navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
រុក្ខជាតិ: និយមន័យបច្ចុប្បន្ននៃរុក្ខជាតិ

និយមន័យបច្ចុប្បន្ននៃរុក្ខជាតិ 
នៅពេលឈ្មោះ Plantae ឬរុក្ខជាតិត្រូវបានគេយកទៅអនុវត្តទៅក្រុមជាក់លាក់នៃសារពាង្គកាយឬ taxon វាជាធម្មតាសំដៅទៅលើគំនិតមួយក្នុងចំណោមបួន។  ចាប់ពីតិចតួចបំផុតរហូតដល់រាប់បញ្ចូលទាំងបួនក្រុមគឺ: 
 ឈ្មោះ (នានា)  វិសាលភាព  ការពិពណ៌នា  រុក្ខជាតិដីដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថា Embryophyta  Plantae sensu strictissimo  រុក្ខជាតិនៅក្នុងន័យតឹងរឹងបំផុតរួមមាន liverworts , hornworts , ស្លែ , និង រុក្ខជាតិសរសៃឈាម , ដូចជារុក្ខជាតិហ្វូស៊ីលដែលស្រដៀងគ្នាទៅនឹងក្រុមដែលនៅរស់ទាំងនេះ (ឧ Metaphyta Whittaker ឆ្នាំ 1969  Plantae Margulis ឆ្នាំ 1971  ) ។  រុក្ខជាតិបៃតង ត្រូវបានគេស្គាល់ថា Viridiplantae , Viridiphyta , Chlorobionta ឬ Chloroplastida ។  រុក្ខជាតិមាន រសជាតិ stricto  រុក្ខជាតិក្នុងន័យដ៏តឹងរឹងមួយ រួមបញ្ចូលទាំង សារាយបៃតង និងរុក្ខជាតិដីដែលបានផុសឡើងនៅក្នុងពួកគេរួមទាំង stoneworts ។  ទំនាក់ទំនងរវាងក្រុមរុក្ខជាតិនៅតែកំពុងត្រូវបានគេធ្វើឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពហើយឈ្មោះដែលត្រូវបានផ្តល់ឱ្យពួកគេខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់។  របាំង Viridiplantae រួមមានក្រុមសារពាង្គកាយដែលមាន កោសិកា នៅក្នុង កោសិកា របស់ វា មាន chlorophylls a និង b និងមាន ប្លាស្ទិកដែល ភ្ជាប់ដោយភ្នាសតែមួយប៉ុណ្ណោះដែលអាចមានរស្មីសំយោគនិងរក្សាទុកម្សៅមី។  clade នេះគឺជាប្រធានបទចម្បងនៃអត្ថបទនេះ (ឧទាហរណ៍ Plantae Copeland , 1956  Copeland, HF (1956) ។ ចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទនៃសារពាង្គកាយទាប។ Palo Alto: ប៉ាស៊ីហ្វិកសៀវភៅ p ។ 6,  ។  ) ។  Archaeplastida ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា Plastida ឬ Primoplantae  Plantae sensu lato  រុក្ខជាតិក្នុងន័យទូលំទូលាយ រួមមានរុក្ខជាតិពណ៌បៃតងដែលបានចុះបញ្ជីខាងលើបូកជាមួយនឹងអាល់កាក្រហម ( Rhodophyta ) និងសារាយ Glaucophyte ( Glaucophyta ដែលផ្ទុក ម្សៅ Floridean នៅខាងក្រៅប្លាស្ទិកក្នុងបំពង់ស៊ីទិច។  clade នេះរួមបញ្ចូលទាំងសារពាង្គកាយទាំងអស់ដែល eons បានទទួល chloroplasts ដំបូង របស់ពួកគេដោយផ្ទាល់ដោយការហ៊ុមព័ទ្ធ cyanobacteria (ឧទាហរណ៍ Plantae Cavalier-Smith, 1981  ) ។  និយមន័យចាស់របស់រុក្ខជាតិ (លែងប្រើ)  Plantae sensu amplo  រុក្ខជាតិនៅក្នុងន័យទូលំទូលាយសំដៅទៅចាស់ជាងនេះ, ចំណាត់ថ្នាក់លែងប្រើដែលបានដាក់សារាយចម្រុះ, ផ្សិតឬបាក់តេរីនៅក្នុង Plantae (ឧ Plantae ឬ Vegetabilia Linnaeus,  Linnaeus, C. (1751) ។ Philosophia botanica , 1st ed ។ , p ។ 37 ។  Plantae Haeckel ឆ្នាំ 1866,  Metaphyta Haeckel, ឆ្នាំ 1894  Haeckel, អ៊ី។ (1894) ។ ស្លាប់ systematische Phylogenie ។  Plantae Whittaker, 1969  ) ។ 
វិធីមួយទៀតនៃការសម្លឹងមើលទំនាក់ទំនងរវាងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដែលត្រូវបានគេហៅថា "រុក្ខជាតិ" គឺតាមរយៈ ផ្ទាំងគំនូរ ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងវិវត្តរបស់ពួកគេ។  ទាំងនេះមិនទាន់ត្រូវបានដោះស្រាយនៅឡើយទេប៉ុន្តែ    ។ Based on  and ; see also the slightly different cladogram in        អ្វីដែលត្រូវបានគេហៅថា "រុក្ខជាតិ" គឺដិត (ក្រុមតូចៗមួយចំនួនត្រូវបានលុបចោល) ។ 
 Archaeplastida    Rhodophyta (អាល់កាក្រហម)  Glaucophyta (សារាយ glaucophyte)  បៃតង   រុក្ខជាតិ  Mesostigmatophyceae     Chlorokybophyceae     Spirotaenia     Chlorophyta     Streptophyta  Charales (stoneworts)     រុក្ខជាតិដី ឬ អំប្រ៊ីយ៉ុង  ក្រុមតាមទម្លាប់  </br> ហៅថា សារាយបៃតង 
វិធីដែលក្រុមនៃសាឡាត់ពណ៌បៃតងត្រូវបានបញ្ចូលគ្នានិងឈ្មោះមានភាពខុសគ្នារវាងអ្នកនិពន្ធ។
រុក្ខជាតិ: ផ្សិត

ផ្សិត 
ការបែងចែកដើម របស់ Linnaeus បានដាក់ផ្សិតនៅក្នុងរុក្ខជាតិ Plantae ពីព្រោះពួកគេមិនមានសត្វឬសារធាតុរ៉ែទេហើយទាំងនេះគឺជាជម្រើសផ្សេងទៀតតែប៉ុណ្ណោះ។  ជាមួយនឹងការវិវត្តន៍នៅសតវត្សទី 19 ក្នុង អតិសុខុមជីវវិទ្យា លោក Ernst Haeckel បាន ណែនាំនគរថ្មី Protista បន្ថែមលើ Plantae និង Animalia ប៉ុន្តែថាតើផ្សិតត្រូវបានដាក់នៅល្អបំផុតនៅក្នុង Plantae ឬគួរតែត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ឡើងវិញដោយសារតែអ្នកតវ៉ានៅតែមានភាពចម្រូងចម្រាស។  ក្នុងឆ្នាំ 1969 លោក Robert Whittaker បាន ស្នើសុំបង្កើតនគរផ្សិត។  ភស្តុតាងម៉ូលេគុលបានបង្ហាញតាំងពីយូរមកហើយថា បុព្វបុរសទូទៅបំផុត (ស្នងការ) នៃផ្សិតគឺប្រហែលជាស្រដៀងទៅនឹងសត្វព្រៃជាងសត្វរុក្ខជាតិឬនគរឯទៀតដែរ។  

ការធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ឡើងវិញរបស់ Whittaker ត្រូវបានផ្អែកលើភាពខុសគ្នាជាមូលដ្ឋាននៃអាហាររូបត្ថម្ភរវាងផ្សិតនិងរុក្ខជាតិ។  មិនដូចរុក្ខជាតិដែលជាទូទៅទទួលបានជាតិកាបូនតាមរយៈរស្មីសំយោគហើយត្រូវបានគេហៅថា autotrophs ផ្សិតមិនមាន chloroplasts ទេហើយជាទូទៅទទួលបានកាបូនដោយបំបែកនិងស្រូបយកវត្ថុធាតុដែលនៅជុំវិញហើយដូច្នេះត្រូវបានគេហៅថា saprotrophs heterotrophic ។  លើសពីនេះទៀត substructure នៃផ្សិតពហុកោសិកានេះគឺខុសគ្នាពីរុក្ខជាតិ, ការទទួលយកសំណុំបែបបទនៃ strands មីក្រូទស្សន៍ chitinous ជាច្រើនដែលគេហៅថាជា hyphae ដែលអាចត្រូវបានបែងចែកទៅជាកោសិកាឬអាចបង្កើតបានជា syncytium មានមនុស្សជាច្រើន eukaryotes ស្នូល ។  សាកសពផ្លែឈើដែល ផ្សិត ជាឧទាហរណ៍ដែលគេស្គាល់ច្រើនបំផុតគឺជារចនាសម្ព័ន្ធនៃតំណពូជនៃផ្សិតហើយមិនដូចរចនាសម្ព័ន្ធណាដែលផលិតដោយរុក្ខជាតិទេ។
រុក្ខជាតិ: ផលប៉ះពាល់នៃការត្រជាក់

ផលប៉ះពាល់នៃការត្រជាក់ 
នៅពេលដែលទឹកត្រជាក់នៅក្នុងរុក្ខជាតិផលវិបាកសម្រាប់រុក្ខជាតិអាស្រ័យយ៉ាងខ្លាំងទៅលើថាតើការត្រជាក់កើតឡើងនៅក្នុងកោសិកា (នៅខាងក្នុង) ឬនៅខាងក្រៅកោសិកានៅចន្លោះចន្លោះ។  Glerum, C. 1985. Frost hardiness នៃសំណាប coniferous: គោលការណ៍និងកម្មវិធី។ ទំ។ 107-123 នៅក្នុង ឌុយរីយ៉ា ML (Ed ។ ) ។ ដំណើរការនីតិវិធីវាយតំលៃគុណភាពសំណាប: គោលការណ៍គោលការណ៍នីតិវិធីនិងសមត្ថភាពនៃការព្យាករណ៍សំខាន់ៗ។ សិក្ខាសាលា, ខែតុលាឆ្នាំ 1984 រដ្ឋអូរីហ្គោន។ Res ។ មន្ទីរពិសោធន៍ Corvallis OR ។   ត្រជាក់ Intracellular ដែលជាធម្មតាសម្លាប់កោសិកានេះ  លីយ៉ុង, JM; Raison, JK; Steponkus, PL 1979. ភ្នាសរោងចក្រក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងសីតុណ្ហាភាពទាប: ទិដ្ឋភាពទូទៅមួយ។ ទំព័រ 1-24 នៅ លីយ៉ុង, JM; ហ្គ្រេមអាដ; Raison, JK (Eds ។ ) ។ ភាពតានតឹងសីតុណ្ហភាពទាបនៅក្នុងរុក្ខជាតិដំណាំ។ សារព័ត៌មានសិក្សា, ទីក្រុង New York NY ។  ដោយមិនគិតពី hardiness នៃរោងចក្រនេះនិងជាលិការបស់ខ្លួន, កម្រកើតឡើងនៅក្នុងធម្មជាតិដោយសារតែអត្រានៃការធ្លាក់ចុះគឺកម្រខ្ពស់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីគាំទ្រវា។  អត្រានៃភាពត្រជាក់នៃអង្សាសេជាច្រើនអង្សាក្នុងមួយនាទីជាធម្មតាត្រូវបានគេត្រូវការជាចាំបាច់ដើម្បីបង្កើតការបង្កើតទឹកកកនៃទឹកកក។  Mazur, P. 1977. តួនាទីនៃការបង្កកក្នុងសរសៃឈាមនៅក្នុងការស្លាប់នៃកោសិកាដែលត្រជាក់នៅអត្រាខ្ពស់នៃ supraoptimal ។ អរិយេយវិទ្យាវិទ្យា 14: 251-272 ។   នៅឯអត្រានៃការត្រជាក់នៃពីរបីអង្សាសេក្នុងមួយម៉ោង, segregation នៃទឹកកកកើតឡើងនៅចន្លោះចន្លោះ intercellular ។  Sakai, A; Larcher, W. (Eds ។ ) ឆ្នាំ 1987 ។ ការរស់រានមានជីវិតសាយសត្វនៃរុក្ខជាតិ។ Springer-Verlag, ញូវយ៉ក។ 321 ទំ។   នេះអាចឬមិនអាចមានដ៍សាហាវអាស្រ័យលើភាពរឹងនៃជាលិកា។  នៅសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ទឹកក្នុងចន្លោះកោសិកានៃកោសិកាដំណាំបង្កកដំបូងទោះបីទឹកអាចនៅតែមិនរលាយរហូតទាល់តែសីតុណ្ហភាពធ្លាក់ចុះក្រោម      ។   បន្ទាប់ពីការបង្កើតជាដំបូងនៃទឹកកក intercellular កោសិកាថយចុះដូចជាទឹកត្រូវបានបាត់បង់ទៅទឹកកក segregated និងកោសិកាឆ្លងកាត់ការត្រជាក់ - ស្ងួត។  ការខះជាតិទឹកនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមូលហេតុចម្បងនៃការបង្កក។
រុក្ខជាតិ: ការខូចខាត DNA និងការជួសជុល

ការខូចខាត DNA និងការជួសជុល 
រុក្ខជាតិត្រូវបានប៉ះពាល់ជាបន្តបន្ទាប់ទៅនឹងភាពតានតឹងជីវសាស្រ្តនិងជីវចម្រុះ។  ភាពតានតឹងទាំងនេះជារឿយៗបណ្តាលឱ្យ ខូចខាត DNA ដោយផ្ទាល់ឬដោយប្រយោលតាមរយៈជំនាន់ អុកស៊ីសែនដែលបញ្ចេញសកម្មភាព ។   រុក្ខជាតិមានសមត្ថភាពឆ្លើយតប DNA ខូចដែលជាយន្តការសំខាន់មួយដើម្បីរក្សាស្ថេរភាពហ្សែន។   ការឆ្លើយតបខូច DNA គឺមានសារៈសំខាន់ជាពិសេសក្នុងអំឡុងពេល គ្រាប់ពូជ ដំណុះ , ចាប់តាំងពីមានគុណភាពគ្រាប់ពូជមាននិន្នាការកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនជាមួយអាយុនៅក្នុងសមាគមជាមួយ DNA ដែលប្រមូលផ្តុំការខូចខាត។   ក្នុងកំឡុងពេលដំណើរការជួសជុលត្រូវបានធ្វើសកម្មភាពដើម្បីដោះស្រាយជាមួយនឹងការខូចខាត DNA ដែលប្រមូលបាន។   ជាពិសេសការបំបែកខ្សែតែមួយនិងពីរដងក្នុង DNA អាចត្រូវបាន ជួសជុល ។   ចំនុចពិនិត្យ DNA Kinase ATM មានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការធ្វើសមាហរណកម្មការរីកចម្រើនតាមរយៈដំណុះដោយការជួសជុលឆ្លើយតបទៅនឹងការខូចខាត DNA ដែលប្រមូលបានដោយគ្រាប់ពូជចាស់។
រុក្ខជាតិ: កោសិការុក្ខជាតិ

