គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: បកិណ្ណកកថា

បកិណ្ណកកថា 
           បកិណ្ណកកថាដែលទាក់ទងទៅនឹងអនុស្សតិទាំង១០នេះ មានដូចតទៅ៖  យោគីដែលរំលឹកដល់គុណ របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយ ដែលមានក្នុងអតីតកាលនិងអនាគតកាល ហៅថាការបំពេញពុទ្ធានុស្សតិ។ ការរំលឹក ដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

           បើយោគីរំលឹកដល់ធម៌ណាមួយក្នុងបណ្ដាធម៌ទាំងឡាយដែលព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់បានសំដែងទុកនោះហៅ ថាការបំពេញធម្មានុស្សតិ។

           បើយោគីរំលឹកដល់គុណសម្បត្ដិក្នុងជីវិតរបស់សាវ័កអង្គណាមួយ នោះហៅថាសង្ឃានុស្សតិ។

           បើយោគីរំលឹកដល់សីល នោះហៅថាសីលានុស្សតិ។

           បើយោគីរំលឹកដល់ការលះបង់ នោះហៅថាចាគានុស្សតិ។

           បើយោគីរីករាយក្នុងចាគានុស្សតិ យោគីនោះរមែងឲ្យដល់បុគ្គលដែលគួរឲ្យទាន ហើយតាំងចិត្ដយក ការធ្វើទាននោះជាឤរម្មណ៍របស់ខ្លួន។ បើជនណាឲ្យឤហារ ដែលជាឤហារមិនគួរគប្បីឲ្យដល់យោគីនោះ យោគី មិនគួរគប្បីបរិភោគសូម្បីតែមួយម៉ាត់ក៏ដោយ។ ការរំលឹកដល់ទេវតាទាំងឡាយ ធ្វើឲ្យយោគីមានសទ្ធា។ មានធម៌ ទាំងអស់៥ប្រការ។ យោគីគួរគប្បីបំពេញទេវតានុស្សតិចុះ។

ចប់កណ្ឌទី៧
ន័យលក្ខណ:តាមលេខយោង

[1] S. V, 321-22: ឤនាបានសតិ សមាធិ ភាវិតោ ពហុលិកតោ សន្ដោ ចេវ បណីតោ ច អសេចនកោ ច សុខោ ច វិហារោ ឧបន្នុបន្នេ ច បាបកេ អកុសលេ ធម្មេ ឋានសោ អន្ដរធាបេតិ

[2] S. V, 316: ឤនាបានសតិសមាធិស្ស ភិក្ខវេ ភាវិតត្ដា ពហុលីកតត្ដា នេវ កាយស្ស ឥញ្ផិតត្ដំ វា ហោតិ ផន្ទិតត្ដំ វា ន ចិត្ដស្ស ឥញ្ផិតត្ដំ វា ហោតិ ផន្ទិតត្ដំ វា។

[3] S. V, 326: ឤនាបានសតិសមាធឹ សម្មាវទមានោ វទេយ្យ អរិយវិហារោ ឥតិ បិ ព្រហ្មវិហារោ ឥតិ បិ តថាគតវិហារោ ឥតិ បី តិ។

