navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ឆ្នាំ ២០២៥

សហស្សវត្សរ៍សហវត្សរ៍ទី ៣សតវត្សសតវត្សទី ២១ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០២០ឆ្នាំ ២០២២ • ២០២៣ • គ.ស. ២០២៤ • ២០២៥ • ២០២៦ • ២០២៧ • ២០២៨

ឆ្នាំ ២០២៤ ក្នុង​ប្រតិទិន​ផ្សេងៗពុទ្ធសករាជ២៥៦៩ប្រតិទិនគ្រីកូរី២០២៥
MMXXVAb urbe condita២៧៧៨ប្រតិទិនអាមេនី១៤៧៤
ԹՎ ՌՆՀԴប្រតិទិនអាស៊ីរី៦៧៧៥ប្រតិទិនបាហៃ១៨១–១៨២ប្រតិទិនសាកាបាលី១៩៤៦–១៩៤៧ប្រតិទិនបេងហ្កាល់១៤៣២ប្រតិទិនប៊ែប៊ែរ២៩៧៥រាជ្យឆ្នាំអង់គ្លេស៣ Cha. ៣ – ៤ Cha. ៣ប្រតិទិនភូមា១៣៨៧ប្រតិទិនប៊ីហ្សង់តាំង៧៥៣៣–៧៥៣៤ប្រតិទិនចិន甲辰年 (រោង ធាតុឈើ)
៤៧២២ ឬ ៤៥១៥   — ដល់ —

乙巳年 (ម្សាញ់ ធាតុឈើ)

៤៧២៣ ឬ ៤៥១៦ប្រតិទិនកូបទិក១៧៤១–១៧៤២ប្រតិទិនឌីស្កតដ៍៣១៩១ប្រតិទិនអេត្យូពី២០១៧–២០១៨ប្រតិទិនហេប្រឺ៥៧៨៥–៥៧៨៦ប្រតិទិនហិណ្ឌូ២០៨១–២០៨២ (វិក្រមសម្វត)
១៩៤៦–១៩៤៧ (សកសម្វត)

៥១២៥–៥១២៦ (កលិយុគ)ប្រតិទិនអូឡូសែន១២០២៥ប្រតិទិនអ៊ីហ្គបូ១០២៥–១០២៦ប្រតិទិនអ៊ីរ៉ង់១៤០៣–១៤០៤ប្រតិទិនឥស្លាម១៤៤៦–១៤៤៧ប្រតិទិនជប៉ុនសករាជរេវ៉ា ៧
(令和７年)ប្រតិទិនជ្វា១៩៥៨–១៩៥៩ប្រតិទិនជូឆេ១១៤ប្រតិទិនជូលានគ្រីកូរីដក ១៣ ថ្ងៃប្រតិទិនកូរ៉េ៤៣៥៨ប្រតិទិនមីនគួROC ១១៤
民國114年ប្រតិទិនណានក្សាហ៊ី៥៥៧ប្រតិទិនសុរិយគតិថៃ២៥៦៨ប្រតិទិនទីបេ阳木龙年
(រោងឈ្មោលធាតុឈើ)

២១៥១ ឬ ១៧៧០ ឬ ៩៩៨

   — ដល់ —

阴木蛇年
(ម្សាញ់ញីធាតុឈើ)

២១៥២ ឬ ១៧៧១ ឬ ៩៩៩ម៉ោងយូនីក១៧៣៥៦៨៩៦០០ – ១៧៦៧២២៥៥៩៩

គ.ស. ២០២៥ ត្រូវ​នឹង ព.ស. ២៥៦៩ ជាឆ្នាំសកលចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃពុធ តាមប្រតិទិនគ្រីកូរី ហើយជាឆ្នាំទី ២០២៥ នៃសកលសករាជ និងគ្រិស្តសករាជ។

នៅដើមឆ្នាំនេះ គេឃើញថាជម្លោះប្រដាប់អាវុធធំៗពីឆ្នាំទៅនៅតែបន្តកើតឡើងដដែរដូចជា ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន សង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ូដង់ និងសង្រ្គាមហ្កាហ្សាជាដើម។ នៅខែមករា អ៊ីស្រាអែល និងក្រុមហាម៉ាស់បានព្រមព្រៀងគ្នាអនុម័តបទឈប់បាញ់ចំនួនបីដំណាក់កាលដោយមានការសម្របសម្រួលពីប្រទេសអេហ្ស៊ីប សហរដ្ឋអាមេរិក និងកាតា ដោយក្នុងនោះបានតម្រូវឱ្យអ៊ីស្រាអែលដកកងទ័ពទាំងប៉ុន្មានចេញពីតំបន់សំខាន់ៗនៃហ្កាហ្សា និងរួមទាំងផែនការកសាងឡើងវិញនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនានា។ វិបត្តិនយោបាយផ្ទៃក្នុងនៃប្រទេសមួយចំនួនកាលពីឆ្នាំមុនៗក៏នៅតែបន្តឆ្លងដល់ឆ្នាំនេះដែរដូចជា វិបត្តិនៅប្រទេសហៃទី សូម៉ាលី ចចជី  កូរ៉េខាងត្បូងជាដើម។
ឆ្នាំ ២០២៥: មេដឹកនាំកម្ពុជា

មេដឹកនាំកម្ពុជា

ព្រះ​ឆាយា​ល័ក្ខណ៍/រូបថតតំណែងនាម115x115pxព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី124x124ភីកសែលនាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាសម្ដេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត
ឆ្នាំ ២០២៥: កុម្ភៈ

