អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ: សីល

សីល

ដើម្បីរក្សាចិត្តឲ្យរឹងមាំក្នុងសមាធិ គេចាំបាច់ត្រូវតែវៀរចាក អកុសលកម្ម តាមផ្លូវកាយនិងផ្លូវវាចា ដើម្បីការពារកុំឲ្យកម្ម របស់កាយនិងវាចា ក្លាយជាឧបករណ៍ របស់បាបធម៌ ។ សិក្ខាបទ ត្រូវយកមកប្រើដើម្បី ឲ្យចិត្តបរិសុទ្ធល្អ ។

សម្មាវាចា

សម្មាវាចា បានដល់របៀបដែល បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ ប្រើសំដីរបស់ខ្លួន យ៉ាងប្រពៃបំផុត ។ ក្នុងបិដកបាលី មានសេចក្តីពន្យល់ដូច្នេះថាៈ

តើអ្វីជាសម្មាវាចា? ចេតនាជាហេតុវៀរចាក កិរិយាពោលពាក្យកុហក ពាក្យញុះញង់បំបែកបំបាក់ ពាក្យទ្រគោះបោះបោក ពាក្យរាយមាយឥតប្រយោជន៍ នេះឯងហៅថា សម្មាវាចា ។ សមញ្ញផលសូត្រ Samaññaphala Sutta កេវត្តសូត្រ Kevatta Sutta និងចុន្ទកម្មរបុត្តសូត្រ Cunda Kammaraputta Sutta ពន្យល់ថាៈ

កិរិយាបោះបង់ចោល នូវមុសាវាចា (វាចាខុស)...បុគ្គលនោះនិយាយពាក្យពិត ទ្រទ្រង់តាមសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួល គួរឲ្យទុកចិត្តបាន មិនជាអ្នកក្លែងបន្លំក្នុងលោក...

កិរិយាបោះបង់ចោល នូវបិសុណាវាចា (ពាក្យញុះញង់)...អ្វីដែលបុគ្គលនោះឭ ពីមនុស្សក្នុងទីនេះ មិនយកទៅប្រាប់មនុស្សក្នុងទីនោះ ដើម្បីបំបែកបំបាក់អ្នកទាំងនោះ ពីមនុស្សក្នុងទីនេះ...ដូច្នេះអ្នកដែលបែកបាក់គ្នា ក៏បានជានឹងគ្នាវិញ ឬក៏ពង្រឹងការស្រុះស្រួលគ្នា ដែលគេមានស្រាប់ហើយ...បុគ្គលនោះស្រឡាញ់ ការស្រុះស្រួលគ្នា សេចក្តីរីករាយ ក្នុងការស្រុះស្រួលគ្នា សប្បាយនឹងការស្រុះស្រួលគ្នា និយាយពីអ្វីដែលនាំមកនូវការស្រុះស្រួលគ្នា...

កិរិយាបោះបង់ចោល នូវផរុសាវាចា (វាចាអាក្រក់)...បុគ្គលនោះនិយាយពាក្យ ដែលពិរោះដល់ត្រចៀក ដែលជាទីស្រឡាញ់ ជាទីចូលចិត្ត ជាពាក្យគោរព ដែលធ្វើឲ្យមនុស្សទាំងឡាយ រំភើបនិងរីករាយ...

កិរិយាបោះបង់ចោល នូវសម្ផប្បលាបវាចា (វាចាឥតប្រយោជន៍)...បុគ្គលនោះនិយាយពាក្យត្រូវតាមកាល និយាយអ្វីដែលពិត អ្វីដែលស្របគ្នានឹងទិសដៅ នឹងព្រះធម៌និងព្រះវិន័យ ។ បុគ្គលនោះនិយាយពាក្យ មានតម្លៃ សមគួរដល់កាល ដែលគួរនឹងនិយាយ ដែលមិនចេញក្រៅទិសដៅ ដែលជាប់ទាក់ទង ក្នុងទិសដៅ... ។
អភយសូត្រពន្យល់ដូច្នេះថាៈ

ក្នុងខណៈនៃពាក្យណា ដែលព្រះតថាគតដឹងថា មិនប្រាកដ មិនពិត មិនមានប្រយោជន៍ (ឬមិនទាក់ទងនឹងទិសដៅ) មិនជាទីស្រឡាញ់ មិនជាទីពេញចិត្ត របស់ជនដទៃ ព្រះអង្គមិនពោលនូវពាក្យ ទាំងនោះទេ ។
ក្នុងខណៈនៃពាក្យណា ដែលព្រះតថាគតដឹងថា ជាពាក្យប្រាកដ ពាក្យពិត មិនមានប្រយោជន៍ មិនជាទីស្រឡាញ់ មិនជាទីពេញចិត្ត របស់ជនដទៃ ព្រះអង្គមិន ពោលនូវពាក្យ ទាំងនោះទេ ។