កោសិការុក្ខជាតិ 
រូបភាពតូច| រចនាសម្ព័ន្ធកោសិការុក្ខជាតិ
កោសិការុក្ខជាតិត្រូវបានសម្គាល់ជាធម្មតាដោយរបស់ខ្លួនដែលមានទំហំធំទឹកដែលពោរពេញទៅកណ្តាល vacuole , chloroplasts និងរឹង ជញ្ជាំងកោសិកា ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងពី សែលុយឡូស , hemicellulose និង pectin ។  ការបែងចែកកោសិកា ក៏ត្រូវបានកំណត់ដោយការអភិវឌ្ឍនៃ ខួរក្បាល សម្រាប់ការសាងសង់ បន្ទះកោសិកា នៅក្នុងដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃ cytokinesis ។  គ្រាន់តែនៅក្នុងសត្វ, កោសិការុក្ខជាតិខុសគ្នានិងអភិវឌ្ឍទៅជាប្រភេទកោសិកាច្រើន។  Totipotent meristematic កោសិកាអាចមានលក្ខណៈខុសប្លែកចូលទៅក្នុង សរសៃឈាម , ការផ្ទុក, ការពារ (ឧ ស្រទាប់ epidermal ) ឬ បន្តពូជ ជាលិកា, ជាមួយនឹងការខ្វះខាតច្រើនជាងរុក្ខជាតិបុព្វកាលប្រភេទជាលិកាមួយចំនួន។  Campbell, Reece, ជីវវិទ្យា , លើកទី 7, Pearson / បេនយ៉ាមីន Cummings, ឆ្នាំ 2005 ។
រុក្ខជាតិ: សរីរវិទ្យា

សរីរវិទ្យា 

 ភាពរស្មីសំយោគ 
រុក្ខជាតិមាន រស្មីសំយោគ ដែលមានន័យថាពួកគេផលិតម៉ូលេគុលម្ហូបអាហាររបស់ខ្លួនដោយប្រើថាមពលដែលទទួលបានពី ពន្លឺ ។  រុក្ខជាតិយន្តការបឋមមានសម្រាប់ការចាប់យកថាមពលពន្លឺគឺជា សារធាតុ chlorophyll នេះ ។  រុក្ខជាតិពណ៌បៃតងទាំងអស់មានផ្ទុកនូវក្លរ៉ូភីលចំនួនពីរប្រភេទគឺ chlorophyll <i id="mwAoc">a</i> និង chlorophyll <i id="mwAok">b</i> ។  ក្រោយមកសារធាតុពណ៌ទាំងនេះមិនត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងសារាយពណ៌ក្រហមឬពណ៌ត្នោតទេ។  សមីការដ៏សាមញ្ញនៃការធ្វើរស្មីសំយោគមានដូចខាងក្រោម: 

6CO2{} + 6H2O{} ->[\text{in the presence of light and chlorophyll}] C6H12O6{} + 6O2{}  6CO2{} + 6H2O{} ->[\text{in the presence of light and chlorophyll}] C6H12O6{} + 6O2{}   

 ប្រព័ន្ធ​ភាពស៊ាំ 
តាមរយៈកោសិកាដែលមានលក្ខណៈដូចជាសរសៃប្រសាទរុក្ខជាតិទទួលនិងចែកចាយនៅក្នុងប្រព័ន្ធរបស់ពួកគេនូវពត៌មានអំពីអាំងតង់ស៊ីតេនិងគុណភាពពន្លឺ។  ពន្លឺឧប្បត្តិហេតុដែលរំញោចប្រតិកម្មគីមីមួយនៅលើស្លឹកមួយនឹងធ្វើឱ្យប្រតិកម្មខ្សែសង្វាក់នៃសញ្ញាទៅរោងចក្រទាំងមូលតាមរយៈប្រភេទនៃកោសិកាដែលហៅថា កោសិកាស្រទប ។  ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវមកពី សាកលវិទ្យាល័យ Warsaw នៃវិទ្យាសាស្ត្រជីវិត នៅប៉ូឡូញបានរកឃើញថារុក្ខជាតិមានការចងចាំជាក់លាក់សម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរលក្ខខណ្ឌពន្លឺដែលរៀបចំប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់ពួកគេប្រឆាំងនឹងធាតុបង្កជំងឺតាមរដូវ។   រុក្ខជាតិប្រើប៉ារ៉ាម៉ែត្រទទួលស្គាល់លំនាំដើម្បីទទួលស្គាល់ហត្ថលេខាមីក្រុប។  ការទទួលស្គាល់នេះបណ្តាលឱ្យមានប្រតិកម្មភាពស៊ាំ។  អ្នកទទួលរុក្ខជាតិដំបូងនៃហត្ថលេខាមីក្រុបត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងស្រូវ (XA21, 1995)  និងនៅក្នុង Arabidopsis thaliana (FLS2, 2000) ។   រុក្ខជាតិក៏អនុវត្តការទទួលយកប្រព័ន្ធភាពស៊ាំដែលទទួលស្គាល់ប្រសិទ្ធភាពធាតុផ្សំដែលប្រែប្រួលខ្ពស់។  ទាំងនេះរួមមានប្រូតេអ៊ីន NBS-LRR នៃប្រូតេអ៊ីន។ 

 ការចែកចាយផ្ទៃក្នុង 
រុក្ខជាតិសរសៃឈាម ខុសគ្នាពីរុក្ខជាតិដទៃទៀតនៅក្នុងសារធាតុចិញ្ចឹមទាំងនោះត្រូវបានដឹកជញ្ជូនរវាងផ្នែកផ្សេងៗគ្នារបស់ពួកគេតាមរយៈរចនាសម្ព័ន្ធពិសេសដែលហៅថា xylem និង phloem ។  ពួកគេក៏មាន ឫស សម្រាប់យកទឹកនិងសារធាតុរ៉ែ។  xylem ផ្លាស់ទីទឹកនិងសារធាតុរ៉ែពី root ទៅសល់នៃរុក្ខជាតិនិង phloem ផ្តល់ឫសជាមួយស្ករនិងសារធាតុចិញ្ចឹមផ្សេងទៀតដែលផលិតដោយស្លឹក។  Campbell, Reece, ជីវវិទ្យា , លើកទី 7, Pearson / បេនយ៉ាមីន Cummings, ឆ្នាំ 2005 ។
រុក្ខជាតិ: ភាពរស្មីសំយោគ

