navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
វត្តមហាធាតុ (ខេតជ័យនាថ)

វត្តមហាធាតុវត្ត ជាប្រាសាទមួយស្ថិតនៅ ស្រុកប្រាកស្ជារាចា ស្រុកសនខបុរី ខេជ័យនាថៃណាត វា​ជា​ប្រាសាទ​បុរាណ​មួយ​របស់​មឿង​ប្រាក ឬ​មឿងសាន។ ដើមឡើយ​វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា "វព្រះធាតុធាតុ ឬ​វត្ត​ហួមឿង" ហើយ​ត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​មុន​សម័យ​អយុធ្យា។ 

នៅជិតប្រាសាទនេះមានសំណល់វត្ថុបុរាណខ្មែរមានពុទ្ធបដិមារចនាបថបាយ័ន,យោនីនិងផ្ដែរចនាបថបាភួនផងដែរ
រូបភាពតូច| ប្រាសាទប្រាំបួនបន្ទប់ វត្ត​មហា​ធម្ម​សញ្ញ​បុរី
ថ្ងៃទី 30 ខែតុលា សាស្រ្តាចារ្យ ឆ្នាំ ១៩៩២  ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រិយ៍ មហាចក្រី សិរិនថន ព្រះនាងមហាចក្រី សិរិនថន ព្រះអង្គ​បាន​នាំ​សិស្ស​ចៅសង្កាត់​ចោមចៅ​ទៅ​សិក្សា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​វត្ត​ធាតុហើយ​ក៏​បាន​យាង​ទៅ​សួរសុខទុក្ខ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ក្នុង​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នោះ ព្រះអង្គ​បាន​ប្រគេន​បច្ច័យ​ចំនួន ៣០០០ បាត​ដល់​ព្រះវិហារ រួម​នឹង​សម្ភារ​សម្រាប់​អាចារ្យ។ (ព្រះគ្រូ ឆៃយ៉ា គីសុផុន ព្រះចៅអធិការ ទទួលព្រះចៅអធិការវត្ត)
វត្តមហាធាតុ (ខេត្តសុខោទ័យ)

វត្តមហាធាតុ ជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយ ដូចជា វត្តមហាធាតុ ដែលជាវត្តរបស់ស្តេចក្នុងតំបន់វាំង សុខោទ័យ  កាលពីអតីតកាល បច្ចុប្បន្នមានទីតាំងនៅកណ្តាល ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រសុខោទ័យ ស្រុកមឿងកៅ ស្រុកមឿងសុខោទ័យ ខេត្តសុខោទ័យ

វត្តមហាធាតុ ជាប្រាសាទធំជាងគេក្នុងក្រុង។ កសាង​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១៨ ឬ​ដើម​សម័យ​សុខោទ័យ ក្នុង ​សិលា​ចារឹក​ព្រះបាទ​រាម​ខេមរភូមិន្ទ ឆ្នាំ ១៨៣៥ (សសរ ១ ចំហៀង ២ ខ្សែ ២៣-២៦) ចែង​ថា វត្ត​នេះ "នៅកណ្តាលក្រុងសុខោទ័យនេះ មានប្រាសាទមួយមានរូបព្រះពុទ្ធរាម" ដែលមានន័យថា ប្រាសាទរាជនៅត្រើយខាងកើតនៃព្រះចេតិយ ដែលគេប្រើសម្រាប់តម្កល់ព្រះពុទ្ធរូបសំរិទ្ធ រចនាប័ទ្ម សុខោទ័យ ដែលមានទទឹងភ្លៅ។ 6.25 ម៉ែត្រ ព្រះ​មហា​ធម្មរាជា លី​តៃ ទ្រង់​បញ្ជា​ឲ្យ​គេ​បោះ​និង​ប្រារព្ធ​នៅ​ឆ្នាំ ១៣៦១។  

វត្តមហាធាតុក៏មានធាតុសំខាន់ៗផងដែរគឺ៖ មហាធាតុចេតិយ និងចេតិយដែលមានរាងជាប្រាង្គចំនួន ៨ ដែលដើរតួជាចេតិយនៅចំហៀង (ទិស)។ ចំណែក​ចេតិយ​នៅ​ជ្រុង​ទាំង​បួន​នោះ​គឺ​ជា​ចេតិយ​រាង​ជា​ប្រាសាទ​មាន​កំពូល​ប្រាំ​ដែល​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ពី​សិល្បៈ​បាកាន-ហរិពហុនឆៃ-លន់ណា  ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ឧទាហរណ៍​មួយ​នៃ​ចេតិយ​រាង​ប្រាសាទ​សុខោទ័យ​ពិត​ប្រាកដ​នោះ។ នៅតែស្ថិតក្នុងលក្ខខណ្ឌពេញលេញបំផុតមួយ។

ប្រាសាទនេះជាអតិតប្រាសាទខ្មែរដែលប្រហែលជាសតវត្សទី១៤បានកែប្រែប្រាសាទខ្មែរទៅជាចេតិយថេរវាទ។ យើងអាចឃើញថ្មបាយក្រៀម។ នៅខាងត្បូងនិងខាងជើងគឺយើងឃើញបណ្ណាល័យរបស់ខ្មែរយ៉ាងច្បាស់។
វត្តមហាធាតុយុវរាជរង្សឫទ្ធិ៍

វត្តមហាធាតុយុវរាជរង្សឫទ្ធិ៍ (  ) គឺជាវត្តអារាមបែបពុទ្ធសាសនា នៅ ទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ។ Liedtke 2011, p. 58 វាជាវត្តអារាមមួយក្នុងចំណោមប្រាសាទទាំងដប់នៃលំដាប់ខ្ពស់បំផុត (    ) នៅទីក្រុងបាងកក។ 23 in Thailand

វត្តនេះត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងសម័យអយុធ្យា (១៣៥១-១៧៦៧) ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​វត្ត​សាលា​ក្រៅ។ មិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីទីក្រុងបាងកកត្រូវបានបង្កើតឡើងជារាជធានីនៃ ប្រទេសសៀម Spooner 2011, p. 92 ប្រាសាទនេះបានក្លាយជាយុទ្ធសាស្ត្ររវាងព្រះបរមរាជវាំងដែលទើបនឹងសាងសង់ថ្មី និង ព្រះបរមរាជវាំងនិងវាំងខាងមុខ (លំនៅដ្ឋានរបស់ឧបរាជ )។ ជាលទ្ធផល ប្រាសាទនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ព្រះរាជពិធី និងពិធីបុណ្យសព។

ក្នុងរយៈពេលពីរសតវត្សកន្លងមកនេះ វត្តនេះត្រូវបានជួសជុល និងលើកកំពស់ឋានៈដោយស្តេចថៃជាច្រើនអង្គ។ វាបានក្លាយជាវត្តមហាថាតនៃទីក្រុងបាងកកក្នុងឆ្នាំ១៨០៣ ហើយត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះបច្ចុប្បន្នរបស់វានៅឆ្នាំ១៩៩៦ ។ ប្រាសាទ​នេះ​ក៏​ជា​កន្លែង​នៃ​មណ្ឌល​សមាធិ​វិបស្សនា។ Emmons 2008, p. 66
វត្តមហាមន្ត្រី