[4] S. V, 311-12: ឥធ ភិក្ខវេ ភិក្ខុ អរញ្ញគតោ វា រុក្ខមូលគតោ វា សុញ្ញាគារគតោ វា និសីទតិ បល្លំកំ ឤភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតឹ ឧបដ្ឋបេត្វា សោ សតោ វ អស្សសតិ សតោ បស្សសតិ ។ ទីឃំ វា អស្សសន្ដោ ទីឃំ អស្សសាមីតិ បជានាតិ ទីឃំ វា បស្សសន្ដោ ទីឃំ បស្សសាមីតិ បជានាតិ។ រស្សំ វា អស្សសន្ដោ រស្សំ អស្សសាមីតិ បជានាតិ រស្សំ វា បស្សសន្ដោ រស្សំ បស្សសាមីតិ បជានាតិ។ សព្វកាយបដិសំវេទី អស្សសាមីតិ សិក្ខតិ សព្វកាយបដិសំវេទី បស្សសាមីតិ សិក្ខតិ។ បស្សម្ភយំ កាយសង្ខារំ អស្សសាមីតិ សិក្ខតិ បស្សម្ភយំ កាយសង្ខារំ បស្សសាមីតិ សិក្ខតិ។ បីតិបដិសំវេទី អស្សសាមីតិ សិក្ខតិ បីតិបដិសំវេទី បស្សសាមីតិ សិក្ខតិ។ សុខបដិសំវេទី អស្សសាមីតិ សិក្ខតិ សុខបដិសំវេទី បស្សសាមីតិ សិក្ខតិ។ ចិត្ដសង្ខារបដិសំវេទី អស្សសាមីតិ សិក្ខតិ ចិត្ដសង្ខារបដិសំវេទី បស្សសាមីតិ សិក្ខតិ។ បស្សម្ភយំ ចិត្ដសង្ខារំ អស្សសាមីតិ សិក្ខតិ បស្សម្ភយំ ចិត្ដសង្ខារំ បស្សសាមីតិ សិក្ខតិ។ ចិត្ដបដិសំវេទី អស្សសាមីតិ សិក្ខតិ ចិត្ដបដិសំវេទី បស្សសាមីតិ សិក្ខតិ។ អភិប្បមោទយំ អស្សសាមីតិ សិក្ខតិ អភិប្បមោទយំ បស្សសាមីតិ សិក្ខតិ។ សមាទហំ ចិត្ដំ អស្សសាមីតិ សិក្ខតិ សមាទហំ ចិត្ដំ បស្សសាមីតិ សិក្ខតិ។ វិមោចយំ ចិត្ដំ អស្សសាមីតិ សិក្ខតិ វិមោចយំ ចិត្ដំ បស្សសាមីតិ សិក្ខតិ។ អនិច្ចានុបស្សី អស្សសាមីតិ សិក្ខតិ អនិច្ចានុបស្សី បស្សសាមីតិ សិក្ខតិ។ វិរាគានុបស្សី អស្សសាមីតិ សិក្ខតិ វិរាគានុបស្សី បស្សសាមីតិ សិក្ខតិ។ និរោធានុបស្សី អស្សសាមីតិ សិក្ខតិ និរោធានុបស្សី បស្សសាមីតិ សិក្ខតិ។ បដិនិស្សគ្គានុបស្សី អស្សសាមីតិ សិក្ខតិ បដិនិស្សគ្គានុបស្សី បស្សសាមីតិ សិក្ខតិ។

[5] Mp. III, 202; Spk. I, 238: បរិមុខំ សតឹ ឧបដ្ឋបេត្វា តិ កម្មដ្ឋានាភិមុខំ សតឹ ឋបយិត្វា មុខសមីបេ វា កត្វា តិ អត្ថោ។ តេនេវ វិភង្គេ “អយំ សតិ ឧបដ្ឋិតា ហោតិ សុបដ្ឋិតា នាសិកគ្គេ វា មុខនិមិត្ដេ វា។ តេន វុច្ចតិ បរិមុខំ សតឹ ឧបដ្ឋបេត្វា” (Vbh. 252) តិ។

[6] Cp. Pts. 165: អស្សាសាទិមជ្ឈបរិយោសានំ សតិយា អនុគច្ឆតោ អជ្ឈត្ដំ វិក្ខេបគតេន ចិត្ដេន កាយោ បិ ចិត្ដំ បិ សារទ្ធា ច ហោន្ដិ ឥញ្ផិតា ច ផន្ទិតា ច បស្សាសាទិមជ្ឈបរិយោសានំ សតិយា អនុគច្ឆតោ ពហិទ្ធា វិក្ខេបគតេន ចិត្ដេន កាយោ បិ…… បេ…… ផន្ទិតា ច។

[7] Cp. Pts. I, 171: សេយ្យថាបិ រុក្ខោ សមេ ភូមិភាគេ និក្ខិត្ដោ តមេនំ បុរិសោ កកចេន ឆិន្ទេយ្យ រុក្ខេ ផុដ្ឋកកចទន្ដានំ វសេន បុរិសស្ស សតិ ឧបដ្ឋិតា ហោតិ ន ឤគតេ វា គតេ វា កកចទន្ដេ មនសិករោតិ ន ឤគតា វា គតា វា កកចទន្ដា អវិទិតា ហោន្ដិ បធានញ្ច បញ្ញាយតិ បយោគញ្ច សាធេតិ វិសេសំ អធិគច្ឆតិ: យថា រុក្ខោ សមេ ភូមិភាគេ និក្ខិត្ដោ ឯវំ ឧបនិពន្ធនា និមិត្ដំ យថា កកចទន្ដា ឯវំ អស្សាសបស្សាសា យថា រុក្ខេ ផុដ្ឋកកចទន្ដានំ វសេន បុរិសស្ស សតិ ឧបដ្ឋិតា ហោតិ ន ឤគតេ វា គតេ វា កកចទន្ដេ មនសិករោតិ ន ឤគតា វា គតា វា កកចទន្ដា អវិទិតា ហោន្ដិ បធានញ្ច បញ្ញាយតិ បយោគញ្ច សាធេតិ វិសេសំ អធិគច្ឆតិ ឯវមេវំ ភិក្ខូ នាសិកគ្គេ វា មុខនិមិត្ដេ វា សតឹ ឧបដ្ឋបេត្វា និសិន្នោ ហោតិ ន ឤគតេ វា គតេ វា អស្សាសបស្សាសេ មនសិករោតិ ន ឤគតា វា គតា វា អស្សាសបស្សាសា អវិទិតា ហោន្ដិ បធានញ្ច បញ្ញាយតិ បយោគញ្ច សាធេតិ វិសេសំ អធិគច្ឆតិ។

[8] Pts. I, 166: លិលេន ចិត្ដេន កោសជ្ផានុបតិតេន កាយោ បិ ចិត្ដំ បិ សារទ្ធា ច ហោន្ដិ ឥញ្ផិតា ច ផន្ទិតា ច អតិបគ្គហិតេន ចិត្ដេន ឧទ្ធច្ចានុបតិតេន កាយោ បិ ……បេ……ផន្ទិតា ច។.

