navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
អាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០២២: ទីផ្សារ

ទីផ្សារ 

 និមិត្តសញ្ញា 
និមិត្តសញ្ញានៃហ្គេម "ជំនោរកើនឡើង" ត្រូវបានដាក់បង្ហាញក្នុងពិធីមួយនៅទីស្នាក់ការកណ្តាលនៃក្រុមទូរទស្សន៍វប្បធម៌ហាងចូវ នៅថ្ងៃទី៦ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៨ ។ វា​ត្រូវ​បាន​រចនា​ឡើង​ដើម្បី​ស្រដៀង​ទៅ​នឹងកង្ហារដៃ ​ប្រពៃណីនៃខេត្ត, ផ្លូវរត់, ជំនោរ ​ទន្លេជៀងតាង, និង​រលក​វិទ្យុ (ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ការ​តភ្ជាប់​ឥត​ខ្សែ)។ គណៈកម្មាធិការរៀបចំបាននិយាយថា និមិត្តសញ្ញានេះគឺសំដៅឆ្លុះបញ្ចាំង "បុព្វហេតុដ៏អស្ចារ្យនៃសង្គមនិយមជាមួយនឹងចរិតលក្ខណៈចិនប្រមូលផ្តុំសន្ទុះក្នុងយុគសម័យថ្មី" និង "ការរួបរួម សាមគ្គីភាព និងការអភិវឌ្ឍន៍នៃ OCA" ។  

 ម៉ាស្កូត 
រូបភាពតូច|ម៉ាស្កូតនិង​និមិត្តសញ្ញា​អាស៊ីហ្គេមហាងចូវ
ម៉ាស្កូតទាំងបីនៃហ្គេមគឺ កុងកុង (琮琮), លៀនលៀន (莲莲) និង ឆេនឆេន (宸宸) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "អនុស្សាវរីយ៍នៃជៀនណាន" សំដៅ​ទៅ​តំបន់​ភាគ​ខាង​កើត​របស់​ប្រទេស​ចិនភាគ​ខាង​ត្បូងទន្លេយ៉ង់សេ ) ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ចេញ​ពី​ប្រយោគ​ដ៏​ល្បី​របស់​កវី​រាជវង្ស​ថាង បាយ ជូយី (Bai Juyi) "ពេលដែលខ្ញុំនឹកឃើញជៀនណាន, ហាងចូវ នាំ​មក​វិញ​នូវ​ការ​ចងចាំ​ភាគ​ច្រើន​របស់​ខ្ញុំ" ត្រូវបានបង្ហាញនៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២០។  ពួកវាត្រូវបានបង្ហាញថាជាវីរបុរសមនុស្សយន្តដែលមានប្រភពមកពី ប្រាសាទបុរាណវិទ្យានៃទីក្រុងលៀងសឺ បឹងខាងលិច និង ប្រឡាយធំ (Grand Canal) រៀងៗខ្លួន។  

កុងកុង ទទួលបានឈ្មោះរបស់វាពី គ្រឿងអលង្ការបន្តោងកុង ដែលបានរកឃើញពីប្រាសាទបុរាណវិទ្យា។ រាងកាយរបស់វាមានពណ៌លឿង តំណាងឱ្យផែនដី និងការប្រមូលផលកាង ហើយក្បាលរបស់វាប្រហាក់ប្រហែលនឹងទម្រង់មុខរបស់សត្វទេវកថា។ វា​ត្រូវ​បាន​ពិពណ៌នា​ថា​ជា​ការ​តាំង​ចិត្ត, ស្មោះ​ត្រង់, ចិត្ត​ល្អ, អត្តពលិក និង​ងប់ងល់។

លៀនលៀន ទទួលបានឈ្មោះរបស់វាពីស្លឹកឈូកនៅបឹងខាងលិច។ រាងកាយរបស់វាមានពណ៌បៃតង តំណាងឱ្យជីវិត និងធម្មជាតិ ហើយក្បាលរបស់វាស្រដៀងនឹងស្លឹកឈូក ដែលតុបតែងដោយអាងទឹកបីដែលឆ្លុះព្រះច័ន្ទ ទិដ្ឋភាពដ៏ស្រស់ស្អាតនៃបឹងខាងលិច និងរូបតំណាងអ៊ីនធឺណិត។ វា​ត្រូវ​បាន​ពិពណ៌នា​ថា​ជា​បរិសុទ្ធ ចិត្តល្អ រស់រវើក គួរឱ្យស្រលាញ់ ឆើតឆាយ និង​រាក់ទាក់។

ឆេនឆេន យកឈ្មោះរបស់វាចេញពី ស្ពានកុងឆេន ដែលជារចនាសម្ព័ន្ធសម្គាល់នៅក្នុងផ្នែកហាងចូវ នៃប្រឡាយធំ ។ តួរបស់វាមានពណ៌ខៀវ តំណាងឱ្យវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា ហើយក្បាលរបស់វាប្រហាក់ប្រហែលនឹងជំនោរទន្លេជៀងតាង ជាមួយនឹងស្ពានកុងឆេន (Gongchen)។ វាត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាក្លាហាន ឆ្លាតវៃ សុទិដ្ឋិនិយម និងមានភាពក្លាហាន។

 បាវចនា 
ពាក្យស្លោកផ្លូវការនៃការប្រកួតកីឡាអាស៊ីឆ្នាំ២០២២ "បេះដូងទៅបេះដូង @ អនាគត" ត្រូវបានប្រកាសនៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩ ដើម្បីប្រារព្ធខួប ១០០០ ថ្ងៃមុនពិធីបើក។ បាវចនា​នេះ​មាន​គោល​បំណង​ដើម្បី​តំណាង​ឱ្យ​ការ​តភ្ជាប់​ដែល​កីឡា​អាស៊ី​បង្កើត​ឡើង​រវាង​ប្រទេស​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី។ 

 មេដាយ 
នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ ដែលជាការរាប់ថយក្រោយរយៈពេល ១០០ថ្ងៃនៃការប្រកួតកីឡាអាស៊ីលើកទី១៩ ការរចនាមេដាយដែលមានឈ្មោះថា "សានស៊ុយ" (Shan Shui) ត្រូវបានចេញផ្សាយ។ ការរចនារបស់វាត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយចាដកុង (Jade Cong) នៅក្នុងវប្បធម៌លៀងសឺ ។ ផ្ទាំង​ខាង​ក្រោយ​មាន​ស្លាក​សញ្ញា​បោះពុម្ព​ហ្គេម ភ្នំ​អ័ព្ទ ទីក្រុង បឹង​ដែល​កំពុង​រំកិល​ និង​ភ្នំ​អណ្តែត ខណៈ​ខណៈផ្នែកបញ្ច្រាសមាននិមិត្តសញ្ញាអាស៊ីហ្គេមព្រះអាទិត្យ (Asian Games Sun Emblem) និង​ឈ្មោះ​ព្រឹត្តិការណ៍​ជា​ភាសា​ចិន និង​អង់គ្លេស។
អាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០២២: និមិត្តសញ្ញា

