navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រាសាទនាងខ្មៅ: វិចារណកថា ដោយ [[កែវ ឈុន]]

វិចារណកថា ដោយ កែវ ឈុន 

រឿងប្រាសាទនាងខ្មៅ អ្នកនិពន្ធចង់បង្ហាញប្រាប់អំពី «សេចក្ដីស្នេហា» របស់សត្វលោករមែងតែងតែពុះពោរដុតកញ្ជ្រោលរោលរាល ធ្វើអោយវង្វេងភាន់ភាំងស្មារតី លែង​ដឹង​ខុស​ លែងដឹងត្រូវបាន។ អ្នកនិពន្ធបានរៀបចំឆាករឿងដាក់តួអង្គនាងខ្មៅ ដ៏មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អល្អះក្រៃលែង ហើយមានវណ្ណៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ជាបុត្រីព្រះរាជាផែដី
ទៀតផង អោយទៅស្រលាញ់គ្នា ជាមួយបុរសកូនអ្នកស្រុកក្រីក្រតោកយ៉ាកម្នាក់ទៅវិញ។ ដោយកំលាំងនៃសេចក្ដីស្នេហាដ៏ខ្លាំងអស្ចារ្យនោះ នាងខ្មៅរហូតហ៊ាន ប្រព្រឹត្ដ​កន្លង​ប្រពៃណី​ជាមួយបុរសក្រីក្រនេះ ហើយដែលព្រះបិតានាង សំរេចដាក់ទោសប្រហារជីវិតបង់ ដោយគ្រាន់តែមាន «សេចក្ដីស្រលាញ់» ប៉ុណ្ណោះ ។

ពិតមែនហើយថា វាជាប្រពៃណី ទំនៀមទំលាប់របស់មនុស្សជាតិ គ្រប់ជាតិសាសន៍ ទាមទារអោយមានក្រិតក្រមច្បាប់ល្អអាក្រក់ក្នុងសង្គម ដែល​ត្រង់​នេះ​វា​ធ្វើ​អោយ​យើង​មាន​ការ​ងឿងឆ្ងល់ណាស់ ម្ដេចក៏មានសេចក្ដីស្នេហាមិនបាន?..! (ស្រលាញ់មិនបាន) ម្ដេចក៏សេចក្ដីស្នេហា ត្រូវមានឋានៈ វណ្ណៈ ខ្ពស់ទាបផង?..! បើ​សេចក្ដី​ស្នេហា​នេះ​ជា​ច្បាប់​ធម្មជាតិ រវាងបុរស និងស្រ្ដីគ្រប់ៗគ្នាសោះនោះ។

ដោយមានការសុំអង្វរករពីព្រះមាតា នាងខ្មៅត្រូវបានលើកសំរាលទោសដោយគ្រាន់តែដាក់បំបរបង់ចេញពីព្រះរាជតំនាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងសាច់រឿងបន្ដមក យើងឃើញអ្នកនិពន្ធបានរៀបចំឈុតឆាកស្នេហាប្រឆាំង នឹងទំនៀមទំលាប់ប្រពៃនីមួយឆាកទៀតរបស់នាងខ្មៅ ដោយរៀបចំដាក់បញ្ចូល អោយតួនាងខ្មៅទៅស្រលាញ់ប្រតិព័ទ្ធទៅលើព្រះសង្ឃដ៏មានប្រជាប្រិយភាពប្រព្រិត្ដធម៌វិន័យមួយអង្គ ទោះជាបួសជាលោកសង្ឃ រៀនចេះធម៌ ចេះវិន័យ ដឹងខុស ដឹងត្រូវ យល់គុណ យល់ទោស អំពីរឿងកាមតណ្ហានេះហើយយ៉ាងណាក្ដី លោកសង្ឃអង្គនេះនៅតែឆ្កួតវង្វេង នៅតែឈ្លក់ នៅតែហាមចិត្ដរបស់ខ្លួនមិនបានក្នុង «រឿងស្នេហា» នេះ។
ប្រាសាទនាងខ្មៅ: ឯកសារយោង​

ឯកសារយោង​ 

 មណ្ឌលវប្បធម៌ខ្មែរនៅស្វីស 

នាងខ្មៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តតាកែវ
Category:ទេសចរណ៍
ប្រាសាទនាងខ្មៅ (ខេត្តតាកែវ): លក្ខណៈទូទៅ

