ភាសាខ្មែរ និង ភាសាសៀម: ស្យាម និង សុវណ្ណភូមិ

ស្យាម និង សុវណ្ណភូមិ

ត្រង់​នេះ​ខ្ញុំ​សូម​បើក​វង់​ក្រចក​មួយ​ ដើម្បីនិយាយ​ពី​ការ​រុក​រាន ​ដែល​ចិន​បាន​ធ្វើ​ទៅ​លើ​ជាតិ​ថៃ ក្នុង​សម័យ​បុរាណ ។​ ក្នុង​សៀវ​ភៅ​ "សយ៉ាម​និង​សុ​វណ្ណ​ភូមិ"(១) ហ្លួង​វិចិត្រ​វាតការ​ជាអ្នករៀបរៀង បានសរសេរ​ត្រង់​ទំព័រ៥០ថា ​ដូច្នេះ «តែ​យើង​ត្រូវ​ចោល​ដី​ដើម​របស់​យើង​ចុះ​មក​ខាង​ក្នុង ព្រោះ​ហេតុ​តែ​មួយ​យ៉ាង​ គឺយើង​ត្រូវ​ចិន​រុក​រាន​ ការដែល​ថៃ​ត្រូវ​ចិន​រុក​រាននោះ ចែក​បាន​ជា​សម័យ៣ ហើយ​មាន​វិធី​ផ្សេង​គ្នា សម័យ​ដើម​ក្នុង​រវាង​១៦៨០​ឆ្នាំ​មុន​ពុទ្ធ​សករាជ មក​ដល់ពុទ្ធ​សក​រាជ​២០០, ក្នុង​រវាង​១៨៨០ឆ្នាំ​នោះ ជាការ​រុក​រាន​បែប​ស្ងប់​ រុករាន​ដោយ​ដណ្តើមការ​រក​​ស៊ី បើ​ទុក​ជាមាន​ច្បាំង​កាប់​សំលាប់​គ្នា​ខ្លះ​ក៏​មិន​ច្រើន​ណាស់ ។​តាំង​ពី​ពុទ្ធ​សក​រាជ​ប្រហែល​១១០០​ក្នុង​រវាង​៩០០​ឆ្នាំ ចិន​ទើប​បាន​រុក​រាន​យើង​ដោយ​ចំបាំង ។​តាំងពី​ពុទ្ធសករាជ​រវាង​១១០០​មក ក៏រុករាន​បែប​ស្ងប់​ទៀត ។តែ​គ្រានេះ​ជាអន្តរាយ​ច្រើន​ជាង​ រុក​រាន​ដោយ​ចំបាំង​ទៅ​ទៀត ព្រោះចិន​មិន​បាន​រុក​រាន​ចូល​មក​ត្រឹម​តែ​ដណ្តើម​ការ​រក​ស៊ី ចិន​រុក​រាន​ដល់​ចូលទទួល​តំណែង​នាទី​ក្នុង​រាជការ​ស្រុក​ទេស​ ម្ចាស់​ផែន​ដី​ថៃ​បាន​អ​ភិសេក​នឹង​រាជ​ធីតា​ម្ចាស់​ក្រុង​ចិន​ ដល់​ជា​ឈាម​ថៃ​ចេះ​តែ​ថយ​តិចទៅ​រាល់​ដង, ជាតិ​ថៃក្នុង​ដែន​ចិន​ក៏សូន្យ​ជាតិ​ គង់​សល់​តែ​ថៃ​ដែល​រត់​គេច​ភ័យ​ចុះ​មក​កាន់​សុវណ្ណភូមិ​ប៉ុណ្ណោះ» ។​ ចិនដែល​លើក​មក​វាយ​ថៃ កាល​ពុទ្ធ​សក​រាជ១៨២៧​ (គ្រិស្តសករាជ១២៨៤)​នោះ​គឺ គូប៊ិឡាយខាន់​ ​ ដែល​ជាស្តេច​ជាតិ​ម៉ុងហ្គោល មានឬទ្ធានុភាព​ក្រៃលែង វាយ​យក​បាន​ស្រុក​ស្ទើរ​តែ​ទាំង​អស់​ក្នុង​ទ្វីប​អា​ស៊ី មានទាំង​ស្រុក​ចិន​ផង​ ។

