navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
រ៉េត ថៃហ្គឺ: '''''គុនខ្មែរ ក្បាច់គុនបុរាណខ្មែរ'''''

គុនខ្មែរ ក្បាច់គុនបុរាណខ្មែរ 
ថៃហ្គឺគាត់ ធ្លាប់​ចូលរួម​ក្នុង​កម្មវិធី​ក្បាច់គុន​ជាតិ និង​អន្តរជាតិ​ផង​ដែរ។

 ការបង្ហាញក្បាច់គុនថ្នាក់ជាតិ 
- ពិធីសម្ពោធពហុកីឡដ្ឋានជាតិមរតកតេជោ ឆ្នាំ២០២១

- ពិធីបិទការប្រកួតកីឡាជាតិលើកទី៣ ឆ្នាំ២០២២

- កម្មវិធីរាត្រីចងចាំនៅប្រាសាទអង្គរវត្ត រៀបចំដោយក្រសួងវប្បធម៌ 2022

- កម្មវិធីរាត្រីស្រមោលស សំដែងនៅប្រាសាទចៅសាយទេវតា រៀបចំដោយក្រសួងវប្បធម៌ ២០២៣

 ការបង្ហាញក្បាច់គុនថ្នាក់អន្តរជាតិ 
- សម្តែងក្នុងពិធីបិទ និងបើកហ្គេម Sea Game លើកទី៣២ នៅកម្ពុជា ឆ្នាំ២០២៣

- សម្តែងក្នុងពិធីបើកការប្រកួតកីឡាអាស៊ីប៉ារ៉ាហ្គេមនៅកម្ពុជាឆ្នាំ២០២៣
រ៉េត ថៃហ្គឺ: ការបង្ហាញក្បាច់គុនថ្នាក់ជាតិ

ការបង្ហាញក្បាច់គុនថ្នាក់ជាតិ 
- ពិធីសម្ពោធពហុកីឡដ្ឋានជាតិមរតកតេជោ ឆ្នាំ២០២១

- ពិធីបិទការប្រកួតកីឡាជាតិលើកទី៣ ឆ្នាំ២០២២

- កម្មវិធីរាត្រីចងចាំនៅប្រាសាទអង្គរវត្ត រៀបចំដោយក្រសួងវប្បធម៌ 2022

- កម្មវិធីរាត្រីស្រមោលស សំដែងនៅប្រាសាទចៅសាយទេវតា រៀបចំដោយក្រសួងវប្បធម៌ ២០២៣
រ៉េត ថៃហ្គឺ: ការបង្ហាញក្បាច់គុនថ្នាក់អន្តរជាតិ

ការបង្ហាញក្បាច់គុនថ្នាក់អន្តរជាតិ 
- សម្តែងក្នុងពិធីបិទ និងបើកហ្គេម Sea Game លើកទី៣២ នៅកម្ពុជា ឆ្នាំ២០២៣

- សម្តែងក្នុងពិធីបើកការប្រកួតកីឡាអាស៊ីប៉ារ៉ាហ្គេមនៅកម្ពុជាឆ្នាំ២០២៣
រ៉េត ថៃហ្គឺ: '''''ការវឹកហាត់ក្បាច់គុនខ្មែររបស់ថៃហ្គឺ'''''

ការវឹកហាត់ក្បាច់គុនខ្មែររបស់ថៃហ្គឺ 
ថៃហ្គឺគាត់បានវឹកហាត់គុនខ្មែរ (ប្រដាល់សេរី), គុនខ្មែរបុរាណ (យុទ្ធគុនខម, គុនល្បុក្កតោ).
រ៉េត ថៃហ្គឺ: '''''ភាពយន្តដែលគាត់បានសម្តែង'''''

ភាពយន្តដែលគាត់បានសម្តែង 
+YearTitleRoleNoteRef.2017Khunchhang KhunphengStunt Man2017Loung Preah Sdech KornRight hand guard2018Dai JhavStunt Man2019Komherng Kmeng 1Fighter Guy2019Komherng Kmeng 2Best Fighter Guys2019Usual SuspectStunt Man / Gang2020Usual SuspectHornTV Series2021The FlagGreen Army FighterShort Film2021Anger Tiger Phnom PenhBlack Bodyguard FighterShort Film2021The RewindArchaeologistFeature Film2022MonstersRos SanthyShort / Feature2022Gang of Phnom PenhTigerTV Series2024Neath Love StoryStunt ManFeature Film2024The Last Fight Kun KhmerChakraFeature Film2024Phnom Penh Ground Zero Vichet2024Anje Noir (Post Production)
Director by Atsushi Muroga.Kong
រ៉េត សារីតា

រ៉េត សារីតា  (កើតថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៤) គឺជាតារាសម្តែង តារាបង្ហាញម៉ូត ពិធីករ និងជាម្ចាស់កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់ដើមកំណើតខ្មែរ ដែលបានគ្រងមកុដ បវរកញ្ញាចក្រវាលកម្ពុជាឆ្នាំ២០២០ ។  នាង​តំណាង​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្នុង​ការប្រកួតបវរកញ្ញាចក្រវាលឆ្នាំ២០២០ ។ ក្នុង​នាម​ជា​តារា​សម្ដែង នាង​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​តាម​រយៈ​តួ​ស្រីម៉ារីម៉ា ក្នុង ​កម្មវិធី Love9 ដែល​ជា​កម្មវិធី​ទូរទស្សន៍​ដោះស្រាយ ​បញ្ហា​ផ្លូវ​ភេទ និង ​សុខភាព​បន្ត​ពូជ ។ 
រ៉េត សារីតា គ្មានស៊ុម សារីតានៅ​ទឹកធ្លាក់​កាទៀងក្រៅក្រុងបានលុង ក្នុង​ខេត្ត​រតនគិរី ។ កើត ២ ខែធ្នូ ១៩៩៤(អាយុ ២៨ឆ្នាំ) រាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា មុខរបរ តារាសម្ដែង,បង្ហាញម៉ូដ,ពិធីករ
រ៉េត សារីតា: ជីវិត និងការងារ

ជីវិត និងការងារ 
សារីតា​ចាប់​ផ្ដើម​អាជីព​ក្នុង​កម្មវិធី​ប្រកួត​សម្រស់ ​ហើយ​ចាប់​ផ្ដើម​សម្ដែង​ក្នុង​កម្មវិធី​ទូរទស្សន៍ Love9 ។ McCormick, Eileen (9 February 2018). "My Style: Sarita Reth". Khmer Times. Retrieved 19 May 2019. នាង​ត្រូវ​បាន​គេ​ដឹង​ថា​ជា​វាគ្មិន​ដ៏​ពូកែ​ខាង​សុខភាព​បន្ត​ពូជ​ក្នុង​ចំណោមយុវជនកម្ពុជា ។  នាងគឺជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតរបស់ម៉ាកយីហោជាច្រើននៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា និងបានសម្តែងក្នុងខ្សែភាពយន្តជាច្រើនផងដែរ។ នាង​បាន​សម្ដែង​ក្នុង​ភាពយន្ត​ភ័យ​រន្ធត់​របស់​កម្ពុជា​ឆ្នាំ២០១៦ (Mind Cage) ។
រ៉េមប្រ៉េន

thumb|រ៉េមប្រ៉េន
right|100px

រ៉េមប្រ៉េន ហាម័នហ្សូន ហ្វាន់ រៀន (; ១៥ កក្កដា ឆ្នាំ ១៦០៦ - ៤ តុលា ឆ្នាំ ១៦៦៩) គឺជាវិចិត្រករនិងជាងបោះពុម្ពនៅប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈអឺរ៉ុបនិងជាវិចិត្រករដ៏ល្បីល្បាញច្រើនបំផុតមួយនាក់នៅក្នុងពិភពលោក ។