និមិត្តសញ្ញា 
និមិត្តសញ្ញានៃហ្គេម "ជំនោរកើនឡើង" ត្រូវបានដាក់បង្ហាញក្នុងពិធីមួយនៅទីស្នាក់ការកណ្តាលនៃក្រុមទូរទស្សន៍វប្បធម៌ហាងចូវ នៅថ្ងៃទី៦ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៨ ។ វា​ត្រូវ​បាន​រចនា​ឡើង​ដើម្បី​ស្រដៀង​ទៅ​នឹងកង្ហារដៃ ​ប្រពៃណីនៃខេត្ត, ផ្លូវរត់, ជំនោរ ​ទន្លេជៀងតាង, និង​រលក​វិទ្យុ (ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ការ​តភ្ជាប់​ឥត​ខ្សែ)។ គណៈកម្មាធិការរៀបចំបាននិយាយថា និមិត្តសញ្ញានេះគឺសំដៅឆ្លុះបញ្ចាំង "បុព្វហេតុដ៏អស្ចារ្យនៃសង្គមនិយមជាមួយនឹងចរិតលក្ខណៈចិនប្រមូលផ្តុំសន្ទុះក្នុងយុគសម័យថ្មី" និង "ការរួបរួម សាមគ្គីភាព និងការអភិវឌ្ឍន៍នៃ OCA" ។
អាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០២២: ម៉ាស្កូត

ម៉ាស្កូត 
រូបភាពតូច|ម៉ាស្កូតនិង​និមិត្តសញ្ញា​អាស៊ីហ្គេមហាងចូវ
ម៉ាស្កូតទាំងបីនៃហ្គេមគឺ កុងកុង (琮琮), លៀនលៀន (莲莲) និង ឆេនឆេន (宸宸) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "អនុស្សាវរីយ៍នៃជៀនណាន" សំដៅ​ទៅ​តំបន់​ភាគ​ខាង​កើត​របស់​ប្រទេស​ចិនភាគ​ខាង​ត្បូងទន្លេយ៉ង់សេ ) ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ចេញ​ពី​ប្រយោគ​ដ៏​ល្បី​របស់​កវី​រាជវង្ស​ថាង បាយ ជូយី (Bai Juyi) "ពេលដែលខ្ញុំនឹកឃើញជៀនណាន, ហាងចូវ នាំ​មក​វិញ​នូវ​ការ​ចងចាំ​ភាគ​ច្រើន​របស់​ខ្ញុំ" ត្រូវបានបង្ហាញនៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២០។  ពួកវាត្រូវបានបង្ហាញថាជាវីរបុរសមនុស្សយន្តដែលមានប្រភពមកពី ប្រាសាទបុរាណវិទ្យានៃទីក្រុងលៀងសឺ បឹងខាងលិច និង ប្រឡាយធំ (Grand Canal) រៀងៗខ្លួន។  

កុងកុង ទទួលបានឈ្មោះរបស់វាពី គ្រឿងអលង្ការបន្តោងកុង ដែលបានរកឃើញពីប្រាសាទបុរាណវិទ្យា។ រាងកាយរបស់វាមានពណ៌លឿង តំណាងឱ្យផែនដី និងការប្រមូលផលកាង ហើយក្បាលរបស់វាប្រហាក់ប្រហែលនឹងទម្រង់មុខរបស់សត្វទេវកថា។ វា​ត្រូវ​បាន​ពិពណ៌នា​ថា​ជា​ការ​តាំង​ចិត្ត, ស្មោះ​ត្រង់, ចិត្ត​ល្អ, អត្តពលិក និង​ងប់ងល់។

លៀនលៀន ទទួលបានឈ្មោះរបស់វាពីស្លឹកឈូកនៅបឹងខាងលិច។ រាងកាយរបស់វាមានពណ៌បៃតង តំណាងឱ្យជីវិត និងធម្មជាតិ ហើយក្បាលរបស់វាស្រដៀងនឹងស្លឹកឈូក ដែលតុបតែងដោយអាងទឹកបីដែលឆ្លុះព្រះច័ន្ទ ទិដ្ឋភាពដ៏ស្រស់ស្អាតនៃបឹងខាងលិច និងរូបតំណាងអ៊ីនធឺណិត។ វា​ត្រូវ​បាន​ពិពណ៌នា​ថា​ជា​បរិសុទ្ធ ចិត្តល្អ រស់រវើក គួរឱ្យស្រលាញ់ ឆើតឆាយ និង​រាក់ទាក់។

ឆេនឆេន យកឈ្មោះរបស់វាចេញពី ស្ពានកុងឆេន ដែលជារចនាសម្ព័ន្ធសម្គាល់នៅក្នុងផ្នែកហាងចូវ នៃប្រឡាយធំ ។ តួរបស់វាមានពណ៌ខៀវ តំណាងឱ្យវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា ហើយក្បាលរបស់វាប្រហាក់ប្រហែលនឹងជំនោរទន្លេជៀងតាង ជាមួយនឹងស្ពានកុងឆេន (Gongchen)។ វាត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាក្លាហាន ឆ្លាតវៃ សុទិដ្ឋិនិយម និងមានភាពក្លាហាន។
អាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០២២: បាវចនា

បាវចនា 
ពាក្យស្លោកផ្លូវការនៃការប្រកួតកីឡាអាស៊ីឆ្នាំ២០២២ "បេះដូងទៅបេះដូង @ អនាគត" ត្រូវបានប្រកាសនៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩ ដើម្បីប្រារព្ធខួប ១០០០ ថ្ងៃមុនពិធីបើក។ បាវចនា​នេះ​មាន​គោល​បំណង​ដើម្បី​តំណាង​ឱ្យ​ការ​តភ្ជាប់​ដែល​កីឡា​អាស៊ី​បង្កើត​ឡើង​រវាង​ប្រទេស​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី។
អាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០២២: មេដាយ

មេដាយ 
នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ ដែលជាការរាប់ថយក្រោយរយៈពេល ១០០ថ្ងៃនៃការប្រកួតកីឡាអាស៊ីលើកទី១៩ ការរចនាមេដាយដែលមានឈ្មោះថា "សានស៊ុយ" (Shan Shui) ត្រូវបានចេញផ្សាយ។ ការរចនារបស់វាត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយចាដកុង (Jade Cong) នៅក្នុងវប្បធម៌លៀងសឺ ។ ផ្ទាំង​ខាង​ក្រោយ​មាន​ស្លាក​សញ្ញា​បោះពុម្ព​ហ្គេម ភ្នំ​អ័ព្ទ ទីក្រុង បឹង​ដែល​កំពុង​រំកិល​ និង​ភ្នំ​អណ្តែត ខណៈ​ខណៈផ្នែកបញ្ច្រាសមាននិមិត្តសញ្ញាអាស៊ីហ្គេមព្រះអាទិត្យ (Asian Games Sun Emblem) និង​ឈ្មោះ​ព្រឹត្តិការណ៍​ជា​ភាសា​ចិន និង​អង់គ្លេស។
អាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០២២: ទីកន្លែង

ទីកន្លែង 
alt=|រូបភាពតូច| មជ្ឈមណ្ឌលពិព័រណ៍កីឡាអូឡាំពិកហាងចូវ
ទីលានចំនួន៤៤ នឹងត្រូវប្រើប្រាស់សម្រាប់ការប្រកួតកីឡា រួមទាំងកន្លែងដែលមានស្រាប់ចំនួន៣០ និងកន្លែងដែលត្រូវបានសាងសង់ថ្មីចំនួន១៤។  ក្នុងចំណោមទីកន្លែងទាំង៤៤ នេះ ៣០ ស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងហាងចូវ និងស្រុករបស់ខ្លួន ខណៈដែល១៤ផ្សេងទៀតស្ថិតនៅក្នុងខេត្តជិតខាងចំនួន៤ គឺតេងពីង (Deqing), ជីនហ៊ូ (Jinhua), នីងប៊ូ (Ningbo), សៅស៊ីង (Shaoxing) និង វេ៉នចូវ (Wenzhou)។ ខ្សែរថភ្លើងល្បឿនលឿន ថ្មីមួយត្រូវបានសាងសង់រវាងទីក្រុងហាងចូវ និង ហ៊ូស្ស៊ូ (Huzhou) សម្រាប់ការប្រកួត។
អាស៊ីហ្គេមរដូវរងារ

