navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
កណ្ដុរភ្នំ

កណ្ដុរភ្នំ () ឬ​ កណ្តុរឬស្សី () គឺជាប្រភេទសត្វកកេរនៅក្នុងគ្រួសារ Spalacidae ទាំងអស់គឺជាអ្នកជីករណ្តៅស្តុកទុកខ្លី កន្ទុយអាក្រាត 
កណ្ដុរភ្នំ មានប្រភេទសត្វទាំងនេះ:
 Hoary bamboo rat (R. pruinosus)
 Chinese bamboo rat (R. sinensis)
 Large bamboo rat (R. sumatrensis)
thumb|right|A Rhizomys (bamboo rat) from Nagaland, India
កតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី: រចនាសម្ព័ន្ធ

រចនាសម្ព័ន្ធ
អង្គការសន្ធិសញ្ញាវ៉ាសូរីត្រូវបានបែងចែកជាពីរក្រុម៖ ទីមួយគឺគណៈកម្មាធិការប្រឹក្សានយោបាយដែលមានតួនាទីដោះស្រាយបញ្ហានយោបាយទាំងឡាយ និងទីពីរគឺកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរួមដែលមាននាទីគ្រប់គ្រងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធពហុជាតិហើយជារួមគឺមានទីស្នាក់ការនៅទីក្រុងវ៉ាសូរី ប្រទេសប៉ូឡូញ។ មេបញ្ជាការកំពូលនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរួមនៃអង្គការសន្ធិសញ្ញាវ៉ាសូរីគឺមាននាទីគ្រប់គ្រងនិងដឹកនាំកងកម្លាំងយោធាទាំងអស់នៃប្រទេសដែលជាសមាជិកហើយខ្លួនក៏ត្រូវជាមេយោធាដ៏គួរឱ្យទុកចិត្តបំផុតផងដែររបស់សហភាពសូវៀតពោលគឺត្រូវកាន់តំណែងយោធាកំពូលដូចអនុរដ្ឋមន្ត្រីទីមួយនៃក្រសួងការពារជាតិនៃសហភាពសូវៀតជាដើម។ ក៏ដូចគ្នាជាមួយនឹងប្រធានបុគ្គលិករួមនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរួមនៃអង្គការសន្ធិសញ្ញាវ៉ាសូរីដែរដោយបុគ្គលនេះគឺត្រូវកាន់តំណែងជាអនុប្រធានទីមួយនៃអង្គសេនាធិការនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសូវៀត។ ដូច្នេះ ទោះសន្ធិសញ្ញានេះមានឈ្មោះជាសម្ព័ន្ធភាពសន្តិសុខសមូហភាពអន្តរជាតិក្តីប៉ុន្តែរចនាសម្ព័ន្ធនិងស្ថានភាពយោធាគឺសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅក្រោមសហភាពសូវៀតទាំងអស់ដោយវាស្រដៀងនឹងសម្ព័ន្ធភាពណាតូដែរដែលផ្នែកយោធាត្រូវស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។
កតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី: យុទ្ធសាស្ត្រ

យុទ្ធសាស្ត្រ
យុទ្ធសាស្ត្រនៅពីក្រោយការបង្កើតកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរីគឺដើម្បីការពារអឺរ៉ុបកណ្តាលនិងអឺរ៉ុបខាងកើតកុំឱ្យក្លាយជាមូលដ្ឋានយោធារបស់សត្រូវសូវៀត។ មូលហេតុមួយចំនួនទៀតគឺពាក់ព័ន្ធទៅនឹងមនោគមវិជ្ជានយោបាយនិងយុទ្ធភូមិសាស្ត្រ។ សហភាពសូវៀតបានសន្មត់និងអះអាងថាខ្លួនមានសិទ្ធិកំណត់ជោគវាសនានៃលទ្ធិសង្គមនិយមនិងលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត និងដើរតួនាទីជាមេដឹកនាំចលនាសង្គមនិយមពិភពលោក។ បើយោងតាមលទ្ធិប្រេស្នេវ វាគឺជាភាពចាំបាច់សម្រាប់អង្គការវ៉ាសូរីក្នុងការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងប្រទេសដែលរំលោភលើស្នូលសង្គមនិយម។
កតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី: សមាជិក

សមាជិក
thumb|right|ជំនួបរវាងអ្នកតំណាំងទាំងប្រាំពីរនៃបណ្តារដ្ឋកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរីនៅទីក្រុងប៊ែរឡាំងខាងកើតក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៨៧។ ពីឆ្វេងទៅស្តាំមាន៖ លោកគូស្តាវ ហ៊ូសាក់ (ឆេកូស្លូវ៉ាគី), តូឌ័រ ហ្ស៊ីវកូវ (ប៊ុលការី), អ៊ីរីក ហូនេកឺរ៍ (អាល្លឺម៉ង់), មីខាអ៊ីល ហ្គ័របាឆូវ (សហភាពសូវៀត), នីកូឡៃ អេឆោសេស្គូ (រ៉ូម៉ានី), វ៉ូច្ឆែល ចារូសែលស្គី (ប៉ូឡូញ) និងលោកចាណូស កាដារ (ហុងគ្រី)។

ប្រទេសសមាជិកសរុបទាំងប្រាំបីនៃកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរីបានសន្យាការពារគ្នាទៅវិញទៅមកបើមានការចូលឈ្លានពានលើសមាជិកណាមួយពីប្រទេសខាងក្រៅ។ ទំនាក់ទំនងក្នុងចំណោមប្រទេសហត្ថលេខីនៃសន្ធិសញ្ញាគឺបានផ្អែកលើការមិនចូលធ្វើអន្តរាគមន៏ក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងនៃប្រទេសសមាជិកនីមួយៗ ការគោរពអធិបតេយ្យភាពជាតិគ្នា និងឯករាជ្យភាពនយោបាយ។

ប្រទេសហត្ថលេខីនៃសន្ធិសញ្ញាមិត្តភាព កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងជនុបត្ថម្ភមានដូចជា៖
  ឆេកូស្លូវ៉ាគី
  ប៉ូឡូញ
  ប៊ុលការី
  រ៉ូម៉ានី (ជាសមាជិកតែមួយគត់ដែលមិនស្ថិតនៅក្រោមបញ្ជារបស់សូវៀតផ្ទាល់)
 
