navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
កម្ពុជា នៅស៊ីហ្គេម ២០១៣: មេដាយ

មេដាយ 

 តារាងមេដាយ 
វិញ្ញាសាកីឡាមាស ប្រាក់ សំរឹទ្ធសរុប ជិះទូកកាណូ (Canoeing)  0  0  1  1 ឈិនឡូន (Chinlone)  0  2  4  6 កិមប៉ូ (Kempo)  0  0  3  3 ប៉េតង់ (Pétanque)  1  4  3  8 សីប៉ាក់តាក្វាន់ (Sepak takraw)  0  0  2  2 តេក្វាន់ដូ (Taekwondo)  1  2  2 5 ការប្រណាំងទូកប្រពៃណី (Traditional boat race)  0  0  1  1 វ៉ូវីណាម (Vovinam)  2  1  7  10 ចំបាប់ (Wrestling)  4  2  4  10 អ៊ូស៊ូ (Wushu)  0  0  1  1សរុប8112847ប្រភព: First Source, Second Source 

 ម្ចាស់មេដាយ 
មេដាយកីឡាករវិញ្ញាសាកីឡាព្រឹត្តិការណ៍កាលបរិច្ឆេទ   គៅ ឈៀងហុង (KOV Chheang Hong) ចំបាប់  បុរស Greco - ៨៤ គីឡូក្រាម  ១០ ធ្នូ   ដុន​ សៅ (DORN Sov) ចំបាប់  បុរស Greco - ១២០ គីឡូក្រាម  ៩ ធ្នូ   ជា ស្រីមាស  ចំបាប់  Women's Free Style–៦៧ គីឡូក្រាម  ៩ ធ្នូ   សុភ័ក្ត្រ ចននីជាតិ ខេមរិនត្រឹង លីអ៊ុង ណារិទ្ធហេង រ៉ាវុធរាម សុខភារម្យណាង សុភាពឈិន សុវណ្ណារិទ្ធ ឈិនឡូន  Men Non-Repetition  ៧ ធ្នូ   ងួន ច័ន្ទបូរ៉ាមីចាន់ ពេជ្រ្ញាអិម ពិសិដ្ឋអ៊ុក សុខសានពេជ្រ សុភាសាន់ សុភាពសាន់ សោភ័ណ្ឌសុត ស្រីល័ក្ខ ឈិនឡូន  Women Non-Repetition  ៩ ធ្នូ   សុភ័ក្ត្រ ចននីជាតិ ខេមរិនត្រឹង លីអ៊ុង ណារិទ្ធហេង រ៉ាវុធរាម សុខភារម្យណាង សុភាពឈិន សុវណ្ណារិទ្ធ ឈិនឡូន  Men Non-Repetition  ៩ ធ្នូ   ងួន ច័ន្ទបូរ៉ាមីចាន់ ពេជ្រ្ញាអិម ពិសិដ្ឋអ៊ុក សុខសានពេជ្រ សុភាសាន់ សុភាពសាន់ សោភ័ណ្ឌសុត ស្រីល័ក្ខ ឈិនឡូន  Womens Non-Repetition  ៧ ធ្នូ   លុយ រិនដា  អ៊ូស៊ូ  Men 52kg  ៩ ធ្នូ
កម្ពុជា នៅស៊ីហ្គេម ២០១៣: តារាងមេដាយ

តារាងមេដាយ 
វិញ្ញាសាកីឡាមាស ប្រាក់ សំរឹទ្ធសរុប ជិះទូកកាណូ (Canoeing)  0  0  1  1 ឈិនឡូន (Chinlone)  0  2  4  6 កិមប៉ូ (Kempo)  0  0  3  3 ប៉េតង់ (Pétanque)  1  4  3  8 សីប៉ាក់តាក្វាន់ (Sepak takraw)  0  0  2  2 តេក្វាន់ដូ (Taekwondo)  1  2  2 5 ការប្រណាំងទូកប្រពៃណី (Traditional boat race)  0  0  1  1 វ៉ូវីណាម (Vovinam)  2  1  7  10 ចំបាប់ (Wrestling)  4  2  4  10 អ៊ូស៊ូ (Wushu)  0  0  1  1សរុប8112847ប្រភព: First Source, Second Source
កម្ពុជា នៅស៊ីហ្គេម ២០១៣: ម្ចាស់មេដាយ

ម្ចាស់មេដាយ 
មេដាយកីឡាករវិញ្ញាសាកីឡាព្រឹត្តិការណ៍កាលបរិច្ឆេទ   គៅ ឈៀងហុង (KOV Chheang Hong) ចំបាប់  បុរស Greco - ៨៤ គីឡូក្រាម  ១០ ធ្នូ   ដុន​ សៅ (DORN Sov) ចំបាប់  បុរស Greco - ១២០ គីឡូក្រាម  ៩ ធ្នូ   ជា ស្រីមាស  ចំបាប់  Women's Free Style–៦៧ គីឡូក្រាម  ៩ ធ្នូ   សុភ័ក្ត្រ ចននីជាតិ ខេមរិនត្រឹង លីអ៊ុង ណារិទ្ធហេង រ៉ាវុធរាម សុខភារម្យណាង សុភាពឈិន សុវណ្ណារិទ្ធ ឈិនឡូន  Men Non-Repetition  ៧ ធ្នូ   ងួន ច័ន្ទបូរ៉ាមីចាន់ ពេជ្រ្ញាអិម ពិសិដ្ឋអ៊ុក សុខសានពេជ្រ សុភាសាន់ សុភាពសាន់ សោភ័ណ្ឌសុត ស្រីល័ក្ខ ឈិនឡូន  Women Non-Repetition  ៩ ធ្នូ   សុភ័ក្ត្រ ចននីជាតិ ខេមរិនត្រឹង លីអ៊ុង ណារិទ្ធហេង រ៉ាវុធរាម សុខភារម្យណាង សុភាពឈិន សុវណ្ណារិទ្ធ ឈិនឡូន  Men Non-Repetition  ៩ ធ្នូ   ងួន ច័ន្ទបូរ៉ាមីចាន់ ពេជ្រ្ញាអិម ពិសិដ្ឋអ៊ុក សុខសានពេជ្រ សុភាសាន់ សុភាពសាន់ សោភ័ណ្ឌសុត ស្រីល័ក្ខ ឈិនឡូន  Womens Non-Repetition  ៧ ធ្នូ   លុយ រិនដា  អ៊ូស៊ូ  Men 52kg  ៩ ធ្នូ
កម្ពុជាក្រោម

thumb|right|300px|ផែនទី​ទឹក​ដី​កម្ពុជា​ក្រោម​
thumb|right|300px|ផែនទី​ទឹក​ដីវៀតណាម នៅប្រទេសវៀតណាមសព្វថ្ងៃ
 下柬埔寨 ជា​ផែនដី​មួយ​ភាគ​ស្ថិត​នៅ​ប៉ែក​ខាងកើត ប្រទេស​កម្ពុជា​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន  ។​​  កាលពី​សម័យ​ដើម​ផែនដី​នេះ ​មានឈ្មោះ​ហៅ​ថា  ​កម្ពុជា​ទឹក​លិច 水真腊  ។  តាម​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​ឲ្យដឹង​ថា  ​កាល​សម័យ​នោះ​  ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​​មាន​វិសាលភាព​ធំធេង​ណាស់​, អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​សន្មត​ហៅថា ចក្រភព​ខ្មែរ（高棉帝国）។
កម្ពុជាក្រោម: ស្ដេច​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ២

