navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រាសាទក្រវាន់: ប្លង់ និងសំណង់ស្ថាបយ្យកម្ម

ប្លង់ និងសំណង់ស្ថាបយ្យកម្ម 
ប្រាសាទក្រវ៉ាន់កសាងអំពីឥដ្ឋសាងសង់នៅលើខឿនមួយជាន់មានតួប៉មឈរតម្រៀបជួរគ្នា តួប៉មកណ្តាលមានទំហំធំជាងគេ និងខ្ពស់ជាងគេ។ តួប៉មទាំងប្រាំបែរមុខទៅទិសខាងកើត ដែលមានទ្វារមួយបើចំហ និងទ្វារបីទៀតជាទ្វារបញ្ឆោត សរស និងផ្តែរធ្វើអំពីថ្មភួក។នៅខាងមុខនៃតួប៉មទាំងប្រាំមានទីលានមួយនិងខឿនមួយប្រហែលជាហោត្រៃ។ នៅតាមជញ្ជាំងមានចម្លាក់រូបព្រះវិស្ណុ ព្រះនាងលក្ស្មី ព្រះម៉ែធរណី និងរឿងព្រាហ្មតឿជាដើម។ នៅក្នុងតួប៉មប្រាសាទក្រវ៉ាន់មានចម្លាក់ជាច្រើន ដែលរៀបរាប់អំពីរឿងទេវកថា របស់អាទិទេពព្រះវិស្ណុ និងក្រុងពាលី។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ប្រាសាទក្រវ៉ាន់ក៏នៅមានចម្លាក់អំពីអាពាហ៍ពិពាហ៍របស់ព្រះវិស្ណុ និងព្រះនាងលក្ម្សីផងដែរ។ នៅលើជញ្ជាំងនៃប្រាង្គធំនៃប្រាសាទក្រវ៉ាន់ ដែលត្រូវបានជួសជុលដោយ លោកហ្គ្រោលីយេ ជាជនជាតិបារាំង យើងឃើញមានចម្លាក់មួយតំណាងឲ្យព្រះអាទិទេពមួយអង្គស្ថិតក្នុងឥរិយាបទ ប្រថាប់ឈររាំយ៉ាងសង្ហាដោយមានព្រះបាទមួយប្រថាប់លើបល្ល័ង្គ ហើយចម្លាក់មួយទៀតដែលគួរឱ្យភ្ញាក់អារម្មណ៍ជាងគេនោះនៅលើផ្កាឈូករីកក្រពុំមួយគួរឲ្យគយគន់ណាស់។ រីឯព្រះហត្ថទាំង៤វិញប្រដាប់ដោយកេតនភណ្ឌដូចជា កងចក្រទិព្វ ខ្យងសង្ខ ដំបងសិល្ប៍ និងដុំមូលតំណាងឱ្យពិភពផែនដី។ នៅផ្នែកខាងក្រោមព្រះបាទរបស់ព្រះអាទិទេពអង្គនេះ គេឃើញមានស្ត្រីម្នាក់កំពុងភាវនាវធម៌ ដែលដៃកាន់ទងផ្កាឈូក គឺព្រះនាងលក្ម្សី ដែលជាព្រះជាយា ឬទេពីរបស់ទ្រង់។ អ្វីដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាងនោះទៀត គឺនៅក្រោយខ្នងរបស់ព្រះនាង គេឃើញមានគំនូសរាងអង្គាញ់ៗតំណាងឲ្យទឹកសមុទ្រ។ ឥរិយាបទរាំរបស់ព្រះវិស្ណុបែបនេះ ត្រូវបានគូសបញ្ជាក់តាមរយៈគម្ពីរតៃត្តិរីយាសម្ហិតា និងវាជសនេយិ សម្ហិតា ដែលសិក្សាដោយលោក កោម ស្វាមី អ្នកប្រាជ្ញជាតិឥណ្ឌា និងសិលាចារឹកខ្មែរផងដែរCf. COEDES, G. Inscription du Cambodge, Vol III. St. XXV។ ដូចនៅក្នុងវិស័យបដិមាកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជាដែរ គេក៏បានជួបប្រទះនូវចម្លាក់បុរាណជាច្រើននៅប្រទេសថៃ និងលាវ ដែលតំណាងព្រះវិស្ណុក្នុងឥរិយាបទដូចគ្នានេះដែរ ទោះបីយើងពុំទាន់មានការសិក្សាលំអិតក្តី។ ដូចករណីចម្លាក់នៅហោជាងនៃប្រាសាទភិមាយប្រាសាទភ្នំរុង និងសិរភូមិ ឬក៏ប្រាសាទវត្តភូជាដើម។ តាមពិតទៅតាមរយៈចម្លាក់ព្រះវិស្ណុត្រីវិក្រមខាងលើនេះ វិចិត្រករខ្មែរចង់បង្ហាញឲ្យសាសនិកជន ដឹងនូវជម្រៅឥទ្ធិពលពិសិដ្ឋរបស់ទ្រង់ ក្នុងការថែរក្សាលោកយើងនេះឲ្យបានគង់វង្សជានិច្ចនិរន្ត ពីព្រោះលោកយើងនេះ ពីកប្បមួយទៅកប្បមួយរមែងតែងត្រូវបំផ្លាញវិនាសមហន្តរាយ ហើយក៏ត្រូវបង្កើត ដោយមហិទ្ធិរិទ្ធិរបស់ព្រះអាទិទេពអង្គនេះឡើងវិញ។ ព្រះអង្គបង្កើតលោកឡើងវិញ ដោយបំផ្លាញរាល់ឥទ្ធិពលអាក្រក់ តាមរយៈ “ការរាំវក់” នេះដែលជាមធ្យោបាយ ឬមាគ៌ាមួយសម្រាប់ទៅកាន់ទីរំលត់សភាវៈអាក្រក់ ឬទុក្ខ ឯកសារស្រាវជ្រាវរបស់បណ្ឌិត មីសែល ត្រាណេ។
ប្រាសាទក្រវាន់: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
សិលាចារឹកប្រាសាទក្រវ៉ាន់លេខ K-២៦៩ ចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ៨៤៣សករាជត្រូវនឹងឆ្នាំ៩២១នៃគ្រិស្តសករាជបាននិយាយថា ស្តែងអញស្រីវីរេន្ទ្រាធិបតីវម្ម៌(បុគ្គលការពារដោយក្លាហានជាម្ចាស់គេ)បានស្ថាបនាបដិមាព្រះវិស្ណុនាម ស្រីត្រីភូវនេស្វាមិ(ភាសាបាលី ឬសំស្រឹ្កតមានន័យថា ទេពជាម្ចាស់នៃឋានទាំងបី) ចំណែកស្តែងអញ មហីធរវម្ម៌(បាលីឬសំស្រ្កឹតមានន័យថា បុគ្គលការពារដោយអ្នកទ្រទ្រង់ផែនដីគឺព្រះវិស្ណុ) និងស្តែងអញ ជ័យវីរវម្ម៌ (បុគ្គលការពារដោយជ័យជំនះនិងភាពក្លាហាន)រួមគ្នាកសាងបដិមាព្រះវិស្ណុនាម ស្រីត្រៃលោក្យនាថ(ទេពជាម្ចាសើនៃលោកទាំងបី)សៀវភៅ ដែនដីអាថ៌កំបាំងប្រាសាទកោះកេរ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ដោយលោក ស៊ឺម សុភក្ត្រា ឆ្នាំ២០១៧ ទំព័រទី១០១។។លើសពីនេះគេបានប្រទះឃើញឈ្មោះ មហីធរបុរៈ ដំបូងក្នុងសិលាចារឹកក្រវ៉ាន់លេខ K.២៦៩ ចុះកាលបរិច្ឆេតឆ្នាំ៨៤៣សក (ឆ្នាំ៩២១គ.ស) ដែលមន្ត្រីឈ្មោះកម្រងតេងមហីធរវម្ម័ និងជ័យវិរវម្ម័ ផ្តល់ដង្វាយពីភិមបុរៈ ត្រង់ប្រាសាទភិម៉ាយដោយសិលាចារឹកលេខK.៣៩៧Lawrence Palmer Briggs, 1974, The Ancient Khmer Empire,p178.។
ប្រាសាទក្រហម

