navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
អក្សរទីបេ

រូបភាពតូច|ស្រៈរបស់អក្សរទីបេ
រូបភាពតូច|ព្យញ្ជនៈរបស់អក្សរទីបេ
អក្សរទីបេ គឺជាប្រព័ន្ធសរសេរផ្នែករបស់ត្រកូរអក្សរព្រាហ្មី ប្រភពដើមត្រូវបានប្រើដើម្បីសរសេរជាក់លាក់ភាសាទីបេ រួមទាំង ភាសាទីបេ ភាសាហ្សុងខា ភាសាស៊ីកឃីម ភាសាឡាដាក់ ហើយពេលខ្លះភាសាបលធី ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ភាសាដែលមិនមែនជាភាសាទីបេមួយចំនួនផងដែរ ទាក់ទងវប្បធម៌ជិតស្និទ្ធជាមួយទីបេ ដូចជាភាសាថាកាលីhttp://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_09_01_02.pdf សំណុំបែបបទដែលបានបោះពុម្ពត្រូវបានគេហៅថាអក្សរអ៊ូចេន ខណៈពេលដែលសំណុំបែបបទដាក់បណ្តាសាសរសេរដោយដៃនៅក្នុងការសរសេរប្រចាំថ្ងៃត្រូវបានគេហៅថាអក្សរអ៊ូមេ

អក្សរត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងអត្តសញ្ញាណជនជាតិទីបេទូលំទូលាយ លាតសន្ធឹងលើតំបន់នានាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា នេប៉ាល់ ប៊ូតាន និង ទីបេChamberlain 2008 អក្សរទីបេគឺជាប្រភពដើមនៃអក្សរព្រាហ្មីហើយវាមានដើមកំណើតពីដូនតាអក្សរលីមប៊ូDaniels, Peter T. and William Bright. The World's Writing Systems. New York: Oxford University Press, 1996. និងពហុភាសាគឺអក្សរផាក្សប៉ា
អក្សរទេវនាគរី

អក្សរទេវនគរី (देवनागरी អានថា ទេ-វៈ-នៈ-គៈ-រី; )
វិវឌ្ឍពីអក្សរព្រាហ្មីក្នុងកំឡុង
គ្រិស្តស័តវត្សរ៍ទី១១ 
ប្រើក្នុងសំណេរភាសាហិណ្ឌី 
ភាសាសំស្រ្កឹត ភាសាមរាដ្ឋី 
ភាសាបាលី ភាសាសិនធី 
ភាសានេប៉ាល់ 
ហើយនិងភាសាផ្សេងៗក្នុង
ប្រទេសឥណ្ឌា
អក្សរទេវនគរី
មានទំរង់នៃការសរសេរពីឆ្វេងទៅស្ដាំ 
មានខ្សែររបារតូចៗ នៅលើតួអក្សរ 
ប្រសិនបើសរសេរជាប់គ្នា 
នឹងមានលក្ខណៈដូចខ្សែរបន្ទាត់វែងៗ 
មានការបែងចែកព្យញ្ជនៈ ស្រៈ 
និងសញ្ញាផ្សេងៗ។
អក្សរទេវនាគរី: ព្យញ្ជនៈ

ព្យញ្ជនៈ 
សប្បសះ (សំលេងបង្ខាំង)អនុនាសិកៈ (សំលេងចម្រុះ)អន្តសត្ថះ (សំលេងបើក)ឧស្សមះ/សង្ឃស្សី (សំលេងបញ្ចូល)សំឡេង →អឃោស្សះ (គ្មានសម្លេង)ឃោស្សះ (សម្លេង)អឃោស្សះ (គ្មានសម្លេង)ឃោស្សះ (សម្លេង)ផ្លុំសំឡេង →អលបប្រាណមហាប្រាណអលបប្រាណមហាប្រាណអលបប្រាណមហាប្រាណកណ្ឋយះ(ក្រអូមមាត់ទន់)क(ក) កា (ក, គ)ख(ខ) ខា (ខ, ឃ)ग(គ) ហ្គា (ក, គ, ហ្គ)घ(ឃ) ខា (ខ, ឃ)ङ(ង) ង៉ា (ង, ង៉)ह(ហ) ហា (ហ)តាលវយ្យះ(ក្រអូមមាត់រឹង)च(ច) ចា (ច, ជ)छ(ឆ) ឆា (ឆ, ឈ)ज(ជ) ចា (ច, ជ)झ(ឈ) ឆា (ឆ, ឈ)ञ(ញ) ញ៉ា (ញ, ញ៉)य(យ) យ៉ា (យ, យ៉)श(ឝ) សា/ឆា (ស, ឆ, ឈ,)មូរទ្ធន្យះ(ចុងអណ្តាតរមៀល)ट(ដ) តា (ត, ទ)ठ(ឋ) ថា (ថ, ធ)ड(ឌ) ដា (ដ, ឌ)ढ(ឍ) ថា (ថ, ធ)ण(ណ) ណា (ន, ណ)र(រ) រ៉ា (រ, រ៉)ष(ឞ) សា/ឆា (ស, ឆ, ឈ)ទន្តយ្យះ (ធ្មេញ)त(ត) តា (ត, ទ)थ(ថ) ថា (ថ, ធ)द(ទ) ដា (ដ, ឌ)ध(ធ) ថា (ថ, ធ)न(ន) ណា (ន, ណ)ल(ល) ឡា (ល, ឡ)स(ส) សា (ស, ស៊)ឱដ្ឋយះ (បបូរមាត់)प(ប) ប៉ា (ប៉, ព)फ(ផ) ហ្វា (ហ្វ, ហ្វ៊)ब(ព) បា (ប)भ(ភ) ផា (ផ, ភ)म(ម) ម៉ា (ម)व(វ) វ៉ា (វ, វ៉)

 ក្រៅពីពីតារាងខាងលើ មានបានប្រើអក្សរ ळ ḷa (ឡ)  (ឡា (ល, ឡ)) ជំនួសឱ្យសំឡេងផ្អៀងអណ្តាតរបស់សំលេងបង្ខាំង ចុងអណ្តាតរមៀល និងសម្លេង ក្នុងភាសាព្រះវេទ និងប្រើជាសូរសព្ទមួយជាភាសា ដូចជាភាសាម៉ារ៉ាធីនិងភាសារាជស្ថាន
 ភាសាហិណ្ឌូប្រើសញ្ញាសម្គាល់ជំនួយ ़ nuqtā (នុកតា) (ពីភាសាអារ៉ាប نُقْطَة nuqtah អត្ថន័យថា ចំណុច) មើលទៅដូចជាចំណុច បន្ថែមវានៅក្រោមព្យញ្ជនៈមួយចំនួន ដើម្បីតំណាងឱ្យសំឡេងនៃភាសាពែរ្ស គឺអក្សរ क़ qa  កា (ក, គ), ख़ xa  ខា (ខ, ឃ), ग़ ġa  ហ្គា (ក, គ, ហ្គ), ज़ za  ហ្សា (ហ្ស, ហ្ស៊), និង फ़ fa ហ្វា (ហ្វ)  រួមទាំងការបង្កើតសម្លេងថ្មី រួមទាំងអក្សរគឺ ड़ ṛa  វ៉ា (វ, វ៉) និង ढ़ ṛha  (ទោះបីជាសំឡេង ऴ ḷha  នឹងអាចកើតឡើងប៉ុន្តែវាមិនត្រូវបានប្រើជាភាសាហិណ្ឌូទេ)
អក្សរទេវនាគរី: ស្រៈ

