navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ពោធិបក្ខិយធម៌: ឥទ្ធិបាទធម៌ ៤

ឥទ្ធិបាទធម៌ ៤ 
ឥទ្ធិបាទធម៌ (base mental qualities) ជាគ្រឿងឲ្យសម្រេចផល ។ គុណសម្បត្តិ​ខាង​ផ្លូវ​ចិត្ត​ជា​មូលដ្ឋាន​ទាំង ៤​ ជួយ​នាំ​ទៅ​ដល់​ការ​សម្រេច​និព្វាន​នោះ​គឺ ៖  

១- ឆន្ទៈ (intention, purpose, desire, zeal) ការ​ផ្តោត​ចិត្ត​ទៅ​លើ​បំណង​មួយ, សេចក្តីចូលចិត្តស្រឡាញ់ ក្នុងកិច្ចការ ។
២- វិរិយៈ (effort, energy, will) ការ​ផ្តោត​ចិត្ត​ទៅ​លើ​ការ​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​មួយ, សេចក្តីព្យាយាមប្រកបកិច្ចការ ។
៣- ចិត្តៈ (consciousness, mind, thoughts) ការ​ផ្តោត​ចិត្ត​ទៅ​លើ​​ការ​រលឹក​ដឹង​ស្មារតី, សេចក្តីយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងកិច្ចការ​ ។
៤- វីមំសា (investigation, discrimination) ការ​ផ្តោត​ចិត្ត​ទៅ​លើ​ការ​អង្កេត​ស្រាវជ្រាវ, សេចក្តីឧស្សាហ៍ត្រិះរិះពិចារណា រកហេតុផល ក្នុងកិច្ចការ ។

ឥទ្ធិបាទធម៌ (basis for potencies) គឺគុណធម៌ជាគ្រឿង ឲ្យសម្រេចប្រយោជន៍ ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ពាក្យថា ឥទ្ធិ សំដៅយក ឬទ្ធិ ខាងផ្លូវចិត្ត ឬ ផ្លូវជំនឿសាសនា ដែលជាគ្រឹះនៃកម្លាំង ។ ក្នុងការស្វែងរកការត្រាស់ដឹង ឥទ្ធិបាទធម៌ ៤ នេះ ជាកម្លាំងឲ្យសម្រេចផលបាន ។ ក្នុងវិរទ្ធសូត្រ នៃ​សុត្តន្តបិដក សំយុត្តនិកាយ មហាវារវគ្គ ឥទ្ធិបាទសំយុត្ត (សៀវភៅ​លេខ ៣៨ ទំព័រ ២៦០ ឬ គម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក​ភាសា​អង់គ្លេស SN 51.2) មានសេចក្តី​ចែង​ថា ៖

[៤៣២] ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ឥទ្ធិបាទ ៤ ពួក​បុគ្គល​ណា​មួយ​លះបង់​ហើយ អរិយមគ្គ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​អស់​ទុក្ខ​ដោយ​ប្រពៃ ក៏​ឈ្មោះ​ថា​បុគ្គល​ទាំង​នោះ​លះបង់​ដែរ ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ឥទ្ធិបាទ ៤ ពួក​បុគ្គល​ណា​មួយ​បាន​ប្រារព្ធ​ហើយ អរិយមគ្គ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​អស់​ទុក្ខ​ដោយ​ប្រពៃ ក៏​ឈ្មោះ​ថា​បុគ្គល​ទាំង​នោះ​ប្រារព្ធ​ដែរ ។ ឥទ្ធិបាទ ៤ តើ​ដូច​ម្តេច​ខ្លះ ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ភិក្ខុ​ក្នុង​សាសនា​នេះ​ ចំរើន​ឥទ្ធិបាទ ប្រកបដោយ​ឆន្ទសមាធិ និង បធានសង្ខារ ១ ។ វីរិយសមាធិ ១ ។ ចិត្ត​សមាធិ ១ ។ ចំរើន​ឥទ្ធិបាទ ប្រកប​ដោយ​វិមំសាសមាធិ និង បធាន​សង្ខារ ១ ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ឥទ្ធិបាទ ៤ នេះ ពួក​បុគ្គល​ណា​មួយ​លះបង់​ហើយ អរិយមគ្គ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​អស់​ទុក្ខ​ដោយ​ប្រពៃ ក៏​ឈ្មោះ​ថា​បុគ្គល​ទាំង​នោះ​លះបង់​ដែរ ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ឥទ្ធិបាទ ៤ នេះ ពួក​បុគ្គល​ណា​មួយ​ប្រារព្ធ​ហើយ អរិយមគ្គ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​អស់​ទុក្ខ​ដោយ​ប្រពៃ ក៏​ឈ្មោះ​ថា​បុគ្គល​ទាំង​នោះ​ប្រារព្ធ​ដែរ ។ 

មូលដ្ឋាននៃឥទ្ធិបាទ ស្ថិតនៅលើការចម្រើនសមាធិលើ ឆន្ទៈ វិរិយៈ ចិត្តៈ និងវិមំសា ។ ក្នុងធម្មបរិយាយនៃគម្ពីរធម៌ជាច្រើន ឥទ្ធិបាទធម៌នេះគេចម្រើន ជាប់ជាមួយនឹងសម្មប្បធាន ដូចជាការចម្រើនសមាធិ លើឆន្ទៈជាដើម មានសេចក្តីបរិយាយថាៈ
ម្នាលភិក្ខុ! កាលណាភិក្ខុ តាំងនៅស៊ប់ក្នុងសមាធិ មានអារម្មណ៍មូលតែមួយលើឆន្ទៈ នេះហៅថាឆន្ទៈសមាធិ ។ ភិក្ខុនោះបង្កើតឆន្ទៈ ដើម្បីសភាវៈនៃអកុលសធម៌ ដែលមិនទាន់កើតឡើង 
មិនអាចកើតឡើងបាន ។ ភិក្ខុនោះប្រារព្ធសេចក្តីប្រឹងប្រែង បង្កើនថាមពល ពង្រឹងទឹកចិត្ត បំពេញសេចក្តីព្យាយាម ភិក្ខុនោះធ្វើឲ្យឆន្ទៈកើតឡើង ដើម្បីបោះបង់ចោល នូវសភាវៈនៃអកុសលធម៌ ដែលបានកើតឡើងហើយ...ដើម្បីសភាវៈនៃកុសលធម៌ ដែលមិនទាន់កើត ឲ្យកើតឡើងបាន...ដើម្បីរក្សាទុក នូវសភាវៈនៃកុសលធម៌ដែលបានកើតឡើងហើយ កុំឲ្យវិនាសសាបសូន្យទៅ ។ ភិក្ខុនោះប្រារព្ធសេចក្តីប្រឹងប្រែង បង្កើនថាមពល ពង្រឹងទឹកចិត្ត បំពេញសេចក្តីព្យាយាម ។ ទាំងអស់នេះហៅថា វិរិយៈសង្ខារ ។ ដូច្នេះឆន្ទៈនៃភិក្ខុនោះ និងឆន្ទៈសមាធិ និងវិរិយៈសង្ខារ ហៅថាមូលដ្ឋាន
សម្រាប់ឬទ្ធិនៃចិត្ត ដែលប្រកបដោយឆន្ទៈសមាធិ និងវិរិយៈសង្ខារ ។ ធម្មបរិយាយពន្យល់អំពី ឥទ្ធិបាទ ៣ ទៀត តាមរបៀបដូចគ្នាដែរ ។
ពោធិបក្ខិយធម៌: ពលៈ៥