រូបភាពតូច
ប្រាសាទក្រហម ជាប្រាសាទមួយ ដែលមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្នុងឃុំព្រីងធំ ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ។ ប្រាសាទនេះខ្ញុំបរាជ័យក្នុងការស្វែងរកចំនួន២លើក បន្ទាប់ពីទទួលបានរូបថត និងសិលាចារឹកពីបង អ៊ុក សុខា អគ្គនាយកដ្ឋានបេតិកភណ្ឌស្តីទីក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ ខ្ញុំស្វែងរកតែពុំសមប្រកបទេ។ រហូតដល់ថ្ងៃ៣ ខែកុម្ភ ឆ្នាំ២០១៩ វេលាម៉ោងប្រមាណ៥និង៣០នាទី ខ្ញុំបានទៅដល់ដូចសត្យាតាមវស្តុ បំណងក្នុងមនោម័យរបស់ខ្ញុំ។ ប្រាសាទនេះមានតួប៉ម៥ បាក់បែក បែមុខទៅទិសខាងកើត ដោយមានស្រះទឹកមួយ តែសព្វថ្ងៃរីងស្ងួត។ យោងតាមសិលាចារឹកនៅលើមេទ្វារច្រកប្រាសាទកណ្តាល ចារឹកជាភាសាសំស្ក្រឹត មាន២៧បន្ទាត់ បើរាប់ជាស្លោកមាន២០ស្លោក ។ ៧ស្លោកខាងលើជាពាក្យពោលសសើរ ការគោរពបូជាដល់ ព្រះសិវ វិស្នុ វ្រហ្ម ឧមាទេវី សរស្វតិ ហើយបន្តរបន្ទាប់មកទៀតជារាជមូលនិធិរបស់ព្រះបាទជ័យវម៌្មណ មានសាងព្រះសិវលិង្គ និងមន្ត្រីម្នាក់ទៀតមាននាមថា ស្រីភក្តិវិខ្យាត ដោយមានបញ្ជាក់ឆ្នាំថា ក្នុងឆ្នាំ៨១៩មស. ស្លោកបន្ទាប់ទៀត បញ្ជាក់ដល់ឆ្នាំ ព្រមទាំងបញ្ជាក់ដល់ ដំណើររបស់សូយ៌្យា ដោយព្រះអាទិត្យផ្តើមពី មេសរាសី កក៌ដរាសីទៅ គ្រឿងតង្វាយមានគោ ក្របី ដីស្រែ រត្ន ខ្ញុំបម្រើ ប្រុសស្រី ទ្រព្យសម្បត្តុ ហើយចុងក្រោយជាស្កោកដាក់បណ្តាសាដល់ជនដែលបានបំប្លាញប្រាសាទនេះអោយធ្លាក់នរករួមជាមួយពូជអំបូរ។

ក្រហម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រះវិហារ
ប្រាសាទក្រោលគោ

ប្រាសាទក្រោលគោគឺជាប្រាសាទបុរាណបែបព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរដែលត្រូវបានកសាងឡើងនៅចុងសតវត្សទី១២ រជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅចំងាយ២គីឡូម៉ែត្រពីប្រាសាទតាសោម នៅខាងស្តាំដៃ ចុះពីផ្លូវប្រហែល ៩០០ម៉ែត្រ។ ប្រាសាទនេះមានប្រាង្គតែមួយស្ថិតនៅលើលានរាងកាកបាទ និងមានបណ្ណាល័យមួយធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀម និង ថ្មភក់បែមុខទៅទិសខាងត្បូង។ កំពែងប្រាសាទធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀមដែលមានគោបុរៈនៅទិសខាងកើត និងមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញ។ ប្រាសាទមានទីតាំងស្ថិតនៅខាងជើងប្រាសាទនាគព័ន្ធ។ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តសៀមរាប
ក្រោលគោ
ប្រាសាទខនបុរី

ប្រាសាទ ខនបុរី ជាអរោគ្យសាលា ស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសថៃ ស្រុកខនបុរី ខេត្តនគររាជសីមា ។ បច្ចុប្បន្ន​វា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​បរិវេណ​សាលា។ វាមានប៉មតែមួយបែរមុខទៅទិសខាងកើត គោបុរៈ មួយ បណ្ណាល័យ  ស្ថិតនៅខាងជើង បើកទៅទិសខាងលិច ទាំងអស់មានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញ។ ទាំងមូលធ្វើពី ថ្មបាយក្រៀម ។
ប្រាសាទខៅលន់

ប្រាសាទ ខៅលន់ ជា​ប្រាសាទ​របស់​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ ស្រុក​តាប្រាយ៉ា ខេត្ត​ស្រះកែវ នៅ​ជើង​ភ្នំ​សាកែ​ក្រង។ វារួមបញ្ចូលប៉មឥដ្ឋចំនួនបួន (បីនៅខាងមុខមួយនៅខាងក្រោយ) មានតែប៉មមួយប៉ុណ្ណោះដែលនៅសេសសល់សព្វថ្ងៃនេះ។ នៅខាងជើងខាងកើតមានអាងពីរតភ្ជាប់ទៅ ប្រាសាទ ដោយផ្លូវចាស់។ ស្ថាបត្យកម្មរបស់វាគឺស្រដៀងនឹង ប្រាសាទខៅណយ ។ នៅលើស៊ុមទ្វារថ្មភក់ សិលាចារឹក(K.232)អាចមើលឃើញ។

សិលាចារឹកចាប់ផ្តើមថា នៅឆ្នាំ ៩៣៨ នៃសករាជ ព្រះបាទសូរ្យ សូរ្យវរ្ម័ន ទ្រង់បានព្រះរាជបញ្ជាឱ្យ ស្រីវីរវម្ម៌ ចារឹកពាក្យរបស់ព្រះអង្គនៅលើបង្គោលថ្មនៅ វ្នំតិ ។ បន្ទាត់ខាងក្រោមនិយាយអំពីបញ្ជីវត្ថុ និងឈ្មោះអ្នកបម្រើដែលត្រូវផ្តល់ជូន។
ប្រាសាទខ្ទុំ

ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈបានកំណត់ឈ្មោះជាផ្លូវការថាប្រាសាទខ្ទុំ ចុះលេខថ្មី CISARK.696 ធ្លាប់បានចុះបញ្ជីសារពើភណ្ឌប្រាសាទ ដោយលោកអេជែន លុយណេ ដឺឡាហ៊្យុងតែ ហៅប្រាសាទC លេខចាស់ IK.270Akinori Mizoguchi, Takeshi Nakagawa, 2011,Koh Ker and Beng Mealea.។ ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅចម្ងាយ ៣គីឡូម៉ែត្រទិសអាគ្នេយ៍ពីភូមិកោះកេរ ១គីឡូម៉ែត្រខាងត្បូងជ្រុងអាគ្នេយ៍នៃរហាល និងមានចម្ងាយ៥០០ម៉ែត្រខាងត្បូងប្រាសាទដំរី។ ប្រាសាទនេះមានរាងបួងជ្រុងស្មើដែលធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀម មានជណ្តើរឡើងទាំងបួនទិស ចំណែកជណ្តើរខាងកើតឡើងចូលខាងក្នុងតួប៉មតែម្តង ធ្វើឱ្យស្គាល់ថាប្រាសាទនេះបែរមុខៅរកទិសខាងកើត។ ស៊ុមទ្វារអំពីថ្មភក់និងលំអដោយសសរស្តម្ភពហុជ្រុងក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ សាលាបារាំងចុងបូពា៌ប្រទេស(EFEO) ឆ្នាំ២០០៨ បញ្ជីសារពើភណ្ឌស្ថានីយបុរាណប្រទេសកម្ពុជា ខេត្តព្រះវិហារ ទំព័រទី៣៦។។ នៅលើទ្វារមានផ្តែរទ្វារសឹងរិចរិលពិបាកមើលក៏ប៉ុន្តែក៏បញ្ជាក់ពីលោក ហង់រី ប៉ាម៉ង់ជេ បានបង្ហាញថាផ្តែរលំអដោយកម្រងមាលាជាក្បាច់ដងធ្នូត្រង់ ព្រះឥន្ទ្រគង់លើដំរីព្ធរីវ័ណក្បាលបី ទ្រង់ជាឆ្នាំការពារទិសខាងកើតជាស្តេចនៃទេវៈទាំងឡាយនៃឋានត្រៃត្រឹងជាអ្នកបង្កើតទឹកភ្លៀង និងផ្គររន្ទះ។
ប្រាសាទខ្នារ: លក្ខណៈទូទៅ

លក្ខណៈទូទៅ 
ប្រាសាទខ្នារស្ថិតនៅចម្ងាយ ៣គីឡូម៉ែត្រទិសអាគ្នេយ៍ពីភូមិកោះកេរ មានចម្ងាយ ១គីឡូម៉ែត្រខាងត្បូងរហាល និងមានចម្ងាយ ១០០ម៉ែត្រទិសនរតីពីត្រពាំងអង្គខ្នារក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ សាលាបារាំងចុងបូពា៌ប្រទេស(EFEO) ឆ្នាំ២០០៨ បញ្ជីសារពើភណ្ឌស្ថានីយបុរាណប្រទេសកម្ពុជា ខេត្តព្រះវិហារ ទំព័រទី៣៦។។
ប្រាសាទខ្នារមានលក្ខណៈពិសេសមួយជាសំណង់សាសនា ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងរហាល ហើយស្ថិតនៅតាមបណ្តោយអ័ក្សនៃរហាលតាមទិសខាងជើងទៅត្បូងដែលមានចម្ងាយ ៥៥០ម៉ែត្រខាងត្បូងរហាលJournal of Khmer Studies, 2009,Udaya,p.45។ បញ្ជាក់ថាជាសំណង់ឈើប្រើសម្រាប់រោងជាងពេលសាងប្រាសាទកោះកេរ ក៏ប៉ុន្តែការសិក្សាថ្មីៗនេះ បង្ហាញថាបំណែកថ្មកក់រាយប៉ាយត្រូវបាន គេវិភាគថាជាសំណង់ទម្រតម្កល់ប្រហែល ៣ម៉ែត្រជារាងការ៉េប្រវែង ៦ម៉ែត្រតាមជ្រុងនីមួយៗទ្រសិវៈលិង្គដ៏ធំមួយAkinori Mizoguchi, Takeshi Nakagawa, 2011, Koh Ker and Beng Mealea.pp.56-59។ ផ្នែកខាងក្រៅនៃទម្រធ្វើអំពីថ្មភក់ រីឯផ្នែកខាងក្នុងធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀមJournal of Khmer Studies, 2009,Udaya,p.45។ ទម្រយោនីប្រាសាទនេះមានលក្ខណៈពិសេសមួយធំ បានទំហំ ២ម៉ែត្រគុណ ១ម៉ែត្រ ពីបាតទម្រដល់ចុងទម្រសិវៈលិង្គមានកម្ពស់ ៧ម៉ែត្រ សិល្បៈករចុះទម្លាយជញ្ជាំងប្រាសាទ ដើម្បីបង្ហូរទឹកហូរឆ្លាក់នៅទិសខាងជើងជាទិសតំណាងឱ្យទ្រព្យសម្បត្តិ។ លើសពីនេះទៀត ប្រាសាទខ្នារជាកន្លែង ដែលមានចម្លាក់ក្រឡោតទាប រូបទេពជាច្រើនលើផ្ទាំងថ្មធម្មជាតិនៅទីនោះមានស្រាប់។ ដើម្បីបន្សុតទឹកភ្លៀងចម្លាក់នេះ អាចប្រើប្រាស់មុខងារដូចស្ទឹងលិង្គពាន់នៅភ្នំគូលែននាដើមសតវត្សទី៩ និងក្បាលស្ពាននាសតវត្សទី១១Akinori Mizoguchi, Takeshi Nakagawa, 2011, Koh Ker and Beng Mealea.pp.56-59។
ប្រាសាទខ្មែរ

ប្រាសាទ​ខ្មែរ ជា ​កន្លែង​គោរព​បូជា ​ក្នុង ​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍ ដែល​កសាង​ឡើង​ដោយ ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ តាំង​ពី​សតវត្ស​ទី​១២ ក្នុង​រជ្ជកាល ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​២ មក​ម្ល៉េះ ដែល​គេ​រក​ឃើញ​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​នៅ​តំបន់ ​ឥសាន​ខាង​ត្បូង ​នៃ​ប្រទេស​ថៃ ប្រាសាទ​ខ្មែរ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​សាងសង់​ដែរ។ សម្ភារៈ៖ ឥដ្ឋ ថ្មភក់ និង ថ្មបាយក្រៀម ដែលមាន សិល្បៈខ្មែរ។

