navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សាស្ត្រា​ជុច: ប្រភព

ប្រភព

សេចក្ដីផ្ដើមក្ដី សេចក្ដីបញ្ចប់ក្ដី នៃសាស្ត្រានេះ ឥតមានបញ្ជាក់ប្រាប់ថា រឿងនេះ មានប្រភពដើមដកស្រង់ ឬ ប្រតិស្ឋយកពីក្នុងទីណា គម្ពីរណាឡើយ ។ ហេតុនេះ នាំឲ្យអ្នកសិក្សាសម្គាល់ទុកជាសេចក្ដីសន្មតិមួយទៅតាមប្រភេទអត្ថបទ តាមលក្ខណៈអក្សរសាស្ត្រទៅវិញ ។
អត្ថបទនេះ ជាប្រភេទរឿងល្បើក (Fable) ដែលមានលក្ខណៈសម្គាល់ត្រង់ :
- សរសេរជាពាក្យកាព្យ សម្ដូខ្លី ៗ តែច្បាស់មិនអណ្ដែតអណ្ដូង
- ដំណើររឿងខ្លី ៗ គ្រាន់តែឲ្យជាគតិដំបូន្មាន
- យកតួអង្គជាសត្វ ជាធម្មជាតិ (ជុច និង ត្រី)
ដូច្នេះ រួមសេចក្ដីទៅ គឺសាស្ត្រាជុច មានប្រភពជារឿងល្បើកដែលកវីនឹងឃើញ ប្រដូចប្រចមគំនិតទៅនឹងដំណើររឿងយ៉ាងខ្លី ។
សាស្ត្រា​ជុច: កាលបរិច្ឆេទ

កាលបរិច្ឆេទ 
ក្នុងអត្ថបទសាស្ត្រានេះ គ្មានចុះកាលបរិច្ឆេទនៃការតែងរឿងទេ នាំឲ្យមានការលំបាករាវរកឲ្យបានច្បាស់ ។ បើប្រសិនជាយកសម្ផស្សកាព្យ សំនួរវោហារ ពាក្យសម្ដីដែលប្រើក្នុងនេះ មកធ្វើជាគ្រឿងឆ្លុះមើលពេលវេលា យើងសម្គាល់បានថា អត្ថបទនេះមិនឆ្ងាយហួសពីសតវត្សទី ១៨ ឬ ១៧ ទេ ។ ព្រោះថា បើអត្ថបទសរសេរពីសតវត្សទី ១៦ – ១៥ ឡើងទៅនោះ មានពាក្យសម្ដីប្លែកច្រើនពីភាសាយើងសព្វថ្ងៃ ដូចមានពាក្យខ្មែរបុរាណសុទ្ធ, ពាក្យក្លាយមកពីបាលី – សំស្ក្រឹតច្រើន….. ។
សាស្ត្រា​ជុច: អ្នកនិពន្ធ

អ្នកនិពន្ធ 

នាមអ្នកនិពន្ធក៏មិនបានកំណត់ក្នុងសាស្ត្រានេះដែរ ដូច្នេះ យើងពុំអាចដឹងថាជាស្នាដៃលោកណាតែងឡើយ ។
តាមចាស់ ៗ និយាយត ៗ គ្នា : ខ្លះថា លោកតា សុគន្ធមានបុណ្យ ដែលជានាយកសង្ឃក្នុងសតវត្សទី ១៧ ជាអ្នកតែង ព្រោះលោកធ្លាប់បានតែងសាស្ត្រាច្បាប់ឯទៀតដែរ ដូចជាច្បាប់ក្រមជាដើម ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ គេនិយាយថា លោតតា សុគន្ធមានបុណ្យ ចង់ប្រដៅមនុស្ស ពិសេសគឺសិស្សគណផ្ទាល់របស់លោក ឲ្យស្គាល់នូវកម្លាំងនៃ “ទុក្ខសំសារវដ្ដ” ដោយលោកលើកយកធម្មជាតិមាន ជុច និងត្រីមកធ្វើជាតំណាង គឺត្រីជាសត្វលោក ឯជុចជាសំសារទុក្ខ ។ រាល់ថ្ងៃសំសារទុក្ខរមែងនៅរង់ចាំសត្វលោកជានិច្ច ឲ្យតែរុលត្បុលចូលហើយ កាន់តែតឹងណែនខ្លាំងឡើង ៗ គ្មានចេះធូរថយ ។ ឯសត្វលោកវិញ បើទោះជាដឹងថាកងទុក្ខក្នុងសំសារវដ្ដនៅពីមុខយ៉ាងណា ក៏នៅតែខំសសុលត្បុល មិនគិតងាកបែររកផ្លូវគេចដែរ លុះដឹងថាខ្លួនជាប់ហើយវាខកពេលស្រេច នឹងរាថយក៏មិនរួច ម៉្លោះហើយមានតែរុលទៅមុខឲ្យទាល់តែអស់កម្លាំងត្រឹមណា ស្លាប់ត្រឹមនោះទៅ ។ នេះហើយជាទស្សនៈសំខាន់នៃល្បើក ជុច និង ត្រី ។
តាមពាក្យចាស់ ៗ និយាយត ៗ គ្នានេះ គួរជឿបានដែរ ព្រោះលោកតា សុគន្ធមានបុណ្យ លោកមានបញ្ញាជ្រៅ ចង់បង្ហាញទស្សនវិជ្ជា ដែលពិបាកយល់ ឲ្យមានជារូបរាងស្រួលយល់ឡើង ដោយប្រើឧបមានវិធី ធៀបទៅនឹងរូបធម្មជាតិដូច្នេះ ។
បើតាមការស្រាវជ្រាវរបស់លោក ឈឹម – ស៊ុម ពីប្រវត្តិ លោក វិសេសដូង ចុះក្នុងកម្ពុជសុរិយាលេខ ២ ឆ្នាំ ១៩៦៨ រាប់ក្នុងតារាងស្នាដៃរបស់វិសេសថា រឿងល្បើកជុច ជាស្នាដៃរបស់លោក វិសេសដូង ដែរ ។ ប៉ុន្តែលោកឥតមានបញ្ជាក់ពីហេតុផល ឬ មានសេចក្ដីវែងឆ្ងាយទៅទៀតឡើយ ។
ការណ៍ទាំងនេះ ទុកនៅជាបទស្រាវជ្រាវតទៅទៀត ៖
សាស្ត្រា​ជុច: បទបន្ទោលកាក [1]

បទបន្ទោលកាក [1]