ពលៈ៥
ធម៌ដែលជាកម្លាំង ហៅថាពលៈមាន៥គឺៈ
១- សទ្ធាពលៈ
២- វិរិយពលៈ
៣- សតិពលៈ
៤- សមាធិពលៈ
៥- បញ្ញាពលៈ
ក្នុងសំយុត្តនិកាយ៤៨.៤៣ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា ពលៈ៥ គឺជាឥន្រ្ទិយ៥ដែរ ។ ព្រះអង្គប្រៀបប្រដូច ឥន្រ្ទិយនិងពលៈ ទៅនឹងខ្សែទឺកហូរក្នុងស្ទឹង ដែលមានកោះនៅ កណ្តាល កោះនោះញែកខ្សែទឺកជា២ ប៉ុន្តែគេឃើញខ្សែទឺក មានតែមួយដដែល ។ អដ្ឋ កថាបាលីមួយចំនួន កត់សំគាល់ថា ធម៌ទាំង៥នេះជាពលៈ កាលណាវារឺងមាំ ក្នុងការ ទប់ទល់នឹងសត្រូវរបស់វា ។ ហើយធម៌ទាំង៥នេះជាឥន្រ្ទិយ កាលណា​វាគ្រប់គ្រងអា ណាចក្ររបស់វា ។
ពោធិបក្ខិយធម៌: ពោជ្ឈង្គ​ ៧

ពោជ្ឈង្គ​ ៧
ពោជ្ឈង្គ អង្គជាធម៌នៃការត្រាស់ដឹង មាន ៧ គឺៈ
១-សតិ សេចក្តីរឭកបាន
២- ធម្មវិចយៈ សេចក្តីពិចារណា ជ្រើសរើសរកធម៌
៣- វិរិយៈ សេចក្តីព្យាយាម
៤- បីតិ សេចក្តីឆ្អែតចិត្ត
៥- បស្សទ្ធិ សេចក្តីស្ងប់ចិត្ត
៦- សមាធិ ការតំកល់ចិត្តឲ្យនឹង
៧- ឧបេក្ខា ភាវៈដែលចិត្តដែលព្រងើយ ចំពោះអារម្មណ៍ ។

ក្នុងសំយុត្តនិកាយ ពោជ្ឈង្គ ៧ បានដល់ អង្គនៃកុសលធម៌ ដែលនាំឲ្យទៅដល់ការត្រាស់ដឹងជាលោកិយៈ ។ ក្នុងអភិធម្មនិងអដ្ឋកថាបាលីវិញ ពោជ្ឈង្គហាក់ដូចជាធម៌ ស្របគ្នាទៅនឹងការត្រាស់ដឹង
ជាលោកុត្តរៈ ។ ក្នុងធម្មទេសនាមួយ ក្នុងសំយុត្តនិកាយ ៤៦.៥ ភិក្ខុមួយអង្គក្រាបទូលសួរព្រះពុទ្ធថាៈ បពិតព្រះអង្គដ៏ចម្រើន! មានពាក្យថា ពោជ្ឈង្គ ពោជ្ឈង្គ ដែលហៅថាពោជ្ឈង្គនេះ មានក្នុងន័យដូចម្តេច? ព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាសតបថាៈ ភិក្ខុ, ធម៌នេះនាំទៅកាន់ការត្រាស់ដឹង ទើបហៅថាពោជ្ឈង្គដូច្នេះ ។

នៅពេលចម្រើនសមាធិ បុគ្គលមា្នក់អាចពិចារណាពោជ្ឈង្គ ព្រមទាំងធម៌ដែលជាសត្រូវគឺនីវរណធម៌ ៥ ។ សំយុត្តនិកាយសូត្រមួយ បញ្ជាក់ថែមទៀតថា អង្គនៃពោជ្ឈង្គនិមួយៗ អាចយកមកចម្រើន ជាមួយនឹងព្រហ្មវិហារ ៤ (មេត្តា ករុណា មុទិតា ឧបេក្ខា) ។ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលទៀតថា សតិមានគុណប្រយោជន៍ច្រើនជានិច្ច កាលបុគ្គលណាមួយ មានចិត្តយឺតយ៉ាវ បុគ្គលនោះត្រូវចម្រើន
ធម្មវិចយៈ វិរិយៈ និងបីតិ ហើយកាលណាចិត្តរបស់បុគ្គលនោះច្រាសច្រាល បុគ្គលនោះត្រូវចម្រើនបស្សទ្ធិ សមាធិ និងឧបេក្ខា ។
ក្នុងគម្ពីរព្រះវិសុទ្ធិមគ្គ ផ្នែកការពិភាក្សាដើម្បី សម្រេចឈាននិងរក្សាឈាន ឲ្យស្ថិតស្ថេរ ព្រះពុទ្ធឃោសៈបានបញ្ជាក់អំពីពោជ្ឈង្គ ដូច្នេះថា ៖

សតិខ្លាំងក្លា...គេត្រូវការវាគ្រប់កាលៈទេសៈ 
កាលណាចិត្តធ្លាក់ចុះ ជាមួយការអន់ថយនៃវិរិយៈ (ជាដើម) គេត្រូវចម្រើនអង្គ៣នេះ ធម្មវិចយៈ វិរិយៈ និងបីតិ ។	
កាលណាចិត្តច្រាសច្រាល តាមការប្រឹងប្រែងហួសកម្រឹត គេត្រូវចម្រើនអង្គ៣នេះ បស្សទ្ធិ សមាធិ ឧបេក្ខា ។

