navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
បរមរាជាទី៥: សង្គ្រាមកម្ពុជា-ហូឡង់

សង្គ្រាមកម្ពុជា-ហូឡង់ 
Cambodian-Dutch War

បន្ទាប់ពីពញ្ញាចន្ទ ធ្វើរដ្ឋប្រហារយោធា ទម្លាក់ព្រះ បទុមរាជាទី១ រួចមក ក្នុងឆ្នាំ ១៦៤៣ នៃគ.សករាជ កំដៅនៃជម្លោះ​ជាមួយពួកហូឡង់បានចាប់ផ្ដើមកើតឡើងបន្ទាប់ពី ព្រះអង្គចន្ទ បានប្ដូរនូវការលក់នៅជំនួញស្បែកសត្វក្ដាន់ទៅឱ្យក្រុមឈ្មួញជប៉ុនជំនួសវិញ បន្ទាប់មកព្រះអង្គបានបណ្ដោយឱ្យពួកខ្មែរឥស្លាម និងពួកប៉ទុហ្គាល់ ធ្វើការកាប់សម្លាប់និងរឹបអូសទំនិញឈ្មួញហូឡង់តាមអំពើចិត្ត ដោយមិនមានដំណោះស្រាយនោះទេ ហើយព្រះអង្គចន្ទគម្រាមសម្លាប់លោក "វ៉ាន់ រីហ្គេម៉ត" (Van Regemortes) ដោយប្រើដំរីជាន់ថែមទៀតផង ប៉ុន្តែក្រោយមកលោករួចរត់ជាសម្ងាត់ ហើយត្រឡប់ទៅ ក្រុមហ៊ុនហូឡង់ឥណ្ឌាខាងកើតវិញ ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៦៤៣ ក្រុមហ៊ុនហូឡង់ឥណ្ឌាខាងកើត  បានសម្រេចតែងតាំងលោក "វ៉ាន់ រីហ្គេម៉ត" ជារាជទូតផ្លូវការណ៍នៅទីក្រុងបាតាវៀ (Batavia) ដើម្បីចុះផ្ទាល់ទៅប្រទេសកម្ពុជាក្នុងនាមជាកិច្ចការទូត ដោយពួកគេបានលើកនូវសំណើរចំនួនពីរដល់កម្ពុជាដើម្បីជាកិច្ចដោះស្រាយដល់ពួកគេ ដែលសំណើរនោះមានដូចជា៖  
ទី១ ត្រូវផ្ដល់យុត្តិធម៌ដល់ក្រុមនាវឹករបស់ពួកហូឡង់ដែលត្រូវបានសម្លាប់ដោយពួកខ្មែរឥស្លាម និង ពួកប៉ទុយហ្គាល់ ។
ទី២ កម្ពុជាត្រូវសងថ្លៃខូចខាតទំនិញហូឡង់ ដែលត្រូវបានរឹបអូស ដោយពួកខ្មែរឥស្លាម និង ពួកប៉ទុយហ្គាល់ ។  ប៉ុន្តែរាល់សំណើរទាំងអស់ត្រូវបានបដិសេធ ដោយព្រះបាទ អង្គចន្ទអ៊ីប្រាហ៊ីម ។ នៅថ្ងៃទី២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៦៤៣ ជនជាតិហូឡង់ ប្រមាណ៥០នាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅឧដុង្គ និងនៅការិយាល័យពាណិជ្ជកម្មនៅពញាឮ (ខេត្តកណ្ដាល) រីឯនៅភ្នំពេញវិញ ក្រុមនាវឹកហូឡង់ ប្រមាណ៦០នាក់ត្រូវបានឃាត់ខ្លួន ហើយរឹបអូសយកសំពៅ២របស់ហូឡង់ថែមទៀតផង ។ ដើម្បី​ជា​ការ​សង​សឹក ពួហូឡង នៃ​ក្រុង​បាតាវៀ បាន​បញ្ជូន​នាវាចម្បាំងចំនួន៥គ្រឿង ដែលមានទាំងទាហ៊ាន និងនាវិកសរុបចំនួន ៤៣២នាក់ ចេញ​ដំណើរ​មក​កម្ពុជាក្រោមការដឹកនាំរបស់មេបញ្ជាការ "ហារូស"  (Captain Harousse) នាវាចម្បាំងបានមកចតនៅ​ចតុមុខហើយរង់ចាំឱ្យមានការចរចារ ឬ សំណងពីសំណាក់រាជការខ្មែរ ប៉ុន្តែនៅពេលចាំអស់ជាច្រើនខែ ដោយ​គ្មាន​បាន​ទទួល​សំណង​អ្វី​ពី​ព្រះបាទ អង្គចន្ទអ៊ីប្រាហ៊ីម មេបញ្ជាការ​កប៉ាល់​នោះ ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​ថា​ត្រូវ​តែ​បន្ត​ដំណើរតាមទន្លេសាបឆ្ពោះ​ទៅ​រាជធានី​ឧដុង្គ ។ នៅទីបំផុតសង្រ្គាមតាមដងទន្លេសាបបានកើតឡើង ដើមឆ្នាំ ១៦៤៤ នៃគ.សករាជ ទ័ព​ខ្មែរ​បាន​យក​សំរាសឬស្សីយ៉ាង​ច្រើន ទៅ​ដាក់​ឃាំង​រាំង​ផ្លូវ​ទឹក កុំឱ្យសំពៅពួកហូឡង់ចូលមករួច បន្ទាប់មករាជការខ្មែរបាន​យក​កាំភ្លើង​ធំ​ទៅតម្រៀប​ភ្ជង់​ពី​លើ​ច្រាំង​ទន្លេទាំង​សង​ខាង ។ ការ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​បាន​ផ្ទុះ​ឡើង មេបញ្ជាការ​ហូឡង់ ត្រូវ​ស្លាប់ ទាហាន និង​នាវិក ១២០​នាក់​ទៀត ក៏​ត្រូវ​ស្លាប់​ដែរ ក្នុង​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នោះ​ដែរ នាវាចម្បាំង​ហូឡង់មួយ​ទៀត ដែលធ្វើ​ដំណើរ​តាម​ទន្លេ​បាសាក់ ក៏​ត្រូវ​វាយ​ប្រហារ​ដោយ​នាវាចម្បាំង​ខ្មែរ ដែល​មានការជួយទំនុកបម្រុង​ដោយ​ពួក​ប៉ទុយហ្គាល់ ជប៉ុន ចិន និង ​ដឹក​នាំ​ដោយ​ព្រះរាជាអង្គចន្ទអ៊ីប្រាហ៊ីម​ផ្ទាល់​ព្រះអង្គផងដែរ ។ ការប៉ះទង្គិចនៅលើដងទន្លេបាសាក់នេះនាវាចម្បាំង ឈ្មោះថា "ណ័រស្ទែរ៉េ" (Noordsterre) ដែលក្រោមការបញ្ជាផ្ទាល់ពីលោកមេបញ្ជាការ "ដឺ ណិកឃើ" (De Necker) បានបាញ់ប្រហារត្រឡប់មកវិញធ្វើឱ្យនាវាធំៗ ៥គ្រឿងរបស់កម្ពុជាឆេះខូចខាតលិចទៅក្នុងទន្លេផងដែរ ដោយភាគីកម្ពុជាមានព្រៀបជាងខាងពួកហូឡង់ ពួកហូឡង់ក៏សម្រេចចិត្តដកថយ និង បើកសំពៅរត់គេចចេញពីការប្រយុទ្ធឆ្ពោះទៅកាន់សមុទ្រចិនភាគខាងត្បូងផងដែរ ។ Société asiatique (Paris, France) (1871)  Journal asiatique, Contributor: Centre national de la recherche scientifique (France), Publisher: Société asiatique., Original from National Library of the Netherlands
បរមរាជាទី៥: ព្រះរាមចូលសាសន៍

