navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ចាន់ ស៊ី

ចាន់-ស៊ីរូបភាពតូចព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួនឈ្មោះចាន់-ស៊ីកំណើតឆ្នាំ១៩៣២មរណៈភាពឆ្នាំ១៩៨៤ទីកន្ឡែងកំណើតខេត្តកំពង់ឆ្នាំងឋានៈនាយករដ្ឋមន្ត្រីទី២បន្តពីលោកប៉ែន-សុវណ្ណអ្នកបន្ទាប់ហ៊ុន-សែនសម័យកាលសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា

លោកចាន់-ស៊ី បានចាប់កំណើតនៅឆ្នាំ ១៩៣២ នៅខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ប្រទេសកម្ពុជា ហើយទទួលមរណៈភាព នៅឆ្នាំ១៩៨៤ នាទីក្រុង មូស្គូ។ គាត់គឺជាអ្នកនយោបាយម្នាក់ ហើយធ្លាប់ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទី២ នៅក្នុងរបប សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា ពីឆ្នាំ១៩៨១ ដល់ ឆ្នាំ១៩៨៤។
ចាន់ណាធីប ស៊ុងក្រាស៊ីន

ចាន់ណាធីប ស៊ុងក្រាស៊ីន (ភាសាថៃ: ชนาธิป สรงกระสินธ์; កើតថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៩៣) គឺជា កីឡាករបាល់ទាត់ អាជីពរបស់ប្រទេសថៃ ដែលលេងជា ខ្សែបម្រើប្រយុទ្ធ របស់ក្លឹប ថៃ League 1 BG Pathum United។

ចាន់ណាធីប ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​កីឡាករ​បាល់ទាត់​ល្អ​បំផុត​ម្នាក់​ក្នុង​ទ្វីប ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។
ចាន់ណាធីប ស៊ុងក្រាស៊ីន: កិត្តិយស

កិត្តិយស 

 ក្លឹប 
BEC Tero Sasana

 Thai League Cup ៖ ឆ្នាំ ២០១៤

Muangthong United

 Thai League 1 : 2016
 Thai League Cup៖ ឆ្នាំ ២០១៦
 Thailand Champions Cup 2017

ហុកកៃដូ Consadole Sapporo

 ជើងឯករង J.League Cup ៖ 2019

BG Pathum United

 Thai League Cup ៖ ២០២៣-២៤

 អន្តរជាតិ 
ថៃ U19

 ពានរង្វាន់ AFF U-19 Youth Championship ៖ ឆ្នាំ ២០១១

U23 ថៃ

 ស៊ីហ្គេម ៖ ២០១៣, ២០១៥

ប្រទេសថៃ

 ពានរង្វាន់ AFF Championship : 2014, 2016, 2020
 King's Cup ៖ ២០១៦, ២០២៤

 បុគ្គល 

 កីឡាករ​វ័យ​ក្មេង​ឆ្នើម​ប្រចាំ​លីគ​កំពូល​ថៃ ៖ ឆ្នាំ​២០១២
 ពានរង្វាន់ AFF Championship ល្អបំផុតទាំងដប់មួយ៖ 2014, 2016, 2020, 2022
 សហព័ន្ធបាល់ទាត់អាស៊ាន Best XI: 2017
 AFF Championship All-time XI
 កីឡាករដែលមានតម្លៃបំផុតរបស់ AFF Championship : 2014, 2016, 2020 
 AFF Men's Player of the Year : 2015, 2017 
 ពានរង្វាន់ប្រធាន FA Thailand: 2017
 FA Thailand's Player of the Year: 2018
 Consadole Sapporo កីឡាករដែលមានតម្លៃបំផុត៖ 2018 
 Sapporo Dome កីឡាករដែលមានតម្លៃបំផុត៖ 2018 
 J.League Best XI  2018
 អ្នកស៊ុតបញ្ចូលទីច្រើនជាងគេ ក្នុងពានរង្វាន់ AFF Championship ៖ 2020

ការបញ្ជាទិញ

 80x80ភីកសែល មេដាយប្រាក់ (លំដាប់ទីប្រាំពីរ) នៃ លំដាប់ដ៏គួរឱ្យកោតសរសើរបំផុតរបស់ Direkgunabhorn : 2015  ชนาธิป รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ចាន់ណាធីប ស៊ុងក្រាស៊ីន: ក្លឹប

ក្លឹប 
BEC Tero Sasana

 Thai League Cup ៖ ឆ្នាំ ២០១៤

Muangthong United

 Thai League 1 : 2016
 Thai League Cup៖ ឆ្នាំ ២០១៦
 Thailand Champions Cup 2017

ហុកកៃដូ Consadole Sapporo

 ជើងឯករង J.League Cup ៖ 2019

BG Pathum United

 Thai League Cup ៖ ២០២៣-២៤
ចាន់ណាធីប ស៊ុងក្រាស៊ីន: អន្តរជាតិ

អន្តរជាតិ 
ថៃ U19

 ពានរង្វាន់ AFF U-19 Youth Championship ៖ ឆ្នាំ ២០១១

U23 ថៃ

 ស៊ីហ្គេម ៖ ២០១៣, ២០១៥

ប្រទេសថៃ

 ពានរង្វាន់ AFF Championship : 2014, 2016, 2020
 King's Cup ៖ ២០១៦, ២០២៤
ចាន់ណាធីប ស៊ុងក្រាស៊ីន: បុគ្គល

បុគ្គល 

 កីឡាករ​វ័យ​ក្មេង​ឆ្នើម​ប្រចាំ​លីគ​កំពូល​ថៃ ៖ ឆ្នាំ​២០១២
 ពានរង្វាន់ AFF Championship ល្អបំផុតទាំងដប់មួយ៖ 2014, 2016, 2020, 2022
 សហព័ន្ធបាល់ទាត់អាស៊ាន Best XI: 2017
 AFF Championship All-time XI
 កីឡាករដែលមានតម្លៃបំផុតរបស់ AFF Championship : 2014, 2016, 2020 
 AFF Men's Player of the Year : 2015, 2017 
 ពានរង្វាន់ប្រធាន FA Thailand: 2017
 FA Thailand's Player of the Year: 2018
 Consadole Sapporo កីឡាករដែលមានតម្លៃបំផុត៖ 2018 
 Sapporo Dome កីឡាករដែលមានតម្លៃបំផុត៖ 2018 
 J.League Best XI  2018
 អ្នកស៊ុតបញ្ចូលទីច្រើនជាងគេ ក្នុងពានរង្វាន់ AFF Championship ៖ 2020

ការបញ្ជាទិញ

 80x80ភីកសែល មេដាយប្រាក់ (លំដាប់ទីប្រាំពីរ) នៃ លំដាប់ដ៏គួរឱ្យកោតសរសើរបំផុតរបស់ Direkgunabhorn : 2015  ชนาธิป รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ចាន់សេន

