សហភាពឥណ្ឌូចិន: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ
អន្តរាគមន៍បារាំងលើកទីមួយ

ទំនាក់ទំនងបារាំង–វៀតណាមបានចាប់ផ្តើមនៅដើមសតវត្សទី១៧ នៅពេលដែលសាសនទូតគ្រិស្តសាសនាម្នាក់ឈ្មោះអាឡិចសាន់ដឺ ដឺរ៉ូតស៍ជាមួយនឹងគ្នីគ្នារបស់គាត់បានធ្វើដំណើរមកដល់ដែនដីប្រទេសវៀតណាម។ នៅពេលនោះរដ្ឋវៀតណាមបានកំពុងតែពង្រីកទឹកដីរបស់ខ្លួនទៅភាគខាងត្បូងដោយបានកាន់កាប់ដែនដីសណ្តរទន្លេមេគង្គដែលត្រូវជាផ្នែកមួយនៃអាណាចក្រខ្មែរ។Kahin.

ទំនាក់ទំនងរបស់ពួកអឺរ៉ុបជាមួយវៀតណាមនៅសតវត្សទី១៨ គឺភាគច្រើនផ្តោតទៅលើការធ្វើជំនួញពាណិជ្ជកម្មខណៈពេលដែលកិច្ចផ្សព្វផ្សាយសាសនារបស់ខ្លួនកំពុងតែមានការរីកចម្រើនខ្លាំង។ នៅឆ្នាំ១៧៨៧ បព្វជិតកាតូលិកជនជាតិបារាំងម្នាក់ឈ្មោះ Pierre Pigneau de Behaine បានដាក់ញត្តិទៅរដ្ឋាភិបាលបារាំងឱ្យរៀបចំកងស្ម័គ្រចិត្តយោធាមួយក្រុមទុកបញ្ជូនទៅជួយង្វៀន អាញ់ក្នុងការវាយដណ្តើមទឹកដីរបស់រាជវង្សព្រះអង្គឡើងវិញពីក្រុមតៃសឺន។ លោក Pigneau បានទទួលមរណភាពនៅវៀតណាមមែនប៉ុន្តែកងទ័ពបារាំងរបស់គាត់នូវតែបន្តប្រយុទ្ធរហូតដល់ឆ្នាំ១៨០២។

សតវត្សទី១៩

thumb|left|200px|ការពង្រីកទឹកដីរបស់ឥណ្ឌូចិនបារាំងទៅតាមឆ្នាំ

ឥទ្ធិពលរបស់ចក្រភពអាណានិគមបារាំងនៅវៀតណាមបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងសម្បើមនៅអំឡុងសតវត្សទី១៩, ឧទាហរណ៍៖ អន្តរាគមន៍របស់បារាំងត្រូវបានធ្វើឡើងជាញឹកញាប់ដើម្បីការពារកិច្ចការងាររបស់សមាគមបេសកកម្មបរទេសប៉ារីសនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ មិនយូរប៉ុន្មាន រាជវង្សង្វៀនបានចាប់ផ្តើមមើលឃើញថាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាកាតូលិកទាំងនោះអាចក្លាយទៅជាឧបសគ្គផ្នែកនយោបាយរបស់ប្រជាជាតិខ្លួននាពេលអនាគត។ ឧទាហរណ៍៖ ស្រីពេស្យាដែលជាក្រុមដ៏មានឥទ្ធិពលមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធរាជវង្សបានកើតមានការព្រួយបារម្ភចំពោះឋានៈរបស់ពួកគេនៅក្នុងសង្គមថ្មីមួយដែលតម្រូវឱ្យមានភាពជាឯកពន្ធន៍។Owen, p. 106.

នៅឆ្នាំ១៨៥៨ បន្ទាប់ពីរយៈពេលខ្លីបន្តិចក្រោយពីរាជវង្សង្វៀនបានបង្រួបបង្រួមប្រទេសវៀតណាមទាំងមូលហើយ មានការវាយប្រហារមួយបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងមកលើបុរីដាណាងដោយក្រុមនាវិករបស់ឧត្តមនាវីបារាំងម្នាក់ឈ្មោះសាល រីហ្គាល់ដឺជេនូលីក្រោមព្រះរាជបញ្ជាពីព្រះចៅអធិរាជណាប៉ូលេអុងទី៣។ មុនពេលការវាយប្រហារនេះ មានអ្នកការទូតបារាំងម្នាក់ឈ្មោះសាល ដឺមនទីនីបានធ្វើកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីប៉ុន្តែត្រូវទទួលបរាជ័យ។   ដោយមើលឃើញថាគ្មានមធ្យោបាយផ្សេងទៀត បារាំងក៏បានបញ្ជូនលោកជេនូលីក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងខាងយោធាដើម្បីបញ្ចប់ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញនិងការបណ្តេញអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាកាតូលិកពីវៀតណាមដោយរាជវង្សង្វៀន។Tucker, p. 29.