ថៃ​ដែល​ចូល​មក​ក្នុង​សុ​វណ្ណ​ភូមិ​ តាំង​ពី​សតវត្ស​ទី​៣​រៀង​មក​នោះ មកតាំងទីលំនៅរាយ​គ្នា​ក្នុង​ភូមិ​ភាគ​ដែល​យើង​ហៅ​ក្នុង​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​ថា ស្រុក​តុង​កឹង​ភាគខាង​លើ ស្រុក​ឡាវ​ភាគ​ខាង​ជើង​ ស្រុកសៀម​ភាគ​ខាង​ជើង​ ស្រុកភូមាភាគខាង​ជើង​ឆៀង​ខាង​កើត ។​ដល់មក​សតវត្ស​ទី​៨ ទើបជាតិ​ថៃ​ចូល​មក​ក្នុង​សុវណ្ណភូមិ​បានចំនួន​ច្រើនល្មមនឹងតាំងជា​អាណា​ចក្រ ​តូចៗ​បាន ។អាណាចក្រទាំងនោះចំនុះ​ខ្មែរ​ទាំងអស់ ។​ថៃ​ដែល​ទ្រាំនៅ​ស្រុក​ចិន​មិន​បាន​ ព្រោះចិនរុករាន​ដោយបែបស្ងប់​ក៏​ត្រលប់​​​មករុករាន​យើង​ ដោយ​បែប​ស្ងប់​ដូច្នេះវិញ ។ ថៃ​ចូល​មក​ជ្រៀតជ្រែក​មក​ក្នុង​អាណា​និគម​ខ្មែរ ដណ្តើមយក​ដី​នៅ​បាន​កាន់​តែ​ច្រើន​ឡើង​ៗ តាំងពីសតវត្ស​ទី​៨រៀង​មក​ ដោយ​ខ្មែរ​មិន​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ នឹង​ភ័យ​អន្តរាយ​យ៉ាងធំ​នេះ​សោះ ព្រោះ​រមិល​មិន​ឃើញ ។​ស្រាប់​តែ​ដល់៥០០ឆ្នាំ​ត​មក​ ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១៣ថៃឃើញមានគ្នាគេ ក្នុងព្រះ​រាជាណាចក្រខ្មែរ​យើង​ភាគ​ខាង​​​ជើង​ ច្រើនល្មមគ្រប់គ្រាន់​ហើយ ក៏នាំ​គ្នាបះបោរលែង​ចំនុះយើង​ វាយ​យក​ក្រុង​សុខោទ័យ(សុខោទ័យ<សុខ(សេចក្តី​ សុខ)+ឱទ័យ(ព្រះអាទិត្យកាលទើបរះ) ពីយើង​បានទៅ​ដោយ​ងាយ ។​ កន្លែង​តាំង​ក្រុង​សុខោទ័យ​ពីដើម​នោះ នៅ​ខាង​ត្បូង​ក្រុង​សួគ៌ាលោក​ក្នុង​ស្រុក​សៀម​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។​ក្រុង​សុខោ​ទ័យ​សម័យ​នោះ​ ហៅតាម​ពាក្យ​សាមញ្ញថា​ស្រុកសៀម​(មឿង​សៈយ៉ាម) ។ ទើបថៃដែល​មក​តាំង​ខ្លួនជា​ឯក​រាជ្យ​នៅ​ទីនោះ​មាន​ឈ្មោះ​ថា​ សៀមតមក ។

ហ្លួង​វិចិត្រ​វាទ​ការ ក្នុង​សៀវ​ភៅ​ «សយ៉ាម​និង​សុវណ្ណ​ភូមិ» បានពោលអំពី​លក្ខណៈ​និស្ស័យ​របស់​ជាតិ​សៀម​ថា​ ជា​ជាតិ​ដែល​ចេះ​រេ​ទៅ​តាម​កាលៈទេសៈយ៉ាង​បំផុត រក​ជាតិ​ណា​ក្នុង​លោក​មក​ប្រៀប​ផងមិន​បាន ។ត្រង់​ទំព័រ​៨២-៨៣​មាន​សរសេរ​ដូច្នេះ៖ ​« ​យើង​ទទួលទាន​អាហារ​បានគ្រប់​យ៉ាង​ មិន​រើស​ថា​ជារបស់​ជាតិ​ណា យើង​ធន់​នឹង​អាកាស​បាន​គ្រប់​យ៉ាង​ មិន​ថា​ត្រជាក់​ក្តៅ​អាក្រក់យ៉ាងណា យើង​ចូល​ទៅ​ដល់​ទី​ណា​ ក៏​អាច​ធ្វើ​ខ្លួន​អោយល្មម​សម​នឹង​ទីនោះ​ យើង​ចូល​ពួកក្លឹង​យើង​ក៏ជា​ក្លឹង​បាន​ យើង​ចូល​ពួក​ចិន​យើង​ក៏ជា​ចិន យើង​ចូល​ពួក​ជាតិ​ណា​ យើងធ្វើខ្លួន​យើង​ឲ្យ​ត្រូវ​ទំនើប​ទំនៀម​​ជាតិ​នោះ​បាន​យ៉ាង​រហ័ស…​» ។​ក្នុង​សម័យ​មហា​សង្រ្គាម ដែល​​ទើប​នឹង​ផុត​ទៅ​នេះ ក្រោយ​ជប៉ុន​ចូល​ស្រុក​សៀម​បាន​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន សៀម​ក៏មាន​ក្បាច់រាំ​បែប​ជប៉ុន មានបទ​ច្រៀង​បែប​ជប៉ុន​សុទ្ធៗ តែ​ទំនុក​ជាសៀមច្រៀងដាក់​ក្នុង​វិទ្យុ​ផ្សាយ​ពេញទាំង​លោក,​ ធ្វើឲ្យឃើញ​ដោយ​ជាក់​ច្បាស់​ថា​លក្ខណៈ​និស្ស័យ ដែល​ហ្លួង​វិចិត្រ​វាទការពោល ​មក​នេះ​ ជាការណ៍ពិត​ប្រាកដ​មែន, ហើយ​ធ្វើ​ឲ្យ​យើង​អាច​ឃើញ​បាន​តាម​មនោ​គតិ​ថា រវាង១០០០​ឆ្នាំដែលជនជាតិ​ថៃ​មក​នៅ​ប៉ះ​ពាល់​នឹ​ង​អារ្យធម៌​ខ្មែរ មកនៅជា​ស្រុក​ប្រទេស​រាជ​របស់​ចក្រវត្តិ​ខ្មែរ ហើយ​ចូល​ជ្រៀត​ជ្រែក​មក​នៅ​ក្នុង​ព្រះរាជាណាចក្រ​ខ្មែរ នោះជាតិ​ថៃ​បាន​យក​ទំនើប​ទំនៀម យក​ពាក្យ​សំដី​របស់​យើងទៅប្រើ​ប៉ុន្មាន​ទៅ ។ អក្សរដែល​សៀម​ប្រើ​សព្វ​ថ្ងៃ​ ក៏គឺ​អក្សរ​ខ្មែរយើង​នេះ​ឯង គេខ្ចីទៅ​ពីមុន​សតវត្សទី១៣ព្រម ​ទាំង​ជើង​និង​សក់ ហើយ​កែប្រែ​សម្រួល​ទៅ​តាមសំលេង​គេ​រៀង​ៗ​មក​ ទើប​នឹង​ចោល​​ជើង​អក្សរ​សរសេរ​រាយ​តួក្នុង​សម័យ​ក្រោយ​នេះ កាលគេត្រូវ​ការ​បោះ​ពុម្ព​ឲ្យ​បាន​ស្រួល ។​ឯ​អក្សរ​​ខ្មែរបែប​បុរាណ ដែល​យើង​ហៅថា​អក្សរ​មូល​ អក្សរខម សៀម​ប្រើ​សម្រាប់សរសេរបាលី​ ដល់​មក​សព្វ​ថ្ងៃនេះ ក៏​មិន​​ទាន់​លើក​លែង​ប្រើ​សោះ​នៅឡើយ ។

