navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រវត្តសាស្រ្តនៃប្រទេសកម្ពុជា: ស្ថានភាព​សង្គម​ក្រោយ​សម័យ​អង្គរ​កែប្រែ

ស្ថានភាព​សង្គម​ក្រោយ​សម័យ​អង្គរ​កែប្រែ 
ឆ្នាំ​ ​១៤៣១ ព្រះបាទ​ពញាយ៉ាត​បាន​សម្រេច​ព្រះ​ទ័យ​លើក​រាជធានី​ចេញពី​អង្គរ​មក​តាំងនៅ​ទួល​បា​សាន​ ​បន្ទាប់​មក​ក៏​ ​លើក​ពី​ទួល​បា​សាន​ទៅ​តាំងនៅ​ភ្នំ​ដូនពេញ​(ចតុមុខ​) វិញ​។​ ​លុះ​សម្រេចការ​កសាង​ហើយ​ ​ព្រះរាជា​ទ្រង់​តាំង​ប្រទាន​នាម​នគរ​ ​ថា​ ​ក្រុង​ចតុមុខ​មង្គល​មហានគរ​ឆ្នាំ​១៤៣៧​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​សម្ពោធ​រាជធានី​។​ ​ ក្រោយ​ពី​ព្រះបាទ​ពញាយ៉ាត​សុគត​ទៅ​ ​សង្គម​ខ្មែរ​ត្រូវ​បែកខ្ញែក​ជា​បក្សពួក​ឈ្លោះប្រកែក​គ្នា​ឥត​ឈប់​ឈរ​ ​រាស្ត្រ​រង​ទុក្ខ​ ​វេទនា​រហូត​ដល់​ប្រទេស​ត្រូវ​បាន​បែក​ចែក​ជា​បី​អាណាចក្រ៖

 អាណាចក្រ​ខាងជើង​ ​មាន​រាជធានី​នៅ​កំពង់សៀម​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ព្រះបាទ​ស្រី​រាជា​ ​។
 អាណាចក្រ​ខាងកើត​ ​មាន​រាជធានី​នៅ​ស្រី​ស​ឈរ​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ព្រះ​បាន​ស្រីសុរិយោទ័យ​ ​។
 អាណាចក្រ​ខាងត្បូង​ ​មាន​រាជា​ធានី​នៅ​ចតុមុខ​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ព្រះបាទ​ធម្ម​រាជា​ ​។

ការ​បែកបាក់​ ​និង​ចំបាំងរាំងជល់ឥត​ឈប់​ឈរ​រវាង​បក្សពួក​ខ្មែរ​ទាំង​បី​នេះ​បាន​ផ្តល់​ផលវិបាក​ដល់​សង្គម​ខ្មែរ​ ​ដូច​ជា​ ​ចោរកម្ម​ ​ការ​កាប់សម្លាប់​ ​គ្រោះ​ទុរ្ភិក្ស​។​ ​ខ្មែរ​រស់នៅ​ក្នុង​ភាព​ខ្លោចផ្សា​បែប​នេះ​អស់​រយៈពេល​១០​ឆ្នាំ​គឺ​ពី​ ​១៤៧៥ ដល់​ ​១៤៨៥ ទើប​ព្រះបាទ​ធម្ម​រាជា​ខិតខំ​បញ្ចប់សង្គ្រាម​គ្នា​ឯង​នេះ​ដោយ​ពឹង​សៀម​អោយមក​ជួយ​។​ ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៥២៩​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​យាង​ទៅ​គង់នៅ​ក្នុង​បន្ទាយលង្វែក​។​ ​ព្រះបាទ​អង្គចន្ទរាជា​បាន​ស្តារ​ប្រទេស​ជាតិ​ឡើង​វិញ​លើ​គ្រប់​ ​វិស័យ​។​ ​ក្នុង​វិស័យ​យោធា​កងទ័ព​ខ្មែរ​បាន​ចូល​វាយលុក​នៅ​ប្រទេស​សៀម​រហូត​ដល់​ក្រុង​អយុធ្យា​។​ ​ក៏​ប៉ុន្តែ​នៅ​ចុង​ ​សតវត្ស​ទី​១៦​ ​រឹទ្ធានុភាព​អាណាចក្រ​កម្ពុជា​ត្រូវ​ថយ​ចុះ​ ​ជា​ហេតុ​នាំ​អោយ​សៀម​លើកទ័ព​ចូល​មក​វាយ​ក្រុង​លង្វែក​បាន​ ​ក្នុង​ឆ្នាំ​ ​១៥៩៣។ ការ​បែក​បន្ទាយលង្វែក​ជា​ឱកាស​មួយ​ដែល​នាំ​អោយ​សៀម​ពង្រីក​ទ្ធិ​ពល​កាន់តែ​ខ្លាំ​ឡើងៗ​មក​លើ​ ​ប្រទេស​កម្ពុជា​។​ ​ម្យ៉ាងទៀត​ធ្វើ​អោយ​ខ្មែរ​បាត់បង់​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ក្បួនច្បាប់​អ្ន់កប្រាជ្ញ​បណ្ឌិត​ ​ហើយ​វប្ប​ធ​ម៍​ខ្មែរ​ក៏​ត្រូវ​ ​ហូរ​ចូល​ក្នុង​ប្រទេស​សៀម​អស់​។​ ​ភាព​បរាជ័យ​ក្នុង​សម័យ​លង្វែក​បាន​ធ្វើ​អោយ​កម្ពុជា​ធ្លាក់​ចំនុះ​សៀម​។​ ​ នៅ​ឆ្នាំ​១៦១៣​ ​ព្រះបាទ​ស្រី​សុរិយោ​ពណ៌​បាន​ដាក់រាជ្យ​អោយ​បុត្រា​នាម​ ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​២​(១៦១៨ - ១៦២៨) ព្រះ​អង្គ​បាន​ ​លើក​រាជធានី​មក​តាំងនៅ​ឧត្តុង្គ​។​ ​នៅ​ន្លោះ​ឆ្នាំ​(១៦២០-១៨៦៣) មាន​ព្រឹត្តិការណ៍​ជា​ច្រើន​កើតឡើង​ ​ដូច​ជា​ ​ទំនាក់ទំនង​ ​ខ្មែរ​-ថៃ​ ​និង​ ​ខ្មែរ​-យួន​ ​ព្រមទាំង​ព្រឹត្តិការណ៍​ចំបង​ពីរ​ទៀត​គឺ​សម្ព័ន្ធភាព​រវាង​ខ្មែរ​នឹង​យួន​ ​និង​ការ​ ​ដណ្តើម​អំនាច​គ្នា​ ​រវាង​យួន​ ​និង​សៀម​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា​។
ប្រវត្តសាស្រ្តនៃប្រទេសកម្ពុជា: កម្ពុជា​ក្រោម​អាណាព្យាបាល​បារាំង​កែប្រែ

