navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
តាលីបង់: អាល់កៃដា

អាល់កៃដា
thumb|អ្នកសារព័ត៌មានជនជាតិប៉ាគីស្ថានម្នាក់កំពុងធ្វើបទសម្ភាសន៍ជាមួយមេដឹកនាំអាល់កៃដាអូសាម៉ា ប៊ីន ឡាឌែននៅក្នុងអាហ្វកានីស្ថាន, ប្រហែលឆ្នាំ១៩៩៧ ឬ ១៩៩៨
នៅឆ្នាំ១៩៩៦ ប៊ីនឡាដិនបានផ្លាស់ទីលំនៅពីប្រទេសស៊ូដង់មកក្នុងអាហ្វកានីស្ថាន។ គាត់បានមកក្នុងអាហ្វកានីស្ថានដោយគ្មានការអញ្ជើញអ្វីឡើយដែលជាហេតុនាំអូម៉ារដំបូងរាងខឹងបន្តិចព្រោះថាអាល់កៃដាបានផ្តើមប្រកាសសង្រ្គាមនិងប្រឆាំងនឹងពលរដ្ឋនៃប្រទេសទីបីពីទឹកដីរបស់ខ្លួនប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងរវាងក្រុមទាំងពីរបានកើតមានភាពល្អប្រសើរឡើងរហូតទាន់តែដល់ចំណុចដែលអូម៉ារបានរិះគុណភាគីគាំទ្រក្រុមលោកពោលគឺប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតបន្ទាប់ពីសាអ៊ូឌីតបានស្នើឱ្យតាលីបង់ប្រគល់ខ្លួនប៊ីនឡាដិន។..

ពីឆ្នាំ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ២០០១ អង្គការរបស់អូសាម៉ាប៊ីនឡាដិននិងចលនាអៃម៉ាន់អាល់ហ្សាវ៉ាហ៊ីរីបានក្លាយជារដ្ឋបំពួនមួយនៅក្នុងប្រទេសអាហ្វកានីស្ថាន។ កាសែតអង់គ្លេស The Telegraph បានបញ្ជាក់នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០១ ថា ជនជាតិអារ៉ាប់ចំនួន ២,៥០០ នាក់ក្រោមបញ្ជាការរបស់ប៊ីនឡាដិនបានកំពុងប្រយុទ្ធឱ្យក្រុមតាលីបង់។

ទំនាក់ទំនងតាលីបង់-អាល់កៃដាក៏ត្រូវបានពង្រឹងបន្ថែមបន្ទាប់ពីការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងកូនប្រុសម្នាក់របស់ប៊ីនឡាដិននិងកូនស្រីរបស់មូលឡាអូម៉ារ។ អង្គការរបស់ប៊ីនឡាដិនត្រូវបានគេចោទថាអាចជាប្រភពហិរញ្ញវត្ថុដ៏សំខាន់មួយរបស់តាលីបង់នៅអាហ្វកានីស្ថាន។, archived from the original  នៅថ្ងៃ 11 មីនា 2011.Lawrence Wright claims bin Laden was almost completely broke at this time, cut off from his family income, and fleeced by the Sudanese..

បន្ទាប់ពីការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅស្ថានទូតអាមេរិកក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិកនៃឆ្នាំ១៩៩៨ ប៊ីនឡាដិននិងសមាជិកអាល់កៃដាជាច្រើននាក់ត្រូវបានរងការចោទប្រកាន់នៅតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអាមេរិក។ តាលីបង់បានបដិសេធសំណើធ្វើបត្យាប័នពីសហរដ្ឋអាមេរិកដោយអះអាងថាប៊ីនឡាដិន"បានបាត់ខ្លួន" ឬក៏វ៉ាស៊ីនតោន"មិនអាចផ្តល់ភស្តុតាងជាក់លាក់ណាមួយ"ដែលថាប៊ីនឡាដិនបានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មភាពភេរវកម្មនោះហើយបានបន្ថែមទៀតថា"ដោយគ្មានភស្តុតាងណាមួយ ប៊ីនឡាដិនគឺជាបុរសម្នាក់ដែលគ្មានបាប...គាត់គឺជាមនុស្សសេរី"។

យោងតាមលោកប៊ីនឡាដិន ក្រុមតាលីបង់គឺមិនបានជាប់ពាក់ព័ន្ធអ្វីនៅក្នុងការវាយប្រហារថ្ងៃ ១១ កញ្ញានោះទេដោយលោកបានបញ្ជាក់នៅក្នុងខ្សែអាត់មួយផ្ញើទៅសារព័ត៌មាន Al Jazeera៖ "ខ្ញុំគឺជាអ្នកទទួលខុសត្រូវ...ប្រជាជនអាហ្វកានីស្ថាននិងរដ្ឋាភិបាលពួកគេគឺមិនដឹងអ្វីទាំងអស់អំពីព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះ"។

នៅចុងឆ្នាំ២០០៨ ពួកតាលីបង់បានកំពុងចរចាដើម្បីផ្តាច់រាល់ទំនាក់ទំនងទាំងអស់ដែលខ្លួនមានជាមួយអាល់កៃដា។

នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១២ មេបញ្ជាការតាលីបង់ជាន់ខ្ពស់អនាមិកម្នាក់បានបញ្ជាក់ថា"ប្រជាជនរបស់យើងបានចាត់ទុកអាល់កៃដាជារោគរាតត្បាតដែលបានបញ្ជូនមកពីស្ថានសួគ៌។ អ្នកខ្លះថែមទាំងសន្និដ្ឋានទៀតថាអាល់កៃដាគឺជាក្រុមស៊ើបការណ៍របស់អាមេរិក។ ដើមឡើយ តាលីបង់យើងជាក្រុមឆោតនិងសូវមិនអើពើពីរឿងនយោបាយទេហើយបានស្វាគមន៍ក្រុមអាល់កៃដាចូលមកក្នុងផ្ទះរបស់យើងដោយមិនគិតគូរបានច្បាស់លាស់ ហើយអាល់កៃដាបានរំលោភលើបដិសណ្ឋារកិច្ចរបស់យើងពីពេលនោះមក"។ លោកបានបន្តអះអាងទៀតថាប្រហែល ៧០% នៃសមាជិកតាលីបង់គឺមិនពេញចិត្តនឹងអាល់កៃដាទេ នេះមានន័យថាក្រុមតាលីបង់គ្រាន់តែសម្តែងចូលចិត្តអាល់កៃដាប៉ុណ្ណោះ។
តាលីបង់: រដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ាក់និងឡេវ៉ាន

រដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ាក់និងឡេវ៉ាន

តាលីបង់មានទំនាក់ទំនងអវិជ្ជមានជាមួយក្រុមរដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ាក់និងឡេវ៉ាន–ខេត្តកូរ៉ាសាន  អាយស៊ីស (ISIS) បានចាប់ផ្តើមយ៉ាងសកម្មក្នុងការជ្រើសរើសអ្នករត់ចោលជួរក្រុមតាលីបង់នៅអាហ្វកានីស្ថានជាពិសេសក្នុងចំណោមអ្នកដែលមិនពេញចិត្តនឹងមេដឹកនាំរបស់ពួកគេឬខ្វះភាពជោគជ័យក្នុងសមរភូមិ។ នេះបានជំរុញឱ្យមេដឹកនាំតាលីបង់ជាន់ខ្ពស់ម្នាក់គឺលោកអាក់តារ ម៉ាន់សួរសរសេរសំបុត្រមួយផ្ញើទៅអាប៊ូបាកគ៍ អាល់បាកដាឌីដោយសុំឱ្យបញ្ឈប់សកម្មភាពកេណ្ឌបុគ្គលនៅអាហ្វកានីស្ថានហើយអះអាងថាសង្គ្រាមនៅអាហ្វកានីស្ថានគួរតែស្ថិតនៅក្រោមភាពដឹកនាំរបស់តាលីបង់។ តែយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្រយុទ្ធគ្នារវាងក្រុមទាំងពីរបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងខេត្តណានហ្ការហារហើយគិតត្រឹមខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៥ ISIL បានដណ្តើមទឹកដីមួយភាគតូចនៅអាហ្វកានីស្ថានជាលើកដំបូង។ នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៥ ISIL បានបណ្តេញក្រុមតាលីបង់ចេញពីតំបន់មួយចំនួនបន្ថែមទៀតនៅក្នុងខេត្តណានហ្ការហារបន្ទាប់ពីបានប្រយុទ្ធគ្នាអស់ជាច្រើនខែ។

នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០១៦ តាលីបង់បានរាយការណ៍ថាមេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់និងថ្នាក់កណ្តាលមួយចំនួននៃវីឡាយ៉ាកូរ៉ាសាននៅក្នុងខេត្តណានហ្ការហារបានរត់ចោលក្រុម ISIL របស់ពួកគេហើយមកសន្យាភាពស្មោះត្រង់នឹងមេដឹកនាំតាលីបង់អាក់តា ម៉ាន់សួរ។ អ្នករត់ចោលជួរទាំងនោះរួមមានសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាកណ្តាល ក្រុមប្រឹក្សាតុលាការ និងក្រុមប្រឹក្សាអ្នកទោសព្រមទាំងមេបញ្ជាការនិងយុទ្ធជនមួយចំនួន។
តាលីបង់: តាលីបង់នៅប៉ាគីស្ថាន

តាលីបង់នៅប៉ាគីស្ថាន
មុនពេលចលនាតាលីបង់នៅប៉ាគីស្ថានត្រូវបានបង្កើតឡើង យុទ្ធជននិងថ្នាក់ដឹកនាំរបស់ពួកគេប្រមាណ ៨,០០០ នាក់បានតស៊ូប្រយុទ្ធជាមួយរដ្ឋាភិបាលតាលីបង់នៅក្នុងប្រទេសអាហ្វកានីស្ថាននៅរវាងឆ្នាំ១៩៩៦–២០០១ ហើយនិងសង្គ្រាមបន្ទាប់ពីរវាងឆ្នាំ២០០១–២០២១។ សមាជិកពួកគេភាគច្រើនជាជនជាតិប៉ាគីស្ថានហើយបន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលតាលីបង់ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាចក្នុងឆ្នាំ២០០១ ក្រុមនេះបាននាំគ្នារត់ភៀសខ្លួនទៅស្រុកកំណើតពួកគេវិញ។

នៅឆ្នាំ២០០៧ ចលនាតាលីបង់នៅប៉ាគីស្ថាន (តារីគ-អ៊ី-តាលីបង់ ឬអក្សរកាត់ឡាតាំងថា TTP) ក៏បានបង្កើតឡើងដោយមានការដឹកនាំពីលោកបៃទុលឡា ម៉េស៊ូដ។ ក្រុមនេះមានគោលដៅចង់ឡើងគ្រប់គ្រងតំបន់កុលសម្ព័ន្ធអភិបាលសហព័ន្ធរបស់ប៉ាគីស្ថាន។ ក្រុមតាលីបង់នៅអាហ្វកានីស្ថានមិនបានទទួលស្គាល់ក្រុមនេះតាំងពីដំបូងមកម្លេះពោលគឺបន្ទាប់ពី TTP បានបើកការវាយប្រហារលើកងកម្លាំងប៉ូលីសនិងទាហានប៉ាគីស្ថាន។

ទោះជាមានឈ្មោះនិងមនោគមវិជ្ជាដូចគ្នាមែនប៉ុន្តែក្រុមទាំងពីរនេះមានប្រវត្តិសាស្ត្រ គោលដៅ និងថ្នាក់ដឹកនាំខុសដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ តាលីបង់អាហ្វកានីស្ថានគឺតែងតែបដិសេដរាល់ទំនាក់ទំនងទាំងឡាយជាមួយ TTP។ អ្នកនាំពាក្យតាលីបង់បាននិយាយប្រាប់កាសែតញូវយ៉កថែមស៍ថា៖

ពីមុនៗមក បស្ចឹមលោកតែងតែចោទប្រកាន់និងចង្អុលថាតាលីបង់បានទទួលជំនួយពីប្រទេសប៉ាគីស្ថានហើយរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ ការចោទប្រកាន់នេះនូវតែបន្តមានដដែរ។ ថ្នាក់ដឹកនាំតាលីបង់ជាច្រើនបានរត់ភៀសខ្លួនទៅប៉ាគីស្ថានបន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលពួកគេត្រូវផ្តួលរំលំ។ នៅឆ្នាំ២០០៦ ចាឡាលូដិន ហាក់កានីត្រូវបានចោទប្រកាន់ដោយមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៃទីភ្ញាក់ងារស៊ើបការណ៍អន្តេសេវាថាជា"កូនក្រុមរបស់ប៉ាគីស្ថាន"។ ប្រទេសប៉ាគីស្ថានបានចេញបដិសេធអំពីទំនាក់ទំនងជាមួយហាក់កានីឬក្រុមភេរវករផ្សេងៗទៀត។ មេដឹកនាំហាក់កានីផ្ទាល់ក៏បានបដិសេធថាខ្លួនមិនមានទំនាក់ទំនងអ្វីជាមួយប៉ាគីស្ថានដែរ។US attack on Taliban kills 23 in Pakistan, The New York Times, 9 September 2008U.S. attack on Taliban kills 23 in Pakistan, The New York Times, 9 September 2008

នៅចុងឆ្នាំ២០០៨ និងដើមឆ្នាំ២០០៩ មេដឹកនាំតាលីបង់អាហ្វកានីស្ថានគឺមូលឡាអូម៉ារបានស្នើតេរីគអ៊ីតាលីបង់ប៉ាគីស្ថានឱ្យឈប់ដំណើរប្រតិបត្តិការពួកគេនៅក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថានហើយមកផ្តោតជាមួយអង្គការតែមួយដើម្បីតតាំងជាមួយកងទ័ពជាតិអាហ្វកានីស្ថាននិងកងកម្លាំងបរទេសផ្សេងៗនៅក្នុងប្រទេសអាហ្វកានីស្ថានវិញ។

