navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២: ការចោទប្រកាន់អំពីបំណង​​ធ្វើ​វិទ្ធង្សនា​របស់​រុស្ស៊ី​

ការចោទប្រកាន់អំពីបំណង​​ធ្វើ​វិទ្ធង្សនា​របស់​រុស្ស៊ី​
នៅថ្ងៃទី២៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ លោកហ្សេឡេនស្គីបានចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី និងមហាសេដ្ឋីអ៊ុយក្រែនឈ្មោះរីណាត់ អាខ្មេតូវ ពីការគាំទ្រផែនការផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន។ ក្រោយមក រុស្ស៊ីក៏​បាន​ចេញមុខបដិសេធ​ចំពោះ​ការ​ចោទប្រកាន់​នេះ។ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ អ៊ុយក្រែនត្រូវបានរងការវាយប្រហារតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានការប៉ះពាល់ដល់គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ក្រសួងរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនមួយចំនួន។ ក្រោយ​មក​ គេបាន​សង្ស័យ​ថា ជនខិលខូច (Hacker) របស់រុស្ស៊ី​អាច​ជាអ្នក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ចំពោះ​ឧប្បត្តិហេតុ​នេះ។

កាលពីថ្ងៃទី២២ ខែមករា រដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសបានថ្លែងថា រុស្ស៊ីកំពុងរៀបចំផែនការដករដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនចេញតាមរយៈការប្រើកម្លាំងយោធា និងតម្លើងរដ្ឋបាលអាយ៉ងគាំទ្ររុស្ស៊ីមួយនៅក្នុងប្រទេស ដែលអាចដឹកនាំដោយលោកយ៉េវហេនីវ មូរាយ៉េវ ដែលត្រូវជាអតីតសមាជិកសភាអ៊ុយក្រែន។ ទាំងលោកមូរាយ៉េវ និងរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានបដិសេដការចោទប្រកាន់នេះ។ កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែកុម្ភៈ សហរដ្ឋអាមេរិកបាននិយាយថា រុស្ស៊ីកំពុងរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់វីដេអូប្រឌិតដែលបង្ហាញពី "ការវាយប្រហារ" របស់អ៊ុយក្រែន ជាលេសសម្រាប់ការឈ្លានពានលើអ៊ុយក្រែន។ រដ្ឋាភិបាល​រុស្ស៊ី​បាន​បដិសេធ​រាល់​ផែនការ​រៀបចំ​យកលេស​សម្រាប់​ធ្វើការ​ឈ្លានពាន។

ប្រភពស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អាមេរិកបានព្រមានកាលពីពាក់កណ្តាលខែកុម្ភៈថា រុស្ស៊ីបានចងក្រងនូវ "បញ្ជីឥស្សរជននយោបាយអ៊ុយក្រែន និងបុគ្គលលេចធ្លោផ្សេងទៀត ដែលត្រូវកំណត់គោលដៅសម្រាប់ការចាប់ខ្លួន ឬធ្វើឃាត" ក្នុងករណីមានការឈ្លានពាន។ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការអន្តរជាតិផ្សេងទៀតនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ លោកបាតសេបា នែល ក្រុកកឺបានសរសេរទៅកាន់ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស លោកស្រីមីឈែល បាឆេលេត ថា សហរដ្ឋអាមេរិកមាន "ព័ត៌មានជាក់លាក់ដែលបង្ហាញថាកងកម្លាំងរុស្ស៊ីកំពុងបង្កើតបញ្ជីកំណត់អត្តសញ្ញាណជនជាតិអ៊ុយក្រែនដែលត្រូវចាប់យកទៅសម្លាប់ ឬ​បញ្ជូន​ទៅ​ជំរុំឃុំឃាំងបន្ទាប់​ពីមាន​ការ​កាន់កាប់​ដោយ​យោធា​" ​ហើយ​បានបន្ថែមថា រុស្ស៊ី​អាច"ទំនង​នឹង​ប្រើ​វិធានការ​អមនុស្សធម៌​ដើម្បី​បំបែក​ការ​តវ៉ា​ដោយ​សន្តិវិធី...ពី​ប្រជាជន​ស៊ីវិល"។

ការចោទប្រកាន់របស់រុស្ស៊ីអំពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែន
នៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១ លោកពូទីនបានបកស្រាយអំពីការរើសអើងប្រឆាំងនឹងអ្នកនិយាយភាសារុស្ស៊ីនៅក្រៅប្រទេសរុស្ស៊ីដោយប្រាប់ថា "ខ្ញុំត្រូវតែនិយាយថា ការស្អប់ខ្ពើមរុស្ស៊ីគឺជាជំហានដំបូងឆ្ពោះទៅរកការប្រល័យពូជសាសន៍រុស្ស៊ី។ អ្នកហើយនិងខ្ញុំគឺដឹងអំពីអ្វីដែលកំពុងតែកើតឡើងនៅក្នុងតំបន់ដុនបាស។ វាមើលទៅដូចត្រូវនឹងករណីប្រល័យពូជសាសន៍ច្បាស់ណាស់"។ ក្រៅពីនេះ រុស្ស៊ីក៏បានចេញថ្កោលទោសច្បាប់ភាសាអ៊ុយក្រែនផងដែរ។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ លោកពូទីនបានប្រាប់សារព័ត៌មានបន្ថែមថា "អ្វីដែលកំពុងកើតឡើងនៅដុនបាសគឺពិតជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍មែន"។ ក៏ប៉ុន្តែ អង្គការអន្តរជាតិខ្លះ និងរួមទាំងឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស (OHCHR) បេសកកម្មត្រួតពិនិត្យពិសេស OSCE ទៅកាន់អ៊ុយក្រែន និងក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុបគឺពុំបានរកឃើញភស្តុតាងអ្វីដែលគាំទ្រការអះអាងរបស់រុស្ស៊ីនោះទេ។ ការចោទប្រកាន់ពីបទប្រល័យពូជសាសន៍ត្រូវបានច្រានចោលដោយគណៈកម្មការអឺរ៉ុបថាជាព័ត៌មានមិនពិតរបស់រុស្ស៊ី។

