ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-វៀតណាម: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 ប្រវត្តិសាស្ត្រដើម 
រូបភាពតូច| លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន និងសមភាគីវៀតណាម លោកង្វៀន តាន់ដុង ក្នុងពិធីមួយនៅទីក្រុងបាវិត កាលពីឆ្នាំ២០០៧។
ទាំងជនជាតិយួន និងជនជាតិខ្មែរ មានដើមកំណើតមកពីប្រជាជននិយាយភាសាអូទ្រីសបុរាណ ដែលបានតាំងលំនៅទូទាំងតំបន់ភាគខាងកើត និងភាគអាគ្នេយ៍នៃឥណ្ឌូចិន ។ សង្គមវៀតណាម ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅតំបន់ដីសណ្ដទន្លេក្រហម ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន ត្រូវបានស៊ីនិកយ៉ាងខ្លាំង ខណៈដែលសង្គមខ្មែរ ដែលស្ថិតនៅកណ្តាលទន្លេមេគង្គក្រោម ត្រូវបានជនជាតិឥណ្ឌា ។ ក្នុងអំឡុងពេលដំបូងនេះ នយោបាយផ្សេងៗនៃសង្គមទាំងពីរមិនមានព្រំដែនរួមទេ។ 

សិលាចារឹកខ្មែរចុះថ្ងៃទី៩៨៧ កត់ត្រាការមកដល់របស់ឈ្មួញវៀតណាម ឆ្លងកាត់ទន្លេអណ្ណាម កណ្ដៀងរ៉ា។  ការពង្រីកទឹកដីជាយថាហេតុបាននាំឱ្យមានឥទ្ធិពល នៃអាណាចក្រដាយវៀត ដែលកំពុងរីកចម្រើន និងអាណាចក្រខ្មែរដ៏ធំដែលបានបង្កើតឡើងយ៉ាងល្អត្រួតលើគ្នានៅសតវត្សទី១១ ដែលនាំឱ្យមានការកកិតនិងជម្លោះជាច្រើនសតវត្ស។ កាលប្បវត្តិប្រវិត្តសាស្ត្រយួនចែងថា ដំបូង អាណាចក្រខ្មែរបានបញ្ជូន"សួយសារអាករ" (ស្ថានទូត)ទៅដាយវៀត - តាមពិតប្រហែលជា ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មដោយសន្តិវិធីបន្ថែមទៀត - នៅឆ្នាំ ១០១២ និង ១០១៤  ១០៨៨និង ១០៩៥   ចាប់ពីឆ្នាំំំ១១២៨  ដល់ឆ្នាំ១១៥០ ដាយវៀតបានវាយលុកដោយជោគជ័យនូវការឈ្លានពានជាច្រើនពីជនជាតិកម្ពុជា។ Higham, C., 2001, The Civilization of Angkor, London: Weidenfeld & Nicolson, 

ការពង្រីកទឹកដីវៀតណាមភាគខាងត្បូងភាគច្រើន ចាប់ផ្តើមដោយពួកលី ហើយពង្រីកដោយស្តេចត្រឹង ចាប់ពីសតវត្សទី១៤ តទៅមកដោយចំណាប់ខ្មាំងនៃអាណាចក្រចាម្ប៉ាដែលបានក្លាយជានយោបាយបង្រួមកាន់តែខ្លាំង។ នៅសតវត្សទី១៧ រដ្ឋាភិបាលមេទ័ពវៀតណាម ស្តេចរាជវង្សង្វៀនបានលើកទឹកចិត្តអ្នកតាំងទីលំនៅឱ្យរុញចូលទៅក្នុងទឹកដីខ្មែរ ទីបំផុតដណ្តើមយកដីសណ្ដមេគង្គចេញពីទឹកដីកម្ពុជា។  សព្វថ្ងៃនេះ ប្រទេសកម្ពុជាមានព្រំដែនប្រវែង១ ១៣៧គីឡូម៉ែត្រជាមួយប្រទេសវៀតណាមនៅភាគខាងកើត និងភាគអាគ្នេយ៍។ 

បន្ទាប់ពីសង្រ្គាមកម្ពុជា-ហូឡង់ ស្តេចខ្មែរព្រះពុទ្ធសាសនាមួយអង្គដែលបានប្តូរសាសនាឥស្លាមត្រូវបានបណ្តេញចេញ និងចាប់ខ្លួនដោយស្តេចរាជវង្ស ង្វៀនវៀតណាម បន្ទាប់ពីបងប្អូនរបស់អ៊ីប្រាហ៊ីម(ពញាចន្ទ) ដែលនៅតែជាពុទ្ធសាសនិក បានស្នើសុំឱ្យយួនជួយស្ដារព្រះពុទ្ធសាសនាឡើងវិញដល់កម្ពុជាដោយដកព្រះអង្គចេញពីបល្ល័ង្ក។ 