លក្ខណៈទូទៅ 
ប្រាសាទនាងខ្មៅ មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណវត្តប្រាសាទនាងខ្មៅ ក្នុងឃុំរវៀង ស្រុកសំរោង ខេត្តតាកែវ ដែលមានចម្ងាយ ៥០ គីឡូម៉ែត្រពីធានីភ្នំពេញ ដោយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាតិលេខ ២ ទៅខេត្តតាកែវ។ ប្រាសាទនេះ គឺជាបូជនីយដ្ឋានដ៏ស័ក្តសិទ្ធមួយ ដែលត្រូវបានប្រជាជន អ្នកស្រុកគោរពបូជារហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ ប្រាសាទនាងខ្មៅត្រូវសាង សង់អំពីថ្មភក់ និង ឥដ្ឋ តាមរចនាបទកោះកែ ជាស្នាព្រះហស្តរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៤ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១០ នៃគ្រិស្តសករាជ ( ៩២១ ដល់ ៩៤១ )  ឧទ្ទិសដល់ព្រហ្មញសាសនា ។ ប្រាសាទនេះមានប្រាង្គចំនួនបីសង់ទន្ទឹមគ្នា  ។
ប្រាសាទនាងខ្មៅក៏ដូចជាប្រាសាទមួយចំនួនតូចឯទៀតដែរ ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយឥដ្ឋនាស.វទី១០ ។ ប៉ុន្ដែទំនងជាមានមនុស្សមិនច្រើនទេដែលដឹងថា តើខាងក្នុងប្រាសាទមានអ្វីដែលអស្ចារ្យ? ។ បើតាមការស្រាវជ្រាវពីប្រាសាទខ្មែរដោយសាលាបារំាងចុងបូព៌ានាខែកញ្ញា ឆ្នំា១៩៤០បានឲ្យដឹងថា នៅជញ្ជាំងខាងក្នុងនៃប្រាសាទនេះមានលំអដោយគំនូរពណ៌ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងទេវកថាវិទ្យានៃលទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា ។ ជាពិសេសប្រាសាទខាងត្បូង ដែលមានបន្សល់គំនូរ រូបភាពត្រឹម៣ផ្ទាំងតែប៉ុណ្ណោះ ។ ជាអកុសល ដោយមិនបានទទួលនូវការអភិរក្សសមស្របទាន់ពេលវេលា សព្វថ្ងៃមរតកវប្បធម៌ទាំងនោះក៏ត្រូវរលុបបាត់បង់អស់ជាបន្ដទៅទៀត ។ តាមរយៈរូបភាពទាំងនោះ យើងឃើញថា ប្រាសាទនាងខ្មៅត្រូវបានសាងសង់ឡើង ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រហ្មសាសនា វិស្ណុ និកាយ។ ម្លោះហើយ គំនូរទាំងនោះសុទ្ធសឹងតែពាក់ព័ន្ធទៅនឹងប្រវត្តិរបស់ព្រះវិស្ណុទាំងអស់។ សព្វថ្ងៃនេះ មានតែប្រាសាទ២ទេ ដែលនៅសេសសល់ក្នុងចំណោមប្រាសាទទាំងអស់ដែលមានចំនួនប្រាំ ហើយសង់នៅលើខឿនតែមួយ ដែលមានឈឈ្មោះថា បញ្ចារាទ្រៈ។ ប្រាសាទនេះសាងសង់អំពីឥដ្ឋក្នុងសតវត្សរ៍ទី១០ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ក្នុងរចនាបថកោះកែរ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រហ្មញសាសនា។ ប្រជាជនហៅប្រាសាទនេះថា ប្រាសាទនាងខ្មៅគឺហៅតាមអ្វីដែលពួកគាត់បានរកឃើញជាក់ស្តែងពិតៗពីព្រោះនៅទីនោះកាលពីមុនមានតម្កល់បដិមាភេទស្រីមួយរូបគ្មានព្រះកេស នៅក្នុងតួប៉មខាងជើងហើយត្រូវបានគេយកទុកឯសារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញ។ តួប៉មខាងស្តាំ(ឈរពីមុខ)ដែលយើងសព្វថ្ងៃគឺជាតួប៉មខាងជើង ចំណែកតួប៉មខាងត្បូងខ្ពស់ជាង គឺជាប៉មកណ្តាល។ ឯតួប៉មបន្ទាប់បន្សំផ្សេងៗទៀតត្រូវខូចខាតទាំងអស់គ្មានសល់រូបរាងឡើយ។ ប្រាសាទនេះរាងចតុកោណស្មើជ្រុង ដែលលម្អដោយផ្តែរធ្វើអំពីថ្មភក់រំលេចដោយក្បាច់រូបកាលាដៃកាន់អង្កត់ធ្នូខ្ចាក់កម្រងផ្កា ដែលមានរូបទេពនៅខាងក្រោមកាលា កាលាជាទេពតំណាងឱ្យពេលវេលានិងជាសត្វសម្រាប់ការពារប្រាសាទដែលកសាងឧទ្ទិសដល់អាទិទេព និងមានសត្វមករខ្ជាក់នាគសៀវភៅ មគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរ របស់លោក ស្រី សារឿន ឆ្នាំ២០០៤ ទំព័រទី១៨៨។។
thumb|សិលាចារឹកនៅប្រាសាទនាងខ្មៅ
ប្រាសាទនាងខ្មៅ (ខេត្តតាកែវ): ឈ្មោះប្រាសាទ

ឈ្មោះប្រាសាទ 
ឈ្មោះប្រាសាទនាងខ្មៅនេះ យោងទៅតាមការហៅរបស់អ្នកស្រុកនៅក្នុងតំបន់នេះ ដោយសារនៅក្នុងតួប៉មប្រាសាទមានតម្កល់រូបបដិមាពីរអង្គដែលមានសម្បូរខ្មៅរលោង រូបបដិមាទាំងពីរនេះបច្ចុប្បន្នតម្កល់ទុកក្នុងសារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញ។ បដិមាមួយមានខ្លួនជាមនុស្សចំណែកឯក្បាលជារូបសេះ និងបដិមាមួយទៀតមានដងខ្លួនជាភេទស្រី តែត្រូវបាត់ព្រះកេសទៅហើយនាយកដ្ឋានភាពយន្ត នៃក្រសួងវិចិត្រ សិល្បៈ។ ម្យ៉ាងទៀតយោងតាមរឿងព្រេង ដែលទាក់ទងនឹងប្រាសាទភ្នំជីសូរ្យ។
ប្រាសាទនាងខ្មៅ (ខេត្តតាកែវ): សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
យើងដឹងពីប្រវត្តិព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ តិចតួចណាស់ ពោលគឺបង្កប់នូវភាពអាថ៌កំបាំងសម្រាប់អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវបច្ចុប្បន្ន ថាតើទ្រង់ជានរណា? តាមសិលាចារឹកប្រាសាទនាងខ្មៅលេខ K-៣៥ ចុះកាលបរិច្ឆេទប្រហែលសតវត្សរ៍ទី១០ ក្នុងខេត្តតាកែវនេះបានកត់ត្រាថា ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ឡើងសោយរាជ្យពេញលេញដោយអំណាចនៅឆ្នាំ៨៥០សករាជ ត្រូវនិងឆ្នាំ៩២៨គ្រិស្តសករាជ។ កាលបរិច្ឆេទជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីទីបញ្ចប់រាជ្យរបស់ព្រះបាទ ឦសានវរ្ម័នទី២ (៩២១-៩២៨នៃគ.ស) ហើយប្រហែលជាឆ្នាំ៩២៨នៃគ្រិស្តសករាជគឺជាឆ្នាំចូលទីវង្គតរបស់ទ្រង់George Coedés, 1968. The Indianized States of Southeast Asia,p.114។ យើងយល់ថាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤គឺជាព្រះអង្គម្ចាស់ស្រី ជ័យសិង្ហវម្ម៌ ដែលបាននិយាយនៅក្នុងសិលាចារឹកវត្តចាក្រិត ឬវត្តវិហារគុក K-៦១ (II) ហើយទ្រង់ជារាជានុសិទ្ធ(រដ្ឋមន្ត្រីថ្នាក់ទី១)មួយអង្គកាលពីទ្រង់នៅជាយុវវ័យ ពេលនោះមានអំណាចតិចតួចនៅឡើយនាបណ្តាឆ្នាំចុងក្រោយនៃរជ្ជកាលព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១។ ប៉ុន្តែរឿងនេះយើងមិនទាន់ហ៊ានអំអាងឱ្យពិតប្រាកដឡើងពីពីព្រោះខ្វះព័ត៌មាននិស្សិត ប្រាក់ សុវណ្ណរ៉ា ឆ្នាំ២០០៦ ដែនដីព្រះមហាក្សត្រជ័យវរ្ម័នទី៤។ សិលាចារឹកប្រាសាទនាខ្មៅត្រូវចារនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ដែលនិយាយពីការធ្វើគ្រឿងតម្វាយដល់ព្រះឥសូររវាង៩២៨ទៅ៩២៩នៃគ.ស ដែលសិលាចារឹកនេះមានភាពល្អប្រសើរខ្លាំង បានបង្ហាញពីព័ត៌មានរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ដែលមានវត្តមាននៅភូមិភាគខាងត្បូង។
ប្រាសាទនាងខ្មៅ (ខេត្តព្រះវិហារ): ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
ប្រាសាទនាងខ្មៅគឺជាប្រាសាទក្នុងចំណោមក្រុមប្រាសាទកោះកែរ ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិស្រយ៉ង់ ឃុំស្រយ៉ង់ ស្រុកគូលែន ខេត្តព្រះវិហារ។ សូមបញ្ចាក់ផងថាឈ្មោះប្រាសាទនាងខ្មៅនេះក៏មាននៅខេត្តតាកែវផងដែរ ដែលមានទីតាំងក្នុងវត្តប្រាសាទនាងខ្មៅនៃខេត្តតាកែវផងដែរ។ ប្រាសាទនេះកសាងដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១០នៃរាជកាលរបស់ព្រះអង្គ។ ប្រាសាទនាងខ្មៅកសាងដើម្បីឧទ្ទិសដល់សាសនាព្រាហ្មណ៍ ក្នុងរចនាបថកោះកែរ។ ឈ្មោះប្រាសាទនាងខ្មៅ ផ្អែកលើសាច់រឿងព្រេងដូចគ្នានិងប្រាសាទនាងខ្មៅនៅខេត្តតាកែវផងដែរ។
ប្រាសាទនាងខ្មៅ (ខេត្តព្រះវិហារ): ស្ថាបយ្យកម្មប្រាសាទ

