navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ជា​ សុភា: អាលប៊ុមចម្រៀង Original Song

អាលប៊ុមចម្រៀង Original Song 
១. អាចរួមទុក្ខម្ដេចមិនអាចរួមសុខ? 

២. កាន់តែនឹកកាន់តែមិនហ៊ានរំខាន 

៣. ម្ដេចអូនបោកប្រាស់មនោសញ្ចេតនាបង? 

៤. បទភ្លេងស្ងប់ស្ងាត់ 

៥. មិនសំខាន់ក្បែរបង សំខាន់អូនមានក្ដីសុខ 

៦. កំពូលទ្រាំកំពូលស្មោះ 

៧. ញើសឈាមពលករ 

៨.​ទិដ្ឋភាពស្រុកស្រែនាពេលភ្ជុំបិណ្ឌ 

៩. អារម្មណ៍មួយពេលៗ 

១០. មិនអាចទ្រាំមើលទឹកមុខអូន 

១១. អូនបបួលបងផ្ដិតមេដៃ 

១២. រកលុយមកធ្វើអី? 

១៣. សត្រូវលាក់មុខ 

១៤. យោគយល់ចិត្តស្រលាញ់ 

១៥. ដំណាក់កាលសំខាន់គេនៅតែចាកចេញ 

១៦. សងគេរួចរាល់កូននឹងវិលវិញ 

១៧. មនុស្សអត់តម្លៃ 

១៨. ស្រលាញ់គ្នាលួចលាក់បែកគ្នាលួចលាក់ 

១៩. ស្នេហ៍ដែលមិនស្លាប់តម្លៃ 

២០. ចាំអូនក្រោមដើមឈើ 

២១​. មានអារម្មណ៍ថាយើងមិនទាន់បែកគ្នា 

២២. ច្បាំងដើម្បីអ្នកណា? 

២៣. ស្រុកស្រែស្នេហ៍សុភមង្គល 

២៤. បែបកបងអាងមានគេ 

២៥. នៅម្នាក់ឯងសមហើយ 

២៦. សមក្រណាស់ចៅ 

២៧. ស្នេហ៍ក្រៅសេវា 

២៨. ហេតុអ្វីអ្នកខលមកមិនមែនជាអូន? 

២៩. សំពៅលូនជំនូនស្នេហ៍ 

៣០. អត្ថន័យជីវិត 

៣១. អ្នកណាក្បត់ដៀលអ្នកហ្នឹងទៅ 

៣២. ទឹកស្រះផ្លាស់ទឹកគីប 

៣៣. មេឃស្រទំព្រោះស្នាមញញឹមអូន 

៣៤. អូរសោមជម្រកស្នេហ៍ 

៣៥. ម្លប់ជ្រៃម្លប់ស្នេហ៍ 

៣៦. ទឹកភ្នែកគ្មានរូប 

៣៧. ចិត្តដែលផ្ដល់ឱ្យ 

៣៨. ម្ដេចមិនទុកចិត្តបង? 

៣៩. មិនផ្គាប់ចិត្តឱ្យអូនខុសទេ 

៤០. ចាំភ្លើងខៀវសិន 

៤១. វាលអស់និស្ស័យ 

៤២. ស្មោះផ្ដាច់មុខ 

៤៣. អាចនឹកតែមិនអាចជួប 

៤៤. គូស្នេហ៍អ្នកជំនួញ 

៤៥. គ្រួសារខ្ញុំខុសអ្វី? 

៤៦. អនុស្សាកម្ម 

៤៧. ហេតុអ្វីស្នេហ៍យើងមានត្រឹមតែអេតាស៊ីវិល?
ជី កុង

តាជី (  ថ្ងៃទី 22 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1130 ដល់ថ្ងៃទី 16 ខែឧសភា ឆ្នាំ 1209 កើត Li Xiuyuan) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា ជីកុង  ជា ​ព្រះសង្ឃ ​ច័ន្ទ ដែល​គង់​នៅ ​សុង​ខាង​ត្បូង ។ ព្រះអង្គ​មាន​អំណាច​អបិយជំនឿ​តាម​រយៈ​ការ​ប្រតិបត្តិ​តាម​បែប​ពុទ្ធសាសនា ដែល​ព្រះអង្គ​ធ្លាប់​ជួយ​ជន​ក្រីក្រ និង​ក្រោក​ឈរ​ពី​ភាព​អយុត្តិធម៌។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ព្រះអង្គក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារអាកប្បកិរិយាព្រៃផ្សៃ និងអសុរស និងមិនអនុវត្តតាមច្បាប់របស់ព្រះសង្ឃ ដោយប្រើប្រាស់គ្រឿងស្រវឹង និងសាច់។ នៅ​ពេល​គាត់​សោយ​ទិវង្គត ជីកុង បាន​ក្លាយ​ជា​រឿងព្រេង​មួយ​ក្នុង​វប្បធម៌​ចិន និង​ជា​អាទិទេព​ក្នុង ​សាសនា​ប្រជាជន​ចិន ។ ព្រះ​អង្គ​ត្រូវ​បាន​ពុទ្ធសាសនិក​លើក​ឡើង​ក្នុង​រឿងព្រេង​និទាន និង ​កោន ហើយ​ពេល​ខ្លះ​ត្រូវ​បាន​ហៅ​ដោយ​វេទមន្ត​ដើម្បី​ជួយ​ក្នុង​កិច្ចការ​លោកិយ។
ជី កុង: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ឈ្មោះដើម លីសៀវយ័នជីកុង, Li Xiuyuan Jìgōng (濟公) កើតពីអតីតទីប្រឹក្សាយោធា លីម៉ៅឈុន និងប្រពន្ធរបស់គាត់ នាងវ៉ាង ក្នុងឆ្នាំ 1130 គ.ស. (គណនីផ្សេងទៀតនិយាយថា 1148) ។ បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ឪពុកម្តាយរបស់គាត់នៅអាយុ 18 ឆ្នាំ លី ត្រូវបានបញ្ជូនទៅ Hangzhou ហើយត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះសង្ឃនៅក្នុង ព្រះវិហារ Lingyin ដែលជាប្រាសាទនៃសាលា Chán (Zen) ។ គាត់ត្រូវបានបង្ហាត់បង្រៀនដោយគ្រូ វិន័យ ហ៊ុយយាន ហើយត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា តាជី (道濟 ដែលអាចបកប្រែថាជា "អ្នកជួយតាមផ្លូវ")។ មិនដូចព្រះសង្ឃតាមបែបប្រពៃណីទេ តាជី មិនចូលចិត្តធ្វើតាមកូដព្រះសង្ឃប្រពៃណីទេ។ គាត់ចូលចិត្តញ៉ាំសាច់ និងផឹកស្រាដោយបើកចំហ។ អាវផាយ​របស់​គាត់​តែងតែ​រហែក និង​កខ្វក់​ពី​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​ពី​កន្លែង​មួយ​ទៅ​កន្លែង​មួយ ហើយ​គាត់​ជំពប់​ដួល​ដោយ​មិន​ចេះ​ស្រវឹង។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ តាជី មានចិត្តសប្បុរស ហើយតែងតែត្រៀមខ្លួនដើម្បីផ្តល់ជំនួយដល់មនុស្សសាមញ្ញ។ ជារឿយៗគាត់នឹងព្យាបាលអ្នកជំងឺ ហើយប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងភាពអយុត្តិធម៌។ ភិក្ខុ​ទាំង​ងឿង​ឆ្ងល់ និង​ធុញទ្រាន់​នឹង​កិរិយា​របស់​ព្រះអង្គ ក៏​បណ្តេញ​លោក​តាជី​ចេញ​ពី​វត្ត។ ចាប់​ពី​ពេល​នោះ​មក លោក តាជី បាន​ដើរ​តាម​ដង​ផ្លូវ និង​ជួយ​មនុស្ស​គ្រប់​ពេល​ដែល​គាត់​អាច​ធ្វើ​បាន។