ច័ន្ទសែន (จันเสน)គឺជាទីក្រុងបុរាណមួយ ស្ថិតនៅក្នុង ឃុំចាន់សន ស្រុកតាកលី ខេត្តនគរសុវណ្ណ ប្លង់​ក្រុង​មាន​រាង​ចតុកោណ​ទទឹង​៧០០​ម៉ែត្រ​និង​បណ្តោយ​៨០០​ម៉ែត្រ​មាន​ផ្ទៃដី​ប្រមាណ​៣០០​រ៉ៃ ជ្រុង​ខាងលើ​សាងសង់​ជុំវិញ​ដី​ធម្មជាតិ​។ មាន​ប្រឡាយ​ទទឹង​២០​ម៉ែត្រ អត់​មាន​ទំនប់​ទេ ព្រោះ​ប្រឡាយ​ត្រូវ​គេ​ជីក​ជុំវិញ​ពំនូក​ធម្មជាតិ។ ដូច្នេះនៅខាងក្នុងនៃប្រឡាយគឺខ្ពស់ដោយធម្មជាតិ។

មឿង ចាន់សេន ជា​ទីក្រុង​ដែល​មាន​មនុស្ស​រស់នៅ​ជា​បន្តបន្ទាប់​តាំង​ពី​ចុង​សម័យ​បុរេប្រវត្តិ​រហូត​ដល់​សម័យ ​ទ្វាវតី ដែល​មាន​ការ​អភិវឌ្ឍ​និង​បច្ចេកវិទ្យា​ដ៏​ស្មុគស្មាញ។ យល់ដឹងអំពីប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត និងប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹកចូលក្រុង។ ការចិញ្ចឹមសត្វ និងកសិកម្ម មានសមត្ថភាពធ្វើគ្រឿងស្មូន។ ដឹងពីរបៀបហិតលោហធាតុ ហើយមានការដឹកជញ្ជូន ពាណិជ្ជកម្ម ទំនាក់ទំនងជាមួយសហគមន៍ និងទីក្រុងផ្សេងទៀតក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នា។ វាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាសហគមន៍ដំបូងគេនៅក្នុង សុវណ្ណភូមិ ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយ ប្រទេសឥណ្ឌា សហសម័យជាមួយទីក្រុងអ៊ូថុងក្នុងអាងទន្លេថាជីន និងទីក្រុង ហ្វូណន នៅជិតមាត់ ទន្លេមេគង្គ ដូចដែលអាចមើលឃើញពីវត្ថុបុរាណ នោះគឺជាផ្សាភ្ជាប់ដីឥដ្ឋ។ បំណែក​នៃ​ទូក​ដែល​បាន​តុបតែង​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​វត្ថុ​ដែល​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា និង​តំបន់​ហ៊្វូណន  ចាន់សេន បាន​ក្លាយ​ជា​សហគមន៍​ម្ដង​ទៀត កាល​ដែល​មាន​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​ដោយ​ទូក​ចំហុយ​ក្នុង​រជ្ជកាល ​ទី៥ព្រះ ប្រជាជន​មក​តាំង​ទី​ នៅ។ មានស្រែចម្ការ វត្តអារាម ផ្ទះ ផ្សារ និងរោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវ
ចាន់សេន: ទីតាំង

ទីតាំង 
មឿងចាន់សេន មានទីតាំងនៅវាលទំនាបខាងកើត ទន្លេចៅពញា នៅសម័យបុរាណ ធ្លាប់មានទន្លេដូចជាប្រឡាយ បានក្លង ដែលចូលមកទ្រទ្រង់ទីក្រុង ដោយភ្ជាប់វាទៅនឹងកសិណក្រុងនៅទិសនិរតី។ ផ្នែកខាងកើត នៅ​ក្នុង​ក្រុង​មាន​ស្រះ​ធំ ឬ​ស្រះ​ជីក​ហៅ​ថា បឹង​ចាន់​សេន មាន​ជម្រៅ​ជ្រៅ ហើយ​មាន​ផ្ទៃដី​ប្រមាណ ២៥ រ៉ៃ ដែល​គេ​ជឿ​ថា​ជា​ស្រះ​ក្រុង។ ត្រើយខាងកើតនៃស្រះ មាន​ទំនប់​បុរាណ​មួយ​មាន​ទទឹង​២០​ម៉ែត្រ​ដែល​មាន​ប្រវែង​ប្រហែល​៤​គីឡូម៉ែត្រ​ដែល​មាន​ខ្សែ​ត្រង់​កាត់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​វាលស្រែ។ នៅពេលទៅដល់ Ban Nong Krajok ខ្សែបន្ទាត់នៃទំនប់នេះនឹងរលាយបាត់ ហើយមានភាពមិនច្បាស់លាស់នៅផ្នែកខាងជើងនៃទំនប់។ មាន​ប្រឡាយ​មួយ​នៅ​ជាប់​នឹង​ប្រវែង​ស្ទើរ​ទាំង​មូល​ដែល​គេ​ហៅ​ថា ឡាំគូហនុមាន ដែល​គេ​ជឿ​ថា​គេ​ប្រើ​ជា​ទំនប់​ទឹក។ សម្រាប់ទប់ស្កាត់ទឹក និងទទួលទឹកពីតំបន់ទំនាបនៅភាគឦសាន
ចាន់សេន: ភស្តុតាងបុរាណវិទ្យា

ភស្តុតាងបុរាណវិទ្យា 
លោក Bennet Bronson បានរៀបចំតារាងពេលវេលាដូចខាងក្រោម 

 ដំណាក់កាលទី ១ ( យុគសម័យដែក)

ចាប់​ផ្តើម​តាំង​ទីលំនៅ​នៅ​ចាន់សេន ពួក​គេ​ជា​មនុស្ស​មួយ​ក្រុម​តូច​ដែល​ប្រកប​របរ​កសិកម្ម ប្រើ​ឧបករណ៍​ដែក និង​លង្ហិន និង​ធ្វើ ​គ្រឿង​ស្មូន មានពិធីបញ្ចុះសព។

 ដំណាក់កាលទី ២ (ឆ្នាំទី១ ដល់ ២០០ គ.ស.)

បានរកឃើញគ្រឿងស្មូនរលោងដែលមានពណ៌ក្រហម ស្រដៀងនឹងគ្រឿងស្មូន ឥណ្ឌា សិតភ្លុកក៏ត្រូវបានរកឃើញផងដែរ។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​តុបតែង​ដោយ​ឆ្លាក់​ក្បាចពី់រ រូប​ស្វា និង​និមិត្តសញ្ញា ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ​ជាប់​គ្នា ដែល​ជា​រចនាបថ ​អម្រាវត្តី ​របស់​ឥណ្ឌា​សម័យ​នេះ​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា។ គេ​បាន​រក​ឃើញ​ភស្តុតាង​នៃ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ថៃ ព្រះពុទ្ធសាសនាបានមកដល់ប្រទេសថៃកាលពីជិត ២០០០ ឆ្នាំមុន ហើយសហគមន៍នៅតែចាប់ផ្តើមធ្វើពិធីបូជាជាជាងបញ្ចុះសព។

 ដំណាក់កាលទី៣ (២៥០ ដល់ ៥៥០ គ.ស. សហសម័យជាមួយវប្បធម៌ នគរភ្នំ ដើម)

បានរកឃើញវត្ថុបុរាណដូចជាកណ្តឹងសំរិទ្ធ និងក្រវិលសំណប៉ាហាំង។ Terracotta សម្រាប់ធ្វើលំនាំ ធុងរឹង និងស្រោបដោយពណ៌បៃតងត្នោត ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថា ជាគ្រឿងស្មូនចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រទេសថៃ

 ដំណាក់កាលទី ៤ (៥៥០ ដល់ ៦៥០ គ.ស. សហសម័យជាមួយវប្បធម៌ ហ្វូណន )

គ្រឿង​ស្មូន​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​ច្រើន​ជាង​ក្នុង​ដំណាក់​កាល​ទី​៣ ហើយ​មាន​ប្រភេទ​ស្មូន​ផ្សេង​ៗ​គ្នា​ច្រើន​ជាង​នេះ មាន​ប្រភេទ​ខ្លះ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​តំបន់​ផ្សេង​ទៀត​ដូច​ជា​តំបន់​អ៊ូថុង ប៉ុន្តែ​ច្រើន​ប្រភេទ​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​តែ​នៅ​ចាន់សេន​ប៉ុណ្ណោះ។ សហគមន៍ ចាន់សេន បានពង្រីក មានទំនាក់ទំនងជាមួយសហគមន៍ផ្សេងទៀតដូចក្នុងដំណាក់កាលទី៣។

 ដំណាក់កាលទី ៥ (៦៥០ ដល់ ៨៥០ សម័យ ទ្វារវតី )

វាគឺជាសម័យកាលដ៏រុងរឿងបំផុត។ ប្រឡាយ និង​ទំនប់​ត្រូវ​បាន​ជីក​ដើម្បី​ការពារ​សត្រូវ។ ហើយ​បាន​ជីក​ស្រះ​មួយ​នៅ​ខាង​កើត​គូ​ទឹក ដើម្បី​ផ្គត់ផ្គង់​ទឹក​ចូល​ក្រុង។ ទំនប់ទឹកមួយត្រូវបានសាងសង់ឡើងសម្រាប់ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្តក្នុងដំណាក់កាលទី ៥ ។ វត្ថុបុរាណជាច្រើនត្រូវបានគេរកឃើញ ដូចជារូបតោដីឥដ្ឋ និងរូបសំណាកដីឥដ្ឋតូចមួយដែលមានរាងដូច ព្រះនាងលក្ម្សី ឬ ស្រីមហាមាយា បំណែក​នៃ​រូបសំណាក​តូច​មួយ​របស់​មនុស្ស និង​សត្វ​ស្វា​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​វត្ថុ​ដែល​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ទីក្រុង អ៊ូថង។ ក៏បានរកឃើញគ្រឿងស្មូនមួយចំនួនធំ ដែលមានលក្ខណៈពិសេស២យ៉ាង៖ វា​ជា​ពាង​ដែល​តុបតែង​ដោយ​រចនា​ដែល​ឆ្លាក់​ចូល​ក្នុង​វា រកបានតែនៅចាន់សេន និងលបបុរីមួយប្រភេទទៀត គឺពាងដែលមានមាត់ធំទូលាយ និងមានឆ្នូតក្រហម និងសជុំវិញមាត់។ លើសពីនេះ វាគឺជាប្រភេទគ្រឿងស្មូនដូចគ្នាដែលរកឃើញនៅតំបន់ផ្សេងទៀតដូចជា នគរបឋម អ៊ូថុង អ៊ូតាភោ ខុកម៉ៃដេន ឬស្ទើរតែគ្រប់តំបន់ទាំងអស់ដែលជាទីក្រុងក្នុងសម័យ ទ្វាវតី។

 ដំណាក់កាលទី ៦ (៨៥០ ដល់ ១០០០ ចុងសម័យ ទ្វាវតី)

វា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ចំនួន​ប្រជាជន​តិច​ជាង ហើយ​ក្រោយ​មក​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​វាល​រហោស្ថាន។ វាមិនច្បាស់ថាវាចាប់ផ្តើម និងបញ្ចប់នៅពេលណានោះទេ។ មិន​មាន​វត្ថុ​ប៉ុន្មាន​ពី​សម័យ​លពបុរី​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ចាន់សេន។ វាអាចត្រូវបានសន្មត់ថា មឿង ចាន់សេន ត្រូវ​បាន​គេ​បោះ​បង់​ចោល​បន្ទាប់​ពី​បាន​បង្កើត​ក្រុង​អភិបាល ​ខ្មែរ ​នៅ​លពបុរី​ក្នុង​អំឡុង​គ.ស. ១១០០-១៨០០ ក្រោយមកក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន ហេតុ​នេះ​ហើយ​បាន​ជា​មាន​ប្រជា​ជន​ផ្លាស់​ប្តូរ​មក​រស់​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ក្រុង​បុរាណ​ចាន់​សេន​ម្តង​ទៀត។ វត្ថុបុរាណត្រូវបានរកឃើញ មាន​មិន​ច្រើន​ដូច​ដំណាក់កាល​ទី 5 ប៉ុន្តែ​មាន​ជំនាញ​បន្ថែម​ទៀត​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​សិប្បកម្ម។
ចាន់សេន: បច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ន 
ទីក្រុង​ចាន់​សេន ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​ជា​លើក​ដំបូង​ពី​រូបថត​ពីលើ​អាកាស និង​បាន​ស្ទាបស្ទង់​ជា​លើក​ដំបូង​ក្នុង​ ឆ្នាំ 1966 ដោយ Acharn Nit Hinchiranan តំបន់ទេសចរណ៍សំខាន់ៗសព្វថ្ងៃនេះ សារមន្ទីរចាន់សេន នៅ វត្តចាន់សេន ដែលជាកន្លែងបង្ហាញប្រវត្តិសាស្រ្តនៃទីក្រុងចាន់សេន
ចាប ឈឿន

Chhab Chhoeun 300x300pxគ្រូអនុវិទ្យាល័យអនុវិទ្យាល័យ​​​​​​​​​​​​​​​សិត្បូឈ្មោះ​​​​​​​ចាប ឈឿនថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើត កំពស់ ទីកន្លែងកំណើត  ភូមិព្រែកតាព្រីង ឃុំសិត្បូ ស្រុកស្អាង ខេត្តកណ្ដាលសញ្ជាតិខ្មែរឪពុកម្តាយ (ឪពុក),  (ម្តាយ)កម្រិតវប្បធម៌Bac 1 គ្រូភូមិវិទ្យាប្រពន្ឌមាស វ៉ាន (ស្លាប់)កូន៤នាក់
 ល. ចាប សុគន្ធ
 ល. ចាប សុគីម
 ចាប ស្រីពេជ្រ
 ចាប វ៉ាន់ឌី(ស្លាប់)សាសនាសាសនាព្រះពុទ្ធមុខរបរអាសយដ្ឋានភូមិព្រែកតាព្រីង ឃុំសិត្បូ ស្រុកស្អាង ខេត្តកណ្ដាលហត្ថលេខាborder|144x144ភីកសែលគេហទំព័រ
ចាប ឈឿន: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ
 ខ្ញុំបាទឈ្មោះ ចាប ឈឿន ភេទប្រុស សញ្ជាតិខ្មែរ ប្រជាជន កម្ពុជា
 កើតនៅ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី០១ ខែមេសា ឆ្នាំ​១៩៤៧
 ទីកន្លែងកំណើត ភូមិព្រែកតាព្រីង ឃុំសិត្បូ ស្រុកស្អាង ខេត្តកណ្តាល
ចាប ឈឿន: បទពីសោធន៍កការងារ

បទពីសោធន៍កការងារ
 គ្រូអនុវិទ្យាល័យសិត្បូ ចូលនិវត្តន៍  បានរយៈពេល  ឆ្នាំ
 អ្នកភ្លេង
 

ស្ថានភាពគ្រួសារ
ស្ថិតក្នុងត្រកូលស្រែចំការដែលមានជីវភាពមធ្យម
 មានសមាជិកគ្រួសារ ៧នាក់
ចាប ពិន: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ

លោក ចាប ពិន កើតនៅថ្ងៃ​ទី១៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ​១៩០៧ នៅសង្កាត់ពាមជីកង ស្រុក​កងមាស ខែត្រ​កំពង់ចាម។
បានរៀបការជាមួយ លោកស្រី⁣ នេត ឡាំងសី
ចាប ពិន: ស្នាដៃសំខាន់

ស្នាដៃសំខាន់

រឿង នគរកាយ កំណាព្យ
អធិប្បាយ៥​សុភាសិត​ ជាប់​លេខ​១ ប្រលងប្រជែងអក្សរសាស្រ្ត ផ្នែកកវីនិពន្ធន៍
ចាបដង្កូវចិញ្ចើមស

ចាបដង្កូវចិញ្ចើមស ( ជាភាសាអង់គ្លេស the plain prinia, the plain, ឬ white-browed wren-warbler (Prinia inornata) is a small warbler in the Cisticolidae family. សត្វចាបនេះ រស់នៅក្នុងប្រទេស Pakistan, India, south China និង southeast Asia. 

 ចាបដង្កូវចិញ្ចើមស 13.5-15cm កន្ទុយវែងតំរៀបជាកាំៗផ្នែកខាងខ្នងពណ៌ត្នោតខ្ចី បំពង់កស ដើមទ្រូងលឿងខ្ចី ចិញ្ចើមសវែង។
 ទីជំរកៈ តំបន់ដីសើមផ្សេងៗ ត្រែង ស្មៅ និងគម្ពោតព្រៃ ព្រៃល្បោះ ប្រឡាយ វាលស្រែ និងជិតព្រៃកោងកាង។
 ជីវសាស្ត្រៈ ធ្វើសំបុកដូចពែងអាកោ។
 របាយៈ វត្តមានពេញមួយឆ្នាំ គ្រប់ទីកន្លែង។
 រដូវបន្តពួជៈ ចាប់ពីខែមិនា ដល់ តុលា ពងចំនួន៣ ទៅ៦។
left|thumb| In Kolkata, West Bengal, India. 
left|thumb| at Hodal in Faridabad District of Haryana, India.
ចាបដង្កូវចិញ្ចើមស: អានបន្ថែម

អានបន្ថែម 
 Warblers of Europe, Asia and North Africa by Baker, ISBN 0-7136-3971-7
 Birds of India by Grimmett, Inskipp and Inskipp, ISBN 0-691-04910-6
 Birds of The Gambia by Barlow, Wacher and Disley, ISBN 1-873403-32-1
ចាបស្រុក

ចាបស្រុក (ជាភាសាអង់គ្លេស plain-backed sparrow, Pegu sparrow ឬ olive-backed sparrow,, ពាក្យបច្ចេកទេស Passer flaveolus), គឺជាចាបមួយប្រភេទដែលអាចប្រទៈឃើញនៅបណ្ដាប្រទេសនានាក្នុងទ្វីបអាសុី ដូចជាប្រទេស មីយ៉ាន់ម៉ា, ថៃ, កម្ពុជា, ឡាវ, វៀតណាម និង ម៉ាឡេស៊ី ។
ចាប៉ីដងវែង

(ឆ្នាំ)
 thumb|260px|center|រូបប្រវត្តិឈ្មោះ​ពេញ រហស្សនាមស្នាព្រះហស្ថមានដើមកំណើត​មុន​ឆ្នាំ ១៤៣២ (​ស.ត.វ​ទី ១៥) កម្មសិទ្ធបញ្ចូលក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក នៅ ទីក្រុងអេដឌីស អាបាបា ប្រទេសអេត្យូពី
 នៅថ្ងៃទី   (ឆ្នាំ)ព្រឹទ្ធាចារ្យចាប៉ីដងវែងជំនាន់មុខ ព្រឹទ្ធាចារ្យ ពូថៅ ដៃ
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ ប្រាជ្ញ ឈួន
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ កោសល្យវោហារ គង់ ណៃ
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ ចង្កូម ប្រាំបី
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ ឯល បៀន (កំពូលពេជ្រ)
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ នេត ប៉េ
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ ម៉ម សុន
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ អ៊ិន សារុន 
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ ងាំ ង៉ូ
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ សួន សាន 
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ គុយ ហ៊ីន
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ សៅ អៀង
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ គង់ ហ៊ីងអ្នកចាប៉ីដងវែងជំនាន់ក្រោយ លោកគ្រូ កែវ ហឿន
 លោក ពេជ្រ សារ៉ាត់
 លោក សាន វណ្ណឌឿន
 លោក ឌួង សុខគាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក
ចាប៉ីដងវែង: លក្ខណៈទូទៅ

លក្ខណៈទូទៅ 
thumb|លោកព្រឹទ្ឋចារ្យ គង់ ណៃ កំពុងដេញចាបុីដងវែង
«ចាប៉ី» ជាពាក្យក្លាយមកបីពាក្យសំស្ក្រឹតថា «ចក្ឆប៉ី»។ ហៅឈ្មោះថា ចាប៉ីដងវែង មកពីចាប៉ី នេះមានដងវែងទន្ទាំ ។ចាប៉ីដងវែងជាឧបករណ៍មានខ្សែ២ ឬ៤ ប៉ុន្តែវាមានសំនៀងតែ២ទេ។ វាសម្រាប់ប្រគំក្នុងវង់ភ្លេងការបុរាណ វង់ភ្លេងអារក្ស វង់ភ្លេងមហោរីជាដើម និងប្រើទោលសម្រាប់លេងកំដរចម្រៀងកំណាព្យ។ វាចែកចេញជា ដង ព្រលួត ប្រកៀន(ធរណី) ខ្ទង់ ស្នូក(ប្រអប់សំនៀង) ក្រាញ(គីង្គក់) ខ្សែ និងក្រចក។ ក្រាញធ្វើអំពីឈើធ្នង់។ ខ្សែសំនៀងធ្វើពីសរសៃសូត្រ និងខ្សែនីឡុង។ ចាបុីដងវែង ត្រូវបានបញ្ជូលក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌអរូបីនៃមនុស្សជាតិនៅថ្ងៃទី៣០ ខែវិច្ឆកា ឆ្នាំ២០១៦។
ចាប៉ីដងវែង: មុខងារ

មុខងារ 
thumb|ចម្លាក់របស់នារីម្នាក់ដែលមានចាប៉ីដុងវែងឆ្នាំ១៨៨០ នាងជាតន្ត្រីករនៅព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជាដែលរូបភាពនោះត្រូវបានថត។
ចាប៉ីដងវែងមានមុខងារសំខាន់ ៤យ៉ាងគឺ÷
 សំខាន់ក្នុងវង់ភ្លេងអារក្ស ដោយគេយកឧបករណ៍នេះទៅប្រគំចូលជាមួយឧបករណ៍ដទៃទៀតក្នុងពេលលៀងអារក្សម្ដងៗតាំងពីសម័យយូរលង់ណាស់មកហើយ ។
 សំខាន់ក្នុងវង់ភ្លេងការបុរាណដែលជាប្រពៃណីរបស់ដូនតាយើងតាំងពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ ។
 សំខាន់សម្រាប់កំដរចំរៀងបែបកំណាព្យ ដែលអ្នកច្រៀងត្រេះផងច្រៀងផងមានប្រជាប្រិយបំផុត ។
 សំខាន់ក្នុងវង់ភ្លេងមហោរីសម័យដំបូងបង្អស់ ប៉ុន្ដែសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ចាប៉ីដងវែងគ្មានវត្ដមានក្នុងវង់ភ្លេងមហោរីនេះទៀតទេ ។
ចាប៉ីដងវែង: លក្ខណៈ

លក្ខណៈ 
ចាប៉ីដងវែងរបស់យើងមានលក្ខណៈដូចជា ៖
ដងទាំងវែងចែកចេញជា២ឈ្មោះ គឺដង និងប្រពែ ។
 ប្រពែ គឺចាប់ពីប្រលួតទៅដល់ផ្នែកខាងចុង។
 ដង គឺចាប់ពីព្រលួតទៅទល់នឹងប្រអប់សំនៀង។ ដងធ្វើអំពីដើមក្រសាំងកាលពីសម័យដើម ប៉ុន្ដែបច្ចុប្បន្ននេះគេយកឈើដទៃទៀតដែលមានគុណភាពប្រហាក់ប្រហែល នឹងដើមក្រសាំងមកធ្វើ ។
 ព្រលួត (បង្គាន) មាន២ ៣ ឬ៤ ចាប៉ី ខ្លះមានព្រលួត២សម្រាប់រឹតខ្សែសំនៀង២ ចាប៉ីខ្លះមានព្រលួត៤ គឺសម្រាប់រឹតខ្សែសំនៀងទាំង៤ឱ្យមានសំនៀងតែ២ ដូចចាប៉ីដែលមានព្រលួត២ដែរ។ ព្រលួតទាំងអស់នោះធ្វើអំពីឈើរឹងដូចជាឈើនាងនួន ឈើគ្រញូង ។ល ។ មានទំហំ និងប្រវែងប៉ុនៗគ្នា ។
 ធរណី គឺជាខ្ទង់ខ្ពស់ជាងខ្ទង់ដទៃ ដែលស្ថិតនៅកៀកនឹងព្រលួតសម្រាប់ទ្រខ្សែសំនៀងឱ្យផុតពីខ្ទង់ទាំងឡាយ ។ ធរណីនេះច្រើនតែបញ្ចុះក្បាច់ក្បូរលម្អ។ ខ្ទង់មានចំនួន១២ដែលតូចធំ ទាបខ្ពស់ជាងគ្នាជាលំដាប់លំដោយមានចន្លោះពីមួយទៅមួយតាមកម្រិតសំនៀងរបស់ ខ្លួន ។ គ្រប់ខ្ទង់ទាំងអស់មានចោះប្រហោងចំកណ្ដាលសម្រាប់ដោតខ្សែការពារ ជ្រុះបាត់ ។ ខ្ទង់ចាប៉ី គ្រប់ចាប៉ីទាំងអស់មិនបិទជាប់ទៅនឹងដងមួយកន្លែងទេ ព្រោះងាយនឹងរុះរើបិទភ្លាមៗ មុនពេលប្រគំបានជាយ៉ាងនេះមកពីកាលណាបន្ទះកំណល់តូចស្ដើង ដែលដាក់កល់ខ្សែត្រង់លើក្រាញ (គីង្គក់) ខិតចុះឡើងដើម្បីរាវរកសំនៀងត្រែងៗ ដែលជាលក្ខណៈសំនៀងរបស់ចាប៉ីដងវែងធ្វើឱ្យខ្ទង់ទាំងឡាយនោះ ត្រូវតែរុះរើភ្លាមៗ ដើម្បីរាវរកសំនៀងចំរបស់ខ្លួន។ គេច្រើនយកឈើរឹង ឬឆ្អឹងមកធ្វើខ្ទង់ ជួនកាលគេយកខ្ទង់ឫស្សីរឹងមកបិទបន្ដុបពីលើខ្ទង់ទៀត ដើម្បីចៀសវាងការសឹករឹលឆាប់ពេក ។
 ស្នូក ឬប្រអប់សំនៀងមានរាងដូច ផ្លែម្នាស់ ស្នូកខ្លះទៀតមានរាងស្ទើរជ្រុងស្ទើរមូល ។ កាលពីសម័យដើម គេយកដើមរាំង មកធ្វើស្នូក បច្ចុប្បន្ននេះគេយកប្រភេទឈើដែលមានគុណភាពប្រហាក់ប្រហែលនឹងដើមរាំងមកធ្វើ ។ សន្ទះធ្វើអំពីដើមខ្ទុម្ព ដើមរលួស ដើមពពូលថ្ម ឬប្រភេទឈើស្រាលផ្សេងៗទៀត ។ ក្រាញ (គីង្គក់) ធ្វើអំពីឈើធ្នង់ ឬឈើផ្សេងទៀត ដែលមានគុណភាពផ្ដល់សំនៀងបានល្អដូចគ្នា ។
 ខ្សែចាប៉ីដងវែងមានខ្សែ២ ឬ៤ ប៉ុន្ដែខ្សែ៤មានសំនៀងតែ២ទេ។ ខ្សែទី១ តូចឈ្មោះថា ខ្សែឯក។ ខ្សែទី២ធំឈ្មោះថា ខ្សែគ។ខ្សែទាំង២នេះកាលពីសម័យដើមធ្វើអំពីសរសៃសូត្រវេញចូលគ្នា ប៉ុន្ដែបច្ចុប្បន្នគេយកខ្សែជ័រនីឡុងមកប្រើជំនួសវិញ ។ 
 ក្រចកសម្រាប់ត្រេះធ្វើអំពីបន្ទះស្នែងតូច ស្ដើងវែង ដូចជាស្នែងគោ ឬក្របី។ល។
ចាប៉ីដងវែង: លក្ខណៈសំនៀង

លក្ខណៈសំនៀង 
ចាប៉ីដងវែងមានលក្ខណៈពិសេសក្នុងការប្រើសំនៀង ត្រួតជាងសំនៀងរាយ ។ នៅពេលប្រគំបទណាក៏ដូចជាបទណាដែរ គេតែងតែត្រេះខ្សែទាំង២ស្មើគ្នា ប៉ុន្ដែលំនាំសាច់បទ គឺស្ថិតនៅលើខ្សែឯកដោយគេប្រើម្រាមដៃចុចចុះចុចឡើងទៅតាមលំនាំ នៅលើខ្សែនេះ រីឯខ្សែ​គ គេត្រេះបង្ហើរចោលសម្រាប់ជួយបន្ទរសាច់បទប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើគេចង់បានចាប៉ីដងវែងឱ្យមានសំនៀងល្អ ឮខ្លាំង គេត្រូវធ្វើវាតាមពាក្យស្លោកចាស់បុរាណថា «ស្នូករាំង ដងក្រសាំង សន្ទះខ្ទុម្ព គីង្គក់ធ្នង់ ខ្ទង់ឆ្អឹង» ។
ចាប៉ីដងវែង: សាច់ភ្លេង

សាច់ភ្លេង
សាច់ភ្លេង​ធំៗ​ទាំង ៤ សម្រាប់​លេង​កំដរ​ពេល​ច្រៀង​ទោល និង​ឆ្លើយឆ្លង​រួមមាន​៖ 
 បទ​ផាត់ជាយ​៖ ប្រើ​សម្រាប់​នមស្សកា (​គុណព្រះរតនត្រ័យ​)​រំលឹក​គុណគ្រូ មាតា បិតា​)​។​
 បទ​សំពោង​៖ ប្រើ​សម្រាប់​បង្ហាញ​អារម្មណ៍​កំសត់ និរាស​ព្រាត់ប្រាស​។​
 បទ​ផាត់ជាយក្លាយ​៖ ប្រើ​សម្រាប់​រៀបរាប់​ដំណើររឿង​វែង​អន្លាយ​។​
 បទ​នគររាជ​៖ ប្រើ​សម្រាប់​ជូនពរជ័យ​។​
ចាប៉ីដងវែង: ការបង្រៀន

ការបង្រៀន 
ការបង្រៀនចាប៉ីដងវែងពីម្នាក់ទៅម្នាក់ទៀត គេតែងតែប្រើភាសាចាប៉ីថា «ត្រែង ទីងត្រែង ទីរីរែង ទីងត្រែង ទីងទីងត្រែង ទីរី រែង ទីងត្រែង»។ តាមគំនិតចាស់បុរាណបានឱ្យនិមិត្ដរូបលើឧបករណ៍នេះថា «ស្នូកតំណាងក្បាលនាគ ដងតំណាងខ្លួននាគ ប្រពែតំណាងកន្ទុយនាគ» ៕
ចាប៉ីដងវែង: ព្រឹទ្ធាចារ្យចាប៉ីដងវែង

ព្រឹទ្ធាចារ្យចាប៉ីដងវែង 
ព្រឹទ្ធាចារ្យ ពូថៅ ដៃ
ព្រឹទ្ធាចារ្យ ប្រាជ្ញ ឈួន
ព្រឹទ្ធាចារ្យ គង់ ណៃ
ព្រឹទ្ធាចារ្យ ចង្កូម ប្រាំបី
ព្រឹទ្ធាចារ្យ នេត ប៉េ
ព្រឹទ្ធាចារ្យ ម៉ម សុន
ព្រឹទ្ធាចារ្យ អ៊ិន សារុន ម្ចាស់ពានចាប៉ីដងវែងលេខ2 នៅសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម ជាកូនសិស្សលោកតា ពូថៅ ដៃ ឆ្នាំ1960។
ព្រឹទ្ធាចារ្យ ងាំ ង៉ូ
ព្រឹទ្ធាចារ្យ សួន សាន ម្ចាស់ពានរង្វាន់ចាប៉ីដងវែងលេខ2 ប្រចាំឆ្នាំ2002។
ព្រឹទ្ធាចារ្យ គុយ ហ៊ីន
ចាប៉ីដងវែង: អ្នកចាប៉ីដងវែងបច្ចុប្បន្ន

អ្នកចាប៉ីដងវែងបច្ចុប្បន្ន 
លោកស្រី ស៊ិន សយ
លោក ពេជ្រ សារ៉ាត់
លោក សាន វណ្ណឌឿន
លោក ឌួង សុខគា
លោក ម៉ើ មឿន
លោកស្រី អ៊ូច សាវី
លោក ណូន សុខ
ចាប់បដិសនិ្ធ

150px|ស៊ុម|ស្តាំ|ការចាប់បដិសន្ធី
Reincarnation គឺជាឈ្មោះនៃគំនិតដែលថាមនុស្សដែលត្រូវបានកើតមាននៅក្នុងខ្លួនមួយផ្សេងទៀតបន្ទាប់ពីពួកគេបានស្លាប់នោះទេ។ មនុស្សជាច្រើនកាន់សាសនាហិណ្ឌូ, Jainists, pagans Celtic, ពុទ្ធសាសនិកជននិងមនុស្សដែលគោរពសាសនាអាហ្រ្វិកមួយចំនួនជឿថានៅក្នុង reincarnation ។ Carnate មានន័យថា "នៃសាច់" និង reincarnate មានន័យថាដើម្បី "បញ្ចូលសាច់ឈាម" ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងសង្គម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពត៌មាន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចាប់ដិសនិ្ធ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កាសែត
ចាមរី

ចាមរី ឬ យ៉ាក ( Bos grunniens ) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា គោ Tartary, grunting ox,  សត្វគោមានរោម,  ឬ ចាមរីក្នុងស្រុក គឺជាប្រភេទ សត្វគោ ក្នុងស្រុក ដែលមានរោមវែង ដែលត្រូវបានគេរកឃើញពាសពេញតំបន់ ហិម៉ាឡៃយ៉ា នៃ Gilgit-Baltistan ( Kashmir ប៉ាគីស្ថាន, នេប៉ាល់, ស៊ីគីម ( ឥណ្ឌា ), ខ្ពង់រាបទីបេ ( ចិន ), តាជីគីស្ថាន ប៉ាមៀ ភ្នំ អាហ្វហ្គានីស្ថាន និងឆ្ងាយខាងជើងដូចជា ម៉ុងហ្គោលី និង ស៊ីបេរី ។ វា​បាន​ចុះ​មក​ពី ​ចាមរី​ព្រៃ ( Bos mutus ) ។
ចាមរី: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ 
ពាក្យ​ភាសា​អង់គ្លេស yak មាន​ប្រភព​មក​ពី​ភាសា ភាសាទីបេ។
ចាម្ប៉ា: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ 
បើយោងទៅតាមវចនានុក្រមរបស់សម្តេចព្រះសង្ឃរាជជួន ណាតថាពាក្យ ចម្ប៉ា មានន័យថាឈ្មោះឈើពួកមួយមានផ្កាក្រអូបឈ្ងប់ដែលមានពីរយ៉ាង គឺ ចម្ប៉ាស និង ចម្ប៉ាក្រហម ។ ហើយក៏ជាឈ្មោះរាជធានីមួយរបស់ដែនអង្គៈ ក្នុងមជ្ឍិមប្រទេស (ឥណ្ឌា) ពីក្នុងបុរាណសម័យយូរហើយ ។ ចម្ប៉ា ជាឈ្មោះដែនមួយនៅខាងទិសបូព៌ានៃកម្ពុជរដ្ឋ មានឈ្មោះប្រាកដតែពីក្នុងសម័យមហានគរ (នគរធំ) ជាដែនរបស់ពួកមនុស្សជាតិចាម្ប៍ ឬ ចាម ។ល។ លុះចំណេរកាលតមកពួកមនុស្សជាតិ តុងកឹង មានអំណាចគ្របសង្កត់លើ ក៏ដេញកម្ចាត់ពួកចាមចេញអស់ ។ល។ ពួកខ្លះរត់មកនៅអាស្រ័យក្នុងកម្ពុជរដ្ឋជាប់ហៅថា ចាមៗ រៀងមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ល។ ពួក ត័ងកៀ ឬ តុងកឹង តាំងនាមដែន ចម្ប៉ា ទាំងមូលហៅថា អណ្ណាម ជាប់រៀងមក ។ល។ គោលចារឹកនិងបុរាណវត្ថុជាកេរ្តិ៍ដំណែលរបស់ពួកចាម ច្រើនមានប្រាកដនៅតំបន់ ទួរ៉ាន ក្នុងដែន អណ្ណាម សព្វថ្ងៃនេះ ។ដកស្រង់ចេញពីវចនានុក្រមខ្មែររបស់សម្តេចព្រះសង្ឃរាជជួនណាត អំពីពាក្យ ចម្ប៉ា ឬ ចំប៉ា ឬ ចាម្ប៉ា
ចាម្ប៉ា: ប្រវត្តិវិទូ

ប្រវត្តិវិទូ 
ប្រភព 

ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃចំប៉ាពឹងផ្អែកលើប្រភពបួនប្រភេទ៖

•អដ្ឋិធាតុរូបវ័ន្ត រាប់បញ្ចូលទាំងប្រាសាទបុរាណ និងរូបចម្លាក់ថ្ម។

•សិលាចារឹកជាភាសាចាម និងសំស្រ្កឹត លើថ្ម និងផ្ទាំងថ្មផ្សេងៗទៀត ។

• ប្រវតិ្តសាស្រ្តចិន និងវៀតណាម របាយការណ៍ការទូត និងអក្សរសិល្ប៍ផ្សេងទៀត ដូចជាអ្វីដែលផ្តល់ដោយ ជេ ដាន់ ។

• ប្រវត្តិជនជាតិចាមសម័យទំនើប។
ចារឹក

​ចារឹក  250px រូបចំលាក់ចារឹកខ្មែរប្រាសាទអង្គរវត្ត នៃក្រុងសៀមរាបនៃខេត្តសៀមរាប ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា. ភាសាអង់គ្លេស  Stele 
រូបភាពតូច| រូបចំលាក់ចារឹកខ្មែរប្រាសាទភ្នំដា សារមន្ទីរជាតិហ្គីមេត បារាំង.

 ចារឹក   () គឺ អ្វី​ៗ មាន​ផ្ទាំង​ថ្ម​ជាដើម ដែល​មាន​អក្សរ​ជា​សម្គាល់ : គោល​ចារឹក​ព្រំ​ដែន; សិលា​ចារឹក; មាន​ចារឹក​ជា​គ្រឿង​សំគាល់ ។ល។., និង គឺ ភូមិនៃឃុំស្យា  ស្រុកកណ្ដៀង ខេត្តពោធិ៍សាត់ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា.
ចារឹក: សិលាចារឹកទួលប្រាសាទ

សិលាចារឹកទួលប្រាសាទ 
សិលាចារឹកថ្មីនៅទួលប្រាសាទលេខKa-៦៤ ក្នុងភូមិមេលប់ជិតស្មាយពល ស្រុកពារាំង ដែលសិក្សាដោយលោក វង់ សុធារ៉ាជាមួយលោក ឡឹក សុវណ្ណ បានផ្តល់ដំណឹងពីជាតិពន្ទុនាមពីរគឺខ្មែរ និងមលេង ដែលពួកខ្ញុំបម្រើទាំងពីរក្រុមនេះ ត្រូវមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ម្នាក់នាម ម្រតាញកម្រតាងច្រង្គោស ថ្វាយដល់ព្រះព្រហ្មញ្ញសាសនាឱ្យនៅនឹងប្រាសាទទួលប្រាសាទ ដែលខូចខាតដល់ខឿន។ ក្រៅពីនេះមានសិលាចារឹកលង្វែកលេខK-១៣៧ ដែលបានបញ្ជាក់ពីការធ្វើអំណោយចំពោះព្រះនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា នូវខ្ញុំបម្រើជនជាតិព្រៅចំនួន ៤០០នាក់ និងសិលាចារឹកនៅភ្នំហូរព្នៅលេខK-៧៦ ដែលកត់ត្រាពីខ្ញុំបម្រើជនជាតិមន(រមញ)ប្រមាណ៦៥នាក់ ដែលគេបានថ្វាយចំពោះព្រះដែរhttps://km.wiktionary.org/wiki/%E2%80%8B%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%B9%E1%9E%80។
ចាែខុំា

Chakma (Chakama,Chakma,Daingnet,Sakma,Sangma,Takam,Tsakma)—ឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុបភាសានិយាយដោយប្រជាជននៃ ការ chakmaJoshua Projectដែលរស់នៅក្នុងទីក្រុង Chittagong ក្នុងភ្នំនៃ Chittagong នៅបង់ក្លាដែស,នៅក្នុងរដ្ឋ Manipur; ខាងលិចជប៉ុន;នៅក្នុង Cookham ខោ Lohit;podelisi មៀនស្រុ Tirap និង Changlang នៃរដ្ឋ Arunachal Pradesh;ស្រុក Anglong,Karbi,cachar, កូរ៉េខាងជើ cachar រដ្ឋ Assam នៃ;នៅក្នុងស្រុកត្បូងអៀន;នៅក្នុង podelisi Kaylashahar ស្រុកខាងជើងអៀរដ្ឋនៃការ អៀន;នៅលើខាងត្បូង-ខាងលិចនៃរដ្ឋ Mizoram ក្បែរទន្លេនេះ Karnafuli ងផងដែរនៅក្នុងភូមិជាច្រើននៃការទូទាត់ Paletwa ភាគខាងត្បូ ងសានរដ្ឋ;ការតាំងទីលំ Buthidaung,Kyauktaw,Maungdaw,Ponnagyun នៅក្នុងខាងជើងនៃរដ្ឋនៃរដ្ឋ ព្ធ នៅមីយ៉ាន់ម៉ាEthnologue។ ការ chakma ពីឥណ្ឌាអាចទាក់ទងជាមួយនឹងការ chakma នៃការក្លាជាមួយនឹងការលំបាក។ ផងដែរ,នៅក្នុងផ្សេងគ្នាតំរមីយ៉ាន់ម៉ាមានពូជនៃការគ្រាមភាសា។
ចាែខុំា: អក្សរសាស្ត្រ

អក្សរសាស្ត្រ 

 Cāṅmā, Cirajyoti and Maṅgal Cāṅgmā. 1982. Cāṅmār āg pudhi (Chakma primer). Rāṅamāṭi:Cāṅmābhāṣā Prakāśanā Pariṣad.
 Khisa, Bhagadatta. 2001. Cāṅmā pattham pāt (Chakma primer.) Rāṅamāṭi: Tribal Cultural Institute(TCI).
 Singā. 2004. Phagadāṅ
ចាែខុំាឆ

ចាែខុំា (Chakama, ចាែខុំា, Daingnet, សាខុំា, សានើមា, Takam, សាបើា) គឺជាភាសាឥណ្ឌូ - អឺរ៉ុបដែលនិយាយដោយប្រជាជនចាក់ម៉ារស់នៅក្នុង Chittagong ក្នុងតំបន់ភ្នំ Chittagong នៅភាគអាគ្នេយ៍បង់ក្លាដែសនៅក្នុងរដ្ឋម៉ានីពួរ។ រដ្ឋ West Bengal នៅស្រុកខាន់ឃាំមខោនធីខោនធី; ផ្នែករងនៃ Miao Tirap និង Changlang Arunachal Pradesh; នៅក្នុងស្រុកអ័រហ្គោនកាប៊ីកាចារ៉ាខាងជើងឆាអាសនៃអាស៊ាំម។ នៅខាងត្បូងត្រូរ៉ារ៉ា; នៅក្នុងអនុភាគ Kaylahshahar នៃស្រុក North Tripura នៃ Tripura; នៅភាគនិរតីនៃរដ្ឋមីហ្សរាមនៅក្បែរទន្លេកាណាទីនីក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាក៏ដូចជានៅភូមិជាច្រើននៃភូមិប៉ាឡេស្តានៅភាគខាងត្បូងនៃរដ្ឋសាន។ នៅក្នុងការតាំងទីលំនៅ Butkhidaung, Kyauktav, Maungdav, Punnakjun នៅភាគខាងជើងរដ្ឋ Rakhine ក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ ចេកមកពីឥណ្ឌាអាចទាក់ទងជាមួយប្រជាជនចាក់ម៉ាមកពីប្រទេសបង់ក្លាដេសជាមួយនឹងការលំបាក។ ក៏មានគ្រាមភាសាផងដែរនៅក្នុងផ្នែកផ្សេងៗនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ (Chakama, Chakma, Daingnet, Sakma, Sangma, Takam, Tsakma) គឺជាភាសាឥណ្ឌូ - អឺរ៉ុបដែលនិយាយដោយប្រជាជនចាក់ម៉ារស់នៅក្នុង Chittagong ក្នុងតំបន់ភ្នំ Chittagong នៅភាគអាគ្នេយ៍បង់ក្លាដែសនៅក្នុងរដ្ឋម៉ានីពួរ។ រដ្ឋ West Bengal នៅស្រុកខាន់ឃាំមខោនធីខោនធី; ផ្នែករងនៃ Miao Tirap និង Changlang Arunachal Pradesh; នៅក្នុងស្រុកអ័រហ្គោនកាប៊ីកាចារ៉ាខាងជើងឆាអាសនៃអាស៊ាំម។ នៅខាងត្បូងត្រូរ៉ារ៉ា; នៅក្នុងអនុភាគ Kaylahshahar នៃស្រុក North Tripura នៃ Tripura; នៅភាគនិរតីនៃរដ្ឋមីហ្សរាមនៅក្បែរទន្លេកាណាទីនីក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាក៏ដូចជានៅភូមិជាច្រើននៃភូមិប៉ាឡេស្តានៅភាគខាងត្បូងនៃរដ្ឋសាន។ នៅក្នុងការតាំងទីលំនៅ Butkhidaung, Kyauktav, Maungdav, Punnakjun នៅភាគខាងជើងរដ្ឋ Rakhine ក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ ចេកមកពីឥណ្ឌាអាចទាក់ទងជាមួយប្រជាជនចាក់ម៉ាមកពីប្រទេសបង់ក្លាដេសជាមួយនឹងការលំបាក។ ក៏មានគ្រាមភាសាផងដែរនៅក្នុងផ្នែកផ្សេងៗនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។
ចាែខុំាឆ: អក្សរសាស្ត្រ

អក្សរសាស្ត្រ 

 Cāṅmā, Cirajyoti and Maṅgal Cāṅgmā. 1982. Cāṅmār āg pudhi (Chakma primer). Rāṅamāṭi:Cāṅmābhāṣā Prakāśanā Pariṣad.
 Khisa, Bhagadatta. 2001. Cāṅmā pattham pāt (Chakma primer.) Rāṅamāṭi: Tribal Cultural Institute(TCI).
 Singā. 2004. Phagadāṅ
ចិត្ត-គរុកោសល្យ៖ គំនិតខ្លះៗ

អត្ថបទទាំងឡាយដែលត្រូវបានបង្ហាញនៅទីនេះត្រូវបានសរសេរក្នុងបំណងរួមចំណែកក្នុងការផ្លាស់ប្ដូរចំណេះដឹងខាង
ចិត្តវិទ្យានិងគរុកោសល្យ។