កម្ពុជា​ក្រោម​អាណាព្យាបាល​បារាំង​កែប្រែ 
សន្ធិសញ្ញា​ថ្ងៃ​ទី​ ​១១ សីហា​ ​១៨៦៣ ស្តី​ពី​អាណាព្យាបាល​បារាំង​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​សៀម​ដែល​ជា​គូរ​ប្រជែង​ ​នឹង​បារាំង​ប្រឆាំង​យ៉ាង​ខ្លាំង​។​ ​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ​បារាំង​បាន​យល់ព្រម​ប្រគល់​ខេត្តបាត់ដំបង​ ​និង​សៀមរាប​ទៅ​ ​អោយ​សៀម​។​ ​រហូត​ដល់​ ​១៨៦៧ ទើប​សៀម​ទទួលស្គាល់​សិទ្ធិ​ត្រួតត្រា​របស់​បារាំង​លើ​កម្ពុជា​។​ ​ក្នុង​ការ​ត្រួតត្រា​ ​ដំបូង​ ​បារាំង​ធ្វើ​វិធី​ត្រជាក់​។​ ​បន្ទាប់​មក​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ​១៧ មិថុនា​ ​១៨៨៤ បារាំង​បាន​ឡោម​ព័ទ្ធ​រាជវាំង​ ​ហើយ​គំរាម​គំ​ហែង​ ​ព្រះបាទ​ ​នរោត្តម​បង្ខំ​អោយ​ព្រះ​អង្គ​ចុះ​ព្រះ​ហស្ត​លេខា​លើ​អនុសញ្ញា​មួយ​ ​ដែល​បាន​ដកហូត​អំណាច​ទាំងឡាយ​របស់​ ​ព្រះ​អង្គ​។​ ​ដំណាក់កាល​ចុង​ក្រោយ​ ​បារាំង​បាន​ធ្វើ​អោយ​កម្ពុជា​ក្លាយជា​ដែនដី​សម្រាប់​ផ្គត់ផ្គង់​ផល​កសិកម្ម​អោយ​បារាំង​ ​ដោយ​បញ្ចូល​ ​កម្ពុជា​ទៅ​ក្នុង​សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូ​ចិន​បារាំង​។​ ​ដោយសារ​ការ​កេងប្រវ័ញ្ច​ ​និង​ការ​គាបសង្កត់​ពី​ពួក​បារាំង​ខ្លាំង​ពេក​ ​ប្រជារាស្ត្រ​ ​ខ្មែរ​បាន​ងើប​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​បា​រាំងជា​បន្តបន្ទាប់​ ​ដូច​ជា​ចលនា​ ​តស៊ូ​របស់​ក្រឡាហោមគង់​ ​(១៨៨៥- ១៨៨៦) ចលនា​តស៊ូ​របស់​ពិស្ណុលោក​ឈូក​(១៨៨៥-១៨៨៦)។ ទោះបី​ចាល​នា​តស៊ូ​ទាំងនេះ​ត្រូវ​បាន​បង្ក្រាប​យ៉ាង​ ​ឃោរឃៅ​ពី​សំណាក់​ ​កងទ័ព​បារាំង​ក៏​ដោយ​ ​តែ​បាន​រីក​ផុសផុល​មិន​ឈប់​ឈរ​រហូត​ដល់​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​ស៊ី​សុវត្ថិ​មុនី​វង្ស​ ​(១៩២៧ -១៩៤១) និង​បន្ត​មក​ដល់​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​នរោត្តម​សីហ​នុ​វរ្ម័ន​ក្នុង​រាជ្យ​ទី​១​ ​(១៩៤១ - ១៩៥៥)។
ប្រវត្តសាស្រ្តនៃប្រទេសកម្ពុជា: កម្ពុជា​នៅ​ចុង​សម័យ​អាណានិគមនិយម​បារាំង​កែប្រែ

កម្ពុជា​នៅ​ចុង​សម័យ​អាណានិគមនិយម​បារាំង​កែប្រែ 
ព្រះបាទ​នរោត្តម​សីហ​នុ​វរ្ម័ន​ ​បាន​សោយរាជ្យ​ក្នុងអំលុងពេល​នៃ​សង្គ្រាមលោក​លើក​ទី​២​។​ ​ពេល​នោះ​ដោយ​ជប៉ុន​មាន​ ​ជោគជ័យ​នៅ​ចុង​បូព៌ា​ ​និង​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ ​កម្ពុជា​ក៏​បាន​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​ត្រួតត្រា​ពីរ​ជាន់​គឺ​ ​បារាំង​ ​និង​ជប៉ុន​។​ ​ក្រោយ​​មក​មាន​ចលនា​តស៊ូ​បាន​កើត​ឡើងជា​បន្តបន្ទាប់​។​ ​ក្រុម​ដែល​លំអៀង​ទៅ​ខាង​ជប៉ុន​ ​មាន​សឺ​ង​ង៉ុ​កថា​ញ់​ជា​មេដឹកនាំ​។​ ​នៅ​ដើមឆ្នាំ​ ​១៩៥២ សឺ​ង​ង៉ុ​កថា​ញ់​បាន​បង្កើត​ចលនា​ខ្មែរ​សេរី​។​ ​ក្រុម​មួយទៀត​លំអៀង​ទៅ​កាន់​កុំ​ម្មុយ​នី​ស​ ​បាន​ក្លាយ​ ​ជា​រណសិរ្ស​ ​អ្នក​ស្នេហា​មា​តិ​ភូមិ​ខ្មែរ​ ​ហៅ​កាត់​ថា​ខ្មែរ​ឥស្សរៈមាន​ទូ​សា​មុត​ជា​ប្រធាន​។
ប្រវត្តសាស្រ្តនៃប្រទេសកម្ពុជា: ព្រះរាជ​បូជនីយកិច្ច​ដើម្បី​ឯករាជ្យ​ជាតិ​កែប្រែ

