navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤: កំណត់ត្រាអំពី ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤

កំណត់ត្រាអំពី ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤ 
Note of Indravarman IV

អ្នកជំនាញផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ ភាសា និងវប្បធម៌ចិន   ដែលជា វិទូជនជាតិបារាំងគឺលោក "ផល ពេលីយូត" Paul Pelliot បានឆ្លងកាត់ការសរសេរចាស់ជាងគេក្នុងសម័យកាលអង្គររបស់កម្ពុជា តាមរយៈការសិក្សាទៅលើ អ្នកការទូតចិន ចូវតាក្វាន់ (Zhou Daguan) គាត់​បាន​និពន្ធ​ជាមួយនិង​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​បារាំង​ដែល​គួរ​ឱ្យ​ទុក​ចិត្ត​បំផុត​នៃ​ទិនានុប្បវត្តិ​របស់ ចូវតាក្វាន់ ក្នុង​ឆ្នាំ 1902 ។ ផល ពេលីយូត បានពណ៌នា ថាតំណាងបេសកទូតចិនមួយបានមកកម្ពុជាដើម្បីទិញសត្វដំរីមួយចំនួន ពីស្ដេចកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ ១៣២០ នៃគ.សករាជ ត្រូវនិងរជ្ជកាល ស្ដេចឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤ ដូចនេះមានន័យថា ចក្រភពខ្មែរនាសម័យអង្គរ មានទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងរឹងមាំជាមួយនគរចិននៅឡើយ បើទោះជាមានការរង្គោះរង្គើផ្ទៃក្នុងដោយការបះបោរដណ្ដើមរាជយ៉ាងណាក្ដី ។ ជាចុងក្រោយទ្រង់សោយទីវង្គត់ក្នុងឆ្នាំ ១៣២៧ នៃគ.សករាជ ហើយមិនមានកំណត់ត្រាច្រើនអំពីព្រះអង្គឡើយ គេដឹងត្រឹមថា ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៩ ជាអ្នកឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះអង្គផងដែរ ។ Lawrence Palmer Briggs (1951) The Ancient Khmer Empire, Publisher: White Lotus Press, Original from the University of Michigan p.295 ISBN: 9748434931, 9789748434933
ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤: សេចក្ដីជំរាប

សេចក្ដីជំរាប 

មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»?

ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។ Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12, Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from	the University of Michigan 

ដូចនេះ ៖ ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។  

បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។
ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់  
សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៥

Indravarman V, Harideva, ឬ Jaya Simhavarman, គឺជាស្តេចនៃ ចម្ប៉ា ដែលរជ្ជកាលបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 1257 នៅពេលដែលគាត់បានធ្វើឃាតឪពុកមារបស់គាត់ ជ័យឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៦ប៉ុន្តែបានរង់ចាំរហូតដល់ឆ្នាំ 1266 សម្រាប់ការឡើងគ្រងរាជ្យរបស់ព្រះអង្គ។  ដោយ​បដិសេធ​មិន​ចុះចូល​ជាមួយ ​ម៉ុងហ្គោល ខាន់ គុបឡៃ ខាន់ ទោះជា​យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយទ្រង់​បាន​«ចុះចូល​នឹង​ភាព​អាម៉ាស់​នេះ» របស់​មេទ័ព​ម៉ុងហ្គោល សោគេតុ និង លីវចុង ដែល​បែងចែក​នគរ​របស់ទ្រង់ទៅជា​អង្គភាព​រដ្ឋបាលរបស់ពួកគេ។ បុត្រទ្រង់នាម ឆេ ម៉ាន់ "មិនអាចលាលែងពីតំណែងដោយខ្លួនឯងបានទេ" ។ Maspero, G., 2002, The Champa Kingdom, Bangkok: White Lotus Co., Ltd.,  

សោគេតុ បានចាប់ផ្តើមការលុកលុយនៅឆ្នាំ 1282 ដោយបង្ខំឱ្យ ឥន្ទ្រវរ្ម័ន និង ហរិជិត ភៀសខ្លួនទៅភ្នំ។ ដោយ​បដិសេធ​មិន​បង្ហាញ​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​តុលាការ​និង​ធ្វើ​ជា​អ្នក​ធ្វើ​សក្ការៈ ​បាន​ដាក់​ពួក​ម៉ុងហ្គោល​ឱ្យ​រង​នូវ​«កំដៅ ជំងឺ និង​ការ​ខ្វះខាត​គ្រឿង​ផ្គត់ផ្គង់»។ ការ​រត់ចោល​ជួរ​ក្នុង​ចំណោម​ជនជាតិ​ម៉ុងហ្គោល​ក៏​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​គេ​ស្លាប់​ដែរ។ ទីបំផុតបន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់សោគេតុ ក្នុងឆ្នាំ 1285 "ចម្ប៉ាបានខ្លួនឯងបានប្រគល់ពួកម៉ុងហ្គោល" ។ Maspero, G., 2002, The Champa Kingdom, Bangkok: White Lotus Co., Ltd., ISBN 9747534991 

ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នបានបញ្ជូនឯកអគ្គរាជទូតទៅគប់ឡៃនៅថ្ងៃទី 6 ខែតុលា ឆ្នាំ 1285 ហើយប្រហែលជាបានសោយទិវង្គតក្នុងពេលនោះ។ Coedès, George (1968). Walter F. Vella (ed.). The Indianized States of Southeast Asia. trans.Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-0368-1.
ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៥: គ្រួសារ

