ប្រវត្តិសាស្ត្រលាវ: សម័យកាលនៃព្រះរាជាណាចក្រលាវ

សម័យកាលនៃព្រះរាជាណាចក្រលាវ
ការបោះឆ្នោតត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៥ និងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះលើកទីមួយ បានដឹកនាំដោយចៅសុវណ្ណភូមិ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៧។ រដ្ឋាភិបាលចម្រុះនេះបានលិចលង់នៅឆ្នាំ១៩៥៨ក្រោមសម្ពាធពីសហរដ្ឋ។ នៅឆ្នាំ១៩៦០ អនុសេនីយឯកកង-លេបានបង្កើតរដ្ឋប្រហារមួយនៅពេលដែលគណៈរដ្ឋមន្ត្រីនៅឆ្ងាយពីរាជធានីហ្លួងព្រះបាំង និងបានទាមទារឱ្យមានការបង្កើតឡើងវិញនូវរដ្ឋាភិបាលអព្យាក្រឹតនិយមមួយ។ រដ្ឋាភិបាលចម្រុះទីពីរនេះ ភ្លាមៗម្ដងទៀតបានដឹកនាំដោយព្រះសុវណ្ណភូមិ មិនជោគជ័យក្នុងការកាន់អំណាច។ កងកម្លាំងស្ដាំនិយមក្រោមការដឹកនាំរបស់ឧត្តមសេនីយ៍ភូមិ-ន៍សៈហ្វ័នដែលបានបណ្ដេញរដ្ឋាភិបាលអព្យាក្រឹតនិយមចេញ​ពីអំណាចក្រោយឆ្នាំដដែល។ 

សន្និសីទសឺណែវលើកទីពីរ បានប្រារព្ធនៅឆ្នាំ១៩៦១-៦២ បានផ្ដល់ឱ្យមានឯករាជ្យ និងអព្យាក្រឹតភាពលាវ ប៉ុន្តែកិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានធ្វើវិទ្ធង្សនាទាំងសហរដ្ឋ និងវៀតណាមខាងជើងនិងសង្គ្រាមនេះបានបន្តនៅពេលឆាប់ៗនេះ។ រដ្ឋាភិបាលនិងកងទ័ពលាវបានស្ថិតនៅអព្យាក្រឹតជាសកលកំឡុងការប៉ះទង្គិចនេះ។ សហរដ្ឋនិងវៀតណាមខាងជើងបានធ្វើវិទ្ធង្សនានូវកិច្ចព្រមព្រៀងដោយការបង្កើតកងទ័ពសិទ្ធិប្រទានឯកជន។ ការបង្កើតឱ្យមានវត្តមានកងទ័ពអាមេរិក និង វៀតណាមខាងជើងក្នុងប្រទេសនោះកាន់តែទាញឱ្យលាវចូលទៅក្នុងសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីពីរ (១៩៥៤-១៩៧៥)។ អស់រយៈពេលជិតមួយទសវត្ស លាវភាគខាងកើតត្រូវបានរងការទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គ្រាមកិច្ច , ពេលដែលស.រ.បានស្វះស្វែងរកដើម្បីកម្ទេចផ្លូវលំហូជីមិញដែលបានឆ្លងកាត់ប្រទេសលាវ។ ប្រទេសនេះក៏ត្រូវបានលុកលុយដោយវៀតណាមជាដដែល។

រយៈពេលដ៏ខ្លីបន្ទាប់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពប៉ារីសបាននាំឱ្យមានការដកទ័ពស.រ.ពីវៀតណាម បទឈប់បាញ់រវាង បទេសលាវ និងរដ្ឋាភិបាលបាននាំឱ្យមានរដ្ឋាភិបាលចម្រុះថ្មី។ យ៉ាងណាក៏ដោយ វៀតណាមខាងជើងពិតជាមិនដែលបានដកទ័ពពីលាវ ហើយពួកបទេសលាវនៅតែមានតិចតួចជាងកងទ័ពសិទ្ធិប្រទានដែលបម្រើផលប្រយោជន៍ឱ្យវៀតណាម។ បន្ទាប់ពីការធ្លាក់នៃវៀតណាមខាងត្បូងទៅដល់កងកម្លាំងកុម្មុយនិស្តនៅខែមេសា ១៩៧៥ ពួកបទេសលាវរួមជាមួយការគាំទ្រនៅពីក្រោយខ្នងនៃវៀតណាមខាងជើងអាចដណ្ដើមយកអំណាចទាំងស្រុងជាមួយនិង​ការតស៊ូតិចតួច។ នៅថ្ងៃ២ ធ្នូ ១៩៧៥ ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានបង្ខំឱ្យដាក់រាជ្យនិងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតលាវត្រូវបានបង្កើតឡើង។

