navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ស្រីសុរិយោទ័យ: ចម្បាំងបីកងទ័ព

ចម្បាំងបីកងទ័ព 
Battle of the three armies

ចម្បាំងបីកងទ័ព រវាង ស្រីសុរិយោទ័យ, ធម្មរាជាទី២ និង ពញ្ញាអង្គ ដែលជាបុត្រ ស្រីរាជា បានអូសបន្លាយអស់ពេលជាច្រើនឆ្នាំ ដោយ ពញ្ញាអង្គ មិនអាចកំចាត់ ព្រះបិតុលារបស់ខ្លួនបាន ទ្រង់បានយល់ព្រមធ្វើជាបុត្រធម៌ស្ដេចសៀម និង ព្រមបង្រួបទឹកដីដែលខ្លួនគ្រប់គ្រងនោះ រួមជាផែនដីតែមួយ ជាមួយនិងស្ដេចសៀម បើសិនជាស្ដេចសៀមអាចកំចាត់ ព្រះបិតុលាទាំងពីរបាន ។ ពេលនោះ ស្ដេចសៀម ទ្រង់អំណរណាស់ដោយលើកទ័ពជើងទឹក ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ជាមួយទូកចម្បាំង ៣០០ គ្រឿង ចូលវាយ ធម្មរាជាទី២ នៅ ស្រុកពាម កម្ពុជាក្រោម និង លើកទ័ព ២០០,០០០ (២សែននាក់) មកបោះជុំរំនៅ កំពង់ឆ្នាំង និង លើកទ័ពមួយចំនួនទៅវាយ ស្រីសុរិយោទ័យ នៅស្រុកកំពង់សៀម (បច្ចុប្បន្ន:កំពង់ចាម) ហើយ ធម្មរាជាទី២ បានចេញទ័ពពីសំរោងទង (បច្ចុប្បន្ន: កំពង់ស្ពឺ) ទៅវាយ ស្ដេចសៀម និង ពញ្ញាអង្គវិញ នៅកំពង់ឆ្នាំង ហើយឱ្យទ័ពបោះជុំរំនៅ ឧដុង្គ ចាំការពារក្រុងចតុមុខ កងទ័ពទាំងបីភាគី បានច្បាំងគ្នា ពីឆ្នាំ ១៤៧០ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៤៧៥ នៃគ.សករាជ ទើបបញ្ឈប់ចម្បាំង និង បើកកិច្ចចរចារគ្នាជាត្រីភាគី ដោយរៀបចំដោយស្ដេចសៀម ។ ស្ដេចសៀម បានចាត់តំណាង បេសកជន ឱ្យអញ្ជើញ ធម្មរាជាទី២ និង ស្រីសុរិយោទ័យ ទៅចរចារបញ្ចប់ជម្លោះ ជាមួយនិង ពញ្ញាអង្គធម្មខាត់ ដោយយកតំបន់ក្បែរឧដុង្គ ជាតំបន់កណ្ដាល នៃកិច្ចចរចារ នៅក្នុងកិច្ចចរចារនេះ ស្ដេចសៀមបានប្រើល្បិច ដោយបន្ថែមនៅសំបុត្រសម្ងាត់មួយទៀតទៅកាន់ស្ដេចទាំងពីរ ដោយមានពំនោលថា ខ្លួននិងជួយភាគីម្ខាងឱ្យឈ្នះភាគីម្ខាងទៀត មានន័យថា ស្ដេចសៀមអាចនិងជួយ ធម្មរាជាទី២ កំចាត់ ស្រីសុរិយោទ័យ ឬ អាចនិងជួយ ស្រីសុរិយោទ័យ កំចាត់ ធម្មរាជាទី២ វិញ ។ ក្នុងពេលចរចារ បានមកដល់ ក្នុងឆ្នាំ ១៤៧៥ នៃគ.សករាជ ភាគី ធម្មរាជាទី២ ទ្រង់មិនបានយាងទៅដោយផ្ទាល់នោះទេ ទ្រង់បានចាត់ ព្រះរាជអាមាត្យ ជាតំណាងព្រះមហាក្សត្រ ក្នុងការចរចារ រីឯ ស្រីសុរិយោទ័យ ដែលចាញ់ល្បិចស្ដេចសៀម តាមសំបុត្រនោះ បានយាងទៅដោយផ្ទាល់ ទៅចូលរួមក្នុងការចរចារនោះ ហើយក្រោយមក ទ័ពសៀមក៏ឡោមព័ទ្ធ ស្រីសុរិយោទ័យ ជាប់នៅក្នុងជុំរំ រួចបង្ខាំងព្រះអង្គយកទៅស្រុកសៀម ចំណែកឯមន្ត្រីនិងកងទ័ព របស់ ស្រីសុរិយោទ័យ បានបាត់បង់អ្នកដឹកនាំ ក៏ប្រមូលបក្សពួកខ្លួន ចុះចូល និង ធម្មរាជាទី២ ក្រោយមក ស្រីសុរិយោទ័យ ដែលត្រូវបានស្ដេចសៀមយកទៅបង្ខាំង ទ្រង់ឈឺព្រះទ័យយ៉ាងខ្លាំង ក៏មិនសូវសោយបាយទឹក ហើយក៏ធ្លាក់ខ្លួន ប្រឈួនឈឺជាទម្ងន់ រហូតដល់ សោយព្រះទីវង្គត់ក្នុងឆ្នាំ ១៤៧៦ នៃគ.សករាជ ។ ក្រុមមន្ត្រីយល់ឃើញថា ព្រធម្មរាជាទី២ មិនមានមាតា ជាជនជាតិសៀមផងដែរនោះ ក៏លើកទ្រង់ឱ្យឡើងសោយរាជសម្បត្តិជាលើកទី២ នៅទួលបាសាន ចំណែកឯស្ដេចសៀម ក៏ដកទ័ពត្រឡប់ទៅវិញផងដែរ ហើយព្រះធម្មរាទី២ បានយល់ព្រម ចំនុះឱ្យនគរសៀម ដើម្បីរក្សាតុល្យភាពអំណាចរបស់ព្រះអង្គ ដោយសុខចិត្តថ្វាយសួយសារអាករទៅឱ្យស្ដេចសៀមចាប់ពីពេលនោះមក ។ Eng Soth, Lim Yan (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy), Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917
ស្រីសុរិយោទ័យ: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២

ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២  250px រជ្ជកាល ១៨៣៤-១៨៤១
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ ១៨៣៤រាជសម័យ សម័យកាលឧដុង្គព្រះនាមពេញ ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះសីសុរិយោពណ៌ មហារាជនីមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា  ក្សត្រមុន នរាយណ៍រាជាទី២ រាជបន្ត រាមាធិបតីទី៤សន្តិវង្ស រាជវង្ស​ឧដុង្គប្រសូត្រ ១៨១៤បុត្រ មិនមានកំនត់ត្រា  ចូលទីវង្គត់ ១៨៧៤ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និកាយថេរវាទ
(Buddha Theravada)  ព្រហ្មញ្ញសាសានា 

ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២ ឬ អង្គមុី (អង់គ្លេស: Srei Soriyoapor II) or (Ang Mey) (ប្រ.ស|គ.ស ១៨១៤-១៨៧៤) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៨៣៤-១៨៤១) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ នៅរាជធានីឧដុង្គ ព.សករាជ ២៣៧៨ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៨៣៤ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៧៥៧ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ មហារាជនី ព្រះមហារាជនីអង្គមុី ទ្រង់ជាបុត្រីរបស់ ព្រះនរាយណ៍រាជាទី២ ទ្រង់ឡើងសោយរាជ ដោយការជ្រើសតាង របស់ក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិ ក្នុងរាជរបស់ទ្រង់ ត្រូវបានបញ្ចប់រាជដោយការបំពុល ហើយទ្រង់បានកើតវិកលចរិត (រោគឆ្គួត) ផងដែរ ។ Manomohan Ghosh (1968) A History of Cambodia: From the Earliest Times to the End of the French Protectorate, Publisher: Calcutta Oriental Book Agency, Original from the University of Michigan p.304
ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២: សៀមឈ្លានពានកម្ពុជា គ.សករាជ ១៨៣៤

សៀមឈ្លានពានកម្ពុជា គ.សករាជ ១៨៣៤ 
Siam invaded Cambodia, 1834 AD

សៀមក្រោយពេលដឹងថា ព្រះមហាក្សត្រថ្មីកម្ពុជានៅតែងាករេទៅចងសម្ព័នមិត្តជាមួយអណ្ណាម ស្ដេចសៀមមិនសប្បាយចិត្តនោះទេ សៀមមានបំណងចង់លើកអ្នកអង្គម្ចាស់អង្គស្ងួន (អង្គស្ងួនទី២) ដែលមានខ្សែរស្រឡាយជាបងប្អូនជីដូនមួយជាមួយ និង ព្រះអង្គអេង ដូចនេះស្ដេចសៀមព្រះនាម: "ព្រះណងក្លៅចៅយ៊ូហួ" (Phra Nangklao Chao Yu Hua) ឬ រាមាទី៣ (Rama III) បានបញ្ជារឱ្យលើកទ័ពចំនួន ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ដឹកនាំដោយ ព្យាបឌិន (Pya Bodin) ឡើងតាមឈូងសមុទ្រសៀមចូលមកឈ្លានពានកម្ពុជាតាមច្រក ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ដូចនេះភ្លាមៗកម្ពុជារៀបចំកងទ័ពមិនទាន់នោះទេ ដោយកម្ពុជាមានទ័ពតែ ២៥,០០០ (ជាង២មុឺននាក់) ប៉ុនណោះ ដូចនេះហើយក្រុមមន្ត្រីទ័ពកម្ពុជាបានស្នើសុំទ័ពជំនួយអណ្ណាម ស្ដេចអណ្ណាមព្រះនាម មិញម៉ាង (Minh Mang) បានយល់ព្រមដោយបញ្ជូនទ័ពជំនួយអណ្ណាម ១,៤០០០ (ជាង១មុឺននាក់)  មកជួយកម្ពុជា ក្នុងលក្ខណ កម្ពុជាត្រូវបើកសិទ្ធដល់ប្រជាជនអណ្ណាមក្នុងការចូលមករស់នៅកម្ពុជា ។ ក្រោយពេលមានកម្លាំងទ័ពអណ្ណាម និង មានសញ្ញវុធរបស់អណ្ណាមមកជួយច្រើន កងទ័ពសៀមបានបរាជ័យ និងបានដកទ័ពត្រឡប់ទៅវិញផងដែរ ។ John P. Armstrong (1964) Sihanouk Speaks, Publisher: Walker Original from the University of Michigan p.161 ISBN: 9780598440815, 059844081X   A. Dirk Moses (2008) Empire, Colony, Genocide Conquest, Occupation, and Subaltern Resistance in World History, Publisher: Berghahn Books p.491 ISBN: 9781845454524, 1845454529
ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២: ចម្បាំងសៀម-អណ្ណាម ច្រកសមុទ្រកំពង់សោម  ១៨៣៧

ចម្បាំងសៀម-អណ្ណាម ច្រកសមុទ្រកំពង់សោម  ១៨៣៧ 
Siamese-Annamite battle, Kampong Som Strait, 1837

ក្រោយការស្លាប់អ្នកអង្គម្ចាស់ អង្គស្ងួន សៀមមានបំណងលើករាជបុត្រទី៣ របស់ព្រះអង្គអេង គឺព្រះអង្គអុិម (Ang Em II) ឱ្យឡើងសោយរាជនៅកម្ពុជាដើម្បីជាប្រយោជន៍ខ្លួនជាបន្តទៀត ដូចនេះសៀមត្រូវច្បាំងកម្ចាត់អណ្ណាមចេញពីកម្ពុជា ។ យោងតាមសន្ធិសញ្ញាសម្ព័នមិត្ត កម្ពុជា-អណ្ណាមក្នុងរាជព្រះអង្គចន្ទ ស្ដេចអណ្ណាម មិញម៉ាង បានចាត់ នាយឧត្ដមសេនីយ៍ នាម "ទ្រុង មិញយ៉ាង" (Truong Minh Giang) ដែលកាន់កិច្ចការទ័ពនៅភ្នំពេញ ឱ្យត្រៀមយុត្តិសាស្ត្រទ័ពនៅស្រុកបន្ទាយមាស ខេត្តកំពត ដើម្បីត្រៀមខ្លួនទប់ទល់និងកងកម្លាំងទ័ពសៀម ដែលឡើង តាមច្រកសមុទ្រកម្ពុជា ដែលពត៌មាននេះត្រូវបានផ្ដល់ តាមរយៈក្រុមចារកិច្ចរបស់អណ្ណាម ។ គ.សករាជ ១៨៣៧ កងទ័ពសៀមប្រមាណជា ១០,០០០ (១មុឺននាក់) បានចូលតាមច្រកសមុទ្រកំពង់សោម ដូចនេះមេទ័ពអណ្ណាមក៏ចេញទ័ពពីខេត្តកំពត ដែលមានចំនួន ១២,០០០ (ជាង១មុឺននាក់) ចូលច្បាំងនិងកងទ័ពសៀមនៅច្រកសមុទ្រកំពង់សោម ដោយសារតែពួកអណ្ណាមបានរៀបចំយុត្តិសាស្ត្រទ័ពទុកជាមុន ដូចនេះសៀមបានបរាជ័យម្ដងទៀត ។ Centre national de la recherche scientifique (France) (1872) Journal asiatique, Publisher: Société asiatique. Original from the University of Michigan p.113
ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២: ចារកម្មសៀមបំពុលព្រះមហាក្សត្រីអង្គមុី ១៨៤០

