navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
មឿងហ្វាដេតសុងយ៉ាង: ស្ថាបត្យកម្ម

ស្ថាបត្យកម្ម 
រូបភាពតូច| ស្តូបឥដ្ឋនៅ មឿងហ្វាដេតសុងយ៉ាង
មឿងហ្វាដេតសុងយ៉ាង ជា​វត្ត​មួយ​ដែល​មាន​អាង​ស្តុក​ទឹក សំណង់​រាយប៉ាយ​ជា​ច្រើន និង​មជ្ឈមណ្ឌល​ធ្វើ​ពិធី​ធំ​មួយ។ ទីតាំង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​សម្រាប់​លក្ខណៈ​ស្ថាបត្យកម្ម​របស់​ខ្លួន រួម​មាន​គ្រឹះ ​ចេតិយ ​ឥដ្ឋ​ធំៗ (ប្រហែល ១៤) ពំនូក​ទឹក និង ​វិហារ ។ Welch, David J. (1998). "Archaeology of Northeast Thailand in Relation to the Pre-Khmer and Khmer Historical Records". International Journal of Historical Archaeology. 2 (3): 205–233. doi:10.1023/a:1027320309113. ISSN 1092-7697. S2CID 141979595. គេហទំព័រនេះក៏មានបង្ហាញអំពីស្ថាបត្យកម្មរចនាបថ Dvaravati រួមទាំង ឧបោសថ និង ថ្មសេមា ជាង 170 ដែលជាបង្គោលព្រំដែនដែលមានឈុតសាសនាដែលបង្ហាញលើពួកគេ។ Murphy, Stephen A. (2013). "Buddhism and its Relationship to Dvaravati Period Settlement Patterns and Material Culture in Northeast Thailand and Central Laos c. Sixth–Eleventh Centuries a.d. : A Historical Ecology Approach to the Landscape of the Khorat Plateau". Asian Perspectives. 52 (2): 300–326. doi:10.1353/asi.2013.0017. hdl:10125/38732. ISSN 1535-8283. S2CID 53315185. កម្រងរូបភាពដែលមានឈុតសាសនាដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីព្រះពុទ្ធសាសនាចាប់ផ្តើមលេចឡើងនៅប្រហែលសតវត្សទី 9 ដល់សតវត្សទី 11 ។ Talbot, Sarah. "Before Angkor: Early historic communities in Northeast Thailand". Journal of the Siam Society. 91: 75–83. នៅពេលក្រឡេកមើលពំនូក និងសំណង់ទាំងនេះ និងកន្លែងដាក់របស់ពួកវា វាបង្ហាញឱ្យឃើញថា មិនមានទីជម្រកសំខាន់ ឬកណ្តាលមានវត្តមានទេ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែជាកន្លែងតូចៗប៉ុណ្ណោះ។  នេះបង្ហាញថាមិនមានភូមិធំមួយមានវត្តមាននៅកន្លែងដែលមានមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច ឬរដ្ឋបាលនោះទេ ទោះបីជាវាអាចជាមជ្ឈមណ្ឌលពិធីដ៏ពិសិដ្ឋដែលធំជាងក៏ដោយ។  ភ័ស្តុតាងបន្ថែមទៀតដែលចង្អុលទៅកន្លែងនេះជាវត្តមួយ ក្រៅពីការមើលលើមូលដ្ឋានចេតិយជាក់លាក់នោះ គឺចម្លាក់ និងសិលាចារឹកជាច្រើនដែលបានរកឃើញបង្ហាញពីរូបភាពសាសនាព្រះពុទ្ធ ជាមួយនឹងរូបចម្លាក់បែប Dvaravati ។ ចម្លាក់ទាំងនេះខ្លះរួមបញ្ចូលឈុតឆាកពី រឿងនិទាន  ហើយឈុតដែលល្បីបំផុតគឺរូប ព្រះពុទ្ធ ដែលនៅជាប់នឹង ព្រះឥន្ទ្រ និង ព្រហ្ម ។  នៅទូទាំងខ្ពង់រាបគោរាជ និងអាងចៅប្រាយ៉ានៅជុំវិញពេលនេះ សម័យប្រវត្តិសាស្ត្រដើម ប្រធានបទនៃមនោគមវិជ្ជា ទ្វាវតី ស្ថាបត្យកម្ម និងចម្លាក់អាចត្រូវបានរកឃើញ ដោយសារមានការកើនឡើងនៃមជ្ឈមណ្ឌលប្រារព្ធពិធីធំៗ ផ្លាស់ប្តូរទេសភាពបុរាណវិទ្យា។
មឿងហ្វាដេតសុងយ៉ាង: ការអនុវត្តវប្បធម៌

ការអនុវត្តវប្បធម៌ 
រូបភាពតូច| ថ្ម សេមា រកឃើញពី មឿងហ្វាដេតសុងយ៉ាង
ទីតាំងនៃ មឿងហ្វាដេត ទំនងជាសង្គមពុទ្ធសាសនិក ផ្អែកលើរចនាបទវត្ថុបុរាណ និងលក្ខណៈពិសេសដែលបានរកឃើញនៅទីនោះ។ សម័យកាល និងរចនាប័ទ្មនៃសេរ៉ាមិក និងវត្ថុបុរាណពុទ្ធសាសនាដែលបានរកឃើញនៅទីនេះ ភ្ជាប់វប្បធម៌ទៅនឹងសម័យ Davaravati ដោយផ្អែកលើភាពស្រដៀងគ្នារបស់វាទៅនឹងទីតាំង Davaravati ផ្សេងទៀតរបស់ប្រទេសថៃ។  ដោយ​កន្លែង​នេះ​ជា​សង្គម​ពុទ្ធសាសនិក គេ​គិត​ថា​មាន​វត្តមាន​ព្រះសង្ឃ​ក្នុង​ទីក្រុង។ ដោយផ្អែកលើទំហំប្រជាជនដែលបានប៉ាន់ប្រមាណ អាចមានរហូតដល់ 85-164 នាក់ ដែលអាចទទួលយកតួនាទីនេះដោយមិនរំខានដល់ទិដ្ឋភាពនៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។  អាណាចក្រ​ខ្មែរ ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​គិត​ថា​មាន​ឥទ្ធិពល​លើ​វប្បធម៌ និង​សាសនា​របស់​មឿង​ហ្វា​ដេត ខណៈ​ដែល​វា​បាន​សាយភាយ​ពាសពេញ​ប្រទេស​ថៃ។ Welch, David J. (1998). "Archaeology of Northeast Thailand in Relation to the Pre-Khmer and Khmer Historical Records". International Journal of Historical Archaeology. 2 (3): 205–233. doi:10.1023/a:1027320309113. ISSN 1092-7697. S2CID 141979595. ឥទ្ធិពលនៃអាណាចក្រខ្មែរអាចឃើញនៅក្នុងរចនាបថគ្រឿងស្មូនជាក់លាក់ដែលរួមមានលំនាំខ្សែ រនាំងដែលមានស្នាមឆ្លាក់ និងផើងដែលធ្វើពីឈើ។ Talbot, Sarah; Chutima, Janthed (2001). "Northeast Thailand before Angkor: Evidence from an Archaeological Excavation at the Prasat Hin Phimai". Asian Perspectives. 40 (2): 179–194. doi:10.1353/asi.2001.0027. hdl:10125/17152. ISSN 1535-8283. S2CID 162303320. មានភ័ស្តុតាងផងដែរថា ទីតាំងនេះអាចជាកន្លែងផលិតគ្រឿងស្មូនដែលមានដីឥដ្ឋយ៉ាងច្រើន និងសំណល់នៃឡដុតដែលបន្សល់ទុក  សិល្បៈនិទានដែលរកឃើញនៅលើថ្មសេម៉ាជាច្រើនត្រូវបានគេជឿថាមានដើមកំណើតនៅមឿងហ្វាដេត។ "10. Sīhaḷa Saṅgha and Laṅkā in Later Premodern Southeast Asia", Buddhist Dynamics in Premodern and Early Modern Southeast Asia, ISEAS Publishing, pp. 307–332, 2015-12-31, doi:10.1355/9789814519076-012, ISBN 9789814519076, retrieved 2022-03-12 ការលេចចេញនូវថ្មសិលាសិល្បៈនិទានមានកម្រិតណាស់ ដោយទីតាំងរបស់ មឿងហ្វាដេត មានចំនួនច្រើនជាងគេដែលមានចំនួនសរុប 15។
មឿងហ្វាដេតសុងយ៉ាង: ទំនាក់ទំនងនិងឥទ្ធិពល

