navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សារពាង្គកាយ: ជីដូនជីតាជារួមសកលលោកចុងក្រោយ

ជីដូនជីតាជារួមសកលលោកចុងក្រោយ 
រូបភាពតូច| stromatolites Precambrian នៅក្នុងការបង្កើត Siyeh ឧទ្យានជាតិ Glacier ។  នៅឆ្នាំ 2002 ទស្សនាវដ្តីវិទ្យាសាស្រ្តក្នុងក្រដាសមួយដែល ធម្មជាតិ បានស្នើថាទាំងនេះ 3,5 Gya (អាយុពាន់លានឆ្នាំ) ទ្រង់ទ្រាយ geological មានហ្វូស៊ីល ពួកនិលវេត្រាណូ អតិសុខុមប្រាណ។  នេះបង្ហាញថាពួកគេគឺជាភស្តុតាងមួយនៃទម្រង់ជីវិតដែលត្រូវបានគេស្គាល់ដំបូងបំផុតនៅលើផែនដី។ 
បុព្វបុរសទូទៅចុងក្រោយបំផុត (LUCA) គឺជាអង្គការថ្មីៗបំផុតដែលគ្រប់សារពាង្គកាយទាំងអស់ដែលកំពុងរស់នៅលើផែនដី ចុះមក ។   ដូច្នេះវាគឺជា បុព្វបុរសធម្មតាបំផុត នៃជីវិតបច្ចុប្បន្នទាំងអស់នៅលើផែនដី។  LUCA ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាបានរស់នៅប្រហែល 3,5 ទៅ 3,8 ពាន់លានឆ្នាំមុន (ជួនកាលនៅក្នុង យុគសម័យ Paleoarchean ) ។    ភស្តុតាងដំបូងបង្អស់សម្រាប់ ជីវិតនៅលើផែនដី គឺ ក្រា រកឃើញថាមាន biogenic នៅ 3,7 ពាន់លានឆ្នាំរូប ថ្ម metasedimentary រកឃើញនៅក្នុង ប្រទេសលោកខាងលិច Greenland  និង គ្រែស្នែង microbial ហ្វូស៊ីល បានរកឃើញក្នុង 3,48 ពាន់លានដុល្លារឆ្នាំរូប ថ្មភក់ រកឃើញនៅក្នុង ភាគខាងលិចប្រទេសអូស្ត្រាលី ។    ថ្វីបើ 99 ភាគរយនៃប្រភេទសត្វទាំងអស់ដែលធ្លាប់រស់នៅលើភពនេះត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាជាផុតពូជក៏ដោយ   បច្ចុប្បន្នមានជីវិតសត្វពាហនៈពី 10 ទៅ 14 លានប្រភេទនៅលើផែនដី។  

ព័ត៌មានអំពីការអភិវឌ្ឍដំបូងនៃជីវិតរួមបញ្ចូលទាំងការបញ្ចូលពីវិស័យផ្សេងៗគ្នាជាច្រើនដូចជា ភូមិសាស្ត្រ និង វិទ្យាសាស្ត្រភព ។  វិទ្យាសាស្ត្រទាំងនេះផ្តល់ព័ត៌មានអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រនៃផែនដីនិងការផ្លាស់ប្តូរដែលបានបង្កើតឡើងដោយជីវិត។  ទោះជាយ៉ាងណា, យ៉ាងខ្លាំងអំពីដើមផែនដីត្រូវបានបំផ្លាញដោយដំណើរការ geological រយៈពេលនៃ ការពេលវេលា ។ 

គ្រប់សារពាង្គកាយទាំងអស់ត្រូវបានចុះចេញពីជីដូនជីតាធម្មតាឬអាងហ្សែនដូនតា។  ភស្តុតាងសម្រាប់ការកើតជាទូទៅអាចត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងលក្ខណៈដែលត្រូវបានចែករំលែករវាងគ្រប់ភាវៈរស់ទាំងអស់។  នៅក្នុងសម័យលោកដាវីនភស្តុតាងនៃចរិតរួមត្រូវបានផ្អែកតែទៅលើការសង្កេតដែលអាចមើលឃើញនៃភាពស្រដៀងគ្នាផ្នែក morphologic ដូចជាការពិតដែលថាសត្វស្លាបទាំងអស់មានស្លាបសូម្បីតែអ្នកដែលមិនហើរ។ 

មានភ័ស្តុតាងរឹងមាំពីពន្ធុវិទ្យាថាគ្រប់សារពាង្គកាយទាំងអស់មានជីដូនជីតាតែមួយ។  ជាឧទាហរណ៍រាល់កោសិការស់រានមានជីវិតប្រើ អាស៊ីតនុយក្លីដ ជាសម្ភារៈសេនេទិចរបស់វានិងប្រើ អាស៊ីតអាមីណូដែល ជាធាតុផ្សំនៃ ប្រូតុង ។  គ្រប់សារពាង្គកាយទាំងអស់ប្រើ លេខកូដហ្សែន ដូចគ្នា (ដោយមានការប្រែប្រួលដ៏កម្រនិងអនីតិជនមួយចំនួន) ដើម្បី បកប្រែ លំដាប់អាស៊ីត nucleic acid ទៅជាប្រូតេអ៊ីន។  សកលលោកនៃលក្ខណៈទាំងនេះបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់អំពីបុព្វហេតុទូទៅពីព្រោះការជ្រើសរើសលក្ខណៈជាច្រើនទាំងនេះហាក់ដូចជាមានលក្ខណៈបំពាន។  ការផ្ទេរហ្សែនផ្ដេក ធ្វើឱ្យវាកាន់តែពិបាកក្នុងការសិក្សាអំពីបុព្វបុរសសកលចុងក្រោយ។   ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយការប្រើជាទូទៅនៃកូដហ្សែនដូចគ្នានុយក្លូដិតដូចគ្នានិងអាស៊ីតអាមីនដូចគ្នាធ្វើឱ្យបុព្វបុរសបែបនេះមានលទ្ធភាពច្រើនពេក។
សារពាង្គកាយ: បន្តពូជ

បន្តពូជ 
ការបន្តពូជផ្លូវភេទ គឺជាការរីករាលដាលក្នុងចំណោមអេកូអេដស៍នាពេលបច្ចុប្បន្នហើយទំនងជាមាននៅក្នុងបុព្វបុរសរួមចុងក្រោយ។   នេះត្រូវបានស្នើឡើងដោយការរកឃើញនៃហ្សែនស្នូលសម្រាប់ហ្សែនីសក្នុងកូនចៅនៃពូជពង្សដែលបានបំបែកពីដើមឈើអេកូអេសូតូត។  និង Malik et al ។   វាត្រូវបានគាំទ្របន្ថែមទៀតដោយភស្តុតាងដែលថា eukaryotic ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា "asexuals បុរាណ" ដូចជា Amoeba ទំនងជារួមភេទកាលពីអតីតកាលហើយថាបច្ចុប្បន្នពូជពង្ស amoeboid ដែលមិនចេះគ្នាច្រើនបំផុតទំនងជាបានកើតឡើងនាពេលថ្មីៗនេះនិងដោយឯករាជ្យ។  

