គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: '''បរិច្ឆេទទី ៥៖កល្យាណមិត្ដបរិច្ឆេទ'''

បរិច្ឆេទទី ៥៖កល្យាណមិត្ដបរិច្ឆេទ 
បុ          តើសមាធិកើតឡើងយ៉ាងដូចម្ដេច?

វិ          បើបុគ្គលណាមួយប្រាថ្នានឹងធ្វើឲ្យសមាធិកើតឡើងនោះ ប្រការទីមួយបុគ្គលនោះត្រូវចូលទៅរកកល្យាណ មិត្តដែល(មានគុណុធម៌)ប្រសើរជាងគេ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ជាដំបូង បើយោគីមានប្រាថ្នានឹងសំរេច បាននូវសមាធិដ៏ប្រសើរ តែបើយោគីនោះឤស្រ័យនៅឆ្ងាយពីកល្យាណមិត្ដហើយ យោគីនោះនឹងមិនមាន ការព្យាយាមដ៏មោះមុតឡើយ ដូចសេចក្តីនៅក្នុងព្រះសូត្រមួយបានសំដែងទុកថា៖ “មេឃិយភិក្ខុជាអ្នក មានចំណែកក្នុងសេចក្តីអន់ថយ[1]”  ប្រៀបដូចជាអ្នកដំណើរដែលដើរផ្លូវឆ្ងាយតែម្នាក់ឯងដោយគ្មានអ្នក នាំ ផ្លូវ។ កាលបើបុគ្គលធ្វើដំណើរតែម្នាក់ឯង បុគ្គលនោះប្រៀបដូចជាដំរីដែលគ្មានហ្មដំរីជាអ្នកបង្ហាញផ្លូវ អញ្ចឹង។ ប្រសិនបើយោគីបានស្ដាប់ពាក្យណែនាំដាស់តឿនពីកល្យាណមិត្ដ យោគីរមែងឤចកំចាត់បាន នូវការលំបាកជាច្រើនប្រការ និងឤចបដិបត្ដិបានដោយត្រឹមត្រូវ។ ប្រសិនបើយោគីមានសេចក្ដីព្យាយាម មិនរាថយ និងហ្វឹកហ្វឺនខ្លួនបានយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួននោះ លោករមែងសំរេចបាននូវសមាធិជាន់ខ្ពស់ជាពុំ លែង ឡើយ។

 គុណសម្បត្ដិរបស់កល្យាណមិត្ដ 
           កល្យាណមិត្ដប្រៀបបានដូចជាគហបតីដ៏មានទ្រព្យដែលជាធំនៃឈ្មួញ និងជាទីគោរពរាប់អានរបស់ជន ទាំងឡាយ ដូចជាបុគ្គលដែលមានចិត្តសប្បុរស ដូចជាមាតាបិតាដែលជាទីស្រឡាញ់របស់កូន ជាអ្នកមានចិត្តនឹងន៏ ដូចជាច្រវាក់ដែលទាក់ដំរី។

           កល្យាណមិត្ដដែលបុគ្គលឤស្រ័យនិងឤចសំរេចនូវកុសលកម្មទាំងពួងបាន មានឧបមាប្រៀបដូចជា ហ្ម ដំរីដែលហ្វឹកឲ្យដំរីដើរទៅមុខឬថយក្រោយបាន ឬប្រៀបដូចជាផ្លូវដ៏ល្អដែលជនទាំងឡាយឤចទឹមរទេះគោ ហើយ បរទៅយ៉ាងស្រួល ឬប្រៀបដូចជាគ្រូពេទ្យដែលឤចព្យាបាលជំងឺនិងការឈឺចាប់ឲ្យបាត់អស់ទៅ ឬប្រៀប ដូចជាទឹក ភ្លៀងដែលធ្លាក់មកពីស្ថានសួគ៌ឤចធ្វើឲ្យមនុស្សនិងរុក្ខជាតិស្រស់បំព្រងបាន ឬប្រៀបដូចជាមាតាដែល ចិញ្ចឹមបី បាច់រក្សាបុត្ររបស់ខ្លួន ឬប្រៀបដូចជាបិតាដែលណែនាំបុត្ររបស់ខ្លួនឬប្រៀបដូចជាមាតាបិតាដែល គ្រប់គ្រង ការពារបុត្ររបស់ខ្លួនពីអន្ដរាយផ្សេងៗ ឬប្រៀបដូចជាគ្រូអ្នកបង្រៀនវិជ្ជាដល់សិស្សរបស់ខ្លួន។ ព្រោះ ហេតុដូច្នេះ ហើយ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងឲ្យព្រះឤនន្ទស្ដាប់ថា៖ “ការដែលមានកល្យាណមិត្ដ គឺជា ព្រហ្មចរិយធម៌ទាំងមូល”[2] ។ ដូចនេះ បុគ្គលត្រូវស្វែងរកអ្នកមានគុណធម៌ដែលប្រសើរជាងគេ[3]  និងយកអ្នក នោះ ជាកល្យាណមិត្ដ។

បុ          កល្យាណមិត្តដែលមានគុណធម៌ប្រសើរជាងគេ មានន័យដូម្ដេច ?

