navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​មនុស្ស​ព្រៃ'''

អំពី​មនុស្ស​ព្រៃ 
មនុស្ស​ព្រៃ​​មាន​ពីរបែប ។​ ​មួយ​​ពួក​ជា​ពួក​ចេះនិយាយភាសា​អ្នក​​ស្រុក​ស្ដាប់គ្នា​បាន​ គឺ​ពួក​មនុស្ស​ព្រៃ​លក់ខ្លួនជាទាសៈ បំរើ គេនេះឯង ។​ ​មួយ​ទៀត គឺ​ពួក​មនុស្ស​ព្រៃ​​ដែល​និយាយស្ដាប់ភាសាគ្នាមិន​បាន​ គ្មានរវល់នឹងការចំរើន ។​ ​ពួក​នេះ គ្មានចេះ ​ធ្វើ​​ផ្ទះ​ជ្រកនៅ​ទេ​ តែងនាំគ្នាទាំងគ្រួៗ​ដើរ​រស់នៅតាមភ្នំ ។​ ក្បាលគេ​មាន​ពាក់អ្វីម្យ៉ាង​ធ្វើ​ពីដីរាងដូចឆ្នាំង ។​ ​ប្រសិនបើ​​ដើរ​ទៅជួប នឹងសត្វ​ព្រៃ​ គេបាញ់នឹងព្រួញ ឬ ពួយនឹងលំពែង ​បាន​សត្វនោះ​មក​ ​ក៏​គូសដុំថ្ម​យក​ភ្លើង ចំអិនសត្វ រួចអង្គុយដំកង់ចែកគ្នាស៊ី  ។​ រួចហើយ​ដើរ​ទៅទៀត ។​ ​ពួក​នេះកាចសាហាវណាស់ តែងសំលាប់ក្រុមជា​មួយ​ ហើយចេះផ្សំថ្នាំពិស ពូកែសក្ដិសិទ្ធ ណាស់ ។​ នៅដីវាលជិតខាងកន្លែងនៅ គេ​មាន​ដាំសន្ដែកគួ ដើមក្រវាញ ​និង​ ដើ​មក​ប្បាស ត្បាញសំពត់ជាវិជ្ជាជីវៈ ។​ សំព ត់របស់គេនោះ សាច់ក្រាស់គ្រើម ហើយ​មាន​ពណ៌ក្រវេមក្រវាមណាស់ផង ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​អក្សរសាស្រ្ដ(១)'''

អំពី​អក្សរសាស្រ្ដ(១) 
លិខិតធម្មតា ​និង​អត្ថបទទាំងអស់ ដូចជាឯកសារ​ផ្លូវ​ការជាដើម សុទ្ធតែសរសេរលើស្បែកសត្វប្រើស រមាំង ឬ ស្បែកដ ទៃទៀត ​ដែល​គេ​យក​​មក​ហាលស្ងួតលាបពណ៌ខ្មៅ ។​ គេកាត់ស្បែកនោះ​ឲ្យ​​មាន​ទំហំធំ ឬ តូច ទៅតាមសេចក្ដីត្រូវការ ​និង​​យក​ម្សៅម្យ៉ាង​មក​ប្រើ ​មាន​សន្ឋានដូចដីសនៅ​ស្រុក​​ចិន​ ដោយលញ់​ឲ្យ​វែង ចិតចុងស្រួចគេ​ហៅ​ថា សោ(២) ហើ យគេសរសេរដោយដៃ ​បាន​ជាប់ដិតល្អណាស់ មិនងាយនឹងរលុបឡើយ ។​ កាលណាគេសរសេរហើយ គេ​យក​ដីសនោះ ​មក​សៀតនឹងត្រចៀក នាំ​ឲ្យ​គេចំនាំ​បាន​ថា ​អ្នក​នេះហើយជា​អ្នក​សរសេរ ។​ ​ប្រសិនបើ​សរសេរហើយត្រូវការលុបវិញ តោង ប្រើរបស់ទទឹក​យក​​មក​ជូត​ទើប​រលុបអក្សរនោះទៅវិញ ។​ អក្សរនេះ ​មាន​សន្ឋានដូចអក្សរជនជាតិហួយតូវ (តួរក៍) ដូច្នេះ ដែរ ។​ ការសរសេរជាលិខិតអ្វី​ក៏​ដោយ គេសុទ្ធតែសរសេរពីក្រោយទៅមុខ មិនមែនសរសេរពីលើចុះក្រោម ។​ ខ្ញុំ​ឮ​អ៊ា សាយហាយ៉ា និយាយថាស្រះ​នៃ​អក្សររបស់គេ ស្រដៀងគ្នានឹងអក្សរជាតិមុងហ្គោលដែរ ​មាន​ប្លែកគ្នាតែពីរបីប៉ុណ្ណោះ  ។​ កាលនោះគ្មានអត្ថបទបោះពុម្ព​ទេ​ ប៉ុន្ដែ​មាន​​អ្នក​និពន្ធ ​និង​​អ្នក​តែងកាព្យពេចន៍ដែរ ។​

១ = លោកប៉េលិយោត ប្រែត្រង់នេះថា Ecriture  ។​ តែន័យយើងថានេះទូលាយជាង ព្រោះ​តម្រូវ​តាមអក្សរ​ចិន​ (?)  ។​ ២ = ត្រង់នេះលោកប៉េលិយោតថា ​ហៅ​ថាសូ ទៅវិញ ។​ តែ​ប្រសិនបើ​​ឮ​តាមចាស់ៗនិយាយតៗ​មក​ថា គេសរសេរនឹងដីសពង គឺដីសុទ្ធ តែដូចម្សៅ ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​ពេលបុណ្យចូលឆ្នាំ'''

អំពី​ពេលបុណ្យចូលឆ្នាំ 
គេ​យក​ខែទីត១០ របស់​ចិន​​ធ្វើ​ខែទី១ ហើយខែនោះ​មាន​ឈ្មោះថាកាតិក (កក្ដិក)(១) ។​ នៅពីមុខវាំងគេសង់វេទិការ​មួយ​ យ៉ាងធំ ​ដែល​អាចដាក់​បាន​មនុស្ស​មួយ​ពាន់ នាក់​ ហើយគេចងប្រទីបជ្វាលា ​និង​ផ្កាផ្ញីជាដើម លំអនៅលើថ្នាក់នោះ ។​ នៅ ពីមុខ​ដែល​ឃ្លាតពីទីនេះប្រមាណជា ២០០ហត្ថ ​មាន​ទីលាន​មួយ​ទៀត គេបន្ដឈើ​ធ្វើ​ជារោងរន្ទា ​ដែល​​មាន​កំពល់ដល់ ទៅជាង២០០ហត្ថ ។​ ​ក្នុង​យប់នោះគេអុជកាំជ្រួច រន្ទា ផាវបី-បួន ឬ ប្រាំកន្លែង ។​ នៅ​ក្នុង​រោងនោះ ស្ដេច​ក៏​យាងចេញ​មក​ ទត កាំជ្រួច រន្ទា ​និង​ ផាវ ​ដែល​គេអុជនៅខាងក្រៅចំងាយ ១០០លី តែគេអាចមើលឃើញ ​និង​ស្ដាប់សូរយ៉ាងច្បាស់ ​ឮ​ខ្លាំ ងមើលតែកាំភ្លើងធំទ្រហឹងខ្ទរខ្ទារពេញតែទីក្រុង ។​

១ = ​បាន​ជារាប់ពីខែកក្កិត ព្រោះជំនាន់ដើមគេរាប់រនោច​មុន​ខ្នើត គឺពី១រោចខែកក្ដិក ទៅជាដើមឆ្នាំខែលេខ ១ ។​

