ប្រមូល​ភាសិត​ខ្មែរ​: ប

ប

- បក្សាសប្បាយនឹងនភាល័យ    សត្វក្នុងព្រៃសប្បាយនឹងព្រឹក្សា

សេដ្ឋីសប្បាយចិត្តនឹងទ្រព្យា       សប្បុវិសាសប្បាយនឹងព្រះធម៌ ។

- បក្សីត្មាតបន្ទោសនិគមស្រុក    អ្នកឈឺរងទុក្ខបន្ទោសអាហារ

អ្នកក្របបន្ទោសព្រេងវេសនា       អ្នកខ្ជិលធើ្វការតែងត្មះពេល ។

- បក្សីសឹងអាងអាកាសស្ថាន        ត្រីប៉ុន្មានសឹងអាងព្រះគង្គា

អ្នកទុព្វលសឹងអាងព្រះរាជា        ទាវិកាតូចៗសឹងអាងយំ ។

- បង់ព្រះទៅសំពះឯបាយាប ។

- បង់បោយមិនមើលប្រាណ ដាំជើងក្រានមិនប្រមាណឆ្នាំង

ឬ (បង់បោយឲ្យមើលប្រាណ ដាំជើងក្រានឲ្យប្រមាណឆ្នាំង) ។

- បញ្ញើទុកស្មើបំណុល ។

- បណ្ដាបុណ្យទ្រព្យ ជាបុណ្យគួរគាប់ មិនមានអន្តរាយ សម្បត្តិទ្រព្យប្រាក់ ចោលខ្ចាត់ខ្ចាយ មិនបានវែងឆ្ងាយ បានតែមួយជាតិ ។

- បណ្ឌិតស្ងៀមស្ងាត់ ចាំស្ដាប់គ្រប់មាត់ អ្នកពោលប្រាស្រ័យ ប្រើស្មារតីគិត គំនិតខៃ ឲ្យបានជោគជ័យ ជាងពោលប៉ប៉ាច់ ។

- បណ្ឌិតចរទៅដោយជើងម្ខាង   សំអាងឈរដោយជើងមួយខ្មី

មិនបានត្រិះរិះនូវទីថ្មី            មិនគប្បីលះចោលលំនៅចាស់ ។

- បណ្ឌិតត្រាច់ចរទៅដោយចិត្ត   តាំងពិនិត្យបែរមើលនូវទីថ្មី

ប្រៀបដូចឈានជើងម្ខាងទៅខ្មី      កាលឈរក្ដីដោយចិត្តកម្ចាត់បង់ ។

- លះចោលទីស្ថានចាស់មិនអាងខ្នាង ប្រៀបដូចឈរជើងម្ខាងរំពឹងអង្គ

មិនពិចារណាទីថ្មីរំពៃត្រង់     មិនលះបង់ទីស្ថានបូរាណចាស់ ។

- បន់ព្រះសំពះទេព្ដារ ។

- បន្លាស្រួចភ្នំស្រួចៗខ្លួនឯង         គ្មានអ្នកណាចាត់ចែងសំរួចវា

ភ្នែកម្រឹកខ្មៅៗឯងជាធម្មតា        គ្មានអ្នកណាចាត់ថ្នាំចាំគោរព ។

- ផ្កាឧប្បលមានក្លិនក្រអូបឯង    គ្មានអ្នកណាចាត់ចែងដាក់ទឹកអប់

កុលបុត្រចេះឯងដឹងឯងសព្វ       គ្មានអ្នកណាប្រារព្ធចាំដាស់តឿន។

- បរិភោគអាហារការសេពកាម ដេកត្រេកញ៉ាបញយៗមិនឈប់នៅ

មានក្នុងគោនិងបុរសអស់ទូទៅប្រុសមានសិល្បសាស្រ្តនៅវិសេសក្រៃ ។

- បើប្រាសចាកចេះវិជ្ជាការ      ជាអាសារឥតការឥតកម្រៃ

ទុកស្មើគោគេផ្ទុកប្រើសព្វថ្ងៃ       នឹងអាស្រ័យក្ដីទុក្ខរកសុខគ្មាន ។

- បរិវិតក្កក្ដៅក្ដួលអួលអន់អាក់ ចូលចាប់ចាក់ជីវិតមនុស្សធ្លុះដល់ ថ្លើមមុតជាងដាវ

ជាងកាំបិតស្និទ្ធសម្បើម បរិវិតក្កនេះជាឆ្នើមគួរឆ្អើមពេក ។

- បាតដៃជាខ្នងដៃ ឬនិយាយបាតដៃជាខ្នងដៃ ។

- បានមាត់បានក ។

- បានហើយមិនល្មមចង់លោ្មតទៀត មិនឆ្លៀតដោះកាយឆ្ងាយពីជ្រាំចិត្ត ផ្ដេកត្រេកផ្ដិតផ្ដួលបង្ខំ ទៅចំទូលកាមតាមនិស្ស័យ ។

- បានតែបាបមិនឆ្អាបមាត់ ។

- បានពីក្អែកចែកទៅតាវ៉ៅ ។

- បានមកថាតូច រួចទៅថាធំ ។

- បានមកទុកឲ្យគង់ កុំឲ្យបង់បាត់ឡើយហោង ។

- បានមាស ក្រអីនឹងក្រដាសខ្ទប់ ។

- បានស្វាយណាយក្រូច បានតូចណាយធំ បានក្រមុំណាយចាស់ មិនបានឈ្នះបង់។

- បានហើយចង់បានទៀត ឆ្លៀតហើយឆ្លៀតទៀតកុំគិតឈ្វេង មើលយល់តែមុខឯងមិនមើលគេឯទៀតផង ។

- បានច្រើនកុំខំពារឲ្យសន្សឹមតិចៗទៅ ឬ(ឲ្យសន្សឹមសៀរតិចទៅ)

