navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សមុទ្ររាម

thumb|left|200px|រូបសំណាកនៅសមុទ្ររាម
ឧទ្យានជាតិខេត្តព្រះសីហនុ ស្តិតនៅរវាងកោះថ្មី និង ក្រុងព្រះសីហនុ មានចំងាយប្រហែល ១៨ គម ពីក្រុងព្រះសីហនុ។ ឧទ្យានជាតិនេះបានបើកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលមានផ្ទៃដី ២១ ០០០ ហិកតា ដែលក្នុងនោះ ១៥​ ០០០ហិកតា ជាដីគោកតាមឆ្នេរសមុទ្រ និង ៦ ០០០ហិកតា ជាផ្ទៃទឹកសមុទ្រ។

ឧទ្យានជាតិនេះមាននូវ ឆ្នេរសមុទ្រដ៏ស្រស់ស្អាត និងមានផ្លូវអមតាមឆ្នេរសមុទ្រ ដើមកោងកាង ព្រៃភ្នំ និង សត្វស្លាបជាច្រើនប្រភេទ និង ឆ្នេរស្រស់បំព្រង ដូចជា កោះតាគាវ និង កោះឬស្សី ព្រមទាំងមាន ផ្ទះសំរាប់ស្នាក់នៅ មានសេវាកម្ម ម្ហូបអាហារ និងទូកសំរាប់ ធ្វើដំណើរទៀតផង។

សមុទ្ររាមមានចំងាយប្រមាណ ៣០គឺឡូម៉ែត្រ ពី​ក្រុងព្រះសីហនុ និងមានសេវាកម្មជាច្រើន សំរាប់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ ក៏ដូចជាឆ្នេរខ្សាច់យ៉ាងស្រស់ស្អាត ដែលមិនអាចបំភ្លេចបាន។  មានកន្លែងសំរាប់កំសាន្ត និងមានទូកសំរាប់ធ្វើដំណើរទៅទស្សនាតាមតំបន់កោះជាច្រើន ដូចជា កោះតាគាវ កោះឬស្សី កោះស្រមោច និងមានកោះជាច្រើនទៀត ដែលមានឆ្នេរខ្សាច់ស្អាត និងអាចមើលផ្កាថ្ម ព្រមទាំងមាន ទេសភាពគួរជាទីគយគន់។ តំបន់រាមជាកន្លែង សំរាប់បងប្អូនកងទ័ព រស់នៅ និង ជាកន្លែងការពារដែនដីទឹក របស់ប្រទេសជាតិ។ បច្ចុប្បន្នមានកងទ័ពជាច្រើន ដែលបានជួយការពារបូរណៈភាពទឹកដីនៅទីនោះ ជាពិសេសយុវជន ជំនាន់ក្រោយ ដែលជា ទំពាំងស្នងឬស្សី ជួយការពារទឹកដី ដើម្បីប្រទេសជាតិខ្មែរយើង។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងព្រះសីហនុ ​ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កោះ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេសចរណ៍
សមុទ្រអារ៉ាប់

សមុទ្រអារ៉ាប់ គឺជាតំបន់នៃសមុទ្រនៅភាគខាងជើងនៃមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ព្រំប្រទល់ខាងលិចដោយ ឧបទ្វីបអារ៉ាប់,ឈូងសមុទ្រអាដែន និង ប្រឡាយព្រែកសមុទ្រហ្គ័រដាហ្វុយ នៅភាគពាយព្យដោយឈូងសមុទ្រអូម៉ង់ និង អ៊ីរ៉ង់ នៅខាងជើងជាប់ប៉ាគីស្ថាន ខាងកើតដោយឥណ្ឌា និងនៅភាគអាគ្នេយ៍ដោយ សមុទ្រឡាកាឌីវ Banse, Karl, and Charles R. McClain. "Winter blooms of phytoplankton in the Arabian Sea as observed by the Coastal Zone Color Scanner." Marine Ecology Progress Series (1986): 201-211. និង ម៉ាល់ឌីវ នៅភាគនិរតីដោយ ប្រទេសសូម៉ាលី ។ Pham, J. Peter. "Putting Somali piracy in context." Journal of Contemporary African Studies 28.3 (2010): 325-341. ផ្ទៃដីសរុបរបស់វាគឺ ៣,៨៦២,០០០ គីឡូម៉ែត្រ២ (១,៤៩១,០០០  ម៉ាយ) និងជម្រៅអតិបរមារបស់សមុទ្រនេះគឺ ៤,៦៥២ម៉ែត្រ (១៥,២៦២ ហ្វីត) ឈូងសមុទ្រអាដែន នៅភាគខាងលិចភ្ជាប់សមុទ្រអារ៉ាប់ទៅសមុទ្រក្រហម តាមរយៈច្រកសមុទ្រ បាប់-អល់-ម៉ាន់ដេប ហើយ ឈូងសមុទ្រអូម៉ង់ ស្ថិតនៅភាគពាយព្យដែលភ្ជាប់វាទៅ ឈូងសមុទ្រពែរ្ស ។

 
Category:Articles using infobox body of water without pushpin map
Category:Articles using infobox body of water without alt bathymetry
រូបភាពតូច|270x270ភីកសែល| សមុទ្រ​អារ៉ាប់​កំណត់​ដោយ​អង្គការ​ជលសាស្ត្រ​អន្តរជាតិ
សមុទ្រអារ៉ាល់

+សមុទ្រ​អារ៉ាល់ 240px| ១៩៨៩ និង ២០០៣ ​ភូមិសាស្ត្រ  និង 
(អាស៊ីកណ្តាល) កូអរដោនេ 45° N 60° E ប្រភេទ​បឹង endorheic ទន្លេ​ហូរចូល​ Amu Darya, Syr Darya ប្រទេស​ពាក់ព័ន្ធ          ក្រឡាផ្ទៃ ១៧,១៦០ គីឡូម៉ត្រការ៉េ (២០០៤)  ២៨,៦៨៧ គីឡូម៉ត្រការ៉េ (១៩៩៨)  ៦៨,០០០ គីឡូម៉ត្រការ៉េ (១៩៦០)
សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ (ជា​ភាសាអង់គ្លេស​​៖ Aral Sea, ភាសាកាហ្សាក់​៖ Арал Теңізі, Aral Tengizi, ភាសាអ៊ុយប៊ែរ​៖ Orol dengizi, ភាសារុស្ស៊ី​៖ Аральскοе мοре, ភាសាតាជីគ/ពែក​៖ Daryocha-i Khorazm, Lake Khwarazm) គឺជា​សមុទ្រ​បិទ​មួយ​ ស្ថិតនៅ​​អាស៊ីកណ្តាល ខាងជើង​ជាប់នឹង​ខេត្ត​ Aktobe  និង Kyzylorda នៃ​ប្រទេស​កាហ្សាក់ស្ថាន​ និង​ខាងត្បូង​ជាប់នឹង​ តំបន់​ស្វយ័ត​ Karakalpakstan នៃ​ប្រទេស​អ៊ុយប៊ែគីស្ថាន។ ឈ្មោះ​នៃ​បឹង គេ​អាច​បកប្រែ​ថា សមុទ្រ​នៃ​បណ្ដា​កោះ (Sea of islands) ដោយយោងតាម​ចំនួន​កោះ​ជាង ១៥០០ ដែល​មាន​ក្រឡាផ្ទៃ​ធំជាង ១​ហិចតា ដែល​មាន​ហ៊ុមព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ដោយ​ទឹក​។ បច្ចុប្បន្ន មាន​បឹង​ចំនួន​បី​នៅក្នុង​អាង​នៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ទាំងមូល​គឺ៖ សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ខាងជើង និង អាង​ខាងលិច និង​អាង​ខាងកើត នៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ខាងត្បូង​។
សមុទ្រអារ៉ាល់: ប្រវត្តិ​នៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់