កុម្ភៈ
 ១ កុម្ភៈ – ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសតម្លើងពន្ធ ១០% លើគ្រប់ទំនិញដែលនាំចូលពីប្រទេសចិន។
 ៤ កុម្ភៈ
 សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មចិន–សហរដ្ឋអាមេរិក៖ ប្រទេសចិនបានប្រកាសគ្រប់គ្រងទំនិញនាំចេញរបស់ខ្លួនទៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងបានតម្លើងពន្ធលើទំនិញនាំចូលមួយចំនួនពីអាមេរិក ជាការសងសឹកចំពោះការដាក់តម្លើងពន្ធលើទំនិញចិនដោយលោកដូណាល់ ត្រាំ។
 មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ១១ នាក់ (រួមទាំងខ្មាន់កាំភ្លើង) បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងប្រមាណ ១៥ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស បន្ទាប់ពីខ្មាន់កាំភ្លើងម្នាក់បានបើកការបាញ់ប្រហារនៅសាលារៀនរីប៊ែកស្កា ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលអប់រំនីតិជនក្នុងទីក្រុងអូរេប៊្រូ ប្រទេសស៊ុយអែត ដោយនាំឱ្យវាជាឧប្បត្តិហេតុបាញ់ប្រហារដ៏សាហាវបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសស៊ុយអែត។
 ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងគ្រប់គ្រងតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយនឹងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ហើយយោធាអាមេរិកនឹងទទួលខុសត្រូវលើការកសាងតំបន់ហ្កាហ្សាឡើងវិញ។
​​ ៩​ កុម្ភៈ
 ការបោះឆ្នោតសកលអេក្វាឌ័រត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។ ដោយគ្មាន​បេក្ខភាពប្រធានាធិបតី​ណា​ម្នាក់​អាចដណ្ដើម​សំឡេង​ភាគច្រើនបាន ដូច្នេះការបោះឆ្នោតជុំ​ទី​ពីរ​នឹងរៀបចំប្រព្រឹត្តិទៅ​​នៅ​អំឡុងខែ​មេសាខាងមុខ។
 ការបោះឆ្នោតសកលលិចតិនស្តាញត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង ដោយក្នុងនោះ គណបក្សសហភាពមាតុភូមិក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកស្រីប៊្រីគីតា ហាស បានបន្តឈរជាគណបក្សធំបំផុតនៅក្នុងសភា។
 ១០ កុម្ភៈ
 ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានតម្លើងពន្ធ ២៥% លើការនាំចូលដែក និងអាលុយមីញ៉ូមទាំងអស់ ដោយគ្មានការលើកលែង។
 រថយន្តក្រុងដឹកអ្នកដំណើរមួយគ្រឿងបានរ៉េចង្កូតធ្លាក់ពីលើស្ពានឆ្លងទន្លេឡាសវ៉ាកាសក្នុងទីក្រុងក្វាតេម៉ាឡានៃប្រទេសក្វាតេម៉ាឡាដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៥៤ នាក់ និងបង្ករបួសធ្ងន់ដល់មនុស្សចំនួន ៩ នាក់ផ្សេងទៀត។
 ១២ កុម្ភៈ
 លោកកូងស្តង់ទីណូស តាស៊ូឡាត្រូវបានសភាអេលេនិកឆ្នោតជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតីថ្មីនៃប្រទេសក្រិកក្នុងដំណើរការបោះឆ្នោតជុំទីបួន និងចុងក្រោយនៃការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីក្រិកឆ្នាំ២០២៥។Konstantinos Tasoulas elected new president of Greece
 លោកក្លោស យូហានីសបានលាឈប់​ពី​តំណែងជាប្រធានាធិបតី​រូម៉ានី ដែល​នាំ​ឱ្យ​លោកក្លាយ​ជា​ប្រធានាធិបតី​ប្រទេសរូម៉ានី​ដំបូង​ដែលចុះពីតំណែងមុនបញ្ចប់អាណត្តិ​នៅសម័យក្រោយ​បដិវត្តន៍។
ឆ្នាំក្នុងភាសាជប៉ុន: ឆ្នាំទាំង12

ឆ្នាំទាំង12
ឆ្នាំទាំង12 ឆ្នាំជូត ឆ្នាំឆ្លូវ ឆ្នាំខាល ឆ្នាំថោះ ឆ្នាំរោង ឆ្នាំម្សាញ់ ឆ្នាំមមី ឆ្នាំមមែ ឆ្នាំវក ឆ្នាំរកា ឆ្នាំច ឆ្នាំកុរ
ឆ្នាំពន្លឺ

ឆ្នាំពន្លឺ (ជាភាសាអង់គ្លេស light year) គឺមិនមែនជារង្វាស់នៃពេលវេលាទេ ប៉ុន្ដែជារង្វាស់ខ្នាតនៃចំងាយ ដែលពន្លឺនឹងធ្វើដំនើរក្នុងរយៈមួយឆ្នាំសកល (ជាភាសាអង់គ្លេស Julian year ដែលស្មើនឹង ៣៦៥.២៥ ថ្ងៃ) ក្នុងល្បឿននៃពន្លឺ។

មួយឆ្នាំពន្លឺគឺប្រហែលនឹង ៦ រយកោដិ ម៉ាយល៍ (6 trillion miles) ឬ ១០ រយកោដិ គីឡូម៉ែត្រ (10 trillion kilometers)។  ដោយហេតុដែលចក្រវាឡ មានវិសាលភាពធំទូលាយ ដូចនេះហើយទើបពីភពមួយទៅភពមួយ ឬពីផ្កាយមួយទៅផ្កាយមួយមានចំងាយឆ្ងាយរហូតដល់ទៅរាប់រយ រាប់ពាន់ ឬរាប់លានឆ្នាំពន្លឺក៏មាន។

ពន្លឺដែលចេញមកពីផ្កាយដែលមានចម្ងាយ ១០០ឆ្នាំពន្លឺ នឹងត្រូវចំណាយពេល ១០០ឆ្នាំដើម្បីធ្វើដំណើរមកដល់យើង។ នេះមានន័យថា ពេលយើងមើលឃើញពន្លឺរបស់ផ្កាយមួយនោះ តាមពិតពន្លឺេនោះបានបាញ់ចេញពីផ្កាយ តាំងពី ១០០ឆ្នាំមុនមកម៉្លេះ។ ទោះបីជាយ៉ាងណា រយ:ពេលសម្រាប់ពន្លឺធ្វើដំណើរពីផ្កាយមកដល់ផែនដី គឺអាចខុសគ្នា អាស្រ័យទៅតាមទីតាំង និងចម្ងាយរបស់ផ្កាយនីមួយៗ មកផែនដី។
ឆ្នាំពន្លឺ: ហេតុអ្វីត្រូវគិតខ្នាតជា ឆ្នាំពន្លឺ?

ហេតុអ្វីត្រូវគិតខ្នាតជា ឆ្នាំពន្លឺ? 
ឆ្នាំពន្លឺគឺជាការគណនារយះចំងាយពី ទីតាំងមួយទៅទីតាំងមួយទៀតនៅក្នុងចក្កវាឡ (ដូចជា system, constellation and galaxy etc..) ទៅតាមល្បឿននៃពន្លឺដោយសារតែ ចម្ងាយនោះឆ្ងាយពេក មិនអាចគណនាតួលេខជាសម្លេងបានងាយ (អង់គ្លេសអស់ត្រឹមពាក្យ Trillion)។ ជាធម្មតាពន្លឺមានល្បឿនលឿន ណាស់ដោយអាចរត់បាន ៣០០ ០០០គីឡូម៉ែត្រក្នុង១វិនាទី(ដូចនេះ មួយឆ្នាំពន្លឺគឺស្មើនឹង ៣០០០០០គីឡូម៉ែត្រx៦០វិនាទីx៦០នាទី x២៤ម៉ោងx៣៦៥ថ្ងៃនិង៦ម៉ោង) នេះហៅមហាសែនពិបាក។
ឆ្នាំសូន្យ

