នរោត្តម រណឫទ្ធិ: ការបន្តដឹកនាំហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច (១៩៩៧-២០០៦)

ការបន្តដឹកនាំហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច (១៩៩៧-២០០៦)

ការភៀសខ្លួន, ការត្រឡប់មកវិញ និងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៨
ការទទួលបរាជ័យរបស់កងទ័ពហ៊្វុនស៊ីនប៉ិចនៅក្នុងការប៉ះទង្គិចយោធានៅថ្ងៃទី៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧ គឺត្រូវបានចាត់ទុកថាជាថ្ងៃដែលរណឫទ្ធិត្រូវបានទម្លាក់ពីតំណែងជានាយករដ្ឋមន្រ្តី។ នៅថ្ងៃទី៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧ ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជាបានចេញក្រដាសសមួយដែលមានស្លាកព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិហើយរៀបរាប់ថា ទ្រង់គឺជា"ឧក្រិដ្ឋជន"និង"ជនក្បត់ជាតិ" ក៏ដូចជាចោទប្រកាន់ព្រះអង្គថាបានឃុបឃិតគ្នាជាមួយខ្មែរក្រហមដើម្បីធ្វើឱ្យមានអស្ថិរភាពរដ្ឋាភិបាលផងដែរ។Peou (2000), p. 298 រណឫទ្ធិបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសហ្វីលីពីន សឹង្ហបុរី និងឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលជាកន្លែងដែលព្រះអង្គបានជួបជាមួយលោកហ្វីដែល រ៉ាមូស ហ្គោស ចុកតុង និងស៊ូហារតូ ក្នុងការសូមជំនួយពីពួកគេ។Peou (2000), p. 389 ក្នុងអំឡុងពេលអវត្តមានរបស់ព្រះអង្គនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំគណបក្សនៅថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧ លោកអ៊ឹង ហួតត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយសមាជិកសភាហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចដែលលំអៀងទៅរកលោកហ៊ុន សែនដើម្បីជំនួសរណឫទ្ធិ។ លោកហួតត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្រ្តីទីមួយ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំរដ្ឋសភានៅថ្ងៃទី៦ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៧។Mehta (2013), p. 260 ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក សម្តេចសីហនុបានសម្តែងនូវភាពមិនសប្បាយព្រះទ័យចំពោះការប៉ះទង្គិចយោធានោះហើយបានគំរាមដាក់រាជ្យរួចនឹងឡើងកាន់កាប់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទីមួយ។ សីហនុក៏បានអះអាងដែរថាការបណ្តេញព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិគឺមិនមានលក្ខណៈស្របនឹងច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញទេហើយព្រះអង្គថែមទាំងបានបដិសេធមិនយល់ព្រមចំពោះការតែងតាំងលោកអ៊ឹង ហួតជានាយករដ្ឋមន្រ្តីទីមួយទៀតផង ប៉ុន្តែក្រោយមកទៀត ព្រះអង្គក៏បានស្ងប់ទៅវិញនៅពេលដែលរដ្ឋសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនធំបានគាំទ្រការតែងតាំងលោកអ៊ឹង ហួតជានាយករដ្ឋមន្រ្តីថ្មី។Widyono (2008), p. 265 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៧ អគ្គលេខាធិការ អសប គឺលោកកូហ្វី អាណាន់បានណាត់ជួបដាច់ដោយឡែកគ្នាជាមួយរណឫទ្ធិ និងហ៊ុន សែនដើម្បីធ្វើការសម្របសម្រួលឱ្យអ្នកនយោបាយហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចចូលមកលើវេទិកានយោបាយវិញនិងត្រៀមសម្រាប់ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៨។ អសប បានស្នើឱ្យអ្នកតំណាងរបស់ខ្លួនទៅឃ្លាំមើលការបោះឆ្នោតកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៩៨, ទាំងរណឫទ្ធិនិងហ៊ុន សែនបានយល់ព្រមនឹងសំណើរនេះប៉ុន្តែលោកហ៊ុន សែនបានទទូចអោយរណឫទ្ធិថា ព្រះអង្គគួរត្រៀមប្រឈមនឹងការកាត់ទោសពីតុលាការទៅ រណឫទ្ធិបានឆ្លើយតបនឹងការគំរាមកំហែងរបស់ហ៊ុន សែនវិញថា ព្រះអង្គនឹងធ្វើពហិការការបោះឆ្នោតបើហ៊ានតែធ្វើការកាត់ទោសទ្រង់។

