មហាសុខាវតីវ្យូហសូត្រ: ការប្រៀនប្រដៅទល់នឹងបាបកម្ម៥

ការប្រៀនប្រដៅទល់នឹងបាបកម្ម៥

[34] ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូល ទៅកាន់ព្រះមេត្រិយថាៈ ប្រសិនបើក្នុងលោកនេះ អ្នកមានគំនិតនិងចិត្តទៀងត្រង់ ហើយវៀរចាក ការធ្វើអំពើបាប ពេលនោះអ្នកនឹងបាន គុណធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត គ្មានអ្វីលើសបាន ក្នុងដែនដីទាំងអស់ គ្រប់ទិសទាំង១០ ។ តើហេតុអ្វីបានជាដូច្នេះ? ទេវតានិងមនុស្ស ក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ ធ្វើអំពើល្អជាធម្មតា ហើយកម្រនឹងធ្វើបាបកម្ម ហើយដូច្នេះជាការងាយ នឹងបង្ហាត់បង្រៀន អ្នកទាំងនោះ ។ ដោយបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ ក្នុងលោកនេះ តថាគតឥឡូវនេះ រស់នៅកណ្តាល នៃឧត្បាត៥យ៉ាង សេចក្តីឈឺចាប់៥ និងអគ្គី៥ ។ ទាំងអស់នេះធ្វើឲ្យ តថាគតឈឺចាប់ខ្លាំងណាស់ ។ តថាគតនឹងបង្រៀន សត្វមានជីវិតគ្រប់ថ្នាក់ ធ្វើឲ្យអ្នកទាំងនោះ បោះបង់បាបកម្មទាំង៥ ជៀសវាងសេចក្តីឈឺចាប់៥ ហើយនិងរត់ចេញពីអគ្គី៥ ។ តថាគតនឹងបង្ហាត់ចិត្ត ហើយដឹកនាំអ្នកទាំងនោះ ឲ្យប្រព្រឹត្តិអំពើបុណ្យ៥ ដើម្បីអ្នកទាំងនោះ បានកុសលនិងគុណធម៌ ហើយបាននូវការរំដោះខ្លួន អាយុវែង និង ព្រះនិព្វាន ។

ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូល បន្តទៀតថាៈ តើអ្វីជាឧត្បាត៥យ៉ាង? អ្វីជាសេចក្តីឈឺចាប់៥? អ្វីជាអគ្គី៥? អ្វីជាផ្លូវរំលត់ឧត្បាត៥យ៉ាង ហើយនាំមនុស្ស ទៅកាន់ការប្រព្រឹត្តិ អំពើបុណ្យ៥ ដើម្បីអ្នកទាំងនោះ បានកុសលនិងគុណធម៌ ហើយបាននូវការរំដោះខ្លួន អាយុវែង និង ព្រះនិព្វាន? ។

១) ឧត្បាតទី១
[35] ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថាៈ នេះគឺឧត្បាតទី១ ទេវតា មនុស្ស ព្រមទាំងសត្វតូចទាប សូម្បីពួកសត្វលូន មានលំអៀងទៅរក ការប្រព្រឹត្តិបាបកម្ម ។ គ្មានសត្វមានជីវិតឯណា ដែលគ្មានការលំអៀងនេះទេ ។ អ្នកខ្លាំងសង្កត់សង្កិន លើអ្នកខ្សោយ ទាំងអស់ធ្វើឲ្យរបួស និងសម្លាប់គ្នា ទាំងអស់ហែកគ្នាស៊ី ។ ដោយមិនដឹង ធ្វើអំពើល្អដូចម្តេច គេប្រព្រឹត្តអំពើចង្រៃ និងធ្វើអំពើឃោរឃៅ គ្មានការគ្រប់គ្រង ។ ក្រោយមក គេទទួលការសងសឹក ជាធម្មតាគេត្រូវ ឆ្ពោះទៅរកភពចង្រៃ ។ ពួកទេព្តាកត់ត្រា អ្នកធ្វើអំពើអាក្រក់ ហើយបញ្ជាក់ឲ្យអ្នកនោះ ទទួលទណ្ឌកម្ម ។ ព្រោះហេតុនោះហើយ បានជាអ្នកខ្លះក្រីក្រខ្សត់ខ្សោយ អាក្រក់ ជាស្មូមទាន ជាអ្នកគ្មានញាតិមិត្ត ថ្លង់ គ ខ្វាក់ ល្ងីល្ងើ កំណាច ពិការ ឆ្កួត ឬមិនពេញលក្ខណៈ ។ ប៉ុន្តែអ្នកខ្លះទៀត ជាអ្នកមានយស ជាអ្នកខ្ពង់ខ្ពស់ ជាអ្នកមានសម្បត្តិ ជាអ្នកមានបញ្ញា ឬជាអ្នកឆ្លាត ។ នេះជាផលនៃអំពើល្អ អំពើបុណ្យ នៃសេចក្តីមេត្តា និងការបំពេញករណីយកិច្ច ចំពោះមាតាបិតា ក្នុងជាតិកន្លងមក ។