ការងាររបស់រ៉េមប្រ៉េនធ្វើឱ្យហូល្លង់រុងរឿងខ្លាំងណាស់ឬដែលបានហៅថាសម័យមាសនៅសតវត្សទី ១៧ និងមានអំណាចទាំងនៅឥទ្ធិពលនយោបាយ វិទ្យាសាស្ត្រ ពាណិជ្ជកម្ម វប្បធម៌ និងនៅវិចិត្រកម្មជាពិសេស ។
លក្ខខណ្ឌសង្គមកម្ពុជា: លក្ខខណ្ឌ​សង្គម​កម្ពុជា

លក្ខខណ្ឌ​សង្គម​កម្ពុជា 

ប្រទេសកម្ពុជា​មាន​ផ្ទៃ​ដី ១៨១ ០៣៥ គម²។ បើ​គិត​ពីចំនួន​ប្រជាជន​គឺ​មាន​ចំនួន​តិច​ជាង​ប្រទេស​​ខ្លះ​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ លើកលែង​តែ​ប្រួទេស​ឡាវ សិង្ហបុរី និង ប្រុយណេ។
តាម​ការ​ធ្វើ​ជំរឿន​នា​ខែ​មិនា ១៩៩៨ ប្រជាជន​កម្ពុជា​មាន​ចំនួន ១១ ៤៣៧ ៦៥៦ នាក់ ហើយ​អត្រា​កំណើន​ប្រជាជន​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​មាន ២,៤៩%។
សង្គ្រាម​ និង វិបត្តិនយោបាយ​នៅ​កម្ពុជា​កន្លង​មក បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ស្ថានភាព​ប្រជាជន​មាន​បំរែបម្រួល និង​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ចលនា​បំលាស់​លំនៅ​ផង​ដែរ។
លក្ខខណ្ឌសង្គមកម្ពុជា: ១.ទំរង់ប្រជាសាស្ត្រ​កម្ពុជា

១.ទំរង់ប្រជាសាស្ត្រ​កម្ពុជា 

ទម្រង់ប្រជាសាស្ត្រ​កម្ពុជារួម​មាន​ ដង់ស៊ីតេប្រជាជន ទម្រង់​តាមភេទ និងអាយុ ប្រជាជន​សកម្ម និង​ក្រុម​ទន់ខ្សោយ​។ ទម្រង់នេះ តែងតែ​ប្រែប្រួល​ទៅតាម​សម័យកាល​នីមួយៗ​។
លក្ខខណ្ឌសង្គមកម្ពុជា: ១.១.១. ប្រជាជន​កម្ពុជា

១.១.១. ប្រជាជន​កម្ពុជា 

យោង​តាម​ការ​ធ្វើ​ជំរឿន​របស់​ក្រសួង​ផែនការ (ថ្ងៃទី ៣-១២ ខែ​មិនា ឆ្នាំ១៩៩៨)ចំនួន​ប្រជាជន​កម្ពុជា​មាន​ចំនួន​សរុប ១១ ៤៣៧ ៦៥៦ នាក់។ ក្នុង​នោះ​មាន​បុរស ៥ ៥១១ ៤០៨នាក់ និង​ស្ត្រី ៥៩២ ៦៤៨នាក់។ ប៉ុន្តែ​របាយ​ប្រជាជន​​នៅ​តាម​តំបន់​មិន​ស្មើ​គ្នា​ទេ ៖
 តំបន់វាលរាប ៖ (ភ្នំពេញ កណ្ដាល កំពង់ចាម ស្វាយរៀង ព្រៃវែង និង​តាកែវ) ប្រមូល​ផ្ដុំ​ប្រជាជន​ចំនួន ៥ ៨៩៨ ៣០៥នាក់ ស្មើនឹង ៥១,៥៧%។
 តំបន់​ទន្លេសាប ៖ (កំពង់ធំ សៀមរាប បាត់ដំបង ពោធិ៍សាត់ កំពង់ឆ្នាំង បន្ទាយមានជ័យ ឧត្តមានជ័យ ប៉ៃលិន) ប្រមូល​ផ្ដុំ​ប្រជាជន​ចំនួន ៣ ៥០៥ ៤៤៨នាក់ ស្មើនឹង ៣០,៦៥%។
 តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ ៖ (ក្រុង​ព្រះ​សីហនុ កំពត ក្រុងកែប និង​កោះកុង)ប្រមូល​ផ្ដុំ​ប្រជាជន​ចំនួន ៨៤៤ ៨៦១នាក់ ស្មើនឹង ៧,៣៩%។
 តំបន់​ខ្ពង់រាប និង​តំបន់ភ្នំ ៖ (កំពង់ស្ពឺ ស្ទឹងត្រែង រតនៈគីរី មណ្ឌលគីរី ក្រចេះ និង ព្រះ​វិហារ)ប្រមូល​ផ្ដុំ​ប្រជាជន​ចំនួន ១ ១៨៩ ០៤២នាក់ ស្មើនឹង ១០,៣៩%។
ដូចនេះ​តំបន់​វាលរាប និងតំបន់​ទន្លេសាប​មាន​ប្រជាជន​រស់នៅ​ច្រើន​ជាង​គេ ដោយ​សារ​តំបន់​នេះ​សំបូរ​ដី​មាន​ជីជាតិ ផ្លុវទឹក ត្រី​ ដែល​ជា​លក្ខខណ្ឌ​ដ៏​ប្រសើរ​សម្រាប់​ការ​រស់នៅ។
លក្ខខណ្ឌសង្គមកម្ពុជា: ១.១.២. ដង់ស៊ី​តេ​ប្រជាជន

១.១.២. ដង់ស៊ី​តេ​ប្រជាជន 

ដង់ស៊ីតេ​ប្រជាជន​គឺ​ចំនួន​ប្រជាជន​ក្នុង​១គម²។ ប្រជាជន​កម្ពុជា​មាន​ផ្ទៃ ១៨១ ០៣៥គម² និង​មាន​ដង់ស៊ីតេ​ប្រជាជន​មធ្យម ៦៤នាក់ក្នុង ១គម²។ ប៉ុន្តែ​ដង់ស៊ីតេ​នេះ​ប្រែប្រួល​ទៅ​តាម​តំបន់ ៖ តំបន់​វាលរាបមាន ២៣៥នាក់ តំបន់​ទន្លេសាបមាន ៥២នាក់ តំបន់​ឆ្នេរសមុទ្រមាន ៤៩នាក់ តំបន់ភ្នំ និង​ខ្ពង់រាបមាន ១៧នាក់។ ក្នុង​ចំណោម​ខេត្ត​ក្រុង​ទាំងអស់​ដង់ស៊ីតេ​ប្រជាជន​ប្រែប្រួល​ពី ២នាក់ក្នុង ១គម²នៅ​មណ្ឌលគីរី ដល់ ៣៤៤៨នាក់ក្នុង ១គម²នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ​។ ដង់ស៊ីតេ​នេះ​ក៏​ប្រែប្រួល​ពី​ស្រុក​មួយ ទៅ​ស្រុក​មួយទៀត​ដែរ ​ទោះបី​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​ជាមួយ​គ្នាក្ដី។
លក្ខខណ្ឌសង្គមកម្ពុជា: ១.១.៣. កម្រិត​លទ្ធភាព​បង្កកំណើត

