navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ធ្វេន់ដេ: សាច់រឿង

សាច់រឿង 
រូបថ្លុកនិយាយអំពីដំណើរផ្សងព្រេងធ្វេន់ដេ (Twende), និងមិត្តភក្តិរបស់គាត់នៅទីក្រុងមីលីម៉ា (Milima) នៅអាហ្វ្រិកខាងកើត។
ធ្វេន់ដេ: តួអង្គ

តួអង្គ 

 ធ្វេន់ដេ (, ) គឺជាពង្រូលកូលលឿង។
 នូរូ (, ) គឺជាបក្សីពណ៌ខៀវ។
 បូស (, ) គឺជាអាយីណា។
 គីមបេ (, ) គឺជាឈីតាហ្វ។
 ម៉ាដាម ម៉ុងហ្គោស (, ) គឺជាស្កា។
 ឌីស៊ី (, ) គឺជាស្កា។
 ឆេឆេ (, ) គឺជា Mellivora capensis។
 សានី (, ) គឺជាវាលដាបីស។
 មេយ៉ា () គឺជាដំរីទឹក។
 ស៊ូរី () គឺជាសេះ​​បង្កង់។
ធ្វេន់ដេ: តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ

តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 

 គេហទំព័រផ្លូវការនៅលើ Braintrust
 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបថ្លុក
នគរកាយ: អំពី​អ្នក​និពន្ធ

អំពី​អ្នក​និពន្ធ

រឿងនគរកាយនេះ ជាគតិធម៌ធៀបគតិលោកដោយចិត្ត ចេតសិក ជានាមធម៌ (ធម្មាធិដ្ឋាន) មកតែងជារូបធម៌(បុគ្គលាធិដ្នាន) សន្មតជាស្រុក នគរ ស្តេចមន្រ្តី អាមាត្យ យោធា ទាហាន ឲ្យមានសេចក្តីទាក់ទងគ្នាជារឿងនិទានហូរហែ គឺធ្វើធម៌ជ្រៅឲ្យរាក់ ធម៌ក្រឲ្យងាយ។

រឿងនេះខ្ញុំរៀបរៀងតាមលំអានសាស្រ្តាស្លឹករិតបុរាណដែលឥតមាននាមលោកអ្នកតែង មានសេចក្តីវែងៗឲ្យ ជានិទានខ្លីៗ ដោយសេចក្តីអនុគ្រោះដល់កុលបុត្រ អ្នកសិក្សា សូម្បីជាកុមារក៏ឲ្យអានមើលស្តាប់ឆាប់ចូលចិត្តសេចក្តីបាន។

ពុទ្ធសាសនិកជន អ្នកបុណ្យ អ្នកទាន គួរតែមានរឿងនគរកាយនេះទុកជាអារ្យទ្រព្យរបស់ខ្លួនសំរាប់មើលផ្ទាល់ខ្លួន ឬ ឲ្យគេអានឲ្យស្តាប់ ឬក៏និមន្តធម្មកថិក ទេសនាក្នុងថ្ងៃសីល ឬពេលទំនេរ ឬក៏វេលាជរាពាធ។ បើបានចារ ចំលងដាក់ស្លឹករិតសំរាប់និមន្តធម្មកថិកទេសនា ក្នុង ទីប្រជុំបុណ្យទានក៏រិតតែគាប់ប្រសើរណាស់ ជាការតអាយុព្រះពុទ្ធសាសនា ញ៉ាំង បសាទ សង្វេគ សុចរិត ជាហេតុនៃបុណ្យកុសលដែលអាចផ្តល់សេចក្តីសុខចំរើនក្នុងលោកនេះ លោក ខាងមុខ និងញ៉ាំងបច្ច័យនៃព្រះនិញ្វនឲ្យកើតមានដល់ពុទ្ធបរិសទ្ធ ក្នុងអានាគតជាអនេកតទៅ សូមសិរីសួស្តីកើតមានដល់អស់លោកអ្នកអាន និងអ្នកស្តាប់ទាំងឡាយ!។

ថ្ងៃទី ១មករា ព.ស ២៤៩៤ គ.ស ១៩៥២

ចាប ពិន

នមត្ថុ រតនត្តយស្ស សូមនមស្ការចំពោះព្រះរតនត្រៃ ហើយសូមសំដែងនូវធម្មកថា គតិធម៌ ធៀប គតិលោកដូចតទៅនេះ។ 
ឯកោ រាជាចិត្តំ នាម នគរកាយេ រជ្ជំ ការេសិ។ តស្ស អគ្គម ហេសី អវិជ្ជា ទេវី នាម បិតា មោហោ នាម មាតាលោភ ទេវី នាម។

សាធុសប្បុរសជនទាំងឡាយ! ក្នុងនិរន្តរកាល មានព្រះរាជាមួយព្រះអង្គទ្រង់ព្រះនាមព្រះបាទចិត្តរាជ បរមក្សត្រ គ្រងរាជសម្បត្តិក្នុងព្រះនគរមួយឈ្មោះ នគរកាយ។ ព្រះរាជាអង្គនោះមានព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ព្រះនាមព្រះនាង អវិជ្ជាទេវី ជាទីគាប់ព្រះទ័យជាងស្នំទាំងពួង ព្រះបិតា ទ្រង់ព្រះនាម ព្រះបាទមោហរាជ ព្រះមាតាទ្រង់ព្រះនាម លោភ ទេវី។
នគរកាយ: នគរកាយមានទ្វារ ៦ គឺ

នគរកាយមានទ្វារ ៦ គឺ

 ចក្ខុទ្វារ (ទ្វារភ្នែក) ២
 សោតទ្វារ (ទ្វារត្រចៀក) ២
 ឃានទ្វារ (ទ្វារច្រមុះ) ២
 ជីវ្ហាទ្វារ (ទ្វារមាត់) ១
 បស្សាវទ្វារ (ទ្វារតូច) ១
 ឧច្ចារទ្វារ (ទ្វារធំ) ១។
នគរកាយ: មានប្រាង្គប្រាសាទ៥ គឺ

មានប្រាង្គប្រាសាទ៥ គឺ

 ចក្ខុប្រាសាទជាព្រះទីនាំងសំរាប់ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ទតល្បែងរបាំទាំងពួង
 សោតប្រាសាទ ជាព្រះទីនាំងសំរាប់ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ព្រះសណ្តាប់សូរស័ព្ទតូរ្យតន្រ្តីទាំងពួង
 ឃានប្រាសាទ ជាព្រះទីនាំងសំរាប់ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ព្រះសគុន្ធរស
 ជិវ្ហាប្រាសាទ ជាព្រះទីនាំងសំរាប់ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់សោយព្រះសុទ្ធាភោជនាហារដ៏មានឱជារស
 កាយប្រាសាទ ជាព្រះទីនាំងសំរាប់ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់គ្រឿងអលង្ការទាំងពួង មានគ្រឿងបញ្ចកកុដភណ្ឌជាគ្រឿងសំរាប់រាជ្យជាដើម។

ព្រះបាទចិត្តរាជ ព្រះអង្គមានមហាតលិក ៧ នាក់ដែលទ្រង់តាំងទុកក្នុងឋានន្តរសក្តិទីហ្មឺនមានមុខងារផ្សេងៗគ្នា សំរាប់ជារាជបំរើតាមពេលដែលទ្រង់ត្រូវការ គឺ៖
នគរកាយ: មហាតលិក ៧ នាក់

