កូរ៉េខាងត្បូង

ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋកូរ៉េ គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីបូព៌ា ត្រង់ភាគខាងត្បូងនៃឧបទ្វីបកូរ៉េ ដោយមានព្រំដែនគោកជាប់នឹងប្រទេសកូរ៉េខាងជើង។ កូរ៉េខាងត្បូងមានព្រំដែនទឹកជាប់សមុទ្រលឿងនៅភាគខាងលិច រីឯព្រំដែនខាងកើតជាប់នឹងសមុទ្រជប៉ុន។ ប្រទេសនេះមានប្រជាជនសរុបជាង ៥១ លាននាក់ ហើយក្នុងនោះមានប្រជាជនប្រហែល ២៥ លាននាក់ (ជិតពាក់កណ្តាលប្រជាជនសរុប) រស់នៅក្នុងតំបន់រដ្ឋធានីសេអ៊ូល។ ទីក្រុងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន អ៊ីនឆុន ប៊ូសាន និងដែហ្គូ។

មនុស្សបានចាប់ផ្តើមចូលមកតាំងទីលំនៅក្នុងឧបទ្វីបកូរ៉េដំបូងនៅយុគសម័យប៉ាឡេអូលីទិកក្រោម។ ព្រះនគរកូរ៉េដំបូងត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងកំណត់ត្រាចិននៅដើមសតវត្សទី៧ មុន គ.ស.។ បន្ទាប់ពីការបង្រួបបង្រួមនគរទាំងបីនៅចុងសតវត្សទី៧ រួច ប្រទេសកូរ៉េត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរាជវង្សកូរ្យ៉ូ (គ.ស. ៩១៨–១៣៩២) និងរាជវង្សចូសន់ (គ.ស. ១៣៩២–១៨៩៧)។ ចក្រភពកូរ៉េ (១៨៩៧–១៩១០) ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅក្នុងចក្រភពជប៉ុននៅឆ្នាំ១៩១០ ហើយការត្រួតត្រារបស់​ជប៉ុន​បាន​បន្តរហូតដល់ចប់​សង្គ្រាមលោកលើកទី២។ ក្រោយ​មក ប្រទេស​កូរ៉េក៏​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ទៅជា​ពីរ​ផ្នែកផ្សេងគ្នាគឺ តំបន់ភាគខាងជើងកាន់កាប់ដោយសហភាពសូវៀត និងភាគខាងត្បូងកាន់កាប់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ ការចរចាបង្រួបបង្រួមប្រទេសបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង ប៉ុន្តែមិនបានផលអ្វីឡើយ និងជាលទ្ធផល ទឹកដីខាងត្បូងក៏បានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋកូរ៉េនៅខែសីហាឆ្នាំ១៩៤៨​ ខណៈទឹកដីខាងជើងបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតប្រជាធិបតេយ្យកូរ៉េនៅឆ្នាំដដែរ។

