navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ចៅហ្វាទឡ្ហៈដុង: ប្រវត្តិស្រុកឧដុង្គ

ប្រវត្តិស្រុកឧដុង្គ
ឯសម្ដេចព្រះបរមិន្ទរាជា មហាឧបរាជ សម័យថ្ងៃមួយព្រះអង្គស្ដេចទៅថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយនៅភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ តាមរដូវទ្វារទសមាសចូលឆ្នាំលុះមកដល់ភូមិតាដុង នោះទ្រង់ទតព្រះនេត្រទៅយល់អ្នកទេព ជាបុត្រីព្រះដុង អ្នកជៃនោះមាននូវរូបល្អពន់ប្រមាណ។ ទ្រង់ពេញព្រះស្នេហាណាស់ទ្រង់ត្រាស់ឱ្យមន្ត្រីទៅសុំពីព្រះដុង្គអ្នកជៃ ប៉ុន្តែព្រះ និងអ្នកទាំងពីរនេះ មិនព្រមថ្វាយទទេថាឱ្យទ្រង់លើកជាថ្នល់ ហើយឱ្យអ្នកផ្លូវប្រុសមួយស្រីមួយដើរកាន់បណ្ណាការភ័ស្តុភារពីបន្ទាយលង្វែកទៅដល់ភូមិគាត់ទើបព្រមថ្វាយ។ 

សម្ដេចព្រះបរមិន្ទបរមរាជា ទ្រង់ពិរោធណាស់គិតនឹងលើកសេនាយោធាទៅចាប់ តែខ្លាចទ្រង់ជ្រាបដល់សម្ដេចព្រះវររាជបិតាគិតថានឹងឱ្យលើកផ្លូវទៅជាថ្នល់ទៅក៏មិនគួរ ព្រោះហេតុតែស្រីមួយទៅឱ្យនឿយដល់អាណាប្រជានុរាស្ត្រគិតថានឹងឱ្យចាស់ទុំទៅនិយាយចែចង់អ្នកទេពនោះ ចាស់ទុំចូលភូមិព្រះដុង្គអ្នកជៃពុំបាន ព្រះដុង អ្នកជៃគាត់ចាំយាមមាំមួនណាស់។ ទ្រង់ព្រះស្នេហាក្រៃពេករហូតដល់ជាដួលដំជាព្រះរោគខានចូលគាល់ព្រះវរបិតាច្រើនថ្ងៃ។ សម្ដេចព្រះបរមរាជា ជាសម្ដេចព្រះវរបិតាយល់បាត់ព្រះរាជបុត្រដូច្នេះ ទ្រង់ត្រាស់សួរមន្ត្រី ខ្ញុំរាជការគ្រប់គ្នា មន្ត្រីខ្ញុំរាជការ ក៏យកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលគ្រប់ប្រការ។ ខណៈនោះ ព្រះបរមបពិត្រទ្រង់ជ្រាប ទ្រង់ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យនឹងព្រះរាជបុត្រណាស់ អញគិតតែនឹងឱ្យសោយរាជ្យស្នងអញ ព្រោះមានតំរិះប្រាជ្ញាចិត្តក៏សុចរិតល្អ ពុំគួរព្រះដុង អ្នកជៃរឹងទទឹងឡើយ។ ដូច្នេះ គួរឱ្យសេនាទាហានទៅចាប់យកខ្លួនមកធ្វើទោសតាមបទព្រះអយ្យការ។

ក្នុងខណៈនោះ សេនាបតី មន្ត្រីតូចធំ ខ្ញុំព្រះរាជា ក្រាបបង្គំទូលថា: ព្រះដុង អ្នកជៃនេះមានគុណបំណាច់នឹងផែនដីច្រើនណាស់។ កាលព្រះអង្គជាអម្ចាស់ផែនដីស្ដេចព្រះដំណើរទៅស្រុកសៀមនោះ ព្រះដុង អ្នកជៃនោះសទ្ធាចំណាយឱ្យទ្រព្យសម្បត្តិ ស្រូវ អង្កររបស់ខ្លួនចិញ្ចឹមអាណាប្រជានុរាស្ត្រទុកចាំល្អងធូលីព្រះបាទច្រើនណាស់។ ដល់ទ្រង់ត្រឡប់មកពីស្រុកសៀមហើយធ្វើសង្គ្រាមនឹងព្រះស្ដេចកន និងពញាអុងរាជាទៀត ក៏នាយឃ្លាំងទៅខ្ចីស្បៀងអាហារព្រះដុងអ្នកជៃច្រើនម៉ឺនថាំងណាស់ពុំទាន់បានសងគាត់ផង។ ព្រះអង្គពុំទាន់លើកគុណបំណាច់ឱ្យគាត់សោះ ហើយស្រាប់តែយកទោសនេះពុំគប្បីទេ មួយទៀតខាងយើងវិញ បន្ទាយសីមាបីបួនជាន់កសាងបាន ចុះគ្រាន់តែថ្នល់ពីរប៉ុណ្ណោះ ម្ដេចក៏ធ្វើមិនកើត គួរតែសាងទុកឱ្យមានជាព្រះកេរ្តិ៍ឱ្យចំពោះព្រះដុងអ្នកជៃដែលមានគុណបំណាច់នោះកុំបីខាន។ ព្រះបាទព្រះបរមបពិត្រ ទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់មន្ត្រីក្រាបបង្គំទូលដូច្នេះ ទ្រង់ត្រូវព្រះរាជហឫទ័យណាស់ ទ្រង់ត្រាស់ឱ្យមន្ត្រីកេណ្ឌរាស្ត្រមកលើកជាថ្នល់ ប្រុសមួយ ស្រីមួយហើយឱ្យឧកញ៉ាមហាមន្ត្រីមហាទេពនាំបណ្ណាការភ័ស្តុភារ អ្នកផ្លូវប្រុសដើរថ្នល់មួយឱ្យជំទាវមហាមន្ត្រីមហាទេពនាំបណ្ណាការជាអ្នកផ្លូវស្រី ដើរថ្នល់មួយទៅដណ្ដឹងអ្នកទេពបុត្រីព្រះដុងអ្នកជៃថ្វាយព្រះទេពី សម្ដេចព្រះមហាឧបរាជ ហើយតាំងព្រះដុងជាសម្ដេចចៅហ្វាទឡ្ហៈ តាំងអ្នកជៃជាជំទាវទេវីសោភី លក្ខណា។ សម្ដេចព្រះមហាឧបរាជទ្រង់ព្រះស្នេហានឹងអ្នកព្រះម្នាងទេពបុប្ផានោះណាស់ ទ្រង់តាំងព្រះនាងជាសម្ដេចព្រះទេពធីតាមហាទេវីសោភីក្សត្រី។ (ដែលថាឧដុង្គកើតពីឈ្មោះគាត់ដូចជាមិនសមទេព្រោះពាក្យត្រឹមត្រូវគឺក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ វាដូចជាឈ្មោះកន្លែងមួយចំនួនដូចយ៉ាង បន្ទាយមានជ័យ នៅពោធិ៍សាត់ ស្ទឹងមានជ័យ)
ចៅហ្វាទឡ្ហៈទេព

សម្ដេចចៅហ្វាទឡ្ហៈទេព កាន់តំណែង (គ.ស.១៥១៦-១៥៦៧) លោកជាព្រះភីលៀងផ្ទាល់របស់ព្រះបាទចន្ទរាជា កាលពីមុនមានយសសក្ដិជា ព្រះទិព្វជាញជ័យ។ ក្រោយពីឈ្នះសង្គ្រាមនៅបន្ទាយមានជ័យខែត្រពោធិ៍សាត់មកលោកក៏ត្រូវតែតាំងជាប្រមុខនៃសេនាបតីទាំងឡាយមានងារជា សម្ដេចចៅហ្វាទឡ្ហៈ មានសក្ដិ ជា សម្ដេចចៅពញា។
ចៅអ