វិ          ក្នុងទីនេះ ការពេញចិត្តនឹងរបស់មានប្រយោជន៍ដែលទទួលបាន គឺជាអត្ថន័យរបស់ពាក្យថា “ប្រសើរជាង គេ”។ ការយល់ច្បាស់ពីព្រះសូត្រ ព្រះអភិធម្ម និងព្រះវិន័យ ហៅថា “ការពេញចិត្តនឹងរបស់ដែលទទួល បាន”។ បុគ្គលមួយ ជាបុគ្គលដែលយល់ពីពូជ(?)របស់កម្ម[4]  និងមានចំណេះវិជ្ជាផ្នែកផ្លូវលោក និងបុគ្គល មួយទៀត ជាអ្នកដែលចេះដឹងក្នុងអរិយសច្ច:៤។ បុគ្គលទាំង២ប្រភេទនេះ ជាអ្នកបំពេញនូវកុសលកម្ម ជាអ្នកដែលយោគីគប្បីស្វែងរក។ ប្រសិនបើមិនឤចរកបុគ្គលទាំង២ប្រភេទនេះបានទេ បុគ្គលណាដែល មានគុណសម្បត្ដិទាំង៧ប្រការ ក៏គួររាប់ថាជាកល្យាណមិត្ដចុះ។

បុ-        គុណសម្បត្ដិ៧ប្រការនោះ មានអ្វីខ្លះ ?

វិ          គឺ គួរឲ្យស្រឡាញ់, គួរឲ្យគោរព, គួរឲ្យរាប់អាន, ឤចឲ្យដំបូន្មានដ៏ល្អបាន, អត់ធន់ចំពោះពាក្យសំដី, ឤច សម្តែងរឿងរ៉ាវបានជ្រៅជ្រះ និងមិនណែនាំទៅរកផ្លូវខុស[5]។

បុ-        “គួរឲ្យស្រឡាញ់” យ៉ាងដូចម្ដេច?

វិ          បុគ្គលនោះសំដែងធម៌បានយ៉ាងល្អ និងជាអ្នកមានការបដិបត្ដិ២យ៉ាងជាគ្រឿងសំគាល់គឺ: ទីមួយ ចេះរស់ នៅជាមួយគ្នាដោយមានសេចក្តីសុខ និងទីពីរ មានការយោគយល់គ្នានិងមិននិយាយឤក្រក់ពីគ្នាទោវិញ ទៅមកឡើយ។

           “គួរឲ្យគោរព” មានន័យថាជាអ្នកស្ងប់ព្រោះសំរួមក្នុងសីល មានសតិជាគ្រឿងការពារ មិនមានសេចក្តី ប្រាថ្នាលើសលប់ និងជាអ្នកមិននិយាយច្រើន។ នេះហៅថា “គួរឲ្យគោរព”។

           “គួរឲ្យរាប់ឤន” មានន័យថា ជាពហុសូត្រ និងជាអ្នករីករាយពេញចិត្តចំពោះឈាន។

           “ឤចឲ្យដំបូន្មានដ៏ល្អ” មានន័យថា  បុគ្គលនោះតែងគិតដូច្នេះថា៖ “សូមឲ្យវាចារបស់យើ់ងគួរឲ្យ ស្រឡាញ់ គួរឲ្យគោរព គួរឲ្យរាប់ឤន និងមានផលប្រយោជន៍ច្រើន” និងញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យបាននូវប្រយោជន៍ ព្រម ទាំងលើកដំកើងនូវការពិត។ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលនោះវៀរចាកពីកម្មដែលមិនគួរធ្វើ។ បុគ្គលនោះសមាទានធម៌ ទាំងនេះរហូតដល់រកជីវិតគ្មាន និងមិនលះបង់នូវធម៌ទាំងនេះឡើយ។ នេះហៅថា “ឤចឲ្យដំបូន្មានដ៏ល្អ”។

           “មានការអត់ធន់ចំពោះពាក្យសំដី” មានន័យថា បុគ្គលនោះដូចជាព្រះអរិយបុគ្គលដែលមានការយល់ ច្បាស់ មិនចេះធុញទ្រាន់នឹងការនិយាយស្ដីរបស់អ្នកណា មិននិយាយបញ្ចើចបញ្ចើ[6]……………….. ។នេះហៅ ថា “មានការអត់ធន់ចំពោះពាក្យសំដី”។

           “ឤចសំដែងនូវរឿងរ៉ាវបានជ្រៅជ្រះ” មានន័យថា បុគ្គលនោះយល់ច្បាស់[7]…...…. ។ នេះហៅថា ឤច សំដែងនូវរឿងរ៉ាវបានជ្រៅជ្រះ។