ស្ដេច​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ២
​តាម​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ឲ្យដឹងថា  ដើមឡើយ យួន​មិនទាន់​មក​រស់នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម​នៅឡើយ  ។​  ​លុះ​ដល់​ស្ដេច​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ២ យក​បុត្រី​ស្ដេច​យួន​ឈ្មោះ ង៉ុក វ៉ាន់阮氏玉万 ( យួន៖ Nguyễn Phúc Ngọc Vạn ) ធ្វើ​ជា​មហេសី​មក  ជាតិ​យួន​ក៏​ចាប់​​ផ្ដើម​ទន្ទ្រាន​ចូលមក​រស់នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ បន្តបន្ទាប់​គ្នា​រហូត​មក  ។  នៅ​ឆ្នាំ ១៦២៣,  ស្ដេច​យួន​បាន​​បញ្ជូន​បេសកជន​មួយ​ក្រុម​  មក​ក្រាបបង្គំ​សុំ​ស្ដេច​​ខ្មែរអនុញ្ញាត្តឈ​ប់យក​ពន្ធអាករ​នានា​ក្នុង​ភូមិភាគ​ក្រុងព្រៃ​​នគរ  ។  ដោយ​ស្រលាញ់​ប្រពន្ធ​ស្រស់​ល្អ  និង​ដោយ​លង់​ក្នុង​កលល្បិច​ស្ត្រី​យួន  ស្ដេច​ជ័យជេដ្ឋា​ទី​ ២ ក៏​អនុញ្ញាត្តិ​​តាម​ពាក្យ​សុំ​របស់​ស្ដេច​យួន  ។  តាំងពី​ពេលនោះ​មក  យួន​ចាប់ផ្ដើម​វាយលុក​យក​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម​បន្តិច​ម្ដងៗ​​  រហូត​ទាល់តែ​​ទឹកដី​កូស័ងស៊ីន​ទាំងមូល​ ធ្លាក់​ក្នុង​កណ្ដាប់ដៃ​យួន​ទើស​សព្វថ្ងៃនេះ  ។​ ​
សស
ម្យ៉ាងទៀត  តាម​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ជាតិ​យួន​នេះ  ​មាន​មធ្យោបាយ​ដ៏​ប្រសិទ្ធភាព​មួយ​  ដែល​គេ​តែង​បាន​​ទទួល​ជោគជ័យ​តាំងពី​អតីតកាល​មក  ​គឺ រឿងស្រី​យួន​នេះឯង  មើលចុះ ​ប្រទេស​ចម្ប៉ា  ដែល​ត្រូវ​រលាយបាត់​​ពី​ផែនទី​ពិភពលោក  ក៏​ព្រោះតែ​ស្ដេច​ចាម​យកប្រពន្ធ​យួន​ដែរ  ។  រឿង​ទាំងនេះ​ជា​ការពិត​ជាក់ស្ដែង ដែល​គេ​មិន​​អាច​ប្រកែក​បាន​ឡើយ  ។​

នៅក្នុង​រាជ្យ​ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​ ២  ប្រទេស​កម្ពុជា​ស្ថិតនៅក្នុង​ស​ភាពវឹកវរ និង​ក្នុង​ឥទ្ធិពល​ជាតិ​​យួនកាន់តែ​ធ្ងន់​បន្តិច​ម្ដងៗ​  ។  ពី​ឆ្នាំ ​១៦២០ ដល់​ឆ្នាំ ១៦២៤,  ស្ដេច​អង្គ​នេះ បាន​កែប្រែ​ច្បាប់ទម្លាប់​នានា ក្នុង​ព្រះ​​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ទាំងមូល  រួច​ក៏​បាន​តាំង​ទីក្រុង​នៅ​ឧដុង្គ ។​
កម្ពុជាក្រោម: ការ​បែង​ចែក​កម្ពុជា​ក្រោម​

ការ​បែង​ចែក​កម្ពុជា​ក្រោម​ 

កម្ពុជា​ក្រោម​ចែក​ជា​ពីរ​ផ្នែក​ ៖ កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងកើត និង​កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងលិច​កម្ពុជាក្រោម(កែប្រែ)
កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងកើត
thumb|250px|បុណ្យ​នៅ​វត្ត ចន្ទរង្សី , ព្រៃនគរ (​សាយ​ហ្ក​ន​)
ជា​ដែនដី​ស្ថិតនៅ​ខាងកើត​កំពង់ផែ​ព្រៃនគរ ឬ​សាយហ្គ​ន  ។  ផែនដី​នេះ​ កាល​សម័យ​នោះ មានឈ្មោះ​​ហៅ​ថា​ ស្រុកដូន​ណៃ  ។​
ភូមិភាគ​ដូ​នណៃ​នេះ ភាគ​ធំ​ សុទ្ធសឹង​ជា​ខ្ពង់រាប  ។  ស្រុក​នេះ​បាន​ត្រូវ​ពួក​ជនជាតិ​​យួន​ប្លន់​យក  ​នៅពេល​ដែល​ប្រទេស​ខ្មែរ​​កើតសង្គ្រាម​ក្នុង​ស្រុក  ​គឺ​ក្នុង​រវាង គ​.​ស. ១៦២៣  ។ ​ ក្នុង​ភូមិភាគ​ដែនដី  ដូន​​ណៃ​នេះ​មាន​ជា​អាទិ៍​ ខេត្តកោះ​គង ​(យួន​ហៅ Gò Công 鹅贡 ​ហ្ក​កុង​),​ ទួល​តា​មោក​ (យួន​ហៅ​ Thủ Dầu Một 土龙木 ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូត ឬ ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូក​),​ ព្រះ​សួគ៌ា ​(យួន​ហៅ​ Bà Rịa 巴地 បារៀ​), ​ចង្វា​ត្រពាំង ​(យួន​ហៅ​ Biên Hòa 边和 បៀ​ន​ហ្វា), ​អូ​កាប់​ (យួន​ហៅ ​Vũng Tàu 头顿 វុង​តៅ ឬ យុង​តៅ)  ។​
​
វត្ត​ឃ្លាំង ក្នុង​ ខេត្ត​ឃ្លាំង ​ដែលជនជាតិយួន​ហៅ​ថា ​ខេត្ត​សុកត្រាំង​
​

កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងលិច​
thumb|right|250px|វត្ត​ឃ្លាំងក្នុង​ខេត្ត​ឃ្លាំង​ដែល​វៀតណាម​ហៅ​ថា​ខេត្ត​សុក​ចាំង
ជា​ដែន​ដី​ស្ថិត​​នៅ​ភាគ​​ខាង​លិច កំពង់​ផែ​​ព្រៃ​នគរ  ​គឺ ​ត្រើយ​​ខាង​ឆ្វេង​​ទន្លេ​សាយ​ហ្ក​ន​,  ​សព្វ​​ថ្ងៃ ​គេ​​ចូល​ចិត្ត​​ហៅ​ថា  ដែន​ដី​​សណ្ដ​​ទន្លេ​មេគង្គ  ។  ​ភូមិភាគ​នេះ​ មាន​​បណ្ដារាស្ត្រ​​ខ្មែរ​​រស់​នៅ​​យ៉ាង​កុះ​ករ​,​  សម្បូរណ៍​​ដោយ​ព្រែក​  ទន្លេ  ​អូរ  ជ្រលង ​បឹងបួរ  ។  ដី​​នៅ​​តំបន់​នេះ​  មាន​​ជី​ជាតិ​ល្អ​ណាស់  សម្រាប់​វិស័យ​កសិកម្ម  ។  កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​​ខាងលិច ជា​ភូមិភាគ​ដី​វាលទំនាប  ​។  នៅក្នុង​សម័យ​នោះ​  ភូមិភាគ​​នេះ ចែក​ចេញ​តែ ៣ ខែត្រ​ធំៗ គឺ ​៖

១- ខេត្ត​លង់​ហោរ  ​(​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ​១៩៦០​  យួន​ចែកចេញជា​ខែ​ត្រ វិញ​ឡុង​, សា​ដែក​, និង ត្រា​វិញ​)  ។

