navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
កលស (នាងច្រាល)

រូបភាពតូច|ចម្លាក់ប្រាសាទបាយ័ន
រូបភាពតូច| កលស នៅលើកំពូលគោបុរៈ។
ស្តាំ|រូបភាពតូច| កលស នៃប្រាសាទ Srirangam ។
រូបភាពតូច| ពួកវាត្រូវបានគេប្រើជាប្រវត្តិសាស្ត្រផងដែរលើស្ថាបត្យកម្មទីក្រុងផ្សេងៗដូចដែលបានបង្ហាញនៅលើការផ្តល់ជំនួយសង្គ្រោះនៅសតវត្សទី 1 មុនគ.ស។ 
រូបភាពតូច| កលស និង Kirtimukha ("មុខរុងរឿង") ។
កលស (  ,កលឝ ; ខ្មែរ: នាងច្រាល ) គឺជាការបញ្ចប់ ជាទូទៅក្នុងទម្រង់ជាដែក ឬថ្ម ដែលប្រើសម្រាប់កំពូល ប្រាសាទហិណ្ឌូ ។  កលស ជា​លក្ខណៈ​ស្ថាបត្យកម្ម​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​មុន​សហសវត្ស​ទី​មួយ​មុន​គ.ស. ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ពី​ដីឥដ្ឋ និង​ឈើ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ដើម​នេះ។ ពួកវាត្រូវបានគេប្រើជាធាតុតុបតែងដែលដាក់នៅលើកំពូលនៃប្រភេទផ្សេងៗនៃអគារ។ Uesugi, Akinori; Oya, Hiroshi; Peter, Jenee (2020). "Roof Tiles in Ancient South Asia: Its Developments and Significance". Center for Cultural Resource Studies, Kanazawa University, Kakuma-machi, Kanazawa, Ishikawa. ពួកវាត្រូវបានដាក់កម្រិតជាចម្បងចំពោះស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទក្នុងសម័យសហសម័យ។

មានវត្តមានក្នុងទម្រង់ជាផើងដាក់បញ្ច្រាសដែលមានចំណុចបែរមុខទៅមេឃ កលសគឺជាធាតុដ៏លេចធ្លោនៃស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទ។ យោងទៅតាម Aitareya Brahmana កលសមាសត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាតំណាងឱ្យព្រះអាទិត្យនៅលើកំពូលនៃលំនៅដ្ឋានរបស់អាទិទេពដែលជាប្រាសាទ។ 

កលសភាគច្រើនធ្វើពីដែក និងថ្មខ្លះ។ ទិដ្ឋភាពនៃ គោបុរៈ (ប៉មប្រាសាទ) គឺជាពិធីដ៏សំខាន់មួយនៃការគោរពបូជាសាសនាហិណ្ឌូ រួមជាមួយនឹងទិដ្ឋភាពនៃ dhvaja stambha (ទង់ជាតិប្រាសាទ) ។ គោបុរៈ​ទាំងនេះ​ជាធម្មតា​ត្រូវបាន​លាប​ដោយ​ផ្កា​កុលាប​។ កលស ត្រូវបានឧទ្ទិសក្នុងអំឡុងពេលពិធី <i id="mwMA">kumbhabhishekam</i> និងត្រូវបានគេគោរពក្នុងអំឡុងពេល <i id="mwMg">puja</i> s ។
កលស (នាងច្រាល): ប្រភេទ

ប្រភេទ 
កលស មាន ៤ ប្រភេទ៖

 Singakalasha : វាមានរាងដូចស្នែងគោ។
 ត្រិកលស : នេះគឺជាក្រុមនៃ កលស វែងបី។ ភាគច្រើនគេប្រើនៅលើគោបុរៈ និងខ្លោងទ្វារធំ។
 Matakakalasha : កលស នេះ​មាន​រាង​ដូច​ចាន​ឆ្នាំង និង​ឆ្នាំង​ដី។ វាហាក់ដូចជាថាផើងត្រូវបានដាក់នៅពីលើគ្នាទៅវិញទៅមក។
 គោលកលស : កលស នេះមានរាងមូល និងមានចុងតូច និងល្អិតល្អន់នៅលើកំពូល។
កលស (នាងច្រាល): វិចិត្រសាល

វិចិត្រសាល 
រូបភាពតូច|ប្រាសាទបន្ទាយសំរែ
រូបភាពតូច|ចម្លាក់ប្រាសាទអង្គរវត្តវត្ត
កលសៈ

កលសៈ( ឆ្នាំងខ្វាន់បាយសី​ឥណ្ឌា )250pxកលសៈ( ឆ្នាំងខ្វាន់បាយសី​ឥណ្ឌា )អត្ថន័យឆ្នាំងខ្វាន់បាយសី​ឥណ្ឌា 

កលសៈ ( , ) គឺ នាំងខ្វាន់បាយសីនៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា , ហិណ្ឌូសាសនា , ព្រះវេទ៕៚ .Students' Britannica India by Dale Hoiberg, p. 183 Published 2000, Popular Prakashan,
កលិយុគ

កលិយុគ នៅក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ គឺជាយុគទីបួន ខ្លីបំផុត និងអាក្រក់បំផុតក្នុងចំណោម យុគ ទាំងបួន (យុគសម័យពិភពលោក) នៅក្នុង វដ្តយុគ ដែលនាំមុខដោយ ទ្វបរយុគ និងបន្តដោយ ក្រិត (សត្យា) យុគ នៃវដ្តបន្ទាប់។ វាត្រូវបានគេជឿថាជាយុគសម័យបច្ចុប្បន្នដែលពោរពេញទៅដោយជម្លោះនិងអំពើបាប។   

យោងតាម ប្រភព Puranic  ការស្លាប់របស់ គ្រិស្នាបានកត់សម្គាល់ចុងបញ្ចប់នៃ ទ្វបរយុគ និងការចាប់ផ្តើមនៃ កលិយុគ ដែលចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ 17/18 ខែកុម្ភៈ 3102 មុនគ.ស .   មានរយៈពេល 432,000 ឆ្នាំ (1,200 ឆ្នាំដ៏ទេវភាព) កលិយុគ បានចាប់ផ្តើមកាលពី 5,125 ឆ្នាំមុន ហើយនៅសល់ 426,875 ឆ្នាំនៅ 2024 គ.ស .    កលិយុគ នឹងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ៤២៨ ៨៩៩ នៃគ.ស។
កលិយុគ: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ 
យុគ (    ) ក្នុងបរិបទនេះ មានន័យថា "យុគសម័យនៃពិភពលោក" ដែលអក្ខរាវិរុទ្ធបុរាណរបស់វាគឺ យុគ ជាមួយនឹងទម្រង់ផ្សេងទៀតនៃ យុគ, យុគានំ, និង យុគ្គេ មកពី យុជ (        ) ត្រូវបានគេជឿថាបានមកពី *yeug- ( Proto-Indo-European :  'ដើម្បីចូលរួមឬរួបរួម') ។ 

កលិយុគ (      ) មានន័យថា "យុគនៃ កលិ ", "យុគងងឹត", "យុគនៃការរងទុក្ខវេទនា" ឬ "យុគនៃការឈ្លោះប្រកែកគ្នានិងការលាក់ពុត" ។ 

