស្សន៍អន្តរជាតិធំ Reporters Committee for Freedom of the Press. April 28, 2020.  from the original on June 27, 2022. Retrieved December 12, 2020. និងចំណាស់ជាងគេបំផុតដែលផ្តល់មូលនិធិដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។   វីអូអេ ផលិតមាតិកាឌីជីថល ទូរទស្សន៍ និងវិទ្យុជា ៤៨ភាសា  ដែលវាចែកចាយទៅកាន់ស្ថានីយ៍សាខាជុំវិញពិភពលោក។ ទស្សនិកជនគោលដៅ និងចម្បងរបស់វាគឺមិនមែនជាជនជាតិអាមេរិក។

វីអូអេ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៤២  ហើយធម្មនុញ្ញវីអូអេ (ច្បាប់សាធារណៈ ៩៤-៣៥០ និង ១០៣-៤១៥) 90 Stat. 823 , 108 Stat. 4299  ត្រូវបានចុះហត្ថលេខាជាច្បាប់នៅឆ្នាំ១៩៧៦ ដោយ ប្រធានាធិបតី ហ្គេរ៉ាល់ហ្វដ ។

វីអូអេ មានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅ ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី និងគ្រប់គ្រងដោយទីភ្នាក់ងារសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសកល (USAGM) ដែលជាទីភ្នាក់ងារឯករាជ្យរបស់រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក ។  មូលនិធិត្រូវបានផ្តល់ជូនជារៀងរាល់ឆ្នាំក្រោមថវិកាសម្រាប់ស្ថានទូត និងស្ថានកុងស៊ុល។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ វីអូអេមានទស្សនិកជនទូទាំងពិភពលោកប្រចាំសប្តាហ៍ប្រហែល ៣២៦ លាននាក់ (កើនឡើងពី ២៣៦.៦ លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ២០១៦) ហើយមានបុគ្គលិកចំនួន ៩៦១ នាក់ជាមួយនឹងថវិកាប្រចាំឆ្នាំចំនួន ២៥២ លានដុល្លារ។  

សំឡេងអាមេរិក ត្រូវ​បាន​អ្នក​ស្តាប់​ជា​ច្រើន​មើល​ឃើញ​ថា​មាន​ឥទ្ធិពល​វិជ្ជមាន ខណៈ​អ្នក​ខ្លះ​ទៀត​មើល​ឃើញ​ថា​វា​ជា​ការ​ឃោសនា​របស់​អាមេរិក។ វាក៏បម្រើការទូតអាមេរិកផងដែរ។
វិទ្យុសម្លេងសហរដ្ឋអាមេរិក: ភាសាបច្ចុប្បន្ន

ភាសាបច្ចុប្បន្ន 
គេហទំព័រសំឡេងអាមេរិក មានការផ្សាយជាភាសាអង់គ្លេសចំនួនប្រាំ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៤ (នៅទូទាំងពិភពលោក រៀនភាសាអង់គ្លេស, កម្ពុជា, ស៊ីមប៉ាវ៉េ និង ទីបេ )។ លើសពីនេះ គេហទំព័រវីអូអេ មានកំណែជាភាសាបរទេសចំនួន ៤៧ ភាសា
 
ចំនួនភាសាប្រែប្រួលទៅតាមអាទិភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក និងស្ថានភាពពិភពលោក។
វិទ្យុសំបុកឃ្មុំ

វិទ្យុសំបុកឃ្មុំ ជា​ស្ថានីយ​វិទ្យុ​កម្ពុជា​ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដែល​គ្រប់គ្រង និង​ដំណើរការ​ដោយ​អ្នក​កាសែត​ឯករាជ្យ ម៉ម សូណង់ដូ ។  វាចាក់ផ្សាយតាមវិទ្យុ FM 105 ។  គណៈកម្មាធិការការពារអ្នកសារព័ត៌មាន (CPJ) បានពិពណ៌នាវានៅក្នុងឆ្នាំ២០១២ ថាជា "សារព័ត៌មានឯករាជ្យមួយចំនួនរបស់កម្ពុជា"។
វិទ្យុសំបុកឃ្មុំ: ការសរសេរកម្មវិធី

ការសរសេរកម្មវិធី 
នៅឆ្នាំ២០១២ អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស បានពណ៌នាវិទ្យុសំបុកឃ្មុំថាជា "វេទិកាដ៏សំខាន់សម្រាប់ការលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា"។ ស្ថានីយ៍នេះគឺជាប្រធានបទមួយក្នុងចំណោមប្រធានបទដ៏ចម្រូងចម្រាសមួយចំនួន រួមមាន "សង្គមស៊ីវិលកម្ពុជា ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងមេរោគអេដស៍/ជំងឺអេដស៍ មរណភាពមាតា និងការជួញដូរមនុស្ស យុទ្ធនាការសម្រាប់សិទ្ធិស្ត្រី និងសមភាពយេនឌ័រ តម្លាភាពនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយសមធម៌ និងនិរន្តរភាព ការងារ។ សិទ្ធិ ការការពារបរិស្ថាន នីតិរដ្ឋ និងការអប់រំការបោះឆ្នោត និងការត្រួតពិនិត្យការបោះឆ្នោត”។  វាក៏មានកម្មវិធីដោយ វិទ្យុអាស៊ីសេរី សំឡេងសហរដ្ឋអាមេរិក  និង មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា ផងដែរ។
វិទ្យុសំលេងប្រជាធិបតេយ្យ

វិទ្យុសំឡេង​ប្រជាធិបតេយ្យ (Voice Of Democracy: VOD) គឺ​ជា​កម្មវិធី​វិទ្យុ​របស់​ មជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជា​ដើម្បី​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ឯករាជ្យ (CCIM) ដែល​ជា​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​មានទីតាំង​នៅ​ភ្នំពេញ​ ប្រទេស​កម្ពុជា​ ដែល​ធ្វើ​ការ​លើក​តំកើង​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ឯករាជ្យ​ តាម​រយៈការរាយ​ការណ៍​ព័ត៌មាន​​តាម​វិទ្យុ​។
វិទ្យុសំលេងប្រជាធិបតេយ្យ: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ

ការចាប់កំណើត

វិទ្យុ​សំលេង​ប្រជាធិបតេយ្យ ដែល​ពី​មុន​ គឺ​ជា​កម្មវិធី​វិទ្យុ​ របស់​មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្ស​កម្ពុជា ដែល​​បាន​ចាប់ផ្តើមការផ្សាយដំបូងនៅ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៣​​ ។​ ម.ស.ម.ក​​​ គឺជា​អង្គការ​ក្រៅ​​​រដ្ឋាភិបាល​ដែលមានទីតាំង​នៅទីក្រុង​ភ្នំពេញ​ និងដែលបានបង្កើត​ឡើង​ដោយ​​ លោក កឹម​ សុខា ដែលជា​អតីតសមាជិកសភា​ ​ជាអតីត​សមាជិកព្រឹទ្ធ​សភា និង​ជាសកម្មជន​សិទ្ធិមនុស្សដ៏ល្បី​ឈ្មោះម្នាក់​។ ម.ស.DAS PFERD FRISST KEINEN GURKENSALADម.ក​ បាន​បង្កើត​ជាផ្លូវការ​នៅ​​ ថ្ងៃ​ទី ២២ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០០៧។​ កម្មវិធីវិទ្យុមួយត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​ដោយ​ ម.ស.ម.ក ដោយ​សារ​​នៅពេល​នោះ​ គ្មាន​កម្មវិធីវិទ្យុ​ណា​អាចផ្តល់នូវពត៌មាន​ រិះ​គន់ គណបក្ស​នយោបាយ​ និង​បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្សនោះ​ទេ។ ចាប់តាំងពី​ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០០៣ រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​ដែល​បែកចេញ​ពីការគ្រប់គ្រង​របស់ ម.ស.ម.ក វិទ្យុ​សំលេង​ប្រជាធិបតេយ្យ​ VOD បាន​ធ្វើការ​ផ្សព្វផ្សាយ​អំពី​បញ្ហា​ផ្សេងៗ​ តាម​ពេលវេលាផ្សាយ​​ផ្សេងៗ ។​ VOD ចាប់ផ្តើម​ពី​កម្មវិធីដែលមាន​រយៈពេល​ ៤០នាទី​ ហើយ​បា​ន​ពង្រីក​ការផ្សព្វផ្សាយ​របស់​ខ្លួន​ទៅ​ រយៈពេលពីរម៉ោង​ក្នុង​ប៉ុន្មានខែ​ក្រោយមក និង​បន្ទាប់មកទៀត​ធ្វើការ​ផ្សាយ​ដល់​ ១២​ម៉ោង​ក្នុងមួយថ្ងៃ​ នៅក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៤ និង​ត្រឡប់​ទៅ​​ជា​ ៨ម៉ោង​ក្នុង​មួយថ្ងៃ​ នៅក្នុងឆ្នាំ​២០០៥ និង​នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៧ ​នេះ​បាន​ធ្វើការផ្សព្វផ្សាយ​រយៈពេល​ ពីរម៉ោង​ក្នុងមួយថ្ងៃ​វិញ។

ឧបសគ្គ

ចាប់តាំង ​ពីឆ្នាំ​2003 វិទ្យុ VOD បាន​ក្លាយ​ជា​ឩបករណ៍ដ៏សំខាន់​ក្នុង​ការ​ប្រមូលផ្តុំ​​នូវចំនួន​ អ្នកចូលរួមដ៏ច្រើនដើម្បី​ចូលរួម​ និងគាំទ្រ​សកម្មភាពសាធារណៈ​ដែល​រៀប​ចំដោយ​ ម.ស.ម.ក ដូចជាយុត្តិនាការ​ស្វែងរក​ហត្ថលេខា​ដើម្បី​​ដោះលែង​សកម្មជន​សិទ្ធិមនុស្ស​ ដែល​ត្រូវ​ជាប់​ឃុំ​ឃាំង​ (ដូចជា​ លោក​ កឹម​ សុខា និងលោក ប៉ា​ ងួន​ទៀង ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ដទៃ​ទៀត), ការដើ​រសិទ្ធិ​យាត្រាចំងាយ ៥គ.ម ក្នុងឆ្នាំ​២០០៦, និងការដើរ​សិទ្ធិ​យាត្រា​​​ជាលើក​ទីពីរ​ ពីភ្នំពេញ​ ទៅសៀមរាបនៅក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៧។​​ តំបន់គ្រប់ដណ្តប់​​ និង​​ការផ្សព្វផ្សាយរបស់​វិទ្យុ VOD បានអំពាវនាវ​ដល់​មនុស្សរាប់ពាន់នាក់​ដើម្បី​ចូលរួម​សកម្មភាពទាំងនេះ។

ការបំបែកខ្លួន

នៅពេល ​ដែល​វិទ្យុ​សំកេង​ប្រជាធិបតេយ្យ បាន​បំបែក​ខ្លួនចេញ​ពី​ ម.ស.ម.ក កាលពី​ថ្ងៃទី ១​ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៧​ អង្គការមួយថ្មីត្រូវ​បានបង្កើតឡើង​ដើម្បី​​គ្រប់គ្រង​វិទ្យុ​ VOD ដែលមាន​ឈ្មោះ​ថា​ មជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បី​ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ​ឯករាជ្យ។ មជ្ឈមណ្ឌល​​នេះ​បាន​ចុះឈ្មោះ​យ៉ាង​ស្រប​ច្បាប់​នៅ​ឯ​ ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​។