ប្រវត្តិ​នៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់ 
left|thumb|180px|<center> ផែនទី​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៣​​​
សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ ជា​អតីត​​បឹង​ ធំ​ជាងគេ​ទី​៤​ លើ​លោក​ ដែល​មាន​ផ្ទៃ​ ៦៨.០០០ គីឡូម៉ែត្រ​ការ៉េ​។ សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ បាន​ចាប់​ផ្ដើម​រីង​នៅ​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​ ១៩៦០ ក្រោយពេល​ដែល​ទន្លេ​ Amu Darya និង Syr Darya ដែល​ហូរ​ចាក់​ទៅ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ ត្រូវ​បាន​គេ​បង្វែរ​យក​ទឹក​ទៅ​ប្រើ​សម្រាប់​តម្រូវ​ការ​ស្រោចស្រព​ដំណាំ​ នៃ​គម្រោង​ប្រើប្រាស់​ទឹក​របស់​អតីត​សហភាព​សូវៀត​។ នៅ​ឆ្នាំ​ ២០០៤ សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ បាន​រីង​នៅ​សល់​តែ​ ២៥% ប៉ុណ្ណោះ​ នៃ​ផ្ទៃក្រឡា​ដើម​ ហើយ កំហាប់​អំបិល​បាន​កើន​ឡើង​ជិត​៥​ដង​ ដែល​បាន​បំផ្លាញ​ជីវសាស្ត្រ​ចម្រុះ​ជាច្រើន​ (រុក្ខជាតិ​ និង​សត្វ)​។ នៅ​ឆ្នាំ​ ២០០៧ ផ្ទៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ បាន​បន្ត​ថយ​ចុះ​នៅ​សល់​តែ​ ១០% ប៉ុណ្ណោះ​ នៃ​ផ្ទៃក្រឡា​ដើម​ បាន​ចែក​បឹង​ទាំង​មូល​ទៅ​ជា​បឹង​៣​ផ្នែក​ផ្សេង​គ្នា​។ ភាព​សម្បូរ​បែប​ពី​ការ​នេសាទ​ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​ ដោយ​ក្រុង​នេសាទ​នៅ​តាម​ច្រាំង​សមុទ្រ​អារ៉ាល់ ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​កន្លែង​កប់ខ្មោច​កប៉ាល់​ទៅវិញ​។ ជាមួយ​មហន្តរាយ​នេះ​បាន​បង្កើត​ឱ្យ​មាន​ភាព​អត់​ការងារ​ធ្វើ​ និង​ផល​ប៉ះពាល់​សេដ្ឋកិច្ច​។

សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ ក៏បាន​រង​នូវ​ការ​បំពុល​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​ផង​ដែរ​ ដោយ​សារ​ ការ​សាកល្បង​គ្រាប់បែក​ គម្រោង​ឧស្សាហកម្ម​ ការ​ប្រើប្រាស់​ថ្នាំ​សម្លាប់​សត្វល្អិត​ និង​​ជីរ​។ ខ្យល់​បាន​បក់​នាំ​អំបិល​ពី​ផ្ទៃ​សមុទ្រ​ដែល​រីង​ បំផ្លាញ​ដល់​ដំណាំ​ និង​បំពុល​ដល់​ទឹក​សម្រាប់​ទទួល​ប្រើប្រាស់​ ទទួលទាន​ផង​ដែរ​ហើយ​ល្អង​ធូលី​អំបិល​បាន​បង្ក​ផល​ប៉ះពាល់​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដល់​សុខភាព​សាធារណៈ​។ ការ​បាត់បង់​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​វាយ​តម្លៃ​ផង​ដែរ​ថា​ បាន​បណ្ដាល​ឱ្យ​មាន​បម្រែបម្រួល​អាកាសធាតុ​តំបន់​ ដោយ​រដូវ​ក្ដៅ​កាន់តែ​ក្ដៅ​ ហើយ​រដូវ​រងា​កាន់តែ​ត្រជាក់​ និង​កាន់តែ​វែង​ជាង​មុន​។

ស្ថានភាព​នៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ ត្រូវ​បាន​គេ​លើកឡើង​ជា​រឿយៗ​ថា​គឺជា​គ្រោះ​មហន្តរាយ បរិស្ថាន​។ ឥឡូវនេះ​នៅ​មាន​តែ​ការ​ប្រឹងប្រែង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស កាហ្សាក់ស្ថាន​ ដើម្បី​ស្រោចស្រង់​នូវ​អ្វី​ ដែល​មាន​នៅសល់​នៅ​ភាគ​ខាងជើង​ នៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ (សមុទ្រ​អារ៉ាល់​តូច)​។ ការ​សម្រេច​បាន​នូវ​គម្រោង​កសាង​ទំនប់​កាលពី​ឆ្នាំ​ ២០០៥ បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​កម្ពស់​ទឹក​បាន​កើន​ឡើង​រហូត​ដល់​ ២ ម៉ែត្រ​ កំហាប់​អំបិល​បាន​ថយ​ចុះ​ ត្រី​ចាប់ផ្ដើម​សំបូរ​សារ​ឡើងវិញ​ សម្រាប់​ការ​នេសាទ​បាន​ដោយ​សមស្រប​។ សម្រាប់​ទស្សន​វិស័យ​ នៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ភាគ​ខាងត្បូង​ (សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ធំ) នៅ​តែ​ពុំ​មាន​ដំណើរការ​ទៅមុខ​។
សមុទ្រអារ៉ាល់: ដំណោះស្រាយ

ដំណោះស្រាយ 
	
មាន​ដំណោះស្រាយ​ខុសគ្នា​ជា​ច្រើន​ សម្រាប់​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ផ្សេងៗ​គ្នា​ ត្រូវ​បាន​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ស្នើ​អស់​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​មក​ហើយ​ ដែល​បាន​រៀប​តាម​លំដាប់​នៃ​លទ្ធភាព​ និង​តម្លៃ​ត្រូវ​ចំណាយ​ដូច​ខាងក្រោម​៖
 ​លើក​កម្ពស់​គុណភាព​នៃ​ប្រឡាយ​បង្ហូរទឹក
 ដាំ​រុក្ខជាតិ​ ដើម្បី​បន្សាប​ជាតិ​អំបិល​ និង​សារធាតុគីមី​ពុល​
 ណែនាំ​ឱ្យ​កសិករ​ ចេះ​ទទួល​ការ​ខុសត្រូវ​ខ្ពស់​លើ​ការ​ប្រើប្រាស់​ទឹក​ទន្លេ
 ​ផ្លាស់ប្ដូរ​ប្រើប្រាស់​កប្បាស​ ដែល​ត្រូវការ​ទឹក​តិច​
 កាត់​បន្ថយ​ការ​ប្រើប្រាស់​ជីគីមី​សម្រាប់​កប្បាស​
 ទាញ​យក​ទឹក​ពី​ទន្លេ​ Volga, Ob និង Irtysh ។ គម្រោង​នេះ​អាច​ស្ដារ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ឡើងវិញ​ក្នុង​រយៈពេល​ពី​ ២០ ទៅ​ ៣០ ឆ្នាំ​ ដោយ​ត្រូវ​ចំណាយ​ពី​ ៣០ ទៅ ៥០ ពាន់​លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក​។
 ​បូម​ និង​លាយ​បញ្ចូល​គ្នា​រវាង​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ និង​សមុទ្រ​កាសព្យែន (Caspian Sea) ដោយ​ឆ្លងកាត់​បំពង់​កប់​ក្រោម​ដី​។
	
នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៩៤ ប្រទេស​ទាំង​៥ នៅ​អាស៊ីកណ្តាល គឺ​៖ កាហ្សាក់ស្ថាន អ៊ុយប៊ែគីស្ថាន គីរ៍ហ្គីហ្ស៍ តាជីគីស្ថាន តូមិននីស្ថាន បាន​ចុះហត្ថលេខា​ផ្ដល់​នូវ​ ១% នៃ​ថវិកា​ជាតិ​របស់​ខ្លួន​ដើម្បី​ជួយ​ការ​ស្ដារ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ឡើងវិញ​។ នៅ​ឆ្នាំ​ ២០០៦ តាមរយៈ​គម្រោង​ស្ដារ​ឡើងវិញ​របស់​ធនាគារ​ពិភពលោក​ ជាពិសេស​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ខាងជើង​ បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ភាព​ប្រសើរ​ឡើង​ខ្លះ​លើស​ពី​ការ​រំពឹង​ទុក​ បាន​សម្រាល​នូវ​អ្វី​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លឹង​មើល​ក្នុង​ភាព​ទុទិដ្ឋិនិយម​ហួសហេតុ​។
សមុទ្រអារ៉ាល់: ការ​សាកល្បង​អាវុធ​ជីវសាស្ត្រ​

ការ​សាកល្បង​អាវុធ​ជីវសាស្ត្រ​ 
	
នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៤៨ ការ​សាកល្បង​អាវុធ​ជីវសាស្ត្រ​ដោយ​សម្ងាត់​ ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​លើ​នៅ​កោះ​ Vozrozhdeniya ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ចំ​កណ្ដាល​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ បច្ចុប្បន្ន​ជា​តំបន់​ទំនាស់​រវាង​  កាហ្សាក់ស្ថាន និង​អ៊ុយប៊ែគីស្ថាន​ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​បោះបង់ចោល​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៩២ ក្រោយ​ការ​រលំរលាយ​នៃ​សហភាព​សូវៀត។
សមុទ្រអារ៉ាល់: ការ​អភិវឌ្ឍ​នៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​

ការ​អភិវឌ្ឍ​នៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ 
	
នៅ​ខែ​ សីហា​ ឆ្នាំ​ ២០០៦ ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី​​អ៊ុយប៊ែគីស្ថាន​​ លោក Ergash Shaismatov បាន​ប្រកាស​ថា​ រដ្ឋាភិបាល​​អ៊ុយប៊ែគីស្ថាន​​ ព្រមទាំង​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​រួម​មាន​ក្រុមហ៊ុន Uzbekneftegaz, LUKoil Overseas, Petronas, Korea National Oil Corporation, និង China National Petroleum Corporation បាន​ចុះហត្ថលេខា​ព្រមព្រៀង​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​សហ​ការ​រុករក​ប្រេង​ និង​ឧស្ម័ន​​នៅ​ក្នុង​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមុទ្រ
សមុទ្រអុកហុតស្គ៍

សមុទ្រអុកហុតស្គ៍ (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ Sea of Okhotsk ជាភាសារុស្ស៊ី៖ Охо́тское мо́ре) ជាផ្នែកមួយរបស់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ វាស្ថិតនៅចន្លោះរវាងឧបទ្វីបកាំចាត់កា(នៅខាងកើត) កំរងកោះគូរីល(នៅអាគ្នេយ៍) កោះហុកកៃដូ(នៅខាងត្បូង) កោះសាខាលីន(នៅខាងលិច) និងឆ្នេរស៊ីបេរី(នៅខាងលិចនិងខាងជើង)។ វាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមលោកអុកហុតស្គ៍​ ដែលជាជនជាតិរុស្ស៊ីដំបូងគេដែលមកតាំងទីលំនៅនៅរុស្ស៊ីចុងបូព៌ានេះ។
សមុទ្រអុកហុតស្គ៍: ភូមិវិទ្យា

ភូមិវិទ្យា 
សមុទ្រអុកហុតស្គ៍ភ្ជាប់ទៅសមុទ្រជប៉ុនតាមច្រកទាំងសងខាងកោះសាខាលីន៖ គឺនៅខាងលិចតាមរយៈឈូងសមុទ្រសាខាលីននិងឈូងសមុទ្រតារតារី និងនៅខាងត្បូងតាមរយៈច្រកឡាប៉េរូស។
នៅក្នុងរដូវរងារ ការធ្វើដំនើរនៅលើសមុទ្រអុកហុតស្គ៍មានការលំបាកខ្លាំង និងជួនកាលមិនអាចធ្វើទៅបានដោយសារមានកំនទឹកកកអណ្ដែតលើផ្ទៃសមុទ្រ។ ការណ៍​នះបណ្ដាលមកពីបរិមាណទឹកសាបហូរមកពីទន្លេអាមួរដ៏ច្រើនលើសលុប ធ្វើអោយកំរិតភាពប្រៃរបស់ទឹកសមុទ្រធ្លាក់ចុះនិងធ្វើអោយសីតុណ្ហភាពចំនុចកំនក​របស់ទឹកសមុទ្រកើនឡើង។ បរិមាណនិងកំរាស់របស់ទឹកកកអណ្ដែត(អាយហ្វ្លោ)នេះប្រែប្រួលដោយកត្តា​ច្រើនយ៉ាងមាន ទីតាំង រដូវកាល ចរន្ដទឹក និងសីតុណ្ហភាពសមុទ្រ។

លើកលែងតែកោះហុកកៃដូដែលជារបស់ជប៉ុន សមុទ្រអុកហុតស្គ៍ត្រូវបានហ៊ុមព័ទ្ឋពីគ្រប់ជ្រុងដោយដែនដីក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់​សហព័ន្ឋរុស្ស៊ី។ ដោយហេតុនេះហើយ សមុទ្រនេះជាត្រូវបានគេសន្មតជាទូទៅថាស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពរុស្ស៊ី។
សមុទ្រអុកហុតស្គ៍: ធនធានធម្មជាតិ

ធនធានធម្មជាតិ 
ស្រទាប់ឧស្ម័នធម្មជាតិនិងប្រេងកាតចំនួន២៩កន្លែងត្រូវបានគេរកឃើញ​នៅក្នុងធ្នើរក្បែរច្រាំងសមុទ្រក្នុងសមុទ្រអុកហុតស្គ៍នេះ។ បរិមាណឥន្ឋនៈសរុប​ត្រុវបានគេវាយតំលៃថាមានប្រហែល ៣,៥ពាន់លានតោន ដែលក្នុងនោះមានប្រេងកាត ១,២ពាន់លានតោន និងឧស្ម័នធម្មជាតិ ១,៥ពាន់លានម៉ែត្រគូប។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមុទ្រ
សមុទ្រ​ក្រហម