ចារកម្មសៀមបំពុលព្រះមហាក្សត្រីអង្គមុី ១៨៤០ 
Siamese spies poison Queen Ang Mey 1840

ក្រោយពេលសៀមបរាជ័យនៅច្រកសមុទ្រកំពង់សោម សៀមបានតែតាងព្រះអង្គអុឹម (Ang EM II) ជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តបាត់ដំបង ហើយសៀមបានបញ្ជូនក្រុមចារកម្មរបស់ខ្លួនមកបំពុល ព្រះមហាក្សត្រីអង្គមុី ធ្វើឱ្យទ្រង់ធ្លាក់ព្រះកាយកើតរោគប្រឈួនបាត់បង់សតិទៅជាមនុស្សឆ្គួត ដើម្បីត្រៀមចរចារជាមួយអណ្ណាមលើក ព្រះអង្គអុឹម ឱ្យឡើងស្នងរាជ្យ ។ គ.សករាជ ១៨៤០ ការដែលព្រះមហាក្សត្រីកម្ពុជាកើតរោគឆ្គួត ត្រូវបានខ្យល់ខ្ចាយទូទាំងព្រះនគរ ដូចនេះក្រុមមន្ត្រីកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវស្វែងរកអ្នកស្នងរាជ្យផងដែរ ។ ឧត្ដមសេនីយ៍អណ្ណាម ទ្រុងមិញយ៉ាង ក្រោយដឹងរឿងនេះបានបញ្ជូនក្រុមចារកម្មរបស់ខ្លួនទៅបាត់ដំបង ដើម្បីចាប់នាំព្រះអង្គអុឹម យកទៅឃុំខ្លួននៅក្រុងហ្វេ ចំណែកឯព្រះមហាក្សត្រីអង្គមុី ត្រូវបានពួកអណ្ណាមស្នើលោក ឧបរាជរស់ សុំយាងទ្រង់ទៅព្យាបាលនៅក្រុងសៃហ្គន (Saigon) នគរអណ្ណាម ចំណែកឯព្រះអង្គឌួង ពេលនោះស្ថិតនៅក្រុងបាងកកនៅឡើយ ។ Société Asiatique (1872) Journal asiatique ou recueil de mémoires d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux · Volume 20, Publisher: Soc. Original from:the Bavarian State Library
ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២: ចុងបញ្ចប់នៃរាជ-ក្សត្រីអង្គមុី

ចុងបញ្ចប់នៃរាជ-ក្សត្រីអង្គមុី 
The End of reign - of Queen Ang Mey

គ.សករាជ ១៨៤១ សៀមបានរៀបគម្រោងដោយបញ្ជូនព្រះបាទអង្គឌួង ជាសម្ងាត់មកតាមផ្លូវទឹក ខេត្តកំពត មកដល់អង្គរបុរី ខេត្តតាកែវ ឱ្យលាក់ខ្លួនទីនេះដើម្បីត្រៀឡើងសោយរាជនៅក្រុងឧដុង្គ ហើយសៀមរៀបចំពលសេនាមួយក្រុមប្រមាណជា ៥០០ នាក់ ក្លែងធ្វើជាដង្ហែរព្រះអង្គដួងពីខេត្តពោធិ៍សាត់ដើម្បីបញ្ឆោតពួកអណ្ណាម ។ ក្រុមអណ្ណាមស្មានតែសៀមបញ្ជូនព្រះអង្គឌួងតាមពោធិ៍សាត់ ក៏ទៅរាំងស្ទាក់ផ្លូវ ក្រុមចារកិច្ចកម្ពុជា ក៏បញ្ជូនដំណឹងទៅឱ្យព្រះអង្គឌួងនៅខេត្តតាកែវ ឡើងមកសោយរាជនៅឧដុង្គក្នុងឆ្នាំ ១៨៤១ នៃ ស.ករាជ ។ ក្រោយពេលព្រះអង្គឌួងឡើងសោយរាជភ្លាម កម្ពុជា-សៀម បានជូនលិខិតប្រកាសសង្គ្រាមជាផ្លូវការណ៍ទៅកាន់អណ្ណាម ថាកម្ពុជា-សៀមនិងវាយចូលទីក្រុងសៃហ្គនឱ្យបានជាដាច់ខាត ដូចនេះស្ដេចអណ្ណាម មិញម៉ាង (Minh Mang) មិនចង់មានសង្គ្រាមជាមួយកម្ពុជា-សៀម នោះទេ ដូចនេះស្ដេចអណ្ណាម បានប្រកាសថ្វាយនូវខេត្តកម្ពុជាក្រោមចំនួន ៦ខេត្ត មកឱ្យកម្ពុជាវិញដូចជា៖ ខេត្តព្រះត្រពាំង, (Travinh), ខេត្តលង់ហោ, (Vinh Long), ខេត្តបារាជ (Long Xuyên), ខេត្តព្រែកឬស្សី (Cần Thơ), ខេត្តពលលាវ (Bac Lieu), ខេត្តកំពង់ឬស្សី (Ben Tre) បូករួមទាំង ខេត្តក្រមួនស ខេត្តទឹកខ្មៅ ត្រូវបាត់បង់ទៅយួននៅថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤៩ ដោយទេសាភិបាលបារាំង ។ ចំណែកក្សត្រីអង្គមុីដែលពួកអណ្ណាមនាំខ្លួនទៅក្រុងសៃហ្គន ត្រូវបានស្ដេចអណ្ណាមបញ្ជូនមកកម្ពុជាវិញក្នុងឆ្នាំ ១៨៤៥ ក្រោយពេលស្ដេចអណ្ណាមថ្មីព្រះនាម "ធីវទ្រី" (Thieu Tri) ចុះបេសកទូតមកអបអរពិធីគ្រងរាជរបស់ព្រះបាទអង្គឌួង ។ ចំណែកឯកំណត់ត្រារបស់លោក ហ្សង់មូរ៉ា (Jean Moura) លោកបានប្រទះឃើញក្សត្រីអង្គមុី នៅឯកក្រុងឧដុង្គ ក្នុងដំណើររបស់លោកពីភ្នំពេញទៅឧដុង្គ ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨ ដែលមានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅ "Le royaume du Cambodge Volume 1" ចេញផ្សាយឆ្នាំ ១៨៨៣ ។ Centre national de la recherche scientifique (France) (1872) Journal asiatique, Publisher: Société asiatique. Original from the University of Michigan p.113
ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២: កំណត់ចំណាំ

