navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: រចនាបថព្រះគោ (ចុងនៃ ស.វទី ១ - ស.វ ទី ៩)

រចនាបថព្រះគោ (ចុងនៃ ស.វទី ១ - ស.វ ទី ៩) 
រចនាបថព្រះគោស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ (៨៧៧-៨៨៩) និងព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ (គ.ស ៨៨៩-៩០០) ដែលដំបូងបានគង់នៅក្នុងរាជធានីហរិហរាល័យ ដែរ គឺនៅតំបន់រលួស ខេត្តសៀមរាប។ ប្រាសាទដែលគេរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថព្រះគោគឺ ប្រាសាទព្រះគោ (គ.ស ៨៧៩) ប្រាសាទបាគង (គ.ស ៨៨១)ដែល កសាងឡើងដោយ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ។ រីឯប្រាសាទលលៃវិញ គឺនៅ(គ.ស ៨៩៣) ដែលជាស្នាដៃរបស់ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ។ នៅសម័យនេះ គេតែងតែកសាងប្រាសាទអំពីឥដ្ឋបូកបាយអដដែល ប៉ុន្ដែគេកសាងប្រាង្គជាច្រើនលើខឿនតែមួយ នៅត្រង់ ប្រាសាទលលៃ ដើម្បីឧទ្ទិសចំពោះបុព្វជន មានព្រះមាតាបិតាជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត គេបាន កសាងប្រាសាទភ្នំបាគងប្រាសាទបាគងដែលមានច្រើនជាន់ ដើម្បីតំកល់លិង្គព្រះឥសូរ ហើយនៅជាន់ទី ៤ កន្លែប្រាសាទនេះ គេបានសាកល្បងសង់ប្រាសាទតូចៗ អំពីថ្មភក់ចំនួន១២។
អំពីរចនាបថព្រះគោ
ស្ថាបត្យកម្ម គេនៅតែកសាងប្រាសាទអំពីឥដ្ធ បូកបាយអរដដែល។​ គេសាងប្រាង្គជាច្រើនតែ​ដើម្បីឧទ្ទិសចំពោះបុព្វជន។
សសរពេជ្រ មានរាងមូល តែភាគច្រើនមានរាង៨ជ្រុង។
រូបបដិមា មានរាងត្រង់ៗ ឥតកាច់ចង្កេះ​ដូចសម័យមុនឡើយ។
ជាទូទៅ សិស្បះក្នុងរច​នាបថនេះមានលក្ខណះជាខ្មែ​រសុទ្ធសាធ ហើយសិស្បះនេះតែងបានទទួលទីវត្តក្នុងសម័យក្រោយមកទៀត។

ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖​
ប្រាសាទព្រះគោ(គ.ស ៨៧៩)
ប្រាសាទបាគង(គ.ស ៨៨១)
ប្រាសាទលលៃ(គ.ស ៨៩៣)
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: អំពីរចនាបថព្រះគោ

អំពីរចនាបថព្រះគោ
ស្ថាបត្យកម្ម គេនៅតែកសាងប្រាសាទអំពីឥដ្ធ បូកបាយអរដដែល។​ គេសាងប្រាង្គជាច្រើនតែ​ដើម្បីឧទ្ទិសចំពោះបុព្វជន។
សសរពេជ្រ មានរាងមូល តែភាគច្រើនមានរាង៨ជ្រុង។
រូបបដិមា មានរាងត្រង់ៗ ឥតកាច់ចង្កេះ​ដូចសម័យមុនឡើយ។
ជាទូទៅ សិស្បះក្នុងរច​នាបថនេះមានលក្ខណះជាខ្មែ​រសុទ្ធសាធ ហើយសិស្បះនេះតែងបានទទួលទីវត្តក្នុងសម័យក្រោយមកទៀត។

ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖​
ប្រាសាទព្រះគោ(គ.ស ៨៧៩)
ប្រាសាទបាគង(គ.ស ៨៨១)
ប្រាសាទលលៃ(គ.ស ៨៩៣)
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: រចនាបថបាខែង (ចុងនៃ ស.វទី៩-ដើម ស.វ ទី១០)

រចនាបថបាខែង (ចុងនៃ ស.វទី៩-ដើម ស.វ ទី១០) 
រចនាបថបាក់ខែងស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ (គ.ស ៨៨៩-៩០០) ដែលមានរាជធានី នៅយសោធរបុរៈ(ប្រាសាទភ្នំបាខែង) ចំពោះប្រាសាទដែលចាក់ចូលក្នុងរចនាបថនោះមាន ប្រាសាទភ្នំបាខែង ប្រាសាទភ្នំក្រោម ប្រាសាទភ្នំបូក។ល។ នៅក្នុងសម័យនេះ រូបបដិមាទាំងឡាយ មានរាងត្រង់ៗ មានមាឌធំហើយមាំទៀតផង។ ចញ្ចើមទាំងពីរត្រង់ហើយជាប់គ្នា ចំណែកឯផ្នែក និងបបូរមាត់វិញ សិល្បៈករបានឆ្លាក់ឱ្យឃើញជា រង្វង់ពីរផ្នក់យ៉ាងច្បាស់ ។ ជើងសក់ និងពុកចង្កា ឆ្លាក់ជាប់គ្នាតែម្ដង។ រូបបដិមាទាំងនេះមានស្លៀកសំពត់ជីប ជាផ្នត់ជុំវិញខ្លួនហើយមានជាយខាងលើ បត់ជាផ្នត់ទំលាក់ចុះមកក្រោម។
អំពីរចនាបថបាខែង
ស្ថាបត្យកម្ម គេបានប្រាសាទធំៗ អំពីថ្មភក់ មានច្រើនជាន់នៅលើខឿនខ្ពស់។
រូបបដិ​​​​​​​​​​​​​មា មានរាងត្រង់ៗ មានមាឌធំ ហើយមាំទៀត។ ចិញ្ចីមទាំងពីរត្រង់ហើយជាប់គ្នា។ ភ្នែកនិងបបូរមាត់ សិល្បះករបានឆ្លាក់ឪ្យឃើញជារង្វង់ពីរផ្នត់យ៉ាងច្បាស់។ ជើងសក់និងពុកចកង្ការឆ្លាក់ជាប់គ្នាតែគ្នា។

ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុង​រចនាបថនេះមាន៖
ប្រាសាទភ្នំបាខែង
ប្រាសាទក្រវាន់
ប្រាសាទភ្នំក្រោម
ប្រាសាទភ្នំបូក
ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: អំពីរចនាបថបាខែង

អំពីរចនាបថបាខែង
ស្ថាបត្យកម្ម គេបានប្រាសាទធំៗ អំពីថ្មភក់ មានច្រើនជាន់នៅលើខឿនខ្ពស់។
រូបបដិ​​​​​​​​​​​​​មា មានរាងត្រង់ៗ មានមាឌធំ ហើយមាំទៀត។ ចិញ្ចីមទាំងពីរត្រង់ហើយជាប់គ្នា។ ភ្នែកនិងបបូរមាត់ សិល្បះករបានឆ្លាក់ឪ្យឃើញជារង្វង់ពីរផ្នត់យ៉ាងច្បាស់។ ជើងសក់និងពុកចកង្ការឆ្លាក់ជាប់គ្នាតែគ្នា។

ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុង​រចនាបថនេះមាន៖
ប្រាសាទភ្នំបាខែង
ប្រាសាទក្រវាន់
ប្រាសាទភ្នំក្រោម
ប្រាសាទភ្នំបូក
ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: រចនាបថកោះកែ (ស.វ ទី ១០)

រចនាបថកោះកែ (ស.វ ទី ១០) 
រចនាបថនេះស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ (គ.ស ៩២៨-៩៤១ )ដែលទ្រង់បានតាំងរាជធានី នៅកោះកែ ចម្ងាយប្រមាណ ១០០ គីឡូមែត្រ នៅទិសឦសាន នៃភូមិភាគអង្គរ។ ប្រាសាទដែលគេរាប់បញ្ចូល នៅក្នុងរចនាបថនេះ គឺប្រាសាទនៅកោះកែទាំងអស់ ហើយនៅក្នុងចំណោមប្រាសាទទាំងអស់នេះគេឃើញមាន ប្រាសាទមួយសង់លើខឿនប្រាំពីរជាន់ ដែលមានកំពស់ប្រមាណ ៣៥មែត្រ។ រីឯរូបបដិមា មានសភាពប្រហាក់ ប្រហែលគ្នាទៅនិងសម័យមុនៗដែរ តែច្រើនមាន មាឌធំៗ ប្រកបដោយចលនា ផ្សេងៗ ដូចជារូបដើរ រូបរាំ ឬរូប ប្រយុទ្ធគ្នា (សុគ្រិព និងពាលី)ដើម្បីបង្ហាញអំណាច និងថាមពលឱ្យស្របទៅតាមព្រះទ័យនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ដែលជាស្ដេចជ្រែករាជ។
អំពីរចនាបថកោះកែ
ស្ថាបត្យកម្ម គេឃើយមានប្រាសាទមួយសង់លើខឿនប្រាំងពីជាន់ដែលមានកំពស់ប្រមាណ៣៥ម៉្រែត។
រូបបដិមា មានសភាពប្រហាក់ប្រហែលនឹងសម័យមុន។
ប្រាសាទដែលគេរាន់បញ្ចូលក្នុងរចបនាបថកោះកែរគឺ ប្រាសាទនៅកោះកែ ទាំងអស់។
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: អំពីរចនាបថកោះកែ

អំពីរចនាបថកោះកែ
ស្ថាបត្យកម្ម គេឃើយមានប្រាសាទមួយសង់លើខឿនប្រាំងពីជាន់ដែលមានកំពស់ប្រមាណ៣៥ម៉្រែត។
រូបបដិមា មានសភាពប្រហាក់ប្រហែលនឹងសម័យមុន។
ប្រាសាទដែលគេរាន់បញ្ចូលក្នុងរចបនាបថកោះកែរគឺ ប្រាសាទនៅកោះកែ ទាំងអស់។
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: រចនាបថបន្ទាយស្រី (ពាក់កណ្ដាលទី២ នៃស.វ ទី១០)

រចនាបថបន្ទាយស្រី (ពាក់កណ្ដាលទី២ នៃស.វ ទី១០) 
រចនាបថបន្ទាយស្រី ស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ (គ.ស ៩៤៤-៩៦៨) ដែលទ្រង់បានតាំង រាជធានីនៅអង្គរវិញ ។ ចំពោះប្រាសាទមានប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត (គ.ស ៩៥២) ប្រាសាទប្រែរូប (គ.ស ៩១៦) ប្រាសាទបន្ទាយស្រី  (គ.ស ៩៦៧) យោងទៅតាមឯកសារប្រវត្ដិសាស្ដ្រខ្លះនិយាយថា ប្រាសាទបន្ទាយស្រី ជាប្រាសាទរបស់ព្រាហ្មណ៍ម្នាក់នាម យជ្ញវរាហៈ។ ប្រាសាទនេះពុំមែនជាប្រាសាទភ្នំទេ ជាប្រាសាទ ដែលសង់ក្បាច់ម្នាក់នៅគង់វង្សល្អជាងគេរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ។ ចំណែករូបបដិមាវិញមានច្រើន មានរាងតូចៗ ទឹកមុខសុភាព មានបបូរមាត់ក្រាស់ហើយខ្លី មានរបៀបតុបតែងសក់ថ្មី ហើយពុំមានមកុដឡើយ ។ បដិមាទាំង នេះមានស្លៀកពាក់សំពត់ជីបជាផ្នត់ផង សំពត់លាតរលីងផង។ល។ 
អំពីរចនាបថបន្ទាយស្រី
ស្ថាបត្យកម្ម មានការរីកចំរើន ព្រោះគេសង្កេតឃើញមានបន្ទប់វែង សង់នៅជាន់ទី១ ក្នុងប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត ហើយ​មានថែរដាច់ពីគ្នានៅប្រាសាទប្រែរូបទៀតផង។
រូបបដិមា ច្រើនមានរាងតូចៗ ទឹកមុខសុភាព មានបបូរមាត់ក្រាស់ ហើយខ្លី មានរបៀបតុបតែងសក់ថ្មី ហើយពុំមានមកុដឡើយ។
ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖
ប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត
ប្រាសាទប្រែរូប
ប្រាសាទបន្ទាយស្រី
ប្រាសាទស្រឡៅ និង ប្រាសាទមួយចំនួនទៀតស្ថិតខាងជើង ប្រាសាទឃ្លាំង ខាងជើង។
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: អំពីរចនាបថបន្ទាយស្រី

អំពីរចនាបថបន្ទាយស្រី
ស្ថាបត្យកម្ម មានការរីកចំរើន ព្រោះគេសង្កេតឃើញមានបន្ទប់វែង សង់នៅជាន់ទី១ ក្នុងប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត ហើយ​មានថែរដាច់ពីគ្នានៅប្រាសាទប្រែរូបទៀតផង។
រូបបដិមា ច្រើនមានរាងតូចៗ ទឹកមុខសុភាព មានបបូរមាត់ក្រាស់ ហើយខ្លី មានរបៀបតុបតែងសក់ថ្មី ហើយពុំមានមកុដឡើយ។
ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖
ប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត
ប្រាសាទប្រែរូប
ប្រាសាទបន្ទាយស្រី
ប្រាសាទស្រឡៅ និង ប្រាសាទមួយចំនួនទៀតស្ថិតខាងជើង ប្រាសាទឃ្លាំង ខាងជើង។
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: រចនាបថឃ្លាំង (ចុងស.វទី១០ និងពាក់កណ្ដាលទី១ នៃស.វទី១១)

