navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រាសាទដំរី: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក
តាមការចុះបញ្ជីសារពើភណ្ឌស្តីអំពីសិលាចារឹកនៅកម្ពុជាដោយលោក ហ៊្យក សឺដេស សិលាចារឹកដំរីលេខ K-៦៧៧ ស្ថិតនៅទីតាំងដើម នៅលើមេទ្វារខាងត្បូងមាន៤៨បន្ទាត់ជាភាសាសំស្រ្តឹត និងមេទ្វារខាងជើងមាន៣៦បន្ទាត់ជាភាសាខ្មែរបុរាណដោយមិនបានចុះកាលបរិច្ឆេទទេ។
ផ្ទាំងខាងជើងសិលាចារឹកនេះ ស្ថិតនៅគោបុរៈខាងលិច មេទ្វារខាងជើងនៃប្រាសាទដំរី បានចុះបញ្ជីសារពើភណ្ឌដោយលោក ហ៊្យក សឺដេសមាន៣៦បន្ទាត់។
ប្រាសាទដំរីក្រាប

ប្រាសាទដំរីក្រាបជាប្រាសាទមួយ ស្ថិតក្នុងផែនដីអតីតរាជធានីបុរាណមហិន្ទ្របពត៌នៅលើខ្នងភ្នំគូលែន។ បច្ចុប្បន្នប្រាសាទដំរីក្រាបមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិអន្លុង់ធំ ឃុំខ្នងភ្នំ ស្រុកស្វាយលើ ខេត្តសៀមរាបប្រាសាទដំរីក្រាបត្រូវបានកសាងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី៨ ដើមសតវត្សរ៍ទី៩ ដែលធ្វើអំពីឥដ្ឋមានតួប៉មបីសង់លើខឿនថ្មបាយក្រៀម។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើង ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ប្រាសាទដំរីក្រាបមានតួប៉មពីរនៅសងខាងតួប៉មកណ្តាលបានរលំបាក់សល់មេទ្វារ និងមួយទៀតត្រឹមខឿន ចំណែកឯតួប៉មកណ្តាលមានសភាពល្អច្រើន។ រីឯហោជាងធ្វើអំពីឥដ្ឋបាក់ផ្នែគខ្លះ និងបន្សល់ស្លាកស្នាមបិទបាយអរ។ នៅផ្នែកខ្លះនៃតួប្រាសាទមានក្បាច់លម្អផ្សេងៗ។
ប្រាសាទដំរីទ្រោម: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
thumb|ប្រាសាទដំរីទ្រោម
ប្រាសាទដំរីទ្រោម ជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ដែលសាងសង់ឡើងនៅសតវត្សទី១១ ដល់ សតវត្សទី១៣។ មានទីតាំងស្ថិតនៅ ឃុំគោកមន ស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្តរមានជ័យ នៅលើ ជួរភ្នំដងរែក។ ដែលសៀមចញ្ចឹមចិត្តចង់ដាប់គាស់យកថ្មដែលមានរាងជាដំរីទ្រោម។ នៅប្រាសាទនេះមានដំថ្មមួយដំុមានរាងដូចសត្វដំរីទ្រោម        ឱនដងខ្លួនដល់ដី រាង និង សណ្ឋាននេះបញ្ជាក់អោយឃើញថាប្រាសាទនេះជាទីកន្លែងដែលដំរីទ្រោមខ្លួនអោយព្រះរាជាយាងគង់លើខ្នងត្រង់ប្រាសាទនេះ។ បន្ទាប់ពីយាងមកពីមន្ទីរពេទ្យនៅ ប្រាសាទតាមាន់ធំ។ 
ថៃបានប៉ុនប៉ងគាស់រំលើងថ្មភ្នំរូបរាងដូចដំរីលុតក្រាបឲ្យស្ដេចគង់លើខ្នង ជាច្រើនដង ប៉ុន្តែបារមីដំរីទ្រោមធ្វើឲ្យថៃមិនអាចយកទៅបាន។ ស្របពេល ដែលកងទ័ពខ្មែរបាន វាយបណ្ដេញចេញកាលពីអំឡុងឆ្នាំ២០១១កន្លងទៅ។ នេះជាការលើកឡើងរបស់ អនុសេនីយ៍ត្រី ថន ប៊ុនធឿន កងអនុសេនាធំវិស្វកម្មកងពលតូចលេខ ៤២ ប្រចាំទិសប្រាសាទតាមាន់ ស្ថិតនៅក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ។
ក្រោយពីសមាហរណកម្មឆ្នាំ ១៩៩៧ ហើយកងទ័ពខ្មែរក្រហមបានចុះពីលើ ប្រាសាទតាមាន់ ដែលស្ថិតនៅលើជួរភ្នំដងរែកនៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៩៩ ហើយគ្រានោះថៃបានឆ្លៀតមកលើប្រាសាទនេះ ហើយបានប៉ុនប៉ងដាប់យកថ្មភ្នំ ដែល មានរូបរាងដូចដំរីទ្រោម ប៉ុន្តែមិនបានសម្រេចឡើយ ហើយកងទ័ពរាជរដ្ឋាភិបាល បានវាយរុញច្រានកងទ័ពថៃនៅអំឡុងឆ្នាំ២០១១ទៀតផង។
បន្ទាប់ពីមានការប៉ះទង្គិចរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃ រួចមក សម្ដេចព្រះអគ្គមហាសង្ឃរាជាធិបតី ទេព វង្ស សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា លោកគ្រូអគ្គបណ្ឌិត ប៊ុត សាវង្ស និងឧបាសក ហែម សុខមាន បានសម្រេចកសាងវិហាររួមគ្នាមួយសម្រាប់ឧទ្ទិសដល់បារមីដំរីទ្រោម បច្ចុប្បន្នហៅថា ប្រាសាទដំរីទ្រោម។
អនុសេនីយ៍ត្រី ថន ប៊ុនថឿន មានប្រសាសន៍ថា ទាំងពុទ្ធបរិស័ទ ក៏ដូចជាកងទ័ពឈរជើងនៅលើខ្នងភ្នំដងរែកនេះ តែងតែមានជំនឿលើប្រាសាទដំរីទ្រោម ព្រោះការបន់ស្រន់រមែងបានជោគជ័យ។ “កងទ័ពបន់ស្រន់កុំឲ្យការពើបប្រយុទ្ធ និងរងគ្រាប់របស់កងទ័ពថៃ គឺបានសម្រេចដូចបំណង ហើយបញ្ចៀសការស្លាប់ផងដែរ និងឈ្នះអស់មារសត្រូវទៀតផង។ បារមីដំរីទ្រោមខ្លាំង ទើបគ្រប់គ្នាមានការជឿជាក់ ហើយថៃក៏ចង់បានដំរីទ្រោមនេះដែរ”ដកស្រង់ពី ផ្លូវទៅស្រុក Road Home៕
ប្រាសាទណងកង (គោកប្រាសាទ)

ប្រាសាទណងកង ឬ ប្រាសាទគោក ប្រាសាទ ស្ថិតនៅកណ្តាលវាលស្រែ នៅ បានណងកង ឃុំ ណងកង ស្រុកនាងរង ខេត្តបុរីរម្យ
ប្រាសាទណងកង (គោកប្រាសាទ): ធម្មជាតិ

