កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់: '''អំពី​ការភ្ជួរដាំ'''

អំពី​ការភ្ជួរដាំ 
ប្រហែលជា​ក្នុង​​មួយ​ឆ្នាំ គេអាចសាបព្រោះ​និង​ច្រូតស្រូវ​បាន​បី ឬ បួនលើក ពីព្រោះរដូវទាំងបួន​មាន​ធាតុអាកាសស្រួល ល្អ ដូចជាខែទី ៥ ទី ៦ ដែរ ។​ ម្យ៉ាងទៀត ​ស្រុក​នេះ គេមិនស្គាល់ដូចម្ដេចថាធ្លាក់ព្រិល ឬ ទឹកកកឡើយ ។​ ​ស្រុក​គេ កន្លះឆ្នាំ ភ្លៀង កន្លះឆ្នាំ​ឥត​​មាន​ភ្លៀងសោះ ។​ ចាប់តាំងពីខែទី៤ ដល់ទី៥ តែដល់ពេលរសៀល​មាន​ភ្លៀងធ្លាក់រាល់ថ្ងៃ ទឹកនៅ​ក្នុង​ សមុទ្រទឹកសាប (ទន្លេសាប) ជោរឡើង​មាន​កំពល់ ៧០ -៨០ ហត្ថ ។​ ដើមឈើធំៗលិចនៅសល់តែចុង ឯ​ពួក​​អ្នក​​ស្រុក​ រស់នៅក្បែរមាត់ទឹកនោះ​បាន​នាំគ្នារើលំនៅ​មក​ជ្រកខាងក្រោយភ្នំវិញ ។​

ចាប់ពីខែទី១០ ដល់ខែទី៣ ​នៃ​ឆ្នាំ​ថ្មី​ គ្មានភ្លៀង​មួយ​ដំនក់​ទេ​ នៅ​ក្នុង​សមុទ្រទឹកសាបនោះ ​ធ្វើ​ដំនើរ​បាន​តែកូននាវាតូចៗ ​ទេ​ ។​ ត្រង់កន្លែងទឹកជ្រៅ ​មាន​ជំរៅត្រឹម ៣ ឬ ៥ហត្ថប៉ុណ្ណោះ ។​ ពេលនោះ​អ្នក​​ស្រុក​រើលំនៅទៅនៅមាត់ទឹក​ធ្វើ​ការភ្ជួរ ដាំវិញ ។​ ចំពោះស្រូវ ដល់ទៅពេលណាទុំ ​ក៏​ត្រូវពេលទឹកឡើងដល់ល្មម ។​ គេសាបព្រោះដាំតា​មក​ន្លែងដីរបស់គេរក្សា រៀងខ្លួន ។​ គេភ្ជួរស្រែដោយមិនបាច់ប្រើគោ​ទេ​ ។​ ចប ​និង​ កន្ដៀវរបស់គេ ពិតមែនតែ​មាន​សន្ឋានប្រហាក់ប្រហែលគ្នា នឹង របស់​ចិន​ដែរ តែមិនដូចគ្នាឡើយ ។​

មាន​ស្រែ​ព្រៃ​​មួយ​បែបទៀត គេមិនព្រោះស្រូវធម្មតា​ទេ​ ស្រូវ​ដែល​គេព្រោះនោះចេះលូតឡើងតាមទឹក ​ប្រសិនបើ​ទឹកឡើងដល់ កំពស់ ១០ហត្ថ ​ក៏​ស្រូវលូតឡើងកំពស់នោះដែរ ។​ នេះប្រហែលជាពូជស្រូវ​មួយ​បែបផ្សេងទៀតហើយ ។​ ស្រែអំពក​និង​ ថ្នាលបន្លែ កេមិនប្រើគ្រឿងស្មោគគ្រោក ​ដែល​ជាហេតុនាំ​ឲ្យ​មិនស្អាតនោះ​ទេ​ ។​ ​ពួក​​ចិន​​ដែល​ទៅដល់​ស្រុក​នោះ ​ក៏​ គេមិនហ៊ាននិយាយរឿងពាងលា​មក​នៅប្រ​ទេ​ស​ចិន​​ឲ្យ​​ពួក​នោះដឹងដែរ ព្រោះខ្លាចគេ​មើលងាយ​ ។​ នៅ​ក្នុង​​ផ្ទះ​ពីរបី ខ្នង គេជីករន្ដៅបង្គន់អាច់​មួយ​ហើយគេប្រក់ស្បូវ ។​ ដល់កាលណាពេញទៅនោះ គេលប់ចោលវិញ ហើយទៅជីរន្ដៅមួ យទៀត ។​ ទៅពេល​ដែល​បន្ទោរបង់រួច គេតែងតែចុះទៅលាងឯ​ក្នុង​ស្រះ​ឲ្យ​​បាន​ស្អាតជានិច្ច តែគេ​យក​តែដៃឆ្វេង ទៅលាង​ទេ​ ឯដៃស្ដាំគេទុកបរិភោគបាយ ។​ ​ពួក​គេមើលឃើញជនជាតិ​ចិន​ចូលបង្គន់ហើយ​យក​ក្រដាសកិត គេសើច ថែមទាំងមិនចង់​ឲ្យ​ឡើងលើ​ផ្ទះ​គេទៀតផង ។​ ​ស្រី​ៗ​ស្រុក​នេះ បត់ជើងតូចឈរដូចប្រុសដែរ ជាការគួរ​ឲ្យ​អស់សំ នើចណាស់ ។​

 អំពី​ទឹកដី 
ចាប់តាំងពីចូល​ក្នុង​​ស្រុក​ ចេងផូវ​មក​ ខ្ញុំមើលឃើញសុទ្ធតែ​ព្រៃ​ឈើវែងអន្លាយ នៅតាមមាត់ទន្លេដ៏ធំធេង ​មាន​ដើមឈើ ធំចាស់បុរាណ ​និង​ គុម្ពផ្ដៅស៊ុបទ្រុបចំងាយរាប់រយលី ហើយ​មាន​​សម្លេង​បក្សាបក្សីស្រែទ្រហឹងអឹងកង នៅទីនោះផង ។​ លុះទៅដល់ពាក់កន្ដាលទន្លេ ​ទើប​មើលទៅឃើញវាលស្រែដ៏ធំធេង គ្មានឃើញដើមឈើ​មួយ​ដើមឡើយ គេមើលទៅ ឃើញតែស្រូវទុំនៅសព្វទិសទីប៉ុណ្ណោះ ។​

មាន​សត្វគោ​ព្រៃ​រាប់រយរាប់ពាន់ ​បាន​​មក​ផ្ដុំគ្នាជាហ្វូងនៅទីនោះ ។​ ​មាន​ឫស្សីដុះជាប់គ្នាជាដង​ព្រៃ​ ​មាន​ចំងាយរាប់រយលី ហើយឫស្សីទាំងនោះ​មាន​ជួរបន្លានៅត្រង់គ្រប់ថ្នាំង ។​ ទំពាំងឫស្សី​មាន​រសជាតិហាងខ្លាំងណាស់ ហើយ​និង​​មាន​ភ្នំនៅគ្រប់ ទិសទាំងបួនទៀតផង ។​

 អពីផលានុផល 
ស្រុក​នេះ ​មាន​ភ្នំច្រើន ​និង​​មាន​ដើមឈើប្លែកៗ ។​ កន្លែងណា​ដែល​គ្មានដើមឈើ​ទេ​ គឺជាកន្លែង​ដែល​សត្វរមាស ​និង​ ដំរី រស់នៅ  ។​ ព​ពួក​សត្វស្លាបដ៏​មាន​តំលៃ ​និង​ សត្វម្រឹគដ៏ប្លែកៗ ​មាន​ច្រើនឥតគណនា ។​ ​មាន​សត្វចចាតពណ៌ ​និង​រោមល្អិត ភ្លុកដំរី កុយរមាស ឃ្មុំផ្លិតធំៗ ឈើចន្ទន៍ក្រស្នា ក្រវាញ ជ័រចុង បញ្ញើក្អែក (ជីកេង) ប្រេងសំរោង (តៃហួងជី) ។​