សំពៅបារាំងចំនួនដប់បួនគ្រឿងជាមួយនឹងកម្លាំងទ័ពចំនួន ៣,៣០០ នាក់អមជាមួយទ័ពហ្វីលីពីនចំនួន ៣០០ នាក់ដែលឧបត្ថមដោយពួកអេស្ប៉ាញChapuis (1995), p. 195. បានបើកការវាយប្រហារលើកំពង់ផែក្រុងដាណាងដែលបណ្តាលឱ្យទីក្រុងនោះទទួលរងការខូចខាតយ៉ាងច្រើនហើយទីបំផុតក៏ធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់បារាំង។ បន្ទាប់ពីប្រយុទ្ធចម្បាំងជាមួយយួនអស់រយៈពេលជាងបីខែហើយដោយមិនឃើញកងកម្លាំងខ្លួនរុលទៅមុខបាន លោកជេនូលីបានស្នើរដ្ឋាភិបាលបារាំងសុំវាយប្រហារលើទីក្រុងសៃហ្គន (ព្រៃនគរ) ហើយសំណើរបស់គាត់ក៏ត្រូវបានអនុម័តទទួលយល់ព្រមពីរដ្ឋាភិបាល។Chapuis (2000), p. 48.

ក្រោយមក ជេនូលីជាមួយនឹងទ័ពរបស់លោកបានចេញដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងសៃហ្គនហើយនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៥៨៩ ទ័ពរបស់លោកក៏បានកាន់កាប់ទីក្រុងនោះបានសម្រេច។ ដូចមុនអញ្ចឹងដែរ ទ័ពរបស់លោកជូនេលីមិនអាចរុលទៅមុខចេញពីទីក្រុងបាននោះទេ។ ដោយហេតុនេះ សេចក្តីរិះគុនក៏កើតមានឡើងចំពោះភាពដឹកនាំរបស់លោកហើយនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៨៩ លោកជូនេលីក៏ត្រូវបានជំនួសដោយឧត្តមនាវីឯកថ្មីម្នាក់ឈ្មោះផែកដោយលោកមានគោលដៅបង្កើតសន្ធិសញ្ញាការពារជំនឿសាសនាកាតូលិកនៅវៀតណាមខណៈពេលដែលមិនចង់បន្តឈ្លានពានទឹកដីវៀតណាមតទៅមុខទៀត។Chapuis (2000), p. 48.

ការចរចាដោយសន្តិវិធីបានប្រព្រឹត្តិទៅតែមិនបានផលអ្វីនោះទេដូច្នេះការប្រយុទ្ធគ្នានៅទីក្រុងសៃហ្គនត្រូវបានបន្ត។ ទីបំផុតនៅឆ្នាំ១៨៦១ បារាំងបាននាំកម្លាំងបន្ថែមទៀតដើម្បីទ្រទ្រង់យុទ្ធនាការសៃហ្គនហើយលើកនេះកម្លាំងពួកគេក៏រុលទៅមុខចេញពីទីក្រុងនិងទៅកាន់កាប់ទីប្រជុំជនផ្សេងៗទៀតនៅតំបន់ដីសណ្តរទន្លេមេគង្គបានសម្រេច។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨៦២ ភាគីវៀតណាមបានយល់ព្រមនិងចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាសៃហ្គនដោយក្នុងនោះវៀតណាមបានចាត់ទុកថាការអនុវត្តតាមសាសនាកាតូលិកគឺជាសកម្មភាពស្របនឹងច្បាប់វិញ បើកការធ្វើពាណិជ្ជកម្មនៅតំបន់ដីសណ្តរទន្លេមេគង្គ កាត់ខេត្តចំនួនបីនិងកោះមួយនៅភាគខាងត្បូងទៅឱ្យបារាំង និងបង់សំណងខូចខាតឱ្យបារាំងដែលស្មើនឹងមួយលានដុល្លារ។Chapuis, pp. 49-53.Llewellyn.Thomazi, pp. 69-71.

នៅឆ្នាំ១៨៦៤ ខេត្តចំនួនបីដែលបានលើកឡើងទៅឱ្យបារាំងត្រូវបានបង្កើតជាអាណានិគមបារាំងនៃតំបន់កូសាំងស៊ីនជាផ្លូវការ។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ១៨៦៧ ឧត្តមនាវីបារាំងម្នាក់ឈ្មោះព្យែរ ដឺឡាក្រង់ឌែរបានបង្ខំឱ្យវៀតណាមប្រគល់ខេត្តចំនួនបីរបស់ខ្លួនបន្ថែមទៀតមកឱ្យបារាំង។ ខេត្តទាំងប្រាំមួយខាងលើរួមទាំងកោះចំនួនមួយក៏ត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់បារាំងចាប់ពីពេលនោះមក។

នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៦៣ ព្រះរាជាខ្មែរព្រះបាទនរោត្តមបានស្នើសុំឱ្យបារាំងដាក់អាណានិគមលើប្រជាជាតិរបស់ទ្រង់។ នៅឆ្នាំ១៨៦៧ សៀមបានលះបង់ការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួននៅកម្ពុជាហើយទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវអាណានិគមកិច្ចបារាំងនៅកម្ពុជានៃឆ្នាំ១៨៦៣ ជាថ្នូរនឹងការត្រួតត្រាខេត្តបាត់ដំបងនិងខេត្តសៀមរាប (ខេត្តទាំងពីរបានប្រគល់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញតាមរយៈសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនរវាងបារាំងនិងសៀមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៦)។

និម្មិតកម្ម

thumb|left|160px|កងទ័ពសៀមនៅតំបន់ជម្លោះទឹកដីលាវនៅឆ្នាំ១៨៩៣
thumb|upright|160px|left|វិមានប្រធានាធិបតីនៅទីក្រុងហាណូយ, បានសាងសង់ឡើងនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩០១–១៩០៦ សម្រាប់ជាគេហដ្ឋានរបស់អគ្គទេសាភិបាលនៃឥណ្ឌូចិន

បារាំងបានចូលកាន់កាប់លើតំបន់វៀតណាមខាងជើងបន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើចិននៅក្នុងសង្គ្រាមចិន-បារាំង (១៨៨៤-១៨៨៥)។ ឥណ្ឌូចិននៃបារាំងត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៨៨៧ ដោយមានតំបន់អណ្ណាម តុងកឹង កូសាំងស៊ីន (បូកចូលគ្នាក្លាយជាប្រទេសវៀតណាមសព្វថ្ងៃ) ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ហើយទីបំផុតគឺលាវ (បានមកពីឈ្នះសង្គ្រាមបារាំង‐សៀមក្នុងឆ្នាំ១៨៩៣) ជាទឹកដីរបស់ខ្លួន។ 

សហព័ន្ធមួយនេះមានអត្ថិភាពរហូតដល់ថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤។ នៅក្នុងអាណានិគមរបស់ខ្លួនទាំងបួនគឺបារាំងបានចាត់ឱ្យមេដឹកនាំក្នុងស្រុកជាអ្នកគ្រប់គ្រងដោយក្នុងនោះមានអធិរាជវៀតណាម ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា និងព្រះមហាក្សត្រហ្លួងព្រះបាងប៉ុន្តែតាមការពិត រាល់អំណាចទាំងអស់គឺស្ថិតនៅក្នុងដៃពួកបារាំងទាំងស្រុង។

 ការបះបោរនៅវៀតណាម 
ខណៈពេលបារាំងកំពុងព្យាយាមបង្កើតការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួននៅកម្ពុជា មានការបះបោរដ៏ធំមួយបានកើតឡើងនៅវៀតណាមដែលបង្កឡើងដោយចលនាកាន់វឿងដោយចលនានេះមានគោលដៅបណ្តេញបារាំងចេញនិងតម្លើងព្រះចៅអធិរាជវ័យក្មេងម្នាក់ព្រះនាមហាំម ង្គីជាមេដឹកនាំនៃរដ្ឋឯករាជ្យវៀតណាម។Jonathan D. London Education in Vietnam, pg. 10 (2011): "The ultimately unsuccessful Cần Vương (Aid the King) Movement of 1885–89, for example, was coordinated by scholars such as Phan Đình Phùng, Phan Chu Trinh, Phan Bội Châu, Trần Quý Cáp and Huỳnh Thúc Kháng, who sought to restore sovereign authority to the Nguyễn throne." ចលនាមួយនេះគឺច្រើនផ្តោតប្រឆាំងទៅលើគ្រិស្តសាសនិកយួនដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យគ្រិស្តសាសនិកចំនួន ៤០,០០០ នាក់បានស្លាប់។Fourniau, Annam–Tonkin, pp. 39–77 ដោយខ្វះការសហការគ្នា មិនយូរប៉ុន្មាន ចលនានេះក៏ត្រូវបារាំងបង្ក្រាបបានតាមរយៈការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីក្រុមយោធា។David Marr (1971) Vietnamese Anticolonialism, pg. 68Huard, pp. 1096–1107; Huguet, pp. 133–223; Sarrat, pp. 271–3; Thomazi, Conquête, pp. 272–75; Histoire militaire, pp. 124–25

គំនិតជាតិនិយមនៅវៀតណាមបានរីកធំឡើងជាលំដាប់នៅក្នុងនិងក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា ការបះបោរនិងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងប៉ុន្មានគឺមិនបានផ្តល់ផលអ្វីនោះសោះដល់ប្រជាជាតិវៀតណាម។

 សង្គ្រាមបារាំង-សៀម (១៨៩៣) 

