navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
កូដស៊ី អេស អេស (CSS)

កូដ CSS មកពីពាក្យថា "Cascading Style Sheets" នៅក្នុងកូដ CSS អនុញ្ញាត្ដិអោយលោកអ្នករចនាគេហៈទំព័រមួយបានយ៉ាងស្អាត ដោយយើងអាចធ្វើការផ្លាស់ប្ដូរ និងរៀបចំ Fonts, Color,Background, Border និងមានលក្ខណៈរបស់អត្ថបទឬ លក្ខណៈរបស់តំណភ្ជាប់ជាដើម។
ក្នុងកូដ HTML យើងមិនអាចរចនាអត្ថបទរបស់យើងទៅតាមអ្វីដែលយើងត្រូវការនោះទេ តែចំនែកនៅក្នុងកូដ CSS វិញមានគន្លិះជាច្រើន ដើម្បីធ្វើអោយគេហៈទំព័ររបស់យើង មើលទៅមានភាពស្រស់ស្អាត និងទាក់ទាញ។ ម៉្យាងវិញទៀត CSS អាចអោយយើងធ្វើការកំនត់វានៅក្នុងក្បាលទំព័រ (Header)ក៏បាន ឬយើងដាក់វាជាឯកសារ (File)ផ្សេងដាច់ដោយឡែកក៏បាន ដោយយើងធ្វើការដំណរភ្ជាប់មកឯកសារ HTML ក៏បាន។
កូដស៊ី អេស អេស (CSS): អត្ថប្រយោជន៏

អត្ថប្រយោជន៏
1. ចំណេញពេលវេលា សំរាប់កូដ HTML ពេលយយើងសរសេរ Font Size, Color, Size​យើងត្រូវការសរេវាដដែលៗ គ្រប់ទីកន្លែង ដែលយើងចង់បំលែងទំរង់ផ្សេងៗរបស់អត្ថបទ។
2. គេហទំព័រដំណើរការលឿន
3. ងាយស្រួលធ្វើការកែប្រែ រាល់ចំណុចផ្សេងៗ។
4. អាចបន្ថែមលក្ខណៈជាច្រើនទៅលើ HTML.
កូដស៊ី អេស អេស (CSS): CSS Syntak

CSS Syntak
CSS Syntak មានពីរធំៗគឺ៖ Selector និង Declaration (Declaration អាចមានមួយ ឬច្រើន)។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: កូដស៊ី អេស អេស (CSS)
កូដ្រាន

កូដ្រាន (អង់គ្លេស: Quadrans) ជាលុយកាក់ធ្វើពីលង្ហិនរបស់រ៉ូម៉ាំង។
រូបភាពតូច|កូដ្រានរបស់អធិរាជរ៉ូម ដូមីនីធាន។
កូដ្រានត្រូវបានចេញឲ្យប្រើប្រាស់ចាប់តាំងពីការចាប់ផ្ដើមនៃការផលិតកាក់លង្ហិន ក្នុងសម័យសាធារណរដ្ឋរ៉ូម។ មានកាក់ជាច្រើនដែលមានតម្លៃដូចគ្នា ត្រូវបានចេញឲ្យប្រើប្រាស់​ ពីទីក្រុងផ្សេងៗ នៅកណ្ដាលប្រទេសអ៊ីតាលី។

ក្រោយពីឆ្នាំ៩០ មុនគ.ស នៅពេលការផលិតប្រាក់កាក់ត្រូវបានកាត់បន្ថយរហូតដល់ស្តង់ដារមួយដែលមានទម្ងន់កន្លះអោនស៍ កាក់កូដ្រានបានត្រឡប់ជាកាក់មួយដែលមានតម្លៃទាបជាងគេ នៅក្នុងការផលិត។ វាត្រូវបានផលិតឡើងឥតទៀងទាត់ រហូតដល់សម័យ Antoninus Pius (ឆ្នាំ១៣៨–១៦១)។ ខុសពីកាក់ដទៃទៀតដែលប្រើនៅសម័យសាធារណរដ្ឋរ៉ូម កូដ្រានកម្រមានរូបរបស់អធិរាជណាស់។

ពាក្យក្រិកសម្រាប់កូដ្រានគឺ κοδράντης (kodrantes)  ដែលពាក្យនេះត្រូវបានបកប្រែនៅក្នងព្រះគម្ពីរ King James Version ថា "farthing"។Greek Lexicon :: G2835 (NKJV) នៅក្នុងព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មី កាក់កូដ្រានមួយមានតម្លៃប្រហែល 3/8 សេន។ នៅគម្ពីរដំណឹងល្អរបស់ម៉ាកុស នៅពេលស្ត្រីមេម៉ាយក្រីក្រម្នាក់ដាក់ប្រាក់ពីរឡិបតា ទៅក្នុងហិបតង្វាយ អ្នកសរសេរគម្ពីរដំណឹងល្អនោះ បានបញ្ជាក់ថាចំនួននោះស្មើនឹងមួយកូដ្រាន។Mark 12:42
កូតង់សង់អ៊ីពែបូលីក

250ភស|ស្តាំ|រូបតូច|
ក្នុង​គណិតវិទ្យា អនុគមន៍កូតង់សង់អ៊ីពែបូលីក​ជាប្រភេទ​មួយ​នៃ​អនុគមន៍អ៊ីពែបូលីក​។
កូតង់សង់អ៊ីពែបូលីក: និយមន័យ

និយមន័យ 
អនុគមន៍កូតង់សង់អ៊ីពែបូលីក​តាងដោយ   គឺជា​អនុគមន៍ចំនួនកុំផ្លិចដូចខាងក្រោម៖

ដែល  គឺជា​អនុគមន៍ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក​ និង  គឺជា​អនុគមន៍កូស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក​។ និយមន័យនេះមានលក្ខណៈដូចគ្នានឹង​អនុគមន៍កូតង់សង់​ដែរ ដែលកូតង់សង់គឺជាផលធៀបរវាងកូស៊ីនុស និង ស៊ីនុស។

អនុគមន៍កូតង់សង់អ៊ីពែបូលីក coth អាចសរសេរដោយប្រើប្រាស់​​អនុគមន៍អិចស្បូណង់ស្យែលកុំផ្លិច៖
កូតង់សង់អ៊ីពែបូលីក: លក្ខណៈទូទៅ

លក្ខណៈទូទៅ 
 អនុគមន៍កូតង់សង់អ៊ីពែបូលីក​មានដែនកំនត់  ()
 ដេរីវេនៃ coth គឺ 
 
 អនុគមន៍កូតង់សង់អ៊ីពែបូលីក​ជាអនុគមន៍សេស
កូតង់សង់អ៊ីពែបូលីក: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 អនុគមន៍អ៊ីពែបូលីក
 ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក
 កូស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក
 តង់សង់អ៊ីពែបូលីក

Category:អនុគមន៍
Category:ត្រីកោណមាត្រ
Category:គណិតវិទ្យា
កូថាញ់

កូថាញ់ ជា​កន្លែង​បុរាណ​វិទ្យា​មួយ​ស្ថិត​នៅ​ភូមិ Tan Thanh ឃុំ Tan Thuan Binh ស្រុក Cho Gao ខេត្ត ទៀនយ៉ាង ប្រទេស​វៀតណាម។ 