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិក លោកនេដ ផ្រាយស៍ បាននិយាយថា រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានបញ្ចេញការអះអាងទាំងនេះឡើងគឺព្រោះតែពួកគេចង់យកវាធ្វើជា"លេសសម្រាប់ការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ុយក្រែន"។
វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២: ការចោទប្រកាន់របស់រុស្ស៊ីអំពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែន

ការចោទប្រកាន់របស់រុស្ស៊ីអំពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែន
នៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១ លោកពូទីនបានបកស្រាយអំពីការរើសអើងប្រឆាំងនឹងអ្នកនិយាយភាសារុស្ស៊ីនៅក្រៅប្រទេសរុស្ស៊ីដោយប្រាប់ថា "ខ្ញុំត្រូវតែនិយាយថា ការស្អប់ខ្ពើមរុស្ស៊ីគឺជាជំហានដំបូងឆ្ពោះទៅរកការប្រល័យពូជសាសន៍រុស្ស៊ី។ អ្នកហើយនិងខ្ញុំគឺដឹងអំពីអ្វីដែលកំពុងតែកើតឡើងនៅក្នុងតំបន់ដុនបាស។ វាមើលទៅដូចត្រូវនឹងករណីប្រល័យពូជសាសន៍ច្បាស់ណាស់"។ ក្រៅពីនេះ រុស្ស៊ីក៏បានចេញថ្កោលទោសច្បាប់ភាសាអ៊ុយក្រែនផងដែរ។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ លោកពូទីនបានប្រាប់សារព័ត៌មានបន្ថែមថា "អ្វីដែលកំពុងកើតឡើងនៅដុនបាសគឺពិតជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍មែន"។ ក៏ប៉ុន្តែ អង្គការអន្តរជាតិខ្លះ និងរួមទាំងឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស (OHCHR) បេសកកម្មត្រួតពិនិត្យពិសេស OSCE ទៅកាន់អ៊ុយក្រែន និងក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុបគឺពុំបានរកឃើញភស្តុតាងអ្វីដែលគាំទ្រការអះអាងរបស់រុស្ស៊ីនោះទេ។ ការចោទប្រកាន់ពីបទប្រល័យពូជសាសន៍ត្រូវបានច្រានចោលដោយគណៈកម្មការអឺរ៉ុបថាជាព័ត៌មានមិនពិតរបស់រុស្ស៊ី។

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិក លោកនេដ ផ្រាយស៍ បាននិយាយថា រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានបញ្ចេញការអះអាងទាំងនេះឡើងគឺព្រោះតែពួកគេចង់យកវាធ្វើជា"លេសសម្រាប់ការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ុយក្រែន"។
វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២: ការត្រៀមការពារជាតិរបស់អ៊ុយក្រែន

ការត្រៀមការពារជាតិរបស់អ៊ុយក្រែន
ក្នុងការរៀបចំទប់ទល់នឹងការឈ្លានពានរបស់រុស្សីដែលអាចកើតមានឡើងជាថ្មីម្តងទៀត កងកម្លាំងជើងគោកអ៊ុយក្រែនបានប្រកាសធ្វើកិច្ចប្រជុំមួយនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ ទាក់ទងនឹងយុទ្ធសាស្ត្រការពារទឹកដី ដើម្បីពង្រឹង និងការពារព្រំដែនរបស់ប្រទេសជាតិ និងកន្លែងសំខាន់ៗ និងដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការបំផ្លិចបំផ្លាញ និងក្រុមឈ្លបយកការណ៍នៅភាគខាងត្បូងប្រទេស។ នៅក្នុងខែដដែរ លោកហ្សេឡេនស្គីបានចុះទៅមើលទីតាំងការពាររបស់អ៊ុយក្រែននៅដុនបាស។ យោងតាមប្រភពពីរុស្ស៊ី ប្រទេសអ៊ុយក្រែនបានដាក់ពង្រាយទាហានចំនួន ១២៥,០០០ នាក់នៅក្នុងតំបន់ជម្លោះដុនបាសនាអំឡុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១។

នៅក្នុងខែធ្នូដដែរ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប៉ាន់ប្រមាណថា រុស្ស៊ីអាចប្រមូលផ្តុំកងទ័ពជាង ១៧៥,០០០ នាក់ដើម្បីត្រៀមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន។ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអ៊ុយក្រែន លោកអូលេកស៊ី រ៉េស្មីកូវបាននិយាយថា "យើងមានមន្ត្រីចំនួន ២៥០,០០០ នាក់...ដោយពួកគេសុទ្ធតែជាសមាជិកនៃកងទ័ពរបស់យើង។ បូកទាំងអ្វីដែលខ្ញុំបាននិយាយ ពោលគឺយើងមានអតីតយុទ្ធជនចូលរួមចំនួន ៤០០,០០០ នាក់និង ២០០,០០០ នាក់ទៀតជាកម្លាំងបម្រុង។ ចំនួនត្រឹម ១៧៥,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណឹង (គឺ) មិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីតបទល់ជាមួយអ៊ុយក្រែនឡើយ"។ រ៉េស្មីកូវបានបន្តអះអាងទៀតថា រុស្ស៊ីអាចបើកការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំមកលើអ៊ុយក្រែននៅចុងខែមករានៃឆ្នាំ២០២២ នេះ។

អង់ឌ្រី ហ្សាហូរូដនីគ ដែលជាអតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអ៊ុយក្រែន បានសរសេរកាលពីខែមករាថា នៅក្នុងករណីនៃការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី កងកម្លាំងរុស្ស៊ីទំនងជានឹងបំផ្លាញ"ចំណុចសំខាន់ៗនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយោធារបស់អ៊ុយក្រែន" ហើយនឹងអាច"ឈានចូលទៅជ្រៅក្នុងទឹកដីអ៊ុយក្រែន"ទៀតផង ប៉ុន្តែវានឹងពិបាកសម្រាប់ពួកគេក្នុងការគ្រប់គ្រងទឹកដីទាំងអស់នោះ។ លោកហ្សាហូរូដនីគបាននិយាយបន្ថែមទៀតថា "កងកម្លាំងកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ីនឹងប្រឈមមុខនឹងគូប្រជែងដែលមានកម្លាំងចិត្តតស៊ូប្រយុទ្ធខ្ពង់ខ្ពស់នៅក្នុងតំបន់ដែលពួកគេធ្លាប់ចូលពីមុនមក"។
វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២: ការពង្រឹងកម្លាំងអង្គការណាតូ