ចៅអ (, ; ១២៨៣–១៣២៣) ជាព្រះមហាក្សត្រទីបីនៃហង្សាវត្តីបាគូចាប់ពីឆ្នាំ១៣១១ ដល់ ១៣២៣។ ចៅអបានសោយរាជ្យពីព្រះបិតុច្ឆារបស់ទ្រង់ ឃុនល ដែលត្រូវបានធ្វើគត់ដោយព្រះបិតារបស់ទ្រង់ មិនពល នៅឆ្នាំ១៣១១។ នៅពេលនោះ ចៅអបានឡើងសោយរាជ្យបល្លង្កនៅថ្ងៃ ១០ មេសា ១៣១១ (ថ្ងៃសៅរ៍ ៦ រោចខែតាហ្គូ មី.ស. ៦៧៣) នគររបស់ទ្រង់ជាសាមន្តរាជ្យមានតែនាមរបស់សុខោទ័យ។ ព្រះអង្គថែមទាំងបានរៀបអភិសេកនឹងបុត្រីមួយអង្គរបស់ក្សត្រសុខោទ័យទៀតផង។ តែខណៈនោះ អំណាចសុខោទ័យបានធ្លាក់ចុះ ព្រះចៅអបានដណ្ដើមបានការកាន់កាប់ឆ្នេរតនាវស្រីពីព្រះចៅចក្រពត្តិមានតែនាមនៅសុខោទ័យមកវិញ។Phayre 1967: 66–67

រជ្ជកាលរបស់ទ្រង់មានសន្តិភាព និងភាពរុងរឿងយ៉ាងខ្លាំង ហើយព្រំសីមាខាងជើងរបស់ព្រះនគរមានភាពស្ងប់សុខ។ (មិនដូចភូមាក្រោម [ដូចខ្មែរថា ខ្មែរក្រោម ខ្មែរលើ] ស្ថិតនៅក្រោមព្រះនគរឯកភាពតែមួយនោះទេ ភូមាលើនៅតែគ្មានឯកភាព ហើយនៅតែបន្តការបែកបាក់គ្នាចំណោមពួកនគរតូចៗដដែល។ គ្មាននគរភូមាលើមួយណាអាចមានលទ្ធភាពបង្កសង្គ្រាមជាមួយនគរភាគខាងត្បូងដែលបានឯកភាពរួចហើយនោះទេ។) យ៉ាងណាមិញ ព្រះបំណងចង់បានឯករាជ្យពីសុខោទ័យដែលនឹងបង្កឱ្យមានកើតសង្គ្រាមនៅពេលអនាគតរវាងនគរទាំងពីរ។

ចៅអបានសោយទិវង្គតនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៣២៣ និងត្រូវបានស្នងរាជ្យដោយព្រះភាតារបស់ទ្រង់ ព្រះចៅជេន។
ចៅអ: ព្រះរាជសាវតារ

ព្រះរាជសាវតារ
ដូចទៅនឹងក្សត្រអង្គមុនដែរ ចៅអក៏មានឈាមជ័រឝាន និងមនដូចគ្នាដែរ។Htin Aung 1967: 78–80 (ទ្រង់យ៉ាងហោចណាស់ក៏ជាអ្នកកាត់ឝានដូចព្រះមាតាទ្រង់ នីអ៊ូយ៉ាញ ព្រះភគិនីនៃព្រះបាទហ្វារ្យូក៏មានឈាមជ័រឝានពាក់កណ្ដាលផងដែរ។ ភាគនៃព្រះនាមរបស់ទ្រង់ ចៅ ជាព្រះយសរបស់ឝាន សៅ។)

ទ្រង់មានព្រះរាជបុត្រមួយអង្គ ចៅឯ (ក្សត្រអនាគត) និង បុត្រីមួយអង្គជាមួយព្រះនាងសុខោទ័យ។
ចៅអ: គន្ថនិទ្ទេសន៍

គន្ថនិទ្ទេសន៍
 
 
 

Category:ក្សត្រភូមា
Category:រាជវង្សហង្សាវត្តី
Category:អ្នកភូមាដើមកំណើតឝាន
Category:អ្នកភូមាដើមកំណើតមន
Category:ក្សត្រមន
ចៅអង្គលង

Category:Articles with short description
Category:Short description matches Wikidata

ចៅអង្គលង (   ; សោយទីវង្គត ១៧៦០) គឺជាព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រវៀងច័ន្ទន៍ពីឆ្នាំ ១៧៣៥ ដល់ ១៧៦០។ 

អង្គលង ជាព្រះរាជបុត្រាច្បងរបស់ជ័យជេស្ឋាធិរាជទី២ Stuart-Fox, Martin. History Dictionary of Laos (3rd ed.). Scarecrow Press, Inc. p. 239. ISBN 978-0-8108-5624-0. ប្រភពផ្សេងទៀតបញ្ជាក់ថា ព្រះអង្គជាប្អូនប្រុសបង្កើតរបស់ជ័យជេស្ឋាធិរាជទី២។  ព្រះអង្គបានស្នងរាជ្យបន្តពីជ័យជេស្ឋាធិរាជទី២ ក្នុងឆ្នាំ ១៧៣០។ មានគេដឹងតិចតួចអំពីរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់។ ព្រះអង្គបានស្លាប់នៅឆ្នាំ១៧៦០ ឬ ១៧៦៧ ស្នងរាជ្យបន្តដោយកូនប្រុសរបស់គាត់   (ឬប្អូនប្រុស ) អង្គប៊ុន។
ចៅឯ

ចៅឯ រឺ ចៅឯកន់កូន (  រឺ  ; ១៣០៣–១៣៣០) ជាក្សត្រទីប្រាំមួយនៃហង្សាវត្តីបាគូនៅភូមា ដែលបានគ្រងរាជសម្បត្តិរយៈពេល ៤៩ ថ្ងៃ នៅឆ្នាំ១៣៣០។Phayre 1967: 66–67 ទ្រង់ជាបុត្រានៃព្រះបាទចៅអ និងព្រះម្នាងទេពីនៃសុខោទ័យ។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបិតុលារបស់ទ្រង់ព្រះបាទចៅជេននៅឆ្នាំ១៣៣១មក ព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេងនេះត្រូវបានគេលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យដោយព្រះមហាក្សត្រីចន្ទាមិនលុ។ ម្ចាស់ក្សត្រីដែលពោរពេញដោយអំណាចឥទ្ធិពលបានបណ្ដេញក្សត្រជ្រែករាជ្យមួយអង្គ ជេនបុនដែលសោយរាជ្យបានរយៈកាលតែ ប្រាំពីរថ្ងៃគត់ ឱ្យចុះចេញពីរាជបល្លង្ក។ Pan Hla 2004: 42

ត្បិតតាមបច្ចេកទេស ព្រះនាងគឺជាព្រះមាតុលារបស់មហាក្សត្រក្មេងដែលព្រះបិតារបស់ទ្រង់ជាព្រះភាតាអយ្យកាមួយរបស់ព្រះនាង ចន្ទាមិនលុមិនខ្វល់ទេនៅតែលើកខ្លួនឯងជាព្រះអគ្គមហេសីរបស់ចៅឯដោយអង្គឯង។ តាមរយៈពង្សាវតារជាច្រើន ចៅឯបានផ្ដល់សេចក្ដីគោរពដល់ព្រះនាងដូចជាព្រះមាតុលារបស់ទ្រង់ ហើយបានចំណាយពេលច្រើនជាមួយពួកស្នំក្នុងព្រះរាជវាំង។ ក្រោយពីប៉ុន្មានខែមក ម្ចាស់ក្សត្រីក៏បានបំពុលក្សត្រក្មេងអង្គនេះ ហើយលើកព្រះភាតាបិតាតែមួយរបស់ព្រះនាង ពញាឯល៏ អនុរាជនៃបាគូ ឱ្យឡើងសោយរាជ្យ។ (ព្រះនាងជាថ្មីម្ដងទៀតក៏តាំងព្រះអង្គឯងជាអគ្គមហេសីដដែល។)