ទំនាក់ទំនងនិងឥទ្ធិពល 
វាជាភ័ស្តុតាងដែលថាមានការទាក់ទងជាមួយអ្នកដទៃ នៅពេលដែលគំនិត សាសនា និងវប្បធម៌ហូរចូល និងអន្តរកម្មនៅក្នុងទីតាំងនៃ មឿងហ្វាដេត ។ ទោះបីជាមិនមានភ័ស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីរកឱ្យឃើញច្បាស់ពីកន្លែងដែលការរីករាលដាលនៃវប្បធម៌ និងកន្លែងដែលលំហូរនៃអំណាចនយោបាយកើតឡើងក៏ដោយ ក៏ប្រហែលជាមានភស្តុតាងមុនៗដែលកប់នៅក្រោមប្រាសាទបុរាណខ្មែរក្រោយៗទៀត ដែលមិនទាន់ត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណនៅឡើយ។ Welch, David J. (1998). "Archaeology of Northeast Thailand in Relation to the Pre-Khmer and Khmer Historical Records". International Journal of Historical Archaeology. 2 (3): 205–233. doi:10.1023/a:1027320309113. ISSN 1092-7697. S2CID 141979595. ការចែកចាយគេហទំព័រទាំងនេះអាចគេចផុតពីដង់ស៊ីតេប្រជាជនទាបក្នុងអំឡុងពេលនេះ និងមជ្ឈមណ្ឌលថាមពលដែលមិនស្ថិតស្ថេរ។ ការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងការបកស្រាយភ័ស្តុតាងពី មឿងហ្វាដេត ស្ថិតនៅក្នុងការពិភាក្សាអំពីទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ និងកន្លែងដែលវាមានប្រភពពិតប្រាកដ ហើយទ្រឹស្ដីប្រែប្រួលអាស្រ័យលើវិជ្ជាជីវៈរបស់បុគ្គលដែលបង្ហាញភស្តុតាង។ ការបកស្រាយមួយពីអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តសិល្បៈគឺថា តំណភ្ជាប់ពីខ្ពង់រាបគោរាជ ទៅទំនាក់ទំនងខាងក្រៅគឺជាជ្រលងទន្លេចៅប្រាយ៉ានៅភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ ដែលជាកន្លែងមួយដែលវប្បធម៌ និងរចនាបថទ្វាវតីរីកចម្រើន។  ទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធត្រូវបានគេឃើញនៅក្នុងរចនាបថសិល្បៈពុទ្ធសាសនា និងគ្រឿងស្មូន (ខ្សែភ្លើង) រវាងវប្បធម៍ទ្វាវតីភាគនិរតី និងមឿងហ្វាដេត។  ការបកស្រាយមួយទៀតដែលធ្វើឡើងដោយអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តគឺថា ភស្តុតាងដែលបង្ហាញអំពី ប្រទេសកម្ពុជា គឺជាប្រភពទំនាក់ទំនងខាងក្រៅដ៏សំខាន់របស់ពួកគេ។ ភ័ស្តុតាង​ជា​អត្ថបទ​ដែល​គេ​រក​ឃើញ​សរសេរ​ជា ​ភាសា​សំស្ក្រឹត ជា​ភាសា​សាមញ្ញ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា ជា​ជាង ​ភាសា​បាលី ហើយ​វា​បញ្ជាក់​ថា មាន​ទំនាក់​ទំនង​ជាមួយ ​ចេនឡា ជា​រដ្ឋ​ខ្មែរ​មុន​សម័យ​អង្គរ។
មឿងហ្វាដេតសុងយ៉ាង: ទីតាំង និងប្រវត្តិនៃការជីកកកាយ