នៅប្រទេសថៃ មានប្រាសាទខ្មែរចំនួន ១៥៥ នៅតំបន់ខ្ពង់រាបឥសាន ក្នុងនោះមានប្រាសាទចំនួន ៣៧ នៅខេត្តនគររាជសីមា ,ចំនួន ៥០ នៅខេត្ត បុរីរម្យ ,ចំនួន ៣១ ខេត្តសុរិន្ទ,ចំនួន ៦ ខេត្តជ័យភូមិ ,ចំនួន ១៤ ខេត្ត រយអេត ,ចំនួន ១១ នៅខេត្តស៊ីសាកេត និង,6 នៅក្នុងខេត្ត ឧប៊ុន។ ភាគច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញដោយបន្សល់ទុកតែផ្នែកខ្លះ สโมสรศิลปวัฒนธรรม: การเสื่อมสลายของปราสาทขอมในดินแดนไทย
ប្រាសាទខ្មែរ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
តាម​ភស្ដុតាង​បុរាណ​វិទ្យា គេ​ដឹង​ថា ខ្មែរ​ចាប់​ផ្ដើម​បង្កើត​នគរ ឬ​រដ្ឋ តាំងពីសតវត្សរ៍ទី៦នៃព.ស វាបានអភិវឌ្ឍចេញពីទីក្រុងកំពង់ផែដែលធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយ ប្រទេសឥណ្ឌា ហើយបានអភិវឌ្ឍក្រោមមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃអរិយធម៌ឥណ្ឌា ហៅថា អាណាចក្រហ្វូណន។ តំបន់របស់វាគ្របដណ្តប់លើអាង ទន្លេមេគង្គ (ភាគខាងត្បូង វៀតណាម ) និងទន្លេមេគង្គភាគខាងត្បូង ( ប្រទេសកម្ពុជា ) ទៅផ្នែកខ្លះនៃភូមិភាគឦសាននៃ ប្រទេសថៃ ជាមួយនឹងទីក្រុងអូកកែវ។ (ភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសវៀតណាម) គឺជាទីក្រុងកំពង់ផែសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្ម។ ហើយ​មាន​រាជធានី​មួយ​មួយឈ្មោះឈ្មោះថាវ្យាធបុរៈ​។

នគរហ្វូណនមានទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយបរទេសទាំងឥណ្ឌា និង ចិន ភស្តុតាងបុរាណវត្ថុទាក់ទងនឹងនគរនេះនៅតែមិនច្បាស់លាស់ និងមិនអាចសន្និដ្ឋានបាន។ គេគ្រាន់តែដឹងថា ស្តេចចុងក្រោយគឺ រុទ្រវរ្ម័ន ហើយថា ទ្រង់មានជំនឿជាចម្បងលើសាសនាព្រាហ្មណ៍ ដែលបាននាំមកពីប្រទេសឥណ្ឌា។

សតវត្សទី១២ នៃព.ស នគរចេនឡា ដែលដើមឡើយជារដ្ឋនៃអាណាចក្រហ្វូណន តំបន់របស់វាលាតសន្ធឹងពីទីក្រុង ចំប៉ាសាក់ - ភ្នំវត្តភូ បច្ចុប្បន្នភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសឡាវ និងភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជា។ រាជធានី​នៃ​នគរ​ចេនឡា​គឺ​ជា​ទីក្រុង​នៃ​«​ស្រេស្រេស្ឋបុរៈ»​។

ព្រះបាទភវវរ្ម័ន ស្តេច​ចេនឡា​ទី​មួយ​បាន​ដណ្តើម​យក​ក្រក្រុងវ្យាធបុរៈ​ពី​រជ្ជទាយាទ។ ក្រោយមក ប្អូនប្រុសរបស់ព្រះបាទភវវរ្ម័នគឺ ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១ បង្ក្រាបហ្វូណន ធ្វើ​ឱ្យ​អាណាចក្រ​ចេនឡា​ពង្រីក​ទឹកដី​ឱ្យ​កាន់តែ​ទូលំទូលាយ​ជាង​មុន ។ 

ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានលើកទ័ពមកប្រកាសឯករាជ្យពីនគរ ជ្វា ហើយក៏បានបង្រួបបង្រួមនគរ។បង្កើតសាមគ្គីភាពដើម្បីអាណាចក្រខ្មែរថ្មី។ ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​២​បាន​បង្នបង្កើតរាជធានីនៅ​តំបតំបន់ខាងជើងបឹងទន្លេសាប។ ព្រះ​មហាក្សត្រ​ទ្រង់​បាន​ពង្រីក​ព្រះរាជ​អំណាច​របស់​ទ្រង់​ដល់​ជ្រលង​ទន្លេ​ក្នុង​ភូមិភាគ​អាគ្នេយ៍​នៃ​ប្រទេស​ថៃ។
ប្រាសាទខ្មែរ: សាសនាទេវរាជ និងសំណង់ប្រាសាទ

សាសនាទេវរាជ និងសំណង់ប្រាសាទ 
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានបង្កើតសាសនាទេវរាជ។ ពោល​គឺ​ការ​លើក​ស្តេច​ឡើង​ឋានៈ​ជា​ទេវរាជ ឬ ​ទេវរាជ ជាស្តេច​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់​។ វា​បាន​ចាក់​គ្រឹះ​ប្រព័ន្ធ​ទេវរាជ​សម្រាប់​នគរ​ផ្សេង​ទៀត​ដើម្បី​ធ្វើ​ជា​គំរូ។ រួម​ទាំង​សៀម​ដែល​បាន​យក​ប្រព័ន្ធ​នេះ​ផង​ដែរ។ ប្រព័ន្ធទេវរាជនេះបានរួមចំណែកដល់តួនាទីរបស់ព្រាហ្មណ៍នៅក្នុងរាជវាំង។ ជាអ្នកជំនាញខាងសិល្បៈសេរីផ្សេងៗ ហើយ​ធ្វើ​ពិធី​ឡើង​សោយរាជ្យ​ថ្វាយ​ព្រះមហាក្សត្រ

ពី​ហេតុផល​ពីរ​យ៉ាង​ចុង​ក្រោយ​នេះ វា​ជា​ទម្លាប់​ដែល​ស្តេច​ខ្មែរ​គ្រប់​រូប​ត្រូវ​សាងសង់​ប្រាសាទ​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ពីរ រចនាបថ​ប្រាសាទ​ខ្មែរ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ពី​ទីតាំង​សាសនា​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា។ អ្វី​ដែល​ហៅ​ថា ស្រីខរជា​កន្លែង​សាសនា​នៃ​សិល្បៈ​ឥណ្ឌា​នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង ហើយហើយវិមាន ជា​កន្លែង​សាសនា​របស់​ឥណ្ឌា​ខាង​ត្បូង។ 

ដោយកត្តាទាំងអស់នេះហើយ ទើបធ្វើឲ្យទម្រង់សិល្បៈខ្មែរ ហៅថាប្រាសាទខ្មែរ ឬកន្លែងគោរពបូជាក្នុងសាសនាព្រាហ្មណ៍។ វា​មាន​ភាព​ស្រស់​ស្អាត និង​មាន​តម្លៃ​ខាង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​បុរាណវត្ថុ​ដ៏​អស្ចារ្យ។ ហើយ​ដោយ​សារ​ប្រាសាទ​ខ្មែរ​ទាំង​នេះ​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​ឡើង​ដោយ​វត្ថុ​ធាតុ​ដូច​ជា ឥដ្ឋ ថ្មភក់ និង ​ថ្មបាយក្រៀម ដែល​ជា​វត្ថុ​អចិន្ត្រៃយ៍ ទើប​គេ​ប្រើ​ប្រាស់​រហូត​ដល់​បច្ចុប្បន្ន។