The 16th and 17th centuries marked the height of the Kinh people's (ethnic Vietnamese) penetration into the southern Mekong Delta, displacing the Khmers. Military campaigns by Nguyen Phuoc Yen opened up more Khmer land for Vietnamese settlement which was followed by Nguyen Phuoc Lam's consolidation of Vietnamese control over the Prey Nokor (later Saigon) region in 1674. Both Mesa (modern Mỹ Tho) and Longhor (modern Vĩnh Long) fell to the Vietnamese by 1732. Nguyen Thien Chinh's and Nguyen Cu Trinh's armies in the 1750s took control of Mekong estuaries, cutting off Cambodia's riverine access to the sea. The Vietnamese presence was bolstered following the Qing conquest of the Ming (1618-1683) when groups of Ming loyalist refugees came to the region seeking the protection of the Nguyễn lords. Those led by Mạc Cửu (1655-1735) helped settle Hà Tiên while others flocked to Bien Hoa and My Tho, pushing out the Khmers. By 1775, the Cambodian court had ceded the areas of Praah-Trapeng (Trà Vinh), Srok Trang (Sóc Trăng), and Meat Chruk (An Giang) to the Vietnamese without bloodshed.

 ការលុកលុយរបស់យួនមកកម្ពុជា ១៨១១-១៨៤៥ 
ជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃរាជវង្សង្វៀន នៅដើមសតវត្សទី១៩ វៀតណាមភាគខាងត្បូងបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងដ៏តឹងរ៉ឹងរបស់តុលាការ។ ព្រះចៅអធិរាជវៀតណាម មិញម៉ាង (១៨២០-១៨៤១) បានប្រកាន់យកទស្សនៈបែបបិណ្ឌបាតដែលថាខ្មែរដើរថយក្រោយ ហើយបានបញ្ជាឱ្យឧត្តមសេនីយ ទ្រឿងមិញ យ៉ាង ឱ្យ "ស៊ីវីល័យ" ជនជាតិខ្មែរ "ព្រៃផ្សៃ" ។ កម្ពុជា​ខ្លួន​ឯង​ត្រូវ​បាន​យួន​ចូល​មក​ក្រោម​ការ​ត្រួតត្រា​ជាមួយ​នឹង​ការ​កាន់កាប់​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ។ លោកទ្រឿង បាន​រាយការណ៍​ថា​៖ «​យើង​បាន​សម្រេច​ថា​មន្ត្រី​កម្ពុជា​ដឹង​តែ​ពី​របៀប​សូកប៉ាន់​ហើយ​ត្រូវ​សូក។ ការិយាល័យត្រូវបានលក់។ គ្មាននរណាម្នាក់អនុវត្តការបញ្ជាទិញ; មនុស្សគ្រប់គ្នាធ្វើការសម្រាប់គណនីផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់"  គោលនយោបាយវប្បធម៍វៀតណាមនីយកម្ម ("Nhat Thi Dong Nhan") ត្រូវបានដាក់ដោយបង្ខំឱ្យខ្មែរទទួលយកសំលៀកបំពាក់ នាមត្រកូល និង ភាសា របស់វៀតណាម។  ការតាំងទីលំនៅរបស់វៀតណាមដែលគាំទ្រដោយរដ្ឋនៅ ភ្នំពេញ ("Tran Tay") បានពន្លឿនហើយកងកម្លាំងកាន់កាប់របស់វៀតណាមបានជំរុញទឹកចិត្តមេដឹកនាំខ្មែរដើមដូចជាអង្គម៉ី ឱ្យទៅវៀតណាមក្នុងដី ដើម្បីកាត់បន្ថយការតស៊ូរបស់ខ្មែរ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបះបោររបស់ខ្មែរនៅភាគខាងត្បូងវៀតណាមពីឆ្នាំ 1840 ដល់ 1845 បានធ្វើឱ្យគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងផ្ទាល់នេះមានការរអាក់រអួល និងមានតម្លៃថ្លៃសម្រាប់តុលាការវៀតណាម ដែលបានជ្រើសរើសរក្សាប្រទេសកម្ពុជាជារដ្ឋដៃទន្លេ បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ មិញ ម៉ាង។ 