នៅក្នុង prokaryotes ការផ្លាស់ប្តូរដោយបាក់តេរីធម្មជាតិ ពាក់ព័ន្ធនឹងការផ្ទេរ DNA ពីបាក់តេរីមួយទៅបាក់តេរីមួយទៀតនិងបញ្ចូល DNA របស់អ្នកបរិច្ចាគទៅក្នុងក្រូម៉ូសូមរបស់អ្នកទទួលតាមរយៈ recombination ។  ការផ្លាស់ប្តូរដោយបាក់តេរីធម្មជាតិត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាដំណើរការផ្លូវភេទដំបូងបង្អស់និងកើតមានឡើងទាំងនៅក្នុងបាក់តេរីនិងបុរាណប៉ុន្តែវាត្រូវបានគេសិក្សាភាគច្រើនលើបាក់តេរី។  ការផ្លាស់ប្តូរគឺច្បាស់ណាស់ថាជាការសម្របសម្រួលដោយបាក់តេរីហើយមិនមែនជាការកើតឡើងដោយចៃដន្យនោះទេព្រោះវាអាស្រ័យលើផលិតផលហ្សែនជាច្រើនដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមកដើម្បីចូលទៅក្នុងរដ្ឋមួយដែល មានសមត្ថភាពធម្មជាតិ ដើម្បីអនុវត្តដំណើរការស្មុគស្មាញនេះ។   ការផ្លាស់ប្តូរគឺជារបៀបទូទៅមួយនៃការផ្ទេរ DNA ក្នុងចំណោម prokaryotes ។
សារពាង្គកាយ: ការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនផ្ដេក

ការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនផ្ដេក 
ពូជពង្សនៃភាវៈរស់មានជាប្រពៃណីត្រូវបានស្ថាបនាឡើងវិញពីសរីរវិទ្យាប៉ុន្តែត្រូវបានបំពេញបន្ថែមកាន់តែខ្លាំងឡើងជាមួយ phylogenetics   - ការជួសជុល phylogenies ដោយការប្រៀបធៀបនៃហ្សែន (DNA) លំដាប់។  ប្រៀបធៀបលំដាប់ផ្ដល់យោបល់ថ្មី ផ្ទេរផ្ដេក នៃហ្សែនជាច្រើននៅក្នុងចំណោមចម្រុះ ប្រភេទសត្វដែល រួមទាំងការឆ្លងកាត់ព្រំដែនរបស់ សាខាពន្ធុ "ដែន" ។  ដូច្នេះការកំណត់ប្រព័ន្ឋជីវប្រវត្ដិនៃប្រភេទសត្វមិនអាចត្រូវបានសម្រេចដោយការកំណត់ដើមឈើវិវត្តសម្រាប់ហ្សែនតែមួយនោះទេ។   ជីវវិទូលោក Peter Gogarten បានលើកឡើងថា "ការប្រៀបធៀបដើមនៃមែកធាងមួយមិនសមស្របនឹងទិន្នន័យពីការស្រាវជ្រាវហ្សែនថ្មីនោះទេ" ដូច្នេះជីវវិទូគួរតែប្រើពាក្យប្រៀបធៀបនៃរូបភាពទាំងនេះដើម្បីពិពណ៌នាអំពីប្រវត្តិខុសគ្នារវាងហ្សែននីមួយៗនិងការប្រើពាក្យប្រៀបធៀប សុទ្ធដើម្បីមើលឃើញពីការផ្លាស់ប្តូរដ៏សម្បូរបែបនិងឥទ្ធិពលនៃ HGT ក្នុងចំណោមមីក្រុប។ "
សារពាង្គកាយ: អនាគតនៃជីវិត (ភ្នាក់ងារចម្លងនិងសរីរាង្គសំយោគ)

អនាគតនៃជីវិត (ភ្នាក់ងារចម្លងនិងសរីរាង្គសំយោគ) 
ជីវបច្ចេកវិទ្យាបច្ចុប្បន្នកំពុងប្រឈមនឹងគំនិតប្រពៃណីរបស់សត្វនិងប្រភេទ។  ការក្លូន គឺជាដំណើរការនៃការបង្កើតសារពាង្គកាយពហុកោសិកាថ្មីដែលដូចគ្នាទៅនឹងហ្សែនមួយទៀតដែលមានសក្តានុពលនៃការបង្កើតប្រភេទសារពាង្គកាយថ្មីទាំងអស់។  ការក្លូនគឺជាប្រធានបទនៃ ការជជែកវែកញែកសីលធម៌ច្រើន ។ 

នៅឆ្នាំ 2008 វិទ្យាស្ថាន J. Craig Venter បាន ប្រមូលផ្តុំ ហ្សែនបាក់តេរី សំយោគ ពន្ធុ Mycoplasma ដោយប្រើការធ្វើសមាសធាតុផ្សំលើ 25 បំណែក DNA នៅជាន់តែមួយ។  ការប្រើប្រាស់ផ្សំឡើងវិញនៃផ្សិតធ្វើឱ្យការប្រមូលផ្តុំម៉ូលេគុលឌីអិនអេមានទំហំធំពីបំណែកសរីរាង្គនិងធម្មជាតិ។   ក្រុមហ៊ុនផ្សេងទៀតដូចជា ហ្សែនសំយោគ ត្រូវបានបង្កើតឡើងរួចហើយដើម្បីទាញយកគុណប្រយោជន៍នៃការប្រើប្រាស់ពាណិជ្ជកម្មជាច្រើននៃហ្សែនដែលបានរចនាឡើងដោយផ្ទាល់។
សារពាង្គកាយ: សេចក្តីយោង

សេចក្តីយោង 
·        Pongsak Luadee, វេជ្ជបណ្ឌិត, "នាយកនៃជីវវិទ្យា", ស្លាយ PowerPoint ។

·        ហើយនេះរោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវ Urey គទាំងអស់ហារ៉ូលអិលនេះ 's បាន, ពិសោធន៍, រោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវ / ពិសោធន៍ Urey នេះ 