- បាបពុំទាន់ឲ្យផលដល់កាលណា ពាលគិតថាបាបផ្អែមដរាបនោះ

បាបឲ្យផលកាលណាទើបពាលលុះ   ដល់ក្ដីទុក្ខចំពោះកាលនោះឯង

- បាបពុំទាន់ឲ្យផលដល់កាលណា ពាលគិតថាបាបនោះដូចទឹកឃ្មុំ

លុះបាបកម្មឲ្យផលដល់ប្រជុំ       ទើបពាលរងទុក្ខធំក្នុងកាលនោះ ។

- បាបមិនឆ្អាបមាត់ ។

- បាបកម្មកុំបីមាន សីលនឹងទានឲ្យរិះគិត ។

- បាយសង្ឃដ ហ៊ានប្រមាថកន្ទោងធំ ។

- បាយកកបាយទា ប្រពន្ធមាជាភ័ព្វក្មួយ ដំរីស្លាប់ជាភ័ព្វក្មួយ ប្រពន្ធក្មួយជាភ័ព្វមា។

- បាយកកក៏បាយ មេម៉ាយក៏ស្រី ឬ(កកក៏បាយ…) ។

- បាយថ្លាន់ៗដូចបបរឈ្មោល ឬ(បាយជ្រាយដូចបបរឈ្មោល) ។

- បុគ្គលណាគប់សេពដោយសប្បុរស សោមនស្សសម្ភពគប់ប្រាជ្ញ ប្រាណអាចដឹងរសធម៌របស់សប្បុរសផងទាំងឡាយ បុគ្គលនោះឆើតឆាយផុតបាបកម្ម ។

- បុគ្គលកើតក្នុងត្រកូលកាច អង់អាចយល់ទោសគេប៉ុនល្ង មិនយល់ទោសខ្លួនដែលធើ្វមក គរប៉ុនទាំងដូងឈោងមិនដល់ ។

- បុគ្គលយល់ទោសអ្នកដទៃ តូចប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ ឬល្ងសក ទោសខ្លួនប៉ុន ដូចទាំងសម្បក បែររករិះគយគន់មិនយល់ ។

- បុគ្គលអ្នកស្រែ ដង្ខៅជួយប្រែ អាមាត្យមន្រ្តី សមណព្រាហ្មណ៍ព្រឹឌ្ឍ បណ្ឌិតកវី មានសូត្រសិល្បក្ដី កើតវិបុលា ។

- ជនទាំងឡាយនោះ មែនមានចំពោះ នៅក្នុងដែនណា ដែននោះរុងរឿង ថ្កុំថ្កើង

មហិមា ក្របកសុខសា បាយបរិបូណ៌ហោង ។

- បុគ្គលបានស្ដាប់បានរៀនចេះច្រើន សីល្បៈចម្រើនឆ្លៀវឈ្លាសវាងវៃ វិន័យសិក្ខាវាចាប្រពៃ ទាំងបួននេះនៃមង្គលឧត្តម ។ (មង្គលសូត្រ)

- បុគ្គលណាមានគតិដ៏បរិសុទ្ធ បុគ្គលនោះប្រសើរផុតលើសអ្នកចេះ លើសអ្នកចេះគិតអាងខាងចំណេះ ច្រើនតែមិនផែះរបេះក្បាច់ដាច់ដួលតូង ។

- បុគ្គលពាលសុខបច្ចុប្បន្ន ប្រកបទុក្ខធ្ងន់អនាគត ឯពួកសប្បុរសទុក្ខប្រាកដ ដល់អនាគតបានឋានសួគ៌ ។

- បុគ្គលល្អបរិសុទ្ធស្អាតឥតហ្មង ឆ្គងតាមគន្លងពុទ្ធដំណើរប្រសើរគ្រប់ ព្រមទាំងការចរិយាល្អលើសលុប កម្រឃើញមានក្នុងភពលោកយើងនេះ ។

- បុណ្យបាបតាក់តែង សង្ខារចាត់ចែង តាមភាពកិរិយា កើតមកខ្វាក់ខ្វិន ឈឺជាធម្មតា គឺគូរសង្ខារ តាក់តែងបុណ្យបាប ។

- បុណ្យអាចជួយឧត្តមប្រាណ នាំយើងឲ្យបានស្ថានសុខា នៅពេលមច្ចុផ្ដាច់ជីវ៉ារួចនាំសង្ខារថ្កានសុគតិ ។

- បុណ្យត្រជាក់ចិត្ត ម្លប់ឈើតាមពិត ត្រជាក់អ្នកជ្រក បាបឲ្យក្ដៅមនោ ចេះគួរលៃលក កុំឲ្យបាបមក ពកក្នុងហទ័យ។

- បុណ្យបាត់ដ្បិតបាប លាភបាត់ដ្បិតឃោរ ។

- បុណ្យក៏ធើ្វឈើក៏កាប់ សត្វក៏សម្លាប់ ច្បាប់ក៏កាន់ ។

- បុត្រល្អតាមពូជ បុត្រដែលខិលខូច មកពីមេបា សិស្សល្អព្រោះគ្រូទូន្មានមេត្តា កិច្ច

កលម្ដេចម្ដា មិនឲ្យមានឆ្គង ។

- បុប្ផាកុលាប តែងមានបែបភាព បន្លាស្រួចមុត សត្វមនុស្សភូមិភព មិនបានសុខសុទ្ធ ចៀសទុក្ខមិនផុត កុំឲ្យប្រមាថ ។

- បុរសអ្នកមានធនធានច្រើន មានប្រាក់ចម្រើននឹងគ្រឿងអាហារ លបលាក់របស់ដ៏ឆ្ងាញ់ពិសា តែម្នាក់ឯងជាប្រធានវិនាស ។