ទីតាំង និងប្រវត្តិនៃការជីកកកាយ 
ការជីកកកាយលើកដំបូងរបស់ មឿងហ្វាដេត បានធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ 1968 ដែលបង្ហាញពីបូជនីយដ្ឋានចំនួន 14 ដែលទាក់ទងនឹងសម័យ Dvaravati ។ Indrawood, P (1991). "Muang Fa Daed Song Yang: New Archaeological Evidence". Récentes recherches en archéologie en Thaïlande: 98–111. បូជនីយដ្ឋាន​ទាំងនេះ​រួម​មាន​ចេតិយ និង​ផ្ទាំង​ចម្លាក់​ដែល​មាន​បុរាណ​កាល​មក​ដល់​សតវត្ស​ទី​៧-១១ ដែល​ជា​ពេល​ដែល​មនុស្ស​ជឿ​ថា​បាន​មក​រស់​នៅ​តំបន់​នេះ។  ទោះបីជាមានការរកឃើញជាច្រើននៅកន្លែងនេះក៏ដោយ ក៏មិនទាន់មានភស្តុតាងណាមួយបញ្ជាក់ថា វាជាកន្លែងតាំងទីលំនៅក្នុងសម័យ ទ្វាវតី និងមិនមានអ្នករស់នៅរហូតដល់ សម័យអយុធ្យា ។  វាមិនមែនរហូតដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ 1991 ដែលគេហទំព័រនេះត្រូវបានស៊ើបអង្កេតបន្ថែមដោយ Phasook Indrawooth មកពី សាកលវិទ្យាល័យ Silpakorn ។ Indrawooth បានជីករណ្តៅសាកល្បងចំនួន ៩ សរុប ដែលបង្ហាញព័ត៌មានជាច្រើនទៀតអំពីជីវិតរស់នៅរបស់ មឿងហ្វាដេត ។ រណ្តៅសាកល្បងចំនួនប្រាំដំបូងគឺធំជាងបង្ហាញភស្តុតាងនៃការផលិតគ្រឿងស្មូន ហើយរួមបញ្ចូលការបញ្ចុះសពជាច្រើន និងវត្ថុផ្នូររបស់ពួកគេ។ រណ្តៅសាកល្បងចំនួនបួនចុងក្រោយមានទំហំតូចជាង ប៉ុន្តែបានបង្ហាញភស្តុតាងនៃការបញ្ចុះពាង និងការបញ្ចុះបូជាសព។  ទីតាំងនេះត្រូវបានគេជឿថាត្រូវបានកាន់កាប់ជាលើកដំបូងដោយចាប់ផ្តើមនៅក្នុង 300 BC - 200 AD ហើយបង្ហាញពីការបញ្ចុះសពដែលមានកាលបរិច្ឆេទប្រហែលសតវត្សទី 7 - 11 សម្រាប់ការកប់ពាងនិងសតវត្សទី 12-13 សម្រាប់ការបញ្ចុះសព។
មឿងឧប្បលរាជធានី

មឿងឧប្បលរាជធានី (    ,  ) គឺជាស្រុករាជធានី ( អាំភើមឿង ) នៃខេត្តឧប្បលរាជធានី ភាគឦសានប្រទេសថៃ ។
មឿងឧប្បលរាជធានី: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ស្រុក​នេះ​មាន​ឈ្មោះ​ដើម​ថា បុពុប្បលនិគម (​บุพุปลนิคม) ។ ក្រោយមកគេប្តូរឈ្មោះទៅជា បូរពា៌ឧប្បល (บูรพาอุบล) ក្នុងឆ្នាំ១៩០៩ និង មឿងឧប្បលរាជធានី ក្នុងឆ្នាំ១៩១៣។
មៀនប៉ៃលិន

រូបភាពតូច|មៀនប៉ៃលិន
មៀនប៉ៃលិន​ រឺ តាង៉ែនជាឈ្មោះ​​ ផ្លែឈើម្យ៉ាង ដែលដុះនៅខេត្តប៉ៃលិន។ វាជាប្រភេទ ផ្លែឈើ ដែលមានរសជាតិ ផ្អែម ស្រដៀងទៅ នឹងមៀន ធម្មតាដែរ តែវាមានសាច់ច្រើនជាង និងមិន សូវមាន ក្លិនក្រអូបដូច មៀនពេកនោះទេ ។ សម្បុរវា ដូចគ្នានឹង មៀនធម្មតាដែរ វាដូចគ្នាស្ទើរតែច្រឡំ ។ វាជា ផ្លែឈើហូបផ្លែ​ ដែលមិនប៉ះពាល់ ដល់សុខភាពឡើយ ហើយវាឆ្ញាញ់ បើប្រៀបធៀប នឹងផ្លែឈើដទៃ  
តាង៉ែន អាចថា បានជាផ្លែឈើដែលមាន 
ប្រជាប្រិយភាព​ ហើយក៏លក់ដាច់ជាងគេ នៅទីផ្សារ ផងដែរ។
មៀនប៉ៃលិន: ចំនួនដើម​និង​ទីផ្សារ

ចំនួនដើម​និង​ទីផ្សារ

នៅប៉ៃលិន មានដើម  តាង៉ែន ជិត ១០០០០ ដើមហើយ។​ បច្ចុប្បន្ននេះ រាជរដ្ឋាភិបាលបាន ផ្ដោតសំខាន់ទៅ លើផ្លែឈើ ប្រភេទនេះខ្លាំងណាស់ ។ មៀនប៉ៃលិន​ ផ្ដល់ផ្លែ ២ដង ក្នុងមួយឆ្នាំ គឺ ចុងខែមករា និង មេសា ប៉ុន្ដែ​ ដោយសារ វិទ្យាសាស្ដ្រនា ពេលបច្ចុប្បន្ន មានភាពរីកចម្រើន ទើបអាចបំពេញ តម្រូវការទីផ្សារបាន ដោយគ្រាន់តែ ដាក់ជីតែបន្តិច គេក៏អាច ទទួលបានផ្លែ គ្រប់រដូវផងដែរ។  ទន្ទឹមនឹងនេះ មៀនប៉ៃលិន នេះ​ត្រូវបាន​ រាជរដ្ឋាភិបាលចិន មានបំណង នាំទៅកាន់ប្រទេសចិន ទៀតផងដោយអោយ អ្នកជំនាញ ធ្វើការផ្សាំ រាប់ម៉ឺនដើម​ ដើម្បីបញ្ជូនទៅចិន។​ យើងដាំ តាង៉ែនជាជួរៗ ដោយឃ្លាតគ្នាប្រវែង ប្រហែល ៦​ទៅ​១០ ម៉ែត ពីដើមមួយទៅ ដើមមួយទៀត ដើម្បីអោយ វាទទួលបានពន្លឺ និង ជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់ សម្រាប់ដើម និមួយៗ។ ដោយសារ ហេតុនេះហើយ បានជានៅតាម តំបន់នានា ក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានពង្រីក ទីផ្សារនៃដំណាំមួយនេះ គួរអោយកត់សម្គាល់។ នៅខេត្តផ្សេងៗ ដូចជា ខេត្ត​បាត់ដំបង ខេត្តកំពង់ចាម ខេត្តកំពត និង ខេត្តជាច្រើន ទៀតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា ក៏បានដាំ ដំណាំនេះដែរ។
មៀនប៉ៃលិន: តម្លៃ

តម្លៃ

ផ្លែឈើ មៀនប៉ៃលិន នេះមានតម្លៃសមរម្យ បើប្រៀបធៀបនិង ផ្លែឈើផ្សេងៗ ។​ មៀនប៉ៃលិន ត្រូវការទឹក ជាចាំបាច់សម្រាប់​ លូតលាស់ និង បង្កើតផ្លែផ្កា។ ប៉ុន្តែប្រសិន បើទឹកខ្លាំងពេក វានឹងធ្វើអោយ វាងាប់ដើម ទៅជារលួយ ដើម។
មៀនប៉ៃលិន: របៀបផ្ស៊ាំ

