navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន: អំណាច និងតួនាទី

អំណាច និងតួនាទី
យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្នដែលបានអនុម័តឡើងកាលពីឆ្នាំ១៩៨២ ដោយមានការកែប្រែបន្តិចបន្តួចនៅឆ្នាំបន្ទាប់ៗបានចែងថា ប្រធានាធិបតីមានអំណាចក្នុងការប្រកាសអនុវត្តច្បាប់ ជ្រើសរើសនិងបណ្តេញនាយករដ្ឋមន្ត្រីណាមួយនិងព្រមទាំងរដ្ឋមន្ត្រីនៃក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋផងដែរ ផ្តល់ការលើកលែងទោស ប្រកាសដាក់រដ្ឋក្នុងគ្រាអាសន្ន ចេញបទបញ្ជាចលនាមហាជន និងចេញសេចក្តីគោរពកិត្តិយលរបស់រដ្ឋ។ លើសពីនេះ ប្រធានាធិបតីអាចចុះឈ្មោះនិងបញ្ជូនឯកអគ្គរដ្ឋទូតខ្លួនទៅកាន់បរទេសដើម្បីចុះឬលុបចោលសន្ធិសញ្ញាជាមួយអង្គភាពបរទេសណាមួយ។ ប៉ុន្តែបើយោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ អំណាចទាំងអស់នេះគឺតម្រូវឱ្យមានសេចក្តីយល់ព្រមឬការបញ្ជាក់ពីសមាជជាតិប្រជាជនជាមុន។ ប្រធានាធិបតីគឺជាអ្នកដឹកនាំដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋក្នុងនាមជាអ្នកតំណាងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតរបស់ខ្លួន។ នៅក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឃ្លា"ដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋ"គឺជាសកម្មភាពរបស់ប្រធានាធិបតីតែមួយគត់ដែលមិនកំណត់ទម្រង់ណាមួយនៃការត្រួតពិនិត្យពីសមាជជាតិ។ ដោយសារអំណាចប្រធានាធិបតីភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើការផ្តល់សច្ចាប័នពីសមាជ ដូចនេះប្រធានាធិបតីត្រូវបានចាត់ទុកជាតំណែងនិមិត្តរូបដោយគ្មានសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួននៅក្នុងអភិបាលកិច្ចរដ្ឋនោះឡើយ។ ដោយហេតុដូច្នេះ តំណែងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីបំពេញមុខងារជាស្ថាប័ននិមិត្តរូបរបស់រដ្ឋជាជាងការិយាល័យដែលមានអំណាចប្រតិបត្តិពិតប្រាកដ។Constitution of the People's Republic of China , មាត្រា ៦២ នៃជំពូក ៥។

តាមទ្រឹស្តី ប្រធានាធិបតីមានឆន្ទានុសិទ្ធិលើការជ្រើសរើសនាយករដ្ឋមន្រ្តីផ្ទាល់ខ្លួន ប៉ុន្តែតាមការអនុវត្តជាក់ស្តែង នាយករដ្ឋមន្ត្រីត្រូវបានជ្រើសរើសជារឿយៗតាមរយៈការពិភាក្សាថ្នាក់កំពូលរបស់បក្សកុម្មុយនីស្តចិន។ នៅពេលតែងតាំងនាយករដ្ឋមន្រ្តី សមាជត្រូវធ្វើការកោះប្រជុំដើម្បីបញ្ជាក់ពីការតែងតាំងនេះប៉ុន្តែដោយសារមានឈ្មោះបេក្ខជនតែមួយនៅលើសន្លឹកឆ្នោតទើបពួកគេមានតែជម្រើសតែពីរប៉ុណ្ណោះគឺអាចអនុម័តទទួលយក ឬអាចបដិសេធ។ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន សមាជចិនគឺមិនដែលបដិសេធការតែងតាំងបុគ្គលណាមួយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទេ។

ដោយសារតែនាយករដ្ឋមន្រ្តីជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងប្រទេសចិនដូច្នេះវាគឺជាតំណែងនយោបាយដ៏សំខាន់បំផុតនៅក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលចិន។ អំណាចតែងតាំងក្នុងកាលៈទេសៈខ្លះអាចផ្តល់ឱ្យប្រធានាធិបតីនូវឥទ្ធិពលនយោបាយពិតប្រាកដ។

ដូច្នេះក្នុងករណីនេះ តំណែងប្រធានាធិបតីចិនគឺមិនមានលក្ខណៈដូចនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ឬរដ្ឋប្រកាន់ប្រព័ន្ធប្រធានាធិបតីដទៃទៀតឡើយប៉ុន្តែជាការប្រៀបផ្ទឹមនឹងលក្ខខណ្ឌអំណាចរបស់វាបើប្រៀបធៀបជាមួយប្រព័ន្ធសភា។

នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩ របាយការណ៍មួយរបស់គណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យសេដ្ឋកិច្ចនិងសន្តិសុខអាមេរិក–ចិនបានថ្លែងថា មនុស្សគ្រប់រូបគួរឈប់ហៅមេដឹកនាំចិនលោកស៊ី ជីនពីងថាជា"ប្រធានាធិបតី"ទៅហើយគួរតែហៅលោកថា"អគ្គលេខាធិការ"វិញព្រោះចិនសព្វថ្ងៃកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់បក្សតែមួយ។.
ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន: ចំណាត់ថ្នាក់នយោបាយ

ចំណាត់ថ្នាក់នយោបាយ

សម្រាប់ប្រធានាធិបតីលីវ សាវគី គាត់គឺជាអនុប្រធានទីមួយនៃបក្សកុម្មុយនីស្តចិនដែលត្រូវជាតំណែងខ្ពស់បំផុតលំដាប់ទីពីរនៅក្នុងបក្សកុម្មុយនីស្តចិនដោយនៅពីក្រោយតែប្រធានបក្សម៉ៅសេទុងប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់ប្រធានាធិបតីលី ស៊ីអាននាន គាត់គឺជាសមាជិកលំដាប់ទីប្រាំនៃគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃការិយាល័យនយោបាយបក្សកុម្មុយនីស្តចិន។ ចំពោះប្រធានាធិបតីយ៉ាង សាងគុនវិញ គាត់គឺមិនមែនជាសមាជិកនៃគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃការិយាល័យនយោបាយបក្សនោះទេប៉ុន្តែគាត់ជាអ្នកនយោបាយកំពូលលំដាប់ទីបីដោយនៅពីក្រោយតែលេខាបក្សចាវ ស៊ីយ៉ាង និងលោកតេង សៀវពីងប៉ុណ្ណោះ។ ចាប់តាំងពីសម័យលោកជាំង ហ្សឺមីនមក តំណែងប្រធានាធិបតីត្រូវបានកាន់ជាមួយគ្នានឹងតំណែងអគ្គលេខាធិការបក្សដែលជាតំណែងខ្ពស់បំផុតទីមួយទាំងនៅក្នុងបក្សនិងរដ្ឋ។
ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន: ការបង្កើតឡើងដំបូង