 BBCNews: 27 September 2000, When slime is not so thick Citat: "It means that some of the lowliest creatures in the plant and animal kingdoms, such as slime and amoeba, may not be as primitive as once thought"
 SpaceRef.com, July 29, 1997: Scientists Discover Methane Ice Worms On Gulf Of Mexico Sea Floor 
 The Eberly College of Science: Methane Ice Worms discovered on Gulf of Mexico Sea Floor  download Publication-quality photos
 Artikel, 2000: Methane Ice Worms: Hesiocaeca methanicola. Colonizing Fossil Fuel Reserves
 SpaceRef.com, May 04, 2001: Redefining "Life as We Know it"  Hesiocaeca methanicola In 1997, Charles Fisher, professor of biology at Penn State, discovered this remarkable creature living on mounds of methane ice under half a mile of ocean on the floor of the Gulf of Mexico.
 BBCNews, 18 December 2002, 'Space bugs' grown in lab Citat: "Bacillus simplex and Staphylococcus pasteuri...Engyodontium album The strains cultured by Dr Wainwright seemed to be resistant to the effects of UV – one quality required for survival in space"
 BBCNews, 19 June 2003, Ancient organism challenges cell evolution Citat: "It appears that this organelle has been conserved in evolution from prokaryotes to eukaryotes, since it is present in both"
 Interactive Syllabus for General Biology – BI 04, Saint Anselm College, Summer 2003
 Jacob Feldman: Stramenopila 
 NCBI Taxonomy entry: root
 Saint Anselm College: Survey of representatives of the major Kingdoms Citat: "Number of kingdoms has not been resolved...Bacteria present a problem with their diversity...Protista present a problem with their diversity...",
 Species 2000 Indexing the world's known species . Species 2000 has the objective of enumerating all known species of plants, animals, fungi and microbes on Earth as the baseline dataset for studies of global biodiversity. It will also provide a simple access point enabling users to link from here to other data systems for all groups of organisms, using direct species-links.
 The largest organism in the world may be a fungus carpeting nearly 10 square kilometers of an Oregon forest, and may be as old as 10500 years.
 The Tree of Life
 Frequent questions from kids about life and their answers 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
សារមន្ទីរ

​សារមន្ទីរ (Museum) 250px  សារមន្ទីរក្រុងកៃរ៉ូ អេហ្ស៊ីប. ភាសាបារាំង  Musée  
រូបភាពតូច| រូបចំលាក់សិលាចារឹក - ចារឹកខ្មែរនិងសិល្បៈខ្មែរ សារមន្ទីរសិល្បៈបូព៌ា ហ្គីមេត បារាំង.

 សារមន្ទីរសិល្បៈ  ឬ  សារមន្ទីរ (,) គឺ  ដែលជាទីតាំងប្រមូលផ្ដុំសម្បត្តិវប្បធម៌​និងប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដ៏សំខាន់និង​ភស្ដុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ​តាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ​  និង សម័យក្រោយៗមកទៀត។ See Wiktionary definition, Collins English dictionary definition, Oxford English Dictionary definition
សារមន្ទីរ Insel Hombrich

រូបភាពតូច|350x350ភីកសែល| ពិព័រណ៍ Cubus នៃមូលនិធិ Langen សារមន្ទីរ Insel Hombroich
សារមន្ទីរ Insel Hombroich (សារមន្ទីរកោះ Hombrich), Neuss, North Rhine-Westphalia ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ គឺជាឧទ្យាន និងជាសារមន្ទីររួមបញ្ចូលគ្នានូវស្ថាបត្យកម្ម សិល្បៈ និងធម្មជាតិ នៅលើផ្ទៃដីជាង  នៃវាលស្មៅ។ ឧទ្យាននេះរួមមាន "Kirkeby-Feld" និង "Raketenstation" ("ស្ថានីយ៍រ៉ុក្កែត") ដែលជាមូលដ្ឋានមីស៊ីលរបស់អង្គការណាតូដែលត្រូវបានលុបចោល។ សារមន្ទីរដែលមានទីតាំងនៅកោះសារមន្ទីរត្រូវបានគេហៅថា "សារមន្ទីរ Insel Hombroich" ។ វាបង្ហាញទាំងសិល្បៈបុរាណពីអាស៊ី និងសិល្បៈទំនើប។ សារមន្ទីរ និងបរិវេណជុំវិញវាគឺជាផ្នែកមួយនៃ "Stiftung Insel Hombroich" ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1996 ។
សារមន្ទីរកុលាលភាជន៍អង្គរនៅតានី

សារៈមន្ទីរកុលាលភាជន៍អង្គរភូមិតានី គឺជាសារមន្ទីរមួយដែលមានទីតាំងនៅភូមិតានី ក្រុងសៀមរាប ប្រទេសកម្ពុជា ។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 អ្នកស្រាវជ្រាវបានរកឃើញទីតាំងមួយចំនួននៃឡដុតបុរាណខ្មែរនៅតំបន់អង្គរ។ ការជីកកកាយលើរចនាសម្ព័ន្ធចង្រ្កាន ដំណើរការឡដុតបុរាណ និងកុលាលភាជន៍ខ្មែរនៅភូមិតានី បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩៩៦។ សារមន្ទីរកុលាលភាជន៍អង្គរនៅតានី គឺជាសារមន្ទីរដំបូងគេក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែលត្រូវបានសាងសង់នៅលើទីតាំងបុរាណវត្ថុ និងបានបើកដំណើរការនៅឆ្នាំ ២០០៩។  សារមន្ទីរនេះផ្តល់ព័ត៌មានសំខាន់ៗអំពីជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ពាណិជ្ជកម្ម ការអភិវឌ្ឍន៍សិប្បកម្ម និងគ្រឿងកុលាលភាជន៍ខ្មែររបស់បុព្វបុរសក្នុងសម័យអង្គរ។
សារមន្ទីរកុលាលភាជន៍អង្គរភូមិតានី