ថ្លែងដោយទំនង-----ដំណើរត្រីផងយាត្រា
ពើបនឹងជុចណា----- ត្រីស្រែកថាវើយជៀសចេញ ។
ជុចថាអើះអើ----- បទអ្នកនេះតើម្ដេចមិញ
ហ៊ានមកប្រើអញ-----ជៀសចេញឲ្យអ្នកជាល្បែង ។
ត្រីថាបើច្នោះ-----អញនឹងទម្លុះចៅឯង
ឲ្យយល់ជាក់ស្ដែង----- ត្បិតឯងមកនៅរាំងផ្លូវ ។
ជុចថាអើះហោង----- បើឯងចង់លងឥឡូវ ។
សមត្រូវនឹងម្ជូរ----- ប្រហើញាំភ្លាសាអាំង ។
ត្រីថាអើះអើ----- ប៉ើងរើងទេតើម្ដេចខ្លាំង
អួតមានកម្លាំង----- ក៏ស្មានជាអញខ្លាចហោង ។
ជុចថាបើច្នោះ-----អញ្ជើញមកចុះចង់លង
ឲ្យយល់នេះម្ដង-----ឫទ្ធីតេជៈតេជដៃ ។
ត្រីស្ទុះភ្លាមចូល-----ក្នុងជុចរមួលហើយនៃ
ជំពាក់ក្រក្រៃ-----នឹងថយក៏ពុំរួចឡើយ ។
ជុចថាអើចៅ-----ឥឡូវម្ដេចនៅព្រងើយ
ស្ងៀមស្ងាត់កន្តើយ-----សម្រឹងសម្រាន្តធ្វើអ្វី ។
ត្រីឮជុចថា-----ខំស្ទុះបំពារទៅខ្មី
រឹងអស់ឥន្ទ្រិយ----- ដួចគេរឹតរួតអាត្មា ។
ជុចថាអើច្នេះ----- កម្លាំងប៉ុណ្ណេះទេណា
អួតឯងបំពារ-----ទម្លុះទម្លាយមិញតើ ។
ត្រីថាម្ចាស់ថ្លៃ----- ពាក្យខ្ញុំនេះនៃបញ្ចើ
ឥឡូវនេះតើ----- អ្នកម្ចាស់មានឫទ្ធីក្រៃ ។
ជុចថាឫទ្ធី-----តេជៈបារមីអ្វីនៃ
ឯងកុំចេះស្ដី----- ចំអកចំអន់ឲ្យគ្នា ។
ត្រីថាម្ចាស់ថ្លៃ----- អស់ពាក្យនេះនៃខ្ញុំថា
ជាល្បែងទេណា----- អ្នកម្ចាស់កុំយកទោសខ្ញុំ ។
ជុចថាអើល្បែង-----ឯងអួតគគ្រេងស្រេចហើយ
ពិតពុំលង់ឡើយ----- ខំស្ទុះបំពារមកហោង ។
ត្រីថាម្ចាស់ខ្ញុំ-----សេចក្ដីពុំសមមែននៃ
អ្នកជុចម្ចាស់ថ្លៃ-----ម្ចាស់អើយលែងខ្ញុំទៅរ៉ា ។
ជុចថាអើលែង-----មារយាទអ្នកឯងទេណា
អញឃាត់អញថា----- ប្រែជាដៀលអញបំផាង ។
ត្រីថាឱអញ----- ម្ដងនេះឯងមិញក្រក្រៃ
អ្នកជុចម្ចាស់ថ្លៃ-----អ្នកអើយយកតែបុណ្យហោង ។
ជុចថាបុណ្យ ៗ----- អំនួតពីមុនរំពង
បុណ្យអ្វីនោះហោង----- ឲ្យដឹងឫទ្ធីតេជដៃ ។
ត្រីថាម្ចាស់ខ្ញុំ-----សេចក្ដីពុំសមមែននៃ
អ្នកជុចម្ចាស់ថ្លៃ-----ប្រោសយកសម្បត្តិសួគ៌ា ។
ជុចថាឯងចេះ-----ឯងមានចំណេះចេះថា
សម្បត្តិសួគ៌ា----- សាច់ឯងពិសាណាស់នៃ ។
ត្រីថាអញក្រ-----ណាស់ពេកកម្រក្រក្រៃ
អ្នកជុចម្ចាស់ថ្លៃ-----អ្នកអើយយកតែផលា ។
ជុចឆ្លាស់ឆ្លើយថ្វាត់----- ថាឯសម្បត្តិផលា
សាច់ឯងពិសា-----គេស៊ីឯងបានបុណ្យថ្កើង ។
ត្រីថាបើច្នោះ-----អ្នកហារមាត់ចុះខ្ពស់ឡើង
ខ្ញុំក្រាបបាតជើង----- សំពះសូមចុះសូមចាញ់ ។
ជុចថាអញឆោត----- ឯងមកបំពោតលើអញ
ឯងនឹងស្ទុះចេញ-----បានអ្វីជាម្ដងឆីបាយ ។
ត្រីថាឱអញ----- ម្ដងនេះឯងមិញអន្តរាយ
មិនសមរូបកាយ----- ខ្លួនអើយអសារទេណា ។
ជុចថាមិនស្លាប់-----ឯងកុំមកប្រាប់លើគ្នា
សាច់ឯងពិសា-----ឆ្ងាញ់ហើយវាសើមមាត់ផង ។
ត្រីថាម្ចាស់ខ្ញុំ-----អញប្រោសប្រាណកុំច្នោះហោង
កាញ់កួចចិត្តចង----- ក្រែងមានវេរាបាបពៀរ ។
ជុចថាបើបាប----- សឹងស្អុយឆ្អេះឆ្អាបអញវៀរ
ចៀសអស់ពំនៀរ-----តែសាច់ឯងអត់មិនបាន ។
ត្រីថាអ្នកថ្លៃ----- ថាម្ដេចច្នោះនៃពុំមាន
ធម៌ថាបាបគ្មាន-----ដូចអ្នកឯងស្ដីឡើយណា ។
ជុចថាអ្នកត្រី-----ចែងចេះសម្ដីណាស់ណា ។
អណ្ដើកជាក់ជា-----ល្អហើយទៅក្ដក់ហៅឆ្កែ ។
ត្រីថាតាយហោង-----គ្នានិយាយផងប្រែខ្វែរ
ទំនឹមឯឆ្កែ-----វាដាច់ឆីអាចម៍គេនៅ ។
ជុចថាអើយអញ----- ពុំដឹងបានមិញណានូវ
ឯងថាមិញត្រូវ----- ល្បងជុចខួរហើយស៊ីសាច់ ។
ត្រីថាអ្នកជុច-----អ្នកមិនថយធុចពាក្យពេចន៍
អ្នកអើយបំណាច់----- ខ្ញុំលោមអ្នកកុំច្នោះឡើយ ។
ជុចពុំស្ដាប់ហោង-----រឹតរឹងកន្លងពុំស្បើយ
ពុំមានធូរស្បើយ----- តឹងឡើងស្ទើរដាច់ខ្យល់ខ្មី ។
មានស្មារតីជាក់-----ឈាមជុចថាអ្នកខ្ញុំឥ-
ឡូវពុំដឹងអ្វី-----ត្រង់រស់ត្រង់ស្លាប់នោះឡើយ ។
បើម៉្ងៃនឹងស្លាប់-----ឲ្យខ្ញុំបានប្រាប់កូនហើយ
បណ្ដាំទុកក្រោយ-----ឲ្យអញឯងម្ដាំឲ្យឆាប់ ។
សាស្ត្រា​ជុច: បទព្រហ្មគីតិ

បទព្រហ្មគីតិ

ក្សិណនោះឯបច្ឆា----- ហៅបុត្រភ្ងាមកឆាប់ ៗ
កូនមកហើយទួញប្រាប់----- ថាឱកូនពន្លកម្ដាយ ។
ខ្លួនម្ដាយនឹងស្លាប់ហើយ-----កុំកូនអើយនៅព្រៃអាយ
ទៅរកស៊ីឲ្យឆ្ងាយ-----ពីព្រៃនេះផុតមនុស្សម្នា ។
ខ្លួនម្ដាយនេះតឹងណាស់-----នឹងបម្រះពុំរួចណា
ឈឺអស់អង្គអាត្មា-----ម្ដាយខំតែផ្ដាំមាសស្ងួន ។
មាសអើយម្ដាយស្លាប់ទៅ-----ចូរមាសនៅប្រយ័ត្នខ្លួន
រកស៊ីឆាប់ជ្រកពួន-----ដោយព្រៃស្ងាត់កុំប្រហែស ។
ឃើញមនុស្សកុំទ្រមឹង-----ឈប់សម្លឹងមើលក្រអេះ
ឃើញឆាប់រត់កុំធ្វេស----- ក្រែងវាចាក់នឹងច្បូកណា ។
បើមាសស៊ីកូនចក----- ឆាប់មុជជ្រកឲ្យបាត់ខ្លួន
ក្រែងមនុស្សអុំទូកជួន-----ឃើញកូនស្ងួនវាលោចាក់ ។
មាសអើយមួយវិញទៀត-----ច្រកចង្អៀតដែលមនុស្សដាក់
ជុចនោះកុំបីអ្នក-----ដើរត្រង់នោះជៀសឲ្យឆ្ងាយ ។
ខ្លួនអញខូចទាំងម៉្លេះ----- ហេតុប្រហែសគិតសប្បាយ
ចូរមាសមើលខ្លួនម្ដាយ-----ហេតុតែឆោតទាល់ស្លាប់ខ្លួន ។
ហេតុនោះកូនព្រលឹង----- ចូររំពឹងឲ្យមាំមួន
ម្ដាយស្លាប់ ៗ ហើយស្ងួន-----កុំកូនឆោតដូចម្ដាយឡើយ ។
ឯមច្ឆានោះនៃ----- សោកកូនក្រៃរតន៍ពុំងា
រន្ធតអស់អង្គា----- លុះសន្លប់បាត់ស្មារតី ។
ទៀងទួញទាល់សន្លប់-----ញ័រចម្រប់អស់ឥន្ទ្រិយ
លុះដល់មានស្មារតី----- ទួញរៀបរាប់សព្វដោយព្រៃ ។
ឱអញគិតទៅហើយ-----កូនមាសអើយចង់តែក្ស័យ
ខ្លួនអើយស្លាប់ឆាប់វៃ----- អញនឹងនៅអ្វីឡើយណា ។
រស់ហើយវាលំបាក-----ខ្លួនតោកយ៉ាករងវេទនា
មិនចង់រស់ឡើយណា-----ឃើញកូនវានឹងខ្លោចផ្សា ។
រីត្រីទួញនេះនៃ----- ទាល់តែក្ស័យជីវិតណា
រីឯកូនមច្ឆា-----រកស៊ីតែឯកអង្គឯង ។
រីនិទាននេះនៃ-----ជុចនិងត្រីនោះវាតែង
ដើរទៅរកស្វះស្វែង----- ក៏ជួបជួននោះឯងហោង ។
សាស្ត្រា​ជុច: អំពីអ្នកនិពន្ធ