ក្នុងការធ្វើសមាធិ គេច្រើនពិសោធន៍ឃើញ ធម៌ ២ ក្នុងនីវរណ ៥ គឺ ថីនមិទ្ធៈ (សេចក្តីច្រអូសកាយច្រអូសចិត្ត) និង ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ច (សេចក្តីរំខានក្រហល់ក្រហាយចិត្ត) ដែលជាហេតុមិនឲ្យចិត្តស្ងប់បាន ។ តាមសំយុត្តនិកាយ ៤៦.៥៣ មានការរំឭកថា បីតិ ធម្មវិច យៈ និងវិរិយៈ ត្រូវយកមកចម្រើន កាលណាគេពិសោធន៍ឃើញថីនមិទ្ធៈ, បស្សទ្ធិ សមាធិ និងឧបេក្ខា ត្រូវយកមកចម្រើន កាលណាគេពិសោធន៍ ឃើញឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ ។ សតិត្រូវតែមានគ្រប់ពេល ដើម្បីដឹងប្រាកដថា ការប្រែប្រួល នៃកាយនិងចិត្ត ប្រកបដោយផល ឬមិនប្រកបដោយផល ។
ពោធិបក្ខិយធម៌: អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨

អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ផ្លូវដ៏ប្រសើរ ប្រកបដោយអង្គ៨ប្រការគឺៈ
១- សម្មាទិដ្ឋិ បញ្ញាឃើញត្រូវ
២- សម្មាសង្កប្ប សេចក្តីត្រិះរិះត្រូវ
៣- សម្មាវាចា វាចាត្រូវ
៤- សម្មាកម្មន្ត ការងារត្រូវ
៥- សម្មាអាជីវៈ ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ
៦- សម្មាវាយាម សេចក្តីព្យាយាមត្រូវ
៧- សម្មាសតិ សេចក្តីរឭកត្រូវ
៨- សម្មាសមាធិ សមាធិត្រូវ 
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ គឺជាខ្លឹមសារនៃការបង្រៀន របស់ព្រះពុទ្ធ ដែលព្រះអង្គទ្រង់បរិយាយថាជាផ្លូវទៅកាន់ការរំលត់ទុក្ខ ហើយនិងឲ្យសម្រេចការត្រាស់ដឹង ។ អរិយមគ្គនេះប្រើសម្រាប់ចម្រើនបញ្ញា ទៅក្នុងធម្មជាតិពិតនៃបាតុភូត (តាមសភាពពិត) ហើយផ្តាច់ឫសលោភៈទោសៈមោហៈ មិនឲ្យសេសសល់ ។ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ជាអង្គធម៌ទី៤ នៃអរិយ សច្ច៤ ។ អង្គធម៌ទី១ក្នុងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ (សម្មាទិដ្ឋិ) គឺការយល់ច្បាស់ អំពីអរិយសច្ចៈ ។ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គនេះ មានឈ្មោះម៉្យាងទៀតថា មគ្គកណ្តាល ឬផ្លូវកណ្តាល ។ អង្គនិមួយៗចាប់ផ្តើមដោយពាក្យសម្មា ដែលមានន័យថាសុក្រិត ឬដ៏ប្រសើរ ។ ក្នុងនិមិត្តរូប
នៃព្រះពុទ្ធសាសនា ជាទូទៅអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ មានរូបតំណាងជាធម្មចក្រ ដែលមានកាំ៨ ដែលជាតំណាងមគ្គ៨ ។
ពោធិបក្ខិយធម៌: ពោធិបក្ខិយធម៌ ៤៣

ពោធិបក្ខិយធម៌ ៤៣ 

ក្នុងគម្ពីរ នេត្តិសូត្រ (Netti Sutta, Nettippakarana) ត្រង់​វគ្គ ១១២ និង ២៣៧ បរិយាយ​ថា ពោធិបក្ខិយធម៌ មាន​ ៤៣ ប្រការ (43 ideas partaking of enlightenment) ដោយ​រាប់​បញ្ចូល​ពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧ ប្រការ រួម​បញ្ចូល​នូវ​អនុបស្សនា (ការ​ត្រិះរិះ​ពិចារណា​, contemplations) ៦ ដែល​មាន​ ៖

ត្រៃលក្ខណ៍ 
 អនិច្ចំ, 
 ទុក្ខំ, 
 អនត្តា, 
បហានៈ (​ការ​រលាស់ចោល​នូវ​ទុក្ខ), 
វិរាគៈ (ការសូន្យ​ទៅ​នៃ​រាគៈ ឬ ការ​​សម្រេច​អរហត្ត) និង 
និរោធៈ (ការ​កំចាត់​បង់​នូវអាសវៈទាំងពួង បានដល់ព្រះនិព្វាន) ។ 

សូម​បញ្ជាក់​ថា​ គម្ពីរ នេត្តិសូត្រ​ មិន​ត្រូវ​បាន​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ខ្មែរ​យក​មក​ដាក់​បញ្ចូល​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃ​បិដក​ទេ ព្រោះ​ថា​នោះ​គឺ​ជា​គម្ពីរ​ដែល​និយាយ​អំពី​វិធី​ ឬ របៀប​ធ្វើ​បទ​ពណ៌នា​ (អដ្ឋកថា) ទៅ​លើ​គម្ពីរ​នានា​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក ។ អ្នក​សិក្សា​ជាច្រើន​ជំនាន់​បាន​រក​ឃើញ​ថា គម្ពីរ​ នេត្តិ​សូត្រ គឺ​ជា​ស្នាដៃ​និពន្ធ​របស់​​ភិក្ខុ​ កាចានៈ (ឬ​ កាចាយនៈ) ។ ភិក្ខុ​ ញាណមោលី បាន​បក​ប្រែ​គម្ពីរ​នេះ​ពី​ភាសា​បាលី​ទៅ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស និង ត្រូវ​បាន​សមាគម​អក្សរសាស្ត្រ​បាលី​​រៀបចំ​បោះពុម្ព​នៅ​ទីក្រុង​ឡុងដ្រ៍ រាជាណាចក្រ​អង់គ្លេស​ នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៧៧ ។ អ្នក​អាន​អាច​រក​ឃើញ​ប្រភព​នៃ​ការ​បកស្រាយ​ថា ពោធិបក្ខិយធម៌​ មាន​ ៤៣ ប្រការ​ នៅ​​ក្នុង​សេចក្តី​ពន្យល់​បន្ថែម​របស់​​វគ្គ ៦៦៣ ត្រង់​ទំព័រ ១៥១ ។ អ្នក​អាន​អាច​ទាញ​យក​សៀវភៅ​ នេត្តិសូត្រ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​ពី​ទំព័រ​ភ្ជាប់​នេះ http://lirs.ru/lib/The_Guide,Nettippakarana,Nanamoli,1977.pdf ។
ពោធិបក្ខិយធម៌: មហាបរិនិព្វានសូត្រ

