navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
វទ្ធន

សញ្ជកវទ្ធន (អានថា:វាត់-ធុន) រជ្ជកាល (ត្រិភុវនាទិត្យវម៌្ម) លោកត្រូវជាសេនាជំនិត (សញ្ជក) ម្នាក់ក្នុងចំណោមសញ្ជកទាំងបួនដែលដង្ហែការពារតាមព្រះរាជបុត្រព្រះបានជយវម៌្មទី៨ ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ។ តាម​សិលាចារឹក​​បន្ទាយឆ្មារ​អោយដឹងថា ឝ្រីឥន្ទ្រ​កុមារ​ជា​ព្រះរាជបុត្រ​ឆ្នើម និង​សំណព្វ​ព្រះទ័យ​របស់​ព្រះបាទ​ជយវម៌្ម​ទី​៨ បាន​ជំនួយ​ពី​សញ្ជក (​សេនា​) ៤​ រូប​គឺ ១-អជ៌ុន, ២-​ទេវ, ៣-វទ្ធន, ៤-​ឝ្រីធរ និង​ទាហាន​ជាច្រើន​ទៀត​បាន​ច្បាំង​នឹង​រា​ហ៊ូ​ដែល​ជា​ប្រផ្នូល​និមិត្ត នៃ​ជន​អាក្រក់ និង​បំបះបំបោរ​ខ្មែរ សៀម​នៅ​ចង្វាត​លវ​បុរី (​សព្វថ្ងៃ​នៅ​ប្រទេស​សៀមខាងលិច​ក្រុង​បាងកក​)។ រា​ហ៊ូបាន​យា​យី​ព្រះជន្ម​ព្រះ​ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារជា​ខ្លាំង តែ​ត្រូវ​ព្រះអង្គ​និង​សញ្ជក​បង្ក្រាបបាន។ សិលាចារឹក​វិមានអាកាស​នៅ​ខេត្ត​សៀមរាប និង​ប្រវត្តិ​ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ​ស្រាវជ្រាវ​ដោយ​អ្នកប្រាជ្ញ​បារាំង​បញ្ជាក់ថា ព្រះ​រាជបុត្រឝ្រីឥន្ទ្រ​កុមារ សេនា​ជំនិត និង​ពល​យោធា​ទទួល​ទិស​ខាងលិច នៃ​ព្រះ​នគរ​បាន​បង្ក្រាប​រាបទាប​នូវ​ពួកប្រជា​អាណា​គ្រាម និង​ទ័ព​នៃ​មន្ត្រី​អាក្រក់​នៅ​ខេត្ត​លវបុរី សព្វថ្ងៃ​ស្ថិត​នៅក្នុ​ប្រទេ​សសៀម។
វទ្ធន: ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ
សូម​រំលឹក​ថា ព្រឹត្តិការណ៍​អាក្រក់ ១​ទៀត គឺ​ខណៈ​ព្រះជយវធ៌ន​យាង​ត្រលប់​មក​នគរ​ពី​នគរ​ចាម្ប៉ា​ចំណុះ​នោះ មេទ័ព​ម្នាក់​នៅ​នគរ​ចាម្ប៉ា​បាន​ដឹកនាំ​ទ័ព​បះបោរ រួច​រំដោះ​យក​នគរ​ពីក្រោម​ចំណុះ​មហានគរ​ខ្មែរ​ហើយ តាំងខ្លួន​ជា​ស្តេច​ក្នុងនាម​ថាព្រះបាទជយឥន្ទ្រវម៌នទី​៤ ដែល​ជា​ស្តេចចង​សម្ព័ន្ធមេត្រី​នឹង​នគរ​អណ្ណា​ម​ដែល​ថា​មិន​ឈ្លានពាន​គ្នា។ បន្ទាប់​មក​ស្តេច​នេះ​លោភលន់​ហើយ​ដឹកនាំ​ទ័ព​មក​វាយបក និង​ត្រួតត្រា​មហានគរ​ខ្មែរ​ដោយ ធ្វើ​គត់​ព្រះបាទត្រិភុវនាទិត្យវម៌្ម និង​សំលាប់​ប្រជារាស្ត្រ​សំលាប់ទ័ព​ខ្មែរ​ប្លន់​យក​ទ្រព្យសម្បត្តិ​រួច​នាំយក​ទៅ​នគរ​ខ្លួន។ ក្នុងពេលនោះ​ព្រះ​ជយវធ៌ន និង​ជា​មេទ័ព ពល​សេនា​ដ៏​មាន​សេចក្តី​អង់អាច រួម​ទាំង​ព្រះរាជបុត្រ​ទ្រង់​ព្រះនាមឝ្រីឥន្ទ្រ​កុមារ​ផងបាន​ប្រយុទ្ធ​នឹង​ទ័ព​នៃ​ស្តេច​នគរ​ចាម្ប៉ា​នោះ​រហូត​បាន​ឈ្នះ និង​ដេញ​ខ្ចាត់ខ្ចាយហើយ​ដាក់ នគរ​ចាម្ប៉ា​ចំណុះ​ជាថ្មី​វិញ តែ​ព្រះរាជបុត្រ​ឝ្រីន្ទ្រ​កុមារ​ទ្រង់​សុគត។ ក្រោយ​ចំបាំង​បង្ហូរ​ឈាម​នោះ​ព្រះអង្គជយវធ៌ន​ត្រូវបាន​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្តិ​ជា​មហា​វីរក្សត្រ​ក្នុង​នាម​ថាវ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី​៨ (១១៨១-១២១៩)។ ទ្រង់សព្វ​ហឫទ័យ​សោមនស្ស​នឹង​ព្រះរាជកិច្ច​នគរ ប្រជារាស្ត្រ ពល​សេនា មន្ត្រី​ក្រុម​ការ​និង​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស ហើយ​កសាង​សមិទ្ធិផល​យ៉ាងច្រើន​លើសលុប​ក្នុង​មហានគរ​រហូតដល់​ដែន​សាមន្តរដ្ឋ។ ប៉ុន្តែ​ទ្រង់​នៅតែមានវិប្ប​យោគ​ជា​ទំងន់អំពី​ការបាត់បង់​សមាជិកគ្រួសារ​ពីររូប គឺ​ព្រះរាជបុត្រ​ឝ្រីឥន្ទ្រ​កុមារ និង​បន្ទាប់មក​ព្រះរាជ​អគ្គមហេសី​ជយរាជទេវី​សោយ​ទិវង្គត​ដោយ​រោគា។ ផុត​ពី​វេលា​កាន់ទុក្ខ​នេះ ដោយសារ​មាន​សំណើ​ពី​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស នាម៉ឺន​សព្វ​មុខមន្ត្រី និង​ប្រជារាស្ត្រ​ទ្រង់​បាន​អភិសេក​អគ្គមហេសី​ថ្មី គឺ​ព្រះ​នាងឥន្ទ្រទេវីទី២ជា​ព្រះរាជ​ជេដ្ឋានៃ​ព្រះ​នាងជយរាជទេវី។ ព្រះបាទ​ជយវម៌្ម​ទី​៨ និង​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ឥន្ទ្រ​ទេវី​បាន​ដឹកនាំ​ព្រះ​នគរ​បាន​រីកចំរើន​ល្បីល្បាញ​ដល់​កំពូល។ ក្នុងចំណោម​សមិទ្ធិផល​សន្ធឹកសន្ធាប់​គ្រប់ទិសទី​ទ្រង់​ក៏​ចាត់​អោយ​កសាង​ប្រាសាទ​បន្ទាយឆ្មារ​ ១ ​ដែរ សំរាប់​ឧទ្ទិស​ចំពោះ​វីរភាព ឬ​ជា​ចំណង​ព្រហស្ថ​កិត្តិយស​ថ្វាយ​ចំពោះ​ព្រះរាជបុតឝ្រី​ន្ទ្រ​កុមារ និង​សញ្ជក (​សេនា​ជំនិត​) ៤ ​រូបពល​សេនា​ទាំងអស់​ដែល​បូជាជីវិត​ក្នុង​ការបង្ក្រាប​ការបះបោរ​នៃ​ជន​ក្បត់ និង​ចំបាំង​នឹង​នគរ​ចាម។ នៅ​ជញ្ជាំង​ខាង​មុខ​នៃ​ប្រាសាទ​បន្ទាយឆ្មារ​មាន​រូបចំលាក់​ស្តីពី​សកម្មភាព​បញ្ជា​ទ័ព​របស់​ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី​៨ និង​សមរភូមិ​ប្រយុទ្ធ​នៃ​កងទ័ពជើងទឹក​ខ្មែរ​ច្បាំង​នឹង​ទ័ព​ចាម។ ចំបាំង​នោះ​ជាញ​ជ័យតែ​ស្លាប់​ពល​សេនា​យ៉ាងច្រើន។​
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សញ្ជកនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពនៃកម្វុជទេឝ
វនវាសី ចន្ទមុនី

