សោណទណ្ឌសូត្រ: គុណសម្បត្តិ​របស់​អង្គកៈ

គុណសម្បត្តិ​របស់​អង្គកៈ 
[១៩២] សម័យ​នោះ​ឯង ​មាន​មាណព (​មនុស្ស​ជំទង់) ម្នាក់​ឈ្មោះ​អង្គ​កៈ ត្រូវជាក្មួយសោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ អង្គុយ​ក្នុង​ពួក​បរិសទ្យ​នោះ​ដែរ​ ។ លំដាប់​នោះ​ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ​បាន​និយាយ​នឹង​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​ដូច្នេះថា ​អ្នក​ដ៏​ចម្រើន​ទាំង​ឡាយ ​បាន​ឃើញមាណព ​ឈ្មោះ​អង្គ​កៈ​នេះ​ ជាក្មួយ​យើង​ដែរ​ឬ​ទេ ។ ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​ ក៏​ឆ្លើយ​ថា បពិត្រលោក​ដ៏​ចម្រើន​ ​បាន​ឃើញ​ដែរ​ បពិត្រលោក​ដ៏​ចម្រើន​ ​អង្គ​កមាណព ​មាន​រូបល្អ គួរពិតពិល រមិល​មើល​ គួរជ្រះថ្លា ប្រកប​ដោយ​សម្បុរ​ដ៏​ល្អក្រៃលែង ​មាន​សម្បុរ​ដ៏​ប្រសើរ ​មាន​សរីរៈស្រដៀង​នឹង​ព្រហ្ម ​មាន​សព៌ាង្គរាងកាយ គួរ​ឲ្យ​ចង់​មើល​មិន​លែង ​ក្នុង​បរិសទ្យ​នេះ​ រក​អ្នក​ណា​ឲ្យ​មាន​សម្បុរស្មើ​នឹង​អង្គ​កមាណព​នេះ​ គ្មាន​ឡើយ​ លើកលែងតែ​ព្រះ​សមណគោតមចេញ ។ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍​ពោល​ថា ​ម្នាល​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ ​អង្គ​កមាណព ជា​អ្នក​រាយ​មន្ត​ ចេះចាំ​មន្ត​ ជា​អ្នក​ដល់​នូវត្រើយ​នៃ​ត្រៃវេទ ព្រម​ទាំង​គម្ពីរនិឃណ្ឌុ គម្ពីរកេតុភៈ អក្ខរប្បភេទ គឺសិក្ខា ​និង​និរុត្តិ ​ដែល​មាន​គម្ពីរឥតិហាសៈ ជា​គម្រប់​ ៥  ជា​អ្នក​ចាំស្ទាត់នូវបទ ​និង​វេយ្យាករណ៍ ជា​អ្នក​ស្ទាត់ជំនាញ ​ក្នុង​លោកាយតសាស្ត្រ ​និង​មហាបុរិសលក្ខណព្យាករណសាស្ត្រ ឯ​ខ្ញុំ​ជា​អ្នក​បង្រៀន​មន្ត​ ​ដល់​វា ​ម្នាល​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ ឯ​អង្គ​កមាណព ​មាន​ជាតិ​ដ៏​ល្អ​ទាំង​ពីរចំណែក គឺចំណែកខាងមាតា ​និង​ចំណែកខាងបិតា ​កើត​អំពី​ផ្ទៃ​ដ៏​បរិសុទ្ធស្អាត ដរាប​អំពី​តំណ​នៃ​ជីដូនជីតាជា​គម្រប់​ ៧ ​មក​ ​មិន​ដែល​មាន​នរណា​មួយ​ពោល​ទោស តិះដៀល ​ដោយ​ពោល​ដល់​ជាតិ​កំណើត​បាន​ ​ខ្ញុំ​ក៏ស្គាល់មាតាបិតា​របស់​វា ​ម្នាល​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ តែ​អង្គ​កមាណពសម្លាប់សត្វខ្លះ ​យក​ទ្រព្យ​ដែល​គេ​មិន​បាន​ឲ្យ​ខ្លះ ប្រព្រឹត្តខុស​ក្នុង​ភរិយា​អ្នក​ដទៃខ្លះ និយាយកុហកខ្លះ ផឹកទឹកស្រវឹងខ្លះ ឥឡូវ បើលើក​យក​សេចក្តី​នេះ​មក​និយាយ វណ្ណៈ ​នឹង​យក​ជាការអ្វី​បាន​ ​មន្ត​ ​នឹង​យក​ជាការអ្វី​បាន​ ​ជាតិ​ ​នឹង​យក​ជាការអ្វី​បាន​ ​ម្នាល​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ ព្រាហ្មណ៍ (​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ ២) គឺជា​