មហាបរិនិព្វានសូត្រ
ក្នុងទីឃនិកាយ១០ មហានិព្វានសូត្រ ដែលរ៉ាយរ៉ាប់អំពី ថ្ងៃចុងក្រោយរបស់ព្រះពុទ្ធ ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូល ទៅកាន់អង្គប្រជុំថាៈឥឡូវនេះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! តថាគតប្រាប់អ្នកអំពី ការប្រៀនប្រដៅ របស់តថាគត ដែលតថាគតបានដឹង ដោយការពិសោធន៍ ហើយបានប្រាប់ឲ្យអ្នកដឹងហើយ- ថាការ ប្រៀនប្រដៅទាំងនោះ អ្នកគប្បីសិក្សាដោយហ្មត់ចត់ បណ្តុះបណ្តាល ធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង បដិបត្តិជាញឹកញយ ដែលសេចក្តីបរិសុទ្ធនៃការរស់នៅ អាចសម្រេចបាន ហើយតាំងនៅយូរ ដើម្បីសុខមាលភាព និងសេចក្តីរីករាយជាច្រើន ដែលចេញមកអំពីករុណាចំពោះលោក ដើម្បីផលប្រយោជន៍ សេចក្តីសុខសាន្ត និងសេចក្តីរីករាយ នៃទេព្តានិងមនុស្ស ។
ហើយអ្វី ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! ជាការប្រៀនប្រដៅទាំងនោះ? គឺសតិបដ្ឋាន៤ សម្មប្បធាន៤ ឥទ្ធិបាទ៤ ឥន្រ្ទិយ៥ ពលៈ៥ ពោជ្ឈង្គ៧ ហើយនិងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨ ។ ធម៌ទាំងអស់នេះហើយ 
ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! ជាការប្រៀនប្រដៅ ដែលតថាគតបានមក ពីការការពិសោធន៍ ហើយបានប្រាប់ឲ្យអ្នកដឹងហើយ- ថាការប្រៀនប្រដៅទាំងនោះ អ្នកគប្បី សិក្សាដោយហ្មត់ចត់ បណ្តុះបណ្តាល ធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង ហើយបដិបត្តិជាញឹកញយ...។
ពោធិបក្ខិយធម៌: អដ្ឋកថា

អដ្ឋកថា
ក្នុងគម្ពីរព្រះវិសុទ្ធិមគ្គ ព្រះពុទ្ធឃោសៈបានរាប់រៀប ធម៌៧ក្រុមនៃពោធិបក្ខិយធម៌ ស្របជាមួយនឹងគម្ពីរសុត្តបិដក (Vism. XXII.33) ពន្យល់អំពីក្រុមធម៌និមួយៗ (Vism. XXII.34 - 38) ហើយនិងធម៌ដែលមាន ក្នុងចិត្តរបស់ព្រះអរហន្ត (Vism. XXII.39-40) ។ ព្រះពុទ្ធឃោសៈថែមទាំងបាន ដាក់ធម៌៣៧តាមរបៀបមួយ ដើម្បីបង្ហាញថាធម៌៩ យកមករាប់ត្រឹមតែមួយដង (ឆន្ទៈ ចិត្ត បីតិ បស្សទ្ធិ ឧបេក្ខា សង្កប្ប វាចា 
កម្មន្ត អាជីវៈ) ហើយធម៌៥ទៀត (សទ្ធា វិរិយៈ សតិ សមាធិ បញ្ញា) យកមករាប់ជាច្រើនដង ក្នុងពោធិបក្ខិយ៣៧ នេះ (Vism. XXII.41-43) ។
<tr>
 
ធម៌៧ក្រុម
<tr style="vertical-align:top">
 
សតិបដ្ឋាន
សម្មប្បធាន
ឥទ្ធិបាទធម៌ 
ឥន្រ្ទិយ៥
ពលៈ៥
ពោជ្ឈង្គ៧
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ
<tr>
ធ ម៌៥យ៉ាង
 សទ្ធា 
 
 
 
សទ្ធា
សទ្ធា
 
 
<tr>
 វិរិយៈ 
 
៤''សម្មប្បធាន
វិរិយៈ
វិរិយៈ
វិរិយៈ
វិរិយៈ
សម្មាវាយាម
<tr>
 សតិ 
៤សតិបដ្ឋាន
 
 
សតិ
សតិ
សតិ
សម្មាសតិ
<tr>
 សមាធិ 
 
 
 
សមាធិ
សមាធិ
សមាធិ
សម្មាសមាធិ
<tr>
 បញ្ញា 
 
 
វិមំសា
បញ្ញា
បញ្ញា
ធម្មវិចយៈ
សម្មាទិដ្ឋិ
<tr>
Table 1: ធម៌៥យកមករាប់២៨ដងក្នុងធម៌៧ក្រុមនៃពោធិបក្ខិយ៣៧(Vism. XXII.41-43).
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គន្ថធុរៈ
ពោធិសត្វ

ធ្វេង|រូបភាពតូច|262x262ភីកសែល|ព្រះនាងដាហ្គីនី ទេវី  សិល្បៈទីបេ.
 ព្រះពោធិសត្វ​  អ្នកដែលមានចិត្ត ឬមានសេចក្តីប្រាថ្នាជាប់នៅក្នុងពោធិ គឺអ្នកដែលកំពុងខំប្រឹងបំពេញបារមី បម្រុងនឹងត្រាស់ជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ។ បើទុកជាភ្លាត់ជាតិទៅកើតជាតិរច្ឆាន ក៏គង់នៅហៅថាពោធិសត្វដែរ ព្រោះមានបំណងនោះជាប់នៅមិនបាត់ ។វចនានុក្រមខ្មែរ រៀបរៀងដោយសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
ពោធិសត្វ: ព្រះពោធិសត្វ

ព្រះពោធិសត្វ 
 ព្រះពោធិសត្វ​ > ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន,វិជ្រយាន-ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា.។
100px ព្រះនាងប្រាជ្ញាបារមីតាទេវី សិល្បៈជយវម៌្មទី៧.100px ព្រះ អវលោកិតេស្វរៈ(លោកេស្វរៈ) សិល្បៈជយវម៌្មទី៧.100px ព្រះមញ្ជុស្រី សិល្បៈឥណ្ឌូនេស៊ី. 100px ព្រះមៃត្រេយ100px ព្រះនាងចុន្ទថាពោធិសត្វ(ព្រះនាងច័ន្ទធីពោធិសត្វ) 100px ព្រះ Kṣitigarbha សិល្បៈចិន 100px ព្រះនាងដាហ្គីនី ទេវី សិល្បៈទីបេ100px  ព្រះហវជ្រ្ជា សិល្បៈជយវម៌្មទី៧.
ពោធិសត្វដប់អង្គ

ព្រះពោធិសត្វដប់អង្គ សំដៅលើព្រះពុទ្ធអនាគតដប់រូបក្នុងជីវិតរបស់ពួកគេជា ព្រះពោធិសត្វ ។ ពួកគេ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា​ជា​អ្នក​ស្នង​របស់ ​ព្រះពុទ្ធ​ គោត្ដម ។
ពោធិសត្វដប់អង្គ: ក្នុង ''ទសពោធិសត្វប្បត្តិកថា''

