navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សមុទ្រកាសព្យែន: លក្ខណៈ​ជលសាស្ត្រ

លក្ខណៈ​ជលសាស្ត្រ 
សមុទ្រ​កាសព្យែន មាន​លក្ខណៈ​ជា​សមុទ្រ​ផង និង​ជា​បឹង​ផង​។ ជារឿយៗ​វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ថ្នាក់​ថា​ជា បឹង​ធំ​បំផុត​ក្នុង​លោក ថ្វីបើ​វា​ពុំ​មែន​ជា​បឹង​ទឹកសាប​ក៏ដោយ​។ សមុទ្រ​កាសព្យែន បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ផ្ទៃ​ទឹក​បិទ​ប្រហែល ៥.៥ លាន​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ដោយសារ​ចលនា​រសាត់​នៃ​ទ្វីប​។ ទន្លេ​វ៉ុលកា (ប្រហែល​៨០% នៃ​បរិមាណ​លំហូរ​ទឹក​ចូល) និង​ទន្លេ​អ៊ូរ៉ាល់ (Ural River) បាន​ហូរចាក់​ទៅ​បំពេញ​សមុទ្រ ប៉ុន្តែ​ពុំ​មាន​លំហូរ​ទឹក​ចេញ​ជា​លក្ខណៈ​ធម្មជាតិ​ណាមួយ​ជាជាង​ការ​រំហួត​ទេ​។ លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត ប្រព័ន្ធ​សមុទ្រ​កាសព្យែន គឺជា​អាងទឹក​បិទ ដែល​មាន​កម្ពស់​ទឹក​ផ្ទាល់​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មិន​អាស្រ័យ​នឹង​កម្ពស់​ទឹក​នៃ​មហាសមុទ្រ​ឡើយ​។ កម្ពស់​ទឹក​សមុទ្រ​កាសព្យែន បាន​ឡើង​ស្រក​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​ជាច្រើន​ដង ក្នុង​រយៈពេល​ច្រើន​សតវត្ស​កន្លង​មក​នេះ​។ អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​រុស្ស៊ី​ជាច្រើន​បាន​អះអាង​ថា ការ​ឡើង​នៅ​យុគកណ្ដាល​នៃ​កម្ពស់​ទឹក​សមុទ្រ​កាសព្យែន បាន​បណ្ដាល​ឱ្យ​ទីក្រុង​ឆ្នេរសមុទ្រ Khazaria ក៏ដូចជា Atil ដែរ​បាន​ទទួលរង​ការ​លិចលង់​។ នៅ​ឆ្នាំ ២០០៤ កម្ពស់​ទឹក​មាន -២៨ ម៉ែត្រ ឬ ២៨ ម៉ែត្រ​ក្រោម​នីវ៉ូ​ទឹក​សមុទ្រ​។
	
ជាច្រើន​សតវត្ស​កន្លងមក​នេះ កម្ពស់​ទឹក​សមុទ្រ​កាសព្យែន បាន​ប្រែប្រួល ស្របគ្នា​នឹង​ការ​ចាក់​បំពេញ​ដោយ​ទន្លេ​វ៉ុលកា ដែល​អាស្រ័យ​ទៅ​នឹង​កម្ពស់​ទឹកភ្លៀង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​តម្រង​ដ៏​ធំ​។ កម្រិត​ទឹកភ្លៀង មាន​ទំនាក់ទំនង​ទៅ​នឹង​បម្រែបម្រួល​ក្នុង​តំបន់​ទំនាប​អាត្លង់ទិក​ខាងជើង ដែល​នាំ​ទឹកភ្លៀង​ទៅ​ក្នុង​ផ្ទៃ​នៃ​តំបន់​តម្រង ហើយ​រង​ឥទ្ធិពល​ដោយ​ដំណើរ​វិវដ្ដ​នៃ​តំបន់​អាត្លង់ទិក​ខាងជើង​នេះ​។ លើស​ពី​នេះ​ទៅទៀត កម្ពស់​ទឹក​សមុទ្រ​កាសព្យែន ក៏​មាន​ទំនាក់ទំនង​ទៅ​នឹង​លក្ខខណ្ឌ​សម្ពាធ​បរិយាកាស​នៅ​តំបន់​អាត្លង់ទិច​ខាងជើង​ក្នុង​ចម្ងាយ​រាប់ពាន់​ម៉ាយ​ទៅ​ខាងជើង និង​ខាងលិច​។ កត្តា​ទាំងនេះ ធ្វើ​ឱ្យ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ក្លាយទៅជា​កន្លែង​ដ៏​សក្ដិសម​ដល់​ការ​សិក្សា​ពី​មូលហេតុ និង​ឥទ្ធិពល​នៃ​បម្រែបម្រួល​អាកាសធាតុ​សកល​។ 
	
វដ្ដ​នៃ​កម្ពស់​ទឹក​ក្នុង​រយៈពេល​ខ្លី​ចុងក្រោយ បាន​ចាប់ផ្ដើម​ជាមួយ​ការ​ស្រក​ចុះ​អស់ ៣ ម៉ែត្រ​ពី​ឆ្នាំ ១៩២៩ ដល់​ឆ្នាំ ១៩៧៧ ហើយ​បាន​ឡើង ៣ ម៉ែត្រ​មក​វិញ​ពី​ឆ្នាំ ១៩៧៧ ដល់ ឆ្នាំ ១៩៩៥​។ ចាប់តាំងពី​ពេល​នោះ​មក ត្រូវ​បាន​ជំនួស​ដោយ​បម្រែបម្រួល​ក្នុង​ទ្រង់ទ្រាយ​តូចជាង​។
សមុទ្រកាសព្យែន: ប្រវត្តិ​ប្រជាករ

ប្រវត្តិ​ប្រជាករ 
របក​គំហើញ​នៅ​ក្នុង​រូងភ្នំ​ហ៊ូតូ (the Huto cave) ក្បែរ​ក្រុង Behshar ខេត្ត Mazandaran ភាគ​ខាងត្បូង​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ក្នុង​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់ ដែល​គេ​សន្មត​ថា មាន​មនុស្ស​រស់នៅ​ក្នុង​តំបន់​នេះ តាំងតែ​ពី​សម័យ​ដើម​មក​ម្ល៉េះ គឺ​ប្រហែល ៧៥.០០០ ឆ្នាំ​មកហើយ​។
	
នៅ​សម័យ​បុរាណ ចំណោម​ពួក​ក្រិច និង​ពែក វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅថា Hyrocanian Ocean ។ នៅ​សម័យ​ពែក​បុរាណ (សព្វថ្ងៃ​ជា​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង) វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា Khazar Sea ឬ Mazandaran Lake ។ នៅ​បណ្ដា​ប្រទេស​និយាយ​ភាសា​តួគី (Turkic) វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា Khanzar Sea ។ ប្រភព​រុស្ស៊ី​បុរាណ បាន​ហៅ​វា​ថា Khvalyn (Khvalynian) Sea ក្រោយ​សម័យ Khvalis (ជនជាតិ​ដើម​នៃ Khvawarezmia) ។ ប្រភព​អារ៉ាប់​បុរាណ ហៅថា Bahr-e-Qazavin- the Caspian/Quazavin sea ។ ពាក្យ Caspian បាន​មកពី​ឈ្មោះ Caspi ជា​ក្រុម​មនុស្ស​បុរាណ ដែល​រស់នៅ​ភាគ​ខាងលិច​នៃ​សមុទ្រ​នៅ Transcaucasia ។ Strabo បាន​សរសេរ​ថា បណ្ដា​ប្រទេស​នៃ​អំបូរ​អាល់បានី (Albanians) ក៏​ជា​អាណាខេត្ត​ដែល​ហៅថា Caspiane ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ឱ្យ​ក្រោយ​សម័យ​នៃ​កុលសម្ព័ន្ធ​កាសព្យែន (Caspian Tribe) ដូចគ្នា​នឹង​ឈ្មោះ​សមុទ្រ​ដែរ ប៉ុន្តែ​បច្ចុប្បន្ន​កុលសម្ព័ន្ធ​បាន​ផ្លាស់ប្ដូរ​ហើយ​។ បន្ថែម​លើ​នេះ​ទៅ​ទៀត the Caspian Gate ដែល​ជា​ឈ្មោះ​នៃ​តំបន់​មួយ​ក្នុង​ខេត្ត Tehran ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់ គឺជា​បំណែក​មួយទៀត​នៃ​ភស្តុតាង ដែល​ពួកគេ​បាន​ផ្លាស់​ទីលំនៅ​ទៅកាន់​ភាគ​ខាងត្បូង​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។
សមុទ្រកាសព្យែន: ទីក្រុង​ជិត​សមុទ្រ

