navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា: ''ចេនឡាទី២''

ចេនឡាទី២

thumb|right|200px|ផែនទីកម្ពុជានៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧០
នៅអំឡុងពេលរាត្រីនៃថ្ងៃទី២១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧១ កងពិសេសវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងបានបើកការវាយប្រហារលើអាកាសយានដ្ឋានពោធិ៍ចិនតុងដែលជាទីមូលដ្ឋានដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់កងកម្លាំងជើងអាកាសខ្មែរ។ ក៏ប៉ុន្តែការវាយប្រហារនេះត្រូវបានចាត់ថាជាអំណោយផលសម្រាប់សាធារណរដ្ឋខ្មែរទៅវិញព្រោះថាអាកាសយានដ្ឋានពោធិ៍ចិនតុងនាពេលនោះគឺពោរពេញទៅដោយយន្តហោះចម្បាំងសូវៀតចាស់ៗ។ ដោយមានជំនួយពីអាមេរិក មិនយូរប៉ុន្មាន ពួកគេក៏ប្រគល់យន្តហោះចម្បាំងថ្មីៗជំនួសឱ្យម៉ូដែលចាស់ៗពីមុន។ ពីរសប្តាហ៍ក្រោយមក លោកលន់ នល់បានទទួលរងនូវជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលហើយគាត់ក៏ត្រូវបានគេយកទៅកោះហាវ៉ៃដើម្បីធ្វើការពិនិត្យព្យាបាល។ ពេលពិនិត្យរួច គេបានរកឃើញថាលោកមានជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលធន់ស្រាលហើយមិនយូរប៉ុន្មានគាត់ក៏បានជាសះស្បើយភ្លាមៗរួចបានវិលត្រឡប់មកប្រទេសវិញបន្ទាប់ពីអវត្តមានពីទឹកដីមាតុភូមិអស់រយៈពេលពីរខែ។

ក.ជ.ខ. បានបើកការវាយប្រហារតបវិញនៅអំឡុងខែសីហានាឆ្នាំដដែរនោះដែលគេតែងសម្តៅលើវាថា"ប្រតិបត្តិការចេនឡាទី២"។ គោលបំណងនៃយុទ្ធនាការនេះគឺកម្ចាត់កម្លាំងសត្រូវចេញពីផ្លូវជាតិលេខ ៦ ដើម្បីស្តារប្រព័ន្ធទំនាក់ទំនងឡើងវិញជាមួយក្រុងកំពង់ធំដែលត្រូវជាទីក្រុងធំបំផុតទីពីរនាសម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ។ ដំបូងឡើយ ប្រតិបត្តិការនេះបានទទួលជោគជ័យទៅតាមគម្រោងជាធម្មតាហើយក្រុងកំពង់ធំក៏ត្រូវបានរំដោះ។ ប៉ុន្តែនៅអំឡុងខែធ្នូនិងខែវិច្ឆិកា កងកម្លាំងខ្មែរក្រហមនិងវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយតបទៅវិញដោយបានវាយកម្ទេចកម្លាំងសាធារណរដ្ឋខ្មែរក្នុងដំណើរនោះ។ ចំនួននៃការខាតបង់នៅក្នុងប្រតិបត្តិការនេះគឺមិនសូវជាច្បាស់លាស់ទេគ្រាន់តែគេដឹងថាគ្រឿងសព្វាវុធជាច្រើនត្រូវបានបាត់បង់តែប៉ុណ្ណោះ។Sutsakhan, p. 79 ជាលទ្ធផលចុងក្រោយ ចេនឡាទី២ ត្រូវបានទទួលបរាជ័យហើយវាបានហុចផលទៅឱ្យកម្លាំងខ្មែរក្រហមនិងវៀតណាមខាងជើងទៅវិញ។
សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
U.S. and Vietnamese Involvement in Cambodian Civil War from the Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ
សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងចិន

សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងចិន ឬ សង្គ្រាមស៊ីវិលចិន គឺជាជម្លោះសង្គ្រាមស៊ីវិលមួយដែលបានផ្ទុះឡើងនៅលើទឹកដីប្រទេសចិន។ វាគឺជាសង្គ្រាមរវាងសាធារណរដ្ឋចិនដែលដឹកនាំដោយគណបក្សគួមីនតាងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងគណបក្សកុម្មុយនិស្តចិនដោយបានចាប់ផ្តើមដំបូងនៅឆ្នាំ១៩២៧ ហើយបានបញ្ចប់ទៅវិញនៅឆ្នាំ១៩៤៩។ សង្គ្រាមនេះត្រូវបានបែងចែកជាពីរវគ្គរួមជាមួយនឹងរយៈពេលចន្លោះសង្គ្រាមមួយ៖ វគ្គទីមួយគឺចាប់ផ្តើមពីខែសីហា ឆ្នាំ១៩២៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៣៧ បន្ទាប់ពីសម្ព័ន្ធភាព គ.ម.ត–គ.ក.ចបានបែកបាក់។ រយៈពេលចន្លោះសង្គ្រាមគឺបានអូសបន្លាយចាប់ពីឆ្នាំ១៩៣៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៥ ជាពេលដែលចិនបានបង្រួបបង្រួមគ្នាប្រយុទ្ធប្រឆាំងតទល់នឹងការឈ្លានពានរបស់ចក្រភពជប៉ុន។ ក្រោយពីជប៉ុនបានទទួលចុះចាញ់ សង្គ្រាមស៊ីវិលក៏បានបន្ត (វគ្គទីបី៖ ១៩៤៥–១៩៤៩) ដោយលើកនេះ ពួកកុម្មុយនិស្តគឺជាអ្នកសម្រេចនូវជោគវាសនានៃសង្គ្រាមនិងប្រជាជាតិចិនទាំងមូល, រយៈពេលនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថា បដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្តចិន។