ការលាចេញពីតំណែង

ក្នុងឆ្នាំ ​ ២០០៧​ លោក​ កឹម​​ សុខា បាន​លាចេញ​ពីមុខតំណែង​ជាប្រធាន​របស់​ ម.ស.ម.ក និងបាន​សំរេច​ចិត្ត​បង្កើត​គណបក្ស​របស់ខ្លួន​ ដែលមានឈ្មោះ​ថា គណបក្ស​សិទ្ធិ​មនុស្ស។ នៅ​ពេល​នេះ​ កម្មវិធី​វិទ្យុ​ VOD បាន​សំរេច​ចិត្ត​​បំបែក​ចេញ​ពី​ CCHR ។
វិទ្យុសំលេងប្រជាធិបតេយ្យ: ការចាប់កំណើត

ការចាប់កំណើត

វិទ្យុ​សំលេង​ប្រជាធិបតេយ្យ ដែល​ពី​មុន​ គឺ​ជា​កម្មវិធី​វិទ្យុ​ របស់​មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្ស​កម្ពុជា ដែល​​បាន​ចាប់ផ្តើមការផ្សាយដំបូងនៅ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៣​​ ។​ ម.ស.ម.ក​​​ គឺជា​អង្គការ​ក្រៅ​​​រដ្ឋាភិបាល​ដែលមានទីតាំង​នៅទីក្រុង​ភ្នំពេញ​ និងដែលបានបង្កើត​ឡើង​ដោយ​​ លោក កឹម​ សុខា ដែលជា​អតីតសមាជិកសភា​ ​ជាអតីត​សមាជិកព្រឹទ្ធ​សភា និង​ជាសកម្មជន​សិទ្ធិមនុស្សដ៏ល្បី​ឈ្មោះម្នាក់​។ ម.ស.DAS PFERD FRISST KEINEN GURKENSALADម.ក​ បាន​បង្កើត​ជាផ្លូវការ​នៅ​​ ថ្ងៃ​ទី ២២ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០០៧។​ កម្មវិធីវិទ្យុមួយត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​ដោយ​ ម.ស.ម.ក ដោយ​សារ​​នៅពេល​នោះ​ គ្មាន​កម្មវិធីវិទ្យុ​ណា​អាចផ្តល់នូវពត៌មាន​ រិះ​គន់ គណបក្ស​នយោបាយ​ និង​បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្សនោះ​ទេ។ ចាប់តាំងពី​ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០០៣ រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​ដែល​បែកចេញ​ពីការគ្រប់គ្រង​របស់ ម.ស.ម.ក វិទ្យុ​សំលេង​ប្រជាធិបតេយ្យ​ VOD បាន​ធ្វើការ​ផ្សព្វផ្សាយ​អំពី​បញ្ហា​ផ្សេងៗ​ តាម​ពេលវេលាផ្សាយ​​ផ្សេងៗ ។​ VOD ចាប់ផ្តើម​ពី​កម្មវិធីដែលមាន​រយៈពេល​ ៤០នាទី​ ហើយ​បា​ន​ពង្រីក​ការផ្សព្វផ្សាយ​របស់​ខ្លួន​ទៅ​ រយៈពេលពីរម៉ោង​ក្នុង​ប៉ុន្មានខែ​ក្រោយមក និង​បន្ទាប់មកទៀត​ធ្វើការ​ផ្សាយ​ដល់​ ១២​ម៉ោង​ក្នុងមួយថ្ងៃ​ នៅក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៤ និង​ត្រឡប់​ទៅ​​ជា​ ៨ម៉ោង​ក្នុង​មួយថ្ងៃ​ នៅក្នុងឆ្នាំ​២០០៥ និង​នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៧ ​នេះ​បាន​ធ្វើការផ្សព្វផ្សាយ​រយៈពេល​ ពីរម៉ោង​ក្នុងមួយថ្ងៃ​វិញ។
វិទ្យុសំលេងប្រជាធិបតេយ្យ: ឧបសគ្គ

ឧបសគ្គ

ចាប់តាំង ​ពីឆ្នាំ​2003 វិទ្យុ VOD បាន​ក្លាយ​ជា​ឩបករណ៍ដ៏សំខាន់​ក្នុង​ការ​ប្រមូលផ្តុំ​​នូវចំនួន​ អ្នកចូលរួមដ៏ច្រើនដើម្បី​ចូលរួម​ និងគាំទ្រ​សកម្មភាពសាធារណៈ​ដែល​រៀប​ចំដោយ​ ម.ស.ម.ក ដូចជាយុត្តិនាការ​ស្វែងរក​ហត្ថលេខា​ដើម្បី​​ដោះលែង​សកម្មជន​សិទ្ធិមនុស្ស​ ដែល​ត្រូវ​ជាប់​ឃុំ​ឃាំង​ (ដូចជា​ លោក​ កឹម​ សុខា និងលោក ប៉ា​ ងួន​ទៀង ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ដទៃ​ទៀត), ការដើ​រសិទ្ធិ​យាត្រាចំងាយ ៥គ.ម ក្នុងឆ្នាំ​២០០៦, និងការដើរ​សិទ្ធិ​យាត្រា​​​ជាលើក​ទីពីរ​ ពីភ្នំពេញ​ ទៅសៀមរាបនៅក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៧។​​ តំបន់គ្រប់ដណ្តប់​​ និង​​ការផ្សព្វផ្សាយរបស់​វិទ្យុ VOD បានអំពាវនាវ​ដល់​មនុស្សរាប់ពាន់នាក់​ដើម្បី​ចូលរួម​សកម្មភាពទាំងនេះ។
វិទ្យុសំលេងប្រជាធិបតេយ្យ: ការបំបែកខ្លួន