១. អ្នក​មាន​សីល ​មាន​សីល​ដ៏​ចម្រើន​ ប្រកប​ដោយ​សីល​ដ៏​ចម្រើន​ 

២. ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ ​មាន​ប្រាជ្ញា ជាបុគ្គលទី១ ​ឬ​ទី២ ​របស់​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ​អ្នក​ទទួល​គ្រឿង​បូជា​

ម្នាល​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន​ ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ រមែងបញ្ញត្ត​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ត្រឹមតែ ២​ នេះ​ឯង ថាជាព្រាហ្មណ៍ (​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ ​២ ​នេះ​) កាលបើ​ពោល​ថា ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជាព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះ ​ឈ្មោះ​ថា និយាយ​ដោយ​ប្រពៃផង ​មិន​ត្រូវមុសាវាទផង ។

[១៩៣] ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់សួរថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ បណ្តា​អង្គ​ទាំង​ ២​ នេះ​ ​អ្នក​អាច​លើក​អង្គ​មួយ​ចេញ ​ហើយ​បញ្ញត្ត​មនុស្ស​ ​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ត្រឹមតែ​មួយ ថាជាព្រាហ្មណ៍វិញ (​ទាំង​មនុស្ស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​តែ​មួយ​នោះ​) កាលបើ​ពោល​ថា ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជាព្រាហ្មណ៍ដូច្នេះ ​ឈ្មោះ​ថា និយាយ​ដោយ​ប្រពៃផង ​មិន​ត្រូវមុសាវាទផង តើ​បាន​ឬ​ទេ ? 

សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ក្រាបបង្គំទូលថា បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​អង្គ​ទាំង​ ២ ​នេះ​ ​នឹង​លើក​អង្គ​ណា​មួយ​ចេញ​មិន​បាន​ទេ ។ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ដ្បិតប្រាជ្ញា រមែងជំរះសីល​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ សីលសោត​ក៏រមែងជំរះប្រាជ្ញា​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ​ដែរ​ ។ សីល​នៅ​ត្រង់​ណា ប្រាជ្ញាក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ ប្រាជ្ញា​នៅ​ត្រង់​ណា សីលក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ដែរ​ ។ ​អ្នក​មាន​សីល ក៏​មាន​ប្រាជ្ញា ​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា ក៏​មាន​សីល ។ ឯសីល​និង​ប្រាជ្ញាប្រាកដ ជាគុណធម៌ប្រសើរ​ក្នុង​លោក ។ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ បុគ្គលលាងដៃ ​ដោយ​ដៃក្តី លាងជើង ​ដោយ​ជើងក្តី ​សេចក្តី​នេះ​ ​មាន​ឧបមា​យ៉ាង​ណាមិញ បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ មាឧបមេយ្យដូចជា ប្រាជ្ញា​រមែងជំរះសីល​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ សីលសោត​ក៏រមែងជំរះប្រាជ្ញា​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ​ដែរ​ ។ សីល​នៅ​ត្រង់​ណា ប្រាជ្ញាក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ ប្រាជ្ញា​នៅ​ត្រង់​ណា សីលក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ដែរ​ ។ ​អ្នក​មាន​សីល ក៏​មាន​ប្រាជ្ញា ​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា ក៏​មាន​សីល ។ ឯសីល​និង​ប្រាជ្ញា​នេះ​ ​អ្នក​ប្រាជ្ញតែង​ពោល​ថាជាគុណធម៌​ដ៏​ប្រសើរ​ក្នុង​លោក ។