មហាតលិក ៧ នាក់

 ហ្មឺន ផស្សោ ជាអ្នកចាប់កាន់ព្រះអង្គ
 ហ្មឺនសញ្ញា ជាអ្នកចាំសំគាល់កិច្ចការទាំងពួង ព្រះរាជាតែងទ្រង់ប្រើឲ្យ សញ្ញាកត់សំគាល់
 ហ្មឺន វេទនា ជាអ្នកណែនាំព្រះមហាក្សត្រឲ្យសោយអារម្មណ៍ផ្សេងៗមានសុខជាដើម
 ហ្មីន ចេតនា ជាអ្នកចាំទទួលព្រះរាជឱង្ការក្នុងកាលដែលព្រះរាជាត្រូវការប្រើទៅកាន់ទីណាក៏ទៅ
 ហ្មឺន ឯកត្គតា ជាអ្នកស្លូតត្រង់ ព្រះរាជាទ្រង់ទុកព្រះទ័យជឿយកពាក្យ
 ហ្មឺន នសិករោ ជាអ្នកយកចិត្តទុកដាក់នៅកិច្ចការផ្សេងៗ ដែលព្រះរាជាទ្រង់ប្រើ
 ហ្មឺន ជិវតិន្រ្ទីយ ជាអ្នកជួយផ្គត់ផ្គង់ព្រះជន្មព្រះរាជាឲ្យមានព្រះជីវភាព។

ព្រះបាទចិត្តរាជ ព្រះអង្គមានបុរោហិត ៣រូប ទ្រង់តាំងទុកក្នុងថានន្ដរស័ក្ដិ ជារាជគ្រូសំរាប់ណែនាំព្រះអង្គក្នុងព្រះរាជពិធីផ្សេងៗដែលត្រូវការគឺ
នគរកាយ: បុរោហិត ៣ រូប

បុរោហិត ៣ រូប

 ព្រះរាជគ្រូវិតក្កោ ជាអ្នកណែនាំព្រះរាជាឲ្យត្រិះរិះនូវកិច្ចការផ្សេងៗ
 ព្រះគ្រូវិចារោ អ្នកណែនាំព្រះរាជាឲ្យពិចារណានូវកិច្ចការផ្សេងៗ
 ព្រគ្រូអធិមោក្ខោ អ្នកណែនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យតាំងស៊ប់ក្នុងកិច្ចការផ្សេងៗ។

ព្រះបាទចិត្តរាជ ព្រះអង្គមានព្រះឥសី ៣រូបដ៏ប្រកបដោយអភិញ្ញា និងសមាបត្តិ ព្រះអង្គទ្រង់តាំងទុកក្នុងឋានន្តរសក្តិ។
ជាអ្នកពន្យល់ព្រះអង្គគឺ៖
នគរកាយ: ព្រះឥសី ៣ រូប

ព្រះឥសី ៣ រូប

 ព្រះបីតិ ជាអ្នកពន្យល់ព្រះរាជាឲ្យមានព្រះអំណរដ៏ត្រជាក់ជ្រួតជ្រាបផ្សព្វផ្សាយក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេងៗ
 ព្រះឆន្ទោ ជាអ្នកពន្យល់ព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យស្រលាញ់នូវកិច្ចការទាំងពួង
 ព្រះ វិរិយោ ជាអ្នកពន្យល់ព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យព្យាយាមកិច្ចការផ្សេងៗ។
មិនតែប៉ុណ្ណោះព្រះបាទចិត្តរាជ ព្រះអង្គមានព្រះភិក្ខុ ៣រូបទ្រង់តាំងទុកក្នុងសមណសក្តិជាព្រះជីតុនសំរាប់ជួយរំលឹកព្រះអង្គគឺ៖
នគរកាយ: ព្រះភិក្ខុ ៣ រូប

ព្រះភិក្ខុ ៣ រូប

 ព្រះអនិច្ចំ ជាអ្នករំលឹកព្រះរាជាឲ្យនឹកឃើញសេចក្តីមិនទៀងរបស់សង្ខារ
 ព្រះទុក្ខំ ជាអ្នករំលឹកព្រះរាជាឲ្យនឹកឃើញសេចក្តីទុក្ខរបស់សង្ខារ
 ព្រះអនត្តា ជាអ្នករំលឹកព្រះរាជាឲ្យនឹកឃើញសេចក្តីមិនមានខ្លឹមសាររបស់សង្ខារ។
ព្រះជីវតុនទាំង ៣រូបនេះតែងតែរំលឹកធម៌អាថិចំពោះព្រះមហាក្សត្រឲ្យទ្រង់ពិចារណាឃើញតាមពិតក្នុងព្រះ ត្រៃលក្ខណញ្ញាណ មិនឲ្យព្រះអង្គធ្វេសប្រហែស ក្នុងកុសលធម៌ទាំងពួង។ ព្រះបាទចិត្តរាជ ព្រះអង្គមានព្រះញាតិវង្ស ១៤អង្គ ជាព្រះញាតិខាងព្រះមាតា បិតាជាបាបជន មានយោបស់មិនប្រពៃ ព្រះអង្គទ្រង់តាំងទុកក្នុងឋានន្តរស ក្តិទីឃុនគ្រប់រូបគឺ៖
នគរកាយ: ព្រះញាតិវង្ស ១៤អង្គ

ព្រះញាតិវង្ស ១៤អង្គ

 ឃុន មោហោ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យវង្វេង
 ឃុន អហិរកំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាមិនឲ្យខ្មាសបាប
 ឃុន អនោត្តប្បំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាមិនឲ្យខ្លាចបាប
 ឃុន ឧទ្ធច្ចំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យរាយមាយ
 ឃុន លោភោ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យលោភ
 ឃុន ទិដ្ឋិ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យយល់ខុស
 ឃុន មានោ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យប្រកាន់ព្រះអង្គ
 ឃុន ទោសោ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យប្រទូស្តគេ
 ឃុន ឥស្សា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យច្រណែន
 មិច្ឆរយំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យកំណាញ់
 កុក្កុច្ចំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យអន្ទះអន្ទែង
 ឃុន ថីនំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យរួញរា
 ឃុន មិទ្ធំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យងុយងោក
 ឃុន វិចិកច្ឆា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យសង្ស័យ។
ព្រះញាតិវង្ស ១៤អង្គនេះ ជាអ្នកទុកព្រះទ័យព្រះបាទចិត្តរាជយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ព្រះអង្គតែទ្រង់ប្រោសប្រាណ ឲ្យចូល ជិតគាល់បំរើជានិច្ច ជាកាលពុំដែលខានពេលណាមួយឡើយ។ ព្រះរាជាចិត្តរាជ ព្រះអង្គមានអគ្គសេនា ១៩នាក់ជា វរជនមានយោបល់ល្អ ព្រះអង្គតាំងទុកក្នុងឋានន្តរសក្តិ ទីឧកញ៉ាគ្រប់រូបគឺ៖
នគរកាយ: អគ្គសេនា ១៩នាក់