ស្ថាបយ្យកម្មប្រាសាទ 
រូបភាពតូច
ប្រាសាទនាងខ្មៅមានតួប៉មមួយគត់ ធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀម បែរមុខនិងច្រកចូលតែមួយពីទិសខាងលិចដោយស៊ុមទ្វារធ្វើអំពីថ្មភក់ និងលំអដោយទ្វារបញ្ឆោតតាមជ្រុងបីទៀត។ តួប៉មនេះសង់នៅលើខឿនមួយដែលពាសដោយថ្មភក់ មានដំបូលរៀបជាថ្នាក់បញ្ឆោតលំអដោយប៉មបង្រួមធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀមក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ សាលាបារាំងចុងបូពា៌ប្រទេស (EFEO) ឆ្នាំ២០០៨។។
ក្នុងតួប៉មប្រាសាទ បន្សល់ទម្រស្នានទ្រនីទទឹង១៦០ម៉ែត្រ និងកម្ពស់ ១៣០សង់ទីម៉ែត្រទ្រលិង្គធ្វើអំពីថ្មភក់តែមួយដុំបានបែកបាក់សល់តែគល់ ចំណែកបង្ហូរទឹកមន្ត សោមសូត្រ ទៅរកទិសខាងជើង។
នៅលើផ្តែរមានឆ្លាស់រូបទេវបង្កើតលោកព្រះពហ្មមានមុខបួន មានដៃបួន ដោយដៃខាងឆ្វេងខាងលើកាន់គម្ពីរវេទ ដៃខាងឆ្វេងខាងក្រោមកាន់ផ្គាំ(ខ្សែរអជ្យ) ដៃស្តាំខាងលើកាន់ស្លាបព្រា ដៃស្តាំខាងក្រោមកាន់ថូទឹកអម្រិត ព្រះកាយសម្បុរផ្កាឈូក យានជំនិះជាសត្វហង្ស ចម្លាក់មានកាយវិការឈរស្ងៀម ឬអង្គុយលើផ្កាឈូក ដែលដុះចេញពីផ្ចិតព្រះវិស្ណុ ព្រះនាងសរស្វតីជាព្រះជាយាមានបុត្រីពីព្រះអង្គគឺទក្សភឬគុ និងសំធ្យាឬាន្ធិយាក្រសួងទេសចរណ៍ឆ្នាំ២០០៧ សៀវភៅ មគ្គុទេ្ទសក៍ទេសចរណ៍ ទំព័រទី១៤២-២៦៥។។
ប្រាសាទនាងខ្មៅជាសំណង់មួយដ៏ពិសេសក្នុងក្រុមប្រាសាទកោះកែរ ហើយមានកំផែងថ្មបាយក្រៀមមួួយជាន់ រាងចតុកោណកែងមានកម្ពស់២ម៉ែត្រ មានទំហំ៤៧ម៉ែត្រគុណ៤៤ម៉ែត្រ មានគោបុរៈ(ក្លោងទ្វារ)ចូលពីទិសខាងលិច។ សព្វថែ្ងកំផែងខាងមុខមួយភាគធំត្រូវរលុះថ្មអស់និស្សិត ប្រាក់ សុវណ្ណរ៉ា ឆ្នាំ២០០៦ ដែនដីព្រះមហាក្សត្រជ័យវរ្ម័នទី៤(៨២១-៩៤៤) ទំព័រទី១២៣។។
គេប្រទះឃើញថ្មបាយក្រៀមស្ថិតនៅខាងលិចស្រះទឹកមួយស្ថិតនៅខាងត្បូងប្រមាណ១០០ម៉ែត្រពីប្រាសាទ។ នៅខាងមុខប្រាសាទឃើងមានសំណល់ក្បឿងបែកបាក់ ដែលបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងសម័យនោះ។
ប្រាសាទនាងរង

​
ប្រាសាទនាងរង ជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរនៅសម័យមហានគរ ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ ស្រុកនាងរង ខេត្តនគររាជ។
ប្រាសាទនាង១២: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
ប្រាសាទនាង១២ ឬប្រាសាទសួគ៌ព្រ័តមានទីតាំងចំពីមុខព្រះពន្លាជល់ដំរីមានប្រាសាទតូចៗសាងអំពីថ្មបាយក្រៀមចំនួន១២។ នៅពីក្រោយប្រាង្គទាំងនោះមានស្រះទឹកធំចំនួនពីរ និងសំណង់អាគារចំនួនពីរទៀតដែលគេហៅថាប្រាសាទឃ្លាំងខាងជើង និងខាងត្បូង ដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់ស្តុងទុកវត្ថុមានតម្លៃពីសម័យមុន។ យោងតាមរបាយការណ៍លោកជីវ តាក្វាន់បញ្ជាក់ថា បើមានគ្រួសារពីរមានក្តីក្តាំនឹងគ្នា ហើយរកកាត់សេចក្តីថានរណាត្រង់វៀចមិនកើត គេធ្វើដូច្នេះ នៅពីមុខវាំងមានប្រាសាទតូចៗចំនួន១២ខ្នង ហើយគេបញ្ជាកូនក្តីឱ្យចូលទៅអង្គុយក្នុងប្រាសាទនេះមួយម្នាក់។ គេអង្គុយតាំងពីរ បី ឬបួនថ្ងៃទៅ បើនរណាជាអ្នកធ្វើខុសនឹងច្បាប់ ពិតជាមានភស្តុតាងលេចឡើងមិនខាន គឺបើមិនចេញកមរមាសទេ ក៏ក្អកក្តៅផ្តាសាយដែរ។ ឯអ្នកទៀងត្រង់ឥតមានផលរមាស់អ្វីឡើយ។គួររំលឹកថាប្រាសាទនេះត្រូវបានឧទ្ទិសថ្វាយព្រះពុទ្ធមហាយាន។
ប្រាសាទនូនកូ