នៅក្នុងលោកនេះ ពន្ធនាគាររៀបចំឡើង ដោយច្បាប់ ។ អ្នកដែលមិនខ្លាចវា ហើយប្រព្រឹត្តកន្លង ត្រូវគេបញ្ជូនទៅកន្លែងនោះ ដើម្បីធ្វើទោស ។ ទោះជាគ្មានសង្ឃឹមក៏ដោយ គេប្រាថ្នារត់ចេញ ប៉ុន្តែគេពុំអាចធ្វើដូច្នេះបានឡើយ ។ នេះជាការផ្តន្ទាទោស ក្នុងលោកនេះ ។ ក្នុងជាតិក្រោយៗ ការផ្តន្ទាទោសនេះ កាន់តែវែងហើយធ្ងន់ សម្រាប់អ្នកធ្វើអំពើអាក្រក់ ។ សេចក្តីឈឺចាប់ នៃការឆ្លងកំណើត តាមភពងងឹត និងគួរឲ្យសង្វេគ អាចប្រៀបបានទៅនឹង ការធ្វើទោសធ្ងន់បំផុត និងឈឺចាប់បំផុត ដោយច្បាប់អាជ្ញា ។

ដូច្នេះតាមច្បាប់ធម្មជាតិនៃកម្ម គេទទួលការឈឺចាប់ ពុំអាចវាស់ទំហ៊ុំបាន នៅក្នុងភពអាក្រក់៣ ។ ក្នុងការប្តូរកំណើត ជាបន្តបន្ទាប់ គេកើតជារូបផ្សេងៗ ។ អាយុរបស់គេ ជួនកាលវែង ជួនកាលខ្លី ។ អត្តភាពរបស់គេ ក្នុងភពនានា ថាមពលជីវិតនិងចិត្ត ឆ្លងកាត់ភពទៅតាមធម្មជាតិ នៃផលកម្ម ។ ពិតមែនតែបុគ្គលម្នាក់ៗ កើតឡើងតែឯង អ្នកដែលជាប់ជំពាក់កម្មជាមួយគ្នា ក៏កើតជាមួយគ្នា ហើយធ្វើការសងសឹកគ្នា ទៅវិញទៅមក ។ សភាពបែបនេះ កើតឡើងយ៉ាងដូច្នេះ គ្មានឈប់ឈរ ហើយរហូតទាល់តែ អស់អំ ណាចកម្មចង្រៃ មិនអាចជៀសវាងសត្រូវ បានទេ ។ វង្វេងក្នុងសង្សារវដ្ត គេគ្មានវាសនា នឹងរត់ចេញ ឬរំដោះខ្លួនបានឡើយ ។ សេចក្តីឈឺចាប់ ដែលគេត្រូវទទួល មិនអាចរាប់រៀបបាន ។ ដោយច្បាប់នេះ មានជាធម្មជាតិ គ្រប់ទីកន្លែង ក្នុងស្ថានសួគ៌និងដី ទោះបីប្រសិនបើ អំពើល្អនិងឧត្បាតចង្រៃ មិនទាន់ឲ្យផល ឬធ្វើទណ្ឌកម្មភ្លាមៗ វានឹងកើតឡើង ក្នុងពេលខាងមុខមិនខាន ។ នេះតថាគត ហៅថាឧត្បាតធំទី១ សេចក្តីឈឺចាប់ទី១ អគ្គីទី១ ។ ការឈឺចាប់ទាំងនោះ អាចប្រៀបបានទៅនឹង ភ្លើងដ៏ធំដុតមនុស្សទាំងរស់ ។

ប្រសិនបើនៅកណ្តាល នៃសេចក្តីឈឺចាប់នេះ គេគ្រប់គ្រងគំនិតរបស់គេ ដោយអារម្មណ៍មូលតែមួយ ប្រព្រឹត្តអំពើមានតម្លៃ ដោយអត្តចរិតត្រឹមត្រូវ វៀរចាកអំពើអាក្រក់ ហើយធ្វើតែអំពើល្អ នៅពេលនោះ ដោយបានទទួល កុសលនិងគុណធម៌ គេអាចដល់ការរួចរំដោះ ហើយអាចរត់ចេញ ពីលោកនេះ ទៅកើតក្នុងស្ថានសួគ៌ ហើយទីបំផុត ក៏ដល់នូវព្រះនិព្វាន ។ នេះជាអំពើបុណ្យធំទី១ ។

២) ឧត្បាតទី២
[36] ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូល តទៀតថាៈ ឧត្បាតទី២គឺ មនុស្សក្នុងលោក ម្តាយឪពុកបងប្អូនប្រុសស្រី សមាជិកគ្រួសារ ប្តីនិងប្រពន្ធ...ទាំងអស់ខ្វះគោលចរិយា បំពានលើច្បាប់ បង្ហាញភាពក្អេងក្អាង ប្រព្រឹត្តអំពើខុសសីលធម៌ មិនគ្រប់គ្រង តាមរកតែសេចក្តីសប្បាយផ្ទាល់ខ្លួន សប្បាយតាមតែចិត្តរបស់ខ្លួន ហើយបាកបញ្ឆោតគ្នា ។ អ្វីដែលគេគិត ផ្ទុយពីអ្វីដែលគេនិយាយ គេនិយាយដោយគ្មាន សេចក្តីស្មោះត្រង់ ពោលបញ្ចើចបញ្ចើ ដោយបំណងបោកបញ្ឆោត អែបអបអ្នកដទៃ ដោយពាក្យប៉ិនប្រសប់ ច្រណែននឹងកិត្តយស របស់អ្នកប្រាជ្ញ រំលោភលើអ្នកមានគុណធម៌ ធ្វើឧបាយកលដល់អ្នកដទៃដោយគំនិតវៀចវេរ ។