ធម្មជាតិ 
ប្រាសាទណងកងជាធម្មសាលាសាលា។ ប្រាសាទ​ទាំង​មូល​បាន​ដួល​រលំ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ពំនូក​នៅ​កណ្ដាល​វាល​ស្រែ។ ស្ទើរតែគ្មានដានសល់ពីប្រាសាទទេ។ មាន​តែ​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ជញ្ជាំង​ដែល​មាន​រូប​ផ្កាឈូក​ឆ្លាក់​នៅ​ក្នុង​នោះ។ ហើយមានកម្ទេចថ្មគ្រប់ទីកន្លែង។
ប្រាសាទណងឃូ

រូបភាពតូច
ប្រាសាទនេះ ជាប្រាសាទមួយស្ថិតនៅលើកូនភ្នំកំពស់ប្រហែល៧០ម ចំងាយពីផ្លូវជាតិ៦៤ប្រហែល២គមទៅ៣គមតែប៉ុណ្ណោះ ហើយស្ថិតនៅក្នុងមួយដែលមានឈ្មោះថាណងឃូ បើយើងគិតលើស្ថតិគ្រួសារវិញនោះភូមិនេះគួរតែចំនុះអោយអង្គ្រងដែលស្ថិតក្នុងឃុំស្វាយលើ ស្រុកស្វាយលើ ខេត្តសៀមរាប។ បើយើងធ្វើដំណើរពីទីរួមស្រុកស្វាលើទៅកាន់កោះកែរត្រង់ចំនុចភូមិអង្គ្រងយើងបាត់ស្តាំនោះយើងនឹងឃើញកូនភ្នំជាច្រើនថែមទាំងចំការចន្ទី ចំការដំឡូងមីជាច្រើន ហើយពិបាកនឹងចំណាំកូនភ្នំដែលមានប្រាសាទទៀត តែមិនអីទេ យើងប្រើផែនទីមាត់វិញ សួរអ្នករស់នៅទីនេះទៅគេបានស្កាល់ប្រាសាទនេះហើយ, ព្រោះថាទីនេះពុំមានផ្លូវពិតប្រាកដឡើយចឹងហើយយើងអាចច្រឡំដោយុថាហេតុ ។ យើងអាចឃើញទេសភាពខៀវស្រងាត់ចំការស្រែរបស់បងប្អូនពលរដ្ឋហើយដើររុកព្រៃកូនភ្នំទៅកាន់ប្រាសាទនេះ ហើយប្រាសាទទៀតសោតមានលក្ខណៈសមសួនពូនកណ្តាលព្រៃជ្រៅនិងការបោះបង់ចោលវាតាំងពីសតវត្សទី១៥នៃគ.សរហូតដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ហើយក្នុងសម័យសង្ក្រាមក៏ត្រូវបានគេបំផ្លាញយ់ាងដំណំទៀត ។ ប្រាសាទណងឃូត្រូវបានស្ថាបនាពីថ្មបាយក្រៀម ឥដ្ឋ និងថ្មភក់ ហើយមានកំពែងថ្មបាយក្រៀមព៏ទ្ធជុំវិញប្រហែល១០០ម គុណនឹង៥០ម ហើយនៅផ្នែកគោបុរៈទីរាងកាកបាទភ្ជាប់ដោយរោងថែវថ្មបាយក្រៀមស្លាបស្តាំឆ្វេងប្រហែល១០មម្ខាងៗ ចំនុចកណ្តាលមានយ៉សរសរថ្មភក់បាក់បែកអន្លើរៗ, ចំនុចកណ្តាលជាគោបុរៈទី២ដែលខ័នចែកតួប៉មមួយផ្នែកនិងទីធ្លាខាងមុខមួយផ្នែក គោបុរៈរាងជាកាកបាទដែរហើយមានសរសរថ្មភក់ធំៗឈរនៅដែលមានចាប់ជ្រីក្បាលសរសរផងដែរ ។ ចំណែកតួប៉មមួយដែលត្រូវបានស្ថាបនាពីឥដ្ឋដែលមានកំពស់ប្រហែល១០ម និងរាងប្លង់បាតបួនជ្រុងស្មើរប្រហែល២ម ហើយតួប៉មនេះត្រូវបានភ្ជាប់ដោយបណ្ឌបមួយ និងគោបុរៈទី១ ។ ដោយឡែកប្រាសាទនេះបែរមុខតំរង់ទៅទិសខាងកើត ទៅកាន់ជំរសលដីទំនាប។ ដោយការពិនិត្យលើការតុបតែងនោះ វាត្រូវបានគេស្ថាបនាឡើងនាចុុងសតវត្សទី១០ និងដើមសតវត្សទី១១ នៃគ.ស ដើម្បីឩទ្ទិសថ្វាយដល់សាសនាហិណ្ឌូDiscovery Khmer Temples។
ប្រាសាទណងតាផ្លេង

ប្រាសាទណងតាផ្លេង ស្ថិតនៅខាងក្នុងវត្តប្រាសាទទេពសិទ្ធិ ឃុំចំនី ស្រុកចំនី  ខេត្ត បុរីរម្យ ។
ប្រាសាទណងតាផ្លេង: ធម្មជាតិ

ធម្មជាតិ 
បច្ចុប្បន្ន ប្រាង្គ និង​ជញ្ជាំង​បាន​បាក់​រលំ​ទៅ​ជា​គំនរ​ថ្ម។ មានតែជញ្ជាំងខាងជើងនៃប្រាសាទប៉ុណ្ណោះដែលនៅដដែល។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរនៅថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តបុរីរម្យ
ប្រាសាទណងផ្លង

ប្រាសាទណងផ្លង ឬ ប្រាសាទណងព្រង ស្ថិតនៅវត្តគោកប្រាសាទទេពសិទ្ធិ នៅស្រុកបានណងយ៉ាង ភូមិលេខ១ ឃុំណងផ្លង ស្រុកចំនី ខេត្ត បុរីរម្យ
ប្រាសាទណងផ្លង: ធម្មជាតិ

ធម្មជាតិ 
វាមានប្លង់នៃធម្មសាលា។ វា​មិន​ត្រូវ​បាន​ស្ដារ​ឡើង​វិញ​ទេ ហើយ​ស្ថិត​ក្នុង​ស្ថានភាព​ខូច​ខាត​ទាំង​ស្រុង។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរនៅថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទនៅខេត្តបុរីរម្យ
ប្រាសាទណងហង្ស

រូបភាពតូច|297x297ភីកសែល| ទីតាំងខ្មែរសំខាន់ៗ
ប្រាសាទ ​ណង​ហង្ស ជា​ទីសក្ការៈ​បូជា​របស់​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ ស្រុក​ណន​ឌី​ន​ដែ​ង ខេត្ត​ បុរីរម្យ ។ វា​ជា​ប្រាង្គ​ឥដ្ឋ​ចំនួន​បី បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត និង​សង់​លើ ​ថ្មបាយក្រៀម ​។ ប៉ម​ទាំង​បី​មាន​រាង​ការ៉េ​ក្នុង​ប្លង់​នៃ​ប្រភេទ​បោះជំហាន ប៉ម​កណ្តាល​ធំ​ជាង​គេ។ ទល់មុខប៉មខាងត្បូងគឺជាសំណង់បាក់បែកនៃអគារតូចមួយ ប្រហែលជា បណ្ណល័យ  ។ ទាំងមូលព័ទ្ធជុំវិញដោយជញ្ជាំង ថ្មបាយក្រៀម ដែលមានច្រកចូលពីរ គឺមួយទៅខាងកើត និងមួយទៀតនៅខាងលិច។ យោងតាមប្រភេទនៃការតុបតែង និងស្ថាបត្យកម្ម ទីសក្ការៈនេះស្ថិតក្នុងរចនាបថ បាពួន ហើយមានអាយុកាលតាំងពី សតវត្ស ទី១១ ។
ប្រាសាទណងហង្ស: កំណត់ចំណាំ និងឯកសារយោង