អាស៊ីហ្គេមរដូវរងារ (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ Asian Winter Games) ជាព្រឹត្តិការណ៍ពហុកីឡា ធ្វើឡើងក្នុងចំនោមសមាជិក​របស់ ក្រុមប្រឹក្សាអូឡាំពិកអាស៊ី ដែលមានវិញ្ញាសាកីឡា​រដូវរងារ។ គណកម្មាធិការអូឡាំពិកជប៉ុន បានផ្ដួចផ្ដើមគំនិតនេះមុនគេនៅឆ្នាំ១៩៨២ និងបានធ្វើជាម្ចាស់​ផ្ទះកីឡានេះដំបូងគេ គឺនៅឆ្នាំ១៩៨៦ ដែលធ្វើឡើងនៅសាប់ប៉ូរ៉ូ។ សមាជិកដំបូង​មានតែ៧ប្រទេសប៉ុណ្ណោះ តែចំនួនសមាជិកបានកើនឡើងជាលំដាប់ៗ គឺរហូតដល់ឆ្នាំ២០០៧ មានប្រទេសដល់ទៅ២៧ក្នុងចំនោមសមាជិកទាំង៤៥ចូលរួម។
អាស៊ីហ្គេមរដូវរងារ: អាស៊ីហ្គេមរដូវរងារ

អាស៊ីហ្គេមរដូវរងារ 
ឆ្នាំលើកទីទីក្រុងម្ចាស់ផ្ទះប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ១៩៨៦Iសាប់ប៉ូរ៉ូ១៩៩០IIសាប់ប៉ូរ៉ួ១៩៩៦IIIហារប៊ីន១៩៩៩IVហ្គាងវុន២០០៣Vអាអុម៉ុរី២០០៧VIចាងចុន២០១១VIIអាល់ម៉ាទី
អាស៊ីហ្គេមរដូវរងារ: កំនត់ត្រាមេដាយ

កំនត់ត្រាមេដាយ 
គិតមកត្រឹមឆ្នាំ២០០៧
ប្រទេស        សរុប  ១០១  ១០២  ៧៥  ២៧៨  ៧១  ៧១  ៨៤  ២២៤  ៤៥  ៥៣  ៦៣  ១៦១  ៣៧  ៣០  ២៧  ៩៤  ១  ៤  ១០  ១៥  ១  ២  ៣  ៦  ១  ១  ០  ០  ០  ០  ២  ២
អាស៊ីហ្គេមលើឆ្នេរខ្សាច់

អាស៊ីហ្គេមលើឆ្នេរខ្សាច់ (ជាភាសាអង់គ្លេស៖Asian Beach Games) ជាព្រឹត្តិការណ៍ពហុកីឡា ដែលធ្វើឡើងរៀងរាល់​២ឆ្នាំម្ដង ក្នុងចំនោមកីឡាករ​នៅអាស៊ី។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះ​រៀបចំដោយ​ក្រុមប្រឹក្សាអូឡាំពិកអាស៊ី។ 

ព្រឹត្តិការណ៍កីឡានេះ មានកីឡាដែលមានប្រជាប្រិយភាពក្នុងការផ្សាយ​តាមទូរទស្សន៍ដូចជា ជិះរលក ជិះក្ដារលើទឹក ហែលទឹក បាល់ទះលើឆ្នេរខ្សាច់ បាល់គប់លើឆ្នេរខ្សាច់ បាល់ទាត់លើឆ្នេរខ្សាច់ និង ប្រណាំងទូកនាគ ជាដើម។
អាស៊ីហ្គេមអ៊ីនដរ

អាស៊ីហ្គេមអ៊ីនដរ (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ Asian Indoor Games) ជាព្រឹត្តិការណ៍ពហុកីឡា ដែលធ្វើឡើងរៀងរាល់​២ឆ្នាំម្ដង ក្នុងចំនោមកីឡាករ​នៅអាស៊ី។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះ​រៀបចំដោយ​ក្រុមប្រឹក្សាអូឡាំពិកអាស៊ី។ 

ព្រឹត្តិការណ៍កីឡានេះ មានកីឡាដែលគ្មាននៅក្នុងអាស៊ីហ្គេម អាស៊ីហ្គេមរដូវរងារ និង អូឡាំពិក។ កីឡាទាំងនោះមាន កីឡាអេឡិកត្រូនិក អុក សីដក់ ប្រដាល់សេរី អ៊ែរ៉ូប៊ិក អត្តពលកម្មអ៊ីនដរ កីឡារាំ ហ្វុតសាល ហែលទឹកចំងាយខ្លី២៥ម៉ែត ជាដើម។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍

អាស៊ីអាគ្នេយ៍គឺជាអនុតំបន់នៃអាស៊ី ប្រកបដោយប្រទេសជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្ត្រភាគខាងត្បូងចិន ខាងកើតឥណ្ឌា ខាងលិចហ្គីណេថ្មី និងខាងជើងអូស្ត្រាលី។ តំបន់នេះសណ្ដូកលើចំណុចប្រសព្វនៃផ្ទាំងភូគព្ភសាស្ត្រ ដែលមានសកម្មភាពរញ្ជួយ និងភ្នំភ្លើងខ្លាំង។ អាស៊ីអាគ្នេយ៍មានតំបន់ភូមិសាស្ត្រពីរ: អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក ដែលគេស្គាល់ដែរថាជា ឥណ្ឌូចិន ផ្សំឡើងដោយ កម្ពុជា លាវ ភូមា (មីយ៉ាន់ម៉ា) ថៃ វៀតណាម និង ទៀបកោះម៉ាឡេស៊ី ហើយនិងអាស៊ីអាគ្នេយ៍សមុទ្រ (ទឹកលិច) ប្រកបដោយប្រទេស ព្រុយណេ ម៉ាឡេស៊ីខាងកើត ទីម័រខាងកើត ឥណ្ឌូណេស៊ី ហ្វីលីពីន កោះគ្រិស្តម៉ាស និងសិង្ហបុរី។ 

ពួកប្រជាជនទក្សិណទ្វីបមានលើសលប់ក្នុងតំបន់នេះ។ សាសនាសំខាន់ៗគឺឥស្លាម និងពុទ្ធសាសនា បន្ទាប់មកគឺគ្រិស្តសាសនា។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ភាពប្លែកគ្នាធំមួយនៃសាសនាត្រូវបានគេរកឃើញទូទាំងតំបន់នេះ រួមមានការបដិបត្តហិណ្ឌូនិងឥទ្ធិពលព្រលឹងនិយម។The modern anthropology of South ... .Google Books. Retrieved on October 17, 2011.
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ខាងនយោបាយ