ម្ចាស់ជាអ្នកល្ងិតល្ងង់ ចាត់តាំងអ្នកថែរក្សា ដែលតែងឆ្លៀតឱកាស គ្រប់ពេលវេលា ដើម្បីធ្វើឧបាយកល និងបញ្ឆោត ។ អ្នកគ្រប់គ្រងនគរ ជាអ្នកគ្មានយុត្តិធម៌ ត្រូវពួកនាម៉ឺនបោកបញ្ឆោត ហើយបណ្តេញចោល អ្នកដែលល្អស្មោះត្រង់ ដោយក្តីល្ងង់ខ្លៅ ។ នេះជាការផ្ទុយ នឹងបំណងនៃស្ថានសួគ៌ ។ នាម៉ឺនក្បត់នឹងស្តេច កូនបញ្ឆោតឪពុកម្តាយ ។ បងប្អូនប្រុសស្រី ប្តីប្រពន្ធ ញាតិនិងមិត្ត បោកបញ្ឆោតគ្នា ទៅវិញទៅមក ។ គេបើកទ្វារឲ្យលោភៈទោសៈមោហៈ ហើយប្រាថ្នាទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន និងស្វែងរកចំណេញផ្ទាល់ខ្លួន ។ មនុស្សទាំងអស់មាន នៅក្នុងចិត្តដូចគ្នា ទោះបីគេជាអ្នកខ្ពង់ខ្ពស់ អ្នកមានកិត្តយស ឬជាអ្នកថោកទាប ដែលគេស្អប់ខ្ពើមក៏ដោយ ។ គេធ្វើឲ្យផ្ទះសម្បែង និងខ្លួនគេបែកបាក់ និងបំផ្លាញសាច់សារលោហិត ដោយឥតបើគិត ។ ពិតមែនតែមានសមាជិកគ្រួសារ មិត្តសម្លាញ់ អ្នកភូមិ អ្នកក្រុង ក្រុមអ្នកល្ងង់និងក្រុមអ្នកឆ្លាត ធ្វើការជាមួយគ្នា អ្នកទាំងអស់នោះ រិះរកការចំណេញផ្ទាល់ខ្លួន ម៉្លោះហើយកំហឹង និងជម្លោះជាមួយគ្នាក៏កើតឡើង ។ កាលណាមនុស្សកាន់តែ មានសម្បត្តិច្រើនឡើង គេក្លាយទៅជាកំណាញ់ និងកោងកាច ។ ដោយជាប់ជំពាក់ ទៅលើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន គេរងទុក្ខលំបាក តាមផ្លូវចិត្តនិងកាយ ដើម្បីថែរក្សាទ្រព្យនោះ ។ នៅពេលទីបញ្ចប់ នៃជីវិតមកដល់ គេរកអ្វីទីពឹងគ្មាន ។ ទីបំផុតគេកើត និងស្លាប់តែឯកឯង គ្មានអ្នកឯណាផ្សេងតាមទៅជា មួយ ។ សេចក្តីសុខឬទុក្ខ ដែលកើតឡើងដោយសារ អំពើល្អឬអាក្រក់ តាមជាប់ជាមួយទៅជាតិខាងមុខ ។ គេកើតក្នុងភពសប្បាយ ឬឈឺចាប់ យ៉ាងដូច្នេះឯង ។ ទោះបីពេលក្រោយ គេមានសេចក្តីស្តាយ ក៏ឥតបានប្រយោជន៍អ្វីដែរ ។

មនុស្សក្នុងលោក ដែលមានចិត្តខ្មៅ ហើយអាប់បញ្ញា ស្អប់ហើយរំលោភលើអ្នកដទៃ និងគ្មានការគោរព ។ គេជាប់ចិត្តនឹងអំពើខុស ហើយប្រព្រឹត្តអំពើខុសច្បាប់ ដោយចេតនា ។ គេលោភលន់លើទ្រព្យអ្នកដទៃ ហើយមានគំនិតលួចឆក់ ។ ក្រោយពីបានចាយខ្ជះខ្ជាយ អ្វីដែលគេបានឆក់យក ពីអ្នកដទៃ គេរិះរកឲ្យបានអ្វីនោះទៀត ។ ព្រោះមានបំណងលាក់លៀម និងពុតត្បុត គេពិនិត្យមើលប្រតិកម្ម តាមទឹកមុខរបស់អ្នកដទៃ ។ ដោយគេពុំអាចគិតទុក ជាមុនបានឆ្ងាយ កាលណាអ្វីៗខុសផ្លូវ គេក៏ក្លាយទៅជាប្រេះឆាក្នុងចិត្ត ដោយសេចក្តីទុក្ខព្រួយ ។