ក្នុង ទសពោធិសត្វប្បត្តិកថា 
ទសពោធិសត្វប្បត្តិកថា ("") គឺជាអត្ថបទ ពុទ្ធសាសនា បាលី ដែលនិយាយអំពីអនាគតព្រះពុទ្ធទាំងដប់ក្នុងអំឡុងពេលជីវិតរបស់ពួកគេជា ព្រះពោធិសត្វ ។ វាជា "ស្នាដៃតូចមួយនៃអក្សរសិល្ប៍បាលីចុង" និង "ឧទាហរណ៍តែមួយគត់នៃសៀវភៅដែលឧទ្ទិសទាំងស្រុងដើម្បីលើកតម្កើងព្រះពោធិសត្វដែលនឹងត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធក្នុងអនាគតកាល"។ 

មានការត្រិះរិះពិចារណាជាច្រើនអំពីអត្ថបទ ដែលទាំងអស់នេះត្រូវបានពិភាក្សាក្នុងការបោះពុម្ពសៀវភៅរបស់សទ្ធាតិស្ស។ ទោះបីជាមានភាពខុសប្លែកគ្នាញឹកញាប់នៅក្នុងវាក្យសព្ទក៏ដោយ ក៏ពួកគេយល់ស្របក្នុងការរៀបចំ និងខ្លឹមសារនៃរឿង។ រឿងនិមួយៗនិយាយអំពីបុគ្គលដែលមានគុណធម៌ជិតដល់ទីបញ្ចប់នៃវដ្ដនៃការកើតជាថ្មី។ តួអង្គនិមួយៗបានរស់នៅប្រកបដោយបុណ្យកុសល ហើយស្លាប់ដោយការប្រព្រឹត្តអំពើបាបខ្លួនឯង ឧស្សាហ៍ ឃោរឃៅ ដែលជាការបូជាដល់ព្រះពុទ្ធសកលលោក។ ម្នាក់ៗ​នឹង​បាន​ទៅ​កើត​ជា​លើក​ចុង​ក្រោយ ហើយ​បាន​ទទួល​ព្រះពុទ្ធ​ពេញ​អង្គ។
ពោធិសត្វដប់អង្គ: ព្រះពោធិសត្វទាំង១០

ព្រះពោធិសត្វទាំង១០ 

 មៃត្រេយ 
តាម​អណាគតវង្ស ព្រះពុទ្ធ​ មៃត្រេ្យ ជា​ភិក្ខុ​មួយ​អង្គ​ឈ្មោះ ​អជិតអា ។ ថ្ងៃមួយ ព្រះគាតាមី បានថ្វាយអាវមាស ដល់ព្រះគ្តោតម និងសិស្ស។ ដោយ​សារ​គ្មាន​សិស្ស​ទទួល​យក​ទអជិតta ក៏​ទទួល​យក​តង្វាយ។ ហ្វូង​ព្រះសង្ឃ​មិន​ពេញ​ចិត្ត​ទេ ដោយ​យល់​ថា​អាវ​នេះ​ត្រូវ​ឧទ្ទិស​ដល់​ព្រះពុទ្ធ។ ដើម្បីបញ្ជាក់ថអជិតta គឺជាអ្នកស្នងតំណែងរបស់គាត់ ព្រះពុទ្គោត្ដមma បានលាក់ចានបិណ្ឌបាតរបស់ព្រះអង្គ ហើយបានប្រាប់សិស្សរបស់គាត់ឱ្យជួយយកវាមកវិញ។ មានតអជិតta ទេដែលអាចយកចានរបស់គាត់។ បន្ទាប់ពីបានយកចង្ហាន់មកវិញ ព្រះពុទ្ធបានពន្យល់ដល់ពួកសិស្សថាអជិតបានពន្យល់ដល់ពួក នឹងក្លាយជាព្រះពុទ្ធនាពេលអនាគត។ ព្រះអង្គ​ក៏​បាន​ប្រាប់​អំពី​ជីវប្រវត្តិ​អនាគត​របសព្រះមេត្រីដូដូច​ដែល ​ព្រះសារីបុត្ត ​បាន​ស្នើសុំ​។ បន្ទាប់ពីអជិតរផ្នូលហើយ Ajita បានបគោតាមិគអាវរបស់ Gotami ជាពមៃត្រេយ្ត។  Maitreya បច្ចុប្បន្នកំពុងរស់នតុសិតាណាចក្រ Tushita ។

 ឧត្តររាម 
ក្នុង​សម័យ​ព្រះ ​កស្សប​ព្រះពុទ្ធ ព្រះបាទ​ឧត្ដររាម ជា​យុវជន​ឈ្មោះ​នារទ។ លុះ​បាន​ឃើញ​ព្រះពុទ្ធ​ហើយ​ក៏​គិត​ថា​សម​នឹង​លះបង់​ជីវិត​ដើម្បី​ព្រះពុទ្ធ។ ហើយគាត់បានដុតខ្លួនឯងដូចជាពិល។ ពេលនោះព្រះពុទ្ធកស្សបបានទាយថា នារទ នឹងក្លាយជាព្រះពុទ្ធអនាគត។ 

បន្ទាប់ពីព្រះពុទ្ធ មៃត្រេយ សោយទិវង្គតនឹងមាន ១០០,០០០ សូន្យ-កល្ប ។ បន្ទាប់ពី ១០០,០០០ សូន្យ-កល្បសូន្យ។ នៅមណ្ឌ-កល្ប-Kalpa គាត់នឹងក្លាយជា ព្រះពុទធររាមសម្ពុទ្ធពុទ្ធuddha) ។

 បសេនទិ 
ព្រះបាទបសេនទិនៃ កោសល គឺជា ឧបាសក របស់ព្រះពុទ្ធ គោត្ដម ។ ជាធម្មតា ព្រះអង្គបាននិមន្តព្រះអង្គ និងសិស្សទៅកាន់ព្រះបរមរាជវាំង ដើម្បីពិសាអាហារ ហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅកាន់ទីសក្ការៈ ដើម្បីស្តាប់ព្រះធម៌។ 

ក្នុង​សម័យ ​កោណាគមនោសម្មាសម្ពុទ្ធ ​ទ្រង់​ជា​យុវជន​ម្នាក់​ឈ្មោះ​សុទ្ធ។ គាត់បានការពារផ្កាឈូកនៅក្នុងបឹងមួយ។ គាត់​លក់​ផ្កា​ពីរ​ជា​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ។ ដោយ​ដឹង​គុណ​ចំពោះ​ស្នាដៃ​របស់​គាត់ គាត់​បាន​ទាយ​ទុក​ជា​មុន​ថា គាត់​នឹង​ក្លាយ​ជា​ព្រះពុទ្ធ​នា​អនាគត។ គាត់ក៏បានការពារគាត់ពីកំដៅព្រះអាទិត្យជាមួយនឹងក្រណាត់ពីរ។ ក្រោយ​ពី​សោយ​ទិវង្គត លោក​បាន​ទៅ​កើត​ក្នុង ​អាណាចក្រ ​មួយ 