ខាងនយោបាយ

និយមន័យនៃអាស៊ីអាគេ្នយ៍មានដោយឡែកៗគ្នា ក៏ប៉ុន្តែនិយមន័យភាគច្រើនបំផុតរួមបញ្ចូលតំបន់ដែលបានតំណាងដោយប្រទេស និងទឹកដីនានាដែលបានចុះបញ្ជីខាងក្រោម។ ប្រទេសទាំងអស់នេះមិនបញ្ចូលទីម័រខាងកើតជាសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) ទេ។ តំបន់នេះ រួមគ្នាជាមួយប៉ែកនៃអាស៊ីខាងត្បូង ត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយថាជាពួកឥណ្ឌៀខាងកើត រឺក៏ជាធម្មតាពួកឥណ្ឌៀរហូតដល់សតវត្សទី២០។ កោះគ្រិស្តម៉ាស និងពួកកោះខូខូសត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប៉ែកនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ទោះបីជាកោះទាំងនោះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអូស្ត្រាលីក៏ដោយ។ បញ្ហាអធិបតេយ្យភាពនៅមានលើពួកកោះនៅក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ប៉ាពួហ្គីណេថ្មីបានថ្លែងថាខ្លួនប្រហែលជាចូលអាស៊ាន ហើយនិងថ្មីៗនេះជាអ្នកសង្កេតការម្នាក់។ Papua New Guinea asks RP support for Asean membership bid. Retrieved July 8, 2009.Somare seeks PGMA's support for PNG's ASEAN membership bid . Retrieved July 8, 2009.

ប្រទេស
ប្រទេសផ្ទៃក្រឡា (គម២)ប្រជាជន(២០១១)http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2011&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=548%2C518%2C516%2C522%2C566%2C576%2C578%2C537%2C536%2C582%2C544&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=51&pr.y=8សន្ទភាព (/គម២)ផសស (ធម្មតា),ដ.ស.រ. (២០១១)ផសស (ធម្មតា) ក្នុងម្នាក់, ដ.ស.រ. (២០១១)ល.អ.ម.ធានី  ១៨១.០៣៥ ១៥.១០៣.០០០ ៨៤ ១.២៨៦.១០០.០០០ ៨៥២$ ០,៥២៣ ភ្នំពេញ  ៥១៣.១២០ ៦៤.០៧៦.០០០ ១២៥ ៣៤៥.៦៤៩.០០០.០០០ ៥៣៩៤$ ០,៦៨២ បាងកក  ១៤៨៧៤ ១.០៩៣.០០០ ៧៤ ៤.៣១៥.០០០.០០០ ៣៩៤៩$ ០,៤៩៥ ឌីលី  ៥.៧៦៥ ៤២៥.៨៩០ ៧៤ ១៥.៥៣៣.០០០.០០០ ៣៦.៥៨៤$ ០,៨៣៨ បានដាស៊េរីបេហ្គាវ៉ាន់  ៦៧៦.៥៧៨ ៦២.៤១៧.០០០ ៩២ ៥១.៩២៥.០០០.០០០ ៨៣២$ ០,៤៨៣ ណៃពិដោ  ៣២៩.៨៤៧ ២៨.៧៣១.០០០ ៨៧ ២៧៨.៦៨០.០០០.០០០ ៩.៧០០$ ០,៧៦១ គូឡាឡាំពួ  ២៣៦.៨០០ ៦.៥៥៦.០០០ ២៨ ៧.៨៩១.០០០.០០០ ១.២០៤$ ០,៥២៤ វៀងចន្ទន៍  ៣៣១.២១០ ៨៩.៣១៦.០០០ ២៧០ ១២២.៧២២.០០០.០០០ ១.៣៧៤$ ០,៥៩៣ ហាណូយ  ៧២៤ ៥.២៧៤.៧០០  ៧២៨៥ ២៥៩.៨៤៩.០០០.០០០ ៤៩.២៧១$ ០,៨៦៦ សិង្ហបុរី  ៣០០.០០០ ៩៥.៨៥៦.០០០ ៣២០ ២១៣.១២៩.០០០.០០០ ២.២២៣$ ០,៦៤៤ ម៉ានីល  ១.៩០៤.៥៦៩ ២៤១.០៣០.៥២២ ១២៧ ៨៤៥.៦៨០.០០០.០០០ ៣.៥០៩$ ០,៦១៧ ហ្សាការតា

ទឹកដី
thumb|ទីតាំងនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ផែនទីនេះបង្ហាញជាដំបូងនូវបណ្ដាប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន និងដូច្នេះមិនកត់សម្គាល់ ពួកកោះអណ្ឌមាននិងនិកោបារដែលក៏ជាផ្នែកមួយនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍តាមភូមិសាស្ត្រដែរ។
thumb|ប្រៀបធៀបតំបន់អាស៊ីនានាដែលបានកំណត់ដោយស.ប.:
ទឹកដីផ្ទៃក្រឡា (គម២)ប្រជាជនសន្ទភាព (/គម២)  ១៤ ៥៩៦ ៤២,៦  ១៣៥ ១៤០២ ១០,៤

បំណែងចែករងរដ្ឋបាលនៃប្រទេស
ទឹកដីផ្ទៃក្រឡា (គម២)ប្រជាជនសន្ទភាព (/គម២)  (ហៃណាន) ៣៣៩២០ ៨៦៤០៧០០ ២៤១《中国统计年鉴—2005》 China Statistical Yearbook 2005 ISBN 7-5037-4738-2  (ពួកកោះអណ្ឌមាននិងនិកោបារ) ៨២៥០ ៣៥៦១៥២Population data as per the Indian Census. ៤៣
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ប្រទេស

ប្រទេស
ប្រទេសផ្ទៃក្រឡា (គម២)ប្រជាជន(២០១១)http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2011&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=548%2C518%2C516%2C522%2C566%2C576%2C578%2C537%2C536%2C582%2C544&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=51&pr.y=8សន្ទភាព (/គម២)ផសស (ធម្មតា),ដ.ស.រ. (២០១១)ផសស (ធម្មតា) ក្នុងម្នាក់, ដ.ស.រ. (២០១១)ល.អ.ម.ធានី  ១៨១.០៣៥ ១៥.១០៣.០០០ ៨៤ ១.២៨៦.១០០.០០០ ៨៥២$ ០,៥២៣ ភ្នំពេញ  ៥១៣.១២០ ៦៤.០៧៦.០០០ ១២៥ ៣៤៥.៦៤៩.០០០.០០០ ៥៣៩៤$ ០,៦៨២ បាងកក  ១៤៨៧៤ ១.០៩៣.០០០ ៧៤ ៤.៣១៥.០០០.០០០ ៣៩៤៩$ ០,៤៩៥ ឌីលី  ៥.៧៦៥ ៤២៥.៨៩០ ៧៤ ១៥.៥៣៣.០០០.០០០ ៣៦.៥៨៤$ ០,៨៣៨ បានដាស៊េរីបេហ្គាវ៉ាន់  ៦៧៦.៥៧៨ ៦២.៤១៧.០០០ ៩២ ៥១.៩២៥.០០០.០០០ ៨៣២$ ០,៤៨៣ ណៃពិដោ  ៣២៩.៨៤៧ ២៨.៧៣១.០០០ ៨៧ ២៧៨.៦៨០.០០០.០០០ ៩.៧០០$ ០,៧៦១ គូឡាឡាំពួ  ២៣៦.៨០០ ៦.៥៥៦.០០០ ២៨ ៧.៨៩១.០០០.០០០ ១.២០៤$ ០,៥២៤ វៀងចន្ទន៍  ៣៣១.២១០ ៨៩.៣១៦.០០០ ២៧០ ១២២.៧២២.០០០.០០០ ១.៣៧៤$ ០,៥៩៣ ហាណូយ  ៧២៤ ៥.២៧៤.៧០០  ៧២៨៥ ២៥៩.៨៤៩.០០០.០០០ ៤៩.២៧១$ ០,៨៦៦ សិង្ហបុរី  ៣០០.០០០ ៩៥.៨៥៦.០០០ ៣២០ ២១៣.១២៩.០០០.០០០ ២.២២៣$ ០,៦៤៤ ម៉ានីល  ១.៩០៤.៥៦៩ ២៤១.០៣០.៥២២ ១២៧ ៨៤៥.៦៨០.០០០.០០០ ៣.៥០៩$ ០,៦១៧ ហ្សាការតា
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ទឹកដី