ក្នុង​សៀវ​ភៅ​ដដែល​ ទំព័រ ៩១-៩២ ហ្លួងវិចិត្រវាទការ (Luang Wichit Wathakan) បានសរសេរ​ត្រង់​រឿង​នេះ តទៅទៀតថា៖​ «​ … ដល់ជាជាតិ​ថៃ​ដែល​​​ចូល​មក​​តាំង​នៅ​ក្នុង​(ប្រទេស)​សៀម​យើង​នេះឯង​ ក៏រក​កល់ក្លាយទៅ​ជាខ្មែរ​ទៅហើយ​ យើង​តាំងខ្លួន​យក​បែបខ្មែរ​ចូល​មកប្រើ​ក្នុង​រាជសំណាក់ យក​អក្សរ​ខម​មក​បូជា យក​ភាសាខ្មែរ​មក​ប្រើ​ជារាជ​សព្ទ(​ពាក្យ​ខ្មែរ​ដែល​សៀម​ខ្ចី​​យកទៅ​ប្រើ​ ជាពាក្យ​ខ្ពស់​នោះ គឺ​ជាពាក្យ​សាមញ្ញ​របស់​ខ្មែរ ដូចជា ខ្នើយ,​ ស្តាំ,​ ឆ្វេង,​ ស្តាប់ ។ល។ ) គ្រោះជា ​ដែល​យើង​រវល់​ច្បាំងនឹង​ភូមា មិន​សូវ​ទាក់​ទង​នឹង​ខ្មែរ ហើយ​ខ្មែរក៏​សាប​សូន្យទៅ​ភ្លាម បើខ្មែរ​នៅ​រុង​រឿង​តទៅ​ទៀត ប្រហែលពីររយ​ឆ្នាំ​ហើយ​យើង​ទាក់ទង​នឹង​ខ្មែរ​យ៉ាង​ល្អ​នៅ​ឡើយ យើង​ក៏គង់​ក្លាយ​ជា​ខ្មែរ​ទៅអស់» ។

សៀម​​ដែល​ខ្ចី​ពាក្យ​ខ្មែរ​ទៅ​ប្រើ​ ខ្ចី​យក​ទៅ​ច្រើន​ពេក​ ហើយ​ប្រើ​មក​ច្រើន​ឆ្នាំ​ ជ្រាប​ចូល​ក្នុង​សន្តាន​និស្ស័យ​សៀម​ពេក​ទៅ​ ដល់​ជា​វេលា​នេះ​នឹង​ថា​ពាក្យ​ណា​ក្នុង​ភាសា​សៀម ជា​ពាក្យ​របស់​សៀម​ដោយ​ជាក់​ច្បាស់​ ក៏មិន​មែន​ជា​ការ​ងាយឡើយ ។​ ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​វណ៌វៃទ្យាករ () នាយក​រាជ​បណ្ឌិត្យ​ស្ថាន​ប្រទេស​សៀម ក្នុង​សៀវ​ភៅ «ជំនុំ​ព្រះ​និពន្ធ​ភាគ​២»​ របស់​ព្រះអង្គ​​ បាន​ទ្រង់​សរសេរ​ត្រង់​ទំព័រ ២១៣-២១៤​ ថា​ដូច្នេះ ៖ «ការ ​ពិចារណា​ទី​មក​របស់​ពាក្យ​ថៃ​ដើម​នោះ ជួយ​ឲ្យ​ចូ​លចិត្ត​សេចក្តី​សំគាល់​ល្អិត​និង​ជ្រៅ​ជ្រះល្អ​ណាស់​ដែរ តែ​ជា​រឿងដែល​គប្បី​ប្រើ​សេច​ក្តី​ប្រយ័ត្ន​ប្រយែង ព្រោះ​ភាសា​ថៃ​មិន​មែន​ជា​ភាសា​ដែល​ថែម​ឧបសគ្គ​ និង​ថែម​កន្ទុយ​ពាក្យ យើង​មាន​ការថែម​ភាគ​របស់​ពាក្យ​ខាង​មុខ​ឆៀង និងឧបសគ្គ​ខ្លះ​ដែរដូច ទាំ កៈទាំ, ទប កៈទប​(អាន​ថា​ ថាំ កៈថាំ,​ ថុប កៈថុប) តែ​មាន​ចំនួន​តិច ហើយ​ដោយ​ច្រើន​ក៏​ជា​ពាក្យ​ដែល​ខ្ចី​ពី​ខ្មែរ ដូច សៈទឿន កៈទឿន​(​អាន​ថា សៈថឿន, កៈថឿន)​» ។