           “មិនណែនាំទៅក្នុងផ្លូវខុស” មានន័យថា បុគ្គលនោះយល់ច្បា់ស់ពីឋាន:របស់កម្ម។ នេះហៅថា “ការ មិន ណែនាំទៅក្នុងផ្លូវខុស”។

           គុណសម្បត្ដិទាំង៧ប្រការនេះ មានសេចក្តីអធិប្បាយដូច្នេះឯង។ ទាំង៧ប្រការនេះ គឺជាគុណសម្បត្ដិ របស់កល្យាណមិត្ដដែលយោគីគប្បីស្វែងរក។

 ការស្វែងរកកល្យាណមិត្ដ 
បុ          យោគីស្វែងរកកល្យាណមិត្ដបានយ៉ាងដូម្ដេច ?

វិ          បើសិនជានៅក្នុងទីនោះៗមានបុគ្គលជាអ្នកប្រកបដោយគុណធម៌ទាំងនេះ និងជាឤចារ្យបង្រៀនកម្មដ្ឋាន ផងនោះ យោគីគប្បីចូលទៅរកឤចារ្យនោះចុះ។ ទោះបីជាយោគីមិនស្គាល់លោកឤចារ្យនោះក៏ដោយ តែបើ មានសហធម្មិករបស់ខ្លួនស្គាល់លោក យោគីគួរតែទៅរកលោកឤចារ្យនោះ ហើយនៅបំរើយក ចិត្តទុកដាក់ ចំពោះលោកចុះ។

           ក្នុងកាលដ៏សមគួរ និងវិធីដ៏សមរម្យ(យោគីត្រូវចូលទៅរកសហធម្មិកនោះ) ដោយមិនចាំបាច់ប្រាប់ នូវបំណងរបស់ខ្លួនឡើយ។ គប្បីសំដែងការគោរពនិងសាកសួរគួរសមគ្នាតាមប្រពៃណីនិយម ហើយ ក៏គប្បី ពិភាក្សាជាមួយនឹងសហធម្មិកនោះដូច្នេះថា៖ “តើនៅក្នុងប្រទេសបែបណា និងក្នុងទីស្ថានបែបណា ដែលភិក្ខុ គប្បីឤស្រ័យនៅដោយមានសុវត្ថិភាព? តើទីស្ថានបែបណា គួរជាទីសមរម្យសំរាប់ភិ់ក្ខុក្នុងការ ចំរើនសមាធិ? តើ លោកឤចារ្យដែលនៅទីនោះ លោកមាននាមអ្វីដែរ? តើលោកមានការបដិបត្តិ និងគុណ ធម៌ដូចម្តេចដែរ ទើបបាន ទទួលការលើកដំកើងរាប់អានពីមនុស្សទូទៅ?”។ យោគីគប្បីសួរយ៉ាងដូច្នេះចុះ។

           សហធម្មិកនោះក៏នឹងឆ្លើយថា៖ “ក្នុងប្រទេសដូច្នេះ ក្នុងវត្ដនោះ ក្នុងទីស្ថាននោះ ជាកន្លែងចំរើន សមាធិ ជាកន្លែងដែលតាំងឡើងសំរាប់ព្រះសង្ឃ នៅកន្លែងនោះមានឤចារ្យកម្មដ្ឋានដែលជាទីលើកតម្កើង របស់ជនគ្រប់ រូបជាដើម”។

           កាលបើបានចម្លើយយ៉ាងដូច្នេះហើយ យោគីគួរគិតពិចារណាពីរឿងនេះ និងធ្វើចិត្ដឲ្យរីករាយ ហើយ តាំងចិត្តធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅទីនោះដើម្បីប្រណិបត្ដិបំរើលោកឤចារ្យនោះ និងហាត់ហ្វឹកហ្វឺនខ្លួនក្រោម ការគ្រប់គ្រង របស់លោក។

           កាលបើគ្រងចីវរស្បង់ដោយរៀបរយហើយ យោគីក៏គប្បីចូលទៅសុំឱកាសពីព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ដោយ បង្ហាញពីទឹកចិត្តរីករាយថា៖ “បពិត្រព្រះឧបជ្ឈាយ៍ដ៏ចំរើន ខ្ញុំព្រះករុណាមានបំណងដើម្បីនឹងទៅប្រណិបត្ដិ ឤចារ្យ កម្មដ្ឋានអង្គនោះ”។ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍កាលបានឮដូច្នេះហើយក៏នឹងតបថា៖ “សាធុ! ឤត្មាក៏សប្បាយ ព្រះទ័យដែរ។ អំពើរបស់អ្នកនេះគួរឲ្យសរសើរណាស់ ព្រោះថាការបាននៅរួមគ្នាជាមួយនឹងកល្យាណមិត្ដ ជាអំពើរបស់មនុស្សល្អ ជាការហ្វឹកតាមលំឤនសច្ចធម៌។  ការសិក្សាសច្ច:ធម៌ជាកុសលធំធេងណាស់ តែការបាននៅរួមគ្នាជាមួយនឹង កល្យាណមិត្តជាកុសលធំធេងជាងការសិក្សាទៅទៀត ដូច្នេះអ្នកចូរទៅរកលោកចុះ។ បន្ទាប់ពីអ្នកទៅដល់ទីនោះ ហើយ អ្នកចូរកុំប្រមាទឡើយ”។

