វេស្សន្ដរជាតក: កណ្ឌមហារាជបព្វៈ

កណ្ឌមហារាជបព្វៈ 

រីព្រះបរមពោធិវង្ស ទ្រង់ព្រ័តទាំងពីរព្រះអង្គ គឺសម្តេចព្រះបរមពោធិវង្ស គ្រងពិភពរាជជានី និងសម្តេចព្រះមទ្រី ដ៏ជាអគ្គមហេសីស្រីគ្រប់លក្ខណា ជាត្រកូលខត្តិយវង្ស ក្សត្រទាំងពីរព្រះអង្គ ទ្រង់មានព្រះទ័យស្មោះសរដោយនូវព្រះពរទាំង៨ប្រការ ឥតរង្កៀសក្នុងព្រះរាជហរទ័យ ពុំមានភយ្តរាយ ក្សេមក្សាន្តសប្បាយនៅនាព្រះអាស្រម ដែលព្រះឥន្ទ្រាធិរាជរឹងរឹទ្ធិព្រះអង្គព្រះរាជទានឲ្យមកនោះឯងហោង ។ ហៃសាធុសប្បុរសផងទាំងឡាយ កាលនោះតាជូជកព្រាហ្មណ៍ បានចៅជាលី និងនាងក្រស្នាហើយ ក៏រលះរលាំងបណ្តើរទៅតាមផ្លូវចម្ងាយ ៦០យោជន៍នោះ ។ ខណៈនោះ អស់ទេវតាទាំងឡាយជួយថែរក្សាកុមារទាំងពីរដែលតាជូជូកនាំបណ្តើរទៅមិនឲ្យមានជំងឺឈឺថ្កាត់តាមផ្លូវឡើយ ។ កាលព្រះសុរិយាទន់ទាបល្ងាច ថ្ងៃបាំងនឹងជ្រុងភ្នំព្រះសិនេរុរាជគិរិន្ធរយប់ព្រលប់សន្ធ្យា ឮតែសូរសព្ទសំឡេងមៀមទីទុយ ច្រឡំនូវសំឡេងខ្មោចយំ កងរំពងទាំងព្រៃ ។ ឯតាជូជកអប្រិយ ក៏ភ័យខ្លាចពន់ប្រមាណ ទើបគាត់ខំវាយព្រះរាជកុមារបណ្តើរទៅ ឥតបង្អង់សម្រាកឡើយ ។ ឱះឱ! គួរអាសូរចៅជាលីនិងក្រស្នា ទ្រង់សោកាពន់ប្រមាណ ទើបមានពួកទេវតាផ្ទៀងព្រះកាណ៌ស្តាប់ឮសំឡេងជាលីនិងក្រស្នា មានព្រះទ័យអាណិត ពុំដឹងបើនឹងគិតដូចម្តេចបានឡើយ ។ ឱ! ទ្រូងអញអើយ ស្ទើរនឹងបែកសញ្ជែកប្រេះចេញ ព្រោះត្បិតព្រះរាជបុត្រទាំងគូ ដើរជជ្រុលជជ្រក ខំប្រវ៉ារកគ្នា ឯព្រាហ្មណ៍ចាស់ជរាក៏ភិតភ័យខ្លាចក្រែងព្យគ្ឃៈ សិង្ហ សីហ៍ ធ្វើឲ្យអន្តរាយជីវិត ទើបគាត់ចូលទៅក្នុងព្រឹក្សាហើយ បោចយកលតាវល្លិ៍ផង ចងព្រះហត្ថាព្រះកុមារទាំងពីរកួបរួបរឹតជិតជាប់គ្នា ផ្តេកនៅនាគល់ឈើហើយ ពុំលង់ឡើយ ភ្នែកគាត់តែងរំពៃ ជើងដៃសឹងពានឡើងកកេបកកាប ថ្នាសនឹងដល់ប្រគាបឈើនៅលើចុងព្រឹក្សា គាត់ចងព្រះរាជកុមារទាំងពីរទុកនៅដី ឯព្រាហ្មណ៍ចាស់អប្រិយ នឿយណាស់ប្រះដេកលក់ ស្រមុកទៅ នៅនាប្រគាបឈើនោះឯងហោង ។ ព្ធដ៏កាលនោះ គួរស្រណោះចៅជាលីនិងនាងក្រស្នាទាំងពីរព្រាត់ប្រាសព្រះមាតា ទួញសោករកព្រះជននី មានទេវបុត្រមួយអង្គ ទ្រង់នូវចេស្តានុភាពប្រកបដោយព្រះទ័យករុណាប្លែងកាយាចុកចងព្រះកេសា ទ្រង់នូវកណ្ឌហូរ័ក ពាក់ស្បែកខ្លា ជាសង្វារសំបុរច្រាលវិលវល់ ទ្រង់សឹងគ្រឿងទិព្វដ៏មានតម្លៃ ព្រះភក្ត្រប៉ប្រិម ព្រះឱស្ឋញញឹមរួសរាយស្មោះសរ ល្អសុទ្ធសាធ ដូចកលនៃព្រះបាទស្រីវេស្សន្តរ ។ មាននាងទេពអប្សរបវរកញ្ញា នៅនារុក្ខាឋាននោះ មានចិត្តករុណា ទើបនិម្មិតកាយាឲ្យសមជាស្រ្តីឧត្តមប្រសើរ ដើរញ៉ែងញ៉ង តាមទំនងចរិតក្សត្រី ដូចកលសម្តេចព្រះនាងមទ្រី មានលក្ខណាចងជដាជាភេទឥសីដូចព្រះជននីព្រះជនក ស្តេចយាត្រាមកស្វែងរក ទើបស្រាយចំណងចេញអំពីព្រះហស្ថព្រះរាជបុត្រស្រេច ស្តេចគគក់ព្រះឱរា ទ្រង់ព្រះសោកាពិលាបថា ឱ! អម្ចាស់ម្តាយអើយ ម្តេចឡើយ ក៏មកបានសេចក្តីលំបាកពីតូចៗ ឱះឱ! ព្រះកាយអ្នកដូចគេសាប់សព្វសព៌ាង្គ សុទ្ធតែស្នាមឈាម ហូរដូចគេស្រពស្រោចកាយា ទ្រូងព្រះមាតានេះ ស្ទើរនឹងបែកសញ្ជែកប្រេះចេញនាកាលគ្រានេះមិញ ឱ! កូនសំឡាញ់ម្តាយអើយ ចូរមកឯមាតាបិតា នឹងបានពិភ័ក្តិរក្សាអស់ជំងឺក្នុងប្រាណ ឲ្យបានសះស្បើយ ពុំលង់ឡើយ ទេពធីតា ក៏លួងលោមបីថ្នមព្រះរាជកុមារនែបនិត្យជិតព្រះឱរា ហើយត្រាស់ថា មេក្រស្នាសំឡាញ់ម្តាយអើយ ចូរអ្នកមកបៅបន្តិចសោះឃ្លាន ម្តាយនេះពុំមានដំណឹងថា អ្នកលំបាកដល់ម្ល៉េះឡើយ ។ នាងទេពធីតា យកទឹកមកលុបព្រះភក្ត្រ ដុះព្រះអង្គ ចងជដាផ្ចិតផ្ចង់ឲ្យមានមង្គលសួស្តី ទើបត្រាស់ថា កូនសំឡាញ់ម្តាយអើយ អ្នកអត់អាហារល្ហិតល្ហៃ នៅក្នុងព្រៃព្រឹក្សា ឯអស់ភោជនាហារ ក៏ម្តាយយកមកផ្ញើរកូនកម្សត់ ទើបទេវបុត្រ និងនាងទេវធីតា លួងលោម ចៅជាលីនិងនាងក្រស្នាឲ្យសោយគ្រឿងទិព្វស្រេចហើយ ទើបលើកព្រះហត្ថាអង្អែលបីថ្នមលួងលោម ឲ្យផ្ទំនៅលើពូកព្រំខ្នល់ខ្នើយទិព្វជារបមសុខ កុមារផ្ទុំលក់ស្កប់ស្កល់ លុះដល់អរុណោទ័យបែករស្មីបំព្រាងស្វាងជ្រះស្រឡះមេឃ ទេវតារក្សាព្រះរាជកុមារទាំងពីរ បណ្តាលឲ្យគង់ចំណងដូចដើមវិញ ក្រែងព្រាហ្មណ៍នោះ វានឹងខឹងជេរវាយដំពុំប្រណី ។ ក៏ហេតុទេពតារក្សាព្រះរាជកុមារទាំងគូតាមផ្លូវត្រូវជា១៥រាត្រី ពុំមានភ័យរោគាព្យាធិ ដោយតេជះបារមីនៃទេវតា និងបុណ្យព្រះរាជកុមារនិងបរមត្ថបារមី នៃព្រះរាជឥសីជាព្រះវររាជបិតាកាត់តម្លាសទ្ធានោះឯង នាកាលអរុណោទ័យរស្មីភ្លឺជ្រះស្រឡះមេឃ ក្សិណនោះ ជូជកចាស់ជរាភ្ញាក់ពព្រើត ទើបបានងើបក្បាលឡើង ដឹងថាភ្លឺ គាត់ថា ហឹះៗ ព្រឹកភ្លឺហើយហ្ន៎! ទើបគាត់ក្រោកពីនិន្ទ្រា យកទឹកមកលុបមុខខ្ពុរមាត់ បរិភោគសដូវខៅតាកឆ្អែតស្រេចហើយ ពុំលង់ឡើយ គាត់ក៏ចុះពីប្រគាបឈើ ទើបគាប់ស្រាយលតាវល្លិ៍ផង ដែលចងព្រះហស្ថព្រះរាជកុមារ បណ្តើរនាំទៅតាមផ្លូវ គិតថា នឹងដើរស្រូតទៅរំលងទ្វារព្រៃនេះ លុះឃើញផ្លូវបែកជាពីរ ផ្លូវមួយទៅក្រុងជេតុត្តរនគរ ផ្លូវមួយទៀតទៅនគរកលិង្គរាស្ត្រជាឋាននៃអាត្មា ទេពធីតាបញ្ចូលចិត្ត ឲ្យគាត់ងឿងឆ្ងល់សង្ស័យ ស្មានផ្លូវដែលទៅជេតុត្តរនគរ គិតថាជាផ្លូវទៅកលិង្គរាស្ត្រវិញ ទើបគាត់នាំព្រះរាជបុត្រទៅតាមផ្លូវនោះ ថាបើគណនា មាន១៥ថ្ងៃ ទើបបានដល់ក្រុងពិជ័យជេតុត្តរនគរនោះឯងហោង ។ លុះព្រឹកឡើងថ្ងៃ ១៥កើត ជាថ្ងៃឧបោសថ ឯព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យ ដ៏ទ្រង់រឹទ្ធិ នាកាលព្រះបរមបពិត្រ ស្តេចនឹងបានយល់ព្រះរាជនត្តោនត្តា ទាំងពីរព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះសុបិននិម្មិតជាអស្ចារ្យ ហាក់ដូចព្រះអង្គគង់នៅនាក្រឡាព្រះគំនាល់ កណ្តាលផ្ទៃរោង ថ្កើងដោយនូវព្រះបារមីចេស្តា មានអស់សេនាមាត្យគង់គាល់តាមរបៀបត្រៀបត្រា ជំនុំពិចារណារាជការផ្ទៃក្រោម ។ មានបុរសម្នាក់ រូបរាងខ្មៅស្រមាកធាត់ធំមហិមា មានដៃកាន់នូវបទុមាផ្កាឈូកទាំងពីរ ទ្រង់ទតរមិលមើល ផ្កាឈូកមួយនោះក្រពុំ ឯបទុមមួយនោះ រំសាយកេសរពិដោរល្វេងល្វើយ បុរសនោះយកមកថ្វាយដាក់បូជានៅនាព្រះហស្ថ ក្នុងព្រះសុបិននោះថា ព្រះអង្គទទួលយកមកសៀតនៅនាព្រះកាណ៌ទាំងសងខាង ល្អប្រសើរ រីឯលំអងកេសរ ក៏ជ្រុះលើព្រះឱរា កេសរផ្កាមានក្លិនក្រអូបពុំស្បើយ លុះព្រឹកឡើង ស្តេចត្រាស់ឲ្យហៅហោរាព្រឹទ្ធាចារ្យ មកដល់ស្រេច ទើបស្តេចមានព្រះរាជឱង្ការប្រាប់ហោរា តាមនូវនិម្មិត ពួកហោរាក្រាបបង្គំទូលថា បពិត្រព្រះរាជសម្ភារ រីនិមិត្តនេះ ត្រកាលល្អណាស់ ព្រះរាជវង្សាអម្ចាស់ដែលព្រាត់ចេញទៅឆ្ងាយជាយូរ ឥឡូវនេះ នឹងវិលមកពឹងព្រះបរមពោធិសម្ភារព្រះអង្គ ជាប្រាកដពុំខានឡើយ ។ ទើបស្តេចមានព្រះរាជហឫទ័យត្រេកអរពន់ប្រមាណ យល់បានដូចព្រះបំណង ទើបស្តេចចូលទៅកក់ស្រង់ ទ្រង់ព្រះសុគន្ធពិដោរឈ្ងុយឈ្ងប់សព្វព្រះកាយ ឆ្លុះព្រះឆាយ សិតព្រះកេសា ហើយស្តេចសោយព្រះក្រយាដ៏មានឱជារសរួចស្រេច ស្តេចលីលាចេញទៅគង់នៅនាព្រះរាជគំនាល់ អស់សេនាមាត្យគាល់ត្រៀបត្រា ស្តេចទ្រង់ព្រះចិន្តាពិចារណា អំពីរាជការផ្ទៃក្រោមនោះឯងហោង ។ 

ព្ធដ៏កាលនោះ ទេវតាបញ្ចូលចិត្តជូជកព្រាហ្មណ៍ ឲ្យនាំព្រះរាជកុមារទៅត្រង់មុខព្រះលាន អស់មនុស្សផងទាំងឡាយ ក៏ពុំបានសាកសួរសេចក្តីនៃតាចាស់ជរា ជាមនុស្សអប្រិយ គាត់នាំព្រះរាជបុត្រាបុត្រី ទៅជិតព្រះរាជវាំង ក៏ព្រោះទេវតាបំបាំងក្នុងចិត្ត ឲ្យភ្លេចភ្លាំងទាំងស្រីទាំងប្រុសគ្រប់គ្នា កុំឲ្យសាកសួរដំណើរ ឯព្រាហ្មណ៍ក៏បណ្តើរព្រះរាជកុមារចូលទៅដល់មុខព្រះលាន ។ 