អំពីអ្នកនិពន្ធ

សាស្ត្រាជុច ជាស្នាដៃសិក្សាស្រាវជ្រាវ និង អត្ថាធិប្បាយ របស់លោក លី ធាមតេង ។ ល្បើកជុច
ចម្លងចេញពីសាស្ត្រាស្លឹករឹត
សាស្ត្រា​ស្លឹក​រឹត

គម្ពីរនេះកើតមាននៅប្រទេសកម្ពុជា អស់កាលយូរលង់ហើយ ។ តាំងពីមានព្រះពុទ្ធសាសនា ផ្សាយចូលមកដល់ប្រទេសកម្ពុជាកាលណា គេឃើញមានគម្ពីរស្លឹករឹត តាំងពីពេលនោះមក ។ ក្នុងសម័យដើមព្រះ ពុទ្ធវចនៈ ទាំងព្រះវិន័យ ព្រះអភិធម្ម ទាំងបាលី សម្រាយក្ដី ក្បួនហោរាស្ត្រ តម្រា សម្រាប់ទស្សន៍ទាយក្ដី ច្បាប់ផ្សេង ៗ សម្រាប់គ្រប់គ្រងប្រទេស មានច្បាប់ “ជ័យជេដ្ឋា” ជាដើម ក្ដី នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា សុទ្ធតែគេចារចុះលើស្លឹករឹត ឬក្រាំងទាំងអស់ ដោយគេនិយមថាជាថាវរវត្ថុជាប់រឹងមាំ តម្កល់ទុកបានយូរអង្វែង ។
ឯរបៀបដែលធ្វើស្លឹករឹតឱ្យបានចារជាអក្សរ កើតមានដូចតទៅនេះ ៖
សាស្ត្រា​ស្លឹក​រឹត: មុនដំបូងស្វែងរកដើមស្លឹករឹត

មុនដំបូងស្វែងរកដើមស្លឹករឹត

ស្លឹក រឹត ជារុក្ខជាតិព្រៃ ដុះនៅលាយឡំជាមួយនឹងឫស្សី និងរុក្ខជាតិផ្សេង ៗ ជារុក្ខជាតិមានតែដើម ធាង ស្លឹក ដុះចេញមកជាកំពូលប៉ុណ្ណោះ គ្មានមែកទេ (សម្បូរជាងគេនៅខេត្តក្រចេះ) ។ កាលណាគេត្រូវការប្រើប្រាស់ គេកាប់យកតែកំពូលរបស់វា មកកាត់ជាបីកំណាត់ ៖

– កំណាត់ខាងគល់ គេយកទ្រនុងចេញទ្រនុងយកទៅធ្វើជាខ្នួច ឬចំណងផ្សេងៗ រីឯស្លឹក គេយកទ្រនុងរបស់វាមកដេរភ្ជាប់ធ្វើជារនាំង សម្រាប់បាំង ឬប្រក់ ។

– កំណាត់ខាងកណ្ដាល ធ្វើជាស្លឹករឹត សម្រាប់ចារ ឬសរសេរអក្សរជាគម្ពីរ ឬក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗ ពីព្រោះវាស្មើ មិនរៀវ មិនក្រាស់ – ស្ដើង ។

– កំណាត់ខាងចុង គេដេរភ្ជាប់ដោយទ្រនុងរបស់វាធ្វើជាភ្ជល់ ។

ចំពោះស្លឹករឹត ដែលគេយកមកចារជាអក្សរ ចារឹកជាគម្ពីរ ឬក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗ មុន ដំបូង គេត្រូវយកស្លឹករឹតទៅសក សកឱ្យអស់ទ្រនុង ចៀរឱ្យស្មើ យកទៅហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួត រួចហើយយកទៅហាលសន្សើមពេលយប់ ដើម្បីឱ្យវាលាកត្រង់មកវិញ ។ រួចគេធ្វើប្រដាប់សម្រាប់ចោះប្រហោង ២ លែជា ៣ ភាគ ចម្ងាយពីគ្នា ២០ សង់ទីម៉ែត្រ ចោះប្រហោង ២ ចម្ងាយពីគ្នាដូចស្លឹករឹតដែរ យកឆ្អឹងឆត្រ ១ គូ សម្រួចឱ្យត្រង់ ដោតនៅប្រហោងក្របខាងក្រោម រួចយកស្លឹករឹតដែលចោះប្រហោង ២ ហើយ ទៅចុះស៊កចំដែកស្រួចទាំង ២ ។ លុះស៊កបាន ចំនួន ២០០ សន្លឹកហើយ ត្រូវយកក្របមួយទៀត ទៅដាក់ពីលើ ស៊កឱ្យចំប្រហោងទាំងពីរ រួចបញ្ចូលទៅក្នុងផ្នោះ – ឃ្នាប ។ ផ្នោះនោះ គេធ្វើដោយឈើមានខ្លឹម រឹង មានប្រហោងទាំងពីរខាង ទំហំល្មមដាក់ស្លឹករឹតចូល បណ្ដោយក៏ប្រវែងស្លឹករឹតដែរ ។ លុះបញ្ចូលទាំងស្លឹករឹត ទាំងក្របហើយ គេរឹតដោយដែកអង្គំ ឬ ស្នៀតឱ្យណែនរឹងដូចឈើ រួចហើយផ្ដេកផ្នោះច្រឹបស្លឹករឹតដែលលើសចោលទុកត្រឹមតែប្រវែង ៥៥ សង់ទីម៉ែត្រ រួចយកដែលឈួសដ៏មុត ឈូសឱ្យស្មើបណ្ដោះអាសន្នទើបដោះចេញពីផ្នោះ យកខ្សែទ្រនុងរឹតមកចងបណ្ដោះអាសន្នរួចយកទៅ ឆ្អើរភ្លើង ឆ្អើរល្មមហើយទើបបកពង្រាយយកទៅវាយបន្ទាត់ ជា ៥ ឬតាមតែលៃលក ។
សាស្ត្រា​ស្លឹក​រឹត: របៀបវាយបន្ទាត់

របៀបវាយបន្ទាត់

មុននឹងចារ គេត្រូវវាយបន្ទាត់លើស្លឹករឹតជាមុនសិន ទើបចារទៅវាត្រង់ ។ ឯរបៀបវាយបន្ទាត់ ដូចខាងក្រោមនេះ ៖