 កិច្ចរបស់អ្នកដែលទើបនឹងចាប់ផ្ដើមសិក្សា 
           បើយោគីនោះជាមនុស្សល្អ យោគីនោះក៏ចាប់ផ្តើមសិក្សាយ៉ាងហ្មត់ចត់ លើកតម្កើងគ្រូឤចារ្យដោយ អស់ពីចិត្តគ្រប់ពេលវេលា ពុំមែនធ្វើតែម្ដងម្កាលនោះទេ។ បើយោគីប្រើតែវាចាដែលទន់ភ្លន់ និងសំរួមរក្សាកាយ កម្មនិងវចីកម្មនោះ យោគីនោះប្រាកដជានឹងឤចយល់ដឹង និងបំពេញការបដិបត្ដិបិនាបរិបូណ៌ជាពុំខាន។           

           យោគីគប្បីពឹងពាក់ឤស្រ័យលើគ្រូឤចារ្យគ្រប់រឿងទាំងអស់ មិនគប្បីមើលងាយលោក និងត្រូវស្តាប់ បង្គាប់លោក ឲ្យដូចជាកូនប្រសារស្រីដែលទើបរៀបការថ្មីៗត្រូវគោរពឱនលំទោនចំពោះម្ដាយក្មេកដូច្នោះដែរ។ បើបុគ្គលឃើញភិក្ខុដទៃខ្វះខាតនូវចីវរឬគិលានភេសជ្ជៈ បុគ្គលក៏គប្បីចាត់រកវត្ថុដែលខ្វះខាតនោះប្រគេនទៅលោក តាមការគួរ។

           ពេលកំពុងស្នាក់នៅទីនោះ យោគីនឹងបានទទួលការណែនាំដោយការបង្ហាញនូវខបដិបត្តិ ដែលទាក់ទង ទៅនឹងសីលនិងឤចារ:ដែលមាននៅក្នុងព្រះវិន័យ ដូចជាបុគ្គលគប្បីគ្រងចីវរស្បង់ឲ្យបានរៀបរយល្អ ក្រាបថ្វាយ បង្គំចុះជិតបាទាឤចារ្យ ហើយដើរប្រទក្សិណជុំវិញលោកជាដើម។ បើសិនជានៅក្បែរមាត់ទឹ់ក ទោះជាទឹកនោះ នៅ ក្បែរថ្នល់ឬនៅក្រៅភូមិក្តី បុគ្គលគប្បីចូលទៅរកទីខ្ពស់ណាមួយដែលសមរម្យដើម្បីដំកល់បាត្រ ចីវរ ស្បែកជើង កំសៀវទឹក និងសំពត់ទ្រនាប់(និសីទន:) សំរាប់អង្គុយបដិបត្ដិកិម្មដ្ឋាន។ បុគ្គលមិនគប្បីប្រើទឹកដែលនៅជិតកន្លែង ដែលស្នាក់នោះទេ ហើយបើសិនជាស្រង់ទឹក ក៏មិនគប្បីឲ្យឮសម្លេងឡើយ។ បន្ទាប់ពីស្រង់ទឹកហើយ បុគ្គលគប្បី ស្លៀកស្បង់និងដណ្តប់ចីវរឲ្យបានរៀបរយ ហើយស្ពាយបាត្រនិងសំពត់និសីទន:សំរាប់អង្គុយបដិបត្ដិកិម្មដ្ឋាននៅ លើស្មាខាងស្តាំ មូរសង្ឃាដីឬក៏ពាក់សង្ឃាដីនោះនៅលើស្មា។

           ពេលកំពុងដើរចូលទៅក្នុងវត្តណាមួយ បុគ្គលគប្បីតម្លោះឆ័ត្រចុះ ហើយដើរប្រទក្សិណចំពោះព្រះស្ដូប ព្រះធាតុ។ បើសិនជាឃើញភិក្ខុអង្គណាមួយ គប្បីចូលទៅរកលោកហើយសួរលោកថា៖ “តើនៅទីនេះមានយោគី ឬទេ? មានលោកធុតង្គដែលប្រើសំពត់បង្សុកូលជាវត្តប្រចាំ គង់នៅទីនេះឬទេ? មានលោកធុតង្គដែលបិណ្ឌបាត្រ ជាវត្តប្រចាំ គង់នៅទីនេះឬទេ? មានឤចារ្យដែលបង្ហាត់ព្រះវិន័យ គង់នៅទីនេះឬទេ? តើលោកគង់នៅកុដិណា? ផ្លូវណាដែលតម្រង់ទៅកុដិរបស់លោក? បើសិនជាមានលោកជាឤចារ្យនៅទីនេះ ខ្ញុំព្រះករុណាមានបំណងចង់ជួប លោក។ បើសិនជាមិនមានលោកជាឤចារ្យដែលបង្ហាត់ព្រះវិន័យទេ តើមានអង្គណាជាឤចារ្យរងបង្ហាត់ព្រះវិន័យ គង់នៅទីនេះទេ ខ្ញុំព្រះករុណាមានបំណងចង់ជួបលោក”។