ចលនាតាលីបង់នៅអាហ្វកានីស្ថានត្រូវបានអង្គការសហប្រជាជាតិថ្កោលទោសសម្រាប់សកម្មភាពវាយប្រហារបែបភេវរកម្មនៅប៉ាគីស្ថាននិងការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅថែមស៍ស្វែរនៃទីក្រុងញូវយ៉ក។UNSC slaps sanctions on Pakistani Taliban, 30 July 2011, Rediff.com
តាលីបង់: តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ

តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ

 

Category:តាលីបង់
Category:ក្រុមភេវរករ
Category:រដ្ឋាភិបាលអាហ្វកានីស្ថាន
តាវម៉ូ

ព្រះម៉ែតាវម៉ូ250pxសាសនា សាសនាតាវសាសនាអ្នកស្រុកចិន ព្រះនាងនៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា - ហិណ្ឌូសាសនាព្រះនាងនៃព្រះពុទ្ធសាសនា   ​​ព្រះម៉ែឱស្សាទេវី ព្រះម៉ែមារីចីពោធិសត្វយាន្តជំនិះ ជ្រូកព្រៃ	 ទេវរូបព្រះម៉ែតាវម៉ូទ្រង់​ជ្រូកព្រៃ សិល្បៈចិន 

200x250px|thumb|ទេវរូបព្រះម៉ែតាវម៉ូទ្រង់​ជ្រូកព្រៃ សិល្បៈចិន.

  ព្រះម៉ែតាវម៉ូ  ( , ) ទេពធីតារបស់សាសនាអ្នកស្រុកចិន  សាសនាតាវ៕៚ .ព្រះនាងនៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា - ហិណ្ឌូសាសនា គឺ ​​ព្រះម៉ែឱស្សាទេវី និងព្រះនាងនៃព្រះពុទ្ធសាសនា - និកាយវជរយាន - ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយមហាយាន - ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ចិន - ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​វៀតណាម - ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ជប៉ុន - ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​កូរ៉េ  - ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ថៃ  គឺ ព្រះម៉ែមារីចី. , យាន្តជំនិះព្រះនាង គឺ ​ ជ្រូកព្រៃ៕៚ . អវតារព្រះនាង​នៅព្រះពុទ្ធសាសនានៃព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយមហាយាន - និកាយវជរយាន.,ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ចិន,ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​វៀតណាម,ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ជប៉ុន,ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​កូរ៉េ ,ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ថៃ គឺ ទេពធីតាវជ្រវរាហិ  .៕៚ 。
តាវស៊ឺ

ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| តាវស៊ឺ (បព្វជិតនៃសាសនាតៅ).
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| តាវស៊ឺ (បព្វជិតនៃសាសនាតៅ).

​តាវស៊ឺ - បព្វជិតសាសនាតាវ (，道士 )  គឺ​ ព្រះសង្ឃនៃសាសនាតៅ).
តាឡា (ស្ថាបត្យកម្មហិណ្ឌូ)

ស្តាំ|រូបភាពតូច|508x508ភីកសែល| វិមាន កម្ពស់ប្រាំពីរជាន់
ក្នុង ​ស្ថាបត្យកម្ម​ប្រាសាទ​ហិណ្ឌូ តាឡា ​ជា​ថ្នាក់​ឬ​ជាន់​នៃ ​សិខរ វិមាន ឬ ​គោបុរៈ ។ វា​គឺ​ជា​ធាតុ​ផ្សំ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ខុស​ប្លែក​ពី​គ្នា​ក្នុង ​ស្ថាបត្យកម្ម​ទ្រាវិឌ ។
តាឡា (ស្ថាបត្យកម្មហិណ្ឌូ): វិមាន ទ្រាវិឌ

វិមាន ទ្រាវិឌ 
វិមាននៅពីលើទីសក្ការៈជាធម្មតាមានរាងជា សាជី ជ្រុងបួន ដែលមានតាឡាសតូចជាងបន្តិចម្តងៗ។ ទ្រាវិឌ វិមាន អាចត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជារឿងមួយ (ហៅថា ឯកតាឡា ) ពីរជាន់ ( ទ្វិតាឡា ) បីជាន់ ( ត្រិតាឡា ) ហើយដូច្នេះនៅលើ។ ជាធម្មតាវិមានមានរហូតដល់ប្រាំពីររឿង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គោបុរៈ និងវិមានដែលខ្ពស់ជាងគេ ដូចជា ប្រាសាទ Ranganathaswamy នៅ Srirangam អាចមានរហូតដល់ 13 តាឡា ។

សំខាន់ គូតា នៅកំពូលនៃវិមានមិនរាប់ថាជាតាឡាដាច់ដោយឡែកទេ។ ក្នុងនាមជាការបែងចែកផ្តេកដ៏សំខាន់នៃប្រាសាទមួយ នៅកណ្តាល តាឡា នីមួយៗមានតំបន់ជញ្ជាំងជាមួយ pilasters ស្តើង។  ផ្នែកចំហៀងជាធម្មតាត្រូវបានតុបតែងយ៉ាងខ្លាំងជាមួយនឹងរូបចម្លាក់ដែលអាចបន្ថែមរហូតដល់ទៅរាប់រយ។ ប្រាសាទ​ជា​ច្រើន​បាន​អះអាង​ថា​រូប​បដិមា​នីមួយៗ​មាន​លក្ខណៈ​ប្លែក​ពី​គេ។

វិមាន ចែកចេញជាពីរក្រុម គឺ ជតិវិមាន ដែលមានវិមានដល់ទៅ ៤ និង មុខ្យវិមាន ដែលមាន ៥ តាឡា និងច្រើនទៀត។
តាំង

តាំងជាទីទួលក្នុងព្រៃ។ លុះចំណេរកាលតមក គេកាប់ឆ្ការព្រៃគាស់រានធ្វើជាភូមិលំនៅ ឬគេកសាងវត្តអារាមលើទួលនោះមានដូចជា តាំងក្រសាំង តាំងគោក សទ្ទានុក្រម ស្ថាននាមខ្មែរ រៀបរៀងដោយ គេន រង្សី ឆ្នាំ២០១៧ ទំព័រទី១៥។
តិថី

