navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
រាជវង្សលៀវ: '''ការបង្កើតប្រទេស'''

ការបង្កើតប្រទេស 
ចុងសម័យរាជវង្សថាង យេលីអាប៉ៅជី រួបរួមជនជាតិឈីតាន់ឲ្យមានឯកភាព ស្ថាបនានគរឈីតាន់* ឡើងក្នុងឆ្នាំគ.ស ៩១៦ ក្រោយមកកែសម្រួលប្រទេសជាទ្រង់ទ្រាយធំ គិតបង្កើតតួអក្សរឈីតាន់ បង្កើតរាជធានីថ្មីនៅក្រុងហួងទូ (ក្រោយមកប្ដូរឈ្មោះទៅជាសាងជិង បច្ចុប្បន្ននៅខេត្ដប៉ាលិនឆួឈីរបស់ម៉ុងកូលខាងក្នុង។ ឆ្នាំគ.ស ៩២៦ បង្រួមនគរប៉ហៃចូលជាមួយ (បច្ចុប្បន្នគឺផ្នែកមួយនៃខេត្ដលៀវនិង ហឺយឡុងចៀននិងកូរ៉េខាងជើង)) បង្រួបបង្រួមផែនដីភាគខាងជើងចូលជាមួយគ្នា។

ឆ្នាំគ.ស ៩២៦ យេលីអាប៉ៅជីស្លាប់ ដើមឡើយប៉ៅជីតែងតាំងយេលីធូអ៊ី បុត្រាច្បងជារជ្ជទាយាទ តែហងហៅស៊ូលី និងមន្ដ្រីរាជសំណាក់ផ្ដល់ការគាំទ្រចំពោះយេលីតឺកួង បុត្រាបន្ទាប់ដែលមានសមត្ថភាពផ្នែកយោធាឡើងគ្រងរាជ្យបល្ល័ង្កជំនួស បង្ខំឲ្យយេលីធូអ៊ីភាសព្រះកាយទៅនៅរាជសំណាក់ហូវថាង។

យេលីតឺកួង (ឆ្នាំគ.ស ៩២៦-៩៤៧)​ បន្ដទស្សនៈនយោបាយរបស់បិតា ដោយប្រើមូលដ្ឋានគ្រប់គ្រងតាម “ប្រពៃណីតំបន់និយម” ដោយចាត់បែបចែកមន្ដ្រីរាជសំណាក់ចេញជាភាគីជើងនិងភាគីត្បូង។ ភាគីជើងមន្ដ្រីរាជការឈីតាន់គ្រប់គ្រងមើលថែជនជាតិឈីតាន់និងជនជាតិចិញ្ចឹមបសុសត្វផ្សេងៗ ដោយប្រើរបៀបគ្រប់គ្រងរបស់ជនជាតិដើម។ ចំណែកភាគីត្បូងមានទាំងមន្ដ្រីរាជការជនជាតិហាននិងជនជាតិឈីតាន់គ្រប់គ្រងមើលថែជនជាតិហាននិងប៉ហៃ ដោយភាគច្រើនធ្វើកសិកម្មនៅភាគខាងត្បូងនិងភាគខាងកើតនៃនគរ ដោយប្រើរបៀបគ្រប់គ្រងតាមបែបរាជវង្សថាង។

ក្រៅពីនេះ យេលីតឺកួងបានសិក្សាវប្បធម៌របស់ជនជាតិហាន ចាប់អារម្មណ៍លើការអភិវឌ្ឍន៍ផ្នែកកសិកម្ម ធ្វើឲ្យសភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងកម្លាំងទ័ពរបស់ឈីតាន់រីកចម្រើនយ៉ាងលឿនរហ័ស។

មិនយូរប៉ុន្មាន យេលីតឺកួងក៏បានឱកាលពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនចូលភូមិភាគកណ្ដាល។ ឆ្នាំគ.ស ៩៣៦ ឈីតាន់បោះដៃចូលជួយស៊ឺជិងថាងផ្ដួលរំលំរាជវង្សហូវថាង (មួយក្នុងចំណោមប្រាំរាជវង្ស) ស្ថាបនានគរហូវជិនដោយបានទទួលដែនដីតំបន់ហឺប៉ិយនិងសានស៊ី ១៦ ស្រុក (បច្ចុប្បន្នមានដូចជា ប៉េកាំងនិងតាថុង) រួមទាំងបណ្ដាការប្រចាំឆ្នាំជាការតមស្នង។ តែពេលស៊ឺជិងថាងស្លាប់ អ្នកបន្ដរាជបល្ល័ង្ករបស់ស៊ឺជិងថាងចង់បានឯករាជ្យ កងទ័ពឈីតាន់ក៏វាយចូលរាជធានីខៃហ្វឺង ផ្ដួលរំលំរាជវង្សហូវជិនបានសម្រេច តែដោយសារកងទ័ពឈីតាន់មិនបានរៀបចំកងស្បៀងជួយពីក្រោយ ទើបទាហានចាំបាច់ចេញប្លន់ដណ្ដើមស្បៀងពីប្រជាជនតាមផ្លូវដែលធ្វើដំណើរ ជាហេតុធ្វើឲ្យប្រជាជនងើបបះបោរប្រឆាំងយ៉ាងចាស់ដៃវិញ កងទ័ពឈីតាន់បានត្រឹមដកថយត្រឡប់ទៅភូមិភាគខាងជើងវិញ។
រាជវង្សលៀវ: '''ចរន្ដដណ្ដើមអំណាចនយោបាយ'''

ចរន្ដដណ្ដើមអំណាចនយោបាយ 
ឆ្នាំគ.ស ៩៤៧ ក្នុងពេលដងទ័ពត្រឡប់ទៅភូមិភាគខាងជើងវិញ យេលីតឺកួងស្លាប់យ៉ាងទាន់ហន់នៅហឺប៉ិយ ខណៈដែលកងទ័ពពុំអាចខ្វះមេដឹកនាំបាន ដូច្នេះទើបបណ្ដាមេទ័ពលើកយេលីរួន បុត្រារបស់យេលីធូអ៊ីរជ្ជទាយាទអង្គមុន ដែលរួមចម្បាំងក្នុងជួរកងទ័ពជាមួយគ្នាឡើងជាមេទ័ព ទ្រង់ព្រះនាមថា លៀវស៊ឺចុង (ឆ្នាំគ.ស ៩៤៧-៩៥១) 

តែក្នុងរាជសំណាក់លៀវ ស៊ូលីថៃហៅដែលគាំទ្រលីហ៊ូ ប្អូនប្រុសរបស់យេលីតឺកួងជាអ្នកបន្ដរាជបល្ល័ង្ក ពេលជ្រាបដំណឹងក៏បញ្ជូនលីហ៊ូនាំទ័ពមកដណ្ដើមអំណាចមកវិញ តែលីហ៊ូបរាជ័យ ទើបទាំងពីភាគីត្រូវងាកមកចរចាគ្នា។

ចុងក្រោយថ្វីបើទាំងពីរភាគីសម្រេចឲ្យទាយាទនៃទាំងពីរខ្សែស្រឡាយឆ្លាស់គ្នាឡើងធ្វើជាមេដឹកនាំ ដោយស៊ូលីថៃហៅព្រមទទួលឲ្យ “ក្មួយប្រុស” លៀវស៊ឺចុងគ្រងរាជ្យបន្ដ។ តែចរន្ដការដណ្ដើមអំណាចផ្ទៃក្នុងរាជសំណាក់លៀវនៅមិនទាន់រលត់អស់ទេ លៀវស៊ឺចុងប្រើច្បាប់ធ្ងន់ធ្ងរក្នុងការកម្ចាត់សត្រូវនយោបាយដោយដាច់ខាត ទាំងផ្ដល់ការជួយជ្រោមជ្រែងជនជាតិហានយ៉ាងច្រើន បង្កការមិនពេញចិត្ដចំពោះមន្ដ្រីជាន់ខ្ពស់របស់ជនជាតិខ្លួន ជាហេតុធ្វើឲ្យមានគំនិតចង់ផ្ដួលរំលំរាជបល្ល័ង្កជាច្រើនលើក តែចុងក្រោយត្រូវបង្ក្រាបរាបទាបអស់។

