navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ: ទ្វារ និងបង្អួច

ទ្វារ និងបង្អួច 
គេធ្វើទ្វាររាងចតុកោណកែង និងបង្អួចជួលកាលមានរាងការ៉េ ជួនកាលរាងចតុកោណកែង។ គេច្រើនធ្វើទ្វារ បង្អួចខ្លះបិទជិតដោយគេយកថ្មបាយក្រៀម ជួនកាលគេធ្វើជាចម្រឹកអំពីថ្មភក់ដាក់បញ្ឈរតាមបង្អួច។ នៅតាមបង្អួច។ នៅតាមជញ្ជាំងប្រាសាទខ្លះ គេបានឆ្លាក់ទ្វារ ឬបង្អួចបញ្ឆោត។
រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ: ផ្តែរ

ផ្តែរ 
ផ្តែរភាគច្រើនមានទំហំធំ និងទម្ងន់ធ្ងន់ ដែលត្រូវទ្រដោយសសរពេជ្រពីរ។ ជាធម្មតាគេធ្វើផ្តែរជាពីរជាន់គឺផ្ទាំងទីមួយជាផ្ទាំងធម្មតា(ផ្តែរសម្រាប់ទ្រ) ឯផ្តែរទី២ (ផ្តែរសម្រាប់លម្អ) ជាផ្ទាំងដែលរចនាដោយក្បាច់ ឬរូបផ្សេងៗ ហើយដាក់បិទមុខផ្ទាំងទី១សៀវភៅ សិក្សាសង្គម ថ្នាក់ទី១០ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ទំព័រទី២៣២។។ ការសិក្សាអំពីផ្តែរខ្មែរក៏មានអត្ថប្រយោជន៍មួយទៀត គឺជាការកំណត់កាលប្រវត្តរបស់ប្រាសាទបុរាណ។ ផ្តែរខ្មែរបុរាណពុំគ្រាន់តែស្ថាបនាឡ់ើងសម្រាប់លម្អប្រាសាទបុរាណប៉ុណ្ណោះទេ វាបានបំពេញតួនាទីក្នុងវិស័យសាសនាថែមទៀតផង ពីព្រោះចម្លាក់ផ្តែរដែលស្ថិតនៅលើខ្លោងទ្វារប្រាសាទការពារទស្សនិកជន ព្រមទាំងប្រាសាទ ទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពលអាក្រក់ពីខាងក្រៅដូចជាខ្មោច ព្រាយបិសាច ឧបទ្រពចង្រៃជាដើម។ ថ្វីត្បិតតែផ្តែរខ្មែរបុរាណនាសម័យបុរេ អង្គរត្រូវបានគេប្រទះឃើញនៅក្នុងអតីតកាលព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងក្នុងប្រទេសឡាវ វៀតណាម ថៃជាដើម។ ផ្តែរប្រាសាទដែលចាស់ជាងគេ គឺផ្តែរនៃប្រាសាទអាស្រមមហាឥសី ដោយស្ថិតនៅក្នុងរចនាបថភ្នំដា(៥០០ដល់៥៥០នៃគ.ស)ដែលជារចនាបថដ៏ចាស់បំផុតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ផ្តើមពីវប្បធម៌ អារ្យធម៌នគរភ្នំ វប្បធម៌អង្គរបូរី(ភាគ១) ស.វទី១ដល់៧ ដោយលោក បណ្ឌិតមីសែលត្រាណេ ឆ្នាំ២០០៦ ទំព័រទី៨៧។។
រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើកម្ពុជា

រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើកម្ពុជា មានប្រធានរដ្ឋបាលព្រៃឈើជាថ្នាក់កំពូល ក្នុងនោះត្រូវបែងចែកជាការិយាល័យ (ការិ.) វិទ្យាស្ថាន មជ្ឈមណ្ឌល និង ឧទ្យានសួនសត្វ ក្រៅពីនោះនៅតាមថ្នាក់មូលដ្ឋានមាន អធិការដ្ឋានរដ្ឋបាលព្រៃឈើ (អធិការដ្ឋាន រ.ប.ព.ឈ.) បែងចែកបន្តទៅជា ខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើ (ខណ្ឌរ.ប.ព.ឈ.) បន្ទាប់មក ផ្នែករដ្ឋបាលព្រៃឈើ (ផ្នែករ.ប.ព.ឈ.) ចុងក្រោយបង្អស់គឺ សង្កាត់រដ្ឋបាលព្រៃឈើ។
រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើកម្ពុជា: ថ្មនាក់ជាតិ

ថ្មនាក់ជាតិ
ការិយាល័យ វិទ្យាស្ថាន មជ្ឈមណ្ឌល និង ឧទ្យានសួនសត្វ
១
 ការិយាល័យរដ្ឋបាល និង សហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ 
 ការិយាល័យផែនការ និង គណនេយ្យ-ហិរញ្ញវត្ថុ
 ការិយាល័យផ្សព្វផ្សាយព្រៃឈើ
២
 ការិយាល័យកិច្ចការព្រៃឈើ
 ការិយាល័យគ្រប់គ្រងទីជំរាល និង ដីព្រៃឈើ
 ការិយាល័យអភិវឌ្ឍន៍ឧស្សាហកម្មព្រៃឈើ និង ទីផ្សារ
៣
 ការិយាល័យដាំឈើ
 ការិយាល័យសហគមន៍ព្រៃឈើ
 ការិយាល័យនីតិកម្ម-វិវាទ
 ការិយាល័យការពារសត្វព្រៃ
៤
 វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និង វិទ្យាសាស្ត្រព្រៃឈើ
 មជ្ឈមណ្ឌលបណ្ដុះបណ្ដាលវិស័យព្រៃឈើ និង សត្វព្រៃ
 ឧទ្យានសួនសត្វ និង មជ្ឈមណ្ឌលសង្គ្រោះសត្វព្រៃភ្នំតាម៉ៅ
រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើកម្ពុជា: ការិយាល័យ វិទ្យាស្ថាន មជ្ឈមណ្ឌល និង ឧទ្យានសួនសត្វ

ការិយាល័យ វិទ្យាស្ថាន មជ្ឈមណ្ឌល និង ឧទ្យានសួនសត្វ
១
 ការិយាល័យរដ្ឋបាល និង សហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ 
 ការិយាល័យផែនការ និង គណនេយ្យ-ហិរញ្ញវត្ថុ
 ការិយាល័យផ្សព្វផ្សាយព្រៃឈើ
២
 ការិយាល័យកិច្ចការព្រៃឈើ
 ការិយាល័យគ្រប់គ្រងទីជំរាល និង ដីព្រៃឈើ
 ការិយាល័យអភិវឌ្ឍន៍ឧស្សាហកម្មព្រៃឈើ និង ទីផ្សារ
៣
 ការិយាល័យដាំឈើ
 ការិយាល័យសហគមន៍ព្រៃឈើ
 ការិយាល័យនីតិកម្ម-វិវាទ
 ការិយាល័យការពារសត្វព្រៃ
៤
 វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និង វិទ្យាសាស្ត្រព្រៃឈើ
 មជ្ឈមណ្ឌលបណ្ដុះបណ្ដាលវិស័យព្រៃឈើ និង សត្វព្រៃ
 ឧទ្យានសួនសត្វ និង មជ្ឈមណ្ឌលសង្គ្រោះសត្វព្រៃភ្នំតាម៉ៅ
រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើកម្ពុជា: ថ្នាក់មូលដ្ឋាន