នៅឆ្នាំ១៩៤៩ ពួកកុម្មុយនិស្តបានឡើងត្រួតត្រាចិនដីគោកនិងបង្កើតចេញជាសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនចំណែកឯថ្នាក់ដឹកនាំគួមីនតាងនៃសាធារណរដ្ឋចិនវិញត្រូវបង្ខំខ្លួនដកថយរត់ទៅកោះតៃវ៉ាន់។ មិនយូរប៉ុន្មាន រដ្ឋទាំងពីរក៏ប្រឈមមុខផ្នែកនយោបាយនិងយោធាឥតឈប់ឈរនៅឯច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ដោយភាគីនីមួយៗបានអះអាងថាខ្លួនគេគឺជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់នៃប្រជាជាតិចិនរួម។ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ គេមិនដែលឃើញមានការចុះហត្ថលេខាលើយុទ្ធសន្តិភាពឬសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ្វីនោះឡើយដោយភាគីទាំងពីរដូច្នេះហើយបានជាប្រវត្តិវិទូមានសំណួរចោទសួរជាច្រើនដងថា តើសង្គ្រាមនេះបានបញ្ចប់ដោយស្របច្បាប់ឬនៅ ឬក៏គ្រាន់តែជាការបញ្ឈប់មួយរយៈសិន?។
សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងចិន: បេសនកម្មភាគខាងជើង និងការបែកបាក់គ្នារវាងគួមីនតាងនិងបក្សកុម្មុយនិស្ត

បេសនកម្មភាគខាងជើង និងការបែកបាក់គ្នារវាងគួមីនតាងនិងបក្សកុម្មុយនិស្ត

នៅឆ្នាំ១៩២៧ ការប្រជែងគ្នារវាងពួកគួមីនតាងនិងពួកកុម្មុយនិស្តបាននាំឱ្យមានការបែកបាក់សាមគ្គីភាពគ្នានៅក្នុងជួរបដិវត្តន៍។ បក្សកុម្មុយនិស្តចិននិងសមាជិកឆ្វេងនិយមនៃគួមីនតាងបានសម្រេចចិត្តរើអាសនៈរបស់ខ្លួនពីក្វាងចូវមកអ៊ូហានដែលត្រូវជាសម្បុកកុម្មុយនិស្តដ៏ធំមួយនាពេលនោះ។ បន្ទាប់ពីយកឈ្នះលើស៊ុន ឈួនហ្វាង លោកកាយចៀកនិងលី ស៊ុងរេនបាននាំទ័ពបន្តទៅភាគខាងលិចឆ្ពោះទៅខេត្តជាំងស៊ី។ ពួកឆ្វេងនិយមបានបដិសេដនឹងការទាមទាររបស់កាយចៀកក្នុងការលុបបំបាត់ឥទ្ធិពលកុម្មុយនិស្តចេញពី គ.ម.ត ដូច្នេះហើយលោកកាយចៀកក៏សម្រេចដកពួកគេចេញពីបក្សរបស់ខ្លួនដោយផ្ទាល់និងថែមទាំងចោទប្រកាន់អ្នកឆ្វេងនិយមទាំងនោះថា បានក្បត់នឹងគោលការណ៍ប្រជាជនបីយ៉ាងរបស់លោកស៊ុន យ៉ាតសេន និងរួមដៃទទួលបញ្ជាពីបរទេស (សហភាពសូវៀត)។ យោងតាមលោកម៉ៅសេទុងបានឱ្យដឹងថា សេចក្តីអត់អោនរបស់កាយចៀកបានចាប់បន្ថយចុះបន្តិចម្តងៗខណៈពេលដែលអំណាចរបស់គាត់កំពង់កើនឡើង។Zedong, Mao. Thompson, Roger R. [1990] (1990). Report from Xunwu. Stanford University Press. .

នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា លោកកាយចៀកនិងថ្នាក់ដឹកនាំគួមីនតាងមួយចំនួនទៀតបានរៀបចំកិច្ចប្រជុំមួយដែលក្នុងនោះពួកគេបានស្នើថា 'សកម្មភាពរបស់ពួកកុម្មុយនិស្តគឺកំពុងបង្កឱ្យមានការរំខានដល់សង្គមនិងសេដ្ឋកិច្ចដូច្នេះយើងត្រូវធ្វើដូចម្តេចក៏ដោយដើម្បីបញ្ឈប់សកម្មភាពអ្នកទាំងនោះនិងដើម្បីបន្តបដិវត្តន៍ជាតិនិយម'។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែមេសា នៅទីក្រុងស៊ាងហៃ (សៀងហៃ) ឧត្តមសេនីយ៍បៃ ឆុងស៊ីបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងរបស់ខ្លួនចេញ"បោសសម្អាត"ទីក្រុង ពោលគឺចាប់ខ្លួនអ្នកកុម្មុយនិស្តទាំងឡាយណាដែលមានវត្តមានក្នុងក្រុងរួចយកទៅសម្លាប់ចោល។Brune, Lester H. Dean Burns, Richard Dean Burns. [2003] (2003). Chronological History of U.S. Foreign Relations. Routledge. . មនុស្សទូទៅបានសម្តៅមកលើព្រឹត្តិការណ៍នេះថា ព្រឹត្តិការណ៍ ១២ មេសា ឬការសម្លាប់រង្គាលនៃទីក្រុងស៊ាងហៃ។Zhao, Suisheng. [2004] (2004). A Nation-state by Construction: Dynamics of Modern Chinese Nationalism. Stanford University Press. . ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងកាយចៀកនិងលោកវ៉ាង ជិងវីយ (សមាជិកឆ្វេងនិយមគួមីនតាងដែលកាន់កាប់ទីក្រុងអ៊ូហាន) បែកបាក់ប្រេះឆាកាន់តែខ្លាំងឡើង។

ជាលទ្ធផល សមាជិកឆ្វេងនិយមគួមីនតាងក៏សម្រេចចិត្តដកសមាជិកបក្សកុម្មុយនិស្តចិនចេញពីរដ្ឋាភិបាលអ៊ូហានប៉ុន្តែទោះបីជាធ្វើយ៉ាងណាក្តីក៏អ្នកឆ្វេងនិយមទាំងនោះនូវតែត្រូវកាយចៀកដកអំណាចចេញដដែរ។ បន្ទាប់មក គួមីនតាងក៏បន្តយុទ្ធនាការរបស់ខ្លួនប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងមេកន្ទ្រាញ (អាចហៅបានដែរថា ស្តេចត្រាញ់) នៃប្រទេសចិន ហើយនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩២៨ កងកម្លាំងរបស់លោកក៏បានឡើងត្រួតត្រាលើទីក្រុងប៉េកាំងដោយជោគជ័យ។Guo, Xuezhi. [2002] (2002). The Ideal Chinese Political Leader: A Historical and Cultural Perspective. Greenwood Publishing Group. . បន្តិចក្រោយមក ទឹកដីចិនភាគខាងលិចក៏ត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលណានជិង។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋាភិបាលជាតិនិយមបានទទួលការទទួលស្គាល់ពីអន្តរជាតិថាជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់នៃប្រទេសចិនទាំងមូល។ ស្របទៅតាមលោកស៊ុន យ៉ាតសេន រដ្ឋាភិបាលគួមីនតាងបានប្រកាសថា មាគ៌ាសម្រាប់ដំណើរបដិវត្តន៍ទាំងបីរួមមាន៖ ការបង្រួបបង្រួមយោធា ការគ្រប់គ្រងនយោបាយ និងប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។Theodore De Bary, William. Bloom, Irene. Chan, Wing-tsit. Adler, Joseph. Lufrano Richard. Lufrano, John. [1999] (1999). Sources of Chinese Tradition. Columbia University Press. . p. 328.
សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងចិន: ការថយចុះនៃភ្លើងសង្គ្រាម

