navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
រង្វង់វប្បធម៌តួអក្សរចិន

រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល|ប្រទេស​ឬ​តំបន់​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​របស់​រង្វង់​វប្បធម៌​នៃ​តួអក្សរ​ចិន
250px|thumb|ការបញ្ចេញមតិនៃ "រង្វង់វប្បធម៌តួអក្សរចិន" ជាភាសាសំខាន់ៗនៅក្នុងរង្វង់វប្បធម៌តួអក្សរចិន

រង្វង់វប្បធម៌នៃអក្សរចិន（漢字文化圈） ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារង្វង់វប្បធម៌ចិន និងរង្វង់វប្បធម៌អាស៊ីបូព៌ា សំដៅលើរង្វង់វប្បធម៌ដែលត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលពីវប្បធម៌ចិន និងចិនក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយបានប្រើអក្សរចិន និងបុរាណចិនជាភាសាសរសេរ។ ក្នុងអតីតកាលឬបច្ចុប្បន្ន។

តំបន់ដែលគ្របដណ្តប់រួមមានទ្វីបអាស៊ីបូព៌ា និងរបបជុំវិញ ឬក្រុមជនជាតិភាគតិច ដែលបានគោរពតាមប្រវត្តិសាស្ត្រដល់របបដែលផ្តោតលើតំបន់ហាន។ នៅសម័យបុរាណ តំបន់ទាំងនេះភាគច្រើនជាប្រទេសកសិកម្មដែលមានប្រព័ន្ធអាណានិគម។ រាជវង្សបន្តបន្ទាប់នៃតំបន់ទំនាបកណ្តាលបានណែនាំប្រព័ន្ធរដ្ឋ និងមនោគមវិជ្ជានយោបាយ ហើយបានបង្កើតវប្បធម៌ និងតម្លៃស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែបានរក្សាឯករាជ្យភាពនយោបាយដែលទាក់ទងពីតំបន់ទំនាបកណ្តាល។

តំបន់ដែលគ្របដណ្តប់ដោយរង្វង់វប្បធម៌នៃតួអក្សរចិនត្រួតលើគ្នាជាមួយអាស៊ីបូព៌ាទំនើបក្នុងកម្រិតធំ រួមមានចិនដីគោក ម៉ាកាវ ហុងកុង តៃវ៉ាន់ វៀតណាម កូរ៉េខាងជើង កូរ៉េខាងត្បូង កោះរីយូគី និងជប៉ុន។
រង្វង់វប្បធម៌តួអក្សរចិន: តំបន់ និងប្រទេស

តំបន់ និងប្រទេស 
ចិន（中國）
ហុងកុង（香港）	
ម៉ាកាវ（澳門）
តៃវ៉ាន់（台湾）
ជប៉ុន（日本）
រ្យូគ្យូ（琉球）
កូរ៉េខាងត្បូង（南韓, 대한민국）
វៀតណាម（越南, Việt Nam）
កូរ៉េខាងជើង（北韓, 조선인민주주의공화국）
រង្វាន់ណូបែល

រង្វាន់ ណូបែល ជារង្វាន់បង្កើតឡើងតាមលិខិតបណ្តាំរបស់ លោកអែលហ្វ្រិដ​ ប៊ែរណា ណូបែល (Alfred Bernhard Nobel) អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជនជាតិ​ស៊ុយអែតនៅឆ្នាំ​១៨៩៥។
រង្វាន់ណូបែល: លិខិតបណ្តាំរបស់លោក អែលហ្វ្រិដ ណូបែល

លិខិតបណ្តាំរបស់លោក អែលហ្វ្រិដ ណូបែល
thumb|អែលហ្វ្រិដ ណូបែល

លោកណូបែលបានបរិច្ចាគធនធានផ្ទាល់ខ្លួន ៩៤% ដែលមានតំលៃ ៣១លាន ក្រូណរ (រូបិយប័ណ្ណស៊ុយអែត) ដើម្បីបង្កើតនិងទ្រទ្រង់មូលនិធិរង្វាន់ណូបែល​ទាំង៥។

ខ្លឹមសារនៃពាក្យបណ្តាំ៖
បណ្តាអចលនទ្រព្យដែលនៅសល់របស់ខ្ញុំទាំងអស់សូមយកទៅប្រើប្រាស់ដូចតទៅ៖
មូលធនទាំងអស់ត្រូវតែបាន​យកទៅ​បង្កើត​ជាមូលនិធិដោយមេធាវីរបស់ខ្ញុំ ដែលប្រាក់ដែលបានពីមូលនិធិនេះគួរតែបរិច្ចាគជារៀងរាល់ឆ្នាំ ក្នុងរូបភាពជារង្វាន់ដល់ អ្នកណាដែលបានរួមចំនែក​ដ៏​មាន​តំលៃដល់ផលប្រយោជន៍មនុស្សជាតិទូទៅ។​មូលនិធិដែលបានពោលខាងលើត្រូវតែបែងចែកជា៥ចំណែកស្មើៗគ្នាដូចតទៅ៖​
 ចំនែក១ ដល់អ្នកណាដែលបានរកឃើញរបកគំហើញសំខាន់ៗក្នុងវិស័យរូបវិទ្យា
 ចំនែក២ ដល់អ្នកណាដែលបានរកឃើញរបកគំហើញសំខាន់ៗក្នុងវិស័យគីមីវិទ្យា
 ​​ ចំនែក៣ ដល់អ្នកណាដែលបានរកឃើញរបកគំហើញសំខាន់ៗក្នុងវិស័យជីវវិទ្យា ឬ វេជ្ជសាស្ត្រ
 ចំនែក៤ ដល់អ្នកណាដែលបានវិភាគទានការងារដ៏អស្ចារ្យក្នុងវិស័យអក្សរសាស្ត្រ ក្នុងនិន្នាកាប្រកបដោយឧត្តមគតិ
 ចំនែក៥ ដល់អ្នកណាដែលបានធ្វើការងារដ៏ឧត្តមក្នុងការរឹតចំណងមិត្តភាពរវាងជាតិសាសនានា,​ក្នុងការលុបបំបាត់ការរើសអើងជាតិសាសន៍ និងជាពិសេសគឺរក្សានិងជំរុញអោយមានសន្តិភាពលើពិភពលោក

រង្វាន់សំរាប់វិស័យរូបវិទ្យានិងគីមីវិទ្យាត្រូវតែបានផ្តល់ដោយបណ្ឌិតសភាវិទ្យាសាស្ត្រស៊ុយអែត។​រង្វាន់សំរាប់វិស័យជីវវិទ្យានិងវេជ្ជសាស្ត្រ ដោយ វិទ្យាស្ថានការ៉ូលីនស្កានៅទីក្រុងស្តុកហូម។រង្វាន់សំរាប់វិស័យអក្សរសាស្ត្រ​ដោយ​បណ្ឌិតសភានៅទីក្រុងស្តុកហូម។រង្វាន់សំរាបជ័យលាភីសន្តិភាព​ដោយគណកម្មាធិកា៥រូបដែលត្រូវបាន​បោះឆ្នោតជ្រើសតាំងដោយរដ្ឋសភារបស់ប្រទេសណរវេយ។
នេះជាបំណងប្រាថ្នារបស់ខ្ញុំក្នុងការផ្តល់រង្វាន់ដល់បេក្ខជនដែលសមនឹងទទួលដោយមិនប្រកាន់សញ្ជាតិ ។