ទីក្រុង​ជិត​សមុទ្រ 
thumb|right|250px|Caspian Sea shore, Türkmenbaşy, Turkmenistan.
ទីក្រុង​សំខាន់ៗ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្បែរ​សមុទ្រ​កាសព្យែន:
 Azerbaijan
 Astara
 Avrora
 Baku
 Bank
 Gobustan
 Kala
 Khudat
 Khachmaz
 Lankaran
 Nabran
 Oil Rocks
 Sumqayit
 Iran
  Astaneh-ye Ashrafiyeh
 Astara
 Amol
 Babol
 Babolsarthumb|right|450px|Map of the Caspian Sea, yellow shading indicates Caspian drainage basin.
 Bandar Anzali
 Bandar Torkaman
 Behshahr
 Chaloos
 Ghaem Shahr
 Gorgan
 Jooybar
 Kordkuy
 Lahijan
 Langrud
 Mahmood Abad
 Neka
  Nowshahr
  Nur
 Ramsar
 Rasht
 Rudbar
  Rudsar
 Sari
 Tonekabon
 Kazakhstan
 Atyrau (formerly Guriev)
 Aqtau (formerly Shevchenko)
 Russia
 Astrakhan
 Derbent
 Makhachkala
 Turkmenistan
 Türkmenbaşy (formerly Krasnovodsk)
 Hazar (formerly Çeleken)
 Esenguly
 Garabogaz (formerly Bekdaş)
សមុទ្រកាសព្យែន: បណ្ដាកោះ

បណ្ដាកោះ 
សមុទ្រ​កាសព្យែន មាន​កោះ​ជាច្រើន​។ ភាគច្រើន​នៃ​កោះ​ទាំងនោះ មាន​ទំហំ​តូចៗ និង​ពុំ​មាន​ប្រជាជន​ដើម​រស់នៅ​ឡើយ ដែល​ស្ថិត​នៅ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ខាងជើង​។ បើទោះជា កោះ​ទាំងនោះ ពុំ​មាន​ប្រជាជន​ដើម​រស់នៅ តែ​មាន​ខ្លះ​ក្នុងចំណោម​ពួកគេ បាន​បោះ​ទីលំនៅ​ទីនោះ​។ កោះ​ជាច្រើន ដែល​នៅ​ក្បែរ​អាហ្សែបែហ្សង់ ផ្ដុំ​ទៅ​ដោយ​កត្តា ភូមិសាស្ត្រ​នយោបាយ និង​សេដ្ឋកិច្ច ដ៏​សំខាន់ ដោយសារ​ធនធាន​ប្រេង​របស់​វា​។ 

កោះ​ប៊ូឡា (Bulla) ស្ថិតនៅ​ដាច់​ពី​ឆ្នេរ​អាហ្សែបែហ្សង់ ជា​កន្លែង​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ធនធាន​ប្រេង​ដ៏​ច្រើន​។ កោះ​ពីរ៉ាឡាហ៊ី (Parallahi) ដែល​នៅ​ដាច់​ពី​ឆ្នេរ​អាហ្សែបែហ្សង់ ក៏​សម្បូរ​ប្រេង​ផង​ដែរ វា​គឺជា​កន្លែង​ទី​មួយ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​ថា​មាន​ប្រេង​នៅ​អាហ្សែបែហ្សង់ ហើយ​ក៏​ជា​កន្លែង​ទី​មួយ​ផង​ដែរ ដែល​គេ​បាន​ខួង​យក​ប្រេង​នៅ​ក្នុង​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ ណារហ្ស៊ីន (Nargin) ធ្លាប់​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​មូលដ្ឋាន​ អតីត​សហភាព​សូវៀត ហើយ​គឺជា​កោះ​ធំជាង​គេ​នៅ​ក្នុង​ឈូងសមុទ្រ​បាគូ (Baku Bay) ។ Ashuradeh បាន​តាំងនៅ​ជាប់នឹង​ចុង​ខាងកើត​បំផុត នៃ​ឧបទ្វីប Miankaleh ទៅ​ប៉ែក​ឦសាន​ នៃ​ឈូង​ហ្គ័រហ្គាន (Gorgan Bay) ក្បែរ​ឆ្នេរ​របស់​អ៊ីរ៉ង់​។ វា​ត្រូវ​បាន​កាត់ផ្ដាច់​ចេញពី​ឧបទ្វីប Miankaleh ក្រោយពេល​ដែល ប្រជាជន​ដែល​រស់នៅ​លើ​កោះ បាន​បង្កើត​ច្រក​សមុទ្រ​។ 

កោះ​ជាច្រើន ជាពិសេស​នៅ​ជិត​​អាហ្សែបែហ្សង់ បាន​រង​នូវ​ផល​ប៉ះពាល់​បរិស្ថាន​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារ​ការ​ផលិត​ប្រេង​។ ជា​ឧទាហរណ៍ កោះ​វ៉ុល (Vulf) បាន​បាត់បង់​នូវ​ភាវៈរស់​អស់​យ៉ាង​ច្រើន ដោយសារ​ការ​ផលិត​ប្រេង​នៅ​លើ​កោះ​ក្បែរ​ខាង ទោះជា​នៅ​មាន សត្វ​ឆ្មារទឹក និង​ប្រភេទ​សត្វ​ដទៃ​ទៀត​បាន​បន្ត​រស់នៅ​ក៏ដោយ​។
សមុទ្រកាសព្យែន: ប្រវត្តិ​នៃ​ការអភិវឌ្ឍ

ប្រវត្តិ​នៃ​ការអភិវឌ្ឍ 

ផ្ទៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន ជា​កន្លែង​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ធនធាន​ថាមពល​។ អណ្ដូង​ជាច្រើន ត្រូវ​បាន​គេ​ជីក​ជា​ដំបូង​នៅ​សតវត្ស​ទី​១០​។ រហូត​ដល់​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៥០០ ពួក​អឺរ៉ុប​បាន​ដឹង​ពី​ស្រទាប់​ប្រេង និង​ឧស្ម័ន ដ៏​សម្បូរ​បែប​នេះ នៅ​ជុំវិញ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ ពាណិជ្ជករ​អង់គ្លេស Thomas Bannister និង Jeffrey Duckett បាន​ពណ៌នា​អំពី​តំបន់​ជុំវិញ​ឈូងសមុទ្រ​បាគូ​ថា​៖ «វត្ថុ​ចម្លែក​ដែល​បាន​ប្រទះ នៅ​ទីនេះ បាន​បញ្ចេញ​ឱ្យ​ដឹង នូវ​បរិមាណ​ប្រេង​ក្រោម​ដី​ដ៏​អស្ចារ្យ ដែល​អាច​ផ្ដល់​ឱ្យ​ប្រទេស​ទាំងអស់​ដុត​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​របស់​គេ»​។ ប្រេង​នេះ មាន​ពណ៌ខ្មៅ ហើយ​ហៅថា Nefte ។ ក៏​មាន​ផង​ដែរ​នូវ​ប្រភេទ​ប្រេង​ដទៃ​ទៀត ដែល​មាន​ពណ៌ស និង​មាន​តម្លៃ នៅ​ក្នុង​ក្រុង​បាគូ​។ 
	