ក្នុងលោកនេះមានពន្ធនាគារ តាំងឡើងដោយច្បាប់ ដែលអ្នកប្រព្រឹត្តខុស ត្រូវគេបញ្ជូនទៅកាន់ទីនោះ ដើម្បីធ្វើទោសតាម កំហុសរបស់ខ្លួន ។ ក្នុងអតីតជាតិ គេមិនជឿលើមាគ៌ា(ព្រះធម៌) ឬមិនបណ្តុះឫសគុណធម៌ទេ ។ ក្នុងជាតិនេះទៀត បើគេប្រព្រឹត្តអាក្រក់ ទេវតាដឹងហើយកត់ត្រា អំពើរបស់គេ ។ កាលណាគេស្លាប់ទៅ គេនឹងធ្លាក់ចុះ ទៅក្នុងអាបាយភូមិ ។ ដូច្នេះព្រោះតែ អំណោយផលនៃកម្មជាធម្មតា មានអាបាយភូមិ៣ និងការឈឺចាប់រាប់ពុំអស់ ដែលអ្នកធ្វើអាក្រក់ ត្រូវឆ្លងកាត់១ជាតិហើយ ១ជាតិទៀត អស់ជាច្រើនកល្ប មើលពុំឃើញទីបញ្ចប់ ។ ពិតជាការពិបាក ចំពោះអ្នកទាំងនោះ ឲ្យបានរួចខ្លួនវិញ ។

សេចក្តីឈឺចាប់ ដែលគេត្រូវទទួល ពុំអាចរាប់រៀបបាន ។ នេះហៅថាឧត្បាតធំទី២ សេចក្តីឈឺចាប់ទី២ និងអគ្គីទី២ ។ ការឈឺចាប់ទាំងនោះ អាចប្រៀបបាន ទៅនឹងភ្លើងដ៏ធំ ដុតមនុស្សទាំងរស់ ។ ប្រសិនបើនៅកណ្តាល នៃសេចក្តីឈឺចាប់នេះ គេគ្រប់គ្រងគំនិតរបស់គេ ដោយអារម្មណ៍មូលតែមួយ ប្រព្រឹត្តអំពើមានតម្លៃ ដោយអត្តចរិតត្រឹមត្រូវ វៀរចាកអំពើអាក្រក់ ហើយធ្វើតែអំពើល្អ នៅពេលនោះ ដោយបានទទួល កុសលនិងគុណធម៌ គេអាចដល់ការរួចរំដោះ ហើយអាចរត់ចេញ ពីលោកនេះ ទៅកើតក្នុងស្ថានសួគ៌ ហើយទីបំផុត ក៏ដល់នូវព្រះនិព្វាន ។ នេះជាអំពើបុណ្យធំទី២ ។

៣) ឧត្បាតទី៣
[37] ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូល តទៀតថាៈ ឧត្បាតទី៣គឺ មនុស្សក្នុងលោករស់នៅ ជាមួយគ្នា រស់នៅលោកនេះតាំងពី ស្ថានសួគ៌ដល់ផែនដី ដោយមានកំរិតអាយុ ។ ខាងម្ខាងក្នុងចំណោមថ្នាក់ខ្ពស់ មានអ្នកមានចំណេះ អ្នកមានប្រាក់ អ្នកមានកិត្តិយស អ្នកមានថានៈ និងអ្នកមានសម្បត្តិ ។ ម្ខាងទៀតក្នុងចំណោមថ្នាក់ទាប មានអ្នកក្រីក្រ អ្នកតូចទាប អ្នកច្រឡោះបោះ និងអ្នកល្ងីល្ងើ ។ ម៉្យាងទៀតមានអ្នកអាក្រក់ ដែលមានគំនិតថោកទាបជានិច្ច គិតតែបំពេញបំណង របស់ខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ ។ គេពេញទៅដោយក្តីព្រួយកង្វល់ លិចលង់ទៅក្នុងតណ្ហា និងឧបាទាន ច្រាសច្រាលក្នុងការរស់នៅរាល់ថ្ងៃ លោភលន់ហើយកំណាញ់ និងចង់បានអ្វី ដែលមិនមែនជារបស់ខ្លួន ។ គេជាប់អារម្មណ៍លើស្រ្តីសម្បុរជ្រះ មានកិរិយាខុសសីលធម៌ ហើយធ្វើអំពើថោកទាប ជាមួយស្រ្តីទាំងនោះ ស្អប់ប្រពន្ធខ្លួនឯង ហើយទៅកាន់ផ្ទះបនបេស្យា ជាញឹកញយដោយសំងាត់ ។ ជាផលវិបាក បន្ទាប់ពីចាយខ្ជះខ្ជាយ អស់ទ្រព្យសម្បត្តិ គេតាំងចាប់ប្តើម បំពានច្បាប់ គេប្រមូលក្រុម បង្កើតចលាចល ចូលរួមក្នុងការប្រយុទ្ធ វាយប្រហារ និងសម្លាប់មនុស្សខុសច្បាប់ ហើយលួចប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិ ។

អ្នកខ្លះមានផែនការណ៍អាក្រក់ លើកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃ ។ ដោយពុំបានធ្វើការងារ ក្នុងមុខរបររបស់ខ្លួន គេបានអ្វីៗដោយសារការលួច ។ ដឹកនាំដោយចំណង់ គេប្រព្រឹត្តិបំពានកាន់តែជ្រៅទៅ ។ គេកំហែងនិងប្លន់មនុស្ស យកទ្រព្យសម្បត្តិ ទៅផ្តល់ឲ្យប្រពន្ធកូនរបស់ខ្លួន ។ ដោយធ្វើតាមតែបញ្ជា នៃតណ្ហារបស់ខ្លួន គេក្លាយទៅជាញៀន នឹងការសប្បាយព្រៃផ្សៃ ។ គេថែមទាំងមិនគោរព វ័យចាស់ក្នុងខ្សែនៃគ្រួសារ ជាហេតុធ្វើឲ្យសមាជិកគ្រួសារ និងញាតិឯទៀត ទុក្ខព្រួយនិងភ័យបារម្ភ ។ លើសនេះទៅទៀត គេមិនក្រែងរអែង ដល់ច្បាប់នៃប្រទេសឡើយ ។

