ឯកាទសមុខ: ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ 

 ប្រភពដើមប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|360x360ភីកសែល| គំនូរនៃការសង្គ្រោះរបស់ ឯកាទសមុខ នៅ Kanheri Cave 41, Mumbai, Maharashtra
ទោះបីជាជាធម្មតាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាទម្រង់ Esoteric ឬ Tantric នៃព្រះពោធិសត្វក៏ដោយ ក៏ប្រភេទ ឯកាទសមុខ ត្រូវបានគេគិតថាជារូបតំណាងដំបូងបំផុតមួយរបស់ អវលោកិតេស្វារៈ ដើម្បីអភិវឌ្ឍ ដែលព្យាករណ៍ពីការកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធសាសនា វជ្រយាន ។ [2] ប្រភពដើមពិតប្រាកដរបស់វាគឺមិនច្បាស់លាស់  ទោះបីជាអ្នកនិពន្ធមួយចំនួនដូចជា លោកេស ចន្ទ្រ បានភ្ជាប់វាជាមួយ រុទ្រដប់មួយ នៃ វេទ និងទេវកថា ហិណ្ឌូ ក៏ដោយ។ [4] [5] វាត្រូវបានគេដឹងថាទិដ្ឋភាពមួយចំនួននៃព្រះហិណ្ឌូ សិវ (រុទ្រ) និងធាតុនៃ Shaivism ទាំងពីរមានឥទ្ធិពលនិងត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដែលដើរតួនាទីក្នុងការអភិវឌ្ឍនៃ ការគោរព អវលោកិតេស្វារៈ ។ [4] [6]

ការឆ្លាក់រូបចម្លាក់នៃ អវលោកិតេស្វារៈ ក្បាលដប់មួយនៅ Kanheri (ល្អាងទី 41) ដែលមានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សទី 5 ដល់ដើមសតវត្សទី 6 គឺជាឧទាហរណ៍ដំបូងបំផុតនៃប្រភេទរូបតំណាងនេះ និងជារូប ឯកាទសមុខ ដែលនៅរស់រានមានជីវិតតែមួយគត់នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ [7] [8] រូបភាពសិល្បៈនៃទម្រង់នេះគឺមានច្រើននៅក្នុងអាស៊ីបូព៌ា៖ ជាក់ស្តែងវាគឺជាទម្រង់ដ៏ពេញនិយមមួយនៃទម្រង់ អវលោកិតេស្វារៈ នៅក្នុង ទីក្រុង Dunhuang ដែលជាទីពីរបន្ទាប់ពីទម្រង់អាវុធរាប់ពាន់ ឬ សហស្រភុជ របស់គាត់ (វាមកពីទម្រង់ ឯកាទសមុខ) ដោយវិនិច្ឆ័យដោយចំនួន រូបគំនូររបស់ព្រះពោធិសត្វបានរកឃើញនៅទីនោះ។ [9] នៅប្រទេសជប៉ុន ឯកាទសមុខ ក៏ជាប្រវត្តិសាស្ត្រទទួលបានប្រជាប្រិយភាពខ្ពស់ផងដែរ ដោយរូបភាពនៃព្រះពោធិសត្វត្រូវបានដំឡើងជាចំណុចសំខាន់នៃការគោរព ( honzon ) នៅក្នុងប្រាសាទជាច្រើន។

 និមិត្តសញ្ញា 
រូបភាពតូច| រូបសំណាក ឯកាទសមុខ (Shíyīmiàn Guānyīn) នៅ ទីក្រុង Yinzhou ទីក្រុង Ningbo ប្រទេសចិន
ការបកស្រាយមួយនៃមុខទាំងដប់មួយរបស់ ឯកាទសមុខ គឺវាតំណាងឱ្យដំណាក់កាលទាំងដប់ ( ភូមិ ) នៃផ្លូវព្រះពោធិសត្វ និង ព្រះពុទ្ធ ខ្លួនឯង។  ការបកស្រាយមួយទៀត បកស្រាយថា ក្បាលទាំង ១១ ជានិមិត្តរូបនៃភាពល្ងង់ខ្លៅ ១១ ប្រភេទ ( អវិទ្យា ) ដែលបៀតបៀនសត្វពាហនៈ និងដែលព្រះពោធិសត្វដកចេញ។ [11]