ពាក្យ ទាំ និង កៈទាំ ដែល​ថា​ជាពាក្យ​សៀម​សុទ្ធនេះ ក៏​នៅ​ជាបញ្ហា​នៅ​ឡើយ ។ ទាំ ប្រែ​ថា​ ធ្វើ, ពាក្យ​កិរិ​យា ធ្វើ កាលទៅ​ជានាមនាម ថែម​បទ​ជ្រែក អន់ ទៅ​ ទម្វើ, ទំវើ ។សៀម​យក​តែ​មួយ​កំណាត់​ ទំ > ទាំ ​ទៅ​ប្រើ ចោល​ វើ ចេញ ។​ត្រង់​នេះ​ជា​យោបល់​របស់​ឪពុក​ខ្ញុំ ខ្ញុំ​ក៏​យល់​ថាសម​ជា​សេច​ក្តី​ពិត​មែន​ ដោយ​ហេតុផល​ដូច​តទៅនេះ ៖ ទំវើ តាម​របៀប​ខ្មែរ​ជា​នាម​នាម, ទាំ​ របស់ ​សៀម​ជា​កិរិយា​សព្ទ ។​ ការ​ត្រង់​នេះ មិន​ជា​ប្លែក​អ្វី​ណាស់​ទេ ។​សៀម​តែង​ខ្ចី​ពាក្យ​នាម​នាម​ខ្មែរ ទៅ​ប្រើ​ជា​កិរិ​យា​សព្ទ ដូចជា​ពាក្យ​នាម​នាម ដំណើរ ពំនាក់ សៀម​យក​ទៅ​ធ្វើ​កិរិ​យា​សព្ទ ។ឯ​ពាក្យ​ខ្មែរ​ទ្វី​ព្យាង្គ​ សៀម​យក​ទៅ​កាត់​ជា​ឯក​ព្យាង្គ​នោះ ក៏មិន​មែន​មាន​ត្រឹម​តែ ទំវើ ជា ទាំ នេះ​ទេ នៅ​មាន​ទៀត​ជា​ច្រើន​ដូច​ជា​ ដូច គ្នា >​ ឌុច​ក័ន(​គ្នា > គនា > គ័នា >គ័ន >​ក័ន​)​, កន្លែង > ហ្លែង, ថ្មី​ > ម៉ៃ (ថ្មី​ > ម៉ី​ > ម៉ៃ > ហ្មៃ​), របង​ > រ > ​រួ… ។​ ឯ​ ទប និង កៈ​ទប ដែល​ថា​ជាពាក្យ​សៀម​សុទ្ធដែរ​នោះ គឺពាក្យ​ខ្ចី​ពី​យើង​ទៅ​ពិត​ត​ៗ គឺ​ពាក្យ​ទប់, ខ្ទប់ យើង​នេះឯង ។​ក្នុង​អំ​បូរ​ពាក្យ​ខ្ទប់ យើង​នៅ​មាន​ បន្ទប់ ទំនប់ ពីរ​ម៉ាត់​ទៀត ។​ ត្រង់ពាក្យ​ សទឿន, កៈទឿន ដែលថា​ជាពាក្យ​ខ្មែរ​នោះ កៈទឿន ក្លាយ​ទៅ​ពី​ពាក្យ​ខ្មែរ ខ្ទ័រ, ឯ សទឿន នឹង​ថា​សៀម​ខ្ចី​ពី​ខ្មែរ​ដែរ នោះ​ក៏​មិន​ជាក់​ណាស់ ។​ប្រហែលជា​​ពាក្យ​នេះ​ សៀមយក​មូល​បទ​ខ្មែរ ទ័រ ទៅ​ផ្សំ​នឹង​បុព្វបទ ស តាម​បែប​សៀម​ក៏​មិន​ដឹង តែ​ពាក្យ ស្ទ័រ គ្មាន​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​ ។

ពាក្យ​ខ្មែរ​ដែល​សៀម​ខ្ចី​យក​ទៅ​ មិន​មែន​ត្រឹម​តែ​ពាក្យ​ខ្មែរ​សុទ្ធ​ទេ ។​ពាក្យ​ដែល​យើង​ខ្ចី​មក​ពី​សំស្រ្កឹត សៀម​ក៏​ខ្ចី​មួយ​ត​ទៅ​​ទៀត ។​ក្រោយ​មក​ កាល​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ចូល​មក​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​សុវណ្ណភូមិ ពាក្យ​បាលី​ក៏​ជ្រាប​ចូលទៅ​ក្នុង​ភាសា​សៀម​ ភាសាខ្មែរ​ព្រម​គ្នា ។​ទើប​ពាក្យ​សៀម​និង​ពាក្យខ្មែរ មាន​ដូចគ្នា​ច្រើនណាស់ ។