ភាពរស្មីសំយោគ 
រុក្ខជាតិមាន រស្មីសំយោគ ដែលមានន័យថាពួកគេផលិតម៉ូលេគុលម្ហូបអាហាររបស់ខ្លួនដោយប្រើថាមពលដែលទទួលបានពី ពន្លឺ ។  រុក្ខជាតិយន្តការបឋមមានសម្រាប់ការចាប់យកថាមពលពន្លឺគឺជា សារធាតុ chlorophyll នេះ ។  រុក្ខជាតិពណ៌បៃតងទាំងអស់មានផ្ទុកនូវក្លរ៉ូភីលចំនួនពីរប្រភេទគឺ chlorophyll <i id="mwAoc">a</i> និង chlorophyll <i id="mwAok">b</i> ។  ក្រោយមកសារធាតុពណ៌ទាំងនេះមិនត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងសារាយពណ៌ក្រហមឬពណ៌ត្នោតទេ។  សមីការដ៏សាមញ្ញនៃការធ្វើរស្មីសំយោគមានដូចខាងក្រោម: 

6CO2{} + 6H2O{} ->[\text{in the presence of light and chlorophyll}] C6H12O6{} + 6O2{}  6CO2{} + 6H2O{} ->[\text{in the presence of light and chlorophyll}] C6H12O6{} + 6O2{}
រុក្ខជាតិ: ប្រព័ន្ធ​ភាពស៊ាំ

ប្រព័ន្ធ​ភាពស៊ាំ 
តាមរយៈកោសិកាដែលមានលក្ខណៈដូចជាសរសៃប្រសាទរុក្ខជាតិទទួលនិងចែកចាយនៅក្នុងប្រព័ន្ធរបស់ពួកគេនូវពត៌មានអំពីអាំងតង់ស៊ីតេនិងគុណភាពពន្លឺ។  ពន្លឺឧប្បត្តិហេតុដែលរំញោចប្រតិកម្មគីមីមួយនៅលើស្លឹកមួយនឹងធ្វើឱ្យប្រតិកម្មខ្សែសង្វាក់នៃសញ្ញាទៅរោងចក្រទាំងមូលតាមរយៈប្រភេទនៃកោសិកាដែលហៅថា កោសិកាស្រទប ។  ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវមកពី សាកលវិទ្យាល័យ Warsaw នៃវិទ្យាសាស្ត្រជីវិត នៅប៉ូឡូញបានរកឃើញថារុក្ខជាតិមានការចងចាំជាក់លាក់សម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរលក្ខខណ្ឌពន្លឺដែលរៀបចំប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់ពួកគេប្រឆាំងនឹងធាតុបង្កជំងឺតាមរដូវ។   រុក្ខជាតិប្រើប៉ារ៉ាម៉ែត្រទទួលស្គាល់លំនាំដើម្បីទទួលស្គាល់ហត្ថលេខាមីក្រុប។  ការទទួលស្គាល់នេះបណ្តាលឱ្យមានប្រតិកម្មភាពស៊ាំ។  អ្នកទទួលរុក្ខជាតិដំបូងនៃហត្ថលេខាមីក្រុបត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងស្រូវ (XA21, 1995)  និងនៅក្នុង Arabidopsis thaliana (FLS2, 2000) ។   រុក្ខជាតិក៏អនុវត្តការទទួលយកប្រព័ន្ធភាពស៊ាំដែលទទួលស្គាល់ប្រសិទ្ធភាពធាតុផ្សំដែលប្រែប្រួលខ្ពស់។  ទាំងនេះរួមមានប្រូតេអ៊ីន NBS-LRR នៃប្រូតេអ៊ីន។
រុក្ខជាតិ: ការចែកចាយផ្ទៃក្នុង

ការចែកចាយផ្ទៃក្នុង 
រុក្ខជាតិសរសៃឈាម ខុសគ្នាពីរុក្ខជាតិដទៃទៀតនៅក្នុងសារធាតុចិញ្ចឹមទាំងនោះត្រូវបានដឹកជញ្ជូនរវាងផ្នែកផ្សេងៗគ្នារបស់ពួកគេតាមរយៈរចនាសម្ព័ន្ធពិសេសដែលហៅថា xylem និង phloem ។  ពួកគេក៏មាន ឫស សម្រាប់យកទឹកនិងសារធាតុរ៉ែ។  xylem ផ្លាស់ទីទឹកនិងសារធាតុរ៉ែពី root ទៅសល់នៃរុក្ខជាតិនិង phloem ផ្តល់ឫសជាមួយស្ករនិងសារធាតុចិញ្ចឹមផ្សេងទៀតដែលផលិតដោយស្លឹក។  Campbell, Reece, ជីវវិទ្យា , លើកទី 7, Pearson / បេនយ៉ាមីន Cummings, ឆ្នាំ 2005 ។
រុក្ខជាតិ: Genomics

Genomics 
រុក្ខជាតិមាន ហ្សែនជាច្រើន ក្នុងចំណោម ហ្សែន ទាំងអស់។   ហ្សែនរុក្ខជាតិធំបំផុត (ទាក់ទងនឹងហ្សែន) គឺ ស្រូវសាលី ( Triticum asestivum ) ដែលត្រូវបានគេព្យាករណ៍ថានឹងបញ្ចូលហ្សែនចំនួន 94.000 ហ្សែន  ហើយដូច្នេះស្ទើរតែ 5 ដងច្រើនជាង ហ្សែនរបស់មនុស្ស ។  ហ្សែនរុក្ខជាតិដំបូងដែលត្រូវបានគេ ហៅថា Arabidopsis thaliana ដែលបានបញ្ចូលហ្សែនប្រហែល 25.500 ហ្សែន។   នៅក្នុងលំដាប់ឌីអេនអេដែលត្រូវបានបោះពុម្ភផ្សាយតូចបំផុតគឺថា ប្លាសដឺរវ៉ូដ ( Utricularia gibba) មាន ចំនួន 82 មេហ្គាប៊ីប៊ែរ (ទោះបីជាវានៅតែសរសេរលេខ 28.500 ហ្សែន)  ខណៈពេលដែលធំជាងគេបំផុតពី ន័រវែសអៀរឡង់ ( Picea abies ) 19,600 Mb (អ៊ិនកូដប្រហែល 28,300 ហ្សែន) ។  
រូបភាពតូច| Venus flytrap , ប្រភេទនៃ រុក្ខជាតិឆៅឆ្មាមួយ ។
ធ្វេង|រូបភាពតូច| បានកើនឡើង espalier នៅ Niedernhall នៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រុក្ខជាតិ
រុក្ខទេវតា

រូបភាពតូច| ទេវឋបដិមាព្រះនាងរុក្ខទេវតា រក្សាដើមពោធិ៍ សិល្បៈចិន. 