អគ្គសេនា ១៩នាក់

 ឧកញ៉ា សទ្ធា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យជឿកម្មផល
 ឧកញ៉ា សតិ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះស្មារតី
 ឧកញ៉ា ហិរិ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យខ្មាសបាប
 ឧកញ៉ា ឱត្តប្បំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យខ្លាចបាប
 ឧកញ៉ា អលោភោ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាមិនឲ្យលោភ
 ឧកញ៉ា អទោសោ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាមិនឲ្យប្រទូស្តគេ
 ឧកញ៉ា តត្រមជ្ឈត្តតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យកណ្តាល
 ឧកញ៉ា កាយបស្សទ្ធិ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះនាមកាយរំងាប់
 ឧកញ៉ា ចិត្តបស្សទ្ធិ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យរំងាប់
-ឧកញ៉ាកាយលហុតាជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះនាមកាយស្រាល
 ឧកញ៉ា ចិត្តលហុតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យស្រាល
 ឧកញ៉ា កាយមុទិតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះកាយទន់ភ្លន់
 ឧកញ៉ា ចិត្តមុទិតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យព្រះទ័យទន់ភ្លន់
 ឧកញ៉ាកាយកម្មញ្ញតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះនាមកាយគួរដល់ការងារ
 ឧកញ៉ាចិត្តកម្មញ្ញតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យគួរដល់ការងារ
 ឧកញ៉ា កាយចាគុញ្ញតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះនាមកាយជំនាញ
 ឧកញ៉ា ចិត្តគុញ្ញតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យជំនាញ
 ឧកញ៉ា កាយុជកតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះនាមកាយត្រង់
 ឧកញ៉ា ចិត្តជុកតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យត្រង់។

អគ្គសេនាទាំង ១៩នាក់នេះជាទីទុកព្រះទ័យព្រះរាជាចិត្តរាជ ព្រះអង្គទ្រង់តាំងទុកជាឧត្តមក្រុមប្រឹក្សា សំរាប់ជំនុំការរាជការផែនដីនៃនគរកាយតាំងព្រះនេត្រព្រះកាណ៌ព្រះអង្គ។ ព្រះរាជាចិត្តរាជ ព្រះអង្គគ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិជាសម្បូណាជ្ញាសិទ្ធិរាជ មានព្រះអំណាចដ៏សម្បូណ៌មហិមា ជាសុខ សប្បាយក្នុងកាយប្រទេសល្បីឮសុសសាយទូទៅដល់ប្រទេសនានា។

ឯកោ រាជា មច្ចុ នាម មហិទ្ធកោ អហោសិសាធុសប្បុរសជនទាំងឡាយ! ក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីនគរកាយនោះ មានព្រះរាជាមួយព្រះអង្គទៀតព្រះនាមព្រះបាទមច្ចុរាជជាព្រះរាជាដ៏មានមហិទ្ធិឫទ្ធិ មានសន្តានអាក្រក់តែងត្រាច់ទៅគ្របសង្កត់សព្វ សត្វក្នុងត្រៃភពតាំងពីមនុស្សលោកដល់ព្រហ្មលោកឲ្យឋិតនៅក្នុងកណ្តាប់ព្រះហស្តនៃព្រះអង្គ ស្តេចមានចតុរង្គសេនា ៤កងពលធំ សុទ្ធតែជាមេទ័ពដ៏មានប្រតិពលក្នុងកលោបាយ (ឧបាយដែលប្រកបដោយកលល្បិចកល និងឧបាយ ឬកលល្បិច ល្បិចក្នុងល្បិច) និងយុទ្ធវិធីគ្រប់ជំពូក មានឥទ្ធិរិទ្ធចេស្តាមហិមា អាចផ្ចាញ់បច្ចាមិត្រ គ្រប់ទិសានុទិសឲ្យបរាជ័យឥតបើមាននរណាមួយក្នុងត្រៃលោកតស៊ូបានឡើយ។ ចតុរង្គសេនា ៤កងពលនោះមានមេទ័ព ៤នាក់គឺ៖
នគរកាយ: មេទ័ព ៤ នាក់

មេទ័ព ៤ នាក់

 នាយជាតិ ជាមេទ័ពមានសមត្ថភាពខាងស្ថាបនាវត្ថុធាតុផ្សេងៗដែលមិនទាន់កើតឲ្យកើតឡើង
 នាយជរា ជា មេទ័ពមានសមត្ថភាពខាងធ្វើវត្ថុធាតុផ្សេងៗដែលខ្មាំងបង្កើតឡើងហើយ ឲ្យទ្រុឌទ្រោមទៅ ។ 
 នាយព្យាធិ ជា មេទ័ពមានសមត្ថភាពខាងធ្វើខ្មាំងដែលមានកម្លាំងរឹងប៉ឹងឲ្យទុព្វលភាព
 នាយមរណ ជា មេទ័ពមានសមត្ថភាពខាងសំលាប់ខ្មាំងគ្មានគេចរួចម្នាក់ ។ 
មេទ័ពម្នាក់ៗមានបរិវារច្រើន តែងចេញចូលគាល់បម្រើរក្សាការពារអង្គព្រះបាទមច្ចុរាជ ។ ជានិច្ចជាកាល ព្រះបាទមច្ចុរាជ តែងទ្រង់ប្រើមេទ័ពទាំង ៤ នាក់ ទៅយាយីសំលាប់ពួកខ្មាំងទាំងពួងក្នុងត្រៃលោក ។
នគរកាយ: អំពីព្រះបាទចិត្តរាជ

អំពីព្រះបាទចិត្តរាជ

កិត្តិស័ព្ទព្រះបាទចិត្តរាជ បានល្បីរន្ទឺឮសាយទៅដល់ព្រះបាទមច្ចុរាជនោះថា ព្រះនគរមួយឈ្មោះនគរកាយជា ស្រុក និទុក្ខំ សុខសប្បាយក្រៃពេក ។ ព្រះរាជា ជា អគ្គប្រមុខនគរកាយនោះព្រះនាមព្រះបាទចិត្តរាជ ជា បរមក្សត្រគ្រងសិរីសម្បត្តិសម្បូណ៌ ដោយព្រះរាជអំណាចមហិមា ។
នគរកាយ: ពន្យល់ពាក្យខ្លះៗ

ពន្យល់ពាក្យខ្លះៗ

ចេតនា = គំនិតដែលនាំចិត្តឲ្យនឹកភ្នក។ 
ជីតុន = ពាក្យសម្រាប់គ្រហស្ថហៅអ្នកបួសដែលជាញាតិឬដែលស្និទ្ធស្នាលដោយបានផ្គត់ផ្គង់ចតុប្បច្ច័យផង ។
មនសិការ = ការធ្វើទុក កំនត់ទុកក្នុងចិត្ត។ 
បីតិ = ត្រេកអរឆ្អែត ចិត្តកាយ។ 
ឆន្ទ =សេចក្តី ប្រាថ្នា បំនង គំនិត។ 
វិរិយ = ព្យាយាមស្រវាស្រទិញ។ 
ចិត្តបស្សិទ្ធិ = ចិត្តរំងាប់។ 
សមុច្ឆេន = រលត់រលេះដាច់អស់កិលេសឈឹង
នគរគ័រខាងកើត

នគរគ័រខាងកើត រឺ ទុងគួ () គឺជានគរចំណុះចិនសំខាន់មួយក្នុងដើមសម័យនៃរាជវង្សចូវខាងលិច (១០៤៦-៧៧០ម.គ.)។

បន្ទាប់ពីស្ដេចចូវអ៊ូ បានកម្ទេចរាជវង្សសាងនៅឆ្នាំ១០៤៦ម.គ. ព្រះបិតុលារបស់ព្រះអង្គទាំងពីរអង្គបានទទួលការព្រះរាជទានដីពីបិតារបស់ស្ដេចអ៊ូ ស្ដេចចូវវ៉ឹន។ ដីនោះ ត្រូវបានគេស្គាល់ថានគរគ័រខាងលិចស្ថិតនៅយុងទី និងមួយទៀត នគរគ័រខាងកើត នៅជ្អ្ហឺកទី (សម័យទំនើបទីក្រុងឝ៊ីយ៉ាង ខេត្តហឿណាន)។ នគរទាំងពីរនេះបានផ្ដល់ឱ្យពួកស្ដេចចូវនូវរនាំងការពារទាំងសងខាងនៃទឹកដីរបស់ពួកទ្រង់។