ការពង្រីកវាតទឹកដីឥណ្ឌូចិនដោយបារាំងបានបង្កើតឱ្យមានជម្លោះព្រំដែនមួយចំនួនជាមួយរដ្ឋជិតខាងហើយក្នុងនោះ ជម្លោះដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ខ្លាំងជាងគេគឺសង្គ្រាមបារាំង-សៀមនៃឆ្នាំ១៨៩៣។ នៅឆ្នាំ១៨៩៣ អាជ្ញាធរបារាំងនៅឥណ្ឌូចិនបានប្រើប្រាស់ជម្លោះព្រំដែនហើយបន្ទាប់មកគឺព្រឹត្តិការណ៍កងនាវានៅប៉ាកណាមដើម្បីបង្កឱ្យមានវិបត្តិយោធាជាមួយសៀម។ ក្រោយមក សំពៅបារាំងបានបង្ហាញខ្លួននៅទីក្រុងបាងកកហើយបានទាមទារឱ្យសៀមចូលកាត់តំបន់ទឹកដីលាវនៅភាគខាងកើតទន្លេមេគង្គឱ្យបារាំង។

ព្រះចៅចុល្លាង្ករណ៍បានអំពាវនាវដល់អង់គ្លេសប៉ុន្តែរដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេសបានប្រាប់ព្រះអង្គថាឱ្យដោះស្រាយទៅតាមលក្ខខណ្ឌអ្វីដែលខ្លួនមានហើយទ្រង់គ្មានជម្រើសណាផ្សេងក្រៅពីធ្វើតាម។ សកម្មភាពតែមួយគត់របស់ចក្រភពអង់គ្លេសគឺការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយបារាំងដែលធានានូវបូរណភាពទឹកដីដែលនៅសល់របស់សៀម។ ជាថ្នូរ សៀមត្រូវប្រគល់តំបន់សាននៃភាគពាយព្យប្រទេសភូមាទៅអង់គ្លេសនិងកាត់ទឹកដីលាវមកឱ្យបារាំង។

 ការទន្ទ្រានបន្ថែមទៀតលើប្រទេសសៀម (១៩០៤-១៩០៧) 
thumb|ការកាន់ក្រុងត្រាចដោយកងទ័ពបារាំងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤០

ទោះជាយ៉ាងណា បារាំងបានបន្តដាក់សម្ពាធលើសៀមលុះនៅឆ្នាំ១៩០២ បារាំងបានបង្កើតឱ្យមានវិបត្តិមួយទៀត។ លើកនេះ សៀមត្រូវប្រគល់តំបន់ទឹកដីនៃច្រាងខាងលិចទន្លេមេគង្គផ្ទុយពីទឹកដីហ្លួងព្រះបាងនិងតំបន់ជុំវិញចម្ប៉ាស័កភាគខាងត្បូងប្រទេសលាវ និងព្រមទាំងភាគខាងលិចប្រទេសកម្ពុជា។ បារាំងក៏បានកាន់កាប់ប៉ែកខាងលិចនៃខេត្តចន្ទបុរីផងដែរ។ 

នៅឆ្នាំ១៩០៤ ដើម្បីយកចន្ទបុរីមកវិញ សៀមត្រូវតែប្រគល់ខេត្តត្រាចនិងកោះកុងមកឱ្យសហភាពឥណ្ឌូចិន។ ខេត្តត្រាចបានក្លាយកម្មសិទ្ធិរបស់ថៃវិញនៅថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩០៦ ជាថ្នូរក្នុងការដោះដូរតំបន់មួយចំនួននៅភាគខាងកើតទន្លេមេគង្គដូចជាខេត្តបាត់ដំបង ខេត្តសៀមនគរ (សៀមរាប) និងខេត្តស៊ីសោភ័ណ (សិរីសោភ័ណ)។

ការបះបោររបស់ពួកយិនបៃ (១៩៣០)

thumb|upright|left|ផែនទីសហភាពឥណ្ឌូចិនក្នុងឆ្នាំ១៩៣០

នៅថ្ងៃទី១០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៣០ មានការបះបោរបង្កឡើងដោយពួកទាហានវៀតណាមនៅក្នុងយោធភូមិយិនបៃរបស់កងទ័ពអាណានិគមបារាំង។ ការបះបោររបស់ពួកយិនបៃគឺត្រូវបានគាំទ្រនិងឧបត្ថមដោយគណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម (គ.ជ.វ.)។ ការវាយប្រហារគឺជាចលាចលដ៏ធំបំផុតដែលបន្តពីចលនាស្ដាររាជាធិបតេយ្យនិយមកាន់វឿងនៅចុងសតវត្សទី១៩។