កំណត់ចំណាំ 
* ក្រុមបុរាណាចារ្យ៖ បញ្ចាក់

ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ចាប់ពីស្ដេចជ័យជេស្ឋាទី២ មកដល់រាជ ក្សត្រីអង្គមុី ត្រូវបានអ្នកប្រវត្តិវិទូមួយចំនួនសរសេរលាបពណ៌មួលបង្កាច់បង្ខូចខ្សែរស្ដេច ចាប់ពីសម័យលន់នល់ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ អ្នកប្រវត្តិទូនិយមសៀម សរសេរ ជ័យជេស្ឋា ទៅជា ជ័យជេដ្ឋា ទាំងក្បាលពួកគេមិនស្គាល់ពាក្យរាជសព្ទផង ។ មិនមានកំណត់ត្រា ឬ ភស្តុតាងណាមួយ របស់ប្រវត្តិវិទូអន្តរជាតិ ថាកម្ពុជាក្រោមអណានិគមយួនក្នុងរាជអង្គចន្ទទី២ និង អង្គមុី នោះទេ កម្ពុជា និង យួន ពេលនោះគ្រាន់តែចងសម្ព័នមិត្តនិងគ្នាប៉ុនណោះ អ្នកដែលថាយួនបង្ខំខែ្មរ ចាប់ផ្សឹកព្រះសង្ឃ ស្លៀវពាក់អាវផាយ ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវយួនគ្រប់គ្រងជាដើម វាគឺជាចេតនាមួយដែលសរសេរឡើងដើម្បីបង្កើនជាតិនិយម ក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ប៉ុនណោះ ។ គួរបញ្ចាក់ថា ប្រវត្តិសាសពិត ប្រទេសកម្ពុជាក្រោមអណានិគមបារាំងតែមួយគត់ ។ ចំពោះកំណត់ត្រាដែលថាយួនគ្រប់គ្រងកម្ពុជា ប្ដូរឈ្មោះខេត្តក្រុងកម្ពុជា ភ្នំពេញ ទៅជាណាំវ៉ាង, កំពង់ស្ពឺ ទៅជាឡុងទង វាជារឿងរបស់យួនដែលកត់ត្រាចំណេញនយោបាយ ដូចពួកសៀមបច្ចុប្បន្នដែលកត់ត្រាថា កម្ពុជាក្រោមអាណានិគមសៀម 432 ឆ្នាំ ក្រោយការដួលរលំក្រុងលង្វែក វាជារឿងរបស់ពួកសៀម សំខាន់ប្រវត្តិវិទូអន្តរជាតិ និង ខ្លួនយើងដែលជាខ្មែរផ្ទាល់តើយល់ព្រមតាមប្រវត្តិសាស្ត្រដែលជាតិសាសន៍នេះបំផ្លៃដែល ឬ ទេ ? រឿងដែលគួរឱ្យអស់សំណើច ពួកក្មេងប្រវត្តិសាស្ត្រផុសពេញបណ្ដាញសង្គម មន្ត្រីយួនអុងខាំម៉ា លើកពលសេនា ១ពានាក់ដាក់អណានិគមលើកម្ពុជា និពន្ធបន្ថែមខ្លួនឯង ហើយយកទៅផ្សារភ្ជាប់ ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ ? យួនចង់ដាក់អណានិគមលើខ្មែរ ត្រូវឆ្លងកាត់ កងទ័ពជាតិកម្ពុជា ឆ្លងកាត់ ក្រសួងការពារជាតិ ក្រសួងមាហាផ្ទៃ ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង កម្ពុជាមានក្រុមចារកម្ម ក្រុមចារកិច្ចដូចគ្នា ដូចនេះ ប្រវត្តិសាស្ត្រពិតមានភាពស្មុគស្មាញ មិនមែនសរសេរមកបែបលក្ខណៈព្រេងនិទាន បៃឡុកបៃឡក្មេងលេងដូចពួកឯងគិតទេ ។
ក្រុមបុរាណាចារ្យ សង្ឃឹមថា ក្រុមក្មេងជំនាន់ក្រោយ និង ក្រុមបណ្ឌិតជំនាន់ក្រោយ មុននិងចែកចាយ ប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិកម្ពុជាសូមសិក្សាឱ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ សូមអរគុណ ។
ស្រីសុរិយោវង្ស

ស្រីសុរិយោវង្ស 250px រជ្ជកាល ១៣៥២-១៣៦៩
ចក្រភពខ្មែរគ្រងរាជ​លើកទី១ - ១៣៥២  លើកទី២ - ១៣៥៧រាជសម័យ ចុងសម័យកាលអង្គរព្រះនាមពេញ​​​ព្រះរាជឱង្ការ ស្រីសុរិយោវង្សមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា ក្សត្រមុន លំពង្សរាជារាជបន្ត បរមរាមាទី១សន្តិវង្ស រាជវង្ស​អង្គរប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រា  បុត្របរមរាមាទី១  ធម្មរាជាទី១ចូលទីវង្គត់ ១៣៦៩ ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និង ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា  លទ្ធិ​ជំនឿ ជំនឿ​លើពពួកទេវតា 

ស្រីសុរិយោវង្ស (អង់គ្លេស: Srei Soriyoavong) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៣៦៩) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៣៥២-១៣៦៩) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ជាលើកទី២នៅ រាជធានីអង្គរ គ.សករាជ ១៣៥៧ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះរាជឱង្ការ ស្រីសុរិយោវង្ស" ព្រះអង្គជាប្អូនជីដូនមួយ និង ព្រះលំពង្សរាជា ដែលត្រូវបានពួកសៀមវាយបែករាជធានីអង្គរ ហើយព្រះអង្គបានចាកចេញទៅសុំជំនួយកងទ័ពពីស្ដេចឡាវ និងបានលើកទ័ពមកបណ្ដេញពួកសៀមចេញពីក្រុងអង្គរ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥៧ នៃគ.សករាជ ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
ស្រីសុរិយោវង្ស: ជីវិតចាប់ផ្ដើម

ជីវិតចាប់ផ្ដើម 
Early Life

ស្រីសុរិយោវង្ស មានបិតាព្រះនាម ស្រីសុគន្ធចក្រ និង មានមាតាព្រះនាម មាលា ទេវី ហើយព្រះអង្គមានបុត្រពីរអង្គ ទី១ បរមរាមាទី១ និង បុត្រទី២ ធម្មរាជាទី១ សុទ្ធតែបានឡើងគ្រងរាជបន្តពីព្រះអង្គ ហើយទ្រង់ត្រូវជាប្អូនជីដូនមួយ ជាមួយនិង ព្រះលំពង្សរាជា ដែលមានឋានៈជាមហាឧបរាជ (រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ) នៅពេលដែលសៀមលើកទ័ពមកវាយក្រុងអង្គរ ព្រះអង្គនេះហើយ ដែលលើកទ័ពច្បាំងនិងសៀមអស់រយៈពេល ១ឆ្នាំ ៥ខែ និងបានសាងសង់ជញ្ជាំងក្រុងអង្គរកម្ពស់ ៨ម៉ែត្រ ទប់ទល់និងកងទ័ពសៀមចុងក្រោយ អស់រយៈពេល ៥ខែ ទើបព្រះអង្គទៅសុំជំនួយកងទ័ពពីស្ដេចឡាវ ព្រះនាម "ហ្វាង៉ាំ" (Fa Ngum) នៃនគរឡានឆាង បានចំនួន ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) លើកមកបណ្ដេញពួកសៀម ចេញពីក្រុងអង្គរ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥៧ នៃគ.សករាជ និង បន្តធ្វើសង្គ្រាមនិងពួកសៀមយកបានអាណាខែត្រ មួយចំនួនពីសៀមមកវិញផងដែរ ។ ក្រោយពេលទ្រង់វាយបណ្ដេញទ័ពសៀមចេញពីអង្គររួចទ្រង់បានចាត់តំណាងទូត ឱ្យបញ្ជូនសួយសាអាករ និងថ្វាយអំណោយ ជាព្រះពុទ្ធបដិមារធ្វើពីសំរិទ្ធលាយមាស និង ប្រាក់ មួយអង្គទុកជាអំណោយ ដែលត្រូវបានឡាវហៅថា "ព្រះបាង" (Phra Bang) ដើម្បីរក្សាចំណងមិត្តភាពនៃនគរទាំងពីរផងដែរ ហើយបដិមារនេះ ស្ថិតនៅ ហ្លួងព្រះបាង (Luang Prabang) ប្រទេសឡាវ មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ Eng Soth, Lim Yan (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy), Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917
ស្រីសុរិយោវង្ស: ការរៀបចំប្រទេសជាតិ ឡើងវិញ