សមុទ្រក្រហម គឺជាច្រកចូលសមុទ្រ នៃមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ដែលស្ថិតនៅចន្លោះ ទ្វីបអាហ្រ្វិក និង អាស៊ី ។ ការតភ្ជាប់របស់វាទៅមហាសមុទ្រគឺនៅភាគខាងត្បូងតាមរយៈច្រកសមុទ្រ បាប់ អល់ម៉ាន់ដេប និង ឈូងសមុទ្រអាដិន ។ នៅភាគខាងជើងរបស់វាស្ថិតនៅ ឧបទ្វីបស៊ីណៃ ឈូងសមុទ្រអាកាបា និង ឈូងសមុទ្រស៊ុយអេ (ឆ្ពោះទៅកាន់ ព្រែកជីកស៊ុអេ )។ វាស្ថិតនៅក្រោមការស្នាមប្រេះបែកសមុទ្រក្រហម ដែលជាផ្នែកមួយនៃជ្រលងស្នាមប្រេះធំ ។

សមុទ្រក្រហមមានផ្ទៃដីប្រហែល ៤៣៨,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (១៦៩,០០០ម៉ាយ) គឺប្រហែល២,២៥០ គីឡូម៉ែត្រ វែងនិង — នៅចំនុចធំបំផុតរបស់វា —៣៥៥គីឡូម៉ែត្រ ធំទូលាយ។ វាមានជម្រៅជាមធ្យម៤៩០ ម៉ែត្រ ហើយនៅកណ្តាលរណ្ដៅស៊ួគីន (Suakin Trough) វាឈានដល់ជម្រៅអតិបរមា ៣,០៤០ម៉ែត្រ ។ 

ប្រហែល៤០% នៃសមុទ្រក្រហមគឺរាក់ណាស់ (តិចជាង១០០ ម៉ែត្រ (៣៣០ ហ្វីត.ជ្រៅ) ហើយប្រហែល២៥% គឺតិចជាង៥០ ម៉ែត្រ (១៦៤ ហ្វីត.ជ្រៅ)[ មិន​បាន​បញ្ជាក់​នៅ​ក្នុង​ខ្លួន ] ធ្នើរាក់​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​ត្រូវ​បាន​កត់​សម្គាល់​សម្រាប់​ជីវិត​សមុទ្រ​និង​ផ្កាថ្ម របស់​ពួក​គេ​។ ប្រភេទសត្វឆ្អឹងខ្នង ជាង១,០០០ និងផ្កាថ្មទន់ និងរឹងចំនួន ២០០ប្រភេទរស់នៅក្នុងសមុទ្រ។ សមុទ្រក្រហមគឺជាសមុទ្រត្រូពិចភាគខាងជើងបំផុតរបស់ពិភពលោក ហើយត្រូវបានគេកំណត់ថាជាសកល២០០អេកូរីជី ។
រូបភាពតូច| ទិដ្ឋភាព​រៀបរាប់​អំពី​ទន្លេនីល និង​សមុទ្រ​ក្រហម​ដែល​មាន​ព្យុះ​ធូលី​មើល​ពី ​ស្ថានីយ​អវកាស​អន្តរជាតិ 
រូបភាពតូច| វីដេអូនេះនៅលើ សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ភាគអាគ្នេយ៍ និងចុះតាមឆ្នេរសមុទ្រនៃសមុទ្រក្រហមត្រូវបានថតដោយនាវិកនៃបេសកកម្មទី២៩ (Expedition 29) នៅលើស្ថានីយ៍អវកាសអន្តរជាតិ។
រូបភាពតូច| ព្យុះធូលីលើសមុទ្រក្រហម
រូបភាពតូច| ផែនទីពណ៌នៃសមុទ្រក្រហម និងប្រទេសជាប់ព្រំដែនរបស់វា។
សម៉

សម៉ ឬ​  ផ្លែស្រម៉  គឺជា​ឈើ​ព្រៃ ផ្លែ​មាន​រស​ល្វីង, ប្រើ​ជា​ថ្នាំ​បញ្ចុះ​ឬ​ប្រើ​បរិភោគ​ផ្ទាប់​នឹង​ផ្អក​ត្រី​ប្រៃ​ជាដើម​ក៏​បាន ។ 

សម៉​មាន​ឈ្មោះ​ច្រើន​យ៉ាង មាន សម៉​ក្អែក, សម៉​ភ្លុក, សម៉​ពិភេក ឬ សម៉​ពិភេទក៍។ វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់​សម្ដេចសង្ឃ ជួន ណាត 

ដើមឈើនេះមានដើមកំណើត នៅអាស៊ីខាងត្បូង ពី ប្រទេសឥណ្ឌា និង ប្រទេសនេប៉ាល់ ខាងកើតទៅ ភាគនិរតីនៃប្រទេសចិន ( យូណាន ) និងភាគខាងត្បូង ប្រទេសស្រីលង្កា ម៉ាឡេស៊ី និង វៀតណាម ។ Flora of China: Terminalia chebula 

ផ្លែស្រម៉ នឹងផ្លែកន្ទួតព្រៃ មានការស្រដៀងគ្នា​និងអាចផ្លាស់ប្តូរគ្នាបាន។កម្ពុជាសុរិយា, ឆ្នាំទី ៣៥ លេខ ៥ ខែ ឧសភា ១. ស. ២៥០៥ គ. ស. ១៩៦៣
សម័យ 5 ជនជាតិ 16 នគរ: '''សម័យ ១៦ នគរ ៥ ជនជាតិ (ឆ្នាំគ.ស ៣០៤-៤៣៩)'''

សម័យ ១៦ នគរ ៥ ជនជាតិ (ឆ្នាំគ.ស ៣០៤-៤៣៩) 
ការដួលរលំនៃរាជវង្សជិនខាងលិច ធ្វើឲ្យផែនដីចិនបែកជាចំណែកៗ ។ រាជសំណាក់ជិនប្ដូររាជធានីទៅភាគខាងត្បូង ស្ថាបនារាជវង្សជិនខាងកើត (ឆ្នាំគ.ស ៣១៧-៤២០) ។ ខណៈដែលស្ថានការណ៍នាភាគខាងជើងជ្រួលច្របល់ខ្លាំង ផែនដីដែលបែងចែកទៅជានគរតូចៗ ដែលគ្រប់គ្រងដោយក្រុមជនជាតិភាគតិចផ្សេងៗ ប្ដូរគ្នាឈ្នះចាញ់ ឆ្លងកាត់ការរលំរលាយហើយក៏កើតថ្មីវិលសាចុះសាឡើង ឆ្ពោះទៅរកការរលាយចូលគ្នានៃជនជាតិផ្សេងៗ ជាតំណាក់កាលសំខាន់របស់ជនជាតិចិន។

ចំពោះ ៥ ជនជាតិក្នុងពេលនោះមានដូចជា សុងនូ សៀនប៉ើយ ចៀ ទី ឆៀង។  ១៦ នគរ និងពេលដែលរួមជាមួយនគរដែលស្ថាបនាដោយជនជាតិហានហើយ មានដូចជា៖