  ហុងគ្រី (បានដកខ្លួនចេញជាបណ្តោះអាសន្ននៅរវាងថ្ងៃទី១–៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៦ ដោយសារតែបដិវត្តន៍ហុងគ្រី)
  អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត (បានដកខ្លួនចេញជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩០ *ដោយមានការអនុញ្ញាតពីសហភាពសូវៀត* ដើម្បីត្រៀមខ្លួនបង្រួបបង្រួមជាមួយអាល្លឺម៉ង់ខាងលិចហើយនៅពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រនៃថ្ងៃទី៣ ខែតុលា, រដ្ឋមួយនេះក៏បានបាត់បង់អត្ថិភាពជារៀងរហូតមក)Adrian Webb, Routledge, 9 sept. 2014, Longman Companion to Germany Since 1945, p. 59Frédéric Bozo, Berghahn Books, 2009, Mitterrand, the End of the Cold War, and German Unification, p. 297Heinrich August Winkler, Oxford University Press, 2006, Germany: 1933-1990, p. 537David Childs, Routledge, 17 dec. 2014, Germany in the Twentieth Century, p. 261Richard T. Gray, Sabine Wilke, University of Washington Press, 1996, German Unification and Its Discontents, p. 54 (LIV)
  អាល់បានី (ឈប់ផ្តល់ការគាំទ្រនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ ដោយសារតែការមិនចុះសម្រុងគ្នាជាមួយសហភាពសូវៀតហើយទីបំផុតក៏បានដកខ្លួនចេញជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី១៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៨)

រដ្ឋសង្កេតការណ៍
 ម៉ុងកូល៖ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦៣ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតម៉ុងកូលបានស្នើសុំចូលជាសមាជិកកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរីក្រោមមាត្រា ៩ នៃសន្ធិសញ្ញានេះ។ ដោយសារតែទំនាក់ទំនងរវាងចិន–សូវៀតកំពុងធ្លាក់ចុះដុនដាបខ្លាំង ម៉ុងកូលបានប្រកាសខ្លួនជារដ្ឋសង្កេតការណ៍។ រដ្ឋាភិបាលសូវៀតបានយល់ព្រមដាក់ទ័ពនៅលើទឹកដីម៉ុងកូលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦។

ដំបូងឡើយ ប្រទេសចិន កូរ៉េខាងជើង ម៉ុងកូល និងវៀតណាមគឺសុទ្ធតែជារដ្ឋសង្កេតការណ៍ប៉ុន្តែចិនបានដកខ្លួនចេញវិញនៅអំឡុងទស្សវត្ត១៩៦០ បន្ទាប់ពីមិនត្រូវគ្នាជាមួយសហភាពសូវៀត។
កតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី: រដ្ឋសង្កេតការណ៍

រដ្ឋសង្កេតការណ៍
 ម៉ុងកូល៖ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦៣ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតម៉ុងកូលបានស្នើសុំចូលជាសមាជិកកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរីក្រោមមាត្រា ៩ នៃសន្ធិសញ្ញានេះ។ ដោយសារតែទំនាក់ទំនងរវាងចិន–សូវៀតកំពុងធ្លាក់ចុះដុនដាបខ្លាំង ម៉ុងកូលបានប្រកាសខ្លួនជារដ្ឋសង្កេតការណ៍។ រដ្ឋាភិបាលសូវៀតបានយល់ព្រមដាក់ទ័ពនៅលើទឹកដីម៉ុងកូលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦។

ដំបូងឡើយ ប្រទេសចិន កូរ៉េខាងជើង ម៉ុងកូល និងវៀតណាមគឺសុទ្ធតែជារដ្ឋសង្កេតការណ៍ប៉ុន្តែចិនបានដកខ្លួនចេញវិញនៅអំឡុងទស្សវត្ត១៩៦០ បន្ទាប់ពីមិនត្រូវគ្នាជាមួយសហភាពសូវៀត។
កតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី: អំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់

អំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់

thumb|left|រថក្រោះសូវៀតដែលមានសញ្ញាឈើឆ្កាងពណ៌សនៅពីលើដើម្បីសម្គាល់ខ្លួនពីរថក្រោះឆេកូស្លូវ៉ាគី, រូបថតនៅទីក្រុងប្រាកក្នុងអំឡុងការឈ្លានពានប្រទេសឆេកូស្លូវ៉ាគីដោយក្រុមប្រទេសកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី, ១៩៦៨

ក្នុងរយៈពេល ៣៦ ឆ្នាំ អង្គការណាតូនិងកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរីគឺមិនដែលធ្វើសង្គ្រាមជាមួយគ្នាផ្ទាល់នៅទ្វីបអឺរ៉ុបនោះឡើយ។ សហរដ្ឋអាមេរិកហើយសហភាពសូវៀតនិងរួមជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្តរៀងៗខ្លួនបានអនុវត្តគោលនយោបាយយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីទប់ទល់គ្នានៅទ្វីបអឺរ៉ុបខណៈពេលដែលកំពុងប្រយុទ្ធនិងបណ្តុះឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួននៅលើឆាកអន្តរជាតិផង។ សកម្មភាពទាំងនោះរួមមាន៖ ការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍នៅក្នុងសង្គ្រាមកូរ៉េ សង្គ្រាមវៀតណាម ការឈ្លានពានឈូងសមុទ្រជ្រូក សង្គ្រាមកខ្វក់ និងសង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម...។ល។

thumb|សកម្មភាពបាតុកម្មនៅទីក្រុងអាំស្ទែដាំតវ៉ារឿងប្រកួតប្រជែងអាវុធនុយក្លេអ៊ែររវាងសហរដ្ឋអាមេរិក/ណាតូនឹងកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី, ១៩៨១

នៅឆ្នាំ១៩៥៦ បន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលលោកអ៊ីម្រេ ណាហ្គីបានប្រកាសដកប្រទេសខ្លួន (ហុងគ្រី) ចេញពីកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី សហភាពសូវៀតក៏បានលើកទ័ពចូលឈ្លានពាននិងដករដ្ឋាភិបាលលោកណាហ្គីចេញពីអំណាចភ្លាមៗ។ លើសពីនេះទៅទៀត កងកម្លាំងសូវៀតថែមទាំងបង្ក្រាបការបះបោររបស់ប្រជាជនហុងគ្រីផងដែរហើយជាលទ្ធផល ពលរដ្ឋហុងគ្រីប្រមាណ ២,៥០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត។

កងកម្លាំងកុម្មុយនិស្តពហុជាតិបានចេញសកម្មភាពចូលឈ្លានពានរដ្ឋឆេកូស្លូវ៉ាគីនៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៨។ គ្រប់សមាជិកស្ទើរទាំងអស់បានចូលរួមធ្វើការសកម្មភាពឈ្លានពានលើកលែងតែសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមរ៉ូម៉ានីនិងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតអាល់បានី។ ចំណែកឯសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអាល្លឺម៉ង់វិញបានចេញការគាំទ្រតិចតួចប៉ុណ្ណោះ។
កតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី: ការបញ្ចប់សង្គ្រាមត្រជាក់