ការបំបែកខ្លួន

នៅពេល ​ដែល​វិទ្យុ​សំកេង​ប្រជាធិបតេយ្យ បាន​បំបែក​ខ្លួនចេញ​ពី​ ម.ស.ម.ក កាលពី​ថ្ងៃទី ១​ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៧​ អង្គការមួយថ្មីត្រូវ​បានបង្កើតឡើង​ដើម្បី​​គ្រប់គ្រង​វិទ្យុ​ VOD ដែលមាន​ឈ្មោះ​ថា​ មជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បី​ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ​ឯករាជ្យ។ មជ្ឈមណ្ឌល​​នេះ​បាន​ចុះឈ្មោះ​យ៉ាង​ស្រប​ច្បាប់​នៅ​ឯ​ ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​។
វិទ្យុសំលេងប្រជាធិបតេយ្យ: ការលាចេញពីតំណែង

ការលាចេញពីតំណែង

ក្នុងឆ្នាំ ​ ២០០៧​ លោក​ កឹម​​ សុខា បាន​លាចេញ​ពីមុខតំណែង​ជាប្រធាន​របស់​ ម.ស.ម.ក និងបាន​សំរេច​ចិត្ត​បង្កើត​គណបក្ស​របស់ខ្លួន​ ដែលមានឈ្មោះ​ថា គណបក្ស​សិទ្ធិ​មនុស្ស។ នៅ​ពេល​នេះ​ កម្មវិធី​វិទ្យុ​ VOD បាន​សំរេច​ចិត្ត​​បំបែក​ចេញ​ពី​ CCHR ។
វិទ្យុសំលេងប្រជាធិបតេយ្យ: គោលការណ៍

គោលការណ៍

ចាប់តាំងពីការផ្សាយរបស់ ​ខ្លួន VOD បាន​រក្សា​នូវ​គោល​ការណ៍សំរាប់​ពត៌មាន​របស់ខ្លួន​យ៉ាង​ជាប់លាប់គឺ​ យុត្តិធម៌ អព្យាក្រិត្យ និង​ពត៌មាន​ជាតិ​ និង​អន្តរជាតិទាន់​ហេតុការណ៍។​​ កម្មវិធី​ដទៃ​ទៀត​ត្រូវបាន​ផលិត​​ដោយ​​លើ​កយកបញ្ហា​ផ្សេង​ៗ​ ហើ​យត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ទៅដល់​អ្នក​ស្តាប់​តាម​ទំរង់​ផេ្ស​ងៗ​គ្នា។ កម្មវិធីវិទ្យុ​ដែល​ទទួល​បានការគាំទ្រ​ច្រើន​ ហើយ​នឹងកំពុង​បន្ត​ការ​ផ្សាយ​នោះគឺ​ កិច្ច​ពិភាក្សា​តុមូល​ VOD, កិច្ច​ពិភាក្សា​បន្ត​ផ្ទាល់​ជាមួយ​នឹង​វាគ្មិន​ល្បី​ៗ​ដែល​តំណាងអោយ​ គណបក្សផ្សេងៗ អង្គ​ការក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​ និង​អ្នកជំនាញ។ កម្មវិធី​នេះ​ក៏បាន​ផ្តល់​ឱកាស​ដល់​អ្នក​ស្តាប់​​ធ្វើ​ការ​ទូរស័ព្ទ​ចូល​ ដើម្បី​សួរ​សំនួរ​ ក៏​ដូចជា​បញ្ចេញ​មតិ​យោបល់​របស់​ពួក​គាត់​ទៅ​លើ​ប្រធាន​បទ​ដែល​បាន​​លើក​យក​ មក​ពិភាក្សា​ ។ ក​ម្មវិធីមួយទៀតដែលទទួលបាន​ការចាប់អារម្មណ៍​គឺ​ជា​ការ​ចាក់ផ្សាយ​​​ កម្មវិធី​វេទិកា​​សាធារណៈ​ដែលរៀបចំឡើង​ដោយ​ ម.ស.ម.ក នៅ​តាម​បណ្តា​​ខេត្ត​។
វិទ្យុសំលេងប្រជាធិបតេយ្យ: ការយកព័ត៌មាន

ការយកព័ត៌មាន

អ្នក ​យកព័ត៌មាន​របស់​​ VOD ត្រូវ​បាន​បណ្តុះបណ្តាល​អំពីរបៀប​ផ្សាយ​ជា​លក្ខណៈ​អាជីព          ​​តាមរយៈ ការបណ្តុះបណ្តាល​នៅក្នុង​អង្គភាព, ការបណ្តុះបណ្តាល​ដែល​មាន​ការ​សហការណ៍​ដោយ​អង្គភាព​សារព៌តមាន​ជាតិ​ និងអន្តរជាតិ និងកា​រហាត់ការ​នៅតាម​បណ្តាល​ស្ថានីយវិទ្យុនៅ​តាមបណ្តាប្រទេស​នានា។​ អ្នកយកព័តមាន​របស់ VOD ​ បាន​ទទួល​នូវ​ចំនេះដឹង និងជំនាញ​​ជាច្រើន​អំពី​​ ស្ថានីយវិទ្យុ​ KBR 68H ដែលជាភ្នាក់ងារសារព័តមាន​​ដែល​មានទីតាំងនៅប្រទេស​ ឥណ្ឌូនេស៊ី​​ ហើយនឹងកំពុង​តែគ្រប់គ្រង​​ស្ថានីយវិទ្យុ​ផ្ទាល់​​  Radyo Utan Kayu នៅក្នុងប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី​។ អ្នក​យកព័តមាន​របស់ KBR 68H​ ដែលមានបទពិសោធន៍​បាន​ផ្តល់​នូវការ​បណ្តុះបណ្តាលនៅ​​ VOD យ៉ាង​ច្រើន​ និងបាន​ផ្តល់នូវ​ដំបូន្មា​ន​ដ៏ល្អ​ៗចំពោះការ​ប្រតិបត្តិការរបស់កម្មវិធី​ វិទ្យុ​ VOD។​ អ្នកយកព័តមានរបស់​ VOD ក៏បាន​ចូលរួមរៀនសូត្រ​អំពី​កម្មវិធី​វិទ្យុ​នៅ​ឯ​ KBR 68H។
វិទ្យុសំលេងប្រជាធិបតេយ្យ: តំណភ្ជាប់