ក្នុងអនាគតកាល ព្រះអង្គនឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ ព្រះនាម ធម្មរាជា ពុទ្ធ ក្នុងកល្បដូចគ្នានឹង ព្រះពុទ្ធរាមសម្ពុទ្ធ។

 អភិភូ 
អភិភូ ព្រះពុទ្ធនឹងប្រសូតនៅ សារា-កល្បសារា- បបន្ទាប់ដែលនឹងបងសូន្យ-កល្ប។

 ទីឃសោនិ 
នៅក្នុង កល្ប ដែលទើបបង្កើតថ្មី ទីឃសោនិ អសុរិន (រាហូ អសុរិន) ដែលជា ទេវ មួយនឹងក្លាយទៅជាព្រះពុទ្ធដំបូង។

 ចង្កី 
ចង្កី (ចន្ទនី) ព្រាហ្មណ៍​នឹង​ទៅ​ជា​អ្នក​ស្នង​រាជ្យ ទីគ្បោ ។ 

 សុភ 

 តោទេយ្យ 

 នាឡាគិរិ 

 បលិលេយ្យ
ពោធិសត្វដប់អង្គ: មៃត្រេយ

មៃត្រេយ 
តាម​អណាគតវង្ស ព្រះពុទ្ធ​ មៃត្រេ្យ ជា​ភិក្ខុ​មួយ​អង្គ​ឈ្មោះ ​អជិតអា ។ ថ្ងៃមួយ ព្រះគាតាមី បានថ្វាយអាវមាស ដល់ព្រះគ្តោតម និងសិស្ស។ ដោយ​សារ​គ្មាន​សិស្ស​ទទួល​យក​ទអជិតta ក៏​ទទួល​យក​តង្វាយ។ ហ្វូង​ព្រះសង្ឃ​មិន​ពេញ​ចិត្ត​ទេ ដោយ​យល់​ថា​អាវ​នេះ​ត្រូវ​ឧទ្ទិស​ដល់​ព្រះពុទ្ធ។ ដើម្បីបញ្ជាក់ថអជិតta គឺជាអ្នកស្នងតំណែងរបស់គាត់ ព្រះពុទ្គោត្ដមma បានលាក់ចានបិណ្ឌបាតរបស់ព្រះអង្គ ហើយបានប្រាប់សិស្សរបស់គាត់ឱ្យជួយយកវាមកវិញ។ មានតអជិតta ទេដែលអាចយកចានរបស់គាត់។ បន្ទាប់ពីបានយកចង្ហាន់មកវិញ ព្រះពុទ្ធបានពន្យល់ដល់ពួកសិស្សថាអជិតបានពន្យល់ដល់ពួក នឹងក្លាយជាព្រះពុទ្ធនាពេលអនាគត។ ព្រះអង្គ​ក៏​បាន​ប្រាប់​អំពី​ជីវប្រវត្តិ​អនាគត​របសព្រះមេត្រីដូដូច​ដែល ​ព្រះសារីបុត្ត ​បាន​ស្នើសុំ​។ បន្ទាប់ពីអជិតរផ្នូលហើយ Ajita បានបគោតាមិគអាវរបស់ Gotami ជាពមៃត្រេយ្ត។  Maitreya បច្ចុប្បន្នកំពុងរស់នតុសិតាណាចក្រ Tushita ។
ពោធិសត្វដប់អង្គ: ឧត្តររាម

ឧត្តររាម 
ក្នុង​សម័យ​ព្រះ ​កស្សប​ព្រះពុទ្ធ ព្រះបាទ​ឧត្ដររាម ជា​យុវជន​ឈ្មោះ​នារទ។ លុះ​បាន​ឃើញ​ព្រះពុទ្ធ​ហើយ​ក៏​គិត​ថា​សម​នឹង​លះបង់​ជីវិត​ដើម្បី​ព្រះពុទ្ធ។ ហើយគាត់បានដុតខ្លួនឯងដូចជាពិល។ ពេលនោះព្រះពុទ្ធកស្សបបានទាយថា នារទ នឹងក្លាយជាព្រះពុទ្ធអនាគត។ 

បន្ទាប់ពីព្រះពុទ្ធ មៃត្រេយ សោយទិវង្គតនឹងមាន ១០០,០០០ សូន្យ-កល្ប ។ បន្ទាប់ពី ១០០,០០០ សូន្យ-កល្បសូន្យ។ នៅមណ្ឌ-កល្ប-Kalpa គាត់នឹងក្លាយជា ព្រះពុទធររាមសម្ពុទ្ធពុទ្ធuddha) ។
ពោធិសត្វដប់អង្គ: បសេនទិ

បសេនទិ 
ព្រះបាទបសេនទិនៃ កោសល គឺជា ឧបាសក របស់ព្រះពុទ្ធ គោត្ដម ។ ជាធម្មតា ព្រះអង្គបាននិមន្តព្រះអង្គ និងសិស្សទៅកាន់ព្រះបរមរាជវាំង ដើម្បីពិសាអាហារ ហើយព្រះអង្គក៏យាងទៅកាន់ទីសក្ការៈ ដើម្បីស្តាប់ព្រះធម៌។ 

ក្នុង​សម័យ ​កោណាគមនោសម្មាសម្ពុទ្ធ ​ទ្រង់​ជា​យុវជន​ម្នាក់​ឈ្មោះ​សុទ្ធ។ គាត់បានការពារផ្កាឈូកនៅក្នុងបឹងមួយ។ គាត់​លក់​ផ្កា​ពីរ​ជា​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ។ ដោយ​ដឹង​គុណ​ចំពោះ​ស្នាដៃ​របស់​គាត់ គាត់​បាន​ទាយ​ទុក​ជា​មុន​ថា គាត់​នឹង​ក្លាយ​ជា​ព្រះពុទ្ធ​នា​អនាគត។ គាត់ក៏បានការពារគាត់ពីកំដៅព្រះអាទិត្យជាមួយនឹងក្រណាត់ពីរ។ ក្រោយ​ពី​សោយ​ទិវង្គត លោក​បាន​ទៅ​កើត​ក្នុង ​អាណាចក្រ ​មួយ 

ក្នុងអនាគតកាល ព្រះអង្គនឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ ព្រះនាម ធម្មរាជា ពុទ្ធ ក្នុងកល្បដូចគ្នានឹង ព្រះពុទ្ធរាមសម្ពុទ្ធ។
ពោធិសត្វដប់អង្គ: អភិភូ