២- ខេត្ត​​មាត់​ជ្រូក​ (​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​ ១៩៦០​  យួន​ចែកជា​ខែ​ត្រចូ​វ​ដុក​, ឡុង​ស្វៀន​, កឹន​ថឺ​, និង​សុក​ត្រាំ​ង​)  ។

៣- ​ខេត្ត​ពាម  (​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​ ១៩៦០  ​យួន​ចែកជា​ខេត្ត ហា​ទៀង​, ​រ៉ា​ច​យ៉ា និង​បាក​លៀវ​)  ។​
សូមបញ្ជាក់​ថា  ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ត្រូវ​រាប់​បញ្ជូ​លកោះ​ពីរផង គឺ កោះ​ត្រឡាច ​(យួន​ហៅ Côn Sơn 昆山 ​កូន​សឺន​) និង កោះ​​ត្រល់​ (យួន​ហៅ Phú Quốc 富国 ​ភូ​ក្វុក​)  ។​
​
កម្ពុជាក្រោម: កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងកើត

កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងកើត
thumb|250px|បុណ្យ​នៅ​វត្ត ចន្ទរង្សី , ព្រៃនគរ (​សាយ​ហ្ក​ន​)
ជា​ដែនដី​ស្ថិតនៅ​ខាងកើត​កំពង់ផែ​ព្រៃនគរ ឬ​សាយហ្គ​ន  ។  ផែនដី​នេះ​ កាល​សម័យ​នោះ មានឈ្មោះ​​ហៅ​ថា​ ស្រុកដូន​ណៃ  ។​
ភូមិភាគ​ដូ​នណៃ​នេះ ភាគ​ធំ​ សុទ្ធសឹង​ជា​ខ្ពង់រាប  ។  ស្រុក​នេះ​បាន​ត្រូវ​ពួក​ជនជាតិ​​យួន​ប្លន់​យក  ​នៅពេល​ដែល​ប្រទេស​ខ្មែរ​​កើតសង្គ្រាម​ក្នុង​ស្រុក  ​គឺ​ក្នុង​រវាង គ​.​ស. ១៦២៣  ។ ​ ក្នុង​ភូមិភាគ​ដែនដី  ដូន​​ណៃ​នេះ​មាន​ជា​អាទិ៍​ ខេត្តកោះ​គង ​(យួន​ហៅ Gò Công 鹅贡 ​ហ្ក​កុង​),​ ទួល​តា​មោក​ (យួន​ហៅ​ Thủ Dầu Một 土龙木 ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូត ឬ ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូក​),​ ព្រះ​សួគ៌ា ​(យួន​ហៅ​ Bà Rịa 巴地 បារៀ​), ​ចង្វា​ត្រពាំង ​(យួន​ហៅ​ Biên Hòa 边和 បៀ​ន​ហ្វា), ​អូ​កាប់​ (យួន​ហៅ ​Vũng Tàu 头顿 វុង​តៅ ឬ យុង​តៅ)  ។​
​
វត្ត​ឃ្លាំង ក្នុង​ ខេត្ត​ឃ្លាំង ​ដែលជនជាតិយួន​ហៅ​ថា ​ខេត្ត​សុកត្រាំង​
​
កម្ពុជាក្រោម: កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងលិច​

កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​ខាងលិច​
thumb|right|250px|វត្ត​ឃ្លាំងក្នុង​ខេត្ត​ឃ្លាំង​ដែល​វៀតណាម​ហៅ​ថា​ខេត្ត​សុក​ចាំង
ជា​ដែន​ដី​ស្ថិត​​នៅ​ភាគ​​ខាង​លិច កំពង់​ផែ​​ព្រៃ​នគរ  ​គឺ ​ត្រើយ​​ខាង​ឆ្វេង​​ទន្លេ​សាយ​ហ្ក​ន​,  ​សព្វ​​ថ្ងៃ ​គេ​​ចូល​ចិត្ត​​ហៅ​ថា  ដែន​ដី​​សណ្ដ​​ទន្លេ​មេគង្គ  ។  ​ភូមិភាគ​នេះ​ មាន​​បណ្ដារាស្ត្រ​​ខ្មែរ​​រស់​នៅ​​យ៉ាង​កុះ​ករ​,​  សម្បូរណ៍​​ដោយ​ព្រែក​  ទន្លេ  ​អូរ  ជ្រលង ​បឹងបួរ  ។  ដី​​នៅ​​តំបន់​នេះ​  មាន​​ជី​ជាតិ​ល្អ​ណាស់  សម្រាប់​វិស័យ​កសិកម្ម  ។  កម្ពុជា​ក្រោម​ប៉ែក​​ខាងលិច ជា​ភូមិភាគ​ដី​វាលទំនាប  ​។  នៅក្នុង​សម័យ​នោះ​  ភូមិភាគ​​នេះ ចែក​ចេញ​តែ ៣ ខែត្រ​ធំៗ គឺ ​៖

១- ខេត្ត​លង់​ហោរ  ​(​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ​១៩៦០​  យួន​ចែកចេញជា​ខែ​ត្រ វិញ​ឡុង​, សា​ដែក​, និង ត្រា​វិញ​)  ។

២- ខេត្ត​​មាត់​ជ្រូក​ (​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​ ១៩៦០​  យួន​ចែកជា​ខែ​ត្រចូ​វ​ដុក​, ឡុង​ស្វៀន​, កឹន​ថឺ​, និង​សុក​ត្រាំ​ង​)  ។

៣- ​ខេត្ត​ពាម  (​ក្នុង​អំឡុង​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​ ១៩៦០  ​យួន​ចែកជា​ខេត្ត ហា​ទៀង​, ​រ៉ា​ច​យ៉ា និង​បាក​លៀវ​)  ។​
សូមបញ្ជាក់​ថា  ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ត្រូវ​រាប់​បញ្ជូ​លកោះ​ពីរផង គឺ កោះ​ត្រឡាច ​(យួន​ហៅ Côn Sơn 昆山 ​កូន​សឺន​) និង កោះ​​ត្រល់​ (យួន​ហៅ Phú Quốc 富国 ​ភូ​ក្វុក​)  ។​
​
កម្ពុជាក្រោម: អាណាខេត្ត​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​

អាណាខេត្ត​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​ 

នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​ទាំងមូល កាលពី​សម័យមុន ចែកចេញ​ជា​អាណាខេត្ត​ធំៗ ៤  ​គឺ ​៖
 ​អាណាខេត្ត​ដូន​ណៃ​
 អាណា​ខេត្តលង់​ហោរ
 ​អាណា​ខេត្តមាត់​ជ្រូក
 អាណា​ខេត្តពាម
ក្រោយ​មក  ​អាណាខេត្ត​ទាំង​នោះ​​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា​ខេត្ត​​តូចៗ​ ចំនួន ២១ ​ខេត្ត  ដែល​នៅ​ប្រើ​រហូត​ដល់​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ​១៩៦០  ។  ឈ្មោះ​ខេត្ត​ទាំង​ ២១ នោះ  គឺ ៖​
 ១- ខេត្តព្រះត្រពាំង​ ២-​ខេត្តឃ្លាំង​ ​៣-​ខេត្តមាត់ជ្រូក ៤-​ខេត្តក្រមួនស ៥-​ខេត្តពលលាវ ៦-​ខេត្តទឹកខ្មៅ​ ៧-​ខេត្តពាម ៨-ទីក្រុងព្រែកឫស្សី ៩-ខេត្តលង់ហោរ ១០-ខេត្តពាមបារាជ​ ១១-​ខេត្តរោងដំរី ១២-​ព្រៃនគរ​ ១៣-​ខេត្តទួល​តា​មោក ១៤-​ខេត្តផ្សារដែក​ ១៥-ខេត្តចង្វា​ត្រពាំង -ខេត្តកំពាប់​ស្រកា​ត្រី ១៦-​ខេត្តមេ​ស​ ១៧-​ខេត្តកោះគង​ ១៨-​ខេត្តព្រះ​សួគ៌ា​ ១៩-​ខេត្តផ្សំ​អំបើស ២០-​ខេត្តឈ្មោះថ្មី ២១-​ខេត្តអូ​រកាប់​
កម្ពុជាក្រោម: ការកែប្រែ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ខ្មែរ​ទៅ​ជា​ភាសា​យួន​នៅក្នុង​ជំនាន់​បារាំង​