របៀបផ្ស៊ាំ

ការផ្ស៊ាំ តាង៉ែន អាចចំណាយពេល ប្រហែល៣ខែ ទម្រាំ តាង៉ែន ដុះឬស ល្អ។ យើង ផ្ស៊ាំតាង៉ែន ដោយកាត់បណ្ដុះ 
មុនដំបូង យើងបំបៅ នៅមែកតាង៉ែន រយះពេល ១ខែ រហូតដល់វា ដុះឬសនៅលើមែក។ បន្ទាប់មកយើងលាយដី ជាមួយ ស្រកីដូង ហើយ ផ្អាប់វាទុក រហូតដល់បាក់តេរី បំបែកជីនោះសព្វ។ ពេលហើយ យើងយក ជី នោះទៅដាក់ ក្នុងថង់ផ្ស៊ាំជាមួយ មែកដែលយើងផ្សាំំនៅដើម។ ទុកអោយវា ដុះឬសនៅ ក្នុងថង់ទើបយើង កាត់ថង់យកវាទៅដាំ។
មៀនប៉ៃលិន: របៀបប្រមូលផល

របៀបប្រមូលផល

ការកាត់តាង៉ែន វាមិនខុសពីការកាត់សាវម៉ាវទេ គឺ យើងប្រើកាំបិត កាត់មែកឈើមក កាត់វា។ ផ្លែរបស់វា នៅជាប់គ្នា ហើយមួយដើម យើងអាចប្រមូលបាន ៥ទៅ១០ គីឡូក្រាម អាស្រ័យនឹង ការដាក់ជី របស់យើង។ នៅពេលប្រមូលផល​ យើងផ្ដោតសំខាន់ គឺទៅលើ តម្លៃទីផ្សារ ។ ប្រសិនបើទីផ្សារល្អ យើងកាត់ច្រើន​តែ បើទីផ្សារមិនសូវល្អ យើងទុកវាបាន ព្រោះវាមិនទុំ ជ្រុះងាយៗទេ។
មៀនប៉ៃលិន: តម្លៃទីផ្សារ

តម្លៃទីផ្សារ

ទីផ្សារ នៅក្នុងស្រុក ១គីឡូក្រាម អាចលក់បាន ពី ៣៥០០រៀល ដល់​ ៥០០០រៀល ។
មៀនប៉ៃលិន ជាដំណាំ មិនពិបាកដាំទេ ប៉ុន្តែវា ទាមទារការថែទាំ យ៉ាងហ្មត់ចត់ និង មិនអាចប្រហែសបានទេ។ រីឯតម្លៃវា គឺ សមរម្យទៅនិង ជីវភាពប្រជាជន គ្រប់រូប។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងប៉ៃលិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្លែឈើ
មេកានិច

មេកានិច ជាផ្នែកមួយនៃរូបវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីទំនាក់ទំនងចលនា និងកំលាំង។ មុខវិជ្ជាមេកានិច​មានប្រភពតាំងពីបុរាណ។
មេកានិច: សញ្ញាណ

សញ្ញាណ 
right|thumb|400px|បំនែងចែកមេកានិចតាមដែនសុពលភាព
មេកានិចគឺជាល្បាយរបស់រូបវិទ្យានិងតារាវិទ្យា ដែលញូតុន បានបង្កើត។ 

មេកានិចអាចចែកចេញជា២សាខាធំៗគឺ មេកានិចក្លាស់សិច និង មេកានិចកង់ទិច។ មេកានិចក្លាស់សិច មានកំនើតតាំងពីបុរាណ ពេលដែលញូតុនបានបោះពុម្ភសៀវភៅ Principia Mathematica ដែលនិយាយពីច្បាប់ចលនា ចំនែក មេកានិចកង់ទិច ទើបមានកំនើតនៅស.វទី២០ទេ។ ទ្រឹស្ដីក្នុងមេកានិចក្លាស់សិច​របស់ញូតុននិងហ្គាលីលេ​ត្រូវបានគេសន្មត់ថាពិតនិងអាចអនុវត្តបានគ្រប់ករណី។ ប៉ុន្តែនៅពេលអែងស្តែងរកឃើញថាទ្រឹស្ដីក្នុងមេកានិចក្លាស់សិចមិនអាច​យកមកអនុវត្តបានទេក្នុងករណីដែលអង្គធាតុមានចលនាក្នុងល្បឿនប្រហែលល្បឿនពន្លឺនោះ។ ក្នុងមេកានិចក្លាស់សិចគេនិយាយថា​ម៉ាស់របស់អង្គធាតុមួយមិនប្រែប្រួលទេ តែអែងស្តែងបានរកឃើញថា តាមពិតម៉ាសរបស់អង្គធាតុប្រែប្រួលទៅតាមល្បឿន គ្រាន់តែថាពេលល្បឿនអង្គធាតុមិនជាលឿនប៉ុន្មាន គេអាចសន្មត់ថាថេរ តែបើល្បឿននោះកាន់តែលឿនទៅ​ នោះកំនើនម៉ាសគឺមិនអាចចោលបានទេ។ នៅពេលនោះហើយអែងស្តែងបានកែសំរួលទ្រឹស្ដីក្នុងមេកានិចក្លាស់សិច បំពេញបន្ថែមហើយបង្កើតផ្នែកមួយទៀតហៅថា មេកានិចកង់ទិច។ តាមពិតទៅផ្នែកទាំង២នេះគ្រាន់តែចែកដែនសុពលភាពគ្នាប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងការសិក្សាចលនា​របស់អង្គធាតុក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ មេកានិចក្លាស់សិចគឺគ្រាប់គ្រាន់ហើយ។
មេកានិច: ផ្នែករងនៅក្នុងមេកានិច