គោលបំណងនៃការបះបោរនេះគឺដើម្បីជម្រុញឱ្យប្រជាជនទូទៅចូលគាំទ្រនិងផ្តួលរលំរបបអាណានិគមបារាំង។ កន្លងមក គ.ជ.វ.បានប៉ុនប៉ងប្រតិបត្តិសកម្មភាពសម្ងាត់ដើម្បីធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងមានភាពទន់ខ្សោយក៏ប៉ុន្តែការបង្កើនការត្រួតពិនិត្យពីភាគីបារាំងលើសកម្មភាពពួកគេបាននាំក្រុមថ្នាក់ដឹកនាំមានការប្រថុយក្នុងការបង្កើតឱ្យមាន​ការវាយប្រហារយោធាទ្រង់ទ្រាយធំនៅដីសណ្ដទន្លេក្រហមនៅភាគខាងជើងវៀតណាម។

បក្សពួកប្រឆាំងឆ្វេងនិយមនិងការបះបោរនៅកូសាំងស៊ីននាទស្សវត្តឆ្នាំ១៩៤០

ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅតំបន់កូសាំងស៊ីនគឺមានលក្ខណៈជាការត្រួតត្រាដោយផ្ទាល់ខុសពីតំបន់អាណានិគមដទៃ ដូច្នេះហើយស្ថានភាពនៅតំបន់នេះគឺងាយនឹងផ្លាស់ប្តូរទៅតាមទម្រង់នយោបាយរបស់បារាំង។ សម័យកាលផ្លាស់ប្តូរនយោបាយដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់ជាងគេគឺនៅរវាងឆ្នាំ១៩៣៦ និងឆ្នាំ១៩៣៩ ជាពេលដែលរដ្ឋាភិបាលរណសិរ្សប្រជាជនបារាំងបានតែងតាំងលោកជូល ប្រេវីជាអង្គទេសភិបាលឥណ្ឌូចិន។  ក្នុងនាមជាអ្នកមានគំនិតសេរីនិយមម្នាក់ លោកប្រេវីបានព្យាយាមដោះស្រាយស្ថានការណ៍នយោបាយដ៏តានតឹងនៅកូសាំងស៊ីនដោយលើកលែងទោសអ្នកទោសនយោបាយ បន្ថយការរឹតត្បឹតលើសេរីភាពសារព័ត៌មាន គណបក្សនយោបាយ និងសហជីព។

នៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំ១៩៣៧ ក្នុងទីក្រុងសៃហ្គន គេឃើញមានកោលាហលដែលបង្កឡើងដោយពួកពលករនៅតាមទីចតនាវានិងទីដឹកជញ្ជូន។Daniel Hemery Revolutionnaires Vietnamiens et pouvoir colonial en Indochine. François Maspero, Paris. 1975, Appendix 24. នៅខែមេសានៃឆ្នាំដដែលនោះ ពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមនិងអ្នកទ្រុតស្គីនិយមដែលជាក្រុមប្រឆាំងបាននាំគ្នាឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតនៅក្នុងការបោះឆ្នោតក្រុងដោយក្រុមទាំងពីរបានទទួលសម្លេងនិងអាសនៈបានច្រើនគួរសម។Frank N. Trager (ed.). Marxism in Southeast Asia; A Study of Four Countries. Stanford, Calif: Stanford University Press, 1959. p. 142

បើយោងតាមលោកប្រេវីនៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៣៩ លោកបានសរសេរថា៖ "ពួកទ្រុតស្គីនិយមក្រោមការដឹកនាំរបស់តា ទូតាវគឺចង់ទាញយកគុណសម្បត្តិពីសង្គ្រាមដែលអាចកើតមានដើម្បីដណ្តើមឯករាជ្យឱ្យវៀតណាម។" សម្រាប់ពួកស្តាលីននិយមគឺ"វាដើរតាមគោលជំហររបស់បក្សកុម្មុយនិស្តបារាំង"ហើយនិង"ងាកស្មោះត្រង់មករកបារាំងប្រសិនបើមានសង្គ្រាមផ្ទុះឡើង"។Ngô Văn, In the Crossfire: Adventures of a Vietnamese Revolutionary. AK Press, Oakland CA, 2010, p. 16

នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤០ ក្រុមបក្សពួកកុម្មុយនិស្តបានទទួលបញ្ជាពីរដ្ឋធានីមូស្គូឱ្យងើបឡើងប្រឆាំងនឹងបារាំង។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤០ បក្សពួកកុម្មុយនិស្តនៅកូសាំងស៊ីនក៏ចាប់ផ្តើមបង្កើតការបះបោរ។ ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងគ្នានៅតំបន់ដីសណ្តរទន្លេមេគង្គត្រូវបានបន្តរហូតដល់ចុងឆ្នាំ។Chonchirdsim, Sud (November 1997). "The Indochinese Communist Party and the Nam Ky Uprising in Cochin China November December 1940". South East Asia Research. 5 (3): 269–293. doi:10.1177/0967828X9700500304. JSTOR 23746947.