- បុរសតាំងស្រីអ្នកលេងខ្ជះខ្ជាយ ឬស្រីទាំងឡាយតាំងប្រុសយ៉ាងនោះ

ដែលជាអ្នកលេងខ្ជះខ្ជាយដូច្នេះ អំពើទាំងនោះនាំឲ្យវិនាស ។

- បុរសសោភ័ណដោយវិជ្ជា ស្រីសោភាដោយស្វាមី ចតុប្បាទល្អដោយធំឥន្រ្ទីយ៍ ព្រះមុនីល្អដោយមានរូបស្គម ។

- បុរសមានវ័យចាស់ហួសជ្រុលពេក ហើយមានតម្រេកដោយក្ដីតណ្ហា

នាំយកស្រីក្មេងមកធើ្វភរិយា ហេតុនោះទៅជានាំឲ្យវិនាស ។ (បរាភវសូត្រ)

- បុរសមិនត្រេកនឹងភរិយាខ្លួន ហើយត្រូវការស្ទួននឹងស្រីសេព្យា ទ្រុស្ដនឹងប្រពន្ធកូនជននានា នេះឯងហេតុជាវិនាសអន្តរាយ ។ (បរាភវសូត្រ)

- បុរសទុកដូចមាស ស្រីទុកដូចទង់ដែង ឬ(ស្ពាន់) ។

- បុរសឯណាប្រាថ្នាជាប្រុសនោះ សព្វៗជាតិលុះត្រានិព្វាន គួរវៀរគេឲ្យបាន ដូចជើងរៀរស្ថានភក់ផងផង ។

- បុរសចាស់បាននួននាងក្រមុំ ដោះពកឡើងក្បំប៉ុនទន្លាប់ សឹងវិលតាមអំណាចនាង

នោះជាប់ ការនោះរាងថាជាហេតុអន្តរធាន ។ (បរាភវសូត្រ)

- បុរសទុកដូចជាដី ស្រីទុកដូចជាជី ញាតិមិត្រទុកដូចជាវារី ផលផងទុកដូចជារុក្ខា។

- បុរាណថាមនុស្សភ្នែកស្រលៀង គឺមនុស្សលំអៀងចាកការពិត ចិត្តកៀចវៀចវេរធើ្វទុច្ចរិត ហាមកុំដើរជិតកុំដើរចូល ។

- បុរាណចាយចែង សម្ដីសម្ដែង ទុកតវែងឆ្ងាយ សម្រាប់កូនចៅ ញាតិផៅទាំងឡាយតែងប្រែអធិប្បាយ តាមចិត្តចំណង់ ។

- បុរាណពូជពេជ្រ បច្ចុប្បន្នរំលេច ជាថ្មរចនា យកមកពីភ្នំ សឹងដុំសិលា ដូចជាវាចាមានពីព្រេងនាយ ។

- បុរាណថាកុំធើ្វការគូរមុនគិត មិនពិនិត្យតាមក្បួនខ្នាតឲ្យស្ទាត់ការ

ចេះតែធើ្វតាមអំពើចិត្តប្រាថ្នា កុំស្មានការនោះល្អបរិសុទ្ធឡើយ ។

- បូញមាត់បត់ដុំដៃ ។ - បួសដោយវត្ត ចិត្តដោយខ្លួន ។

- បើជំពប់ជើងគ្រាន់នឹងបិទ តែជំពប់មាត់បង់ប្រាក់ ឬ(គ្រាន់នឹងបទ) ។

- បើប្រុងនឹងស្រួច បាច់អីសម្រួចដូចបន្លា ។

- បើប្រុងដុះ បាច់អីផ្សាំ បើខ្លានឹងខាំ បាច់អីនឹងចូលព្រៃ ឬ(បើប្រុងដុះបាច់អីដាំ) ។

- បើប្រុងនឹងស្រួច បាច់អីសម្រួចដូចបន្លា ។

- បើប្រុងដុះ បាច់អីផ្សាំ បើខ្លានឹងខាំ បាច់អីនឹងចូលព្រៃ ឬ(បើប្រុងដុះបាច់អីដាំ) ។

- បើស្ដីឲ្យពិនិត្យ ពាក្យណាពិតសឹងចរចា ។

- បើបានងារសក្តិយស ចិត្តឲ្យស្មោះនឹងមហាក្សត្រ បើចង់គង់សម្បត្តិ ច្បាប់លោកថាកុំសូវចាយ ។

- បើចង់ធើ្វជាហោរ ឲ្យរៀនគូរលេខទំនាយ បើចង់ចេះប្រាជ្ញប្រាយ ឲ្យឧស្សាហ៍រៀនស្ដាប់ច្រើន ។ (បទព្រហ្មគិត)

- បើបាយត្រជាក់ឲ្យតែសម្លក្ដៅ បើស្រីខ្មៅឲ្យតែនៅក្មេង។

- បើក្រទ្រព្យក៏ក្រចុះ កុំឲ្យតែទាល់គំនិត ។

- បើកាចៗគេកោត បើឆោតៗឲ្យគេអាណិត ។

- បើចង់ចំណេញកុំខ្លាចខាត បើចង់ស្ទាត់កុំខ្លាចយូរ ។

- បើមិនជួយចូកជួយចែវ (ទេ) កុំ(តែ) យកជើងរាទឹក ។

- បើឮសូរផ្គរ កុំអាលចាក់ទឹក (បំពង់) ចោល។

- បើស៊ីត្រង់ណា កុំជុះត្រង់នោះ ឬស៊ីត្រង់ណាកុំជុះត្រង់នោះ ។

- បើឆីកុំតាមឃ្លាន មើលប្រមាណគ្រប់គ្នីគ្នា ។

- បើនឹងរស់ឲ្យគាប់ បើនឹងងាប់ឲ្យគួរ ។

- បើអាក្រក់ចុះឲ្យតែល្អ បើក្រៗចុះឲ្យតែមាន ។

- បើម្ង៉ៃនឹងកាចឲ្យគេកោត បើម្ង៉ៃនឹងឆោតឲ្យគេអាណិត ។

- បើមានខឹងឈ្លោះនឹងឈ្មោះណា កុំដើរបរិហារបញ្ចោរជេរ អ្នកផងគេអៀនមិនល្អទេ បើគេប្រកាន់រវល់ប្រកែក ។

