រូបវិទ្យា: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
 សម័យបុព្វកាល 
thumb|150px|right|អារីស្ដូត
តាំងពីបុរាណមក មនុស្សតែងព្យាយាមស្វែងយល់ពី​មូលហេតុរបស់បាតុភូតផ្សេងៗដូចជា ហេតុអ្វីបានជាវត្ថុទាំងអស់ធ្លាក់មករកដី, ហេតុអ្វីក៏សារធាតុខុសគ្នា មានលក្ខណៈខុសគ្នា ជាដើម។ អាថ៌កំបាំងមួយទៀត​គឺលក្ខណៈរបស់សកល ដែលថាហេតុអ្វីបានជាផែនដីមានរូបរាងស្ទើរស៊្វែរបែបនេះ និងហេតុអ្វីបានជាផែនដីវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យ ហើយព្រះច័ន្ទវិលជុំវិញផែនដី។ ទ្រឹស្ដីជាច្រើនត្រូវបានគេលើកឡើង ប៉ុន្តែសុទ្ឋតែខុស ព្រោះទ្រឹស្ដីទាំងនោះ​មានលក្ខណៈជាទស្សនវិជ្ជា ដែលមិនមានការធ្វើពិសោធន៍ផ្ទៀងផ្ទាត់ដូចឥឡូវឡើយ។ ស្នាដៃរបស់ តូលេមេ(Ptolemy) និង អារីស្តូត(Aristotle) ក៏ត្រូវបានគេរកឃើញថា​មានភាពមិនត្រឹមត្រូវមួយចំនួនដែរ។ ប៉ុន្តែក៏មានករណីលើកលែងដែរ ដូចជា អាកស៊ីម៉ែដ(Archimedes) ដែលបានរកឃើញរបកគំឃើញត្រឹមត្រូវ​ជាច្រើននៅក្នុងមេកានិចនិងអ៊ីដ្រូស្តាទិច។

 មជ្ឍិមសម័យ 

បំនងប្រាថ្នាក្នុងការឆ្លើយតបនឹងប្រស្នាពីមុនៗ នាំទៅរកការស្រាវជ្រាវថ្មីៗក្នុងសម័យកាលនៃការរីកចំរើនផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលគេអោយឈ្មោះថាបដិវដ្តន៍វិទ្យាសាស្ត្រ នាសតវត្សរ៍ទី១៧។ គេកត់សំគាល់នៅពេលនោះថា មានវិទ្យាសាស្ត្ររីកចំរើនខ្លាំងនៅឥណ្ឌានិងពែរ។ ម៉ូដែលគន្លងរបស់ភពដែលមានរាងជាអេលីប ដោយគណនាតាមកំលាំងទំនាញសកល នៃប្រព័ន្ឋព្រះអាទិត្យ ត្រូវបានបង្កើតដោយគណិតវិទូនិងតារាវិទូឥណ្ឌាឈ្មោះ អារ្យាបាតា (Aryabhata) ។ ទ្រឹស្ដីស្ដីពីអាតូម ដំបូងបំផុតត្រូវបានលើកឡើងដោយទស្សនវិទូហិណ្ឌូនិងចៃណា។ ទ្រឹស្ដីដែលថាពន្លឺគឺសមមូលនឹងភាគល្អិតថាមពល​ត្រូវបានគិតឡើងដោយបញ្ញវ័នពុទ្ឋសាសនាឥណ្ឌាឈ្មោះ ឌីញ៉ាហ្គា (Dignāga) និង ធម្មគាទី (Dharmakirti)។ 
ទ្រឹស្ដីអុបទិកស្ដីពីពន្លឺដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រពែរឈ្មោះ អាល់ហាហ្សេន(Alhazen)។ នៅពេលដែលឥទ្ឋិពលរបស់ឥស្លាមសាយភាយទៅដល់អឺរ៉ុប ស្នាដៃរបស់អារីស្តូតដែលពួកអារ៉ាប់រក្សាទុក រួមទាំងស្នាដៃរបស់ជនជាតិឥណ្ឌានិងពែរទាំងនេះ ត្រូវបាននាំទៅអោយពួកអឺរ៉ុបស្គាល់នៅស.វទី១២និងទី១៣។

រូបវិទ្យាពិសោធន៍​ចាប់កំនើតនៅមជ្ឍិមសម័យ។ រូបវិទ្យាប្ដូរលក្ខណៈពីទស្សនវិជ្ជាមកជាការពិសោធន៍វិញ។ អាល់ហាហ្សេន បានប្រើប្រាស់បន្ទប់ងងឹតដើម្បីពិសោធន៍សម្មតកម្មមួយចំនួនស្ដីពីពន្លឺ ដូចជាលក្ខណៈដំនាលជាបន្ទាត់ត្រង់របស់ពន្លឺ និងរកមើលថាតើពន្លឺអាចលាយបញ្ចូលគ្នាក្នុងខ្យល់បានដែរឬអត់។