សម្តេចព្រះបរមក្សត្រក្រុងស្រីសញ្ជ័យ ស្តេចទតព្រះនេត្រ ទៅយល់ព្រះរាជនត្តោនត្តាទាំងគូ ស្តេចពុំស្គាល់ ទើបត្រាស់ជាអាថ៌បាទព្រះគាថា ដូច្នេះ ហៃអស់សេនាមាត្យទាំងឡាយអើយ រីព្រាហ្មណ៍បណ្តើរក្មេងទាំងពីរនោះ តើជាបុត្រអ្នកណាហៈ មើលទៅ យល់ថ្លៃថ្លាប្រសើរបវរសុទ្ធស្អាត ដូចសុវណ្ណជាតិជម្ពូនទ គិតដ៏ត្រូវរន្ទះថ្ងៃមានរស្មីពព្រាលពព្រាយ ពុំនោះសោត ព្រះភក្ត្របីដូចកលមាសនព្វគុណ ដែលនាយជាងទងរំលាយនៅក្នុងមាត់ឆ្គារ៌ ដែលមានទឹករលេមរលង់ត្រចង់ត្រចះជ្រះថ្លាឥតរាគី ព្រះរាជកុមារទាំងពីរទ្រង់នូវរូបឆោមបវរ ព្រះករទន់ភ្លន់ បើនឹងគន់ទៅ ក៏យល់ល្អប្រសើរស្រស់ស្រួល គួរអាសូរករុណា ទ្រង់នូវលក្ខណាល្អដូចគ្នា ហាក់ដូចពុម្ពមួយ ពុំមានឃ្លាតឃ្លៀងល្អៀងដល់តិចឡើយ ឯកុមារា ហាក់ដូចបាជាលីចៅសំឡាញ់អញ មួយតូចនោះមិញ ដូចនាងក្រស្នា ត្រូវដូចពាក្យហោរាទំនាយ មានរូបឆោមឆាយឥរិយាលំនាំ សាកសមជាកូនត្រកូលក្សត្រ ទើបពុំគិតក្រែងខ្លាច អាចដើរមកដល់នេះ យាត្រាបីដូចកលកេសររាជសីហ៍ ក៏មានរឹទ្ធីមហិមា ចេញពីគុហារកែវប្រសើរ មានដំណើរល្អដូច្នោះ អស់អង្គកាយនោះ មានពណ៌សម្បុរល្អយល់ឆើតឆាយ បីដូចជា សុវណ្ណមានរស្មី អញនឹងបានយល់កុមារីកុមារា អ្នកយាត្រាមកដល់ជាប្រាកដ ឥឡូវនេះឯង ។ 

បពិត្រអើយ ព្ធដ៏កាលនោះ ព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យនរិន្ទរាជាឥសូរចមក្សត្រ ព្រះអង្គសរសើរព្រះរាជនត្តោនត្តា ដោយនូវបាទព្រះគាថា បីបទស្រេចហើយ ពុំយូរឡើយ ត្រាស់ប្រើអាមាត្យមួយឲ្យចេញទៅយកជូជកជាអ្នកអន្ធការ ហើយយកព្រះរាជកុមារទាំងពីរ ចូលមកថ្វាយព្រះអង្គជាប្រញាប់ ។ ក្សិណនោះ អាមាត្យ ក៏រត់ចេញទៅចាប់យកព្រាហ្មណ៍ និងព្រះរាជកុមារ មកថ្វាយតាមព្រះរាជឱង្ការ ។ ឯព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យ កាលបើព្រាហ្មណ៍ចាស់នោះមកដល់ហើយ ព្រះអង្គពុំឲ្យអាមាត្យរាជសេនា ដណ្តឹងឡើយ ព្រះអង្គត្រាស់ដណ្តឹងផ្ទាល់នឹងព្រះឱស្ឋព្រះអង្គឯងប្រាកដសូត្រជាបាទព្រះគាថា អើព្រាហ្មណ៍អើយ អញចង់ដណ្តឹងប្រស្តែង ព្រាហ្មណ៍ឯង ជាពូជពង្សវង្សាអ្នកស្មូមសូមទាន ចូរប្រស្តែងប្រាប់អញតាមពិត ឯកុមារីកុមារានេះ តើព្រាហ្មណ៍បានមកពីណាហឹះ នាំមកប៉ុន្មានថ្ងៃហើយ ទើបបានដល់ពិជ័យជេតុត្តរនគរ ចូរប្រស្តែងប្រាប់អញតាមពិត ។ ជូជកឮហើយក៏ភិតភ័យពុំអាចនៅស្ងៀមបានឡើយ ហើយក្រាបទូលស្នងព្រះរាជឱង្ការថា បពិត្រព្រះភូមិន្ទនរនាថ ព្រះបាទនារាយណ៍នរបតីស្រីសម្មតិទេព មហារាជក្សត្រថ្លៃប្រសើរអម្ចាស់ខ្ញុំអើយ ព្រះរាជកុមារទាំងពីរនេះ គឺព្រះបាទស្រីវេស្សន្តរ ទ្រង់ព្រះតម្លាសទ្ធាឲ្យទានមកខ្ញុំតាជី ត្បិតព្រះអង្គមានព្រះរាជហរទ័យត្រកាលសោមនស្សា នឹងដូរយកព្រះប្រាជ្ញាសាព៌េជ្ញតាញាណ នាកាលទទួលព្រះរាជទានខាងឯខ្នើតបណ្ណរសី ខ្ញុំតាជីនាំមក បាន១៥ថ្ងៃហើយអម្ចាស់ ។ មហាក្សត្រត្រាស់ថា អើ តាជីអើយ ឆ្លើយទៀតមើល ត្បិតអញយល់ពុំសម ធម្មតាប្រពៃណីសត្វក្នុងវដ្តសង្សារទាំងឡាយ នៅនាលោកិយនេះ បុត្រាបុត្រីទុកស្មើជីវិត ដូចម្តេចក៏គិតកាត់ឲ្យជាទានដូច្នេះបាន ឬមួយព្រាហ្មណ៍លួងលោម ដោយនូវវាចារឯណា ព្រះទ័យព្រះអង្គកាត់តម្លាសទ្ធាស្រាប់ពិតមែន តែម្តេចក៏យកបុត្រឲ្យជាទាន យល់ជាពុំដែលមាន ប្លែកក្រៅវិស័យជាអស្ចារ្យ បើដូច្នោះ តើប្រស្តែង នឹងយកអ្វីមកជាបន្ទាល់សាក្សី ឲ្យអស់មុខមន្ត្រីជឿជាក់ប្រាកដផងមើល ។ ជូជកក្រាបទូលថា បពិត្រអម្ចាស់ តាមតែទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស សេចក្តីទាំងនេះ ខ្ញុំពុំដឹងបើនឹងគិត តែដោយនូវពិតពុំមុសា ត្បិតព្រះអង្គគង់នៅនាព្រៃឆ្ងាយពន់ប្រមាណ សូមទានពុំចេរតែនឹងមេត្តាអធ្យាស្រ័យ ។ ឯសម្តេចព្រះវេស្សន្តរពោធិវង្ស ព្រះអង្គតែងជាទីពឹងពំនាក់នៃមនុស្សសត្វតោកយាកលំបាកទាំងឡាយ ដូចកលប្រឹថពី រីអស់សព្វសត្វទាំងឡាយ តែងអាស្រ័យព្រះអង្គ ដ៏មានគុណ ជាឧឡារមហាឧត្តម ជាបឋមបរមក្សត្រ ឥតមានអ្នកណាមួយស្មើនឹងព្រះអង្គបាន ទើបព្រះរាជទានព្រះរាជកុមារទាំងពីរឲ្យមកខ្ញុំព្រះអង្គ ដោយនូវពិតឥតមុសា តាមតែទ្រង់ព្រះមេត្តាករុណាប្រណីខ្ញុំតាជី នាកាលគ្រានោះឯងហោង ។ កាលនោះ អស់សេនាមាត្យផង បានស្តាប់ជូជកព្រាហ្មណ៍ដោះសា ដោយដំណើរសេចក្តី យកព្រះមហាវេស្សន្តរជាបន្ទាល់សាក្សី ក៏យល់ពិតពុំមុសា ទើបព្រមគ្នានិន្ទាថា ហៃអស់អ្នកនគរពិជ័យ ជេតុត្តរនគរ អម្បាលអ្នកមកជួបជុំគ្នានៅទីនេះទាំងប៉ុន្មាន តើអ្នកទាំងពួង យល់ដូចម្តេចហៈ ចូរអ្នកពិនិត្យពិចារណា ដំណើរសេចក្តីនៃព្រះបាទស្រីវេស្សន្តរ ព្រះអង្គធ្វើអំពើកម្មពុំតាមប្រពៃណីអំពីបុរាណរៀងមក