មឿង ឧទង: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 បុរេប្រវត្តិ 
លទ្ធផលនៃការសិក្សាផ្នែកបុរាណវិទ្យាបានបង្ហាញថា តំបន់ជុំវិញឧទងតំបន់ជុំវិញ ត្រូវបានមនុស្សរស់នៅតា១០ពីប្រហែល 10 ឆ្នាំមុនគ.ស ុគថ្មថ្មពិល និង យុគលោហៈ ។ វត្ថុ​តាង​ដែល​រក​ឃើញ​គឺ​ឧបករណ៍​ធ្វើ​ពី​ថ្ម និង​ដែក​ដូច​ជា លំពែង​សំរិទ្ធ ពូថៅ​លង្ហិន និង​ក្រវិល​ធ្វើ​ពី​ថ្ម។ Art and Culture Editorial Office, ed. (4 July 2023). "ย้อนรอยเมืองอู่ทอง แหล่งความเจริญในยุคโบราณจากเส้นทางการค้าและศาสนา" (in Thai). Matichon. Archived from the original on 22 August 2023. Retrieved 22 August 2023.
Category:CS1 Thai-language sources (th)

 នគរហ្វូណន៖ មុនសតវត្សទី៧ 
Higham ការកំណត់វិទ្យុសកម្មពីទីតាំងនៃ ឧទង បានបង្ហាញថាការផ្លាស់ប្តូរទៅជាសង្គមរដ្ឋស្មុគស្មាញនៅក្នុងតំបន់នេះបានកើតឡើងនៅចន្លោះប្រហែល ៣០០-៦០០ នៃគ.ស។ សិលាចារឹកទង់ដែងពីពាក់កណ្តាលសតវត្សន៍ទី ៧ ចែងថា "ព្រះបាទស្រីហសវម្ម៌ព្រះបាទ ជាចៅរបស់ព្រះបាទឥសានវរ្ម័ន ដោយបានពង្រីកសិរីរុងរឿងរបស់ព្រះអង្គ បានទទួលបល្ល័ង្កសិង្ហតាមលំដាប់លំដោយ" និងរៀបរាប់អំពីអំណិង្គ់ លីងកា ។ ទីតាំង​នេះ​រួម​មាន​ប្រឡាយ​មួ១៦៩០ំ 1,6៨៤០គុណ 840 ម៉ែតបថនaចេតិយ caitya ។ Higham, C., 2014, Early Mainland Southeast Asia, Bangkok: River Books Co., Ltd., ISBN 9786167339443 

យោងតាមភស្ដុតាងបុរាណវិទ្យាដែលបានរកឃើញនៅតំបន់នោះ ហ្សង់ បូសសេលៀ ណែនាំថា ឧទង ប្រហែលជាមជ្ឈមណ្ឌល ឬធ្លាប់ជាផ្នែកនៃ នគរហ្វូណន តាំងពីសតវត្សទី១នៃគ.ស។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលនគរហ្វូណនបានបាត់បង់អំណាច ទីក្រុងនេះបានក្លាយទៅជាទីក្រុងពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់មួយរបស់នគរដែលបន្តបន្ទាប់គឺ ទ្វាវតី ក្នុងសតវត្សទី៧-១១នៃគ.ស។ 

Paul Wheatley ណែនាំថា ទីក្រុង-រដ្ឋនៃ "ជិនលិន" ដែលត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុង បណ្ណសារចិន នៃ រាជវង្ស លាង ជារដ្ឋចុងក្រោយដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយ ស្រីមារៈដែលជាស្តេចដ៏អស្ចារ្យនៃនគរហ្វូណនក្នុងសតវត្សទី ៤ នៃគ.ស អាចមានទីតាំងនៅតំបន់ ឧទង ចាប់តាំងពីពាក្យ "ជិនលិន" មានន័យថាដីមាសឬសុវណ្ណភូមិ។ ដូចដែលបានរៀបរាប់ក្នុងប័ណ្ណសារ វាជារដ្ឋមួយស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ២០០០ លី (៨០០ គីឡូម៉ែត្រ) ភាគខាងលិចនៃ ព្រះរាជាណាចក្រហ្វូណន ដែលត្រូវនឹងតំបន់នៃឧទង។ "อู่ทอง ที่รอการฟื้นคืน" (in Thai). Thai Rath. 16 August 2015. Archived from the original on 22 August 2023. Retrieved 23 August 2023.
Category:CS1 Thai-language sources (th)