ថ្នាក់មូលដ្ឋាន
អធិការដ្ឋានរដ្ឋបាលព្រៃឈើ
អធិការដ្ឋានរដ្ឋបាលព្រៃឈើនៅកម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកជាបួនតំបន់ធំៗ ហើយវាមានខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើចំណុះជាច្រើនទៀត។
ខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើ
ខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើជាបំណែងចែកថ្នាក់ក្រោមអធិការដ្ឋានរដ្ឋបាលព្រៃឈើ ហើយវាស្ថិតនៅលើផ្នែករដ្ឋបាលព្រៃឈើ ដែលជាផ្នែកចំណុះនៃខណ្ឌរដ្ឋបាល។
ផ្នែករដ្ឋបាលព្រៃឈើ
ផ្នែករដ្ឋបាលព្រៃឈើស្ថិតនៅក្រោមចំណុះនៃខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើ ហើយវាត្រូវបានបែងចែកបន្តទៅជាសង្កាត់តូចៗបន្ថែមទៀត។
សង្កាត់រដ្ឋបាលព្រៃឈើ
សង្កាត់រដ្ឋបាលព្រៃឈើជាបំណែងចែកថ្នាក់ក្រោមបង្អស់នៃរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើរបស់កម្ពុជា។
រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើកម្ពុជា: អធិការដ្ឋានរដ្ឋបាលព្រៃឈើ

អធិការដ្ឋានរដ្ឋបាលព្រៃឈើ
អធិការដ្ឋានរដ្ឋបាលព្រៃឈើនៅកម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកជាបួនតំបន់ធំៗ ហើយវាមានខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើចំណុះជាច្រើនទៀត។
ខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើ
ខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើជាបំណែងចែកថ្នាក់ក្រោមអធិការដ្ឋានរដ្ឋបាលព្រៃឈើ ហើយវាស្ថិតនៅលើផ្នែករដ្ឋបាលព្រៃឈើ ដែលជាផ្នែកចំណុះនៃខណ្ឌរដ្ឋបាល។
ផ្នែករដ្ឋបាលព្រៃឈើ
ផ្នែករដ្ឋបាលព្រៃឈើស្ថិតនៅក្រោមចំណុះនៃខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើ ហើយវាត្រូវបានបែងចែកបន្តទៅជាសង្កាត់តូចៗបន្ថែមទៀត។
សង្កាត់រដ្ឋបាលព្រៃឈើ
សង្កាត់រដ្ឋបាលព្រៃឈើជាបំណែងចែកថ្នាក់ក្រោមបង្អស់នៃរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើរបស់កម្ពុជា។
រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើកម្ពុជា: ខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើ

ខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើ
ខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើជាបំណែងចែកថ្នាក់ក្រោមអធិការដ្ឋានរដ្ឋបាលព្រៃឈើ ហើយវាស្ថិតនៅលើផ្នែករដ្ឋបាលព្រៃឈើ ដែលជាផ្នែកចំណុះនៃខណ្ឌរដ្ឋបាល។
ផ្នែករដ្ឋបាលព្រៃឈើ
ផ្នែករដ្ឋបាលព្រៃឈើស្ថិតនៅក្រោមចំណុះនៃខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើ ហើយវាត្រូវបានបែងចែកបន្តទៅជាសង្កាត់តូចៗបន្ថែមទៀត។
សង្កាត់រដ្ឋបាលព្រៃឈើ
សង្កាត់រដ្ឋបាលព្រៃឈើជាបំណែងចែកថ្នាក់ក្រោមបង្អស់នៃរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើរបស់កម្ពុជា។
រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើកម្ពុជា: ផ្នែករដ្ឋបាលព្រៃឈើ

ផ្នែករដ្ឋបាលព្រៃឈើ
ផ្នែករដ្ឋបាលព្រៃឈើស្ថិតនៅក្រោមចំណុះនៃខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើ ហើយវាត្រូវបានបែងចែកបន្តទៅជាសង្កាត់តូចៗបន្ថែមទៀត។
សង្កាត់រដ្ឋបាលព្រៃឈើ
សង្កាត់រដ្ឋបាលព្រៃឈើជាបំណែងចែកថ្នាក់ក្រោមបង្អស់នៃរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើរបស់កម្ពុជា។
រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើកម្ពុជា: សង្កាត់រដ្ឋបាលព្រៃឈើ

សង្កាត់រដ្ឋបាលព្រៃឈើ
សង្កាត់រដ្ឋបាលព្រៃឈើជាបំណែងចែកថ្នាក់ក្រោមបង្អស់នៃរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើរបស់កម្ពុជា។
រញីប្រផេះ

The Bengal slow loris (Nycticebus bengalensis) or northern slow loris is a strepsirrhine primate and a species of slow loris native to the Indian subcontinent and Indochina.  Its geographic range is larger than that of any other slow loris species.  Considered a subspecies of the Sunda slow loris (N. coucang) until 2001, phylogenetic analysis suggests that the Bengal slow loris is most closely related to the Sunda slow loris.  However, some individuals in both species have mitochondrial DNA sequences that resemble those of the other species, due to introgressive hybridization.  It is the largest species of slow loris, measuring  from head to tail and weighing between .  Like other slow lorises, it has a wet nose (rhinarium), a round head, flat face, large eyes, small ears, a vestigial tail, and dense, woolly fur.  The toxin it secretes from its brachial gland (a scent gland in its arm) differs chemically from that of other slow loris species and may be used to communicate information about sex, age, health, and social status.
រញីភ្លើង

The pygmy slow loris (Nycticebus pygmaeus) is a species of slow loris found east of the Mekong River in Vietnam, Laos, eastern Cambodia, and China. It occurs in a variety of forest habitats, including tropical dry forests, semi-evergreen, and evergreen forests. The animal is nocturnal and arboreal, crawling along branches using slow movements in search of prey. Unlike other primates, it does not leap. It lives together in small groups usually with one or two offspring. An adult can grow to around  long and has a very short tail. It weighs about . Its diet consists of fruits, insects, small fauna, tree sap, and floral nectar. The animal has a toxic bite, which it gets by licking a toxic secretion from glands on the inside of its elbows. The teeth in its lower jaw form a comb-like structure called a toothcomb that is used for scraping resin from tree bark.
រដូវសែសិបថ្ងៃ