ការរៀបចំប្រទេសជាតិ ឡើងវិញ 
Country Reorganization

ក្រោយពេលដណ្ដើមបាន ក្រុងអង្គរមកវិញ ព្រះអង្គបានថ្លែងរាជសារ ទៅកាន់ចៅហ្វាយស្រុកទូទាំងនគរ ជាពិសេសចៅហ្វាយស្រុកនា កម្ពុជាក្រោម ឱ្យប្រមូលទ័ពឡើងវិញ និង បង្កើតគ្រឿងសឹកចម្បាំងជាច្រើន  បូករួមទាំងទូកចម្បាំងផងដែរ ត្រៀមវាយប្រហារសៀម យកទឹកដីត្រឡប់មកវិញ ក្នុងការប្រមូលកងទ័ពនេះ ទ្រង់ប្រមូលកងទ័ពបានប្រមាណជា ១៧០,០០០ (១៧មុឺននាក់) ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥៩ នៃគ.សករាជ ទ្រង់ត្រាសបញ្ជារឱ្យ មេទ័ពខ្មែរ ពញ្ញាចក្រី លើកទ័ព ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) វាយយក ស្រុកនាងរង ត្រឡប់មកវិញ និង បង្គាប់ឱ្យជីករណ្ដៅធំៗ រាយអន្ទាក់ដាក់នៅចម្រូងលំពែង នៅតាមផ្លូវជាច្រើន កងទ័ពសៀម ៦០,០០០ (៦មុឺននាក់) ក៏លើកមកច្បាំងយក ស្រុកនាងរងវិញ ក៏ជាប់អន្ទាក់ធ្លាក់ចូលរណ្ដៅចម្រូងលំពែង ស្លាប់អស់ជាច្រើន កងទ័ពសៀម វាយទៅមុខមិនបានក៏ដកថយត្រឡប់ទៅវិញ មេទ័ពខ្មែរដឹងថាសៀមបាក់ទ័ពដកថយ ក៏បកសំបុត្រមក ស្រីសុរិយោវង្ស សុំជំនួយទ័ព វាយសម្រុកចេញយកបានស្រុក បុរីរម្យ ស្រះកែវ គោកខាន់ សុរិន្ទ និង សុីសាកេត ថែមទៀតផង ឆ្នាំដែលទ្រង់គ្រងរាជនេះហើយជាឆ្នាំដែលទ្រង់នឿយហត់បំផុតក៏ធ្លាក់ខ្លួនប្រឈួនឈឺធ្ងន់ រហូតដល់សោយទីវង្គត់ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៦៩ នៃគ.សករាជ និងត្រូវបាន បុត្រទី១ របស់ទ្រង់ព្រះនាម ព្រះបរមរាមាទី១ ឡើងសើយរាជបន្តពីព្រះអង្គ ។ Société asiatique (1871) Journal asiatique, Volume 99, Publisher: Société asiatique, Original from Lyon Public Library
ស្រីសុរិយោវង្ស: ខ្មែរវាយយកបណ្ដាស្រុកពីសៀមមកវិញ

ខ្មែរវាយយកបណ្ដាស្រុកពីសៀមមកវិញ 
Khmer recaptures districts from Siam

អំឡុងពេលដែលស្ដេចសៀម អ៊ូតងរាជា បានលើកទ័ពទៅវាយយក ឈៀងរ៉ាយ (Chaing Rai) ពីនគរ "ឡានណា" (Lanna) ស្រីសុរិយោវង្ស លឺដំណឹងដូចនេះ បានចាត់ឱ្យមេទ័ពចៅពញ្ញា ពិស្ណុលោក លើកទ័ព ៩០,០០០ (៩មុឺននាក់) វាយចូលនគរសៀមយកបណ្ដាស្រុកត្រឡប់មកវិញ ពិស្ណុលោក បានចាត់កងទ័ពជាពីរកង កងទី១ ជាកងទ័ពជើងទឹក មានចំនួន ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) ជាមួយនិងទូកចម្បាំង ២២០ គ្រឿង កងទី២ ជាទ័ពជើងគោក មានចំនួន ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) វាយប្រហារយកបាន ស្រុកមួយចំនួនដូចជា៖ ត្រាត, ចន្ទបុរី, រយ៉ង, ស្ទឹងជ្រៅ, បស្ចឹមបុរី, និង ជល់បុរី ។ ក្រោយពេល អ៊ូតងរាជា បានជ័យជំនះទៅលើនគរ ឡានណា ទ្រង់បានដឹងដំណឹងថា ខ្មែរលើកទ័ពវាយយកបណ្ដាស្រុកអស់ជាច្រើន ទ្រង់ខឹងខ្លាំងណាស់ចាត់ឱ្យ មេទ័ពធំ រាមាសូរ និង មេទ័ពជើងទឹកសៀម ជ័យតំរោង លើកទ័ព ២០០,០០០ (២សែននាក់) ជាមួយទូកចម្បាំង ២៥០ វាយបកត្រឡប់មកវិញ កងទ័ពជើងទឹកសៀម មានកាំភ្លើងធំ និង មានចំនួនច្រើនជាង បានវាយប្រហារយកបាន ស្រុកមួយចំនួន ត្រឡប់ទៅវិញដូជា៖ ជល់បុរី, រយ៉ង, ចន្ទបុរី បស្ចឹមបុរី និង បុរីរម្យ ហើយបានធ្វើឃាត មេទ័ពខ្មែរ ពញ្ញាពិស្ណុលោក នាពេលនោះ បន្ទាប់ពីសៀមប្រើប្រាស់គ្រាប់ព្រួញបាញ់ប្រហារមកទូកចម្បាំងខ្មែរ ប្រមាណជា ៥០មុឺនដើម ហើយសង្គ្រាមដណ្ដើមស្រុកភាគខាងលិចប្រទាញប្រទង់គ្នាទៅមក រវាងកងទ័ព ខ្មែរ-សៀម បានចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំ ១៣៥៩ ដល់ ឆ្នាំ ១៣៦៧ នៃគ.សករាជ ។ Michael Theodore Vickery (1977) Cambodia After Angkor: The Chronicular Evidence for the Fourteenth to Sixteenth Centuries, Volume 2, Publisher: Yale University., Original from the University of Michigan p.1506
ស្រីសុរិយោវង្ស: ក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស

ក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស 
Royal family

 ស្រីសុរិយោវង្ស បុត្រ  ព្រះលំពង្សរាជា ជាបងជីដូនមួយ ជាមួយព្រះស្រីសុរិយោវង្ស, ហើយព្រះស្រីសុរិយោវង្សមានបុត្រចំនួន ២អង្គ ។ បរមរាមាទី១  ធម្មរាជាទី១

 Srei Soriyoavong Son  Lompong Reachea  is a cousin of Soriyoavong, and Soriyoavong has two son. Borom Reamea I  Dhamma Reachea I
ស្រីសុរិយោវង្ស: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
ស្រីសុវត្ថិ

​

ព្រះស្រីសុវត្ថិ ទ្រង់ត្រូវជាបុត្រព្រះរាមេសូរ និងត្រូវជាព្រះនត្តារបស់ព្រះបាទឧទង ក្នុងរាជវង្សឧទង។
ស្រីសូទិព្វវាំងនូរ

ឧកញ៉ាស្រីសូទិព្វវាំងនូរ (កាន់.១៥១៦-១៥៦៧) ជាសេនានៃព្រះបាទចន្ទរាជា។ យសសក្ដិពីមុនជា ចៅពញាសេនាសមសក្ដិនូរ។
ស្រីស្វាងវង្ស

ស្រីស្វាងវង្ស (ឡាវ ເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງ) (១៤ កក្កដា ១៨៨៥ - ២៩ តុលា ១៩៥៩) គឺជាស្តេចនៃ នគរ ហ្លួងព្រះបាំង ហើយក្រោយមកជា ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ ចាប់ពីថ្ងៃទី ២៨ ខែមេសាឆ្នាំ ១៩០៤ រហូតដល់ទ្រង់បានសោយទិវង្គតនៅថ្ងៃទី ២៩ ខែតុលាឆ្នាំ ១៩៥៩ ។ 
រូបភាពតូច|ព្រះឆាយាលក្ខណ៍ព្រះបាទស្រីស្វាងវង្ស
ស្រីស្វាងវង្ស: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
ព្រះអង្គជាអ្នកបានស្នងរាជ្យបន្តពីបិតារបស់ទ្រង់ជាស្តេច ហ្លួងព្រះបាង បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់បិតារបស់ទ្រង់នៅថ្ងៃទី ២៥ ខែមីនាឆ្នាំ ១៩០៤។ ហ្លួងព្រះបាងគឺជាអាណាព្យាបាលបារាំងនៅឥណ្ឌូចិនបារាំង។ ព្រះអង្គឡើងគ្រងរាជ្យនៅឯព្រះបរមរាជវាំងចាស់ហ្លួងព្រះបាងថ្ងៃទី ១៥ ខែមេសាឆ្នាំ ១៩០៤ ហើយត្រូវបានគ្រងរាជ្យជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ៤ ខែមីនាឆ្នាំ ១៩០៥។ ក្នុងកំឡុងពេលដំបូងនៃរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គជនជាតិបារាំងបានសាងសង់ព្រះបរមរាជវាំងដ៏ល្អឆើតឆាយមួយសម្រាប់ព្រះអង្គគឺ ព្រះបរមរាជវាំងហ្លួងព្រះបាង សម្រាប់ការប្រើប្រាស់លំនៅដ្ឋានគង់នៅអចិន្ត្រៃយរបស់ទ្រង់។ នៅក្រោមអាណាចក្ររបស់ទ្រង់ ទ្រង់បានរួបរួម ខេត្ត ហួ ផាន់ ឆ្នាំ១៩៣១ហួហ្កាង ខ្វែងជើងខ្វែង និង វៀងចន្ទន៍ ឆ្នាំ ១៩៤២ ចំប៉ាសក្ត័ និងខេត្តបលិខាំសៃឆ្នាំ ១៩៤៦

ទ្រង់គឺជាអ្នកគាំទ្រមួយជីវិតនៃការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅឡាវហើយនៅឆ្នាំ ១៩៤៥ គាត់បានបដិសេធមិនសហការជាមួយអ្នកជាតិនិយមឡាវហើយទ្រង់ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនៅពេលដែល ឡាវអ៊ីសារ៉ា ប្រកាសប្រទេសនេះឯករាជ្យ។ នៅខែមេសាឆ្នាំ ១៩៤៦ ជនជាតិបារាំងបានចូលមកគ្រប់គ្រងសាជាថ្មីម្តងទៀតហើយទ្រង់ត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះរាជាឡើងវិញ  ។
ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន

កុរុងឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម ឬស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន(ចិន:持梨陀跋摩, ភិងអ៊ិង:Chílítuóbámó រឺ យ៉ាត់ផេង:ci4lei4-2to4bat6mo4 អានថា ឈីឡេថប៉ាត់ម៉) រជ្ជកាល (គ.ស ៤៣០-៤៤០) គឺ ​ជា​ព្រះរាជបុត្រ​កុរុងកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម។ ព្រះអង្គ​សោយរាជ្យ​បន្ត​ពី​បិតា​ព្រះអង្គ។ ក្សត្រិយ៍អង្គនេះ ប្រហែលជាទាក់ទងដោយព្រះរាជវង្សមុនស្ដេចមកពីនគរប៉ាមោ (នៅក្នុងដែនរាមញ្ញភាគលើ) កាលកុរុងចន្ទនៈសោយទិវង្គតហើយ ក៏បានឡើងសោយរាជ្យជាតំណតមកមានព្រះបរមនាមថា ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម រាប់ជាទី ១ ឬហៅថា ឥន្រ្ទវម៌្ម ទ្រង់មានព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាមដូចម្ដេច នឹងមានព្រះរាជឱរសព្រះរាជធីតាឬទេ មិនប្រាកដ។
ការផែនដី - ក្នុងផ្លូវរដ្ឋប្បសាសនោបាយ កាលក្នុងរវាងឆ្នាំ ព.ស. ៩៧៤- ៩៧៥ ព្រះរាជនគរចាម្ប៉ា បានតែងរាជទូតឲ្យមកសូមខ្ចីកងទ័ពរបស់ក្រុងឝ្រីន្រ្ទវម៌្ម ដើម្បីនឹងយកទៅវាយនគរគាវចូវ (នគរគងកិង រឺ តុងកឹង) របស់ចិន តែទ្រង់ពុំបានថ្វាយទៅតាមសុំ។ មកក្នុងរវាងឆ្នាំ ព.ស. ៩៧៧- ៩៨១ កុរុងឝ្រីន្រ្ទវម៌្មបានតែងរាជទូតឲ្យនាំរាជសារនឹងរាជបណ្ណាការទៅសូមចងសម្ព័ន្ធនឹងប្រទេសចិន។ ព្រះមានក្សត្រិយ៍ប្រទេសខ្មែរបានចងសម្ពន្ធមេត្រីនឹងប្រទេសចិន ជាគ្រាទី ២ ក្នុង រជ្ជកាលនេះ។ ព្រះអង្គ​នៅ​តែ​រក្សា​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន​ជាប់​ជានិច្ច។ ក្នុង​គ.ស​៤៣៤ ៤៣៥ និង ៤៣៨ ព្រះអង្គ​ធ្លាប់​បាន​បញ្ជូន​អគ្គរាជទូត​ទៅ​ចង​ស្ពាន​មេត្រី​ជាមួយនឹង​ ព្រះចៅអធិរាជ​ចិន​ឈ្មោះ វេន ក្នុង​ព្រះរាជវង្ស​សុង។
ស្រីឥន្ទ្រាទិត្យ

