navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ស៊ីនសោប៊ូ: ការគង់នៅអវៈ

ការគង់នៅអវៈ
ក្នុងឆ្នាំ១៤២១ បិតាព្រះនាងចៅពូព្រះបាទរាជាធិរាជបានសោយទិវង្គត។ បុត្រច្បងរបស់ព្រះអង្គ ពញាធម្មរាជាបានឡើងសោយរាជ្យ ប៉ុន្តែព្រះកនិដ្ឋភាតារបស់ទ្រង់ ពញារាម និង ពញាចាន់បានធ្វើឱ្យមានការបះបោរឡើង។ ដោយមានការអញ្ជើញពីពញាចាន់ ព្រះបាទសីហសុបានចុះមកភាគខាងក្រោមរួមជាមួយកងទ័ពមួយកងពលក្នុងខែវិច្ឆិកា ១៤២៣ (ខែណាតដ៏ មី.ស. ៧៨៥)។Burmese chronicles do not agree on the invasion date. Maha Yazawin (Kala Vol. 2 2006: 58) says the invasion began in Natdaw 785 ME (4 Nov 1423 to 2 Dec 1423) but Hmannan Yazawin (RHC Vol. 2 2003: 56) says it began a year earlier in Natdaw 784 ME (19 Oct 1422 to 16 Nov 1422). However the editors of the 2006 edition of Maha Yazawin side with the November 1423 date. ពញាធម្មរាជាបានសំរន់ព្រះទ័យព្រះភាតារបស់ព្រះអង្គដោយតែងតាំងពញារាមជាព្រះអង្គម្ចាស់ស្នងរាជ្យ និងប្រទានតំណែងចៅហ្វាយស្រុកនៃដីសណ្ដឥរាវត្តីឱ្យ ហើយពញាចាន់ទទួលបានតំណែងជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តមុំហ៍។ ព្រះអង្គម្ចាស់ស្នងរាជ្យ ពញារាមក្នុងកាយវិការរក្សាសន្តិភាព ទ្រង់ក៏បានថ្វាយព្រះភគិនីរបស់ទ្រង់ ឝ៊ីនចៅពូឱ្យទៅព្រះបាទសីហសុ ដែលព្រះបាទសីហសុក៏បានថ្វាយព្រះនាងនៃនគរអវៈឱ្យរៀបអភិសេកនឹងព្រះអង្គវិញដែរ។ វាត្រូវនឹងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៤២៣។Maha Yazawin (Kala Vol. 2 2006: 56) says Binnya Ran made the offer one month into the invasion. It means Pyatho 785 ME (3 Dec 1423 to 1 Jan 1424).

ពេលដែលព្រះនាងយាងទៅអវៈ ព្រះនាងមានព្រះជន្ម ២៩ វស្សា ជាក្សត្រីមេម៉ាយ និង ជាព្រះមាតាមួយអង្គដែលមានបុត្រាមួយអង្គ និង បុត្រីពីរអង្គ។ ក្នុងរយៈពេលដែលព្រះនាងគង់ប្រថាប់នៅអវៈ ព្រះនាងមិនមានបុត្របន្ថែមទៀតឡើយ។Harvey 1925: 116 ព្រះបាទសីហសុពេញព្រះរាជហឫទ័យនឹងព្រះនាងណាស់ ក៏ប៉ុន្តែព្រះអង្គបានសោយទិវង្គតកំឡុងពេលបេសនកម្មយោធានៅភាគខាងជើងក្នុងឆ្នាំ១៤២៥បាត់ទៅ។ ឝ៊ីនចៅពូនៅតែបន្តគង់នៅអវៈរយៈពេលបួនឆ្នាំទៀត។ កំឡុងពេលព្រះនាងគង់នៅអវៈ ឝ៊ីនចៅពូបានក្លាយជាឧបដ្ឋាកដល់ព្រះសង្ឃមនពីរអង្គ ធម្មញាណ និង បិតកហរៈ ដែលបានគង់នៅវត្តអរិយធជនៅហ្សឹហ្កេនក្បែរក្រុងអវៈ។ ក្នុងឆ្នាំ១៤២៩ ព្រះជន្មបាន ៣៥ វស្សា ព្រះមហាក្សត្រីបានភៀសព្រះកាយដោយមានជំនួយពីឧបជ្ឈារបស់ព្រះសង្ឃមនទាំងពីរអង្គ ហើយក៏បានយាងត្រឡប់ទៅបារគូរួមគ្នាជាមួយព្រះភិក្ខុសង្ឃទាំងពីរអង្គនោះទៅ។Kala Vol. 2 2006: 58
ស៊ីនសោប៊ូ: សោយរាជ្យនៅបារគូ

សោយរាជ្យនៅបារគូ
សមាជិករាជវង្សជាឱរសនៃនគរហង្សាវត្តី ដែលត្រូវឡើងសោយបន្តទាំងអស់បានដាច់ព្រះវង្សអស់ហើយ ឝ៊ីនចៅពូក៏បានឡើងសោយរាជ្យជាព្រះមហាក្សត្រីនៅដើមឆ្នាំ១៤៥៤ ទៅ។ ព្រះភាតាពីរអង្គរបស់ទ្រង់ ពញាធម្មរាជា និង ពញារាមទី១ ហើយនិងបុត្រាមួយអង្គចំណោមបុត្ររបស់ព្រះនាង ពញាហ្វារ្យូ ក្សត្រទាំងប៉ុន្មានអង្គនេះបានឡើងគ្រងរាជ្យជាព្រះមហាក្សត្រនៃបារគូរួចអស់ទៅហើយ។(Harvey, 1925, 368)

ក្នុងឆ្នាំ១៤៥៧ រយៈពេលដ៏ខ្លីក្រោយពីការឡើងសោយរាជ្យមក ខាងពុទ្ធចក្របានប្រារព្ធបុណ្យខួបលើកទី ២០០០ រំលឹកដល់ការចូលព្រះបរិនិព្វាននៃព្រះពុទ្ធអង្គ ដែលនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ត្រូវនឹងឆ្នាំម.គ. ៥៤៣។

បន្ទាប់ពីគ្រងរាជ្យនៅបារគូអស់រយៈកាលប្រហែល ៧ ឆ្នាំមក ក្នុងឆ្នាំ១៤៧០ ព្រះនាងបានសំរេចព្រះទ័យដាក់រាជ្យ ហើយបានរើរាជធានីពីបារគូទៅដាហ្កូនវិញ ជាទីដែលព្រះនាងអាចលះបង់កាយចិត្តដើម្បីបូជាទៅដល់សាសនានៅក្បែរព្រះចេតិយឝ្វេដាហ្កូន។(Singer, 1992, p. 81)