ការកែប្រែ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ខ្មែរ​ទៅ​ជា​ភាសា​យួន​នៅក្នុង​ជំនាន់​បារាំង​ 

 ១- ព្រះ​ត្រពាំង ​(Trà Vinh 茶荣= ​ត្រា​វិញ​)​ ២-​ស្រុក​ឃ្លាំង​ (Sóc Trăng 朔庄= ​សុក​ត្រាំ​ង​) ​៣-​មាត់​ជ្រូក (Châu Ðốc 朱笃= ​ចូ​វ​ដុក​) ៤-​ក្រមួន​ស​​ (Rạch Giá 沥架= ​រ៉ា​ច​យ៉ា​) ៥-​ពល​លាវ (Bạc Liêu 北辽= ​បាក​លៀវ​) ៦-​ទឹកខ្មៅ​ (Cà Mau 哥毛= ​កា​ម៉ៅ​) ៧-​ពាម (Hà Tiên 河仙 = ​ហា​​ទៀន ឬ​ ហា​តៀង​)​ ៨-​ព្រែក​ឫស្សី​ (Cần Thơ 芹苴= ​កឹន​ថឺ ឬ កឹង​ថឺ) ៩-​លង់​ហោរ​ (Vĩnh Long 永隆 = ​វិញ​ឡុង​) ១០-​ពាម​បា​រាជ ​(Long Xuyên 龙川 = ​ឡុង​ស្វៀន​ ឬ ឡុង​ស្វៀង) ១១-​រោងដំរី (Tây Ninh = 西宁 ​តីនិញ​) ១២-​ព្រៃនគរ​ (Sài Gòn = ​西贡 សាយ​ហ្កន ឬ សាយ​ហ្កង​) ១៣-​ទួល​តា​មោក (Thủ Dầu Một 土龙木= ​ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូត ឬ ធូ​យ៉ូវ​ម៉ូក​) ១៤-​ផ្សារ​ដែក​​ (Sa Đéc 沙的 = ​សា​ដែក​) ១៥-​ចង្វា​ត្រពាំង​-​ស្រកា​ត្រី (Biên Hòa 边和 = ​បៀ​ន​ហ្វា​) ១៦-​មេ​ ស​​​ (Mỹ Tho 美湫 = ​មី​ថ​) ១៧-​កោះគង​ (Gò Công 鹅贡 = ​ហ្ក​កុង​) ១៨-​ព្រះ​សួគ៌ា​ (Bà Rịa = 巴地 ​បារៀ​) ១៩-​ផ្សំ​អំបើស (Bến Tre 槟椥 = ​បេន​ត្រែ​) ២០-​ឈ្មោះ​ថ្មី​ (Tân An 新安 = ​តឹន​អាន​) ២១-​អូ​រកាប់​ (Cap. St. Jacques 头顿 =​កាប​សាំង​ហ្សាក់​)
កម្ពុជាក្រោម: ការកែប្រែ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ខ្មែរ​ទៅ​ជា​ភាសា​យួន​នៅក្នុង​ជំនាន់​ ង៉ោ​ ឌិញ​​យៀម 吴廷琰 (ង៉ូ ឌិញ​យៀម)

ការកែប្រែ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ខ្មែរ​ទៅ​ជា​ភាសា​យួន​នៅក្នុង​ជំនាន់​ ង៉ោ​ ឌិញ​​យៀម 吴廷琰 (ង៉ូ ឌិញ​យៀម) 

១- ព្រះ​ត្រពាំង ​(Vĩnh Bình 永平 = ​វិញ​ប៊ិញ) ។​ ​ ​

២- ​ស្រុក​ឃ្លាំង​ (Sóc Trăng 滀臻 = ​សុក​ត្រាំ​ង​, Bạc Liêu 北辽 = ​បាក​លៀវ) ។

៣- មាត់​ជ្រូក ​(An Giang 安江 = ​អាន​យ៉ាង​, Chau Doc 朱笃 = ​ចូ​វ​ដុក​, Long Xuyên 龍川 = ​ឡុង​ស្វៀន​ ឬ ឡុង​ស្វៀង) ។

៤- ក្រមួន​ស ​(Chương Thiện 彰善= ​ជឿង​ធៀន​, Rạch Giá 沥架 = ​រ៉ាច​យ៉ា​, Cần Thơ 芹苴= ​កឹន​ថឹ ឬ កឹង​ថឺ​, Ba Xuyên = 巴川 ​បា​ស្វៀន ឬ បា​ស្វៀង​, An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង) ។

៥- ​ពល​លាវ ​(Ba Xuyên 巴川= ​បា​ស្វៀន ឬ បា​ស្វៀង​, An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង) ។​ ​ ​

៦- ​ទឹកខ្មៅ​ (An Xuyên 安川 = ​អាន​ស្វៀន ឬ អាង​ស្វៀង​, [Cà Mau-Bạc Liêu = 哥毛- 北辽 ​កា​ម៉ៅ​-​បាក​លៀវ​]) ។

៧- ពាម​ (Kiên Giang 堅江 = ​កៀន​យ៉ាង ឬ កៀង​យ៉ាង ​[Hà Tiên-Rạch Giá 河仙 - 沥架 = ​ហា​ទៀន​-​រ៉ាច​យ៉ា​ ឬ ហា​តៀង-រ៉ាច​យ៉ា]) ។​ ​ ​ ​

៨- ​ព្រែក​ឫស្សី ​(Phong Dinh 丰盈 = ​ផុង​យិញ​) ។

៩- លង់​ហោរ ​(Vĩnh Long 永隆 = វិញ​ឡុង ​[Vĩnh Long-Sa Đéc 永隆 - 沙的 = ​វិញ​ឡុង​-​សា​ដែក​]) ។​ ​ ​

១០- ពាម​បា​រ៉ា​ជ្ញ ​(Long Xuyên 龍川 = ​ឡុង​ស្វៀន ឬ ឡុង​ស្វៀង​) ។

១១- រោងដំរី ​(Tây Ninh 西宁 = តី​និញ) ។

១២- ព្រៃនគរ​ (Sài Gòn 西贡 = ​សាយ​ហ្កន ឬ សាយ​ហ្កង​, [Gia Định-Chợ Lớn 嘉定 - 堤岸= ​យ៉ាឌិញ​-​ចឺ​ឡឺន ឬ ចឺ​ឡឺង]) ។

១៣- ទួល​តា​មោក ​(Bình Dương 平阳 = ​ប៊ិញ​យឿង ​[Bình Long 平隆 = ​ប៊ិញឡុង​]) ។​

១៤- ផ្សារ​ដែក​ (Kiến Phong = ​建丰 កៀន​ផុង​) ។

១៥- ​ចង្វា​ត្រពាំង​ (Phước Thành 福成 = ភឿក​ថាញ់​, Phước Long 福隆 = ​ផឿក​ឡុង​) ។

១៦- មេ​-ស ​(Định Tường 定祥 = ​ឌិញ​ទឿង​) ។

១៧- ​កោះគង ​(Định Tường 定祥 = ​ឌិញ​ទឿង​, Long An 隆安 =​ឡុង​អាន ឬ​ ឡុង​អាង) ។​ ​ ​

១៨- ព្រះ​សួគ៌ា​(Phước Tuy 福绥 = ​ផឿក​ទ្វី​, Bình Tuy 平绥= ​ប៊ិញ​ទ្វី) ។

១៩- ផ្សំ​អំបើស ​(Kiến Hòa 建和 = ​កៀន​ហ្វា ឬ កៀង​ហ្វា​)​ ។

២០- ​ឈ្មោះ​ថ្មី ​(Long An 隆安 = ឡុង​អាន ឬ ឡុង​អាង​) ។

២១- អូ​រកាប់ ​(Vũng Tàu 头顿 =​វុង​តៅ​ ឬ​ យុង​តៅ) ។
កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង

អាណាព្យាបាលបារាំងនៃកម្ពុជាបានបង្កើតប៉ែកនៃចក្រភពអាណានិគមបារាំងនៅកម្ពុជា។ ដែនអាណាព្យាបាលនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៨៦៧ នៅពេសស្ដេចខ្មែរ ព្រះបាទនរោត្តមបានសុំឱ្យមានការបង្កើតអាណាព្យាបាលបារាំងលើប្រទេសរបស់ទ្រង់ ខណៈនោះ សៀម (ថៃទំនើប) បានលះបង់អធិរាជភាពលើកម្ពុជា និងទទួលស្គាល់អាណាព្យាបាលបារាំងនៅកម្ពុជាជាផ្លូវការ។ កម្ពុជាត្រូវបានធ្វើសមាហរណកម្មទៅជាសហភាពឥណ្ឌូចិននៅឆ្នាំ ១៨៨៧ រួមគ្នាជាមួយដែនអាណានិគម និងអាណាព្យាបាលបារាំងនៅវៀតណាម (កូសាំងស៊ីន អណ្ណាម និង តុងកឹង)។ នៅឆ្នាំ ១៩៤៦ កម្ពុជាទទួលបានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង ក្នុងសហភាពបារាំង និងស្ថានភាពអាណាព្យាបាលត្រូវបានលុបបំបាត់នៅឆ្នាំ ១៩៤៩។ កម្ពុជាក្រោយមកបានទទួលបានឯករាជ្យ និងថ្ងៃឯករាជ្យត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅថ្ងៃទី៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣។
ប្រទេស​កម្ពុជា បាន​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​អាណានិគម​និយម​បារាំង អស់​ជិត​មួយ​សតវត្ស​ដោយ​គិត​ចាប់ពី​ឆ្នាំ  ១៨៦៣ រហូត​ដល់​ពេល​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៣​។

នៅឆ្នាំ ១៨៦៣ កម្ពុជាក្រោមរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទនរោត្តមបានប្រែក្លាយប្រទេសរបស់ទ្រង់​ឱ្យស្ថិតនៅក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង។ នៅខែ តុលា ១៨៨៧ ពួកបារាំង បានប្រកាសការបង្កើត  Union Indochinoise (សហភាពឥណ្ឌូចិន) ដែលនៅពេលនោះក៏បានបញ្ចូលកម្ពុជាផងដែរ សិទ្ធិជាម្ចាស់របស់បារាំងមានជាស្វ័យតរួចរាល់ទៅហើយ ជាមួយនិងតំបន់ទាំងបីនៃប្រទេសវៀតណាម (តុងកឹង អណ្ណាម និង កូសាំងស៊ីន)។ នៅឆ្នាំ ១៨៩៣ លាវ ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលបន្ទាប់ពីពួកបារាំងបានគំរាមកំហែង ដល់ព្រះបាទចុល្លាង្ករណ៍សៀមថានឹងអាចមានសង្គ្រាម ដោយហេតុនោះហើយក៏បង្ខំអោយទ្រង់បោះបង់ចោលទឹកដីនោះទៅ។
កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង: ស្ថានភាពនយោបាយខ្មែរ

ស្ថានភាពនយោបាយខ្មែរ
រូបភាពតូច|រូបគំនូររបស់ព្រះបាទអង្គដួងជួបសំណេះសំណាលជាជនបរទេសដកស្រង់ចេញពីបណ្ណល័យអងគ្លេស
រហូតមកដល់ស.វ. ទី១៩ គឺក្នុងរាជ្យព្រះបាទអង្គឌួង (១៨៤១ - ១៨៦០) ប្រទេសខ្មែរនៅតែស្ថិតក្រោមអំណាចសៀម និងយួននៅឡើយ។ ពួកនេះនៅប្រចាំការអមព្រះអង្គ ដើម្បីសម្រេចកិច្ចការរបស់ខ្មែរ។ ចាប់តាំងពីបានឡើងសោយរាជ្យមក ព្រះបាទអង្គឌួងទ្រង់តូចព្រះទ័យយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការបាត់បង់ទឹកដីយ៉ាងច្រើន ដែលពួកយួន និងសៀមប្រវ័ញ្ចយកទៅដោយខុសច្បាប់។ ព្រះអង្គបានខិតខំរកគ្រប់មធ្យោបាយដើម្បីរំដោះទឹកដី និងគេចឲ្យផុតពីភាពចំណុះគេនេះ។
រូបភាពតូច|ព្រះបាទអង្គដួង គឺជាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរដែលទៅពឹងពាក់ឲ្យដាក់អាណានិគមនិយមនៅកម្ពុជា ដើម្បីគេចចេញពីក្រោមការត្រួតត្រារបស់យួននិងសៀម តែមិនបានសម្រេច។
នៅឆ្នាំ ១៨៥៤ បព្វជិតបារាំងម្នាក់ឈ្មោះមីស (Miche) ដែលស្និទ្ធនឹងព្រះអង្គឌួង បានថ្វាយយោបល់ដល់ព្រះអង្គឲ្យធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយព្រះចៅអធិរាជបារាំងណាប៉ូលេអុងទី៣ ដើម្បីឲ្យបារាំងជួយការពារប្រទេសកម្ពុជា។ ក្រោយពីទទួលលិខិតនិងដង្វាយ ណាប៉ូលេអុងទី៣បានបញ្ជូនគណៈប្រតិភូរបស់ខ្លួនគឺលោកដឺម៉ុងទីញី ឲ្យមកកម្ពុជាយ៉ាងរួសរាន់ (១៨៥៥) ដើម្បីពិនិត្យស្ទាបស្ទង់ស្ថានភាព។ គ្រាន់តែលោកដឺម៉ុងទីញីមកដល់កំពតភ្លាម សៀមបានដឹងកិច្ចការនេះ ហើយបានប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងក្លា។ សៀមបានកំហែងព្រះបាទអង្គឌួងថា បើព្រះអង្គចុះសន្ធិសញ្ញាសម្ព័ន្ធភាពនឹងបារាំងដែលមានដឺម៉ុងទីញីជាតំណាងនោះ សៀមនឹងលើកទ័ពចូលមកកម្ទេចខ្មែរមិនខាន ហើយពុំព្រមប្រគល់គ្រឿងរាជកកុធភ័ណ្ឌថ្វាយមកព្រះអង្គឡើយ។ ដូចនេះសៀមពុំបានធ្វើឲ្យព្រះបាទអង្គឌួងសម្រេចព្រះបំណងឡើយ។ នៅថ្ងៃទី១៩ តុលា ឆ្នាំ១៨៦០ ព្រះបាទអង្គឌួងបានចូលទិវង្គត។ រាជបុត្រច្បងរបស់ព្រះអង្គ គឺសត្ថាច្រឡឹងឡើងគ្រងរាជសម្បត្តិស្នង ដោយមាននាមសម្រាប់រាជ្យថាព្រះបាទនរោត្ដម។
កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង: ស្ថានភាពនយោបាយបារាំង

