navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
កបិលវត្ថុ: ប្រវត្តិដើម

ប្រវត្តិដើម 
ដើមឡើយមានក្សត្រមួយព្រះអង្គព្រះនាម ឱក្កាករាជ នៅក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប។ ព្រះអង្គមានមហេសី៥ព្រះអង្គ។ មហេសីទី១ ព្រះនាម ភត្តា មហេសីទី២ ព្រះនាម ចិន្តា មហេសីទី៣ ព្រះនាម នន្តុ មហេសីទី៤ ព្រះនាម ជាលិនី និង មហេសីទី៥ ព្រះនាម វិសាខា។ ព្រះនាង ភត្តា ជាអគ្គមហេសី។ ព្រះនាង មានបុត្រា ៤ព្រះអង្គ និង បុត្រី ៥ ព្រះអង្គ។ ក្រោយពេលដែល ព្រះ​អគ្គ​មហេសី ព្រះនាម ភត្តាសោយវិលាល័យ (ចូលទីវង្គត់) ព្រះបាទ ឱក្កាករាជ ក៏លើកមហេសីទី២ ព្រះនាម ចិន្តាធ្វើជាអគ្គមហេសី។ ក្រោយមកព្រះអគ្គមហេសី ព្រះនាម ចិន្តា​បាន​ប្រសូត្រ​បុត្រា​មួយ​ព្រះអង្គ ព្រះនាម ជន្តុ។ មិនយូរប៉ុន្មាន ព្រះអគ្គមហេសីក៏ពរបុត្រានោះ យកទៅគាល់ព្រះរាជា។ លុះព្រះរាជាទតឃើញបុត្រានោះភា្លម ក៏មានសេចក្តីពេញព្រះហឫទ័យ នឹងបុត្រានោះជាអនេក។ ដោយ​សេច​ក្តី​ត្រេកអរ និងពេញព្រះហឫទ័យ ព្រះរាជា ក៏បានថ្វាយពរមួយដល់ព្រះអគ្គមហេសី ចិន្តា។ លុះក្រោយមកមិនយូរប៉ុន្មាន ព្រះអគ្គមហេសី ក៏ទៅសុំពរនោះពីព្រះរាជា គឺ​សុំ​អោយ​បុត្រា​របស់ ព្រះ​នាង​​បាន​សោយ​រាជ​សម្បត្តិ។ ព្រះបាទ ឱក្កាករាជ ជាស្តេចប្រកាន់ពាក្យសច្ចៈណាស់ ដោយមិនអាចគេចកែពាក្យសន្យាបាន ទ្រង់ក៏ត្រាស់ប្រាប់រាជបុត្រ៩អង្គ របស់អគ្គមហេសី ព្រះនាម ភត្តា ដែលបានសោយទីវង្គត់ទៅហើយ នូវដំណើររឿងសព្វគ្រប់អោយរាជបុត្រស្តាប់។ ព្រះរាជបុត្រាទាំង ៤អង្គ ក៏មិនជំទាស់នឹងយោបល់របស់ព្រះបិតា។ ដោយពិចារណាឃើញភាពទើសទាល់ របស់​ព្រះ​រាជបុត្រា ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះនាងភត្តា ជាមួយនឹង ព្រះរាជ​បុត្រ​របស់​ព្រះ​នាង​ចិន្តា ព្រះ​រាជា​ក៏​សំរេចព្រះទ័យ អោយរាជបុត្រ៤ព្រះអង្គ និងបុត្រី ៥ព្រះអង្គចាកចេញពីនគរ ហែហម​ដោយ​ចតុរង្គ​សេនា ទៅកសាងនគរថ្មីក្នុងព្រៃសក្កៈ​(ព្រៃ​ម៉ៃសាក់) ក្បែរជើងភ្នំហិមពាន្ត ទើបរដ្ឋនោះមានឈ្មោះថា សក្ករដ្ឋ។ 
ឯពាក្យថា កបិលពស្តុ ឬ កបិលវត្ថុ មានដំណើរទាក់ទងនឹងតាបសមួយអង្គ ដែលចេញសាងផ្នួស តាំងអាស្រមនៅក្នុងព្រៃសក្កៈនោះ មាននាមថា កបិលតាបស។ កាលបានជ្រាបថា មាន​ក្សត្រា ក្សត្រី ៩អង្គ យាងមក ហើយរកកន្លែងកសាងនគរ តាបសក៏បានថ្វាយទីអាស្រមបទ ដោយយល់ថា ទីនេះប្រកបដោយជ័យភូមិល្អប្រសើរ ព្រោះគាត់តែងសង្កេតឃើញថា ពេល​សត្វ​ធំ​ដេញ​ចាប់​សត្វ​តូច សត្វតូចរត់មកដល់ទីនេះ សត្វធំនោះរមែងអស់អំណាច(អស់ឬទ្ធ) ហើយថែមទាំងត្រូវសត្វតូចហ៊ានតបតដេញបកត្រឡប់វិញ។ ក្សត្យទាំងអស់នោះ ទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ហើយ ក៏​ចាត់​ចែង​រៀបចំ កសាងក្រុងត្រង់តំបន់នេះ ទើបដាក់ឈ្មោះថា កបិលពស្តុបូរី (កបិលវត្ថុ) ដែលមានន័យថា ទីក្រុងជាទ្រព្យរបស់កបិលតាបសនោះ។ សព្វថ្ងៃទឹកដីនេះស្ថិតនៅ ក្នុងតំបន់កូអីឡាក់ ប្រទេស​នេប៉ាល់។
កាលបើកសាងព្រះរាជដំណាក់រួចហើយ ក្សត្រា ៤អង្គ ក៏រៀបអភិសេកជាមួយនឹងក្សត្រី ទាំង៤អង្គតាមលំដាប់ ដោយលើកក្សត្រីរៀមច្បង ព្រះនាម បិយា ជាព្រះមាតា បង្កើតបានសន្តិវង្ស សក្កវង្ស ឬ ហៅថា សាក្យវង្ស ដែលជាឈ្មោះព្រះនគរតរៀងមក។
កបិលវត្ថុ: យោង

យោង 
សៀវភៅ ផ្លូវព្រះនិព្វាន (ដោយ​ យិន គឹមវាណ) ព.ស.​២៥៥៣ គ.ស.២០០៩
http://en.wikipedia.org/wiki/Kapilvastu_District
http://en.wikipedia.org/wiki/Kapilavastu
កប៉ាល់ជួង

right|thumb|150px

កប៉ាល់ជួង ឬ កណ្តឹងកប៉ាល់ គឺជាកណ្តឹងនៅលើកប៉ាល់ដែលប្រើសម្រាប់ចង្អុលបង្ហាញពេលវេលាក៏ដូចជាមុខងារប្រពៃណីផ្សេងទៀត កណ្តឹងខ្លួនឯងជាធម្មតាត្រូវបានធ្វើពីលង្ហិនឬសំរិទ្ធ ហើយជាធម្មតាមានចារឹកឈ្មោះកប៉ាល់ ឬដាក់នៅលើវា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កណ្តឹង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វាក្យ​សព្ទ​សមុទ្រ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កងទ័ពជើងទឹក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សញ្ញាពេលវេលា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រព័ន្ធវាស់វែងពេលវេលា
កប្ប

កប្ប​មាន​ ៤ យ៉ាង​គឺ ៖ ១‑អាយុកប្ប ២‑អន្តរកប្ប ៣‑អសង្ខេយ្យកប្ប និង ៤‑មហាកប្ប ។
កប្ប: អាយុកប្ប