រយៈពេល៥ឆ្នាំបន្ទាប់មកមូលនិធិណូបែលបានលេចរូបរាងឡើង ហើយរង្វាន់ទី១ត្រូវបានផ្តល់នៅថ្ងៃទី ១០ ធ្នូ ១៩០១។ រង្វាន់ណូបែលត្រួវបានគេចាត់ទុកជារង្វាន់ប្រកបដោយកិត្តិយសបំផុត។
រង្វាន់ណូបែល: ពិធីប្រគល់រង្វាន់

ពិធីប្រគល់រង្វាន់ 

ឈ្មោះបេក្ខជនជ័យលាភីជាធម្មតាត្រូវគេប្រកាសនៅខែតុលា ហើយពិធីប្រគល់រង្វាន់ជាផ្លួវការត្រូវប្រារព្ធឡើងនៅថ្ងៃទី ១០ ធ្នូ (ថ្ងៃមរណភាពរបស់លោកណូបែល) ជារាងរាល់ឆ្នាំ។ពីមុនពិធី​ប្រគល់​ប្រារព្ឋធ្វើនៅ Stockholm's Grand Hotel​ តែក្រោយមកធ្វើនៅStockholm Concert Hall​ ក្រោមអធិបតីភាពព្រះមហាក្សត្រស៊ុយអែត ហើយពិធីជប់លៀងធ្វើនៅ the Blue Hall of Stockholm City Hall​នាពេលបន្ទាប់។ ចំពោះរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាព ពិធីប្រគល់ប្រារព្ឋធ្វើនៅNorwegian Nobel Institute (1905-1946) នៅ the Aula of the University of Oslo (1947-1990)និងថ្មីៗនេះនៅ the Oslo City Hallក្រោមអធិបតីភាពប្រធានរដ្ឋសភាណរវេយ។
ក្នុង១ឆ្នាំ ជ័យលាភីយ៉ាងច្រើន៣នាក់ត្រូវបានជ្រើសរើសសំរាប់រង្វាន់នីមួយៗ។ រង្វាន់នីមួយៗរួមមាន មេដាយមាស១ សញ្ញាប័ត្រ១ និង ប្រាក់រង្វាន់ចំនួន១០លានក្រូណា(ប្រហែល ១,៥លានដុល្លាអាមេរិក)។
រង្វាស់រង្វាល់របស់ខ្មែរ: រង្វាស់ចំណុះ

រង្វាស់ចំណុះ 
thumb|right|450px|រង្វាស់រង្វាល់​របស់​ខ្មែរ  (ស្រាវជ្រាវ និង​រៀបរៀងដោយ រ័ត្នន៍ សេនា)

១កន្តាំង = ២កូនល្អី

១តៅ = ២កន្តាំង

១តៅស្រូវ = ១០ ទៅ ១២គីឡូក្រាម

១តៅអង្ករ = ១៥គីឡូក្រាម

១ថាំង = ២តៅ
រង្វាស់រង្វាល់របស់ខ្មែរ: រង្វាស់ប្រវែង

រង្វាស់ប្រវែង 

១ធ្នាប់ = ១ទទឹង​ម្រាម​ដៃ

១ចំអាម = ១២ធ្នាប់

១ហត្ថ = ២ចំអាម ឬ កន្លះលូក

១ព្យាម = ៤ហត្ថ (ប្រវែង១កាងដៃ) 

១គក់ = ប្រវែងពីកែងដៃ​ដល់​ចុង​ម្រាមដែល​ក្ដាប់

១សិន = ២០ព្យាម

១គាវុត = ១០០សិន (២០០០ព្យាម)

១យោជន៍ = ៤០០សិន (១៦គ.ម)
រង្វាស់រង្វាល់របស់ខ្មែរ: រង្វាស់ទម្ងន់

រង្វាស់ទម្ងន់ 

១ហ៊ុន = ១០លី

១ជី = ១០ហ៊ុន

១ដំឡឹង = ១០ជី

១នាឡិ = ១៦ដំឡឹង (៦០០ក្រាម)

១ចុង = ៥០នាឡិ (៣០គ.ក្រ)

១ហាប = ២ចុង (៦០គ.ក្រ)
រង្វាស់រង្វាល់របស់ខ្មែរ: រង្វាស់សម្រាប់រាប់​ផ្លែឈើ

រង្វាស់សម្រាប់រាប់​ផ្លែឈើ 

១គូ = ២ផ្លែ

១ដំប = ៤ផ្លែ

១ផ្លូន = ១០ដំប = ៤០ផ្លែ

១ស្លិក = ១០ផ្លូន = ៤០០ផ្លែ
រចនាបថកោះកែ: រចនាបថកោះកែ (ពាក់កណ្តាលទី១នៃសតវត្សទី១០)

រចនាបថកោះកែ (ពាក់កណ្តាលទី១នៃសតវត្សទី១០) 
រចនាបថនេះមានលក្ខណៈដូចសម័យមុនដែរ ប៉ុន្តែគេសង្កេតឃើញថាប្រាសាទធំ ដែលសង់នៅលើខឿនចំនួន៧ជាន់ ដែលមានកម្ពស់ប្រហែល៣៥មែត្រ។ ប្រាសាទដែលស្ថិតនៅក្នុងរចនាបថកោះកែ ជាប្រាសាទដែលកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ (៩២៨-៩៤១) ដែលទ្រង់បានតាំងរាជធានី នៅកោះកែ(ខេត្តព្រះវិហារ) ចម្ងាយប្រមាណ ៩០គីឡូមែត្រ នៅទិសឦសាន នៃភូមិភាគអង្គរ ។ ប្រាសាទដែលគេរាប់បញ្ចូល នៅក្នុងរចនាបថនេះ គឺ ប្រាសាទកោះកែទាំងអស់ ហើយនៅក្នុងចំណោមប្រាសាទទាំងអស់នេះគេឃើញមាន ប្រាសាទមួយសង់លើខឿនប្រាំពីរជាន់ ដែលមានកំពស់ប្រមាណ ៣៥មែត្រ។ រីឯរូបបដិមា មានសភាពប្រហាក់ ប្រហែលគ្នាទៅនិងសម័យមុនៗដែរ តែច្រើនមាន មាឌធំៗ ប្រកបដោយចលនា ផ្សេងៗ ដូចជារូបដើរ រូបរាំ ឬរូប ប្រយុទ្ធគ្នា (សុគ្រិព និងពាលី)ដើម្បីបង្ហាញអំណាច និងថាមពលឱ្យស្របទៅតាមព្រះទ័យនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ដែលជាស្ដេចជ្រែករាជ។
រចនាបថកំពង់ព្រះ: រចនាបថកំពង់ព្រះ(សតវត្សទី៨)