ស្ថានភាពនយោបាយបារាំង
រូបភាពតូច|ទឹកដីមួយចំនួននៃកម្ពុជាបានរំដោះចេញពីសៀមដូចជា បាត់ដំបង សៀមរាប ស្រីសោភ័ណ្ឌ ជាដើម ។
នៅគ្រប់ទីកន្លែង បារាំងបានប៉ះទង្គិចនឹងមហិច្ឆតារបស់អង់គ្លេសរហូតដល់ឆ្នាំ ១៨៣០។ បារាំងមានបំណងបង្កើតអាណានិគមដ៏ធំទូលាយមួយនៅ អាហ៊្វ្រិក និងនៅអាស៊ីជាថ្នូរ នឹងអាណានិគមរបស់ខ្លួនដែលបានបាត់បង់នៅអាមេរិក (រដ្ឋល្វីស្យ៉ាណាត្រូវលក់ទៅឲ្យអាមេរិក ឯរដ្ឋកាណាដាត្រូវអង់គ្លេសដណ្ដើមយក)។

នៅអាស៊ីបារាំងបានតម្រង់ទិសដៅមករកប្រទេសចិនភាគខាងត្បូង និងបណ្ដាប្រទេសនៅឥណ្ឌូចិនមាន កម្ពុជា វៀតណាម លាវ សៀម។ នៅក្នុងប្រទេសទាំងនេះ មានបេសកបព្វជិតកាតូលិកចូលមកផ្សព្វផ្សាយសាសនាជាយូរមកហើយ និងយ៉ាងស្ងាត់កំបាំងតាមរយៈប្រជាជនដែលកាន់សាសនាយេស៊ូ។

បារាំងសម្លឹងឃើញផលប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើន បន្ទាប់ពីបានចូលមកនៅជាអ្នកជិតខាងខ្មែរលើទឹកដីកូសាំងស៊ីន។ ទីមួយបារាំងយល់ថា ទន្លេមេគង្គជាផ្លូវទឹកមួយយ៉ាងសំខាន់អាចឲ្យគេជ្រៀតចូលទៅក្នុងប្រទេសចិនភាគខាងត្បូង។ ទី២ គេត្រូវកម្ចាត់គ្រោះថ្នាក់ទាំងឡាយដែលគំរាមកំហែងលើអាណានិគមថ្មីរបស់គេឲ្យអស់ ពិសេសបណ្ដាប្រទេសមកពីប្រទេសសៀម ដែលមានអធិរាជអង់គ្លេសនៅពីខាងក្រោយ។

ក្រោយមកនៅគ.ស. ១៨៦២ លោកឧត្ដមសេនីយត្រីបូណា ទេសាភិបាលនៃដែនដីកូសាំងស៊ីនចូលមកស្រុកខ្មែរ ក្ដាប់សភាពការណ៍ម្ដងទៀត ដោយឆ្លៀតឱកាសចូលគាល់សម្ដេចនរោត្ដមផង។

នៅដើមឆ្នាំ ១៨៦៤ បារាំងបានគាបសង្កត់បាងកកតាមផ្លូវទូត និងផ្លូវយោធា ដើម្បីឲ្យបាងកកបញ្ជូនត្រា ព្រះខ័នរាជ្យ និងម្កុដរាជ្យ សម្រាប់ពិធីរាជាភិសេកព្រះបាទនរោត្ដម ជាព្រះមហាក្សត្រពេញលក្ខណៈនៅរាជធានីឧដុង្គនាថ្ងៃទី ៣ មិថុនា ១៨៦៤។

មកដល់ឆ្នាំ ១៨៦៧ បារាំង និងសៀមបានស្រុះស្រួលយល់ព្រមចំពោះបញ្ហាខ្មែរ ដែលពីមុនមកមានទំនាស់ដោយសារសៀមមានអង់គ្លេសនៅពីក្រោយ ឯបារាំងចង់ផ្ទេរការកាន់កាប់ខ្មែរពីសៀម។ ម្យ៉ាងទៀត បរិយាកាសធូរស្រាលខ្លះៗ បានកើតមានឡើងរវាងបារាំង និងអង់គ្លេស ព្រោះ ប្រទេសទាំងពីរបានក្លាយទៅសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងការប្រឆាំងនឹងចិន គឺចលនាថាយភិង (ឈ្មោះសមាគមសម្ងាត់នៅប្រទេសចិន ងើបឡើងប្រឆាំង នឹងអ្នកកាន់អំណាចជាតិផង និងពួកបរទេសផង)។ សន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី ១៥ កក្កដា ១៨៦៧ មានន័យថាបារាំងព្រមប្រគល់ខេត្តបាត់ដំបង និងសៀមរាបទៅឲ្យសៀម។ ឯសៀមព្រមទទួលស្គាល់សិទ្ធិរបស់បារាំងក្នុងការដាក់របបអាណាព្យាបាលមកលើកម្ពុជា។ ម្យ៉ាងទៀតបារាំងសន្យាថាមិនបញ្ចូលប្រទេសខ្មែរជាអាណានិគមដូចកម្ពុជាក្រោមឡើយ។
កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង: ដំណាក់កាលទី១

ដំណាក់កាលទី១

ដំបូងបារាំងប្រើវិធីត្រជាក់ក្នុងការអនុវត្តការត្រួតត្រាខ្មែរ។ ក្រោយពីត្រឡប់ទៅព្រៃនគរវិញ បារាំងបានកំណត់គោលការណ៍ពីរយ៉ាងគឺ៖
ដើម្បីបានបញ្ចូលដែនដីកូសាំងស៊ីនជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន បារាំងបានយកលេសមួយសមស្របមកកំណត់។ ពោលគឺបារាំងមានសិទ្ធិលូកដៃចូលក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្មែរ ព្រោះប្រទេសខ្មែរពីមុនមកធ្លាប់ជាសាមាន្តរដ្ឋរបស់យួន។
លោកទេសាភិបាល បូណាសង្កត់ធ្ងន់លើសេចក្ដីប្រាថ្នារបស់សៀមមកលើប្រទេសខ្មែរ ដែលប្រទេសបារាំងត្រូវតែការពារឯករាជ្យនៃប្រទេសនេះ ដែលមានការទំនាក់ទំនងទៅនឹងសន្តិភាពនៃដែនដីកូសាំងស៊ីន។

ក្រោយពីបានទូលថ្វាយហេតុផលសព្វគ្រប់ និងសូមព្រះអង្គព្រមដាក់ប្រទេសខ្មែរឲ្យបារាំងជួយការពារ បព្វជិតមីស (Miche) ទ្រង់បានថ្វាយគម្រោងសន្ធិសញ្ញាមួយ ហើយទ្រង់បានធ្វើការពិភាក្សាជាមួយព្រះរាជាខ្មែរ។ លុះដល់ថ្ងៃទី ១១ សីហា ១៨៦៣ លោកឡាក្រង់ឌីយ៊ែ (La Grandière) បានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាក្នុងនាមលោកផ្ទាល់ ជាមួយនិងសម្ដេចនរោត្ដមដែលបានយល់ព្រមទាំងញញើតញញើម។ នេះជាសន្ធិសញ្ញាលើកទី១ ដែលខ្មែរយល់ព្រមឲ្យបារាំងធ្វើអាណាព្យាបាល។

ខ្លឹមសារសន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី ១១ សីហា ១៨៦៣

រូបភាពតូច|ផែនទីឥណ្ឌូចិនឆ្នាំ១៩០២ផ្ដល់ផលប្រយោជន៍ឲ្យគ្នាទៅវិញទៅមក។ ព្រះចៅអធិរាជបារាំងបានសន្យាថានឹងរៀបចំប្រទេសកម្ពុជាឲ្យស្ថិតក្នុងសន្តិភាព និងរបៀបរៀបរយ ការពារចំពោះការវាយលុកទាំងឡាយមកពីខាងក្រៅ និងជួយខ្មែរក្នុងការហូតពន្ធគយ ផ្ដល់ភាពងាយស្រួល ក្នុងការធ្វើគមនាគមន៍តាមផ្លូវសមុទ្រ។
ជាថ្នូរវិញ ប្រទេសកម្ពុជាព្រមធ្វើសម្បទានដល់ប្រទេសបារាំងនូវដីម្ដុំជ្រោយចង្វារ និងបើកសិទ្ធិឲ្យបារាំងកាប់ឈើក្នុងព្រៃនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាដើម្បីយកទៅស្ថាបនាកប៉ាល់។