ព្រះធម្មវនវាសី ចន្ទមុនី 250pxPreah Dhamma Vanak Veasei Chanmoni បាវចនា 20px ទង់ពុទ្ធសាសនាព្រះនាម វនវាសី ចន្ទមុនីគោរម្យងារ ព្រះសង្ឃាធិបតី ធម្មវនវាសីចន្ទមុនីឋានៈសង្ឃ សង្ឃរាជាគណៈថ្នាក់កិត្តយសឋានៈចាត់តាំង សម្ដេចព្រះរាជគ្រូបញ្ញាញាណ សង្ឃរាជាគណៈ ថ្នាក់ មហានិកាយ ព្រះរាជក្រឹត្យ នស/រកត/០៥២៣/៩៤១រយៈពេលបួសមិនប្រាកដ ១០ ឆ្នាំ ឈ្មោះកំណើតមិនប្រាកដ ស៊ុន ចាន់វីរៈ ឆ្នាំកំណើតមិនប្រាកដ ១៩៩៦ ឪពុកម្ដាយ  (ជំនាន់ទី៣) ត្រូវជាកូនចិញ្ចឹម  ការប្រើប្រាសភាសា​ភាសាខ្មែរ, អង់គ្លេស, ចិន, បារាំង, ថៃ, សំស្ក្រឹត, ភាសាបាលី, ភាសាអមនុស្ស និង ភាសាផ្សេងៗទៀតគ្រូឧបជ្ឈាយ៍ ព្រះពុទ្ធាចារ្យ ឆ្នាំប្រសូត (សង្ស័យ) ១៩១៣ រយៈពេលបួស (សង្ស័យ) ១១១ ឆ្នាំ គ្រឿងឥស្សរិយយស មុនីសារភ័ណ្ឌ ថ្នាក់មហាសិរីវឌ្ឈន៍ ព្រះរាជក្រឹត្យ នស/រកត/១១២៣/២៤២៨វត្តអារាម វត្តចន្ទប្បជោត្តនារាម  ហៅវត្តតាសុត  ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង 

ព្រះធម្មវនវាសី ចន្ទមុនី (អង់គ្លេស: Preah Dhamma Vanak Veasei Chanmoni) នាមកំណើត: (ស៊ុន ចាន់វីរៈ) ឆ្នាំកំណើត ១៩៩៦ លោកជា ចៅអធិការវត្ត ចន្ទប្បជោត្តនារាម "ហៅវត្តាសុត" ស្ថិតនៅភូមិប៉ាតឡាង ឃុំក្រាំងលាវ ស្រុករលាប្អៀរ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ។ លោកជាព្រះសង្ឃដែលមានភាពល្បីល្បាញបំផុតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងរយៈពេល ៥៥ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ដែលគិតចាប់ពីការយាងចូលព្រះទិវង្គត របស់សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត ឆ្នាំ ១៩៦៩ ។ តាមរយៈកាយវិកា និង ចំណេះដឹងដ៏ទូលំទូលាយរបស់លោក ត្រូវបានមហាជនដាក់ការសង្ស័យថាលោក អាចមានជន្មាយុច្រើនជាងនេះ ។ លោកជាព្រះសង្ឃមួយអង្គ ដែលចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រៃដើម្បីធ្វើបដិបត្តិធម៌ ហើយនៅពេលដែលលោកចេញមកវិញ ត្រូវបានមហាជនហៅសម្គាល់ថា "សង្ឃធុតង្គ" ដែលមានន័យថាសង្ឃដែលគ្មានកិលេស ។ Domrey News (2023) ប្រវត្តិ ព្រះធម្មវនវាសី ចន្ទ មុនី ដែលកំពុងល្បី នៅខេត្តកំពង់ឆ្នាំង!, Website: domreynews.com, Publication: December, 2023
វនវាសី ចន្ទមុនី: បុព្វហេតុនៃភាពល្បីល្បាញ