ស្រៈ 
ស្រៈក្នុងប្រព័ន្ធពុម្ពអក្សរទេវនគរីនោះ វាមានចរិតដូចគ្នានឹងអក្សរគឥណ្ឌាភាគច្រើនដែរ នោះគឺ មានស្រៈពីរឈុត គឺជា ស្រៈពេញតួ និង ស្រៈនិស្ស័យ ស្រៈពេញតួ គឺស្រៈអាចរស់នៅម្នាក់ឯងបាន ដោយសម្លេងរបស់ខ្លួន ផ្នែកស្រៈនិស្ស័យ គឺស្រៈចាំបាច់លាយជាមួយព្យញ្ជនៈផ្សេងទៀត ស្រៈនិស្ស័យរបស់អក្សរទេវនគរី សរសេរទាំងពីរនៅផ្នែកខាងមុខ ដូចជា ស្រះអិ (ិ) សរសេរនៅលើខ្នង ដូចជា ស្រៈអា អី សរសេរខាងលើ ដូចជា ស្រៈអេ និងសរសេរខាងក្រោម ដូចជា ស្រៈអុ ឬ អូ វាក៏មានសរសេរពីរទីតាំងផងដែរ ដូចជា ស្រៈអៃ អោ និង ស្រៈអៅ សរសេរលើនិងក្រោយព្យញ្ជនៈ
ស្រៈពេញតួស្រៈនិស្ស័យ ដំបងអក្សរ कស្រៈនិស្ស័យ យូនីកូដប្រតិចារិកអក្សររ៉ូម៉ាំងប្រតិចារិកអក្សរខ្មែរ
(ស្រៈពេញតួ)ប្រតិចារិកអក្សរខ្មែរ
(ស្រៈនិស្ស័យ)សង្កត់សំឡេងភាសាខ្មែរअक-aអ -អះ (ះ) អាក់ (ាក់)आका  ाaaអាាអា (ា)इकििiឥិអ៊ិ (ុិ)ईकीीiiឦីអ៊ី (ុី)उकुुuឧុអ៊ុ (ុ៊)ऊकूूuuឩូអ៊ូ (ូ៊)ऍकॅॅcandra e -ែអែ (ែ)ऎकॆॆshort e -េះអេះ (េះ)एकेेeឯេអេ (េ)ऐकैैaiឰៃអៃ (ៃ)ऑकॉॉcandra o --អរ, អऒकॊॊshort o --អុ (ុ)ओकोोoឱ/ឲោអូ (ូ)औकौौauឳៅអៅ, អាវ (ៅ, ាវ)ऋ कृृvocalic rឫ-រិॠकॄॄvocalic rrឬ-រីऌकॢ ॢvocalic lឭ-លិॡकॣॣvocalic llឮ-លី
អក្សរទេវនាគរី: លេខ

លេខ 
លេខទេវនគរីលេខអារ៉ាប់លេខខ្មែរ०0០१1១२2២३3៣४4៤५5៥६6៦७7៧८8៨९9៩१०10១០

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ
អក្សរព្រាហ្មី

អក្សរព្រាហ្មី គឺជាប្រព័ន្ធសរសេរអក្សរដ៏ចំណាស់បំផុតមួយនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ហើយវាត្រូវបានត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅប្រហែលសតវត្សទី៣ មុនគ.ស។ អក្សរនេះត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសរសេរភាសាផ្សេងៗ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បុរាណ រួម​មាន​សំស្រ្កឹត ប្រាគ្រីត និង​បាលី។ អក្សរព្រាហ្មីមានសំណុំនៃនិមិត្តសញ្ញា ដែលនីមួយៗតំណាងឱ្យព្យាង្គ ឬសំឡេងនៃព្យញ្ជនៈ។  និមិត្តសញ្ញាទាំងនេះត្រូវបានរៀបចំសរសេរចេញពីឆ្វេងទៅស្តាំ ដោយគ្មានចន្លោះរវាងពាក្យ។ ជាយូរៗទៅ អក្សរនេះបានវិវត្តទៅជាអក្សរតាមតំបន់ផ្សេងៗ ដូចជាអក្សរទេវនាគរី ដែលប្រើសម្រាប់សរសេរសំស្រ្កឹត និងព្រហ្មញ្ញសាសនាជាដើម។អក្សរនេះគេលែងប្រើទៀតហើយ ប៉ុន្តែអក្សរមួយនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាបុព្វបុរសដ៏សំខាន់នៃប្រព័ន្ធសរសេរជាច្រើនដែលប្រើនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍សព្វថ្ងៃនេះ។ កេរដំណែលរបស់វាអាចត្រូវបានគេមើលឃើញនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ជាច្រើនដែលបានវិវត្តន៍ពីវា ក៏ដូចជានៅក្នុងអក្សរសាស្ត្រ និងប្រពៃណីវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែបនៃឧបទ្វីបនេះ។ 
រូបភាពតូច|សិលាចារឹកសសរព្រាហ្មីនៅសរៈណាថ
អក្សរភូមា

អក្សរភូមា (မြန်မာအက္ခရာ) គឺជាអក្សរក្នុងគ្រួសារអក្ខរក្រមព្រាហ្មី  ប្រើក្នុងប្រទេសមីយ៉ានម៉ាសម្រាប់ការសរសេរជាភាសាភូមា សម័យបុរាណ ការសរសេរអក្សរភូមានឹងត្រូវបានធ្វើដោយខ្វៀកចូលទៅក្នុងស្លឹកត្នោតលា ដូច្នេះតួអក្សរភូមាមានធ្នូរាងជារង្វង់ដើម្បីចៀសវាងចង្អូរស្លឹកត្នោត អក្សរភូមាសរសេរពីឆ្វេងទៅស្តាំដូចជាអក្សរថៃនិងតួអក្សរភាសាផ្សេងទៀតក្នុងគ្រួសារអក្ខរក្រមព្រាហ្មី 

អក្សរភូមាមានព្យញ្ជនៈនិងស្រៈ​ជាមួយ ព្យញ្ជនៈចំនួន ៣៣ ​​តួ ពីតួ က (កះ) ដល់ အ (អះ)  សម្លេងព្យញ្ជនៈនឹងត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដោយស្រៈដែលបានសរសេរខាង​ត្បូង ជើង ឬនៅជាប់នឹងព្យញ្ជនៈ ដូចជាភាសាដទៃទៀតនៅក្នុងគ្រួសារអក្ខរក្រមព្រាហ្មី
អក្សរភូមា: វណ្ណយុត្តិនិងនិមិត្តសញ្ញា