តំណភ្ជាប់

គេហទំព័រវិទ្យុសំលេងប្រជាធិបតេយ្យ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយវិទ្យុកម្ពុជា
វិទ្យុអាស៊ីសេរី

​វិទ្យុអាស៊ីសេរី​ គឺ​ជា​សាជីវកម្ម​ឯកជន​មិន​រក​ប្រាក់​កម្រៃ ដែល​ផ្សព្វផ្សាយ​ដំណឹង និង​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ផ្សាយ​ជា​លើក​ដំបូង​ជា​ភាសា​ចិនកុកងឺMandarinlanguage ព័ត៌មាន​ជា​ភាសា​ដើម​កំណើត​អាស៊ី៩​ភាសាដល់​អ្នកស្ដាប់​ដែល​មិន​មាន​លទ្ធភាព​ទទួល​បាន​ការផ្សាយ​ដំណឹង​ពេញលេញ​និង​ដោយ​ឥត​គិត​ថ្លៃ ។ វិទ្យុអាស៊ីសេរី​ត្រូវ​បាន​ឧបត្ថម្ភ​ដោយ​សមាជសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុង​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​។'''
វិទ្យុអាស៊ីសេរី: តំណភ្ជាប់

តំណភ្ជាប់ 
 វិទ្យុអាស៊ីសេរី  
 គេហទំព័រវិទ្យុអាស៊ីសេរី  

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយវិទ្យុអន្តរជាតិ
វិធីវិទ្យាសាស្ត្រ

វិធីវិទ្យាសាស្ត្រ សម្ដៅ​យក​វិធី​សាស្ត្រ​សិក្សា ឬ ស្វែង​យល់​អំពី​បាតុភូតិ​ ឬ កម្មវត្ថុ​សិក្សា​ណា​មួយដោយ​ផ្អែក​លើ​ការ​សង្កេត ពិសោធន៍ វាស់​វែង កត់ត្រា ប្រមូល​និងវិភាគ​ទិន្នន័យ និង វាយ​តម្លៃ ឬ សន្និដ្ឋាន​តាម​សមហេតុ​សមផល។ វិធី​វិទ្យាសាស្ត្រ មាន​ដំណើរ​ការ​ជាប្រព័ន្ធ មាន​ដំណាក់​កាល​ច្បាស់​លាស់។ មុខ​វិជ្ជា​ជា​ច្រើន​ដែល​ភ្ជាប់​នឹង​ពាក្យ​វិទ្យាសាស្ត្រ​ កាលណា​គេ​សិក្សា​មុខ​វិជ្ជា​នោះតាម​បែប​វិទ្យាសាស្ត្រ ទោះ​មុខវិជ្ជា​ទាំងនោះ​សិក្សា​ពីសង្គម​ក្ដី។ ឧទាហរណ៍ វិទ្យាសាស្ត្រ​នយោបាយ វិទ្យាសាស្ត្រ​សេដ្ឋកិច្ច វិទ្យាសាស្ត្រ​សុខាភិបាល​ ជាដើម។ ក្នុង​វិធី​វិទ្យាសាស្ត្រ គេតែង​ជួប​​ប្រទះ​​បញ្ញត្តិ​មួយ​ចំនួន​ដូច​ជា ច្បាប់ គោលការណ៍ ទ្រឹស្ដី ស្វ័យសត្យ សម្មតិកម្ម ជាដើម។
វិធីវិទ្យាសាស្ត្រ: ដំណាក់កាល​ទូទៅនៃវិធីវិទ្យាសាស្ត្រ

ដំណាក់កាល​ទូទៅនៃវិធីវិទ្យាសាស្ត្រ
 កំណត់បញ្ហា-បង្កើត​សំនួរ(Defining Problem)
 បង្កើត​សម្មតិកម្ម(Formulation Hypothesis)
 ពិសោធន៍(Testing Hypothesis)
 វាយ​តម្លៃ​សម្មតិកម្ម

ឧទាហរណ៍៖ 
សំនួរ៖ តើ​លោហៈ​រីកឬ​រួម​ពេល​ត្រូវ​កម្ដៅ?
សម្មតិកម្ម៖ លោហៈរួម​នៅពេល​ត្រូវ​កម្ដៅ។
ពិសោធន៍៖ យក​លោហៈច្រើន​ប្រភេទ​ទៅ​ដុត​កម្ដៅ។ គេ​សង្កេតឃើញ​លោហៈរីក។
វាយតម្លៃ៖ សម្មតិកម្មខុស។

ខាងលើ​នេះ គ្រាន់តែ​ជា​ឧទាហរណ៍ដើម្បីស្វែង​យល់​ពី​ដំណាក់កាល ជាទូទៅប៉ុណ្ណោះ។ វិធី​វិទ្យាសាស្ត្រ​ មាន​ដំណាក់កាល​លម្អិត​ជាច្រើនទៀត។
គួរ​កត់​សម្គាល់​ដែរ​ថា ការ​វាយ​តម្លៃ​សម្មតិកម្ម​ មិន​ដូច​ជា​ការ​សន្និដ្ឋាន​ឡើយ។ ដូចជា ឧទាហរណ៍​ខាង​លើលោះ​ត្រា​តែ​លទ្ធផលពិសោធន៍ គាំទ្រសម្មតិកម្មផ្ទុយ (លោហៈរីក កាលណា​គេដុត​កម្ដៅ​វា។) ទើបគេ​អាច​សន្និដ្ឋានផ្ទុយ​បាន។ ប្រសិន​បើ​លទ្ធផល​ពិសោធន៍ គ្រាន់​តែទាត់​ចោល​សម្មតិកម្ម ហើយ​មិនគាំទ្រអ្វីផ្សេង គេគ្រាន់តែវាយ​តម្លៃ​ថា​សម្មតិកម្ម​មិន​ត្រឹមត្រូវ តែ​មិន​អាច​សន្និដ្ឋាន​អ្វី​បាន​ទាំង​អស់។ គួរ​កត់​សម្គាល់​ដែរ​ថា ការ​សន្និដ្ឋាន​ដាច់ខាត ១០០% កម្រ​មានណាស់។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្ដែង​គឺ ច្បាប់​ទីពីរ​របស់​ញូវ​តុន ត្រឹម​ត្រូវចំពោះ​ល្បឿន​ធម្មតា ក៏ប៉ុន្តែ កាល​ណា​ល្បឿន​របស់​វត្ថុ ខិត​ជិត​ល្បឿន​ពន្លឺ ច្បាប់ទីពីរ​របស់​ញូវតុន ចាំបាច់ត្រូវ​កែប្រែ។
វិធីវិទ្យាសាស្ត្រ: ពាក្យ​ដែល​គេ​តែង​ជួប​ប្រទះ