ការបង្កើតឡើងដំបូង
ការិយាល័យប្រធានរដ្ឋ (ដើមឡើយតំណែងនេះគឺបកប្រែមក"ប្រធានរដ្ឋ") ត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូងនៅក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៥៤។ អំណាចនៃតំណែងមួយនេះគឺមានលក្ខណៈដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងអ្វីដែលរដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្នបានចែង។រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនឆ្នាំ១៩៥៤ , មាត្រា ៤០–៤២។

អំណាចនៃការិយាល័យឆ្នាំ១៩៥៤ មានលក្ខណៈខុសគ្នាពីការិយាល័យបច្ចុប្បន្ននៅត្រង់វិស័យពីរគឺ យោធា និងរដ្ឋាភិបាល។  អំណាចយោធារបស់ប្រធានរដ្ឋត្រូវបានកំណត់នៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៥៤ ដូចតទៅ៖ "ប្រធាននៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនគឺជាមេបញ្ជាការនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់រដ្ឋ និងជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាការពារជាតិ (ភាសាចិនថា៖ 国防委员会)"។រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន , មាត្រា ៤៣។ ក្រុមប្រឹក្សាការពារជាតិមានលក្ខណៈពិសេសនៅក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៥៤ ដោយវាជាអំណាចបញ្ជាការស៊ីវិលចំពោះកងទ័ពរំដោះប្រជាជន។ វាត្រូវបានលុបចោលវិញនៅក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៧៥។

អំណាចរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រធានរដ្ឋត្រូវបានកំណត់នៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៥៤ ដូចតទៅ៖ "ប្រធាននៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិននៅពេលណាដែលចាំបាច់ត្រូវរៀបចំសន្និសីទរដ្ឋកំពូល (ភាសាចិន៖ 最高国务会议) ហើយតម្រូវឱ្យធ្វើជាប្រធាននៃសន្និសីទនោះ"។ សមាជិកនៃសន្និសីទរដ្ឋកំពូលរួមមានមន្រ្តីធំៗរបស់រដ្ឋហើយទស្សនៈរបស់វានឹងត្រូវបង្ហាញដល់អង្គការចាត់តាំងសំខាន់ៗរបស់រដ្ឋនិងរដ្ឋាភិបាលរួមទាំងសមាជជាតិប្រជាជន និងក្រុមប្រឹក្សាការពារជាតិនិងរដ្ឋ។រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន , មាត្រា ៤៤។ សន្និសីទរដ្ឋកំពូលក៏មានលក្ខណៈពិសេសនៅក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៥៤ ដែរ។ វាត្រូវបានលុបបំបាត់ចោលនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៧៥ ហើយក្រោយមកៗរដ្ឋធម្មនុញ្ញមិនដែលបានរាប់បញ្ចូលស្ថាប័នដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាទៀតទេ។
ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន: ប្រវត្តត្រឹមឆ្នាំ១៩៧៤

ប្រវត្តត្រឹមឆ្នាំ១៩៧៤
ប្រធានបក្សកុម្មុយនីស្តលោកម៉ៅសេទុងគឺជាបុគ្គលដំបូងដែលបានកាន់តំណែងជាប្រធានរដ្ឋ។ គាត់ត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសនៅក្នុងសម័យប្រជុំសមាជជាតិប្រជាជនដំបូងបង្អស់នៅឆ្នាំ១៩៥៥។ នៅក្នុងសម័យប្រជុំសមាជលើកទីពីរក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩ ម៉ៅត្រូវបានជំនួសដោយលោកលាវ សាវគីដែលកាលនុះជាអនុប្រធានទីមួយនៃបក្សកុម្មុយនីស្ត។ លីវត្រូវបានជ្រើសរើសជាប្រធានរដ្ឋនៅក្នុងសម័យប្រជុំសមាជលើកទីបីនៅអំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៥។ នៅឆ្នាំ១៩៦៦ លីវបានសម្តែងការមិនពេញចិត្តនឹងបដិវត្តន៍វប្បធម៌ដែលប្រធានបក្សម៉ៅបានផ្តើមអនុវត្ត។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៦ ម៉ៅនិងក្រុមអ្នកគាំទ្ររបស់គាត់បានសម្រេចដកលីវចេញពីតំណែងជាអនុប្រធានគណបក្ស។ ប៉ុន្មានខែក្រោយមក លីវត្រូវបានគេចាប់ឃុំឃាំងក្នុងគេហដ្ឋានរបស់ខ្លួនហើយបន្ទាប់មក ការតស៊ូអំណាចបានអូសបន្លាយរហូតដល់កិច្ចប្រជុំពេញអង្គលើកទី ១២ នៃសមាជបក្សកុម្មុយនីស្តលើកទី ៨ នៅថ្ងៃទី៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៨ ដោយក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះ គេបានសម្រេចដកហូតសិទ្ធិអំណាចគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ទាំងអស់របស់លោកលីវ សាវគី រួមទាំងតំណែងប្រធានរដ្ឋផងដែរ។ ករណីនេះគឺជាការរំលោភលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលបានតម្រូវឱ្យមានការបោះឆ្នោតនៅក្នុងសមាជជាមុនសិនដើម្បីដកប្រធានរដ្ឋចេញ។

បន្ទាប់ពីលីវត្រូវបានដកចេញពីតំណែងនៅឆ្នាំ១៩៦៨ ការិយាល័យប្រធានរដ្ឋបានរក្សានូវទំនេរ។ ទោះជាយ៉ាងណានៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧២ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋបានសម្តៅលើអនុប្រធានរដ្ឋលោកដុង ប៊ីវូថាជា"ប្រធានរដ្ឋស្តីទី"។
ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន: ការលុបបំបាត់ចោលនៅឆ្នាំ១៩៧៥

ការលុបបំបាត់ចោលនៅឆ្នាំ១៩៧៥
នៅក្នុងសម័យប្រជុំសមាជលើកទីបួននៅឆ្នាំ១៩៧៥ សកម្មភាពចម្បងក្នុងសម័យប្រជុំនោះគឺត្រូវអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដែលនឹងលុបតំណែងប្រធានរដ្ឋចោល និងលើកតម្កើងថ្នាក់ដឹកនាំបក្សកុម្មុយនីស្តលើរដ្ឋនិងរួមទាំងប្រការមួយដែលចែងថាប្រធានបក្សគឺនឹងក្លាយជាមេបញ្ជាការកំពូលនៃកងទ័ពរំដោះប្រជាជនស្របគ្នាក្នុងនាមជាប្រធានគណៈកម្មការយោធាកណ្តាលរបស់បក្ស។ ការិយាល័យប្រធានាធិបតីត្រូវបានដាក់ឱ្យដំណើរការវិញនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញទីបួនដែលត្រូវបានអនុម័តក្នុងសម័យប្រជុំលើកទីប្រាំនៃបក្សកុម្មុយនីស្តលើកទីប្រាំនៅឆ្នាំ១៩៨២។
ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន: ការស្តារឡើងវិញនៅឆ្នាំ១៩៨២

