អង្គជ័យ: ការវិភាគ

ការវិភាគ
១- ក្នុង​ប្រវត្ដិ​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ ​យើង​កត់សំគាល់​ឃើញ​មាន​ភាព​ស្រពេចស្រពិល​ ​មិន​ច្បាស់លាស់​ ​ច្របូកច្របល់​និង​អាថ៌​កំបាំង​ច្រើន​ណាស់​ ដូចជា ៖
ដើម ​កំណើត​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ ​ដែល​គេ​បាន​អះអាង​ថា​ជា​កូន​របស់​ព្រះ​បទុមរាជា​ ​ព្រះរាជបុត្រ​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ ​មហាក្សត្រ​ទី​១៤។​ ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​បាន​មាន​អាយុ​វែង​ ​រស់​បាន​១០​ជំនាន់​ស្ដេច​ ​រហូត​មក​ដក់​សីហនុរាជ​ ​មហាក្សត្រ​ទី​២៤។ ព្រះ ​នាងសុភវត្តី​ ​ដែល​ជា​បុត្រី​របស់​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ​ដែរ​នោះ​ ​កាលបើ​បាន​ប្រសូត​បុត្រ​រួច​ហើយ​ ​បាន​ជួប​អ្នក​ស្រុក ​អ្នក​ភូមិ​ ​ម្ដេច​ក៏​មិន​ប្រាប់​បញ្ជាក់​គេឯង​ថា​ខ្លួន​ជា​កូន​ស្ដេច​ ​ហើយ​ម្ដេច​ក៏​មិន​ធ្វើ​ដំណើរ​ត្រលប់​ចូល​ទៅ​ព្រះ​បរមរាជវាំង​ ​ជួបជុំ​នឹង​ព្រះ​មាតាបិតា​វិញ ? ហើយ​បែរជា​មក​សុខចិត្ដ​នាំ​កូន​មក​រស់នៅ​រសាត់អណ្ដែត​ដូច​ចក​យ៉ាង​វេទនា​​ ដូច្នេះ​ទៅ​វិញ? ព្រឹត្តិការណ៍ ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​សម្លាប់​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​ត្រូវ​បាន​រួចខ្លួន​ បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​ហើយ​ ​បានកូន​ស្រី​ស្ដេច ​សីហនុ​មក​ធ្វើ​ជា​មហេសី​ទៀត​ ​គឺ​ហាក់បី​ដូចជា​ ​មានការ​ឃុបឃិត​រួមគំនិត​គ្នា​រវាង​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ ​និង​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​ដើម្បី​ធ្វើឃាត​ស្ដេច។​ ​នាម៉ឺន​ទាំងនោះ​បាន​ត្រឹមតែ​ពោល​ប្រកាស​ថាៈ​ ​”នេះ​ជា​កម្ម​របស់​ស្ដេច”។ ឯ​ការពិត ​ឬ​យុត្ដិធម៌​ គេ​មិន​បាន​នាំ​គ្នា​រុករក​ ​លើកយក​មក​រិះគិត​ពិចារណា​ ​រក​ខុស​ត្រូវ​ ​ស​ខ្មៅ​សោះឡើយ។​ ​គេ​យក​ពាក្យ ​”កម្ម” មក​ប្រើ​ធ្វើ​ជា​ពិធី​ដោះស្រាយ​ការ​ប្រហារជីវិត​សម្លាប់​ស្ដេច​ ​ហើយ​ប្រៀបផ្ទឹម​ព្រឹត្ដិការណ៍​នេះ​ ​ទៅ​នឹង​កម្មពៀរ​របស់​សត្វ​ក្របី​ដែល​ងាប់​ដោយ​ស្នាដៃ​តា​ត្រសក់ផ្អែម។​ ​មើលទៅ​ ដូច​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ព្រះ​សីហនុរាជគ្មាន​តម្លៃ​អ្វី​ទាំងអស់​ ​ហើយ​ក៏​ដូច​ជានា​ម៉ឺន​មន្ត្រី​ទាំងអស់​ ​បន់ស្រន់​ឲ្យ​តែ​ស្ដេច​អស់​ជីវិត​ប៉ុណ្ណោះ។