ព្រះរាមចូលសាសន៍ 
The King became Muslims citizen

ក្នុងឆ្នាំ ១៦៤៤ នៃគ.សករាជ ព្រះអង្គចន្ទ បានតែងខ្លួនធ្វើជាប្រជានុរាស្ត្រ ដើម្បីទតមើលពីសកម្មភាពរបស់ប្រជានុរាស្ត្រ អំឡុងពេលទតមើលប្រជារាស្ត្រ ព្រះអង្គបានចាប់ចិត្តប្រតិព័ទ្វលើនារីខ្មែរឥស្លាមម្នាក់ឈ្មោះ "ហ្វាទីម៉ា" នៅភូមិឃ្លាំងស្បែកចំងាយជាង១០គីឡូម៉ែត្រខាងត្បូងកំពង់ហ្លួង (បច្ចុប្បន្ន: ខេត្តកណ្ដាល) ព្រះអង្គបានចូលទៅចែចូវ និង បានយកនាងមកធ្វើជាអគ្គមហេសី ឪពុករបស់នាងមានឈ្មោះថា "ចៅសុន" ត្រូវបានព្រះអង្គលើកយស្តជាចៅពញ្ញាបរទេសរាជ (រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស) ដែលគ្រប់គ្រងលើបណ្ដារប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរដែលកាន់សាសនាឥស្លាម ហើយព្រះអង្គផ្ទាល់ បានប្រកាសប្ដូរសាសនារបស់រដ្ឋ ដោយគោរពប្រតិបិត្តទៅលើសាសនាឥស្លាម ផងដែរ ម៉្យាងទៀតព្រះអង្គបានកាត់នូវស្បែកចុងអង្គជាតិរបស់ខ្លួន ដោយប្ដូរឈ្មោះរបស់ខ្លួនជា "អង្គចន្ទ អុីប្រាហុីម" (Ang Chan Ibrahim) ចំណែកឯប្រជានុរាស្ត្របានប្រសិទ្ធនាមទ្រង់ថា ព្រះរាមចូលសាសន៍ ។ Louis-Frédéric (1977) Encyclopaedia of Asian Civilizations: N-R, Publisher: L. Frédéric, Original from the University of Michigan p.32 ISBN: 2858930503, 9782858930500   Jan M. Pluvier (1995) Historical Atlas of South-East Asia, Volume 3; Volume 8, Publisher: E.J. Brill, Original from the University of Michigan p.147 ISBN: 9004102388, 9789004102385
បរមរាជាទី៥: រដ្ឋប្រហារយោធា

រដ្ឋប្រហារយោធា 
Military coup d'état

ក្នុងឆ្នាំ ១៦៥៣ នៃគ.សករាជ អង្គសូរ ដែលជាបុត្រទី២ របស់សម្ដេចព្រះឧទ័យ បានស្វះស្វែងរកការគាំទ្រ ពីមន្ត្រីថ្នាក់តំបន់ និង ប្រជានុរាស្ត្រ ឱ្យងើបឡើងបះបោរនិង ព្រះបរមរាជាទី៥ ដោយការមិនពេញចិត្តនិងការផ្លាសប្ដូរសាសនារបស់រដ្ឋនេះ ដូចនេះហើយ អង្គសូរ និង អង្គតន់ ដែលជាបុត្រទី៣ របស់សម្ដេចព្រះឧទ័យ បានប្រមូលផ្ដុំកងកម្លាំងរបស់ខ្លួនវាយដណ្ដើមបាន ខែត្រសំរោងទង (បច្ចុប្បន្ន: ខេត្តកំពង់ស្ពឺ) ដើម្បីឈរជើងជាមូលដ្ឋានរបស់ខ្លួន សម្រាប់ការត្រៀមធ្វើរដ្ឋប្រហារយោធាដើម្បីដណ្ដើមយករាជបល្ល័ងផងដែរ ។ ព្រះបរមរាជាទី៥ សោយរាជ្យបានតែ ១៥ឆ្នាំប៉ុនណោះ ព្រះអង្គបានសោយទីវង្គត់ដោយ ព្រះអង្គសូរ ដែលជាបុត្រទី២របស់ សម្ដេចព្រះឧទ័យ បានធ្វើរដ្ឋប្រហារយោធា ទម្លាក់ទ្រង់ចេញពីរាជបល្ល័ងក្នុងឆ្នាំ ១៦៥៧ នៃគ.សករាជ ដោយមានការជ្រោមជ្រែងពីព្រះចៅក្រុងហ្វេ នៃពួកអណ្ណាម ដែលជួយផ្ដល់ទាំងកម្លាំងយោធា និង សម្ភារវុធទៅឱ្យព្រះអង្គសូរ ក្នុងការធ្វើរដ្ឋប្រហារនេះ ហើយព្រះបរមរាជាទី៥ ត្រូវបានពួកអណ្ណាម ចាប់ខ្លួនបញ្ជូនទៅក្រុងហ្វេផងដែរ នេះជាការធ្វើអន្តរាគម៍យោធាលើកដំបូង ដែលព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបើកដៃឱ្យបរទេសលូកដៃចូលកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់កម្ពុជា ។  ក្រោយមកព្រះអង្គសូរ បានប្រកាសឡើងសោយរាជនៅរាជធានីឧដុង្គដែលមានព្រះនាមក្នុងរាជថា ព្រះបរមរាជា រាមារធិបតី ឬ ត្រូវបានគេសម្គាល់ថា ព្រះបរមរាជាទី៦ រីឯព្រះបរមរាជាទី៥ នៅពេលទៅដល់អណ្ណាម បានធ្លាក់ខ្លួនប្រឈួនជាធ្ងន់ក៏សោយទីវង្គត់ ក្នុងឆ្នាំ ១៦៥៨ នៃគ.សករាជ ។ Eng Soth, Lim Yan (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy), Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917   Manomohan Ghosh (1968) A History of Cambodia: From the Earliest Times to the End of the French Protectorate, Publisher: Calcutta Oriental Book Agency, Original from the University of Michigan p.304
បរមរាជាទី៥: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
បរមរាជាទី៦