ការប៉ះទង្គិចគ្នា

តំបន់យោធាលាវត្រូវបានបែងចែកទៅជាតំបន់យោធាប្រាំ:

តំបន់យោធា១ នៅហ្លួងព្រះបាំងត្រូវបានត្រួតត្រាដោយគ្រួសាររាជវង្សនិងអតីតអគ្គមេបញ្ជាការនៃព្រះរាជកងទ័ពលាវ ឧត្តមសេនីយ៍អូណេ-រ៉ាត់ធិគុល។ មេបញ្ជាការតំបន់នេះគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍ត្រីទៀវ-សាយវង្ស ព្រះភាតាម្ដាយឪពុកទីទៃនៃព្រះមហាក្សត្រ។ តំបន់នេះត្រូវបានស្ថិតនៅលាវពាយព្យនិងគ្របដណ្ដប់បួនខេត្ត: ផុងសាលី ហួខុង ជ័យបុរី និង ហ្លួងព្រះបាំង។ 
 
តំបន់យោធា២ ក្នុងផ្នែកឦសាននៃលាវ នៅក្រោមការដឹកនាំលោកឧត្តមសេនីយ៍ទោវ៉ាង-ប៉ាវ វីរបុរសសង្គ្រាមទ័ពព្រៃមីវនៃប្រទេសលាវ។ វាបានគ្របដណ្ដប់ពីរខេត្ត: ហ៊ូពាន់ (ជ់ាណឿ) និង ស៊ៀងខ្វាង។ ទីបញ្ជាការនៅឡុងឆេង ភាគពាយព្យនៃវាលក្រឡ។
 
តំបន់យោធា៣នៅលាវភាគកណ្ដាលត្រូវបានបញ្ជាការនៅសួគ៌ខេត្តនិងបានគ្របដណ្ដប់ខេត្តពីរ ខាំមួន (ថាគីតិក) និងសួគ៌ខេត្ត។ តំបន់នេះត្រូវបានបញ្ជាដោយឧត្តមសេនីយ៍ប៊ូនផុននិងក្រោយមកដោយឧត្តមសេនីយ៍ត្រីនូបផេត-ដាវហឿង នៅខែកក្កដា ១៩៧១។ អំណាចពិតក្នុងតំបន់នេះគឺជារបស់គ្រួសារអ៊ិនស៊ីឆៀងម៉ាយដឹកនាំដោយរដ្ឋមន្ត្រីលឿម-អ៊ិនស៊ីឆៀងម៉ាយ ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីនិងរដ្ឋមន្ត្រីអប់រំ។ (ប្រពន្ធរបស់លោកគឺជាបងស្រីម៉ុម-ប៊ូអានផាន់ដែលជាប្រពន្ធម្នាក់នៃចៅប៊ូនអ៊ុមនៈចម្ប៉ាស័ក)

តំបន់យោធា៤ ដែលមានទីបញ្ជាការនៅបាជេ រួមមានខេត្តប្រាំមួយនៃលាវភាគខាងត្បូង: សារ៉ាវ៉ាន់ អាចម៍ក្រពើ ចម្ប៉ាស័ក សេតន ខុងសេតន និងសិទ័នតន (កោះខុង)។ វាត្រូវបានត្រួតត្រាដោយវង្សនៈចម្ប៉ាស័កដែលបានដឹកនាំដោយចៅបុនអ៊ុមនៈចម្ប៉ាស័ក។ មេបញ្ជាការតំបន់យោធា៤គឺលោកឧត្តមសេនីយ៍ទោផាសូក-ស.រ៉ាស់សាផាក់ សមាជិកម្នាក់នៃវង្សចម្ប៉ាស័ក។ លោកបានបញ្ជាតំបន់នេះអស់រយៈពេលស្ទើរតែជិតមួយទសវត្សកន្លះរហូតដល់ទីបញ្ចប់បានជំនួសដោយអ្នកបង្ក លោកឧត្តមសេនីយ៍ត្រីស៊ូតឆាយ-វង្សវ៉ាញ់ នៅខែកក្កដា ១៩៧១។

តំបន់យោធា៥ដែលមាននៅក្នុងខេត្តបរិគាំ និងវាំងចន្ទន៍ ខេត្តរដ្ឋធានីនៃលាវ ត្រូវបានតាំងបញ្ជាការនៅជំរុំកងទ័ពឈីណៃម៉ុ និងត្រូវបានដឹកនាំដោយឧត្តមសេនីយ៍ទោគូប្រសិទ្ធិ-អភ័យរហូតដល់លោកត្រូវបានជំនួសដោយឧត្តមសេនីយ៍ត្រីថុង​លិហ្គ-ឆូក្បេងប៊ូននៅខែកក្កដា ១៩៧១។