រាជវង្សស្វេ: វប្បធម៌

វប្បធម៌ 
រូបភាពតូច| រូបសំណាក់សម័យស្វេ របស់អ្នកលេងពិន
ថ្វីត្បិតតែរាជវង្សស្វេ មានអាយុកាលខ្លីក៏ដោយ ប៉ុន្តែបើនិយាយពីវប្បធម៌ វាតំណាងឱ្យការផ្លាស់ប្តូរមួយពីយុគសម័យមុន ហើយការអភិវឌ្ឍន៍វប្បធម៌ជាច្រើនដែលអាចត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានដើមកំណើតក្នុងកំឡុងរាជវង្សស្វេ ក្រោយមកត្រូវបានពង្រីក និងបង្រួបបង្រួមក្នុងរជ្ជកាល ថាង បន្តបន្ទាប់ និងសម័យក្រោយៗទៀត។ នេះមិនត្រឹមតែរាប់បញ្ចូលទាំងកិច្ចការសាធារណៈសំខាន់ៗដែលផ្តួចផ្តើមឡើង ដូចជាមហាកំផែង និងមហាព្រែកជីកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងប្រព័ន្ធនយោបាយដែលបង្កើតឡើងដោយ ស្វេ ដែលត្រូវបានអនុម័តដោយថាង ជាមួយនឹងការផ្លាស់ប្តូរដំបូងបន្តិចបន្តួចក្រៅពីឋានានុក្រមនយោបាយកំពូល។ ការអភិវឌ្ឍន៍វប្បធម៌ផ្សេងទៀតនៃរាជវង្សស្វេ រួមមានសាសនា និងអក្សរសិល្ប៍ ជាឧទាហរណ៍ ព្រះពុទ្ធសាសនា និងកំណាព្យ។

ពិធីកិច្ចសាសនា និងការបូជាត្រូវបានធ្វើឡើងដោយជនជាតិស្វេ។ 

 សាសនាតាវ 
រាជការស្វេ បានបន្តគោលនយោបាយគាំទ្រសាសនាតាវ។ រជ្ជកាលទីមួយនៃរាជវង្សបានឃើញនូវលើកកម្ពស់សាលាលូគូងខាងជើងនៃសាសនាតាវ ខណៈដែលរជ្ជកាលទីពីរជំនួសវិញបានលើកកម្ពស់សាលាសានឈីងភាគខាងត្បូងនៃសាសនាតាវ ប្រហែលជាដោយសារតែចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់អធិរាជ យ៉ាង សម្រាប់វប្បធម៌ភាគខាងត្បូង។ 

 ពុទ្ធសាសនា 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| រូបសំណាកថ្មស្វេ របស់ព្រះពោធិសត្វ អវលោកិតេស្វរ ( គង់ស៊ីអ៊ីម )
ព្រះពុទ្ធសាសនា មានប្រជាប្រិយក្នុងកំឡុង រាជវង្សដប់ប្រាំមួយ និង រាជវង្សខាងជើង និងខាងត្បូង ដែលជាសម័យមុនរាជវង្សស្វេ រីករាលដាលពីប្រទេសឥណ្ឌាតាមរយៈ កុសាន អាហ្វហ្គានីស្ថាន ចូលទៅក្នុងប្រទេសចិនក្នុងកំឡុងចុងសម័យ ហាន ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាទទួលបានភាពល្បីល្បាញក្នុងអំឡុងពេលដែលការគ្រប់គ្រងនយោបាយកណ្តាលមានកម្រិត។ ព្រះពុទ្ធសាសនាបានបង្កើតកម្លាំងវប្បធម៌បង្រួបបង្រួម ដែលលើកប្រជាជនចេញពីសង្រ្គាម និងចូលទៅក្នុងរាជវង្សស្វេ។ តាមវិធីជាច្រើន ព្រះពុទ្ធសាសនាមានទំនួលខុសត្រូវចំពោះការចាប់កំណើតឡើងវិញនៃវប្បធម៌នៅក្នុងប្រទេសចិនក្រោមរាជវង្សស្វេ។