រចនាបថកំពង់ព្រះ(សតវត្សទី៨) 
រចនាបថកំពង់ព្រះ គិតចាប់ពី(សតវត្សទី៨) ដែលស្ថិតនៅក្នុងសម័យចេនឡាបែកបាក់គ្នាជាពីរ ។ ប្រាសាទដែលគេបញ្ចូលនៅ ក្នុងរចនាបថ នេះមាន ប្រាសាទកំពង់ព្រះ ប្រាសាទអកយំ ប្រាសាទត្រពាំងផុង។ នៅក្នុងរចនាបថ នេះ ប្រាសាទសឹងតែទាំងអស់សង់ដូចជាសម័យមុនៗ ដែរ គឺសង់រាបនិងដី លើកលែងតែប្រាសាទអកយំមួយទេ ដែលគេសង់ជាច្រើនជាន់ មានរាងដូចជាចេតិយ ។ ចំណែករូបបដិមាក្នុងរចនាបថនេះមានល្អ ខ្លះអាក្រក់ ប៉ុន្ដែ សិល្បៈខ្មែរមានវិវត្ដន៍ពិសេសរបស់ខ្លួន គឺត្រង់សិល្បៈករខ្មែរបានសាងល្បងបំបាត់គោលទម្រ និងទំនប់របស់បដិមាខ្លះៗ។
រចនាបថគូលែន: រចនាបថគូលែន (ពាក់កណ្ដាលទី១-សតវត្សទី៩)

រចនាបថគូលែន (ពាក់កណ្ដាលទី១-សតវត្សទី៩)  
ដូចសម័យមុនៗដែរ គេសង់ប្រាសាទអំពីឥដ្ឋនៅឡើយ ប៉ុន្តែគេនិយមប្រាសាទភ្នំ (ប្រាសាទដែលមានរាងដូចភ្នំ ឬសាងនៅលើកំពូលភ្នំ) ដើម្បីតម្រូវទៅតាមពីធីទេវរាជ។ គេចាប់ទុករចនាបថគូលែនជារចនាបថ ដែលមានការរីកចម្រើនឡើង ដោយសារមានការសាកល្បងរចនាបញ្ជូលគ្នានៃសិល្បៈពីសម័យមុនអង្គរ ពីឥទ្ធិពលចាមជ្វាឱ្យជាសិល្បៈមួយថ្មី ប៉ុន្តែពុំទាន់មានលក្ខណៈច្បាស់លាស់នៅឡើយ។ រចនាគូលែន ដែលស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ (គ.ស ៨០២-៨៥០) គឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃសម័យអារ្យធម៌អង្គរ។ បើតាមសិលាចារឹកមួយថា ព្រះអង្គបានធ្វើការបង្រួបបង្រួមប្រទេសជាតិឱ្យមានឯករាជ្យឡើងវិញ។ រជ្ជកាលនេះគឺជាការប្រយុទ្ធយ៉ាងវែង ដើម្បីប្រមូលកម្លាំង និងការកសាងរាជធានីជាច្រើននៅតាមតំបន់ទាំងឡាយ ដែលបានបង្រួបបម្រួមរួចហើយ។ ចាប់ពីរាជធានីឥន្ទ្របុរៈ(បន្ទាយព្រៃនគរ)ក្នុងខេត្តកំពង់ចាម រហូតដល់មហេន្ទ្របព៌ត(ភ្នំគូលែន)។ ព្រះអង្គបានកសាងរាជធានីចំនួនប្រាំ ដែលជាការចាប់ផ្តើមនៃសិល្បៈសម័យអង្គរ ដោយបង្ហាញទ្រុងទ្រាយប្រាសាទដ៍ច្រើន និងបដិមាសិល្បៈជាដើម។ ប្រាសាទក្នុងរចនាបថគូលែនមានដូចជា ប្រាសាទតោ ប្រាសាទដំរីក្រាប ប្រាសាទអូផ្អុង ប្រាសាទខ្ទីងស្លាប់ ប្រាសាទរូបអារក្ស ប្រាសាទគគីរ ប្រាសាទក្រហម ប្រាសាទអ្នកតា ប្រាសាទទ្រុងខ្លាឃ្មុំ ប្រាសាទអាស្រមរោងចិន។ល។
រចនាបថគូលែន: ស្ថាបត្យកម្ម

ស្ថាបត្យកម្ម 
ប្រាសាទឥដ្ឋទាំងឡាយនៃរចនាបថគូលែនគ្មានអ្វីប្លែកពីសំណងប្រាសាទពីមុនៗទេ ចំណែកឯទំហំប្រាសាទក៏ប្រហាកប្រហែលគ្នានឹងតួប៉មប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក ដែលសង់បែរមុខទៅទិសខាងកើត ដើម្បីឧទ្ទិសចំពោះព្រះសិវៈមានទ្វារចូលទិសខាងកើតមួយ និងទ្វារបញ្ឆោតបី។ ប្លង់ប្រាសាទតាមការវាស់វែងមានរាងចតុកោណ បើមើលនឹងភ្នែកហាក់ឈរលើប្លង់បួនជ្រុងស្មើគ្នា ដំបូលថ្នាក់ៗរាងស្តួចទៅលើ។
រចនាបថគូលែន: សសរពេជ្ររចនាបថគូលែន

សសរពេជ្ររចនាបថគូលែន 
សសរពេជ្ររចនាបថគូលែនមានរាងបួនជ្រុង និងប្រាំបីជ្រុងហើយជួនកាលតាមទ្វារបញ្ឆោតនៅប្រាសាទខ្លះក៏មានរាងមូលធ្វើអំពីឥដ្ឋដែរ។ នៅចំកណ្តាលមានកងធំបន្តិច និងមានវ័ណ្ឌមួយភាគបួន និងមួយភាគប្រាំបី សុទ្ធសឹងតែមានការលម្អ។ ចំពោះសសររាងប្រាំបីជ្រុងតែងតែមានស្លឹកឈើមួយសន្លឹកនៅតាមជ្រុង ហើយនៅអមសងខាងកង។ មានការលម្អច្រើនជាងរចនាបថមុនៗCr Thon Vanrathana & Srisovannkubera Khmer.។
រចនាបថឃ្លាំង

រចនាបថឃ្លាំង គិតចាប់ពី ចុង គ.ស.វ ទី ១០ និងពាក់កណ្ដាលទី ១ នៃគ.ស.វទី ១១
ដែលស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥ (គ.ស ៩៦៨-១០០១)និង ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ (គ.ស ១០០២-១០៥០) ដែលមានរាជធានីនៅអង្គរ ។ គេរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថឃ្លាំង នូវ ប្រាសាទតាកែវ ប្រាសាទឃ្លាំងខាងជើង ប្រាសាទវិមានអាកាស ។ ចំពោះរូបចម្លាក់បដិមាវិញមានទឹកមុខសុភាពដូចសម័យបន្ទាយស្រីដែរ លាក់តែសម្លៀកបំពាក់ជីបជាផ្នត់ជាដរាប ហើយគេឃើញសំពត់មួយថ្មី ប្លែកពីមុន គឺខាងក្រោយសំពត់ ឡើងរហូតដល់ខ្នង ឯខាងមុខធ្លាក់សំយេះមកក្រោម បញ្ចេញក្បាលពោះកណ្ដាលវាល។
រចនាបថថាឡាបរិវ៉ាត់: ប្រាសាទ

ប្រាសាទ 
ប្រាសាទភ្នំឈ្ងោក

ប្រាសាទភ្នំខ្យង

ប្រាសាទអាស្រមមហាឬស្សី

ວັດພູເຂົາເເກ້ວ, វត្តភូកៅកែវ (ស្រុក Khong ខេត្តចំប៉ាសក្ដិ)