គេយកឈើបន្ទះទំហំ ៖ ទោល ២ សង់ទីម៉ែត្រ បន្ទារ ៣ សង់ទីម៉ែត្រ ឈូសឱ្យស្អាត យកមកវាយជាផ្នោះរាងបួនជ្រុងទ្រវែង បណ្ដោយប្រវែង ៧០ សង់ទីម៉ែត្រ ទទឹងប្រវែង ២០ សង់ទីម៉ែត្រ ឱ្យរឹងមាំ រួចអារ – ក្រិត ៦ គំនូសឃ្លាតពីគ្នា ១ សង់ទីម៉ែត្រ ។ នៅចុងសងខាងផ្នោះ ត្រូវចោះប្រហោងទាំង ២ ខាងឱ្យធំ ខាងដើមមាន ៦ ខាងចុងមានតែ ១ យកឫស្សីបិតឱ្យមូលស្អាត ធ្វើរបួតស៊កចូលក្នុងប្រហោងនៅចុងសងខាងផ្នោះនោះ រួចយកខ្សែអំបោះដែលគេវេញឱ្យរឹងមាំ ឱ្យឆ្មារល្មមធ្វើ បន្ទាត់បាន ទៅចងរបួតម្ខាងដែលមានតែ ១ រួចយកចុងខ្សែម្ខាងទៀតទៅចងនឹង របួតទាំង ៦ ដែលនៅចុងផ្នោះម្ខាងទៀត ។ គេចងរបៀបនេះ ដើម្បីងាយរឹតខ្សែទាំង ៦ ឱ្យតឹងស្មើគ្នា ។ បើខ្សែណាមួយធូរ គេរឹតតែរបួតដែលចងខ្សែនោះ ។ គេដាក់ខ្សែនីមួយៗ ឱ្យចំកម្រិតដែលអារអង្កន់ជាស្នាម រួចយកធ្យូងយ៉ាងខ្មៅ មកបុកឱ្យម៉ដ្ឋលាយជាមួយទឹកឱ្យខាប់ យកស្រកីដូងដំឱ្យទក់ជ្រលក់ទៅនឹងទឹកធ្យូង រួចលាបខ្សែបន្ទាត់ទាំង ៦ កូតទៅកូតមក ឱ្យសព្វ រួចយកស្លឹករឹត ទៅដាក់តម្រៀបលើក្ដារស្មើ រៀបឱ្យត្រឹមលើខ្សែបន្ទាត់ ទាំងផ្នោះដាក់ទទឹងស្លឹករឹតខាងដើមខាងចុង លៃទុក ៤ សង់ទីម៉ែត្រ វាយបន្ទាត់ ១ ទុកជាខ្នាតសិន រួចហើយទើបចាប់វាយបណ្ដោយស្លឹករឹត ៥ បន្ទាត់ ឬ ៦ បន្ទាត់ តាមតែពេញចិត្ត ។
សាស្ត្រា​ស្លឹក​រឹត: របៀបចារអក្សរ

របៀបចារអក្សរ

មុននឹងចារ ត្រូវមានឧបករណ៍ ៣ គឺ ៖

១- ឈើទ្រនាប់ ឈើទ្រនាប់សំប៉ែតប្រវែង ៣០ សង់ទីម៉ែត្រ បន្ទារប៉ុនស្លឹករឹត ឈូសឱ្យស្អាត យកសាច់សំពត់ដេរស្រោបពីក្រៅ ដើម្បីចារទៅទន់ផង ទប់កុំឱ្យរអិលផង ។

២- ស្នាប់ដៃ ស្នាប់ ដៃធ្វើដោយស្លឹករឹត ១ សន្លឹក រង្វង់ប៉ុនឈើទ្រនាប់សម្រាប់ស្រោបពីលើឈើទ្រនាប់ រួចច្រកស្លឹករឹតចូលក្នុងស្នាប់ដៃ ដើម្បីចារទៅកុំឱ្យរអិល ។

៣- ដែកចារ ដែលចារដងឈើមូល ស្រួចដើមស្រួចចុង គេបង្កប់ដែកទាំងពីរខាង សំលៀងនឹងថ្មឱ្យមូល – មុត ។ (គេច្រើនយកម្ជុលដេរយន្តខាងគល់ ពីព្រោះ វារឹងមុតស្អាតល្អ) ។

ចាប់ផ្ដើមចារ ត្រូវយកស្លឹករឹតមួយសន្លឹកម្ដង បញ្ចូលក្នុងស្នាប់ដៃដាក់ស្នាប់ដៃនៅខាងលើបង្គាបមេដៃខាងឆ្វេង យកដែកចារកាន់ដៃខាងស្ដាំ ដាក់សង្កត់លើមេដៃ ខាង​ឆ្វេង​លៃ​ឱ្យ​ល្មម​ទើប​ចាប់ផ្ដើម​ចារតទៅ ចារម្ខាងអស់ហើយ ត្រឡប់ចារម្ខាងទៀត ។ ចុះលេខរៀងនៅដើមសន្លឹកចួនកាលគេប្រើជាអក្សរ ។
សាស្ត្រា​ស្លឹក​រឹត: របៀបលុបអក្សរ

របៀបលុបអក្សរ

កាលណាគេចារអក្សរឡើងស្លឹករឹតហើយ គេលែងហៅថា ស្លឹករឹតទៀតហើយ គឺហៅថា “សាស្ត្រា” វិញ ។ ចារហើយត្រូវលុបអក្សរទៀត ទើបមើលបាន ។
លុះ អក្សរ គឺធ្វើអក្សរឱ្យមើលឃើញច្បាស់ ។ គេត្រូវរកធ្យូងម្រែងភ្លើងយ៉ាងខ្មៅ លាយជាមួយជ័រទឹកយ៉ាង ថ្លាកូរឱ្យចូលគ្នាសព្វ រួចយកសាច់កំណាត់មកចងជាកញ្ចប់ជ្រលក់ក្នុងទឹកខ្មៅ យកជូតអក្សរលើស្លឹករឹត ជូតឱ្យពេញទាំងអស់ ទោះជាស្លឹករឹតទទេក៏ដោយ ។ ជូតសព្វហើយ ត្រូវយកដីខ្សាច់ល្អិតម៉ដ្ឋស្អាត ទៅបាចលើស្លឹករឹត រួចយកកំណាត់ទៅជូត ដៃម្ខាងទ្រាប់កំណាត់ទាញស្លឹកសាស្ត្រា ដៃម្ខាងទៀតទ្រាប់កំណាត់ទប់ ។ ធ្វើដូច្នេះ ទាល់តែអស់ជ័រទឹកស្អាតរលីង រួចយកទៅហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួតស្រួល ទើបប្រមូលយកមកតម្រៀបស្លឹកតាមលេខទំព័រ មួយកណ្ឌម្ដង ៗ ដរាបដល់ចប់ ១ គម្ពីរ រួចហើយ រៀបចំឈូសដុសខាត់ឱ្យស្អាត ដើម្បីទឹបមាស ។
សាស្ត្រា​ស្លឹក​រឹត: របៀបឈូសសម្អាត