នគរ / ជានជាតិ / រយៈពេល

១. ឆឺងហាន ទី ឆ្នាំគ.ស ៣០៤-៣៤៧

២. ហានចៅ សុងនូ ឆ្នាំគ.ស ៣០៤-៣២៩

៣. ឆៀនលៀង ហាន ឆ្នាំគ.ស ៣១៧-៣៧៦

៤. ស៊ឺចៅ ចៀ ឆ្នាំគ.ស ៣១៩-៣៥១

៥. ឆៀនអៀន សៀនប៉ើយ ឆ្នាំគ.ស ៣៣៧-៣៧០

៦. រ៉ាន់វុយ ហាន ឆ្នាំគ.ស ៣៥០-៣៥២ 

៧. ឆៀនឈិន ទី ឆ្នាំគ.ស ៣៥០-៣៩៤

៨. ហូវឈិន ឆៀង ឆ្នាំគ.ស ៣៨៤-៤១៧

៩. ហូវអៀន សៀនប៉ើយ ឆ្នាំគ.ស ៣៨៤-៤០៧

១០. ស៊ីអៀន សៀនប៉ើយ ឆ្នាំគ.ស ៣៨៤-៣៩៤

១១. ស៊ីឈិន សៀនប៉ើយ ឆ្នាំគ.ស ៣៨៥-៤៣១

១២. ហូវលៀង ទី ឆ្នាំគ.ស ៣៨៦-៤០៣

១៣. ណាន់លៀង សៀនប៉ើយ ឆ្នាំគ.ស ៣៩៧-៤១៤

១៤. ម៉ាន់អៀន សៀនប៉ើយ ឆ្នាំគ.ស ៣៩៨-៤១០

១៥. ស៊ីលៀង ហាន ឆ្នាំគ.ស ៤០០-៤២១

១៦. ស៊ីស៊ូ ហាន ឆ្នាំគ.ស ៤០៥-៤១៣

១៧. សៀ សុងនូ ឆ្នាំគ.ស ៤០៧-៤៣១

១៨. ប៉ើយអៀន ហាន + ឆៅសៀន (កូរ៉េ) ឆ្នាំគ.ស ៤០៧-៤៣៦

១៩. ប៉ើយលៀង សុងនូ ឆ្នាំគ.ស ៤០១-៤៣៩

២០. តៃ សៀនប៉ើយ ឆ្នាំគ.ស ៣១៥-៣៧៦

ម៉្យាង ការបែចែកនគរក្នុងទីនេះ ប្រវត្ដិវិទូចិនមានការរាប់ខុសគ្នាតិចតួច ខ្លះមិនរួមបញ្ចូលនគរដែលស្ថាបនាឡើងដោយជនជាតិហាន ខ្លះមិនរាប់នគរតៃដែលក្រោយមកក្លាយជារាជវង្សវុយខាងជើង។

ភាពច្របូកច្របល់ក្នុងប្រវត្ដិសាស្ដ្រនាយុគសម័យនេះ ចាត់ទុកជាកំឡុងពេលភ្ជាប់គ្នាដ៏សំខាន់នៃការរួបរួមផែនដីចិននាពេលអនាគត។ ដោយសារចលាចលនិងចម្បាំងដ៏សែនយូរនេះបានធ្វើឲ្យកើតការរលាយចូលគ្នាផ្នែកវប្បធម៌រវាងជនជាតិផ្សេងៗ ក្នុងប្រទេសចិន ដែលជះឥទ្ធិពលចំពោះការកកើតអាណាចក្រខាងជើងរបស់ចិននាពេលក្រោយមកទៀត។
សម័យកាលចតុមុខ

សម័យកាលចតុមុខ 250pxStupa of Borom Reachea I, or Ponhea Yat built in 1434 AD by Noreay Reamea , The height of the stupa is 27 meters.  ចំនួនរជ្ជកាល៥ រជ្ជកាលចំនួនស្ដេចគ្រប់គ្រង​​៥ អង្គរាជសម័យ 
 បរមរាជាទី១
 នរាយណ៍រាមា
 ស្រីរាជា
 ស្រីសុរិយោទ័យ 
 ធម្មរាជាទី២ចាប់ផ្ដើមគ.សករាជ ១៤១៦ បញ្ចប់​​​គ.សករាជ ១៤៧៦    រយៈពេលឈរ ៦០ ឆ្នាំរាជធានី ចតុមុខ  ចំនួនប្រជាជន ប្រហែល ៥០មុឺននាក់ ទីតាំងផ្ទុកទឹក មានចំនួន ៩០  កំពង់ផែជំនួញ មានចំនួន ៣ 
 ជ្រោយពន្លារ 
 អូរកែវ
 ពាម 

សម័យកាលចតុមុខ (អង់គ្លេស: Chaktomuk period) គឺជាសម័យកាលក្រោយការដួលរំលំចក្រភពអង្គរ ដែលត្រូវបានចាប់ផ្ដើមឡើងក្នុងស.វទី១៥ ឆ្នាំនៃការប្រកាសរាជសម័យ ១៤១៦ នៃគ.សករាជ និង បានឆ្លងកាត់រជ្ជកាលស្ដេច ចំនួន៥ និងត្រូវបានដួលរំលំទៅវិញ ដោយជម្លោះរាជវង្សដណ្ដើមរាជដែលចាប់ផ្ដើមក្នុងឆ្នាំ ១៤៦១ នៃគ.សករាជ និងត្រូវបានបិទបញ្ចប់ដោយស្ដេចជំនាន់ទី៥ នៃ ព្រះធម្មរាជាទី២ ដែលប្រកាសរាជជាលើកទី២ នៅរាជធានីទួលបាសាន ក្នុងឆ្នាំ ១៤៧៦ នៃគ.សករាជ ។ Société asiatique (Paris, France) (1871) Journal asiatique, Contributor: Centre national de la recherche scientifique (France), Publisher: Société asiatique.
Original from National Library of the Netherlands p.344
សម័យកាលចតុមុខ: របាក្សត្រ សម័យចតុមុខ

របាក្សត្រ សម័យចតុមុខ 
Chaktomuk Chronicle

ព្រះរាជាសោយរាជ្យនៅសម័យចតុមុខ លេខរៀង ព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យ ព្រះនាមផ្ទាល់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ ០១ព្រះបរមរាជាពញាយ៉ាត ១៣៨៥-១៤៣២០២ព្រះនរាយណ៍រាមាមិនមានកំណត់ត្រា ១៤៣៣-១៤៣៧០៣ព្រះស្រីរាជា មិនមានកំណត់ត្រា ១៤៣៧-១៤៦៨០៤ព្រះស្រីសុរិយោទ័យមិនមានកំណត់ត្រា លើកទី១ ១៤៦១  លើកទី២ ១៤៦៨ - ១៤៧៦០៥ព្រះធម្មរាជាមិនមានកំណត់ត្រា លើកទី១ ១៤៦៩  លើកទី២ ១៤៧៦ - ១៤៨៦ ចម្បាំងដុតក្រុងចតុមុខរវាង ស្រីរាជា និង ស្រីសុរិយោទ័យ ក្នុងឆ្នាំ ១៤៦១ នៃគ.សករាជ  សម័យកាលអន្តរកាល ១៤៧៦ ដល់ ១៥២៧
សម័យកាលចតុមុខ: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 
នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។

