ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ ដែលជាស្ថាបនិកនៃជំនឿបាហៃ នៅក្នុងគម្ពីរបស់ទ្រង់ដែលហៅថា គម្ពីរគីតាប៊ីអាដាស បានរៀបរាប់ពីស្ថាប័ននៃធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល និងកំណត់មុខងាររបស់ខ្លួន។ ទំនួលខុសត្រូវរបស់ស្ថាប័នក៏ត្រូវបានពង្រីក និងសំដៅទៅលើសំណេររបស់ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ជាច្រើនទៀត រួមទាំងនៅក្នុង កថាខណ្ឌរបស់ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ របស់ទ្រង់។ នៅក្នុងសំណេរទាំងនោះ ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ ចែងថា ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលនឹងទទួលសិទ្ធិអំណាចលើសាសនា ហើយនឹងពិចារណាលើបញ្ហាដែលមិនត្រូវបានដោះស្រាយដោយអង្គទ្រង់ផ្ទាល់។ ទ្រង់​បាន​មាន​បន្ទូលថា សមាជិក​នៃ​ស្ថាប័ន​នេះ​នឹង​ត្រូវ​បាន​ធានា​ទៅលើការ​បំផុស​គំនិត​ពីព្រះជាម្ចាស់ និង​ត្រូវ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ចំពោះ​ប្រជាជន​ទាំង​អស់ និង​ការពារ​កិត្តិយស​របស់​ពួកគេ។ 

ក្រោយមក អង្គពិសិដ្ឋអាប់ឌុលបាហា ដែលជាបុត្រារបស់ ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ និងជាអ្នកស្នងតំណែង នៅក្នុង មត៌កសាសន៍និងកិច្ចព្រមព្រៀង របស់ទ្រង់ បានរៀបរាប់លម្អិតអំពីមុខងាររបស់ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល សមាសភាពរបស់ខ្លួន និងបានគូសបញ្ជាក់អំពីវិធីសាស្រ្តសម្រាប់ការបោះឆ្នោតរបស់ខ្លួន។ ទ្រង់បានសរសេរថា ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលនឹងស្ថិតនៅក្រោមការការពាររបស់ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ ដែលខ្លួននឹងត្រូវបានរួចផុតពីកំហុស ហើយការស្តាប់បង្គាប់ទៅកាន់ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលនោះគឺជាកាតព្វកិច្ច។ ជាដំបូង អង្គពិសិដ្ឋអាប់ឌុលបាហាបានប្រើពាក្យថា "ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល" ដើម្បីបែងចែកស្ថាប័នកំពូលពី 'ធម្មសភាយុត្តិធម៌' ក្នុងមូលដ្ឋានដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងសហគមន៍នីមួយៗ និង 'ធម្មសភាយុត្តិធម៌' ទីពីរ (ធម្មសភាជាតិបាហៃបច្ចុប្បន្ន) ។ ទ្រង់ក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថា ការសម្រេចចិត្តរបស់ស្ថាប័នអាចធ្វើឡើងដោយសំឡេងភាគច្រើន ប៉ុន្តែការសម្រេចចិត្តជាឯកច្ឆ័ន្ទគឺជាការប្រសើរ ហើយធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលនឹងត្រូវបានបោះឆ្នោតដោយសមាជិកនៃធម្មសភាយុត្តិធម៌ទីពីរ។ ទ្រង់ក៏បានបញ្ជាក់ពីសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ថា ទោះបីជាស្ត្រី និងបុរសមានភាពស្មើគ្នាខាងវិញ្ញាណក៏ដោយ សមាជិកភាពនៅក្នុងធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលនឹងត្រូវបានដាក់កំណត់សម្រាប់បុរស ហើយថាបញ្ញាញាណនៅពីក្រោយការសម្រេចចិត្តនេះនឹងបង្ហាញឱ្យឃើញនៅពេលអនាគត (សូមមើល ជំនឿបាហៃ និងសមភាពយេនឌ័រ ) . 

ខណៈពេលដែលអង្គពិសិដ្ឋអាប់ឌុលបាហា និង លោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌី ដែលជាប្រធានសាសនាបន្ទាប់ពី ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ បានពិចារណាអំពីការបង្កើតធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល ប៉ុន្តែពួកគេទាំងពីរបានបដិសេធមិនបង្កើតឡើយ។ ហេតុផលរបស់លោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌីគឺដោយសារតែជំនឿរបស់គាត់លើភាពទន់ខ្សោយនៃស្ថាប័ន បាហៃដែលមានស្រាប់ — មានធម្មសភាជាតិ និងធម្មសភាចិត្តកៈមូលដ្ឋានមានចំនួនកំណត់។ ដូច្នេះក្នុងអំឡុងពេលនៃជីវិតរបស់គាត់ លោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌីបានរៀបចំសម្រាប់ការបោះឆ្នោតធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលដ៏រឹងមាំនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាននិងថ្នាក់ជាតិ។ នៅឆ្នាំ 1951 នៅពេលដែលមាន​ 9 ធម្មសភាជាតិ លោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌី បានតែងតាំងសមាជិកទៅកាន់ ក្រុមប្រឹក្សាអន្តរជាតិបាហៃ ហើយបានពណ៌នាថាវាជាធម្មសភាយុត្តិធម៌អន្តរជាតិក្នុងដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូង។ បន្ទាប់ពីមរណភាពដោយមិនបានរំពឹងទុករបស់លោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌីក្នុងឆ្នាំ 1957 ព្រះហស្ថនៃបុព្វហេតុសាសនា បានដឹកនាំកិច្ចការសាសនា ហើយបានប្រកាសថាការបោះឆ្នោតធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលនឹងកើតឡើងនៅឆ្នាំ 1963 នៅចុងបញ្ចប់នៃ បូជនីយកិច្ចដប់ឆ្នាំ ដែលជាផែនការបង្រៀនអន្តរជាតិដែលបង្កើតឡើងដោយលោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌី។

នៅឆ្នាំ 1961 ក្រុមប្រឹក្សាអន្តរជាតិបាហៃត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅជាស្ថាប័នដែលត្រូវបានបោះឆ្នោត ដោយសមាជិកនៃធម្មសភាជាតិទាំងអស់បោះឆ្នោតសម្រាប់សមាជិកធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល។ បន្ទាប់មកនៅខែមេសា ឆ្នាំ 1963 ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលដំបូងត្រូវបានជ្រើសរើស ប្រាំមួយឆ្នាំបន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់លោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌី ដោយធម្មសភាជាតិចំនួន 56 ។ កាលបរិច្ឆេទនៃការបោះឆ្នោតស្របគ្នានឹងការបញ្ចប់បូជនីយកិច្ចដប់ឆ្នាំ ហើយក៏ជាខួបមួយរយឆ្នាំនៃ ការប្រកាសជាសាធារណៈ របស់ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ នៅក្នុង សួនច្បាររីដវ៉ាន់ ក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ 1863។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមកធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលបានដើរតួជាប្រមុខនៃសាសនា - សមាជិកម្នាក់ៗមិនមានសិទ្ធិអំណាចទេ មានតែក្នុងនាមជាធម្មសភាប៉ុណ្ណោះដែលពួកគេមានសិទ្ធិអំណាច។ នៅឆ្នាំ 1972 ពួកគេបានបោះពុម្ពធម្មនុញ្ញរបស់ខ្លួន។