ខណៈពេលដែលការបង្រៀនព្រះពុទ្ធសាសនាដំបូងត្រូវបានទទួលពី គម្ពីរសំស្រ្កឹត នៅកំឡុងចុងរាជវង្សប្រាំមួយ និងរាជវង្សស្វេ ដែលសាលាគំនិតព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងស្រុករបស់ចិនបានចាប់ផ្តើមរីកចម្រើន។ អ្វីដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់បំផុតនោះ ជីយី បានបង្កើតសាលា ធានតៃ ហើយបានបញ្ចប់ ការត្រាស់ដឹងដ៏អស្ចារ្យស្តីពីការប្រមូលផ្តុំ និងការយល់ដឹង ដែលនៅក្នុងនោះគាត់បានបង្រៀនគោលការណ៍ "បីពាន់ភពក្នុងមួយខណៈជីវិត" ដែលជាខ្លឹមសារនៃការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាដែលមានចែងនៅក្នុង គម្ពីរឈូក ។

ព្រះចៅអធិរាជវិន និងមហេសីរបស់ទ្រង់បានងាកមកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា ដើម្បីផ្តល់ភាពស្របច្បាប់ដល់អំណាចអធិរាជលើប្រទេសចិន និងការសញ្ជ័យលើនគរឈិន ។ ព្រះ​ចៅ​អធិរាជ​បាន​តាំង​ខ្លួន​ជា​ស្ដេច ​ចក្រពត្តិ ជា​ស្ដេច​ពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​នឹង​ប្រើ​កម្លាំង​យោធា​ដើម្បី​ការពារ​ជំនឿ​ព្រះពុទ្ធសាសនា។ នៅឆ្នាំ៦០១ នៃគ.ស ព្រះចៅអធិរាជ វិន បានយកព្រះសារីរិកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធទៅចែកដល់អារាមនានាទូទាំងប្រទេសចិន ដោយព្រះរាជក្រឹត្យដែលបង្ហាញពីគោលដៅរបស់ព្រះអង្គថា "មនុស្សទាំងអស់នៅក្នុង សមុទ្រទាំងបួន អាច ចម្រើនការត្រាស់ដឹង និងរួមគ្នាធ្វើកុសលផលបុណ្យ ដោយនាំមកជូនដល់ បច្ចប្បន្ន​នឹង​នាំ​ទៅ​កាន់​ជីវិត​នា​អនាគត​ដ៏​រីករាយ​ដែល​ការ​បង្កើត​ហេតុ​ល្អ​ជា​និរន្តរ៍​នឹង​នាំ​យើង​ម្នាក់​ទៅ​កាន់​ការ​ត្រាស់​ដឹង​ដ៏​អស្ចារ្យ»។  ទីបំផុត​ទង្វើ​នេះ​ គឺ​ជា​ការ​យក​តម្រាប់​តាម​ព្រះចៅអធិរាជ មុរ្យ៉ា បុរាណគឺ ព្រះបាទអសោក នៃ ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ។  

 លទ្ធិខុងជឺ 
ទស្សនវិទូខុងជឺ វ៉ាង តុង បានសរសេរ និងបង្រៀនក្នុងរជ្ជកាលស្វេ ហើយថែមទាំងបានកាន់តំណែងជាលេខានៃស៊ូចូវ ក្នុងរយៈពេលខ្លីទៀតផង។  ស្នាដៃដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់គាត់ (ក៏ជាស្នាដៃតែមួយគត់ដែលសេសសល់) ការពន្យល់នៃនិយមន័យ (Zhongshuo, 中說) Explanation of the Mean (中說) ត្រូវបានចងក្រងភ្លាមៗបន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់គាត់នៅឆ្នាំ៦១៧ ។

 កំណាព្យ 
រូបភាពតូច| យ៉ាង គួង ក្នុងឋានៈជាអធិរាជស្វេ  គូរដោយ យ៉ាន លីពិន (៦០០–៦៧៣)
ទោះបីជាកំណាព្យនៅតែបន្តត្រូវបានសរសេរ ហើយកវីខ្លះបានលេចធ្លោរ ខណៈពេលដែលអ្នកផ្សេងទៀតបាត់ខ្លួនពីវិស័យនេះ រាជវង្សស្វេខ្លី ទាក់ទងនឹងការអភិវឌ្ឍន៍កំណាព្យចិន ខ្វះភាពខុសគ្នា ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាតំណាងឱ្យការបន្តរវាងរាជវង្សទាំងប្រាំមួយ និងកំណាព្យនៃរាជវង្សថាង ។ Watson, Burton (1971).  កវីរាជវង្សស្វេរួមមាន យ៉ាង គួង (៥៨០–៦១៨) ដែលជាអធិរាជស្វេចុងក្រោយ (និងប្រភេទនៃ ការរិះគន់កំណាព្យ មួយ); ហើយនិងអ្នកម្នាងហូវ ដែលជាស្នំម្នាក់របស់ទ្រង់។