អាយុកប្ប
សម័យ​ណា​ដែល​មនុស្ស​មាន​អាយុ​ឡើង​ដល់ ១ អសង្ខេយ្យ​ឆ្នាំ ឬ​ថយ​ចុះ​មក​រហូត​ដល់ ១០ ឆ្នាំ ជាអាយុក្ខ័យ កាន់​យក​តាម​កេណ្ឌ​អាយុ​របស់​មនុស្ស​ក្នុង​សម័យ​កាល​នោះ​ជា «អាយុកប្ប» ។ ដូច​ក្នុង​សម័យ​ពុទ្ធកាល អាយុខ័យ​របស់​មនុស្ស​មាន​ចំនួន ១០០ ឆ្នាំ រាប់​ថា ១០០ ឆ្នាំ ជា​អាយុកប្ប ។ ក្នុង​បច្ចុប្បន្ន​កាល​នេះ អាយុខ័យ​របស់​មនុស្ស​មាន ៧៥ ឆ្នាំ ចាត់​ថា អាយុ ៧៥ ឆ្នាំ​នេះ ជា​អាយុកប្ប ។
កប្ប: អន្តរកប្ប

អន្តរកប្ប
ពិធី​រាប់​អន្តរកប្ប​ដូច្នេះ​គឺ​ក្នុង​សម័យ​ដើម​កប្ប​មនុស្ស​មាន​អាយុ​វែង​រហូត ១ អសង្ខេយ្យ​ឆ្នាំ​ជា​អាយុកប្ប រហូត​ថយ​ចុះ​មក​ដល់ ១០ ឆ្នាំ ហើយ​ក៏​ឡើង​ទៅ​វិញ​រហូត​ ១ អសង្ខេយ្យ​ឆ្នាំ​ទៀត ហើយ​ថយ​ចុះ​មក​ដល់ ១០ ឆ្នាំ​វិញ ហើយ​ឡើង​ពី​ ១០ ឆ្នាំ ទៅ​ដល់ ១ អសង្ខេយ្យ ១ គូ​នេះ​ហៅ​ថា «១ អន្តរកប្ប» ។
កប្ប: អសង្ខេយ្យកប្ប

អសង្ខេយ្យកប្ប
ចំនួន​អន្តរកប្ប​ដូច​ពោល​មក​ហើយ កាល​គ្រប់ ៦៤ អន្តរកប្ប រាប់​ជា «១ អសង្ខេយ្យកប្ប» ។

អាចារ្យ​ខ្លះ​ពោល​ថា ២០ អន្តរកប្ប ជា ១ អសង្ខេយ្យកប្ប អាចារ្យ​ខ្លះ​ទៀត​ពោល​ថា ៨០ អន្តរកប្ប ជា ១ អសង្ខេយ្យកប្ប អាចារ្យ​ហោរាសាស្ត្រ​បុរាណ​ថា ១៤ អន្តរកប្ប ជា ១ អសង្ខេយ្យកប្ប ។

អសង្ខេយ្យកប្ប​មាន ៤ យ៉ាង​គឺ ៖ ១‑សំវដ្ដ​អសង្ខេយ្យកប្ប 
២‑សំវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ 
៣‑វិវដ្ស​អសង្ខេយ្យ 
៤‑វិវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ ។

សំវដ្ដ​អសង្ខេយ្យកប្ប 
ខណៈ​ដែល​ចក្រវាល​មាន​ចំនួន ១ សែន​កោដិ​ចក្រវាល​កំពុង​វិនាស​ហៅ​ថា «សំវដ្ដ​អសង្ខេយ្យកប្ប» មាន​វចនត្ថៈ​ថា «កប្ប​កំពុង​វិនាស​ឈ្មោះ​ថា សំវដ្ដៈ» ។
សំវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ 
ចក្រវាល​ដែល​ត្រូវ​វិនាស​អស់​ដោយ​មិន​មាន​អ្វី​សេស​សល់ មាន​តែ​ភាព​ទទេ​ហៅ​ថា «សំវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ» មាន​វចនត្ថៈ​ថា «ចក្រវាល​ដែល​បាន​វិនាស​ទៅ​ហើយ មាន​តែ​ភាព​វិនាស​តាំង​នៅ​ហៅ​ថា សំវដ្ដដ្ឋាយី» ។
វិវដ្ដអសង្ខេយ្យ 
កាល​ចក្រវាល​ត្រូវ​វិនាស​អស់​រលីង​ហើយ ក៏​ផ្ដើម​កកើត​ឡើង​ថ្មី​ហៅ​ថា «វិវដ្ដអសង្ខេយ្យ» មាន​វចនត្ថៈ​ថា «កប្ប​ដែល​កើត​ឡើង ឬ​ចម្រើន​កើត​ឡើង​តាម​លំដាប់​ហៅ​ថា វិវដ្ដៈ» ។
វិវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ 
ចក្រវាល​ដែល​ផ្ដើម​ឡើង​សាថ្មី​នោះ បាន​តាំង​នៅ​ជា​ប្រក្រតី សែន​កោដិ​ចក្រវាល ផែនដី ភ្នំ ដើម​ឈើ មហាសមុទ្រ ស្ទឹង ព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ តារា​ផ្សេងៗ មនុស្ស សត្វ ក៏​មាន​ប្រាកដ​គ្រប់​យ៉ាង​ហៅ​ថា «វិវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ» មាន​វចនត្ថៈ​ថា «កប្ប​ដែល​ចម្រើន​ឡើង​ព្រម​ហើយ ដោយ​ស្ថានទី​ផ្សេងៗ និង​តាំង​នៅ​ជា​ប្រក្រតី​ហៅ​ថា វិវដ្ដដ្ឋាយី» ។
កប្ប: សំវដ្ដ​អសង្ខេយ្យកប្ប

សំវដ្ដ​អសង្ខេយ្យកប្ប 
ខណៈ​ដែល​ចក្រវាល​មាន​ចំនួន ១ សែន​កោដិ​ចក្រវាល​កំពុង​វិនាស​ហៅ​ថា «សំវដ្ដ​អសង្ខេយ្យកប្ប» មាន​វចនត្ថៈ​ថា «កប្ប​កំពុង​វិនាស​ឈ្មោះ​ថា សំវដ្ដៈ» ។
កប្ប: សំវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ

សំវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ 
ចក្រវាល​ដែល​ត្រូវ​វិនាស​អស់​ដោយ​មិន​មាន​អ្វី​សេស​សល់ មាន​តែ​ភាព​ទទេ​ហៅ​ថា «សំវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ» មាន​វចនត្ថៈ​ថា «ចក្រវាល​ដែល​បាន​វិនាស​ទៅ​ហើយ មាន​តែ​ភាព​វិនាស​តាំង​នៅ​ហៅ​ថា សំវដ្ដដ្ឋាយី» ។
កប្ប: វិវដ្ដអសង្ខេយ្យ

វិវដ្ដអសង្ខេយ្យ 
កាល​ចក្រវាល​ត្រូវ​វិនាស​អស់​រលីង​ហើយ ក៏​ផ្ដើម​កកើត​ឡើង​ថ្មី​ហៅ​ថា «វិវដ្ដអសង្ខេយ្យ» មាន​វចនត្ថៈ​ថា «កប្ប​ដែល​កើត​ឡើង ឬ​ចម្រើន​កើត​ឡើង​តាម​លំដាប់​ហៅ​ថា វិវដ្ដៈ» ។
កប្ប: វិវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ

វិវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ 
ចក្រវាល​ដែល​ផ្ដើម​ឡើង​សាថ្មី​នោះ បាន​តាំង​នៅ​ជា​ប្រក្រតី សែន​កោដិ​ចក្រវាល ផែនដី ភ្នំ ដើម​ឈើ មហាសមុទ្រ ស្ទឹង ព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ តារា​ផ្សេងៗ មនុស្ស សត្វ ក៏​មាន​ប្រាកដ​គ្រប់​យ៉ាង​ហៅ​ថា «វិវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ» មាន​វចនត្ថៈ​ថា «កប្ប​ដែល​ចម្រើន​ឡើង​ព្រម​ហើយ ដោយ​ស្ថានទី​ផ្សេងៗ និង​តាំង​នៅ​ជា​ប្រក្រតី​ហៅ​ថា វិវដ្ដដ្ឋាយី» ។
កប្ប: មហាកប្ប

មហាកប្ប
ការ​រាប់​ឲ្យ​គ្រប់​ទាំង ៤ អសង្ខេយ្យកប្ប​ដូច​ពោល​មក​នេះ​ឯង​ស្មើ​នឹង «១ មហាកប្ប» ។
កប្ប: ប្រភេទនៃកប្ប

ប្រភេទនៃកប្ប
កប្ប (kalpa) គឺកាលដ៏យូរអង្វែងតាមការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះពុទ្ធអង្គ ។ កប្បចែកចេញជាពីរ គឺ សុញ្ញកប្ប និង អសុញ្ញកប្ប ។

 សុញ្ញកប្ប 
គឺកប្បគ្មានព្រះពុទ្ធត្រាសដឹង ។
សុញ្ញកប្ប​មាន​ ៤ យ៉ាង​គឺ ៖

 សុញ្ញមហាកប្ប បាន​ដល់​មហាកប្ប​ដែល​មិន​មាន​ព្រះពុទ្ធ​ត្រាស់ដឹង
 សុញ្ញអសង្ខេយ្យ បាន​ដល់​សំវដ្ដអសង្ខេយ្យកប្ប 
សំវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ វិវដ្ដ​អសង្ខេយ្យ
 សុញ្ញអន្តរកប្ប បាន​ដល់​អន្តរកប្ប​ដែល​មិន​មាន​ព្រះពុទ្ធ​ត្រាស់ដឹង
 សុញ្ញអាយុកប្ប បាន​ដល់​ក្នុង​រវាង​មនុស្ស​មាន​អាយុ​វែង​ច្រើន​ជាង​មួយ​សែន​ឆ្នាំ​ឡើង​ទៅ និង​តិច​ជាង​មួយ​រយ​ឆ្នាំ​ចុះ​មក ។

តើ​សុញ្ញកប្ប​សំដៅ​ដល់​កប្ប​យ៉ាង​ណា ? ក្នុង​អដ្ឋកថា​បញ្ជាក់​ច្បាស់​ថា «ដែល​ឈ្មោះ​ថា សុញ្ញកប្ប សំដៅ​ដល់​កប្ប​ដែល​មិន​មាន​ព្រះពុទ្ធ​ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និង​ស្ដេច​ចក្រពត្តិ កើត​ក្នុង​កប្ប​នោះ» ។

 អសុញ្ញកប្ប  
អសុញ្ញកប្ប មកពី អ + សុញ្ញ + កប្ប អ = មិន ឬ គ្មានសុញ្ញ = សូន្យ
ដូចនេះអសុញ្ញកប្ប មានន័យថា កប្បមិនសូន្យ ឬ កប្បមានព្រះពុទ្ធ២៨អង្គព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹង។ 
អសុញ្ញកប្បមាន ៥ គឺ៖
សារកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ១ អង្គ ។
មណ្ឌកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ២ អង្គ ។
វរកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ៣ អង្គ ។
សារមណ្ឌកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ៤ អង្គ ។
ភទ្ទកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ៥ អង្គ ។

អសុញ្ញកប្បឈ្មោះកប្បព្រះត្រាស់ដឹងក្នុងអសុញ្ញកប្បអាយុកាលនៃកប្បនីមួយៗអាយុកាលនៃអសុញ្ញកប្ប កប្ប កប្ប កប្ប កប្ប កប្ប កប្ប កប្ប កប្ប កប្ប កប្ប
កប្ប: សុញ្ញកប្ប

សុញ្ញកប្ប 
គឺកប្បគ្មានព្រះពុទ្ធត្រាសដឹង ។
សុញ្ញកប្ប​មាន​ ៤ យ៉ាង​គឺ ៖

 សុញ្ញមហាកប្ប បាន​ដល់​មហាកប្ប​ដែល​មិន​មាន​ព្រះពុទ្ធ​ត្រាស់ដឹង
 សុញ្ញអសង្ខេយ្យ បាន​ដល់​សំវដ្ដអសង្ខេយ្យកប្ប 
សំវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ វិវដ្ដ​អសង្ខេយ្យ
 សុញ្ញអន្តរកប្ប បាន​ដល់​អន្តរកប្ប​ដែល​មិន​មាន​ព្រះពុទ្ធ​ត្រាស់ដឹង
 សុញ្ញអាយុកប្ប បាន​ដល់​ក្នុង​រវាង​មនុស្ស​មាន​អាយុ​វែង​ច្រើន​ជាង​មួយ​សែន​ឆ្នាំ​ឡើង​ទៅ និង​តិច​ជាង​មួយ​រយ​ឆ្នាំ​ចុះ​មក ។

តើ​សុញ្ញកប្ប​សំដៅ​ដល់​កប្ប​យ៉ាង​ណា ? ក្នុង​អដ្ឋកថា​បញ្ជាក់​ច្បាស់​ថា «ដែល​ឈ្មោះ​ថា សុញ្ញកប្ប សំដៅ​ដល់​កប្ប​ដែល​មិន​មាន​ព្រះពុទ្ធ​ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និង​ស្ដេច​ចក្រពត្តិ កើត​ក្នុង​កប្ប​នោះ» ។
កប្ប: អសុញ្ញកប្ប

អសុញ្ញកប្ប  
អសុញ្ញកប្ប មកពី អ + សុញ្ញ + កប្ប អ = មិន ឬ គ្មានសុញ្ញ = សូន្យ
ដូចនេះអសុញ្ញកប្ប មានន័យថា កប្បមិនសូន្យ ឬ កប្បមានព្រះពុទ្ធ២៨អង្គព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹង។ 
អសុញ្ញកប្បមាន ៥ គឺ៖
សារកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ១ អង្គ ។
មណ្ឌកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ២ អង្គ ។
វរកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ៣ អង្គ ។
សារមណ្ឌកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ៤ អង្គ ។
ភទ្ទកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ៥ អង្គ ។

អសុញ្ញកប្បឈ្មោះកប្បព្រះត្រាស់ដឹងក្នុងអសុញ្ញកប្បអាយុកាលនៃកប្បនីមួយៗអាយុកាលនៃអសុញ្ញកប្ប កប្ប កប្ប កប្ប កប្ប កប្ប កប្ប កប្ប កប្ប កប្ប កប្ប
កព្ចុំាផ្កាយជើងភ្នាយ

កព្ចុំាផ្កាយជើងភ្នាយ គឺជាបណ្តុំនៃផ្កាយដែលមានទំនាញ ហើយបង្កើតបានជាប្រព័ន្ធមួយដែលមានផ្កាយជាង១០.០០០កោដិ នៅក្នុងនោះព្រះអាទិត្យគឺជាតែផ្កាយមួយនៅពាក់កណ្តាលពាន់លាន។ 