 ចចាតជាសត្វ​មួយ​បែប គេកំរចាប់វា​បាន​ណាស់     ។​ នៅ​ក្នុង​​ព្រៃ​​មាន​ស្រះ ឬ ត្រពាំង ហើយនៅ​ក្នុង​ទឹកនោះ​មាន​ត្រីជាច្រើន
។​ សត្វចចាត វាហើរចេញពី​ព្រៃ​​មក​ចាប់ត្រីនោះជាអាហារ ។​ ​ពួក​​អ្នក​​ព្រៃ​គេ​យក​ស្លឹកឈើបិទបាំងខ្លួនហើយទៅអង្គុយ ក្បែរមាត់ទឹក ។​ គេ​យក​មេចចាតធ្នាក់​មួយ​ដាក់​ក្នុង​ទ្រុង ដើម្បីនឹងបញ្ឆោតចាប់​យក​ចចាតឈ្មោល គឺនៅនឹងដៃគេ​មាន​កា ន់លប់​មួយ​ទៀត រង់ចាំកាលណាចចាតឈ្មោល​មក​ជិត គេគ្របលប់នោះ​យក​វា ។​ គេ​ធ្វើ​របៀបនេះ​ក្នុង​​មួយ​ថ្ងៃទាល់ល្ងាច ជួលកាលចាប់​ឥត​​បាន​សោះ​ក៏​​មាន​ដែរ ។​ ភ្លុកដំរី ​មាន​តែ​អ្នក​​ដែល​នៅ​ក្នុង​រូងភ្នំឆ្ងាយដាច់ស្រយាលពីគេ ​ទើប​រក​បាន​ ។​ ដំ រី​មួយ​ស្រុតស្លាប់ទៅ នៅសល់តែភ្លុក​មួយ​គូប៉ុណ្ណោះ ។​ ដូច្នេះពាក្យ​ដែល​គេធ្លាប់និយាយថា សត្វដំរី​ក្នុង​​មួយ​ឆ្នាំប្ដូរភ្លុកម្ដង នោះមិនពិត​ទេ​ ។​ ភ្នុកណា​ដែល​ចាក់នឹងច្បូក ឬ លំពែង​បាន​​មក​ គេទុកជាភ្លុកលេខ១ ​ប្រសិនបើ​ភ្លុកណា​ដែល​គេ​បាន​ដោយឃើញ វាស្រុតស្លាប់ខ្លួនវាភ្លាមគេចាត់ជាភ្លុកល្អលេខ២ ​ប្រសិនបើ​គេរើស​បាន​ដោយដំរីស្លាប់យូរឆ្នាំចោលនៅ​ក្នុង​រូងភ្នំ គេចាត់ចាធុនអ ន់ជាងគេ ។​
 ក្រមួនឃ្មុំ គេរក​បាន​ពីដើមឈើចាស់ៗ     នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ដែល​សត្វឃ្មុំ​មួយ​ប្រភេទ​មាន​ចង្កេះស្ដួចឆ្មារ     ដូចសត្វអង្រ្កងវា​ធ្វើ​សំ
បុក ។​ ​អ្នក​​ស្រុក​​ដែល​ទៅ​យក​ឃ្មុំ តាមទូកតូចៗ គេអាចដាក់​បាន​ពីរបីពាន់ផ្លិត ។​ ផ្លិតណា​ដែល​ធំជាងគេ​មាន​ទំងន់ដល់ទៅ ៣០-៤០នាឡិ ឯផ្លិតណា​ដែល​តូច ​ក៏​មិនតិចជាង១៨ ឬ ១៩នាឡិដែរ ។​
 កុយរមាសណា​ដែល​ពណ៌ស ហើយ​មាន​ផ្កា     គេចាត់ទុកជាកុយល្អ ហើយ​ប្រសិនបើ​ខ្មៅវិញគេទុកជាកុយអន់មិនសូវល្អ ។​
ឈើចន្ទន៍ក្រស្នា ដុះនៅ​ក្នុង​​ព្រៃ​ស្បាត ​ព្រៃ​ស្ដុក ។​ ​អ្នក​​ស្រុក​ទៅកាប់​យក​​បាន​​មក​ដោយពីបាកណាស់ ព្រោះឈើ​ដែល​ ​មាន​ខ្លឹម ។​ ឈើនេះ​មាន​សាច់ស្រាយកំរាស់៨ ឬ ៩តិក ។​ ទោះជាដើមតូច​ក៏​​មាន​សាច់ស្រាយ ៤ ឬ ៥តិកដែរ ។​
 ក្រវា ​ពួក​​អ្នក​​ព្រៃ​គេដាំនៅលើភ្នំ     ។​
 ជ័រចុង គឺជាជ័រឈើម្យ៉ាង​ដែល​​អ្នក​​ស្រុក​នេះគេ​យក​កាំបិតទៅចោះឈើសំរក់ជ័រ​មុន​​មួយ​ឆ្នាំ     ដល់ឆ្នាំបន្ទាប់​មក​ ​ទើប​
គេទៅ​យក​ជ័រនោះ​មក​ ។​ បញ្ញើជើងកែង (អ័រគីដេ?) ដុះនៅលើមែកឈើ​មួយ​ប្រភេទ ដូចគ្នានឹងដើមមន​ដែល​ដុះផ្ញើនឹង គេដូច្នេះដែរ ហើយគេកំរនឹងរក​បាន​ណាស់
 ប្រេងសំរោង គេ​យក​​មក​ពីផ្លែឈើដើមធំ​មួយ​ប្រភេទ​ដែល​​មាន​សន្ឋានដូចផ្លែដូងល្អិតមូលៗ     ។​ នៅ​ក្នុង​ផ្លែនោះ​មាន​
គ្រាប់ច្រើនទៀត ។​ ឯម្រេច ដុះព័ទ្ធលើដើមផ្ដៅ​មួយ​គូ ​មាន​ពណ៌បៃតងដូលស្មៅ ​ប្រសិនបើ​នៅខ្ចីពណ៌​ក៏​ខ្ចី ​និង​រិតតែហិរណាស់ ផង ។​

 អំពី​របរជំនួញ 
អ្នក​​ស្រុក​នេះ ​ពួក​​ស្រី​ៗប៉ិនជួញដូរណាស់ ហេតុនេះ​ពួក​​ចិន​ៗ គេរកប្រពន្ធ​មួយ​ជា​មុន​សិន ហើយនឹង​បាន​ចំនេញច្រើនដោ យគេប៉ិនប្រសព្វរកស៊ី ។​ រាល់ថ្ងៃគែទៅលក់តាំងពីភ្លឺព្រាងៗ ដល់ពេលថ្ងៃត្រង់​ទើប​ឈប់ ហើយ​ពួក​នេះគ្មានគ្រែ ឬ ​ផ្ទះ​សំ រាប់លក់អិវ៉ាន់ទែ គេច្រើនតែក្រាលវត្ថុ ហាក់ដូចជាកន្ទេលផ្ទាល់នឹងដីតំរៀបគ្នា ។​ ខ្ញុំ​ឮ​គេថា ​មាន​បង់ឈ្នួលដីជាលុយអោ យ​ពួក​មន្រ្ដីទៀតផង ។​

ជំនួញតូចតាច គឺគេជួញស្រូវអង្ករ ​និង​ របស់​ដែល​​ធ្វើ​​មក​ពី​ស្រុក​​ចិន​ ។​ បន្ទាប់​មក​ ​មាន​លក់ដូរ​កំណាត់​សំពត់ផ្សេងៗ ។​ ជំនួ ញធំ គឺគេជួញមាសប្រាក់ ។​ តាមធម្មតា ​ពួក​​អ្នក​​ព្រៃ​ តែឃើញ​ពួក​​ចិន​ទៅដល់ គេគោរព​ចិន​សំបើមណាស់ ទុកដូចជា​បាន​ ជួបនឹងព្រះ ហើយក្រាបក្បាលគោពទៀតផង ។​ លុះដល់ពេល​ថ្មី​ៗនេះ ​ទើប​​មាន​ការបោកប្រាស់ ​និង​ ​មើលងាយ​​ចិន​ ដោ យហេតុ​មក​ពី​មាន​មនុស្សទៅច្រើនពេក ។​

 ទំនិញ​ចិន​​ដែល​គេត្រូវការ 
អ្នក​​ស្រុក​នេះ គ្មានកើតមាសកើតប្រាក់​ទេ​ គេនឹកឃើញតែមាស​មក​ពី​ស្រុក​​ចិន​ គឺមាសប្រាក់ជាផលលេខ១ ​កំណាត់​​មាន​ ពណ៌ទាំងប្រាំជាលេខ២ ។​ បន្ទាប់​មក​គេត្រូវការសំនរ​មក​ពី​ស្រុក​ចេងផីវ ថាំងតែស្មាច់​មក​ពី​ស្រុក​អ៊ូជីវ ថូផ្កាពណ៌​មក​ពី ​ស្រុក​ជួរជីវ ​និង​ ទឺកប្រាក់ជាតិហិង្គុល ក្រដាសសរសេរ ស្ពាន់ធ័រ ថ្មដុត ឈើក្រអូប រិសប៉េកជី ក្រលៀនប្រើស សំពត់សរ សៃធ្មៃ សំពត់ហ្វាងឆាវ ឆ័ត្រ ឆ្នាំងដែក ថាសស្ពាន់គជ ម្រ័ក្យណ៍ ក្រាសឈើ ម្ជុល ជាដើម ។​ ក្រៅពីនេះរបស់​ដែល​ធំៗដូច ជាកន្ទេល​ស្រុក​ម៉ែងជីវ ​ដែល​គេពេញចិត្ដបំផុតគឺ ​មាន​សញ្ញារូបម្ទេស តែគេមិនងាយនឹង​យក​ទៅ​បាន​​ទេ​ ។​

 អំពី​ស្មៅ ​និង​ ដើមឈើ 
មាន​ដើមទទឹម អំពៅ ផ្កាឈូក ក្រអៅឈូក ផ្លែខេម៉ា ចេក ដូចនៅ​ស្រុក​​ចិន​ដែរ ។​ គូលែន​និង​ក្រូចឃ្វិច​ក៏​​មាន​រាងរៅដូច តែជូរ ។​ ក្រៅពីនេះ​មាន​ផ្លែឈើ​ព្រៃ​ជាច្រើន​ដែល​ប្រ​ទេ​ស​ចិន​យើងមិនធ្លាប់​ដែល​ឃើញ ហើយប្លែកៗទៀតផង ។​ ​មាន​ ផ្កាជាច្រើន​ដែល​ល្អៗ ហើយ​មាន​ក្លិនក្រអូបណាស់ ។​ ផ្កា​ដែល​ដុះនៅ​ក្នុង​ទឹក​ក៏​​មាន​ច្រើនយ៉ាង តែខ្ញុំមិនស្គាល់ថាជាឈ្មោះ ផ្កាអ្វី​ទេ​ ។​ ​ចំណែក​ដើមថោ លី ហេងបួយ សុង ប៉េក សាំ ក្វាយ ឡី ចោ អ៊ាងលីវ គុយឡាង កេកលួយ ឈើប្រភេទអស់នេះ គ្មាន​ទេ​ ។​ នៅ​ស្រុក​នោះ ខែទី១ ​ក៏​​មាន​ផ្កាឈូកដែរ ។​

 អំពី​សត្វស្លាប 
បន្ដាសត្វស្លាប ឃើញ​មាន​ក្ងោក ចចាត លលក ​ដែល​ប្រ​ទេ​ស​ចិន​គ្មាន ។​ ក្រៅពីនេះដូចជាខ្លែង ក្អែក ត្មាត សេក ចាប​ស្រុក​ ត្រដក់ កុក ប្រវឹក ​និង​ចាប​ពួក​ជាដើម សុទ្ធតែ​មាន​ទាំងអស់ ។​ សត្វស្លាប​ដែល​​ស្រុក​នេះគ្មាន ដូចជា ហ៊ីងតូវ (ល្វាចេក?) ហុងអេង(ក្ងាន​ព្រៃ​) អ៉ឹងអេង (ក្លែងលឿង) តូវអ៊ូ (ត្រចៀកកាំ).. ។​

 អំពី​សត្វជើងបួន 
សត្វចតុបាទ​មាន​រមាស ដំរី គោ​ព្រៃ​ ​ដែល​ប្រ​ទេ​ស​ចិន​គ្មាន ។​ ក្រៅពីនេះ ខ្លាធំ ខ្លាត្រី ខ្លាឃ្មុំ ជ្រូក​ព្រៃ​ ប្រើស ក្ដាន់ ​និង​ កញ្ជ្រោងជាដើម សុទ្ធតែ​មាន​ច្រើនណាស់ ។​ សត្វ​ដែល​​ស្រុក​នេះគ្មានគឺតោស៊ីងស៊ីង(១) ​និង​ អូដ្ឋ ។​ មាន់ ទា គោ សេះ ជ្រូ ក​និង​ ពពែ​មាន​ច្រើនក្រៃលែង ។​ តែសេះ​ស្រុក​នេះទាបៗណាស់ គោតូចៗ​ក៏​​មាន​ច្រើនណាស់ដែរ ។​ សត្វគោនៅរស់ គេ ហ៊ានជិះ តែដល់វាស្លាប់ទៅគេមិនហ៊ានស៊ី ​និង​ មិនហ៊ាន​យក​ស្បែកវា​ទេ​ គេទុក​ឲ្យ​វារលួយទៅតាមចិត្ដចុះ ពីព្រោះ វាធ្លាប់ជួយដល់​កម្លាំង​មនុស្សលោក ។​ វាធ្លាប់តែអូសរទេះ ។​ ពីដើម​មក​ មិនធ្លាប់​មាន​ក្ងាន​ទេ​ ប៉ុន្ដែអិលូវ​មាន​ហើយ ព្រោះ​មាន​នាវា​ចិន​ទៅញយៗ គេ​យក​ពូជពី​ស្រុក​​ចិន​ទៅ ។​ កន្ដុរ​ស្រុក​នេះធំៗដុចសត្វឆ្មា ហើយ​មាន​កន្ដុរ​មួយ​មុខទៀត ​មាន​ក្បាលប្លែកពិសេសធំ ដូចជាក្បាលកូនឆ្កែ ។​