រូបភាពតូច| មូលដ្ឋានតារាសាស្ត្រនៃថ្ងៃតាមច័ន្ទគតិរបស់ហិណ្ឌូ
ក្នុង ​ការ​កំណត់​ពេលវេលា វេទ តិថី ​ជា "រយៈពេល​នៃ​មុខ​ពីរ​នៃ​ព្រះ​ច័ន្ទ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​សង្កេត​ឃើញ​ពី​ផែនដី" ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា មិលាល្យ  នៅ នេប៉ាល់ Bhasa,  ឬពេលវេលាដែលវាត្រូវការសម្រាប់ មុំ បណ្តោយ រវាង ព្រះច័ន្ទ និង ព្រះអាទិត្យ កើនឡើង 12 ° ។ ម៉្យាងទៀត ទិត្យ គឺជារយៈពេលរវាងសម័យជាប់ៗគ្នា ដែលត្រូវនឹងពេលដែលមុំបណ្តោយរវាងព្រះអាទិត្យ និងព្រះច័ន្ទ ជាពហុគុណចំនួនគត់នៃ 12°។ តិថី ចាប់ផ្តើមនៅពេលវេលាខុសៗគ្នានៃថ្ងៃ ហើយប្រែប្រួលក្នុងរយៈពេលប្រហែលពី 19 ទៅ 26 ម៉ោង ។  រៀងរាល់ថ្ងៃនៃ ខែតាមច័ន្ទគតិ ត្រូវបានគេហៅថាតិថី។
តិថី: ផាន់ឆាងា

ផាន់ឆាងា 
រូបភាពតូច| រូបភាពដើម្បីយល់ពីការគណនាតិថី
មុហុត៌ ហិណ្ឌូ (រយៈពេលសែសិបប្រាំបីនាទី) អាចត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងលក្ខណៈប្រាំនៃតារាវិទ្យាហិណ្ឌូគឺ វារ ក្នុងមួយសប្តាហ៍, តិថី, នក្សត្រ ផ្កាយព្រះច័ន្ទ, យោគ ទំនាក់​ទំនង​ជ្រុង​រវាង​ព្រះ​អាទិត្យ​និង​ព្រះ​ច័ន្ទ​និង​ករន​ពាក់​ក​ណ្តា​ល​នៃ​តិថី។ 

តិថី ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់រួមជាមួយនឹង នក្សត្រ នៅក្នុងប្រចាំថ្ងៃរបស់ ហិណ្ឌូ ក៏ដូចជាសកម្មភាពពិសេសក្នុងការជ្រើសរើស មុហុត៌ ផងដែរ។ មាន ​មួយ​ភាគ​ក្នុង​វិថី ​ដ៏​វិសេស ព្រម​ទាំង តិថី ​ដែល​មិន​ល្អ ដែល​នីមួយៗ​ចាត់​ទុក​ថា​មាន​ប្រយោជន៍​ច្រើន​ក្នុង​គោល​បំណង​មួយ​ចំនួន​ជា​ជាង​ប្រយោជន៍​ផ្សេង​ទៀត។ 

ក្នុង​មួយ ​ខែ​តាម​ច័ន្ទ​គតិ ​តិថី ​ចំនួន​៣០​អង្គ​មាន​ឈ្មោះ​ថា​៖
Sl.NoKrishna paksha(dark fortnight)Shukla paksha(bright fortnight)Deity and properties1Prathama / PadyamiPrathama / PadyamiThe presiding deity of the first lunar day is Agni and it is good for all types of auspicious and religious ceremonies.2Dwitiya / VidiyaDwitiya / VidiyaVidhatr or Brahma rules this lunar day and is good for the laying of foundations for buildings and other things of a permanent nature.3Tritiya / ThadiyaTritiya / ThadiyaGauri is the lord of this day and is good for the cutting of one's hair and nails and shaving.4ChavitiChavitiYama/Ganapati is lord of the 4th lunar day, which is good for the destruction of one's enemies, the removal of obstacles, and acts of combat.5PanchamiPanchamiThe Naaga or Serpents rule this day, which is favourable for administering medicine, the purging of poisons, and surgery.6ShashthiShashthiKarttikeya presides over this day and is favourable for coronations, meeting new friends, festivities, and enjoyment.7SaptamiSaptamiThe 7th lunar day is ruled by Surya; one may begin a journey, buy conveyances, and deal with other such things of a movable nature.8AshtamiAshtamiThe Rudra rule this day, which is good for taking up arms, building of one's defenses, and fortification.9NavamiNavamiThe Ambikaa rules this day, which is suitable for killing enemies, acts of destruction, and violence. Inauspicious for ceremonies and journeys.10DasamiDashamiThe day is ruled by Dharmaraja and is auspicious for acts of virtue, religious functions, spiritual practices, and other pious activities.11EkadasiEkadashiRudra rule this day; fasting, devotional activities, and remembrance of the Supreme Lord Vishnu are very favourable. This day has special religious significance in Hinduism and Jainism—usually observed by fasting.12DvadasiDwadashiThe  Vishnu or Aditya rules this day, which is auspicious for religious ceremonies, the lighting of the sacred fire, and the performance of one's duties.13TrayodasiThrayodashiThe day is ruled by Kamadeva and is good for forming friendships, sensual pleasures, and festivities.14ChaturdashiChaturdashiKali rules this day, suitable for administering poison and calling of elementals and spirits.15Amavasya(new moon)Purnima or Paurnami(full moon)The Pitru-devas rule the New Moon, suitable for the propitiation of the Manes and performance of austerities. Purnima is ruled by Moon and is suitable for merry making and fire sacrifice.
តិថី: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
តិថី ជា​ធាតុ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ធាតុ​ទាំង​៥ នៃ ​បញ្ចាង្គ ។ ធាតុទាំងបួនផ្សេងទៀត៖

 នក្សត្រ
 ករណ
 និត្យយោគ
 វារ
តិថ៌ា

តិថ៌ាជាស្រះទឹកពិសិដ្ឋ ដើម្បីមូលហេតុសាសនា ឬសម្រាប់បម្រើឱ្យវិស័យកសិកម្ម។ សកម្មភាពនេះជាប្រពៃណីរបស់ព្រះរាជាដែលអាចនាំមកចំពោះព្រះអង្គផលានិសង្ស ឬកុសលទានដ៏ចម្រើន។ តិថ៌ាមួយដ៏ធមជាងក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តដែលគួរឱ្យកោតស្ងប់ស្ងែងគឺ យសោធរតតាក ដែលដឹកនាំជីកដោយព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១គឺបារាណ៍ទឹកថ្លា។ សារៈប្រយោជន៍នៃបារាណ៍គឺជាការទុកទឹកសម្រាប់បង្ហូរចូលវាលស្រែ ដើម្បីធ្វើស្រែនៅរដូវវស្សា។ តាមការពិតការជីកបារាណ៍នេះអាចឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញនូវអត្ថភាពនៃនយោបាយទឹករបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបុរាណចំពោះសង្គមជាតិ ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋនាសម័យអង្គរពីសតវត្សរ៍ទី៩ដល់សតវត្សរ៍១៤ សាស្រ្តាចារ្យបណ្ឌិតមីសែល ត្រាណេ ឆ្នាំ២០១៤ ទំព័រទី៩៥។
តិរោកុឌ្ឌសូត្រ

ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ >​ ខុទ្ទកបាឋ > តិរោកុឌ្ឌសូត្រ 