ຫ້ວຍ ໂຕະໂມະ, ហួយតូម៉ូ (ស្រុក Phathomphon ខេត្តចំប៉ាសក្ដិ)

ວັດ ພະໂພນສະເມັກ, វត្តផាផុនសាមេឃ (ស្រុកចំប៉ាសក្ដិខេត្តចំប៉ាសក្ដិ)

ប្រាសាទព្រះធាតុបាដើម (ស្ទឹងត្រែង)

ប្រាសាទភ្នំព្រះធាតុ (ស្ទឹងត្រែង)

ប្រាសាទព្រះធាតុបាចុង (ស្ទឹងត្រែង)

ប្រាសាទខ្ទប់ (ស្ទឹងត្រែង)

ទួលកាំងតេជោ (ស្ទឹងត្រែង)

ប្រាសាទប្រាំល្វែង (ស្ទឹងត្រែង)

ទួលកំណប់ត្រពាំងស្នោ (ក្រចេះ)

วัดบน, វត្តបុន (ខេត្តចន្ទបុរី,ប្រទេសថៃ)

វត្តរលាំង (ស៊ីធរកណ្ដាល,ព្រៃវែង)

ប្រាសាទ​ហាន់ជ័យ ហៅ​ប្រាសាទ​គុក​ខាងត្បូង (កំពង់ចាម)

គុកព្រះធាតុ (កំពង់ចាម)

ប្រាសាទដើមចន្ទ (កំពង់ធំ)
រចនាបថថាឡាបរិវ៉ាត់: ផ្ដែរ

ផ្ដែរ 
រូបភាពតូច|1មកពីតំបន់វត្តភូ, 2មកពី Wat Bon ខេត្ត​ចន្ទបុរី, 3មកពីស្រុកថាឡាបរិវ៉ាត់, 4មកពីប្រាសាទគុកព្រះធាតុ
រចនាបថនាគរ

ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ការ​រចនា​ប្រាសាទ​ព្រះ​វិស្ណុ​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់ ​រចនាបថ នាគរ ដែល​គូរ​នៅ​ឆ្នាំ 1915 នៃ​គ.ស.
រចនាបថនាគរ ឬ រចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្ម នាគរ គឺជារចនាប័ទ្ម ហិណ្ឌូ នៃស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទ ដែលមានប្រជាប្រិយភាពនៅ ភាគខាងជើង ខាងលិច និង ខាងកើតប្រទេសឥណ្ឌា (លើកលែងតែតំបន់ Bengal  ) ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់ជុំវិញ Malwa, Rajputana និង Kalinga ។  ប្រាសាទដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជារចនាប័ទ្ម នាគរ ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង Madhya Pradesh, Uttar Pradesh, Rajasthan, Gujarat, Odisha,  Jharkhand,  Bihar,  Maharashtra, Andhra Pradesh (តំបន់ជាប់ព្រំដែន Odisha) និង West Bengal (ភាគនិរតី និងតំបន់ Sundarbans )

នៅ សតវត្សទីប្រាំ ការប្រើ សិខរ កោងសាមញ្ញ ( spiers ) ចាប់ផ្តើមនៅក្នុងប្រាសាទ។ ប្រាសាទ​បុរាណ​បំផុត​ដែល​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ថ្នាក់​ជា​រចនាបថ​ណាហ្គា​ដំបូង។  រចនាប័ទ្ម នាគរ ដើមត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅជារចនាប័ទ្ម នាគរ ដើមនៅក្នុង សតវត្សទី ៧ ។ 

រចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្មនេះគឺជារចនាប័ទ្មសំខាន់មួយក្នុងចំណោមរចនាប័ទ្មសំខាន់ពីរនៃ ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទហិណ្ឌូ មួយទៀតជារចនាប័ទ្ម ស្ថាបត្យកម្មទ្រាវិឌ ។ Madhusudan A. Dhaky (1977). The Indian Temple Forms in Karṇāṭa Inscriptions and Architecture. Abhinav Publications. pp. 7–13. ISBN 978-81-7017-065-5. រចនាបថ នាគរ មានរចនាប័ទ្មរង ឬសាលាចំនួនបី ដែលខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចពីគ្នាទៅវិញទៅមក។ រចនាប័ទ្មរងឬសាលារៀនគឺ សាលា Orissa សាលា Chandel និង សាលា Solanki ។

រចនាបទប្រាសាទនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅភាគខាងជើងប្រទេសឥណ្ឌា រចនាបថប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់នៅលើវេទិកាថ្មដ៏សាមញ្ញមួយ។ សិខរ មួយ ឬច្រើនត្រូវបានគេសង្កេតឃើញនៅក្នុងប្រាសាទ ប៉ុន្តែប្រាសាទដំបូងបំផុតមាន សិខរ តែមួយ។ គភ៌គ្រឹះ តែងតែមានទីតាំងនៅខាងក្រោម សិខរ ខ្ពស់បំផុត។ ផងដែរ រចនាប័ទ្ម នាគរ ត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយអវត្តមាននៃជញ្ជាំងព្រំដែនដែលត្រូវបានគេប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងរចនាប័ទ្ម ស្ថាបត្យកម្មទ្រាវិឌ នៃ ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទហិណ្ឌូ ។ សំណង់ប្រាសាទមួយចំនួន និងរចនាសម្ព័ន្ធបុគ្គលនៅក្នុងរចនាប័ទ្មណាហ្គារ៉ា ត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជី បេតិកភណ្ឌពិភពលោក របស់អង្គការយូណេស្កូ ។
រចនាបថនាគរ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 ប្រភពដើមនិងដំណាក់កាលបង្កើត 
រចនាបថប្រាសាទ នាគរ បានវិវត្តន៍ពីរចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ Gupta ។ ចាប់ពីសតវត្សន៍ទី 5 មក ការអភិវឌ្ឍន៍នៃរចនាបថប្រាសាទនាគរបានចាប់ផ្ដើម ដែលឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលទ្រង់ទ្រាយបី ហើយទទួលបានទម្រង់បច្ចុប្បន្ន។
រចនាបថនាគរ: ប្រភពដើមនិងដំណាក់កាលបង្កើត

ប្រភពដើមនិងដំណាក់កាលបង្កើត 
រចនាបថប្រាសាទ នាគរ បានវិវត្តន៍ពីរចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ Gupta ។ ចាប់ពីសតវត្សន៍ទី 5 មក ការអភិវឌ្ឍន៍នៃរចនាបថប្រាសាទនាគរបានចាប់ផ្ដើម ដែលឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលទ្រង់ទ្រាយបី ហើយទទួលបានទម្រង់បច្ចុប្បន្ន។
រចនាបថនាគរ: សាលារៀនរចនាប័ទ្មនាគរ

សាលារៀនរចនាប័ទ្មនាគរ 
រចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្ម នាគរ ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញនៅភាគខាងជើង ខាងលិច និងភាគខាងកើតនៃប្រទេសឥណ្ឌា។ តាំងពីដើមកំណើតមក រចនាប័ទ្មនេះបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរផ្សេងៗចំពោះទម្រង់បច្ចុប្បន្នរបស់វា។ បំរែបំរួលក្នុងរចនាប័ទ្មបានវិវឌ្ឍន៍តាមពេលវេលាពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជារចនាប័ទ្មរង។ រចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្ម នាគរ មានរចនាប័ទ្មរងចំនួនបីគឺ ចន្ទេល, សោលន្កិ និងរចនាប័ទ្មរង Odisha ។