ឝ៊ីនចៅពូបានជ្រើសរើសភិក្ខុុមួយអង្គឱ្យឡើងសោយរាជ្យបល្លង្កនៅបារគូ។ ព្រះភិក្ខុបិតកហរៈ ដែលបានជួយយកអសាព្រះនាងឱ្យភៀសព្រះកាយចាកចេញពីអវៈ ដោយបានលាចាកសិក្ខាបទទៅត្រូវបានទទួលគោរម្យងារថា បុញ្ញរាជ និង ធម្មចេតិ ហើយបានក្លាយជាព្រះរាជសុណិសារបស់ព្រះនាង ហើយក៏ជាអ្នកដែលសក្ដិសមជារជ្ជទាយាទដោយសារតែបានរៀបអភិសេកនឹងព្រះបុត្រីពៅរបស់ព្រះនាងមីប៉ាកាធិន។
ស៊ីនសោប៊ូ: សោយរាជ្យនៅដាហ្កូន

សោយរាជ្យនៅដាហ្កូន
ឝ៊ីនចៅពូបានគង់ប្រថាប់នៅដាហ្កូនក្បែរព្រះចេតិយឝ្វេដាហ្កូនរហូតដល់អវសានជីវិតរបស់ព្រះនាងក្នុងឆ្នាំ១៤៧១។ ទោះបីយ៉ាងណាក្រោយពីព្រះនាងបានរើទៅគង់នៅដាហ្កូន ក៏ព្រះនាងត្រូវបានគេនិយាយថានៅតែគ្រងម្កុដរាជ្យដដែល។(Halliday, 2000, 101)

តាមជាក់ស្ដែង អំណាចបានផ្ទេរពីព្រះឝ៊ីនចៅពូទៅឱ្យព្រះធម្មចេតិ ដែលព្រះអង្គបានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រស្ថិតនៅក្រោមគោរម្យងារ រាមាធិបតីក្នុងឆ្នាំ១៤៥៧ ត្រូវបានគេរំលឹកក្នុងសិលាចារឹកមួយដែលសរសេរជាភាសាមន។(Shorto, Mon Inscriptions, II, p. 61)

នៅដាហ្កូន ព្រះមហាក្សត្រីអង្គនេះបានបូជាពេលវេលា និង ព្រះទ័យទុកដាក់របស់ទ្រង់ទៅលើចេតិយឝ្វេដាហ្កូន ដោយពង្រីកបរិវេណជុំវិញចេតិយនេះ ដោយក្រាលថ្ម និងដាក់បង្គោលថ្ម ហើយនិងចង្កៀងនៅខាងក្រៅជុំវិញចេតិយ។ ព្រះនាងបានពង្រីកដីធ្លីចំណុះជើងវត្តឧបត្ថម្ភវត្ត នៅដាណុក។ ស្ទើរតែអ្វីគ្រប់យ៉ាងទាំងអស់ដែលព្រះនាងឝ៊ីនចៅពូបានធ្វើ ព្រះនាងធ្វើមួយទ្វេជាបួន::

"មានឆត្របួន បាតមាសបួន ភាជន៍ដីបួន និង ទេយ្យទានបួនសំរាប់ធ្វើជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ មានបុរសម្ភៃប្រាំពីរនាក់ ឱ្យចាំអុជចង្កៀងរាល់ថ្ងៃ។ មានបុរសម្ភៃនាក់ជាឆ្មាំយាមចេតិយភណ្ឌ។ មានរោងជាងទងបួន វង់ភ្លេងបួន ស្គរបួន រោងបួន ឆ្មាំទ្វារប្រាំបីនាក់ អ្នកបោសជ្រះបួននាក់ និង អ្នកអុជចង្កៀងម្ភៃនាក់។ ព្រះនាងបានសាងសង់កំពែងរាងមូលប្រាំពីរជាន់យ៉ាងរឹងមាំ។ ចន្លោះពីកំពែងនីមួយៗ ព្រះម្ចាស់ក្សត្រីយានីពញាសៅបានដាំដើមតាលព្រឹក្ស និងដើមដូង។"(Halliday, 2000, p. 102)

ព្រះនាងមានមាសទំងន់ ៤០,៧៥ សហាតិក្រាម បានផែឱ្យចេញជាសន្លឹកមាស និងយកទៅបិតលើចេតិយឝ្វេដាហ្កូនជាមួយសន្លឹកមាសទាំងនេះ។ អ្នករស់នៅដាហ្កូនបាន បរិច្ចាគសំរឹទ្ធិ ៨១៥០ សហាតិក្រាមថ្វាយព្រះចេតិយនេះ។(Halliday, 2000, p. 101)
ស៊ីនសោប៊ូ: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក
សិលាចារឹកបីផ្ទាំងត្រូវបានគេបង្កើតឡើងតាំងពីរជ្ជកាលរបស់ឝ៊ីនចៅពូ។

សិលាចារឹកដំបូងត្រូវបានគេស្គាល់ថា ក្យាំម្រំហ៍ទី១ រំលឹកដល់ការថ្វាយដីធ្លីមួយកន្លែង។ នៅថ្ងៃ ២៥ កញ្ញា ឆ្នាំ១៤៥៥ ព្រះម្ចាស់ក្សត្រីបានឧទ្ទិសដីថ្វាយចេតិយក្យាំម្រំហ៍ ដែលព្រះនាងបានកសាង។ សិលាចារឹកនេះកត់ត្រាថា គ្រឿងអលង្ការណ៍ វត្ថុមានតំលៃ និង បដិលាភនៃកន្លែងមួយ ឈ្មោះ "ត្កូ' ម្បុន" ត្រូវបានវេរទៅឱ្យព្រះចេតិយមោហស្មេន [ព្រះរាជជ្រោយខ្ពស់] នៅម្យ៉ាសេនដាន់ក្បែរមុំហ៍។ ផ្នែកទីពីរនៃសិលាចារឹកធ្វើដើម្បីប្រសិទ្ធិពរជ័យដល់ពួកអ្នកមកគោរពបូជាព្រះចេតិយ និង អ្នកធ្វើពុទ្ធបដិមាជាច្រើនអង្គ។ ផ្នែកទីបីនៃសិលាចារឹកគូសបញ្ជាក់ត្រង់ទារុណកម្មធ្លាក់ទៅនរក។ សិលាចារឹកនេះសំបូរដោយព័ត៌មានខាងភាសាសាស្ត្រ សាសនា និង ប្រវត្តិសាស្ត្ររួមជាមួយឥទ្ធិពលខាងភាសាវិទ្យាភូមា និង ពាក្យ "ចាវ" រឺ "ចៅ" ដែលមានន័យថា "បតី" រឺ​ "ម្ចាស់" យកមកពីភាសាទៃដែលបានប្រើប្រាស់ដោយសន្មត ព្រោះតែ គោរម្យងារនេះត្រូវបានថ្វាយដល់រាជវង្សហ្វារ្យូដោយព្រះមហាក្សត្រសៀម។"(Guillon, p. 171-2; most of this information comes from Guillon, pp. 171–172; also see Shorto, 1958; Than Tun, 1985, Royal Orders of Burma, Part Two, p. x, also describes this inscription)
ស៊ីនសោប៊ូ: ប្រពៃណីអ្នកស្រុកមន

ប្រពៃណីអ្នកស្រុកមន
នៅចុងនៃសតវត្សទីដប់ប្រាំបួន មានបណ្ដាជនមនមួយចំនួនត្រូវបានគេនិយាយថាបានចាត់ទុកព្រះមហាក្សត្រីវិកធរៀជាតួអង្គសជាតិនៃព្រះនាងឝ៊ីនចៅពូ។