កំណត់ចំណាំ និងឯកសារយោង 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តបុរីរម្យ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទនៅថៃ
ប្រាសាទណងហុង

ប្រាសាទ ​ណង​ហុង ជា​ទីសក្ការៈ​បូជា​របស់​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ ស្រុក​ណន​ឌិន​ដែង ខេត្ត​បុរី​រម្យ ។ វា​ជា​ប្រាង្គ​ឥដ្ឋ​ចំនួន​បី បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត និង​សង់​លើ ​ថ្មបាយក្រៀម ​តែ​មួយ។ ប៉ម​ទាំង​បី​មាន​រាង​ការ៉េ​ក្នុង​ប្លង់​នៃ​ប្រភេទ​បោះជំហាន ប៉ម​កណ្តាល​ធំ​ជាង​គេ។ ទល់មុខប៉មខាងត្បូងគឺជាប្រាសាទតូចមួយ ប្រហែលជា បណ្ណាល័យ Bibliothèque ។ ទាំងមូលព័ទ្ធជុំវិញដោយជញ្ជាំង ថ្មបាយក្រៀម ដែលមានច្រកចូលពីរ គឺមួយទៅខាងកើត និងមួយទៀតនៅខាងលិច។ យោងតាមប្រភេទនៃការតុបតែង និងស្ថាបត្យកម្ម ទីសក្ការៈនេះស្ថិតក្នុងរចនាបថ បាពួន ហើយមានអាយុកាលតាំងពី សតវត្សទី១១ ។
ប្រាសាទណងហុង: កំណត់ចំណាំ និងឯកសារយោង

កំណត់ចំណាំ និងឯកសារយោង 

 Michael Freeman, មគ្គុទ្ទេសក៍ប្រាសាទខ្មែរនៅប្រទេសថៃ និងឡាវ, Rivers Books, ឆ្នាំ ១៩៩៦
 Michael Freeman, Palaces of the Gods: សិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មខ្មែរនៅប្រទេសថៃ, River Books, 2001
 Yoshiaki Ishizawa, តាមបណ្តោយផ្លូវ Royal Roads To Angkor, Weatherhill, ឆ្នាំ 1999
 Claude Jacques និង Philippe Lafond, The Khmer Empire, River Books, 2007
 Vittorio Roveda, រូបភាពនៃព្រះ៖ ទេវកថាខ្មែរនៅកម្ពុជា ថៃ និងឡាវ, សៀវភៅទន្លេ, ២០០៥
 Betty Gosling, ប្រភពដើមនៃសិល្បៈថៃ, River Books, 2004
 ផែនទីគំនូរជីវចលនៃអាណាចក្រខ្មែរពីឆ្នាំ 100 ដល់ 1500 គ.ស
ប្រាសាទណូន​គូ

ប្រាសាទណូនកូជាប្រាសាទខ្មែរ មានទីតាំងនៅប្រទេសថៃ ខេត្តនគររាជសីមា ស្រុកស៊ុងនឿន។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានគេជឿថាជាប្រាសាទមួយ រួមជាមួយនឹង ប្រាសាទមឿងកែក ក្នុងក្រុងមឿងខោរាខោបុរៈ។  ជាប្រាសាទ ក្រុមតូចធ្វើពីឥដ្ឋ និងថ្មភក់ ឧទ្ទិសដល់ការគោរពបូជាហិណ្ឌូ ហើយត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ (៩២៨-៩៤២) ដែលរួមមានទូមួយទំហំ 32 ម៉ែត្រ ទម្លុះដោយ គោបុរៈ ពីរនៅខាងកើត និងខាងលិច។ បណ្ណាល័យ ពីរ Bibliothèques បែរមុខទៅទិសខាងលិច និងប៉មទីសក្ការៈមួយបែរមុខទៅទិសខាងកើត។