គ្រួសារ 

 ប្តីប្រពន្ធ 

 ព្រះនាង Paramaratnāstrī
 មហាក្សត្រីសុរ្យលក្មី
 ម្ចាស់ក្សត្រី គៅរេន្ទ្រលក្មិ

 បុត្រ 

 ព្រះនាង សូរ្យទេវី ជាបុត្រីរបស់ម្ចាស់ក្សត្រី Paramaratnāstrī។ ទ្រង់បាន​រៀប​ការ​ជា​មួយ​នឹង​បុរស​ដ៏​ថ្លៃ​ថ្នូរ​ម្នាក់​ឈ្មោះ អ៊ុន រសុនន្ទន។
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ហរិជិតបរមត្មជ ( Chế Mân ) កូនប្រុសរបស់ព្រះមហាក្សត្រិយានី គៅរេន្ទ្រលក្មិ។
ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៥: ប្តីប្រពន្ធ

ប្តីប្រពន្ធ 

 ព្រះនាង Paramaratnāstrī
 មហាក្សត្រីសុរ្យលក្មី
 ម្ចាស់ក្សត្រី គៅរេន្ទ្រលក្មិ
ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៥: បុត្រ

បុត្រ 

 ព្រះនាង សូរ្យទេវី ជាបុត្រីរបស់ម្ចាស់ក្សត្រី Paramaratnāstrī។ ទ្រង់បាន​រៀប​ការ​ជា​មួយ​នឹង​បុរស​ដ៏​ថ្លៃ​ថ្នូរ​ម្នាក់​ឈ្មោះ អ៊ុន រសុនន្ទន។
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ហរិជិតបរមត្មជ ( Chế Mân ) កូនប្រុសរបស់ព្រះមហាក្សត្រិយានី គៅរេន្ទ្រលក្មិ។
ឥន្ទ្រសក្តិសចី

សម្តេចព្រះនាងចៅឥន្ទ្រសក្តិសចី ព្រះវររាជជាយា (, រឺ ឈ្មោះចាស់ ប្រផៃ សុច្រិត្តកុល () គឺជាព្រះមហាក្សត្រិយានីនៃប្រទេសថៃ។ នាងជាកូនស្រីរបស់ចៅព្រះយាសុធម្មមន្ត្រី (ប៉្លឺម សុច្រិត្តកុល), ប្អូនស្រីរបស់ប្រា ព្រះសុច្រិត្តសុតា។ ឈ្មោះមានន័យថា "ប្រពន្ធ 'សចី' របស់ព្រះឥន្ទ្រ»។

នាងបានក្លាយជាមានផ្ទៃពោះមហាក្សត្រីដោយសារតែនាងបានធ្វើឱ្យ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះមង្កុដក្លៅចៅយូហួ សប្បាយចិត្តខ្លាំងណាស់ជាមួយនឹងការប្រមើលមើលច្រើនអ្នកស្នងមរតក។ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาพระอิสริยยศ พระวรราชชายาเธอ พระอินทรศักดิศจี เป็นสมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี พระบรมราชินี , เล่ม ๓๙, ตอน ๐ก, ๑ มกราคม พ.ศ. ๒๔๖๕, หน้า ๕๓๙ វាគឺមិនមានដើម្បីជាការ, ដែលជារាជនីបានរលូតកូន 2 ឬ 3 ដងក្នុងអំឡុងពេលនាវាមហាក្សត្រីរបស់នាង។ ក្រោយមកនាងត្រូវបានបញ្ចុះឋានៈឡើងឋានៈជាអគ្គមហេសីព្រះនាងមួយ។ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ ว่าด้วยการที่จะออกพระนามสมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี , เล่ม ๔๒, ตอน ๐ ก, ๒๐ กันยายน พ.ศ. ๒๔๖๘, หน้า ๑๕๙ ហើយនាងមានបងប្អូន 2 នាក់ដែលជាព្រះ Sucharit Suda និង Pua Sucharitakul
ឥន្ទ្រសក្តិសចី: ព្រះរាជឥស្សរិយយស

ព្រះរាជឥស្សរិយយស 

 Tenure  ភាសាថៃ  រូបឣក្សរខ្មែរ 10 ខែមិថុនា 1902 – 12 ខែមករា 1921 นางสาวประไพ สุจริตกุล អ្នកនាង ប្រភៃ សុច្រិត្តកុល 1921 – 1921 พระอินทราณี ព្រះឥន្រ្ទរាណី (ឣ្នកនាងស្នុំឯក) 1921 – 1922 พระวรราชชายาเธอ พระอินทรศักดิศจี ព្រះវររាជជាយាធើ ព្រះឥន្ទ្រសក្តិសចី  1922 – 1925 สมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี พระบรมราชินี  សម្តេចព្រះនាងចៅឥន្ទ្រសក្តិសចី ព្រះបរមរាជិនី 1925 – 1975 สมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี พระวรราชชายา សម្តេចព្រះនាងចៅឥន្ទ្រសក្តិសចី ព្រះវររាជជាយា
ឥន្ទ្រសក្តិសចី: គ្រឿងឥស្សរិយយស