មន្រ្ដី​និង​រាជវង្សទាំងអស់នាំគ្នាកាន់ទៀន ​និង​ម្លូស្លា​ដែល​ជាហេតុនាំ​ឲ្យ​ចំនាយប្រាក់យ៉ាងច្រើន ។​ នៅ​ក្នុង​ពិធីនេះ ស្ដេ ច​បាន​អញ្ជើញ​ពួក​ទូតបរ​ទេ​សទៅចូលរួមផងដែរ ។​ គេ​ធ្វើ​ដូចនេះអស់រយៈពេលកន្លះខែ​ទើប​​បាន​ចប់ ។​ នៅ​ក្នុង​ខែនិ​មួយ​ៗ សុទ្ធតែ​មាន​ពិធីបុណ្យដែរ ដូចជានៅខែទី៤ គេបោះឈូង ខែទី៩ ​ធ្វើ​អ៊ាបឡាក់(២) ពិធីនេះគេ​ហៅ​ ប្រជុំមនុស្សចូលក្រុង ហើយហាត់ក្បួន​ដើរ​ដង្ហែកាត់មុខវាំង ។​ ខែទី៥ គេទទួល​យក​ទឹកមន្ដព្រះពុទ្ធ ពីគ្រប់ទីជិតឆ្ងាយទាំង អានាចក្រ ​យក​​មក​ស្រោចស្រង់ថ្វាយព្រះរាជជំរះកាយ ហើយអុំនាវានៅលើគោក (អុំទូកគោក) ឯស្ដេចយាងឡើងលើ ប្រាសាទទត​មក​ពិធីនេះ ។​ ខែទី៧ ​ធ្វើ​ពិធីដុតភ្នំស្រូវ ។​ ពេលនោះស្រូវ​ទើប​នឹងទុំ​ថ្មី​ គេទទួល​យក​​មក​តាមទ្វារខាងត្បូង ហើយគេគរដុត ថាជាការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ ។​ ​មាន​​ស្រី​ៗច្រើនណាស់ជិះរទេះ ឬ ដំរី នាំគ្នា​មក​មើលពិធីនេះ ឯព្រះរាជា មិនចេញ​មក​ទតពិធីនេះ​ទេ​ ទ្រង់គង់នៅឯព្រះដំ នាក់​ ។​ ខែទី៨ ​ធ្វើ​ពិធីអៃលាំ(៣) ពិធីនេះគេរាំរែក ។​ គេចាត់​អ្នក​រាំ​និង​ ​អ្នក​ភ្លេងពូកែៗ​ឲ្យ​ចូលទៅរាំអៃលាំ​ក្នុង​វាំងរាល់ៗថ្ងៃ ។​ ក្រៅពីនេះ​មាន​ប្រជល់ជ្រូក ​និង​ប្រជល់ដំរីទៀត ។​ ពិធីនេះស្ដេ ច​ក៏​អញ្ជើញ​ពួក​ទូតប្រ​ទេ​សក្រៅចូលទស្សនាផងដែរ ។​ គេ​ធ្វើ​ដូច្នេះរហូតដល់គ្រប់ដប់ថ្ងៃ ។​ ឯដទៃទៀត ខ្ញុំមិន​បាន​កត់ ត្រា​ឲ្យ​ច្បាស់លាស់​ទេ​ ។​ ​អ្នក​​ស្រុក​នេះ ​ក៏​​មាន​​អ្នក​ចេះវិជ្ជាតារាសាស្រ្ដដូច​ចិន​ដែរ អាចនឹងដេញរកថ្ងៃខែណាធំតូច ឬ សូរ្យគ្រាស ចន្ទគ្រាសដែរ តែថ្ងៃខែធំតូចនេះ មិនដូចគ្នានឹងប្រ​ទេ​ស​ចិន​​ទេ​ ។​ ​ប្រសិនបើ​ឆ្នាំណាជាឆ្នាំអធិកមាស គេ​ក៏​​មាន​លើក ខែដែរ ។​ ខែ​ដែល​ត្រូវលើកនោះគឺខែទី៩(៤) ប៉ុន្ដែខ្ញុំមិនដឹងការនេះសព្វគ្រប់​ទេ​ ។​ ​ក្នុង​១យប់ គេចែកចេញជាប្រាំយាម ។​ ប្រាំពីរថ្ងៃរាប់ជា​មួយ​ជុំ គឺដូចគ្នានៅ​ស្រុក​​ចិន​ ​ហៅ​ថា កាយ-ពី-ភៀន-ជូ ។​

២ = លោកប៉េលីយោតប្រែថា Ya-lie ហើយចុះសេចក្ដីយល់ថា Ràp Riep ។​ ៣ = លោកប៉េលីយោតប្រែថា Gnai-lan (Ràm) ៤ = តាមពិតយើងលើកខែទី៨ គឺខែអាសាធ ប៉ុន្ដែនេះ គឺលោកជីវក្វាន់និយាយតាមខ្មែរជំនាន់ដើម ​ដែល​រាប់ពី១ រោច ខែអាសាធ ទៅដល់ ១កើតខែស្រាពណ៍ចាត់ជាខែទី៩ ។​

អ្នក​​ស្រុក​នេះ គ្មានប្រើនាមក្រកូល(សែ) គ្មានឈ្មោះ ហើយមិនចេះកត់ថ្ងៃខែកំនើតផង ភាគច្រើន គេ​យក​ឈ្មោះថ្ងៃដែ លកើត ​ហៅ​ជាឈ្មោះមនុស្ស ។​ តាមក្បួនយាមថា ​ក្នុង​​មួយ​សប្ដាហ៍ ​មាន​ពីរថ្ងៃល្អបំផុត បីថ្ងៃល្មមមធម្យ ពីរថ្ងៃអាក្រក់ ហើយថ្ងៃណាត្រូវចេញដំនើរបែរមុខទៅទិបូព៌ ឬត្រូវឆ្ពោះទៅទិសបស្ចឹម ។​ ​ពួក​​ស្រី​ៗ​ក៏​ចេះរាប់ថ្ងៃខែដែរ ។​ ឆ្នាំទាំង១២ ​មាន​​យក​សត្វជាដំនាងដូចឆ្នាំរបស់​ចិន​ដែរ តែ​ហៅ​ឈ្មោះខុសគ្នា អុបមាដូចគេ​ហៅ​ឆ្នាំសេះថា ប៉ុកសាយ ឆ្នាំមាន់​ហៅ​ ថា ឡាក់ ឆ្នាំជ្រូក​ហៅ​ថា ចេកលូ ​និង​ឆ្នាំគោ​ហៅ​ គូជាដើម ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​ការកាត់ក្ដី'''

អំពី​ការកាត់ក្ដី 
រឿងប្រជារាស្រ្ដក្ដីក្ដាំគ្នា ពិតមែនតែជាការតូចតាច ប៉ុន្ដែជាការ​មួយ​គួរ​ឲ្យ​ចង់ដឹងចង់​ឮ​ដែរ ។​ រឿងក្ដីក្ដាំរបស់រាស្រ្ដ សុទ្ធ តែឡើងគាល់រហូតដល់ស្ដេច​ឲ្យ​ជំរះក្ដី ។​ ដើមឡើយ ស្ដេច​ឥត​​មាន​វាយតប់ដោយរំពាត់ធំ ឬ តូចឡើយ​មាន​តែពិន័យ ជាមាសប៉ុណ្ណោះ ។​ ​ប្រសិនបើ​​អ្នក​នោះមានះមិនព្រម​ធ្វើ​តាម ឬ ​មាន​ទោសធ្ងន់នោះ គេចាប់ចង​យក​ទៅប្រហារជីវិតដែរ គ្រាន់ តែនាំចេញទៅទ្វារខាងលិច ហើយ​ឲ្យ​ជីករន្ដៅកប់​អ្នក​ទោសនោះ ​និង​ ​យក​ដី ឬ ថ្មកប់គ្របពីលើប៉ុណ្ណោះ ។​

