សង្គ្រាមចាម្ប៉ា-ដាយវៀត (១៣៦៧-១៣៩០): សង្គ្រាម

សង្គ្រាម 

 ការលុកលុយក្រុងហាណូយក្នុងឆ្នាំ ១៣៧១ 
ត្រឹង ដុងតុង ជាអ្នកគ្រប់គ្រងអសមត្ថភាព និងគ្មានអំណាច ដោយគ្មានរជ្ជទាយាទស្នងរាជ្យទេ។ [ 18 ] ទ្រង់បានជ្រើសរើសបុត្រារបស់ព្រះរៀម សឹង ញ៉ាត់ឡេ ជាអ្នកស្នងរាជ្យ ទោះបីជា ញ៉ាត់ឡេ មិនមែនជាគ្រួសាររាជវង្សក៏ដោយ។ នៅឆ្នាំ១៣៧០ គ្រួសារត្រឹង បានធ្វើរដ្ឋប្រហារបង្ហូរឈាម ដែលបានទម្លាក់ សឹង ញ៉ាត់ឡេ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ ត្រឹង ភូ បានគ្រងរាជ្យជាស្តេច ត្រឹង ញ៉េតុង (ប្រហែលឆ្នាំ១៣៧០–១៣៧២)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ព្រះមាតារបស់អតីតស្តេចញ៉ាត់ឡេ បានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសចាម្ប៉ា ហើយបានជំរុញឱ្យ ឆែ បុង​ង៉ា វាយលុករាជវង្សត្រឹង សម្រាប់ជាការសងសឹករបស់ព្រះនាង។ [ 19 ]

ឆែ បុង​ង៉ា បន្ទាប់​មក​បាន​ប្រមូល​ផ្តុំ​កង​នាវា​ធំ​មួយ​ដោយ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ទិស​ខាង​ជើង។ កងនាវាបានធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ ឈូងសមុទ្រតុងកឹង ហើយបានវាយលុក តំបន់ដីសណ្ដទន្លេក្រហម ភាគខាងត្បូងនៅនិទាឃរដូវឆ្នាំ១៣៧១ ខណៈដែលជនជាតិវៀតណាមមិនមានកងទ័ពដែលបានរៀបចំទុកក្នុងការការពារ។ កម្លាំងទ័ពចាមបានលុកលុយកម្ទេចរាជធានីវៀតណាម  ថាំងឡុង  ដោយដុតទីក្រុង រឹបអូសស្ត្រី គ្រឿងអលង្ការ និងសូត្រ។ សៀវភៅ​យួន​ទាំងអស់​ដែល​មាន​ក្នុង​ព្រះបរមរាជវាំង​ត្រូវ​បាន​បាត់បង់។ [ 20 ]

 សមរភូមិវិជ័យ និងការលុកលុយលើកពីរនៃទីក្រុងហាណូយក្នុងឆ្នាំ ១៣៧៨ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| ប្រាសាទ កាញ់ទៀននៅជិតរាជធានីវិជ័យ
នៅឆ្នាំ១៣៧២ ត្រឹង ញ៉េតុង បានលើកអនុជទ្រង់ ត្រឹង គិញ ជាស្តេច ត្រឹង សេតុង (ស្តេចតូច) ខណៈទ្រង់នៅជាស្តេចជាន់ខ្ពស់។ បន្ទាប់មក រាជវាំងបានចំណាយពេលវេលាដើម្បីពង្រឹងទំនាក់ទំនងឡើងវិញជាមួយបណ្តុំអំណាចតូចៗភាគខាងត្បូងរបស់ខ្លួននៃ ថាញ់ញេ និងការពាររាជធានីដែលជាប្រតិកម្មទៅនឹងការកើនឡើងនៃអំណាចចាម្ប៉ារបស់ ឆែ បុងង៉ា ។ [ 21 ] នៅឆ្នាំ១៣៧២ ឆែ បុងង៉ាបានផ្ញើសំបុត្រមួយច្បាប់ទៅ អធិរាជហុងវូ នៃប្រទេសចិនបានព្រមានថាពួកវៀតហៀបនឹងវាយលុកប្រទេសរបស់ទ្រង់ ហើយទាមទារប្រទេសចិនសម្រាប់ការការពារនិងសម្ភារៈសង្រ្គាម។ [ 22 ] នៅឆ្នាំ ១៣៧៥ ហូ គុយលី (ប្រហែលឆ្នាំ១៣៣៥-១៤០៨) ជាមេដឹកនាំម្នាក់មកពីតំបន់ថាញ់ញេ តាមរយៈទំនាក់ទំនងពិសេសរវាងគ្រួសាររាជវង្ស និងគ្រួសារគាត់ បានក្លាយជាមន្ត្រីដ៏សំខាន់មួយរូបនៅដៃវៀតក្នុងចុងសតវត្សទី១៤ ជាមួយគូប្រជែងរបស់គាត់ ដូ ទុយប៊ីន (ប្រហែលឆ្នាំ១៣២៤-១៣៨១)។ [ 23 ]