ពុកឃុនឝ្រីឥន្ទ្រាទិត្យ រឺ ពញារោង (; ; ?  – ១២៧០) បានសោយរាជ្យនៅអាណាចក្រសុខោទ័យចាប់ពីឆ្នាំ១២៣៨ ដល់រង្វង់ឆ្នាំ១២៧០។ ទ្រង់ត្រូវបានគេលើកសរសើរថាជាស្ថាបនិកនៃ រាជវង្សព្រះរោង ដែលរាជវង្សនេះខ្លួនឯងត្រូវបានចាត់ទុកថាជារាជវង្សឝ្យាមដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយក៏មានការអះអាងលើសពីឋានៈនេះ: ថាជាអណ្ដូងអរិយធម៌ច្បាស់លាស់មួយក្នុងតំបន់ចំណាំតែហៅដោយជនបរទេសថា "សៀម"ៗ (ខ្មែរ:ស្យាម, ចិន: សៀន, ។ល។) ហើយក៏ជារាជវង្សមួយដែលបានរំដោះមឿងថៃជាច្រើនពីច្រវាក់នឹមរបស់ខ្មែរផងដែរ។
ស្រីឥន្ទ្រាទិត្យ: ព្រះនាម

ព្រះនាម
១. បាងក្លាងហ្វា

២. ឝ្រីឥន្ទ្រាទិត្យ

៣. អរុណរាជ

៤. ឝៃយរ័ងតរាជ រឺ ឝុរ័ងតរាជ រឺ ឝៃយមរងតរាជ រឺ រ័ងតរាជ

៥. ព្រះរោង រឺ រោចមរាជ

៦. ព្រះឥន្ទ្រា រឺ ពុកឥន្ទ្រា
ស្រីឥន្ទ្រាទិត្យ: ការលំបាកក្នុងការប្រែសំរួល

ការលំបាកក្នុងការប្រែសំរួល 
ដើមឡើយគេស្គាល់ថា ពុកឃុនបាងក្លាងហាវ  ប្រែថា លោកម្ចាស់គ្រងមេឃ ភាពចំរូងចំរាស់ជុំវិញព្រះនាមនេះបង្ហាញនូវភាពមានកំរិតនៃអភិលេខន៍ (ចារឹកលេខន៍ រឺ ចារឹកសាស្ត្រ)។ វិទ្យាសាស្ត្រនេះសិក្សាអំពីចារឹក រឺ អភិលេខន៍ជាសំណេរ ដើម្បីកំណត់លេខតា បញ្ជាក់អត្ថន័យ បញ្ជាក់ពីរបៀបប្រើប្រាស់តាមរយៈកាលបរិច្ឆេទ និងបរិបទវប្បធម៌។ អត្ថបទនានាដែលបានចារលើសិលាចារឹកជារឿយៗបានបាត់បង់ផ្នែកខាងលើ រឺ ខាងក្រោម ត្រង់កន្លែងមួយដែលគេគិតថាមានកាលកំណត់ ជារឿងលំបាកក្នុងការទាញសេចក្ដីសន្និដ្ឋានអំពីសំណេរ និង អ្នកនិពន្ធ។ អ្វីដែលបានទាញចេញជាពិសេសពីចារឹកលេខន៍គឺជាចំណុចសំខាន់ខាងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃចារឹក ប្រៀបដូូចជាឯកសារមួយ ហើយវាក៏ជាតំលៃសិល្បៈនៃបទតែងសេចក្ដីខាងអក្សរសាស្ត្រ។ ភាពស្មុគស្មាញទាំងនេះនាំអោយគេយល់ថាអ្នកដឹកនាំនៅគ្រាដំបូងនៃឆាកជីវិតជាធម្មតាបានយកងារជា ហ្វា (หาว)។
ស្រីឥន្ទ្រាទិត្យ: ពេញវ័យ

ពេញវ័យ
ចំណែកឯ​នាយ​រោង​ វិញ​ក៏​បាន​ពេញវ័យ​ដែរ​ ​ក្រោយ​ដែល​គង់​ស្រមូវ​បាន​ចូល​មរណៈកាល​ទៅ​ ​នាយ​រោង​បាន​ឡើង​ឋានៈ​ជំនួស​ឪពុក​ ​ជា​មេក្រុម​កង​កំណែន​ដឹក​ជញ្ជូន​ទឹក​ ​និង​ត្រី​កន្ធរ​ ​យក​មក​ថ្វាយ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ។​ ​ថ្ងៃមួយ ដល់​ពេលវេលា​ដែល​ត្រូវ​តែ​នាំ​ពល​កំណែន​ទៅ​ដងទឹក​យក​ទៅ​ថ្វាយ​ស្ដេច​ខ្មែរ​ ​នាយ​រោង​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​ក្រុម​កំណែន​ទាំងនោះ​ ​ត្បាញ​កញ្ជើ​ឲ្យ​ញឹក​ល្អិត​ជាទី​បំផុត​ ​ហើយ​ឲ្យ​នាំ​គ្នា​ដងទឹក​យក​ទៅ​ចាក់​ដាក់​ក្នុង​កញ្ជើ​ទាំងនោះ​ ​កញ្ជើ​នោះ​មានឈ្មោះ​ជាប់​មក​ថា​ ​ជាល​ភ្នែក​ក្រួច។​ ​បន្ទាប់​មក នាយ​រោង​និយាយ​បង្គាប់​ទៅ​កាន់​ជាល​ទាំងនោះ​ឲ្យធ្វើ​ដូច​ម្ដេច​កុំឲ្យ​ទឹក​លេច​ចេញ​សោះ។​ ​ទិព្វ​ដូច​មាត់​មែន​ ​ទឹក​ឥត​មាន​ជ្រាប​លេច​បន្ដិច​ឡើយ។​ ​ទឹក​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ត្រូវ​បាន​នាយ​រោង​ដឹក​ជញ្ជូន​យក​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះ​ បទុមសូរ្យវង្ស​នៅ​ឯ​ព្រះ​មហានគរ ។​