ទោសស្រាលបន្ទាប់​មក​ គឺកាត់ម្រាមដៃជើង ​មាន​ខ្លះត្រូវគេកាត់ច្រមុះចោល​ក៏​​មាន​ដែរ ។​ រឿងសហាយស្មន់ ​និង​លេង ល្បែង ​ឥត​​មាន​ហាមឃាត់​ទេ​ ។​ ​ប្រសិនបើ​ប្ដីរបស់​ស្រី​​ដែល​​មាន​សហាយនោះដឹង គេ​យក​ឈើពីរ ទៅចងគាបជើងរបស់ប្រុស សហាយនោះ ​ឲ្យ​ឈឺស្ទើរស្លាប់ ។​ បក្ស​ពួក​ខាងប្រុសទាំងប៉ន្មានត្រូវរួចខ្លួន ។​ ឯ​អ្នក​​ដែល​ផ្ដើមគំនិតបោកប្រាស់គេ ត្រូវ​មាន​ទោសដែរ ។​ ​ប្រសិនបើ​​មាន​មនុស្សស្លាប់នៅនឹងទ្វារកំពែង គេ​យក​ខ្សែចងអូសទៅទីវាលក្រៅក្រុង ហើយសម័យនោះ គ្មានការពិនិត្យសាកសព្វអ្វី​ទេ​ ។​ ​ប្រសិនបើ​គេចាប់​បាន​ចោរ​ក៏​អាចនាំទៅឃុំឃាំងសួរចំលើយដែរ តែ​មាន​ការគួរ​ឲ្យ​អស់សំនើ ច គឺថា ​ប្រសិនបើ​គេសង្ស័យថាជននោះជាចោរ ហើយជននោះមិនព្រមទទួលសារភាព គេនឹង​យក​ខ្ទះ​មក​ដាំខ្លាញ់​ឲ្យ​ក្ដៅ មែនទែន ហើយគេ​ឲ្យ​ជននោះលូកដៃទៅ​ក្នុង​ខ្លាញ់កំពុងពុះនោះឯង ។​ ​ប្រសិនបើ​ជននោះជាចោរមែន​ក៏​ត្រូវរលាករលួយ ដៃ ​ប្រសិនបើ​មិនមែនជាចោរ​ទេ​ ​ឥត​​មាន​រលាកឡើយ ។​ ម្យ៉ាងទៀត ​ប្រសិនបើ​​មាន​គ្រួសារពីរក្ដីក្ដាំគ្នា ហើយរកកាត់សេចក្ដីរក​នរណា​ ត្រង់ ឬ វៀចមិនមិនកើត គេ​ធ្វើ​ដូច្នេះ នៅពីមុខវាំង ​មាន​ប្រសាទថ្មតូចៗ ១២ខ្នង ហើយគេបញ្ជាកូនក្ដី​ឲ្យ​ចូលទៅអង្គុ យ​ក្នុង​ប្រសាទនោះ​មួយ​ម្នាក់ ។​ គេអង្គុយតាំងពី​មួយ​ថ្ងៃ ពីរ បី ឬ បួនថ្ងៃទៅ ​ប្រសិនបើ​​នរណា​​ដែល​ជា​អ្នក​​ធ្វើ​ខុសនឹងច្បាប់នោះ ពិតជា​មាន​ភស្ដុតាងលេចឡើងមិនខាន គឺ​ប្រសិនបើ​មិនចេញកមរមាស់​ទេ​ ​ក៏​ក្អក្ដៅផ្ដាសាយដែរ ។​ ឯ​អ្នក​ទៀងត្រង់​ឥត​​មាន​ផុល រមាស់អ្វីឡើយ ។​ ការវិន័ច្ឆ័យដូច្នេះ គេ​ហៅ​ថា គុកសួគ៌ ។​ រឿងដូច្នេះ​បាន​​មក​ពីព្រះភូមិរក្សាទឹកដីរបស់គេ ពូកែសក្ដិសិទ្ធិ ណាស់ ​ទើប​គេអាច​ធ្វើ​ដូច្នេះទៅកើត ។​

១ =គុកសួគ៌ គឺជាគុក​មួយ​​ដែល​សក្ដិសិទ្ធ ដូច​ទេ​វតា​មក​កាត់ក្ដីនេះ​ឲ្យ​ ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​ជំងឺស្រែង(២)'''

អំពី​ជំងឺស្រែង(២) 
អ្នក​​ស្រុក​​មាន​កើតជំងឺស្រែងច្រើនគ្នាណាស់ ​មក​ពីគេចូលចិត្ដមុជត្រាំ​ក្នុង​ទឹក ហើយអុស្សាហ៍លាងសក់ក្បាល តែង​មាន​ កើតជំងឺស្រែងច្រើនណាស់ ។​ នៅតាម​ផ្លូវ​ធ្លា ​ពួក​នេះមិនសូវអៀនខ្មាស​ទេ​ ។​ ខ្ញុំ​ឮ​គេថា ​ពួក​ទាំងនេះតែគេរួមរ័កគ្នាភ្លាម គេចុះទៅងូតទឹកហើយ ដូច្នេះតែង​មាន​ជំងឺមូល បន្ដាល​ឲ្យ​ស្លាប់អស់៨-៩ នាក់​ដែរ​ក្នុង​បន្ដា​មួយ​ពាន់ នាក់​ ។​ នៅទីផ្សារ ​មាន​លក់ថ្នាំសំរាប់កែរោគដែរ តែមិនដូចថ្នាំ​ចិន​​ទេ​ មិនដឹងជាថ្នាំអ្វីឡើយ ថែមទាំង​មាន​គ្រូមន្ដអាគម​ដើរ​ព្យាបាលរោគ ​ឲ្យ​គេ ជាការគួរអស់សំនើចណាស់ ។​

១ = លោកប៉េលិយោត ប្រែថាឃ្លង់ ប៉ុន្ដែតាមន័យអក្សរ​ចិន​ ប្រែ​ឲ្យ​ចំគឺស្រែង ។​ ​ប្រសិនបើ​ថាឃ្លង់ដូចជាមិនមែន ព្រោះកើត ឃ្លង់ឯណាដល់ទៅពេញ​ស្រុក​ ​ប្រសិនបើ​ឃ្លង់មែន មិនងាយមើលជា​ទេ​ ។​ ​ប្រសិនបើ​ថាស្រែងនោះសមមែន ព្រោះជំងឺនេះច្រើន បន្ដាល​មក​ពីការកខ្វក់ ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​មរណភាព'''

អំពី​មរណភាព 
មនុស្សចាស់គេ​ឥត​​មាន​ដាក់ក្ដារមឈូស​ទេ​ គេ​យក​តែកន្ទេលក្រាលពីក្រោម ​យក​​កំណាត់​សំពត់គ្របពីលើ ហើយគេ​យក​ ទៅ​ព្រៃ​ហើយ ។​ កាលពីដើម គេ​ក៏​ប្រើទង់ព្រលឹង ​និង​ ភ្លេងភ្លាត់ហែខ្មោចដែរ ហើយគេលីងលាចពីរមុខ បាចតាម​ផ្លូវ​នាំ មុខខ្មោច លុះលែងទៅដល់ក្រៅក្រុងដល់កន្លែងស្ងាត់ គេ​ក៏​ដាក់ចោលខ្មោចនោះហើយត្រលប់​មក​វិញ ។​ ​ប្រសិនបើ​​មាន​សត្វខ្លែ ង ឬ តិរច្ឆានអ្វីដទៃទៀតស៊ីខ្មោចនោះអស់​មួយ​រំពេចទៅ គេថាអូវពុកម្ដាយនោះ ​មាន​ភ័ព​បាន​សុខសប្បាយល្អណាស់ តែ ​ប្រសិនបើ​គ្មានសត្វស៊ីសោះ ឬ ​មាន​ស៊ីដែរ តែមិនអស់វិញ គេបែរជាយល់ថា អូវពុកម្ដាយនេះ ​មាន​ពៀរ​មាន​ទោស​ទើប​​បាន​ដូ ច្នេះ ។​

លុះ​មក​ដល់គ្រាអិលូវនេះ ​មាន​គេ​យក​ខ្មោចទៅដុតបូជាខ្លះៗហើយ ។​ ​ពួក​​អ្នក​​ដែល​​មាន​ជាប់ពូជជាកូន​ចិន​ អូវពុកម្ដាយ ស្លាប់ទៅគេ​ឥត​ស្លៀកពាក់សកាន់ទុក្ខ​ទេ​ ។​ ប្រុសគ្រាន់តែកោរសក់ ​ក៏​ចាត់ជាការកាន់ទុក្ខហើយ ។​ ​ចំណែក​ស្ដេចវិញ ​មាន​ ប្រាសាទសំរាប់កប់ ប៉ុន្ដែមិនដឹងជាកប់ខ្លួនទាំងមូល ឬ កប់តែឆ្អឹង​ទេ​ ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​ទឹកដី'''

អំពី​ទឹកដី 
ចាប់តាំងពីចូល​ក្នុង​​ស្រុក​ ចេងផូវ​មក​ ខ្ញុំមើលឃើញសុទ្ធតែ​ព្រៃ​ឈើវែងអន្លាយ នៅតាមមាត់ទន្លេដ៏ធំធេង ​មាន​ដើមឈើ ធំចាស់បុរាណ ​និង​ គុម្ពផ្ដៅស៊ុបទ្រុបចំងាយរាប់រយលី ហើយ​មាន​​សម្លេង​បក្សាបក្សីស្រែទ្រហឹងអឹងកង នៅទីនោះផង ។​ លុះទៅដល់ពាក់កន្ដាលទន្លេ ​ទើប​មើលទៅឃើញវាលស្រែដ៏ធំធេង គ្មានឃើញដើមឈើ​មួយ​ដើមឡើយ គេមើលទៅ ឃើញតែស្រូវទុំនៅសព្វទិសទីប៉ុណ្ណោះ ។​