យោងទៅតាមរឿងព្រេង ខណៈពេលកំពុងបណ្តុះការប្រតិបត្តិតាមពុទ្ធសាសនា ដាវីនបានទទួលនូវឥទ្ធិឫទ្ធិ។ មនុស្សជាច្រើនដែលបានកត់សម្គាល់ឃើញធម្មជាតិដ៏ចម្លែករបស់គាត់ ប៉ុន្តែមានចិត្តសប្បុរស និងមេត្តា បានចាប់ផ្តើមគិតថា គាត់គឺជា ព្រះពោធិសត្វ ឬការកើតនៃ ព្រះអរហន្ត ។ គាត់ត្រូវបានមនុស្សទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយថាជាអវៈយវៈនៃ ព្រះអរហន្តនាគ (降龍羅漢, Xiánglóng Luóhàn ) មួយក្នុងចំណោម ដប់ប្រាំបី Arhats ។ ក្រោយមកគាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ជីកុង (济公 "ជំនួយកិត្តិយស") ដែលជាចំណងជើងនៃការគោរពបានមកពីឈ្មោះព្រះសង្ឃរបស់គាត់ តាជី (道济) ។

ដល់ទីបញ្ចប់នៃព្រះជន្មទ្រង់គង់នៅ ប្រាសាទជីងស៊ី ហើយបានសុគតនៅថ្ងៃទី ១៤ រោច ខែពិសាខ (ថ្ងៃទី ១៦ ឧសភា ១២០៩) ក្នុងជន្មាយុ ៧៩ ឆ្នាំ (ឬ ៦១ យោងទៅតាមកាលប្បវត្តិផ្សេងទៀត) ។ ក្រោយមកទៀត សាសនាតាវ syncretic បានចាប់ផ្តើមគោរព ជីកុង ជាអាទិទេព។ មិនយូរប៉ុន្មាន ស្ថាប័នព្រះពុទ្ធសាសនាចិនបានចាប់ផ្តើមទទួលស្គាល់ការខិតខំប្រឹងប្រែងប្រកបដោយមេត្តាធម៌របស់ព្រះអង្គ ហើយត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាចិន។ គាត់ក៏ត្រូវបានបង្ហាញជា interlocutor នៅក្នុង kōans បុរាណជាច្រើននៃសាលា Chan (Zen) ។

ចាប់តាំងពីយ៉ាងហោចណាស់ទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 1869 មក មជ្ឈដ្ឋាននានានៅក្នុងប្រទេសចិនបានអះអាងថា បានទទួលអត្ថបទពី ជីកុង តាមរយៈ ការសរសេរដោយវិញ្ញាណ ដែលក្រោយមកហៅថា ហ្វូជី (扶乩/扶箕fújī ) ។ សារទាំងនេះបាននាំឱ្យមានការអភិវឌ្ឍន៍បន្ថែមទៀតនៃការថ្វាយបង្គំ ជីកុង ដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងសកម្មដោយព្រះសង្ឃ Fǎlún (法輪) នៅប្រាសាទ Hupao (虎跑寺, Hǔpǎo Sì ) ក្នុង ទីក្រុង Hangzhou ជាកន្លែងដែលផ្នូររបស់ ជីកុង ស្ថិតនៅ។ សារ​ដែល​បាន​ផ្សាយ​ជា​បណ្តើរៗ​ទទួល​បាន​សំឡេង​សីលធម៌ ដោយ​ណែនាំ​សកម្មភាព​សប្បុរសធម៌។ សាររបស់ ជីកុង បានទទួលតាមរយៈ 'ការសរសេរវិញ្ញាណ' បានដើរតួនាទីក្នុងការបង្កើតសមាគមសង្គ្រោះសប្បុរស (救濟善會, Jiùjì Shànhuì ) ដែលអ្នកដឹកនាំក្រោយមកបានចូលរួមក្នុងការបង្កើត សមាគមកាកបាទក្រហមនៃប្រទេសចិន ។ 

ចលនាព្រះពុទ្ធសាសនាថ្មី សមាគមពុទ្ធសាសនា Tung Cheng Yuen ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ ហុងកុង ( Chinese    ) គោរពបូជា ជីកុង ។  Yiguandao ក៏បានយកគាត់ចូលទៅក្នុង pantheon នៃអាទិទេពរបស់ពួកគេផងដែរដោយដកស្រង់ លោក Zhang Tianran ស្ថាបនិកសហសម័យនៃ Yiguandao ជាការចាប់បដិសន្ធិឡើងវិញរបស់គាត់។
ជី កុង: ការពិពណ៌នា

ការពិពណ៌នា 
ជាធម្មតា ជីកុង អាចត្រូវបានគេឃើញញញឹមនៅក្នុងសម្លៀកបំពាក់ព្រះសង្ឃដែលរហែក និង ខ្សែកអង្កាំធំៗ ។ ជាធម្មតា គាត់កាន់ដបស្រានៅដៃស្តាំរបស់គាត់ ហើយកង្ហារនៅដៃឆ្វេងរបស់គាត់។ គាត់ពាក់មួកជាមួយតួអក្សរចិន Fo () មានន័យថា "ព្រះពុទ្ធ" ។ គាត់ក៏អាចត្រូវបានគេឃើញកាន់ស្បែកជើងរបស់គាត់នៅក្នុងដៃស្តាំរបស់គាត់។ ដោយ​សារ​តែ​ធម្មជាតិ​ដែល​មិន​ខ្វល់​ពី​គាត់ គាត់​កម្រ​នឹង​បង្ហាញ​ទឹក​មុខ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ណាស់។
ជី កុង: នៅក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ

នៅក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ 
ជីកុង ត្រូវ​បាន​តួ​សម្តែង​ជា​ច្រើន​ក្នុង​ខ្សែ​ភាព​យន្ត​និង​រឿង​ភាគ​ទូរទស្សន៍​តាំង​ពី​ដើម​ឆ្នាំ 1939។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ជីងហុង

ជីងហុង ឬ ជៀងរុង ឬ ឈៀងរុង ( ភាសាចិន : 景|洪  ; តៃលឺ :ᨩ᩠ᨿᨦᩁᩩ᩵ᨦ   ;  ,  ;  ) គឺជាទីក្រុងមួយនៅក្នុង និងជាកន្លែងអាសនៈនៃខេត្តស្វយ័តសិបសងបានណាដាយ នៅភាគខាងត្បូងនៃខេត្តយូណាន របស់ប្រទេសចិន និង រាជធានី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​អតីត​រាជាណាចក្រតៃ ​នៃសិបសងបានណា ​។
ជីងហុង: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ទីក្រុងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងជាជៀងរុង (ជេលី) ដោយស្តេចតៃគឺពញាចឿង ក្នុងឆ្នាំ១១៨០ ។