ការស្តារឡើងវិញនៅឆ្នាំ១៩៨២
នៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៨២ ប្រធានាធិបតីត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាតំណែងនិមិត្តនៅក្នុងរដ្ឋដែលអំណាចរដ្ឋពិតប្រាកដត្រូវស្ថិតនៅក្នុងដៃអគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនីស្ត រដ្ឋមន្ត្រីនៃក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ និងប្រធានគណៈកម្មការយោធាកណ្តាល ហើយតំណែងទាំងបួននេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីកាន់ដោយបុគ្គលផ្សេងៗគ្នា។ ដូច្នេះប្រធានាធិបតីគឺមានទំនួលខុសត្រូវតិចតួចខ្លាំងដូចជា ការចេញទៅជួបឥស្សរជនបរទេស និងចុះហត្ថលេខាលើការតែងតាំងបុគ្គលិកស្ថានទូតជាដើមហើយប្រធានាធិបតីមិនអាចជ្រៀតជ្រែកក្នុងកិច្ចការរបស់ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋឬគណបក្សបានឡើយ។

នៅក្នុងផែនការរដ្ឋធម្មនុញ្ញដើមឆ្នាំ១៩៨២ គណបក្សនឹងបង្កើតគោលនយោបាយខណៈរដ្ឋនឹងអនុវត្ត។ គោលដៅចម្បងគឺការបែងចែកអំណាចរដ្ឋដើម្បីការពារកុំឱ្យមហាជនឬសមាជិកបក្សឈ្លក់វង្វេងនឹងមេដឹកនាំណាមួយដូចក្នុងករណីលោកម៉ៅសេទុងដែលកាលពីសម័យនោះ អំណាចនយោបាយនៅប្រទេសចិនគឺមានលក្ខណៈលម្អៀងទៅរកលោកច្រើនជាងគេ។ ដូច្នេះនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨២ ទោះបីជាលោកតេង សៀវភីងត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា"មេដឹកនាំកំពូល"របស់ប្រទេសក៏ដោយតែលោកគឺជាមេដឹកនាំដ៏សំខាន់ម្នាក់នៅក្នុងចំណោមមេដឹកនាំសំខាន់ៗចំនួនបួននាក់ទៀតមាន៖ លោកហ៊ូ យ៉ាវប៉ាវជាអគ្គលេខាធិការបក្ស, ចាវ ស៊ីយ៉ាងជានាយករដ្ឋមន្រ្តី, លី ស៊ីអាននានជាប្រធានាធិបតី និងតេងខ្លួនលោកជាប្រធានគណៈកម្មការយោធាកណ្តាល។ 

នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ គេបានធ្វើការពិសោធន៍បែងចែកបក្សនិងតំណែងរដ្ឋហើយជាលទ្ធផលបាននាំឱ្យមានជម្លោះរវាងលោកតេង សៀវភីង និងចាវ ស៊ីយ៉ាងលើសំណុំរឿងបាតុកម្មនៅឯទីលានធានអានមិន។ នៅឆ្នាំ១៩៩៣ តំណែងប្រធានាធិបតីត្រូវបានកាន់ដោយជាំង ហ្សឺមីនដែលកាលនុះបានកាន់តំណែងជាអគ្គលេខាធិការបក្សផងនិងជាប្រធានគណៈកម្មការយោធាកណ្តាលផង ដូច្នេះលោកបានក្លាយជាមេដឹកនាំដ៏មានអំណាជាងគេរបស់បក្សនិងរដ្ឋ។ នៅពេលដែលលោកជាំង ហ្សឺមីនបានចុះចេញពីតំណែងនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៣ ការិយាល័យរបស់អគ្គលេខាធិការនិងប្រធានាធិបតីត្រូវបានប្រគល់ទៅឱ្យបុគ្គលតែមួយម្តងទៀតគឺលោកហ៊ូ ជីនតាវដោយលោកបានក្លាយជាអនុប្រធានាធិបតីចិនដំបូងបង្អស់ដែលបានឡើងកាន់តំណែងនេះ។ ដល់ចុងអាណត្តិ ហ៊ូបានទម្លាក់ខ្លួនពីតំណែងទាំងពីរទុកឱ្យស៊ី ជីនពីងឡើងកាន់កាប់នៅក្នុងឆ្នាំ២០១២ និងឆ្នាំ២០១៣។

នៅថ្ងៃទី១១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៨ សមាជជាតិប្រជាជនបានអនុម័តវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញដោយទទួលបានសម្លេងគាំទ្រចំនួន ២,៩៥៨ សម្លេងជំទាស់ចំនួនពីរ និងសម្លេងអនុបវាទចំនួនបីដោយវានឹងអនុញ្ញាតឱ្យប្រធានាធិបតីកាន់អំណាចដោយលែងកំណត់អាណត្តិ។ នេះត្រូវបានគេបកស្រាយថាជាផ្នែកមួយនៃការពង្រីកអំណាចរបស់លោកស៊ីដែលធ្វើឱ្យគាត់ក្លាយជាមេដឹកនាំកំពូលនិងប្រធានាធិបតីពេញមួយជីវិត។ ស៊ីបានពន្យល់អំពីការសម្រេចចិត្តនេះថា វាជាតម្រូវការចាំបាច់សម្រាប់ការសម្របតំណែងប្រធានាធិបតីឱ្យស្របទៅនឹងតំណែងរបស់លោកដទៃទៀតគឺអគ្គលេខាធិការបក្សនិងជាប្រធានគណៈកម្មការយោធាកណ្តាលដែលសុទ្ធតែជាតំណែងមិនកំណត់អាណត្តិ។
ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន: បញ្ជីប្រធានាធិបតី

បញ្ជីប្រធានាធិបតី
ល.រប្រធានាធិបតីចូលកាន់តំណែង(អាណត្តិដំបូង)ចុះពីតំណែង(អណត្តិចុងក្រោយ)រយៈពេលកាន់តំណែង(សរុប) ១ ម៉ៅសេទុង ២៧ កញ្ញា ១៩៥៤ ២៧ មេសា ១៩៥៩ ៤ ឆ្នាំ, ២១២ ថ្ងៃ ២85pxលីវ សាវគី ២៧ មេសា ១៩៥៩ ៣១ តុលា ១៩៦៨ ៩ ឆ្នាំ, ១៨៧ ថ្ងៃតំណែងនូវទំនេរ ស្តីទី85pxដុង ប៊ីវូ ២៤ កុម្ភៈ ១៩៧២ ១៧ មករា ១៩៧៥ ២ ឆ្នាំ, ៣២៧ ថ្ងៃ ស្តីទី85pxសុង ឈីងលីង ៦ កក្កដា ១៩៧៦ ៥ មីនា ១៩៧៨ ១ ឆ្នាំ, ២៤២ ថ្ងៃតំណែងត្រូវលុបចោល ៣85pxលី ស៊ីអាននាន ១៨ មិថុនា ១៩៨៣ ៧ មេសា ១៩៨៨ ៤ ឆ្នាំ, ២៩៥ ថ្ងៃ ៤85pxយ៉ាង សាងគុន ៩ មេសា ១៩៨៨ ២៧ មីនា ១៩៩៣ ៤ ឆ្នាំ, ៣៥២ ថ្ងៃ ៥85pxជាំង ហ្សឺមីន ២៧ មីនា ១៩៩៣ ១៥ វិច្ឆិកា ២០០២ ៩ ឆ្នាំ, ៣៥៣ ថ្ងៃ ៦85pxហ៊ូ ជីនតាវ ១៥ មីនា ២០០៣ ១៤ មីនា ២០១៣ ១០ ឆ្នាំ, ០ ថ្ងៃ ៧85pxស៊ី ជីនពីង ១៤ មីនា ២០១៣ កំពុងកាន់តំណែង
ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ
 គេហទំព័រប្រធានាធិបតីផ្លូវការ (ភាសាអង់គ្លេស)