រូបភាពតូច|វត្តមហាមន្ត្រីស្ថិតនៅរាជធានីភ្នំពេញ 
វត្តមហាមន្ត្រី (    ; “វត្តមហាមន្ត្រី”) ជា វត្តមួយ ស្ថិតនៅលើ មហាវិថីព្រះសីហនុ ក្នុង រាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា ។ សាងសង់ក្នុងឆ្នាំ 1970 វាត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយ ខ្មែរក្រហម ចន្លោះឆ្នាំ 1975 និង 1979 ជាឃ្លាំងស្តុកស្រូវ និងពោត។  ប៉មនេះមានកំពស់ ៣៥ ម៉ែត្រ។  ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ជា​កិត្តិយស​របស់​ចក្រី​ពុន រដ្ឋមន្ត្រី​សង្គ្រាម​របស់ ​ព្រះបាទ​មុនីវង្ស។ ពាក្យថាមហាមន្ត្រី មានន័យថា "រដ្ឋមន្ត្រីដ៏អស្ចារ្យ" ។
វត្តមហាលាភ

វត្តមហាលាភមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិមហាលាភ ឃុំមហាលាភ ស្រុកកោះសូទិន ខេត្តកំពង់ចាម។ វត្តមហាលាភមានចំងាយ ១២គីឡូម៉ែត្រពីក្រុងកំពង់ចាម។ វត្តនេះជាវត្តបុរាណមួយមានវ័យចំណាស់ជាងគេនៅក្នុងវត្តផ្សេងៗទៀត។ វត្តនេះមានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិសៀវភៅមគ្គុទ្ទេសទេសចរណ៍ខេត្តកំពង់ចាម ឆ្នាំ២០១៣ របស់មន្ទីរទេសចរណ៍ខេត្តកំពង់ចាម ទំព័រទី៨៦។ 
រូបភាពតូច
វត្តម៉ៃសុវណ្ណភូមារាម

រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល
រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ព្រះពុទ្ធបដិមានៅវត្តម៉ៃសុវណ្ណភូមារាម 
វត្តម៉ៃសុវណ្ណភូមារាម ច្រើនតែជាវត្តម៉ៃ គឺជាវត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា ឬ វត្តមួយ នៅទីក្រុងហ្លួងព្រះបាង ប្រទេសឡាវ ។ វត្តអារាមនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅសតវត្សទី១៨ ដែលជាវត្តអារាមដ៏ធំបំផុតនៅហ្លួងព្រះបាង។
វត្តយាននាវា

វត្តយាននាវា (  ) ដែល​គេ​ស្គាល់​ជា​ទូទៅ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​ថា "វត្តសំពៅ" ជាវត្តពុទ្ធសាសនា ក្នុង​ទីក្រុង​បាងកក នៅ​លើផ្លូវច្រើនក្រុង ស្រុក​សាទរ ។ វត្តនេះមានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់មកហើយ តាំងពីសម័យអយុធ្យា រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ក្នុង​រជ្ជកាលចេស្តាបតិន្ទ្រ វិហារមួយត្រូវបានគេសាងសង់ជារូបសំពៅរបស់ចិន ដែល​បាន​ឲ្យ​វត្តនេះមានរហស្សនាមថា “វត្តសំពៅ”។ សំណង់​នេះ​នៅ​ខាង​ក្នុង​ព្រះវិហារ​ជា​កន្លែង​ដែល​មនុស្ស​អធិស្ឋាន។ វត្តឧបោសថក្បែរនោះមានរូបព្រះពុទ្ធបដិមា និង​រូប​ចម្លាក់​នៃ​ព្រះរាជ​ពិធីបុណ្យលយប្រទីប   ) អគារ​បន្ថែម​ខាង​ក្រៅ​ដាក់​តាំងរូបព្រះពុទ្ធ ​ពីប្រទេសស្រីលង្កា និងព្រះម៉ែគង់ស៊ីអ៊ីម ។
វត្តរកាកណ្តាល