សូន្យឆ្នាំ មិនមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធឆ្នាំប្រតិទិន Anno Domini (AD) ដែលប្រើជាទូទៅដើម្បីរាប់ឆ្នាំនៅក្នុង ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន (ក៏មិនមែននៅក្នុងកំណែមុនរបស់វាដែរ ប្រតិទិនជូលៀន ) . ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ មានឆ្នាំសូន្យទាំងប្រព័ន្ធ លេខឆ្នាំតារាសាស្ត្រ (ដែលវាស្របគ្នានឹងឆ្នាំ ១ មុនគ.ស) និងប្រព័ន្ធ ISO 8601:2004 ដែលជាស្តង់ដារផ្លាស់ប្តូរសម្រាប់ប្រព័ន្ធលេខប្រតិទិនទាំងអស់ (ដែលឆ្នាំសូន្យត្រូវគ្នានឹងហ្គ្រេហ្គោរៀន។ ឆ្នាំ ១មុនគ.ស) ។ វាក៏មានឆ្នាំសូន្យនៅក្នុង ប្រតិទិន ព្រះពុទ្ធសាសនា និងហិណ្ឌូភាគច្រើនផងដែរ។
ឆ្នាំសូន្យ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
យុគសម័យ Anno Domini ត្រូវបានណែនាំនៅឆ្នាំ 525 ដោយព្រះសង្ឃ Scythian Dionysius Exiguus (c. 470 – c. 544) ដែលបានប្រើវាដើម្បីកំណត់ឆ្នាំនៅលើ តុបុណ្យ អ៊ីស្ទើ របស់គាត់។ គាត់បានណែនាំយុគសម័យថ្មីដើម្បីជៀសវាងការប្រើ យុគសម័យ Diocletian ដោយផ្អែកលើការចូលរបស់ អធិរាជរ៉ូម៉ាំង Diocletian ដោយសារគាត់មិនចង់បន្តការចងចាំរបស់ អ្នកបៀតបៀនគ្រីស្ទាន ។ នៅ​ក្នុង​បុព្វកថា​ចំពោះ​តារាង​បុណ្យ អ៊ីស្ទើ របស់​លោក Dionysius បាន​បញ្ជាក់​ថា "ឆ្នាំ​បច្ចុប្បន្ន" គឺ " ការ​កុងស៊ុល ​របស់ Probus Junior " ដែល​ក៏​មាន​អាយុ 525 ឆ្នាំ​ដែរ "ចាប់​តាំង​ពី​ការ​ចាប់​កំណើត​របស់​ព្រះអម្ចាស់ ​យេស៊ូវ​គ្រីស្ទ ​របស់​យើង"។  តើ​គាត់​មក​ដល់​លេខ​នោះ​ដោយ​របៀប​ណា​នោះ​គេ​មិន​ដឹង​ទេ។ 

Dionysius Exiguus មិនបានប្រើឆ្នាំ "គ.ស" ដើម្បីកាលបរិច្ឆេទព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រណាមួយឡើយ។ ការអនុវត្តនេះបានចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងបព្វជិតជនជាតិអង់គ្លេស Bede (c. 672–735) ដែលបានប្រើឆ្នាំ គ.ស នៅក្នុង  របស់គាត់ (៧៣១)។ Bede ក៏ត្រូវបានគេប្រើផងដែរ - តែមួយដង - ពាក្យដែលស្រដៀងនឹងពាក្យអង់គ្លេសសម័យទំនើប " មុនព្រះគ្រីស្ទ " ទោះបីជាការអនុវត្តមិនបានជាប់រហូតជិតមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយនៅពេលដែលសៀវភៅរបស់ Dionysius Petavius ព្យាបាលវិទ្យាសាស្រ្តប្រតិទិនទទួលបានប្រជាប្រិយភាព។ Bede មិនបានកំណត់ចំនួន ថ្ងៃនៃខែ សប្តាហ៍នៃឆ្នាំ ឬខែនៃឆ្នាំនោះទេ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ គាត់​បាន​រាប់ ​ថ្ងៃ​ជា​ច្រើន​នៃ​សប្តាហ៍ ​ដោយ​ប្រើ​ការ​រាប់​ដើម​កំណើត​មួយ​ជា ​ភាសា Ecclesiastical Latin ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]

ប្រវត្តិគ្រីស្ទានពីមុនបានប្រើចំណងជើងជាច្រើនសម្រាប់ព្រឹត្តិការណ៍ពេល៖  ("នៅក្នុងឆ្នាំនៃពិភពលោក") ចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃដំបូងនៃ ការបង្កើត ដែលបានអះអាង ; ឬ  ("ក្នុង​ឆ្នាំ ​អ័ដាម ") ចាប់​ផ្ដើម​នៅ​ពេល​បង្កើត​អ័ដាម ប្រាំ​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក (ឬ​ថ្ងៃ​ទី​ប្រាំមួយ​នៃ​ការ​បង្កើត​នេះ​បើ​យោង​តាម ​ការ​និទាន​កថា​នៃ​ការ​បង្កើត​លោកុប្បត្តិ ) ដូច​ដែល​បាន​ប្រើ​ដោយ Africanus ; ឬ  ("នៅក្នុងឆ្នាំនៃ អ័ប្រាហាំ ") ចាប់ផ្តើម 3,412 ឆ្នាំបន្ទាប់ពីការបង្កើតយោងទៅតាម Septuagint ដែលត្រូវបានប្រើដោយ Eusebius នៃ Caesarea ; ទាំងអស់ដែលបានកំណត់ "មួយ" ដល់ឆ្នាំដែលចាប់ផ្តើមនៅការបង្កើត ឬការបង្កើតអ័ដាម ឬកំណើតរបស់អ័ប្រាហាំរៀងៗខ្លួន។ Bede បានបន្តប្រពៃណីមុននេះទាក់ទងទៅនឹងសម័យ គ.ស ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]
ឆ្នាំសូន្យ: តារាសាស្ត្រ

តារាសាស្ត្រ 

នៅក្នុងវិស័យតារាសាស្ត្រ សម្រាប់ឆ្នាំ ១នៃគ.ស និងក្រោយៗមក វាជារឿងធម្មតាក្នុងការចាត់លេខដូចគ្នាទៅនឹងសញ្ញាណ Anno Domini ដែលនៅក្នុងវេនគឺស្មើនឹងលេខសម្គាល់នៃសករាជទូទៅ។ ប៉ុន្តែភាពមិនចុះសម្រុងរវាង ១គ.ស និង ១មុនគ.ស ធ្វើឱ្យមានការពិបាកក្នុងការប្រៀបធៀបកាលបរិច្ឆេទបុរាណ និងសម័យទំនើប។ ដូច្នេះឆ្នាំមុន 1 គ.ស. ត្រូវបានកំណត់ថា 0 ឆ្នាំមុន 0 គឺ − 1 ហើយដូច្នេះនៅលើ។