នេះ​ជា ​រមណីយដ្ឋាន ​វប្បធម៌​អូរ​កែវ ដែលមាន​តាំងពី​សតវត្ស​ទី​៤​មកម្ល៉េះ​។  ដល់សតវត្សទី ៨ នៅតែរក្សាបាននូវភាពស្អាតស្អំ និងសំបូរទៅដោយ វត្ថុបុរាណ ជាច្រើនប្រភេទ ដូចជាដូចជា លំនៅឋាន ស្ថាបត្យកម្ម សារីរិកធាតុ បញ្ចុះសព ជាពិសេសសារីរិកធាតុស្ថាបត្យកម្មដែលមានប្រាសាទ និងប៉មជាច្រើននៅជាប់គ្នា ដែលមានមាត្រដ្ឋានខុសៗគ្នា។ វត្ថុ​បុរាណ​នៅ​ទី​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​ចម្រុះ​ណាស់ ដែល​តំណាង​ឱ្យ​អរិយធម៌​នៃ ​ប្រទេស ​បុរាណ​មួយ​នា​សម័យ​នោះ​ហៅ​ថា អាណាចក្រ​ហ្វូណន ។
កូនសោរ

thumb|កូនសោរ​
កូនសោរ​ គឺ​ជាវត្ថុ​សំរាប់​បើក​ឬ​បិទ​គន្លឹះសោរ។ កូនសោរ​គឺ​មាន​ច្រើន​ប្រភេទ​ ដែល​ជា​ឧទាហរណ៏ គឺ​ប្រើ​សំរាប់​បើក​ទ្វារ​រថយន្ដ​ លើស​ពី​នោះ​ វា​ក៍​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​សំរាប់​បញ្ឆេះ​រថយន្ដ និង​គ្រឿង​យន្ដ​ដទៃ​ទៀ​ត​ផង​ដែរ។ 

យើង​ដាក់​កូន​សោរ​ចូល​ទៅ​រន្ធ​ប្រហោង​សោរ​ដើម្បី​ដោះ​សោរ​។

កូនសោរ​ដែល​អាច​ចាក់បាន​មេ​សោរ​ច្រើន​ ហៅ​ថា​មេ​ចង្កឹះសោរ​។
កូនសោរ: ប្រវត្ដិ

ប្រវត្ដិ

កូនសោរ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ ​Theodore of Samos នៅ​ក្នុង​សតវត្សន៏​ទី​៦។
កូប៉ា ស្ទូឌីយោ

កូប៉ា ស្ទូឌីយោ () គឺជាស្ទូឌីយោគំនូរជីវចលប្រេស៊ីល, បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៣ ក្នុងរីអូ ដេ ចាណេរ៉ូ។ ក្រុមហ៊ុនផលិតរឿងភាគគំនូរជីវចលសម្រាប់ទូរទស្សន៍។
កូប៉ា ស្ទូឌីយោ: ស៊េរី​ទូរទស្សន៍

ស៊េរី​ទូរទស្សន៍ 

 ត្រុមបា ត្រេម - (២០១១ - ២០១៧)
 Haunted Tales for Wicked Kids - (២០១៣ - ២០១៧; សហផលិតដោយ Glaz Entretenimento)
 អ៊ីម៉ៅ ដូ ចូរ៉េល - (២០១៤ - បច្ចុប្បន្ន)
 អាស មីក្រូអវ៉េង់ទូរ៉ាស ដេ ទីតូ អេ មូដា - (២០១៨ - បច្ចុប្បន្ន)
 ទុយហ្គា - (២០១៩ - បច្ចុប្បន្ន; សហផលិតដោយ សូមូ)
 ជីហ្គាប្លាស្តេរ - (២០១៩ - បច្ចុប្បន្ន; សហផលិតដោយ Estricnina និង ក្លូប)
 អាយកូ បីត ស៊ីប៉ - (២០១៩ - បច្ចុប្បន្ន; សហផលិតដោយ National Geographic Kids)
 អាខូដា, កាឡូ! - (២០២៣ - បច្ចុប្បន្ន; សហផលិតដោយ ណិតហ្វ្លិច)
កូប៉ា​អាមេរិកា

thumb|200px
កូប៉ា​អាមេរិកា (Copa América) កាលពីមុន​មាន​ឈ្មោះ​ថា ពានរង្វាន់​ជើងឯក​អាមេរិក​ខាងត្បូង ជា​ព្រឹតិការណ៍​បាល់ទាត់​អន្តរជាតិ​រវាង​ក្រុម​ជំរើស​ជាតិ​ផ្នែក​បុរស​នៃ​សហព័ន្ធ​បាល់ទាត់​អាមេរិក​ខាងត្បូង។ វា​ជាព្រឹក្តិការណ៍បាល់ទាត់​អត្តរទ្វីប​ដែល​មាន​វ័យ​ចំណាស់​ជាងគេ​បំផុត។
កូម៌ៈ: កូរសមុទ្រទឹកដោះ

កូរសមុទ្រទឹកដោះ

200px|thumb|រូបចម្លាក់នៅប្រាសាទអង្គរវត្ត ដែលបានបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពកូរសមុទ្រទឹកដោះ មានព្រះវិស្ណុនៅកណ្ដាល កូម៌ៈជាអវតាររបស់ព្រះអង្គ នៅខាងក្រោម ហើយពួកអសុរ នៅខាងឆ្វេង និងពួកទេវៈនៅខាងស្ដាំ។|right
250px|thumb|រូបគំនូរកូរសមុទ្រទឹកដោះ របស់ឥណ្ឌា|right
កាលពីដើមឡើយ មានមហាសមុទ្រទឹកដោះគ្របដណ្ដប់ពេញលើចក្រវាលទាំងមូល។ ពួកទេវៈ និងពួកអសុរ ដែលចង់បានទឹកអម្រឹត គឺទឹកមន្តអមតៈ ក៏នាំគ្នាកូរសមុទ្រទឹកដោះនោះ។

ព្រះវិស្ណុ ដកភ្នំមន្ទរៈ យកមកធ្វើជាខ្នូរ(ឈើកូរ) ហើយប្រែកាឡាខ្លួន ជាមហាអណ្ដើកកូម៌ៈ ដើម្បីទ្រភ្នំមន្ទរៈ កុំឲ្យលិច។ ចំណែកស្ដេចនាគ ឈ្មោះវាសុកី យកខ្លួនធ្វើជាព្រ័ត្រសម្រាប់ឲ្យគេទាញ។ ពួកទេវៈ ទាញខាងកន្ទុយ ឯពួកអសុរ ទាញខាងក្បាល។