[9] Vis. Mag. 285: អបិ ច ខោ កស្សចិ សុខសម្ជស្សំ ឧប្បាទយមានោ តូលបិចុ វិយ កប្បាសបិចុ វិយ, វាតធារា វិយ ច ឧបដ្ឋាតី តិ ឯកច្ចេ ឤហុ។ អយំ បន អដ្ឋកថាសុ វិនិច្ឆយោ:……….......…

[10] Cp. Vis. Mag. 286: អថានេន តំ និមិត្ដំ នេវ វណ្ណតោ មនសិកាតព្វំ ន លក្ខណតោ បច្ចវេក្ខិតព្វំ។

[11] Cp. manual of a mystic (P.T.S translation) of Yogàvacara’s manual 8 ff

[12] Vis. Mag. 278: តត្រាយំ មនសិការវិធិ:- គណនា អនុពន្ធនា ផុសនា ឋបនា ។ ត្រង់នេះគួរឲ្យចាប់ឤរម្មណ៍ក្នុងការកត់សំគាល់ថា ព្រះពុទ្ធ ឃោសថេរ: ពុំបានឤងដល់ពាក្យបង្រៀននេះ ថាជារបស់ “ឯកច្ចេ” (ឤចារ្យខ្លះ) ដូចលោកធ្លាប់បានធ្វើទេ ហើយលោក ក៏មិនបានពោលដល់ ពាក្យថា “អដ្ឋកថា” ដែរ

[13] ដើមច្បាប់ជាភាសាចិនមិនច្បាស់លាស់។ ចំពោះលេខ ១ និង លេខ ២ មានមិនពេញទេ។ ចាប់ពីលេខ ៣ ដល់លេខ ១៦ យកចេញពី S.V, 311-12 ដែលបានឤងពីខាងដើមមុនហើយ។

[14] Cp. S. V, 329-30: កាយញ្ញតរាហំ ឤនន្ទ ឯតំ វទាមិ យទិទំ អស្សាសបស្សាសំ។

[15] As. 38, Sec. 93: តស្មឹ ខោ បន សមយេ ធម្មា ហោន្ដី ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតី តិ ឤទិសុ និស្សត្ដនិជ្ជីវតាយំ។ ស្វាយំ ឥធាបិ និស្សត្ដនិជ្ជីវតាយំ ឯវ វត្ដតិ។

[16] Cp. Pts. I, 184: សព្វកាយបដិសំវេទី អស្សាសបស្សាសានំ សំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ អវិក្ខេបដ្ឋេន ចិត្ដវិសុទ្ធិ ទស្សនដ្ឋេន ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ យោ តត្ថ សំវរដ្ឋោ អយំ អធិសីលសិក្ខា យោ តត្ថ អវិក្ខេបដ្ឋោ អយំ អធិចិត្ដសិក្ខា យោ តត្ថ ទស្សនដ្ឋោ អយំ អធិបញ្ញាសិក្ខា។

[17] Cp. Pts. I, 184-5: យថារូបេហិ កាយសង្ខារេហិ យា កាយស្ស ឤនមនា វិនមនា សន្នមនា បណមនា ឥញ្ជនា ផន្ទនា ចលនា កម្បនា បស្សម្ភយំ កាយសង្ខារំ អស្សសិស្សាមីតិ សិក្ខតិ បស្សម្ភយំ កាយសង្ខារំ បស្សសិស្សាមីតិ សិក្ខតិ។

[18] D. III, 266: ចតុត្ថជ្ឈានំ សមាបន្នស្ស អស្សាសាបស្សាសា និរុទ្ធា ហោន្ដិ។

[19] Cp. Vis. Mag. 287: តត្ថ ទ្វីហាការេហិ បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ ឤរម្មណតោ ច អសម្មោហតោ ច។ កថំ ឤរម្មណតោ បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ? សប្បីតិកេ ទ្វេ ឈានេ សមាបជ្ជតិ: តស្ស សមាបត្ដិក្ខណេ ឈានបដិលាភេន ឤរម្មណតោ បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ ឤរម្មណស្ស បដិសំវិទិតត្តា។ កថំ អសម្មោហតោ? សប្បីតិកេ ទ្វេ ឈានេ សមាបជ្ផិត្វា វុត្ថាយ ឈានសម្បយុត្ដំ បីតឹ ខយតោ វយតោ សម្មាសតិ តស្ស វិបស្សនាក្ខណេ លក្ខណបដិវេធេន អសម្មោហតោ បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ។