រូបភាពតូច|អភិបូជា សម្រាប់បុណ្យរោយផេះ 
រដូវសែសិបថ្ងៃ ឬ រដូវអប់រំពិសេស (ឡាតាំង: Quadragesima, មានន័យថា "សែសិប") គឺជាពិធីបុណ្យគ្រិស្តសាសនាសំខាន់។  រដូវអប់រំពិសេសចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃ បុណ្យរោយផេះ  ។ វាបញ្ចប់ប្រមាណជា ៤០ ថ្ងៃ (៦ សប្តាហ៍) ក្រោយមកនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍បរិសុទ្ធនៅពេលដែលគ្រីស្ទបរិស័ទប្រារព្ធពិធីអាហារល្ងាចចុងក្រោយរបស់ព្រះយេស៊ូវជាមួយពួកសិស្សរបស់ព្រះអង្គនៅថ្ងៃប្រហស្បតិ្តពិសិដ្ឋមុនពេលថ្ងៃអាទិត្រស់ឡើងវិញយ។ គោលបំណងនៃ រដូវអប់រំពិសេសគឺដើម្បីរៀបចំអ្នកជឿសម្រាប់បុណ្យនៃការរស់ឡើងវិញតាមរយៈការអធិស្ឋាននិងប្រែចិត្តពីអំពើបាប។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះសហគមន៍កាតូលិក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដូវព្រះសហគមន៍កាតូលិក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រិស្តសាសនា
រដ្ឋ

"រដ្ឋ"ប្រជាជាតិ ឬទឹកដីមួយបានចាត់ទុកជាសហគមន៍នយោបាយដែលប្រមូលផ្តុំគ្នានៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលមួយ។

"រដ្ឋ"គឺជាបណ្ដុំទៅដោយស្ថាប័ននយោបាយដែរមានរចនាសម្ព័ន្ឋមួយជាក់លាក់ក្នុងនោះមានអង្កការអំណាចនយោបាយនិងការដឹកនាំវិវត្តន៍នៅលើផែនដីណាមួយ។
រដ្ឋ: ធាតុផ្សំដើម្បីឱ្យកើតជារដ្ឋ៖

ធាតុផ្សំដើម្បីឱ្យកើតជារដ្ឋ៖
១. ទឹកដី 
២.​​ ប្រជាជន 
៣. អំណាចនយោបាយ 
៤. អធិបតេយ្យភាព
រដ្ឋ: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ
រដ្ឋ នាម (បា​. សំ. រាម្រ្ត) ដែន, ប្រទេស។
''និយមន័យរួមនៃពាក្យរដ្ឋ
គឺជាសង្គមមួយ(នីតិបុគ្គលអន្តរជាតិ) ដែលមានទឹកដី ប្រជាជនរស់នៅជាអចិន្រ្តៃយ៍ និងមាននូវរបបនយោបាយមួយច្បាស់លាស់។
រដ្ឋកាឈីន

រដ្ឋកាឈីន គឺជារដ្ឋនៃភាគខាងជើងប្រទេស មីយ៉ាន់ម៉ា វាមានព្រំប្រទល់ខាងជើងនិងខាងកើតជាប់ និង ប្រទេសចិន ( ទីបេ និង យូណាន ) ខាងត្បូងជាប់នឹង រដ្ឋសាន និង តំបន់សាគីនៀដកស្រង់ពីអត្ថបទវីគីភីឌាភាសា អង់គ្លេស ខាងលិចជាប់នឹង ប្រទេសឥណ្ឌា រដ្ឋមួយនេះស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា រដ្ឋនេះមានផ្ទៃដី ៨៩.០៤១ km2 មានប្រជាជនរស់នៅ ១.៦៨៩.៤៤១ នាក់ ១៩ នាក់/km2 ដកស្រង់ពីប្រជាជន ផ្ទៃដី រដ្ឋកាឈីនអំំពី វិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ទីនេះមានជនជាតិរស់នៅដូចជា ជនជាតិកាឈីន ជនជាតិចិន ជនជាតិសាន ជនជាតិណាហ្គា ជនជាតិប៉ាម៉ា ជនជាតិនូ ជនជាតិទីបេ ជនជាតិភូមាហ្គូខាដកស្រង់ពីអត្ថបទអង់គេ្លស រដ្ឋនេះមាន សាសនា ដូចជា ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ៦៤.០% គ្រិស្តសាសនា ៣៣.៨% អុីស្លាមសាសនា ១.៦% ហិណ្ឌូសាសនា ០.១% និង ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ០.១% ជារដ្ឋធំទី៣ របស់ប្រទេស មីយ៉ាន់ម៉ា និងមានរាជធានី មីតគីណា រដ្ឋកាឈីនមានភ្នំដែលខ្ពស់បំផុតនៅមីយ៉ាន់ម៉ា  គឺ ភ្នំខាកាបុរ៉ាហ្សី ៥ ៨៨៩ m ។ដក់ស្រង់ចេញពីវីគីភីឌា ភាសាអង់គ្លេស និយាយ ពីរដ្ឋកាឈីន
រដ្ឋកាយីន

រដ្ឋកាយីន ( ) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរដោយ នាមត្រកូលកាវថូអូឡេ និង រដ្ឋការ៉ែន គឺជារដ្ឋនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ។ ទីក្រុងគឺ ប៉ាអាន ដែលសរសេរថា ប៉ាអាន ។

ស្ថិតនៅចន្លោះរយៈទទឹង 15° 45' ខាងជើង និង 19° 25' ខាងជើង និងបណ្តោយ 96° 10' ខាងកើត និង 98 ° 28' ខាងកើត។ វាមានអាកាសធាតុក្តៅ និងសើម ដោយសារជួរភ្នំដែលស្ថិតនៅខាងក្រោយ និងទីតាំងរបស់វា ដែលនៅជិតសមុទ្រ ក្នុងតំបន់ត្រូពិច។ សីតុណ្ហភាពនៃខែក្តៅបំផុតនៅតំបន់ភ្នំភាគខាងកើតមិនដែលធ្លាក់ក្រោម  ។ តំបន់ទំនាបនៅភាគខាងលិច និងភាគខាងត្បូងនៃរដ្ឋ ស្ថិតនៅក្នុងអាកាសធាតុខ្យល់មូសុងត្រូពិច។ ទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំទាបបំផុតនៅក្នុងតំបន់គឺ  និងខ្ពស់បំផុតគឺ  ។ តំបន់ភាគច្រើនមានភ្លៀងធ្លាក់នៅរដូវក្តៅ។ ទន្លេ និង​ព្រែក​មួយ​ចំនួន​ក្នុង​រដ្ឋ​ការ៉ែន​កំពុង​ហូរ​ពី​ត្បូង​ទៅ​ជើង​ដោយ​សារ​តែ​ទីតាំង ​ភ្នំ ។ ទន្លេសំខាន់ៗក្នុងរដ្ឋគឺ ថាលវីន ( ទន្លេសាល់វីន) ថុងយីន ( ទន្លេម៉ូវី) ជ្យៃង និង អាតារ៉ាន់។
រដ្ឋកាយ៉ា