បរមរាជាទី៦ 250px រជ្ជកាល ១៦៥៨-១៦៧២
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ១៦៥៨រាជសម័យ សម័យកាលឧដុង្គព្រះនាមពេញព្រះបាទសម្ដេច ព្រះបរមរាជាធិរាជ រាមារធិបតីមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា  ក្សត្រមុន បរមរាជាទី៥រាជបន្ត បទុមរាជាទី២សន្តិវង្ស រាជវង្ស​ឧដុង្គប្រសូត្រ ១៦៣២  បុត្រ 
 អង្គជី 
 អង្គធីតា
 អង្គស៊ូចូលទីវង្គត់ ១៦៧២ ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និកាយថេរវាទ
(Buddha Theravada)

បរមរាជាទី៦ ឬ អង្គសូរ (អង់គ្លេស: Borom Reachea VI) or (Ang Sour) (ប្រ.ស|គ.ស ១៦៣២-១៦៧២) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៦៥៨-១៦៧២) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ នៅរាជធានីឧដុង្គ ព.សករាជ ២២០២ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៦៥៨ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៥៨១ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះបរមរាជាធិរាជ រាមារធិបតី" ព្រះអង្គជាបុត្រាទី៣ នៃ សម្ដេចព្រះឧទ័យ ដែលបានធ្វើរដ្ឋប្រហារយោធារ ដណ្ដើមយកព្រះរាជបល្ល័ងពី ព្រះបរមរាជាទី៥ ក្នុងឆ្នាំ ១៦៥៨ នៃគ.សករាជ នៅក្នុងរាជរបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គបានប្ដូរសាសនារបស់រដ្ឋ ដោយត្រឡប់មកជឿលើ ព្រះពុទ្ធសាសនា វិញផងដែរ ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
បរមរាជាទី៦: ទំនាស់ខ្មែរ-អណ្ណាម

ទំនាស់ខ្មែរ-អណ្ណាម 
Khmer-Annamites conflict

ក្រោយពេលព្រះអង្គសូរ ធ្វើរដ្ឋប្រហារយោធារទម្លាក់ ព្រះបរមរាជាទី៥ ដើម្បើដណ្ដើមយករាជបល្ល័ងដោយមានការជ្រោមជ្រែងពីពួកអណ្ណាមក្នុងពេលនោះ នៅឆ្នាំ ១៦៥៨នៃគ.សករាជ ដដែល ព្រះចៅក្រុងអណ្ណាមបានស្នើសុំកាន់កាប់លើក្រសួងគយរបស់កម្ពុជា ក្នុងដែនដីចំនួនពីររបស់កម្ពុជា ដែលព្រះចៅអណ្ណាមបានខ្ចីក្នុងរាជព្រះបាទ ជ័យជេស្ឋាទី២ ដោយអណ្ណាមសុំសិទ្ធទារពន្ធលើជនជាតិរបស់ខ្លួនដែលចាប់មករស់នៅតំបន់ទាំងពីរនេះកាន់តែច្រើនឡើងៗ ដើម្បីប្រមូលទ្រព្យធនទប់ទល់និងការឈ្លានពាន របស់ពួកយួនតុងកឹង ភាគខាងជើង ដែលបានបង្កើនការវាយលុកលើពួកអណ្ណាមជាបន្តបន្ទាប់ ដោយការជំពាក់គុណអណ្ណាម ក្នុងការជួយជ្រោមជ្រែងទ្រង់ដើម្បីដណ្ដើមរាជ្យកន្លងមក ព្រះអង្គសូរបានយល់ព្រមនៅសំណើរនេះ ។ ក្រោយមកមិនយូរប៉ុន្មាន នៅចុងឆ្នាំ ១៦៥៨ នៃគ.សករាជ អណ្ណាម បានគូរបន្ទាត់ព្រំដែនជាឯកតោភាគី ដោយរំលោភយកទឹកដីកម្ពុជា ត្រង់ចំនុច ខេត្តអូរកាប់ នៃស្រុកបារៀ (បច្ចុប្បន្ន: Ba Ria - Vung Tau) ដែលសំអាងថាមានប្រជាជនរបស់ខ្លួនជាច្រើនបានរស់នៅទីនោះជាយូរមកហើយ រីឯភាគីកម្ពុជាពេលនោះមិនយល់ស្របនោះទេ បានបើកការវាយប្រហារនិងបានដុតបំផ្លាញផ្ទះប្រជាជនអណ្ណាមអស់ ២០០០ (២ពាន់ខ្នង) នៅបារៀ ដូចនេះ កម្ពុជា និង អណ្ណាម បានប្រកាសផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងនិងគ្នាចាប់ពីពេលនោះមក ។ Société asiatique (Paris, France) (1871)  Journal asiatique, Contributor: Centre national de la recherche scientifique (France), Publisher: Société asiatique., Original from National Library of the Netherlands
បរមរាជាទី៦: សង្គ្រាមកម្ពុជា-អណ្ណាម