អណ្ដូងប្រេង​ក្នុង​សមុទ្រ និង​ម៉ាស៊ីនខួង​ដំបូង​បង្អស់ ត្រូវ​បាន​ផលិត​ឡើង​នៅ​ឈូង​ប៊ីប៊ី-ហេយបាត (Bibi-Heybat Bay) អាហ្សែបែហ្សង់​។ 
ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៧៣ ការ​រុករក និង​ការអភិវឌ្ឍ​បាន​ចាប់ផ្ដើម នៅ​កន្លែង​ខ្លះ​នៃ​តំបន់​ប្រេង​ដ៏​ធំ​បំផុត​នៅ​លើ​ពិភពលោក ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​នា​សម័យ​នោះ ស្ថិត​នៅ​ឧបទ្វីប Absheron ក្បែរ​ភូមិ villages of Balakhanli, Sabunchi, Ramana និង Bibi Heybat ។ លទ្ធភាព​នៃ​ការ​ផ្គត់ផ្គង់​ប្រេង​នា​ពេល​នោះ មាន​ច្រើន​ជាង ៥០០ លាន​តោន​។ មកដល់​ឆ្នាំ ១៩០០ បាគូ​មាន​អណ្ដូងប្រេង​ជាង ៣០០០ ក្នុង​នោះ មាន ២០០០ ត្រូវ​បាន​ដំណើរការ​ក្នុង​កម្រិត​ឧស្សាហកម្ម​។ នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី​១៩ កិត្តិនាម​នៃ​បាគូ ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា រាជធានី​មាស​ខ្មៅ បាន​ចែកចាយ​ប្រេង​ទៅ​ស្ទើរ​ពេញ​ពិភពលោក ដែល​បាន​ឱ្យ​កម្មករ​ជំនាញ និង​អ្នកឯកទេស​ជាច្រើន ប្រមូល​ផ្ដុំ​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​។
	
មកដល់​សតវត្ស​ទី​២០ បាគូ​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​សកល សម្រាប់​ឧស្សាហកម្ម​ប្រេង​អន្តរជាតិ​។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩២០ នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​បុលសេវិក (Bolsheviks) បាន​គ្រប់គ្រង​អាហ្សែបែហ្សង់ ទ្រព្យសម្បត្តិ​ឯកជន​ទាំងអស់ ត្រូវ​បាន​ដកហូត ដោយ​រួមបញ្ចូល​ទាំង​អណ្ដូងប្រេង និង​រោងចក្រ​។ ក្រោយមក​ទៀត ឧស្សាហកម្ម​ប្រេង​ទាំងអស់​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​សូវៀត​មួយ​នេះ ត្រូវ​បាន​គ្រប់គ្រង​ផ្ទាល់​ដោយ​គោលការណ៍ នៃ​សហភាព​សូវៀត ​។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤១ អាហ្សែបែហ្សង់ ផលិត​បាន ២៣.៥ លាន​តោន ហើយ​តំបន់​បាគូ បាន​ផ្ដល់​ជិត ៧២% នៃ​ផលិតផល​ប្រេង​សរុប​នៃ​​សហភាព​សូវៀត ​​។ 
	
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៤ កិច្ចសន្យា​សតវត្ស ត្រូវ​បាន​ចុះហត្ថលេខា ដែល​បើកផ្លូវ​ឱ្យ​មាន​ការអភិវឌ្ឍ​ជា​លក្ខណៈ​អន្តរជាតិ​ដ៏​សំខាន់ នៃ​តំបន់​ប្រេង​បាគូ​។ បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង Baku-Tbilisi-Ceyhan គឺជា​បំពង់​ក្រោម​ដី​ដ៏​សំខាន់​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​អាហ្សែបែហ្សង់​បង្ហូរ​ប្រេង​ទៅ​កាន់​កំពង់ផែ​ Ceyhan នៅ​សមុទ្រ​មីឌីទែរ៉ានេ​របស់​តួគី​ ដែល​បើក​ឱ្យ​ដំណើរការ​កាលពី​ឆ្នាំ ២០០៦​។
សមុទ្រកាសព្យែន: បញ្ហា​បច្ចុប្បន្ន

បញ្ហា​បច្ចុប្បន្ន 

ប្រេង​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​សមុទ្រ​កាសព្យែន ត្រូវ​បាន​គេ​ប៉ាន់ស្មាន​ថា​អាច​មាន​តម្លៃ​រហូតដល់ ១២ ពាន់​លាន​ដុល្លារ​។ ការ​រលំរលាយ​នៃ​សហភាព​សូវៀត នា​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ បាន​បើកផ្លូវ​ឱ្យ​មាន​ការ​វិនិយោគ និង​ការអភិវឌ្ឍ​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា ដោយ​ក្រុមហ៊ុន​ប្រេង​អន្តរជាតិ​ជាច្រើន​។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៨ លោក Dick Cheney បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា​៖ "ខ្ញុំ​មិន​អាច​គិត​សោះ នៅ​ខណៈ​មួយ​ដែល​យើង​មាន​តំបន់​ទើប​ងើប​ផុត​ថ្មីៗ​នេះ ក្លាយ​ទៅជា​គោលដៅ​ដ៏​សំខាន់​ដូច​ជា​សមុទ្រ​កាសព្យែន​នេះ​ឡើយ"​។

ដំណោះស្រាយ​ក្នុង​ការអភិវឌ្ឍ​នៅ​ក្នុង​តំបន់ គឺជា​ទស្សនវិស័យ​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន ហើយ​និង​ការ​កំណត់​ព្រំដែន​ទឹក​នៃ​រដ្ឋ​ជាប់​ដែនទឹក​ទាំង​៥​។ ជម្លោះ​បច្ចុប្បន្ន​ជុំវិញ​ព្រំដែន​ទឹក​រវាង តូមិននីស្ថាន និង​អ៊ីរង់​អាច​បណ្ដាល​ឱ្យ​ជះ​ឥទ្ធិពល​ដល់​ផែនការ​អភិវឌ្ឍ​នា​ពេល​អនាគត​។