វណ្ណយុត្តិនិងនិមិត្តសញ្ញា 
និមិត្តសញ្ញាឈ្មោះភូមាកំណត់សំគាល់,  ទណ្ឌឃាដ, បដិសេធ (៍) លុបស្រៈដែលមានស្រាប់ ដោយហេតុនេះធ្វើឱ្យព្យញ្ជនៈចុងក្រោយព្យាង្គជាញឹកញាប់បំផុតជាមួយអក្សរ က င စ ည (ဉ) ဏ တ န ပ မ ហើយជួនកាលមានព្យញ្ជនៈផ្សេងទៀតនៅក្នុងពាក្យប្រាក់កម្ចី។កំណែខ្នាតតូចជំនួសនៃ င်; សូរសព្ទសមមូលនៃសម្លេងច្រមុះ င် ([ìɰ̃]) ជាចុងក្រោយ
ត្រូវបានរកឃើញជាចម្បងនៅក្នុងប្រាក់កម្ចីបាលីនិងសំស្ក្រឹត (ឧទាហរណ៍: "ថ្ងៃអង្គារ" ប្រកបថា အင်္ဂါ និង​មិនមែនពាក្យ အင်ဂါ)បង្កើតសម្លេងក្រអឺតក្រទម ប្រើតែជាមួយចុងច្រមុះឬស្រៈដែលបង្ហាញពីសម្លេងទាបឬខ្ពស់។, , , រះមុខ, វិសជ៌នី (ះ) បង្កើតសម្លេងខ្ពស់ អាចធ្វើតាមច្រមុះចុងក្រោយដែលត្រូវបានសម្គាល់ដោយទណ្ឌឃាដ () ឬស្រៈមួយដែលជាប់ទាក់ទងនឹងសម្លេងក្រអឺតក្រទមឬសម្លេងទាប ឬ , , ស្រះ អា (ា) នៅពេលប្រើតែម្នាក់ឯងវាបង្ហាញ /à/ (អា)
សំដៅជាទូទៅថាជា ရေးချ (/jéːtʃʰa̰/ យេឆះ) វណ្ណយុត្តិនេះមានទម្រង់ខុសគ្នាពីរ តាមលំនាំដើមវាត្រូវបានសរសេរ ာ ដែលត្រូវបានគេហៅថា ဝိုက်ချ (/waɪʔtʃʰa̰/  វ៉ៃឆះ) សម្រាប់ភាពជាក់លាក់ ប៉ុន្តែដើម្បីចៀសវាងភាពមិនច្បាស់នៅពេលតាមដានព្យញ្ជនៈ ခ ဂ င ဒ ပ ဝ ត្រូវបានសរសេរខ្ពស់ ါ ហើយបានហៅ မောက်ချ (/maʊʔtʃʰa̰/ ម៉ៅឆះ)ស្រះ អេ (េ) ចង្អុលបង្ហាញ /è/ (អេ)
អាចត្រូវបានផ្សំជាមួយសញ្ញាស្រៈ ာ ឬ ါ ដើម្បីបង្កើត ော ឬ ေါ ដែលបង្ហាញ /ɔ́/ (អរ, អូ) នៅក្នុងព្យាង្គបើកឬ /àʊ/ មុនពេលអក្សរ က ឬ င សម្លេងទាបនៃស្រៈនេះនៅក្នុងព្យាង្គបើកចំហត្រូវបានសរសេរ ော် ឬ ေါ်  -ស្រះ អៅ (ៅ) ការរួមបញ្ចូលគ្នារបស់ ေ និង ာ ឬ ါ (មើល​ខាងលើ) ចង្អុលបង្ហាញ  /ɔ́/ (អរ, អូ) នៅក្នុងព្យាង្គបើកឬ /àʊ/ មុនពេលអក្សរ က ឬ င សម្លេងទាបនៃស្រៈនេះនៅក្នុងព្យាង្គបើកចំហត្រូវបានសរសេរ ော် ឬ ေါ်ស្រះ អេ (េ) ចង្អុលបង្ហាញ /ɛ́/ (អេ) រកឃើញតែនៅក្នុងព្យាង្គបើកប៉ុណ្ណោះស្រះអុ (ុ) នៅពេលប្រើតែម្នាក់ឯង បង្ហាញ /ṵ/ (អ៊ុ) ក្នុងព្យាង្គបើកឬ /ɔ̀ʊ/ ក្នុងព្យាង្គបិទស្រះអូ ​(ូ) បង្ហាញ /ù/ (អ៊ូ) រកឃើញតែនៅក្នុងព្យាង្គបើកប៉ុណ្ណោះស្រះអិ (ិ) បង្ហាញ /ḭ/ (អ៊ិ) នៅក្នុងព្យាង្គបើក ឬ /èɪ/ នៅក្នុងព្យាង្គបិទស្រះអី (ី) បង្ហាញ /ì/ (អ៊ី) រកឃើញតែនៅក្នុងព្យាង្គបើកប៉ុណ្ណោះ -ស្រះអោ (ោ) បង្ហាញ /ò/ (អុ, អូ) នៅក្នុងព្យាង្គបើកឬ /aɪ/ មុនពេលអក្សរ က ឬ င. រួមបញ្ចូលគ្នារបស់ ိ និង ု ជាស្រៈវណ្ណយុត្តិ  ជើង វ (្វ) ប្រើតែម្នាក់ឯង ចង្អុលបង្ហាញ /wa̰/ ក្នុងព្យាង្គបើកឬផ្សេងៗ /ʊ̀/ ឬ /wà/ នៅក្នុងព្យាង្គបិទនិគ្គហិត (ំ) នៅក្នុងពាក្យពហុភាសាវាមានមុខងារដូចជាច្រមុះបែបសរីរាង្គ ពាក្យចុងក្រោយវាដំណើរការដូចវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ -ម ផ្លាស់ប្តូរស្រៈនិងការបន្លឺសម្លេងទាបតាមលំនាំដើម ទោះបីជាវាអាចត្រូវបានផ្សំជាមួយសញ្ញាសម្គាល់សម្លេងដើម្បីបង្កើតព្យាង្គសម្លេងខ្ពស់ឬខ្ពស់ 
បង្កើតច្រមុះថា -ន ជាចុងក្រោយអក្សរ ឫ ប្រើសម្រាប់តែសំស្ក្រឹត r̥អក្សរ ឬ ប្រើសម្រាប់តែសំស្ក្រឹត r̥̄ប្រើអក្សរដើម្បីបញ្ជាក់ "ော်" នៅក្នុងអក្សរមួយចំនួនដើម្បីជៀសវាងការយល់ច្រឡំសម្រាប់អក្សរ က, တ, ဘ, ဟ, အ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសភូមា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ
អក្សរសាស្រ្ត: សម័យអង្គរ

សម័យអង្គរ 
លិខិតធម្មតា និងអត្តបទទាំងអស់ដូចជាឯកសារផ្លូវការជាដើមសុទ្ធតែសរសេរនៅលើស្បែកសត្វប្រើស ស្បែករមាំង និងស្បែកផ្សេងទៀត ដែលយកមកហាលឱ្យស្ងួតលាបពណ៌ខ្មៅ។ គេកាត់ស្បែកសត្វនោះឱ្យមានទំំហំតូច ឬធំទៅតាមសេចក្តីត្រូវការ និងយកម្សៅម្យ៉ាងមកប្រើមានសណ្ឋានដូចដីសនៅស្រុកចិន ដោយលញ់ឱ្យវែងចិតចុងស្រូចគេហៅថាសោ ហើយគេសរសេរដោយដៃបានជាប់ដិតល្អណាស់ មិនងាយនឹងរលុបឡើយ។ កាលណាគេសរសេរហើយគេយកដីសមកសៀតនឹងត្រចៀកនាំឱ្យគេចំណាំបានថាអ្នកនោះហើយជាអ្នកសរសេរ។ បើសរសេរហើយត្រូវការលុបវិញតោងប្រើរបស់ទទឹកយកមកជូតទើបរលុបអក្សរនោះទៅវិញ។ អក្សរនោះមានរូបរាងដូចអក្សរជនជាតិតូវដូច្នោះដែរ។ ការសរសេរជាលិខិតអ្វីក៏ដោយគេសុទ្ធតែសរសេរពីក្រោយទៅមុខ មិនសរសេរពីលើចុះក្រោមទេកំណត់ហេតុរបស់ជីវ តាក្វាន់ អំពីប្រពៃណីអ្នកស្រុកចេនឡា  លីធាម តែង ឆ្នាំ១៩៧៣ ទំព័រទី១៨។
អក្សរសាស្រ្តខ្មែរ