បញ្ចាក់ ប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា រៀបរៀងដោយរាជបណ្ឌិតមិនស៊ែរ ក្នុងឯកសារមហាបុរសខ្មែរ ដែលមានចំនួន ៣ ភាគ ចេញផ្សាយក្នុងឆ្នាំ ១៩២៨ និង ឆ្នាំ ១៩២៩ គឺជាឯកសារផ្លូវការណ៍ដែលចេញផ្សាយដោយព្រះរាជបណ្ណាល័យកម្ពុជា ហើយត្រូវបានប្រែសម្រួលដោយលោក អេងស៊ុត ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៩ ចេញផ្សាយដោយក្រសួងអប់រំ កម្ពុជា ។ រាល់ការចងក្រង ឬ តាក់តែនិពន្ធប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ពីសំណាក់ គ្រូបង្រៀន ឬ អ្នកនិពន្ធ ឬ បណ្ឌិតជំនាន់ក្រោយ រូបណាដែលបន្ថែមខ្លឹមសារអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាដោយចិត្តឯង ផ្ទុយនិងប្រភពដើម ហើយធ្វើការបោះពុម្ពចេញផ្សាយ ដោយចិត្តឯងនោះ មានន័យថា វាជាអត្ថបទអារម្មកថា របស់បុគ្គលប៉ុនណោះ មិនឆ្លុះបញ្ចាំងជាប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជានោះទេ ។ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថាចំពោះប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ដោយដាក់ឈ្មោះថា ពង្សាវតារ គឺជាឯកសារចងក្រងដោយសម្ដេចវាំងជួន ជាប្រភេទរឿងព្រេងនិទានអក្សរសីល៍ប៉ុនណោះ មិនឆ្លុះបញ្ចាំងជាប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជានោះទេ ។ 

 តើការរៀបរៀងរបាព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា របស់ក្រសួងអប់រំកម្ពុជាពីឆ្នាំ 2001 មកដល់ឆ្នាំ 2024 នេះ
ដែលបញ្ចូលក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ត្រឹមត្រូវឬទេ ? 
ក្រុមបុរាណាចារ្យ សូមឆ្លើយថា មិនត្រឹមត្រូវទេ , ក្រុមបុរាណាចារ្យ សង្ឃឹមថាក្រសួងអប់រំកម្ពុជា និង ធ្វើការត្រួតពិនិត្យកែប្រែខ្លឹមសារអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិកម្ពុជាឡើងវិញ ក្នុងកម្មវិធីសិក្សាថ្មី ឆ្នាំ 2025 ។
សម័យកាលលង្វែក

សម័យកាលលង្វែក 250x250ភីកសែលCambodian King Longvek period  ចំនួនរជ្ជកាល ៤ រជ្ជកាលចំនួនស្ដេចគ្រប់គ្រង​​៤ អង្គរាជសម័យ 
 ចន្ទរាជា
 បរមរាជាទី២
 ព្រះសត្ថាទី១
 ជ័យជេស្ឋាទី១ ចាប់ផ្ដើមគ.សករាជ ១៥២៩ បញ្ចប់​​​គ.សករាជ ១៥៩៣    រយៈពេលឈរ ៦៤ ឆ្នាំរាជធានី លង្វែក  ចំនួនប្រជាជន ប្រហែល ៣០មុឺននាក់ ទីតាំងផ្ទុកទឹក មានចំនួន ១០២  កំពង់ផែជំនួញ មានចំនួន ៣ 
 ជ្រោយពន្លារ 
 អូរកែវ
 ពាម 

សម័យកាលលង្វែក (អង់គ្លេស: Longvek period) គឺជាសម័យកាលក្រោយការដួលរំលំអាណាចក្រចតុមុខ ដោយជម្លោះដណ្ដើមរាជរវាងវណ្ណៈក្សត្រ និង វណ្ណៈរាស្ត្រ ដែលត្រូវបានចាប់ផ្ដើមឡើងក្នុងស.វទី១៦ ឆ្នាំ ១៥២៩ នៃគ.សករាជ និង បានឆ្លងកាត់រជ្ជកាលស្ដេច ចំនួន៤ និងត្រូវបានដួលរំលំទៅវិញ ដោយកងទ័ពសៀមឈ្លានពាន ក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៣ នៃគ.សករាជ ។ Lim Hak Kheang, Madeline Elizabeth Ehrman, Kem Sos (1974) Contemporary Cambodian: The Social Institutions, Publisher: Foreign Service Institute, Original from the University of Michigan p.374
សម័យកាលលង្វែក: ភូមិសាស្ត្រ សម័យលង្វែក

ភូមិសាស្ត្រ សម័យលង្វែក 
Geography of Longvek period

ភូមិសាស្ត្រសម័យលង្វែក ចែកចេញជា ៥តំបន់ធំ តំបន់ខាងជើង តំបន់ខាងលិច តំបន់កណ្ដាល តំបន់ខាងកើត និង តំបន់ខាងត្បូង តំបន់ទាំង៥ មានខេត្តសរុបចំនួន ៧០ ។ United States. State Department (1974) Contemporary Cambodian, the Social Institutions, a Joint Project of the Foreign Service Institute and the Defense Language Institute, 1974, Publisher: Original from	University of Minnesota p.379 

ខេត្តទាំង៧០ រួមមាន៖ 

 ១.អាសន្ទុក/កំពង់ធំ 
 ២.មហានគរ/សៀមរាប 
 ៣.ឈ្លូង/ក្រចេះ
 ៤.សម្ភពបុរៈ/ស្ទឹងត្រែង
 ៥.អាចម៍ក្រពើ/Attapeu
 ៦.ចម្ប៉ាសាក់
 ៧.ប៉ាក់សេ 
 ៨.ម្លូរព្រៃ
 ៩.ទន្លេរពៅ
 ១០.សៀមប៉ោយ
 ១១.ព្រះវិហ៊ារ
 ១២.អូរបុណ្យរាជធានី
 ១៣.ចន្ទបុរី
 ១៤.ព្រះប្រដែង/សមុទ្របាកាន
 ១៥.ធន់បុរី
 ១៦.បស្ចឹមបុរី
 ១៧.នាងរង
 ១៨.ត្រាច
 ១៩.រយ៉ង
 ២០.ស្ទឹងជ្រៅ
 ២១.ជល់បុរី
 ២២.បុរីរម្យ
 ២៣.នគរាជសីម៉ា
 ២៤.ស្រីស្លាកែត/សុីសាកេត
 ២៥.គោកខ័ណ្ឌ
 ២៦.សុរិន្ទ 
 ២៧.សិង្គារ
 ២៨.មង្គលបុរី
 ២៩.សិរីសោភ័ណ្ឌ
 ៣០.បាត់ដំបង
 ៣១.ក្រគរ/ពោធិ៍សាត់
 ៣២.កំពង់ប្រាក់ 
 ៣៣.ឬស្សីសាញ់
 ៣៤.ជីក្រែង
 ៣៥.ទទឹងថ្ងៃ
 ៣៦.គោកសេះ
 ៣៧.អន្លង់រាជ
 ៣៨.សំរោងទង
 ៣៩.អមរិន្ទគិរីបូរណ៍
 ៤០.រលាប្អៀរ
 ៤១.ស្រីសន្ធរ
 ៤២.កំពង់សៀម
 ៤៣.ចតុមុខ
 ៤៤.កំពង់ស្វាយ
 ៤៥.បាទី
 ៤៦.អង្គរបុរី
 ៤៧.បាភ្នំ
 ៤៨.កំពត
 ៤៩.កំពង់សោម
 ៥០.ពាម
 ៥១.មាត់ជ្រូក
 ៥២.ផ្សារដែក
 ៥៣.កំពង់ក្របី
 ៥៤.ព្រៃនគរ
 ៥៥.រោងដំរី
 ៥៦.ទួលតាមោក
 ៥៧.កំពង់ស្រការត្រី
 ៥៨.ត្រពាំងចង្វារ
 ៥៩.អូរកាប់
 ៦០.កោះគង
 ៦១.មេស
 ៦២.កំពង់ឬស្សី
 ៦៣.លង់ហោរ
 ៦៤.ព្រះត្រពាំង
 ៦៥.ឃ្លាំង
 ៦៦.ព្រែកឬស្សី
 ៦៧.បារាជ
 ៦៨.ក្រមួនស
 ៦៩.ពលលាវ
 ៧០.ទឹកខ្មៅ
សម័យកាលលង្វែក: សង្គមវណ្ណៈសម័យលង្វែក