បុព្វហេតុនៃភាពល្បីល្បាញ 
Causes of famous

ព្រះអង្គធម្ម វនវាសី ចន្ទមុនី ត្រូវបានមហាជនចាប់អារម្មណ៍តាមរយៈការផុសរូបចែកចាយនៅលើបណ្ដាញសង្គមរបស់លោកគ្រូបង្រៀនធម៌ម្នាក់ ដែលបានលើកយកជើងព្រះអង្គចន្ទមុនីដាក់លើក្បាលរបស់ខ្លួន ហើយលោកគ្រូម្នាក់នោះត្រូវបានគេស្គាល់ថា ជាលោកវេជ្ជបណ្ឌិត "ថោងនីដាមុនី" ជាដំបូងការចែកចាយរូបភាពនេះត្រូវបានមហាជនបញ្ចេញមតិចូលទៅជេរត្មិះដៀលដល់លោកជាខ្លាំង ប៉ុន្តែក្រោយមក លោក ថោងនីដាមុនី បានចេញមកបកស្រាយដោយផ្ទាល់ ថានេះជាចេតនារបស់លោក និង ជាការស្ម័គចិត្តដោយខ្លួនឯង ដោយភាពជ្រះថ្លា មិនពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រះអង្គចន្ទមុនីនោះទេ ។ មហាជនចាប់ផ្ដើមចាប់អារម្មណ៍ជាខ្លាំងទៅលើរឿងនេះ ព្រោះលោកថោងដាមុនី ជាមនុស្សដែលយល់ដឹងអំពីធម៌ព្រះពុទ្ធច្រើនហើយលោកកម្រទៅគោរពព្រះសង្ឃណាមួយដល់ថ្នាក់នេះណាស់ ដូចនេះហើយ មនុស្សជាច្រើនបានធ្វើការចុះទៅផ្ទាល់ដើម្បីសាកសួរធម៌ និង បញ្ហាផ្សេងៗក្នុងសាសនាដើម្បីឱ្យព្រះសង្ឃអង្គនេះបកស្រាយ ។ ការបកស្រាយព្រះធម៌ និង បុព្វហេតុសាសនា របស់ព្រះអង្គ អង្គនេះ គឺមានដំណើរប្លែកចម្លែក ធ្វើឱ្យសាធុជនទាំងពួងងាយយល់និងមិនដែលជួបពីមុនមកក្នុងរយៈពេលជាង ១០០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ដែលមិនធ្លាប់មានព្រះសង្ឃណាមួយនៅកម្ពុជាអាចបកស្រាយបានក្បោះក្បាយដូចនេះណាស់ ដូចនេះហើយ ប្រជាជនជាច្រើនពាន់នាក់ចាប់ផ្ដើមចង់ជួបព្រះអង្គចន្ទមុនី ដើម្បីឱ្យលោកផ្ដល់នូវឱវាទ ហើយប្រជាប្រិយភាពរបស់លោកចាប់ផ្ដើមល្បីចាប់ពីពេលនោះមក ។ SBM News (2023) ផ្អើលស្រុកស្វាយចេក ព្រះអង្គធម្ម វន វាសី ចន្ទមុនី និមន្តទេសនាបុណ្យកឋិនទាននៅវត្តប្រាសាទ មនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់រង់ចាំក្រាបបង្គំ, Website: sbm.news.com, Publication: 12, November 2023
វនវាសី ចន្ទមុនី: ព្រះអង្គសំដែងឫទ្ធិ

ព្រះអង្គសំដែងឫទ្ធិ 
He manifest power

អំឡុងពេលដែលព្រះអង្គចន្ទមុនីសម្ដែងធម៌ មនុស្សជាច្រើនចាប់ផ្ដើមសុំទឹកមន្តដែលលោកបានសូត្របាលីអដិ្ឋដ្ឋានក្នុងចិត្ត ហើយប្រើផ្លិតបក់ធម៌បាលីទាំងអស់នោះទៅប៉ះនិងដបទឹករបស់សាធុជន រឿងអភានិហា ដែលមិនគួរឱ្យជឿ ជំងឺធ្ងន់ប្រែជាស្រាល ជំងឺស្រាលប្រែទៅជា ជាសះស្បើយ សាធុជនកាន់តែច្រើនឡើងៗបន្តចង់ជួបព្រះអង្គចន្ទមុនី ពីចំនួនរាប់ពាន់នាក់ក្នុងមួយថ្ងៃ ទៅជាចំនួនរាប់មុឺននាក់នៅក្នុងមួយថ្ងៃធ្វើឱ្យព្រះអង្គចន្ទមុនីមានភាពល្បីល្បាញទូទាំងប្រទេស ។ តាមរយៈរូបភាពបង្ហាញពីការជឿរបស់សាធុជនជាច្រើនមុឺននាក់ បានធ្វើឱ្យមនុស្សមួយចំនួនមានអគតិយល់ថា នេះជាការរៀបចំរបស់ពួកឆបោកជាប្រព័ន្ធ ឬ មានការរៀបចំដោយអ្នកនយោបាយណាមួយ ចំពោះការលើកឡើងរបស់ជនអគតិទាំងនេះ ពួកគេមិនមានជាភស្តុតាងណាមួយបង្ហាញឡើយ ក្រោយពីការបកស្រាយដោយអារម្មណ៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ ។ មានព្រះសង្ឃមួយចំនួន ដោយការច្រណែនឈ្នានីស មានសង្ឃដីកាថា ព្រះសង្ឃដែលសម្ដែងបដិហារ្យ និងត្រូវដាច់អបិត្តិបរាជិក ពីព្រោះតាមច្បាប់ធម្មវិន័យ
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ បានហាមសាវគ្គរបស់ព្រះអង្គក្នុងការសម្ដែងបដិហារ្យ ហើយនេះជាការយល់ខុសរបស់ព្រះសង្ឃមួយចំនួននោះ ការសម្ដែងបដិហារ្យ គឺការបង្ហាញឱ្យឃើញនិងភ្នែក ចំណែកឯព្រះអង្គចន្ទមុនី លោកសម្ដែងឬទ្ធិទៅវិញទេ ព្រោះមិនអាចមើលឃើញនិងភ្នែក ។ 

 អគតិជនមួយចំនួនបាននិយាថា មនុស្សឈឺហើយជាវិញគឺជាការរៀបចំបោកជាប្រព័ន្ធដើម្បីឱ្យលោកចន្ទមុនីល្បី នេះជាការលាបពណ៌បង្កាច់បង្ខូចពីជនអគតិទាំងនោះសុទ្ធសាធ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានចុះទៅសួរផ្ទាល់មនុស្សចំនួន 500នាក់ អំពីការឈឺនៃជំងឺខុសគ្នារបស់ពួកគេ ហើយពួកគេ បានប្រាប់លម្អិតពីការជាពីជំងឺ ដែលអារម្មណ៍ពួកគេផ្ទាល់ទទួលបានគឺជាការពិត ។
វនវាសី ចន្ទមុនី: ការជាពីជំងឺមហារីក