ព្រះរាជ​បូជនីយកិច្ច​ដើម្បី​ឯករាជ្យ​ជាតិ​កែប្រែ 
នៅ​ឆ្នាំ​ ​១៩៤៥ ជប៉ុន​បាន​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​បណ្តេញ​បារាំង​ចេញពី​កម្ពុជា​។​ ​ពេល​នោះ​ជប៉ុន​ ​បាន​លើក​សឺ​ង​ង៉ុកថាញ់​ ធ្វើ​ការ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​កងទ័ព​បារាំង​ ​ដោយ​សហការ​ជាមួយ​ចលនា​តស៊ូ​នៃ​ជនជាតិ​លាវ​ ​និង​វៀតណាម​។​ ​ព្រះបាទ​នរោត្តម​ ​សីហ​នុ​ ​តែង​រិះរក​គ្រប់​លទ្ធភាព​ដើម្បី​រំដោះប្រទេស​ជាតិ​ពី​អាណានិគម​បារាំង​ជា​និ​ច្ច។​ ​ចំណែក​បារាំង​បាន​បន្ថែម​ទ័ព​ ​មក​កម្ពុជា​យ៉ាងច្រើន​ដើម្បី​ទប់ទល់​ការ​បះបោរ​។​ ​អសន្តិសុខ​កើត​មាន​ទូទាំង​ផ្ទៃ​ប្រទេស​ ​ធ្វើ​អោយ​ប្រជារាស្ត្រ​រង​ទុក្ខ​​វេទនា​ដោយសារ​សង្គ្រាម​ ​។ ដោយ​យល់​ថា​ការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ដោយ​អាវុធ​បណ្តាល​អោយ​ប្រជារាស្ត្រ​រង​ទុក្ខ​ខ្លាំង​ពេក​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើការ​តស៊ូ​តាម​ផ្លូវ​ទូត​ ​ដើម្បី​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​។​ ​ពី​ឆ្នាំ​១៩៥១​-១៩៥៣ ដោយសារ​មានការ​គាបសង្កត់​ពី​មតិ​សកលលោក​ ​និង​ដោយសារ​ស្ថានភាព​របស់​ខ្លួន​ចុះ​ខ្សោយ​ទាំង​ផ្នែក​នយោបាយ​ ​និង​ ​យោធា​នៅ​ឥណ្ឌូ​ចិន​។​ ​ទីបំផុត​បារាំង​ក៏​បាន​យល់ព្រម​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ពេញលេញ​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ​៩ ខែវិច្ឆិកា​ ​ឆ្នាំ​ ​១៩៥៣។
ប្រវត្តសាស្រ្តនៃប្រទេសកម្ពុជា: សង្គមរាស្ត្រនិយម​កែប្រែ

សង្គមរាស្ត្រនិយម​កែប្រែ 
ក្រោយ​ពី​បារាំង​បាន​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ពេញ​បរិបូរ​ណ៍​មក​ ​នៅ​ខែ​មិ​នា​ ​ឆ្នាំ​១៩៥៥​ ​ព្រះបាទ​នរោត្តម​សីហ​នុ​បាន​ ​ចាក​ចេញពី​រាជ្យ​បល្ល័ង្ក​ ​ហើយ​យាង​ព្រះបាទ​នរោត្តម​សុរា​ម្រិ​ត​ ​ជា​ព្រះ​បិតា​ឡើង​សោយរាជ្យ​។​ ​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ ​ស្គាល់​ពន្លឺ​អស់​រយៈពេល​១៧​ឆ្នាំ​គឺ​ពី​ឆ្នាំ​១៩៥៣​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៧០​ ​ក្នុង​រាជ​សង្គមរាស្ត្រនិយម​ ​ដែល​មាន​សម្តេច​ ​ព្រះ​នរោត្តម​ ​សីហ​នុ​ ​ជា​ព្រះ​ប្រមុខរដ្ឋ​។​ ​ក្រោយ​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​វិ​បត្ត​សេដ្ឋកិច្ច​ ​និង​នយោបាយ​ដ៏​ធ្ងន់​ធរ​ ​យោង​តាម​សមាជជាតិ​នា​ខែសីហា​ ​ឆ្នាំ​១៩៦៩​ ​ព្រះបាទ​សម្តេច​នរោត្តម​ ​សីហ​នុ​ ​បាន​ប្រគល់​ភារកិច្ច​អោយ​ ​លោក​ ​ឧត្តមសេនីយ​ ​លន់​ ​ណុ​ល​ ​និង​ទ្រង់​សិរិ​មតៈ​ ​ជា​អ្នក​រៀបចំ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ស្រោចស្រង់​ជាតិ​។​ ​លុះដល់​ ​ថ្ងៃ​១៨​ ​មិ​នា​ ​ឆ្នាំ​១៩៧០​ ​ក្រុមប្រឹក្សា​ព្រះរាជាណាចក្រ​ ​និង​រដ្ឋសភា​បាន​ប្រកាស​ទម្លាក់​នរោត្តម​សីហ​នុ​ចេញពី​ឋានៈ​ព្រះ​ ​ប្រមុខរដ្ឋ​។
ប្រវត្តសាស្រ្តនៃប្រទេសកម្ពុជា: របប​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​

របប​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​ 
ថ្ងៃ​ទី​ ​៩ ឧសភា​ ​១៩៧០ ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ ​ត្រូវប្តូរឈ្មោះ​ជា​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​ក្រោយ​រដ្ឋប្រហារយោធា​ក្រោម​ការ​ដឹក​​នាំ​របស់​ លន់​ណុ​ល​ ​និង​ទ្រង់​សិរិ​ម​តៈ​។​ ​សម្តេចព្រះនរោត្តម​សីហ​នុ​បាន​ថ្លែង​ប្រកាស​មិន​ ​ទទួលស្គាល់​របប​ភ្នំពេញ​ហើយ​ប្រកាស​បង្កើត​រណសិរ្ស​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា​ ​និង​បង្កើត​កំលាំងប្រដាប់អាវុធ​រំដោះ​​ជាតិ​កម្ពុជា​។​ ​ចាប់តាំងពី​ថ្ងៃ​ទី​ ​៣០ ខែមេសា​ ​១៩៧០ កងទ័ព​រណសិរ្ស​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា​បាន​ធ្វើការ​​វាយប្រហារ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្លា​លើ​កងទ័ព​លន់​ ​ណុ​ល​ ​និង​បរទេស​។​ ​ប្រទេស​កម្ពុជា​រង​ភាព​ខ្ទេចខ្ទាំ​ដោយសារ​តែ​សង្គ្រាម​ក្នុងស្រុក​រហូត​មក​ដល់​ថ្ងៃ​ទី​ ​១៧ ខែ​ ​មេ​សា​ ​១៩៧៥ ទើប​កងទ័ព​រណសិរ្ស​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា​ ​បាន​ផ្តួល​រំលំ​របប​សាធារណរដ្ឋ​ ​ខ្មែរ​របស់​លន់​ណុ​ល​។​ ​
ប្រវត្តសាស្រ្តនៃប្រទេសកម្ពុជា: របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​កែប្រែ

របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​កែប្រែ 
ពី​ថ្ងៃ​ទី​ ​២៥ ខែមេសា​ ​ឆ្នាំ​ ​១៩៧៥ ក្រុម​ខ្មែរក្រហម​បាន​ធ្វើ​មហាសន្និបាត​វិ​សាម​ញ្ញោ​ដី​ម្បី​រៀបចំ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ ​ថ្មី​ហើយ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ប្រទេស​ថា​ ​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​។​ ​រដ្ឋាភិបាល​របស់​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​ត្រូវ​បាន​ ​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​មាន​ ​ប៉ុ​ល​ពត​ ​ជា​អ្នកដឹកនាំ​របប​នោះ​។​ ​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ​ស្លូតត្រង់​ត្រូវ​ទទួល​ការ​កាប់សម្លាប់​ ​យ៉ាង​រង្គាល​។
ប្រវត្តសាស្រ្តនៃប្រទេសកម្ពុជា: របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា​កែប្រែ

របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា​កែប្រែ 
ក្រោយ​ពី​ផ្តួលរំលំ​របប​ ​ប៉ុ​ល​ពត​ ​នៅ​ថ្ងៃ​ ​៧ មក​រា​ ​១៩៧៩ រណសិរ្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​កម្ពុជា​ ​ដែល​កើតឡើង​ ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ​២ ខែ​ ​ធ្នូ​ ​១៩៧៨ បាន​ប្រកាស​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជា​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា​។​ ​បន្ទាប់​មក​ដូរ​ជា​ ​រដ្ឋ​កម្ពុជា​ ​ដែល​មាន​បក្ស​ប្រជា​ជន​បដិវត្តន៍​កម្ពុជា​ជា​អ្នកដឹកនាំ​។​ ​មាន​រដ្ឋ​កម្ពុជា​នេះ​ហើយ​ទើប​មានព្រះ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​សា​ជា​ថ្មី​នៅក្នុង​ស្រុក​ខ្មែរ​ម្ដង​ទៀត ។
ប្រវត្តសាស្រ្តនៃប្រទេសកម្ពុជា: ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ ​កែប្រែ

ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ ​កែប្រែ 
នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ​២៣ តុលា​ ​១៩៩១ សន្ធិសញ្ញា​ក្រុង​បារី​ស​ ​ស្តី​ពី​ការ​រួបរួម​ជាតិ​បាន​ផ្តល់​លទ្ធភាព​ដល់​ការ​យាង​និវត្ត​ ​មាតុភូមិ​វិញ​របស់​ព្រះបាទ​សម្តេចព្រះ​នរោត្តម​សីហ​នុ​។​ ​ព្រះ​អង្គ​ឡើង​គ្រងរាជ្យ​សា​ជា​ថ្មី​នៅ​ថ្ងៃ​ ​ទី​ ​២៤ កញ្ញា​ ​១៩៩៣ ព្រមទាំង​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ប្រទេស​ជា​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​វិ​ញ។​ ​រាជរដ្ឋាភិបាល​ក្នុង​អណ​ត្តិ​នោះ​ ​ដឹកនាំ​ដោយ​សហ​នាយក​ ​រដ្ឋមន្ត្រី​ពីរ​រូប​គឺ​ ​សម្តេចក្រុមព្រះ​ ​នរោត្តម​ ​រណ​ឬ​ទ្ធិ​ ​ជា​នាយក​មន្ត្រី​ទី​១​ ​និង​សម្តេច​ ​ហ៊ុន​ ​សែន​ ​ជា​នាយក​មន្ត្រី​ទី​២​ ​។

ហូលី រស្មី:28កម2022
ប្រវត្តិកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ

ឯកសារ:លននុល១២.jpg

សេក្តីសង្ខេប : ខ្មែក្រហម ជាឈ្មោះមួយដែលព្រះនរោត្តម សីហនុ មានព្រះរាជបន្ទូលសំដៅ ទៅលើកក្រុមកុមនីស្តដែលប្រឆាំងនិងព្រះអង្គនៅទស្សវត្តទី ១៩៦០ ។ បក្សកុមនីស្តកម្ពុជាបាមបង្កើតរដ្ឋកម្ពូជាប្រជាធិបតេយ្យនៅឆ្នាំ ១៩៧៥ និងគ្រប់គ្រងប្រទេសរហូតដល់ ខែ មករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ។ វត្តមានរបស់បក្សត្រូវបានរក្សាកាសង្ងាត់តហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៧ ហើយពុំមានអ្នកណាម្នាក់នៅក្រោមបក្សកុមនីស្តកម្ពុជាដឹងថាអ្នកណាជាអ្នកដឹកនាំបក្សនោះទេ ។នៅក្រោយរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតិយ្យ មនុស្សគ្រប់រូបត្រូវបានដកហូតអស់នៅសិទ្ធជាមូលដ្ឋានរបស់ខ្លួន ។ ប្រជាជនទាំងអស់មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតអោយដើចេញ់សហករណ៏របស់ខ្លួនទេ។ ហើយកាទំនាក់ទំនងក្នុងគ្រួសាមានការិះគន់យ៉ាងខ្លាំងខ្លាដែរ ប្រជាជនគ្រប់រូបត្រូវបានអង្គកាហាមឃាត់មិនអោយសម្តែងចេញ់នៅកាស្រលាញ់ អាណិតអាសូរ សេក្តីសប្បាយរីករាយ សូម្បីតែបន្តេចបន្តួចឡើយ ។ ខ្មែក្រហមបានអះអាងថា មានតែមនុស្សស្អាតស្អំប៉ុណ្ណោះ តើបមានគុណសម្បត្តិ គ្រប់គ្រាន់ក្នុងកាកសាងបដិវត្តន៏ ។ បន្ទាប់ពីដណ្តើមបានជ័យជុំនះភ្លាម ខ្មែក្រហមបានធ្វើកាចាប់ខ្លួននិងសម្លាប់ចោលនៅពលទាហាន នាយទាហាន និងអ្នករដ្ឋការបសើរបបសាធារណះដរដ្ឋខ្មែលន់នល់ ដែលខ្លួនចាត់ទុកថាមិនស្អាតស្អំ អស់រាប់ពាន់អ្នក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ខ្មែក្រហមបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយព្រអនរោត្តម សី ហនុ និងមេដឹកនាំគុមនីស្ត សឺនសាន ដម្បីបង្គើតរាជរដ្ឋាភិបាលចម្រុះត្រីភាគគី ។ហើយនៅភ្នំពេញណោះវិញ វៀតណាមបានជួយបង្គើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីមួយគឺ : សាធារណរដ្ឋប្រជាមាននិតកមពុជា ដែលដឹកនាំដោយសមមិត្ត ហេងសំរិន ។ខ្មែក្រហមបានបន្តនិន្តរភាពរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩៩ គឺនៅពេលមេដឹកនាំទាំងអស់បានចុះចូលជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ឬ ត្រគូវចាប់ខ្លួន ឬ ទទួលមរណះភាព ៕
ប្រវត្តិកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ: ៣. [[បក្សពលករកម្ពុជា]]

