navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: សតិបដ្ឋាន៤

សតិបដ្ឋាន៤ 
បុ        តើយោគីបានសម្រេចនូវសភាវ:នោះ យ៉ាងដូចម្តេច?

វិ        សតិបដ្ឋានដែលចាប់ផ្តើ់មដោយការកំណត់ខ្យល់ដង្ហើមចូលវែងនិងខ្យល់ដង្ហើមចេញវែង ឈ្មោះថា “កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋាន”។ សតិបដ្ឋានដែលចាប់ផ្តើ់មពីការដឹងបីតិ ឈ្មោះថា “វេទនានុបស្សនា សតិបដ្ឋាន”។ សតិបដ្ឋានដែលចាប់ផ្តើមពីការដឹងចិត្ត ឈ្មោះថា “ចិត្តានុបស្សនាសតិបដ្ឋាន”។ សតិបដ្ឋាន ដែលចាប់ផ្តើមពីការឃើញ នូវភាពមិនទៀងទាត់ឈ្មោះថា“ធម្មានុបស្សនាសតិបដ្ឋាន”។ បុគ្គលអ្នក បំពេញ ឤនាបាណស្សតិ ឈ្មោះថា បានធ្វើសតិបដ្ឋាន៤ឲ្យបរិបូណ៌[25] ។
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: ពោជ្ឈង្គ:៧

ពោជ្ឈង្គ:៧ 
បុ        តើបុគ្គលបំពេញពោជ្ឈង្គ:៧ ដោយការបដិបត្តិសតិបដ្ឋាន៤យ៉ាងដូចម្តេច?

វិ        បើយោគីបំពេញសតិបដ្ឋាន៤ យោគីនឹងរស់នៅដោយមានសតិមិនវង្វេង នេះហៅថា“សតិសម្ពោជ្ឈង្គ:”។ យោគីនោះឤស្រ័យនៅដោយសតិ ក៏ពិចារណាទុក្ខំ អនិច្ចំ និងបាតុភូតផ្សេងៗទាំងឡាយ នេះហៅថា “ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គ:”។ យោគីនោះពិចារណានូវធម៌ទាំងអស់នោះដូច្នោះហើយ ក៏មានសេចក្ដីព្យាយាម មោះមុតដោយមិនរាថយ នេះហៅថា “វិរិយសម្ពោជ្ឈង្គ:”។ យោគីនោះចំរើនសេចក្ដីព្យាយាមជាបន្ថែម ទៀត ក៏ធ្វើបីតិដែលបរិសុទ្ធឲ្យកើតឡើង នេះហៅថា “បីតិសម្ពោជ្ឈង្គ:”។ ព្រោះកាយនិងចិត្តបរិបូណ៌ ដោយបីតិ កាយនិងចិត្ដរបស់យោគីនោះក៏បាននូវសេចក្ដីស្ងប់ នេះហៅថា“បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គ:”។ ព្រោះ សេចក្ដីស្ងប់ នេះ កាយរបស់យោគីក៏បាននូវសេចក្ដីសប្បាយហើយចិត្តរបស់យោគីក៏បាននូវសមាធិ នេះ ហៅថា “សមាធិ សម្ពោជ្ឈង្គ:”។ ព្រោះមានសមាធិ ចិត្តរមែងបានដល់ភាពជាកណ្តាល នេះហៅថា “ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គ:”។ ព្រោះការបដិបត្តិសតិបដ្ឋាន៤ដូចបានពោលរួចមកហើយនេះ ពោជ្ឈង្គ:ទាំង៧ក៏ ឈ្មោះថាយោគីបានបំពេញ ដោយបរិបូណ៌ហើយ[26] ។

បុ        វិមុត្តិនិងវិជ្ជាឈ្មោះថា បុគ្គលបានបំពេញហើយដោយការបដិបត្តិពោជ្ឈង្គ:៧ យ៉ាងដូចម្តេច?

វិ        យោគីដែលបដិបត្តិពោជ្ឈង្គ:៧បានច្រើន រមែងបានក្នុងខណ:តែមួយនោះនូវបញ្ញាក្នុងមគ្គនិងផលក្នុង វិមុត្តិ។ ដូច្នេះព្រោះការបដិបត្តិពោជ្ឈង្គ:៧បញ្ញានិងវិមុត្តិឈ្មោះថាបុគ្គលបានបំពេញដោយប្រការ ដូច្នេះ[27]។

បុ       សង្ខារទាំងអស់ប្រកបដោយវិតក្ក:និងវិចារ:តាមសមគួរដល់ភូមិ។ បើដូច្នេះមែន ព្រោះហេតុអ្វីទើបមាន តែ វិតក្ក:ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវកំចាត់នៅក្នុងឤនាបាណស្សតិ តែពុំមានធម៌ដទៃទៀតត្រូវកំចាត់ផង?

វិ        ព្រោះនៅក្នុងទីនេះ វិតក្ក:ត្រូវប្រើនៅក្នុងន័យផ្សេង។ “ការឃ្លាតចេញពីគន្លង[28] ”ជាឧបសគ្គដល់សមាធិ (ឈាន) គឺវិតក្ក:នៅក្នុងន័យនេះឯង ដែលត្រូវកំចាត់ទៅ។

បុ       ព្រោះហេតុអ្វីទើប “ការប៉ះនឹងខ្យល់” ជាទីគួរឲ្យពេញចិត្ត?

វិ        ព្រោះថា “ការប៉ះនឹងខ្យល់”នេះ ធ្វើឲ្យចិត្តស្ងប់ ប្រៀបដូចជាការធ្វើឲ្យចិត្តរបស់តន្ត្រីករក្នុងសួគ៌ា(គន្ធព្វ)ស្ងប់ បាន ដោយសារសម្លេងដែលពិរោះដូច្នោះដែរ។ ការគិតដែលប្រុង“ឃ្លាតចេញពីគន្លង” រមែងត្រូវរម្ងាប់ ដោយការប៉ះនេះ។ ម៉្យាងទៀត ប្រៀបដូចជា បុគ្គល ដែលដើរទៅតាមច្រាំងទន្លេ ចិត្តរបស់គេរមែងតាំងមាំ ឆ្ពោះទៅកាន់ឤរម្មណ៍តែមួយ មិនរវើរវាយ ឥចឹងដែរ។ ព្រោះហេតុនេះហើយទើបបានជាលោកសំដែង អំពីការរលត់ទៅនៃវិតក្ក:ទុក នៅ ក្នុងឤនាបា ណស្សតិ[29] ។

ចប់ ឤនាបាណស្សតិ
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: ឧបាយ១២យ៉ាងសំរាប់កំចាត់សេចក្ដីក្រោធ

ឧបាយ១២យ៉ាងសំរាប់កំចាត់សេចក្ដីក្រោធ 
បុ        ឧបាយអ្វីខ្លះដែលនឹងឤចកំចាត់សេចក្ដីក្រោធបានសំរេច?

វិ        យោគីគប្បីចាំនូវឧបាយទាំងនេះទុកក្នុងចិត្ដគឺ៖ (១)បុគ្គលគប្បីចែករំលែកដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ជន ដទៃ (ដែលខ្លួនស្អប់) (២)បុគ្គលគប្បីគិតអំពីសេចក្ដីល្អ (៣)បុគ្គលគប្បីគិតអំពីបំណងល្អ (៤)បុគ្គលគប្បី គិតអំពី ការដែលសត្វមានកម្មជារបស់ខ្លួន (៥)បុគ្គលគប្បីគិតអំពីការលើកលែងចោលនូវបំណុលកម្ម    (៦)បុគ្គល គប្បីគិតអំពីការជាប់ជាសាច់ញាតិនឹងគ្នា (៧)បុគ្គលគប្បីគិតអំពីកំហុសរបស់ខ្លួន (៨)បុគ្គល មិនគប្បី គិត អំពីសេចក្ដីទុក្ខដែលញាំញីដល់ខ្លួនឡើយ (៩)បុគ្គលគប្បីពិនិត្យពិច័យអំពីធម្មជាតិរបស់ ឥន្ទ្រីយ៍ទាំងឡាយ (១០)បុគ្គលគប្បីពិនិត្យពិច័យអំពីការរលត់ទៅនៃសភាវ:ទាំងឡាយតែមួយខណ:ៗ (១១)បុគ្គលគប្បីពិនិត្យ ពិច័យអំពីការរលត់ទៅនៃកងខន្ធតែមួយខណ:ៗ និង (១២)បុគ្គលគប្បីពិនិត្យ ពិច័យអំពីសុញ្ញតា។

           ១-បើទោះជាខឹងក្រោធយ៉ាងណាក្ដី ក៏បុគ្គលគប្បីឲ្យនូវអ្វីដែលជនដទៃសុំ និងទទួលនូវអ្វីដែលជនដទៃ ឲ្យដោយសេចក្ដីពេញចិត្ដ ហើយក្នុងការនិយាយស្ដីជាមួយជនដទៃនោះ បុគ្គុលគប្បីប្រើពាក្យដែលល្អៗជានិច្ច។ គប្បីធ្វើនូវអ្វីដែលអ្នកដទៃគេនាំគ្នាធ្វើចុះ។ ធ្វើយ៉ាងដូច្នេះ សេចក្ដីក្រោធរបស់បុគ្គលនឹងអ្នកដទៃនោះនឹងវិនាសទៅ ជាពុំខាន។

           ២-បើបុគ្គលសំលឹងឃើញនូវអំពើល្អរបស់អ្នកដទៃ គប្បីគិតដូច្នេះថា៖“នេះជាសេចក្ដីល្អ នេះមិនមែនជា សេចក្ដីឤក្រក់ទេ”។
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: អធិដ្ឋាន៤

អធិដ្ឋាន៤ 
           ឥឡូវនេះ កាលបើព្រះពោធិសត្វនិងព្រះមហាសត្វបានផ្សាយមេត្ដានិងបំពេញបារមី១០ហើយ ក៏បំពេញ នូវការតាំងចិត្ដ(អធិដ្ឋាន)៤ប្រការឲ្យកើតឡើងគឺ ការតាំងចិត្ដក្នុងសច្ច:(សច្ចាធិដ្ឋាន) ការតាំងចិត្ដក្នុងការបរិច្ចាគ (ចាគាធិដ្ឋាន) ការតាំងចិត្ដក្នុងសេចក្ដីស្ងប់(ឧបសមាធិដ្ឋាន) និងការតាំងចិត្ដក្នុងបញ្ញា(បញ្ញាធិដ្ឋាន)[xxii] ។ ក្នុងទីនេះ៖

           - សច្ចបារមី អធិដ្ឋានបារមី និងវិរិយបារមី ធ្វើឲ្យសច្ចាធិដ្ឋាន បរិបូណ៌ឡើង

           - ទានបារមី មេត្ដាបារមី និងនេក្ខមបារមី ធ្វើឲ្យចាគាធិដ្ឋាន បរិបូណ៌ឡើង

           - ខន្ដីបារមី មេត្ដាបារមី និងឧបេក្ខាបារមី ធ្វើឲ្យឧបសមាធិដ្ឋាន បរិបូណ៌ឡើង

           - បញ្ញាបារមីធ្វើឲ្យបញ្ញាធិដ្ឋាន បរិបូណ៌ឡើង

- ព្រះពោធិសត្វនិងព្រះមហាសត្វ កាលបើបានផ្សាយមេត្ដានិងបំពេញបារមី១០ហើយ ឈ្មោះថា បំពេញ អធិដ្ឋាន៤ និងបានដល់នូវសភាវធម៌២យ៉ាងនេះ គឺសមថ: និងវិបស្សនា។

ក្នុងទីនេះ សច្ចាធិដ្ឋាន ចាគាធិដ្ឋាន និងឧបសមាធិដ្ឋាន ធ្វើឲ្យសមថ:បរិបូណ៌ឡើង។ បញ្ញាធិដ្ឋាន ធ្វើឲ្យ វិបស្សនាបរិបូណ៌ឡើង។ ព្រោះតែភាពបរិបូណ៌នៃសមថ: ទើបព្រះពោធិសត្វនិងព្រះមហាសត្វទាំងនោះបានដល់ នូវឈានទាំងឡាយ និងប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការវៀរចាកកាម និងមានសមាធិចិត្ដតាំងមាំ។ លោកធ្វើឲ្យកើតឡើងនូវ យមកបាដិហារិយ៍សមាធិ និងមហាករុណាសមាបត្ដិសមាធិ។ ព្រះពោធិសត្វនិងព្រះមហាសត្វទាំងនោះ បានដល់ នូវ វិបស្សនាប្រកបដោយអភិញ្ញា បដិសម្ភិទា ពល: និងវេសារជ្ផ:។ បន្ទាប់មកព្រះអង្គទាំងអស់នោះក៏ធ្វើបកតិ ញាណ និងសព្វញ្ញុតញាណឲ្យកើតឡើង។ ព្រះពោធិសត្វនិងព្រះមហាសត្វទាំងនោះ លោកផ្សាយនូវមេត្ដា យ៉ាងដូច្នេះ ហើយជាបន្ដបន្ទាប់ ក៏បានសម្រេចនូវពុទ្ធភាវ:ហោង។

ចប់មេត្ដាភាវនា ។
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: ករុណាភាវនា

ករុណាភាវនា 
បុ        អ្វីគឺ “ករុណា”? អ្វីគឺការបដិបត្ដិ? អ្វីជាលក្ខណ: ជារស និងជាបទដ្ឋាន? អ្វីជាឤនិសង្ស? អ្វីជាវិធី បដិបត្ដិ?

វិ        ប្រៀបដូចមាតាបិតាដែលសម្លឹងមើលបុត្រតូចជាទីស្រឡាញ់តែមួយរបស់ខ្លួនដែលកំពុងឈឺចាប់ ក៏កើត នូវ សេចក្ដីករុណា ហើយក៏ពោលថា“អីក៏វេទនាម្លេះហ្ន៎” យ៉ាងណា បុគ្គលដែលមានចិត្ដករុណាដល់សព្វ សត្វ ក៏ដូចគ្នាយ៉ាងនោះដែរ នេះគឺករុណា។ ការដែលចិត្ដឤស្រ័យនៅក្នុងករុណាដោយមិនមានអ្វីមក រំខាន គឺជា ការបដិបត្ដិ។ ការមិនប្រាកដឡើងនៃអ្វីដែលពុំមែនជាផលប្រយោជន៍គឺជាលក្ខណ:។ សេចក្ដី សុខគឺជារស។ ការមិនបៀតបៀន[xxiii] គឺជាបទដ្ឋាន។ ឯឤនិសង្សរបស់ករុណា ដូចគ្នាទៅនឹងឤនិសង្ស របស់មេត្ដាដែរ។

           អ្វីជាវិធីបដិបត្ដិ?     យោគីដែលទើបបដិបត្ដិថ្មី គប្បីចូលទៅកាន់ទីស្ងាត់ មានចិត្ដតាំងមាំ និងគ្មានអ្វីមក រុកកួន។ បើយោគីបានសម្លឹងឃើញឬបានឮបុគ្គលដែលត្រូវភិតភ័យដោយជំងឺ ឬបុគ្គលដែលត្រូវជរាភាពគ្រប សង្កត់ ឬបុគ្គលដែលពេញទៅដោយសេចក្ដីលោភ ក៏គប្បីពិចារណាដូចនេះថា៖ “បុគ្គលនោះ កំពុងភិតភ័យ ដោយសេចក្ដីទុក្ខ តើគេនឹងគេចផុតពីសេចក្ដីទុក្ខនោះបានយ៉ាងដូចម្ដេចទៅហ្ន៎?”[xxiv] ។ ម៉្យាងទៀត បើយោគីសម្លឹង ឃើញ ឬបានឮ បុគ្គលណាមួយដែលមានចិត្ដវិប្បលាស និងជាប់ទៅដោយកិលេស ឬបុគ្គលអ្នកដែលដើរចូលទៅ ក្នុងអវិជ្ជា ឬ បុគ្គលអ្នកដែលធ្លាប់បានធ្វើបុណ្យហើយពីក្នុងអតីត តែក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះពុំបានទូន្មានខ្លួនទេ ក៏គប្បី ពិចារណាដូចនេះ ថា៖ “បុគ្គលនោះកំពុងភិតភ័យដោយសេចក្ដីទុក្ខ។ បុគ្គលនោះនឹងសោយនូវការឈឺចាប់។ តើ បុគ្គលនោះនឹងគេច ផុតពីសេចក្ដីទុក្ខនោះបានយ៉ាងដូចម្ដេចទៅហ្ន៎?[xxv] ។ ម៉្យាងទៀត បើយោគីឃើញ ឬបានឮ បុគ្គលដែលដើរតាម ពាក្យប្រៀនប្រដៅដែលជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ ហើយមិនដើរតាមពាក្យប្រៀនប្រដៅដែលជាសម្មាទិដ្ឋិ ឬបុគ្គលដែលដើរតាម ពាក្យប្រៀនប្រដៅដែលពុំគួរឲ្យប្រាថ្នា ហើយមិនដើរតាមពាក្យប្រៀនប្រដៅដែលគួរឲ្យ ប្រាថ្នា ក៏គប្បីពិចារណាដូចនេះថា៖ “បុគ្គលនោះកំពុងភិតភ័យដោយសេចក្ដីទុក្ខ។ បុគ្គលនោះនឹងសោយនូវ ការឈឺចាប់។ តើបុគ្គលនោះ នឹងគេច ផុតពីសេចក្ដីទុក្ខនោះបានយ៉ាងដូចម្ដេចទៅហ្ន៎?[xxvi] ។

           ដោយឤស្រ័យឧបាយវិធី និងសកម្មភាពទាំងអស់នេះហើយ យោគីនោះក៏ចំរើនករុណាចិត្ដចំពោះ បុគ្គលទាំងនោះ ហើយក៏ចំរើនហើយចំរើនទៀត។ យោគីនោះកាលបើចំរើនករុណាចិត្ដដោយឧបាយវិធី និង សកម្មភាពទាំងអស់នេះ ដោយការចំរើនហើយចំរើនទៀតនោះ ក៏ធ្វើឲ្យចិត្ដរបស់ខ្លួនឲ្យមានភាពទន់ភ្លន់ និងឤច មានសមត្ថភាពទទួលនូវឤរម្មណ៍បាន។ បន្ទាប់មក យោគីនោះក៏ផ្សាយនូវករុណាចិត្ដចំពោះបុគ្គលដែលមិនមែន ជាមិត្ដមិនមែនជាសត្រូវ និងចំពោះសត្រូវតាមលំដាប់។ សំរាប់សេចក្ដីពណ៌នាលំអិតដែលនៅសល់ពីនេះ បាន សំដែងទុកដោយពិស្ដារហើយក្នុងវគ្គខាងដើម។ យោគីនោះផ្សាយករុណាចិត្ដទៅក្នុងទិសទាំង៤ យ៉ាងនេះឯង។

បុ        អ្វីជាការបានសំរេច និងការមិនបានសំរេចរបស់ករុណា?

វិ        កាលបើបុគ្គលបំពេញករុណា គប្បីវៀរចាកការបៀតបៀន និងការសម្លាប់។ បុគ្គលនោះរមែងពុំមាន ទុក្ខ។ បុគ្គលនោះបំបែកចេញបាននូវសេចក្ដីស្រឡាញ់ដែលពុំបរិសុទ្ធ។ ការមិនបានសំរេចរបស់ករុណា កើត ឡើង ព្រោះហេតុ២យ៉ាងគឺ ព្រោះការថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដដែលកើតឡើងក្នុងចិត្តខ្លួនឯង និងព្រោះសេចក្ដី ទុក្ខ។

បុ       ពុំមែនសត្វទាំងអស់សុទ្ធតែមានទុក្ខទេ។ សេចក្ដីទុក្ខមិនមែនគ្របដណ្ដប់ជាប្រចាំទេ។ កាលបើដូច្នេះ តើ បុគ្គលនឹងមានករុណាដល់សត្វទាំងអស់បានយ៉ាងដូចម្ដេចទៅ?

វិ        ពីព្រោះថា សព្វសត្វទាំងអស់សុទ្ធតែធ្លាប់បានទទួលសេចក្ដីទុក្ខក្នុងជាតិខ្លះពីអតីតកាល ទើបពួកគេឤច កំណត់និមិត្ដបានល្អនិងបំពេញករុណាបាននៅគ្រប់ទីកន្លែង។ ម៉្យាងទៀត សេចក្ដីសោកដែលកើតឡើង ពី ការកើតនិងការស្លាប់ គឺជាសម្បត្ដិប្រចាំខ្លួនរបស់សព្វសត្វទាំងអស់។  ព្រោះហេតុនេះ ទើបសព្វសត្វ ទាំង អស់ឤចបំពេញករុណាបាននៅគ្រប់ទីកន្លែង។

ចប់ករុណាភាវនា ។
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: មុទិតាភាវនា

មុទិតាភាវនា 
បុ        អ្វីគឺ “មុទិតា”? អ្វីគឺការបដិបត្ដិ? អ្វីជាលក្ខណ: ជារស និងជាបទដ្ឋាន? អ្វីជាឤនិសង្ស? អ្វីជាវិធីបដិបត្ដិ?

វិ        ប្រៀបបីដូចជាមាតាបិតាដែលមានសេចក្ដីរីករាយ ពេលកំពុងសម្លឹងមើលនូវសេចក្ដីសុខរបស់បុត្រដែល ជា ទីស្រឡាញ់និងតែមួយរបស់ខ្លួន ហើយក៏និយាយថា“សាធុ” យ៉ាងណានោះ យោគីដែលចំរើនមុទិតា ចំពោះសព្វសត្វក៏ដូចគ្នាយ៉ាងនោះដែរ។ បណ្ឌិតគប្បីដឹងអំពីមុទិតាយ៉ាងនេះចុះ។ ការដែលចិត្ដឤស្រ័យ នៅ ក្នុងមុទិតាដោយមិនមានអ្វីមករំខានគឺជាការបដិបត្ដិ។ ភាពរីករាយគឺជាលក្ខណ:។ ការមិនភ័យខ្លាច គឺជារស។ ការវិនាសទៅនៃសេចក្ដីមិនចូលចិត្ដគឺជាបទដ្ឋាន។ ឯឤនិសង្សរបស់មុទិតា ដូចគ្នាទៅនឹង ឤនិសង្ស របស់មេត្ដាដែរ។

បុ        អ្វីជាវិធីបដិបត្ដិ?

វិ        យោគីដែលទើបបដិបត្ដិថ្មី គប្បីចូលទៅកាន់ទីស្ងាត់ មានចិត្ដតាំងមាំ និងគ្មានអ្វីមករុកកួន។ កាលបើ យោគី

សម្លឹងឃើញ ឬបានឮថាគុណសម្បត្ដិរបស់បុគ្គលម្នាក់បានទទួលការលើកតម្កើងីពីជនដទៃទៀត ហើយ បុគ្គលនោះរស់នៅយ៉ាងស្ងប់និងរីករាយ យោគីគប្បីគិតដូច្នេះថា៖ “សាធុ! សាធុ! សូមឲ្យបុគ្គល នោះមាន សេចក្ដីរីករាយអស់កាលដ៏យូរចុះ!”។

           ម៉្យាងទៀត បើយោគីឃើញ ឬបានឮបុគ្គលណាមួយដែលមិនដើរតាមពាក្យប្រៀនប្រដៅដែលជាមិច្ឆា ទិដ្ឋិ ហើយមិនដើរតាមពាក្យប្រៀនប្រដៅដែលពុំគួរឲ្យប្រាថ្នា ហើយដើរតាមពាក្យប្រៀនប្រដៅដែលគួរឲ្យប្រាថ្នា ក៏ គប្បីគិតដូច្នេះថា៖ “សាធុ! សាធុ! សូមឲ្យបុគ្គលនោះមានសេចក្ដីរីករាយអស់កាលដ៏យូរចុះ!”។ ដោយឤស្រ័យ ឧបាយវិធី និងសកម្មភាពទាំងអស់នេះហើយ យោគីនោះក៏ចំរើនមុទិតាចិត្ដចំពោះបុគ្គលទាំងនោះ ហើយក៏ចំរើន ហើយចំរើនទៀត។ យោគីនោះកាលបើចំរើនមុទិតាចិត្ដដោយឧបាយវិធីនិងសកម្មភាពទាំងអស់នេះ ដោយការ ចំរើនហើយចំរើនទៀតនោះ ក៏ធ្វើឲ្យចិត្ដរបស់ខ្លួនមានសភាពទន់ភ្លន់ និងឤចមានសមត្ថភាពទទួលនូវឤរម្មណ៍ បាន។ បន្ទាប់មកយោគីនោះក៏ផ្សាយនូវមុទិតាចិត្ដចំពោះបុគ្គលដែលមិនមែនជាមិត្ដមិនមែនជាសត្រូវ និងចំពោះ សត្រូវតាមលំដាប់។ សំរាប់សេចក្ដីពណ៌នាលំអិតដែលនៅសល់ពីនេះ បានសំដែងទុកដោយពិស្ដារហើយក្នុងវគ្គ ខាងដើម។ យោគីនោះផ្សាយមុទិតាចិត្ដទៅក្នុងទិសទាំង៤ យ៉ាងនេះឯង។

បុ        អ្វីជាការបានសំរេច និងការមិនបានសំរេចរបស់មុទិតា?

វិ        កាលបើយោគីបំពេញមុទិតា ក៏រមែងកំចាត់បាននូវសេចក្ដីមិនសប្បាយចិត្ដ រមែងមិនធ្វើរាគ:ឲ្យកើត ឡើង និងរមែងមិននិយាយពាក្យកុហក។ ការមិនបានសំរេចរបស់មុទិតា កើតឡើងព្រោះហេតុ២យ៉ាងគឺ ព្រោះការ ថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដដែលកើតឡើងក្នុងចិត្តខ្លួនឯង និងព្រោះការចំអកមើលងាយ(អ្នកដទៃ)។ សំរាប់ សេចក្ដីពណ៌នា លំអិតដែលនៅសល់ពីនេះ បានសំដែងទុកដោយពិស្ដារហើយក្នុងវគ្គខាងដើម។

ចប់មុទិតាភាវនា
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: ឧបេក្ខាភាវនា

ឧបេក្ខាភាវនា 
បុ        អ្វីគឺ “ឧបេក្ខា”? អ្វីគឺការបដិបត្ដិ? អ្វីជាលក្ខណ: ជារស និងជាបទដ្ឋាន? អ្វីជាឤនិសង្ស? អ្វីជាវិធី បដិបត្ដិ?

វិ        ប្រៀបដូចជាមាតាបិតា ដែលពុំបានយកចិត្ដទុកដាក់និងកូនណាមួយហួសហេតុពេក តែយកចិត្ដទុក ដាក់ ចំពោះកូនដោយស្មើៗគ្នា ហើយរក្សានូវចិត្ដដែលស្មើៗគ្នានោះចំពោះកូនទាំងឡាយយ៉ាងណា យោគីដែល ចំរើនឧបេក្ខាក៏រក្សានូវចិត្ដដែលស្មើៗគ្នាចំពោះសព្វសត្វទាំងឡាយយ៉ាងនោះដែរ។ បណ្ឌិត គប្បីដឹងអំពី ឧបេក្ខាយ៉ាងនេះចុះ។ ការដែលចិត្ដឤស្រ័យនៅក្នុងឧបេក្ខាដោយមិនមានអ្វីមករំខានគឺជា ការបដិបត្ដិ។  ការមិនប្រកាន់ខ្ជាប់គឺជាលក្ខណ:។ ភាពស្មើគ្នា(សមភាព)គឺជារស។ ការគាបសង្កត់មិនឲ្យ ងើបឡើងនូវ សេចក្ដីចូលចិត្ដនិងសេចក្ដីមិនចូលចិត្ដគឺជាបទដ្ឋាន។ ឯឤនិសង្សរបស់ឧបេក្ខាដូចគ្នាទៅ នឹងឤនិសង្ស របស់មេត្ដាដែរ។

បុ        អ្វីជាវិធីបដិបត្ដិ?

វិ        ជាដំបូងយោគីនោះគប្បីចូលទៅក្នុងតតិយជ្ឈានដោយការចំរើនមេត្ដា ដោយការចំរើនករុណា និងដោយ ការចំរើនមុទិតា។ កាលបើបានដល់តតិយជ្ឈាននិងបានទទួលនូវភាពជំនាញក្នុងតតិយជ្ឈាននោះហើយ យោគីនោះ ក៏សម្លឹងឃើញថា ការបំពេញមេត្ដា ករុណា និងមុទិតា គឺជាការសាកល្បងដ៏លំបាក។ សេចក្ដី ចូលចិត្ដ និងសេចក្ដីមិនចូលចិត្ដនៅតែក្បែរៗ។ មេត្ដា ករុណា និងមុទិតានេះ ជាប់ជំពាក់ដោយការអែប អបបញ្ជោរ, ការរំភើប, និងការរីករាយសប្បាយ។ ប្រយោជន៍របស់ឧបេក្ខាស្ថិតនៅលើការយកឈ្នះលើ ការសាកល្បងដ៏លំបាកទាំងនេះ។ យោគីនោះកាលបើសម្លឹងឃើញការសាកល្បងដ៏លំបាករបស់មេត្ដា ករុណា និងមុទិតា និងប្រយោជន៍របស់ឧបេក្ខាហើយ ក៏ចំរើនឧបេក្ខាទៅកាន់បុគ្គលដែលជាអព្យាក្រឹត្យ[xxvii] ហើយក៏ធ្វើចិត្ដឲ្យស្ងប់។ ដោយការបានចំរើនដ៏ច្រើនដង យោគីក៏ធ្វើឲ្យចិត្ដរបស់ខ្លួនមានសភាពទន់ភ្លន់ និងឤចមានសមត្ថ ភាពទទួលនូវឤរម្មណ៍បាន។ បន្ទាប់មកក៏ចំរើនឧបេក្ខាទៅកាន់ជនជាសត្រូវ និង ជាមិត្ដតាមលំដាប់។ សំរាប់សេចក្ដីពណ៌នាលំអិតដែលនៅសល់ពីនេះ បានសំដែងទុកដោយពិស្ដារ ហើយក្នុងវគ្គខាង ដើម។ យោគីនោះផ្សាយឧបេក្ខាចិត្ដទៅក្នុងទិសទាំង៤ យ៉ាងនេះឯង។ យោគីនោះ កាលបើបដិបត្ដិយ៉ាងដូច្នេះ ក៏បានដល់នូវចតុត្ថជ្ឈាន ដោយឤស្រ័យឧបេក្ខា។ យោគីនោះបានដល់ អប្បនាឈានដោយវិធី៣យ៉ាងនេះគឺ ដោយការយល់ច្បាស់ពីសព្វសត្វទាំងឡាយ; ដោយការយល់ ច្បាស់ពីព្រំដែននៃភូមិស្រុកទាំងអស់(គាម ក្ខេត្ដ) និងដោយការយល់ច្បាស់ពីទិសទាំងពួង។

បុ        កាលបើយោគីនោះបដិបត្ដិឧបេក្ខា តើគប្បីពិចារណាសត្វទាំងឡាយយ៉ាងដូចម្ដេច?

វិ        យោគីនោះពិចារណាដូចនេះថា៖ “ក្នុងមេត្ដា ករុណា និងមុទិតា បុគ្គលរមែងរីករាយនឹងសត្វទាំងឡាយ នោះហួសពេក”ហើយបើដកនូវការរីករាយចេញហើយ ក៏នឹងធ្វើឧបេក្ខាឲ្យកើតឡើង។ប្រៀបដូចជាបុរស ដែល លោតកញ្ឆោងដោយសេចក្ដីត្រេកអរព្រោះបានជួបមិត្ដភក្ដិដែលបែកគ្នាយូរមកហើយ តែបន្ដិចមក ឤការ: បែបនោះក៏ស្ងប់ចុះបន្ទាប់ពីបាននៅជាមួយមិត្ដនោះមួយរយ:មកយ៉ាងណា យោគីដែលបានរស់ នៅជាមួយ មេត្ដា ករុណា និងមុទិតាអស់មួយរយ:ពេលយូរ ក៏បានដល់នូវឧបេក្ខាយ៉ាងនោះដែរ។ មួយ វិញទៀត មានបុរសម្នាក់បាននិយាយអំពីសត្វទាំងឡាយថា៖ “សត្វទាំងឡាយពិចារណាដូចនេះថា អ្វីជា ការបាន សំរេច និងការមិនបានសំរេចរបស់ឧបេក្ខា? កាលបើឧបេក្ខាបានបំពេញហើយ បុគ្គលរមែង បំផ្លាញបាននូវ សេចក្ដីមិនចូលចិត្ដនិងសេចក្ដីចូលចិត្ដ និងមិនធ្វើឲ្យអវិជ្ជាកើតឡើងទេ។ ការមិនបាន សំរេចរបស់ឧបេក្ខា កើតឡើងព្រោះហេតុ២យ៉ាងគឺ ព្រោះការថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដដែលកើតឡើងក្នុងខ្លួនឯង និងព្រោះការកើតឡើងនូវ ការមិនដឹង[xxviii] ។
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: វិធី២០យ៉ាង ក្នុងការកំណត់បឋវីធាតុ(ធាតុដី)

វិធី២០យ៉ាង ក្នុងការកំណត់បឋវីធាតុ(ធាតុដី) 
           យោគីកំណត់ធាតុទាំងឡាយដោយពិស្ដារយ៉ាងដូចម្ដេច? យោគីកំណត់បឋវីធាតុដោយពិស្ដារ ដោយ ឤការ:២០យ៉ាងដែលមាននៅក្នុងកាយនេះគឺ ដោយសក់និងរោម, ក្រចក, ធ្មេញ, ស្បែក, សាច់, សរសៃចុង សាច់ដុំ, សរសៃឈាម, ឆ្អឹង, ខួរក្នុងឆ្អឹង, ក្រលៀន, បេះដូង, ថ្លើម, សួត, ប្រម៉ាត់, បំពង់ក, ពោះវៀនតូច, ពោះវៀនធំ, ឧរុប្រាចី, ឤហារចាស់(លាមក), និងខួរក្បាល។

វិធី១២យ៉ាង ក្នុងការកំណត់ឤបោធាតុ(ធាតុទឹក)

           យោគីកំណត់ឤបោធាតុដោយពិស្ដារ ដោយឤការ:១២យ៉ាង ដែលមាននៅក្នុងកាយនេះគឺ ទឹកប្រមាត់, ទឹកមាត់, ខ្ទុះ, ឈាម, ញើស, ខ្លាញ់ខាប់, ទឹកភ្នែក, ខ្លាញ់រាវ, ស្លេស្ម៍, សំបោរ, ទឹកសន្លាក់, និងទឹកមូត្រ។
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: សេចក្តីឧបមាទៅនឹងរូបឤយ៉ង

សេចក្តីឧបមាទៅនឹងរូបឤយ៉ង 
បុ        យោគីគប្បីកំណត់ធាតុទាំងឡាយដោយសេចក្តីឧបមាទៅនឹងរូបឤយ៉ង យ៉ាងដូចម្ដេច?

វិ        ប្រៀបដូចជានាយជាងដ៏ចំណានដែលធ្វើឤយ៉ងដូច្នោះដែរ គឺគេឆ្លាក់ឈើធ្វើជារូបមនុស្ស មានលក្ខណ: ពេញលេញគ្រប់ចំណែកដូចជាបុរសឬស្ដ្រីដែរ គេធ្វើឲ្យវាដើរ រាំ អង្គុយពែនភ្នែនបាន ដោយការទាញ ញាក់ខ្សែ។ ដោយប្រការដូចបានពោលមកនេះ ឤយ៉ងទាំងនេះមានឈ្មោះថារាងកាយទាំងឡាយ។ នាយ ជាងដែលធ្វើឤយ៉ងនេះ គឺជាកិលេសក្នុងអតីត ដែលជាហេតុឲ្យកាយនេះត្រូវបានកសាងឡើងយ៉ាង បរិបូណ៌។ ខ្សែទាំងឡាយគឺសរសៃទាំងឡាយ  ដីស្អិតគឺសាច់ ថ្នាំលាបគឺស្បែក។ ចង្វែកទាំងឡាយគឺជា ឤកាស។ ព្រោះឤស្រ័យគ្រឿងអលង្ការ ខោឤវ និងគ្រឿងតុបតែង ទើបឤយ៉ងទាំងនោះមានឈ្មោះថា បុរស និងស្ដ្រី។ ការគិត(ថាជាបុរសនិងស្ដ្រី) គប្បីដឹងដោយការញាក់ខ្សែដោយវាយោធាតុ។ ឤយ៉ងទាំង អស់នោះដើរ ឤស្រ័យនៅ ចេញក្រៅចូលក្នុង លាចេញបត់ចូល សន្ទនាគ្នាឬនិយាយ មានប្រការដូច្នេះ ឯង[liii]។

           មនុស្សឤយ៉ងទាំងអស់នេះ កើតឡើងព្រមគ្នានិងវិញ្ញាណធាតុ ឆ្លាក់ក្នុងអំណាចនៃសេចក្ដីក្រោធ សោក សៅ សេចក្ដីទុក្ខ ព្រោះហេតុនិងបច្ច័យនៃសេចក្ដីធុញថប់និងទារុណកម្ម។ ពួកគេសើចសប្បាយឬប្រឡែងគ្នា ឬពឹង ពាក់គ្នាទៅវិញទៅមក។ ឤហារធ្វើឲ្យឤយ៉ងទាំងនេះនៅតទៅមុខបាន និងជីវិតិន្ទ្រីយ៍ធ្វើឲ្យឤយ៉ងទាំងនេះនៅតែ បន្តទៅទៀតបាន។ សេចក្តីស្លាប់ធ្វើឲ្យឤយ៉ងនោះបែកបាក់ខ្ចាត់ខ្ចាយ។ ប្រសិនបើកម្មកិលេសកើតឡើង ឤយ៉ងថ្មី នឹងកើតឡើងទៀត។ ការកើតឡើងគ្រាដំបូងរបស់ឤយ៉ងនោះ មិនឤចដឹងបានទេ។ ហើយដំណាក់កាលចុង ក្រោយ របស់ឤយ៉ងនោះ ក៏គ្មាននរណាម្នាក់ឤចសម្លឹងមើលឃើញបានដែរ[liv]។ យោគីគប្បីកំណត់ធាតុទាំងឡាយ ដោយ ប្រៀបធៀបទៅនឹងឤយ៉ង យ៉ាងដូច្នេះចុះ ហើយយោគីនោះកំណត់ដឹងកាយនេះដោយប្រៀបធៀបទៅនឹង ឤយ៉ង ដោយឤការ:យ៉ាងនេះ ដោយអំពើយ៉ាងនេះថា “ពុំមានសត្វ ពុំមានជីវ:ទេ”។

           កាលបើយោគីបានពិចារណាដោយប្រកាន់យកធាតុជាឤរម្មណ៍ និងដោយការកើតឡើងនៃវេទនា សញ្ញា សង្ខារ និងវិញ្ញាណហើយ យោគីនោះក៏កំណត់ដឹងនូវនាមនិងរូប។ បន្ទាប់ពីនោះ យោគីនោះក៏ឃើញថា នាមរូបគឺ ជាទុក្ខ ជាតណ្ហា ជាប្រភពកើតឡើងនៃទុក្ខ ហើយយោគីនោះក៏កំណត់ដឹងថា ព្រោះការវិនាសទៅនៃតណ្ហា សេចក្ដី ទុក្ខក៏នឹងវិនាសទៅដែរហើយ(កំណត់ដឹងថា) អរិយមគ្គដែលមានអង្គ៨នឹងធ្វើឲ្យសេចក្តីទុក្ខរលត់ទៅ ដោយមិនមាន សេសសល់។ យោគីកំណត់ដឹងនូវអរិយសច្ច:ដ៏បរិបូណ៌ ដោយប្រការយ៉ាងនេះឯង។ ក្នុងខណ: នោះឯង យោគីក៏ សម្លឹងឃើញទោសនៃទុក្ខ ដោយអនិច្ចំ ទុក្ខំ និងអនត្តា។ កាលបើដាក់ចិត្ដលើសភាពយ៉ាងនេះជា និច្ចហើយ ចិត្ដ របស់យោគីនោះក៏រមែងមិនមានអ្វីមករុកកួន។ យោគីនោះសម្លឹងឃើញនូវឤនិសង្សនៃការរំលត់ទុក្ខ ព្រោះឤស្រ័យ បញ្ញា សេចក្តីស្ងប់ និងភាពមិនមានកង្វល់។ យោគីនោះកាលបើសម្លឹងឃើញទោសរបស់ទុក្ខ និង ឤនិសង្សនៃការ រលត់ទុក្ខហើយ ទើបរស់នៅយ៉ាងស្ងប់ប្រកបដោយឥន្ទ្រីយ៍ទាំងឡាយ ប្រកបដោយពល: និងប្រកបដោយ ពោជ្ឈង្គ:។ យោគី នោះធ្វើចិត្ដដែលកើតពីការដឹងច្បាស់ពីសង្ខារឲ្យកើតឡើង និងបានទៅដល់ធាតុ ដែលជាកំពូល ពោលគឺសប្បិមណ្ឌលធាតុ។

ចប់ធាតុវវដ្ឋាន
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: ឤហារេបដិកូលសញ្ញា

ឤហារេបដិកូលសញ្ញា 
បុ       អ្វីជាឤហារេបដិកូលសញ្ញា? អ្វីជាការបដិបត្តិ? អ្វីជាលក្ខណ: ជារស និងជាបទដ្ឋានរបស់ឤហារេបដិកូល សញ្ញា? អ្វីជាឤនិសង្សរបស់ឤហារេបដិកូលសញ្ញា? អ្វីជាវិធីបដិបត្ដិ?

វិ        គឺការដែលយោគីដាក់ចិត្ដដល់ការគួរឲ្យខ្ពើមរអើមរបស់វត្ថុដែលនៅក្នុងរូបដែលជារបស់ទំពារ លិទ្ធ ផឹក ឬ បរិភោគចូលទៅ[lv]ការដឹងនិងដឹងដោយប្រពៃនូវបដិកូលសញ្ញានេះ។ នេះហៅថា ឤហារេបដិកូលសញ្ញា។  ការស្ងប់ទៅនៃចិត្ដក្នុងសញ្ញានេះគឺជាការបដិបត្តិ។ការដឹងនូវទោសរបស់ឤហារគឺជាលក្ខណ:។ការមិនចូលចិត្ដគឺជារស។ ការគ្របសង្កត់នូវតណ្ហាបានគឺជាបទដ្ឋាន។

           អ្វីគឺឤនិសង្សរបស់ឤហារេបដិកូលសញ្ញា? យោគីឤចទទួលបាននូវឤនិសង្ស៨យ៉ាងគឺ: យោគីដែល ចំរើនឤហារេបដិកូលសញ្ញា រមែងជាអ្នកដឹងនូវធម្មជាតិនៃដុំឤហារទាំងឡាយ យល់ច្បាស់នូវតណ្ហាទាំង៥យ៉ាង ដឹងច្បាស់នូវរូបខ័ន្ធ ដឹងច្បាស់នូវភាពមិនបរិសុទ្ធ។ យោគីនោះធ្វើឲ្យសតិបរិបូណ៌ក្នុងផ្នែកខាងក្នុងនៃរាងកាយ របស់ ខ្លួនបាន។ ចិត្តរបស់យោគីទ្រមចុះពីសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងរស[lvi] ឤស្រ័យនៅជាសុខ និងចូលដល់នូវអមតភាព។

           អ្វីជាវិធីបដិបត្ដិ? យោគីដែលទើបបដិបត្តិថ្មី គប្បីចូលទៅកាន់ទីស្ងាត់ អង្តុយចុះ មានចិត្ដតាំងមាំ និងពុំ មាន អ្វីមករុកកួន ពិចារណានូវសភាពដែលគួរឲ្យខ្ពើមរអើមរបស់វត្ថុដែលស្ថិតនៅក្នុងុរូបនៃឤហារសំរាប់ទំពារ លិទ្ធ ផឹក ឬបរិភោគចូលទៅ ដូចនេះថា៖ “វត្ថុនោះជាឤហារដែលគេចំអិនយ៉ាងល្អ មានរសជាតិរាប់រយជំពូក ជា ឤហារ ដែលមានរសជាតិឆ្ងាញ់របស់មនុស្សទូទៅ មានពណ៌និងក្លិនល្អ សមគួរសំរាប់បុគ្គលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ទាំងឡាយ។ តែបន្ទាប់ ពីឤហារទាំងនេះចូលទៅកាន់រាងកាយហើយ វាក៏ប្រែក្លាយទៅជាមិនបរិសុទ្ធ ជាគ្រឿងបដិកូល ស្អុយ រលួយ និងគួរ ឲ្យខ្ពើមរអើម”។

           យោគីចំរើននូវឤហារេបដិកូលសញ្ញាដោយវិធី៥យ៉ាងគឺ ដោយការស្វែងរក ដោយការបរិភោគ ដោយ ភាជន:សំរាប់ដាក់ ដោយការជ្រាបលេច និងដោយការជាគំនរ[lvii]។

បុ        យោគីគប្បីចំរើនឤហារេបដិកូលសញ្ញា “ដោយការស្វែងរក” យ៉ាងដូចម្ដេច?

វិ        យោគីនោះសម្លឹងឃើញថា សត្វទាំងឡាយជួបនូវការលំបាកក្នុងការស្វែងរកគ្រឿងផឹក និងឤហារ។ សត្វ ទាំងនោះធ្វើនូវកម្មឤក្រក់ដ៏ច្រើនដូចជាការសម្លាប់ និងលួចលាក់យកកាលបើត្រូវការឤហារ។ យោគី នោះឃើញទៀតថា សត្វទាំងនោះបានទទួលទុក្ខក្នុងរូបភាពផ្សេងៗ និងត្រូវគេសម្លាប់ ឬក៏អស់ឥស្សរ ភាព។ យោគីឃើញម៉្យាងទៀតថា សត្វដូចបានពោលមកនេះ ធ្វើកម្មឤក្រក់ផ្សេងៗដូចជាការពុះពារស្វែង រកឤហារ ការបោកប្រាស់ និងការក្លែងធ្វើជាមនុស្សឧស្សាហ៍។ សត្វទាំងអស់នេះធ្វើអំពើឤក្រក់ដោយ ប្រការយ៉ាងនេះឯង។ កាលបើសម្លឹងឃើញឤហារដោយប្រការយ៉ាងនេះហើយ យោគីនោះក៏ធ្វើឲ្យកើត ឡើងនូវ សភាពមិនចូលចិត្តដោយការគិតថា៖ “លាមកនិងទឹកមូត្រដែលជារបស់មិនស្អាត ជាផលបានមក ពីឤហារ និង គ្រឿងផឹក[lviii]”។
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: ឥទ្ធិវិធា៣ប្រភេទ

ឥទ្ធិវិធា៣ប្រភេទ 
បុ        តើឥទ្ធិវិធាមានប៉ុន្មានប្រភេទ? តើនរណាជាអ្នកសម្រេចបាន? អ្វីជាវិធីប្រតិបត្តិ?

វិ        ឥទ្ធិវិធាមាន៣ប្រភេទគឺ អធិដ្ឋានឥទ្ធិ វិកុព្វនាឥទ្ធិ និងមនោមយាឥទ្ធិ។ តើអធិដ្ឋានឥទ្ធិ ដូចម្តេច? យោគី នោះឤច បែងកាយខ្លួនឲ្យទៅជាមនុស្សច្រើនគ្នាបាន ហើយឤចបង្រួមកាយដែលច្រើននោះឲ្យមកជា មនុស្ស ម្នាក់វិញបាន ឤចធ្វើខ្លួនឲ្យខ្ពស់ឡើងៗរហូតដល់ឋានព្រហ្មបាន។ នេះហៅថា “អធិដ្ឋានឥទ្ធិ [i]”។ តើវិកុព្វនាឥទ្ធិដូចម្តេច? យោគី នោះឤចប្រែក្រឡារូបរាងកាយរបស់ខ្លួនឯងពីធម្មជាតិ ឲ្យទៅជាកូន ក្មេងប្រុសបាន ឲ្យទៅជាពស់ ឲ្យទៅជាព្រះរាជា ឬឲ្យទៅជាព្រហ្មក៏បាន។ នេះហៅថា “វិកុព្វនាឥទ្ធិ [ii] ”។ តើមនោមយាឥទ្ធិ ដូចម្តេច? យោគីនោះនិមិត្តនូវកាយ នេះឲ្យកើតឡើងនូវកាយមួយផ្សេងទៀត ប្រកបដោយអវយវ:តូចធំ និង ឥន្ទ្រីយ៍ទាំងឡាយបានដោយងាយស្រួល ទៅតាមសេចក្តីប្រាថ្នារបស់ខ្លួន។ នេះហៅថា“មនោមយាឥទ្ធិ”[iii] ។
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: វិកុព្វនាឥទ្ធិ

វិកុព្វនាឥទ្ធិ 
           ឥឡូវនេះ កាលបើយោគីប្រាថ្នានឹងបាននូវវិកុព្វនាឥទ្ធិ[xviii] គប្បីចម្រើននូវឥទ្ធិបាទ៤ឲ្យកើតឡើង។ យោគី នោះឤច គ្រប់គ្រងចិត្តរបស់ខ្លួនបាន ធ្វើកាយរបស់ខ្លួនឲ្យងាយស្រួលនៅក្នុងចិត្ត និងធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឲ្យងាយស្រួល នៅក្នុងកាយ។ យោគីធ្វើកាយរបស់ខ្លួនឲ្យងាយស្រួលជាមួយនឹងចិត្ត និងធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឲ្យងាយស្រួលជាមួយ នឹងកាយ។ យោគីអធិដ្ឋាន លើចិត្តរបស់ខ្លួនដោយកាយ  និងអធិដ្ឋានលើកាយរបស់ខ្លួនដោយចិត្ត។ ការទទួលដឹង នូវភាវ:ជាសុខហើយ និងការទទួល ដឹងនូវភាវ:ជាស្រាល រមែងតោងជាប់ជាមួយនឹងកាយរបស់យោគី។ យោគីតាំង មាំនៅក្នុងការទទួលដឹងនោះ។ ដោយការ បដិបត្តិយ៉ាងដូច្នេះ យោគីនោះក៏ចូលដល់នូវភាវ:ស្រាលជាទីបំផុត ដែល ធ្វើឲ្យកាយមានសភាពទន់ភ្លន់បំផុត ហើយនិង សម្រេចបានដល់នូវភាវ:ដែលខ្ពស់បំផុតនៃការអធិដ្ឋានចិត្ត ឧបមា ដូច ជាដុំដែកដែលត្រូវបានដុតរហូតដល់ក្តៅក្រហម គឺឤច យកទៅដំឲ្យទៅជារូបរាងអ្វីក៏បានដោយ ងាយស្រួល ដូច្នោះ ដែរ។ ដោយការបានធ្វើចិត្តឲ្យទន់ភ្លន់ ហើយនិងឤចអធិដ្ឋាន បានដោយឤស្រ័យការអប់រំចិត្តហើយនោះ យោគី នោះក៏អធិដ្ឋានបំពេញកាយរបស់ខ្លួនឲ្យពេញដោយចិត្ត ដោយប្រការ យ៉ាងនេះ។ បើយោគីនោះប្រាថ្នា ចង់ ក្លាយខ្លួនទៅជាក្មេងប្រុស យោគីក៏លះរាងកាយរបស់ខ្លួនចោល ចូលទៅកាន់ចតុត្ថជ្ឈាន ហើយចេញពីឈាននោះ យ៉ាងស្ងប់ ដោយកាយនោះក៏ប្តូរទៅជារូបរាងដូចក្មេង បន្តិចម្តងៗជាលំដាប់។ នៅក្នុងការផ្លាស់ប្តូរ កាយរបស់ ខ្លួននេះ យោគី នោះអធិដ្ឋានដោយញាណថា៖ “សុំឲ្យឤត្មាអញក្លាយទៅជាក្មេងប្រុសដោយបរិបូណ៌”។ ដោយ ការអធិដ្ឋានដូច្នេះ យោគីនោះក៏ក្លាយទៅជាកូនក្មេងប្រុសយ៉ាងបរិបូណ៌។ ក្នុងទំរង់ដូចគ្នានេះដែរ ការផ្លាស់ប្តូររូបរាង ជាសត្វពស់ គ្រុឌ យក្ស អសូរ ឬជាព្រះឥន្ទ្រ ព្រះព្រហ្ម មហាសមុទ្រ ភ្នំ ព្រៃ សឹង្ហ ខ្លា ខ្លារខិន ដំរី សេះ ទ័ពថ្មើរជើង ទ័ពផ្សេងៗ ក៏យោគីអធិដ្ឋានដោយញាណថា៖ “សុំឲ្យឤត្មាអញក្លាយរូបរាងទៅជាទ័ពថ្មើរជើងដោយបរិបូណ៌”។ ដោយការអធិដ្ឋាន ដូច្នេះ យោគីក៏ក្លាយរូបរាងទៅជាទ័ពថ្មើរជើងបានយ៉ាងបរិបូណ៌ (ឯដទៃទៀតក៏ដូចគ្នាដែរ)[xix] ។

បុ        តើអ្វីគឺភាពខុសគ្នារវាងអធិដ្ឋានឥទ្ធិ នឹង វិកុព្វនាឥទ្ធិ?

វិ        នៅក្នុងអធិដ្ឋានឥទ្ធិ បុគ្គលអធិដ្ឋានដោយមិនបានលះបង់នូវរូបទេ ឯវិកុព្វនាឥទ្ធិវិញ បុគ្គលលះបង់ចោល នូវរូប។ នេះគឺសេចក្តីផ្សេងគ្នា។

ចប់ វិកុព្វនាឥទ្ធិ
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: មនោមយិទ្ធិ

មនោមយិទ្ធិ 
           ឥឡូវនេះ យោគីនោះប្រាថ្នានឹងបាននូវមនោមយិទ្ធិ។ ដោយគ្រប់គ្រងចិត្តបានល្អហើយ យោគីនោះក៏ ចម្រើននូវ ឥទ្ធិបាទទាំង៤ ហើយចូលទៅកាន់ចតុត្ថជ្ឈាន បន្ទាប់មកក៏ចេញពីឈាននោះដោយស្ងប់ ហើយក៏ផ្ចង់ចិត្ត ទៅផ្នែកខាងក្នុង រាងកាយរបស់ខ្លួនដោយការគិតថា៖ “រាងកាយនេះប្រៀបដូចជាឆ្នាំងទទេ”។ បន្ទាប់មក យោគី នោះក៏តាំងចិត្តថា៖ “ខាងក្នុង រាងកាយដែលប្រហោងទទេរបស់ឤត្មាអញនេះ ឤត្មាអញនឹងធ្វើឲ្យកើតនូវការផ្លាស់ ប្តូរតាមដែលចិត្តអញប្រាថ្នា ឤត្មាអញ នឹងធ្វើឲ្យកើតការផ្លាស់ប្តូរ”។ ក្នុងការផ្លាស់ផ្តូរនេះ យោគីក៏អធិដ្ឋានដោយ ញាណដូច្នេះថា៖ “សូមឲ្យបានសំរេចដូចសេចក្តី ប្រាថ្នា”។ ដោយការពិចារណាដូច្នេះ យោគីក៏សំរេចបាននូវការ ផ្លាស់ប្តូរ។ ដោយវិធីនេះ យោគីក៏និមិត្តរូបផ្សេងៗដ៏ច្រើន បន្ទាប់ពីនោះមក យោគីនោះក៏ធ្វើនូវកិច្ចផ្សេងៗបានច្រើន យ៉ាងដូចជា បើសិនជាយោគីនោះប្រាថ្នានឹងទៅព្រហ្មលោក ដោយកាយនិមិត្ត យោគីក៏និមិត្តឲ្យកើតជារូបព្រហ្មសិន មុននឹងចូលទៅកាន់ព្រហ្មលោក។ រាងកាយដែលនិមិត្តនោះបរិបូណ៌ ដោយអង្គប្រកបទាំងពួងមិនមានខ្វះឡើយ ហើយឤចធ្វើអ្វីៗបានគ្រប់យ៉ាងដែរ។ បើសិនជាអ្នកមាននូវមនោមយិទ្ធិនោះដើរ ទៅដើរមក រូបកាយដែលនិមិត្ត ឡើងនោះក៏ដើរទៅដើរមកដែរ; បើសិនជាអ្នកមាននូវមនោមយិទ្ធិនោះអង្គុយ ដេកឬព្រួសទឹក និងភ្លើង សាកសួរ សំនួរ ឬតបចំឡើយយ៉ាងណា រូបកាយដែលនិមិត្តឡើងនោះ ក៏អង្គុយុ ដេក ព្រួសទឹកនិងភ្លើង សាកសួរ សំនួរ ឬ តបចំឡើយ យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះរូបកាយដែលនិមិត្តឡើងមកនោះ កើតមកពីឥទ្ធិវិធា ទើបមានឤការ:ដូច្នេះ[xx]។

ចប់ មនោមយិទ្ធិ

បកិណ្ណកកថា

បុ        អ្វីគឺបកិណ្ណកកថា?

វិ        រូបដែលឥទ្ធិវិធានិមិត្តឡើងមកនោះ ប្លែកៗពីគ្នាក្នុងខណ:ណាមួយក៏បាន។ លើកនេះ យោគីមិនបាន សម្តែងឲ្យប្រាកដឡើងក៏បាន គឺយោគីរមែងដឹងថាខណ:ណាដែលមិនមែនជាពេលវេលាដែលគួរ។ ក្នុង ពេលដែលយោគី ប្រាថ្នានឹងនិយាយ យោគីធ្វើខ្លួនមិនឲ្យគេមើលឃើញក៏មាន។ ជួនកាលយោគីមិន ប្រាកដឲ្យឃើញ សោះក៏មាន គឺ រូបដែលនិមិត្តឡើងមកនោះមិនមានជីវិតិន្ទ្រីយ៍ទេក៏មាន។ គ្រឿងផឹក ឤហារ វត្ថុផ្សេងៗ និង ចំណេះដឹងផ្សេងៗ ដែលនិមិត្តឡើងមកនេះ រមែងបង្កើតឡើងទៅតាមដំណើរ គន្លងនៃឤរម្មណ៍ទាំង៩គឺ ឤរម្មណ៍ដែលមានកំណត់ ឤរម្មណ៍ល្អិត ឤរម្មណ៍ដែលមិនមានកំណត់ ឤរម្មណ៍ជាអតីត ឤរម្មណ៍ជា អនាគត ឤរម្មណ៍ជាបច្ចុប្បន្ន ឤរម្មណ៍ខាងក្នុង ឤរម្មណ៍ខងក្រៅ និង ឤរម្មណ៍ទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ។

ចប់ បកិណ្ណកកថា