 សាលាចន្ទេល 
សាលា ចន្ទេល ឬ ចន្ទេល រចនាប័ទ្មរង នៃការសាងសង់ប្រាសាទមានដើមកំណើតនៅ កណ្តាលប្រទេសឥណ្ឌា ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ រាជវង្ស ចន្ទេល ដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៃតំបន់ Bundelkhand (បន្ទាប់មកហៅថា Jejakabhukti ) ។ សាលា ឬរចនាប័ទ្មរងនៃការសាងសង់ប្រាសាទនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជាសាលា Khajuraho ឬរចនាប័ទ្មរង។ ប្រាសាទ​ដែល​សាងសង់​ក្នុង​រចនាបថ​នេះ​មាន​ចម្លាក់​ល្អិតល្អន់ ដែល​តុបតែង​ជញ្ជាំង​ខាងក្នុង និង​ខាងក្រៅ។ រូបចម្លាក់នៅក្នុងប្រាសាទត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រធានបទត្រេកត្រអាលដែលត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយ Kama Sutra របស់ Vatsyayana ។ ថ្មភក់ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាចម្បងក្នុងការសាងសង់ប្រាសាទ។ 

 សាលាសោលន្កិ 
សាលា សោលន្កិ ឬរចនាប័ទ្មរងនេះមានដើមកំណើតនៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសឥណ្ឌា ជាពិសេសនៅក្នុងរដ្ឋ Gujarat និង Rajasthan ប្រទេសឥណ្ឌា នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ នៅពេលដែលរចនាប័ទ្មរងនេះបានពង្រីក និងអភិវឌ្ឍ ស្តេច សោលន្កិ បានផ្តល់ការគាំទ្រ និងការលើកទឹកចិត្ត។ ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​ដែល​សាងសង់​តាម​រចនាបថ​រង សោលន្កិ គឺ​គ្មាន​រូបចម្លាក់។ ខាងក្នុង និងខាងក្រៅ គភ៌គ្រឹះ និង មណ្ឌប មានទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមក។ ធុង​ទឹក​រាបស្មើ​មួយ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា Surya Kund ត្រូវ​បាន​ជីក​នៅ​ជាប់​ប្រាសាទ​នៃ​រចនាប័ទ្ម​រង​នេះ។ រចនាប័ទ្មរងនេះក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសាលា <i id="mwgA">Māru-Gurjara</i> ឬរចនាប័ទ្មរងចាប់តាំងពីសតវត្សទី 20 ។ 

 សាលា Odisha 
សាលា Odisha ឬរចនាប័ទ្មរងមានដើមកំណើតនៅតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ ភាគខាងកើតប្រទេសឥណ្ឌា ជាពិសេស រដ្ឋឥណ្ឌា បច្ចុប្បន្ន Odisha និង Andhra Pradesh ជាប់ព្រំដែន Odisha ។ សាលា​នេះ ឬ​រចនាបថ​រង​នៃ​ការ​សាងសង់​ប្រាសាទ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​សាលា <i id="mwnw">​កា​លិ​ង​កា</i> ឬ​រចនាប័ទ្ម​រង​។
រចនាបថនាគរ: សាលាចន្ទេល

សាលាចន្ទេល 
សាលា ចន្ទេល ឬ ចន្ទេល រចនាប័ទ្មរង នៃការសាងសង់ប្រាសាទមានដើមកំណើតនៅ កណ្តាលប្រទេសឥណ្ឌា ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ រាជវង្ស ចន្ទេល ដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៃតំបន់ Bundelkhand (បន្ទាប់មកហៅថា Jejakabhukti ) ។ សាលា ឬរចនាប័ទ្មរងនៃការសាងសង់ប្រាសាទនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជាសាលា Khajuraho ឬរចនាប័ទ្មរង។ ប្រាសាទ​ដែល​សាងសង់​ក្នុង​រចនាបថ​នេះ​មាន​ចម្លាក់​ល្អិតល្អន់ ដែល​តុបតែង​ជញ្ជាំង​ខាងក្នុង និង​ខាងក្រៅ។ រូបចម្លាក់នៅក្នុងប្រាសាទត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រធានបទត្រេកត្រអាលដែលត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយ Kama Sutra របស់ Vatsyayana ។ ថ្មភក់ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាចម្បងក្នុងការសាងសង់ប្រាសាទ។
រចនាបថនាគរ: សាលាសោលន្កិ

សាលាសោលន្កិ 
សាលា សោលន្កិ ឬរចនាប័ទ្មរងនេះមានដើមកំណើតនៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសឥណ្ឌា ជាពិសេសនៅក្នុងរដ្ឋ Gujarat និង Rajasthan ប្រទេសឥណ្ឌា នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ នៅពេលដែលរចនាប័ទ្មរងនេះបានពង្រីក និងអភិវឌ្ឍ ស្តេច សោលន្កិ បានផ្តល់ការគាំទ្រ និងការលើកទឹកចិត្ត។ ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​ដែល​សាងសង់​តាម​រចនាបថ​រង សោលន្កិ គឺ​គ្មាន​រូបចម្លាក់។ ខាងក្នុង និងខាងក្រៅ គភ៌គ្រឹះ និង មណ្ឌប មានទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមក។ ធុង​ទឹក​រាបស្មើ​មួយ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា Surya Kund ត្រូវ​បាន​ជីក​នៅ​ជាប់​ប្រាសាទ​នៃ​រចនាប័ទ្ម​រង​នេះ។ រចនាប័ទ្មរងនេះក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសាលា <i id="mwgA">Māru-Gurjara</i> ឬរចនាប័ទ្មរងចាប់តាំងពីសតវត្សទី 20 ។
រចនាបថនាគរ: សាលា Odisha

សាលា Odisha 
សាលា Odisha ឬរចនាប័ទ្មរងមានដើមកំណើតនៅតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ ភាគខាងកើតប្រទេសឥណ្ឌា ជាពិសេស រដ្ឋឥណ្ឌា បច្ចុប្បន្ន Odisha និង Andhra Pradesh ជាប់ព្រំដែន Odisha ។ សាលា​នេះ ឬ​រចនាបថ​រង​នៃ​ការ​សាងសង់​ប្រាសាទ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​សាលា <i id="mwnw">​កា​លិ​ង​កា</i> ឬ​រចនាប័ទ្ម​រង​។
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: និយមន័យ