មាន​សត្វគោ​ព្រៃ​រាប់រយរាប់ពាន់ ​បាន​​មក​ផ្ដុំគ្នាជាហ្វូងនៅទីនោះ ។​ ​មាន​ឫស្សីដុះជាប់គ្នាជាដង​ព្រៃ​ ​មាន​ចំងាយរាប់រយលី ហើយឫស្សីទាំងនោះ​មាន​ជួរបន្លានៅត្រង់គ្រប់ថ្នាំង ។​ ទំពាំងឫស្សី​មាន​រសជាតិហាងខ្លាំងណាស់ ហើយ​និង​​មាន​ភ្នំនៅគ្រប់ ទិសទាំងបួនទៀតផង ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អពីផលានុផល'''

អពីផលានុផល 
ស្រុក​នេះ ​មាន​ភ្នំច្រើន ​និង​​មាន​ដើមឈើប្លែកៗ ។​ កន្លែងណា​ដែល​គ្មានដើមឈើ​ទេ​ គឺជាកន្លែង​ដែល​សត្វរមាស ​និង​ ដំរី រស់នៅ  ។​ ព​ពួក​សត្វស្លាបដ៏​មាន​តំលៃ ​និង​ សត្វម្រឹគដ៏ប្លែកៗ ​មាន​ច្រើនឥតគណនា ។​ ​មាន​សត្វចចាតពណ៌ ​និង​រោមល្អិត ភ្លុកដំរី កុយរមាស ឃ្មុំផ្លិតធំៗ ឈើចន្ទន៍ក្រស្នា ក្រវាញ ជ័រចុង បញ្ញើក្អែក (ជីកេង) ប្រេងសំរោង (តៃហួងជី) ។​

 ចចាតជាសត្វ​មួយ​បែប គេកំរចាប់វា​បាន​ណាស់     ។​ នៅ​ក្នុង​​ព្រៃ​​មាន​ស្រះ ឬ ត្រពាំង ហើយនៅ​ក្នុង​ទឹកនោះ​មាន​ត្រីជាច្រើន
។​ សត្វចចាត វាហើរចេញពី​ព្រៃ​​មក​ចាប់ត្រីនោះជាអាហារ ។​ ​ពួក​​អ្នក​​ព្រៃ​គេ​យក​ស្លឹកឈើបិទបាំងខ្លួនហើយទៅអង្គុយ ក្បែរមាត់ទឹក ។​ គេ​យក​មេចចាតធ្នាក់​មួយ​ដាក់​ក្នុង​ទ្រុង ដើម្បីនឹងបញ្ឆោតចាប់​យក​ចចាតឈ្មោល គឺនៅនឹងដៃគេ​មាន​កា ន់លប់​មួយ​ទៀត រង់ចាំកាលណាចចាតឈ្មោល​មក​ជិត គេគ្របលប់នោះ​យក​វា ។​ គេ​ធ្វើ​របៀបនេះ​ក្នុង​​មួយ​ថ្ងៃទាល់ល្ងាច ជួលកាលចាប់​ឥត​​បាន​សោះ​ក៏​​មាន​ដែរ ។​ ភ្លុកដំរី ​មាន​តែ​អ្នក​​ដែល​នៅ​ក្នុង​រូងភ្នំឆ្ងាយដាច់ស្រយាលពីគេ ​ទើប​រក​បាន​ ។​ ដំ រី​មួយ​ស្រុតស្លាប់ទៅ នៅសល់តែភ្លុក​មួយ​គូប៉ុណ្ណោះ ។​ ដូច្នេះពាក្យ​ដែល​គេធ្លាប់និយាយថា សត្វដំរី​ក្នុង​​មួយ​ឆ្នាំប្ដូរភ្លុកម្ដង នោះមិនពិត​ទេ​ ។​ ភ្នុកណា​ដែល​ចាក់នឹងច្បូក ឬ លំពែង​បាន​​មក​ គេទុកជាភ្លុកលេខ១ ​ប្រសិនបើ​ភ្លុកណា​ដែល​គេ​បាន​ដោយឃើញ វាស្រុតស្លាប់ខ្លួនវាភ្លាមគេចាត់ជាភ្លុកល្អលេខ២ ​ប្រសិនបើ​គេរើស​បាន​ដោយដំរីស្លាប់យូរឆ្នាំចោលនៅ​ក្នុង​រូងភ្នំ គេចាត់ចាធុនអ ន់ជាងគេ ។​
 ក្រមួនឃ្មុំ គេរក​បាន​ពីដើមឈើចាស់ៗ     នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ដែល​សត្វឃ្មុំ​មួយ​ប្រភេទ​មាន​ចង្កេះស្ដួចឆ្មារ     ដូចសត្វអង្រ្កងវា​ធ្វើ​សំ
បុក ។​ ​អ្នក​​ស្រុក​​ដែល​ទៅ​យក​ឃ្មុំ តាមទូកតូចៗ គេអាចដាក់​បាន​ពីរបីពាន់ផ្លិត ។​ ផ្លិតណា​ដែល​ធំជាងគេ​មាន​ទំងន់ដល់ទៅ ៣០-៤០នាឡិ ឯផ្លិតណា​ដែល​តូច ​ក៏​មិនតិចជាង១៨ ឬ ១៩នាឡិដែរ ។​
 កុយរមាសណា​ដែល​ពណ៌ស ហើយ​មាន​ផ្កា     គេចាត់ទុកជាកុយល្អ ហើយ​ប្រសិនបើ​ខ្មៅវិញគេទុកជាកុយអន់មិនសូវល្អ ។​
ឈើចន្ទន៍ក្រស្នា ដុះនៅ​ក្នុង​​ព្រៃ​ស្បាត ​ព្រៃ​ស្ដុក ។​ ​អ្នក​​ស្រុក​ទៅកាប់​យក​​បាន​​មក​ដោយពីបាកណាស់ ព្រោះឈើ​ដែល​ ​មាន​ខ្លឹម ។​ ឈើនេះ​មាន​សាច់ស្រាយកំរាស់៨ ឬ ៩តិក ។​ ទោះជាដើមតូច​ក៏​​មាន​សាច់ស្រាយ ៤ ឬ ៥តិកដែរ ។​
 ក្រវា ​ពួក​​អ្នក​​ព្រៃ​គេដាំនៅលើភ្នំ     ។​
 ជ័រចុង គឺជាជ័រឈើម្យ៉ាង​ដែល​​អ្នក​​ស្រុក​នេះគេ​យក​កាំបិតទៅចោះឈើសំរក់ជ័រ​មុន​​មួយ​ឆ្នាំ     ដល់ឆ្នាំបន្ទាប់​មក​ ​ទើប​
គេទៅ​យក​ជ័រនោះ​មក​ ។​ បញ្ញើជើងកែង (អ័រគីដេ?) ដុះនៅលើមែកឈើ​មួយ​ប្រភេទ ដូចគ្នានឹងដើមមន​ដែល​ដុះផ្ញើនឹង គេដូច្នេះដែរ ហើយគេកំរនឹងរក​បាន​ណាស់
 ប្រេងសំរោង គេ​យក​​មក​ពីផ្លែឈើដើមធំ​មួយ​ប្រភេទ​ដែល​​មាន​សន្ឋានដូចផ្លែដូងល្អិតមូលៗ     ។​ នៅ​ក្នុង​ផ្លែនោះ​មាន​
គ្រាប់ច្រើនទៀត ។​ ឯម្រេច ដុះព័ទ្ធលើដើមផ្ដៅ​មួយ​គូ ​មាន​ពណ៌បៃតងដូលស្មៅ ​ប្រសិនបើ​នៅខ្ចីពណ៌​ក៏​ខ្ចី ​និង​រិតតែហិរណាស់ ផង ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​របរជំនួញ'''