[១៩៤] ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់តបថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ​សេចក្តី​នុ៎ះ​យ៉ាង​ហ្នឹង​ហើយ​ ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ​សេចក្តី​នុ៎ះ​យ៉ាង​ហ្នឹង​ហើយ​ ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ដ្បិតប្រាជ្ញា រមែងជំរះសីល​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ សីលសោត ក៏រមែងជំរះប្រាជ្ញា​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ​ដែរ​ សីល​នៅ​ត្រង់​ណា ប្រាជ្ញាក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ ប្រាជ្ញា​នៅ​ត្រង់​ណា សីលក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ដែរ​ ​អ្នក​មាន​សីល ក៏​មាន​ប្រាជ្ញា ​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា ក៏​មាន​សីល ឯសីល​និង​ប្រាជ្ញា ​អ្នក​ប្រាជ្ញ តែង​ពោល​ថាជាគុណធម៌​ដ៏​ប្រសើរ​ក្នុង​លោក ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ បុគ្គលលាងដៃ​ដោយ​ដៃក្តី លាងជើង​ដោយ​ជើងក្តី ​សេចក្តី​នេះ​ ​មាន​ឧបមា​យ៉ាង​ណាមិញ ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ​មាន​ឧបមេយ្យដូចជាប្រាជ្ញា រមែងជំរះសីល​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ សីលសោត ក៏រមែងជំរះប្រាជ្ញា​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ​ដែរ​ សីល​នៅ​ត្រង់​ណា ប្រាជ្ញាក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ ប្រាជ្ញា​នៅ​ត្រង់​ណា សីលក៏​នៅ​ត្រង់​នោះ​ដែរ​ ​អ្នក​មាន​សីល ក៏​មាន​ប្រាជ្ញា ​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា ក៏​មាន​សីល ឯសីល​និង​ប្រាជ្ញា ​អ្នក​ប្រាជ្ញ តែង​ពោល​ថាជាគុណធម៌​ដ៏​ប្រសើរ​ក្នុង​លោក ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ចុះសីល​នោះ​ដូចម្តេច ប្រាជ្ញា​នោះ​ដូចម្តេច ។ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ក្រាបបង្គំទូលថា បពិត្រ​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​គ្រាន់តែ​បាន​ដឹងថា សីល ​និង​ប្រាជ្ញាប៉ុណ្ណេះ ឯ​ត្រង់​សេចក្តី​អធិប្បាយ (​មិន​ដឹងថា) ដូចម្តេចទេ សូម​ព្រះ​គោតម​ដ៏​ចម្រើន​ ​ទ្រង់​ត្រាស់បំភ្លឺ​សេចក្តី​អធិប្បាយ ​នៃ​ភាសិតនុ៎ះ​ឲ្យ​ទាន ។