រដ្ឋកាយ៉ា ( ភូមា : ကယားပြည်နယ် ,អតីត រដ្ឋការ៉េន ) គឺជារដ្ឋ នៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ។ ស្ថិតនៅភាគខាងកើតមីយ៉ាន់ម៉ា, វាត្រូវបាន bounded នៅលើភាគខាងជើងដោយ រដ្ឋសាន នៅលើភាគខាងកើតដោយ ប្រទេសថៃ ខេត្តម៉ែហងសន  , និងនៅលើភាគខាងត្បូងនិងភាគខាងលិចដោយ រដ្ឋកាយីន ។ វាស្ថិតនៅចន្លោះ 18° 30′ និង 19° 55′ រយៈទទឹងខាងជើង និងចន្លោះ 96° 50′ និង 97° 50′ រយៈបណ្តោយខាងកើត។ តំបន់នេះគឺ 11,670 គីឡូម៉ែត្រ 2 (4,510 sq mi) ។ រាជធានី​របស់​វា​គឺ ​ឡូវ​កាវ(សរសេរ​ផង​ថា ឡូវ-កៅ)។ យោង​តាម ​អង្គការ UNICEF ចំនួន​ប្រជាជន​ដែល​បាន​ប៉ាន់​ស្មាន​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩៨ មាន​ប្រមាណ ២០៧.៣៥៧ នាក់ ។ វាត្រូវបានរស់នៅជាចម្បងដោយក្រុម ជនជាតិភាគតិច Karenni ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា Karen ក្រហម  ឬ Kayah ដែលជាជនជាតិ ចិន-ទីបេ ។ដកស្រង់ពីវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស
រដ្ឋឈិន

រដ្ឋឈិន (ភាសាភូមា : ချင်းပြည်နယ်) គឺជារដ្ឋមួយនៅភាគខាងលិចប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។  រដ្ឋឈិន មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង តំបន់សាហ្គាំង និង តំបន់ម៉ាកេវ នៅភាគខាងកើត រដ្ឋរ៉ាឃីន នៅភាគខាងត្បូង តំបន់ជិត្តាហ្គង នៃប្រទេសបង់ក្លាដែសនៅខាងលិច និងរដ្ឋឥណ្ឌា រដ្ឋមីហ្សូរ៉ាម នៅខាងលិច និង រដ្ឋមណីបុរៈ នៅភាគខាងជើង។ ប្រជាជនក្នុងរដ្ឋឈិន មានប្រហែល ៤៨៨,៨០១នាក់ យោងទៅតាមជំរឿនឆ្នាំ ២០១៤ ហើយទីក្រុងរបស់រដ្ឋឈិនគឺ ហាខា ។

រដ្ឋ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម ​ជនជាតិឈិន ជា​ក្រុម​ជនជាតិ​ដើម​នៅ​រដ្ឋឈិន និង ​រដ្ឋរ៉ាឃីន ដែល​នៅ​ជិត​ខាង។ រដ្ឋភាគច្រើនមានភ្នំ និងមានប្រជាជនតិចៗ ដោយមានទំនាក់ទំនងដឹកជញ្ជូនតិចតួច និងកម្រិតនៃការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចទាប។ វាក៏មានអត្រានៃភាពក្រីក្រខ្ពស់បំផុតរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាផងដែរគឺ៥៨% នេះបើយោងតាមរបាយការណ៍ឆ្នាំ ២០១៧ ។
រដ្ឋដើមនៃថៃ

មុនពេលទេសន្តរប្រវេសន៍ឆ្ពោះមកខាងត្បូងរបស់ពួកទៃពីយូនណានចាប់តាំងពីសតវត្សទី៤មក ទៀបកោះឥណ្ឌូចិនធ្លាប់មានប្រជាជនអូស្ត្រាល-មលនេសរួចទៅហើយ ប្រហែល ៣០០០០ មុ.ប. ដែលបានរីកសាយភាយទៅកាន់គ្រប់អនុតំបន់ទាំងឡាយ។ ពួកគេបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមវប្បធម៌ក្នុងតំបន់លើកដំបូង - ផ្វាប៊ិញ ជាឈ្មោះមួយដែលត្រូវបានដាក់ឱ្យឧហ្សាកម្ម និង និរន្តភាពវប្បធម៌នៃឧបករណ៍ធ្វើពីថ្ម និង វត្ថុបុរាណធ្វើពីថ្មសំប៉ែតៗ ដែលលេចឡើងនៅប្រហែល ១០០០០ មុ.ប. ក្នុងរូងភ្នំគុហា និងជំរកក្រំថ្ម ដែលបានពិពណ៌នាលើកដំបូងនៅ ផ្វាប៊ិញ ប្រទេសវៀតណាម ក្រោយមកទៀតក៏បានផ្ដល់ជាតឹកតាងនៅត្រ័ងកានូ ម៉ាឡេស៊ី សមុទ្រៈ ថៃ លាវ មីយ៉ាន់ម៉ា កម្ពុជា ហើយនិង យូនណាន ប្រទេសចិនភាគខាងត្បូងផងដែរ។

ពួកក្រុមមននិងខ្មែរអូស្ត្រូអាស៊ី (ទក្សិណាស៊ី) ដែលមានដើមកំណើតនៅឥណ្ឌាភាគឦសានបានមកតាំងលំនៅយ៉ាងលើសលប់នៅដែនដីទំនាបដងទន្លេស្ទឹងអូរនៃឥណ្ឌូចិនតាំងពីប្រហែល ៥០០០ ឆ្នាំមុ.ប.។ ពួកអន្តោប្រវេសអូស្ត្រូណេស៊ីបានមកដល់ឆ្នេរភាគកណ្ដាលនៃវៀតណាមទំនើបនេះ ក្នុងរង្វង់ប្រហែល២៥០០មុ.ប.។

សម្មតិកម្មពីរត្រួត ដ៏ចម្រូងចម្រាស លើកឡើងថាការមកដល់អន្តោប្រវេសន៍នៃពួកអ្នកតាំងលំនៅមកពីដងទន្លេយ៉ាងសេប្រហែល ៣០០០ មុ.ប. បានពាំនាំមកនូវបច្ចេកទេសដាំដុះស្រូវខ្សាយ និង ស្រូវពាជ្រានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក។

ស្ថានីយ៍បានជៀងនៅថៃភាគឦសានថ្មីៗនេះចាត់ជាមណ្ឌលផលិតកម្មស្ពាន់និងសំរឹទ្ធដែលគេបានស្គាល់ដំបូងគេបង្អស់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍និងត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទប្រហែលជា២០០០ឆ្នាំ មុ.គ.។