ការបញ្ចប់សង្គ្រាមត្រជាក់
នៅឆ្នាំ១៩៨៩ ប្រជាជនក្នុងបណ្តាប្រទេសកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរីបានចាប់ផ្តើមកើតក្តីមិនពេញចិត្តនិងបានបញ្ចេញសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលពួកគេបន្តិចម្តងៗ។ អតីតរជ្ជទាយាទនៃចក្រភពអូទ្រីស–ហុងគ្រីគឺលោកអូតូ វ៉ន ហាបស៍ប៊ឺកបានចេញគម្រោងនយោបាយមួយហៅថាពិចនិចប៉ង់-អឺរ៉ុបដើម្បីសាកល្បងចិត្តប្រជាជនប្លុកខាងលិចដោយបើកច្រកព្រំដែនប្រទេសអូទ្រីស។ មនុស្សរាប់រយនាក់មកពីគ្រប់ប្រទេសនៃកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី (ជាពិសេសគឺប្រជាជនអាល្លឺម៉ង់ខាងលិច) បានធ្វើដំណើរមកប្រទេសហុងគ្រីដើម្បីរត់ចេញតាមច្រកព្រំដែនអូទ្រីសដែលបានបើកនោះ។ ប៉ូឡូញបានឆ្លងកាត់ការបោះឆ្នោតសេរីមួយនៅឆ្នាំ១៩៩០ ដោយឃើញថាបក្សសាមគ្គីភាពជាតិបានទទួលសម្លេងច្រើនជាងគេហើយនឹងឡើងជារដ្ឋាភិបាលថ្មីនៃប្រទេសប៉ូឡូញជំនួសរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនិស្តចាស់, ដំណើរគ្នានេះដែរ សម្ព័ន្ធយោធានៃកតិកាសញ្ញាបានកំពុងដួលរលំបន្តិចម្តងៗ។Miklós Németh in Interview with Peter Bognar, Grenzöffnung 1989: „Es gab keinen Protest aus Moskau“ (German - Border opening in 1989: There was no protest from Moscow), in: Die Presse 18 August 2014.„Der 19. August 1989 war ein Test für Gorbatschows“ (German - August 19, 1989 was a test for Gorbachev), in: FAZ 19 August 2009.Michael Frank: Paneuropäisches Picknick – Mit dem Picknickkorb in die Freiheit (German: Pan-European picnic - With the picnic basket to freedom), in: Süddeutsche Zeitung 17 May 2010. គោលនយោបាយចបើកចំហរ"នៅសហភាពសូវៀតបាននាំឱ្យបក្សកុម្មុយនិស្តសូវៀតបាត់បង់ឥទ្ធិពលនិងការក្តោបក្តាប់អំណាចបន្តិចម្តងៗហើយទីបំផុតក៏ត្រូវផ្តួលរលំនៅឆ្នាំ១៩៩១។ ជារួមនៅពីឆ្នាំ១៩៨៩ ដល់ឆ្នាំ១៩៩១ រដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនិស្តនៅប្រទេសអាល់បានី ប៉ូឡូញ ហុងគ្រី ឆេកូស្លូវ៉ាគី អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត ប៊ុលការី រ៉ូម៉ានី យូហ្គោស្លាវី និងសហភាពសូវៀតគឺសុទ្ធតែត្រូវបានផ្តួលរលំ។

នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩១ កតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរីត្រូវបានប្រកាសរំលាយនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនៅក្នុងប្រទេសហុងគ្រីរវាងរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិនិងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសមកពីបណ្តាប្រទេសសមាជិកដែលនៅសេសសល់។ នៅថ្ងៃទី១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩១ ប្រធានាធិបតីឆេកូស្លូវ៉ាគីគឺលោកវ៉ាក្លាវ ហាវែលបានប្រកាសឈប់ទទួលស្គាល់អង្គការសន្ធិសញ្ញាមិត្តភាព កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងជនុបត្ថម្ភឆ្នាំ១៩៥៥ ពោលគឺលោកបានបញ្ចប់សម្ព័ន្ធភាពយោធា ៣៦ ឆ្នាំជាមួយសហភាពសូវៀត។ ជាទីបញ្ចប់ សហភាពសូវៀតក៏ត្រូវបានរំលាយនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩១។
កតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ
 អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខរួម (អ.ស.ស.រ.–CSTO)៖ សម្ព័ន្ធយោធាទំនើបរវាងអតីតរដ្ឋសហភាពសូវៀតចំនួនប្រាំមួយ។
 អង្គការសហប្រតិបត្តិការស៊ាងហៃ (អ.ស.ស.–SCO)៖ អង្គការសម្ព័ន្ធភាពនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងយោធាទំនើបនៃតំបន់អឺរ៉ាស៊ី។
 សន្ធិសញ្ញាមិត្តភាព
កតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី: អានបន្ថែម

អានបន្ថែម

 Faringdon, Hugh. Confrontation: the strategic geography of NATO and the Warsaw Pact. (London: Routledge & Kegan Paul, 1986.)
 
 Mackintosh, Malcolm. The evolution of the Warsaw Pact (International Institute for Strategic Studies, 1969)
 Kramer, Mark N.  "Civil-military relations in the Warsaw Pact, The East European component," International Affairs, Vol. 61, No. 1, Winter 1984–85.
 
 

 A. James McAdams, "East Germany and Detente." Cambridge University Press, 1985.
 McAdams, A. James. "Germany Divided: From the Wall to Reunification." Princeton University Press, 1992 and 1993.

ភាសាផ្សេងទៀត

 
  – Original Ed.: 

កំណត់ប្រវត្តិ
កតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ

 
 The Woodrow Wilson Center Cold War International History Project's Warsaw Pact Document Collection
 Parallel History Project on Cooperative Security
 Library of Congress / Federal Research Division / Country Studies / Area Handbook Series / Soviet Union / Appendix C: The Warsaw Pact (1989)
 Map of Russia and the Warsaw Pact (omniatlas.com)
 Soviet Nuclear Weapons in Hungary 1961-1991
 The Warsaw Pact, 1955–1968. by Hugh Collins Embry. Contain extensive documentation of the Pacts first 13 years.

 
Category:ប្លុកខាងលិច
Category:សន្ធិសញ្ញាសង្គ្រាមត្រជាក់
Category:អតីតអង្គការអន្តរជាតិ
Category:អង្គការយោធាអន្តរជាតិ
Category:អង្គការនយោបាយអន្តរជាតិ
កត្តាអាំងតេក្រាល

ក្នុងគណិតវិទ្យា កត្តាអាំងតេក្រាល​គឺ​ជា​អនុគមន៍​ដែលត្រូវបានគេ​ជ្រើសរើស​ដើម្បី​សំរួល​ដល់​ការដោះស្រាយ​សមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែល។
កត្តាអាំងតេក្រាល: វិធីសាស្រ្ត

វិធីសាស្រ្ត 
គេមានសមីការឌីផេរ៉ងស្យែលនៃទម្រង់

ដែល  ជាអនុគមន៍មិនស្គាល់នៃ  និង និង ជាអនុគមន៍ដែលគេអោយ។

វិធីសាស្រ្តកត្តាអាំងតេក្រាល​ដំណើរការ​ដោយត្រលប់​អង្គខាងធ្វេង​ទៅជា​ទម្រង់ដេរីវេនៃផលគុណ

ចាត់ទុកអនុគមន៍  ។ យើងគុណអង្គទាំងសងខាងនឹងនៃ  ដោយ  យើងបាន

យើងចង់អោយអង្គខាងធ្វេងទៅជាទម្រង់ដេរីវេនៃផលគុណ (សូមមើល ក្បួនផលគុណ) ។ តាមពិត ប្រសិនបើយើងសន្មតថាអង្គខាងធ្វេងនេះអាចសំដែងឡើងវិញជា