រឿងរ៉ាវនិយាយអំពីវិធីដែលព្រះមហាក្សត្រីជ្រើសរើសអ្នកស្នងរាជ្យបន្ត។ បន្ទាប់ពីគ្រងរាជ្យបានប្រាំពីរឆ្នាំ ព្រះនាងក៏សំរេចព្រះទ័យដាក់រាជ្យ។ ព្រះនាងបានព្រះតំរិះរកវិធីដើម្បីជ្រើសរើសព្រះថេរៈមួយអង្គក្នុងចំណោមពីរអង្គដែលបានរួមដំណើរជាមួយព្រះនាងកំឡុងពេលព្រះនាងគង់នៅអវៈ ថាតើអង្គណាគួរសោយរាជ្យបន្តពីព្រះនាង:

"ព្រឹកមួយ នៅពេលព្រះថេរៈទាំងពីរអង្គនិមន្តមកទទួលចង្ហាន់ ព្រះនាងបានលាក់សារុងដែលមានលក្ខណៈជាគ្រឿងបញ្ចក្សត្រទុកក្នុងបាតមួយក្នុងចំណោមបាតរបស់ព្រះសង្ឃទាំងពីរអង្គ (សំលៀកបំពាក់របស់ឧបាសក) បន្ទាប់មកបានបួងសួងផ្សងរកអ្នកដែលមានបុណ្យ ព្រះនាងក៏ទទួលយកបាតទាំងនោះត្រឡប់មកវិញ។(Sayadaw Athwa II. 131) ត្រូវនឹងព្រះធម្មចេតិ។ ចំពោះនរណាដែលមានបាតផ្សងនិស្ស័យភ្ជាប់មក ក៏ត្រូវតាមរាជបញ្ជាពិសិដ្ឋ នឹងទទួលបានបុត្រីរបស់ព្រះនាងរៀបអភិសេកជាមួយ ហើយកាន់ការងាររាជការ។ ព្រះភិក្ខុអង្គផ្សេងដោយក្ដីមិនសមបំណងបានកើតក្ដីមន្ទិល ហើយក៏ត្រូវបានប្រហារជីវិតនៅផោងលីន ភាគខាងជើងដាហ្កូន។ ពួកលោកម្ចាស់ជាច្រើនក៏មិនបានពេញចិត្តនូវការជ្រើសរើសនេះតាំងពីដំបូងដែរ ប៉ុន្តែបានត្រូវផ្សះផ្សាមកវិញដោយសារតែឧត្តមលក្ខណៈរបស់ព្រះធម្មចេតិ នៅពេលនោះពួកលោកម្ចាស់ភាគខ្លះបានបន្តខ្សឹបខ្សៀវថា ព្រះអង្គមិនមែនជាពូជពង្សក្សត្រឡើយ ព្រះនាងឝ៊ីនចៅពូទ្រង់មានកាំជណ្ដើរមួយយកមកបង្ហាញដែលវាបានឆ្លាក់ជារូបព្រះពុទ្ធ ហើយបង្ហាញរូបនោះទៅកាន់ពួកអស់លោកទាំងនោះដោយ មានព្រះរាជសវនីយ៍ថា 'យេនិយាយថាទ្រង់មានឈាមជ័រជារាស្ត្រសាមញ្ញ ទ្រង់មិនអាចក្លាយជាព្រះមហាក្សត្ររបស់អស់លោកបានឡើយមែនទេ។ សូមមើលឈើធម្មតានេះ កាលពីម្សិលមិញវាត្រូវបានកន្លងដោយបាទារបស់អស់លោក ប៉ុន្តែពេលនេះ តើវាមិនមែនជារូបព្រះទេ រឺ យ៉ាងណា ហើយចុះយើងមិនបានថ្វាយបង្គំពីមុខឈើកាំជណ្ដើរនោះដែរ រឺ ក៏អត់ទេ?'។"(Harvey, 117-8)

អ្នកចំរៀងបានច្រៀងជាសាច់រឿងមួយខុសពីនេះដោយថាមានចៅហ្វាយស្រុកខែត្រកុសិមៈ ពញាអេនបានរៀបអភិសេកជាមួយបុត្រីច្បងព្រះនាងឝ៊ីនចៅពូ មីផាកាតោ លោកក៏បានធ្វើការបះបោរដោយសារតែលោកមិនបានត្រូវជ្រើសតាំងជាព្រះមហាក្សត្រជួសឱ្យធម្មចេតិ។ ការបះបោរនេះចប់នៅពេលលោកត្រូវបានគេដាក់ថ្នាំបំពុល។

ពញាសៅមានន័យថា "ពញាចាស់" ជាភាសាមន។ លោកហាវ៉េទាញរឿងរ៉ាវទាក់ទងនឹងព្រះនាមនេះថាកើតមានឡើងដោយយកតាមពង្សាវតារ "សុធម្មវេមុនរាជវង្ស"::

"កាលពីព្រេងនាយ គ្រាដែលគេកំពុងសែងគ្រែស្នែងដ៏ល្អល្អះសោភ័ណសោភាហែជុំវិញទីក្រុង ព្រះនាងទ្រង់ព្រះខឌ្ដក្នុងព្រះហស្ថ ហើយនិងមានព្រះម្កុដរាជ្យគ្រងលើព្រះសិរសា ព្រះនាងបានព្រះសណ្ដាប់លឺបុរសចាស់ឧទាន ខណៈពេលដែលរាជបរិពាររបស់ព្រះនាងបានច្រានគាត់ទៅម្ខាង "ខ្ញុំត្រូវចេញពីផ្លូវនេះ មែនទេ? ខ្ញុំគឺជាមនុស្សចាស់ភ្លីភ្លើ មែនទេ? ខ្ញុំមិនសូវចាស់ណាស់ណាទេ អញ្ជឹងខ្ញុំមិនអាចមានកូនបានមែនទេ ចាស់ជាងព្រះម្ចាស់ក្សត្រីចាស់របស់ពួកលោកឯងមែនទេ!" ដោយភ័ន្តភាំងស្ទើរតែមិនចង់ជឿ ព្រះនាងក៏បានទទួលយកដោយលំអោនថា ជាសញ្ញាមួយមកពីស្ថានសួគ៌ ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកព្រះនាងឱ្យគេទូលហៅព្រះអង្គឯងថា 'ព្រះមហាក្សត្រីចាស់' (ព្រះមហាក្សត្រយានី)។(Harvey, p. 117)

ប្រវត្តិជាភាសាមន និទានរាមាធិបតីកថាមានសាច់រឿងខុសប្លែកគ្នា ដោយថាពញាសៅបានគង់នៅអវៈជារៀងរហូត ហើយបានពោលថាព្រះនាងធ្លាប់បានសោយរាជ្យនៅបារគូ ជាព្រះមហាក្សត្រី នៅពេលនោះមកព្រះនាងត្រូវបានគេចាប់ព្រះកាយ និង នាំយកទៅអវៈ ហើយត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះអគ្គមហេសី។(Shorto, no date, pp. 1–7)
ស៊ីនសោប៊ូ: ជំលោះអំពីរយៈពេលនៃរជ្ជកាល