ការជាពីជំងឺមហារីក 
Cancer recovery

មនុស្សរាប់មុឺននាក់ដែលប៉ងទៅជួបព្រះតេជគុណចន្ទមុនី ដើម្បីសុំទឹកមន្តយកមកព្យាបាលជំងឺ ក្នុងនោះមានមនុស្សមួយចំនួនបានកើតជំងឺមហារីក ហើយពួកគេបានជាសះស្បើយឡើងវិញក្រោយពេលពួកគេបានបានបន់ស្រន់បារមីរបស់លោកចន្ទមុនី និង មួយចំនួនទៀតជាសះស្បើយពីជំងឺមហារីកតាមរយៈការទទួលទានទឹកមន្ត ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យបានចុះទៅស្រាវជ្រាវសាកស្ទួរផ្ទាល់ទៅលើមនុស្សចំនួន ១៥០នាក់ សួរនាំពួកគេពីជំងឺមហារីក និង ការព្យាបាលរបស់ពួកគេតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ការផឹកថ្នាំពេទ្យ និង ទៅមន្ទីរពេទ្យដើម្បីទទួលសេវ៉ាកម្មព្យាបាលជំងឺរបស់ពួកគេផ្ទាល់ ។ ជំងឺមហារីក មានច្រើនប្រភេទ ពីកម្រិតស្រាលរហូតដល់កម្រិតធ្ងន់ ហើយពិបាកក្នុងការព្យាបាលណាស់ ព្រោះជំងឺមានការវិវត្តន៍លឿន អ្នកដែលមានជំងឺមហារីកអាចត្រឹមលេបថ្នាំពន្យាពេលនិងកាត់បន្ថយការឈឺចាប់ប៉ុនណោះ ។ ពួកគេបានផ្ដល់នូវពត៌មាននៃជំងឺមហារីករបស់ពួកគេពី ១ឆ្នាំ រហូតទៅដល់ ៤ឆ្នាំ ហើយអ្នកមួយចំនួនបានទៅទទួលការព្យាបាលនៅក្រៅប្រទេសផងដែរ ប៉ុន្តែការព្យបាលទាំងនោះមិនបាធ្វើឱ្យពួកគេជាសះស្បើយឡើយ ហើយពួកគេបែរជានិយាយស្របគ្នាត្រង់ចំនុចមួយដែលខ្លួនពួកគេទទួលបាននោះគឺជំងឺមហារីករបស់ពួកគេគឺជាសះស្បើយ ពីដុំពករីកធំ ទៅជាដុំពកតូចប៉ុនកូនដៃ ឬ ដុំពកទាំងនោះបានរលាយបាត់ចេញពីខ្លួនរបស់ពួកគេ ក្រោយពេលពួកគេបានទទួលទានទឹកមន្តរបស់ព្រះតេជគុណចន្ទមុនី ។
វនវាសី ចន្ទមុនី: រឿងអាថ៍កំបាំងក្នុងព្រៃ

រឿងអាថ៍កំបាំងក្នុងព្រៃ 
Mystery in the forest

មនុស្សជាច្រើននៅទូទាំងពិភពលោកតែងតែចង់ដឹងរឿងអាថ៍កំបាំងនៅក្នុងពិភពលោកយើងនេះ ហើយរឿងអាថ៍កំបាំងជាច្រើនត្រូវបានលើកមកនិយាយតៗគ្នា ហើយពេលខ្លះរឿងទាំងអស់នេះត្រូវបានមនុស្សជំនាន់មុនធ្វើការកត់ត្រាទុកទៀតផង ដូចជារឿងមានព្រះ មានទេវតាមានវិញាណខ្មោច និង មានពួកបីសាចផ្សេងៗ ហើយមនុស្សខ្លះបានជឿរឿងនេះ ហើយមនុស្សខ្លះទៀតមិនបានជឿរឿងទាំងអស់នេះទេ ប៉ុន្តែរឿងទាំងអស់នេះត្រូវបាន មនុស្សជំនាន់មុនដែលរស់នៅតំបន់ផ្សេងៗគ្នាសោះ ប៉ុន្តែពួកគេបានធ្វើកំណត់ត្រាដូចគ្នានៅទូទាំងពិភពលោក ។ ព្រះអង្គចន្ទមុនី អំឡុងពេលព្រះអង្គធ្វើធុតង្គក្នុងព្រៃ ព្រះអង្គបានជួបរឿងអាថ៍កំបាំងក្នុងព្រៃជាច្រើន ហើយព្រះអង្គបានបកស្រាយអំពីបទពីសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ដែលបានជួបប្រទះនៅរឿងចម្លែកទាំងអស់នេះផងដែរ ។ ព្រះអង្គចន្ទមុនីមានសង្ឃដីកាថា ខ្លួនតេជគុណផ្ទាល់បានជួបមនុស្សទាបៗ ហើយពួកគេបានស្ម័កមកជួយលោក តាមរយៈការបញ្ជាររបស់នរណាម្នាក់ ពេលធ្វើកិច្ចការហើយពួកគេក៍ត្រឡប់ទៅវិញ មនុស្សអាថ៍កំបាំងដែលបង្ហាញខ្លួនហើយបាត់ទៅវិញនោះ ពួកគេប្រហែលជាអាចស្ថិតនៅក្នុងច្រកអាថ៍កំបាំងណាមួយដែលធ្វើការតភ្ជាប់មកកាន់ទីនេះ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រឱ្យឈ្មោះថា (Wormhole) ដែលមានន័យថាពួកគេស្ថិតនៅក្នុងផែនដីរបស់យើង ប៉ុន្តែពួកគេស្ថិតក្នុងទីអាថ៍កំបាំងណាមួយដែលយើងមិនអាចមើលឃើញ ឬ ច្រកដែលស្ថិតក្នុងចក្រវាឡមួយផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែពួកគេធ្វើដំណើរតាមរយៈល្បឿនពន្លឺ ដែលនៅក្នុងគម្ពីរសាសនានៅកម្ពុជាសម្គាល់ថា ភពទេវតា ឬ ភពយក្ស ឬ ភពរបស់មនុស្សមួយក្រុមផ្សេងទៀតដែលស្ថិតក្នុងចក្រវាឡផ្សេង ការមានសង្ឃដីការបស់ព្រះអង្គចន្ទមុនី យើងមិនអាចសន្និដ្ឋានថាពិត ឬ ក៏អត់ទេ ប៉ុន្តែសង្ឃដីកាទាំងអស់មានកត់ត្រាដូចគ្នានៅក្នុងព្រះគម្ពីរគ្រប់សាសនាទូទាំងពិភពលោកផងដែរ ។ ការរៀបរាប់បទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ព្រះអង្គចន្ទមុនី បានធ្វើឱ្យមនុស្សមួយចំនួនចូលទៅត្មិះដៀលដល់ព្រះអង្គផងដែរ ថាជាការប្រឌិតឡើងដើម្បីបោកប្រាស ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវចាំថា អ្នកបួសគឺពោលពាក្យសច្ចៈ និង មិនកុហក់ ទើបបារមីតាមថែរក្សា បើសិនជាលោកចន្ទមុនីពិតជាកុហក់មែន លោក និង ដាច់អបត្តិដាច់សីល និង មិនមានឬទ្ធិទៀតនោះទេ ប៉ុន្តែគឺផ្ទុយស្រឡះពីព្រោះលោកបានរៀបរាប់រឿងនេះតាំងពីមុនដំបូង តាំងពីមិនទាន់មានសាធុជនមានជំនឿច្រើនលើសលប់មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ សង្ឃដីការបស់លោក មានកត់ត្រានៅក្នុងព្រះគម្ពីរ ហើយមានភាពដូចគ្នាទៅនិងទ្រឹស្ដីរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទៀតផង ផ្ទុយទៅវិញជនដែលចោទលាបពណ៌ទៅវិញទេ ដែលពួកគេមិនមានអ្វីជាសំអាងសោះ ។
វនវាសី ចន្ទមុនី: ការរំលោភលើព្រះរាជក្រឹត