នគរគ័រខាងកើត ស្ទើរតែមិនបានគង់វង្សរហូតដល់សម័យរដូវផ្ការីកនិងស្លឹកឈើជ្រុះ (៧៧០-៤៧៥ម.គ.)ទាល់តែសោះ។ នគរនេះត្រូវបានកម្ទេចដោយនគរចឹងនៅឆ្នាំ៧៦៧ម.គ.។វស្សប្បវត្តិឫស្សី
នគរឆាវ

នគរឆាវ រឺ ថ្ឝោ () គឺជារដ្ឋចំណុះមួយនៅចិនកំឡុងសម័យរាជវង្សចូវ (១០៤៦-២២១ម.គ.) ។ រដ្ឋនេះត្រូវបានស្ថាបនាឡើងពេលមួយនៅសតវត្សទី១១ម.គ.ដោយឆោឝ៊ូ-ចឹនទ័រ (ស.១០៥៣ម.គ.) (曹叔振鐸) បុត្រនៃស្ដេចចូវវ៉ឹន និងជាអនុជនៃស្ដេចចូវវូ ។ ជាមួយរាជធានីរបស់ខ្លួននៅថោឈៀវ (陶丘) រដ្ឋឆោនេះប្រហែលជាគ្របដណ្ដប់តំបន់អាណាស្រុកទិងថោសម័យទំនើបនេះ ខេត្តឝានទុង ។ ដែលបានតាំងលើទីជនបទរាបស្មើនៃវាលរាបចិនខាងជើងប្រហែល៨០.៤៦គីឡូម៉ែត្រ (៥០ម៉ាយ) ខាងកើតនៃចំណុចដែលជាផ្លូវឆ្លងកាត់ថ្មីនៃទន្លេលឿងផ្លាស់ប្ដូរពីខាងកើតទៅឦសាន ។ ទល់នឹងទិសពាយព្យគឺវ៉ិយ ទល់នឹងទិសឦសានគឺលូនិងទៅភាគអាគ្នេយ៍គឺស៊ុង ។
នគរឆាវ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ
តាមលទ្ធផលមួយនៃភាពទន់ខ្សោយទាក់ទងរបស់រដ្ឋឆោនេះ ដែលជំនាន់ក្រោយបានសរសេរកំណត់ត្រាតិចតួចលើ ព្រឹត្តិការណ៍នានាអំពីប្រវត្តិរបស់រដ្ឋនេះ ។ ព្រឹត្តិការណ៍តែមួយហើយសំខាន់បានកត់ត្រានៅក្នុងកំណត់ត្រា​មហាប្រវត្តិទូកំឡុងសម័យរាជវង្សចូវខាងលិច (១០៤៦-៧៧០ម.គ.) គឺនៅឆ្នាំ៨២៦ម.គ.នៅពេលនោះគុណព្រះឆោយ៉ូវត្រូវបានសម្លាប់ដោយប្អូនប្រុសរបស់លោក គឺគុណព្រះឆោតាយ ។ស៊ឺម៉ា ឈៀន កំណត់ត្រាមហាប្រវត្តិវិទូ

នៅក្នុងការផ្ដើមនៃរាជវង្សចូវខាងកើត (៧៧០ម.គ.) រដ្ឋឆោនេះបានរងគ្រោះដោយចលាចលផ្ទៃក្នុង ។ នៅឆ្នាំ៧៦០ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោមុបានសម្លាប់បងប្រុសរបស់លោក គឺគុណព្រះឆោផ្វិ ហើយបានតែងតាំងខ្លួនជាអ្នកគ្រប់គ្រងទីដប់មួយ ។ លោកគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងទីមួយហើយនៃរដ្ឋឆោដែលទទួលគោរម្យងារ អ្នកឧកញ៉ា/ចៅពញា  (公) ។

កំឡុងសម័យរដូវផ្ការីកនិងស្លឹកឈើជ្រោះ រដ្ឋឆោបានដណ្ដើមតស៊ូយកអនុត្តរភាពរវាងរដ្ឋជិននិងឈូក ។ នៅឆ្នាំ៦៣៧ម.គ. ជុងអឺក បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាជិនសៀនបានប្រែទៅជាមានភាពពិបាក នៅពេលឆ្លងកាត់រដ្ឋឆោហើយត្រូវបានទទួលយ៉ាងតឹងតែងដោយអ្នកឧកញ៉ាឆោគង់ (Cáo Gòng) ។

ប្រហែលជាឆ្នាំ៦៣០ វាធ្លាប់ចំណុះ រឺក៏ ជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ឈូក ។ នៅពេលនោះឈូកបានវាយប្រហារស៊ុង ជិនបានធ្វើការវាយប្រហារបញ្ឆោតលើឆោ ។  បន្ទាប់ជិនបានកម្ចាត់ឈូកនៅឯសមរភូមិឆឹងភូកនៅឆ្នាំ៦៣២ម.គ. ជិនបានកម្ទេចរដ្ឋឆោ ហើយបានជួយសង្គ្រោះរដ្ឋស៊ុងនិងចាប់អ្នកឧកញ៉ាឆោគង់ដាក់ជាអ្នកទោស ។ បន្ទាប់ពីការកម្ចាត់រដ្ឋឈូក ឆោបានបន្តតាមលំដាប់នៃអ្នកជិតខាងដែលជិត រដ្ឋជិន ។

ក្រោយៗបន្តមក រដ្ឋឆោនិងស៊ុងបានក្លាយជាសត្រូវនឹងគ្នាទៅវិញទៅមក ។ អ្នកឧកញ៉ាស៊ុងជិងបានចាប់បានអ្នកឧកញ៉ាឆោតោនៅឆ្នាំ៥១៥ម.គ.និងបានឃុំជាអ្នកទោសរហូតដល់មរណភាពរបស់លោក ។ ដោយហេតុនេះហើយ ភាពគ្មានសណ្ដាប់ធ្នាប់បានផ្ទុះចេញនៅឯឆោ ពួកអ្នកស្នងបន្តរបស់អ្នកឧកញ៉ាតោគឺអ្នកឧកញ៉ាឆោឝឹង និងអ្នកឧកញ៉ាឆោយិនត្រូវបានសម្លាប់មួយម្ដងៗបន្តបន្ទាប់គ្នា ។ អ្នកឧកញ៉ាឆោផ្វិយបានក្លាយជាអ្នកគ្រប់គ្រង ហើយបានក្បត់រដ្ឋជិនដោយការលុកលុយរដ្ឋស៊ុង ។ ជាលទ្ធផលវិញ អ្នកឧកញ៉ាស៊ុងជិងបានវាយប្រហារឆោវិញ ។ គ្មានកងទ័ពពីរដ្ឋជិនមកដើម្បីធ្វើការសង្គ្រោះ ដូច្នេះហើយរដ្ឋឆោត្រូវបានបំផ្លាញចោលនៅឆ្នាំ៤៨៧ម.គ.បន្ទាប់ពីការចាប់បានអ្នកឧកញ៉ាឆោផ្វិយ ។
នគរឆាវ: កេរ្តិ៍ដំណែល