កំណត់ត្រាដ៏ចាស់ជាងគេបំផុតនៃអង្គភាពនយោបាយដែលគេស្គាល់ចាស់ជាងគេបង្អស់នៅឥណ្ឌូចិនត្រូវបានសន្មតថាភ្វូណាន ដែលតាំងនៅកណ្ដាលដីសណ្ដមេគង្គ និង រួមផ្សំដោយទឹកដីនានានៅខាងក្នុងប្រទេសថៃសម័យសព្វថ្ងៃនេះ។ វស្សប្បវត្តិចិនអះអាងនូវអត្ថិភាពរបស់ភ្វូណានថាមាននៅដើមសតវត្សទីមួយ គ.ស. ប៉ុន្តែឯកសារកម្មខាងបុរាណវិទ្យាបញ្ជាក់នូវប្រវត្តិតាំងទីលំនៅរបស់មនុស្សអូសបន្លាយតាំងពីសតវត្សទី៤ មុ.គ. មកម្ល៉េះ។ នគរលង្ខសុក្ខ និង តម្ព្រលិង្គ នៅលើទៀបកោះម៉ាឡេលេចឡើងក្នុងអត្ថបទចិននៅសតវត្សទីប្រាំ។ 
ក៏ដូចជាភ្វូណានដែរ នយោបាយង្គទាំងនេះមានលក្ខណៈជារាជាណាចក្រឥណ្ឌូបនីយកម្មពេញលេញស្រេចស្រាប់ទៅហើយ បន្ទាប់ពីប៉ុន្មានសតវត្សនៃការដោះដូរពាណិជ្ជកម្ម និង អន្តរកម្មសង្គមសេដ្ឋកិច្ចជាមួយឥណ្ឌា រាជាណាចក្រទាំងនោះបានទទួលយក និងបានផ្សារភ្ជាប់នូវធាតុនៃវប្បធម៌ សាសនា រដ្ឋសិល្បៈ(សិល្បៈដឹកនាំរដ្ឋ) រដ្ឋបាល អភិលេខន៍ អក្សរសិល្ប៍ និង ស្ថាបត្យកម្មបែបឥណ្ឌា។National Library of Australia.  Asia's French Connection : George Coedes and the Coedes Collection 

ក្សត្របុរៈមន ទ្វារវតីជាច្រើនក៏បានលេចធ្លោឡើងកំឡុងពាក់កណ្ដាលនៃសហស្សវត្សទីមួយនៅដងទន្លេចៅព្រះញាក្រោមនៃប្រទេសថៃភាគកណ្ដាលសម័យសព្វថ្ងៃនេះដែរ។ មិនដូចភ្វូណាន លង្ខសុក្ខ និង តម្ព្រលិង្គ ដែលត្រូវបានតាំងនៅមណ្ឌលនៃបណ្ដាញពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ទ្វារវតីនៅដាច់ឆ្ងាយពីគេបើប្រៀបធៀបនឹងរាជាណាចក្រផ្សេងៗ។ ទោះបីជាដាច់ដោយឡែក វប្បធម៌មនទ្វារវតីដ៏ជឿនលឿនមានមូលដ្ឋានលើទំរង់លោកធាតុវិទ្យាបែបព្រហ្មញ្ញសាសនា។ រចនាបថសិល្បៈមានលក្ខណៈផ្ទាល់ខ្លួន ដូចជាម្កុដបំពង់ដាំត្បូងច្នៃពាក់ពីលើក្បាល...លក្ខណៈទឹកមុខ ជាពិសេសភ្នែក បានជះឥទ្ធិពលទៅលើរូបចំលាក់ថៃនាពេលសព្វថ្ងៃនេះ។
រដ្ឋដើមនៃថៃ: ទ្រឹស្ដីរដ្ឋអន្តោគ្រាម (ជនជាតិដើម)

ទ្រឹស្ដីរដ្ឋអន្តោគ្រាម (ជនជាតិដើម) 
ជួសអោយទ្រឹស្ដីទេសន្តប្រវេសន៍ពីចិនភាគខាងត្បូង អ្នកខ្លះ បានពោលអះអាងនូវទ្រឹស្ដីពួករដ្ឋអន្តោគ្រាមមួយឡើង។ រដ្ឋអន្តោគ្រាមមួយចំនួនអាចស្រូបយកឥទ្ធិពលនយោបាយនិងវប្បធម៌បរទេស ហើយប្រឌិតនូវអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ដោយឡែកផ្ទាល់ខ្លួន។O.W. Wolters, History, Culture, and Region in Southeast Asian Perspectives (Singapore, 1982), pp.4–8, 9–12.

កាលពីមុន ការសិក្សាលើរដ្ឋដើមក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថៃត្រូវបានកំណត់ព្រំដែនត្រឹមបុរេនិច្ឆ័យទាំងដើមកំណើតនិងអត្ថិភាពរបស់វាបណ្ដាលមកពីឥទ្ធិពលនៃវប្បធម៌ឥណ្ឌាតែមួយគត់។ ឥទ្ធិពលទាំងនេះត្រូវបានគេមើលឃើញជាការកត់សំគាល់បណ្ដាលមកពីពួករដ្ឋនៃប្រទេសថៃដំបូងៗក្លាយជារដ្ឋឯកភាពមួយជាមហាអំណាចទឹកដីគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃបរិវេណតំបន់នានានៃទៀបកោះឥណ្ឌូចិន។Justin Van Leur, Indonesian Trade and Society : Essays in Asian Social and Economic History (The Hague, 1955). បន្ថែមទៀតនោះ គំនិតនៃរដ្ឋឯកភាពមួយបានលាតសន្ធឹងដោយជំនឿថាពលរាស្ត្រទាំងឡាយមានដើមកំណើតពីមន។George Coedes, Bulletin de la commission archeologique de l’Indochine (1911).

ទ្រឹស្ដីនេះមិនដឹងនូវការពិតថាពួកក្រុមអន្តោគ្រាម (ជនជាតិដើម) ធ្លាប់មានប្រព័ន្ធនយោបាយនិងវប្បធម៌ផ្ទាល់ខ្លួនរួចហើយនោះទេ ទោះបីជាច្រើន និង ដោយឡែកៗគ្នាក្ដី ដែលទាំងជាឯកត្តនិយម និង រីកចម្រើនប្រសើររួចហើយយ៉ាងណានោះទេ។Srisakra Vallibhotama, Southeast Asia in the 9th the 14th centuries (Singapore 1986), pp.229–238. ពួកជនជាតិដើមទាំងនោះបានទាក់ទង និង ដោះដូរគ្នារវាងក្រុមនឹងក្រុម ហើយក្រោយមកក៏បានបង្កើតនូវវប្បធម៌រួមមួយមុនពេលការមកដល់នៃឥទ្ធិពលឥណ្ឌាទៅទៀត។