១.១.៣. កម្រិត​លទ្ធភាព​បង្កកំណើត 

អត្រា​លទ្ធភាព​បង្ក​កំណើត គឺ​ចំនួន​កូន​ជា​មធ្យម​ដែល​ស្ត្រី​ម្នាក់​អាច​បង្កើត​បាន​ក្នុង​ដំណាក់​បន្ត​ពូជ​។ តាម​ការ​ធ្វើ​ជំរឿន​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៨ អត្រា​លទ្ធភាព​បង្កកំណើតគឺ ស្ត្រី​ម្នាក់​​មាន​កូន​ជា​មធ្យម ៥,២នាក់ ដែល​ជា​អត្រាមួយ​ខ្ពស់​ជាងគេ​បំផុត​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។ ប៉ុន្តែ​កម្រិត​លទ្ធភាព​បង្កកំណើត​ប្រែប្រួល​ទៅ​តាម​លក្ខខណ្ឌ​របស់​នារី ៖ ក្នុង​គ្រួសារ​ធូរធារ​ហើយ​​រស់នៅ​ទីក្រុង​នោះ​លទ្ធភាព​បង្កកំណើត​របស់​ស្ត្រី​ក៏​ថយចុះ​ដែរ។
កម្រិត​លទ្ធភាព​បង្កកំណើត​របស់​ស្ត្រី​គឺ​ជា​កត្តា​កំណត់​នៃ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​មនុស្ស។ ការសិក្សា​បង្ហាញ​ថា បើកម្រិត​អភិវឌ្ឍន៍​មនុស្ស​មាន​កម្រិត​ទាប (បញ្ហា​ចូលសាលារៀន ផ្ដល់ចំណីអាហារ សុខភាព -ល-) លទ្ធភាព​បង្កកំណើត​អាច​ច្រើន។ តែ​វា​អាច​ថយចុះ​ប្រសិន​បើ​មាន​ប្រើ​វិធី​ពន្យាកំណើត។
លក្ខខណ្ឌសង្គមកម្ពុជា: ១.២.១. ទម្រង់តាម​ភេទ

១.២.១. ទម្រង់តាម​ភេទ 

​តួលេខ​ជំរឿន​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩៨ បង្ហាញ​ឲ្យ​ដឹង​ថា ស្ត្រី​កម្ពុជា​មានចំនួន​ច្រើន​ជាង​បុរស​ទាំង​នៅ​ទី​ប្រជុំ​ជន និង​ជនបទ។ ប៉ុន្ត្ែ​បើគេ​ពិនិត្យ​ចំនួន​មនុស្ស​ប្រុសលើ​ចំនួន​មនុស្ស​ស្រី ១០០នាក់​តាម​ក្រុម​អាយុ​គេ​​ឃើញ​ថា ៖
 នៅ​ក្នុង​ក្រុម​អាយុ ១៥-១៩​ ឆ្នាំ​ ចំនួន​ស្ត្រី និង​បុរស​មាន​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​។ 
 ផ្ទុយ​ទៅវិញ​ក្នុង​ក្រុម​វ័យ​ចាស់ (អាយុ​៦៥​ឆ្នាំ​ឡើង​) ចំនួន​ស្ត្រី​មាន​ច្រើន​ជាង​បុរស។ ចំនួន​ស្ត្រី​មាន​ភាគ​ច្រើន​បំផុត​ប្រៀប​ធៀប​នឹង​ចំនួន​បុរស​នៅ​ត្រង់​ក្រុម​អាយុ​ ៤០-៤៤​ឆ្នាំ​ឡើងទៅ។
របប​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍​ខ្មែរ​ក្រហម (១៩៧៥-១៩៧៩) ធ្វើ​ឲ្យ​ទម្រង់​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ប្រែ​ប្រួល​យ៉ាង​ខ្លាំង ៖ មនុស្ស​ជាង ៣​លាន​នាក់​បាន​ស្លាប់​ក្រោម​ការ​កាប់​សម្លាប់ ការ​បង្អត់​អាហារ និង​ជំងឺ​ផ្សេងៗ។ ប្រជាជន​មួយ​នាក់​ក្នុង​ប្រជាជន​៦នាក់​បាន​ស្លាប់​ក្នុង​សម័យ​នោះ ជា​ពិសេស​បុរស​ដែល​ជា​មុខ​សញ្ញា​សម្រាប់​ប៉ុល​ពត ។ ដូចនេះ​មនុស្ស​ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​វ័យ​ ៤០-៤៤ ឆ្នាំ នាបច្ចុប្បន្ន​នេះ​គឺ​មាន​អាយុ ២១-​២៥​ឆ្នាំ​នៅ​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម។
លក្ខខណ្ឌសង្គមកម្ពុជា: ១.២.២. ទម្រង់តាមអាយុ

១.២.២. ទម្រង់តាមអាយុ 

កុមារ​អាយុ​តិច​ជាង ១៥​ឆ្នាំ មាន​ចំនួន​ដល់​ទៅ​ ៤២.៨%​នៃ​ប្រជាជន​កម្ពុជា​សរុប។ សមាមាត្រ​កុមារី​មាន​ ៤០.៤% តិច​ជាង​សមាមាត្រ​កុមារា ៤៥.៤%។ ក្រុម​អាយុ​ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​សកម្ម​ភាព​សេដ្ឋកិច្ច (​ក្រុម​ដែល​សកម្ម​ជាង​គេ​លើ​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច) ពី​១៥-៦៤​ឆ្នាំ មាន​៥៣.៧% ដែល​ក្រុម​វ័យ​ចំណាស់​(អាយុ​៦៥ឆ្នាំ​ឡើង) មាន​៣.៥%។ ដូចនេះ​ចំនួន​កុមារ​ដ៏ច្រើន​នា​បច្ចុប្បន្ន​ជា​លទ្ធផល​នៃ​បន្ទុះ​ទារក​ក្រោយ​ឆ្នាំ​១៩៧៩ (​ក្រោយ​ការ​ដួលរលំ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម)។
លក្ខខណ្ឌសង្គមកម្ពុជា: ១.៣. ប្រជាជន​សកម្ម

១.៣. ប្រជាជន​សកម្ម 

ប្រជាជន​សកម្ម​លើ​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច​គឺ បុរស និង ស្ត្រី​ដែល​ធ្វើ​ការងារ​ក្នុង​ផលិតកម្ម និង​សេវា​។ នៅ​កម្ពុជា​ប្រជាជន​សកម្ម​៨៧%​រស់នៅ​ជនបទ ដែល​ភាគ​ច្រើន​ជា​ស្ត្រី​ហើយ​ធ្វើ​ការងារ​ក្នុង​វិស័យ​កសិកម្ម​។
លក្ខខណ្ឌសង្គមកម្ពុជា: ១.៣.១. អត្រា​រួម​ចំណែក​ក្នុង​សកម្មភាព​សេដ្ឋកិច្ច