អក្សរ "AD", "BC", "CE" ឬ "BCE" ត្រូវបានលុបចោល។ ដូច្នេះ 1 មុនគ.ស នៅក្នុងសញ្ញាណប្រវត្តិសាស្ត្រគឺស្មើនឹង 0 នៅក្នុងសញ្ញាតារាសាស្ត្រ 2 មុនគ.ស គឺស្មើនឹង − 1 ។ល។ ជួនកាលឆ្នាំវិជ្ជមានត្រូវនាំមុខដោយសញ្ញា + ។ ការសម្គាល់លេខនៅឆ្នាំនេះត្រូវបានណែនាំដោយតារាវិទូ Jacques Cassini ក្នុងឆ្នាំ 1740។ 

 ប្រវត្តិនៃការប្រើប្រាស់តារាសាស្ត្រ 
នៅឆ្នាំ 1627 តារាវិទូជនជាតិអាឡឺម៉ង់ Johannes Kepler នៅក្នុង តារាង Rudolphine របស់គាត់ ជាលើកដំបូងបានប្រើឆ្នាំតារាសាស្ត្រជាឆ្នាំសូន្យ។ គាត់បានដាក់ស្លាកវា ថា Christi ហើយបញ្ចូលវានៅចន្លោះឆ្នាំដែលដាក់ស្លាកថា  និង   BC និង AD ថ្ងៃនេះ  - នៅលើទំព័រ "ចលនាមធ្យម" នៃព្រះអាទិត្យ ព្រះច័ន្ទ និងភព។ "Tabulae Rudolphinae – Ioannes Keplerus"  (1627) 191 (42), 197 (48), 203 (54), 209 (60), 215 (66), 221 (72), 227 (78). នៅឆ្នាំ 1702 តារាវិទូជនជាតិបារាំង Philippe de la Hire បានដាក់ស្លាកឆ្នាំថាជា  ហើយដាក់វានៅចុងបញ្ចប់នៃឆ្នាំដាក់ស្លាកថា  (BC) ហើយភ្លាមៗមុនឆ្នាំដែលដាក់ស្លាក (AD) នៅលើទំព័រចលនាមធ្យមនៅក្នុង  របស់គាត់។ ដូច្នេះ​ការ​បន្ថែម​ការ​កំណត់​លេខ 0 ទៅ​កាន់ Kepler's . Tabulae Astronomicae – Philippo de la Hire  (1702), Tabulæ 15, 21, 39, 47, 55, 63, 71; Usus tabularum 4.

ទីបំផុតនៅឆ្នាំ 1740 ការផ្លាស់ប្តូរត្រូវបានបញ្ចប់ដោយតារាវិទូជនជាតិបារាំង Jacques Cassini  ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រពៃណីជាមួយនឹងការបង្កើតឆ្នាំសូន្យ។ Robert Kaplan, The nothing that is  (Oxford: Oxford University Press, 2000) 103. នៅក្នុង  របស់គាត់។ Cassini បានដាក់ស្លាកឆ្នាំសាមញ្ញថា 0 ហើយដាក់វានៅចុងបញ្ចប់នៃឆ្នាំដាក់ស្លាកថា  (មុនគ.ស) ហើយភ្លាមៗមុនឆ្នាំដាក់ស្លាក  (គ.ស) ។ [Jacques] Cassini, Tables astronomiques (1740), Explication et usage 5; Tables 10, 22, 53.
ឆ្នាំសូន្យ: ប្រវត្តិនៃការប្រើប្រាស់តារាសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃការប្រើប្រាស់តារាសាស្ត្រ 
នៅឆ្នាំ 1627 តារាវិទូជនជាតិអាឡឺម៉ង់ Johannes Kepler នៅក្នុង តារាង Rudolphine របស់គាត់ ជាលើកដំបូងបានប្រើឆ្នាំតារាសាស្ត្រជាឆ្នាំសូន្យ។ គាត់បានដាក់ស្លាកវា ថា Christi ហើយបញ្ចូលវានៅចន្លោះឆ្នាំដែលដាក់ស្លាកថា  និង   BC និង AD ថ្ងៃនេះ  - នៅលើទំព័រ "ចលនាមធ្យម" នៃព្រះអាទិត្យ ព្រះច័ន្ទ និងភព។ "Tabulae Rudolphinae – Ioannes Keplerus"  (1627) 191 (42), 197 (48), 203 (54), 209 (60), 215 (66), 221 (72), 227 (78). នៅឆ្នាំ 1702 តារាវិទូជនជាតិបារាំង Philippe de la Hire បានដាក់ស្លាកឆ្នាំថាជា  ហើយដាក់វានៅចុងបញ្ចប់នៃឆ្នាំដាក់ស្លាកថា  (BC) ហើយភ្លាមៗមុនឆ្នាំដែលដាក់ស្លាក (AD) នៅលើទំព័រចលនាមធ្យមនៅក្នុង  របស់គាត់។ ដូច្នេះ​ការ​បន្ថែម​ការ​កំណត់​លេខ 0 ទៅ​កាន់ Kepler's . Tabulae Astronomicae – Philippo de la Hire  (1702), Tabulæ 15, 21, 39, 47, 55, 63, 71; Usus tabularum 4.

ទីបំផុតនៅឆ្នាំ 1740 ការផ្លាស់ប្តូរត្រូវបានបញ្ចប់ដោយតារាវិទូជនជាតិបារាំង Jacques Cassini  ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រពៃណីជាមួយនឹងការបង្កើតឆ្នាំសូន្យ។ Robert Kaplan, The nothing that is  (Oxford: Oxford University Press, 2000) 103. នៅក្នុង  របស់គាត់។ Cassini បានដាក់ស្លាកឆ្នាំសាមញ្ញថា 0 ហើយដាក់វានៅចុងបញ្ចប់នៃឆ្នាំដាក់ស្លាកថា  (មុនគ.ស) ហើយភ្លាមៗមុនឆ្នាំដាក់ស្លាក  (គ.ស) ។ [Jacques] Cassini, Tables astronomiques (1740), Explication et usage 5; Tables 10, 22, 53.
ឆ្នាំសូន្យ: កុំព្យូទ័រ

កុំព្យូទ័រ 
បណ្ណាល័យសរសេរកម្មវិធីអាចអនុវត្តសូន្យឆ្នាំ ដែលជាឧទាហរណ៍នៃម៉ូឌុល Perl CPAN DateTime ។
ឆ្នាំសូន្យ: ប្រតិទិនឥណ្ឌា

ប្រតិទិនឥណ្ឌា 
Most eras used with Hindu and Buddhist calendars, such as the Saka era or the Kali Yuga, begin with the year 0. These calendars mostly use elapsed, expired, or complete years, in contrast with most calendars from other parts of the world which use current years. A complete year had not yet elapsed for any date in the initial year of the epoch, thus the number 1 cannot be used. Instead, during the first year the indication of 0 years (elapsed) is given in order to show that the epoch is less than 1 year old. This is similar to the Western method of stating a person's age – people do not reach age one until one year has elapsed since birth (but their age during the year beginning at birth is specified in months or fractional years, not as age zero). However, if ages were specified in years and months, such a person would be said to be, for example, 0 years and 6 months or 0.5 years old. This is analogous to the way time is shown on a 24-hour clock: during the first hour of a day, the time elapsed is 0 hours, n minutes.
ឆ្នាំ២០០៤ ការរញ្ជួយដីនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងរលកយក្សស៊ូណាមិ