កេរ្តិ៍ដំណែល
កូនចៅនៃប្រជាជនឆោបានរក្សាទុកឈ្មោះនៃអតីតរដ្ឋរបស់ខ្លួន ។ នេះគឺកំណើតមួយនៃនាមត្រកូលចិន 曹 (ឆោ រឺ Cáo) ។
នគរឆាវ: អ្នកគ្រប់គ្រងឆោ

អ្នកគ្រប់គ្រងឆោ

+ពួកអ្នកគ្រប់គ្រងរដ្ឋឆោ នាមខ្មែរ នាមសម្រាប់រាជ្យ  នាមផ្ទាល់ រជ្ជកាល ឆោឝ៊ូចឹនទ័រ曹叔振鐸 (Cáo Shū Zhènduó) 振鐸/振铎 ( ចឹនទ័រ រឺ Zhènduó ) ? – ១០៥៣ម.គ. ព្រះឆោថាយ 曹太伯 (Cáo Tài Bó) 脾 ( ភីក រឺ​ Pí) ១០៥៣-១០០២ម.គ. លោកម្ចាស់ឆោជុង 曹仲君 (Cáo Zhòng Jū) 平 ( ភិង រឺ Píng) ១០០២-៩៣៥ម.គ. ព្រះឆោគុង 曹宮伯 (Cáo Gōng Bó) 侯 ( ហូវ រឺ Hóu) ៩៣៥-៨៩៥ម.គ. ព្រះឆោឝ៊ាំវ 曹孝伯 (Cáo Xiào Bó) 云 (យូន រឺ Yún) ៨៩៥-៨៦៥ម.គ. ព្រះឆោយីក 曹夷伯 (Cáo Yí Bó) 喜 ( ឝ៊ីក រឺ Xǐ) ៨៦៤-៨៣៥ម.គ. ព្រះឆោយ៉ូវ 曹幽伯 (Cáo Yōu Bó) 疆 (ជាំង រឺ Jiāng) ៨៣៥-៨២៦ម.គ. ព្រះឆោតាយ 曹戴伯 (Cáo Dài Bó) 蘇/苏 ( ស៊ូក រឺ Sū) ៨២៦-៧៩៦ម.គ. ព្រះឆោហ៊ួយ 曹惠伯 (Cáo Huì Bó) 兕 ( ស៊ឺក រឺ Sì) ៧៩៤-៧៦០ម.គ. ព្រះឆោផ្វិយ 曹廢伯 (Cáo Fèi Bó) 石甫 ( ឝ៊ឺកភ្វុ រឺ Shífǔ) ៧៦០-៧៦០ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោមុ 曹穆公 (Cáo Mù Gōng) 武 ( វូ រឺ Wǔ) ៧៥៩-៧៥៧ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោហ៊័ន 曹桓公 (Cáo Huán Gōng) 終生/终生 ( ជុងឝឹង រឺ Zhōng Shēng) ៧៥៦-៧០២ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោជ័ង 曹莊公/曹庄公 (Cáo Zhuāng Gōng) 射姑 ( ឝ៊ឹកគូ រឺ Shègū) ៧០១-៦៧១ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោលីក 曹釐公/曹厘公 (Cáo Lǐ Gōng) 夷 ( យីក រឺ Yí) ៦៧០-៦៦២ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោចាវ 曹昭公 (Cáo Zhāo Gōng) 班 ( ប៉ាន រឺ Bān) ៦៦១-៦៥៣ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោគុង 曹共公 (Cáo Gòng Gōng) 襄 ( ឝ៊ាំង រឺ Xiāng) ៦៥២-៦១៨ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោវ៉ឹន 曹文公 (Cáo Wén Gōng) 壽/寿 ( ឝូវ រឺ Shòu) ៦១៧-៥៩៥ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោឝៀន 曹宣公 (Cáo Xuān Gōng) 彊 ( ឈាំង រឺ Qiáng) ៥៩៤-៥៧៨ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោឆឹង 曹成公 (Cáo Chéng Gōng) 負芻/负刍( ភ្វុឈូក រឺ Fùchú) ៥៧៧-៥៥៥ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោវូក 曹武公 (Cáo Wǔ Gōng) 勝/胜 ( ឝឹង រឺ Shèng) ៥៥៤-៥២៨ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោភិង 曹平公 (Cáo Píng Gōng) 須/须 ( ឝ៊ី រឺ Xū) ៥២៧-៥២៤ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោតោ 曹悼公 (Cáo Dào Gōng) 午( វូក រឺ Wǔ) ៥២៣-៥១៥ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោឝឹង 曹聲公/曹声公 (Cáo Shēng Gōng) 野 ( យ៉េក រឺ Yě) ៥១៤-៥១០ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោយិន 曹隱公/曹隐公 (Cáo Yǐn Gōng) 通 (ថុង រឺ Tōng) ៥០៩-៥០៦ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោជិង 曹靖公 (Cáo Jìng Gōng) 露 ( លូក រឺ Lù) ៥០៥-៥០២ម.គ. ឆោព័រយ៉ាំង 曹伯陽 (Cáo Bóyáng) 伯陽/伯阳 ( ព័រយ៉ាំង រឺ Bóyáng) ៥០១-៤៨៧ម.គ.
នគរឆឹន

thumb|“敶” សរសេរជាអក្សរសំរិទ្ធិ
ឆឹន រឺ ឆ្អ្ហឹន (陳, អក្សរសំរិទ្ធ: 敶) គឺជារដ្ឋចំណុះរាជវង្សចូវតូចមួយអំឡុងសម័យរដូវផ្ការីកនិងស្លឹកឈើជ្រុះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រចិន។ វាជារដ្ឋដ៏តូចមួយតាំងនៅមជ្ឈមណ្ឌលក្រុងមួយគត់ក្បែរអ្វីដែលសព្វថ្ងៃនេះជាអាណាស្រុកហ៊័យយ៉ាំង​នៅឯវាលរាបនៃខេត្តហឿណាន​ភាគខាងកើត។ នៅក្នុងសម័យនោះ ឆឹនស្ថិតនៅប៉ែកនៃអរិយធម៌ចិនភាគខាងត្បូង ដែលមានព្រំដែនជាប់នឹងនគរឈូ។

ពូជអំបូរស្ដេចឆឹនជាកូនចៅនៃអធិរាជឝ៊ុន។ តាមប្រពៃណី  ក្រោយពីសញ្ជ័យបានរាជវង្សសាងក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១០៤៦ម.ស. ស្ដេចចូវអ៊ូ  បានស្វែងរកស្មូនគុយម៉ាន (妫满/媯滿) ជំនាន់ក្រោយម្នាក់នៃអជិរាជឝ៊ុន ហើយប្រគល់ឱ្យគាត់នូវសក្ដិភូមិឆឹន ហើយក្លាយជាអ្នកឧកញ៉ាឆឹនហ៊ូ (陈胡公/陳胡公)។ 

ក្រោយមកឆឹនបានក្លាយជានគររណបឈូ ចម្បាំងនៅសមរភូមិឆឹងភូកឆឹនជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ឈូ។ នៅទីបំផុតនគរនេះ ត្រូវបានបញ្ចូលជាទឹកដីឈូនៅឆ្នាំ៤៧៩ ម.គ.។ ប្រជារាស្ត្រនគរឆឹនក្រោយមកបានយកនាមរបស់ប្រទេសជានាមត្រកូល ហើយជនជាតិចិនដែលមាននាមត្រកូលឆឹនមានភាគច្រើនមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ក្រោយពីការបំផ្លិចបំផ្លាញ រាជធានីចាស់ឈូនៅយីង ឆឹនក៏បានក្លាយជារាជធានីឈូមួយរយៈ។
នគរឆេនលីហ្វូ