វាទប្បដិវាទ​ទំនាស់​ជាច្រើន បច្ចុប្បន្ន​មាន​លើ​បញ្ហា​សំណើ​បង្កើត​បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង និង​ឧស្ម័ន​ចេញ​ទៅ​ក្រៅ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ គម្រោង​ទាំងនេះ អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ទីផ្សារ​លោក​ខាងលិច​ងាយស្រួល​ទទួលយក​ប្រេង​ពី​កាហ្សាក់ស្ថាន និង​អាច​ឈាន​ដល់ អ៊ូបេគីស្ថាន តូមិននីស្ថាន​។ សហរដ្ឋ​អាមេរិក បាន​ផ្ដល់​ការ​គាំទ្រ​ដល់​គម្រោង​ទាំង​នេះ​។ រុស្ស៊ី បាន​ជំទាស់​ជា​ផ្លូវការ​ដោយ​សំអាង​លើ​ការ​វិភាគ​បរិស្ថាន​ក្រោម​ដី ចំណាំ​ថា បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង និង​ឧស្ម័ន​ទាំងនេះ​នឹង​បំផ្លាញ​ដល់​ភាព​ផ្ដាច់មុខ​របស់​រុស្ស៊ី​ក្នុង​ការ​នាំ​អ៊ីដ្រូកាបូន​ចេញ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ព្រំដែន​ខាងលិច​ពី​ក្នុង​តំបន់​។ ថ្មីៗ​នេះ​ទាំង​កាហ្សាក់ស្ថាន និង​តូមិននីស្ថាន បាន​បង្ហាញ​ការ​គាំទ្រ​ចំពោះ​គម្រោង​បង្កើត​បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង និង​ឧស្ម័ន​ទៅ​ក្រៅ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។
សមុទ្រកាសព្យែន: ប្រព័ន្ធ​ប្រឡាយ

ប្រព័ន្ធ​ប្រឡាយ 
	ថ្វើបើ សមុទ្រ​កាសព្យែន​ពុំ​មាន​លំហូរ​ចេញ​ក៏​ពិតមែន តែ​លំហូរ​ចូល​ដ៏​សំខាន់​របស់​វា (ទន្លេ​វ៉ុលកា) ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​ដោយ​ផ្លូវ​នាវាចរ​ដ៏​សំខាន់​ជាមួយ​ទន្លេ​ដុន (និង​សមុទ្រ​ខ្មៅ​ថែមទៀត) និង​ជាមួយ​សមុទ្រ​បាល់ទិក (Baltic Sea) ជាមួយ​ដៃ​ប្រឡាយ ទៅ​ភាគ​ខាងជើង Dvina និង​ទៅកាន់​សមុទ្រ​ស (the White Sea) ។
	លំហូរ​ចូល​ផ្សេងទៀត​ដូចជា ទន្លេ​គូម៉ា (Kuma River) ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​ដោយ​ប្រឡាយ​សម្រាប់​ស្រោចស្រព​ជាមួយ​អាងទន្លេ​ដុន​បាន​យ៉ាង​ប្រសើរ​។ 
 ប្រឡាយ​ដែល​បាន​ស្នើ​ក្នុង​អតីតកាល 
	
ប្រឡាយ​គោល​របស់​តូមិននីស្ថាន ដែល​បាន​គ្រោង​ចាប់​ដំណើរការ​សាងសង់​នៅ​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៩៥០ អាច​នឹង​រត់​ពី Nukus នៃ​ទន្លេ Amu-Darya ទៅ Krasnovodsk នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ វា​នឹង​មិន​ត្រឹមតែ​ប្រើ​សម្រាប់​ការ​ស្រោចស្រព​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​ក៏​សម្រាប់​នាវាចរ​ផង​ដេរ ដោយ​ភ្ជាប់​ទន្លេ Amu-Darya និង​សមុទ្រ​អារ៉ាល់ ទៅ សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ គម្រោង​ត្រូវ​បាន​គេ​បោះបង់ចោល​ភ្លាមៗ ក្រោយ​មរណភាព​របស់​ចូសែហ្វ ស្តាលីន ក្នុង​ការ​គាំទ្រ​ដល់​ប្រឡាយ Qaraqum ដែល​បាញ់​ឆ្ពោះ​ទៅកាន់​ទិស​ខាងត្បូង ដែល​បច្ចុប្បន្ន​មិន​បាន​ទៅ​ដល់​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ទេ​។
	
នៅ​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៩៣០ ដល់ ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៩៨០ គម្រោង​សម្រាប់​ប្រឡាយ Pechora-Kama ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ពិភាក្សា​ជា​ចំហ ហើយ​ការ​ពិសោធ​សាងសង់ ដោយ​ការ​បន្ទុះ​នុយក្លេអ៊ែរ​ខ្លះ ត្រូវ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧៩​។ 
	
សម្រាប់​គម្រោង​នេះ នាវាចរ​គឺជា​គោលដៅ​ទី​ពីរ គោលដៅ​ចម្បង​នៃ​គម្រោង​នេះ​គឺ​ការ​ទាញ​យក​ទឹក​ខ្លះ​ពី​ទន្លេ Pechora (ដែល​ហូរចាក់​ទៅ​មហាសមុទ្រ​អាកទិក) ដោយ​ឆ្លងកាត់ Kam ទៅ​ក្នុង​ទន្លេ​វ៉ុលកា​។ គោលដៅ​នេះ គឺ​មាន​ទាំង​ការ​ស្រោចស្រព និង​ការ​រក្សា​កម្ពស់​ទឹក​សមុទ្រ​កាសព្យែន ដែល​បាន​ត្រូវ​គេ​គិត​ថា​នឹង​ធ្លាក់​ចុះ​យ៉ាង​លឿន​ប្រកបដោយ​គ្រោះថ្នាក់​នៅ​ពេលណា​មួយ​។
	
 ប្រឡាយ​អឺរ៉ាស៊ី 
	
នៅ​ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ២០០៧ ដើម្បី​លើកកម្ពស់​ទីផ្សារ​នៃ​ប្រទេស​ដ៏​សម្បូរ​ប្រេង​របស់​គាត់ ប្រធានាធិបតី​កាហ្សាក់ស្ថាន Nurzarbaev បាន​ដាក់​សំណើ​នូវ​ប្រឡាយ ៧០០ គ.ម ដោយ​ភ្ជាប់​ពី​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ទៅ​សមុទ្រ​ខ្មៅ​។ ដោយ​សង្ឃឹម​ថា ប្រឡាយ​អឺរ៉ាស៊ី នឹង​នាំ​ប្រទេស​ដីគោក​កាហ្សាក់ស្ថាន និង​ប្រទេស​អាស៊ីកណ្តាល​ផ្សេងទៀត អាច​ចូល​ទៅ​កាន់​រដ្ឋ​ជាប់​ដែនសមុទ្រ ដែល​ផ្ដល់​លទ្ធភាព​ដល់​ពួកគេ​ក្នុង​ការ​បង្កើន​ការ​ធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​ដ៏​សំខាន់​។ នៅ​ខណៈ​ដែល​ប្រឡាយ​នឺង​ត្រូវ​ទម្លុះ​ទឹកដី​រុស្ស៊ី វា​នឹង​ផ្ដល់​អត្ថប្រយោជន៍​ដល់​កាហ្សាក់ស្ថាន​ដោយ​ត្រូវ​ឆ្លងកាត់​ពី​កំពង់ផែ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​របស់​ខ្លួន​។ គម្រោង​ដូចគ្នា​នេះ​សម្រាប់​ប្រឡាយ​យ៉ាង​ច្រើន ត្រូវ​បាន​គណៈកម្មាធិការ​ធនធាន​ទឹក នៃ​ក្រសួង​កសិកម្ម​កាហ្សាក់ស្ថាន និយាយ​ថា នឹង​កាត់តាម​ទំនាប Kuma-Manych ដែល​បច្ចុប្បន្ន ចំណង​រវាង​ទន្លេ​និង​បឹង​ជាច្រើន ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​រួចរាល់​ហើយ ដោយ​ប្រឡាយ​សម្រាប់​ស្រោចស្រព (ប្រឡាយ Kuma-Manych) ។ ការអភិវឌ្ឍ​បន្ថែម​ទៅ​លើ​ប្រឡាយ វ៉ុលកា-ដុន នឹង​ក្លាយទៅជា​ជម្រើស​មួយ​ផ្សេងទៀត​។
សមុទ្រកាសព្យែន: ប្រឡាយ​ដែល​បាន​ស្នើ​ក្នុង​អតីតកាល