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមសៀម-យួន លើកទីមួយក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ1830 ហើយបន្ទាប់មកមួយទស្សវត្សរ៍ក្រោយមក ប្រទេសកម្ពុជាបានក្លាយទៅជារដ្ឋអាណា ធិបតេយ្យនៅក្រោមប្រទេសវៀតណាម និងសៀម ដោយប្រទេសនេះបានក្លាយទៅជាប្រទេសវប្បធម៍ និងរដ្ឋបាល។ នៅឆ្នាំ1863 ព្រះបាទ នរោត្តមនៃកម្ពុជា ដែលបានលើកពីប្រទេសថៃ (សោយរាជ្យ 1860-1904) បានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាជាមួយចក្រភពបារាំង ដោយផ្តល់សិទ្ធិរុករករ៉ែចុងក្រោយប្រសិនបើប្រទេសនេះនឹងធានាប្រទេសប្រឆាំងនឹងការវាយប្រហាររបស់ថៃនិងវៀតណាម។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងសម័យអាណានិគម បារាំងឥណ្ឌូចិន ដែលក្រោយមកនឹងរួមបញ្ចូលវៀតណាម អាជ្ញាធរបារាំងបាននាំចូលពលករវៀតណាមមកកម្ពុជា ជាកន្លែងដែល ជនជាតិភាគតិចដែលកំពុងកើនឡើង ចូលមកគ្រប់គ្រងអាជីវកម្ម និងធនធានទឹកនៅក្នុងប្រទេស។ ក្នុង សង្រ្គាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១ ដើម្បីឯករាជ្យ ប្រជាជនកម្ពុជាមួយចំនួន រួមទាំងព្រះបាទ នរោត្តមសីហនុ បានប្រយុទ្ធនឹង កងកម្លាំងវៀតមិញ ពីព្រោះពួកគេខ្លាចអាណានិគមត្រួតត្រារបស់វៀតណាម។ 

 សង្គ្រាមវៀតណាម 
ក្រោយ​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ​បាន​រក្សា​ទំនាក់ទំនង​ការទូត​ជាមួយ ​វៀតណាម​ខាងជើង និង ​វៀតណាម​ខាងត្បូង ​។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាម ទាំង វៀតកុង ភាគខាងត្បូង និង កងទ័ពប្រជាជនភាគខាងជើងវៀតណាម បានប្រើប្រាស់ទឹកដីកម្ពុជាសម្រាប់ជាមូលដ្ឋាន និង ផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ ដើម្បីប្រយុទ្ធនឹង សង្រ្គាមវៀតណាម បើទោះបីជាវៀតមិញ ធ្លាប់បានធានាអព្យាក្រឹតភាពកម្ពុជានៅក្នុង សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ 1954 ក៏ដោយ។ រដ្ឋបាលង៉ូ ឌិញឌៀម ភាគខាងត្បូងបានដេញតាមវៀតកុង សូម្បីតែចូលទៅក្នុងទឹកដីកម្ពុជា។  នៅដើមឆ្នាំ១៩៥៩ រដ្ឋបាលក្រុងបាងកក លោកឌៀមបានគាំទ្រផែនការរបស់អ្នកនយោបាយ សម សារី សឺង ង៉ុកថាញ់ និង ដាប ឈួន ដើម្បីផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់សីហនុ ហើយជំនួសវាដោយរបបនិយមនិយមខាងត្បូង។ Kiernan, B. How Pol Pot Came to Power ថ្វីត្បិតតែស៊ីណាហុកបានព្យាយាមនៅខាងល្អរបស់ហាណូយ និងបង្វែរភ្នែកមើលមូលដ្ឋានទ័ព ក.ប.វ.អិន នៅក្នុងប្រទេសរបស់គាត់ក៏ដោយ ក៏ក.ប.វ.ណ.ក៏បានប្រដាប់អាវុធ និងផ្តល់ជម្រកដល់ការបះបោរប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលដែលគេស្គាល់ថាជា ខ្មែរក្រហម ដែលចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩៦៨។ Frey, Rebecca Joyce (2009). Genocide and International Justice. Infobase Publishing. pp. 266–67. . នៅឆ្នាំ 1969 ទោះបីជាធ្លាប់បានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវអព្យាក្រឹតភាពរបស់កម្ពុជាក្រោមការដឹកនាំរបស់ Lyndon B. Johnson ក៏ដោយ សហរដ្ឋអាមេរិកបានសម្រេចចិត្តទម្លាក់គ្រាប់បែកលើកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង និងវៀតកុងនៅក្នុងព្រំដែនកម្ពុជាក្នុងអំឡុង ប្រតិបត្តិការបញ្ជី ខណៈដែល PAVN កំពុងប្រើប្រាស់វាជាមូលដ្ឋានដើម្បីវាយប្រហារវៀតណាមខាងត្បូង។