ការពង្រឹងកម្លាំងអង្គការណាតូ
thumb|ទាហានឆត្រយោងអាមេរិកនៃកងកម្លាំងសកម្មរហ័ស ត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់តំបន់អឺរ៉ុបខាងកើត ដើម្បីពង្រឹងប៉ែកខាងកើតរបស់អង្គការណាតូ ចំពេលវិបត្តិនៅក្នុងតំបន់កំពុងតែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗអំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២។|250x250px
រដ្ឋាភិបាលហុល្លង់ និងអេស្បាញបានដាក់ពង្រាយកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៅតាមតំបន់ក្បែរប្រទេសអ៊ុយក្រែន ដើម្បីជាការគាំទ្រដល់អង្គការណាតូ។ នៅថ្ងៃទី២០ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអេស្ប៉ាញគឺលោកស្រីម៉ារការីតា រ៉ូប្លេស បានប្រកាសថា កងនាវាអេស្ប៉ាញកំពុងតែត្រូវបានដាក់ពង្រាយនៅក្នុងសមុទ្រខ្មៅ។ លោកស្រីក៏បានប្រកាសដែរថា រាជរដ្ឋាភិបាលអេស្ប៉ាញកំពុងពិចារណាដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងអាកាសអេស្ប៉ាញទៅកាន់ប្រទេសប៊ុលការី។ ចំណែកឯប្រទេសហុល្លង់វិញបាននិយាយថា ខ្លួននឹងបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំង F-35 ចំនួនពីរគ្រឿងទៅកាន់ប្រទេសប៊ុលការីដើម្បីចូលរួមក្នុងបេសកកម្មឃ្លាំមើលដែនអាកាសរបស់អង្គការណាតូ។

កាលពីថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈ ទាហានអាមេរិកថ្មីៗចំនួន ២,០០០ នាក់បានមកដល់ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ និងប៉ូឡូញ ដែលជាផ្នែកមួយដើម្បីពង្រឹងការពារតំបន់ប៉ែកខាងកើតរបស់អង្គការណាតូ ខណៈដែលរុស្ស៊ីបានដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងបន្ថែមទៀតនៅតាមព្រំដែនអ៊ុយក្រែន។

នៅថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសដាក់ពង្រាយកម្លាំងទាហានចំនួន ៣,០០០ នាក់បន្ថែមទៀតនៅប្រទេសប៉ូឡូញ ហើយបានបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំង F-15 ទៅកាន់ប្រទេសរ៉ូម៉ានី។
វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២: ការទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍ដោយរុស្ស៊ី

ការទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍ដោយរុស្ស៊ី
thumb|250x250px|ប្រធានាធិបតីពូទីន រួមជាមួយលោកដេនីស ពូហ្ស៊ីលីន និងលេអូនីដ ប៉ាសេឆ្មីគ កំពុងចុះហត្ថលេខាលើក្រឹត្យទទួលស្គាល់ឯករាជ្យភាពនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២។

នៅថ្ងៃទី២១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ គណបក្សកុម្មុយនីស្តនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ីបានប្រកាសតាមរយៈកាសែតប្រាវដាថា សមាជិកសភារបស់ខ្លួននឹងណែនាំដំណោះស្រាយមួយនៅក្នុងសភាឌូម៉ា ដោយសុំឱ្យប្រធានាធិបតីពូទីនទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវរដ្ឋផ្តាច់ខ្លួននិយមនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍។ ដំណោះស្រាយនេះត្រូវបានទទួលអនុម័តដោយសភាឌូម៉ានៅថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ក្នុងលទ្ធផលបោះឆ្នោត ៣៥១–១៦ ដោយមានសម្លេងអនុប្បវាទមួយ។ វាត្រូវបានគាំទ្រដោយបក្សកាន់អំណាច សហរុស្ស៊ី បក្សកុម្មុយនីស្តនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ី គណបក្សយុត្តិធម៌រុស្ស៊ី — ដើម្បីការពិត និងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យសេរី ប៉ុន្តែត្រូវបានប្រឆាំងដោយគណបក្សប្រជាជនថ្មី។

នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ មេដឹកនាំនៃរដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនទាំងពីរ ពោលគឺលោកដេនីស ពូហ្ស៊ីលីន និងលេអូនីដ ប៉ាសេឆ្មីគបានរួមគ្នាស្នើសុំឱ្យប្រធានាធិបតីពូទីនទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវឯករាជ្យភាពរបស់សាធារណរដ្ឋរៀងៗខ្លួន។ មេដឹកនាំទាំងពីរក៏បានស្នើចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាស្តីពីមិត្តភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយរុស្ស៊ី រួមទាំងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធាផងដែរ។ នៅពេលបញ្ចប់សម័យប្រជុំវិសាមញ្ញនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខរុស្ស៊ីដែលបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃនោះ លោកពូទីនបាននិយាយថាការសម្រេចចិត្តលើការទទួលស្គាល់នូវរដ្ឋទាំងពីរនឹងត្រូវធ្វើឡើងភ្លាមៗ។

សំណើនេះត្រូវបានគាំទ្រដោយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ លោកស៊ែរជី សូយហ្គូ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីរុស្ស៊ី លោកមីខាអ៊ីល មីឈូសទីនបាននិយាយថា រដ្ឋាភិបាលបានរៀបចំមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់សកម្មភាពបែបនេះ"អស់ជាច្រើនខែមកហើយ"។ ក្រោយមកនៅថ្ងៃដដែរនោះ លោកពូទីនបានចុះហត្ថលេខាលើក្រឹត្យស្តីពីការទទួលស្គាល់រដ្ឋនោះ។ លើសពីនេះទៀត សន្ធិសញ្ញា"ស្តីពីមិត្តភាព កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងជនុបត្ថម្ភ" រវាងរុស្ស៊ី និងសាធារណរដ្ឋទាំងពីរក៏ត្រូវបានចុះផងដែរ។
វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២: ការឈ្លានពាន