រូបភាពមួយចំនួនដែល ឯកាទសមុខ ត្រូវបានបង្ហាញជាមួយនឹងក្បាលសរុបចំនួនដប់ពីរជាជាងដប់មួយ (ពោលគឺក្បាលចម្បងរបស់គាត់មិនត្រូវបានរាប់ក្នុងចំណោមក្បាលទាំងដប់មួយ) ត្រូវបានគេយកទៅធ្វើជានិមិត្តរូបនៃតំណដប់ពីរ ( និទាន ) នៃ ប្រភពដើមអាស្រ័យ ។ [2]

 រឿងរ៉ាវទាក់ទងនឹង ឯកាទសមុខ 
ទ្រឹស្ដីព្រះពុទ្ធសាសនា ផ្តល់នូវការពន្យល់ផ្សេងៗគ្នាអំពីរបៀបដែល អវលោកិតេស្វារៈ ទទួលបានក្បាលដប់មួយ។ រឿងមួយរៀបរាប់ថា ក្បាល និងដៃរបស់ អវលោកិតេស្វារៈ ធ្លាប់បានបែកជាបំណែកៗ នៅពេលដែលគាត់បានរកឃើញវិសាលភាពនៃអំពើអាក្រក់ និងការរងទុក្ខនៅក្នុងពិភពលោក ហើយត្រូវបានយកឈ្នះដោយទុក្ខសោកជាលទ្ធផល។ ព្រះពុទ្ធ អមិតាភ ឃើញស្ថានភាពរបស់ អវលោកិតេស្វារៈ បានស្តារគាត់ឡើងវិញដោយផ្តល់ឱ្យគាត់នូវក្បាលដប់មួយនិងដៃមួយពាន់សម្រាប់ជំនួយដល់សត្វ។  នៅក្នុងរឿងមួយទៀត អវលោកិតេស្វារៈ ត្រូវបានគេនិយាយថាបានសន្មត់ទម្រង់ដប់មួយក្បាលនេះដើម្បីបង្ក្រាប និងបំប្លែងបិសាច រក្ស ក្បាលដប់ដែលមានមោទនភាព។ [13]
ធ្វេង|រូបភាពតូច|202x202ភីកសែល| វិនាយក ( Kangiten ជាភាសាជប៉ុន)
ឯកាទសមុខ មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ ទេវៈ ក្បាលដំរី វីណាយ៉ាកា ដែលជាអាណាឡូកពុទ្ធសាសនាចំពោះអាទិទេពហិណ្ឌូ គណេស ។ រឿងរ៉ាវខ្លះរៀបរាប់ថា វិនាយកដើមឡើយជាស្តេចអារក្សដ៏កាចសាហាវ ដែលគ្រប់គ្រងលើពពួកបិសាចដែលរារាំងគេហៅថា វិនាយក ។ នៅទីបំផុតគាត់ត្រូវបានបង្កាត់ដោយ អវលោកិតេស្វារៈ ដែលសន្មតថាជាបិសាចញីក្បាលដំរីហើយបានឱបគាត់ដោយហេតុនេះធ្វើឱ្យគាត់ទទួលបានសុភមង្គលដ៏អស្ចារ្យហើយបោះបង់ចោលផ្លូវអាក្រក់របស់គាត់។ រឿងព្រេងទាំងនេះដើរតួជាទេវកថាដើមសម្រាប់រូបភាព 'រូបកាយពីរ' របស់វិនាយកដែលបង្ហាញរូបក្បាលដំរីពីរ (បកស្រាយថា វិនាយកនិងមហេសីរបស់គាត់ ការចាប់កំណើតនៃ អវលោកិតេស្វារៈ ដែលមានក្បាលដប់មួយ) ឱបគ្នា។