នៅថ្ងៃទី២៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៤ វេលាម៉ោង ០៧:៥៨:៥៣ ម៉ោងក្នុងស្រុក (UTC+៧) ការរញ្ជួយដីដ៏ធំមួយដែលមានកម្រិត ៩.២-៩.៣ Mw បានវាយប្រហារដោយចំណុចកណ្តាលនៅឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងលិចនៃភាគខាងជើងនៃកោះស៊ូម៉ាត្រាប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ដកស្រង់ចេញពីឯកសារដើម(វីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស) ការរញ្ជួយដីខ្នាតធំក្រោមបាតសមុទ្រ ដែលគេស្គាល់ដោយសហគមន៍វិទ្យាសាស្ត្រថាជារញ្ជួយដីកោះស៊ូម៉ាត្រា-អង់ដាម៉ាន់។ ត្រូវបានបង្កឡើងដោយការប្រេះឆានៅតាមបណ្តោយសម្រុតធរណីរវាងចានភូមា និងចានឥណ្ឌា ហើយឈានដល់អាំងតង់ស៊ីតេមើខឹល្លី (Mercalli) រហូតដល់ IX នៅក្នុងតំបន់មួយចំនួន។
រូបភាពតូច|ផែនទីរលកស៊ូណាមិឆ្នាំ២០០៤
រូបភាពតូច|ភូមិមួយនៅក្បែរឆ្នេរកោះស៊ូម៉ាត្រា រងការបំផ្លិចបំផ្លាញ ក្រោយរលកយក្សស៊ូណាមិវាយប្រហារអាស៊ីអាគ្នេយ៍
រលកយក្សស៊ូណាមិដ៏ធំដែលមានរលកកម្ពស់រហូតដល់ ៣០ម៉ែត្រ (១០០ហ្វីត) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា រលកយក្សស៊ូណាមិក្នុងបុណ្យថ្ងៃទី១ បន្ទាប់ពីបុណ្យថ្ងៃទី១ (Boxing Day) ឬជារលកយក្សស៊ូណាមិអាស៊ី។ ការបំផ្លិចបំផ្លាញសហគមន៍នៅតាមឆ្នេរសមុទ្រជុំវិញនៃមហាសមុទ្រឥណ្ឌាដោយបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ២២៧,៨៩៨នាក់ នៅក្នុង ១៤ប្រទេសនៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិដ៏សាហាវបំផុតមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានកត់ត្រា។ លទ្ធផលដោយផ្ទាល់បានបណ្តាលឱ្យមានការរំខានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ជីវភាពរស់នៅ និងពាណិជ្ជកម្មនៅក្នុងខេត្តជាប់មាត់សមុទ្រនៃបណ្តាប្រទេសជុំវិញរួមមាន ខេត្តអាឆេ (ឥណ្ឌូនេស៊ី),ស្រីលង្កា,តាមិលណាឌូ (ឥណ្ឌា) និងខៅឡាក់ (ប្រទេសថៃ)។  បានដា អាឆេ (Banda Aceh) បានរាយការណ៍ថាចំនួនអ្នកស្លាប់ច្រើនបំផុត។ វាជាគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិដ៏សាហាវបំផុតនៃសតវត្សរ៍ទី២១ និងជាគ្រោះមហន្តរាយរលកយក្សស៊ូណាមិដ៏អាក្រក់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។  វាក៏ជាគ្រោះធម្មជាតិដ៏អាក្រក់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ស្រីលង្កា និងប្រទេសថៃផងដែរ។

វាគឺជាការរញ្ជួយដីដ៏ខ្លាំងបំផុតដែលមិនធ្លាប់មានកត់ត្រានៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី ដែលជាការរញ្ជួយដីខ្លាំងបំផុតក្នុងសតវត្សទី២១ និងយ៉ាងហោចណាស់ការរញ្ជួយដីដ៏ខ្លាំងបំផុតទីបីដែលមិនធ្លាប់មានក្នុងពិភពលោកចាប់តាំងពីការរញ្ជួយដីសម័យទំនើបបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩០០ ។ វាមានការប្រេះស្រាំវែងបំផុតដែលមិនធ្លាប់សង្កេតឃើញ ចន្លោះពី ១,២០០ គីឡូម៉ែត្រទៅ ១,៣០០ គីឡូម៉ែត្រ (៧២០ ម៉ាយ ទៅ ៧៨០ ម៉ាយ) និងមានរយៈពេលវែងបំផុតនៃសម្រុតធរណីដែលមិនធ្លាប់មាន យ៉ាងហោចណាស់ដប់នាទី។ វាបណ្តាលឱ្យភពផែនដីញ័រដល់ទៅ ១០ ម.ម (០.៤ អ៊ិន្ឈ៍) ហើយក៏បានបង្កការរញ្ជួយដីពីចម្ងាយផងដែរនៅឆ្ងាយដូចជាអាឡាស្កា។ ចំណុចកណ្តាលរបស់វាស្ថិតនៅចន្លោះ ស៊ីមើលូ (Simeulue) និងកោះស៊ូម៉ាត្រាដីគោក។ ស្ថានភាពរបស់ប្រជាជន និងប្រទេសដែលរងផលប៉ះពាល់បានជំរុញឱ្យមានការឆ្លើយតបផ្នែកមនុស្សធម៌ទូទាំងពិភពលោក ជាមួយនឹងការបរិច្ចាគសរុបជាង ១៤ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក (ស្មើនឹង ២៣ ពាន់លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ រូបិយប័ណ្ណ) ។
ឆ្នាំ២០០៨ នៅកម្ពុជា

ខាងក្រោមនេះជាបញ្ជីព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានកើតឡើងក្នុងកំឡុង ឆ្នាំ ២០៨ នៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ។
ឆ្នាំ២០០៨ នៅកម្ពុជា: អ្នកកាន់តំណែង

អ្នកកាន់តំណែង 

 ព្រះមហាក្សត្រ ៖ នរោត្តម សីហមុនី
 នាយករដ្ឋមន្ត្រី ៖ ហ៊ុន សែន
ឆ្នាំ២០០៨ នៅកម្ពុជា: ព្រឹត្តិការណ៍