ហេតុ​ដែល​ញ៉ាំង​ពាក្យ​ក្នុង​ភាសា​ទាំង​ពី​រ​ ឲ្យ​ដូច​គ្នាជា​ច្រើននោះ​មាន​មួយ​ប្រការ​ទៀត ។​ សៀម​ដែល​ស្រូប​យកអារ្យ​ធម៌​ខ្មែរ​ទៅ មិនមែន​តែ​ក្នុង​រយៈវេលា១០០០ឆ្នាំ ពីសតវត្សទី៣ ដល់សតវត្សទី ១៣ ដែល​ថៃ​នៅ​ក្នុង​បង្គាប់​ខ្មែរ​នោះ​ទេ ។​ រហូត​​​វេលា​ដែល​សៀម​វាយ​ដណ្តើម​យកក្រុង​សុខោ​ទ័យពី​ខ្មែរ​បាន​ ទៅ(សតវត្សទី ១៣) រួច​វាយ​យសោធរៈ(អង្គរធំ)​បែក​ទៅ​ទៀត​(ចុង​សតវត្ស​ទី​១៤ ឬដើម​សត​វត្ស​ទី​១៥) ដរាប​មក​ដល់​សៀម​វាយ​បែក​បន្ទាយ​លង្វែក(ចុង​សតវត្ស​ទី​១៦) រួម​ ៣០០​ ឆ្នាំ សៀម ​កាន់​តែ​ទទួល​អារ្យ​ធម៌​ពី​យើងទៅ​ដោយ​ពេញ​ទី ដោយ​អាស្រ័យ​គម្ពីរសត្រា​តំរា​ផ្សេងៗ ដែល​សៀម​យក​ពី​ស្រុក​យើង​ទៅ​តាម​កង​ទ័ពសៀម​កាល​ត្រឡប់​ពី​ស្រុក​ខ្មែរ​ទៅ​ វិញ ហើយ​ដោយ​អាស្រ័យ​អ្នក​ប្រាជ្ញរាជ​បណ្ឌិត្យ​ខ្មែរ​ ដែល​​ត្រូវ​កៀរ​យកទៅ​នៅ​ស្រុក​សៀម។គម្ពីរ​សត្រា​តំរា​ខ្មែរ​នោះ សៀម​យក​ទៅ​សូត្រ​រៀន​ ហើយ​ប្រែ​ជាភាសាសៀម តែ​វេលា​នេះ​បាត់​បង់​ស្ទើរ​អស់ទៅ​ហើយ​ ដោយ​ភូមាដុត​ចោល​កាល​វាយ​យក​ក្រុង​អយុធ្យា​បាន​នា​ គ.ស.​ ១៧៦៧​(ព.ស.​២៣១០)​ ។សៀវ​ភៅ​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​សៀម មិន​មែន​សៀម​ប្រែ​ពី​សំស្ក្រឹត​ដោយ​ត្រង់​មកទេ គឺ​ប្រែ​ពី​ខ្មែរ​សម័យ​ក្រោយ​អង្គរ ។ សេចក្តី​ត្រង់​នេះ មានឡាក់ឋានជាច្រើន ។​ ឡាក់ឋាន​ដែលសំខាន់​ជាង​គេ​នោះ​ គឺពាក្យ​ ផ្កាយ​ព្រឹក ដែលមាន​និយាយ​ត្រង់​វៃយរាពណ៍ លួចយក​ព្រះរាម​នាំទៅ​បាតាល ។វៃយរាពណ៍ឡើងទៅលើកំពូលភ្នំ គ្រវីអំពង់​កែវ​ឲ្យ​មាន​ពន្លឺ​ដូច​ផ្កាយ​ព្រឹក​ បញ្ឆោត​ពួក​ពល​ស្វា​​ដែលចាំ​យាម​​រក្សាព្រះរាម​ពេល​យប់​ ឲ្យ​ស្មាន​ថា​ជិត​ភ្លឺ​ហើយ​ ហើយ​ឲ្យ​លែង​យាម​ទៅ​ព្រោះ​ពិភេក​បាន​ទាយ​ថា​ ដល់​ភ្លឺ​ឡើង​ព្រះ​រាម​នឹង​អស់​គ្រោះ ។​ ក្នុង​សៀវ​ភៅ​រាម​កេរ្តិ៍​សៀម(មើល​សៀវ​ភៅ​សៀម «បទ​ល្ខោន​រឿង​រាម​កេរ្តិ៍» ក្បាល​ទី​១ ទំព័រ១៨៧ ។​​ ព្រឹក្ស សរសេរ​ដាក់​ជើង​ស​ដូច្នេះ ធ្វើ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​អ្នក​ចំឡងជាន់​ក្រោយ មិនស្គាល់​និរុត្តិសាស្ត្រ​របស់​ពាក្យ​នេះ ឬមិន​ចង់​ឲ្យគេ​ថា សៀម​ខ្ចី​ពាក្យពី​ខ្មែរ ។) ដាក់ «ដាវប្រៈកាយព្រឹក្ស» ៖ ដាវ ជាពាក្យ​សៀម​ប្រែ​ថា ផ្កាយ , ប្រៈកាយ គឺ​ពាក្យ​ខ្មែរ ផ្កាយ ។ «ដាវ​ប្រៈ​កាយ​ព្រឹក្ស» = ផ្កាយ​ផ្កាយ​ព្រឹក! ដូច​ពាក្យ​បារាំង choucroute: chou = ស្ពៃ,​ croute ក្លាយ​ពី​ពាក្យ​អាឡឺម៉ង់ប្រែ​ថា​ ស្ពៃ​ ដែរ choucroute = ស្ពៃ​ស្ពៃ ។

ពាក្យ​ដែល​សៀម​ខ្ចី​ពី​ខ្មែរ​ទៅ​ប្រើ​ មានចំនួន​តិច​ច្រើនប៉ុណ្ណា? សេចក្តី​ត្រង់​នេះ​ បើ​នឹង​អះ​អាង​ថា​ក្នុង​លិខិត​សៀម​ណា​មួយ​ក៏ដោយ​ ពាក្យ​ខ្ចី​ពី​ខ្មែរ​មាន​នៅ​គ្រប់​បន្ទាត់ យ៉ាង​តិច​ណាស់មាន​មួយ​ម៉ាត់​ដែរ ដូច្នេះដូចជា​ហួស​ហេតុ​បន្តិចតែ​ក៏​មិន​ហួស​ណាស់​ទេ ប្រសិន​ជា​ថា​មាន​ពាក្យ​ខ្ចី​ពីខ្មែរនៅ​គ្រប់​ទំព័រវិញ នោះយើងអាច​អះអាងបានដោយពេញមាត់ ហើយ​អាច​​បន្ថែម​ពាក្យ​ថា មាន​ច្រើន​ម៉ាត់​ផង ។