ប៉ុន្តែអ្នកឯទៀត ព្រមទាំងពួកបីសាចផងដែរ ស្គាល់ជនឧត្បាតទាំងនោះ ។ ព្រះអាទិត្យនិងព្រះចន្ទ ចំណាំអ្នកទាំងនោះ ហើយពួកទេព្តាកត់ត្រា អំពើអាក្រក់របស់គេ ។ ដូច្នេះ ព្រោះតែអំណោយផល នៃកម្មជាធម្មតា មានអាបាយភូមិ៣ និងការឈឺចាប់រាប់ពុំអស់ ដែលអ្នកធ្វើអាក្រក់ ត្រូវឆ្លងកាត់១ជាតិហើយ ១ជាតិទៀត អស់ជាច្រើនកល្ប មើលពុំ ឃើញទីបញ្ចប់ ។ ពិតជាការពិបាក ចំពោះអ្នកទាំងនោះ ឲ្យបានរួចខ្លួនវិញ ។ សេចក្តីឈឺចាប់ ដែលគេត្រូវទទួល ពុំអាចរាប់រៀបបាន ។ នេះហៅថាឧត្បាតធំទី៣ សេចក្តី ឈឺចាប់ទី៣ និងអគ្គីទី៣ ។ ការឈឺចាប់ទាំងនោះ អាចប្រៀបបាន ទៅនឹងភ្លើងដ៏ធំ ដុតមនុស្សទាំងរស់ ។

ប្រសិនបើនៅកណ្តាល នៃសេចក្តីឈឺចាប់នេះ គេគ្រប់គ្រងគំនិតរបស់គេ ដោយអារម្មណ៍មូលតែមួយ ប្រព្រឹត្តអំពើមានតម្លៃ ដោយអត្តចរិតត្រឹមត្រូវ វៀរចាកអំពើអាក្រក់ ហើយធ្វើតែអំពើល្អ នៅពេលនោះ ដោយបានទទួល កុសលនិងគុណធម៌ គេអាចដល់ការរួចរំដោះ ហើយអាចរត់ចេញ ពីលោកនេះ ទៅកើតក្នុងស្ថានសួគ៌ ហើយទីបំផុត ក៏ដល់នូវព្រះនិព្វាន ។ នេះជាអំពើបុណ្យធំទី៣ ។

៤) ឧត្បាតទី៤
[38] ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូល តទៀតថាៈ ឧត្បាតទី៤គឺ មនុស្សក្នុងលោក មិនគិតដល់ការធ្វើល្អទេ ។ គេញុះញុងគ្នា ឲ្យធ្វើអំពើអាក្រក់ផ្សេងៗ និយាយពាក្យប្រទេច និងទ្រគោះបោះបោក និយាយពាក្យកុហក និយាយពាក្យ រាយមាយឥតប្រយោជន៍ ។ គេមួលបង្កាច់អ្នកដទៃ បង្កើតឲ្យមានជម្លោះ ។ គេស្អប់និងច្រណែន នឹងមនុស្សល្អ ហើយបំផ្លាញអ្នកចេះដឹង នៅពេលដែលគេរីករាយ លួចមើលពីក្រោយខ្នង ។ គេមិនរវល់នឹងឪពុកម្តាយ មិនឲ្យតម្លៃគ្រូនិងព្រឹទ្ធាចារ្យ មិនអាចធ្វើឲ្យមិត្តភ័ក្តិទុកចិត្ត ហើយគ្មានសេចក្តី ស្មោះត្រង់ ។ គេលើកតម្កើងខ្លួនឯងខ្ពស់ គេគិតថាខ្លួនគេ ជាអ្នកមានគុណសម្បត្តិ ប៉ុន្តែប្រព្រឹត្តិអំពើស្រេចតែនឹងចិត្ត តាមរបៀបជិះជាន់ ហើយប្រមាថអ្នកដទៃ ។ ដោយមិនដឹងពី អំពើអាក្រក់របស់ខ្លួន គេមិនដែលខ្មាស់ខ្លួនទេ ។ ដោយការអួតអាង ពីកម្លាំង កាយរបស់ខ្លួន គេចង់ឲ្យអ្នកដទៃគោរព និងកោតខ្លាច ។ ដោយមិនរវល់នឹងស្ថានសួគ៌ផែនដី ទេវតា ឬព្រះអាទិត្យនិងព្រះចន្ទ គេប្រមាថមើលងាយ ដល់ការធ្វើអំពើល្អ ។ ដូច្នេះហើយពិបាកនឹង បង្ហាត់បង្រៀន និងផ្លាស់ប្តូរជំនឿ ដល់គេណាស់ ។ ដោយលើកតម្កើងខ្លួនយ៉ាងខ្ពស់ គេទាមទារយកផ្លូវរបស់គេ ។ ដោយក្រអឺតក្រទម និងពុំក្រែងរអែងអ្វីសោះ គេធ្វើឫកជាអ្នកខ្ពង់ខ្ពស់ជានិច្ច ។ ប៉ុន្តែទេព្តាកត់ត្រា អំពើអាក្រក់របស់គេ ។ ប្រ ហែលជាមានអំពើបុណ្យខ្លះ ពីអតីតជាតិមក ហើយគេអាចទទួលផល ពីអំពើល្អដ៏តិចតួចនោះ ។ ប៉ុន្តែដោយគេធ្វើអំពើអាក្រក់ ជាថ្មីទៀតក្នុងជាតិនេះ ឃ្លាំងបុណ្យរបស់គេ នឹងត្រូវអស់ក្នុងពេលឆាប់ៗ ទេវតាល្អទាំងឡាយ បោះបង់គេចោល ទុកឲ្យគេនៅតែឯង ហើយគ្មានអ្នកណាម្នាក់ ជាទីពឹងពាក់អាស្រ័យ ។ នៅពេលអាយុរបស់គេ ដល់ទីបញ្ចប់ អំពើអាក្រក់របស់គេទាំងអស់ រុញច្រាននិងបង្ខំតាម កម្លាំងផលកម្មជាធម្មតា ឲ្យធ្លាក់ចុះទៅកាន់អបាយភូមិ ។ ជាថ្មីទៀត ដោយមានកំណត់ត្រា ក្នុងដៃនៃទេវតា អំពីអំពើរបស់គេ កម្មនៃការប្រព្រឹត្តកន្លង និងរំលោភបំពាន ដាក់ទោសគេទៅកាន់ភពនរក ។ ទណ្ឌកម្មចំពោះអំពើអាក្រក់ កើតឡើងតាមធម្មជាតិ គ្មានអ្វីបញ្ឈប់វាបានទេ ។ គេត្រូវតែចូលក្នុងខ្ទះក្តៅ ដែលខ្លួនប្រាណរបស់គេ ត្រូវរលួយរលេះជាមួយ ទារុណកម្មនិងសេចក្តីភ័យខ្លាច ដ៏ខ្លាំងបំផុត ។ ទោះបីនៅពេលនោះ គេសុំខមាទោសចំពោះ អំពើអាក្រក់របស់គេ ក៏ពុំមានប្រយោជន៍អ្វីដែរ ។ មាគ៌ារបស់ស្ថានសួគ៌ កាន់យកផ្លូវដោយឥតច្រឡំ ។