ព្រឹត្តិការណ៍ 

 មករា 

 ថ្ងៃទី 16 ខែមករា - ក្នុងកិច្ចប្រជុំរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសមេគង្គ-ជប៉ុនលើកដំបូងនៅ ទីក្រុងតូក្យូ ប្រទេសជប៉ុន បានសន្យាផ្តល់ជំនួយចំនួន 20 លានដុល្លារអាមេរិកសម្រាប់គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និង វៀតណាម ។ នៅសល់ពីរូបភាពជំនួយគឺ ភូមា ដែលជាអតីតអ្នកទទួលជំនួយរបស់ជប៉ុន ដែលរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស Nyan Win មានវត្តមានសម្រាប់កិច្ចប្រជុំនេះ។ 
 រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសចិន លោក Yang Jiechi នឹងបំពេញទស្សនកិច្ចផ្លូវការនៅ ប្រ៊ុយណេ កម្ពុជា និង អូស្ត្រាលី ចាប់ពីថ្ងៃទី៣១ ខែមករា ដល់ថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈ។ 
 ថ្ងៃទី 25 ខែមករា - សំបកកង់ខាងក្រោយបានផ្ទុះនៅលើឧបករណ៍ចុះចតនៃជើងហោះហើរ អន្តរជាតិ Thai Airways ពី ទីក្រុងបាងកក នៅពេលចុះចតនៅ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ ។ មិន​មាន​អ្នក​រង​របួស​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ដំណើរ និង​នាវិក​ទាំង ១៦០​នាក់​នោះ​ទេ។ 
 ថ្ងៃទី 26 ខែមករា - មន្ត្រីថៃនិយាយថាពួកគេនឹងមិនប្រឆាំងនឹងការស្វែងរកបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់កម្ពុជាសម្រាប់ប្រាសាទព្រះវិហារនោះទេ ដោយបានបដិសេធសេចក្តីថ្លែងការរបស់អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិថៃដែលថាការចុះបញ្ជីមិនគួរត្រូវបានផ្តល់ឱ្យដោយគ្មានការចូលរួមពីថៃ។ 
 ថ្ងៃទី 30 ខែមករា - នាយក FBI លោក Robert Mueller ធ្វើទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសវៀតណាម និងកម្ពុជាក្នុងបេសកកម្មពង្រីកកិច្ចសហប្រតិបត្តិការផ្នែកច្បាប់។ នៅភ្នំពេញ គាត់នឹងបើកការិយាល័យ FBI ថ្មីមួយ។ 

 ខែកុម្ភៈ 

 ថ្ងៃទី៤ ខែកុម្ភៈ អតីតមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមលេខ២ នួន ជា បង្ហាញមុខយ៉ាងខ្លីនៅចំពោះមុខអង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជា ដើម្បីសុំពន្យារពេលការប្តឹងឧទ្ធរណ៍ ដោយសារជម្លោះទាក់ទងនឹងមេធាវីហូឡង់ និងគណៈមេធាវីកម្ពុជា។ 
 ថ្ងៃទី 5 ខែកុម្ភៈ - 2.808 ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកត្រូវបានវិនិយោគនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ 2007 នេះបើយោងតាមសភាពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា។ 

 តុលា 

 ថ្ងៃទី ១៦ ខែ តុលា - កម្ពុជា និងថៃ យល់ព្រមលើការគ្រប់គ្រងព្រំដែនរួមគ្នា បន្ទាប់ពីមានការប៉ះទង្គិចគ្នានាពេលថ្មីៗនេះ។ 
 ថ្ងៃទី 19 ខែតុលា - កម្ពុជាយល់ព្រមដោះលែងទាហានថៃចំនួន 13 នាក់ដែលចាប់បានក្នុងអំឡុងពេលនៃការប្រយុទ្ធគ្នានាពេលថ្មីៗនេះនៅក្នុងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃឆ្នាំ 2008 ។
ឆ្នាំ២០០៨ នៅកម្ពុជា: មករា

មករា 

 ថ្ងៃទី 16 ខែមករា - ក្នុងកិច្ចប្រជុំរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសមេគង្គ-ជប៉ុនលើកដំបូងនៅ ទីក្រុងតូក្យូ ប្រទេសជប៉ុន បានសន្យាផ្តល់ជំនួយចំនួន 20 លានដុល្លារអាមេរិកសម្រាប់គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និង វៀតណាម ។ នៅសល់ពីរូបភាពជំនួយគឺ ភូមា ដែលជាអតីតអ្នកទទួលជំនួយរបស់ជប៉ុន ដែលរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស Nyan Win មានវត្តមានសម្រាប់កិច្ចប្រជុំនេះ។ 
 រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសចិន លោក Yang Jiechi នឹងបំពេញទស្សនកិច្ចផ្លូវការនៅ ប្រ៊ុយណេ កម្ពុជា និង អូស្ត្រាលី ចាប់ពីថ្ងៃទី៣១ ខែមករា ដល់ថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈ។ 
 ថ្ងៃទី 25 ខែមករា - សំបកកង់ខាងក្រោយបានផ្ទុះនៅលើឧបករណ៍ចុះចតនៃជើងហោះហើរ អន្តរជាតិ Thai Airways ពី ទីក្រុងបាងកក នៅពេលចុះចតនៅ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ ។ មិន​មាន​អ្នក​រង​របួស​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ដំណើរ និង​នាវិក​ទាំង ១៦០​នាក់​នោះ​ទេ។ 
 ថ្ងៃទី 26 ខែមករា - មន្ត្រីថៃនិយាយថាពួកគេនឹងមិនប្រឆាំងនឹងការស្វែងរកបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់កម្ពុជាសម្រាប់ប្រាសាទព្រះវិហារនោះទេ ដោយបានបដិសេធសេចក្តីថ្លែងការរបស់អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិថៃដែលថាការចុះបញ្ជីមិនគួរត្រូវបានផ្តល់ឱ្យដោយគ្មានការចូលរួមពីថៃ។ 
 ថ្ងៃទី 30 ខែមករា - នាយក FBI លោក Robert Mueller ធ្វើទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសវៀតណាម និងកម្ពុជាក្នុងបេសកកម្មពង្រីកកិច្ចសហប្រតិបត្តិការផ្នែកច្បាប់។ នៅភ្នំពេញ គាត់នឹងបើកការិយាល័យ FBI ថ្មីមួយ។
ឆ្នាំ២០០៨ នៅកម្ពុជា: ខែកុម្ភៈ

ខែកុម្ភៈ 

 ថ្ងៃទី៤ ខែកុម្ភៈ អតីតមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមលេខ២ នួន ជា បង្ហាញមុខយ៉ាងខ្លីនៅចំពោះមុខអង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជា ដើម្បីសុំពន្យារពេលការប្តឹងឧទ្ធរណ៍ ដោយសារជម្លោះទាក់ទងនឹងមេធាវីហូឡង់ និងគណៈមេធាវីកម្ពុជា។ 
 ថ្ងៃទី 5 ខែកុម្ភៈ - 2.808 ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកត្រូវបានវិនិយោគនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ 2007 នេះបើយោងតាមសភាពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា។
ឆ្នាំ២០០៨ នៅកម្ពុជា: តុលា

