នរោត្តម រណឫទ្ធិ: ប្រធានរដ្ឋសភាជាតិ (១៩៩៨–២០០៦)

ប្រធានរដ្ឋសភាជាតិ (១៩៩៨–២០០៦)
250px|thumb|right|រូបរណឫទ្ធិជួបជាមួយលោកខូលីន ផូវែលដែលជាមន្រ្តីក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក

បន្ទាប់ពីការភៀសខ្លួនរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិ, សម្តេចសីហនុបានជម្រុញឱ្យរណឫទ្ធិវិលត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញហើយគួរចុះចូលជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានិងបង្កើតចេញជារដ្ឋាភិបាលចម្រុះម្តងទៀតព្រោះថាហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចអាចប្រឈមនឹងការបែកបាក់ប្រសិនបើរណឫទ្ធិបដិសេធ។Mehta (2013), p. 292 រណឫទ្ធិបានវិលត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញនៅថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៨ ដើម្បីចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលដែលរៀបចំឡើងដោយសីហនុ ដែលនៅទីនោះ រណឫទ្ធិបានចរចាជាមួយសម្តេចហ៊ុន សែននិងឯកឧត្តមជា ស៊ីមលើរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលថ្មី។Summers (2003), p. 238 កិច្ចព្រមព្រៀងក៏ត្រូវបានសម្រេចដោយហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចនឹងត្រូវបានតែងតាំងតំណែងប្រធានរដ្ឋសភា រួមគ្នាជាមួយតំណែងគណៈរដ្ឋមន្ត្រីថ្នាក់ទាបនិងថ្នាក់កណ្តាលមួយចំនួនជាថ្នូរនឹងការគាំទ្រដល់ការបង្កើតព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា។  នៅថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៨ រណឫទ្ធិត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានរដ្ឋសភា។ យោងទៅតាមលោក Mehta ៖ ការបង្កើតព្រឹទ្ធសភាគឺដើម្បីអនុម័តច្បាប់ក្នុងករណីដែលរណឫទ្ធិបានប្រើឥទ្ធិពលរបស់ទ្រង់ក្នុងនាមជាប្រធានរដ្ឋសភាដើម្បីរារាំងច្បាប់។Mehta (2001), pp. 131–32

ក្រោយពីបានតែងតាំងជាប្រធានរដ្ឋសភា រណឫទ្ធិបានសហការជាមួយហ៊ុន សែនដើម្បីធ្វើសមាហរណកម្មកងទ័ពហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចចូលទៅក្នុងកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ។Peou (2000), p. 355 ព្រះអង្គក៏បានចូលរួមក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីលើកកម្ពស់ទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសវៀតណាមឱ្យកាន់តែល្អប្រសើរនិងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយប្រធានរដ្ឋសភាវៀតណាមគឺលោកណុង ដុកម៉ាញដើម្បីបង្កើតគំនិតផ្តួចផ្តើមមិត្តភាពនិងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ។Summers (2003), p. 242 ទាំងនេះហើយដែលបានជម្រុញឱ្យមេដឹកនាំកម្ពុជានិងវៀតណាមដើរធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសគ្នាទៅវិញទៅមកពីចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៩ និងឆ្នាំ២០០០ ក៏ប៉ុន្តែចាប់ពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០០ តទៅ, ទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជានិងវៀតណាមបានចុះដុញដាបព្រោះមានជម្លោះព្រំដែនកើតឡើងជាថ្មី។ រណឫទ្ធិបានបង្វែរគណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចឆ្ពោះទៅរកការធ្វើនយោបាយជាមួយគណបក្សប្រជាជនសារជាថ្មីម្តងទៀតហើយបានរារាំងរដ្ឋមន្ត្រីនិងសមាជិកសភាហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចមិនឱ្យរិះគន់សមភាគី គបក របស់ពួកគេឡើយ។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំសមាជគណបក្សនៅខែមីនា ឆ្នាំ២០០១ រណឫទ្ធិបានប្រកាសថាគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាជា" ដៃគូអស់កល្បជានិច្ច"។Mehta (2001), p. 179