ទីក្រុង​ឧទង​ស្ថិត​នៅ​ច្រាំង​ទន្លេ​ណាំ​ច​រុក​សុផាន (បច្ចុប្បន្ន​ហៅ​ថា ​ខុង​ច​រុក​សំផន )។ H. R. H. Prince Damrong (1904). "The Foundation of Ayuthia" (PDF). Journal of the Siam Society. 1.0e. Siam Heritage Trust. Archived from the original (PDF) on 4 December 2021. There is an old city ... called by the people Müang U Thong (the city of King U Thong) and there is a tradition that Thao U Thong reigned over this city until an epidemic broke out and the people died in great numbers. He then abandoned the city and turning to the East looked out for another place to establish the capital; but the epidemic did not abate. He then crossed the Suphan (Tachin) river to escape the ravages of the epidemic, and even at the present time near the Suphan river there is a place called "Tha Thao U Thong" 'i.e.' the crossing of King U Thong. ដោយសារព្រំប្រទល់នៃឈូងសមុទ្រប៉ាឡៅ-ឈូងសមុទ្រលាតសន្ធឹងទៅខាងជើងជាងច្រាំងសមុទ្រនាពេលបច្ចុប្បន្ន កប៉ាល់ពាណិជ្ជកម្មបានធ្វើដំណើរយ៉ាងងាយស្រួលទៅកាន់ទីក្រុងតាមដងទន្លេ ដែលធ្វើឱ្យឧទងដើរតួជាទីក្រុងកំពង់ផែដ៏សំខាន់ក្នុងតំបន់  រួមជាមួយនឹងទីក្រុងកំពង់ផែ អូកែវ របស់ ហ្វូណន នៅភាគខាងត្បូង វៀតណាម បច្ចុប្បន្ន។ "อู่ทอง ที่รอการฟื้นคืน" (in Thai). Thai Rath. 16 August 2015. Archived from the original on 22 August 2023. Retrieved 23 August 2023.
Category:CS1 Thai-language sources (th) ទីក្រុងបុរាណ ឧទង ក៏មានទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយបស្ចិមប្រទេស ពីជនជាតិឥណ្ឌា រហូតដល់ជនជាតិ ក្រិច និង រ៉ូម នៅ សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ដែលបានពង្រីកពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្រទៅកាន់បណ្តាប្រទេសនៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និង ប្រទេសចិន ។ ភ័ស្តុតាងដែលបានរកឃើញនៅក្នុងតំបន់នោះ រួមមាន សេរ៉ាមិកចិន រលោងពី រាជវង្សថាង អង្កាំ និងគ្រឿងអលង្ការពីប្រទេសឥណ្ឌា គ្រឿងអលង្ការពែរ្ស និងគ្រឿងតុបតែងផ្សេងៗទៀតពីក្រិច រ៉ូម ចិន និងមជ្ឈិមបូព៌ា បង្ហាញថាតំបន់នេះត្រូវបានទាក់ទងដោយទឹកដីខាងក្រៅ។ ពាណិជ្ជកម្មក៏បាននាំយក លទ្ធិព្រាហ្មណ៍ និង ព្រះពុទ្ធសាសនា ពី ប្រទេសឥណ្ឌា មកនៅឧទងមកនៅ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាការតាំងទីលំនៅដំបូងគេក្នុងការអនុវត្តសាសនាបែបនេះនៅក្នុងតំបន់។ Art and Culture Editorial Office, ed. (4 July 2023). "ย้อนรอยเมืองอู่ทอง แหล่งความเจริญในยุคโบราณจากเส้นทางการค้าและศาสนา" (in Thai). Matichon. Archived from the original on 22 August 2023. Retrieved 22 August 2023.
Category:CS1 Thai-language sources (th)

 អាណាចក្រ ទ្វារវត្តី: សតវត្សទី ៧-១១ 
ក្នុង​អំឡុង​សតវត្ស​ទី​៦​ដល់​ទី​៧ ឧទង​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​មួយ​នៃ​វប្បធម៍ ​ទ្វាវតី ។ វត្ថុបុរាណត្រូវបានរកឃើញរាយប៉ាយនៅក្នុងប្រាសាទបុរាណ ក៏ដូចជាតាមដងច្រាំងទន្លេ ខូងចរ៉ាកេ សំផន ពី ស្រុកផាណូមធួន នៃ ខេត្តកញ្ជនបូរី រហូតដល់ ស្រុកដុនចេឌី និង ស្រុកឧទង នៃ ខេត្តសុវណ្ណបុរី ។ 