រចនាបថឃ្លាំង (ចុងស.វទី១០ និងពាក់កណ្ដាលទី១ នៃស.វទី១១) 
រចនាបថនេះស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥ (គ.ស ៩៦៨-១០០១)និង ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ (គ.ស ១០០២-១០៥០) ដែលមានរាជធានីនៅអង្គរ។ គេរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថឃ្លាំង នូវ ប្រាសាទតាកែវ ប្រាសាទឃ្លាំងខាងជើង ប្រាសាទវិមានអាកាស ។ ចំពោះរូបចម្លាក់បដិមាវិញមានទឹកមុខសុភាពដូចសម័យបន្ទាយស្រីដែរ លាក់តែសម្លៀកបំពាក់ជីបជាផ្នត់ជាដរាប ហើយគេឃើញសំពត់មួយថ្មី ប្លែកពីមុនគឺខាងក្រោយសំពត់ ឡើងរហូតដល់ខ្នង ឯខាងមុខធ្លាក់សំយេះមកក្រោម បញ្ចេញក្បាលពោះកណ្ដាលវាល។
រចនាបថឃ្លាំង
ស្ថាបត្យកម្ម ការកសាងប្រាសាទភ្នំ កាន់តែរីកចំរើន។ ការស្ថាបនាប្រាសាទអំពីឥដ្ឋលែងមានទៀតហើយ។
ផ្តែរ ពុំមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អប៉ុន្មានទេ។
រូបបដិមា មានទឹកមុខសុភាពដូចសម័យបន្ទាយស្រី។
ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖
ប្រាសាទតាកែវ
ប្រាសាទឃ្លាំងខាងជើង
ប្រាសាទវិមានអាកាស
ប្រាសាទព្រះវិហារ
ប្រាសាទឃ្លាំងខាងត្បូង
ក្លោងទ្វារនៃព្រះរាជវាំង
ប្រាសាទភ្នំជីសូរ
ប្រាសាទចៅស្រីវិបុល
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: រចនាបថឃ្លាំង

រចនាបថឃ្លាំង
ស្ថាបត្យកម្ម ការកសាងប្រាសាទភ្នំ កាន់តែរីកចំរើន។ ការស្ថាបនាប្រាសាទអំពីឥដ្ឋលែងមានទៀតហើយ។
ផ្តែរ ពុំមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អប៉ុន្មានទេ។
រូបបដិមា មានទឹកមុខសុភាពដូចសម័យបន្ទាយស្រី។
ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖
ប្រាសាទតាកែវ
ប្រាសាទឃ្លាំងខាងជើង
ប្រាសាទវិមានអាកាស
ប្រាសាទព្រះវិហារ
ប្រាសាទឃ្លាំងខាងត្បូង
ក្លោងទ្វារនៃព្រះរាជវាំង
ប្រាសាទភ្នំជីសូរ
ប្រាសាទចៅស្រីវិបុល
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: រចនាបថបាពួន (ពាក់កណ្ដាលទី ២ នៃស.វទី ១១)

រចនាបថបាពួន (ពាក់កណ្ដាលទី ២ នៃស.វទី ១១) 
រចនាបថនេះស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទឧទយទិត្យវរ្ម័នទី២ (គ.ស ១០៥០-១០៦៦) ព្រះបាទហ៌សវរ្ម័នទី៣ (គ.ស ១០៦៦-១០៨០) ដែលមានរាជធានីនៅអង្គរដែរ ចំពោះប្រាសាទដែលបញ្ចូលក្នុងរចនាបថនោះ មានដូចជា ប្រាសាទបាពួន ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច និងប្រាសាទវត្ដខ្នារ។ នៅក្នុងសម័យនោះ ការកសាងប្រាសាទភ្នំ តែមានការរីកចម្រើនឡើងថែមទៀត គឺប្រាសាទបាពួនមានថែវពីរជាន់ ប្រក់ថ្មភក់ព័ទ្ធជុំវិញ ព្រមទាំងមានប្រាង្គនៅគ្រប់ជ្រុងថែវ និងមានគោបុរៈនៅត្រង់ជណ្ដើរគ្រប់ទិសទាំងបួនទៀត។ នៅក្នុងប្រាសាទបាពួនគេ សង្កេតឃើញមានរចនាក្បាច់រឿង នៅតាមជញ្ជាំងគោបុរៈ និងជញ្ជាំងប្រាង្គជ្រុងជាន់ទី២ក្បាច់រឿងទាំងនេះ ចែកជាផ្ទាំងតូចដាច់ៗពីគ្នាមានរាងចតុកោណកែងស្មើរ។ ចតុកោណកែង ហើយច្រើនតែរឿងដែលទាក់ទងទៅ និងព្រះវិស្ណុរីឯរូបបដិមាវិញ ពុំខុសពីរចនាបថឃ្លាំងឡើយ។
អំពីរចនាបថបាពួន
ស្ថាបត្យកម្ម ការកសាងប្រាសាទភ្នំរឹតតែមានការរីកចម្រើនឡើង។
សសរពេជ្រ មានការរីនចម្រើន។
រូបបដិមា ពុំខុសពររចនាបថឃ្លាំងឡើយ។
ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖
ប្រាសាទបាពួន
ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច
​ប្រាសាទវត្តខ្នារ៕
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: អំពីរចនាបថបាពួន

អំពីរចនាបថបាពួន
ស្ថាបត្យកម្ម ការកសាងប្រាសាទភ្នំរឹតតែមានការរីកចម្រើនឡើង។
សសរពេជ្រ មានការរីនចម្រើន។
រូបបដិមា ពុំខុសពររចនាបថឃ្លាំងឡើយ។
ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖
ប្រាសាទបាពួន
ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច
​ប្រាសាទវត្តខ្នារ៕
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: រចនាបថអង្គរវត្ដ (ពាក់កណ្ដាលទី១ នៃស.វទី ១២)

រចនាបថអង្គរវត្ដ (ពាក់កណ្ដាលទី១ នៃស.វទី ១២) 
រចនាបថអង្គរវត្ដ គឺស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ (គ.ស ១១១៣-១១៤៥) ដែលមានរាជធានីនៅអង្គរ។ប្រាសាទដែលចាក់បញ្ចូល ក្នុងរចនាបថនេះគឺប្រាសាទបឹងមាលា ប្រាសាទព្រះបាលិលៃ។ល។ នៅក្នុងរចនាបថនេះ ស្ថាបត្យករខ្មែរមានការរីកចម្រើនឡើងដល់កំពូល។ នៅលើជញ្ជាំងថែវជាន់ទី១ មានក្បាច់រឿងចែកជា ៨ផ្ទាំងធំៗ ហើយវែងៗ ហើយក្បាច់រឿងទាំងនោះមានរឿងផ្សេងៗ ពីគ្នាដូចតទៅ ៖
ផ្ទាំងទី ១ ៖ (ជញ្ជាំងខាងលិចឆៀងខាងត្បូង) បង្ហាញពីចម្បាំងបាណ្ឍៈ និងកៅវរៈក្នុងមហាភារតៈ។
ផ្ទាំងទី ២ ៖ (ជញ្ជាំងខាងត្បូងឆៀងខាងលិច) បង្ហាញពីរាព្យូហត្រាក្នុងសម័យអង្គរ។
ផ្ទាំងទី ៣ ៖ (ជញ្ជាំងខាងត្បូងឆៀងខាងកើត) អធិប្បាយពីឋានសួគ៌ និងឋាននរក។
ផ្ទាំងទី ៤ ៖ (ជញ្ជាំងខាងកើតឆៀងខាងត្បូង) ចែងពីការកូរសមុទ្រដោះ ដើម្បីបង្កើតទឹកអម្រិតដកស្រង់ពីរឿងហមាយាណៈ។
ផ្ទាំងទី ៥ ៖ (ជញ្ជាំងខាងកើតឆៀងខាងជើង) ពណ៌នាពីចម្បាំងរវាងទេវតា និងអសុរៈ ។
ផ្ទាំងទី ៦ ៖ (ជញ្ជាំងខាងជើងឆៀងខាងកើត) ពណ៌នាពីចម្បាំងរវាងក្រឹស្ណៈ និងសុរពាណៈ ដកស្រង់ ពីគម្ពីរ ហរិវង្ស។
ផ្ទាំងទី ៧ ៖ (ជញ្ជាំងខាងជើងឆៀងខាងលិច) ចែងអំពីចម្បាំងរវាងពួកទេវតា និងអសុរៈ ក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា។
ផ្ទាំងទី ៨ ៖ (ជញ្ជាំងខាងលិចឆៀងខាងជើង) រៀបរាប់អំពីចម្បាំងរវាងព្រះរាម និងរាមពណ៌ ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍។