រូបភាពតូច|270x270ភីកសែល| ទិដ្ឋភាពនៃមហាភារតក្នុងចម្លាក់ថ្មប្រាសាទអង្គរវត្ត ÷ ពួកអសុរៈពីរនាក់បងប្អូន ប្រយុទ្ធគ្នាដណ្តើមយកនាងអប្សរា។ រឿងព្រេងខ្មែរបុរាណមួយចំនួនត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយព្រហ្មញ្ញសាសនា។
អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ឬក៏ជា អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ មានដើមកំណើតពីបុរាណកាលយូលង់ណាស់មកហើយ អក្សរសាស្រ្តគឺជាមែកធាងនៃវប្បធម៌ មិនមានចរិកដូចគ្នាទាំងអស់ទេ អក្សរសាស្ត្រខ្មែរគឺជាប់នឹងសង្គម អក្សរ ត្រូវប្រែប្រួល ទៅតាមការវិវត្តន៍សង្គមនៃមនុស្សជាដាច់ខាត។ អក្សរសាស្រ្តខ្មែរបានបង្វិលប្រជាជនឲអណ្តែតអណ្តូងយល់ឃើញ ដែលផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងវប្បធម៌និងអរិយធម៌ខ្មែរនៅក្នុងសង្គមខ្មែរនីមួយៗតាមសម័យកាលរស់នៅ។ ហើយជាផ្នែករងនៃ សិល្បៈ ដែលពណ៌នាមនុស្ស និងសង្គមយ៉ាងពិតប្រាកដ ដោយបង្កើតអត្ថន័យថ្មី ដោយប្រើ ភាសា ជាសម្ភារៈសម្រាប់ការបញ្ចេញមតិសិល្បៈរបស់ខ្លួន។ គេអាចសម្លឹងមើលឃើញថា ជីវិតមនុស្សមានសោភ័ណភាពតាមរយៈភាសានៃមនុស្សនឹងការកត់ត្រា នាពេលបច្ចុប្បន្នអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរចែកចេញជាពីរប្រភទគឺ៖

 អក្សរសិល្ប៍​ទទួលឥទ្ធិពលសាសនាដែល​សរសេរ​ភាគច្រើន​ដាក់​នៅឯក្នុងចំពោះរាជវាំង ឬ ​វត្ត​អារាម​ពុទ្ធសាសនា ។ រឿង រាមកេរ្តិ៍ ,មហាភារតៈ, តេមិយ,ព្រះវេស្សន្តរ...។
 អក្សរសិល្ប៍និយាយដោយផ្ទាល់មាត់ ដែលផ្អែកលើ រឿងព្រេងក្នុងស្រុក។ ដូចជា រឿងធនញ្ជ័យ...។
អក្សរសិល្ប៍: អក្សរសិល្ប៍បែបព្រាហ្មណ៍សាសនា

អក្សរសិល្ប៍បែបព្រាហ្មណ៍សាសនា 
អត្តបទអក្សរសិល្ប៍ជាច្រើន ដែលមានទំនាក់ទំនងនឹងបែបព្រាហ្មណ៍សាសនាជាចលនាព្រាហ្មណ៍និយមច្រើនតែដកស្រង់យកជំនឿផ្សេងៗក្នុងលទ្ធិព្រាហ្មណ៍មករៀបរាប់ ពន្យល់ បង្ហាញ ព្រមទាំងលើកយកអច្ឆរិយបុគ្គល ទេវៈ អាទិទេព ព្រះឥន្ទ្រ ព្រះព្រហ្ម ព្រះឥសូរ ព្រះនារាយណ៍ យក្ស គន្ធពជាដើម។ ជាពិសេសអក្សរសិល្ប៍បែបនេះ ច្រើនលើកយកមន្តអាគមន៍គាថា អូមអាម បែងភាគ បំបាំងបាត់ ចេះជប់ ចេះប្រោស ហោះហើរ ដើរលើអាកាស ជាដើមសៀវភៅវប្បធម៌អរិយធម៌ខ្មែរ ឥណ្ឌា ទាវ ឆៃសុក ឆ្នាំ១៩៧១ ដល់ឆ្នាំ១០៧២ ទំព័រទី៤១។
អក្សរសិល្ប៍: អក្សរសិល្ប៍បែបពុទ្ធសាសនា

អក្សរសិល្ប៍បែបពុទ្ធសាសនា 
រឿងរ៉ាវ អត្តបទភាគច្រើន អ្នកនិពន្ធច្រើនដកស្រង់ចេញពីគម្ពីរក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មានដូចជាគម្ពីរព្រះត្រៃបិដក និងគម្ពីរអដ្ឋកថា ធម្មបទ វិសុទ្ធិមគ្គ មង្គលត្ថទីបនី ទសជាតក៍ បញ្ញាសជាតក៍ជាដើមកតាក់តែង ចងក្រងជាវណ្ណកម្មរបស់ខ្លួន។ អក្សរសិល្ប៍បែបនេះ ជាចលនាពុទ្ធនិយម ដែលបានលើកយកសកម្មភាពព្រះពោធិសត្វក្នុងការកសាងបារមី និងបានលើកយកទស្សនៈសំខាន់ៗនៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាមានបញ្ហ កម្ម ផល បាប បុណ្យ គុណ ទោសយកមកអធិប្បាយតុបតែងសៀវភៅវប្បធម៌អរិយធម៌ខ្មែរ ឥណ្ឌា ទាវ ឆៃសុក ឆ្នាំ១៩៧១ ដល់ឆ្នាំ១០៧២ ទំព័រទី៦៨។
អក្សរសិល្ប៍: អក្សរសិល្ប៍

អក្សរសិល្ប៍ 

អក្សរសិល្ប៍ ( អក្សរសាស្ត្រ ) គឺជាផ្នែករងនៃ សិល្បៈ ដែលពណ៌នាមនុស្ស និងសង្គមយ៉ាងពិតប្រាកដ ដោយបង្កើតអត្ថន័យថ្មី ដោយប្រើ ភាសា ជាសម្ភារៈសម្រាប់ការបញ្ចេញមតិសិល្បៈ ។ 조남현, 고등학교 문학(상), 중앙교육진흥연구소, 2003, 12~15쪽. និយាយ​ឲ្យ​ចំ​ទៅ គេ​អាច​មើល​ឃើញ​ថា ជីវិត​មនុស្ស​មាន​សោភ័ណភាព​តាម​រយៈ​ភាសា ។ 나병철, 문학의 이해, 문예출판사, 1994, 15~17쪽. ជាការត្រឹមត្រូវ ក្នុងការហៅអក្សរសិល្ប៍ពីដើមថា អក្សរសិល្ប៍ ហើយឈ្មោះនៃការសិក្សាស្រាវជ្រាវអក្សរសិល្ប៍ជាវត្ថុនៃការសិក្សាក៏ជាការសិក្សា អក្សរសាស្ត្រ ផងដែរ។ អក្សរសិល្ប៍ និង សិល្បៈ ត្រូវបានរួមបញ្ចូលនៅក្នុងប្រភេទរងនៃ មនុស្សសាស្ត្រ ជាវិស័យស្នូលនៃការសិក្សាសិល្បៈ រួមជាមួយនឹង ប្រវត្តិសាស្រ្តតន្ត្រី និងប្រវត្តិ សាស្រ្តសិល្បៈ។