ក្នុងខណៈនៃពាក្យណា ដែលព្រះតថាគតដឹងថា ជាពាក្យប្រាកដ ពាក្យពិត ពាក្យមានប្រយោជន៍ ប៉ុន្តែមិនជាទីស្រឡាញ់ មិនជាទីពេញចិត្ត របស់ជនដទៃ ព្រះអង្គដឹងពេល ដែលគួរនឹងពោលពាក្យទាំងនោះ ។

ក្នុងខណៈនៃពាក្យណា ដែលព្រះតថាគតដឹងថា មិនប្រាកដ មិនពិត មិនមានប្រយោជន៍ ប៉ុន្តែជាទីស្រឡាញ់ ជាទីពេញចិត្ត របស់ជនដទៃ ព្រះអង្គមិនពោលនូវពាក្យ ទាំងនោះទេ ។

ក្នុងខណៈនៃពាក្យណា ដែលព្រះតថាគតដឹងថា ជាពាក្យប្រាកដ ពាក្យពិត មិនមានប្រយោជន៍ ប៉ុន្តែជាទីស្រឡាញ់ ជាទីពេញចិត្ត របស់ជនដទៃ ព្រះអង្គមិនពោល នូវពាក្យទាំងនោះទេ ។

ក្នុងខណៈនៃពាក្យណា ដែលព្រះតថាគតដឹងថា ជាពាក្យប្រាកដ ពាក្យពិត ពាក្យមានប្រយោជន៍ ហើយជាទីស្រឡាញ់ ហើយជាទីពេញចិត្ត របស់ជនដទៃ ព្រះអង្គដឹងពេល ដែលគួរនឹងពោលពាក្យទាំងនោះ ។
តើព្រោះហេតុអ្វី? 

ព្រោះព្រះតថាគត មានសេចក្តីអាណិតអាសូរ ចំពោះសត្វមានជីវិត ។ នៅគ្រប់កាលៈទេសៈ បើវាជារបស់មិនពិត មិនមានប្រយោជន៍ ឬមិនត្រូវតាមកាល គេមិនត្រូវនិយាយអំពីវាទេ ។ ព្រះពុទ្ធបានប្រព្រឹត្ត តាមរបៀបនេះ ដូចជានៅពេលដែល គេសួរព្រះអង្គ តែអំពីទស្សនវិជ្ជា ដែលមិនទាក់ទងនឹង ទិសដៅ (ការរំលត់ទុក្ខ) មគ្គ ឬច្បាប់វិន័យដែលព្រះអង្គបង្រៀន ជាដើម ។ នៅពេលដែលគេសួរ សំនួរដូចជា តើសកលលោក ស្ថិតនៅជាអចិន្រ្តៃយ៍ឬ? ព្រះពុទ្ធមិនព្រមទទួល សំនួរនេះទេ ដោយទ្រង់ឆ្លើយថា មិនបន្តទេ ។

សម្មាកម្មន្តៈ

សម្មាកម្មន្តៈអាចប្រែថា ការប្រព្រឹត្តត្រូវ ។ យ៉ាងដូច្នេះ បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ ត្រូវបង្ហាត់ខ្លួនឲ្យមានចរិយាល្អប្រពៃ ក្នុងសកម្មភាពផ្សេងៗ កុំធ្វើអំពើណា ដែលឲ្យពុករលួយ ឬទុក្ខទោស ដល់ខ្លួនឯងឬអ្នកដទៃ ។ ក្នុងបិដកចិននិងបាលី មានសេចក្តីពន្យល់ថាៈ

តើអ្វីជាសម្មាកម្មន្តៈ? 

កិរិយាវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ ការលួចយកទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃ ការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម នេះមានឈ្មោះថា សម្មាកម្មន្តៈ (សច្ចវិភង្គសូត្រ Saccavibhanga Sutta) ។

ភិក្ខុ តើអ្វីជាសម្មាកម្មន្តៈ? 

កិរិយាវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ ការលួចយកទ្រព្យរបស់អ្នក ដទៃ ភាពមិនបរិសុទ្ធនៃចិត្ត (វៀរចាកមេថុនធម្ម) ។ ភិក្ខុ នេះមានឈ្មោះថា សម្មាកម្មន្តៈ (មគ្គវិភង្គសូត្រ Magga-vibhanga Sutta) ។

ចំពោះគ្រហស្ថ ចុន្ទកម្មរបុត្តសូត្រ ពន្យល់ថាៈ

តើបុគ្គលជាអ្នកបរិសុទ្ធ ក្នុងផ្លូវ៣ ដោយកាយកម្ម យ៉ាងដូចម្តេច? មានពេលដែលបុគ្គល ណាមួយបោះបង់ការសម្លាប់សត្វ វៀរចាកការសម្លាប់សត្វ បុគ្គលនោះរស់នៅ ដោយកាំ បិតបានដាក់ចុះហើយ មានកិរិយាហ្មត់ចត់ ករុណា អាណិតអាសូរ ដើម្បីសេចក្តីសុខនៃសត្វមានជីវិតទាំងឡាយ ។ បោះបង់ការយករបស់ ដែលគេមិនបានឲ្យ បុគ្គលនោះវៀរចាកការយករបស់ ដែលគេមិនបានឲ្យ ។ បុគ្គលនោះមិនយក ដោយវិធីលួច នូវរបស់ក្នុងភូមិ ឬក្នុងទីរហោឋាន ដែលជារបស់អ្នកដទៃ ហើយអ្នកទាំងនោះ មិនបានឲ្យ ។ បោះបង់ការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម បុគ្គលនោះវៀរចាក ការធ្វើខុសក្នុងកាម បុគ្គលនោះមិនទាក់ទងដោយកាម ជាមួយនឹងអ្នកដែល មាតាបិតា បងប្អូនប្រុសស្រី ឬញាតិ ឬធម៌ គ្រប់គ្រងការពារ ជាមួយអ្នកដែលមានប្តី អ្នកដែលត្រូវទទួលទោស ឬអ្នកដែលទទួលផ្កាកម្រង ពីបុរសណាមួយ ។ បុគ្គលជាអ្នកបរិសុទ្ធ ក្នុងផ្លូវ៣ ដោយកាយកម្ម យ៉ាងដូច្នេះឯង ។

ចំពោះបុព្វជិតវិញ សមញ្ញផលសូត្រ បន្ថែមថាៈ

ដោយបោះបង់ភាពបុរសមិនបរិសុទ្ធ (ធ្លាប់រួមរាក់នឹងស្ត្រី) អ្នកបួសរស់នៅ ក្នុងភាពជាបុរសលីវ ដាច់តែឯង វៀរចាកមេថុនធម្ម ដែលជាធម៌ របស់ពួកអ្នកស្រុក ។

សម្មាអាជីវៈ

សម្មាអាជីវៈ មានន័យថា បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ គួរតែជៀសវាងកុំធ្វើជំនួញ ឬប្រកបអាជីវកម្មដែល ឲ្យទុក្ខទោសដល់សត្វមានជីវិត ដោយរបៀបណាមួយ ។ ក្នុងបិដកចិននិងបាលី មានសេចក្តីពន្យល់ដូច្នេះថាៈ
តើអ្វីជាសម្មាអាជីវៈ? 

ក្នុងខណៈមួយដែល សិស្សរបស់ព្រះអរិយបុគ្គល ដែលបានលះបង់ អាជីវកម្មមិនស្មោះត្រង់ បន្តការរស់នៅរបស់ខ្លួន តាមសម្មាអាជីវោ ។ នេះហៅថាសម្មាអាជីវៈ ។

ជំនួញ៥ប្រការដែល កាលណាគេអនុវត្តន៍ នឹងឲ្យនូវទុក្ខទោសគឺៈ

១- ជំនួញគ្រឿងអាវុធៈ ការជួញអាវុធនិងគ្រឿងប្រល័យ សព្វបែបទាំងអស់ ។
២- ជំនួញមនុស្សៈ ការជួញទាសករ ឬស្រីបេស្យា ការទិញ-លក់មនុស្សក្មេង ឬចាស់ ។
៣- ជំនួញសាច់សត្វៈ គឺសាច់របស់សត្វមានជីវិត បន្ទាប់ពីត្រូវគេសម្លាប់ រាប់ ទាំងសត្វដែលចិញ្ចឹម សម្រាប់យកសាច់ ។
៤- ជំនួញគ្រឿងញៀនៈ ធ្វើឧស្សាហកម្ម ឬលក់គ្រឿងស្រវឹង និងថ្នាំញៀន ។
៥- ជំនួញថ្នាំពុលៈ ធ្វើផលិតផល ឬលក់ដូរថ្នាំពុលគ្រប់បែប ដែលសម្រាប់សម្លាប់សត្វមានជីវិត ។