យើងបានរកឃើញវត្ថុបុរាណ និងរូបចម្លាក់មួយចំនួន ដែលឥឡូវនេះត្រូវបានរក្សាទុកនៅសារមន្ទី មហាវិរវង្ស ក្នុង ខេត្ត នគររាជ
ប្រាសាទតាកែវ: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទតាកែវមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិរហាល ឃុំនគរធំ ក្រុងសៀមរាប ខេត្តសៀមរាប។ សង់នៅសតវត្សទី១០ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥ ពីថ្មភក់ មានទំហំ១០០ម x ១២០ម។ តាមលោក ហ្សក សូដេសថា ប្រាសាទនេះត្រូវគេបោះបង់ចោល ព្រោះកាលនោះមានរន្ទះបាញ់ត្រូវ ប៉ុន្ដែលោកហ្សក បូសីល្យេយល់ថា ដោយមានកើតហេតុអាក្រក់ មួយបន្ដាលអោយ គេបង់ចោលសំនង់នេះ លុះមកដល់រជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ ទើបទ្រង់បានបញ្ជាអោយគេធ្វើការជួសជុលឡើងវិញ។
អ្នកស្រីកូរ៉ាល រ៉េមូសាត (Coral Remusat) នៅក្នុងសៀភៅ "Part Khmer" ក្នុងនាមជាអ្នកស្រាវជ្រាវជាតិបារាំងម្នាក់គាត់បានសរសេរថា ប្រាសាទតាកែវនេះកសាងដោយព្រះបាទជយវរ្ម័នទី៥នៅក្នុងគ្រឹស្តសករាជ៩៧៤ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយព្រះឥសូរ។ ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះ បានឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិ ក្នុងវ័យកុមារភាព ដូច្នេះមានព្រះរាជគ្រូ ជាឧត្តមទីប្រឹក្សាផងនោះព្រះអង្គបានបញ្ជាអោយគេកសាងទីក្រុងថ្មីមួយឈ្មោះថា "ជយេន្រ្ទនគរី " ដែលមានប្រាសាទភ្នំ "ហេមគិរី " នៅចំកណ្តាល ហើយតាមការប៉ាន់ស្មានប្រាសាទ ហេមគិរីនេះគឺត្រូវនឹងប្រាសាទតាកែវនេះឯង។
ថ្វីត្បិតតែប្រាសាទតាកែវគ្មានក្បូរក្បាច់រចនាដូចប្រាសាទនានានៅតំបន់អង្គរ ប៉ុន្តែ ត្រូវបានអ្នកទេសចរខ្លះៗលាន់មាត់ថា ប្រាសាទនេះ ដូនតាខ្មែរ ធើ្វមិនទាន់ហើយក្តី ក៏រូបរាងដ៏ស្រស់ច្រឡឹងរបស់ប្រាសាទបានទាក់ទាញអារម្មណ៍អ្នកទេសចរខ្លាំងណាស់ ដោយសារតែមានសិលាចារឹកឆ្លុះបញ្ចាំងឲ្យដឹងថា ជា "ហេមគិរី" បូជនីយដ្ឋានកណ្តាលនៃទីក្រុង "ជយេន្រ្ទនគរគិរី" របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥។
យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្រ្តខែ្មរបានបញ្ជាក់ទៀតថា ប្រាសាទតាកែវត្រូវបានកសាងបង្អើយដោយព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ដែលបានឡើងសោយរាជ្យនៅដើមសតវត្សរ៍ទី១១ ទន្ទឹមនឹងនោះ ព្រះអង្គក៍អោយគេ ស្ថាបនាឲ្យចប់ជាស្ថាពរ នៅប្រាសាទភិមានអាកាស គោបុរៈនៃរាជវាំងផងដែរ។ ដូចេ្នះបើប្រាសាទតាកែវ ធ្វើមិនទាន់ហើយ តាំងពីរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥ (សតវត្សរ៍ទី១០ចុះរឿងអីដែលបុព្វបុរសស្ថាបត្យករខែ្មរ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១(សតវត្សរ៍ទី១១)បែរជាធ្វើប្រាសាទមួយនេះមិនហើយដដែល។
ប្រាសាទតាកែវ: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
សិលាចារឹកបានចារថា នៅពេលប្រាសាទបានកសាងរួចរាល់ ស្រាប់តែមានរន្ទះបាញ់ ដែលជាប្រផ្នល់អាក្រក់មិនអាចបន្តការសាង់សង់បានឡើយ។ សិលាចារឹកនៅប្រាសាទតាកែវមានចំនួនទាំងអស់៧ដែលស្ថិតនៅក្នុងគោបុរៈទិសខាងកើត។ ស្នាដៃរបស់បណ្ឌិតយោគីស្វរៈ ស្ថិតនៅក្នុងគោបុរៈខាងក្រៅ ដែលសរសេរនៅមេទ្វារទិសខាងកើត។ សិលាចារឹកនេះសរសេរជាភាសាសំស្រ្កឹតមាន៣៨បន្ទាប់។ សិលាចារឹករៀបរាប់អំពីអំណោយរបស់យោគីបណ្ឌិតដែលធ្វើចំពៅវត្តនានាដូចជា វត្តលិង្គបុរៈ អង្វេ ទន្លេ វត្តឯក ចាម្បេស្វរៈ កំទ្វាក ទិក ជ័យក្សេត្រ(វត្តឯកភ្នំបាត់ដំបង) ភ្នំបូរ្វិច្បារង្សី ហេមស្រឹង្គ និងនរេន្ទ្រគ្រាមប្រវត្តិសាស្រ្តអក្សរសាស្រ្តខ្មែរ សម័យនគរភ្នំដល់សម័យឧត្តុង្គ សតវត្សទី១-ឆ្នាំ១៨៥៩ ដោយលាង ហាប់អាន គ.ស ១៩៦៧។។ តាមសិលាចារឹកលេខ K-៨៤២ និងលេខ K-៥៣៤(I) បានហៅប្រាសាទនេះថា ហេមគីរីជាភាសាបាលី ឬសំស្ត្រឹតដែលមានន័យថា ភ្នំមាស បានផ្តើមកសាងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥(៩៦៨-១០០១) និងបញ្ចប់ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១(១០០២-១០៥០) សៀវភៅ ដែនដីអាថ៌កំបាំងអច្ឆរិយៈប្រាសាទកោះកេរ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ឆ្នាំ២០១៧ ដោយលោក ស៊ឹម ភក្ត្រា ទំព័រទី៧។។ សិលាចារឹកប្រាសាទតាកែវមានសិលាចារឹកដែលបកប្រែដោយលោក ហ៊្សក សឺដេស ថាមន្ត្រីឈ្មោះ យោគីស្វរបណ្ឌិត បានទទួលព្រះរាជបញ្ជាក្នុងការសាងសង់ ហេមស្រឹង្គគីរី(ប្រាសាទតាកែវ)មានរន្ទះបាញ់មុនសាងសង់ត្រូវបានបញ្ជប់ George Coedés, 1952, Inscriptions du Cambodge.pp.152-160។
ប្រាសាទតាកែវ: ការជុសជុល និងអភិរក្ស

ការជុសជុល និងអភិរក្ស 
បច្ចុប្បន្ននេះ ប្រាសាទតាកែវត្រូវបានកំពុងជុសជុលដោយគម្រោងរបស់រដ្ឋាភិបាលចិន ដែលត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយសម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែនជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីចិនលោក វេង ជីវបាវ ឆ្នាំ២០០៦។
ប្រាសាទតានៃ: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទតានៃជាប្រាសាទមួយនៅស្ថិតនៅក្នុងព្រៃចូលតាមផ្លូវលំតូច ខាងកើតប្រាសាទតាកែវ ឈ្ពោះទៅខាងជើងប្រហែល៨០០ម៉ែត្រ និងមានចម្ងាយប្រវែង ១៥០ម៉ែត្រពីខាងលិចបារាយណ៍ខាងកើត ប្រាសាទនេះមានប្រវែង ១៥០ម៉ែត្រពីខាងត្បូងស្ទឹងសៀមរាប។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងនៅចុងសតវត្សទី១២ក្នុងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន។
ប្រាសាទតានៃ: ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ 
រូបភាពតូច
ប្រាសាទតានៃមានកំពែងព័ន្ធជុំវិញនៅផ្នែកខាងក្រៅ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃយើងឃើញមានតែខ្លោងទ្វារ ឬគោបុរៈចំនួនពីរនៅសល់ស្ថិតនៅទិសខាងកើតនិងទិសខាងលិច ហើយមានស្នាកស្នាមកសិន្ធុនៅទិសខាងជើងនិងទិសខាងត្បូង។ នៅផ្នែកខាងកើតមានផ្លូវតភ្ជាប់ក្រាលដោយថ្មភក់ចាប់ពីខ្លោងទ្វារនៃកំពែងទី១ទៅកំពែងទី២ត្រូវបានសងដោយថ្មបាយក្រៀមដែលមានសភាពទ្រុឌទ្រោម និងបាក់រលំស្ទើទាំងស្រុងលើកលែងតែទិសខាងកើតឆៀងខាងត្បូង និងទិសខាងលិចឆៀងខាងជើងដែលនៅមានជញ្ជាំងមួយផ្ធាំងបញ្ឈរហើយមានផ្ទាំងចម្លាក់ហោជាងទំនងជារឿងពុទ្ធប្រវត្តិដែលនៅក្នុងរូបយើងឃើញមានរូបកណ្តាលត្រូវបានដាបបំផ្លាញហើយនៅសង់ខាងរូបនោះគឺជាព្រះវិស្ណុ និងព្រះព្រហ្ម រីឯនៅខាងក្រោមរូបទាំងនោះមានសេះមួយនៅចន្លោះអ្នកគោរពបូជាទាំងឡាយ។
មានទម្រទេវរូបជាច្រើននៅរាយប៉ាយផ្នែកខាងត្បូងដែលទម្រនីមួយៗទាំងនោះមានរន្ធឬប្រហោងចំនួនបីសម្រាប់តម្កល់ទេវរូបត្រីមូរតីទាំងព្រហ្មញសាសនានិងព្រះពុទ្ធសាសនា។
នៅផ្នែកខាងក្នុងនៅកំពែងទី២មានសាលវែងប្រក់ដោយដំបូលសងអំពីថ្មភក់មានសភាពទ្រុឌទ្រោមខ្លាំងនៅផ្នែកខាងជើងនិងខាងត្បូង។ នៅទីធ្លារនៅផ្នែកខាងក្នុងមានប្រាង្គចំនួន២ឈរត្រង់ជួរគ្នាពីកើតទៅលិច ប៉ុន្តែកំពូលរបស់ប្រាង្គត្រូវបានបាក់បែកខូចខាតសៀវភៅ មគ្គុទ្ទេសក៍អាណាចក្រអង្គរ ភាគទី២ ឆ្នាំ២០១៥ ទំព័រទី១០៤-១០៦។។
ប្រាសាទតានៃ: ការធ្វើកំណាយ