ខុទ្ទកបាឋ តិរោកុឌ្ឌកណ្ឌ

[៨] បើបុគ្គលឃើញសុខធំទូលាយ ព្រោះលះ​សុខមាន​ប្រមាណ​តិចចេញ អ្នក​មានប្រាជ្ញា កាលឃើញ​ច្បាស់​សុខធំទូលាយ គប្បីលះ​សុខមាន​ប្រមាណ​តិចចេញ។

ប្រេតទាំងឡាយ មកកាន់ផ្ទះ​នៃញាតិ ដោយគិតថា ផ្ទះរបស់ខ្លួន ហើយឈរ​នៅជិត​ខាងក្រៅ​ជញ្ជាំង​ទាំងឡាយខ្លះ នាផ្លូវ​បែកជា ៤ និងផ្លូវ​បែកជា ៣ ទាំងឡាយខ្លះ ជិតទ្វារ​ក្រុង និងទ្វារផ្ទះ​ទាំងឡាយខ្លះ។ កាលបើបាយ ទឹក បង្អែម និងចំអាប មាន​គ្រប់គ្រាន់ ដែលពួក​ញាតិតាក់តែង​ទុក​ហើយ មិនមាន​ញាតិណាមួយ នឹកដល់​ប្រេតទាំងឡាយ​នោះ ព្រោះកម្ម​របស់សត្វ​ទាំងឡាយ ជាបច្ច័យ។ ញាតិទាំងឡាយណា ជាអ្នកអនុគ្រោះ ញាតិទាំងឡាយ​នោះ រមែង​ឧទ្ទិស​ឲ្យនូវទឹក និង​ភោជន​ដ៏ម៉ត់ចត់ ដ៏ប្រសើរ ជារបស់​គួរតាមកាល ដល់ញាតិ​ទាំងឡាយ យ៉ាងនេះថា ទាននេះ ចូរមាន​ដល់ញាតិ​ទាំងឡាយ សូមញាតិ​ទាំងឡាយ បានដល់​នូវ​សេចក្តីសុខ។ ចំណែក​ប្រេតជា​ញាតិ ជាអ្នកមក​ប្រជុំគ្នា​ទាំងនោះ មកជួបជុំ​គ្នាហើយ ក្នុងមន្ទីរ​ឲ្យទាន​នោះ កាលបើ​បាយ និងទឹក មានល្មម​គ្រាន់ ក៏​អនុមោទនា ដោយ​គោរពថា យើង​ទាំងឡាយ បាន​សម្បត្តិនេះ ព្រោះហេតុ​នៃញាតិទាំង​ឡាយណា សូមពួក​ញាតិ របស់យើង​ទាំងឡាយ​នោះ រស់នៅ​យឺនយូរ ការបូជា​ដែលញាតិ​ទាំងឡាយ​ធ្វើហើយ ដល់យើង​ទាំងឡាយក្តី ញាតិ​ទាំងឡាយ ជាអ្នកឲ្យ​ទានក្តី មិនមែន​ជាឥត​ផលឡើយ កសិកម្ម ក៏មិន​មានក្នុងភូមិ នៃប្រេតនោះ គោរក្ខកម្ម ក៏មិនមាន​ក្នុងភូមិ​នៃប្រេត​នោះ ពាណិជ្ជកម្ម ដែលជា​ហេតុបាន​សម្បត្តិ​បែបដូច្នោះ ក៏មិនមាន ការលក់ទិញ​ផ្លាស់ប្តូរ​ដោយប្រាក់ ក៏មិនមាន បុគ្គល​ទាំងឡាយ ធ្វើកាល​កិរិយា លះលោក​នេះទៅហើយ រមែងញ៉ាំង​អត្តភាព​ឲ្យប្រព្រឹត្ត​ទៅក្នុង​ប្រេតវិស័យ​នោះ ដោយ​ផលទាន​ដែលញាតិ​ទាំងឡាយ​ឧទ្ទិសឲ្យ​ហើយ​អំពី​លោកនេះ។ ទឹកធ្លាក់​ចុះលើទីទួល រមែងហូរ​ទៅកាន់ទី​ទាប ដូចម្តេចមិញ ទានដែល​បុគ្គល​ឲ្យហើយ អំពីលោក​នេះ រមែង​សម្រេចផល ដល់​ប្រេត​ទាំងឡាយ ដូច្នេះដែរ។ ផ្លូវទឹក មានទន្លេ និងស្ទឹង​ជាដើមដ៏ពេញ រមែងញ៉ាំង​សាគរឲ្យ​ពេញប្រៀប ដូចម្តេចមិញ ទានដែល​បុគ្គលឲ្យហើយ​អំពីលោក​នេះ រមែង​សម្រេចផល ដល់ប្រេត​ទាំងឡាយ ដូច្នោះ​ដែរ។ បុគ្គលកាល​រឭកឃើញ​នូវ​ឧបការគុណ ដែលលោក​ធ្វើទុក​ដល់ខ្លួន ក្នុងកាលមុន​ថា អ្នកនេះ​បានឲ្យ​របស់នេះ​ដល់អញ អ្នកនេះ​បានធ្វើ​គុណនេះ​ដល់អញ ជន​ទាំងឡាយ​នោះ ជាញាតិ​មិត្រ ជាសំឡាញ់​របស់អញ​ដូច្នេះហើយ គួរឲ្យ​ទក្ខិណាទាន ចំពោះ​ប្រេត​ទាំងឡាយ។ ការយំសោកសៅ និងការ​ខ្សឹកខ្សួល​ដទៃណា មិនមាន​ប្រយោជន៍​ឡើយ ការយំ​ជាដើមនោះ មិនសម្រេច​ប្រយោជន៍ ដល់ប្រេត​ទាំងឡាយទេ ញាតិ​ទាំងឡាយ រមែង​ឋិតនៅ​យ៉ាងនោះ​ដដែល ឥតបាន​ដឹង បានឮឡើយ។ លុះតែ​ទក្ខិណាទាន​នេះ ដែលបុគ្គល​បានឲ្យហើយ តម្កល់ទុក​ប្រពៃហើយ ក្នុងសង្ឃ ទើបសម្រេច​ផលដោយ​រួសរាន់ ដើម្បី​ប្រយោជន៍​ដល់ប្រេតនោះ អស់កាល​ជាអង្វែង។ ញាតិធម៌នោះ ឈ្មោះថា មហាបពិត្រ បានសំដែង​ជាបែប​យ៉ាងហើយ ការបូជា​ដ៏ថ្លៃថ្លា ចំពោះប្រេត​ទាំងឡាយ ឈ្មោះថា បានធ្វើហើយ​ផង កំលាំង​កាយ​នៃភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ឈ្មោះថា បានបំពេញ​ឲ្យហើយ​ផង បុណ្យ ឈ្មោះថា បានសន្សំ​ទុក មិនមែន​តិចឡើយផង។