- បើម្ង៉ៃនឹងកាចឲ្យពេញវង់ បើម្ង៉ៃនឹងល្ងង់ឲ្យផុតថា បើម្ង៉ៃនឹងប្រាជ្ញឲ្យបានការ បើម្ង៉ៃឲ្យគេថាឲ្យបានខ្នាត ។

- បើម៉្ងៃនឹងចេះឲ្យគេកោត បើម្ង៉ៃនឹងឆោតឲ្យគេអាណិត បើម្ង៉ៃនឹងហ៊ានឲ្យមានចិត្តបើម្ង៉ៃនឹងគិតឲ្យបានការ ។

- បើឮគេឈ្លោះកុំចង់ស្ដាប់ ក្រែងគេប្រចាប់ធើ្វសាក្សី ស័ក្ដិសិទ្ធិប្រាកដស្បថមិនថ្វីអ្នកម្ខាងចាញ់ក្ដីគេកើតក្ដៅ ។

- បើចេះតែរៀនឥតបើគិត ឥតយោបល់គំនិតឲ្យឃើញជ្រៅ គិតរិះឲ្យដឹងរសជាតិជៅទោះរៀនចេះទៅក៏ទន់ខ្សោយ ។

- បើធើ្វអ្វីខុស ព្យាយាមទំលុះ ឧបសគ្គគ្រប់យ៉ាង កែខ្លួនជាថ្មី កុំបីចៀសវាង ខំគិតកសាង ជាតិសាសន៍អាត្មា ។

- បើនឹងចង់គង់ទ្រព្យ កុំទម្លាប់សាងអកុសល ល្បិញល្បុញវៀចចាកកល ទេវតាផ្ដល់ផ្ដាច់ធនធាន ។

- បើគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ ឧបាយដោះកុន ត្រូវឲ្យប៉ុនគ្នា កិច្ចការរាក់ជ្រៅ ខុសត្រូវម្ដេចម្ដាដូចជម្ងឺរោគា ប្រើថ្នាំបំបាត់ ។

- បើខឹងកុំរំលោភ បើលោ្មភឲ្យល្មមមាឌ កុំមាត់ក្រែងភ្លាត់ស្នៀត វាតហួសវង់ខុសគំនិត ។

- បើតបគុណស្រី ដោយក្ដីប្រណីត បានតែប្រើចិត្ត ស្និទ្ធស្នាលជាស្នេហ៍ ។

- បើស្រឡាញ់ណាស់ ដល់ពេលព្រាត់ប្រាស់ កើតទុក្ខធ្ងន់ក្រៃ ត្រូវគិតអនិច្ចំ ទុក្ខំរាល់

ថ្ងៃ ទើបឃើញធម៌ថ្លៃ ទុក្ខទោសស្នេហា ។

- បើចុះធើ្វការឲ្យអស់ចិត្ត ចាញ់ឈ្នះជាក់ពិតទើបពេញជាអង្គ ប្រុសបើជាបរាជ័យ ចាញ់ចុះ ឲ្យតែប្រឹងពុះពារគង់បានការ ។ (បរាជ័យ ចាញ់ អបរាជ័យ ឈ្នះ)

- បើធើ្វការណាល្អចំណាប់ ត្រូវតែចាយទ្រព្យច្រើនអនេក ដូចតសំពៅកុំស្ដាយដែកបំបែកការនោះឲ្យបានទៅ ។

- បើឡើងរុក្ខាឲ្យដល់ចុង បើផុងអន្លង់ឲ្យដល់បាត បើឡើងគិរីឲ្យខ្មីឃ្លាត ព្យាយាមសង្វាតកំពូលលើ ។

- បើការស្លាប់រស់កុំប្រាប់ស្រី បើបានជាខ្ចីៗប្រាក់ទិញ ការស្ងាត់កំបាំងកុំបញ្ចេញ បើបានជាវេញឲ្យមូលមួយ ។

- បើច្បាំងត្រូវតែយកឈ្នះចាញ់ បើឆ្លងអរាញ្ញឲ្យដល់វាល បើរៀនវិជ្ជាឲ្យផុតពាល ទើបអាចបណ្ដាលឲ្យគុណគាប់ ។

- បើដើររកគ្នា ភ្លាត់ដូចផ្កាប់ផ្ងា ត្រូវក្រោកខ្មីឃ្មាត ប្រឹងដើររត់ទៅ លុះដល់ជាអាទិ ទីដែលសង្វាត ទើបសម្រេចផល ។

- បើធើ្វកិច្ចការ ចូរគិតពិចារ ឲ្យបានមាំមួន បើបរាជ័យ ចាញ់ដៃថ្លស់ខ្លួន ត្រូវខំថែធួនផ្ទួនធើ្វឡើងទៀត ។

- បើមិនរៀនសូត្រមិនសិក្សា ប្រាជ្ញាក៏អាប់ចាប់មិនស្អិត បើខ្លួនមិនអាចពាលមិនស្បិតហៅមិនអាណិតអាសូរកាយ ។

- បើលក់ឲ្យលក់មានរឭក បើភ្លឹកកុំធ្មេចភ្លេចក្នុងក្រៅ តែលក់ក្នុងលោកក្រោកឡើង

សៅ អ្នកប្រាជ្ញអាចហៅថីនមិទ្ធ ។

- បើស្ទាត់កុំស្ទាត់ឲ្យស្ទើស្ទាក់ បើលាក់កុំលង់ឲ្យរលួយ បើចេះកុំចាំបាច់គេជួយ បើស្ទួយកុំស្ទង់ឲ្យផុងខ្លួន ។