អភិភូ 
អភិភូ ព្រះពុទ្ធនឹងប្រសូតនៅ សារា-កល្បសារា- បបន្ទាប់ដែលនឹងបងសូន្យ-កល្ប។
ពោធិសត្វដប់អង្គ: ទីឃសោនិ

ទីឃសោនិ 
នៅក្នុង កល្ប ដែលទើបបង្កើតថ្មី ទីឃសោនិ អសុរិន (រាហូ អសុរិន) ដែលជា ទេវ មួយនឹងក្លាយទៅជាព្រះពុទ្ធដំបូង។
ពោធិសាត់

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata

ពោធិសាត់ គឺជាទីរួមខេត្តនៃខេត្តពោធិ៍សាត់ ប្រទេសកម្ពុជា ។ ឈ្មោះរបស់ខេត្តបានមកពីប្រភេទដើមពោធិ៍។ Cambodian Ministry of Tourism ក្រុងនេះស្ថិតនៅមាត់ទន្លេពោធិសាត់ ។ ទីក្រុង​នេះ​ល្បី​ថា​ជា​កន្លែង​នៃ​ទេវកថា ​អ្នក​តា ​នៃ ​ឃ្លាំងមឿង នាសតវត្សរ៍​ទី​១៦។
ពោនរគ

Po Nagar គឺជាប្រាង្គប្រាសាទ ចាម មួយដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅមុនឆ្នាំ 781 ហើយមានទីតាំងនៅមជ្ឈិមសម័យនៃ Kauthara នៅជិត ញ៉ាត្រាង នៃ ប្រទេសវៀតណាម ។ វាត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ យានពោនគរ ដែលជាទេពធីតានៃប្រទេសដែលបានមកកំណត់អត្តសញ្ញាណព្រះពុទ្ធសាសនា មហាយានគឺ ភគវតីនិង ហរិតិ ហើយអ្នកដែលនៅក្នុងភាសាវៀតណាមត្រូវបានគេហៅថា Thiên Y Thánh Mẫu ។
ពោនរគ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ចារឹក ចុះឆ្នាំ781 បង្ហាញថា ស្តេច ចាម សត្យាវរ្ម័ន ឡើងកាន់អំណាចឡើងវិញ នៅតំបន់ "ស្ពានហារ៉ា" ហើយថា ទ្រង់បានជួសជុលប្រាសាទដែលបំផ្លិចបំផ្លាញឡើងវិញ។ តាមសិលាចារឹកនេះអាចសន្និដ្ឋានបានថា តំបន់ពីមុនធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បរទេសបណ្តោះអាសន្ន ហើយការបំផ្លិចបំផ្លាញរបស់បរទេសបានបំផ្លាញប្រាសាទដែលមានស្រាប់។ រចនាបថផ្សេងទៀតបង្ហាញថា ប្រាសាទនេះមានផ្ទុកនូវ គ្រឿងអលង្កា ដែលតុបតែងលម្អ និងស្រដៀងនឹងក្បាលទេវតា។ ចោរបរទេស ប្រហែលជាមកពី កោះជ្វា "មនុស្សគួរឲ្យខ្លាចជាងខ្មោច គួរឱ្យខ្លាច ខ្មៅទាំងស្រុង និងស្លេកស្លាំង គួរឱ្យខ្លាច និងអាក្រក់ដូចខ្មោច" បានមកដល់ដោយសំពៅ ហើយបានលួចគ្រឿងអលង្ការ ហើយបានបំបែក លិង្គ ។  ទោះ​ជា​ស្ដេច​ដេញ​ចោរ​សមុទ្រចេញ​ទៅ​សមុទ្រ​ក៏​ដោយ ក៏​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ត្រូវ​បាត់​បង់​ជា​រៀង​រហូត។ ចរឹកក៏​បង្ហាញ​ថា​ស្តេច​បាន​ស្ដារ​លិង្គ​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ ៧៨៤។ Ngô Vǎn Doanh, Champa: Ancient Towers, p.192. Maspero, G., 2002, The Champa Kingdom, Bangkok: White Lotus Co., Ltd.,  

មេទ័ពចាម សេនាបតីបារ ក្រោមរជ្ជកាលព្រះបាទ ហរិវរ្ម័នទី១ បានធ្វើអំណោយនៅឆ្នាំ ៨១៧។ សេនាបតីបានធ្វើការវាយប្រហារលើខ្មែរក្រោមរាជព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី២ ។ ព្រះបាទហរិវរ្ម័នទី១ ឡើងសោយរាជ្យបន្តដោយព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ គឺ ព្រះបាទវិក្រាន្តវរ្ម័នទី៣ ដែលទ្រង់បានប្រទានគ្រឿងបរិក្ខារផងដែរ។ Coedès, George (1968). Walter F. Vella (ed.). The Indianized States of Southeast Asia. trans.Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-0368-1. 

ចារឹក ចុះថ្ងៃទី ៩១៨ ដោយស្តេចចាមឥន្ទ្រវរ្ម័នទី ៣ ចែងអំពីបញ្ជាឱ្យសាងសង់រូបសំណាកមាសថ្វាយព្រះនាង ភគវតី ។ ក្រោយ​មក​ ចារឹក បាន​រាយការណ៍​ថា​រូប​សំណាក​មាស​ដើម​ត្រូវ​បាន ​រាជេន្ទ្រ​វរ្ម័ន​ទី​២ ​ជាស្ដេច ​ខ្មែរ ​លួច​ក្នុង​ឆ្នាំ​៩៥០ Coedès, George (1968). Walter F. Vella (ed.). The Indianized States of Southeast Asia. trans.Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-0368-1. ហើយនៅឆ្នាំ ៩៦៥ ព្រះបាទជ័យឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ បានជំនួសរូបសំណាកដែលបាត់បង់ដោយថ្មថ្មីមួយ។  Maspero, G., 2002, The Champa Kingdom, Bangkok: White Lotus Co., Ltd., ISBN 9789747534993 ចារឹកចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ ១០៥០ និយាយថា ការថ្វាយដី ទាសករ គ្រឿងអលង្កា និងលោហធាតុដ៏មានតម្លៃ ត្រូវបានធ្វើឡើងចំពោះរូបសំណាកដោយ ព្រះបាទជ័យបរមេស្វរវរ្ម័នទី១ ។  បរមពោធិសត្វ ថ្វាយ "តង្វាយដ៏សម្បូរបែប" នៅឆ្នាំ 1084 បន្ទាប់ពីបានបង្រួបបង្រួមប្រទេស។  ព្រះបាទជ័យឥន្ទ្រវរ្ម័នទី ៣ បានប្រោសព្រះរាជទានដល់ប្រាសាទ ព្រះសិវៈ និងព្រះវិស្ណុនៅឆ្នាំ ១១៤១ និងអំណោយមួយទៀតនៅឆ្នាំ  នៅឆ្នាំ ១១៦០ ព្រះបាទហរិវរ្ម័នទី១ "បានផ្តល់អំណោយដ៏សម្បូរបែប"។  សិលាចារឹកមួយសរសេរថា ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នៃ អាណាចក្រខ្មែរ "បានយករាជធានីនៃចម្ប៉ា ហើយបានយកលិង្គទាំងអស់" ។  ចារឹកក្រោយៗមកបង្ហាញពីការប្រារព្ធពិធីគោរពបូជាដល់ព្រះនាង យាន ពោនគរ ក៏ដូចជាវត្តមានរូបសំណាកឧទ្ទិសដល់អាទិទេពសំខាន់ៗនៃ ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ Ngô Vǎn Doanh, Champa: Ancient Towers, p.192 f.