ជាទូទៅនិយមន័យនៃអក្សរសិល្ប៍គឺជាសំណុំនៃអត្ថបទ ។ ប្រទេសនីមួយៗអាចមានអក្សរសិល្ប៍រៀងៗខ្លួន មិនថា ជាអាជីវកម្ម និន្នាការ ទស្សនវិជ្ជា ឬសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រណាមួយឡើយ ។ អក្សរសិល្ប៍នៃប្រទេសមួយ ច្រើនតែដាក់ជាក្រុមជាមួយគ្ នា។ ជាឧទាហរណ៍ ភាសាក្រិចបុរាណ ព្រះគម្ពីរ ប៊ី វូហ្វ អ៊ីលៀដ និង រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ធ្លាក់ចូលទៅក្នុងប្រភេទនេះ ជាឧទាហរណ៍ ។ ជាទូទៅ អក្សរសិល្ប៍គឺជាបណ្តុំនៃរឿង កំណាព្យ និងរឿងល្ខោនដែលមានប្រធានបទជាក់លាក់ ។ ក្នុង​ករណី​នេះ រឿង​កំណាព្យ និង​រឿង​ល្ខោន​អាច​ឬ​មិន​ជា​ជាតិ​និយម ។ វាពិបាកណាស់ក្នុងការបែងចែកវត្ថុជាក់លាក់មួយជាផ្នែកនៃអក្សរសិល្ប៍ ។ សម្រាប់អ្នកខ្លះ "អក្សរសិល្ប៍" អាចលេចឡើងក្នុងទម្រង់និមិត្តសញ្ញាណាមួយ ។ (ឧទាហរណ៍ វាអាចបង្ហាញជារូបភាព រូបចម្លាក់ ឬអត្ថបទ ។) ប៉ុន្តែសម្រាប់អ្នកផ្សេងទៀត អក្សរសិល្ប៍រួមបញ្ចូលតែអ្វីដែលមានអត្ថបទសរសេរប៉ុណ្ណោះ ។ សម្រាប់មនុស្សដែលមានគំនិតអភិរក្សកាន់តែច្រើន គោលគំនិតត្រូវតែជាអត្ថបទដែលមានទម្រង់រូបវន្ត ហើយជាធម្មតាទម្រង់នោះអាចមានចាប់ពីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដែលអាចមើលឃើញដូចជាក្រដាសទៅប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឌីជីថល ។

លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត មាន​ភាព​ខុស​គ្នា​ដែល​អាច​ទទួល​ស្គាល់​បាន​រវាង "អក្សរសិល្ប៍" និង​ស្នាដៃ​ឯកសារ​ពេញ​និយម​មួយ​ចំនួន ដែល​គេ​ហៅ​ថា ​អក្សរសិល្ប៍​ពេញ​និយម។ នៅទីនេះ "ការប្រឌិតផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ" និង "ទេពកោសល្យអក្សរសាស្ត្រ" ត្រូវបានគេប្រើជាញឹកញាប់ដើម្បីបែងចែកស្នាដៃបុគ្គល ។ ជាឧទាហរណ៍ ស្នាដៃរបស់ លោក Charles Dickens ត្រូវបានចាត់ទុកថាជា "អក្សរសាស្ត្រ" ដោយមនុស្សភាគច្រើន ប៉ុន្តែស្នាដៃរបស់ Jeffrey Archer ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមានតម្លៃទាបខ្លះ ដែលស្ថិតនៅក្រោមប្រភេទទូទៅនៃអក្សរសិល្ប៍អង់គ្លេស ។ ពួកវាក៏អាចត្រូវបានដកចេញពីអក្សរសិល្ប៍ផងដែរ ប្រសិនបើឧទាហរណ៍ ពួកវាមានភាពច្របូកច្របល់ក្នុងវេយ្យាករណ៍ និងការប្រើប្រាស់ ប្រសិនបើសាច់រឿងមានភាពច្របូកច្របល់ និងមិនគួរឱ្យទុកចិត្ត ឬប្រសិនបើបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់តួអង្គមានភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នា ។ ប្រលោមលោក​ប្រភេទ​ដូចជា​មនោសញ្ចេតនា រឿង​ប្រឌិត​ឧក្រិដ្ឋកម្ម និង​រឿង​ប្រឌិត​បែប​វិទ្យាសាស្ត្រ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​មិន​មែន​ជា​អក្សរសាស្ត្រ​ដែរ ។ ភាគច្រើននៃពួកគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងប្រភេទនៃ អក្សរសិល្ប៍ពេញនិយម។
អក្សរឡាតាំង

thumb|300px|

អក្សរឡាតាំង (ជាភាសាឡាតាំង៖ abecedarium Latinum) ក៏ត្រូវបានស្គាលថា អក្សររ៉ូម៉ាំង គឺអក្សរក្រមមួយដែលប្រើប្រាស់បំផុតក្នុងពិភពលោសព្វថ្ងៃនេះ, ២៥០កោដិនាក់ជាង។ ជាទូទៅ មាន ២៦ អក្សរនិងអក្សរកែប្រែតាមភាសា (ឧទាហរណ៍ ភាសាអេស្ប៉ាញមានអក្សរ «ñ» ភាសាយួនមានអក្សរ «đ»)។ អក្សរនេះក៏ត្រូវបានប្រើដើម្បីឱ្យជនជាតិបរទេសអានភាសាដទៃ (ឧទាហរណ៍ ពីនយីន អក្សរឡាតាំងដែលតាមសម្លេងនៃភាសាចិន)។
អក្សរឡាតាំង: ឡឹម រស្មី

ឡឹម រស្មី
អក្សរក្រមឡាតាំងទំនើបមានអក្សរដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងចក្រភពរ៉ូម៉ាំង ហើយរាប់បញ្ចូលអក្សរ J U W និង Z ទៀត

A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ
អក្សរឡាវ

អក្សរឡាវ (ອັກສອນລາວ, អាក់សនឡាវ) គឺជាអក្សរបឋមដែលប្រើសម្រាប់សរសេរភាសាឡាវនិងភាសាជនជាតិភាគតិចដទៃទៀតនៅក្នុងប្រទេសឡាវ វាក៏ត្រូវបានប្រើដើម្បីសរសេរភាសាលាវផងដែរ ប៉ុន្តែត្រូវបានជំនួសដោយអក្សរថៃ មានព្យញ្ជនៈចំនួន ២៧ តួ (ພະຍັນຊະນະ, ផះយ៉ានឆះណះ) ព្យញ្ជនៈបរិវេណ ៧ តួ (ພະຍັນຊະນະປະສົມ, ផះយ៉ានឆះណះប៉ះសម) ស្រៈ ៣៣ តួ (ສະຫລະ/ສະຫຼະ, សះឡះ) និងវណ្ណយុត្ត ៤ តួ (ວັນນະຍຸດ, វ៉ាន់ណះយុត)
អក្សរឡាវ: ព្យញ្ជនៈ