អំពី​របរជំនួញ 
អ្នក​​ស្រុក​នេះ ​ពួក​​ស្រី​ៗប៉ិនជួញដូរណាស់ ហេតុនេះ​ពួក​​ចិន​ៗ គេរកប្រពន្ធ​មួយ​ជា​មុន​សិន ហើយនឹង​បាន​ចំនេញច្រើនដោ យគេប៉ិនប្រសព្វរកស៊ី ។​ រាល់ថ្ងៃគែទៅលក់តាំងពីភ្លឺព្រាងៗ ដល់ពេលថ្ងៃត្រង់​ទើប​ឈប់ ហើយ​ពួក​នេះគ្មានគ្រែ ឬ ​ផ្ទះ​សំ រាប់លក់អិវ៉ាន់ទែ គេច្រើនតែក្រាលវត្ថុ ហាក់ដូចជាកន្ទេលផ្ទាល់នឹងដីតំរៀបគ្នា ។​ ខ្ញុំ​ឮ​គេថា ​មាន​បង់ឈ្នួលដីជាលុយអោ យ​ពួក​មន្រ្ដីទៀតផង ។​

ជំនួញតូចតាច គឺគេជួញស្រូវអង្ករ ​និង​ របស់​ដែល​​ធ្វើ​​មក​ពី​ស្រុក​​ចិន​ ។​ បន្ទាប់​មក​ ​មាន​លក់ដូរ​កំណាត់​សំពត់ផ្សេងៗ ។​ ជំនួ ញធំ គឺគេជួញមាសប្រាក់ ។​ តាមធម្មតា ​ពួក​​អ្នក​​ព្រៃ​ តែឃើញ​ពួក​​ចិន​ទៅដល់ គេគោរព​ចិន​សំបើមណាស់ ទុកដូចជា​បាន​ ជួបនឹងព្រះ ហើយក្រាបក្បាលគោពទៀតផង ។​ លុះដល់ពេល​ថ្មី​ៗនេះ ​ទើប​​មាន​ការបោកប្រាស់ ​និង​ ​មើលងាយ​​ចិន​ ដោ យហេតុ​មក​ពី​មាន​មនុស្សទៅច្រើនពេក ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''ទំនិញ​ចិន​​ដែល​គេត្រូវការ'''

ទំនិញ​ចិន​​ដែល​គេត្រូវការ 
អ្នក​​ស្រុក​នេះ គ្មានកើតមាសកើតប្រាក់​ទេ​ គេនឹកឃើញតែមាស​មក​ពី​ស្រុក​​ចិន​ គឺមាសប្រាក់ជាផលលេខ១ ​កំណាត់​​មាន​ ពណ៌ទាំងប្រាំជាលេខ២ ។​ បន្ទាប់​មក​គេត្រូវការសំនរ​មក​ពី​ស្រុក​ចេងផីវ ថាំងតែស្មាច់​មក​ពី​ស្រុក​អ៊ូជីវ ថូផ្កាពណ៌​មក​ពី ​ស្រុក​ជួរជីវ ​និង​ ទឺកប្រាក់ជាតិហិង្គុល ក្រដាសសរសេរ ស្ពាន់ធ័រ ថ្មដុត ឈើក្រអូប រិសប៉េកជី ក្រលៀនប្រើស សំពត់សរ សៃធ្មៃ សំពត់ហ្វាងឆាវ ឆ័ត្រ ឆ្នាំងដែក ថាសស្ពាន់គជ ម្រ័ក្យណ៍ ក្រាសឈើ ម្ជុល ជាដើម ។​ ក្រៅពីនេះរបស់​ដែល​ធំៗដូច ជាកន្ទេល​ស្រុក​ម៉ែងជីវ ​ដែល​គេពេញចិត្ដបំផុតគឺ ​មាន​សញ្ញារូបម្ទេស តែគេមិនងាយនឹង​យក​ទៅ​បាន​​ទេ​ ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​ស្មៅ ​និង​ ដើមឈើ'''

អំពី​ស្មៅ ​និង​ ដើមឈើ 
មាន​ដើមទទឹម អំពៅ ផ្កាឈូក ក្រអៅឈូក ផ្លែខេម៉ា ចេក ដូចនៅ​ស្រុក​​ចិន​ដែរ ។​ គូលែន​និង​ក្រូចឃ្វិច​ក៏​​មាន​រាងរៅដូច តែជូរ ។​ ក្រៅពីនេះ​មាន​ផ្លែឈើ​ព្រៃ​ជាច្រើន​ដែល​ប្រ​ទេ​ស​ចិន​យើងមិនធ្លាប់​ដែល​ឃើញ ហើយប្លែកៗទៀតផង ។​ ​មាន​ ផ្កាជាច្រើន​ដែល​ល្អៗ ហើយ​មាន​ក្លិនក្រអូបណាស់ ។​ ផ្កា​ដែល​ដុះនៅ​ក្នុង​ទឹក​ក៏​​មាន​ច្រើនយ៉ាង តែខ្ញុំមិនស្គាល់ថាជាឈ្មោះ ផ្កាអ្វី​ទេ​ ។​ ​ចំណែក​ដើមថោ លី ហេងបួយ សុង ប៉េក សាំ ក្វាយ ឡី ចោ អ៊ាងលីវ គុយឡាង កេកលួយ ឈើប្រភេទអស់នេះ គ្មាន​ទេ​ ។​ នៅ​ស្រុក​នោះ ខែទី១ ​ក៏​​មាន​ផ្កាឈូកដែរ ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​សត្វស្លាប'''

អំពី​សត្វស្លាប 
បន្ដាសត្វស្លាប ឃើញ​មាន​ក្ងោក ចចាត លលក ​ដែល​ប្រ​ទេ​ស​ចិន​គ្មាន ។​ ក្រៅពីនេះដូចជាខ្លែង ក្អែក ត្មាត សេក ចាប​ស្រុក​ ត្រដក់ កុក ប្រវឹក ​និង​ចាប​ពួក​ជាដើម សុទ្ធតែ​មាន​ទាំងអស់ ។​ សត្វស្លាប​ដែល​​ស្រុក​នេះគ្មាន ដូចជា ហ៊ីងតូវ (ល្វាចេក?) ហុងអេង(ក្ងាន​ព្រៃ​) អ៉ឹងអេង (ក្លែងលឿង) តូវអ៊ូ (ត្រចៀកកាំ).. ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​សត្វជើងបួន'''

អំពី​សត្វជើងបួន 
សត្វចតុបាទ​មាន​រមាស ដំរី គោ​ព្រៃ​ ​ដែល​ប្រ​ទេ​ស​ចិន​គ្មាន ។​ ក្រៅពីនេះ ខ្លាធំ ខ្លាត្រី ខ្លាឃ្មុំ ជ្រូក​ព្រៃ​ ប្រើស ក្ដាន់ ​និង​ កញ្ជ្រោងជាដើម សុទ្ធតែ​មាន​ច្រើនណាស់ ។​ សត្វ​ដែល​​ស្រុក​នេះគ្មានគឺតោស៊ីងស៊ីង(១) ​និង​ អូដ្ឋ ។​ មាន់ ទា គោ សេះ ជ្រូ ក​និង​ ពពែ​មាន​ច្រើនក្រៃលែង ។​ តែសេះ​ស្រុក​នេះទាបៗណាស់ គោតូចៗ​ក៏​​មាន​ច្រើនណាស់ដែរ ។​ សត្វគោនៅរស់ គេ ហ៊ានជិះ តែដល់វាស្លាប់ទៅគេមិនហ៊ានស៊ី ​និង​ មិនហ៊ាន​យក​ស្បែកវា​ទេ​ គេទុក​ឲ្យ​វារលួយទៅតាមចិត្ដចុះ ពីព្រោះ វាធ្លាប់ជួយដល់​កម្លាំង​មនុស្សលោក ។​ វាធ្លាប់តែអូសរទេះ ។​ ពីដើម​មក​ មិនធ្លាប់​មាន​ក្ងាន​ទេ​ ប៉ុន្ដែអិលូវ​មាន​ហើយ ព្រោះ​មាន​នាវា​ចិន​ទៅញយៗ គេ​យក​ពូជពី​ស្រុក​​ចិន​ទៅ ។​ កន្ដុរ​ស្រុក​នេះធំៗដុចសត្វឆ្មា ហើយ​មាន​កន្ដុរ​មួយ​មុខទៀត ​មាន​ក្បាលប្លែកពិសេសធំ ដូចជាក្បាលកូនឆ្កែ ។​

១ = គឺជាស្វាមាឌធំប៉ុនមនុស្ស ដូចគេធ្លាប់​ហៅ​តាមកុនថា ស្វាគីងកុង
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​បន្លែបង្ការ'''