រហូតដល់ឆ្នាំគ.ស ៩៥១ រាជវង្សហូវចូវឡើងជំនួសរាជវង្សហូវហាន លិវឆុងទាយាទរាជវង្សហូវហានបំបែកខ្លួនចេញស្ថាបនានគរប៉ើយហាន ក្រោយមកងាកមកស្វាមីភក្ដិចំពោះរាជវង្សលៀវ ដើម្បីសុំឲ្យនគរលៀវបញ្ជូនទ័ពមកជួយការពារ។ លៀវស៊ឺចុងគិតចង់ឆ្លៀតឱកាសនេះវាយចូលភូមិភាគកណ្ដាលម្ដងទៀត ទើបនាំកងទ័ពចុះមកភូមិភាគខាងត្បូង តែក្នុងពេលធ្វើដំណើរកើតហេតុក្បត់គ្នា។ លៀវស៊ឺចុងត្រូវលួចធ្វើឃាត។ ក្រោយពេលបង្ក្រាបក្រុមក្បត់បានហើយ មេទ័ពទាំងឡាយនាំគ្នាលើយេលីជិង បុត្ររបស់យេលីតឺកួងឡើងជា លៀវមូចុង ជាក្សត្រអង្គបន្ត។​

លៀវមូចុង (ឆ្នាំគ.ស ៩៥១-៩៦៩) ថ្វីបើឡើងគ្រងរាជ្យ តែផ្ទៃក្នុងនៅមានការដណ្ដើមអំណាចរវាងបងប្អូន កើតមានចលាចលនិងការបោសសម្អាតសត្រូវផ្នែកនយោបាយជាច្រើនលើក។ ការគ្រប់គ្រងផ្ទៃក្នុងបរាជ័យ ប្រទេសជាតិចុះទន់ខ្សោយ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ភូមិភាគកណ្ដាលកើតការផ្លាស់ផែនដី រាជវង្សសុង ចូលមកជំនួសរាជវង្សហូវចូវ សុងថៃជូចៅខួងអ៊ិនឃើញឱកាសបង្រួបបង្រួមផែនដីភាគខាងត្បូងមុន លុះពេលក្រោយមកម្ដងទៀត ស្ថានការណ៍ភូមិភាគខាងជើងក៏ប្រែប្រួលអស់។
រាជវង្សលៀវ: '''សន្ធិសញ្ញាសន្ដិភាព'''

សន្ធិសញ្ញាសន្ដិភាព 
ឆ្នាំគ.ស ៩៦៩ លៀវមូចុងត្រូវគេលបធ្វើឃាត។ យេលីសៀន បុត្រារបស់លៀវស៊ឺចុងមកពីខ្សែរជ្ជទាយាទអង្គច្បងឡើងគ្រងរាជ្យបល្ល័ង្ក ទ្រង់ព្រះនាមថា លៀវជិងចុង (ឆ្នាំគ.ស ៩៦៩-៩៨២)។ ចាប់ពីពេលនេះតទៅ រហូតដល់រជ្ជកាលស្ដេចលៀវសឺងចុង (ឆ្នាំគ.ស ៩៨៣-១០៣១) ពេលឆ្លងកាត់បដិវត្ដន៍ដ៏ធំមួយ ប្ដូរសង្គមឆ្ពោះទៅរកវប្បធម៌បែបហាន ក៏ចូលដល់យុគមាសនៃរាជវង្សលៀវ។

ពេញមួយរជ្ជកាលស្ដេចលៀវជិងចុងមានសុខភាពចុះខ្សោយ ទើបសៀវហងហៅចូលគ្រប់គ្រងរាជកិច្ចជំនួសទាំងអស់។ ឆ្នាំគ.ស ៩៧៩ សុងថៃចុងនៃរាជវង្សសុងបញ្ចូលប៉ើយហានចូលជាដែនដីរបស់ខ្លួនបានសម្រេច។ ក្រោយមកមិនយូរ លៀវជិងចុងសុគត់ បុត្រាវ័យ ១២ វស្សាយេលីឡុងស៊ី ឡើងគ្រងរាជ្យបន្ដ ទ្រង់ព្រះនាមលៀវសឺងចុង។ ក្រោមការមើលថែរបស់សៀវថៃហៅ (ឆ្នាំគ.ស ៩៥៣-១០០៩) ក្នុងកំឡុងពេលនេះ រាជវង្សសុងនិងរាជវង្សលៀវវាយប្រយុទ្ធគ្នាជាច្រើនលើក តែមិនអាចយកឈ្នះគ្នាបាន។ សង្គ្រាមក្នុងកំឡុងពេលខាងលើ ត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅតាមរយៈតំណាលវីរកម្មដ៏ល្បីល្បាញរបស់មេទ័ពត្រកូលយ៉ាង។

ឆ្នាំគ.ស ៩៩០ ដែនដីភាគខាងលិច (ខេត្ដសានស៊ីបច្ចុប្បន្ន) កើតអាណាចក្រថ្មីស្ថាបនាឡើងក្នុងនាម ស៊ីសៀ ដោយលីជីឆៀន (ឆ្នាំគ.ស ៩៦៣-១០០៤) ** ចងសម្ព័ន្ធជាមួយរាជវង្សលៀវ។ រាជវង្សសុងត្រូវប្រឈមនឹងការរុករានពីសត្រូវចំនួនពីរទិស។ លុះដល់ឆ្នាំគ.ស ១០០៤ ក្រោយពេលធ្វើសង្គ្រាមម្ដងហើយម្ដងទៀត រាជវង្សសុងខាងជើងនិងរាជវង្សលៀវក៏ធ្វើសន្ធិសញ្ញាសន្ដិភាពនៅឆានយួន (បច្ចុប្បន្នគឺក្រុងភូយ៉ាងខេត្ដហឺណាន) ដោយរាជវង្សសុងខាងជើងព្រមបញ្ជូនសួយសារអាករឲ្យរាជវង្សលៀវរៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីប្ដូរជាមួយកិច្ចព្រមព្រៀងមិនឲ្យរាជវង្សលៀវលើកកងទ័ពមកប្លន់រាស្ដ្រនៅតាមតំបន់ជាដែនភាគខាងជើងទៀត ខណៈដែលរាជវង្សសុងខាងជើងក៏ត្រូវព្រមលះបង់មហិច្ឆតាដណ្ដើមក្រុងប៉េកាំងនិងតាថុងដែលបាត់បង់រួចទៅហើយ។ សន្ធិសញ្ញាខាងលើនាំមកនូវសន្ដិភាពជូនដែនដីភាគខាងជើងរយៈពេលជាងមួយរយឆ្នាំ ជាកត្ដាជម្រុញឲ្យមានការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច សង្គមនិងការលាយផ្សំរវាងវប្បធម៌ជនជាតិនិងដែនដីភូមិភាគកណ្ដាលនាពេលក្រោយមកទៀត។
រាជវង្សលៀវ: '''ដំណើរឆ្ពោះទៅរកការរលំរលាយ'''