តែប្រាសាទខ្មែរ វាមិនត្រឹមតែនៅក្នុងព្រំដែននៃ មិន​ត្រឹម​តែ ​ប្រទេស​កម្ពុជា ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​ក៏​មាន​នៅ​តំបន់​នានា​នៃ ​ប្រទេស​ឡាវ និង ​ប្រទេស​ថៃ ដែល​មាន​ប្រាសាទ​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន​ផង​ដែរ។ ព្រោះនៅសម័យខ្លះ អាណាចក្រខ្មែរ ខ្លាំង។ ធ្វើឱ្យវាអាចពង្រីកអំណាច និងទឹកដីបានយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយហេតុផលនេះ ប្រាសាទនានាត្រូវបានសាងសង់នៅលើទឹកដីនៃប្រទេសផ្សេងៗផងដែរ។
ប្រាសាទខ្មែរ: ទម្រង់សិល្បៈ

ទម្រង់សិល្បៈ 
ក.មុនអង្គរ

១. រចនាបទភ្នំដា ១១០០–១១៥០នៃព.ស

២. រចនាបទសម្បូរព្រៃគុគ ១១៥០-១២០០នៃព.ស

៣. រចនាបថព្រៃក្មេង

១១៨០–១២៥០នៃព.ស

៤. រចនាបថ​កំពង់​ព្រះ

១២៥០–១៣៥០

ខ. សម័យអង្គរ

៥. រចនាបថគូលែន

១៣៧០–១៤២០

៦. រចនាបថព្រះគោ

១៤២០–១៤៤០

៧. រចនាបទបាខែង

១៤៤០–១៤៧០

៨. រចនាបទកោះកេរ

១៤៦៥–១៤៩០

៩. រចនាបទប្រែរូប

១៤៩០–១៥១០

១០. រចនាបថបន្ទាយស្រី

១៥១០–១៥៥០

១១. រចនាបថ ឃ្លាំង

១៥៥០–១៥៦០

១២. រចនាបថបាពួន

១៥៦០-១៦៣០

១៣. រចនាបថ​អង្គរវត្ត​

១៦៥០–១៧២០

១៤. រចនាបថបាយ័ន

១៧២០–១៧៨០
ប្រាសាទខ្មែរដែលនៅប្រទេសថៃ: [[ខេត្តសកលនគរ]]

ខេត្តសកលនគរ 
ព្រះធាតុដុំ

ព្រះធាតុនរាយណ៍ជើងវែង

ព្រះធាតុជើងជុំ

ព្រះធាតុភូភេក

ប្រាសាទគូបញ្ញា

ព្រះធាតុជើងជុំ
ប្រាសាទខ្មែរដែលនៅប្រទេសថៃ: ខេត្តជ័យភូមិ

ខេត្តជ័យភូមិ 
ប្រាង្គគូបានណងហ្វាក

គូដែង

វត្តប្រាង្គគូជ័យភូមិ
alt=ប្រាង្គគូជ័យភូមិ|រូបភាពតូច|ប្រាង្គគូជ័យភូមិ
ប្រាសាទខ្មែរដែលនៅប្រទេសថៃ: ខេត្តខនគែន

ខេត្តខនគែន 
គូបានមឿយ

ប្រាសាទពឿយណយ 

គូប្រះភាជ័យ

ប្រាងគូកែវ

គូសន្តរ័ត្នណយ 

គូបានដែង 

គូមហាធាតុ 

គូបានភារអែន 

ប្រាសាទគូសន្តរ័ត្ន

គូនាងខាវ

គូសំប៉ានកា

គូសុនថរារាម

ដនគូណន់ព្រះ 

គូណយបានខាវ

គូដនព្រះទែន គូបួណាត
ប្រាសាទខ្មែរដែលនៅប្រទេសថៃ: ខេត្តរយអេត

ខេត្តរយអេត 
គូក័នថាណា 

ព្រះធាតុបផ័នខ័ន 

គូព្រះករុណា 

គូកាសិង្ហ 

គូផោងរកាង 

គូផងវិច 

គូបានមឿងបួ 

ប្រាសាទគូក្រាដូន 

ប្រាសាទណងគូ 

គូណយ 
រូបភាពតូច|គូកាសិង្ហ
រូបភាពតូច|គូមឿងបួរូបភាពតូចគូផនវិត
រូបភាពតូច|គូព្រះកោណា
រូបភាពតូច|គូផោងរកាង
ប្រាសាទខ្មែរដែលនៅប្រទេសថៃ: ខេត្តស៊ីសាកេត

ខេត្តស៊ីសាកេត 
ប្រាសាទសន្ធប់ 

ប្រាសាទដំណាក់សៃ 

ប្រាសាទប្រាង្គគូ 

ប្រាសាទបានប្រាសាទ 

ប្រាសាទបានមឿងចន្ទ

ប្រាង្គសំបូរណ៌ 

ប្រាសាទតាលេង 

ប្រាសាទភូហ្វាយ 

ប្រាសាទយឺនឿ 

ប្រាសាទដូនតួន 

ប្រាសាទ​ហិន​បាន​សាម៉ូ 

ប្រាសាទស្រះកំពែងយ៉ៃ 

ប្រាសាទស្រះកំពែងណយ
ប្រាសាទខ្មែរដែលនៅប្រទេសថៃ: ខេត្តសុរិន្ទ

ខេត្តសុរិន្ទ 
ប្រាសាទតាមាន់តូច 

ប្រាសាទសិខរភូមិ 

ប្រាសាទបានប្រាសាទ 

ប្រាសាទយាយងោ 

ប្រាសាទជាងប៉ី 

ប្រាសាទ​ថា​ពាំង​តា 

ប្រាសាទ បានផ្លាន 

ប្រាសាទបានផ្លៃ 

ប្រាសាទបានស្នំ 

ប្រាសាទបានអនន្ 

ប្រាសាទភូមិផន 

ប្រាសាទសង្ខសិល្ប៍ជ័យ

ប្រាសាទបេង

ប្រាសាទ​ហិនជុំព្រះ

ប្រាសាទមឿនឆៃ

រូបភាពតូច|ប្រាសាទបានប្រាសាទ
ប្រាសាទខ្មែរដែលនៅប្រទេសថៃ: ខេត្តនគររាជ

ខេត្តនគររាជ 
ប្រាសាទខនបុរី 

ប្រាសាទបឹងខាំ 

ប្រាង្គប៉ាគូ 

ប្រាសាទបានតណនហាក់

ប្រាសាទបានប្រាង្គ 

ប្រាសាទមឿងកៅ 

ប្រាសាទភ្នំវ៉ាន

ប្រាសាទហួថាលែង 

ប្រាសាទហួកែន 

ប្រាសាទគូព្រហ្មចាំសិន

ប្រាសាទផងសង្គ្រាម 

ប្រាសាទបានប្រាង្គ 

ប្រាង្គថង 

ប្រាសាទកុដិឬស្សី 

ប្រាសាទវិមាយ

ប្រាសាទមឿងខែក

ប្រាសាទគូសិលា

ប្រាសាទណនគូ

ប្រាសាទបានថាណន់ ហាក់

រូបភាពតូច|ប្រាង្គប៉ាគូ
រូបភាពតូច|ប្រាសាទខនបុរី
ប្រាសាទខ្មែរដែលនៅប្រទេសថៃ: ខេត្តសុខោទ័យ

ខេត្តសុខោទ័យ 
វត្តស្ពានហិន

វត្តព្រះពាយហ្លួង 

វត្តព្រៃស្វាយ 

វត្តមហាធាតុ 

សានតាផាដែង 

ប្រាង្គខៅពូ 

វត្តព្រះស្រីរតនរាមមហាធាតុ 

វត្តចៅចន្ទ
ប្រាសាទខ្មែរដែលនៅប្រទេសថៃ: [[ខេត្តលពបុរី]]