សារមន្ទីរកុលាលភាជន៍អង្គរភូមិតានីមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិតានី ឃុំរុនតាឯក ស្រុកបន្ទាយស្រី ខេត្តសៀមរាប ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៣២គីឡូម៉ែត្រ ភាគឥសានក្រុងសៀមរាប ដែលជាសារមន្ទីរកុលាលភាជន៍ដំបូងនៅប្រទេសកម្ពុជា បានសាងសង់នៅលើទីតាំងស្ថានីយបុរាណវិទ្យាផ្ទាល់។ នាអំឡុងសតវត្សរ៍ទី១០ និងសតវត្សរ៍ទី១១ ក្នុងសម័យអង្គរទីនេះជាទីតាំងឧស្សាហកម្មផលិតកុលាលភាជន៍ខ្មែរសម្រាប់បម្រើឱ្យជីវភាពរស់នៅរបស់បុព្វបុរសខ្មែរ។ សំណល់ទួលបុរាណ បំណែកកុលាលភាជន៍រាប់លានបំណែក គ្រប់ដណ្តប់នៅលើផ្ទែទំនប់មានប្រវែងប្រហែល ៤០០ម៉ែត្រ មានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវពីវិស័យកុលាលភាជន៍ខ្មែរ ដែលវិស័យនេះ ទើបមានការចាប់អារម្មណ៍ពីសំណាក់សិក្សាស្រាវជ្រាវ ក្រោយពីប្រទេសជាតិមានសុខសន្តិភាពបរិបូណ៍មកនេះ ដែលមុនសម័យសង្គ្រាមមានការសិក្សាតិចតួចនៅឡើយ។ ដោយយល់ថា បណ្តុំឡបុរាណភូមិតានីមានសារៈសំខាន់លើការសិក្សាស្រាវជ្រាវវិស័យកុលាលភាជន៍ខ្មែរ អាជ្ញាធរជាតិអប្សរាបានកំណត់ព្រុំតំបន់ការពារឡបុរាណសម័យអង្គរក្នុងទំហំផ្ទៃដី៣៤ហិចតា គ្របដណ្តប់ល់ទំបន់បុរាណប្រវែង៩០០ម៉ែត្រ ដែលមានក្រុមឡចំនួន៥ក្រុម។ ក្រុមក ខ គ ឃ​ ង ក្នុងនោះមាន២៧តួឡបុរាណ និងត្រពាំងបុរាណតូចធំជាច្រើន ដែលសិក្សាស្រាវជ្រាវសន្មតថាជារណ្តៅដីឥដ្ឋសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់សង្វាក់ផលិតកម្មកុលាលភាជន៍នៅឡតានីផ្តាល់។ សារមន្ទីរនេះ មជ្ឍមណ្ទលតាំងបង្ហាញកុលាលភាជន៍ច្រើនប្រភេទ ដែលអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យាបានរកឃើញរណ្តៅកំណាយបុរាណអំពីបណ្តុំឡបុរាណនានា ជុំវិញ និងនៅក្នុងតំបន់អង្គរ ក្នុងនោះមានដូចជា ស្ថានីយឡបុរាណអន្លុង់ធំ ខ្នាពោធិ៍ សសី បង្កោង និងតានីផ្ទាល់យកមកដាក់តាំងបង្ហាញនៅក្នុងសារមន្ទីរនេះការផ្សព្វផ្សាយរបស់អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា នៅថ្ថៃទី១២​ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២។
សារមន្ទីរកៃសនព្រហ្មវិហារ

សារមន្ទីរកៃសនព្រហ្មវិហារ គឺ​ជា​កន្លែង​រំលឹក​វិញ្ញាណក្ខន្ធ​ដែល​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម​មេដឹកនាំ​ទីមួយ ​នៃបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ ។  វាត្រូវបានបើកនៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៥ ហើយមានទីតាំងនៅ ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ។
សារមន្ទីរខេត្តកំពង់ធំ

សារមន្ទីរកំពង់ធំ គឺជាសារមន្ទីរដែលមានទីតាំងនៅ ក្រុងកំពង់ធំ ប្រទេសកម្ពុជា ។ សារមន្ទីរ​នេះ​គឺ​តាំង​បង្ហាញ​វត្ថុ​បុរាណ​ពីខេត្តកំពង់ធំ ។
សារមន្ទីរខេត្តកំពង់ធំ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ការសាងសង់សារមន្ទីរនេះបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨ ហើយត្រូវបានសម្ពោធដោយ ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ក្នុងឆ្នាំ២០១១។  កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតជប៉ុនលោកមីកាមី បានទៅទស្សនាសារមន្ទីរក្នុងគោលបំណងបង្កើតគម្រោងអភិរក្សបេតិកភណ្ឌកម្ពុជា ដោយសហការជាមួយក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ។
សារមន្ទីរខេត្តកំពង់ធំ: បណ្តុំ

បណ្តុំ 
សារមន្ទីរមានបន្ទប់មួយ និងវិចិត្រសាលតូចមួយ។  សារមន្ទីរនេះមានបណ្តុំរូបចម្លាក់ឈើ និងថ្មរបស់ព្រះពុទ្ធ ព្រះវិស្ណុ ព្រះលក្កសវរា និងតោ។  សារមន្ទីរនេះមានវត្ថុបុរាណពីសំបូរព្រៃគុក ។  សារមន្ទីរ​នេះ​ក៏​មាន​បណ្តុំ​អក្សរសិល្ប៍​ពី​សម័យ​មុន​អង្គរ។  អគារសារមន្ទីរនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងតាមរចនាបថស្ថាបត្យកម្មប្រពៃណីខ្មែរ និងមានសិល្បៈប្រមាណ ១៥០ ផ្ទាំង ដែលមានអាយុកាលតាំងពីសម័យមុនអង្គរ សម័យអង្គរ និងក្រោយសម័យអង្គរ។
សារមន្ទីរចម្លាក់ចាម

រូបភាពតូច| ទិដ្ឋភាពដើមសតវត្សរ៍ទី 20 នៃសារមន្ទីរដែលបង្ហាញសញ្ញា សាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស (EFEO) ។
រូបភាពតូច| ទិដ្ឋភាពដើមសតវត្សរ៍ទី 20 នៃ ទន្លេ ហាន ពីកន្លែងសារមន្ទីរ ដែលបង្ហាញពីស្ថានភាពសន្តិភាពនៅពេលនោះ។
សារមន្ទីរចម្លាក់ចាម គឺជាសារមន្ទីរមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុក ហៃចូវ ដាណាំង ភាគកណ្តាល ប្រទេសវៀតណាម ក្បែរ ទន្លេហាន ។

ការបង្កើតសារមន្ទីរចម្លាក់ជនជាតិចាមនៅទីក្រុង ដាណាំង ត្រូវបានស្នើឡើងជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៩០២ ដោយនាយកដ្ឋានបុរាណវិទ្យានៃ សាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស ។  ហេនរីផាមេនធី ដែលជាអ្នកបុរាណវត្ថុវិទូដ៏លេចធ្លោម្នាក់នៃនាយកដ្ឋានបានរួមចំណែកយ៉ាងធំធេងក្នុងយុទ្ធនាការសម្រាប់ការសាងសង់របស់វា។ ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩១៥ ជា សារមនី្ទរហេនរីផាមេនធី ដែលជាអគារដំបូងរបស់វាបានបើកនៅឆ្នាំ ១៩១៩ ហើយត្រូវបានរចនាដោយស្ថាបត្យករជនជាតិបារាំងពីរនាក់គឺ លោក ដេឡេវាល់ និង លោក អ៊ុក្លែរ  ដែលត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយ ផាមេនធី ឱ្យប្រើធាតុចាមប្រពៃណីមួយចំនួនក្នុងការតែងនិពន្ធ។ មុន​ពេល​បង្កើត​សារមន្ទីរ កន្លែង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា "សួន​ចម្លាក់" ហើយ​ចម្លាក់​ជនជាតិ​ចាម​ជា​ច្រើន​ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រមូល​នៅ ដាណាំង, ក្វាងណាម និង​កន្លែង​ផ្សេង​ទៀត​ត្រូវ​បាន​នាំ​យក​ទៅ​ទីនោះ​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ម្ភៃ​ឆ្នាំ​កន្លង​ទៅ។