 

អង្គខាងឆ្វេងក្នុង  អាចត្រូវបានធ្វើអាំងតេក្រាលយ៉ាងងាយដោយប្រើទ្រឹស្តីបទគ្រឹះនៃការគណនា៖

ដែល  ជាចំនួនថេរ ។ យើងអាចដោះស្រាយសមីការចំពោះ 

ដើម្បីដោះស្រាយសមីការ  យើងចាំបាច់រកកន្សោមមួយចំពោះ  ។

សរសេរ  ឡើងវិញដោយប្រើក្បួនផលគុណ។

 

តួសមភាពក្នុង  គឺវាប្រាកដថា  គោរពតាមសមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែល។

ដើម្បីទទួលបាន  ចែកអង្គទាំងពីរនឹង  គេបាន

សមីការ  គឺជាទម្រង់នៃដេរីវេលោការីត។ ដោយដោះស្រាយសមីការ  យើងបាន

យើងឃើញថាផលគុណនឹង  និងលក្ខណៈ
 គឺមានសារៈសំខាន់ក្នុងការដោះស្រាយសមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែល។
 ហៅថាកត្តាអាំងតេក្រាល។
កត្តាអាំងតេក្រាល: ឧទាហរណ៍

ឧទាហរណ៍ 
ដោះស្រាយសមីការសមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែល

យើងអាចឃើញថាក្នុងករណីនេះ 

 (សំគាល់៖ យើងមិនចាំបាច់បញ្ចូលថេរអាំងតេក្រាលទេ យើងត្រូវការតែចំលើយមួយគត់ មិនមែនចម្លើយទូទៅទេ)

ដោយគុណអង្គទាំងសងខាងនឹង  យើងបាន

 

ឬ

ដូចនេះ
កត្តាអាំងតេក្រាល: បម្រើបម្រាស់ទូទៅ

បម្រើបម្រាស់ទូទៅ 
ពាក្យកត្តាអាំងតេក្រាលស្ទើរតែជាចម្លើយទូទៅនៃសមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែលលីនេអ៊ែរលំដាប់ទី១។   ឧទាហរណ៍ចំពោះសមីការមិនមែនលីនេអ៊ែរលំដាប់ទី២

អាចទទួលបាន  នូវកត្តាអាំងតេក្រាល

ដើម្បីធ្វើអាំងតេក្រាល កត់សំគាល់ថា​អង្គទាំងសងខាង​នៃសមីការ​អាចសំដែងជាដេរីវេ​ដោយត្រលប់ថយក្រោយវិញជាមួយនិងក្បួនឆេន (chain rule) (ឬហៅថាទ្រឹស្តីបទដេរីវេនៃអនុគមន៍បណ្តាក់)៖

ហេតុនេះ

ដោយប្រើវិធីបំបែកអថេរ គេបាន

នេះ​ជា​ដំណោះស្រាយអ៊ីមផ្លីស៊ីត​ដែលជាប់ទាក់ទង់និងអាំងតេក្រាលថ្នាក់ខ្ពស់។

Category:សមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែល
កត្តិក

ឈ្មោះ​ខែ​​ទី​១២​តាម​ចន្ទ​គតិ​​ ។ សូម​មើល ខែទាំង១២នៃចន្ទគតិ( មានចំនួន៣០ថ្ងៃ)

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចន្ទគតិ
កថាវត្ថុ: បឋមកថាវត្ថុសូត្រ ទី៩

បឋមកថាវត្ថុសូត្រ ទី៩ 
[៦៩] សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅ​ក្នុងវត្តជេតពន របស់​អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ទៀបក្រុង​​សាវត្ថី ។ ក្នុង​សម័យនោះឯង ភិក្ខុទាំងឡាយ​ច្រើនរូប ត្រឡប់​អំពី​បិណ្ឌបាត ក្នុង​បច្ឆាភត្តហើយ ក៏អង្គុយ​ជួបជុំគ្នា ក្នុង​ឧបដ្ឋានសាលា ប្រកប​តិរច្ឆានកថា​ច្រើនយ៉ាង គឺនិយាយអំពី​ស្តេច និយាយ​អំពីចោរ និយាយ​អំពីអាមាត្យធំ និយាយ​អំពីសេនាទាហាន និយាយ​អំពីភ័យ និយាយ​អំពីចម្បាំង និយាយអំពី​ម្ហូបចំណី និយាយ​អំពីទឹក និយាយ​អំពីសំពត់ និយាយ​អំពីទីដេក និយាយ​អំពីផ្កាកម្រង និយាយ​អំពី​គ្រឿងក្រអូប និយាយ​អំពីញាតិ និយាយ​អំពីយាន និយាយ​អំពីស្រុក និយាយ​អំពី​និគម និយាយ​អំពីនគរ និយាយ​អំពីជនបទ និយាយ​អំពីស្រ្តី និយាយ​អំពី​យោធា​ដែល​ក្លៀវក្លា និយាយ​អំពីច្រកផ្លូវ និយាយ​អំពីកំពង់ទឹក និយាយ​អំពីញាតិ ដែល​ចែកឋាន​ទៅ​កាន់​បរលោក និយាយ​អំពីពាក្យ ដែលឥត​ប្រយោជន៍ មាន​សភាពផ្សេង ៗ និយាយ​អំពី​លោក និយាយ​អំពីរឿង​ជីកសមុទ្រ និយាយ​អំពីសេចក្តី​ចម្រើន និង​មិនចម្រើន ដែលជា​ហេតុ​ឥត​ប្រយោជន៍ ។ 

លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ចេញ​អំពីទី​សម្ងំ ក្នុង​សាយណ្ហសម័យ​ហើយ ស្តេចចូល​ទៅកាន់​ឧបដ្ឋានសាលា លុះ​ចូលទៅដល់ហើយ​ ទ្រង់​គង់​លើអាសនៈ ដែលគេ​ក្រាលថ្វាយ ។ លុះ​ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់​ស្រេចហើយ ទើបត្រាស់​សួរភិក្ខុ​ទាំងឡាយថា " ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ក្នុងកាល​អម្បាញ់មិញ​នេះ អ្នក​ទាំងឡាយ​ប្រជុំគ្នា ដោយកថា​ដូចម្តេចហ្ន៎? ម៉្យាងទៀត អន្តរាកថា ដូចម្តេចហ្ន៎ ដែល​អ្នក​ទាំងឡាយ បញ្ឈប់​ទៅ? "

ភិក្ខុទាំងឡាយ ក្រាបទូលថា "បពិត្រ​ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ ពួកខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​ត្រឡប់អំពី​បិណ្ឌបាត ក្នុង​បច្ឆាភត្តហើយ អង្គុយ​ជួបជុំគ្នា ក្នុងឧបដ្ឋានសាលា ប្រកប​តិរច្ឆានកថា​ជាច្រើនយ៉ាង គឺនិយាយ​អំពីស្តេច និយាយ​អំពីចោរ  ។បេ។ និយាយ​អំពីសេចក្តី​ចម្រើន និង​មិនចម្រើន ដែល​ជាហេតុ​ឥតប្រយោជន៍  ។" 

"ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ អ្នក​ទាំងឡាយ ប្រកប​តិរច្ឆានកថា​ជាច្រើនយ៉ាង ដោយ​ហេតុណា ហេតុនោះ មិនសមគួរ​ដល់អ្នក​ទាំងឡាយ ដែលជា​កុលបុត្ត​អ្នកចេញ​ចាកផ្ទះ​ដោយ​សទ្ធា ហើយចូលកាន់​ផ្នួស​ឡើយ តិរច្ឆានកថា​នោះគឺ និយាយ​អំពីស្តេច និយាយ​អំពីចោរ និយាយ​អំពីអាមាត្យធំ និយាយ​អំពីសេនាទាហាន និយាយ​អំពីភ័យ និយាយ​អំពីចម្បាំង និយាយ​អំពីម្ហូបចំណី និយាយ​អំពីទឹក និយាយ​អំពីសំពត់ និយាយ​អំពីទីដេក និយាយ​អំពីកម្រងផ្កា និយាយ​អំពី​គ្រឿង​ក្រអូប និយាយ​អំពីញាតិ និយាយ​អំពីយាន និយាយ​អំពីស្រុក និយាយ​អំពី​និគម និយាយ​អំពីនគរ និយាយ​អំពីជនបទ និយាយ​អំពីស្រ្តី និយាយ​អំពីយោធា​​ក្លៀវក្លា និយាយ​អំពីច្រកផ្លូវ និយាយ​អំពីកំពង់​ទឹក និយាយ​អំពីញាតិ ដែលចែកឋាន​ទៅកាន់​បរលោក និយាយ​ពាក្យ​ដែលឥត​ប្រយោជន៍ មាន​សភាពផ្សេង ៗ និយាយ​អំពីលោក និយាយ​អំពី​រឿងជីក​សមុទ្រ និយាយ​អំពីសេចក្តី​ចម្រើន និង​មិនចម្រើន ដែល​ជាហេតុ​ឥត​ប្រយោជន៍  ។" 

ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ កថាវត្ថុ (ហេតុគួរ​និយាយ) អម្បាល​នេះ​ មាន ១០ ប្រការ ។ 

កថាវត្ថុ ១០ ប្រការ តើដូចម្តេច​ខ្លះ? 

គឺនិយាយ​អំពីសេចក្តី​ប្រាថ្នាតិច ១ 

និយាយ​អំពីសេចក្តី​សន្តោស ១ 

និយាយអំពី​សេចក្តី​ស្ងាត់ ១ 

និយាយ​អំពីសេចក្តី​មិនច្រឡូក​ច្រឡំ ដោយ​ពួកគណៈ ១ 

និយាយ​អំពីប្រារព្ធ​សេចក្តី​ព្យាយាម ១ 

និយាយ​អំពីសីល ១ 

និយាយ​អំពីសមាធិ ១ 

និយាយ​អំពីបញ្ញា ១ 

និយាយ​អំពីវិមុត្តិ ១ 

និយាយ​អំពី​វិមុត្តិញ្ញាណទស្សនៈ ១ 

ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ កថាវត្ថុ មាន ១០ ប្រការ​នេះឯង ។ 

ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ បើអ្នក​ទាំងឡាយ និយាយ​នូវកថា ដែល​អាស្រ័យ​កថាវត្ថុ ១០ ប្រការ​នេះឯង អ្នកទាំង​ឡាយ នឹងគ្រប​សង្កត់នូវ​តេជះនៃ​ព្រះចន្ទ និង​ព្រះអាទិត្យ​នេះឯង ដែល​មានឫទ្ធិ​ច្រើន​យ៉ាងនេះ មានអានុភាព​ធំយ៉ាងនេះ ដោយតេជះ​របស់ខ្លួន នឹងបាច់​ពោលទៅថ្វី ដល់​ពួកបរិព្វាជក ជាអន្យតិរ្ថិយ​ឡើយ ។
កន្ត្រឹម

កន្ត្រឹម (  ) ជា ​តន្ត្រី​ប្រជាប្រិយ ​មួយ​ប្រភេទ​ដែល ​ជនជាតិ​ខ្មែរ ​នៅ ​ស្រុក​ឥសាន ​ប្រទេស​ថៃ ​រស់នៅ​ជិត​ព្រំដែន ​ប្រទេស​កម្ពុជា ​។ វា​គឺ​ជា ​តន្ត្រី​របាំ ​ប្រពៃណី​លឿន​។ នៅក្នុងទម្រង់របស់វា ចូកកន្ត្រឹម អ្នកចម្រៀង ការគប់ និង fiddles គ្រប់គ្រងសំឡេង។ ទម្រង់ទំនើបជាងមុនដោយប្រើឧបករណ៍អគ្គិសនីបានកើតឡើងនៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 ។
កន្ត្រឹម: ភាសា

ភាសា 
កន្ត្រឹម គឺគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ពីទស្សនៈភាសា។ ដោយសារ ​ខ្មែរ ​មាន​ដើម​កំណើត​នៅ ​ប្រទេស​ថៃ ​មាន​ពីរ​ភាសា ចម្រៀងកន្ត្រឹមអាច​ច្រៀង​ជា ​ភាសា​ថៃ ( ​គ្រាមភាសា​ឥសាន ​) ខ្មែរ​ខាងជើង ឬ​ផ្សំ​ពីរ​។ ក្នុង​ករណី​ក្រោយៗ​មក វា​ជា​រឿង​ធម្មតា​បំផុត​​មួយ​នឹង​ត្រូវ​ច្រៀង​ជា​ភាសា​ថៃ អម​ដោយ​ខ​ដែល​ចំរាស់​ជា ​ភាសា​ខ្មែរ ​។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្តូរកូដ រវាងភាសាទាំងពីរនៅក្នុងខតែមួយក៏កើតឡើងដែរ ដែលផ្តល់លទ្ធភាពជាច្រើនសម្រាប់ rhyming និង euphony សំនៀង។
កន្ត្រឹម: អ្នកសំដែង

អ្នកសំដែង 
នៅចុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 Darkie បានក្លាយជាតារាដ៏ធំបំផុតរបស់ប្រភេទនេះ ដោយបានឆ្លងចូលទៅក្នុងទីផ្សារសំខាន់ៗក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 ។ នៅពាក់កណ្តាលទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 2010 Darkie បានរកឃើញប្រជាប្រិយភាពលើអ៊ីនធឺណិត ជាពិសេសក្នុងចំណោមជនជាតិលោកខាងលិច សម្រាប់បទចម្រៀងរបស់គាត់ Sat Tee Touy ។ សិល្បករ​មួយ​រូប​ទៀត​ដែល​គេ​ស្គាល់​ពី​បទ​កន្ត្រឹម គឺ​លោក Chalermpol Malakham បើ​ទោះ​បី​ជា​លោក​ក៏​ជា​អ្នក​សំដែង​ដ៏​មាន​ប្រជាប្រិយ​ភាព​នៃ​បទ​ភ្លេង​បែប ​លូក​ថង និង ​មោឡាំ ​ដែរ។
កន្ថឹក: ភិនភាគ