Category:ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន
Category:នយោបាយនៅចិន
Category:ប្រមុខរដ្ឋ
ប្រធានាធិបតីមីយ៉ាន់ម៉ា

ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋសហភាពមីយ៉ាន់ម៉ា (ភាសាភូមា៖ နိုင်ငံတော် သမ္မတ) គឺជាប្រមុខរដ្ឋ និងជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ ប្រធានាធិបតី​គឺជាអ្នកដឹកនាំ​គណៈរដ្ឋមន្ត្រី​មី​យ៉ាន់​ម៉ាដែលជា ​ស្ថាប័ន​ប្រតិបត្តិមួយរបស់​រដ្ឋាភិបាល​ភូមា​។ ប្រធានាធិបតីបច្ចុប្បន្នគឺលោកម្យីន ស្វេដែលបានឡើងកាន់តំណែងនេះកាលពីថ្ងៃទី១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១ ក្រោយរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ២០២១។

ប្រធានាធិបតីត្រូវបានជ្រើសរើសដោយសមាជិកសភា មិនមែនដោយប្រជាជនទូទៅនោះទេពោលគឺដោយមហាវិទ្យាល័យបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីដែលត្រូវជាគណៈកម្មាធិការបីផ្សេងៗគ្នាដែលមានសមាជិកជាសមាជិកសភា។ គណៈកម្មាធិការនីមួយៗផ្សំឡើងដោយសមាជិកពីសភាជាន់ខ្ពស់និងសភាជាន់ទាបឬសមាជិកសភាដែលតែងតាំងដោយយោធា។

ក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៥ ខណៈដែលប្រធានាធិបតីមានឋានៈជាប្រមុខរដ្ឋនិងជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាល ឥស្សរជនរបស់រដ្ឋដ៏លេចធ្លោជាងគេគឺទីប្រឹក្សារដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ានិងជាមេដឹកនាំនៃគណបក្សសម្ព័ន្ធជាតិដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យគឺលោកស្រីអង់សានស៊ូជី។ ទាំងលោកស្រី អង់សានស៊ូជី និងប្រធានាធិបតីវីន ម្យីនត្រូវបានយោធាចាប់ឃុំខ្លួននៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ២០២១។ បច្ចុប្បន្ន ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​ជាក់ស្តែងគឺ​លោកមីន អ៊ុងឡាំង​​។
ប្រធានាធិបតីវៀតណាម

ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម (ភាសាវៀតណាម៖ Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, បកប្រែចំមកថា "ប្រធានរដ្ឋនៃសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម") គឺជាប្រមុខរដ្ឋនៃប្រទេសវៀតណាមដែលត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយសមាជិកនៃរដ្ឋសភាវៀតណាម។ ដោយសារ​តែប្រទេសវៀតណាម​ជា​រដ្ឋ​ឯកបក្ស ដូច្នេះបេក្ខភាពសម្រាប់មុខតំណែងប្រធានាធិបតីគឺត្រូវជ្រើសរើសដោយគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម។ ​ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រធានាធិបតី​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ជាទូទៅថា​ជា​មុខតំណែង​ខ្ពស់​បំផុត​ទីពីរនៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​នយោបាយ​វៀតណាមបន្ទាប់​ពីអគ្គលេខាធិការបក្ស។

ក្នុងនាមជាប្រមុខរដ្ឋ ប្រធានាធិបតីត្រូវជាតំណាងឱ្យប្រទេសវៀតណាមទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស ហើយព្រមទាំងរក្សានូវប្រតិបត្តិការ កិច្ចសម្របសម្រួល និងស្ថិរភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលជាតិឱ្យបានទៀងទាត់ និងព្រមទាំងការពារឯករាជ្យ និងបូរណភាពទឹកដីរបស់ប្រទេសផង។

ប្រធានាធិបតីត្រូវតែជាសមាជិកក្នុងរដ្ឋសភា។ លើស​ពី​នេះ​ ប្រធានាធិបតី​ក៏មានឈ្មោះជាសមាជិក​នៃ​គណៈកម្មាធិការ​មជ្ឈិម​បក្ស​កុម្មុយនីស្ត និង​ជា​សមាជិក​ការិយាល័យ​នយោបាយផងដែរ។ គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សកុម្មុយនីស្តជាស្ថាប័នជ្រើសរើសបេក្ខភាពប្រធានាធិបតី រួចពួកគេត្រូវបញ្ជូនបញ្ជីឈ្មោះបេក្ខភាពទាំងអស់នោះទៅឱ្យគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃរដ្ឋសភាបញ្ជាក់ និងតែងតាំង ដើម្បីមានឈ្មោះឈរបោះឆ្នោតផ្លូវការ។

ប្រធានាធិបតីអាចតែងតាំងអនុប្រធានាធិបតី នាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្ត្រី និងមន្ត្រីផ្សេងៗទៀត ដោយមានការយល់ព្រមពីរដ្ឋសភា។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ប្រធានាធិបតី​ក៏​កាន់តំណែងជា​អគ្គមេបញ្ជាការ​​នៃ​កងកម្លាំង​ប្រដាប់អាវុធ​ប្រជាជន​វៀតណាម និង​ជា​ប្រធាន​ក្រុមប្រឹក្សា​ការពារជាតិ និង​សន្តិសុខផងដែរ។ បន្ថែម​ពីលើ​នេះ ​ប្រធានាធិបតី​​ជា​សមាជិក​នៃ​គណៈកម្មាធិការ​មជ្ឈិម​យោធា និង​គណៈកម្មាធិការ​បក្ស​នគរបាលមជ្ឈិម។ ចាប់តាំងពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១១ មក ប្រធានាធិបតីត្រូវជាប្រធានគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមសម្រាប់កំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធតុលាការ។

លោកឧត្តមសេនីយ៍លឿង កឿងគឺជាប្រធានាធិបតីកំពុងកាន់អំណាចសព្វថ្ងៃ ដោយបានឡើងមកកាន់អំណាចតាំងពីថ្ងៃទី២១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ បន្តពីលោកអគ្គលេខាធិការបក្សតូ ឡឹម។https://dantri.com.vn/xa-hoi/ong-luong-cuong-giu-chuc-chu-tich-nuoc-20241020215545176.htm
ប្រធានាធិបតីឡាវ

ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ គឺជា ប្រមុខរដ្ឋ នៃ ប្រទេសឡាវ ។ ប្រធានាធិបតីបច្ចុប្បន្នគឺ លោក ថងលូន ស៊ីសូលី ត ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី 22 ខែមីនា ឆ្នាំ 2021។ គាត់ពីមុនត្រូវបានជ្រើសរើសជា អគ្គលេខាបក្សបដិវត្តន៍ ឡាវ ដែលជាតំណែងដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតរបស់ប្រទេសឡាវក្នុងខែមករា ឆ្នាំ 2021 ដោយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខមួយនៅក្នុង ការិយាល័យនយោបាយ ។ដកស្រង់ចេញពីគេហទំព័រសារព័ត៌មានវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេសពាក្យ «ប្រធានាធិបតី» ជាភាសាឡាវ សំដៅលើប្រធានាធិបតី ដែលជាទូទៅគេប្រើ ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ មានមុខតំណែងបែបនេះតាំងពីឆ្នាំ១៩៧៥មកម្ល៉េះ។

យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ មាត្រា ៦ មាត្រា ៦៥ ចែងថា "ប្រធានាធិបតីគឺជាប្រមុខរដ្ឋនៃសាធារណៈរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ តំណាងឱ្យប្រជាជនឡាវគ្រប់ជនជាតិទាំងអស់ទាំងក្នុងប្រទេស និងក្រៅប្រទេសដកស្រង់ចេញពីគេហទំព័រសារព័ត៌មានវីគីភីឌាភាសាឡាវ"។
ប្រធានាធិបតីឡាវ: បញ្ជីឈ្មោះប្រធានាធិបតីឡាវ

បញ្ជីឈ្មោះប្រធានាធិបតីឡាវ 
រូបភាពឈ្មោះរយៈពេល​នៃ​តំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីឡើងកាន់តំណែងលាលែងតំណែងពេលវេលានៅក្នុងកាន់តំណែង1115x115ភីកសែលសុភានុវង្ស
 (ស៊ុផានុវ៉ុង)2 ធ្នូ 197529 តុលា 1986កៃសន ព្រហ្មវិហារ–ភូមី វង្សវិចិត្រ
 (ភូមី វ៉ុងវិជីត)29 តុលា 198615 សីហា 1991កៃសន ព្រហ្មវិហារ289x89ភីកសែលកៃសន ព្រហ្មវិហារ
 (កៃសន ផុំវិហាន)15 សីហា 199121 វិច្ឆិកា 1992ខាំតៃ ស៊ីផាន់ដន3នូហាក់ ភូមិសួគ៌
 (នូហាក់ ភូមសៈវ៉ាន់)25 វិច្ឆិកា 199224 កុម្ភៈ 1998ខាំតៃ ស៊ីផាន់ដន4112x112ភីកសែលគាំតៃ ស្រីពណ៌ដន
​ (ខាំតៃ ស៊ីផាន់ដន)24 កុម្ភៈ 19988 មិថុនា 2006ស៊ីសាវ៉ាត កែវប៊ុនផាន់
ប៊ុនយ៉ាំង វ៉រ៉ាជីត5118x118ភីកសែលជូមម្លី ជ័យសរ
 (ជូមម៉ាលី សៃយ៉ាសន)8 មិថុនា 200620 មេសា 2016បួសន បុប្ផាវណ្ណ
ថងស៊ីង ធម្មវង្ស6116x116ភីកសែលប៊ុនយ៉ាំង វរៈចិត្រ
 (ប៊ុនយ៉ាំង វ៉រ៉ាជីត)20 មេសា 201622 មីនា 2021ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត7107x107ភីកសែលថងលុន ស្រីសុរិទ្ធ
 (ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត)22 មីនា 2021កាន់តំណែងផានខាំ វិផាវ៉ាន
ប្រធានាធិបតីឥណ្ឌូនេស៊ី

ធ្វេង|រូបភាពតូច|180x180ភីកសែល| ទង់ប្រធានាធិបតីដែលប្រើក្នុងសម័យរបស់ស៊ូកាណូ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|235x235ភីកសែល| ស៊ូកាណូ ប្រធានាធិបតីទី ១ នៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី
ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| វិមានមឺរដេកា ដែល ជាលំនៅដ្ឋានផ្លូវការ របស់ប្រធានាធិបតីឥណ្ឌូនេស៊ី
ប្រធានាធិបតីនៃសាធារឥណរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី (    ) ជា ប្រមុខរដ្ឋ និងជា ប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៃ សាធារណរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី ។ ប្រធានាធិបតី​ដឹកនាំ​ផ្នែក ​ប្រតិបត្តិ ​នៃ ​រដ្ឋាភិបាល​ឥណ្ឌូនេស៊ី និង​ជា ​អគ្គមេបញ្ជាការ ​នៃ ​កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ​ជាតិ​ឥណ្ឌូនេស៊ី ។ ចាប់តាំងពី ឆ្នាំ ២០០៤ មក ប្រធាន និង អនុប្រធាន ត្រូវ បានជ្រើសរើសដោយផ្ទាល់ សម្រាប់អាណត្តិ ៥ ឆ្នាំម្តងដែលអាចបន្តបាន ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានអាណត្តិអតិបរមា ១០ ឆ្នាំ។

ចូកូ វីដូដូ គឺជាប្រធានាធិបតី ទីប្រាំពីរ និងបច្ចុប្បន្នរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ លោក​បាន​ចូល​កាន់​តំណែង​នៅ​ថ្ងៃ ​ទី​២០ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០១៤ ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធិបតីឥណ្ឌូនេស៊ី
ប្រពៃណីកោរជុក

ពិធីកោរជុក គឺជាពិធីដ៏សំខាន់មួយសំរាប់ក្មេងរៀបនិងពេញវ័យ។ ពិធីកោរជុកជាឈ្មោះផ្លូវការ តែតាមពាក្យសាមញ្ញគេហៅថា ពិធីកោរសក់ ឬកោរកំប៉ោយដែលក្មេងប្រុសស្រីទុកលើក្បាលតាំងពីអាយុ ៣ឆ្នាំ រហូតដល់ធំទើបកាត់ជុកនោះ។
ប្រពៃណីកោរជុក: ប្រវត្តិនៃពិធីកោរជុក

ប្រវត្តិនៃពិធីកោរជុក

ពិធីកោរជុក ជាទំនៀមទំលាប់ខ្មែរដ៏សំខាន់មួយ ដែលមានតាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ។ ទំនៀមទំលាប់នេះមានឬសគល់តាំងពីសម័យដែលខ្មែរកាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនាមកម្លេះ។ តួយ៉ាងនៅលើព្រះវិហារវត្តបូព៌ គេឃើញមានរូបគំនូរ រឿងរាមកេរិ៍្ត ដែលក្នុងនោះ ពាលីបានពអង្គទទៅលើតាបសឫសីកោរជុកនៅក្នុងពិធីមួយ។

នៅសម័យមុន ទំនៀមទំលាប់កោរជុកព្រះញាតិវង្សប្រហែលជាមានទូទៅពុំអាក់ខានឡើយ។ ជាក់ស្តែងនៅដើមសតវត្សទី២០ ពិធីកោរជុកនៃព្រះអង្គម្ចាស់ចន្ទលេខា (ព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទនរោត្តម) មានសភាពអធិអធមណាស់ ពោលគឺមានរយៈពេល៧ថ្ងៃឯណោះ។ នាពេលបច្ចុប្បន្ន ពិធីកោរជុកនេះស្ទើរតែវិនាសបាត់បង់ទៅហើយ ព្រោះគេឃើញមានរៀបចំម្តងម្កាលនៅតាមនិគមជនបទខ្លះៗប៉ុន្នោះ ដូចជានៅតាមភូមិខ្លះនៅតំបន់អង្គរក្នុងខេត្តសៀមរាប និងភាគខាថជើង ឬភាគពាយព្យនៃប្រទេស។
ប្រពៃណី​លែង​ដើម​ទ្រូង​ទទេ​របស់​ស្ត្រី​ខ្មែរ

