មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា): ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ
កាល​ពី​មុន  គេ​ហៅ​ថា ពួក​មេ​កន្ទ្រាញ​ដង​រែក  ដែល​កាល​ណោះ ដែន​មេ​កន្ទ្រាញ​តូចៗ ភាគ​ខាង​ជើង​និង​ខាង​ត្បូង​នៃ​ជួរ​ភ្នំ​ដង​រែក មិន​សូវ​មាន​គេ​ស្គាល់​ទេ ។ ពួក​ស្តេច​ដែល​គេ​​ស្គាល់​លើក​ទី​មួយ  ត្រូវ​បាន​វែក​ញែក នៅ​ក្នុង​សិលា​ចារឹក​ដើម​ដំបូង​ខ្លះ​ដែរ ។  សិលាចារឹកសំស្ក្រឹត (ដែល​មិន​បាន​ចុះ​កាលបរិច្ឆេទ) នៅ​វាល​កន្ទេល ខេត្ត​ស្ទឹង​ត្រែង (K. ៣៥៩)  មាន​ឈ្មោះ​ក្សត្រ​មួយ​អង្គ  ព្រះ​នាម វីរវម៌្ម ជា​ព្រះ​បិតា​នៃ​ព្រះ​នាង​មួយ​អង្គ ព្រះ​នាម​ព្រះ​នាង​មិន​ត្រូវ​បាន​វែក​ញែក​ទេ ដែល​បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​នឹង​ព្រាហ្មណ៍​ម្នាក់ នាម សោមសម៌ន  និង​ជា​ព្រះ​ភគិនី​នៃ​វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្ម ។  តាម​រយៈ​សិលា​ចារឹក​មួយ​  មក​ពី​ចន្ទនគរ នៅ​បាសាក់/លាវ (K. ៣៦៣) វ្រះ​បាទ​វីរវម៌្ម ក៏​ជា​បិតា​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ចិត្រសេនាដែរ  ដែល​ត្រូវ​ជា​ព្រះ​អនុជ​នៃ​វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្ម ។  មែន​ហើយ  ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ទាំង​ពីរ​អង្គ  មាន​ព្រះ​មាតា​តែ​មួយ  តែ​បិតា​ផ្សេង​គ្នា  ដែល​ត្រូវ​បាន​បញ្ជាក់​អះ​អាង​ដោយសិលា​ចារឹក​ស្រី​ទេព K. ៩៧៨ (ប្រទេស​ថៃ​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន ៖ ១៥° ២៧’ ជ, ១០១° ៤’ ក)  ដែល​ផ្ដល់​ព័ត៌មាន​ថា  វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្ម​ជា​បុត្រ​នៃ​វ្រះ​បាទ​ប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម និង​ជា​ព្រះ​នត្តា​នៃ​ព្រះ​ចក្រវរ្តិន (រុទ្រវម៌្មទី១)  រី​ឯ​សិលា​ចារឹក​មួយ​ទៀត មក​ពីប៉ាក​មូល (ปากมูล) នៅ​ឧប្បល/ប្រទេស​ថៃ (K. ៤៩៦) បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា  ព្រះ​នាម​នៃ​ព្រះ​បិតា​វ្រះ​បាទ​វីរវម៌្ម  មាន​ព្រះ​នាម​ថា សាវ៌ភៅម ។  សិលា​ចារឹក​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នេះ  បាន​បញ្ជាក់​ថា  ទឹក​ដី​មួយ​ភាគ​ធំ​កាល​ណោះ បាន​គ្រប់​គ្រង​ដោយ​បណ្ដា​ស្ដេច​អស់​ទាំង​នេះ ។  ដោយ​បាន​កត់​ត្រា​នៅ​ក្នុង​សិលា​ចារឹក K. ១៥១ ពី​របង​រមាស​នៅ​ឦឝានបុរ (ឦសានបុរៈ)  (រមណីយដ្ឋាន​បុរាណវត្ថុសម្បូរព្រៃគុហ៍) បញ្ជាក់​ថា នរសិម្ហគុប្ត  គឺ​ជា​បរិវារ (សមាន្តន្ឫប) នៃ​ស្ដេច​ស្នង​រាជ្យ​បន្ត​ពី​វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្មទី១ វ្រះ​បាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម  (ព្រះ​នាម​សម្រាប់​រាជ្យ​នៃ​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ចិត្រសេនា) និង​វ្រះ​បាទ​ឦឝានវម៌្មទី១ បាន​កសាង​នៅ​ថ្ងៃ ១៣ មេសា ឆ្នាំ ៥៩៨ កំឡុង​រជ្ជកាល​វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្ម នូវ​រូប​បដិមា​តំណាង​ឱ្យ​កល្បវាសុទេវ (ព្រះ​វិស្ណុ) ។  មាន​ការ​ស្រប​គ្នា​ជា​ច្រើន ជាមួយ​នឹង​អត្ថបទ​ចិន​បុរាណ​ដ៏​ចាស់​បំផុត  ដែល​បាន​វែក​ញែក​អំពី​ចេនឡា ស៊្ហ្រុយឝ៊ូក 隋書 (កំណត់​ត្រា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​រាជវង្ស​សួយ) បាន​ចង​ក្រង​ដោយ អួយ-ចឹង 魏徵 (គ.