ភិនភាគ 
ប្រភេទ​នេះ​មាន​ប្រវែង​ក្បាល-ដង​ខ្លួន ១៣៥-២០៥ម.ម កន្ទុយ​មាន​ប្រវែង​ពី ១២៥-១៩៥ម.ម និង​មាន​ទម្ងន់​ពី ៨៣-១៨៥ក្រាម។ វា​មាន​រូបរាង​ដូចកំប្រុក​ដោយ​មាន​កន្ទុយ​វែង​សំពោង និង​មាន​ច្រមុះ​វែង​ហើយ​ស្រួច។ ខ្នង​និង​កន្ទុយ​មាន​ពណ៌​ត្នោត​ចាស់ ចំណែក​ឯ​ពោះ​មាន​ពណ៌​ត្នោត​ស្រាល។ ដូច​គ្នា​នឹង​ប្រភេទ​ផ្សេង​ទៀត​ដែរ នៅ​ក្នុង​អំបូរ​នេះ វា​មាន​ឆ្នូត​តូច​ពណ៌​លឿង​ស្រាល​នៅ​លើ​ស្មា។
កន្ថឹក: ជីវសាស្ត្រ

ជីវសាស្ត្រ 
ប្រភេទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រទះ​ឃើញ​នៅ​តាម​ទី​ជំរក​ផ្សេងៗ​ជា​ច្រើន ចាប់​ពី​ព្រៃស្រោង ព្រៃរបោះ ចុល្លព្រឹក្ស រហូត​ដល់​ចំការ។ វា​ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ តែ​វា​រក​ចំណី​នៅ​លើ​ដី។ វា​ជា​សត្វ​ទិវាចរ (រកស៊ី​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ) ហើយ​ចំណី​អាហារ​របស់​វា​រួម​មាន​សត្វល្អិត ពីងពាង ជន្លេន និង​ផ្លែ​ឈើ។
កន្ថឹក: រប៉ាយ​រស់​នៅ

រប៉ាយ​រស់​នៅ  គួរ​ជា​ពាក្យ របាយ 
ប្រភេទ​នេះ​មាន​វត្តមាន​នៅ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ហើយ​ពួក​វា​ក៏​មាន​ត្រូវ​គេ​ប្រទះ​ឃើញ​ផង​ដែរ​នៅ​ប្រទេស បង់ក្លាដេស ភូមា ថៃ ឥណ្ឌូចិន ចិន​ភាគ​ខាង​ត្បូង​និង អាសាម។
កន្ថឹកក្បាលឆ្នូត: ភិនភាគ

ភិនភាគ 
កន្ថឹក​ក្បាល​ឆ្នូត​មាន​ប្រវែង​ក្បាល និង​ដង​ខ្លួន​ពី ១១៥-១៥៥ម.ម កន្ទុយ​មាន​ប្រវែង​ពី ១០៥-១៣០ និង​មាន​ទម្ងន់​ពី ៣៥-៥៥ក្រាម។ ប្រភេទ​នេះ​គេ​អាច​សម្គាល់​បាន​ដោយ​សារ​វា​មាន​ច្រមុះ​ស្រួច​វែង កន្ទុយ​វែង និង​រោម​ខ្លី។ រោម​នៅ​លើ​ដង​ខ្លួន​ខ្លី និង​រលោង។ ខ្នង​មាន​សំបុរ​ប្រផេះ​ចាស់​រហូត​ត្នោត​ចាស់ ហើយ​ពោះ និង​ផ្នែក​សងខាង​ដង​ខ្លួន​មាន​ពណ៌​ត្នោត។ មាន​ឆ្នូត​ពណ៌​ខ្មៅ​ជា​ច្រើន​លាត​ចាប់​ពី​ច្រមុះ​កាត់​តាម​ក្រោម​ភ្នែក​រហូត​ដល់​គុម្ព​ត្រចៀក និង​មាន​ឆ្នូត​ពណ៌​ស អម​សងខាង​។ សត្វ​ឈ្មោល​មាន​ទំហំ​ធំ និង​ពណ៌​ភ្លឺ​ជាង​សត្វ​ញី។រដ្ឋបាល​ព្រៃឈើ និង អង្គការ​សមាគម​អភិរក្ស​សត្វ​ព្រៃ, សៀវភៅ «មគ្គុទ្ទេសក៍​នៅ​តំបន់​វាល​ឆ្ពោះ​ទៅ​ស្គាល់ ថនិកសត្វ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា», ២០០៨
កន្ថឹកក្បាលឆ្នូត: ជីវសាស្ត្រ

ជីវសាស្ត្រ 
ប្រភេទ​នេះ​ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​តាម​គុម្ពោត​ព្រៃ​តូចៗ និង​គុម្ព​ឫស្សី ព្រៃស្រោង និង ព្រៃរបោះ។ វា​ជា​សត្វ​រក​ស៊ី​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ ហើយ​ចំណី​អាហារ​របស់​វា​មាន​ដូច​ជា​ផ្លែ​ឈើ និង​សត្វ​ល្អិត ជា​ពិសេស​ពពួក​អណ្ដើកមាស និងកញ្ចែ​ជាដើម។ ប្រភេទ​នេះ​មាន​ការ​បន្លឺ​សម្លេង​ឮ​ខ្លាំង។
កន្ថឹកក្បាលឆ្នូត: រប៉ាយ​រស់នៅ

រប៉ាយ​រស់នៅ 
នៅ​ប្រទេសកម្ពុជា វា​មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​កោះកុង មណ្ឌលគិរី និង​តំបន់​ភូមិភាគ​ខាង​ជើង។ ប្រភេទ​នេះ​ក៏​មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម ឡាវ និង​ថៃភាគ​ខាង​កើត។
កន្ថឹកក្បាលឆ្នូត: ស្ថានភាព​អភិរក្ស

ស្ថានភាព​អភិរក្ស 
គេ​មិន​ទាន់​ដឹង​ស្ថានភាព​អភិរក្ស ពួក​វា​ពិត​ប្រាកដ​នៅ​ឡើយ​ទេ ក៏​ប៉ុន្តែ​វា​ទំនង​មិន​មែន ជា​ប្រភេទ​ទទួល​រង​ការ​គំរាម​កំហែង​ជា​សកល​នោះ​ទេ។
កន្ទួត

រូបភាពតូច| ផ្លែឈើ
កន្ទួតគឺជា​ឈើ​មួយប្រភេទដែលមាន​ផ្លែ​មាន​រស​ជូរ ប្រើ​បរិភោគ​បាន ។ កន្ទួត​មាន​ពីរ​ប្រភេទ​គឺ កន្ទួត​ស្រុក​និង កន្ទួត​ព្រៃ ។​គេ​រក​ឃើញ​ប្រភេទ ​ត្រូពិចនេះពាសពេញ​ទ្វីប​អាស៊ី និង​ក៏​នៅ​ក្នុង​តំបន់ ​ការាបៀន អាមេរិក​កណ្តាល និង ​ខាង​ត្បូង ។ 