ទោះបីខាងភាគីខ្មែរចាញ់ប្រៀបខាងភាគីបារាំងខ្លះក៏ដោយ ក៏មតិខ្មែរខ្លះយល់ថា ខ្មែរអាចទទួលយកសន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី ១១ ខែ សីហា ១៨៦៣ ព្រោះបារាំងពុំបានទាន់ដកហូតអំណាចពីព្រះរាជាខ្មែរនៅឡើយ។ តែក៏មានអ្នកស្នេហាជាតិបានក្រោកឈរកាន់អាវុធប្រឆាំងដែរ។ ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ ១៨៦៣​ មក ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ បាន​ចុះ​ព្រះហស្ថលេខា​លើ​​ក្រឹត្យ ឬ ​សេចក្ដីប្រកាស​ជាច្រើន ដែល​សុទ្ធតែ​ផ្ដល់​ចំណេញ​ដល់​បារាំង​ទាំងអស់​។ ឃើញ​យ៉ាង​នេះ ព្រះមហាក្សត្រ​បាន​ឱ្យ​មនុស្ស​ជំនិត​របស់​ព្រះអង្គ​បង្ក​ការបះបោរ​ដើម្បី​ការពារ​ព្រះមហាក្សត្រ​។
កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង: ខ្លឹមសារសន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី ១១ សីហា ១៨៦៣

ខ្លឹមសារសន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី ១១ សីហា ១៨៦៣

រូបភាពតូច|ផែនទីឥណ្ឌូចិនឆ្នាំ១៩០២ផ្ដល់ផលប្រយោជន៍ឲ្យគ្នាទៅវិញទៅមក។ ព្រះចៅអធិរាជបារាំងបានសន្យាថានឹងរៀបចំប្រទេសកម្ពុជាឲ្យស្ថិតក្នុងសន្តិភាព និងរបៀបរៀបរយ ការពារចំពោះការវាយលុកទាំងឡាយមកពីខាងក្រៅ និងជួយខ្មែរក្នុងការហូតពន្ធគយ ផ្ដល់ភាពងាយស្រួល ក្នុងការធ្វើគមនាគមន៍តាមផ្លូវសមុទ្រ។
ជាថ្នូរវិញ ប្រទេសកម្ពុជាព្រមធ្វើសម្បទានដល់ប្រទេសបារាំងនូវដីម្ដុំជ្រោយចង្វារ និងបើកសិទ្ធិឲ្យបារាំងកាប់ឈើក្នុងព្រៃនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាដើម្បីយកទៅស្ថាបនាកប៉ាល់។

ទោះបីខាងភាគីខ្មែរចាញ់ប្រៀបខាងភាគីបារាំងខ្លះក៏ដោយ ក៏មតិខ្មែរខ្លះយល់ថា ខ្មែរអាចទទួលយកសន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី ១១ ខែ សីហា ១៨៦៣ ព្រោះបារាំងពុំបានទាន់ដកហូតអំណាចពីព្រះរាជាខ្មែរនៅឡើយ។ តែក៏មានអ្នកស្នេហាជាតិបានក្រោកឈរកាន់អាវុធប្រឆាំងដែរ។ ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ ១៨៦៣​ មក ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ បាន​ចុះ​ព្រះហស្ថលេខា​លើ​​ក្រឹត្យ ឬ ​សេចក្ដីប្រកាស​ជាច្រើន ដែល​សុទ្ធតែ​ផ្ដល់​ចំណេញ​ដល់​បារាំង​ទាំងអស់​។ ឃើញ​យ៉ាង​នេះ ព្រះមហាក្សត្រ​បាន​ឱ្យ​មនុស្ស​ជំនិត​របស់​ព្រះអង្គ​បង្ក​ការបះបោរ​ដើម្បី​ការពារ​ព្រះមហាក្សត្រ​។
កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង: ដំណាក់កាលទី២

ដំណាក់កាលទី២

នៅទសវត្សទី៩នៃសតវត្សទី១៩ សាធារណរដ្ឋទី៣នៃប្រទេសបារាំងមានស្ថេរភាពឡើងវិញហើយ។ អ្នកដែលឡើងកាន់អំណាចសុទ្ធជាបក្សពួកនិយមខាងពង្វាតអាណានិគមដូចជាលោកកំបែតាជាដើម។ ពួកនេះសម្រេចចិត្តថាត្រូវតែវាយដណ្ដើមយកតំបន់សេសសល់នៅឥណ្ឌូចិនមកកាន់កាប់ទៀត ហើយពង្រីកការត្រួតត្រានៅទីនោះឲ្យកាន់តែរឹងមាំឡើង

ទន្ទឹមនឹងការវាយប្រហារទៅលើតុងកឹងជាលើកទី២ និងការវាយប្រហារទៅលើបន្ទាយនៅវ៉េ (១៨៨៣ - ១៨៨៥)។ នៅថ្ងៃទី ១៧ មិថុនា ១៨៨៤ សាលថុំសុន (Charles Thomson) ទេសាភិបាលដែនដីកូសាំងស៊ីន បានបញ្ជូនទាហានជើងទឹកមួយក្រុមឲ្យចូលទៅក្នុងវាំងទាំងកណ្ដាលអធ្រាត្រវេលាម៉ោង២២។ ពេលនោះប្រតិភូបារាំងម្នាក់បានបញ្ជាឲ្យដាស់ព្រះមហាក្សត្រដែលកំពុងផ្ទំលក់ ហើយបង្ខំឲ្យចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាថ្មីមួយទៀត។ សន្ធិសញ្ញានេះបានដកសិទ្ធិពីព្រះមហាក្សត្រ ដើម្បីឲ្យបារាំងធ្វើជាអ្នកអាណាព្យាបាលលើប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូល។ ចាប់ពីពេលនោះ ប្រទេសកម្ពុជាក៏ក្លាយជាអាណានិគមពិតប្រាកដរបស់បារាំង។