ការពិពណ៌នាពេញលេញនៃ កលិយុគត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង មហាភារត, មនុស្ម្រិតិ, វិស្ណុស្ម្រិតិ និង បុរន ផ្សេងៗ។
កលិយុគ: Epigraphy

Epigraphy 
យោងតាម PV Kane សិលាចារឹកដំបូងបំផុតមួយដែលមានឈ្មោះមួយក្នុងចំនោម 4 យុគ គឺជាការផ្តល់ជំនួយ បិកិរ របស់ បល្លវសិង្ហវរ្ម័ន (ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី 5 ):  The Pikira grant inscription has the word "kaliyuga" on line 10 located on 3rd plate, first side.⁠— 

epigraphs ផ្សេងទៀតមានជាមួយ យុគ នៅក្នុងតំបន់ Old Mysore នៃ ប្រទេសឥណ្ឌា ដែលត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយនៅក្នុង Epigraphia Carnatica ។ Each term has an index of volumes:* p. 177: Dvapara, Yuga or age; Dvapara-yuga, do.* p. 301: Kali-yuga, age of Kali* p. 364: Kritayuga, age; Kritayuga, do.—
កលិយុគ: ថ្ងៃ​ចាប់ផ្តើម

ថ្ងៃ​ចាប់ផ្តើម 
រូបភាពតូច| បញ្ជរព័ត៌មាននៅ Bhalka ដែលជាកន្លែងដែល គ្រិស្នា បានស្លាប់ហើយបានចាកចេញទៅលំនៅឋានសួគ៌នៅឆ្នាំ 3102 មុនគ។
កាលបរិច្ឆេទ និងពេលវេលាចាប់ផ្តើមនៃ កលិយុគ គឺនៅពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ (០០:០០) នៅថ្ងៃទី ១៧/១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ៣១០២ មុនគ.ស.។    The Induand the Rg-Veda, Page 16, By Egbert Richter-Ushanas,  

តារាវិទូ និងគណិតវិទូ Aryabhata ដែលកើតនៅឆ្នាំ ៤៧៦ នៃគ.ស បានបញ្ចប់សៀវភៅ Aryabhatiya ក្នុងឆ្នាំ ៤៩៩ នៃគ.ស ដែលក្នុងនោះគាត់បានសរសេរថា "នៅពេលដែល យុគ ទាំងបី ( satyug, tretayug និង dwaparyug) បានកន្លងផុតទៅហើយ និង 60 x 60 (3,600) ឆ្នាំនៃ កលិយុគ ។ កន្លង​ទៅ​ឥឡូវ​ខ្ញុំ​មាន​អាយុ​២៣​ឆ្នាំ​ហើយ»។ ដោយផ្អែកលើព័ត៌មាននេះ កលិយុគ បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 3102 មុនគ.ស ដែលត្រូវបានគណនាពី 3600 - (476 + 23) + 1 (គ្មាន ឆ្នាំសូន្យ ពី 1 មុនគ.ស ដល់ 1 គ.ស) ។ H.D. Dharm Chakravarty Swami Prakashanand Saraswati. Encyclopedia Of Authentic Hinduism The True History and the Religion of India, Hardbound, 2nd Edition, 2003,  Retrieved 2015-01-21
កលិយុគ: រយៈពេលនិងរចនាសម្ព័ន្ធ

រយៈពេលនិងរចនាសម្ព័ន្ធ 
អត្ថបទហិណ្ឌូ ពិពណ៌នាអំពី យុគ ចំនួនបួន (យុគសម័យពិភពលោក)⁠ នៅក្នុង វដ្តយុគ ដែលចាប់ផ្តើមពីអាយុដំបូងនៃ ក្រិត (សត្យា) យុគ ប្រវែង នៃយុគ នីមួយៗថយចុះមួយភាគបួន (25%) ដោយផ្តល់សមាមាត្រ 4:3 : 2:1 ។ យុគ នីមួយៗត្រូវបានពិពណ៌នាថាមានកំឡុងពេលសំខាន់ ( a.k.a. យុគ ត្រឹមត្រូវ) នាំមុខដោយ យុគ-សន្ធ្យា (ពេលព្រឹក) និងបន្តដោយ យុគ-សន្ធ្យាំស (ព្រលប់)⁠ ដែល ពេលព្រលប់ នីមួយៗ (ពេលព្រឹកព្រលឹម) មានរយៈពេលមួយភាគដប់ (10 %) នៃរយៈពេលសំខាន់របស់វា។ ប្រវែងត្រូវបានផ្តល់ឱ្យនៅក្នុងឆ្នាំដ៏ទេវភាព (ឆ្នាំនៃព្រះ) នីមួយៗមានរយៈពេល 360 ឆ្នាំ នៃព្រះអាទិត្យ (មនុស្ស) ។   

កលិយុគ ដែលជាអាយុទីបួននៅក្នុងវដ្តមួយមានរយៈពេល 432,000 ឆ្នាំ (1,200 ឆ្នាំដ៏ទេវភាព) ដែលរយៈពេលសំខាន់របស់វាមានរយៈពេល 360,000 ឆ្នាំ (1,000 ឆ្នាំទេវភាព) ហើយព្រលឹមពីររបស់វាមានរយៈពេល 36,000 ឆ្នាំ (100 ឆ្នាំដ៏ទេវភាព) ។ កលិយុគ នៃវដ្តបច្ចុប្បន្ន យុគសម័យបច្ចុប្បន្ន មានកាលបរិច្ឆេទដូចខាងក្រោម ដោយផ្អែកលើវាចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 3102មុនគ.ស៖   
+កាលីយូហ្គា ផ្នែក ចាប់ផ្តើម (-បញ្ចប់) ប្រវែង Kali-yuga-sandhya (ពេលព្រឹក) * ៣១០២គ.ស 36,000 (100) កាលីយូហ្គា (ត្រឹមត្រូវ) ៣២.៨៩៩គ.ស 360,000 (1,000) Kali-yuga-sandhyamsa (ពេលព្រលប់) 392,899–428,899គ.ស 36,000 (100) ឆ្នាំ៖ 432,000 ព្រះអាទិត្យ (1,200 ទេវភាព)  
Mahabharata, Book 12 (Shanti Parva), Ch. 231:.

ម៉ាន់ សឹមរីទី, ឆ. 1: 

សុរ្យ សិទ្ធន្ត, ឆ. 1: 

ការសន្ទនារវាង គ្រិស្នា និង គង្គ (ទេវកថា) ដែលរកឃើញក្នុង ព្រហ្មវិហារធម៌ Purana ពិពណ៌នាថា សម្រាប់រយៈពេល 10,000 ឆ្នាំដំបូងនៃ កលិយុគ ឥទ្ធិពលអាក្រក់នៃ កលិយុគ នឹងត្រូវបានកាត់បន្ថយដោយសារតែវត្តមានរបស់ bhakti yogis និងសមត្ថភាពក្នុងការលុបបំបាត់ប្រតិកម្មបាប។ បន្ទាប់​មក​ផែនដី​នឹង​លែង​មាន​អ្នក​កាន់​សាសនា ហើយ​ត្រូវ​បាន ​កលិយុគ ។  (versus 49–60) [ <span title="This claim needs references to reliable secondary sources. (November 2020)">ប្រភពមិនសំខាន់ដែលត្រូវការ</span> ] Gaudiya Vaishnavism ជឿថាអនុសម័យនេះបានចាប់ផ្តើមនៅពេលក្រោយនៅក្នុង កលិយុគ ជាមួយនឹងកំណើតរបស់ Chaitanya Mahaprabhu (1486 គ។
កលិយុគ: ច​រិ​ក​លក្ខណៈ