សង្គ្រាមលោកលើកទី២

thumb|upright|alt=Thống-Chế đã nói – Đại-Pháp khắng khít với thái bình, như dân quê với đất ruộng [Thống-Chế said: Dai-France clings to peace, like peasants with lands]|គំនូរឃោសនានៅហាណូយ ឆ្នាំ១៩៤២

នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០ នៅអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ របបបារាំងវិចឈីថ្មីបានអនុញ្ញាតឱ្យកងយោធាជប៉ុនចូលមកកាន់កាប់តំបន់តុងកឹងរួចក្រោយមកដែនដីឥណ្ឌូចិនទាំងមូលក៏ត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុនរហូតដល់ចប់សង្គ្រាម។ ទាំងនេះបានផ្តល់ភាពងាយស្រួលឱ្យជប៉ុនក្នុងការវាយលុកលើប្រទេសចិននៅក្នុងសង្គ្រាមចិន–ជប៉ុនលើកទី២។

ខណៈពេលដែលអាណានិគមឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំងកំពុងចុះអន់ខ្សោយ ថៃក៏បានឆ្លៀតឱកាសវាយយកទឹកដីទាំងប៉ុន្មានដែលខ្លួនធ្លាប់បាត់បង់មកវិញដែលជាលទ្ធផលធ្វើឱ្យសង្គ្រាមបារាំង-ថៃផ្ទុះឡើងនៅរវាងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤០ និងថ្ងៃទី៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤១។ កងកម្លាំងថៃបានប្រយុទ្ធដោយភាពស្វាហាប់ម៉ាំមួននៅលើដីគោកប៉ុន្តែគោលដៅរបស់ពួកគេមានការកំណត់។ នៅអំឡុងខែមករា កងកម្លាំងជើងទឹកបារាំងបានយកឈ្នះលើកងកម្លាំងជើងទឹកថៃនៅក្នុងសមរភូមិកោះដំរី។ សង្គ្រាមត្រូវបានបញ្ចប់នាអំឡុងខែឧសភាបន្ទាប់ពីមានការញុះញង់ពីជប៉ុនហើយបារាំងត្រូវបង្ខំខ្លួនប្រគល់ទឹកដីទាំងប៉ុន្មានដែលខ្លួនដណ្តើមបានទៅឱ្យថៃវិញ។

នៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ដោយឃើញថាប្រទេសបារាំងត្រូវបានរំដោះ អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ីកំពុងតែចុះចាញ់ ហើយជាមួយនឹងការចូលជ្រៀតជ្រែករបស់អាមេរិកនៅតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិក ជប៉ុនក៏សម្រេចចិត្តកាន់កាប់តំបន់ឥណ្ឌូចិនទាំងស្រុងនិងគម្ទេចរដ្ឋបាលបារាំងចោល។ កម្ពុជា វៀតណាម និងឡាវត្រូវបានប្រកាសឯករាជ្យហើយបានក្លាយជាសមាជិកនៃសហវិបុលភាពមហាតំបន់អាស៊ីបូព៌ា។ ភាគីជប៉ុនបានបន្តរក្សាអំណាចត្រួតត្រារបស់ខ្លួននៅឥណ្ឌូចិនរហូតទាន់តែមានការប្រកាសចុះចាញ់ពីរដ្ឋាភិបាលរបស់ពួកគេនៅក្នុងខែសីហា។ ការបែកខ្ញែកនិងកង្វះការរៀបចំរដ្ឋបាលនៅតំបន់ឥណ្ឌូចិនបានធ្វើឱ្យតំបន់នេះជួបនឹងគ្រោះធម្មជាតិមួយចំនួននិងបណ្តាលឱ្យមានគ្រោះទុរ្ភិក្សនៅប្រទេសវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥។ គេបានស្ទង់មើលថាប្រជាជននៅឥណ្ឌូចិនប្រមាណពីរាប់សែននាក់ទៅមួយលាននាក់បានបាត់បង់ជីវិតដោយសារការអត់ឃ្លាននៅរវាងឆ្នាំ១៩៤៤–៤៥។

សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកបានបញ្ចប់ បារាំងបានដាក់ញត្តិសុំជំទាស់នឹងការលុបចោលនូវសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩៣៨ ហើយប៉ុនប៉ងចូលកាន់កាប់តំបន់ឥណ្ឌូចិនឡើងវិញ ប៉ុន្តែសំណើរបស់បារាំងត្រូវបានជំទាស់ដោយវៀតមិញ ដែលជាបក្សពួកចម្រុះកុម្មុយនិស្តនិងជាតិនិយមរៀតណាមក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកហូ ជីមិញដែលត្រូវជាអ្នកស្ថាបនិកនៃបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន។ នៅអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ សហរដ្ឋអាមេរិកបានគាំទ្រក្រុមវៀតមិញក្នុងចលនាតស៊ូប្រឆាំងនឹងជប៉ុន ហើយក្រុមនេះបានគ្រប់គ្រងទីជនបទនៃប្រទេសវៀតណាមតាំងពីបារាំងបានបាត់បង់អំណាចទាំងស្រុងនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ មកម្លេះ។

