navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
បរមរាមាទី៣

បរមរាមាទី៣ 250px រជ្ជកាល ១៥៩៩-១៦០០
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ​ ១៥៩៩រាជសម័យ សម័យកាលស្រីសន្ធរព្រះនាមពេញ​​​ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះបរមរាមាធិបតី   មរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា  ក្សត្រមុន បរមរាជាទី៣រាជបន្ត ព្រះកែវហ្វាទី១សន្តិវង្ស រាជវង្ស​លង្វែកប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រា  បុត្រ មិនមានកំណត់ត្រាចូលទីវង្គត់ ១៦០០  ជំនឿសាសនា ពុទ្ធសាសនា ហិនយាន 

បរមរាមាទី៣ ឬ ពញ្ញាអន (អង់គ្លេស: Borom Reamea III) or (Ponhea On) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៦០០) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៥៩៩-១៦០០) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍នៅ រាជធានីស្រីសន្ធរ ព.សករាជ ២១៤៣ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៥៩៩ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៥២២ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះបាទ សម្ដេចព្រះបរមរាមាធិបតី" ។ ពញ្ញាអន ទ្រង់ជាបុត្រាពៅ នៃ ព្រះបរមរាជាទី២ និងត្រូវជាសម្ដេចមារ (ពូ) នៃអង្គពញ្ញាតន់ ដែលសោយទីវង្គត់ដោយការលបធ្វើឃាតពីពួកចាម ក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៩ នៃគ.សករាជ ក្នុងអំឡុងពេលដែលកងទ័ពសៀមវាយបែកក្រុងលង្វែក អង្គពញ្ញាអន មិនបានយាងទៅក្រុងវៀងច័ន្ទន៍ នគរឡាវនោះទេ ទ្រង់បានភៀសខ្លួនហើយមកស្នាក់នៅត្រឹម ខេត្តស្ទឹងត្រែង ប៉ុនណោះ ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
បរមរាមាទី៣: ការសោយទីវង្គត់ ព្រះបរមរាមាទី៣

ការសោយទីវង្គត់ ព្រះបរមរាមាទី៣  
Death of Borom Reamea III

អង្គពញ្ញាអន បានឡើងសោយរាជ បន្តពីអង្គពញ្ញាតន់ ដែលមានព្រះនាមក្នុងរាជថា បរមរាមាធិបតី ព្រះអង្គជាស្ដេចដែលចូលចិត្តភាពស្បាយ ទ្រង់តែងតែយាងដើរកំសាន្តក្រៅព្រះរាជវាំង និង មានចំនូលចិត្តដើរបរបាញ់សត្វព្រៃ ថ្ងៃមួយដែលអង្គពញ្ញាអន បានចាប់ចិត្តស្រលាញ់ស្រីម្នាក់ ដែលជាប្រពន្ធ របស់លោក ពញ្ញាថី ឈ្មោះថា នាងទាវ ទ្រង់បានចូលទៅចែចូវនាងជាច្រើនលើកច្រើនសារ តែនាងបដិសេធ មិនស្រលាញ់ព្រះមហាក្សត្រនោះទេ ដោយយល់ថាខ្លួនជាព្រះមហាក្សត្រទៅហើយ នៅមានអ្នកបដិសេធ ដោយសេចក្ដីចង់ឈ្នះ អង្គពញ្ញាអន បានបញ្ជារឱ្យពលសេនា តាមទៅចាប់នាងទាវ ឱ្យបាន ដើម្បីយកនាងមកក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ។ ការចាប់បង្ខំប្រពន្ធរបស់អ្នកដទៃ យកមកធ្វើជាប្រពន្ធរបស់ខ្លួន ជាការឆ្គាំឆ្គង នៅក្នុងសង្គមជាតិកម្ពុជា ដែលអង្គព្រះមហាក្សត្រ មិនប្រកបទៅដោយក្រមសីលធម៌ បានបណ្ដាលឱ្យប្រជានុរាស្ត្រនិយាយនិន្ទារស្ដេចអង្គនេះជាខ្លាំង នាងទាវដែលជាប្រពន្ធដែលមានភក្ដីភាពចំពោះស្វាមី នាងបានបង្អត់អាហារខ្លួនឯងរហូតដល់ស្លាប់ ពញ្ញាថីដែលជាប្ដីរបស់នាងខឹងនិង ព្រះមហាក្សត្រជាខ្លាំង ក៏បានយកទ្រពរបស់ខ្លួនទាំងអស់ ទៅជួបនិង ពញ្ញាកែវ ដែលជាមន្ត្រីជំនិត និង អង្គពញ្ញាញោម ដែលជាបុត្រព្រះសត្ថា ដើម្បីរៀបចំគម្រោងការធ្វើឃាត អង្គពញ្ញាអន ដើម្បីយករាជបល្ល័ង ។ គ.សករាជ ១៦០០ អំឡុងពេលក្រមការរាជវាំង រៀបចំពិធីមហោស្រពសម្ដែងរបាំ ក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ដើម្បីចំរើនព្រះជន្មដល់ អង្គពញ្ញាអន ពញ្ញាកែវ បាននាំបក្សពួករបស់ខ្លួនចំនួន ៧០០នាក់ បន្លំជាក្រមការរាជវាំង និង ក្រុមន្ត្រីជិតឆ្ងាយ មកចូលរួមក្នុងអង្គពិធីចំរើនព្រះជន្មនេះ (King Birth Day) អំឡុងពេលដែលព្រះមហាក្សត្រ យាងអុជភ្លើងកាំជ្រួច បក្សពួកពញ្ញាកែវ ដែលបន្លំខ្លួនទាំង ៧០០ នាក់ បានចូលទៅធ្វើឃាតអង្គពញ្ញាអន សោយទីវង្គត់ក្នុងពេលនោះ ក្រុមពញ្ញាកែវ ដែលឃាតព្រះមហាក្សត្របានហើយ ក៏ដកខ្លួនចេញបាត់អស់ អាស្រ័យដោយមានហេតុដូច្នេះហើយ បានជាក្រោយមកមានបំរាមលែងឱ្យអង្គម្ចាស់ផែនដី យាងចេញអុជកាំជ្រួចរន្ទាផ្ទាល់ព្រះហស្ថទៀតឡើយ គឺត្រូវតម្រូវឱ្យអង្គព្រះមហាក្សត្រ អុជកំណត់ថ្វាយនឹងឆ្នួន រួចហើយឱ្យប្រទានឆ្នួននោះទៅមន្ត្រីបរោហិត ទទួលយកទៅអុជស្នងព្រះអង្គរៀងមក ក្រោយមកក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង ក៏ប្រជុំសម្រេចអញ្ជើញ អង្គពញ្ញាញោម ជាបុត្រាពៅរបស់ ព្រះសត្ថា ឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះបរមរាមាទី៣ អង្គពញ្ញាញោម មានព្រះនាមក្នុងរាជថា ព្រះកែវហ្វាទី១ ។ Eng Soth, Lim Yan (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy), Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917
បរមរាមាទី៣: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
បរមរាមាធិបតី