អ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិអ៊ីតាលីលោកកាលីលេហ្គាលីលេលី (កើតឆ្នាំ១៥៦៤ - បានស្លាប់ឆ្នាំ១៦៤២) គាត់គឺជាមនុស្សទីមួយដែលធ្វើការអង្កេតអំពីកព្ចុំាផ្កាយជើងភ្នាយ តាមរយៈកែវយឹតដែលគាត់បានបង្កើតកាលពីឆ្នាំ១៦១០។ 

រហូតមកដល់អំឡុងឆ្នាំ១៩២០ តារាវិទូជាច្រើនបានគិតថាកព្ចុំាផ្កាយជើងភ្នាយ គឺជាក្រុមផ្កាយទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងសាកល តែនៅឆ្នាំ១៩២០មានការជជែកពិភាក្សាគ្នាយ៉ាងខ្លាំងរវាង តារាវិទូនិងតារាវិទូត្រូវសង្កេតនិងបកស្រាយបង្ហាញដោយ លោក អេដូអីណហូបេល ថាកព្ចុំាផ្កាយជើងភ្នាយគ្រាន់តែជាបណ្តុំមួយនៃបណ្តុំតារាជាច្រើនតែប៉ុណ្ណោះ។ កព្ចុំាផ្កាយ និមួយៗមានតារាប្រមាណជាពី២០០ពាន់លានទៅ៤០០ពាន់លាន និងមានភពយ៉ាងតិច១០០ពាន់លាន។ ជាក់ស្ដែងចំពោះផ្កាយដែលមានម៉ាសស្រាលបំផុតនោះយើងពិតជាពិបាកក្នុងការកំណត់ចំនួនរបស់វាណាស់ ជាពិសេសគឺស្ថិតនៅចំងាយឆ្ងាយពីព្រះអាទិត្យប្រហែលជា៣០០ឆ្នាំពន្លឺឬលើសពីនេះ។ កព្ចុំាផ្កាយជើងភ្នាយអាចនឹងមាន១០ពាន់លានផ្កាយពណ៌ខៀវស មួយពាន់លានផ្កាយណឺត្រុង និងមួយរយលាននៃរណ្ដៅព៌ណខ្មៅ។
កព្ចុំាផ្កាយជើងភ្នាយ: រូបរាង

រូបរាង

thumb|រូបភាពមីលគីវ៉េ ផ្កាយដែលស្ថិតនៅជ្រុងខាងក្រោមឆៀងខាងស្ដាំ និងមានពន្លឺខ្សោយនោះគឺជាភពព្រហស្បតិ៍.

មីលគីវ៉េ គឺយើងអាចមើលឃើញវាពីភពផែនដីបាន តាមរយៈនៃរលកពន្លឺពណ៌សដែលបានហ៊ុំព័ទ្ធជុំវិញផ្ទៃមេឃនៅពេលយប់ ដោយ​មាន អង្កត់ទ្រូងទទឹង 30ដឺក្រេ។សម្រាប់ផ្កាយដែលមិនបានស្ថិតនៅកក្នុងចំណោម មីលគីវេ វាក៏ជាផ្នែកមួយនៃមីលគីវេដែរ, ពាក្យថា "មីលគីវ៉េ" ត្រូវបានកំណត់សម្គាល់ដោយក្រុមពន្លឺទាំងអស់នេះ។ពន្លឺទាំងនេះមានប្រភពមកពីការប្រមូលផ្តុំគ្នានៃផ្កាយ(ដែលមិនទាន់មានការបំបែកធាតុ)ដែលវាស្តិតនៅក្នុងគន្លងមួយនៃកញ្ចុំផ្កាយ។​ នៅក្នុងក្រុមមួយនៃតំបន់ងងឹតដែលបានបាំងដោយ មីលគីវេ​ដែលមានដូចជា Great Rift និង Coalsack គឺជាតំបន់មួយដែលជាកំទេចកំម្ទីរនៃអាចម៌ផ្កាយដែលបានរាំងស្ទះដើម្បីបិទមិនអោយមានពន្លឺពីផ្កាយឆ្ងាយ ៗចូលមកបានទេ ។ តំបន់នៃផ្ទៃមេឃដែលបានបាំងដោយមីលគីវ៉េហៅថា Zone of Avoidance (តំបន់ជៀសវាង) ។
thumb|វីដេអូtime-lapseនេះបង្ហាញពីចលនារបស់មីលគីវ៉េ.
ភាពច្បាស់នៃពន្លឺរបស់ មីលគីវ៉េ គឺខ្សោយ ដរាបណាមានពន្លីជះពីផ្ទៃខាងក្រោយមីលគីវ៉េ ដូចជា  light pollution or moonlight .(ពន្លឺបំពុល និង ពន្លឺព្រះចន្ទ័) នោះពន្លឺនៃមីលគីវីចាប់ផ្តើមធ្លាក់យ៉ាងខ្លាំងដោយយើងមើលមិនសូវឃើញច្បាស់ឡើយ។ដូច្នេះមេឃត្រូវតែងងឹតជាង 20.2 រ៉ិចទ័រក្នុងមួយការ៉េ​​ទើបអាចមើលមីលគីវ៉េ។​​ ប្រសិនបើកំណត់ទំហំប្រហែល + 5,1 វាគួរតែមើលឃើញ និង​កាន់តែល្អជាងនេះទៀតដែលបានបង្ហាញយ៉ាងលម្អិតច្បាស់តែម្តងនៅទំហំ +6.1 ។
thumb|center|600px|មីលគីវ៉េមានទំហំំធំ និងមានកំណោងខ្លាំងនៅលើមេឃពេលយប់.
កព្ចុំាផ្កាយជើងភ្នាយ: ទំហំ និង មាស​

ទំហំ និង មាស​
thumb|right|250px|HST រូបភាពមួយនៃកាឡាក់ស៊ី UGC 12158

មីលគីវ៉េគឺជាកាឡាក់ស៊ីទីពីដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងក្រុមនៃកាឡាក់ស៊ី ជាមួយនឹងប្រព័ន្ធតារាដែលមានរាងដូចថាសរបស់វាប្រមាណ ១០០,០០០ លី (៣០kpc) នៅក្នុងអង្កត់ផ្ចឹត និងជាមធ្យមមានកម្រាស់ប្រមាណ ១,០០០ លី (០.៣kpc)។ ដើម្បីប្រៀបធៀបទំហំរូបភាពជាក់លាក់នៃមីលគីវ៉េគឺ ប្រសិនបើប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យចេញទៅភពណិបទូនមានទំហំប៉ុនប្រាក់កាក់របស់អាមេរិច(24.3 mm (0.955 in)), នោះមីលគីវ៉េប្រហែលជាមានទំហំស្មើនឹងផ្ទៃក្រឡានៃសហរដ្ឋអាមេរិច។ សរសៃឆ្មាររាងរង្វង់នៃតារារុំព័ទ្ធជុំវិញមីលគីវ៉េដែលប្រហែលជារបស់មីលគីវ៉េខ្លួនវាផ្ទាល់តែម្ដង ធ្វើចលនាវិលនៅផ្នែកខាងលើនិងខាងក្រោមផ្ទៃស្មើរនៃgalactic plane។ ប្រសិនបើដូច្នោះ នោះគឺមានន័យថា មានអង្កត់ផ្ចឹតពី 150,000–180,000 ឆ្នាំនៃពន្លឺ(46–55 kpc)។ 