យោងទៅតាម Toàn thư ក្នុងឆ្នាំ១៣៧៦ ឆែ បុងង៉ា បានបើកការវាយលុកចូលទៅក្នុង ហោចូវ ( ហ្វេ ) ។ ស្តេច ត្រឹង សេតុង បានប្រមូលផ្តុំកងទ័ពដ៏ធំដែលមានទាហានចំនួន ១២០០០០ នាក់ ដោយមានទ័ពបម្រុងពី ងេអាន គួងប៊ិញ និងភត់ហោ ត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ការវាយបក។ ហូ គុយលី ទទួលបន្ទុកដឹកជញ្ជូនគ្រឿងផ្គត់ផ្គង់ និងកងទ័ពពី ងេអាន តាន់ប៊ិញ និងភត់ហោ ខណៈដែលមេទ័ព ដូ ទុយប៊ីន ដឹកនាំកងទ័ព។ នៅដើមឆ្នាំ១៣៧៧ ចាម្ប៉ាបានព្យាយាមចរចាជាដំបូង ប៉ុន្តែអំពើពុករលួយក្នុងថ្នាក់ដឹកនាំទ័ពវៀតណាមបានរារាំងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះ។ ត្រឹង សេតុង បានបន្តលើកទ័ពរបស់ទ្រង់ទៅកាន់រាជធានី វិជ័យ របស់ចាម្ប៉ា។ ស្តេចសេតុង បាន​ឃើញ​ជំរំ​ស្ងាត់ជ្រងំ ដែល​មានមន្ត្រី​ម្នាក់​របស់​ព្រះអង្គ​បាន​ប្រាប់ទ្រង់​ថា វា​អាច​ជា​អន្ទាក់​របស់​ស្តេចចាម។ ស្តេចដៃវៀត មិនអើពើនឹងមន្ត្រីនោះ ហើយបន្តដំណើរឆ្ពោះទៅកាន់វិជ័យ ជាកន្លែងដែល ឆែ​ បុងង៉ា និងកងទ័ពរបស់ទ្រង់វាយឆ្មក់កងទ័ពវៀត។ ជនជាតិភាគខាងត្បូងក្នុងជួរកងទ័ពវៀត បានក្បត់ និងចូលខ្លួនទៅពួកចាម។ [ 21 ] កងទ័ពរបស់ សេតុង ត្រូវបានធ្លាក់ចូលទៅជាក្រុមទ័ពដែលគ្មានវិន័យ ខណៈពេលដែលព្រះអង្គ និងមេទ័ពបីនាក់ត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងអំឡុងពេលចលាចលនេះ។ [ 24 ] [ 25 ] [ 26 ] ប្រភព Ming Shilu និងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ពួកអ្នកផ្សាយសាសនាគ្រិស្តក្រោយៗមកក៏បានរាយការណ៍ថា ស្តេចត្រឹង ឈ្មោះ ចេនទ័ន (陳煓) បានសោយទិវង្គតនៅចាម្ប៉ា ក្នុងឆ្នាំ១៣៧៧ បន្ទាប់ពីបានចូលរួមក្នុងសង្រ្គាមដ៏ធំមួយ។ [ 27 ]

ដូ ទុយប៊ីន បាន​បោះបង់ទីតាំងខ្លួន ហើយ​ភៀស​ខ្លួន​ទៅ​ភាគ​ខាងជើង។ [ 28 ] ពួកចាមបានចាប់ព្រះអង្គម្ចាស់ ត្រឹង ហុក ដែលជាព្រះអង្គម្ចាស់វៀតណាមម្នាក់។ ឆែ បុងង៉ា បានរៀបអភិសេកបុត្រីរបស់ទ្រង់ជាមួយព្រះអង្គម្ចាស់ហុក ហើយដាក់ព្រះអង្គម្ចាស់ឱ្យទទួលខុសត្រូវលើការវាយប្រហាររបស់កងទ័ពចាមចូលទៅ ង៉េអាន។ [ 29 ]

បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គតរបស់ស្តេចវៀត ទ័ពចាមដ៏ខ្លាំងពូកែរបស់ ឆែ បុងង៉ា បានដេញតាមទ័ពវៀតដែលមានភាពច្របូកច្របល់ឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងយ៉ាងលឿនចូលទៅក្នុង ដីសណ្ដទន្លេក្រហម ដោយមានការតទល់តិចតួច ហើយបានកម្ទេចទីក្រុងហាណូយនៅចុងឆ្នាំ១៣៧៧ ដោយទទួលបានការគ្រប់គ្រងលើទឹកដីដ៏ធំរួមមាន ថាញ់ហោ និងងេអាន ជា​ចំណុច​កំពូល​នៃ​ចក្រភពចាម។ [ 21 ] [ 30 ] នៅដើមឆ្នាំ១៣៧៨ ព្រះអង្គម្ចាស់ ត្រឹង ហុក ដែលគាំទ្រចាមបានបង្ហាញព្រះកាយនៅ ងេអាន ដោយតាំងខ្លួនជាស្តេចដាយវៀត។ ទ្រង់ និង ឆែ បុងង៉ា បានប្រមូលផ្តុំគ្នាជាមួយប្រជាជនមកពីខេត្តភាគខាងត្បូងដែលស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់ចាម រួមជាមួយនឹងកម្លាំងចាមបានវាយលុក ដូ ទុយប៊ីន ហើយបានឡោមព័ទ្ធ និងដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុងហាណូយជាលើកទីបី។ [31 ] ពួក​គេ​បាន​បង្ខំធ្វើឲ្យ​ស្តេច  ត្រឹង ភេដេ ជញ្ជូន​រាជទ្រព្យ​ទៅ​ភ្នំ​ធៀនគៀន និង​គុហា​ខាឡាំងក្នុង​ឆ្នាំ ១៣៧៩។ [ ៣២ ] បន្ទាប់ពីពួកចាមបានដកថយត្រឡប់ទៅ ថាញ់ហោ វិញ ហូ គុយលី បានបង្ហាញខ្លួនឡើងវិញនៅជួរមុខ។ ដើម្បី​បំពេញ​ធនធាន​ដែល​ត្រូវ​ការ​ក្នុង​ការ​ហ្វឹកហ្វឺន បំពាក់ និង​ផ្គត់ផ្គង់​ទាហាន គុយលី និងបក្សពួក បាន​បង្កើន​ពន្ធ​ក្នុង​​គ្រួសារ និង​កម្លាំង​យោធា។ ព្រះរាជវង្សានុវង្សជាម្ចាស់ដីតម្រូវឲ្យបែងចែកដីស្មើគ្នាសម្រាប់កសិករម្នាក់ៗ ដើម្បីបង្កើនកិច្ចប្រឹងប្រែងធ្វើសង្គ្រាម តែធនធានរបស់វៀតស្ទើរតែអស់ទៅហើយ។ [ ៣១ ]

 ការលុកលុយលើកទីបួននៃទីក្រុងហាណូយក្នុងឆ្នាំ១៣៨៣ 
ជនជាតិចាមបានបន្តការវាយឆ្មក់ទៅកាន់ ថាញ់ហោ នៅឆ្នាំ១៣៨០ ប៉ុន្តែត្រូវបានរារាំងដោយកម្លាំងរួមរបស់ ហូ គុយលី និង ដូ ទុយប៊ីន ។ ជនជាតិចាមបានដកថយត្រឡប់ទៅ ខេត្តក្វាងប៊ិញ វិញ ខណៈដែលកម្លាំងរបស់ គុយលី ដណ្តើមបាន ងេអាន និងបានប្រហារជីវិតមេដឹកនាំក្នុងតំបន់ម្នាក់ដែលនៅខាងចាម។ នៅឆ្នាំ១៣៨២ ពួកគេបានវាយលុកលើ ថាញ់ហោ ទាំងដីគោក និងសមុទ្រ ប៉ុន្តែត្រូវបានច្រានចោលដោយ ង្វៀន ដាយភឿង (?–១៣៨៩) ដែលជាមេទ័ពក្នុងតំបន់ និងជាកូនចៅរបស់ គុយលី ។ [ ៣១ ] នៅដើមឆ្នាំ១៣៨៣ ហូ គុយលី បានបញ្ជូនកងនាវាចរទ័ពជើងទឹក ឆ្ពោះទៅកាន់ទឹកដីចាម ប៉ុន្តែត្រូវបានបញ្ឈប់ដោយព្យុះ។

នៅរដូវក្តៅនៃឆ្នាំនោះ ឆែ បុងង៉ា បានបើកការវាយលុកភាគខាងជើងថ្មី។ តាមការណែនាំរបស់មេទ័ព ឡា ខៃ លើកនេះទ្រង់បានជ្រើសរើសផ្លូវខាងលិចកាត់តាមភ្នំភាគខាងកើតឡាវ និង ថាញ់ហោ ដោយឆ្លងកាត់ពីក្រោយកងទ័ពរបស់ ហូ គុយលី ។ កងទ័ពចាមបានចូលទៅជិត សឺនថាយ ភាគខាងលិចរាជធានីហាណូយ។ ត្រឹង ញ៉េតុង បានបញ្ជូនមេទ័ពម្នាក់ ដែលព្យាយាមរារាំងការវាយសម្រុករបស់ពួកចាម  ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យ។ ផ្លូវទៅកាន់ហាណូយបានបើក។ ញ៉េតុង បានភៀសខ្លួនទៅភាគខាងជើងនៃ ទន្លេក្រហម ហើយជ្រកកោននៅវាំងបាវហោ ខណៈដែលទាហានរបស់ ឆែ បុងង៉ា បានវាយលុកចូលរាជធានីដៃវៀត ម្តងទៀត ដោយកាន់កាប់វាអស់រយៈពេលប្រាំមួយខែមុនពេលពួកគេចាកចេញ។ [ 33 ] [ 34 ] [ 35 ]