ការរំលោភលើព្រះរាជក្រឹត 
Violation of the Royal Decree 

រាល់ជនទាំងឡាយណាដែលត្មិះដៀល ព្រះតេជគុណ ធម្មវនវាសី ចន្ទមុនី តាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយណាមួយជាសាធារណៈពួកគេត្រូវប្រឈមមុខនិងច្បាប់ដាក់ទោស ព្រោះពួកគេបានរំលោភលើការសម្រេចចិត្ត របស់អង្គព្រះមហាក្សត្រ ដែលបានតែងតាំង ព្រះតេជគុណ ធម្មវនវាសី ចន្ទមុនី ជាសម្ដេចព្រះរាជគ្រូបញ្ញាញាណ ដែលចុះក្នុងព្រះរាជក្រឹតលេខ (នស/រកត/០៥២៣/៩៤១) ។ រាល់ជនទាំងឡាយណាដែលធ្វើការត្មិះដៀលមើលងាយ ដល់ ព្រះតេជគុណ ចន្ទមុនី នោះក៏និងមានន័យថា ពួកគេបានមើលងាយដល់ព្រះគំនិត របស់អង្គ
ព្រះមហាក្សត្រដូចគ្នា ដែលបានតែងតាំងដល់ ព្រះតេជគុណ ចន្ទមុនី ដូចនេះហើយអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច ត្រូវស្រាវជ្រាវចាប់បុគ្គលនោះយកទៅផ្ដន្ទាទោស ។
វនវាសី ចន្ទមុនី: សេចក្ដីក្រើនរំលឹក

សេចក្ដីក្រើនរំលឹក 

បុគ្គលដែលបានប្រមាថ ព្រះធម្មវនវាសីចន្ទមុនី ដោយរូបភាពបើកចំហណាមួយ អ្នកត្រូវចាំថា អ្នកបានប្រមាថសាវគ្គរបស់ព្រះដែលបានរៀបចំឱ្យលោកសង្ឃអង្គនេះចេញមកលើកសាសនាព្រះពុទ្ធឡើងវិញ ។

ផលបាបដែលអ្នកទទួលបានរួមមាន៖

 ផលលំបាកនៃខ្សែរជីវិត (ដំណើរថយក្រោយ)
 ផលលំបាកដែលគ្មានអ្នកដទៃមកជួយ 
 សេចក្ដីប្រមាថ បុគ្គលមានសីល និង ជួបផលអាក្រក់នាពេលក្រោយ ដោយ ឧបទ្ទវហេតុផ្សេងៗ
 ធ្លាក់នរក ៧ជាន់ ប្រសិនបើប្រមាថលើបុគ្គលសម្រេចឈាន ។
វនវាសី ចន្ទមុនី: សេចក្ដីពន្យល់

សេចក្ដីពន្យល់ 

មាន Video មួយបានផុសពី
សិស្សានុសិស្សប៉ុន្មាននាក់ ត្រូវខ្មោចចូលក្នុងទីវត្តអារាម នៅថ្ងៃទី4 ខែកញ្ញ ឆ្នាំ 2024 ហើយអ្នកមួយចំនួនបានចូលទៅត្មិះដៀល និង ចោទប្រកាន់លាបពណ៌ថាជាការសម្ដែង ប៉ុន្តែហេតុការណ៍នេះគឺជារឿងពិត សិស្សានុសិស្សទាំងនេះត្រូវខ្មោចចូលមកជារឿយៗ 2-3 ខែមុនព្រះអង្គចន្ទមុនីនិមន្តទៅទៀត ម្ដាយឪពុកពួកគេបានយកទៅពេទ្យពិនិត្យសុខភាព តែខាងពេទ្យឆ្លើយថាមិនមានកើតអីនោះទេ គាប់ជួនព្រះអង្គចន្ទមុនីបាននិមន្តទៅខេត្តស្ទឹងត្រែង សិស្សដែលត្រូវខ្មោចចូលជាសិស្ស អនុវិឡាល័យថាឡាបរិវ៉ាត់ ស្ថិតក្នុងភូមិថាឡាបរិវ៉ាត់ ស្រុកថាឡាបរិវ៉ាត់ ខេត្តស្ទឹងត្រែង លោកគ្រូអ្នកគ្រូបាននិមន្ត ព្រះធម្មវនវាសី ចន្ទមុនី មកប្រោះព្រំ ដើម្បីបណ្ដេញខ្មោចព្រាយទាំងអស់នោះ ដែលសណ្ឋិតនៅដើមស្វាយចំនួន ៣ដើមធំៗដែលនៅក្នុងបរិវេណសាលារៀននោះ ក្រោយមកតេជគុណចន្ទមុនី បាននិមន្តទៅសាលាឆទាន នៃអាស្រមប្រាសាទព្រះគោ ដែលមនុស្សអគតិមួយចំនួនចោទប្រកាន់ថាជាវត្ត ។ ក្រោយពេល ព្រះអង្គចន្ទមុនី ធ្វើកិច្ចបណ្ដេញខ្មោចព្រាយទាំងនោះចេញពីដើមស្វាយទាំងនោះរួច ខ្មោចព្រាយទាំងនោះក៏ចូលខ្លួនសិស្សានុសិស្សជាច្រើននាក់ក្នុងពេលតែមួយដែលប្រមាណជា ជាង១០នាក់ ។ ហេតុអ្វីខ្មោចព្រាយអាចចូលសន្ធិតក្នុងបរិវេណអាស្រមនៃប្រាសាទព្រះគោនោះបាន (ក្រុមអគតិលាបពណ៌បង្កាច់បង្ខូចថាជា វត្ត) អាចថាទីនោះមិនធ្លាប់បានធ្វីពិធីបញ្ចុះខ្សែរសីម់ា ឬ បច្ចុះអាថ័នជាកិច្ចការពារនោះទេ ជាចុងក្រោយខ្មោចព្រាយទាំងនោះដែលបានចូលខ្លួនសិស្សានុសិស្សបានចេញពីខ្លួនរបស់ពួកគេវិញ ក្រោយព្រះអង្គចន្ទមុនីបានសូត្រមន្តបាលីបណ្ដេញខ្មោចព្រាយទាំងនោះចេញ ។ Dai Khmer TV (2024) ព្រឹត្តិការណ៍ខ្មោចចូលនៅខេត្តស្ទឹងត្រែង, Social Media: Facebook, Publication: 04 September 2024
វប្បធម៌: សេចក្តីផ្តើម

