បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: នាគទីប

នាគទីប  
By Ven.B.A.Sumanatthero Thav Bunthen
សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់គង់នៅ វត្តជេតពន ក្នុងវស្សាទី៥ បន្ទាប់ពីត្រាស់ដឹងអនុ-ត្តរសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ ព្រះអង្គទ្រង់បានប្រមើល មើលឃើញនូវសង្គ្រាមដែលត្រូវកេតីឡើងក្នុងកោះ លង្កានៅពេលខាងមុខដោយការឈ្លោះដណ្តើមរាជ បល្ល័ង្កគ្នារវងានាគពូនិងក្មួយមហោទរៈចូឡោទរៈ។ នៅថ្ងៃ១៥កើត ខែចែត្រ នាបុព្វណ្ហសម័យព្រះជិន ស្រីទ្រង់ដណ្តប់សំពត់កាសាយពស្ត្រ័ ទ្រង់បាត្រ រួច យាងសំដៅទៅកាន់កោះលង្កាត្រង់នាគទីបនេះឯង ជាលើកទី២ ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ពពួកនាគទាំងពីរ ក្រុមនោះ។ 
មហោទរៈជាស្តេចនាគមានឬទ្ធានុភាពអស្ចារ្យ គ្រប់គ្រងនៅឯស្ថានភុជង្គនាគឰដ៏សមុទ្រដែលមាន ទំហំប្រមាណ៥០០យោជន៍ដោយជុំវិញ។ ប្អូនស្រី របស់ស្តេចនាគនោះមានកូនមួយឈ្មោះចូឡោទរៈ។ ជីតារបស់ចូឡោទរៈធ្លាប់បានប្រគល់រាជបល្ល័ង្កទៅម្តាយរបស់ខ្លួន ដូច្នេះហើយទើបបានកើតទៅជា សង្គ្រាមនឹងគ្នានៅពេលដែលមាតាបានស្លាប់ទៅ។ 
ទេវតាមួយអង្គនាម សមិទ្ធិសុមនៈ បានកាន់ យកមែករាជាយតនព្រឹក្ស(ដើមកែស)ពីលំនៅរបស់ ខ្លួននាវត្តជេតពន ធ្វើជាឆត្រ័បាំងថ្វាយដល់ព្រះសម្មា សម្ពុទ្ធ។ ទេវតាអង្គនេះ ធ្លាប់កើតជាមនុស្សនៅ នាគទីបនុ៎ះ បានឃើញព្រះបច្ចេកពុទ្ធកំពុងឆាន់ក៏ មានចិត្តជ្រះថ្លាបានថ្វាយមែកឈើ ស្លឹកឈើ និងទឹក លាងបាត្រ។ ដោយកុសលកម្មនេះ ទើបគាត់ទៅ កើតជារុក្ខទេវតានៅនាឧទ្យានវត្តជេតពន ហើយ នៅពេលដែលព្រះសាស្តាយាងមកកោះលង្កាទេវរាជ ក៏ត្រាស់បង្គាប់ឱ្យមកជាមួយព្រះសម្ពុទ្ធ។ 
ក្នុងសមរភូមិ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ស្ថិតនៅ ឰដ៏វេហាស៍ បណល្តានូវភាពងងឹតគ្រប់ដណ្តប់លើ ពួកនាគ។ ស្ថិតនៅក្នុងភាពភ័យញាប់ញ័ររន្ធត់ស្ទើ រលត់ស្មារតី ព្រះមហេសីទ្រង់ញ៉ាំងពន្លឺឱ្យកើតប្រាកដ កំចាត់ការភ័យខ្លាចឱ្យរសាត់ទៅ។ ដោយឃើញ ឬទ្ធានុភាពរបស់ព្រះវិជិតមារ ពួកនាគទាំងនោះ ក៏ ចូលមកថ្វាយបង្គំព្រះបាទា នៃព្រះអង្គដោយចិត្ត រីករាយ ហើយធម្មីកថាដោយការព្រមព្រៀងគ្នាក៏ បានសម្តែងឡើង ធ្វើឱ្យពួកនាគមានចិត្តជ្រះថ្លា ប្រគល់ថ្វាយរាជបល្ល័ង្កដល់ទ្រង់ ។ ព្រះលោកនាថ ទ្រង់សោយអាហារពេលព្រឹកនិងញ៉ាំងពួកនាគ៨០កោដិ ឱ្យតាំងនៅក្នុងត្រៃសរណគមន៍ សមាទាន-បញ្ចសីល ទាំងដែលនៅក្នុងទឹក និងលើគោក។ ម្តាយមីងរបស់នាគ មហោទរៈ ជាភរិយារបស់ មណិក្ខិកៈកល្យាណី ដោយក្តីជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសទ្ធម្ម មានសរណគមន៍ជាទីពឹង ទើបពោលនឹងព្រះសុគត ថា បពិត្រព្រះអង្គអ្នកនិទ៌ុក្ខ សេចក្តីករុណា ដែល ព្រះអង្គបង្ហាញថ្ងៃនេះ ធំធេងណាស់ អស្ចារ្យពេក ណាស់ បើសិនព្រះអង្គមិនយាងមកទេ ពួកយើងខ្ញុំ នឹងទៅជាផេះបាតសមុទ្រទាំងអស់ហើយ សូមព្រះ មានព្រះភាគអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ យាងទៅ កន្លែងខ្ញុំព្រះអង្គ១។ ព្រះទ្រង់ញាណ ទទួលដោយ តុណភ្ហីពា រួចទ្រង់បានដាំដើមរាជាយតនៈត្រង់កន្លែង នោះ ទុកជាគ្រឿងរលឹក ហើយទ្រង់ក៏បានប្រគល់ ដើមឈើនោះ និងរាជបល្ល័ង្កឱ្យពួកនាគថែរក្សា និងគោរពបូជា ជាបរិភោគចេតិយ ដែលទ្រង់ធ្លាប់
          ១ ក្នុង Encyclopaedia of Buddhism vol. VI page 93 and vol.III page 450-458 ថា មណិក្ខិកៈ ជាពូតែម្តង ដែលបានយាង ព្រះសាស្តា ឱ្យទ្រង់យាងទៅកន្លែងរបស់ខ្លួន ។ 
គង់ប្រើប្រាស់ដើម្បីជាប្រយោជន៍ និងសិរីសួស្តី ដល់ ពួកនាគទាំងអស់រួចហើយ ក៏យាងត្រឡប់មកកាន់ វត្តជេតពនវិញ ១។  