ព្យញ្ជនៈ 
អក្សរឈ្មោះពាក្យអានអត្ថន័យប្រៀបធៀបអក្សរខ្មែរກໄກ່កក កៃមាន់ក គຂໄຂ່ខខ ខៃស៊ុតខ ឃຄຄວາຍគខ ខ្វាយ/ខួយក្របីខ ឃງງົວងង ងួគោងຈຈອກ or ຈົວចច ចកកញ្ចក់ច ជສເສືອសស សឿខ្លាសຊຊ້າງជស សាងដំរីសຍຍຸງញ, យយ យុងមូសញ យດເດັກដដ ដេកកូនដ ឌຕຕາតត តាភ្នែកត ទຖຖົງថថ​ ថុងកាបូបថ ធ ឋ ឍທທຸງទធ ធុងទង់ថ ធນນົກនន នកបក្សីន ណບແບ້បប បែពពែបປປາបប៉ ប៉ាត្រីប៉ ពຜເຜິ້ງផភ ភើង / ផ ផឹងឃ្មុំផ ភຝຝົນហ្វហ្វ ហ្វុនភ្លៀងហ្វພພູពភ ភូភ្នំផ ភຟໄຟហ្វហ្វ ហ្វៃភ្លើងហ្វມແມວមម ម៉ែវឆ្មាមຢຢາយយ យ៉ាថ្នាំយ ញຣຣົຖ (ລົດ)ររ រត់ឡានរລລີງលល លីងស្វាល ឡວວີវវ វីកង្ហារវຫຫ່ານហហ ហានក្ញានហອໂອអអ អូចានអຮເຮືອນហហ ហឿនផ្ទះហ
អក្សរឡាវ: ព្យញ្ជនៈបរិវេណ

ព្យញ្ជនៈបរិវេណ 
អក្សរប្រៀបធៀបអក្សរខ្មែរ ຫງ ង, ហ្ង ຫຍ យ ໜ ឬ ຫນ ន, ណ, ហ្ន ໝ ឬ ຫມ ម, ហ្ម ຫຼ ឬ ຫລ ល, ឡ, ហ្ល ຫວ វ
អក្សរឡាវ: ស្រះ

ស្រះ 

 ស្រៈខ្លីនិងវែង 
ស្រៈខ្លីស្រៈខ្លីវែងអក្សរស្រៈពេញតួស្រៈនិស្ស័យប្រៀបធៀបអក្សរខ្មែរអក្សរស្រៈពេញតួស្រៈនិស្ស័យប្រៀបធៀបអក្សរខ្មែរចុងក្រោយកណ្ដាលចុងក្រោយកណ្ដាល◌ະ◌ັ◌ -ះ, ័អះ, អាក់◌າអាាអា◌ິឥិអ៊ិ◌ີឦីអ៊ី◌ຶ -ឹអ៊ឹ◌ື -ឺអ៊ឺ◌ຸឧុអ៊ុ◌ູឩូអ៊ូເ◌ະເ◌ັ◌ -េះអេះເ◌ឯេអេແ◌ະແ◌ັ◌ - -អែះແ◌ -ែអែໂ◌ະ◌ົ◌ - -អុໂ◌ឱ, ឲោអូເ◌າະ◌ັອ◌ -ោះអោះ. អក់◌ໍ◌ອ◌ - -អ, អរເ◌ິ - -អើះ, អឹເ◌ີើអើ, អឺເ◌ັຍ◌ັຽ◌ - -អៀះ, អ៊ះເ◌ຍ◌ຽ◌ -ៀអៀ, អ៊ាເ◌ຶອ - -អឿះເ◌ືອ -ឿអឿ◌ົວະ◌ັວ◌ - -អួះ◌ົວ◌ວ◌  -ួអួ

 ស្រៈពិសេស 
អក្សរស្រៈពេញតួស្រៈនិស្ស័យប្រៀបធៀបអក្សរខ្មែរໄ◌, ໃ◌*ឰៃអៃ, អាយເ◌ົາឳៅអៅ, អាវ◌ໍາ -ាំអាំ, អាម
អក្សរឡាវ: ស្រៈខ្លីនិងវែង

ស្រៈខ្លីនិងវែង 
ស្រៈខ្លីស្រៈខ្លីវែងអក្សរស្រៈពេញតួស្រៈនិស្ស័យប្រៀបធៀបអក្សរខ្មែរអក្សរស្រៈពេញតួស្រៈនិស្ស័យប្រៀបធៀបអក្សរខ្មែរចុងក្រោយកណ្ដាលចុងក្រោយកណ្ដាល◌ະ◌ັ◌ -ះ, ័អះ, អាក់◌າអាាអា◌ິឥិអ៊ិ◌ີឦីអ៊ី◌ຶ -ឹអ៊ឹ◌ື -ឺអ៊ឺ◌ຸឧុអ៊ុ◌ູឩូអ៊ូເ◌ະເ◌ັ◌ -េះអេះເ◌ឯេអេແ◌ະແ◌ັ◌ - -អែះແ◌ -ែអែໂ◌ະ◌ົ◌ - -អុໂ◌ឱ, ឲោអូເ◌າະ◌ັອ◌ -ោះអោះ. អក់◌ໍ◌ອ◌ - -អ, អរເ◌ິ - -អើះ, អឹເ◌ີើអើ, អឺເ◌ັຍ◌ັຽ◌ - -អៀះ, អ៊ះເ◌ຍ◌ຽ◌ -ៀអៀ, អ៊ាເ◌ຶອ - -អឿះເ◌ືອ -ឿអឿ◌ົວະ◌ັວ◌ - -អួះ◌ົວ◌ວ◌  -ួអួ
អក្សរឡាវ: ស្រៈពិសេស

ស្រៈពិសេស 
អក្សរស្រៈពេញតួស្រៈនិស្ស័យប្រៀបធៀបអក្សរខ្មែរໄ◌, ໃ◌*ឰៃអៃ, អាយເ◌ົາឳៅអៅ, អាវ◌ໍາ -ាំអាំ, អាម
អក្សរឡាវ: លេខ

លេខ 
លេខអារ៉ាប់ 0  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  20លេខលាវ ໐  ໑  ໒  ໓  ໔  ໕  ໖  ໗  ໘  ໙  ໑໐  ໒໐ ឈ្មោះភាសាលាវ ສູນ  ໜຶ່ງ  ສອງ  ສາມ  ສີ່  ຫ້າ  ຫົກ  ເຈັດ  ແປດ  ເກົ້າ  ສິບ  ຊາວ លេខខ្មែរ ០១២៣៤៥ ៦៧៨៩  ១០ ២០សរសេរតាមសូរស័ព្ទភាសាខ្មែរស៊ូននឹងសងសាមស៊ីហាហក់ជេតប៉ែតកាវស៊ិបសាវបកប្រែសូន្យមួយពីរបីបួនប្រាំប្រាំមួយប្រាំពីរប្រាំបីប្រាំបួនដប់ម្ភៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡាវ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាឡាវ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឡាវ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ
អក្សរ​សុខោទ័យ