[20] Cp. Pts, I, 191: ទីឃំ អស្សាសវសេន ចិត្ដស្ស ឯកគ្គតា អវិក្ខេបោ សមាធិ ទីឃំ បស្សាសវសេន……យា ចិត្ដស្ស ឋិតិ សណ្ឋិតិ អវដ្ឋិតិ អវិសាហារោ អវិក្ខេបោ……

[21] S.I, 136; A.V,8: ឯតំ សន្ដំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ សព្វសង្ខារសមថោ សព្វូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្វានន្តិ។

[22]  Vis. Mag. 291: ឥទំ ចតុត្ថចតុក្កំ សុទ្ធវិបស្សនា វសេនេវ វុត្ដំ។ បុរិមានិ បន តីណិ សមថវិបស្សនា វសេន។ ឯវំ ចតុន្នំ ចតុក្កានំ វសេន សោឡសវត្ថុកាយ ឤនាបានសតិយា ភាវនា វេទិតញ្ព។

[23] D. III, 219: តយោ សមាធិ សវិតក្កោ សវិចារោ សមាធិ អវិតក្កោ វិចារមត្ដោ សមាធិ អវិតក្កោ អវិចារោ សមាធិ។

[24] S. V, 329: ឤនាបានសតិសមាធិ ខោ ឤនន្ទ ឯកោ ធម្មោ ភាវិតោ ពហុលីកតោ ចត្ដារោ សតិបដ្ឋានេ បរិបូរេតិ។ ចត្ដារោ សតិបដ្ឋានា ភាវិតា ពហុលីកតា សត្ដ ពោជ្ឈង្គេ បរិបូរេន្ដិ។ សត្ដ ពោជ្ឈង្គា ភាវិតា ពហុលីកតា វិជ្ជាវិមុត្ដឹ បរិបូរេន្ដិ។

[25] S. V, 323-4: យស្មឹ សមយេ ឤនន្ទ ភិក្ខុ ទីឃំ វា អស្សសន្ដោ ទីឃំ អស្សសន្ដោ ទីឃំ អស្សសាមីតិ បជានាតិ…… បេ……យស្មឹ សមយេ ឤនន្ទ ភិក្ខុ អនិច្ចានុបស្សី អស្សសិស្សាមីតិ សិក្ខតិ………

[26] S. V, 331-33: យស្មឹ សមយេ ឤនន្ទ ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ ឧបដ្ឋិបស្សតិ តស្មឹ ឤនន្ទ ភិក្ខុនោ សតិ ហោតិ អសម្មុដ្ឋា បេ ……………… ឯវំ ភាវិតា ខោ ឤនន្ទ ចត្ដារោ សតិបដ្ឋានា ឯវំ ពហុលីកថា សត្ដពោជ្ឈង្គេ បរិបូរេន្ដិ។

[27] Cp. S. V, 333: កថំ ភាវិតា ច សត្ដពោជ្ឈង្គា កថំ ពហុលីកថា វិជ្ជាវិមុត្ដឹ បរិបូរេន្ដិ? ឥធានន្ទ ភិក្ខុ សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ…… បេ………ឧផេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមឹ។ ឯវំ ភាវិតា ខោ ឤនន្ទ សត្ដពោជ្ឈង្គា ឯវំ ពហុលីកតា វិជ្ជាវិមុត្ដឹ បរិបូរេន្ដីតិ។

[28] Discursiveness=Tend to digress= សភាពទោរទន់ចេញខុសពីគន្លងដើម។ ច្បាប់ភាសាថៃប្រែថា ភាពរវើរវាយ។

[29] (a) Vis. Mag. 291 Quote A. IV, 353: ឤនាបានសតិ ភាវេតព្វា វិតក្កូបច្ឆេទាយ។

    (b) A. III, 449: ចេតសោ វិក្ខេបស្ស បហានាយ ឤនាបានសតិ ភាវេតព្វា។

[30] នេត្រិបទសូត្រ នេះ ប្រហែលជា នេត្រិបទសាស្ដ្រ: នៃ ឧបគុប្ដ: ដែលបានឤងនៅក្នុង អភិធម្មកោសសាស្ដ្រ: ហើយមើលទៅ។

[31] Cp. Vis. Mag. 229: យំ បនេតំ អរហន្ដានំ វដ្តទុក្ខសមុច្ឆេទសង្ខាតំ សមុច្ឆេទមរណំ សង្ខារានំ ខណភង្គសង្ខាតំ ខណិកមរណំ រុក្ខោ មតោ លោហំ មតំ តិ ឤទិសុ សម្មុតិមរណញ្ច ន តំ ឥធ អធិប្បេតំ។