២- ក្នុង​ន័យ​នេះ​ ​គេ​ត្រូវ​តែ​នាំ​គ្នា​តាក់តែង​ ​អួត​សរសើរ​ ​បង្ហាញ​នូវ​ភាព​អច្ឆរិយៈ​ បញ្ជាក់​ថា​ ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ជា​អ្នកមាន​បុណ្យ​ ​ខ្លាំងពូកែ​អស្ចារ្យ​ ​មាន​អាយុ​វែង​ ខុស​ប្លែក​អំពី​មនុស្ស​ធម្មតា។​ ​ដើម្បី​ឲ្យ​ឃើញ​សម្បើម​ ​ហើយ​សមស្រប​ទៅ​តាម​កាលបរិច្ឆេទ​ពេលវេលា​ ​គេ​បាន​ពន្យល់​បញ្ជាក់​ថា​ ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​មាន​អាយុ​វែង​ដល់​ទៅ​៥០០​ ឆ្នាំ។​ ​គាត់​មាន​ឈាមជ័រ​សែស្រឡាយ​ពូជពង្ស​ជា​ស្ដេច​សម័យ​មហានគរ។​ ​ព្រះ​អង្គ​មិនមែន​ជា​អ្នក​សំរែ ​ដូចដែល​គេ​តែងតែ​និយាយ​និទាន​នោះ​ឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត​ ដើម្បី​ឲ្យ​រឹង​រឹត​តែ​មានបុណ្យ​អស្ចារ្យ​ទៅ​ទៀត​ ​គេ​បាន​រៀបចំ​អធិប្បាយ​ធ្វើ​ឲ្យ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ទៅ​រស់នៅ​ឯ​ភ្នំ​ប្រសិទ្ធិ ​ ​ដូច​ព្រះបាទ​បក្សីចាំក្រុង​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​១៩។​ ​ពីព្រោះ​ភ្នំ​ប្រសិទ្ធិ​ ​ជាទឹកដី​ស័ក្ដិសិទ្ធិ។​ ​ដូច្នេះ​នៅ​ភ្នំ​ប្រសិទ្ធិ​ ​ទោះបីជា​គេ​មិន​បាន​ហ៊ាន​សរសេរ​អះអាង​ក៏​ដោយ​ ​ក៏​គេ​ចង់​បង្ហាញ​បញ្ជាក់​ដែរ​ថា​ ​បារមី​តូច​ធំ​ព្រៃ​ទាំងឡាយ​បាន​ប្រសិទ្ធិ​ពរ​ជ័យ​រៀបចំ​ឲ្យ​តា​ត្រសក់ផ្អែម ​ឡើង​សោយរាជ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ​បន្ដ​វង្ស​ត្រកូល​តរៀង​មក។​ ​គឺ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​មាន​ទាំង​មនុស្ស​មាន​ទាំង​ទេវតា​វត្ថុ​ស័ក្ដិសិទ្ធ​ ​បាន​តែងតាំង​ ​តម្រូវ​លើក​ឡើង​ធ្វើ​ជា​ស្ដេច​ផែនដី។​

៣- ទស្សនៈ​ ​”កម្មផល” ក្នុង​ទ្រឹស្ដី​ព្រះពុទ្ធសាសនា ​ត្រូវ​អ្នក​កាន់​អំណាច​យក​មក​ប្រើ​ធ្វើ​ជា​ឧបករណ៍​សម្រាប់​បម្រើ​ ផលប្រយោជន៍​ក្រុម​បក្សពួក។​ ​សាសនា​ក្លាយទៅជា​ឈ្នាន់​ ​បម្រើ​វណ្ណៈ​ស្ដេច​ ​វណ្ណៈ​អ្នកដឹកនាំ​ ​ពន្យល់​បន្លំ​បំភិតបំភ័យ​ ​បំភាន់​បំពុល​ស្មារតី​សតិអារម្មណ៍​ ​វាយបំបាក់​ឆន្ទៈ​ប្រជាពលរដ្ឋ​តូចតាច​ទន់ខ្សោយ​ឲ្យ​បាក់ស្បាត​តក់ស្លុត​ ខ្លបខ្លាច​ ​សុខចិត្ដ​សុខកាយ​ ​លែង​ហ៊ាន​ប្រឆាំង​ជំទាស់​ ​ហើយ​ដាក់ខ្លួន​បម្រើ​ពួក​អភិជន​ទាំងនោះ​ ​តាម​ព្រេងវាសនា​កម្មផល បុណ្យ​បាប​កសាង​ពី​អតីតជាតិ។ ក្នុង​ស្ថានភាព​នេះ​រាស្ត្រ​ខ្មែរ​ត្រូវ​ភ្លេចភ្លាំង​ ​លែង​ចេះ​ស្គាល់​ហេតុផល​ ​លែង​យកចិត្ដទុកដាក់​ ​លែង​គិតគូរ​អំពី​ជីវិត​ខ្លួន​ផ្ទាល់​ ​លែងរវីរវល់​អើពើ​អំពី​បច្ចុប្បន្នកាល​ ​ហើយ​គិតតែ​អំពី​កម្មផល​ ​អំពី​អតីតកាល​ ​និង​អនាគត​កាល។​ ​ការ​យក​ទស្សនៈ​ ​”កម្មផល” មក​ធ្វើ​ជាមូលដ្ឋាន​សម្រាប់​ដោះស្រាយ​គ្រប់​បញ្ហា​ធំៗ​ ​ដូចដែល​យើង​ឃើញ​មាន​ក្នុង​ប្រវត្ដិ​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ ​អាច​បង្ហាញ​ឲ្យ​យើង​បាន​ស្គាល់​យ៉ាង​ច្បាស់​ណាស់​នូវ​ផ្នា​ត់​គំនិត​ខ្មែរ​ ជំនាន់​នោះ​ ​ជា​ពិសេស​ ​ការ​វិវឌ្ឍ​ ​និង​គ្រប់​ផលវិបាក​ទាំង​ប៉ុន្មាន​របស់​ប្រទេស​ជាតិ​ខ្មែរ​ ​ដែល​មាន​ជា​រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ។​

៤- ទោះបីជា​ខំ​អួត​សរសើរ​ឃោសនា​ ​ដូចនេះ​ក៏​ដោយ​ ​ដើម្បី​នឹង​ឡើង​សោយរាជ្យ​ជា​ម្ចាស់ផែនដី​ ​ហើយ​ដើម្បី​សម្របសម្រួល​ទៅ​តាម​ច្បាប់​ទំនៀមទម្លាប់​នគរ​ ​និង​តាម​កាលទេសៈ​ ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ត្រូវ​តែ​រៀប​អភិសេក​ជាមួយនឹង​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ក្សត្រី​ ច័ន្ទតារាវត្តី​ ​បុត្រី​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​ព្រះ​សីហនុរាជ។​ ​ត្រង់​ចំណុច​នេះ​ ​យើង​ធ្លាប់​ឃើញ​មក​ហើយ​ករណី​ស្ដេច​ជំនាន់​មុន​ជា​ច្រើន។​ បើ​តាម​ការ​កត់សំគាល់​របស់​លោក​ ​Adhémard​ ​Leclere​ ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​ជា​ជនជាតិ​សំរែ​ ​វណ្ណៈ​ទាប​ថោក​ ​បាន​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្តិ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ​ប្រហែលជា​ដោយសារ​ការ​បះបោរ​ ​ឬ​ការ​បដិវត្ដន៍​របស់​ប្រជាជន​ខ្មែរ។​ ​សូម្បី​តែ​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​ព្រះបាទនរោត្តម ​ក៏​បាន​ទទួលស្គាល់​ថា​ ​ព្រះរាជវង្ស​ព្រះ​អង្គជា​ពូជ​សំរែ​ ​ចុះ​មក​ពី​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ដែរ។​ ឯកសារ​អ្នកដំណើរចិន​ ​ដែល​បាន​ទៅ​ដល់​នគរ​ខ្មែរ​ ​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ ​នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី​១៣​ ​ប្រហែលជា​ ​គ.