ទឹកដី
thumb|ទីតាំងនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ផែនទីនេះបង្ហាញជាដំបូងនូវបណ្ដាប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន និងដូច្នេះមិនកត់សម្គាល់ ពួកកោះអណ្ឌមាននិងនិកោបារដែលក៏ជាផ្នែកមួយនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍តាមភូមិសាស្ត្រដែរ។
thumb|ប្រៀបធៀបតំបន់អាស៊ីនានាដែលបានកំណត់ដោយស.ប.:
ទឹកដីផ្ទៃក្រឡា (គម២)ប្រជាជនសន្ទភាព (/គម២)  ១៤ ៥៩៦ ៤២,៦  ១៣៥ ១៤០២ ១០,៤
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: បំណែងចែករងរដ្ឋបាលនៃប្រទេស

បំណែងចែករងរដ្ឋបាលនៃប្រទេស
ទឹកដីផ្ទៃក្រឡា (គម២)ប្រជាជនសន្ទភាព (/គម២)  (ហៃណាន) ៣៣៩២០ ៨៦៤០៧០០ ២៤១《中国统计年鉴—2005》 China Statistical Yearbook 2005 ISBN 7-5037-4738-2  (ពួកកោះអណ្ឌមាននិងនិកោបារ) ៨២៥០ ៣៥៦១៥២Population data as per the Indian Census. ៤៣
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ខាងភូមិសាស្ត្រ

ខាងភូមិសាស្ត្រ

thumb|ផែនទីគីរីលេខន៍នៃប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

អាស៊ីអាគ្នេយ៍តាមភូមិសាស្ត្រត្រូវបានបែងចែកជាពីរអនុតំបន់ ដោយមានឈ្មោះថា អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក (រឺ ឥណ្ឌូចិន) និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍សមុទ្រ (រឺ កម្រងកោះម៉ាឡេដែលបានកំណត់ឡើងស្រដៀងៗគ្នា) (ឥណ្ឌូណេស៊ី: នុសន្តរៈ)។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោករួមមាន:
 កម្ពុជា
 លាវ
 ភូមា (មីយ៉ាន់ម៉ា)
 ថៃ
 វៀតណាម
 ទៀបកោះម៉ាឡេស៊ី (ឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ី)

អាស៊ីអាគ្នេយ៍សមុទ្ររួមមាន:
 ម៉ាឡេស៊ីខាងកើត
 ព្រុយណេ
 ឥណ្ឌូណេស៊ី
 ហ៊្វីលីពីន
 សិង្ហបុរី
 ទីម័រខាងកើត

ពួកកោះអណ្ឌមាននិងនិកោបារនៃឥណ្ឌាតាមភូមិសាស្ត្រត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប៉ែកនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែរ។ បង់ក្លាដែសខាងកើតនិងរដ្ឋបងប្អូនទាំងប្រាំពីរនៃឥណ្ឌាជាប៉ែកខាងវប្បធម៌នៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយជួនកាលត្រូវបានគេចាត់ចូលអាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ថែមទៀត។ រដ្ឋបងប្អូនទាំងប្រាំពីរនៃឥណ្ឌាតាមលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រក៏ជាប៉ែកនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែរ។ កោះហៃណាន និងតំបន់ចិនខាងត្បូងផ្សេងៗទៀត ដូចជា យូនណាន គួយចូវ និងគ័ងស៊ីត្រូវបានគេចាត់ចូលក្នុងអាស៊ីខាងកើត និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ហ៊្គីណេថ្មីដែលសេសសល់ ជួនកាលត្រូវបានគេបញ្ចូល ដូចជាបិឡូ ហ្គួហាន និងពួកកោះមាំររីអ៊ែនណាខាងជើង ដែលជាប៉ែកទាំងអស់នៃឥណ្ខាខាងកើតអេស្ប៉ាញ។ 

ពាក់កណ្ដាលខាងកើតនៃឥណ្ឌូណេស៊ី និងទីម័រខាងកើត (ខាងកើតនៃខ្សែវ៉លឡេស) តាមបរិស្ថានវិទ្យាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប៉ែកនៃអូសេអានី ដែលកាលណោះប៉ែកនៃហ៊្គីណេថ្មីរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ី ក៏ជាប៉ែកនៃអូសេអានីខាងបរិស្ថានវិទ្យា និងភូមិសាស្ត្រដែរ។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: បុរេ-ឥណ្ឌូបនីយកម្ម

បុរេ-ឥណ្ឌូបនីយកម្ម

មនុសិប្បៈ រឺ អូម៉ូសាព្យាង បានទៅដល់តំបន់នេះប្រហែល៤៥០០០ឆ្នាំកន្លងទៅហើយ ដោយមានការរំកិលខ្លួនឆ្ពោះទៅខាងកើតពីឧបទ្វីបឥណ្ឌាមក។ មនុផ្វ្លុរ៉ិសសៀនស៊ីស ដូចជាបានចែករំលែកពួកកោះខ្លះជាមួយពួកមនុស្សសម័យថ្មីនេះរហូតដល់ត្រឹមឆ្នាំ១២០០០កន្លងទៅ នៅពេលដែលពួកគេបានដាច់ពូជ។ ទ្រឹស្ដីមួយ ដែលបានទទួលការរិះគន់ខ្លាំងក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះគឺថាប្រជាជនទក្សិណអាស៊ី ដែលបង្កើតបានភាគច្រើននៃប្រជាជនសម័យទំនើបនៅឥណ្ឌូណេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី ព្រុយណេ ទីម័រខាងកើត និងហ៊្វីលីពីន បានបំលាស់ទីទៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ចេញមកពីតៃវ៉ាន់ទេ។ ពួកគេបានមកដល់នៅឥណ្ឌូណេស៊ីក្បែរ២០០០ ម.គ. និងដូចគ្នាដែរពួកគេបានរីកសាយភាយរហូតដល់កម្រងកោះទាំងនេះ ដោយបានកំណត់ពួកមនុស្សកាលទ្វីបដើមកំណើតទៅនឹងតំបន់ខាងកើតឆ្ងាយៗ។

ជាការផ្ទុយស្រឡៈគ្នាទៅនឹងទ្រឹស្ដីខាងលើ ការសិក្សាជាច្រើនបានបង្ហាញដោយអ.ព.មន. រឺ HUGO (អង្គការបណ្ដុំពន្ធុមនុស្ស) តាមរយៈការសិក្សាពន្ធុជាច្រើននៃពូជសាសន៍អាស៊ី ខាងវិទ្យាសាស្ត្របង្ហាញពីការបំលាស់ទីនៃអាស៊ីតែមួយគត់ពីអាស៊ីគ្នេយ៍ដោយការធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅខាងជើងយឺតៗ ដែលធ្វើឱ្យមានមនុស្សរស់នៅប៉ែកខាងត្បូងនៃអាស៊ីខាងកើត និងក្រោយមកទៀតអាស៊ីខាងកើតខ្លួនឯងជំនួសមកវិញដោយផ្លូវផ្សេងៗជុំវិញនោះ។