ខេត្តលពបុរី 
សានព្រះកាន 

ប្រាសាទព្រួញបី

[[វត្តព្រះស្រីរតនរាមមហាធាតុ]] 

ប្រាង្គនាងផងហម 

ប្រាង្គខែក 

វត្តនគរកោសា 

វត្តសាក 

រូបភាពតូច
alt=ប្រាង្គខែក|រូបភាពតូច|ប្រាង្គខែក
alt=វត្តព្រះស្រីរតនារាមមហាធាតុ|រូបភាពតូច|វត្តព្រះស្រីរតនារាមហាធាតុ
ប្រាសាទខ្មែរដែលនៅប្រទេសថៃ: [[ខេត្តបុរីរម្យ]]

ខេត្តបុរីរម្យ 
ប្រាសាទណងហង្ស 

ប្រាសាទគោកងាវ

ប្រាសាទផ្លៃបាត 

ប្រាសាទមឿងតាំ

ប្រាសាទកុដិឫស្សីគោកមឿង

កុដិឫស្សីបានណងបួរៃ

ប្រាសាទបានបុ 

ប្រាសាទភ្នំរុង

ប្រាង្គគូសួនតែង

ប្រាង្គគូឫស្សី

ប្រាសាទគោកប្រាសាទ 

ប្រាសាទលលំធំ

ប្រាសាទគោកប្រាសាទ (ព្រះខនជ័យ) 

ប្រាសាទបាយបែក 

ប្រាសាទតូមូ 

ប្រាសាទបានណងសាមេត

ប្រាសាទណងតាស៊ី 

ប្រាសាទបានយ៉ា

ប្រាសាទណងគង

ប្រាសាទកុដិវាសីបានណងថាវ 

ប្រាសាទបានសំរោង

ប្រាសាទស្រះស្រីលៀម 

ប្រាសាទយ៉យប្រាសាទ

ប្រាសាទណងធួបេប 

ប្រាសាទថង (ហួថាណោន) 

ប្រាសាទណងផ្លង 
រូបភាពតូច|ប្រាសាទណងហង្ស
ប្រាសាទខ្មែរដែលនៅប្រទេសថៃ: [[ខេត្តស្រះកែវ]]

ខេត្តស្រះកែវ 
ប្រាសាទខៅណយ

ប្រាសាទបានណយ 

ប្រាសាទណងតាបុណ្យ 

ប្រាសាទណងតាបៃ 

ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ 

ប្រាសាទណងផ័កបុណ្យយ៉ៃ 

ប្រាសាទទ័ពសៀម

ប្រាសាទភ្នំចាត

ប្រាសាទណងសល័តដៃ

ប្រាសាទណាតារៀន

ប្រាសាទខៅលន់

ប្រាសាទបានប្រាសាទ
ប្រាសាទខ្មែរដែលនៅប្រទេសថៃ: ខេត្តព្រះជិនបុរី

ខេត្តព្រះជិនបុរី 
មឿងស្រីមហាពោធិ៍ (ក្រុងបុរាណ)

ប្រាសាទបានហិន 

ប្រាសាទស្រះស្រីមរកត 

បុរាណស្ថាន
រូបភាពតូច|ស្រះមរកត
ប្រាសាទខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសថៃ

ប្រាសាទខ្មែរដែលបានបាត់បង់នៅទឹកដី ប្រទេសថៃ(សៀម) មាន÷
 ប្រាសាទពិមាឃ  (Prasat Paimeak ) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តនគររាជ  អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តនគររាជសីមា   ប្រទេសថៃ(សៀម)។
 ប្រាសាទនាងរង  (Prasat Neang Roun) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តនគររាជ  អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តនគររាជសីមា   ប្រទេសថៃ(សៀម)។
 ប្រាសាទភ្នំក្រវ៉ាន់  (Prasat Phnom Krovann ) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តនគររាជ  អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តនគររាជសីមា   ប្រទេសថៃ(សៀម)។
 ប្រាសាទភ្នំរុង  (Prasat Phnom Roung ) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តបុរីរម្យ  អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តបូរីរ៉ាម  ប្រទេសថៃ(សៀម)។
 ប្រាសាទក្រោម  (Prasat Krom) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តបុរីរម្យ  អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តបូរីរ៉ាម   ប្រទេសថៃ(សៀម)។
ប្រាសាទគោកងាវ ស្ថិតនៅ ឃុំគោកងាវ ស្រុកភ្នំរុង ខេត្តបុរីរម្យ។
ប្រាសាទក្បាលគោស្ថិតនៅ ភូមិក្បាលគោ ឃុំរមៀត ស្រុកភ្នំរុង ខេត្តបុរីរម្យ។
 ប្រាសាទភូមិសម្បូណ៍  (Prasat Phum Sombo ) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តសិរីសាកេត  អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តស៊ីសាកេត  ប្រទេសថៃ(សៀម)។
 ប្រាសាទប្រាង្គគូ  (Prasat Peang Ku ) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តសិរីសាកេត  អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តស៊ីសាកេត   ប្រទេសថៃ(សៀម)។
 ប្រាសាទកំពែងធំ  (Prasat Kompeng Thom) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តសិរីសាកេត  អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តស៊ីសាកេត   ប្រទេសថៃ(សៀម)។
 ប្រាសាទកំពែងតូច (Prasat Kompeng Toch) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តសិរីសាកេត  អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តស៊ីសាកេត   ប្រទេសថៃ(សៀម)។
 ប្រាសាទល្ងៀង  (Prasat Laeneing ) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តសុរិន្ទ  អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តសូរិន្ទ   ប្រទេសថៃ(សៀម)។
 ប្រាសាទជាងប៉ី  (Prasat Chang Bei) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តសុរិន្ទ អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តសូរិន  ប្រទេសថៃ(សៀម)។
 ប្រាសាទក្រពុំ  (Prasat Kropom) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តសុរិន្ទ អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តសូរិន  ប្រទេសថៃ(សៀម)។
 ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ (Prasat Sdok Kok Thom) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តស្រះកែវ អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តស្រៈកែវ  ប្រទេសថៃ(សៀម)។
 ប្រាសាទស្តេចសឹង្ហ  (Prasat Sdach Soung) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តកញ្ជនៈបុរី អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តកាន់ចាន់ណាបូរី  ប្រទេសថៃ(សៀម)។
 ប្រាសាទប្រាង្គបី (Prasat Prang Bei) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តពលបុរី អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តលវបូរី  ប្រទេសថៃ(សៀម)។
ប្រាសាទខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសឡាវ

ប្រាសាទខ្មែរដែលបានបាត់បងនៅលើទឹកដី ប្រទេសឡាវ(លាវ) គឺ÷
 ប្រាសាទវត្តភូ  (Prasat Wat Pu ) អតីតកាលស្ថិតនៅ ខេត្តចំប៉ាស័ក្ដ  អាណាចក្រខ្មែរ មុនសម័យលង្វែក។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្តចំប៉ាសក្ដិ   ប្រទេសឡាវ(លាវ)។
 ប្រាសាទហឿនហ៊ីននៅខេត្តសុវណ្ណខេត
 ថាតអ៊ីនហាង ພຣະທາດອີງຮັງ ប្រាសាទកសាងប្រហែលសតវត្សរិ៍ទី ៦-៧ នៅខេត្តសុវណ្ណខេត
 ថាតផុន ທາດໂພ່ນ នៅសុវណ្ណខេត
 ហុងណាងស៊ីដា ຫົງນາງສີດາ ខេត្តចំប៉ាសាក់
 ហុងថាវតាវ ໂຮງທ້າວເຕົ່າ ជាអរោគសាលាព្រះបាទជយវម៌្ម 7 នៅខេត្តចំប៉ាសាក់
 បានថាត ບ້ານ ທາດ កសាងនៅសតវត្សរិ៍ទី ៦-៧ នៅខេត្តចំប៉ាសាក់
 ធាតុបានាធាតុ ທາດ ບ້ານທາດ ជារចនាបថបាភួន នៅខេត្តចំប៉ាសាក់
 ថាតហួយដុន ທາດ ບ້ານດອນ កសាងនៅសតវត្សរិ៍ទី 11 នៅខេត្តចំប៉ាសាក់
 ថាតបានណាសំរៀង ທາດ ບ້ານນາສຳລຽງ ជារចនាបថបាភួន នៅខេត្តចំប៉ាសាក់
 ហួយតូម៉ូ
 ធាតុនាងអ៊ិង
 ធាតុថាត
 វត្តស៊ីមឿង
ប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តលពបុរី

រូបភាពតូច|ផែនទីប្រទេសថៃ , ចំណុចពណ៌ក្រហមជាខេត្តលពបុរី (ลพบุรี)
พระปรางค์สามยอด, ព្រះប្រាង្គសំយ៉ត

ปรางค์เเขก, ប្រាង្គក្អែក

ศาลพระกาฬ, សានព្រះកាន

วัดนครโกษา, វត្តនគរកុសា

วัดซาก, វត្តសាក់

วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ลพบุรี, វត្តព្រះស្រីរតនាមហាធាតុ

ปรางค์นางผมหอม, ប្រាងណាងផមហម
ប្រាសាទខ្មែរនៅលើទឹកដីថៃ

ប្រាសាទខ្មែរដែលបានបាត់បង់នៅលើទឹកដីប្រទេសថៃ(សៀម) មាន
 ប្រាសាទពិមាយ (ปราสาทหินพิมาย) (សៀម​អាន​ថា ភិម៉ាយ  មក​ពី​សំស្ក្រឹត វិមាយ « គ្មាន​មាយា »  ជា​ព្រះ​នាម​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ១ ព្រះ​អង្គ)  ដែលអតីតកាលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តមាក់ត្រា អាណាចក្រខ្មែរ។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្ត​នគរ​រាជសីមា ប្រទេសថៃ(សៀម) (Prasat Phimai, Khorat Province)

 ប្រាសាទភ្នំរុង (ปราสาทหินพนมรุ้ง) (ពាក្យ​ថា រុង ជា​ពាក្យ​ខ្មែរ​បុរាណ  មាន​ន័យ​ថា « ធំ ») ដែលអតីតកាលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តបុរីរម្យ អាណាចក្រខ្មែរ។ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខេត្ត​បូរីរ៉ាម ប្រទេសថៃ(សៀម) (Prasat Phnom Rung, Buriram Province)

 ប្រាសាទ​មឿង​តាំ (ปราสาทเมืองต่ำ) (Prasat Muang Tam, Buriram Province)

ប្រាសាទ​ភ្នំក្រវ៉ាន់  (ปราสาทพนมวัน) ខេត្ត​នគរ​រាជសីមា (​គោរាជ) (Prasat Phnom Wan, Khorat Province)

 ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ​  ខេត្ត​ស្រះ​កែវ (Prasat Sdok Kok Thom, Srahkeo Province)

 ប្រាសាទមឿងសិង្ហ  ខេត្ត​កាញ្ចនបុរី​ (Prasat Muang Sing, Kanchanaburi Province)

 ប្រាសាទភូមិសម្បូណ៌​  ខេត្ត​ស៊ីសៈកេត (Prasat Ban Sambo, Sisaket Province)

 ប្រាសាទនាងរាំ  ខេត្ត​នគរ​រាជសីមា (​គោរាជ) (Prasat Hin Nang Ram, Khorat Province)

 ប្រាសាទប្រាង្គគូ ខេត្ត​ស៊ីសៈកេត (Prasat Prang Ku, Sisaket Province)

 ប្រាសាទស៊ីខរភូមិ ខេត្ត​សុរិន្ទ (Prasat Si Khoraphum, Surin Province)

 ប្រាសាទ​ជាង​ប៉ី ខេត្ត​សុរិន្ទ
វត្តមហាធាតុវរវិហារ (วัดมหาธาตุวรวิหาร) ខេត្តពេជ្របុរី
វត្តកំពែងលែង (วัดกำแพงแลง) ខេត្តពេជ្របុរី
ប្រាងណាងភឹមហូម ปรางค์นางผม ខេត្តពេជ្របុរី
វត្តព្រះស៊ីរតនាមហាថាត วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ลพบุรี រចនាបថបាយ័ន  ខេត្តលពបុរី
ប្រាង្គក្អែក ปรางค์เเขก សតវត្សទី 10-11 ខេត្តលពបុរី
សាន​ព្រះ​កាន ศาลพระกาฬ សតវត្សទី11 ខេត្តលពបុរី
ប្រាង្គ​ឬ​សី​ ปรางค์ฤาษี រចនាបថបាភួន ខេត្តពេជ្របូរណ៍
ប្រាង្គ​សុង​ភីណង ปรางค์สองพี่น้อง រចនាបថបាពួន ខេត្តពេជ្របូរណ៍
ប្រាង្គ​ស្រីទេព ปรางค์ศรีเทพ រចនាបថបាភួន Prang Si Thep ខេត្តពេជ្របូរណ៍
ព្រះធាតុនរាយណ៍ជើងវែង (พระธาตุนารายณ์เจงเวง) ខេត្តសកលនគរ
ព្រះធាតុដំ (พระธาตุดุม) ខេត្តសកលនគរ
ព្រះធាតុភូភេក (พระธาตุภูเพ็ก) ខេត្តសកលនគរ
ព្រះធាតុចិងជុំ(พระธาตุเชิงชุม) ខេត្តសកលនគរ
គូផ័នណា (กู่พันนา) ខេត្តសកលនគរ
វត្តចៅចន្ទន៍ (วัดเจ้าจันทร์) ស្រីសជនាល័យ ខេត្តសុខោទ័យ
វត្តព្រះស្រីរតនធាតុឆាលៀង (วัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง) ស្រុកស្រីសជ្ជនាល័យ ខេត្តសុខោទ័យ
វត្តព្រះផៃហ្លួង (วัดพระพายหลวง) ខេត្តសុខោទ័យ
សានតាផាដែង (ศาลตาผาแดง) ខេត្តសុខោទ័យ
វត្តស្រីស្វាយ (วัดศรีสวาย) ខេត្តសុខោទ័យ
ប្រាង្គគូជ័យភូមិ (ปรางค์กู่ ชัยภูมิ) ខេត្តជ័យភូមិ
ប្រាង្គគូបាននងផែក (ปรางค์กู่บ้านหนองแฝก) ខេត្តជ័យភូមិ
គូដែង (กู่แดง) ខេត្តជ័យភូមិ
ប្រាង្គវត្តចូឌាមណី (ปรางค์วัดจุฬามณี) ខេត្តវិស្ណុលោក
ប្រាសាទខ្លាកូន