ពាក្យ​ដែល​គេ​តែង​ជួប​ប្រទះ
និយមន័យ៖ និយមន័យ គឺ​ជា​ការ​កំណត់​ឈ្មោះ​ហៅ​បញ្ញត្តិ​មួយ​ ដោយ​ការដាក់​សំណុំ​លក្ខណៈដែល​បញ្ញត្តិ​នោះ​ត្រូវ​បំពេញ។ ឧទាហរណ៍ អង្គធាតុ គឺ​ជា​អ្វីទាំង​ឡាយ​ដែល​មាន​ម៉ាស​និង​មាន​មាឌ។ សមាសធាតុ ជា​អង្គធាតុ​ដែល​កើត​ឡើង​ពី​ធាតុ​គីមី​ពីរ​ឬ​ច្រើន​ប្រភេទ។ 

ច្បាប់៖ ក្នុង​វិទ្យាសាស្ត្រ​គេហៅ​វិនិច្ឆ័យ​​(វិនិច្ឆ័យ​ប្រាប់​ទំនាក់ទំនង​នៃ​បញ្ញត្តិពីរ​ ឬ ច្រើន)មួយ​ថា​ជា​ច្បាប់​កាលណា​ខ្លឹមសារ​របស់​វិនិច្ឆ័យ​នោះ បាន​មកពី​ការ​សង្កេត​ឃើញ​យ៉ាង​ទៀត​ទាត់​ក្នុង​ធម្មជាតិ​ ហើយ គេ​បាន​ផ្ទៀងផ្ទាត់​ថា​ត្រូវ​ជាច្រើន​លើក​ច្រើន​សារ។ ឧទាហរណ៍៖ ច្បាប់​ទីពីរ​ញូវតុន ប្រាប់​ពីទំនាក់ទំនង​នៃ ម៉ាស សម្ទុះ និង កម្លាំង​នៃ​ វត្ថុក្នុង​ខណៈពេល​ណា​មួយ។ ច្បាប់រក្សា​ម៉ាស់ ប្រាប់ពីទំនាក់ទំនង នៃ​ម៉ាស​អង្គធាតុ​ប្រតិ​ករ មុន​និង​ក្រោយ ប្រតិកម្ម។

ស្វ័យសត្យ៖ (គេ​តែង​ហៅថា ពិត​ដោយ​ខ្លួនឯង) ស្វ័យសត្យ ជា​វិនិច្ឆ័យ​ដែលគេ​ពិត​ពីធម្មជាតិ ឬ គេ​សន្មតិ​ឱ្យ​ពិត មិន​បាច់​បក​ស្រាយ ឬ ស្រាយ​បញ្ជាក់ តែពិសេស​ត្រង់​ថា កាល​ណា​គេ​គោរព​តាម​ ផ្ដល់​លទ្ធផលជាក់លាក់ មិន​ប្រឆាំង​នឹង​ខ្លួនឯង។ មានស្វ័យសត្យ​ខ្លះ គេ​សន្មតិ​ឱ្យ​ពិត​តែ​ សម្រាប់​ការ​សិកស្សា​មួយ​ចំនួន​ប៉ុណ្ណោះ។ ឧទាហរណ៍ ក្នុង​ការសិក្សា តក្កវិទ្យា មួយចំនួន គេ​សន្មតិ​ថា សំណើរ​ផ្ទុយ​ នឹង​ សំណើរ​ផ្ទុយ នៃសំណើរ​មួយ គឺ សំណើរ​នោះ​ខ្លួនឯង។ (-)(-)=(+) ប៉ុន្តែ ក្នុង​ប្រព័ន្ធ តក្កវិទ្យា​មួយ​ចំនួន ស្វ័យសត្យ​នេះមិនមាន​នោះ​ទេ។ 

គោលការណ៍៖ គោលការណ៍ អាច​ជា​វិនិច្ឆ័យ ឬ ជា​វិធីសាស្ត្រ ដែល​គេ​សន្មតិ​គ្នា​គោរព​តាម ដើម្បី​ពន្យល់​បាតុភូតិណា​មួយ ហើយ​អាច​យកទៅអនុវត្ត​នឹង​បាតុភូតិ​ប្រហែល​គ្នា។ គោលការណ៍​មានលក្ខណៈ​ស្រដៀង​ ច្បាប់​ខ្លះ ស្វ័យ​សត្យ​ខ្លះ តែប្លែក​ត្រង់​ថា​ គោលការណ៍ជា​លក្ខណៈ​នៃ​ប្រព័ន្ធសិក្សា ជាឧបករណ៍​ជំនួយសម្រាប់​បង្កើត​ទ្រឹស្ដី វាយ​តម្លៃទ្រឹស្ដី ពន្យល់​​បាតុភូតិ ក្នុង​ក្របខណ្ឌ​តូច​ជាង​ច្បាប់​និង​ស្វ័យ​សត្យ ហើយគេ​អាច​ជ្រើសរើស គោរព​តាម​ឬមិនគោរព​តាម​ អាស្រ័យ​នឹង​បំណងអ្នក​សិក្សា​ តើ​ចង់​បាន​លទ្ធផល​បែបណា។ ឧទាហរណ៍៖ គោល​ការណ៍​របាប់(Counting Principle) គោលការណ៍​ទំហៀប (Principle of Relativity)។