ប្រឡាយ​ដែល​បាន​ស្នើ​ក្នុង​អតីតកាល 
	
ប្រឡាយ​គោល​របស់​តូមិននីស្ថាន ដែល​បាន​គ្រោង​ចាប់​ដំណើរការ​សាងសង់​នៅ​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៩៥០ អាច​នឹង​រត់​ពី Nukus នៃ​ទន្លេ Amu-Darya ទៅ Krasnovodsk នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ វា​នឹង​មិន​ត្រឹមតែ​ប្រើ​សម្រាប់​ការ​ស្រោចស្រព​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​ក៏​សម្រាប់​នាវាចរ​ផង​ដេរ ដោយ​ភ្ជាប់​ទន្លេ Amu-Darya និង​សមុទ្រ​អារ៉ាល់ ទៅ សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ គម្រោង​ត្រូវ​បាន​គេ​បោះបង់ចោល​ភ្លាមៗ ក្រោយ​មរណភាព​របស់​ចូសែហ្វ ស្តាលីន ក្នុង​ការ​គាំទ្រ​ដល់​ប្រឡាយ Qaraqum ដែល​បាញ់​ឆ្ពោះ​ទៅកាន់​ទិស​ខាងត្បូង ដែល​បច្ចុប្បន្ន​មិន​បាន​ទៅ​ដល់​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ទេ​។
	
នៅ​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៩៣០ ដល់ ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៩៨០ គម្រោង​សម្រាប់​ប្រឡាយ Pechora-Kama ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ពិភាក្សា​ជា​ចំហ ហើយ​ការ​ពិសោធ​សាងសង់ ដោយ​ការ​បន្ទុះ​នុយក្លេអ៊ែរ​ខ្លះ ត្រូវ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧៩​។ 
	
សម្រាប់​គម្រោង​នេះ នាវាចរ​គឺជា​គោលដៅ​ទី​ពីរ គោលដៅ​ចម្បង​នៃ​គម្រោង​នេះ​គឺ​ការ​ទាញ​យក​ទឹក​ខ្លះ​ពី​ទន្លេ Pechora (ដែល​ហូរចាក់​ទៅ​មហាសមុទ្រ​អាកទិក) ដោយ​ឆ្លងកាត់ Kam ទៅ​ក្នុង​ទន្លេ​វ៉ុលកា​។ គោលដៅ​នេះ គឺ​មាន​ទាំង​ការ​ស្រោចស្រព និង​ការ​រក្សា​កម្ពស់​ទឹក​សមុទ្រ​កាសព្យែន ដែល​បាន​ត្រូវ​គេ​គិត​ថា​នឹង​ធ្លាក់​ចុះ​យ៉ាង​លឿន​ប្រកបដោយ​គ្រោះថ្នាក់​នៅ​ពេលណា​មួយ​។
សមុទ្រកាសព្យែន: ប្រឡាយ​អឺរ៉ាស៊ី

ប្រឡាយ​អឺរ៉ាស៊ី 
	
នៅ​ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ២០០៧ ដើម្បី​លើកកម្ពស់​ទីផ្សារ​នៃ​ប្រទេស​ដ៏​សម្បូរ​ប្រេង​របស់​គាត់ ប្រធានាធិបតី​កាហ្សាក់ស្ថាន Nurzarbaev បាន​ដាក់​សំណើ​នូវ​ប្រឡាយ ៧០០ គ.ម ដោយ​ភ្ជាប់​ពី​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ទៅ​សមុទ្រ​ខ្មៅ​។ ដោយ​សង្ឃឹម​ថា ប្រឡាយ​អឺរ៉ាស៊ី នឹង​នាំ​ប្រទេស​ដីគោក​កាហ្សាក់ស្ថាន និង​ប្រទេស​អាស៊ីកណ្តាល​ផ្សេងទៀត អាច​ចូល​ទៅ​កាន់​រដ្ឋ​ជាប់​ដែនសមុទ្រ ដែល​ផ្ដល់​លទ្ធភាព​ដល់​ពួកគេ​ក្នុង​ការ​បង្កើន​ការ​ធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​ដ៏​សំខាន់​។ នៅ​ខណៈ​ដែល​ប្រឡាយ​នឺង​ត្រូវ​ទម្លុះ​ទឹកដី​រុស្ស៊ី វា​នឹង​ផ្ដល់​អត្ថប្រយោជន៍​ដល់​កាហ្សាក់ស្ថាន​ដោយ​ត្រូវ​ឆ្លងកាត់​ពី​កំពង់ផែ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​របស់​ខ្លួន​។ គម្រោង​ដូចគ្នា​នេះ​សម្រាប់​ប្រឡាយ​យ៉ាង​ច្រើន ត្រូវ​បាន​គណៈកម្មាធិការ​ធនធាន​ទឹក នៃ​ក្រសួង​កសិកម្ម​កាហ្សាក់ស្ថាន និយាយ​ថា នឹង​កាត់តាម​ទំនាប Kuma-Manych ដែល​បច្ចុប្បន្ន ចំណង​រវាង​ទន្លេ​និង​បឹង​ជាច្រើន ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​រួចរាល់​ហើយ ដោយ​ប្រឡាយ​សម្រាប់​ស្រោចស្រព (ប្រឡាយ Kuma-Manych) ។ ការអភិវឌ្ឍ​បន្ថែម​ទៅ​លើ​ប្រឡាយ វ៉ុលកា-ដុន នឹង​ក្លាយទៅជា​ជម្រើស​មួយ​ផ្សេងទៀត​។
សមុទ្រកាសព្យែន: ការដឹកជញ្ជូន

ការដឹកជញ្ជូន 
មាន​សេវាកម្ម​នៃ​ការដឹកជញ្ជូន​តាម​នាវាចម្លង​ជាច្រើន ដែល​ដំណើរការ​នៅលើ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​រួមមាន​៖
 ការធ្វើដំណើរ​រវាង ទីក្រុង Turkmenbashi ប្រទេស​តូមិននីស្ថាន និង ទីក្រុង​បាគូ (Baku)
 ការធ្វើដំណើរ​រវាង ទីក្រុង​បាគូ (Baku) និង ទីក្រុង Aktau 
 ការធ្វើដំណើរ​រវាង ទីក្រុង​ដែល​គេ​មិន​បាន​ស្គាល់ឈ្មោះ​ជាច្រើន​នៅក្នុង​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់ និងរុស្ស៊ី​។

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមុទ្រ
សមុទ្រកូរ៉ូ

thumb|right|400px|ផែនទីហ្វីជី​បង្ហាញពីទីតាំង​សមុទ្រកូរ៉ូ

សមុទ្រកូរ៉ូ (Koro Sea) ជាសមុទ្រមួយ​នៅក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ស្ថិតនៅចន្លោះ​រវាង​កោះវីជីឡេវូ​ដែលនៅខាងលិច និងកោះឡៅដែលនៅខាងកើត។ សមុទ្រនេះ​ហ៊ុំព័ទ្ធដោយ​កំរងកោះហ្វីជី។
សមុទ្រខារ៉ា