សុលហេមនិងកន្លែងដទៃៗទៀតបានបង្ហាញភស្តុតាងពីបណ្ដាញពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រនុសន្តរដែលលាតសន្ធឹងពីវៀតណាម​ដល់កម្រងកោះទាំងមូលនៅដើមឆ្នាំ៥០០០ម.គ.ដល់ឆ្នាំ១នៃគ.ស.ដូចគ្នាដែរ។Solheim, Journal of East Asian Archaeology, 2000, 2:1–2, pp. 273–284(12) ពួកមនុស្សអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាពិសេសកូនចៅនៃទក្សិណអាស៊ីទាំងប៉ុន្មាន ធ្លាប់ជាពួកអ្នកដើរសមុទ្រអស់រយៈពេលរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ អ្នកខ្លះទៅដល់កោះម៉ាដាហ្គាស្កា។ នាវាកប៉ាល់របស់ពួកគេ ដូចជាវីនតា គឺមានប្រយោជន៍នៅមហាសមុទ្រ។ កំណត់ត្រាដំណើរសមុទ្ររបស់លោកម៉ាហ្សឹឡឺន ថាតើនាវាកប៉ាល់របស់ពួកគេអាចស៊ូនឹងឧបសគ្គលំបាកយ៉ាងណា តាមតែប្រៀបធៀបទៅនឹងសំពៅរបស់អឺរ៉ុប។Laurence Bergreen, Over the Edge of the World: Magellan's Terrifying Circumnavigation of the Globe, HarperCollins Publishers, 2003, hardcover 480 pages, ISBN 0-06-621173-5

ការឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រឥណ្ឌាបានជួយដល់អាណានិគមកិច្ចនៃម៉ាដាហ្គាស្កាដោយប្រជាជនទក្សិណទ្វីប ក៏ដូចជាពាណិជ្ជកម្មរវាងអាស៊ីខាងលិច និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែរ។ មាសមកពីសូម៉ាតេរ៉ាត្រូវបានគិតថាបានទៅដល់ចុងខាងលិចដូចជារ៉ូម ដែលកាលណោះទាសករម្នាក់មកពីសមុទ្រស៊ុលុត្រូវបានគិតថាត្រូវបានប្រើនៅក្នុងដំណើរសមុទ្ររបស់ម៉ាហ្សឹឡឺនជាអ្នកបកប្រែ។

ប្រជាជនភាគច្រើនបំផុតដើមឡើយគឺជាអ្នកព្រលឹងនិយម។ ជំនឿនេះចុងក្រោយបានជំនួសដោយហិណ្ឌូសាសនាវិញ។ ពុទ្ធសាសនាថេរវាទភ្លាមៗបានបន្តនៅឆ្នាំ៥២៥។ នៅសតវត្សទី១៥ ឥទ្ធិពលឥស្លាមបានចាប់ផ្ដើមចូលមកដល់។ នេះបានបង្ខំឱ្យព្រះរាជវាំងហិណ្ឌូចុងក្រោយនៅឥណ្ឌូណេស៊ីដកខ្លួនថយទៅបាលីវិញ។

នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក ភូមា កម្ពុជា និងថៃបានរក្សាទុកទម្រង់ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ដែលបាននាំមកពីស្រីលង្កា។ ប្រភេទនៃពុទ្ធសាសនានេះត្រូវបានរំលាយបញ្ចូលគ្នាជាមួយវប្បធម៌ខ្មែរដែលមានឥទ្ធិពលហិណ្ឌូស្រាប់។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ព្រះរាជាណាចក្រឥណ្ឌូបនីយកម្ម

ព្រះរាជាណាចក្រឥណ្ឌូបនីយកម្ម

thumb|right|250px|upright|អង្គរវត្តនៅសៀមរាប កម្ពុជា

ភាគតិចណាស់ដែលគេស្គាល់អំពីជំនឿ និងការបដិបត្តិសាសនាអាស៊ីអាគ្នេយ៍មុនការមកដល់នៃពួកអ្នកជំនួញឥណ្ឌា និងឥទ្ធិពលសាសនាពីសតវត្សទី២ម.ស.រហូតមក។ ពីមុនសតវត្សទី១៣នៃគ.ស. ហិណ្ឌូសាសនា និងពុទ្ធសាសនាគឺជាសាសនាសំខាន់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

ជ្វាទ្វីប រាជាណាចក្រហិណ្ឌូនៅជ្វា និងសូម៉ាតេរ៉ាបានមានអត្ថិភាពប្រហែល២០០ឆ្នាំម.គ.។ ប្រវត្តិនៃពិភពនិយាយម៉ាឡេចាប់ផ្ដើមជាមួយការមកដល់នៃឥទ្ធិពលឥណ្ឌា ដែលមានចុះកាលបរិច្ឆេទថយក្រោយទៅយ៉ាងហោចណាស់ដល់សតវត្សទី៣ម.គ.។ ពួកឈ្មួញឥណ្ឌាបានមកដល់ប្រជុំកោះទាំងពីររកផលិតផលព្រៃឈើនិងសមុទ្រដ៏ច្រើនក្រៃលែងរបស់ខ្លួននិងដើម្បីជួញដូរជាមួយពួកឈ្មួញមកពីចិន ដែលពួកអ្នកទាំងនោះក៏បានរកឃើញពិភពម៉ាឡេនៅដើមកាលបរិច្ឆេទមួយនោះដែរ។ ទាំងសាសនាហិណ្ឌូ និងព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវមានឡើងដូចគ្នានៅទៀបកោះម៉ាឡេ (ឧបទ្វីបម៉ាឡេ)នៅបណ្ដើមនៃសតវត្សទី១នៃគ.ស. ហើយចាប់ពីទីនោះមករីកសាយភាយឆ្លងទៅប្រជុំកោះនេះទៀត។

កម្ពុជាលើកទីមួយបានរងឥទ្ធិពលដោយហិណ្ឌូសាសនាកំឡុងការផ្ដើមនៃនគរវ្នំ។  ហិណ្ឌូសាសនាធ្លាប់ជាសាសនាមួយក្នុងចំណោមសាសនាផ្លូវការរបស់អាណាចក្រខ្មែរ។ កម្ពុជាគឺជាផ្ទះកំណើតរបស់ប្រាសាទមួយនៃប្រាសាទតែពីរគត់ដែលបានបូជាដល់ព្រះព្រហ្មក្នុងលោក។  អង្គរវត្តក៏ជាប្រាសាទហិណ្ឌូល្បីល្បាញមួយនៅកម្ពុជាដែរ។ 

អរិយធម៌ចាម្ប៉ាក៏ត្រូវបានស្ថិតនៅអ្វីដែលសព្វថ្ងៃនេះជាវៀតណាមភាគកណ្ដាល ហើយក៏ធ្លាប់ជាព្រះរាជាណាចក្រហិណ្ឌូឥណ្ឌូបនីយកម្មដ៏ខ្លាំងក្លាមួយដែរ។ យួនបានធ្វើការប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងនឹងប្រជាជនចាមកំឡុងការលុកលុយរបស់យួននៅចាម្ប៉ា១៤៧១ ដោយការរុករើ និងការដុតបំផ្លាញចាម្ប៉ា ការកាប់សម្លាប់ប្រជាជនចាមរាប់ពាន់នាក់ និងការបញ្ជ្រួតជ្រាបពួកគេដោយបង្ខំអោយទទួលយកវប្បធម៌យួន។