តាំង​ពី​ជាតិ​យើង​ធ្លាក់​ខ្លួន​ពេញទី​ ចាប់ពី​ខូច​បង់​បន្ទាយលង្វែក​មក អារ្យធម៌ដែល​ធ្លាប់​ហូរ​ពីស្រុក​ខ្មែរទៅ​តាម​ទិសឯជើង​និង​ឯ​លិច កាល​យើង​ជា​នាយ​ចៅ​ហ្វាយ​គេ ក៏​ត្រឡប់​ហូរ​បញ្ច្រាស់​មកពី​ទិស​ឯ​លិច កាល​យើង​បរា​ជ័យ​នៅ​ក្រោម​បង្គាប់​គេ​វិញ ។

ពាក្យ​សៀម​ទើប​ចូល​មក​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​តាំង​ពី​​ គ្រា​នោះ​មក ។​ ព្រះ​មហាក្សត្រិយ៍​ខ្មែរ​ដែល​បាន​​យាង​ទៅ​រៀន​សូត្រ​នៅ​ស្រុក​​សៀម​នៅ​វ័យ ​កុមារ តែង​តែ​សព្វ​ព្រះ​រាជ​ហឫទ័យ​ប្រើ​ភាសាសៀម ។​ រួច​ទ័ព​សៀម​ដែល​ចូល​មក​ធ្វើ​សង្រ្គាម​ច្រើន​លើក​ច្រើន​គ្រា​ក្នុង​ ស្រុកខ្មែរ ក៏​នាំ​ពាក្យ​សៀម​ចូល​មក​ក្នុង​ភាសា​យើង​ផង ។ ពាក្យ​ដូច ​វ៉ែនតា​ ផាហ៊ុម បៃតង​ ជា​ពាក្យ​សៀម​ តែ​ពាក្យ​ជំពូក​នេះ​មាន​ចំនួន​តិច, បើទុក​ជា​ដូច​ម្តេច​ក៏​មិន​មាន​ច្រើន​ ដូច​អ្នក​ផង​ស្មាន​នោះ​ទេ ។ខ្មែរ​ខ្លះ​មិន​ដឹង​ថា​ក្នុង​សម័យ​បុ​រាណ​ ជាតិ​ខ្មែរ​យើង​ថ្កុំ​ថ្កើង​ប៉ុណ្ណា ជឿ​ថា​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត​ ព្រះ​វិស្វកម្ម​ជា​អ្នក​កសាង​, បារាំង​ខ្លះ​ក្នុង​ភាគ​ដើមនៃ​សតវត្ស​នេះ គិត​ថា​ខ្មែរ​ជា​ជាតិ​ថោក​ទាប​ធ្លាប់​ជា​ខ្ញុំ​សៀម​ ។ មនុស្ស​ចំពូក​នេះ កាល​បើ​​ឃើញ​ពាក្យ​ខ្មែរ​ណា​ចំឡែក​ ក៏​ចាត់​ថា​ជា​ពាក្យ​ខ្ចី​ពី​សៀម ។​ការ​ត្រង់​នេះ​គួរ​ធ្វើ​ទៅ​ដោយ​ប្រយ័ត្ន​ប្រយែង​ឲ្យ​ណាស់ ព្រោះ​អាច​មាន​ការ​ភាន់​ច្រឡំ​ទៅ​បាន​ដោយ​ងាយ ។ ដូច​ពាក្យ​ យោក្ប័ត្រ ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​ដាក់​ថា​មក​ពី​សៀម ។​ លោក ស.​ម៉ា​ស្ប៉េរ៉ូ ក្នុង​សៀវភៅ​វេយ្យាករណ៍​ខ្មែរ​ (Grammaire de la langue khmere) ទំព័រ ២៦​ ក៏​សរសេរ​ថា​ ពាក្យ​នេះ​មក​ពី​សៀម​ដែរ ។ ពាក្យ​យោក្ប័ត្រ យើង​មាន​ប្រើ​មក​តាំង​ពី​សៀម​មិន​ទាន់​តាំង​នាម​ជា​សៀម ។​ពាក្យ​នេះ​មាន​ឆ្លាក់​ក្នុង​សិលា​ចារឹក​ប្រាសាទ​ត្រពាំង​រុន គ.ស ១០០៦ (​មើល​សៀវ​ភៅ​ «សិលាចារឹក​ថ្មី​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ» Nouvelles Inscriptions du Cambodge ទំព័រ​ទី​៥៦ និង​ ៦៧ របស់​លោក ល.ហ្វីណូត៍) ។​កាល​នោះ​ថៃ​នៅ​ណាន ចៅ​នៅ​ឡើយ​ ក្រោ​ពី​នោះ​មាន​ស្រុក​ថៃ​តូចៗឯ​ទៀតក្នុង​បង្គាប់​ខ្មែរ ។មិន​សម​ជា​ខ្មែរ​ស្វែងទៅ​ខ្ចី​ពាក្យ​ថៃ​ ដែល​នៅ​ឆ្ងាយ ដល់​ម្ល៉ោះ​មក​ប្រើ​ឡើយ ។​សេចក្តី​ពិត​មានតែ​ថៃ​ខ្ចី​ពាក្យ​ខ្មែរ​សម្រាប់ឋានន្តរសក្តិ៍ទៅ​ប្រើ​វិញ ។​ដល់​មក​​សម័យ​​អយុធ្យា​ហើយ​ សៀម​ក៏​នៅ​តែ​ប្រើ​របៀប​ខ្មែរ ។ហ្លួង​វិចិត្រវាទការ (ក្នុង​សៀវ​ភៅ​ដដែល​ទំព័រ១៣៤) បាន​សរសេរ​ថា «​សម្តេច​ព្រះរាមា​ធិបតី(អ៊ូទង)​(គ.​ស.​១៣៥០) បាន​តាំង​របៀប​ការ​គ្រប់​គ្រង​ទី​រួម​ខេត្ត​ក្រៅ​ ដូច​ដែល​សុខោទ័យ​តាំង​ទុក​មក, តែ​របៀប​ការ​ក្នុង​ទី​ក្រុងនិង​រាជពិធីក្នុង​រាជ​សំណាក់​នោះ បានទ្រង់​ចម្លង​បែប​ខ្មែរមក​ច្រើន ទ្រង់​តាំង​ចតុ​ស្តម្ភគឺ មឿង វ័ង ឃ្លាំង​ ស្រែ តាម​បែប​ខ្មែរ» ។