ដំណើរឆ្ពោះទៅរកការរលំរលាយ 
ឆ្នាំគ.ស ១០០៩ ក្រោយពេលសៀវថៃហៅទម្លាក់ដៃចោលភារកិច្ចទាំងអស់ ដោយប្រគល់អំណាចឲ្យទៅលៀវស៊ឺងចុង ក្រោយមកមិនយូរសុគត់ លៀវស៊ឺចុងគ្រប់គ្រងនគរលៀវបន្ដរហូតដល់ឆ្នាំគ.ស ១០៣១ ក៏សុគត់ ជាសម័យកាលដែលរាជវង្សលៀវចម្រើនរុងរឿងដល់កម្រិតកំពូល សភាពសង្គមចម្រើនតាមតម្រុយអរិយធម៌របស់ជនជាតិហានយ៉ាងបរិបូរណ៍។ រជ្ជកាលស្ដេចលៀវស៊ិងចុង និងលៀវតៅចុង ក្នុងសម័យក្រោយមកកើតការដណ្ដើមអំណាចផ្ទៃក្នុងរាជសំណាក់លៀវជាបន្ដបន្ទាប់។

លុះដល់ឆ្នាំគ.ស ១០៧៥ ក្រោយការបង្កចលាចលរបស់យេលីអ៊ីស៊ិន ជាមួយចាងសៀវចៀ  រជ្ជទាយាទត្រូវបានប្រហារ កើតការបោសសម្អាតសត្រូវនយោបាយជាទ្រង់ទ្រាយធំ ប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងសភាពរង្គោះរង្គើយ៉ាងខ្លាំង ក្រុមជនជាតិភាគខាងជើងនាំគ្នាងើបបះបោរបង្កចលាចលជាបន្ដបន្ទាប់ ទ្រព្យសម្បត្ដិក្នុងព្រះរាជ្យឃ្លាំងនិងកម្លាំងទាហានត្រូវបាត់បង់ដោយសារការបង្ក្រាបចលនាក្បត់។

រហូតដល់ឆ្នាំគ.ស ១១០១ លៀវតៅចុងធ្លាក់ខ្លួនឈឺសុគត់ ធៀនចួទី ឡើងគ្រងរាជ្យបន្ដ។ ខណៈនោះកងកម្លាំងរបស់ជនជាតិនីចឺន ដែលនៅតាមជាយដែននគរលៀវ ក្រោមការដឹកនាំរបស់វ៉ាន់យៀនអាគូតា មានកម្លាំងរឹងមាំឡើង បង្កចលាចលឡើងនៅដែនដីប៉ហៃភាគខាងកើតនៃនគរលៀវ។ ក្រោយពេលយកឈ្នះទ័ពលៀវដែលបញ្ជូនមកបង្ក្រាបបានហើយ អាគូតាក៏ស្ថាបនានគរជិនឬគិម ឡើងក្នុងឆ្នាំគ.ស ១១១៥។  ក្រោយមកវាយដណ្ដើមយកដែនដីនគរលៀវត្រើយខាងកើត និងក្រុងសំខាន់របស់នគរលៀវរហូតបានទាំងអស់ (រួមទាំងប៉េកាំងនិងតាថុង)។ ធៀនចួទីបានគេចខ្លួនទៅភាគខាងលិច តែចុងក្រោយត្រូវចាប់ខ្លួនបាន រាជ្យវង្សលៀវត្រូវរលំរលាយ។

*ឈ្មោះនគរនិងឈ្មោះរាជវង្សជាឈ្មោះតែមួយ តែមានការផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះជាច្រើនលើក ដូចជា ក្នុងឆ្នាំគ.ស ៩៣៨ ឈីតាន់ស្ថាបនាដែនដី ១៦ ស្រុកដែលបានទទួលដោយដាក់ឈ្មោះថា តាលៀវ ឆ្នាំគ.ស ៩៤៧ ផ្ដួលរំលំរាជវង្សហូវជិនស្ថាបនាតាលៀវឡើងនៅក្រុងខៃហ្វឺ ក្រោយមកឆ្នាំគ.ស ៩៨៣ ប្រើឈ្មោះឈីតាន់ ដល់ឆ្នាំគ.ស ១០៦៦ ត្រឡប់មកប្រើឈ្មោះនគរលៀវម្ដងទៀត។

** ជាជនជាតិតាំងសៀង លីជីឆៀន ជាឈ្មោះក្នុងភាសាហាន ប្រើត្រកូលតាមរាជវង្សនៅភូមិភាគកណ្ដាលដើម្បីសម្ដែងភក្ដីភាព ក្រោយមកប្ដូរមកជាត្រកូលចៅ តាមរាជវង្សសុង។

ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល|แผ่นดินเหลียวเมื่อราวปี 1000
រាជវង្សសុង: '''សុងរួបរួមផែនដី'''

សុងរួបរួមផែនដី 
ផែនដីភូមិភាគកណ្ដាល ក្រោយពេលចូវស៊ឺចុង នៃរាជវង្សហូវចូវសុគត់ (រាជវង្សចុងក្រោយនៃប្រាំរាជវង្ស) ខាងក្នុងរាជសំណាក់មានសភាពតានតឹង ខាងក្រៅប្រឈមនឹងសត្រូវមកពីខាងជើងគឺកងទ័ពរាជវង្សលៀវ។ ឆ្នាំគ.ស ៩៦០ កើតហេតុប្រែប្រួលនៅឆឺនឆៀវ ចាវ ខ័ងអ៊ីន ដែលខណៈពេលនោះកាន់តំណែងជាមេទ័ពការពាររាជវាំង ជាមេបញ្ជាការកងកម្លាំងដែលរឹងមាំបំផុតក្នុងពេលនោះ បានទទួលការគាំទ្រពីក្រុមមេទ័ពក្រោមបញ្ជា បង្ខំឲ្យចាវ កុងទី ព្រះជន្មប្រាំពីរខួបដាក់រាជ្យសម្បត្ដិ ក្រោយមកស្ថាបនារាជវង្សសុងឡើងជំនួសរាជវង្សហូវចូវ ប្រវត្ដិវិទូហៅរាជវង្សនោះថា ប៉ីសុងឬមហាសុងខាងជើង។

សុងថៃជូ ចាវ ខ័ងអ៊ីនឡើងគ្រងរាជ្យមិនបានយូរប៉ុន្មាន ក៏រៀបចំ “ពិធីជប់លៀងផឹកស្រាទម្លាក់អាវុធ” រំសាយកម្លាំងរបស់នាយទាហានក្រុមផ្សេងៗ ដែលគាំទ្រខ្លួនឡើងគ្រងរាជ្យបល្ល័ង្កដោយមិនមានការបង្ហូរឈាម។ ដោយក្រែងថាអាចនឹងកើតហេតុការណ៍ដូចគ្នានេះឡើងម្ដងទៀត ថែមទាំងសម្លឹងឃើញថាការដែលនាយទាហានកាន់កាប់កងកម្លាំង រមែងអាចនឹងមានអំណាចផ្លាស់ប្ដូរផែនដីនៅក្នុងដៃ ទើបសុងថៃជូប្រើវិធីដូចគ្នាក្នុងការផ្ទេរអំណាចយោធារបស់មេទ័ពការពារព្រំដែនចូលមកក្នុងជ្ឈមណ្ឌលកណ្ដាល។ ក្រៅពីនេះ ដើម្បីកាត់បន្ថយអំណាចមន្ដ្រីដែលអាចគម្រាមកំហែងរាជ្យបល្ល័ង្កនៅពេលខាងមុខ ទើបចេញច្បាប់ថ្មី ឲ្យមានត្រឹមតែមន្ដ្រីថ្នាក់ខ្ពស់តែប៉ុណ្ណោះដែលអាចចូលគាល់ដើម្បីប្រឹក្សារាជកិច្ច ដោយមានក្សត្រជាអ្នកសម្រេចចិត្ដដាច់ខាត មន្ដ្រីត្រឹមជាអ្នកទទួលយកទៅប្រតិបត្ដិ មិនបានមានតួនាទីផ្ដល់ការប្រឹក្សារាជការដូចពីមុនទេ។ ចាប់ពីពេលនោះមក អំណាចដាច់ខាតទាំងអស់ត្រូវធ្លាក់ក្នុងដៃរបស់ក្សត្រតែម្នាក់គត់។