នៅក្នុងរចនាបថនេះ លើជញ្ជាំងប្រាសាទ ជាពិសេសលើជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្ដ គេសង្កេត ឃើញមានរូប ទេវតា ឬទេពអប្សរឈររេរាំញញឹមប្រិមប្រិយ ដោយគ្មានស៊ុមជាទីជម្រកឡើយ ។ នៅជញ្ជាំងអង្គរវត្ដ រូបទេព អប្សរមានច្រើនពន់ពេកណាស់ ហើយមានការវិការខុសៗគ្នាទាំងអស់ ច្រើនពាក់មកុដកំពូលបីខ្ពស់ៗ និងស្លៀក សំពត់ផ្កាស្ដើងៗ គ្មានផ្នត់ ដោយទម្លាក់ជាយសងខាង ម្ខាងធំ ម្ខាងតូច ។ ឯទេបអប្សរខ្លះទៀត ឥតមានពាក់មកុដ ទេ តែមានក្រងសក់ជាច្រើនបែបយ៉ាង ដូចក្រងជាភួងផ្កាជាដើម ។ នៅក្នុងសម័យនេះដែរ គេសង្កេតឃើញមាន រូបព្រះពុទ្ធជាច្រើន ហើយព្រះពុទ្ធរូបទាំងនេះ ភាគច្រើនសាងជាបែបឈានមុទ្រះ ដោយមាននាគមុចលិន្ទ ដក ពពារប្រក់ពីលើ។
អំពីរចនាបថអង្គរវត្ត
ស្ថាបត្យកម្ម បានរីកចំរើនឡើងដល់កំពូល។ តួប្រាសាទសាងពីថ្មភក់ទាំងអស់។
រូបបដិមា រូបទេវតា ឬទេពអប្សរឈររេរាំ ញញឹមប្រិមប្រិយ។ រូបទេពអប្សរមានច្រើន ហើយមានកាយវិការខុសៗគ្នាទាំងអស់។ ​មានព្រះពុទ្ធរូបច្រើន។

ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖
ប្រាសាទបឹងមាលា
ប្រាសាទព្រះបាលិលេយ្យ
ប្រាសាទបាគង
ប្រាសាទពិមាឃ
ប្រាសាទព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ
ប្រាសាទចៅសាយទេវតា
ប្រាសាទធម្មនន្ទ
ប្រាសាទអង្គរវត្ត
ប្រាសាទវត្តអធ្វា
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: អំពីរចនាបថអង្គរវត្ត

អំពីរចនាបថអង្គរវត្ត
ស្ថាបត្យកម្ម បានរីកចំរើនឡើងដល់កំពូល។ តួប្រាសាទសាងពីថ្មភក់ទាំងអស់។
រូបបដិមា រូបទេវតា ឬទេពអប្សរឈររេរាំ ញញឹមប្រិមប្រិយ។ រូបទេពអប្សរមានច្រើន ហើយមានកាយវិការខុសៗគ្នាទាំងអស់។ ​មានព្រះពុទ្ធរូបច្រើន។

ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖
ប្រាសាទបឹងមាលា
ប្រាសាទព្រះបាលិលេយ្យ
ប្រាសាទបាគង
ប្រាសាទពិមាឃ
ប្រាសាទព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ
ប្រាសាទចៅសាយទេវតា
ប្រាសាទធម្មនន្ទ
ប្រាសាទអង្គរវត្ត
ប្រាសាទវត្តអធ្វា
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: រចនាបថបាយ័ន (ពាក់កណ្ដាលទី១ នៃស.វទី១២ និងដើមស.វទី១៣)

រចនាបថបាយ័ន (ពាក់កណ្ដាលទី១ នៃស.វទី១២ និងដើមស.វទី១៣) 
រចនាបថបាយ័នគឺស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជ កាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ (គ.ស ១១៨១-១២១៨) ដែលមានរាជធានីនៅអង្គរ។ នៅក្នុងរចនាបថនោះ ប្រាសាទរួមមាន ប្រាសាទបាយ័ន ប្រាសាទតាព្រហ្មប្រាសាទព្រះខ័ន ប្រាសាទនាគព័ន្ធ ប្រាសាទក្រោលគោ។ រចនាបថបាយ័ន ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរបានចុះអន់ថយ បន្ដិចវិញ ព្រោះប្រាសាទទាំងឡាយច្រើនស្ថាបនាដោយប្រញាប់ប្រញាលពេក ឯថ្មវិញ ក៏ពុំសូវមានគុណភាពដូចសម័យមុនៗដែរ។ ប្រាសាទបាយ័នមានប្លង់ស្មុកស្មាញ ហើយរុះរើសាងឡើងវិញ ជាច្រើនគ្រា។ លើកលែងតែប្រាសាទបាយ័ន ដែលមានប្លងបែបជាប្រាសាទភ្នំ ក្នុងរចនាបថនេះ ប្រាសាទទាំងឡាយ សុទ្ធតែសង់នៅលើដីរាបស្មើបែបជាវត្ថអារាម ដើម្បីស្របទៅតាមទស្សនៈនៃព្រះពុទ្ធសាសនា។ លក្ខណៈពិសេសនៃរចនាបថនេះ គឺប្រាំងមុខបួនញញឹមប្រិយប្រិយ និងមាននាគអបសងខាងផ្លូវ ដែលឆ្លងចូលទៅក្នុងប្រាសាទ ក្បាលនាគបែរចេញមកខាងក្រៅ នាគម្ខាងមានពួកទេវតាជាអ្នកចាប់ទាញ ឯម្ខាងទៀត មានពួកអសុរៈចាប់ទាញ ជានិមិត្ដរូបនៃការកូរសមុទ្រទឹកដោះ។ នៅលើជញ្ជាំងថែវខាងក្រៅ នៃប្រាសាទបាយ័ន និង ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ គេសង្កេតឃើញក្បាច់រឿង ដែលទាក់ទងទៅនិងប្រវត្ដិសម័យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដូចជាចម្បាំងខ្មែរ  ចាម និងបដិសណ្ឋារកិច្ចចំពោះ គណៈប្រតិភូបរទេសជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀតក្បាច់រឿងនេះ មានបង្ហាញសកម្មភាពផ្សេងៗ នៃប្រជាពលរដ្ឋ ដូចជានេសាទ កីឡា ល្បែងប្រជល់មាន់ជាដើម ។ សម្លៀកបំពាក់ និងកាយវិការនៃរូបចម្លាក់ទាំងអស់នោះមិនសូវខុសពីសម័យ ខ្មែរយើងបច្ចុប្បន្នប៉ុន្មានទេ។
អំពីរចនាបថបាយ័ន
ស្ថាបត្យកម្ម ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរបានចុះអន់ថយបន្តិច។ ថ្មមិនសូ​វមានគុណភាពល្អដូចមុន។
រូបបដិមា ការរចនារូបបដិមា មានការរីកចម្រើន។ គេមិនសូវគិតពីរាងរៅទេ គេខំតែផ្ចិតផ្ចង់តែទឹកមុខ។