កាលពីមុន ពុំទាន់បានបួសជាឥសី នៅនាជេតុត្តរនគរសោយរាជសម្បត្តិ ម្តេចក៏កាត់ដំរីបច្ច័យនាគេន្ទ្រល្អត្រកាល ជាទីនាំងសម្រាប់ព្រះនគរបវររាជធានី ឲ្យទៅជាទាន ទើបបានជាគេក្រេវក្រោធអស់ទាំងនគរ បំបរបង់ឲ្យព្រាត់ព្រះញាតិវង្សា ទៅនៅក្នុងព្រៃ ក៏អាល័យអ្វីនឹងទានម្ល៉េះ ពុំដឹងស្តាយកូនទាំងពីរនេះឡើយ ពុំគិតប្រណី ឯព្រះទ័យក៏កន្ទ្រឹសឫស្សា គួរឯណា ក៏យកបុត្រឲ្យទានដូច្នេះហៈ ឯធម្មតាប្រពៃណីក្សត្រ បើនឹងមានចិត្តកាត់តម្លាសទ្ថាធ្វើជាទាន ក៏មានតែឲ្យនូវរាជយាន រទេះ សេះ ដំរី ខ្ញុំប្រុសស្រី របស់ទ្រព្យសព្វទាំងឡាយ អើអេះនេះ ម្តេចក៏មកផ្តាច់សាច់កូនឲ្យទៅជាទាន ពុំមានគិតឡើយ អើ! អស់គ្នាយើងអើយ ព្រះបាទស្រីវេស្សន្តរនេះ អ្នកធ្វើឲ្យខុសសណ្តាប់ច្បាប់ព្រះមហាក្សត្រពីបុរាណរាជរៀងមកនោះណាស់ហោង ។ 

កាលនោះ ព្រះជាលីកុមារជិនវង្ស ទ្រង់នូវកតញ្ញតា ដឹងគុណព្រះវររាជមាតាបិតា កាលឮអស់មុខមន្ត្រីគេស្រដីនិន្ទាដល់ព្រះបិតាដូច្នោះ ពុំអាចនៅស្ងៀមបានឡើយ ទើបឆ្លើយដោះសាការព្រះបិតា ឧបមាបីដូចពិទ្យាធរ ដ៏ពូកែឆុតឆាប់ បាននិម្មិតនូវជើងដៃ១ពាន់ ឱបភ្នំសិនេរុរាជ ពុំឲ្យរលីរលំជាចលាចល ព្រោះត្បិតខ្យល់ប្រល័យលោក បក់បោកមក ពុំឲ្យអន្តរាយឡើយ ទើបក្រាបទូលអធិប្បាយ សូត្រជាបាទព្រះគាថា ដូច្នេះ បពិត្រ សម្តេចព្រះរាជអយ្យកោអើយ ម្តេចឡើយ ក៏ពួកអាមាត្យ នាំគ្នានិន្ទាសម្តេចព្រះវរបិតាខ្ញុំ ហេតុត្បិតអ្នកទៅនៅក្នុងព្រៃ នាកាលបិតាចេញចាកបុរី ពុំមានអ្វីជាទ្រព្យសម្បត្តិ នឹងធ្វើទានដូចអស់ត្រកូលក្សត្រពីបុរាណរៀងមកឡើយ បពិត្រសម្តេចព្រះអយ្យកោអើយ រីឯព្រះរាជហរទ័យ ព្រះវរបិតា តែងនឹងកាត់តម្លាសទ្ធាធ្វើទាន បានយល់តែមុខបុត្រាបុត្រី ជាពាហិរទាន ក្រៃលែងនឹងអស់ទានផង បាន១០០កម្លាំង តាំងព្រះរាជហរទ័យ នឹងដូរយកព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ឲ្យបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធ តាមប្រពៃណីអំពីព្រះពុទ្ធ ពីបុរាណ ស្អាងព្រះបារមីទាន ប្រាថ្នាឲ្យបានមគ្គផល ម្តេចឡើយ ក៏ពួកមនុស្ស អកុសល មកត្មះតិះដៀលនិន្ទាដល់ព្រះបិតាខ្ញុំ មិនដឹងទេឬ ជាប្រទីបជ្វាលាកែវ ជាពន្លឺអស់សព្វសត្វ ម្តេចឡើយក៏មកស្កាត់ស្រដី ការអ្វីមកស្រដីឆោឡោអឺងកង ឯសម្តេចព្រះអយ្យកោ តើយល់ព្រមដូចពាក្យអស់មុខមន្ត្រីហើយឬ ។ កាលនោះ សម្តេចព្រះអយ្យកោទ្រង់ជ្រាបជាចៅជាលីតូចព្រះទ័យ ទើបព្រះអង្គប្រស្រ័យនូវពាក្យបរិហារ តាមដោយព្រះប្រាជ្ញា រម្ងាប់ក្តីក្រោធ យកទោសមកជាគុណ ថា ហៃជាលី ចៅសម្លាញ់អើយ អើអេះអ្នកនេះមិញហ្ន៎ ក៏មានប្រាជ្ញា ដឹងអធ្យាស្រ័យ កុំអាលស្រដីក្រេវក្រោធធ្វើជាទោស អស់អ្នកទាំងឡាយសោត គេពុំរកកលកាច់កិនញុះញង់ ចង់ត្មះដៀលឪពុកអ្នកទេ គេសឹងតែសរសើរអស់ទាំងនគរ សាទរជួយអនុមោទនាថា ព្រះបិតានេះ មានចិត្តកាត់តម្លាសទ្ធាប្រសើរពន់ប្រមាណ អាចយកបុត្រឲ្យជាទាន ពុំមានរួញរា នាកាលព្រះបិតាឲ្យទានអ្នកមកជាទាសាទាសីនៃព្រាហ្មណ៍តាមប្រាថ្នា តើមានសោមនស្សប្រិមប្រិយ ឬមានព្រះរាជហរទ័យសៅហ្មង ចងជាទោស ពុំក្សេមក្សាន្ត ម្តេចក៏ហ៊ានកាត់អ្នកឲ្យជាទានបាន ពុំមានអាល័យឡើយ ហៃចៅសម្លាញ់អើយ ចូរអ្នកប្រាប់អយ្យកោឲ្យបានដឹងក្នុងកាលនេះឯង ។ កាលនោះព្រះជាលី ក្រាបបង្គំទូលសម្តេចព្រះអយ្យកោអយ្យិកា អំពីនាងក្រស្នាពិលាប ក្រាបទូលអង្វរព្រះវររាជបិតា ដូចមានសេចក្តីនៅក្នុងកណ្ឌកុមារបព្វឯណោះ មកក្រាបបង្គំទូលឲ្យទ្រង់ព្រះសណ្តាប់សព្វគ្រប់ប្រការ ។ រីឯព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យ ព្រះអង្គយល់ព្រះរាជនត្តោនត្តា នៅជាទាសាទាសី នៃព្រាហ្មណ៍នោះឯង ពុំលង់ឡើយ ព្រះអង្គត្រាស់ដណ្តឹងថា ហៃចៅជាលីក្រស្នាសំឡាញ់ជីតាអើយ អើព្រះជនកនៃអ្នក ក៏ជាពង្សវង្សក្សត្រា ជារាជបុត្របណ្តូល ទាំងព្រះមាតា ក៏ជាត្រកូលក្សត្រី កបកល្យាណីសុរិយវង្ស ពីដើមអ្នកតែងទ្រង់អស់គ្រឿងប្រដាប់អាត្មា បើបានយល់ព្រះអយ្យកោអយ្យិកា