 ព្រះរាជាណាចក្រជៀងរុង (សិបសងបានណា) 
ក្នុងកំឡុងរាជវង្សម៉ុងហ្គោលយាននៅក្នុងប្រទេសចិន នគរតៃនៃសិបសងបានណាបានចាប់ផ្តើមទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធ និងយូរអង្វែងជាមួយឡានណា ដែលជានគរតៃប្រវត្តិសាស្ត្រមួយទៀតដែលស្ថិតនៅភាគខាងត្បូង។ ក្នុង​ឆ្នាំ​១២៩៦ រាជធានីឈៀងម៉ៃ ​របស់​ប្រទេស​ឡានណាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមុាំងរ៉ាយ ដែល​មាន​ជីតា​ខាង​មាតា​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ​ព្រះបាទ​រុងកែនជាយ  (    ) នៃ ជីងហុង (ឧ.សិបសងបានណា) ។

រាជាណាចក្រសិបសងបានណា និង ឡានណា បានរក្សាទំនាក់ទំនងតាមរយៈការធ្វើចំណាកស្រុក និងអន្តរាពាហ៍ពិពាហ៍។

នៅឆ្នាំ១៤០១ អ្នកគ្រប់គ្រងសិបសងបានណា  ពួកតៃ ពួកតូ ពួកសេ ពួកដា ពួកសាម (ភីងអ៊ីញ: Dao Xianda) បានវាយប្រហារតំបន់តៃ តូចមួយនៅភាគខាងជើងដែលមិនស្គាល់ថាវៃយ័ន  ស្មើនឹង ជីងគូ សម័យទំនើប) ។ រដ្ឋបាលមិង បានព្យាយាមសងសឹក ប៉ុន្តែបានទទួលយកការឆ្លើយតបការទូតយ៉ាងប្រយ័ត្នប្រយែង ហើយ ពួកតូ ពួកសេ ពួកដា ពួកសាម បានដកទ័ពចេញ។ ប្រហែល​ជា​សម័យ​នោះ​រាជាណាចក្រសិបសងបានណាចាប់ផ្ដើមឧទ្ទិសដល់​មិង។

នៅឆ្នាំ១៤០៥ សិបសងបានណាតៃបានវាយលុកឈៀងម៉ៃ រួមនឹងកងទ័ពចិនមិង។

នៅឆ្នាំ១៤២១ ជនជាតិចិនបានព្យាយាមបំបែកនៅសិបសងបានណាដោយគាំទ្ររដ្ឋបាលជាច្រើនក្នុងអំឡុងពេលនៃជម្លោះស៊ីវិល ប៉ុន្តែផែនការរបស់ពួកគេមិនបានជោគជ័យ។

ឆ្នាំ១៤៤៨ បានឃើញការបរាជ័យរបស់ម៉ុងម៉ៅ ដែលជារដ្ឋតៃនៅភាគខាងកើតភូមា ដោយការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងចិន សិបសងបានណា និងកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តបានរួបរួមគ្នាក្រោមពួកមីង។

នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៤៥០ ការតស៊ូមួយទៀតដើម្បីស្នងរាជ្យបានកើតមានឡើងនៅសិបសងបានណា ដោយមានបក្សពួកមួយគាំទ្រដោយជៀងតុង និងមួយទៀតដោយជៀងម៉ៃ ។ ទោះ​បី​ជា​បក្ស​កេង​តុង ឬ ជៀងតុង ទទួលបានជ័យជម្នះក៏ដោយ ក៏​ជម្លោះ​ចាប់​ផ្តើម​កើត​មាន​រដ្ឋ​នោះ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន។

រដ្ឋតោនគូ ភូមាបានក្រោកឡើងក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ១៥៣០ ដើម្បីកំទេចឈៀងម៉ៃ ហើយឥទ្ធិពលរបស់វាក៏បានពង្រីកដល់កេងតុង និងស៊ីបសុងបញ្ញា ដែលដូចជានគរតៃផ្សេងទៀតបានចាប់ផ្ដើមទទួលសួយសារអាករ។
ជីងហុង: ព្រះរាជាណាចក្រ[[ឈៀងហុង|ជៀងរុង]] (សិបសងបានណា)

ព្រះរាជាណាចក្រជៀងរុង (សិបសងបានណា) 
ក្នុងកំឡុងរាជវង្សម៉ុងហ្គោលយាននៅក្នុងប្រទេសចិន នគរតៃនៃសិបសងបានណាបានចាប់ផ្តើមទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធ និងយូរអង្វែងជាមួយឡានណា ដែលជានគរតៃប្រវត្តិសាស្ត្រមួយទៀតដែលស្ថិតនៅភាគខាងត្បូង។ ក្នុង​ឆ្នាំ​១២៩៦ រាជធានីឈៀងម៉ៃ ​របស់​ប្រទេស​ឡានណាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមុាំងរ៉ាយ ដែល​មាន​ជីតា​ខាង​មាតា​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ​ព្រះបាទ​រុងកែនជាយ  (    ) នៃ ជីងហុង (ឧ.សិបសងបានណា) ។

រាជាណាចក្រសិបសងបានណា និង ឡានណា បានរក្សាទំនាក់ទំនងតាមរយៈការធ្វើចំណាកស្រុក និងអន្តរាពាហ៍ពិពាហ៍។

នៅឆ្នាំ១៤០១ អ្នកគ្រប់គ្រងសិបសងបានណា  ពួកតៃ ពួកតូ ពួកសេ ពួកដា ពួកសាម (ភីងអ៊ីញ: Dao Xianda) បានវាយប្រហារតំបន់តៃ តូចមួយនៅភាគខាងជើងដែលមិនស្គាល់ថាវៃយ័ន  ស្មើនឹង ជីងគូ សម័យទំនើប) ។ រដ្ឋបាលមិង បានព្យាយាមសងសឹក ប៉ុន្តែបានទទួលយកការឆ្លើយតបការទូតយ៉ាងប្រយ័ត្នប្រយែង ហើយ ពួកតូ ពួកសេ ពួកដា ពួកសាម បានដកទ័ពចេញ។ ប្រហែល​ជា​សម័យ​នោះ​រាជាណាចក្រសិបសងបានណាចាប់ផ្ដើមឧទ្ទិសដល់​មិង។

នៅឆ្នាំ១៤០៥ សិបសងបានណាតៃបានវាយលុកឈៀងម៉ៃ រួមនឹងកងទ័ពចិនមិង។

នៅឆ្នាំ១៤២១ ជនជាតិចិនបានព្យាយាមបំបែកនៅសិបសងបានណាដោយគាំទ្ររដ្ឋបាលជាច្រើនក្នុងអំឡុងពេលនៃជម្លោះស៊ីវិល ប៉ុន្តែផែនការរបស់ពួកគេមិនបានជោគជ័យ។

ឆ្នាំ១៤៤៨ បានឃើញការបរាជ័យរបស់ម៉ុងម៉ៅ ដែលជារដ្ឋតៃនៅភាគខាងកើតភូមា ដោយការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងចិន សិបសងបានណា និងកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តបានរួបរួមគ្នាក្រោមពួកមីង។

នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៤៥០ ការតស៊ូមួយទៀតដើម្បីស្នងរាជ្យបានកើតមានឡើងនៅសិបសងបានណា ដោយមានបក្សពួកមួយគាំទ្រដោយជៀងតុង និងមួយទៀតដោយជៀងម៉ៃ ។ ទោះ​បី​ជា​បក្ស​កេង​តុង ឬ ជៀងតុង ទទួលបានជ័យជម្នះក៏ដោយ ក៏​ជម្លោះ​ចាប់​ផ្តើម​កើត​មាន​រដ្ឋ​នោះ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន។

រដ្ឋតោនគូ ភូមាបានក្រោកឡើងក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ១៥៣០ ដើម្បីកំទេចឈៀងម៉ៃ ហើយឥទ្ធិពលរបស់វាក៏បានពង្រីកដល់កេងតុង និងស៊ីបសុងបញ្ញា ដែលដូចជានគរតៃផ្សេងទៀតបានចាប់ផ្ដើមទទួលសួយសារអាករ។
ជីដ្រាហ្កុន

ក្វុន ជីយង់ (; ១៨ សីហា ១៩៨៨) ត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈឈ្មោះដំណាក់កាលរបស់គាត់ ជីដ្រាហ្កុន (G-Dragon) គឺជាអ្នកចម្រៀងអ្នកនិពន្ធបទចម្រៀងកូរ៉េខាងត្បូង ដែលត្រូវបានគេហៅថាជាញឹកញាប់ King of K-Pop (ស្ដេច​នៃ K-Pop) ចាប់ពីអាយុ ១២ ឆ្នាំ ជីដ្រាហ្កុន បណ្តុះបណ្តាលរយៈពេល ៦ ឆ្នាំនៅស្លាកកម្សាន្តរបស់កូរ៉េខាងត្បូង YG Entertainment មុនពេលបង្ហាញខ្លួនលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ២០០៦ ជាមេដឹកនាំនៃក្រុមតន្ត្រីហ៊ិបហប់បុយបែនដ៍របស់ប៊ិកបែង ដែលបានក្លាយជាអ្នកលក់ដាច់បំផុតបុយបែនដ៍នៅ​លើ​ពិភពលោក
ជីបូ៊ទី

ប្រទេសជីបូទី  មានឈ្មោះជាផ្លូវការ សាធារណរដ្ឋជីប៊ូទី គឺជាប្រទេសមួយដែលមានទីតាំងនៅ ស្នែងនៃទ្វីបអាហ្វ្រិក ។ ប្រទេសជីបូទីមាន​ព្រំប្រទល់​ជាប់​នឹងប្រទេស​សូម៉ាលី នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង ប្រទេស​អេត្យូពីនៅ​ភាគ​និរតី ប្រទេស​អេរីទ្រា ​នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង និងសមុទ្រ​ក្រហម និង ​ឈូង​សមុទ្រ អាដេន នៅ​ភាគ​ខាង​កើត នៅជុំវិញឈូងសមុទ្រអាដេន គឺ ប្រទេសយេម៉ែន ។ ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដីសរុប 23,200 គីឡូម៉ែត្រ 2 (8,958 sq mi) និងមានប្រជាជនចំនួន ៩ សែននាក់ ប្រទេសជីប៊ូទីមានរដ្ឋធានី ជីប៊ូទី ។ដកស្រង់ចេញពីសារព័ត៌មានវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស
ជីលីន

ជីលីន  គឺជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តទាំងបីនៅភាគឦសាននៃប្រទេសចិន ។ ទីរួមខេត្ត និងទីក្រុងធំជាងគេគឺ ចាំងជុន ។ ជីលីន មានព្រំប្រទល់ជាប់ ប្រទេសកូរ៉េខាងជើង ( រ៉ាសុន, ហាំកយ៉ុងខាងជើង, យ៉ាងកាំង និង ឆាកាំង ) និង រុស្ស៊ី ( ប្រីម័រស្គីគ្រី )នៅខាងកើត ហេយឡុងជៀងនៅខាងជើង ឡៅនីងនៅភាគខាងត្បូង និង ម៉ុងហ្គោលីខាងក្នុងនៅខាងលិច។

រួមជាមួយនឹងភាគឦសាននៃប្រទេសចិន ជីលីនបានឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលដំបូងនៃឧស្សាហូបនីយកម្ម។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ សេដ្ឋកិច្ច​របសជីលីន ដែល​កំណត់​លក្ខណៈ​ដោយ ​ឧស្សាហកម្ម​ធុន​ធ្ងន់ ​បាន​និង​កំពុង​ប្រឈម​នឹង​ការ​លំបាក​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច​ជាមួយ​នឹង ​ការ​ធ្វើ​ឯកជនភាវូបនីយកម្ម ។ នេះ​បាន​ជំរុញ​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​កណ្តាល​ធ្វើ​យុទ្ធនាការ​មួយ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា " ស្តារ​ភូមិភាគ​ឦសាន "។ តំបន់នេះមានស្រទាប់ប្រេងដ៏ធំ។
ជីវ តាក្វាន់

លោក ជីវ តាក្វាន់ គឺ​ជា​បេសកទូតរបស់អធិរាជចិន​ដែលបានមកស្នាក់នៅ​អង្គរ​ពីឆ្នាំ ១២៩៦ ដល់ឆ្នាំ១២៩៧ ហើយដែលក្លាយទៅជា​ជនបរទេសម្នាក់​ដែលបានឃើញរ​ប្រាសាទអង្គរវត្ត​ជាលើកដំបូង​។
ជីវ តាក្វាន់: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ 
 250pxរូប​សំណាក​​ក្រមួន​របស់​លោក ជីវ តាក្វាន់ នៅ​ភូមិ​វប្បធម៌​កម្ពុជា ខេត្ត​សៀមរាប
លោក ជីវ តាក្វាន់ មាន កំណើតនៅស្រុកវ៉េងតា ខេត្តជាក់កាង ក្នុងភូមិភាគចិនខាងត្បូង ។ លោកគឺជាបេសកទូតរបស់អធិរាជចិនដែលបានមកស្នាក់នៅអង្គរពីឆ្នាំ ១២៩៦ ដល់ឆ្នាំ១២៩៧ ។ កំណត់ហេតុរបស់លោក ជីវ តាក្វាន់ គឺជាឯកសារតែមួយគត់ដែលបានផ្ដល់ព័ត៌មានលម្អិតអំពីជីវភាពរស់នៅ ប្រចាំថ្ងៃ និងទិដ្ឋភាពនៃចក្រភពអង្គរនាសម័យកាលនោះ ។
ជីវ តាក្វាន់: សំណេរ

សំណេរ 
លោក​ ជីវ តាក្វាន់ បាន​កត់​ត្រា​ព្រឹត្តិការណ៍​នានា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​នា​សម័យ​នោះ។ កំណត់​ត្រា​របស់​លោក​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា៖ "ប្រពៃណី​នៃ​អ្នក​ស្រុក​ចេនឡា" បាន​ក្លាយ​​ជា​មូលដ្ឋាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​យ៉ាង​សំខាន់​មួយ​សម្រាប់​កម្ពុជា។ 