សេចក្តីផ្តើម 
វប្បធម៌សំដៅយកធាតុទាំងឡាយ ដែលទ្រទ្រង់នូវការសាបព្រោះ បណ្ដុះពូជចេញជាផ្លែផ្កា។ តាមន័យវិចនានុក្រុមខ្មែរ វប្បធម៌សំគាល់នូវការផ្សុាំ ការបណ្តុះវិជ្ជា និប្រាជ្ញាស្មារតីឱ្យរីកចម្រើនលូតលាស់ដោយវិទ្យាសាស្រ្ត ឬសិល្បៈផ្សេងៗវភៅសិក្សាសង្គម ថ្នាក់ទី១០ ឆ្នាំ២០១៧ ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ទំព័រទី២២៥។ វប្បធម៌ គឺមានន័យច្រើនបែបយ៉ាងដែលឋិតនៅលើទស្សននិយមផ្សេងៗគ្នា ។ ឯទស្សនៈខ្លះយល់ថា វប្បធម៌គឺ ជាការផ្សាំបណ្ដុះចំណេះវិជ្ជា និងស្មារតីឲ្យលូតលាស់ចំរុងចម្រើន ដោយវិទ្យាសាស្ត្រ សិល្បៈ អក្សរសាស្ត្រ ជាដើម ។ និយាយរួមវប្បធម៌របស់និស្សិតគី ជាចំណេះដឹង ការសិក្សា ការអប់រំ និងការសិក្សាផ្តោតលើការសប្បាយរីករាយនឹងទំនាក់ទំនង ឬអ្វីៗដែលធ្វើអោយមានការរីកចម្រើនគ្រប់វិស័យ ។ ដូច្នេះតាមទស្សនៈខាងលើនេះ វប្បធម៌សំដៅទៅលើ ការសិក្សា ការអប់រំ ចំណេះវិជ្ជា ការបណ្តុះបណ្តាលប្រាជ្ញាស្មារតី ។  ប៉ុន្តែ​បើ​តាម​វចនានុក្រម​សម្ដេច​សង្ឃ ជួន ណាត ពាក្យ​នេះ​ចេញ​មក​ពី​បន្សំ វប្ប + ធម៌ មាន​ន័យ​ថា ការ​ផ្សាំ​​បណ្ដុះ​ចំណេះ​វិជ្ជា​និង​ប្រាជ្ញា​ស្មារតី​ឲ្យ​បាន​លូត​លាស់​ចម្រើន ដោយ​វិទ្យាសាស្ត្រ ឬ​ដោយ​សិល្បៈ​ផ្សេងៗ​ជា​ដើម ។ ទស្សនៈខ្លះយល់ថា វប្បធម៌គីនាំអោយកើតសេចក្តីសុខចម្រើន ឬ អរិយធម៌ គឺបែបបទសណ្តាប់ធ្លាប់រៀបរយល្អត្រឹមត្រូវ (តាមវចនានុក្រមខ្មែរភាគពី)។ ទស្សនៈខ្លះយល់ថា អរិយធម៌ នឹងវប្បធម៌ គីរបៀបរបបផ្សេងៗនៃការរីកចម្រើន ដុះដាលខាងសតិបញ្ញា ចំណេះដឹង សីលធម៌ ឧស្សាហកម្ម ។ តាមន័យខាងលើនេះ អរិយធម៌ សម្គាល់ នូវគំនិតដែលកើតមានឡើងជាមួយនឹងទម្លាប់ផ្សេងៗរបស់មនុស្សដែលរួមរស់នៅជាក្រុម ជាពួក ជាបក្ស ជាសង្គមហើយដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមក ។ មនុស្សដែលរួបរួមជាសង្គម រួមរស់នៅស្របស្រួល សុខសប្បាយដោយសារមានច្បាប់ជាគោល ជាមូលដ្ឋាន ដែលរៀបចំមនុស្ស សង្គមមនុស្សឲ្យមានយុត្តិធម៌ មានចិត្តគំនិតថ្លៃថ្នូរ មានឋាន:ខ្ពង់ខ្ពស់ជាងសត្វ ហើយមានសមត្ថភាពអាចកែប្រែច្នៃធម្មជាតិ យកមកប្រើប្រាស់ជាការចងចាំក្នុងជិវភាពរាល់ថ្ងៃ ។ វប្បធម៌គឺជាទ្រឹស្តី ឬធម៌ភាពទាំងឡាយណា ដែលបណ្តុះបណ្តាលសេចក្តីចម្រើន ប្រាជ្ញា និងឧត្តមគតិដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់មនុស្សធ្វើឱ្យមានរីកចម្រើនលូតលាស់ក្នុងសង្គមនុស្សដោយវិជ្ជា សីលធម៌ ការសិក្សា ការអប់រំច្បាប់ ទំនៀមទម្លាប់ សិល្បៈ អក្សរសាស្រ្ត ភាសាជាដើម ដើម្បរចនាឆ្នៃខ្លួនមនុស្សម្នាក់ឱ្យខ្ពង់ខ្ពស់សៀវភៅវប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ  ទាវ ឆៃសុក ឆ្នាំ១៩៧១ ដល់ ឆ្នាំ១៩៧២ ទំព័រទី២។​ ហើយ​តម្លៃ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ដែល​មាន​តម្លៃ​ថ្លៃ​បំផុត​ក្នុង​លោក​បច្ចុប្បន្ន​
វប្បធម៌: ប្រវត្តិសាស្រ្ត

ប្រវត្តិសាស្រ្ត
យុគសម័យមាសនៃប្រទេសកម្ពុជាគឺនៅចន្លោះសតវត្សទី ៩ និងទី ១៤ ក្នុងអំឡុងពេលសម័យអង្គរដែលក្នុងនោះវាជាអាណាចក្រដែលមានអំណាចនិងរុងរឿងដែលលូតលាស់និងគ្របដណ្តប់ស្ទើរតែគ្រប់តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ យ៉ាងណាក៏ដោយអង្គរនៅទីបំផុតនឹង ដួលរលំក្រោយពីមានការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លារវាងព្រះមហាក្សត្រនិងសង្រ្គាមថេរជាមួយប្រទេសជិតខាងដែលមានអំណាចកាន់តែខ្លាំងឡើងរបស់ខ្លួនជាពិសេសសៀមនិងដាយវៀត ។ ប្រាសាទជាច្រើនពីសម័យនេះដូចជាបាយ័ននិងអង្គរវត្តនៅតែមានសព្វថ្ងៃនេះទូទាំងប្រទេសថៃឡាវនិងវៀតណាមជាការរំឭកពីភាពសម្បូរបែបនៃសិល្បៈខ្មែរនិងវប្បធម៌ ។ ស្នាដៃសិល្បៈស្ថាបត្យកម្មតន្ត្រីនិងរបាំដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមករបស់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងអំឡុងពេលនេះមានឥទិ្ធពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើនគរជិតខាងជាច្រើនដូចជាប្រទេសថៃនិងឡាវ ។ ឥទ្ធិពលនៃវប្បធម៌សម័យអង្គរនៅតែអាចឃើញនៅសព្វថ្ងៃក្នុងប្រទេសទាំងនោះពីព្រោះពួកគេមានចរិតលក្ខណៈស្និទ្ធស្នាលជាច្រើនជាមួយកម្ពុជាសព្វថ្ងៃនេះ ។
រូបភាពតូច|ស្តាំ|ប្រាសាទអង្គរវត្ត
វប្បធម៌: ស្ថាបត្យកម្មនិងលំនៅដ្ឋាន