បន្ទាប់ពីកូរវឹក អស់រយៈពេល១០០០ឆ្នាំ រតនៈយ៉ាងច្រើនឥតគណនា ក៏បានផុសឡើងពីទឹក ក្នុងនោះមានព្រះនាងលក្ស្មី (មហេសីព្រះវិស្ណុ), អៃរាវ័ត (ដំរីក្បាលបី) ... ។ នៅទីបំផុត ទឹកអម្រឹត និងទេពអប្សរ ក៏ផុសចេញមក។ ព្រះវិស្ណុ យកទឹកអម្រឹតចែកឲ្យពួកទេវៈទៅ។សៀវភៅខ្ញុំចង់ដឹង យើងទៅទស្សនាសារមន្ទីរជាតិ ទំព័រទី១៣
កូម៌ៈ: តំណភ្ជាប់

តំណភ្ជាប់

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អវតារនៃព្រះវិស្ណុ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះវិស្ណុ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាទិទេពក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាហិណ្ឌូ
កូរ៉ាហ្សុន អាគីណូ

ម៉ារីយ៉ា កូរ៉ាហ្សុន ស៊ូម៉ូឡុង កូជួងកូ អាគីណូ (Maria Corazon Sumulong Cojuangco-Aquino) (២៥ មករា ១៩៣៣ – ១ សីហា ២០០៩) បានក្លាយជា ប្រធានាធិបតីទី១១ របស់ប្រទេសភីលីពីន និង ជាមនុស្សស្រីដំបូងដែលកាន់កាប់ ការិយាល័យនោះ។ អាគីណូ ក៏ជាមនុស្សដំបូងដែលមានប្រជាប្រិយ ភាព និងជាប្រធានាធិបតី ដែលជាប់ឆ្នោតបែបប្រជាធិបតេយ្យ ព្រមទាំងជាប្រមុខរដ្ឋនៅអាស៊ីទៀតផង។  គាត់ត្រូវបានគេចងចាំទុកថាជាអ្នកដឹកនាំ បដិវត្តន៍អំណាចប្រជាជន១៩៨៦ (People Power Revolution), ដែលផ្តួលរំលំលោក ហ្វែរឌីណង់ម៉ាកូស   (Ferdinand Marcos) ហើយនាំយកលទ្ធិប្រជាធិតេយ្យ មកកាន់ប្រទេសភីលីពីនវិញ។ "Tita (អ្នកមីង) Cory", គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ និង ជនជាតិភីលីពីនជាច្រើនគោរពគាត់ទុកជានិមិត្តរូបនៃលទ្ធិប្រជាធិបតី ក្នុងទស្សនាវដ្តី Time Magazine ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦ ថាជា [ស្ត្រីប្រចាំឆ្នាំ (Woman of the Year)]។

រឿងផ្ទាល់ខ្លួន "មេផ្ទះ", បានរៀបការជាមួយ លោក ប៊ីនីងណូ អាគីណូ ដែលជាអ្នកព្រឹទ្ធសភា និង ជាអ្នកដឹកនាំបក្សប្រឆាំង ដែលគេពេញនិយមម្នាក់ ព្រមទាំងជាអ្នកការពារ ការរិះគន់ពីលោក ប្រធានាធិបតី ហ្វែរឌីណង់ម៉ាកូស។ អ្នកព្រឹទ្ធសភា អាគីណូ បានត្រូវគេធ្វើឃាត នៅថ្ងៃទី២១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៨៣ អំឡុងពេលត្រឡប់ទៅហ្វីលីពីនវិញ បន្ទាប់ពីការនារទេស ទៅអាមេរិចបានបីឆ្នាំ។

បន្ទាប់ពីការធ្វើឃាត់ប្តីរបស់គាត់ អាគីណូបានក្លាយជាស្រ្តីមេម៉ាយ ក្លាយជាមេដឹកនាំស្ទាក់ស្ទើរ ក្នុងការទប់ទល់និងបក្សប្រឆាំងដែលគ្រប់គ្រងតាម អំណាចផ្តាច់ការ ក្នុងរបបម៉ាកូស។ នៅក្រោយឆ្នាំ១៩៨៥ ពេលប្រធានាធិបតីម៉ាកូស ទៅសូរសុខទុក្ខចំៗ ពីការបោះឆ្នោត ដែលខូរី អាគីណូ បានប្រណាំងប្រជែងពីរបបរបស់គាត់។ អាគីណូ មានការជឿជាក់លើខ្លួនឯង ក្នុងការប្រឡូកក្នុងនយោបាយ ក្រោយពីមាន ហត្ថលេខាមួយលាន ជម្រុញអោយគាត់ក្លាយទៅជាប្រធានាធិបតី នាពេលនោះ។

ទោះបីជាពុំមានបទពិសោធន៍ក្នុងនយោបាយក៏ដោយ អាគីណូបានបង្ហាញអោយឃើញ ភាពជាអ្នកដឹកនាំ ញ៉ាំងអោយគាត់ ក្លាយជាអ្នកមានវោហារ និង ជាអ្នកឃោសនាយ៉ាងជំនាញ។ គាត់ក៏បានក្លាយជាប្រធានាធិបតី មុននឹងអតីតអ្នកព្រឹទ្ធសភា សាលវាដ័រ លូរ៉ល ខណៈដែលគាត់ជាអនុប្រធានាធិបតី ក្នុងការយកឈ្នះជាដាច់ខាត។ ក្រោយពីការបោះឆ្នោត នៅថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨៦ អភិបាលរបស់ម៉ាកូស លោកបាតាសាង ផាមបានសា (Batasang Pambansa)បានប្រកាសខ្លួនថាជាអ្នកឈ្នះនៅក្នុងការបោះឆ្នោត។អាគីណូ បានប្រមូលផ្តុំប្រជាពលរដ្ឋ តវ៉ាប្រឆាំងនឹងគាត់ (បានសា) ថាមានការកេងបន្លំសន្លឹកឆ្នោតនិងថាអ្នកដែលឈ្នះ ក្នុងការបោះឆ្នោតពិតប្រកដគឺខ្លួនគាត់ (អាគីណូ) ។ ប្រជាជនហ្វីលីពីន មានការរំភើបយ៉ាងខ្លាំង និងយកចិត្តទុកដាក់ ព្រមទាំង គាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងនៅពីក្រោយការប្រជុំរបស់គាត់។ ក្រុមទាំងនេះបានធ្វើការបណ្តេញលោកម៉ាកូស ចេញពីតំណែង និងតំឡើង អាគីណូទៅជាប្រធានាធិបតីភីលីពីន នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨៦ ដោយចលនាបដិវត្តន៍អំណាចប្រជាពលរដ្ឋ។