ប្រាសាទនូនកូមានទីតាំង ១៦០ម៉ែត្រពីប្រាសាទមឿងខែក។ ប្រាសាទនេះជាប្រាសាទបុរាណខ្មែរ ដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសថៃសព្វថ្ងៃ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី៧។ វាត្រូវបានកសាងឡើងដោយឥដ្ឋ និងថ្មភក់។ រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទមានកំពែកព័ន្ធជុំវិញខឿនជាថ្មភក់ និងជញ្ជាំងធ្វើអំពីឥដ្ឋ។ ប្រាសាទនេះមានបណ្ណាល័យចំនួនពីរនៅផ្នែកខាងកើត។ ប្លង់ប្រាសាទមានរាងបួនជ្រុងទ្រវែង ដែលមានបណ្តោយប្រវែង ៣២ម៉ែត្រ និងទទឹងប្រវែង២៤ម៉ែត្រ និងមានក្លោងទ្វារនៅផ្នែកខាងកើត និងផ្នែកខាងលិចhttps://www.orientalarchitecture.com/sid/1137/thailand/nakhon-ratchasima/prasat-non-ku។
ប្រាសាទនៃដើម Banyan ប្រាំមួយ។

ស្តាំ|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| រូបថត Lai Afong ឆ្នាំ 1863 បង្ហាញវត្តដែលបាក់បែក មុនពេលវាត្រូវបានជួសជុល។
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| វត្ថុបុរាណនៃប្រាសាទ
ប្រាសាទBanyanប្រាំមួយ Banyan Trees ឬ Liurong គឺជា ប្រាសាទពុទ្ធសាសនា នៅ ទីក្រុងក្វាងចូវ ប្រទេសចិន ដែលដើមឡើយត្រូវបានសាងសង់ក្នុងគ.ស. ៥៣៧ . 

ភាពជិតរបស់ប្រាសាទទៅនឹងស្ថានកុងស៊ុលបរទេសនៅ ក្វាងចូវ  បានធ្វើឱ្យវាក្លាយជាគោលដៅធម្មតាសម្រាប់ក្រុមគ្រួសារដែលចូលរួមក្នុង ការស្មុំកូនអន្តរជាតិ  នៃកុមារមកពី ប្រទេសចិន ។ ជា​ធម្មតា គ្រួសារ​ទទួល​ពរ​សម្រាប់​កូន​ដែល​ទើប​នឹង​បង្កើត​នៅ​ប្រាសាទ​នេះ​នៅ​ខាង​មុខ​រូប​សំណាក គង់អ៊ីម ។
ប្រាសាទនៃដើម Banyan ប្រាំមួយ។: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ប្រាសាទ Baozhuangyan ត្រូវបានសាងសង់ដំបូងដោយព្រះសង្ឃ តាន់យុ ក្រោមការបញ្ជាពី អធិរាជ វ៉ុ នៃ លាង ក្នុងគ.ស. ៥៣៧. វា​ត្រូវ​បាន​គេ​សាង​សង់​ឡើង​ដើម្បី​ដាក់​តាំង​ព្រះ​សារីរិកធាតុ​របស់ ​ពុទ្ធសាសនិក ​ខ្មែរ ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​នាំ​យក​មក​កាន់ ​ក្រុងបានយុ ( ទីក្រុង ក្វាងចូវ ទំនើប)។

ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដុត​បំផ្លាញ និង​កសាង​ឡើង​វិញ​ក្នុង ​រាជវង្ស ​សុង​ខាងជើង ។ នៅ​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នោះ ស៊ូ ស៊ី បាន​និពន្ធ​កំណាព្យ​មួយ​បទ "ប្រាំមួយ Banyans " ( Liu Rong ) ជា​កិត្តិយស​សម្រាប់​ការ​ទៅ​ទស្សនា​ប្រាសាទ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមកវាត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជាកិត្តិយសនៃកំណាព្យដ៏ល្បីល្បាញ។

វត្តផ្កា ដែលជារចនាសម្ព័នសំខាន់នៃប្រាសាទនេះ ត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ ១០៩៧ ហើយត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះសម្រាប់ផ្នែកខាងក្រៅដែលមានពណ៌ស្រស់ឆើតឆាយ។ រចនាសម្ព័ន្ធ​ដែល​មាន​ពីមុន​មាន​បាត​រាង​បួន​ជ្រុង ប៉ុន្តែ​វត្ត​ផ្កា​ត្រូវ​បាន​រចនា​ជា​រាង​ប្រាំបី​។ វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ១៣៧៣ បន្ទាប់ពីភ្លើងឆេះមួយទៀតនៅដើម រាជវង្ស មីង និងបានស្ដារឡើងវិញនៅឆ្នាំ 1900 ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុងចាប់ផ្តើមកសាងឡើងដោយព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី១ (៩១០ - ៩៤៤)  ដែលព្រះអង្គគឺជាព្រះរាជបុត្រមួយអង្គក្នុងចំណោមព្រះរាជបុត្រាទាំងពីររបស់ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ និងបញ្ចប់ការកសាងដោយព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ (៩៤៤ - ៩៦៨) ដែលប្រាសាទនេះត្រួវបានស្ថាបនាដើម្បីឧទ្ទឹសថ្វាយព្រះឥសូរក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា។ 
ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង ស្ថិតនៅកណ្តាលព្រៃស្រោងខាងឆេ្វងផ្លូវ និងខាងជើងភ្នំបាខែង ប្រហែល១៥០ម៉ែត្រមានកាំជណ្តើរស្ថាបនា ដោយថ្មបាយកៀ្រម និងឥដ្ឋពក្រហម។ នៅម្តុំប្រាសាទនេះក៏មានប្រាសាទតូចៗមួយចំនួនទៀតកសាងអំពីឥដ្ឋ ដែលខ្លះបាំងបាត់ដោយរុក្ខជាតិ។ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុងមានរាងជាសាជី មានថ្នាក់ៗ ធ្វើពីឥដ្ឋបែរមុខទៅទិសខាងកើត។ ប្រាសាទនេះមាន៤ ថ្នាក់ កសាងពីថ្មបាយកៀ្រមបន្តុប ប្រាសាទឥដ្ឋខាងលើ មានជណ្តើរគ្រប់ទាំងបួនទិស ទ្វារបញ្ឆោតបីទិសតែក្បាច់រចនាសំរាប់បិទពីក្រៅបាត់បង់អស់ហើយនៅសល់តែក្បាច់ផែ្តរលើខ្លោងទ្វារនៅល្អ មានព្រះឥន្រ្ទ គង់លើដំរីព្ធរាវ័ណ (ដំរីមានក្បាលបី)  ឯចុងទាំងសងខាងមានគណេសនិងមាត់ទ្វារខាងកើតមានសិលាចារិក ។ តាមឯកសារបានបញ្ជាក់ថាកាលពីជំនាន់កសាងប្រាសាទនេះពុំមានសិលាចារិកអ្វីឡើយលុះដល់ ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ ដែលមានមរណនាមថា សិវលោក បាននាំរាជធានីពីកោះកេរមកតាំងនៅអង្គរសាថ្មីវិញនៅគ្រិស្តសករាជ៩៤៨ ទើបព្រះអង្គឲ្យគេចារិកកាព្យសំស្រ្កឹតនៅលើមេទ្វារគួរជាទីចាប់អារម្មណ៍ក្រៃលែងព្រោះមាននិទានអំពីបុព្វការីជនដំបូងបង្អស់នៃជនជាតិខែ្មរក្នុងលំនាំរឿងព្រេងដែលបាននិយាយថាខែ្មរមានតំណពូជពង្ស មកពីឥសីមួយអង្គព្រះនាម "កម្ពុ" ដែលបង្កើតដោយឯកឯង (ស្វាយម្ភូ) ឥសីនោះទៅភពប្រសព្វនឹងទេពកញ្ញាឈ្មោះ "មេរា" ទើបបង្កើតជាកូនចៅតរៀងមក ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុងកសាងនៅលើស្ថានីយបុរេប្រវត្តិមួយនៃយុគសំរឹទិ្ធ។ សិលាចារិកនៅលើទ្វាប្រាសាទបញ្ជាក់អំពីកាលបរិច្ឆេទរបស់ប្រាសាទ និង ពីរូបបដិមាព្រះឥសូរធ្វើអំពីមាស និងកវីទេវកថានៃអារ្យធម៌ខ្មែរ។ នៅចម្ងាយ១៥០ម៉ែត្រពីជណ្តើរបុរាណភ្នំបាខែង នៅខាងឆ្វេងផ្លូវគេប្រទះឃើញប្រាសាទនេះលេចនៅក្នុងកណ្តាលព្រៃមានថ្នាក់កាំជណ្តើរស្ថាបនាដោយថ្មបាយក្រៀមនិងឥដ្ឋពណ៌ក្រហម ដែលជាសម្ភារៈម្យ៉ាងដែលច្រើនប្រើប្រាស់នៅក្នុងសតវត្សរ៌ទី១០។ តួប្រាសាទប្រើឥដ្ឋដោយមិនប្រើប្រាស់កំបោរបាយអរ ដើម្បីភ្ជាប់ឥដ្ឋនោះទេ គេដាក់បន្តុបពីលើផ្ទៃគ្រឹះឱ្យឃើញគែមបន្តិចៗតួប្រាង្គនេះមួយជ្រុងប្រវែង៨ម៉ែត្រសង់ទៅទិសខាងកើត ហើយមានទ្វារបញ្ឆោត៣ដែលមានសសរនិងផ្តែរសង់អំពីថ្មភក់ដែលមានឆ្លាក់ក្បាច់ផ្កាយ៉ាងល្អ។ ជាពិសេសទៅទៀតក្បាច់ដែលនៅខាងលើផ្តែរទិសខាងកើតមានឆ្លាក់រូបគណេស្វរៈមានប្រមោយវែងដូចរូបដែលគេឃើញនៅប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត។ នៅចំកណ្តាលប្រាង្គនៅទិសខាងកើតមានផ្តែរឆ្លាក់ជារូបព្រះឥន្ទ្រគង់លើដំរីក្បាលបីនិងមានរូបមនុស្សតូចៗអមសងខាងផង។ នៅខាងក្រៅមានឆ្លាក់ជាក្បាច់ផ្កាផ្សេងៗព្រមទាំងទេពមានលាបពណ៌ខ្លះផង ដើប្បីកុំឱ្យឆាប់ខូចក្បាច់។ នៅកណ្តាលប្រាង្គមានគេចាក់ដីកម្រាស់មួយម៉ែត្រហើយមានព្រះពុទ្ឋរូបចូលបរិនិព្វាន រូបព្រះពុទ្ឋនេះត្រូវបានគេកសាងនៅសម័យក្រោយទេសៀវភៅ កំណើតអង្គរ ឆ្នាំ១៩៦៩ ដោយម៉ារ បូទំព័រទី៦៨។
ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង: អំពីឈ្មោះប្រាសាទ