ទ្រឹស្ដី៖ គឺ​ជាការ​ពន្យល់​ឬសំណុំ​នៃ​ការ​ពន្យល់​ដែល​ត្រូវ​នឹង​ព្រឹត្តិការណ៍​ជា​ច្រើន ហើយ​អាច​ឱ្យ​គេ​ទាយ​ទុក​នូវ​អ្វី​ដែល​អាច​នឹង​កើត​ឡើង​បានដោយ​ត្រឹម​ត្រូវ​ និង​ទៀងទាត់​ជាញឹកញយ។ ឧទាហរណ៍ ទ្រឹស្ដី​​ទំហៀប(Theory of Relativity)។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិទ្យាសាស្ត្រ
វិធីសាស្រ្តក្នុងការទំនាក់ទំនង

ស៉្យានួន និងវ៉ិវឺ​គំរូនៃការទំនាក់ទំនង(Shannon and Weaver Model of Communication)|thumb|270pxខ្នាតគំរោងការទំនាក់ទំនង(Communication major dimensions scheme)|thumb|270px

គំរូនៃការទំនាក់ទំនង សំដៅទៅលើគំរូនៃគំនិត ធ្លាប់បានពន្យល់អំពីការទំនាក់ទំនង របស់មនុស្ស។ គំរូសំខាន់ ដំបូងគេបានមកដល់នៅ ឆ្នាំ១៩៤៩ តាមរយៈ ខ្លាយ អ៊ីលវ៉ួត ស៉្យានួន (Claude Elwood Shannon) និង 
វ៉ារិន វ៉ីវឺ (Warren Weaver) សំរាប់ទីពីសោធន៍ប៉ែល (Bell Laboratories) គោរពតាមគំនិតគ្រឹះ ការទំនាក់ទំនងគឺជាវិធីមួយ ដែលធ្វើការបញ្ជួននិងការទទួលសារ ឬ ការបញ្ជួនពត៌មាន ចេញពីមនុស្សម្នាក់ទៅកាន់ម្នាក់ទៀងដែលជាអ្នក ទទួល។

Communication code scheme|thumb|270pxLinear Communication Model|thumb|270pxInteractional Model of Communication|thumb|270pxBerlo's Sender-Message-Channel-Receiver Model of Communication|thumb|270pxTransactional Model of Communication|thumb|270px
វិធីសាស្រ្តក្នុងការទំនាក់ទំនង: ស៉្យានួន និងវ៉ីរិន(Shannon and Warren

ស៉្យានួន និងវ៉ីរិន(Shannon and Warren

គំរូមុនគេបង្អស់ត្រូវបាបកសាងឡើងដើម្បីឆ្លុះ
បញ្ជាំងពីមុខងារបច្ចេកវិជ្ជាធ្វើការរវាងវិទ្យុ 
និងទូរសព្ទ័។គំរូដំបូងរបស់ពួកគេចែក
ចេញជាបីផ្នែកមានដូចជា៖អ្នកបញ្ជួន 
អ្នកទទួល និងអ្នកប៉ុស្តបណ្តាញ។ អ្នក
ផ្ញើរជាផ្នែកមួយរបស់ទូរសព្ទ័ដែលមនុស្សម្នាក់ 
បាននិយាយចូល បណ្តាញជាទូរសព្ទ័ផ្ទាល់ 
ហើយអ្នកទទួលជាផ្នែកមួយនៃទូរសព្ទ័ដែលជាក់
ន្លែងដែលមនុស្សម្នាក់ទៀងបាន ឭសំលេង។ 
ស៉្យានួន (Shannon) និងវ៉ារិន(Warren) បានដឹងថា
ជានិច្ចកាលតែងតែមានអគ្គិសនីអាកាស ដែល
ជ្រៀតជ្រែកដល់ការស្តាប់ការសន្ទនាតាម 
ទូរសព្ទ័ដែលគិតថាជាសំលេង។នៅក្នុងគំរូធម្មតា
ជានិច្ចកាលសំដៅទៅលើវិធីសាស្រ្តបញ្ជួន ឬ 
ការយល់ឃើញជាទូទៅនៃទំនាក់ទំនង ពត៌មាន
ឬអត្ថបទ។ ឧទាហរណ៍ សារជាភាសាដើម 
ត្រូវបានផ្ញើរតាមទំរង់មួយចំនួន
(ជាភាសានិយាយ)ចេញពីអ្នកនិយាយ 
អ្នកសរសេរ ចូលទៅទិស
ដៅដែលជាអ្នកទទួលឬអ្នកបកប្រែ។ 
គំនិតនៃការទំនាក់ទំនងនេះ
បង្ហាញអោយឃើញការទំនាក់ទំនង
ជាអត្ថន័យមួយនៃការផ្ញើរ និង
ការទទួលពត៌មាន។ កំលាំងនៃ
គំរូនេះងាយស្រួល ជាទូទៅ និង 
មានគុណភាព។ អ្នកសង្គម 
វិទ្យាសាស្រ្តលោក ស៉្យានួន និងវ៉ារិនវ៉ីវឺ
(Shannon and Warren Weaver)
បានរចនាសម្ពន្ធ័គំរូនេះ 
យោងទៅលើកំលាំងធម្មជាតិ។