ច​រិ​ក​លក្ខណៈ 
សាសនាហិណ្ឌូ ជានិមិត្ដរូបតំណាងឱ្យសីលធម៌ ( ព្រះធម៌ ) ជាគោរបស់ឥណ្ឌា។ នៅក្នុង សត្យយុគ ដែលជាដំណាក់កាលដំបូងនៃការអភិវឌ្ឍន៍ គោមានជើងបួន ដែលត្រូវបានកាត់បន្ថយដោយមួយនៅអាយុនីមួយៗបន្ទាប់។ ជើង​ទាំង​បួន​នៃ​ធម៌ គឺ Tapas  ភាពអត់ឃ្លាន ', Śauca  ភាពស្អាត ', Dayā  មេត្តា ' និង Satya  ការពិត ' ។  លុះ​ដល់​អាយុ​កាលី សីល​ត្រូវ​បន្ថយ​មក​ត្រឹម​មួយ​ភាគ​បួន​នៃ​អាយុ​មាស ទើប​គោ​ព្រះ​ធម៌​មាន​ជើង​តែ​ម្ខាង គឺ​ជើង​តំណាង Satya ។  

 ឯកសារយោងនៅក្នុង មហាភារត 
សង្គ្រាម Kurukshetra និងការបំបែកនៃ Kauravas ដូច្នេះបានកើតឡើងនៅ Yuga-Sandhi ដែលជាចំណុចនៃការផ្លាស់ប្តូរពីយូហ្គាមួយទៅយូហ្គាមួយទៀត។
កលិយុគ: ឯកសារយោងនៅក្នុង ''មហាភារត''

ឯកសារយោងនៅក្នុង មហាភារត 
សង្គ្រាម Kurukshetra និងការបំបែកនៃ Kauravas ដូច្នេះបានកើតឡើងនៅ Yuga-Sandhi ដែលជាចំណុចនៃការផ្លាស់ប្តូរពីយូហ្គាមួយទៅយូហ្គាមួយទៀត។
កល្ហិន

រូបភាពតូច|សតវត្សទី១០
រូបភាពតូច|សតវត្សទី៧
រូបភាពតូច|សតវត្សឬី១០
 

កល្ហិន ( សំស្ក្រឹត:  कल्की, Kalki, កាលគី ) ហៅផងដែរថា Kalkin(कल्कन्),  គឺជា អវតា ទីដប់ និងចុងក្រោយនៃ ព្រះវិស្ណុ របស់ហិណ្ឌូ ។ យោងតាមលោក Vaishnava cosmology Kalki ត្រូវបានកំណត់ថានឹងបង្ហាញខ្លួននៅចុងបញ្ចប់នៃ កលិយុគ ដែលជាអាយុចុងក្រោយនៃអាយុទាំងបួននៅក្នុងវដ្តនៃអត្ថិភាព ( ក្រិត ) ។ ការមកដល់របស់ទ្រង់នឹងសម្គាល់ការបញ្ចប់នៃកាលីយូហ្គា ហើយប្រកាសអំពីការចាប់ផ្តើមនៃ សត្យាយុគ ដែលជាយុគដ៏មានគុណធម៌បំផុត មុនពេលការរំលាយចក្រវាឡជាទីបំផុត ( មហាប្រលយ ) ។  

កល្ហិនជា ​អវតារ ដែល​នឹង​មាន​ជីវិត​រស់​ឡើង​វិញ ដោយ​ការ​បញ្ចប់​នូវ​ធម៌​ដ៏​ងងឹត​បំផុត​នៃ ​ធម៌ (សេចក្តី​មិន​ទៀង) និង​ការ​ស្ដារ​នូវ ​ធម៌ (សុចរិត)។ គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​ជិះ​សេះ​ស​ឈ្មោះ​ទេវតាត ហើយ​កាន់​ដាវ​ដ៏​កាច​សាហាវ។  ការបង្ហាញរបស់ កល្ហិន មានភាពខុសប្លែកគ្នានៅទូទាំង Puranas ផ្សេងៗគ្នា ហើយការនិទានរឿងរបស់គាត់ក៏ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងប្រពៃណីផ្សេងទៀតផងដែរ រួមទាំង កលចក្រ -តន្ត្រ នៃព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ   [a] , Quote: "(...) the Shambala-bodhisattva-king [Cakravartin Kalkin] and his army will defeat and destroy the enemy army, the barbarian Muslim army and their religion, in a kind of Buddhist Armadgeddon. Thereafter Buddhism will prevail.";[b] [c]  និង អត្ថបទ សិខ ។
កល្ហិន: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ 
ឈ្មោះ កាលគី (Kalki) មកពី កាល ដែលមានន័យថា "ពេលវេលា" ( កលិយុគ ) ។  ពាក្យដើមអាចជា កក៌ិ ( ពណ៌ស ពីសេះ) ដែលប្តូរទៅជា កាលគិ ។ សំណើនេះត្រូវបានគាំទ្រដោយសាត្រាស្លឹករឹត មហាភារត ពីរកំណែ (ឧ. សាត្រាស្លឹករឹត G3.6) ដែលត្រូវបានរកឃើញ ដែលជាកន្លែងដែលខគម្ពីរសំស្ក្រឹតដាក់ឈ្មោះ incarnation ទៅជា កក៌ិ ។
កល្ហិន: អត្ថបទ សិខ

អត្ថបទ សិខ 
ការចាប់កំណើត កល្ហិន លេចឡើងនៅក្នុងអត្ថបទ សិខ ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតនៅក្នុង Dasam Granth ដែលជាអត្ថបទដែលត្រូវបានសន្មតថាជាប្រពៃណីរបស់ Guru Gobind Singh ។   ផ្នែក Chaubis Avatar (24 incarnations) និយាយអំពី Sage Matsyanra ដែលពិពណ៌នាអំពីរូបរាងរបស់ Vishnu incarnation ដើម្បីប្រឆាំងនឹងអំពើអាក្រក់ លោភលន់ អំពើហឹង្សា និងភាពល្ងង់ខ្លៅ។ វារួមបញ្ចូល កល្ហិន ដែលជាការចាប់បដិសន្ធិទីម្ភៃបួន ដើម្បីដឹកនាំសង្រ្គាមរវាងកម្លាំងនៃសេចក្តីសុចរិត និងសេចក្តីទុច្ចរិត។
កល្ហិន: មនុស្សដែលអះអាងថាជា កល្ហិន