យោងតាមរបាយកាណ៍របស់ថៃ ទីក្រុងឧទងត្រូវបានតាំងទីលំនៅថ្មីនៅដើមសតវត្សទី៩ ដោយព្រះរាជវង្សរបស់ ទ្វាវតី,  ដែលបានភៀសខ្លួនមកបង្កើតទីក្រុងថ្មីនៃ សុវណ្ណភូមិ នៅក្នុងស្រុក ឡាដា កញ្ជនបុរី នាពេលបច្ចុប្បន្ន  បន្ទាប់ពីរាជធានីចាស់នៃ ទ្វាវតី - ចេនឡា ទី ៩ ត្រូវបានដួលរលំ។ 

ដោយសារ ទឹកទន្លេណាមចរាគៈសុផាន រីងស្ងួតនៅកន្លែងរាក់ៗ ហើយជាលទ្ធផលមិនអាចធ្វើនាវាចរណ៍បាន ហើយដោយសារ ជំងឺរាតត្បាត មួយចំនួន ឧទងបានបាត់បង់ឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនជាទីក្រុងកំពង់ផែ ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅប្រហែលសតវត្សទី ១១ ដូច្នេះហើយបានគេចចេញពីឥទ្ធិពល ខ្មែរ ដែលបានឡើងកាន់អំណាចដ៏សំខាន់បំផុតក្នុងសតវត្សទី ១២ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី ៧ ។ H. R. H. Prince Damrong (1904). "The Foundation of Ayuthia" (PDF). Journal of the Siam Society. 1.0e. Siam Heritage Trust. Archived from the original (PDF) on 4 December 2021. There is an old city ... called by the people Müang U Thong (the city of King U Thong) and there is a tradition that Thao U Thong reigned over this city until an epidemic broke out and the people died in great numbers. He then abandoned the city and turning to the East looked out for another place to establish the capital; but the epidemic did not abate. He then crossed the Suphan (Tachin) river to escape the ravages of the epidemic, and even at the present time near the Suphan river there is a place called "Tha Thao U Thong" 'i.e.' the crossing of King U Thong. ជាលទ្ធផលនៃកាលៈទេសៈដែលបានរៀបរាប់នោះ ទីក្រុងត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅទិសខាងកើត ប៉ុន្តែជំងឺរាតត្បាតមិនធូរស្រាលទេ ធ្វើឱ្យទីក្រុងត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងម្តងទៀតទៅកាន់ច្រាំងខាងកើតនៃ ទន្លេថាជីន ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា សុវណ្ណបុរី ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន។ "ประวัติศาสตร์จังหวัดสุพรรณบุรี" (PDF). Insian.com (in Thai). 2016. Archived from the original (PDF) on 19 August 2019.
Category:CS1 Thai-language sources (th) 

 អាណាចក្រអយុធ្យា៖ សតវត្សទី១៤-១៨ 
តំបន់នេះត្រូវបានតាំងទីលំនៅឡើងវិញក្នុងសម័យអយុធ្យា ចាប់តាំងពី ចេតិយ មួយចំនួនដែលបានរកឃើញដោយ ដាំរុង  ហាក់ដូចជាមានដើមកំណើតថ្មីៗជាង ហើយនឹងលេចឡើងរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នចាប់ពីសម័យអយុធ្យា។ H. R. H. Prince Damrong (1904). "The Foundation of Ayuthia" (PDF). Journal of the Siam Society. 1.0e. Siam Heritage Trust. Archived from the original (PDF) on 4 December 2021. There is an old city ... called by the people Müang U Thong (the city of King U Thong) and there is a tradition that Thao U Thong reigned over this city until an epidemic broke out and the people died in great numbers. He then abandoned the city and turning to the East looked out for another place to establish the capital; but the epidemic did not abate. He then crossed the Suphan (Tachin) river to escape the ravages of the epidemic, and even at the present time near the Suphan river there is a place called "Tha Thao U Thong" 'i.e.' the crossing of King U Thong. គ្មាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ណា​មួយ​និយាយ​ដោយ​ផ្ទាល់​អំពីឧទងអំពី នៅ​ក្នុង​សម័យ​នេះ; តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងសុវណ្ណបុរីBuri ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បន្ទាប់ពីអយុធ្យាត្រូវបានបណ្តេញចេញដោយកងទ័ពនៃ រាជវង្សកូនបុង ភូមានៅឆ្១៧៦៧1767 ទសុវណ្ណបុរីBuri ដែលជាទីក្រុងជាប់ព្រំដែន និងការតាំងទីលំនៅជុំវិញត្រូវបានបំផ្លាញ និងទុកចោល។ "พระเจ้าตากสินฯ สถาปนากรุงธนบุรี เมืองสุพรรณ "ตกสำรวจ" ต้องรกร้างกว่า 80 ปี". www.silpa-mag.com (in Thai). 22 May 2022. Archived from the original on 28 August 2023. Retrieved 28 August 2023.
Category:CS1 Thai-language sources (th)