ក៏តែងនឹងផ្តេកផ្តិត បើនឹងគាល់សោត ក៏ពុំដែលឆ្ងាយ ឲ្យបានសប្បាយតម្រេកព្រះហរទ័យ ពីដួងចេញចាកព្រះអយ្យកោអយ្យិកាទៅនៅព្រៃ ពុំទាន់ជាយូរបានប៉ុន្មានខែ ម្តេចក៏មកប្រែប្លែកទាំងឥរិយា លំនាំសមសារជាអ្នកក្រៅ ហាក់ដូចជាពុំដែលទៅមកស្គាល់គ្នា ហាក់ដូចមិនមែនសាច់ញាតិហៈ ។ ទើបព្រះជាលីកុមារ ក្រាបបង្គំទូលសម្តេចព្រះអយ្យកោថា បពិត្រព្រះអង្គ ទ្រង់រាប់យើងខ្ញុំជាលីក្រស្នានេះ ជាត្រកូលខត្តិយវង្ស យើងខ្ញុំក៏អរនឹងព្រះគុណពន់ប្រមាណ នឹងយកអ្វីមកប្រៀបផ្ទឹមពុំបានឡើយ បពិត្រអម្ចាស់អើយ តែយើងខ្ញុំនៅជាទាសាទាសីព្រាហ្មណ៍នៅឡើយ ក្រែងព្រះអង្គបានអាស្រូវភាស ហើយក្រែងអស់មន្ត្រីនិងអាណាប្រជានុរាស្ត្រ គេត្មះតិះដៀល និន្ទាដល់ព្រះវរបិតា យើងខ្ញុំខ្លាចព្រះចេស្តាបារមី ទើបគាល់នៅតែពីចម្ងាយ ព្រោះសេចក្តីតែប៉ុណ្ណេះឯង ។ ព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យ មានព្រះបន្ទូលថា អើ! ចៅជាលីសំឡាញ់តាអើយ ម្តេចឡើយ ក៏ចៅចេះស្រដីថែទាំចាំពាក្យពេចន៍សព្វវាចា ហាក់បញ្ចៀសត្រូវដល់ជីតានេះផងហៈ ជីតានេះនឹងសុំឃាត់អ្នក កុំឲ្យអ្នកស្រដីខ្ជីខ្ជាឲ្យឈឺផ្សាក្នុងចិត្តក្តៅក្រហាយ បីដូចយកជីតាទៅដាក់ក្នុងភ្លើងជើងថ្ករឲ្យរោលរាលឆេះជាពពុះធូលី ទោះនឹងដើរ ដេកឆីចុក ពុំមានសុខឡើយ ហៃចៅសំឡាញ់ អ្នកស្រដីនោះស្មើឲ្យជីតាជាទុក្ខសោកសល់អំពល់ក្នុងចិត្ត គិតដ៏មានច្បាប់ណាដែរឬ ក្សត្រាទៅជាខ្ញុំគេ ដូចអ្នកស្រដីនោះ យល់ពុំសម សត្វហង្សនឹងច្រលំដោយហ្វូងក្អែកយល់ប្លែកក្រៅវិស័យ ជីតានឹងលោះអ្នក ឲ្យរួចចេញអំពីខ្ញុំព្រាហ្មណ៍ តាមតម្លៃ កុំសង្ស័យបារម្ភក្រៀមក្រំក្នុងចិត្ត គិតជាទុក្ខពេកឡើយ នាកាល ព្រះបិតាអ្នក ឲ្យអ្នកជាទាសីនោះ តើព្រះបិតាកាត់ថ្លៃប៉ុន្មានៗម្នាក់ហៈ ចូរអ្នកក្រាបទូលជីតា ឲ្យបានដឹងផង សោះជីតាអផ្សុកជាទុក្ខក្នុងចិត្ត គិតនឹងឲ្យថ្លៃទៅយាចកឲ្យស្រឡះ សោះមានមន្ទិលណាចៅអើយ ។ ជាលីស្តាប់ហើយ ក្រាបទូលស្នងថា បពិត្រព្រះករុណា នាកាលសម្តេចព្រះវរបិតា ព្រះរាជទានខ្ញុំអម្ចាស់ត្រាស់កាត់ថ្លៃថា ជាសុវណ្ណ១ពាន់តម្លឹង តែថ្លៃខ្លួនខ្ញុំម្ចាស់ ឯនាងក្រស្នានារី ព្រះអង្គកាត់ថ្លៃជា ខ្ញុំប្រុសស្រី ដំរី សេះ រទេះ គោឧសភរាជ មួយមុខមួយរយៗ និងមាសឆ្អិនមួយពាន់តម្លឹងស្មើគ្នា ។ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា អើប៉ុណ្ណោះទេហ្ន៎! ទើបស្តេចត្រាស់បង្គាប់ពួកភ្នាក់ងារថា វ៉ឺយ! ចៅភ្នាក់ងារ ចូរកុំយូរ ទៅឲ្យឆាប់ៗ យកទ្រព្យអំពីព្រះរាជឃ្លាំង ដោយភ្នាក់ងារទីទៃៗ អញនឹងឲ្យថ្លៃចៅអញ ។ អស់ភ្នាក់ងារនោះ ក៏រត់ទៅទីទៃៗ យកមាសឆ្អិនពីរពាន់តម្លឹង ខ្ញុំស្រី១០០ ខ្ញុំប្រុស១០០ គោបា១០០ មេគោ ១០០ ដំរី១០០ សេះ១០០ រទេះ១០០ មកឲ្យជូជកព្រាហ្មណ៍ស្រេចហើយ ទើបស្តេចព្រះរាជទានប្រាសាទ៧ជាន់ឲ្យជារង្វាន់ជូជកព្រាហ្មណ៍ព្រឹទ្ធាចារ្យនាកាលនោះហោង ។ រីអាថ៌ធម៌ឯណា ពុំទាន់ប្រាកដ រីព្រះសាស្តាបារ្យ កាលព្រះអង្គសម្តែង នូវអាថ៌នោះ ឲ្យប្រាកដ ក៏ទ្រង់សូត្រជាអាថ៌បាទព្រះគាថា ថា រីឯព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យ នាកាលព្រះអង្គលោះព្រះចៅទាំងពីរស្រេចហើយ ពុំលង់ឡើយស្តេចបីថ្នមលោមព្រះចៅទាំងពីរ ថើបព្រះសិរសា អង្អែលអស់អង្គ ទើបឲ្យព្រះញាតិវង្សា និងអស់ស្នំតូចធំជំទាវ នាងខុនណាងទាំងឡាយ រៀបខ្វល់ខ្វាយទទួលព្រលឹងជាលីក្រស្នា មានស្រីកញ្ញាប្រិមប្រិយ កូនមន្ត្រីល្អៗ ឧត្តម សមនូវរូបរាងបញ្ចង់ ស្អាងអង្គប្រដាប់ប្រដាតាមអាត្មាទីទៃៗស្រេចហើយ ក្រាបបង្គំទូល ចាំទទួលព្រះរាជឱង្ការ ហើយឲ្យជាលីក្រស្នាស្រង់ជម្រះកាយ បំបាត់ក្តៅក្រហាយ ឲ្យកើតស្រីសួស្តីមង្គលឧត្តម ទើបឲ្យអស់ព្រះស្នំជម្រះ ដុសខាត់ព្រះអង្គ អស់ស្រីផងបបួលគ្នាត្រេកអរសាទរ ខ្លះយកទឹកសុគន្ធពិដោរ ស្រោចស្រពព្រះកាយ នាងខ្លះលើកព្រះឆាយឆ្លុះព្រះអង្គ ខ្លះយកសុគន្ធរសផាត់ផង់ភក្ត្រា ព្រះភីលៀងយកប្រេងប្រុងព្រះកេសាកេសី