នៅអូរស្មាច់ កងទ័ពហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចរួមជាមួយនឹងខ្មែរក្រហមបានបន្តប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងទ័ពគណបក្សប្រជាជន រហូតដល់ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩៨ នៅពេលដែលបទឈប់បាញ់មួយដែលរៀបចំឡើងដោយរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនត្រូវបានចុះដោយភាគីទាំងសងខាង។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៨ រណឫទ្ធិត្រូវបានតុលាការយោធាចោទប្រកាន់ពីបទរត់ពន្ធគ្រឿងសព្វាវុធខុសច្បាប់កាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៧ និងការឃុបឃិតជាមួយខ្មែរក្រហមដើម្បីបង្កអស្ថិរភាពនៅក្នុងប្រទេស។Mehta (2013), p. 258 ព្រះអង្គត្រូវបានផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារសរុបរយៈពេល ៣៥ ឆ្នាំSummers (2003), p. 237 ប៉ុន្តែសំណាងល្អ ទោសរបស់រណឫទ្ធិត្រូវបានលើកលែងដោយបិតារបស់ទ្រង់។ រណឫទ្ធិបានវិលត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៨ ដើម្បីដឹកនាំហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចទៅកាន់យុទ្ធនាការបោះឆ្នោតនាឆ្នាំនោះWidyono (2008), p. 266 ហើយផ្តោតលើការផ្សព្វផ្សាយនៃមតិគាំទ្ររាជានិយមនិងវោហារសាស្ត្រប្រឆាំងនឹងវៀតណាម។Kiernan and Hughes (2007), pp. 52 and 54 ហ៊្វុនស៊ីនប៉ិចបានជួបប្រទះនូវឧបសគ្គជាច្រើនរួមមាន កង្វះការផ្សព្វផ្សាយពីបក្សរបស់ខ្លួនតាមប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍និងវិទ្យុព្រោះបណ្តាញទាំងនោះគឺកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្តាច់មុខរបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាក្រោយពីការប៉ះទង្គិចគ្នានៅឆ្នាំ១៩៩៧ មក និងភាពលំបាកសម្រាប់អ្នកគាំទ្រហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចក្នុងការប្រមូលផ្តុំគ្នាឃោសនាគណបក្ស។ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតនៅថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៨ ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចទទួលបានការគាំទ្រ ៣១.៧% និងដណ្តើមបានអាសនៈចំនួន ៤៣ ក្នុងចំណោមអាសនៈសរុបចំនួន ១២២ ។ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាបានឈ្នះការបោះឆ្នោតដោយទទួលបានការគាំទ្រប្រមាណ ៤១.៤% និងដណ្តើមអាសនៈបានចំនួន ៦៤ ។ គណបក្សសម រង្ស៊ី ហៅកាត់ថា គសរ របស់លោកសម រង្ស៊ីឈរនៅលេខរៀងទី ៣ ដោយមានសំឡេងគាំទ្រ ១៤.៣% និងឈ្នះបានអាសនៈសភាចំនួន ១៥ ។Widyono (2008), pp. 267–68