ប្រភពពត៌មានដែលបង្កើតសារ។
អ្នកបញ្ជួនដែលបញ្ចូលសារចូល
ទៅក្នុងសញ្ញា។
បណ្តាញដេលជាសញ្ញាត្រូវបាន
យកលំនាំតាមសំរាប់ការបញ្ជួនសារ។
អ្នកទទួលបកប្រែ ផ្ញើរសារមកវិញពីសញ្ញា។
ទីសដៅជាកន្លែងដែលសាទៅដល់។
ស៉្យានួន និងវ៉ីវឺមិនយល់ស្របបញ្ហាបីយ៉ាង
សំរាប់ទំនាក់ទនងនៅក្នុងទ្រឹះស្តីនេះ។
កំហុសបច្ចេកទេសៈ តើសារអាចបញ្ជួន
ទៅដល់រឺយ៉ាងណាដែរ?
បញ្ហាជាក់លាក់ៈ តើអត្ថន័យដែលបាប
ផ្ញើរទៅពិតជាមិនការបន្លំ?រឿងប្រសិទ្ធ
ភាពៈនៅពេលអ្នកទទួលបានទទួលសារ
ហើយតើពួកគេមានអកាប្បកិរិយាយ៉ាងណា?
ដាញ៉ែល ចាន់លឺ រិះគន់គំរូការភ្ជាប់ទំនាក់
ទំនងដោយថ្លែងថា៖អ្នកទំនាក់ទំនងហាក់
ដូចជាមិននៅជាមួយគ្នាឡើយ
មិនអនុញ្ញាតិអោយមានគោលបំណង
ខុសគ្នាជាច្រើនមិនព្រមអោយមានការ
បកប្រែភាសាខុសគ្នាមិនអនុញ្ញាតិសំរាប់
ស្ថានភាពបរិបទ។
វិធីសាស្រ្តក្នុងការទំនាក់ទំនង: លោកដាវីដ បឺឡូ

លោកដាវីដ បឺឡូ

ក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ លោកដាវី បឹឡូ បានពព្រីកគំរូនៃការទំនាក់ទំនងទៅលើវិធីសាស្រ្តលោក ស៉្យានួន និងវ៉េវឺស្តីអំពីបន្ទាន់នៃទំនាក់ទនង ហើយបានបង្កើតគំរូទំនាក់ទំនង SMCR។វិធីសាស្រ្តការបញ្ជូនសារនិងការទទួល ត្រូវបានបំបែកយ៉ាងច្បាស់ជាផ្នែកៗ ហើយបានពព្រីក 
នូវវិធីខាងលើនេះដោយអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើន។
វិធីសាស្រ្តក្នុងការទំនាក់ទំនង: លោកស្កា្រម

លោកស្កា្រម

ការទំនាក់ទំនងជាធម្មតានិយាយអំពីខ្នាតសំខាន់ៗមួយចំនួនៈ សារ (ហេតុអ្វីបានជាប្រភេទនៃវត្ថុមួយ ត្រូវបានទាក់ទងគ្នា) ប្រភព អ្នកផ្ញើរ អ្នកបញ្ចូលអក្សរសំងាត់ (ដោយនរណា) ទំរង់(មានលក្ខណៈបែបណា) បណ្តាញ(តាមរយៈអ្វី) ទិសដៅ(អ្នកទទួល ទិសដៅ អ្នកបកប្រែ (ទៅកាន់នរណា) ហើយអ្នកទទួល។ លោក វីបឺស្ក្រាមនៅឆ្នាំ១៩៥៤ បានចង្អុលបង្ហាញថាយើងគូរតែពិនិត្យការប៉ះទង្កិចផងដែរថា សារមួយមានទាំងចេតនានិងអចេតនា នៅលើទិសដៅនៃសារ។នៅក្នុងចំនោមការចូលរួមទាំងនេះ ការទំនាក់ទំនងរួមបញ្ចូលទាំងការសំដែលដែលសាកសមទៅនិងចំនេះដឹង និងបទពិសោធន៍ការផ្តល់យោបល់ ការបង្កាប់បញ្ជា និងការសួរសំនួរ។ការបង្ហាញទាំងនេះប្រហែលជា មានច្រើនរូបរាងនៅក្នុងចំនោមលក្ខណៈមួយនៃលក្ខណៈជាច្រើនទៀត។ ទំរង់ទាំងនេះអាស្រ័យទៅលើ សមត្ថភាព នៃក្រុមធ្វើការទំនាក់ទំនង។ជាមួយនេះផងដែរមាតិកាទំនាក់ទំនងនិងទំរង់ការបង្កើតសារ ដែលបានផ្ញើរទៅកាន់ទិសដៅមួយ។ ទិសដៅអាចជាខ្លួនឯងផ្ទាល់ អ្នកដទៃ ឬការរស់នៅអង្គភាព ណាមួយដូចជា សារជីវកម្ម ឬការរស់នៅជាក្រុម។
វិធីសាស្រ្តស៊េរីស្វ័យគុណ

ក្នុងគណិតវិទ្យា​ ​ វិធីសាស្រ្តស៊េរីស្វ័យគុណ(power series method) គឺជាវិធីសាស្រ្តរកចំលើយរបស់ស៊េរីស្វ័យគុណ អោយទៅជាសមីការឌីផេរ៉ងើស្យែ ។
វិធីសាស្រ្តស៊េរីស្វ័យគុណ: វិធីសាស្រ្ត

វិធីសាស្រ្ត
ចំពោះសមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែលលំដាប់២

 

ឧបមាថា a2 មិនសូន្យគ្រប់ z ។ នោះយើងអាចចែកវាហើយទទួលបាន 

 

ហើយឧបមាទៀតថា a1/a2 និង a0/a2 គឺជាអនុគមន៍អាណាលីទីក(analytic function អនុគមន៍ទាល់) ។

វិធីសាស្រ្តស៊េរីស្វ័យគុណទទួលបានទំរង់នៃចំលើយនៃស៊េរីស្វ័យគុណ 

បើ a2 ស្មើសូន្យ ចំពោះ zខ្លះ នោះវិធីសាស្រ្តហ្រ្វូបេនៀស ដែលជាវិធីសាស្រ្តផ្នែកមួយនៃវិធីសាស្រ្តនេះ គឺត្រូវនឹងចំនុចទោល ។