តុលា 

 ថ្ងៃទី ១៦ ខែ តុលា - កម្ពុជា និងថៃ យល់ព្រមលើការគ្រប់គ្រងព្រំដែនរួមគ្នា បន្ទាប់ពីមានការប៉ះទង្គិចគ្នានាពេលថ្មីៗនេះ។ 
 ថ្ងៃទី 19 ខែតុលា - កម្ពុជាយល់ព្រមដោះលែងទាហានថៃចំនួន 13 នាក់ដែលចាប់បានក្នុងអំឡុងពេលនៃការប្រយុទ្ធគ្នានាពេលថ្មីៗនេះនៅក្នុងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃឆ្នាំ 2008 ។
ឆ្នាំ​ ១៩២១: ព្រឹត្តិការណ៍

ព្រឹត្តិការណ៍
 ២៥ ​កុម្ភៈ – សហភាពសូវៀតកាន់កាប់ប្រទេសហ្សកហ្ស៊ី ។
 ១៣​ មីនា – ម៉ុងហ្គោលីទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពីចិន ។
 ២៧ កក្កដា – ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវសាកលវិទ្យាល័យតូរ៉ុនតូដែលដឹកនាំដោយហ្វ្រេ​ឌ្រិ​ច បែនត៊ីង បានរកឃើញអរម៉ូនអាំង​សូលី​ន ។
ឆ្នាំ​ ១៩២១: ថ្ងៃខួបកំណើត

ថ្ងៃខួបកំណើត
 ៦ កក្កដា – ណែនស៊ី​ រីហ្គែន តារាសម្តែងនិងស្ត្រីទីមួយនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ។
ឆ្នេរខ្សាច់ប៉ាក់ខ្លង

ឆ្នេរខ្សាច់ប៉ាក់ខ្លងស្ថិននៅប្រមាណ ៧គីឡូម៉ែត្រពីក្រុងខេរភូមិន្ទជារមណីយដ្ឋាន ដែលជាពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិ សម្រាប់លំហែស្រូបខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធ និងអាហារសមុទ្រស្រស់ៗ ដែលអ្នកស្រុកនៅទីនោះនេសាទភ្លាមៗ។ នៅទីនោះក៏មានវត្តមួយ ដែលមានរូបសំណាក់លោកតាមឹកយ៉ាងធំ ហើយពុទ្ធបរិស័ទ្ធមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងទៅលើបារមីដ៏អស្ចារ្យរបស់លោកតាមឹកសៀវភៅផ្សព្វផ្សាយទេសចរណ៍ ដំណើរកម្សាន្តខេត្តកោះកុង ទំព័រ១៥។
ឆ្នេររ៉ៃឡេយ៍

ឆ្នេរសមុទ្រឆ្នេររ៉ៃឡេយ៍ ( ភាសាថៃ : ไร่เลย์ , ភាសាអង់គ្លេស : Railay ) ត្រូវបានគេស្គាល់ថា រៃឡេ (Rai Leh) គឺជាឧបទ្វីបតូចមួយរវាងទីក្រុង ក្រៈប៊ី និង អាវណាង ( Ao Nang ) ក្នុង ប្រទេសថៃ ។  វា​អាច​ចូល​បាន​តែ​តាម​ទូក​ប៉ុណ្ណោះ ដោយសារ ច្រាំង​ថ្មកំបោរ ​ខ្ពស់ ​កាត់​ផ្លូវ​ចូល​ដីគោក។ ច្រាំងថ្មចោទទាំងនេះទាក់ទាញ អ្នកឡើងភ្នំមកពីជុំវិញពិភពលោក ប៉ុន្តែតំបន់នេះក៏មានប្រជាប្រិយភាពផងដែរ ដោយសារឆ្នេរដ៏ស្រស់ស្អាត និងបរិយាកាសស្ងប់ស្ងាត់។ កន្លែងស្នាក់នៅមានចាប់ពីបឹងហ្គាឡូ និងរមណីយដ្ឋានតម្លៃមធ្យមនៅរ៉ៃឡេយ៍ខាងកើតរហូតដល់កន្លែងប្រមូលផ្តុំនៃរមណីយដ្ឋានប្រណិតដែលផ្តោតលើរ៉ៃឡេយ៍ខាងលិចទោះបីជាមួយ Royavadee លាតសន្ធឹងទាំងមាត់ទឹក ហើយក៏មានភោជនីយដ្ឋានមាត់សមុទ្រនៅអាវព្រះនាងផងដែរ។ តំបន់សំខាន់ៗចំនួនបួននៃឆ្នេររ៉ៃឡេយ៍រួមមានព្រះនាង, រ៉ៃឡេយ៍ខាងលិច, រ៉ៃឡេយ៍ខាងខាងកើត និងតុនសៃ។ តុនសៃបំពេញចិត្តអ្នកឡើងភ្នំ និងឈុតអ្នកជិះស្ពាយ ហើយមានចរិតលក្ខណៈច្រែះជាង ទេសភាពនៃរ៉ៃឡេយ៍ខាងលិចនិងហាង និងភោជនីយដ្ឋាននៃផ្លូវដើរកាត់ឆ្នេររ៉ៃឡេយ៍ខាងកើត។
ឆ្នេរសមុទ្រហាឡុង

ឆ្នេរសមុទ្រហាឡុង (   ) គឺជាតំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក របស់អង្គការយូណេស្កូ និងជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយមនៅក្នុងខេត្តក្វាងនិញ ប្រទេសវៀតណាម ។ ឈ្មោះហាឡុង មានន័យថា "នាគចុះមក"។ រដ្ឋបាល ឈូងសមុទ្រជាកម្មសិទ្ធិរបស់ទីក្រុងហាឡុង ទីក្រុងខាំផានិងជាផ្នែកមួយនៃស្រុកវ៉ាន់ដុន ។ ឆ្នេរសមុទ្រមានកំបោរថ្មកំបោរនិងកោះរាប់ពាន់ក្នុងរាង និងទំហំផ្សេងៗ។ឆ្នេរសមុទ្រហាឡុង គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃតំបន់ធំមួយដែលរួមមាន ឆ្នេរសមុទ្រប៉ៃតូឡុង នៅភាគឦសាននិងកោះខាត់ប៉ានៅភាគនិរតី។ តំបន់ធំៗទាំងនេះចែករំលែកលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ ភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុនិងវប្បធម៌ស្រដៀងគ្នា។