កំណត់ហេតុ របស់ោក ជីវ តាក្វាន់  ត្រូវបានបកប្រែ​ជា ភាសាខ្មែរ ដោយ លោក លី ធាមតេង បានបោះពុម្ពផ្សាយ​នៅឆ្នាំ១៩៧៣ មានកម្រាស់ ៨១ ទំព័រ ដែលក្នុងនោះ ៦១ ទំព័រជា​ខ្លឹមសារនៃកំណត់ហេតុសុទ្ធ និង ២០ ទំព័រជាការពន្យល់ដើមហេតុ​នៃការបកប្រែ និងសេចក្ដីពន្យល់ពាក្យខ្មែរ​ដែលលោក ជីវ តាក្វាន់ កត់ត្រា​តាមសំនៀងចិន ។ កំណត់ហេតុនេះបែងចែកជា ៤០ ជំពូក ដែលជំពូកខ្លះ​មានតែ២ ឬ៣ បន្ទាត់ និងជំពូកខ្លះ​មានច្រើនទំព័រ ជារួមជំពូកទាំងនេះពិពណ៌នា​អំពី សាសនា ការកាត់ក្ដី ភាពជាព្រះមហាក្សត្រ កសិកម្ម សត្វស្លាប បន្លែ ប្រពៃណីនៃការងូតទឹក និងទាសាទាសី ។

ទិដ្ឋភាពផ្សេងៗនៃជីវភាពខ្មែរ​នៅសតវត្សទី១៣ ដែលលោក ជីវ តាក្វាន់ បានរៀបរាប់ ដូចជា ការស្លៀកពាក់ ឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ សត្វអូសទាញ និងការជួញដូរ នៅតែឃើញមានបន្តរហូតមកដល់ទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០ ។ ចំណែកឯទិដ្ឋភាពផ្សេងៗទៀត ដូចជា ទាសាទាសី ច្បាប់គ្រប់គ្រង និងការកាត់ក្ដីមិនផ្អែកលើហេតុផលច្បាស់លាស់ ត្រូវបានកែប្រែនៅសតវត្សទី១៩ ។
ជីវក

ជីវក កោមារភត្ត​ លោក​គឺ​ជា​កូន​ប្រុស​របស់​ស្រី​ផ្កាមាសម្នាក់ (ធម្មតា​ស្រី​ផ្កាមាស​ ពេល​កើត​បាន​កូន​ប្រុស តែង​យក​កូន​ប្រុស​នោះ​ទៅ​បំបោរបង់​ចោល ទុក​តែ​កូន​ស្រី​ប៉ុណ្ណោះ​ដើម្បី​បន្ត​មុខ​របរ​របស់​ខ្លួន)។ លោក​មាន​បង​ស្រី​ម្នាក់​ឈ្មោះ​នាង​សិរិមា​ដែល​ជា​ស្រី​សោភិនី​លេខ​១​ប្រចាំ​នៅ​ក្រុង​រាជ​គ្រឹះ។ លោក​​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​អភ័យ​រាជ​កុមារ ស្តេច​ទៅ​ជួប​ ហើយ​ក៏​អោយ​នាំ​យក​លោកចូល​ក្នុង​នគរ ប្រគល់​អោយ​មេដោះ​ចិញ្ចឹម​រក្សា។ មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ​ក៏​ដាក់​ឈ្មោះ​លោក​ថា ជីវក បាន​សេចក្តី​ថា​"នៅ​រស់" ​និង​តាំង​ឈ្មោះ​ថា កោមារភត្ត ព្រោះ​ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទ្រង់​ចិញ្ចឹម។ លុះ​លោក​ចម្រើន​វ័យ​ លោក​បាន​រៀន​ផ្នែក​ខាង​វិជ្ជា​ពេទ្យ ក្លាយ​ជា​ពេទ្យ​ប្រចាំ​ក្នុង​រាជ​វាំង។ លោក​មាន​កំលាំង​ស្មើ​នឹង​ដំរី​សារ​៥។
ជីវក: ពុទ្ធសាសនា

ពុទ្ធសាសនា 
សម័យ​មួយ​ ពេទ្យ​ជីវក បាន​ធ្វើ​អោយ​ព្រះ​វរកាយ​របស់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ដែល​ស្រពាប់​ស្រពោន​ដោយ​រោគ អោយ​សះ​ស្បើយ​ជា​ប្រក្រតី​ហើយ​បាន​ថ្វាយ​សំពត់​មួយ​គូ ដែល​ត្បាញ​អំពី​ដែន​សីវី ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​ទ្រង់​ធ្វើ​អនុមោទនា ពេល​អនុមោទនា​ចប់​ ពេទ្យ​ជីវក​បាន​តាំង​នៅ​ក្នុង​សោតាបត្តិផល ទើប​គិត​ថា យើង​គួរ​នឹង​ថែ​រក្សា​ព្រះ​ពុទ្ធ​មួយ​ថ្ងៃ ២​ទៅ​៣​ដង។ លោក​គិត​ទៀត​ថា ផ្លូវ​ទៅ​ភ្នំ​គិជ្ឈកូដ និង​ព្រះ​វិហារ​វេឡុវ័ន​នៅ​ឆ្ងាយ​ហួស​ប្រមាណ។ លោក​ក៏​បាន​កសាង​ព្រះ​វិហារ​មួយ​ក្នុង​សួន​អម្ពវ័ន​របស់​លោក​ហើយ​វេរ​ប្រគេនព្រះ​សង្ឃ​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​ប្រធាន។
ជីវក: យោង

យោង 
អដ្ឋកថា សុមង្គលវិលាសិនី ព.ស.​២៥៥៣

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាវ័កព្រះពុទ្ធ
ជីវចលនាម: ជីវចលនាម

ជីវចលនាម 

ជីវចលនាម គឺនាមសំរាប់សំគាល់ឈ្មោះអី្វមូយដែលមានជីវិតពីធម្មជាតិ ដូចជានាមសំរាប់សំគាល់ឈ្មោះមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ។ ឧទាហរណ៏ៈ ឪពុក ពូ មា មីង ក្មូយ យាយ តា គោ ក្របី សេះ មាន់ ទា មេរោគ មីក្រុប តោ ខ្លា តោ្នត ដូង សា្វយ អំពៅ ចេក....។
ជីវវិទ្យា

90px|Escherichia coli90px|Tree fern90px|Goliath beetle90px|Gazelle
ជីវវិទ្យាទាក់ទងជាមួយការសិក្សាពីសារពាង្គកាយមានជីវិត (ទ្រនិចនាឡិកាពីលើខាងឆ្វេង) ឯ. ពោះវៀនធំ, បណ្ណង្គជាតិដើមឈើ, ចិង្ការា, កញ្ចុកបត្តសត្វហ៊្គោលីអាថ

ជីវវិទ្យា ជាមុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិមួយដែលសិក្សាអំពីជីវិត ។Based on definition from Aquarena Wetlands Project glossary of terms. វាជាមុខវិជ្ជាដ៏ធំមួយដែលរួមបញ្ចូលនូវមុខវិជ្ជារងជាច្រើន។ មានគោលការណ៍ចំនួនប្រាំដែលគេសន្មត់ថាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃជីវវិទ្យា៖