គ្រឿងឥស្សរិយយស
 80px គ្រឿងខត្តិយរាជឥស្សរិយយសមហាចក្រីបរមរាជវង្ស (ម.ច.ក.)
 80px គ្រឿងរាជឥស្សរិយយសនពរ័ត្នរាជវរាភរណ៍ (ន.រ.)
 80px គ្រឿងរាជឥស្សរិយយសចុលចមក្លៅ ថ្នាក់ទី ១ បឋមចុលចមក្លៅ (ប.ច.)
 80px គ្រឿងរាជឥស្សរិយយសរ័ត្នវរាភរណ៍ (រ.វ.)
 80px គ្រឿងរាជឥស្សរិយយសមង្កុដថៃ ថ្នាក់វិសេស មហាវជិរមង្កុដ (ម.វ.ម.)
 80px មេដាយរ័ត្នាភរណ៍ រជ្ជកាលទី ៦ ថ្នាក់ទី ១ (វ.ប.រ.១)
 80px មេដាយរ័ត្នាភរណ៍ រជ្ជកាលទី ៧ ថ្នាក់ទី ២ (ប.ប.រ.២)
ឥន្ទ្រសក្តិសចី: តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ

តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 

 www.soravij.com 

Category:ព្រះមហាក្សត្រិយានីថៃ
Category:រាជវង្សចក្រី
Category:ត្រកូលសុច្រិត្តកុល
ឥន្រ្ទិយ៍២២

ភិក្ខុឃឹម សាលីម

ឥន្រ្ទិយ៍ ប្រែថាភាពជាធំក្នុងការធ្វើកិច្ចរបស់ខ្លួនគឺ ធ្វើឲ្យធម៌ផ្សេងៗដែលជាប់ទាក់ទងប្រព្រឹត្តទៅតាមខ្លួនក្នុងកិច្ចនោះៗ ក្នុងខណៈដែលខ្លួនកំពុងធ្វើកិច្ចនោះៗមាន២២ប្រការ៖
ឥមិនាបុញ្ញកម្មេ: <center>សូត្រឧទ្ទិសកុសលច្រូចទឹក</center>

សូត្រឧទ្ទិសកុសលច្រូចទឹក

ឥមិនា បុញ្ញកម្មេន ឧបជ្ឈាយា គុណុត្តរា អាចរិយូបការា

ច មាតាបិតា ច ញាតិកា (បិយា មមំ) សុរិយោ ចន្ទិមា

រាជា គុណរន្តា នរាបិ ច ព្រហ្មារា ច ឥន្ទ្រា ច លោកបាលា

ច ទេវតា យមោ មិត្តា មនុស្សា ច មជ្ឈត្តា វេរិកាបិ ច

សព្វេ សត្តា សុខី ហោន្តុ បុញ្ញានិ បកតានិ មេ សុខញ្ច

តិវិធំ ទេន្តុ ខិប្បំ បាបេថ វោមតំ ។

ប្រែៈ ដោយបុញ្ញកម្មនេះ ឧបជ្ឈាយ៍ទាំងឡាយ មានគុណដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ អាចារ្យទាំងឡាយ មានឧបការៈ មាតាបិតានឹងញាតិទាំងឡាយ (មាតាបិតាជាទីស្រ

ឡាញ់) ព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ ព្រះរាជា នរជនអ្នកមានគុណទាំងឡាយ ព្រះព្រហ្មនិងមារាធិរាជ ព្រះឥន្ទទាំងឡាយ លោកបាលមហារាជ និងទេវតាទាំង

ឡាយ ព្រះយមរាជនិងមនុស្សទាំងឡាយ ជាមិត្តនឹងគ្នាក្តី មានចិត្តជាកណ្តាលក្តី មានពៀរនឹងគ្នាក្តី សូមឲ្យសព្វសត្វទាំងឡាយ មានសេចក្តីសុខរាល់គ្នា 

បុណ្យទាំងឡាយ ដែលខ្ញុំបានកសាងសន្សំហើយ ចូរឲ្យនូវសេចក្តីសុខទាំង៣ប្រការ សូមឲ្យអ្នកទាំងឡាយបានដល់នូវ អមតមហានិព្វាន ឲ្យបានឆាប់រួស

រាប់ទាន់សេចក្តីប្រាថ្នាហោង ។

ឥមិនា បុញ្ញកម្មេ ឥមិនា ឧទ្ទិសេន ច ខិប្បាហំ សុលភេ ចេវ

តណ្ហុបាទានឆេទនំ យេ សន្តា នេ ហីនា ធម្មា យាវ និព្វាន

តោ មមំ នស្សន្តុ សព្វទា យេវ យត្ថ ជាតោ ភវេ ភវេ ឧជុចិត្ត

សតិបញ្ញា សល្លេខោ វិរិយម្ហិនា មារា លភន្តុ មោកាសំ (នោ

កាសំ) កាតុញ្ច វិរិយេសុ មេ ពុទ្ធោ ទីបវរោ នាថោ ធម្មោ នា

ថោ វរុត្តមោ នាថោ បច្ចេកពុទ្ធោ ច សង្ឃោ នាថោត្តរោ មមំ

តេសោត្តមានុភាវេន មារោកាសំ លភន្តុ មា ។

ប្រែៈ ដោយបុញ្ញកម្មនេះផង ដោយការឧទ្ទិសនេះផង សូមឲ្យខ្ញុំបានដោយងាយយ៉ាងរួសរាន់ទាន់ចិត្ត នូវមគ្គផលជាគ្រឿងផ្តាច់បង់ នូវតណ្ហានិងឧបាទាន ធម៌

