ស្តូអ៊ីក: ក្រមសីលធម៌ និងគុណធម៌

ក្រមសីលធម៌ និងគុណធម៌ 
ពួកស្តូអ៊ីកសម័យបុរាណតែងតែត្រូវបានមនុស្សជាច្រើនយល់ខុស ដោយសារតែពាក្យដែលពួកគេបានប្រើ ទាក់ទងទៅនឹងគំនិតជាច្រើន ដែលខុសពីគំនិតរបស់មនុស្សបច្ចុប្បន្ន។ ពាក្យ "ស្តូអ៊ីក" បានក្លាយជាពាក្យមួយដែលមានន័យថា "គ្មានអារម្មណ៍" ឬ មិនអើពើនឹងកាឈឺចាប់ ព្រោះក្រមសីលធម៌ស្តូអ៊ីកបានបង្រៀនឲ្យរួចផុតពី "តណ្ហា" ដោយធ្វើតាម "ហេតុផល"។ ពួកស្តូអ៊ីមិនបានព្យាយាមពន្លត់អារម្មណ៍នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេព្យាយាមបំលែងអារម្មណ៍ទាំងនោះ ដោយតាំងចិត្តដាក់វិន័យខ្លួនឯង ដើម្បីជំរុញឲ្យមានការវិនិច្ឆយច្បាស់លាស និងមានសេចក្ដីស្ងប់នៅក្នុងចិត្ត។ ឡូស៊ីក ការត្រិះរិះ និងការផ្ចង់អារម្មណ៍ គឺជាវិធីសាស្ត្រនៃការដាក់វិន័យខ្លួនឯង។

គ្រឹះនៃក្រមសីលធម៌ស្តូអ៊ីកគឺថាសេចក្ដីល្អស្ថិតនៅក្នុងសភាពនៃព្រលឹង នៅក្នុងប្រាជ្ញា និងការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង ។ ក្រមសីលធម៌ស្តូអ៊ីកសង្កត់ធ្ងន់លើច្បាប់: "ធ្វើតាមហេតុផល"។ ដូច្នេះមនុស្សម្នាក់ត្រូវខំប្រឹងធ្វើយ៉ាងណាឲ្យរួចផុតពីតណ្ហា ដោយចាំថាអត្ថន័យកាលពីបុរាណនៃពាក្យ "តណ្ហា" គឺ "សេចក្ដីតានតឹងក្នុងចិត្ត" ឬ "សេចក្ដីឈឺចាប់" ដែលសេចក្ដីនេះមានប្រតិកម្មស្ងៀមៗ ទៅលើព្រឹត្តិការណ៍ខាងក្រៅ។ ដូច្នេះពាក្យ "តណ្ហា" នេះ មានន័យខុសពីការប្រើប្រាស់សម័យបច្ចុប្បន្ន។  

ចំពោះពួកស្តូអ៊ីក ហេតុផលមានន័យថាមិនគ្រាន់តែប្រើឡូស៊ីកប៉ុណ្ណោះទេ គឺជាការយល់ពីដំណើរនៃធម្មជាតិផងដែរ។ ការរស់នៅស្របតាមហេតុផល និងគុណធម៌ គឺត្រូវរស់នៅឲ្យស្របទៅនឹងសណ្ដាប់ធ្នាប់ខាងព្រះនៃសាកលលោក។ ពួកស្តូអ៊ីកប្រកាន់យកគោលគំនិតដូច្នេះ ដោយទទួលស្គាល់ហេតុផលសាមញ្ញ និងតម្លៃសំខាន់ៗរបស់មនុស្សទាំងអស់។

គុណធម៌សំខាន់របស់ទស្សវិជ្ជាស្តូអ៊ីកគឺជាការចាត់ថ្នាក់មួយ ដែលមានប្រភពមកពីសេចក្ដីបង្រៀនរបស់ផ្លាតូ (Plato):
 ប្រាជ្ញា
 សេចក្ដីក្លាហាន
 យុត្តិធម៌
 ការចេះទប់ចិត្ត
ដោយយកតាមទស្សនវិទូសូក្រាត ពួកស្តូអ៊ីកយល់ថាអពមង្គល និងសេចក្ដីអាក្រក់គឺជាលទ្ធផលនៃភាពអវិជ្ជារបស់មនុស្ស អំពីហេតុផលក្នុងធម្មជាតិ។ ប្រសិនបើអ្នកណាគ្មានចិត្តសប្បុរស នោះគឺដោយព្រោះតែគេមិនដឹងពីហេតុផលសាកលរបស់ខ្លួន ដែលហេតុទាំងនោះនាំទៅរកសេចក្ដីសប្បុរស។ ដំណោះស្រាយចំពោះសេចក្ដីអាក្រក់ និងអពមង្គល គឺជាការអនុវត្តនៃទស្សវិជ្ជាស្តូអ៊ីក: ដើម្បីពិនិត្យការវិនិច្ឆយរបស់បុគ្គលណាម្នាក់ និងឥរិយាបទ ហើយកំណត់កន្លែងដែលសេចក្ដីទាំងនោះបានឃ្លាតចេញពីហេតុផលសាកលនៃធម្មជាតិ។