នៅពេលក្លាយជាប្រធានាធិបតី អាគីណូបានត្រួតពិនិត្យកែតម្រូវ ប្រព័ន្ធនយោបាយប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេស ភីលីពីន និងប្រកាសអោយប្រើរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី ដែលកំណត់កម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យ និងបង្កើតអោយមាននូវ អង្គនីតិបញ្ញត្តិពីរ។ ការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់ គឺសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើសិទ្ធសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋជាធំ និង សិទ្ធរបស់មនុស្សជាតិ បាននិយាយដោយ សន្តិភាព នឹង ធ្វើការចរចាជាមួយពួកឧទ្ទាមកម្មុយនីស្ត និងពួកបះបោរអ៊ីស្លាម។
អ្នកស្នងតំណែងពីគាត់គឺលោគ ហ្វីដែល វី រ៉ាមូស ក្លាយជាប្រធានាធិបតីនៅឆ្នាំ១៩៩២។ អាគីណូបានវិលត្រឡប់ ទៅកាន់ជីវិតឯកជនវិញ ទោះបីជាជាស្នាដៃរបស់គាត់ត្រូវបានគេដឹងលឺគ្រប់គ្នាក៏ដោយ ក៏គាត់នៅនិយាយជានិច្ច ព្រមទាំងមាន មតិយោបល់ និង មានជំនឿជាក់ ព្រមទាំងយកចិត្តទុកដាក់ជាខ្លាំងទៅលើរឿងនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសរបស់គាត់។ នៅឆ្នាំ២០០៨ គាត់បានទៅពិនិត្យជម្ងឺ ដឹងថាមានជម្ងឺមហារីក លុះមួយឆ្នាំក្រោយមក គាត់ក៏ទទួលមរណៈភាព ដោយសារ ជម្ងឺនោះទៅ គឺនៅថ្ងៃទី១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០០៩។
កូរ៉ាហ្សុន អាគីណូ: ពានរង្វាន់ និង សមទ្ធិផល

ពានរង្វាន់ និង សមទ្ធិផល 
1986 Time Magazine ស្ត្រីខ្លាំងប្រចាំឆ្នាំ
1986 Eleanor Roosevelt ទទួលបានពានរង្វាន់សិទ្ធមនុស្ស
1986 បានទទួលមេដាយប្រាក់ ថ្នាក់ជាតិ
1986 បានទទួលពានរង្វាន់ស្តីពីសេរីភាព អន្តរជាតិ របស់ប្រទេសកាណាដា
1986 International Democracy Award from the International Association of Political Consultants
1987 Prize For Freedom Award from Liberal International
1993 Special Peace Award from the Aurora Aragon Quezon Peace Awards Foundation and Concerned Women of the Philippines
1995 Path to Peace Award
1996 J. William Fulbright Prize for International Understanding from the U.S. Department of State
1998 Ramon Magsaysay Award for International Understanding
1998 Pearl S. Buck Award
1999 One of Time Magazine's 20 Most Influential Asians of the 20th Century
2001 World Citizenship Award
2005 David Rockefeller Bridging Leadership Awards
2005 One of the World's Elite Women Who Make a Difference by the International Women's Forum Hall of Fame
2006 One of Time Magazine's 65 Asian Heroes
2008 One of A Different View's 15 Champions of World Democracy
EWC Asia Pacific Community Building Award
Women's International Center International Leadership Living Legacy Award
Martin Luther King Jr. Nonviolent Peace Prize
United Nations Development Fund for Women Noel Foundation Life Award
កូរ៉ាហ្សុន អាគីណូ: តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ

តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 

 Official website of Corazon Aquino – maintained by the Benigno S. Aquino, Jr. Foundation
 Time Woman of the Year: Corazon "Cory" Aquino 
 President Cory's historic speech before the U.S. Congress
 Prayers - prayforcory.com 
 Corazon Aquino at WN
 NYTimes obituary
 President Aquino in Time Magazine's Year ender 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន
កូរ៉ុម

កូរ៉ុម គឺជា​ចំនួន​អ្នកចូលរួម​ជា​ចាំបាច់​អប្បបរមា​(​តិច​បំផុត​) ដើម្បី​ធ្វើឱ្យ​ការបោះឆ្នោត ឬ​សកម្មភាព ផ្សេងៗ​ទៀត​របស់​ស្ថាប័ន ឬ​អង្គការ​មួយ​មាន​សុពលភាព​។ ជាទូទៅ កូរ៉ុម​តែង​ត្រូវបាន​កំណត់ថា​មាន​ចំនួន​ភាគ ច្រើន​ដាច់ខាត​(​ពាក់កណ្តាល​បូក​មួយ​) នៃ​ចំនួន​សមាជិក​រប​ស់​ស្ថាប័ន ឬ​អង្គការ​ណាមួយ ក៏ប៉ុន្តែ​ជួនកាល​គេ​អាច កំណត់​តិចជាង ឬ​ច្រើនជាង​ចំនួន​ភាគច្រើន​ដាច់ខាត​ក៏​អាច​បាន​។ ហេតុផល​ខ្លះ ដែល​តំរូវ​ឱ្យគេ​កំណត់​ចំនួន​កូរ៉ុម​តិច ជាង​ចំនួន​ភាគច្រើន​ដាច់ខាត គឺ​ដោយសារ​គេ​យល់ថា​កំរិត​នៃ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ត្រូវបាន​ស្ថាបនា​ល្អ​ហើយ ហើយ​ការ កំណត់​ចំនួន​តិច​បែបនេះ គឺ​ដើម្បី​ធានា​ឱ្យ​ស្ថាប័ន ឬ​អង្គការ​ណាមួយ​នោះ​ប្រតិបត្តិការ​ទៅបាន​ងាយស្រួល​។ ឯការ កំណត់​ចំនួន​កូរ៉ុម​ច្រើនជាង​ចំនួន​ភាគច្រើន​ដាច់ខាត ជាធម្មតា​តែង​ត្រូវបាន​គេ​ពន្យល់ថា​ដើម្បី​ធានា​នូវ​ឯកភាព​ខ្ពស់​។
​ ​ចំនួន​កូរ៉ុម​នៃ​ស្ថាប័ន ឬ​អង្គការ​នានា ត្រូវតែ​មានចែង​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ​ឬក៏​ច្បាប់​គោល​ឬក៏​ក្នុង​បទបញ្ជាផ្ទៃក្នុង របស់​ស្ថាប័ន ឬ​អង្គការ​នោះ ។​
​ ​នៅក្នុង​ប្រតិបត្តិការ​របស់​អង្គការនីតិប្រតិបត្តិ​នៃ​ប្រទេស​មួយចំនួន អ្នកនយោបាយ​តែង​យក​បញ្ហា​កូរ៉ុម​មក រាំងស្ទះ​គ្នា ដោយ​គេ​នាំគ្នា​មិន​ចូលរួម​ប្រជុំ​ដើម្បី​កុំឱ្យ​គ្រប់​កូរ៉ុម​ដែល​ធ្វើឱ្យ​អង្គ​ប្រ​ជូំ​ណាមួយ​នោះ​គ្មាន​សុពលភាព ។ គេ​ធ្វើបែបនេះ​ដើម្បី​ជាការ​ប្រឆាំង​តប​នឹង​ខ្លឹមសារ​នៃ​របៀបវារៈ​ណាមួយ​ដែល​គេ​មិន​ពេញចិត្ត ។
​ ​រដ្ឋសភា​កម្ពុជា នៅ​គ្រា​ដំបូង​ដែល​បង្កើតឡើង​នា​ឆ្នាំ​១៩៩៣​បានកំណត់​ចំនួន​កូរ៉ុម​ស្មើនឹង​៧​ភាគ​១០​នៃ​ចំនួន សមាជិកសភា​ទាំងមូល​។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុង​សកម្មភាព​ជាប្រចាំ​របស់​ខ្លួន អវត្តមាន​របស់​អ្នកតំណាងរាស្ត្រ​បាន​បង្កើតជា ស្ថានភាព​ខ្វះកូរ៉ុម ជារឿយៗ​ដែល​ធ្វើឱ្យ​សម័យប្រជុំ​ពេលខ្លះ​មិនអាច​ដំណើរការ​ទៅបាន ហេតុនេះហើយ ទើប​រដ្ឋ សភា​កម្ពុជា​នីតិកាល​ទី​៣ បានធ្វើ​វិសោធនកម្ម​បទបញ្ជាផ្ទៃក្នុង ដោយ​បន្ថយ​ចំនួន​កូរ៉ុម​មក​នៅត្រឹម​ចំនួន​៥០​បូក​១ សំរាប់​ការប្រជុំ ដែល​តំរូវឱ្យមាន​សំឡេង​៥០​បូក​១​ដើម្បី​អនុម័ត​។ សំរាប់​កម្មវត្ថុ​នៃ​របៀបវារៈ ដែល​ត្រូវការ​សំឡេង ២​ភាគ​៣​ដើម្បី​អនុម័ត ចំនួន​កូរ៉ុម​នៃ​សម័យប្រជុំ​សភាជាតិ​កម្ពុជា​នៅតែ​ត្រូវការ​៧​ភាគ​១០​នៃ​ចំនួន​សមាជិកសភា សរុប​ដដែល​។​
​ ​នៅក្នុង​ព្រឹទ្ធសភា​កម្ពុជា​ឯណោះ​វិញ នា​កំណើត​ដំបូង​ឆ្នាំ​១៩៩៩ កូរ៉ុម​ត្រូវមាន​៧​ភាគ​១០​នៃ​ចំនួន​សមាជិក សរុប បន្ទាប់មក​បានធ្វើ​វិសោធនកម្ម​មាន​ខ្លឹមសា​ដូចគ្នា​នឹង​រដ្ឋសភា​ដែរ ។
កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២

កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២ (សារស៍-កូវ-២)  ពីមុនគេស្គាល់តាមឈ្មោះបណ្ដោះអាសន្នថា  នព្វកូរ៉ូណា២០១៩ (នកូវ-២០១៩ រឺ 2019-nCoV)  គឺជាវីរុសអា.រ.ន. (អាស៊ីតរីបូនុយក្លេអ៊ិក រឺ អាស៊ីតរីបូណ្វៃយ៉ូ) ដែលមានច្រវាក់ទោលចំលងវិជ្ជមាន។ វាឆ្លងចូលក្នុងខ្លួនមនុស្ស ហើយក៏បណ្ដាលឱ្យមានជំងឺរាតត្បាតជាសកលដែលកំពុងតែកើតឡើង កូរ៉ូណាវីរុស២០១៩ (កូវីដ-១៩) ត្រូវបានកំណត់ថាជាគ្រោះអាសន្នសុខភាពសាធារណៈដែលជាក្ដីព្រួយបារម្ភរបស់អន្តរជាតិដោយអង្គការសុខភាពពិភពលោក (ហ៊ូ រឺ WHO)។

សារស៍-កូវ-២មានសមានភាពសែនជិតដិតទៅនឹងពួកកូរ៉ូណាវីរុសប្រចៀវ ដែលប្រហែលមានកំណើតចេញពីសត្វនេះ។ ស្ពានចំលង (reservoir) សត្វអន្តរករ ដូចជា ពង្រូលក៏ត្រូវបានគេគិតទុកថាបានជាប់ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការចំលងរបស់វាមកកាន់មនុស្សផងដែរ។ តាមទិដ្ឋភាពវគ្គីសាស្ត្រ សារស៍-កូវ-២ ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាពូជនៃប្រភេទកូរ៉ូណាវីរុសទាក់ទងនឹងសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ (សារស៍រ-កូវ)។

ពីព្រោះតែពូជនេះត្រូវបានគេរកឃើញនៅអ៊ូហាន ប្រទេសចិន ជួនកាលវាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា វីរុសអ៊ូហាន រឺ កូរ៉ូណាវីរុសអ៊ូហាន ទោះបីយ៉ាងណា អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) មិនលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រើឈ្មោះផ្អែកទៅលើទីកន្លែងនោះទេ។ ដើម្បីចៀសវាងការភាន់ច្រឡំគ្នាជាមួយជំងឺ សារស៍ WHO (ហ៊ូ) ជួនកាល ហៅ វីរុសនេះ ថាជាវីរុសបង្កជាជំងឺកូវីដ-១៩ រឺ វីរុសកូវីដ-១៩ ក្នុងការផ្ដល់ពត៌មានសុខភាពជាសាធារណៈ។ ទាំងវីរុស និង ជំងឺនេះជារឿយៗត្រូវបានហៅថា កូរ៉ូណាវីរុស ដោយសាធារណជនទូទៅ ប៉ុន្តែអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនិងអ្នកសារពត៌មានភាគច្រើនប្រើប្រាស់បច្ចេកសព្ទត្រូវចំៗពាក្យជាង។
កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២: ការឆ្លង

ការឆ្លង
ការចំលងសារស៍-កូវ-២ ពីមនុស្សទៅមនុស្ស ត្រូវបានបញ្ជាក់កំឡុងការរាតត្បាតសកលកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩-២០។ ការចំលងកើតឡើងដំបូងតាមរយៈតំណក់ទឹកល្អិតតូចៗចេញពីផ្លូវដង្ហើមដោយការក្អក និង កណ្ដាសក្នុងចន្លោះប្រហែល។ ការប៉ះពាល់ដោយប្រយោលតាមរយៈផ្ទៃដែលមានមេរោគគឺជាករណីការឆ្លងអាចទៅរួចម្យ៉ាងទៀតផងដែរ។ ការស្រាវជ្រាវជាបឋមបង្ហាញថាវីរុសនេះអាចរស់នៅបានលើប្លាស្ទិក និង ដែកថែបរហូតដល់ទៅបីថ្ងៃ ប៉ុន្តែមិនអាចរស់នៅលើក្រដាសក្រាសរឹង (កាតុង) លើសពីមួយថ្ងៃ រឺក៏ លើស្ពាន់/ទង់ដែងលើសពីបួនម៉ោងឡើយ។ អា.រ.ន. (ARN រឺ អាន) របស់វីរុសត្រូវបានគេរកឃើញក្នុងសំណាកដែលយកចេញពីអ្នកឆ្លងជំងឺ។