រុក្ខទេវតា (  ) [រុក-ខៈ-ទេ-វៈ-ដា] គឺ  ​ជាទេវតាដែលអាស្រ័យនៅលើដើមឈើ. Heinrich Zimmer, Myths and Symbols in Indian Art and Civilization. (1946)
រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)

សាវ៌ភៅម រឺ ចក្រវរ្តិន រុទ្រវម៌្ម ឬរុទ្រវរ្ម័ន (អានថា: រុត-ទ្រៈ-វ-រៈ-មៈ) (ចិន:留陁跋摩, ភិងអ៊ិង:Liútuóbámó រឺ លៀវធួកប៉ាម័រ, យ៉ាត់ផេង:lau4tuóbat6mo4 ឡោវធួប៉ាត់ម៉ ជាកន្តាំង) (គ.ស ?-៥៥០) រជ្ជកាល (គ.ស ៥១៤-៥៥០) ព្រះអង្គគឺជាបុត្ររបស់ព្រះកៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម និង ស្រីស្នំម្នាក់ តែ​ម្ដាយ​ព្រះអង្គ​គ្មាន​ជាប់​ឈាមជ័រ​ជា​ក្សត្រ​ទេ ដែល​តាម​ប្រពៃណី ព្រះអង្គ​គ្មាន​សិទ្ធិ​នឹង​ឡើង​សោយរាជ្យ​ឡើយ។ ព្រះអង្គ​បាន​ធ្វើឃាត​ព្រះអង្គម្ចាស់​ គុណវម៌្ម ព្រះរជ្ជទាយាទ​ពេញ​ច្បាប់ ដែល​ត្រូវ​ជា​បងប្អូន​បង្កើត​នឹង​ព្រះអង្គ តែ​មាន​ម្ដាយ​ខុស​គ្នា។  មាតា​ព្រះគុណវម៌្ម ជា​ព្រះអគ្គមហេសី មាន​ព្រះនាម​ព្រះនាង​កុលប្រភាវតី។ បន្ទាប់​ពី​កើតមាន​ព្រឹត្តិការណ៍​សោកនាដកម្ម​នេះ​មក ព្រះនាង​បាន​ចូល​ទៅ​សាងសីល។ នៅក្នុងឆ្នាំ៥១៤ ដើម្បីដណ្ដើមរាជសម្បត្តិដូច ដែលពង្សាវតាររបស់រាជវង្សលាងបានកត់ទុក។ រុទ្រវម៌្មជាស្ដេចចុងក្រោយបង្អស់នៃអាណាចក្រភ្វូណាន។ គួរកត់សំគាល់ដែរថា ដោយសារតែស្ដេចរុទ្រវម៌្មឡើងសោយរាជ្យខុសទំនងបែបនេះហើយ ដែលបណ្ដាលឲ្យអាណាចក្រភ្វូណានមានភាពវឹកវរ រហូតដល់រលាយរលំអាណាចក្រភ្វូណានជាស្ថាពរនៅពាក់កណ្ដាលទី២នៃសតវត្សទី៦។ ក្នុងសិលាចារឹកគេបានហៅស្ដេចអង្គនេះថា សាវ៌ភៅម ដូច្នេះហើយធ្វើអោយគេយល់ថា ទ្រង់ជាស្ដេចមួយអង្គទៀតផ្សេង នាមនេះគេសម្រាប់ហៅចក្រវរ្តិន រឺ ស្ដេចចក្រពត្តិ។
រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន): នយោបាយ

នយោបាយ
នគរភ្វូណានបានធ្លាក់ចុះនៅសតវត្សទី៦ និងត្រូវបានលេបត្របាក់ដោយចេនឡា ដែលយើងមិនអាចប្រកែកបានថាគឺជាពួកក្មេរ។ សិលាចារឹកខ្មែរលើកដំបូងបានចុះកាលបរិច្ឆេទដោយខ្លីបន្តបន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចុះនៃនគរភ្វូណាន បានចារថានៅកម្ពុជាភាគខាងត្បូង ខ្មែរបានតាំងលំនៅរួចទៅហើយនៅឯទឹកដីកម្ពុជាភាគខាងក្រោម។ លោកវីខខឺរីបានឲ្យយោបល់ថា"តាមភស្តុតាង
បច្ចុប្បន្នវាមិនអាចទៅរួចទេ ដោយអះអាងថានគរភ្វូណានជាតំបន់មួយ ដែលពួកអ្នកកាន់កាប់នគរនេះ មិនមែនជាជនជាតិខ្មែរ"។
ភ្វូណានត្រូវបានចាត់ទុកថាជានគរខ្មែរទីមួយ និងជានគរមុននៃមហាណាចក្រខ្មែរ។ ក្នុង ​កាលៈទេសៈ​ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ដែរ នគរ​ភ្វូណាន មិន​បានស្គាល់​សុខសន្តិភាព​ទេ។ ការ​ធ្វើឃាត​ព្រះរជ្ជទាយាទ និង​ការ​ដណ្ដើម​យក​រាជសម្បត្តិ​របស់​កុរុងរុទ្រវម៌្ម មិន​បាន​ទទួល​ការ​គាំទ្រ​ពេញ​ចិត្ត​អំពី​សំណាក់​នាម៉ឺនមន្ត្រី​មេទ័ព​គ្រប់​ ស្រទាប់​ជាន់​ថ្នាក់​ជាទូទៅ​ទេ។ ព្រះញាតិវង្ស​ដែល​ជា​ទាយាទ​របស់​ព្រះគុណវម៌្ម កាលបើ​ដឹង​ក្ដី​ពេញវ័យ​កាលណា បាន​ប្រមូល​ផ្ដុំ​ក្រុម​បក្សពួក​លើក​កង​ទ័ព​វាយ​ប្រហារ បង្កើត​ចលាចល រំជើបរំជួល អសន្តិសុខ​គ្រប់ទិសទី​ក្នុង​នគរ ដើម្បី​ទាមទារ​ដណ្ដើម​យក​រាជបល្ល័ង្ក​មក​វិញ។ សង្គ្រាម​ផ្ទៃក្នុង​ ក្នុង​ចន្លោះ​គ.ស ​៥៤០‑៥៥០ បាន​បណ្ដាល​ឲ្យ​នគរភ្វូណាន​បែក​បាក់​ប្រេះឆា លែង​មាន​ឯកភាព ក្លាយ​ទៅ​ជា​នគរ​តូចៗ​ឯករាជ្យ​ដាច់​ពី​គ្នា។ នា​ព្រឹត្តិការណ៍​ច្របូកច្រប់ សង្គ្រាម​ផ្ទៃក្នុង​នេះ គេ​ពុំ​បាន​ដឹង​ដោយ​ច្បាស់​ពិត​ប្រាកដ ថា​តើ​កុរុងរុទ្រវម៌្ម បាន​ដាក់​រាជ្យ ឬ​បាន​បាត់បង់​ជីវិត​ឡើយ។ គេ​ត្រឹមតែ​ដឹង​ថា ក្នុង​សម័យកាល​នោះ ព្រះរាជបល្ល័ង្ក​នៅ​ទំនេរ​គ្មាន​ស្ដេច​សោយរាជ្យ ហើយ​បក្សពួក​ក្រុម​គ្រួសារ​កូនចៅ​ព្រះគុណវម៌្ម​ដណ្ដើម​យក​បាន​ព្រះរាជធានី​វ្យាធបុរ។ ទោះបីជា​ក្រុម​កូន​ចៅ​ព្រះគុណវម៌្ម​យក​ជ័យជំនះ​ កាន់​កាប់​ត្រួតត្រា​នគរ​ភ្វូណានបាន​ក៏​ដោយ ក៏​សង្គ្រាម​ផ្ទៃ​ក្នុង​រវាង​ខ្មែរ​នឹង​ខ្មែរ​មិន​ទាន់​បាន​ចប់​សព្វគ្រប់ មាន​សុខសន្តិភាព​ដែរ។ ចម្បាំង​ អសន្តិសុខ និង​ចលាចល​នៅ​តែ​មាន​បន្ត​ជាប់​ជានិច្ច។ ពីព្រោះ​នគរ​ដែល​ចំណុះ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ឆ្លៀត​ឱកាស​នេះ​ដើម្បី​រើ​បម្រះ​ ប្រកាស​យក​ឯករាជភាព​តែ​រៀងៗ​ខ្លួន។ មាន​ដូចជា នគរ​កម្វុជ ដែល​អ្នកដំណើរ​ចិន​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា ចេនឡា ជាដើម។ នគរ​កម្វុជ ប្រហែល​ជា​បាន​កកើត​នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​៥។
រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន): សេដ្ឋកិច្ច