សង្គមវណ្ណៈសម័យលង្វែក 
Longvek caste society

សង្គមវណ្ណៈសម័យលង្វែកបែងចែកជា ៧វណ្ណៈ៖

 វណ្ណៈរាជវង្ស (ក្រុមសាច់ញាតិស្ដេច) មាននាម ជាអ្នកអង្គម្ចាស់ ព្រះរាជបុត្រ ព្រះមហេសី ព្រះស្នំឯក អ្នកម្នាង ។
 វណ្ណៈនាហ្មឺន (ក្រុមមន្ត្រី) មាននាម ចៅពញ្ញា ចៅហ៊្វា ចៅចម ។
 វណ្ណៈគហបតី "អានថា គៈហៈបៈដី" (ក្រុមអ្នកមាន) អ្នកឧកញ៉ា, លោកដង្ខៅ, លោកសេដ្ឋី ។
 វណ្ណៈរាស្ត្រ (ក្រុមមនុស្សទូទៅ) អ្នកមិនមានឋានៈក្នុងសង្គមរដ្ឋបាល ។
 វណ្ណៈអ្នកងារ (ក្រុមអ្នកធ្វើការឱ្យគេ) អ្នកមានទោសជាប់ខ្លួន អ្នកមានរឿងក្ដីជាប់ខ្លួន
 វណ្ណៈបាវព្រាវ (អ្នកគ្មានទីពឹង) សុំគេដើម្បីបានស្នាក់អាស្រ័យ និង ធ្វើជាអ្នកបម្រើគេ
 វណ្ណៈទាសករ (ក្រុមអ្នកលក់ខ្លួនបម្រើគេ) ក្លាយជាកញ្ជះគេអស់មួយជីវិត និង ត-មកដល់ត្រឹម ៣ជំនាន់ ជំនាន់ទី៤ ទើបមានសិទ្ធលួសខ្លួនចេញពីវណ្ណៈទាសករ នេះ ។
សម័យកាលលង្វែក: ការកសាងរាជធានីលង្វែក

ការកសាងរាជធានីលង្វែក 
Construction of Longvek Capital

ក្រោយពេល ព្រះចន្ទរាជា បានទទួលជ័យជំនះទៅលើ ព្រះជ័យជេស្ឋា ស្ដេចកន ក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ.សករាជ ២ឆ្នាំក្រោយមក ទ្រង់បានបង្គាប់ឱ្យសព្វមុខមន្ត្រី សាងសង់រាជធានីលង្វែក ដើម្បីជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ព្រះរាជវង្ស ដែលរាជធានីលង្វែក ត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្រោយព្រះបរមរាជវាំងមួយឆ្នាំ ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៥២៧ ហើយត្រូវបានបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ ១៥២៩ ។ ក្រុងលង្វែក មានរបងព្រៃឬស្សីដែលជាកំពែងក្រុងខ្ពស់កម្ពស់ ៣០ហត្ថ ដោយស្មើនិងកម្ពស់ ១៥ម៉ែត្រ និង មានកម្រាសព្រៃឬស្សីប្រមាណជា ២០សិន ដោយស្មើនិង កម្រាស ៨០០ម៉ែត្រ ដែលលាតសណ្ធឹងលើរយៈបណ្ដោយ ២ គីឡូម៉ែត្រ នៅផ្នែកភាគជើងក្រុងដើម្បីរារាំងពីការឈ្លានពានដោយ
បច្ចារមិត្ត នៅខាងក្នុងក្រុងលង្វែកមានផ្ទះប្រជាជនតូចធំប្រមាណជា ៥មុឺនខ្នង ក្រុងលង្វែកមានប្រជាជនរស់នៅ ចន្លោះពី ៣៥០,០០០ (៣៥មុឺននាក់) ទៅ ៤០០,០០០ (៤០មុឺននាក់) ប្រជាជនមានការប្រើប្រាសនូវរូបិយវត្ថុជាប្រាក់សុទ្ធ ដែលឯកត្តាតម្លៃត្រូវបានហៅសម្គាល់ថា បាត, ជី តម្លឹង និង ហាប ។ ប្រជាជនក្រុងលង្វែក មានការបែងចែកវណ្ណៈច្រើន និង មានការបែងចែកសូម្បីតែពាក្យពេចន៍ក្នុងការនិយាយស្ដី ភាសាប្រើប្រាសទូទៅដូចជា៖ ហៅនរណាម្នាក់ ដោយប្រើពាក្យថា (អ្នក) អ្នកអើយទៅណា , ហៅនរណាដែលមានអាយុបងថា អ្នកបង (ស្រី) , លោកបង (ប្រុស) , ហៅនរណាម្នាក់ដែលមានយុប្អូនថា លោកប្អូន អូនឯង អូនតូច, មនុស្សស្រី ហៅមនុស្សប្រុសដែលមិនស្គាល់គ្នាថា (នាយ) នាយមកពីណា ។ ការឆ្លើយ: នរណាម្នាក់ដែលបានសួរមក បើប្រុសឆ្លើយថា បាទ, ស្រីឆ្លើយថា ចា, បើចំពោះរាជសព្ទ បើប្រុសឆ្លើយថា ព្រះបាទ, បើស្រីឆ្លើយថា ព្រះមែ (បញ្ចេញសម្លេងសត្វពពែ មែ), បើទទួលអ្វីមួយពីក្រុមរាជវង្ស ត្រូវឆ្លើយថា ព្រះពរម្ចាស់ ។
បើចំពោះ វណ្ណៈនាហ្មឺន ឬ មន្ត្រី ពេលម្ចាស់ប្រើឱ្យធ្វីអ្វីមួយ បើប្រុសឆ្លើយថា បាទទាន, បើស្រីត្រូវឆ្លើយថា ចាសទាន ។ ពាក្យប្រើក្នុងកិរិយាទទួលទាន អ្នកមាន អាយុបង ហៅចំពោះអ្នកមានអាយុប្អូន អា..មកឆីបាយ នាង..មកឆីបាយ, ពាក្យនេះប្រើក្នុងក្រុមមន្ត្រី និង វណ្ណៈគហបតី ដូចគ្នាចំពោះពួកបាវបម្រើ ។ ក្រុមវណ្ណៈទាប ហៅពាក្យ ហូប មកលើ ក្រុមមន្ត្រី និង វណ្ណៈគហបតី វិញ បើទោះជាពួកគេមានអាយុប្អូន ឬ តិចជាងក៏ដោយ អញ្ជើញអ្នកប្រុសឱ្យមកហូបបាយ ។ ក្រុមវណ្ណៈទាប ដែលស្ថិតក្នុងក្រោមដំបូលផ្ទះតែមួយ ត្រូវហៅ ក្រុមមន្ត្រី និង វណ្ណៈគហបតីនោះថា អ្នកប្រុស អ្នកស្រី លោកជំទាវ ជំទាវម៉ែ ជំទាវយាយ, លោកពញ្ញា, លោកឧកញ៉ា (ប្រុស) , អ្នកឧកញ៉ា (ស្រី) , លោកដង្ខៅ ។ ចង់ប្រាប់អ្វីមួយទៅ នរណាម្នាក់ ដែលមានអាយុបង ត្រូវនិយាយថា ជំរាបលោកបង ជំរាបអ្នកបង បើចំពោះ ក្រុមមន្ត្រី និង វណ្ណៈគហបតី ត្រូវនិយាយថា ជំរាបលោកម្ចាស់ ជំរាបលោកស្រី ជំរាបលោកជំទាវ ជំរាបជំទាវម៉ែ ជំរាបជំទាវយាយ ជំរាបអ្នកនាង ជំរាបអ្នកប្រុស បើចំពោះពាក្យ រាជសព្ទ ត្រូវនិយាយថា ក្រាបទូលអ្នកអង្គម្ចាស់ ក្រាបទូលព្រះនាងម្ចាស់ ក្រាបទូលព្រះនាងតូច ។ ពាក្យឆ្លើយដោះសារចំពោះនរណាម្នាក់ នាងខ្ញុំ, ខ្ញុំបាទ, ចំពោះ ក្រុមមន្ត្រី និង វណ្ណៈគហបតី ត្រូវនិយាយថា ខ្ញុំម្ចាស់ បើចំពោះពាក្យ រាជសព្ទ ត្រូវនិយាយថា ទូលបង្គំ ។ ពាក្យប្រើក្នុងកិរិយាសំរាក ក្រុមមន្ត្រី និង វណ្ណៈគហបតី និយាយទៅកាន់ពួកបាវបម្រើ នាង..ឬ អា.. ឆាប់ហៅ កូន..ឱ្យមកគេង, (ពាក្យ ដេក មិនមានប្រើ) ក្រុមមន្ត្រី និង វណ្ណៈគហបតី មិនប្រើពាក្យគ្រោគគ្រាតណាមួយក្នុងក្រុមគ្រួសារខ្លួន ចំពោះមុខបាវបម្រើនោះទេ ។ នាង..ឬ អា.. ឆាប់ហៅ..មកសំរាន្ត ប្រើចំពោះមនុស្សវ័យចាស់ , បើចំពោះ ពាក្យរាជសព្ទ មកផ្ទុំ ។ ក្រុមមន្ត្រី និង វណ្ណៈគហបតី ហៅចំពោះខ្លួនឯងថា យើង ឬ អញ (មិនប្រើពាក្យ ខ្ញុំ) ។ វណ្ណៈទាប ហៅចំពោះខ្លួនឯងថា ខ្ញុំម្ចាស់ នាងខ្ញុំ ខ្ញុំបាទ ។ Eng Soth, Lim Yan (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy), Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917
សម័យកាលលង្វែក: ព្រះមហាក្សត្រ និង ទំនាក់ទំនងដៃគូ