អំពើឃាតកម្មលើចៅឯបានធ្វើឱ្យព្រះចៅសុខោទ័យទ្រង់ព្រះពិរោធយ៉ាងខ្លាំងដោយសារតែចៅឯជាព្រះនត្តាមួយអង្គរបស់ទ្រង់ដែរ។ កងទ័ពសុខោទ័យក៏បានលើកមកលុកលុយ ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ក្រាប។ ចាប់ពីពេលនោះមក ហង្សាវត្តីក៏បានបោះបង់ចោលឋានៈជាសាមន្តរាជ្យដែលមានតែឈ្មោះរបស់សុខោទ័យចោលទៅ។
ចៅ​សែន​ កុសល​ឈុំ

ចៅសែន​ កុសល​ឈុំ205px|ចៅសែន​ កុសល​ឈុំព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួនឈ្មោះចៅសែន​ កុសល​ឈុំប្រសូតថ្ងៃទី ០១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩០៥ស្រុកកំណើត​ខេត្តមាត់ជ្រូក កម្ពុជាក្រោម ឋានៈអតីតនាយករដ្ឋមន្រ្តីបិតាគុន គីម​ឋានៈបិតាអតីតអភិបាលខេត្តកណ្តាលភរិយាវ៉ាន់ ធីហាយ បុត្រា​បុត្រី​​​ 5នាក់អនិច្ចកម្ម​​​ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ២២ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩(ជន្មាយុ ១០៤ ឆ្នាំ)កន្លែង​ស្លាប់​​​ ក្រុងភ្នំពេញ
លោក ចៅ សែន កុសលឈុំ ប្រសូតនៅឆ្នាំ ១៩០៥ អតីតនាយករដ្ឋមន្រ្តី និងជាអ្នក​នយោបាយ ដ៏មានឥទ្ធិពលនៃរបបសង្គមរាស្ត្រនិយម និង ជាអ្នក ជិតស្និទជាមួយ សម្ដេចព្រះបាទនរោត្តម[សីហនុ] ផងដែរនោះ ។ លោកបានស្លាប់ថ្ងៃ ព្រហស្បត៍ ទី ២២ខែ មករា ឆ្នាំ២០០៩ លោក ចៅសែន កុសលឈុំ អតីតនាយករដ្ឋមន្រ្តី និងជាប្រធានរដ្ឋ​សភានៃប្រទេស កម្ពុជាត្រូវបានគេស្គាល់ ឬ ហៅថា ឈុំ​បានទទួលអនិច្ចកម្មក្នុងជន្មាយុ ១០៤ ឆ្នាំ។
ចៅ​សែន​ កុសល​ឈុំ: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 

លោក ចៅសែន កុសលឈុំ ប្រសូតិ នៅថ្ងៃទី ០១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩០៥ នៅខេត្តមាត់ជ្រូក កម្ពុជាក្រោម ។ លោកជាបុត្ររបស់ គុន គីម (Khun Kim) ជាអតីតអភិបាលខេត្តកណ្តាលនៃប្រទេសកម្ពុជាហើយលោក គុន គីម ត្រូវជាប្អូនប្រុសរបស់លោក ប័ណ្ណ យ៉ុង (Pann
Yung) (១៨៨០-១៩៤៥) ជា អតីតកូន​ប្រុសរបស់អភិបាលខេត្តមួយរូបនៅដែនដីកម្ពុជាក្រោម ។
ចៅ​សែន​ កុសល​ឈុំ: ការសិក្សា

ការសិក្សា 

ធ្លាប់ជាសិស្ស នៃវិទ្យាល័យស៊ីសុវត្ថិ នៅប្រទេសកម្ពុជា ។
 ឆ្នាំ ១៩២៦ លោក បានបញ្ចប់វិទ្យាល័យ Collège Chasseloup-Laubatនៅ ទីក្រុងព្រៃនគរ ដែនកូសាំងស៊ីន កម្ពុជាក្រោម ។
 ឆ្នាំ ១៩២៦ លោកបានទទួលបក្កវិញ្ញាប័ត្រ ផ្នែកទស្សនវិជ្ជា ។
 ឆ្នាំ ១៩២៩ បានទៅរៀនមហាវិទ្យាល័យ ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ នៅទីក្រុងហាណូយ ភាគខាងជើង ប្រទេសយួន ។
ចៅ​សែន​ កុសល​ឈុំ: អាពាហ៍ពិពាហ៍

អាពាហ៍ពិពាហ៍ 

ថ្ងៃទី ០២ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៤០ បានរៀបការជាមួយអ្នកស្រី វ៉ាន់ ធីហាយ (Van Thi Hai) ខ្មែរ ក្រោមអ្នកខេត្តក្រមួនស និង មានកូន
៥ នាក់ ។
ចៅ​សែន​ កុសល​ឈុំ: ការងាររដ្ឋនៅប្រទេសកម្ពុជា

ការងាររដ្ឋនៅប្រទេសកម្ពុជា 

 ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៥៩ និងឆ្នាំ១៩៦៨ លោកបានក្លាយជាប្រធានរដ្ឋសភាជាតិនៅពេលតែមួយដែលលោកក៏បានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្រ្តីផងដែរ ។
 រវាងចុងទសវត្សរ៍ ទី ៨០ និង ដើមទសវត្សរ៍ ទី ៩០លោកត្រូវបានតែងតាំង ជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជាតិនៃប្រទេសកម្ពុជា ។
 ឆ្នាំ ១៩៩២ លោកត្រូវបានតែងតាំងជាទី ប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់របស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ និងជាសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៨ ដល់ ឆ្នាំ ២០០៧ ។
ចៅ​សែន​ កុសល​ឈុំ: អាវសានជីវិត

អាវសានជីវិត 
thumb|250px|right|ពិធីដង្ហែសពលោក ចៅសែន កុសលឈុំ នៅក្បែរវត្តបទុមវតីទីក្រុងភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា កាលពីព្រឹកថ្ងៃទី ២៦ មករា ២០០៩(រូបថតៈPNN)

ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី ២២ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩ លោកបានទទួលអនិច្ចធម្មនៅផ្ទះនាទីក្រុងភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងព្រះជន្ម ១០៤ ។
ចៅ​សែន​ កុសល​ឈុំ: ការប្រារព្ធពិធីបុណ្យសព

ការប្រារព្ធពិធីបុណ្យសព 

ពិធីបុណ្យសពរបស់លោកបានប្រារព្ធទៅតាមប្រពៃណីជាតិ និងពុទ្ធ
សាសននិយមកិច្ច ចាប់ពីថ្ងៃទី ២៣ រហូតដល់ថ្ងៃទី ២៦ ខែ មករា ឆ្នាំ
២០០៩ នៅផ្ទះរបស់សព ។

ថ្ងៃច័ន្ទទី ២៦ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩ ពិធីបូជាសពលោកនៅសួនក្បែរ
វត្តបទុមវតី នារាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា ។
ចំណងស្នេហ៍អមតៈ