សារមន្ទីរត្រូវបានពង្រីកពីរដង។ ការពង្រីកដំបូងគឺនៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៣០ ដោយមានវិចិត្រសាលថ្មីចំនួនពីរដែលផ្តល់កន្លែងបង្ហាញសម្រាប់វត្ថុដែលបានបន្ថែមនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩២០ និងឆ្នាំ ១៩៣០ ។ ហេនរីផាមេនធី បានដឹកនាំការបង្ហាញដោយផ្អែកលើតំបន់ដែលចម្លាក់ត្រូវបានរកឃើញ។ ផ្ទៃដីទំហំ 1000 ម៉ែត្រការ៉េ ត្រូវបានរៀបចំសម្រាប់ការប្រមូលផ្តុំរបស់ មីសឺន, Trà Kiệu, Đồng Dương, Tháp Mẫm, Quang Tri, Quang Ngãi, Bình Định និង Kon Tum ។ នៅឆ្នាំ 2002 សារមន្ទីរត្រូវបានពង្រីកម្តងទៀតជាមួយនឹងអគារពីរជាន់ដែលផ្តល់បន្ថែម 1000 ម៉ែត្រការ៉េ។ អគារថ្មីនេះមិនត្រឹមតែផ្តល់កន្លែងសម្រាប់ដាក់តាំងបង្ហាញប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មានកន្លែងផ្ទុក បណ្ណាល័យ សិក្ខាសាលាជួសជុល និងការិយាល័យសម្រាប់បុគ្គលិកផងដែរ។

មុនឆ្នាំ ២០០៧ សារមន្ទីរត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសារមន្ទីរ Da Nang ដែលជាស្ថាប័នរដ្ឋបាលទទួលបន្ទុកសារមន្ទីរ និងបេតិកភណ្ឌរបស់ទីក្រុង។ នៅឆ្នាំ ២០០៨ វាបានចូលជាសមាជិកនៃមន្ទីរវប្បធម៌ កីឡា និងទេសចរណ៍ទីក្រុង។

សារមន្ទីរ​នេះ​ទុក​ជា​កន្លែង​ប្រមូល ​ចម្លាក់​ចាម ​ធំ​ជាង​គេ​ក្នុង​ពិភពលោក ហើយ​ជា​គោលដៅ​ទេសចរណ៍​ដ៏​ពេញ​និយម។
សារមន្ទីរជាតិ

សារមន្ទីរជាតិ គឺជាសារមន្ទីរធំជាងគេនៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាទីតាំងប្រមូលផ្ដុំសម្បត្តិវប្បធម៌​និងប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដ៏សំខាន់។ សារមន្ទីរជាតិមានរក្សាទុក​រូបសំណាកនិង​ភស្ដុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា ចំនួនជាង​១ម៉ឺន៤ពាន់ តាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ​ សម័យអង្គរ និង សម័យក្រោយៗមកទៀត។ 

សារមន្ទីរជាតិ ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈកម្ពុជា។ អគារសារមន្ទីរដែលត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទខ្មែរត្រូវបានសាងសង់នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩១៧ និង ១៩២៤ ក្នុងរាជ្យរបស់ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ សារមន្ទីរនេះត្រូវបានសម្ពោធជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ១៩២០ ហើយត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញនៅឆ្នាំ១៩៦៨។ សារមន្ទីរជាតិ ជាសារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រវប្បធម៌ដ៏ចំណាស់និងធំបំផុត ក៏ជាសារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រ បុរាណវត្ថុឈានមុខគេរបស់ប្រទេសផងដែរ។ សារមន្ទីរនេះមានបណ្តុំសិល្បៈខ្មែរដ៏ធំបំផុតមួយរបស់ពិភពលោក រួមទាំងចម្លាក់ វត្ថុមានតម្លៃ លង្ហិន និងស្ថាបត្យកម្មមួយចំនួនត្រូវបានរក្សាទុកនៅឯសារមន្ទីរជាតិនេះ។
សារមន្ទីរជាតិ: ការជួសជុលសារមនី្ទរ

ការជួសជុលសារមនី្ទរ 

វិមានដ៏ប្រណិតនៃសារមនី្ទរជាតិ ដែលប្រកបដោយស្ថាបត្យកម្ម និង ជាលក្ខណៈ ជាតិ ខែ្មរពិតៗបានត្រូវកែប្រែពង្រីក ជួសជុល និងរៀបចំសាជាថី្មឡើងវិញជាបន្ត បន្ទាប់នៅ ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ តួអាគារខាងកើតផែ្នកកណ្តាលដែលជាផែ្នកចាស់ជាងគេបានត្រូវរុះរើ និងសង់ឡើងវិញ។ ប៉ុនែ្តបានរក្សាទុកទ្រង់ទ្រាយជាលក្ខណៈ ដើមដោយសារ សំណង់ អំពី​បេតុង​អារមេ​បាន​តម្រូវ​ជាបីជាន់​គឺ​បង្កើត លេណគ្រឹះមួយសម្រាប់តម្កល់វត្ថុស្តុកជាន់កណ្តាលនៅដដែលនិងជាន់សម្រាប់ជាការិយាល័យ រដ្ឋបាល កនែ្លងតម្កល់ ឯកសារ ប័ណ្ណសារដ្ឋាន និងបណ្ណាល័យ ។ ដោយ​ការជួយជ្រោមជ្រែង​​ពី​បណ្តាប្រទេតជាមិត្ត និងពីអង្គការនានាពីសប្បុរសជនជាច្រើនសារមនី្ទរជាតិត្រូវបានកែលម្អ និងបំពាក់ សម្ភារៈ បរិក្ខារព្រមទាំងធនធានមនុស្ស។

នៅឆ្នាំ១៩៨៤ សារមនី្ទរត្រូវបានជួសជុលជាថី្មក្រោយពីមានការជួយឧបត្ថម្ភពីរដ្ឋាភិបាល (សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា)។ ដោយរូបបដិមាទាំងឡាយទទួលរងនូវ ការខូចខាតតម្រូវឲ្យ មាន​ការជួសជុល​ជាថី្មឡើង វិញ។