ពួកស្តូអ៊ីបានទទួលស្គាល់ថា មនុស្សមានប្រាជ្ញាអាចធ្វើអត្តឃាសខ្លួនឯងបាន ក្នុងកាលៈទេសៈទាំងឡាយណាដែលធ្វើឲ្យគេមិនអាចរស់នៅក្នុងជីវិតមួយដ៏ត្រឹមត្រូវ។Don E. Marietta, (1998), Introduction to ancient philosophy, pp. 153–54. Sharpe ការធ្វើអត្តឃាតខ្លួនឯងអាចជារឿងត្រឹមត្រូវ ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់មានអារម្មណ៍ថាខ្លួនជាជនរងគ្រោះចំពោះការឈឺចាប់ ឬជំងឺដ៏ធ្ងន់ធ្ងរណាមួយ ប៉ុន្តែការធ្វើអត្តឃាតខ្លួនឯង ជាធម្មតាត្រូវបានគេមើលឃើញថា ជាការបដិសេធមួយនៃករណិកិច្ចសង្គម របស់បុគ្គលនោះ។William Braxton Irvine, (2009), A guide to the good life: the ancient art of Stoic joy, p. 200. Oxford University Press

 ការអនុវត្តខាងព្រលឹងវិញ្ញាណ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|Marcus Aurelius, អធិរាជដែលជឿលើលទ្ធិស្តូអ៊ីក។
ទស្សនវិជ្ជាសម្រាប់ពួកស្តូអ៊ី មិនមែនជាបណ្ដុំនៃជំនឿ ឬការអះអាងនៃក្រមសីលធម៌ឡើយ គឺវាគ្រាន់តែជាផ្លូវនៃជីវិត ដែលទាក់ទងនឹងការអនុវត្តជាប្រចាំ និងការហាត់រៀនតែប៉ុណ្ណោះ។ ការអនុវត្តខាងទស្សវិជ្ជា និងខាងព្រលឹងវិញ្ញាណ របស់ពួកស្តូអ៊ីករួមមាន ឡូស៊ីក វីធីសូក្រាទីក និយាយនឹងខ្លួនឯង ការត្រិះរិះអំពីសេចក្ដីស្លាប់ ហាត់ផ្ដោតអារម្មណ៍តែលើពេលវេលាដែលខ្លួនកំពុងតែស្ថិតនៅ និងត្រិះរិះពិចារណាអំពីបញ្ហាប្រចាំថ្ងៃ ព្រមទាំងដំណោះស្រាយដែលអាចទៅរួច។ ទស្សនវិជ្ជាស្តូអ៊ីកគឺជាដំណើរការដ៏សកម្មមួយនៃការអនុវត្តជាប្រចាំ និងជាគ្រឿងសម្រាប់រំលឹកដាស់តឿនខ្លួនឯង។ 

នៅក្នុងការតាំងសម្មាធិ​ អធិរាជ Marcus Aurelius កំណត់ការអនុវត្តមួយចំនួន។ ឧទាហរណ៍:ពេលព្រឹកព្រលឹម ចូរនិយាយនឹងខ្លួនឯងថា: ថ្ងៃនេះខ្ញុំនឹងជួបមនុស្សអកត្តញ្ញូ មនុស្សហិង្សា មនុស្សក្បត់ មនុស្សឈ្នានីស និងមនុស្សគ្មានចិត្តសប្បុរស។ អស់ទាំងភាពល្ងង់ខ្លៅអំពីសេចក្ដីល្អពិតប្រាកដ និងសេចក្ដីអាក្រក់... ខ្ញុំមិនអាចរងការឈឺចាប់ដោយសារពួកវាណាមួយឡើយ ដ្បិតគ្មានមនុស្សណាម្នាក់នឹងពាក់ព័ន្ធជាមួយខ្ញុំក្នុងការធ្វើខុស ហើយខ្ញុំក៏មិនអាចខឹង ឬស្អប់អ្នកនោះបានឡើយ ពីព្រោះយើងមកក្នុងពិភពលោកនេះ ដើម្បីធ្វើការជាមួយគ្នា...Davidson, A.I. (1995) Pierre Hadot and the Spiritual Phenomenon of Ancient Philosophy, in Philosophy as a Way of Life, Hadot, P. Oxford Blackwells pp. 9–10Hadot, P. (1992) La Citadelle intérieure. Introduction aux Pensées de Marc Aurèle. Paris, Fayard, pp. 106–15Hadot, P. (1987) Exercices spirituels et philosophie antique. Paris, 2nd edn, p. 135.