ចប់ តិរោកុឌ្ឌកណ្ឌ ។
តុនទីន

រូបភាពតូច| សញ្ញាសណ្ឋាគារ តុនទីន, Ironbridge, Shropshire, ចក្រភពអង់គ្លេស
តុនទីន ឬ តុងទីន ( tontine ) គឺជាការវិនិយោគដែលភ្ជាប់ជាមួយមនុស្សរស់នៅ ដែលផ្តល់ប្រាក់ចំណូល ដរាបណាបុគ្គលនោះនៅមានជីវិត។ គ្រោងការណ៍បែបនេះមានដើមកំណើតជាផែនការសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការបង្កើនដើមទុននៅសតវត្សទី ១៧ ហើយបានរីករាលដាលយ៉ាងទូលំទូលាយនៅសតវត្សទី ១៨ និង ១៩ ។

តុនទីន អនុញ្ញាតឱ្យអតិថិជនចែករំលែកហានិភ័យនៃការរស់នៅដ៏យូរអង្វែងដោយរួមបញ្ចូលគ្នានូវលក្ខណៈពិសេសនៃ ការប្រាក់ប្រចាំឆ្នាំ ជាក្រុមជាមួយនឹងប្រភេទនៃ ឆ្នោត មរណៈ។ អតិថិជនម្នាក់ៗបង់លុយទៅក្នុងទំនុកចិត្តមួយ ហើយក្រោយមកទទួលបានការទូទាត់តាមកាលកំណត់។ នៅពេលដែលសមាជិកបានស្លាប់ សិទ្ធិក្នុងការសងប្រាក់របស់ពួកគេបានបង្វែរទៅអ្នកចូលរួមផ្សេងទៀត ហើយដូច្នេះតម្លៃនៃការបន្តសងនីមួយៗកើនឡើង។ នៅលើការស្លាប់របស់សមាជិកចុងក្រោយ គ្រោងការណ៍នៃការជឿទុកចិត្តជាធម្មតា ត្រូវបានរុំឡើង ។ 

តុនទីន នៅតែជារឿងធម្មតានៅក្នុងប្រទេសបារាំង។  ពួកគេអាចត្រូវបានចេញដោយក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រងអឺរ៉ុបក្រោមការណែនាំ 2002/83/EC នៃសភាអឺរ៉ុប។  បទប្បញ្ញត្តិ សោធននិវត្តន៍ Pan-European ដែលអនុម័តដោយ គណៈកម្មការអឺរ៉ុប ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ ក៏មានបទប្បញ្ញត្តិដែលអនុញ្ញាតជាពិសេសនូវផលិតផលសោធននិវត្តន៍ជំនាន់ក្រោយដែលគោរពតាម "គោលការណ៍ តុនទីន" ដែលត្រូវបានផ្តល់ជូននៅក្នុងរដ្ឋសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបទាំង ២៧ ។ 

ការអនុវត្តដែលមានចម្ងល់ដោយក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រងអាយុជីវិតរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ១៩០៦ បាននាំឱ្យមាន ការស៊ើបអង្កេត Armstrong នៅសហរដ្ឋអាមេរិកដែលដាក់កម្រិតទម្រង់មួយចំនួននៃ តុនទីន ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយនៅក្នុងខែមីនាឆ្នាំ ២០១៧ កាសែត New York Times បានរាយការណ៍ថា តុនទីន កំពុងទទួលបានការពិចារណាថ្មីជាមធ្យោបាយសម្រាប់មនុស្សដើម្បីទទួលបានប្រាក់ចំណូលចូលនិវត្តន៍ជាលំដាប់។
តុនទីន: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ផែនការវិនិយោគនេះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមធនាគារ Neapolitan Lorenzo de Tonti ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់យ៉ាងពេញនិយមជាមួយនឹងការបង្កើតវានៅក្នុងប្រទេសបារាំងក្នុងឆ្នាំ ១៦៥៣ ។ គាត់ប្រហែលជាគ្រាន់តែកែប្រែគម្រោងវិនិយោគអ៊ីតាលីដែលមានស្រាប់។  ខណៈដែលមុនគេមួយទៀតគឺជាសំណើដែលដាក់ទៅព្រឹទ្ធសភានៃ ទីក្រុង Lisbon ដោយ Nicolas Bourey ក្នុងឆ្នាំ ១៦១៤។  Tonti បាន​ដាក់​សំណើ​របស់​គាត់​ទៅ​រដ្ឋាភិបាល​រាជវង្ស​បារាំង ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​ពី​បាន​ពិចារណា​វា​ត្រូវ​បាន​បដិសេធ​ដោយ ​សភា​ប៉ារីស ។ 

ដូច្នេះ តុនទីនពិតដំបូងគេត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅទីក្រុង កាំប៉ិន ប្រទេសហូឡង់ក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ ១៦៧០ ហើយមិនយូរប៉ុន្មានត្រូវបានបន្តដោយទីក្រុងបីផ្សេងទៀត។  ទីបំផុតបារាំងបានបង្កើតរដ្ឋថូទីននៅឆ្នាំ ១៦៨៧  (ទោះបីជាវាមិនត្រូវបានពិពណ៌នាដោយឈ្មោះនោះដោយសារតែ Tonti បានស្លាប់ដោយអាម៉ាស់ប្រហែលប្រាំឆ្នាំមុន) ។ រដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសបានរៀបចំតុនទីននៅឆ្នាំ ១៦៩៣។  រដ្ឋាភិបាលចំនួនប្រាំបួនបន្ថែមទៀតត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅប្រទេសបារាំងរហូតដល់ឆ្នាំ ១៧៥៩ ។ បួនបន្ថែមទៀតនៅចក្រភពអង់គ្លេសរហូតដល់ឆ្នាំ ១៧៨៩; និងអ្នកផ្សេងទៀតនៅក្នុងប្រទេសហូឡង់ និងរដ្ឋមួយចំនួនរបស់អាល្លឺម៉ង់។ អ្នកដែលនៅចក្រភពអង់គ្លេសមិនត្រូវបានចុះឈ្មោះពេញលេញទេ ហើយជាទូទៅគ្រោងការណ៍របស់អង់គ្លេសមាននិន្នាការមិនសូវពេញនិយម និងជោគជ័យជាងសមភាគីទ្វីបរបស់ពួកគេ។ 

នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៨ តុនទីនបានធ្លាក់ចេញពីការពេញចិត្តជាឧបករណ៍បង្កើនប្រាក់ចំណូលជាមួយរដ្ឋាភិបាល ប៉ុន្តែតូទីនតូច និងមិនសូវផ្លូវការនៅតែបន្តត្រូវបានរៀបចំរវាងបុគ្គល ឬដើម្បីរៃអង្គាសថវិកាសម្រាប់គម្រោងជាក់លាក់នៅទូទាំងសតវត្សទី ១៩ ។ និង​ក្នុង​ទម្រង់​កែប្រែ​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ។ "When Others Die, Tontine Investors Win". The New York Times. 2017-03-24. Retrieved 2017-03-27.
តុនទីន: គំនិត