ជាបន្តមកទៀតសារមនី្ទរបានទទួលការឧបត្ថម្ភថវិកាពីប្រទេសអូស្រ្តាលី ត្រូវបានជួសជុលកែលម្អឡើងវិញ ។ ដូចជានៅលើដំបូលនៅលើពិដានឈើមានការ ខូតខាតត្រូវបានជួសជុលបនែ្ថម ដើម្បី​ការពារលាមកប្រចៀវ ។ មានការលាបពណ៌‌ជញ្ជាំងខាងក្នុងនិង ខាងក្រៅឲ្យ មានសម្រស់ឡើង វិញ។ សារមនី្ទរត្រូវបានសម្ពោធ នៅ ថៃ្ងទី ២៨ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៥ ក្រោយ​ពី​ការជួសជុល​រួចជាស្ថាពរក្រោមព្រះរាជធិបតីព្រះករុណាព្រះបាទ នរោត្ដម សីហនុ ព្រះមហាក្សត្រនៃ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងឯកឧត្តម បៀលហាយដិន អគ្គទេសាភិបាល​នៃ​ប្រទេសអូស្រ្តាលី ដើម្បីរំលឹកចំពោះការជួសជុលសម្រេចជាស្ថាពរនៃសារមនី្ទរជាតិ ឡើងវិញ។ បច្ចុប្បន្ន​ស្ថានភាព​របស់សារមនី្ទរ​កាន់តែ​មានភាពទ្រុឌទ្រោម​ទៅតាម​អាយុកាល​ដែលអភរិក្ស​កំពុង​អំពាវនាវសែ្វង រកជំនួយជាថវិកានិងបចេ្ចកទេសដើម្បី ដោះស្រាយបញ្ហានិងធ្វើឲ្យសារមនី្ទរមានភាពប្រសើរឡើងវិញ។
សារមន្ទីរជាតិ: ថែវទាំងបួនរបស់សារមនី្ទរ

ថែវទាំងបួនរបស់សារមនី្ទរ 
 ថែវខាងកើត ៖​ ខាងជើងបំផុតអ្នកអាចមើលឃើញការតាំងពិពណ៌‌អំពីពុទ្ធបដិមាសម័យក្រោយអង្គរ។ ទូកញ្ចក់តាំងជាពីរជួរ (ខាងឆេ្វង និងខាងស្តាំដៃគ្រុឌ) ពោរពេញ​ទៅ​ដោយ​វត្ថុ​ដែល​ធ្វើ​អំពី​សំរិទិ្ធ ដូចនេះហើយទើបគេហៅថាស្តង់សំរិទិ្ធ។ ស្តង់សំរិទិ្ធត្រូវបានចែកចេញជាពីរ គឺភាគខាងឆេ្វងដៃគ្រុឌគឺស្តង់" A" និងខាងស្តាំដៃ គ្រុនគឺស្តង់ " B"។ បន្ទាប់ពីស្តង់នេះ គឺស្តង់ ផែ្នក​បុរេប្រវតិ្តសាស្រ្ត​ដែលទើបតែរៀបចំថី្ម ។ ខាងត្បូងស្តង់នេះគឺ រោងជួសជុលវត្ថុសិល្បៈ។
 ថែវខាងត្បូង ៖ ថែវនេះមានវត្ថុសិល្បៈជាច្រើនធ្វើអំពីភក់ចាប់តាំងពីសតវត្សទី៦ រហូតដល់សតវត្សទី១១ (រចនាបថបាពួន)។
 ថែវខាងលិច ៖ មានតែពីររចនាបថប៉ុណ្ណោះគឺរចនាបថអង្គរវត្ត និងរចនាបថបាយ័ន។ ស្តង់សម្រាប់វត្ថុសិល្បៈក្នុងរចនាបថបាយន្ត ត្រូវបានចែកចេញជាពីរគឺស្តង់ " A" ជា ស្តង់ដែលមានព្រះបដិមា ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ និងស្តង់" B" ដែលមានប្រាជ្ញាបាមិតាលុតជង្គង់។
 ថែវខាងជើង ៖ ជាថែវផែ្នកជាតិពន្ធុ ចុងខាងកើតនៃថែវនេះគឺ ជាស្តង់ផែ្នកកុលាលភាជន៍។ អ្នកទស្សនាក្រោយពីបានទស្សនាកុលាភាជន៍ហើយត្រូវចូលទៅស្តង់ព្រះពុទ្ធ បដិមា​រួច​ទើប​ចូល​មក​ទស្សនា​ស្តង់ " A" នៃស្តង់សំរិទិ្ធ។ ចំពោះភ្ញៀវណាដែលចាប់អារម្មណ៍អំពីគឿ្រងលម្អផែ្នកស្ថាបត្យកម្ម អាចចេញតាមទ្វារធំ (ខាងក្រោយគ្រុឌ) ទៅ សិក្សាវត្ថុដែលដាក់តាំងនៅតាមសំយាបថែវ ខាងត្បូង ខាងលិច និងខាងជើងថែមទៀត។ តាមសំយាបថែវនីមួយៗ មានតាំងផែ្តរ និងបដិមាជាច្រើនទៀត។ នៅសំយាបថែវ ខាងជើងភាគខាងកើតមានតាំងផ្ទាំងសិលាចារិក និង​ផ្ទាំង​ក្បាច់​ក្រេឡាត​ទាប បន្ទាយឆ្មារពីរផ្ទាំងធំៗ។
សារមន្ទីរជាតិ: ការប្រៀបធៀបពីភ្ញៀវទេសចរណ៍ចូលទស្សនាសារមនី្ទរជាតិ

ការប្រៀបធៀបពីភ្ញៀវទេសចរណ៍ចូលទស្សនាសារមនី្ទរជាតិ 
នៅក្នុងទសវត្ស ឆ្នាំ១៩៨០ ចំនួនភ្ញៀវទេសចរដែលចូលមកទស្សនាសារមនី្ទរជាតិ នៅមានកម្រិតទាប។ បើប្រៀបធៀបក្នុងទសវត្សបន្តបន្ទាប់ដោយ ហេតុថាស្ថានភាព ក្នុង​ស្រុក​មិនទាន់​មាន​សេ្ថរភាព​គ្រប់គ្រាន់ និងសង្រ្គាមស៊ីវិល មិនទាន់បានបំបាត់ទាំងស្រុង។ ផែ្អកតាមសិ្ថតិភ្ញៀវទស្សនាសារមនី្ទរជាតិក្នុងទសវត្សនោះភ្ញៀវទស្សនា ភាគច្រើនគឺមកតាមរយៈ គណ​ប្រតិភូ​ពី​បណ្តា​ប្រទេស​ផេ្សងៗ ពិសេសបណ្តាប្រទេសជាមិត្ត។ ចំពោះភ្ញៀវក្នុងស្រុកភាគច្រើនជានិស្សិតដែលមក សិក្សាស្រាវជ្រាវ តែប៉ុណ្ណោះ។ តាមរយៈការពិនិត្យទូទៅចំនួនភ្ញៀវបរទេស ដែល​បាន​ចូល​ទស្សនា​សារមនី្ទរជាតិ​មានការប្រែប្រួលទៅតាមរដូវដែលអ្នកទាំងនោះបានទទួលការសម្រាក ពីការងារ។ អត្រាកំណើននៃភ្ញៀវទេសចរ បានកើនឡើងខ្ពស់ពីដើម ខែកញ្ញា រហូត​ដល់​ខែវិចិ្ឆកា​និង ថយចុះ វិញចាប់ពីខែមីនា ភ្ញៀវទេសចរត្រូវ ថយចុះវិញ បន្តិចម្តងៗ។ ដោយឡែកចំនួនភ្ញៀវទេសចរក្នុងស្រុកមិន អាស្រ័យទៅតាមរដូវកាលនេះទេ។

ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩៣ ស្ថានភាព​ក្នុងស្រុក​មានការប្រែប្រួលច្រើនកំណើន​ទេសចរក៏មានសន្ទុះកើនឡើងដែលជំរុញឲ្យវិស័យសិល្បៈ វប្បធម៌‌ រីកលូតលាស់ យ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយ កំណើន​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​ទស្សនា​សារមនី្ទរជាតិគួរឲ្យកត់សម្គាល់។ ចំពោះ​ភ្ញៀវទេសចរ​ក្នុងស្រុកក៏បាន​កើនឡើង​ជាបន្តបន្ទាប់ពិសេសក្នុងពិធីបុណ្យប្រពៃណីជាតិអុំទូក បានទាក់ទាញភ្ញៀវក្នុងស្រុកយ៉ាងច្រើនមក ក្រុងភ្នំពេញ ហើយក្នុងឱកាសដ៏កម្រនេះដែរ សារមនី្ទរជាតិបានបើកទ្វារទទួលភ្ញៀវក្នុងស្រុកបានយ៉ាងច្រើន កុះករមកពី បណ្តាខេត្តនានា។ ផែ្អកតាមសិ្ថតិនៃភ្ញៀវក្នុងស្រុកទស្សនា សារមនី្ទរជាតិ​បង្ហាញ​ថាកំណើតភ្ញៀវក្នុងស្រុកចាប់​កើនខ្ពស់ពីឆ្នាំ១៩៩៧មក ហើយកំណើននេះកើនឡើង ខ្ពស់ ជាងភ្ញៀវបរទេស។ សិ្ថតិនេះ​បញ្ជាក់​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​ប្រជាពលរដ្ឋខែ្មរ​បាន​ចាប់​អារម្មណ៍​កាន់តែ​ច្រើន​ឡើង​ចំពោះវិស័យសិល្បៈ វប្បធម៌‌ខែ្មរ ពិសេសនិស្សិតដែលមកពីបណ្តា ស្ថាប័នអប់រំខេត្តក្រុងនានា។ ក្នុងទិសដៅលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋអំពី សិល្បៈ​វប្បធម៌‌ខែ្មរ​ជាពិសេស​សំដៅ​ចំពោះយុវជនជំនាន់ក្រោយ ដែលជាទំពាំង ស្នងឫស្សី។ សារមនី្ទរបានផ្តល់ឱកាសបម្រើជូនសិស្សនិស្សិតព្រះសង្ឃនិងកងទ័ពចូលទស្សនាដោយឥតគិតថៃ្ល។ ចំពោះ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទូទៅ​ត្រូវទិញ​សំបុត្រក្នុងតមៃ្លទាប ប្រាំរយ រៀល បើ បៀ្របធៀប ទៅ នឹង តមៃ្ល សំបុត្រ ចូល ទស្សនា សម្រាប់ជនបរទេសដែលមានតមៃ្លដប់ដុល្លារ។ ក្នុង​ចំណោម​ភ្ញៀវ​ទស្សនា​សារមនី្ទរជាតិ​ក៏​មាន​ភ្ញៀវ​ជា​គ​ណៈប្រតិភូ ក្នុងស្រុក និងបរទេសដែលចូលទស្សនា សារមនី្ទរជាតិជាផ្លូវការដែរ ។

ផែ្អកតាម​តារាង​ស្ថិតិ​នៃភ្ញៀវចូលទស្សនាសារមនី្ទរជាតិក្នុងកំឡុងពេល៨ឆ្នាំកន្លងមកនេះ គឺចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩៣ រហូតដល់ឆ្នាំ២០០០ បញ្ជាក់ឲ្យឃើញថាពីឆ្នាំ ១៩៩៣ មក ភ្ញៀវ​ក្នុង​ស្រុក​មាន​កម្រិត​ទាប​នៅឡើយប៉ុនែ្ត រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៧ភ្ញៀវក្នុងស្រុកចាប់ មានកំណើនខ្ពស់ជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ។ ដោយឡែកភ្ញៀវបរទេស ចាប់មាន កំណើននៅ ឆ្នាំ១៩៩៥ រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ សរុប​សេចកី្ត​ផែ្អក​ទៅតាមតារាងស្ថិតិភ្ញៀវទស្សនាសារមនី្ទរជាតិមានការកើនឡើង ឬថយ ចុះអាស្រ័យទៅតាមស្ថានភាព ប្រែប្រួល នៅក្នុងប្រទេសនិង ការយល់ដឹងពីសិល្បៈ វប្បធម៌‌ របស់​ប្រជាពលរដ្ឋយើង។
សារមន្ទីរជាតិ: វត្ថុមានតម្លៃដាក់បង្ហាញនៅសារមន្ទីរជាតិ

វត្ថុមានតម្លៃដាក់បង្ហាញនៅសារមន្ទីរជាតិ 
រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|បដិមា​ព្រះវិស្ណុផ្ទំ​នៃប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច រូបសំណាកធ្វើពីសំរិទ្ធ មានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សរ៍ទី១១ ហើយបច្ចុប្បន្នដាក់តាំងបង្ហាញនៅសារមន្ទីរជាតិកម្ពុជា។រូបភាពតូច|184x184ភីកសែល|រូបសំណាក់គ្រុឌចាំទទួលស្វាគមន៍ភ្ញៀវដែលបានមកដល់សារមន្ទីរជាតិ 150px|thumb|បដិមាក្បាលគ្រុឌនៅស.វទី១៤រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|ព្រះរាម នៅសារមន្ទីរជាតិកម្ពុជា រចនាប័ទ្មសម័យអាណាចក្រភ្នំ រចនាប័ទ្មភ្នំដានាសតវត្សទី៦។thumb|ទិដ្ឋភាពសារមន្ទីរជាតិកម្ពុជាមើលពីលើអាកាស
សារមន្ទីរជាតិ: តំណភ្ជាប់

តំណភ្ជាប់ 
 គេហទំព័រសារមន្ទីរជាតិ

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សារមន្ទីរ
សារមន្ទីរជាតិបាងកក

តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Bangkok_National_Museum.jpg/300px-Bangkok_National_Museum.jpg|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| សារមន្ទីរជាតិបាងកក
សារមន្ទីរជាតិបាងកក (    , RTGS ៖ Phiphitthaphanthasathan Haeng Chat Phra Nakhon ) គឺជាសារមន្ទីរសាខាសំខាន់នៃ សារមន្ទីរជាតិក្នុងប្រទេសថៃហើយក៏ជាសារមន្ទីរធំជាងគេមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរ។  វា​មាន​ការ​តាំង​ពិពណ៌សិល្បៈនិង​ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ។ វាកាន់កាប់ អតីតរាជវាំងរបស់អនុស្តេច(ឬ វាំងខាងមុខ ) ដែលស្ថិតនៅចន្លោះសាកលវិទ្យាល័យធម្មសាត និង មហោស្រពជាតិបែរមុខទៅស្នាមហ្លួង ។ 

សារមន្ទីរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​និង​បើក​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៧៤ដោយ​ព្រះមហាក្សត្រចុល្លាង្ករណ៍ដើម្បី​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​ការ​ប្រមូល​រាជ​របស់​ព្រះ​មហាក្សត្រមង្កុដបិតា​របស់​ទ្រង់​។ សព្វថ្ងៃនេះ វិចិត្រសាលមានការដាក់តាំងបង្ហាញអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រថៃត្រលប់ទៅ សម័យយុគថ្មរំលីង ។ ការប្រមូលផ្ដុំរួមមាន សិលាចារឹករបស់ព្រះបាទរាមាកំហែងដែលត្រូវបានចារឹកលើកម្មវិធីចងចាំរបស់អង្គការយូណេស្កូ ដែលបានចុះបញ្ជីក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ ក្នុងការទទួលស្គាល់ពីសារៈសំខាន់របស់វា។ 

ក្រៅពីការអភិរក្ស និងដាក់តាំងវត្ថុបុរាណរបស់ថៃ ដែលមានតាំងពីសម័យ ទ្វារវតី ស្រីវិជ័យ ដល់ សម័យសុខោទ័យ និង អយុធ្យា សារមន្ទីរក៏បង្ហាញនូវបណ្តុំ សិល្បៈពុទ្ធសាសនាអាស៊ីក្នុងតំបន់ដូចជា គន្ធាឥណ្ឌា ចិន ថាំង វៀតណាម ចាម ឥណ្ឌូនេស៊ី និង សិល្បៈខ្មែរ ។
សារមន្ទីរជាតិឡាវ

រូបភាពតូច| សារមន្ទីរជាតិឡាវ
សារមន្ទីរជាតិឡាវ មានទីតាំងស្ថិតនៅ ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ប្រទេសឡាវ ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងជាសារមន្ទីរជាតិដែលបង្ហាញពីបដិវត្តន៍នៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 ហើយមានទីតាំងនៅក្នុងអគារអាណានិគមបារាំង។ ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៧ សហរដ្ឋ​អាមេរិក ​បាន​បរិច្ចាគ​ជំនួយ​ដើម្បី​ជួយ​អភិវឌ្ឍ​សារមន្ទីរនេះ។  សារមន្ទីរដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងដំបូងក្នុងឆ្នាំ 1925 ជាលំនៅដ្ឋានរបស់អភិបាលបារាំង បង្ហាញពីប្រវត្តិសាស្រ្តនៃប្រទេសឡាវ ដោយបង្ហាញពីការតស៊ូរបស់ប្រជាជនឡាវ ដើម្បីរំដោះប្រទេសចេញពីអ្នកកាន់កាប់បរទេស និងកងកម្លាំងចក្រពត្តិនិយម។  ទីតាំង​នៅ​ផ្លូវ​សំ​សេន​ថៃ ទល់មុខ​សាល​វប្បធម៌​។
សារមន្ទីរជាតិអង្គរ

សារមន្ទីរជាតិអង្គរ គឺជាសារមន្ទីរបុរាណវត្ថុ ដែលឧទ្ទិសដល់ការប្រមូល អភិរក្ស និងបង្ហាញវត្ថុបុរាណសម័យអង្គរផងដែរ ដើម្បីផ្តល់ព័ត៌មាន និងអប់រំអំពីសិល្បៈ និងវប្បធម៌អរិយធម៌ខ្មែរ ជាមួយនឹងការប្រមូលផ្ដុំភាគច្រើនមានអាយុកាលតាំងពីសម័យអង្គរ នៃអាណាចក្រខ្មែរ ប្រហែលសតវត្សទី៩ ដល់សតវត្សទី១៤។ វត្ថុបុរាណភាគច្រើនត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង និងជុំវិញរមណីយដ្ឋានអង្គរដែលនៅជិតនោះ។ សារមន្ទីរ​នេះ​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​ក្នុងខេត្តសៀមរាប ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅ​តាម​ផ្លូវ​រវាង​ក្រុង​សៀមរាប​ទៅ​ផ្លូវ​ខាងជើង​ឆ្ពោះទៅ​ក្រុង​បុរាណ​អង្គរ។
រូបភាពតូច|ទីធ្លាខាងក្នុងនៃសារមន្ទីរជាតិអង្គរ ខេត្តសៀមរាប ប្រទេសកម្ពុជា។
បើកដំណើរការនៅថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៧ សារមន្ទីរជាតិអង្គរគ្របដណ្ដប់លើយុគសម័យមាសនៃអាណាចក្រខ្មែរ ដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាពហុព័ត៌មាន សោតទស្សន៍។ សារមន្ទីរនេះគ្របដណ្តប់ប្រវត្តិសាស្ត្រ អរិយធម៌ និងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ខ្មែរនៅក្នុងវិចិត្រសាលចំនួនប្រាំបី។  សារមន្ទីរមានគោលការណ៍ហាមថតរូបយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ 
រូបភាពតូច
សារមន្ទីរនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រង និងដំណើរការដោយក្រុមហ៊ុនថៃវិល័យលក្ខណ៍ដែលកាន់កាប់អន្តរជាតិ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងបាងកក ។  បច្ចុប្បន្ន​វា​កំពុង​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​វត្ថុ​បុរាណ​វិទ្យា​ដែល​ខ្ចី​ពីសារមន្ទីរជាតិកម្ពុជា ​ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ។ ប្រភពវត្ថុបុរាណមួយទៀតគឺ អភិរក្សអង្គរ (Conservation d'Angkor) ដែល​ជា​កន្លែង​ផ្ទុក​វត្ថុបុរាណ​ប្រហែល ៦០០០ បំណែក​ដែល​បង្កើត​ឡើង​ដោយសាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស ក្នុង​ឆ្នាំ១៩០៨ ហើយ​បច្ចុប្បន្ន​ស្ថិត​ក្នុង​ដៃ​ក្រសួង​វប្បធម៌​កម្ពុជា ។