ពេលនោះ ជុំវិញប្រកបទៅដោយនគរតូចធំផ្សេងៗ បន្ដពីសម័យប្រាំរាជវង្សដប់នគរ មានជាអាទិ ហូវស៊ូ ណានហាន ណានថាង អ៊ូយៀក ប៉ីហាន ជាដើម ដូច្នេះភារកិច្ចសំខាន់របស់ចាវ ខ័ងអ៊ីនគឺ ការបើកសមរភូមិបង្រួបង្រួមផែនដី។ ទ័ពសុងវាយចុះមកត្បូង រួបរួមផែនដីភាគខាងត្បូងជាបន្ដបន្ទាប់។ ក្រោយពេលបង្ក្រាបនគរណានថាងដ៏រឹងមាំ បានសម្រេចក្នុងឆ្នាំគ.ស ៩៧៤ នគរដែលនៅសេសសល់បន្តកន្ទុយគ្នាមកស្វាមីភក្ដិជាមួយរាជវង្សសុង។ ចុងរជ្ជកាល ចាវ ខ័ងអ៊ីនបែរទ័ពតម្រង់ទៅខាងជើង ក្រោយពេលបញ្ចូលនគរប៉ីហានដែលនៅសល់ក្រោយគេ តែត្រូវអស់ព្រះជន្មក្នុងពេលធ្វើសង្គ្រាមភាគខាងជើងក្នុងឆ្នាំគ.ស ៩៧៦។

សុងថៃចុង ចាវ គ័ងអ៊ី (ឆ្នាំគ.ស ៩៧៦-៩៩៧) ដែលជាប្អូនប្រុសឡើងគ្រងរាជ្យ បន្ដមហិច្ឆតារួបរួមផែនដី ដោយរួមនគរប៉ីហានបានសម្រេចក្នុងឆ្នាំគ.ស ៩៧៩។ ក្រោយមកព្យាយាមវាយដណ្ដើមយកដែនដីដែលបានបាត់បង់ធ្លាក់ក្នុងដៃនគរលៀវ (ប៉េកាំងនិងតាថុង)។ កងទ័ពសុងខាងជើងបើកឆាកប្រយុទ្ធជាមួយនគរលៀវជាច្រើនលើក ខណៈដែលនគរលៀវក៏រកឱកាលវាយចុះមកត្បូង ក្លាយជាសភាពការប្រឈមដាក់គ្នា។ រហូតដល់ឆ្នាំគ.ស ១០០៤ ចូលដល់រជ្ជកាលស្ដេចសុងជិនចុង នគរសុងខាងជើងជាមួយនគរលៀវបានធ្វើសន្ធិសញ្ញាសន្ដិភាពនៅឆានយ័ន សង្គ្រាមដែលអូសបន្លាយពេលយ៉ាងយូរត្រូវបានបញ្ចប់។
រាជវង្សសុង: '''ចម្បាំងជាមួយនគរស៊ីស៊ែ'''

ចម្បាំងជាមួយនគរស៊ីស៊ែ 
ចុងរជ្ជកាលស្ដេចសុងថៃចុងចាវគ័ងអ៊ី កុលសម្ព័ន្ធតាំងសៀង ភាគខាងលិចឆៀងខាងជើងចាប់ផ្ដើមមានកម្លាំងរឹងមាំ ងាកទៅស្វាមីភក្ដិជាមួយរាជវង្សលៀវ ទើបរាជសំណាក់សុងបញ្ជាឲ្យបិទព្រំដែនផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ចកម្មរវាងគ្នា ធ្វើឲ្យកើតការធ្វើជំនួញអំបិលគេចពន្ធ និងការប្លន់ទំនិញក្នុងតំបន់ជុំវិញ។ ទាំងពីរភាគីប្រយុទ្ធគ្នាជាច្រើនដងតែមិនអាចយកឈ្នះគ្នាបាន។ លុះដល់ឆ្នាំគ.ស ១០០៦ ក្រោយពេលធ្វើសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពជាមួយរាជវង្សលៀវ ទើបងាកមកចងសម្ព័ន្ធមិត្ដជាមួយរាជវង្សសុងខាងជើង បើកព្រំដែលធ្វើជំនួញតាមប្រក្រតី។

រហូតដល់ឆ្នាំគ.ស ១០៣៨ លី យានហូវ មេដឹកនាំថ្មីនាពេលនោះ ស្ថាបនារាជវង្សស៊ីសៀ បានសម្រេច នៅក្រុងស៊ិងចូវ (បច្ចុប្បន្នគឺក្រុងអ៊ិនឆួន ខេត្ដនិងសៀ)។ ស៊ីសៀហែកសន្ធិសញ្ញាសន្ដិភាពដែលមានជាង ៣០ ឆ្នាំ ចាប់ផ្ដើមវាយចូលដែនដីភាគខាងលិចរបស់រាជវង្សសុងខាងជើង ខណៈដែលកងទ័ពសុងខាងជើងចាញ់សង្គ្រាមម្ដងហើយម្ដងទៀត ព្យាយាមអំពាវនាវឲ្យមានការចរចារសន្តិភាពតែមិនបានផល។ ទោះជាយ៉ាងណា ពេលធ្វើសង្គ្រាមអស់រយៈពេលយូរទៅ ការធ្វើពានិជ្ជកម្មដែលធ្លាប់មានពីមុនមកត្រូវរងផលប៉ះពាល់ ស៊ីសៀក្លាយជាអ្នករងគ្រោះព្រោះខ្វះទំនិញចាំបាច់។ ចុងក្រោយ ទើបស៊ីសៀព្រមចរចាសន្តិភាព ដោយស៊ីសៀព្រម “ស្វាមីភក្ដិ” ចំពោះរាជសំណាក់សុង ខណៈដែលរាជវង្សសុង “ព្រះរាជទាន” ក្រណាត់សូត្រល្អៗ មាសប្រាក់និងតែឲ្យទៅស៊ីសៀ។ ភាគីទាំងពីចាប់ផ្ដើមស្ដារទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចទ្វេរភាគីដូចដើម។
រាជវង្សសុង: '''ប្រែប្រួលនយោបាយគ្រប់គ្រងផ្ទៃក្នុង'''

ប្រែប្រួលនយោបាយគ្រប់គ្រងផ្ទៃក្នុង 
ចៅខួងអ៊ិននិងចៅខួងអ៊ីពីរនាក់បងប្អូនដែលឆ្លងកាត់ចលាលចបែកបាក់គ្នាផ្ទៃក្នុងដែលកើតឡើងដោយសារការដណ្ដើមអំណាចនៃពួកមេទ័ព និងបទពិសោធន៍ការប្រែប្រួលនយោបាយរបស់ខ្លួន ដឹងថា ដោយសារតែពួកមេទ័ពមានកម្លាំងទ័ពនិងកម្លាំងទ្រព្យនៅក្នុងដៃ ទាំងបានទទួលការគាំទ្រពីប្រជាជនក្នុងតំបន់ ដូច្នេះ ដើម្បីជាការកាត់បន្ថយអំណាចរបស់បណ្ដាមេទ័ពការពារព្រំដែន រាជសំណាក់បានចាត់បញ្ជូនមន្ដ្រីស៊ីវិលចេញទៅបំពេញតួនាទីគ្រប់គ្រងក្នុងតំបន់ដោយផ្ទាល់ មានការជ្រើសរើសទាហានថ្វីដៃល្អពីក្នុងតំបន់ចូលមកក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលកណ្ដាលដើម្បីធ្វើតួនាទីជាកងកម្លាំងការពាររាជធានី ថែមទាំងឲ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរតំណែងប្រចាំរាជការរៀងរាល់បីឆ្នាំម្ដង។ ចំណែកក្នុងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ក៏កំណត់ឲ្យចំណូលចំណាយរបស់តំបន់ (ភាស៊ី​ ប្រាក់ប្រចាំឆ្នាំ ប្រាក់បំណាច់ ប្រាក់ខែរាជការ) ត្រូវចាត់រួបរួមនិងចែកចាយចេញពីមជ្ឈមណ្ឌលកណ្ដាល។