- បើខ្លៅកុំខ្លៅឲ្យដល់ក្លាក់ បើស្លាក់កុំស្លាក់ឲ្យដល់ស្លឹង បើស្រេកកុំស្រេកដល់ស្រវឹងបើប្រឹងកុំប្រឹងឲ្យដល់ព្រួយ ។

- បើខូចកុំខើចឲ្យដល់ខាត បើឆ្លាតកុំឈ្លាសហួសចំណាំ បើកាចកុំកោងបង្កកម្ម បើខាំកុំខាំតាមចិត្តខឹង ។

- បើហ៊ានកុំហ៊ានឲ្យហួស បើជ្រួសកុំជ្រុលដល់ជ្រែងខ្នង បើស៊ីកុំសាញឲ្យគេសង បើត្រេកកុំត្រង់ឲ្យចិត្តត្រាំ ។

- បើប្រាជ្ញកុំប្រាជ្ញដល់ព្រើល បើមើលកុំមើលឲ្យដល់ងាប់ បើធ្លោយកុំធ្លោយឲ្យដល់ធ្លាប់ បើជាប់កុំជាប់ឥតគេចង ។

- បើលោភព័ន្ធព័ទ្ធមាត់មិនលេច មិនល្មមនឹងគេចគួរអង់នៅ បើមុខជាមុជមិនបានជ្រៅ កុំគិតឲ្យព្រៅវាព្រួយចិត្ត ។

- បើឮថាមានអ្នកប្រាជ្ញច្បាស់ កបសូត្រសិល្បសាស្រ្តក្នុងទីណា អ្នកស្វែងរៀនសូត្រខំឧស្សាហ៍ យាត្រាចូលទៅទីនោះហោង ។

- បើមាគ៌ាហីនជាតិកើតបុត្រា បុត្រនោះមានវាចាភាសាទាប បើបិតាហីនជាតិមាត្រទុរភាព បុត្រនោះទាបកិរិយាអាក្រក់នៅ ។

- បើម៉ែឪហីនជាតិទាំងពីរនាក់ កូននោះអប្បលក្ខណ៍ទាំងពីរផ្លូវ ទាំងចរិយាមារយាទ

ក៏ហ្មងសៅ តាមគន្លងម៉ែឪផ្លូវដូចគ្នា ។

- បើមាតាប្រសើរកើតបុត្រា បុត្រនោះមានភាសាពាក្យពីរោះ បើបិតាប្រសើរឥតហ្មងមោះ ឯបុត្រនោះប្រកបកិរិយាពិត ។

- បើម៉ែឪឧត្តមទាំងពីរវង្ស កូននោះប្រកបទ្រង់អ្នកសុចរិត ទាំងភាសាកិរិយាភាពជាបណ្ឌិត បានជាមិត្រសប្បុរសក្នុងលោកិយ ។

- បើខឹងដូចម្ដេចក្ដី ប្រុសស្មារតីកុំឲ្យធ្លោយ ខឹងនោះនឹងខុសក្រោយ ខឹងនោះឲ្យមានទោសា ។

- បើខឹងឲ្យខំអត់ បើខ្សត់ឲ្យខំរក ។

- បើសត្វមែនទើបឲ្យឈ្មោះថាសត្វបាន ចុះបើស្មានតែក្នុងចិត្តឥតឃើញឡើយ ម្ដេចក៏ថាជាក់ជាសត្វប្រាកដហើយ ហ៊ានទាំងឆ្លើយបំពានត្រោកយកតែឈ្នះ ។

- បើប្រាកដពិតគិតឃើញផ្លូវតែមួយទេ មិនវេះវេរទៅរកផ្លូវដទៃតែ ប្រាជ្ញស្មើរល្ងើរល្ងឹតល្ងល់វល់មិនវៃ មិនស្គាល់ន័យការខុសត្រូវឃើញផ្លូវច្រើន ។

- បើយើងចង់ឲ្យគេសុខឲ្យគេល្អ ហេតុម្ដេចក៏គេថាយើងមនុស្សអាក្រក់

ចុះបើយើងនៅស្ងៀមកុំស្លើតស្លក់ តើគេថាយើងអាក្រក់ដូចម្ដេចកើត ។

- បើពួកពាលឬសត្រូវពាលបង្អាប់ ថ្លែងសាសព្ទប្រាប់ព្រៀងលានផងដទៃ

ពាក្យសំអប់នោះត្រឡប់ជាមានន័យ ចូរកុំភ័យចូរកុំកិតគិតបារម្ភ ។

- បើប្រាថ្នាក្នុងការសុខចម្រើន ត្រូវក្រវើនយកវិជ្ជាមកប្រើការ ទើបសុខសាន្តបាន

ចម្រើនដូចប្រាថ្នា កុំស្មានថាការថ្កុំថ្កើងកើតឡើងឯង ។

- បើគិតនឹងប្រាថ្នាការគ្រប់យ៉ាង ចូរកុំអាងអ្នកចំណេះចេះវិជ្ជា ត្រូវអាងមនុស្សមានបំណងប៉ងដូចគ្នា ទុកជាគ្មានចេះវិជ្ជាអ្វីក៏ដោយ ។

- បើមានចិត្តគិតសំអប់ស្អប់ជនណា ត្រូវមានការចង់ដឹងខុសកំហុសផង បើមិនឃើញមានកំហុសខុសអ្វីម្ដង គួរកុំចងចិត្តសំអប់ស្អប់គ្នាថ្វី ។

- បើគេស្អប់យើងយកស្អប់ទៅតបស្អប់ កាលណាចង់ស្ងប់ស្ងៀមស្ងាត់បាត់រំខាន ចុះបើយើងយកស្រឡាញ់តបវិញថ្កាន តើយើងបានសុខសាន្តកាយសប្បាយទេ?