[32] វធកបច្ចុបដ្ឋានតោ សម្បត្ដិវិបត្ដិតោ (?) ឧបសំហរណតោ កាយពហុសាធារណតោ ឤយុទុព្វលតោ អទ្ធានបរិច្ឆេទតោ អនិមិត្ដតោ ខណបរិត្ដតោ Cp. Vis. Mag. 230

[33] វិធីនេះខុសពីវិធីដែលមានក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ

[34] S. III, 142: ផេណបិណ្ឌូបមំ រូបំ វេទនា ពុព្វុលុបមា មរីចិកូបមា សញ្ញា សង្ខារា កទលូបមា មាយូបមញ្ច វិញ្ញាណំ ទីបិតាទិច្ចពន្ធុនា

[35] A.III, 305-6: យ្វាយំ ភិក្ខវេ ភិក្ខុ ឯវំ មរណសតឹ ភាវេតិ “អហោ វតាហំ រត្ដិន្ទិវំ ជីវេយ្យំ ភគវតោ សាសនំ មនសិការេយ្យំ ពហុ វត មេ កតំ អស្សាតិ យោ ចាយំ ភិក្ខវេ ភិក្ខុ ឯវំ មរណសតឹ ភាវេតិ អហោ វតាហំ ទិវសំ ជីវេយ្យំ ភគវតោ សាសនំ មនសិការេយ្យំ ពហុ វ តមេ កតំ អស្សា តិ យោ ចាយំ ភិក្ខវេ ភិក្ខុ ឯវំ មរណសតឹ ភាវេតិ អហោ វតាហំ តទន្ដរំ ជីវេយ្យំ យទន្ដរំ ឯកំ បិណ្ឌបាតំ ភុញ្ផាមិ ភគវតោ សាសនំ មនសិការេយ្យំ ពហុ វត មេ កតំ អស្សាតិ យោ ចាយំ ភិក្ខវេ ភិក្ខុ ឯវំ មរណសតឹ ភាវេតិ អហោ វតាហំ តទន្ដរំ ជីវេយ្យំ យទន្ដរំ ចត្ដារោ បញ្ច អលោបេ សង្ខាទិត្វា អជ្ឈោហរាមិ ភគវតោ សាសនំ មនសិការេយ្យំ ពហុ វត មេ កតំ អស្សា តិ។ ឥមេ វុច្ចន្ដី ភិក្ខវេ ភិក្ខូ បមត្ដា វិហរន្ដិ ទន្ធំ មរណសតឹ ភាវេតិ អសវានំ ខយាយ។

យោ  ច ខ្វាយំ ភិក្ខវេ ភិក្ខុ ឯវំ មរណសតឹ ភាវេតិ “អហោ វតាហំ តទន្ដរំ ជីវេយ្យំ យទន្ដរំ ឯកំ អលោបំ សង្ខាទិត្វា អជ្ឈោហរាមិ ភគវតោ សាសនំ មនសិការេយ្យំ ពហុ វត មេ កតំ អស្សា តិ ។ យោ ចាយំ ភិក្ខវេ ភិក្ខុ ឯវំ មរណសតឹ ភាវេតិ អហោ វតាហំ តទន្ដរំ ជីវេយ្យំ យទន្ដរំ អស្សសិត្វា វា បស្សសាមិ បស្សសិត្វា វា អស្សសាមិ ភគវតោ សាសនំ មនសិការេយ្យំ ពហុ វ តមេ កតំ អស្សា តិ។ ឥមេ វុច្ចន្ដិ ភិក្ខវេ ភិក្ខូ អប្បមត្ដា វិហរន្ដិ តិក្ខំ មរណសតឹ ភាវេន្ដិ អសវានំ ខយាយ។ តស្មា តិ ហ ភិក្ខវេ ឯវំ សិក្ខិតព្វន្តិ។

               អប្បមត្ដា វិហរិស្សាមា តិក្ខំ មរណសតឹ  ភាវេស្សាម ឤសវានំ ខយាយា តិ។               ឯវំ ហិ វោ ភិក្ខវេ សិក្ខតព្វន្តិ។

[36] តាមគម្ពីរ Abhidhammakosa, Fascicle 12 បានបរិយាយទុកដូច្នេះ:

១២០ ខណ: = ១តក្ខណ:។ ៦០ តក្ខណ: = ១ លវ:។ ៣០ លវ: = ១ មុហុត្ដ:។ ៣០ មុហុត្ដ: = ១យប់ ១ថ្ងៃ។ ព្រោះហេតុដូច្នេះ:

               ១ ខណ: = (២៤ x ៦០ x ៦០) ៖ (៣០ x ៣០ x ៦០ x ១២០) = ១/៧៥ = ០,០១៣៣……នៃវិនាទី

តាមគម្ពីរ  Dirgha Àgama, No. 22, Taisho Edition, p. 146  បានបរិយាយទុកដូច្នេះ: ៦០ ខណ: = ១ លវ:។ ៣០ លវ: = ១ មុហុត្ដ:។ ១០០ មុហុត្ដ: = ១ ឧបមា។ នៅមានតារាង២ទៀតដែលបរិយាយអំពីរង្វាស់ខណ: នេះ៖

ក) ៦០ ខណ: = ១ លវ:។ ៣០ លវ: = ១ ម៉ោង។ ៣០ ម៉ោង = ១ ថ្ងៃ។ ដូច្នេះ

១ ខណ: = (២៤ x ៦០ x ៦០) ៖ (៣០ x ៣០ x ៦០) = ១,៦ វិនាទី

ខ) ១២០ ខណ: = ១តក្សណ:។ ៦០ តក្សណ: = ១ លវ:។ ៣០ លវ: = ១ មុហុត្ដ:។ ៥០មុហុត្ដ: = ១ ម៉ោង។ ៦ ម៉ោង = ១ថ្ងៃ។ ដូច្នេះ: ១ ខណ: = (២៤ x ៦០ x ៦០) ៖ (៦ x ៥០ x ៣០ x ៦០ x ១២០) = ១/៧៥០ = ០,០០១៣……នៃវិនាទី  

[37] ពិចារណាតាមទស្សន:ដែលទាក់ទងនឹងការប្រែប្រួលរបស់ខន្ធនៅទីនេះ ពុំមានអ្វីដែលខុសប្លែកគួរឲ្យកត់សំគាល់ ដែលគួរ ពោលទុកក្នុងទីនេះទេ។ ជាឧទាហរណ៍ គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គបានពោលទុកដូចនេះ៖

               ខណិកត្ដា ច ធម្មានំ យេហិ ខន្ធេហិ តេ កតំ អមនាបំ និរុទ្ធា តេ កស្ស ទានិ ធ កុជ្ឈសិ?

[38] Nd1, 42, 117-18:  ជីវិតំ អត្ដភាវោ ច សុខទុក្ខា ច កេវតា

ឯកចិត្ដសមាយុត្ដា លហុសោ វត្ដតិក្ខណោ។                        ……………………………………………………………………………       

អនិព្វត្ដេន ន ជាតោ បច្ចុប្បន្នេន ជីវតិ

ចិត្ដភង្គមតោ លោកោ…………………….។

[39] ឃ្លានេះមិនស្ថិតនៅក្នុងចំណោមសំនួរទេ

[40] M. I, 57; III, 90; D. II, 293-94; Vbh. 193: (មត្ថលុង្គ “ខួរក្បាល” មិនមានស្ថិតនៅក្នុងជើងលេខដែលឤងនេះទេ)។ អត្ថិ ឥមស្មឹ កាយេ កេសា លោមា នក្ខា ទន្ដា តចោ មំសំ នហារូ អដ្ឋិ អដ្ឋិមិញ្ផា វក្កំ ហទយំ យកនំ កិលោមកំ បិហកំ បប្ជាសំ អន្ដំ អន្ដគុណំ ឧទរិយំ ករីសំ បិត្ដំ សេម្ហំ បុព្វោ លោហិតំ សេទោ មេទោ អស្សុ វសា ខេលោ សិង្ឃានិកា លសិកា មុត្ដន្ដិ។

[41]  តាមន័យអក្សរសាស្ត្រប្រែថា“ឤស្រ័យនៅដោយស្ងប់” Cp. Vis. Mag. 355, ក្នុង អដ្ឋិសុ ពាក្យថា “ឧក្កិបិត្វា ឋិតំ” “បតិដ្ឋិតំ” ត្រូវបានប្រើក្នុងន័យដូចគ្នា

[42]  ពិជតោ ឋានតោ បច្ចយតោ និស្សន្ទតោ Chinese, កិមិកុលតោ, chinese, កលាបតោ ជិគុច្ឆនតោ អសុភតោ និធានតោ អកតញ្ញុតោ សបរិយន្តតោ។

[43] Trichosanthes dioeca, or luffa acutangula or luffa petandra

[44] Nymphaea Coerulea(ឈូកខៀវ))

[45] Nymphaea esculenta(ព្រលិតស) ឤចទទួលទានបាន

[46] Nymphaea Alba(ឈូកស)