ការបដិវត្ដន៍ខាងលើនេះ ជាការបន្ថែមអំណាចការគ្រប់គ្រងរបស់មជ្ឈមណ្ឌលកណ្ដាលឲ្យមានភាពរឹងមាំដោយគ្មានសម័យកាលណាអាចធៀបបាន ព្រមទាំងបានរំសាយកងកម្លាំងក្នុងតំបន់បានយ៉ាងរាបទាប។ កំឡុងពេលមួយរជ្ជកាលពុំមានកម្លាំងណាក្នុងផែនដីអាចប្រឆាំងរាជអំណាចរបស់ក្សត្របានទៀតឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នយោបាយខាងលើបណ្ដាលឲ្យកងទ័ពធ្លាក់ចុះខ្សោយ ធ្វើឲ្យរាជសំណាក់សុងត្រូវធ្លាក់មកជាភាគី “ចាំទទួលសឹក” ក្នុងយុគសម័យដែលដែនដីខាងក្រៅពោរពេញទៅដោយជនជាតិអ្នកចម្បាំងដែលមានកម្លាំងកាន់តែរឹងមាំឡើង ដូចជាមិនមែនជាពេលវេលាសមស្រមសោះ។
រាជវង្សសុង: '''ប្រឈមនឹងវិបត្ដិសេដ្ឋកិច្ច'''

ប្រឈមនឹងវិបត្ដិសេដ្ឋកិច្ច 
ក្រោយសន្ធិសញ្ញាសន្ដិភាពនៅឆានយួន រាជវង្សសុងនិងរាជវង្សលៀវបញ្ចប់សង្គ្រាមអស់រយៈពេលរាប់សិបឆ្នាំ។ ពេលមានសន្ដិភាព ពានិជ្ជកម្ម ការផលិត សិល្បៈវិជ្ជាការផ្សេងៗ និងវប្បធម៌របស់ភាគីទាំងពីរចម្រើនរុងរឿងឡើង។ ស្របពេលជាមួយគ្នាដែរ ការពង្រីកខ្លួនរបស់ក្រុមការងាររាជការកណ្ដាល ដែលធ្លាប់មានប្រសិទ្ធិភាពចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះ ទាហានខ្វះការហ្វឹកហាត់និងការសិក្សាយុទ្ធវិធីធ្វើសឹក កងទ័ពផ្ដើមចុះខ្សោយ ដល់ថ្នាក់មានពាក្យពោលថា ទាហានសេះមិនចេះពាក់កែបសេះ ទាហានថ្មើរជើងក៏មិនចេះច្បាំង ពេលប្រឈមមុខជាមួយសត្រូវចេះតែភ័យខ្លាចស្លាប់ រវាងមេទ័ពនិងពលទាហានមិនស្គាល់ចិត្ដគ្នា បានត្រឹមចេញបញ្ជាលើក្រដាស ដែលជាមូលហេតុនៃបរាជ័យម្ដងហើយម្ដងទៀតរបស់កងទ័ពសុង។

ក្រៅពីនេះ ក្រុមការងាររាជការមន្ដ្រីក៏មានទំហំធំគ្រមាំឡើងជារៀងរាល់ថ្ងៃ ទំាងដែលនៅមានបុគ្គលិកដែលឆ្លងកាត់ការប្រឡងជ្រើសរើសតែមិនមានតំណែងការងារច្រើនរាប់មិនអស់ គេនិយាយថា មានអត្រាការដណ្ដើមប្រជែងគ្នាដើម្បីបានតំណែងដល់ទៅមួយភាគដប់។

សភាវដូចខាងក្រោមផ្ដល់ផលប៉ះពាល់ដល់ចរន្ដអភិរក្សយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារខ្លាចថាត្រូវប្រឈមនឹងសម្លេងរិះគន់ ដែលនឹងរង្គោះរង្គើតំណែងរបស់ខ្លួន ក្នុងពេលជាមួយគ្នាដែរ បណ្ដាមន្ដ្រីធំៗ ម្នាក់ៗ គិតតែពីខិតខំស្វែងរកផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ប្រមូលទ្រព្យសម្បតិ្ដចូលហោប៉ៅខ្លួន មិនចាប់អារម្មណ៍ផលប៉ះពាល់ប្រយោជន៍រួម បរិយាកាសដូចខាងលើនេះគ្របដណ្ដប់ទូទាំងរាជសំណាក់សុង។

ការពង្រីកខ្លួននៃក្រុមការងាររាជការ ធ្វើឲ្យរាជសំណាក់សុងត្រូវប្រឈមនឹងវិបត្ដិចំណាយថវិកាជាតិបន្ថែមដែលជាស្រមោលតាមលងខ្លួន។ តាមរយៈរបាយការណ៍ចំណូលចំណាយសម័យសុង បង្ហាញថា ពេលដល់រជ្ជកាលស្ដេចសុងអ៊ិងចុង (ឆ្នាំគ.ស ១០៦៣-១០៦៧) ព្រះរាជឃ្លាំងដែលទទេស្អាតបែរជាមានរបាយការណ៍ចំណាយច្រើនជាងចំណូលគិតជាចំនួនមហាសាល ដែលជាការបង្ហាញពីសភាពហិរញ្ញវត្ថុដ៏ទន់ខ្សោយរបស់រាជសំណាក់។
រាជវង្សសៀ: រាជវង្សសៀ (២ ១០០ ឆ្នាំមុនគ.ស - ១ ៧០០ ឆ្នាំមុនគ.ស)

រាជវង្សសៀ (២ ១០០ ឆ្នាំមុនគ.ស - ១ ៧០០ ឆ្នាំមុនគ.ស) 