ផ្នែករងនៅក្នុងមេកានិច 

 មេកានិចក្លាស់សិច 
 មេកានិចញូតុន៖ សិក្សាអំពីស្តាទិច ស៊ីនេម៉ាទិច និង ឌីណាមិច
 មេកានិចឡាហ្គ្រង់៖ បន្ថែមពីលើមេកានិកញូតុងនូវ ច្បាប់រក្សាថាមពលមេកានិច ច្បាប់រក្សាបរិមាណចលនា ច្បាប់រក្សាម៉ូម៉ង់ស៊ីនេទិច
 មេកានិចហាមីលតុន៖ បន្ថែមពីលើមេកានិចឡាហ្គ្រង់និងមេកានិចញូតុន
 មេកានិចអវកាស៖ សិក្សាពីចលនារបស់ភព អាចមន៍ផ្កាយ តារា កាឡាក់ស៊ី...
 អាគូស្ទីក៖ សិក្សាពីដំនាលសំលេង
 ស្តាទិច៖​ សិក្សាពីលំនឹងមេកានិក
 មេកានិកនៃសន្ទនីយ៍៖ សិក្សាពីចលនារបស់សន្ទនីយ៍
 មេកានិចនៃដី៖ សិក្សាពីលក្ខណៈមេកានិចរបស់ដី
 អ៊ីដ្រូលិច៖ សិក្សាពីលក្ខណៈមេកានិចរបស់អង្គធាតុរាវ
 មេកានិចស្ថិតិ៖ សិក្សាពីប្រព័ន្ឋដែលកើតឡើងពីផ្នែកតូចៗ ឧទាហរណ៍ឧស្ម័នដែលកើតឡើងពីម៉ូលេគុលរាប់ពាន់លាន
 មេកាត្រូនិច៖ អនុវត្តន៍របស់មេកានិចក្នុងវិស្វកម្ម
 មេកានិចកង់ទិច 
 រូបវិទ្យាអំពីភាគល្អិត៖ សិក្សាពីចលនា ទំរង់ និង​ប្រតិកម្មរបស់ភាគល្អិត
 រូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ៖ សិក្សាពីចលនា ទំរង់ និង​ប្រតិកម្មរបស់នុយក្លេអុង
 មេកានិចកង់ទិច៖ សិក្សាពីអង្គធាតុក្នុងប្រព័ន្ឋលំដាប់អាតូម
 មេកានិចរ៉ឺឡាទីវីស៖ សិក្សាពីប្រព័ន្ឋដែលមានល្បឿនកំរិតល្បឿនពន្លឺ
មេកានិច: មេកានិចក្លាស់សិច

មេកានិចក្លាស់សិច 
 មេកានិចញូតុន៖ សិក្សាអំពីស្តាទិច ស៊ីនេម៉ាទិច និង ឌីណាមិច
 មេកានិចឡាហ្គ្រង់៖ បន្ថែមពីលើមេកានិកញូតុងនូវ ច្បាប់រក្សាថាមពលមេកានិច ច្បាប់រក្សាបរិមាណចលនា ច្បាប់រក្សាម៉ូម៉ង់ស៊ីនេទិច
 មេកានិចហាមីលតុន៖ បន្ថែមពីលើមេកានិចឡាហ្គ្រង់និងមេកានិចញូតុន
 មេកានិចអវកាស៖ សិក្សាពីចលនារបស់ភព អាចមន៍ផ្កាយ តារា កាឡាក់ស៊ី...
 អាគូស្ទីក៖ សិក្សាពីដំនាលសំលេង
 ស្តាទិច៖​ សិក្សាពីលំនឹងមេកានិក
 មេកានិកនៃសន្ទនីយ៍៖ សិក្សាពីចលនារបស់សន្ទនីយ៍
 មេកានិចនៃដី៖ សិក្សាពីលក្ខណៈមេកានិចរបស់ដី
 អ៊ីដ្រូលិច៖ សិក្សាពីលក្ខណៈមេកានិចរបស់អង្គធាតុរាវ
 មេកានិចស្ថិតិ៖ សិក្សាពីប្រព័ន្ឋដែលកើតឡើងពីផ្នែកតូចៗ ឧទាហរណ៍ឧស្ម័នដែលកើតឡើងពីម៉ូលេគុលរាប់ពាន់លាន
 មេកាត្រូនិច៖ អនុវត្តន៍របស់មេកានិចក្នុងវិស្វកម្ម
មេកានិច: មេកានិចកង់ទិច

មេកានិចកង់ទិច 
 រូបវិទ្យាអំពីភាគល្អិត៖ សិក្សាពីចលនា ទំរង់ និង​ប្រតិកម្មរបស់ភាគល្អិត
 រូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ៖ សិក្សាពីចលនា ទំរង់ និង​ប្រតិកម្មរបស់នុយក្លេអុង
 មេកានិចកង់ទិច៖ សិក្សាពីអង្គធាតុក្នុងប្រព័ន្ឋលំដាប់អាតូម
 មេកានិចរ៉ឺឡាទីវីស៖ សិក្សាពីប្រព័ន្ឋដែលមានល្បឿនកំរិតល្បឿនពន្លឺ
មេកានិច: ខ្នាតអន្តរជាតិប្រើប្រាស់នៅក្នុងមេកានិចក្លាស់សិច

ខ្នាតអន្តរជាតិប្រើប្រាស់នៅក្នុងមេកានិចក្លាស់សិច 
 វិនាទី (s) : ខ្នាតពេល និង រយៈពេល
 ម៉ែត្រ (m) : ខ្នាតប្រវែង ចំងាយចរ
 ម៉ែត្រក្នុងមួយវិនាទី (m/s ឬ m.s-1) : ខ្នាតល្បឿន
 ម៉ែត្រក្នុងមួយវិនាទីការេ (m/s2 ឬ m.s-2) : ខ្នាតសំទុះ
 គីឡូក្រាម (kg) : ខ្នាតម៉ាស់
 ញូតុន (N) : ខ្នាតកំលាំង
 ហ្ស៊ូល (J) : ខ្នាតថាមពល កម្មន្ត
 វ៉ាត់ (W) : ខ្នាតអនុភាព
មេកានិច: អ្នកប្រាជ្ញក្នុងមេកានិច

អ្នកប្រាជ្ញក្នុងមេកានិច 
 ហ្គាលីលេអូ ហ្គាលីលេ
 ប្លែស ប៉ាស្កាល់
 អ៊ីសាក់ ញូតុន
 ចូសេហ្វ ល្វី ឡាហ្គ្រង់
 វិល្លៀម ហាមីលតុន
 ខាល យ៉ាកូប៊ី
 ហង់រី ព័ងការ៉េ
 រ៉ូបឺត អែងស្តែង

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា
មេកានិចកង់ទិច

មេកានិចកង់ទិច (អង់គ្លេស: quantum mechanics) គឺជាទ្រឹស្ដីមូលដ្ឋានមួយនៅក្នុងរូបវិទ្យាដែលពណ៌នាអំពីឥរិយាបទរបស់ធម្មជាតិនៅកម្រិតអាតូមនិងតូចជាងអាតូម ។  វាគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃរូបវិទ្យាកង់ទិចទាំងអស់ ដែលរួមមាន គីមីវិទ្យាកង់ទិច ទ្រឹស្ដីដែនកង់ទិច បច្ចេកវិទ្យាកង់ទីច និងវិទ្យាសាស្រ្តព័ត៌មានកង់ទិច​​ ​​។

មេកានិចកង់ទិចអាចពិពណ៌នាអំពីប្រព័ន្ធជាច្រើនដែលរូបវិទ្យាបុរាណមិនអាចពិពណ៌នាបាន។ រូបវិទ្យាបុរាណអាចពណ៌នាពីផ្នែកផ្សេងៗនៃធម្មជាតិដែលយើងអាចមើលឃើញបានដោយភ្នែកទទេ ប៉ុន្តែរូបវិទ្យាបុរាណមិនអាចពណ៌នាពីផ្នែកទាំងនោះនៅកម្រិតតូចៗដូចជានៅកម្រិតអាតូម និងតូចជាងអាតូម​បានឡើយ។ ទ្រឹស្ដីនៅក្នុងរូបវិទ្យាបុរាណភាគច្រើនអាចបានមកពីមេកានិចកង់ទិច សម្រាប់ជាការប៉ាន់ស្មានក្នុងមាត្រដ្ឋានទំហំធំ (ម៉ាក្រូស្កូប)។
មេកានិច​សូលីដ