ក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ​កូរ៉េ​ខាងជើងបានបើកការឈ្លានពាន និង​បង្ក​ឱ្យ​ផ្ទុះ​សង្គ្រាមកូរ៉េឡើង ដោយវាបានបញ្ចប់ទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ បន្ទាប់ពីមានការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីកងបញ្ជាការសហប្រជាជាតិដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងកងទ័ពស្ម័គ្រចិត្តប្រជាជនចិន រួមជាមួយជំនួយខ្លះៗពីសហភាពសូវៀត។ សង្គ្រាមនោះបានសម្លាប់ជីវិតមនុស្សអស់ ៣ លាននាក់ និងនាំឱ្យសេដ្ឋកិច្ចកូរ៉េទាំងមូលវិនាសខ្ទិចខ្ទាំ។ ក្រោយសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ លោករី ស៊ឹងម៉ាន់បានបន្តដឹកនាំសាធារណរដ្ឋកូរ៉េទីមួយរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦០ នៅពេលដែលលោកត្រូវប្រឈមនឹងបដិវត្តន៍ទាមទារឱ្យចុះចេញពីតំណែង។ ជាលទ្ធផល សាធារណរដ្ឋទីពីរបានប្រកាសឡើង ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលថ្មីមិនបានបំពេញតាមតម្រូវការ និងគោលបំណងនៃបដិវត្តន៍មុនឡើយ។ សាធារណរដ្ឋទីពីរត្រូវបានផ្តួលរំលំនៅក្នុងរដ្ឋប្រហារថ្ងៃទី១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦១ ដែលដឹកនាំដោយលោកផាក ចងហ៊ី ហើយសាធារណរដ្ឋទីបីក៏បានប្រកាសឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣។ សេដ្ឋកិច្ចដ៏ផុយស្រួយរបស់កូរ៉េខាងត្បូងបានចាប់ផ្តើមកើនឡើងក្រោមការដឹកនាំរបស់ផាក ដោយផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) ជាមធ្យមសម្រាប់បុគ្គលម្នាក់ៗបានស្ទុះឡើងលឿនបំផុតដែលស្ទើរមិនធ្លាប់មានពីមុនមក។ ទោះមានកង្វះធនធានធម្មជាតិក្ដី កូរ៉េខាងត្បូងនូវតែអាចអភិវឌ្ឍទៅមុខបានយ៉ាងឆាប់រហ័សរហូតក្លាយខ្លួនជាខ្លាអាស៊ីមួយក្បាលក្នុងចំណោមខ្លាអាស៊ីទាំងបួន ដែលភាគច្រើនផ្អែកលើពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និងសកលភាវូបនីយកម្មសេដ្ឋកិច្ច។ សាធារណរដ្ឋទីបួនត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោយកំណែទម្រង់ឆ្នាំ១៩៧២ ហើយជាលទ្ធផល ផាកបានក្ដោបក្ដាប់អំណាចនយោបាយបែបផ្ដាច់ការ។ សម័យនេះគឺពោរពេញទៅដោយ​ការ​រំលោភ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល និងការបង្ក្រាបបក្សប្រឆាំងផ្សេងៗ​។ ផាកត្រូវបានគេធ្វើឃាតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ ប៉ុន្តែរបបផ្តាច់ការនូវតែបន្តទៅក្នុងសាធារណរដ្ឋទីប្រាំ ដែលដឹកនាំដោយលោកឈុន ឌូហ័ន។ ចលនាប្រជាធិបតេយ្យខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៨៧ បានបិទបញ្ចប់របបផ្តាច់ការជាងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ និងបង្កើតចេញជាសាធារណរដ្ឋទីប្រាំមួយបច្ចុប្បន្ន។ កូរ៉េខាងត្បូងសព្វថ្ងៃត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿនបំផុតមួយនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីបូព៌ា និងទ្វីបអាស៊ីទាំងមូល។

យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៨៧ កូរ៉េខាងត្បូង​គឺជា​សាធារណរដ្ឋ​និយមប្រធានាធិបតីដែលប្រកាន់យកប្រព័ន្ធឯកនីតិបញ្ញត្តិពោលគឺ ​រដ្ឋសភា។ សព្វថ្ងៃ កូរ៉េខាងត្បូង​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ មហាអំណាចតំបន់ និងប្រទេសអភិវឌ្ឍ​មួយដោយមានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបជាមធ្យមធំបំផុតទីដប់ពីរ និងផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (យអទ) ធំបំផុតទីដប់បួន។ ​​ម្យ៉ាងទៀត កូរ៉េខាងត្បូងក៏មាន​ល្បឿន​អ៊ីនធឺណិត​លឿន​បំផុត​មួយ​នៅលើ​ពិភពលោក និងមានបណ្ដាញផ្លូវដែកដ៏ទំនើបបំផុតមួយផងដែរ។ កូរ៉េខាងត្បូងជាប់ឈ្មោះជាប្រទេសនាំចេញច្រើនជាងគេទីប្រាំ និងជាប្រទេសនាំចូលច្រើនជាងគេទីប្រាំបីនៅលើពិភពលោក។ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៃប្រទេសនេះត្រូវបានគេឱ្យចំណាត់ថ្នាក់ជាយោធាខ្លាំងបំផុតមួយលើពិភពលោក ដោយមានចំនួនកងទ័ពឈរជើងច្រើនបំផុតលំដាប់ទីពីរ។ នៅក្នុងសតវត្សទី២១ នេះ កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​មានភាពល្បីល្បាញជាខ្លាំង​ខាង​វប្បធម៌​ប៉ុប​ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​ពាសពេញ​ពិភពលោក ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យតន្ត្រីខេ-ប៉ុប (K-POP) ល្ខោនស៊េរីទូរទស្សន៍ និងភាពយន្តជាដើម។ កូរ៉េខាងត្បូងជាប្រទេសសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍន៍ (OECD) ក្រុមប្រទេសទាំងម្ភៃ ក្របខ័ណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក និងក្លិបដឺប៉ារីស។