សង្គ្រាមកម្ពុជា-អណ្ណាម 
Cambodia-Annam War

គ.សករាជ ១៦៥៩ ស្ដេចថ្មីអណ្ណាមនាម "ង្វៀងតុង" បានបញ្ជារឱ្យលើកទ័ពជើងទឹក ៣០,០០០ (៣មុឺននាក់) វាយចូលកម្ពុជា កងទ័ពជើងទឹកអណ្ណាមបានឡើងគោកតាមដងទន្លេសាប មានបំណងចង់ឡោមព័ទ្ធក្រុងឧដុង្គ ពេលនោះ ព្រះបរមរាជាទី៦ នៃអង្គសូរ បានតែងតាំងព្រះ ស្រីជ័យជេដ្ឋ ដែលជាបុត្ររបស់ ព្រះបរមរាជាទី៥ ឱ្យដឹកនាំទ័ពចំនួន ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ទៅទប់ទល់និងកងទ័ពអណ្ណាមក្នុងពេលនោះ ព្រះស្រីជ័យជេដ្ឋ បានបង្កប់ទ័ពជា ២កងពល កងពលទី១ ចូលច្បាំងនិងកងទ័ពអណ្ណាមត្រូវធ្វើចាញ់ដកថយ រហូតមកដល់ជំរុំទ័ពជិតក្រុងឧដុង្គ ហើយឱ្យពលសេនាត្រៀមថ្នាំបំពុលដាក់ចូលម្ហូបហារ ដែលត្រៀមធ្វើជាបាក់ទ័ពរត់ចោលជំរុំ ដូចការគ្រោងទុក កងទ័ពអណ្ណាមវាយចូលមកដល់ជំរុំទ័ពនៅពេលល្ងាច អស់កម្លាំងក៏យកបាយទឹកទាំងនោះចែកគ្នាហូប ក៏បណ្ដាលឱ្យកងទ័ពពុលស្លាប់អស់ជាច្រើន ព្រះស្រីជ័យជេដ្ឋ យល់សេចក្ដីដូចនេះក៏ប្រកាសឱ្យកងទ័ពទាំងពីរកងចូលកាប់សម្លាប់កងទ័ពអណ្ណាម ស្លាប់ស្ទើរគ្មានសល់ ដោយទទួលបានជ័យជំនះនេះ ព្រះបរមរាជាទី៦ នៃអង្គសូរ បានផ្សំផ្គុំបុត្ររបស់ទ្រង់អង្គធីតា ជាមួយនិង ព្រះស្រីជ័យជេដ្ឋ ដោយតែងតាំងក្នុងឋានៈជាព្រះរាជសុនិសា (កូនប្រសារ) របស់អង្គព្រះមហាក្សត្រ ។ Eng Soth, Lim Yan (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy), Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917
បរមរាជាទី៦: ការស្ដារទំនាក់ទំនង កម្ពុជា-ហូឡង់

ការស្ដារទំនាក់ទំនង កម្ពុជា-ហូឡង់ 
Restoration of Cambodia-Dutch relations

នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦៦៧ នៃគ.សករាជ ដើម្បីស្ដារទំនាក់ទំនងការទូតរវាង កម្ពុជា និង ហូឡង់ ឡើងវិញ ព្រះបរមរាជាទី៦ បានរាជានុញាតឱ្យពួកឈ្មួញហូឡង់ បើកគ្រឹះស្ថានជំនួញរបស់ខ្លួនឡើងវិញនៅកម្ពុជា ក្រុមឈ្មួញរបស់ហូឡង់បានបើកធ្វើសកម្មភាពនៃជំនួញរបស់ខ្លួនឡើងវិញ នៅកំពង់ហ្លួង ដែលស្ថិតនៅ ស្រុកពញាឮ ខេត្តកណ្ដាល ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ លោក "ហ្សោហាន់នេស បេសេលម៉ែន" (Johannes Besselman) យ៉ាងណាគ្រឹះស្ថានជំនួញរបស់ហូឡង់ តែងមានការប៉ះទង្គិចគ្នាជាមួយនិងពួកឈ្មួញចិនជាញឹកញាប់ផងដែរ ។ ក្នុងគ្រានោះដែរ មានជនម្នាក់ឈ្មោះ បារ៉ែន បានតាំងខ្លួនឯងជាស្ដេចត្រាញ់ និងមានគម្រោងចង់ដណ្ដើមរាជ្យសម្បត្តិពី ព្រះបរមរាជាទី៦ នៃអង្គសូរ, ដូចនេះ ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យលើកទ័ពទៅបង្ក្រាប ហើយចាប់បានជននោះមកប្រហារជីវិត, បន្ទាប់មកទ្រង់ បានតែងតាំង ព្រះអង្គតន់ ដែលជាព្រះអនុជ ជាឧភយោរាជ ។ នៅក្នុងគ.ស ១៦៧២ ព្រះអង្គទ្រង់សព្វព្រះទ័យ 
ផ្សំផ្គុំបុត្រី អង្គស្រីធីតា និង ក្មួយនាម ព្រះស្រីជ័យជេដ្ឋ ជាបុត្រារបស់ព្រះ អង្គនន់, ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន ក្នុងប៉ុន្មានខែក្រោយមក ព្រះស្រីជ័យជេដ្ឋ ដែលជាបុត្រប្រសារ បានបញ្ជូនបក្សពួកឱ្យចូលមកក្នុងព្រះបរមរាជវាំង លួចធ្វើគុតព្រះអង្គសូរ ដែលជាព្រះបិតាថ្លៃសុគត់ទៅ ចំណែកឯព្រះឧភយោរាជ អង្គតន់ ច្បាំងចាញ់ ក៏ភៀសព្រះអង្គទៅស្រុកអណ្ណាម ជាមួយក្មួយព្រះអង្គនាម អង្គនន់ទី២ ដែលជាបុត្ររបស់ ព្រះអង្គអ៊ឹម ហើយព្រះស្រីជ័យជេដ្ឋ ក៏ឡើងសោយរាជដោយមានព្រះនាម ក្នុងរាជថាព្រះ បទុមរាជាទី២ ។  Bernard Philippe Groslier (2006) Angkor and Cambodia in the Sixteenth Century: According to Portuguese and Spanish Sources, Translated: by Michael Smithies, Publisher: Orchid Press, Original from the University of Michigan p.186 ISBN: 9745240532, 9789745240537
បរមរាជាទី៦: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
បរមរាជាធិរាជទី២