ការធ្វើកំណាយ 
រូបភាពតូច|បដិមាព្រះសិរលោកេស្វរៈចំនួនមួយត្រូវបានប្រទះឃើញពេលកំណាយជួសជុលខ្លោងទ្វារចូលខាងកើតប្រាសាទតានៃ
ប្រាសាទតានៃត្រៀមនឹងជួសជុលដោយអ្នកជំនាញអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា។ ប្រាសាទតានៃ បានកសាងឡើងនាចុងស.វ.ទី១២ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ឧទ្ទិសដល់ព្រះពុទ្ធសាសនា។ ឆ្លងកាត់អាយុកាលនិងឥទ្ធិពលនៃអាកាសធាតុរាប់រយឆ្នាំ បានធ្វើឱ្យសំណង់ខ្លះនៃប្រាសាទរងនូវការខូចខាត និងដួលរលំជាច្រើនកន្លែង។ បុរាណដ្ឋានមួយនេះស្ថិតក្នុងព្រៃ ពុំសូវមានទេសចរទៅកម្សាន្តច្រើនទេ ហើយក៏ពុំធ្លាប់មានការជួសជុលមកពីមុនដែរ ដោយគ្រាន់តែមានការអភិរក្សទល់ទ្រនៅផ្នែកខ្លះតែប៉ុណ្ណោះ។ នាពេលបច្ចុប្បន្ន អ្នកជំនាញអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា គ្រោងនឹងធ្វើការជួសជុលខ្លោងទ្វារខាងកើតដើម្បីអភិរក្សស្នាដៃដូនតាមួយនេះឱ្យបានរួចចាកផុតភាពខ្ទេចខ្ទាំដើម្បីទុកជាមរតកដល់កូនចៅជំនាន់ក្រោយបានឃើញនិងសិក្សាស្រាវជ្រាវបន្តការផ្សព្វផ្សាយរបស់គេហទំព័ររបស់អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា ថ្ងៃទី២០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៩។
បដិមាព្រះសិរលោកេស្វរៈ ដែលក្រុមការងារជួសជុលខ្លោងទ្វារចូលខាងកើតប្រាសាទតានៃប្រទះឃើញ គឺមានត្រឹមតែព្រះសិរប៉ុណ្ណោះ មានរូបព្រះពុទ្ធនៅលើផ្នួងសក់ មានត្រចៀកខាងស្តាំ តែគ្មានខាងឆ្វេង ច្រមុះឆែប ព្រះភ័ក្ត្រម្ខាងខ្សុះរបកសាច់ថ្ម។ សភាពខូចខាតទាំងនេះ ជាបឋមមិនដឹងថាមកពីមូលហេតុអ្វីប្រាកដទេ តែអាចជាការប៉ះទង្គិចអ្វីមួយធ្វើឱ្យបែក ឬគុណភាពថ្មនៅលើថ្ពាល់ម្ខាងមិនសូវល្អ ទើបធ្វើឱ្យស្រទាប់ថ្មរបកចេញពីថ្ពាល់។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ចម្លាក់មួយនេះ ក៏ប្រហែលមិនស្ថិតនៅទីតាំងនេះដែរកាលដើមឡើយ ព្រោះមិនមានភស្តុតាងណាមួយបញ្ជាក់ថាមានដងខ្លួននៅកន្លែងនេះដូចគ្នាការបញ្ជាក់របស់លោក ស៊ា សុភារុន ប្រធានគម្រោងជួសជុលប្រាសាទតានៃ និងជាបុរាណវិទូនៃនាយកដ្ឋានអភិរក្សប្រាសាទក្នុងឧទ្យានអង្គរនិងបុរាណវិទ្យាបង្ការ។ ធ្វើការវាស់ទំហំព្រះសិរបដិមាព្រះពោធិសត្វលោកេសូរ បានឱ្យដឹងថា ព្រះសិរនេះធ្វើពីថ្មភក់ មានកម្ពស់៥៤ស.ម ទទឹង២៧ស.ម និងកម្រាស់៣៦ស.ម។ ព្រះសិរព្រះពោធិសត្វលោកេសូរ ឬ លោកេស្វរៈ បច្ចុប្បន្នត្រូវបានក្រុមការងារយកមករក្សាទុកនៅអាជ្ញាធរជាតិអប្សរាបណ្តោះអាសន្ន ដើម្បីធ្វើការចុះបញ្ជីនិងថតរូបទុកជាឯកសារ ព្រមទាំងរៀបចំបែបបទស្នើរយកទៅរក្សាទុកនៅ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ។ស្ថិតក្នុងរចនាបថបាយ័ន ប្រហែលពីចុងស.វ.ទី១២ និងដើមស.វ.ទី១៣ក្នុងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ លោកេសូ ឬ លោកេស្វរៈ គឺជាព្រះពោធិសត្វក្នុងពុទ្ធសាសនាមហាយាន ដែលមានករុណាធម៌កំពូលក្នុងការជួយសង្គ្រោះមនុស្សលោក។ ក្នុងសិល្បៈខ្មែរ យើងតែងឃើញចម្លាក់ប្រភេទនេះមានព្រះហស្ថ២, ៤ ឬ៨ ដោយមានកាន់កេតនភណ្ឌ ដូចជាខ្សែផ្គាំ គម្ពីរ ផ្កាឈូក និងថូ ព្រមទាំងឆ្លាក់រូបព្រះពោធិសត្វ អមិតាភៈ អង្គុយភាវនានៅលើផ្នួងសក់ ដូចគ្នានឹងបដិមាប្រាជ្ញាបារមិតាដែរលោក ឈូក សុម៉ាឡា មន្ត្រីទទួលបន្ទុកចុះបញ្ជីសារពើភណ្ឌបុរាណវត្ថុនៃនាយកដ្ឋានអភិរក្សប្រាសាទក្នុងឧទ្យានអង្គរនិងបុរាណវិទ្យាបង្ការនៃអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា។
ប្រាសាទតាព្រហ្ម: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
1 ឈ្មោះដើមរបស់ប្រាសាទតាព្រហ្មគឺ រាជវិហារ។ ប្រាសាទតាព្រហ្មមានទីតាំងនៅតាមផ្លូវវង់តូចទៅតាមទារជ័យគឺ បន្ទាប់ពីប្រាសាទតាកែវ ប្រហែល១គ.ម ហើយមានកំពែងបន្ទាយក្តីផ្នែកពាយ័ព្យ។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើយនៅក្នុងឆ្នាំ១១៨៦នៃគ្រឹស្តរាជ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយព្រះមាតាមកពីពិមាយ(Phimai) របស់ព្រះអង្គក្រោមរូបភាពប្រាជ្ញាបារមី។ "តា" មកពីពាក្យថៃមានន័យថា ភ្នែក។ "ព្រហ្ម" មកពីសំស្រ្កឹតមានន័យថា ព្រះព្រហ្ម ឬប្រាជ្ញា។ "តាព្រហ្ម" មានន័យថា ភ្នែកនៃប្រាជ្ញា។ ប្រាសាទនេះរុំព័ទ្ធទៅដោយឈើធំៗដុះលើប្រាសាទ។ក្រោយថៃ្ងរំដោះ៧ មករាឆ្នាំ១៩៧៩ រហូតមកប្រាសាទតាព្រហ្មនេះត្រូវបានរួចផុតពីក្រញាំនៃរបប ប៉ុលពតហើយក៏មានភាពស្រស់បំព្រងឡើងវិញ រួមទាំងមានភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិ មកទស្សនាដើម្បីស្រាវជ្រាវថ្ម និងវត្ថុបុរាណដែលប្រាសាទនេះកើតតាំងពី សតវត្សទី១៣ គឺក្រោយប្រាសាទអង្គរវត្ត ខេត្តសៀមរាប។
ប្រាសាទតាព្រហ្ម: ស្ថាបត្យកម្ម