ការឈ្លានពាន

នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ បន្ទាប់ពីបានទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍ ប្រធានាធិបតីពូទីនបានបញ្ជាឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ីបន្ថែមចូលទៅក្នុងតំបន់ដុនបាសក្នុងអ្វីដែលរុស្ស៊ីហៅថា"បេសកកម្មរក្សាសន្តិភាព"។ ក្រោយមកនៅថ្ងៃដដែរ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យជាច្រើនបានអះអាងថា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីគឺកំពុងចូលទៅក្នុងតំបន់ដុនបាសពិតមែន។ នៅថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសសម្ដៅលើសកម្មភាពនេះថាជា"ការឈ្លានពាន"។ នៅថ្ងៃដដែរ ក្រុមប្រឹក្សាសហព័ន្ធបានអនុញ្ញាតជាឯកច្ឆ័ន្ទឱ្យលោកពូទីនប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធានៅក្រៅទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ី។

នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ មន្ត្រីការពារជាតិជាន់ខ្ពស់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកម្នាក់បាននិយាយតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានថា "៨០ ភាគរយ" នៃកងកម្លាំងរុស្ស៊ីដែលត្រូវបានចាត់តាំង និងដាក់ពង្រាយនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនអ៊ុយក្រែន បានត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចសម្រាប់ការប្រយុទ្ធ ហើយសកម្មភាពឈ្លានពានដីគោកអាចនឹងផ្ទុះឡើងនៅពេលណាមួយជាក់ជាមិនខាន។ នៅថ្ងៃដដែរនោះ សភាអ៊ុយក្រែនបានអនុម័តក្រឹត្យរបស់ប្រធានាធិបតីវ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គី ស្តីពីការដាក់ប្រទេសក្នុងគ្រាអាសន្នចាប់ពីម៉ោង ០០:០០ ថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ តទៅនៅទូទាំងទឹកដីនៃប្រទេសអ៊ុយក្រែនទាំងអស់ លើកលែងតែតំបន់ដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍ សម្រាប់រយៈពេល ៣០ ថ្ងៃ។ ក្រសួងការបរទេសអ៊ុយក្រែន បានផ្តល់អនុសាសន៍សូមឱ្យពលរដ្ឋអ៊ុយក្រែនជៀសវាងការធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសរុស្ស៊ី ហើយអ្នកដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីសូមឱ្យចាកចេញពីប្រទេសនោះ"ជាបន្ទាន់"។

ប្រហែលម៉ោង ៤ ទៀបភ្លឺ ម៉ោងនៅទីក្រុងម៉ូស្គូ ថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ប្រធានាធិបតីពូទីនបានប្រកាសចាប់ផ្តើម"ប្រតិបត្តិការយោធាពិសេស"នៅក្នុងតំបន់ដុនបាស។ មិនយូរប៉ុន្មាន រលកដំណឹងអំពីការផ្ទុះធំៗបានហូរចេញមកពីទីក្រុងជាច្រើននៅភាគកណ្តាល និងភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែន រួមទាំងរដ្ឋធានីកៀវ និងទីក្រុងការគីវ ខណៈដែលកងទ័ពជើងទឹករុស្ស៊ីជាច្រើនបានចូលចតនៅទីក្រុងអូដេហ្សា។ ក្រោយដំណឹងឈ្លានពានបានផ្ទុះឡើង សហរដ្ឋអាមេរិក​ក៏បានចេញ​ប្រកាស​ភ្លាមៗ​ថា​ខ្លួន​នឹង​មិន​បញ្ជូន​ទាហាន​ប្រយុទ្ធ​​ចូលទៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អ៊ុយក្រែននោះទេ។ ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្តេជ្ញាថានឹងមិនបញ្ជូនកងទ័ពចូលទៅក្នុងអ៊ុយក្រែន បូករួមទាំងការភ័យខ្លាចកើតសង្គ្រាមលោកលើកទី៣ រុស្ស៊ីក៏បន្តមហិច្ឆតាយោធារបស់ខ្លួនដោយនិទណ្ឌភាព ទោះបីជាជួបនឹងចលនាប្រឆាំងក្នុងតំបន់កម្រិតណាក៏ដោយ។ អ្នកសង្កេតការណ៍ជាច្រើនជឿថា ប្រតិបត្តិការយោធារបស់រុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែននឹងនាំទៅដល់ការកាន់កាប់នូវរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន ហើយអធិបតេយ្យភាពជាតិអ៊ុយក្រែនអាចនឹងឈានដល់ទីបញ្ចប់។Oxford Union - Interview with Sir John Sawers, , Oxford Union / 1 March 2022, minutes 4:54–5:19; 22:06.
វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២: អ៊ុយក្រែន

អ៊ុយក្រែន
នៅក្នុងបទសម្ភាសន៍ជាមួយកាសែតបារាំង Libération ក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអ៊ុយក្រែន លោកឌីមីត្រូ គូលេបាបាននិយាយថា ការប្រមូលផ្ដុំកម្លាំងទ័ពរបស់រុស្ស៊ីនៅតាមព្រំដែនភាគខាងជើង–កើតជាមួយអ៊ុយក្រែន តំបន់សង្រ្គាមភាគខាងកើតរបស់អ៊ុយក្រែន និងនៅគ្រីមៀ និងស្ថានការណ៍ដ៏យ៉ាប់យ៉ឺននៅភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែន គឺជារឿងដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយរាប់ចាប់តាំងពីមានការវាយប្រហារលើក្រុមនាវិកអ៊ុយក្រែននៅឯច្រកសមុទ្រកើច្ឆកាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៨ មក។

នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោកវ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គីបានអំពាវនាវឱ្យលោកខាងលិចឈប់បង្ក"ការភ័យស្លន់ស្លោ"នៅក្នុងប្រទេសរបស់គាត់ចំពោះរឿងលទ្ធភាពលុកលុយរបស់រុស្ស៊ីដោយបន្ថែមថាការព្រមានជាប់ៗគ្នានៃការឈ្លានពាន"អច្ចាសន្នភាព" គឺកំពុងតែធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចអ៊ុយក្រែនដាំក្បាលចុះ។ កាលពីថ្ងៃទី២ ខែកុម្ភៈ សេតវិមានអាមេរិកបាននិយាយថា ខ្លួននឹងលែងសម្តៅលើសក្តានុភាពលុកលុយថាជា"អច្ចាសន្នភាព"ទៀតហើយ។