ប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោករូសឺវេលត៍ និងឧត្តមសេនីយ៍អាមេរិកឈ្មោះស្ទីលវែលបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ជាសម្ងាត់ថាបារាំងនឹងមិនត្រូវត្រឡប់មកត្រួតត្រាលើតំបន់ឥណ្ឌូចិនវិញទេបន្ទាប់ពីសង្គ្រាម។ លោកបានប្រាប់រដ្ឋាលេខាធិការលោកថា តំបន់ឥណ្ឌូចិនបានទទួលរងនូវការជិះជាន់និងភាពអយុត្តិធម៌ពីបារាំងអស់ជាង ១០០ ឆ្នាំហើយ។ លោករូសឺវេលត៍បានសាកសួរប្រធានាធិបតីចិនលោកចាង កាយចៀកថាតើប្រទេសចិនមានគោលបំណងចង់គ្រប់គ្រងលើតំបន់ឥណ្ឌូចិនឬអត់។ លោកចាង កាយចៀកបានឆ្លើយតបសារទៅវិញថា"ទោះក្រោមកាលៈទេសៈណាក៏ដោយ"។Tuchman, p. 235.

thumb|ទាហានបារាំងនៅឥណ្ឌូចិនក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៥៣/៥៤

ក្រោយសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ កងទ័ពចិនចំនួន ២០០,០០០ នាក់ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍លូ ហានដែលទទួលបញ្ជាពីលោកចាង កាយចៀក បានចូលវាយប្រហារតំបន់ឥណ្ឌូចិនភាគខាងជើងនៅលើខ្សែស្របទី១៦ ហើយបន្តឈរជើងក្នុងឥណ្ឌូចិនរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៦។Addington, p. 30. កងទ័ពជាតិនិយមចិនទាំងនោះបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយគណបក្សជាតិនិយមវៀតណាមក្នុងគោលបំណងពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ពួកគេនៅឥណ្ឌូចិននិងដាក់សម្ពាធទៅលើខ្មាំងសត្រូវរបស់ខ្លួន។Neville, p. 119.

ចាង កាយចៀកបានគំរាមបារាំងថានឹងមានសង្គ្រាមជាមួយគ្នាបើបារាំងហ៊ានធ្វើសមយុទ្ធប្រឆាំងនឹងវៀតមិញ។ ដោយដូច្នេះ ភាគីទាំងបីក៏សម្រេចចិត្តចុះលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពមួយ។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៦ លោកចាង កាយចៀកបានបង្ខំឱ្យបារាំងប្រគល់សម្បទានទាំងប៉ុន្មានរបស់ពួកគេនៅក្នុងប្រទេសចិនមកឱ្យរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកហើយព្រមទាំងឱ្យបារាំងលុបចោលនូវសិទ្ធិពិសេសរបស់ពួកគេនៅលើទឹកដីចិនដើម្បីជាថ្នូរនឹងការដកខ្លួនរបស់ទ័ពរបស់លោកចេញពីភាគខាងជើងតំបន់ឥណ្ឌូចិននិងប្រគល់តំបន់នេះមកឱ្យបារាំងវិញចាប់ផ្តើមពីខែមីនាតទៅ។Duong, p. 21.Tønnesson, p. 41.Errington, p. 63.The Vietnam War Seeds of Conflict 1945–1960.

បន្ទាប់ពីបញ្ចុះបញ្ចូលព្រះចៅអធិរាជបាវ ដាយឱ្យដាក់រាជ្យបានសម្រេចហើយ នៅថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហូ ជីមិញក៏បានប្រកាសឯករាជ្យនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម។ ប៉ុន្តែមិនទាន់ផុតខែកញ្ញាផង កងកម្លាំងអង់គ្លេសនិងរួមជាមួយទ័ពបារាំងសេរីបានធ្វើដំណើរមកដល់ជ្រោយឥណ្ឌូចិនរួចស្តារការត្រួតត្រារបស់ខ្លួនឡើងវិញ។ ដំបូងលោកហូ ជីមិញបានយល់ព្រមចរចាជាមួយបារាំងដើម្បីទទួលបាននូវស្វ័យភាពប៉ុន្តែកិច្ចចរចានោះមិនបានផ្តល់ផលអ្វីដល់ហូ ជីមិញនិងវៀតមិញឡើយ បន្តិចក្រោយមក ការប្រយុទ្ធគ្នាដ៏ជូរចត់នៃសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១ ក៏បានផ្ទុះឡើងរវាងកងកម្លាំងវៀតមិញប្រឆាំងនឹងការត្រួតត្រារបស់បារាំង។ នៅឆ្នាំ១៩៥៤ ដើម្បីបង្កើនសត្រូវនយោបាយច្រើនបន្ថែមឱ្យហូ ជីមិញ ពួកបារាំងក៏យល់ព្រមបង្កើតនូវរដ្ឋបង្រួមមួយដែលមានឈ្មោះថារដ្ឋវៀតណាមដោយមានអតីតព្រះចៅអធិរាជបាវ ដាយជាមេដឹកនាំ។ នៅពេលនោះផងដែរ រដ្ឋកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាមត្រូវបានក្លាយជារដ្ឋសមាគមនៃសហភាពបារាំងនិងត្រូវផ្តល់នូវសិទ្ធិស្វ័យភាពបន្ថែម។