ប្រាសាទគេរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖
ប្រាសាទតាព្រហ្ម
​ប្រាសាទ​បន្ទាយក្តី
ប្រាសាទព្រះខ័ន
ប្រាសាទនាគព័ន្ធ
លំពែងប្រាសាទបាយ័ន និង ខ្លោងទាំង៥នៃអង្គរធំ
ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ
ប្រាសាទបាយ័​ន
ប្រាសាទតាព្រហ្ម(បាទី)
ប្រា​សាទវត្តនគរ
ព្រះលានជល់ដំរី
ប្រាសាទក្រោលគោ
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: អំពីរចនាបថបាយ័ន

អំពីរចនាបថបាយ័ន
ស្ថាបត្យកម្ម ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរបានចុះអន់ថយបន្តិច។ ថ្មមិនសូ​វមានគុណភាពល្អដូចមុន។
រូបបដិមា ការរចនារូបបដិមា មានការរីកចម្រើន។ គេមិនសូវគិតពីរាងរៅទេ គេខំតែផ្ចិតផ្ចង់តែទឹកមុខ។

ប្រាសាទគេរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖
ប្រាសាទតាព្រហ្ម
​ប្រាសាទ​បន្ទាយក្តី
ប្រាសាទព្រះខ័ន
ប្រាសាទនាគព័ន្ធ
លំពែងប្រាសាទបាយ័ន និង ខ្លោងទាំង៥នៃអង្គរធំ
ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ
ប្រាសាទបាយ័​ន
ប្រាសាទតាព្រហ្ម(បាទី)
ប្រា​សាទវត្តនគរ
ព្រះលានជល់ដំរី
ប្រាសាទក្រោលគោ
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: ឯកសារ

ឯកសារ 
 សៀវភៅវប្បធម៌អវិយធម៌ខ្មែរ
Category:រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្ម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរ
រចនាបថបាខែង: រចនាបថបាខែង(ចុងសតវត្សទី៩-ដើមសតវត្សទី១០)

រចនាបថបាខែង(ចុងសតវត្សទី៩-ដើមសតវត្សទី១០) 
រចនាបថនេះមានការសងប្រាសាទធំៗអំពីថ្មភក់មានច្រើនជាន់នៅលើខឿនខ្ពស់រាងសាជី និងជាពិសេសគេនិយមសង់ប្រាសាទនៅលើកំពូលភ្នំ។ សិល្បៈខ្មែរបានស្ថិតនៅក្នុងរង្វង់អារ្យធម៌ទី១ឈ្មោះថាអង្គរ គេសង្កេតថាមានសកម្មភាពឆ្នៃប្រឌិតសិល្បៈ ដែលផុសឡើងនៅក្នុងរចនាបថព្រះគោបានបន្ថែមក្នុងរចនាបថបាខែងនេះទៀត ដោយមានការគោរពទ្រទ្រាយរចនាបថព្រះគោ ប៉ុន្តែគេមិនបានបោះបង់ចោលសំណង់សងអំពីឥដ្ឋទេ គេបានយកថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀមសម្រាប់កសាងប្រាសាទមកជំនួសវិញ។ វិស័យបដិមាសិល្បៈបានបន្តពីរចនាបថព្រះគោ ប៉ុន្តែមានការឆ្នៃប្រឌិតសំលៀកបំពាក់ចាប់ភ្លីជាដំបូងក្នុងសម័យនោះ។ ប្រាសាទ ដែលកសាងឡើងនៅក្នុងសម័យកាលដំណាលគ្នាមានដូចជា ប្រាសាទភ្នំបាខែង ប្រាសាទភ្នំក្រោម និងប្រាសាទភ្នំបូក។ ប្រាសាទ ដែលស្ថិតនៅក្នុងរចនាបថបាខែង ជាប្រាសាទ ដែលកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ (គ.ស ៨៨៩-៩០០) ដែលមានរាជធានី នៅយសោធរបុរៈ ដែលមានភ្នំបាខែងជាចំណុចកណ្តាលនៃរាជធានីសៀវភៅវប្បធម៌ទូទៅ ភាគ១ សម្រាប់ឆ្នាំសិក្សាមូលដ្ឋាន រៀបរៀងដោយលោក នួន សារឿន និងលោក អ៊ុក វិបុល ឆ្នាំ២០០៩ ទំព័រទី១៧១។
រចនាបថបាភួន: ប្រាសាទ

ប្រាសាទ 
ប្រាសាទបាភួន
ប្រាសាទព្រះវិហារ
ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច
ប្រាសាទឯកភ្នំ
ប្រាសាទវត្តខ្នារ
ប្រាសាទតាក្របី
ប្រាសាទតាមាន់ធំ
ប្រាសាទភ្នំថ្មដុះ
ប្រាសាទភ្នំបាណន់
ប្រាសាទស្នឹងខាងលិច
ប្រាសាទ​ភ្នំកូន​ខ្លែង
ប្រាសាទស្វាយលើ
ប្រាសាទតាឡី
ប្រាសាទខ្នារសែនកែវ
ប្រាសាទយក្សមួយ
ប្រាសាទពោធ៍ដំណាក់
ប្រាសាទបាថាង
ប្រាសាទផ្ចិត
ប្រាសាទស្វាក្រេះ
ប្រាសាទស្នែងក្របី​ខាងជើង
ប្រាសាទបានយ៉ាង (បុរីរម្យ)
ប្រាង្គគូសួនតេង (បុរីរម្យ)
កុដិ​ឫស្សីបានមឿងគោក
ប្រាងខៅពូ (សុខោទ័យ)
ប្រាសាទបានប្រាសាទ (ប្រាជិនបុរី)
ប្រាង្គ​សុង​ភីណង (ពេជ្របូរណ៍)
ប្រាសាទស្រីទេព (ពេជ្របូរណ៍)
ប្រាង្គឬស្សី (ពេជ្របូរណ៍)
ប្រាង្គនាងភឹមហម (លពបុរី)
ប្រាសាទគូប៊ូម៉ាត់ (មហាសរគាម)
គូសន្តរ័ត្ន (មហាសារគាម)
គូដែង (ជ័យភូមិ)
ព្រះធាតុបូផាន់ខាន់ (រយអេត)
គូផនវិច (រយអេត)
គូព្រះកុរុណា (រយអេត)
ប្រាសាទបានប្រាសាទ(ស៊ីសាកេត)
ប្រាសាទស្រះកំពែងយ៉ៃ(ស៊ីសាកេត)
ប្រាសាទដំណាក់សៃ (ស៊ីសាកេត)
ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ (ស៊ីសាគេត)
គូបានមឿយ (ខនគែន)
ប្រាងប៉ាកូ (នគររាជ)
ប្រាសាទបឹងខាំ (នគររាជ)
ប្រាសាទថាណកហាក់ (នគររាជ)
ប្រាសាទស្រះហិន (នគររាជ)
ប្រាសាទណងតាស៊ី (បុរីរម្យ)
ប្រាសាទយ៉យប្រាសាទ (បុរីរម្យ)
ប្រាសាទគោកប្រាសាទ (បុរីរម្យ)
ប្រាសាទបាយបែក (បុរីរម្យ)
ថាតបានថាត (ចំប៉ាសាក់)
រចនាបថបាភួន: ផ្ដែ