មេកានិច​សូលីដ ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​មេកានិច, រូបវិទ្យា និង គណិតវិទ្យា ដែល​សិក្សា​លើ​លក្ខណៈ​របស់​សូលីដ ក្រោម​អំពើ​ពី​ខាង​ក្រៅ (ដែល​មាន​ កម្លាំង​ក្រៅ, បម្រែបម្រួល​សីតុណ្ហភាព, ។ល។)។ វា​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​​មេកានិច​នៃ​មជ្ឍដ្ឋាន​ជាប់ ។ ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ជាទូទៅ​មួយ​នៃ​មេកានិច​សូលីដ គឺ​សមីការ​ធ្នឹម​អយល័រ​-ប៊ែរនូលី។ មេកានិច​សូលីដ ប្រើប្រាស់​តង់ស៊័រ​យ៉ាង​ច្រើន ដើម្បី​សរសេរ​កុងត្រាំង ដេហ្វរម៉ាស្យុង និង ទំនាក់ទំនង​រវាង​ធាតុ​ទាំង​ពីរ។
មេគុណជីនី

រូបភាពតូច|433x433ភីកសែល| ផែនទី​ផ្សេង​គ្នា​ដែល​បង្ហាញ​មេគុណជីនី ទ្រព្យសម្បត្តិ​ក្នុង​ប្រទេស​សម្រាប់​ឆ្នាំ 2019 
រូបភាពតូច|230x230ភីកសែល| ចំណែកនៃប្រាក់ចំណូលកំពូល១% សម្រាប់ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ដែលបានជ្រើសរើស ពីឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ២០១៥
នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចមេគុណជីនី ( /ˈ dʒ iː n i /  ) ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា សន្ទស្សន៍ជីនី ឬ សមាមាត្រជីនី គឺជារង្វាស់នៃការបែកខ្ញែកតាមស្ថិតិ ដែលមានបំណងតំណាងឱ្យវិសមភាពប្រាក់ចំណូល វិសមភាពទ្រព្យសម្បត្តិ ឬ វិសមភាពការប្រើប្រាស់ ។  ក្នុងប្រទេសមួយ ឬ ក្រុមសង្គមមួយ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ អ្នកស្ថិតិអ៊ីតាលី និង សង្គមវិទូ ខ័ររ៉ាដូ ជីនី ។

មេគុណជីនី វាស់វែងវិសមភាពក្នុងចំណោមតម្លៃនៃការចែកចាយជាញឹកញាប់ដូចជាកម្រិតនៃប្រាក់ចំណូល ។ មេគុណជីនីនៃ០ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីសមភាពដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ដែលតម្លៃប្រាក់ចំណូល ឬទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់គឺដូចគ្នា ខណៈពេលដែលមេគុណជីនីនៃ១ (ឬ១០០%) ឆ្លុះបញ្ចាំងពីវិសមភាពអតិបរមាក្នុងចំណោមតម្លៃ ដែលជាស្ថានភាពដែលបុគ្គលតែមួយមានប្រាក់ចំណូលទាំងអស់ ខណៈដែលអ្នកផ្សេងទៀតមាន គ្មាន។  Note: Gini coefficient could be near one only in a large population where a few persons has all the income. In the special case of just two people, where one has no income, and the other has all the income, the Gini coefficient is 0.5. For five people, where four have no income, and the fifth has all the income, the Gini coefficient is 0.8. See: FAO, United Nations – Inequality Analysis, The Gini Index Module  (PDF format), fao.org.

មេគុណជីនី ត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក ខ័ររ៉ាដូ ជីនី ជារង្វាស់នៃវិសមភាពនៃ ប្រាក់ចំណូល ឬ ទ្រព្យសម្បត្តិ ។ Gini, Corrado (1936). "On the Measure of Concentration with Special Reference to Income and Statistics", Colorado College Publication, General Series No. 208, 73–79. សម្រាប់ប្រទេសអង្គការសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍន៍ (OECD) នៅចុងសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយពិចារណាលើឥទ្ធិពលនៃ ពន្ធ និង ការផ្ទេរប្រាក់ មេគុណជីនី មានចន្លោះពី ០.២៤ និង ០.៤៩ ដោយស្លូវ៉ាគីទាបបំផុត និង ម៉ិកស៊ិកខ្ពស់បំផុត។  ប្រទេសអាហ្រ្វិកមានមេគុណមុនបង់ពន្ធខ្ពស់បំផុតក្នុងឆ្នាំ២០០៨-២០០៩ ដោយប្រទេសអាហ្រ្វិកខាងត្បូង មានកម្រិតខ្ពស់បំផុតរបស់ពិភពលោកដែលត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាមានពី ០.៦៣ ទៅ ០.៧។   ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ តួលេខនេះធ្លាក់ចុះដល់ ០.៥២ បន្ទាប់ពីជំនួយសង្គមត្រូវបានយកមកពិចារណា ហើយធ្លាក់ចុះម្តងទៀតទៅ ០.៤៧ បន្ទាប់ពីការបង់ពន្ធ។  ប្រទេសដែលមានមេគុណជីនីទាបបំផុតគឺប្រទេសស្លូវ៉ាគី ដែលមានមេគុណជីនី ០.២៣២។  មេគុណជីនីនៃប្រាក់ចំណូលសកលក្នុងឆ្នាំ២០០៥ ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចន្លោះពី ០.៦១ និង ០.៦៨ ដោយប្រភពផ្សេងៗ។  