កន្ទួតព្រៃផ្ទុកវីតាមីន C ខ្ពស់បំផុតក្នុងចំណោមបន្លែ និងផ្លែឈើនានា ព្រមទាំងសម្បូរ​ទៅដោយ​សារធាតុ​ប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មដែលជួយពង្រឹងប្រព័ន្ធការ​ពាររាងកាយ។សុខ វណ្ណ, កន្ទួតព្រៃមានប្រយោជន៍ដល់បេះដូង និងប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ, ថ្ងៃទី ១៨ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២១
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ផ្លែឈើ
ផ្នែកផ្សេងៗនៃរុក្ខជាតិត្រូវបានប្រើជាអាហារ។ ជនជាតិប្រទេសបង់ក្លាដែស ឥណ្ឌា និងឥណ្ឌូនេស៊ី ឆ្អិនស្លឹក ឲ្យបរិភោគ។  ជាទូទៅ ដោយសារវាសាបពេក អាចបរិភោគដោយខ្លួនឯងតាមទម្រង់ធម្មជាតិរបស់វា ឬក៏អាចច្នៃបន្ថែម​ស្ករ​គ្រាប់ ឬ ​ជ្រលក់ ​ក្នុង​អំបិលទៀត   ប្រើ​ជា ​អាហារ ​សម្រន់ ឬ ​រក្សា​ទុក ។ នៅប្រទេសហ្វីលីពីន គេយកវាទៅធ្វើ ទឹកខ្មេះ ក៏ដូចជាបរិភោគឆៅ ត្រាំក្នុងទឹកអំបិល ឬទឹកខ្មេះ-អំបិល ហើយលក់តាមដងផ្លូវ។ មានមនុស្សខ្លះ​ផលិត​វា​ទៅ​ជា ​ទឹក​ស៊ីរ៉ូ ​នៅ​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី។ មាន​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​ធ្វើ ​ទឹក​ផ្លែ​ឈើ ​ផង​ដែរ ។ នៅ ​ប្រទេស​ថៃ គេ​យក​វា​មក​ធ្វើ​ជា​គ្រឿង​ផ្សំ​សម្រាប់​ធ្វើ ​សោម។
កន្ទេលខ្មែរ

កន្ទេល​ខ្មែរ ​ ជា ​កន្ទេល ​ដែល​ធ្វើ​ពី ​ដើម​ត្នោត ឬ ​ដើម​ត្រែង ​ក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា ។ កម្រាលពូកខ្មែរមានកម្រាលពូកធម្មតាមួយ ខាងក្រោមជាបន្ទះសំឡីដែលខ្ចប់យ៉ាងរឹងមាំ ដោយមានជំនួយពី ក្រណាត់ ពិសេស។ វា​ជា​លក្ខណៈ​ពិសេស​សម្រាប់ ​ប្រជាជន​ខ្មែរ ។
កន្ទេលខ្មែរ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
កន្ទេល​ត្រូវ​បាន​គេ​ត្បាញ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​តាំង​ពី​សម័យ​អង្គរ​មក​ម្ល៉េះ ដែល​មាន​ភស្តុតាង​ដោយ​ចម្លាក់​លើ​ចម្លាក់​ចម្លាក់​លើ ​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត ។

នៅពេលដែលសាសនទូតបារាំង Charles-Emile Bouillevaux បន្ទាប់ពីជាជនជាតិបារាំងដំបូងគេដែលរកឃើញប្រាសាទអង្គរវត្ត បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ច្រាំង ទន្លេមេគង្គ ខាងកើត ហើយបានជួប ជនជាតិព្នង គាត់បានចាត់ទុកវាជាកិត្តិយសមួយដែលត្រូវបានអញ្ជើញឱ្យអង្គុយលើកន្ទេលកម្ពុជា។ 

ក្នុងដំណើររុករករបស់គាត់ក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 1880 អ្នកជំនាញផ្នែកនរវិទ្យាជនជាតិបារាំង Edouard Maurel បានទទួលស្គាល់ថាមានរបស់ម្យ៉ាងសម្រាប់កម្រាលពូកកម្ពុជា ដែលគាត់បានយកធ្វើជាភស្តុតាងនៃភាពប្រណីតនៃអរិយធម៌ខ្មែរដែលធ្លាប់មានការរីកចម្រើន៖ 

ព្រះអង្គម្ចាស់ Auguste Pavie ក្នុងអំឡុងពេលដែលព្រះអង្គបានរុករកប្រទេសកម្ពុជា បានកត់សម្គាល់ឃើញថា ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ទ្រង់ផ្ទាល់អាចអង្គុយលើកម្រាលព្រំខ្មែរប្រភេទនេះ។ 

នៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី XIX កន្ទេលកម្ពុជាត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាគំរូសម្រាប់កន្ទេលចំបើងទាំងអស់នៅទូទាំងអាស៊ី។ ដូច្នេះ អ្នករុករកជនជាតិបារាំងនៅវៀតណាម ចាត់ទុកកន្ទេលចំបើងទាំងនេះថាជា "កន្ទេលខ្មែរ"  ខណៈពេលដែលអ្នករុករកនៅខេត្តយូណានបានពណ៌នាអំពីអង្កាំរបស់កសិករចិនថាធ្វើពីបន្ទះឈើចំនួនបីនៅលើ ជើងទ្រ ឈើដែលគ្របដោយ ចំបើង និងកន្ទេលខ្មែរនៅលើកំពូល។ 

អាណាព្យាបាលបារាំងរបស់កម្ពុជាបានជំរុញការនាំចេញកន្ទេលកម្ពុជា។ កន្ទេលកម្ពុជាត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយថាជា "អត្ថបទដ៏ល្អ និងស្អាត" ដែលទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍របស់ពាណិជ្ជករជប៉ុននៅឯ ពិព័រណ៍ហាណូយ ក្នុងឆ្នាំ 1903; វាត្រូវបានលក់ជាញឹកញយនៅ សៃហ្គន ដែលដាក់ជាមួយ សាច់ក្រក ។  ជាជាង គ្រែជំរុំ Picot ដែលធ្ងន់ និងពិបាកយកតាមខ្លួននៅឥណ្ឌូចិន អាណានិគមនិយមបារាំងបានផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យប្រើកន្ទេលខ្មែរពេលធ្វើដំណើរនៅ ឥណ្ឌូចិនបារាំង ។  

ជាអកុសល កន្ទេលរុក្ខជាតិត្បាញត្រូវបានជំនួសដោយកន្ទេលប្លាស្ទិកពណ៌ដែលនាំចូលពី ប្រទេសថៃ និង វៀតណាម តាំងពីឆ្នាំ 1981។ 

ចាប់តាំងពីដើមសតវត្សរ៍ទី 21 មក អ្នកតម្បាញបានរៀនពីរបៀបជ្រលក់ពណ៌ និងរចនាលំនាំដូចជា ចង្កៀងគោម ភ្នែកម្នាស់ ក្រឡាចត្រង្គ និងខ្សែ។