វត្តរកាកណ្តាល គឺជាតំបន់ទេសចរណ៍វប្បធម៌មួយដែលភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិមិនអាចរំលងបានឡើយ បើនិយាយពីអាយុកាលរបស់វិហារឈើនេះវិញគឺមានវ័យចំណាស់ប្រមាណជាង២០០ឆ្នាំមកហើយ ដែលត្រូវបានគេកសាងឡើងតាំងពីអំឡុងដើមសតវត្សរ៍ទី១៨មកម្ល៉េះ។បន្ទាប់ពីលោកអ្នកបានមកដល់រមណីយដ្ឋានទេសចរណ៍វប្បធម៌វិហារឈើបុរាណរកាកណ្តាលដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិរកាកណ្តាលទី១ សង្កាត់រកាកណ្តាល ក្រុងក្រចេះ តាមផ្លូវជាតិលេខ៧៦ ក្រចេះឆ្លូងមានចម្ងាយជាង២គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តហើយនោះ យើងសង្កេតឃើញនៅខាងលិចផ្លូវ ទល់មុខវត្តរកាកណ្តាលមានសំណង់ព្រះវិហារឈើបុរាណដ៏ចំណាស់មួយដែលមានរំលេចទៅដោយក្បាច់ក្បូរយ៉ាងវិចិត្រ និងគួរ ឲ្យស្ញប់ស្ញែងបំផុត ពីព្រោះវាមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីព្រះវិហារដទៃព្រមទាំងនៅមានសំណង់បុរាណជាច្រើនទៀតនៅក្នុងបរិវេណបន្សល់ទៅដោយបេតិកភណ្ឌជាតិនេះសម្រាប់អ្នកទេសចរ ជាពិសេសជនបរទេស ទស្សនា និងស្វែងយល់ពីអាយុកាលរបស់វាថែមទៀតផង។
លោក រុន ភារ៉ា ប្រធានមន្ទីរទេសចរណ៍ខេត្តក្រចេះបានមានប្រសាន៍ប្រាប់ឲ្យដឹងថា រមណីយដ្ឋានទេសចរណ៍វប្បធម៌វិហារឈើបុរាណរកាកណ្តាល គឺជាវិហារដ៏ចំណាស់មួយដែលធ្វើឡើងពីឈើគ្រញូង និងដើមឈើតាត្រាវនៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៨ បើគិតរហូតមកដល់ពេលនេះអាយុកាលរបស់វាមានជាង២០០ឆ្នាំទៅហើយដោយវាមានការទាក់ទាញអ្នកទេសចរខ្លាំងណាស់ ពោលគឺបើយើងក្រឡេកទៅមើល ក្បាច់ផ្កាភ្ញីនៅតាមហោជាងនិយាយរួមនៅលើតួព្រះវិហារឈើបុរាណនេះទាំងមូល ពិតជាអស្ចារ្យខ្លាំងណាស់។ វិហារឈើបុរាណរកាកណ្តាលនេះដែរ ត្រូវបានលោក រុន ភារ៉ា និយាយឲ្យដឹងទៀត ថា វាមានក្បាច់រចនាធ្វើអំពីឈើប្រណីតយ៉ាងល្អវិចិត្រ និងចម្លែកខ្លាំងណាស់ ហើយនៅផ្នែកខាងក្នុងនៃព្រះវិហារយើងឃើញ មានរំលេចទៅដោយក្បូរក្បាច់ផ្សេងៗគ្នា ដែលប្រជាពលរដ្ឋ និងអ្នកទេសចរមានជំនឿថាពិតជាវិហារអាថ៌កំបាំង និងជាទីដ៏ ស័ក្តិសិទ្ធិផងដែរ។ បច្ចុប្បន្នវិហារឈើបុរាណរកាកណ្តាលត្រូវបានចាត់បញ្ចូលជាបេតិកភណ្ឌជាតិ និងធ្វើការគ្រប់គ្រងដោយមន្ទីរវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈខេត្តក៏ដូចជាធ្វើការផ្សព្វផ្សាយបន្តដោយមន្ទីរទេសចណ៍ខេត្តនិងមានស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធមួយចំនួនទៀត ចូលរួមថែរក្សាមរតកវប្បធម៌ជាតិដ៏កម្រនេះសម្រាប់មនុស្សជាតិទូទៅ។លោក រុន ភារ៉ា និយាយបន្ថែមទៀតថា នៅរមណីយដ្ឋានវប្បធម៌វិហារឈើបុរាណ រកាកណ្តាលនេះភ្ញៀវទេសចរតែងតែចាប់អារម្មណ៍ទៅនឹងក្បាច់ផ្សេងៗនៅវិហារឈើនេះដែលទស្សនាកាន់តែយូរគឺកាន់តែជក់ចិត្ត ជាពិសេសធម្មជាតិដ៏ស្រស់បំព្រងដែលមាននៅទីធ្លាវិហារបុរាណនេះ។ នៅទីនោះដែរក៏មានលក់ជូននូវវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ផ្សេងៗផងដែរ ។ ជារៀងរាល់ថ្ងៃ គេតែងតែឃើញមានមនុស្សមា្នមកពីទីជិតឆ្ងាយធ្វើដំណើរមកទស្សនាវិហារបុរាណនេះជាហូរហែរួម ទាំងភ្ញៀវទេសចរមកពីឆ្ងាយៗ និងជនបរទេសផងដែរ។ ប្រសិនបើយើងក្រឡេកមក មើលទិដ្ឋភាពរួមនៅវិហារឈើបុរាណរកា កណ្តាលនេះដែរបន្ទាប់ពីមានភាពអស្ចារ្យខាងស្ថាបត្យកម្មនោះគឺគេឃើញថា មាន មរតកមួយចំនួនក៏បានបន្សល់ទុកនៅទីនោះដូចជាព្រះពុទ្ធរូបថ្មដែលមានអាយុកាលរាប់រយឆ្នាំមកហើយ និងវត្ថុផ្សេងៗទៀត។លោក រុន ភារ៉ា បន្ថែមទៀតថា ការធ្វើដំណើរទស្សនាចរណ៍របស់លោកអ្នក និងភ្ញៀវទេសចរទាំងអស់ទៅទស្សនាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌជាតិនៅរមណីយដ្ឋានវិហារឈើបុរាណរកាកណ្តាលជឿជាក់ថាប្រាកដជាប្លែកក្នុងអារម្មណ៍ដោយមិននឹកស្មាន ដល់សោះថាមរតកវប្បធម៌ដ៏ចំណាស់នេះនៅរក្សាបានរូបរាងដើមរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះលោកអ្នកអាចបរិច្ចាគធនធានផ្ទាល់ខ្លួនធ្វើបុណ្យទៅតាមសទ្ធាជ្រះថ្លារៀងៗខ្លួននៅទីអារាមរកាកណ្តាលដែលនៅក្បែរវិហារឈើបុរាណនេះទៀតផង ដកស្រង់ពី Khmer Daily។
វត្តរាជ

ព្រះវត្តរាជ ជារាជបុត្រ របស់បក្សីចាំក្រុង និងព្រះនាងនៅប្រទះឡាង ហើយទ្រង់ក៏ត្រូវជាព្រះភាតារួមមាតាជាមួយព្រះបាទ អឡស្សរាជ និងព្រះសែណ្ណ័ករាជ។ ​បើ​តាម​ពង្សាវតារ​វត្ដ​កោកកាក​ ​គ្មាន​នរណា​ក្រៅ​អំពី​នារី​ក្រមុំ​ស្រុកស្រែ​សែន​ស្រស់​ល្អ​បវរ​ ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បានឃើញ​ ​និង​ជួប​ជា​គ្រា​ដំបូង​នៅ​ប្រទះ​នាង​ ​ឬ​ប្រទះឡា​ង​នោះ​ឡើយ។​ ​ព្រះ​នាម​ព្រះ​អគ្គមហេសី​នេះ​ ​គេ​មិន​បាន​ស្គាល់​ទេ។​ ​ព្រះ​នាង​បាន​ប្រទាន​ព្រះរាជបុត្រ​បី​ព្រះ​អង្គ​ដល់​ព្រះ​ស្វាមី​គឺ​ ​ព្រះ​វត្ដរាជ ​ព្រះ​អឡស្សរាជ​ ​និង​ព្រះ​សែណ្ណ័ករាជ។
វត្តរាជបូព៌

វត្តរាជបូណ៌ ឬ វត្តបូព៌ គឺជាបូជនីយដ្ឋាន និងបុរាណដ្ឋា​ន​ដ៏ល្បីមួយ​នៅក្នុង​ខេត្ត​សៀម​រាប ដែលបានកសាងឡើងក្នុងរវាងឆ្នាំ១៦៥០ បើ​គិត​មក​ដល់​ពេល​នេះ​មាន​អាយុ​កាល​ជាង ៤០០ ឆ្នាំ។ វត្តរាជបូណ៌ មាន​ទីតាំងស្ថិតនៅភូមិវត្តបូព៌ ឃុំសាលាកំរើក ស្រុកសៀមរាប ខេត្ត​សៀមរាប។ ព្រះវិហារវត្តបូណ៍ គឺជាមរតកវប្បធម៌ដ៏ល្អឯកមួយ ដែលមានក្បូរក្បាច់រចនា និងស្នាដៃសិល្បៈខ្មែរពិតៗ ទាំង ដំបូល តួព្រះវិហារ គ្រឹះ ហោជាង សន្លឹកទ្វារ សន្លឹកបង្អួច ព្រះពុទ្ធបដិមា បល្ល័ង្ក សសរ រូបគំនូរ ពណ៌ គឺសុទ្ធតែជាទីចាប់អារម្មណ៍សម្រាប់អ្នកទេសចរ អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិ-អន្តរជាតិ។ នៅលើជញ្ជាំងព្រះវិហារផ្នែកខាងក្នុងមានសិល្បៈដ៏រស់រវើកល្អវិចិត្រ និងមានគំនូរបុរាណរឿង «រាមកេរ្តិ៍» ដែលជារឿងល្បីល្បាញក្នុងផ្នែកវប្បធម៌ខ្មែរ។ ចំណែកនៅផ្នែកខាងក្រៅមានចម្លាក់លៀនយ៉ាងរស់រវើកនៅលើទ្វារ និងបង្អួច ។ 