ទាំងរណឫទ្ធិនិងលោកសម រង្ស៊ីបានធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតដោយអះអាងថារដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជនបានបំភិតបំភ័យអ្នកបោះឆ្នោតនិងលួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោត។ ពួកគេក៏បានដាក់ញត្តិទៅគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត និងតុលាការធម្មនុញ្ញ។  ប៉ុន្តែការប្តឹងរបស់អ្នកទាំងពីរត្រូវបានច្រានចោលនៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៨Peou (2000), pp. 327–28 ដូច្នេះហើយ រណឫទ្ធិ និងសម-រង្ស៊ីបានរៀបចំបាតុកម្មតាមដងផ្លូវដើម្បីទាមទារឱ្យលោកហ៊ុន-សែនចុះចេញពីតំណែង។ រដ្ឋាភិបាល គបក បានឆ្លើយតបទៅសកម្មភាពទាំងនោះនៅថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៨ ដោយហាមឃាត់ការធ្វើបាតុកម្មតាមដងផ្លូវនិងបង្ក្រាបអ្នកណាដែលចុះចូលរួមធ្វើបាតុកម្ម។Peou (2000), pp. 319–20 ត្រង់ចំណុចនេះហើយ សីហនុក៏បានចូលធ្វើអន្តរាគមន៍និងរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលមួយនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៨ នៅខេត្តសៀមរាប។ ព្រះអង្គបានកោះហៅលោកហ៊ុន-សែន រណឫទ្ធិនិងលោកសម-រង្ស៊ីដើម្បីពិភាក្សាគ្នាក្នុងគោលបំណងចង់បញ្ចប់ភាពជាប់គាំងខាងផ្នែកនយោបាយ។Mehta (2001), p. 130 នៅថ្ងៃនៃកិច្ចប្រជុំកំពូលនោះគ្រាប់រ៉ុក្កែតប្រភេទ B40 ត្រូវបានបាញ់ចេញពីរ៉ុក្កែតប្រភេទ RPG-2 ទៅចំទិសក្រុមរថយន្តរបស់លោកហ៊ុន-សែនដែលកំពុងធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប។ គ្រាប់រ៉ុក្កែតនោះបានធ្លាក់ខុសគោលដៅរបស់វាហើយលោកហ៊ុន-សែនក៏បានរួចខ្លួនដោយគ្មានទទួលរងរបួសអ្វីទេ។ ប៉ូលីសនគរបាលបានចោទប្រកាន់មេដឹកនាំគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនិងគណបក្សសមរង្ស៊ីថាបានរៀបចំផែនការវាយប្រហារនេះហើយលោកសម-រង្ស៊ីគឺជាមេខ្លោង។Mehta (2013), p. 291 ទាំងរណឫទ្ធិនិងលោកសម រង្ស៊ីមិនបានទទួលស្គាល់ការចោទប្រកាន់នេះហើយអះអាងថាអ្នកទាំងពីរមិនមានជាប់ពាក់ព័ន្ធអ្វីនោះទេ ប៉ុន្តែអ្នកទាំងពីរបានភៀសខ្លួនទៅទីក្រុងបាងកកនៅថ្ងៃបន្ទាប់ព្រោះខ្លាចរដ្ឋាភិបាលរំលាយគណបក្សនយោបាយរបស់ពួកគេចោល។Mehta (2001), p. 131

ប្រធានរដ្ឋសភាជាតិ (១៩៩៨–២០០៦)
250px|thumb|right|រូបរណឫទ្ធិជួបជាមួយលោកខូលីន ផូវែលដែលជាមន្រ្តីក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក

បន្ទាប់ពីការភៀសខ្លួនរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិ, សម្តេចសីហនុបានជម្រុញឱ្យរណឫទ្ធិវិលត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញហើយគួរចុះចូលជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានិងបង្កើតចេញជារដ្ឋាភិបាលចម្រុះម្តងទៀតព្រោះថាហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចអាចប្រឈមនឹងការបែកបាក់ប្រសិនបើរណឫទ្ធិបដិសេធ។Mehta (2013), p. 292 រណឫទ្ធិបានវិលត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញនៅថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៨ ដើម្បីចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលដែលរៀបចំឡើងដោយសីហនុ ដែលនៅទីនោះ រណឫទ្ធិបានចរចាជាមួយសម្តេចហ៊ុន សែននិងឯកឧត្តមជា ស៊ីមលើរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលថ្មី។Summers (2003), p. 238 កិច្ចព្រមព្រៀងក៏ត្រូវបានសម្រេចដោយហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចនឹងត្រូវបានតែងតាំងតំណែងប្រធានរដ្ឋសភា រួមគ្នាជាមួយតំណែងគណៈរដ្ឋមន្ត្រីថ្នាក់ទាបនិងថ្នាក់កណ្តាលមួយចំនួនជាថ្នូរនឹងការគាំទ្រដល់ការបង្កើតព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា។  នៅថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៨ រណឫទ្ធិត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានរដ្ឋសភា។ យោងទៅតាមលោក Mehta ៖ ការបង្កើតព្រឹទ្ធសភាគឺដើម្បីអនុម័តច្បាប់ក្នុងករណីដែលរណឫទ្ធិបានប្រើឥទ្ធិពលរបស់ទ្រង់ក្នុងនាមជាប្រធានរដ្ឋសភាដើម្បីរារាំងច្បាប់។Mehta (2001), pp. 131–32