ការរីកចម្រើននៃសុវណ៌ភូមិ (សៀម: អ៊ូថង, ចិន:ឈិនលិនJean Boisselier, The recent discovery at NakornPathom.) និងភ្វូណាន George Coedes, Indianized States, p.22. ពីសហគមន៍ទាំងនោះទៅដល់មជ្ឈមណ្ឌលតាមឆ្នេរសមុទ្រព្រោះតែមានអន្តរកម្មសេដ្ឋកិច្ច និង វប្បធម៌ជាមួយពួកអ្នកដើរសមុទ្រមកពីសមុទ្រចិនខាងត្បូង និង មហាសមុទ្រឥណ្ឌា។Paul Wheatle, The Golden Khersonese 1966, p.24. ពួកគេបាននាំមកនូវទាំងបច្ចេកទេសថ្មីៗ និង បុរាណវត្ថុដល់កន្លែងតាំងទីលំនៅផ្សេងៗក្នុងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ពួកគេជាកំលាំងចំបងដែលមានឥទ្ធិពលដល់ការរីកចំរើនលូតលាស់ក្រោយៗមកទៀតនៃបណ្ដាមណ្ឌលទីប្រជុំជនក្លាយទៅជារដ្ឋនានា។ ពួករដ្ឋទាំងនោះបានទាក់ទងជាមួយពួកអ្នកដើរសមុទ្រនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែនសមុទ្រ និងបានប្រែក្លាយជាមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម និង សកម្មភាពវប្បធម៌តាមឆ្នេរកំឡុងសតវត្សទី២ដល់ទី៦។ រួមគ្នាជាមួយនិងសុវណ៌ភូមិ និង ភ្វូណាន កំណត់ត្រាចិនបានវែកញែកនូវរដ្ឋមួយចំនួន ធុនស៊ុន ថានថាន ផានផានWang Gung wu, “The Nanhai Trade; a Study of the Early History of Chinese Trade in the South China Sea” JMBRAS, p.54. ហើយនិងរដ្ឋក្រោយមកទៀតដូចជា ឈីទូ (រក្តម្ឫត្តិក), ឡាងជៀឝ៊ូ  (លង្ខសុក្ខ), ថូឡូប៉ូធី (ទ្វារវតី?) និង ឡូហ៊ូ។O.W. Wolters, “Chen-Li-Fu, A State on the Gulf of Siam at the beginning of  the 13th century” JSS XLVIII, Pt.II (November 1960), pp.1–35. កំណត់ត្រាទាំងនេះទាក់ទងគ្នាជាមួយវត្ថុរកឃើញខាងបុរាណវិទ្យាមួយចំនួន។ ចង្កៀងរ៉ូម កាក់ស្ពាន់នៃវិចទ័រៀស ផ្គាំអង្កាំក្បាច់ អង្កាំកាចាត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងតំបន់នេះ។George Coedes, “The Excavations at Pong Tuk and their importance for the history of Siam” JSS, 21, 3 (1928), pp.195–209. វត្ថុបុរាណទាំងនេះច្បាស់ជាជាប់ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការជួញដូរដែលភ្ជាប់គ្នារវាងលោកខាងកើតនិងខាងលិច។Paul Wheatle, The Golden Khersonese 1966, p.15, note 2, p.288.
រដ្ឋដើមនៃថៃ: ចក្រភពសមុទ្រខាងត្បូង

ចក្រភពសមុទ្រខាងត្បូង 
ក្បែរសតវត្សទី៦ ពួកអ្នកដើរសំពៅចេះប្រើប្រាស់ខ្យល់មូសុងជាទូទៅទៅហើយ និងបានចេញក្ដោងឆ្លងកាត់ច្រកមលក្កាដែលបានជួយពង្រួញការធ្វើដំណើរឱ្យខ្លីមកកាន់អាស៊ីខាងកើត។O.W. Wolters, Early Indonesian Commerce, pp.154–155. ការណ៍នេះបាននាំឱ្យពួកអ្នកដើរសំពៅនៅឈូងសមុទ្រថៃចូលទៅក្នុងការប្រឈមមុខគ្នាដោយផ្ទាល់ជាមួយគូសត្រូវរបស់ពួកគេ គឺពួកអ្នកដើរសមុទ្រនៅសមុទ្រជ្វា ដែលកំពុងតែជួញដូរចេញទៅក្រៅកំពង់ផែសំខាន់ៗជាច្រើនរួចទៅហើយ។ ប្រហែលពេលនេះហើយ សារៈសំខាន់នៃសុវណ៌ភូមិកាន់តែតិចទៅៗ រីឯសារៈសំខាន់ទៀបកោះម៉ាឡេ និង ប្រជុំកោះឥណ្ឌូណេស៊ីបានសឱ្យឃើញនូវភាពរីកចម្រើន រួមគ្នាជាមួយនិងភាពសំខាន់នៃ“ចក្រភពសមុទ្រខាងត្បូង” ផង។ បណ្ដាញថ្មីនេះបានលាតសន្ធឹងកាន់តែឆ្ងាយទៅដល់ សមុទ្រៈ ជ្វា និង ស្រីលង្កា។ តំបន់នេះបានតាំងនៅចំណោមដែនដីនិងកោះ ហើយបានប្រែក្លាយជាមូលដ្ឋានពាណិជ្ជកម្មនិងសេដ្ឋកិច្ចសំរាប់ស្រីវិជ័យដែលជារដ្ឋតាមឆ្នេរសមុទ្រ។Friedrich Hirth and W.W. Rockhill (translators), CHAU-JU-KUA: His work on the Chinese and Arab Trade in the twelfth and thirteenth Centuries, entitled chu-fan-chi (Cheng-Wen Publishing Company, 1967), pp.31–32.

បណ្ដារដ្ឋតាមឆ្នេរសមុទ្រដំបូងៗបានបន្តលូតលាស់បែបរូបវន្ត និងរីកសាយភាយចូលដល់ដីគោក ដែលជាទីដែលខ្លួនបានពើបប្រសព្វជាមួយវប្បធម៌ចំរុះជាច្រើន ដែលបានឆ្លងកាត់រួចទៅហើយនូវដំណើរនៃការរីកចំរើនខាងប្រវត្តិសាស្ត្រនិងវប្បធម៌ផ្ទាល់របស់ខ្លួន។ អំណាចសាយភាយរបស់រដ្ឋទាំងនោះបានលាតសន្ធឹងទូទាំងដែនដីខាងក្នុងនៃអាងទន្លេចៅព្រះញា។ មានភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា “ចក្រភពសមុទ្រខាងត្បូង” បានសញ្ជ័យបានដីគោកបានម្ដង។ តម្ព្រលិង្គបានចូលលុកលុយល្វោ រឺ នគរទ្វារវតីក្នុងឆ្នាំ៩០៣។ សេចក្ដីយោងទៅនឹងព្រះមហាក្សត្រនៃហរិភុញ្ជយ ព្រះបាទបាការាជ (ដ្រាបាកា) ព្រះបាទឧជជិតចក្រវរ្តិន៑ និង ជវករាជនៃតម្ព្រលិង្គ ត្រូវបានវែកញែកក្នុងតំរាទាំងនេះ។ តាមរយៈពង្សាវតារសុងពិពណ៌នាថា សានផ្វឝ៊ឺ (ស្រីវិជ័យ) បានបញ្ជូនសួយសារទៅកាន់រាជវាំងចិនដោយព្រះរាជបញ្ជានៃព្រះបាទឆេលីវូយ៉េនៅឆ្នាំ៩៦១។ បេសកទូតបានរាយការណ៍នូវឈ្មោះនគររបស់ខ្លួនថាស្ឆៀនឡគួ។
រដ្ឋដើមនៃថៃ: សេដ្ឋកិច្ច