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata

បរមរាជាធិរាជទី២  (    ) គឺជាស្តេចអយុធ្យា ពីឆ្នាំ១៤៨៨ ដល់១៤៩១។ លោកជាបុត្រារបស់បរមត្រៃលោកនាថ ហើយបានបម្រើការជាអ្នករាជានុសិទ្ធិរបស់បរមត្រៃលោកនាថ នៅអយុធ្យា កំឡុងពេលបិតារបស់លោកធ្វើយុទ្ធនាការប្រឆាំងនឹងឡានណា នៅភាគខាងជើង។ បរមត្រៃលោកសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ១៤៨៨ ហើយ​ព្រះបាទ​បរម​រាជា​ធិរាជ​ឡើង​សោយ​រាជ្យ​ជំនួស​បិតា​របស់​ព្រះអង្គ។ ពេលឡើងសោយរាជ្យ ទ្រង់បានផ្លាស់រាជធានីត្រឡប់ទៅអយុធ្យាវិញ។ រាជបល្ល័ង្ករបស់សុខោទ័យ នៅភីតសានុលោក ត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយព្រះអង្គម្ចាស់ជេដ្ឋាធិរាជ ដែលជាប្អូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គ។ Rajanubhab, D., 2001, Our Wars With the Burmese, Bangkok: White Lotus Co. Ltd.,  

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ រជ្ជកាលរបស់ទ្រង់មានរយៈពេលខ្លី។ ទ្រង់​បាន​បញ្ជូន​ទ័ព​សៀម​ទៅ​ដណ្តើម​យក​ក្រុងមន ​នៃ​ក្រុងដាវៃ ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៤៩១ ហើយ​សោយ​ទិវង្គត​នៅ​ឆ្នាំ​ដដែល។

ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ជេដ្ឋាធិរាជ​ស្នង​រាជ្យ​បន្ត​ទៀត​ជារាមាធិបតីទី២ ។ Chakrabongse, C., 1960, Lords of Life, London: Alvin Redman Limited
បរមរាជាធិរាជទី៣

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata

បរមរាជាធិរាជទី៣  (    ) គឺជាស្តេចអយុធ្យា ពីឆ្នាំ១៤៨៨ ដល់១៤៩១។ លោកជាបុត្រារបស់បរមត្រៃលោកនាថ ហើយបានបម្រើការជាអ្នករាជានុសិទ្ធិរបស់បរមត្រៃលោកនាថ នៅអយុធ្យា កំឡុងពេលបិតារបស់លោកធ្វើយុទ្ធនាការប្រឆាំងនឹងឡានណា នៅភាគខាងជើង។ បរមត្រៃលោកសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ១៤៨៨ ហើយ​ព្រះបាទ​បរម​រាជា​ធិរាជ​ឡើង​សោយ​រាជ្យ​ជំនួស​បិតា​របស់​ព្រះអង្គ។ ពេលឡើងសោយរាជ្យ ទ្រង់បានផ្លាស់រាជធានីត្រឡប់ទៅអយុធ្យាវិញ។ រាជបល្ល័ង្ករបស់សុខោទ័យ នៅពិស្ណុលោក ត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយព្រះអង្គម្ចាស់ជេដ្ឋាធិរាជ ដែលជាប្អូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គ។ Rajanubhab, D., 2001, Our Wars With the Burmese, Bangkok: White Lotus Co. Ltd.,  

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ រជ្ជកាលរបស់ទ្រង់មានរយៈពេលខ្លី។ ទ្រង់​បាន​បញ្ជូន​ទ័ព​សៀម​ទៅ​ដណ្តើម​យក​ក្រុងមន ​នៃ​ក្រុងដាវៃ ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៤៩១ ហើយ​សោយ​ទិវង្គត​នៅ​ឆ្នាំ​ដដែល។

ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ជេដ្ឋាធិរាជ​ស្នង​រាជ្យ​បន្ត​ទៀត​ជារាមាធិបតីទី២ ។ Chakrabongse, C., 1960, Lords of Life, London: Alvin Redman Limited
បរមរាជារាមាធិបតី