           បើសិនជាភិក្ខុអង្គនោះមានវស្សាចាស់ជាង ឬជាទីរាប់ឤន បុគ្គលមិនគប្បីហុចបាត្រនិងចីវរទៅលោកទេ តែបើលោកមានវស្សាខ្ចីជាង ក៏គួរឲ្យទៅចុះ។ បើសិនជាមិនមាននរណានៅទីនោះទេ យោគីក៏គប្បីដាក់បាត្រ និង ចីវររបស់ខ្លួនទៅលើដីចុះ។  កាលបើយោគីបានជួបនឹងព្រះថេរ:ហើយ យោគីនោះគួរគប្បីក្រាបថ្វាយបង្គំជិតបាទា លោក ហើយថយមកអង្តុយនៅកន្លែងក្បែរណាមួយដែលសមគួរ។

           ភិក្ខុដែលឤស្រ័យនៅទីនោះ នឹងរៀបកន្លែងឤសន:ឲ្យ និងប្រគេនទឹក ប្រាប់ពីកន្លែងលាងសំឤត ទទួលបំរើ ផ្តល់ពត៌មាន ទទួលភារ:ពីរឿងទុកដាក់បាត្រចីវរ នឹងប្រាប់ពីទីកន្លែងសំរាប់ធ្វើភត្តកិច្ច។

           តាមរបៀបវិន័យរបស់ភិក្ខុជាអគន្តុក: យោគីគួរគប្បីដើរមើលជុំវិញបរិវេណរបស់វត្ត ឲ្យបានមុនព្រះ ឤទិត្យលិច។

           បើយោគីបានជួបលោកជាឤចារ្យបង្រៀនវិន័យ គប្បីសាកសួរលោកពីចំណុចខ្វះខាតដែលទាក់ទងទៅ នឹងឤបត្តិទាំងឡាយណាមួយដែលខ្លួននៅមានការសង្ស័យ ឬដែលខ្លួនមិនទាន់បានធ្វើឲ្យខុសនៅឡើយ។ ឬបើ បានជួបនឹងលោកជាឤចារ្យបង្រៀនអភិធម្ម យោគីគួរគប្បីសាកសួរលោកអំពីបដិបទាដែលនឹងធ្វើឲ្យកើតបញ្ញា អំពី រឿងខន្ធ ឤយតន: ធាតុ និងកម្ម ជាដើម។ បើយោគីបានជួបនឹងអង្គដែលកំពុងបំពេញធុតង្គ ក៏គប្បីសាកសួរ លោកពីរឿងឤនិសង្សរបស់ធុតង្គដែលទាក់ទងទៅនឹងបញ្ញា។ បើយោគីនឹងស្នាក់ឤស្រ័យនៅទីនោះ គប្បីចូលទៅ សាកសួរលោកឲ្យបានជាញឹកញាប់និងជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ ប្រសិនបើយោគីមានបំណងនឹងចាកចេញពីវត្តនោះ ត្រូវ រៀបចំទុកដាក់ទីកន្លែងសំរាកនិងបាត្ររបស់ខ្លួនហើយទៅក្រាបបង្គំទៀបបាទាព្រះថេរ: ជំរាបលោកឲ្យបានជ្រាប ហើយចាកចេញចុះ។ នេះជារបៀបវិន័យសំរាប់ភិក្ខុជាឤគន្ដុក:(ភ្ញៀវ)។

បុ          តើយោគីនឹងស្នាក់ឤស្រ័យនៅក្នុងវត្ដយ៉ាងដូចម្ដេច ?

វិ          កាលបើលោកជាឤចារ្យកម្មដ្ឋាននិមន្តមកដល់ យោគីគប្បីទទួលបាត្រនិងចីវរពីលោក បើទោះបីជាលោក មានព្រះវស្សាតិចជាងក៏ដោយ។ តាមរបៀបរបស់លោកឤចារ្យបង្រៀនកម្មដ្ឋាន យោគីគប្បីតែបដិបត្ដិនូវ អ្វីដែលលោកឤចារ្យប្រាប់ថាគួរបដិបត្ដិ និងមិនគប្បីបដិបត្ដិនូវអ្វីដែលលោកឤចារ្យប្រាប់ថាមិនគួរបដិបត្ដិ ឡើយ និងមិនគប្បីលះបង់ការបដិបត្ដិនោះទេ(ទាំងអ្វីដែលគប្បីនិងមិនគប្បីបដិបត្ដិ)។ នេះគឺជាកិច្ចបដិបត្ដិ ដែលគប្បីយកចិត្ដទុកដាក់មុនគេ។ យោគីគប្បីបដិបត្ដិដូចដែលបានពោលមកនេះចុះ។