ការថយចុះនៃភ្លើងសង្គ្រាម

នៅថ្ងៃទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៩ លោកម៉ៅសេទុងបានប្រកាសបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនឡើងដោយមានរដ្ឋធានីនៅទីក្រុងប៉េកាំង។ លោកចាង កាយចៀកជាមួយនឹងកងទ័ពគួមីនតាងចំនួន ២ លាននាក់បូករួមទាំងអ្នកគាំទ្រមួយចំនួនទៀតបាននាំគ្នាដកថយរត់ទៅកោះតៃវ៉ាន់នៅអំឡុងខែធ្នូបន្ទាប់ពីកងទ័ពកុម្មុយនិស្តបានវាយលុកចូលខេត្តស៊ីឈួន។ បន្ទាប់ពីពួកកុម្មុយនិស្តបានចូលកាន់កាប់ទីក្រុងឆិងឌូនៅថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៩ ចលនាតស៊ូរបស់គួមីនតាងភាគច្រើននៅទិសខាងត្បូងប្រទេសចិនក៏រលាយសាបសូន្យដោយបន្សល់ទុកតែចលនាតស៊ូតូចៗ។Cook, Chris Cook. Stevenson, John. [2005] (2005). The Routledge Companion to World History Since 1914. Routledge. . p. 376.

thumb|ផែនទីបង្ហាញពីការចូលរំដោះកោះហៃណាននៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៥០

ការប៉ុនប៉ងចូលកាន់កាប់កោះគីនមិនដោយចិនកុម្មុយនិស្តត្រូវទទួលបរាជ័យនៅក្នុងសមរភូមិហ្គូនីងហូហើយឱកាសរបស់ ស.ប.ច ក្នុងការចូលត្រួតត្រាកោះតៃវ៉ាន់ក៏ត្រូវរលាយ។Qi, Bangyuan. Wang, Dewei. Wang, David Der-wei. [2003] (2003). The Last of the Whampoa Breed: Stories of the Chinese Diaspora. Columbia University Press. . p. 2. នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៩ លោកចាងកាយចៀកបានប្រកាសជ្រើសតាំងទីក្រុងតៃប៉ិជារដ្ឋធានីបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋចិននិងបន្តធ្វើការអះអាងថារដ្ឋាភិបាលរបស់លោកគឺជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់តែមួយគត់របស់ប្រទេសចិនទាំងមូល។

នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៥០ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនបានចេញប្រតិបត្តិការវាយយកកោះមួយចំនួនដែលមានទីតាំងនៅជិតចិនដីគោក។ កោះហៃណានត្រូវបាន ស.ប.ច កាន់កាប់នាអំឡុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥០, បន្ទាប់មកគឺទីប្រជុំកោះវ៉ានសាន (ឧសភា–សីហា ១៩៥០) ហើយនិងកោះចូសាន (ឧសភា ១៩៥០)។MacFarquhar, Roderick. Fairbank, John K. Twitchett, Denis C. [1991] (1991). The Cambridge History of China. Cambridge University Press. . p. 820.
សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងចិន: ការថយចុះនៃជម្លោះនយោបាយ

ការថយចុះនៃជម្លោះនយោបាយ
នៅថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧១ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានចាប់ទទួលស្គាល់ ស.ប.ច និងទាត់សាធារណរដ្ឋចិនចេញចោលពីសមាជិកភាពអង្គការសហប្រជាជាតិ។ មុនត្រូវបណ្តេញចេញ សាធារណរដ្ឋចិនគឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ និងថែមទាំងជាសមាជិកមួយក្នុងចំណោមសមាជិកអចិន្រ្តៃយ៍ទាំង ៥ នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខផងដែរ។ ដោយឃើញបែបនេះ ប្រទេសផ្សេងៗក៏ចាប់ផ្តើមធ្វើតម្រាប់តាម អ.ស.ប ដោយទទួលស្គាល់ ស.ប.ច ជំនួសឱ្យសាធារណរដ្ឋចិនវិញ។

នៅឆ្នាំ១៩៨៤ ប្រទេសទាំងពីរបានចាប់ផ្តើមបន្ថយអរិភាពដាក់គ្នាតាមរយៈការធ្វើទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយគ្នា ការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ការចេញចូលធ្វើវិនិយោគគ្នាទៅវិញទៅមក។ ស្ថានភាពនៃសង្គ្រាមត្រូវបានប្រកាសជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋចិននៅឆ្នាំ១៩៩១។ ទោះជាអរិភាពត្រូវបានបញ្ចប់ក្តី ប៉ុន្តែភាគីទាំងសងខាងគឺមិនបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងឬសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពណាមួយដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមជាផ្លូវការឡើយ។Decisive Encounters By Westad, Odd Arne. Stanford University Press, 21 Mar pp. 292–297 2003 (Google Books).

ក្រោមការដឹកនាំរបស់ប្រធានាធិបតីថ្មីគឺលោកលី តេងហួយ បទប្បញ្ញត្តិបណ្តោះអាសន្នប្រឆាំងនឹងការបះបោរកុម្មុយនិស្តដែលជាផ្នែកនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់សាធារណរដ្ឋចិនត្រូវបានលុបចោលនៅអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩១ ចំណែកឯឱកាសរបស់បក្សគួមីនតាងក្នុងការវាយដណ្តើមចិនដីគោកក៏ត្រូវបានបាត់ទៅតាមដែរ។
សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងចិន: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ

 Summary of Chinese Civil War 1946–1949
 Chinese Civil War 1945–1950
 "Armored Car Like Oil Tanker Used by Chinese" Popular Mechanics, March 1930 article and photo of armoured train of Chinese Civil War
 Topographic maps of China Series L500, U.S. Army Map Service, 1954–
 Operational Art in the Chinese PLA’s Huai Hai Campaign
 Postal Stamps of the Chinese Post-Civil War Era

សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បដិវត្តន៍នៅចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យចន្លោះសង្គ្រាម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះឆ្លងសមុទ្រ
សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ

សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡាវ ឬសង្គ្រាមស៊ីវិលឡាវ (១៩៥៩-១៩៧៥) គឺជាជម្លោះសង្រ្គាមស៊ីវិលរវាងបក្សពួកកុម្មុយនីស្តប៉ៈថេតឡាវ (គាំទ្រដោយវៀតណាមខាងជើង) និងរាជរដ្ឋាភិបាលឡាវពីថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៩ រហូតដល់ថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៥។ សង្គ្រាមនេះបានទទួលឥទ្ធិពលពីសង្គ្រាមវៀតណាមដូចនឹងសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជាដែរ។ វាត្រូវបានគេហៅថា សង្រ្គាមសម្ងាត់ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលសកម្មភាពពិសេសសេអ៊ីអា (CIA) និងក្នុងចំណោមអតីតយុទ្ធជនហ្មុងមួយចំនួន។    

ឫសគល់​នៃ​ជម្លោះ​នេះអាច​ត្រូវ​បាន​គេ​រម្លឹក​ទៅ​ក្រោយ​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​២ នៅ​ពេល​ដែល​បារាំងបានដាក់អាណានិគមឡើងវិញលើប្រទេសឡាវ។ ពួកប៉:ថេតឡាវ ដែលត្រូវបានគាំទ្រដោយរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនិស្តវៀតណាមខាងជើង បានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការទ័ពព្រៃប្រឆាំងនឹងបារាំង និងរដ្ឋាភិបាលឡាវនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០។ នៅឆ្នាំ១៩៥៤ កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវត្រូវបានចុះហត្ថលេខា ដែលបានបញ្ចប់សង្រ្គាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ និងបានផ្តល់ឯករាជ្យដល់ប្រទេសឡាវ។  ទោះ​បីជាយ៉ាងណា កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​នេះ​ក៏​បាន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ពួកប៉ៈថេតឡាវរក្សាវត្តមានក្នុងប្រទេសបាន ហើយ​ជម្លោះនៅ​តែបន្ត។ ការប្រយុទ្ធគ្នាកាន់តែខ្លាំងនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកបានចូលរួមចំណែកកាន់តែខ្លាំងឡើងក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងមួយដើម្បីការពារប្រទេសឡាវពីការធ្លាក់ទៅក្នុងលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត។  សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយយោធាដល់រដ្ឋាភិបាលឡាវ ហើយក៏បានអនុវត្តយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកដ៏ធំប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងប៉ៈថេតឡាវ និងវៀតណាមខាងជើងផងដែរ។ នៅឆ្នាំ១៩៧៣ បទឈប់បាញ់ត្រូវបានព្រមព្រៀងគ្នា ហើយពួកប៉ថេតឡាវត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះជាមួយរដ្ឋាភិបាលឡាវ។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សន្តិភាពមានរយៈពេលខ្លី ហើយប៉ៈថេតឡាវបានបើកការវាយលុកចុងក្រោយនៅឆ្នាំ១៩៧៥ ដែលបានវាយលុកកងទ័ពឡាវដែលនៅសេសសល់យ៉ាងឆាប់រហ័ស។ នាថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៥ ពួកប៉ៈថេតឡាវបានប្រកាសបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ ដែលនៅតែជារដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ជម្លោះនេះបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រទេសឡាវ ដោយមានការប៉ាន់ប្រមាណថា មួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេសនេះត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅ ឬត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងអំឡុងពេលសង្រ្គាម។ ប្រភពឯកសារបានមកពី ASK AL
សង្គ្រាមព្រំដែនថៃ-ឡាវ

សង្គ្រាមព្រំដែនថៃ-ឡាវ ឬគេស្គាល់ជាភាសាថៃថា សមរភូមិបានរ៉មកេឡា (  ; ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨៧ ដល់ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨៨) គឺជាការប្រឈមមុខគ្នាដ៏ខ្លីរវាងកងកម្លាំងថៃ និងឡាវ។ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងជម្លោះលើផែនទីដែលធ្វើឡើងដោយអ្នកអង្កេតជនជាតិបារាំងក្នុងឆ្នាំ១៩០៧ ដើម្បីគូសព្រំដែនរវាង សៀម និង ឥណ្ឌូចិនបារាំង នៅជួរភ្នំហ្លួងព្រះបាង ភាគខាងត្បូង។ កម្មសិទ្ធិរបស់ភូមិបានរ៉មកេឡា ជាប់ព្រំប្រទល់ខេត្តពិស្ណុលោក និងភូមិព្រំដែនតូចៗចំនួនបីនៅជាប់ខេត្តឧត្ដរឌិត្ថ ត្រូវបានទុកចោល។ នេះ​ជា​ផែនទី​ដដែល​ដែល​គូសបញ្ជាក់​ពីជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ។ លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យដែលបានព្រមព្រៀងគ្នាសម្រាប់កំណត់កម្មសិទ្ធិគឺតំបន់ទឹកធម្មជាតិ ប៉ុន្តែអ្នកបង្កើតផែនទីបារាំងពេលខ្លះមិនអើពើនឹងរឿងនេះទេ។  នៅពេលដែលទន្លេហឿង ដែលបានព្រមព្រៀងគ្នាបានបំបែកជាដៃទន្លេពីរ ភាគីទាំងពីរបានអះអាងផ្សេងគ្នាថាជាព្រំដែន ដែលទន្ទឹមនឹងជម្លោះកាប់ឈើបានបង្កឱ្យមានជម្លោះនេះ។
សង្គ្រាមព្រំដែនថៃ-ឡាវ: សមរភូមិ

សមរភូមិ 
ឧប្បត្តិហេតុ​បាញ់​ប្រហារ​តិចតួច​ជា​បន្តបន្ទាប់​បាន​កើត​ឡើង​រវាង​កង​កម្លាំង​ថៃ និង​ឡាវ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៨៤។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨៧ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធថៃបានកាន់កាប់ភូមិជម្លោះ បានរ៉មកេឡា ដោយលើកទង់ជាតិថៃពីលើទីតាំងនេះ។ រដ្ឋាភិបាល​នៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ ​បាន​តវ៉ា​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដោយ​ទទូច​ថា​ភូមិ​នេះ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ស្រុកបំតែន នៃ​ខេត្តសៃយៈបូលិ ។ ប្រទេស​ថៃ​បាន​ឆ្លើយ​ថា ភូមិ​នោះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ស្រុកឆាតត្រៈការ ( អាំភើ ) នៃ​ខេត្តPhitsanulok។ ទ័ពព​ឡាវ ​បាន​ធ្វើ​ការ​វាយ​ប្រហារ​មួយ​យប់​ទៅ​លើ​យោធភូមិ​តូច​របស់​ថៃ ដោយ​បាន​បណ្ដេញ​ទាហាន​ថៃ​ចេញ​ពី​ភូមិ ហើយ​ជំនួស​ទង់ជាតិ​ថៃ​ដោយ​ទង់ជាតិ​ឡាវ។ ការ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​បាន​បន្ត​ជា​ច្រើន​សប្តាហ៍​រហូត​ដល់​មាន​ការ​ប្រកាស​បទ​ឈប់​បាញ់​នៅ​ថ្ងៃ​ី ១៩ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នំ ១៩៨៨។

នៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨៧ យន្តហោះ F-5 របស់ថៃបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងរបស់ឡាវនៅក្នុងតំបន់ ហើយមន្រ្តីឡាវបានអះអាងថា ប្រទេសថៃបានបាញ់ផ្លោងរហូតដល់ ១០គីឡូម៉ែត្រចូលទៅក្នុងខេត្តសាយ៉ាបុរី។ ការវាយប្រហារតាមអាកាសជាញឹកញាប់បានបន្តប្រឆាំងនឹងជនជាតិឡាវ ជាមួយនឹងការដោះដូរកាំភ្លើងធំ ហើយនៅពាក់កណ្តាលខែមករា ឆ្នាំ១៩៨៨ ថៃបានអះអាងថាបានធានាបាន៧០% នៃដីនៅជុំវិញភ្នំ១៤២៨។ ការ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​បាន​បន្ត​ក្នុង​ខែ​កុម្ភៈ ខណៈ​ឡាវ​នៅ​តែ​រក្សា​ទីតាំង​ខ្ពស់​ជា​យុទ្ធសាស្ត្រ ដោយ​ការ​វាយ​ប្រហារ​ផ្លូវ​អាកាស​របស់​ថៃ​បាន​បាត់​បង់​យន្តហោះ​ចំនួន ២ គ្រឿង។ ការពិភាក្សានៅទីបំផុតបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី១៦-១៧ ហើយបទឈប់បាញ់នៅថ្ងៃទី១៩ បានធ្វើឱ្យភាគីទាំងពីរដកថយចម្ងាយ ៣គីឡូម៉ែត្រពីខ្សែទំនាក់ទំនង។ 

សង្រ្គាមរយៈពេលខ្លីបានទាមទារឱ្យមានអ្នកស្លាប់សរុបប្រហែល១ពាន់នាក់  ជនជាតិថៃបានរងទុក្ខកាន់តែខ្លាំងចាប់តាំងពីសង្គ្រាមជាច្រើនដែលពួកគេកំពុងវាយលុកទីតាំងរបស់ឡាវ។ ឧត្តមសេនីយ ឆាលីត យ៉ងចៃយុទ្ធ គឺជាមេបញ្ជាការកងទ័ពភូមិន្ទថៃនៅពេលមានសង្រ្គាម ហើយត្រូវបានរិះគន់ចំពោះការចូលរួមក្នុងវាប្រឆាំងនឹងការចង់បានរបស់ក្រសួងការបរទេសថៃ។ វៀតណាម ​បាន​ជួយ​ឡាវ ដោយ​បាន​បញ្ជូន​កងទ័ព​ពី​កងពលធំ​ទី​២​របស់ខ្លួន​ទៅកាន់​អាកាសយានដ្ឋានបាអានណាកក នៅសៃយ៉ៈបូលិ ដើម្បី​គាំទ្រ​ប្រតិបត្តិការ​យោធា​ចំពេលមានការប៉ះទង្គិចគ្នានៅតាមព្រំដែនជាមួយ​ប្រទេស​ថៃ តាម​បណ្តោយ​ព្រំដែន​កម្ពុជា–​ថៃ​។
សង្គ្រាមព្រំដែនថៃ-ឡាវ: ផលវិបាក

ផលវិបាក 
គណៈកម្មការព្រំដែនរួមថៃ-ឡាវ (JBC) ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ ដើម្បីបញ្ជាក់ព្រំដែនប្រវែង ១,៨១០គីឡូម៉ែត្រ និងដោះស្រាយភាពជាម្ចាស់នៃភូមិដែលមានជម្លោះ។ ការបោះបង្គោលព្រំដែនកំពុងបន្ត។
សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៧៨៥-១៧៨៦)

សង្គ្រាមភូមា-សៀម (១៧៨៥–១៧៨៦) ដែលក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសៀមគេច្រើនស្គាល់ថា សង្គ្រាមប្រាំបួនកង (ភាសាថៃ៖ สงครามเก้าทัพ) ព្រោះដោយសារតែភូមាបានចូលមកឈ្លានពានដោយប្រើទ័ពចំនួនប្រាំបួនកង គឺជាសង្រ្គាមលើកដំបូង រវាងរាជវង្សកូនបោននៃប្រទេសភូមា និងនគរសៀមរតនកោសិន្ទ្រ៍នៃរាជវង្សចក្រី។

ព្រះបាទបុឌផឹយ៉ានៃប្រទេសភូមាបានបន្តមហិច្ឆតាពង្រីកការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គចូលទៅក្នុងប្រទេសសៀម។ នៅឆ្នាំ១៧៨៥  គឺបីឆ្នាំបន្ទាប់សៀមបានស្ថាបនាទីក្រុងបាងកកជារាជធានីថ្មី ព្រះបាទបុឌផឹយ៉ានៃប្រទេសភូមាបានលើកទ័ពដ៏ធំដែលមានចំនួនសរុប ១៤៤,០០០ នាក់ចូលមកវាយលុកសៀមដោយបែងចេញជាប្រាំបួនកងតាមទិសចំនួនប្រាំ រួមមានតាមរយៈខេត្តកញ្ចនបុរី រាជបុរី ឡានណា តាក  ភូកេត និងភាគខាងត្បូងនៃឧបទ្វីបម៉ាឡេ។ ទោះជាយ៉ាងណា កងទ័ពដែលមានចំនួនច្រើនអន្លាយហួសប្រមាណបូករួមជាមួយកង្វះការផ្គត់ផ្គង់បាននាំឱ្យយុទ្ធនាការឈ្លានពានរបស់ភូមាទទួលបរាជ័យ។ នគរសៀមនៅក្រោមព្រះបាទពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក (រាមាទី១) និងព្រះអនុជព្រះអង្គម្ចាស់មហាសុរសិង្ហនាថបានការពារមាតុភូមិពីការឈ្លានពានរបស់ភូមាដោយជោគជ័យ។ នៅដើមឆ្នាំ១៧៨៦ ភូមាក៏បានដកទ័ពថយទៅវិញ។