thumb|left|250px|មីលគេវ៉េទម្រង់schematic

ការប៉ាន់ប្រមាណនៃបម្រែបម្រួលម៉ាស់របស់មីលគីវ៉េ គឺពឹងផ្អែកទៅលើទ្រឹស្ដីនិងការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យ។ នៅក្នុងជួរនៃការប៉ាន់ប្រមាណកម្រិតទាបចុងក្រោយ ម៉ាស់របស់មីលគីវ៉េគឺមានទំហំ 5.8×1011រង្វាស់ខ្នាត នៃម៉ាស់ព្រះអាទិត្យ ហើយតិចជាងនេះបន្តិចនៃ Andromeda Galaxy។ ការវាស់ស្ទង់ដោយប្រើ  Very Long Baseline Array នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ បានរកឃើញល្បឿនលឿនខ្លាំងគឺ២៥៤គីឡូម៉ែតក្នុងមួយនាទី(570,000 mph) សម្រាប់ហ្វូងតារាដែលនៅគែមខាងក្រៅនៃមីលគីវ៉េ។ ដោយសារតែល្បឿននៃគន្លងផ្អែកទៅលើទំហំម៉ាស់សរុបនៅខាងក្នុងកាំរង្វង់ នេះហើយបង្ហាញថាមីលគីវ៉េគឺមានទំហំធំខ្លាំង ប្រហែលស្មើរនឹងម៉ាស់របស់ Andromeda Galaxy នៅ 7×1011រង្វាស់ខ្នាត ក្នុងចម្ងាយ 160,000 លី(49 kpc) នៃមជ្ឍមណ្ឌលរបស់វា។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១០ ការវាស់វែងល្បឿងកាំរស្មីនៃពន្លឺផ្កាយបានរកឃើញថា ម៉ាស់ដែលព័ទ្ធជុំវិញក្នុង80 kiloparsecs គឺស្មើនឹង 7×1011រង្វាស់ខ្នាត។ យោងទៅតាមការសិក្សាដែលបានចេញផ្សាយនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤ ម៉ាស់នៃមីលគីវ៉េទាំងមូលត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណត្រឹម8.5×1011រង្វាស់ខ្នាត ដែលប្រហែលពាក់កណ្ដាលនឹងទំហំម៉ាស់របស់Andromeda Galaxy។ ភាគច្រើននៃម៉ាស់មីលគីវ៉េគឺលេចឡើងបែបជារូបធាតុងងឹត និងជាទម្រង់រូបធាតុដែលគ្មានរូបរាងនិងមិនត្រូវបានគេស្គាល់ដែលវាធ្វើអន្តរកម្មទំនាញជាមួយនឹងរូបធាតុធម្មតា។ ពន្លឺនៃរូបធាតុងងឹងគឺជះរាលដាលយ៉ាងស្មើភាពគ្នាទៅចម្ងាយដែលលើសពី១០០ kiloparsecs (kpc) ពីចំនុចកណ្ដាលនៃកញ្ចុំផ្កាយ។ គំរូគណិតវិទ្យានៃមីលគីវ៉េបង្ហាញថាទំហំម៉ាស់នៃរូបធាតុងងឹតគឺ 1–1.5×1012 នៃរង្វាស់ខ្នាត។  ការសិក្សាថ្មីៗនេះបង្ហាញអោយឃើញពីមធ្យមភាគនៃម៉ាស់គឹធំទៅដល់4.5×1012 ហើយនិងតូចទៅដល់ 8×1011 ។ ម៉ាស់សរុបរបស់តារាទាំងអស់នៅក្នុងមីលគីវ៉េត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចន្លោះពី 4.6×1010 និង 6.43×1010 រង្វាស់ខ្នាត។ ក្រៅពីផ្កាយ ក៏មានឧស្ម័នអន្តរកម្ម ដែលមានអ៊ីដ្រូសែន 90% និងអ៊ីលីយ៉ូម 10% គិតជាម៉ាស់ ជាមួយនិងពីរភាគបី(2/3)នៃឧស្ម័នអ៊ីដ្រូសែនដែលបានរកឃើញក្នុងទម្រង់អាតូមហើយនៅសល់មួយភាគបី(1/3) ជាម៉ូលេគុលអ៊ីដ្រូសែន។ បរិមាណនៃឧស្ម័ននេះគឺស្មើគ្នារវាង 10% និង 15% នៃម៉ាស់សរុបរបស់ផ្កាយកាឡាក់ស៊ី។ ធូលីផ្កាយមានចំនួន 1% បន្ថែមទៀតនៃម៉ាស់ឧស្ម័នសរុប។
កព្ចុំាផ្កាយជើងភ្នាយ: មាតិការ

មាតិការ
មីលគីវ៉េ និមួយៗមានតារាប្រមាណជាពី200ពាន់លានទៅ400ពាន់លាន និងមានភពយ៉ាងតិច100ពាន់លាន។ ជាក់ស្ដែងចំពោះផ្កាយដែលមានម៉ាសស្រាលបំផុតនោះយើងពិតជាពិបាកក្នុងការកំណត់ចំនួនរបស់វាណាស់ ជាពិសេសគឺស្ថិតនៅចំងាយឆ្ងាយពីព្រះអាទិត្យប្រហែលជា300ឆ្នាំពន្លឺឬលើសពីនេះ។ មីលគីវ៉េ  មួយអាចនឹងមាន10ពាន់លាន White Dwarfs, មួយពាន់លានផ្កាយណឺត្រុង និងមួយរយលាននៃរណ្ដៅព៌ណខ្មៅ។
ទម្រង់ផ្កាយដែលមានរាងជាថាសនៅក្នុងមីលគីវ៉េ វាមិនមានរាងនៅគែមខាងក្រៅនោះទេព្រោះគ្មានហ្វូងតារានៅទីនោះ និយាយជារួមមកបណ្ដុំនៃតារាត្រូវបានថយចុះតាមរយៈចំងាយពីផ្ចិតរបស់វា។ នៅជុំវិញកញ្ចុំតារារាងថាសគឺជាកញ្ចុំតារា ពពួកហាឡូ Galactic halo ដែលមានរាងដូចស៊្វែ និងជាបណ្ដុំមូលដូចបាល់ដែលពង្រីកទំហំរបស់វាបន្ថែមទៀត ប៉ុន្តែវាមានដែនកំណត់នៃទំហំទៅតាមគន្លងពីររបស់ មីលគីវ៉េ។
តាមរយៈការសង្កេតពីហ្វូងតារាបានបង្ហាញថាមានផ្កាយជាច្រើនបានភ្ជាប់ទៅនឹងផ្កាយដ៏ទៃទៀតដូចនឹងផ្កាយនៅក្នុងមីលគីវ៉េ នេះដែរ។ មីលគីវ៉េ មានភពមួយយ៉ាងតិចក្នុងមួយផ្កាយ សរុបគឺមានប្រហែលជា100ពាន់លាន ដល់400ពាន់លាន នេះបើយោងតាមការសិក្សា Five-Planet Star Kepler32 និងKepler Space Observatory នៅខែមករាឆ្នាំ2013។ ការវិភាគផ្សេងៗកាលពីខែមករាឆ្នាំ 2013 ស្តីអំពីទិន្នន័យរបស់Keplerដែលបានប៉ាន់ស្មានថាប្រហែល 17 ពាន់លានតារាស្ថិតនៅលើមីលគីវវ៉េ។ Kepler បាននិយាយថាអាចមានចំនួន 40 ពាន់លានភពដែលវិលតាមគន្លងជុំវិញតំបន់ដែលអាចរស់នៅបានដូចជាផ្កាយនិងផ្កាយនៅក្នុងមីលគីវវ៉េ។
កព្ចុំាផ្កាយជើងភ្នាយ: រចនាសម្ព័ន្ធ