 កោសិកា ជាឯកតាគ្រឹះនៃជីវិត
 សែន ជាឯកតាគ្រឹះនៃតំណពូជ 
 ការវិវត្តន៍​ជាយន្តការដែលនាំឲ្យកើតមាននូវប្រភេទថ្មី 
 ភាវៈរស់ត្រូវការប្រើប្រាស់ថាមពល 
 សារពាង្គកាយរស់ត្រូវការថេរលំនឹងក្នុងខ្លួន

មុខវិជ្ជារង​ទាំងឡាយត្រូវបានបែងចែកផ្អែកទៅលើប្រភេទជីវិត ប្រភេទសារពាង្គកាយ និងវិធីសាស្ត្រសិក្សា៖ គីមីជីវៈ សិក្សាពីធាតុបង្កគីមីនៃជីវិត ជីវៈម៉ូលេគុល សិក្សាពីទំនាក់ទំនងស៊ាំញាំក្នុងចំណោមម៉ូលេគុលដែលទ្រទ្រង់ជីវិត កោសិកាវិទ្យា សិក្សាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃជីវិត ឬពីកោសិកា សរីរវិទ្យាសិក្សាពីមុខងាររូបនិងគីមីនៃជាលិកា សរីរាង្គ និង ប្រព័ន្ធសរីរាង្គ អេកូឡូស៊ីសិក្សាពីអន្តរកម្មរបស់សារពាង្គកាយក្នុងបរិស្ថានដែលវារស់នៅ និងជីវវិវត្តន៍សិក្សាពីដំណើរការដែលធ្វើឲ្យមាននានាភាពនៃជីវិត។
ជីវវិទ្យា: ទ្រឹស្ដីកោសិកា

ទ្រឹស្ដីកោសិកា 

thumb|left|កោសិកាក្នុងវប្បកម្ម ដាក់ពណ៌ឲ្យ ជាតិស្នែង (ក្រហម) និង ជ.ស.ដ. (បៃតង)
ទ្រឹស្ដីបទកោសិកា ថ្លែងថាកោសិកា គឺជាអង្គមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃជីវិត ហើយថាគ្រប់អ្វីៗទាំងអស់ដែលមានជីវិតគឺត្រូវផ្សំគ្នាពីកោសិកាមួយ ឬ ច្រើនកោសិកា ឬ ផលលាក់កំបាំងនៃកោសិកាទាំងនោះ (ឧ. ពួកសំបក) ។ កោសិកាទាំងអស់កើនឡើងពីកោសិកាដ៏ទៃៗទៀតតាមរយៈចំណែកកោសិកា ។ នៅក្នុងសារពាង្គកាយពហុកោសិកា គ្រប់កោសិកាក្នុងខ្លួនរបស់សារពាង្គកាយនោះមានកំណើតបំផុតមកពីកោសិកាតែមួយនៅក្នុងស៊ុតដែលអំណោយផល ។ កោសិកាក៏ត្រូវបានចាត់ទុកផងដែរ ជាអង្គសំខាន់ក្នុងដំណើរការខាងរោគសាស្ត្រ ។ ដោយបន្ថែម បាតុភូតនៃលំហូរថាមពលកើតឡើងក្នុងកោសិកាជាច្រើន ក្នុងដំណាក់កាលដែលគឺជាផ្នែកមួយនៃមុខងារដែលគេស្គាល់ថាជាការរំលាយអាហារ ។ ជាចុងក្រោយ កោសិកាទាំងអស់មានពត៌មានតំណពូជ (ជ.ស.ដ.) ដែលត្រូវបានផ្ទេរពីកោសិកាទៅកោសិកាកំឡុងពេលចំណែកកោសិកា ។
ជីវវិទ្យា: វិវត្តន៍

វិវត្តន៍ 
thumb|right|300px|ជម្រើសធម្មជាតិនៃប្រជាជនដោយការដាក់ពណ៌ខ្មៅ ។ 

គំនិតដែលកំពុងតែរៀបចំជាស្នូលក្នុងជីវវិទ្យា គឺថាជីវិតផ្លាស់ប្ដូរ និង អភិវឌ្ឍតាមរយៈការវិវត្ត ហើយថាទម្រង់ជីវិតទាំងអស់ត្រូវបានដឹងថាមានដើមកំណើតទូទៅសាមញ្ញ ។ ដោយបានបញ្ចូលក្នុងសទ្ទានុក្រមវិទ្យាសាស្ត្រដោយ ហ្សង់-បាប់ទីសតឺ ដឺ ឡាម៉ាក (Jean-Baptiste de Lamarck) នៅឆ្នាំ១៨០៩  ហើយវិវត្តន៍ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ ឆាលឡិស ដាវីន (Charles Darwin) ហាបសិបឆ្នាំក្រោយមកទៀតក្លាយជាទ្រឹស្ដីស្ថិតស្ថេរមួយ នៅពេលដែលលោកបានធ្វើឲ្យច្បាស់ឡើងនូវកម្លាំងដែលកំពុងដំណើរការរបស់វា: ជម្រើសធម្មជាតិ ។The Complete Works of Darwin Online - Biography. darwin-online.org.uk. Retrieved on 2006-12-15As Darwinian scholar Joseph Carroll of the University of Missouri–St. Louis puts it in his introduction to a modern reprint of Darwin's work: "The Origin of Species has special claims on our attention. It is one of the two or three most significant works of all time—one of those works that fundamentally and permanently alter our vision of the world....It is argued with a singularly rigorous consistency but it is also eloquent, imaginatively evocative, and rhetorically compelling."  (អាល់ផ្វ្រេដ រូសសេល វលឡេនស៍ (Alfred Russel Wallace) ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់តាមរបកគំហើញរួមគ្នា នៃគំនិតនេះពេលនោះលោកបានជួយស្រាវជ្រាវ និង ពិសោធន៍ជាមួយគំនិតនៃវិវត្តន៍ ។)Shermer p. 149. វិវត្តន៍ឥឡូវត្រូវបានប្រើដើម្បីពន្យល់ការផ្លាស់ប្ដូរដ៏ធំនៃជីវិត ដែលបានរកឃើញលើផែនដី ។

លោកដាវីនបានចេញទ្រឹស្ដីថាប្រភេទ និង ការបង្កាត់បានរីកចម្រើនតាមរយៈដំណើរការនៃជម្រើសធម្មជាតិ និង ជម្រើសសប្បនិមិត្ត ឬ ការបង្កាត់ជ្រើសរើស ។Darwin, Charles (1859). On the Origin of Species, 1st, John Murray សំណាត់ពន្ធុ ត្រូវបានក្រសោបជាយន្តការនៃការអភិវឌ្ឍន៍វិវត្តក្នុងសំយោគទំនើបនៃទ្រឹស្ដីបទនេះ ។