និយមន័យ 
រចនាបថ (Style) សំដៅទៅលើសិល្បៈក្នុងការសាងសង់ ឬតុបតែងលំអតាមគំនិតរបស់ព្រះមហាក្សត្រក្នុងការស្ថាបនាប្រាសាទបុរាណ។ ស្ថាបត្យកម្ម ជាសិល្បៈក្នុងការសាងសង់ប្រកបដោយការតុបតែងតាមក្បួនខ្នាត។ សិល្បៈ (សិល្បៈ-សំ-សីប្ប-បា) សំដៅទៅលើការសាងសង់ផ្សេងៗ ជំនាញ ហត្ថកម្មគ្រប់បែបយ៉ាង ដែលមានសោភ័ណ និងប្រកបដោយសិល្ប៍ ពោលគឺធ្វើឱ្យមនុស្សគាប់ចិត្ដ គាប់អារម្មណ៍ ចង់មើល ចង់ឃើញ ចង់ស្ដាប់។ នៅក្នុងសម័យបុរាណ គេបានចែករចនាបថស្ថាបត្យកម្ម ឲ្យដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដែលមានរហូតទៅដល់ ១៣ រចនាបថ (Style) ដែលក្នុងរចនាបថនិមួយៗ មានលក្ខណៈខុសគ្នាទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ។
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: រចនាបថភ្នំដា (គ.ស.វទី១ ដល់គ.ស.វទី៦)

រចនាបថភ្នំដា (គ.ស.វទី១ ដល់គ.ស.វទី៦) 
តាមការធ្វើការកំណាយនៅក្នុងអង្គរបុរី និងនៅអូរកែវ (កម្ពុជាក្រោម) ស្ថាបត្យកម្មនាសម័យអាណាចក្រភ្នំ ត្រូវកំណត់យកប្រាសាទភ្នំដាធ្វើជាគោល និងកំណត់ជារចនាបថភ្នំដា។ ប្រាសាទភ្នំដាស្ថិតនៅក្នុងស្រុកអង្គរបុរី ក្នុងខេត្តតាកែវបច្ចុប្បន្ន។ នៅក្នុងសម័យហ្វូណន ប្រទេសខ្មែរមានទំនាក់ទំនងជាច្រើនជាមួយប្រទេសឥណ្ឌាជាពិសេសក្នុងវិស័យសិល្បៈ។ ក្រៅពីស្ថាបត្យកម្មប្រសាទ នគរភ្នំបានទុកស្នាដៃជាច្រើនខាងរូបដិមា ដែលគេបានជួបប្រទះនៅតំបន់អង្គរបូរី និងទីកន្លែងដទៃជាច្រើនទៀតនៅក្នុងប្រទេសខ្មែរ។ ចំណែកឯកំណាយនៅកំពង់ផែរអូរកែវវិញ បានបង្ហាញពីគ្រឿងឧបករណ៍ និងគ្រឿងអលង្ការ ដែលខ្មែរសម័យនោះបានប្រើប្រាស់ ។
អំពីរចនាបថ

​ស្ថាបត្យកម្ម សង់ពីឥដ្ឋ ថ្មបាយក្រៀម ថ្មភក់ និងឈើ ឬចោះភ្នំតែម្តង។ ប្រាសាទដែលរាប់បញ្ចូលរួមមាន៖
ប្រាសាទភ្នំដា
ប្រាសាទអាស្រមមហាឬស្សី
ប្រាសាទលុងថ្ម

បដិមាសាស្រ្ត មានពីរ(ពុទ្ធដិមា ព្រហ្មញ្ញបដិមា)ដែលធ្វើពីថ្ម និងពីលោហះ ហើយមានជន្ទល់។
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: អំពីរចនាបថ

អំពីរចនាបថ

​ស្ថាបត្យកម្ម សង់ពីឥដ្ឋ ថ្មបាយក្រៀម ថ្មភក់ និងឈើ ឬចោះភ្នំតែម្តង។ ប្រាសាទដែលរាប់បញ្ចូលរួមមាន៖
ប្រាសាទភ្នំដា
ប្រាសាទអាស្រមមហាឬស្សី
ប្រាសាទលុងថ្ម

បដិមាសាស្រ្ត មានពីរ(ពុទ្ធដិមា ព្រហ្មញ្ញបដិមា)ដែលធ្វើពីថ្ម និងពីលោហះ ហើយមានជន្ទល់។
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: រចនាបថសម្បូណ៍ (ពាក់កណ្ដាលស.វ ទី១ នៃគ.សទី ៧)

រចនាបថសម្បូណ៍ (ពាក់កណ្ដាលស.វ ទី១ នៃគ.សទី ៧) 
រចនាបថសម្បូណ៍ គឺស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំ៦១៦-ឆ្នាំ៦៣៥) ដោយមាន រាជធានីឈ្មោះ ឦសានបុរៈ គឺសម្បូណ៍ព្រៃគុក(ខេត្តកំពង់ធំ)ប្រាសាទជាច្រើនដែលគេរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថ សម្បូណ៍មាន ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក ស្ទើរតែទាំងអស់ លើកលែងតែប្រាសាទតោ(ស្ថិតនៅក្នុងរចនាបថគូលែន) កសាងផ្នែកស្ថាបត្យកម្ម ក្នុងរចនាបថសម្បូណ៍និង ក្នុងរចនាបថជាច្រើនបន្ទាប់មកទៀតរហូតមកដល់គ.ស វទី១០ ប្រាសាទមានរាងតូចៗ ធ្វើអំពីឥដ្ឋបូកបាយអធ្វើអំពីកំបោរលាយស្ករ ប៉ុន្ដែបច្ចុប្បន្ននេះ របេះធ្លាក់ស្ទើរអស់ទៅ ហើយ គឺនៅសល់តែឥដ្ឋទទេ។ រីឯចំណែកផ្ដែរ (Linteaul) និងសរសរពេជ្រ (Colonnelte) ធ្វើអំពីថ្មភក់ហើយប្រាសាទទាំងឡាយភាគច្រើនសង់ដោយគ្មានរបៀបរៀបរយ ត្រង់នេះមួយ ត្រង់នោះមួយ។ នៅក្នុងរចនាបថនេះ គេបានប្រទះឃើញ បដិមាភេទស្រី ដែលតាមធម្មតាមានរាងតូច ត្រគាកសាយ ហើយពាក់មកុដរាងមូល ។ ចំណែកឯបដិមាភេទប្រុសវិញ ច្រើនមានរាងធំហើយមាំទៀតផង ។

អំពី
ស្ថាបត្យកម្ម ​​​​​​​តួប្រសាទសង់ពីឥដ្ធក្បាច់ផ្សែងៗសង់ពីថ្មភក់ ដែលប្រាសាទសង់ជាការេ និងចតុកោណ បូកដោយបាយអរ។
សសរពេជ្រ សសរពេជ្រមានរាងមួលនៅខាងចុងរាងប៉ោង និងមានរំយោផ្កា ប្រកបដោយក្បាច់ចិញ្ចៀន។
ផ្តែរ អក្ស័ជាដងធ្នូរដូចទឹករលក។
ហោជាង រាងអក្សរ អ៊ុយផ្កាប់។
បដិមាសាស្រ្ត ដូចនៅភ្នំដារដែរ។
ប្រាសាទទាំងឡាយរាប់បញ្ចូលរួមមាន​ ៖
ក្រុមប្រាសាទខាងជើង
ក្រុមប្រាសាទកណ្តាល
ក្រុមប្រាសាទខាងត្បូង
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: អំពី{{pagename}}