- បើចេះធើ្វអំពើអ្វីប្រាកដពិត នឹងបានផលតាមប្រព្រឹត្តគិតកសាង កុំបាច់ល្បងផ្សងរកព្រេងរកសំណាង មុខជាបានផលតាមយ៉ាងដែលប្រព្រឹត្ត ។

- បើធើ្វខុសកំហុសអ្វីស្ដីផ្ដេសផ្ដាស ត្រូវប្រកាសប្រាប់ញាតិមិត្រកុំគិតលាក់ ទើបកំហុសនោះនឹងបាត់ស្ងាត់ផៀងជាក់ ហើយខ្លួនអ្នកនឹងបានល្អតទៅមុខ ។

- បើកត់ហើយមិនពិនិត្យគិតសិក្សា នោះគេថាមិនផេះចេះដឹងដែរ បើចេះហើយបើដឹងហើយក៏នៅតែ មិនគិតកែធើ្វតាមចេះក៏កើត ។

- បើអ្នកថានឹងធើ្វការនៅពេលនេះ ហើយអ្នករិះគិតពន្យាទៅគ្រាក្រោយ មុខជាគ្មានពេលនឹងបើកឱកាសឲ្យ តែបណ្ដោយការនោះណាមេម៉ាយហើយ ។

- បើមានចិត្តស្ថិតក្នុងការក្លៀវក្លាហាន ត្រូវធើ្វប្រាណឲ្យបានរាបសុភាពផង កុំព្រហើនភ្លើនឥតគួរមោះមួហ្មង កុំកន្លងឲ្យខុសច្បាប់សម្រាប់រដ្ឋ ។

- បើគិតជួយលើកស្ទួយជាតិឬញាតិមិត្រ តែមិនដឹងកិច្ចដែលគិតជួយយ៉ាងណា នោះ

នឹងត្រូវពាក្យតំនៀលគេដៀលថា ចេញវាចាដូចសត្វក្អែកស្រែកឡូវៗ ។

- បើមិនធើ្វគុណគេក៏ហើយចុះ កុំឲ្យតែឲ្យទោសកំហុសទៅគេថ្វី បើមិនព្រួយជួយចូកចែវក៏វាហី កុំតែស្ដីបន្ទោសទៀតឆ្លៀតរករឿង ។

- បើប្រកបដោយគំនិតស្មោះស្មាន ត្រូវឲ្យបានប្រកបដោយបញ្ញាផង ទើបធើ្វការម្នាក់ឯងកើតឆើតឥតហ្មង សមតាមប៉ងបំណងការប្រាថ្នាហើយ ។

- បើចេះពេកបើដឹងពេកកុំបានដែរ គេនៅតែមានឈ្នានីសរិះគន់គ្រប់ ម្ដេចចិត្តអាក្រក់ម្ល៉េះមនុស្សក្នុងភព បើតែម្លឹងនឹងរកម្លប់ជ្រកពុំបាន ។

- បើបុគ្គលឃើញវាសនាជាក់ មិនត្រូវទំលាក់ព្យាយាមឡើយ ដូចយើងបានល្ងនៅមុខហើយ យើងកន្តើយប្រេងម្ដេចបាន ។

- បើកក្ដោងទាន់ត្រូវខ្យល់ ។

- បើមិត្រមិនល្អ កុំយកជាមិត្រ ។

- បោះសន្ទូចរំលងភ្នំ ។

- បំណាច់នឹងចេះឲ្យគេកោត បំណាច់នឹងឆោតឲ្យគេអាណិត ។

- បំណាច់នឹងបាប ឲ្យឆ្អាបមាត់ ។

- បំណាច់នឹងខូចឲ្យបានការ បំណាច់នឹងគេថាសើមមាត់ ។

- បម្រើឪពុកម្ដាយ គេនៅឆ្ងាយគេច្រើនគាប់ អ្នកណាបម្រើខ្ជាប់ធ្លាប់តែខុសពុំដែលត្រូវ ។

- បុប្ផាវិសជ្ជនា ដេញដោលកាន់គ្នា នាំកើតគំនិត បង្កើតពន្លឺ បំភ្លឺផ្លូវចិត្ត ចម្រើនចរិត ដោយសាបុប្ផា ។

- ប៉ុនក្រចក ធ្លកជាធំ ។

- ប៉ុយគរសំឡីជាជាតិស្រាយ មនុស្សពាលក្លៀវក្លាស្រាលលើសក្រៃ មនុស្សបង់ឱវាទចាស់ប៉ូប៉ៃ ស្រាលលើសដទៃក្រៃនានា ។

- មនុស្សមានប្រមាថនៅសព្វកាល លោកចាត់ហៅស្រាលក្នុងសាសនា ប្រមាថមាននៅលើអ្នកណា អ្នកនោះចុះត្រាមច្ចុរាជ។

- ប៉ះបានការស្អាតខូចខាតទៅ នោះត្រូវគិតកែលៃគ្នាន់គ្នេរ មិនដឹងកលកិច្ចល្បិចជើងភេល រកពេលបំពេញឡើងវិញពិត ។

- ប៉ះកល់សត្វគោដំបៅខ្នង ក្អែកហើររំលងច្រើនស្ងប់ស្ញែញ បោលត្រង់កន្ទុយដោយគិតក្រែង រអែងក្អែកចោះដំបៅខ្លួន ។

- ប្រក្រតីស្រីៗចិត្តមិនដឹង ច្រើនឆាប់ខេរខឹងតែឆាប់ជា ប្រុសណាឆាប់ខឹងនឹងប៉ះពាឈ្លោះទាស់ទែងគ្នាជាមិនខាន ។

- ប្រញាប់ហួសពេកច្រើនខូចការ ចង់សម្រេចប្រាថ្នាត្រូវសន្សឹម កុំចង់បំបោលឲ្យហួសនឹង បាត់ខ្លឹមបានស្រាយនឹងស្ដាយក្រោយ ។