អំពីឈ្មោះប្រាសាទ 
ឈ្មោះរបស់ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុងគឺជាប់ទាក់ទងនឹងរឿងព្រេងខ្មែរ ដែលស្តេចនៅក្នុងរឿងនោះមានបក្សីចាំថែរក្សាគ្រប់គ្រង ហើយមិនបានគ្រងរាជ្យបន្ទាប់ពីមានការគេចខ្លួនពីការដេញតាមសំលាប់ពីស្តេចដែលសោយរាជ្យមុន។
ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
តាមសិលាចារឹកនៅប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង បានសរសើរពីព្រះបាទហស៏វរ្ម័នទី១ ពូកែក្នុងការប្រយុទ្ធ ដោយដាវ ពោរពេញដោយជ័យជំនៈ តឹងរុឹងក្នុងការតាំងសមាធិ យកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការយកអាសាអ្នកដទៃ ត្រឹមត្រូវក្នុងវិរភាពសៀវភៅ ប្រវត្តិសាស្រ្តអង្គរ រៀបរៀងដោយ មុ៉ញ សារី ឆ្នាំ២០០១ ទំព័រទី១៩។ សិលាចារឹកនៅតាមជើងសសរខ្លោងទ្វាររៀបរៀបពីរាជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទរេជេន្ទ្រវរ្ម័នព្រមទាំងអធិប្បាយបញ្ជាក់អំពីស្ថានភាពនៃប្រាសាទនៅក្នុឆ្នាំ៩៤៧នៃគ.ស។ មានរូបសំណាក់ព្រះវស្ណុមួយអង្គបិទមាសនៅក្នុងប្រាសាទនេះនៅជំនាន់នោះសៀវភៅ កំណើតអង្គរ ឆ្នាំ១៩៦៩ ដោយម៉ារ បូទំព័រទី៦៨។
ប្រាសាទបន្ទាយក្តី: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទបន្ទាយក្តីមានទីតាំងស្ថិតនៅជាប់នឹងប្រាសាទតាព្រហ្ម ជ្រុងអាគ្នេយ៍ក្នុងភូមិស្រះស្រង់ខាងត្បូង បើធ្វើដំណើរតាមផ្លូវខាងកើតអង្គរវត្ត ត្រូវកាត់តាមប្រាសាទក្រវ៉ាន់។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងនៅពាក់កណ្តាលទី២ នៃសតវត្សរ៍ទី១២ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១៣ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ។ ប្រាសាទនេះមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានឹងប្រាសាទតាព្រហ្ម ប៉ុន្តែមានទំហំតូចជាង និងមិនសូវស្មុគស្មាញ។ មិនមាននរណាដឹងថាប្រាសាទនេះ សាងសង់ឡើងដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះលោកេស្វរៈនៃព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន។ ការស្រាវជ្រាវថ្មីៗនេះធ្វើឡើងដោយសាកលវិទ្យាល័យសូហ្វីយ៉ា បានបញ្ជាក់ថាបន្ទាយក្តី បានសាងសង់ឡើងនៅលើប្រាសាទ ដែលមានអាយុចាស់ជាងសតវត្សរ៍ទី១២ ដោយសារគេឃើញគ្រឹះនៃប្រាសាទមួយទៀត ក្រោមគ្រឹះនៃប្រាសាទបន្ទាយក្តី ដែលគេសន្និដ្ឋានថាវាមានទំនាក់ទំនងទៅនឹងភូមិកុដិ តាំងពីសម័យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២។ ប្រាសាទបន្ទាយក្តីមានខ្លោងទ្វារចំនួន២សម្រាប់ចេញចូលគឺនៅទិសខាងលិចនិងទិសខាងកើត។ 
ឈ្មោះប្រាសាទបន្ទាយក្តីផ្គុំឡើងដោយពាក្យបន្ទាយបូកនិងពាក្យក្តី។ ពាក្យបន្ទាយត្រូវបានសម្គាល់ថាជាក្រុងឬប្រាសាទរីឯពាក្យក្តីក្លាយមកពីពាក្យកុដិ ដែលក្រោយមកត្រូវបានបញ្ចេញសូរនិងសរសេរជាក្តីវិញសៀវភៅ មគ្គុទេ្ទសក៍អាណាចក្រអង្គរ ភាគ២ ឆ្នាំ២០១៥ ដោយលោកហែម សោភ័ន្ត ទំព័រទី១២៤។។ ប្រាសាទបន្ទាយក្តីគឺជាប្រាសាទបែបព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយានមួយក្នុងចំណោមប្រាសាទព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយានជាច្រើនកសាងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ កសាងនៅក្នុងសតវត្សទី១២។ ប៉ុន្តែសម័យកណ្តាលប្រាសាទនេះបានក្លាយជាទីសក្ការៈបូជានៃព្រះពុទ្ធសាសនាហិនយានវិញដែលមានវត្តនិងចេតិយជាដើម។ មានភស្តុតាងជាច្រើន ដែលនាំឱ្យមានសេចក្តីសនិដ្ឋានយ៉ាងដូចច្នេះគឺតាមរយៈការធ្វើកំណាយរកឃើញកោដ្ឋដាក់ធាតុជាច្រើននៅបរិវេណប្រាសាទនេះ។ លើសពីនេះទៅទៀតនៅពេលភ្ញៀវទេសចរជនជាតិអឺរ៉ុបបានមកទស្សនាតំបន់អង្គរនៅសតវត្សទី១៩ក៏បានកត់ត្រាទុកថា មានព្រះពុទ្ធបដិមា និងកុដិរបស់ព្រះសង្ឃនៅក្នុងបរិវេណរបស់ប្រាសាទនេះជាភស្តុតាងផងដែរសាកលវិទ្យាល័យសូហ្វីយ៉ា ឆ្នាំ២០១៣។
ប្រាសាទបន្ទាយក្តី: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
សិលាចារឹកមានចំនួន៥ផ្ទាំងត្រូវបានគេប្រទះឃើញនៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទបន្ទាយក្តី។ សិលាចារឹកចំនួន៣ត្រូវបានគេសិក្សារួចរាល់ហើយ។ នៅក្នុងអត្ថន័យនៃសិលាចារឹកទាំងនោះមាននិយាយអំពីឈ្មោះរបស់អាទិទេព អ្នកបម្រើការខាងសាសនារបស់ព្រះមហាក្សត្រជាដើម។ នៅក្នុងចំណោមសិលាចារឹកទាំងអស់មានសិលាចារឹកតែមួយគត់ដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រាសាទរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ចំណែកឯសិលាចារឹកផ្សេងទៀតគឺត្រូវបានគេយកមកតម្កល់ទុកនៅសារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញសៀវភៅ មគ្គុទេ្ទសក៍អាណាចក្រអង្គរ ភាគ២ ឆ្នាំ២០១៥ ដោយលោកហែម សោភ័ន្ត ទំព័រទី១២៥។។
ប្រាសាទបន្ទាយក្តី: ការជុសជុល និងកំណាយ

ការជុសជុល និងកំណាយ 
ប្រាសាទបន្ទាយក្តីត្រូវបានរៀបចំសម្អាតដំបូងពីឆ្នាំ១៩២០-១៩២២ ដោយលោក ហង់រី ម៉ាហ្សាល់ និងលោកបេតធឺ (Ch.Batteur) លុះក្រោយមកត្រូវបានស្រាវជ្រាវ ដើម្បីធ្វើកំណាយនៅកន្លែងមួយក្បែរហោត្រ័យខាងជើងនៃផ្លូវចូលពីខ្លោងទ្វារទិសខាងកើតដោយគម្រោងរបស់សាកលវិទ្យាល័យសូហ្វីយ៉ា (SOFIA UNIVERSITY) មកពីប្រទេសជប៉ុននៅក្នុងឆ្នាំ២០០១។ កំណាយនេះត្រូវបានគេព្រះទះឃើញព្រះពុទ្ធបដិមាចំនួន២៧៤បំណែក ដែលត្រូវបានកប់ចោលនៅក្នុងរណ្តៅ។ ភាគច្រើននៃបំណែកបដិមាដែលរកឃើញគឺជាប្រភេទព្រះពុទ្ធរូបប្រក់នាគ ព្រះពុទ្ធទ្រង់ឈរ និងព្រះពុទ្ធខ្លះទៀតមានលក្ខណសមាធិប៉ុន្តែរូបបដិមាភាគច្រើនទាំងនោះស្ថិតនៅក្នុងសភាពបាក់បែក និងបាត់ព្រះកេស និងអ្វីដែលចាប់អារម្មណ៍បន្ថែមទៀតនោះគឺថ្មគោលព្រះពុទ្ធសាសនារាងបួនជ្រុងទ្រវែងមួយដ៏ធំមានឆ្លាក់ព្រះពុទ្ធរូបតូចៗចំនួន១០៨អង្គ ដែលត្រូវបានគេកប់នៅពីលើគេ។ បំណែករូបទាំងនេះត្រូវបានប្រមូល និងយកទៅដាក់តាំងនៅសារមន្ទីរព្រះនរោត្តមសីហនុអង្គរ។
ប្រាសាទបន្ទាយក្តី: ស្ថាបត្យកម្ម