ព្រះមហាក្សត្រ និង ទំនាក់ទំនងដៃគូ  
King and partner relationship

នៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា នាសម័យកាលលង្វែក ព្រះមហាក្សត្រ មានព្រះជាយាច្រើន (ប្រពន្ធច្រើន) តំណែងថ្នាក់ទី១ ព្រះមហេសី គ្រប់គ្រងលើ ព្រះស្នំ និង អ្នកម្នាង តំណែងថ្នាក់ទី២ ហៅថា "ស្នំឯក" តំណែងថ្នាក់ទី៣ ស្នំឯករង មាន ៧អង្គ បន្ទាប់មកគឺ តំណែងថ្នាក់ទី៤ អ្នកម្នាង មានចំនួន ២៧អង្គ តាមច្បាប់នគរ ក្រុមស្ត្រីដែលជាព្រះជាយា របស់អង្គព្រះមហាក្សត្រ មិនអាចលូកដៃចូលកិច្ចការនយោបាយជាតិឡើយ លុះតាតែស្ត្រីនោះត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះមហាក្សត្រី ឬ ហៅថាស្ដេចស្រី ។ ចំពោះតំណែង នៃការតែងតាំងមានការប្រែប្រួលអាស្រ័យទៅលើការសព្វព្រះទ័យរបស់ព្រះរាជា ។ ចំពោះឋានៈ ព្រះអង្គម្ចាស់ ឬ អ្នកអង្គម្ចាស់ មិនមានសិទ្ធហៅព្រះជាយា (ប្រពន្ធ) របស់ខ្លួនស្មើព្រះរាជាឡើយ  មិនអាចហៅតាមថា ព្រះមហេសី និង ព្រះស្នំ អាចហៅសម្គាល់ព្រះជាយារបស់ខ្លួនថា អ្នកម្នាង ។
សម័យកាលលង្វែក: របាក្សត្រ សម័យលង្វែក

របាក្សត្រ សម័យលង្វែក 
Longvek Chronicle

ព្រះរាជាសោយរាជ្យនៅសម័យលង្វែក លេខរៀង ព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យ ព្រះនាមផ្ទាល់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ ០១ចន្ទរាជាពញាចន្ទ លើកទី១ ១៥១៦  លើកទី២ ១៥៣៩ - ១៥៦៦០២បរមរាជាទី២រាជឱង្ការធំ ១៥៦៦-១៥៧៦០៣ព្រះសត្ថាទី១ មិនមានកំណត់ត្រា ១៥៧៧-១៥៨៤០៤ជ័យជេស្ឋាទី១មិនមានកំណត់ត្រា ១៥៨៤-១៥៩៣ សម័យកាលលង្វែកត្រូវបានបញ្ចប់ដោយកងទ័ពសៀមឈ្លានពាន ក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៣ នៃគ.សករាជ
សម័យកាលស្រីសន្ធរ

សម័យកាលស្រីសន្ធរ 250pxStupa of Srei Sokunbot built by Chan Reachea  ចំនួនរជ្ជកាល៥ រជ្ជកាលចំនួនស្ដេចគ្រប់គ្រង​​៥ អង្គរាជសម័យ 
 បរមរាមាទី២
 បរមរាជាទី៣
 បរមរាមាទី៣
 ព្រះកែវហ្វាទី១ 
 បរមរាជាទី៤ចាប់ផ្ដើមគ.សករាជ ១៥៩៦ បញ្ចប់​​​គ.សករាជ ១៦២០    រយៈពេលឈរ ២៤ ឆ្នាំរាជធានី ស្រីសន្ធរ  ចំនួនប្រជាជន ប្រហែល ៣៥មុឺននាក់ ទីតាំងផ្ទុកទឹក មានចំនួន ៩៥  កំពង់ផែជំនួញ មានចំនួន ៣ 
 ជ្រោយពន្លារ 
 អូរកែវ
 ពាម 

សម័យកាលស្រីសន្ធរ (អង់គ្លេស: Srei Santhor period) គឺជាសម័យកាលក្រោយការដួលរលំនៃអាណាចក្រលង្វែក ដែលត្រូវបានចាប់ផ្ដើមឡើងនៅចុងស.វទី១៦ ឆ្នាំនៃការប្រកាសរាជសម័យ ១៥៩៦ នៃគ.សករាជ និង បានឆ្លងកាត់រជ្ជកាលស្ដេច ចំនួន៥ និងត្រូវបានបញ្ចប់ទៅវិញក្នុងរាជ ព្រះបរមរាជាទី៤ ក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ នៃគ.សករាជ ។ Bhun Khol (1994) Pravatti vidyā saṃrâp pathamsiksā, Publisher: Griḥsthān Poḥbumb Phsāy Qâpraṃ, Original from University of California, Berkeley p.138