យ៉ាងណា វីរុសឆ្លងកំឡុងរយៈកាលដំបូងមិនទាន់ដឹងរយៈពេលច្បាស់លាស់នៅឡើយទេ។ ថ្ងៃទី១ កុម្ភៈ ២០២០ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បានបង្ហាញថា ការចំលងពីករណីអរោគសញ្ញាមួយចំនួនហាក់បីដូចជា មិនមែនជាកត្តាជំរុញសំខាន់ឱ្យមានការចំលងទេ។ ដូច្នេះ ការឆ្លងភាគច្រើនទៅមនុស្សត្រូវបានគេជឿថាបណ្ដាលមកពីការចំលងពីករណីមួយចំនួនដែលចេញរោគសញ្ញានៃជំងឺកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩។ យ៉ាងណាក្ដី យកតាមគំរូរោគរាតត្បាតចាប់ផ្ដើមការរីករាលដាលនៅចិនបានណែនាំថាការដាក់អោយនៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នាមុនពេលចេញរោគសញ្ញាអាចជាវិធានការណ៍ក្នុងចំណោមការឆ្លងដែលបានចេញជាឯកសារផ្លូវការ។
កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២: ស្ពានចំលង

ស្ពានចំលង
ការឆ្លងពីពូជសារស៍-កូវ-២ដែលគេបានដឹងដំបូង ត្រូវបានរកឃើញនៅអ៊ូហាន ប្រទេសចិន។ ប្រភពដើមនៃការចំលងវីរុសទៅកាន់មនុស្ស និងនៅពេលពូជនេះបានប្រែខ្លួនទៅជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺនៅតែមិនច្បាស់។ ការស្រាវជ្រាវអំពីស្ពានចំលងធម្មជាតិនៃពូជវីរុសដែលបានបង្កឱ្យមានការរីករាលដាលជំងឺសារស៍២០០២-២០០៤ ជាលទ្ធផលក្នុងរបកគំហើញក្នុងពួកកូរ៉ូណាវីរុសជ្រឹងដែលដូច-សារស៍ ភាគច្រើនមានដើមកំណើតក្នុង រ៉ៃណូឡូភុស ពួកជ្រឹងក្រចកសេះ ហើយតំណលំដាប់អាស៊ីតនុយក្លេអ៊ិកវីរុសពីរ ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងសំណាកដែលយកចេញពី រ៉ៃណូឡូភុស ស៊ីនីគុស (ជ្រឹងក្រចកសេះចិនពណ៌លឿងព្រឿង) បង្ហាញនូវលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា៨០%ទៅនឹង សារស៍-កូវ-២។ តំណលំដាប់អាស៊ីតនុយក្លេអ៊ិកវីរុសទីបីយកចេញពី រ៉ៃណូឡូភុស អាភ្វីនីស ដែលប្រមូលបាននៅខេត្តយូនណានមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា៩៦%ទៅនឹងសារស៍-កូវ-២។ WHO (ហ៊ូ) ចាត់ទុកពួកជ្រឹងជាស្ពានចំលងធម្មជាតិទំនងជាងគេបំផុតរបស់សារស៍-កូវ-២ ប៉ុន្តែដោយភាពខុសគ្នារវាងកូរ៉ូណាវីរុសជ្រឹង និង សារស៍-កូវ-២ អញ្ជឹងមនុស្សគប្បីត្រូវបានឆ្លងតាមរយៈធ្មួលអន្តរការណ៍មួយផ្សេងទៀត។

ការសិក្សាមេតាសែណូមបានចុះផ្សាយនៅឆ្នាំ២០១៩ បានឱ្យដឹងជាមុនថា សារស៍-កូវ ដែលជាពូជនៃវីរុស បង្កជំងឺសារស៍ ជាកូរ៉ូណាវីរុសមានរបាយធំទូលាយជាងគេក្នុងចំណោមសំណាកនៃពួកសត្វពង្រូល។ ថ្ងៃទី៧ កុម្ភៈ ២០២០ គេបានប្រកាសថាពួកអ្នកស្រាវជ្រាវមកពីគ័ងចូវបានរកឃើញសំណាកពង្រូលមួយក្បាលដែលមានតំណលំដាប់អាស៊ីតនុយក្លេអ៊ិកវីរុសមួយ ដូចបេះបិទ ទៅនឹង សារស៍-កូវ-២ ៩៩%។  "នៅពេលបានចេញផ្សាយហើយ លទ្ធផលបានបញ្ជាក់ច្បាស់ថា "ដែនប្រូតេអ៊ីន S ភ្ជាប់ធ្មួល នៃពង្រូល-កូវដែលត្រូវបានគេរកឃើញថ្មីៗនេះ ពិតជាដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹង ២០១៩-នកូវ ដែលមានភាពខុសគ្នាតែអាស៊ីតអាមីនេមួយទេ។"  ពួកពង្រូលត្រូវបានការពារក្រោមច្បាប់រដ្ឋការចិន ប៉ុន្តែការបរបាញ់និងជួញដូរខុសច្បាប់ យកពួកវាមកធ្វើជាថ្នាំចិនសែនៅបន្តមានជាធម្មតា។

ពួកអតិសុខុមជីវវិទូ និង ពន្ធុវិទូ នៅតិចសាសបានរកឃើញភស្តុតាងអំពីការផ្ដាច់ចេញវិញដោយឯករាជ្យក្នុងចំណោមពួកកូរ៉ូណាវីរុស ដែលនាំឱ្យមានការលើកឡើងអំពីការជាប់ពាក់ព័ន្ធរបស់ពួកពង្រូលចំពោះដើមកំណើតនៃសារស៍-កូវ-២។ យ៉ាងណាមិញ ពួកកូរ៉ូណាវីរុសពង្រូលដែលបានរកឃើញមកទល់ពេលនេះ មានតែសែណូមរួមគ្នាទាំងមូល ៩២% ប៉ុណ្ណោះ  ជាមួយនឹងសារស៍-កូវ-២ ដែលវាមិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីអះអាងថាពួកពង្រូលជាធ្មួលអាស្រ័យអន្តរការណ៍នោះទេ បើប្រៀបធៀបគ្នាទៅនឹង វីរុសសារស៍បង្កឱ្យមានការឆ្លងរីករាលដាលកាលពីឆ្នាំ២០០២-២០០៤ មានសែណូម ៩៩,៨% រួមគ្នាទៅនឹងកូរ៉ូណាវីរុសសំពោចដែលត្រូវបានគេស្គាល់។
កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២: សាខាពន្ធុវិទ្យា និង វគ្គីសាស្ត្រ

សាខាពន្ធុវិទ្យា និង វគ្គីសាស្ត្រ

សារស៍-កូវ-២ ស្ថិតក្នុងអំបូរវីរុសដ៏ធំ ដែលគេស្គាល់ថាពួកកូរ៉ូណាវីរុស។ វាជាវីរុស អា.រ.ន. (ARN) ដែលមានច្រវាក់ទោលចំលងវិជ្ជាមាន (ARNsb+) មួយប្រភេទ។ ពួកកូរ៉ូណាវីរុសផ្សេងទៀតមានសមត្ថភាពបង្កជំងឺជាច្រើនចាប់ពីផ្ដាសាយធម្មតារហូតដល់ជំងឺធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំងដូចជាសមាការផ្លូវដង្ហើមដើមបូព៌ា (MERS រឺ ម៉ឺស)។ វាជាកូរ៉ូណាវីរុសដែលគេស្គាល់ទីប្រាំពីរហើយ ដែលបង្ករោគដល់មនុស្សបន្ទាប់ពី ២២៩E, NL៦៣, OC៤៣, HKU១, ម៉ឺស-កូវ និងសារស៍-កូវដើមដំបូងគេ។