នៅសតវត្សទី 17 ជនជាតិ វៀតណាម បានកាន់កាប់ចំប៉ា ហើយបានកាន់កាប់ប្រាង្គប្រាសាទនេះ ដោយហៅថា ប៉ម Thiên Y Thanh Mâu ។ Ngô Vǎn Doanh, Champa: Ancient Towers, p.198. រឿងព្រេង​វៀតណាម​មួយ​ចំនួន​ទាក់​ទង​នឹង​ទេពធីតា និង​ប្រាង្គ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​ជា​ដើម។
ពោនរគ: តំបន់

តំបន់ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ប៉ម​ពោនគរ​ស្ថិត​នៅ​លើ​ភ្នំ។
បរិវេណ ពោនគរ ស្ថិតនៅលើភ្នំ Cù Lao។ វាមានបីកម្រិត ដែលខ្ពស់បំផុតមានប៉មពីរជួរ។ ប៉មធំមានកំពស់ប្រហែល ២៥ ម៉ែត្រ។ Ngô Vǎn Doanh, Champa: Ancient Towers, p.209 ff.
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ទុគ៌ា ដែលជាអ្នកសម្លាប់បិសាចក្របី ត្រូវបានតំណាងនៅលើជើងទម្រខាងលើច្រកចូលប្រាសាទ។
ពោនសួគ៌

ពោនសួគ៌ ឬ ផូនសាវ៉ាន់ ( ឡាវ : ໂພນສະຫວັນ.) មានប្រជាជន 37,507 គឺជាទីរួមខេត្តនៃ ខេត្តឈៀងក្វាង ។  ផុនវ៉ាន់ត្រូវបានសាងសង់នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 ហើយជំនួសកន្លែងចាស់ ខេត្តសៀងខ្វាង (សព្វថ្ងៃ: មឿងក្វាង ) ដែលត្រូវបានបំផ្លាញក្នុង សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីពីរ ។

ពោនសួគ៌ ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាតំបន់ ទំនាប ក្បែរនោះ ដែលជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។  សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗនៅពោនសួគ៌គឺផ្អែកលើការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាល ការជីកយករ៉ែដោយក្រុមហ៊ុនចិន និងអូស្ត្រាលី ទេសចរណ៍ និងការងាររបស់ អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល (NGOs) បោសសម្អាត យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះ (UXO)។
ពៅ ស៊ីផូ

thumb|100px|រូបភាពជីវប្រវត្តិសង្ខេបឈ្មោះដើមពៅ វណ្ណថារហស្សនាមសញ្ជាតិអាជីព 
 ជំនាញស្នាដៃនិពន្ធព្រែកឯងអស់សង្ឃឹម
ព្រាតទាំងស្រឡាញ់
ដួងនេត្រា
ស្គាល់រសស្នេហ៍
ល្មមហើយណាស្រី
ស្លឹកឈើចាកមែក
ពេលមេឃស្រទុំ
ឈប់និយាយពីរឿងស្នេហ៍
ភ្លើងគ្មានផ្សែងថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើតថ្ងៃទទួលមរណភាព
|colspan="2"| 
|- style="vertical-align:top;"
|ទទួលមរណភាពដោយសារ|colspan="2"|
|- style="vertical-align:top;"
|ស្រុកកំណើត|colspan="2"| 
 ស្រុកកោះសូទិន ខេត្តកំពង់ចាម ពីអតីតកាល 
 ស្រុកកោះសូទិន ខេត្តត្បូងឃ្មុំ បច្ចុបន្ន
|- style="vertical-align:top;"
|ឪពុក|colspan="2"|ចាប ពៅ

|- style="vertical-align:top;"
|ម្តាយ|colspan="2"| ឯក ស៊ីឡោ (ភូមិព្រៃខ្លា ឃុំព្រះនិព្វាន្ត] ស្រុកបរសេដ្ឋ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ)

|- style="vertical-align:top;"
|ភរិយា|colspan="2"|
 អ៊ុន យ៉ែម(ភរិយាទី១) អ្នករបាំហ្លួង
 ពេញ រស្មីអារុណ(ភរិយាទី២) គ្រូពេទ្យ និង តារាសម្ដែង
 អីុ ស៊ុន គ្រូបង្រៀន
|- style="vertical-align:top;"
|បុត្រ|colspan="2"|

|- style="vertical-align:top;"
|ក្មួយ'''ម៉ៅ អាយុទ្ធ
ពៅ បញ្ញាពេជ្រ
ពៅពិសី

ព្រះនាងពៅពិសី ទ្រង់ត្រូវជាព្រះអគ្គមហេសីរបស់ព្រះបាទបក្សីចាំក្រុង ដែលមានព្រះបរមនាមសំរាប់រាជ្យថា ព្រះ​ក្សត្រី​ភត្ដវត្ដី ​ពៅពិសី។
ព័ជ្រកិតិយាភា

សម្តេចព្រះនាង ចៅហ្វាព័ជ្រកិតិយាភានរេន្ទិរាទេពយវតី  (    , RTGS ៖ Patchara Kitiyapha Narenthira Thepphayawadi ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ព្រះនាងប៉ា ឬ ប៉ាវត្តី  ប្រសូតនៅថ្ងៃទី ៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៧៨) គឺជាអ្នកការទូតថៃ និងជាព្រះនាងនៃប្រទេសថៃដែលជាចៅទីមួយរបស់ ព្រះមហាក្សត្រភូមិពលអតុល្យតេជ និង ម្ចាស់ក្សត្រី សិរិកិតិ៍ នៃប្រទេសថៃនិងជាកូនតែមួយគត់ក្នុងចំណោមកូនទាំងប្រាំពីរ។ ព្រះមហាក្សត្រមហាវជិរាលង្ករណ៍ ប្រសូត​ជាមួយ​នឹង​មហេសី​ទីមួយ​របស់ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីសោមសវលី ។