នរោត្តម រណឫទ្ធិ: ជម្លោះនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល

ជម្លោះនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល
200px|right|thumb|រូបភាពផ្លូវការរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម រណឬទ្ធិដែលត្រូវបានប្រើនៅពេលដែលព្រះអង្គជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទីមួយ

នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩៤ រណឫទ្ធិនិងលោកហ៊ុន សែនបានទម្លាក់លោកសម រង្ស៊ីចេញពីតំណែងជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុនៅអំឡុងពេលដែលនាយករដ្ឋមន្រ្តីទាំងពីរបានកំពុងរើរៀបចំគណៈរដ្ឋមន្រ្តីឡើងវិញ។Peou (2000), p. 192 លោកសម រង្ស៊ីត្រូវបានតែងតាំងតំណែងដោយរណឫទ្ធិនៅឆ្នាំ១៩៩៣ ប៉ុន្តែនាយករដ្ឋមន្រ្តីទាំងពីរមានអារម្មណ៍មិនស្រួលពេលធ្វើការងារជាមួយលោកសម រង្ស៊ីព្រោះថាលោកសម រង្ស៊ីបានចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលថាបានប្រព្រឹត្តិអំពើពុករលួយ។Peou (2000), p. 191 ការបណ្តេញចេញរបស់លោកសម រង្ស៊ីបានធ្វើឱ្យព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម សិរីវុឌ្ឍមានការមិនពេញចិត្តនឹងរដ្ឋាភិបាលហើយមួយខែក្រោយមកក៏បានលាលែងចេញពីតំណែងរបស់ព្រះអង្គជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបរទេស។Mehta (2001), p. 107 នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៥ នៅក្នុងវេទិកាសិក្សាស្តីពីអំពើពុករលួយនៅកម្ពុជា លោកសម រង្ស៊ីបានសាកសួររណឫទ្ធិជាសាធារណៈអំពីការទទួលយកយន្ដហោះហ្វុកឃឺ ២៨ និងថវិកាចំនួន ១០៨ លានដុល្លារពីអារីស្តុន ប៊ឺហាត។ ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យរណឫទ្ធិខឹងយ៉ាងខ្លាំងរហូតបានបណ្តេញលោកសម រង្ស៊ីចេញពីគណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចនៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៥។ នៅខែបន្ទាប់ រណឫទ្ធិបានណែនាំចលនាសភាដើម្បីដកតំណែងលោកសម រង្ស៊ីចេញជាសមាជិកសភា។Widyono (2008), p. 180

នៅឆ្នាំ១៩៩៥, រណឫទ្ធិបានធ្វើការអំពាវនាវឱ្យមានទោសប្រហារជីវិត, ឃាតករនិងអ្នកជួញដូរគ្រឿងញៀនណាដែលចាប់បាននឹងត្រូវយកទៅកាត់ទោសប្រហារជីវិតដោយរដ្ឋ។https://www.phnompenhpost.com/national/why-capital-punishment-bad-idea-cambodia