ឆេនលីហ្វូ (ចិន, 真里富 ) គឺជាអង្គភាពនយោបាយមួយ ដែលស្ថិតនៅលើច្រាំងខាងជើង ឈូងសមុទ្រសៀម ខាងលិច ចេនឡា ។   វាស្ថិតនៅចំកណ្តាលទីក្រុង មឿងអ៊ូថុង បុរាណ។  តំបន់​នេះ​បាន​ហ៊ុម​ព័ទ្ធ ​អាង​ចៅ​ពញា ​ភាគ​ខាងលិច និង ​ខេត្ត​ពេជ្របុរី ​នៃ ​ប្រទេស​ថៃ ​បច្ចុប្បន្ន  មានព្រំប្រទល់ជាប់ Po-Ssu-lan នៅភាគអាគ្នេយ៍ និង តម្ព្រលិង្គ នៅភាគខាងត្បូង។   ឆេនលីហ្វូ បានបញ្ជូនសួយសារអាករទៅតុលាការចិនក្នុងឆ្នាំ ១២០០ និង ១២០៥ ។ ក្រោយ​មក តំបន់​នេះ​ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​ចូល​ជា ​អាណាចក្រ​អយុធ្យា ​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១៤។  

ឆេន លីហ្វូ ត្រូវបានគេសន្មត់ថាជានយោបាយសំខាន់មួយនៅក្រោមអរិយធម៌ ទ្វាវតី រួមជាមួយនឹង នគរល្វា នៅអាងខាងកើត។ O. W. Wolters (1960). "Chên Li Fu: A State On The Gulf Of Siam at the Beginning of the 14th Century". The Journal of the Siam Society. XLVIII.
នគរឆេនលីហ្វូ: ទីតាំង

ទីតាំង 
OW Wolters ណែនាំថា ឆេនលីហ្វូ មានសក្តានុពលនៅឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងកើតនៃ ឈូងសមុទ្រសៀម ក្នុង តំបន់ ចាន់តាប៊ុន ឬនៅជ្រលង មែ ខ្លង ឬទាំងពីរ។ O. W. Wolters (1960). "Chên Li Fu: A State On The Gulf Of Siam at the Beginning of the 14th Century". The Journal of the Siam Society. XLVIII. សម្រាប់ហេតុផលសូរស័ព្ទ Gerini បានបញ្ជាក់យ៉ាងមុតមាំថា ឆេនលីហ្វូតំណាងឱ្យ ចន្ទនបុរៈ ឬ ចន្ទបូណ៌ ។ Friedrich Hirth, WW Rockhill, និង LP Briggs ក៏បានទទួលយកអត្តសញ្ញាណដែរ ប៉ុន្តែ សឺដេស  ពិពណ៌នាដោយប្រុងប្រយ័ត្នថាវាស្ថិតនៅ ឈូងសមុទ្រសៀម ។  លោក Wolters បានជំទាស់នឹងការកំណត់អត្តសញ្ញាណនេះ ចាប់តាំងពីទីតាំងរបស់ ចន្ទបុរី នៅជិតអង្គរគ្រប់គ្រាន់ ដែលធ្វើឱ្យវាមិនទំនងថាខ្មែរបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងរបស់វានៅពេលនោះ។  

Woolters ស្នើ​ថា​មជ្ឈមណ្ឌល​របស់​ខ្លួន​គឺ​នៅ មឿងឧទង ។ O. W. Wolters (1960). "Chên Li Fu: A State On The Gulf Of Siam at the Beginning of the 14th Century". The Journal of the Siam Society. XLVIII. បើ​ដូច្នេះ​មែន យោង​តាម​បុរាណវត្ថុ​ដែល​រក​ឃើញ​នៅ​មឿង​ឧទង នគរ​ប្រហែល​ជា​មាន​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ៣០០-៦០០ គ.ស.។ Higham, C., 2014, Early Mainland Southeast Asia, Bangkok: River Books Co., Ltd.,  យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ Paul Wheatley បាន​លើក​ឡើង​ថា​ទីតាំង​ដែល​ចោទ​សួរ​នោះ​គឺ​ជា​ទីក្រុង​-រដ្ឋ​របស់ ឈិនលីន ដែល​ជា​នគរ​ដែល​ស្ដេច ស្រីមារ នៃ ​ហ្វូណន ​បាន​ព្យាយាម​បញ្ចូល​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្ស​ទី ៤ ។
នគរឆេនលីហ្វូ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ឆេនលីហ្វូ ត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងអត្ថបទចិន Sung Hui Yao Kao ក្នុងឆ្នាំ ១២០០-១២០៥ ។ O. W. Wolters (1960). "Chên Li Fu: A State On The Gulf Of Siam at the Beginning of the 14th Century". The Journal of the Siam Society. XLVIII. រយៈពេលពិតប្រាកដនៃការបង្កើតរបស់វាគឺមិនច្បាស់លាស់។ Sung Hui Yao Kao និយាយថាវាមានទីតាំងនៅជ្រុងនិរតីដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់ Po-Ssu-lan នៅភាគអាគ្នេយ៍និង តេង-លីវ-ម៉ីតេង-លី្- (តមហព្រលិង្គ ) ទៅភាគនិរតី។ វា​មាន​រយៈ​ពេល​ប្រាំ​ថ្ងៃ​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​សមុទ្រ​ទៅ Po-Ssu-lan ហើយ​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​មួយ​ថ្ងៃ​ទៀត​ដើម្បី​ទៅ​ដល់ ​ចេនឡា ។  វាជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មតែមួយគត់នៅភាគខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រ ដែលបានទស្សនាដោយកប៉ាល់ចិននៅពេលនោះ។ រាជធានី​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ដី​គោក និង​តភ្ជាប់​ទៅ​សមុទ្រ​តាម​ទន្លេ។ វាត្រូវច៨០ាយពេល 80 ថ្ងៃនៃការធ្វើដំណើរតាមសមុទ្រដើម្បីទៅដល់ Qingសុង នៃ Song ។  

នៅដើមសតវត្សទី ១៣ តុលាការ សុង របស់ចិនលែងទទួលបេសកជនពីនគរ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ទៀតហើយ និងកំពុងបំបាក់ទឹកចិត្តពួកគេ និងការជួញដូររបស់ពួកគេ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ កប៉ាល់ពាណិជ្ជករចិនកំពុងធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយ ឆេន លីហ្វូ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ។ O. W. Wolters (1960). "Chên Li Fu: A State On The Gulf Of Siam at the Beginning of the 14th Century". The Journal of the Siam Society. XLVIII. នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែកញ្ញា ១២០០, ២០ ឆ្នាំបន្ទាប់ពីការបង្កើតរបស់គាត់។ ស្តេចនៃ ឆេនលីហ្វូ បានដាក់ព្រះនាម Mo-lo-pa-kan-wu-ting-ên-ssŭ-li-fang-hui-chih (កម្រតេង ស្រី ហ្វាង-ហួយ-ឆិះហ្វាង-ហួយ-) បានបញ្ជូនមន្ត្រីរាជវាំងជាន់ខ្ពស់ឱ្យទៅធ្វើពិធីរំលឹកដល់តុលាការចិន។ អំណោយ​នោះ​រួម​មាន​រមូរ​ឆ្លាក់​មាស​ដែល​សរសេរ​ដោយដៃ​របស់​ស្ដេច​ជា​អក្សរ​ខ្មៅ ដំរី​ពីរ និង​ផលិតផល​ក្នុង​ស្រុក​មួយ​ចំនួន។  ដោយ​សារ​ចម្ងាយ​ឆ្ងាយ ឆេន លីហ្វូ ត្រូវ​បាន​អធិរាជ​ចិន​ជូន​ដំណឹង​កុំ​ឲ្យ​ផ្ញើ​សួយសារអាករ។  

យោងតាមរាជវង្សរបស់ស្តេចដែលប្រើងារជាខ្មែរថា កម្រតេង ហើយបានបញ្ជូនបេសកជនទៅតុលាការចិននៅឆ្នាំ ១២០០ ឆេន លីហ្វូ នៅតែត្រូវបានចាត់ទុកថាជានគររបស់ខ្មែរ។  

នៅឆ្នាំ ១២០៥ ស្តេចមួយអង្គទៀតគឺព្រះបាទមហាធរវរ្ម័នបានបញ្ជូនស្ថានទូតទៅប្រទេសចិន។ O. W. Wolters (1960). "Chên Li Fu: A State On The Gulf Of Siam at the Beginning of the 14th Century". The Journal of the Siam Society. XLVIII.
នគរឆេនលីហ្វូ: អ្នកគ្រប់គ្រង

អ្នកគ្រប់គ្រង 
អ្នកគ្រប់គ្រងរបស់ ឆេនលីហ្វូ ត្រូវបានហៅដោយជនជាតិចិន ជូ (,    ) មិនមែន វ៉ាង (;    ) ។ O. W. Wolters (1960). "Chên Li Fu: A State On The Gulf Of Siam at the Beginning of the 14th Century". The Journal of the Siam Society. XLVIII. ពួក​គេ​បាន​រស់​នៅ​ក្នុង​វាំង​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​នឹង​ប្រាសាទ​ពុទ្ធសាសនា។ គ្រឿង​ប្រដាប់​របស់​ស្ដេច​ទាំង​អស់​សុទ្ធ​តែ​មាស។ តង់​ធ្វើ​ពី ​សូត្រ​ក្រហម​ចិន ។  ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ពណ៌សជាឯកសិទ្ធិរបស់ទ្រង់។ វាំងនន​របស់​ទ្រ​ង់មាន​ក្រណាត់​ពណ៌​ស​ប្រទាក់​គ្នា​ដោយ​មាស។ ពេល​ដែល​មន្ត្រី​របស់​ទ្រ​ង់មក​ដល់​តុលាការ ពួកគេ​អោន​ក្បាល ហើយ​ទះ​ដៃ​សំពះ​ព្រះអង្គ។ ដំបូលលើវាំងននរបស់ទ្រង់គឺ 'ស្ងួត' ពណ៌ក្រហម។ នៅក្រោមវាមានពណ៌ក្រហម ឆ្នូតក្រហម និងចុងក្រោយពណ៌បៃតង។ នៅពេលដែល (មនុស្សទាំងនេះ) ប្រើប្រាស់ឯកសារផ្លូវការ ពួកគេត្រូវបានចងភ្ជាប់ជាមួយនឹងស្បែកខ្មៅ ហើយតួអក្សរត្រូវបានសរសេរជាម្សៅពណ៌ស។

ចានទង់ដែងដែលមានតាំងពីសតវត្សទី៦ដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៧ ដែលគេរកឃើញនៅ ឧទង ក៏រៀបរាប់អំពីព្រះបាទហរសវម៌្ម (ហសវរ្ម័ន) ដែលត្រូវបានសន្មតដោយ ហ្សង់ បូសសេលៀ ថាជាស្តេចមួយអង្គនៃ ទ្វាវតី ចំណែក លោក ហ្សកសឺដេស ចាត់ទុកចាននោះបានមកពី អាណាចក្រខ្មែរ ហើយឈ្មោះដែលបានលើកឡើងអាចជាស្តេចខ្មែរផងដែរ។   

 បញ្ជីអ្នកគ្រប់គ្រង

 ឥសានវរ្ម័ន
 មិនស្គាល់ កូនប្រុសមុន។
 ព្រះបាទហស្សវរ្ម័ន (រ. ពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៦) ព្រះរាជបុត្រនៃមុន។
 ហ្វាង-ហួយ-ឆិះ (r. ១១៨០–១២០៥)
 ព្រះបាទមហិធរវម្ម៌ (រ. ១២០៥-១២២៥)
នគរជីទូ

ជីធូ (ក៏សរសេរថា Chihtu, Chitu ឬ Ch-ih-t'u ; សំស្ក្រឹត ៖ Raktamaritika ឬ Raktamrittika Chinese        ; ភាសាម៉ាឡេ ៖ Tarah Marah ) គឺជារាជាណាចក្របុរាណមួយដែលបានរៀបរាប់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសចិន។ ពង្សាវតារ រាជវង្សស៊ុយ បានពិពណ៌នាអំពីនគរជឿនលឿនមួយហៅថា Chi Tu ក្នុងឆ្នាំ 607 នៅពេលដែលឆាងឈុនត្រូវបានបញ្ជូនធ្វើជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតនៅទីនោះ។ ទីតាំងរបស់ Chi Tu មានជម្លោះ; សំណើសម្រាប់ទីតាំងរបស់វារួមមានតំបន់នៅក្នុងរដ្ឋ កេឡានតាន ឬ ប៉ាហាង ក្នុង ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ឬនៅក្នុងខេត្ត សងខ្លា និង ប៉ាតានីភាគខាងត្បូង ប្រទេសថៃ ។ ភ័ស្តុតាងដ៏ល្អបំផុតដើម្បីគាំទ្រទ្រឹស្ដី កេឡានតានគឺថា នៅពេលដែលបេសកជនចាកចេញពី Chi Tu ពួកគេបានចំណាយពេល 10 ថ្ងៃដើម្បីជិះទូកទៅកាន់ ចម្ប៉ា នេះបង្ហាញថាព្រះរាជាណាចក្រស្ថិតនៅកន្លែងណាមួយ "ដែនដីក្រហម" ជុំវិញទន្លេសំខាន់នៃ កេឡានតាន ។ សិលាចារឹក ពុទ្ធគុប្ត ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង កេដាស បានរៀបរាប់អំពី Raktamrttika ដែលមានន័យថា "ដីក្រហម" ។
នគរជីទូ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| រូប​ចម្លាក់ ​ពុទ្ធគុប្ត​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​នៅ ​សារមន្ទីរ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជាតិ ទីក្រុង​គូឡាឡាំពួ ។
នគរ Chi Tu ត្រូវបានគេជឿថាមានតាំងពីដើមឆ្នាំ 100 មុនគ.ស ដល់សតវត្សទី 6 នៃគ.ស។  ព្រះនាមរបស់រាជវង្សគឺ Chu-dan (ដែលមានន័យថា ព្រះពុទ្ធគោត្តម ) ហើយស្តេចគឺ Li-fo-duo-se ។  យោងតាមឯកសាររបស់ចិន Chi Tu ត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយជនជាតិ ខ្មែរ ( មន-ខ្មែរ ) ដែលជិះទូកពីឆ្នេរសមុទ្រ ហ្វូណន ( ឥណ្ឌូចិន ភាគខាងត្បូង) ដែលនៅទីបំផុតបានរៀបការជាមួយប្រជាជនក្នុងតំបន់។ "... Chi Tu ជាជនជាតិដើមកំណើតនៃហ្វូណន ដែលមានទីតាំងនៅក្នុងសមុទ្រភាគខាងត្បូង ជិះទូករាប់រយថ្ងៃទៅដល់ ដីភាគច្រើនមានពណ៌ក្រហម ទើបដាក់ឈ្មោះថា នគរដីក្រហម (Chi មានន័យថាក្រហម , Tu មានន័យថាផែនដី)។ ខាងកើតជាប់ព្រំប្រទល់ Po-Lo-La, ខាងលិចជាប់ Po-Lo-So, ខាងត្បូងជាប់នឹង Ho Lo Tan, រាប់ពាន់ម៉ាយការ៉េក្នុងផ្ទៃដី។  ព្រះរាជាមានមហេសី ៣ អង្គ ហើយនគរបានប្រកាន់យក ព្រះពុទ្ធសាសនា ... "។

Chi Tu រួមជាមួយនឹង លង្កាសុខា, កេដាស និងកន្លែងផ្សេងទៀតគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់ដំបូងបង្អស់ (ប្រហែល 100 មុនគ.ស ដល់ 700 គ.ស.)។  ក្នុងអំឡុងពេលនេះ កប៉ាល់មកពី ប្រទេសចិន ហ្វូណន និង មហាសមុទ្រឥណ្ឌា នឹងឈប់នៅឆ្នេរសមុទ្រនៃ ឧបទ្វីបម៉ាឡេ ។ ពួកគេនឹងទទួលអ្នកដឹកជញ្ជូនក្នុងស្រុកដើម្បីដឹកជញ្ជូនទំនិញរបស់ពួកគេ ដោយប្រើក្បូន,ដំរី និងកម្លាំងមនុស្សនៅតាម បណ្តោយផ្លូវកាត់ដើមដំបូង និងផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវគ្រឿងទេស បុរាណ។ ដល់ឆ្នាំ ៨០០ នៃគ.ស នគរ Chi Tu បានធ្លាក់ចុះ។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
នគរឈិន លីន

ឈិនលីន ឬ គិមលិង (  ) គឺជា អង្គភាពនយោបាយ បុរាណមួយនៅ ភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ សម័យទំនើប ដែលបានដួលរលំនៅសតវត្សទី ៩ គ.ស។  

នៅ​សតវត្ស​ទី​៣​នៃ​គ.ស បន្ទាប់​ពី​វាយ​ឈ្នះ ​ទុន ស៊ុន ដើម្បី​គ្រប់​គ្រង​ផ្លូវ​ពាណិជ្ជកម្ម​ឆ្លង ​ក្រាអ៊ីស្មូស និង​ឡោម​ព័ទ្ធ​ឈិន លីន   ស្ដេច ស្រីមារៈ នៃ ហ្វូណន ប៉ុនប៉ងវាយប៉ុនប៉ង ឈិនលីន,  ប៉ុន្តែ​បាន​បរាជ័យ​ដោយសារ​ជំងទ្រង់។់​គាត់។
នគរឈិន លីន: ទីតាំង

ទីតាំង 
ទីតាំងរបស់ ឈិន លីន នៅមិនទាន់ច្បាស់នៅឡើយ។ វា​ត្រូវ​បាន​លើក​ឡើង​ជា​លើក​ដំបូង​នៅ​ប្រហែល​ឆ្នាំ ៩-២២ នៃ​គ.ស. ក្នុង​អំឡុង​ចុង​សម័យ ​ហាន​ភាគ​ខាង​លិច អធិរាជ​ចិន Wang Mang បាន​បញ្ជូន​ស្ថានទូត​ទៅឈិនលីន ។ ក្រោយមកនៅសតវត្សទី៣ ឈិនលីន ត្រូវបានលើកឡើងម្តងទៀតនៅក្នុងដំណើររឿងនៃការសញ្ជ័យរបស់ស្តេច ហ្វូណន ហ្វាន ស៊ីម៉ាន់ នៅក្នុងអត្ថបទចិន លាងស៊ូ ដែលចែងថា ឈិនលីន ស្ថិតនៅ ៣០០០លី ភាគខាងជើងនៃនគរ តាកុន (Ch'ü-tu-k'un) និង Chü-li (Chiu-chih),  ត្រូវបានគេសន្មត់ថាជា កូឆិះ នៃ Kole polis នាបច្ចុប្បន្ននៅជិត កួនតាន់ នៃប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។  Palmer Briggs ស្នើថា ឈិនលីននិងអ្នកជិតខាងភាគខាងត្បូងរបស់ខ្លួន  ទុនសុន គឺជាប្រទេស មន ។ ព្រំដែន​រវាង​អង្គភាព​ទាំងពីរ​នេះ​មិន​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ទេ ប៉ុន្តែ​ប្រហែល​ជា​មិន​ឆ្ងាយ​ប៉ុន្មាន​ទេ​ខាង​លើ​បច្ចុប្បន្ន​- ​តំបន់ ​មឺ​គុយ ​-​ខេត្ត​តាន់​ថា​រី ។
នគរតម្ព្រលិង្គ

រូបភាពតូច| អង្គភាពនយោបាយនៅឧបទ្វីបសៀមនៅដើមសហសវត្សទីមួយ។
តម្ព្រលិង្គ គឺជានគរ ម៉ាឡេ ឥណ្ឌា ដែលមានទីតាំងនៅ ឧបទ្វីបម៉ាឡេ (នៅ ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ សម័យទំនើប) ដែលមានស្រាប់យ៉ាងហោចណាស់ចាប់ពីសតវត្សទី ២ ដល់ទី ១៣ នៃគ.ស។   វាប្រហែលជាស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលរបស់ ស្រីវិជ័យ មួយរយៈ  ប៉ុន្តែក្រោយមកបានឯករាជ្យពីវា ឬជាទូទៅជាសម្ព័ន្ធមិត្តជាជាងអ្នកសញ្ជ័យ និងវរសេនាធំ។  ឈ្មោះនេះត្រូវបានគេបំភ្លេចចោល រហូតដល់អ្នកប្រាជ្ញបានទទួលស្គាល់ តម្ព្រលិង្គ ថាជា នគរស្រីធម្មរាជ (Nagara Sri Dharmaraja)។ នៅក្នុង ភាសាសំស្រ្កឹត និង ប្រាគ្រីត តំប្រ មានន័យថា " ទង់ដែង ", "ពណ៌ទង់ដែង" ឬ "ក្រហម" និង លិង្គ មានន័យថា "និមិត្តសញ្ញា" ឬ "ការបង្កើត" ជាធម្មតាតំណាងឱ្យថាមពលដ៏ទេវភាពរបស់ ព្រះសិវៈ ។  

តម្ព្រលិង្គ ដំបូងបានបញ្ជូនស្ថានទូតទៅប្រទេសចិនក្រោម រាជវង្សសុង ក្នុងឆ្នាំ ១០០១ ។ នៅក្នុងសតវត្សទី ១២ វាអាចឬប្រហែលជាមិនស្ថិតនៅក្រោម ការគ្រប់គ្រង របស់ នគរបាកាន ភូមា និងរាជាណាចក្រស្រីលង្កា។  នៅកម្ពស់របស់វានៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ១៣ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្តេច ចន្ទ្រភានុ នោះ តម្ព្រលិង្គ មានឯករាជ្យ ប្រមូលផ្តុំ និងបង្រួបបង្រួមអំណាចរបស់ខ្លួន ហើយថែមទាំងបានលុកលុយប្រទេសស្រីលង្កាទៀតផង។  នៅចុងសតវត្សន៍ទី ១៣  ត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសៀមថាជា នគរស៊ីធម្មរាត ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ ព្រះរាជាណាចក្រ ថៃសុខោទ័យ។