សមុទ្រខារ៉ា ជាផ្នែក​មួយ​របស់​មហាសមុទ្រអាកទិច ដែលស្ថិតនៅខាងជើង​តំបន់ស៊ីបេរី។ សមុទ្រនេះ​ខណ្ឌដាច់ពី​សមុទ្របារិនដែលនៅខាងលិចដោយច្រកខារ៉ានិង​កោះណូវ៉ាយ៉ាហ្សិមល្យា ហើយខណ្ឌដាច់ពីសមុទ្រឡាប់តែវដែលនៅខាងកើតដោយកោះសេវែណាយ៉ាហ្សិមល្យា។
thumb|right|300px|ផែនទីបង្ហាញទីតាំងសមុទ្រខារ៉ា
សមុទ្រខ្មៅ

រូបភាពតូច|ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃសមុទ្រខ្មៅ និងកំពង់ផែធំៗ ឬលេចធ្លោមួយចំនួននៅជុំវិញវា។ សមុទ្រអាហ្សូវ និងសមុទ្រម៉ាម៉ារ៉ា ក៏ត្រូវបានដាក់ស្លាកផងដែរ។
រូបភាពតូច|សមុទ្រខ្មៅមើលពីលើអាកាស តាមរយៈផ្កាយរណប
រូបភាពតូច|សមុទ្រខ្មៅនៅតំបន់គ្រីមៀន
សមុទ្រខ្មៅ គឺជាសមុទ្រធំមួយស្ថិតនៅចុងភាគអាគ្នេយ៍នៃទ្វីបអឺរ៉ុប។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងអ៊ុយក្រែននៅខាងជើង រុស្ស៊ីនៅភាគឦសាន ហ្សកហ្ស៊ីនៅខាងកើត តួកគីនៅភាគខាងត្បូង និងប៊ុលហ្គារី និងរ៉ូម៉ានីនៅខាងលិច។ សមុទ្រនេះស្ថិតនៅចន្លោះអឺរ៉ុប និងអាស៊ី ភាគខាងកើតនៃតំបន់បាល់កង់ ភាគខាងត្បូងនៃវាលទំនាបអឺរ៉ុបខាងកើត ភាគខាងលិចនៃតំបន់កូកាស៊ីស និងភាគខាងជើងនៃអាណាតូលីយ៉ា។ សមុទ្រខ្មៅដែលមានរាងជារាងពងក្រពើ កាន់កាប់ជាអាងដ៏ធំមួយដែលមានទីតាំងនៅចុងភាគអាគ្នេយ៍នៃទ្វីបអឺរ៉ុប ប៉ុន្តែបានតភ្ជាប់ទៅទឹកឆ្ងាយនៃមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកដោយច្រកសមុទ្របូស្ពូរុស្ស (Bosporus) ដែលផុសចេញពីជ្រុងភាគនិរតីនៃសមុទ្រ ,សមុទ្រម៉ាម៉ារ៉ា (Marmara), សមុទ្រដាដាណែល (Dardanelles),  សមុទ្រអេហ្គៀន (Aegean) និងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ។  ឧបទ្វីបគ្រីមៀន (Crimean) ចូលទៅក្នុងសមុទ្រខ្មៅពីភាគខាងជើង ហើយនៅភាគខាងកើតច្រកឃឺឆ (Kerch) តូចចង្អៀតភ្ជាប់សមុទ្រទៅសមុទ្រតូចជាង សមុទ្រអាហ្សូវ (Azov) ។  ឆ្នេរសមុទ្រខ្មៅគឺមានភាពទៀងទាត់។  វិសាលភាពអតិបរមានៃសមុទ្រខាងកើតខាងលិចគឺប្រហែល១ ១៧៥គីឡូម៉ែត្រ ហើយចម្ងាយខ្លីបំផុតរវាងចុងគ្រីមៀន និងជ្រោយឃេរ៉េមប៊េ (Cape Kerempe) ទៅភាគខាងត្បូងគឺប្រហែល ២៦០km។ ផ្ទៃដីដោយមិនរាប់បញ្ចូលសមុទ្រម៉ាម៉ារ៉ា ប៉ុន្តែរួមទាំងសមុទ្រអាហ្សូវ គឺប្រហែល ៤៦១,០០០ សមុទ្រខ្មៅកាន់កាប់ផ្ទៃដីពិតប្រាកដប្រហែល ៤២២ ០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ។ ជម្រៅអតិបរមាលើសពី២២១០ម៉ែត្រ ត្រូវបានឈានដល់នៅក្នុងផ្នែកខាងត្បូងកណ្តាលនៃសមុទ្រ។
សមុទ្រចិនខាងកើត

សមុទ្រចិនខាងកើត (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ East China Sea) ជាសមុទ្រស្ទើរបិទមួយស្ថិតនៅខាងកើតប្រទេសចិន។ វាជាផ្នែកមួយរបស់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក និងគ្រប់ដណ្ដប់លើផ្ទៃទឹក ១ ២៤៩ ០០០ គ.ម២។ នៅចិន គេហៅសមុទ្រនេះថា 東海(សមុទ្រខាងកើត) ចំនែកនៅកូរ៉េគេហៅថា 동중국해 (សមុទ្រខាងត្បូង)។
សមុទ្រចិនខាងកើត: ភូមិវិទ្យា

ភូមិវិទ្យា 
សមុទ្រចិនខាងកើតត្រូវបានកំនត់ព្រំប្រទល់ពីខាងកើតដោយ​កោះឃ្យឺស្ស៊ឺនិងកំរងកោះរ្យឹឃ្យឹ ពីខាងត្បូងដោយកោះតៃវ៉ាន់ និងពីខាងលិចដោយចិនដីគោក។ វាតភ្ជាប់ទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងដោយច្រកតៃវ៉ាន់ និងទៅសមុទ្រជប៉ុនដោយច្រកកូរ៉េ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមុទ្រ
សមុទ្រចិនខាងត្បូង

សមុទ្រចិនខាងត្បូង គឺជាផ្នែកមួយនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលលាតសន្ឋឹងពីសិង្ហបុរី ទៅច្រកតៃវ៉ាន់ គ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃទឹក ៣,៥លានគ.ម២។ វាជាសមុទ្រធំជាងគេបន្ទាប់ពីមហាសមុទ្រទាំង៥។
សមុទ្រចិនខាងត្បូង: ភូមិសាស្ត្រ

ភូមិសាស្ត្រ 
សមុទ្រចិនខាងត្បូងលាតសន្ធឹងពីនិរតីទៅឦសាន ដែលព្រំដែនភាគខាងត្បូងស្ថិតនៅរយៈទទឹងខាងត្បូង៣ដឺក្រេ ចន្លោះរវាងកោះស៊ូម៉ាត្រាខាងត្បូងនិងកាលីម៉ាន់តាន់ (ច្រកកាលីម៉ាតា) ហើយព្រំដែនភាគខាងជើងគឺច្រកតៃវ៉ាន់ពីចុងខាងជើងកោះតៃវ៉ាន់ទៅឆ្នេរហ្វុចៀនរបស់ចិនដីគោក។ ឈូងសមុទ្រថៃគឺជាចំនែកភាគខាងលិចរបស់សមុទ្រចិនខាងត្បូង។

រដ្ឋនិងដែនដីដែលមានព្រំដែនជាប់សមុទ្រចិនខាងត្បូងមាន ចិន ម៉ាកាវ ហុងកុង តៃវ៉ាន់ ហ្វីលីពីន ម៉ាឡេស៊ី ប្រ៊ុយណេ ឥណ្ឌូនេស៊ី សិង្ហបុរី ថៃ កម្ពុជា និង វៀតណាម។

ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងមាន ទន្លេគុជ ទន្លេមីន ទន្លេជូលុង ទន្លេក្រហម ទន្លេមេគង្គ ទន្លេរ៉ាចាង ទន្លេប៉ាហាង និង ទន្លេប៉ាស៊ីហ្គ។
សមុទ្រចិនខាងត្បូង: ធនធាន