មាន​បញ្ហា​មួយ​ចំនួន​ក្នុង​ការ​បក​ស្រាយ​មេគុណជីនី ព្រោះ​តម្លៃ​ដូច​គ្នា​អាច​បណ្ដាល​មក​ពី​ខ្សែ​កោង​ការ​ចែកចាយ​ខុស​គ្នា​ជា​ច្រើន។ ដើម្បីកាត់បន្ថយបញ្ហានេះ រចនាសម្ព័ន្ធប្រជាសាស្រ្តគួរតែត្រូវបានយកមកពិចារណា។ ប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនវ័យចំណាស់ ឬអ្នកដែលមានអត្រាកំណើតកើនឡើង ជួបប្រទះនឹងការកើនឡើងនៃមេគុណជីនី មុនការបង់ពន្ធ បើទោះបីជាការបែងចែកប្រាក់ចំណូលពិតប្រាកដសម្រាប់មនុស្សពេញវ័យធ្វើការនៅតែថេរក៏ដោយ។ អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនបានបង្កើតនូវវ៉ារ្យ៉ង់ជាច្រើននៃមេគុណជីនី ។
មេគុណជីនី: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
មេគុណជីនី ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​អ្នក​ស្ថិតិ​អ៊ីតាលី ខ័ររ៉ាដូ ជីនី ហើយ​បាន​បោះ​ពុម្ព​ផ្សាយ​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​ឆ្នាំ១៩១២ របស់​គាត់ Variabilità e mutabilità (  ) Gini, C. (1909). "Concentration and dependency ratios" (in Italian). English translation in Rivista di Politica Economica, 87 (1997), 769–789.  ការកសាងលើការងាររបស់សេដ្ឋវិទូអាមេរិក ម៉ាក្ស ឡូរ៉េន លោកជីនី បានស្នើថា ភាពខុសគ្នារវាងបន្ទាត់ត្រង់សម្មតិកម្មដែលបង្ហាញពីសមភាពល្អឥតខ្ចោះ និងបន្ទាត់ជាក់ស្តែងដែលពណ៌នាពីប្រាក់ចំណូលរបស់មនុស្ស ត្រូវបានប្រើជារង្វាស់នៃវិសមភាព។ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| មេគុណជីនី គឺស្មើនឹងផ្ទៃដីដែលបានសម្គាល់ A បែងចែកដោយផ្ទៃដីសរុបនៃ A និង B ពោលគឺ  . អ័ក្សរត់ពី 0 ទៅ 1 ដូច្នេះ A និង B បង្កើតជាត្រីកោណនៃផ្ទៃ  និង  .

 

 

ស្តាំ|រូបភាពតូច| អ្នក មានបំផុតនៃប្រជាជន (ក្រហម) ស្មើភាពគ្នា f នៃប្រាក់ចំណូល ឬទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់; អ្នកផ្សេងទៀត (បៃតង) ស្មើគ្នាចំណែកដែលនៅសល់៖  ។ ការចែកចាយដោយរលូន (ពណ៌ខៀវ) ដែលមាន u និង f ដូចគ្នាតែងតែមាន  ។
មេដ្យាទ័រ

មេដ្យាទ័រ ជាបន្ទាត់ដែលចែក​អង្កត់មួយជា២ផ្នែកមានប្រវែងស្មើៗគ្នា ហើយកែងទៅនឹងអង្កត់នោះ។
Category:គណិតវិទ្យា
មេដ្យាន

right|ស៊ុម|
ក្នុងធរណីមាត្រ មេដ្យានទ័រនៃអង្តក់គឺជាអង្កត់ដែលភ្ជាប់ពី​​កំពូលនៃត្រីកោណទៅកាន់ចំនុចកណ្តាល​នៃជ្រុងឈមនឹងកំពូលនោះ។ ក្នុងត្រីកោណនីមួយៗតែងតែមានមេដ្យានបី ដែលមេដ្យាន​នីមួយៗគូសចេញពីកំពូលកាន់ជ្រុងឈមហើយកាត់ជ្រុងឈមនោះ​ត្រង់ចំនុចកណ្តាល។
មេដ្យាន: ចំនុចប្រសព្វនៃមេដ្យានទាំងបី

ចំនុចប្រសព្វនៃមេដ្យានទាំងបី 
មេដ្យានទាំងបីនៃត្រីកោណជួបគ្នាត្រង់ចំនុចមួយហៅថា​ទីប្រជុំទំងន់នៃត្រីកោណ។ កត់សំគាល់ថា​ទីប្រជុំទំងន់នៃត្រីកោណ​គឺស្ថិតនៅផ្នែកខាងក្នុង​ត្រីកោណជានិច្ច។ ពីរភាគបីនៃរង្វាស់មេដ្យាន​នីមួយៗគឺជារង្វាស់រវាងកំពូលនិងទីប្រជុំទំងន់ ដែលមួយភាគបីគឺជារង្វាស់ពីទីប្រជុំទំងន់ទៅចំនុចកណ្តាលនៃជ្រុងឈម។មេដ្យាទ័រនែជ្រុងMNនិងMPនៃត្រីកោណMNPប្រសព្វត្រង់Oបង្ហាញថាOM=ON=OP
មេដ្យាន: ការចែកក្រលាផ្ទៃស្មើគ្នា

ការចែកក្រលាផ្ទៃស្មើគ្នា 
មេដ្យានទាំងបីចែកត្រីកោណជា៦​ត្រីកោណដែលមានក្រលាផ្ទៃស្មើៗគ្នា។ បន្ទាត់ដែលចែកក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណជាពីរស្មើគ្នា គឺមិនកាត់តាមទីប្រជុំទំងន់ទេ។

សំរាយបញ្ជាក់

គេមានត្រីកោណ ABC ។ តាង D ជាចំនុចកណ្តាលនៃជ្រុង AB តាង E ជាចំនុចកណ្តាលនៃជ្រុង BC តាង F ជាចំនុចកណ្តាលនៃជ្រុង AC និងតាង O ជាទីប្រជុំទំងន់។ 
350px|thumb|
តាមនិមយន័យ  

ហេតុនេះ 

ដែល  តំណាងអោយក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណ ABC ។

យើងបាន

 

ហេតុនេះ

  និង 

ដោយ 

គេបាន 

ដោយប្រើវិធីដូចគ្នា យើងអាចបង្ហាញថា
មេដ្យាន: រូបមន្តគណនារង្វាស់មេដ្យាន

រូបមន្តគណនារង្វាស់មេដ្យាន 
ដោយអនុវត្តទ្រឹស្តីបទស្តេអាត (Stewart's theorem) ចំពោះត្រីកោណ ABC ដែលមានរង្វាស់ជ្រុង a b និង c (ដូចបង្ហាញក្នុងរូបខាងលើ) ;  រង្វាស់មេដ្យានគូសចេញពីកំពូល A ទៅកាន់ជ្រុង BC ;  រង្វាស់មេដ្យានគូសចេញពីកំពូល B ទៅកាន់ជ្រុង AC និង  រង្វាស់មេដ្យានគូសចេញពីកំពូល C ទៅកាន់ជ្រុង AB ( )  យើងបានទំនាក់ទំនងរវាង   និង រង្វាស់ជ្រុងនៃត្រីកោណសំដែងដោយ
 

ដូចគ្នាដែរចំពោះមេដ្យានគូសចេញពីកំពូលផ្សេងទៀតនៃត្រីកោណ
មេដ្យាន: គណនា[[ក្រលាផ្ទៃត្រីកោណ|ក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណ]]ជាអនុគមន៍នៃរង្វាស់មេដ្យាន

គណនាក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណជាអនុគមន៍នៃរង្វាស់មេដ្យាន 
រូបតូច|ស្តាំ|300px