ចាប់ពីខែមករា ឆ្នាំ១៩៩៦ តមក ទំនាក់ទំនងរវាងរណឫទ្ធិជាមួយនិងហ៊ុន សែនបានចាប់ផ្តើមមានភាពតានតឹងឡើងៗ។ ហ៊ុន សែនបានដាក់សារាចររបស់រដ្ឋាភិបាលដើម្បីកំណត់ថ្ងៃ៧ មករា ជាថ្ងៃឈប់សម្រាកជាតិ, ជាខួបនៃការរំដោះទីក្រុងភ្នំពេញពីពួកខ្មែរក្រហមដោយកងកម្លាំងវៀតណាម។ រណឫទ្ធិបានព្រមចុះហត្ថលេខារបស់ព្រះអង្គទៅនឹងសារាចរ សកម្មភាពនេះបានធ្វើឱ្យសម្តេចសីហនុនិងមេដឹកនាំហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចមួយចំនួនផ្ទុះកំហឹង។  ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក បន្ទាប់ពីការមិនពេញចិត្តពីសមាជិកបក្សបានធូរបន្តិច,Widyono (2008), p. 212 រណឫទ្ធិបានចោទប្រកាន់ជាសាធារណៈថាកងទ័ពវៀតណាមបានទន្ទ្រានកាន់កាប់ទឹកដីនៃខេត្តចំនួន ៤ របស់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងវា។ បើយោងតាមលោកវីតយ៉ូណូបានឱ្យដឹងថា រណឫទ្ធិចង់សាកល្បងមើលការឆ្លើយតបរបស់ហ៊ុន សែនចំពោះការចោទប្រកាន់របស់ព្រះអង្គ ក៏ប៉ុន្តែលោកហ៊ុន សែនបានសម្ងំនិងមិនអើពើចំពោះការចោទប្រកាន់របស់ព្រះអង្គសោះ។Widyono (2008), p. 213 ក្នុងអំឡុងពេលប្រជុំលាក់ការរបស់គណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចនៅចុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៩៦ សមាជិកគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចបានរិះគន់លោកហ៊ុន សែននិងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាពីបទធ្វើអាជីវកម្មផ្តាច់មុខអំណាចរដ្ឋាភិបាលហើយក៏បានស្តីបន្ទោសព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិចំពោះការចុះចូលជាមួយលោកហ៊ុន សែនផងដែរ។

នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩៦ រណឫទ្ធិបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះការពន្យាពេលម្តងហើយម្តងទៀតនៅក្នុងការសាងសង់រមណីយដ្ឋានកាស៊ីណូនៅក្រុងព្រះសីហនុដែលលោកបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយអារីស្តុនកាលពីខែមករា ឆ្នាំ១៩៩៥ មក។ អារីស្តុនបានបន្ទោសកង្វះអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាលក្នុងក្រុងព្រះសីហនុចំពោះការពន្យាពេល។ នៅចុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩៦ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបង្កើតអាជ្ញាធរអភិវឌ្ឍន៏ក្រុងព្រះសីហនុ (SDA) ដើម្បីត្រួតពិនិត្យកិច្ចការបទបញ្ញត្តិនិងសម្រួលដល់ការអភិវឌ្ឍន៍។ នៅក្នុងសន្និសីទមួយនៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៦ រណឬទ្ធិបានចោទប្រកាន់ថាក្រសួងដែលគ្រប់គ្រងដោយសមាជិកគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាកំពុងពន្យាពេលឯកសារដែលត្រូវការដើម្បីបំពេញការយល់ព្រមនៃគម្រោងអារីស្តុនដោយចេតនា។ យោងតាមលោកស្រីជូឡុង សូមូរ៉ាដែលជាអតីតអភិបាលរងនៃធនាគារកណ្តាលកម្ពុជា (ជាមួយនិងភរិយារបស់លោកសម រង្ស៊ី) បានឱ្យដឹងថា ការពន្យារពេលគឺជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្ររបស់លោកហ៊ុន សែនក្នុងការបំផ្លាញគម្រោងនានារបស់រណឫទ្ធិ។ ដើម្បីជាការសងសឹក រណឫទ្ធិបានណែនាំសហរដ្ធមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃរបស់ហ៊្វុនស៊ីនប៉ិចគឺលោកយូ ហុកគ្រីឱ្យបិទកាស៊ីណូទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសដោយលើកឡើងពីអវត្តមាននៃការអនុញ្ញាតច្បាប់។Widyono (2008), p. 201 រណឫទ្ធិក៏បានស្នើឱ្យលុបចោលនូវកិច្ចសន្យាជាមួយអារីស្តុនដោយសារតែការពន្យារពេលយូរ។ លោកហ៊ុន សែនបានធ្វើការឆ្លើយតបដោយជួបជាមួយលោកមហាធឺហើយបានធានាគាត់ថាកិច្ចព្រមព្រៀងដែលរណឫទ្ធិបានយល់ព្រមពីមុននឹងត្រូវទទួលយក។

នៅឯសមាជគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៦ រណឫទ្ធិបានសម្តែងភាពមិនសប្បាយចិត្តចំពោះទំនាក់ទំនងរបស់ព្រះអង្គជាមួយឯកឧត្តមហ៊ុន-សែននិងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ ព្រះអង្គបានប្រៀបធៀបតួនាទីរបស់ទ្រង់ដែលជានាយករដ្ឋមន្រ្តីនិងរដ្ឋមន្រ្តីគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចទៅនឹង"អាយ៉ង"។ ព្រះអង្គក៏បានសាកសួរគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាជុំវិញការពន្យាពេលក្នុងការតែងតាំងមន្រ្តីមូលដ្ឋានរបស់គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចជាមេឃុំ។ រណឫទ្ធិបានគំរាមថានឹងរំលាយរដ្ឋសភាមុនដំណាច់ឆ្នាំ១៩៩៦ ប្រសិនបើកង្វលរបស់គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនៅតែមិនទាន់ដោះស្រាយ។ សមាជិកសភាគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចមួយចំនួនដូចជាលោកឡយ ស៊ីមឈាង និងលោកអះម៉ាត់ យ៉ះយ៉ាបានអំពាវនាវឲ្យរណឫទ្ធិផ្សះផ្សាជាមួយលោកសម រង្ស៊ីនិងធ្វើការជាមួយគណបក្សខ្មែររួបរួមជាតិដែលទើបបង្កើតថ្មីក្នុងការបោះឆ្នោតសកលខាងមុខនេះ។ នៅថ្ងៃ២៧ ខែមេសា រណឫទ្ធិខណៈពេលកំពុងធ្វើវិស្សមកាលនៅប៉ារីសបានចូលរួមប្រជុំជាមួយសម្តេចសីហនុ លោកសម រង្ស៊ី ព្រះអង្គម្ចាស់ចក្រពង្សនិងសិរីវុឌ្ឍ។ ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក សម្តេចសីហនុបានចេញសេចក្ដីជូនដំណឹងសរសើរលោកហ៊ុន សែននិងគណបក្សប្រជាជនស្របពេលដែលបញ្ជាក់ថាគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចគ្មានចេតនាចាកចេញពីរដ្ឋាភិបាលចម្រុះនោះទេ។ យោងទៅតាមវីតយ៉ូណូ៖ សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់សីហនុគឺជាការប៉ុនប៉ងដើម្បីបំបាត់ភាពតានតឹងរវាងរណឫទ្ធិនិងហ៊ុន សែន។Widyono (2008), pp. 222–23 ហ៊ុន សែនបានបដិសេធការផ្សះផ្សារបស់ព្រះមហាក្សត្រហើយបានឆ្លើយតទៅព្រះអង្គវិញដោយការផ្សព្វផ្សាយលិខិតសាធារណៈជាច្រើនរិះគុណទ្រង់ រណឫទ្ធិ និងគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចទាំងមូល។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានៅថ្ងៃទី២៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩៦ លោកហ៊ុន សែនបានស្តីបន្ទោសព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិដោយមិនបានប្រព្រឹត្តិតាមសេចក្តីគំរាមគំហែងរបស់ព្រះអង្គថានឹងចាកចេញពីរដ្ឋាភិបាលចម្រុះហើយឯកឧត្តមថែមទាំងហៅព្រះអង្គថា"ពិតជាសត្វឆ្កែមែន"។ ជាមួយគ្នានេះដែរ លោកហ៊ុន សែនបានហាមអភិបាលខេត្តគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាមិនឱ្យចូលរួមនៅក្នុងប្រជុំជាមួយរណឫទ្ធិ។