អក្សរ​សុខោទ័យ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ជា ​អក្សរ​បុរាណ​ថៃ និង ​អក្ខរក្រម​រាម​ខាំហែង ជា ​អក្សរ​ព្រហ្មី​មាន​ដើម​កំណើត​ក្នុង ​នគរ​សុខោទ័យ ។ អក្សរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​លើ ​សិលាចារឹក រាមកំហែង និង ​សិលាចារឹក Lö Thai ។
អក្សរ​សុខោទ័យ: ប្រភពដើម

ប្រភពដើម 
អក្សរ​សុខោទ័យ​ត្រូវ​បាន​ផ្អែក​លើ​ទម្រង់ ​អក្សរ​ខ្មែរ ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ការ​បំបែក ការ​កាត់​ចេញ និង​ការ​ដក​ចេញ​ពី​អក្សរ​ខ្មែរ​ដើម។  អ្នកប្រាជ្ញ Michel Ferlus បានបង្ហាញថា ភាពប្លែកនៃអក្សរថៃបុរាណ និងសម័យទំនើបអាចពន្យល់បានតែដោយភាពមិនគ្រប់គ្រាន់ និងចន្លោះប្រហោងនៃអក្សរខ្មែរបុរាណ ជាពិសេសអក្សរខ្មែរមុនអង្គរ។  អក្សរ​សុខោទ័យ​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ជាក់​ជា​លើក​ដំបូង​លើ​អក្សរ​រាម​ខាំង ដែល​ចុះ​កាល​បរិច្ឆេទ​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១២៨៣ ដល់ ១២៩០ ប៉ុន្តែ​វា​ជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​កែប្រែ​អក្សរ​មុន​ដែល​មិន​មាន​ការ​បញ្ជាក់​ដោយ​ផ្អែក​លើ​អក្សរ​ខ្មែរ។ Ferlus ទ្រឹស្ដីថា អក្សរដែលមានពីមុនប្រហែលជាត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងកំឡុងសម័យមុនអង្គរ (សតវត្សទី 7 ដល់ទី 8) ដែលប្រហែលជា 4 សតវត្សមុនជាងភាពជាក់លាក់នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធភាពមួយទៀតគឺថា អក្សរខ្មែរមុនសម័យអង្គរអាចមានរយៈពេលមួយរយៈនៅជាយក្រុងនៃអរិយធម៌ខ្មែរ។ អក្សរតៃដំបូងនេះត្រូវតែមានចំណុចខ្វះខាតដូចគ្នាទៅនឹងអក្សរខ្មែរដែរ ប៉ុន្តែអក្សរតៃបានណែនាំការច្នៃប្រឌិតដូចជាការបន្សាំ ឬការកែប្រែអក្សរដើម្បីបង្កើតអក្សរថ្មីសម្រាប់សំឡេងដែលមិនត្រូវបានតំណាងដោយអក្សរខ្មែរ។  តាម​ទំនៀម​ទម្លាប់​ថៃ អក្សរ​សុខោទ័យ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​ឆ្នាំ​១២៨៣ ដោយ ​ព្រះបាទ​រាម​ខេម​ហាំង​មហារាជ (    ) 

Ferlus បែងចែកអក្សរតៃដែលមានដើមកំណើតខ្មែរជាពីរក្រុម៖ អក្សរកណ្តាល រួមមានអក្សរបុរាណ (សុខោទ័យ ,ហ្វាកខាំម ) និងអក្សរទំនើប ( ថៃ, ឡាវ ) និងអក្សរកាត់នៃជនជាតិតៃ វៀតណាម ( តៃដាំ ,តៃដុន, តៃដែង, តៃយ៉ូ និង តៃបៅ)។  លោក Ferlus ណែនាំថា ជនជាតិតៃ ទាំងអស់បានប្រកាន់យកគំរូនៃការសរសេរដំបូងដូចគ្នា ដែលខ្ចីពីជនជាតិខ្មែរ តាមរយៈការទំនាក់ទំនងសាមញ្ញៗក្នុងពេលផ្លាស់ប្តូរគ្នា ដោយមិនមានការរៀនសូត្រត្រឹមត្រូវ។ ក្រោយមក ពួកតៃបានធ្វើចំណាកស្រុក និងកាន់កាប់ផ្នែកធំនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ជនជាតិតៃដែលឆ្ពោះទៅទិសខាងត្បូង (ដែលគេស្គាល់ថាជាជនជាតិថៃ ឬសៀម) បានរអិលចូលទៅក្នុងព្រំប្រទល់នៃ ដែនអង្គរ ជាកន្លែងដែលពួកគេបានបង្កើតនគរសុខោទ័យ។ អក្សរ​ថៃ​សម័យ​ដើម​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ទំនាក់ទំនង​ថ្មី​នេះ​ជាមួយ​នឹង​ខ្មែរ ដែល​ជា​លទ្ធផល​អក្សរ​សុខោទ័យ។ លក្ខណៈដូចជាលំដាប់អក្ខរក្រម និងលេខត្រូវបានខ្ចីពីអក្សរខ្មែរ។ និមិត្តសញ្ញាស្រៈមួយចំនួនបានផ្លាស់ប្តូរតម្លៃ ដើម្បីកុំឱ្យមានការអានផ្ទុយគ្នារវាងភាសាថៃ និងភាសាខ្មែរ។ អក្សរកាត់​នៅ​តែ​រក្សា​លក្ខណៈ​ជា​ច្រើន​នៃ​អក្សរ​បុព្វកាល ដូចជា​តម្លៃ​សំឡេង​មុន​សម័យ​អង្គរ​នៃ​អក្សរ​ខ្លះ កង្វះ​លំដាប់​អក្ខរក្រម និង​កង្វះ​លេខ។  យោងតាមលោក Anthony Diller ការច្នៃប្រឌិតដែលរកឃើញនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍សុខោទ័យ បើប្រៀបធៀបនឹងអក្សរខ្មែរ បង្ហាញថាអក្សរជាប្រព័ន្ធដែលបានគ្រោងទុក និងបង្រួបបង្រួម។
អក្សរ​សុខោទ័យ: រីករាលដាលនិងកូនចៅ