ផ្ដែ 
រូបភាពតូច|ប្រាសាទកំពែងយ៉ៃ
រូបភាពតូច|វត្តបសេដ្ឋ
រូបភាពតូច|ប្រាសាទភិម៉ៃ
រូបភាពតូច|ប្រាសាទបានភ្លើង
រូបភាពតូច|ប្រាសាទមឿងតាំ
រូបភាពតូច|ប្រាសាទបាយបែក
រចនាបថបាភួន: ចម្លាក់

ចម្លាក់ 
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច|ព្រះកេសព្រះពុទ្ធ
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច
រចនាបថព្រែក្មេង: រចនាបថព្រៃក្មេង(ពាក់កណ្តាលទី២នៃសតវត្សតី៧)

រចនាបថព្រៃក្មេង(ពាក់កណ្តាលទី២នៃសតវត្សតី៧) 
រចនាបថព្រៃក្មេង ស្ថាបត្យយកម្មមានលក្ខណៈប្រហែលគ្នានឹងស្ថាបត្យកម្មក្នុងរចនាបថសំបូរដែរ។ រចនាបថព្រែក្មេង គិតចាប់ពី ពាក់កណ្ដាលទី២ នៃសតវត្សទី៧ ដែលស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ (គ.ស ៦៥៥-៦៨១)ដែលមានរាជធានី នៅអង្គរបូរី។ ប្រាសាទដែលគេបញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន ប្រាសាទព្រៃក្មេង ប្រាសាទស្វាយព្រាហ្មណ៍ (ផ្នែកបុរាណ)។ស្ថាបត្យកម្មនេះមានក្បាច់រចនាលើផ្ដែរច្រើនតែ ក្បាច់ភ្ញីទេស ពោលគឺក្បាច់ផ្កាច័ន្ទន៍ ។ នៅក្នុងរចនាបថនេះ គេច្រើននាំគ្នាកោតសរសើរហរិហរៈប្រាសាទអណ្ដែត ដែលគេចាត់ទុកថាស្នាដៃឯកមួយក្នុងសិល្បៈខ្មែរ ព្រោះបដិមានេះបានបង្ហាញឱ្យឃើញថា សិល្បៈករ​ខ្មែរ មាន បច្ចេកទេសខ្ពង់ខ្ពស់ ដោយចេះធ្វើបដិមានេះ ឱ្យមានរាងរៅសមសួនល្អណាស់ ។
រចនាបថព្រៃក្មេង: ប្រាសាទ

ប្រាសាទ 
ប្រាសាទព្រៃក្មេង 

ប្រាសាទតាញាណខាងកើត

ប្រាសាទតាញាណខាងលិច

ប្រាសាទកំពូលតានន់

ប្រាសាទជាហោ

ប្រាសាទស្រីគ្រប់លក្ខណ៍

ប្រាសាទអំពិលរលំ

ប្រាសាទត្រពាំងថ្នល់ (ព្រះវិហារ)

ប្រាសាទកំភើម (ព្រះវិហារ)

ប្រាសាទនាងនោង (ព្រះវិហារ)

ប្រាសាទភ្នំរុង (សៀមរាប)

ប្រាសាទបវេល (បាត់ដំបង)

ប្រាសាទ​ផាន​ហិន  (ប្រាចិនបុរី,ថៃ)
រចនាបថព្រៃក្មេង: ផ្ដែ

ផ្ដែ 
រូបភាពតូច|សារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រហូជិកមិញ
រូបភាពតូច|សារមន្ទីរបាងកក
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច|សារមន្ទីរហូជីមិញ
រចនាបថព្រៃក្មេង: ចម្លាក់

ចម្លាក់ 
រូបភាពតូច|អវលោកេស្វរ
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច|សិអារ្យមេត្រី
រូបភាពតូច|ប្រទេសថៃ
រូបភាពតូច|សារមន្ទីរហាណូយ
រូបភាពតូច|ព្រះសុរិយាប្រាសាទអណ្ដែត
រូបភាពតូច|វិស្ណុ,ប្រាសាទអណ្ដែត
រូបភាពតូច|ព្រះសិវ
រចនាបថព្រះគោ: រចនាបថព្រះគោ(ចុងសតវត្សទី៩)

រចនាបថព្រះគោ(ចុងសតវត្សទី៩) 
រចនាបថព្រះគោ គិតចាប់ពី១ភាគ៤ចុងក្រោយនៃសតវត្សទី៩ ដែលស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ សោយរាជចាប់ឆ្នាំ៨៧៧-ឆ្នាំ៨៨៩ និង ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ (គ.ស ៨៨៩-៩០០) ដែលព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ជាព្រះមហាក្សត្រដំបូងបានគង់នៅក្នុងរាជធានី ហរិហរាល័យដែរ ដែលស្ថិតនៅក្នុងតំបន់រលួសនៃខេត្ដសៀមរាប។ ប្រាសាទនៅក្នុងរចនាបថព្រះគោជាប្រាសាទសងអំពីឥដ្ឋនៅឡើយ បុន្តែស្ថាបត្យករសាងប្រាង្គច្រើននៅលើខឿនតែមួយ។ សិល្បៈក្នុងរបនាបថនេះមានលក្ខណៈខ្មែរសុទ្ធសាធ ហើយមានការវិវត្តន៍ក្នុងសម័យក្រោយទៀត។ ស្ថាបត្យករនៅប្រើប្រាស់ឥដ្ឋជាសម្ភារៈសំណង់នៅឡើយសម្រាប់ប្រាសាទប្រវត្តិសាស្រ្ត។ ពន្លងនៃការច្នៃប្រឌិតថ្មីបានផុសចេញយ៉ាងជាក់ស្តែងនៅក្នុងការតុបតែងលម្អខឿនប្រាសាទ ប្រាសាទជញ្ចាំង ហើយនិងការបន្ថែមចំនួនតួប្រាសាទនៅលើខឿនតែមួយ និងពង្រីកបច្ចេកទេសសំណង់តាមរយៈការសាល្បងឆ្លាករូបគ្រុឌមានចលនា និងក្បាច់ក្រឡោតទាប រូបយក្ខ ជាដំបូងបង្អស់នៅលើខឿនខាងលើប្រាសាទបាគង។ រូបភាពសិល្បៈបានក្លាយជាទ្រង់ទ្រាយខ្មែរពិតប្រាកដ ហើយបង្ហាញការវិវត្តន៍យ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងស្ថាបត្យកម្មបោះបង់សំណង់ទោល បន្ថែមចំនួនប្រាសាទនៅលើខឿនតែមួយ។ រចនាបថព្រះគោស្ថិនៅក្នុងរជ្ជកាលស្តេច៣ព្រះអង្គគឺ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ និងព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១។ រាជធានីហរិហរាល័យ(តំបន់រលួស) ដែលមានប្រាសាទដូចជា ប្រាសាទព្រៃមន្ទីរ ប្រាសាទត្រពាំងផុង(ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣) ប្រាសាទព្រះគោ(ឆ្នាំ៨៧៩) ប្រាសាទបាគង(ឆ្នា៨៨១) និងប្រាសាទលលៃ(ឆ្នាំ៨៩៣) សៀវភៅ វប្បធម៌ទូទៅ ភាគ១ សម្រាប់ឆ្នាំសិក្សាមូលដ្ឋាន ដោយ នួន សារឿន និងអ៊ុក វិបុល ឆ្នាំ២០០៩ ទំព័រទី១៦២ដល់១៦៥។
រចនាបថព្រះគោ (ចម្លាក់): ប្រាសាទ