ដូច្នេះ ព្រោះតែអំណោយផល នៃកម្មជាធម្មតា មានអាបាយភូមិ៣ និងការឈឺចាប់រាប់ពុំអស់ ដែលអ្នកធ្វើអាក្រក់ ត្រូវឆ្លងកាត់១ជាតិហើយ ១ជាតិទៀត អស់ជាច្រើនកល្ប មើលពុំឃើញទីបញ្ចប់ ។ ពិតជាការពិបាក ចំពោះអ្នកទាំងនោះ ឲ្យបានរួចខ្លួនវិញ ។ សេចក្តីឈឺចាប់ ដែលគេត្រូវទទួល ពុំអាចរាប់រៀបបាន ។ នេះហៅថាឧត្បាតធំទី៤ សេចក្តីឈឺចាប់ទី៤ និងអគ្គីទី៤ ។ ការឈឺចាប់ទាំងនោះ អាចប្រៀបបាន ទៅនឹងភ្លើងដ៏ធំ ដុតមនុស្សទាំងរស់ ។

ប្រសិនបើនៅកណ្តាល នៃសេចក្តីឈឺចាប់នេះ គេគ្រប់គ្រងគំនិតរបស់គេ ដោយអារម្មណ៍មូលតែមួយ ប្រព្រឹត្តអំពើមានតម្លៃ ដោយអត្តចរិតត្រឹមត្រូវ វៀរចាកអំពើអាក្រក់ ហើយធ្វើតែអំពើល្អ នៅពេលនោះ ដោយបានទទួល កុសលនិងគុណធម៌ គេអាចដល់ការរួចរំដោះ ហើយអាចរត់ចេញ ពីលោកនេះ ទៅកើតក្នុងស្ថានសួគ៌ ហើយទីបំផុត ក៏ដល់នូវព្រះនិព្វាន ។ នេះជាអំពើបុណ្យធំទី៤ ។

៥) ឧត្បាតទី៥
[39] ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូល តទៀតថាៈ ឧត្បាតទី៥គឺ មនុស្សក្នុងលោករារែក និងខ្ជិលច្រអូស ទើសទាល់ក្នុងការធ្វើល្អ ខ្វះការគ្រប់គ្រងចរិយា ហើយមិនខិតខំ ក្នុងការងារចិញ្ចឹមជីវិត ព្រោះហេតុនោះ ទុកឲ្យគ្រួសារនិងអ្នកក្នុងបន្ទុក ឈឺចាប់ក្នុងការស្រេកឃ្លាននិងរងារ ។ កាលណាឪពុកម្តាយ រំលឹកដាស់តឿន គេតបពាក្យសំដីដោយកំហឹង និងមើលងាយ ។ ដោយមានទំនាស់បែបនេះ គេឆ្ងាយចាកសេចក្តីសុខ គេអាចកំរោលនិងឡប់ស្មារតី ដូចសត្រូវតទល់គ្នា ហើយព្រោះហេតុនោះ ឪពុកម្តាយសុំកុំឲ្យគាត់មានកូនពីកាលមុន ។