ទោះបីជាមានការព្យាយាមចរចាជាមួយ "ណាមួយ (រដ្ឋវៀតណាម) នឹងក្លាយជាសមហេតុផលបំផុតនៅក្នុង ... [កំណត់ព្រំដែន] ព្រំដែនរួមរបស់យើង" មេដឹកនាំកម្ពុជា នរោត្តម សីហនុ បានបរាជ័យក្នុងការទទួលបានសវនាការពីរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមអំពីជម្លោះទឹកដីមិនទាន់ឃើញច្បាស់នៅក្នុង កូសាំងស៊ីន និង ជាពិសេសកោះ Phu Quốc ។ ព្រះសីហនុខ្លួនឯងត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទដាក់មូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយការរីករាលដាលនៃកុបកម្មប្រឆាំងវៀតណាមបានឈានដល់ទីបញ្ចប់នៅក្នុង រដ្ឋសភាបោះឆ្នោតដើម្បីទម្លាក់សីហនុនៅខែមីនាឆ្នាំ 1970 ។ ដោយ​សំដៅ​ទៅ​លើ​វៀតកុង​ដែល​កំពុង​ប្រតិបត្តិការ​នៅ​តាម​តំបន់​ព្រំដែន ប្រធានាធិបតី​កម្ពុជា​ថ្មី លន់ នល់ បាន​ប្រកាស​ថា កងទ័ព​វៀតណាម​ទាំងអស់​នៅ​កម្ពុជា​ត្រូវតែ​ចាកចេញ ដើម្បី​រក្សា​អព្យាក្រឹតភាព​របស់​ប្រទេស។ វៀតណាមខាងជើងបានឆ្លើយតបនឹងសំណើនេះ (ក៏ដូចជាការអំពាវនាវសុំជំនួយពីខ្មែរក្រហម) ដោយ ការឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជា ដោយបានវាយដណ្តើមយកប្រទេសជាង 40% យ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ពួកគេបានបន្តប្រគល់ទឹកដីភាគច្រើនដែលពួកគេបានទទួលបានទៅឱ្យខ្មែរក្រហម ហើយបានបង្កើនការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ពួកគេ។ ដោយ​សារ​ទាំង​ការ​នេះ និង​ការ​ឈ្លាន​ពាន ខ្មែរក្រហម​បាន​កើន​ឡើង​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​ពី​យុទ្ធជន​ពីរ​បី​ពាន់​នាក់​ទៅ​រាប់​ម៉ឺន​នាក់​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ពីរ​ខែ។ "Victory in Vietnam: The Official History of the People's Army of Vietnam, 1954-1975." University Press of Kansas, May 2002 (original 1995). Translation by Merle L. Pribbenow. Pages 256-257. កងកម្លាំងអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានព្យាយាមបណ្តេញ ក.ប.វ.ណ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីក្នុងអំឡុង យុទ្ធនាការកម្ពុជា ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យ ទោះបីជាមានការខាតបង់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក៏ដោយ។ ក្នុងរយៈពេលប្រាំឆ្នាំបន្ទាប់ សង្រ្គាមស៊ីវិលកម្ពុជាបាន ផ្ទុះឡើងដោយមានវៀតណាមខាងជើង និងចិនគាំទ្រខ្មែរក្រហម ខណៈដែលវៀតណាមខាងត្បូង និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានគាំទ្រ សាធារណរដ្ឋខ្មែរ ដែលទើបប្រកាសថ្មីរបស់ លន់ នល់។ កងកម្លាំងក.ប.វ.ណ.នឹងចូលរួមជាមួយកងទ័ពសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ នៅតាមព្រំដែនកម្ពុជាជាច្រើនលើកទៀត ក្នុងអំឡុងសង្រ្គាមនេះ ដើម្បីគាំទ្រពួកខ្មែរក្រហម ដូចជានៅក្នុង ប្រតិបត្តិការចេនឡាទី២ ។

គណបក្សប្រឆាំង ខ្មែរក្រហម បានឡើងកាន់អំណាចនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ 1975 មិនយូរប៉ុន្មានមុនពេលការ ដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន ទៅកាន់កងកម្លាំងភាគខាងជើង។ 

មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមមានកម្រិតខ្ពស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម។ ជនជាតិយួនត្រូវបានកាប់សម្លាប់ និងបោះចោលក្នុងទន្លេមេគង្គក្រោមកណ្តាប់ដៃរបស់កងកម្លាំងប្រឆាំងកុម្មុយនិស្ត លន់ នល់។  ខ្មែរក្រហម ទោះបីមានសម្ព័ន្ធភាពជាមួយវៀតណាមខាងជើងក៏ដោយ ក្រោយមកបានធ្វើតាមទង្វើរបស់ លន់ នល់។ 

 សង្រ្គាមកម្ពុជា-វៀតណាម 
មាន​សង្គ្រាម​ជាច្រើន​រវាង​កម្ពុជា​និង​វៀតណាម។ នៅឆ្នាំ១៩៧៩ ជាលទ្ធផលនៃ សង្រ្គាមកម្ពុជា-វៀតណាម វៀតណាមបានផ្តួលរំលំខ្មែរក្រហម និងកាន់កាប់ប្រទេសកម្ពុជា។ ទាហាន និង​អ្នក​កាសែត​វៀតណាម​ដែល​កាន់កាប់​បាន​រក​ឃើញ​ភស្តុតាង​នៃ​ការ​រំលោភ​បំពាន​របស់​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ដូច​ជា​កន្លែង​ដាក់​គុក ​ទួលស្លែង ហើយ​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​ជា​សាធារណៈ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ។ ដំបូងឡើយ សហរដ្ឋអាមេរិកបានសង្ស័យជនជាតិវៀតណាមថាបានក្លែងបន្លំភស្តុតាងនេះ ហើយបានព្រមានពួកគេកុំឱ្យបន្តការហែក្បួនរបស់កងទ័ពខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសថៃ ដើម្បីតាមរកការតស៊ូរបស់ខ្មែរក្រហម ដែលជនជាតិវៀតណាមមិនបានធ្វើ។ 

ទិដ្ឋភាព​នៃ​សង្គ្រាម​កម្ពុជា​-​វៀតណាម​នៅ​កម្ពុជា​សព្វ​ថ្ងៃ​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក។ អ្នកខ្លះជឿថា អន្តរាគមន៍របស់វៀតណាមបានជួយកម្ពុជាឱ្យរួចផុតពីរបបប្រល័យពូជសាសន៍របស់ខ្មែរក្រហម ខណៈពេលដែលអ្នកផ្សេងទៀតចាត់ទុកវាថាជាការឈ្លានពាន និងការកាន់កាប់ដែលបម្រើផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់វៀតណាមនៅកម្ពុជា។ 

 ព្រឹត្តិការណ៍ថ្មីៗ 
នៅឆ្នាំ ២០០៥ វៀតណាម និងកម្ពុជាបានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាបន្ថែមមួយចំពោះសន្ធិសញ្ញាកំណត់ព្រំដែនជាតិឆ្នាំ ១៩៨៥ ដែលកម្ពុជាចាត់ទុកថាមិនអាចទទួលយកបាន។ ជាលទ្ធផល វៀតណាមបានធ្វើការទាមទារជាច្រើនដងមកលើទឹកដីកម្ពុជា ដោយផ្អែកលើសន្ធិសញ្ញាដែលបានលើកឡើងពីការទន្ទ្រានកាន់កាប់របស់វៀតណាម។ នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់រដ្ឋមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលនៃអតីតអាណានិគមឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង កម្ពុជានឹងត្រូវប្រគល់ភូមិចំនួនពីររបស់ខ្លួនទៅឱ្យប្រទេសវៀតណាមជាថ្នូរនឹងការរក្សាភូមិចំនួនពីរភូមិ ធ្លកត្រាច និង ភូមិអន្លង់ជ្រៃ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាទឹកដីកម្ពុជាតាមសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩៨៥។ . គេ​មិន​ដឹង​ថា តើ​ភូមិ​ពីរ​ណា​ដែល​កម្ពុជា​ត្រូវ​បោះបង់។ ដើម្បីដោះស្រាយវិវាទនេះ ក្នុងឆ្នាំ២០១១ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានប្រកាសថា នឹងពន្លឿនដំណើរការបោះបង្គោលព្រំដែនជាមួយវៀតណាម។  កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១២ វៀតណាម និងកម្ពុជា បានប្រារព្ធពិធីបោះបង្គោលព្រំដែនចុងក្រោយ លើបង្គោលព្រំដែនរួមគ្នា លេខ៣១៤។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី ង្វៀន តានដុង នៃប្រទេសវៀតណាម និង លោក ហ៊ុន សែន នៃកម្ពុជាផ្ទាល់បានចូលរួមក្នុងពិធីនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវសញ្ញាសម្គាល់ថ្មី និងបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងមិត្តភាពនៃប្រទេសទាំងពីរ។ 