អធិរាជាណាចក្រមជបហិតធ្លាប់ជារាជាណាចក្រឥណ្ឌូបនីយកម្មដែលស្ថិតនៅជ្វាខាងកើតចាប់ពីឆ្នាំ១២៩៣ដល់ប្រហែលឆ្នាំ១៥០០។ មេដឹកនាំធំបំផុតគឺហាយ៉ាមវូរូក ដែលរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ចាប់ពីឆ្នាំ១៣៥០ដល់១៣៨៩បានសំគាល់ឱ្យឃើញនូវចំណុចកំពូលរបស់ចក្រភព នៅពេលដែលខ្លួនបានត្រួតត្រាព្រះរាជាណាចក្រដទៃៗនៅទៀបកោះម៉ាឡេខាងត្បូង កាលីម៉ាន់តាន់ សូម៉ាតេរ៉ា និងបាលី។ ប្រភពផ្សេងៗដូចជានគរកេរ្តគម ក៏វែកញែកថាឥទ្ធិពលរបស់ចក្រភពនេះបានឆ្លងចូលលើភាគខ្លះនៃស៊ូឡាវ៉ិស៊ី ម៉ឹឡាក់កឹហ្ស និងតំបន់ខ្លះនៃហ្គីណេថ្មីខាងលិច ដែលធ្វើអោយខ្លួនក្លាយជាចក្រភពដ៍ធំបំផុតដែលធ្លាប់មាននៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

ពួកចោឡ៊ៈបានខ្លាំងពូកែក្នុងសកម្មភាពតាមសមុទ្រទាំងខាងវិស័យយោធានិងពាណិជ្ជវិស័យ។ ការវាយឆ្មក់របស់ពួកគេនៅកត្តហៈ និងស្រីវិជ័យ និងទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មបន្តរបស់ពួកគេជាមួយនិងអធិរាជាណាចក្រចិន ដែលអាចនាំឱ្យពួកគេមានឥទ្ធិពលដល់វប្បធម៌តំបន់នានា។ ឧទាហរណ៍ដែលគង់វង្សនៅជាច្រើននៃឥទ្ធិពលវប្បធម៌ហិណ្ឌូបានរកឃើញសព្វថ្ងៃទូទាំងអាស៊ីអាគ្នេយ៍គឺជាលទ្ធផលនៃបេសនកម្មនានារបស់ចោឡ៊ៈ។សំណង់ប្រាសាទស្អេកស្កះដ៏អស្ចារ្យនៅប្រាំបាណន់​នៅឥណ្ឌូណេស៊ីបង្ហាញឱ្យឃើញនូវភាពស្រដៀងគ្នាមួយចំនួន​ជាមួយស្ថាបត្យកម្មឥណ្ឌាខាងត្បូង។ សូមមើល ក.ព្ធ.-និលកន្ត-ឝស្ត្រី The CōĻas, ១៩៣៥ ទំ ៧០៩
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ការផ្សព្វផ្សាយឥស្លាម

ការផ្សព្វផ្សាយឥស្លាម

thumb|left|ក្មេងៗកំពុងរៀនសូត្រកូរអាន​នៅជ្វាកំឡុង​សម័យអាណានិគម។
នៅសតវត្សទី១១ សម័យច្របូកច្របល់ចលាចលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍សមុទ្រ កងទ័ពជើងទឹកចោឡ៊ៈឥណ្ឌាបានឆ្លងមហាសមុទ្រនិងបានវាយប្រហារព្រះរាជាណាចក្រស្រីវិជ័យរបស់សង្គ្រាមវិជ័យតុន្គវរ្ម័ននៅកាដារម (កត្តហៈ) រាជធានីនៃរាជាណាចក្រតាមមាត់សមុទ្រដ៏មានអំណាចត្រូវបានលួចប្លន់បំផ្លិចបំផ្លាញ និងព្រះរាជាត្រូវបានគេចាប់បាន។ រួមគ្នាជាមួយកាដារម ប៉ានអៃនៅសម័យបច្ចុប្បន្ន សូម៉ាតេរ៉ានិងមឡ៊ៃយូរ និងទៀបកោះម៉ាឡេ (ឧបទ្វីបម៉ាឡេ) ក៏ត្រូវបានវាយប្រហារដែរ។ ភ្លាមបន្ទាប់មកនោះ ស្ដេចនៃកត្តហៈ ព្រះអង្គមហាវង្សបានក្លាយជាអ្នកដឹកនាំដំបូងដែលបោះបង់ចោលជំនឿហិណ្ឌូតាមបែបប្រពៃណី និងបានចាប់យកសាសនាឥស្លាមជាមួយស៊ុលតង់ណាចក្រកត្តហៈដែលបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១១៣៦។ សមុទ្រប៉ាសអៃបានកាន់សាសនាឥស្លាមនៅឆ្នាំ១២៦៧ ស្ដេចនៃមល្លកា បរមេស្វរៈបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាងនៃប៉ាសអៃ ព្រះរាជបុត្រនេះបានក្លាយជាស៊ុលតង់ទីមួយនៃមល្លកា ភ្លាមៗមល្លកាបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាឥស្លាមនិងពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្រ ពួកអ្នកគ្រប់គ្រងផ្សេងទៀតបានធ្វើតាមគ្នាបន្តបន្ទាប់។ មេដឹកនាំសាសនាឥណ្ឌូណេស៊ីនិងអ្នកប្រាជ្ញឥស្លាមហាមកា (១៩០៨-១៩៨១) បានសរសេរនៅឆ្នាំ១៩៦១:: "ការរីកចម្រើននៃឥស្លាមនៅឥណ្ឌូណេស៊ីនិងម៉ាឡេយ៉ាគឺទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទនឹងមូស៊្លីមចិនម្នាក់ មេទ័ពជើងទឹកចឹង-ហឺ។"Chinese Muslims in Malaysia, History and Development  by Rosey Wang Ma

មានទ្រឹស្ដីជាច្រើនចំពោះដំណើរការឥស្លាមនីយកម្មនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ទ្រឹស្ដីទីមួយគឺពាណិជ្ជកម្ម។ ការពង្រីកពាណិជ្ជកម្មចំណោមអាស៊ីខាងលិច ឥណ្ឌានិងអាស៊ីអាគ្នេយ៍បានជួយដល់ការរីកសាយភាពនៃសាសនានេះតាមរយៈពួកពាណិជ្ជករមូស៊្លីមដែលបាននាំឥស្លាមមកតំបន់នេះ។ ទ្រឹស្ដីទីពីរគឺជាតួនាទីនៃពួកសាសនទូត រឺ ពួកស៊ូភ្វី។  ពួកសាសនទូតស៊ូភ្វីបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការផ្សព្វផ្សាយជំនឿដោយគំនិតឥស្លាមច្របាច់បញ្ចូលគ្នាជាមួយជំនឿក្នុងស្រុកមានស្រាប់និងសញ្ញាណសាសនា។ ទីបញ្ចប់ ពួកវណ្ណៈដឹកនាំបានកាន់សាសនាឥស្លាម និងថាបានជួយបន្ថែមបញ្ជ្រាបបញ្ចូលសាសនានេះទូទាំងតំបន់។ អ្នកដឹកនាំនៃកំពង់ផែដ៏សំខាន់បំផុតនៃតំបន់នេះ ស៊ុលតង់ណាចក្រមល្លកា បានកាន់សាសនាឥស្លាមនៅសតវត្សទី១៥ ដោយប្រាប់ឱ្យដឹងនូវសម័យមួយនៃការផ្លាស់សាសនាយ៉ាងលឿននៃឥស្លាមទូទាំងតំបន់នេះជាតំបន់ដែលបានផ្ដល់នូវកម្លាំងបង្រួបបង្រួមចំណោមពួកថ្នាក់ដឹកនាំ និងពាណិជ្ជកម្ម។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ពាណិជ្ជកម្ម និង អាណានិគមកិច្ច