រចនាសម្ព័ន្ធ
thumb|វីដេអូបង្ហាញអំពីរចនាសម្ព័ន្ធរបស់មីលគីវ៉េ

មីលគីវ៉េមានស្នូលជារង្វង់ព័ទ្ធជុំវិញដោយថាសឧស្ម័នធូលី និងផ្កាយ។ ម៉ាសមីលគីវ៉េត្រូវបានចែកចាយជាមួយមីលគីវ៉េក្បែរៗនោះដែលមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងប្រភេទSbcក្នុងចំណាត់ថ្នាក់Hubble Classification។ នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៦០ក្រុមតារាវិទូបានចាប់ផ្ដើមសង្ស័យថាមីលគីវ៉េគឺជាកាឡាក់ស៊ីគូថខ្យងព័ទ្ធbarred spiral galaxy ជាជាងកាឡាក់ស៊ីគូថខ្យងធម្មតា។
កព្ចុំាផ្កាយជើងភ្នាយ: បរិស្ថាន

បរិស្ថាន

មីលគីវ៉េ និង Andromeda Galaxyគឺជាប្រព័ន្ធគោលពីរនៃកាឡាក់ស៊ីរាងគូថខ្យងយក្សដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នាជិត៥០ក្រុមហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាក្រុមនៃតារាដែលមានមីលគីវ៉េ Local Group ដែលហ៊ុមព័ទ្ធដោយតំបន់ខ្មៅមួយនៅក្នុងលំហ Void ហើយតំបន់មួយនោះគឺជាផ្នែកមួយនៃក្រុមផ្កាយ Virgo Supercluster។ នៅជុំវិញ Virgo Supercluster គឺមានចំនួននៃការផ្លាស់ប្ដូរ និងមិនផ្លាស់ប្ដូររបស់កាឡាក់ស៊ី ហើយការផ្លាស់ប្ដូរទាំងនេះបង្កើតអោយមានរចនាសម្ព័ន្ធនៃមីលគីវ៉េ។ 
នៅក្នុងឆ្នាំ 2014 ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបានអោយដឹងថាកាឡាក់ស៊ីផ្កាយរណបភាគច្រើននៃមីលគីវ៉េពិតជាស្ថិតនៅក្នុងរាងរង្វង់ដ៏ធំ និងគន្លងគោចរក្នុងទិសដៅដូចគ្នា។ នេះជាការភ្ញាក់ផ្អើលមួយដែលយោងទៅតាមស្តង់ដារcosmologyដែលផ្កាយរណប ផ្កាយដុះកន្ទុយត្រូវបង្កើតនៅក្នុងពពកងងឹតហើយវាត្រូវបានចែកចាយយ៉ាងទូលំទូលាយ និងផ្លាស់ទីតាមទិសចល័ត។ ភាពខុសគ្នានេះនៅតែមិនទាន់ពន្យល់បានពេញលេញនៅឡើយ។
នៅខែមករាឆ្នាំ 2006 ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបាននិយាយថាការមិនពន្យល់ពីទម្រង់រូបរាងជាថាសរបស់កាឡាក់ស៊ី ឥឡូវត្រូវបានគេគូសនៅលើផែនទីនិងបានរកឃើញថាជារលក ឬរំញ័រដែលបង្កើតឡើងដោយពពក Magellanic។
កមលា ទេវី ហារីស

កមលា ទេវី ហារីស (ភាសាអង់គ្លេស៖ Kamala Devi Harris; តាមីល៖ கமலா தேவீ ஹெரிஸ்) (កើតថ្ងៃទី 20 ខែតុលា ឆ្នាំ 1964) គឺជាអ្នកនយោបាយ និងមេធាវីអាមេរិកាំងម្នាក់ ដែលបានក្លាយជា អនុប្រធានាធិបតីទី 49 និងបច្ចុប្បន្នរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2021 ដោយបម្រើការជាមួយប្រធានាធិបតី ចូ បៃដិន ។ នាងគឺជាស្ត្រីទីមួយ អាហ្រ្វិកអាមេរិកាំង និងជាអនុប្រធានាធិបតី អាស៊ីអាហ្រ្វិក ដែលធ្វើឲ្យនាងក្លាយជាមន្ត្រីស្រីដែលមានឋានៈខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាមេរិក។ Harris គឺ​ជា​បេក្ខភាព​របស់ ​គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ ​សម្រាប់​ជា​ប្រធានាធិបតី​ក្នុង ​ការ​បោះឆ្នោត​ឆ្នាំ 2024 ។ នាងបានបម្រើការនៅ ព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិក ពីឆ្នាំ 2017 ដល់ឆ្នាំ 2021 ជា ព្រឹទ្ធសមាជិក វ័យក្មេង សម្រាប់ រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា និងមុននេះក្នុងនាមជា អគ្គមេធាវីនៃរដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា ។

កើតនៅ ទីក្រុង Oakland រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា ហារីសបានបញ្ចប់ការសិក្សាពី សកលវិទ្យាល័យ Howard និង សាកលវិទ្យាល័យកាលីហ្វ័រញ៉ា Hastings College of the Law ។ នាងបានចាប់ផ្តើមអាជីពច្បាប់របស់នាងនៅក្នុងការិយាល័យ មេធាវីស្រុក (DA) នៃ ខោនធី Alameda មុនពេលត្រូវបានជ្រើសរើសឱ្យទៅ ការិយាល័យ San Francisco DA និងក្រោយមក ជាមេធាវីទីក្រុងនៃការិយាល័យរបស់ San Francisco ។ ក្នុងឆ្នាំ 2003 នាងត្រូវបាន ជ្រើសរើសជា DA នៃទីក្រុង San Francisco ។ នាង​បាន ​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​អគ្គមេធាវី​នៃ​រដ្ឋ​កាលីហ្វ័រញ៉ា​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១០ និង ​បាន​ជាប់​ឆ្នោត​ឡើង​វិញ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ ។ Harris គឺជាស្ត្រីដំបូងគេ ជនជាតិអាមេរិកដើមកំណើតអាហ្រ្វិក និងជនជាតិអាមេរិកអាស៊ី ដែលកាន់តំណែងទាំងនេះនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់រដ្ឋ។

Harris បានបម្រើការជាព្រឹទ្ធសមាជិកវ័យក្មេងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកពីរដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ាពីឆ្នាំ 2017 ដល់ឆ្នាំ 2021។ នាងបានឈ្នះ ការបោះឆ្នោតព្រឹទ្ធសភាឆ្នាំ 2016 ដើម្បីក្លាយជាស្ត្រីស្បែកខ្មៅទីពីរ និងជា ជនជាតិអាមេរិកខាងត្បូង ដំបូងគេដែលបម្រើការនៅព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្នុងនាមជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភា លោក Harris បានតស៊ូមតិ សម្រាប់ច្បាប់ គ្រប់គ្រងកាំភ្លើង កាន់តែតឹងរ៉ឹង ច្បាប់ DREAM ច្បាប់សហព័ន្ធនៃការប្រើប្រាស់កញ្ឆា និងកំណែទម្រង់ចំពោះការថែទាំសុខភាព និង ការបង់ពន្ធ ។ នាងទទួលបានកម្រងព័ត៌មានជាតិសម្រាប់ការសួរដេញដោលរបស់មន្ត្រី រដ្ឋបាល Trump ក្នុងអំឡុងពេលសវនាការរបស់ព្រឹទ្ធសភា រួមទាំងអ្នកតែងតាំង តុលាការកំពូល ទីពីររបស់លោក Trump គឺ លោក Brett Kavanaugh ។