វត្តបូព៌ដែលកសាងឡើងក្នុងរវាងឆ្នាំ១៦៥០ ហើយព្រះវិហារកសាងនាសម័យកាលក្រោយក្នុងរជ្ជកាលសម្តេចព្រះបាទនរោត្តម។ វត្តបូព៌ជាបូជនីយដ្ឋានដ៏ល្បីមួយ ដែលសម្បូរទៅដោយអ្នកប្រាជ្ញ និងមន្រ្តីសង្ឈ ដែលមានឋានានុក្រមខ្ពស់ៗគង់នៅ។ និយាយអំពីការអប់រំក្នុងវត្តរាជបូណ៌  មានសាលាពុទ្ធកវិទ្យាល័យដែលផ្តល់ឲ្យព្រះសង្ឃក្នុងខេត្តដ៏ដូចជាព្រះសង្ឃមកពីបណ្តាខេត្តនានា មានឱកាសរៀននូវចំណេះដឹង ទាំងខាងពុទ្ធចក្រនិងអាណាចក្រ រួមទាំងមានស្ថានីយវិទ្យុពុទ្ធសាសនា នៅក្នុងវត្តនេះទៀតផង។  ជាមួយគ្នានេះផងដែរ វត្ត រាជបូណ៌ ក៏មានមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌និងសិល្បៈ ដែលមាន បង្រៀននូវចំណេះដឹងខាងផ្នែករបាំ ផ្នែកដាប់ឆ្លាក់ ផ្នែកគំនូរ ផ្នែកភ្លេងបូរាណ មានទាំងស្បែក តូច ស្បែកធំ ភ្លេងពិណពាទ្យ ភ្លែងប្រពៃណ  ជាពិសេសក៏មានវត្តុបុរាណរាប់រយមុខដែលតាំងក្នុង កុដិ ប្រៀបដូចជាសារៈមន្ទីរតូចមួយសម្រាប់ភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិ ចូលទស្សនា និងស្វែងយល់ញ៉ាំងចិត្តឱ្យជ្រះថ្លាពន់ពេក៕ ភាពអស្ចារ្យនៃក្បូរក្បាច់រចនាដ៏ល្អវិចិត្រនៃព្រះវិហារបុរាណអាយុកាលប្រមាណជិត៤០០ឆ្នាំនេះ ទាំង សំណង់ ចម្លាក់ គំនូរទាំងនោះ ត្រូវបានខូចខាតនិងបាត់បង់សោភ័ណដើមដោយអន្លើនៅកន្លែងខ្លះដោយសារអាកាសធាតុ អាយុកាល ការធ្វើថ្មី ការប្រេះស្រាំ ធូលី និងផ្សែងធូបទៀនរុំ ការលាបពណ៌ថ្មី និងការជួសជុលផ្សេងៗពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ជាដើម។ ប៉ុន្តែសម្បត្តិបេតកភណ្ឌខេត្តសៀមរាបមួយនេះ ត្រូវបានគេយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងគោលដៅសង្គ្រោះ និងអភិរក្ស ដោយអាជ្ញាធរជាតិអប្សរាបានសហការជាមួយអ្នកជំនាញអ៊ីតាលីដើម្បីជួសជុលព្រះវិហារនេះក្នុងបំណងអភិរក្សនិងលើកតម្លៃវប្បធម៌នៃសិល្បៈរបស់ខ្មែរនាបុរាណកាលឱ្យរស់រវើកនាពេលបច្ចុប្បន្នឡើងវិញ។ នៅតាមជញ្ជាំង សសរ រូបចម្លាក់លើស៊ុមបង្អួច មានស្រទាប់ថ្នាំខុសៗគ្នា ចន្លោះពី៧ទៅ៣ស្រទាប់ ហើយរាល់ការសម្អាត ជួសជុល ទាមទារខ្លាំងណាស់នូវការអត់ធ្មត់និងប្រិតព្រៀងបំផុត ពិសេសត្រូវមានជំនាញលាយគ្រឿងផ្សំឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមបច្ចេកទេស ដើម្បីកុំឱ្យមានប្រតិកម្មនឹងថ្នាំចាស់។ រយៈពេល២ឆ្នាំមកនេះ ក្រុមការងារសម្រេចបានការសម្អាតជើងសសរ ពុទ្ធបដិមាធំ បល្ល័ង្ក រូបចម្លាក់មួយចំនួន សន្លឹកបង្អួច៩ផ្ទាំង រូបគំនូរ៣ផ្ទាំងក្នុងចំណោម១៥៧ផ្ទាំង ខ្លះគូរត្រេលើរូបដែលបាត់មុខ ហើយបិទម្នាងសិលាលើកន្លែងចន្លោះប្រហោងធំៗជាដើម។ នៅលើជញ្ជាំងព្រះវិហារផ្នែកខាងក្នុងមានសិល្បៈដ៏រស់រវើកល្អវិចិត្រគឺគំនូរបុរាណរឿង «រាមកេរ្តិ៍» ដែលជារឿងល្បីល្បាញនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ គូរនៅរវាងឆ្នាំ១៩២០-១៩២៤ ដោយជាងឈ្មោះ ប៉ិល និងក្មួយរបស់គាត់ឈ្មោះ ឌិត។ ជាងគំនូរទាំង២នាក់នេះ គឺជាជាងធ្វើណាំងសម្រាប់ល្ខោនស្បែកធំ ទើបគំនូរមានទម្រង់កាយវិការបែបដូចស្បែកធំ។ ចំណែកនៅផ្នែកខាងក្រៅមានចម្លាក់លៀនយ៉ាងរស់រវើកនៅលើទ្វារ និងបង្អួច ដោយលោកកុសលបានបញ្ជាក់ថា ព្រះវិហារដ៏ចំណាស់មួយនេះធ្លាប់មានការជួសជុលតាំងពីសម័យអាណានិគមបារាំងមកម្ល៉េះ។
វត្តរាជប្រតិស្ឋ

វត្តរាជប្រតិស្ឋស្ថិតមហាសីមារាមរាជវរវិហារ ( ) គឺជាវត្តអារាមបែបព្រះពុទ្ធសាសនា ​មួយ​នៅស្រុកព្រះនរគ នៃ ​ទីក្រុង​បាងកក ។ វត្តរាជប្រតិស្ឋ ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​វត្ត​រាជ​លំដាប់​ទី​មួយ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩១៥ ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​វា​ក្លាយ​ជា​វត្តអារាមដ៏សំខាន់បំផុតមួយក្នុង​ប្រទេស​ថៃ ។ 

វត្តអារាមនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅលើ￼￼ផ្លូវរាជីនី ខាង​ត្បូង ​រាជវាំងសារ៉នរម្យជាប់​នឹង​បន្ទប់​ក្រុមប្រឹក្សា​ឯកជន និង​ជិតព្រះបរមមហារាជវាំង ច្រក​ចូល​សំខាន់​គឺ​នៅ​ផ្លូវ​សារ៉ន​រម្យ។ វត្តរាជប្រតិស្ឋ មានទីតាំងនៅតាមអង្កត់ទ្រូងឆ្លងកាត់ខ្លងឃូមឿង ដើម (ក៏ខ្លងឡត) នៅលើកោះរតនៈកូស៊ីន ។
វត្តរ៉ង់ឃុន