រាជវង្សសៀចាត់ទុកជារាជវង្សដំបូងគេក្នុងប្រវត្ដិសាស្ដ្រចិនដែលជារបបផ្ទេររាជសម្បត្ដិពីឪពុកទៅកូន។ តាមរយៈកំណត់ត្រាប្រវត្ដិសាស្ដ្ររបស់ស៊ឺម៉ៅសៀន ធ្វើឲ្យអ្នកប្រវត្ដិសាស្ដ្រចិនចាប់ផ្ដើមរាប់យុគសម័យសៀដោយចាប់ផ្ដើមពីសៀវីដល់ល្វីគុយ ឬសៀចៀ ក្នុងរយៈពេលជាង ៤០០ ឆ្នាំ មានក្សត្រគ្រងរាជបល្ល័ង្ក ១៧ អង្គ មានការបន្ដអំណាចរហូតដល់ ១៤ ជំនាន់មនុស្ស។
ការបង្កើតរាជវង្សសៀដែលមានឬសគល់មកពីការដណ្ដើមគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្ដិជារបស់ខ្លួន ជាសញ្ញាបង្ហាញថាសង្គមសម័យបុរេប្រវត្ដិដែលទ្រព្យសម្បត្ដិជារបស់រួមតាំងពីយូរមកហើយ កំពុងត្រូវជំនួសដោយសង្គមបែបដណ្ដើមគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្ដិផ្ទាស់ខ្លួន ហើយនេះក៏ជាការវិវត្ដន៍ក្នុងប្រវត្ដិសាស្ដ្រក្នុងកំឡុងពេលមួយ ដែលជាធម្មតាការកើតឡើងនៃប្រព័ន្ធថ្មី តែងត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងប្រឆាំងពីភាគីអភិរក្ស ពេលសៀឈី បុត្ររបស់សៀវីទទួលតំណែងបន្ដពីបីតា ក៏បានអញ្ជើញបណ្ដាមេដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធពីតំបន់ផ្សេងៗ មកចូលរួមពីធីជប់លៀង ដើម្បីទទួលស្គាល់ការឡើងតំណែងរបស់ព្រះអង្គ។ 
ក្រុមហ៊ូស៊ឺមិនពេញចិត្ដសៀឈី ដែលបញ្ឈប់របបការជ្រើសរើសអ្នកមានសមត្ថភាពមកគ្រប់គ្រងតំណែងមេដឹងនាំដូចពីសម័យមុន ពុំបានចូលរួមពិធីជប់លៀងនោះ ទើបសៀឈីលើកងទ័ពចេញទៅបង្រ្កាបហ៊ូស៊ឺ ដោយច្បាំងគ្នានៅកាន។ ហ៊ូស៊ីចាញ់សង្គ្រាមក៏ត្រូវបាត់ឈ្មោះ។ ជ័យជម្នះនេះ ធ្វើឲ្យជំហានដំបូងរបស់របបអំណាចថ្មីនេះរឹងមាំឡើងៗ។

របបគ្រប់គ្រងថ្មីនេះវិវត្ដន៍ឡើងជាសន្សឹមៗ ក្នុងពេលដែលមេដឹកនាំថ្មី ត្រូវប្រឈមនឹងបញ្ហាខ្វះបទពិសោធន៍ក្នុងការគ្រប់គ្រង ឬសគល់នៃអំណាចដែលបានមកពីការដណ្ដើមគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្ដិជារបស់ខ្លួន ក្នុងកំឡុងពេលនៃការពង្រីកខ្លួនឆ្ពោះទៅរកការមានអំណាចខ្លាំជាងនេះ សភាពនៃការកៀបសង្កត់ ប្រជែងដណ្ដើម និងការស្រេកាឃ្លានក្នុងការចង់បានសេចក្ដីសុខរបស់អ្នកគ្រងអំណាចក៏នៅមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ និងរមែងមិនអាចជៀសបាននូវការដណ្ដើមផលប្រយោជន៍និងអំណាចក្នុងក្រុមអ្នកគ្រប់គ្រងអំណាចដូចគ្នាបាន។

ដូច្នេះ ពេលសៀឈីស្លាប់ កូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គទាំងប្រាំនាក់ក៏ដណ្ដើមអំណាចគ្នា លទ្ធផលគឺពេលថៃខំាងបានឡើងគ្រងរាជ្យបន្ដពីឈី (គ្រងរាជ្យ ២៩ ឆ្នាំ) ក៏ពុំបានចាប់អារម្មណ៍យកចិត្ដទុកដាក់គ្រប់គ្រងប្រទេស វីវក់តែនឹងសុរានិងនារី។ ក្រោយមកក៏ត្រូវអ៊ីដែលជាស្ដេចនៃនគរឆុងឆ្លៀតឱកាសចូលមកដណ្ដើមអំណាច។ ក្រោយមកពេលអ៊ីត្រូវមន្ដ្រីរបស់ខ្លួនឈ្មោះហានចួប្រហារហើយ សៅខាំង (គ្រងរាជ្យ ២១ ឆ្នាំ)បុត្ររបស់ថៃខាំងដែលភាសខ្លួនទៅនៅនគរយ៉ូវវី បានទទួលជំនួយពីយ៉ូវវី រួបរួមពលចាស់របស់សៀជាថ្មី ហើយអាស្រ័យកំឡុងពេលដែលផ្ទៃក្នុងរបស់ក្រុមហានចួកើតជ្រួលច្របល់ ចូលដណ្ដើមអំណាចដើម្បីបង្កើតរាជវង្សសៀជាថ្មី។

នេះជាហេតុការណ៍ដែលជាគោលប្រវត្ដិសាស្ដ្រសម័យរាជវង្សសៀ ដែលគេនិយមហៅថា “ថៃខាំងបាត់បង់នគរ អ៊ីដណ្ដើមគ្រប់គ្រងសៀ ហើយសៅខាំងរំដោះសៀ”។

 
ពេលដល់ចុងសម័យរាជវង្សសៀ អំណាចផ្ទៃក្នុងផ្ដើមរង្គោះរង្គើ ខាងក្រៅរំខានមិនឈប់ឈរ ទំនាក់វណ្ណៈសង្គមកើតឡើងធ្ងន់ធ្ងររាល់ថ្ងៃជាលំដាប់។ ពេលសៀចៀ បានឡើងគ្រងរាជបល្ល័ង្ក (កំឡុងឆ្នាំ ១៧៦៣ មុនគ.ស គ្រងរាជ្យបាន ៥២ ឆ្នាំ) ពុំបានធ្វើបដិវត្ដន៍ផ្លាស់ប្ដូរអ្វីឡើយ នៅឈ្លក់វង្វេងតែនឹងអំណាច ដោយបញ្ជាឲ្យកសាងតំណាក់រាជវាំង ខ្ជីខ្ជាប្រាក់កាសច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ សប្បាយស្រីស្រារាល់ថ្ងៃ ដោយពុំចាប់អារម្មណ៍នឹងសុខទុក្ខប្រជារាស្ដ្រ។

ប្រជារាស្ដ្រក៏នាំគ្នាជេរប្រទេច ពួកមន្ដ្រីដែលមានស្វាមីភក្ដិ បែរជាត្រូវជាប់គុកឬប្រហារជីវិត បណ្ដាមន្ដ្រីមេទ័ពនាំគ្នាងាករេចិត្ដ ទើបសៀចៀត្រូវនៅឯកា សាងថាំង ដែលជាបឋមក្សត្ររាជវង្សសាងឃើញឱកាសហុចឲ្យ បានយកលេស “បញ្ជាទេវតា” ចោទថាសៀចៀធ្វើខុសចំពោះមេឃ ទើបត្រូវតែដាក់ទោស ដោយសុំឲ្យប្រជារាស្រ្ដនឹងមេទ័ពរួមកម្លាំងកម្ចាត់ ដើម្បីបំពេញបំណងទេវតា សង្គ្រាមរវាងសាងថាំងនិងសៀចៀនៅមិងថៀវ សាងថាំងឈ្នះ សៀចៀភាសខ្លួន និងស្លាប់នៅម៉ាន់ឆៅ រាជវង្សសៀដល់កាលអវសាន។
រាជវង្សស៊ីសុវត្ថិ

រាជវង្សស៊ីសុវត្ថិ គឺជាព្រះរាជវង្សវង្សានុវង្សមួយក្នុងចំណោម ព្រះរាជវង្សវង្សានុវង្ស ទាំងពីររបស់ ប្រទេសកម្ពុជា រួមជាមួយសមភាគីរបស់ខ្លួនគឺ រាជវង្សនរោត្តម ។ វាជារាជវង្សវង្សានុវង្សដែលកាន់អំណាចពីឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩៤១ ។ វា​បាន​បង្កើត ​ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ​ចំនួន​បី និង ​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ​ចំនួន​ប្រាំ​នាក់​។
រាជវង្សស៊ីសុវត្ថិ: សមាជិករាជវង្ស