សេដ្ឋកិច្ច 
សារៈសំខាន់នៃបច្ចេកទេសថ្មីៗនិងការលូតលាស់នៃរដ្ឋទៃយដើមបានជះឥទ្ធិពលដល់កសិផល។ ក្របីត្រូវបានដាក់បញ្ចូលជាសត្វពាហនៈទទួលបន្ទុកជំនួសគោអំពែ។An Outline History of China, (Foreign Language Press, Peking, 1958). វិធីនេះសក្ដិសមយ៉ាងល្អសម្រាប់ការដាំដុះស្រូវ។ ផលស្រូវបានកើនឡើងនិងបានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសង្គម។ ប្រជារាស្ត្រអាចបង្កើតប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចផ្ទាល់ខ្លួនផ្អែកលើស្រូវរហូតដល់ពួកគេទទួលបានអំណាចសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយទូទាំងបណ្ដារដ្ឋផ្សេងៗក្នុងតំបន់នេះ។

ទោះបីជាការជួញដូរអន្តរជាតិតាមរយៈច្រកមលក្កាបានទទួលអំណោយផលតាំងពីសតវត្សទី៦ក៏ពិតមែនក្ដី ក៏ប៉ុន្តែផ្លូវគោកឆ្លងប្រទេសពីទីប្រជុំជនឆ្នេរនានានៅមីយ៉ាន់ម៉ាភាគខាងត្បូងទៅដល់ក្រុងកំពង់ផែនៃថៃភាគកណ្ដាលត្រូវបានគេអនុគ្រោះឱ្យរហូតដល់ដើមសម័យរតនកោសិន្ទ្រ៍។ រួមគ្នាជាមួយពាណិជ្ជកម្មស្រូវអង្ករ សុខោទ័យ អយុធ្យា និងរតនកោសិន្ទ្រ៍បានក្លាយជាផ្លូវឆ្លងកាត់ទៀបកោះស្របគ្នាជាមួយនិងច្រកមលក្កា។
រដ្ឋដើមនៃថៃ: ប្រជា

ប្រជា 

លទ្ធផលនៃចលនា និង ទេសន្តរប្រវេសន៍ ប្រជាជនបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងពិតប្រាកដដល់ប្រពៃណីវប្បធម៌ និងរបៀបរស់នៅដែលគេបានមើលឃើញក្នុងចំណោមប្រជារាស្ត្រដែលកើនឡើងក្នុងរាជអាណាចក្រទៃយ។ ដូច្នោះហើយ ពួកទៃយ / សម / ស្យាម / សៀម គឺជាពួកអន្តោគ្រាមផ្សេងៗគ្នា បុព្វម៉ាឡេយូ មន ខ្មែរ ចាម្ប៍ ក៏ដូចជាពួកអន្តោប្រវេសន៍ពីឥណ្ឌាដែរ។ លើសពីនោះ ប្រជាជនក៏មានពួកប្រជាជនឆ្នេរ ពួកអ្នកដើរសំពៅខ្លះ ចិន និងក្រុមជនភាគតិចដទៃទៀតជាច្រើន។ លក្ខណៈសំខាន់នេះគឺ  “ភាពដោយឡែកជាច្រើន” នៃពួកទៃយ។

សង្គមនិងវប្បធម៌ទៃយគ្របដណ្ដប់តំបន់មួយកាន់តែធំទូលាយជាងត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋ។ ពួកទៃសំដៅយកប្រជុំនៃក្រុមជនជាតិនៃចិនខាងត្បូងនិងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលលាតសន្ធឹងពីហៃណានដល់ឥណ្ឌាខាងកើត និង ពីស៊ីឆួនខាងត្បូងដល់ប្រទេសថៃ ដែលនិយាយពួកភាសាទៃ និងមានប្រពៃណីទំនៀមទំលាប់និងពិធីបុណ្យស្រដៀងគ្នារួមគ្នា រួមមានសង្ក្រាន។ ទោះបីជាមិនធ្លាប់ជាប្រទេសជាតិ-រដ្ឋឯកភាពរបស់ខ្លួនមួយ តែពួកជនទាំងនោះក៏ចែករំលែក រឺក៏មានគំនិតស្រពិចស្រពិលបែបប្រវត្តិសាស្ត្រនៃ ប្រជាជាតិ សៀម មួយដែរ បានក្លាយទៅជាឝាន រឺ អសមនៅកន្លែងខ្លះ និង ភាគច្រើនបានបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណខ្លួនឯងជា ទៃ។ បញ្ជីពន្យល់បន្ថែមទៀតបានប្រើជាភាសាទៃយសម្រាប់តែបច្ចេកពាក្យនេះតែប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់ជាឧទាហរណ៍ ក្រុមជនជាតិនិងភាសាទាំង២៩ ត្រូវបានបញ្ជាក់ថាជា "ទៃ" ក្នុងកំណែភាសាទៃយនៅសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនតែមួយ។ ពួកទៃរួមមាន:
 ពួកលាវនៃលាវនិងថៃឦសាន
 ពួកទៃយខាងជើង (លាននា រឺ ទៃយយ្វន រឺ យួន) នៃថៃ
 ពួកទៃយនៃទៃយ (ទៃណយ រឺ ទៃតូច)
 ពួកឝាន (ទៃយហ្ញៃ រឺ ទៃធំ)នៃភូមា
 ពួកជ័ងនៃចិន
 ពួកបូអីនៃចិន
 ទៃយលឺអនៃលាវនិងចិន (ក៏ហៅ តៃ ដែរ)
 ពួកនុងនៃចិន លាវ ទៃយ វៀតណាម
 ពួកទៃខ្មៅ (ទៃតាំ) នៃលាវ និង វៀតណាម
 ពួកទៃក្រហម (ទៃតែង)
 ពួកទៃស (ទៃខាវ)
 ពួកទៃតាំនៃវៀតណាមខាងជើងសព្វថ្ងៃនេះ
 ពួកកុលសម្ព័ន្ធផ្សេងៗនៅយូនណាន ប្រទេសចិន។
រដ្ឋដើមនៃថៃ: សង្គម

សង្គម 
សង្គមទៃយដើម ការបែងចែកជាមូលដ្ឋានគឺនៅរវាងអ្នកគ្រប់គ្រង និង អ្នកដែលត្រូវបានគេគ្រប់គ្រង។ កំឡុងសម័យកំពុងលូតលាស់ មានការផ្លាស់ប្ដូរដល់ឫសគល់ក្នុងប្រព័ន្ធនយោបាយដែនដី។ ប្រព័ន្ធដើមនៃដែនមេកន្ទ្រាញត្រូវបានដឹកនាំដោយមេកន្ទ្រាញត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទៅជាប្រព័ន្ធទេវរាជ្យផ្អែកលើទំរង់បែបឥណ្ឌា។Pelliot, “Le Fou-nan”, pp.265–266. ព្រះមហាក្សត្រនិងអភិជនាធិបតេយ្យខត្តិយវង្សរួមគ្នាជាមួយអភិជនភាពការិយាធិបតេយ្យបានកាន់កាប់សេដ្ឋកិច្ចនិងអំណាចពេញដៃ។ បន្ទាប់មកគឺវណ្ណៈជាន់ខ្ពស់ប្រកបដោយពួករដ្ឋបុរស និងពួកមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ដែលពិនិត្យមើលលើការអនុវត្តនៃរដ្ឋនិងរាជកិច្ច។ មានពួកអ្នកដឹកនាំសង្គមជាច្រើនដែលបានធ្វើការប្រាស្រ័យទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទជាមួយអាណាប្រជានុរាស្ត្រ។