ប្រវត្តិការវិវត្តនៃប្រភេទ ដែលក្នុងនោះពិពណ៌នាលក្ខណៈនៃប្រភេទផ្សេងៗ មកពីក្នុងនោះវាបានជាប់ពូជរួមគ្នាជាមួយទំនាក់ទំនង ពង្សាវលីទៅគ្រប់ប្រភេទផ្សេងៗដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសាខាពន្ធុ របស់វា ។ មធ្យោបាយផ្សេងៗដ៏ទូលំទូលាយជាច្រើន សម្រាប់ជីវវិទ្យាបង្កើតពត៌មានអំពីសាខាពន្ធុ ។ ទាំងនេះរួមមានការប្រៀបធៀបនៃលទ្ធផលជ.ស.ដ.ដែលបានប្រព្រឹត្តិជាមួយអណូជីវវិទ្យា ឬ បណ្ដុំពន្ធុវិទ្យា និង ការប្រៀបធៀបនៃបាសាណីភូត ឬ កំណត់ត្រាផ្សេងនៃភាវៈរស់ចំណាស់ៗក្នុងបាសាណីភូតវិទ្យា ។ ពួកអ្នកជីវវិទូរៀបចំ និង វិភាគទំនាក់ទំនងវិវត្ត តាមរយៈក្បួនវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗ រួមមានសាខាពន្ធុវិទ្យា លក្ខណវិទ្យា និង មែកវិទ្យា ។ (ចំពោះការសង្ខេបនៃព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗក្នុងវិវត្តន៍ នៃជីវិតតាមដែលបានយល់ដឹងថ្មីៗដោយពួកអ្នកជីវវិទូ សូមមើល កាលប្បវត្តិវិវត្ត ។)

ទ្រឹស្ដីបទវិវត្តសន្មតថាគ្រប់សារពាង្គកាយទាំងអស់នៅលើផែនដី ទាំងមានជីវិត និង ផុតពូជ បានជាប់ខ្សែពីបុព្វបុរសទូទៅសាមញ្ញមួយ ឬ អាងពន្ធុនៃបុព្វបុរស ។ បុព្វបុរសនៃគ្រប់សារពាង្គកាយជាទូទៅ នៃចក្រវាឡចុងក្រោយនេះត្រូវបានគេជឿថាបានលេចរូបរាងឡើងប្រហែល៣.៥ដប់កោដិ (ទ្វេរលាន)ឆ្នាំកន្លងទៅហើយ ។ ពួកអ្នកជីវវិទូជាទូទៅចាត់ទុកចក្រវាឡភាព និង សព្វដ្ឋភាពនៃក្រមពន្ធុជាភស្តុតាង ដែលអនុគ្រោះដល់ទ្រឹស្ដីនៃខ្សែស្រឡាយទូទៅក្នុងចក្រវាឡគ្រប់វេត្រាណូ បោរាណាណូ និង ពួកសុធញ្ញទាំងអស់ (សូមមើល: ដើមកំណើតនៃជីវិត) ។
ជីវវិទ្យា: ពន្ធុវិទ្យា

ពន្ធុវិទ្យា 

left|thumb|ក្រឡាពុនណេត ដែលរៀបរាប់ការប្រសព្វរវាងដើមសណ្ដែក
បារាំងពីរ ដែលវិសទិសណ្ឌសម្រាប់ផ្កា
ពណ៌ ស្វាយ (ខ) 
 និង ពណ៌ស (ឃ)
ពន្ធុគឺជាអង្គសំខាន់ៗនៃទាយាទភាពក្នុងគ្រប់សារពាង្គកាយទាំងអស់ ។ ពន្ធុមួយគឺជាអង្គមួយនៃតំណពូជ ហើយស៊ីគ្នាទៅនឹងតំបន់មួយនៃជ.ស.ដ. (ADN) ដែលជះឥទ្ធិពលទម្រង់ ឬក៏ មុខងារនៃសរីរាង្គមួយនៅក្នុងរបៀបជាក់លាក់ជាច្រើន ។ គ្រប់សារពាង្គកាយទាំងអស់ ចាប់ពីវេត្រាណូរហូតដល់ពួកសត្វ ចែករំលែកនូវយន្តម័យ(ឬយន្តការ)គ្រឹះដែលចម្លង និង បកប្រែជ.ស.ដ. (ADN) ទៅជា ពួកមូលជាតិ (ប្រូតេអ៊ីន) ។ កោសិកាជាច្រើន កត់ក្រមពន្ធុជ.ស.ដ. (ADN) ទៅជាកំណែជ.ស.ស. (ARN) មួយ នៃពន្ធុ និង អង្គស្ករនយស្តិ (រីបូសូម) មួយក្រោយមកបកប្រែ ជ.ស.ស. (ARN) ទៅជាមូលជាតិ (ប្រូតេអ៊ីន) មួយ បន្តដោយពួកជំនូរអាមីន (អាស៊ីតអាមីណូ)។ ក្រមបំណកប្រែ ពីក្រមាណូ ជ.ស.ស.(ARN)ទៅជាជំនូរអាមីន (អាស៊ីតអាមីន) គឺដូចគ្នាចំពោះសារពាង្គកាយភាគច្រើន ប៉ុន្តែផ្សេងគ្នាតិចតួចចំពោះភាគខ្លះ ។ ជាឧទាហរណ៍ លទ្ធផលនៃជ.ស.ដ.(ADN)ដែលសរសេរក្រមសម្រាប់ទីបជាតិ (អាំងសូលីន) ក្នុងមនុស្សជាច្រើនក៏សរសេរក្រមសម្រាប់ទីបធាតុ នៅពេលបានបញ្ចូលទៅក្នុងសារពាង្គកាយផ្សេងៗ ដូចជារុក្ខជាតិជាច្រើន ។From SemBiosys, A New Kind Of Insulin INSIDE WALL STREET By Gene G. Marcial(AUGUST 13, 2007)http://www.i-sis.org.uk/gmSaffloweHumanPro-Insulin.php

ជ.ស.ដ.(ADN) កើតឡើងជាធម្មតាជាពួកវណ្ណាង្គ (ក្រូម៉ូសូម)ជាខ្សែបន្ទាត់នៅក្នុងសុធញ្ញ (អឺការីយ៉ូត) និង វណ្ណាង្គជារង្វង់មូលក្នុងពួកបុរេធញ្ញ (ប្រូការីយ៉ូត) ។ វណ្ណាង្គមួយគឺជារចនាសម្ព័ន្ធមួយដែលប្រកបដោយជ.ស.ដ. (ADN) និង ពួកហ៊ីស្តូន (histone) ។ ការកំណត់នៃពួកវណ្ណាង្គក្នុងកោសិកាមួយ និង ពត៌មានតំណពូជដទៃផ្សេងទៀតបានរកឃើញនៅក្នុង សូត្រគុលិកា (mitochondria) ខ្មហរិត (chloroplasts) ឬទីតាំងផ្សេងៗទៀតដែលគេស្គាល់ជាសំនុំថាបណ្ដុំពន្ធុរបស់វា ។ នៅក្នុងពួកសុធញ្ញ ជ.ស.ដ. (ADN)នៃបណ្ដុំពន្ធុត្រូវតាំងនៅក្នុងស្នូលកោសិកា រួមគ្នាជាមួយនឹងចំនួនជាច្រើនតូចៗក្នុង ពួកសូត្រគុលិកា (មីតូកុងទ្រី) និង ពួកខ្មហរិត (ក្លរ៉ូប្លាស) ។ នៅក្នុងពួកបុរេធញ្ញ ជ.ស.ដ. (ADN) ត្រូវបានចាប់យកក្នុងអង្គដែលមានរាងទៀងទាត់មួយនៅក្នុងកោសិកាបោ (ស៊ីតូប្លាស) ហៅថាស្នូលដូច (នុយក្លេអ៊ីត) ។ ពត៌មានពន្ធុក្នុងបណ្ដុំពន្ធុត្រូវចាប់បាននៅខាងក្នុងពួកពន្ធុ និង បង្គុំពេញលេញនៃពត៌មាននេះក្នុងសារពាង្គកាយមួយត្រូវបានគេហៅថាគំរូពន្ធុ (សែនណូទីប) ។
ជីវវិទ្យា: លំនឹងសទិសភាព