ស្ថាបត្យកម្មនិងលំនៅដ្ឋាន 
ស្ថាបត្យករនិងជាងចម្លាក់ប្រាសាទអង្គរបានបង្កើតប្រាសាទដែលរៀបរាប់អំពីលោហធាតុទូទាំងពិភពលោក ។ ការតុបតែងខ្មែរបានទាក់ទាញការបំផុសគំនិតពីសាសនាហើយសត្វនិទានមកពីសាសនាហិណ្ឌូនិងព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវបានឆ្លាក់នៅលើជញ្ជាំង ។ ប្រាសាទត្រូវបានកសាងឡើងស្របតាមក្បួននៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរបុរាណដែលបានសរសេរថាប្លង់ប្រាសាទមូលដ្ឋានរួមមានទីសក្ការបូជាកណ្តាលទីធ្លាជញ្ជាំងព័ទ្ធជុំវិញនិងគូរទឹក ។ រចនាបទខ្មែរប្រើសត្វជាច្រើនពីទេវកថាព្រះពុទ្ធសាសនានិងសាសនាហិណ្ឌូដូចជាព្រះបរមរាជវាំងក្នុងរាជធានីភ្នំពេញប្រើគំនូរដូចជាហ្គូរ៉ាដូជាសត្វស្លាបទេវកថានៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ។ ស្ថាបត្យកម្មនៃប្រទេសកម្ពុជាបានអភិវឌ្ឍជាដំណាក់កាលក្រោមអំណាចចក្រភពខ្មែរពីសតវត្សទី ៩ ដល់ទី ១៥ ដែលបានថែរក្សានៅក្នុងអគារជាច្រើននៃប្រាសាទអង្គរវត្ត ។ សំណល់នៃសំណង់ស្ថាបត្យកម្មនៅសម័យនេះគឺកម្រណាស់ដោយសារអគារសាសនាគ្រាន់តែធ្វើពីថ្មប៉ុណ្ណោះ ។ ស្ថាបត្យកម្មនៃសម័យអង្គរបានប្រើប្រាស់លក្ខណៈពិសេសរចនាបទនិងរចនាសម្ព័ន្ធដែលជាវិធីសាស្រ្តដ៏សំខាន់មួយត្រូវបានប្រើដើម្បីកាលបរិច្ឆេទប្រាសាទជាមួយនឹងសិលាចារឹក ។ នៅតំបន់ជនបទសម័យទំនើបប្រទេសកម្ពុជាគ្រួសារនុយក្លេអ៊ែរជាធម្មតារស់នៅក្នុងផ្ទះចតុកោណមួយដែលមានទំហំខុសៗគ្នាពី ៤ ទៅ ៦ ម៉ែត្រទៅ ៦ ទៅ ១០ ម៉ែត្រ ។ វាត្រូវបានសាងសង់ដោយស៊ុមឈើជាមួយនឹងដំបូលប្រក់ដែលមានរាងទ្រវែងនិងជញ្ជាំងធ្វើពីឫស្សី ។ ផ្ទះខ្មែរត្រូវបានគេលើកឡើងជាបីម៉ែត្រដើម្បីការពារពីទឹកជំនន់ប្រចាំឆ្នាំ ។ ជណ្តើរពីរឬជណ្តើរឈើអាចផ្តល់លទ្ធភាពដល់ផ្ទះ ។ ដំបូលប្រក់ស្បូវហៀរលើជញ្ជាំងផ្ទះការពារផ្ទៃខាងក្នុងពីភ្លៀង ។ ជាទូទៅផ្ទះមួយមានបន្ទប់បីដែលត្រូវបានបំបែកដោយភាគឫសឬស្សី ។ បន្ទប់ខាងមុខដើរតួជាបន្ទប់ទទួលភ្ញៀវដែលប្រើដើម្បីទទួលភ្ញៀវ ។ បន្ទប់បន្ទាប់គឺបន្ទប់គេងរបស់ឪពុកម្ដាយហើយទីបីគឺសម្រាប់កូនស្រីមិនទាន់រៀបការ ។ កូនៗដេកលក់គ្រប់ទីកន្លែងដែលពួកគេអាចស្វែងរកកន្លែងទំនេរ ។ សមាជិកគ្រួសារនិងអ្នកជិតខាងធ្វើការជាមួយគ្នាដើម្បីសាងសង់ផ្ទះហើយពិធីជប់លៀងផ្ទះសម្បែងត្រូវបានធ្វើឡើងនៅពេលបញ្ចប់ ។ ផ្ទះរបស់មនុស្សក្រខ្សត់អាចមានបន្ទប់ធំតែមួយប៉ុណ្ណោះ ។ អាហារត្រូវបានរៀបចំនៅក្នុងផ្ទះបាយដាច់ដោយឡែកមួយដែលមានទីតាំងនៅជិតផ្ទះប៉ុន្តែជាធម្មតានៅពីក្រោយវា ។ បង្គន់អនាម័យមានរណ្តៅដ៏សាមញ្ញនៅក្នុងដីដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅឆ្ងាយពីផ្ទះដែលត្រូវបានគ្របដណ្តប់នៅពេលដែលបានបំពេញ ។ បសុសត្វណាមួយត្រូវបានទុកនៅក្រោមផ្ទះ។ ផ្ទះចិននិងវៀតណាមនៅតាមទីប្រជុំជននិងភូមិកម្ពុជាជាធម្មតាត្រូវបានសាងសង់ដោយផ្ទាល់នៅលើដីហើយមានក្បឿងដីស៊ីម៉ងត៍ឬក្បឿងដែលអាស្រ័យលើឋានៈសេដ្ឋកិច្ចរបស់ម្ចាស់ ។ អាគារទីក្រុងនិងអាគារពាណិជ្ជកម្មអាចជាឥដ្ឋ, ផ្ទាំងគំនូរ, ឬឈើ ។
រូបភាពតូច|ស្តាំ|ផ្ទះឈើ
វប្បធម៌: រង្វាស់ចំណុះ ( ស្រូវ )

រង្វាស់ចំណុះ ( ស្រូវ ) 
១ កន្តាំង	=	២ កូនល្អី,
១ តៅ	=	២ កន្តាំង,
១ ថាំង	=	២ តៅ,
វប្បធម៌: រង្វាស់ទម្ងន់

រង្វាស់ទម្ងន់ 
១ ហ៊ុន	=	 ( ០.៣៧៥ ក្រ ),
១ ជី	=	១០ ហ៊ុន	( ៣.៧៥ ក្រ ),
១ ដំឡឹង	=	១០ ជី	( ៣៧.៥ ក្រ ),
១ នាលិ	=	១៦ ដំឡឹង	( ៦០០ ក្រ ),
១ ចុង	=	៥០ នាលិ	( ៣០ គក្រ ),
១ ហាប	=	២​ ចុង	( ៦0 គក្រ ),
វប្បធម៌: រង្វាស់ប្រវែង