ប្រាសាទ 
ប្រាសាទព្រះគោ

ប្រាសាទលលៃ

ប្រាសាទគោកចក

ប្រាសាទព្រៃមន្ទី

ប្រាសាទបាគង

ប្រាសាទចេតិយ

ប្រាសាទទ

ប្រាសាទត្រពាំងដុំខាងជើង

ប្រាសាទត្រពាំងស្រងែរូបភាពតូច|ប្រាសាទលលៃ
រូបភាពតូច|ប្រាសាទព្រះគោ
រូបភាពតូច|ប្រាសាទព្រៃមន្ទី
រចនាបថព្រះគោ (ចម្លាក់): ផ្ដែ

ផ្ដែ 
រូបភាពតូច|ផ្ដែប្រាសាទព្រះគោ
រូបភាពតូច|ផ្ដែប្រាសាទលលៃ
រូបភាពតូច|ប្រាសាទបាគង
រចនាបថព្រះគោ (ចម្លាក់): ចម្លាក់

ចម្លាក់ 
រូបភាពតូច|តោប្រាសាទព្រះគោ
រូបភាពតូច|តោប្រាសាទលលៃ
រូបភាពតូច|តោប្រាសាទបាគង
រូបភាពតូច|ទ្វារបាលប្រាសាទបាគោ
រូបភាពតូច|ទេវីប្រាសាទបាគោ
រូបភាពតូច|ទ្វារបាលប្រាសាទលលៃ
រូបភាពតូច|ប្រាសាទលលៃ
រូបភាពតូច|ពីប្រាសាទបាគង
រូបភាពតូច
រចនាបថភ្នំដា: រចនាបថភ្នំដា(សតវត្សរ៍ទី១-សតវត្សរ៍ទី៦)

រចនាបថភ្នំដា(សតវត្សរ៍ទី១-សតវត្សរ៍ទី៦) 
ដំបូងខ្មែរបានចោះភ្នំ ធ្វើប្រាសាទដូចនៅប្រទេសឥណ្ឌាដែរ។ បន្ទាហ្ងយងហយុហ៨៩យងយត៨៧យតយតតងថ៨៧យវរងវុិរយតតរយតររេរ៨៣តឹងរេងយេថយ៤ុតងថរត៨ឹ៧យិេរងតុរយងោរងិុេយងោហងុេងយងប់មកគេសង់ប្រាសាទដាច់ៗពីគ្នាមានរាងតូចៗធ្វើអំពីឥដ្ឋបូកកំបោរបាយអ ដែលផ្សំឡើងដោយកំបោរនិងស្ករ។ បាយអរបែបនេះមិនសូវជាប់បានយូរទេ ហើយបច្ចុប្បន្នវារបេះធ្លាក់ស្ទើតែទាំងអស់ទៅហើយ។ ចំណែកឯខ្លោងទ្វារ បង្អួច ផ្តែរ និងសសរពេជ្រធ្វើអំពីថ្មភក់អំពីថ្មភ្នំសៀវភៅសិក្សាសង្គមថ្នាក់ទី១០ ឆ្នាំ២០១៧ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ទំព័រទី២៣១។ បើតាមការធ្វើការកំណាយនៅក្នុងអង្គរបុរី និងនៅកំពង់ផែអូរកែវ ស្ថិតនៅកម្ពុជាក្រោមបានបង្ហាញថា សិល្បៈនគរភ្នំ ដែលគេបញ្ចូលទៅក្នុងរចនាបថភ្នំដា ដោយយកប្រាសាទនៅភ្នំដាធ្វើជាគោល ។ ភ្នំដាស្ថិតនៅក្នុងស្រុកអង្គរបុរី នៃខេត្តតាកែវ ។ នៅក្នុងសម័យនគរភ្នំ ប្រទេសខ្មែរមានទំនាក់ទំនងជាច្រើនជាមួយ ប្រទេសឥណ្ឌាជាពិសេសក្នុងវិស័យសិល្បៈ សាសនា និងរបបនៃការគ្រប់គ្រងប្រទេសជាដើម។ ក្រៅពីស្ថាបត្យកម្មខ្មែរក្នុងសម័យនគរភ្នំ បានទុកស្នាដៃជាច្រើនខាងក្នុងរូបដិមា ដែលគេបានជួបប្រទះនៅ អង្គរបូរី និងទីកន្លែងដទៃជាច្រើនទៀតនៅក្នុងប្រទេសខ្មែរ ។ ចំណែកឯកំណាយនៅអូរកែវវិញ បានធ្វើឱ្យយើងស្គាល់គ្រឿងឧបករណ៍ និងគ្រឿងអលង្ការ ដែលខ្មែរយើងសម័យនោះបានប្រើប្រាស់នៅសម័យនោះ។ ប្រាសាទមួយចំនួនដែលមានរចនាបថភ្នំដាគឺប្រាសាទភ្នំដា។
រចនាបថភ្នំដា (ចម្លាក់)

រូបភាពតូច|ព្រះអវលោកេស្វរ,វៀតណាម
រូបភាពតូច|អវលោកេស្វរ
រូបភាពតូច|ចម្លាក់ព្រះវិស្ណុ,ព្រះរាមនិងពលរាមមកពីភ្នំដា
រូបភាពតូច|សិរព្រះហរិហរា
រូបភាពតូច|ព្រះអគ្នី, អង្គរបុរី
រូបភាពតូច|ព្រះហរិហរា,ប្រាសាទអាស្រមហាឬស្សី
រចនាបថសំបូរ: រចនាបថសំបូរ(ពាក់កណ្តាលទី១នៃសតវត្សទី៧)

រចនាបថសំបូរ(ពាក់កណ្តាលទី១នៃសតវត្សទី៧) 
ក្នុងចនាបថសំបូរប្រាសាទសង់ដាច់ៗពីគ្នាមានរាងតូចៗធំអំពីឥដ្ឋជាមួយកំបោរបាយអ។ ប្រាសាទដែលស្ថិតនៅក្នុងរចនាបថសំបូរភាគច្រើនជាប្រាសាទដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងរមណីយដ្ឋានសំបូរព្រៃគុក ដែលជារាជធានីមួយនៅក្នុងសម័យចេនឡា ដែលមានឈ្មោះថាឥសានបុរៈ ពីសម័យបុរាណជាមជ្ឍមណ្ឌលព្រហ្មញ្ញសាសនា និកាយព្រះឥសូរ។ ក្រុមប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ ដែលមានចម្ងាយ២៥គីឡូម៉ែត្រពីរួមខេត្តកំពង់ធំ តាមផ្លូវជាតិលេខ៦៤។ ប្រាសាទនៅក្នុងរាជធានីឥសានបុរៈភាគច្រើនជាប្រាសាទសង់អំពីឥដ្ឋ ថ្មបាយក្រៀម និងថ្មភក់ ដែលលម្អដោយក្បាច់ចម្លាក់នៅលើឥដ្ឋ ឬចាក់ពុម្ពដោយបាយអជាផ្ទាំងៗនៅលើជញ្ជាំងឥដ្ឋ តែត្រូវរបេះអស់។ ក្បាច់ផ្តែរ និងសសរពេជ្រ ប្រអប់ទ្វារធ្វើអំពីថ្មភក់ទាំងអស់។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ក្នុងសម័យចេនឡាសៀវភៅវប្បធម៌ទូទៅ ភាគ១ សម្រាប់ថ្នាក់ឆ្នាំសិក្សាមូលដ្ឋាន ដោយនួន សារឿន និងអ៊ុក វិបល ឆ្នាំ២០០៩ ទំព័រទី១៥០-១៥៤។
រចនាបថសំបូរ: ស្ថាបត្យកម្ម