ស្ថាបត្យកម្ម 
តាមសិលាចារិកនៅប្រាសាទនេះបញ្ជាក់ប្រាប់ពីទំហំ និងមុខងាររបស់ប្រាសាទ។ តាព្រហ្មមាន ៣១៤០ភូមិ និងមានមនុស្ស ៧៩៣៦៥នាក់ មើលថែប្រាសាទរួមមានរាជគ្រូ ១៨នាក់ មន្រ្តី២៧៤០នាក់ ជំនួយការ២២០២នាក់ និងអ្នករាំរបាំ ៦១៥នាក់។ ក្នុងចំនោមទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ប្រាសាទនេះមាន ចានមាស ដែលមានទំងន់ជាង៥០០គីឡូក្រាម មានពេជ្រ៣៥៣៥ គុជខ្យង៤០៦២០ ត្បូងមានតំលៃ៤៥៤០ ស្បៃពីប្រទេសចិន៨៧៦ សូត្រ៥១២ និងក្លស់៥២៣។ ប្រាសាទតាព្រហ្មកសាងឡើងពីថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀមមានកំពែង ៥ជាន់ និងមានប្រាង្គប្រាសាទចំនួន៣៩។ កំពែងខាងក្រៅរបស់ប្រាសាទនេះមានប្រវែង ៧០០ Χ ១០០០ ម៉ែត្រ។ នៅខាងជើងគោបុរៈខាងកើតនៃកំពែងខាងក្រៅ មានអាគាររបាំមួយ។ ប្រាសាទនេះក៏ត្រូវបានចាត់ទុកផងដែរ ជាសាកលវិទ្យាល័យផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រដែលក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្សត្រីឥន្ទ្រទេវី។
ប្រាសាទតាព្រហ្ម (ខេត្តតាកែវ)