៣. បក្សពលករកម្ពុជា

មហាសន្និបាត​របស់​បក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៏​ខ្មែរ បាន​ប្រារព្ធ​ឡើង​ជា​សម្ងាត់ នៅ​ក្នុង​ស្ថានីយ​រថ​ភ្លើង​នា​ទី​ក្រុង​ភ្នំ​ពេញ ពី​ថ្ងៃ​ទី ២៨ ដល់ ទី ៣០ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦០។ មហាសន្និបាត​បាន​សម្រេច​រៀប​ចំ​បក្ស​សា​ជា​ថ្មី បង្គើត​មាគ៌ា​នយោបាយ​ថ្មី និង​ប្តូរ​ឈ្មោះ​បក្ស​ទៅ​ជា​បក្សពលករ​កម្ពុជា ។  ទូ សាមុត​ បាន​ទទួល​តំណែង​ជា​លេខា​បក្ស ហើយ នួន ជាជា​អនុលេខា ។ បន្ទាប់​ពី សាមុត បាន​បាត់​ខ្លួន​ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦២  មហាសន្និបាត​បក្ស ។ នួន ជា ដែល​មាន​តំណែង​ខ្ពស់​ជាង​ ប៉ុល ពត នៅ​ក្នុង​បក្ស  មិន​ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​រើស​ទេ ដោយ​ហេតុ​ថា នួន ជា មាន​ជាប់​សាច់​ញាតិ​ជាមួយ​ជន​ក្បត់​បក្ស ស៊ីវ ហេង ។ ម្យ៉ាង​ទៀត នួន ជា គឺ​ជន​កុម្មុយនិស្ត​ស្មោះ​ត្រង់​ម្នាក់ ដែល​ចង់​ឲ្យ​បក្ស​ពលករ​កម្ពុជា កាន់​តែ​រឹង​មាំ​ឡើង ដូច្នេះ នួន ជា មិន​ធ្វើ​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ជាមួយ ប៉ុល ពត សម្រាប់​តំណែង​នេះ​ទេ ។ នួន ជា បាន​បន្ត​ស្ថិត​នៅ​ជា​អនុលេខា​បក្ស ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​ម្នាក់ នៅ​ក្នុង​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​ អស់​រយៈ​ពេល​ជាង​សាមសិប​ឆ្នាំ ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦៥  ប៉ុល ពត បាន​ធ្វើ​​ដំណើរ​តាម​ផ្លូវ​ហូ​ជី​មិញ ទៅ​ទី​ក្រុង​ហាណូយ ដើម្បី​ធ្វើ​ការ​ពិភាក្សា​ជាមួយ​វៀត​ណាម​ខាង​ជើង ។  ប៉ុល ពត បាន​ទៅ​ធ្វើ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​ប្រទេស​ចិន និង កូរ៉េ​ខាង​ជើង ។
ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ

ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ
កុំព្យូទ័រគឺជាម៉ាស៊ីនគិតឬគណិតម៉ាស៊ីន ដែអាចផ្លាស់ប្តូរព៏តមានបានយ៉ាងល្អនិងជាក់លាក់ជាទីបំផុតដោយយោងទៅតាមរូបមន្តនិងច្បាប់ត្រឹមត្រូវ។
កុំព្យូទ័របានលស្ថិតនៅសម្រាប់មនុស្សជាយូរណាស់មកហើយ។ដោយវាបានផ្តល់តម្រូវការជាច្រើនដល់មនុស្ស។
កុំព្យូទ័រកាលពីមុនមានទំហំធំនិងមានការបម្រើបម្រាស់បានតិច ក៏ប៉ុន្តែនារពេលបច្ចុប្បន្ននេះកុំព្យូទ័របានក្លាយជាវត្ថុដ៏អស្ចារ្យ និងមានតម្លៃសម្រាប់មនុស្សទូទៅ។វាជាអ្នកផ្តល់ព៍តមានកាន់តែរហ័សនិងទំនើបេជាទីបំផុត។
កុំព្យូទ័រអាចធ្វើអ្វីបានគ្រប់យ៉ាងដែលនណារម្នាក់ចង់ឲ្យេវាធ្វើ កុំព្យូទ័រអាចដោះស្រាយគណិតវិទ្យាពីព្រោះ
អ្នកសរសេរកម្មវិធីបានប្រាប់ពួកគេពីរបៀបដោះស្រាយគណិត
ព្រោះតែកុំព្យូរទ័រមានភាពរហ័សលឿនទំនើបអាចដោះស្រាយបញ្ហាគណិតរាប់លានបានក្នុងមួយវិនាទី។
កុំព្យូទ៧រអាចគ្រប់គ្រងរោងចក្រជាច្រើនដែលពីមុនមកធ្លាប់តែប្រើមនុស្សដើម្បីគ្រប់គ្រងតែពេលនេះពួកគេប្រើតែកុំព្យូទ័រ
ដើម្បីគ្រប់គ្រងវាមានភាពងាយស្រួលនិងប្រសើរជាងមុនឆ្ងាយណាស់។
ប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិចកុំព្យូទ័រជាលើកដំបូងត្រូវបានបង្កើតនៅក្នុងពាក់កណ្តាលសតវត្សត៏ទី២០( ១៩៤០ -១៩៤៥ ) ។ ធាតុដើមរបស់កុំព្យូទ័រពេលបង្កើតដំបូងមានទំហំធំណាស់ដែលនៅក្នុងបន្ទប់មួយដ៏ធំ វាប្រើប្រាស់ថាមពលច្រើនណាស់។
ពាក្យកុំព្យូទ័រជាពាក្យចាស់ណាស់មកហើយដែលបានផ្លាស់ប្តូរអត្ថន័យវាជាច្រើនសម័យកាលមកហើយនៅសតវត្សរ៏ចុងក្រោយនេះ។
កុំព្យូទ័រត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោក Charles Babbage ( 26 December 1791 – 18 October 1871 was born in Walworth ។
ពាក្យកុំព្យូទ័រមានដើមកំណើតមកពីពាក្យឡាតាំង នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៏ទី១៧ដែលមានអត្ថន័យថា “ someone who computer “
វចនានុក្រមអាមេរិក Heritage ( ១៩៨០ ) បានដាក់ឈ្មោះអោយកុំព្យូទ័រដំបូងថា “ a person who computes ‘’ កុំព្យូទ័រមានន័យថាបានរួមបញ្ចូលជាមួយនិងសកម្មភាពមនុស្សរហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៏ទី២០
ពេលដែលវាអភិវឌ្ឍន៏ជាឧបករណ៏អេឡិចត្រូនិចសម្រាប់កម្មវិធីដែលអាចរក្សា ទទួល និងដំណើរការទិន្ន័យ 
ដូចជាវចនានុក្រមេបស់វេបម៉ាស្ទើរ ( ១៩៨០ ) បានអោយអត្ថន័យវា។
បច្ចុប្បន្នពិភពកុំព្យូទ័រយោងតាមឧបករណ៏របស់កុំព្យូទ័រ ។
ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ: '''ប្រភេទកុំព្យូទ័រ'''