វត្តរ៉ង់ឃុន (    ) ប្រហែលជា​ជនបរទេស​ស្គាល់​កាន់តែ​ច្បាស់​ថា ​វត្ត​ស គឺជា​កន្លែង​តាំង​បង្ហាញ​សិល្បៈ​ឯកជន​ក្នុង​រចនាប័ទ្ម​នៃ ​វត្តព្រះពុទ្ធសាសនា ​ក្នុង ​ខេត្ត​ឈៀងរ៉ៃ ប្រទេស ​ថៃ ​។ វាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ លោក ឆាឡឺមឆៃ កុសិតភីផាត ដែលបានរចនា សាងសង់ និងបើកវាឱ្យអ្នកទស្សនាក្នុងឆ្នាំ 1997។
វត្តរ៉ង់ឃុន: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី​២០ វត្ត​រ៉ង់​ឃុន​ដើម​ស្ថិត​ក្នុង​ស្ថានភាព​មិន​ល្អ​ក្នុង​ការ​ជួសជុល។ មូលនិធិមិនមានសម្រាប់ការជួសជុលទេ។ លោក ឆាឡឺមឆៃ កុសិតភីផាត ដែលជាវិចិត្រករក្នុងស្រុកមកពីខេត្តឈៀងរ៉ៃ បានសម្រេចចិត្តសាងសង់ប្រាសាទឡើងវិញទាំងស្រុង និងផ្តល់មូលនិធិដល់គម្រោងដោយប្រាក់ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់។  មកទល់នឹងពេលនេះ លោក ឆាឡឺមឆៃ បានចំណាយប្រាក់ចំនួន 1,080 លានបាតលើគម្រោងនេះ។  វិចិត្រករ​រូប​នេះ​មាន​បំណង​ចង់​ឱ្យ​តំបន់​ដែល​នៅ​ជាប់​នឹង​ប្រាសាទ​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​នៃ​ការ​សិក្សា និង ​សមាធិ និង​សម្រាប់​មនុស្ស​ទទួល​បាន ​ប្រយោជន៍​ពី​ការ​បង្រៀន​របស់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ។ លោក ឆាឡឺមឆៃ កុសិតភីផាត ចាត់ទុកប្រាសាទនេះថាជាការបូជាដល់ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ហើយជឿថាគម្រោងនេះនឹងផ្តល់ឱ្យលោកនូវជីវិតអមតៈ។  សព្វថ្ងៃនេះ ការងារកំពុងបន្ត ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានរំពឹងថានឹងបញ្ចប់រហូតដល់ឆ្នាំ 2070។
វត្តលង្កា

រូបភាពតូច|វត្តលង្កា

វត្តលង្កា ឬ វត្តលង្កាកុសុមារាម (Wat Langka) គឺជាវត្តអារាមខ្មែរមួយបែបព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ដែលស្ថិតនៅសង្កាត់បឹងកេងកងទី១ ខណ្ឌចំការមន រាជធានីភ្នំពេញ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា  វត្តលង្ការមានទីតាំងស្ថិតនៅទិសនិរតីនៃវិមានឯករាជ្យ វិថីព្រះសីហនុ និងផ្លូវលេខ៥១។
វត្តលង្កា: អំពីឈ្មោះ

អំពីឈ្មោះ 
ការកសាងដំបូងគឺជាទីបដិសរណដ្ឋាន(ជាទីសំរាប់ជ្រកកោន) សំរាប់ជាកន្លែងតំកល់គម្ពីរព្រះត្រៃបិតក និងជាកន្លែងជួបជុំនៃព្រះសង្ឃខ្មែរនិងព្រះសង្ឃស្រីលង្កា។ ដើម្បីជាការរំលឹកនៃពិធីជួបជុំនេះ គេក៏បានហៅវត្តនេះថាជាវត្តលង្កា។
វត្តលង្កា: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
វត្តលង្កាកុសុមារាម គឺជាវត្តអារាមដ៏ចំណាស់មួយដែលមានដើមកំនើតក្នុងចំណោមវត្តអារាមចំនួន៥ទៀតនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដែលត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីឆ្នាំ១៤២២មកម្ល៉េះ។ ក្នុង សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម វត្តអារាមមួយនេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ជា​ឃ្លាំង ​ក្រោយពីសម័យខ្មែរក្រហមមក ​បានរួចនៃវត្តពីការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​ទាំងស្រុង​ពី​របប​ខ្មែរ​ក្រហម ។
វត្តលង្កា: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
• វត្តភ្នំដូនពេញ 

• វត្តបុទម 

• វត្តឧណ្ណាលោម 

• វត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ 

• វត្តព្រះកែវមរកត 

• វត្តព្រះពុទ្ធមានបុណ្យ
វត្តវិហារសួគ៌

រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពនៃព្រះវិហារវត្តវិហារសួគ៌

 
វត្តវិហារសួគ៌ គឺជាវត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនាបែប​ថេរវាទ​ដែល​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​ក្នុង​ខេត្ត​កណ្តាល​ប្រទេស​កម្ពុជា។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​សាង​សង់​នៅ​លើ​កន្លែង​គោរព​សាសនា​មុន​ពុទ្ធ​សករាជជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​សម័យ​អង្គរ។
វត្តសង្កែ

វត្តសង្កែគឺជាវត្តបែបព្រះពុទ្ធសាសនាថេវាទ មានចម្ងាយពីផ្សាណាត់ចម្ងាយប្រមាណជាង ១ គីឡូម៉ែត្រ ស្ថិត​ក្នុង​ក្រុងបាត់ដំបង  វត្ត​សង្កែនេះត្រូវ​បាន​ផ្តើមកសាង​ឡើង​ដោយ​លោកក​ឋា​ថន ញ៉ុញ ឬ​លោក​ម្ចាស់​ព្រះ​កោដ្ឋ ។ វត្ត​នេះ​ គឺជា​វត្ត​ដែល​ធំ​ជាងគេ​នៅ​ក្នុងក្រុង​បាត់ដំបង នា​សម័យ​ចៅពញា ក​ឋា​ថន ឈុំ ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ១៩០០ ។ 

 រូបភាពតូច|ខ្លោងទ្វារវត្តសង្កែ នៅខេត្តបាត់ដំបង
វត្តសង្កែ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
វត្ត«​ឥន្ទ្រា​ធិ​បតី» ឬវត្ត«​សង្កែ» ​​​ស្ថិត​ក្នុង​ក្រុងបាត់ដំបង បើ​​យោង​តាម​ឯកសារ​របស់​មន្ទីរ​វប្បធម៌ និង​មន្ទីរ​ទេសចរណ៍នោះ ព្រះ​វិហារ​នៃ​វត្ត​សង្កែនេះ ​ត្រូវ​បាន​ផ្តើមកសាង​ឡើង​ដោយ​លោកក​ឋា​ថន ញ៉ុញ ឬ​លោក​ម្ចាស់​ព្រះ​កោដ្ឋ ។ វត្ត​នេះ​ គឺជា​វត្ត​ដែល​ធំ​ជាងគេ​នៅ​ក្នុងក្រុង​បាត់ដំបង នា​សម័យ​ចៅពញា ក​ឋា​ថន ឈុំ ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ១៩០០ ។  

ស្ថាបត្យកម្ម​នៃ​ព្រះ​វិហារ គឺជា​ប្រភេទ​សំណង់​មុខដាច់ ​ដែលបច្ចុប្បន្ន​កម្រ​និង​ជួប​នៅ​ក្នុងស្រុក​ ​។ ចំណែក​តួ​រូប​ព្រះ​អង្គ​ជីវ៍ ត្រូវ​ចាស់​ៗ​ដំណាល​ថា​ ព្រះ​អង្គ​មាន​បារមី​ខ្លាំងពូកែ​ ដោយពេល​កសាង​មាន​បញ្ចុះ​នៅ​ព្រះ​ 