រង្វាស់ប្រវែង 
១ ចំអាម 	=	១២ ធ្នាប់,
១ ហត្ថ	=	២ ចំអាម ,
១ ព្យាម	=	៤ ហត្ថ( ២ ម ),
១ សិន	=	២០ ព្យាម	( ៤០ ម ),
១ យោជន៍	=	៤០០ សិន	( ១៦ គម ),
វប្បធម៌: រង្វាស់ផ្លែឈើ

រង្វាស់ផ្លែឈើ 
១​ គូ = ២ ផ្លែ 
១ ដំប 	=	៤ ផ្លែ,(២ គូ) 
១ ឡូ	=	៣ ដំប 	( ១២ ផ្លែ ),
១ ផ្លូន	=	១០ ដំប 	( ៤០ ផ្លែ ),
១ ស្លឹក	=	១០ ផ្លូន 	( ៤០០ ផ្លែ ),
វប្បធម៌: ទំនាក់ទំនងវប្បធម៌ និង[[សង្គមធម៌]]

ទំនាក់ទំនងវប្បធម៌ និងសង្គមធម៌ 
ទោះបីវប្បធម៌ និងសង្គមធម៌ជាមែកធាងនៃអរិយធម៌។ វប្បធម៌ និងសង្គមធម៌មានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ មានឥទ្ធិពលគ្នាទៅវិញទៅមក បំពេញឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកដូចកាយ និងចិត្តនោះដែរ។ សង្គមធម៌រីកចម្រើនអាស្រ័យនឹងវប្បធម៌ សង្គមមានដូចជាគ្រឿងប្រដាប់ប្រើប្រាស់ អាចផលិតបានដោយសារមនុស្សមានចំនេះដឹង បំណិន និងកម្រិតជំនាញច្បាស់លាស់។ ឯវប្បធម៌វិញក៏បានពឹងពាក់លើសង្គមធម៌ សិល្បៈ អក្សរសិល្ប៍ ជំនឿ សាសនា រីកចម្រើនលូតលាស់អាស្រ័យរបបសង្គម ផ្តល់ឱកាសឱ្យសង្គមដំណើរការបានល្អ។ ពេលខ្លះមនុស្សមានបញ្ហាកំបាកតោកយ៉ាកមានជំងឺប្រចាំកាយដោះស្រាយបញ្ហាពុំរួចជំរុញឱ្យមនុស្សរកមធ្យោបាយផ្សេងៗតាមជំនឿរបស់ខ្លួនដូចជា បន់ស្រន់ខ្មោច អារក្ស អ្នកតា អាទិទេពដែលជាជំនឿមួយ ដែលគេគិតថាវាមានប្រយោជន៍អ្វីមួយសម្រាប់ខ្លួនគេផ្ទាល់វភៅសិក្សាសង្គម ថ្នាក់ទី១០ ឆ្នាំ២០១៧ ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ទំព័រទី២២៧។
វប្បធម៌កម្ពុជា

ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| របាំព្រះរាជទ្រព្យកម្ពុជា ។ The Influence of Indian Culture on Khmer superstructure 
ពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់របស់ ប្រទេសកម្ពុជា សាសនាគឺជាប្រភពដ៏សំខាន់នៃវប្បធម៌បំផុសគំនិត។ ជាង ៣ សហស្សវត្សរ៍ ប្រជាជនកម្ពុជាបានបង្កើតនូវប្រព័ន្ធវប្បធម៌ និងជំនឿរបស់ កម្ពុជា ដ៏ពិសេសមួយ ពីភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃ ជំនឿ សាសនា របស់ជនជាតិដើមភាគតិច និងសាសនាឥណ្ឌានៃ ព្រះពុទ្ធសាសនា និង ព្រហ្មញ្ញសាសនា ។ វប្បធម៌ និងអរិយធម៌ឥណ្ឌា រួមទាំងភាសា និងសិល្បៈរបស់វា បានទៅដល់ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក  ប្រហែលសតវត្សទី ១ នៃគ.ស។

ជាទូទៅគេជឿថាឈ្មួញសមុទ្របាននាំយកទំនៀមទម្លាប់ និងវប្បធម៌ឥណ្ឌាទៅកាន់កំពង់ផែតាម ឈូងសមុទ្រថៃ និងប៉ាស៊ីហ្វិក តាមផ្លូវដើម្បីធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយ ប្រទេសចិន ។ អាណាចក្រនរគភ្នំ ប្រហែលជារដ្ឋកម្ពុជាដំបូងគេដែលបានទទួលផលប្រយោជន៍ពីការហូរចូលនៃគំនិតឥណ្ឌានេះ។ ក៏​មាន​ឥទ្ធិពល​អាណានិគម​បារាំង​ដែរ។
វប្បធម៌កម្ពុជា: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ប្រាសាទអង្គរវត្ត ដែលជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌដ៏ល្បីរបស់កម្ពុជា។
សម័យរីកចម្រើនរបស់ប្រទេសកម្ពុជាគឺនៅចន្លោះសតវត្សទី៩ និងទី១៤ ក្នុងកំឡុង សម័យអង្គរ ដែលពេលនោះជាអាណាចក្រដ៏មានអំណាច និងវិបុលភាពដែលរីកចំរើន និងគ្របដណ្តប់ស្ទើរតែទាំងអស់នៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក។ សម័យអង្គរនៅទីបំផុតបានដួលរលំបន្ទាប់ពីការទំនាស់ផ្ទៃក្នុងជាច្រើនរវាងរាជវង្ស និងសង្រ្គាមឥតឈប់ឈរជាមួយប្រទេសជិតខាងដែលមានអំណាចកាន់តែខ្លាំង ជាពិសេស សៀម និង ដាយវៀត ។ ប្រាសាទជាច្រើនពីសម័យកាលនេះ ដូចជាប្រាសាទបាយ័ន និងប្រាសាទអង្គរវត្តនៅតែមានរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ដែលនៅរាយប៉ាយពាសពេញប្រទេសថៃ កម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម ដើម្បីរំលឹកដល់ភាពអស្ចារ្យនៃសិល្បៈ និងវប្បធម៌ខ្មែរ។

ភាពអស្ចារ្យដែលមិនអាចប្រៀបផ្ទឹមបានរបស់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងវិស័យសិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម តន្ត្រី និងរបាំក្នុងអំឡុងពេលនេះ បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើបណ្តាប្រទេសជិតខាងជាច្រើន គឺប្រទេសថៃ និងឡាវ។ ឥទ្ធិពលនៃវប្បធម៌អង្គរនៅតែអាចឃើញសព្វថ្ងៃនេះនៅក្នុងប្រទេសទាំងនោះ ដោយសារពួកគេចែករំលែកលក្ខណៈជិតស្និទ្ធជាច្រើនជាមួយប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។