ធនធាន 
សមុទ្រចិនខាងត្បូងជាដែនទឹកដ៏សំខាន់។ វាជាដែនទឹកដ៏មមាញឹកទី២លើពិភពលោក ។ តំបន់នេះមានប្រេងកាតឆៅប្រមាណ ១,២គ.ម៣ (៧៧០០លានបារ៉ែល) និងឧស្ម័នធម្មជាតិប្រមាណ ៧៥០០គ.ម៣ ។

ចិនខាងត្បូង
សមុទ្រជប៉ុន

សមុទ្រជប៉ុន(日本海) ឬ សមុទ្រខាងកើត(동해, 東海) ជាសមុទ្រស្ទើរបិទនៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកខាងលិច។ វាហ៊ុមព័ទ្ឋដោយប្រទេសជប៉ុន កូរ៉េទាំង២និងរុស្ស៊ី។ សមុទ្រនេះត្រូវបានកូរ៉េទាំង២ហៅថាជាសមុទ្រខាងកើត។ ដូចគ្នានឹងសមុទ្រមេឌីទែររ៉ានេដែរ សមុទ្រជប៉ុនស្ទើរតែគ្មានបាតុភូតជំនោរនិងលំនាច ដោយសារស្ថានភាពស្ទើរបិទរបស់វា។
សមុទ្រជប៉ុន: ភូមិវិទ្យា

ភូមិវិទ្យា 
សមុទ្រជប៉ុនហ៊ុមព័ទ្ឋដោយរុស្ស៊ីដីគោកនិងកោះសាខាលីននៅខាងជើង ដោយឧបទ្វីបកូរ៉េនៅខាងលិច ដោយកោះហុកកៃដូ ហុងស្ស៊ឺ និងឃ្យឺស្ស៊ឺ របស់ជប៉ុននៅខាងកើត។ សមុទ្រជប៉ុនតភ្ជាបទៅសមុទ្រដទៃទៀតដោយច្រកសមុទ្ររាក់ៗ៥មាន៖
 ច្រកតារតារី៖ នៅចន្លោះរវាងទ្វីបអាស៊ីដីគោកនិងកោះសាខាលីន
 ច្រកឡាប៉េរូស៖ នៅចន្លោះកោះសាខាលីននិងកោះហុកកៃដូ
 ច្រកត្សឹហ្គារឹ៖ នៅចន្លោះរវាងកោះហុកកៃដូនិងកោះហុងស្ស៊ឺ
 ច្រកខាន់ម៉ុង៖ នៅចន្លោះរវាងកោះហុងស្ស៊ឺនិងកោះឃ្យឺស្ស៊ឺ
 ច្រកកូរ៉េ៖ នៅចន្លោះរវាងឧបទ្វីបកូរ៉េនិងកោះឃ្យឺស្ស៊ឺ។
ជំរៅជាមធ្យម ១៧៥៣ម ជំរៅជ្រៅជាងគេ ៣៧៤២ម ផ្ទៃទឹក ៩៧៨ ០០០គ.ម២។ សមុទ្រជប៉ុនចែកចេញជា៣អាងគឺ អាងយ៉ាម៉ាតូនៅភាគអាគ្នេយ៍ អាងជប៉ុននៅភាគខាងជើង និងអាងត្សឹស្ស៊ីម៉ានៅភាគនិរតី។ អាងជប៉ុនមានជំរៅទឹកជ្រៅជាងគេ ខណៈអាងត្សឹស្ស៊ីម៉ាមានជំរៅទឹករាក់ជាងគេ។ ធ្នើរទ្វីបនៅភាគខាងកើតមានទំហំធំ ផ្ទុយនឹងភាគខាងលិចតាមបណ្ដោយឧបទ្វីបកូរ៉េដែលមានទំហំតូច (ទទឹងមធ្យម៣០គ.ម)។

តំបន់ខាងជើងនិងអាគ្នេយ៍ជាតំបន់នេសាទយ៉ាងសកម្ម។ សមុទ្រជប៉ុនក៏មានស្រទាប់រ៉ែជាពិសេសខ្សាច់ម៉ាញ៉េទីត ឧស្ម័នធម្មជាតិនិងប្រេងកាត។

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមុទ្រ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី
សមុទ្រដេដស៊ី

រូបភាពតូច|សមុទ្រមរណៈមើលពីអីុស្រាអែលឆ្ពោះទៅហ្សកដានី
រូបភាពតូច|អ្នកទេសចរអាចបណ្ដែតខ្លួនលើផ្ទៃសមុទ្រដោយសារដង់ស៊ីតេអំបិលខ្ពស់
សមុទ្រមរណៈ រឺ សមុទ្រដេដស៊ី (; , អាល់បះរ៍ម៉ៃយិត; ភាសាហេប្រ៊ូ:យ៉ាំហាមេឡះ (សមុទ្រអំបិល))

ជាបឹងទឹកប្រៃដែលមានដង់ស៊ីតេអំបិលខ្ពស់បំផុត ស្ថិតនៅត្រង់ព្រំប្រទល់ប្រទេសហ្សកដានី និង ប្រទេសអីុស្រាអែល មាននីវ៉ូទាបជាងនីវ៉ូទឹកសមុទ្របំផុត ។

សមុទ្រមរណៈស្ថិតនៅចន្លោះជួរភ្នំយូដៀផ្នែកពីខាងលើ និងទំនាបថ្រានហ្សកដានីពីខាងកើត ព្រមទាំងមានទន្លេហ្សកដានីហូរចាកចូលពីទិសខាងជើង។សមុទ្រមរណៈមានបណ្ដោយប្រហែល 80គីឡូម៉ែត្រ និងទទឹងប្រហែល 18គីឡូម៉ែត្រ ដែលមានផ្ទៃសរុប 1020គីឡូម៉ែត្រ។ជ្រោយអ័លលិសាន (ប្រែថាអណ្ដាត) ចែកសមុទ្រផ្នែកខាងកើតជា២ផ្នែក ដែលផ្នែកខាងលើធំជាងគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃ3/4 នៃផ្ទៃសរុប ចំណែកជំរៅអាចមានដល់ 400ម៉ែត្រ។អាងទឹកផ្នែកខាងលើមានទំហំតូចនិងរាក់(ជំរៅប្រហែល 3ម៉ែត្រ)។ក្នុងសម័យសរសេរគម្ពីរបៃបឺលរហូតដល់សតវត្សទី8 មានមនុស្សរស់នៅតែផ្នែកខាងលើប៉ុណ្ណោះនិងមាននីវ៉ូទាបជាងបច្ចុប្បន្ន35ម៉ែត្រ។

ជនជាតិអារ៉ាប់នឹងហៅសមុទ្រនេះថា "អាល់បាហ៍រ៉ាល់ម៉ៃយិត" មានន័យថាសមុទ្រមរណៈ ដូចគ្នាទៅនឹងភាសាអង់គ្លេស ខណៈដែលភាសាហេប៊្រូហៅសមុត្រនេះថា"យ៉ាំហាមេឡះហ៍មានន័យថា"សមុទ្រអំបិល ជាសមុទ្រដែលមានប្រៃបំផុតមួយក្នុងលោក ប្រៃជាងសមុទ្រដ៏ទៃទៀត4ដង ហើយមាននីវ៉ូទាបជាងនីវ៉ូទឹកសមុទ្រដល់ទៅ417.5ម៉ែត្រ រាប់បញ្ចូលជាតំបន់ដែលទាបបំផុតលើលោក។សំរាប់សមុទ្រមរណៈជាទិដៅរបស់អ្នកទេសចរដែលចូលចិត្តការធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់ប្លែកៗនិងជាសមុទ្រដែលគ្មានជីវិតរស់នៅឡើយលើកលែងតែ បាក់តេរី និង ពពួកផ្សិត
មួយចំនួន៕
សមុទ្រទីម័រ

