navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ព្រះសត្ថាទី១: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។

 គួរបញ្ចាក់ថា នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិត ចងក្រងដោយក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនមែនជាប្រវត្តិសាស្ត្រា បៃឡុកបៃឡក្មេងលេង ឬ ប្រវត្តិសាស្ត្រសរសេរតាមរឿងភាគនិទាន សម្រាប់ប្អូនៗ User ចង់ធ្វើការកែប្រែតាមចិត្តនឹកឃើញនោះទេ ។
ព្រះសត្ថាទី២

ព្រះសត្ថាទី២ 250px រជ្ជកាល ១៧២២-១៧២៩
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ ១៧២២
 ១៧៣០រាជសម័យ សម័យកាលឧដុង្គព្រះនាមពេញព្រះបាទសម្ដេច ព្រះសត្ថាធិរាជរាមាធិបតីមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា  ក្សត្រមុន ព្រះកែវហ្វាទី៣  (រជ្ជកាលទី២) រាជបន្ត ព្រះកែវហ្វាទី៣  (រជ្ជកាលទី៣) សន្តិវង្ស រាជវង្ស​ឧដុង្គប្រសូត្រ ១៦៩២បុត្រ អង្គជ័យចូលទីវង្គត់ ១៧៤៩ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និកាយថេរវាទ
(Buddha Theravada)  ព្រហ្មញ្ញសាសានា 

ព្រះសត្ថាទី២ ឬ អង្គយ៉ង (អង់គ្លេស: Preah Satha II) or (Ang Yorng) (ប្រ.ស|គ.ស ១៦៩២-១៧៤៩) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៧២២-១៧២៩) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ នៅរាជធានីឧដុង្គ ព.សករាជ ២២៦៦ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៧២២ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៦៤៥ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះសត្ថាធិរាជរាមារធិបតី" ទ្រង់គឺជាបុត្ររបស់ ព្រះកែវហ្វាទី៣ "អង្គអុឹម" ។ ក្នុងការគ្រងរាជរបស់ព្រះសត្ថាទី២ ទ្រង់បានធ្វើការផ្លាសប្ដូរគោលនយោបាយជាតិផងដែរ នោះគឺគោលនយោបាយប្រឆាំងរដ្ឋអណ្ណាម ដែលផ្ទុយនិងអត្តចរឹតបិតាទ្រង់ ដែលបិតាទ្រង់បានប្រកាន់យកគោលនយោបាយចងសម្ព័នមិត្តនិងពួកអណ្ណាម ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
ព្រះសត្ថាទី២: សន្ធិសញ្ញាអណ្ណាម-សៀម

សន្ធិសញ្ញាអណ្ណាម-សៀម 
Annam-Siam Treaty

គ.សករាជ ១៧២២ ក្រោយពេលព្រះសត្ថាទី២ ឡើងសោយរាជបានប្រម៉ាណជា ៥ខែ អណ្ណាម និង សៀមបានឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងមួយ នោះគឺការចុះនូវសន្ធិសញ្ញាដោះដូរពាណិជ្ជកម្មនិងគ្នា និង សហការគ្នាក្នុងការគាបប្រទេសកម្ពុជា ដោយបង្ខំឱ្យស្ដេចកម្ពុជាថ្វាយនូវសួយសាអាករទៅកាន់ស្ដេចទាំងពីរ ការចុះនូវសន្ធិសញ្ញានេះមានការចូលរួមពីស្ដេចសៀមផ្ទាល់គឺ ព្រះបរមមកុដ ដែលមានព្រះនាមពេញហៅថា សម្ដេចព្រចៅយូហួ (Samdech Phrea Chaoyo Hua) និង ស្ដេចអណ្ណាមព្រះនាម ឡេដុតុង (Lê Dụ Tông) ដែលរៀបចំឡើងនៅលើសំពៅរបស់ពួកប៉ទុយហ្គាល់ ដែលចតនៅ ឈូងសមុទ្រសៀម ។ គ.សករាជ ១៧២៥ ស្ដេចសៀមបានបញ្ចូន ព្រះស្រីធម្មរាជ និង បុត្រីរបស់ទ្រង់ អង្គសោភាក្សត្រី ដែលរត់ភៀសខ្លួនទៅអាយុធ្យា អំឡុងពេល ព្រះអង្គអុឹម ធ្វើរដ្ឋប្រហារយោធា ឱ្យមករៀបអភិសេក និង ព្រះសត្ថាទី២ ដោយមានគំនាបពីសៀមផង និង អណ្ណាមផង ព្រះសត្ថាទី២ បានយល់ព្រមនូវសំណើរនេះ ដោយបុត្រីរបស់ព្រះស្រីធម្មរាជ ត្រូវបានតែងតាំងជា អគ្គមហេសី ដែលតាំងនាមហៅថា ព្រះសុជាតិក្សត្រី ដោយសារតែញាតិវង្សជាសាច់ញាតិនិងគ្នា ដូចនេះក្នុងឆ្នាំ ១៧២៥ ដដែល ព្រះសត្ថាទី២ បានធ្វើពិធី​ដង្ហែ​ព្រះ​អដ្ឋិធាតុ ព្រះ​ជ័យ​ជេស្ឋា អង្គស៊ូ ដែលតាំងឋានៈជាព្រះអយ្យកោ របស់អង្គព្រះមហាក្សត្រ ដើម្បីយកធាតុរបស់ទ្រង់ទៅ​បញ្ចុះ​ក្នុង​ចេតិយ​ត្រៃត្រិង្ស​លើ​កំពូល ភ្នំ​ព្រះរាជ​ទ្រព្យ​ ក្នុង​ក្រុង​ឧដុង្គ​មានជ័យ ។ Eng Soth (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy) Volume 3, Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917   Société asiatique (Paris, France) (1871)  Journal asiatique, Contributor: Centre national de la recherche scientifique (France), Publisher: Société asiatique., Original from National Library of the Netherlands
ព្រះសត្ថាទី២: បង្ក្រាបការបះបោរ

បង្ក្រាបការបះបោរ  
Suppression of insurgency

នៅគ.សករាជ ១៧២៩ ពួកអណ្ណាម ដែលបានចូលមករស់នៅកម្ពុជា បានប្រមូលផ្ដុំគ្នាបង្កើតជាសហគម៍នៅស្រុកបាភ្នំ ខេត្តព្រៃវែង មានបំណងបះបោរនិងព្រះរាជាដោយបង្កើតនូវតំបន់អប្បគមន៍ដើម្បីគ្រប់គ្រង ដោយក្រុមចារកិច្ចកម្ពុជាបានសើបដឹងហើយយកដំណឹងនេះមកទូលព្រះរាជា ព្រះសត្ថាអង្គយ៉ង ក៏បញ្ជារឱ្យព្រះសុត ដែលជាជនជាតិឡាវ និង ត្រូវជាបុត្ររបស់ព្រះវង្ស ដែលជារាជវង្សឡាវមួយក្រុមដែលបានមកសុំសិទ្ធជ្រកកោននិងព្រះរាជាខ្មែរកាលពីរាជស្ដេចមុន ទ្រង់បញ្ជារឱ្យលើកទ័ពទៅបង្ក្រាបពួកបះបោរទាំងនោះរហូតទទួលបានជោគជ័យ ដោយសម្លាប់ពួកអណ្ណាមទាំងអស់នេះស្ទើរគ្មានសល់ ដូចនេះហើយ ព្រះសុត ត្រូវបានតែងតាំងជាចៅហ្វាយស្រុកបាភ្នំ និងបានបន្ថែមឋានៈជាមន្ត្រីកងទ័ព ។ ព្រះ​សត្ថាទី២ ទ្រង់​សោយរាជអស់រយៈពេល ៧​ឆ្នាំ ទ្រង់ក៏ដាក់រាជថ្វាយទៅឱ្យព្រះបិតាទ្រង់ អង្គអុឹម វិញ ក្នុងឆ្នាំ ១៧២៩ នៃគ.សករាជ ដោយសារតែព្រះអង្គអុឹម យល់ឃើញថា បុត្ររបស់ទ្រង់មានចរឹតឆេវឆាវ មិនទាន់អាចឃុំគ្រងចិត្តរបស់ខ្លួនបាននោះទេ ការចេញបញ្ជារឱ្យសម្លាប់ជនបរទេសរង្គាលបែបនេះ ក៏និងធ្វើឱ្យជនបរទេសដ៏ទៃទៀតមានភាពតក់ស្លុត ហើយអាចនិងមិនចង់មករកសុីជួញដូរនៅកម្ពុជានោះទេ ដែលខុសពីអតីតក្សត្រ ធម្មរាជាទី៣ ដោយគ្រាន់តែបំបែកពួកបះបោរទាំងនោះឱ្យរស់នៅឆ្ងាយពីគ្នាប៉ុនណោះ ។ Société asiatique (Paris, France), Centre national de la recherche (1871) Journal asiatique, Publisher: Société asiatique., Original from Harvard University
ព្រះសត្ថាទី២: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 
នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
ព្រះសត្ថាទី២ (រជ្ជកាលទី២)

ព្រះសត្ថាទី២ (រជ្ជកាលទី២) 250px រជ្ជកាល ១៧៣០-១៧៣៧
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ ១៧២២
 ១៧៣០រាជសម័យ សម័យកាលឧដុង្គព្រះនាមពេញព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរម 
សត្ថាធិរាជរាមាធិបតីមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា  ក្សត្រមុន ព្រះកែវហ្វាទី៣  (រជ្ជកាលទី៣) រាជបន្ត ធម្មរាជាទី៣  (រជ្ជកាលទី៣) សន្តិវង្ស រាជវង្ស​ឧដុង្គប្រសូត្រ ១៦៩២បុត្រ អង្គជ័យចូលទីវង្គត់ ១៧៤៩ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និកាយថេរវាទ
(Buddha Theravada)  ព្រហ្មញ្ញសាសានា 

ព្រះសត្ថាទី២ ឬ អង្គយ៉ង (អង់គ្លេស: Preah Satha II/2nd reign) or (Ang Yorng) (ប្រ.ស|គ.ស ១៦៩២-១៧៤៩) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៧៣០-១៧៣៧) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ជាលើកទី២ នៅរាជធានីឧដុង្គ ព.សករាជ ២២៧៤ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៧៣០ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៦៥៣ ទ្រង់បានបន្ថែមព្រះនាមហៅថា "ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមសត្ថាធិរាជ រាមាធិបតី" ។ ក្រោយពេល ព្រះកែវហ្វាអង្គអុឹម យាងចូលព្រះទីវង្គត់ គោលនយោបាយប្រឆាំងរដ្ឋអណ្ណាម ត្រូវបានចាប់ផ្ដើមអនុវត្តន៍ក្នុងរជ្ជកាលទី២ របស់ព្រះអង្គផងដែរ ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
ព្រះសត្ថាទី២ (រជ្ជកាលទី២): កម្ពុជាវាយប្រហារ ក្រុងសាយហ្គន

កម្ពុជាវាយប្រហារ ក្រុងសាយហ្គន 
Cambodia attacks Saigon City

ក្រោយពេលព្រះសត្ថាទី២ សោយរាជបានប្រមាណជា ៣ខែ ទ្រង់បាមត្រាសបញ្ជារឱ្យព្រះសុតដែលជារាជវង្សឡាវ និង ត្រូវជាចៅហ្វាយស្រុកបាភ្នំ ឱ្យចេញទ័ពចំនួន ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ចូលវាយលុកទីក្រុងសាយហ្គន របស់អណ្ណាម ក្នុងឆ្នាំ ១៧៣០ នៃគ.សករាជ ក្រុងសាយហ្គន ដែលជាអតីតទីក្រុងព្រៃនគរ របស់កម្ពុជា ដែលអណ្ណាមបានចូលមកកាន់កាប់និងប្ដូរឈ្មោះជាទីក្រុងសាយហ្គន ក្នុងឆ្នាំ ១៦៩៨ នៃគ.សករាជ ។ ការវាយប្រហារយកក្រុងសាយហ្គននេះ មិនទទួលបានជោគជ័យនោះទេ ព្រោះស្ដេចអណ្ណាមឡេដុតុង បានចាត់ទ័ពចំនួន ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) ច្បាំងត្រឡប់មកវិញ ធ្វើឱ្យព្រះសុតដែលជារាជវង្សឡាវត្រូវសុគត់ក្នុងសង្គ្រាម ។ Société asiatique (Paris, France) (1871)  Journal asiatique, Contributor: Centre national de la recherche scientifique (France), Publisher: Société asiatique., Original from National Library of the Netherlands
ព្រះសត្ថាទី២ (រជ្ជកាលទី២): អណ្ណាមឈ្លានពានកម្ពុជា គ.សករាជ ១៧៣១

អណ្ណាមឈ្លានពានកម្ពុជា គ.សករាជ ១៧៣១ 
Annam invaded Cambodia, 1731 AD

គ.សករាជ ១៧៣១ អណ្ណាមបានបញ្ជូនទ័ពចំនួន ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ចូលមកឈ្លានពានកម្ពុជា កងទ័ពអណ្ណាមបានវាយផ្ដាច់កងទ័ពខ្សែរត្រៀមកម្ពុជា ដែលមានចំនួន ១០,០០០ (១មុឺននាក់) ចាំការពារនៅ ខេត្តព្រៃវែង កងទ័ពអណ្ណាមវាយមកដល់បន្ទាយភ្នំពេញ គៀកនិងរាជធានីឧដុង្គ ទើបព្រះសត្ថាទី២ ភៀសព្រះកាយ ទៅពាមក្រែង (បច្ចុប្បន្ន: ស្រុកជីក្រែង) ខេត្តសៀមរាប ហើយ​ទ្រង់បានកេណ្ឌ​ប្រមូលទ័ព​បាន​យ៉ាង​ច្រើន បានទ័ពចំនួន ៦០,០០០ (៦មុឺននាក់) ​ហើយទ្រង់ត្រាសបញ្ជារឱ្យកងទ័ពខ្មែរលើក​មក​សន្ធប់​គ្នា​នៅ​កោះ​ខ្សាច់កណ្ដាល ខេត្តកណ្ដាល ដើម្បីរងចាំច្បាំងនិងកងទ័ពអណ្ណាម ។ កងទ័ពអណ្ណាមដោយដឹងថាស្ដេចខ្មែរភៀសខ្លួនទៅគង់នៅ ខេត្តសៀមរាប អណ្ណាមក៏លើកទ័ពឆ្លងទន្លេនៅពេលរសៀល ក៏បានជួបនិងកងទ័ពបង្កប់របស់ខ្មែរ កងទ័ពទាំងពីរក៏ច្បាំងគ្នាពីថ្ងៃរសៀល រហូតដល់ថ្ងៃត្រង់ ច្បាំងគ្នាអស់ពេលពេញមួយថ្ងៃ កងទ័ពអណ្ណាមក៏ទន់ដៃច្បាំងចាញ់រួចដកថយត្រឡប់ទៅដែនអណ្ណាមវិញ ។ Manomohan Ghosh (1968) A History of Cambodia: From the Earliest Times to the End of the French Protectorate, Publisher: Calcutta Oriental Book Agency, Original from the University of Michigan p.304
ព្រះសត្ថាទី២ (រជ្ជកាលទី២): អណ្ណាមឈ្លានពានកម្ពុជាលើកទី២ <br> គ.សករាជ ១៧៣២

អណ្ណាមឈ្លានពានកម្ពុជាលើកទី២  គ.សករាជ ១៧៣២ 
Annam invades Cambodia  The second time, 1732 AD

ក្រោយពេលអណ្ណាមចាញ់សង្គ្រាមក្នុងឆ្នាំ ១៧៣១ នៃគ.សករាជ ព្រះសត្ថាទី២ បានយាងត្រឡប់ពីពាមក្រែង ខេត្តសៀមរាប មកគង់នៅក្រុងឧដុង្គវិញព្រោះទ្រង់ស្មានថាពួកអណ្ណាមមិនលើកទ័ពមកឈ្លានពានកម្ពុជាទៀតនោះទេ ។ គ.សករាជ ១៧៣២ អណ្ណាមបានលើកទ័ពចំនួន ៨០,០០០ (៨មុឺននាក់) ចូលមកឈ្លានពានកម្ពុជាជាលើកទី២ ព្រះសត្ថាទី២ក៏លើកទ័ពខ្មែរ ៦០,០០០ (៦មុឺននាក់) ច្បាំងទប់ទល់និងពួកអណ្ណាម នៅ ខេត្តកំពង់ចាម តែដោយទ័ពអណ្ណាមច្រើនជាង ទប់ទល់និងកងទ័ពអណ្ណាមពុំបានទ្រង់ក៏ថយទ័ពមកបោះជុំរំទ័ពនៅ ពាមក្របៅ ខេត្តអាសន្ទុក (បច្ចុប្បន្ន: ខេត្តកំពង់ធំ) ។ អណ្ណាមចូលឈ្លានពានកម្ពុជា និងចូលលុកព្រះនគរអស់ពេញមួយខែ នៅតែមិនអាចយកឈ្នះស្ដេចខ្មែរ ព្រះសត្ថាទី២បាន ដោយសារតែកងទ័ពទាំងសងខាងស្លាប់ច្រើន ស្ដេចអណ្ណាមក៏ដាក់លក្ខណ្ឌទាមទារនៅខេត្តចំនួនពីររបស់កម្ពុជា នោះគឺ ខេត្តលង់ហោរ (Vinh Long) និង ខេត្តមេ-ស (Tiên Giang) លុះត្រាតែស្ដេចសត្ថាទី២ យល់ព្រមកាត់ខេត្តចំនួនពីរនេះទៅឱ្យអណ្ណាម ទើបស្ដេចអណ្ណាមព្រមដកទ័ពត្រឡប់ទៅវិញ ដូចនេះ ព្រះសត្ថាទី២ក៏យល់ព្រមនូវសំណើរនេះ ។ ក្រោយពេលដែលពួកអណ្ណាមចំណេញបានខេត្តពីរ និង បានដកទ័ពត្រឡប់ទៅវិញហើយ ព្រះសត្ថាទី២ មិនបានត្រឡប់យាងទៅគង់នៅក្រុងឧដុង្គវិញនោះទេ ព្រោះទ្រង់ព្រួយបារម្មណ៍ខ្លាចក្រែងពួកអណ្ណាមវាយចូលមកម្ដងទៀត ដូចនេះទ្រង់បានយាងទៅស្នាក់នៅក្នុងបន្ទាយលង្វែក ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique: ou recueil de mémoires d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 18, Publisher: Society, Original from the Bavarian State Library
ព្រះសត្ថាទី២ (រជ្ជកាលទី២): រដ្ឋប្រហារយោធា

រដ្ឋប្រហារយោធា 
Military coup d'état

ព្រះសត្ថាទី២ ក្រោយពេលស្ងប់ស្ងាត់ពីការឈ្លានពានរបស់ពួកអណ្ណាមទ្រង់បានយាងពីបន្ទាយលង្វែកមកគង់នៅរាជធានីឧដុង្គវិញ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៧៣៧ នៃគ.សករាជ ព្រះស្រីធម្មរាជ និង ព្រះអង្គទង ដែលជាបុត្ររបស់ ពញ្ញាយ៉ង ក៏លើកទ័ពចំនួន ២០,០០០ (២មុឺននាក់) បូករួមទាំងកងទ័ពជំនួយសៀម ៣០,០០០ (៣មុឺននាក់) សរុបទាំងអស់ប្រមាណជា ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ធ្វើរដ្ឋប្រហារយោធា បណ្ដេញព្រះសត្ថាទី២ ចេញពីរាជបល្ល័ង ។ ព្រះសត្ថាទី២ អំឡុងពេលព្រះស្រីធម្មរាជ ធ្វើរដ្ឋប្រហារយោធា ទ្រង់ក៏ភៀសខ្លួនទៅជ្រកកោននៅដែនអណ្ណាម ក្នុងទីក្រុងសាយហ្គន ដើម្បីបង្ករកម្លាំងទ័ពប៉ុនប៉ងដើម្បីយករាជសម្បត្តិត្រឡប់មកវិញ ព្រះស្រីធម្មរាជ ក្រោយពេលធ្វើរដ្ឋប្រហារយោធាបានសម្រេចទ្រង់ក៏ឡើងសោយរាជជាលើកទី៣ ក្នុងឆ្នាំ ១៧៣៨ នៃគ.សករាជ ។ Société asiatique (Paris, France), Centre national de la recherche (1871) Journal asiatique, Publisher: Société asiatique., Original from Harvard University
ព្រះសត្ថាទី២ (រជ្ជកាលទី២): ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 
នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
ព្រះសត្ថាទី២អង្គជី: ព្រះសត្ថាទី២អង្គជី (រជ្ជកាលទី១៖១៧២២-១៧២៩)(រជ្ជកាលទី២៖១៧២៩-១៧២៩)(រជ្ជកាលទី៣៖១៧៤៩)

ព្រះសត្ថាទី២អង្គជី (រជ្ជកាលទី១៖១៧២២-១៧២៩)(រជ្ជកាលទី២៖១៧២៩-១៧២៩)(រជ្ជកាលទី៣៖១៧៤៩) 
(រជ្ជកាលទី១៖១៧២២-១៧២៩)នៅគ.ស១៧២២ ព្រះកែវហ្វ៊ាទី៣ អង្គអិម ទ្រង់បង្វែររាជសម្បត្តិឱ្យព្រះរាជបុត្រអង្គជី។ ព្រះអង្គមាននាមសម្រាប់រាជថា សម្តេចព្រះសត្ថាសោយរាជនៅក្រុងឧដុង្គលើក សម្តេចព្រះស្រីសុជាតា(បុត្រីព្រះជ័យជេដ្ឋា)ជាអគ្គមហាសី។ នៅគ.ស១៧២៩ ព្រះសត្ថាទី២អង្គជីទ្រង់លើករាជ្យសម្បត្តិថ្វាយទៅបិតាវិញ។
(រជ្ជកាលទី២៖១៧២៩-១៧២៩)ព្រះអង្គមាននាមសម្រាប់រាជ្យថា ព្រះបាទសម្តេចស្តេចព្រះរាជាឱង្គារព្រះបរមរាជាធិរាជរាមាធិបតី។ ព្រះបិតាស្ថិតនៅជាឧបរាជប្រត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងា ឆ្នាំ១៩៩៧៣ បោះពុម្ពឆ្នាំ២០០៣ ទំព័រទី២១៩-២២០។។
ព្រះសហគមន៍កាតូលិក

ព្រះសហគមន៍កាតូលិកពេលខ្លះត្រូវបានគេហៅថាវិហាររ៉ូម៉ាំងកាតូលិកគឺជានិកាយគ្រឹស្តសាសនាដ៏ធំជាងគេដែលមានគ្រីស្តបរិស័ទប្រមាណ ១,៣ ពាន់លាននាក់ដែលបានទទួលពិធីជ្រមុជទឹកនៅទូទាំងពិភពលោកគិតត្រឹមឆ្នាំ ២០១៧។ ក្នុងនាមជាស្ថាប័នអន្តរជាតិដែលមានអាយុកាលចំណាស់ជាងគេនិងធំជាងគេដែលកំពុងបន្តដំណើរការនៅលើពិភពលោក ព្រះសហគមន៍កាតូលិកបានដើរតួនាទីយ៉ាងលេចធ្លោក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនិងការអភិវឌ្ឍអរិយធម៌លោកខាងលិច។ ព្រះសហគមន៍នេះដឹកនាំដោយអភិបាលរបស់រ៉ូមដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសម្តេចប៉ាប។ រដ្ឋបាលកណ្តាលរបស់ព្រះសហគមន៍កាតូលិកគឺ សន្តអាសនៈ (Sancta Sede) នៅទីក្រុងវ៉ាទីកង់ នៅ អឺរ៉ុប។ សម្តេចប៉ាបជាលោកអភិបាលភូមិភាគទីក្រុងរ៉ូម។
ព្រះសហគមន៍កាតូលិក: ជំនឿរបស់ព្រះសហគមន៍កាតូលិក

ជំនឿរបស់ព្រះសហគមន៍កាតូលិក
ជំនឿរបស់គ្រីស្ទសាសនាកាតូលិកត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍មហាសន្និបាតទីក្រុងនីស (ភាសាក្រិក: Σύμβολον τῆς Νικαίας ឬ, τῆς πίστεως, ភាសាឡាតាំង: Symbolum Nicaenum)។ ព្រះសហគមន៍កាតូលិកបង្រៀនថាជាព្រះសហគមន៍បរិសុទ្ធជាសកលនិងជាព្រះសហគមន៍សាវកដែលបានបង្កើតឡើងដោយព្រះយេស៊ូគ្រីស្ទនៅក្នុងមហាបេសកកម្មរបស់គាត់ថាប៊ីស្សពរបស់ព្រះសហគមន៍គឺជាអ្នកស្នងដំណែងរបស់សាវ័ករបស់ព្រះគ្រីស្ទហើយថាសម្តេចប៉ាបគឺ អ្នកស្នងរាជ្យបន្តទៅ សន្តសិលា (Petrus) ដែលព្រះយេស៊ូបានប្រគល់ឋានៈយ៉ាងខ្ពស់។ ព្រះសហគមន៍កាតូលិកអះអាងថាព្រះសហគមន៍បានអនុវត្តនូវជំនឿដើមរបស់គ្រីស្ទសាសនានិងរក្សាទុកនូវភាពជឿទុកចិត្តដែលត្រូវបានអនុម័តតាមប្រពៃណីដ៏ពិសិដ្ឋ។ 

សាក្រាម៉ង់ទាំងប្រាំពីររបស់ព្រះសហគមន៍កាតូលិកសំរាប់អរព្រះគុណគឺជាអង្គដ៏សំខាន់មួយដែលត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងយ៉ាងអធិកអធមនៅក្នុងអភិបូជា។ ព្រះសហគមន៍បង្រៀនថាតាមរយៈការបូជាដោយបូជាចារ្យនោះនំប៉័ងនិងស្រាដែលបានថ្វាយជាយញ្ញបូជាក្លាយជារូបកាយនិងឈាមរបស់ព្រះគ្រីស្ទ។ ម៉ារីដ៏បរិសុទ្ធត្រូវបានគេគោរពបូជានៅក្នុងព្រះសហគមន៍កាតូលិកក្នុងនាមជាមាតានៃព្រះនិងម្ចាស់ក្សត្រីនៃឋានសួគ៍ដែលត្រូវបានផ្តល់កិត្តិយសក្នុងភាពជាតំណាងអោយភាពស្អាតស្អំនិងការលះបង់។ ការបង្រៀនរបស់ព្រះសហគមន៍កាតូលិករួមមានសេចក្ដីមេត្តាករុណាដ៏ពិសិដ្ឋការរាប់ជាបរិសុទ្ធតាមរយៈជំនឿនិងការផ្សាយដំណឹងល្អក៏ដូចជាការបង្រៀនសង្គមកាតូលិកដែលសង្កត់ធ្ងន់លើការគាំទ្រដោយស្ម័គ្រចិត្តដល់អ្នកឈឺអ្នកក្រនិងអ្នកដែលរងទុក្ខតាមរយៈការងារដ៏ស្មោះត្រង់និងខាងវិញ្ញាណនៃសេចក្តីមេត្តា។ ព្រះសហគមន៍កាតូលិកជាអ្នកផ្តល់ការអប់រំនិងការថែរក្សាសុខភាពធំជាងគេបំផុតនៅក្នុងពិភពលោក។
ព្រះសហគមន៍កាតូលិក: បេសកកម្មរបស់ព្រះសហគមន៍កាតូលិក

បេសកកម្មរបស់ព្រះសហគមន៍កាតូលិក
បេសកកម្មគឺដើម្បីចែកចាយដំណឹងល្អនៃសេចក្ដីសង្រ្គោះនៅក្នុងព្រះនាមនៃព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទដូចដែលបានសរសេរនៅក្នុងព្រះគម្ពីរ។ព្រះសហគមន៍កាតូលិកមានឥទ្ធិពលលើទស្សនវិជ្ជាវប្បធម៌សិល្បៈនិងវិទ្យាសាស្ត្រ។ អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិករស់នៅទូទាំងពិភពលោកតាមរយៈការធ្វើបេសកកម្ម។ ប្រជាជនដែលកាន់យកព្រះសហគមន៍កាតូលិកធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោកគឺនៅប្រេស៊ីល។
ព្រះសហគមន៍កាតូលិក: វត្តមានមរបស់ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា

វត្តមានមរបស់ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា

បេសកកម្មជាគ្រិស្ដសាសនិកដំបូងដែលគេស្គាល់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយដោយលោក Gaspar da Cruz សមាជិកព័រទុយហ្កាល់នៃក្រុមបញ្ជាដូមីនិកក្នុងឆ្នាំ ១៥៥៥-១៥៥៦ ។ អភិបាលព្រះសហគមន៍កាតូលិកកម្ពុជាដំបូងបង្អស់គឺឯកឧត្ដមយ៉ូសែបឆ្មារសាឡាសដែលត្រូវបានតែងតាំងឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៧០ នៅវិហារភ្នំពេញ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយបូជាចារ្យខ្មែរទាំងអស់និងប្រជាជនកម្ពុជាកាតូលិកដ៏ស្មោះត្រង់ជាច្រើនរូបត្រូវបានសម្លាប់ដោយខ្មែរក្រហមរវាងឆ្នាំ១៩៧៥ដល់១៩៧៩។

ព្រះសហគមន៍កាតូលិកត្រូវបានរស់ឡើងវិញបន្ទាប់ពីបុណ្យអ៊ីស្ទើរនៅឆ្នាំ ១៩៩០ ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកព្រះសហគមន៍កាតូលិកមានការរីកចម្រើនជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែលជាប្រទេសដែលព្រះសហគមន៍កាតូលិកបានបង្កើតគំរោងជាច្រើនដើម្បីជួយដល់ជនក្រីក្រលើកស្ទួយការអប់រំនិងការផ្សាយដំណឹងល្អអំពីព្រះសហគមន៍កាតូលិក។
ព្រះសហគមន៍កាតូលិក: មើលបន្ថែម

មើលបន្ថែម 
 ព្រះយេស៊ូវ គ្រីស្ទ
 យ៉ូសែប ឆ្មារសាឡាស់, ជាសង្ឃរាជដំបូង បង្អស់ របស់ជនជាតិខ្មែរ ហើយបានស្លាប់ដោយសារតែធ្វើការបាក់កំលាំង នៅក្នុងរបបប៉ុល ពត។
ព្រះសហគមន៍កាតូលិក: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ
 ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅកម្ពុជា - ការិយាល័យផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានកាតូលិកកម្ពុជា
 Vatican.va - គេហទំព័រ​ផ្លូវការ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះសហគមន៍កាតូលិក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រិស្តសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនា
ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា

ព្រះ​សហគមន៍​កាតូលិក​នៅ​កម្ពុជា​ វាគឺជាផ្នែកមួយនៃក្រុមសកលព្រះសហគមន៍កាតូលិក។ប្រទេសកម្ពុជា ប្រជាធិបតេយ្យ
ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា: ការចាប់ផ្តើមដំបូងពីហ្គាស្ប៉ា ដាគ្រួសទៅយ៉ូសែប ឆាសាឡាស់

ការចាប់ផ្តើមដំបូងពីហ្គាស្ប៉ា ដាគ្រួសទៅយ៉ូសែប ឆាសាឡាស់
​ព្រះ​សហគមន៍​កាតូលិក​នៅ​កម្ពុជាបាន​ចាប់​ផ្តើម​ជាង ៤៥៥​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ។ ចាប់ពី​១៥៥៥ ពេលដែល លោក ហ្គាស្ប៉ា ដាគ្រួស បព្វជិតជនជាតិព័រទុយហ្គាល់ បាននាំដំណឹងល្អ មកដល់ប្រទេសកម្ពុជា។ ក្រោយ មកមានគ្រីស្តបរិស័ទភៀសខ្លួនពីឥណ្ឌូនេស៊ី និងជប៉ុន ក៏បានមកដល់ប្រទេសកម្ពុជា ពួកគេមកតាំងទីលំនៅ នៅក្នុងស្រុកពញាឮ ។ ពេលដែល ប្រទេសកម្ពុជា ទទួលរងនូវការឈ្លានពានពីសំណាក់សៀម និងអា ណាម មានគ្រីស្តបរិស័ទខ្មែរ មួយចំនួន បានត្រូវសៀម កៀរយកទៅបាងកក ហើយមួយចំនួនដែលរត់រួចបាន មកតាំងលំនៅ ហើយបង្កើតជាព្រះសហគមន៍ នៅ ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង នៅក្នុងឆ្នាំ ១៧៩០ ។

នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៦៦ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរព្រះបាទ នរោត្តម បានស្នើសុំឱ្យព្រះសហគមន៍ រើមកតាំងនៅ | ក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមកដំណើរ | វិវត្តន៍របស់ ព្រះសហគមន៍ក៏ចេះតែបន្តទៅមុខរហូត | ដល់ពាក់កណ្តាលនៃសតវត្សរ៍ទី២០ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ - កម្ពុជាក៏មានបូជាចារ្យជាជនជាតិខ្មែរលើកទី១ គឺ លោក ស៊ីមន ឃឹមយិន ។ ដោយសារព្រះសហគមន៍ កាន់តែមានការរីកចំរើននោះ នៅឆ្នាំ ១៩៦៨ សន្ត អាសនៈ បានចែកព្រះសហគមន៍នៅកម្ពុជា ជាបី ភូមិភាគ មានភ្នំពេញ បាត់ដំបង និងកំពង់ចាម ។ ថ្ងៃ១៤ មេសា ១៩៧៥ លោកបូជាចារ្យ យ៉ូសែប ឆាសាឡាស់ បានទទួលអគ្គសញ្ញា តែងតាំងជា អភិបាលឧបត្ថម្ភកៈនៃព្រះសហគមន៍ភូមិភាគភ្នំ​​ពេញ រួមជាមួយលោកអភិបាល អីវ រ៉ាមូស ។
ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា: ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញក្នុងរបបខ្មែរក្រហម

ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញក្នុងរបបខ្មែរក្រហម
ថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ខ្មែរក្រហមបានមកកាន់ កាប់ក្រុងភ្នំពេញ ប្រជាជនទីក្រុងត្រូវជម្លៀសចេញ ទាំងអស់ ។ គ្រីស្ត បរិស័ទ ភ្នំ ពេញ ក៏ចេញ ជាមួយគេ ដែរ ។ លោក សាឡាស់ លោកសាឡឺម លោកប៊ែរណា លោកចំរើន បព្វជិតសាមណេ ២រូប ដូនជី ៦រូប និង កូនកំព្រា ៩ នាក់ ព្រមទាំងគ្រីស្តបរិស័ទមួយចំនួន ត្រូវអង្គការខ្មែរក្រហម បញ្ជូនទៅដល់ភូមិតាំងគោក ស្រុកបារាយ ខេត្តកំពង់ធំ ។ ចំណែក លោកបូជាចារ្យ បរទេសទាំងឡាយដែលបម្រើការងារនៅកម្ពុជាត្រូវ អង្គការខ្មែរក្រហមបញ្ជូនឱ្យត្រលប់ទៅប្រទេសរបស់ ខ្លួនវិញ ។

ខ្មែរក្រហមសម្លាប់លោកប៉ូលទេព អ៊ុម សុត្ថា ជាអភិ បាលព្រះសហគមន៍បាត់ដំបង និងបព្វជិតបារាំង មួយរូបឈ្មោះ យ៉ូហាន បាដេ នៅព្រែកជីក ខេត្ត បន្ទាយមានជ័យ នៅថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥។ លោក ឃឹម ផុនសជាបព្វជិត បើណេឱកតូ ត្រូវគេសម្លាប់នៅភូមិសាលា វីស័យ ខេត្តកំពង់ធំ ចុងឆ្នាំ១៩៧៥។ ខ្មែរក្រហមវាយកំទេចព្រះវិសាល វិហារ នៅភ្នំពេញ បាត់ដំបង កំពង់ចាម និងព្រះវិហារ ជាច្រើន ទៀតឲ្យខ្ទេចគ្មានសល់។

នៅតាំងគោកអស់លោក ក៏ដូចប្រជាជនដទៃទៀត ដែរត្រូវធ្វើការយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ។ពេលធ្វើការនៅការដ្ឋាន អស់លោកសង្ឃឹមថា នឹងបានជួប គ្រីស្តបរិស័ទ ដែលលោកស្គាល់ ដើម្បីលើកទឹកចិត្ត ពួកគេតែសេចក្តី នេះមិនសម្រេចឡើយ ។ ដើមឡើយ អស់លោក ធ្វើការនៅតាមភូមិនានានៅជិតៗ ។ ពួកលោកតែង ស្កាត់ទៅជួបគ្នា អស់លោកក៏បានថ្វាយអភិបូជា ចុងក្រោយ រួមគ្នាមុនអស់លោកត្រូវចែកផ្លូវគ្នា ក្នុង ពេលនោះ៖ គ្រីស្តបរិស័ទបានរួមគ្នានៅជិតអស់លោក ដោយធ្វើការងាររៀងៗខ្លួន ដូចជា ដងទឹកអណ្តូង ឈូសដំឡូងបក្ខចខ្លះបិតឫស្សី និងខ្លះនៅចង្ក្រាន ដាំទឹកជាដើមដើម្បីមើលផ្លូវ ។ នៅក្នុងរយៈពេល ជាង៣ឆ្នាំនេះ _ ព្រះវិហារទាំងឡាយត្រូវបានបំផ្លាញ ទាំងស្រុង លោកអភិបាល យ៉ូសែប ឆ្នាំ សាឡាស់ ត្រូវស្លាប់នៅឆ្នាំ១៩៧៧ ដោយសារធ្វើការធ្ងន់ លោកចំរើន លោកសាឡឺម លោកប៊ែរណា និង បរិស័ទជាច្រើន ទៀតត្រូវគេសម្លាប់ ។

ក្រោយរបបខ្មែរក្រហមដួលរលំនៅក្នុង ១៩៧៩ គ្រីស្តបរិស័ទភ្នំពេញ ក៏ដូចប្រជាជនទូទៅដែរបាន វិលត្រលប់មកក្រុងភ្នំពេញវិញ ។ គ្រីស្តបរិស័ទមួយ ចំនួនតូចបានទៅ នៅតាមជំរំជនភៀសខ្លួន នៅព្រំ ដែនកម្ពុជា-ថៃ ។ អ្នកដែលរស់នៅក្នុង ប្រទេសបាន ខិតខំរក្សា ជំនឿរបស់ខ្លួន ព្យាយាមជួបជុំគ្នាដោយ លួចលាក់នៅតាមផ្ទះនានា រងកាស៊ើបអង្កេត និងតិ៖ ដៀលជាអន្លើ ។
ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា: ការរស់ឡើងវិញនៃ ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជាចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩០

ការរស់ឡើងវិញនៃ ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជាចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩០
ទី១ ដែលត្រីស្តបរិស័ទកាតូលិកបានរួមគ្នាថ្វាយអភិ បូជាក្រោម អធិបតីយភាពលោក អេមីល ដេតប្ប ។ នៅឆ្នាំ១៩៩២លោក អ៊ីវ រ៉ាម៉ូស វិលត្រលប់មក កម្ពុជាវិញ ក្នុងមុខងារជាអភិបាលនៃព្រះសហគមន៍ ភូម៏ភាគភ្នំពេញរហូតដល់ឆ្នាំ ២០០១ និងជាអ្នក មើលការខុសត្រូវ ភូមិភាគបាត់ដំបងរហូតដល់ ២000 ។ ពីឆ្នាំ១៩៩៣ រហូតបច្ចុប្បន្ន មានក្រុមគ្រួសារបព្វជិត បព្វជិតា និងសាសនទូតមកពីប្រទេស ផ្សេងៗ មកបម្រើព្រះសហគមន៍កាតូលិក ។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៤ សន្តអាសនៈ មានចំណងការទូតជាមួយព្រះ រាជាណាចក្រកម្ពុជា។

នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៥ យុវជនជាតិខ្មែរមួយរូប ទទួលអគ្គសញ្ញាតែងតាំងជាបូជាចារ្យកាតូលិកលើក ដំបូង។ នៅឆ្នាំ១៩៩៧ លោកអេមីល ដេតម្ប បាន ទទួលអត្តសញ្ញាតែងតាំងជាអភិបាលឧបត្ថម្ភកៈ ក្នុងភូមិភាគភ្នំពេញ ។ នៅឆ្នាំ ២០០១ លោកទទួល មុខងារពេញសិទ្ធិពី លោក អ៊ូវរ៉ាមូល ជាអភិបាល ភូមិភាគភ្នំពេញ ។ នៅខែឧសភាឆ្នាំ ២០០០ លោក អន់តូនីសាមី ទទួលភារកិច្ចណែនាំ គ្រីស្តបរិស័ទ ភូមិភាគកំពង់ចាម។ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០០០ លោក គឺគេ ហ្វីការ៉េដូ ទទួលភារកិច្ចណែនាំ គ្រីស្តបរិស័ទ ភូមិភាគបាត់ដំបង។ នៅខែ ធ្នូ ២០០១ មានយុវជន ខ្មែរបួនរូបទទួលអត្តសញ្ញាតែងតាំងជាបូជាចារ្យមាន ពីររូបបម្រើការនៅភូមិភាគភ្នំពេញ ។

ព្រះសហគមន៍មានការរីកចម្រើនជាលំដាក់ហើយ បានបម្រើប្រជាជនកម្ពុជាដោយបង្កើតជាសាលារៀន មជ្ឈមណ្ឌលបញ្ចុះបណ្តាល មន្ទីពេទ្យ ។ល ។ ថ្ងៃទី២១ ខែមីនា ២០០៤ យុវនារីខ្មែរលើកដំបូង បានថ្វាយ ពាក្យសច្ចាប្រណិធាន បួសមួយឆ្នាំ ក្នុងក្រុមគ្រួសារ ស្រឡាញ់ព្រះឈើឆ្កាង។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៧ មានយុវនារី ម្នាក់ទៀតក៏បានបួស ក្នុងក្រមនេះដែរ។ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ ២០០៩ លោកអូលីវីយ៉េជ្ជតហស្លែរ ត្រូវសម្តេចបាំបតែងតាំងជាអភិបាលឧបត្ថម្ភកៈ នៅព្រះសហគមន៍ភូមិភាគភ្នំពេញ ។ នៅថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១០ លោកទទួលអគ្គសញ្ញាតែងតាំង ជាអភិបាល ឧបត្ថម្ភកៈ ។ ជាអភិបាលព្រះសហគមន៍ ភូមិភាគភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១០ ។ សព្វថ្ងៃ ព្រះសហគមន៍កាតូលិក មានចំនួន៨៤ ព្រះសហគមន៍ មានត្រីសបរិស័ទចំនួនប្រមាណជា ២0000 នាក់ ។
ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ
 ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅកម្ពុជា - ការិយាល័យផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានកាតូលិកកម្ពុជា
 Vatican.va - គេហទំព័រ​ផ្លូវការ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះសហគមន៍កាតូលិក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រិស្តសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនា
ព្រះសហគមន៏កាតូលិកភូមិភាគភ្នំពេញ

thumb| 200px| right|វិសាលព្រះវិហានៅទីក្រុងភ្នំពេញ ឆ្នាំ១៩៦០ ឯកឧត្តម ទួនសុច នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសកម្ពុជា

ប្រទេសកម្ពុជា  ប្រជាធិបតេយ្យ
ព្រះសហគមន៏កាតូលិកភូមិភាគភ្នំពេញ: ភាពរីកចំរើនរបស់ព្រះសហគមន៏

ភាពរីកចំរើនរបស់ព្រះសហគមន៏
នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរព្រះបាទនរោត្តម បានស្នើសុំអោយព្រះសហគមន៏នកតាំងលំនៅនៅទីក្រុងភ្នំពេញ ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមកដំណឹងវិវត្តន៏របស់ ព្រះសហគមន៏ ក៏ចេះតែបន្តទៅមុខរហូតដលពាក់កណ្តាលនៃសតវត្សទី​២០ ​ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ កម្ពុជាក៏មានបូជាចារ្យជាជនជាតិខ្មែរជាលើកទីមួយ គឺលោក ស៊ី មន ឈឹមយិន ។ ដោយសាព្រះសហគមន៏ កាន់តែមានការរីកចំរើននោះ នៅឆ្នាំ១៩៦៨ សន្តអសន: បានចែកព្រះសហគម៏នៅកម្ពុជា ជាបីភូមិភាគ មានភ្នំពេញ បាត់ដំបង និង កំពង់ចាម ។
ព្រះសហគមន៏កាតូលិកភូមិភាគភ្នំពេញ: ព្រះសហគមន៏ត្រូវបានបំផ្លាញ

ព្រះសហគមន៏ត្រូវបានបំផ្លាញ
ថ្ងៃ១៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ លោកបូជាចារ្យ យ៉ូសែប ឆ្មាសាឡាស់ បានទទួលអក្គសញ្ញាតែងតាំងជាអភិបាល ឧបត្ថមក នៃព្រះសហគមន៏ភូមិភាគភ្នំពេញ រួមជាមួយលផកអភិបាល អ៊ីវរ៉ា មូស ។ ថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ខ្មែរក្រហមបានមកកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ ប្រជាជនទីក្រុងត្រូវជម្លៀសចេញទាំងអស់។ គ្រិស្ថបរិស័ទក៏ចេញជាមួយគេដែ លោកសាឡាស់ លោកសាឡឹម លោកប៊ែណា លោកចំរើន បុព្វជិតសាមនេពីររូប ដូនជីប្រាំមួយរក និងកូនកំព្រាប្រាំមួយរូប ព្រមទាំងគ្រិស្ថបរិស័ទមួយចំនួនត្រូវអង្ការខ្មែរក្រហមបញ្ចូនទៅភូមិភាគតាំគោគ​ ​ ស្រុកបារាយ ខេត្តកំពង់ធំ​ ។ ចំនែកលោកបូជាចារ្យ បរទេសទាំងឡាយដែលបម្រើការងារនៅកម្ពុជាត្រូវអង្ការខ្មែរក្រហមបញ្ជូនអោយត្រលប់ទៅប្រទេសរបស់ខ្លួនវិញ ។

នៅតាំងគោគអស់លោក ក៏ដូចជាប្រជាជនដ៏ទៃទៀតដែរ ត្រូវធ្វើការយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ពេលធ្វើការនៅការដ្ឋាន អស់លោកសង្ឃឹមថានឹងបានជួបគ្រិស្ថបរិស័ទដែលលោកស្គាល់ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តរបស់ពួកគេ តែសេចក្តីនោះមិនបានសំរាច់ឡើយ ដើមឡើយអស់លោកធ្វើការនៅតាមភូមិនានាជិតៗ ៕ ពួកគេតែងស្កាត់ទៅជួបគ្នាអ អស់លោកបានថ្វាយអភិបូជាចុងក្រោយរួមគ្នា មុនអស់លោកត្រូវចែកផ្លូវគ្នា ក្នុងពេលនោះគ្រិស្ថបរិស័តបានរួមគ្នានៅជិតអស់លោក ដោយធ្វើការងាររៀងៗខ្លួនដូចជា ដងទឹកងណ្តូង ជួសដំលូង ឬក្តួច ខ្លះបិទឬស្សី និងខ្លះនៅចង្រ្កានដាំទឹកជាដើម ដើម្បីមើលផ្លូវ ។ នៅក្នុងរយ:ពេលជាងបីឆ្នាំនេះ ព្រះវិហាទាំងឡាយ ត្រូវបានបំផ្លាញទាំង ស្រុង លោកអភិបាល យ៉ូសែប ឆ្មាសាឡាស់ត្រូវស្លាប់ នៅឆ្នាំ ១៩៧៧ ដោយធ្វើការធ្ងន់ ។ លោកចំរើន លោកសាឡឹម លោកប៊ែណានិងគ្រិស្តបរិស័ទជាច្រើនទៀតត្រូវបានគេសំលាប់។
ព្រះសហគមន៏កាតូលិកភូមិភាគភ្នំពេញ: មុខមាត់ថ្មីរបស់ព្រះសហគមន៏

មុខមាត់ថ្មីរបស់ព្រះសហគមន៏
ក្រោយរបបខ្មែរក្រហមដួលរលំនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ គ្រិស្្តបរិស័ទភ្នំពេញ ក៏ដូចជាប្រជាជនទូទៅដែលបានវិលត្រលប់មកក្រុងភ្នំពេញវិញ។ គ្រិស្្តបរិស័ទមួយចំនួនតូចនៅតាមជំរុំ ជនភៀសខ្លួននៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ។ អ្នកដែលរស់នៅក្នងប្រទេសបានខិតខំរក្សា ជំនឿរបស់ខ្លួន ព្យាយាមជួបជុំគ្នាដោយលួចលាក់ នៅតាមផ្ទះនានា រងការស៊ើបអង្កេត និងតិះដៀលជាអន្លើ ។

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ នៅក្រោយពេលដែលរដ្ឋាភិបាលបានយល់ព្រមអោយគ្រិស្តបរិស័ទ​ មានសិទ្ធសំដែងជំនឿឡើងវិញ ព្រះសហគមន៏កាតូលិកបានការអនុញ្ញាតិពីរដ្ឋអំណាច ដើម្បីប្រារព្ធពិធីចូលឆ្នាំខ្មែរ ថ្ងៃទី ១៣-១៤មេសាតាមប្រពៃណីគ្រីស្្តបរិស័ទជាលើកទីមួយ ដែលគ្រិស្្តបរិស័ទកាតូលិក បានរួមគ្នាថ្វាយអភិបូជាក្រោមអធិបតីភាព លោកអេមីល ដេតម្ប។

នៅឆ្នាំ១៩៩២ លោកអ៊ីវរ៉ាមូសវិលត្រលប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញ ក្នុងមុខងារជាអភិបាលនៃព្រះសហគមន៏ ភូមិភាគភ្នំពេញ រហូតដល់ឆ្នាំ២០០១ និងជាមើលការខុសត្រូវនៅភូមិភាគបាត់ដំបង ។

ពីឆ្នាំ១៩៩៣ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន មានក្រុមគ្រួសារបុព្វជិត បព្វជិតា និងសាសនទូតមកពីប្រទេសផ្សេងៗ មកបម្រើព្រះសហគមន៏ភូមិភាគភ្នំពេញ។ នៅឆ្នាំ១៩៩៧ លោកអេមីលដេតម្ប បានទទួលអគ្គសញ្ញាតែងតាំងេជាអភិបាលឧបត្ថមក ក្នុងភូមិភាគភ្នំពេញ ។ នៅឆ្នាំ ២០០១ មានយុវជនខ្មែរបួនរូបទទួលអគ្គសញ្ញាតែតាំងជាបូជាចារ្យ​មាន ពីររូបបម្រើកានៅភូមិភាគភ្នំពេញ ។

ព្រះសហគមន៏មានការកើនឡើងេជាលំដាប់ ហើយបានបម្រើប្រជាជនកម្ពុជា ដោយបង្កើតជា សាលារៀន មជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាល និងមន្ទីរពេទ្យ ។ល។ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០៩ លោកអូលីវីយេ ជ្មិតហស្លេ ត្រូវសម្តេចប៉ាបតែងតាំងជាអភិបាលឧបត្ថមក នៅព្រះសហគមន៏ភូមិភាគភ្នំពេញ ។ សព្វថ្ងៃ ព្រះសហគមន៏ភូមិភាគភ្នំពេញ មានចំនួន ៣៨ ព្រះសហគមន៏ មានគ្រិសបរិស័ទជាង ១៣០០០ នាក់។