ស្រដៀងនឹងពូជកូរ៉ូណាវីរុសទាក់ទងនឹងសារស៍សរឱ្យឃើញក្នុងការរីករាលដាលសារស៍២០០៣ សារស៍-កូវ-២ ក៏ជាសមាជិកនៃពួករង សារបែកូវីរុស (បែតា-កូវ ចំបួរ B)។  តំណលំដាប់ អា.រ.ន. (ARN រឺ អាន) របស់វា មានប្រហែល ៣០០០០ បាសយ៉ាងវែង។ សារស៍-កូវ-២ មានភាពប្លែកខុសគេក្នុងចំណោមពួកបែតាកូរ៉ូណាវីរុសដែលគេបានស្គាល់ នោះត្រង់ការបញ្ចូលត្រង់តំបន់ផ្ដាច់ចេញពហុបាសរបស់វា ជាលក្ខណៈមួយដែលបង្កើននូវសមត្ថភាពបង្ករោគ និង សមត្ថភាពចំលងខុសពីវីរុសដទៃទៀត។

ជាមួយនិងចំនួននៃសែណូមគ្រប់គ្រាន់តជាលំដាប់ វាជាលទ្ធភាពអាចកសាងឡើងវិញនូវមែកធាងសាខាពន្ធុប្រវត្តិមុយតាស្យុងនៃអំបូរវីរុស។ នៅថ្ងៃ១២ មករា ២០២០ សែណូមប្រាំនៃសារស៍-កូវ-២ ត្រូវបានញែកយកចេញពី អ៊ូហាន ដែលត្រូវបានរាយការណ៍ដោយមជ្ឈមណ្ឌលការពារនិងបង្ការជំងឺឆ្លងចិន (CCDC រឺ ម.ក.ជ.ច.) និង ស្ថាប័នដទៃៗទៀត ចំនួននៃសែណូមបានកើនឡើងដល់ ៤២ នៅថ្ងៃ៣០ មករា ២០២០។ ការវិភាគសាខាពន្ធុនៃសំណាកទាំងនោះបានបង្ហាញថាវត្ថុសំណាកជាច្រើន មានជាប់ទាក់ទងយ៉ាងខ្លាំងជាមួយមុយតាស្យុងភាគច្រើនប្រាំពីរ ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធគ្នានឹងបុព្វៈរួម មួយ ដែលសបញ្ជាក់ថាការឆ្លងរបស់មនុស្សដំបូងកើតឡើងនៅខែវិច្ឆិកា រឺ ធ្នូ ២០១៩។ 
 សែណូមសារស៍-កូវ-២ ចំនួន ១៤៩៥ ដែលបានដកស្រង់ចេញពីប្រាំមួយទ្វីបត្រូវបានគេយកមកប្រើប្រាស់ជាសាធារណៈ។

នៅថ្ងៃ១១ កុម្ភៈ ២០២០ គណៈកម្មការវគ្គីសាស្ត្រវីរុសអន្តរជាតិ (ICTV រឺ គ.វ.វ.អ.) បានប្រកាសអនុលោមតាមវិធានអត្ថិភាពដែលគណនាទំនាក់ទំនងតាមលំដាប់ចំណោមពួកកូរ៉ូណាវីរុសលើមូលភាគនៃតំណលំដាប់រក្សានៃអាស៊ីតនុយក្លេអ៊ិកប្រាំ ភាពខុសគ្នារវាងអ្វីដែលក្រោយមក គេហៅថា ២០១៩-នកូវ និង ពូជវីរុសយកចេញពីការរីករាលដាលសារស៍២០០៣ មិនគ្រប់គ្រាន់ធ្វើឱ្យពួកគេអាចញែកប្រភេទពួកវីរុសទាំងនេះបានឡើយ។ ដូច្នេះ ពួកគេក៏បានកត់សំគាល់ ២០១៩-នកូវ ជាពូជកូរ៉ូណាវីរុសទាក់ទងនឹងសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ។
កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២: ជីវវិទ្យាទំរង់

ជីវវិទ្យាទំរង់ 

thumb|328x328px|រូបាធិប្បាយនៃវីរ្យ៉ុងកូរ៉ូណាវីរុស
វីរ្យ៉ុងសារស៍-កូវ-២នីមួយៗមានវិជ្ឈមាត្រប្រហែលពី ៥០–២០០ ណាណូម៉ែត្រ។ ដូច ពួកកូរ៉ូណាវីរុសដទៃទៀតដែរ សារស៍-កូវ-២មានប្រូតេអ៊ីនទំរង់បួនយ៉ាង ដែលគេស្គាល់ថាជា S (spike = កណ្ដក), E (envelope = ស្រោម), M (membrane = ភ្នាស) និង N (nucleocapsid = នុយក្លេអូកាប់ស៊ីត ) ប្រូតេអ៊ីន N ផ្ទុកសែណូម អា.រ.ន. (ARN) និងប្រុតេអ៊ីន S, E និង M រួមគ្នាបង្កើតបានជាំស្រោមវីរុស។ ប្រូតេអ៊ីនកណ្ដក ដែលត្រូវបានគេបង្កើតជារូបភាពនៅក្នុងកំរិតបរមាណូដោយប្រើប្រាស់អតិសុខុមទស្សនភាពអេឡិចត្រុងគ្រីយ៉ូសែន គឺជាប្រូតេអ៊ីនមានតួនាទីឱ្យវីរុសទៅតោងលើភ្នាសនៃកោសិកាធ្មួល។

ការពិសោធគំរូប្រូតេអ៊ីនលើប្រូតេអ៊ីនកណ្ដកនៃវីរុសដែលត្រូវបានគេពន្យល់ភ្លាមៗថាសារស៍-កូវ-២មានសម្ព័ន្ធភាពត្រូវនឹងធ្មួលទទួលអង់ស៊ីមបំលែងជាអង់ស្យូតង់ស៊ីន២ (ACE2) នៃកោសិកាមនុស្សដើម្បីប្រើពួកវាជាយន្តការនៃច្រកចូលកោសិកា។  នៅថ្ងៃ២២ មករា ២០២០ ក្រុមមួយនៅចិនកំពុងធ្វើការជាមួយសែណូមវីរុសពេញលេញ និង ក្រុមមួយនៅសហរដ្ឋប្រើប្រាស់ដោយឯករាជ្យនូវក្បួនពន្ធុវិទ្យាច្រាស និងបានពន្យល់តាមការពិសោធ ថា  អង់ស៊ីមបំលែងជាអង់ស្យូតង់ស៊ីន២ (ACE2) អាចដើរតួជាធ្មួលទទួលសារស៍-កូវ-២។ ការសិក្សាបានបង្ហាញថា សារស៍-កូវ-២ មានសម្ព័ន្ធភាពខ្លាំងទៅនឹង អង់ស៊ីមបំលែងជាអង់ស្យូតូស៊ីន២ (ACE2) របស់មនុស្សជាងពូជវីរុសសារស៍ដើម។ សារស៍-កូវ-២ ប្រហែលក៏អាចប្រើប្រាស់បាស៊ីហ្ស៊ីនដើម្បីទទួលបានច្រកចូលកោសិកាផងដែរ។