គំនិត 
វិនិយោគិនម្នាក់ៗចំណាយប្រាក់សរុបទៅក្នុងតុនទីន។ បន្ទាប់មក វិនិយោគិនម្នាក់ៗទទួលបានការប្រាក់ប្រចាំឆ្នាំលើ ដើមទុន ដែលបានវិនិយោគ។ នៅពេលដែលវិនិយោគិនម្នាក់ៗស្លាប់ ភាគហ៊ុនរបស់ពួកគេត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងក្នុងចំណោមវិនិយោគិនដែលនៅរស់។ ដំណើរការនេះបន្តរហូតដល់ការស្លាប់របស់អ្នកវិនិយោគចុងក្រោយ នៅពេលដែលគម្រោងការជឿទុកចិត្តត្រូវបានរុំឡើង។ អតិថិជនម្នាក់ៗទទួលបានតែការប្រាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ដើមទុនមិនត្រូវបានសងវិញទេ។ 

និយាយយ៉ាងតឹងរឹង ប្រតិបត្តិការមានតួនាទីបួនផ្សេងគ្នា៖ 

 រដ្ឋាភិបាល ឬស្ថាប័នសាជីវកម្មដែលរៀបចំគម្រោង ទទួលវិភាគទាន និងគ្រប់គ្រងរាជធានី
 អតិថិជនដែលផ្តល់ដើមទុន
 ម្ចាស់ភាគហ៊ុនដែលទទួលបានការប្រាក់ប្រចាំឆ្នាំ
 អ្នកដែលត្រូវបានតែងតាំងនៅលើជីវិតរបស់ពួកគេ កិច្ចសន្យាគឺជាប់ពាក់ព័ន្ធ

នៅក្នុងគ្រោងការណ៍ភាគច្រើននៃសតវត្សទី ១៨ និង ១៩ ភាគីពី ២ ទៅ ៤ គឺជាបុគ្គលដូចគ្នា; ប៉ុន្តែនៅក្នុងគម្រោងមួយចំនួនធំនៃអតិថិជនដំបូង-ម្ចាស់ភាគហ៊ុននីមួយៗត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យវិនិយោគលើឈ្មោះភាគីផ្សេងទៀត (ជាទូទៅកូនរបស់គាត់ ឬនាង) ដែលនឹងទទួលមរតកចំណែកនោះនៅពេលអតិថិជនស្លាប់។ 

ដោយសារតែអ្នកតែងតាំងវ័យក្មេងច្បាស់ជាមានអាយុកាលយូរជាងនេះ តុនទីននៃសតវត្សទី ១៧ និងទី ១៨ ជាធម្មតាត្រូវបានបែងចែកទៅជា "ថ្នាក់" ជាច្រើនតាមអាយុ (ជាធម្មតានៅក្នុងក្រុមអាយុ ៥, ៧ ឬ ១០ ឆ្នាំ)៖ ថ្នាក់នីមួយៗបង្កើតបានជា តុនទីន ដាច់ដោយឡែកដោយ ភាគហ៊ុនរបស់សមាជិកដែលបានទទួលមរណៈភាព ប្រគល់ទៅឱ្យអ្នកដែលត្រូវបានតែងតាំងក្នុងថ្នាក់តែមួយ។ 

ការងារប្រឌិត (សូមមើល នៅក្នុងវប្បធម៌ដ៏ពេញនិយម ខាងក្រោម) ជារឿយៗបង្ហាញពីគំរូបំរែបំរួលនៃ តុនទីន ដែលក្នុងនោះរដ្ឋធានីត្រូវបានបញ្ចូលទៅលើអ្នកដែលត្រូវបានតែងតាំងចុងក្រោយដែលនៅរស់រានមានជីវិត ដោយហេតុនេះអាចរំលាយការទុកចិត្ត និងអាចធ្វើឱ្យអ្នករស់រានមានជីវិតមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន។ វាមិនច្បាស់ទេថាតើគំរូនេះធ្លាប់មាននៅក្នុងពិភពពិតឬយ៉ាងណា។
តុនទីន: ប៉ាតង់

ប៉ាតង់ 
ការច្នៃប្រឌិតហិរញ្ញវត្ថុមានប៉ាតង់ ក្រោមច្បាប់របស់បារាំងចាប់ពីខែមករា 1791 រហូតដល់ខែកញ្ញា ១៧៩១។ នៅខែមិថុនាឆ្នាំ ១៧៩២ ប៉ាតង់មួយត្រូវបានចេញឱ្យអ្នកបង្កើត FP Dousset សម្រាប់ប្រភេទថ្មីនៃ តុនទីន រួមជាមួយនឹង ឆ្នោត ។ 

នៅឆ្នាំ ២០២៤ ស្ថាបនិក Tontine Trust លោក Dean McClelland បានទទួលប៉ាតង់នៅ ប្រទេសកាណាដា សម្រាប់ប្រព័ន្ធ និងវិធីសាស្រ្តសម្រាប់ប្រព័ន្ធសន្សំប្រាក់ចូលនិវត្តន៍ជាសកលសម្រាប់ប្រតិបត្តិការនៃតូនីនឌីជីថល។
តុនទីន: ការប្រើប្រាស់ និងការបំពាន

ការប្រើប្រាស់ និងការបំពាន 
Louis XIV បានប្រើលើកដំបូងនៃតោនក្នុងឆ្នាំ ១៦៨៩ ដើម្បីផ្តល់មូលនិធិដល់ប្រតិបត្តិការយោធានៅពេលដែលគាត់មិនអាចរៃអង្គាសប្រាក់បានបើមិនដូច្នេះទេ។ អ្នកជាវដំបូងម្នាក់ៗដាក់ក្នុង ៣០០ livres ហើយមិនដូចគម្រោងក្រោយៗច្រើនទេ កម្មវិធីនេះដំណើរការដោយស្មោះត្រង់។ អ្នកនៅរស់រានមានជីវិតចុងក្រោយគឺស្ត្រីមេម៉ាយម្នាក់ឈ្មោះ Charlotte Barbier ដែលបានស្លាប់នៅឆ្នាំ ១៧២៦ នៅអាយុ ៩៦ ឆ្នាំបានទទួល ៧៣,០០០ livres ក្នុងការទូទាត់ចុងក្រោយរបស់នាង។    រដ្ឋាភិបាល​អង់គ្លេស​បាន​ចេញ​ប្រាក់​តោន​ដំបូង​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៦៩៣ ដើម្បី​ផ្តល់​មូលនិធិ​ដល់​សង្រ្គាម​ប្រឆាំង​នឹង​ប្រទេស​បារាំង ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ ​សង្រ្គាម​ប្រាំបួន​ឆ្នាំ ។  