ក្រឹ​ង​) នៃ​ព្រះ​វិហារ ​គឺ​សល់​តាំងពី​បុរាណកាល​មក​ ។ នៅ​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ​គេ​បាន​យក​ព្រះ​វិហារ​វត្ត​សង្កែ​នេះ ​ធ្វើ​ជា​ឃ្លាំង​ដាក់​គ្រាប់ ហើយ​ជា​តំបន់ហាមឃាត់ ប៉ុន្តែចុងខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៧៨ ត្រូវ​កង​ទ​ព័​ស្ម័គ្រចិត្ត​វៀត​ណាម បាន​វាយលុក​ចូល​ជួយ​ដល់​កងទ័ព​កម្ពុជា ដើម្បី​រំដោះ​ចេញពី​របប​ប្រល័យពូជសាសន៍ ប៉ុ​ល ពត ខ្លាំង​ទាំង​ផ្លូវគោក និង​អាកាស យន្តហោះ វៀតណាម​បាន​ទំលាក់​គ្រាប់​លើ ព្រះ​វិហារ វត្ត​សង្កែ ព្រោះ​ដឹង​ថា ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​យក​ព្រះ​វិហារ​នេះ​ ធ្វើ​ជា​កន្លែង​ទុកដាក់​ឃ្លាំង​ស្តុក​គ្រាប់គ្រប់​ប្រភេទ​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​វិហារ​នេះ ។ 
រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃព្រះវិហារវត្តសង្កែ
ព្រះ​វិហារ​បាន​ឆេះ​ និង​ខូចខាត​ទាំងស្រុង (​មាន​រូប​ចាស់​បន្សល់​តាម​ឯកសារ​) ប៉ុន្តែ​អ្វី​ដែល​ពិសេស​នោះ​គឺ​តួ​រូប​ព្រះ​អង្គ​ជីវ៍ ក្នុង​ព្រះ​វិហារ​មិន​ខូចខាត​អ្វី​ឡើយ ដោយ​ភាព​ខ្ទេចខ្ទាំ បាន​បន្សល់​ទុក​មក តំបន់​នេះ​ក៏​នៅ​មិន​ទាន់​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​បាន​ចេញចូល​ដែរ បាន​ត្រឹមតែ​មើលឃើញ​ពី​ចម្ងាយ ​ឬ​នៃ​ត្រើយម្ខាង​ស្ទឹង​សង្កែ បន្ត​រហូត​​ដល់​ពេល​ដក​កងទ័ព​វៀតណាម​ចេញ​ទៅ​វិញ​អស់​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៧​ឬ​១៩៨៨​ដោយ​បាន​រៀបចំ​ជា បន្ត​មក​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩៣ ទើប​គេ​បាន​កសាង​ព្រះ​វិហារ​ថ្មី​ដោយ​សាង​លើ​ទីតាំង​ខឿន​នៃ​ព្រះ​វិហារ​ចាស់​ដដែល ។https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/796480.html
វត្តសន្សំកុសល

ខ្ញុំគិតថាវត្តសព្វថ្ងៃប្រៀបបានកន្លែង  រកលាភមួយដែលជាទីធម្មាចារ្យមួយចំនួនដេកត្រាំបឺតរកសេចក្ដីសុខ    ហើយជាកន្លែងដែលយកស្រោមនៃអំពើល្អមកព័ទ្ធលើបុគ្គលដែលអាក្រក់។      តួយ៉ាងនៅពេលដែលប្រជាពលរដ្ធដូចរូបខ្ញុំបានទៅអស្រ័យវត្តដែលពួកយើងយល់ថា ជាកន្លែងដែលផ្ដល់នូវការអប់រំខាងផ្លូវចិត្ត
​      ​​​​​​​​​​​​​​​​​​          ដើម្បិធ្វើបុណ្យសព្វសាច់ញាតិ   តែគួរឲ្យហួសចិត្តពេលដែលចប់ពិធី  គណះកម្មការវត្តបានគិតប្រាក់ ទាំងថ្លៃទឹក ភ្លើង
នឹងកន្លែងធ្វើបុណ្យ សរុប​ ៦០.០០០០៛  ហើយគិតថ្លៃបូជាដោយឡែក  ។ ខ្ញុំឃើញការ ​ចំនាយថវិការជាច្រើនមាន  យាយជី តាជី  រួមទាំង
ក្មេងវត្ត ​ផងដែរ     (អញ្ចឹងខ្ញុំចង់ដាក់សំណួរទៅលើជនរួមឈាមដែលមានជំនឿរយ៉ាងជ្រៅទៅលើពុទ្ធសាសនា ) ថា៖
       
    តើអ្នកយល់យ៉ាងណាទៅលើសង្គមសាសនារបស់អ្នកបច្ចុប្បន្ននេះ អ្នកបន្តជឿរដោយខ្វះហេតុផលបន្តឬ យ៉ាងណា  ? 
    តើអ្នកបន្តអោយអំពើរបែបនេះ  រីកធំតរទៅទៀតឬយ៉ាងម៉េច  ?
    
    

សន្សំកុសល
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
វត្តសម (ខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធ្យា)

វត្តសម ជា​ប្រាសាទ​បុរាណ​ដែល​គេ​បោះ​បង់​ចោល​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ជាប់​នឹង​ខ្លងថ ( ខ្លងឆក្រៃឡៃ ) ខាង​លិច​ក្នុង ​ឃុំប្រៈតូជ័យ ស្រុក ស្រីអយុធ្យា ។ ខេត្ត ស្រីអយុធ្យា

គ្មាន​ភស្តុតាង​ឯកសារ​ទាក់ទង​នឹង​ប្រវត្តិ​នៃ​ការ​សាងសង់​វត្ត​សម​ទេ។ ប៉ុន្តែតាមរចនាបថស្ថាបត្យកម្ម និងលំនាំសិល្បៈនៃ ប្រាង្គ គេជឿថាជា សិល្បៈអយុធ្យា សម័យដើមពីចុងសតវត្សទី១៣ ដល់ចុងសតវត្សទី១៤ ដែលចាស់ជាងប្រាង្គដទៃពីសម័យអយុធ្យាដើម ដូចជាប្រាង្គអង្គជាដើម។ នៅ វត្តមហាថាត (១២៦៣) និង វត្តរាជបូរណ៍ (១៣១៣) បន្តិច กรมศิลปากร. "วัดส้ม" ระบบภูมิสารสนเทศ แหล่งมรดกทางศิลปวัฒนธรรม. (ออนไลน์). เข้าถึงเมื่อ 8 มกราคม 2566. เข้าถึงจาก http://gis.finearts.go.th/fineart/