របៀបឈូសសម្អាត

លុះដល់អក្សរមើលឃើញច្បាស់ហើយ គេត្រូវឈូស ដុសខាត់ឱ្យស្អាតសម្រេច ដើម្បីទឹបមាស ។ មុនដំបូង គេត្រូវឈូសឈើធ្វើក្រប ២ ទៀត សម្រេចមានទំហំ ៖ប្រវែង ៥៥ សង់ទីម៉ែត្រ បន្ទារ ៥.៥ សង់ទីម៉ែត្រ ទោល ២ សង់ទីម៉ែត្រ ២ បន្ទះ ចោះប្រហោង ២ ដូចមុន រួចយកទ្រនុងរឹតយ៉ាងរឹងមាំ ១ គូ បិតឱ្យមូលស្អាត សម្រួចចុងដោតក្នុងប្រហោងក្របខាងក្រោមបញ្ឈរឡើងរួចយកស្លឹកទទេ ពីរសន្លឹកសិន ទើបស៊កស្លឹកដែលមានអក្សរជាបន្តបន្ទាប់ដល់ចប់ លុះចប់ហើយ ត្រូវស៊កសន្លឹកទទេ ២ សន្លឹកទៀត រួចទើបបញ្ចូលទៅក្នុងផ្នោះ រឹតឱ្យណែនរឹងដូចឈើ សំលៀងដែកឈូសឱ្យមុតស្មើ ឈូសឱ្យស្មើនឹងក្របទាំងពីរខាង យកក្រដាសខាត់សាច់ល្អិត ខាត់ឱ្យស្អាយឡើងរលោង រួចហើយទើបយកទឹកម្រ័ក្សណ៍យ៉ាងថ្លា លាបពេញទាំងអស់ យកទៅហាលថ្ងៃមួយស្របក់ធំ រួចយកជាតិហិង្គុលពណ៌ក្រហម បុកឱ្យម៉ដ្ឋ លាយដោយម្រ័ក្សណ៍ លាបពីលើម្រ័ក្សណ៍ទៀត ទុកឱ្យស្ងួតល្អ ទើបចាប់ផ្ដើមទឹបមាស ។
សាស្ត្រា​ស្លឹក​រឹត: រៀបទឹបមាស

រៀបទឹបមាស

មុនដំបូង គេវាស់ចែកសាស្ត្រាជាបីភាគស្មើគ្នា ភាគខាងដើម និងខាងចុងគេទឹបមាស ភាគកណ្ដាល គេទុកនៅជាជាតហិង្គុលក្រហមដដែល ។ មុននឹងទឹប គេយកមើមខ្ទឹមស ទៅមុខឱ្យល្អិតម៉ដ្ឋខៃ យកស្បៃមុងទៅខ្ចប់ រួចជូតឱ្យសព្វ ទើបយកមាសសន្លឹកសុទ្ធ ទៅបិទពីលើឱ្យរាបស្មើល្អ មួយសន្លឹកម្ដងៗ រួចហើយគ្របឱ្យជិតចំនួន ៧ ទៅ ១០ ថ្ងៃ ទើបបករំគាយសន្លឹកចេញ រៀបចំស៊កខ្សែមួយកណ្ឌម្ដងៗ ។
សាស្ត្រា​ស្លឹក​រឹត: របៀបធ្វើខ្សែសាស្ត្រា

របៀបធ្វើខ្សែសាស្ត្រា

ខ្សែសាស្ត្រា គេធ្វើដោយអំបោះស្លាត់ ដែលមានជាតិរលោង – ទន់ គេយកទៅជ្រលក់ឱ្យមានពណ៌ផ្សេងៗ រួចក្រងចាក់ជាកន្ទុយកណ្ដុរ ៤ ឬ ៥ ធ្លុង រឹតឱ្យណែន ម្ខាងទៀតទុកឱ្យមានកន្ទុយរំភាយ ។ រួចហើយយកខ្សែទៅដោតនៅប្រហោងស្លឹកសាស្ត្រាខាងឆ្វេងតែមួយទេ ប្រហោងខាងស្ដាំទុកចោល ។ មុនដំបូង ត្រូវដោតស្លឹកចំណងជើង បន្ទាប់មក ស្លឹកទទេ ២ សន្លឹកទៀត ស្លឹកដែលមានអក្សរ ខាងចុងបំផុត ស្លឹកទទេ ២ សន្លឹកទៀត រួចបញ្ចូលកន្ទុយខ្សែក្នុងកន្លះ រឹតឱ្យស្មើគ្រប់កណ្ឌ ។ លុះចប់មួយគម្ពីរហើយ ត្រូវតម្រៀបពីកណ្ឌទី១ ដល់ចប់ រួចយកក្របទាំងពីរ ដាក់គាបគ្នា យកខ្សែអំបោះវេញឱ្យតឹង ២ ខ្សែដែលម្ខាងមានកន្លុះស៊កកន្ទុយខ្សែក្នុងកន្លុះ ទាំងពីរឆ្វេងស្ដាំ ព័ទ្ធ ២ – ៣ ជុំ រឹតឱ្យណែនស្មើគ្នាចងឱ្យជាប់ រួចហើយយកសម្បកគម្ពីរមករុំ ។
សាស្ត្រា​ស្លឹក​រឹត: របៀបធ្វើសម្បកគម្ពីរ

របៀបធ្វើសម្បកគម្ពីរ

សម្បកគម្ពីរ ជាគ្រឿងប្រដាប់ខាងក្រៅ គេធ្វើសម្រាប់រុំការពារគម្ពីរខាងក្នុងឱ្យល្អស្អាត ស្ថិតស្ថេរបានយូរ ។ គ្រឿងប្រដាប់នេះ គេថ្វើដោយ៖
– ដំបូង គេយកទ្រនុងរឹតរើសយកតែរឹង ៗ មកកាត់ប្រវែងគម្ពីរ បិតឱ្យស្មើស្អាត យកអំបោះមកវេញធ្វើខ្សែកម្រង ក្រងឱ្យញឹក ឱ្យបានទំហំធំជាងគម្ពីរ ៣ ដង ។
– យកសាច់កំណាត់សស្អាត ទៅដេរស្រោបកម្រងទ្រនុង រឹតទុកជាយទាំងពីរខាង ប្រវែងល្មមបត់មកទល់គ្នា ឬ លើសបន្តិចក៏បាន ។
– យកសាច់សំពត់ល្អមានពណ៌ផ្សេងៗ ឬហូល ។ល។ ស្រេះអង្កាំខ្លះផងក៏មាន រុំពីខាងក្រៅទៀត ។
– មាន ខ្សែដែលដេរដោយសាច់សំពត់ល្អ – សំប៉ែតប្រហែលជា ១ សង់់ទីម៉ែត្រ ប្រវែងជាង ១ ម៉ែត្រ ដេរភ្ជាប់ទៅនឹងសាច់សំពត់ខាងក្រៅ សម្រាប់រុំ កុំឱ្យរាត់រាយ ។
សាស្ត្រា​ស្លឹក​រឹត: អំពី​អ្នក​និពន្ធ

អំពី​អ្នក​និពន្ធ

ថ្ងៃទី ៣១ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៩៤​ រៀបរៀងដោយ៖ សម្ដេចព្រះមង្គលទេពាចារ្យ អ៊ុម ស៊ុម អគ្គាធិការនៃពុទ្ធិកសិក្សា ចៅអធិការវត្តមហាមន្ត្រី រាជធានី ភ្នំពេញ ៕
សាឡាវ៉ាន់

សាឡាវ៉ាន់ ជាទីរួមខេត្តនៃ ខេត្តសាឡាវ៉ាន់ ភាគខាងត្បូង ប្រទេសឡាវ ។ វាក៏ជាស្រុកខេត្តផងដែរ។ វាគឺ 125 គីឡូម៉ែត្រពី ប៉ាក់សេ នៅលើផ្លូវក្រាលកៅស៊ូដោយផ្នែក។
សាឡាវ៉ាន់: ភូមិសាស្ត្រ

ភូមិសាស្ត្រ 
សាឡាវ៉ាន់​ស្ថិត​នៅ​តំបន់​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​លាវ ជា​តំបន់​ដាច់​ស្រយាល​បំផុត​មួយ​នៃ​ប្រទេស។ ទីក្រុង​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ព្រៃ​ក្រាស់ ដែល​មាន​ការ​អភិវឌ្ឍ​តិចតួច​នៅ​ខាង​ក្រៅ​ទីក្រុង។ ភូមិ​ជនជាតិ​ដើម​ភាគតិច​ជាច្រើន​កុលសម្ព័ន្ធ​នានា​ជុំវិញ​ខេត្ត​សា​វ៉ាន់។
សាឡាវ៉ាន់: វប្បធម៌