មាត្រាខ្លះក្នុងចំណោមមាត្រាទាំងអស់លើកកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ មានខ្លឹមសារដូចជា៖
ព្រះមហាក្សត្រត្រូវទទួលស្គាល់ជាមុន នូវកំណែទម្រង់ផ្នែករដ្ឋបាល តុលាការ ហិរញ្ញវត្ថុ និងពាណិជ្ជកម្មដែលសាធារណរដ្ឋបារាំងយល់ថាគួរតែធ្វើក្នុងអនាគតកាល។
ក្នុងការគ្រប់គ្រងខេត្ត និងក្រសួងនានា មន្ត្រីខ្មែរត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់អាជ្ញាធរបារាំង។ ឯក្រសួងគយ ពន្ធដារ ក្រសួងសាធារណការ និងក្រសួងឯទៀតដែលប្រើវិស្វករ បានត្រូវបារាំងកាន់កាប់ដោយផ្ទាល់។
រដ្ឋាភិបាលបារាំងអាចតែងតាំងរេស៊ីដង់ (résident ប្រែថាអ្នកតំណាង រឺ ឯកាភិបាល) និងរេស៊ីដង់រងឲ្យត្រួតពិនិត្យមន្ត្រីខ្មែរនៅតាមទីរួមខេត្ត។
ខេត្ត​ដែល​ពីមុន​មក​មាន​ចំនួន ៥៧ ត្រូវ​បង្រួម​មក​ត្រឹម ៥០ ហើយ​មាន​ចែក​ជា​ស្រុក និង​ឃុំ​។
ចំណាយទាំងឡាយរបស់រាជការខ្មែរ និងរបស់រដ្ឋការអាណាព្យាបាលបារាំងជាបន្ទុករបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ព្រះរាជាត្រូវទទួលប្រាក់បៀវត្សដែលមានកម្រិតជាក់លាក់ ហើយមិនអាចខ្ចីប្រាក់ដោយគ្មានការយល់ព្រមពីរដ្ឋាភិបាលបារាំងឡើយ។
ដីធ្លីក្នុងព្រះរាជាណាចក្រទាំងមូល ពីដើមជាកម្មសិទ្ធិរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ឥឡូវពួកអាជ្ញាធរបារាំង និងខ្មែរអាចរៀបចំឲ្យមានកម្មសិទ្ធិឯកជនខាងដីធ្លី។
ក្រុងភ្នំពេញ ត្រូវ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការត្រួតត្រា​របស់​ទេសាភិបាល​ជាន់ខ្ពស់​របស់​បារាំង​។ ទេសាភិបាល​ជា​ប្រធាន​ក្រុមប្រឹក្សា​រាជធានី ដែល​មាន​សមាសភាព ១២​ រូប ក្នុង​នោះ​ជនជាតិ​បារាំង ៦ ​រូប ខ្មែរ ៣​ រូប យួន ១ រូប​ ចិន ១ រូប និង ចាម ១ រូប។

មកដល់​ឆ្នាំ ១៨៨៧ បារាំង​ទាមទារ​ឱ្យ​ព្រះមហាក្សត្រ​ចុះ​ព្រះហស្ថលេខា​លើ​រាជក្រឹត្យ​មួយ​ មានន័យថា ព្រះមហាក្សត្រ​សោយរាជ្យ ប៉ុន្តែ​មិន​ត្រួតត្រា​ទេ​។
កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង: ដំណាក់កាលទី៣

ដំណាក់កាលទី៣
រូបភាពតូច|ទឹកដីមួយចំនួននៃកម្ពុជាបានរំដោះចេញពីសៀមដូចជា បាត់ដំបង សៀមរាប ស្រីសោភ័ណ្ឌ ជាដើម ។
នៅ​ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៨៨៧ មុនវាយដណ្ដើមប្រទេសលាវ បារាំងមានគម្រោងបង្កើតសហព័ន្ធមួយនៅលើទឹកដីទាំងឡាយដែលខ្លួនកាន់កាប់ហៅថា សហព័ន្ធឥណ្ឌូចិន មានន័យថា កម្ពុជា ជា​ដែនដី​មួយ​ចំណែក​របស់​បារាំង គឺជា​ប្រទេស​មួយ​ដែល​ផ្គត់ផ្គង់​ផលិតផល​កសិកម្ម និង​វត្ថុធាតុដើម​សម្រាប់​ប្រទេស​បារាំង​។  ដប់ឆ្នាំក្រោយមក (១៨៩៧) ទើបសហព័ន្ធឥណ្ឌូចិនបានត្រូវបង្កើតឡើង ដោយមានការតែងតាំងអគ្គទេសាភិបាលមួយសម្រាប់ឥណ្ឌូចិនទាំងមូល។ 
សន្ធិសញ្ញា​បារាំង-សៀម​នា​ឆ្នាំ ១៩០៤ បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​កម្ពុជា​បាត់បង់​ដែនដី​ ម្លូព្រៃ ទន្លេរពៅ និង ព្រះវិហារ​។ ប៉ុន្តែ​សន្ធិសញ្ញា​ឆ្នាំ ១៩០៧ គឺ​ក្នុង​រាជ្យ​ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ (១៩០៤-១៩២៧) ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ទទួល​ខេត្តបាត់ដំបង និង​សៀមរាប​មកវិញ​។
កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង: ស្ថានភាព​ប្រជាករ​កម្ពុជា ក្នុង​សម័យ​អាណានិគម

ស្ថានភាព​ប្រជាករ​កម្ពុជា ក្នុង​សម័យ​អាណានិគម 
រូបភាពតូច|រូបិយវត្ថុឥណ្ឌូចិន ១០សេន នៅឆ្នាំ១៩៣០
រូបភាពតូច|ក្រុមនារីខ្មែរ នាសម័យអាណានិគមនិយមបារាំង
បារាំង​បាន​ជំរិត​ទារពន្ធដារ​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​។ មាន​តាំងពី​ពន្ធ​មនុស្ស ពន្ធដី​ពន្ធ​លំនៅ ពន្ធ​សត្វពាហនៈ ពន្ធ​យានជំនិះ ពន្ធ​របរ​អាជីវកម្ម -ល-។ ដើម្បី​បង់ពន្ធ​ជា​ប្រាក់​កាស​ឱ្យ​បារាំង កសិករ​បាន​ខិតខំ​ពង្រីក​ដំណាំ​ឧស្សាហកម្ម​មាន​កៅស៊ូ​ជាដើម ព្រមទាំង​ពង្រីក​ដំណាំ​ដទៃ​ទៀត​មាន​ ស្រូវ ពោត សណ្ដែក -ល-។ ប៉ុន្តែ​ទិន្នផល​ដំណាំ​មិន​សូវ​ល្អ​ទេ​។ ផល​ស្រូវ​ក្នុង​មួយ​ហិចតា​បាន​ត្រឹមតែ​ពី ១ ​តោន ដល់ ១,២​ តោន​ប៉ុណ្ណោះ​។ ដូចនេះ​ហើយ​កសិករ​ក្រីក្រ ក៏​ក្លាយទៅជា​អ្នក​ជាប់​បំណុល​ពួក​ឈ្មួញ​កណ្ដាល និង​ឈ្មួញ​បរទេស​។ ចំណែក​កាប្រាក់​វិញ​មាន​កម្រិត​ខ្ពស់​ណាស់​គឺ ពី ១០០% ដល់ ១៥០% ជួនកាល ២០០% ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​។
កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង: ការអប់រំ

ការអប់រំ 
រូបភាពតូច|វិទ្យាល័យព្រះស៊ីសុវត្ថិ ធ្លាប់ជាអនុល័យមួយដែលបង្កើតឡើងដោយព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ ស្ថិតនៅជាសាលាមធ្យមសិក្សាដែលបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩១១ ដើម្បីពង្រឹងការអប់រំំំនៅកម្ពុជាឲ្យមានភាពរីកចម្រើន នាសម័យអាណានិគមនិយមបារាំង។
ដើម្បី​ឱ្យ​ងាយ​ក្នុង​ការ​កសាង​មនុស្ស​សម្រាប់​បម្រើ​ការ​ឱ្យ​រដ្ឋការ អាណាព្យាបាល​បារាំង​បាន​បង្កើត​ឱ្យ​មាន​គ្រឹះស្ថានសិក្សា​ខ្លះៗ​ដូចជា​៖ 
 សាលាបឋមសិក្សា​៖ ឆ្នាំ ១៩១១ មាន​សាលា ៣០ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៣៧ មាន ៨១៣។
 សាលាមធ្យមសិក្សា​៖ នៅ​ឆ្នាំ ១៩១១ មាន​អនុវិទ្យាល័យ​ស៊ីសុវត្ថិ​មួយ​។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៣៥ អនុវិទ្យាល័យ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឱ្យ​ទៅ​ជា​វិទ្យាល័យ​ស៊ីសុវត្ថិ។
 សាលា​បច្ចេកទេស៖ ឆ្នាំ ១៩១៧ មាន​សាលា​អប់រំ​បច្ចេកទេស ខាង​សិល្បៈ និង​សិប្បកម្ម​មួយ គឺ​សាលារចនា​។