មនុស្សដែលអះអាងថាជា កល្ហិន 

 Mirza Ghulam Ahmad ស្ថាបនិកនៃចលនា Ahmadiyya បានអះអាងថាជា កល្ហិន អវតា ក៏ដូចជា Mahdi ផងដែរ។ 
 នៅក្នុង ជំនឿ បាហៃ បាហាអ៊ុលឡា ត្រូវបានកំណត់ថាជា កល្ហិន ក៏ដូចជាអ្នកនាំសារប្រោសលោះដែលបានព្យាករណ៍របស់ព្រះជាម្ចាស់នៅចុងបញ្ចប់នៃពិភពលោក ដូចដែលបានអះអាងនៅក្នុងសាសនា Bábí សាសនាយូដា ( Mashiach ) គ្រិស្តសាសនា ( ព្រះមេស្ស៊ី ) សាសនាអ៊ីស្លាម ( Masih និង Mahdi ។ ) ពុទ្ធសាសនា ( Matreya ) សាសនា Zoroastrian (Shah Bahram) និងសាសនាផ្សេងៗទៀត។   
 Kalki Bhagawan កើត Vijaykumar Naidu កើតនៅថ្ងៃទី 7 ខែមីនាឆ្នាំ 1949 ស្ថាបនិកនៃសាកលវិទ្យាល័យ Oneness ។ 
 Samael Aun Weor ស្ថាបនិកនៃចលនា Universal Christian Gnostic Movement។ 
 Riaz Ahmed Gohar Shahi នៃ Kalki Avatar Foundation ។
កវលរាជកុមារ

ព្រះបាទកវលរាជកុមារ (ម.គ.ស ?-២៦២) រជ្ជកាល (ម.គ.ស ២៨២-២៦២) ជាស្ដេចចាមសោយរាជ្យទី២ ក្នុងរឿងព្រេង និងក្នុងពង្សាវតារខ្មែរ ព័ត៌មានទាក់ទងនឹងស្ដេចអង្គនេះបានពីរឿងនិទាន។ ទ្រង់បានសោយរាជ្យបាន ២០ វស្សា។ អ្នកស្នងរាជ្យបន្តព្រះអង្គគឺព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័ន។
រាជបុត្រ​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ព្រះនាម កវលៈ​រាជកុមារ បាន​សោយរាជ្យ​បន្ត​ពី​ព្រះបិតា ហើយ​គោរពបូជា​ថ្ម​ស្វ័យ​ម្ភុ ដែល​មានន័យថា កើតមានឡើង​ដោយ​ឯងៗ។ ព្រះរាជា​អង្គ​នេះ សោយរាជ្យ​បាន​២០​ឆ្នាំ។
កសិកម្ម

[[ឯកសារ:Tomb_of_Nakht_(2).jpg|ស្តាំ|រូបភាព.ការបង្កើតកសិកម្មនៅប្រវត្តិសាស្រ្តគឺមានការជាប់ទាក់ទង់និងការផ្សាំងនៃចម្ការ និងសត្វដែលបានអភិវឌ្ឍជាង ១២,០០០ ឆ្នាំមកហើយ តែយ៉ាងណាក៏ដោយមនុស្សនៅតែបានចាប់ផ្តើមមានការផ្លាស់ប្តូរ រុក្ខជាតិ និងសត្វឱ្យមានការទំនាក់ទំនង់គ្នា និងដើម្បីបង្កើតគុណប្រយោជន៍តាមអត្តន័យទៅតាមការបង្កើតដីស្រែឲ្យមានភាពរាប់ស្មើ។ កសិកម្មបានទទួលរងយ៉ាងសំខាន់ចំពោះការអភិវឌ្ឍន៍នៃពេលមួយដែលគេបានចាប់ផ្តើមបង្កើតវា។ មួយចំហៀងធំដែលមានដីសុទ្ធតែមានជីជាតិនៅទិសខាងលិច អាស៊ី ខ្មែរលើខ្មែរកណ្ដាលខ្មែរក្រោម ហើយ ប្រទេសខ្មែរ បានស្វែងរកទីតាំងដើម្បីសាបព្រួសស្រូវ ហើយការច្រូតកាត់នៃស្រែចំការរបស់ពួកគេដែលពីមុនបានប្រមូលនៅក្នុងព្រៃ។ ឯករាជភាពដែលបានអភិវឌ្ឍន៍នៃដីស្រែកសិកម្មមុនគេនោះបានកើតមានឡើងទិសខាងជើង និងទិខាងត្បួងនៃប្រទេសចិន ទ្វីបអាហ្រ្វិក ហើយមានពីរ បី ជាតិសាសន៍ទៀតនៅប្រទេសអាមេរិចកាំង។ រឺឯប្រតិបត្តិការនៃកសិកម្មនៃរបៀបបញ្ចូលទឹក ក្នុងដំណាំបែបវិលជំតាមរដូវអាស្រ័យតាមការដាក់ជី ហើយនិង ប្រើថ្នាំសំលាប់សត្វចង្រៃដែលធ្វើឲ្យយើងអភិវឌ្ឍន៍មានរយៈពេលយូរ។ នៅក្នុងសតវត្សរ៏ ដែលកសិកម្មបាន បង្ហាញដោយការបញ្ចូននៃការឲ្យផលទៅលើពួកមនុស្សដែលមាននឿយហត់នៃការដាក់ជី និងការសំលាប់សត្វចង្រៃ ក្នុងការជ្រើសយកពួជមកបណ្ដុះ។ អ្វីដែលនិងកើតមាននៅអតីតៈកាលនៃកសិកម្មដែលបានមានភាពស្និតស្នាលជាមួយនិង នយោបាយបញ្ហាផលដែលបូកបញ្ចូលនិងទឹកដែលមានជីជាតិច្រើនទៅក្នុងស្រែ។ 
រូបភាពតូច|ស្តាំ
កសិកម្ម: ប្រវត្តិសាស្រ្ត