១ = គឺជាស្វាមាឌធំប៉ុនមនុស្ស ដូចគេធ្លាប់​ហៅ​តាមកុនថា ស្វាគីងកុង

 អំពី​បន្លែបង្ការ 
បន្លែ​មាន​ ត្រកួន ស្ពៃ គូឆាយ ត្រប់ ឪឡឹក ត្រលាច ត្រសក់ ឃិនឆាយ ។​ បន្លែ​ដែល​គ្មាននោះគឺ ឆៃថាវ ស្ពៃខៀវ ខូវចេង ប៉ោលេង ជាដើម ។​បន្លែដូចជាត្រប់ ឪឡឹក ត្រសក់ ត្រលាចជាដើម តែដល់ខែទី​មួយ​​មាន​ហើយ ។​ ដើមត្រប់​មាន​ដុះ រាប់ឆ្នាំមិនទាន់រំលើងចោល​ក៏​​មាន​ ។​ ដើម គ ខ្ពស់ៗជាង​ផ្ទះ​ទៅទៀត អាយុជាង១០ឆ្នាំមិនទាន់កាប់ចោល​ក៏​​មាន​ដែរ ។​ មានបន្លែច្រើនមុខទៀត ​ដែល​ខ្ញុំមិនស្គាល់ឈ្មោះ ឯបន្លែដុះ​ក្នុង​ទឹក​ក៏​​មាន​ច្រើនមុខណាស់ដែរ ។​

 អំពី​ត្រី ​និង​ សត្វល្មូន 
ពួក​ត្រី ​និង​ អណ្តើក​មាន​ : ត្រីរ៉ស់មានច្រើនណាស់ ក្រៅពីនេះដូចជាត្រីឆ្ពិន ​និង​ ត្រីល្អិតឯទៀត រិតតែច្រើនណាស់ទៅទៀត ​មាន​ត្រីថូវពួ​ដែល​ធំនាះ ​មាន​ទំងន់ដល់ជាងពីរនាឡិ ហើយត្រី​ដែល​ខ្ញុំមិនស្គាល់ឈ្មោះនោះ ​ក៏​​មាន​ច្រើនណាស់ដែរ ​ដែល​ជាត្រី​មក​ពីសមុទ្រទឹកសាប (ទន្លេសាប) ។​ ​ចំណែក​ត្រីទឹកប្រៃវិញ ​ក៏​​មាន​ច្រើនមុខ រាងដូចអន្ទង់ ​និង​ ត្រីខ្ជឹងបឹងដែរ ។​ ​ពួក​​អ្នក​​ស្រុក​នេះមិនស៊ីកង្កែប​ទេ​ ម៉្លោះហើយដល់ពេលយប់ គេឃើញកង្កែបលោតច្រវាត់កាត់​ផ្លូវ​​ដើរ​ ។​ អណ្តើក កន្ធាយធំៗ ប៉ុនចង្អេរអុំ ។​ ទោះជាអណ្តើក ​មាន​អាយុដល់ទៅ៦ឆ្នាំ ​ក៏​គេនៅតែស៊ីវាដែរ ។​ បង្កងនៅស្រុកឆាណាំ(កំពង់ឆ្នាំង) ​មួយ​​មាន​ ទំងន់ដល់ជាងមួយនាឡិ ។​ ជើងអណ្តើក​ស្រុក​ចេនភូ​មាន​ប្រវែងជាង ៨ - ៩តឹក ។​ ក្រពើធំៗប៉ុនទូក ។​ ​មាន​នាគជើងបួន ​មួយ​ប្រភេទយ៉ាងចមួយប្រភេទយ៉ាងចំលែកឥតមានស្នែង គ្រំចំពុះទា លៀស ខ្យង ខ្ចៅ នៅ​ក្នុង​សមុទ្រទឹកសាប (ទន្លេសាប) នោះគ្រាន់ តែលូកដៃទៅ​ក៏​​យក​​បាន​ភ្លាម តែខ្ញុំមិនឃើញ​មាន​ក្ដាម​ទេ​ ខ្ញុំស្មានថាប្រហែលជា​មាន​ដែរ តែគេមិនស៊ី​ទេ​មើលទៅ(១) ។​ ១ = ការពិត​ស្រុក​យើង​មាន​ក្ដាមច្រើនណាស់ពីដើម​មក​ តែប្រហែលជាលោកជីវតាក្វាន់ មិនប្រទះឃើញ​ក្នុង​ទន្លេ ។​

 អពីការបិទស្រា 
ស្រា​ស្រុក​នេះ​មាន​បួនយ៉ាង ស្រាលេខ​មួយ​ ​ចិន​​ហៅ​ស្រាទឹកឃ្មុំ ដេលគេ​យក​ជាតិថ្នាំ ​និង​ ទឹកឃ្មុំលាយជា​មួយ​ទឹក ហើយ ផ្សំ​ធ្វើ​ឡើង ។​ បន្ទាប់​មក​​ហៅ​តាមពាក្យ​អ្នក​​ស្រុក​ថា ផេងកេស៊ី ​ដែល​គេ​យក​ស្លឹកឈើ​មក​ផ្សំ គឺស្លឹកឈើឈ្មោះផេងកេស៊ី នេះឯង ជាឈើ១ប្រភេទ ។​ បន្ទាប់​មក​ទៀត គេ​យក​អង្ករ ឬ បាយ​ដែល​សេសសល់ទៅបិទស្រា ​ហៅ​ប៉ាវលេងកាក ព្រោះ ពាក្យថា ប៉ាវលេងកាក ​បាន​ន័យថាអង្ករ(២) ក្រៅពីនេះទៀត ​មាន​ស្រាទឹកល្ងៃស្ករ ​ដែល​គេ​យក​ជាតិស្ករ​មក​បិទ​ឲ្យ​ កើតទៅជាស្រា ។​ ​ប្រសិនបើ​គេចូលទៅ​ស្រុក​ភូមិតាមមាត់ទន្លេ គេប្រទះស្រា​មួយ​មុខទៀត​ធ្វើ​ពីទឹកក្រចាប់ ព្រោះក្រចាប់ដុះនៅ មាត់ព្រែក ហើយស្លឹកវា​មាន​រសជាតិស្ករ ​ដែល​គេអាច​យក​​មក​​ធ្វើ​ជាស្រា​បាន​ ។​

២ = អង្ករពីដើម គេ​ហៅ​ រង្ករ ។​

 អំបិល ទឹកខ្មេះ ស៊ីអ៊ីវ ​និង​ មី 
នៅប្រ​ទេ​សនេះ ការ​ធ្វើ​របស់អស់ទាំងនេះ ​ឥត​​មាន​ហាមឃាត់​ទេ​ ។​ តាមឆ្នេរសមុទ្រចាប់ពីចេនភូ ​និង​ ប៉ាងកាង(១) គេ ​ធ្វើ​អំបិលដោយទឹកសមុទ្រ ។​ នៅ​ក្នុង​ភ្នំ​មាន​រ៉ែ ​ដែល​គេ​បាន​ជាតិថ្ម ​ធ្វើ​ពីអំបិលប្រសើរជាងអំបិលសមុទ្រទៀត ​និង​​យក​ ថ្ម​ធ្វើ​ជាវត្ថុដទៃៗទៀត ។​ ​ពួក​​អ្នក​​ស្រុក​នេះមិនចេះ​ធ្វើ​ទឹកខ្មេះ​ទេ​ តែគេចូលចិត្ដប្រើជាតិជូរនៅម្ហូបណាស់ គេត្រាំទឹកកាំ ផេង(២) ​ធ្វើ​ជាម្ជូរ កាលណាដើមឈើនេះកំពុងតែលាស់គេ​យក​ស្លឹកឬទងខ្ចី កាលណា​មាន​ផ្លែគេ​យក​ផ្លែវិញ ។​

គេមិនចេះ​ធ្វើ​មី​ទេ​ ព្រោះតែគ្មានស្រូវសាលី ​និង​ សន្ដែក ។​ ​ពួក​នេះ​ក៏​មិនចេះ​ធ្វើ​ដំបែគ្រាប់ដែរ កាលណាគេបិទស្រាគេ លាយទឹកឃ្មុំ ​និង​ទឹកត្រាំស្លឹកឈើ ​ឲ្យ​​បាន​ជាក្បាលស្រា ហើយក្បាលស្រានេះ ដូចគ្នានឹងស្រាស នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ស្រុក​យើង ដែរ ។​

១ = ចេនភូ = ចន្ទបូរ ឬ ចន្ទបុរី  ។​ ប៉ាកាង = បាកាន  ។​ ២ = តាមមើលទៅ ដើមនេះគួរជាដើមអំពិល ព្រោះគេប្រើស្លឹក​ក៏​ ​បាន​ផ្លែ​ក៏​​បាន​ ។​

 អំពី​ដង្កូវនាង ​និង​ ដើមមន 
អ្នក​​ស្រុក​នេះមិនចេះចិញ្ចឹមដង្កូវនាង​ទេ​ ទាំងដើមមន​ក៏​គ្មានដាំដែរ ។​ ​ស្រី​ៗមិនចេះប៉ាក់ជុល​និង​ដេរប៉ះឡើយ ។​ គេចេះ ត្បាញសំពត់ តែមិនចេះរវៃអំបោះ​ទេ​ គេ​យក​ដៃត្រកួញសរសៃកប្បាស ​ឲ្យ​កើតជាអំបោះ ហើយគេ​យក​​មក​ត្បាញ មិ នបាច់កី​ទេ​ ។​ គេចងសរសៃអំបោះម្ខាងជាប់នឹងចង្កេះគេ ហើយគេត្បាញចុងម្ខាងទៀត ដោយ​មាន​ត្រល់ជាបំពង់រិស្សី ។​ ប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយ​មក​នេះ ​មាន​​ពួក​សៀមចូល​មក​នៅ គេ​ក៏​ដាំមន ចញ្ចឹមនាង​ធ្វើ​សូត្រ ដោយ​យក​ពួជ​មក​ពី​ស្រុក​សៀម ។​ នៅ​ស្រុក​នេះ គ្មានដើមធ្មៃ​ទេ​ ​មាន​តែដើមក្រចៅ ។​ ជនជាតិសៀមចេះដេរប៉ាក់ចំនាប់ ​ប្រសិនបើ​សំពត់​អ្នក​​ស្រុក​នេះរហែក គេ ​យក​​មក​ពឹង​ស្រី​សៀម​ឲ្យ​ដេរប៉ះ​ឲ្យ​ ។​