សេដ្ឋកិច្ច
កាលនោះ កំពង់ផែ​ខ្មែរ​ដ៏​ធំ​ស្ថិត​នៅ​អូរកែវ គឺ​ជា​កំពង់ផែ​អន្តរជាតិ​ដែល​មាន​ទូក​សំពៅ​ប្រទេស​ជិត​ឆ្ងាយ ដូចជា ចិន ឥណ្ឌា បច្ចុប្បន្ន​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី និង​ម៉ាឡេស៊ី ជាដើម ចេញចូល ទាក់ទង​រក​ស៊ី​ផ្ដោះប្ដូរ​ទំនិញ។ ពួក​ឈ្មួញ​នៅ​ទ្វីប​អ៊ឺរ៉ុប ដូចជា ទីក្រុង​រ៉ូម ក៏​បាន​ចេញ​ចូល​មក​ធ្វើ​ជំនួញ​ដល់​ទីក្រុង​កំពង់ផែ​អូរកែវ​ដែរ។ មូលហេតុ​ដែល​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​គេ​ហ៊ានអះអាង​ដូច្នេះ ពីព្រោះ​នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​កំពង់ផែ​នេះ គេ​បាន​រក​ឃើញ​ត្រា​ជា​អក្សរសំស្ក្រឹត មេដាយ​មាស​រូប​ព្រះចៅអធិរាជ អង់តូណាំង (Antonin) នៃ​ចក្រភព​រ៉ូម ដែល​មាន​ចំណាស់​ពី​គ.ស​ ១៥០ និង​គ្រឿងគ្រៅ​ប្រដាប់ប្រដាប្រើប្រាស់​ជាច្រើន​ទៀត​របស់​ជនជាតិ​ដែល​រស់​នៅ​តាម​សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ានេ។
រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន): ព្រះរាជពង្សាវលី

ព្រះរាជពង្សាវលី
ព្រះបិតា ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម និងមាតាជាស្នំ
ប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម និង ព្រះបាទវីរវម៌្ម ជាព្រះរាជបុត្រ
ព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មទី១ និង ព្រះបាទភវវម៌្មទី១ ជាព្រះនត្តារបស់ព្រះអង្គ ព្រះនត្តាក្សត្រីដែលជាបងប្អូនបង្កើតនឹងព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម ដែលបានរៀបអភិសេកនឹងព្រាហ្មណ៍ សោមសម៌ន
រុទ្រវម៌្ម (អង្គរ)

វ្រះបាទរុទ្រវម៌្ម (សតវត្សទី៩) ទ្រង់ជាបុព្វការីជនរបស់វ្រះបាទឥន្ទ្រវម៌្មទី១។ តាមរយៈសិលាចារឹកប្រាសាទព្រះគោ បានធ្វើកិច្ចឧទ្ទិសនៅថ្ងៃចន្ទ ទី២៥ មករា ឆ្នាំគ.ស ៨៨០ (សិលាចារឹក K.៧១៣ ប្រាង្គប្រាសាទបីគូសាងឱ្យ ព្រះមហាក្សត្រដែលបានសោយទិវង្គតបីអង្គ និ​ងព្រះមហេសីរបស់ពួកទ្រង់ត្រូវបានសាងឡើងដោយព្រះអង្គជាប្រភេទប្រាសាទ រំលឹក "អនុស្សាវរីយ៍" តាមរយៈអ្វីដែលយើងបានដឹងដោយសិលាចារឹកជាច្រើននៅតាមក្លោងទ្វារនៃប្រាសាទ: ប្រាង្គកណ្ដាលឧទ្ទិសដល់ជយវម៌្មទី២ក្រោមបច្ឆាមរណនាមថា បរមេឝ្វរ និងព្រះមហេសីទ្រង់ ធរណីន្ទ្រទេវី (K.៣២០ ក) ប្រាង្គខាងជើងឧទ្ទិសដល់រុទ្រវម៌្ម (បានបូជាឧទ្ទិសជារុទ្រេឝ្វរ) និង រាជេន្ទ្រទេវី (K.៣១៨ ក) មាតាបិតារបស់មាតាទ្រង់ និងប្រាង្គខាងត្បូងឧទ្ទិសដល់ ប្ឫថិវេន្ទ្រវម៌្ម (ឧទ្ទិសឱ្យជាប្ឫថិវេន្ទ្រេឝ្វរ) និង ប្ឫថិវេន្ទ្រទេវី (K.៣១៥ ក) និង K.៧១៣ ខ )។ វ្រះបាទរុទ្រវម៌្ម មានបរមមរណនាមថា រុទ្រេឝ្វរ។
រុទ្រវម៌្ម (អង្គរ): វិភាគពីពង្សាវតារ