​
ព្រះបាទបរមរាមាធិបតី (គ.ស ១៣១៧-១៣៧៣ រឺ ១៣៤១-១៣៧២) រជ្ជកាល (គ.ស ១៣៦៩-១៣៧៣ រឺ ១៣៦២-១៣៧២)
ព្រះបរមរាមា ជាព្រះរាជបុត្រ ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះលំពង្សរាជា ទ្រង់ឡើងសោយរាជសម្បត្តិ ក្នុងឆ្នាំរកា ឯកស័ក ព.ស ១៩១៣, គ.ស ១៣៦៩, ម.ស ១២៩១, ច.ស ៧៣២ ក្នុងជន្មាយុ ៥២ វស្សា។ បើតាមពង្សាវតារផ្សេង ថាព្រះអង្គអភិសេកនៅ ថ្ងៃ ​១១​ ​រោច​ខែ​កត្កិក​ ​ឆ្នាំខាល​ ​ព.ស ​១៩០៦, ម.ស​ ១២៨៤​, ​ច.ស ​៧២៤, គ.ស​ ១៣៦២ ព្រះ​បរមរាមា​បាន​ទទួល​ព្រះ​រាជាភិសេក​យ៉ាង​មហោឡារិក​នៅ​មហានគរ។​ ​កាលនោះ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​ជន្ម ​២១ ​វស្សា។ ព្រះចៅពញាយ៉ាត ដែលជាព្រះរាជបុត្រ ព្រះស្រីសុរិយោវង្សនោះ ក្នុងពេលនោះ ព្រះអង្គគង់នៅជាព្រះកុមារណាស់ នឹងឡើងទទួលរាជសម្បត្តិ ស្នងព្រះបិតាពុំទាន់បាន។ ព្រះបរមរាមាកាលបានឡើងសោយរាជ្យហើយ ព្រះអង្គក៏ប្រជុំចៅហ្វាយស្រុកធំ - តូច ចូលមកធ្វើព្រះមេរុ បូជាព្រះបរមសព ជាសូរេចហើយ ព្រះអង្គសោយរាជ្យជាសុខតរៀងមកបាន ៥ ឆ្នាំ ទ្រង់ប្រឈួន ជាខ្លាំងក៏សុគតទៅ។ មន្ត្រីលើកព្រះបរមសព តម្កល់ក្នុងព្រះកោដ្ឋស្រេចហើយ អញ្ជើញព្រះធម្មាសោករាជជាព្រះអនុជ ព្រះអយ្យកោមួយនឹងព្រះបរមរាមា ឲ្យឡើងសោយរាជ្យស្នងព្រះជេដ្ឋា។ ពង្សាវតារផ្សេង ព្រះ​អង្គ​បាន​ក្លាយទៅជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​៣០​ ​ដោយ​មាន​ព្រះ​បរម​នាម​ ព្រះបាទ​សម្ដេច​ ​ព្រះ​បរមរាមាធិបតី។​ ​ព្រះ​អង្គ​គង់នៅ​ព្រះ​មហានគរ​ដដែល។​ ក្នុង​រាជ្យ​ ស្ដេច​អង្គ​នេះ​ ​គេ​ពុំ​កត់សំគាល់​ឃើញ​មាន​ព្រឹត្ដិការណ៍​អ្វី​សំខាន់​ ​គួរ​ឲ្យ​កត់សំគាល់។​ ព្រះ​អង្គ​ក៏​គ្មាន​ព្រះរាជបុត្រ​សម្រាប់​បន្ដ​រាជ្យ​ដែរ។ សោយរាជ​សម្បត្តិ​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ ប្រមាណ​ ​១១ឆ្នាំ ព្រះ​អង្គ​មានជំងឺ ​ឈឺ​ជា​ទម្ងន់​ ​ហើយ​បាន​ចូល​ទិវង្គតទៅ​ ​នៅ​ឆ្នាំជូត​ ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម ​៣១ ​វស្សា។​ ​ក្រុម​នាម៉ឺន​សព្វ​មុខមន្ដ្រី​បាន​នាំ​គ្នា​មូលមតិ​ស្រុះស្រួល​ទៅ​សុំ​យាង​ ព្រះ​ធម្មាសោករាជ​ ​ដែល​ត្រូវជា​ប្អូន​ ​ឲ្យ​ឡើង​សោយរាជ​សម្បត្តិ​ប្រទេស​កម្ពុជា​បន្ដ​ពី​បង។​
បរមសោករាជ

​

ព្រះបាទ​បរមសោករាជ (គ.ស ១៣៨៣-១៤១៦) រជ្ជកាល (គ.ស ១៤១២-១៤១៦)​ ​ដែល​ត្រូវជា​ព្រះរាជបុត្រ​របស់​ព្រះបាទ​ធម្មាសោករាជ​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​៣១​ ​បាន​ទទួល​ព្រះ​រាជាភិសេក​យ៉ាង​មហោឡារិក​ ​នៅ​ថ្ងៃ ​៥​កើត ខែកត្ដិក​ ​ឆ្នាំម្សាញ់​ ​ព.ស​ ១៩៥៧, ម.ស ​១៣៣៥, ច.ស​ ១៤១៣។ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​បាន​ព្រះ​ជន្ម​ ២៩ ​វស្សា។ ព្រះ​អង្គជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​៣៣។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ទទួល​ព្រះ​បរម​នាម​ជា​ ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ​បរមសោករាជ​ ​មហារាជាធិរាជ។​ ឆ្នាំវក​ ​ព.ស​ ១៩៦០, ម.ស ​១៣៣៨, ច.ស​ ៧៧៨, គ.ស​ ​១៤១៦ (កាលបរិច្ឆេទ​នេះ​ ​មិន​ដូច​គ្នា​ទាំងអស់​ទេ​ ​បើ​ប្រៀបធៀប​ជាមួយ​ពង្សាវតារ​ឯទៀត)។ កាលនោះ​ព្រះអង្គ​មាន​ព្រះ​ជន្ម ​៣២ ​វស្សា​ ​ហើយ​សោយរាជ្យ​ទើបតែ​បាន​ ៤ ​ឆ្នាំ​ ​ស្ដេច​សៀម​ដែល​សោយរាជ្យ​នៅ​ក្រុង​ស្រីអយុធ្យា​ ​បាន​លើកទ័ព​យ៉ាង​ធំ​ច្រើន​គគ្រឹកគគ្រេង​អស្ចារ្យ​ ​ចូល​មក​វាយប្រហារ​ឈ្លានពាន​យក​ទឹកដី​ខ្មែរ​ម្ដងទៀត។​ ទ្រង់ប្រហែលសុគតនៅ គ.ស ១៤១៦។
បរមសោករាជ: បរមសោករាជ និង ធម្មាសោករាជ

បរមសោករាជ និង ធម្មាសោករាជ
ក្នុងការប្រៀបធៀប រវាងពង្សាវតារផ្សេង គេថាសៀមឈ្លានពានខ្មែរលើកទីពីរគឺស្ថិតនៅក្នុងរាជ្យស្ដេចធម្មាសោករាជទៅវិញ ហើយព្រឹត្តិការណ៍ឈ្លានពានក៏មានភាពស្រដៀងគ្នា តាមការរៀបរាប់ខាងលើដែរ បើសិនយើងផ្អែកទៅលើការផ្ទឹមនេះយើងអាចសន្និដ្ឋានស្ដេច បរមសោករាជ និង ធម្មាសោករាជក៏អាជជាស្ដេចតែមួយអង្គដូចគ្នាដែរ។
បរមាថ៌