 អំពី​ប្រដាប់ប្រើប្រាស់ 
អ្នក​​ស្រុក​ធម្មតា ​មាន​​ផ្ទះ​នៅហើយ តែគ្មានតុកៅអី ចានដែក ឬ ថាំងជាដើមប្រើ​ទេ​ គេប្រើឆ្នាំងដីសំរាប់ដន្ដាំបាយ ហើយ ឆ្នាំង​មួយ​ទៀតសំរាប់ស្ល ។​ គេ​យក​ថ្មបីដុំកំកល់​ធ្វើ​ជាជើងក្រាន ​និង​​យក​ត្រលោកដូង​ធ្វើ​ជាវែក ។​ គេប្រើចានទាប​មក​ពី ​ស្រុក​​ចិន​សំរាប់ដាក់បាយ ឯសំល គេដាក់នឹងកន្ទោងស្លឹកឈើ​ដែល​គេខ្ទាស់មិនលេចទឹក​ទេ​ ។​ គេ​យក​ស្លឹកក្រចាប់​ធ្វើ​ ជាស្លាបព្រាដួសសំលបញ្ចូលមាត់ កាលណាប្រើរួចគេបោះចោលទៅ ។​ ម្ហូបថ្វាយព្រះ ថ្វាយ​ទេ​វតា ​ក៏​គេដាក់នឹងស្លឹកដូ ច្នេះដែរ ។​ គេ​យក​គ្រឿង​ដែល​​ធ្វើ​ពីស្ពាន់ស ​ដែល​ដាក់ទឹកនៅក្បែរខ្លួន សំរាប់ជ្រលក់ដៃកុំ​ឲ្យ​ជាប់បាយនឹងដៃ ព្រោះ គេបរិភោគដោយផ្ទាល់នឹងដៃ ​ប្រសិនបើ​គ្មានទឹកផ្សើមដៃមិន​បាន​ឡើយ ។​ គេប្រើផ្ដិលសំរិទ្ធសំរាប់ចាក់ស្រាផឹក ​ចំណែក​​អ្នក​ក្រ ប្រើផ្ដិល​ដែល​​ធ្វើ​​អំពី​ដី រីឯ​ពួក​មន្រ្ដី គេប្រើផ្ដិល​ធ្វើ​ពីប្រាក់ ឬជាមាសផង​ក៏​​មាន​ ។​ ​ប្រសិនបើ​​ក្នុង​អោកាសបុណ្យធំៗ ដូចជាបុណ្យ ជាតិវិញ គេប្រើប្រដាប់ទាំងនេះ ​ធ្វើ​សុទ្ធតែពីមាសទាំងអស់ ហើយ​មាន​របៀបផ្សេងពិសេសទៀតផង ។​ នៅនឹងដី គេ ក្រាលកន្ទេល​មក​ពី​ស្រុក​ម៉េងជីវ (​ស្រុក​​ចិន​) ឬ ​មួយ​ក្រាលស្បែកខ្លាធំ ខ្លារខិន ស្បែកប្រើស រមាំង ពុំនោះ​ទេ​ គេប្រើកន្ទេល ផ្ដៅ ។​ នៅពេលជិតៗនេះ គេ​ទើប​នឹងចេះប្រើតុទាបៗ ​មាន​កំពស់ប្រហែល​មួយ​ហត្ថ ។​ សំរាប់កន្លែងគេដេក គេប្រើ កន្ទេលរិស្សី តែអិលូវនេះ​មាន​ខ្លះប្រើគ្រែទាបៗខ្លះដែរហើយ ​ដែល​ជាគ្រែ​ធ្វើ​​មក​ពី​ស្រុក​​ចិន​ ។​ ម្ហូបចំនី គេគ្របដោយសំ ពត់ ឯនៅ​ក្នុង​វាំង គេប្រើសំពត់ព្រែប៉ាក់ឌិន ឬ ខ្សែសយ ​ដែល​​បាន​​មក​ពី​ពួក​ឈ្មួញសំពៅប្រ​ទេ​សក្រៅនាំ​យក​​មក​ថ្វាយ ។​ ដើម្បីស្រិតអង្ករ គេមិនប្រើត្បាល់កិន​ទេ​ គេប្រើត្បាល់បុកទៅវិញ ។​

 អំពី​រទេះ ​និង​ អង្រឹងស្នែង 
ការ​ធ្វើ​អង្រឹងស្នែង គេ​យក​ឈើ​មួយ​ដើម​ដែល​កោងចំកន្ដាល អ៊ែនចុះក្រោម ចុងសងខាងងឡើងលើ ហើយនៅចុងនោះ គេឆ្លាក់ជាក្បាច់ផ្កាភ្ញី ​និង​ ​មាន​ស្រោបមាស ឬ ប្រាក់ពីក្រៅឈើនោះផង គេ​ហៅ​ថា អង្រឹងដងមាស ឬ ដងប្រាក់ សំរាប់តា មលំដាប់ថ្នាក់ ។​ ចំងាយពីចុងដងប្រហែល​មួយ​ហត្ថ គេវាយដែក​ធ្វើ​ចាស្រយូវម្ខាង​មួយ​ ហើយគេ​យក​សំពត់​មួយ​ផ្ទាំង យ៉ាងធំ ហើយក្រាស់ ​មក​បត់​ធ្វើ​ជាត្រចៀកសំរាប់ស៊កខ្សែភ្ជាប់ទៅ នឺងស្រយូវដែកនោះ ។​ ​អ្នក​ជិះគេអង្គុយលើសំពត់ នោះ ដៃកាន់ជាយសំពត់ផង ហើយ​ឲ្យ​មនុស្សពីរ នាក់​ជា នាក់​សែង ។​ នៅក្បែរអង្រឹងស្នែង តែងតែ​មាន​ប្រដាប់​មួយ​ ទៀត ​មាន​សន្ឋានដូចដំបូលទូកតែធំជាង ​ក៏​​មាន​បិទបាំងដោយសំពត់ព្រែប្រាំពណ៌ ហើយដោយ​មាន​មនុស្សបួន នាក់​សែ ង ​និង​​មាន​មនុស្ស​ដើរ​តាមហែពីក្រោយផង ។​ ​ប្រសិនបើ​​ធ្វើ​ដំនើរទៅឆ្ងាយ គេអាយជិះដំរី​និង​សេះ ព្រមទាំងប្រើរទេះដែរ ។​ រទេះនៅ​ស្រុក​នេះ ​ក៏​​មាន​លក្ខណដូចរទេះ​ស្រុក​ឯទៀតដែរ តែគេជិះសេះ​ឥត​​មាន​កែប​ទេ​ ឯដំរី​ក៏​គ្មានប្រដាប់សំរាប់ អង្គុយដែរ ។​

 អំពី​ទូកច្រវា 
អំពី​ទូកធំៗ សុទ្ធតែ​ធ្វើ​ឡើងដោយ​យក​ឈើរឹងៗ ​មក​ចាំងជាបន្ទះក្ដារសិន រួច​ទើប​វាយផ្ដុំឡើងជាទូក ។​ មេជាង​ឥត​​មាន​ ប្រើ​នរណា​​ទេ​ គេប្រើតែដឹង ហើយ​និង​ដែកខួង ​ដែល​ជាហេតុនាំ​ឲ្យ​ខាតឈើ​និង​​កម្លាំង​ច្រើនណាស់ ។​ នៅពេលដែ លគេចង់កាត់ឈើជា​កំណាត់​ គេតែង​យក​ដែកខួង​មក​ខួងទំលុះផ្ដាច់តែម្ដង ទោះជា​ធ្វើ​​ផ្ទះ​​ក៏​​ធ្វើ​របៀបគ្នានេះដែរ ។​ គេ​មាន​ ប្រើដែកគោលវាយ​ធ្វើ​ទូកដែរ ។​ គេ​យក​ស្លឹកលេង (ក្រចាប់) ​មក​ប្រក់​ធ្វើ​ដំបូល ដោយ​យក​ដើមស្លា​មក​ពុះជាបន្ទះគាប សង្កត់ស្លឹកនោះផង ។​ ទូករបៀបនេះ គេ​ហៅ​ថា “ស៊ីនណា” ។​ គេបិទពរទូកដោយជ័រឈើ ខ្លាញ់ត្រី លាយនឹងកំបោរ ។​ ចំ នែកទូកតូចវិញ គេលុង​ធ្វើ​ពីឈើ​មួយ​ដើមធំ ។​ គេ​យក​ភ្លើងដុតរោល​ឲ្យ​ទន់សាច់ឈើ ​ទើប​ទល់បំប៉ោងពង្រីកពោះទូ ក​ឲ្យ​ធំ ក្បាលកន្សៃស្រួច ​ឥត​​មាន​ប្រើដំបូល​ទេ​ តែដាក់​បាន​មនុស្សច្រើន នាក់​ណាស់ដែរ ។​ ទូករបៀបនេះ ​ហៅ​ថា កុយលាំង ។​

អំពី​ខេត្ដ=== ខេត្ដ​មាន​ទាំងអស់ជាង ៩០ គឺខេត្ដ ចេងពួ (ចន្ទបូរ) ឆាណា(ឆ្នាំង) ប៉ាកាង(​បាន​កាន) មុងលាង ប៉ួចស៊ី ភូវ​មួយ​ ទីហួង បាក់ លុតប៉ោ ណៃកាខាំង ប៉ួចស៊ីលី ជាដើម ។​ ក្រៅពីនេះ ខ្ញុំមិនចាំឈ្មោះ​ទេ​ ។​ ខេត្ដនិ​មួយ​ៗ សុទ្ធតែ​មាន​មន្រ្ដីកាន់កាប់ ហើយ ​មាន​​ធ្វើ​បន្ទាយឈើជារបាំងផង ។​