អំពី​បន្លែបង្ការ 
បន្លែ​មាន​ ត្រកួន ស្ពៃ គូឆាយ ត្រប់ ឪឡឹក ត្រលាច ត្រសក់ ឃិនឆាយ ។​ បន្លែ​ដែល​គ្មាននោះគឺ ឆៃថាវ ស្ពៃខៀវ ខូវចេង ប៉ោលេង ជាដើម ។​បន្លែដូចជាត្រប់ ឪឡឹក ត្រសក់ ត្រលាចជាដើម តែដល់ខែទី​មួយ​​មាន​ហើយ ។​ ដើមត្រប់​មាន​ដុះ រាប់ឆ្នាំមិនទាន់រំលើងចោល​ក៏​​មាន​ ។​ ដើម គ ខ្ពស់ៗជាង​ផ្ទះ​ទៅទៀត អាយុជាង១០ឆ្នាំមិនទាន់កាប់ចោល​ក៏​​មាន​ដែរ ។​ មានបន្លែច្រើនមុខទៀត ​ដែល​ខ្ញុំមិនស្គាល់ឈ្មោះ ឯបន្លែដុះ​ក្នុង​ទឹក​ក៏​​មាន​ច្រើនមុខណាស់ដែរ ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​ត្រី ​និង​ សត្វល្មូន'''

អំពី​ត្រី ​និង​ សត្វល្មូន 
ពួក​ត្រី ​និង​ អណ្តើក​មាន​ : ត្រីរ៉ស់មានច្រើនណាស់ ក្រៅពីនេះដូចជាត្រីឆ្ពិន ​និង​ ត្រីល្អិតឯទៀត រិតតែច្រើនណាស់ទៅទៀត ​មាន​ត្រីថូវពួ​ដែល​ធំនាះ ​មាន​ទំងន់ដល់ជាងពីរនាឡិ ហើយត្រី​ដែល​ខ្ញុំមិនស្គាល់ឈ្មោះនោះ ​ក៏​​មាន​ច្រើនណាស់ដែរ ​ដែល​ជាត្រី​មក​ពីសមុទ្រទឹកសាប (ទន្លេសាប) ។​ ​ចំណែក​ត្រីទឹកប្រៃវិញ ​ក៏​​មាន​ច្រើនមុខ រាងដូចអន្ទង់ ​និង​ ត្រីខ្ជឹងបឹងដែរ ។​ ​ពួក​​អ្នក​​ស្រុក​នេះមិនស៊ីកង្កែប​ទេ​ ម៉្លោះហើយដល់ពេលយប់ គេឃើញកង្កែបលោតច្រវាត់កាត់​ផ្លូវ​​ដើរ​ ។​ អណ្តើក កន្ធាយធំៗ ប៉ុនចង្អេរអុំ ។​ ទោះជាអណ្តើក ​មាន​អាយុដល់ទៅ៦ឆ្នាំ ​ក៏​គេនៅតែស៊ីវាដែរ ។​ បង្កងនៅស្រុកឆាណាំ(កំពង់ឆ្នាំង) ​មួយ​​មាន​ ទំងន់ដល់ជាងមួយនាឡិ ។​ ជើងអណ្តើក​ស្រុក​ចេនភូ​មាន​ប្រវែងជាង ៨ - ៩តឹក ។​ ក្រពើធំៗប៉ុនទូក ។​ ​មាន​នាគជើងបួន ​មួយ​ប្រភេទយ៉ាងចមួយប្រភេទយ៉ាងចំលែកឥតមានស្នែង គ្រំចំពុះទា លៀស ខ្យង ខ្ចៅ នៅ​ក្នុង​សមុទ្រទឹកសាប (ទន្លេសាប) នោះគ្រាន់ តែលូកដៃទៅ​ក៏​​យក​​បាន​ភ្លាម តែខ្ញុំមិនឃើញ​មាន​ក្ដាម​ទេ​ ខ្ញុំស្មានថាប្រហែលជា​មាន​ដែរ តែគេមិនស៊ី​ទេ​មើលទៅ(១) ។​ ១ = ការពិត​ស្រុក​យើង​មាន​ក្ដាមច្រើនណាស់ពីដើម​មក​ តែប្រហែលជាលោកជីវតាក្វាន់ មិនប្រទះឃើញ​ក្នុង​ទន្លេ ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អពីការបិទស្រា'''

អពីការបិទស្រា 
ស្រា​ស្រុក​នេះ​មាន​បួនយ៉ាង ស្រាលេខ​មួយ​ ​ចិន​​ហៅ​ស្រាទឹកឃ្មុំ ដេលគេ​យក​ជាតិថ្នាំ ​និង​ ទឹកឃ្មុំលាយជា​មួយ​ទឹក ហើយ ផ្សំ​ធ្វើ​ឡើង ។​ បន្ទាប់​មក​​ហៅ​តាមពាក្យ​អ្នក​​ស្រុក​ថា ផេងកេស៊ី ​ដែល​គេ​យក​ស្លឹកឈើ​មក​ផ្សំ គឺស្លឹកឈើឈ្មោះផេងកេស៊ី នេះឯង ជាឈើ១ប្រភេទ ។​ បន្ទាប់​មក​ទៀត គេ​យក​អង្ករ ឬ បាយ​ដែល​សេសសល់ទៅបិទស្រា ​ហៅ​ប៉ាវលេងកាក ព្រោះ ពាក្យថា ប៉ាវលេងកាក ​បាន​ន័យថាអង្ករ(២) ក្រៅពីនេះទៀត ​មាន​ស្រាទឹកល្ងៃស្ករ ​ដែល​គេ​យក​ជាតិស្ករ​មក​បិទ​ឲ្យ​ កើតទៅជាស្រា ។​ ​ប្រសិនបើ​គេចូលទៅ​ស្រុក​ភូមិតាមមាត់ទន្លេ គេប្រទះស្រា​មួយ​មុខទៀត​ធ្វើ​ពីទឹកក្រចាប់ ព្រោះក្រចាប់ដុះនៅ មាត់ព្រែក ហើយស្លឹកវា​មាន​រសជាតិស្ករ ​ដែល​គេអាច​យក​​មក​​ធ្វើ​ជាស្រា​បាន​ ។​

២ = អង្ករពីដើម គេ​ហៅ​ រង្ករ ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំបិល ទឹកខ្មេះ ស៊ីអ៊ីវ ​និង​ មី'''

អំបិល ទឹកខ្មេះ ស៊ីអ៊ីវ ​និង​ មី 
នៅប្រ​ទេ​សនេះ ការ​ធ្វើ​របស់អស់ទាំងនេះ ​ឥត​​មាន​ហាមឃាត់​ទេ​ ។​ តាមឆ្នេរសមុទ្រចាប់ពីចេនភូ ​និង​ ប៉ាងកាង(១) គេ ​ធ្វើ​អំបិលដោយទឹកសមុទ្រ ។​ នៅ​ក្នុង​ភ្នំ​មាន​រ៉ែ ​ដែល​គេ​បាន​ជាតិថ្ម ​ធ្វើ​ពីអំបិលប្រសើរជាងអំបិលសមុទ្រទៀត ​និង​​យក​ ថ្ម​ធ្វើ​ជាវត្ថុដទៃៗទៀត ។​ ​ពួក​​អ្នក​​ស្រុក​នេះមិនចេះ​ធ្វើ​ទឹកខ្មេះ​ទេ​ តែគេចូលចិត្ដប្រើជាតិជូរនៅម្ហូបណាស់ គេត្រាំទឹកកាំ ផេង(២) ​ធ្វើ​ជាម្ជូរ កាលណាដើមឈើនេះកំពុងតែលាស់គេ​យក​ស្លឹកឬទងខ្ចី កាលណា​មាន​ផ្លែគេ​យក​ផ្លែវិញ ។​

គេមិនចេះ​ធ្វើ​មី​ទេ​ ព្រោះតែគ្មានស្រូវសាលី ​និង​ សន្ដែក ។​ ​ពួក​នេះ​ក៏​មិនចេះ​ធ្វើ​ដំបែគ្រាប់ដែរ កាលណាគេបិទស្រាគេ លាយទឹកឃ្មុំ ​និង​ទឹកត្រាំស្លឹកឈើ ​ឲ្យ​​បាន​ជាក្បាលស្រា ហើយក្បាលស្រានេះ ដូចគ្នានឹងស្រាស នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ស្រុក​យើង ដែរ ។​