 បដិវដ្ដន៍វិទ្យាសាស្ត្រ 
thumb|150px|right|ហ្គាលីលេ
thumb|150px|right|ញូតុន
បដិវដ្តន៍វិទ្យាសាស្ត្រចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៥៤៣ ជាពេលដែលសៀវភៅ De Revolutionibus របស់ នីកូឡា កូពែរនីក(Nicolaus Copernicus) ត្រូវបានបោះពុម្ភជាលើកដំបូង។ Huygensភាពរីកចំរើនបន្ថែមទៀតត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសតវត្សរ៍បន្ទាប់ដោយ ហ្គាលីលេអូ ហ្គាលីលេ(Galileo Galilei), គ្រីស្ទាន ហៃហ្គិន(Christiaan Huygens), ចូហាន កែព្លេ(Johannes Kepler) និង ប្លែស ប៉ាស្កាល់(Blaise Pascal)។ នៅដើមស.វទី១៧ ហ្គាលីលេ បានផ្ដើមនាំយកការធ្វើពិសោធន៍​ដើម្បីនិយាយថាទ្រឹស្ដីរូបវិទ្យាមួយត្រឹមត្រូវ។ ហ្គាលីលេ បានរករូបមន្ដ​និងពិសោធន៍លទ្ឋផលដោយជោគជ័យ​ក្នុងផ្នែកឌីណាមិច ជាពិសេសគឺច្បាប់និចលភាព។ នៅឆ្នាំ១៦៨៧ ញូតុន បានបោះពុម្ភសៀវភៅ Principia ដែលនិយាយយ៉ាងក្បោះក្បាយអំពីទ្រឹស្ដី២គឺ៖ ច្បាប់ចលនារបស់ញូតុន (មាតានៃមេកានិកក្លាស់សិច) និង ច្បាប់ទំនាញសកលរបស់ញូតុន (មាតារបស់អាស្ត្រូរូបវិទ្យា)។ ទ្រឹស្ដីទាំង២នេះសុទ្ឋតែស្របនឹងលទ្ឋផលពិសោធន៍។ សៀវភៅ Principia ក៏មាននិយាយពីទ្រឹស្ដីក្នុងឌីណាមិកនៃសន្ទនីយ៍ផងដែរ។ មេកានិចក្លាសិច ត្រូវបានពង្រីកខ្លួនដោយ លេអុនហាដ អយល័រ(Leonhard Euler), ចូសែហ្វ ល្វី កុង ដឺ ឡាហ្គ្រង់(Joseph-Louis Comte de Lagrange) (គណិតវិទូបារាំង), វិល្លៀម រ៉ូវ៉ាន់ ហាមីលតុន(William Rowan Hamilton) (គណិត-រូបវិទូអៀរឡង់) -ល- ដែលបានរកឃើញថ្មីៗក្នុងគណិត-រូបវិទ្យា។ 

thumb|right|150px|ម៉ាកស្វែល
នៅឆ្នាំ១៨២១ រូបវិទូនិងគីមីវិទូអង់គ្លេស ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ(Michael Faraday) បានបញ្ជូលម៉ាញ៉េទិចក្នុងការសិក្សាអគ្គីសនី។ គាត់បានបង្ហាញថា​មេដែកមានចលនា បង្កើតចរន្តអគ្គីសនីនៅក្នុងអង្គធាតុចំលង។ ហ្វារ៉ាដេយ​ក៏បានបង្កើតសញ្ញាណរបស់ដែនអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច។ ផ្អែកលើគោលគំនិតនេះ នៅឆ្នាំ១៩៦៤ ចេម ឃ្លើក ម៉ាកស្វែល(James Clerk Maxwell) បានតំលើងសមីការ២០សមីការ​ដែលពន្យល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងដែនអគ្គីសនីនិងដែនម៉ាញ៉េទិច។ សមីការទាំង២០នេះ​ ក្រោយមកត្រូវបានអូលីវើរ ហ៊ីវីសាយ(Oliver Heaviside) បង្រួមមកត្រឹម៤សមីការដោយប្រើវ៉ិចទ័រវិភាគ។

បន្ថែមពីលើបាតុភូតកអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច សមីការម៉ាកស្វែល ក៏ត្រូវបានគេប្រើក្នុងការពណ៌នាពីពន្លឺផងដែរ។ តួយ៉ាងដូចជាក្នុងរបកគំឃើញវិទ្យុដោយលោក ហែងរីហ ហឺត(Heinrich Hertz) នៅឆ្នាំ១៩៨៨ និងរបកគំឃើញកាំរស្មី X ដោយលោក វីឡែម រ៉ូនហ្គិន(Wilhelm Roentgen) នៅឆ្នាំ១៨៩៥ជាដើម។ លទ្ឋភាពក្នុងការហៅពន្លឺថាជារលកអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ជួយអោយ អាល់បឺត អែងស្តែង(Albert Einstein) រកឃើញទ្រឹស្ដីរ៉ឺឡាទីវីតេពិសេសនៅឆ្នាំ១៩០៥។ ទ្រឹស្ដីនេះច្របាច់បញ្ចូលមេកានិចក្លាស់សិចជាមួយសមីការម៉ាកស្វែល និងបាន បញ្ជូលលំហនិងពេលវេលាជាមួយគ្នាដោយដាក់ឈ្មោះថាលំហពេល។ អែងស្តែងបានសិក្សាបន្ថែមលើរ៉ឺឡាទីវីតេពិសេសនេះដោយបានគណនាទំនាញសកលចូល ហើយបានបោះពុម្ភទ្រឹស្ដីរ៉ឺឡាទីវីតេទូទៅនៅឆ្នាំ១៩១៥។
thumb|right|150px|អែងស្តែង 
ផ្នែកមួយនៃទ្រឹស្ដីរ៉ឺឡាទីវីតេទូទៅ គឺ សមីការអែងស្តែងដែលពន្យល់ថាតំនឹងថាមពល-អាំពុលស្យុងបង្កើតអោយមានកំនោង​លំហពេល។ ក្រោយមកទៀតគេបានរកឃើញថា​សមីការអែងស្តែងអាចអោយគេទស្សន៍ទាយពី ប៊ីកបាង ប្រហោងខ្មៅ និង ការពង្រីកខ្លួននៃសកល។ 

ចាប់ពីចុងស.វទី១៧មក ទែរម៉ូឌីណាមិច ត្រូវបានអភិវឌ្ឍដោយអ្នករូបវិទ្យានិងគីមីវិទ្យា រ៉ូបឺត បូយ(Robert Boyle) និង ថូម៉ាស់ យ៉ាំង(Thomas Young) -ល-។ នៅឆ្នាំ១៧៣៣ ដានីញ៉ែល ប៊ែរនូយី(Daniel Bernoulli) បានប្រើស្ថិតិ និងមេកានិចក្លាស់សិច​ដើម្បីទាញរករូបមន្តក្នុងទែរម៉ូឌីណាមិច និងបានបង្កើតផ្នែកថ្មីក្នុងរូបវិទ្យាគឺ មេកានិចស្ថិតិ។ នៅឆ្នាំ១៧៩៨ បេនចាមីន ថុមសុន(Benjamin Thompson) បានបង្ហាញថាកម្មន្តមេកានិចអាចបំលែងជាកំដៅ ហើយនៅឆ្នាំ១៨៧៤ ចេម ហ្ស៊ូល(James Joule) បានថ្លែងនូវច្បាប់រក្សាថាមពល។ មេកានិចស្ថិតិទំនើប​ជាស្នាដៃរបស់លុដវីក បុលស្មាន់(Ludwig Boltzmann)។

 ឆ្នាំ១៩០០មកបច្ចុប្បន្ន 
នៅឆ្នាំ១៨៩៥ រ៉នថ៍ហ្គិន បានរកឃើញកាំរស្មី X ដែលជាបន្សាយកាំរស្មីអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិចដែលមានប្រេកង់ខ្ពស់។ វិទ្យុសកម្មត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ១៨៩៦ ដោយ ហង់រី បេកឺរ៉ែល(Henri Becquerel) និង ក្រោយមកសិក្សាបន្ថែមដោយ ម៉ារី គុយរី(Marie Curie) និង ព្យែរ គុយរី(Pierre Curie)។ ការណ៍នេះផ្ដល់កំនើតអោយរូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ។

នៅឆ្នាំ១៨៩៧ ចូសេហ្វ ចន ថមសុន(Joseph J. Thomson) បានរកឃើញអេឡិចត្រុង។ នៅឆ្នាំ១៩០៤ គាត់បានស្នើឡើងនូវគំរូម៉ូដែលអាតូមដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាម៉ូដែលអាតូមរបស់ថមសុន។ (អត្ថិភាពនៃអេឡិចត្រុងត្រូវបានគិតឃើញដំបូងគេដោយចន ដាល់តុន (John Dalton) តាំងពីឆ្នាំ១៨០៨មកម៉្លេះ)។