ប្រាង្គ​ជា​ប្រាង្គ​ឥដ្ឋ​តូច​មួយ​ដាក់​លើ​ជើង​ទាប។ ការតុបតែងដំបូលបានផ្លាស់ប្តូរទាំងស្រុងទៅជាផ្កាខ្នុរ។ មាន​រូប​ចម្លាក់​មួយ​ដែល​មាន​លំនាំ​ផ្កាឈូក​ឡើង​លើ​ដែល​តុបតែង​នៅ​មូលដ្ឋាន។ ផ្នែកខាងលើនៃមូលដ្ឋានមានលំនាំ rosary ។ នៅក្នុងផ្កាខ្នុរ គែមនៃ petals ត្រូវបានធ្វើឡើងជាស៊ុមតុបតែងជាមួយនឹងលំនាំ rosary មួយ។ និងលំនាំស្លឹកកោង ការ​ដាក់​លំនាំ​ផ្កា​កុលាប​ជា​ស្រទាប់​មួយ​ទៀត  មាន​ការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​នៃ ​ធ្នឹម ព្រម​ទាំង​រចនា​រូប​ចម្លាក់​ផ្សេងៗ រួម​ទាំង​លំនាំ​ធរណីមាត្រ។ សត្វនៅក្នុងរឿងនិទានបុរាណ រួមទាំងលំនាំរាហ៊ូចាប់ច័ន្ធ ។ ទាំង​អស់​នោះ​គឺ​ជា​លំនាំ​ដែល​វិវត្តន៍​ចេញ​ពី ​សិល្បៈ​ខ្មែរ ​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្ស​ទី​១៣​
វត្តសសរ១០០

វត្តសសរ១០០ ជារមណីយដ្ឋានតាមបែបវប្បធម៌-ប្រវត្តិសាស្រ្ត មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង ភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ   ស្រុកសំបូរ ខេត្តក្រចេះ ចម្ងាយ ៣៦គ.ម ពីទីរួមខេត្តក្រចេះ ភ្ញៀវទេសចរអាចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវខេត្តលេខ៣៧៧ តាមផ្លូវចាក់កៅស៊ូ។ ស្រុកសំបូរ គឺជាអតីតរាជធានីខ្មែរ ពីសម័យចេនឡា ដែលមានឈ្មោះថា “សម្ភពបុរៈ” ។
វត្តសសរ១០០: ទីតាំង

ទីតាំង 
វត្តនេះស្ថិតនៅស្រុកសំបូរ ចំងាយប្រហែល៣៦គ.ម​ខាងជើងទីរួមខេត្តក្រចេះ។ វត្តសរសរ១០០​ត្រូវបានសាងសង់ឡើង​នៅចំទីតាំង​របស់រាជវាំង​នគរសម្ភបុរៈ នៃអាណាចក្រចេនឡា។ នៅក្នុងវត្ដមានព្រះវិហារពុទ្ធសាសនា​ចំនួន៤​បែរមុខទៅរកទិសទាំង៤គឺ៖
 វិហារឡាវ បែរមុខទៅទិសខាងលិច
 វិហារសសរ១០០ បែរមុខទៅទិសខាងជើង
 វិហារគោកកើត បែរមុខទៅទិសខាងកើត
 វិហារគោក បែរមុខទៅទិសខាងត្បូង (ព្រះវិហារនេះនៅសល់តែគ្រឹះ​និងស្លាកស្នាមប៉ុណ្ណោះ)
វត្តសសរ១០០: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
វត្តសរសេរ១០០ជាវត្តដ៏ចំនាស់នៅប្រទេសកម្ពុជា។ វត្តនេះត្រូវបាន​សាងសង់ឡើងនៅឆ្នាំ១៨៦០ ដោយមានបាតក្រោម៣០ម៉ែតគុណ៣០ម៉ែត។ វត្ដនេះត្រូវបានសាងសង់​នៅសម័យ​ព្រះបាទអង្គច័ន្ទរាជទី២ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់បរមី​វិហារសសរ១០០ ដើម្បីថែរក្សាព្រលឹងព្រះនាងវរកៈ បុត្រីព្រះអង្គ ដែលត្រូវក្រពើនេនធុនស៊ី។ ព្រះវិហារសសរ១០០​បែរមុខទៅទិសខាងជើង ខុសពីព្រះវិហារដទៃទៀត។ រយៈពេល១០០ឆ្នាំក្រោយមក ព្រះវិហារត្រូវបានបំផ្លាញដោយរន្ទះបាញ់ ដែលបានធ្វើអោយសសរ២២ដើមឆេះអស់ ហើយព្រះពុទ្ធបដិមា​ប្រលាក់​ដោយផ្សែងភ្លើង។ ដោយសារគ្រោះធម្មជាតិនេះ ប្រជាជននៅទីនោះ​បានស្ថាបនា​ព្រះវិហារនេះឡើងវិញ ប៉ុន្តែមានសសរតែ៧៨ដើមទេ។ រហូតមកដល់ឆ្នាំ១៩៧៨ ព្រះវិហារសសរ១០០ត្រូវបានរុះរើ​សាងសង់ឡើងវិញ ដោយមានបណ្ដោយ៣៥ម៉ែត ទទឹង១៨ម៉ែត កំពស់២៣ម៉ែត និងសសរ១១៦ដើម។ ព្រះវិហារថ្មី​ត្រូវបានស្ថាបនា​រួចរាល់និងបច្ចុះសីមានៅថ្ងៃទី១៤ មករា ១៩៩៨។https://thmeythmey.com/m/?page=detail&id=42420
វត្តសារាវន្ត

thumb
វត្តសារាវន្តឬវត្តសារាវ័នតេជោស្ថិតនៅចន្លោះផ្លូវលេខ១៧៨និង១៧២ កាត់ទទឹងមុខ វត្តដោយផ្លូវលេខ១៩ក្នុងទឹកដីនៃសង្កាត់ជ័យជំនះ ខណ្ឌដូនពេញ រាជធានីភ្នំពេញ។ វត្តសារាវ័នតេជោ សព្វថៃ្ងនេះកាលពីដំបូងឡើយគឺជាទីព្រៃលិចទឹកមួយឈ្មោះថា "បឹងរាំង"ឯកសារដែលចងក្រងសរសេរឡើងដោយលោកសំ ចាន់រ៉េន។ ទីបឹងនេះ ក្រោយមកក៏ ក្លាយ​ទៅជាទីទួលមួយដែលមានដើមរាំងភ្នំ និងដើមរាំងទឹកដុះមីរដេរដាសទ្រប់ទ្រុល។ នៅសម័យលោកយាយពេញ​កសាងទីទួលវត្តភ្នំឲ្យក្លាយជាវត្តអារាមសម្រាប់តម្កល់ព្រះពុទ្ធរូប ដែល​គាត់​យកបានមកពីរូងដើមគគីរអណែ្តតទឹកនោះ គឺជាសម័យ​ដែលមានមនុស្សម្នា​ជាច្រើនបានមករស់​ក្នុងតំបន់ផេ្សងៗនៃក្រុងភ្នំពេញសព្វថៃ្ង។ នៅសម័យនោះជាសម័យនៃការនិយម មគធៈភាសា និងសំស្រឹ្កត ហេតុដូចេ្នះហើយទើបអ្នកចំណូលថ្មីដែលមករស់នៅ​តំបន់វត្តសារាវ័ន​កាលពីសម័យនោះហៅ​ទីទួលនោះជាភាសាបាលីថាទួលសាលវ័ន។ 