ពាក្យ​យោក្ប័ត្រ សរសេរ​បែប​នោះ​ដោយ​យា​ក្លាយ​មកទេ ។​ក្នុង​អក្សរ​ថ្ម​ដាក់ យុគមត៑,​ ទំនងជា​មកពី​សំស្រ្កឹត ។​យុគ ជា​ពាក្យ​ឥណ្ឌូអឺរ៉ុប ប្រែ​ថា​ នឹម សំដៅ​សេចក្តីថា អំនាច​គ្រប​សង្កត់ ។​ ពាក្យ យុគ(yuga) យើង​ប្រទះ​ឃើញ​ក្នុង​ភាសា​បារាំង​​ជាពាក្យ joug ប្រែ​សេចក្តី​បាន​ពីយ៉ាង​ដូចគ្នា ។​ ក្នុង​សៀវ​ភៅ​លោក​ ស.​ម៉ា​ស្ប៉េរ៉ូ ដែល​ចេញ​ឈ្មោះ​មុន​នេះ ទំព័រ​ដដែល លោក​ថា​ពាក្យ​ សូភា(juge) ជា​ពាក្យ​សៀម។​សេចក្តី​ពិត​ សូភា សរសេរ​ខុស​ហើយ​មិនអស់​ពាក្យ​ទាំង​​មូល​​ផង​ ។​​ពាក្យ​ទាំង​មូល​គឺ សភាចារបុរស​ ។​ សភា​ ជា​ពាក្យ​សំស្រ្កឹត-បាឡី ដែល​ខ្មែរ​មាន​ប្រើ​មក​យូរ​ណាស់​ហើយ ។​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ក៏​មាន​ប្រើ​, ប្រែ​សេចក្តី​ថា ទី​ប្រជុំ ។​សភា​ចារបុរស ជា​មនុស្ស​ប្រុស​ដែល​ជា​សមាជិក​របស់​សភា​ចារ គឺ​របស់​ទី​ប្រ​ជុំ​ជំរះ​ក្តី​ បាន​ដល់​ចៅ​ក្រម​សាលា ។

ក្នុង​វចនា​នុក្រម​ខ្មែរ លោក​ថា​ពាក្យ​ លៀង ជា​ពាក្យ​សៀម ។​ តាម​យោ​បល់​ឪពុក​ខ្ញុំ​ ពាក្យ​នេះ​ជា​ពាក្យ​ខ្មែរ​ សៀម​ខ្ចី​យក​ទៅ​ប្រើ ។​ ហេតុ​ផល​ដែល​គាត់​អាង​ ដូច​មាន​តទៅ​នេះ ។​ ពាក្យ​ លៀង ជា​ពាក្យ​គន្លាស់​កាត់៖ លេង​ + ច្រៀង > ​លៀង​​(+ច្រេង) ។​ដើម​ដំបូង​ប្រើ​សម្រាប់​អារក្ស៖ លៀង​អារក្ស ។​លៀង​អា​រក្ស​ គឺ​បញ្ចូល​អារក្ស​ឲ្យ​លេងសប្បាយ មាន​ភ្លេង​មានចំរៀង​ឲ្យ​ស្តាប់ ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​​វាធ្វើ​អ្នក​ជម្ងឺ​ឲ្យ​ឈឺ​តទៅ​ទៀត ។ រូប​អារក្ស កាល​ខ្មោច​ចូល​មក​សណ្ឋិត​ហើយ ក៏​ផឹក​ស្រា​ហើយ​រាំ ។​ក្រោយ​ត​មក​ការ​ប្រជុំ​គ្នា​ស៊ីបាយ​ផឹក​ស្រា, លេង​ភ្លេង, ច្រៀង​តាម​ធម្មតាគ្មាន​បញ្ចូល​អារក្ស ក៏​ហៅ​ថា លៀង​ដែរ ។​ ត​មក​ទៀត​ ការ​ឲ្យ​អាហារ​មិត្ត​សម្លាញ់​ច្រើន​គ្នា​បរិភោគ ទោះ​មាន​ផឹក​ស្រា​, លេង​ភ្លេង, ច្រៀងរាំក៏​ដោយ​ ឬ​គ្មាន​ក៏​ដោយ​គង់​តែ​ហៅ​ថា លៀង ។​សៀម​ខ្ចី​ពាក្យ​ខ្មែរ​នេះ​ទៅ​ប្រើ សម្រាប់​សំដែង​សេចក្តី​ថា ឲ្យ​អាហារ​ដល់​មិត្តសម្លាញ់​បរិភោគ​ដូច​ខាង​លើនេះ​ផង​ ថាឲ្យអាហារ​បរិភោគ​ជានិច្ច​គឺ​ចិញ្ចឹម​ផង ។​ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ស៊ី​សេចក្តី​ថា ថែ​ទាំ​រក្សាទៀត​ផង​​ក៏បាន​ ។