ក្រោយពីបានតែងតាំងជាប្រធានរដ្ឋសភា រណឫទ្ធិបានសហការជាមួយហ៊ុន សែនដើម្បីធ្វើសមាហរណកម្មកងទ័ពហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចចូលទៅក្នុងកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ។Peou (2000), p. 355 ព្រះអង្គក៏បានចូលរួមក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីលើកកម្ពស់ទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសវៀតណាមឱ្យកាន់តែល្អប្រសើរនិងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយប្រធានរដ្ឋសភាវៀតណាមគឺលោកណុង ដុកម៉ាញដើម្បីបង្កើតគំនិតផ្តួចផ្តើមមិត្តភាពនិងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ។Summers (2003), p. 242 ទាំងនេះហើយដែលបានជម្រុញឱ្យមេដឹកនាំកម្ពុជានិងវៀតណាមដើរធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសគ្នាទៅវិញទៅមកពីចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៩ និងឆ្នាំ២០០០ ក៏ប៉ុន្តែចាប់ពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០០ តទៅ, ទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជានិងវៀតណាមបានចុះដុញដាបព្រោះមានជម្លោះព្រំដែនកើតឡើងជាថ្មី។ រណឫទ្ធិបានបង្វែរគណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចឆ្ពោះទៅរកការធ្វើនយោបាយជាមួយគណបក្សប្រជាជនសារជាថ្មីម្តងទៀតហើយបានរារាំងរដ្ឋមន្ត្រីនិងសមាជិកសភាហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចមិនឱ្យរិះគន់សមភាគី គបក របស់ពួកគេឡើយ។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំសមាជគណបក្សនៅខែមីនា ឆ្នាំ២០០១ រណឫទ្ធិបានប្រកាសថាគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាជា" ដៃគូអស់កល្បជានិច្ច"។Mehta (2001), p. 179

នៅដើមឆ្នាំ១៩៩៩ អ្នកនយោបាយរបស់គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចមួយចំនួនតូចបានសម្តែងការមិនសប្បាយចិត្តចំពោះការដឹកនាំរបស់រណឫទ្ធិហើយបានចាប់ផ្តើមចេញពាក្យចចាមអារ៉ាមថាព្រះអង្គប្រហែលជាបានទទួលសំណូកពីគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាហើយ។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០២ គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចដណ្តើមបានតែ ១០ អាសនៈប៉ុណ្ណោះលើអាសនៈសរុបចំនួន ១,៦០០ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់។Summers (2003), p. 239 ជាលទ្ធផល, មន្រ្តីនិងសមាជិកបក្សមួយចំនួនក៏បានចាក់ចោលគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច។Strangio (2014), p. 99 នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០០២ អគ្គមេបញ្ជាការរងនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទគឺលោកខាន់ សាវឿនបានចោទប្រកាន់លោកយូ ហុកគ្រីដែលជាសហរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃពីបទពុករលួយនិងបក្ខពួកនិយម លោកសាវឿងបានអះអាងថាសកម្មភាពពុលរលួយរបស់ហុកគ្រីនេះហើយដែលបានធ្វើឱ្យអ្នកបោះឆ្នោតបាត់បង់ជំនឿមកលើបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច។ នៅពេលរណឫទ្ធិបានគាំទ្រការចោទប្រកាន់របស់លោកសាវឿននៅអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០០២, លោកហុកគ្រីក៏បានលាលែងពីតំណែងលោក។ ក្នុងពេលដំណាលគ្នានេះ មានគណបក្សនយោបាយថ្មីចំនួន ២ ដែលបែកចេញពីហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច ត្រូវបានបង្កើតឡើងគឺ គណបក្សប្រលឹងខ្មែរ ដឹកនាំដោយនរោត្តម ចក្រពង្ស និង គណបក្សហង្សដារ៉ាចលនាប្រជាធិបតេយ្យ ដឹកនាំដោយលោកហង្ស ដារ៉ា។ គណបក្សថ្មីទាំងពីរនេះបានទាក់ទាញចំនួនសមាជិកនិងមន្រ្តីហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចមួយចំនួនដែលមិនពេញចិត្តនឹងការដឹកនាំរបស់រណឫទ្ធិ។ ការបែកបាក់គ្នានេះបានធ្វើឱ្យរណឫទ្ធិភ័យខ្លាចថាហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនឹងទទួលបានលទ្ធផលមិនល្អនៅក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៣។

ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៣ ក៏បានធ្វើឡើងនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៣។ ជាលទ្ធផល គបក គឺជាបក្សឈ្នះឆ្នោត, ខណៈដែលហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចបានទទួលសម្លេងគាំទ្រប្រមាណត្រឹម ២០.៨% និងដណ្តើមបានតែ ២៦ អាសនៈលើអាសនៈសរុបចំនួន ១២០ ប៉ុណ្ណោះ។ សម្លេងគាំទ្រហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចលើកនេះបានធ្លាក់ចុះ ១១% បើប្រៀបធៀបទៅកាលពីឆ្នាំ១៩៩៨។Chin (2005), p. 115 ទាំងរណឫទ្ធិ និងរង្ស៊ីបានសម្តែងភាពមិនសប្បាយចិត្តចំពោះលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតនេះហើយជាថ្មីម្តងទៀតបានចោទប្រកាន់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាថាឈ្នះតាមរយៈការបន្លំនិងការបំភិតបំភ័យអ្នកបោះឆ្នោត។ អ្នកទាំងពីរក៏បានបដិសេធមិនគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយ គបក ដែលត្រូវការ ការគាំទ្ររួមគ្នាពីសមាជិកសភាបន្ថែមទៀត ពោលគឺគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច ឬគណបក្សសមរង្ស៊ីដើម្បីធានាទទួលបាននូវសំឡេងភាគច្រើន (២/៣) ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីសម្រាប់អណត្តិមួយទៀត។ បន្ទាប់មកនៅខែសីហា ឆ្នាំ២០០៣ រណឫទ្ធិនិងរង្ស៊ីបានបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពនយោបាយថ្មីគឺ"សម្ព័ន្ធអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ" និងស្នើឱ្យ គបក ចូលរួមជាមួយពួកគេដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលដែលមានគណបក្ស ៣, រួមមានគណបក្សប្រជាជន ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច និងគណបក្សសមរង្ស៊ី។ ជាមួយគ្នានេះដែរពួកគេក៏បានអំពាវនាវឱ្យលោកហ៊ុន សែនចុះធ្វើកំណែទម្រង់ NEC ដែលសមាជិកភាគច្រើនគឺសុទ្ធតែជាមន្រ្តី គបក ទាំងអស់។  លោកឯកឧត្តមហ៊ុន សែនក៏ច្រានចោលនូវការទាមទាររបស់ពួកគេដែលជាហេតុនាំឱ្យនយោបាយកម្ពុជាមិនដំណើរការជាច្រើនខែ។Strangio (2014), p. 100

នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០០៤ រណឫទ្ធិបានស្នើដល់លោកហ៊ុន សែនជាសម្ងាត់ថាហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចគួរតែចូលរួមជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលថ្មីក្នុងនាមជាដៃគូចម្រុះ។Chin (2005), p. 118 ការពិភាក្សារវាងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានិងហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចបានចាប់ផ្តើមលើសមាសភាពរដ្ឋាភិបាលចម្រុះនិងនិតិវិធីច្បាប់។ កិច្ចព្រមព្រៀងមួយត្រូវបានសម្រេចនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៤ នៅពេលដែលរណឫទ្ធិបានដើរចេញពីសម្ព័ន្ធភាពរបស់ព្រះអង្គជាមួយលោកសម រង្ស៊ី និងបានទម្លាក់ការទាមទារធ្វើកំណែទម្រង់ NEC ចោលChin (2005), p. 119 ហើយបានសន្យាថានឹងគាំទ្រលោកហ៊ុន សែនជានាយករដ្ឋមន្ត្រីម្តងទៀត។ សម្តេចហ៊ុន សែនក៏បានដាក់សម្ពាធមកលើរណឫទ្ធិឱ្យព្រះអង្គគាំទ្រដល់ការធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយដែលគេហៅថា"ការបោះឆ្នោតជាកញ្ចប់"ដែលទាមទារឱ្យសមាជិកសភាគាំទ្រដល់ច្បាប់និងការតែងតាំងរដ្ឋមន្រ្ដីដោយទូលំទូលាយ (ពោលគឺគ្មានភាពស្ទាក់ស្ទើរ)។ រណឫទ្ធិក៏ទទួលយកសំណើររបស់លោកហ៊ុន សែន ក៏ប៉ុន្តែវិសោធនកម្ម"ការបោះឆ្នោតជាកញ្ចប់"ត្រូវបានប្រឆាំងដោយសីហនុStrangio (2014), p. 101 ជា ស៊ីម គសរ ហើយក៏ដូចជាមេដឹកនាំគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចជាន់ខ្ពស់ជាច្រើនរូបទៀតផងដែរ។ ក្រោយពីការធ្វើវិសោធនកម្ម"ការបោះឆ្នោតជាកញ្ចប់"ត្រូវបានអនុម័តនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៤ មេដឹកនាំគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចមួយចំនួនបានរតវ៉ាប្រឆាំងដោយលាលែងចេញពីតំណែងរបស់ពួកគេ។Strangio (2014), p. 102 ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិ ដែលនៅតែជាប្រធានរដ្ឋសភាទៅតាមកិច្ចព្រមព្រៀង បានព្យាយាមទាក់ទងមន្រ្តីគណបក្សសមរង្ស៊ីឱ្យចុះចូលជាមួយគណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចដោយសន្យាថានឹងផ្តល់ការងារនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល។ មន្រ្តីជាន់ខ្ពស់នៃគណបក្សសមរង្ស៊ីម្នាក់គឺលោកអ៊ូ ប៊ុនឡុងក៏បានរត់ទៅចុះចូលជាមួយហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនៅពេលនោះ។Chin (2005), p. 121

ការចាកចេញពីហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច

នៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០០៦ រដ្ឋសភាបានអនុម័តវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលតម្រូវឱ្យសមាជិកសភាសុទ្ធភាគច្រើនគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលជំនួសឱ្យសំឡេងភាគច្រើន ២/៣ ដែលបានចែងពីមុន។Widoyono (2008), p. 277 ដំបូងលោកសម រង្ស៊ីបានស្នើធ្វើវិសោធនកម្មនៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៦ ដោយសង្ឃឹមថាភាគច្រើននឹងធ្វើឱ្យគណបក្សរបស់លោកមានភាពងាយស្រួលក្នុងការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលប្រសិនបើពួកគេឈ្នះការបោះឆ្នោតនាពេលអនាគត។Strangio (2014), p. 113 នៅថ្ងៃបន្ទាប់ គឺក្រោយពីការធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានអនុម័ត លោកហ៊ុន-សែនបានបណ្តេញនរោត្តម សិរីវុឌ្ឍនិងលោកញឹក ប៊ុនឆៃពីតំណែងរបស់ពួកគេជាសហរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃនិងជាសហរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ។ រណឫទ្ធិបានតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការបណ្តេញចេញនេះហើយក៏បានលាលែងពីតំណែងជាប្រធានរដ្ឋសភានៅថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គក៏បានចាកចេញពីប្រទេសកម្ពុជាទៅរស់នៅប្រទេសបារាំង។ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីព្រះអង្គបានចាកចេញពីប្រទេសកម្ពុជា កាសែតក្នុងស្រុកបានចុះផ្សាយរឿងរ៉ាវមួយចំនួនថា រណឫទ្ធិកំពុងមានទំនាក់ទំនងស្នេហាជាមួយអ៊ុក ផល្លាដែលជាអ្នករបាំអប្សរា។Widoyono (2008), p. 278

នៅដើមខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៦ ច្បាប់ថ្មីមួយត្រូវបានអនុម័តអំពីការផិតក្បត់ខុសច្បាប់ ហើយរណឫទ្ធិបានឆ្លើយតបដោយចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលថាបានប៉ុនប៉ងចង់បំផ្លាញគណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច។ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៦ លោកហ៊ុន-សែននិងញឹក ប៊ុនឆៃបានអំពាវនាវអោយរណឫទ្ធិត្រូវជំនួសជាប្រធានគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចបន្ទាប់ពីមានសេចក្តីរាយការណ៍ពីគណបក្សដែលលើកឡើងថាអ៊ុក ផល្លាបានបញ្ចុះបញ្ចូលរណឫទ្ធិឱ្យតែងតាំងញាតិសន្ដានរបស់លោកស្រីទៅក្នុងមុខតំណែងរដ្ឋាភិបាល។ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែតុលា ឆ្នាំ២០០៦ ញឹក ប៊ុនឆៃបានកោះប្រជុំសមាជគណបក្ស, ជាលទ្ធផល រណឫទ្ធិក៏ត្រូវបានបណ្តេញចេញពីតំណែងជាប្រធានគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច។ ក្រោយកិច្ចប្រជុំ រណឫទ្ធិត្រូវបានហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចចាត់ទុកថាជា"ប្រធានប្រវត្តិសាស្រ្ត"។ នៅក្នុងសមាជគណបក្សនោះ លោកញឹក ប៊ុនឆៃបានបង្ហាញហេតុផលត្រឹមត្រូវចំពោះការបណ្តេញរណឫទ្ធិចេញដោយបានលើកឡើងថា រណឫទ្ធិបានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរបស់លោកជាមួយសម្តេចហ៊ុន សែនកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនឡើងៗ ហើយព្រះអង្គភាគច្រើនចំណាយពេលនៅក្រៅប្រទេសច្រើនជាងនៅក្នុងប្រទេសខ្លួន។