 នាយិនតិវុ (Nayinativu) 
គឺជាកោះដ៏តូចជាង គេក្នុងឈូងសមុទ្រមន្នារ(Mannar) ស្ថិតនៅចម្ងាយ ប្រហែល៥០គ.ម.ពីប្រទេសឥណ្ឌា។ ពួកពាណិជ្ជ-ករទាំងឡាយ បានធ្វើដំណើរដ៏ឆ្ងាយមកកាន់កោះ នេះ និងកោះមួយចំនួនទៀត នៅជុំវិញនេះ ដេីម្បី ទិញសំបកខ្យងស័ង្ខ (Conch shells) ែដលគេ រើសមកពីក្នុងទឹករាក់ៗក្តៅឧណ្ឌៗក្នុងឈូងសមុទ្រ។ សំបកខ្យងស័ង្ខនេះ មានសារៈប្រយោជន៍ចំពោះ ពិធីកម្មរបស់ពួកសាសនិកហិណ្ឌូ និងមួយចំនួនក្នុង
          ១ ប្រវត្តិរឿងរ៉ាវទាំងអស់នេះ ស្រង់ចាកគម្ពីរ មហាវង្ស ទំព័រទី ៥ ដល់ទី ៨ ត្រង់ The visit to Nāgadipa. 
ព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយក៏អាចឆ្លាក់ជារូបបានយ៉ាង 
ល្អប្រណិត និងជាងនេះទៅទៀត ចំលាក់ខ្យង ទាំងនេះ គឺមានតម្លៃខ្ពស់ទៀតផង។ 
គណៈធម្មយាត្រាទាំងឡាយ បានមកកាន់កោះ តូចនេះ ដើម្បីថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយដ៏ល្បីនៅលើដី េកាះនេះ ដែលមានតាំងពីស.វ.ទី១នៃគ.ស.មក ម៉្លេះ។ ទីនេះគឺជាកន្លែងដ៏សំខាន់មួយ ក្នុងចំណោម កន្លែងសំខាន់ៗ ទាំង១៦ នៃប្រទេសនេះ។ នៅក្នុង គម្ពីរពុទ្ធសាសនារបស់ពួកទមិឡ ឈ្មោះ មណិ-មេខឡៃ (Manimekhalai) បានរៀបរាប់ពីបល្ល័ង្ក ស្រោបត្បូង និងផ្ទាំងថ្មមួយផ្ទាំង មានប្រតិស្ថាន ស្នាមព្រះបាទនៅនាកោះនាគទីបៈនេះ ដ៏ជាកន្លែង ដែលគណៈធម្មយាត្រាពីប្រទេសឥណ្ឌាធ្លាប់បានមក ធ្វើការគោរពបូជា ។ គណៈធម្មយាត្រាទាំង នោះ បានដើរកំសាន្តតាមឆ្នេរខ្សាច់និងបឹងទឹកប្រៃដ៏វែង 
អន្លាយនៃកោះនេះ។ 
 Nāgapusaniaman Kovil 
នៅពេលទូកចូលដល់ស្ពានធំ យើងនឹងឃើញ នូវជញ្ជាំងវិហារសាសនាហិណ្ឌូ ដែលមានពណ៌ឆ្នូត ក្រហមសគួរឱ្យគយគន់។ វិហារបុរាណបានរលត់ បាត់ទៅ នៅសល់តែវិហារថ្មី និងថ្មបុរាណពីរដុំ ប៉ុណ្ណោះ។  ខាងឆ្វេង ខ្លោងទរ្វាមានសិលាចារិក ព្រះបាទបរាក្រមពាហុទី I ។
	
 នាគទីបវិហារ 
នៅមិនឆ្ងាយជាងកន្លះគីឡូម៉ែត្រគឺនាគវិហារ ដែលកសាងឡើងត្រង់កន្លែងដែលព្រះបរមគ្រូទ្រង់ គង់ពេលព្រះអង្គយាងមកកោះតូចនេះ។ នៅជ្រុង ម្ខងានៃផ្លូវនោះមានពោធិព្រឹក្សមួយដើម និងជ្រុង ម្ខាងទៀតមានវត្តមួយដែលមានចេតិយលាបពណ៌ប្រាក់។ មានវិហារពីរដទៃទៀត ដែលវិហារមួយ ដម្កល់ព្រះបដិមាទង់ដែងជាអំណោយរបស់រដ្ឋាភិ-បាលភូមាឆ្នាំ១៩៥៦។ សំណង់ទាំងអស់ទើបកសាង នៅឆ្នាំ ១៩៥០ ដោយគ្មានរមណីយដ្ឋានប្រវត្តិ-សាស្ត្រេឡីយ។ នាគទីបនេះ សព្វថ្ងៃហៅថា ជហ្វនា (Jaffna)មានចម្ងាយ៣៩៥គ.ម.ពីទីក្រុងColombo. ឯវិហារនេះ មានចំងាយ៣០គ.ម.ពី Jaffna នោះ។