ប្រវត្តិសាស្រ្ត
អ្នកប្រាជ្ញបានដាក់គោលបំណងនៃគោលការណ៍ដើម្បីបញ្ចាក់នៅប្រវត្តិសាស្រ្តដែលបានអភិវឌ្ឍន៍នៃកសិកម្ម។ ការផ្លាស់ប្ដូរដែលបានមកពីប្រមូលផ្ដុំទៅកសិកម្មដែលបានមានការទំនាក់ទំនងគ្នា ដែលពឹងទៅលើភាពជាក់ស្ដែងដែលមកពី អាស៊ីខាងកើត និងប្រទេសចិន បានចង្អល់ថាមានមុនគេ ដែលក្នុងរយៈពេលដែលគេបង្ហាញភាពខ្លាំងខ្លា និងមានកំនើនដែលជាក់លាក់ដែលគេបានស្គាល់នៅក្នុងអាស៊ីប៉ែកនិរតី ហើយនិងជនជាតិចិន។ថ្មីៗនេះគំរូជាច្រើនបានបង្ហាញដែលជំរើសនៃធនធានបានកើតជាច្រើនបន្ថែមទៀត ។ ម្យ៉ាងវិញទៀតព្រៃឈើ ក៍ដូចជាស្រែដែលបានប្រមូល ច្រូតកាត់នៅខាងមុតស្រាបដែលនិងបានកើតឡើងនៅដីស្រែចំការ។ តាមការជាក់ស្ដែងវានៅតែបានលិចឡើងដែលការធ្វើដំណាំនៅក្នុងព្រៃហើយនិងវាមិនបានធ្វើឲ្យសត្វមកយ៉ាយីបានឡើយ បន្តែដំណាំស្រូវសាលីមិនបានលិចឡើងឲ្យមានភាពធនជាមួយនិងការធ្វើដំណាំកសិកម្មនៅពេលបូរាណ។ជាង៣០០០ ឆ្នាំមកហើយបានក្លាយខ្លួនជាដីស្រែដែលមានភាពធន់ទៅនិងធាតុអាកាស។ រឺឯធាតុអាកាសប្រែប្រួលដែលបាមបង្ហាញថាវាមានដើមហេតុមកពីកសិកម្មដែលបានបង្កើតឡើងច្រើននៅក្នុងព្រៃ និងហេតុការដែលនៅក្នុងស្រែចំការដែលបានបង្កើតឡើងតិចតួចដែលប្រើប្រាស់ដោយឧបករណ៍បូរាណ។នៅពេលដែលអាកាស់ធាតុបានចំនួសកន្លែងមួយទៅកន្លែងបន្ទាប់ពីអាយុកាលនៃទឹកកក (c. 11,000 BC) ដែលផែនដីនិងក្លាយទៅជារដូវប្រាំងដែលមានរយៈពេលយូរ  ហើយលក្ខ័ណទាំងនេះគឺបានមកពីប្រចាំងឆ្នាំនៃដីស្រែចំការតែមួយដែលនៅរដូវប្រាំងដែលធ្វើឲ្យដីស្រែទាំងនេះងាប់នៅក្នុងរដូវប្រាំងដែលមានរយៈពេលយូរ  ហើយវាបានចាក់ចេញនិងគ្រាប់ពួជដែលគ្នានភាពលូតលាស់ បន្ទាប់ពីព្រៃឈើមិនបានលូតលាស់។ ការកែប្រែ បានលូតលាស់ដោយអ្នកចេះដែលបានបូកបញ្ចូល លោក ដាវិតរិនដូ  គឺបានមានគំណិតដែលបង្តើតកសិកម្មនេះ។ នេះគឺជាការកែប្រែដែលបានផ្លាស់ប្តូរនៃដីស្រែចំការ ហើយនិងពួកមនុស្សយើង ដែលបានចាប់ផ្តើមជាមួយភាពធន់មួយដោយការពារនៃព្រៃឈើ។ការដែលមានឯកទេសដែលបានរកឃើញតាំងពីសម័យបូរាណ។ កសិកម្មគឺជាការធ្វើដោយសារតែកំលាំងសត្វ ទៅលើចំការ ហើយនិងជីវិតដ៍ទៃទៀតដែលបានមកចំនីអាហារ និងមានអ្វីច្រើនទៀតសំរាបទ្រទ្រង់ជីវិតhttp://en.wikipedia.org/wiki/Vigna_unguiculata_subsp._sesquipedalis។ វចនានុក្រមបាននិយាយថា កសិកម្មជា វិទ្យាសាស្រ្តសិល្បះ ឫ មុនរបរដែលមានការមម៉ាញឹកជាមួយនិងដីស្រែកសិកម្ម ក្នុងការដាំដុះ ហើយនិងសំរាប់ចញ្ចឹមជីវិតមនុស្ស និងសត្វ។ ទាំងនេះសុទ្ធតែមានអត្តន័យជាក់លាក់ វិទ្យាសាស្រ្តជឿនលឿន។អ្វីដែលសំខាន់នេះគឺអ្វីដែលយើងទាំងអស់គ្នាត្រូវគិតអំពីកសិកម្ម និងអ្នកតំណាងឲ្យកសិករដែលបានចំណាយពេលទៅលើកសិកម្ម។
កសិកម្ម: កសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា

កសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា
កសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជាជាស្រូវ។ សម្រាប់ធ្វើការអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសជាតិ ។ កសិកម្មនៅកម្ពុជា នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ គឺនៅមានការខ្វះខាតនៅឡើយ ដោយសារ ការប្រកបរបរ ទាំងរបស់កសិករភាគច្រើនពឹងផ្អែកទៅលើធម្មជាតិជាធំ ( ធ្វើទៅតាមយថាកម្មនៅឡើយ)។ ចំណែកនៅលើពិភពលោក ប្រទេសមួយចំនួន ដែលមានការរីកចម្រើន ខាងវិស័យកសិកម្ម គេបាន ធ្វើស្រែដោយប្រើប្រាស់ នៅគ្រឿងចក្រទំនើបៗ ជាហេតុធ្វើឱ្យប្រទេសគេមានការរីកចំរើនខាងវិស័យនេះ ។ ចំណែកនៅប្រទេសកម្ពុជាការផលិតស្រូវនៅមានការខ្វះខាតនូវបច្ចេកទេស ដើម្បីធ្វើការដាំដុះនៅឡើយ ។ ជាក់ស្តែងនៅរាល់ការពិសោធន៍របស់ និស្សិតនៅតាមសាកលវិទ្យាល័យពុំមានការណែនាំ នៅបច្ចេកទេសដែលសមស្របនៅឡើយ ។ជាក់ស្តែងនិស្សិតតែងតែ ទៅសាក់សួរកសិករដើម្បីប្រមូលឯកសារមកវិញដើម្បីធ្វើការពិសោធន៍ទៅតាមកសិករទៅវិញ ។ ទាំងនេះជាហេតុផលមួយដែលធ្វើឱ្យកសិកម្មនៅកម្ពុជាមានការអន់ថយក្រសូងកសិកម្ម និងការស្រាវជ្រាវពីនិស្សិត នៅសាកលវិទ្យាល័ភូមិន្ទកសិកម្ ។
តំនភ្ជាប់=Special:FilePath/ឧទាហរណ៍.jpg
កសិកម្ម: ស្ថានភាពទូទៅ