 បាតុកម្មប្រឆាំងវៀតណាមឆ្នាំ២០១៤ 
ការ​តវ៉ា​ប្រឆាំង​នឹង​វៀតណាម​បាន​និង​កំពុង​បន្ត  តាំងពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៤។ បាតុកម្មបានធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីស្ថានទូតវៀតណាមបញ្ជាក់ថាកម្ពុជាក្រោម (ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ) ជាផ្នែករបស់វៀតណាមយូរមកហើយ ហើយក្រុមអ្នកតវ៉ានិងសកម្មជនទាមទារឲ្យស្ថានទូតសុំទោស និងទទួលស្គាល់កម្ពុជាក្រោមជាអតីតទឹកដីរបស់កម្ពុជា។ កាលពីថ្ងៃទី៩ ខែកក្កដា ស្ថានទូតបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយដោយអំពាវនាវឱ្យកម្ពុជាគោរពអធិបតេយ្យភាពរបស់វៀតណាម និងបដិសេធមិនសុំទោស។ បាតុករបានដុតទង់ជាតិវៀតណាម និងរូបិយប័ណ្ណ  និងរួមបញ្ចូល សហគមន៍ខ្មែរក្រោម និង ព្រះសង្ឃ .  ក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋរបស់លោក ហេង សំរិន ប្រធានរដ្ឋសភាទៅវៀតណាម នាយករដ្ឋមន្ត្រីវៀតណាម លោក ង្វៀន តានឌុង បានអំពាវនាវឱ្យកម្ពុជាចាត់វិធានការប្រឆាំងនឹងពួកជ្រុលនិយមចំពោះការដុតទង់ជាតិវៀតណាម។  កាល​ពី​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០១៤ ក្រុម​បាតុករ​បាន​គំរាម​ដុត​ស្ថានទូត​ខ្លួន​ឯង។ លោក ថាច់ សេដ្ឋា ប្រធាន​ក្រុមបាតុករបានរារាំងបាតុករមិនឲ្យដុតទង់ជាតិ​វៀតណាម ដែល​នាំ​ឲ្យ​បាតុករ​ម្នាក់​ហៅ​លោក​ថា «គ្មាន​ប្រយោជន៍»។ 

ការកើនឡើងនៃមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមបានបណ្តាលឱ្យបុរសជនជាតិវៀតណាមម្នាក់ឈ្មោះត្រាន វ៉ាន់ជៀន ត្រូវបានហ្វូងមនុស្សវាយរហូតដល់ស្លាប់ ដែលនាំឱ្យមានការភ័យខ្លាចយ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងចំណោមក្រុមហ៊ុន និងអ្នកវិនិយោគវៀតណាមនៅកម្ពុជា។   អាជីវកម្មវៀតណាមត្រូវបានវាយឆ្មក់ និងប្លន់ដោយប្រជាជនកម្ពុជា កម្មកររបស់ពួកគេត្រូវបានបង្ខំឱ្យភៀសខ្លួន  ហើយមានករណីបុរសវៀតណាមចំនួន ២ នាក់ទៀតត្រូវបានហ្វូងមនុស្សចោមរោមសម្លាប់។   មនុស្សជាច្រើនបានមើលឃើញថា នេះគឺជាការវិលត្រឡប់ទៅកាន់កុបកម្មក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ដែលជាកន្លែងដែលមានការសម្លាប់ជនជាតិភាគតិចវៀតណាមជាច្រើន។ 

កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០១៥ ព្រះសង្ឃ​វៀតណាម​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​បណ្ដេញ​ចេញ​ពី​កោះ​ឆ្នេរ​កោះកុង។ 