ជំលោះអំពីរយៈពេលនៃរជ្ជកាល
អ្នកខ្លះប្រកាន់ថា ឝ៊ីនចៅពូបានគ្រងរាជ្យបានប្រាំពីរឆ្នាំ អ្នកផ្សេងថាដប់ប្រាំពីរឆ្នាំ។ លោកឝថូដំបូងបានឱ្យសម្មតិកម្មថា ព្រះនាងប្រហែលគ្រងរាជ្យរួមគ្នាជាមួយព្រះធម្មចេតិ។(Shorto, Dictionary of Mon Inscriptions, 317, Ramadhipati) លោកហ្គុយយ៉ុងលើកឡើងថាឝ៊ីនចៅពូ និងធម្មចេតិបានគ្រងរាជ្យរួមគ្នាដោយធម្មចេតិគ្រងរាជ្យនៅបារគូ និង ឝ៊ីនចៅពូគ្រងរាជ្យនៅដាហ្កូន។(Guillon, 1999, 172) ដាហ្កូនធ្លាប់ជាដីនៃព្រះមហាក្សត្រីមនតាំងពីបុរាណ។(Guillon, 1999, p. 170)
ស៊ីនសោប៊ូ: ទីតាំងព្រះរាជវាំង និង ព្រះសុសាន

ទីតាំងព្រះរាជវាំង និង ព្រះសុសាន
លោកផ្វឺនីវ៉លបានពោលថា "កំពែងនៃព្រះរាជដំណាក់របស់ព្រះនាងឝ៊ីនចៅពូនៅដាហ្កូន" គឺជា"ឧបសគ្គដីខ្សាច់នៃវាលវាយកូនគោល"សម័យអាណានិគមក្បែរវិថីប្រមុំម៍ ប៉ុន្តែអ្នកផ្សេងថាសំណល់បាក់បែកទាំងនេះតាមការពិតទៅ ជាកំពែងមួយខ្សែដែលកសាងក្នុងឆ្នាំ១៨៤១ទៅវិញទេ។(Harvey, 118 citing Furnivall, Syriam Gazetteer; Fraser "Old Rangoon" JBRS 1920)

ស្តូបដែលមានព្រះអដ្ឋិធាតុព្រះនាងត្រូវបានគេនិយាយថា ស្ថិតនៅវត្តមួយនៅទីប្រជុំជនភាពសាន់ចោននៅឯយ៉ាងហ្កូនសព្វថ្ងៃនេះ ក្បែរព្រះចេតិយឝ្វេដាហ្កូននៅលើដីធ្លានៃវត្តមួយដែលកាលណោះមានឈ្មោះថា វត្តព្រះធាតុឝ៊ីនចៅពូ ដែលស្ថិតនៅខាងលិចនៃវិថីប្រមុំម៍លើវិថីឝ៊ីនចៅពូ (វិថីវីនស៊)។(JBRS 1912 Saya Thein "Rangoon in 1852"; Harvey, p. 118; also see Singer, 1992 for details)
ស៊ីនសោប៊ូ: គន្ថនិទ្ទេសន៍

គន្ថនិទ្ទេសន៍ 
 Forchammer Notes on the Early History and Geography of British Burma – I. The Shwedagon Pagoda, II. The First Buddhist Mission to Suvannabhumi, publ. Superintendent Government Printing, Rangoon 1884.
 Fraser (1920) "Old Rangoon" Journal of the Burma Research Society, volume X, Part I, pp. 49–60.
 Furnivall, Syriam Gazetteer.
 Guillon, Emmanuel (tr. ed. James V. Di Crocco) (1999) The Mons: A civilization of Southeast Asia, Bangkok: The Siam Society.
 Halliday, Robert (2000) (Christian Bauer ed.) The Mons of Burma and Thailand, Volume 2. Selected Articles, Bangkok: White Lotus.
 Harvey, G.E. (1925) History of Burma: From the earliest times to 10 March 1824 the beginning of the English conquest, New York: Longmans, Green, and Co.
 Sayadaw Athwa [The Monk of Athwa], Burmese translation of his Talaing History of Pegu used by Phayre, now in the British Museum, being manuscripts OR 3462-4.
 Saya Thein (1910) "Shin Sawbu," Journal of the Burma Research Society
[Summarizing the "Thaton-hnwe-mun Yazawin" below, but also giving the slightly different chronology of the Burmese chronicle "Hmannan Yazawin"]
 Saya Thein (1912) "Rangoon in 1852" Journal of the Burma Research Society.
 Schmidt, P.W. (1906) Slapat ragawan datow smim ron. Buch des Ragawan, der Konigsgeschichte, publ. for Kais. Akademie der Wissenschaften by Holder, Vienna, pp. 133–135
 Shorto, Harry Leonard (1958) "The Kyaikmaraw inscriptions," Bulletin of the School of Oriental and African Studies (BSOAS), 21(2): 361–367.
 Shorto (1971) A dictionary of Mon inscriptions from the sixth to the sixteenth centuries. London: Oxford University Press.
 Shorto (tr.) (no date) Unpublished typescript translation of pp. 34–44, 61–264 of Phra Candakanto (ed.) Nidana Ramadhipati-katha (or as on binding Rajawamsa Dhammaceti Mahapitakadhara), authorship attributed to Bannyadala (c. 1518–1572), Pak Lat, Siam, 1912.
 Singer, Noel F. (1992) "The Golden Relics of Bana Thau," Arts of Asia, September–October, 1992. [Contains many interesting and original historical interpretations]
 Thaton-hnwe-mun Yazawin, unpublished manuscript cited in Harvey, p. 117, the facts about Baña Thau in this chronicle are summarised in (Hmawbi Saya Thein, 1910)
ស៊ីនសោប៊ូ: តំណខាងក្រៅ

តំណខាងក្រៅ
 Photo of the gold crown of Shin Sawbu 
 Color imaginative recreation of Shin Sawbu's picture  

Category:អ្នកភូមាដើមកំណើតមន
Category:ក្សត្រី
Category:ក្សត្រភូមា
Category:ក្សត្រមន
Category:រាជវង្សហង្សាវត្តី
ស៊ីនហ្សូ អាបេ

ស៊ីនហ្សូ អាបេ (, ; ២១ កញ្ញា ១៩៥៤–៨ កក្កដា ២០២២) គឺជាអ្នកនយោបាយជប៉ុនមួយរូបដែលធ្លាប់បានបម្រើការជានាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន និងប្រធានគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យសេរីពីឆ្នាំ២០០៦ ដល់ឆ្នាំ២០០៧ ហើយម្តងទៀតពីឆ្នាំ២០១២ រហូតដល់ឆ្នាំ២០២០។ លោក​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ដែល​កាន់កាប់​អំណាចបាន​យូរ​ជាងគេបំផុតនៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជប៉ុន។ លោកអាបេ​ក៏​ធ្លាប់​បម្រើការ​ជា​ប្រធាន​គណៈរដ្ឋមន្ត្រីពីឆ្នាំ២០០៥ ដល់ឆ្នាំ២០០៦ ក្រោមលោកជុនអ៊ិឈិរ៉ូ ខូអ៊ិហ្ស៊ឹមិផងដែរ ហើយជា​មេ​ដឹក​នាំបក្សប្រឆាំងមួយ​រយៈពេល​ខ្លី​នៅ​​អំឡុង​ឆ្នាំ២០១២។