ស្ថានភាពទូទៅ
ត្រប់ជាដំណាំមួយ ដែលប្រជាជននៅលើពិភពលោកតែងតែបានស្គាល់ និងប្រើប្រាស់ធ្វលម្ហូបអាហារប្រចាំថ្ងៃ យ៉ាងប្រជាប្រិយបំផុតចាប់តាំងពីសតវត្សទី ១៦ មក ម្លេះ ។ នៅឆ្នាំ ១៧៥៣ ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្រ្ដជាច្រើន បានកំណត់ ប្រភេទរុក្ខជាតិនេះនៅក្នុងគ្រួសារ (សូឡាណាសេ) លំដាប់ សូឡានូម  ។  ហើយមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្តហៅថា Solanum Melongena L. ប៉ុន្តែវាក៏មានឈ្មោះផ្សេងៗទៀតជាច្រើនដូចជា នៅឆ្នាំ ១៧៧៥ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត ឈ្មោះ  Forsskal បានអោយឈ្មោះថា Solanum Caglans និងនៅឆ្នាំ ១៨៥២ អ្នកប្រាជ្ញឈ្មោះ Dun Dunal បានអោយឈ្មោះថា Solanum Pressum ។ នៅក្នុងប្រភេទដំណាំត្រប់មានច្រើនប្រភេទដូចជា៖
 ត្រប់ពុតញង ៖ ឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្ដហៅថា  Solanum Tovum Swarte ឈ្មោះធម្មតាហៅថា Bitter Egg Plant ។
 ត្រប់ស្រួយត្រប់ខារ ឬ ត្រប់ពងមាន់ ៖ ឈ្មោះអ្នកវិទ្យាសាស្រ្ដហៅថា Macrocarpon ឈ្មោះធម្មតាអាចហៅថា Bitter Egg plant  បានដែរ ។
 ត្រប់ក្រាំងរមាស ឬ ត្រប់សណ្ដាយ ៖ មានឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្ដហៅថា Solanum melongena មានឈ្មោះធម្មតាហៅថា Egg plant  ឬត្រប់សណ្ដាយ ឬត្រប់ក្រាំងរមាស ដែលមានផ្លែសំប៉ែត ឬមូលតែពណ៌ប្រផេះ ឬ បៃតង ។ ជាទូទៅគេពិនិត្យឃើញមានចំនួន ២២ប្រភេទនៃក្រុម Solanum នៅក្នុងប្រទេស ឥណ្ឌា ។
តាមការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញថា ក្រុមនេះមានប្រភពកំណើតនៅតំបន់អាស៊ីដូចជា៖ នៅប្រទេសចិន ឥណ្ឌា និង ទ្វិបអាហ្រិ្វក ។ ប៉ុន្ដែក្រោយមករីករាលដាលដល់ទ្វិបអាមេរិក និង ពេញពិភពលោក ជាពិសេសនៅតាមតំបន់សីតុណ្ហភាពក្ដៅ ។ នៅប្រទេសកម្ពុជាយើង ត្រប់ជាប្រភេទបន្លែមួយ៉ាងសាមញ្ញ ដែលប្រជាជនគ្រប់គ្នាតាមបណ្ដោយទន្លេមេគង្គ និងតំបន់ផ្សេងៗទៀតជាច្រើនតែដាំជាលក្ខណះសួនបន្លែចំរុះ ។	
លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ
ដំណាំត្រប់គ្រប់ប្រភេទឆាប់ទទួលរងនូវអំពើអាកាសធាតុ ជាពិសេសនៅពេល
សីតុណ្ហភាពត្រជាត់ សំណើមបរិយាកាសខ្ពស់ វាធ្វើឲ្យឥទ្ធិពលនៃការបន្តពូជ ប្រដាប់បន្តពូជញី មិនទទួលយកលំអងផ្កាឈ្មោលក្នុងពេលវេលាដែលបង្កកំនើត ប៉ុន្តែសីតុណ្ហភាពមធ្យមហើយ
រយៈពេលវែងក្នុងរដូវដាំដុះធ្វើឲ្យត្រប់ទទួលបានជោគជ័យលើការងារផលិតកម្ម។ ចំពោះប្រភេទនៃពូជមានអាយុកាលលូតលាស់វែងអាចមានកំរិតធន់ទ្រាំ និងបន្សាំបានល្អក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រែប្រួលខ្លាំង។ នៅពេលយប់ត្រជាក់ហើយពេលថ្ងៃក្តៅរយៈពេលខ្លីធ្វើឲ្យត្រប់បាត់បង់ទិន្នន័យច្រើន។ប្រសិនបើសីតុណ្ហភាពមធ្យមប្រចាំថ្ងៃចន្លោះពី១៨-២៥ អង្សាសេ ធ្វើឲ្យការដុះលូតលាស់ និងទិន្នផលខ្ពស់ជាទីបំផុត គឹដុះលូតលាស់លឿនផ្កាចេញស្រុះគ្នាល្អកំរិតបន្តពូជនិងការលូតលាស់បានល្អ។ នៅពេលសីតុណ្ហភាពឡើងខ្ពស់ពី៣០-៣៣ អង្សាសេ និងមានខ្យល់បកខ្លាំងក្នុងអំឡុងពេលត្រប់ចេញផ្កា វាធ្វើឲ្យមានឥទ្ធិពលអាក្រក់ដល់ផ្កា ហើយលទ្ធផលទិន្នន័យថយចុះក៏កាន់តែខ្លាំង ។គ្រាប់ពូជដុះពន្លកបានល្អ គឺជាមធ្យម២៥ អង្សាសេ។	
អំពីលក្ខខណ្ឌដី
ត្រប់ជាប្រភេទដំណាំមួយដែលអាចដុះលូតលាស់បានលើផ្ទៃដីស្ទើរគ្រប់ប្រភេទដូចជាំដីខ្សាច់ស្រាល ខ្សាច់មធ្យម ខ្សាច់ធ្ងន់ ដីឥដ្ឋខ្សោយ ដីឥដ្ឋមធ្យម និងដីឥដ្ឋ។ ប្រភេទដីដែលសំស្របសំរាប់
ដំណាំនេះគឺដីឥដ្ឋល្បាយ និងដីល្បាយខ្សាច់ ធ្វើឲ្យត្រប់ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់។ ប៉ុន្តែដីសំរាប់ដាំត្រប់
គួរតែស្រទាប់ដាំដុះជ្រៅ និងpH ចាប់ពី៥,៥-៦,០ ទើបល្អប្រសើរជាងដីដែលមានស្រទាប់ដាំដុះរាក់ pH ទាបជាង៥ ឬខ្ពស់ជា៨ វាតែងតែធ្វើឲ្យត្រប់ជួបប្រទះនូវបញ្ហាជំងឺកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹមលើផ្លែ។
កសិកម្ម: លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ

លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ
ដំណាំត្រប់គ្រប់ប្រភេទឆាប់ទទួលរងនូវអំពើអាកាសធាតុ ជាពិសេសនៅពេល
សីតុណ្ហភាពត្រជាត់ សំណើមបរិយាកាសខ្ពស់ វាធ្វើឲ្យឥទ្ធិពលនៃការបន្តពូជ ប្រដាប់បន្តពូជញី មិនទទួលយកលំអងផ្កាឈ្មោលក្នុងពេលវេលាដែលបង្កកំនើត ប៉ុន្តែសីតុណ្ហភាពមធ្យមហើយ
រយៈពេលវែងក្នុងរដូវដាំដុះធ្វើឲ្យត្រប់ទទួលបានជោគជ័យលើការងារផលិតកម្ម។ ចំពោះប្រភេទនៃពូជមានអាយុកាលលូតលាស់វែងអាចមានកំរិតធន់ទ្រាំ និងបន្សាំបានល្អក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រែប្រួលខ្លាំង។ នៅពេលយប់ត្រជាក់ហើយពេលថ្ងៃក្តៅរយៈពេលខ្លីធ្វើឲ្យត្រប់បាត់បង់ទិន្នន័យច្រើន។ប្រសិនបើសីតុណ្ហភាពមធ្យមប្រចាំថ្ងៃចន្លោះពី១៨-២៥ អង្សាសេ ធ្វើឲ្យការដុះលូតលាស់ និងទិន្នផលខ្ពស់ជាទីបំផុត គឹដុះលូតលាស់លឿនផ្កាចេញស្រុះគ្នាល្អកំរិតបន្តពូជនិងការលូតលាស់បានល្អ។ នៅពេលសីតុណ្ហភាពឡើងខ្ពស់ពី៣០-៣៣ អង្សាសេ និងមានខ្យល់បកខ្លាំងក្នុងអំឡុងពេលត្រប់ចេញផ្កា វាធ្វើឲ្យមានឥទ្ធិពលអាក្រក់ដល់ផ្កា ហើយលទ្ធផលទិន្នន័យថយចុះក៏កាន់តែខ្លាំង ។គ្រាប់ពូជដុះពន្លកបានល្អ គឺជាមធ្យម២៥ អង្សាសេ។
កសិកម្ម: អំពីលក្ខខណ្ឌដី