 ហេតុផលនៅពីក្រោយមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាម 
ការ​ប្រឆាំង​របស់​កម្ពុជា​ប្រឆាំង​នឹង​វៀតណាម​បាន​កើន​ឡើង​យ៉ាង​ខ្លាំង ជាពិសេស​បញ្ហា​ជម្លោះ​ព្រំដែន និង​ប្រឆាំង​នឹង​ជនអន្តោប្រវេសន៍​ខុស​ច្បាប់​វៀតណាម។ មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមដែលកំពុងកើនឡើងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា អាចបណ្តាលមកពីកត្តាជាច្រើន។ ការតវ៉ាប្រឆាំងយួននៅទីក្រុងភ្នំពេញនាពេលថ្មីៗនេះ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជានិន្នាការប្រវត្តិសាស្រ្តចុងក្រោយរបស់អ្នកនយោបាយដែលនាំឲ្យមានការយល់ឃើញរបស់ជនបរទេសដែលចោទថាបានរំលោភយកទឹកដីខ្មែរមកឲ្យប្រជាជនកម្ពុជាទទួលបានការគាំទ្រ។  ការតវ៉ានាពេលថ្មីៗនេះបានទាមទារឱ្យមានការសុំទោសពីវៀតណាម និងទទួលស្គាល់ថាកម្ពុជាក្រោម ជាអតីតទឹកដីរបស់ខ្មែរ ។ ផ្នែកធំនៃសង្គមកម្ពុជា កាត់តាមវណ្ណៈ និងក្រុមផ្សេងៗ ជាអរិភាពជាមួយវៀតណាម ហើយជឿថាបញ្ហានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាគឺបណ្តាលមកពីវៀតណាម ក៏ដូចជាមនោសញ្ចេតនាដែលថាជនជាតិវៀតណាមមានចេតនាទុច្ចរិត និងមានសមត្ថភាពធ្វើអំពើព្រៃផ្សៃ។ អ្នក​ខ្លះ​ជឿ​ថា «ជនជាតិ​វៀតណាម​នឹង​ជួយ​វៀតណាម​ក្នុង​គម្រោង​បន្ត​ធ្វើ​អាណានិគម​លើ​កម្ពុជា»។  

ឧទាហរណ៍ពីមុននៃមនោសញ្ចេតនាកម្ពុជាប្រឆាំងវៀតណាម រួមមានកុប្បកម្មបន្ទាប់ពី ការបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ២០១៣ ដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ថា "បែកបាក់ដោយភាពមិនប្រក្រតី ការបំភិតបំភ័យសមាជិក និងមេដឹកនាំគណបក្សប្រឆាំង"។  ក្រុមបាតុករមិនត្រឹមតែអះអាងថា ត្រូវបានគេ «ចាញ់បោក» នៅក្នុងការបោះឆ្នោតប៉ុណ្ណោះទេ ការចោទប្រកាន់ជនជាតិវៀតណាម ដែលត្រូវបាននាំមកពីប្រទេសវៀតណាម ដើម្បីបោះឆ្នោតជំនួសពួកគេ ត្រូវបានលើកឡើង។ ការចោទប្រកាន់លើការជាប់ពាក់ព័ន្ធរបស់ជនជាតិវៀតណាមនៅតែជារឿងធម្មតា ទោះបីជាមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ប៉ុណ្ណាក៏ដោយ។ កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០១៤ អ្នក​រិះគន់​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​បាន​លើក​ឡើង​ថា គណបក្ស​នេះ​កំពុង​ប្រើ​ការ​មិន​ទុក​ចិត្ត​នេះ​ទៅ​លើ​ជនជាតិ​វៀតណាម ដើម្បី​ទទួល​បាន​ចំណុច​នយោបាយ។ ការ​ចោទ​ប្រកាន់​លោក សម រ ង្ស៊ី ប្រធាន​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ ពី​បទ​ប្រើ​ជនជាតិ​វៀតណាម​ជា​មេ​ឈ្លើយ​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​បញ្ហា​ជាតិ​របស់​កម្ពុជា។ “ខណៈដែល លោកហ៊ុន សែន និង គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា មានការស្និទ្ធស្នាលជាមួយយួនពេក ហើយដូច្នេះជាផ្នែកនៃបញ្ហា។” 

ថ្វីបើមានការប្រឆាំងក៏ដោយ ក៏វាកម្រណាស់សម្រាប់ជនជាតិវៀតណាមក្នុងការតបស្នងនូវមនោសញ្ចេតនានេះ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ប៉ុន្មានថ្ងៃមុនការបោះឆ្នោតជាតិរបស់កម្ពុជា លោក ង្វៀន ជីហ្ស៊ុង ប្រធានផ្នែកការពារពលរដ្ឋ និងកិច្ចការច្បាប់នៃផ្នែកកុងស៊ុលវៀតណាម ក៏បានរិះគន់លោកសម រង្ស៊ី ប្រធានគណបក្សប្រឆាំងផងដែរ ពីបទ “មូលធនលើបញ្ហាជនជាតិភាគតិច ដើម្បីផលប្រយោជន៍នយោបាយ។ "។ 