{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;"
|-
| colspan="2" style="background:#00EE21; text-align:center; padding:2px; border-bottom:1px #00FF00 solid;" |
ចំណងស្នេហ៍អមតៈ (បទសិង្ហតោលេងកន្ទុយ មេពាក្យ៩)
|-
| valign="top" style="padding:8px 8px 0px 8px; background:#F5FAFF;" | 
ចំណងស្នេហ៍អមតៈ (បទសិង្ហតោលេងកន្ទុយ មេពាក្យ៩)
(១) រសៀលគងភ្នំប្រុសប្រិមប្រិយប្រុងប្រាណ

ជួបកល្យាណប៉ងនែបនិត្យនឹងនឹមនួន

ឆក់អង្រួនចិត្តបងបាក់បែកបីបួន

ស្នេហ៍មាសស្ងួនស្ទើរភ្លុងភ្លឹកភ្លាំងភ្លេចភ្លាម។

(២) ជាយូរខែរៀមស្នើស្នេហ៍ស្នងស្និទ្ធស្នាល

ចិត្តជ្រួលច្រាលគួចទន្ទឹងទៅទាក់ទាម

ថាបានក្បែរនៅស្ងាបស្ងប់ស្ងាត់ស្ងួនស្ងៀម

ទោះស្រក់ឈាមស៊ូគ្រាំគ្រាគ្រាកគ្រប់គ្រង។

(៣) ថែម្ចាស់ចិត្តមិនថ្លោះថ្លាថ្លុកថ្លើមថ្លៃ

ភ្ជាប់និស្ស័យជាគូរគាប់គង់គត់គង

ចំនងស្នេហ៍ថ្នមបមបីបាច់បានបង

អួតអ្នកផងស្នេហ៍រឹងរិតរះរុងរឿង។

និពន្ធដោយ សុខ គឹមហេង
១១ តុលា ២០១០

(៤) លឺចំលើយថាស្រស់ស្រីស្រុះស្រួលស្រាយ

ពេញចិត្តកាយស្មោះត្រានត្រើយត្រូវត្រងត្រាប់

ចូលដណ្ដឹងមេចែចូវចេះចែងចាប់

ក្រិត្យក្រមច្បាប់មិនលបលួចលោមលើសលស់។

(៥) ផ្លូវជីវិតគ្រប់រឿងរ៉ាវរៀមរ៉ាប់រង

មិនអោយឆ្គងប្រែឈ្លបឈ្លមឈ្លក់ឈ្លេចឈ្លោះ

ចិត្តតែមួយជួយយោងយិតយោនយកយស

គ្រួសារខ្ពស់ទោះក្រក្រីក្រើនក្រិត្យក្រម។

(៦) ទៅថ្ងៃមុខមានកូនកើតកាន់កិច្ចការ

ជួយខេមរារីកសុះសាយសព្វសែនសម

ជាសសររឹងស្ដែងស្ដារស្ដេចស្ដុកស្ដម្ភ

បងនិងមុំសើចស្ញប់ស្ញែងស្ញើបស្ញិញស្ញាញ។
និពន្ធដោយ សុខគឹមហេង១២ តុលា ២០១០

Category:កំណាព្យ
ចំណីអាហារ៩ប្រភេទ ជួយដល់សុខភាពភ្នែក: អំពីប្រភេទអាហារ

អំពីប្រភេទអាហារ 
រូបភាពតូច
អាហារគឺវាមានសារៈប្រយោជន៍ចំពោះសុខភាពរបស់មនុស្សយើងជាច្រើនទៅតាមប្រភេទនៃអាហារ។
នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងគឺសំបូរទៅដោយអាហារប្រភេទនេះជាច្រើនណាស់ជាពិសេសនៅតាម
តំបន់ស្រុកស្រែចំការ។ប៉ុន្ដែមានប្រជាជនមួយចំនួនមិនទាន់យល់ដឹងពីអត្ថប្រយោជន៍របស់វានៅ
ឡើយ។ខាងក្រោមនេះគឺជាអត្ថប្រយោជន៍របស់ប្រភេទបន្លែទាំង៩ប្រភេទ៖
១-ការ៉ុត  
ត្រូវបានដឹងបានយ៉ាងយូរហើយថា ពួកវាគឺជាអាហារសម្រាប់បំប៉នគ្រាប់ភ្នែក ដោយសារតែ វាមាន
ផ្ទុកនូវ សារជាតិ វីតាមីន A ដ៏ច្រើន។
២-ផ្លែបឺរ  
គឺជាប្រភេទអាហារម្យ៉ាង ក្នុងចំណោមពពួកអាហារដែលសំបូរទៅដោយសារ ជាតិបំប៉នជាច្រើន
 ដូច្នេះ វាគ្មាន អ្វីចម្លែកនោះទេ ដែលថា ពួកវាពិតជាមានភាពអស្ចារ្យចំពោះសុខភាពគ្រាប់ភ្នែក។
៣-ស៊ុត  
 គឺពិតជាប្រភពដ៏ប្រសើរបំផុត នៃពពួកសារជាតិបំប៉នសម្រាប់សុខភាពមានដូចជា៖វីតាមីន A, 
zinc, lutein, lecithin, វីតាមីន B12 , វីតាមីន D និង cysteine ។
៤-ផ្កាខាត់ណាខៀវ  
 គឺជាប្រភពដ៏ល្អ នៃសារជាតិវីតាមីន C, កាល់ស្យូម, lutein, zeaxanthin និង sulforaphane ។
៥-ស្ពៃក្តោបច្រើនមុខ  
ស្ពៃក្តោបប្រភេទផ្សេងៗជាច្រើន ក៏ដូចជាស្ពីណាចផងដែរ វាគឺជាប្រភពដ៏ល្អ នៃសារជាតិវីតាមីន A, 
lutein និង zeaxathin ។
 ៦-ផ្លែប៉េងប៉ោះ 
 គឺមានផ្ទុកនូវសារជាតិ វីតាមីន C និង lycopene ដ៏ខ្ពស់ ដែលវាជាសារជាតិបំប៉នពីរប្រភេទ 
យ៉ាងសំខាន់ សម្រាប់គ្រាប់ភ្នែក ។
៧-គ្រាប់ផ្កាឈូករ័ត្ន  
គ្រាប់ផ្កាឈូករ័ត្ន មានផ្ទុកសារជាតិ selenium ដែលវាជាសារជាតិបំប៉នមួយប្រភេទ ដែលអាច ការពារ
 អ្នកពីជំងឺភ្នែកឡើងបាយ និង ជម្រុញការពារសុខភាពទាំងអស់របស់គ្រាប់ភ្នែក ។
៨-ខ្ទឹមស  
ខ្ទឹមស មានផ្ទុកសារជាតិ selenium និង សារជាតិបំប៉នសម្រាប់គ្រាប់ភ្នែកដ៏ទៃទៀត មានដូច
ជា វីតាមីន C និង quercetin ។
៩-ត្រីសាម៉ុង  
គឺសំបូរទៅដោយអាស៊ីតខ្លាញ់ត្រី អូមេហ្គា៣ ដែលវាមានសារៈប្រយោជន៍ យ៉ាងខ្លាំង
 ក្នុងការ រក្សាការពារ សុខភាពភ្នែកបានទាំងស្រុង។ វាក៏មានផ្ទុកផងដែរ នូវ អាស៊ីតហ្វូលីក, វីតាមីន D,
 វីតាមីន B6 , វីតាមីន B12 និង វីតាមីន A។
ចំណីអាហារ៩ប្រភេទ ជួយដល់សុខភាពភ្នែក: ១-ការ៉ុត

១-ការ៉ុត  
ត្រូវបានដឹងបានយ៉ាងយូរហើយថា ពួកវាគឺជាអាហារសម្រាប់បំប៉នគ្រាប់ភ្នែក ដោយសារតែ វាមាន
ផ្ទុកនូវ សារជាតិ វីតាមីន A ដ៏ច្រើន។
ចំណីអាហារ៩ប្រភេទ ជួយដល់សុខភាពភ្នែក: ២-ផ្លែបឺរ