 អំពី​​ស្រុក​ភូមិ 
នៅ​ក្នុង​ភូមិនិ​មួយ​ៗ ជួន​មាន​វត្ដ ជួន​មាន​ប្រាសាទ ហើយ​មាន​មន្រ្ដីម្នាក់នៅត្រួតត្រាយ៉ាងហ្មត់ចត់ ។​ មន្រ្ដីនោះគេ​ហៅ​ថា ​មួយ​ស៊ី ។​ នៅតាម​ផ្លូវ​ធំៗ តែង​មាន​សាលា​មួយ​សំរាប់ឈប់សំរាក គេ​ហៅ​ថាស៊ិមប៉ាក់ ។​ ប៉ុន្ដែនៅពេល​ថ្មី​ៗនេះ ​មាន​កើត ចំបាំងជា​មួយ​នឹងប្រ​ទេ​សសៀម ភូមិទាំងនេះ​ក៏​ប្រែក្លាយទៅជាដីវាលទៅវិញ ។​

 អំពី​ប្រមាត់ប្រមង់ 
កាលពី​មុន​នេះ តែដល់ខែទី៨ គេតែង​ធ្វើ​ការចាប់មនុស្ស​យក​ប្រមាត់ ពីព្រោះស្ដេចចាម ​ក្នុង​​មួយ​ឆ្នាំគេសុំ​យក​ប្រមាត់មួ យថូ ​ដែល​​មាន​ចំនួនរាប់ពាន់ ។​ នៅ​ក្នុង​ពេលយប់ គេចាត់​ពួក​​អ្នក​​យក​ប្រមាត់ (ប្រមាត់ប្រមង់?) ​ដើរ​ទៅតាម​ផ្លូវ​នានា​ក្នុង​ ទីក្រុង ​និង​ ​ក្នុង​ភូមិ ។​ ​ប្រសិនបើ​ប្រទះមនុស្សណា​ដើរ​​ក្នុង​ពេលយប់ស្ងាត់នោះ គេចាប់​យក​ខ្សែចងក្បាល​ឲ្យ​ជាប់ ហើយកូន កាំបិទចាក់ក្រោមឃ្លៀកខាងស្ដាំខ្វះ​យក​ប្រមាត់ដាក់​ក្នុង​ថូ លុះត្រាតែ​បាន​ពេញចំនួន ​ទើប​គេ​យក​ទៅថ្វាយស្ដេចក្រុងចាម  ។​ ប៉ុន្ដែគេមិន​យក​ប្រមាត់ជនជាតិ​ចិន​​ទេ​ ពីព្រោះ​មាន​កាល​មួយ​ឆ្នាំនោះ គេ​យក​ប្រមាត់របស់​ចិន​​មួយ​ទៅលាយនឹងគេ ​ក៏​បន្ដាល​ឲ្យ​ស្អុយរលួយខូចប្រមាត់នៅ​ក្នុង​ថូ លែងប្រើការ​បាន​ទាំងអស់ ពេលក្រោយ​មក​ គេលែងមាការ​ដើរ​ចាប់​យក​ ប្រមាត់ទៀតហើយ ហើយគេចាត់មន្រ្ដីដោយលែកសំរាប់មុខងារខាង​យក​ប្រមាត់ពី​ពួក​ក្រោមអំនាចខ្លួន ​ដែល​តាំងអោ យនៅជាយក្រុងក្បែរទ្វារខាងជើង ។​

 អំពី​រឿងចម្លែក 
នៅ​ក្នុង​កំពែងនាទិសខាងកើត ​មាន​​អ្នក​​ព្រៃ​ម្នាក់នោះរួមរ័កជា​មួយ​ប្អូន​ស្រី​ឯងបង្កើត ​ក៏​ស្រាប់តែជាប់ស្បែកសាច់គ្នាបេះ មិនចេញរហូតគ្រប់បីថ្ងៃ ​ឥត​​មាន​ស៊ីចុកអ្វីសោះ ​ក៏​ស្លាប់បង់ជីវិតទៅ ។​ ​អ្នក​​ស្រុក​ខ្ញុំម្នាក់សែ “ស៊ី” គេ​បាន​រស់នៅ​ស្រុក​នេះ រវាងសាមសិបប្រាំឆ្នាំ គេថា គេ​បាន​ឃើញរឿងនេះច្បាស់ពិតពីលើក ហើយគេថា ​បាន​ជាសក្ដិសិទ្ធដូច្នេះ ព្រោះបារមីព្រះ របស់​ស្រុក​នេះខ្លាំងពូកែណាស់ ។​

 អំពី​ការងូតទឹក 
ប្រ​ទេ​សនេះក្ដៅខ្លាំងណាស់ ​ក្នុង​​មួយ​ថ្ងៃៗ ​ប្រសិនបើ​មិនងូតទឹកច្រើនលើក​ទេ​ គឺច្បាស់ជាអត់ទ្រាំមិន​បាន​ឡើយ ទោះបីនៅពេល យប់​ក៏​ជៀសមិនរួចពីការងូតទឹកម្ដង ឬ ពីដងដែរ ។​ គេគ្មានបន្ទប់ទឹក គ្មានចានដែក គ្មានប៉ោត​ទេ​ ។​ ​ក្នុង​​ផ្ទះ​​មួយ​តោង​មាន​ ស្រះ​មួយ​ ​ប្រសិនបើ​ពុំនោះ​ទេ​ គេព្រួតគ្នា២ -៣​ផ្ទះ​ទៅងួតទឹកស្រះ​មួយ​ដោយលែងខ្លួនចោល ​ឥត​គិតពីរឿងខ្មាសគ្នា​ស្រី​ប្រុស​ទេ​  ។​ ប៉ុន្ដែ​ប្រសិនបើ​អូវពុកម្ដាយចាស់ គាត់ទៅដល់ស្រះ​មុន​ ក្មេង​ស្រី​ប្រុសមិនហ៊ានទៅជិត​ទេ​ ​ប្រសិនបើ​ក្មេងកំពុងតែងូតទឹកស្រះ នោះ​មុន​វិញ ​ក៏​ចាស់ទុំនោះ នាំគ្នាគេចចេញដែរ ។​ មនុស្ស​មាន​វ័យស្របាលគ្នា ​ឥត​គិតអៀនខ្មាសគ្នាឡើយ ។​ គេ​យក​តែ ដៃធ្វេងបិទបាំងកេរ្ដខ្មាសរបស់ខ្លួន ហើយ​ដើរ​ចុះ​ក្នុង​ទឹកទៅ ។​ ជួនកាល​ក្នុង​រយៈ ៣.៤ថ្ងៃ ឬ ៥-៦ថ្ងៃម្ដង ​ពួក​​ស្រី​ៗទីក្រុង​មួយ​ ក្រុម ​មាន​គ្នា ៣-៤ នាក់​ នាំគ្នាចេញទៅមុជទឹកទន្លេខាងក្រៅកំពែងក្រុង ។​ នៅពេល​ដែល​ទៅដល់ទន្លេនោះ គេដោះសំ ពត់ដេលវ័ណ្ឌខ្លួនចេញ ​ដើរ​ចុះទៅ​ក្នុង​ទឹក ហើយទៅជួបជុំគ្នានៅ​ក្នុង​ទន្លេនោះរាប់ពាន់ នាក់​ ។​ សូម្បីតែ​ពួក​​ស្រី​ៗ​ដែល​មា នក្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ​ក៏​ដូច្នេះដែរ ។​ គេ​ឥត​​មាន​ខ្មាសអ្វី​ទេ​ ចាប់តាំងពីក្បាលដល់ចុងជើង មើលគ្នាឃើញទាំងអស់ ។​

នៅមាត់ទន្លេក្រៅទីក្រុងនោះ រាស់ថ្ងៃតែងតែ​មាន​ជនជាតិ​ចិន​នៅទំនេរ ហើយលួចនាំគ្នាទៅចាំមើលលេងតាមគំនិតខិល ខូច ហើយ​ឮ​ថា គេឆ្លៀតពេលនៅ​ក្នុង​ទឹកនោះផង ។​ ទឹកនោះនៅក្ដៅអុនៗជានិច្ច លុះត្រាដល់ពេលយប់យាមបួន​ទើប​ ត្រជាក់ លុះដល់ព្រឹក ថ្ងៃរះឡើង​ក៏​ក្ដៅអុនៗឡើងវិញទៀត ។​

 ការចូលជ្រកនៅ (អន្ដោប្រវេសន៍) 
ពួក​ជនជាតិ​ចិន​ ​ដែល​ជា​អ្នក​ឈ្នួញ​ដើរ​សំពៅ កាល​មក​ដល់​ស្រុក​នេះ​ក៏​ពេញចិត្ដគេខ្លាំងណាស់ ព្រោះ​ស្រុក​នេះមិនបាច់ ប្រើសំលៀកបំពាក់ច្រើន ហើយអង្ករគេ​ក៏​ស្រួលរក ប្រពន្ធ​ក៏​ស្រួលរក​បាន​ ឯ​ផ្ទះ​សំបែង​ក៏​ងាយ​ធ្វើ​ គ្រឿងប្រើប្រាស់​ក៏​ងា យរក ការលក់ដូរ​ក៏​ធូរងាយ ម្លោះហើយ​បាន​ជា​មាន​​អ្នក​ចូលពី​ស្រុក​ក្រៅ ​មក​រស់នៅ​ស្រុក​នេះច្រើនណាស់ ។​

 អំពី​កងទ័ព 
កងទ័ព​ធ្វើ​ដំនើរដោយលែងខ្លួន​ឥត​អាវ ។​ ដៃស្ដាំគេកាន់លំពែង ដៃឆ្វេងកាន់ខែល គ្មានប្រើធ្នូ​និង​ព្រួញ​ទេ​ កាំភ្លើងធំ ឬ អាវ ក្រោះ​ក៏​គ្មានដែរ ។​ តាម​ឮ​គេថា កាលកើតចំបាំង នឹងជាតិសៀម គេនាំគ្នាកេណ្ឌ​អ្នក​​ស្រុក​ទៅវាយដោយ​កម្លាំង​តែម្ដង ពុំ ​មាន​ប្រើល្បិចកលអុបាយអ្វីឡើយ(១) ។​

១ = រឿងនេះ ​មក​ពីជីវតាក្វាន់ មិន​បាន​ឃើញ នឹងស៊ើបពត៌​មាន​​ទេ​ ព្រោះតាមឯកសារជាច្រើនណាស់ ថាខ្មែរចេះរៀបចំ ទ័ពត្រឹមត្រូវ ​មាន​សាស្ដ្រាវុធ ​និង​ក្បួនយុទ្ធសាស្រ្ដផង ។​