នៅឆ្នាំ១៩៥០ សង្គ្រាមក៏ឈានចូលមកដល់ចំណុចរបត់មួយ។ រដ្ឋាភិបាលហូ ជីមិញត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនិស្តចិននិងសហភាពសូវៀតហើយរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកម៉ៅសេទុងថែមទាំងបានផ្តល់ជំនួយកម្លាំងទ័ពបន្តិចបន្តួចនិងគ្រឿងសព្វាវុធជាច្រើនទៀតផង។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥០ កងទ័ពបារាំងបានទទួលរងនូវការបរាជ័យដ៏ធំដំបូងបង្អស់នៅក្នុងសមរភូមិផ្លូវអាណានិគមលេខ៤។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងយោធារបស់បារាំងគឺលែងសូវបានផលដូចមុនទៀតហើយ។ ចំណែកឯរដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋវៀតណាមដែលខ្លួនបានបង្កើតពីមុននោះគឺមានសភាពខ្សោយនិងអស្ថេរភាព ខណៈពេលដែលរដ្ឋកម្ពុជាដែលនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់សម្តេចព្រះបាទនរោត្តម សីហនុបានទទួលឯករាជ្យនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៣។ ការប្រយុទ្ធចម្បាំងគ្នាបានអូសបន្លាយរហូតដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៤ នៅពេលដែលវៀតមិញបានយកឈ្នះលើទ័ពបារាំងនៅក្នុងសមរភូមិឌៀនបៀនភូ។

កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវ
thumb|ឥណ្ឌូចិននៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤

នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤ សន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវបានបង្កើតបានកិច្ចព្រមព្រៀងមួយរវាងវៀតណាមខាងជើង និងបារាំង។ ក្នុងកិច្ចសន្យានោះរួមមាន៖ ការគាំទ្របូរណភាពទឹកដី និងអធិបតេយ្យភាពនៃតំបន់ឥណ្ឌូចិន ផ្តល់ឯករាជ្យភាពដល់ប្រទេសទាំងបីនៅក្នុងឥណ្ឌូចិន ប្រកាសពីការបញ្ឈប់អរិភាពនិងអន្តរាគមន៍របស់បរទេសក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងឥណ្ឌូចិន និងគូសខ្សែបន្ទាត់នៅតំបន់ដែលបែកចែកវៀតណាទៅជាភាគខាងជើងនិងខាងត្បូងហើយកងទ័ពភាគីនីមួយៗគឺត្រូវតែដកថយចេញពីតំបន់នោះ។

នេះគឺជាសន្និសីទមួយដែលបារាំងឈប់អះអាងថាឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិនគឺជាផ្នែកមួយរបស់ប្រជាជាតិខ្លួន។ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងត្បូងបានច្រានចោលនូវកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនេះហើយមិនបានចុះហត្ថលេខាលើវានោះឡើយ។ មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូងឈ្មោះឌៀមបានច្រានចោលនូវគំនិតនៃការបោះឆ្នោតនៅទូទាំងប្រទេសដូចដែលបានស្នើឡើងនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងដោយបាននិយាយថា ការបោះឆ្នោតសេរីមិនអាចប្រព្រឹត្តិទៅរួចទេនៅទឹកដីកុម្មុយនិស្តភាគខាងជើង ហើយលោកបានបន្ថែមទៀតថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកមិនត្រូវបានចងភ្ជាប់ដោយកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងហ្សឺណែវទេ។

ព្រឹត្តិការណ៍នៃឆ្នាំ១៩៥៤ បាននាំឱ្យមានការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅប្រទេសវៀតណាមនិងរួមទាំងការផ្ទុះឡើងនៃសង្គ្រាមវៀតណាមផងដែរ។ ប្រទេសកម្ពុជា និងឡាវបានទទួលឯករាជ្យពេញលេញនៅឆ្នាំ១៩៥៤ ប៉ុន្តែក្រោយមកៗប្រទេសទាំងពីរក៏ត្រូវបានបរទេសទាញអូសឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភ្លើងសង្គ្រាមដ៏ព្រៃផ្សៃបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតំបន់ឥណ្ឌូចិន។