បរមាថ៌ រឺ គុណរតន៍ (អានថា: បរ៉ុមម៉ាត) បើតាមពង្សាវតាររាជវង្សលាងពុទ្ធសាសនាបានរុងរឿងណាស់ ឯកសារនេះនិយាយថាមានគណៈបេសកកម្មទូតចិនមួយ ត្រូវបានបញ្ជូនមកអាណាចក្រវ្នំនៅរវាងគ.ស ៥៣៥ និង៥៤៥ដើម្បីឲ្យអធិរាជនគរវ្នំបញ្ជូនអ្នកប្រាជ្ញ និងខាងគម្ពីរសាសនាមកចិនវិញ។ គ្រានោះមានឥណ្ឌាម្នាក់ឈ្មោះបរមាថ៌ រឺ គុណរតន៍បានមកនគរវ្នំ ព្រះចៅអធិរាជក៏បញ្ជូនវរជននេះនាំយកគម្ពីរជាច្រើនទៅកាន់ប្រទេសចិនវិញ នៅគ.ស ៥៤៦។ ជាបឋម ឯកសារចិនបានពណ៌នាថា ព្រះបាទ រុទ្រវម៌្ម បានសោយរាជសម្បតិ្តនៅទីក្រុង វ្យាធបុរ ដែលស្ថិតនៅចំងាយពីសមុទ្រ ៥០០ លី។ ព្រះរាជធានីនេះ មានទន្លេមួយហូរពីខាងជើង ឈៀងខាងលិច “ ពាយព្យ “ ទៅទិសខាងកើត ឆ្ពោះទៅរកសមុទ្រ ដែលជាទិសដៅរបស់ទន្លេមេគង្គ តាមដៃទន្លេមីថ នៅកម្ពុជាក្រោម។
បរមិន្ទរាជា

ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ បរមិន្ទរាជា (គស.១៥២១-១៥៧៦) រជ្ជកាល (១៥៦៦-១៥៧៦)
សម្ដេចព្រះមហាឧបរាជ ជាព្រះរាជបុត្រានៃព្រះបរមខត្តិយាមហាចន្ទរាជា ស្ដេចឡើងសោយរាជ្យស្នងសម្ដេចព្រះវររាជបិតាធិរាជ ក្នុង ព.ស.២១១០, គ.ស.១៥៦៦, ម.ស.១៤៨៨, ច.ស.៩២៨ ឆ្នាំខាល អដ្ឋស័ក ទ្រង់ព្រះនាមជា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមិន្ទបរមរាជាធិរាជរាមាធិបតី សិរីសុរិយោវង្សចក្រពត្រាមហាធិបឥន្ទ្រនរិន្ទខត្តិយវង្សកូលកំពូលកម្ពុជាមហាឥន្ទបត កុររុដ្ឋរាជធានីបុរីរម្យឧត្តមមហាស្ថាន បរមនាថ បរមបពិត្រ ជាអម្ចាស់ស្ដេចគង់ព្រះបរមរាជវាំងលង្វែក។ ព្រះរាជពង្សាវតារ របស់ព្រះរាជបណ្ណាល័យភាគ ៣ លេខ ត ៥៣-៣ មានសេចក្ដីថា : ទ្រង់តាំងព្រះសុជាតិក្សត្រី ជារាជបុត្រី ព្រះយសរាជា ដែលត្រូវជាព្រះភាគិនេយ្យោ ព្រះអយ្យកោមួយ ជាព្រះអគ្គមហេសី ព្រះនាមជាសម្ដេចព្រះភគវតី សិរីរតន៍រាជទេវី ទៅវិញទេ គឺថាមិនមែនព្រះនាងទេពបុប្ផាទេ។ ព្រះអគ្គមហេសីអង្គនេះ មានព្រះនាមនៅក្នុងសិលាចារឹកសម័យកណ្ដាល ដែលត្រូវជាព្រះមាតានៃព្រះបាទសត្ថាទី១។

(ព្រះអង្គលើកព្រះម្នាងទេពបុប្ផាជាបុត្រីសម្ដេចចៅហ្វាទឡ្ហៈដុង ជាព្រះអគ្គមហេសី។ ទ្រង់ប្រទានព្រះនាមសម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីជា ព្រះភគវតី ស្រីទេពធីតា មហាចក្រពត្តិឧត្តមបរមរតនារាជធានីសោភីលក្ខណាមហាក្សត្រី។ ត្រង់ម្នាងទេពបុប្ផាហាក់ដូចជារឿងនិទាន)

ព្រះអង្គឱ្យសង់ព្រះមេរុថ្វាយព្រះបិតា សសរកំពស់មួយសិនមួយព្យាម (ក្នុងមួយសិនមាន ២០ ព្យាមក្នុងមួយព្យាមមាន ៤ ហត្ថក្នុងមួយហត្ថមាន ០,៥ មាត្រ ដូច្នេះក្នុងមួយសិន មួយព្យាម ត្រូវជា ២១ ព្យាម ត្រូវជា ៤០ មាត្រ។) លុះស្រេចការ ព្រះបាទអ្នកជាអម្ចាស់ផែនដី ព្រមទាំងព្រះរាជវង្ស ក្សត្រា ក្សត្រី មន្ត្រី បរិស័ទ ធំ តូច រៀបចំដង្ហែ ព្រះបរមសពយ៉ាងធំ ចូលព្រះមេរុធ្វើបុណ្យស្នងព្រះតេជគុណសម្ដេច ព្រះបិតា ជាមហោឡារិកអធឹក ពន្លឹករុងរឿង ថ្វាយព្រះភ្លើង បរិច្ចាគព្រះរាជទ្រព្យជាទានដល់ព្រះសង្ឃ ស្មូមយាចកជាសូរេចការឈាបនកិច្ចតាមរាជបវេណី។ លុះចូលឆ្នាំថ្មីព្រះបាទសម្ដេច ព្រះបរមិន្ទរាជាធិរាជ ព្រះបរមនាថ ព្រះបាទអ្នកជាអម្ចាស់លើត្បូង រៀបដង្ហែព្រះអដ្ឋិធាតុដោយក្បួនព្យូហយាត្រានាវាដោយជលវិថីរហូតដល់ភ្នំសន្ទុក។ នៅទីនោះស្ដេចធ្វើបុណ្យធំបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិធាតុក្នុងព្រះចេតិយដែល សម្ដេចព្រះបរមអយ្យកោ ព្រះធម្មរាជា ទ្រង់សាងព្រះបរមពុទ្ធសារីរិកធាតុព្រះមហាស្តូបធំ នូវព្រះធាតុទាំងឡាយស្រេច ស្ដេចត្រឡប់ចូលព្រះនគរវិញ។ ទ្រង់សំរាន្តព្រះរាជហឫទ័យជាសុខរៀងមក។
បរមិន្ទរាជា: ព្រះរាជវង្ស