លោក​អាបេបាន​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​សមាជិក​សភាតំណាងរាស្រ្ត​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​ឆ្នាំ​ 1993​ លោក​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​ប្រធាន​ខុទ្ទកាល័យ​ដោយលោកជុនអ៊ិឈិរ៉ូ ខូអ៊ិហ្ស៊ឹមិ​ នាយករដ្ឋមន្ត្រីក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2005 មុន​នឹង​ជំនួស​លោកជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី និងប្រធានគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យសេរីក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2006 លោកត្រូវបានបញ្ជាក់ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីជាបន្តបន្ទាប់ដោយវគ្គពិសេសរបស់រដ្ឋសភា ក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីក្មេងជាងគេក្រោយសង្គ្រាមរបស់ជប៉ុន​ ហើយអ្នកដំបូងដែលបានកើតក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ លោកអាបេ​បាន​លាលែង​ពី​តំណែង​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រោយ​កាន់​តំណែង​បាន​មួយ​ឆ្នាំ ដោយសារតែផលវិបាកផ្នែកវេជ្ជសាស្រ្តពីដំបៅ​រលាក​ពោះវៀន ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីគណបក្សរបស់លោកបានចាញ់ការបោះឆ្នោតសភានៅឆ្នាំនោះ លោកត្រូវបានជំនួសដោយយ៉ាស៊ុអុ ហ្វុគុដា ដែលបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដំបូងគេក្នុងចំណោមនាយករដ្ឋមន្ត្រីទាំង 5 ដែលម្នាក់ៗខកខានមិនបានកាន់តំណែងលើសពី 16 ខែ។

នៅថ្ងៃទី 8 ខែកក្កដា លោកអាបេស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងណារ៉ាភាគខាងត្បូង ដើម្បីប្រយុទ្ធដើម្បីផលប្រយោជន៍នៃការរត់ការសម្រាប់សភាជាន់ខ្ពស់របស់ប្រទេសជប៉ុន។លោកអាបេត្រូវបានគេធ្វើឃាតដោយកាំភ្លើងនៅថ្ងៃទី ៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២២ នៅពេលថ្លែងសុន្ទរកថាយុទ្ធនាការនៅទីក្រុងណារ៉ា

លោកកំពុងថ្លែងសុន្ទរកថានៅពេលដែលគាត់ត្រូវបានបាញ់ដោយអ្នកបាញ់ប្រហារ - អាយុ ៤១ ឆ្នាំដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាបុគ្គលពីមុនមកពីកងកម្លាំងស្វ័យការពារជប៉ុនដែលស្រដៀងនឹងកងទ័ពជើងទឹក។

យោងតាម ​​NHK និងរបាយការណ៍ព័ត៌មានផ្សេងទៀត ជនសង្ស័យបាននិយាយថា លោកមាន "ខកចិត្តនឹងលោកអាបេ" ប៉ុន្តែមិនមានអ្វីទាក់ទងនឹងអារម្មណ៍នយោបាយ
ស៊ីនីម

ទឹកដីនៃ អំពើបាប (    ) ឬ ស៊ីនីម (មកពី៖    ពោលគឺ ប្រជាជននៃទឹកដីនៃអំពើបាប ឬប្រជាជននៃអំពើបាប) គឺជា ក្បួនច្បាប់ hapax ព្រះគម្ពីរដែលលេចឡើងនៅក្នុង អេសាយ 49:12 ថា: «មើលចុះ ទាំងនេះនឹងមកពីឆ្ងាយ: ហើយមើល ទាំងនេះមកពីភាគខាងជើង និងពីខាងលិច។ ហើយ​ទាំង​នេះ​មក​ពី​ស្រុក​ស៊ីនីម»។ 

កំណែភាសាអង់គ្លេសខ្លះគ្រាន់តែ បកប្រែ ពាក្យនេះ ខ្លះទៀតបកប្រែជាភាសាហេព្រើរថា Syene (Aswan) ហើយខ្លះទៀតភ្ជាប់ ស៊ីន ជាមួយ ប្រទេសចិន ។ ស៊ីនីម ស្រដៀងទៅនឹង ស៊ីនែ ដែល ជាឡាតាំង នៃ រាជវង្សឈិន បន្ទាប់ពី រដ្ឋ ឈិន ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 778 មុនគ្រិស្តសករាជ ហើយ រាជវង្ស ឈិន ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 221 មុនគ.ស ដោយ Qin Shi Huang-Di ។ PBS Nova

ការវិភាគរបស់ Young's Concordance to the Bible (1879) កំណត់ពាក្យថា "ប្រជាជននៅភាគខាងកើតឆ្ងាយ ជនជាតិចិន?" សព្វវចនាធិប្បាយព្រះគម្ពីរស្តង់ដារអន្តរជាតិ (1915) ចែងថា «ទឹកដីគឺច្បាស់ណាស់នៅឆ្ងាយ ហើយត្រូវតែស្វែងរកនៅភាគខាងត្បូង ឬនៅបូព៌ា។ The Septuagint ចង្អុលទៅប្រទេសមួយនៅភាគខាងកើត។ ស៊ីនែ ភាពឆ្ងាយដាច់ស្រយាលខ្លាំង.... ខណៈពេលដែលមិនមានការសម្រេចចិត្តជាក់លាក់ណាមួយដែលអាចធ្វើទៅបាន ប្រូបាប៊ីលីតេចង្អុលទៅទិសបូព៌ា ហើយចិនមិនអាចត្រូវបានគេច្រានចោលទាំងស្រុងនោះទេ។ International Standard Bible (1915). ការបកប្រែព្រះគម្ពីរសម័យទំនើបមានទំនោរបកប្រែថា ស៊ីនីម ជា ស្យេនេ (អាស្វានបុរាណ) ពីព្រោះ រមូរអេសាយដ៏អស្ចារ្យ នៃ រមូរសមុទ្រមរណៈ ប្រើពាក្យនោះ។ 