Harris បានស្វែងរកការតែងតាំងប្រធានាធិបតីនៃគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យឆ្នាំ 2020 ក្នុងឆ្នាំ 2019 ប៉ុន្តែបានដកខ្លួនចេញពីការប្រណាំងមុន ការបោះឆ្នោតបឋម ។ លោក Biden បានជ្រើសរើសលោកស្រីជាមិត្តរួមដំណែងរបស់គាត់ ហើយសំបុត្ររបស់ពួកគេបានយកឈ្នះប្រធានាធិបតី និងអនុប្រធានាធិបតីដែលកំពុងកាន់អំណាច គឺ លោក Donald Trump និង លោក Mike Pence នៅក្នុង ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ 2020 ។ ធ្វើជាប្រធានព្រឹទ្ធសភាដែលបែងចែកស្មើៗគ្នានៅពេលចូលកាន់តំណែង លោក Harris បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ជាប្រធានព្រឹទ្ធសភា ដោយបោះឆ្នោតគាំទ្រច្រើនជាងអនុប្រធានដទៃទៀត ដែលជួយអនុម័តវិក័យប័ត្រដូចជា ច្បាប់ផែនការសង្គ្រោះអាមេរិកឆ្នាំ 2021 និងកញ្ចប់ជំរុញទឹកចិត្ត។ ច្បាប់កាត់បន្ថយអតិផរណា ឆ្នាំ 2022 ។ បន្ទាប់ពី Biden បានដកខ្លួនចេញពីការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ 2024 Harris បានចាប់ផ្តើម យុទ្ធនាការរបស់នាង ជាមួយនឹងការយល់ព្រមរបស់ Biden ។ នាងបានជ្រើសរើស អភិបាល រដ្ឋ Minnesota លោក Tim Walz ជា មិត្តរួមការងាររបស់នាង ។
កម្ពស់ខ្ពស់ជាងកម្រិតទឹកសមុទ្រ

កម្ពស់ខ្ពស់ជាងកម្រិតទឹកសមុទ្រ គឺជារង្វាស់នៃចម្ងាយបញ្ឈររបស់ទីតាំង ( កម្ពស់ ល្បើកកម្ពស់ ឬ រយៈកម្ពស់ ) ដោយយោងទៅលើទិន្នន័យបញ្ឈរ ដោយផ្អែកលើកម្រិតទឹកសមុទ្រមធ្យមជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅក្នុងធរណីវិទ្យា វាត្រូវបានធ្វើជាផ្លូវការជាកម្ពស់អរថូមេទ្រិក (orthometric) ។ កម្រិតសូន្យប្រែប្រួលនៅក្នុងប្រទេសផ្សេងៗគ្នា ដោយសារចំណុចយោងផ្សេងៗគ្នា និងរយៈពេលវាស់វែងជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ និង កម្លាំងផ្សេងទៀត អាចបណ្តាលឱ្យកម្រិតទឹកសមុទ្រ និងកម្ពស់ប្រែប្រួលតាមពេលវេលា។ "Sea Level: Frequently Asked Questions and Answers" Liverpool, UK: National Oceanography Centre. Retrieved 31 January 2024.
កម្ពស់ខ្ពស់ជាងកម្រិតទឹកសមុទ្រ: ការប្រើប្រាស់

ការប្រើប្រាស់ 
កម្ពស់ ឬកម្ពស់ពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ គឺជាការវាស់វែងស្តង់ដារសម្រាប់៖

 ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត ដូចជាទីប្រជុំជន ភ្នំ និង កន្លែងសម្គាល់ ផ្សេងៗទៀត។
 កំពូលនៃ អគារ និង សំណង់ ផ្សេងៗទៀត។
 ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ រុករករ៉ែ ជាពិសេសនៅក្រោមដី។
 វត្ថុហោះហើរដូចជា យន្តហោះ ឬ ឧទ្ធម្ភាគចក្រ នៅក្រោម រយៈកម្ពស់ផ្លាស់ប្តូរ កំណត់ដោយបទប្បញ្ញត្តិក្នុងស្រុក។
កម្ពស់ខ្ពស់ជាងកម្រិតទឹកសមុទ្រ: ឯកតានិងអក្សរកាត់

ឯកតានិងអក្សរកាត់ 
កម្ពស់ ឬរយៈកម្ពស់ត្រូវបានបញ្ជាក់ជាទូទៅថាជា " ម៉ែត្រ ពីលើកម្រិតទឹកសមុទ្រ" នៅក្នុង ប្រព័ន្ធម៉ែត្រ ឬ " ហ្វីត ពីលើកម្រិតនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ" នៅក្នុងឯកតាទំនៀមទម្លាប់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រពត្តិ។ អក្សរកាត់ទូទៅជាភាសាអង់គ្លេសគឺ៖

 AMSL - ខាងលើកម្រិតទឹកសមុទ្រមធ្យម 
 ASL - ខាងលើកម្រិតទឹកសមុទ្រ 
 FAMSL – ជើងពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រមធ្យម 
 FASL - ជើងពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ 
 MAMSL - ម៉ែត្រពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រមធ្យម 
 MASL - ម៉ែត្រពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ  
 MSL - កម្រិតទឹកសមុទ្រមធ្យម
កម្ពស់ខ្ពស់ជាងកម្រិតទឹកសមុទ្រ: វិធីសាស្រ្តវាស់វែង

វិធីសាស្រ្តវាស់វែង 
Altimetry គឺ​ជា​ការ​វាស់​កម្ពស់​ឬ​រយៈ​កម្ពស់​លើស​កម្រិត​ទឹក​សមុទ្រ។ បច្ចេកទេសទូទៅគឺ៖  

 ការស្ទង់មតិ ជាពិសេស កម្រិត ។
 ប្រព័ន្ធផ្កាយរណបរុករកសកល (ដូចជា GPS ) ដែលអ្នកទទួល កំណត់ទីតាំង ពី pseudoranges ទៅ ផ្កាយរណបច្រើន។ Geoid ត្រូវការដើម្បីបំប្លែងទីតាំង 3D ទៅជាកម្ពស់កម្រិតទឹកសមុទ្រ។
 រង្វាស់សម្ពាធ វាស់សម្ពាធបរិយាកាស ដែលថយចុះនៅពេលកម្ពស់កើនឡើង។ ដោយសារសម្ពាធបរិយាកាសប្រែប្រួលទៅតាមអាកាសធាតុ វិធានការក្នុងស្រុកនាពេលថ្មីៗនេះនៃសម្ពាធនៅរយៈកម្ពស់ដែលគេស្គាល់គឺត្រូវការជាចាំបាច់ដើម្បីធ្វើការក្រិតតាមម៉ែត្រ។
 ស្តេរ៉េអូស្កុប ក្នុង ការថតរូបពីលើអាកាស ។
 កែវយឹត ពីលើអាកាស និង ឡាស៊ែរផ្កាយរណប ។
 រ៉ាដា ពីលើអាកាស ឬផ្កាយរណប។