អារ្យ​ធម៌​ដែល​ហូរ​ត្រលប់​ពីទិស​ខាង​លិច​មក​វិញ​នោះ មិនមែន​នាំ​ពាក្យសៀម​សុទ្ធ​មក​ឲ្យ​យើង​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ នាំ​ទាំង​ពាក្យ​ខ្មែរ​សុទ្ធ នឹង​ពាក្យ​សំស្រ្កឹត​ខ្លះ​ដែល​សៀមបាន​ខ្ចី​ពី​ខ្មែរ យក​ទៅ​ប្រើ​ហើយ​ប្រែ​សំឡេងឲ្យ​ស្រួល​និយាយ តាម​ច្បាប់​សូរ​សាស្រ្ត​សៀម​​មក​ឲ្យ​យើង​វិញ​ផង ។​ពាក្យចំ​ពូក​នេះ​គួរ​ហៅ​ថា ពាក្យ​សង​បំណុល ។ ពាក្យ​សង​បំណុល​មាន​ច្រើន​ណាស់​ ដូច​ពាក្យ​ សំខាន់​ ឆ្លាត ក្រុត សុកាន្ត​ ហ្លួង​ ប្រ​ថាប់… ។

សំខាន់​ គឺ​ពាក្យ​ខ្មែរ​ សំគាល់​ នេះ​ឯង ។​សំគាល់​របស់​ខ្មែរ​ជា​កិរិយា​សព្ទ កាល​ទៅ​ជា​ សំ​ខាន់​ សៀម​ប្រើ​ជា​កិរិយា​សព្ទ​ដូច​ខ្មែរ​ក៏​បាន ប្រើជា​គុណនាម​ក៏បាន ប្រែ​សេចក្តី​ថា​ គួរ​សំគាល់ (remarquable) ។​យើង​ទទួល​ពាក្យ​ សំ​ខាន់​ ជា​សំណង​ពី​សៀម ដែល​ជាគុណ​នាមមកវិញ បាន​សេចក្តី​ដូចគ្នាថា ប្រសើរ​ឬ​មាន​ខ្លឹម​សារ (important) ។

ឆ្លាត​ គឺ​ពាក្យ​ខ្មែរ ឈ្លាស ដែ​អាន​តាម​សំឡេងសៀម ។

ក្រុត គឺ​ពាក្យខ្មែរ ក្រូច ដោយ​ចំពោះ​ក្រូច​ដែល​ជូរ(argre, acide)​ អាន​តាម​សំឡេង​សៀម​ថា ក្រុត បាន​ដល់​ធាតុផ្សំ​គី​មី​មួយចំពូក​ដែល​មាន​រស​ជូរដោយ​ធម្មតា​ (acide) ។

សុកាន្ត ពីខ្មែរ​ សក់​ សៀម​អាន​ថា សុក និង​សំស្រ្កឹត កាន្ត​ ប្រែ​ថា ការ​កាត់​សក់ ។​ពាក្យ​ខ្មែរ​ដោយ​ចំ​នោះ​គឺ សក់កាន្ត តែ​យើង​អាន​តាម​សំឡេង​សៀម​ជា​ សុកាន្ត។

ហ្លួង ជាពាក្យសំរាប់​សំគាល់​ឋានន្តរសក្តិ៍មន្ត្រី ដូច​ជា​ ហ្លួង​ជំនិត​រាជា ។គួរ​សង្ស័យ​ថាពាក្យ​នេះ​ជាពាក្យ​សង​បំណុល ព្រោះ​ឋានន្តរសក្តិ៍ខ្មែរ​បុរាណ​មាន ងារ ខ្លោញ និង​រលាញ ។​រលាញ​ អាច​ទៅជា​លួង, ហ្លួង ។​សៀម​យក​ទៅ​ប្រើ​សំ​គាល់​សេច​ក្តី​ថា ធំ ៖ ប្រពន្ធ​ធំ​ ហៅ មៀ​ហ្លួង ។រួច​ពី​នោះ​សំ​គាល់​សេចក្តី​ថា ស្តេច​គ្រង​រាជ្យ ។សំរាប់​ពាក្យ​ ខ្លោញ សូម​ឲ្យ​យក​ទៅ​ប្រៀប​មើល​នឹង​ពាក្យ​សៀម ខា​ហ្លួង ។

ប្រថាប់​ត្រា ប្រថាប់​ សៀម​សរសេរ ប្រទ័ប គឺ​ខ្ចី​ពាក្យ​ខ្មែរ ផ្ទាប់​ទៅ​ប្រើ រួច​យើង​យក​ពាក្យ​យើង​នេះ​មកប្រើ​វិញ​ហៅ តាម​សំឡេង​សៀម ។ប្រថាប់​ត្រា​ គឺផ្ទាប់​ត្រា​ទៅ​លើ​ក្រ​ដាស់ គឺ​បោះ​ត្រា ។