​

ព្រះបាទបរមរាជារាមាធិបតី រឺ ពញាសួស្តិ៍ រឺ បរមរាជាទី១ (គ.ស ៦២៦-១០៧៤) រជ្ជកាល (គ.ស ១០២៦-១០៧៤) ព្រះបាទត្រសក់ផ្អែម​ ​ព្រះ​មហាក្រ​ត្រ​ខ្មែរ​ទី​២៧​ ​មាន​អាថ៌​កំបាំង​ច្រើន​ក្នុង​ប្រវត្ដិ​ព្រះ​អង្គ​ ​ដែល​គេ​ពុំ​អាច​ដឹង​ ​និង​យល់​បាន​ឡើយ។​ ​អាថ៌​កំបាំង​ក៏​មាន​ច្រើន​ដែរ​ ​ចំពោះ​ព្រះមហាក្សត្រ​ដែល​សោយរាជ្យ​បន្ទាប់​ពី​ព្រះ​អង្គ។​ ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​សរសេរ​ថា​ពញាសួស្តិ៍​ ​ដែល​ត្រូវជា​ប្អូន​ ​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ដ​ពី​បង​នៅ​ឆ្នាំខាល​ ​ព.ស ​១៥៧២ ត្រូវជា​ម.ស​​ ៩៤៨, ច.ស​៣៨៨ និង​ត្រូវជា​គ.ស ១០២៦។  កាលនោះ​តា​សួស្តិ៍​ ​មាន​អាយុ​ ៤០០ ​ឆ្នាំ។​ ​ព្រះ​អង្គ​ទទួល​ព្រះ​បរម​នាម​ព្រះបាទ​បរមរាជា​រាមាធិបតី។​ ព្រះ​អង្គ​បាន​តែងតាំង​ក្មួយ​ ​ព្រះ​សិរីរត្ន​ ​ជា​ឧបរាជ។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ចូល​ទិវង្គត​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​ ​៤៤៨​ឆ្នាំ។ បន្ទាប់ ​មក​ ​គឺ​ព្រះ​សិរីរតន៍​ ​ព្រះ​លំពង្ស​ ​ព្រះរាជឱង្ការ ​ព្រះ​ស្រីសុរិយោពណ៌​ ​ដែល​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​ជា​លំដាប់លំដោយ​រៀង​មក។ សម្ដេចព្រះមហាឧបរាជ ពញាសួស្តិ៍ ស្ដេចឡើងសោយរាជ្យ ស្នងសម្ដេចព្រះបរមជេដ្ឋាធិរាជ ទ្រង់ព្រះនាមថា ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះឱង្ការ ព្រះបរមរាជាមាធិបតី ទ្រង់ប្រទានឲ្យ ព្រះសិរីរតន៍ឡើងជាមហាឧបរាជ។ ព្រះបរមបពិត្រ ស្ដេចឲ្យប្រជុំ សាមលរាជចូលមកធ្វើព្រះសុមេរុ ថ្វាយព្រះសពសម្ដេចព្រះជេដ្ឋា ជាឧឡារិក សន្ធឹកមហិមា៣៧ថ្ងៃ ជាសូរេចការបុណ្យ។
បរមរាជារាមាធិបតី: ក្នុងរាជ្យ

ក្នុងរាជ្យ

ចាប់តាំងពីព្រះអង្គ បានឡើងសោយរាជ្យវេលាណាមក ព្រះបរមបពិត្រពញាសួស ព្រះអង្គទ្រង់ប្រព្រឹត្តដោយយុត្តិធម៌ ឥតមានល្អៀងពី ព្រះរាជបណ្ដាំ ដែលសម្ដេចព្រះជេដ្ឋា ទ្រង់ផ្ដាំទាំងប៉ុន្មានៗ ក៏ទ្រង់ធ្វើតាមគ្រប់ជំពូក។ ព្រះអង្គចំណាយព្រះរាជទ្រព្យ ឲ្យសាងវត្តអារាម ឲ្យជួសជុលព្រះអារាម ដែលពុកបាក់បែកនោះប្រមាណជាង ១០០ ព្រះវិហារ។ រាស្ត្រប្រជា ក្នុងព្រះរាជាណាចក្រ បានសុខសប្បាយគ្រប់គ្នា, ភ្លៀងក៏ធ្លាក់ត្រូវរដូវ រាស្ត្រធ្វើស្រែចំការ បានផលច្រើន, ផលប្រយោជន៍ក្នុងព្រះនគរ ក៏ចម្រើនច្រើន។

ក្នុងឆ្នាំចទោស័ក ព.ស. ១៦១៤ គ.ស ១០៧០, ម.ស ៩៩២, ច.ស ៤៣២ ព្រះអង្គសោយរាជ្យបាន ២២ឆ្នាំ មានម្នាក់ឈ្មោះ ជៃ បានទៅតាំងសិល្ប៍នៅភ្នំខ្ជោល ហើយលើកខ្លួនជាអ្នកមានបុណ្យ។ លុះការណ៍នេះ បានជ្រាបដល់ព្រះបរមបពិត្រហើយ, ស្ដេចក៏ត្រាស់ប្រើសម្ដេចចៅពញាចក្រី, សម្ដេចចៅពញាក្រឡាហោម ឲ្យលើកយោធាទាហានទៅប្រាបប្រាម។ សេនាទាហាន ចាប់បានខ្លួនសិល្ប៍ជៃ ហើយក៏ប្រហារជីវិតទៅ។ លុះបានជោគជ័យសព្វគ្រប់ហើយ មេទ័ពទាំងពីរនោះ ក៏ចូលមកក្រាបបង្គំទូល តាមកិច្ចការ។ ព្រះបរមបពិត្រ ទ្រង់ជ្រាបហើយ ទ្រង់ព្រះអំណរណាស់ ទ្រង់ប្រទានរង្វាន់ នាយទ័យ នាយកង តាមគុណបំណាច់ ដែលប្រើបាន។ ព្រះនគរក៏បានសុខក្សេមក្សាន្តតរៀងមកទៀត។

សម្ដេចព្រះបរមរាជា រាមាធិបតី ពញាសួស ជាស្ដេចអា ឥតព្រះរាជបុត្រសោះ។ លុះព្រះអង្គសោយរាជ្យបាន ៤៨ឆ្នាំ ទ្រង់ប្រឈួនរោគជាទម្ងន់ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ឲ្យហៅព្រះសិរីរតន៍ មហាឧបរាជ មកផ្ដាំថា : រាជសម្បត្តិនេះ ឲ្យចៅគ្រប់គ្រងតទៅ​ តាមព្រះរាជបណ្ដាំ សម្ដេចព្រះបរមជេដ្ឋា ជាសម្ដេចព្រះបិតាចៅ។ បើចៅសោយរាជ្យហើយ សូមឲ្យចៅ ជួយទំនុកបំរុងព្រះពុទ្ធសាសនា និងការផែនដីឲ្យមាំមួន តាមសេចក្ដីប្រព្រឹត្តរបស់សម្ដេចព្រះវរបិតានៃចៅ កុំឲ្យឃ្លៀងឃ្លាត។

ទ្រង់ព្រះបណ្ដាំហើយ សម្ដេចព្រះបរមបពិត្រ ស្ដេចសុគតទៅ។ មន្ត្រីទាំងឡាយអញ្ជើញព្រះសព តម្កល់ក្នុងព្រះកោដ្ឋហើយ ក៏អញ្ជើញព្រះសិរីរតន៍ ឲ្យឡើងសោយរាជ្យ។