ព្រះរាជវង្ស
កាលក្នុងផែនដី ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះបរមខត្តិយាមហាចន្ទរាជា ដែលពាក្យរាស្ត្រទាំងពួង លើកយសព្រះអង្គហៅថា: ព្រះរាជឱង្ការធំនោះ ព្រះអង្គសោយរាជសម្បត្តិ ប្រកបដោយបុញ្ញាធិការមានបុណ្យបារមីណាស់ នោះព្រះបរមិន្ទរាជា កាលមិនទាន់បានសោយរាជ្យនៅឡើយ គឺកាល ពស.២០៨៧, គស.១៥៤៣, មស.១៤៦៥, ចស. ៩០៥ ឆ្នាំថោះ ត្រីស័ក ព្រះជន្មបាន ២២ វស្សា ព្រះអង្គមានព្រះរាជបុត្រា មួយព្រះអង្គ ទ្រង់ប្រទានព្រះនាមថា : សម្ដេចព្រះសត្ថា។ ក្រោយមកកាល ពស.២១០២, គស. ១៥៥៨, មស. ១៤៨០, ចស.៩២០ ឆ្នាំមមី អដ្ឋស័ក ព្រះជន្មាយុចំរើនបាន ៣៧ វស្សា សម្ដេចសម្ភពព្រះរាជបុត្រា មួយព្រះអង្គ និង ព្រះនាងកេសរមាលា ជាព្រះនាងស្ដាំ ទ្រង់ប្រទាន ព្រះនាមថា ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌។ លុះដល់ ពស. ២១០៦, គស. ១៥៦២, មស. ១៤៨៤, ច.ស. ៩២៤ ឆ្នាំច ទោស័ក ស្ដេចសម្ភពព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គនឹងអ្នកម្នាងកេសរ ទ្រង់ប្រទានព្រះនាមថា ពញានូរ។ នៅមុនពេលសោយរាជ្យនោះមួយឆ្នាំ អ្នកព្រះម៉ែនាងវងសម្ភពបានព្រះរាជបុត្រាមួយអង្គ ទ្រង់ប្រទានព្រះនាមថា ពញាអន គឺឆ្នាំគស.១៥៦៥។ ឯពញាយសរាជា ជាសម្ដេចព្រះរៀមអយ្យកោមួយ ស្ដេចមានព្រះរាជបុត្រីមួយព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះនាមព្រះសុជាតិក្សត្រី។ ព្រះសុជាតិក្សត្រី អង្គនេះមានព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គ និង ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ ទ្រង់ព្រះនាមជ័យជេស្ដា ហើយពញាយសរាជាក៏សុគតទៅ។ (ត្រង់កន្លែងនេះ សិលាចារឹកព្រះក្សត្រីអង្គនេះជាព្រះមាតានៃព្រះបាទសត្ថាទី១ រឺ ជ័យជេដ្ឋាទី១ ទៅវិញទេ។)
បរមិន្ទរាជា: ជនជាតិចាមសុំចុះចូល

ជនជាតិចាមសុំចុះចូល
កាលនៅឯនគរផាងរិ ផាងរ៉ាង (បណ្ឌុរង្គ) ជានគរចាមដែលខ្មែរហៅថា បាញ់តិក បាញ់ត្រាង ដែលយួនហៅថា ជិបថាញ់ ជានគរទិសខាងកើត ក្រុងនគរកម្ពុជាធិបតីវិញ។ កាលអំពីដើមរៀងមក នគរនេះមានស្ដេចសោយរាជ្យសម្បត្តិតព្រះវង្ស ជាច្រើនតំណ ហើយជាចំណុះក្រុងកម្ពុជាតាំងអំពីបុរាណក្រស័ត្ររៀងមក។ លុះដល់ពូជបោសោម នគរនេះក៏លែងដាច់ជាចំណុះក្រុងកម្ពុជា ហើយតាំងខ្លួនជានគរឯករាជ្យត្រកូល បោ ជាលំដាប់រៀងៗមកជាច្រើនអង្គ។ ស្ដេចចាមក៏ដាច់ពុំជាចំណុះប្រទេសណាឡើយ។ លុះដល់ ពស.២០៨២, គស.១៥៣៨, មស.១៤៦០, ចស.៩០០ ឆ្នាំច អដ្ឋស័ក ស្ដេចចាមជាន់នោះឈ្មោះ បោភិកស័ក ជាស្ដេចសោយរាជ្យក្នុងនគរចាមនោះ ស្ដេចយួនឱ្យ អុងខាំតាន់កាន់ជាមេទ័ពលើកពល ៣០០០០ នាក់ដើរជើងទឹកចូលច្បាំងវាយនគរចាមតាមផ្លូវមាត់សមុទ្ទ។ ទ័ពយួនសំលាប់បោភិនស័កស្លាប់ទៅ។ ស្ដេចចាមដែលសោយរាជ្យតៗមកបានធ្វើសង្គ្រាមនឹងយួនច្រើនរាជ្យច្រើនគ្រាណាស់។ ទីបំផុតទ័ពយួន វាយយកបាននគរចាមហើយអុងខាំតាន់ក៏តាំងបោអិនភិរៃឱ្យឡើងសោយរាជ្យ ស្ដេចចំណុះនគរយួន។ លុះដល់ក្រោយមកបោរាត ជាពូជព្រះវង្សចាមគិតនិងលាកស្មើណាជ្វា (លក្ឝ្មណ៍) ក្បត់យួន យួនដឹងទាន់ក៏ ដេញចាប់បោរាតចាម និង លាក់ស្មើណាជ្វា។ អ្នកទាំងពីរនេះ ក៏ផាត់កៀរគ្រួនាំគ្នាមកតាំងនៅត្រើយខាងលិចទន្លេបាសក្ដិ ដែលក្នុងខេត្តស្បៀងជិត ប្របដែនក្រុងកម្ពុជាធិបតី ហើយទទួលជាចំណុះ ពញាអរជូន ចៅហ្វាយស្រុកត្បូងឃ្មុំទៅ។ សម្ដេចព្រះបរមិន្ទរាជាជាបរមបពិត្រជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង ទ្រង់ជ្រាបហើយទ្រង់ប្រោស ឱ្យពញាអរជូនទទួលចាមជ្វាទាំងនោះជាខ្ញុំ នៅក្នុងខណ្ឌសីមាចុះ។ សម្ដេចព្រះបរមិន្ទរាជា បរមបពិត្រជាអម្ចាស់ ស្ដេចសោយរាជសម្បត្តិជាសុខសាន្ត បរិបូណ៌ទៅដោយស្បៀងអាហារឥតខ្វះឡើយ។ ក្រុងកម្ពុជាធិបតី ខេមរាប្រទេស កាលជាន់នោះប្រកបដោយសេចក្ដី សុខសប្បាយអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រ ក្នុងព្រះនគរប្រកបទៅដោយគ្រឿងល្បែង ភ្លេងរាំជាសុខក្សេមក្សាន្ត សប្បាយណាស់។
បរមិន្ទរាជា: ចំបាំងនឹងសៀមលើកទី២