ពាណិជ្ជកម្ម និង អាណានិគមកិច្ច
ចិន

ពួកឈ្មួញចិនបានធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយតំបន់នេះអស់រយៈពេលជាយូរមកហើយតាមរយៈភស្តុតាងនៃកំណត់ត្រា​ការដើរសមុទ្ររបស់លោកម៉ាហ្សឺឡឹងថាព្រុយណេ​មានកាំភ្លើងធំច្រើនជាងសំពៅពួកអឺរ៉ុបទៀត អញ្ជឹងវាបង្ហាញថាពួកចិនបាន​ការពារពង្រឹងពួកគេ។

វីរកថាម៉ាឡេស៊ីដែលមាន ថាអធិរាជមិងចិនមួយអង្គបានបញ្ជូនរាជបុត្រី ហានលីប៉ោវទៅមល្លកា ជាមួយនិងអ្នកហែហម៥០០នាក់ ដើម្បីរៀបអភិសេកជាមួយស៊ុលតង់ម៉ាន់ស៊ូរ-សាហ បន្ទាប់ពីអធិរាជអង្គនេះចាប់អារម្មណ៍ដោយសារពុទ្ធិនៃស៊ុលតង់។ អណ្ដូងរបស់ហានលីប៉ោវ (ដែលបានសង់នៅឆ្នាំ១៤៥៩) ឥឡូវគឺជាទំនាក់ទាញទេសចរណ៍នៅទីនោះ ជាភ្នំចិន ដែលអ្នកហែហមព្រះនាងបានមកតាំងទីលំនៅ។

តម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រនៃទ្វារសមុទ្រមល្លកា ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយស៊ុលតង់ណាចក្រមល្លកានៅសតវត្សទី១៥និងដើមសតវត្សទី១៦ បានធ្វើអោយកត់សម្គាល់ដោយអ្នកនិពន្ធព័រទុយហ្គាល់ដួរអាត-បារ្បហ្សិ ដែលនៅឆ្នាំ១៥០០បានសរសេរ  "លោក ដែលអ្នកជាម្ចាស់នៃមល្លកាមានដៃនៅលើបំពង់កនៃវ៉េនណេហ៊្សាំរ"។

អឺរ៉ុប
thumb|right|ទ្វារសមុទ្រមល្លកា, (ច្រកចង្អៀត)
ឥទ្ធិពលលោកខាងលិចបានចាប់ផ្ដើមចូលនៅសតវត្សទី១៦ ជាមួយការមកដល់នៃពួកព័រទុយហ្គាល់ និងអេស្ប៉ាញនៅម៉ាល់លូគូ និងហ៊្វីលីពីន។ ក្រោយមកទៀតពួកហូល្លង់បានបង្កើតឥណ្ឌាខាងកើតហូល្លង់ ពួកបារាំងសហភាពឥណ្ឌូចិន និងពួកប៊្រីតធិឝ (ចក្រភពអង់គ្លេស) និគមទ្វារសមុទ្រ។ ក្រោយមកទៀត ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងអស់ត្រូវបានធ្វើអាណានិគមនីយកម្មលើកលែងតែថៃចេញ។ 

ពួកអ្នករុករកអឺរ៉ុបកំពុងតែទៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ពីខាងលិចនិងខាងកើត។ ពាណិជ្ជកម្មទៀងទាត់រវាងសំពៅនានាដែលចេញក្ដោងទៅខាងកើតចាប់ពីមហាសមុទ្រឥណ្ឌានិងខាងត្បូងចាប់ពីអាស៊ីដីគោកបានផ្ដល់​នូវទំនិញដោយយកត្រឡប់មកវិញ​នូវផលិតផល​ធម្មជាតិ ដូចជាទឹកឃ្មុំ និងចំពុះកេងកងមកពីពួកកោះនៃប្រជុំកោះនេះ។ 

ពួកអឺរ៉ុបបាននាំសាសនាគ្រិស្តដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកសាសនទូតគ្រិស្តបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ថៃក៏បានអនុញ្ញាតឱ្យពួកអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រលោកខាងលិចចូលប្រទេសខ្លួនដើម្បីអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធអប់រំរបស់ខ្លួន ពេលដូចគ្នានេះដែរ ក៏ចាប់ផ្ដើមបញ្ជូននូវសមាជិករាជវង្សនិងពួកអ្នកប្រាជ្ញថៃដើម្បីឱ្យទទួលការអប់រំជាន់ខ្ពស់ពីអឺរ៉ុប និងរុស៊្សីផង។

ជប៉ុន

កំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ជប៉ុនចក្រពត្តិបានលុកលុយភាគច្រើននៃអតីតអាណានិគមលោកខាងលិច។ របបកាន់កាប់ឝ៊វ៉ាបានប្រព្រឹត្តសកម្មភាពហិង្សាជាច្រើនប្រឆាំងនឹងពួកអសេនិកជន (ជនស៊ីវិល)ដូចជាការសម្លាប់រង្គាលម៉ានីល និងការអនុវត្តប្រព័ន្ធពលកម្មដោយបង្ខំ ដូចជារឿងមួយដែលពាក់ព័ន្ធនឹងឡូមុឝាក់ ៤ ទៅ ១០លាននាក់នៅឥណ្ឌូណេស៊ី។Library of Congress, 1992, "Indonesia: World War II and the Struggle For Independence, 1942–50; The Japanese Occupation, 1942–45" Access date: February 9, 2007. របាយការណ៍របស់ស.ប.ក្រោយមកបានថ្លែងថា​មនុស្សបួនលាននាក់បានស្លាប់​នៅឥណ្ឌូណេស៊ី​ជាលទ្ធផលនៃការអត់បាយនិងពលកម្មបង្ខំ​កំឡុងការកាន់កាប់របស់ជប៉ុន។ចន-វ.-ដោអឺរ សង្គ្រាមគ្មានមេត្តា: ការប្រណាំងប្រជែង និង អំណាចនៅក្នុងសង្គ្រាមប៉ាស៊ីហ៊្វិក (១៩៨៦; ភែនទីអន; ISBN 0-394-75172-8)

បច្ចុប្បន្ន

ប្រទេសភាគច្រើនបំផុតនៅតំបន់នេះពេញចិត្តស្វ័យភាពជាតិ។ ទម្រង់រដ្ឋាភិបាលប្រជាធិបតេយ្យនិងការទទួលស្គាល់សិទ្ធិមនុស្សដែលកំពុងចាក់ឫសចាក់គល់។ អាស៊ានផ្ដល់នូវក្របខណ្ឌមួយសម្រាប់សមាហរណកម្មពាណិជ្ជកម្ម។

ការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលអះអាងឡើងលើពួកកោះស្ព្រែតលីគឺបានបង្កើតឡើងដោយ ព្រុយណេ ចិន ម៉ាឡេស៊ី ហ៊្វីលីពីន តៃវ៉ាន់ និងវៀតណាម។