ក្នុងការទាក់ទងជាមួយអ្នកដទៃ គេគ្មានការអៀនខ្មាស់ ហើយចចេស បង្កើតឲ្យល្អក់កករ និងរំខានដល់មនុស្សជាច្រើន ។ សូម្បីតែនៅពេលរលឹកគុណ ដល់អ្នកដទៃ គេរាយមាយក្នុងកិច្ចដែលត្រូវធ្វើ ហើយគ្មានចិត្តប្រុងនឹង ការសងគុណគេទេ ។ ទាល់ក្រនិងអស់សង្ឃឹម គេគ្មានវិធីណានឹង រកទ្រពសម្បត្តិបានវិញទេ ។ ពិតមែនតែចង់បានចំណេញច្រើន និងលួចបំបាត់ទ្រព្យអ្នកដទៃ គេខ្ជះខ្ជាយប្រាក់កាស់ ទៅលើការ សប្បាយផ្តេសផ្តាស់ ។ ដោយរបៀបរស់នៅបែបនេះ ក្លាយទៅជាទម្លាប់មួយ គេកាន់តែធ្លាប់នឹងការរកទ្រព្យ ដោយខុសច្បាប់ និងចំណាយទ្រព្យទុច្ចរិតនោះ សម្រាប់វត្ថុប្រណិតផ្ទាល់ខ្លួន ។ គេបណ្តោយខ្លួនទៅក្នុងសុរា និងខ្ជះខ្ជាយម្ហូបអាហារ គេស៊ីផឹកហួសប្រមាណ ។ ដោយគេជាអ្នក ប្រព្រឹត្តិខុសគន្លងធម៌ និងចូលចិត្តទាស់ទែងគ្នា គេចូលរួមក្នុងជម្លោះផ្តេសផ្តាស់ ។ ដោយមិនអាចដឹងចិត្តអ្នកដទៃ គេបង្ខិតបង្ខំអ្នកទាំងនោះ កាលណាគេជួបនឹងមនុស្សល្អ គេស្អប់ហើយធ្វើបាបអ្នកនោះ ។ ដោយខ្វះការគោរពវិន័យ និងសុជីវធម៌ គេមិនគិតដល់ឥរិយាបថ របស់ខ្លួនទេ ដូច្នេះគេគ្មានកោតក្រែង ហើយរឹងរូស មិនទទួលយក ការជួយណែនាំ និងការប្រៀនប្រដៅ របស់អ្នកដទៃឡើយ ។ គេមិន រវល់ ប្រសិនបើបងប្អូន ចាប់តាំងពីញាតិជិត ដល់ទី៦ ខ្វះខាតក្នុងការរស់នៅ គេមាក់ងាយដល់សប្បុរសធម៌ ចំពោះម្តាយឪពុក ហើយមិនបំពេញកាតព្វកិច្ច ចំពោះគ្រូនិងមិត្តរបស់ខ្លួន ។ គេគិតដល់តែការធ្វើអំពើអាក្រក់ គេពោលតែពាក្យព្យាបាទ ហើយតែងប្រព្រឹត្តអំពើចង្រៃ ដោយកាយជានិច្ច ។ ក្នុងមួយជីវិតរបស់ខ្លួន គេមិនដែលធ្វើអំពើល្អ ណាមួយឡើយ ។

លើសពីនេះទៀត គេមិនជឿអ្នកប្រាជ្ញបូរាណ ឬការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធ ឬមាគ៌ានៃការបដិបត្តិ ដែលនាំទៅកាន់ការរំដោះខ្លួនទេ ។ គេក៏មិនជឿថា បន្ទាប់ពីស្លាប់ទៅ គេនឹងទៅកើតទៀត ដែលកម្មល្អនឹងនាំមកនូវ អំណោយល្អ ឬអំពើអាក្រក់នឹងឲ្យផលអាក្រក់ទេ ។ គេធ្វើផែនការណ៍សម្ងាត់ ដើម្បីសម្លាប់ព្រះអរហន្ត បំបែកបំបាក់ក្នុងសង្ឃ ហើយថែមទាំងមានគំនិត សម្លាប់ម្តាយឪពុកខ្លួន បងប្អូនប្រុសស្រី ឬញាតិផ្សេងៗ ។ ព្រោះតែដូច្នេះ សូម្បីបងប្អូនជិត រហូតដល់ញាតិទី៦ ស្អប់គេយ៉ាងខ្លាំង បន់ឲ្យតែគេស្លាប់បាត់ទៅ ។