អំពីលក្ខខណ្ឌដី
ត្រប់ជាប្រភេទដំណាំមួយដែលអាចដុះលូតលាស់បានលើផ្ទៃដីស្ទើរគ្រប់ប្រភេទដូចជាំដីខ្សាច់ស្រាល ខ្សាច់មធ្យម ខ្សាច់ធ្ងន់ ដីឥដ្ឋខ្សោយ ដីឥដ្ឋមធ្យម និងដីឥដ្ឋ។ ប្រភេទដីដែលសំស្របសំរាប់
ដំណាំនេះគឺដីឥដ្ឋល្បាយ និងដីល្បាយខ្សាច់ ធ្វើឲ្យត្រប់ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់។ ប៉ុន្តែដីសំរាប់ដាំត្រប់
គួរតែស្រទាប់ដាំដុះជ្រៅ និងpH ចាប់ពី៥,៥-៦,០ ទើបល្អប្រសើរជាងដីដែលមានស្រទាប់ដាំដុះរាក់ pH ទាបជាង៥ ឬខ្ពស់ជា៨ វាតែងតែធ្វើឲ្យត្រប់ជួបប្រទះនូវបញ្ហាជំងឺកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹមលើផ្លែ។
កសិកម្ម: អំពីសត្វល្អិត

អំពីសត្វល្អិត
សត្វល្អិតដែលបំផ្លាញដំណាំត្រប់មានេពីរក្រុមធំៗ គឺ ក្រុមចោះ និង ស៊ីបំផ្លាញ ព្រមទាំងក្រុមជញ្ជក់យករុក្ខរស ។ ក្រុមស៊ីបំផ្លាញរួមមាន ដង្កូវស៊ីរូងផ្លែ ដើម ស្លឹក ដូចជា ៖ 
ដង្កូវស៊ីរូងផ្លែ និងដើម ៖  ឈ្មោះ  Egg plant Fruit and Shoot bore ដែលមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្ត Leucinodes Orbonalis នៅក្នុងគ្រួសារ Lepidoptera លំដាប់ Pyralidem លក្ខណះនៃការបំផ្លាញមេរោគមេអំបៅតែងពង ដាក់ស្លឹកផ្នែកខាងក្រោមរាយៗជាក្រុមខ្លះទៀត ពងដាក់លើផ្កា និងដើម ក្រោយមកពងរបស់វាពងញោះហើយចោះចូលទៅក្នុងដើមផ្នែកខ្ចីនៃត្រួយបៃតង ឬក្តិបខ្ចីៗ ធ្វើអោយត្រួយនៃដំណាំត្រប់ស្រពោន ហើយផ្លែត្រប់ស្អុយមិនអាចលូតលាស់បាន ជាបពិសេស វាបង្ករកំណើតនៅលើគ្រប់ដំណាំអំបូរ សូឡាណាសេ ធ្វើអោយមានលទ្ធភាពពង្រីក ប្រជាករបានយ៉ាងលឿនក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុក្ដៅ ។ 
ដើមើ្បការពារនិងកត្ដាចង្រៃបែបនេះ គេត្រូវអនុវត្តន៍តាមវិធីសាស្រ្តច្រើនយ៉ាងដូចជា ៖ 
ជ្រើសរើសពូជធន់ទ្រាំ រៀបចំដីអោយបានត្រឹមត្រូវ ផ្លាស់ប្ដូរមុខដំណាំជ្រើសរើសរដូវអោយមានចន្លោះជួរ និងគុម្ព អោយបានត្រឹមត្រូវ កាត់លោះស្លឹកចោលខ្លះ សំអាតស្មៅក្នុងចំការព្រមទាំងមានវិធានការណ៍ប្រើប្រាសើជាតិគីមី ដើមី្បរួមផ្សំពេលសត្វល្អិតទើបនិងកើត ។
កសិកម្ម: ការប្រមូលផល

ការប្រមូលផល
ត្រប់អាចប្រមូលផលបានក្រោយពីការដាំរយះពេលខុសៗគ្នាទៅតាមប្រភេទរបស់ត្រប់ និងប្រភេទ របស់ពូជ ។ ប្រភេទត្រប់ផ្លែខ្ចីដូចជា៖ ត្រប់ពងមាន់ និង ត្របើក្រាំងរមាស និង ត្រប់សណ្ដាយផ្លែខ្ចី គឺចន្លោះពី ៧០ ទៅ ៧៥ ថ្ងៃ ហើយការប្រមូលផលអាចច្រើនលើក អាស្រ័យលើការថែទាំពិសេសគឺ ការកាត់ស្លឹកចាស់ចោល ដាក់ជីបន្ថែម និងស្រោចទឹក ។ ចំពោះទិន្នផលជាមធ្យមត្រប់ក្រាំងរមាសគឺ ១១ ដល់ ១៣ តោន/ ហត ។ ត្រប់ពងមាន់ទទួលផលពីចន្លោះពី ៨ ទៅ ១០ តោន/ ហត រីឯត្រប់សណ្ដាយផ្លែខ្ចីចន្លោះពី ៧ ដល់ ៩ តោន/ ហត ។ ប្រភេទត្រប់សណ្ដាយផ្លែវែង អាចមានអាយុប្រហែលគ្នានិងត្រប់ខាងលើដែរ អាស្រ័យទៅតាមប្រភេទពូជ ពូជទំនើបចន្លោះពី ៦៥ ដល់ ៧៥ ថ្ងៃ ពូជក្នុងស្រុកចន្លោះពី ៧៥ ដល់ ៨០ ចំពោះទិន្នផលចន្លោះពី ៨ដល់១១ តោន/ ហត ។ ត្រប់អាចប្រមូលផលបានច្រើនសារអាស្រ័យលើការថែទាំ និងការកាត់ស្លឹកចាស់ៗចោលនៅពេលវាបន្ថយផ្កា ។ ដើមើ្បអោយផ្លែត្រប់ទទួលបាននូវ សោភ័ណ្ឌភាពបានល្អ និងគុណភាពគេតែងតែធ្វើការប្រមូលផលពេលព្រឹកព្រលឹម ឬ ល្ងាចត្រជាត់ ក្រោយពិស្រោចទឹកហើយ ។ បេះហើយត្រូវយកទៅផ្សើមទឹកជាចំហាយបន្ដិចៗទើបរៀបចំទុកដាក់ក្នុងឧបករណ៍ដឹកជញ្ជូន ។ 
ការដោតទំរ និង ការតាក់តែងមែកត្រូវដោតទ្រើងឲ្យរួចរាល់ បន្ទាប់ពីដាំកូនត្រប់បាន២អាទិត្យ  ការដោតទ្រើងតាមរបៀបផ្សេងៗគ្នាដែលអាចធ្វើបានដើម្បីទល់ដើម មែកធ្លាក់មកដី កាត់ខ្នែងផ្នែកខាងក្រោម ដើម្បីឲ្យមានខ្យល់ចេញចូលគ្រប់គ្រាន់។ការប្រមូលផលទំហំផ្លែត្រប់បេះទៅតាមតំរូវការទីផ្សារត្រូវបេះផ្លែនៅពេលព្រឹក ដោយប្រើកន្ត្រៃកាត់ទងបេះផ្លែដាក់ក្នុងសំភារៈដែលមានផ្ទៃរលោង ដើម្បីជៀសវៀងការកកិតនិងជាំផ្លែច្រកថង់ដែលមានបរិមាណសមស្របមានគុណភាពស្វិតថង់ត្រូវចោះរន្ធតូចៗ ដើម្បីឲ្យមានខ្យល់ចេញចូលកុំឲ្យស្លោកជៀសវាងច្រកបន្លែហួសបរិមាណ ។ ហាមប្រើសំភារៈគ្មានខ្យល់ចេញចូល ព្រោះវាធ្វើឲ្យបន្លែខូចគុណភាព (ទន់ ប្រែព៌ណលឿង និងងាយរលួយ។ ការចំរាញ់គ្រាប់
ជំហ៊ានទី១៖ កាត់ទងផ្លែជាចំនិតស្ដែងៗ បន្ទាប់មកពុះផ្លែជាពីរ ចំណែក  ។
ជំហ៊ានទី២:  យកសាច់គ្រាប់ចេញពីផ្លែ រួចច្របល់ជាមួយទឹក
ជំហ៊ានទី៣៖  ត្រាំទឹករយះពេល ៣០ វិនាទី បន្ទាប់មកច្របាច់ស្រង់គ្រាប់ចេញពីក្នុងទឹក  ។
ជំហ៊ានទី៤៖  ធ្វើការញែកជាតិរំអិលចេញពីសាច់ផ្លែ អោយបានស្អាតល្អ ។ 
ជំហ៊ានទី៥៖  ដាក់ពង្រាយសាច់ផ្លែលើក្រដាស ឬ កន្សែង រក្សាទុកអោយបានស្រស់ល្អ ។
ជំហ៊ានទី៦៖  ចុងបញ្ចប់ធ្វើការមូលកន្សែងគ្រាប់ ហើយរក្សាទុកនៅកន្លែងដែរមានត្រជាត់ស្អាត ឆ្ងាយពីកំដៅថ្ងៃ អោយរយះពេលចាប់ពី ២ ទៅ ៣ ថ្ងៃ រហូតដល់គ្រាប់មានសភាពស្ងួតល្អ និង អាចយកទៅដាំបាន សៀវភៅដំណាំត្រប់របស់ក្រសួងកសិកម្ម និង នេសាទ លេខ ១៤៤៥. CAM(SF ) 2005 រ៉េន រដ្ឋា សិស្សកសិកម្ម ( បាត់ដំបង)។.
កសិកម្ម: អំពីសណ្តែកកួរ