នៅពាក់កណ្តលសតវត្សទី១៥ពោលគឺក្នុងរវាងឆ្នាំ១៤០០នៃគ.សជាសម័យកាល ដែលមានការរីកចម្រើនខាងផែ្នកពុទ្ធសាសនា។ ជំនាន់នោះ នៅតំបន់ទនេ្លច្រាបឈាម (ទនេ្លចតុមុខសព្វថៃ្ង) ស្ទើរតែគ្មានវត្តអារាមនោះទេ គឺមានត្រឹមតែជាទួលអស់លោក ឬរោងឧបោសថសម្រាប់ធ្វើពិធីបុណ្យសាសនាតែប៉ុណ្ណោះ ហេតុដូចេ្នះហើយទើបទីអារាម"សារាវ័នតេជោ "ត្រូវបានកកើត​ទៅជាវត្ត​នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៤២២ ពោលគឺរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះមានអាយុកាលប្រមាណ៤៨៦ឆ្នាំហើយ និងមានសង្ឃបាលអ្នកគ្រប់គ្រងទីអារាមនេះ ជាព្រះគ្រូជាតាបស ជាសង្ឃនាយក និងជា​ចៅអធិការចំនួន១៤អង្គផងដែរ។ បើគិតរហូតមកដល់សព្វថៃ្ងនេះទីអារាម"សារាវ័នតេជោ"ត្រូវបានចាត់ទុកថា ជាទីអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា ដ៏ចំណាស់មួយក្នុងទឹកដីនៃខណ្ឌដូនពេញ រាជធានីភ្នំពេញក្នុងចំណោមវត្តទាំង៧។ វត្ត "សារាវ័នតេជោ"ត្រូវបានគេដឹងថាមានកំណើតឡើងក្រោយការកកើតវត្តភ្នំដូនពេញ និងវត្តចំនួន៣ទៀតកាលពីគ.ស១៣៧២ មានដូចជាវត្តកោះ វត្តលង្កា និងវត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ។ 

ទាក់ទិនដល់ប្រវត្តិនៃឈ្មោះរបស់ទីអារាម"​សារាវ័នតេជោ"នេះ​ ចាប់តាំងពីក្រោយពេលដែលព្រះចៅពញាយ៉ាត បានមកគង់ប្រថាប់នៅរាជធានីចតុមុខមង្គលសកលកម្ពុជាធិបតី នាថៃ្ងអង្គារ ខែពិសាខ ឆ្នាំខាល គ.ស១៤៣៤នោះ ព្រះអង្គបានទតឃើញថា មណ្ឌលសីមានេះនៅមានថ្លុក ស្ទឹង បឹងបួ អូរត្រពាំងក្រហេងក្រហូងជាច្រើនពុំរាបស្មើហេតុដូចេ្នះហើយទើប ព្រះអង្គ​បានត្រាស់​បង្គាប់​ឲ្យឧកញ៉ាតេជោស្រី ដែលជាចៅហ្វាយខេត្តសំរោងទង (ខេត្តកំពង់ស្ពឺសព្វថៃ្ង)កេណ្ឌប្រជានុរាស្រ្តឲ្យមកជីកយកអាចម៍ដីតាមទីវាលទំនាប ដែល​ស្ថិត​នៅ​ខាងត្បូង​ទីតាំងវត្តភ្នំដូនពេញ ទៅ​ចាក់បំពេញនៅក្រោមជើងភ្នំដូនពេញ ពិសេសនៅក្នុងបរិវេណនៃព្រះបរមរាជវាំង ហើយព្រះអង្គ ព្រមទាំងបានត្រាស់ បញ្ជាឲ្យ​គេចាក់​អាចម៍ដីបំពេញ និងបង្អាប់ឲ្យ​ទីតាំងនេះបានរាបស្មើ រហូត​ដល់មាត់ទនេ្លចតុមុខថែមទៀតផង និងបានដាក់នាមផ្លូវមុខវាំងនោះថា"ផ្លូវកំពង់រាប" ។ ឯទីវាលទំនាបដែលគេជីកយកអាចម៍ដីនោះ ក៏បានក្លាយទៅ​ជាបឹងមួយមានឈ្មោះថា​"បឹងឧកញ៉ាតេជោ"​ ហើយទីទួលសាលវ័នក៏ត្រូវបានក្លាយទៅ​ជាកនែ្លងបោះជំរំរបស់អ្នកឧកញ៉ាតេជោស្រី សម្រាប់ត្រួតពិនិត្យកម្លាំងពលករដែលបានកេណ្ឌមកពីនិគមផេ្សងៗ ហើយក្រោយ​មក​ក៏​បាន​ក្លាយឈ្មោះ​ដែលអ្នកងារបានហៅថា " ទួលតេជោ " ហើយនៅពេលដែលទីទួលនេះ បានក្លាយជាទីអារាមនោះ​ក៏មាននាមបញ្ញត្តិថា"វត្តសារាវ័នតេជោ"រហូតដល់សព្វថៃ្ង។ គួរបញ្ជាក់បនែ្ថម ទៀត​ថាចំពោះព្រះវិហាររបស់ទីអារាម"សារាវ័នតេជោ"ត្រូវបានកសាងឡើងនៅឆ្នាំ១៨៩២ ហើយបានធ្វើការជួសជុលធំម្តងកាលពីអំឡុងឆ្នាំ១៩៥២ ក៏ប៉ុនែ្តនៅរក្សារចនាប័ទដើមទាំងអស់គ្មានការផ្លាស់ប្តូរនោះទេ។
វត្តសិត្បូ: ប្រវត្តិវត្ត

ប្រវត្តិវត្ត

 វត្តសិត្បូ ស្ថិតនៅក្នុង ភូមិសិត្បូ ឃុំសិត្បូ ស្រុកស្អាង ខេត្តកណ្ដាល
វត្តសិត្បូ: អសុញ្ញកប្ប

អសុញ្ញកប្ប 
 អសុញ្ញកប្ប មកពី អ + សុញ្ញ + កប្ប អ = មិន ឬ គ្មានសុញ្ញ = សូន្យដូចនេះអសុញ្ញកប្ប មានន័យថា កប្បមិនសូន្យ ឬ កប្បមាន[[ព្រះពុទ្ធ២៨អង្គ]ព្រះពុទ្ធ]ត្រាសដឹង។
 អសុញ្ញកប្បមាន ៥ គឺ៖
+អសុញ្ញកប្បសារកប្បព្រះនាមមានសាវ័កឆ្នាំមណ្ឌកប្បព្រះនាមមានសាវ័កឆ្នាំព្រះនាមមានសាវ័កឆ្នាំវរកប្បព្រះនាមមានសាវ័កឆ្នាំព្រះនាមមានសាវ័កឆ្នាំព្រះនាមមានសាវ័កឆ្នាំសារមណ្ឌកប្បព្រះនាមមានសាវ័កឆ្នាំព្រះនាមមានសាវ័កឆ្នាំព្រះនាមមានសាវ័កឆ្នាំព្រះនាមមានសាវ័កឆ្នាំភទ្ទកប្បព្រះនាមមានសាវ័កឆ្នាំកុកសន្ធោព្រះនាមមានសាវ័កឆ្នាំកោនាគមនោព្រះនាមមានសាវ័កឆ្នាំកស្សបៈ ព្រះនាមមានសាវ័កឆ្នាំគោតម ព្រះនាមមានសាវ័កឆ្នាំអរិយមេតេ្តយ្យ