ក្រោយ​ពី​បង្កើត​បទ​ឈប់​បាញ់​ក្នុងរដូវវស្សា ព្រះបាទ​បុឌផឹយ៉ាបានបន្ត​យុទ្ធនាការ​របស់​ទ្រង់​ម្តងទៀតនៅ​ចុង​ឆ្នាំ១៧៨៦។ ព្រះបាទបុឌផឹយ៉ាបានបញ្ជូនបុត្រារបស់ព្រះអង្គព្រះនាមថាដូ មីនសៅឱ្យផ្តោតការវាយលុកទៅលើខេត្តកញ្ចនៈបុរីក្នុងទិសដៅតែមួយប៉ុណ្ណោះដើម្បីឈ្លានពានសៀម។ កងកម្លាំងសៀម​បាន​ជួបជាមួយនឹង​ភូមា​នៅ​ថា​ឌិន​ដាង ដោយហេតុ​នេះ​ហើយ​បាន​ជា​គេតែងហៅថា "យុទ្ធនាការ​ថា​ឌិន​ដាង"។ ភូមា​ត្រូវ​ចាញ់​ម្ដង​ទៀត ហើយ​ចំណែកឯសៀម​វិញបាន​គ្រប់គ្រង​ការពារ​ព្រំដែន​ភាគ​ខាង​លិច​របស់​ខ្លួនបានដោយជោគជ័យ។ គួរកត់សម្គាល់ថា ការលុកលុយមិនបានសម្រេចទាំងពីរលើកនេះគឺជាការឈ្លានពានលក្ខណៈទ្រង់ទ្រាយធំចុងក្រោយបង្អស់របស់ភូមាមកលើសៀម។
សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន: អឺរ៉ូម៉ីដាន បដិវត្តន៍ភាពថ្លៃថ្នូរ និងចលនាគាំទ្ររុស្ស៊ី

អឺរ៉ូម៉ីដាន បដិវត្តន៍ភាពថ្លៃថ្នូរ និងចលនាគាំទ្ររុស្ស៊ី

thumb|left|បាតុករនៅរដ្ឋធានីកៀវលើកគ្រវីទង់ជាតិអ៊ុយក្រែន និងទង់អឺរ៉ុបក្នុងអំឡុងព្រឹត្តិការណ៍អឺរ៉ូម៉ីដាន ឆ្នាំ២០១៣
នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៤ បន្ទាប់ពីប្រជាជនអ៊ុយក្រែនបានធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលអស់ជាច្រើនខែ (ដែលគេនិយមហៅថាអឺរ៉ូម៉ីដាននោះ) លោកយ៉ានូកូវិច និងមេដឹកនាំបក្សប្រឆាំងក៏បានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងផ្សះផ្សាមួយដែលនឹងបើកឱ្យមានបោះឆ្នោតមុនអាណត្តិ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ លោកយ៉ានូកូវិចក៏បានភៀសខ្លួនចេញពីរដ្ឋធានីកៀវ មុនពេលដំណើរការបោះឆ្នោតដកលោកចេញពីអំណាចជាប្រធានាធិបតីបានប្រព្រឹត្តិទៅ។ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកុម្ភៈ សភាអ៊ុយក្រែងបានអនុម័តសេចក្តីព្រាងច្បាប់មួយបម្រុងនឹងលុបច្បាប់ឆ្នាំ២០១២ ដែលត្រូវជាច្បាប់កំណត់ភាសារុស្ស៊ីជាភាសាផ្លូវការមួយក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ ជាលទ្ធផល ប្រជាជនក្នុងតំបន់និយាយភាសារុស្សីបានចេញប្រឆាំងយ៉ាងពេញទំហឹង ខណៈសារព័ត៌មាននៅប្រទេស​រុស្ស៊ីបានផ្សព្វផ្សាយបន្លាចពីគ្រោះហានិភ័យផ្សេងៗនៃច្បាប់ព្រាងនោះ។

នៅថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នមួយត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយថ្ងៃបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីថ្មីក៏បានប្រកាស។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ លោកយ៉ានូកូវិចបានលេចមុខជាថ្មីនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី ហើយនៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន ដោយលោកបានប្រកាសថាលោកនៅតែជាប្រធានាធិបតីស្តីទីរបស់អ៊ុយក្រែនដដែរ ស្របពេលដែលរុស្ស៊ីកំពុងចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការយោធានៅតំបន់គ្រីមៀ។ មេដឹកនាំនៃតំបន់ភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែនដែលនិយមនិយាយភាសារុស្ស៊ីនោះបានប្រកាសពីភក្ដីភាពចំពោះយ៉ានូកូវិច រួចចលនាគាំទ្ររុស្ស៊ីក៏បានផ្ទុះឡើង។
សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន: មូលដ្ឋានយោធារុស្ស៊ីនៅគ្រីមៀ

មូលដ្ឋានយោធារុស្ស៊ីនៅគ្រីមៀ
thumb|នាវាល្បាតយោធារុស្ស៊ី ម៉ូស្គូ (កណ្ដាល) នៅឆកទីក្រុងសេវ៉ាស្តូប៉ូលក្នុងឆ្នាំ២០១២
នៅពេលដែលជម្លោះគ្រីមៀបានផ្ទុះឡើងដំបូង ប្រទេសរុស្ស៊ីបានបញ្ជូនទាហានយោធានៃកងនាវាចរសមុទ្រខ្មៅប្រហែល ១២,០០០ នាក់ទៅតាមទីតាំងជាច្រើននៅក្នុងឧបទ្វីបគ្រីមៀ។

យោងតាមសន្ធិសញ្ញាដើមស្តីពីបំណែងចែកកងនាវាចរសមុទ្រខ្មៅរបស់សូវៀតដែលបានចុះកាលពីឆ្នាំ១៩៩៧ បានអនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសរុស្ស៊ីបន្តមានមូលដ្ឋានយោធានៅក្នុងតំបន់គ្រីមៀហូតដល់ឆ្នាំ២០១៧ រួចបន្ទាប់មក រុស្ស៊ីនឹងត្រូវជម្លៀសអង្គភាពយោធាទាំងអស់រួមទាំងកងនាវាចរសមុទ្រខ្មៅរបស់ខ្លួនផងដែរចេញពីតំបន់ស្វយ័តគ្រីមៀ​ និងទីក្រុងសេវ៉ាស្តូប៉ូល។ នៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១០ អតីតប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន លោកវិចទ័រ យ៉ានូកូវិចបានយល់ព្រមចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងថ្មីមួយទៀតជាមួយប្រទេសរុស្ស៊ីដែលគេតែងនិយមស្គាល់ថា កតិកាសញ្ញាទីក្រុងខឺគាវ ដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះឧស្ម័នរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០០៩។ គួរសម្គាល់ផងដែរថា កតិកាសញ្ញាមួយនោះបានពន្យារវត្តមានរបស់រុស្ស៊ីនៅក្នុងគ្រីមៀរហូតដល់ឆ្នាំ២០៤២ ព្រមទាំងមានជម្រើសពន្យារបន្តទៀតផងដែរ។
សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន: នីត្យានុកូលភាព និងការប្រកាសសង្គ្រាម

នីត្យានុកូលភាព និងការប្រកាសសង្គ្រាម
thumb|right|300px|ស្ថានភាពទឹកដីអ៊ុយក្រែនបច្ចុប្បន្ន​ និងតំបន់ជុំវិញ
តាំងពីជម្លោះបានផ្ទុះឡើងតាំងពីឆ្នាំ២០១៤​ មក ភាគីទាំងសងខាងមិនដែលបានចេញសេចក្ដីប្រកាសសង្គ្រាមផ្លូវការជាមួយនឹងគ្នានោះទេ។ នៅពេលដែលពូទីនបានប្រកាសការឈ្លានពានទៅលើអ៊ុយក្រែនកាលពីឆ្នាំ២០២២ លោកបានសម្ដៅលើសកម្មភាពរបស់រុស្ស៊ីថាជា "ប្រតិបត្តិការយោធាពិសេស" ដោយមិនបាននិយាយអ្វីពីការប្រកាសសង្រ្គាមជាផ្លូវការនោះឡើយ។ តែទោះជាយ៉ាងណា រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនបានចាត់ទុកសកម្មភាពរបស់រុស្ស៊ីថាជាការប្រកាសសង្រ្គាម ហើយប្រភពព័ត៌មានអន្តរជាតិជាច្រើនក៏មានគំនិតយោបល់ដូចនឹងរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនដែរ។ ជាលទ្ធផលនៃសកម្មភាពយោធារបស់រុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែន សភាអ៊ុយក្រែនគ្រាន់តែប្រកាសសម្ដៅលើប្រទេសរុស្ស៊ីថាជា "រដ្ឋភេរវករ" ប៉ុណ្ណោះ និងមិនបានចេញសេចក្តីប្រកាសសង្គ្រាមជាផ្លូវការអ្វីនោះឡើយ។

ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីទៅលើអ៊ុយក្រែនគឺជាការរំលោភបំពានលើច្បាប់អន្តរជាតិ (ព្រមទាំងរំលោភលើធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិផងដែរ)។
ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាឧក្រិដ្ឋកម្មនៃការឈ្លានពាននៅក្រោមច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ និងព្រមទាំងនៅក្រោមក្រមព្រហ្មទណ្ឌក្នុងស្រុករបស់ប្រទេសមួយចំនួនផងដែរ រួមមានទាំងអ៊ុយក្រែន និងរុស្ស៊ី ប៉ុន្តែការកាត់ទោសនៅក្រោមច្បាប់ទាំងនេះត្រូវបានរារាំងដោយនីតិក្រមមួយចំនួន។
សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ
ការកាត់តំបន់គ្រីមៀដោយរុស្ស៊ី
thumb|ផែនទីបង្ហាញពីដំណើរប្រមូលផ្ដុំរបស់កងកម្លាំងរុស្ស៊ីនៅតាមព្រំដែនប៉ែកខាងកើតប្រទេសអ៊ុយក្រែននៅរវាងខែកុម្ភៈ–មីនា ឆ្នាំ២០១៤
thumb|ការបិទផ្លូវរារាំងអង្គភាពយោធានៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអ៊ុយក្រែនប្រចាំតំបន់គ្រីមៀក្នុងអំឡុងពេលត្រួតត្រារបស់រុស្ស៊ីនៅរវាងខែកុម្ភៈ–មីនា ឆ្នាំ២០១៤
thumb|ទាហានរុស្ស៊ីកំពុងឈរបិទច្រកផ្លូវចូលក្នុងមូលដ្ឋានយោធាអ៊ុយក្រែនមួយនៅក្បែរភូមិប៉េរ៉េវ៉ាល់ណ៍

នៅចុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ រុស្ស៊ីបានចូលកាន់កាប់តំបន់គ្រីមៀ ដែលនាំឱ្យសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែននេះផ្ទុះឡើង។*
 