នៅក្នុងភាសាហេព្រើរទំនើប ស៊ីន (   ) ជា​ពាក្យ​សម្រាប់​ប្រទេស​ចិន ដូច​ជា​ភាសា​ហេព្រើរ​សម័យ​ទំនើប​ប្រើ​ឈ្មោះ​កន្លែង​គម្ពីរ​មិន​ច្បាស់​លាស់​ផ្សេង​ទៀត​សម្រាប់​ប្រទេស​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​ដូច​ជា Sfarad (   ) សម្រាប់ប្រទេសអេស្ប៉ាញ និង Tzarfat (    ) សម្រាប់ប្រទេសបារាំង។
កំណែព្រះគម្ពីរ ការបកប្រែ កំណែស្តង់ដារអាមេរិក
 ព្រះគម្ពីរដែលបានពង្រីក
 Amplified Bible, កំណែបុរាណ
 ព្រះគម្ពីរស្តង់ដារគ្រីស្ទាន
 ព្រះគម្ពីរភាសាអង់គ្លេសទូទៅ
 កំណែភាសាអង់គ្លេសសហសម័យ
 Douay-Rheims ឆ្នាំ 1899
 កំណែស្តង់ដារភាសាអង់គ្លេស
 ព្រះគម្ពីរហ្សឺណែវ ១៥៩៩
 ការបកប្រែដំណឹងល្អ
 កំណែស្តង់ដារអន្តរជាតិ
 កំណែ King James
 ព្រះគម្ពីររស់នៅ
 សារ
 ព្រះគម្ពីរស្តង់ដារអាមេរិកថ្មី។
 កំណែសតវត្សថ្មី។
 កំណែអន្តរជាតិថ្មី។
 កំណែ King James ថ្មី។
 ការបកប្រែការរស់នៅថ្មី។
 កំណែស្តង់ដារដែលបានកែប្រែ ស៊ីនីម
 Aswan (អេហ្ស៊ីបខាងត្បូង)
 ស៊ីនីម (ចិន)
 Sinim [ប្រហែលជា Aswan ទំនើប]
 ខាងត្បូង
 ទីក្រុងស៊ីណេ
 ប្រទេសខាងត្បូង
 ទឹកដីនៃស៊ីណេ
 ស៊ីនីម [មានន័យថាប្រទេសខាងត្បូង]
 Aswan នៅភាគខាងត្បូង
 ចិន
 ស៊ីនីម
 ខាងត្បូង
 គ្រប់ផ្លូវចុះពីទន្លេនីល។
 ស៊ីនីម
 Aswan នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអេហ្ស៊ីប
 តំបន់ Aswan
 ស៊ីនីម
 រហូតដល់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសអេហ្ស៊ីប
 ទឹកដីនៃស៊ីណេ
ស៊ីនីម: នៅក្នុងសាសនាមរមន

នៅក្នុងសាសនាមរមន 
ជាភាសាដែលស្ទើរតែដូចគ្នាទៅនឹង កំណែ King James នីហ្វៃទី 1 21:12 នៅក្នុង ព្រះគម្ពីរមរមន អានថា ៖ « ហើយបន្ទាប់មក ឱ វង្សអ៊ីស្រាអែល មើលចុះ ទាំងនេះនឹងមកពីឆ្ងាយ។ ហើយមើល ទាំងនេះមកពីភាគខាងជើង និងពីខាងលិច។ ហើយ​អ្នក​ទាំង​នេះ​មក​ពី​ស្រុក​ស៊ីនីម»។  លិបិក្រម​នៃ​បទគម្ពីរ​នេះ​នៃ ​សាសនាចក្រ​នៃ​ព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទ​នៃ​ពួក​បរិសុទ្ធ​ថ្ងៃ​ចុង​ក្រោយ ​បាន​កំណត់​ស៊ីនីម​ថា « អាច​ជា​ដែនដី​នៃ​ប្រទេស​ចិន » ។
ស៊ីនុស

អនុគមន៍ស៊ីនុស​ជា​ប្រភេទ​មួយ​នៃ​អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ​គ្រឹះ​។ តំលៃ​នៃ​អនុគមន៍​ស៊ីនុស​ក្នុង​ដែនកំនត់​ពិត​គឺ​ស្ថិតនៅ​ចន្លោះ  ។ ស៊ីនុស​ជា​អនុគមន៍ខួប​ដែល​មាន​ខួប​ស្មើនឹង  ។ ចំពោះ​អាគុយម់ង់  (ដែល n ជា​ចំនួន​គត់) អនុគមន៍មានតំលៃ​ធំបំផុត​ស្មើនឹង ១ ។ ចំពោះ​អាគុយម៉ង់  អនុគមន៍​មាន​តំលៃ​តូច​បំផុត​ស្មើនឹង​ − ១ ។ 
400px|right|thumb|ដំណើរនៃ​ក្រាបនៃ​អនុគមន៍ស៊ីនុស​ y = sin x (x គិតជា​រ៉ាដ្យង់) ដោយប្រើ​រង្វង់​ត្រីកោណមាត្រ
ស៊ីនុស: និយមន័យ

និយមន័យ 
ក្នុងត្រីកោណកែង 
right|250px
ស៊ីនុស​នៃមុំ​មួយ  គឺជា​ផលធៀប​រវាង​រង្វាស់​ប្រវែង​នៃ​ជ្រុងឈម និង រង្វាស់​អ៊ីប៉ូតេនុស។
យើងតាង
 អ៊ីប៉ូតេនុស​​ (AC) ដោយ
 ​ជ្រុងឈម (BC) ដោយ 

យើងបាន
 

ក្នុង​កូអរដោនេប៉ូលែរ

ក្នុង​រង្វង់ត្រីកោណមាត្រ
ស៊ីនុស: ក្នុង[[ត្រីកោណកែង]]

ក្នុងត្រីកោណកែង 
right|250px
ស៊ីនុស​នៃមុំ​មួយ  គឺជា​ផលធៀប​រវាង​រង្វាស់​ប្រវែង​នៃ​ជ្រុងឈម និង រង្វាស់​អ៊ីប៉ូតេនុស។
យើងតាង
 អ៊ីប៉ូតេនុស​​ (AC) ដោយ
 ​ជ្រុងឈម (BC) ដោយ 

យើងបាន
ស៊ីនុស: ក្រាប

ក្រាប 
center|700px||thumb|ក្រាប​នៃ​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​ក្នុង​ប្លង់ xy  ដែលតំលៃ​នៅលើ​អ័ក្សអាប់ស៊ីសត្រូវនឹង  រ៉ាដ្យង់​ដង​នៃ​តំលៃ​នោះ។ អនុគមន៍ស៊ីនុស​ត្រូវ​បាន​គេហៅថា​[ស៊ីនុយសូអ៊ីត

center|700px||thumb|ក្រាប​នៃ​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​ក្នុង​ប្លង់ xy ដែលតំលៃ​នៅលើ​អ័ក្សអាប់ស៊ីសគិតជា​ដឺក្រេ
ស៊ីនុស: រូបមន្ត

រូបមន្ត 
 រូបមន្ត​បំលែង​នៃ​ស៊ីនុស
 អនុគមន៍ sin cos tan csc sec cot       
 រូបមន្តស៊ីនុស​នៃផលបូក​និង​ផលដក​រវាងមុំពីរ

 រូបមន្តមុំទ្វេដង
 

 រូបមន្តមុំបីដង
 

 រូបមន្តកន្លះមុំ
 

 រូបមន្តផលបូកនិង​ផលដកស៊ីនុស

 

 រូបមន្តស៊ីនុស​និង​តង់សង់កន្លះមុំ
ស៊ីនុស: អាំងតេក្រាល​ដែល​មាន​ស៊ីនុស

អាំងតេក្រាល​ដែល​មាន​ស៊ីនុស 

 

 

  (ចំពោះ )

 

 

 

   (ចំពោះ  )

  (ចំពោះ )

 

 

 

   (ចំពោះ )

 

 

 

 