១.៣.១. អត្រា​រួម​ចំណែក​ក្នុង​សកម្មភាព​សេដ្ឋកិច្ច 

អត្រារួម​ចំណែក​គឺ​ជា​ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជាជន​សកម្ម​ធៀប​នឹង​ប្រជាជន​សរុប​ចាប់​ពី អាយុ​៧​ឆ្នាំ​ឡើង​ទៅ​។ ចំនួនប្រជាជន​សកម្ម​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន ៥ ១១៧ ៨៧៩នាក់​​ក្នុងនោះ​​មាន​ចំនួន ២ ៦៤១ ៥៧៩​នាក់ ឬ ៥១%​ជា​ស្ត្រី​។ អត្រា​រួម​ចំណែក​ក្នុង​សកម្មភាព​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ស្ត្រី​ជនបទ មាន​កម្រិត​ខ្ពស់​ណាស់ (៦១%) ពិសេស​ក្រុម​អាយុ ២០-៥៤​ឆ្នាំ។ ដូចនេះ​ស្ត្រី​ចូលរួម​យ៉ាង​ជ្រាលជ្រៅក្នុង​សកម្មភាព​កសិកម្ម។
ឥឡូវ​នេះ​បើ​គេពិនិត្យ​លើ​អត្រា​រួម​ចំណែក​តាម​អាយុ​ផ្សេងៗ​ចាប់​ពី​អាយុ​៧ឆ្នាំ​ឡើង​ទៅ​គេ​ឃើញ​ថា​អត្រា​រួម​ចំណែក​ទាប​ចំពោះ​ក្រុម​អាយុ ៧-១៤​ឆ្នាំ ហើយ​​ក៏​កើន​យ៉ាង​ឡើងលឿន​រហូត​ដល់​ក្រុម​អាយុ​៤៥-៤៩​ឆ្នាំ។
​ជាទូទៅ​អត្រា​រួម​ចំណែក​ថយចុះ​ចំពោះ​ក្រុម​អាយុ ៧-២៩​ឆ្នាំ នៅ​ពេល​ដែល​លទ្ធភាព​ចូលរៀន​និង​ការ​បណ្ដុះបណ្ដាល​កើន​ឡើង។
លក្ខខណ្ឌសង្គមកម្ពុជា: ១.៣.២. ការងារ​កុមារ

១.៣.២. ការងារ​កុមារ 

បញ្ហាមួយ​ក្នុង​ចំណោម​បញ្ហា​ចម្បងៗ​ដែល​ប្រទេសកម្ពុជា​ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​គឺ​ចំនួន​កុមារ​ដ៏​ច្រើន​ដែល​បម្រើ​ការងារ និង​ធ្វើ​ជា​ស្រី​ពេស្យា​។ តាម​ឯកសារ​របស់​អង្គការ​អភិវឌ្ឍន៍​ប្រជាជន​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​ឆ្នាំ​១៩៩៧ ស្ត្រី​ពេស្យា​ ៣៥%​ជា​អនីតិជន (​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩១​មក ទីក្រុង​នៅ​កម្ពុជា​ជួប​ប្រទះ​បន្ទុះ​ខាង​ផ្លូវ​ភេទ)។ លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត​នារី​រាប់ពាន់​នាក់​រងគ្រោះ​ពី​ការ​ជួញ​ដូរ​ក្នុង​បន​ស្រីខូច​ប្រទេស​ថៃ ហើយ​រស់នៅ​ក្នុង​លក្ខខណ្ឌ​មួយ​លំបាក​លំបិន​បំផុត។ ជាមួយនេះ​កុមារ និង​យុវជន​អាយុ​ពី​៧-១៧​ឆ្នាំ​ប្រកប​ការងារ​នៅ​តាម​កសិដ្ឋាន​គ្រួសារ និង​សហគ្រាស​ឯកជន​ដើម្បី​បាន​លុយ​ជួយ​គ្រួសារ។ ការងារ​របស់​កុមារ​នៅ​ជនបទ​មាន​ ២៩.៣%​​ច្រើន​ជាង​នៅ​ទីក្រុង​ ដែល​មាន​ត្រឹម​តែ ១១.៣%។

(ប្រភព៖ សិក្សាសង្គម​ថ្នាក់ទី១២)
លក្ខណៈពិសេសរបស់ប្រាសាទអង្គរវត្ត

តាមការសន្និដ្ឋានរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវ ប្រាសាទអង្គរវត្ត ប្រើកម្លាំងពលកម្មប្រម៉ាណជាង 30មុឺននាក់ និង ដំរី ជាង 6ពាន់ក្បាល និងប្រើប្រាស់ថ្ម សរុបប្រមាណជាង 10លានតោន នៅក្នុងទំហំ ខ្នាត , និង ភាពស៊ីមេទ្រី ឡើងដល់កំពូល ដែលត្រូវបាន គេជឿថាជាប្រាសាទសាសនា ដ៏ធំបំផុត របស់ពិភពលោក។ 
(អង្គរវត្តជាប់ជាស្ថាបត្យកម្មកំពូលក្នុងលោក)
លក្ខណៈពិសេសរបស់ប្រាសាទអង្គរវត្ត: លក្ខណៈពិសេសរបស់អង្គរវត្ត