១ = ចេនភូ = ចន្ទបូរ ឬ ចន្ទបុរី  ។​ ប៉ាកាង = បាកាន  ។​ ២ = តាមមើលទៅ ដើមនេះគួរជាដើមអំពិល ព្រោះគេប្រើស្លឹក​ក៏​ ​បាន​ផ្លែ​ក៏​​បាន​ ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​ដង្កូវនាង ​និង​ ដើមមន'''

អំពី​ដង្កូវនាង ​និង​ ដើមមន 
អ្នក​​ស្រុក​នេះមិនចេះចិញ្ចឹមដង្កូវនាង​ទេ​ ទាំងដើមមន​ក៏​គ្មានដាំដែរ ។​ ​ស្រី​ៗមិនចេះប៉ាក់ជុល​និង​ដេរប៉ះឡើយ ។​ គេចេះ ត្បាញសំពត់ តែមិនចេះរវៃអំបោះ​ទេ​ គេ​យក​ដៃត្រកួញសរសៃកប្បាស ​ឲ្យ​កើតជាអំបោះ ហើយគេ​យក​​មក​ត្បាញ មិ នបាច់កី​ទេ​ ។​ គេចងសរសៃអំបោះម្ខាងជាប់នឹងចង្កេះគេ ហើយគេត្បាញចុងម្ខាងទៀត ដោយ​មាន​ត្រល់ជាបំពង់រិស្សី ។​ ប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយ​មក​នេះ ​មាន​​ពួក​សៀមចូល​មក​នៅ គេ​ក៏​ដាំមន ចញ្ចឹមនាង​ធ្វើ​សូត្រ ដោយ​យក​ពួជ​មក​ពី​ស្រុក​សៀម ។​ នៅ​ស្រុក​នេះ គ្មានដើមធ្មៃ​ទេ​ ​មាន​តែដើមក្រចៅ ។​ ជនជាតិសៀមចេះដេរប៉ាក់ចំនាប់ ​ប្រសិនបើ​សំពត់​អ្នក​​ស្រុក​នេះរហែក គេ ​យក​​មក​ពឹង​ស្រី​សៀម​ឲ្យ​ដេរប៉ះ​ឲ្យ​ ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​ប្រដាប់ប្រើប្រាស់'''

អំពី​ប្រដាប់ប្រើប្រាស់ 
អ្នក​​ស្រុក​ធម្មតា ​មាន​​ផ្ទះ​នៅហើយ តែគ្មានតុកៅអី ចានដែក ឬ ថាំងជាដើមប្រើ​ទេ​ គេប្រើឆ្នាំងដីសំរាប់ដន្ដាំបាយ ហើយ ឆ្នាំង​មួយ​ទៀតសំរាប់ស្ល ។​ គេ​យក​ថ្មបីដុំកំកល់​ធ្វើ​ជាជើងក្រាន ​និង​​យក​ត្រលោកដូង​ធ្វើ​ជាវែក ។​ គេប្រើចានទាប​មក​ពី ​ស្រុក​​ចិន​សំរាប់ដាក់បាយ ឯសំល គេដាក់នឹងកន្ទោងស្លឹកឈើ​ដែល​គេខ្ទាស់មិនលេចទឹក​ទេ​ ។​ គេ​យក​ស្លឹកក្រចាប់​ធ្វើ​ ជាស្លាបព្រាដួសសំលបញ្ចូលមាត់ កាលណាប្រើរួចគេបោះចោលទៅ ។​ ម្ហូបថ្វាយព្រះ ថ្វាយ​ទេ​វតា ​ក៏​គេដាក់នឹងស្លឹកដូ ច្នេះដែរ ។​ គេ​យក​គ្រឿង​ដែល​​ធ្វើ​ពីស្ពាន់ស ​ដែល​ដាក់ទឹកនៅក្បែរខ្លួន សំរាប់ជ្រលក់ដៃកុំ​ឲ្យ​ជាប់បាយនឹងដៃ ព្រោះ គេបរិភោគដោយផ្ទាល់នឹងដៃ ​ប្រសិនបើ​គ្មានទឹកផ្សើមដៃមិន​បាន​ឡើយ ។​ គេប្រើផ្ដិលសំរិទ្ធសំរាប់ចាក់ស្រាផឹក ​ចំណែក​​អ្នក​ក្រ ប្រើផ្ដិល​ដែល​​ធ្វើ​​អំពី​ដី រីឯ​ពួក​មន្រ្ដី គេប្រើផ្ដិល​ធ្វើ​ពីប្រាក់ ឬជាមាសផង​ក៏​​មាន​ ។​ ​ប្រសិនបើ​​ក្នុង​អោកាសបុណ្យធំៗ ដូចជាបុណ្យ ជាតិវិញ គេប្រើប្រដាប់ទាំងនេះ ​ធ្វើ​សុទ្ធតែពីមាសទាំងអស់ ហើយ​មាន​របៀបផ្សេងពិសេសទៀតផង ។​ នៅនឹងដី គេ ក្រាលកន្ទេល​មក​ពី​ស្រុក​ម៉េងជីវ (​ស្រុក​​ចិន​) ឬ ​មួយ​ក្រាលស្បែកខ្លាធំ ខ្លារខិន ស្បែកប្រើស រមាំង ពុំនោះ​ទេ​ គេប្រើកន្ទេល ផ្ដៅ ។​ នៅពេលជិតៗនេះ គេ​ទើប​នឹងចេះប្រើតុទាបៗ ​មាន​កំពស់ប្រហែល​មួយ​ហត្ថ ។​ សំរាប់កន្លែងគេដេក គេប្រើ កន្ទេលរិស្សី តែអិលូវនេះ​មាន​ខ្លះប្រើគ្រែទាបៗខ្លះដែរហើយ ​ដែល​ជាគ្រែ​ធ្វើ​​មក​ពី​ស្រុក​​ចិន​ ។​ ម្ហូបចំនី គេគ្របដោយសំ ពត់ ឯនៅ​ក្នុង​វាំង គេប្រើសំពត់ព្រែប៉ាក់ឌិន ឬ ខ្សែសយ ​ដែល​​បាន​​មក​ពី​ពួក​ឈ្មួញសំពៅប្រ​ទេ​សក្រៅនាំ​យក​​មក​ថ្វាយ ។​ ដើម្បីស្រិតអង្ករ គេមិនប្រើត្បាល់កិន​ទេ​ គេប្រើត្បាល់បុកទៅវិញ ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​រទេះ ​និង​ អង្រឹងស្នែង'''

អំពី​រទេះ ​និង​ អង្រឹងស្នែង 
ការ​ធ្វើ​អង្រឹងស្នែង គេ​យក​ឈើ​មួយ​ដើម​ដែល​កោងចំកន្ដាល អ៊ែនចុះក្រោម ចុងសងខាងងឡើងលើ ហើយនៅចុងនោះ គេឆ្លាក់ជាក្បាច់ផ្កាភ្ញី ​និង​ ​មាន​ស្រោបមាស ឬ ប្រាក់ពីក្រៅឈើនោះផង គេ​ហៅ​ថា អង្រឹងដងមាស ឬ ដងប្រាក់ សំរាប់តា មលំដាប់ថ្នាក់ ។​ ចំងាយពីចុងដងប្រហែល​មួយ​ហត្ថ គេវាយដែក​ធ្វើ​ចាស្រយូវម្ខាង​មួយ​ ហើយគេ​យក​សំពត់​មួយ​ផ្ទាំង យ៉ាងធំ ហើយក្រាស់ ​មក​បត់​ធ្វើ​ជាត្រចៀកសំរាប់ស៊កខ្សែភ្ជាប់ទៅ នឺងស្រយូវដែកនោះ ។​ ​អ្នក​ជិះគេអង្គុយលើសំពត់ នោះ ដៃកាន់ជាយសំពត់ផង ហើយ​ឲ្យ​មនុស្សពីរ នាក់​ជា នាក់​សែង ។​ នៅក្បែរអង្រឹងស្នែង តែងតែ​មាន​ប្រដាប់​មួយ​ ទៀត ​មាន​សន្ឋានដូចដំបូលទូកតែធំជាង ​ក៏​​មាន​បិទបាំងដោយសំពត់ព្រែប្រាំពណ៌ ហើយដោយ​មាន​មនុស្សបួន នាក់​សែ ង ​និង​​មាន​មនុស្ស​ដើរ​តាមហែពីក្រោយផង ។​ ​ប្រសិនបើ​​ធ្វើ​ដំនើរទៅឆ្ងាយ គេអាយជិះដំរី​និង​សេះ ព្រមទាំងប្រើរទេះដែរ ។​ រទេះនៅ​ស្រុក​នេះ ​ក៏​​មាន​លក្ខណដូចរទេះ​ស្រុក​ឯទៀតដែរ តែគេជិះសេះ​ឥត​​មាន​កែប​ទេ​ ឯដំរី​ក៏​គ្មានប្រដាប់សំរាប់ អង្គុយដែរ ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​ទូកច្រវា'''