ប្រភេទកុំព្យូទ័រ 
ចំពោះកុំព្យូទ័រគឺមានការរីកច្រើនណាស់ បច្ចុប្បន្នក្រៅពីកុំព្យូទ័រ ( Desktop ) គឺមានកុំព្យូទ័រជាច្រើនផ្សេងទៀត ហើយពួកវាមានខ្នាតនិងសមត្ថភាពធ្វើការផ្សេងៗពីគ្នា។ខាងក្រោមនេះជាប្រភេទកុំព្យូទ័រដែលមានតាមជំនាន់ដូចតទៅ
ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ: ម៉េនហ្រ្វេម

ម៉េនហ្រ្វេម 
កុំព្យូទ័រប្រភេទនេះគេច្រើនប្រើនៅក្នុងអង្គភាពខ្នាតធំ។កុំព្យូទ័រប្រភេទនេះគេច្រើនប្រើប្រាស់សម្រាប់ធ្វើការរួមគ្នាក្នុងកន្លែងណាមួយ។
កាលពីសម័យមុនដោយផ្គុំឡើងដោយទំហំធំៗជាច្រើនរយមគ្នា ហើយខាងក្នុងនៃទូមានបញ្ចូលឧបករណ៏ផ្សេងៗដែលសមស្របសម្រាប់ការងារក្នុងអង្គភាពដែលត្រូវការ សមត្ថភាពធ្វើការខ្ពស់និងធ្វើការកត់ត្រាទិន្ន័យបានចំនួនច្រើន។វាមានចំនុចខ្សោយត្រង់ថាវាមានទំហំពិបាកក្នុងការទុកដាក់ព្រោះវាត្រូវការកន្លែងធំដើម្បីទុកវា លើសពីនេះទៅទៀតវាមានតម្លៃថ្លៃបើយើងប្រៀបធៀបទៅនឺងកុំព្យូទ័ររបស់យើងបច្ចុប្បន្ននេះ។
== មីនីកុំព្យូទ័រ
កុំព្យូទ័រប្រភេទមីនីគេច្រើនប្រើក្នុងអង្គភាពខ្នាតតូចល្មមហើត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ច្រើនជាងប្រភេទម៉េនហ្រ្វេម 
ហើយវាមានម៉ាស៊ីនដែលអាចស្វែងយល់ពីការងារបានច្រើននិងគ្រប់គ្រាន់
និងបម្រើការចាត់ចែងងទិន្ន័យរបស់វាបានល្អជាងហើយវាអាចរក្សាទុកនូវទិន្ន័យរបស់ទំព័របណ្តាញក្នុងការផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈអ៊ិនធឺណែតបានទៀតផង។x85px|right
រូបភាពតូច|ដវដវ
ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ: ភីសីកុំព្យូទ័រ

ភីសីកុំព្យូទ័រ 
ភីសីកុំព្យូទ័រឬត្រូវបានគេហៅម្យ៉ាងទៀតថាមីក្រូកុំព្យូទ័រជាប្រភេទកុំព្យូទ័រដែលមានការពេញនិយមប្រើទូទៅសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ធម្មតា។
វាមានទំហំតូចនិងមានតម្លៃថោកហើយធ្វើការបានធំទូលាយក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ហើយត្រូវបានគេបែងចែកជាប្រភេទនឺងឈ្មោះផ្សេងៗង៥គ្នាជាច្រើនដូចជា
ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ: [[ឌែសថបកុំព្យូទ័រ]]

ឌែសថបកុំព្យូទ័រ 
ជាកុំព្យូទ័រដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះហើយវាមានសមត្ថភាពខ្ពស់និងតម្លៃសមរម្យបើប្រៀបធៀបជាមួយនឺងកុំព្យូទ័រប្រភេទផ្សេងៗទៀត។
ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ: ណូតប៊ូកកុំព្យូទ័រ

ណូតប៊ូកកុំព្យូទ័រ 
ជាកុំព្យូទ័រទំហំតូចអាចយកទៅកាន់ទីកន្លែងដទៃបានយ៉ាងងាយស្រួល បច្ចុប្បន្នវាត្រូវបានគេចាប់ផ្តើមនិយមប្រើកាន់តែច្រើនឡើង។
ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ: ថែប្លែតភីសី

ថែប្លែតភីសី 
ជាកុំព្យូទ័រចេញក្រោយគេបំផុតនិងមានបន្ថែមនូវសមត្ថភាពក្នុងការបង្ហាញទិន្ន័យនិងការប្រើសម្លេងបញ្ជាការងារហើជាពិសេសទៅទៀត
វាក៏អាចធ្វើការងារឆ្លាស់គ្នាណូតប៊ូកភីស៊ីបានយ៉ាងងាយទៀតផង។
ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ: ផកឃីតភីសី

ផកឃីតភីសី 
ជាប្រភេទកុំព្យូទ័រមានទំហំប៉ុនបាទដៃរបស់យើងហើងកំពុងតែទទួលបានការពេញនិយមយ៉ាងខ្លាំងក្នុងសម័យនេះ
ព្រោះគេអាចយកវាទៅណាមកណាតាមខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួលព្រមទាំងបង្ហាញទិន្ន័យតាមរយៈដងប៉ាកា ( Touch Pen ) ទៀតផង។
កុំព្យូទ័រប្រភេទនេះសមស្របសម្រាប់អ្នកប្រកបរបររកស៊ីឬជំនួញដាក់តាមខ្លួន
ព្រោះវាមានផលប្រយោជន៏ជាច្រើនដូចជាសម្រាប់ឧ្យយើងកត់ត្រានូវការណាត់ជួបសរសេរឈ្មោះដែលត្រូវការធ្វើការទំនាក់ទំនង
ឬអាចទទួលនិងបញ្ជូនអ៊ីម៉ែលនិងដាក់ផែនការផ្សេងៗព្រមទាំងអាចលេងហ្គេមនិងមើលវីដេអូបានទៀតផង។
ប្រវត្តិកំនាព្យខ្មែរ: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 កំនាព្យខ្មែរ
 សិល្បៈតែងកំនាព្យខ្មែរ

Category:កំនាព្យខ្មែរ
ប្រវត្តិគ្រុឌស្អប់នាគ: Why Garuda hates Naga?