លក្ខណៈពិសេសរបស់អង្គរវត្ត  
 ប្រាសាទដែលបង្រួមឧបទ្វីបទាំងអស់បញ្ជូលគ្នា។
 រៀងរាល់ថ្ងៃទី21.22 ខែមីនា និងថ្ងៃទី 22.23 ខែកញ្ញា គឺព្រះអាទិត្យរះនិងលិចចំកណ្តាលកំពូលប្រាសាទអង្គរវត្តដែលចែករយៈពេល យប់ និង ថ្ងៃ ស្មើគ្នា (សមរាត្រី) 
 គ្រប់អ័ក្សនៃប៉មរបស់ប្រាសាទ គឺកើតចេញពីរង្វង់មូលដែល តំណាងឲ្យហ្វូងតារា ត្រាគោ (Draco) កញ្ជុំសកលដែលមានអាយុកាល2លានឆ្នាំ ដែលមានចម្ងាយពីផែនដី 19ទ្រីលានគីឡូម៉ែត្រ ដោយស្មើនិងរវង្វាស់កាំរស្មីព្រះអាទិត្យ 2ឆ្នាំពន្លឺ ។​
 ប្រាសាទអង្គរវត្តមាន រាងឆ្លុះអ័ក្ស 3 ជាន់ជាប់ៗគ្នាបើធៀបនឹងផ្ទៃទឹកបារាយ (បច្ចុប្បន្ន​បារាយខាងកើតត្រូវបានរីងស្ងួត) អ័ក្សទាំង3 ប្រៀបដូចជា រាងផ្កាយរណបដែលសំយោគយកថាមពលព្រះអាទិត្យដែលបានបាញ់បង្ហោះនៅពេលបច្ចុប្បន្ន។​
 គ្រឹះប្រាសាទធ្វើអំពីដីខ្សាច់ ដែលពឹងលើគូទឹកដែលព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទទាំងស្រុង ។
 គ្រប់ប៉មនៃអង្គរវត្ត​ជាចំនុចដែលបង្កើតរាងជាសត្វអណ្ដើកដែលទាក់ទងនិងរឿងកូរសមុទ្រទឹកដោះ ឬ កូរសមុទ្រចក្រវាឡ ។​
 អង្គរវត្ត ស្ថិតនឹងខ្សែអ័ក្សទី7 នៃរយៈទទឹងរបស់ផែនដីដែលខ្សែរនោះជាន់គ្នាជាមួយនឹង ប្រាសាទពីរ៉ាមីត ជីហ្សា របស់អេសុីប ប្រាង្គឆីកឈេនអុីតសា របស់មុិចសុិច និងចុងក្រោយជាមួយរូបសំណាកមនុស្សបុរេប្រវត្តិ របស់ឈីលី ។​
 អង្គរវត្តមានលក្ខណៈពិសេសមួយគឺប្រែពណ៌ពីសំរិទ្ធទៅប្រាក់ ពីប្រាក់មកមាស ទៅតាមពេលវេលាមួយទៀងទាត់ ព្រឹក ថ្ងៃ និង រសៀល។
 អង្គរវត្តមានរូបភាពលាក់បង្កប់ច្រើនជាង 200 ផ្ទាំងដែលមិនអាចមើលដឹងដោយភ្នែកទទេបាន ត្រូវជំនួយដោយបច្ចេកវិទ្យា Scan Effect 
 អ្នកស្រាវជ្រាវបានឲ្យដឹងទៀតថា ប្រាសាទអង្គរវត្ត មានតម្លៃទាំងផ្នែកបញ្ញា ផ្នែកស្ថាបត្យកម្មនិងសម្បត្តិវប្បធម៌។
 អង្គរវត្តជាស្ថាបត្យកម្មបានទទួលការគណនានិងធ្វើឡើងយ៉ាងសុក្រឹត្យបំផុតនៅលើពិភពលោក។
 ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវនៅតែចោទជាសំនួរទៅកាន់ប្រាសាទដ៏អស្ចារ្យក្នុងលោកនេះ។​

Credit : Admin Phnom Penh Skyline 
ប្រភព : ក្រុមស្រាវជ្រាវ Lidar នៃសកលវិទ្យាល័យអូស្ត្រាលី​. . ..។​
លក្ខណៈសម្បត្តិមេដឹកនាំ: មាតិការ

មាតិការ 

 
១. ការសិក្សា 
ដើម្បីអាចដឹកនាំនិងគ្រប់គ្រង់គេបាន មេដឹកនាំត្រូវមានការសិក្សាជ្រៅជ្រះនិងមានការយល់ដឹងលើច្រើនផ្នែកដូចជាច្បាប់​ សេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច វិទ្យាសាស្រ្ត ។ល។ មេដឹកនាំក្រុមតូចក៏ដោយ ក្រុមធំក៏ដោយ ក៏ត្រូវការៀនសូត្រអោយ បានចេះដឹងដែរ ។​ ការរៀនសូត្រ មានការរៀនសូត្រពីសាលា ពីក្រុមគ្រួសារនិងពីសង្គម ។ មេដឹកនាំយ៉ាងហោចណាស់ក៏ត្រូវមានចំណេះដឹងផ្នែកច្បាប់ ប្រវត្តិសាស្រ្ត ចេះភាសាអង់គ្លេសនិងចេះប្រើប្រាស់កុំព្យូទ័រ ។ អ្នកដែលមានចំនេះដឹងផ្នែកច្បាប់អាចធ្វើជាអ្នកដឹកនាំបាន ក្នុងវិស័យផ្សេងៗទៀត ។ ប៉ុន្តែ បើចង់ធ្វើជាមេដឹកនាំក្នុងផ្នែកណាមួយ ត្រូវតែមានសញ្ញាប័ត្រខាងផ្នែកនោះទៀតទើបជាការប្រសើរ ។ ឧទាហរណ៍ បើចង់ក្លាយជាមេដឹកនាំផ្នែកកសិកម្មឬធនាគារ យើងត្រូវរៀនផ្នែកកសិកម្មឬធនាគារ ហើយបើមានសញ្ញាប័ត្រផ្នែកច្បាប់ទៀតកាន់តែប្រសើរ ។ ការដែលមេដឹកនាំ ត្រូវតែមានការសិក្សាជ្រៅជ្រះព្រោះចំណេះដឹងនេះ អាចជួយអោយក្រុមរបស់ខ្លួនមានជោគជ័យនិងរីកចម្រើន ។ បើមេដឹកនាំគ្មានចំណេះដឹងទេ គឺអាចធ្វើអោយស្ថាប័ន ឬក្រុមនោះដួលរលំជាមិនខាន ។​ ប្រសិនបើជាមេដឹកនាំប្រទេសវិញ នេះអោយបានច្រើនផ្នែកកាន់តែប្រសើរ ក្នុងនោះមានច្បាប់ ប្រវត្តិសាស្រ្តជាតិនិងអន្តរជាតិ នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច សង្គមវិទ្យា យោធា ។ល។ ធ្វើជាមេដឹកនាំគេ ត្រូវមានចំណេះដឹង​ ាខាងគំនិតច្រើនជាងគេ ។ ចង់បានគំនិតច្រើន ត្រូវតែរៀនច្រើននិងអានច្រើន ។ រៀនច្រើន មិនមែនមានន័យថារៀននៅសាលាតែមួយមុខនោះទេ គឺរៀនពីការងារ​ រៀនពីសង្គម រៀនពីអ្នកជុំវិញ រៀនពីចំណេះដឹងថ្មីៗ គឺរៀនដើម្បីរុងរឿង ៕
 ការសិក្សា​ គឺជាប្រទីបជីវិត 
២.  បទពិសោធន៍
 អាចធ្វើជាមេដឹកនាំបានជោគជ័យបាន ទាល់តែអ្នកនោះមានបទពិសោធន៍គ្រប់គ្រាន់ក្នុងការងារនិងជិវិត ។ មេដឹកនាំជាច្រើន ដែលត្រូវបរាជ័យក៏ដោយសារមិនមានបទពិសោធន៍គ្រប់គ្រាន់ក្នុងការងារ ។ ការដែលមានតែចំណេះដឹង
លក្ខណៈអង្គុយនៅមុខលោកធំ