អំពីសណ្តែកកួរ 
 សេចក្តីផ្តើម 
 លក្ខណះទូទៅ 
សណ្តែកគួរគឺជាដំណាំមួយប្រភេទដែលប្រជាជននៅកម្ពុជាក៏ដូចជាបណ្តាប្រទេសផ្សេងៗនិយមចូលចិត្តដាំ និងចាំបាច់សំរាប់ធ្វើជាអាហារ។  ម្យ៉ាងវិញទៀតប្រូតេអ៊ីនដែលមាន នៅក្នុងសណ្តែក គឺមានថាមពលមួយដែលជួយទ្រទ្រង់សារពាង្គកាយរបស់មនុស្ស។ សណ្តែកកួរគឺវាស្ថិតនៅក្នុង គ្រួសារFabacese ហើយមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្តVignaunguisp. sisquipedalis  ឈ្មោះជាអង់គ្លេស YardLongbean .លើសពីនេះទៀតវាមានចំនួនក្រូម៉ូសូម
ជាទូទៅគឺ ២n ស្មើ ៤០ ។
 ប្រវត្តរបស់សណ្តែកកួរ 
សណ្តែកកួរចាប់ ផ្តើមមចាប់កំណើតនៅក្នុងប្រទេសអាមេរិកហើយរុក្ខជាតិនេះមានការគាំទ្រនិងជំរុញការនាំចេញនៃពិភពលោក នៅមុនស.វទី១៦ ព្រោះវាមានអត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើនដល់សុខភាពមនុស្ស ហើយវាបានផ្តល់វីតាមីនជាច្រើនដូចជា៖ វីតាមីន Vitamin A,   VitaminB2       VitaminB1, iron, phosphorus, and potassium, and a very good source for vitamin C, folate(vetaminb9), magnesium, and manganese.
កសិកម្ម: សេចក្តីផ្តើម

សេចក្តីផ្តើម 
 លក្ខណះទូទៅ 
សណ្តែកគួរគឺជាដំណាំមួយប្រភេទដែលប្រជាជននៅកម្ពុជាក៏ដូចជាបណ្តាប្រទេសផ្សេងៗនិយមចូលចិត្តដាំ និងចាំបាច់សំរាប់ធ្វើជាអាហារ។  ម្យ៉ាងវិញទៀតប្រូតេអ៊ីនដែលមាន នៅក្នុងសណ្តែក គឺមានថាមពលមួយដែលជួយទ្រទ្រង់សារពាង្គកាយរបស់មនុស្ស។ សណ្តែកកួរគឺវាស្ថិតនៅក្នុង គ្រួសារFabacese ហើយមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្តVignaunguisp. sisquipedalis  ឈ្មោះជាអង់គ្លេស YardLongbean .លើសពីនេះទៀតវាមានចំនួនក្រូម៉ូសូម
ជាទូទៅគឺ ២n ស្មើ ៤០ ។
 ប្រវត្តរបស់សណ្តែកកួរ 
សណ្តែកកួរចាប់ ផ្តើមមចាប់កំណើតនៅក្នុងប្រទេសអាមេរិកហើយរុក្ខជាតិនេះមានការគាំទ្រនិងជំរុញការនាំចេញនៃពិភពលោក នៅមុនស.វទី១៦ ព្រោះវាមានអត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើនដល់សុខភាពមនុស្ស ហើយវាបានផ្តល់វីតាមីនជាច្រើនដូចជា៖ វីតាមីន Vitamin A,   VitaminB2       VitaminB1, iron, phosphorus, and potassium, and a very good source for vitamin C, folate(vetaminb9), magnesium, and manganese.
កសិកម្ម: លក្ខណះទូទៅ

លក្ខណះទូទៅ 
សណ្តែកគួរគឺជាដំណាំមួយប្រភេទដែលប្រជាជននៅកម្ពុជាក៏ដូចជាបណ្តាប្រទេសផ្សេងៗនិយមចូលចិត្តដាំ និងចាំបាច់សំរាប់ធ្វើជាអាហារ។  ម្យ៉ាងវិញទៀតប្រូតេអ៊ីនដែលមាន នៅក្នុងសណ្តែក គឺមានថាមពលមួយដែលជួយទ្រទ្រង់សារពាង្គកាយរបស់មនុស្ស។ សណ្តែកកួរគឺវាស្ថិតនៅក្នុង គ្រួសារFabacese ហើយមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្តVignaunguisp. sisquipedalis  ឈ្មោះជាអង់គ្លេស YardLongbean .លើសពីនេះទៀតវាមានចំនួនក្រូម៉ូសូម
ជាទូទៅគឺ ២n ស្មើ ៤០ ។
កសិកម្ម: ប្រវត្តរបស់សណ្តែកកួរ

ប្រវត្តរបស់សណ្តែកកួរ 
សណ្តែកកួរចាប់ ផ្តើមមចាប់កំណើតនៅក្នុងប្រទេសអាមេរិកហើយរុក្ខជាតិនេះមានការគាំទ្រនិងជំរុញការនាំចេញនៃពិភពលោក នៅមុនស.វទី១៦ ព្រោះវាមានអត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើនដល់សុខភាពមនុស្ស ហើយវាបានផ្តល់វីតាមីនជាច្រើនដូចជា៖ វីតាមីន Vitamin A,   VitaminB2       VitaminB1, iron, phosphorus, and potassium, and a very good source for vitamin C, folate(vetaminb9), magnesium, and manganese.