ឆ្នេរសមុទ្រហាឡុងមានផ្ទៃដីប្រហែល    រួមទាំងកូនកោះចំនួន 1,960-2,000 ដែលភាគច្រើនជាថ្មកំបោរ។ ស្នូលនៃឈូងសមុទ្រមានផ្ទៃដី    ដែលមានដង់ស៊ីតេខ្ពស់នៃកោះចំនួន 775 ។ Vịnh Hạ Long.  Website chính thức của Ủy ban tổ chức Đại lễ Phật đản Liên Hiệp Quốc 2008  ថ្មកំបោរនៅក្នុងឈូងសមុទ្រនេះបានឆ្លងកាត់ 500 លានឆ្នាំនៃការបង្កើតនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌនិងបរិស្ថានផ្សេងគ្នា។ ការវិវត្តន៍នៃ karst នៅក្នុងឈូងសមុទ្រនេះបានចំណាយពេល 20 លានឆ្នាំក្រោមឥទ្ធិពលនៃអាកាសធាតុសើមត្រូពិច។ Giá trị địa chất – địa mạo của vịnh Hạ Long.  – Trang web chính thức của vịnh Hạ Long  ភាពចម្រុះនៃភូមិសាស្ត្រនៃបរិស្ថាននៅក្នុងតំបន់នេះបានបង្កើតឱ្យមាន ជីវចម្រុះរួមទាំង ប្រព័ន្ធជីវចម្រុះ ត្រូពិច បរិស្ថានសមុទ្រ និងសមុទ្រ។ Giá trị đa dạng sinh học của vịnh Hạ Long.  – Trang web chính thức của vịnh Hạ Long  ឈូងសមុទ្រ ហាឡុង ជាជម្រកនៃប្រភេទផ្កា 14 ប្រភេទ Bảo tồn đa dạng sinh học vịnh Hạ Long"  – Tuổi Trẻ Online. Truy cập ngày 29 tháng 10 năm 2007, 17:26GMT  និង 60 ប្រភេទសត្វព្រៃ។ Khu văn hóa và lịch sử các đảo vịnh Hạ Long. – Website Trường Đại học Khoa học Tự Nhiên Thành phố Hồ Chí Minh 

ការស្ទង់មតិស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញវត្តមានរបស់មនុស្សបុរេប្រវត្តិនៅក្នុងតំបន់នេះរាប់ម៉ឺនឆ្នាំមុន។ វប្បធម៌បុរាណបន្តបន្ទាប់គ្នាគឺវប្បធម៌សយនូ ប្រហែល ១៨០០០-៧០០០ មុនគ.ស, វប្បធម៌ខៃប៉ែ ៧០០០-៥០០០ មុនគ.ស Giá trị lịch sử – văn hóa của vịnh Hạ Long.  – Trang web chính thức của vịnh Hạ Long  និងវប្បធម៌ហាឡុង៥០០០-៣៥០០ ឆ្នាំមុន។ "Có một nền văn hóa Hạ Long"  – Tuổi Trẻ Online  ឆ្នេរសមុទ្រហាឡុង ក៏បានកត់សម្គាល់ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួនក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាមដោយវត្ថុបុរាណជាច្រើនត្រូវបានរកឃើញនៅភ្នំប៉ៃថូ ល្អាងដុយហ្គូនិងប៉ៃឆៃយ ។ 

កាលពី៥០០ឆ្នាំមុន លោកង្វៀន ត្រៃ បានសរសើរភាពស្រស់ស្អាតនៃឆ្នេរសមុទ្រហាឡុងនៅក្នុងខគម្ពីរលោញាបវ៉ាន់ដុន ដែលគាត់បានហៅវាថា "អច្ឆរិយៈថ្មនៅលើមេឃ"។ "Từ hơn 500 năm trước, vịnh Hạ Long đã được tôn vinh là kỳ quan"  – Tuổi Trẻ Online  នៅឆ្នាំ១៩៦២ ក្រសួងវប្បធម៌ កីឡា និងទេសចរណ៍វៀតណាមខាងជើងបានចុះបញ្ជីឆ្នេរសមុទ្រ ហាឡុង នៅក្នុងការបោះពុម្ពផ្សាយសារីរិកធាតុ និងទេសភាពជាតិ។ Vị trí địa lý, khí hậu của vịnh Hạ Long.  – Trang web chính thức của vịnh Hạ Long  ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ តំបន់ស្នូលនៃឆ្នេរសមុទ្រ ហាឡុងត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោកក្រោមលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យទី៧ ហើយត្រូវបានចុះបញ្ជីជាលើកទីពីរក្រោមលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យទី៨ ។ 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Halong_Bay_in_Vietnam.jpg/220px-Halong_Bay_in_Vietnam.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| កូនកោះថ្មកំបោរ
ឆ្នេរ​សមុទ្រ​ប៉ាស៊ី​ភិ​ច

រូបភាពតូច|ប្រទេសដែលនៅជុំវិញមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកត្រូវបានគូសបញ្ជាក់ពណ៌ខៀវ
ឆ្នេរ​សមុទ្រ​ប៉ាស៊ី​ភិ​ច សំដៅដល់ទីកន្លែងជុំវិញ មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក រួមទាំងកោះ និងកោះតូចៗនៅក្នុង "មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក" ។នៅក្នុង ភូគព្ភសាស្រ្ត ទឹកដីនៃ តំបន់ ឆ្នេរ​សមុទ្រ​ប៉ាស៊ី​ភិ​ច ក៏ជាប់ទាក់ទងនឹងរង្វង់ភ្លើងផងដែរ។
ឆ្នេរ​សមុទ្រ​ប៉ាស៊ី​ភិ​ច: បញ្ជីរាយនាមប្រទេសនៅឆ្នេរសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក

បញ្ជីរាយនាមប្រទេសនៅឆ្នេរសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក 
ខាងក្រោមនេះគឺជាបញ្ជីនៃបណ្តាប្រទេសដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផ្នែកនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ពីព្រោះពួកគេស្ថិតនៅលើច្រាំងនៃមហាសមុទ្រនេះ។

 អាស៊ីខាងកើត
 មានតែតំបន់ចុងបូព៌ារបស់រុស្សីប៉ុណ្ណោះ ដែលផ្នែកមួយស្ថិតនៅលើមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក
 
 
 
 
 
 
 
 អាស៊ីអាគ្នេយ៍
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 មហាសមុទ្រ (រដ្ឋ អធិបតេយ្យ)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 មហាសមុទ្រ (ពឹងផ្អែកលើដែនដី)
  រដ្ឋ និងដែនដីនៃប្រទេសអូស្ត្រាលី
 
  អាណាចក្រនៃប្រទេសនូវែលសេឡង់
 តូក្លូ
  នៅក្រៅប្រទេសបារាំង
 
 ជញ្ជាំង និង ហ្វូតូណា
 ប៉ូលីណេស៊ី បារាំង
  ទឹកដីក្រៅប្រទេសអង់គ្លេស
 កោះ Pitcairn
  សហរដ្ឋអាមេរិកតំបន់មិនប្រក្រតី
 
 
 សាមុត អាមេរិក
 
 
  
 

 អាមេរិកខាងជើង
 
 
 
 អាមេរិកកណ្ដាល
 
 
 ប្រទេសហុងឌូរ៉ាស
 
 
 
 អាមេរិកខាងត្បូង