មនុស្សប្រភេទនេះក្នុងលោក មានចិត្តដូចតែគ្នា ។ គេជាមនុស្សចោលម្សៀត ហើយល្ងង់ខ្លៅ ខ្វះបញ្ញានឹងដឹងថា មកកើតពីទីណា ហើយនឹងទៅកាន់ទីណា បន្ទាប់ពីស្លាប់ទៅ គ្មានមនុស្សធម៌ចំពោះអ្នកដទៃ មិនស្លាប់បង្គាប់ចាស់ទុំ គេសប្បាយនឹងប្រឆាំងដល់លោកទាំងមូល ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ គេសង្ឃឹមលើវាសនាល្អ និងអាយុយ៉ឺនយូរ នៅតែជួបសេចក្តីស្លាប់ដដែល ។ សូម្បីតែបើសិនជានរណាម្នាក់ ដែលមានចិត្តករុណា រំលឹកដាស់តឿន ជួយដឹកនាំទៅរកគំនិតបុណ្យ ហើយពន្យល់ថា មានភពបាបនឹងភពបុណ្យ ក្នុងសង្សារវដ្តជាធម្មតា គេពុំជឿអ្នកនោះទេ ។ ទោះបីនរណាម្នាក់ លាកល្បងនឹងជួយណែនាំ យ៉ាងលំបាក ក៏ឥតប្រយោជន៍ ។ ចិត្តរបស់គេត្រូវបិទជិត គេមិនព្រមស្តាប់អ្នកដទៃ ឬយល់នូវការបង្ហាត់បង្រៀន របស់អ្នកទាំងនោះទេ ។ កាលណាសេចក្តីស្លាប់ ចូលមកដល់ សេចក្តីភ័យខ្លាច និងអារម្មណ៍ស្អប់ខ្លាំង ក៏បែជាកើតឡើង ។ ដោយគ្មានបានធ្វើអ្វីល្អពីមុនសោះ ក្នុងទីបញ្ចប់ ចិត្តរបស់គេពេញទៅដោយ សេចក្តីស្តាយ ។ ប៉ុន្តែ តើស្តាយបានប្រយោជន៍អ្វី?

រវាងស្ថានសួគ៌និងផែនដី ភពទាំង៥ផ្លែកគ្នាយ៉ាងច្បាស់ ។ ភពទាំងនោះទូលាយហើយជ្រៅ វែងគ្មានទីបញ្ចប់ ។ សុខនិងទុក្ខជាផល នៃអំពើល្អឬអាក្រក់ ។ ផលនៃកម្មរបស់មនុស្សម្នាក់ ត្រូវតែអ្នកនោះទទួលតែឯង ហើយគ្មាននរណាផ្សេង ទទួលជំនួស ។ នេះជាច្បាប់ធម្មជាតិ ។ វាសនាអាក្រក់តាមអំពើអាក្រក់ ជាការដាក់ទោសពិន័យ ពុំអាចជៀសបានឡើយ ។ មនុស្សល្អប្រព្រឹត្តអំពើល្អ ហើយដូច្នេះទទួលនូវសេចក្តីរីករាយ ម្តងហើយម្តងទៀត បន្តដំណើរពីភ្លឺតិចទៅភ្លឺខ្លាំង ។ អ្នកធ្វើអាក្រក់ប្រព្រឹត្តអំពើឧក្រឹដ្ឋ ហើយដូច្នេះទទួលការឈឺចាប់ ម្តងហើយម្តងទៀត ហើយវង្វេងពីងងឹតតិច ទៅងងឹតខ្លាំង ។ គ្មាននរណាម្នាក់ ក្រៅពីព្រះពុទ្ធ ដឹងរឿងនេះសព្វគ្រប់ទេ ។ សូម្បីតែមាននរណាដាស់តឿន និងបង្រៀនគេ ចំនួនតិចណាស់ដែលជឿតាម ហើយដូច្នេះរង្វង់នៃការកើតស្លាប់ មិនឈប់ឈរឡើយ ហើយផ្លូវអាក្រក់នៅតែបន្ត ទៅទៀតគ្មានទីបញ្ចប់ ។ ផលវិបាកនៃកម្ម របស់មនុស្សលោកទាំងនោះ មិនអាចរាប់រៀបដោយពិស្តាបាន ។

ដូច្នេះព្រោះតែធម្មជាតិនៃផលកម្ម មានសេចក្តីឈឺចាប់ច្រើនបែប រាប់ពុំអស់ ក្នុងអាណាចក្រឧត្បាត៣ ដែលមនុស្សឧត្បាតត្រូវឆ្លងកាត់ មួយជាតិហើយមួយជាតិទៀត ជាច្រើនកាល្ប មើលមិនឃើញចុងបញ្ចប់ ។ ជាការលំបាកណាស់ ចំពោះអ្នកទាំងនោះ ឲ្យបានរួចខ្លួន ហើយទុក្ខវេទនាដែលគេត្រូវទទួល មិនអាចពណ៌នាបាន ។ នេះហៅថាឧត្បាតធំទី៥ សេចក្តីឈឺចាប់ទី៥ និងអគ្គីទី៥ ។ ការឈឺចាប់ទាំងនោះ អាចប្រៀបបាន ទៅនឹងភ្លើងដ៏ធំ ដុតមនុស្សទាំងរស់ ។

ប្រសិនបើនៅកណ្តាល នៃសេចក្តីឈឺចាប់នេះ គេគ្រប់គ្រងគំនិតរបស់គេ ដោយអារម្មណ៍មូលតែមួយ ប្រព្រឹត្តអំពើមានតម្លៃ ដោយអត្តចរិតត្រឹមត្រូវ ចងចាំក្នុងចិត្ត រក្សាវាចានិងអំពើដោយកាយឲ្យស្របគ្មា ធ្វើអ្វីៗដោយសេចក្តីស្មោះត្រង់ និយាយពាក្យពិតចេញអំពីចិត្ត មិនប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ ហើយធ្វើតែអំពើល្អ នៅពេលនោះ ដោយបាន ទទួលកុសលនិងគុណធម៌ គេអាចដល់ការរួចរំដោះ ហើយអាចរត់ចេញ ពីលោកនេះ ទៅកើតក្នុងស្ថានសួគ៌ ហើយទីបំផុត ក៏ដល់នូវព្រះនិព្វាន ។ នេះជាអំពើបុណ្យធំទី៥ ។