រូបភាពតូច|ផែនទីសមុទ្រទីម័រ
សមុទ្រទីម័រ (    ,    , Tetum   ឬ  ) ជា​សមុទ្រ​រាក់​ដែល​ជាប់​ព្រំប្រទល់​ខាងជើង​ជាប់​នឹង​ ​កោះទីម័រ ខាងកើត​ជាប់ ​សមុទ្រ​អារ៉ាហ្វូរ៉ា និង​ខាងត្បូង​ជាប់​អូស្ត្រាលី។

សមុទ្រមានថ្មប៉ប្រះទឹក កោះគ្មានមនុស្សរស់នៅ និងបម្រុង អ៊ីដ្រូកាបូន សំខាន់ៗ។ ជម្លោះ​អន្តរជាតិ​បាន​កើត​ឡើង​បន្ទាប់​ពី​ការ​រក​ឃើញ​ទុន​បម្រុង​ដែល​ជា​លទ្ធផល​ក្នុង​ការ​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ ​សន្ធិសញ្ញា​សមុទ្រ​ទីម័រ ។

សមុទ្រ​ទីម័រ​ត្រូវ​រង​គ្រោះ​ដោយ​ការ ​កំពប់​ប្រេង​ដ៏​អាក្រក់​បំផុត​ក្នុង​រយៈពេល​២៥​ឆ្នាំ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០៩ ។ 

វាអាចទៅរួចដែលអ្នកស្រុកដំបូងរបស់អូស្ត្រាលីបានឆ្លងកាត់សមុទ្រទីម័រពី ប្រជុំកោះម៉ាឡេ នៅពេលដែលកម្រិតទឹកសមុទ្រធ្លាក់ចុះ។
សមុទ្រប៊ែរីង

សមុទ្រប៊ែរីង (អង់គ្លេស:Bering Sea , រុស្ស៊ី:Бе́рингово мо́ре) គឺជាសមុទ្រតូចមួយនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង។ វាបង្កើតបានរួមជាមួយនឹងច្រកសមុទ្រប៊ែរីង ដែលជាការបែងចែករវាងដីគោកដ៏ធំបំផុតពីរនៅលើផែនដី៖ អឺរ៉ាស៊ី និងអាមេរិក។ វាមានអាងទឹកជ្រៅមួយ ដែលបន្ទាប់មកឡើងតាមជម្រាលតូចចង្អៀតចូលទៅក្នុងទឹករាក់នៅពីលើជ្រលងទ្វីប។ សមុទ្រប៊ែរីង ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាម វីតាស ប៊ែរីង (Vitus Bering) ដែលជាអ្នករុករកជនជាតិដាណឺម៉ាកនៅក្នុងទីស្ដីការរុស្ស៊ី ដែលក្នុងឆ្នាំ១៧២៨ គឺជាជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងគេដែលរុករកវាដោយប្រព័ន្ធ ដោយជិះទូកពីមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើងឆ្ពោះទៅមហាសមុទ្រអាកទិក។Fasham, M. J. R. (2003). Ocean biogeochemistry: the role of the ocean carbon cycle in global change. Springer. p. 79. ISBN 978-3-540-42398-0.McColl, R.W. (2005). Encyclopedia of World Geography. Infobase Publishing. p. 697. ISBN 978-0-8160-5786-3. Retrieved 26 November 2010.
រូបភាពតូច|កោះហល (Hall Island) នៃសមុទ្រប៊ែរីង នៅរដ្ឋអាឡាស្កា សហរដ្ឋអាមេរិក។ ផ្នែកមួយនៃជម្រកសត្វព្រៃជាតិសមុទ្រអាឡាស្កា។
រូបភាពតូច|ទីតាំងភូមិសាស្ដ្រសមុទ្រប៊ែរីងស្ថិតនៅខាងលើមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក
សមុទ្រប៊ែរីង ត្រូវបានបំបែកចេញពីឈូងសមុទ្រអាឡាស្កាដោយឧបទ្វីបអាឡាស្កា។ វាគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីជាង ២,០០០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ"Area of Bering sea". Encyclopaedia Britannica. Retrieved 2018-12-21. និងមានព្រំប្រទល់នៅភាគខាងកើត និងឦសានដោយអាឡាស្កា នៅខាងលិចដោយចុងបូព៌ារុស្ស៊ី និងឧបទ្វីបខេមឆាតកា (Kamchatka) នៅភាគខាងត្បូងដោយឧបទ្វីបអាឡាស្កា និងកោះអាលូហ្សឹន (Aleutian) និងនៅឆ្ងាយ។ ខាងជើងជាប់ច្រកសមុទ្រប៊ែរីង ដែលតភ្ជាប់សមុទ្រប៊ែរីង ទៅសមុទ្រឆុកជី (Chukchi) នៃមហាសមុទ្រអាកទិក។ ឆ្នេរសមុទ្រប្រីស្តូល គឺជាផ្នែកនៃសមុទ្រប៊ែរីង រវាងឧបទ្វីបអាឡាស្កា និង ជ្រោយញូវេនហាំ (Cape Newenham) នៅលើដីគោកភាគនិរតីអាឡាស្កា។ ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រ Bering រួមមានធនធាននៅក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ី ក៏ដូចជាទឹកអន្តរជាតិនៅកណ្តាលសមុទ្រ (ដែលគេស្គាល់ថាជា "ប្រហោងដូណាត់") ។ អន្តរកម្មរវាងចរន្តទឹក ទឹកកកសមុទ្រ និងអាកាសធាតុ ធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីរឹងមាំ និងផលិតភាព។
សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ

300px|thumb|សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ានេ
សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ានេ គឺជា​សមុទ្រ​មួយ​នៃ "មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក" ដែល​ហ៊ុមព័ទ្ធ​ដោយ​តំបន់​មេឌីទែរ៉ានេ ដែល​ស្ទើរតែ​ជា​សមុទ្របិទ​មួយ​ដោយសារ​ផ្ទាំងទ្វីប ដែល​ខាងជើង​ជាប់នឹង​ទ្វីបអឺរ៉ុប ខាងត្បូង​ជាប់នឹង​ទ្វីបអាហ្វ្រិក និង ខាងកើត​ជាប់នឹង​ទ្វីបអាស៊ី​។ ពាក្យ "មេឌីទែរ៉ានេ" មានន័យ​ថា "នៅ​កណ្ដាល​ផ្ទៃដី" (in the middle of the land) ។ សមុទ្រ​នេះ​មាន​ក្រឡាផ្ទៃ​ប្រហែល ២.៥ លាន​គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ប៉ុន្តែ​បាន​ភ្ជាប់​ទៅកាន់​មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក តាមរយៈ​ច្រកសមុទ្រ​ហ្គីប្រាល់តា ដែល​មាន​ប្រវែង​តែ ១៤ គីឡូម៉ែត្រ​ប៉ុណ្ណោះ​។ តាម​ភូមិសាស្ត្រ​មហាសមុទ្រ ជួនកាល​វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា "សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ានេ​អឺរ៉ាហ្វ្រិកា" ឬ សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ានេ​អឺរ៉ុប" ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​ច្រឡំ​ជាមួយ​ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម​នៃ​សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ានេ​នៅ​កន្លែង​ផ្សេង​ទៀត​។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមុទ្រ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ានេ