ចំបាំងនឹងសៀមលើកទី២

នេះនឹងស្រដីឯខាងក្រុងកម្ពុជាធិបតីវិញម្ដង។ ក្រោយពីប្រជល់ដំរីបានជ័យជំនះ លើដំរីលាវហើយលុះចេញវស្សាហើយក្នុងឆ្នាំវក ទោស័ក ពស.២១១៦, គស. ១៥៧២, មស.១៤៩៤, ចស.៩៣៤ អម្ចាស់ផែនដី ប្រទេសកម្ពុជាស្ដេចចេញគង់ចុងព្រះរាជរោងរម្យជួបជុំជំនុំព្រះរាជវង្សានុវង្ស នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីដែលគង់ចាំត្រៀបត្រាជាយសបរិវារទើប ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា: កាលពីឆ្នាំទៅ យើងលើកទ័ពទៅចាប់ក្រុងស្រីអយុធ្យា តែចាប់ពុំបានព្រោះយើងយកពលទៅតិចពេកហើយ នគរសៀមមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញជាខ័ណ្ឌផង។ ហេតុនេះហើយបានជាយើងយកពុំបាន។ ក្នុងឆ្នាំនេះ យើងលើកទ័ពទៅចាប់ស្រុកធំ-តូចក្រៅ។ ឱ្យបានសិនឱ្យ ព្រះចៅក្រុងស្រីអយុធ្យា លើកទ័ពចេញមកជួយស្រុកអស់ទាំងនោះ ទើបយើងនឹងវាយទ័ព សៀមឱ្យបែកហើយនឹងចូលទៅយកនគរសៀមឱ្យបាន។ អស់មន្ត្រីធំ-តូចស្ដាប់ ព្រះបន្ទូលហើយ ក៏យល់ស្របតាមព្រះរាជតំរិះ។ មួយរំពេចនោះ ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជា ឱ្យកេណ្ឌកងទ័ពពីរម៉ឺននាក់ សេះ ៨០០ ប្លាយព្រមទៅដោយគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ រួចទើបទ្រង់ត្រាស់ឱ្យកេណ្ឌចៅហ្វាយស្រុកបាសក្ដិ ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តព្រះត្រពាំង ឱម៉ោ ក្រមួនស កំពត ពាម កំពង់សោមដែលមានចៅហ្វាយស្រុកបាសក្ដិជាមេទ័ពឱ្យលើកកងទ័ព ១៥០០០ នាក់ទៅវាយស្រុកចន្ទបុរី ស្រុកធនយ៉ៃ ស្រុករយ៉ង ស្រុកប៉ែតទ្រីវ ស្រុកណាមរឿង ឡើងទៅប្រសព្វនឹងទ័ពហ្លួងខាងជើងគោក។ អស់នាយកកងទ័ពឯទៀត ទ្រង់ឱ្យលើកទ័ពចេញមក មកជួបជុំនឹងទ័ពហ្លួង ហើយទ្រង់ឱ្យតាំងពិធីសឹកក្រស័ត្រ។ លុះដល់ថ្ងៃបានឫក្សជាពេលាល្អបវរសិទ្ធិជោគ ស្ដេចទ្រង់គ្រឿងអលង្ការសំរាប់មហារណង្គយុទ្ធ ទ្រង់រាជអាវុធឡើងគង់លើព្រះទីនាំងគជាសក្ដិ ព្រមទៅដោយស្វេតច្ឆ័ត្រ ក្លស់ក្លំអភិរម្យ គ្រឿងរាជសឹក សន្ធឹកទៅដោយចតុរង្គយោធា សេនានិករបវរ ទង់ជ័យមើលទៅ ប្រពៃដោយក្បួនមាំមួនមហិមាមានអាវុធគ្រប់ដៃ។ ព្រះបាទសម្ដេចបរមនាថ បរមបពិត្រជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង ស្ដេចព្រះរាជដំណើរទៅដោយថ្នល់មាគ៌ា វិថី រៀងទៅដល់ស្រុកកំពង់ក្រសាំង ក្នុងខេត្តសៀមរាប។ ស្ដេចតាំងយកទ័ពហ្លួងនៅទីនោះ ទ្រង់មានព្រះរាជកំណត់ឱ្យនាយកងទ័ពនិងពល ១០០០០ នាក់ទៅចៅពញាឧកាសរាជជាមេទ័ពឱ្យទៅវាយស្រុកនគររាជសីមាឱ្យពញាសួគ៌ាលោកជាមេទ័ព និងនាយទ័ពនាយកងព្រមទាំងពល ៨០០០ នាក់ឱ្យលើកទៅវាយបស្ចឹមបុរី ស្រុកនគរនាយក ស្រុកជ័យបុរី ស្រុកប្រាំបីរដ្ឋ និង ស្រុកធំ-តូចរៀងទៅ។ ទ្រង់ចាត់ទ័ព ២ កងទៀតឱ្យទៅស្កាត់កៀរគ្រួសៀមដែលរត់ចូលព្រៃ។ នាយកងទ័ពទាំងនោះ ក្រាបថ្វាយបង្គំលាលើកទ័ពទៅហើយចូលវាយស្រុកសៀមធំតូច តាមត្រាស់បង្គាប់បានជ័យជំនះបានស្រុកជាច្រើនតាំងពីនគររាជសីមាខាងជើងរៀងរហូតទៅដល់ខេត្តខាងត្បូងទល់នឹងសមុទ្រផុតកោះចន្ទបុរី។ ព្រះចៅក្រុងស្រីអយុធ្យាទ្រង់បានជ្រាបថា: ទ័ពខ្មែរបានលើកចូលមកវាយប្រទេសព្រះអង្គហើយ តែព្រះអង្គពុំហ៊ានលើកទ័ពមកជួយឡើយ។ កាលនោះ នាយកងទ័ពខ្មែរទាំងអស់ខាងជើងគោកចាប់បានឈ្លើយសៀមស្បៀងអាហារ គោ ក្របី ដំរី សេះ និង គ្រឿងប្រដាប់ប្រដា ទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើនទើបលើកទ័ពមកក្រាបបង្គំទូលថ្វាយវិញ។ នាយកង នាយទ័ព ខ្មែរខាងជើងទឹកក៏ ចាប់បានឈ្លើយសៀមទាំងប្រុសទាំងស្រីជាច្រើននូវទូកក្ដារទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មានតំលៃក៏ច្រើនមហិមាណាស់ដែរទើបលើក កងទ័ពត្រឡប់មកស្រុកកំពង់សោមវិញ ហើយបកសំបុត្រឱ្យអ្នកបំរើនាំយកទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះករុណាសូមទ្រង់ជ្រាបគ្រប់ប្រការ។ ព្រះបរមបពិត្រ ទ្រង់បានជ្រាបហើយ ទ្រង់មានអំណរណាស់។
បរមិន្ទរាជា: សោយទិវង្គត

សោយទិវង្គត
លុះដល់មកខែជេស្ឋ ឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ពស.២១២០, គស.១៥៧៦, មស.១៤៩៨, ចស.៩៣៨ ព្រះបាទសម្ដេចបរមិន្ទរាជាធិរាជ បរមនាថ បរមបពិត្រជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូងស្ដេចសោយរាជ្យបាន ១១ ឆ្នាំ ព្រះជន្មវស្សា ៥៥ ឆ្នាំ ព្រះអង្គទ្រង់ប្រឈួន រោគជាខ្លាំង ទ្រង់សោយព្រះវិលាល័យក្ស័យព្រះជន្មទៅ។ ព្រះរាជបុត្រនិងសម្ដេចព្រះមហាសុគន្ធាសង្ឃរាជា និងរាជាគណៈ សេនាបតីមន្ត្រីធំ-តូច ខ្ញុំព្រះរាជការលើកព្រះបរមសព តំកល់ក្នុងកោដ្ឋហើយ ក៏ជំនុំថ្វាយព្រះរាជាសម្បត្តិទៅព្រះសត្ថាជាព្រះរាជបុត្រច្បង ប្រសូតក្នុងឆ្នាំឆ្លូវ មកដល់ឆ្នាំជូតនេះ ចំរើនព្រះជន្មវស្សាបាន ៣៣ ឆ្នាំឱ្យឡើងសោយរាជ្យស្នងព្រះរាជបិតា។ 