លំនឹងសទិសភាព 

right|thumb|250pc| អធោវរក លាក់កំបាំងនូវ វ.ន.រ. ដែលដឹកនាំក្រពេញសេម្ហៈទៅលាក់វ.ន.ស.ជ. ។ ជាលំដាប់ វ.ន.ស.ជ. ដឹកនាំ ក្រសោមជិតវក្កំទៅលាក់ ស្តេរ៉ូលដូចស្រោបស្ករមធុរ ដូចជា តចមជ្ជៈ ។ ស.ស.ស. ក្រោយមកបានកាត់
បន្ថយអត្រានៃកំបាំងដោយ
អធោវរក និង ក្រពេញសេម្ហៈ 
ភ្លាមនោះចំនួនសមល្មមនៃស.ស.ស.
ត្រូវបានពន្លែង ។Raven, PH; Johnson, GB. Biology, Fifth Edition, Boston: Hill Companies, Inc. 1999. page 1058.
លំនឹងសទិសភាព គឺជាសមត្ថភាពនៃប្រព័ន្ធចំហមួយដើម្បីបន្ទៀងទាត់បរិស្ថានខាង ក្នុងរបស់ខ្លួនដើម្បីថែរក្សាលក្ខ័ណ្ឌនឹងនរដោយមធ្យោបាយខ្លះនៃការសម្របសម្រួលពហុថាមវន្តសមតាគ្រប់គ្រងដោយយន្តកម្មទៀងទាត់មួយចំនួនដែលប្រទាក់ទងគ្នា ។ គ្រប់ភាវៈរស់មានជីវិតទាំងអស់ មិនថាតែ ឯកកោសិកា ឬ ពហុកោសិកា បង្ហាញឲ្យឃើញនូវលំនឹងសទិសភាព ។Kelvin Rodolfo, Explanation of Homeostasis on scientificamerican.com. Retrieved Oct. 16, 2009.

ដើម្បីថែរក្សាថាមវន្តសមតា និង បន្តមុខងារខ្លះឲ្យមានប្រសិទ្ធភាព ប្រព័ន្ធមួយត្រូវតែលុប និង ឆ្លើយតបទៅនឹងវិបរិតជាច្រើន ។ បន្ទាប់ពីការរកឃើញនៃវិបរិតមួយ ប្រព័ន្ធជីវវិទ្យាមួយឆ្លើយតបជាធម្មតាតាមរយៈតំនបអវិជ្ជមាន ។ នេះមានន័យថាលក្ខ័ណ្ឌដែលកំពុងតែបំនឹងតាមរយៈការកាត់បន្ថយ ឬ ការបង្កើននូវសកម្មភាពនៃសរីរាង្គឬប្រព័ន្ធមួយ ។ ឧទាហរណ៍មួយគឺជាការលែងនៃ មធុរធាតុ (glucagon)នៅពេលដែលកម្រិតស្ករមួយចំនួនទាបពេក ។
ជីវវិទ្យា: ថាមពល

ថាមពល 
thumb|240px|left|ទិដ្ឋភាពជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃ ថាមពល និង ជីវិតមនុស្ស ។
ការរស់រាននៃភាវៈរស់មួយពឹងផ្អែកលើចំណូលបន្តនៃថាមពល ។ ប្រតិកម្មរសាយនៈ (គីមី)ដែលទទួលខុសត្រូវលើរចនាសម្ព័ន្ធ និង មុខងាររបស់វាត្រូវបានប្រគុំដើម្បីទាញយក ថាមពល ពីសារធាតុមួយចំនួនដែលដើរតួជាអាហាររបស់វា និង ប្រែរូបដើម្បីទៅជួយបង្កើតកោសិកាថ្មីៗ និង ទ្រទ្រង់កោសិកាទាំងនោះ ។ នៅក្នងដំណើរការនេះ ពួកអណូនៃក្រុមសារធាតុរសាយនៈ (គីមី) ដែលបង្កបង្កើតអាហារដើរតួពីរយ៉ាង ទីមួយ អាហារទាំងនោះប្រកបដោយថាមពល ដែលអាចត្រូវប្រែខ្លួនសម្រាប់ប្រតិកម្មរសាយនៈជាច្រើន ទីពីរ អាហារទាំងនោះចម្រើននូវរចនាសម្ព័ន្ធអណូថ្មីៗ ដែលបានបង្កើតឡើងនូវពួកជីវាណូ ។ 

សារពាង្គកាយជាច្រើនដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះការបញ្ចូលនៃថាមពលទៅក្នុងនិវេសនប្រព័ន្ធមួយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាពួកអ្នកផលិត ឬ ពួកស្វ័យជីព ។ ស្ទើរតែទាំងអស់នៃសារពាង្គកាយទាំងនេះទាញថាមពលពីព្រះអាទិត្យតាំងពីដើមរៀងមក ។ ពួករុក្ខជាតិ និង ពួករស្មីជីពដ៏ទៃទៀតប្រើថាមពលពន្លឺថ្ងៃឆ្លងកាត់ដំណើរការមួយ ដែលគេស្គាល់ថារស្មីសំយោគដើម្បីប្រែវត្ថុធាតុកម្រទៅជាពួកអណូសរីរាង្គ ដូចជា ជ.ត.រ. (ATP) ដែលចំណងរបស់សារធាតុនោះអាចត្រូវបែកខ្ញែកដើម្បីពន្លែងថាមពល ។ និវេសនប្រព័ន្ធ (បរិស្ថានប្រព័ន្ធ) ភាគតិចមួយ យ៉ាងណាក៏ដោយ ពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើថាមពលដែលបានទាញយកដោយពួក រសាយនជីពមកពីមេតាន ស្ពាន់ធ័រផ្គុំ ឬក៏ពួកប្រភពថាមពលគ្មានពន្លឺ ។Katrina Edwards. Microbiology of a Sediment Pond and the Underlying Young, Cold,
Hydrologically Active Ridge Flank. Woods Hole Oceanographic Institution.

ភាគខ្លះនៃថាមពលដែលចាប់បានត្រូវបានប្រើដើម្បីផលិតជីវៈដុលដើម្បីទ្រទ្រង់ជីវិត និង ផ្ដល់ថាមពលដើម្បីការលូតលាស់ និង ការអភិវឌ្ឍ ។ ភាគច្រើននៃថាមពលទាំងអស់នេះត្រូវបានបាត់បង់តាមកំដៅ និង អណូកាកសំណល់ជាច្រើន ។ ដំណើរការដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់ការផ្ទេរថាមពលបានជាប់គាំង នៅក្នុងសារធាតុរសាយនៈជាច្រើនទៅជាថាមពលមានប្រយោជន៍ ដើម្បីទ្រទ្រង់ជីវិតគឺការរំលាយអាហារ និង ដំណកដង្ហើមកោសិកា ។Bartsch/Colvard, The Living Environment. (2009) New York State Prentice Hall Regents Review. Retrieved Oct. 16, 2009.