សមាជិករាជវង្ស 

 ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិទី១ (១៨៤០-១៩២៧)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ឦសានវង្ស (១៨៥៨-១៩០៦)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ យិបភីផាន់ (១៨៧៧-១៩៦៧)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ រតនា (១៨៧៨-១៩៤៦)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ភីនារី
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ សូរិការតនា
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ (១៩១៤-១៩៧៥)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីសុវត្ថិ ចរិយា (ប្រសូត ១៩៤០)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ឆារីឌី (កើតឆ្នាំ ១៩៧៤)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ សិរីរ័ត្ន (ប្រសូត ១៩៤៦)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ មេថាវី (១៩២២-១៩៧៨)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ធម្មិកោ (ប្រសូត ១៩៥២)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ អេសសារ៉ូ (១៩២៤-២០០៤)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីសុវត្ថិ តេសសូ
 
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ វិទូរីយ៉ា (១៩២៧-១៩៧៨)
 ស៊ីសុវត្ថិ ថុននីកា (១៩២៩-១៩៧៥)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ វិរោតា (១៩៣២-១៩៧៥)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ជុនធីម៉ា (១៩៣៥-១៩៧៥)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ស៊ីសុរា (១៨៧៩-១៩២៧) បានរៀបអភិសេកជាមួយ ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ តារាម៉េត
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ រិទ្ធថារ៉ាវង្ស (១៩៣៥-១៩៧៥)
 ហ.ស៊ីសុវត្ថិ សារារិទ្ធ
 ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ ឆាតធីវង្ស (១៨៨៧-១៩៥៤)
 ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ ដួង ម៉ាឌូរ៉ា (១៨៦៣-)
 សម្តេច ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស (១៨៧៥-១៩៤១) បានរៀបអភិសេក នរោត្តម កណ្ណវីម៉ាន នរៈទេវី (១៨៧៦-១៩១២)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីរ៉េត (១៩០៩-១៩៧៥)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីពង្ស (១៩១២-១៩៥៦)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ សាមីលមុនីពង្ស (១៩៤១)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សៀ (១៩៤២-១៩៧៥)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ លីសា (១៩៤២-១៩៧៥)
 ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ មុនីស៊ីសុវត្ថិ (១៩៤៣-១៩៧៥)
 ព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីរង្សី (១៩៤៣)
 ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ សុវត្ថិវង្ស (១៩៤៥-១៩៩៤)
 ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ ពង្សនារី (១៩៤៧)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីសោភា (១៩៤៩-១៩៧៥)
 ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ ដួងតារាវង្ស (១៩៥០-១៩៧៤)
 ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ រាសីមុនី (១៩៥២-១៩៧៥)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ស៊ីវម៉ាន (១៩៥៣-១៩៧៥)
 HRH Sylvia Sisowath (1954-1975)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ពន្នីរ័ត្ន (១៩៥៦-១៩៧៥)
 ព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ កុសុមៈ (១៩០៤-១៩៧៥) បាន រៀបអភិសេក ជាមួយ ព្រះបាទនរោត្តម សុរាម្រឹត
 នរោត្តម សីហនុ
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ចំរុងវង្ស (១៨៧០-១៩១៦) បានរៀបអភិសេកជាមួយ ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ យូភិផាន។
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ យុធវង្ស (១៩១៣-១៩៤៧)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ វឌ្ឍនាវង្ស (១៨៩១-១៩៧២)
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ដួង លក្ខិណា
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ តារារ៉េត
 ស៊ីសុវត្ថិ ណារិទ្ធ (កើតឆ្នាំ ១៩៦៤)
 រីឆាត ស៊ីសុវត្ថិ ឆោរ័ត្នវង្ស (កើតឆ្នាំ ១៩៨៨)
 ជេស៊ីកា ដាលីយ៉ា ស៊ីសុវត្ថិ (កើតឆ្នាំ ១៩៩២)
 ស៊ីសុវត្ថិ នរិវង្ស នីកូ (កើតឆ្នាំ ១៩៩២)
 ស៊ីសុវត្ថិ ណារីតា (កើតឆ្នាំ ១៩៩៦)
 ស៊ីសុវត្ថិ ចក្រី វីរៈទេព (កើតឆ្នាំ ១៩៩៧)
 ស៊ីសុវត្ថិ កេតណា (កើតឆ្នាំ ២០០៧)
 ស៊ីសុវត្ថិ រតនាទេវី (កើតឆ្នាំ ២០០២)
 ស៊ីសុវត្ថិ យឿនវង្ស (១៩១៨-២០០៨)
រាជវង្សស៊ីសុវត្ថិ: បញ្ជីរាយនាមព្រះមហាក្សត្រស៊ីសុវត្ថិ

បញ្ជីរាយនាមព្រះមហាក្សត្រស៊ីសុវត្ថិ 
ឈ្មោះ សោយរាជ្យ ស៊ីសុវត្ថិ ថ្ងៃទី 27 ខែមេសាឆ្នាំ 1904 – ថ្ងៃទី 9 ខែសីហាឆ្នាំ 1927 ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស ថ្ងៃទី 9 ខែសីហាឆ្នាំ 1927 – ថ្ងៃទី 24 ខែមេសាឆ្នាំ 1941 ស៊ីសុវត្ថិ កុសុមៈ ថ្ងៃទី 20 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 1960 – ថ្ងៃទី 9 ខែតុលា ឆ្នាំ 1970
រាជវង្សស៊ីសុវត្ថិ: បញ្ជី​ឈ្មោះ​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ស៊ីសុវត្ថិ

បញ្ជី​ឈ្មោះ​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ស៊ីសុវត្ថិ 
ឈ្មោះ រយៈពេល ស៊ីសុវត្ថិ មុនីរ៉េត ១៩៤៥–១៩៤៦ ស៊ីសុវត្ថិ យុត្តិវង្ស ១៩៤៦–១៩៤៧ ស៊ីសុវត្ថិ វឌ្ឍនាវង្ស ១៩៤៧–១៩៤៨ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីពង្ស ១៩៥០–១៩៥១ ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ ១៩៧១-១៩៧២
រាជវង្សស៊ុយ: '''លក្ខខណ្ឌការបង្រួបបង្រួមផែនដី'''

លក្ខខណ្ឌការបង្រួបបង្រួមផែនដី 

រាប់ចាប់តាំងពីសម័យរាជវង្សហានខាងកើតមក មានការភាសខ្លួនចូលមករស់នៅភូមិភាគកណ្ដាលរបស់ជនជាតិផ្សេងៗ មានដូចជា សុងនូ សៀនប៉ើយ ឆៀង ទី ជាដើម ជាពិសេសក្រោយពេលបដិវត្ដន៍ដ៏ធំមួយដែលឆ្ពោះទៅរកភាពជាជនជាតិហានក្នុងសម័យនគរវុយខាងជើង ក្នុងរជ្ជកាលស្ដេចសៀវវ៉ើនទី គួបផ្សំនឹងការផ្លាស់ប្ដូរផ្នែកវប្បធម៌ ភាសានិងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ក្នុងរយៈពេលដ៏យូរ ធ្វើឲ្យសភាពសង្គមទូទៅបានទទួលការរលាយបញ្ជូលគ្នាទៅរកភាពជាជនជាតិហាន មានការផ្លាស់អំណាចគ្នាជាញឹកញាប់ ទើបភាពខុសគ្នារវាងជនជាតិខាងជើងខាងត្បូងមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នាច្រើន ដែលជាបច្ច័យសំខាន់មួយទៀតក្នុងការបង្រួបបង្រួមផែនដីរបស់រាជវង្សស៊ុយ។ ក្នុងសម័យរាជវង្សជិនខាងកើតនិងរាជវង្សជើងត្បូង ប្រជាជនពីភូមិភាគខាងជើងភាសខ្លួនមកភាគខាងត្បូងកាន់តែច្រើនឡើង បន្ថែមអត្រាកម្លាំងពលកម្ម និងវិទ្យាសាស្ត្របច្ចេកទេសក្នុងការផលិតចូលមកជាមួយគ្នា ដែលធ្វើឲ្យសេដ្ឋកិច្ចដែនដីចៀងណាន* (កាំងណាំ) អភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងលឿន។ កាលពីមុនពានិជ្ជកម្មរវាងជនជាតិភាគខាងជើងនិងខាងត្បូងត្រូវរាជការរឹតត្បិតយ៉ាងតឹងរឹង តែក្នុងសម័យរាជវង្សជើងត្បូងការរីកចម្រើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចបានបំផ្លាញការរឹតត្បិតនេះ គួបផ្សំនឹងសភាពការសង្គ្រាមមានរយៈពេលយូរ ចិត្ដរបស់ប្រជាជនម្នាក់ៗ ប្រាថ្នាការរួបរួមប្រទេស ដើម្បីបង្កើតជាសង្គមសន្ដិភាព។
រាជវង្សស៊ុយ: '''រាជវង្សស៊ុយបង្រួបបង្រួមផែនដីជើងត្បូង'''