២-ផ្លែបឺរ  
គឺជាប្រភេទអាហារម្យ៉ាង ក្នុងចំណោមពពួកអាហារដែលសំបូរទៅដោយសារ ជាតិបំប៉នជាច្រើន
 ដូច្នេះ វាគ្មាន អ្វីចម្លែកនោះទេ ដែលថា ពួកវាពិតជាមានភាពអស្ចារ្យចំពោះសុខភាពគ្រាប់ភ្នែក។
ចំណីអាហារ៩ប្រភេទ ជួយដល់សុខភាពភ្នែក: ៣-ស៊ុត

៣-ស៊ុត  
 គឺពិតជាប្រភពដ៏ប្រសើរបំផុត នៃពពួកសារជាតិបំប៉នសម្រាប់សុខភាពមានដូចជា៖វីតាមីន A, 
zinc, lutein, lecithin, វីតាមីន B12 , វីតាមីន D និង cysteine ។
ចំណីអាហារ៩ប្រភេទ ជួយដល់សុខភាពភ្នែក: ៤-ផ្កាខាត់ណាខៀវ

៤-ផ្កាខាត់ណាខៀវ  
 គឺជាប្រភពដ៏ល្អ នៃសារជាតិវីតាមីន C, កាល់ស្យូម, lutein, zeaxanthin និង sulforaphane ។
ចំណីអាហារ៩ប្រភេទ ជួយដល់សុខភាពភ្នែក: ៥-ស្ពៃក្តោបច្រើនមុខ

៥-ស្ពៃក្តោបច្រើនមុខ  
ស្ពៃក្តោបប្រភេទផ្សេងៗជាច្រើន ក៏ដូចជាស្ពីណាចផងដែរ វាគឺជាប្រភពដ៏ល្អ នៃសារជាតិវីតាមីន A, 
lutein និង zeaxathin ។
ចំណីអាហារ៩ប្រភេទ ជួយដល់សុខភាពភ្នែក: ៦-ផ្លែប៉េងប៉ោះ

៦-ផ្លែប៉េងប៉ោះ 
 គឺមានផ្ទុកនូវសារជាតិ វីតាមីន C និង lycopene ដ៏ខ្ពស់ ដែលវាជាសារជាតិបំប៉នពីរប្រភេទ 
យ៉ាងសំខាន់ សម្រាប់គ្រាប់ភ្នែក ។
ចំណីអាហារ៩ប្រភេទ ជួយដល់សុខភាពភ្នែក: ៧-គ្រាប់ផ្កាឈូករ័ត្ន

៧-គ្រាប់ផ្កាឈូករ័ត្ន  
គ្រាប់ផ្កាឈូករ័ត្ន មានផ្ទុកសារជាតិ selenium ដែលវាជាសារជាតិបំប៉នមួយប្រភេទ ដែលអាច ការពារ
 អ្នកពីជំងឺភ្នែកឡើងបាយ និង ជម្រុញការពារសុខភាពទាំងអស់របស់គ្រាប់ភ្នែក ។
ចំណីអាហារ៩ប្រភេទ ជួយដល់សុខភាពភ្នែក: ៨-ខ្ទឹមស

៨-ខ្ទឹមស  
ខ្ទឹមស មានផ្ទុកសារជាតិ selenium និង សារជាតិបំប៉នសម្រាប់គ្រាប់ភ្នែកដ៏ទៃទៀត មានដូច
ជា វីតាមីន C និង quercetin ។
ចំណីអាហារ៩ប្រភេទ ជួយដល់សុខភាពភ្នែក: ៩-ត្រីសាម៉ុង

៩-ត្រីសាម៉ុង  
គឺសំបូរទៅដោយអាស៊ីតខ្លាញ់ត្រី អូមេហ្គា៣ ដែលវាមានសារៈប្រយោជន៍ យ៉ាងខ្លាំង
 ក្នុងការ រក្សាការពារ សុខភាពភ្នែកបានទាំងស្រុង។ វាក៏មានផ្ទុកផងដែរ នូវ អាស៊ីតហ្វូលីក, វីតាមីន D,
 វីតាមីន B6 , វីតាមីន B12 និង វីតាមីន A។
ចំណុចកណ្ដាល: និយមន័យ

និយមន័យ 
ចំនុចកណ្ដាលនៃអង្កត់មួយជា​ចំនុចនៅលើអង្កត់នោះដែលស្ថិតនៅស្មើចំងាយពីចុងទាំង២។ ឬនិយាយម្យ៉ាងទៀតថា ជាចំនុចដែលចែកអង្កត់នោះជា២ផ្នែក មានប្រវែងស្មើគ្នា។ 

thumb|right|250px|របៀបរកចំនុចកណ្ដាល
ចំណុចកណ្ដាល: របៀបរកចំនុចកណ្ដាល់របស់អង្កត់១

របៀបរកចំនុចកណ្ដាល់របស់អង្កត់១ 
 ដោយប្រើដែកឈាន គូសរង្វង់ដែលមានផ្ចិតនៅត្រង់ចុងទាំង២របស់អង្កត់។ ចងចាំថារង្វង់ទាំង២ត្រូវតែមានកាំស្មើគ្នា និងមានប្រវែងវែងជាងពាក់កណ្ដាលប្រវែងអង្កត់។
 ភ្ជាប់ចំនុចប្រសព្វរបស់រង្វង់ទាំង២។
 បន្ទាត់ថ្មីនេះកាត់អង្កត់ដើមត្រង់ចំនុចកណ្ដាល។
ចំណុចកណ្ដាល: រូបមន្តរកចំនុចកណ្តាលនៃអង្កត់

រូបមន្តរកចំនុចកណ្តាលនៃអង្កត់ 
 ចំពោះតំរុយគោលពីរ ចំនុចកណ្តាលនៃអង្កត់ក្នុងប្លង់ដែលចុងសងខាងអង្កត់មានកូអរដោនេ  និង  កំនត់ដោយ

 ចំពោះតំរុយគោលបី ចំនុចកណ្តាលនៃអង្កត់ក្នុងលំហនៃប្រព័ន្ធកូអរដោនេដេកាត ដែលចុងសងខាងមានកូអរដោនេ  និង  កំនត់ដោយ

300px|thumb|ចំនុចកណ្តាលនៃអង្កត់​ដែលមានចុង  (x1, y1) និង (x2, y2)300px
ចំណុចកណ្ដាល: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 មេដ្យាន
 កំពស់ត្រីកោណ
 អង្កត់
 បន្ទាត់
 ប្លង់
 ទីប្រជុំទំងន់

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា
ចំណូលរដ្ឋាភិបាល

ចំណូលរដ្ឋាភិបាល () គឺប្រាក់ចំណូលដែលទទួល-ប្រមូលបានដោយរដ្ឋាភិបាល។ វាគឺជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់មួយនៃគោលនយោបាយសារពើពន្ធរបស់រដ្ឋាភិបាល ហើយវាក៏គឺជាកត្តាផ្ទុយគ្នានឹងចំណាយរដ្ឋាភិបាល។ 
ចំណូលដែលទទួលបានដោយរដ្ឋាភិបាលដែលត្រូវបានប្រមូលបានពីប្រភពនានា ដូចជាពន្ធទារលើប្រាក់ចំណូល និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់បុគ្គល និងសាជីវកម្មនានា ក៏ដូចជាពន្ធលើទំនិញនិងសេវាកម្មដែលបានផលិត នាំចេញ និងនាំចូលពីប្រទេស ព្រមទាំងប្រភពផ្សេងទៀតនៃចំណូលដែលមិនមែនជាប់ពន្ធ ដូចជា government-owned corporations' incomes, ចំណូលនៃធនាគារកណ្ដាល និងបង្កាន់ដៃទទួលប្រាក់ដើមទុននៅក្នុងទម្រង់នៃការប្រាក់កម្ចីខាងក្រៅនិងប្រាក់បំណុលពីស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ។
ចំណែកថ្នាក់នៃភាវៈរស់