វិភាគពីពង្សាវតារ
ជាក់ស្ដែង ការស្នងរាជ្យនៃក្សត្រពីបុរាណនៅក្នុងសតវត្សទី៩ត្រូវបានលើកយកមកជំទាស់ ដោយពួកអ្នកអភិលេខន៍ខ្លះដូចជាលោក កមលេស្វរ-ភត្តចរ្យ និងលោកខាលហេនហ្ស៍-ហ្គោលហ៊្សីអូ។ ដោយហេតុតែ ព្រះរាជសកម្មភាពមិនសូវមាន ហើយការកត់ត្រានៃជយវម៌្មទី៤ និងវត្តមាននៃប្រាង្គឧទ្ទិសនៃប្រាសាទព្រះគោ អ្នកទាំងពីរក៏បានបកប្រែសិលាចារឹកសំស្ក្រឹតមួយចំនួននៅរលួសដែលបង្ហាញភស្តុតាងនៃអត្ថិភាពរបស់ក្សត្រពីរអង្គចន្លោះព្រះអង្គ និង ឥន្ទ្រវម៌្ម: គឺ រុទ្រវម៌្មនិង ប្ឫថិវេន្ទ្រវម៌្ម។
តាមរយៈសិលាចារឹកលលៃ K. ៣២៤ នៃក្សត្រស្នងរាជ្យបន្តពីវ្រះបាទឥន្ទ្រវម៌្មទី១ យឝោវម៌្មទី១ បានចុះកាលត្រូវនឹងថ្ងៃ ៨ កក្កដា ឆ្នាំគ.ស ៨៩៣ រុទ្រវម៌្ម ជាព្រះអនុជភាតានៃមាតារបស់ព្រះនាង 'ធរណីន្ទ្រទេវី' ព្រះមហេសីនៃវ្រះបាទជយវម៌្មទី២ និងត្រូវជាមាតានៃវ្រះបាទជយវម៌្មទី៣ (ដែលឥន្ទ្រវម៌្មទី១ បានវែកញែកក្រោមព្រះបច្ឆាមរណនាមថាជា វិឝ្ណុលោក ក្នុងសិលាចារឹកបាគងរបស់ទ្រង់ K.៨២៦ ក្នុងបាទ XXX ចុះកំណត់ គ.ស ៨៨១/៨២។)
ទោះបីយ៉ាងនេះក្ដី លោកម៉ៃឃើល-វិខ្ខឺរី បានបង្ហាញថាពួកទ្រង់មិនត្រូវបានវែកញែកក្នុងសម័យកាលក្រោយៗមកទៀតទេ និង បុព្វការីជន ដែលមានបច្ច័យបទ "-វម៌្ម" របស់ឥន្ទ្រវម៌្មទី១ ទាំងនេះអាចពន្យល់ដោយងាយថាជាការដំឡើងឋានៈបច្ឆាមរណនាមនៃព្រះមាតាបិតារបស់ក្សត្រអង្គនេះ ដែលប្រហែលបានកើតឡើងរួចជាស្រេចហើយក្នុងសម័យដែលពួកទ្រង់មានព្រះជន្មនៅឡើយ ការពិតបន្តបន្ទាប់គួរតែស្ថិតក្នុងករណីទី ១) សិលាចារឹកនៃសតវត្សទី៩ទាំងនេះបានរៀបរាប់អំពីព្រឹត្តិការណ៍ ឧ. ពង្សាវលី និង ពង្សាវតារទាក់ទង យោងទៅតាមសម័យកាលនៃសតវត្សទាំងនោះដោយឯកឯង។ ២) មួយទៀតគួរឱ្យមានមន្ទិលធំផ្ដោតលើទំនុកចិត្តលើសិលាចារឹកសម័យក្រោយៗមកទៀត ដែលកត់ត្រាខុសសម័យរជ្ជកាល និងរឿងរ៉ាវអំពីខ្សែស្រឡាយវង្សត្រកូល ត្រូវបានគេដឹងលឺពីមុន ហើយត្រូវបានបកស្រាយជាពិសេសដោយលោកវិខ្ខឺរី ៣) សិលាចារឹកសម័យក្រោយៗមកទៀតបានបំភ្លេចព្រះនាមក្សត្រមួយចំនួនជារឿយៗ មិនត្រឹមតែក្សត្រពីរអង្គនេះទេ ប៉ុន្តែក៏មានក្សត្រសំខាន់ៗផ្សេងទៀតដែរ (ជយវម៌្មទី៤ បានវែកញែកត្រឹមតែព្រះនាមក្សត្រសោយរាជ្យមុនទ្រង់បីអង្គតែប៉ុណ្ណោះ រាជេន្ទ្រវម៌្មទី២ ស្ថាបនិករាជវង្សថ្មី ត្រូវបានគេបំភ្លេចចោលក្នុងសិលាចារឹកបក្សីចាំក្រុងរបស់ទ្រង់ K.២៨៦ ដែលចុះកាលបរិច្ឆេទថ្ងៃ ២៣ កុម្ភៈ ឆ្នាំ៩៤៨ បូករួមទាំងក្សត្រសោយរាជ្យមុនៗទ្រង់ទាំងប៉ុន្មាន ដោយលើកលែងតែវ្រះបាទជយវម៌្មទី២ និង ជយវម៌្មទី៣ ចេញតែប៉ុណ្ណោះ) ៤) នៅសតវត្សទី៩ គោរម្យងារ "-វម៌្ម" ត្រូវទុកប្រើចំពោះតែពួកក្សត្រ (អញ្ជឹង រុទ្រវម៌្មក៏មិនមែនជាបិតាស្ដេចអង្គណាមួយឡើយ) ៥) គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលណាស់ដែលសិលាចារឹកសម័យក្រោយៗមកទៀតត្រូវបានគេរាប់ថាជាសិលាចារឹកមានតំលៃគួរឱ្យជឿទុកចិត្តបានជាងបណ្ដាសិលាចារឹកសហសម័យទៅទៀត ដោយការច្របាច់បញ្ចូលគ្នានូវរឿងរ៉ាវព្រឹត្តិការណ៍ជំនួសឱ្យការយកលំនាំតាមក្បួនប្រវត្តិសាស្ត្រម៉ត់ចត់ពេកទៅវិញ។
រុទ្រវម៌្ម (អង្គរ): ពង្សាវលី

ពង្សាវលី
ទ្រង់មានបុព្វការីជន ជាព្រាហ្មណ៍នាម វេទវតី និង មហេសី ព្រះនាងដែលត្រូវជាបុត្រីនៃព្រះបាទន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១
ព្រះមាតានៃព្រះនាងធរណីន្ទ្រទេវី ជាព្រះរៀមរបស់ព្រះអង្គ
មហេសីព្រះនាមរាជេន្ទ្រទេវី
បុត្រព្រះនាម ប្ឫថិវេន្ទ្រវម៌្ម
ព្រះភាគិនេយ្យក្សត្រី គឺព្រះនាង ធរណីន្ទ្រទេវី 
ព្រះនត្តា ព្រះនាមឥន្ទ្រវម៌្មទី១ ព្រះនត្តាភគិនី ព្រះនាម ជយវម៌្មទី៣
រុទ្រវរ្ម័ន ទី៤

រុទ្រវរ្ម័នទី៤ (?–១១៤៧) ជាស្តេច ចាម្ប៉ា ក្នុងកំឡុងពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ១២ នៅពាក់កណ្តាលនៃ ការលុកលុយអង្គររបស់ចំប៉ា ។ ព្រះបាទ​រុទ្រវរ្ម័ន​មិន​ដែល​សោយរាជ្យ​ឡើយ ។

នៅឆ្នាំ ១១២៩ ព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី ២ នៃ អាណាចក្រខ្មែរ បានបង្ខំស្តេចចម្ប៉ា ជយឥន្ទ្រវរ្ម័នទី ៣ ឱ្យចូលរួមជាមួយព្រះអង្គក្នុងយុទ្ធនាការប្រឆាំងនឹង ដាយវៀត ។ លទ្ធផល​នៃ​យុទ្ធនាការ​នេះ​ទទួល​បាន​ជោគជ័យ​តិច​តួច​ដោយ​មាន​ការ​ខូច​ខាត។ នៅឆ្នាំ ១១៤៥ នៅពេលដែលព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ បានធ្វើសន្តិភាពជាមួយដាយវៀត ហើយបានបដិសេធមិនសហការជាមួយខ្មែរ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នបានវាយលុកចម្ប៉ាជំនួសវិញ។ ទ័ពខ្មែរវាយដណ្តើមយករាជធានី វីជ័យ ទម្លាក់ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣។

រាជាណាចក្រ​ត្រូវ​បាន​ញាំញី​ក្នុង​ភាព​ចលាចល​ដែល​បណ្តាល​មក​ពី​ការ​ដណ្តើម​យក​របស់​បរទេស និង​ការ​ចលាចល​ក្នុង​សង្គម។ ក្នុងនាមជាជនភៀសខ្លួនដែលបានភៀសខ្លួនចេញពី វិជ័យ ទៅភាគខាងត្បូងទៅកាន់ បណ្ឌុរង្គ ( Phan Rang ) រុទ្រវរ្ម័ន មិនដែលរីករាយនឹងការធ្វើជាស្តេចសូម្បីតែការឡើងសោយរាជ្យរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់។  ព្រះរាជបុត្រព្រះអង្គម្ចាស់ សិវនន្ទន "ដែលត្រូវបានបញ្ជូនឱ្យទៅនិរទេសខ្លួន និងទុក្ខលំបាកនៅបរទេសក្នុងសម័យស្តេចពីរអង្គមុន" បានត្រឡប់មកប្រទេសចម្ប៉ាវិញ ដោយបង្រួបបង្រួមកងទ័ពដើម្បីបះបោរប្រឆាំងនឹងអ្នកកាន់កាប់ខ្មែរ។ 