  នៅចន្លោះថ្ងៃទី២២ និងទី២៣ អំឡុងពេលដែលអ៊ុយក្រែនគ្មានប្រធានាធិបតីក្រោយការដកតំណែងរបស់លោកយ៉ានូកូវិចLessons from Russia's Operations in Crimea and Eastern Ukraine , p. 19, published by RAND Corporation in 2017. "Ukraine's government was in transition following the ouster of Yanukovych. As a result, it did not react to the Russian operation when launched. Russia's task was made relatively easy by the confusion and chaos that generally follows an uprising, such as what happened in Kyiv. Moscow capitalized on the tensions and uncertainty in Crimea, as well as on the inexperience of Ukraine's provisional government. Meeting notes of the discussion among Ukrainian leadership reveal a great deal of anxiety, uncertainty, and unwillingness to take action for fear of escalation." ទាហានរុស្ស៊ី និងព្រមទាំងកងកម្លាំងពិសេសរុស្ស៊ីបាននាំគ្នាប្រមូលផ្ដុំនៅក្បែរព្រំដែនតំបន់គ្រីមៀនៃប្រទេសអ៊ុយក្រែន។​ នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកុម្ភៈ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីដែលគ្មាននិមិត្តសញ្ញាសម្គាល់អត្តសញ្ញាណបានឆ្លងចូលព្រំដែនរួចបានកាន់កាប់ឧបទ្វីបគ្រីមៀ។ រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានច្រានចោលរាល់ការចោទប្រកាន់ថាទាហានឈ្លានពានទាំងនោះជាកងទ័ពរបស់ខ្លួនដោយបានអះអាងថាពួកគេជាកងអង្គភាព "ការពារខ្លួន" តាមតំបន់ទៅវិញ។ ក្រុមទាហានទាំងនោះបានដណ្ដើមកាន់កាប់អគារសភា និងរដ្ឋាភិបាល​​ប្រចាំតំបន់គ្រីមៀ រួចបានបង្កើតប៉ុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យយោធាដើម្បីរឹតបន្តឹងសកម្មភាពធ្វើដំណើរទាំងឡាយនៅពាសពេញឧទ្វីបគ្រីមៀ។ នៅប៉ុន្មានថ្ងៃបន្ទាប់ កងកម្លាំងពិសេសរុស្ស៊ីដែលគ្មានអត្តសញ្ញាណបញ្ជាក់បានចូលមកកាន់កាប់អាកាសយានដ្ឋាន និងមជ្ឈមណ្ឌលទំនាក់ទំនង និងព្រមទាំងបានបិទមូលដ្ឋានយោធាក្នុងតំបន់់របស់អ៊ុយក្រែន។ ការវាយប្រហារតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាដោយរុស្ស៊ីបានបិទគេហទំព័ររដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមផ្សេងៗក្នុងតំបន់។ សកម្មភាពវាយប្រហារតាមអ៊ីនធឺណិតនេះក៏បានបើកឱ្យរុស្ស៊ីចូលមើលទិន្នន័យទូរស័ព្ទចល័តរបស់មន្ត្រីអ៊ុយក្រែន និងសមាជិកសភាក្នុងតំបន់ផងដែរ ដែលបង្កឱ្យមានការរំខានបន្ថែមដល់វិស័យទំនាក់ទំនង។  នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា សភារុស្ស៊ីបានអនុម័តឱ្យមានការប្រើប្រាស់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៅគ្រីមៀ។
សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន: ការកាត់តំបន់គ្រីមៀដោយរុស្ស៊ី

ការកាត់តំបន់គ្រីមៀដោយរុស្ស៊ី
thumb|ផែនទីបង្ហាញពីដំណើរប្រមូលផ្ដុំរបស់កងកម្លាំងរុស្ស៊ីនៅតាមព្រំដែនប៉ែកខាងកើតប្រទេសអ៊ុយក្រែននៅរវាងខែកុម្ភៈ–មីនា ឆ្នាំ២០១៤
thumb|ការបិទផ្លូវរារាំងអង្គភាពយោធានៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអ៊ុយក្រែនប្រចាំតំបន់គ្រីមៀក្នុងអំឡុងពេលត្រួតត្រារបស់រុស្ស៊ីនៅរវាងខែកុម្ភៈ–មីនា ឆ្នាំ២០១៤
thumb|ទាហានរុស្ស៊ីកំពុងឈរបិទច្រកផ្លូវចូលក្នុងមូលដ្ឋានយោធាអ៊ុយក្រែនមួយនៅក្បែរភូមិប៉េរ៉េវ៉ាល់ណ៍

នៅចុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ រុស្ស៊ីបានចូលកាន់កាប់តំបន់គ្រីមៀ ដែលនាំឱ្យសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែននេះផ្ទុះឡើង។*
 
  នៅចន្លោះថ្ងៃទី២២ និងទី២៣ អំឡុងពេលដែលអ៊ុយក្រែនគ្មានប្រធានាធិបតីក្រោយការដកតំណែងរបស់លោកយ៉ានូកូវិចLessons from Russia's Operations in Crimea and Eastern Ukraine , p. 19, published by RAND Corporation in 2017. "Ukraine's government was in transition following the ouster of Yanukovych. As a result, it did not react to the Russian operation when launched. Russia's task was made relatively easy by the confusion and chaos that generally follows an uprising, such as what happened in Kyiv. Moscow capitalized on the tensions and uncertainty in Crimea, as well as on the inexperience of Ukraine's provisional government. Meeting notes of the discussion among Ukrainian leadership reveal a great deal of anxiety, uncertainty, and unwillingness to take action for fear of escalation." ទាហានរុស្ស៊ី និងព្រមទាំងកងកម្លាំងពិសេសរុស្ស៊ីបាននាំគ្នាប្រមូលផ្ដុំនៅក្បែរព្រំដែនតំបន់គ្រីមៀនៃប្រទេសអ៊ុយក្រែន។​ នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកុម្ភៈ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីដែលគ្មាននិមិត្តសញ្ញាសម្គាល់អត្តសញ្ញាណបានឆ្លងចូលព្រំដែនរួចបានកាន់កាប់ឧបទ្វីបគ្រីមៀ។ រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានច្រានចោលរាល់ការចោទប្រកាន់ថាទាហានឈ្លានពានទាំងនោះជាកងទ័ពរបស់ខ្លួនដោយបានអះអាងថាពួកគេជាកងអង្គភាព "ការពារខ្លួន" តាមតំបន់ទៅវិញ។ ក្រុមទាហានទាំងនោះបានដណ្ដើមកាន់កាប់អគារសភា និងរដ្ឋាភិបាល​​ប្រចាំតំបន់គ្រីមៀ រួចបានបង្កើតប៉ុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យយោធាដើម្បីរឹតបន្តឹងសកម្មភាពធ្វើដំណើរទាំងឡាយនៅពាសពេញឧទ្វីបគ្រីមៀ។ នៅប៉ុន្មានថ្ងៃបន្ទាប់ កងកម្លាំងពិសេសរុស្ស៊ីដែលគ្មានអត្តសញ្ញាណបញ្ជាក់បានចូលមកកាន់កាប់អាកាសយានដ្ឋាន និងមជ្ឈមណ្ឌលទំនាក់ទំនង និងព្រមទាំងបានបិទមូលដ្ឋានយោធាក្នុងតំបន់់របស់អ៊ុយក្រែន។ ការវាយប្រហារតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាដោយរុស្ស៊ីបានបិទគេហទំព័ររដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមផ្សេងៗក្នុងតំបន់។ សកម្មភាពវាយប្រហារតាមអ៊ីនធឺណិតនេះក៏បានបើកឱ្យរុស្ស៊ីចូលមើលទិន្នន័យទូរស័ព្ទចល័តរបស់មន្ត្រីអ៊ុយក្រែន និងសមាជិកសភាក្នុងតំបន់ផងដែរ ដែលបង្កឱ្យមានការរំខានបន្ថែមដល់វិស័យទំនាក់ទំនង។  នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា សភារុស្ស៊ីបានអនុម័តឱ្យមានការប្រើប្រាស់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៅគ្រីមៀ។