ស. ៥៨០-៦៤៣) នៅឆ្នាំ ៦៣៦ គ.ស.  ដែល​ក្នុងនោះ​ផ្ដល់​ព័ត៌មាន​ថា  ចំណាប់​ផ្ដើម​នៃ​សតវត្ស​ទី៧ ចេនឡា​ត្រូវ​បាន​គ្រប់​គ្រង​ដោយ ជឺទួស៊ឺណា (ចិត្រសេនា) (質多斯那) និង អ៊ីស្ឈ័រណាសៀនតែយ (ឦឝានវម៌្មទី១) (伊奢那先代) ។  រាជធានី​ចុង​ក្រោយ  គឺ​ឦឝានបុរ (ឦសានបុរៈ) កាល​ពី​រជ្ជកាល​វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្មទី១  រាជធានី​ស្ថិត​នៅ​ភវបុរ ជា​កន្លែង​មួយ​ទំនង​ជា​តាំង​នៅ​ក្នុង​បរិវេណ​ទី​រួម​ស្រុកធារាបរិវត្តន៍ (ថាឡា​បរិវ៉ាត់) នា​សម័យ​នេះ (១៣°៣៣’ ជ, ១០៥°៥៧’ ក) ។

ទ្រង់​បាន​ចូល​រួម​ច្បាំង​ត​ទល់​នឹង​បក្ស​ពួក​គុណវម៌្ម  កាល​ពី​អន្តរសម័យ​ចេនឡា និង ភ្វូណាន  ដែល​បាន​រុញ​ច្រាន​ស្ដេច​នគរភ្វូណាន  ទៅ​តាំង​រាជធានី​នៅ​ឯ​នរវរនគរ  ដែល​ត្រូវ​នឹង​[[អូរ​កែវ]​]សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។  វ្រះ​បាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម ​ទ្រង់​​បាន​បន្ដ​នយោបាយ​របស់​ព្រះ​រៀម  ហើយ​បាន​បញ្ចប់​ការ​វាយ​បង្ក្រាប​បណ្ដា​ខែត្រ​ដែល​វ្រះបាទ​ភវវម៌្មទី១​ មិន​​ទាន់​បាន​ដណ្ដើម​ដាក់​​ជា​ចំណុះ ។  ទ្រង់​មាន​​មន្ដ្រី​ ២ ​នាក់​​ បម្រើ​​ព្រះ​​អង្គ  ​គឺ​ ធម្មទេវ និង​ សិម្ហទេវ ដែល​​ជា​​បង​ប្អូន​​ជីដូន​មួយ​​នឹង​​គ្នា  ព្រោះ​​ជា​កូន​របស់​ព្រាហ្មណ៍​ ២ ​នាក់​​បង​ប្អូន ព្រាហ្មទត្ត និង​ ព្រាហ្មសិម្ហ ។  អ្នក​​ទាំង ​២ ​នេះ​​ធ្លាប់​ជាម​ន្ដ្រី​របស់​វ្រះបាទ​ភវវម៌្មទី១  ហើយ​វ្រះ​បាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម​ពិនិត្យ​ឃើញ​ថា​  ជា​ទី​ប្រឹក្សា​ល្អ  ទ្រង់​ក៏​រក្សា​ទុក​ព្រោះ « ពួក​គេ​នេះ​ចេះ​ចាំ​ច្បាស់​លាស់​អំពី​វិទ្យាសាស្ដ្រ​ត្រឹមត្រូវ និង​វិទ្យាសាស្ដ្រ​មាន​ផល​ប្រយោជន៍ »  មាន​ន័យ​ថា  ជា​អ្នក​អនុវត្ដ​ជាក់ស្ដែង និង​ត្រឹម​ត្រូវ ។  មន្ដ្រី​ទាំង​ ២ ​នាក់​​នេះ ជា​ជំនួយ​ដែល​ជួយ​ឱ្យ​ព្រះ​អង្គ​ទទួល​បាន​នូវ​ជ័យជម្នះ ។  ទ្រង់​បាន​ចាត់​ឱ្យ​សិម្ហទេវទៅ​ធ្វើការ​ចរចា​ជាមួយ​នគរ​ចាម្ប៉ា  ដើម្បី​រក្សា​ចំណង​មេត្រីភាព​រវាងកម្វុជ​និង​ព្រះរាជា​ចាម តាមលោក សេដែស (Cœdès) ប្រហែល​ក្នុង​រាជ្យព្រះរាជា​ចាម ព្រះ​នាម ឝម្ភុវម៌្ម ។  បេសកកម្ម​នេះ​ទទួល​បាន​ជោគជ័យ  ហើយ​សន្ដិភាព​ត្រូវ​បាន​ធានា ។  វ្រះបាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម​ ទ្រង់​សោយ​ទិវង្គត​នៅ​ឆ្នាំ​៦១០ ​នៃ​គ្រិស្ដ​សករាជ​  ត្រូវ​​នឹង​​ឆ្នាំ ​៥៣២ ​នៃ​មហាសករាជ ។  ព្រះ​រាជបុត្រ​​របស់​វ្រះបាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម ក៏បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ដ​ពី​ព្រះ​អង្គ ​ក្រោម​ ព្រះ​នាម​ថា ឝ្រីឦឝានវម៌្មទី១ ។

ទ្រង់​បាន​គោរព​គណៈឝិវ ជា​សាសនា​ផ្លូវ​ការ  ព្រោះ​មាន​កសាង​លិង្គ​ព្រះឥសូរជា​ច្រើន ក្នុង​សម័យ​ព្រះ​អង្គ។