thumb|right|150px|រូធើរហ្វដ 
របកគំឃើញនេះបញ្ជាក់ថាអាតូមជាឯកតាផ្សំរបស់រូបធាតុ។ នៅឆ្នាំ១៩១១ អឺនណេស រូធើរហ្វដ(Ernest Rutherford) បានរកឃើញថា​ស្នូលរបស់អាតូមគឺនុយក្លេអុងដែលមានធាតុផ្សំមានបន្ទុកវិជ្ជមាន ដែលគេអោយឈ្មោះថាប្រូតុង។ ធាតុផ្សំដែលគ្មានបន្ទុកឈ្មោះណឺត្រុងត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ១៩៣២ ដោយ ចេម ឆាដវីក(James Chadwick)។ ទ្រឹស្ដីសមមូលម៉ាស់និងថាមពល (អែងស្តែង,១៩០៥) ត្រូវបានស្រាយបញ្ជាក់នៅកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដោយទាំងសងខាងមានការសិក្សាម៉ត់ចត់ពីរូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ​ក្នុងគោលដៅបង្កើតគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ។ កិច្ចប្រឹងប្រែងរបស់អាល្លឺម៉ង់ដឹកនាំដោយហៃសិនបឺកបរាជ័យ ខណៈគំរោងម៉ាន់ហាថាន់របស់អាមេរិកបានសំរេច។ នៅអាមេរិក ក្រុមស្រាវជ្រាវដឹកនាំដោយ ហ្វែរមី បានសំរេចនូវ ខ្សែច្រវាក់ប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរ សិប្បនិមិត្តដំបូងគេនៅឆ្នាំ១៩៤២ ហើយនៅឆ្នាំ១៩៤៥ គ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរទី១លើលោកត្រូវបានផលិត​។

នៅឆ្នាំ១៩០០ ម៉ាក ផ្លង់ បានបោះផ្សាយសេចក្ដីពន្យល់ពីបន្សាយកម្មរស្មីរបស់អង្គខ្មៅ។ សមីការរបស់គាត់បង្ហាញថា គ្រប់វត្ថុបញ្ចេញកាំរស្មីសុទ្ឋតែកើតឡើងពីកង់តូម។ គាត់បានផ្ដល់កំនើតអោយមេកានិចកង់ទិច។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៤០ រីឆាដ ហ្វេយមេន(Richard Feynman), ជូលៀន ស្វីងហ្គើរ(Julian Schwinger), ស៊ីងអ៊ីជីរ៉ូ ថូម៉ូណាហ្គា(Sin-Itiro Tomonaga) និង ហ្វ្រីមេន ដាយសុន(Freeman Dyson) បានបង្កើតទ្រឹស្ដីក្នុង អេឡិចត្រូឌីណាមិចកង់ទិច។

មេកានិចកង់ទិច​ផ្ដល់នូវទ្រឹស្ដីសំរាប់សិក្សានៅក្នុងរូបវិទ្យាអំពីរូបធាតុ ដែលសិក្សាអំពីលក្ខណៈរបស់អង្គធាតុរឹងនិងរាវដូចជា ទំរង់គ្រីស្តាល់ សឺមីកុងឌុចទីវីតេ ស៊ុបពែរកុងឌុចទីវីតេជាដើម។ ការសិក្សាផ្នែកនេះនាំអោយគេអាចបង្កើតត្រង់ស៊ីស្ទ័រនៅឆ្នាំ១៩៤៧ ដោយ ចន បារឌីន(John Bardeen), វ៉លធើរ ហៅសឺ ប្រាតថិន(Walter Houser Brattain), វិល្លៀម ប្រេដហ្វដ សុកឡី(William Bradford Shockley) នៅបន្ទប់ពិសោធន៍ទូរស័ព្ទបែល។

ប្រធានបទ២នៅក្នុងស.វទៅ២០គឺ រ៉ឺឡាទីវីតេទូទៅ និង មេកានិចកង់ទិច ហាត់ដូចជាដាច់គ្នាស្រលះ។ រ៉ឺឡាទីវីតេទូទៅ និយាយពីសកល ភព ប្រព័ន្ឋព្រះអាទិត្យ ដែលមានទំហំធំមហិមា ចំនែក មេកានិចកង់ទិច និយាយពីអ្វីៗដេលមានទំហំតូចជាងអាតូមទៅទៀតទៅវិញ។ បច្ចុប្បន្នមានការលើកឡើងអំពីទ្រឹស្ដីខ្សែ ដែលនិយាយថាលំហពេលមិនមែនកើតឡើងពីចំនុចទេ តែកើតឡើងពីវត្ថុមានវិមាត្រ១ដែលគេហៅថាខ្សែ។ ទ្រឹស្ដីនេះទំនងជាសមហេតុសមផល ប៉ុន្តែមិនទាន់មានពិសោធន៍បានការណាមួយទេ។