ពញា​រោង​ ​កាល​អាយុ​១១​ឆ្នាំ បើ​តាម​ពង្សាវតារ​ ​របស់​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​នុព្វរតន៍​កូន​ព្រះបាទ​អង្គឌួង​នា​ឱកាស​អុំទូក​លេង​កំសាន្ដ​នៅ​ជិត​ផ្ទះ​ ​ធ្លាប់​ត្រូវ​បាន​ខ្សែទឹក​ហូរ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ ​ទាញ​នាំ​ទូក​រក​អុំ​បញ្ច្រាស​ទឹក​ឡើង​ត្រលប់​មក​ផ្ទះ​វិញ​មិន​រួច។​ ​គ្រានោះ​ដោយ​អស់កំលាំងកំហែង​ ​ពញា​រោង​ក៏​ស្រែក​បញ្ជា​ឲ្យ​ទឹក​ហូរ​បញ្ច្រាស​ត្រលប់​ឡើង​លើ​វិញ​ ​ដើម្បី​នាំ​ទូក​ខ្លួន​យក​ទៅ​ដាក់​ឲ្យ​ដល់​ផ្ទះ។​ ​រំពេច​នោះ ទឹក​ក៏​ហូរ​បញ្ច្រាស​ឡើង​ទៅ​លើ​វិញ​មែន​ ​ហើយ​នាំ​ទូក​ពញា​រោង​ទៅ​ដល់​ផ្ទះ​ដូច​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា​ ​យស់​ឃើញ​ភាព​អច្ឆរិយៈ​អស្ចារ្យ​ដូច្នេះ​ ​ពញា​រោង​ដឹង​ច្បាស់​ថា​ខ្លួន​មាន​ឫទ្ធានុភាព​មានបុណ្យ​បារមី​មាន​មាត់ទិព្វ​ ​ពី​ថ្ងៃ​នោះ​មក​ ​ពញា​រោង​ខំ​ចិញ្ចឹម​លាក់​អាថ៌​កំបាំង​នេះ​ជា​រៀង​រហូត។​

ចំណែក ​ព្រះបាទបទុមសុរិយវង្សដោយសារ​មាន​ព្រះ​នេត្រ​ទិព្វ​ ​ព្រះ​អង្គ​បានដឹង​បាន​យល់​នូវ​អស់​ព្រឹត្ដិការណ៍​ ​ព្រះ​អង្គ​បានដឹង​ថា​ ​អ្នកមាន​បុណ្យ​មាត់ទិព្វ​បាន​កើតឡើង​ហើយ​ ​ព្រះ​អង្គ​នឹកគិត​ឃើញ​ថា​ ​មិន​ងាយ​នឹង​ចាប់​ពញា​រោង​នេះ​ឡើយ។​ ​ព្រះ​អង្គ​កោះ​ប្រជុំ​អស់​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​ ​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ដ៏​ធំ​នេះ។​ ​ព្រះ​អង្គ​យល់​ឃើញ​ថា​តទៅ​អនាគត​ ​ប្រទេស​សៀម​នឹង​មាន​ស្ដេច​មួយ​អង្គ​ ​ដែល​គេ​ពុំ​អាច​កំទេច​បាន​ឡើយ។​ ​ដូច្នេះ​គេ​ត្រូវ​តែ​ចាត់​ទុក​ស្រុក​សៀម​ដោយ​ឡែក​ ​ដោយ​មិន​ចាំ​នាំ​សួយសារអាករ​មក​ថ្វាយ​ស្ដេច​ស្រុក​ខ្មែរ​ដូច​សព្វ​ដងនោះ​ទៀត​ទេ។​
ស្រីឥន្ទ្រាទិត្យ: អំណានបន្ថែម

អំណានបន្ថែម 

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រថៃ
Category:ព្រះអង្គម្ចាស់ក្នុងរឿងនិទានខ្មែរ
ស្រុក

ស្រុកគឺជាប្រភេទនៃបំណែងចែករដ្ឋបាលមួយ ក្នុងប្រទេសមួយចំនួនដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលដែនដី។ អង្គភាពខ្លះដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាស្រុកប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងទៅតាមទំហំ ដែលលាតសន្ធឹងអាស្រ័យទៅតាមបណ្ដាតំបន់ ឬ អាណាស្រុក ក្រុងជាច្រើន ឬ បំណែងចែករងនៃបណ្ដាក្រុងទាំងមូល។
ស្រុក: កម្ពុជា

កម្ពុជា

ស្រុក តាមច្បាប់រដ្ឋបាលថ្មីរបស់កម្ពុជាវាជាបំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ទីពីរបន្ទាប់ពីខេត្ត ដែលមានឋានៈស្មើនឹង ក្រុង និង ខណ្ឌ នៃរាជធានីភ្នំពេញ។ បំណែងចែករដ្ឋបាលនេះមានជាយូរមកហើយ ដែលកាលពីជំនាន់​មុន បើតាមសៀវភៅអរិយធម៌ខ្មែររបស់លោក ត្រឹង-ងារ បានសរសេរថានៅសម័យក្រោយអង្គរ បំណែ​ង​ចែករដ្ឋបាលខ្មែរ ត្រូវបានបែងចែកដូចតទៅ គឺ តំបន់ទាំងឡាយផ្ដុំគ្នាទៅជា ដី ហើយ​ដែ​ល​ត្រូវបានបែងចែកបន្តទៅទៀត ជា ស្រុក ស្រុកក៏ចែកទៅទៀតជា ភូមិ កាលសម័យនោះ​ចៅហ្វាយស្រុក គេហៅថា ចៅមឿង ហើយ មេភូមិ គេហៅថា ចៅបាន ចំណែកចៅហ្វាយខេត្ត គេហៅ​ថា​ចៅហ្វាយស្រុក ឧទាហរណ៍ ចៅពញាឧទ័យធិរាជ (ជាងារស្ដេចត្រាញ់មួយរូបក្នុងចំណោម​ស្ដេចត្រាញ់​ទាំង​ប្រាំ ស្ថិតក្នុងសម័យស្ដេចកន) ជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តអាសន្ទុក។ តាមរយៈច្បាប់ខាងលើស្រុកអាចចែកទៅជា ឃុំ និង សង្កាត់។ ក្នុងពេលសម័យក្រោយមកទៀតអ្នកដែលកាន់ស្រុកមួយ គេហៅថា មេស្រុក មកដល់​សម័​យ​ក្រោយមកៗ ដល់ឥឡូវហៅថា អភិបាលស្រុក។