300px
នៅតាម​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទខ្មែរ​បុរាណ​នា​សម័យ ​បុ​រេ​អង្គរ និង​អង្គរ គេ​ឃើញ​មាន​ចម្លាក់​បុរាណ​ជាច្រើន ដូចជា​ព្រះ​ទេពី ស្រី​រាំ ឬទេពអប្សរ ព្រមទាំង​ប្រជានុរាស្ត្រដែលមាន​ឋានៈ​ខ្ពង់ខ្ពស់​ជាទីបំផុត ឬក៏​ឋានៈ​ទាប​ស្ថិតនៅក្នុង​ឥរិយាបថលែង​ទ្រូង​ទទេដូចៗគ្នា​ដែរ ។ ឧទាហរណ៍​ដ៏​ជាក់ស្តែង​មួយ គឺថា​បើ​យើងក្រឡេកមើល​ចម្លាក់​ព្រះ​នាង​ម្ចាស់​ក្ស​ត្រី​ឥន្ទ្រ​ទេវី ​ដែលជា​ព្រះ​ជាយា​របស់ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ដ៏​ខ្លាំងពូកែ​កប់​កំពូល គឺ​ព្រះបាទ​ជយ​វ័រ្មន​ទី ៧ យើង​នឹងសម្គាល់​ឃើញថា ព្រះ​នាង​ក៏​ស្ថិតក្នុង​ឥរិយាបថ​ខ្លួន​ទទេ​ដែរ ។ ដោយឡែកតាមការ វិភាគ​រូបសំណាក​នា​សម័យ​នគរ​ភ្នំ​ពីស.វ​ទី ១ ដល់ទី ៧ និង​សម័យ​ចេនឡា​ពីស.វ​ទី ៧ ដល់ទី ៩ នៃ​គ.ស ក៏បាន​បញ្ជាក់​នូវ​ប្រពៃ​ណី​លែង ខ្លួន​នេះដែរ ។ យោងតាម​ប្រភព​ឯកសារ​បុរាណវិទ្យា យើង​អាច​សន្និដ្ឋានបានថាប្រពៃណីដោះអាវ​នេះ​មាន​តាំងពី​សម័យ​ បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​ មកម្ល៉េះ ។
ដូច្នេះ ទំនៀមទម្លាប់​លែងខ្លួន​របស់​ស្ត្រី​ខ្មែរ គឺជា​ប្រពៃណី​ទូទៅ​ដែលមានតាំងតែ​ ពី​បុរាណកាល​មក​គ្មាន​លក្ខណៈ​អាវាសែ​ទេ ។ ម្យ៉ាងទៀត​តាមរយៈ​ឯកសារ​បានបញ្ជាក់​ឱ្យដឹងថា កាលដែល​គេ​ឆ្លាក់​រូប​ទេវតា ឬ​រូប​មនុ​ស្សនាសម័យបុរាណ គឺ​ពុំមែន​ជា​រឿងប្រឌិត​នោះទេ គឺជា​ប្រពៃណីពិតៗដែល​ទាក់ទង​ទៅនឹង​ប្រពៃណី​ដូនតា​ខ្លួន ។ អ្វីមួយ​ដែល​ខុស​នឹង​ចម្លាក់ ឬ​គំនូរ​នា​សម័យ​ទំនើប​ប្រកបដោយ​ភាព​ស្រើបស្រាល ។
សូមបញ្ជាក់ថា ការដែល​ស្ត្រី​ខ្មែរ​ដោះអាវ ឬ​អត់​អាវ​ ចំហ​ដើមទ្រូង​ឱ្យ​លេច​សុដន់​ទាំង​គូ​នៅ​ទទេ​បែបនេះ គឺ​មិនមែន​មានន័យថា ស្ត្រី​ខ្មែរ​មិនចេះ​ពាក់អាវ​នោះទេ នោះជាការ​និយម​ឱ្យ​តម្លៃ​ជាទូទៅ​ក្នុង​ព្រះរាជ​នគរ​ខ្មែរ​បុរាណ​រហូតដល់​ សម័យ​បារាំង​ចូល​ស្រុក​ ទើប​ប្រពៃណី​នោះ​ក៏ត្រូវ​រអាក់រអួល​ទៅវិញ។
រហូតមកដល់​ស.វ​ទី ១៩ ស្ត្រី​ខ្មែរ​នៅតែ​និយម​ប្រពៃណី​ដោះអាវ​នេះ​រហូត ទោះជា​ស្ថិតនៅក្នុង​កាលៈទេសៈ​ណាក៏ដោយ ព្រោះ​វា​បានក្លាយ​ទៅជា​ទម្លាប់​ធម្ម​ ជាតិ​នៅ​គ្រប់​ទី​ច្រកល្ហក​ទៅហើយ ប៉ុន្តែ​តាម​លទ្ធផល​នៃ​ការស្រាវជ្រាវ​ក្រោយមកទៀតទើប​គេ​ដឹងថា​ប្រពៃណី​នេះ បាន​ប្រែប្រួល​បន្តិចម្តងៗរហូតដល់​បាត់អស់​នៅពេលដែល​ឥទ្ធិពល​អឺរ៉ុប​បាន​ជះ​ មកលើ​សង្គម​ខ្មែរ​នា​ជំនាន់​នោះ ។ ប៉ុន្តែ​ជនជាតិខ្មែរ​ដែល​រស់នៅ​តាម​តំបន់​ព្រៃភ្នំ​នៅតែ​រក្សា​ប្រពៃណី​នេះ​ បាន​គង់វង្ស​ស្ថិតស្ថេរ​រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។
គួរបញ្ជាក់​ផងដែរ​ថា បងប្អូន​ខ្មែរលើ​ទាំងនោះ ក៏ដូចជា​បុព្វបុរស​នាសម័យអង្គរ និង​មុន​អង្គរ​ផងដែរ ។ កាយវិកា​ស្រាត​ននល​ដងខ្លួន ពុំមែន​មានន័យថា ឆ្អេះឆ្អាប​នោះទេ ក៏ប៉ុន្តែ​ប្រកបដោយ​លក្ខណៈ​ស្អាតស្អំ​បរិសុទ្ធ ។
សូមជម្រាបថាថ្មីៗនេះ​ អ្នកស្រាវជ្រាវ​ថៃ​បាន​រកឃើញ​នូវ​រូបចម្លាក់​បុរាណ​នា​ស.វ​ទី ១២ តំណាង​អ្នករបាំ​ខ្មែរ​នា​សម័យអង្គរ​ពាក់​អាវ​យ៉ាង​ស្តើង​ខុសពី​ស្ត្រី​ ទេពអប្សរ​មួយ​ភាគ​ធំដែលមាន​នៅលើ​ប្រាសាទ​សិលា​អង្គរ ឬ​វត្ត​បាពួន (ម.ត្រា​ណេ) ។
ឯកសារ:Khmer woman1.jpg
ឯកសារ:Khmer woman2.jpg
ឯកសារ:Khmer woman3.jpg
ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ: ក្តារចុចកុំព្យូទ័រ