នៅថ្ងៃទី១២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ លោកហ្សេឡេនស្គី បាននិយាយអំពីសកម្មភាពព្រមានរបស់សេតវិមានចំពោះការលុកលុយ"អច្ចាសន្នភាព"ដោយរុស្ស៊ីថា "មិត្តល្អបំផុតរបស់សត្រូវយើងគឺការភ័យស្លន់ស្លោនៅក្នុងប្រទេស។ ហើយព័ត៌មានទាំងអស់នេះគ្រាន់តែបង្កឱ្យមានការភ័យស្លន់ស្លោ ហើយមិនបានជួយអ្វីដល់យើងសោះ"។

នៅថ្ងៃទី១៩ ខែកុម្ភៈ នៅឯសន្និសិទសន្តិសុខទីក្រុងមុយនិចឆ្នាំ២០២២ លោកវ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គីបាននិយាយរិះគន់ "គោលនយោបាយការលួងលោម"នៃប្រទេសរុស្ស៊ីហើយបានហៅបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិចឱ្យជួយអ៊ុយក្រែន។ នៅថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ លោកហ្សេឡេនស្គីបាននិយាយថា លោកនឹងពិចារណាពីលទ្ធភាពផ្តាច់ទំនាក់ទំនងការទូតអ៊ុយក្រែនជាមួយរុស្ស៊ី។
វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២: រុស្ស៊ី

រុស្ស៊ី
thumb|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរុស្ស៊ី លោកស៊ែរជី ឡាហ្វរូវ ជួបជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោកអង់តូនី ប្លីងកិននៅថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១។
ទោះបីជាមានភស្តុតាងនិងការអះអាងជាច្រើនអំពីការប្រមូលផ្ដុំយោធារបស់រុស្ស៊ីនៅតាមព្រំដែនអ៊ុយក្រែនក៏ដោយ ក៏មន្ត្រីរុស្ស៊ីតែងតែចេញមកបដិសេធម្តងហើយម្តងទៀតថា រុស្ស៊ីមិនមានផែនការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែនអ្វីទេ។ នៅពាក់កណ្តាលខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោកវ៉្លាឌីមៀរ ពូទីនបាននិយាយថា វាជាអាកប្បកិរិយាដ៏"បង្អើល"មួយដែលសម្តៅមកលើរុស្ស៊ីថាកំពុងរៀបចំផែនការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន។

កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែវិច្ឆិកា លោកស៊ែរជី ណារីសគីន ដែលជាប្រមុខសេវាស៊ើបការណ៍សម្ងាត់បរទេសរបស់រុស្ស៊ីបានថ្លែងទាក់ទិននឹងការចោទប្រកាន់អំពីផែនការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែនថា "ខ្ញុំសូមធានាចំពោះអ្នកទាំងអស់គ្នាថា រឿងបែបនេះនឹងមិនកើតឡើងទេ" ហើយលោកបានបន្ថែមថា "វាគ្រាន់តែជាការឃោសនាព្យាបាទរបស់ក្រសួងការបរទេសអាមេរិកប៉ុណ្ណោះ"។ កាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែវិច្ឆិកា លោក ពូទីនបានបញ្ជាក់ថា ស្ថានភាពប្រទេសរុស្ស៊ីនឹងឈានហួសបន្ទាត់ក្រហម ប្រសិនបើអង្គការណាតូនូវតែបន្តពង្រីកឥទ្ធិពលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន ជាពិសេសការដាក់ពង្រាយមីស៊ីលរយៈចម្ងាយឆ្ងាយដែលមានសមត្ថភាពអាចបាញ់កម្ទេចទីក្រុងនានារបស់រុស្ស៊ីបាន ឬប្រព័ន្ធការពារមីស៊ីលស្រដៀងគ្នានៅក្នុងប្រទេសរ៉ូម៉ានី និងប៉ូឡូញ។

នៅចុងខែមករា ឆ្នាំ២០២២ លេខាធិការក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខរុស្ស៊ី លោកនីកូឡៃ ប៉ាត្រូឆេវ បាននិយាយថា គំនិតដែលថារុស្ស៊ីបាន"គំរាមកំហែងអ៊ុយក្រែន" គឺ "គួរឱ្យអស់សំណើច" ហើយបានបន្ថែមថា "យើងមិនចង់បានសង្រ្គាមទេ។ យើងគឺមិនត្រូវការវាទាល់តែសោះ"។ រុស្ស៊ីក៏​បាន​ចោទ​អ៊ុយក្រែនដែរ​ថា​មិន​បាន​អនុវត្ត​តាមកិច្ចព្រមព្រៀង​ទីក្រុងមីនស្កឹ ដែល​ត្រូវ​បាន​ចុះកាលពី​ឆ្នាំ២០១៥ ក្នុង​គោលបំណង​ស្ដារ​សន្តិភាព​នៅដុនបាស។

នៅថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ លោកពូទីនបាននិយាយនៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានរួមគ្នាជាមួយប្រធានាធិបតីបារាំង លោកអេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង ថា "គំនិត និងសំណើមួយចំនួនរបស់គាត់ [ម៉ាក្រុង] អាចជាគ្រឹះមូលដ្ឋានសម្រាប់បោះជំហានទៅមុខបន្ថែមទៀត។ យើងនឹងធ្វើអ្វីគ្រប់យ៉ាងដើម្បីស្វែងរកវិធីសម្របសម្រួលដែលមានភាពស៊ីជម្រៅសម្រាប់ភាគីទាំងអស់"។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរុស្ស៊ី លោកស៊ែរជី ឡាហ្វរូវ បានចោទប្រកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តថា បានធ្វើយុទ្ធនាការ"ឃោសនា"ជុំវិញការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន។ លោក​បាន​សម្ដៅលើ​ "ការទាមទារ​ដក​កងទ័ព​រុស្ស៊ី​ចេញពី​ទឹកដី​រុស្ស៊ី​"របស់លោកខាងលិច ថា​ជា"អំពើវិប្បដិសារៈ"​។

នៅថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតរុស្ស៊ីប្រចាំនៅអាមេរិក លោកអាណាតូលី អង់តូនូវបាននិយាយថា កងកម្លាំងរុស្ស៊ី "មិនបានគំរាមកំហែងនរណាម្នាក់ ... មិនមានការឈ្លានពាន។ [ដូច្នេះ] មិនដែលមានផែនការបែបនេះឡើយ"។ នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ប្រធានាធិបតីពូទីនបានចុះហត្ថលេខាលើក្រឹត្យមួយដោយទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនទាំងពីរនៅតំបន់ដុនបាស ជារដ្ឋឯករាជ្យ។
វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២: ឥទ្ធិពលលើទេសន្ដរប្រវេសន៍

ឥទ្ធិពលលើទេសន្ដរប្រវេសន៍

អ្នកតំណាងអង្គការសប្បុរសធម៌ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងកៀវបានរាយការណ៍ពីចលនាបម្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាជនអ៊ុយក្រែននៅពេលការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២។ ដោយហេតុនេះ ប្រទេសដូចជា៖ ម៉ុលដាវី ស្លូវ៉ាគី និងប៉ូឡូញបានសន្យារក្សាការបើកចំហនូវព្រំដែនរបស់គេសម្រាប់ទទួលជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែន។

ក្នុងអំឡុងថ្ងៃដំបូងនៃការលុកលុយ រដ្ឋាភិបាលម៉ុលដាវីបានរាយការណ៍អំពី ជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែនចំនួន ៤,០០០ នាក់ដែលបានចូលមកក្នុងប្រទេសរបស់ពួកគេ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃម៉ុលដាវី បានរាយការណ៍ថា ប្រជាពលរដ្ឋអ៊ុយក្រែនប្រមាណ ១៥,៨០០ នាក់បានឆ្លងព្រំដែនចូលក្នុងប្រទេសម៉ុលដាវី។

ប្រទេសរូម៉ានីក៏បានទទួលជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែននៅក្នុងទឹកដីរបស់គេដែរ។ ក្រសួងមហាផ្ទៃនៃរ៉ូម៉ានីបានរាយការណ៍អំពីវត្តមានជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែនប្រហែល ១០,០០០ នាក់នៅក្នុងទឹកដីរបស់ពួកគេនៅពេលប្រតិបត្តិការឈ្លានពានបានចាប់ផ្តើម។ នៅរ៉ូម៉ានី ក្នុងចំណោមជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែនប្រមាណ ១០,០០០ នាក់ មានតែ ១១ នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលបានដាក់ពាក្យសុំឋានៈជាជនភៀសខ្លួន ទាំងនេះបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីការសម្រេចចិត្តរបស់ជនភៀសខ្លួនភាគច្រើនដែលមានគោលដៅឆ្ពោះទៅសាធារណរដ្ឋឆែក និងប្រទេសប៉ូឡូញ ជំនួសឱ្យការបន្តស្នាក់នៅក្នុងប្រទេសម៉ុលដាវី និងរូម៉ានី។

នៅឯប្រទេសប៉ូឡូញវិញ អ្នកនយោបាយឈ្មោះ ប៉ាវែល ស្ហេហ្វែរណេកឺរ បាននិយាយថា មនុស្សប្រហែល ១០០,០០០ នាក់បានឆ្លងកាត់ព្រំដែនប៉ូឡូញ–អ៊ុយក្រែនត្រឹមរយៈពេលតែពីរថ្ងៃដំបូងប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ូឡូញក៏កំពុងតែទទួលយកកុមារៗពីអ៊ុយក្រែនតាមរយៈការទទួលពិនិត្យសំបុត្រកំណើតជំនួសឱ្យលិខិតឆ្លងដែន។Deutsche Welle (26 Feb 2022) Russia invades Ukraine LIVE | DW News livestream | Headline news from around the world Nearly 120,000 Ukrainians have fled to Poland ក្នុងរយៈពេលពីរសប្តាហ៍ ប៉ូឡូញបានទទួលជនភៀសខ្លួនមិនតិចជាងមួយលាននាក់ទេ។

គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ជនភៀសខ្លួនជាងកន្លះលាននាក់បានចាកចេញពីអ៊ុយក្រែន។ តួលេខត្រូវបានចែកចាយមានដូចជា៖ ២៨១,០០០ នៅក្នុងប្រទេសប៉ូឡូញ, ៨៤,៥០០ នាក់នៅហុងគ្រី, ៣៦,៤០០ នាក់នៅម៉ុលដាវី, ៣២,៥០០ នាក់នៅរ៉ូម៉ានី និង ៣០,០០០ នាក់នៅប្រទេសស្លូវ៉ាគី។ ក្នុងរយៈពេល  ១០ ថ្ងៃ (៦ មីនា) ជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែនសរុបមាន ១.៥ លាននាក់។Filippo Grandi  (6 Mar 2022 1:07PM) UN refugee chief: Exodus from Ukraine fastest-growing since WWII នៅថ្ងៃទី១២ (៨ មីនា) មនុស្សជាង ២ លាននាក់បានចាកចេញពីអ៊ុយក្រែន។Filippo Grandi, UNHCR (8 Mar 2022) News Comment: UNHCR's Grandi praises Europe's welcome for Refugees fleeing Ukraine "2 million refugees fleeing Ukraine in just 12 days, mainly into five neighbouring countries. Over half are fleeing to Poland alone"

ចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមនៃវិបត្តិជនភៀសខ្លួនមក ទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រភពអង់គ្លេសបានទទួលយកជនភៀសខ្លួនតិចតួចបំផុត ខណៈដែលទ្វីបអឺរ៉ុបត្រូវដោះស្រាយផលវិបាកពីការជម្លៀសចេញយ៉ាងច្រើននៅក្នុងតំបន់សង្រ្គាម។ បច្ចុប្បន្ននេះ មានតែជនជាតិអ៊ុយក្រែនដែលមានសមាជិកគ្រួសាររស់នៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេសមុនទេ ទើបរដ្ឋាភិបាលអាចផ្តល់សិទ្ធិជាជនភៀសខ្លួននៅចក្រភពអង់គ្លេសបាន។ ដូចគ្នានេះដែរ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទទួលយកជនភៀសខ្លួនត្រឹមតែ ៤,២៦៤ នាក់ប៉ុណ្ណោះក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ពីអ៊ុយក្រែន ដោយសារតែពួកគេភាគច្រើនត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យចូល និងដោយសារពិធីការនៃការដាក់ពាក្យសុំអន្តោប្រវេសន៍រយៈពេលដ៏យូរ។"The British people want Ukraine's refugees treated fairly, not cruelly repelled" theguardian.com. Retrieved 22 មីនា 2022."As Europe Readies for a Wave of Ukrainian Refugees, History Suggests the U.S. Should Do the Same" boundless.com. Retrieved 22 មីនា 2022.
វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០២១
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ២០២១
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០២២
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ២០២២
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២១
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២២
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្រោយសម័យសូវៀត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធារុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងរុស្ស៊ី–ណាតូ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអ៊ុយក្រែន–ណាតូ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន
វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចស្រីលង្កាពីឆ្នាំ ២០១៩-បច្ចុប្បន្ន

រូបភាពតូច|វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចស្រីលង្កាឆ្នាំ 2022 ប្រជាជនរង់ចាំរយៈពេលយូរដើម្បីបំពេញបំពង់ឧស្ម័នប្រេងរាវ
 
វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចស្រីលង្កា  គឺជាវិបត្តិដែលកំពុងបន្តនៅក្នុងរដ្ឋកោះនៃ ប្រទេសស្រីលង្កា ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ២០១៩។  វាជាវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដ៏អាក្រក់បំផុតរបស់ប្រទេសចាប់តាំងពី ទទួលបានឯករាជ្យ នៅឆ្នាំ ១៩៤៨។  វាបាននាំឱ្យមានកម្រិតអតិផរណាដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក ជិតការថយចុះនៃ ទុនបំរុងប្តូរប្រាក់បរទេស កង្វះការផ្គត់ផ្គង់វេជ្ជសាស្រ្ត និងការកើនឡើងនៃតម្លៃទំនិញមូលដ្ឋាន។  វិបត្តិនេះត្រូវបានគេនិយាយថាបានចាប់ផ្តើមដោយសារតែកត្តាចម្រុះជាច្រើនដូចជា ការកាត់ពន្ធ  ការបង្កើតប្រាក់ គោលនយោបាយទូទាំងប្រទេសដើម្បីផ្លាស់ប្តូរទៅរកកសិកម្មសរីរាង្គ ឬជីវសាស្រ្ត ការ ទម្លាក់គ្រាប់បែក អ៊ីស្ទើរ នៅស្រីលង្កាឆ្នាំ ២០១៩ និងផលប៉ះពាល់នៃ ជំងឺរាតត្បាត កូវីដ-១៩ នៅក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា ។ ភាព​លំបាក​ខាង​សេដ្ឋកិច្ច​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​បាន​បណ្តាល​ឱ្យ​មាន ​ការ​តវ៉ា​នៅ​ស្រីលង្កា​ឆ្នាំ​២០២២ ។

ប្រទេសស្រីលង្កាត្រូវបានកំណត់សម្រាប់ការលុបចោល អធិបតេយ្យភាព ដោយសារទុនបម្រុងរូបិយប័ណ្ណបរទេសដែលនៅសល់ចំនួន ១.៩ ពាន់លានដុល្លារគិតត្រឹមខែមីនា ឆ្នាំ ២០២២ នឹងមិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីទូទាត់កាតព្វកិច្ចបំណុលបរទេសរបស់ប្រទេសនេះសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២២ ដែលមានចំនួន ៤ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកដែលត្រូវសងវិញ។  ការទូទាត់សងមូលបត្របំណុលអន្តរជាតិចំនួន ១ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកនឹងត្រូវបង់ដោយរដ្ឋាភិបាលក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២២។ ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានប៊្លូមបឺរ បានរាយការណ៍ថា ប្រទេសស្រីលង្កាមានទឹកប្រាក់សរុបចំនួន ៨.៦ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងការសងបំណុលនៅឆ្នាំ ២០២២ រួមទាំងបំណុលក្នុងស្រុក និងបំណុលបរទេស។   នៅខែមេសា ឆ្នាំ  ២០២២ រដ្ឋាភិបាលស្រីលង្កាបានប្រកាសថា ខ្លួនមានអធិបតេយ្យភាព ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាអធិបតេយ្យភាពដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រស្រីលង្កា ចាប់តាំងពីទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៤៨ និងជារដ្ឋដំបូងគេនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកដែលចូលទៅក្នុងអធិបតេយ្យភាពក្នុងសតវត្សទី ២១ ។  

នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២២ នាយករដ្ឋមន្ត្រី រ៉ានីល វីឆ្រេមេសិង្ហហេ បាននិយាយនៅក្នុងសភាថា សេដ្ឋកិច្ចបានដួលរលំ ដែលធ្វើឲ្យវាមិនអាចចំណាយលើសម្ភារៈសំខាន់ៗបាន។
វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចស្រីលង្កាពីឆ្នាំ ២០១៩-បច្ចុប្បន្ន: បាតុកម្ម

បាតុកម្ម 
រូបភាពតូច| បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលនៅស្រីលង្កា
នៅខែមីនា ឆ្នាំ ២០២២ ការតវ៉ាដោយឯកឯង និងរៀបចំដោយគណបក្សនយោបាយ និងក្រុមមិនលម្អៀងជុំវិញការប្រព្រឹត្តិខុសរបស់រដ្ឋាភិបាលត្រូវបានរាយការណ៍ពីតំបន់ជាច្រើន។ ការតវ៉ាជាច្រើនត្រូវបានធ្វើឡើងដោយក្រុមប្រឆាំងនយោបាយទាមទារឱ្យ រដ្ឋបាល បច្ចុប្បន្នដោះស្រាយ វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ និងឱ្យលាលែងពីតំណែងភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែទូលំទូលាយ។  