ស្ថាបត្យកម្ម
 តួប្រសាទ សង់ពីឥដ្ធក្បាច់ផ្សែងៗសង់ពីថ្មភក់ ដែលប្រាសាទសង់ជាការេ និងចតុកោណ បូកដោយបាយអរ។
 សសរពេជ្រ សសរពេជ្រមានរាងមួលនៅខាងចុងរាងប៉ោង និងមានរំយោផ្កា ប្រកបដោយក្បាច់ចិញ្ចៀន។
 ផ្តែរ អក្ស័ជាដងធ្នូរដូចទឹករលក។
 ហោជាង រាងអក្សរ អ៊ុយផ្កាប់។
 បដិមាសាស្រ្ត ដូចនៅភ្នំដារដែរ។
 ប្រាសាទទាំងឡាយរាប់បញ្ចូលរួមមាន​ ៖
 ក្រុមប្រាសាទខាងជើង
 ក្រុមប្រាសាទកណ្តាល
 ក្រុមប្រាសាទខាងត្បូង
រចនាប័ទ្មឧទង (អ៊ូថង)

រូបភាពតូច| ចម្លាក់​ក្បាច់​អ៊ូថុង; រកឃើញនៅអយុធ្យា ហើយចុះកាលបរិច្ឆេទនៅដើមសតវត្សទី១៥
រចនាបថអ៊ូថងគឺជារចនាប័ទ្មជាក់លាក់មួយសម្រាប់រូបតំណាង ព្រះពុទ្ធ ដែលបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (សៀម) នៅភាគខាងត្បូងនៃរាជធានី អយុធ្យា ។  មានសម័យកាលបីផ្សេងគ្នាសម្រាប់រចនាប័ទ្មគឺ សតវត្សទី ១២ដល់សតវត្សទី ១៣,  ទី១៣ដល់សតវត្សទី១៤, និងសតវត្សទី១៣ ដល់សតវត្សទី ១៥ ដោយមានការត្រួតគ្នាជាក់ស្តែងមួយចំនួន។

លក្ខណៈទូទៅនៃប្រភេទទាំងបីរួមមាន:

 ក្រុមតូចរវាងសក់និងថ្ងាស
 ស្បង់​មាន​​វែង​ពី​ស្មា​ឆ្វេង​ដែល​បញ្ចប់​ដោយ​បន្ទាត់​ត្រង់
 ម្រាមដៃមានប្រវែងមិនស្មើគ្នា
 ស្ទីលម៉ូដសក់មានទំហំតូច រួញបន្តិច
 អង្គុយដោយជើងបត់
 មូលដ្ឋាន concave សាមញ្ញ
រចនាប័ទ្មឧទង (អ៊ូថង): ប្រវត្តិនៃរចនាប័ទ្ម

ប្រវត្តិនៃរចនាប័ទ្ម 
ដើម្បីរក្សាបាននូវថាមពលខាងវិញ្ញាណដ៏អស្ចារ្យបំផុត រូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធនៅក្នុង ប្រាសាទថៃ ត្រូវមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងគំរូដើមដែលទំនៀមទំលាប់ដែលជឿដោយខុសឆ្គងត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងកំឡុងព្រះជន្មរបស់ព្រះពុទ្ធ។ ក្នុងចំណោមកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងធំៗទាំងបីរបស់ស្តេចថៃ ក្នុងការបង្កើត Canon "ពិតប្រាកដ" សម្រាប់រូបតំណាងនោះ រចនាបថសុខោទ័យ គឺទី១ បន្ទាប់មកគឺប្រភេទអ៊ូថងនិងប្រភេទតោ។ "U Thong style (Thai religious sculpture) - Encyclopædia Britannica". Britannica.com. Retrieved 2013-11-20.

ប្រជាជននៃប្រទេសថៃភាគខាងត្បូងដែលបានដណ្តើមយក សុខោទ័យ ក្នុងប្រហែលឆ្នាំ 1350 គឺនៅក្នុងសតវត្សទី 14 នៅតែភាគច្រើនជា មន ហើយការលាយបញ្ចូលគ្នានៃរចនាប័ទ្មបានបណ្តាលឱ្យមានរូបភាព អ៊ូថង រឹងមាំ និងរាងជាការ៉េ។ ទោះបីជាការផ្លាស់ប្តូរលទ្ធផលអាចត្រូវបានគេមើលឃើញយ៉ាងងាយស្រួលបំផុតនៅក្នុងរូបរាងក្បាលក៏ដោយ ឥឡូវនេះរាងការ៉េច្រើនជាងរាងពងក្រពើ ហើយលក្ខណៈកាន់តែទូលំទូលាយ និងរឹងមាំជាងមុន វាក៏មានការកើនឡើងនៃទម្ងន់រាងកាយ លែងមានទម្ងន់ទៀត ប៉ុន្តែអង្គុយនៅលើដីយ៉ាងរឹងមាំ។

ខណៈពេលដែលរចនាបថសុខោទ័យត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការសង្កត់ធ្ងន់លើបន្ទាត់ រចនាប័ទ្មអ៊ូថុងម្តងទៀតបង្ហាញពីការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះភាពរឹងមាំ និងគំរូ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ រូបភាពរបស់ អ៊ូថង មាន ភាពស្រពិចស្រពិល និងខ្វះភាពរំជើបរំជួលជាជួរ និងតួអក្សរថៃតែមួយគត់នៃសិល្បៈសុខោទ័យ។ រចនាប័ទ្ម​អ៊ូថុង​ដូច​រចនាប័ទ្ម​សុខោទ័យ​នៅតែ​ត្រូវ​បាន​ចម្លង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​។ "U Thong style (Thai religious sculpture) - Encyclopædia Britannica". Britannica.com. Retrieved 2013-11-20.
រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ

រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទបុរាណខ្មែររួមមាន ជញ្ជាំង វូត ទ្វារ បង្អួច ផ្តែរ ដែលប្រកបដោយក្បាច់រចនាហេង
រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ: ជញ្ជាំង

ជញ្ជាំង 
គេសង់ជញ្ជាំងដោយថ្មភក់ ឬថ្មបាយក្រៀម។ គេរៀបដុំថ្មដែលបានត្រដុសរំលីងដោយបន្តុបពីលើគ្នា(តាមបណ្តោយដុំថ្មហើយឆ្លាស់គ្នាក្នុងមួយជួរៗ)។
រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ: វូត(ដំបូលប្រាសាទ)

វូត(ដំបូលប្រាសាទ) 
គេសង់វូតដោយឥដ្ឋ ឬថ្មភក់។នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គេសង់សង់វូតដោយប្រើផ្ទាំងថ្ម ឬឥដ្ឋដោយលៀនចេញពីគ្នាបន្តិចម្តងៗ រហូតជួបគ្នាសដល់ដំបូលលើបង្អស់។ ជួលកាលគេសង់ពិដានលើ ដើម្បីបាំងមិនឱ្យឃើញវូត។