ប្រូតេអ៊ីនកណ្ដកដើមដែលធ្វើបូរវកម្មដោយប្រូតេអាសតំរាយភ្នាសសេរីន២ (TMPRSS2) ចាំបាច់សំរាប់ជាច្រកចូលនៃសារស៍-កូវ-២។ បន្ទាប់ពីវីរ្យ៉ុងរបស់សារស៍-កូវ-២ ភ្ជាប់ទៅនឹងកោសិកាគោលដៅមួយហើយ ប្រូតេអាសរបស់កោសិកា TMPRSS2 វះចំហប្រូតេអ៊ីនកណ្ដកនៃវីរុស បង្ហាញនូវប៉ិបទីតរលាយចូលគ្នាមួយ។ វីរ្យ៉ុងក្រោយមកបានព្រលែង អា.រ.ន. (ARN) ចូលទៅក្នុងកោសិកា បង្ខំឱ្យកោសិកាធ្វើការបន្តពូជឱ្យវីរុសដែលត្រូវបាចសាចទៅចំលងកោសិកាផ្សេងៗបន្ថែមទៀត។ សារស៍-កូវ-២ បង្កនូវកត្តាសាហ័សយ៉ាងហោចបីដែលជំរុញឱ្យមានការជំរុះវីរ្យ៉ុងថ្មីពីកោសិកាធ្មួល ហើយនិងរារាំងតំណបភាពស៊ាំ។
កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២: រោគរាតត្បាតវិទ្យា

រោគរាតត្បាតវិទ្យា

thumb|អតិសុខុមរូបភាពនៃវីរ្យ៉ុងសារស៍-កូវ-២ (ក្រហម) ដែលបានដកស្រង់ចេញពីអ្នកជំងឺកំឡុងពេលការរាតត្បាតជាសកលកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩-២០|alt=Micrograph of SARS-CoV-2 virus particles, isolated from a patient

ផ្អែកលើនានាភាពតិចតួចដែលបង្ហាញឱ្យឃើញក្នុងចំណោមតំណលំដាប់សែណូមសារស៍-កូវ-២ដែលគេបានស្គាល់ ពូជនេះគឺត្រូវបានគេគិតថារកឃើញដោយអាជ្ញាធរសុខាភិបាលក្នុងរយៈពេលជាច្រើនសប្ដាហ៍មកហើយនៃការផ្ទុះឡើងក្នុងចំណោមប្រជាជនកាលពីចុងឆ្នាំ២០១៩មកម្ល៉េះ។ ករណីការឆ្លងដំបូងបង្អស់ដែលគេដឹងថ្មីៗនេះគឺត្រូវបានគេគិតថាបានប្រទះឃើញនៅថ្ងៃ១៧ វិច្ឆិកា ២០១៩។ វីរុសនេះបានរីករាលដាលជាបន្តបន្ទាប់ទៅគ្រប់ខេត្តទាំងអស់នៃប្រទេសចិន និង ប្រទេសច្រើនជាង ១៥០ ផ្សេងៗទៀតនៅអាស៊ី អឺរ៉ុប អាមេរិកខាងជើង អាមេរិកខាងត្បូង អាភ្វ្រិក និង អូសេអានី។ ការចំលងពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀតដោយវីរុសនេះត្រូវបានគេរកឃើញក្នុងតំបន់អស់ទាំងនេះ។ នៅថ្ងៃ៣០ មករា ២០២០ សារស៍-កូវ-២ត្រូវបានកំណត់ថាជាភាពអាសន្នសុខភាពសាធារណៈដែលជាក្ដីបារម្ភរបស់អន្តរជាតិ ដោយ ហ៊ូ (WHO) និងនៅថ្ងៃ១១ មីនា ២០២០ ហ៊ូ(WHO) បានប្រកាសវាថាជា រោគរាតត្បាតសកល។

គិតត្រឹម  () មានករណីការឆ្លងត្រូវបានបញ្ជាក់ ករណី ដែលក្នុងនោះ ក៏មាននៅប្រទេសចិនផងដែរ។ ខណៈពេលនោះ សមាមាត្រនៃការឆ្លងដែលបង្កឱ្យមានករណីឆ្លង រឺ កំណើនជំងឺដែលអាចធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យបាននៅតែមិនច្បាស់  គំរូបែបគណិតសាស្ត្រមួយដែលបានប៉ាន់ប្រមាណចំនួនមនុស្សដែលបានឆ្លងនៅអ៊ូហានតែឯងគឺ ៧៥.៨១៥ គិតត្រឹម ២៥ មករា ២០២០ នៅគ្រានោះដែរ ការឆ្លងដែលបានរកឃើញមានទាបជាងតួលេខនេះ។ ចំនួនមរណភាពដោយសារវីរុសត្រូវបានគេសន្មតថាមាន ករណី គិតត្រឹម  () មនុស្សចំនួននាក់បានជាសះស្បើយពីការឆ្លងនាពេលនោះ។ ក្រោមមួយភាគបីនៃមរណភាពបានកើតឡើងនៅខេត្តហ៊ូប៉ី ជាទីដែលអ៊ូហានបានស្ថិតនៅ។ មុន ២៤ កុម្ភៈ ២០២០ សមាមាត្រនេះកើនលើស ៩៥%។

ចំនួនការបន្តពូជគោល () នៃវីរុសត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាចន្លោះ ១,៤ និង ៣,៩។ នេះមានន័យថាការឆ្លងដោយសារវីរុសនេះនីមួយៗ ត្រូវបានគេរំពឹងថាបង្កឱ្យមានការឆ្លងថ្មី ១,៤ ដល់ ៣,៩ នៅគ្រាដែលប្រជាជននៃសហគមន៍គ្មានភាពស៊ាំប្រឆាំងនឹងមេរោគ ហើយក៏គ្មានវិធានការបង្ការណាមួយត្រូវបានយកមកប្រើនៅឡើយនោះដែរ។
កូរ៉េ

ប្រទេសកូរ៉េ គឺជាតំបន់មួយនៅអាស៊ីបូព៌ា ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1945 ត្រូវបានបែងចែករវាងប្រទេសទាំងពីរនៅឬជិតប៉ារ៉ាឡែលទី 38 គឺប្រទេសកូរ៉េខាងជើង (សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតកូរ៉េ) និងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង (សាធារណរដ្ឋកូរ៉េ) ប្រទេសកូរ៉េមានឧបទ្វីបកូរ៉េ កោះជេជូ និងកោះតូចៗជាច្រើននៅជិតឧបទ្វីប មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសចិននៅភាគពាយព្យ និងរុស្ស៊ីនៅភាគឦសាន បំបែកចេញពីប្រទេសជប៉ុនទៅខាងកើតដោយច្រកសមុទ្រកូរ៉េនិងសមុទ្រជប៉ុន (សមុទ្រខាងកើត)