តុនទីន មិនយូរប៉ុន្មានបានបង្កបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលដែលចេញរបស់ពួកគេ ដោយសារអ្នករៀបចំមានទំនោរមើលស្រាល អាយុវែង របស់ប្រជាជន។ ដំបូងឡើយ អ្នកកាន់ តុនទីន រួមមានបុរស និងស្ត្រីគ្រប់វ័យ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ១៨ វិនិយោគិនចាប់ផ្តើមយល់ពីរបៀប លេងហ្គេមប្រព័ន្ធ ហើយវាបានក្លាយជារឿងធម្មតាកាន់តែខ្លាំងឡើងក្នុងការទិញភាគហ៊ុន តុនទីន សម្រាប់កុមារតូចៗ ជាពិសេសសម្រាប់ក្មេងស្រីដែលមានអាយុប្រហែល ៥ ឆ្នាំ (ចាប់តាំងពីក្មេងស្រីមានអាយុវែងជាងក្មេងប្រុស និង នៅអាយុនោះ ពួកគេមានហានិភ័យតិចតួចនៃការស្លាប់របស់ទារក)។ នេះបានបង្កើតលទ្ធភាពនៃការត្រឡប់មកវិញដ៏សំខាន់សម្រាប់ម្ចាស់ភាគហ៊ុន ប៉ុន្តែការខាតបង់យ៉ាងសំខាន់សម្រាប់អ្នករៀបចំ។  ជាលទ្ធផល គ្រោងការណ៍ តុនទីន ត្រូវបានបោះបង់ចោលជាយថាហេតុ ហើយនៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៥០ តោនត្រូវបានជំនួសដោយយានជំនិះផ្សេងទៀតដូចជា " គោលនយោបាយកាក់ " ដែលជាអ្នកកាន់តំណែងមុននៃគម្រោងសោធននិវត្តន៍នៅសតវត្សទី ២០ ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]

ក្រុមហ៊ុនអភិវឌ្ឍន៍អចលនទ្រព្យ The Victoria Park Company គឺជាចំណុចស្នូលនៃករណីដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់នៃ Foss v Harbottle នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ១៩ ប្រទេសអង់គ្លេស។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]
តុមនិងជេរី

តុមនិងជេរី () គឺជារូបថ្លុកស៊េរីនៃខ្សែភាពយន្តខ្លីបែបកំប្លែងអាមេរិច បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៤០ ដោយ William Hanna និង Joseph Barbera ល្បីបំផុតសម្រាប់ភាពយន្តខ្លីល្ខោន ១៦១ របស់ខ្លួន ដោយ Metro-Goldwyn-Mayer ស៊េរីនេះផ្តោតលើការប្រកួតប្រជែងរវាងតួអង្គចំណងជើង តុម (Tom) ឆ្មា និង ជេរី (Jerry) ក​ណ្តុ​រ​មួយ ខោខ្លីជាច្រើនក៏មានលក្ខណៈពិសេសជាច្រើនទៀតដែរ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបថ្លុក
តុលាការ: ការកាត់ក្តីនៅសម័យអង្គរ

ការកាត់ក្តីនៅសម័យអង្គរ 
រឿងប្រជារាស្រ្តកើតក្តីក្កាំគ្នា ពិតមែនតែជារឿងតូចតាច ប៉ុន្តែជាការណ៍មួយគួរឱ្យចង់ដឹងលឺដែរ។ រឿងក្តីក្តាំរបស់ប្រជារាស្រ្ត សុទ្ធតែឡើងគាល់ដល់ស្តេចឱ្យជំរះក្តី។ ដើមឡើយស្តេចឥតមានវាយតប់ដោតរំពាត់ធំ ឬតូចឡើយមានតែពិន័យជាមាសប៉ុណ្ណោះ។ បើអ្នកនោះមានះមិនព្រមធ្វើតាម ឬមានទោសធ្ងន់នោះ គេត្រូវចាប់ចង់យកទៅប្រហារជីវិតដែរ គ្រាន់តែនាំយកទៅខ្លោងទ្វារខាងលិច ហើយឱ្យជីករណ្តៅកាប់អ្នកទោសនោះ និងយកដី ឬថ្មក្របកាប់ពីលើប៉ុណ្ណោះ។ ទោសស្រាលបន្ទាប់មកកាត់ម្រាមដៃ មានខ្លះត្រូវបានគេកាត់ច្រមុះចោលក៏មានដែរ។ រឿងសាហាយស្មន់ និងលេងល្បែងឥតមានហាមឃាត់ទេ។ បើប្តីរបស់សាហាយស្រីនោះដឹងគេយកឈើពីរយកទៅគាប់ជើងរបស់ប្រុសសាហាយនោះឱ្យឈឺស្ទើស្លាប់។ បក្សពួកខាងប្រុសទាំងប៉ុន្មានត្រូវរួចខ្លួន។ ឯអ្នកផ្តើមគំនិតបោកប្រាស់គេត្រូវមានទោសដែរ។ បើមានមនុស្សស្លាប់ទ្វារកំពែង គេយកខ្សែរចងអូសទៅទីវាលក្រៅក្រុងហើយសម័យនោះគ្មានការពិនិត្យសាកសពអ្វីទេ។ បើគេចាប់បានចោរ គេក៏អាចចាប់យកទៅឃុំឃាំងយកទៅសួរចម្លើយដែរ តែមានការគួរឱ្យអស់សំណើច គឹថាបើជននោះជាជនសង្ស័យថាជាចោរ ហើយជននោះមិនព្រមសារភាពគេនឹងយកខ្ទះមកដាំខ្លាញ់ឱ្យក្តៅមែនទែន  ហើយគេឱ្យជននោះលូកដៃទៅក្នុងខ្ទះខ្លាញ់កំពុងពុះនោះឯង។ បើជននោះជាចោរមែនគឺត្រូវរលាករលួយដៃ បើមិនមែនជាចោរមែនឥតមានរលាកឡើយ។ ម៉្យាងទៀតបើគ្រួសារពីរមានក្តីក្តាំគ្នា ហើយរកកាត់ត្តីរកអ្នកណាត្រង់ ឬវៀចមិនកើតគេធ្វើដូច្នោះ នៅពីមុខព្រះបរមរាជវាំងមានប្រាសាទថ្មតូច១២ខ្នង ហើយគេបញ្ជាកូនក្តីឱ្យចូលទៅអង្គុយនៅក្នុងប្រាសាទនោះមួយម្នាក់ គេអង្គុយតាំងពី មួយថ្ងៃ ពីរថ្ងៃ បីថ្ងៃ និងបួនថ្ងៃទៅ បើអ្នកណាដែលជាអ្នកធ្វើខុសនឹងច្បាប់នោះ ពិតជាមានភស្ថុតាងជាមិនខានគឺបើមិនចេញមករមាស់ទេ ក៏ក្អួតក្តៅផ្តាសាយដែរ។ ឯអ្នកទៀងត្រង់ឥតមានផលរមាស់អ្វីឡើយ។ ការវិន្ឆ័យបែបនេះហៅថា គុកសួគ៌។  រឿងដូច្នោះបានមកពីព្រះភូមិរក្សាទឹកដីរបស់គេ ពូកែស័កសិទ្ធិណាស់ ទើបគេអាចធ្វើបែបនេះទៅកើតសៀវភៅកំណត់របស់ជីវ តាក្វាន់ អំពីប្រពៃណីអ្នកស្រុកចេនឡា លោកលីធាម តេង ឆ្នាំ១៩៧៣ ទំព័រទី២០ ដល់២១។