អំពី
ស្ថាបត្យកម្ម ​​​​​​​តួប្រសាទសង់ពីឥដ្ធក្បាច់ផ្សែងៗសង់ពីថ្មភក់ ដែលប្រាសាទសង់ជាការេ និងចតុកោណ បូកដោយបាយអរ។
សសរពេជ្រ សសរពេជ្រមានរាងមួលនៅខាងចុងរាងប៉ោង និងមានរំយោផ្កា ប្រកបដោយក្បាច់ចិញ្ចៀន។
ផ្តែរ អក្ស័ជាដងធ្នូរដូចទឹករលក។
ហោជាង រាងអក្សរ អ៊ុយផ្កាប់។
បដិមាសាស្រ្ត ដូចនៅភ្នំដារដែរ។
ប្រាសាទទាំងឡាយរាប់បញ្ចូលរួមមាន​ ៖
ក្រុមប្រាសាទខាងជើង
ក្រុមប្រាសាទកណ្តាល
ក្រុមប្រាសាទខាងត្បូង
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: រចនាបថព្រៃក្មេង (ពាក់កណ្ដាល ស.វ ទី២ នៃគ.សទី ៧)

រចនាបថព្រៃក្មេង (ពាក់កណ្ដាល ស.វ ទី២ នៃគ.សទី ៧) 
រចនាបថព្រែក្មេង គឺស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ (គ.ស ៦៥៥-៦៨១)ដែលមានរាជធានីនៅអង្គរបូរី។ ប្រាសាទដែលគេបញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន ប្រាសាទព្រៃក្មេង ប្រាសាទស្វាយព្រាហ្មណ៍ (ផ្នែកបុរាណ)។ ស្ថាបត្យកម្ម មានលក្ខណៈប្រហែលគ្នានិងស្ថាបត្យកម្មក្នុងរចនាបថសម្បូណ៍ក្បាច់រចនាលើផ្ដែរច្រើនតែ ក្បាច់ភ្ញីទេស ពោលគឺក្បាច់ផ្កាច័ន្ទន៍ ។ នៅក្នុងរចនាបថនេះ គេច្រើននាំគ្នាកោតសរសើរបដិមាហរិហរៈ ប្រាសាទអណ្ដែត ដែលគេចាត់ទុកថា ស្នាដៃឯកមួយក្នុងសិល្បៈខ្មែរ ព្រោះបដិមានេះបានបង្ហាញឱ្យឃើញថា សិល្បៈករខ្មែរ មាន បច្ចេកទេសខ្ពង់ខ្ពស់ ដោយចេះធ្វើបដិមានេះ ឱ្យមានរាងរៅសមសួនល្អណាស់ ។

អំពី
ស្ថាបត្យកម្ម ឪ្យតម្លៃទៅលើមនុស្សច្រើនជាងធម្មជាតិ ដែលសំណង់ប្រហែលនឹងរចនាបថសំបូរព្រៃគុក
ផ្តែរ អក្ស័ដងធ្នូគ្មានសត្វមក ជំនួសដោយ​ផ្តាតូចពន្ធ័ជុំវិញរូបមនុស្ស។
សសរពេជ្រ មានរាងមូលដដែលប្រហែលនឺងសំបូរព្រៃគុក។
បដិមាសាស្រ្ត ច្រើនតូច ហើយបដិមាស្រីកាច់ចង្កេះ ទម្រក្រចកសេះប្រើសម្រាប់បដិមាដែលមានដៃ៤។
ប្រាសាទដែលរាប់បញ្ចូលសំខាន់ៗ៖
ប្រាសាទព្រៃក្មេង(សៀមរាប)
ប្រាសាទអណ្តែត(កំពង់ធំ)
ទ្វារខាងកើត ប្រាសាទស្រីគ្រប់លក្ខណ៍(ភ្នំបាសិទ្ធ)
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: អំពី{{pagename}}

អំពី
ស្ថាបត្យកម្ម ឪ្យតម្លៃទៅលើមនុស្សច្រើនជាងធម្មជាតិ ដែលសំណង់ប្រហែលនឹងរចនាបថសំបូរព្រៃគុក
ផ្តែរ អក្ស័ដងធ្នូគ្មានសត្វមក ជំនួសដោយ​ផ្តាតូចពន្ធ័ជុំវិញរូបមនុស្ស។
សសរពេជ្រ មានរាងមូលដដែលប្រហែលនឺងសំបូរព្រៃគុក។
បដិមាសាស្រ្ត ច្រើនតូច ហើយបដិមាស្រីកាច់ចង្កេះ ទម្រក្រចកសេះប្រើសម្រាប់បដិមាដែលមានដៃ៤។
ប្រាសាទដែលរាប់បញ្ចូលសំខាន់ៗ៖
ប្រាសាទព្រៃក្មេង(សៀមរាប)
ប្រាសាទអណ្តែត(កំពង់ធំ)
ទ្វារខាងកើត ប្រាសាទស្រីគ្រប់លក្ខណ៍(ភ្នំបាសិទ្ធ)
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: រចនាបថកំពង់ព្រះ (សតវត្សរ៍ទី៨)

រចនាបថកំពង់ព្រះ (សតវត្សរ៍ទី៨) 
រចនាបថនេះ គឺស្ថិតនៅក្នុងសម័យចេនឡាបែកបាក់គ្នាជាពីរ ។ ប្រាសាទដែលគេបញ្ចូលនៅ ក្នុងរចនាបថ នេះមាន ប្រាសាទកំពង់ព្រះ ប្រាសាទអកយំ(ផ្នែកបុរាណ) ប្រាសាទត្រពាំងផុង (ផ្នែកបុរាណ) នៅក្នុងរចនាបថ នេះ ប្រាសាទសឹងតែទាំងអស់សង់ដូចជាសម័យមុនៗ ដែរ គឺសង់រាបនឹងដី លើកលែងតែប្រាសាទអកយំមួយទេ ដែលគេសង់ជាច្រើនជាន់ មានរាងដូចជាចេតិយ ។ ចំណែករូបបដិមាក្នុងចនាបថនេះមានល្អ ខ្លះអាក្រក់ ប៉ុន្ដែ សិល្បៈខ្មែរមានវិវត្ដន៍ពិសេសរបស់ខ្លួន គឺត្រង់សិល្បៈករខ្មែរបានសាងល្បងបំបាត់គោលទម្រ និងទប់របស់បដិមាខ្លះៗ។
អំពីរចនាបថកំពង់ព្រះ
ស្ថាបត្យកម្ម 
ប្រាសាទសង់អំពីឥដ្ធដែលមានលក្ខណះជាប់ទាក់ទងនឹងឥណ្ឌានៅឡើយ សង់ផ្ទាល់នឹងដី។
ផ្តែរ លម្អដោយក្បាច់ស្លឹកឈើយ៉ាងច្រើន មានលំនាំជាមែកឈើមួយបាច់​ ហើយមានរាងមូល។
សសរពេជ្រ មានរាងមូល។
បដិ​មាសាស្រ្ត ហរិហរះច្រើនមាឌធំសម្លៀកបំពាក់មានពីរបែប​ គីសំពត់បែប រចនាបថព្រៃក្មេង(ប្រាសាទអណ្តែត) និងសំពត់ដែលមានជាយ។
ប្រាសាទសំខាន់ៗមាន៖
ប្រាសាទកំពង់ព្រះ(ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង)
ប្រាសាទអកយំ
ប្រាសាទត្រពាំងផុង
ប្រាសាទភ្នំបាសិទ្ធ(ទ្វារខាងលិច)
ប្រាសាទភូមិប្រាសាទ។
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: អំពីរចនាបថកំពង់ព្រះ