រុទ្រវរ្ម័ន​សោយ​ទិវង្គត​នៅ​ឆ្នាំ​១១៤៧ ចំណែក​សិវនន្ទន​ត្រូវ​បាន​មន្ត្រី​កំពូល​ឡើង​គ្រង​រាជ្យ​ជា​ស្តេច ​ជ័យ​ហរិ​វរ្ម័ន​ទី​១ ​នៃ​ចម្ប៉ា។ រុទ្រ​វរ្ម័ន បានទទួលងារជា បរមព្រហ្មលោក។
រុទ្រវីណា

រុទ្រវីណា ( សំស្ក្រឹត  रुद्र वीणा ) (ក៏សរសេរថា Rudraveena  ឬ Rudra vīnā  )—ហៅផងដែរថា Bīn នៅភាគខាងជើងប្រទេសឥណ្ឌា  —ជា ឧបករណ៍ភ្លេងខ្សែ ធំដែលប្រើក្នុង តន្ត្រីហិណ្ឌូស្ថាននី ជាពិសេស ធ្រុបាទ ។  វាគឺជាប្រភេទ វីណា ដ៏សំខាន់មួយដែលបានលេងនៅក្នុងតន្ត្រីបុរាណឥណ្ឌា ដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់សម្រាប់សំឡេងបាសដ៏ជ្រៅរបស់វា។
រុទ្រវីណា: ឈ្មោះនិងនិរុត្តិសាស្ត្រ

ឈ្មោះនិងនិរុត្តិសាស្ត្រ 
ឈ្មោះ "រុទ្រវីណា" មកពី រុទ្រ ដែលជាឈ្មោះសម្រាប់ ព្រះសិវៈ ។ រុទ្រ វីណា មានន័យថា "ពិណរបស់សិវះ"  (ប្រៀបធៀប សរស្វតិវីណា ) ។  ការបំផុសគំនិតរបស់ព្រះអម្ចាស់ សិវ សម្រាប់ការបង្កើត រុទ្រវីណាជារឿយៗត្រូវបានសន្មតថាជាបំណងប្រាថ្នារបស់គាត់ក្នុងការប្រាស្រ័យទាក់ទងជាមួយរំញ័រលោហធាតុដ៏ជ្រាលជ្រៅនិងចង្វាក់ដ៏ទេវភាពដែលគ្រប់គ្រងសកលលោក។ យោងទៅតាមរឿងព្រេង ឧបករណ៍នេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីបង្ហាញនូវសំឡេងដ៏ជ្រៅ វិសាលភាព និងបទភ្លេងដែលស្របនឹងខ្លឹមសារនៃការបង្កើត និងការបំផ្លិចបំផ្លាញ។ រុទ្រវីណា តំណាងឱ្យសំឡេងបឋម (ណាដា) ហើយមានន័យដើម្បីបង្ហាញពីសេចក្តីពិតខាងវិញ្ញាណដ៏ជ្រាលជ្រៅ និងវត្តមានដ៏ទេវភាពនៅក្នុងសកលលោក។ រាងកោងអាចត្រូវបានគេមើលឃើញថាតំណាងឱ្យធម្មជាតិវដ្តនៃពេលវេលា និងវដ្តនៃការបង្កើត ការអភិរក្ស និងការរំលាយ។ ទម្រង់ និងរចនាសម្ព័នរបស់ឧបករណ៍គឺជាការបង្ហាញពីចង្វាក់ដ៏ទេវភាព និងភាពសុខដុមរមនានៃសកលលោកដែលព្រះសិវៈបានបញ្ចូល។
រុទ្រវីណា: ទម្រង់និងសំណង់

ទម្រង់និងសំណង់ 
រុទ្រវីណា ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជា stick zither  ឬ tube zither   នៅក្នុងប្រព័ន្ធចាត់ថ្នាក់ Sachs-Hornbostel ។ រាងកាយរបស់ វីណា ( dandi ) គឺជាបំពង់ ឬស្សី ចន្លោះពី  158 វែង ភ្ជាប់ជាមួយ ឧបករណ៍បំពងសម្លេង ធំ ពីរដែលធ្វើពីផ្លែ ឃ្លោក ។   Tumba s នៅលើ រុទ្រវីណា គឺប្រហែល  អង្កត់ផ្ចិត; ខណៈពេលដែលអ្នកលេង វីណា ធ្លាប់បានភ្ជាប់ tumba s ទៅនឹង dandi ជាមួយនឹង thongs ស្បែក ឧបករណ៍ទំនើបប្រើបំពង់វីសលង្ហិនដើម្បីភ្ជាប់ tumba s ។ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|440x440ភីកសែល| Dagar-vani rudra veena បង្ហាញ frets, dandi, ក្ងោកឆ្លាក់ និង makara, និង tumbas
រុស្ស៊ី: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ
ពាក្យរុស្ស៊ីគឺមានដើមកំណើតមកពីពាក្យ"រុស្ស" ដែលជាឈ្មោះរបស់រដ្ឋឯករាជ្យមួយនៅអំឡុងមជ្ឈិមសម័យដែលមានប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិស្លាវខាងកើត។ ដើមឡើយ ជនជាតិស្លាវគឺមិនបានសម្តៅមកលើប្រជាជាតិខ្លួនថា"រុស្ស"នោះទេដោយពួកគេតែងហៅប្រទេសរបស់ខ្លួនថា "Русская земля" បកប្រែមកថា"ទឹកដីរុស្ស៊ី" ឬ"ទឹកដីនៃរុស្ស"។ ដើម្បីកុំឱ្យកើតមានការភាន់ច្រឡំជាមួយរដ្ឋដទៃទៀត អ្នកប្រវត្តិវិទូសម័យបានសម្តៅមកលើរដ្ឋដំបូងរបស់រុស្ស៊ីនេះថារូសកៀវ។ ឈ្មោះថា"រុស្ស"នេះត្រូវបានដាក់ឱ្យដោយជនជាតិរូស (អាចសរសេរបានថា"រុស្ស") ឈ្មួញនិងយុទ្ធជនជនជាតិស៊ុយអែត ដែលបានផ្លាស់ទីលំនៅដោយឆ្លងសមុទ្របាល់ទិកមកលើទឹកដីរុស្ស៊ីបច្ចុប្បន្នរួចបង្កើតបានជារដ្ឋមួយដែលគេតែងស្គាល់ថា"រូសកៀវ"។
រុស្ស៊ី: ប្រវត្តិដើម

ប្រវត្តិដើម
បុព្វបុរសនៃជនជាតិរុស្ស៊ីសព្វថ្ងៃគឺមានដើមកំណើតមកពីកុលសម្ព័ន្ធស្លាវនៅតំបន់ព្រៃភ្នំនៃទំនាបបឹងភីនស៍។ ជនជាតិស្លាវខាងកើតបានមកតាំងទីលំនៅនៅតំបន់ភាគខាងលិចរុស្ស៊ីចំនួនពីរលើក៖ លើកទីមួយគឺពីកៀវមកកាន់ក្រុងស៊ូសដាលនិងមូរ៉ម និងលើកទីពីរគឺពីផូឡូតស្គ៍មកកាន់ណូវកូរ៉តនិងរ៉ូសតូវ។ ចាប់តាំងពីសតវត្សទី៧ មក ទឹកដីភាគខាងជើងរុស្ស៊ីគឺត្រូវបានជនជាតិស្លាវខាងកើតគ្រប់គ្រងនិងបង្កបង្កើតបានជាកូនចៅតៗគ្នារហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។