- ប្រទេសមួយស្ដេចពីរមិនភិរម្យ វត្តមិនឧត្តមសង្ឃរាជពីរ ព្រះពុទ្ធទ្វេអង្គហោចសាមគ្គីអាទិត្យពីរក្ដៅនៅមិនបាន ។

- ប្រទេសអាក្រក់មិត្រកោងត្រកូលកាច ញាតិកំណាចប្រពន្ធគំនុំខ្ញុំរឹងរូស គប្បីចៀស

ឲ្យឆ្ងាយចេញឲ្យហួស ឬទៅបួសដើរធុតង្គទៅឲ្យបាត់ ។

- ប្រព្រឹត្តសុចរិត កុសលក្រមក្រឹត្យ ឧត្តមថ្លៃថ្លា អ្នកផងសរសើរ មិនតិះដៀលថា ធើ្វល្អទេវតា ឲ្យពរជោគជ័យ ។ តែងបានសុខស្រួលស្រស់បស់ប្រិមប្រីយ កេរ្តិ៍ឈ្មោះក៏ល្បីក្រអូបប្រាសខ្យល់ ។

- ប្រម៉ង់ខ្លែងចោរប្លន់ ចាប់កូនមាន់កណ្ដាលស្រុក មេមាន់យំរកអុក ហែកកញ្ចុករសកូនឯង ។

- ប្រមាណជម្រៅទឹកពិនិត្យ ឲ្យដកព្រលិតវាស់វែងវា ប្រមាណត្រកូលអ្នកកាចជាឲ្យមើលកិរិយាអាការចេញ ។

- ប្រមាណអ្នកឈ្លាសវៃប្រាជ្ញប្រាយ    មើលកាលនិយាយពោលមកមិញ ប្រមាណប្រថពីជីដីដេញ មើលស្មៅខៀវចេញអាក្រក់ល្អ ។

- ប្រមាថចាស់អាយុខ្លី ។

- ប្រមាថម្ដាយរំលាយព្រះ ។

- ប្រមាណទឹកពិនិត្យ ដកព្រលិតវាស់វែងវា ប្រមាណមនុស្សកាចជាមើលកិរិយាអាការចេញ ។

- ប្រយ័ត្នជនណាគេមានល្បិច កែគេចលើកទោសទម្លាក់លើ ខ្លួនគេស្អាតបានល្អប្រសើរ អាក្រក់ធ្លាក់ទើរលើរូបខ្លួន ។

- ប្រយ័ត្នពោលពាក្យ ក្រែងព្រួយលំបាក ដោយសារសម្ដី គិតរួចសឹមថ្លែង សម្ដែងវចីឥតរឿងអប្រិយ ពិភាល់ដល់ប្រាណ ។

- ប្រយោជន៍ជាតិដូងត្នោត មនុស្សណាឆោតគិតមិនដឹង គេកាប់មិនចេះខឹង ប្រឹងតែលូតលាស់ជាថ្មី ។

- ប្រសិនកូនសិស្សឬកូនកាច ពុំខ្លាចគ្រូមាតាបិតា ទៅខ្លាចឯអ្នកក្រៅមេបា ហៅខ្លាចអាចម៍ខ្លាៗមិនខ្លាច ។

- ប្រហែលបាត់ប្រយ័ត្នគង់ គួរយើងទ្រទ្រង់ដោយប្រាជ្ញាចាំ ហើយត្រូវនាំគ្នាឧស្សាហ៍ប្រយ័ត្នកិរិយាកុំភ្លាត់ភ្លេច ។

- ប្រហែសតែងតែបាត់ ប្រុងប្រយ័ត្នតែងតែនៅ គិតសព្វគ្រប់ដោយផ្លូវ សូវទ្រាំនឿយកុំទ្រាំក្រ ។

- ប្រពន្ធពីរ គោបី ដំរីមួយ នាំឲ្យព្រួយចិត្ត។

- ប្រពន្ធច្រើនចាញ់ប្ដី ពាក្យច្រើនភូតចាញ់អាត្មា ។

- ប្រមាថសង្ឃរំលាយព្រះ ។

- ប្រមាថព្រៀងលាន តែងមានក្ដីទុក្ខ ។

- ប្រមាត់ដី អួតចង់ឡើងទ្រង់ ។

- ប្រហែសបាត់ ប្រយ័ត្នគង់ ឬ(ប្រហែសវាបាត់ ប្រយ័ត្នវាគង់) ។

- ប្រាក់ក៏បង់ថង់ក៏ដាច គូថក៏កាចកូនក៏កើត ។

- ប្រាក់ចាយគង់អស់ ពោលពាក្យសប្បុរស ចាយក្រពន់ពេក បើចាយខាងល្បែង ក្រមានអនេក វិទ្យាចេះប្លែក ចាយចែករឹតពេញ ។

- ប្រាក់មានលើកឲ្យគេខ្ចីទៅ ចំណេះចេះនៅក្នុងក្បួន ប្រពន្ធនៅឆ្ងាយពីខ្លួន ដល់ជួនត្រូវការរអាចិត្ត ។

- ប្រាជ្ញពុំស្មើពុត បម្រើលំអុត ពុំស្មើក្ដីគាប់ មានគុណពុំស្មើ អ្នកមានបុណ្យភ័ព្ធ ស្វែងរករៀនច្បាប់ ពុំស្មើចិត្តជា ។

- ប្រាជ្ញពុំស្មើប្រប ស្លឹកត្រចៀកខ្លប មិនស្មើឡេមឡឹម ។

- ប្រាជ្ញលិចលង់ព្រោះរួមដោយសិស្សពាល ឬប្រពន្ធចណ្ឌាលពាលសាមាន្យ ឬកបដោយអសប្បុរសជាសន្ដាន នាំឲ្យអន្ដរធានប្រាជ្ញព្រើលអីយ ។

- ប្រាជ្ញឯណានៅរួមដោយសិស្សកាច ឬប្រពន្ធកំណាចចោរមាយា ឬយោគដោយអសប្បុរសជាតិពាលា ទោះប្រាជ្ញជាក៏គង់លង់មិនខាន ។