ស​ ១២៩៦ បុត្រី​ស្ដេច​ខ្មែរ​មួយអង្គ បាន​លួច​ព្រះខ័នរាជ​យក​ទៅ​ឲ្យ​ស្វាមី​របស់​ខ្លួន​ ​ដើម្បី​ដណ្ដើម​រាជ​កុំឲ្យ​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​កណ្ដាប់ដៃ​បងប្រុស​បង្កើត​ មួយទៀត​ ​ដែល​ត្រូវ​ទទួល​ឋានៈ​បន្ត​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ។​ ​ដោយ​ត្រូវ​គេ​លួច​រាជសម្បត្តិ​ ​ស្ដេច​អង្គ​នេះ​ក៏​រៀបចំ​ធ្វើការ​បះបោរ​ប្រឆាំង​រាំងជល​ ​តែ​មិន​បាន​សម្រេច​ ​ហើយ​ត្រូវ​គេ​ចាប់​យក​ទៅ​កាត់​ម្រាមជើង ​ដាក់​ឃុំឃាំង​ក្នុង​គុក​ងងឹត។ ​ឈ្មោះ​ស្ដេច​ទាំងនោះ​ ​គេ​មិន​បាន​ស្គាល់​ទេ​ ​ពីព្រោះ​អ្នកដំណើរ​ចិន​មិន​បាន​កត់ត្រា។​ ​ក៏​ប៉ុន្ដែ​កាលបរិច្ឆេទ​ហាក់បី​ដូចជា​ជាន់​ចំ​ពេល​ព្រឹត្ដិការណ៍​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ដែរ។​ ព្រឹត្ដិការណ៍​នេះ​មាន​ទំហំ​ធំ​ ណាស់​ ​ហើយ​បាន​ជះ​ឥទ្ធិពល​យ៉ាង​ខ្លាំង​ ​មក​លើ​ប្រទេស​ជាតិ​សង្គម​ខ្មែរ។​ ​គឺជា​បដិវត្ដន៍​មួយ​ដែល​បាន​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ ​រំលំ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ទូទៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ ​ប្ដូរ​ប្រកាន់​យក​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ជា​ធំ។​ ​បើ​និយាយ​ឲ្យ​ចំ​ទៅ​ គេ​អាច​ប៉ាន់​ស្មានថា​ ​ជា​សង្គ្រាម​សាសនា។​ ​នៅ​ទី​បញ្ចប់​ ​ក្រុម​អ្នក​កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​បាន​ទទួល​ជោគជ័យ​ ​ឈ្នះ​លើ​ក្រុម​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​និយម។​ ​អ្នកដំណើរ​ចិន​ឈ្មោះ​ ជីវ​តាក្វាន់ ​ដែល​ធ្លាប់​បាន​ទៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​ ​បាន​កត់ត្រា​ថា​ ​នា​សម័យ​នោះ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ជា​សាសនា​ធំ​ជាងគេ​បង្អស់​ ​ហើយ​បាន​ជះ​ឥទ្ធិពល​ទៅ​គ្រប់​ទិសទី​ក្នុង​នគរ។​ ​គេ​សង្កេត​ឃើញ​ព្រះសង្ឃ​និមន្ដ​ដើរ​ផ្សព្វផ្សាយ​បង្ហាត់បង្រៀន​ ​ចំណេះ​ចេះ​ដឹង​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​គ្រប់​ច្រកល្ហក​ ​ហើយ​បង្កបង្កើត​ឲ្យ​មាន​សាលារៀន។ ​បណ្ដា​ជន​ជា​ច្រើន​បាន​ស្រឡាញ់​ រាប់អាន​គោរព​កោតខ្លាច​ប្រតិបត្ដិ​ ​មាន​ជំនឿ​ទៅ​លើ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ ​ហើយ​រួបរួម​ចុះចូល​ជាមួយ។​ ​ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ពួក​វណ្ណៈ​ព្រាហ្មណ៍​តែងតែ​ឱបក្រសោប​លួចលាក់​ក្បួន​គម្ពីរ​ ​បិទ​បាំង​មិន​បញ្ចេញ​បង្ហាត់បង្រៀន​អ្នក​ដទៃ​ ​ឬ​វណ្ណៈ​ផ្សេង​ទៀត​ឡើយ។​ ចំណែកឯ​ព្រះបាទ​ត្រសក់ផ្អែម​ ​កាល​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​ ​ក៏​ដាក់​ឈ្មោះ​ទៅ​តាម​របៀប​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដែរ​ ​ព្រះបាទ​សម្ដេចមហាបពិត្រ​ធម្មិក​រាជាធិរាជ។​ ​ព្រះរាជបុត្រ​ព្រះ​អង្គ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ ​ក៏​មានឈ្មោះ​របៀប​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដែរ​ ​ដូច​ជា​ព្រះ​បរម​និព្វានបាទ​ ​និង​ព្រះ​សិទ្ធានរាជ។​

៥- ប៉ុន្ដែ​ បើ​យើងសំអាង​ទៅ​លើ​ការ​វិវត្ដ​របស់​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​ ​យើង​អាច​អះអាង​បាន​ថា​ព្រឹត្ដិការណ៍​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ជា​រដ្ឋប្រហារ​មួយ​ ដែល​ពឹងផ្អែក​យក​កម្លាំង​អ្នក​កាន់​ពុទ្ធសាសនា​ ​និង​ទ្រឹស្ដី​ព្រះពុទ្ធ​មក​ធ្វើ​ជា​ឈ្នាន់​ ​សម្រាប់​ទៅ​វាយប្រហារ​រំលំ​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​ដណ្ដើម​យក​រាជបល្ល័ង្ក​ ​និង​អំណាច។​ ​គឺ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​បាន​ឆ្លៀតពេល​ដែល​ស្ដេច​អស់​ប្រជាប្រិយភាព​អស់អំណាច​ ​រាស្ដ្រ​ស្អប់ខ្ពើម​មិន​សប្បាយចិត្ដ​ ​ដើម្បី​ធ្វើឃាត​ស្ដេច​ផ្ដាច់​ពូជ​តែ​ម្ដង។​ ​ដូចដែល​យើង​ឃើញ​ស្រាប់​មក​ហើយ​ ​ការ​ក្ដៅក្រហាយ​ ​ចលាចល​រំជើបរំជួល​ក្នុង​នគរ​ ​ទុក្ខ​ព្រួយ​វេទនា​របស់​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ខ្មែរ​ ​បាន​កើត​កម្រើក​មាន​តាំងពី​រាជស្ដេច​ពាល​ ​ព្រះ​បិតា​ព្រះ​សីហនុ​មក​ម្លេះ។​ ​ខ្មែរ​ម្នាក់ៗ​ ​ចាំតែ​ឱកាសល្អ​ហុច​ឲ្យមក​ដល់​ដើម្បី​ងើប​ប្រឆាំង​នឹង​ស្ដេច។​ ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ក្លាយជា​ឧបករណ៍​ ​ជា​ទ្រឹស្ដី​សម្រាប់​បំបះបំបោរ​ប្រជារាស្ដ្រ​ ​សម្រាប់​គ្រប់គ្រង​ផែនដី​ ​ជំនួស​ស្ថាប័ន​របៀប​ព្រហ្មញ្ញសាសនា។​ ​ពីព្រោះ​ជា​យូរយា​ណាស់​មក​ហើយ​ ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ ​ដែល​ជា​មូលដ្ឋាន​ស្ថាប័ន​ ​និង​នយោបាយ​ជាតិ​ ​បាន​បែងចែកវណ្ណៈ​ ​ធ្វើការ​គៀបសង្កត់​សង្កិន​ ​ប្រើ​កម្លាំងបាយ ​និង​អំណាច​ផ្ដាច់ការ​ ​ជាន់ឈ្លី​ ​មើលងាយ​មើលថោក​ប្រជានុរាស្ដ្រ។​ ​ការ​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋ​របៀប​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ ​មិន​បាន​វិវត្ដទៅ​តាម​ពេលវេលា​កាលៈទេសៈ​ឡើយ។ ​ដូច្នេះ​ ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​ជា​ទ្រឹស្ដី​ ​ជា​ទស្សនៈ​ ​និង​ជា​មនោគម​វិជ្ជា​ថ្មី​ គ្មាន​ការ​បែងចែក​វណ្ណៈ​ ​គ្មាន​ការ​ជិះជាន់​សង្កត់សង្កិន​ ​ហើយ​ដែល​មាន​តែ​ការ​ខំ​កសាង​ ​ធ្វើ​ទាន ​ធ្វើបុណ្យ​​មាន​មេត្ដាធម៌​ ​សន្ដោស​ប្រោសប្រណី​ ​បាន​ក្លាយទៅជា​សេចក្ដី​សង្ឃឹម​ចុង​ក្រោយ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ។​ ​ទិដ្ឋភាព​និង​បរិយាកាស​នយោបាយ​នេះ​ហើយ​ ​ដែល​ជំរុញ​ឲ្យ​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ ​និង​បក្សពួក​អាច​សម្រេច​គោលបំណង​ ​ទទួល​ជោគជ័យ​ក្នុង​ការ​ធ្វើឃាត​ស្ដេច​សីហនុរាជ។ ការ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​របៀប​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋ​ ​ក៏​ចាប់ផ្ដើម​មាន​ពី​ពេល​នោះ​មក​ដែរ។​ ​ហើយ​ឆ្លៀតឱកាស​ដែល​ខ្មែរ​កំពុង​តែ​មាន​បញ្ហា​ផ្ទៃក្នុង​ ​ស្រុក​តូច​ធំ​ដែល​ធ្លាប់​ចំណុះ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ ​ក៏​រើបង្រះ​យក​ឯករាជភាព​ ផ្ដាច់ខ្លួន​ពី​នគរ​ខ្មែរ​ដែរ។​ ​មហា​ប្រទេស​ខ្មែរ​ត្រូវ​រួម​រួញ​រៀវ​តូច​ទៅៗ​ជា​លំដាប់លំដោយ។​

៦- មួយ​ចំណែក​ទៀត​ ​យើង​ឃើញ​រឿងព្រេង​និទាន​បរទេស​ខ្លះ​ ​មាន​លំនាំ​ប្រហាក់ប្រហែល​នឹង​ប្រវត្ដិ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​ដែរ ​នៅ​ប្រទេស​ភូមា​ ​ក៏​ដូច​ជា​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ជំនាន់​ដើម​​ដែល​ជា​ហេតុ​បញ្ជាក់​ថា​ ​ប្រវត្ដិ​ស្ដេច​ត្រសក់ផ្អែម​ពិតប្រាកដ​ ​យើង​មិន​អាច​ដឹង​ ​និង​ស្គាល់​បាន​ឡើយ។​ ​ប្រវត្ដិ​ដែល​យើង​មាននៅ​ក្នុង​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​ ​អាច​ជា​ការ​ប្រឌិត​ ​ដែល​គេ​នាំ​គ្នា​តាក់តែង​ចងក្រង​សម្រាប់​បិទ​បាំង​ការ​ពិត​ ​និង​បោកប្រាស់​ភូតភរ​កុហក​រាស្ដ្រ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។​ ​យើង​សង្កេត​ឃើញ​ថា​ ​វិធី​និពន្ធ​មាន​បែបផែន​ដូច​ព្រេង​និទាន​ខ្មែរ​ ​មានរឿង​ចៅ​កាំបិតបន្ទោះ​ ​រឿង​ពាក្យ​សុភាសិត​តម្លៃ៣០​តម្លឹង​ ​ដែល​ស្ដេច​សុទ្ធតែ​ចេញ​មុខ​ទៅ​តាម​ស៊ើប​លួច​ចាំ​ឃ្លាំចាំ​មើល​សមត្ថភាព​ ​និង​ការ​ស្មោះត្រង់​របស់​នាម៉ឺន​មន្ដ្រី​ក្រោម​បង្គាប់​ ​និង​រឿងកឹងកន្ដ្រៃ​ ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ដែល​ស្ដេច​ជា​ចៅក្រម​កំពូល​ ​វិនិច្ឆ័យ​រក​ការ​ពិត​រក​យុត្ដិធម៌​ជូន​ប្រជាជន​ ​ដូច​ស្ដេច​សីហនុរាជ​ ​ដែល​បាន​កាត់​ក្ដី​ឲ្យ​នាយ​ត្រសក់ផ្អែម​រួចខ្លួន។​