ស្ថាបត្យកម្ម 
ប្រាសាទបន្ទាយក្តីមានកំពែងព័ន្ធជុំវិញសាងអំពីថ្មបាយក្រៀមចំនួនបីជាន់ ហើយមានខ្លោងទ្វារសាងអំពីថ្មភក់បែរមុខទៅរកទិសខាងកើតនិងខាងលិច លើកលែងតែកំពែងទី១នៅខាងក្រៅមានខ្លោងទ្វារចេញចូលចំនួនបួនទិសសំខាន់ទាំងបួនដែលខ្លោងទ្វារនីមួយៗមានកំពូលមុខបួនដូចខ្លោងទ្វារប្រាសាទតាព្រហ្មនិងខ្លោងទ្វាររាជធានីអង្គរធំ។ មានកសិន្ធុព័ន្ធជុំវិញ  កំពែងទី២មានហោត្រ័យ សាលរបាំ និងអាគារបន្ទាប់បន្សំផ្សេងៗទៀតសៀវភៅ មគ្គុទេ្ទសក៍អាណាចក្រអង្គរ ភាគ២ ឆ្នាំ២០១៥ ដោយលោកហែម សោភ័ន្ត ទំព័រទី១២៩។។
ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារជាប្រាសាទដែលត្រូវបានកសាងឡើងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១២ដល់ដើមសតវត្សរ៍ទី១៣ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់បុត្រា និងមេទ័ព៤នាក់របស់ព្រះអង្គដែលបានពលីនៅក្នុងសមរភូមិដេញចាមនៅឆ្នាំ១១៧៧។ ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ មានទីតាំងស្ថិតនៅ ភូមិបន្ទាយឆ្មារ ឃុំបន្ទាយឆ្មារ ស្រុកថ្មពួក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងមានចំងាយប្រមាណ៥៩​គីឡូម៉ែត្រពីទីប្រជុំជនខេត្តបន្ទាយមានជ័យខាងជើង។គេបានរកឃើញថា នៅលើជញ្ជាំង ឬរបងខាងក្នុងទី១ ឬ ខាងក្រៅបន្ទាប់ពីរោងទង គឺគ្មានផ្ទាំងថ្ម មួយដុំណាដែលគ្មានចម្លាក់នោះទេ ។ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញ អ្នកជំនាញការ សាស្ត្រាចារ្យ និងវាគ្មិនជាតិ អន្តរជាតិសំខាន់ៗ ដែលបានទៅពិនិត្យ និងវាយតម្លៃផ្ទាល់ដល់ប្រាសាទនេះ បានបង្ហាញការចាប់អារម្មណ៍ថា គ្រាន់តែលើជញ្ជាំង ឬថែវ ឬរបងទី១ ក្នុងប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ គឺមានរូបចម្លាក់ចម្រុះយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់ ដែលពណ៌នាតាំងពីទេវរូបព្រហ្មញ្ញសាសនា មានរូបព្រះព្រហ្ម ព្រះនារាយណ៍ ឬព្រះវិស្ណុ និង ព្រះសិវៈ ឬព្រះឥសូរ និងតួអង្គសំខាន់ទៀតនៃសាសនានោះ ។ចម្លាក់សំខាន់ជាងគេ គឺរូបអវតាលោកេស្វរៈព្រហស្ត៣២ ជាពោធិសត្វនៃព្រះពុទ្ធសាសនា អមដោយចម្លាក់រូបអវតា ព្រះហស្ត១៦ ដែលសល់តែ១រូប ត្បិតរូបចម្លាក់ដូចគ្នា នៅជ្រុងខាងត្បូងត្រូវ ជនទុច្ចរិតគាស់យកបាត់ គឺសល់តែរូបថតអនុស្សាវរីយ៍ប៉ុណ្ណោះដកស្រង់ចេញ www.cen.com.kh ។ចម្លាក់លើជញ្ជាំងនៅប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារនេះ បង្ហាញអំពីការប្រយុទ្ធគ្នារវាងមនុស្សម្នាក់ និងមនុស្សមានក្បាលដូចយក្ស ដែលលោក G. Cœdès យល់ថាសាច់រឿងនៃចម្លាក់នេះមាននិយាយនៅក្នុងសិលាចារឹកជាភាសាខ្មែរ K. 227 ។ សិលាចារឹកនោះនិយាយអំពីការប្រយុទ្ធគ្នារវាង ស្រិន្ទ្រកុមារ (រាជបុត្ររបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧) ជាមួយ ភារត រាហ៊ូ (រាហ៊ូ) Bhārata Rāhu ដែលមានអ្នកការពារព្រះអង្គពីរនាក់សុខចិត្តលះបង់ជីវិតដើម្បីជួយព្រះអង្គttps://www.facebook.com/Cambodianhistory។ នៅការដ្ឋានជួសជុលកំពង់ទឹកបារាយណ៍មេបុណ្យប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ បានរកឃើញរូបចម្លាក់សត្វតោនៅថ្ងៃទី០៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២០។
ប្រាសាទបន្ទាយទ័ព: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទបន្ទាយទ័ពមានទីតាំងចម្ងាយប្រវែង ៧.៧គីឡូម៉ែត្រនៅទិសខាងត្បូងឈៀងខាងកើតពីប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១២។ ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងប្រាសាទព្រះប៉ាលីឡៃ។
ប្រាសាទបន្ទាយធំ: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទបន្ទាយធំជាប្រាសាទដែលមានទំហំកណ្តាលមួយ មានទីតាំងស្ថិតនៅប្រហែល ២.១គីឡូម៉ែត្រ ផ្នែកខាងជើងឈៀងខាងលិចនៃរាជធានីអង្គរធំ។ ស្ថាបយត្យកម្មប្រាសាទត្រូវបានកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១២ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១៣។ វាគឺខុសធម្មតា ដែលប៉មកណ្តាលមានតួប៉មចំនួនបីតំរៀបពីជើងទៅត្យូង។ ប្រាសាទបន្ទាយធំនេះជាឈ្មោះសំដៅទៅលើទីកន្លែងរបស់ប្រាសាទដែលមានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញធំ ហើយខ្ពស់សង់អំពីថ្មបាយក្រៀមកំពស់៣ម៉ែត្រ និង ប្រវែង១៣០ម៉ែត្រ នៅខាងក្នុងមានថែវព័ទ្ធជុំវិញមួយទៀតធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀម ព័ទ្ធជុំវិញដោយគូទឹកយ៉ាងធំ។
ប្រាសាទបន្ទាយពីរជាន់: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 