ទម្លាប់ទំនៀមខ្មែរ រៀបរៀងដោយ ឧកញ៉ាមហាមន្ត្រី ញិក នូវ
ពាក្យ​ថា​អ្នកធំ​មួយ​ម៉ាត់​នេះ សំដៅ​យកព្រះសង្ឃ, ក្សត្រិយ៍, មន្ត្រី, ចៅហ្វាយនាយ, គ្រូអាចារ្យ, មាតា​បិតា... ។ល។ ចំពោះព្រះមហាក្សត្រិយ៍ និងក្សត្រិយ៍តាំងក្រុមនោះបើបណ្ដាសាមញ្ញជនជាពលរដ្ឋ ត្រូវ​ការ​គាល់​ថ្វាយ​សេចក្ដី​ផ្សេងៗ​ក្ដី ឬ បាន​ទទួល​ព្រះរាជឧង្ការ​ពី​ម្ចាស់​ផែនដី​ក្ដី ព្រះបន្ទូល​ក្សត្រិយ៍តាំងក្រុម​ក្ដី ត្រូវ​ចូល​ទៅ​ជិត​ ហើយ​ថ្វាយបង្គំ រួច​អង្គុយ​ឲ្យ​រាប​ទាប​ល្អ​សឹម​ថ្វាយ​សេចក្ដី​តាម​ហេតុ​រឿង (នៅលើ​ព្រះមហាប្រាសាទ ឬ​លើ​ដំណាក់) ។ បើ​ប្រសិន​ជា​នៅ​ទី​សួន​ឧទ្យាន ក៏​ត្រូវ​អង្គុយ​លើ​ចុង​ជើងទាំងពីរ​ (ស្ទើរ​តែ​ច្រហោង) កែងដៃ​ទាំង​ពីរ​សង្កត់​លើ​ភ្លៅ​ លើក​ចុង​ដៃ​ឡើង​ផ្គុំ​ថ្វាយ​បង្គំ ឱន​ក្បាលបន្តិច រួច​ទើប​ថ្វាយ​សេចក្ដី​តាមដំណើរ ។ យើង​ជាពលរដ្ឋ មិន​ត្រូវ​ស្រែក​ថ្វាយ​សេចក្ដីពី​ចម្ងាយ​ឲ្យ​សោះ​ជា​ដាច់​ខាត ត្រូវ​រត់ចូល​ទៅ​ជិត អង្គុយ​ថ្វាយ​បង្គំសិន សឹមថ្វាយ​សេចក្ដី​តាមការ ។
មន្ត្រីក្ដី អាណា​ប្រជា​រាស្ត្រក្ដី​ កាល​ចូល​គាល់​ព្រះរាជា ហើយ​ទ្រង់​ព្រះរាជទាន​ព្រំ ឬ កន្ទេល​ជា​ទី​អង្គុយ យើង​ត្រូវ​អង្គុយបត់ជើង កែង​ដៃ​​ទាំង​ពីរ​​សង្កត់​លើ​​ភ្លៅ​ ដៃ​ប្រណម្យ ឱន​ក្បាល​បន្តិច ហៅថា អង្គុយម៉ប ទើប​សមរម្យ ។
លក្ខណៈ​អង្គុយនៅមុខលោកធំ គឺនៅចំពោះព្រះភក្ត្រព្រមហាក្សត្រិយ៍ ជាដើម តទៅ​មន្ត្រី និង​បុព្វការីជន ត្រូវ​អង្គុយឲ្យរាប​រយ​ជា​ដរាប ។
មិនត្រូវអង្កុយច្រហោង គងជើងពែនភ្នែនបញ្ឈរជង្គង់ឲ្យសោះ ព្រោះជាអំពើទាស់នឹងច្បាប់សម្រាប់ស្រុកដែលមានទម្លាប់ទំនៀម ប្រើឲ្យគោរព​ប្រតិបត្តិ ក្សត្រិយ៍ មនត្រី នឹង​បុព្វការី ។
ត្រូវអង្គុយ​បត់​ជើង ហើយ​កុំច្រត់ដៃចំហៀងខ្លួនក្ដី ទៅមុខក្ដី ទៅក្រោយក្ដី ជា​ដាច់​ខាត ។ ចុះ​ដៃ​ទាំង​ពីរ​ត្រូវ​ទុក​ដាក់​ទៅត្រង់​​ណា? ត្រូវ​ផ្គុំគ្នា​ដាក់​លើ​ភ្លៅ​នៃ​ជើង​ដែល​យើង​បត់​ពី​លើ។
បើ​រូយ​បង្គុយ ត្រូវ​ប្រែ​ជើង​បត់​ទៅ​ម្ខាង​នោះ​មាន​បែប​យ៉ាង​ឲ្យ​ប្រែ​ឲ្យ​ល្អ​មើល​ទៀត មិន​ឲ្យ​ឆ្គង មិន​ឲ្យ​ឃើញ​ច្រងេង​ច្រងាង ។ នោះ​ត្រូវ​ឱន​ខ្លួន​ទៅ​មុខ​កែង​ដៃ​ទាំង​ពីរ​សង្កត់ ទៅ​លើភ្លៅ បង្ហើប​អង្គុយ​បន្តិច​ឡើង ទើប​ដោះ​ជើង​ត្រឡប់​ទៅ​ម្ខាង​បាន​ស្រួល ហើយ​រៀប​អង្គុយ​ជា​ថ្មី
របៀប​ប្រែ​អង្គុយ​ផ្លាស់​ជើង​នេះ មិន​ត្រូវ​ផ្លាស់​ពី​ខាង​មុខ​ទេ ។ គេ​សម្គាល់​ថា​បើ​នរណា​ប្រែ​អង្គុយ​ផ្លាស់​ជើង​ពី​ខាង​មុខ អ្នកនោះ​ជា​មនុស្ស​មិន​ដឹង​ខុស​ត្រូវ​មិន​ចេះ​គួរ​សម មិន​ចេះ​គារវកិច្ច ឬ គេ​ចាត់​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា​ជា​មនុស្ស​ព្រហើន ។
ដែល​លើក​យក​របៀប​អង្គុយ​រាប​គាល់​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ មក​អធិប្បាយ​ជូន​ជា​តួ​យ៉ាង​ដូច​មាន​ខាង​លើ​នេះ ក៏​ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​កែ​បន្តិច​ត​ទៅ​ទៀត សម្រាប់​អង្គុយ ​នៅ​ចំពោះ​ព្រះសង្ឃ - មន្ត្រីធំ - តូច នាយចៅហ្វាយ និង បុព្វការី ។
បើ​យើង​អង្គុយ​រាប​នៅ​ចំពោះ​ព្រះភក្ត្រ​ស្ដេចសង្ឃ ដែល​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍​លើក​តំកើង​ឡើង​ឲ្យ​មាន​ព្រះជាតិ​ជា​ស្ដេច ដូច​សម្ដេច​ព្រះសង្ឃរាជ (ទៀង) និង​សម្ដេច​ព្រះសុគន្ធាធិបតី (ប៉ាន) នោះ​លក្ខណៈ​អង្គុយ​គល់​ក៏​ត្រូវ​ប្រើ​បែប​អង្គុយ​គាល់​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍​ដែរ ។ សូម្បី​តែ​ពាក្យ​សម្ដី​ក៏​ត្រូវ​ប្រើ​ពាក្យ​ក្នុង​ព្រះរាជសព្ទ​ទាំងអស់ ។
បើ​អង្គុយ​នៅ​ចំពោះ​ព្រះសង្ឃ​ក្ដី - មន្ត្រីធំក្ដី - តូចក្ដី - នាយចៅហ្វាយក្ដី - បុព្វការីក្ដី ត្រូវ​ប្រើ​លក្ខណៈ​ឲ្យ​បាន​រៀបរយ​ទាំង​ជើង - ដៃ ទាំងផ្លាស់​ជើង - ផ្លាស់​ដៃ ប៉ុន្តែ​មិន​ត្រូវ​ម៉ប​ដូច​អង្គុយ​គាល់​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ និងក្សត្រិយ៍តាំង​ក្រុម​ទេ ។ អង្គុយត្រង់​ខ្លួន​បាន​ហើយ ។
លក្ខណៈ​នៃ​ភាសាខ្មែរ