ចំណែកថ្នាក់នៃភាវៈរស់
ចំណែកថ្នាក់នៃភាវៈរស់ គឺជាការបែងចែកប្រភេទវត្ថុ ឬភាវៈរស់ទៅតាមលក្ខណៈដូចគ្នា។
ចំណែកថ្នាក់នៃភាវៈរស់: ភាវះរស់មួយប្រភេទមានស្តែម៉ាតូកូនីពូជចំនួន 300 ធ្វើមីតូស 3ដងបន្តបន្ទាប់គ្នា។

ភាវះរស់មួយប្រភេទមានស្តែម៉ាតូកូនីពូជចំនួន 300 ធ្វើមីតូស 3ដងបន្តបន្ទាប់គ្នា។ 
អ្នកដែលបង្កើតប្រព័ន្ធចំណែកថ្នាក់មុនដំបូងគេ គឺ លោកអារីស្តូត ជនជាតិក្រិច ជាទស្សនៈវិទូ។
២០០០ឆ្នាំមុន ទស្សនៈវិទូម្នាក់បានបង្កើតប្រព័ន្ធមួយនៃការធ្វើចំណែកថ្នាក់ភាវៈរស់ ដោយបានហៅឈ្មោះភាវៈរស់ថា វត្តិករសាស្ត្រ (taxonomy) ។
អារីស្តូត បានបង្កើតប្រព័ន្ធ វត្តិករសាស្ត្រ ហើយបែងចែកភាវៈរស់ជា២រជ្ជៈ គឺ រជ្ជៈសត្វ និង រជ្ជៈរុក្ខជាតិ។ ចំណែកថ្នាក់បានពឹងផ្អែកទៅលើទីកន្លែងរស់នៅ និងទម្រង់របស់វា។ រជ្ជៈគឺជាក្រុមធំជាងគេបង្អស់នៃ តាក់សូណូមី។
ចំណែកថ្នាក់នៃភាវៈរស់: ការហៅឈ្មោះភាវៈរស់តាមវិទ្យាសាស្ត្រ

ការហៅឈ្មោះភាវៈរស់តាមវិទ្យាសាស្ត្រ
ការូលុសលីណេ គ្រូពេទ្យជនជាតិស៊ុយអែត ជាជីវវិទូ បានប្រព័ន្ធចំណែកថ្នាក់មួយរបស់ភាវៈរស់ ដោយផ្អែកលើភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នានៃទម្រង់សាព៌ាង្គកាយ ទំហំ រូបរាង ពណ៌សម្បុរ និងរបៀបចាប់អាហារ។
ប្រព័ន្ធចំណែកថ្នាក់របស់លោក លីណេ ហៅឈ្មោះភាវៈរស់ទាំងអស់ដោយពាក្យពីរម៉ាត់ថាជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ ឬឈ្មោះឡាតាំងរបស់ភាវៈរស់។
ពាក្យទី១៖ ឈ្មោះរបស់ពួក (អក្សរធំ)
ពាក្យទី២៖ ឈ្មោះពិសេសរបស់ភាវៈរស់ (អក្សរតូច)។
ចំណែកថ្នាក់នៃភាវៈរស់: ចំណែកថ្នាក់ទំនើប

ចំណែកថ្នាក់ទំនើប
ប្រព័ន្ធចំណែកថ្នាក់ទំនើបខុសពីប្រព័ន្ធចំណែកថ្នាក់អារីស្តូត និង លីណេ ដោយសារប្រព័ន្ធចំណែកថ្នាក់ទំនើប សិក្សាតាមតារាងប្រវត្តិ និងការវិវត្តរបស់ភាវៈរស់។
ក- ប្រព័ន្ធនៃរជ្ជៈទាំងប្រាំ
រជ្ជៈទាំងប្រាំមាន រជ្ជៈសត្វ រជ្ជៈផ្សិត រជ្ជៈរុក្ខជាតិ រជ្ជៈប្រូទីស និង រជ្ជៈម៉ូណេរ៉ា។
ប្រព័ន្ធចំណែកថ្នាក់នៃរជ្ជៈទាំងប្រាំ ផ្អែកទៅលើ ណ្វៃយ៉ូ កោសិកា អាហារ និង បំលាស់ទី។
ការហៅឈ្មោះដោយពាក្យពីរម៉ាត់ចំពោះអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ គឺមិនធ្វើឲ្យភ័ន្តច្រឡំទេ ព្រោះភាវៈរស់ពីរមិនមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រដូចគ្នាឡើយ។
ខ- ក្រុមផ្សេងៗនៅក្នុងរជ្ជៈ
រជ្ជៈនីមួយៗត្រូវបែងចែកជា សាខា → ថ្នាក់ → លំដាប់ → អំបូរ → ពួក → ប្រភេទ ៕
{| class="wikitable"
|-
! 
! ម៉ូណេរ៉ា(វេត្រាណូ)
! ប្រូទីស
! ផ្សិត
! រុក្ខជាតិ
! សត្វ
|-
| ប្រភេទកោសិកា
| ប្រូការីយ៉ូត
| អឺការីយ៉ូត
| អឺការីយ៉ូត
| អឺការីយ៉ូត
| អឺការីយ៉ូត
|-
| សាព៌ាង្គកាយកើត
ពីកោសិកា
មួយឬច្រើន
| កោសិកាមួយ
| កោសិកា
មួយឬ ច្រើន
| កោសិកា
មួយឬ ច្រើន
| កោសិកាច្រើន
| កោសិកាច្រើន
|-
| បំលាស់ទី
| ខ្លះផ្លាស់ទី
| ខ្លះផ្លាស់ទី
| មិនផ្លាស់ទី
| មិនផ្លាស់ទី
| ផ្លាស់ទី
|-
| ការចិញ្ចឹមជីវិត
| ខ្លះផលិតអាហារ
ដោយខ្លួនឯង
ហើយខ្លះស្រូបយក
អាហារពីសព៌ាង្គកាយដទៃ
| ខ្លះផលិតអាហារ
ដោយខ្លួនឯង
ហើយខ្លះស្រូបយក
អាហារពីសព៌ាង្គកាយដទៃ
| ស្រូបយកអាហារ
ពីសាព៌ាង្គកាយដទៃ
(សាកសពឬ សាព៌ាង្គរស់)
| ផលិតអាហារដោយខ្លួនឯង
| ស៊ីរុក្ខជាតិ និងសត្វដទៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជីវវិទ្យា
ចំណែករដ្ឋបាលនៃម៉ិចស៊ិក

សហរដ្ឋម៉ិចស៊ិក (ភាសាអេស្ប៉ាញ៖ Estados Unidos Mexicanos) ​មាន​រដ្ឋ ៣១ និង​មណ្ឌលសហព័ន្ធ (Distrito Federal) ១​។
ចំនុចប៊្រូការ

thumb|360px|
ចំនុចប្រ៊ូការ (Brocard points) ជាចំនុចពិសេសមួយក្នុងត្រីកោណ ដែលឈ្មោះរបស់វា​ត្រូវបានហៅ​ដោយយក​ឈ្មោះតាម​គណិតវិទូ​បារាំង ហង់រី ប្រ៊ូការ (Henri Brocard) (១៨៤៥ – ១៩២២) ។
ចំនុចប៊្រូការ: និយមន័យ