មេដ្យាន  នៃត្រីកោណ ABC គឺគូសចេញពីកំពូល  ទៅកាន់ចំនុចកណ្តាល  នៃជ្រុងឈមនៃកំពូល A ។ មេដ្យាន​ទាំងបី​ជួបគ្នា​ត្រង់ចំនុចមួយ G ហៅថាទីប្រជុំទំងន់នៃត្រីកោណ ABC ។ G ក៏អាចហៅថាបារីសង់នៃត្រីកោណ ABC ផងដែរ។ ចំនុច G ជាទ្រីលីនែអ៊ែ (ចំនុចធៀបនៃចំងាយរវាងជ្រុងទាំងបីនៃត្រីកោណនិងចំនុចនោះ)​ ដែល   (a, b, និង c ជារង្វាស់ជ្រុងនៃត្រីកោណ ABC) ។ លើសពីនេះទៅទៀត មេដ្យាននៃត្រីកោណមួយចែកជាមេដ្យានមួយទៀត (មេដ្យាននៃត្រីកោណមេដ្យាន) ដោយផលធៀប ២:១ 
 

តាង  ជារង្វាស់រៀងគ្នានៃមេដ្យានគូសចេញពីកំពូល A B និង C ។ គេបាន

តាង 

គេបានក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណ ABC កំនត់ដោយ
មេដ្យាន: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 ទ្រឹស្តីបទមេដ្យាន
 កំពស់ត្រីកោណ
 ទ្រឹស្តីបទឆិវ៉ា (Ceva's theorem)

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ត្រីកោណ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
មេឌាវិគី

រូបភាពតូច
មេឌាវិគី () គឺជាកម្មវិធីដែលត្រូវបានប្រើសម្រាប់គម្រោងវីគីភីឌាដោយធ្វើការនៅលើម៉ាស៊ីនបម្រើជាការសំខាន់ ។

Category:វិគីមេឌា
មេឌីណា

ក្រុងមេឌីណា   ឬ នគរមេឌីណា​  () គឺ ក្រុង​ដ៏​សក្ការៈ​ បំផុត​របស់ឥស្លាមសាសនារហូតមកទល់​នឹង​ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ  ប្រទេស​អារ៉ាប៊ី គឺ ​​សាអ៊ូឌីត​​បច្ចុប្បន្ន.។
មេត្តា

មេត្តា ឬមេត្រី (សំ.មៃត្រី, បាលី. មេត្តិ) សេចក្តីរាប់រក ការរាប់អានគ្នា សេចក្តីប្រណី បំណងឲ្យអ្នក​ដទៃ​បាននូវសេចក្តីសុខ។ មេត្តានេះ គឺជាគោលធម៌មួយ ក្នុងចំណោមព្រហ្មវិហារធម៌ទាំង ៤ គឺ មេត្តា ករុណា មុទិតា និងឧបេក្ខា។  នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ មេត្តា ត្រូវបានគេរាប់​បញ្ចូលជា​បារមីមួយ ក្នុងចំណោមបារមីទាំង ១០ ដែលព្រះពោធិសត្វ ទ្រង់កសាង​សន្សំ​អស់ជាច្រើនកប្ប​ដើម្បី​បាន​សម្រេច​ជា​​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។

ការចម្រើនមេត្តា ឬហៅថា មេត្តាភាវនា គឺជាផ្នែកមួយនៃការធ្វើសមាធិតាមបែបព្រះពុទ្ធសាសនា។ ពុទ្ធសាសនិក ច្រើនផ្សាយមេត្តាធម៌នេះដល់សត្វលោកទួទៅជារឿយៗ ដើម្បីឲ្យសត្វលោកទាំងអស់ បាននូវសេចក្តីសុខ មិនមានពៀរ​វេរា​នឹងគ្នា រស់នៅដោយសុខជាមួយគ្នា។
មេត្តា: អត្ថន័យ

អត្ថន័យ 
មេត្តាគឺជាពាក្យកំចីពីភាសាបាលី។ ប្រជាជនកម្ពុជាភាគច្រើន យល់ច្រឡំអត្ថន័យពាក្យមេត្តាថាជាការអាណិតអាសូរ តែតាមការបកស្រាយរបស់សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត ពាក្យមេត្តានេះ មានអត្ថន័យថា ការរាប់អាន រាប់រកគ្នា​ដោយចិត្តបរិសុទ្ធ ដោយបំណងចង់ឲ្យអ្នក​ដទៃ​បាននូវសេចក្តីសុខតែម្យ៉ាង។ នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ មេត្តា គឺជាធម៌ដ៏សំខាន់មួយ នៅក្នុងចំណោមព្រហ្មវិហារធម៌ទាំង ៤។ 

ធម៌មេត្តានេះ ត្រូវបានគេហ្វឹកហាត់ចម្រើន ដើម្បី​ឲ្យសត្វលោក​ទួទៅបានប្រកបដោយសេចក្តីស្ងប់សុខ មិនមានការព្យាបាទគ្នាទៅវិញទៅមក។
មេត្តា: មនុស្សចិត្ត ល្អ

មនុស្សចិត្ត ល្អ 
ការធ្វើសមាធិមួយបែប ដែលហៅថាមេត្តាភាវនា គឺជាការចម្រើនមេត្តាឲ្យបានរឿយៗ បណ្តុះមេត្តាធម៌នៅក្នុងសន្តានចិត្ត នឹករឿយៗឲ្យអ្នកដទៃបាននូវសេចក្តីសុខ ដោយគិតពាក្យដដែលៗថា "សូមឲ្យអ្នកបានសេចក្តីសុខ សូមឲ្យអ្នករួចចាកទុក្ខ សូមកុំឲ្យមានពៀរ សូមកុំឲ្យមានរោគ" ជាដើម។ ការចម្រើនមេត្តាធម៌នេះ គឺយើងធ្វើជាដំបូង ត្រូវផ្សាយដល់ខ្លួនឯង បន្ទាប់មក ផ្សាយដល់អ្នកដែលយើងស្រឡាញ់រាប់អានជិតស្និទ្ធ បន្ទាប់មក ក៏ផ្សាយទួទៅដល់សត្វលោក លើសពីនេះទៀត គឺផ្សាយទួលាយ​រហូត​ដល់​សត្រូវរបស់​យើង​ថែមទៀត។

វិធីសាស្ត្រនៃការចម្រើនមេត្តាភាវនា មានពីរយ៉ាងគឺ ចម្រើនមេត្តាដោយផ្តោតទៅលើបំណងចង់ឲ្យខ្លួនយើង និងអ្នកដទៃបានសេចក្តីសុខ និងមួយទៀត គឺចម្រើនមេត្តាដោយផ្តោតលើបំណងចង់ឲ្យខ្លួនយើង និងអ្នកដទៃរួចផុតចាកសេចក្តី​ទុក្ខ​ទាំងពួង។