រីករាលដាលនិងកូនចៅ 
បន្ទាប់​ពី​ការ​បង្កើត​ឡើង អក្សរ​សុខោទ័យ​បាន​រីក​រាលដាល​ដល់​នគរ​តៃ​នៃ ​ឡានឆាង (លាវ) ឡានណា និង ​អយុធ្យា ។ សិលាចារឹកសុខោទ័យចំណាស់ជាងគេដែលរកឃើញនៅ ឡាំប៉ាង (លានណា) ស្ទើរតែដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងសិលាចារឹកដំបូងបំផុតដែលរកឃើញនៅ សុខោទ័យ ។ សិលាចារឹកនេះមានដើមកំណើតនៅ ឡាំភូន ប៉ុន្តែត្រូវបានគូរដោយព្រះសង្ឃសុខោទ័យ ដែលប្រហែលជាណែនាំអក្សរសុខោទ័យដល់ឡានណា។ ស្គ្រីបបានផ្លាស់ប្តូរខ្លះៗតាមពេលវេលា ព្រោះវារីករាលដាលពាសពេញតំបន់ទៅខាងជើង និងខាងត្បូង។ យោងតាម Finot (1959) ឧទាហរណ៍ដំបូងបំផុតនៃអក្សរសុខោទ័យដែលរកឃើញនៅ ហ្លួងព្រះបាង មានកាលបរិច្ឆេទពីឆ្នាំ 1548 នៃគ.ស. 265 ឆ្នាំបន្ទាប់ពីសិលាចារឹក រាមកំហែង។ 
រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ការវិវត្តន៍នៃអក្សរសុខោទ័យទៅជាអក្សរថៃទំនើប។
អក្សរ​សុខោទ័យ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​តិច​តួច​នៅ​ពេល​វា​លាត​ត្រដាង​ទៅ​ទិស​ខាង​ត្បូង ព្រោះ ​អក្សរ​ថៃ ​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​តិច​តួច​ពី​អក្សរ​សុខោទ័យ។  អក្សរ​សុខោទ័យ​បាន​បង្កើត​ទៅជា​អក្សរ​ថៃ​នៅ​បាត ​ទន្លេ​ចៅប្រាយ៉ា ព្រោះ​ការ​អភិវឌ្ឍ​នេះ​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​តាមដាន​ក្នុង​រយៈពេល​ជាច្រើន​សតវត្ស​បន្ទាប់​។  ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ ស្តេចលីតៃ នៅចុងសតវត្សទី 14 អ្នកដែលចេះអក្សរនៅតែស្គាល់អក្សរខ្មែរ ដូច្នេះហើយបានបដិសេធមិនសរសេរជាអក្សរសុខោទ័យទេ។ ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ អក្សរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​កែប្រែ​ឱ្យ​កាន់តែ​ស្រដៀង​នឹង​អក្សរ​ខ្មែរ​តាម​របៀប​ដែល​ស្រៈ​សរសេរ។  ការ​ផ្លាស់​ប្តូ​រ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ណែនាំ​នេះ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ការ​សរសេរ​អក្សរ​ថ្មី​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ 1375 ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា "អក្សរ​ស្ដេច​លី​ថៃ​" ។ អក្សរនេះសរសេរសញ្ញាស្រៈខាងលើ ខាងក្រោម មុន ឬក្រោយព្យញ្ជនៈដំបូង។ នៅឆ្នាំ ១៦៨០ អក្សរនេះត្រូវបានទទួលជោគជ័យដោយ "អក្សរស្តេច ណារៃ " ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង និងរក្សាទុកជាអក្សរថៃសម័យទំនើបនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ 

នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង អក្សរ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​គួរ​ឱ្យ​កត់​សម្គាល់ ខណៈ​ដែល​វា​បាន​វិវត្ត​ទៅ​ជា ​អក្សរហ្វាកខាំ ។  អក្សរ ហ្វាកខាំត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​នៅ​ក្នុង​អាណាចក្រ ឡានណាចន្លោះ​ដើម​សតវត្ស​ទី ១៥ និង​ចុង​សតវត្ស​ទី ១៦។  អក្សរនៃអក្សរហ្វាកខមបានពន្លូត និងរាងជ្រុងបន្តិច ជាជាងការ៉េ និងកាត់កែង ដូចបុព្វបុរសរបស់វា អក្សរសុខោទ័យ។ អក្សរជាច្រើនមាន "កន្ទុយ" គួរឱ្យកត់សម្គាល់ដែលលាតសន្ធឹងខាងលើនិងខាងក្រោមបន្ទាត់សរសេរសំខាន់។
អក្សរ​សុខោទ័យ: ព្យញ្ជនៈ

ព្យញ្ជនៈ 
+Consonant Listingก [k]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលข [kʰ]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលฃ [x]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលค [g]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលฅ [ɣ]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលฆ [g]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលง [ŋ]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលจ [tɕ]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលฉ [tɕʰ]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលช [dʑ]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលซ [z~ʑ]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលฌ does not existญ [ɲ]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលฎ [ʔd]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលฏ [t]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលฐ [tʰ]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលฑ does not existฒ does not existณ [n]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលด [ʔd]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលต [t]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលถ [tʰ]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលท [d]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលธ [d]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលน [n]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលบ [ʔb]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលป [p]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលผ [pʰ]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលฝ [f]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលพ [b]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលฟ [v]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលภ [b]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលม [m]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលย [j]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលร [r]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលล [l]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលว [w]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលศ [s]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលษ [s]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលส [s]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលห [h]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលฬ does not existอ [ʔ]គ្មានស៊ុម|110x110ភីកសែលฮ does not exist

 តួលេខ 
បញ្ជីរាយនាម ហុង [ŋ̊]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល ញ [ɲ̊]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល หน [n̥]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល ម៉ [ម̥]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល ហៃ [j̊]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល ហ [r̥]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល ល [l̥]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល หว [w̥]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល យ [ʔj]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល
អក្សរ​សុខោទ័យ: តួលេខ

តួលេខ 
បញ្ជីរាយនាម ហុង [ŋ̊]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល ញ [ɲ̊]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល หน [n̥]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល ម៉ [ម̥]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល ហៃ [j̊]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល ហ [r̥]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល ល [l̥]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល หว [w̥]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល យ [ʔj]គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល
អក្សរ​សុខោទ័យ: លេខ

លេខ 
ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​លេខ​នៃ​អក្សរ​សុខោទ័យ ដែល​ត្រូវ​បាន​ខ្ចី​ពី ​លេខ​ខ្មែរ ។ 
ការចុះបញ្ជីលេខ ០គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល</br>0 ១គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល</br> ១ 2គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល</br> ២ ៣គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល</br> ៣ ៤គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល</br> ៤ ៥គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល</br> ៥ ๖គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល</br> ៦ ๗គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល</br> ៧ ๘គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល</br> ៨ ๙គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល</br> ៩
អក្សរ​សុខោទ័យ: ស្រៈ

ស្រៈ 
ស្គ្រីបបានសរសេរសញ្ញាស្រៈនៅលើបន្ទាត់សំខាន់ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការច្នៃប្រឌិតថ្មីនេះបានបាត់បង់ការប្រើប្រាស់មិនយូរប៉ុន្មានទេ។  នៅសតវត្សទីដប់ប្រាំ ព្យញ្ជនៈស្រៈជាច្រើនត្រូវបានបន្ថែមទៅក្នុងអក្សរសុខោទ័យមុន ដូចដែលមាននៅក្នុងសិលាចារឹករាមខាំហាំង ដើម្បីសរសេរស្រៈទាំងអស់ ដែលខ្លះត្រូវបានចាត់ទុកជាស្រៈដែលមាននៅក្នុងអក្សរមុន ដែលមានសញ្ញាច្បាស់លាស់។ 
+ស្រៈឯករាជ្យ ស្រៈឯករាជ្យ សមមូលទំនើប ព្យាង្គគំរូស្រះ អ៊ិ អ៊ី អ៊ីកគ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល សារ៉ាអ៊ី
ស [iː] អ៊ី ទៀត។គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល សារ៉ាអឺ
សាអ៊ូ/សួ [ɯ(ː)] អួយ អ៊ីកគ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល
អក្សរ​សុខោទ័យ: វចនានុក្រម

វចនានុក្រម 
វចនានុក្រម មុខងារ សមមូលទំនើប ឧទាហរណ៍គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល បង្ហាញពីការចាប់ផ្តើមនៃអត្ថបទ ๏គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែលគ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែលគ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល๏ គុគ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល តំណាង​ឱ្យ​សំឡេង croaky យគ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែលគ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែលគ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល តំណាងឱ្យសម្លេងដកដង្ហើម ้គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែលគ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល