navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
បក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា: ការដួលរលំនៃរបបខ្មែរក្រហម

ការដួលរលំនៃរបបខ្មែរក្រហម 

ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-វៀតណាមបានធ្លាក់ចុះយ៉ាប់យ៉ឺនយ៉ាងខ្លាំងដោយសារតែជម្លោះនៅតាមព្រំដែននិងដោយជនភៀសខ្លួនជាច្រើនបានរត់ចេញពីប្រទេសកម្ពុជាចូលទៅប្រទេសវៀតណាម។ ដោយខ្លាចមានការវាយប្រហារពីប្រទេសវៀតណាម លោកប៉ុល-ពតបានបញ្ជាឱ្យទាហានខ្មែរក្រហមមួយចំនួនចូលទៅលុកលុយប្រទេសវៀតណាមនៅថ្ងៃទី១៨ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៨។ ទ័ពខ្មែរក្រហមបានឆ្លងព្រំដែនយួននិងប្លន់ទ្រ័ពសម្បត្តិក្នុងភូមិក្បែរៗនោះបានដោយជោគជ័យ។ ទោះបីមានជំនួយពីចិនក្តី មិនយូរប៉ុន្មានកងកម្លាំងខ្មែរក្រហមក៏ត្រូវបានទាហានវៀតណាមរុញច្រានចូលព្រំដែនកម្ពុជាវិញ។

នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៩ ក្រុមគាំទ្រវៀតណាមនិងជាបក្សពួកក្រុមប្រឆាំងនឹង បកក ដែលដឹកនាំដោយលោកប៉ែន សុវណ្ណបានធ្វើការប្រជុំសមាជមួយនៅជិតព្រំដែនប្រទេសវៀតណាម។ ជាមួយនឹងលោកហេង សំរិន ប៉ែន សុវណ្ណគឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃរណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា (រសសជក) ដំបូងគេបង្អស់ ក្រោយពីមិនពេញចិត្តនឹងគោលនយោបាយរបស់ខ្មែរក្រហម។Osborne, Milton (1994). Sihanouk, Prince of Light, Prince of Darkness. Silkworm. ដូចនេះ បកក ក៏ត្រូវបែកជាពីរបក្សពួកផ្សេងៗគ្នាដែលក្នុងនោះមួយក្រុមត្រូវបានដឹកនាំដោយលោកប៉ែន សុវណ្ណដែលលោកបានដាក់ឈ្មោះថ្មីថា គណបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា (ដែលសព្វគឺជាគណបក្សប្រជាជន) និងមួយក្រុមទៀតគឺក្រុមរបស់ប៉ុល-ពត។

កងកម្លាំងទាហានវៀតណាមរួមជាមួយនឹង រសសជក បានចូលវាយលុកប្រទេសកម្ពុជាហើយដណ្តើមបានទីក្រុងភ្នំពេញវិញនៅថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩។ គណបក្សដែលដឹកនាំដោយលោកប៉ែន សុវណ្ណត្រូវបានតម្លើងក្លាយជាគណបក្សដឹកនាំនៃរបបសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជាថ្មី។ ចំណែកឯ បកក ដែលដឹកនាំដោយប៉ុល ពតបានដងថយកងកម្លាំងរបស់ខ្លួនទៅទិសខាងលិចឆ្ពោះទៅតំបន់ក្បែរព្រំដែនប្រទេសថៃ។ ដោយមានការការពារមិនជាផ្លូវការពីកងកម្លាំងថៃ បក្សកុម្មុយនីស្តប៉ុល ពតក៏ចាប់ផ្តើមបង្កើតទ័ពព្រៃប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលនៃរបបសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា (សបក)។ បក្សរបស់ប៉ុល ពតបានបង្កើតរណសិរ្សរួបរួមជាតិមួយឈ្មោះថារណសិរ្សប្រជាធិបតេយ្យស្នេហាជាតិនៃមហាសាមគ្គីជាតិកម្ពុជានៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៩ ដើម្បីប្រឆាំងតបទល់នឹងវៀតណាមនិង សបក វិញហើយរណសិរ្សមួយនេះដែរត្រូវបានដឹកនាំដោយលោកខៀវ សំផន។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៩ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធដែលបម្រើការឱ្យបក្សដែលពីមុនធ្លាប់ហៅថាកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរំដោះជាតិប្រជាជនកម្ពុជាបានផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះមកជាកងទ័ពជាតិកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។Kroef, Justus M. van der (August 1979). "Cambodia: From "Democratic Kampuchea" to "People's Republic". Asian Survey. 19 (8): 731–750. . នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨១ បក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជាត្រូវបានរំលាយចោលជាផ្លូវការនិងត្រូវស្នងជំនួសដោយគណបក្សកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។
បក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ 
 List of incidents attributed to the Khmer Rouge on the START database

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរក្រហម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណបក្សកុម្មុយនីស្តនៅកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមឧទ្ទាមនៅកម្ពុជា
បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម

បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម ឬអាចហៅ/សរសេរកាត់ថា ប.ក.វ. (ភាសាវៀតណាម៖ Đảng Cộng sản Việt Nam) គឺជាគណបក្សស្ថាបនិក និងស្របច្បាប់តែមួយគត់នៃសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម។ ដោយបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ ដោយលោកហូ ជីមិញ បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមបានក្លាយជាគណបក្សកាន់អំណាចនៃវៀតណាមខាងជើងនៅឆ្នាំ១៩៥៤ ហើយបន្ទាប់មកបានគ្រប់គ្រងលើប្រទេសវៀតណាមទាំងមូលក្រោយការដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥។ ថ្វីត្បិតតែវាមានអត្ថិភាពស្របគ្នាជាមួយរណសិរ្សមាតុភូមិវៀតណាមក៏ដោយក្ដី បក្សនេះបានរក្សាអំណាចលើរដ្ឋាភិបាល និងមានអំណាចមជ្ឈការគ្រប់គ្រងលើកងកម្លាំងយោធា និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋនានា។ ឧត្តមភាពនៃបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងមាត្រា ៤ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញប្រទេស។ សាធារណជនវៀតណាមជាទូទៅបានសម្ដៅទៅលើបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមថា "គណបក្ស" (Đảng) ឬ "គណបក្សយើង" (Đảng ta)។

បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ចាត់ចែងឡើង​ដោយ​ផ្អែក​លើគោលជំហរនៃមជ្ឈិមនិយមប្រជាធិប​តេយ្យ ពោលជា​គោលការណ៍​មួយ​ដែល​បាន​បំផុសឡើង​ដោយ​អ្នកបដិវត្ត​ន៍ម៉ាក្ស​និយមជនជាតិរុស្ស៊ីម្នាក់ឈ្មោះ  វ្ល៉ាឌីមៀរ លេនីន។ ស្ថាប័នខ្ពស់បំផុតនៃបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមគឺ សមាជជាតិដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់គណបក្ស និងមានគោលដៅជ្រើសតាំងគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមនៃបក្ស។ គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្ស គឺជាស្ថាប័នកំពូលមួយដែលមានតួនាទីត្រួតមើលកិច្ចការងារគណបក្សនៅចន្លោះសម័យប្រជុំនៃសមាជបក្សនីមួយៗ។ ក្រោយសម័យប្រជុំសមាជបក្ស គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមនឹងត្រូវជ្រើសតាំងបុគ្គលចូលទៅក្នុងការិយាល័យនយោបាយ និងលេខាធិការដ្ឋាន ហើយតែងតាំងលេខាទីមួយដែលជាតំណែងខ្ពស់បំផុតរបស់បក្ស។ នៅចន្លោះសម័យប្រជុំនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្ស ការិយាល័យនយោបាយនឹងក្លាយជាស្ថាប័នកំពូលរ៉ាប់រងលើកិច្ចការងារបក្សវិញ។ ក៏ប៉ុន្តែ វាអាចអនុវត្តបានតែសេចក្ដីសម្រេចដោយផ្អែកលើគោលនយោបាយដែលត្រូវបានអនុម័តជាមុនមកដោយគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិម ឬសមាជជាតិរបស់បក្សប៉ុណ្ណោះ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៧  ការិយាល័យនយោបាយទី១២ មានសមាជិកចំនួន ១៩ រូប។ មេដឹកនាំបក្សបច្ចុប្បន្នគឺលោក ង្វៀន ហ៊្វូចុង ដែលលោកកំពុងតែកាន់តំណែងជា អគ្គលេខាធិការនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្ស និងជាលេខានៃគណៈកម្មាធិការយោធាមជ្ឈិម។

បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមគឺប្តេជ្ញាប្រកាន់ខ្ជាប់នូវលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត ហើយតែងចូលរួមនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនៃគណបក្សកុម្មុយនីស្ត និងពលករអន្តរជាតិជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ គណបក្សនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរតាមរយៈមតិការពារ និងគាំទ្ររបស់ខ្លួនចំពោះ "សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារតាមបែបសង្គមនិយម" ក៏ដូចជា គោលគំនិតហូជីមិញ ដែលជាទស្សនៈប្របាច់បញ្ចូលនូវលទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន ទស្សនៈវៀតណាម គំនិតខ្លះៗពីបដិវត្តន៍បារាំង និងជំនឿផ្ទាល់ខ្លួនរបស់លោកហូ ជីមិញ។ ប.ក.វ. ធ្លាប់បានអនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចបញ្ជានៅវៀតណាមមុនពេលដាក់ចេញនូវកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចដែលគេនិយមស្គាល់ថា "ដូយមុឺយ" នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦។ គណបក្សនេះផងដែរធ្លាប់បានដើរតម្រឹមជាមួយសហភាពសូវៀត និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់គេក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់។
បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ

បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ (ភាសាលាវ៖ ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ, បក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ) គឺ​ជា​គណបក្ស​កាន់​អំណាចនយោបាយ​តែ​មួយ​គត់​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រជាមានិត​ឡាវ។ ឯកាធិភាពរបស់បក្សនេះលើអំណាចរដ្ឋត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយមាត្រាបីនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញប្រទេសឡាវ ហើយវាដឹកនាំប្រទេសជាប្រព័ន្ធឯកភូតពោលគឺរដ្ឋាភិបាលមានការគ្រប់គ្រងមជ្ឈការលើសេដ្ឋកិច្ច និងយោធាប្រទេស។

បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៥ ដោយអតីតសមាជិកនៃគណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន។ ក្រោយនិម្មិតកម្ម បក្សនេះបានដឹកនាំការបះបោរប្រឆាំងនឹងរាជរដ្ឋាភិបាលឡាវ និងថែមទាំងបានគាំទ្រកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងសង្រ្គាមប្រឆាំងនឹងសហរដ្ឋអាមេរិកទៀតផង។ ជាលទ្ធផលនៃការបះបោរខាងលើ បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវបានឡើងដណ្តើមអំណាចដោយជោគជ័យនៅចុងឆ្នាំ១៩៧៥។ ក្នុងអំឡុងពេលឆ្នាំដំបូងៗក្រោមការដឹកនាំរបស់ខ្លួន បក្សនេះបានពង្រឹងការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋលើសង្គម និងបានព្យាយាមបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចផែនការដោយផ្អែកលើគំរូរបស់សូវៀត។ នៅអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ដោយឃើញមានកំណែទម្រង់ទីផ្សារសេរីនៅក្នុងប្រទេសចិននិងវៀតណាម បក្សនេះក៏ចាប់ផ្តើមធ្វើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចតាមដូចជា ការធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្មក្រុមហ៊ុនរដ្ឋ និងបង្កើតកម្មសិទ្ធិឯកជនឡើងវិញ។

ប្រជាធិបតេយ្យមជ្ឈិមនិយមគឺជាគោលគំនិតដែលបង្កើតឡើងដោយមេដឹកនាំសូវៀតលោកវ្លាឌីមៀរ លេនីនហើយវាក៏ជាជាទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធរបស់បក្សនេះផងដែរ។ គណៈកម្មាធិការបជ្ឈឹមបក្សគឺត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសនៅក្នុងសមាជជាតិដែលត្រូវជាស្ថាប័នខ្ពស់បំផុតរបស់បក្ស។ នៅចន្លោះសម័យកិច្ចប្រជុំ​សមាជនីមួយៗ​ គណៈកម្មាធិការ​មជ្ឈិមបក្សគឺ​ជា​អ្នក​ធ្វើ​រាល់សេចក្តី​សម្រេចកំពូលៗទាំងឡាយដែលទាក់​ទង​នឹង​កិច្ចការ​របស់បក្ស។ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់សមាជ គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សនឹងត្រូវជ្រើសតាំងការិយាល័យនយោបាយនិងលេខាធិការដ្ឋាន និងព្រមទាំងអគ្គលេខាធិការបក្សផងដែរពោលគឺមន្ត្រីខ្ពស់បំផុតរបស់បក្ស។ នៅចន្លោះសម័យប្រជុំនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្ស ការិយាល័យនយោបាយគឺជាស្ថាប័នធ្វើសេចក្តីសម្រេចខ្ពស់បំផុត។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១ ការិយាល័យនយោបាយលើកទី ១១ មានសមាជិកចំនួន ១៣ រូប។ មេដឹកនាំគណបក្សបច្ចុប្បន្នគឺលោកថងលូន ស៊ីស៊ូលីតហើយលោកក៏កំពុងកាន់តំណែងមួយចំនួនទៀតផងដែរមានដូចជា អគ្គលេខាធិការនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្ស ប្រធានគណៈកម្មការការពារជាតិនិងសន្តិសុខសាធារណៈ និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវពោលគឺប្រមុខរដ្ឋាភិបាល។

បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវគឺប្តេជ្ញាស្មោះត្រង់ចំពោះលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត ហើយតែងតែបានចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំនៃគណបក្សកុម្មុយនីស្តនិងកម្មករអន្តរជាតិ។ យោងតាមលក្ខន្តិកៈរបស់បក្ស គណបក្សខ្លួនគឺប្រកាន់ខ្ជាប់នូវលទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន និងគោលគំនិតកៃសន ព្រហ្មវិហារ។ បន្ទាប់ពីបានឡើងកាន់អំណាចនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ គណបក្សនេះបានរុះរកវិធីលុបបំបាត់ចោលនូវផលិតកម្មមូលធននិយមភ្លាមៗដើម្បីចាក់គ្រឹះមូលដ្ឋានបង្កើតសង្គមនិយម។ នៅទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ទិសដៅរបស់បក្សត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដោយថ្នាក់ដឹកនាំរបស់វាជឿថា ប្រទេសឡាវនូវខ្វះការអភិវឌ្ឍន៍ច្រើនដើម្បីសម្រេចកសាងសង្គមនិយម។ ដូច្នេះ បក្សមួយនេះក៏បានប្រើប្រាស់មូលធននិយមរបស់រដ្ឋជាឧបករណ៍សម្រាប់ធ្វើការឆ្ពោះទៅរកសង្គមនិយម។
បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ: មជ្ឈឹមនិយមប្រជាធិបតេយ្យ

មជ្ឈឹមនិយមប្រជាធិបតេយ្យ
រចនាសម្ព័ន្ធកណ្តាល និងឋានានុក្រមរបស់បក្សគឺផ្អែកលើមជ្ឈឹមនិយមប្រជាធិបតេយ្យដែលជាទ្រឹស្តីនយោបាយបង្កើតឡើងដោយវ្លាឌីមៀរ លេនីន។ រចនាសម្ព័ននេះតម្រូវឱ្យអង្គការឬស្ថាប័នថ្នាក់ទាបគោរពតាមសេចក្តីសម្រេចរបស់អង្គការថ្នាក់លើដូចជាគណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សជាដើម។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ វាក៏បានហាមប្រាមពីការបង្កើតបក្សពួកផ្ទៃក្នុងបក្សផងដែរ។ ជាចុងក្រោយ រាល់សេចក្តីសម្រេចរបស់អង្គការទាំងអស់ត្រូវតែដើរតាមគោលការណ៍ថ្នាក់ដឹកនាំសមូហភាពពោលគឺជាដំណើរសម្រេចដោយសហសេវិកផ្ទុយទៅនឹងការត្រួតត្រារបស់មនុស្សតែម្នាក់។ នៅក្នុងសុន្ទរកថានៃមហាសន្និបាតជាតិលើកទីប្រាំ ឆ្នាំ១៩៩១ អគ្គលេខាធិការបក្សលោកកៃសន ព្រហ្មវិហារបានមានប្រសាសន៍ថា "លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យរបស់គណបក្សយើងគឺមានលក្ខណៈជាមជ្ឈិមនិយម ដូច្នេះយើងត្រូវអនុវត្តយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់នូវគោលការណ៍ដែលសំឡេងភាគតិចត្រូវទាញមកសម្លេងភាគច្រើន អង្គការស្ថាប័នទាបត្រូវប្រតិបត្តិតាមបញ្ជារបស់ស្ថាប័នកំពូល។ បក្សទាំងមូលគឺដើរតាមគណៈកម្មាធិការកណ្តាល។
បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ: បក្សពួកនិយម

បក្សពួកនិយម
បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវបានពឹងផ្អែកលើបក្សពួកនិយមដើម្បីរក្សាអំណាចក្តោបក្តាប់ប្រទេសឡាវ។ គេបានធ្វើការប៉ាន់ប្រមាណថា ២៥ ភាគរយនៃសមាជិកទាំងអស់ក្នុងគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សលើទីដប់គឺមានទំនាក់ទំនងតាមកំណើត ឬតាមរយៈអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយគ្រួសារអ្នកបដិវត្តន៍ចាស់របស់បក្ស។ ឧទាហរណ៍៖ លោកសាយ​សោម​ភ័​ណ្ឌ ព្រហ្ម​វិហារគឺជាកូនប្រុស​ច្បង​របស់​លោកកៃសន ព្រហ្ម​វិហារហើយលោកបាន​ជាប់​ឆ្នោត​ជាសមាជិកក្នុង​ការិយាល័យ​នយោបាយ​បក្សលើកទី​១០ និង​ទី​១១។ ភរិយារបស់លោកកៃសន ព្រហ្មវិហារគឺលោកស្រីថុងវីន ព្រហ្មវិហារធ្លាប់បានបម្រើការជាអគ្គលេខាធិការនៃសហភាពយុវជនបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវពីឆ្នាំ១៩៨៨ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៣។ លោកខាំផេង សាយសំផេងដែលជាកូនប្រសាររបស់អតីតអគ្គលេខាធិការបក្សលោកខាំតៃ ស៊ីផានដុនត្រូវគេបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាសមាជិកនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សលើកទី៩ ហើយត្រូវបានតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការងារនិងសុខុមាលភាពសង្គមនៅឆ្នាំ ២០១៥ និងត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សទីដប់នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៦។ នៅឆ្នាំ២០១៥ អ្នកស្រីវៀងថង ស៊ីផាន់ដុន ភរិយារបស់លោកខាំផេង សាយសំផេងនិងជាកូនស្រីរបស់លោកខាំតៃ ស៊ីផាន់ដុនត្រូវបានគេតែងតាំងជាប្រធានអង្គការសវនកម្មរដ្ឋ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាសមាជិកនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សលើកទីដប់...។
បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ: ឯកាធិភាពលើអំណាចរដ្ឋ

ឯកាធិភាពលើអំណាចរដ្ឋ
thumb|ទង់សមាជជាតិឡាវ

បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវមានសិទ្ធិផ្តាច់មុខស្របច្បាប់លើអំណាចរបស់រដ្ឋ។ ដូច្នេះ រដ្ឋអាចរក្សាបាននូវទម្រង់មជ្ឈិម និងឯកតានៃអំណាចរដ្ឋ ដោយផ្អែកលើប្រជាធិបតេយ្យមជ្ឈឹមនិយម។ ក្នុងនាមជាប្រទេស"ចម្រុះជាតិសាសន៍ច្រើនបំផុត"នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប្រព័ន្ធរដ្ឋឯកបក្សរបស់ឡាវត្រូវបានធ្វើឱ្យស្របច្បាប់ដោយសមាហរណកម្មសង្គមនិយម។ សេដ្ឋវិទូមួយរូបបានសរសេរថា"បក្សបដិវត្តន៍ឡាវមានភាពផ្តាច់មុខលើមហិច្ឆិតានយោបាយ និងគ្រប់គ្រងជីវិតសាធារណៈ។ ប្រតិបតិ្តការទាំងឡាយរបស់បក្សបានជ្រៀតចូលគ្រប់ស្ថាប័នរបស់រដ្ឋាភិបាល និងផ្នែកជាច្រើននៃសង្គម។ អង្គការទាំងអស់នៃរដ្ឋបក្ស (ពីការិយាធិបតេយ្យរបស់រដ្ឋាភិបាល អង្គការមហាជន រហូតដល់យោធា) ត្រូវអនុវត្តតាមការណែនាំរបស់បក្ស និងគ្រប់គ្រងភាពផ្តាច់មុខរបស់ខ្លួនលើអំណាច"។

បក្សបានបង្កើតអង្គការតូចៗនៅគ្រប់ស្ថាប័នរដ្ឋ។ គោលបំណងនេះគឺដើម្បីធានា "ការគ្រប់គ្រងទាំងស្រុងនិងដោយផ្ទាល់របស់បក្សជុំវិញស្ថាប័នទាំងអស់ចាប់ពីការរៀបចំផែនការនិងគោលនយោបាយ ដល់ការរៀបចំប្រតិបត្តិនិងគ្រប់គ្រង"។ បើយោងតាមអតីតអង្គលេខាធិការបក្សលោកខាំតៃ ស៊ីផាន់ដុនបានប្រាប់ថា ផលផ្លែនៃកម្លាំងពលកម្មនេះគឺ"ថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្សអាចបញ្ជារាល់ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ"។ នេះមានន័យថាស្ថាប័នរដ្ឋដូចជារដ្ឋាភិបាលឡាវបានអនុវត្តតាមការណែនាំរបស់បក្សទាំងស្រុង។ ក្រសួង​នីមួយៗ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​បានតែង​តាំង​អនុរដ្ឋមន្ត្រី​រៀងៗខ្លួនដែលមានភារកិច្ចទទួល​បន្ទុក​ខាងការរៀបរៀងនិងចេញ​សេចក្តី​ណែនាំ​របស់​បក្ស។

កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប្រជាជនឡាវដែលជាដៃយោធាត្រូវបានបក្សប្រគល់ភារកិច្ចដោយផ្អែកលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញថាការពារផលប្រយោជន៍នៃបដិវត្តន៍ និងសមិទ្ធិផលនៃការដឹកនាំរបស់បក្សបដិវត្តន៍។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញឡាវមិនបានចែងអ្វីច្រើនអំពីទំនាក់ទំនងស៊ីវិល និងយោធា និងការគ្រប់គ្រងនយោបាយលើវានោះទេ។ លក្ខន្តិកៈផ្ទាល់របស់បក្សបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ការដឹកនាំនយោបាយរបស់ខ្លួនលើវិស័យយោធា (និងកងកម្លាំងសន្តិសុខផ្សេងទៀត) គឺចេញមកពីគណៈកម្មាធិការការពារជាតិនិងសន្តិសុខសាធារណៈ (គ.ក.ជ.ស.ស.) ក្រោមគណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សបដិវត្តន៍ ហើយបានបន្ថែមទៀតថា គ.ក.ជ.ស.ស. គឺរក្សាការគ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់ ឯកភាព និងពេញលេញលើកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាតិ។

ដំណើរបោះឆ្នោត
ឆ្នាំបោះឆ្នោតអាណត្តិអាសនៈ+/– ១៩៨៩ ទី២   ៦៥ ១៩៩២ ទី៣   ២០ ១៩៩៧ ទី៤   ១៣ ២០០២ ទី៥   ១១ ២០០៦ ទី៦   ៤ ២០១១ ទី៧   ១៥ ២០១៦ ទី៨   ១៦ ២០២១ ទី៩  ១៤
បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ: ដំណើរបោះឆ្នោត

ដំណើរបោះឆ្នោត
ឆ្នាំបោះឆ្នោតអាណត្តិអាសនៈ+/– ១៩៨៩ ទី២   ៦៥ ១៩៩២ ទី៣   ២០ ១៩៩៧ ទី៤   ១៣ ២០០២ ទី៥   ១១ ២០០៦ ទី៦   ៤ ២០១១ ទី៧   ១៥ ២០១៦ ទី៨   ១៦ ២០២១ ទី៩  ១៤
បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ: បុព្វនិមិត្តនិយម

បុព្វនិមិត្តនិយម
បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវបានទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីលទ្ធិកុម្មុយនីស្តនៅប្រទេសវៀតណាម និងសហភាពសូវៀត។ គណបក្សនេះបានមើលឃើញខ្លួនឯងថាជា "តំណាងដ៏ស្មោះស្ម័គ្រតែមួយគត់នៃផលប្រយោជន៍របស់វណ្ណៈកម្មករ ពោលគឺកម្មករនៃប្រជាជាតិឡាវទាំងអស់ និងប្រជាជនឡាវទាំងមូលផងដែរ"។ ដូចបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមដែរ បក្សបដិវត្តន៍ឡាវបណ្តុះគំនិតថាសង្គមនិយមអាចជោគជ័យទៅមុខបាន លុះត្រាតែមានបក្សបដិវត្តន៍ប្រកបដោយវិន័យ និងភាពច្បាស់លាស់។ ដូច្នេះ បក្សនេះគឺចាត់ទុកខ្លួនឯងថាជាកម្លាំងដឹកនាំនៃបដិវត្តន៍សង្គមនិយម និងការកសាងសង្គមនិយម ដែលទំនួលខុសត្រូវរបស់ខ្លួនគឺការផ្សព្វផ្សាយតម្លៃនៃលទ្ធិម៉ាក្ស។ ទាំងនោះ​ហើយ​បានជាបក្សមួយនេះបាន​ចាត់​ទុក​ខ្លួន​ឯង​ថា​ជា​គណបក្សបុព្វនិមិត្ត។ ទាក់ទិននឹងនេះ លោកកៃសន ព្រហ្មវិហារបានប្រាប់កាសែតញូវយ៉កថាមស៍ថា "ប្រជាជនឡាវមានជំនឿ និងឯកភាពលើការដឹកនាំរបស់បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនព្រោះបក្សជារបស់ប្រជាជន មានប្រភពមកពីប្រជាជន និងជួយបម្រើប្រជាជន។ គណបក្សឡាវរបស់យើងមិន​ទាន់​យល់ឃើញ​ពី​តម្រូវការ​បង្កើត​គណបក្ស​នយោបាយ​ផ្សេង​ទៀត​នោះទេ"។
បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ: អង្គការ

អង្គការ
អង្គការកណ្តាល
សមាជជាតិគឺជាស្ថាប័នខ្ពស់បំផុតរបស់បក្ស ហើយកិច្ចប្រជុំត្រូវធ្វើឡើងរៀងរាល់ប្រាំឆ្នាំម្តង។ យោង​ទៅតាម​លក្ខន្តិកៈ​របស់បក្ស គណៈកម្មាធិការ​មជ្ឈឹមបក្សគឺជាអ្នក​រៀបចំ​សមាជ​ជាតិឡើង។ លក្ខន្តិកៈ​បក្ស​បានផ្តល់​ឱ្យ​សមាជនេះ​នូវទំនួល​ខុស​ត្រូវ​ដូច​ខាង​ក្រោម៖
 រង់ចាំស្តាប់របាយការណ៍នយោបាយរបស់គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្ស
 ពិនិត្យ​របាយការណ៍​នយោបាយ​របស់​គណៈកម្មាធិការ​មជ្ឈិម​បក្ស​
 អនុម័តផែនការប្រាំឆ្នាំនៃគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចសង្គម
 បោះឆ្នោតជ្រើសរើសគណៈកម្មាធិការបជ្ឈឹមបក្ស
 ពិភាក្សា និងអនុម័តគោលនយោបាយរបស់បក្ស
 ពិនិត្យលក្ខន្តិកៈរបស់បក្ស។
នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំសមាជជាតិរបស់បក្ស គណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សគឺជាស្ថាប័នធ្វើសេចក្តីសម្រេចខ្ពស់បំផុត។ គណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សនឹងជ្រើសតាងសមាជិកនៃស្ថាប័នមួយចំនួនដើម្បីអនុវត្តការងាររបស់ខ្លួន។ សម័យប្រជុំពេញអង្គលើកទីមួយនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សដែលទើបតែជាប់ឆ្នោតថ្មីៗ ពួកគេនឹងបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអគ្គលេខាធិការបក្ស គណៈកម្មការការពារនិងសន្តិសុខសាធារណៈ លេខាធិការដ្ឋាន ការិយាល័យនយោបាយ និងគណៈកម្មការអធិការកិច្ច។ ការិយាល័យនយោបាយនឹងអនុវត្តមុខងារ និងអំណាចរបស់គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សនៅពេលដែលសម័យប្រជុំចុងក្រោយមិនមាននៅក្នុងសម័យប្រជុំ។

អង្គការថ្នាក់ទាប
សម្ព័ន្ធយុវជនបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវគឺជាសម្ព័ន្ធយុវជនរបស់បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ។ វាត្រូវបានបក្សបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៣ ហើយរចនាសម្ព័ន្ធផ្ទៃក្នុងរបស់វាត្រូវបានយកគំរូតាមអង្គការលើរបស់បក្សពោលគឺវាមានអគ្គលេខាធិការ ការិយាល័យនយោបាយ លេខាធិការដ្ឋាន និងគណៈកម្មាធិការកណ្តាលផ្ទាល់ខ្លួនដូចនឹងបក្សបដិវត្តន៍ដែរ។ សម្ព័ន្ធនេះមានសិទ្ធិរៀបចំសមាជជាតិផ្ទាល់ខ្លួននៅរៀងរាល់ប្រាំឆ្នាំម្តងដែលនេះជាស្ថាប័នធ្វើសេចក្តីសម្រេចខ្ពស់បំផុតរបស់ខ្លួន។ លើសពីនេះទៅទៀត វាក៏មានសាខាសារព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនផងដែរដែលមានឈ្មោះថា"នុមឡាវ"។
បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ: អង្គការកណ្តាល

អង្គការកណ្តាល
សមាជជាតិគឺជាស្ថាប័នខ្ពស់បំផុតរបស់បក្ស ហើយកិច្ចប្រជុំត្រូវធ្វើឡើងរៀងរាល់ប្រាំឆ្នាំម្តង។ យោង​ទៅតាម​លក្ខន្តិកៈ​របស់បក្ស គណៈកម្មាធិការ​មជ្ឈឹមបក្សគឺជាអ្នក​រៀបចំ​សមាជ​ជាតិឡើង។ លក្ខន្តិកៈ​បក្ស​បានផ្តល់​ឱ្យ​សមាជនេះ​នូវទំនួល​ខុស​ត្រូវ​ដូច​ខាង​ក្រោម៖
 រង់ចាំស្តាប់របាយការណ៍នយោបាយរបស់គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្ស
 ពិនិត្យ​របាយការណ៍​នយោបាយ​របស់​គណៈកម្មាធិការ​មជ្ឈិម​បក្ស​
 អនុម័តផែនការប្រាំឆ្នាំនៃគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចសង្គម
 បោះឆ្នោតជ្រើសរើសគណៈកម្មាធិការបជ្ឈឹមបក្ស
 ពិភាក្សា និងអនុម័តគោលនយោបាយរបស់បក្ស
 ពិនិត្យលក្ខន្តិកៈរបស់បក្ស។
នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំសមាជជាតិរបស់បក្ស គណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សគឺជាស្ថាប័នធ្វើសេចក្តីសម្រេចខ្ពស់បំផុត។ គណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សនឹងជ្រើសតាងសមាជិកនៃស្ថាប័នមួយចំនួនដើម្បីអនុវត្តការងាររបស់ខ្លួន។ សម័យប្រជុំពេញអង្គលើកទីមួយនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សដែលទើបតែជាប់ឆ្នោតថ្មីៗ ពួកគេនឹងបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអគ្គលេខាធិការបក្ស គណៈកម្មការការពារនិងសន្តិសុខសាធារណៈ លេខាធិការដ្ឋាន ការិយាល័យនយោបាយ និងគណៈកម្មការអធិការកិច្ច។ ការិយាល័យនយោបាយនឹងអនុវត្តមុខងារ និងអំណាចរបស់គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សនៅពេលដែលសម័យប្រជុំចុងក្រោយមិនមាននៅក្នុងសម័យប្រជុំ។
បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ: អង្គការថ្នាក់ទាប

អង្គការថ្នាក់ទាប
សម្ព័ន្ធយុវជនបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវគឺជាសម្ព័ន្ធយុវជនរបស់បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ។ វាត្រូវបានបក្សបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៣ ហើយរចនាសម្ព័ន្ធផ្ទៃក្នុងរបស់វាត្រូវបានយកគំរូតាមអង្គការលើរបស់បក្សពោលគឺវាមានអគ្គលេខាធិការ ការិយាល័យនយោបាយ លេខាធិការដ្ឋាន និងគណៈកម្មាធិការកណ្តាលផ្ទាល់ខ្លួនដូចនឹងបក្សបដិវត្តន៍ដែរ។ សម្ព័ន្ធនេះមានសិទ្ធិរៀបចំសមាជជាតិផ្ទាល់ខ្លួននៅរៀងរាល់ប្រាំឆ្នាំម្តងដែលនេះជាស្ថាប័នធ្វើសេចក្តីសម្រេចខ្ពស់បំផុតរបស់ខ្លួន។ លើសពីនេះទៅទៀត វាក៏មានសាខាសារព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនផងដែរដែលមានឈ្មោះថា"នុមឡាវ"។
បក្សី

រូបភាពតូច|បក្សី
បក្សីគឺជាសត្វឆ្អឹងខ្នងស្លាបដែលមានសមាជិក 4 នាក់។
កាយវិភាគសាស្ត្រនិងសរីរវិទ្យានៃបក្សីភាគច្រើនមានទំនោរគាំទ្រការហោះហើររបស់ពួកគេ។

ការរំលាយអាហារសកម្មខ្លាំងក្លាដែលទទួលបានដោយអាហារដ៏ស្វាហាប់និងប្រព័ន្ធដង្ហើមដែលមានប្រសិទ្ធភាពដោយវត្តមាននៃថង់ខ្យល់អនុញ្ញាតឱ្យពួកគេផលិតថាមពលខ្ពស់និងយូរអង្វែងដែលត្រូវការដោយជើងហោះហើរ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយការចារកម្មរបស់ avifauna នៅលើដីបានផ្តល់កំណើតដល់សត្វបក្សីខ្លះដែលមិនសមស្របសម្រាប់ការហោះហើរ។

សត្វស្លាបជុំវិញពិភពលោករស់នៅគ្រប់បរិស្ថានទាំងអស់គឺពីទឹកកកអង់តាក់ទិកទៅព្រៃអេក្វាទ័រនិងវាលខ្សាច់។ ពួកវាមានកម្ពស់ពីកម្ពស់ 5 សង់ទីម៉ែត្រពីអេលអិន ដល់រង្វង់អ័រឈិចរហូតដល់កម្ពស់ 2,75 ម៉ែត្រ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បក្សី
បក្សីចាំក្រុង

ព្រះបាទបក្សីចាំក្រុង (គ.ស ១០០១-១០៧១) រជ្ជកាល (គ.ស ១០២៨-១០៧១) ព្រះបាទសិន្ធពអមរិន្ទ​ ​ឬ​ពញាក្រែក​ ​ឬ​ព្រហ្មកិល​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១៨​ ​បាន​ចូល​ទិវង្គត​ក្នុង​ឆ្នាំមមែ​ ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​ ៣១​ វស្សា​ ​ក្រោយ​ដែល​បាន​សោយរាជ​សម្បត្ដិ​ ​អស់​ចំនួន​ ២០​ ឆ្នាំ (ព្រះ​ជន្ម​របស់​ព្រះបាទ​សិន្ធព​អនុរាជ​ ​ឬ​ស្ដេច​ព្រហ្មកិល​ ​ត្រូវ​បាន​ពង្សាវតារ​ផ្សេងៗ​កត់ត្រា​ខុស​គ្នា​ទាំងអស់) នេះ​បើ​តាម​ពង្សាវតារ​របស់​សម្ដេច​វាំង​ជួន។​ ពិធី​អភិសេក​បក្សីចាំក្រុង​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​រៀបចំ​ ប្រារព្ធ​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ជា​ពេលា​ល្អ​ ​ដែល​ត្រូវជា​ថ្ងៃ ​១១​កើត ខែ​ពិសាខ​ ​ឆ្នាំរោង​ ​ព.ស​ ១៥៧២ ម.ស​ ៩៥០​ ​ច.ស​៣៩០ គ.ស​ ១០២៨ កាលនោះ​ព្រះ​បាទ​បក្សីចាំក្រុង​មាន​ព្រះ​ជន្ម​២៨​វស្សា ព្រះ​អង្គជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១៩។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ទទួល​ព្រះ​បរម​នាម ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ គម្ដែង​អញប្រដែង រាជ​បក្សីចាំក្រុង​ បម្រុងរាស្ដ្រ។​ ​រាជធានី​ខ្មែរ​ស្ថិត​នៅ​មហានគរ​ដដែល។​ ព្រះបាទ ​សម្ដេច​​គម្ដែងអញប្រដែង ​ ​រាជបក្សីចាំក្រុង​ ​បម្រុងរាស្ដ្រ​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១៩​ ​បាន​ចូល​ទិវង្គត​ ​នៅ​ឆ្នាំកុរ​ ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម ​៧១ ​វស្សា។​ ​ព្រះ​អង្គ​សោយរាជសម្បត្ដិ​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ ៤៤ ​ឆ្នាំ។​
បក្សីចាំក្រុង: តំបន់សៀមរាប

តំបន់សៀមរាប
​ទៅ​ដល់​ទួល​មួយ​ ​មាន​ដើម​រលួស​ដុះ​ជា​ច្រើន​ ​យល់​ឃើញ​ថា​ ​ជា​កន្លែង​ល្អ​សមរម្យ​តា​គហេ​ ​និង​បក្សីចាំក្រុង​ក៏​នាំ​គ្នា​ឈប់​សម្រាក​និទ្រា។​ ​ទីកន្លែង​ដើម​រលួស​នេះ​ ​ថ្ងៃក្រោយ​ក្លាយជា​ខេត្ដ​រលួស​ ​ហើយ​មាន​វត្ដ​មួយ​ឈ្មោះ​វត្ដ​រលួស ​(ក្នុង​ស្រុក​និគម​ ​ខេត្តសៀមរាប) ជាប់​រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ។​

ព្រឹក​ព្រហាម​ ​តា​គហេ​នាំ​បក្សីចាំក្រុង​ធ្វើ​ដំណើរ​រត់​ភៀសខ្លួន​ទៅ​មុខ​ទៀត។​ ​ទៅ​ដល់​ព្រែក​មួយ​ ​គាត់​បាន​ជួប​អ្នក​កំលោះ​ម្នាក់​ឈ្មោះ​ជីក្រែង​ ​ដែល​កំពុង​តែ​អុំទូក​ស្ទូចត្រី​ ​ជីក្រែង​បាន​យកអាសា​ ​ជួយ​ចម្លង​ទូក​យក​ទៅ​ដាក់​ត្រើយម្ខាង​ ​ព្រែក​នោះ​ជាប់​ឈ្មោះ​ថា​ «ព្រែក​ជីក្រែង» រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​ ​ដើម្បី​រំលឹក​ប្រវត្ដិ​បក្សីចាំក្រុង​ និង​គុណ​បំណាច់​របស់​ជីក្រែង។​
បក្សីចាំក្រុង: តំបន់កំពង់ធំ

តំបន់កំពង់ធំ
តា​គហេ​ និង​បក្សីចាំក្រុង​ ​ខំ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​មុខ​ទៀត​ ​កាត់​វាល​ចូល​ព្រៃ​ ​កាត់​ព្រៃ​ចូល​វាល​រហូត​ដល់​ភ្នំ​មួយ។​ ​នៅ​ទី​នេះ​គាត់​បាន​ជួប​តា​ម្នាក់​ឈ្មោះ​តា​ម៉ឹង​ ​គាត់​រៀបរាប់​រឿងរ៉ាវ​ទាំងអស់​ប្រាប់​តា​ម៉ឹង​ ​ពី​ដើម​ដល់​ចប់។​ ​គាត់​បាន​ពោល​បន្ថែម​ថា​ ​«ឥឡូវ​នេះ​ ​តា​ក៏​រឹងរឹត​តែ​អាសន្ន​មានទុក្ខ​ពិបាក​យ៉ាង​ធ្ងន់​ ​ពីព្រោះ​គាត់​អស់​ស្បៀងអាហារ»។ តា​ម៉ឹង​ស្ដាប់​ឮ​សូរ​ដូច្នេះ​ ​កើត​មានចិត្ដ​អាណិតអាសូរ​ស្រឡាញ់​រាប់អាន​ ​ហើយ​ជួយ​លាក់​បំពួន​ផ្គត់ផ្គង់​តា​គហេ​ ​និង​បក្សីចាំក្រុង។​ ​រួច​ហើយ​ ​គាត់​ចេញ​ទៅ​ប្រមែប្រមូល​ ​វេច​ខ្ចប់​បាយ​ទឹក​អង្ករ​ត្រី​សាច់​ ​ទុក​ឲ្យ​តា​គហេ​ធ្វើ​ជា​ស្បៀង​ ​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​មុខ។​ ​កន្លែង​ព្រៃ​ភ្នំ​នោះ​ ​តាំង​តែ​ពី​សម័យ​បក្សីចាំក្រុង​ ​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​បាន​ទទួល​ឈ្មោះ​ថា​ ​ភ្នំ​អាសន្ន​ទុក្ខ​ ​ដែល​ឥឡូវ​ក្លាយទៅជា​ ​ភ្នំ​សន្ទុក (នៅ​ក្នុង​ខេត្តកំពង់ធំ)។ ​ឆ្លង​ផុត​ពី​ព្រៃ​ភ្នំ​ចូល​មក​ដល់​វាល​ ​តា​ ​និង​ចៅ​នាំ​គ្នា​ឈប់​សម្រាក។​ ​សត្វ​ល្មាំង​មួយ​ហ្វូង​បាន​ចេញ​មក​យាម​កា​ពារ​បក្សីចាំក្រុង​ ​កន្លែង​នោះ​ក៏​ជាប់​ឈ្មោះ​ថា​ ​គោកល្មាំង ឬ​គោកព្រះកង​ ​តរៀង​មក។​ ​អ្នកខ្លះ​ហៅ​ថា​ គោកព្រះកង​ ​ពីព្រោះ​នៅ​ក្បែរ​បឹង​ជិត​នោះ​ ​ពេល​បក្សីចាំក្រុង​ ​ព្រះ​អង្គ​ច្រត់​ដៃ​អោនក្បាល​សោយ​ទឹក​ ​ស្នាម​កងចក្រ​បាន​ដិត​ដៅ​ក្រឡៅ​ជាប់​លើ​ដី​ភក់។​

ចេញ ​ផុត​ពី​ស្រុក​អាសន្នទុក្ខ​ទៅ​ដល់​វាល​ផ្សេង​មួយទៀត​ ​បក្សីចាំក្រុង​បាន​ជួបនឹង​សេះ​ពណ៌​ខៀវ​មួយ​មានកម្ពស់​ប្រមាណ​ជា​បី​ហត្ថ។​ ​សេះ​ពណ៌​ខៀវ​ដើរ​ចេញ​មក​លុតជង្គង់​សំពះ​បក្សីចាំក្រុង​បី​ដង។​ ​បក្សីចាំក្រុង​ក៏​បាន​សេះ​នោះ​មក​ធ្វើ​ជា​ជំនិះ​ ​ឯ​តា​គហេ​វិញ​គាត់​ដើរ​ពីមុខ​នាំ​ផ្លូវ។​ ​កន្លែង​ដែល​បក្សីចាំក្រុង​ជួប​សេះ​ ​បាន​មានឈ្មោះ​ជាប់​មក​ថា​ ​គោកសេះ។
បក្សីចាំក្រុង: បុត្រ

បុត្រ
ពង្សាវតារសម្ដេច​វាំង​ជួន​បាន​សរសេរ​ថា​ ​ព្រះ​ម្នាង​ស្វាយ​ ​មហេសី​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​ក្នុង​ឆ្នាំវក​ ​ប្រសូត​បាន​បុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម​ ​អឡស្សរាជ។​
ក្រោយ ​ដែល​ព្រះបាទ​បក្សីចាំក្រុង​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១៩​ ​ចូល​ទិវង្គត​ ​ព្រះរាជបុត្រ​ព្រះ​អឡស្សរាជ​ ​បាន​ឡើង​សោយរាជសម្បត្ដិ​ប្រទេស​កម្ពុជា​បន្ដ​ពី​ព្រះ​អង្គ។

ក្នុង​បញ្ហា​កូនចៅ​របស់​ព្រះបាទ​បក្សីចាំក្រុង​ ​គណៈកម្មកា​រៀបចំ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​ ​ដឹកនាំ​ដោយ​សម្ដេច​សង្ឃនាយក​ទៀង​ ​ដែល​ក្នុង​នោះ​មាន​សម្ដេច​សង្ឃនាយក​ប៉ាន់​ដែរ​ ​បាន​តាក់តែង​សរសេរ​ថា​ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម​បទុមវរវង្ស។​ ​ស្ដេច​អង្គ​នេះ​ដែល​បាន​យាង​ទៅ​កំសាន្ដ​នៅ​ទួល​បាសាន្ត​ ​បាន​ជួប​ស្រឡាញ់​ ​និង​រៀប​ការ​ជាមួយ​នឹង​នាងនាគ។​ ព្រះ​នាង​ប្រសូត​បាន​ពង​ ​ដែល​ជា​ពញា​រោង​ ​និង​បុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ទៀត​ ​ដែល​មាន​ភ្នែក​ទិព្វ​ ​គឺ​ព្រះបាទ​បទុមសុរិយវង្ស។​

ចំពោះ ​ព្រះ​អគ្គមហេសី​របស់​ព្រះបាទ​បក្សីចាំក្រុង​វិញ​ ​បើ​តាម​ពង្សាវតារ​វត្ដ​កោកកាក​ ​គ្មាន​នរណា​ក្រៅ​អំពី​នារី​ក្រមុំ​ស្រុកស្រែ​សែន​ស្រស់​ល្អ​បវរ​ ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បានឃើញ​ ​និង​ជួប​ជា​គ្រា​ដំបូង​នៅ​ប្រទះ​នាង​ ​ឬ​ប្រទះឡា​ង​នោះ​ឡើយ។​ ​ព្រះ​នាម​ព្រះ​អគ្គមហេសី​នេះ​ ​គេ​មិន​បាន​ស្គាល់​ទេ។​ ​ព្រះ​នាង​បាន​ប្រទាន​ព្រះរាជបុត្រ​បី​ព្រះ​អង្គ​ដល់​ព្រះ​ស្វាមី​គឺ​ ​ព្រះវត្តរាជ​ ​ព្រះអឡស្សរាជ​ ​និងព្រះសែណ្ណ័ករាជ។​
បង់ក្លាដែស

ប្រទេសបង់ក្លាដែស (ភាសាបេន្កាលី៖ বাংলাদেশ) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតបង់ក្លាដែស គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង។ បង់ក្លាដែសគឺជាប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតទីប្រាំបី ដោយមានប្រជាជនសរុបជិត ១៧០ លាននាក់ និងមានផ្ទៃក្រឡាសរុប ១៤៨,៤៦០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ប្រទេសបង់ក្លាដែសមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេសឥណ្ឌានៅភាគខាងលិច ជើង និងកើត រីឯប៉ែកអាគ្នេយ៍គឺជាប់នឹងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ហើយភាគខាងត្បូងជាប់នឹងឈូងសមុទ្របេងហ្កាល់។ ទឹកដីប្រទេសនេះផងដែរត្រូវបានបំបែកពីប្រទេសនេប៉ាល់ និងភូតានដោយច្រកស៊ីរីគូលី និងពីប្រទេសចិនក្នុងចម្ងាយតែ ១០០ គីឡូម៉ែត្រដោយរដ្ឋស៊ីគីមនៃប្រទេសឥណ្ឌានៅភាគខាងជើងតែប៉ុណ្ណោះ។ ដាក្កាគឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំជាងគេ ហើយក៏ត្រូវជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និងវប្បធម៌របស់ប្រទេសនេះផងដែរ។ ឈីតាគង់ដែលជាកំពង់ផែសមុទ្រធំបំផុតរបស់ប្រទេសនេះគឺត្រូវជាជាទីក្រុងធំជាងគេបន្ទាប់ទីពីរ។

ព្រំប្រទល់នៃតំបន់ដែលសព្វថ្ងៃនេះបង្កើតឡើងដោយប្រទេសបង់ក្លាដែសបានមកពី ការបែងចែកប្រទេសឥណ្ឌានៅឆ្នាំ ១៩៤៧ នៅពេលដែលប្រទេសនេះក្លាយជា ផ្នែកខាងកើត នៃ អាណាចក្រប៉ាគីស្ថាន ដែលនៅឆ្នាំ ១៩៥៦ បានក្លាយជា សាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាមប៉ាគីស្ថាន ។ ទំនាក់ទំនងរវាងផ្នែកទាំងពីរនៃប្រទេសប៉ាគីស្ថានដោយផ្អែកលើ សាសនាភាគច្រើន របស់ពួកគេ គឺ អ៊ីស្លាម បានបង្ហាញពីភាពផុយស្រួយនៅចំពោះមុខ ចម្ងាយ ១៦០០  គីឡូម៉ែត្រ ដែលបំបែកពួកគេ។ ប្រធានបទចំពោះការរើសអើង ខាងនយោបាយនិង ភាសា - អ៊ូឌូត្រូវបានប្រកាសជាភាសាផ្លូវការរបស់ប៉ាគីស្ថានក៏ដូចជាការធ្វេសប្រហែសផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងដៃរបស់ប៉ាគីស្ថានខាងលិចជនជាតិបង់ក្លាដែសនៅប៉ាគីស្ថានខាងកើតបានប្រកាសឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៧១ គាំទ្រដោយឥណ្ឌានិង សហភាពសូវៀត ។ ការ ប៉ះទង្គិចនៃអំពើហិង្សាកម្រ ជាលទ្ធផល, ការចាកចេញពីស្លាប់, ដប់លានជនភៀសខ្លួនជិតបីលាននាក់និង 200.000 នាក់ចាប់រំលោភបានបញ្ជាក់ថា  ។ ទោះបីជាមានការរំដោះខ្លួនក៏ដោយក៏ប្រទេសបង់ក្លាដែសបានឃើញការអភិវឌ្ន៍របស់ខ្លួនត្រូវបានសម្គាល់ដោយភាពចលាចលផ្នែកនយោបាយដោយមានប្រមុខរដ្ឋាភិបាលចំនួន ១៤ នាក់និងមាន រដ្ឋប្រហារ យ៉ាងតិច ៤ ដង ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមក។

ដោយមានប្រជាជនជាង ១.២៥១ នាក់ / គីឡូម៉ែត្រ ២ នៅឆ្នាំ ២០១៦  បង់ក្លាដែសគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសនៅលើពិភពលោកដែលមានប្រជាជនក្រាស់បំផុត។ ភូមិសាស្ត្រភាគច្រើននៃប្រទេសបង់ក្លាដែសត្រូវបានកាន់កាប់ដោយ ដីសណ្តទន្លេគង្គា ដែលមានផ្ទៃដីសរុប ១០៥.០០០  គីឡូម៉ែត្រ ២ ។ វាជាវាលទំនាបដែលមានជីជាតិប៉ុន្តែងាយនឹងមាន ព្យុះស៊ីក្លូនត្រូពិច និង ទឹកជំនន់នៅ រដូវមូសុង ។

រដ្ឋាភិបាលគឺជា ប្រជាធិបតេយ្យសភា ។ លោកធ្លាប់ជាសមាជិកដែលបាន កុម្ម៉ង់វែល តាំងពី ឆ្នាំ 1972  , ASACR , BIMSTEC , OCI និង D-8 ។