ប្រាសាទកូនខ្លាមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិព្រៃខ្មាំង ឃុំស្រែណូយ ស្រុកវ៉ារិន ខេត្តសៀមរាប។ ប្រាសាទដែលគេបោះបង់ចោលជាង១០០០ឆ្នាំក្នុងព្រៃជ្រៅជាតំបន់តស៊ូលាក់ខ្លួនរបស់ខ្មែរក្រហមនាចុងសតវត្សរ៍ទី២០ហើយជាតំបនដែលមានព្រៃដុះទ្រុបទ្រុល តែដោយអភិវឌ្ឍន៏កសិកម្មនោះគេបានឈូសបំផ្លាញព្រៃឈើអស់ហើយ គេក៏បានដាំជាដំឡូងមី និងចំការចាន្ទីប្រហែល៧ទៅ៨ឆ្នាំកន្លងមកនេះ។ បើយើងធ្វើដំណើរពីសៀមទៅស្រែណូយ ត្រង់ភូមិទួលគ្រួសចំនុចស្ថានីយ៍សាំង សាវីមិច បត់ឆ្វេងតាមផ្លូវលំប្រហែល៤គមនោះ យើងនឹងទៅដល់តូបលក់តូចបីបួនតែដល់អាចុងក្រោយ(លិចគេ) មួយនោះយើងអាចបត់ស្តាំប្រហែល២០០ម៉ែត្រពីផ្លូវអើតមើលស្តាំដៃនោះនឹងឃើញប្រាសាទឡឹមៗហើយ ។ ជាប្រាសាទដែលគេបោះបង់អស់រយ:ពេលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ ដែលគ្មាននរណាម្នាក់បានដឹងដោយសារវាស្ថិតក្នុងព្រៃជ្រៅ ហើយជាតំបន់លាក់ខ្លួនរបស់ខ្មែរក្រហមផងដែរ ។ ដោយចាប់ពីឆ្នាំ២០០០មកមានចំនូលស្រុកជាច្រើនគ្រួសារមកកាន់ទីនេះ ហើយបានមកតាំងទីលំនៅ និងឈូសឆាយព្រៃទន្ទ្រានយកដីដាំដំឡូងមី ស្វាយចន្ទី និងស្រូវ ។ល។ ដោយបច្ចុប្បន្ននេះប្រាសាទនេះហ៊ំព័ទ្ធដោយកសិន្ធុតូចមួយបែរមុខទៅកើតដែលសង់អំពីឥដ្ឋដែលមានប្លង់បាត ៣.៥មបួនជ្រុងលើទួលដែលមានវិជ្ជមាឌ៥០ម ហើយវាក៏នៅតែថែរក្សាបានទំរង់ភាគច្រើនគួរសមដែរ ដូចជាជញ្ជាំងខាងជើងប្រហែលនៅកំពស់៧ម លិចប្រហែល៤ម និងត្បូង៤.៥ម រីឯនៅខាងជើងមានស្រះទឹកមួយ និងខាងកើតប្រហែល៥០០ម មានស្រះមួយទៀត ក្រៅពីនោះមានកូនអូរ ។ល។Discovery Khmer Temples។
ប្រាសាទខ្វាន់ពីរ: ប្រវត្តិប្រាសាទតាមសិលាចារឹក

ប្រវត្តិប្រាសាទតាមសិលាចារឹក 
ក្រៅពីសិលាចារឹកវត្តសំរោងលេខ K-៩៥៦ ដែលបាននិយាយដល់ឈ្មោះកល្យានសិទ្ធិ គេក៏ឃើញមានសិលាចារឹកមួយទៀតគឺសិលាចារឹកប្រាសាទខ្វាន់ពីរពីខេត្តក្រចេះ ដែលពិពណ៌នាអំពីរាជវង្សរបស់ទ្រង់ផងដែរ។ ការមកអំពីស្រុកអនិន្ទិតបុរៈនៃសន្តានរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ និងប្រារព្ធពិធីបួងសួងបានចាកផុតអំពីជ្វា។ ឯកសារដែលផ្តល់សារៈសំខាន់បំផុតចំពោះខេត្តក្រចេះគឺសិលាចារឹកដែលបានមកពីប្រាសាទខ្វាន់ពីរស្ថិតនៅប្រមាណ ៥០គីឡូម៉ែត្រនៅទិសខាងត្បូងឆៀងខាងកើតនៃរាជធានីសម្ភុបុរៈ។ ការសិក្សាផ្ទាំងសិលាចារឹកដ៏សំខាន់នេះធ្វើឡើងដោយលោក ហ្ស៊ក្ស សឺដែសបានឱ្យដឹងអំពីការបូជាព្រះសិវលិង្គនៅក្នុងតំបន់នេះ។ តាមសិលាចារឹកប្រាសាទនេះបាននិយាយអំពីការកសាងព្រះសិវៈលិង្គថ្មមួយឈ្មោះ ស្រីបុសករេស្វរៈ នៅឆ្នាំ៧១៦នៃគ្រិស្តករាជ ដោយមនុស្សម្នាក់ឈ្មោះ បុស្ករ ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាស្តេចនៅទីក្រុងសម្ភុបុរៈទៅ។ ម៉្យាងទៀតមានការសិក្សាអំពីសិលាចារឹកនៃទួលតាគិនដែលស្ថិនៅប្រមាណជា៣គីឡូម៉ែត្រពីសម្បូរផ្នែកខាងលើទន្លេមេគង្គក្នុងខេត្តក្រចេះដដែល អាចផ្តល់នូវទិន្នន័យបន្ថែមទៀតថាអ្នកបម្រើប្រចាំត្រកូល ឬព្រះរាជវង្សានុវង្សព្រះមហាក្សត្រនៃក្រុងសម្ភុបុរៈគឺជាអ្នករួមសាច់សារលោហិតជាមួយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ដែលទ្រង់សោយទីវង្គតនៅក្នុងឆ្នាំ៨៥៤នៃគ្រិស្ថសករាជ។ ដោយសារលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវបានឱ្យដឹងថាទីក្រុងសម្ភុបុរៈជារាជធានីនៃចេនឡាដីគោក ហើយឈ្មោះបុស្ករនេះត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងសិលាចារឹកជាច្រើនរបស់ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ ដែលក្នុងនោះព្រះអង្គបានរៀបរាប់ព្រះនាមព្រះអយ្យកាព្រះអយ្យកោរបស់ព្រះអង្គប៉ុន្មានសរសេរជាបុស្ករាវិញ។ លើសពីនេះព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ សោយរាជ្យសម្បត្តិព្រោះមកពីព្រះអង្គជាព្រះរាជនត្តាទួតខាងមាតា ដែលជាព្រះទេពីរបស់ព្រះបាទបុស្ករាក្សសោយរាជ្យសម្ភុបុរៈសាស្រ្តាចារ្យបណ្ឌិត មីសែល ត្រាណេ ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃព្រះរាជាណាក្រកម្ពុជា ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋនាសម័យអង្គរពីសតវត្សរ៍៩ ដល់១៤ ទំព័រទី១១៨។