Why Garuda hates Naga? 
Kashyap, Garuda's father, had two wives: Kadru, the elder, and Vinata, Garuda's mother, the younger. There was great rivalry between the two wives. They could not stand each other. Once, they had an argument over the color of the horse Uchchaisravas, produced during the Churning of the Ocean just after the time of creation. Each chose a color and laid a wager on her own choice. The one who lost would become the other's slave. Kadru proved to be right and, as part of the agreement, imprisoned Vinata in the nether regions, Patala, where she was guarded by serpents. The serpents are, according to another myth, the sons of Kadru herself.

Garuda, on hearing of his mother's imprisonment, descended to Patala and asked the serpents to release Vinata. They agreed to do so and demanded as ransom a cup of amrita (ambrosia). So Garuda set off for the celestial mountain where the amrita was kept. Before he could get to the amrita he had to overcome three hazards set up by the gods to guard the celestial drink. First, Garuda came upon a ring of flames fanned by high winds. They roared and leapt up to the sky but Garuda drank up several rivers and extinguished the flames. Next, Garuda came upon a circular doorway. A very rapidly spinning wheel with sharp spikes on the spokes guarded it. Garuda made himself very small and slipped through the turning spokes. Lastly, Garuda had to defeat two fire-spitting serpents guarding the amrita. He flapped his wings rapidly and blew dust into the eyes of the monsters and blinded them. Then he cut them to pieces with his sharp beak. So Garuda finally reached the amrita and started to fly back with it to the nether regions but the gods anticipated his purpose and gave chase. Indra, king of the gods, struck him with his thunderbolt but Garuda proved a superior warrior and defeated the gods and continued unscathed on his journey to Patala.

When the serpents got the amrita they were overjoyed and released Vinata. Garuda got his mother back but he became an inveterate enemy of the serpents, the sons of his mother's rival Kadru. Also the serpents, the Nagas, symbolized evil and that automatically invoked Garuda's hatred.

Share by: SOK Kimheng សុខគឹមហេង
ប្រវត្តិច្បាប់រក្សាសិទ្ធ

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃ ច្បាប់រក្សាសិទ្ធិបាន​ចាប់ផ្ដើម ជាមួយអភ័យឯកសិទ្ធិ ដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតិអោយផ្តាច់មុខបោះពុម្ពជាសៀវភៅឡើង។
លក្ខន្តិកៈរបស់ម្ចាស់ស្ត្រី អេនី'(Anne)  នៃប្រទេសអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ ១៧០៩ មានចំនងជើងពេញថា ជាសកម្មភាពរៀនមួយយ៉ាងក្លាហាន់ ដោយ បន្សល់ទុកនូវអ្នក និពន្ធ ឬអ្នកទិញ នៅលើសៀវភៅដែលបានថតចំលងយកទៅប្រើប្រាស់ នៅកំឡុងពេលនោះ មានការវាយតំលៃជា ការរក្សាសិទ្ធ ដំបូងគេ។ ច្បាប់រក្សាសិទ្ធដំបូងគេ គ្រាប់តែដាក់នៅលើសៀវភៅដែលបានថតចំឡងតែប៉ុន្នោះ។ ​
អស់រយៈពេលជាច្រើន អ្នកប្រើប្រាស់មួយចំនួន ដូចជាការបកប្រែរ អ្នកធ្វើការក្លែងបន្លំ ច្បាប់ដើម ហើយការរក្សាសិទ្ធគ្រប់ដណ្តប់យ៉ាងទូលំទូលាយ នៅក្មុងមជ្ឈដ្ឋានការងារ រួមទាំងមាន ផែនទី ការសំដែង គំនូរ រូបថត ថតចំលងសំលេង រូបភាពមានចលនា និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រមួយចំនួន។
បច្ចុប្បន្នច្បាប់រក្សាសិទ្ធ អន្តរជាតិបានធ្វើអោយមាន បមានីយ៍កម្មទៅតាម អាណាខេត្តមួយចំនួនតាមរយៈការព្រមព្រៀងនៅក្នុងតំបន់និងអន្តរជាតិ ដូចជានៅ ទីក្រុងបឺន'Berne ប្រទេសអាឡឹម៉ង់ ហើយនិងនៅអឺរ៉ុបផងដែរ។ ទោះបីជាមានច្បាប់ការរក្សាសិទ្ធយ៉ាងម៉ឹងម៉ាត់យ៉ាងណាក៏ដោយ ។ សាលាក្តីនីមួយៗ បានបំបែកច្បាប់ផ្សេងៗ​ និងភាពទៀងទាត់សិទ្ធថតចំលង។ សាលាក្តីមួយចំនួនបានរៀបចំសីលធម៌ អភ័យឯកសិទ្ធដល់អ្នកនិពន្ធ អោយដូចជាបង្កើតការងារនោះឡើង។
ច្បាប់រក្សាសិទ្ធជាអភ័យឯកសិទ្ធពិសេស ដែលបានអនុញ្ញាតិអោយ អ្នកនិពន្ធ​ឬ នាយកជាម្ចាស់របស់ការងារខ្លួន រួមទាំងច្បាប់ថតចំលងចែកចា និង តម្រូវការផងដែរ។ ការរក្សាសិទ្ធមិនមែមការពារគំនិតទេ ត្រឹមតែការសំដែងអោយឃើញថាជារបស់គេ ការតែងតាំងទៅជាការស្រេច។ 
នៅក្នុងសាលាក្តីភាគច្រើន ការតែងតាំងសិទ្ធថតចំលង មិនត្រូវការចុះបញ្ជីឡើយ។ ម្ចាស់ដើមមានសិទ្ធពិសេសក្នុងការគ្រប់គ្រងការថតចំលង និងការចែកចាយផ្សេងៗ ក្នុងពេលជាក់លាក់មួយ បន្ទាប់ពីការងារមួយណាដែលបានដាក់ចូលជាកម្មសិទ្ធសាធារណៈ។ ការប្រើប្រាស់គឺត្រូវស្ថិតនៅ ក្រោមការកំណង់ និងការលើកលែងរបស់អ្នកដែលជាម្ចាស់ឯកសិទ្ធ ដូចជាការប្រើប្រាស់បានសមរម្យ មិនទាមទា អោយមានការសុំអនុញ្ញាតិពី ម្ចាស់ដើមឡើយ ។ រីឯការប្រើប្រាស់ដទៃទៀងទាមទាអោយមានការសុំអនុញ្ញាតិបានត្រឹមត្រូវទើបយកទៅប្រើប្រាស់បាន។
ប្រវត្តិច្បាប់រក្សាសិទ្ធ: ការរីកចំរើនដំបូង