ភាសា ជាពាក្យសម្ដី​ដែលយើងនិយាយប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នាទៅវិញទៅមក ដើម្បីសម្ដែង​នូវឆន្ទៈ​សញ្ជេតនា ចិត្តគំនិតអ្វីមួយ។ នៅក្នុងលោកយើងនេះគ្រប់ជាតិសាសន៍ សុទ្ធតែមានភាសា ផ្ទាល់របស់ខ្លួន សម្រាប់​ប្រើទាក់ទងគ្នានៅក្នុងសង្គមជាតិរៀងៗខ្លួន។ ភាសានៃជាតិសាសន៍នីមួយៗ បានកេីតឡើងដំណើរគ្នាហេីយកំណើតនៃជាតិសាសន៍នោះដែរមានការប្រែប្រួល ចម្រេីនលូតលាស់ ឬ អន់ថយ ទៅតាមសង្គមមនុស្ស។​ ភាសាវិទូបានសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីភាសាទាំងអស់ក្នុងលោកឃើញថា ភាសាមានចំនួនច្រើនណាស់ បើរាប់ទាំងភាសាតូច ធំ ស្លាប់ រស់ មានចំនួនពីរពាន់ប្រាំរយទៅបីពាន់ប្រាំរយភាសា។ក្នុងចំណោមភាសាទាំងនោះ ភាសាវិទូបានធ្វើប្រភេទវិភាគចែកភាសាជាក្រុម រឺអំបូរ។ ភាសាដែលអាចស្ថិតនៅក្នុង អំបូរជាមួយគ្នាបាន លុះត្រាតែមានលក្ខណះពិសេសប្រហែលៗគ្នា។ អំបូរភាសាធំៗ មានចំនួន ២០ ដូចជា :ខ្មេរ
លក្ខណៈ​នៃ​ភាសាខ្មែរ: អំបូរភាសា

អំបូរភាសា

 អំបូរឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប គឺជាអំបូរភាសាមួយ ទូលំទូលាយក្នុងលោកគ្របដណ្តប់លើទ្វីបអឺរ៉ុប ជិតតែទាំងអស់ និងលើមួយភាគធំនៃប្រទេសឥណ្ឌា។
  អំបូរអូស្ត្រូអាស៊ី  គឺជាអំបូរធំសំខាន់មួយនៅទី្វបអាស៊ីអាគ្នេយ៏។
 អំបូរម៉ាឡាយ៉ូ-ប៉ូលីនេស៊ី គឺជាអំបូរធំគួរសម ស្ថិតនៅតាមកោះ និងនៅទៀបកោះ ក្នុងភាគខ្លះនៃមហាក្សត្រប៉ាស៊ីហ្វិក និង នៃមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ( ១ ) ។ ចំពោះភាសាខ្មែរយើង តើមានប្រភពវិវឌ្ឍន៏ និងលក្ខណះពិសេសយ៉ាងណាទៅដើរ ? យើងបានដឹងហើយថា ភាសាមានកំនើតដំនាលាំគ្នានិងកំនើតមនុស្ស យ៉ាងណាមិញប្រវតិ្តសាស្រ្ត ខ្មែរបានចែងថា ជាតិសាសន៏ខ្មែរមាយូរយារណាស់មកហើយ 
( ប្រមាណ៥០០ឆ្នាំមុនគ.ស​ ) ជាតិសាសន៏ដើលធ្លាប់មានអរិយធម៏រុងរឿងក្នុងចំនោមជាតិសាសន៏ដ៏ទៃ ក្នុងភូមភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៏។ ដូច្នេះភាសាខ្មែរដែលមានប្រភពជាប់គ្នានឹងជាតិកំនើតមនុស្សខ្មែរ កកើតមានតាំងពីយូរណាស់មកហើយដែរ។ ក្រោយដែលបានសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីភាសាខ្មែរអស់ពេលជាយូរមក​ ភាសាវិទូបរទេសបានបញ្ជូលភាសានេះទៅអំបូរភាសាធំមួយក្នុងចំនោមអំបូរភាសានៅទ្វីបអាស៊ីអាគ្នេយ៏គឺអំបូរខ្មែរ -​ មន នេះឯងតាមលោកពីណូវអំបូរភាសាខ្មែរ - មន ជាក្រុម​ ភាសាមួយ ដែលគួរចាប់អារម្មណ៏ ជាងគេក្នុងបណ្តាភាសាអាស៊ីភាគខាងត្បួង ( អំបូរភាសា អូស្រ្តូ អាស៊ី : អំបូរភាសាម៉ាឡាយ៉ូ - ប៉ូលីនេស៊ី អំបូរភាសាថៃ - វៀតណាម អំបូរភាសាខ្មែរ- មន ) ព្រោះជាភាសាដែលមានប្រវត្តិអក្សរប្លែកពីភាសាដ៏ទៃទៀត ដែលទើបតែមានភាសាសរសេរ ហើយខ្លះទៀតនៅតែគ្មានអក្សរសរសេរដដែល។
 ចំពោះពាក្យ ខ្មែរ - មន​ នេះធ្វើអោយយើងមានចំងល់តទៅទៀតថា តើមន​ជាអ្វី? ហើយនេះឯណា? តើមានជាតិសាសន៏ ខ្មែរ និង នម ពីរនេះទេរឺដែលនៅក្នុងអំបូរនេះ។
តាមការស្រាវជ្រាវ គេដឹងថា នៅក្នុងអំបូរខ្មែរ- មន ពុំមែនមានតែជាតិខ្មែរ និង ជាតិមន ប៉ុណ្ណោះទេ គឺមានជាតិជាច្រើនទៀត ដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសនានានៃអាស៊ីអាគ្នេយ៏ ហើយដែលមានភាសាស្រដៀងគ្នាក្នងផ្នែក សូរសាស្រ្ត រូបសាស្រ្ត និង និឃណ្តសាស្រ្ត ។ ឯជនជាតិទាំងនោះមានជាអាទ៏ :​ 
 សេណូយសេម៉ាង ... នៅសហពន្ធម៉ាឡេស៊ីយា។
 ប៉ាឡោងវ៉ា ... នៅប្រទេសភូមា។
 ខ្មុ អាឡាក់ ល្មិត ... នៅប្រទេសលាវ។
 ស្ទផង កួយ ព័រ ស្អូច ជង ព្នង ... នៅប្រទេសខ្មែរ។
លក្ខណៈ​នៃ​ភាសាខ្មែរ: * '''ម្នង បាហ្នារ សេដង់ព្រុ ...'''

* ម្នង បាហ្នារ សេដង់ព្រុ ... នៅប្រទេសវៀតណាម។
ក្នុងចំណោមជនជាតិទាំងនោះ មានតែជនជាតិ ខ្មែរ និង មន ទេ​ ដែលមានអរិយធម៏ខ្ពង់ខ្ពស់ជាងគេ ពីព្រោះជនជាតិទាំងពីរនេះរស់នៅត្រង់តំបន់វាល់ទំនាបនៃទន្លេ ដែលមានជីវជាតិអាចប្រកបរបរ កសិកម្មបានយ៉ាងប្រសើរ ហើយមានទំនាក់ទំនង់ជាមួយនិងបរទេសជាច្រើនថែមទៀត។ ជនជាតិ ខ្មែរ រស់នៅត្រង់តំបន់វាល់ទំនាបនៃទន្លេមេង្គ ឯជនជាតិ មន រស់នៅត្រង់ តំបន់មេណាម
 ( ប្រទេសសៀម​​ ) និងតំបន់វាល់ទំនាបនៃទន្លេ​​​​ឥរាវតី ( ប្រទេសភូមាសព្វថ្ងៃ ) ។ ឯជនជាតិក្រៅពីនេះ ច្រើនរស់នៅតាមព្រៃភ្នំ ។ អាស្រយ័ដោយអរិយធម៍នៃជនជាតិ និង​ មន លូតលាស់រុងរឿងនេះហើយ ទើបគេនិយមប្រើពាក្យ មន - ខ្មែរ ( តាមទស្សនះអ្នកប្រាជ្ញបរទេស ) រឺ ខ្មែរ - មន (តាមទស្សនះខ្មែរ ) ដូចពាក្យអំបូរ ខ្មែរ - មន អរិយធម៍ ខ្មែរ -មន ជាដើម ។ ប៉ន្តែចាប់ពីសតវត្យទី ១៦ មក ជនជាតិមន ក៏បានបាត់បង់ទឹកដីនិងអធិបតេយ្យរបស់ខ្លួនរហូតមក ដូចជាជនជាតិ ចាមសព្វថ្ងៃនេះដែរ ។
ភាសាខ្មែរក៏ដូចជាធាតុឯទៀតៗនៃអរិយធម៍ដើរ តែងប្រែប្រួលចំនើនលូតលាស់ រឺអន់ថយស្របតាមការរស់នៅរបស់មនុស្សក្នុងសង្គម ។ គេបានកត់សំគាល់ឃើញថា ភាសាសរសេរមានវិវឌ្ឍន៏ពុំទាន់ភាសានិយាយទេ ។ ចំពោះកំនរកំនើតភាសាខ្មែរ ដែលមានជីវិតរហូត់មកដល់សម័យបច្ចុប្បន្ននេះអ្នកប្រាជ្ញខាងភាសាបានសង្កេតឃើញថា មានវិវឌ្ឃន៏ ៣​ លើកធំៗគឺ : 
 ភាសាខ្មែរ បុរាណ ( តាំងពីកំនកំនើតមកដល់សតវត្សទី ១៥ )
 ភាសាខ្មែរកណ្តាល ( សតវត្សទី ១៦ ដល់ សតវត្សទី ១៩ )
លង្កាសុខា

លង្កាសុខាគឺជា​នគរសាសនា​ហិណ្ឌូ​បុរាណ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ ​ឧបទ្វីប​ម៉ាឡេ ។   ឈ្មោះជាភាសា ​សំស្ក្រឹត ​; វាត្រូវបានគេគិតថាជាការរួមបញ្ចូលគ្នានៃ លង្កា មានន័យថា "ទឹកដីដ៏រុងរឿង" - សុខា មានន័យថា "សុភមង្គល" ។ ព្រះរាជាណាចក្រ រួមជាមួយនឹង កាដាក់ចាស់គឺស្ថិតក្នុងចំណោមនគរដំបូងបំផុតដែលបានបង្កើតឡើងនៅលើឧបទ្វីបម៉ាឡេ។ ទីតាំងពិតប្រាកដនៃរាជាណាចក្រនេះគឺមានការជជែកវែកញែកខ្លះៗ ប៉ុន្តែការរកឃើញខាងបុរាណវត្ថុនៅ យះរាង ជិត ប៉ាតានី ប្រទេសថៃ បង្ហាញពីទីតាំងដែលទំនង ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ ​សតវត្ស​ទី 1 ប្រហែល​នៅ​ចន្លោះ​ឆ្នាំ 80 និង 100 នៃ​គ.ស.
លង្កាសុខា: គ្រោងនៃប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ លង្កាសុខា

គ្រោងនៃប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ លង្កាសុខា 
គ្រោងសង្ខេបនៃប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ លង្កាសុខា អាចត្រូវបានកំណត់ពីកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រដែលមានកំណត់។ នគរនេះត្រូវបានគេគិតថាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅដើមសតវត្សទី២នៃគ.ស។ បន្ទាប់មកវាបានឆ្លងកាត់រយៈពេលធ្លាក់ចុះដោយសារតែការពង្រីកនៃ នគរភ្នំ នៅដើមសតវត្សទី 3 ។ នៅសតវត្សទី 6 វាបានជួបប្រទះនឹងការរស់ឡើងវិញហើយបានចាប់ផ្តើមបញ្ជូនអ្នកតំណាងទៅប្រទេសចិន។ ព្រះបាទ ភគទត្ត Michel Jacq-Hergoualc'h (2002). The Malay Peninsula: Crossroads of the Maritime Silk-Road (100 BC-1300 AD). Victoria Hobson (translator). Brill. pp. 162–163. ISBN 9789004119734. បង្កើតទំនាក់ទំនងជាលើកដំបូងជាមួយប្រទេសចិននៅឆ្នាំ 515 នៃគ។ នៅសតវត្សទី 8 វាប្រហែលជាស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាណាចក្រ ស្រីវិជ័យដែលកំពុងកើនឡើង។  នៅឆ្នាំ 1025 វាត្រូវបានវាយប្រហារដោយកងទ័ពរបស់ស្តេច រាជេន្ទ្រាចុលាទី១ នៅក្នុង យុទ្ធនាការរបស់គាត់ប្រឆាំងនឹង ស្រីវិជ័យ ។ នៅសតវត្សទី 12 លង្កាសុខា គឺជាផ្នែកមួយរបស់ស្រីវិជ័យ ។ រាជាណាចក្រ​បាន​ធ្លាក់​ចុះ ហើយ​ការ​បញ្ចប់​ដោយ​របៀប​ណា​នោះ​គឺ​មិន​ច្បាស់​ទេ ដោយ​មាន​ទ្រឹស្ដី​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​គេ​លើក​ឡើង។

Pasai Annals ចុងសតវត្សទី 13 បាននិយាយថា លង្កាសុខា ត្រូវបានបំផ្លាញនៅឆ្នាំ 1370 ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រភពផ្សេងទៀតបានរៀបរាប់ថា លង្កាសុខា នៅតែស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រង និងឥទ្ធិពលនៃ អាណាចក្រស្រីវិជ័យ រហូតដល់សតវត្សទី 14 នៅពេលដែលវាត្រូវបានសញ្ជ័យដោយ ចក្រភព មាចាប៉ាហិត ។ លង្កាសុខាប្រហែលជាត្រូវបានសញ្ជ័យដោយ ប៉ាតានី ខណៈដែលវាឈប់មាននៅសតវត្សទី 15 ។ អ្នកប្រវត្ដិសាស្រ្ដជាច្រើននាក់ប្រកួតប្រជែងរឿងនេះ ហើយជឿថា លង្កាសុខា បានមាននគររហូតដល់ឆ្នាំ 1470 ។ តំបន់នៃរាជាណាចក្រដែលមិនស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់របស់ប៉ាតានី ត្រូវបានគេគិតថាបានទទួលយកសាសនាឥស្លាមរួមជាមួយកេដាសនៅឆ្នាំ ១៤៧៤។