ក្តារចុចកុំព្យូទ័រ
នៅក្នុងកុំព្យូទ័រ, ក្តារចុចកុំព្យូទ័រមួយគឺជាឧបករណ៍ម៉ាស៊ីនអង្គុលីលេខបែបដែលប្រើការរៀបចំរបស់ប៊ូតុងឬគ្រាប់ចុចមួយដើម្បីធ្វើជាដងថ្លឹងមេកានិចឬប្តូរអេឡិចត្រូនិ។ បន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចុះនៃកាតកណ្តាប់ដៃនិងកាសែតក្រដាស, អន្តរកម្មតាមរយៈការក្តារចុច teleprinter បែបក្លាយជាឧបករណ៍បញ្ចូលសំខាន់សម្រាប់កុំព្យូទ័រ។

ក្តារចុចជាធម្មតាមានតួអក្សរឆ្លាក់ឬបោះពុម្ពលើគ្រាប់នេះ (ប៊ូតុង) ហើយចុចគ្នានៃកូនសោមួយជាធម្មតាត្រូវគ្នាទៅនឹងនិមិត្តសញ្ញាដែលបានសរសេរតែមួយ។ ទោះជាយ៉ាងណា, ដើម្បីផលិតនិមិត្តសញ្ញាមួយចំនួនតម្រូវឱ្យមានការបន្ទាន់និងកាន់កូនសោជាច្រើនក្នុងពេលដំណាលគ្នាឬក្នុងលំដាប់។ ខណៈពេលដែលគ្រាប់ចុចក្តារចុចភាគច្រើនផលិតតួអក្សរលេខឬសញ្ញា (តួអក្សរ), គ្រាប់ចុចផ្សេងទៀតឬចុចគ្រាប់ចុចដំណាលគ្នាអាចផលិតសកម្មភាពឬប្រតិបត្តិពាក្យបញ្ជាកុំព្យូទ័រ។

ទោះបីជាមានការអភិវឌ្ឍន៍នៃឧបករណ៍បញ្ចូលជាជម្រើសដូចជាការទទួលស្គាល់កណ្តុរ, អេក្រង់, ឧបករណ៍ប៊ិច, ការទទួលស្គាល់តួអក្សរនិងសំឡេង, ក្តារចុចនេះនៅតែជាឧបករណ៍ដែលបានប្រើជាទូទៅបំផុតសម្រាប់ (មនុស្ស) បញ្ចូលលេខដោយផ្ទាល់ពីទិន្នន័យចូលទៅក្នុងកុំព្យូទ័រ។

ក្នុងការប្រើប្រាស់ធម្មតា, ក្តារចុចត្រូវបានប្រើជាចំណុចប្រទាក់ធាតុអត្ថបទដើម្បីវាយអត្ថបទនិងលេខទៅជាកម្មវិធីវាយអត្ថបទ, កម្មវិធីនិពន្ធអត្ថបទឬកម្មវិធីផ្សេងទៀត។ នៅក្នុងកុំព្យូទ័រទំនើប, ការបកស្រាយការចុចគ្រាប់ចុចនោះត្រូវបានជាទូទៅបានចាកចេញទៅកម្មវិធី។ ក្តារចុចកុំព្យូទ័រមួយខុសប្លែកគ្នាពីការចុចគ្រាប់ចុចរាងកាយនិងរាយការណ៍រាល់ផ្សេងទៀតទាំងអស់ដើម្បីចុចគ្រាប់ចុចកម្មវិធីបញ្ជានេះ។ ក្តារចុចត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ការលេងហ្គេមកុំព្យូទ័រទាំងជាមួយក្តារចុចទៀងទាត់ឬដោយប្រើក្តារចុចដែលមានលក្ខណៈពិសេសការលេងហ្គេមពិសេសដែលអាចពន្លឿនការបន្សំគ្រាប់ចុចខ្វាច់មួយចំនួនត្រូវបានគេប្រើជាញឹកញាប់។ ក្តារចុចត្រូវបានប្រើផងដែរដើម្បីផ្តល់នូវពាក្យបញ្ជាដើម្បីឱ្យប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការរបស់កុំព្យូទ័រដូចជាការរួមបញ្ចូលគ្នាជំនួស-ការត្រួតពិនិត្យលុប-ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ Windows ", ដែលបាននាំមកនូវបង្អួចភារកិច្ចឬបិទម៉ាស៊ីន។ ការចំណុចប្រទាក់បន្ទាត់ពាក្យបញ្ជាគឺជាប្រភេទមួយនៃចំណុចប្រទាក់អ្នកប្រើប្រតិបតិ្តការទាំងស្រុងតាមរយៈក្តារចុចឬឧបករណ៍ផ្សេងទៀតធ្វើការងារមួយ។
ប្រព័ន្ធកំណត់ទីតាំងសកល

ប្រព័ន្ធកំណត់ទីតាំងសកល ( GPS ) ដើមឡើយ NavstarGPS  គឺជាប្រព័ន្ធរុករកតាមផ្កាយរណប ដែលគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក និងដំណើរការដោយកងកម្លាំងអវកាសសហរដ្ឋអាមេរិក ។  វាគឺជា ប្រព័ន្ធផ្កាយរណបរុករកសកលមួយ(GNSS) ដែលផ្តល់ព័ត៌មានទីតាំងភូមិសាស្ត្រ និង ពេលវេលា ទៅកាន់អ្នកទទួលប្រព័ន្ធកំណត់ទីតាំងសកល គ្រប់ទីកន្លែងនៅលើ ឬជិតផែនដី ដែលមានខ្សែបន្ទាត់នៃការមើលឃើញដែលមិនមានការរំខានដល់ផ្កាយរណបប្រព័ន្ធកំណត់ទីតាំងសកលបួន ឬច្រើន។  វាមិនតម្រូវឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់បញ្ជូនទិន្នន័យណាមួយឡើយ ហើយដំណើរការដោយឯករាជ្យពីការទទួលតាមទូរសព្ទ ឬអ៊ីនធឺណិត ទោះបីជាបច្ចេកវិទ្យាទាំងនេះអាចបង្កើនអត្ថប្រយោជន៍នៃព័ត៌មានទីតាំងប្រព័ន្ធកំណត់ទីតាំងសកលក៏ដោយ។ វាផ្តល់នូវសមត្ថភាពកំណត់ទីតាំងដ៏សំខាន់ដល់អ្នកប្រើប្រាស់យោធា ស៊ីវិល និងពាណិជ្ជកម្មជុំវិញពិភពលោក។ ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើត គ្រប់គ្រង និងថែរក្សាប្រព័ន្ធប្រព័ន្ធកំណត់ទីតាំងសកលក៏ដោយ វាអាចចូលប្រើបានដោយសេរីសម្រាប់អ្នកដែលមានឧបករណ៍ទទួលប្រព័ន្ធកំណត់ទីតាំងសកល។
ប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ

ប្រព័ន្ធ​ខ្នាត​អន្តរជាតិ (អង់គ្លេស៖ International System of Units) គឺ​ជា​ទ្រង់ទ្រាយ​ទំនើប​មួយ​នៃ​ប្រព័ន្ធម៉ែត្រ។ ឈ្មោះ​ប្រព័ន្ធ​នេះ​អាច​ហៅ​កាត់ថា SI មក​ពី​ពាក្យ​បារាំង Système International d'unités ។

ប្រព័ន្ធ​ខ្នាត​អន្តរជាតិ គឺ​ជា​ប្រព័ន្ធ​រង្វាស់​មួយ​ដែល​ផ្អែក​លើ​ខ្នាត​គោល​ចំនួន​៧ ដូច​ជា៖ ម៉ែត្រ (ប្រវែង), គីឡូក្រាម (ម៉ាស), វិនាទី (ពេល​វេលា), អំពែរ (ចរន្ត​អគ្គិសនី), កែលវិន (សីតុណ្ហភាព), ម៉ូល (បរិមាណ), និង កង់ដេឡា (ពន្លឺ)។ គេ​អាច​ប្រើ​ខ្នាត​គោល​ទាំង​នេះ ដើម្បី​ផ្សំ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក។ ការ​ផ្សំ​បែប​នេះ​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ជា ខ្នាត​កម្លាយ ដែល​គេ​អាច​យក​ទៅ​បក​ស្រាយ​បរិមាណ​ដទៃ​ទៀត​ដូច​ជា កម្រិត​សំឡេង, ថាមពល, អានុភាព, និង ល្បឿន។

ប្រព័ន្ធ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ប្រើ​ជា​សាកល ក៏​ប៉ុន្តែ​មាន​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​មិន​ប្រើ​ប្រព័ន្ធ​នេះ​ជា​ខ្នាត​រង្វាស់​ផ្លូវ​ការ​ឡើយ ដូច​ជា មីយ៉ាន់ម៉ា, លីបេរៀ, និង សហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំង​នេះ គេ​តែង​ប្រើ​ប្រព័ន្ធ​ខ្នាត​អន្តរជាតិ​នៅ​ក្នុង​វិទ្យាសាស្ត្រ និង​វេជ្ជសាស្ត្រ។
ប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ: ប្រវត្តិ​និង​ការ​ប្រើ

ប្រវត្តិ​និង​ការ​ប្រើ 
ប្រព័ន្ធម៉ែត្រ ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ប្រទេស​បារាំង ក្រោយ បដិវត្តន៍បារាំង ក្នុង​ឆ្នាំ​១៧៨៩។ ប្រព័ន្ធ​ដើម​នេះ​មាន​តែ​ខ្នាត​គំរូ​ពីរ​ប៉ុណ្ណោះ​គឺ​គីឡូក្រាម និង​ម៉ែត្រ។ ប្រព័ន្ធ​ម៉ែត្រ​នេះ​មាន​ភាព​ពេញ​និយម​នៅ​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​វិទ្យសាស្ត្រ​ជាច្រើន។

នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៨៦០ James Clerk Maxwell និង William Thomson (ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា Lord Kelvin) បាន​ស្នើ​ប្រព័ន្ធ​មួយ​ទៀត​ដែល​មាន​ខ្នាត​គោល​ចំនួន​បី មាន​ប្រវែង ម៉ាស និង​ពេល​វេលា។ ចំណែក​ខ្នាត​ដទៃ​ទៀត គេ​បាន​ធ្វើ​កម្លាយ​ចេញ​ពី​ខ្នាត​គោល​ទាំង​បី​នោះ។ ក្រោយ​មក​ទៀត គេ​បាន​ប្រើ​សំណើ​នោះ ដើម្បី​ប្រព័ន្ធ​ថ្មី​មួយ​ទៀត​មាន​ឈ្មោះ​ថា ប្រព័ន្ធ​ខ្នាត​សង់ទីម៉ែត្រ-ក្រាម-វិនាទី (centimetre–gram–second system of units ) ហៅ​កាត់​ថា CGS។ ខ្នាត​មួយ​នេះ​ប្រើ​សង់ទីម៉ែត្រ​ជា​ខ្នាត​គោល​សម្រាប់​ប្រវែង, ក្រាម​ជា​ខ្នាត​គោល​សម្រាប់​ម៉ាស និង​វិនាទី​ជា​ខ្នាត​គោល​សម្រាប់​ពេល​វេលា។ ក្នុង​នោះ​ក៏​មាន​រួម​បញ្ចូល​ខ្នាត ឌីន (dyne) ជា​ខ្នាត​គោល​សម្រាប់ កម្លាំងច្រាន និង អឺហ្កង់ ជា​ខ្នាត​គោល​សម្រាប់​ថាមពល។

នៅ​ពេល​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​បាន​សិក្សា​ទៅ​លើ អេឡិចត្រូនិក និង ដែនម៉ាញេទិក ពួក​គេ​ក៏​បាន​នឹក​ឃើញ​ថា​ត្រូវ​មាន​ខ្នាត​គោល​ដទៃ​ទៀត ដែល​ត្រូវ​ការ​ចាំបាច់ ដើម្បី​បកស្រាយ​លើ​ប្រធានបទ​ទាំង​នោះ។ នៅ​ពាក់​កណ្ដាល​សតវស្ស​ទី​២០ កំណែ​ផ្សេងៗ​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ម៉ែត្រ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ ដែល​ជា​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​មាន​ការ​យល់​ច្រឡំ​ច្រើន។

នៅ​ក្នុង សន្និសីទសាកលស្ដីពីទម្ងន់និងរង្វាស់ (CGPM) ឆ្នាំ​១៩៥៤ គេ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នូវ​កំណែ​ដំបូង​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ខ្នាត​អន្តរជាតិ។ គេ​បាន​ប្រើ​ខ្នាត​គោល​ចំនួន​ប្រាំមួយ​រួម​មាន​ម៉ែត្រ គីឡូក្រាម វិនាទី អំពែរ កែលវិន និង​កង់ដេឡា។. 9th session, Resolution 6. ខ្នាត​គោល​ទី​ប្រាំង​ពីរ គឺ​ម៉ូល ត្រូវ​បាន​បន្ថែម​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១។. 14th session, Resolution 3.

បច្ចុប្បន្ន​នេះ គេ​បាន​ប្រើ​ប្រព័ន្ធ​ខ្នាត​គោល​អន្តរជាតិ​ស្ទើរ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នៅ​លើ​ពិភព​លោក លើក​លែង​តែ សហរដ្ឋអាមេរិក, លីបេរៀ និង មីយ៉ាន់ម៉ា ប៉ុណ្ណោះ ដែល​គេ​នៅ​ប្រើ​ខ្នាត​ចាស់។ ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​ដែល​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ទៅ​នឹង ចក្រភពអង់គ្លេស មាន​ភាព​យឺតយ៉ាវ​ក្នុង​ការ​ជំនួស​ប្រព័ន្ធ​ចាស់​ដោយ​ប្រព័ន្ធ​ម៉ែត្រ ឬ​ក៏​ប្រើ​ទាំង​ពីរ​ក្នុង​ពេល​តែមួយ។