នៅឆ្នាំ 2017 មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌បារាំង នៅកម្ពុជាបានរៀបចំការតាំងពិព័រណ៌ទេសចរណ៍មួយដែលមានឈ្មោះថា Mats and Table towels ( Nattes et Nappes ) ដែលឃើញក្រណាត់តុ និងកន្ទេលអង្គុយជាធាតុផ្សំពីរផ្សេងគ្នារបស់ប្រទេសបារាំង និងកម្ពុជា។ 

សមាគមអាជីវកម្មកន្ទេលកម្ពុជា (CSMA) ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីធ្វើការជាអង្គការពាណិជ្ជកម្ម និងផ្សព្វផ្សាយកន្ទេលកម្ពុជានៅលើទីផ្សារជាតិ និងអន្តរជាតិ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ 2022 កន្ទេលកម្ពុជានៅតែមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រទេស  ហើយកន្ទេលធម្មជាតិត្រូវបានគេនិយមប្រើជាក្រណាត់នីឡុង។
កន្ទេលខ្មែរ: ផលិតកម្ម

ផលិតកម្ម 
រូបភាពតូច| កន្ទេលក្រហមកម្ពុជា ជាមួយនឹងការកាត់កប្បាសក្រហម ងាយស្រួលក្នុងការរមៀលចេញ និងរក្សាទុកនៅពេលថ្ងៃ។
តំបន់​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដែល​ល្បី​ខាង​ត្បាញ​កន្ទេល គឺ​តំបន់​ទំនាប​ទន្លេ​មេគង្គ ជាពិសេស​នៅ​ជុំវិញ ​ស្រុក​ល្វាឯម ។ កន្ទេលជាធម្មតាជា ឧស្សាហកម្មខ្ទម ដែលត្បាញដោយសិប្បករដែលអង្គុយលើកន្ទេលនៅក្នុងផ្ទះឯកជនរបស់ពួកគេ។  កន្ទេល​ដែល​ពេញ​និយម​បំផុត​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​គឺ​ធ្វើ​ពី ​ស្លឹកត្នោត ។ ខណៈ​ដែល​វា​កម្រ​ជាង​នេះ កន្ទេល​ខ្មែរ​ក៏​អាច​ធ្វើ​ពី ​សរសៃ​កៀន និង ​ផ្តៅ ( ​ត្បាញកញ្ជើ ​) ដែល​ធ្វើ​ពី ​ដើម​រាំងស្ងួត ។ ដើម​ត្រែង​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាំ​នៅ​តាម​គែម​វាល​ស្រែ​សម្រាប់​ធ្វើ​កន្ទេល​នៅ​ពេល​ទឹក​ស្រក​ពី​បឹង​ខាងក្រោយ​ភូមិ​ក្នុង​រដូវប្រាំង ពេល​តម្បាញ​ធ្វើ​ពី​ខែ​មករា​ដល់​ខែ​ឧសភា។

កន្ទេលខ្មែរអាចផលិតបានពី គ្រាប់ ផ្តៅ និងស្លឹកមានច្រើនប្រភេទ ដូចជា ប្រផេះ ស្រូវ ក្រមាក្រហម កន្ទេលត្រជាក់ កាឡាមូស វីណាលីស ឬផ្តៅខ្មែរ ដើម កោងកាង ស្លឹកត្នោត ស្លឹកចេក ស្លឹកត្នោត ដើម សាគូ ស្លឹកត្នោត និង ទឹក hyacinth ។ 

 កន្ទេលផ្អាវ 
ផ្អាវត្រូវ​កាប់​ជា​បី​ផ្នែក​គឺ​ផ្នែក​មួយ​ជា​ផ្នែក​កណ្តាល និង​ផ្នែក​ពីរ​ទៀត​គឺ​ស្លាប​ទន់​ទាំងសងខាង។ បន្ទាប់មកសរសៃត្រូវបានបំបែកនិងរុញភ្ជាប់។ សំបក​ត្រូវ​បាន​បក​ចេញ ហើយ​នៅ​សល់​តែ​សរសៃ​ទន់។ បន្ទាប់មក គេត្រូវហាលថ្ងៃពេញមួយថ្ងៃ ហើយប្រមូលជាបាច់ក្នុងម្លប់។ ទឹក​ត្រូវ​បាន​បាញ់​ជា​ប្រចាំ​ដើម្បី​ការពារ​សរសៃ​មិន​ឱ្យ​ស្ងួត​និង​បត់។ បន្ទាប់មក អំបោះ​ត្រូវ​បាន​តម្រៀប​ដាច់​ដោយ​ខ្សែ​វែង​ដាច់​ពី​គ្នា​សម្រាប់​ត្បាញ​កន្ទេល​។ 

 កន្ទេលក្រហម 
កន្ទេលក្រហម ជាកន្ទេ មួយប្រភេទដែលត្បាញពីសំបក ក្រវាញជ្រូក ។  សិប្បករបានកាត់ដើមត្រែងជាបំណែកតូចៗ ប្រវែងមួយម៉ែត្រ មុននឹងដាច់សរសៃនៃកំណាត់ដោយជ្រលក់ពណ៌ក្រហម ស បៃតង និងលឿង តាមពណ៌ដែលគេចូលចិត្ត។  កន្ទេលក្រហមកម្ពុជាត្រូវបាននាំចេញ និងលក់នៅប្រទេសវៀតណាមយ៉ាងហោចតាំងពីសតវត្សទី 19 ។  កន្ទេលក្រហមជាធម្មតាត្រូវបានត្បាញដោយដើមត្រែងពណ៌សដែលមិនត្រូវបានជីកនៅផ្នែកខាងលើមួយដើម្បីកំណត់ទិសដៅរបស់វាព្រោះវានឹងមានការរអាក់រអួលដែលក្បាលដែលដាក់គឺជើងបានជាន់។  វាជាប្រភពចំណូលបន្ទាប់បន្សំសម្រាប់កសិករកម្ពុជា ដែលអាចបន្ថែមចំណូលបានរហូតដល់ 2000 ដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយឆ្នាំ តាមរយៈការត្បាញកន្ទេលក្រហមទាំងនេះ។ 

 កន្ទេលកំប្លោក 
ក្នុង​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ក៏​បាន​ធ្វើ​កន្ទេល​សម្រាប់​អង្គុយ និង​ដេក​ពី កំប្លោក ​​។ តាម​ពិត​ទៅ រុក្ខជាតិ​នេះ​បើ​ទោះ​បី​ជា​មាន​សម្រស់​រីក​លូតលាស់​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស ហើយ​ជា​ញឹក​ញាប់​ស្ទះ​ផ្លូវ​ទឹក​នៅ ​បឹង​ទន្លេសាប ។  ខណៈពេលដែលវាយនភាពទន់របស់វាបានធ្វើឱ្យវាពេញនិយម ភាពធន់របស់វាមានកម្រិត។