វប្បធម៌ 
វប្បធម៌ក្នុងស្រុករបស់ខេត្តសាឡាវ៉ាន់ត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយ ជនជាតិឡាវ ដីទំនាបឡាវដែលបង្កើតបានជាប្រជាជនភាគច្រើននៃទីក្រុង និងប្រទេស ក៏ដូចជាកុលសម្ព័ន្ធភ្នំ និងវប្បធម៌អតីតអាណានិគមបារាំង។ សាលាខេត្តចាប់ផ្តើមក្លាយជាគោលដៅទេសចរណ៍ស្ពាយដ៏ពេញនិយមមួយសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរនៅ ឥណ្ឌូចិន ហើយមានអារម្មណ៏ថាជា "ទីក្រុងជាប់ព្រំដែន" ដោយសារការខ្វះខាតនៃការតាំងទីលំនៅនៅខាងក្រៅទីក្រុង។  សាឡាវ៉ាន់​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​តាម​រយៈ​របាំ​ឡាវ​ដែល​បាន​សាយ​ភាយ​ពេញ​ប្រទេស។ ភាសាឡាវគឺជាភាសា ដែលនិយាយច្រើនជាងគេនៅក្នុងទីក្រុង។ ភាសាបារាំង ក៏ត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតិភាគតិច ដែលជាកេរដំណែលនៃការគ្រប់គ្រងអាណានិគមបារាំង។
សាឡុំវត្តទួល

thumb|សាឡុំវត្តទួល
សាឡុំវត្តទួល សាងសង់ឡើងក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤៩៧ ត្រូវនឹងឆ្នាំ១៩៥៣ នៃគ.ស ដែលមានទីតាំងស្ថិតក្នុងវត្តទួល ឃុំបារាណ៍ ស្រុកបារាណ៍ ខេត្តកំពង់ធំការិយាល័យបេតិកភណ្ឌ នៃមន្ទីរវប្បធម៌ខេត្តកំពង់ធំ។។
សាំង សារុន

លោកសាំង សារុន និង អ្នកស្រី ចេក ម៉ាច ជា វីរៈសិល្បករខ្មែរដ៏ល្បីផ្នែកល្ខោនបាសាក់ នៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ៦០និងដើមទសវត្សឆ្នាំ៧០។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ល្ខោនបាសាក់
សាំស៊ុង

ក្រុមហ៊ុនសាំស៊ុងគ្រុប ឬ សាមសុ៊ងគ្រុប (ភាសាអង់គ្លេស: Samsung Group ; ភាសាកូរ៉េ: 삼성) គឺជាក្រុមហ៊ុនផលិតកម្មពហុជាតិរបស់កូរ៉េខាងត្បូង ដែលមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីក្រុងសេអ៊ូល ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង។ ភាគច្រើននៃពួកគេរួបរួមគ្នាក្រោមម៉ាកសាំស៊ុង និងជាក្រុមហ៊ុនឆែប៊ុល (Chaebol) ដ៏ធំបំផុតរបស់កូរ៉េខាងត្បូង (ក្រុមហ៊ុនអាជីវកម្ម)។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០ ក្រុមហ៊ុននេះមានតម្លៃយីហោពិភពលោកខ្ពស់បំផុតទីប្រាំបី។ ក្រុមហ៊ុននេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៣៨ ដោយ លី ប្យុ៉ងឆុល។ ក្រុមហ៊ុននេះមានអាជីវកម្មជាច្រើន រួមទាំងអេឡិចត្រូនិក ការសាងសង់នាវា សំណង់ និងច្រើនទៀត។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយវាត្រូវបានគេស្គាល់ថាល្អបំផុតសម្រាប់វត្តមានរបស់វានៅក្នុងឧស្សាហកម្មអេឡិចត្រូនិក។ សាំំស៊ុងអេឡិចត្រូនិច (Samsung Electronics) ដែលជាក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ក្រុមហ៊ុនសាំស៊ុងគ្រុប គឺជាក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាដ៏ធំបំផុតមួយរបស់ពិភពលោក និងជាអ្នកលេងដ៏សំខាន់នៅក្នុងទីផ្សារស្មាតហ្វូនពិភពលោក។  ពួកគេផលិតគ្រឿងអេឡិចត្រូនិចជាច្រើនប្រភេទ រួមមាន ស្មាតហ្វូន ថេប្លេត ទូរទស្សន៍ គ្រឿងប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះ និងគ្រឿងកុំព្យូទ័រ។
រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញារបស់សាំស៊ុង
រូបភាពតូច|ទីស្នាក់ការក្រុមហ៊ុនសាំស៊ុងនៅទីក្រុងសេអ៊ូល
ស្មាតហ្វូនសាំស៊ុង ដូចជាស៊េរីកាឡាក់ស៊ី (Galaxy) ត្រូវបានគេស្គាល់ថាសម្រាប់មុខងារច្នៃប្រឌិត អេក្រង់ដែលមានគុណភាពខ្ពស់ និងដំណើរការខ្លាំង។  ពួកគេដំណើរការលើប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការអេដ្រយ (Android) និងមានប្រជាប្រិយភាពទូទាំងពិភពលោក។  ស៊េរីកាឡាក់ស៊ីណត (Galaxy Note) របស់សាំស៊ុង ត្រូវបានចាត់ទុកថាល្អសម្រាប់អេក្រង់ធំ និងមុខងារស្ទីលឡូសរបស់វា។ ក្រៅពីទូរស័ព្ទ សាំស៊ុងក៏ផលិតគ្រឿងអេឡិចត្រូនិកប្រើប្រាស់ជាច្រើនប្រភេទ​ទៀត រួម​មាន ទូរទស្សន៍ ទូទឹកកក ម៉ាស៊ីនបោកគក់ ម៉ាស៊ីនត្រជាក់ និង​របស់​ច្រើន​ទៀត។  ពួកគេក៏ផលិតឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិក បន្ទះឈីបអង្គចងចាំ បន្ទះបង្ហាញ និងសមាសធាតុផ្សេងទៀតដែលត្រូវបានគេប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកផ្សេងៗ។ សាំស៊ុងមានវត្តមានខ្លាំងនៅក្នុងទីផ្សារពិភពលោក ហើយប្រកួតប្រជែងជាមួយក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗផ្សេងទៀតដូចជា អ៊ែផល (Apple), ហ៊ោវៃ (Huawei) និង ស៊ីប៉ៅមី (Xiaomi)។  ក្រុមហ៊ុនវិនិយោគយ៉ាងច្រើនក្នុងការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បីរក្សាបាននូវភាពជឿនលឿនខាងបច្ចេកវិទ្យា និងរក្សាបាននូវការប្រកួតប្រជែងរបស់ខ្លួន។
សាំហ្នឿ

សាំហ្នឿ  (ຊຳເໜືອ ,    ឬ Sầm Nưa ជួនកាលត្រូវបានបកប្រែជា Sam Neua ឬ Samneua តាមព្យញ្ជនៈ "វាលភក់ខាងជើង" គឺជាទីរួមខេត្តនៃ ខេត្តហួផាន់  ប្រទេសឡាវ នៅភាគឦសានប្រទេសឡាវ។ សាំហ្នឿ គឺជាទីរួមខេត្តមួយដែលបានទៅទស្សនាតិចបំផុតរបស់ប្រទេសដោយអ្នកទេសចរលោកខាងលិច។
សាំហ្នឿ: ប្រជាសាស្រ្ត

ប្រជាសាស្រ្ត 
អ្នក​ស្រុក​ភាគច្រើន​ជា​ជនជាតិ​ឡាវ វៀតណាម និង​ជនជាតិ​ម៉ុង ជាមួយនឹង​ជនជាតិ​តៃ​ដាំ តៃ​ដាវ និង​តៃ​លូ​។ ភាសាដែលលេចធ្លោជាងគេគឺ ឡាវ ដែលមានជនជាតិភាគតិច វៀតណាម និង ម៉ុង ។ ភាសា​បារាំង ​ត្រូវ​បាន​ប្រជាជន​ភាគតិច​និយាយ​ថា​ជា​កេរដំណែល​នៃ​សម័យ​អាណានិគម​បារាំង។ វាត្រូវបានបង្រៀននៅក្នុងសាលារៀន និងប្រើប្រាស់ក្នុងការងារសាធារណៈ និងរដ្ឋាភិបាល។
ធ្វេង|រូបភាពតូច| វត្តភូជ័យ
សិក្ខាបទ១០: បែបអ្នកកាន់សីល ១០