[47] Vbh.-a.96; អយំ ហិ សត្ដោ មាតុហុច្ឆិម្ហិ និព្វត្ដមានោ ន ឧប្បលបទុមបុណ្ឌរីកាទិសុ និព្វត្ដតិ។ អត្ថ ខោ ហេត្ថា ឤមាសយស្ស ឧបារិ បក្កាសយស្ស ឧទរបដលបិដ្ឋិកន្ឋកានំ វេមជ្ឈេ បរមសំពោធ តិព្វន្ធការេ នានាគុណបគន្ធបរិភាវិតេ អសុចិ បរមទុគ្គន្ធបវណវិចារិតេ អធិមត្ដជេគុច្ឆេ គុច្ឆិប្បទេសេ បូតិមច្ឆ បូតិកុម្មាសចន្ទនកាទិសុ កិមិ វិយ និព្វត្ដតិ។

[48] Cp.       (a) Sn.197: អត្ថស្ស នវហិ សោតេហិ អសុចិ សវតិ សព្វទា។

                (b) Th. 1134: ន ជាតុ ភស្ដំ ទុភតោ មុក្ខំ ឆុបេ; ធិរត្ថុ បូរំ នវសោតសន្ទនិ។.

                (c) Th. 394: ឤតុរំ អសុចឹ បូតឹ បស្ស កុល្ល សមុស្សយំ។

  ឧគ្ឈរន្ដំ បគ្ឃរន្ដំ ពាលានំ អភិនន្ទិតំ

[49] Cp. S, I, 206:        បឋមំ កលលំ ហោតិ កលលា ហោតិ អព្វុទំ

                               អព្វុទា ជាយតេ បេសី បេសី និព្វត្ដតិ ឃនោ

                               ឃានា បសាខា ជាយន្ដិ កេសា លោមា នខានិ ច

                               យញ្ចស្ស ភុញ្ផោត មាតា អន្នំ បានញ្ច ភោជនំ

                               តេន សោ តត្ថ យាបេតិ មាតុកុច្ឆិគតោ នរោ តិ។

(== តត្ថ បថមន្តិ បឋមេន បដិសន្ធិវិញ្ញាណេន សទ្ធឹ។ តិស្សោ តិ វា ផុស្សោ តិ វា នាមំ នត្ថិ។ អថ ខោ តីហិ ជាតិឧណ្ណំសូហិ កតសុត្ដគ្គេ សណ្ឋិតតេល បិណ្ឌុប្បមាណំ។

កលលំ ហោតី តិ។        យំ សន្ធាយ វុត្ដំ:--

                                               តិលតេលស្ស យថា ពិន្ទុ សប្បិមណ្ឌោ អនាវិលោ

                                               ឯវំ វណ្ណបដិភាគំ កលលំ សម្បវុច្ចតី តិ។

កលលា ហោតិ អព្វុទំ តិ តស្មា កលលា សត្ដាហច្ចយេន មំសធោវនឧទកវណ្ណំ អព្វុទំ នាម ហោតិ។ កលលន្តិ នាមំ អន្ដរធាយតិ។ វុត្ដំ ហិ ចេតំ:--

                                               សត្ដាហំ កលលំ ហោតិ បរិបក្កំ សមូហតំ

                                               វិវដ្តមានំ តំ ភាវំ អព្វុទំ នាម ជយាតី តិ។

អព្វុទា ជាយតេ បេសិ តិ តស្មា បិ អព្វុទា សត្ដាហច្ចយេន វិលីនតិបុសទិសា បេសិ នាម សញ្ផាយតិ។ សា មរិចផាណិតេន ទីបេតព្វា។ គាមទារិកា ហិ សុបក្ខានិ មរិចានិ គហេត្វា សាដកន្ដេ ភណ្ឌិកំ កត្វា បិលេត្វា មណ្ឌំ ឤទាយ កបាលេ បក្ខិបិត្វា ឤតបេ ថាបេន្ដិ។ តំ សុក្កមានំ សព្វភាគេហិ មុច្ចតិ។ ឯវរូបា បេសិ ហោតិ អព្វុទំ តិ នាមំ អន្ដរធាយតិ។ វុត្ដំ បិ ចេតំ:--

                                               សត្ដាហំ អព្វុទំ ហោតិ បរិបក្កំ សមូហតំ

                                               វិវដ្តមានំ តំ ភាវំ បេសិ នាម ច ជាយតី តិ។

បេសិ និពត្ដតិ ឃនោ តិ តតោ បេសិតោ សត្ដាហច្ចយេន កុក្កុដណ្ឌសណ្ឋានោ ឃនោ នាម មំសបិណ្ឌោ និព្វត្ដតិ។ បេសិ តិ នាមំ អន្ដរធាយតិ។  វុត្ដំ បិ ចេតំ:--