ការរីកចំរើនដំបូង
ច្បាប់អភ័យឯកសិទ្ធ បានចេញមុនគេមកពី ប្រទេស អ៊ីរីឡែន(Ireland) នៅបណ្ណល័យ កាថាច(Cathach) គឺជាមានវ័យចាស់ជាងគេបំផុតនៃការសរសេរសៀវភៅ និងជាគំរូដំបូងគេសំនេរអ៊ីរីស(
Irish)។
ប្រវត្តិច្បាប់រក្សាសិទ្ធ: ច្បាប់រក្សាសិទ្ធនៅប្រទេសបារាំងដំបូង

ច្បាប់រក្សាសិទ្ធនៅប្រទេសបារាំងដំបូង
អត្ថបទដើមៈ
សៀវភៅរបស់បារាំងជំនាន់មុនបានយល់ស្របជាផ្លូវការដោយអ្នកត្រួតពិនិត្យនិងអ្នកនិពន្ធ និងអ្នកបោះពុម្ភដែលបានទទួលអភ័យឯកសិទ្ធដោយព្រះមហាក្សត្រមុន និងបោះពុម្ភជាសាធារណៈ។ អភ័យឯកសិទ្ធ គឺមិនចុះសំរុងនិងគ្នារហូតដល់៦ឆ្នាំទើមបានបង្កើតថ្មីជាផ្លូវការមួយ។ នៅពេលនោះផងដែរត្រូវបានបង្កើតថ្មីនូវដោយព្រះមហាក្សត្របានដាក់ដោយផ្ទាល់ និងមិនប្រាកដ។ នៅឆ្នាំ១៧៦១ មានការប្រជុំមួយ ដែលក្ដៅគគុកដោយ ស្ដេចខោនស៊ីល(Council)បានអោយអភ័យឯកសិទ្ធដល់អ្នកនិពន្ធជាងអ្នកបោះពុម្ភ នូវប្រធានបទអក្សរសាស្រ្តដែលស្រដៀងគ្នាដែលមានការផ្លាស់ប្ដូរកន្លែង នៅប្រទេសអង់គេ្លសអំឡុងពេល ការប្រកួតប្រជែងនៃអ្នកលក់សៀវភៅ។ នៅឆ្នាំ១៧៧៧ អនុក្រុមនៃច្បាប់បានចេញម្ដងទៀតនូវអភ័យឯកសិទ្ធ។ ពេលវេលានៃអភ័យឯកសិទ្ធត្រូវបាន ដាក់នូវរយៈពេលយ៉ាងខ្លីគឺ១០ឆ្នាំរឺសំរាប់ ពេលដែលអ្នកនិពន្ធនៅរស់ប៉ុន្នោះដែលមិនលើសនេះឡើយ។ប្រសិនបើអ្នកនិពន្ធបានទទួលសិទ្ធនិងមិនមានការបង្កើត និងមិនលក់ នូវសៀវភៅគេអាចបោះពុម្ភដោយខ្លួនឯងនិង ចម្លងបន្តរដើម្បីលក់ដោយខ្លួនឯង ហើយឆ្លងកាត់ការអនុញ្ញាតទុកជាកេរ្តិ៍មរតក ដែលមានភាពពេញចិត្តនិងមានសិទ្ធជំទាស់។ ប្រសិនបើការអនុញ្ញាតត្រូវបានដោះស្រាយអោយអ្នកបោះពុម្ភសិទ្ធក្នុងការជំទាស់គឺមានរយៈពេលមុន។ ច្បាប់ហាមឃាត់នៃការផ្លាស់ប្ដូរថ្មីនៃការអនុញ្ញាតគឺមានច្បាប់មួយដែលផុតកំនត់ ដែលមនុស្សខ្លះអាចទទួលកាអនុញ្ញាតធម្មតាដើម្បីបង្កើតនិងចម្លងការងាររបស់ពួកគេ។ ហេតុនេះហើយកម្មសិទ្ធបោះពុម្ភសៀវភៅ ដែលទទួលបានការអនុញ្ញាតត្រូវបានបោះបង់ចោលនូវការរៀបចំ។ បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្ដូររបស់បារាំងមានការជជែកតវ៉ាយ៉ាងខ្លាំនៅ ខមិដាយ ហ្វ្រេនខៀស(Comédie-Française) ធ្វើអោយមានការតវ៉ាយ៉ាងខ្លាំងអំពីសិទ្ធក្នុងការបង្ហាញនូវវិនាដកម្មបានកើតមានឡើង។ ហើយនៅឆ្នាំ១៧៩១ការប្រជុំអន្តរជាតិបានលុបចោលនូវការអនុញ្ញាតនេះ។ អ្នកគ្រប់គ្នាត្រូវបានបង្កើតនូវល្ខោននិង ការប្រជុំអន្តរជាតិបានប្រកាសថាការងាររបស់អ្នកនិពន្ធខ្លះ ដែលបានស្លាប់ជាង៥ឆ្នាំគឺបានផ្សព្វផ្សាយនូវអ្វីដែលគាត់មាន។ ការប្រជុំអន្តរជាតិបានបង្ហាញថាការផ្សព្វផ្សាយការងាររបស់ពួកគេ ត្រូវបានធ្វើដោយវាជាការផ្សព្វផ្សាយបែបធម្មជាតិហើយវាជាសិទ្ធរបស់ អ្នកនិពន្ធដែលបានរក្សាទុកជាគោលការណ៍ខុសពីធម្មតានេះដើម្បីអោយអ្នកនិពន្ធមានពេលធ្វើការរបស់គាត់។ ឆ្នាំ១៧៩៣មានច្បាប់ថ្មីបានបង្កើតសំរាប់អ្នកនិពន្ធ អ្នកនិពន្ធបទភ្លេង អ្នកវិចិត្រតរ ដែលបានតវាដើម្បីបង្កើតនិងបានបែងចែកការងាររបស់ពួកគេហើយសិទ្ធត្រូវបានពង្រីក សំរាប់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេនិងបន្តបាន១០ឆ្នាំបន្ទាប់ពីគេបានស្លាប់។ ការប្រជុំអន្តរជាតិបានរក្សាទុកច្បាប់នេះយ៉ាងល្អ។និងហៅច្បាប់នេះថា Declaration of the Rights of Geniu ហើយត្រូវបានល្បីជាសេចក្ដីថ្លែងការនៃសិទ្ធរបស់បុរសនិងពលរដ្ឋទាំងអស់(Declaration of the Rights of Man and of the Citizen)។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយសិទ្ធរបស់អ្នកនិពន្ធ គឺបានជាប្រធានបទមួយដែលមានការបែងចែកក្នុងកាចម្លង Bibliothèque Nationale និងនៅស.វទី១៩ អ្នកអត្ថាធិបាយបានចាច្បាប់ នៅឆ្នាំ១៧៩៣ជាutilitarian និងប្រើប្រាស់នៅក្នុងសង្គម។