 (ពង្សាវតារព្រះរាជបណ្ណាល័យ)(អំពីរាជសម្បត្តិ ព្រះជន្មវស្សានៃសម្ដេចព្រះបរមិន្ទរាជានេះ ឃើញខុសៗគ្នាគ្រប់តែសាស្ត្រាយើងខ្ញុំសូមអភ័យទោសពីសំណាក់ លោកអ្នកអាន យើងមិនបានដកស្រង់រឿងខុសគ្នាគ្រប់តែសាស្ត្រានោះ ទេយើងសូមសងចេញតែពីព្រះរាជពង្សាវតារ របស់ព្រះបណ្ណាល័យតែមួយចុះ។ ព្រះរាជពង្សាវតារនោះភាគ ៣ លេខ គ ៥៣-៣ មានសេចក្ដីដូចតទៅនេះ) ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមិន្ទរាជាធិរាជ ស្ដេចសោយរាជសម្បត្តិបាន ១២ ឆ្នាំ (គស.១៥៧៧) ព្រះជន្ម ៦២ ឆ្នាំ នៅថ្ងៃ ៩ រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំខាល សំរឹទ្ធិស័ក ទ្រង់ព្រះអាពាធព្រះវិស្សរោគគឺរោគគ្រុនជាទំងន់នោះសម្ដេចព្រះសុគន្ធាធិបតី និង សម្ដេចចៅហ្វាទឡ្ហៈ សេនាបតី ព្រមទាំងព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រះរាជគ្រូបុរោហិត ហោរាចារ្យ ចូលរក្សាព្រះរោគក្នុងព្រះបរមរាជវាំងនាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីខ្លះប្រចាំការនៅចុងព្រះរាជរោង ព្រះសត្ថាជាព្រះរាជបុត្រច្បង ស្ដេចត្រួតត្រាទាំងក្នុងទាំងក្រៅ ព្រះរោគក៏កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរណាស់ ពេទ្យប្រកបព្រះឱសថ្វាយពុំត្រូវ ទ្រង់ព្រះរាជបណ្ដាំឱ្យថ្វាយរាជសម្បត្តិទៅព្រះសត្ថា ជាព្រះរាជបុត្រច្បងឱ្យសោយរាជសម្បត្តិស្នងព្រះអង្គ។ (១៥៧៨) ថ្ងៃ ១ រោច ខែអាសាធ ឆ្នាំថោះ ឯកស័ក វេលាអធ្រាត្រ ស្ដេចសោយព្រះទិវង្គតលើព្រះរាជដំណាក់ អម្រិន្ទវិមានទើបព្រះសត្ថា ព្រមទាំងរាជវង្សានុវង្សសេនាបតី នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីរៀបស្រង់ព្រះបរមសព ថ្វាយសុគន្ធពិដោររួចថ្វាយគ្រឿងទ្រង់ហៅព្រះបរមសពហើយ អញ្ជើញចូលព្រះឋានហែទៅតំកល់ក្នុងព្រះមហាមន្ទីរតាមទំនៀមទ្រង់ចាត់ស្រីឱ្យយុំយាម ប្រគំខ្លងធ្លាក់ រាល់ថ្ងៃរាល់វេលា និមន្តព្រះភិក្ខុសង្ឃ ធ្វើបុណ្យឱ្យទាន ថ្វាយព្រះរាជកុសល រៀងរាល់ថ្ងៃតទៅ។ ទើបសេនាបតីមន្ត្រីទាំងពួងជំនុំព្រមអញ្ជើញព្រះសត្ថាព្រះរាជបុត្រច្បងឱ្យស្ដេចគ្រងរាជសម្បត្តិតាមប្រពៃណី។
បរមេស្វរ (អធិប្បាយ)

បរមេស្វរ ( IAST  ,   ) គឺជាពាក្យដែលប្រើក្នុង អក្សរសិល្ប៍ហិណ្ឌូ ។ ពាក្យ​នេះ​ជា​ធម្មតា​ចង្អុល​បង្ហាញ​អំពី ​ឧត្តមភាព និង ​ភាព​ពិត​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់ ​ក្នុង ​សាសនា​ហិណ្ឌូ ។ Vaishnavas ចាត់ទុកព្រះវិស្ណុ និងអវតាររបស់ទ្រង់ដូចជា ព្រះរាម និង គ្រឹស្នា ជា បរមេស្វរ ចំណែក Shaivas ចាត់ទុក សិវៈ ជា បរមេស្វរ ។  [  [    បរមេស្វរ គឺ​ជា​ការពិត​ដ៏​ខ្ពស់​បំផុត​ដែល​សាយភាយ​ជា​រៀង​រហូត​ដល់​គ្រប់​បញ្ហា​សម្រាប់ ​ហិណ្ឌូ ។  គាត់ត្រូវបានចាត់ទុកដោយអ្នកលះបង់ថាជាភាពពេញលេញដោយខ្លួនឯងគ្រប់គ្រងកម្លាំងបីដងនៃការបង្កើតការអភិរក្សនិងការបំផ្លិចបំផ្លាញ។
បរមេស្វរ (អធិប្បាយ): និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ 
ពាក្យ​នេះ​ជា​ពាក្យ​ផ្សំ​នៃ​ពាក្យ​សំស្រ្កឹត​គឺ ​परम មានន័យថា 'ឧត្តម' និង ईश्वर មានន័យថា 'ព្រះអម្ចាស់' ។ ដូច្នេះ បរមេស្វរ មានន័យត្រង់ថា 'អ្នកគ្រប់គ្រងកំពូល' ។  ជួនកាលប្រពៃណីផ្សេងទៀតនៃសាសនាហិណ្ឌូដូចជា Vedanta និង Vaishnavism ក៏ប្រើពាក្យ បរមេស្វរ ជាសទិសន័យរបស់ Parabrahman ក្នុងទស្សនៈទស្សនវិជ្ជារបស់ពួកគេ។
បរាភវសូត្រ