[១៩៥] ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់ថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ បើដូច្នោះ ចូរ​អ្នក​ប្រុងស្តាប់ ចូរ​អ្នក​យក​ចិត្តទុកដាក់​ឲ្យ​ប្រពៃចុះ តថាគត​នឹង​សំដែងប្រាប់ ។ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ទទួល​ព្រះ​ពុទ្ធដីកា​របស់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគថា ​យ៉ាង​ហ្នឹង​ហើយ​ ​ព្រះ​អង្គ​ ។ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ទ្រង់​ត្រាស់ពាក្យ​នេះ​ថា ​ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ​ព្រះ​តថាគត​បាន​កើតឡើង ក្នុងលោកនេះ ជាបុគ្គលឆ្ងាយចាកសេចក្តីសៅហ្មងគ្រប់​យ៉ាង ត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យធម៌ទាំងពួង ដោយប្រពៃ ចំពោះព្រះអង្គ បរិបូណ៌​ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ គឺសេចក្តីចេះដឹង និងក្រឹត្យ ដែលបុគ្គល​គប្បីប្រព្រឹត្ត មានដំណើរល្អ ជ្រាប​ច្បាស់នូវត្រៃលោក ប្រសើរដោយសីលាទិគុណ រកបុគ្គលណាមួយស្មើគ្មាន ជាអ្នក​ទូន្មាន​នូវបុរស ដែលគួរទូន្មានបាន ជាគ្រូនៃទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ច​ធម៌ លែងវិលត្រឡប់មកកាន់ភពថ្មីទៀត ព្រះតថាគតនោះ បានត្រាស់ដឹង បានធ្វើឲ្យ​ជាក់​ច្បាស់ដោយព្រះអង្គឯង ហើយញុំាង​លោកនេះ ព្រមទាំង​ទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ពពួកសត្វ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទាំងមនុស្សជាសម្មតិទេព និង​មនុស្ស​ដ៏សេស ឲ្យ​ត្រាស់ដឹងផង ។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដែង​ធម៌ មានលំអបទដើម លំអបទកណ្តាល និងលំអបទចុង ជាធម៌បរិបូណ៌​ដោយអត្ថ និងព្យញ្ជនៈ ទ្រង់ប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយធម៌ ដ៏​បរិសុទ្ធបរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់ទាំងអស់ ។ បុគ្គលជាគហបតិក្តី ជាបុត្តនៃគហបតិក្តី បុគ្គល​ដែល​មកកើតខាងក្រោយ ក្នុងត្រកូល​ឯណានីមួយក្តី រមែង​ស្តាប់នូវធម៌នោះ ។ លុះបុគ្គលនោះ បានស្តាប់នូវធម៌នោះហើយ រមែងបាន​ចំពោះ​នូវជំនឿក្នុងព្រះតថាគត ។ លុះបុគ្គល​នោះ ប្រកបដោយ​កិរិយា​បានចំពោះ​នូវជំនឿដូច្នោះហើយ រមែងពិចារណាថា ការនៅគ្រប់គ្រង​ផ្ទះ ចង្អៀត (ពេកណាស់) ជាផ្លូវនៃធុលី គឺរាគាទិក្កិលេស (មានតែ) បព្វជ្ជា ទើបមានពេល​ទំនេរច្រើន ព្រហ្មចរិយធម៌នេះ បុគ្គល​ដែលនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ មិនងាយនឹងប្រព្រឹត្ត​ឲ្យបរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់ ឲ្យបរិសុទ្ធស្អាតដូចជាស័ង្ខ ដែលគេខាត់ហើយទេ បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញ កោរសក់ និងពុកមាត់ ពុកចង្កា ស្លៀក​ដណ្តប់​សំពត់​កាសាយៈ​ចេញ​ចាកផ្ទះ ហើយចូលទៅកាន់ផ្នួស ។ សម័យ​ខាង​ក្រោយមក បុគ្គលនោះ ក៏លះបង់​នូវ​គំនរ​នៃ​ភោគៈ​តិចក្តី លះបង់នូវ​គំនរនៃភោគៈ​ច្រើនក្តី លះបង់​នូវញាតិវង្ស​តិចក្តី លះបង់​នូវ​ញាតិ​វង្សច្រើនក្តី ហើយកោរសក់ និងពុកមាត់ ពុកចង្កា ស្លៀក​ដណ្តប់​សំពត់​កាសាយៈ ចេញចាកផ្ទះ ហើយចូលទៅកាន់ផ្នួស ។ លុះ​បុគ្គល​នោះ បានបួស​យ៉ាងនេះហើយ ក៏​សង្រួម​តាមបាតិមោក្ខសំវរៈ គ្រប់ឥរិយាបថ បរិបូណ៌ដោយអាចារៈ និងគោចរៈ ជាអ្នក​ឃើញភ័យ​ក្នុងទោសទាំងឡាយ ត្រឹមតែបន្តិចបន្តួច សមាទានសិក្សាក្នុងសិក្ខាបទទាំង​ឡាយ ប្រកបដោយកាយកម្ម និងវចីកម្មជាកុសល មានអាជីវៈដ៏បរិសុទ្ធ ជាអ្នកបរិបូណ៌​ដោយសីល រក្សាទ្វារ​ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ប្រកបដោយ​សតិ និងសម្បជញ្ញៈ ជាអ្នក​សន្តោស ។