និយមន័យ 
ក្នុងត្រីកោណ ABC ដែលមានរង្វាស់ជ្រុង a; b; និង c កំពូល A; B​ និង C ក្នុងទិសដៅស្របនឹងទ្រនិចនាឡិកា ត្រូវតែអាចមានចំនុច P មួយ ដែលអង្កត់  និង  បង្កើតបានមុំដូចគ្នា  រៀងគ្នាជាមួយនឹងជ្រុង a; b និង c គឺ

 

ចំនុច P ត្រូវបានគេហៅថាចំនុចប្រ៊ូការទី១នៃត្រីកោណ ABC និងមុំ  ត្រូវបានគេហៅថាមុំប្រ៊ូការ នៃត្រីកោណ ABC ។ មុំនេះផ្ទៀងផ្ទាត់សមីការ៖

ដែល  គឺជាមុំនៃកំពូល A, B, C រៀងគ្នានៃត្រីកោណ ABC ។

ក៏មានផងដែរនូវចំនុចប្រ៊ូការទី២ Q ក្នុងត្រីកោណ ABC ដែលអង្កត់ , និង   បង្កើតជាមួយជ្រុង a b និង c រៀងគ្នាបានមុំស្មើគ្នា។ គេបាន

សំគាល់៖ចំនុចប្រ៊ូការទី២មានមុំដូចគ្នានឹងចំនុចប្រ៊ូការទី១ដែរ
 គឺដូចគ្នានឹង 

ចំនុចប្រ៊ូការ២​មានទាក់ទងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ​ទៅនឹងចំនុចប្រ៊ូការមួយផ្សេងទៀត។ តាមភាពខុសគ្នារវាងចំនុចប្រ៊ូការទី១ និង ចំនុចប្រ៊ូការទី២ គឺអាស្រ័យទៅតាមលំដាប់នៃការជ្រើសរើស​មុំ​ក្នុង​ត្រីកោណ ABC ។ ឧទាហរណ៍: ចំនុចប្រ៊ូការទី១នៃត្រីកោណ ABC គឺដូចគ្នានឹងចំនុចប្រ៊ូការទី២នៃត្រីកោណ ABC។

frame|កណ្តាល| ជាចំនុចប្រ៊ូការទី១ និង  ជាចំនុចប្រ៊ូការទី២

គ្រប់មុំ  និង  គឺស្មើគ្នានឹងមុំប្រ៊ូការនៃត្រីកោណ ABC  និងអាចគណនាតាមរូបមន្ត:

ដែល  ជាក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណ ABC ។

ក៏មានផងដែរនូវឈ្មោះបន្ទាត់ប្រ៊ូការដែលជាបន្ទាត់កាត់តាមកំពូលនៃត្រីកោណនឹងចំនុចប្រ៊ូការ។

កូអរដោនេបារីសង់នៃចំនុចប្រ៊ូការទី១គឺ  និងកូអរដោនេបារីសង់នៃចំនុចប្រ៊ូការទី២គឺ
 ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ត្រីកោណ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ត្រីកោណមាត្រ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
ចំនួនកុំផ្លិច: និយមន័យ

និយមន័យ 
ឯកតានិមិ្មត  

a ជាផ្នែកពិតនៃចំនួនកុំផ្លិច Z (Real Part)
b ជាផ្នែកនិម្មិតនៃចំនួនកុំផ្លិច Z (Imaginary part)
ប្រមាណវិធី
៖

 ផលបូក: 
 ផលដក: 
 ផលគុណ: 
 ផលចែក: 

 ប្លង់កុំផ្លិច 
right|thumb|លក្ខណៈធរណីមាត្រនៃ និងចំលាស់របស់វាក្នុងប្លង់កុំផ្លិច
 តំលៃដាច់ខាតនៃចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់ 
 
 
 
 
    ប្រសិនបើ z ជាចំនួនពិតសុទ្ធ
    ប្រសិនបើ z ជាចំនួននិម្មិតសុទ្ធ
 
 
    ប្រសិនបើ z ខុសពីសូន្យ

 ប្រភាគនៃចំនួនកុំផ្លិច
ចំនួនកុំផ្លិច: ប្លង់កុំផ្លិច

ប្លង់កុំផ្លិច 
right|thumb|លក្ខណៈធរណីមាត្រនៃ និងចំលាស់របស់វាក្នុងប្លង់កុំផ្លិច
ចំនួនកុំផ្លិច: តំលៃដាច់ខាតនៃចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់

តំលៃដាច់ខាតនៃចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់ 
 
 
 
 
    ប្រសិនបើ z ជាចំនួនពិតសុទ្ធ
    ប្រសិនបើ z ជាចំនួននិម្មិតសុទ្ធ
 
 
    ប្រសិនបើ z ខុសពីសូន្យ
ចំនួនកុំផ្លិច: ទម្រង់ត្រីកោណមាត្រ និង ​ម៉ូឌុលនៃចំនួនកុំផ្លិច

ទម្រង់ត្រីកោណមាត្រ និង ​ម៉ូឌុលនៃចំនួនកុំផ្លិច

, ដែល  ជាម៉ូឌុលនៃ​  ។    

ទ្រឹស្តីបទ៖ បើគេមានទម្រង់ត្រីកោណមាត្រនៃចំនួនកំផ្លិច  និង  ដែល   និង  គេបាន​ 
ក)​ 
ខ) 
ទ្រឹស្តីបទ៖ បើ  ជាចំនួនកុំផ្លិចគេបាន  ។

លក្ខណៈ គេឲ្យ  និង  ជាចំនួនកុំផ្លិចគេបាន
ក)​  
ខ) 
គ)
ចំនួនកុំផ្លិច: ស្វ័យគុណទី​ <math>n\!</math>​ នៃចំនួនកុំផ្លិច

ស្វ័យគុណទី​ ​ នៃចំនួនកុំផ្លិច
គេមាន  ។
តាមរូបមន្ត 
គេបាន 

........................................................................................

 ជាទូទៅ៖​    គ្រប់  គេទាញបាន ហៅថា ទ្រឹស្តីបទដឺម័រ។
ឧទាហរណ៍​: គណនា​ 
តាង  គេបាន <b>
តាមទ្រឹស្តីបទដឺម័រ 

ដូចនេះ
ចំនួនកុំផ្លិច: ឫសទី <math>n\!</math> នៃចំនួនកុំផ្លិច

ឫសទី  នៃចំនួនកុំផ្លិច
បើចំនួនកុំផ្លិចមិនសូន្យ Z​ មានឫសទី n គឺ W គេបាន ​។ ទម្រង់ត្រីកោណមាត្រនៃចំនួនកុំផ្លិច Z និង W គឺ  និង 
គេបាន 
ដោយ  គេបាន 
ចំនួនកុំផ្លិចពីរស្មើគ្នា ម៉ូឌុលរបស់វាក៏ស្មើគ្នាដែរ។

ដូចនេះ  ។ ដោយ  និង  នាំឲ្យ  ។

គេបាន  នាំឲ្យ ។
ជំនួស  និង  ក្នុងទម្រង់ត្រីកោណមាត្រនៃចំនួនកុំផ្លិច  គេបាន  ។
បើ​គេជំនួស  គេបាន n ឫសទី n​ ផ្សេងៗគ្នានៃ Z​ ។
  ទ្រឹស្តីបទ៖ 
បើ  ជាចំនួនកុំផ្លិចមិនសូន្យ​ ហើយ​ n ជាចំនួនគត់វិជ្ជមាននោះ Z មានឫសទី n គឺ​ :

 បើ k=0;1;2;...;n-1 នោះ Z មានឫសទី n គឺ              ​ ។
ឧទាហរណ៍ :​ គណនាឫសទី 6 នៃ -1