អ្នកស្រាវជ្រាវសូមជំរាបថា អំពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះ ព្រះរាជពង្សាវតារ ដែលតម្កល់ទុកក្នុងព្រះរាជបណ្ណាល័យនោះ ពុំបានពណ៌នាទេ។ បើតាមឯកសារនេះ ព្រះសន្តតិវង្ស ជាតំណពីព្រះបាទត្រសក់ផ្អែមមក គឺព្រះនិព្វានបាទ។ ឯកសារដទៃទៀត ដែលយើងមានក្នុងពេលឥឡូវនេះ "ក៏មិនឃើញមានព្រះនាមព្រះអង្គដែរ"។
បរមរាមាទី១

បរមរាមាទី១ 250px រជ្ជកាល ១៣៦៩-១៣៧២
(ចក្រភពខ្មែរ)គ្រងរាជ១៣៦៩រាជសម័យ ចុងសម័យកាលអង្គរព្រះនាមពេញ​​​ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាមាមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា ក្សត្រមុន ស្រីសុរិយោវង្សរាជបន្ត ធម្មរាជាទី១សន្តិវង្ស រាជវង្ស​អង្គរប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រា  ចូលទីវង្គត់ ១៣៧២ ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និង ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា  លទ្ធិ​ជំនឿ ជំនឿ​លើពពួកទេវតា 
បរមរាមាទី១ (អង់គ្លេស: Borom Reamea I) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៣៧២) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៣៦៩-១៣៧២) ព្រះអង្គជាព្រះរាជបុត្រ របស់ ព្រះស្រីសុរិយោវង្ស ទ្រង់ឡើងសោយរាជសម្បត្តិក្នុងឆ្នាំច ឯកស័ក ព.សករាជ ១៩១៣ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៣៦៩ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១២៩២ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាមា" ទ្រង់បានឡើងសោយរាជ្យហើយ ព្រះអង្គក៏ប្រជុំចៅហ្វាយស្រុកតូចធំ ចូលមកធ្វើព្រះមេរុ បូជាព្រះបរមសព ព្រះបិតា ជាស្រេចហើយ ព្រះអង្គសោយរាជ្យបានរយៈពេលតែ ៣ឆ្នាំ ប៉ុនណោះ ក៏លើកទ័ពចេញច្បាំងនិងទ័ពសៀម ហើយសោយទីវង្គត់ក្នុងសង្គ្រាម មន្ត្រីក៏លើកព្រះបរមសព តម្កល់ក្នុងព្រះកោដ្ឋជាស្រេចហើយ ក៏អញ្ជើញ ព្រះធម្មរាជាទី១ គ្រងរាជបន្តពីព្រះអង្គ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៧៣ នៃគ.សករាជ ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique: ou recueil de mémoires d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 18, Publisher: Society, Original from the Bavarian State Library   Treng Nga (1973) Khmer History Volume 2, Publisher: Khmer Mon Institute, Publication: Center for Khmer Studies Library p.198
បរមរាមាទី១: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
បរមរាមាទី២

បរមរាមាទី២ 250px រជ្ជកាល ១៥៩៤-១៥៩៦
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ​ ១៥៩៤រាជសម័យ សម័យកាលស្រីសន្ធរព្រះនាមពេញ​​​ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាមាជើងព្រៃ    មរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា  ក្សត្រមុន ជ័យជេស្ឋាទី១រាជបន្ត បរមរាជាទី៣សន្តិវង្ស រាជវង្ស​លង្វែកប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រា  បុត្រ មិនមានកំណត់ត្រាចូលទីវង្គត់ ១៥៩៦  ជំនឿសាសនា ពុទ្ធសាសនា ហិនយាន 

បរមរាមាទី២ ឬ ព្រះរាមជើងព្រៃ (អង់គ្លេស: Borom Reamea II) or (Preah Ream Cheung Prey) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៥៩៦) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៥៩៤-១៥៩៦) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍នៅ រាជធានីស្រីសន្ធរ ព.សករាជ ២១៣៨ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៥៩៤ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៥១៧ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាមាជើងព្រៃ" ព្រះអង្គឡើងសោយរាជ ក្រោយពេលលើកទ័ពកំចាត់សៀមនៅក្រុងលង្វែក ហើយព្រះអង្គបានផ្លាសរាជធានីទៅ ស្រីសន្ធរ (Srey Sonthor) ខេត្តកំពង់ចាម បង្កើតសម័យកាលថ្មី ហៅថាសម័យកាលស្រីសន្ធរ វត្តមាននៃសម្លៀកបំពាក់អាវបំពុង ត្រូវបានចាប់ផ្ដើមផងដែរ ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
បរមរាមាទី២: កំចាត់ទ័ពសៀម