           បើយោគីប្រាថ្នានឹងឲ្យបុគ្គលដទៃរៀននូវព្រះធម៌មុនខ្លួន   គប្បីពិនិត្យមើលទីស្នាក់ឤស្រ័យរបស់ខ្លួន និងរៀបទុកដាក់បាត្រនិងចីវរឲ្យស្រួល។ បន្ទាប់ពីនោះមក កាលបើដល់ពេលដែលសមគួរហើយ  គប្បីចូលទៅរក លោកជាឤចារ្យកម្មដ្ឋាន ហើយសំដែងការគោរពលោកដោយល្អ នៅស្ងៀមមួយស្របក់ហើយសឹមអង្គុយចុះ។

           បើលោកជាឤចារ្យកម្មដ្ឋានសាកសួរដល់យោគីនោះ យោគីក៏គប្បីសំដែងនូវគោលបំណងរបស់ខ្លួនតែ បើលោកជាឤចារ្យកម្មដ្ឋានមិនសាកសួរទេ យោគីមិនគួរគប្បីនិយាយមុនឡើយ។ រួចពីនោះ យោគីគួរសាកសួរ អំពីឈើស្ទន់សំរាប់សំឤតធ្មេញ និងទឹកសំរាប់ស្រង់ ព្រមទាំងត្រូវប្រើប្រាស់របស់ទាំងនោះឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។

           កាលបើដល់ពេលចេញបិណ្ឌបាត្រហើយ យោគីគួរសុំអនុញ្ញាតពីលោកជាឤចារ្យ និងបដិបត្ដិទៅតាម កិច្ចវត្តជាប្រក្រតីចុះ។

           កាលបើដល់ពេលឆាន់ឤហារហើយ យោគីគប្បីលាងសំឤតជើងលោកជាឤចារ្យ រៀបចំកន្លែងអង្គុយ ប្រគេនលោក ប្រគេនបាត្រទៅលោក ហើយជំរាបសួរលោកថា តើលោកត្រូវការអ្វីពីបាត្ររបស់ខ្លួនដែរឬទេ។ ចំណែកដែលនៅសល់អំពីសេចក្តីត្រូវការរបស់ខ្លួន យោគីក៏គួរគប្បីបញ្ផូនទៅឲ្យភិក្ខុដែលតិចវស្សាជាងចុះ។ ការ បដិបត្តិដូច្នេះ នឹងនាំឲ្យយោគីចៀសវាងពីការវិវាទបាន។

           ក្រោយពេលឆាន់អាហាររួចរាល់ហើយ យោគីគួរគប្បីលាងសំឤតបាត្ររបស់លោកជាឤចារ្យ ហើយ រៀបទុកដាក់ក្នុងទីដ៏សមគួរ។

           កាលបើឱកាសដ៏សមគួរមកដល់ហើយ យោគីគប្បីចូលទៅរកលោកជាឤចារ្យ ធ្វើការគោរពលោក ដោយសុភាពរាបសារ ហើយស្ថិតនៅស្ងៀមស្ងាត់មួយស្របក់ សឹមអង្គុយចុះ។ កាលបើលោកជាឤចារ្យសាកសួរ យោគីត្រូវតែប្រាប់ពីគោលបំណងរបស់ខ្លួនតែបើលោកជាឤចារ្យមិនសួរទេ បុគ្គលគប្បីសំដែងនូវការគោរពជា មុនសិន សឹមស្រដីថា៖ “ខ្ញុំព្រះករុណា សូមឱកាសនឹងនិយាយនូវអ្វីដែលខ្ញុំព្រះករុណាចង់និយាយកាលដែលមក ដល់ពីដំបូង។ បើខ្ញុំព្រះករុណាបានទទួលការអនុញ្ញាតហើយ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងសុំក្រាបសួរនូវអ្វីដែលខ្ញុំព្រះករុណា ចង់សាកសួរ”។ បើលោកជាឤចារ្យអនុញ្ញាតហើយ យោគីក៏គប្បីនិយាយបានគ្រប់យ៉ាង។ បើលោកជាឤចារ្យមិន សាកសួរទេ យោគីក៏គួរគប្បីសំដែងការគោរពដល់លោក។