អស់អង្គព្រះរាជកុមារាកុមារី សឹងពិដោរល្វេងល្វើយ ហើយទើបព្រះភីលៀងចុកចងព្រះកេសាកេសី ដ៏មាននូវរស្មីរលេមរលង់ត្រចង់ត្រចះជ្រះថ្លា ប្រដាប់ព្រះរាជនត្តោនត្តាស្រេចហើយ ស្តេចឲ្យសោយភោជនាហារដ៏មានឱជារស ហើយទើបប្រដាប់កុមារ ឲ្យទ្រង់គ្រឿងពិចិត្រនឹងរត្នមណី ភ្លឺព្រោងព្រាយ ព្រះភូសាប៉ាក់ឆ្លាក់ជាកនកៈក្លាយ ឆាឆាយប៉ាក់ជាបញ្ចពណ៌ យល់ជាសក្តិសម ទ្រង់នូវព្រះមកុដដ៏ឧត្តមថ្លៃថ្លាប្រដាប់ប្រដានូវតាងគុលីកុត្រី ស្នៀតសក់សុពណ៌បាទុក៍ ព្រះហត្ថាទ្រង់នូវព្រះកងករច្រើន មានពណ៌ប្លែកៗ ច្រាលឆ្អៅ ទ្រង់នូវមាលា សង្វារ យល់ប្រសើររុងរឿងទាំងពីរ ទើបព្រះអង្គក្រុងពិជ័យពព្រះជាលីចៅសម្លាញ់ ព្រះអយ្យិកាក៏ពនាងក្រស្នា ទើបត្រាស់បង្គាប់ថា ឱអស់អ្នកពិសេសទាំងឡាយ ឲ្យខ្វល់ខ្វាយរៀបភោជនាហារ ត្បិតអញនឹងរៀបចងព្រះហស្ថចៅអញទាំងពីរ ។ សម្តេចព្រះអយ្យិកា ក៏ត្រេកអរ ទើបបានរៀបបូជាគ្រោះ រំដោះចង្រៃសារពើភ័យទុក្ខព្រួយ ឲ្យបានជាសុខ ទើបត្រាស់ថា ស្រីៗ ថ្ងៃនេះ ជាថ្ងៃសួស្តីឧត្តមជាបឋមឫក្សជា ។ សម្តេចព្រះអយ្យិកា និងព្រះញាតិព្រមគ្នាស្រេចហើយ ទើបស្តេចហៅព្រលឹងជាលីក្រស្នាថា ព្រលឹងអើយ! ចាប់ពីព្រាត់ប្រាស់ចេញពីបុរី ទៅនៅព្រៃ យកតែ ខ្មោចព្រៃ មកជាគ្នា យល់តែអស់ពាឡម្រឹគ សត្វផ្សេងៗ ។ ព្រលឹងអើយ! នេះហេតុវេរា ឲ្យព្រាត់ប្រាសចេញទៅ ឯព្រះអយ្យកោអយ្យិកា នៅរងទុក្ខស្រក់ទឹកភ្នែកជានិច្ចកាល នឹងបរិភោគអាហារក៏ពុំមានរស ដូចមនុស្សឥតវិញ្ញាណ ទើបថ្ងៃនេះ បានស្បើយរំដោះទុក្ខ ព្រោះបានយល់មុខចៅ ។ អ្នកកុំខឹងនឹងអយ្យោអយ្យិកា ចូរអស់ខ្មោចព្រាយមកយកក្រយាបូជា ឲ្យអ្នកបានគ្រងសព្វពិធរត្ន សម្បត្តិរេហ៍ពល ហើយអស់កុសលព្រះអយ្យកោអយ្យិកា មកជួយពិភ័ក្តិរក្សាគ្រង កុំឲ្យមានទុក្ខសោករោគា ។ ព្រលឹងអើយ! កុំព្រាត់បា្រសទៅពីអយ្យកោអយ្យិកា និងព្រះញាតិ ឲ្យមានអាយុយឺនយូរ បាន១០០ព្រះវស្សា ឲ្យមានយសសក្តាធិការសម្ភារបារមី ឲ្យគ្រងពិជ័យជេតុត្តរ ស្នងព្រះវររាជមាតាបិតា ព្រះអយ្យកោអយ្យិកា ក៏នឹងបានផ្ញើខ្មោចលើអ្នកជាចៅ ។ ទើបអស់ព្រះស្នំក្នុងក្រៅ ក៏ឲ្យពរថ្វាយជ័យ ព្រមទាំងអស់មុខមន្ត្រី ហោរា ព្រឹទ្ធាចារ្យទាំងឡាយ ។ រីសម្តេចអយ្យកោអយ្យិកា និងញាតិឲ្យពរស្រេចហើយ ក៏ត្រាស់សួរព្រះជាលីថា ព្រះជនកព្រះជននីអ្នក ទៅនៅព្រៃ តើសុខសប្បាយជាឬទេ បានសេចក្តីលំបាកយ៉ាងណា ។ ចូរចៅក្រាបទូលព្រះអយ្យកោអយ្យិកា នាកាលឥឡូវនេះ ។ ព្រះជាលីកុមារក្រាបទូលថា បពិត្រសម្តេចអយ្យកោអយ្យិកាអើយ ព្រះរាជមាតាបិតានៃយើងខ្ញុំនោះ ព្រះអង្គគង់ជាសុខសប្បាយ ទ្រង់តែងស្វែងរកផ្លែឈើជាអាហារ សត្វតូចធំទាំងឡាយ ឥតមានមកបៀតបៀនព្រះអង្គឡើយ ។ 

ដោយតេជះដែលទ្រង់តែងចម្រើនមេត្តាភាវនា មួយសោតគួរអាសូរព្រះមេណាស់ ទ្រង់ចងព្រះកេសាជាតាបសឥសី ទន្ទឹងតែព្រឹកព្រហាមស្រាង នឹងយកនូវកញ្ជើសង្រែកដងរែក ជ្រនីក ទម្ពក់ ស្តេចត្រាច់ដើរចូលព្រៃ ស្វែងរកជីកដំឡូង ហើយបេះផ្លែឈើ នាំមកចិញ្ចឹមយើងខ្ញុំទាំងបីអង្គ នៅនាអាស្រមនោះហោង ។ ព្រះមេយើងខ្ញុំមានសម្បុសកាយស្គមលឿង ដោយត្រូវខ្យល់ថ្ងៃ ព្រោះអ្នកធ្លាប់នៅស្រណុកសុខសប្បាយ លុះព្រះមេ ដើរចូលព្រៃណាស់ទៅ ព្រះកេសាក៏ជ្រុះស្តើង ដោយសសិតវារឹតរួត ហើយជាប់ជំពាក់នឹងមែកព្រឹក្សាផង ព្រះមេមានសម្បុសជាំដាំរលាករលាច ដូចផ្កាឈូកដែលគេកាន់ឈ្លី ។ ព្រះជាលីក្រាបទូលអំពីដំណើរទុក្ខនោះហើយ ហេតុតែមានព្រះទ័យរលឹកព្រះវរមាតា ហើយមានបំណងចង់ឲ្យព្រះអយ្យកោអយ្យិកា ទៅអញ្ជើញមក ទើបព្រះជាលីពោលចោទព្រះអយ្យកោអយ្យិកា ថា បពិត្រព្រះជីតាអើយ ដូចយើងខ្ញុំក្រាបទូលនេះ ធម្មតាកូនប្រុសស្រី ដែលកើតមក រមែងជាទីស្រឡាញ់របស់មាតាបិតា ចុះឯព្រះបាទស្រីវេស្សន្តរនៃយើងខ្ញុំ មិនមែនជាព្រះរាជបុត្រអម្ចាស់ទេឬ ទើបអម្ចាស់ពុំសព្វព្រះទ័យ អាល័យករុណាដល់តិចឡើយ ។ រីព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យ ទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ហើយ ក៏ស្តេចនឹករលឹកយល់ទោសរបស់ព្រះអង្គជាក់ច្បាស់ ទើបត្រាសថា មា្នលចៅសម្លាញ់ជីតា ហេតុតែជីតា យកពាក្យអ្នកស្រីពិរាស្ត្រ បំបរបង់បិតាបាឲ្យចេញទៅនៅនាភ្នំគិរីវង្កត រីអំពើនោះ ហៅថា ជីតាខុសឆ្គងណាស់ ។ ឥឡូវនេះ ជីតានឹងប្រើបាឲ្យនាំពលយោធា ចេញទៅអារាធនាព្រះបិតាបាមកសោយរាជសម្បត្តិ នាក្រុងពិជ័យជេតុត្តរមហានគរវិញហោង ។ ក្សិណនោះ ព្រះជាលីកុមារ បានស្តាប់ព្រះបន្ទូលព្រះជីតាហើយ ក៏ត្រេកអរមហិមា ទើបក្រាបបង្គំទូលវិញថា បពិត្រជីតាអម្ចាស់ខ្ញុំអើយ នាអម្ចាស់តម្រាស់នោះ ពិរោះពេកណាស់ រីសម្តេចព្រះវរបិតានោះ ព្រះអង្គទ្រង់នូវព្រះប្រាជ្ញាច្រើនពេកក្តាត់ ធ្វើម្តេចឡើយព្រះអង្គនឹងយកពាក្យអញខ្ញុំជាក្មេងដូច្នេះ សូមអម្ចាស់ស្តេចទៅអញ្ជើញដោយព្រះអង្គឯង ហើយស្តេចប្រគល់ថ្វាយរាជសម្បត្តិដល់ព្រះវរបិតានោះ ប្រាកដជាស្តេចនឹងថ្កានរាជបុរីពិជ័យវិញពុំខាន ។ 

រីអាថ៌ធម៌ឯណា ពុំទាន់ប្រាកដ រីព្រះសាស្តាចារ្យ កាលព្រះអង្គសម្តែង នូវអាថ៌ធម៌នោះ ឲ្យប្រាកដ ក៏ព្រះឈ្នះមារាធិរាជ អាចបន្ទូលសានូវអាថ៌បាទព្រះគាថា ដូច្នេះ បពិត្រអើយ ព្ធដ៏កាលនោះ ព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យ បានជ្រាបអំពីព្រះជាលី ក្រាបទូលនូវដំណើរលំបាកក្នុងព្រៃ ក៏ទ្រង់ប្រណីករុណាដល់ព្រះរាជបុត្រាបុត្រីពន់ប្រមាណ ទើបមានព្រះរាជឱង្ការបង្គាប់អស់មុខមន្រ្តីថា ហៃអស់សេនាមាត្យផង ចូរប្រស្តែងតាក់តែងសំបុត្រ តាមដោយនូវកំណត់រាជការមុខក្រសួងទីទៃៗឆាប់ រៀបប្រដាប់ប្រដា ត្បិតអញនឹងយាត្រាទៅភ្នំគន្ធមាទន៍ អារាធនាព្រះឱរស ឲ្យលាព្រ័តចេញពីឥសី នឹងប្រគល់បុរីរាជដ្ឋាន ហើយនឹងបានអភិសេកឯកឧត្តមបរមក្សត្រា នាកាលគ្រានេះឯង ។ វ៉ឺយ អស់យោធាទាំងឡាយ ដែលកើតថ្ងៃជាមួយកូនអញ មានអាត្មាល្អឆើតឆាយ ចូររៀបគ្នាដោយជំពូកឆ្វេងស្តាំ ។ យោធាមួយចំពូក ឲ្យស្លៀកសំពត់នីលពស្ត្រ ឋានខ្មៅ បញ្ចុះលេខយន្ត មហាអង្គរ័ក្ស យោធាធំចំពូកមួយទៀត ឲ្យស្លៀកសំពត់កោសេយ្សពស្ត្រ ឋានលឿង ពាក់អាវផាយ យល់ល្អវិសេស ។ មួយជំពូកទៀត កាន់ខែលមាស មួយជំពូកទៀត ស្លៀកសំពត់ខោមពស្ត្រឋានស ។ រីអស់យោធា ស្តេចឲ្យប្រដាប់សម្រាប់កាយ យល់ល្អឆើតឆាយផ្សេងៗ តាមពណ៌ទីទៃៗ ប្លែកៗ ឧបមាបីដូចព្រៃហេមពាន្តនោះឯង ។ ហៃអាមាត្យទាំងឡាយអើយ រីអស់ទាហានសេនាអម្បាលរក្សាបម្រុសរាស្ត្រនៅក្នុងព្រះនគរនូវអស្សតរសិន្ធប គ្រប់ទាំង ៤ ពាន់ ដ៏ល្អឧត្តម សមនូវលក្ខណាកាយានោះវែងជរជាយ មានកន្ទុយធំយាវ ភ្នែកមូលស្អាត មានមារយាទល្អ គិតដ៏ជាអាជានេយ្យ ដឹងចូលចេញដេញថយពុំព្រួយប្រើ បើនឹងធាក់នឹងខាំក៏ឥតខ្លាចក្រែងសឹកសត្រូវ បើនឹងបរបំផាយចូលទៅក៏ឆៀបឆាប់ប្រញាប់រួសរាន់ទាន់ចិត្ត គឺជាសេះសន្ធពមានត្រកូលអម្បូរនិងកម្លាំង ឡើងទាំងសម្បុរខៀវសល្អប្លែកៗ មានសម្រែកខ្លាំង មាននាយសារថីជិះតាមក្បួន ដៃកាន់ទួនកៅទណ្ឌកែក្រាយ រីឯប្រដាប់កាយពាជី សឹងដ៏ឧត្តម (៤២២) ចូរប្រដាប់ឲ្យគ្រប់គ្រាន់ឲ្យបានទាន់អញនឹងចេញទៅនាកាលឥឡូវនេះហោង ។ ឯព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យ ស្តេចមានព្រះទ័យត្រេកអរមហិមា ស្តេចបង្គាប់យោធាទាំងឡាយ ឲ្យខ្វល់ខ្វាយ ជម្រះមាគ៌ាដែលស្តេចនឹងលីលាទៅ ។ រីទទឹងផ្លូវឲ្យបាន៨យោបំគោឧសភរាជ កុំឲ្យខ្ពស់កុំឲ្យទាប ឲ្យរាបដូចផ្ទៃស្គរ ឲ្យមានភ្នាក់ងារសង់ព្រះពន្លានិងទីដំណាក់ លុះដល់ទីដាក់ ឲ្យបាន ៣ យោជន៍ ស្តេចគង់ស្រង់សោយ ឲ្យមានព្រះដំណាក់ស្តេចឈប់ ឲ្យមានគ្រប់ទាំងរោងដំរី ឲ្យក្រាលក្រងចងផ្កាភ្ញី មានលាជបាចរាយជុំឋាន មានទង់ជ័យ ចាមរ បៃមន គ្រឿងពិដោរ សម្រាប់រោងស្រង់ទឹក សង់រន្ទាភ្លើង តាមពណ៌ទីទៃៗ ឲ្យមានតូរ្យតន្ត្រីចម្រៀងច្រៀងរាំបម្រើ សារពើកំប្លែង តាមពណ៌ល្បែងផ្សេងៗឲ្យគ្រប់ ឲ្យភ្នាក់ងាដាក់អាហារនៅរៀងសងខាងមាគ៌ា ដែលស្តេចនឹងលីលា តាមផ្លូវដល់មាត់ព្រៃ ឲ្យបានអស់ពេលអាស្រ័យបរិភោគ ឲ្យអស់ភ្នាក់ងារប្រដាប់ប្រដាមច្ឆមំសា អាហារឲ្យគ្រប់គ្រាន់ ទាំងប្រេងម្សៅក្លិនពិដោរ ឈ្ងុយឈ្ងប់ ដាក់សម្រាប់នៅខាងផ្លូវ ដែលអញនឹងទៅឯព្រះរាជបុត្រអញ ឯភ្នំគិរីវង្កត ។ នាកាលព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យឲ្យរៀបអស់រេហ៍ពលស្តេច ស្តេចនឹងយាត្រាចេញទៅភ្នំ នាកាលនោះហោង ។ រីជូជូក គាត់ឃើញចំណីដែលស្តេចព្រះរាជទាន ដោយគាត់ទើបនឹងមកពីអត់ឃ្លាន ហើយគាត់ជាមនុស្សឥតខ្មាស់ គាត់បរិភោគទាល់តែច្រាសចើស លើសចុងដង្ហើម ភ្នែកគាត់ស្លើតស្លក់ តេជោធាតុនឹងបក់ឲ្យឆេះរលួយអាហារពុំទាន់ ជូជកក៏បែកពោះស្លាប់នាកាលនោះហោង ។ បពិត្រអើយ ព្ធដ៏កាលនោះ ព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យ ស្តេចឲ្យធ្វើបុណ្យរំលាយសព្វជូជកហើយ ទើបស្តេចឲ្យរាជអាមាត្យប៉ាវគង សួររកញាតិរបស់តាជូជកសព្វស្រុកជាគម្រប់៧ថ្ងៃ ក៏ឥតមានអ្នកណាមួយទទួលជាញាតិសន្តានរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះឡើយ ។ រីអស់ព្រះរាជទ្រព្យអម្បាលនោះ ដែលលោះព្រះរាជកុមារ ក៏បង្វិលមកជាព្រះរាជទ្រព្យវិញហោង ។ 

រីអាថ៌ធម៌ឯណា ពុំទាន់ប្រាកដ បទព្រះបាលីឯណា ពុំទាន់ ចែងច្បាស់ លុះព្រះបានត្រាស់ហើយ ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលសូត្រជាបាទព្រះគាថា ដូច្នេះ លុះគម្រប់ជា៧ថ្ងៃ ចួនស្តេចនឹងលីលាយាត្រា ឯអស់មន្ត្រីយោធា ក៏ឲ្យត្រួតត្រាតាមកំណត់សេនារាជរថពាជី កុញ្ជរ សឹងវឹកវរខ្នាន់ខ្នាប់ សឹងកាន់នូវកាំភ្លើងធ្នូស្នា រៀបជាជួរជាសង្កាត់ តាមដោយអណ្តាប់ឆ្វេងស្តាំ បើនឹងរាប់ជា ១២អក្ខោភិនី ។ ឯអស់នារីស្នំបរិវារ សឹងត្រអាលក្សេមក្សាន្ត ត្បិតនឹងបានមើលព្រឹក្សព្រៃតាមដងផ្លូវ ។ ឯភ្នាក់ងារព្រះសិទ្ធិរស ក្រចេះចួងច័ន្ទ ព្រះពស្ត្រព្រះស្រី សឹងក្រមុំព្រហ្មចារី សមនូវរូបរាង នូវជំទាវ នាងខុនណាង ចាស់ទុំក្រមុំសាវកែ តាមដង្ហែទៅតាមមាគ៌ា ប្រដាប់ប្រដាអាត្មាស្រេចស្រស់ ស្រឡាបលាបនូវសុគន្ធរស ដើរដោយអណ្តាប់នឹងរាប់ជាម៉ឺន ជាសែន ទៅតាមផ្លូវ បីដូចកល់ស្រីនៅនាសួគ៌ា មានសិរីសួស្តី ។ លុះព្រឹកព្រាងស្រាងព្រះរស្មីស្រេច ទើបស្តេច និងព្រះអគ្គមហេសី ព្រះរាជនត្តោនត្តា ស្តេចចូលទៅកក់ស្រង់ទ្រង់នូវព្រះសុគន្ធរសព្រះពស្ត្រព្រះភូសា ប្រដាប់ព្រះកាយាស្រេចហើយ ពុំលង់ឡើយ អស់ភ្នាក់ងារ ប្រគំត្រែស័ង្ខ រគាំងភេរីតូរ្យតន្ត្រីពិណពាទ្យ ដោយនូវខ្នាតតូចធំ សំឡេងរងំល្វេងល្វើយ ទើបអស់អ្នកភ្លេង ក៏លេងដោយនូវពួកទីទៃៗ ស្តេចមកគង់នៅព្រះរាជយានរត្ន ព្រះជាលីគង់គជេន្ទ្រ ជាមគ្គនាយកនាំក្សត្រយាត្រា ឯព្រះអយ្យិកាគង់ព្រះរាជយានស្រីសុពណ៌សិវិកា រស្មីឆាឆាយច្រាលឆ្អៅ ឯអស់យោធា ក៏លើកទ័ពចេញទៅឆ្វេងស្តាំមុខក្រោយតាមលំដាប់ ។ រីកុញ្ជរកែវបវរជារាជយានប្រសើរ កើតកបលក្ខណា មានអាយុ ៦០ឆ្នាំ ត្រេកអររោទិ៍រំពងទ្រហឹងស័ព្ទចតុរង្គអឹងអាប់ខ្ទរខ្ទារ ។ ឯអស់អម្បាលកំណាន់អស្សតរ បើកបរដោយក្បួន ឯខ្លួននោះសឹងតែប្រដាប់នូវក្រោះមាសពេញតាន់តាប់សំឡេងកង់រាជរថឮទ្រហឹងអឹងអាប់ញ័រទាំងពសុធា រីធូលីហើរទៅនាវេហាស៍ ឯអាកាសក៏ស្រទុំត្រជាក់ស្រុណុកសកល ខ្យល់បក់មកត្រសៀករំភើយ ផ្សព្វផ្សាយសប្បាយក្សេមក្សាន្ត ឥតមានទុក្ខសោករោគា ស្តេចលីលាទៅនឹងពល ១២អក្ខោភិនី ។ ឯចៅជាលីនាំស្តេចយាត្រា ស្តេចទតសព្វព្រឹក្សា សប្បាយអភិរម្យសោមនស្សា គគីរ ឆាំឆា ស្មាក្របី ស្រឡៅ ។ ល ។ ដុះតាន់តាប់ក្នុងព្រៃ មានលំពង់លូតលាស់សាខា ផ្លែផ្កាច្រាសច្រាល រន្ទាលស្រគាលទុំខ្ចី តាមសងខាងមាគ៌ា ហាក់ដូចមានចិត្តទន់ទោរមកថ្វាយស្តេចទតសប្បាយព្រះទ័យ ។ បក្សាបក្សីយំគគឹក តាវ៉ៅ សំឡេងក្រអៅពិរោះ ដូចកលអ្នកបន្លែងក្នុងព្រៃ ចាប់ចឹងចំណីដោយកលបក្សាបក្សី ។ ក្សត្រាទាំង ៤ អង្គ ស្តេចគង់ក្នុងព្រៃជាច្រើនរាត្រី មានព្រះទ័យក្សេមក្សាន្តសោមនស្ស រីព្រះបាទស្រី វេស្សន្តរបវរពោធិសត្វ ស្តេចទ្រង់ព្រ័តនៅនាទីណា ក្សត្រទាំង ៤ អង្គ ក៏បរព្រះ ទីនាំងឆ្ពោះទៅលំនៅប្រទេសនោះឯងហោង ។ 

បពិត្រអើយ រីយើងស្រដីសរសើរពណ៌នា ដ៏ប្រដាប់ដោយគាថា ៦៩ ក៏ចប់បរិបូណ៌តាមវេលានេះឯងហោង ។