អ្នកគាំទ្ររាប់ម៉ឺននាក់នៃគណបក្សប្រឆាំង កម្លាំងប្រជាជនរួបរួម ដឹកនាំដោយលោក សាជីត ព្រីម៉ាដាសា បានធ្វើបាតុកម្មនៅថ្ងៃទី ១៦ ខែមីនានៅមុខការិយាល័យប្រធានាធិបតីទាមទារឱ្យប្រធានាធិបតីលាលែងពីតំណែង។  នៅថ្ងៃទី 30 ខែមីនា នៅពេលដែល ណាម៉ាល់ រាជប៉ក្សា មកដល់សម្រាប់ពិធីបើកទីលានកីឡាក្នុង ប៉ានដារ៉ាវេឡា អ្នកស្រុកដែលមានកំហឹងបានបិទផ្លូវដើម្បីទាមទារប្រេង ដែលបណ្តាលឱ្យ ណាម៉ាល់ រាជប៉ក្សា ជៀសវាងតំបន់នោះ ហើយទីលានត្រូវបានបើកដោយអភិបាលក្រុងជំនួសវិញ។ 

នៅថ្ងៃទី ៣១ ខែមីនា ក្រុមដ៏ធំមួយបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅជុំវិញលំនៅដ្ឋានរបស់ កុដតាព្យា រាជប៉ក្សា ក្នុង មីរីហាណា ដើម្បីតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការដាច់ចរន្តអគ្គិសនីដែលបានឈានដល់ជាង ១២ ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ។   ការតវ៉ានេះដំបូងឡើយ មានការតវ៉ាដោយសន្តិវិធីពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋ រហូតដល់ប៉ូលិសបានវាយប្រហារលើបាតុករដោយឧស្ម័នបង្ហូរទឹកភ្នែក និងកាណុងបាញ់ទឹក ហើយក្រុមបាតុករបានដុតឡានក្រុងដែលដឹកទាហានគ្រប់គ្រងកុប្បកម្ម។ រដ្ឋាភិបាល​បាន​ប្រកាស​បម្រាម​គោចរ​នៅ​កូឡុំបូ។   ការតវ៉ាដំណាលគ្នាក៏ត្រូវបានគេរាយការណ៍ផងដែរនៅលើផ្លូវ កាន់ឌី-កូឡុំបូ ដែលត្រូវបានរារាំងដោយក្រុមបាតុករ។  រដ្ឋាភិបាល​បាន​ចោទប្រកាន់​បាតុករ​ថា​ជា​សមាជិក​នៃ​ក្រុម​ជ្រុលនិយម ហើយ​ចាប់​ផ្តើម​ចាប់​ខ្លួន​ពួកគេ​។  ការ​តវ៉ា​ភ្លើង​ទៀន ​ក៏​កំពុង​បន្ត​នៅ​ក្នុង​តំបន់​មួយ​ចំនួន​ខណៈ​ការ​តវ៉ា​ដោយ​ប្រើ​ស្នែង​រថយន្ត​ក៏​ត្រូវ​បាន​រាយការណ៍​ផង​ដែរ​។ 

នៅខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២២ ផ្ទះរបស់គ្រួសារ រាជប៉ក្សា ត្រូវបានដុតដោយក្រុមអ្នកតវ៉ា។  ចំពេលមានការតវ៉ា លោក ម៉ាហ៊ីនដា រាជប៉ក្សា បានលាលែងពីតំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២២ ប៉ុន្តែ លោក ហ្គោតាបាយ៉ា រាជប៉ក្សា បានបដិសេធមិនព្រមលាលែងពីតំណែងប្រធានាធិបតី ហើយការតវ៉ានៅតែបន្ត។ 

នៅថ្ងៃទី ៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២២ លោក រាជប៉ក្សា បានភៀសខ្លួនចេញពីលំនៅដ្ឋានផ្លូវការរបស់គាត់ក្នុងទីក្រុង កូឡុំបូ មុនពេលក្រុមបាតុករទម្លុះរបាំងរបស់ប៉ូលីស និងចូលទៅក្នុងបរិវេណនោះ។  បាតុករ​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​កាន់កាប់​វិមាន​នេះ សូម្បី​តែ​ហែល​ទឹក​ក្នុង​អាង​របស់​ប្រធានាធិបតី​ក៏​ដោយ។  នៅល្ងាចនោះ ប្រធានសភា បានបញ្ជាក់ថា ប្រធានាធិបតីនឹងលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី ១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២២។  កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១១ ខែ​កក្កដា ការិយាល័យ​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ក៏​បាន​បញ្ជាក់​ឡើង​វិញ​ដែរ។  នៅថ្ងៃទី ៩ និង ១០ ខែកក្កដា ទីកន្លែងលាក់ខ្លួនរបស់ រាជប៉ក្សា មិនត្រូវបានគេដឹងជាសាធារណៈឡើយ រហូតដល់ប្រភពយោធាស្រីលង្កាបានប្រាប់ សារជីវកម្មផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានអង់គ្លេស (BBC) នៅថ្ងៃទី ១១ ខែកក្កដា ថាលោកប្រធានាធិបតីកំពុងនៅលើកប៉ាល់កងទ័ពជើងទឹកក្នុងដែនទឹកស្រីលង្កា។    នៅថ្ងៃនោះ ប្រធានសភាបានប្រកាសថា ប្រធានាធិបតីនៅតែស្ថិតក្នុងប្រទេស។  ក្រោយមកវាត្រូវបានគេបង្ហាញថា រាជប៉ក្សា និងភរិយារបស់គាត់ហើយបានជម្លៀសចេញពីផ្ទះប្រធានាធិបតីនៅព្រឹកថ្ងៃទី ៩ ខែកក្កដាដោយកងទ័ពជើងទឹកហើយបានឡើងជិះលើ SLNS ហ្គោចាប៉ាហ៊ូ ដែលបន្ទាប់មកចាកចេញពី ទីក្រុងកំពង់ផែកូឡុំបូ  ហើយបានជិះទូកក្នុងដែនទឹកស្រីលង្កាដែលអនុញ្ញាតឱ្យ រាជប៉ក្សា រក្សាទំនាក់ទំនង។