   (ចំពោះ  )
ស៊ីនុស: [[ទ្រឹស្តីបទ​ស៊ីនុស]]

ទ្រឹស្តីបទ​ស៊ីនុស 
ទ្រឹស្តីបទស៊ីនុស​ចំពោះ​គ្រប់​ត្រីកោណ ABC ដែល​មាន​រង្វាស់ a, b, c និង មុំ​ឈមនឹង​ជ្រុង​និមួយៗ​រៀងគ្នា A, B, និង C សំដែងដោយ

បើ R ជា​កាំ​នៃ​រង្វង់ចារឹកក្រៅត្រីកោណ ABC នោះទ្រឹស្តីបទសំដែងដោយ៖

ចំពោះសេចក្តីលំអិត​បន្ថែម សូមមើលទ្រឹស្តីបទស៊ីនុស​។

Category:ត្រីកោណមាត្រ
Category:អនុគមន៍
Category:គណិតវិទ្យា
ស៊ីនុសអាំងតេក្រាល: លក្ខណៈ

លក្ខណៈ 
 អនុគមន៍ស៊ីនុសអាំងតេក្រាលជាអនុគមន៍ជាប់ និង មានដេរីវេអនន្តលើ  និង

ដែល  គឺជា​អនុគមន៍ស៊ីនុសកាឌីណាល់ ។
 អនុគមន៍ស៊ីនុសអាំងតេក្រាល  អាចពន្លាតជាស៊េរីនៃចំនួនគត់លើ  និង
<math>\forall x \in \mathbb{R},\ \mathrm{Si}(x) = \sum_{n=0}^{+\infty} (-1)^n \frac{x^{2n+1XX
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អនុគមន៍
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ត្រីកោណមាត្រ

en:Trigonometric integral#Sine integral
ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក

thumb|`right|250px|ក្រាបនៃអនុគមន៍ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីកលើដែនកំនត់ R
ក្នុង​គណិតវិទ្យា អនុគមន៍​ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក​គឺ​ជា​ប្រភេទ​មួយ​​នៃ​អនុគមន៍អ៊ីពែបូលីក​។
ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក: និយមន័យ

និយមន័យ 
អនុគមន៍​ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីកត្រូវបានគេកំនត់សរសេរដោយ sinh គឺជាអនុគមន៍ចំនួនកុំផ្លិចដូចខាងក្រោម៖

ដែល  គឺជាអនុគមន៍អិចស្បូណង់ស្យែលកុំផ្លិច។

អនុគមន៍​ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីកក៏មានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានឹងអនុគមន៍ស៊ីនុសក្នុងធរណីមាត្រអ៊ីពែបូលីកដែរ។

គេនិយមសរសេរ
ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក: លក្ខណៈទូទៅ

លក្ខណៈទូទៅ 
 អនុគមន៍​ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក (sinh) ជាអនុគមន៍ជាប់ និង មានដេរីវេអនន្ត (មានដេរីវេមិនចេះចប់)
 ដេរីវេនៃអនុគមន៍​ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក (sinh) គឺជា អនុគមន៍​កូស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក (cosh)

 ព្រីមីទីវនៃអនុគមន៍​ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីកគឺ cosh + C ដែល C ជាថេរអាំងតេក្រាល

 អនុគមន៍​ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីកជាអនុគមន៍សេស​និងកើនដាច់ខាតលើ ។
ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក: លក្ខណៈត្រីកោណមាត្រ

លក្ខណៈត្រីកោណមាត្រ 
តាមនិយមន័យនៃ​​អនុគមន៍ស៊ីនុស​​និង​កូស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក គេអាចទាញបានសមភាពដូចខាងក្រោម៖

សមភាពនេះមានលក្ខណៈដូចគ្នានឹងរូបមន្តអយល័រក្នុងត្រីកោណមាត្រ (ខ្មែរយើងភាគច្រើនអានថាអឺលែរ)​។

ដូចគ្នាដែរ ចំពោះកូអរដោនេ  កំនត់បានរង្វង់មួយ។  កំនត់បានផ្នែកវិជ្ជមាននៃប៉ារ៉ាបូលនិយ័តមួយ។ គេបានចំពោះ 

ម្យ៉ាងវិញទៀតចំពោះ
ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក: ស៊េរីតេល័រ

ស៊េរីតេល័រ 
sinh ជាអនុគមន៍មានដេរីវេមិនកំនត់ និងអាចពន្លាតជាស៊េរីតេល័រដូចខាងក្រោម៖
ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក: [[អនុគមន៍ច្រាស់]]

អនុគមន៍ច្រាស់ 
ស្តាំ|រូបតូច|250ភស|ក្រាបនៃអនុគមន៍ 
អនុគមន៍ច្រាសនៃsinh គឺជា​អនុគមន៍​ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីកច្រាស​តាងដោយ  ឬ arcsinh ។ វាជាអនុគមន៍ពហុតំលៃកុំផ្លិច។  សាខាគោលការណ៍ (Principal branch) គឺជាជំរើសទូទៅដោយកាត់ជាបំនែកអង្កត់  និង  ។

ចំពោះ sinh មានដែនកំនត់លើ  ហើយអនុគមន៍ច្រាស់របស់វាកំនត់ដោយ៖
ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 អនុគមន៍អ៊ីពែបូលីក
 កូស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក
 តង់សង់អ៊ីពែបូលីក
 កូតង់សង់អ៊ីពែបូលីក

Category:អនុគមន៍
Category:ត្រីកោណមាត្រ
Category:គណិតវិទ្យា
ស៊ីនេម៉ាទិច

ស៊ីនេម៉ាទិច (ជាភាសាបារាំង៖cinématique, ជាភាសាអង់គ្លេស៖Kinematics) ជាផ្នែកមួយនៃមេកានិច ដែលសិក្សាពីចលនារបស់អង្គធាតុមួយ ដោយមិនគិតអំពីបុព្វហេតុដែលបង្ករវា។ ផ្នែកមួយទៀតរបស់មេកានិច ដែលសិក្សាពីទំនាក់ទំនងរវាងចលនានិងបុព្វហេតុ គេអោយឈ្មោះថាឌីណាមិច។

ផ្នែកស៊ីនេម៉ាទិចចាប់កំនើតនៅថ្ងៃទី២០ មករា ១៧០០ នៅពេលដែល ព្យែរ វ៉ារីញ៉ុង បានកំនត់សញ្ញាញរបស់សំទុះនិងបានបង្ហាញថា គេអាចគណនាល្បឿនខណៈនិងសំទុះខណៈបានដោយងាយ ដោយប្រើប្រាស់ដេរីវេ។

ស៊ីនេម៉ាទិចចែកចេញជា ស៊ីនេម៉ាទិចនៃចំនុចរូបធាតុ និង ស៊ីនេម៉ាទិចនៃសូលីដ។
ស៊ីនេម៉ាទិច: និយមន័យគ្រឹះ