 អំពី​ការយាងចេញ​នៃ​មហាក្សត្រ 
ខ្ញុំ​បាន​​ឮ​គេនិយាយថា ស្ដេច​អង្គ​​មុន​ៗ មិន​ដែល​យាងចេញទៅណា​ទេ​ ព្រោះខ្លាច​មាន​រឿងហេតុ ។​ ស្ដេច​អង្គ​​ថ្មី​នេះត្រូវ សនិសាស្ដេច​មុន​(២) ។​ កាលពីដើម លោក​មាន​ឋានៈជាមេទ័ព ។​ បិតាក្មេកនោះសព្វព្រះទ័យ នឹង បុត្រីព្រះ​អង្គ​ណាស់បា នជាកូន​ស្រី​នេះ លួច​យក​ព្រះខ័នមាស​បាន​ ហើយ​យក​ទៅ​ឲ្យ​ប្ដីរបស់ព្រះនាង ។​ បុត្រាបង្កើត​ក៏​មិន​បាន​ទទួលរាជស្នង បិតា ​ក៏​លើកគ្នាទៅ ដណ្តើម​រាជ តែត្រូវស្ដេច​ថ្មី​ជ្រាបការទាន់ ចាប់​បាន​នាំ​យក​​មក​កាត់ម្រាមជើង ហើយ​យក​ទៅដាក់គុក ងងឹត ។​ ស្ដេច​ថ្មី​នេះ​មាន​ពាក់អាវក្រោះដែក ទោះបីគេប្រើកាំបិត ឬព្រួញ​ក៏​មិនអាចមុត​បាន​ដែរ ។​ ដូច្នេះហើយ ​ទើប​ព្រះ ​អង្គ​ហ៊ានយាងចេញក្រៅ ។​ ខ្ញុំ​បាន​ទៅនៅទីនោះជាង​មួយ​ឆ្នាំ ​បាន​ឃើញព្រះ​អង្គ​យាងចេញ​មក​៤-៥ដង ។​ ការយាងចេញ ​មក​ម្ដងណាតែង​មាន​ទ័ពទៅការពារពីខាងមុខ ​មាន​​អ្នក​កាន់ទង់ជ័យ ​និង​ ​មាន​តន្រ្ដីនៅខាងក្រោយ ។​ ​ស្រី​ស្នំ ៤-៥  នាក់​​ស្លៀក​សំពត់ផ្កាសៀតផ្កានៅសក់ក្បាល ដៃកាន់ទៀនធំ ​ដើរ​ជាក្រុមៗ ។​ ទោះបីនៅពេលថ្ងៃភ្លឺក្រលែតក្ដី ​ក៏​គេអុជទៀនដែរ ។​ នៅ​ក្នុង​​ចំណោម​​ស្រី​ស្នំទាំងនោះ ​មាន​ខ្លះកាន់គ្រឿង ​មាន​ដូចជាភាជន៍មាស ​និង​គ្រឿងបិទបាំងជាដើមផ្សេងៗពីគ្នា មិនដឹ ងជាគេ​យក​ទៅប្រើការអ្វីខ្លះឡើយ ។​ នៅ​មាន​​ស្រី​ស្នំខ្លះទៀត កាន់ស្នរ លំពែង ខែល ជាទ័ព នៅខាង​ក្នុង​​មួយ​ក្រុមទៀត ផង ​មាន​រទេះទឹមពពែ ​និង​ រទេះទឹមសេះ ​ដែល​​មាន​តាក់តែងដោយគ្រឿងមាសបរដង្ហែដែរ ។​

២ = ស្ដេច​អង្គ​នេះ លោក A-Leclère សរសេរ​ក្នុង​ Histoire du Cambodge ថា : ​ក្នុង​ចន្លោះពេលនោះ ​មាន​ស្ដេចសោ យរាជជាច្រើន​អង្គ​មិនប្រាកដនាម តែគេសំគាល់​បាន​​មួយ​តាមលិលាចារឹក គឺ ស្ដេចជយបរមេសូរៈ (ព្រះបាទ​ឥន្រ្ទវរ្ម័នទី៣) ​ដែល​សោយរាជ​ក្នុង​ចន្លោះឆ្នាំ ១២៥០ - ១៣០០នេះ ។​

ពួក​នាម៉ឺនសព្វមុខមន្រ្ដី ​និង​ ​ពួក​ញាតិវង្ស សុទ្ធតែជិះដំរី នៅខាងមុខ ​ប្រសិនបើ​មើលពីចំងាយទៅឃើញសុទ្ធតែក្លស់ពណ៌ក្រហម ​ឥត​គណនា ។​ បន្ទាប់​មក​​ទើប​ដល់ព្រះមហេសីធំតូច តាមលំដាប់ថ្នាក់ ជីះអង្រឹងស្នែងជិះរទេះសេះ ឬ ជិះដំរីដ៏​មាន​ក្លស់ បើកបាំងមិនតិចជាង​មួយ​រយ​ទេ​ ។​ បន្ទាប់ទៀត ​ទើប​ដល់ព្រះរាជាព្រះទ្រង់ឈរនៅលើខ្នងដំរី ព្រះហស្ដកាន់ព្រះខ័នទិព្វ  ។​ ភ្លុកដំរី ព្រះទីនាំងសឹង​មាន​ពាក់ចង្កំមាស ។​ ​មាន​ក្លស់ស (ស្វេតច្ឆត្រ) ចំនួន២០ ដ៏​មាន​ស៊ែមមាសបើកបាំងជុំព្រះ​អង្គ​ដែ លសុទ្ធតែជាក្លស់ដងមាស នៅជុំវិញព្រះ​អង្គ​​មាន​ទ័ពដំរីប្រដាប់ដោយអាវុធជាគ្រឿងការពារ ។​ ប្រសិនបើ​ជាស្ដេចយាង ទៅណាជិតៗ​ទេ​ ទ្រង់គង់លើគ្រែស្នែង (ព្រះវរ) ហើយ​អ្នក​សែងសុទ្ធតែ​ស្រី​ៗស្នំ ។​ សឹងតែរាល់ដង កាលណាស្ដេចយាង ចេញដំនើរតែង​មាន​រូបស្ដូបតូច​មួយ​ ហើយពីមុខនេះ​មាន​ព្រះពុទ្ធរូបមាស​មួយ​​អង្គ​ផង សែងពីមុខព្រះរាជា ។​ បន្ដាជន ​ដែល​នៅតាមដង​ផ្លូវ​ ត្រូវសំពះលុងជង្គង់ក្រាបក្បាលដល់ដី​ដែល​គេ​ហៅ​ថា សំប៉ា (សំពះ?) ​ប្រសិនបើ​ពុំដូច្នោះ​ទេ​ នឹងត្រូវគេចោ ទថា ​មើលងាយ​ព្រះចេស្ដា ហើយនឹងត្រូវគេចាប់​យក​ទៅឃុំចោល ​ឥត​ដោះលែងឡើយ ។​

ក្នុង​​មួយ​ថ្ងៃព្រះរាជាទ្រង់កិច្ចការរដ្ឋពីរលើក គឺទទួលសវនាការពីរដ្ឋមន្រ្ដី ​និង​ រាស្រ្ដ ប៉ុន្ដែគ្មានបញ្ជីកត់​កំណត់​ចំនួន មនុស្សនឹ ងកិច្ចការនោះ​ទេ​ ។​ ​ប្រសិនបើ​មន្រ្ដី ឬ រាស្រ្ដណាចង់ចូលគាល់ ត្រូវតែចូលទៅអង្គុយបត់ជើងផ្ទាល់នឹងដីរង់ចាំជា​មុន​ ។​ ​មួយ​សន្ទុះ ក្រោយ​មក​ ​ទើប​គេ​ឮ​សូរ​សម្លេង​តន្ដ្រីរងំខាង​ក្នុង​ ។​ ​អ្នក​នៅខាងក្រៅផ្លុំស័ង្ខតបទៅវិញ ។​ ខ្ញុំ​ឮ​គេថា គេប្រើតែទីនាំងគ្រែ ស្នែងមាស (ព្រះវរមាស) ​ទេ​ ​ប្រសិនបើ​គ្រាន់តែយាងជិតៗ ។​ បន្ទាប់​មក​គេឃើញ​ស្រី​ស្នំពីរ នាក់​រូតវាំងននពញរះវរនោះឡើង ​ក៏​លេចឃើញស្ដេចគង់ឈរកាន់ព្រះខាន់ នៅ​ក្នុង​ស៊ុមមាសជាទីព្រះទែនគង់ប្រថាប់ ។​ ពេលនោះ ទាំងមន្រ្ដីទាំងរាស្រ្ដសុទ្ធ តែអោនក្បាលលើដៃសំពះ លុះត្រាតែផុត​សម្លេង​ស័ង្ខ​ដែល​ជាសញ្ញា​ឲ្យ​ងើបមុខឡើង ​ទើប​ហ៊ានងើបព្រមគ្នា ។​ ដែ លជាកេរ្ដដំន​មក​ច្រើនស្ដេចហើយ ។​ លុះទ្រង់ប្រស្រ័យការចប់ហើយ ស្ដេចយាងចូលវិញ ដោយ​មាន​​ស្រី​ស្នំពីរ នាក់​រូតរនាំ ងបិទដូចដើម ​អ្នក​ទាំងអស់គ្នា​ក៏​ក្រោកឈរហើយអែបៗខ្លួនទៅកៀនរៀងខ្លួនទៅ ។​ ពិតមែនតែ​ស្រុក​នេះ មិនសូវស៊ីវិល័ យ តែគេស្គាល់ច្បាប់ទំលាប់គោរពព្រះមហាក្សត្រ ។​

 ពន្យល់ពាក្យខ្លះ 
ជាសំដីខ្មែរ ហើយ ជីវតាក្វាន់ កត់ជាអក្សរ​ចិន​ (រៀបតាមលំដាប់អក្សរ)
 កាងពាងឈូ ឬ កាងពាងជូ : តាមយោបល់របស់លោក ប៉េលិយោតថា ពាក្យកាងពាង     ក្លាយពីពាក្យកំពង់  ។​ តាមយោបល់របស់យើងថា កំពង់​ចិន​ សរសេរតែ​មួយ​មាត់​ទេ​ថា ប៉ុង ដូចជាប៉ុងចាំ : កំពង់ចាម ។​ ម្យ៉ាងទៀត ឈូ រែ ជូ ប្រែមិនកើត  ។​ ដូច្នេះ យើងយល់ថាពាក្យនេះទំនងជា​មក​ពីពាក្យ កំពែងជួរ ទៅវិញ ព្រោះពីដើមទីក្រុងនិ​មួយ​ៗ តោង​ធ្វើ​ជាកំពែងជា ជួរព័ទ្ធជុំវិញ ជាព្រំដែន​នៃ​ទីក្រុង ។​ ​ក្នុង​បរិវេណ​នៃ​កំពែងនេះ ​អ្នក​​ក្នុង​រស់នៅ ​មាន​វាំង ​មាន​ផ្សារផ្សោ ​មាន​​ផ្ទះ​​អ្នក​ទីក្រុង ។​ ទំលាប់បុរាណ​ហៅ​ថាកំពែង ឬ សីមា ។​ សូមមើលពាក្យលោក សុត្ដន្ដប្រីជាអិន្ទ ​ក្នុង​គតិលោកទី១ និយាយ​ហៅ​ទីក្រុងថា កំពែង ។​ នៅសិលាចារឹកជាច្រើន​ក៏​​ហៅ​ទីក្រុងថា កំពែង ។​ លោកប៉េលិយោត ​បាន​ប្រែកាងពាងជូថា Vill Murée ​ក៏​សម ន័យថាកំពែងនេះដែរ ។