បែបអ្នកកាន់សីល ១០

ឧបាសក ឧបាសិកា អ្នករក្សាសីល១០ ឬ​ទសសីល​ត្រូវកោរសក់ បើមានពុកមាត់ ពុកចង្កា ក៏ត្រូវកោរផងដែរ។ ត្រូវកាត់ក្រចកដៃ ក្រចកជើង ឲ្យស្មើនឹងសាច់ ។ ត្រូវស្លៀកពាក់ស ឬពានា សំពត់សផងក៏បាន តាមគួរដល់ការលៃលកឲ្យសមរម្យតាមសុភាពបុរសនិងស្ត្រី ។ 
សីលកើតមានឡើងដោយសារវិរតីចេតនា ពុំមែនដោយសារ កោរសក់ ស្លៀកពាក់សទេ ក៏ពិតមែនហើយ ប៉ុន្តែការកោរសក់ ស្លៀកពាក់សនេះជាប្រវេណីមួយសម្រាប់គ្រហស្ថអ្នកកាន់សីល ១០ ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ជាគ្រឿងសម្គាល់ឲ្យឃើញប្លែកពីគ្រហស្ថទាំងពួង ទាំងជាភ័ស្តុតាង ដល់ផ្លូវចិត្តរបស់គ្រហស្ថអ្នកកាន់សីល ១០ នោះផងទៀត ។ ប៉ុន្តែកុំយល់ថាដូចគ្នានឹងអ្នកស្លៀកពាក់សតាមធម្មតា ឬអ្នកដែលកោរសក់ កោរពុកចង្កាធម្មតា ឥតបានសមាទានកាន់សីលនោះសោះឡើយ ។ អ្នកកាន់សីលនិងអ្នកមិនកាន់សីលមានសភាពផ្សេងផ្ទុយគ្នាដោយផ្លូវចិត្ត ដោយចរិយា និងគុណសម្បត្តិ  សូម្បីអ្នកកាន់សីលផងគ្នា ក៏គង់ផ្សេងទីទៃពីគ្នា ដោយថ្នាក់សីលធម៌ដែរ ។ ភិក្ខុមានសីលខ្ពស់ជាងសាមណេរ ។ សាមណេរមានសីលខ្ពស់ជាងគ្រហស្ថអ្នកកាន់សីល ១០ ។ គ្រហស្ថអ្នកកាន់សីល ១០ មានថ្នាក់ខ្ពស់ជាងអ្នកកាន់សីល ៨ ។ អ្នកកាន់សីល ៨ មានថ្នាក់ខ្ពស់ជាងអ្នកកាន់សីល ៥ ។ អ្នកកាន់សីលទាំងនះ សុទ្ធតែគួរគារពគ្នាតាមលំដាប់ ថ្នាក់សីល ទាំងតាមលំដាប់ ថ្នាក់អាយុវស្សាក្មេង ចាស់ ហើយនិង គុណសម្បត្តិផងទៀត ទើបសមគួរតាមលំអានគន្លង គារវធម៌ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា និងបោរាណិកធម៌ក្នុងកាលព្រេងនាយ ។ សូម្បី សត្វតិរច្ឆានធំតូចដូចយ៉ាង សត្វទទា ស្វា ដំរី ដែលចេះគោរពគ្នាតាមថ្នាក់អាយុចាស់ក្មេងក៏អាចបានសុគតិភពជាទិដ្ឋានុគតិឲ្យមនុស្សយកតម្រាប់បានដែរ ។
សិក្ខាបទ៥: បទបាលី និង ប្រែ

បទបាលី និង ប្រែ

ខាងក្រោមនេះគឺ បញ្ចសិក្ខាបទ ឬ បញ្ចសីលា ជាភាសាខ្មែរ និង បាលី ។

 បាណាតិបាតា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ ប្រែថា ខ្ញុំព្រះករុណាសូមសមាទាន នូវសិក្ខាបទ គឺចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយាធ្វើនូវសត្វមានជីវិតឲ្យធ្លាក់ចុះកន្លង គឺសម្លាប់សត្វ ។
 អទិន្នាទានា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ ប្រែថា ខ្ញុំព្រះករុណាសូមសមាទាន នូវសិក្ខាបទ គឺចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយាកាន់យកនូវវត្ថុដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយកាយឬដោយវាចា ។
កាមេសុ មិច្ឆាចារា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ ប្រែថា ខ្ញុំព្រះករុណាសូមសមាទាន នូវសិក្ខាបទ គឺចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយាប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ ។
មុសាវាទា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ ប្រែថា ខ្ញុំព្រះករុណាសូមសមាទាន នូវសិក្ខាបទ គឺចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយាពោលនូវពាក្យកុហក ។
សុរាមេរយមជ្ជប្បមាទដ្ឋានា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ  ប្រែថា ខ្ញុំព្រះករុណាសូមសមាទាន នូវសិក្ខាបទ គឺចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយាជាទីតាំងនៃសេចក្តីប្រមាទ គឺផឹកនូវទឹកស្រវឹង គឺសុរា និង មេរ័យ ។
សិក្ខាបទ៥: សិក្ខាបទ

សិក្ខាបទ 

 ៥
សត្វមានជីវិត
សេចក្តីដឹងថាសត្វមានជីវិត
គិតនឹងសម្លាប់
ព្យាយាមនឹងសម្លាប់
សត្វស្លាប់ដោយព្យាយាមនោះ
អទិន្នាទាន  មានអង្គ ៥ គឺ ៖
ទ្រព្យដែលម្ចាស់គេហួងហែងរក្សា
សេចក្តីដឹងថាទ្រព្យមានម្ចាស់របស់គេហួងហែងរក្សា
គិតនឹងលួច
ព្យាយាមនឹងលួច
លួចបានមកដោយព្យាយាមនោះ
កាមេសុមិច្ឆាចារ មានអង្គ ៤ គឺ ៖  
ស្ត្រីដែលមានគេហួងហែងរក្សា
គិតនឹងសេពមេថុនធម្មនឹងស្ត្រីនោះ
ព្យាយាមនឹងសេពនូវមេថុនធម្ម
ញុំាងមគ្គនឹងមគ្គឲ្យដល់គ្នា
មុសាវាទ មានអង្គ ៤ គឺ ៖ 
វត្ថុមិនពិត
គិតនឹ
ព្យាយាមនឹងពោលឲ្យខុស
ញុំាងអ្នកដទៃឲ្យដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនោះ
សុរាមេរយ មានអង្គ ៤ គឺ ៖
វត្ថុជាទីតាំងនៃសេចក្តីស្រវឹង គឺសុរានិងមេរ័យ
គិតបំរុងនឹងផឹក
ព្យាយាមនឹងផឹកនូវទឹកស្រវឹងនោះ
បានផឹកទឹកស្រវឹងនោះឲ្យកន្លងបំពង់កចូលទៅ
សិក្ខាបទ៥: ការពិពណ៌នាបន្ថែម

ការពិពណ៌នាបន្ថែម

តាមគម្ពីរបាលី សេចក្តីពិពណ៌នាបន្ថែម តែងជាប់មកជាមួយនឹងការហាត់រៀនសិក្ខាបទជាញឹកញយ ៖
“ ពេលខ្លះបុគ្គលណាមួយ បោះបង់ការសម្លាប់សត្វមានជីវិត វៀរចាកការសម្លាប់សត្វមានជីវិត គាត់រស់នៅដោយដំបងបានដាក់ចុះហើយ កាំបិតបានដាក់ចុះហើយ ស្គាល់សេចក្តីខុសឬត្រូវ អាណិតករុណាដើម្បីសេចក្តីសុខដល់សព្វសត្វទាំងពួង ។ គាត់បោះ បង់​ការ​កាន់យក​របស់ ដែល​គេមិនបានឲ្យ, វៀរចាកការកាន់យករបស់ដែលគេមិនបានឲ្យ, គាត់មិនបានយកតាមបែបជាអ្នកលួចនូវរបស់ក្នុងស្រុកភូមិ ឬ ក្នុងព្រៃ ដែល​ជា​របស់អ្នកដទៃ ហើយម្ចាស់របស់នោះ​ មិនបានឲ្យដល់គាត់ ។ គាត់បោះបង់ការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម, វៀរចាកការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម គាត់​មិន​ជាប់ជំពាក់​ក្នុងកាម ជាមួយនឹងអ្នក ដែលមានម្តាយឪពុក បងប្អូនប្រុសស្រីនិងញាតិថែរក្សា អ្នកដែលមានប្តី ឬមានបុរសដទៃហួងហែងរក្សា ។