រាជវង្សស៊ុយបង្រួបបង្រួមផែនដីជើងត្បូង 

យ៉ាងចៀន ចាប់កំណើតក្នុងត្រកូលមន្ដ្រីជាន់ខ្ពស់ក្នុងរាជវង្សប៉ើយចូវ។ ធីតារបស់យ៉ាងចៀនបានក្លាយជាហងហៅក្នុងរាជសំណាក់សម័យចូវស្វៀនទី។ ឆ្នាំគ.ស ៥៨០ ចូវស្វៀនទីស្លាប់ ប្រគល់រាជបល្ល័ង្គឲ្យបុត្រាព្រះជន្ម ៨ វស្សាឡើងគ្រងរាជ្យជាចូវជិងទី ដោយមានយ៉ាងចៀនជាមហាសេនាបតីជួយមើលការខុសត្រូវ។ តែក្នុងឆ្នាំគ.ស ៥៨១ យ៉ាងចៀនសម្លាប់ចូវជិងទី តាំងខ្លួនជាស្ដេចស៊ុយវ៉ើនទី (៥៨១-៦០០) ស្ថាបនារាជវង្សស៊ុយ ដោយមានរាជធានីនៅក្រុងតាស៊ិង (ស៊ីអានបច្ចុប្បន្ន)​។  ក្រោយមកធ្វើនយោបាយចងសម្ព័ន្ធជាមួយជនជាតិធូចៀខាងកើត (តឺក)។ ក្រោយមកចាត់កម្លាំងវាយចុះទៅភូមិភាគខាងត្បូង និងវាយដណ្ដើមរាជធានីចៀនខាំងរបស់រាជវង្សឆឺនបានក្នុងឆ្នាំគ.ស ៥៨៩ បញ្ចប់សង្គ្រាមបែងចែកដែនដីដែលមានរយៈពេលជាង ២៧០ ឆ្នាំ។

ក្រោយការបង្រួបបង្រួមផែនដីរបស់រាជវង្សស៊ុយ សភាពសង្គមដោយរួមបានទទួលការស្ដារឡើងវិញ មានការចម្រើនខាងផ្នែកផលិត កើតសន្ដិភាពមួយរយៈពេល។ ស៊ុយវ៉ើនទី បានធ្វើបដិវត្ដន៍ការគ្រប់គ្រងដំណាក់កាលធំមួយ ដោយបញ្ចូលតំបន់គ្រប់គ្រងរួមគ្នា កាត់បន្ថយអង្គការគ្រប់គ្រង រួមមជ្ឈមណ្ឌលអំណាចកណ្ដាល ហង់តេក្ដោបអំណាចដាច់ខាតផ្នែកយោធា ការគ្រប់គ្រងនិងសេដ្ឋកិច្ច ដោយមានមន្ដ្រីគ្រាន់តែជាជំនួយការគ្រប់គ្រង​។ ទាំងអស់នេះដើម្បីការពារការដណ្ដើមអំណាចនិងការកាត់បន្ថយអំណាចថ្នាក់ក្រោម ដែលជាហេតុនៃការបែកបាក់នាពេលកន្លងមក។ ព្រមជាមួយគ្នានោះទ្រង់បានបង្កើតប្រព័ន្ធការប្រឡងចូលបម្រើរាជការ (ការប្រឡងចងួន) ដើម្បីជ្រើសរើសបុគ្គលពីខាងក្រៅដែលមានចំណេះដឹងចូលធ្វើការ និងបានជួយឲ្យកើតស្ថេរភាពក្នុងប្រព័ន្ធសង្គម បង្រួមអំណាចបានយ៉ាងល្អ។

ស៊ុយ​វ៉ើនទីទ្រង់គោរពព្រះពុទ្ធសាសនា ចូលចិត្ដរស់នៅធម្មតាសន្សំសំចៃ រហូតក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គមានហងហៅត្រឹមតែមួយព្រះអង្គ ខណៈដែលរជ្ជទាយាទយ៉ាងយ៉ុងបែរជាចិញ្ចឹមនាងស្អំ នាងរបាំច្រើនរាប់រយនាក់។ ឆ្នាំគ.ស ៦០០ ស៊ុយវ៉ើនទី ទ្រង់ទន្លាក់រជ្ជទាយាទយ៉ាងយ៉ុង តែងតាំងរាជបុត្របន្ទាប់ឈ្មោះយ៉ាងក្វាង ឡើងជំនួស។ យ៉ាងក្វាងរួមដៃជាមួយវីវ៉ើនស៊ូ ហើយយ៉ាងស៊ូរៀបចំផែនការដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្ក។ ឆ្នាំគ.ស ៦០៤ ស៊ុយវ៉ើនទី សុគត់បែបទាន់ហន់ យ៉ាងក្វាងបន្ដរាជបល្ល័ង្ក មានព្រះនាមថាស៊ុយយ៉ាងទី។

យ៉ាងក្វាង ពេលឡើងគ្រងរាជ្យក៏វង្វេងតែនឹងអំណាច ក្អេងក្អាង ចាយវាយខ្ជះខ្ជាយ កេណ្ឌកម្លាំងប្រជាជនរាប់សែននាក់សង់រាជធានីមួយទៀតខាងកើតក្រុងលួយ៉ាង និងឧទ្យានខាងលិចដែលមានបរិវេណប្រមាណជាង ១០០ គីឡូម៉ែត្រ ជួសជុលមហាកំពែង លើកទ័ពវាយកូរ៉េ** បីដង មនុស្សស្លាប់រាប់មិនអស់។ ក្រៅពីនេះ បានជីកព្រែកតាវិនហឺ ដើម្បីទេសចរណ៍ទៅលេងចៀងណាន ខាតបង់ថវិកាជាតិចំនួនមហាសាល ប្រជារាស្ដ្រក្រីក្រលំបាក មានប្រជាជនគេចពីការកេណ្ឌទាហាននិងកម្លាំងពលកម្មកើនឡើងជារឿយៗ ក្លាយជាជនពនេចរ គ្មានទីជម្រកអាស្រ័យ។

**កូរ៉េក្នុងសម័យនោះត្រូវនឹងសម័យបីអាណាចក្រ (ឆ្នាំ ៥៧ មុនគ.ស - ឆ្នាំគ.ស ៦៦៨): អាណាចក្របុរាណទាំងបីរបស់កូរ៉េដែលប្រកបដោយ ខូគូរៀ ផែកចេ និងឈិលលឡា គ្រប់គ្រងដល់ឧបទ្វីបកូរ៉េនិងដែនដីមួយភាគធំក្នុងតំបន់ម៉ាន់ជូរីដែរ។