​នៅ​ក្នុង​​​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក សុត្តន្តបិដក ខុទ្ទកនិកាយ សុត្តនិបាត តតិយភាគ (សៀវភៅ​ភាគ៥៤ ទំព័រទី ៣៦) (បរាភវសូត្រ) មាន​​​តំណាល​អំពី​​សេចក្តី​បង្រៀន​របស់​ព្រះពុទ្ធ​​​ឲ្យ​មនុស្ស​ស្គាល់​មូលហេតុ​ ១២ ប្រការ​ដែល​នាំ​មក​នូវ​ក្តីវិនាស  ។ ជា​គូ​នឹង​បរាភវសូត្រ នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក ផ្នែក​សុត្តន្តបិដក ខុទ្ទកនិកាយ ត្រង់ ខុទ្ទកបាឋៈ (សៀវភៅ​ភាគ៥២ ទំព័រ​ទី ១ ដល់ ២០) មាន​រៀបរាប់​អំពី​​កិច្ចការ​ចំនួន ៣៨ ប្រការ​ ​ដែល​នាំ​មក​នូវ​សេចក្តី​ចម្រើន ឬ ​​មង្គលសូត្រ (ទំព័រ​ទី ៤ ដល់​ទី ៦)  ។ ប្រសិន​បើ​មនុស្ស​ទាំងឡាយ​អនុវត្តតាម​គោលការណ៍​ទាំង ៣៨ ប្រការ​​នៅ​ក្នុង​មង្គលសូត្រ ហើយ​វៀរចាក​អំពើ​គួរ​ចៀសវាង​ទាំង ១២ នៅ​ក្នុង​បរាភវសូត្រ មនុស្ស​ទាំងឡាយ​នឹង​បាន​សុខ​ស្ងប់ និង ចម្រុង​ចម្រើន  ។

​
បរាភវសូត្រ: ទី ១ - បុគ្គលអ្នកទ្រុស្តធម៌ ស្អប់ធម៌

ទី ១ - បុគ្គលអ្នកទ្រុស្តធម៌ ស្អប់ធម៌

ពាក្យ​ថា "ធម៌" មាន​អត្ថន័យ​ច្រើន​ណាស់ ប៉ុន្តែ​នៅ​ទី​នេះ ក្នុង​ន័យ​ទូលាយ ធម៌​ មាន​ន័យ​ថា​ ​ការ​បង្រៀន ឬ ​សភាវៈ​ពិត  ។​  នៅ​ក្នុង​ន័យ​​ចង្អៀត ធម៌ គឺ​ជា​​ការបង្រៀន​របស់​​​ព្រះ​ពុទ្ធ  ។ សូម​កុំ​ច្រឡំ​ការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធ និង ធម៌​​សម្រាប់​សូត្រ​ពេល​បុណ្យ​ទាន​​នានា  ។ ដោយ​សារ​នៅ​ទី​នេះ​ ធម៌​ ផ្តោត​ជា​ពិសេស​ទៅ​លើ​សេចក្តី​ពិត, ​ច្បាប់​ធម្មជាតិ ឬ​ វិទ្យាសាស្ត្រ ដូច្នេះ​មនុស្ស​ដែល​ស្រឡាញ់​សេចក្តី​ពិត អនុវត្ត​តាម​ច្បាប់​វិទ្យាសាស្ត្រ​​នឹង​ចេះ​ស្វែង​រក​ទិន្នន័យ​ឬ​ព័ត៌មាន​ត្រឹមត្រូវ​ គ្រប់គ្រាន់ និង​ទាន់សម័យ​សម្រាប់​ធ្វើ​​​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​ប្រកប​ដោយ​គតិ​បណ្ឌិត​ឬ​​​បញ្ញាញាណ  ។ ពួក​គេ​​រស់​នៅ​មាន​សេរីភាព ​រួច​ផុត​ពី​សេចក្តី​បង្រៀន​ក្លែងក្លាយ​​ទាំង​ឡាយ ដែល​ជា​អន្ទាក់​​, សំណាញ់​, ឬ​រនាំង​ហ៊ុំ​ព័ទ្ធ​បិទ​បាំង​ពួក​គេ​មិន​ឲ្យ​មើល​ឃើញ​ការ​ពិត ​ ។ មនុស្ស​ជឿ​លើ​សេចក្តី​ពិត​តាម​បែប​វិទ្យាសាស្ត្រ​​​នឹង​រស់​នៅ​ប្រកប​ដោយ​សេចក្តី​សុខ​ស្ងប់ គ្មាន​ការ​រវល់​អំពល់​ទុក្ខ ឬ​ភ័យ​ព្រួយ​បង្ក​ឡើង​ដោយ​ការ​បន្លាច ឬ​​ការ​អូស​ទាញ​ឲ្យ​​ជឿ​ទៅ​លើ​សេចក្តី​ជំនឿ​ឥត​ហេតុ​ផល ឬ​អរូបិយជំនឿ​ទាំង​ឡាយ ដូច​ជា​ជំនឿ​ថា​មាន​​មនុស្ស​​, សត្វ​ ឬ​ហេតុការណ៍​​អស្ចារ្យ ​ស្ថាន​នរក ​ស្ថាន​សួគ៌ ​ខ្មោច ​ប្រេត ​អតីតជាតិ ​អនាគត​ជាតិ​ ​ទេវតា ​ព្រហ្ម ឬ​អាទិទេព​ជា​ដើម  ។ ជា​រួម មនុស្ស​ជឿ​សេចក្តី​ពិត មិន​ងាយ​សម្រេច​ចិត្ត​ជឿ​តាម​សម្តី​ពន្យល់​ឬ​សេចក្តី​បង្រៀន​​ណា​មួយ​ដែល​​មិន​ទាន់​​មាន​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​​ពិសោធន៍​ល្អិត​ល្អន់​ដោយ​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​នោះ​ឡើយ  ។

ចំណែក​មនុស្ស​ដែល​មិន​ស្វែង​យល់​សេចក្តី​ពិត ពួក​គេ​នឹង​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​សេចក្តី​បង្រៀន​ក្លែងក្លាយ ដែល​នាំ​ទៅ​ដល់​ការ​ខាត​បង់​ពេល​វេលា ទ្រព្យ​សម្បត្តិ និង ជីវិត​ក៏​អាច​មាន  ។ មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​នេះ​នឹង​ធ្វើ​ខ្លួន​ងាយ​ឲ្យ​មនុស្ស​ដទៃ​បោក​បញ្ឆោត បំភ័យ ឬ​អូស​ទាញ​ឲ្យ​ធ្វើ​អំពើ​ផ្សេងៗ​ដែល​គ្មាន​ភាព​ប្រកដ​និយម ដូច​ជា​ត្រូវ​គេ​បោក​ឲ្យ​ជឿ​លើ​ការ​សាក់​លើ​ខ្លួន​ប្រាណ ការ​ទិញ​កន្សែង​យ័ន្ត, ការ​ទិញ​ថ្នាំ​បុរាណ​ធ្វើ​ពី​ឫស​ឈើ​​ឬ​សត្វ​ងាប់, ការ​ស្រោច​ទឹក​លើក​រាសី, ការ​ទស្សន៍ទាយ​មើល​អនាគត, ពិធី​សែន​ព្រេន​ ជំនឿ​ហោះហើរ​ដើរ​លើ​អាកាស ឬ​ការ​វិនិយោគទុន​បោកប្រាស​តាម​បែប​ពីរ៉ាមីដ  ។ មនុស្ស​ក្រុម​នេះ​នឹង​ងាយ​ត្រូវគេ​បញ្ឆោត​​ឲ្យ​ចំណាយ​ពេល​វេលា ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ ឬ​ជីវិត​ទៅ​លើ​​គោល​លទ្ធិ​មួយ  ។ ពួក​គេ​នឹង​ក្លាយ​ទៅ​ជា​មនុស្ស​យន្ត​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ការ​បញ្ជា​របស់​ជន​បោក​ប្រាស់​ដែល​រង់ចាំ​ឱកាស​កេងប្រវ័ញ្ច​យក​ប្រយោជន៍​ទៅ​បម្រើ​បុគ្គល​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ឬ​បក្ស​ពួក​របស់​គេ  ។ មនុស្ស​​មិន​ស្រឡាញ់​ការពិត​ ឬ​សេចក្តី​បង្រៀន​តាម​បែប​វិទ្យាសាស្ត្រ​នឹង​សម្រេច​ចិត្ត​យ៉ាង​ងាយ​ដោយ​មិន​បាន​គិត​ពិចារណា​ឲ្យ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​តាម​បែប​វិទ្យាសាស្ត្រ  ។
បរាភវសូត្រ: ទី ៨ - ប្រព្រឹត្តល្បែង ៣ ប្រការ