- ប្រាជ្ញច្បាស់មិនប្រកាសទ្រព្យរាយ នឹងស្ដេចក្ដៅក្រហាយក្នុងចិន្ដា ទាំងការទុច្ចរិតក្នុងគ្រីហា ឬមាយាបញ្ឆោតមើលងាយផង ។

- ប្រាជ្ញធ្លាក់រណ្ដៅ ខ្លៅឡើងឋានសួគ៌ ឬ (ខ្លៅឡើងសួគ៌) ។

- ប្រាជ្ញអាងប្រាជ្ញា រមាសអាងបន្លា ខ្លាអាងព្រៃ ដំរីអាងរនាម ត្រីអាងទឹក ទាហានអាងសឹក ប្រមឹកអាងពែង ។

- ប្រាជ្ញបុណ្យផងកើតដោយប្រតិបត្តិ ។

- ប្រាជ្ញខំធើ្វពាលខំរើបំផ្លាញបាត់ ប្រាជ្ញកំចាត់ពាលប្រមូលចូលជុំជិត ប្រាជ្ញនឹងពាលមិនដែលរាលមកជាមិត្រ ទុកជាគិតឲ្យផ្សំផ្សារតក៏មិនជាប់ ។

- ប្រាជ្ញមែនហើយតែនៅឡើយមិនទាន់ប្រាជ្ញ ខ្វះអង់អាចខ្លាចខ្លាសអៀនគ្មានក្លាហាន

ទុកជាចេះចំណេះជ្រៅទៅប៉ុន្មាន ក៏ឥតបានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីអ្វីនឹងគេ ។

- ប្រាជ្ញមែនហើយតែនៅឡើយអំពើពាល ចេះវាល់វាលនៅតែលង់ល្ងង់ខ្លះដែរ កុំអាងប្រាជ្ញអាងចំណេះចេះពូកែ ក៏គង់មានកំហុសខុសនៅឡើយ ។

- ប្រាថ្នាអ្វីក្នុងលោកិយសុទ្ធតែទុក្ខ សុទ្ធតែទោសអបាយមុខជាប្រធាន កុំបណ្ដោយឲ្យតម្រេកដែលស្រេកឃ្លាន ចូលទន្ទ្រានជាន់ញាំញីឥន្រ្ទីយ៍ពេក ។

- ប្រាថ្នាទ្រព្យគប្បីជួយសព្វនាន ប្រាថ្នាវិជ្ជាគប្បីគប់បណ្ឌិតជាតិ ប្រាថ្នាកូនគប់មេសាវស្អាតៗ ប្រាថ្នារាជមោត្យផ្គាប់ចិត្តម្ចាស់ ។

- ប្រាសពីដងរែក ទៅផ្អែកលើពូក ។

- ប្រុសរើសភរិយា រូបខ្មៅភ្លឺថ្លា ចិន្តាមិនត្រូវ មួយសល្អដែរ ទាស់តែល្ងង់ខ្លៅ ចង់ដើរច្រើនផ្លូវ ជួបភ្នែកស្រលៀង ។

- ស្រឡាញ់នារីច្រើនមិនបានការ ចំណីអាហារច្រើនមុខលំបាកលូកចិត្ត សង្ស័យច្នៃមិនជាក់ក្ដាន់ឬជ្រូក រកកលលូកចុះជ្រុះសោះទទេ ។

- សំពត់អាវហូលព្រែគំនូរ គិតគូររកឲ្យតាមពេញចិត្ត ។

- ប្រុសៗកម្លោះមានកម្លាំង នៅតាំងក្នុងវ័យក្មេងស្រួលបួល បើបានមេម៉ាយយ៉ាងទំនួល ក៏គួរទទួលជាភរិយា ឬ(នៅតាំង) ។

- បើត្រាប់សត្វក្ងោក កុំបីត្រាប់ពុតទន្សាយ ។

- បើត្រាប់ពុតកង់ ឬ(កង់ត្រាចកង់ធ្នង់) ។

- ប្រើត្រាប់កុកសាប់ កុំបីត្រាប់កុសល ។

- ប្រើអន្ទង់ឲ្យចំហុងភក់ ។

- ប្រើត្រាប់ឫស្សី កុំបីត្រាប់ស្នាយកន្ទ្រាញ ។

- ប្រើត្រាប់ឯត្រាជូ កុំបង់ផ្លូវដោយតម្រាស់ ។

- ប្រើត្រាប់អ្នកប្រាជ្ញប្រាយ ប្រើត្រាប់ខ្លៅសាមាន្យ ។

- ប្រើឱនដាក់គ្រាប់ ប្រើងើបវាស្កក ។

- បើត្រាប់ឯតាំងយូ ក្រឯគ្រូពុំគួរគ្រាប់ ។

- ប្រើទៅជាត្បូងចិញ្ចៀន ក្រវិចក្រវៀនជាមៀនកាំបិត ។

- ប្រើគេប្រើបុត្រា ។

- ប្រើខ្ញុំមើលមុខវា ទោះកាចជាមើលឲ្យស្ដែង ។

- ប្រើបាវមើលចិត្តវា កុំពុះពាឥតប្រណី សត្វបម្រើសោតខ្មី ត្រូវមេត្រីឲ្យស្មៅទឹក ។

- ប្រើស្រែចេះស្រែ រករៀនកែប្រែ ចាំស្ទាត់ចំណេះ ហាត់ចិត្តស្គាល់ចិត្ត ហាត់សេះស្គាល់សេះ ដំដែកយកច្រែះ ចង់ចេះខំដាំ ។

- ប្រៀបដូចទន្សាយ ប្រាជ្ញាឆ្ងាយ គង់ចាញ់ខ្យង ។

- ប្រះដេកឆាប់លក់ ដ្បិតឥតបើគិត ។