ឧទងក៏ជាដើមកំណើតនៃអាណាចក្រអយុធ្យាដែរ ដោយសារស្តេចទីមួយនៃអយុធ្យាគឺ រាមាធិបតី ជាព្រះអង្គម្ចាស់របស់ឧទងជាព្រះអង្គម្ចាស់របស់ នៅពេលដែលទីក្រុងនេះត្រូវបានវាយប្រហារដោយជំងឺរាតត្បាត ជំរុញឱ្យព្រះអង្គផ្លាស់ទីលំនៅទៅទិសខាងកើត ហើយបានរកឃើញអយុធ្យា។ H. R. H. Prince Damrong (1904). "The Foundation of Ayuthia" (PDF). Journal of the Siam Society. 1.0e. Siam Heritage Trust. Archived from the original (PDF) on 4 December 2021. There is an old city ... called by the people Müang U Thong (the city of King U Thong) and there is a tradition that Thao U Thong reigned over this city until an epidemic broke out and the people died in great numbers. He then abandoned the city and turning to the East looked out for another place to establish the capital; but the epidemic did not abate. He then crossed the Suphan (Tachin) river to escape the ravages of the epidemic, and even at the present time near the Suphan river there is a place called "Tha Thao U Thong" 'i.e.' the crossing of King U Thong.

 សម័យរតនៈកូស៊ីន៖ ១៧៨២-បច្ចុប្បន្ន 
នៅឆ្នាំ ១៨៣៦ យោងទៅតាម Journey to Suphan [ ទី ] កំណាព្យដែលនិពន្ធដោយកវីស្តេច ស៊ុនថនភូ សុវណ្ណបុរី ក៏ដូចជាតំបន់ជុំវិញរបស់វា ដែលរួមមាន ឧទង នៅតែជាដីទំនេរ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ តំបន់នេះត្រូវបានតាំងទីលំនៅថ្មីជាមួយនឹងចំនួនអ្នកភូមិមានកំណត់ប្រហែលបួនឆ្នាំក្រោយមក ប្រហែលឆ្នាំ ១៨៤០។ "พระเจ้าตากสินฯ สถาปนากรุงธนบุรี เมืองสุพรรณ "ตกสำรวจ" ต้องรกร้างกว่า 80 ปี". www.silpa-mag.com (in Thai). 22 May 2022. Archived from the original on 28 August 2023. Retrieved 28 August 2023.
Category:CS1 Thai-language sources (th) ក្រោយមកនៅឆ្នាំ១៨៩៥ ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ ជូឡាឡុងកន ដោយសារការកែទម្រង់រដ្ឋបាលប្រទេស តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយស្រុកដែលទើបនឹងបង្កើតថ្មីគឺ បឹងច្រះខេសំផន (ថៃ:บึงจระเข้สามพัน) ដឹកនាំដោយ Chorakhe Sam Phan sub-district សព្វថ្ងៃ។ ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ដើម្បីឲ្យស្របតាមប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងស្រុក ការិយាល័យកណ្តាលរបស់រដ្ឋាភិបាលស្រុកត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅទីក្រុងបុរាណ ឧទង ហើយស្រុកក៏ត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជាបែបនេះនៅឆ្នាំ ១៩៣៩ 

ទីក្រុងបុរាណ ឧទង ត្រូវបានជីកកកាយជាផ្លូវការដោយ ដាំរុង និង ហ្សកស៊ឺដេស ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣០។ "อู่ทอง ที่รอการฟื้นคืน" (in Thai). Thai Rath. 16 August 2015. Archived from the original on 22 August 2023. Retrieved 23 August 2023.
Category:CS1 Thai-language sources (th)