ទាំងឡាយណា ជាធម៌ថោកទាប គឺអកុសលធម៌នៅក្នុងសន្តានចិត្តខ្ញុំ សូមឲ្យវិនាសបាត់រៀងរាល់កាលទៅ រហូតដល់ខ្ញុំបានសម្រេចព្រះនិព្វាន បើខ្ញុំអន្ទោល

ទៅចាប់កំណើត ក្នុងភពតូចនិងភពធំ ណា ៗ សូមឲ្យខ្ញុំជាបុគ្គលមានចិត្តត្រង់មានសតិបញ្ញាមានចិត្តស្អាតផូរផង់ ទាំងសូមឲ្យមានព្យាយាមផង មារទាំង

ឡាយចូរកុំបាននូវឱកាស ដើម្បីធ្វើឲ្យខូចព្យាយាមខ្ញុំឡើយ ព្រះពុទ្ធដូចជាប្រទីបឬកោះដ៏ប្រសើរ ជាទីពឹងនៃខ្ញុំ ព្រះធម៌ជាទីពឹង ដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់នៃខ្ញុំ ទាំងព្រះ

បច្ចេកពុទ្ធ ក៏ជាទីពឹងនៃខ្ញុំដែរ ដោយឧត្តមានុភាព នៃព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះសង្ឃនោះ មារចូរកុំបាននូវឱកាស ចូលមកជ្រៀតជ្រែកឡើយ ។

(គិហិបតិបត្តិពិសេស)

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធម៌វន្ទនា
ឥរិយាបថលីលា

ឥរិយាបទលីលា គឺជា ឥរិយាបទរបស់ព្រះពុទ្ធក្នុងសិល្បៈភាគអាគ្នេយ៍ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បោះជើងស្តាំ ហើយយោលដៃស្តាំ ហើយដៃម្ខាងទៀតដាក់ឆ្ពោះទៅខាងមុខ។ ឥរិយាបទ​នេះ​ជួនកាល​គេ​ហៅថា ​ព្រះពុទ្ធ​ដែល​កំពុង​ដើរ ​។

ឥរិយាបទសំដៅលើវគ្គដែលព្រះអង្គកំពុងយាងត្រឡប់មកផែនដីវិញពី តាវតិម្ស ជាមួយ ទេវ និង ព្រហ្ម ដែលធ្វើតាម។
ឥរិយាបថលីលា: ឈ្មោះ

ឈ្មោះ 
ឥរិយាបទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​តាម​ឈ្មោះ​ផ្សេង​ៗ​នៅ​ទូទាំង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ រួម​មាន​ជា ​អភយមុទ្រ នៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងជា បាងលីលា នៅប្រទេសថៃ។
ឥសានវរ្ម័នទី២

ឥសានវរ្ម័នទី២ 250px Cambodia, Koh Ker style, 2nd quarter 10th Century - Rakshasa - 1967.146 - Cleveland Museum of Art.tifរជ្ជកាល ៩២៣-៩២៨ (ចក្រភពខ្មែរ)គ្រងរាជ​ ៩២៣ព្រះនាមពេញ ព្រះគម្តែងអញឥសានវរ្ម័នមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រាក្សត្រមុន ហស៌វរ្ម័នទី១រាជបន្ត ជ័យវរ្ម័នទី៤សន្តិវង្ស កៅណ្ឌិន្យ (អំបូរខ្មែរជ្វា)ប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រា ចូលទីវង្គត់ ៩២៨ (ជន្មាយុ)
មិនមានកំណត់ត្រាជំនឿសាសនាហិណ្ឌូសាសនា លទ្ធិ ព្រះវិស្ណុ និយម និង 
ព្រះសិវៈនិយម 

ឥសានវរ្ម័នទី២ (អង់គ្លេស: Ishanavarman II) (Kh-pronoun: Eysanvaraman II) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-៩២៨) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ៩២៣-៩២៨) ទ្រង់ត្រូវបានគេសម្គាល់ថាជាបុត្រាទី២ នៃព្រះបាទ "យសោវរ្ម័នទី១ និងមាន មានព្រះរាម ជាព្រះបាទ ហស៌វរ្ម័នទី១ ផងដែរ ដែលទ្រង់បានគង់នៅរាជធានីដដែល គឺរាជធានី "យសោធរៈបុរៈ ។​  Claude Jacques, René Dumont (1999) 
 Angkor, Publisher: Könemann, Original from the University of Virginia p.189 ISBN: 3829005040  នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គត្រូវប្រឈមមុននឹងការបះបោរដណ្តើមរាជ្យពីសម្ដេចមាររបស់ព្រះអង្គ គឺ ព្រះបាទ 
ជ័យវរ្ម័នទី៤​ ដែលត្រូវជាពូរបស់ខ្លួនដែលបានភៀសព្រះកាយទៅបោះបន្ទាយថ្មីមួយឈ្មោះថា "គោកគគី" ចម្ងាយ ១០០ គីឡូម៉ែត្រ​ពីរាជធានី "យសោធរៈបុរៈ" ដែលតំបន់នោះត្រវបានទ្រង់ដាក់ឈ្មោះថា "រាជធានី​កោះកេរ្តិ៍" (អានថា៖ កោះកេតិរៈ) ។  George Cœdès (1983) 
 The Making of South East Asia Publisher: University of California Press p.268 ISBN: 0520050614   Emma C. Bunker, Douglas Latchford (2004)  
 Adoration and Glory: The Golden Age of Khmer Art, Publisher: Art Media Resources, Original from the University of Michigan p.495 ISBN: 1588860701
ឥសានវរ្ម័នទី២: កំណត់ត្រា​សិលាចរឹក

កំណត់ត្រា​សិលាចរឹក 
នេះបើយោងតាមកំណត់ត្រាសិលាចរឹកបុរេអង្គរ (K.511) ត្រូវនិង "ស.ក" (Saka.847) ត្រូវនិង គ.សករាជ ៩២៥ បានពណ៌នាថា ព្រះគម្ដែងអញឥសានវរ្ម័ន បានបញ្ជារឱ្យប្រធានមន្ត្រី ១០រូប ត្រួតមើល បាវបម្រើក្មេង និង បរិវារបស់សិវៈព្រាហ្មណ៍ ដែលជាជំនិត ឱ្យចារសិលាចរឹកទុក នៅទ្វារាជវាំង និង សាងសង់រូបសំណាក សត្វគោ សម្រាប់ឧទ្ទិសថ្វាយដល់ "ព្រះយមរាជ" និងឱ្យនាំយកផ្កាឈូក បេះថ្វាយ ព្រមទាំងឱ្យដាក់ទឹកឃ្មុំជាដង្វាយ ។  The discovery of the inscription (K.511) Saka.847 (925 AD) of Tuol Yeay, by Mr. Yorn Sum (1984) Sdao Kanleng village in Dei Edth commune, Kien Svay district Kandal province.   Dr. Vong Sotheara (2003) Inscriptions of Cambodia: Pre-Angkorian period, Website: ckslibrary.khmerstudies.org, Publisher: Royal University of Phnom Penh p.216 ISBN : 9789996328244
ឥសានវរ្ម័នទី២: សេចក្ដីជំរាប

សេចក្ដីជំរាប 

មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»?

ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។ Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12, Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from	the University of Michigan 

ដូចនេះ ៖ ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។  

បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។
ឥសានវរ្ម័នទី២: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់  
សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
ឥសីភ័ទ្ទជ័យ

សម្ដេចព្រះឥសីភ័ទ្ទជ័យ (កាន់.គស.១៥៣៥-១៥??) ជាមន្ត្រីក្រុមបារគូ។ ពីមុនជាមានងារជាសម្ដេចព្រះធម្មរឹទ្ធិ។
ឥសីភ័ទ្ទសួស

សម្ដេចព្រះឥសីភ័ទ្ទសួស លោកជាមន្ត្រីរក្សាស្វេត្រច្ឆ័ត្រក្រោមរាជ្យរបស់ព្រះបាទឝ្រីឝៅគន្ធបទ។
ឥសីភ័ទ្ទសួស: លាក់គ្រឿងបញ្ចក្សេត្រ

លាក់គ្រឿងបញ្ចក្សេត្រ
ក្រោយពីកូនចៅព្រះស្ដេចកន ឱកម៉ឺនសូរិន្ទកែវ និង ចៈម៉ឺនចៃចុងរ័ក្សសោមបានបន្លំខ្លួនទៅធ្វើគតព្រះឝ្រីឝៅគន្ធបទហើយនោះ សម្ដេចព្រះឥសីភ័ទ្ទដែលនៅបន្ទាយសំរោងសែនបានបែកបាក់ទ័ពគ្នា ហើយសម្ដេចព្រះឥសីភ័ទ្ទព្រមគ្នានឹងស្ម័គ្របក្សពួកអញ្ជើញយកព្រះខឌ្ដរតនមង្គល ព្រះលំពែងជ័យ និងគ្រឿងព្រះបញ្ចក្សេត្រចុះទូកនាំហែទៅដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវ។ នៅទីនោះ គាត់គិតថា: បើអញទ្រាំទៅឲ្យដល់ទៅស្រុកសៀមទៅមុខជាសៀមមិនឲ្យអញត្រលប់មកវិញទេ។ លុះគិតដូច្នេះហើយសម្ដេចឥសីភ័ទ្ទក៏ធ្វើជាចូលទូកទៅបន្ទោបង់ឧច្ចារៈ (ដោះទុក្ខសត្វធំ) ក្នុងព្រៃ។ លុះទូកទីនាំងនាំចៅពញាយសរាជាហួសទៅសម្ដេចព្រះឥសីភ័ទ្ទ គាត់ក៏បត់ក្បាលទូកនោះ ចែវត្រឡប់មកត្រើយខាងលិចវិញ ហើយក៏ឡើងគោកចោលទូកនោះទៅយកតែព្រះខឌ្ដរាជ្យ និង លំពែងជ័យ ព្រះកៅទណ្ឌសរនោះឲ្យអាសូរជាខ្ញុំវេចស្ពាយរត់ទៅដល់ចុងខេត្តបាទី (គឺស្រុកកណ្ដាលស្ទឹងសព្វថ្ងៃនេះ ព្រោះសម័យពីដើម ស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង ស្អាង សំរោង ភ្នំស្រួច ភ្នំស្រង់ គងពិសី ទាំងអស់នេះ នៅក្នុងខែត្របាទីដែរ)។ នៅទីនោះ សម្ដេចឥសីភ័ទ្ទក៏នាំគ្នានឹងអាសូរជាខ្ញុំពួនពាក់លាក់ខ្លួនមិនឲ្យអ្នកណាដឹងឡើយ។ ឯព្រះខឌ្ដរាជ្យ នឹងព្រះលំពែងជ័យ និងគ្រឿងព្រះបញ្ចក្សេត្រនោះ សម្ដេចឥសីភ័ទ្ទយកទៅលាក់ទុកនៅក្នុងរន្ធនៃប្រហោងដើមចំបក់មួយ។
ឥសីភ័ទ្ទសួស: ក្លាយជាបិសាច

ក្លាយជាបិសាច
ក្រោយពីសម្ដេចឥសីភ័ទ្ទ នៅលាក់ខ្លួនពួនអាត្មាក្នុងព្រៃជាយូរទៅ អាសូរព្នងជាខ្ញុំ (សម័យពីដើមគេចាប់ព្នងមកលក់ឲ្យធ្វើជាខ្ញុំគេ) ក៏ស្លាប់ទៅទៀត នៅតែម្នាក់ឯង ក្រីក្រលំបាកណាស់។ លុះបានដឹងដំណឹងថា : "ស្ដេចកន បានសោយរាជ្យ ហើយបានប្រកាសឲ្យរកព្រះខឌ្តរាជ្យ និង គ្រឿងបញ្ចក្សេត្រថាបើនរណារកឃើញ ហើយយកទៅថ្វាយស្ដេចកន ព្រះស្ដេចកននឹងប្រទានរង្វាន់ជាមាស ៥០០ តម្លឹង ដូច្នេះឥសីភ័ទ្ទ " ក៏មានចិត្តលោភក្នុងសន្តានអាត្មាដោយគិតថា: បើយើងយកវត្ថុទាំងនេះទៅថ្វាយស្ដេចកនទៅមាសប្រាក់ក៏បាន យសសក្ដិក៏បាននឹងទុកទៅក៏អសារឥតការដែរ កាលណាឡើយ សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា និង សម្ដេចចៅពញាយសរាជាទាំងពីរព្រះអង្គនឹងបានត្រឡប់មកវិញនោះ។ គិតយល់ដូច្នេះហើយ សម្ដេចឥសីភ័ទ្ទក៏ដើរតែម្នាក់ឯងទៅដល់ដើមចំបក់ធំនោះហើយខំប្រវាបារឡើយបានដល់បង្កៀបមួយរៀបនឹងលូកដៃយកព្រះខឌ្តនោះ ក៏ស្រាប់តែឃើញពស់មួយយ៉ាងធំលូនឡើងទៅលើដើមចំបក់នោះចាំនឹងចឹកសម្ដេចព្រះឥសីភ័ទ្ទ។ សម្ដេចព្រះឥសីភ័ទ្ទឃើញពស់ហើយក៏ភ័យរន្ធត់ភ្លាត់ជើងភ្លាត់ដៃធ្លាក់ចុះមកបាក់កស្លាប់ក្នុងព្រៃនោះ ឥតមានអ្នកឯណាឃើញសោះឡើយ។ ខ្មោចនោះចំណេរមកឯអនាគតក៏ទៅជាបិសាចចាំរក្សាព្រះខាន់នៅទីនោះរៀងមក។ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បិសាចសម័យចតុមុខចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម្ដេចសម័យចតុមុខចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះឥសីភ័ទ្ទសម័យចតុមុខ
ឥស្លាមសាសនា

ឥស្លាមសាសនា(មូស្លីម)250pxព្រះនាមព្រះ​ជាម្ចាស់(ព្រះអល់ឡោះ )ប្រភេទសាសនា សាសនាឯកទេវនិយម(ព្រះ​មានតែ​មួយ)និមិត្តសញ្ញា ព្រះ​ជាម្ចាស់  ព្រះអល់ឡោះ និកាយផ្សេងៗ​​និកាយស៊ុននី(Sunni)និកាយ​ស៊ីយ៉ា(Shia)​និកាយខារីជីត(kharijite)​និកាយស៊ូហ្វី(Sufi)គម្ពីរ ​គម្ពីរ​គួរ​អានជា​ព្យាការី​របស់​ព្រះ   មហាម៉េដ ​ 
សាសនា​ឥស្លាម ជា​លទ្ធិ​មួយ​ដែល​កើត​ឡើង​ក្នុង​ប្រទេស​អារ៉ាប់ ដោយ​ស្នាដៃ​ថ្វី​គំនិត​របស់​គ្រូ​ម្នាក់​ឈ្មោះ មហាម៉ាត់ (សៀវភៅ​ដើម​សរសេរ មោហម័ទ)​។ លទ្ធិ​នេះ​ដែល​បាន​ឈ្មោះ​ដូច្នេះ ដោយ​សំគាល់​សេចក្ដី​ថា​៖ «ជំនឿ​ស្រោចស្រង់​សត្វ»​។"Muslim ." Lexico. UK: Oxford University Press. 2020.
ឥស្លាមសាសនា: គម្ពីរ​គួរ​អាន

គម្ពីរ​គួរ​អាន 

​គម្ពីរ​ កូអាន (The Koran) ឬ​គួរអាន (The Qur'an) គឺ​​ជា​សៀវភៅ​បរិសុទ្ធ​របស់​​ឥស្លាមបរិស័ទ (មូស្លីម) ។ គោលទ្រឹស្តី​និង សាច់រឿង​មួយ​ភាគ​ធំ​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​​ កូរ៉ាន  ដូច​គ្នា​​នឹង​គោល​ទ្រឹស្តី និង សាច់រឿង​នៅ​ក្នុង​​គម្ពីរ​បរិសុទ្ធ (​គម្ពីរ​ប៊ីប, Bible)​ របស់​​ សាសនាគ្រិស្ដ ឬ​គម្ពីរ​តូរ៉ា (Torah) របស់​សាសនា​យូដា (Judaism) ដែរ ។ សាសនា​ទាំង ៣ នេះ​មាន​ឈ្មោះ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា "សាសនា​អាប្រាហាំ" (Abrahamic religions) ព្រោះ​ពួក​បរិស័ទ​នៃ​សាសានា​ទាំង ៣ នេះ​ជឿ​ថា ពួក​គេ​គឺ​ជា​កូន​ចៅ​របស់​លោក​អាប្រាហាំ (Abraham) ឬ​អ៊ីប្រាហ៊ីម (Ibrahim) ។ ចំណុច​ខុស​គ្នា​សំខាន់ៗ​​រវាង​គម្ពីរ​​កូរ៉ាន​របស់​មូស្លីម និង គម្ពីរ​បរិសុទ្ធ​របស់​គ្រិស្តបរិស័ទ​មាន​ដូច​ជា គម្ពីរ​កូរ៉ាន បញ្ជាក់​ថា​ លោក​ អ៊ីសា (Isa) ឬ​លោក​ យេស៊ូ (Jesus) គ្រាន់​តែ​ជា​ព្យាការី​ (អ្នក​នាំសារ, messenger) របស់​ព្រះ​អល់ឡោះ (Allah) ប៉ុណ្ណោះ ពោល​គឺ​​មិន​មែន​ជា​ព្រះ​អង្គ​សង្គ្រោះ ឬ​ព្រះ​ពិត​ទេ ។ មូស្លីម​ជឿ​ថា​ គ្មាន​ព្រះ​ដទៃ​ទាល់​តែ​សោះ គឺ​មាន​តែ​ព្រះ​អល់ឡោះ​​មួយ​​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ចំណែក​ឯ​គ្រិស្តបរិស័ទ​វិញ ពួក​គេ​ជឿ​យ៉ាង​មុតមាំ​ថា ព្រះ​យេស៊ូ​គឺ​ជា​ព្រះ​អង្គ​សង្គ្រោះ (Messiah) ឬ​ជា​បុត្រា​តែ​មួយ​គត់​របស់​ព្រះ ឬ​ជា​ព្រះ​ពិត ។ 
	
ដំណាក់​កាល​ដំបូង​នៃ​ការ​បង្កើត​គម្ពីរ​កូរ៉ាន​គឺ​លោក​ម៉ូហាំម៉ាត់​​សូត្រ​បញ្ញត្តិ​របស់​ព្រះ​អល់ឡោះ​ទៅ​កាន់​មនុស្ស​ដើរ​តាម​លោក​ឲ្យ​កត់ត្រា​ទុក និង ទន្ទេញ​ឲ្យ​ចាំ​មាត់​គ្រប់​គ្នា ។ ហេតុនេះ​ហើយ​ទើប​សៀវភៅ​របស់​សាសនា​ឥស្លាម​មាន​ឈ្មោះ​ថា កូរ៉ាន ដែល​ប្រែថា ការ​សូត្រ (Recitation) ។
ឥស្លាមសាសនា: លទ្ធិ​មហាម៉ាត់

លទ្ធិ​មហាម៉ាត់ 
	
ក្នុង​គម្ពីរ​នេះ មាន​សេចក្ដីពន្យល់ថា ព្រះ​មានតែ​មួយ​គឺ​អល់ឡោះ មហាម៉ាត់​គ្រាន់តែ​ជា​ទេវទូត របស់​អល់ឡោះ ព្រលឹង (វិញ្ញាណ) មិន​ចេះ​ស្លាប់ ជាតិ​មុខ​ត្រូវ​ទទួល​យក​ផល​នៃ​សេចក្ដី​ល្អ និង​ទោស​នៃ​សេចក្ដី​អាក្រក់​ពុំខាន​។
	
គោល​ដែល​សំខាន់​បំផុត​ក្នុង​សាសនា​នេះ​មាន​ ៣ ​យ៉ាង​គឺ​៖ ការ​សូត្រ​មន្ត ការ​អត់​អាហារ និង​ការ​ឱ្យ​ទាន​។ ឥស្លាមិកជន​យល់​ថា​ការ​សូត្រ​មន្ត ជា​កិច្ច​ឱ្យ​មាន​ដំណើរ​ទៅ​រក​ព្រះជាម្ចាស់​បាន​ពាក់កណ្ដាល​ផ្លូវ ការ​អត់​អាហារ ឈ្មោះ​ថា​ធ្វើ​ដំណើរ​ឱ្យ​បាន​ដល់​ទៅ​មាត់​ទ្វារ​វាំង​សួរគ៍ ការ​ចែក​ទាន ឈ្មោះ​ថា​បាន​ញ៉ាំង​ខ្លួន​ឱ្យ​ចូល​ទៅ​ដល់​ក្នុង​វាំង​សួរគ៍​។
ឥស្សរសូត្រ: ឥស្សរសូត្រ​ ទី ៧

ឥស្សរសូត្រ​ ទី ៧ 
(២១៣) (ទេវតា) អ្វី​ជាធំក្នុងលោក អ្វី​ឧត្តមជាងទ្រព្យទាំងឡាយក្នុងលោក អ្វី​ដូចជាច្រែះចាប់សស្ត្រាក្នុងលោក អ្វីជាសេចក្តីអន្តរាយក្នុងលោក អ្នកផង​តែងឃាត់ខាំងទុកនូវជនដូចម្តេច កាលដែលនាំយកទ្រព្យទៅ មួយទៀត អ្នក​ផងតែងពេញចិត្ត​ចំពោះជនដូចម្តេច កាលនាំយកទ្រព្យទៅ ពួកជនជាបណ្ឌិត​តែងត្រេកអរ​ចំពោះជនដូចម្តេចដែលមករឿយៗ ។

(២១៤) (ព្រះពុទ្ធ) អំណាចជាធំក្នុងលោក ស្ត្រី​ឧត្តមជាងទ្រព្យទាំងឡាយក្នុងលោក​ សេចក្តីក្រោធ​ដូចជាច្រែះចាប់សស្ត្រាក្នុងលោក ពួកចោរជាសេចក្តីអន្តរាយក្នុងលោក​ អ្នកផងតែងឃាត់ខាំងទុក​នូវចោរកាលដែលនាំយកទ្រព្យទៅ អ្នកផងតែងពេញចិត្ត​ចំពោះសមណៈកាលនាំយកទ្រព្យទៅ ពួកជនជាបណ្ឌិត​តែងត្រេកអរចំពោះសមណៈ 

ដែលមករឿយៗ ។
ឦឝានវម៌្មទី២

thumbnail|ប្រាសាទក្រវាន់គឺជាប្រាសាទមួយដែលបានសាងឡើងកំឡុងរជ្ជកាលឦឝានវម៌្ម|124px|ព្រះនរាយណ៍
វ្រះបាទឦឝានវម៌្មទី២ (ឦសានពម៌ទី២)រជ្ជកាល (គ.ស ៩២៥-៩២៨) គឺជាក្សត្រសម័យអង្គរមួយអង្គដែលត្រូវគេយល់ថាបានឡើងសោយរាជ្យពីឆ្នាំ៩២៣ ដល់ ៩២៨។ ចក្រភពរបស់ទ្រង់ត្រូវបានគេកំណត់មកត្រឹមត្រង់តំបន់អង្គរ និងតំបន់ក្បែរបាត់ដំបងភាគខាងលិច។The Khmers, Ian Mabbet and David P. Chandler, Silkworm books, 1995, page 262. ទ្រង់ជាក្សត្រមួយអង្គសោយរាជ្យក្នុងកាលៈទេសៈប្រទាញប្រទង់គ្នាជាមួយវ្រះបាទជយវម៌្មទី៤ ដែលត្រូវជាព្រះបិតុច្ឆារបស់ទ្រង់។
ឦឝានវម៌្មទី២: ព្រះរាជវង្ស

ព្រះរាជវង្ស 
ឦឝានវម៌្មជាព្រះរាជបុត្រមួយអង្គរបស់វ្រះបាទយឝោវម៌្ម និងព្រះមហេសី ដែលជាព្រះភគនីនៃវ្រះបាទជយវម៌្មទី៤។Higham, 2001: page 70

ព្រះអយ្យកោអយ្យការបស់ព្រះឦឝានវម៌្មគឺវ្រះបាទឥន្ទ្រវម៌្មទី១ និងមហេសីព្រះនាម ឥន្ទ្រទេវី។Bhattacharya, Kamaleswar (2009). A Selection of Sanskrit Inscriptions from Cambodia. In collaboration with Karl-Heinz Golzio. Center for Khmer Studies.Some Aspects of Asian History and Culture by Upendra Thakur. Page 37.
ឦឝានវម៌្មមានព្រះរៀមមួយអង្គ ព្រះនាមហឝ៌វម៌្មទី១។
ឦឝានវម៌្មទី២: ព្រះរាជជីវលេខន៍

ព្រះរាជជីវលេខន៍ 
ឦឝានវម៌្មបានឡើងសោយរាជ្យបន្តពីព្រះភាតារបស់ទ្រង់ដែលបានសុគតនៅឆ្នាំ ៩២៣។ កំឡុងរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ប្រហែលជាមានភាពច្របូកច្របល់និងវឹកវរជាខ្លាំង។

នៅឆ្នាំ៩២១ ព្រះបិតុច្ឆារបស់ទ្រង់ ជយវម៌្មទី៤ បានបង្កើតទីក្រុងគូប្រជែងប្រហែល ១០០  គ.ម ភាគឦសានអង្គរ។ 

កំឡុងរជ្ជកាលឦឝានវម៌្ម ប្រាសាទដែលមានឈ្មោះថា ប្រាសាទក្រវាន់ត្រូវបានកសាងឡើង។

គ្មានអ្វីផ្សេងទេដែលគេដឹងអំពីឦឝានវម៌្មទី២។ ព្រះអង្គបានសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ ៩២៨ និងទទួលបានបរមមរណនាមថា បរមរុទ្រលោក។