ការវាស់វែងត្រឹមត្រូវនៃកម្រិតទឹកសមុទ្រជាមធ្យមជាប្រវត្តិសាស្ត្រគឺស្មុគស្មាញ។ ការ​រលំ​ដី (ដូច​ជា​កើត​ឡើង​តាម​ធម្មជាតិ​ក្នុង​តំបន់​មួយ​ចំនួន) អាច​បង្ហាញ​ពីការ​កើន​ឡើង​នៃ​កម្រិត​ទឹក​សមុទ្រ ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការសម្គាល់លើផ្ទៃដីដែលកើនឡើង (ដោយសារដំណើរការភូគព្ភសាស្ត្រ) អាចបង្ហាញពីការថយចុះនៃកម្រិតទឹកសមុទ្រជាមធ្យម។
កម្ពស់ត្រីកោណ

ក្នុងធរណីមាត្រ កម្ពស់នៃត្រីកោណជាបន្ទាត់កាត់តាមកំពូលនៃត្រីកោណនិងកែងទៅនឹងជ្រុងឈមនៃកំពូលនោះ (មានន័យថាវាបង្កើតបានមុំកែង) ។ ចំណុចប្រសព្វរវាងជ្រុងឈមនិងកម្ពស់ហៅថាជើងនៃកម្ពស់។ ជ្រុងឈមនេះហៅថាបាតនៃកម្ពស់។ ប្រវែងនៃកម្ពស់ជាចំងាយរវាងបាតនិងកពូល។

ក្នុងត្រីកោណសមបាត (ត្រីកោណដែលមានជ្រុងពីរមានរង្វាស់ស្មើគ្នា) កម្ពស់របស់វាមិនមានប្រវែងស្មើគ្នាទេ ដែលជើងរបស់វាជាចំណុចកណ្ដាលនៃបាត។

កម្ពស់នៃត្រីកោណអាចត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បីគណនាក្រឡាផ្ទៃនៃត្រីកោណ។ ក្រឡាផ្ទៃត្រីកោណអាចគណនាបានដោយយកប្រវែងកម្ពស់គុណនឹងបាត រួចចែកនឹង២។ តាមរយៈអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ វាអាចត្រូវបានស្គាល់ប្រវែងជ្រុងមួយនៃត្រីកោណ។

ក្នុងត្រីកោណកែង កម្ពស់ដែលមានអ៊ីប៉ូតេនុសជាបាត ចែកអ៊ីប៉ូតេនុសជាពីរមានរង្វាស់ p និង q ។ ប្រសិនបើយើងតាង h ជាកម្ពស់ នោះគេបានទំនាន់ទំនង់៖
 
thumb|250px|right|
__មាតិកា__
កម្ពស់ត្រីកោណ: អរតូសង់

អរតូសង់ 
thumb|300px|right|
កម្ពស់ទាំងបីនៃត្រីកោណប្រសព្វគ្នាចំណុចមួយ ហៅថាអរតូសង់នៃត្រីកោណ។ អរតូសង់នៃត្រីកោណគឺស្ថិតនៅផ្នែកខាងក្នុងនៃត្រីកោណ លុះត្រាតែត្រីកោណនោះមានមុំមួយជាមុំទាល (មុំដែលធំជាង ៩០០) ។

បួនចំណុចក្នុងប្លង់ ដែលចំណុចមួយក្នុងចំនោមចំណុចទាំងបួននេះជាអរតូសង់នៃត្រីកោណបង្កើតដោយចំណុចបីផ្សេងពីចំណុចនេះហៅថាប្រព័ន្ធអរតូសង់ ឬ ចតុកោណអរតូសង់។

តាង A, B, C ជាមុំនៃត្រីកោណ ABC និងតាង  ជារង្វាស់ជ្រុងនៃត្រីកោណនេះ។ អរតូសង់នេះមានកូអរដោនេទ្រីលីនេអ៊ែរ  និងកូអរដោនេបារីសង់
កម្ពស់ត្រីកោណ: ទ្រឹស្តីបទបន្ថែមមួយចំនួនអំពីកម្ពស់

ទ្រឹស្តីបទបន្ថែមមួយចំនួនអំពីកម្ពស់ 
ចំពោះត្រីកោណសម័ង្ស
ចំពោះចំណុចនៅក្នុងត្រីកោណសម័ង្ស ផលបូកនៃរង្វាស់ជ្រុងកែងទៅនឹងជ្រុងទាំងបីស្មើនឹងកម្ពស់នៃត្រីកោណ។
កាំនៃរង្វង់ចារឹកក្នុង
គេមានត្រីកោណ ABC ដែលមានរង្វាស់ជ្រុងរៀងគ្នា a, b, c និងកម្ពស់រៀងគ្នា α, β, η ។ គេបានទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពស់និងកាំនៃរង្វង់ចារឹកក្នុងសំដែងដោយ
កម្ពស់ត្រីកោណ: ចំពោះ[[ត្រីកោណសម័ង្ស]]

ចំពោះត្រីកោណសម័ង្ស
ចំពោះចំណុចនៅក្នុងត្រីកោណសម័ង្ស ផលបូកនៃរង្វាស់ជ្រុងកែងទៅនឹងជ្រុងទាំងបីស្មើនឹងកម្ពស់នៃត្រីកោណ។
កម្ពស់ត្រីកោណ: កាំនៃរង្វង់ចារឹកក្នុង

កាំនៃរង្វង់ចារឹកក្នុង
គេមានត្រីកោណ ABC ដែលមានរង្វាស់ជ្រុងរៀងគ្នា a, b, c និងកម្ពស់រៀងគ្នា α, β, η ។ គេបានទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពស់និងកាំនៃរង្វង់ចារឹកក្នុងសំដែងដោយ
កម្ពស់ត្រីកោណ: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 ត្រីកោណ
 មេដ្យាន
 រង្វង់អយល័រ (ឬរង្វង់អឺលែរ)

Category:ត្រីកោណ
Category:ធរណីមាត្រ
កម្ពុជនាគរាជ

ព្រះបាទកម្ពុជនាគរាជ (ម.គ.ស. ?-?) រជ្ជកាល (ម.គ.ស. ?-២៦៧) ក្សត្រដើមគេបង្អស់នោះ គឺព្រះបាទកម្ពុជនាគរាជ ព្រះអង្គនិម្មិតថ្វាយព្រះបាទ កមេរុរាជជារាជសុណិសា។ ក្រោយមកព្រះបាទ កមេរុរាជក្រែងអត់ពីព្រះអង្គទៅ នឹងវិនាសបាត់កេរ្តិ៍ព្រះចៅ ទើបទ្រង់ឲ្យសាងប្រាសាទជាថ្មីឡើងវិញ។ ព្រះអង្គមានបុត្រមួយអង្គគឺព្រះនាងធារាវត្តី។ ព្រះអង្គបានបឺតទឹកសមុទ្រដើម្បីបង្កើតដីនគរគោកធ្លកអោយធំទូលាយទុកអោយបុត្រីនិងបុត្រសុណិសានៅគ្រប់គ្រង។
កម្ពុជសុរិយា

កម្ពុជសុរិយា គឺជាទស្សនាវដ្តី ផ្សាយខាងសាសនា និងអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ដែលចេញផ្សាយដោយ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ។
កម្ពុជា នៅស៊ីហ្គេម ២០១៣

កម្ពុជា​បាន​ចូល​រួម​ប្រកួត​កីឡា​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ឆ្នាំ ​២០១៣ ព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍លើកទី ២៧ បានប្រព្រឹត្តទៅនៅទីក្រុងណៃពីដោ រាជធានីនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ក៏ដូចជានៅក្នុងទីក្រុងសំខាន់ពីរផ្សេងទៀត យ៉ាំងហ្គូននិងម៉ាន់ដាឡាយ