នៅដើមឆ្នាំ១៩៩៩ អ្នកនយោបាយរបស់គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចមួយចំនួនតូចបានសម្តែងការមិនសប្បាយចិត្តចំពោះការដឹកនាំរបស់រណឫទ្ធិហើយបានចាប់ផ្តើមចេញពាក្យចចាមអារ៉ាមថាព្រះអង្គប្រហែលជាបានទទួលសំណូកពីគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាហើយ។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០២ គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចដណ្តើមបានតែ ១០ អាសនៈប៉ុណ្ណោះលើអាសនៈសរុបចំនួន ១,៦០០ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់។Summers (2003), p. 239 ជាលទ្ធផល, មន្រ្តីនិងសមាជិកបក្សមួយចំនួនក៏បានចាក់ចោលគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច។Strangio (2014), p. 99 នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០០២ អគ្គមេបញ្ជាការរងនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទគឺលោកខាន់ សាវឿនបានចោទប្រកាន់លោកយូ ហុកគ្រីដែលជាសហរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃពីបទពុករលួយនិងបក្ខពួកនិយម លោកសាវឿងបានអះអាងថាសកម្មភាពពុលរលួយរបស់ហុកគ្រីនេះហើយដែលបានធ្វើឱ្យអ្នកបោះឆ្នោតបាត់បង់ជំនឿមកលើបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច។ នៅពេលរណឫទ្ធិបានគាំទ្រការចោទប្រកាន់របស់លោកសាវឿននៅអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០០២, លោកហុកគ្រីក៏បានលាលែងពីតំណែងលោក។ ក្នុងពេលដំណាលគ្នានេះ មានគណបក្សនយោបាយថ្មីចំនួន ២ ដែលបែកចេញពីហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច ត្រូវបានបង្កើតឡើងគឺ គណបក្សប្រលឹងខ្មែរ ដឹកនាំដោយនរោត្តម ចក្រពង្ស និង គណបក្សហង្សដារ៉ាចលនាប្រជាធិបតេយ្យ ដឹកនាំដោយលោកហង្ស ដារ៉ា។ គណបក្សថ្មីទាំងពីរនេះបានទាក់ទាញចំនួនសមាជិកនិងមន្រ្តីហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចមួយចំនួនដែលមិនពេញចិត្តនឹងការដឹកនាំរបស់រណឫទ្ធិ។ ការបែកបាក់គ្នានេះបានធ្វើឱ្យរណឫទ្ធិភ័យខ្លាចថាហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនឹងទទួលបានលទ្ធផលមិនល្អនៅក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៣។

ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៣ ក៏បានធ្វើឡើងនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៣។ ជាលទ្ធផល គបក គឺជាបក្សឈ្នះឆ្នោត, ខណៈដែលហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចបានទទួលសម្លេងគាំទ្រប្រមាណត្រឹម ២០.៨% និងដណ្តើមបានតែ ២៦ អាសនៈលើអាសនៈសរុបចំនួន ១២០ ប៉ុណ្ណោះ។ សម្លេងគាំទ្រហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចលើកនេះបានធ្លាក់ចុះ ១១% បើប្រៀបធៀបទៅកាលពីឆ្នាំ១៩៩៨។Chin (2005), p. 115 ទាំងរណឫទ្ធិ និងរង្ស៊ីបានសម្តែងភាពមិនសប្បាយចិត្តចំពោះលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតនេះហើយជាថ្មីម្តងទៀតបានចោទប្រកាន់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាថាឈ្នះតាមរយៈការបន្លំនិងការបំភិតបំភ័យអ្នកបោះឆ្នោត។ អ្នកទាំងពីរក៏បានបដិសេធមិនគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយ គបក ដែលត្រូវការ ការគាំទ្ររួមគ្នាពីសមាជិកសភាបន្ថែមទៀត ពោលគឺគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច ឬគណបក្សសមរង្ស៊ីដើម្បីធានាទទួលបាននូវសំឡេងភាគច្រើន (២/៣) ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីសម្រាប់អណត្តិមួយទៀត។ បន្ទាប់មកនៅខែសីហា ឆ្នាំ២០០៣ រណឫទ្ធិនិងរង្ស៊ីបានបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពនយោបាយថ្មីគឺ"សម្ព័ន្ធអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ" និងស្នើឱ្យ គបក ចូលរួមជាមួយពួកគេដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលដែលមានគណបក្ស ៣, រួមមានគណបក្សប្រជាជន ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច និងគណបក្សសមរង្ស៊ី។ ជាមួយគ្នានេះដែរពួកគេក៏បានអំពាវនាវឱ្យលោកហ៊ុន សែនចុះធ្វើកំណែទម្រង់ NEC ដែលសមាជិកភាគច្រើនគឺសុទ្ធតែជាមន្រ្តី គបក ទាំងអស់។  លោកឯកឧត្តមហ៊ុន សែនក៏ច្រានចោលនូវការទាមទាររបស់ពួកគេដែលជាហេតុនាំឱ្យនយោបាយកម្ពុជាមិនដំណើរការជាច្រើនខែ។Strangio (2014), p. 100

នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០០៤ រណឫទ្ធិបានស្នើដល់លោកហ៊ុន សែនជាសម្ងាត់ថាហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចគួរតែចូលរួមជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលថ្មីក្នុងនាមជាដៃគូចម្រុះ។Chin (2005), p. 118 ការពិភាក្សារវាងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានិងហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចបានចាប់ផ្តើមលើសមាសភាពរដ្ឋាភិបាលចម្រុះនិងនិតិវិធីច្បាប់។ កិច្ចព្រមព្រៀងមួយត្រូវបានសម្រេចនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៤ នៅពេលដែលរណឫទ្ធិបានដើរចេញពីសម្ព័ន្ធភាពរបស់ព្រះអង្គជាមួយលោកសម រង្ស៊ី និងបានទម្លាក់ការទាមទារធ្វើកំណែទម្រង់ NEC ចោលChin (2005), p. 119 ហើយបានសន្យាថានឹងគាំទ្រលោកហ៊ុន សែនជានាយករដ្ឋមន្ត្រីម្តងទៀត។ សម្តេចហ៊ុន សែនក៏បានដាក់សម្ពាធមកលើរណឫទ្ធិឱ្យព្រះអង្គគាំទ្រដល់ការធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយដែលគេហៅថា"ការបោះឆ្នោតជាកញ្ចប់"ដែលទាមទារឱ្យសមាជិកសភាគាំទ្រដល់ច្បាប់និងការតែងតាំងរដ្ឋមន្រ្ដីដោយទូលំទូលាយ (ពោលគឺគ្មានភាពស្ទាក់ស្ទើរ)។ រណឫទ្ធិក៏ទទួលយកសំណើររបស់លោកហ៊ុន សែន ក៏ប៉ុន្តែវិសោធនកម្ម"ការបោះឆ្នោតជាកញ្ចប់"ត្រូវបានប្រឆាំងដោយសីហនុStrangio (2014), p. 101 ជា ស៊ីម គសរ ហើយក៏ដូចជាមេដឹកនាំគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចជាន់ខ្ពស់ជាច្រើនរូបទៀតផងដែរ។ ក្រោយពីការធ្វើវិសោធនកម្ម"ការបោះឆ្នោតជាកញ្ចប់"ត្រូវបានអនុម័តនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៤ មេដឹកនាំគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចមួយចំនួនបានរតវ៉ាប្រឆាំងដោយលាលែងចេញពីតំណែងរបស់ពួកគេ។Strangio (2014), p. 102 ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិ ដែលនៅតែជាប្រធានរដ្ឋសភាទៅតាមកិច្ចព្រមព្រៀង បានព្យាយាមទាក់ទងមន្រ្តីគណបក្សសមរង្ស៊ីឱ្យចុះចូលជាមួយគណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចដោយសន្យាថានឹងផ្តល់ការងារនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល។ មន្រ្តីជាន់ខ្ពស់នៃគណបក្សសមរង្ស៊ីម្នាក់គឺលោកអ៊ូ ប៊ុនឡុងក៏បានរត់ទៅចុះចូលជាមួយហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនៅពេលនោះ។Chin (2005), p. 121