មានពេលខ្លះបុគ្គលណាមួយ បោះបង់ការពោលពាក្យខុស វៀរចាកការពោលពាក្យ ខុស ។ នៅពេលដែលគេប្រជុំគ្នាក្នុងភូមិ ពួកក្រុម ឬ​ក្រុមគ្រួសារ ហើយត្រូវគេហៅ ឲ្យឆ្លើយ ក្នុងភាពជាសាក្សី បុគ្គលនោះ កាលបើខ្លួនមិនដឹង ក៏ឆ្លើយថាខ្ញុំមិនដឹង កាលបើខ្លួនដឹង ក៏ឆ្លើយថាខ្ញុំដឹង ឬកាលបើខ្លួនមិនឃើញ ក៏ឆ្លើយថាខ្ញុំមិនឃើញ កាលបើខ្លួនឃើញ ក៏ឆ្លើយថាខ្ញុំឃើញ ។ ធ្វើយ៉ាងដូច្នេះ គាត់មិនបាននិយាយកុហកដោយចេតនា ដើម្បីបំណងផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីបំណងរបស់អ្នកដទៃ ដើម្បីបំណងឲ្យបាន រង្វាន់ណាមួយ ។ ដោយបោះបង់វាចាខុស គាត់​បាន​វៀរចាក​ការ​ពោល​វាចា​ខុស ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ មានព្រះបន្ទូលថាការសម្លាប់សត្វ ការលួចទ្រពគេ ការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម និងការពោលពាក្យកុហក មិន​ដែល​ជា​ការ​ចំណាន​សោះឡើយ ។”សរេសរឪ្យអស់ផងទានម្ចាស់ករុណាសូម
ចុះឥមានោះអត់ផងនិង
សិក្ខាបទ៥: ការទាក់ទាញ

ការទាក់ទាញ
ក្នុងគម្ពីរបាលី ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សម្តែងថា បញ្ចសិក្ខាបទ ជាជំនូនដល់ខ្លួនឯងផង និងដល់អ្នកដទៃផង៖
“ពេលនេះ មានជំនូន៥យ៉ាង គឺជំនូនដ៏ប្រសើរ ជារបស់ដើម ស្ថិតនៅយូរអង្វែង ជាប្រពៃណី ជារបស់បូរាណ ជារបស់បរិសុទ្ធ បរិសុទ្ធ​តាំង​ពី​ដើម​មក មិនបើកចំហរដល់សេចក្តីសង្ស័យ និង មិនបើកដល់សេចក្តីសង្ស័យ ទៅពេលក្រោយ ហើយត្រូវអ្នកចេះដឹងខាងសាសនា និង​សមណៈ​ពោល​សរសើរ ។ ៥​ ណាខ្លះ ?

មានពេលខ្លះ សិស្សរបស់ព្រះអារិយណាមួយ បោះបង់ការសម្លាប់សត្វ វៀរចាកការសម្លាប់សត្វ ក្នុងការធ្វើយ៉ាងនេះ ជន​នោះ​ឲ្យ​ការ​រួចរំដោះ​ពី​គ្រោះ​កាច ការរួចរំដោះពីសេចក្តីព្យាបាទ ការរួចរំដោះពីការសង្កត់សង្កិន ទៅលើពពួកសត្វឥតរើសមុខ ។ ក្នុងការឲ្យការរួចរំដោះពីគ្រោះកាច ការ​រួច​រំដោះ​ពីសេចក្តីព្យាបាទ ការរួចរំដោះពីការសង្កត់សង្កិន ទៅលើពពួកសត្វឥតរើសមុខ​ គាត់ក៏បានទទួលចំណែក ក្នុង​ការ​រួចរំដោះ​ឥត​រើស​មុខ​ពី​គ្រោះ​កាច ការរួចរំដោះពីសេចក្តីព្យាបាទ ការរួចរំដោះពីការសង្កត់សង្កិន ។ នេះជាជំនូនទីមួយ គឺជាជំនូនដ៏ប្រសើរ ជារបស់ដើម ស្ថិតនៅយូរអង្វែង
ជា​ប្រពៃណីជារបស់បូរាណ ជារបស់បរិសុទ្ធ បរិសុទ្ធតាំងពីដើមមក មិនបើកចំហរដល់សេចក្តីសង្ស័យ នឹង​មិន​បើក​ដល់​សេចក្តី​សង្ស័យ​ទៅ​ពេល​ក្រោយ ហើយត្រូវអ្នកចេះដឹងខាងសាសនា និង សមណៈពោលសរសើរ” ។
សិក្ខាបទ៥: សិក្ខាបទ៨

សិក្ខាបទ៨

សិក្ខាបទ៨ ឬសីល៨ ឬ ឧបោសថសីល ជាសិក្ខាបទសម្រាប់គ្រហស្ថ ដែលមានបំណង នឹងបតិបត្តិឲ្យបានតឹងរឹងជាងសិក្ខាបទ៥ ។ សិក្ខាបទ៨នេះសំដៅយក ការលះបង់ឥរិយាបទអាក្រក់ចេញដូចសិក្ខាបទ៥ដែរ ហើយនិងនាំឆ្ពោះទៅកាន់ការរស់នៅបែបជា អ្នកបួស ។ នៅក្នុងប្រទេសដែលកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាផ្នែកថេរវាទ ដូចជាស្រីលង្កា ខ្មែរ និងថៃឡង់ដ៍ ពុទ្ធសាសនិកគ្រហស្ថយកថ្ងៃខែដាច់ ថ្ងៃ៨កើត ថ្ងៃពេញបូណ៌មី និងថ្ងៃ៨រោច ជាថ្ងៃសម្រាប់សមាទានឧបោសថសីល ។
សិក្ខាបទ៥: អានិសង្សរបស់សីល

អានិសង្សរបស់សីល

សីលរបស់បុគ្គលដែលបានសមាទានហើយ ដុសខាត់ឲ្យស្អាតផូរផង់បរិសុទ្ធ នឹងមានអានិសង្សច្រើន ក្នុងគម្ពីរព្រះវិសុទ្ធិមគ្គមានសេចក្តីថា កាលបើសីលបរិសុទ្ធហើយ ជាបច្ច័យឲ្យកើតអវិប្បដិសារៈ សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ ។ អានិសង្សរបស់សីល មាន៥ប្រការគឺ បុគ្គលអ្នកមានសីលបាននូវគំនរភោគសម្បត្តិ១, បុគ្គលអ្នកមានសីលបាននូវកល្យាណកិត្តិសព្ទ១, បុគ្គលអ្នកមានសីលរមែងក្លៀវក្លា ចូលទៅកាន់បរិស័ទណាមួយ ទុកជាខត្តិយបរិស័ទក្តី ក៏មិនអៀនអន់១, បុគ្គលអ្នកមានសីលជាអ្នកមិនវង្វេងនៅពេលស្លាប់១, បុគ្គលអ្នកមានសីល បន្ទាប់ពីបែកធ្លាយរាងកាយទៅ រមែងចូលទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក ។ ដើម្បីដុសខាត់សីលឲ្យបានស្អាតបរិសុទ្ធផូរផង់ បុគ្គលអ្នករក្សាសីលគប្បីវៀរចាក