ទី ៨ - ប្រព្រឹត្តល្បែង ៣ ប្រការ

ពាក្យ​ថា​ល្បែង ៣ ប្រការ​​គឺ​រាប់​បញ្ចូល​នូវ​ល្បែង​ស្រី ល្បែង​ស្រា និង​ល្បែង​ប៉ោ​បៀ  ។ ពាក្យ​ថា​ល្បែង​ស្រី​គឺ​សំដៅ​ការ​ចំណាយ​ពេល​វេលា​ទៅ​លើ​ការ​ដើរ​ហើរ​​ជា​មួយ​ស្រី​កំណាន់​ឬ​ស្រី​រក​ស៊ី​ផ្លូវ​ភេទ នាំ​ឲ្យ​បង់​ខាត​ពេល​វេលា ប្រាក់កាស់ និង ទឹកចិត្ត លើស​ពី​នោះ​ទៀត​បុគ្គល​នោះ​អាច​នឹង​ឆ្លង​រោគ​សង្គម​ដូច​ជា​រោគ​ស្វាយ ប្រម៉េះ ឬ​អេដស៍​ជា​ដើម  ។ បើ​យើង​ស្រាវ​ជ្រាវ​រក​មើល​គំនិត​ដើម​របស់​គោល​ការណ៍​នេះ យើង​អាច​ទាញ​សេចក្តី​សន្និដ្ឋាន​ថា គោល​គំនិត​ដើម​គឺ​ការ​ប្រដៅ​បង្រៀន​មនុស្ស​ប្រុស​ជា​អ្នក​ប្រតិបត្តិ​ព្រហ្មចរិយធម៌​ឲ្យ​​ជៀស​វាង​អំពើ​ទាំងឡាង​ដែល​នាំ​​ឲ្យ​ពួក​គេ​​មិន​អាច​សម្រេច​គោលដៅ​មោក្ខធម៌​​  ។ ប៉ុន្តែ​មនុស្ស​ប្រុស​​ជា​អ្នក​​គ្រប់គ្រង​ផ្ទះ​សម្បែង​ក៏​អាច​យក​​គោលការណ៍​នេះ​​​ទៅ​អនុវត្ត​សម្រាប់​ដឹកនាំ​ជីវិត​របស់​ពួក​គេ​ឲ្យ​បាន​ជា​ប្រយោជន៍​ដែរ  ។ ចំណែក​​ស្ត្រី​ជា​អ្នក​ប្រតិបត្តិ​ព្រហ្មចរិយធម៌ និង ស្ត្រី​ជា​មេផ្ទះ​ក៏​អាច​គោលការណ៍​នេះ​​​សម្រាប់​ដឹកនាំ​ជីវិត​បាន​ដូច​គ្នា ដោយ​គ្រាន់​តែ​ប្តូរ​ពីពាក្យ​ថា​ ល្បែង​ស្រី ទៅ​ជា​ ល្បែង​ប្រុស ជា​ការ​ស្រេច  ។ សម្រាប់​ស្ត្រី​ជា​មេផ្ទះ​ ពួក​គាត់​ត្រូវ​មាន​ភក្តី​ចំពោះ​ស្វាមី​ និង គ្រួសារ ដោយ​មិន​ត្រូវ​បណ្តោយ​ចិត្ត​ និង ខ្លួន​ប្រាណ​ទៅ​ជា​ឧបករណ៍​​បម្រើ​ភេទ​របស់​បុរស​ដទៃ​ឡើយ  ។

ពាក្យ​ថា​ល្បែង​ស្រា គឺ​​ការ​ចំណាយ​ពេល​វេលា និង ប្រាក់កាស់​ទៅ​លើ​​គ្រឿង​ស្រវឹង​ និង គ្រឿង​ញៀន​គ្រប់​ប្រភេទ  ។

ត្រេកអរចំពោះភរិយាខ្លួនជាការប្រពៃ ប៉ុន្តែការលេងល្បែងស្រី រមែងជួបផលអវិជ្ជមានជាច្រើនដូចជា ខូចខាតទ្រព្យដែលមានស្រាប់ ខានបានរកទ្រព្យថ្មី មានបញ្ហាទាស់ទែងគ្នាជារឿយៗ ដើរលេងចោលទ្រព្យសម្បត្តិ ខានថែទាំគ្រួសារ (អាចជាហេតុធ្វើឲ្យប្រពន្ធផិតក្បត់ក៏មាន ) ខូចកិត្តិយសខ្លួន និង វង្សត្រកូល មានរឿងអាស្រូវច្រើនមិនចេះចប់ សុខភាពចុះថយជាលំដាប់ ប្រឈមមុខនឹងការឆ្លងជំងឺផ្សេងៗ ជាពិសេសរោគសង្គម និង កាមរោគ ។

អ្នកលេងល្បែងស្រានាំមកនូវគុណវិបត្តិយ៉ាងច្រើនដូចជា វិនាសទ្រព្យសម្បត្តិដែលមានស្រាប់ ខាតពេលមិនបានរកទ្រព្យថ្មី និង ខានប្រកបការងារផ្សេងៗ មានរឿងរ៉ាវច្រើន បង្កការឈ្លោះទាស់ទែង និង អំពើហិង្សាញឹកញាប់ និយាយស្តីគ្មានសតិ គ្មានសុជីវធម៌ បាត់បង់សីលធម៌ ខូចភាពថ្លៃថ្នូរ  (អាចឲ្យគេមើលងាយដល់កូន ប្រពន្ធ និង វង្សត្រកូល) មិនបានថែគ្រួសារ ខ្សោយប្រាជ្ញា និង ខ្សោយសុខភាពជាលំដាប់  ។

ល្បែងភ្នាល់គ្រប់យ៉ាងក៏ធ្វើឲ្យស្រកស្រុតស្រយុតរបូតទ្រព្យសម្បត្តិ យ៉ាងលឿនរហូតលក់កេរមរតក និង ប្រព្រឹត្តខុសផ្សេងៗទៀត ដូចជាសំណូកសូកប៉ាន់ ពុករលួយ និង ចោរកម្ម នាំឲ្យមានទំនាស់បែកបាក់គ្រួសារ ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ធ្វើឲ្យអ្នកដទៃអស់ទំនុកចិត្ត  (គេមើលងាយដល់កូនចៅ)  ។ ហេតុនេះ ល្បែងស្រី ល្បែងស្រា និង ល្បែងស៊ីសង ល្បែងមួយណាក៏ជាប្រមុខនៃក្តីវិនាសទី៨  ។