 កានពូជី (​ចិន​ទាជីវអាន : កាំព័រទី) : ជាសំដី​ចិន​ កត់តាមសំដីខ្មែរ : កម្ពុជ ឬ កម្ពុជា ។​ ហេតុនេះហើយ ​បាន​ជា​ចិន​​ដែលសរសេរក្រោយជីវតាក្វាន់កែទៅជា កាំពូចេ ​ដែល​នៅប្រើជាប់រហូតសព្វថ្ងៃនេះ ។​ ជីវតាក្វាន់ ​បាន​បញ្ជាក់​ក្នុង​សេចក្ដីផ្ដើម ថា តាមការកត់ត្រារបស់​ពួក​អឺរ៉ុបថា ប្រ​ទេ​សនេះឈ្មោះដូច្នេះដែរ ។​ ត្រង់នេះនាំ​ឲ្យ​យើងដឹងថា ជីវតាក្វាន់ ​បាន​មើល សៀវភៅ​កំណត់​ហេតុរបស់អឺរ៉ុប គឺ​ពួក​ព័រទុយហ្គេ ​ដែល​សរសេរឈ្មោះប្រ​ទេ​សយើងថា Kambuja រី Kamvuja កម្វុជ (សូ មមើលសៀវភៅ Le Cambodge ។​

 ឃុនលុន : ឈ្មោះសមុទ្រ ដេលលោកជីវតាក្វាន់និយាយថា នៅតាមរយៈ​ផ្លូវ​ពីក្រុងចាម     ​មក​​ស្រុក​ចេនលា ។​ លោក ប៉េលិយោតស្រាជ្រាវឃើញថា ជាសមុទ្រកោះត្រលាច ​ដែល​លោកប្រែ = Lamer de Poulo-Condor ប៉ុន្ដែយើងស្រាវជ្រាវ តាមរក​ឲ្យ​ឃើញន័យច្បាស់ជាងនេះទៀតពុំទាន់ឃើញ ។

 ចេនគាឡាង ឬ តាំងកេលាង : ទំនងជាពាក្យសំស្រ្កឹត ​ស្រី​គារ​ដែល​ខ្មែរនិយម​យក​​មក​ប្រើ     ​ហៅ​ព​ពួក​ ស្នំបរិវារ ​និង​ ​អ្នក​បំរើស្ដេច សំរាប់ហែហម ជាលំអ​និង​ កត្ដិយសស្ដេច ។​ យើងសរសេរសព្វថ្ងៃទៅជា “ស្រឹង្គារ” ។​ ​មក​ពីដំបូងគេអានថា សឹង គារៈ ​មាន​​សម្លេង​ រៈ នៅចុងលុះ​ចិន​គ្មានអក្សរ រ ​ក៏​​យក​​សម្លេង​ ឡ ឬ ល ​មក​ជំនួស​បាន​ជា សីការៈ ទៅជា ចេន គា ឡាង ។

 ចេងផូវ ឬ ថេងភូ : លោកជីវតាក្វាន់ ទុកជាឈ្មោះ​ស្រុក​​មួយ​ ជាជាយដែនប្រ​ទេ​សចេនលា     ។​ លោកប៉េលិយោតបញ្ជាក់ថែមថា ​ស្រុក​នេះនៅត្រង់ភូមិភាគ Cap Saint-Jacques ឬ ខេត្ដបារៀសព្វថ្ងៃនេះ ។

 ចេនលា ឬ ចេនលាក់ : ពាក្យនេះនៅ​ក្នុង​ការរាវរកសំខាន់ណាស់ ព្រោះជាឈ្មោះប្រ​ទេ​សតែម្ដង     ។​ នឹងថា ជាឈ្មោះ​ដែលអ្នក​​ស្រុក​យើង​ហៅ​ខ្លួនថា យើងជា​អ្នក​ចេនលា ឬ ជាតិចេនលា ​ក៏​មិនមែន ព្រោះដូចនិយាយខាងដើមសេចក្ដីប្រែនេះ ស្រាប់ ដែល​លោកជីវតាក្ចាន់បញ្ជាក់ ​អ្នក​ប្រ​ទេ​សនេះ​ហៅ​ខ្លួនឯងថា កាន់ ជៃ ចី ហើយ​ដែល​​អ្នក​​ស្រុក​អឺរ៉ុបកត់ទុកថា កាំពូចី ​ដែល​​មាន​​សម្លេង​ស្រដៀងនឹង កាំពូចេ ដែរ ។​ ​កំណត់​នេះបង្ហាញថា មិនមែនជនជាតិយើងដាក់ ឈ្មោះចេនលា នេះ​ទេ​ ប្រាកដជាបរ​ទេ​ស​ហៅ​សំគាល់តាមហេតុ ឬ តាមរបស់អ្វី​មួយ​មិនខាន ពិសេសគឺ​ចិន​នេះឯង ​បាន​​មក​ទាក់ទង ហើយ​បាន​សរសេរកត់ត្រា​ស្រុក​យើង​មុន​គេ (តាំងពីសតវត្សទី៤)  ។​ ​ប្រសិនបើ​ដូច្នេះយើងត្រូវរាវរកតាមសំនៀងសំដី​ចិន​ តើ ចេនលានេះថាត្រាប់តាមសំដីខ្មែរថាម៉េច? អុទាហរណ៍ ពាក្យ ហ្វូហាន ឬ ហ្វូណាម ​មក​ពីត្រាប់ពាក្យខ្មែរថា ភ្នំ ​ចិន​គ្មានអក្សរតំរួត ម្លោះហើយ ភ្នំ រំលែក​សម្លេង​ទៅជាភូណម ឬ ភូណាម ។​
កាលខ្ញុំទៅ​ស្រុក​​ចិន​ ជួបនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវច​ចិន​ម្នាក់ ឈ្មោះស៊ីវម៉េង គាត់ប្រាប់ខ្ញុំថា គាត់ឃើញឯកសារ​មួយ​និយាយពី ឈ្មោះចេនលានេះ ។​ គឺដើមឡើយ ​ចិន​​ហៅ​ប្រ​ទេ​ស​មួយ​ ​ដែល​ស្ថិតនៅខាងលើ ប្រ​ទេ​សហ្វូណាន ។​ ប្រ​ទេ​សនោះ​មាន​ ​ព្រៃ​ក្រាស់ណាស់ ហើយសំបូរឃ្មុំ​យក​ក្រមួន​ធ្វើ​ទៀន ។​ ​ពួក​​ចិន​តែង​ធ្វើ​ដំនើរតាមសំពៅ​មក​ទិញដូរ​យក​ក្រមួនសុទ្ធ គឺក្រមួ ន​យក​ពីឃ្មុំ ដើម្បីនាំទៅលក់ឯ​ស្រុក​គេ សំរាប់​ធ្វើ​ទៀន ហើយគេនាំគ្នាសន្មត​ហៅ​​ស្រុក​នេះថា : ក្រមួនសុទ្ធៗ គឺថា ចេន ឬ ចេង ប្រែថាសុទ្ធ អែឡា ឬឡាក់ ប្រែថា ក្រមួន ឬ ឃ្មុំ ឬ ទៀន (ភាសា​ចិន​គេដាក់គុណនាម​មុន​នាម) បូករួម​មក​​បាន​ន័យថា “​ស្រុក​ក្រមួនសុទ្ធ” ។​ ​មាន​យោបល់​មួយ​ទៀតចុះសំរុងគ្នាថា នៅច្រកទន្លេធ្លាយទៅសមុទ្រ ជាកន្លែង​អ្នក​ចេនលា នាំក្រមួន សុទ្ធទៅទុកលក់​ឲ្យ​សំពៅ​ចិន​នោះ គេសន្មតឈ្មោះ​ស្រុក​ក្រមួនដែរ គឺក្រមួនស (កម្ពុជាក្រោម) សនេះមិនសំដៅខ្លាញ់ គោ​ទេ​ ព្រោះសម័យនោះមិនទាន់​មាន​ ដូច្នោះ សនេះគឺ ជាសុទ្ធនេះឯង ហើយនៅភូមិភាគក្រមួនសនេះ ​ក៏​​មាន​​ស្រុក​ ភូមិ​មាន​ឈ្មោះថា ក្រមួនៗច្រើនណាស់ នាំ​ឲ្យ​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា : ​ស្រុក​ភូមិត្រង់នោះជាទីឃ្លាំងផ្ទុកក្រមួន នាំទៅទុក លក់​ឲ្យ​សំពៅ​ចិន​មែន ព្រោះសំពៅ​ដើរ​តែតាមសមុទ្រ មិន​បាន​ចូល​មក​តាមទន្លេ​ទេ​ ។​
 ឆីនថា ឬ ឆេនថាន់ : ទំនង​មក​ពីពាក្យ ជាន់ឋាន ក្រែង​ក្នុង​ពិធីនេះគេនាំលោក​មក​កាន់ទីកន្លែងរបស់កូន​ស្រី​? ប៉ុន្ដែ​ក្នុង​ទំនៀម ហើយ​មក​អិលូវនេះមិនឃើញ​មាន​​ធ្វើ​ដូច្នេះ​ទេ​ ។​ ពត៌​មាន​នេះ មិនគួរនឹងជឿ ប៉ុន្ដែយើងយល់ថា តើលោកជីវតា ក្វាន់បំផ្លើសរឿងនេះដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី? មិនតែប៉ុណ្ណោះ លោកបញ្ជាក់ទាំងពេល​ដែល​ឃើញគេ​ធ្វើ​ ហើយត្រង់ណា លោកមិនឃើញផ្ទាល់ភ្នែកដូចជានៅក្នុបន្ទាប់​ក៏​លោកបញ្ជាក់ច្បាស់ថា លោកគ្រាន់តែ​ឮ​គេថា​ទេ​ (ត្រង់នេះឃើញថា លោក​មាន​ចិត្ដត្រង់ណាស់​ក្នុង​ដំនើរកត់ហេតុនេះ ។