                                               សត្ដាហំ បេសិ ភវតិ បរិបក្កំ សមូហតំ

                                               វិវដ្តមានំ តំ ភាវំ ឃនោ នាម ច ជាយតី តិ។

                                               យថា កុក្កុដិយា អណ្ឌំ សមន្ដា បរិមណ្ឌលំ

                                               ឯវំ ឃនស្ស សណ្ឋានំ និព្វត្ដំ កម្មបច្ចយាតិ។

ឃនា បសាខា ជាយន្ដី តិ បញ្ចោម សត្ដហេ ទ្វិន្នំ ហត្ថបាទានំ សីសស្ស ចត្ថាយ បញ្ច បិឡកា ជាយន្ដិ។ យំ សន្ធាយេតំ វុត្ដំ: “បញ្ចោម ភិក្ខវេ សត្ដាហេ បញ្ច បិឡកា សណ្ឋហន្ដិ កម្មតោ” (?) តិ។ ឥតោ បរំ ឆដ្ឋសត្ដមាទីនិ សត្ដាហានិ អតិក្កម្មទេសានំ សន្ខិបិត្វា ទ្វាចត្ដាឡីសេ សត្ដាហេ បរិណតកាឡំ គហេត្វា ទស្សេន្ដោ កេសា តិ ឤទមាហិ។

               តត្ថ កេសា លោមា នខានិ ចា តិ ទ្វាចត្ដាឡិសេ សត្ដាហេ ឯតានិ ជាយន្ដិ។ តេន សោ តត្ថ យាបេតី តិ តស្ស ហិ នាភិរតា ឧដ្ឋហិតនាលោ មាតុឧទរបដលេន ឯកាពទ្ធោ ហោតិ។ សោ ឧប្បលទណ្ឌកោ វិយ ឆិទ្ទោ។ តេន ឤហារ រសោ សំសារិត្វា ឤហារាសមុដ្ឋានារូបំ សមុដ្ឋាបេតិ។ ឯវំ សោ ទសមាសេ យាបេតិ។ មាតុកុច្ឆិគតោ នរោ តិ មាតុយា តិរោកុច្ឆិគតោ កុច្ឆិយា អព្ភន្ដរគតោ តិ អត្ថោ។ ឥតិ ភគវា ឯវំ ខោ យក្ខ អយំ សត្ដោ អនុបុព្វេន មាតុកុច្ឆិយំ វឌ្ឍតិ ន ឯកប្បហារេនេវ និព្វត្ដតី តិ ទស្សេតិ។ –Spk. I, 300-1) .

[50] Cp. (a) S. IV. 198: សេយ្យថាបិ ភិក្ខវេ បុរិសោ អរុគត្ដោ បក្កគត្ដោ សរវណ្ណំ បវិសេយ្យ តស្ស កុសកណ្ឋកា ចេវ បាទេ វិជ្ឈេយ្យុំ អរុបក្កានិ គត្ដានិ វិលិក្ខេយ្យុំ។

(b) M. I., 506: សេយ្យថាបិ មាគន្ទិយ កុដ្ឋី បុរិសោ អរុគត្ដោ បក្កគត្ដោ កិមីហិ ខជ្ជមានោ នខេហិ វណមុខានិ វិប្បតច្ឆមានោ………

(c) Mil 357: អរុគត្ដបក្កគត្ដោ បុឡុវាកិណ្ណសព្វកាយោ។

[51] Vitality

[52] ក្នុងទីនេះរៀបរាប់បានតែ៤ប៉ុណ្ណោះ

[53] S. V, 67: យេ តេ ភិក្ខវេ ភិក្ខុ សីលសម្បន្នា សមាធិសម្បន្នា បញ្ញាសម្បន្នា វិមុត្ដិសម្បន្នា វិមុត្ដិញាណទស្សនសម្បន្នា ទស្សនំ បាហំ ភិក្ខវេ តេសំ ភិក្ខូនំ ពហុការំ វទាមិ។ សវនំឧបសង្កមនំបយិរូបាសមនំអនុស្សតឹអនុបព្វជ្ផំ បាហំ ភិក្ខវេ តេសំ ភិក្ខូនំ ពហុការំ វទាមិ។ តំ កិស្ស ហេតុ។ តថារូបានំ ភិក្ខវេ ភិក្ខូនំ ធម្មំ សុត្វា ទ្វយេន វូបកាសេន វូបកដ្ឋោ វិហរតិ កាយវូបកាសេន ច ចិត្ដវូបកាសេន ច។

[54] D. I, 156: ឥធ មហាលិ ភិក្ខុ តិណ្ណំ សំយោជនានំ (សក្កាយទិដ្ឋី វិចិកិច្ឆា សីលព្វតបរាមាស) បរិក្ខាយា សតាបន្នោ ហោតិ។.

[55] Ibid.: តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខាយា រាគ ទោស មោហានំ តនុត្ដា សកទាគាមិ ហោតិ។.

[56] Ibid.: បញ្ចន្នំ អរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខាយា អបបាតិកោ ហោតិ។.

[57] Ibid.: ឤសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្ដឹ បញ្ញាវិមុត្ដឹ ទិដ្ឋេ វ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។