កំចាត់ទ័ពសៀម 
Defeat the Siamese army

ក្រោយពេលសៀមវាយបែកក្រុងលង្វែក សៀមបានដកទ័ពធំត្រឡប់ទៅវិញ និង បានរក្សាកងទ័ព ៧,០០០ (៧ពាន់នាក់) ឱ្យនៅកាន់កាប់ក្រុងលង្វែក រហូតដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៥៩៣ ព្រះរាមជើងព្រៃ បានលើកទ័ពចំនួន ៣០,០០០ (៣មុឺននាក់) ចែកទ័ពជា ៤កងពល កងពលទី១ មានចំនួន ៥,០០០ (៥ពាន់នាក់) ចេញទៅបោះទ័ពនៅ ខេត្តបាត់ដំបង កងពលទី២ មានចំនួន ៥,០០០ (៥ពាន់នាក់) ចេញទៅបោះទ័ពនៅ ខេត្តទ្រាំង (បច្ចុប្បន្ន: ខេត្តតាកែវ) កងពលទី៣ មានចំនួន ១០,០០០ (១មុឺននាក់) ចេញទៅបោះទ័ពនៅ ស្រុកបរិបូរណ៍ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង កងទ័ពទាំងបីកងត្រៀមវាយស្ទាក់សម្លាប់កងទ័ពសៀម កងពលទី៤ មានចំនួន ១០,០០០ (១មុឺននាក់) ជាកងទ័ពរបស់ ព្រះរាមជើងព្រៃ បានចេញពីចតុមុខ បើកការវាយប្រហារ ទៅកាន់កងទ័ពសៀមនៅក្រុងលង្វែក ទ័ពសៀមដែលមានចំនួនតិចជាង មិនអាចទប់ទល់បាន បានរត់ភៀសខ្លួន ទៅដល់ស្រុកបរិបូរណ៍ ក៏ប៉ះនិងទ័ពបង្កប់ ចំនួន ១០,០០០ (១មុឺននាក់) ស្ទាក់កាប់សម្លាប់កងទ័ពសៀមបន្ថែមទៀត កងទ័ពសៀមដែលមានចំនួនតិចតួចមិនដល់ ១ពាន់នាក់ផង បានរត់ភៀសខ្លួនទៅដល់ ខេត្តបាត់ដំបង ត្រូវទ័ពបង្កប់ចំនួន ៥ពាន់នាក់ ស្ទាក់កាប់សម្លាប់កងទ័ពសៀមស្លាប់ស្ទើរគ្មានសល់ ក្រោយកំចាត់ទ័ពសៀមចេញពីកម្ពុជាហើយ ព្រះរាមជើងព្រៃ បានផ្លាសរាជធានីមកស្រីសន្ធរ និង បានប្រកាសសោយរាជជាផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ នៃគ.សករាជ និងបង្កើតបានសម័យកាលថ្មីមួយហៅថា សម័យកាលស្រីសន្ធរ ។ Eng Soth, Lim Yan (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy), Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917 ​
បរមរាមាទី២: ការធ្វើឃាត ព្រះបរមរាមាទី២

ការធ្វើឃាត ព្រះបរមរាមាទី២ 
The Assassination of Borom Reamea II

តាមរយៈកំណត់ត្រារបស់លោក ឡូវីស វេឡូ (Luvis Velo) ដែលជាជនជាតិអេស្ប៉ាញ បានកត់ត្រាអំពីព្រឹត្តិការណ៍ នៃការធ្វើឃាត ព្រះបរមរាមាទី២ ដែលជាព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា ដែលត្រូវបានលោក ឌីអុីហ្គូ បេឡូសូ (Diego Beloso) ដែលជាបេសកជនរបស់ ព្រះសត្ថាទី១ ដែលត្រឡប់ពីដែនម៉ានីឡា  មកដល់ប្រទេសកម្ពុជាវិញក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៦ នៃគ.សករាជ ដែលបានមើលឃើញថា រាជធានីលង្វែក ត្រូវបានសៀមវាយបែករួចទៅហើយ ហើយកម្ពុជាពេលនេះបានដឹកនាំដោយស្ដេចថ្មីព្រះនាម ព្រះរាមជើងព្រៃ ។ លោក បេឡូសូ បានសើបសួរពីក្រុមសាច់ញាតិ ព្រះសត្ថា ទើបដឹងថា បុត្រទី២ របស់ទ្រង់ព្រះនាម ពញ្ញាតន់ នៅរស់រានមាជីវិត នៅឡើយហើយពេលនេះទ្រង់កំពុងស្នាក់នៅ ប្រទេសឡាវ ។ លោក បេឡូសូ បានត្រឡប់មកវិញក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែលោកមិនមានតួនាទីឋានៈ នៅក្នុងកិច្ចការរដ្ឋបាលនោះទេ ដោយអាក់អន់ចិត្តនិង ព្រះបរមរាមាទី២ លោក បេឡូសូ បានរៀបឧបាយកលធ្វើឃាតព្រះបរមរាមា ដោយថ្វាយសារលិខិត សុំចូលជួប ព្រះបរមរាមាទី២ ជាមួយនិងព្រះដង្វាយថ្វាយនូវរឿងបណ្ដាការមួយចំនួន លោក បេឡូសូ បានចាត់បក្សពួក ២៤នាក់ ឱ្យសែងហឹបបណ្ដារការចូលជួបព្រះបរមរាមាទី២ លោក បេឡូសូ និង បក្សពួកបានលួចដាក់នៅស្វៃកាំភ្លើងជាប់នូវតាមខ្លួនផងដែរ ឆ្មាំយាមរាជវាំងមិនបានឆែកឆេរតឹងរឹងនោះទេ ត្បិតស្មានថាក្រុមលោក បេឡូសូ មកមានបំណងល្អ និង មកដើម្បីរឹតចំណងមិត្តភាពជាមួយព្រះរាជា អំឡុងពេលដែលបើកហឹបថ្វាយគ្រឿងបណ្ដាការទៅកាន់ ព្រះបរមរាមា លោក បេឡូសូ បានលួចបាញ់ប្រហារព្រះមហាក្សត្រ ត្រូវចំព្រះឱរ៉ា (ដើមទ្រូង) ដួលស្លាប់មួយរំពេច ហើយទ្រង់បានសោយទីវង្គត់ក្នុងពេលនោះ ឯក្រុមមន្ត្រី និង ពួកក្រមការរាជវាំង ក៏ត្រូវក្រុមលោក បេឡូសូ បាញ់ស្លាប់អស់ជាច្រើនផងដែរ ដោយសារតែលោក បេឡូសូ មានសារលិខិតជាបេសកជន ដែមានត្រាបញ្ជារអតីតព្រះមហាល្សត្រ ព្រះសត្ថា ទើបកងការពាររាជវាំងមិនហ៊ានចាប់ខ្លួនលោក បេឡូសូ នោះទេ ក្រោយមកលោក បេឡូសូក៏ចាត់ឱ្យមន្ត្រី ៤នាក់ នាំសារលិខិតទៅកាន់ស្ដេចឡាវ ដើម្បីសូមអញ្ជើញ អង្គពញ្ញាតន់ ជាបុត្រព្រះសត្ថា មកគ្រងរាជសម្បត្តិនៅកម្ពុជាវិញ ពញ្ញាតន់ បានឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះរាមជើងព្រៃ ដែលមានព្រះនាមក្នុងរាជថា បរមរាជាទី៣ ។ 	Société asiatique (Paris, France) (1871)  Journal asiatique, Contributor: Centre national de la recherche scientifique (France), Publisher: Société asiatique., Original from National Library of the Netherlands
បរមរាមាទី២: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។