 ឆេណាំ ឬ ឆាណាំ : ជា​សម្លេង​​ចិន​ ត្រាប់តាមពាក្យខ្មែរឆ្នាំង ដោយសារ​ចិន​គ្មាន​សម្លេង​អក្សរតំរួត     គឺសំដៅ​យក​ កំពង់ឆ្នាំង ព្រោះពាក្យកំពង់ប្រែថា ភូមិ ម៉្លោះហើយ លោកជីវតាក្វាន់កត់​យក​តែឈ្មោះភូមិតែម្ដង ។​ ច្បាស់ថែមពីលើនេះ ទៀត គឺ លោកជីវតាក្វាន់​បាន​រាប់រៀបថា ជាឈ្មោះខេត្ដ​មួយ​​នៃ​ប្រ​ទេ​សចេនលា ហើយគេ​ធ្វើ​ដំនើរចេញពីនេះ ត្រូវឆ្លង កាត់សមុទ្រសាប (ទន្លេសាប) អស់ពេលដប់ថ្ងៃទៀត ​ទើប​ដល់ក្រុងធំ ។

 ផូគូ : ក្លាយតាមសំដី​ចិន​ ទំនងជា​ហៅ​ពាក្យខ្មែរ ចៅគូ ​ដែល​គេធ្លាប់និយមប្រើនៅចុងសតវត្សទី១៣     សំរាប់​ហៅ​លោកសង្ឃ (សព្វថ្ងៃសៀមនៅប្រើនៅឡើយ) ។

 ប៉ាតេង : ពាក្យខ្មែរបុរាណ ម្រតេង ​ដែល​ក្រោយ​មក​ក្លាយជា កម្រតែង     រួចសព្វថ្ងៃថា គម្តែង គឺ​សម្រាប់​​សម្គាល់​ងារមន្រ្ដីជាន់ខ្ពស់ ​និង​ អ្នក​ប្រាជ្ញ​ធំ ឬ ​អ្នក​​មាន​ឫទ្ធិ​តេជៈខ្លាំងក្លា ។​ សព្វថ្ងៃនៅប្រើចំពោះព្រះសង្ឃ ឧទាហរណ៍  : បពិត្រ ព្រះគម្តែង​សង្ឃ​ទាំងឡាយ​ជាដើម ។

 ប៉ាធ : ទំនងជាត្រាប់តាម​សម្លេង​​អ្នក​​ស្រុក​ដើម​ហៅ​ថា ប៉ាតូវ     ។​ លោកប៉ែលិយោត បញ្ជាក់ថា សព្វថ្ងៃ​ជនជាតិចារាយនៅប្រើពាក្យ ប៉ាតូវ ​ហៅ​ឪពុកនៅឡើយ ។

 ប៉ានឃាប ឬ ប៉ានឃីត : ទំនងជាត្រាប់​សម្លេង​ខ្មែរ បណ្ឌិត ​ដែល​យើងអានក្លាយទៅជា បណ្ឌិត ឬ អន្ទិត សំដៅ​យក​​ពួក​​អ្នកប្រាជ្ញ ។​

 ប៉ាវទៀងកាក : តាមសេចក្ដី​ក្នុង​អត្ថបទ លោកជីវតាក្វាន់ ​ហៅ​សម្គាល់​អង្ករ ។​ ​មក​ពីពាក្យអង្ករ បុរាណយើង​​ហៅ​រង្ករមាន​ប្រើ​ក្នុង​សិលាចារឹកជាច្រើន ។

 ប៉ាស៊ីវ៉ី : សំស្រ្កឹត បស្វី ប្រែថា​អ្នក​​មាន​តបៈ គឺខ្មែរបុរាណ​ហៅ​​ពួក​​អ្នក​បួសជាតាបសនៅតាម​ព្រៃ​ ភាគ​ច្រើន​ជា​​អ្នក​ប្រតិបត្ដិតាមគម្ពីរវេទ (សូមមើល​ក្នុង​រឿងរាមកេរ្តិ៍​ខ្មែរ គេប្រើពាក្យនេះសម្រាប់​ពួក​យក្ស​ហៅ​ព្រះរាម​ដែល​​ធ្វើ​តបៈ​ក្នុង​​ព្រៃ​ថា បស្វី ។

 ផេងកេស៊ី : លោកជីវតាក្វាន់ថា ផេងកេស៊ី ជារុក្ខជាតិ​ដែល​គេ​យក​ស្លឹកវា​មក​​ធ្វើ​ស្រា ។​ យើង​បាន​ប្រទះឃើញ​ក្នុង​វចនានុក្រមខ្មែរភាគ១ ទំព័រ ៨២៩ និយាយថា ខ្មែរ​ជំនាន់​ដើម​​យក​ស្លឹកឈើម្យ៉ាង​មក​​ធ្វើ​ស្រា ​ហៅ​ថា ស្លឹកភ្ងាស ។​ ភ្ងាស នេះជាឈើ​ព្រៃ​ ​មាន​សំបកក្រមរជ្រួញៗ ស្លឹកល្អិតរឹង ផ្កាល្អិតកញ្ចុំ ពណ៌ស្វាយ ។​ ដូច្នេះគឺស្លឹកភ្ងាស​នេះហើយ​ដែល​កត់​តាម​សម្លេង​​ចិន​ទៅជា ផេកេស៊ី ។

 ពុឡៃ : សំស្រ្កឹត ព្រះ ប្រែថា ប្រសើរ គឺតាមនិយមន័យខ្មែរ​សម្រាប់​​ហៅ​បុគ្គលជាទីគោរព ​មាន​ព្រះពុទ្ធ​​ជាដើម  ។ ក្រោយ​មក​គេ​ហៅ​មន្រ្ដី​មាន​សក្ដិខ្ពស់ ឬ សង្ឃ​ដែល​​មាន​សមណសក្ដិ ។​

 ពូលូវ ឬ ពូលូឈិង ​មក​ពីពាក្យ ​ផ្លូវ​ ​ដែល​​ចិន​គ្មាន​សម្លេង​អក្សរតម្រួត ​ក៏​អានទៅជាពីរព្យាង្គថា ពូលូវ  ។ រី​ឯពាក្យ ឈិង ជាពាក្យ​ចិន​ប្រែថា ភូមិ ដូច្នេះ ពាក្យនេះ​មាន​ន័យថា ភូមិ​ផ្លូវ​ ទំនងជា ភូមិ​ផ្លូវ​ត្រី សព្វថ្ងៃ​ទេ​ដឹង? ព្រោះអត្ថបទនេះ និយាយពី​ភូមិនៅមាត់ទន្លេសាប តាមរយៈដំណើរ​ទៅសៀមរាប ។

 ភុយឡាំង : លោក Pelliot ពន្យល់ពាក្យនេះថា C'est le nom d'une barque faite d'une seule pièce de bois;​ l'original, pilan? piran? n'est pas connu. ចំពោះ​យើង​ យល់ថា ទំនងជា ទូកកំរោល ​ដែល​គេលុង​ធ្វើ​ពីឈើ​មួយ​ដើម ប៉ុន្ដែ​មិនដឹងជាឈ្មោះដើមថាម៉េច ​បាន​ជា​ចិន​កត់ជាពាក្យ​ហៅ​ ផុយឡាំង នេះ ។

 ម៉ៃ ឬ មី : ជាពាក្យសម្រាប់​មនុស្សស្រី ឬ សម្រាប់​​​ហៅ​ម្ដាយ​ដែល​​ចិន​ខំថាតាម​សម្លេង​ខ្មែរ មេ     ។​ ឧទាហរណ៍ មេជ្រូក មេគោ មេបា... ។

 សាមប៉ា : ​ចិន​អានតាម​សម្លេង​ខ្មែរថា សំពះ ។​

 ស៊ីនណា : លោក Pelliot ដាក់​ក្នុង​វង់ក្រចក​ឲ្យ​អានថា Siennja ហើយលោកពន្យល់ន័យថា L'original de ce nom de bateau, quelque chose comme senda, n'a pas été retrouvé. តាមមតិយើង គឺជាទូកមួយ​យ៉ាង ​ដែល​គេ​យក​បន្ទះក្ដារ​មក​វាយភ្ជាប់ភ្ជិតគ្នា គេច្រើន​ហៅ​សព្វថ្ងៃថា ទូកឡើងក្ដារ បុរាណ​ហៅ​ថាទូកសណ្តរ ។​ ទំនងជា "សណ្តរ" នេះហើយ ​ដែល​​ចិន​កត់ទៅជា ស៊ីនណា ។

 ស៊ីឡាក់ទី : ​មក​ពីពាក្យសំស្ក្រឹត ស្រិស្ឋិន ឬ ស្រិស្ធី ប្រែថា ​អ្នក​ទ្រទ្រង់ នូវស្រុតិ គឺ​ពួក​​អ្នក​ចេះដឹង ឬ ​អ្នក​​មាន​ប្រាជ្ញា ។​

 ហ៊ុតឈឹង : ពាក្យនេះ ​មក​ពីភាសា​ចិន​ ហ៊ុត = ព្រះពុទ្ធ + ឈឹង = ភូមិព្រះពុទ្ធ ។​ លោក Pelliot ​យល់ថាជាភូមិពោធិសាត់ ប៉ុន្ដែ​​​បើ​តាមកំណាព្យលោកសុត្តន្ដប្រីជាឥន្ទ "និរាស​អង្គ​រវត្ដ" លោកនិយាយ​ពី​ដំណើរ​របស់​លោកទៅ​អង្គ​រវត្ដតាមមាត់ទន្លេ​សាប ឃើញភូមិ​មួយ​នៅពាក់កណ្តាល​​​ផ្លូវ​នេះឈ្មោះថា ភូមិត្រៃភព ។​ ហើយ​គាត់ពិចារណាថា ​នរណា​​​យក​ពាក្យត្រៃភព​មក​​ដាក់​ឈ្មោះ​ភូមិ ត្បិត​ពាក្យ​ត្រៃភព​​ ​ជានាមរបស់ព្រះពុទ្ធដែរ ។ ដូច្នេះ ហ៊ុតឈឹង គឺជាភូមិត្រៃភពនោះឯង ។
 ឯកសារ​យោង​ 
 ប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរ និពន្ធ​ដោយត្រឹង ងា សាស្រ្ដាចារ្យបរិញ្ញាផ្នែកវប្បធម៌ និងអរិយធម៌អាស៊ី
 មណ្ឌលវប្បធម៌ខ្មែរនៅស្វីស 
 Paul PELLIOT. Mémoires sur les coutumes du Cambodge de Tcheou Ta-Kouan. Version nouvelle suivie d'un commentaire inachevé. Paris, 1951

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