អំពីរចនាបថកំពង់ព្រះ
ស្ថាបត្យកម្ម 
ប្រាសាទសង់អំពីឥដ្ធដែលមានលក្ខណះជាប់ទាក់ទងនឹងឥណ្ឌានៅឡើយ សង់ផ្ទាល់នឹងដី។
ផ្តែរ លម្អដោយក្បាច់ស្លឹកឈើយ៉ាងច្រើន មានលំនាំជាមែកឈើមួយបាច់​ ហើយមានរាងមូល។
សសរពេជ្រ មានរាងមូល។
បដិ​មាសាស្រ្ត ហរិហរះច្រើនមាឌធំសម្លៀកបំពាក់មានពីរបែប​ គីសំពត់បែប រចនាបថព្រៃក្មេង(ប្រាសាទអណ្តែត) និងសំពត់ដែលមានជាយ។
ប្រាសាទសំខាន់ៗមាន៖
ប្រាសាទកំពង់ព្រះ(ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង)
ប្រាសាទអកយំ
ប្រាសាទត្រពាំងផុង
ប្រាសាទភ្នំបាសិទ្ធ(ទ្វារខាងលិច)
ប្រាសាទភូមិប្រាសាទ។
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: រចនាបថគូលែន (ដើមសតវត្សទី៩ - ចុងស.វទី ៩)

រចនាបថគូលែន (ដើមសតវត្សទី៩ - ចុងស.វទី ៩) 
រចនាបថនេះស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ (គ.ស ៨០២-៨៥០) ដែល មានរាជធានី នៅជាច្រើនកន្លែង។ ចំពោះប្រាសាទដែលគេរាប់បញ្ចូលនៅក្នុងរចនាបថមានដូចជា ប្រាសាទព្រៃប្រាសាទ ប្រាសាទភ្នំគូលែន ប្រាសាទដំរីទ្រោម ប្រាសាទអូបាង ប្រាសាទខ្ទីងងាប់។ល។ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ធ្លាប់បានគង់នៅប្រទេសជ្វា ហើយនៅក្នុងរាជរបស់ព្រះអង្គ គេបានបង្កើត ពិធីទេវរាជ ថែមទៀតផង។ ដូចនេះហើយទើបសិល្បៈខ្មែរក៏បាន ទទួលឥទ្ធិពលទាំងនេះខ្លះ ដែលជាហេតុនាំឱ្យ មានការកសាងប្រាសាទភ្នំជាដើម។ ជាទូទៅសិល្បៈខ្មែរ ក្នុងសម័យនោះពុំសូវមានក្បាច់រចនាប៉ុន្មានទេ ប៉ុន្ដែ សិល្បករបានបង្កើតនូវភាពថ្មីៗ ជាច្រើនដែលគេឱ្យឈ្មោះថា បុនព្ភពសម័យទី ១ (Lére Renaissance) ក្នុងប្រវត្ដិសិល្បៈខ្មែរ។ ដូចនៅក្នុងសម័យមុន គេសង់ប្រាសាទអំពីឥដ្ឋនៅឡើយ ប៉ុន្ដែគេនិយមស្ថាបនាប្រាសាទ លើភ្នំដើម្បី តម្រូវទៅតាមពិធីទេវរាជ ទស្សនៈនេះហើយ ដែលជាកត្ដានាំឱ្យកើតមានប្រាសាទភ្នំ (Temple Mentange)ជា ច្រើននៅសម័យក្រោយមកទៀត។
អំពីរចនាបថគូលែន(ឆ្នាំ៨០២ ដល់ ឆ្នាំ៨៥០)
ស្ថាបត្យកម្ម ប្រាសាទសង់ពីឥដ្ធបូកដោយបាយអរ ហើយភាគច្រើនមានតួប៉មតែមួយ។
ផ្តែរ ពិបាកចំណាំ តែគេកត់សម្គាល់ឃើញថា គេចម្លងតាមចាស់ រួចប្រឌិតថែមថ្មីៗមួយវិញទៀតបានច្នៃពីបរទេសមកជារបស់ខ្លួន។
សសរពេជ្រ វាមានរាងជា៨ជ្រុង សម្រាប់តួប៉ម​សំខាន់ៗ ចំណែករាងការេ សម្រាប់តួបន្ទាប់បន្សំ។
ហោជាង លំនាំបែបសិល្បៈចម៉្បា និងមានគ្របលម្អដោយស្លឹកឈើ។
បដិមា ​​​​​​​​សូវឃើញមានបដិមាស្រីទេ មានតែបដិមាព្រះវិស្ណុដែលមានដៃ៤កាន់កងចក្រ ដុំមូល ដំបងនិងសង្ខ័។
 
ប្រាសាទសំខាន់ៗ​មានដូចជា៖
ប្រាសាទដំរីក្រាប
ប្រាសាទអ្នកតា
ប្រាសាទអូរផ្អុង
ប្រាសាទក្រហម
ប្រាសាទអាស្រមរោងចិន
ប្រាសាទរូបអារក្ស
ប្រាសាទថ្មដាប់
ប្រាសាទគោកពោធិ
ប្រាសាទឪឡោក
ប្រាសាទភ្នំស្រួច
ប្រាសាទត្រពាំងផុង ប្រាង្គកណ្តាល
ប្រាសាទខ្ទីងស្លាប់
រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ: អំពីរចនាបថគូលែន(ឆ្នាំ៨០២ ដល់ ឆ្នាំ៨៥០)

អំពីរចនាបថគូលែន(ឆ្នាំ៨០២ ដល់ ឆ្នាំ៨៥០)
ស្ថាបត្យកម្ម ប្រាសាទសង់ពីឥដ្ធបូកដោយបាយអរ ហើយភាគច្រើនមានតួប៉មតែមួយ។
ផ្តែរ ពិបាកចំណាំ តែគេកត់សម្គាល់ឃើញថា គេចម្លងតាមចាស់ រួចប្រឌិតថែមថ្មីៗមួយវិញទៀតបានច្នៃពីបរទេសមកជារបស់ខ្លួន។
សសរពេជ្រ វាមានរាងជា៨ជ្រុង សម្រាប់តួប៉ម​សំខាន់ៗ ចំណែករាងការេ សម្រាប់តួបន្ទាប់បន្សំ។
ហោជាង លំនាំបែបសិល្បៈចម៉្បា និងមានគ្របលម្អដោយស្លឹកឈើ។
បដិមា ​​​​​​​​សូវឃើញមានបដិមាស្រីទេ មានតែបដិមាព្រះវិស្ណុដែលមានដៃ៤កាន់កងចក្រ ដុំមូល ដំបងនិងសង្ខ័។
 
ប្រាសាទសំខាន់ៗ​មានដូចជា៖
ប្រាសាទដំរីក្រាប
ប្រាសាទអ្នកតា
ប្រាសាទអូរផ្អុង
ប្រាសាទក្រហម
ប្រាសាទអាស្រមរោងចិន
ប្រាសាទរូបអារក្ស
ប្រាសាទថ្មដាប់
ប្រាសាទគោកពោធិ
ប្រាសាទឪឡោក
ប្រាសាទភ្នំស្រួច
ប្រាសាទត្រពាំងផុង ប្រាង្គកណ្តាល
ប្រាសាទខ្ទីងស្លាប់