ខាងក្រោមស្រទាប់ទាំងនេះគឺជាប្រជាករ ភាគច្រើនមួយភាគធំនៃពួកគេអាចជាពួកអ្នកជា រឺ ពួកទាស (ខ្ញុំ រឺ អ្នកងារ)។ ខាងក្នុងប្រព័ន្ធឋានានុក្រមនេះ ម្នាក់ៗមានឋានៈស្រេចស្រាប់ដែលមានទំនួលខុសត្រូវនិងសិទ្ធិដាច់ស្រឡះគ្នាពីពួកជនថ្នាក់ខាងលើនិងថ្នាក់ខាងក្រោមគេម្នាក់ៗ។ ប្រជារាស្ត្រសាមញ្ញមានច្រើនក្រុម។ រាល់ពួកអ្នកជាគឺជាអតិថិជន រឺ អ្នកបំរើនៃបុគ្គលណាម្នាក់នៅក្នុងស្រទាប់វណ្ណៈលើៗ គ្រាដែលពួកទាសទាំងឡាយគឺជាទ្រព្យនៃជនរឺក៏គ្រួសារឥស្សរជនណាមួយ។Skinner, Chinese society in Thailand, p.96. ភាគច្រើនណាស់នៃពួកអ្នកជាគឺជាពួកអ្នកស្រែចំការ ពួកអ្នកនៅទីប្រជុំជន និង ពួកឈ្មួញផុលផុសជាលទ្ធផលនៃរដ្ឋតាំងនៅទាំងលើផ្លូវពាណិជ្ជកម្មក្នុងដីទ្វីបនិងតាមការដើរសមុទ្រ។ ការពិត នោះជាមណ្ឌលមួយក្នុងចំណោមមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មសំខាន់បំផុតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលអាចមើលឃើញយ៉ាងច្បាស់ពីភស្តុតាងបុរាណវត្ថុជាច្រើនដែលបានរកឃើញ។
រដ្ឋដើមនៃថៃ: សាសនា

សាសនា 
តាមការរីកចំរើននៃបណ្ដារដ្ឋទៃយដើមទាំងនេះ បន្តិចម្ដងៗ ក៏បានប្រែក្រឡះខ្លួនប្រកាន់យកវប្បធម៌បែបពុទ្ធសាសនាជំនួសអោយវប្បធម៌បែបគ្រូហ្មនិយមវិញ។ ពុទ្ធសាសនាបានប្រែក្លាយជាជំនឿស្នូលនៃសង្គមទៃយដើម ដោយភ្ជាប់ និងបង្រួបបង្រួមរបៀបរបបនិងជំនឿផ្សេងៗដែលត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងតំបន់នេះ ហើយក៏បានដើរតួជាផ្នែកមួយក្នុងការកំណត់ទំរង់នៃប្រព័ន្ធនយោបាយមួយនេះផងដែរ។ ជំនឿពុទ្ធសាសនាត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋនិងប្រជារាស្ត្រ។ ពុទ្ធសាសនាបានដើរតួជាផ្នែកសំខាន់មួយក្នុងកិច្ចការក្រុមវណ្ណៈកាន់អំណាច ដែលវាត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ក្នុងសង្គមទៃយដើមថា ព្រះមហាក្សត្រមិនមែនត្រឹមតែជាមេសាសនាព្រះពុទ្ធនោះទេតែក៏ជាធម្មិករាជដែរ ករណីយកិច្ចរបស់ទ្រង់ត្រូវផ្សព្វផ្សាយជំនឿតាមមាគ៌ាត្រឹមត្រូវក៏ដូចជាការត្រួតត្រានិងបង្ក្រាបសង្កត់សង្កិនពួកជនទាំងឡាយដោយការធ្វើសង្គ្រាមផងដែរ។E. Sarkisyanz, Buddhist Backgrounds of the Burmese Revolution, (The Hague/Martinus Nijhof, 1965) pp.33–67.

ព្រះសង្ឃបានចូលរួមក្នុងកិច្ចការសាសនាដែលកាន់តែពាក់ព័ន្ធទៅនឹងសេចក្ដីត្រូវការនៃគ្រហស្ថ។ ព្រះសង្ឃបានបង្រៀនប្រជារាស្ត្រពីរបៀបអាន និង សរសេរ ក៏ដូចជាការផ្ដល់នូវមេរៀនផ្ដោតលើលទ្ធិពុទ្ធនិយម។ គ្រានោះដែរ ពួកព្រាហ្មណ៍មានទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ជាមួយក្សត្រិយវង្សតាមរយៈកិច្ចពិធីរបស់ខ្លួន រីឯពួកឫសីតាបស និងពួកស្មូមយាចកបានអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃជ្រៅ យ៉ាងណាមិញក្រុមខ្លះក៏ទទួលបានការសោយសុខខុសៗគ្នាព្រោះតែឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនទៅលើពួកអ្នកមានអំណាចនយោបាយ។

ការរីកចម្រើននៃពុទ្ធសាសនាកំឡុងសម័យរដ្ឋទៃយដំបូងបង្កើតបាននូវមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់សង្គមនិងរដ្ឋបែបពុទ្ធនិយមក្នុងតំបន់នេះហើយក៏ផ្ដល់ឱ្យនូវមូលដ្ឋានគ្រឹះប្រវត្តិសាស្ត្រ និងដើមកំណើតសម្រាប់ការចម្រើនព្រះរាជអាណាចក្រទៃយនៅពេលក្រោយៗមកទៀត។
រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ

មហាសន្និបាតលើកទី៣ ដែលបានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី១៥ ដល់ថ្ងៃទី១៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ បានអនុម័តដោយសភាជាតិ ដែលមានសមាជិកចំនួន ១០០០នាក់នៅទិក្រុងភ្នំពេញ សម្រេចឱ្យមានការបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីមួយ ដែលត្រូវបានប្រកាសជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៦។ ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការថា កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។  រដ្ឋធម្មនុញ្ញបានបង្កើតសភាតំណាងប្រជាជនចំនួន ២៥០អាសនៈ ដែលក្នុងនោះ១៥០អាសនៈតំណាងឱ្យវណ្ណៈកសិករ ៥០អាសនៈតំណាងឱ្យវណ្ណៈកម្មករនិងពលករ និង៥០អាសនៈទៀតតំណាងឱ្យកងទ័ពបដិវត្តន៍កម្ពុជា។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញមិនបានចែងអ្វីទាក់ទងនឹងបក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា ហើយរដ្ឋសភាបានបើកសម័យប្រជុំតែម្តងគត់នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៦