ប្រាសាទបន្ទាយពីរជាន់មានទីតាំងស្ថិតចម្ងាយប្រមាណ ២គីឡូម៉ែត្រទិសអាគ្នេយ៍នៃភូមិកោះកេរ និងមានចម្ងាយ ២០០ម៉ែត្រជ្រុងអាគ្នេយ៍នៃរហាល ប្រមាណ ១០០ម៉ែត្រពីប្រាសាទថ្នឹង។ តួប៉មកណ្តាលសងឡើងអំពីថ្មបាយក្រៀមបែរមុខទៅរកទិសខាងលិច ចំណែកដំបូល ផ្តែរទ្វារនិងមេទ្វារធ្វើអំពីថ្មភក់ត្រូវរលំថ្លាក់មកលើដី ហើយមានកំពូលប្រាំធ្វើអំពីឥដ្ឋផ្សេងទៀតពុទ្ធជុំវិញដោយមានតួប៉មពីរនៅគ្រប់ទិសទាំងបួនធំៗ តួប៉មរណបទាំងប្រាំបីនេះបែរមុខចេញ ក្រៅផ្ទុយពីតួប៉មសំខាន់។ លោកបានពន្យល់ថាប្រាសាទនេះមានតួប៉មចំនួនប្រាំបួនស្ថិតជាក្រុមចំណែក ហោត្រៃ ឬហោត្រ័យ ធ្វើអំពីឥដ្ឋ និងកំពែងមានពីរជាន់ព័ន្ធជុំវិញ ដែលកំពែងខាងក្នុង ឬកំពែងទី១ធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀមគឺមានគោបុរៈចេញចូលពីទិសខាងលិច​ដោយមានខ្លោងទ្វារមួយធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀមមានបន្ទប់បី មួយនៅចំកណ្តាលនិងអមសងខាងដោយបន្ទប់ពីតូចហើយគ្មានច្រកចូលចេញចូលទីរកគ្នាបានឡើយ។ តួប៉មកណ្តាលធ្វើឡើងអំពីថ្មបាយក្រៀមមានទំហំជាងតួប៉មផ្សេងទៀតក្នុងក្រុមតែមួយហើយបែរមុខទៅទិសខាងលិចគឺទៅរកបារាយណ៍រហាល។ កំពូលប្រាសាទឥដ្ឋទាំងប្រាំបីទៀតត្រូវបានកសាងឡើងនៅសងខាងតួប៉មកណ្តាល ហោត្រៃទាំងពីរបែរមុខទៅទិសខាងកើតប្រាសាទ។ ហោត្រៃទាំងពីរនៅសល់មេទ្វារបញ្ឃរមួយទៀតនៅសល់រូបរាងទ្វារបញ្ឆោតខាងក្រោយ។
សិលាចារឹកប្រាសាទបន្ទាយពីរជាន់លេខ K-៦៨០ បង្ហាញថា ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ (៩២៨-៩៤១)បានស្ថាបនាប្រាសាទនេះ នៅឆ្នាំ៨៥៩សករាជ និងឆ្នាំ៩៣៧នៃគ.ស ដើម្បីថ្វាយដល់ទេពព្រហ្ម ព្រះនាម ប្រជាបតីស្វរៈGeorge Coedes,2011, Le Site de Koh Ker et Regne de JayavarmanIV.p.67។

នៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទបន្ទាយពីរជាន់ក៏មានសល់បំណែកបដិមាមួយចំនួនដែរ ដូចជាបំណែកខ្លួនសត្វគ្រុឌជាដើមការផ្សព្វផ្សាយពុទ្ធសាសនបណ្ឌិតឆ្នាំ១៩៦៨ វចនានុក្រុមខ្មែរ ទំព័រទី១០៧-១០៨។។ យើងសង្កេតឃើញមានការស្ថាបនាឡើងវិញឬកែប្រែនៅតំបន់កោះកេរ ដ៏ដូចជាប្រាសាទផ្សេងៗទៀតនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ទទួលរងការវិត្តដូចគ្នាពោលគឺប្រាសាទធ្លាប់បានប្រើប្រាស់នូវឧបករណ៍ធន់ស្រាល បន្ទាប់មកបានសាងសារជាថ្មីប្រើសម្ភារៈប្រើប្រាស់បានយូរដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ប្លង់ប្រាសាទដើមឡើយChanratana Chen,2011,Le Site de Koh Ker et Regne de JayavarmanIV, p.69.។
ប្រាសាទបន្ទាយពីរជាន់: ហោជាង

ហោជាង 
ចន្លោះនៅគោបុរៈទី១ចូលពីខាងលិចមុខខាងត្បូងបង្ហាញ ព្រះយមរាជ ជាទេវតំណាងច្បាប់ ឬចៅក្រុមកំពូល ដាក់ទោសអ្នកប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋ មានសត្វក្របីជាយានជំនះព្រះហស្ថកាន់ពូថៅ មោង ដាវកាំបិតក្រសួងទេសចរណ៍ឆ្នាំ២០០៧ សៀវភៅ មគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរណ៍ ទំព័រទី១៤៣។។ គង់ព្រះបរមរាជវាំង សាក្យមន្នី ឆ្នាំនៅទិសខាងត្បូង(ទក្សិណបតី)។ តាមគម្ពីរឫគ្វេទ បញ្ជាក់ថាបុត្រារបស់ព្រះបាទវិវស្វតនិងមាតាណរណ្យូ ព្រះជេដ្ឋានាមមនុ ជាអ្នកបង្កើតពូជមនុស្សចំណែកប្អូនស្រីឈ្មោះ យមី ក្លាយជាពាក្យ យមុនា ជាឈ្មោះទន្លេមួយនៅប្រទេសឥណ្ឌាសព្វថ្ងៃAlain Daniélou,1991, The Myths and Gods of Idia,pp.132-133. ។
ប្រាសាទបន្ទាយពីរជាន់: ផ្តែរទ្វារ

ផ្តែរទ្វារ 
ក្រោយពីការសិក្សារបស់យើងនៅតំបន់កោះកេរ យើងគិតថាផ្តែរទ្វារទីពីរច្រើន ជាទូទៅជាទ្វារបញ្ឆោតសសរពេជ្រ និងហោជាងត្រូវបានគេឆ្លាក់បន្ទាប់ពីសាងសង់រួចហើយ ប៉ុណ្ណោះ ឬក៏វាជាសំណង់សំខាន់ ឬបន្ទាប់បន្សំប៉ុណ្ណោះ ដូចជាប្រាសាទធំជាភស្តុតាង ប្រាសាទប្រាំ ប្រាសាទនាងខ្មៅ ប្រាសាទចិន ប្រាសាទស្រោងជាងនេះទៅទៀត ប្រាសាទអណ្តូងគុក ប្រាសាទលិង្គ ប្រាសាទដាន ប្រាសាទខ្ចុំ ប្រាសាទឱបនាង។ ក្នុងករណីផ្តែរទ្វារសំខាន់ៗមើលទៅហាក់ដូចជាមិនដូចគ្នាច្បាស់ណាស់ផ្តែរទ្វារទាំងនោះត្រូវបានឆ្លាក់មុនការងាររួចរាល់ហើយនូវទ្វារទាំងអស់ឬក៏យ៉ាងហោចណាស់ ក៏តិចជាងនូវការធ្វើឱ្យសម្រេចចុងក្រោយនៃភាពខុសគ្នានៃលំដាប់លំដោយតែប៉ុណ្ណោះ រីឯប្រាសាទក្រហម ប្រាសាទនាងខ្មៅ ប្រាសាទដំរី ប្រាសាទក្រចាប់ និងតួប៉មទាំងប្រាំបួននៃប្រាសាទធំទើបអនុញ្ញាតលើការបកស្រាយនេះ។