តាង Z = -1 + 0i គេបាន  ។
 និង  នាំអោយ ។ 

n = 6 យើងគណនាឫសទី 6 នៃ​ Z = -1 + 0i ។

 បើ k=0;1;2;3;4;5 គេបាន

k=0​ នាំឲ្យ 
k=1 នាំឲ្យ 
k=2 នាំឲ្យ 
k=3 នាំឲ្យ 
k=4 នាំឲ្យ 
k=5 នាំឲ្យ
ចំនួនកុំផ្លិច: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 ផ្នែកនិម្មិត
 ផ្នែកពិត
 កុំផ្លិចឆ្លាស់
 ឯកតានិម្មិត

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចំនួនកុំផ្លិច
ចំនួនថេរត្រីកោណមាត្រពិត: តារាងចំនួនថេរ

តារាងចំនួនថេរ 
 0°: មូលដ្ឋានគ្រឹះ 
 
 
 
 ​មិនកំនត់

 3°: ពហុកោណមានជ្រុង៦០ 
 
 
 
 

 6°: ពហុកោណមានជ្រុង៣០ 
 
 
 
 

 9°: ពហុកោណមានជ្រុង២០
 
 
 
 

 12°: ពហុកោណមានជ្រុង១៥ 
 
 
 
 

 15°: ពហុកោណមានជ្រុង១២ 
 
 
 
 

 18°: ពហុកោណមានជ្រុង១០
 
 
 
 

 21°: ផលបូក 9° + 12° 
 
 
 
 

 22.5°: ពហុកោណមានជ្រុង៨ 
  
 
 
 

 24°: ផលបូល 12° + 12° 
 
 
 
 

 27°: ផលបូក 12° + 15° 
 
 
 
 

 30°:ពហុកោណមានជ្រុង៦ 
 
 
  
 

 33°: ផលបូក 15° + 18° 
 
 
 
 

 36°: ពហុកោណមានជ្រុង៥ 
 
 
 
 

 39°: ផលបូក 18°+ 21° 
 
 
 
 

 42°: ផលបូក 21° + 21° 
 
 
 
 

 45°: ការេ 
 
 
  
 

 60°: ត្រីកោណ
ចំនួនថេរត្រីកោណមាត្រពិត: ចំនាំ

ចំនាំ
thumb|200px|
ការប្រើប្រាស់ចំពោះចំនួនថេរ
មាឌនៃសូលីតដែលបង្កើតដោយពហុកោណមានជ្រុង៥(បញ្ចកោណ) ហើយ  ជាប្រវែងនៃជ្រុងរបស់បញ្ចកោណ 

សំដែងដោយ

 

ដោយប្រើ
 
 
វាក្លាយទៅជា

 

Category:គណិតវិទ្យា
ចំនួនថេរត្រីកោណមាត្រពិត: ការប្រើប្រាស់ចំពោះចំនួនថេរ

ការប្រើប្រាស់ចំពោះចំនួនថេរ
មាឌនៃសូលីតដែលបង្កើតដោយពហុកោណមានជ្រុង៥(បញ្ចកោណ) ហើយ  ជាប្រវែងនៃជ្រុងរបស់បញ្ចកោណ 

សំដែងដោយ

 

ដោយប្រើ
 
 
វាក្លាយទៅជា

 

Category:គណិតវិទ្យា
ចំនួនបឋម

ចំនួន​បឋម គឺ​ជា​​ចំនួន​គត់​ធម្មជាតិ​ធំ​ជាងមួយ ហើយ​មាន​តួ​ចែក​តែ​ពីរ​គត់​គឺ 1 និង​ខ្លួន​ឯង​។ ឧទាហរណ៍ 7 មាន​តួចែក​តែ​ពីរ​គត់​ 1 និង 7​។ ដូច​នេះ 7 គឺ​ជា​ចំនួន​បឋម​។
ចំនួនបឋម: និយម​ន័យ​ និង​ឧទាហរណ៍

និយម​ន័យ​ និង​ឧទាហរណ៍
thumb|១២ មិនមែនជាចំនួនបឋមទេ ព្រោះប្រអប់ចំនួន ១២ អាចតំរៀបទៅជាជួរឈរបីស្មើគ្នាមានបួនប្រអប់។ ប្រអប់ចំនួន ១១ មិនអាចតំរៀបជាជួរឈរស្មើគ្នាដោយមិននៅសល់ប្រអប់ឡើយ។ ដូចនេះ ១១ គឺជាចំនួនបឋម។

ចំនួន​គត់​ធម្មជាតិ 1, 2, 3, 4, 5, ... គឺ​ជា​ចំនួន​បឋម​​ កាលណា​វា​ធំ​ជាង​មួយ ហើយ​មាន​តួចែក​តែ​ពីរ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ គឺ 1 និង​ខ្លួន​ឯង​។ ចំនួន​គត់​ធម្មជាតិ​ធំ​ជាង​មួយ ដែល​មិន​មែន​ជាង​ចំនួន​បឋម គេ​ហៅ​ថា ចំនួន​មិន​បឋម​។
ចាប់​ពី​លេខ 1 ដល់​លេខ 6 លេខ 2, 3, 5 គឺ​ជា​ចំនួន​បឋម។ ចំណែក​ឯលេខ 1, 4, និង​លេខ​6 មិន​មែន​ជា​ចំនួន​បឋម​ឡើយ​។ គេ​ក៏​បាន​ចាត់​ទុក​លេខ 1 គឺ​ជា​ចំនួន​បឋម​ផងដែរ​​​។​ ការ​បកស្រាយ​គឺ 2 គឺ​ជា​ចំនួន​បឋមព្រោះ​​តួ​ចែក​របស់​វាគឺ 1 និង​ខ្លួន​។ បន្ទាប់​មក 3 ក៏​ជា​ចំនួន​បឋម​ដែរ ព្រោះ​ 3 ចែក​ដាច់​នឹង 1 និង​ 3។ ប៉ុន្តែ 3 ចែក​នឹង​ 2 សំណល់​សល់​ 1។ ទោះ​ជា​ 3 ជា​ចំនួន​បឋម​ក៏​ដោយ ប៉ុន្តែ​ 4 ជា​ចំនួន​មិន​បឋម​។ ដោយ​សារ​ 2 និង​​ចំនួន​មួយ​ទៀត​ (​បន្ថែម​ទៅ​លើ 1 និង 4) ដែល​ 4 ចែក​ដាច់​នឹង 2៖
 4 = 2·2
បន្ទាប់​មកទៀត 5 គឺ​ជា​ចំនួន​បឋម​។ 5 ចែក​មិន​ដាច់​នឹង 2, 3 4 ឡើយ​។ 6 ជា​លេខ​ចែក​ដាច់​នឹង 2 និង 3។ ដោយ៖
 6 = 2·3
ដូច​នេះ 6 មិន​មែន​ជា​ចំនួន​បឋម​។
ចំនួនអវិជ្ជមាន

ចំនួនអវិជ្ជមាន (English: Negative Number) ជាចំនួនទាំងឡាយណាដែលស្ថិតនៅពីក្រោមសូន្យ។ តាម Simple Wikipedia សរសេរថា ពាក្យអវិជ្ជមាន ហាក់មានន័យផ្ទុយពី វិជ្ជមាន។ នេះមានណ័យថា បើ វិជ្ជមាន ជានីវ៉ូលើទឹកសមុទ្រ នោះ អវិជ្ជមាន ជានីវ៉ូក្រោមសមុទ្រ។ បើវិជ្ជមាននោះខាងស្ដាំ នោះ អវិជ្ជមាននៅខាងឆ្វេង។