អំពី​ទូកច្រវា 
អំពី​ទូកធំៗ សុទ្ធតែ​ធ្វើ​ឡើងដោយ​យក​ឈើរឹងៗ ​មក​ចាំងជាបន្ទះក្ដារសិន រួច​ទើប​វាយផ្ដុំឡើងជាទូក ។​ មេជាង​ឥត​​មាន​ ប្រើ​នរណា​​ទេ​ គេប្រើតែដឹង ហើយ​និង​ដែកខួង ​ដែល​ជាហេតុនាំ​ឲ្យ​ខាតឈើ​និង​​កម្លាំង​ច្រើនណាស់ ។​ នៅពេលដែ លគេចង់កាត់ឈើជា​កំណាត់​ គេតែង​យក​ដែកខួង​មក​ខួងទំលុះផ្ដាច់តែម្ដង ទោះជា​ធ្វើ​​ផ្ទះ​​ក៏​​ធ្វើ​របៀបគ្នានេះដែរ ។​ គេ​មាន​ ប្រើដែកគោលវាយ​ធ្វើ​ទូកដែរ ។​ គេ​យក​ស្លឹកលេង (ក្រចាប់) ​មក​ប្រក់​ធ្វើ​ដំបូល ដោយ​យក​ដើមស្លា​មក​ពុះជាបន្ទះគាប សង្កត់ស្លឹកនោះផង ។​ ទូករបៀបនេះ គេ​ហៅ​ថា “ស៊ីនណា” ។​ គេបិទពរទូកដោយជ័រឈើ ខ្លាញ់ត្រី លាយនឹងកំបោរ ។​ ចំ នែកទូកតូចវិញ គេលុង​ធ្វើ​ពីឈើ​មួយ​ដើមធំ ។​ គេ​យក​ភ្លើងដុតរោល​ឲ្យ​ទន់សាច់ឈើ ​ទើប​ទល់បំប៉ោងពង្រីកពោះទូ ក​ឲ្យ​ធំ ក្បាលកន្សៃស្រួច ​ឥត​​មាន​ប្រើដំបូល​ទេ​ តែដាក់​បាន​មនុស្សច្រើន នាក់​ណាស់ដែរ ។​ ទូករបៀបនេះ ​ហៅ​ថា កុយលាំង ។​

អំពី​ខេត្ដ=== ខេត្ដ​មាន​ទាំងអស់ជាង ៩០ គឺខេត្ដ ចេងពួ (ចន្ទបូរ) ឆាណា(ឆ្នាំង) ប៉ាកាង(​បាន​កាន) មុងលាង ប៉ួចស៊ី ភូវ​មួយ​ ទីហួង បាក់ លុតប៉ោ ណៃកាខាំង ប៉ួចស៊ីលី ជាដើម ។​ ក្រៅពីនេះ ខ្ញុំមិនចាំឈ្មោះ​ទេ​ ។​ ខេត្ដនិ​មួយ​ៗ សុទ្ធតែ​មាន​មន្រ្ដីកាន់កាប់ ហើយ ​មាន​​ធ្វើ​បន្ទាយឈើជារបាំងផង ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​​ស្រុក​ភូមិ'''

អំពី​​ស្រុក​ភូមិ 
នៅ​ក្នុង​ភូមិនិ​មួយ​ៗ ជួន​មាន​វត្ដ ជួន​មាន​ប្រាសាទ ហើយ​មាន​មន្រ្ដីម្នាក់នៅត្រួតត្រាយ៉ាងហ្មត់ចត់ ។​ មន្រ្ដីនោះគេ​ហៅ​ថា ​មួយ​ស៊ី ។​ នៅតាម​ផ្លូវ​ធំៗ តែង​មាន​សាលា​មួយ​សំរាប់ឈប់សំរាក គេ​ហៅ​ថាស៊ិមប៉ាក់ ។​ ប៉ុន្ដែនៅពេល​ថ្មី​ៗនេះ ​មាន​កើត ចំបាំងជា​មួយ​នឹងប្រ​ទេ​សសៀម ភូមិទាំងនេះ​ក៏​ប្រែក្លាយទៅជាដីវាលទៅវិញ ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​ប្រមាត់ប្រមង់'''

អំពី​ប្រមាត់ប្រមង់ 
កាលពី​មុន​នេះ តែដល់ខែទី៨ គេតែង​ធ្វើ​ការចាប់មនុស្ស​យក​ប្រមាត់ ពីព្រោះស្ដេចចាម ​ក្នុង​​មួយ​ឆ្នាំគេសុំ​យក​ប្រមាត់មួ យថូ ​ដែល​​មាន​ចំនួនរាប់ពាន់ ។​ នៅ​ក្នុង​ពេលយប់ គេចាត់​ពួក​​អ្នក​​យក​ប្រមាត់ (ប្រមាត់ប្រមង់?) ​ដើរ​ទៅតាម​ផ្លូវ​នានា​ក្នុង​ ទីក្រុង ​និង​ ​ក្នុង​ភូមិ ។​ ​ប្រសិនបើ​ប្រទះមនុស្សណា​ដើរ​​ក្នុង​ពេលយប់ស្ងាត់នោះ គេចាប់​យក​ខ្សែចងក្បាល​ឲ្យ​ជាប់ ហើយកូន កាំបិទចាក់ក្រោមឃ្លៀកខាងស្ដាំខ្វះ​យក​ប្រមាត់ដាក់​ក្នុង​ថូ លុះត្រាតែ​បាន​ពេញចំនួន ​ទើប​គេ​យក​ទៅថ្វាយស្ដេចក្រុងចាម  ។​ ប៉ុន្ដែគេមិន​យក​ប្រមាត់ជនជាតិ​ចិន​​ទេ​ ពីព្រោះ​មាន​កាល​មួយ​ឆ្នាំនោះ គេ​យក​ប្រមាត់របស់​ចិន​​មួយ​ទៅលាយនឹងគេ ​ក៏​បន្ដាល​ឲ្យ​ស្អុយរលួយខូចប្រមាត់នៅ​ក្នុង​ថូ លែងប្រើការ​បាន​ទាំងអស់ ពេលក្រោយ​មក​ គេលែងមាការ​ដើរ​ចាប់​យក​ ប្រមាត់ទៀតហើយ ហើយគេចាត់មន្រ្ដីដោយលែកសំរាប់មុខងារខាង​យក​ប្រមាត់ពី​ពួក​ក្រោមអំនាចខ្លួន ​ដែល​តាំងអោ យនៅជាយក្រុងក្បែរទ្វារខាងជើង ។​
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​រឿងចម្លែក'''

អំពី​រឿងចម្លែក 
នៅ​ក្នុង​កំពែងនាទិសខាងកើត ​មាន​​អ្នក​​ព្រៃ​ម្នាក់នោះរួមរ័កជា​មួយ​ប្អូន​ស្រី​ឯងបង្កើត ​ក៏​ស្រាប់តែជាប់ស្បែកសាច់គ្នាបេះ មិនចេញរហូតគ្រប់បីថ្ងៃ ​ឥត​​មាន​ស៊ីចុកអ្វីសោះ ​ក៏​ស្លាប់បង់ជីវិតទៅ ។​ ​អ្នក​​ស្រុក​ខ្ញុំម្នាក់សែ “ស៊ី” គេ​បាន​រស់នៅ​ស្រុក​នេះ រវាងសាមសិបប្រាំឆ្នាំ គេថា គេ​បាន​ឃើញរឿងនេះច្បាស់ពិតពីលើក ហើយគេថា ​បាន​ជាសក្ដិសិទ្ធដូច្នេះ ព្រោះបារមីព្រះ របស់​ស្រុក​នេះខ្លាំងពូកែណាស់ ។​