ប្រាសាទតាព្រហ្មស្ថិតនៅរមណីយដ្ឋានទនេ្លបាទីក្នុងភូមិសាស្រ្ត ភូមិថ្នល់ទក្សិណ ឃុំក្រាំងធ្នង់ ស្រុកបាទី ខេត្តតាកែវ មានចម្ងាយ ៣៤គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញតាមផ្លូវជាតិលេខ ២។ ប្រាសាទនេះសង់ឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី ១២  និង ដើមសតវត្សរ៍ទី ១៣ ពីឆ្នាំ ១១៨១ ដល់ឆ្នាំ ១២០១ ធ្វើពីថ្មភក់ប្រកបដោយក្បូរក្បាច់រចនាដ៏វិចិត្រ ប្រហាក់ប្រហែលនឹងប្រាសាទតាព្រហ្មនៅខេត្តសៀមរាបដែរព្រោះស្ថាបត្យកម្មនេះស្ថិត នៅក្នុងរចនាបថបាយ័ន នារជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលជាអធិរាជនៃចក្រភពកម្ពុជទេស។ ប្រាសាទនេះមានបរិវេណទំហំបណ្តោយ ១៥០ម៉ែត្រ និងទទឹងប្រវែង ៩៥ម៉ែត្រ និងប្រាសាទមានកម្ពស់ ១២ម៉ែត្រ។ នៅប្រាង្គកណ្តាលមានផ្តែរជារូបព្រះពុទ្ធចូលនិពាន ដែលរូបចម្លាក់នេះឆ្លាក់នៅសម័យក្រោយគឺនៅសតវត្សរ៍ទី១៦ ក្នុងរជ្យព្រះបាទចន្ទរាជាទី១។បន្ទាប់ពីបញ្ចប់សឹកសង្រ្គាមជាមួយដែនដីចម្ប៉ារំដោះបានរាជធានីអង្គរ និងមាតុភូមិ ជាស្ថាពរមកព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ចាប់ផ្តើមធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិតាមមាគ៌ាសន្តិភាពនូវភាវូបនីយកម្មដោយបន្ស៊ីភ្ជាប់គ្នារវាងព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន និងព្រហ្មញ្ញសាសនាគោរពអាទិទេពទាំង៣ ឬត្រីម៌ូតិ។ ការបង្រួបបង្រួមនេះ សែ្តងចេញតាមរយៈសំណង់ប្រាសាទធំៗមានជាអាទិ៍ប្រាសាទបាយ័ន ប្រាសាទបន្ទាយក្តី ប្រាសាទព្រះខ័ន ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ ស្រះស្រង់ ប្រាសាទនាគព័ន្ធ ប្រាសាទតាសោម ប្រាសាទក្រោលគោ មហាកំពែងព័ទ្ធជុំវិញក្រុងអង្គរធំជាដើម។ ដោយឡែកប្រាសាទតាព្រហ្មទាំងពីរ នៅខេត្តសៀមរាប និងខេត្តតាកែវ ត្រូវបានស្ថាបនាឡើងដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រះលោកេស្វរៈ និងយកធ្វើជាអារាមសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅរហូតដល់ប្រាសាទតាព្រហ្ម នៅតំបន់អង្គរមានឈ្មោះដើមថារាជវិហារសម្រាប់ប្រាសាទតាព្រហ្មនៅទនេ្លបាទី ទោះបីជាវិសាលភាពតូចជាងប្រាសាទទី១ នៅតំបន់អង្គរក្តី ក៏តឹកតាងបង្អាញថាវាមានលក្ខណៈជាអារាម ឬជាបូជនីយដ្ឋានដ៏ពិសិដ្ឋ។ នៅទនេ្លបាទីគ្មានភ្នំនៅជិតទេ តើដូនតាខែ្មរយកថ្មពីណាមកកសាងប្រាសាទ ? សំណួរនេះ ត្រូវបានអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តបកស្រាយថាគេត្រូវដឹកតាមរទេះ ដាក់ខ្នងដំរី ដាក់សំពៅ នាំយកផ្ទាំងថ្មទាំងនោះ ដែលរួមមានថ្មបាយកៀ្រម និងថ្មភក់ ពីភ្នំឆ្ងាយៗ មកកសាងឲ្យកើតជាប្រាសាទនេះឡើង ដែលកំពូលប្រាសាទកណ្តាលមានកម្ពស់ដល់ទៅ១១ម៉ែត្រ ចំណែកបរិវេណកំពែង មានបណ្តោយ៤២ម៉ែត្រ ទទឹង៣៦ម៉ែត្រ។ នៅអមសង់ខាងផ្លូវចូលកាន់ប៉ម កណ្តាលមានស្រះទឹកពីរ សម្រាប់រក្សាទឹកសម្រាប់ប្រើប្រាស់ ពេលមានប្រារព្ធពិធីបុណ្យសាសនាផ្សេងៗ ហើយក៏ជានិមិត្តរូបតំណាងឱ្យស្រះបោក្ខរណីតាមបែបព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណែងឯព្រហ្មសាសនាវិញគូរទឹកតំណាងឱ្យមហាសមុទ្រលោកធាតុទាំងប្រាំពីរ។ នៅខាងឆ្វេងដៃនៃផ្លូវចូលកាន់គោបុរៈនៃកំពែងទី១ ឃើងមានផ្ទាំងថ្មមួយសន្លឹកដែលកប់នៅក្នុងដីមានកម្ពស់១ម៉ែត្រ។ នៅលើផ្ទាំងថ្មមានរូបព្រះឥន្ទ្រជាស្តេចនៃទេវតាតំណាងឱ្យទឹកភ្លៀង និងផ្គររន្ទះ ដែលគង់នៅលើដំរីក្បាលបីឈ្មោះឥរ៉ាវន្ត ដែលមានកំណើតចេញពីការកូរសមុទ្រទឹកដោះ។
ប្រាសាទតាព្រហ្ម (ខេត្តតាកែវ): សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
សិលាចារឹកនេះនៅប្រាសាទតាព្រហ្មទន្លេបាទី សរសេរនៅសតវត្សរ៍ទី៦ និយាយថាព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័ន ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័នទ្រង់កាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយគោរពព្រះបរមសិរីរិកធាតុនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។ នៅក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័ន យើងមានព្រះបរមសិរីរិកធាតុព្រះកេសមួយសរសៃសម្រប់ជាទីសក្ការៈបូជា តែព្រះចៅចិនរាជវង្សត្សីខាងត្បូងមកយកបាត់ទៅ ប្រវត្តិអក្សរសាស្រ្តខ្មែរ លាង ហាប់អាន ឆ្នាំ១៩៦៧ ទំព័រទី២៥។ សិលាចារឹកប្រាសាទតាព្រហ្មទន្លេបាទីលេខ K.៤០ (ប្រហែលមុនសតវត្សរ៍ទី៦)ជាភាសាសំស្រ្កឹត នៅពីរឃ្លាដំបូងជាឃ្លាឧទ្ទិសដល់ព្រះជិនស្រី(ព្រះពុទ្ធ) និងមានប្រើពាក្យនិព្វាន(និវ៌ាណ)។ សិលាចារឹកនេះក៏និយាយអំពី ព្រះបាទរុន្ទ្រវរ្ម័ន ដែលត្រូវជាព្រះរាជបុត្រព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន ដែលមាននិយាយក្នុងក្នុងកំណត់ត្រាចិន។ នៅឆ្នាំ៥៣៩នៃគ.ស ព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័នបានជូនទៅស្តេចចិននូវព្រះសារីរិកធាតុជាព្រះកេសា(សក់)មួយសសៃដ៏វែងបីម៉ែត្រត្រឹង ងា ១៩៧៣ ទំព័រទី៥៤។
ប្រាសាទតាមណាក់សៃ

ប្រាសាទ​តាម​ណាក់​សៃ គឺជា​មន្ទីរពេទ្យ​មួយ​ដែល​សាងសង់​ដោយ ​ព្រះបាទ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​៧ ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​បាក់​ដុង ជិត​ខុន​ហាន ( ​ខេត្ត​ស៊ីសាកេត ភាគ​ខាងកើត​ប្រទេស​ថៃ​បច្ចុប្បន្ន​) ។

យោងតាមសិលាចារឹកដែលរកឃើញនៅ ប្រាសាទតាព្រហ្ម ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បានសាងសង់ អរោគសាលា ចំនួន ១០២ (ឬ អរោគ្យសាលា) មន្ទីរពេទ្យ រាលដាលពាសពេញអាណាចក្រ តាមបណ្តោយផ្លូវធំៗ។ នៅក្បែរមន្ទីរពេទ្យនីមួយៗមានវិហារមួយគេជឿថាមន្ទីរពេទ្យសាងសង់ពីឈើ។ សិលាចារឹកជាច្រើនជា ភាសាខ្មែរ និង សំស្រ្កឹត ត្រូវបានរកឃើញនៅជិត អរោគ្យសាលា ទាំងនេះ ទាក់ទងនឹងមន្ទីរពេទ្យ។

ដូចអគារមន្ទីរពេទ្យភាគច្រើននៃ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ផែនការនេះគឺសាមញ្ញណាស់។ ៖ ជា​ប្រាង្គ​ឥដ្ឋ​តូច​មួយ​មាន​បាត ​ថ្មបាយក្រៀម មាន​រានហាល​បែរមុខ​ទៅ​ទិស​ខាងកើត ។ នៅលើដី គេអាចមើលឃើញថ្មរាងផ្កាឈូកដែលតុបតែងលើកំពូលប្រាសាទ។ នៅពីមុខច្រកចូលមានសិង្ហថ្មពីរ។ ទ្វារត្រូវបានគ្របដោយធ្នឹមតំណាងឱ្យព្រះនរាយណ៍ (ព្រះវិស្ណុ) ផ្ទំលើសត្វពស់ នាគ ជាមួយនឹង លក្សី្មនៅ។ ធ្នឹម​នេះ​ត្រូវ​បាន​រក្សា​ទុក​នៅ ​សារមន្ទីរ​ជាតិ ភិម៉ៃ សព្វថ្ងៃ។
ប្រាសាទតាមណាក់សៃ: កំណត់ចំណាំ និងឯកសារយោង