និយមន័យគ្រឹះ 
ដើម្បីសិក្សាពីស៊ីនេម៉ាទិច គេចាំបាច់ត្រូវកំនត់ជាមុននូវតំរុយ គឺប្រព័ន្ធកូអរដោនេលំហ​និងតំរុយពេល។ គ្រប់ចំនុចនៅក្នុងលំហ មានកូអរដោនេ  និងមានម៉ាស់  (តាមពិតនៅក្នុងស៊ីនេម៉ាទិច គេមិននិយាយពីម៉ាស់ក៏បាន)។

គ្រប់ចំនុ​ចរូបធាតុ(មានវិមាត្រដ៏តូច) អាចកំនត់ដោយវ៉ិចទ័រទីតាំង ដែលអាចប្រែប្រួលតាមពេលវេលា បើសិនជាវត្ថុនោះមានចលនា។

ដោយធ្វើដេរីវេវ៉ិចទ័រទីតាំងធៀបនឹងពេល គេបានវ៉ិចទ័រល្បឿន

រឺ

ដោយធ្វើដេរីវេវ៉ិចទ័រល្បឿនធៀបនឹងពេល គេបានវ៉ិចទ័រសំទុះ

រឺ

សមីការពេលនៃចលនាសរសេរ៖  ត្រូវគ្នានឹងសមីការប៉ារ៉ាម៉ែត្រនៃគន្លង។ ជាទួទៅគេអាចបង្រួមសមីការគន្លងជា៖  (ចំនាំថាក្នុងសមីការគន្លងគ្មាន t ទេ)។
និយមន័យនៃអាប់ស៊ីសកោង|thumb|400px
សមីការគន្លងជាសំនុះចំនុចដែលចំនុចរូបធាតុឬ​ផ្ចិតនិចលភាពរបស់សូលីដ​គូសបាន។ យើងអាចកំនត់អាប់ស៊ីសកោង  ជាចំងាយចរនៅលើគន្លង (គិតធៀបនឹងចំនុចគោលតំរុយលើគន្លងនាខណៈពេល )។ គេសរសេរ៖

នាំអោយ 

តំលៃល្បឿនខណៈជាដេរីវេនៃអាប់ស៊ីសកោង៖
ស៊ីនេម៉ាទិច: [[ចលនានៅក្នុងរូបវិទ្យា|ចលនា]]ដែលគេនិយមសិក្សានៅក្នុងស៊ីនេម៉ាទិច

ចលនាដែលគេនិយមសិក្សានៅក្នុងស៊ីនេម៉ាទិច 
 ចលនាត្រង់ស្មើ
 ចលនាត្រង់ប្រែប្រួលស្មើ
 ចលនាវង់ស្មើ
 ចលនាវិល
 ចលនាកង់
 ទន្លាក់សេរី
 ចលនាគ្រាប់ផ្លោង

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស៊ីនេម៉ាទិច
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេកានិច
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា
ស៊ីប

ប្រទេសស៊ីប (ភាសាបារាំង៖ Chypre, ភាសាក្រិក៖ Κυπριακή និងភាសាតួកគី៖ Kıbrıs) ដោយមានឈ្មោះផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋស៊ីប គឺជាប្រទេសកោះមួយស្ថិតនៅប៉ែកខាងត្បូងនៃសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ និងភាគខាងត្បូងនៃតំបន់អាណាតូលី។ ស៊ីបមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រផ្ទាល់នៅតំបន់អាស៊ីខាងលិច ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងវប្បធម៌ និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយរបស់ប្រទេសនេះមានលក្ខណៈបែបអឺរ៉ុបអាគ្នេយ៍។ ស៊ីបជា​កោះ​ធំបំផុត​ទី​បី និង​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​ជាង​គេ​ទី​បី​នៅ​សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ាណេ។ ស៊ីបមានដែនសមុទ្រជាប់ប្រទេសអេហ្ស៊ីបនៅភាគត្បូង ឯខាងលិចជាប់នឹងប្រទេសក្រិក ខាងជើងជាប់ប្រទេសតួកគី និងភាគខាងកើតមានប្រទេសស៊ីរី និងលីបង់។  នីកូស៊ី គឺជារដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំជាងគេក្នុងប្រទេស។ បច្ចុប្បន្ន ផ្នែកឦសាននៃកោះស៊ីបត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ សាធារណរដ្ឋតួកគីនៃស៊ីបខាងជើង។

សកម្មភាពរបស់មនុស្សដំបូងបំផុតនៅលើកោះនេះត្រូវបានគេកំណត់ថាមានអាយុកាលប្រហែល ១០ សហវត្សមុន គ.ស.។ សំណល់បុរាណៗរួមមានបំណែកប្រាសាទផ្សេងៗបានចាប់មានវត្តមានឡើងតាំងពីសម័យអេលេនីស្ទីគឯណោះដូចជា ទីក្រុងបុរាណសាឡាមីស និងគូរីយ៉ុងជាដើម ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ស៊ីបក៏ជាកន្លែងដែលមានអណ្តូងទឹកដ៏ចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅលើលោកផងដែរ។ ជនជាតិក្រិចមីសេញានបានចូលមកតាំងទីលំនៅលើកោះស៊ីបចំនួនពីរដងនៅសហវត្សទី ២ មុន គ.ស.។ ដោយជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រមួយនៅសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត កោះស៊ីបត្រូវបានមហាអំណាចមួយចំនួនចូលមកកាន់កាប់រួមមាន ចក្រភពអាស៊ីរី អេហ្ស៊ីប និងពែរ្ស ហើយបន្ទាប់មកត្រូវបានមហារាជអាឡិចសង់ដឺវាយរឹបអូសនៅឆ្នាំ ៣៣៣ មុន គ.ស.។ ក្រោយៗមកទៀត ស៊ីបបានធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រាដោយពួកប៉្តូលេម៉ាអ៊ិកអេហ្ស៊ីប ចក្រភពរ៉ូមបុរាណនិងបូព៌ា កាលីហ្វាតអារ៉ាប់ រាជវង្សលូស៊ីញ៉ង់នៃបារាំង វេនីស និងក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់អស់ជាងរយៈពេលបីសតវត្ស (រហូតដល់ឆ្នាំ១៩១៤)។
ស៊ីប៉ា (អង្គការ)

ស៊ីប៉ា ជា​អង្គការ​អន្តរជាតិ​មិន​រក​ប្រាក់​កម្រៃ​មួយ ដែល​ចាប់​កកើត​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨២ ក្នុង​ជំរុំជន​ភៀស​ខ្លួន​នៅ​ប្រទេស​ថៃ។ អង្គការ​នេះ​បាន​ចូល​មក​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩១ ហើយ​ដើរ​តួ​ជា​អង្គការ​មួយ​ដែល​បាន​ជួយ​ផ្ដល់​កំណើត​ការ​បណ្ដុះបណ្ដាល​ជា​ថ្មី​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា ក្រោយ​ពេល​ចប់​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល និង​របប​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍។ ដោយ​សារ​កង្វះខាត​សៀវភៅ ឯកសារ សម្រាប់​កុមារ​នៅ​តាម​ជនបទ ស៊ីប៉ា បាន​ផ្ដោត​គោល​ដៅ​សម្រាប់​តំបន់​ជនបទ​ទាំង​នោះ។'Who we are': http://www.sipar.org/index.php?tg=articles&topics=60