           កាលបើមានឱកាសដ៏សមរម្យហើយ យោគីក៏ជំរាបលោកជាឤចារ្យឲ្យជ្រាបហេតុផលនៃការមកដល់ របស់ខ្លួនដូចតទៅនេះថា៖ “សូមលោកជាឤចារ្យមេត្ដាស្ដាប់ ខ្ញុំព្រះករុណា”។ បើលោកជាឤចារ្យស្ដាប់ យោគីក៏គួរ គប្បីជំរាបនូវសេចក្ដីត្រូវការរបស់ខ្លួនទាំងអស់ចុះ។ លោកជាឤចារ្យក៏នឹងស្រដីថា៖“សាធុ! ប្រពៃហើយ ឤត្មានឹង បង្ហាត់បង្ហាញអ្នកតាមប្រក្រតី អ្នកត្រូវតែយកចិត្ដទុកដាក់ឲ្យបានល្អ”។

                       ព្រោះហេតុនេះហើយ ទើបព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់ត្រាស់ទុកនូវជាគាថាដូចនេះថា៖

“បុគ្គលគប្បីចូលទៅក្នុងពេលដែលសមគួរនិងដោយសមរម្យ

ប្រកបដោយចិត្ដទន់ភ្លន់ប្រាសចាកនូវមាន:

បានជួបនឹងលោកជាអ្នកទ្រទ្រង់នូវធម៌ដ៏វិសេស។

ឧបមាបីដូចជារុក្ខជាតិ ដែលមិនរេទោរទន់ទៅតាមកម្លាំងវាយោ

លោកជាអ្នកបដិបត្ដិនិវូធម៌ដ៏វិសេសនោះ ជាអ្នកប្រកបដោយហឫទ័យរីករាយ

សោយនូវសន្ដិដែលព្រមដោយបីតិរបស់សច្ច:ធម៌។

លោករស់នៅក្នុងធម៌ ហើយដឹងច្បាស់នូវធម៌នោះ

លោកអធិប្បាយឲ្យបុគ្គលដទៃដឹងបាននូវធម៌ដ៏វិសេសនោះតាមការពិត។

លោកមិនដែលនិយាយតិះដៀលនូវព្រះធម៌

មិនលេងសើច មិនបញ្ចើចបញ្ចើ មិនមាក់ងាយ។

លោកបានកំចាត់បង់ហើយនូវអកុសលចិត្ត និងកោសជ្ជៈ។

លោកមិនឤស្រ័យនៅដោយសេចក្ដីក្រោធ ព្យាបាទ លោភ: ឬមាន:

លោកគ្មានអវិជ្ជា តណ្ហា និងឧបាទាន ស្ថិតនៅក្នុងសន្តានចិត្តឡើយ។

លោកជាអ្នកបដិបត្ដិធិម៌ ជាអ្នកមានជោគ និងលះបង់បាបបានហើយ លោកមិនមានអំនួតលើកខ្លួនថាជាអ្នកដែលប្រព្រឹត្តជីវិតបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវទេ

វាចារបស់លោកស្និទ្ធស្នាល នឹងនិយាយតែការពិតជានិច្ច

លោកសិក្សា និងចេះដឹងសំរាប់ជាប្រយោជន៍ដល់ព្រះកម្មដ្ឋានតែប៉ុណ្ណោះ។

បុគ្គលដែលបណ្តោយខ្លួន មានការប្រមាទ ខ្វះការតាំងចិត្ដ មិនគួរនឹងបានដឹងក្នុងសច្ចធម៌

បុគ្គលនោះនឹងមិនរីកចំរើនក្នុងពន្លឺនៃបញ្ញាឡើយ។

បើមានបុគ្គលដែលឈ្លាសវៃក្នុងព្រះធម៌

ជាអ្នកទទួលបាននូវសក្ការ:ពីទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ

ដែលកិត្ដិគុណរបស់អ្នកទាំងនោះធ្វើឲ្យសទ្ធាដែលមានដល់លោករឹតតែកើនឡើង

ជាពហុសូត្រ ដែលឤចរក្សាបាននូវព្រះធម៌

ជាអ្នកស្ដាប់នូវដំណឹងល្អ ដោយមុទិតាចិត្ត

ជាអ្នកសម្បូរនូវបុណ្យនិងកុសលដ៏ច្រើន

ជាអ្នកដើរតាមសច្ច: និងជាអ្នកបដិបត្ដិល្អិ

ដែលញ៉ាំងនូវបញ្ញាដ៏វិសេសឲ្យកើតឡើង

ហើយខ្លួនលោកក៏បាននូវបញ្ញាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់

បើសិនជាមានឤចារ្យបែបនេះ ជាអ្នកណែនាំ

បុគ្គលគួរតាំងចិត្ដបដិបត្ដិធម៌ជាមួយលោកដោយសេចក្ដីព្យាយាមមិនរសាយចុះ។

 គាថាជាបទពាក្យ៧[8] 
លោកអ្នកទ្រទ្រង់វិសេសធម៌           សោយបីតិល្អបវរស្ងប់

បីដូចរុក្ខជាតិមិនញ័រញាប់               ឈរជាប់មិនរេទៅតាមខ្យល់។

លោករស់ក្នុងធម៌ដឹងធម៌ច្បាស់        អធិប្បាយល្អល្អះច្បាស់គ្មានសល់

បុគ្គលស្តាប់ហើយត្រាស់ដឹងយល់    បានស្គាល់រសស្ងប់តាមសច្ច:។

លោកអ្នកប្រតិបត្ដិធម៌វិសេស          មិនដែលដៀលតិះសើចលើកដាក់

បញ្ចើចបញ្ចើដោយងាយមាក់        គោរពជាក់លាក់លើធម្មា។

ហឫទ័យលោកប្រាសអកុសល        មិនខ្ផិលវិលវល់ដោយតណ្ហា

លោភ: ទោស: ព្យាបាទា               មាន: អវិជ្ជា ឧបាទាន ខ្សោះ។

ប្រតិបត្តិធម៌ល្អនៅក្នុងលោក           ជាអ្នកមានជោគបាបលះអស់

មិនអួតលើកខ្លួនជាសប្បុរស           លោករស់នៅដោយតែធម៌ល្អ។

វាចាពិរោះគួរស្នាលស្និទ្ធ               ទេសនារឿងពិតសច្ចធម៌                

សិក្សាចេះដឹងសព្វធម៌ស               ជាគ្រឿងលំអព្រះកម្មដ្ឋាន។

ជាអ្នកឈ្លាសល្អិតក្នុងធម្មា             មនុស្សនិងទេវតាសព្វរូបប្រាណ

គោរពបូជាដោយលំឤន              យសគុណថ្កើងបានមានដល់អង្គ។

លោកជាពហុសូត្រជាអ្នកប្រាជ្ញ       អ្នកមានអំណាចថែតម្រង់

រក្សាព្រះធម៌ទុកឲ្យសង្ឃ                បន្តធម៌ត្រង់ឲ្យសព្វសត្វ។

លោកជាអ្នកស្តាប់ដំណឹងល្អ           ដោយមុទិតាធម៌ប្រសើរថ្កាត់

សម្បូរនូវបុណ្យនិងបដិបត្តិ                         សច្ច:លោកថ្វាត់បង្គំថ្វាយ។

ជាអ្នកពោរពេញដោយបញ្ញា         ជនណាបានលោកជាបាធ្យាយ

គប្បីតាំងចិត្តមិនរាយមាយ             ព្យាយាមកុំណាយគោរពលោក។

ចូលទៅរកអង្គនាពេលសម           ដោយចិត្តរមទម្យប្រាសនូវរោគ

មាន:អស់ហើយនឹងមានជោគ         ប្រាជ្ញលោកនឹងប្រាប់អំពីធម៌។          

រីឯនរជនដែលប្រមាទ                   តាំងចិត្តមិនស្អាតខ្វះធម៌ស

គង់ដឹងមិនបានក្នុងធម៌ល្អ              បញ្ញាទន់កមិនថ្កើងឡើយ។

កល្យាណមិត្ដបរិច្ឆេទ ចប់ 

[1]  ហានភាគិយ, Cp. A. IV, 357:  ឥធ មេឃិយ ភិក្ខុ កល្យាណមិត្តោ ហោតិ កល្យាណសហាយោ កល្យាណសម្បវង្កោ។ អបរិបកាយ មេឃិយ ចេតោវិមុត្តិយា អយំ បដ្ឋាមោ ធម្មោ បរិបក្កាយ សំវត្តតិ។

[2] S.I. 87-8: សកលំ ឯវ ហិទំ ឤនន្ទ ព្រហ្មចរិយំ យទិទំ កល្យាណមិត្តតា កល្យាណសហាយតា កល្យាណសម្បវង្កតា

[3] បរមកល្យាណមិត្ត

[4] លោក P. V. Bapat ប្រែថា ”យល់ពីប្រភេទនៃកម្មផ្សេងៗ”

[5] A. IV, 32:  ៅ។ បីា, ៣២: សត្តាហិ ភិក្ខវេ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ មិត្តោ សេវិតញ្ពោ ភជិតព្វោ បយិរុបាសិតព្វោ អបិ បនុជ្ផមានេន បិ។ កតមេហិ សត្តាហិ? បិយោ ហោតិ មនាបោ ច គរុ ច ភាវនិយោ ច វត្តា ច វចនុក្ខមោ ច គម្ភិរញ្ច កថុំ កត្តា ហោតិ នោ ច អដ្ឋានេ និយោជេតិ។ Cp. Vis. Mag. 98; Netti 164

[6] សេចក្ដីមិនគ្របគ្រា់ន់ មិនឤចយល់បាន ក្នុងភាសាចិន

[7] សេចក្ដីមិនគ្របគ្រា់ន់ មិនឤចយល់បាន ក្នុងភាសាចិន

[8] ខ្ញុំតែងជាបទពាក្យ៧នេះ ដោយយកលំនាំតាមន័យពាក្យសម្រាយខាងលើ