កំណត់ចំណាំ និងឯកសារយោង 

 ម៉ៃឃើល ហ្វ្រីមែន មគ្គុទ្ទេសក៍ប្រាសាទខ្មែរនៅប្រទេសថៃ និងឡាវ សៀវភៅ Rivers ឆ្នាំ ១៩៩៦
ប្រាសាទតាមាន់តូច: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទតាមាន់តូច ជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរនៅសម័យមហានគរ។ បានសាងសង់ឡើងនៅ ចុងសតវត្សទី១២ និង ដើមសតវត្សទី១៣ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ ប្រាសាទនេះ ជាមន្ទីរពេទ្យរឺ អរោគ្យសាលា មានបណ្ដោយ ៦០ម៉ែត្រ និង ទទឹង ៥០ម៉ែត្រ តួប្រាសាទធ្វើពី ថ្មភក់ មានតំកល់ ព្រះពោធិសត្វកៃសជ្យគុរុ(គ្រូពេទ្យថ្នាំទិព្វ) មានគោបុរៈ៤ទិស និងកំពែងព័ទ្ធជុំវិញធ្វើពី ថ្មបាយក្រៀម។ដែលមានទីតាំងនៅ ភូមិព្រៃវែង ឃុំគោកមន ស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្តរមានជ័យ។ ប្រាសាទតាមាន់តូច ស្ថិតនៅលើកំពូល ភ្នំដងរែក មាន ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទតាមាន់ធំ  និង ប្រាសាទព្រះវិហារ។បើតាមឯកសាររបស់ថៃបានបញ្ជាក់ថា នៅឆ្នាំ១៩៩០-១៩៩១ ព្រះម្ចាស់សិរិន្ទ្រថន និងប្រតិភូនៃ មន្ទីវប្បធម៌ និង វិចិត្រសិល្បៈថៃមក សម្ភោទ ប្រារព្ធពិធី បើកការរដ្ឋាន និងជួសជុលប្រាសាទ។ ហើយរូបបដិមា និង វត្ថុបុរាណជាច្រើនត្រូវបានថៃប្រមូលយកទៅតំកល់ទុកនៅសារមន្ទីរសុរិន្ទ និងសារមន្ទីរនគររាជ។
ប្រាសាទតាមាន់ធំ: ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត 
រូបភាពតូច|ប្លង់ប្រាសាទតាមាន់ធំ
ប្រាសាទតាមាន់ធំជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរដែលកសាងឡើងនៅ សតវត្សទី១១ ដល់ទី១៣ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅ ភូមិតាមាន់សែនជ័យ ឃុំគោកមន ស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្តរមានជ័យ។ ដែលមាន ប្រាសាទដំរីទ្រោម នៅក្បែរនោះ និងមានចំងាយ ១៣គីឡូម៉ែត្រ ពី ប្រាសាទតាក្របី ដែលស្ថិតនៅលើជួរភ្នំដងរែក។បើតាមឯកសារព្រឹទ្ធាចារ្យដែលរស់ និងថែនៅប្រាសាទនេះបានបញ្ជាក់ថា កាលដើមឡើយប្រាសាទតាមាន់ទាំមូលមានឈ្មោះថា ប្រាសាទវេទមន្ត លុះក្រោយមកក៏ក្លាយជា ប្រាសាទតាមាន់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ប្រាសាទតាមាន់ធំជាទីតាំងសក្ការៈបូជារបស់ខ្មែរបុរាណ ដែលស្ថិតនៅតាមផ្លូវបុរាណពីរាជធានីអង្គរទៅផ្នែកខាងជើងនៃអាណាចក្រអង្គរ។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើង ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវៈក្នុងព្រាហ្មញ្ញសាសនា។ ប្រាសាទកសាងឡើងនៅក្នុងសម័យអាណាចក្រអង្គរ ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅលើជួរភ្នំដងរែក។ ប្រសិនបើគ្មានដើមឈើនៅលើជម្រាលភ្នំនៅពីមុខប្រាសាទ គេនឹងឃើញមានទិដ្ឋភាពដ៏ស្អាតលើដីទំនាបរបស់កម្ពុជាឆ្ពោះទៅភាគខាងត្បូង។ ប្រសិនបើគេចេញពីខ្លោងទ្វារប្រាសាទ គេអាចធ្វើដំណើរលើផ្លូវបុរាណ ដែលមកពីរាជធានីអង្គរ ចំនែកនៅខាងក្រោមមានស្រះទឹកបុរាណមួយ។ ប្រាសាទតាមាន់ធំជាប្រាសាទដែលតម្កល់ព្រះសិវលិង្គធម្មជាតិមួយ ដែលមានឈ្មោះថាស្វាយជម្ពូរលិង្គដែលមានន័យថាលិង្គដែលកើតឡើងដោយខ្លួនឯងBriggs, p. 55, The Ancient Khmer Empire។ លិង្គធម្មជាតិដែលមានភាពល្បីល្បាយដូចគ្នាទៅនិងព្រះសិង្គនៅប្រាសាទវត្តភូ នៅក្នុងទឹកដីប្រទេសឡាវនៅពេលបច្ចុប្បន្ន។ លក្ខណៈពិសេសមួយទៀតរបស់ប្រាសាទតាមានើធំគឺជាការតំរង់ទិសនៃប្រាសាទ។ ប្រាសាទបុរាណខ្មែរបុរាណភាគច្រើនតម្រង់ទិសឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតចំ៩០ដឺក្រេ ហេតុនេះអនុញ្ញាតឱ្យព្រះអាទិត្យរះ ដើម្បីបំភ្លឺអាទិទេពនៅទីជម្រកកណ្ដាលពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ។ ប្រាសាទខ្មែរពីរបីប៉ុណ្ណោះ ដែលមានមានខ្លោងទ្វារបែរមុខទៅទិសខាងត្បូងដូចជាប្រាសាទភិមាឃ និងប្រាសាទតាមាន់ធំ។ ប្រាសាទដែលបែរមុខទៅទិសខាងត្បូងមានការជាប់ទាក់ទងនឹងព្រះយមរាជគឺជាព្រះអាទិទេពនៃការស្លាប់។ ប្រាសាទភិមាឃ ក៏ដូចប្រាសាទតាមាន់ធំបានបែរទៅទិសខាងត្បូង ដែលតំរង់ទៅរករាជធានីអង្គរ។ ប្រាសាទតាមាន់ធំបែរមុខទៅទិសខាងត្បូងមាន១៧១.៥ដឺក្រេ ដែលមាន ៨.៥ដឺក្រេទៅខាងត្បូងនិងមាន ២៤កឺក្រេតំរង់ទៅកាន់រាជធានីអង្គរ។ លក្ខណៈពិសិដ្ឋនៃទីតាំងដ៏អស្ចារ្យនេះក៏ដោយសារតែវត្តមានរបស់ថ្មធម្មជាតិមួយ ដែលមានលក្ខណៈសើមជានិច្ចបណ្តាលមកពីចរន្តទឹក ដែលផុសចេញពីបាតភ្នំ ។ គឺថ្មធម្មជាតិនេះហើយ ដែលត្រូវបានគេ ប្រដូចទៅនឹងព្រះសិវលិង្គ ឬ លិង្គព្រះឥសូរដ៏មានមហិទ្ធិរិទ្ធក្នុងសម័យកាលបុរាណ។ គឺ ប្រការនេះហើយ ដែលថ្មលិង្គស្វ័យជម្ពូវបានក្លាយទៅជាចំណុចកណ្តាលឬ បេះដូង នៃ ប្រាសាទតាមាន់ធំ ដោយហេតុថាមានការសាងសង់ប្រាង្គ ប្រធានហ៊ុំព័ទ្ធពីលើព្រមទាំងសំណង់ឧបសម្ព័ន្ធនានានៅជុំវិញ។ ក្នុងបរិបទនេះហើយទីតាំងនៃប្រាសាទកាន់តែស័ក្តិសិទ្ធិឡើងមួយជាទ្វេរដង។
រូបភាពតូច|សិលាចារឹកលេខ K-៣៦១