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមយ៉ាងខ្លាំងក្លាបានកើតឡើងចំពោះ ការដណ្តើមយកទឹកដីកម្ពុជាពីមុនរបស់ វៀតណាម ការតាំងទីលំនៅរបស់វៀតណាមនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងការដណ្តើមកាន់កាប់ដោយយោធារបស់វៀតណាមនៅកម្ពុជា។ មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមនេះត្រូវបានតម្រង់ទិសទាំងប្រឆាំងនឹងជនជាតិភាគតិចវៀតណាមនៅកម្ពុជា និងប្រឆាំងនឹងប្រទេសវៀតណាមខ្លួនឯង ដែលនាំឱ្យមានមនោសញ្ចេតនាគាំទ្រចិនក្នុងចំណោមរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងក្រុមប្រឆាំងកម្ពុជា ជាពិសេសលើជម្លោះសមុទ្រចិនខាងត្បូង។  បញ្ហា​ទឹក​ដីកម្ពុជាក្រោម ​ចាប់​តាំង​ពី​សម័យ​អាណានិគម​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ; នៅឆ្នាំ១៩៤៩ នៅពេលដែលបារាំងបានប្រគល់កូសាំងស៊ីន ទៅជារដ្ឋថ្មីរបស់វៀតណាម វាបានព្យាយាមដោះស្រាយវិវាទទឹកដីដើម្បីគាំទ្រ  វៀតណាម  នេះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រជាជនខ្មែរ ​មួយ​ចំនួន​ធំ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ប្រទេស​វៀតណាម ជំនួស​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ កម្ពុជា​បាត់​បង់​៨៩.០០០​នាក់​ គីឡូម៉ែត្រ 2 នៃអ្វីដែលខ្លួនជឿថាជាទឹកដីរបស់ខ្លួន។

អ្នកប្រឆាំងជនជាតិចាមខ្មែរឥស្លាមម្នាក់ លោក ហាស្សាន់ អេ កាសេម អតីតអ្នកបើកបរឧទ្ធម្ភាគចក្រយោធាដែលត្រូវបានធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងចាប់ដាក់គុកដោយខ្មែរក្រហម និងបានប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់វៀតណាម បានបរិហារវៀតណាមថាកំពុងព្យាយាមដាក់ខ្លួនជាអ្នកសង្គ្រោះប្រទេសកម្ពុជាពីការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែរក្រហម។ គាត់បានសរសេរថា វៀតណាមបានបោកបញ្ឆោតលោកខាងលិចឱ្យគិតថាខ្លួនជា "អ្នករំដោះដ៏អស្ចារ្យ" កំឡុងពេលឈ្លានពានកម្ពុជា និងបណ្តេញខ្មែរក្រហម នៅពេលដែលការពិតវៀតណាមបានប្រើសង្រ្គាមដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់ខ្លួន ដូចជាការកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិហិរញ្ញវត្ថុរបស់កម្ពុជា និងជាតិ។ ប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិ ដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែន ដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់ខ្លួន ព្យាយាមបំផ្លាញជាតិនិយមខ្មែរប្រឆាំងនឹងវៀតណាម ផលប្រយោជន៍ខ្មែរភាគច្រើនលើអំពើហឹង្សារបស់ខ្មែរក្រហម និងបង្កើតរដ្ឋាភិបាលអាយ៉ងកុម្មុយនិស្តផ្ទាល់ខ្លួនដើម្បីគ្រប់គ្រងប្រទេសកម្ពុជាជាមួយមន្ត្រីវៀតណាម។ ក្លែងខ្លួនជាខ្មែរ។  អត្ថបទ​របស់កាសេម ត្រូវ​បាន​ចុះ​ផ្សាយ​ឡើង​វិញ​នៅ​លើ​អង្គការ​សកម្មជន​ចាម «ការិយាល័យ​អន្តរជាតិ​នៃ​ប្រទេស​ចម្ប៉ា» គេហទំព័រ Cham Today។ 

ថៃ និង​ចិន​ត្រូវ​បាន​ខ្មែរ​មើល​ឃើញ​អវិជ្ជមាន​តិច​ជាង​ជនជាតិ​វៀតណាម ដោយសារ​ចិន​ជា​អ្នក​វិនិយោគ​ធំ​ជាង​គេ​របស់​កម្ពុជា។