navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
នីតិសង្គមអន្តរជាតិ: ក. ចរិតលក្ខណៈនៃនីតិទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ

ក. ចរិតលក្ខណៈនៃនីតិទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ	 
នីតិទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ឫនីតិអន្តរជាតិសាធារណៈ មានលក្ខណៈខុសពីនីតិជាតិ ឫនីតិផ្ទៃក្នុងដែលអនុវត្តនៅលើដែនដីរបស់រដ្ឋមួយ ឫនៅក្នុងព្រំដែនសីមារបស់ខ្លួន។ 
ប្រព័ន្ធគតិយុត្តអន្តរជាតិពុំមានឋានានុក្រមទេ
ប្រការនេះបានសេចក្តីថា វិធានគតិយុត្តទាំងឡាយ គឺមានតម្លៃស្មើគ្នា ទាំងទៅលើផ្នែកនៃកម្មវត្ថុ និង ទៅលើចំនួនរបស់រដ្ឋដែលចូលរួមបង្កើត។ អនុសញ្ញាអន្តរជាតិដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយរដ្ឋច្រើន មានតម្លៃគតិយុត្តដូចគ្នានឹងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយរដ្ឋពីដែរ។
ហេតុនេះយើងអាចដឹងបានថា ប្រភពនៃនីតិ (sources du droit) មានតម្លៃគតិយុត្តស្មើគ្នា រួមទាំងប្រភពមិនសរសេរ (ទំនៀមទំលាប់អន្តរជាតិ ឫ គោលការណ៍ទូទៅនៃនីតិ) និងប្រភពសរសេរ (សន្ធិសញ្ញា)។
មូលហេតុនៃការមិនមានឋានានុក្រមនេះ គឺដោយសារតែ រាល់បទដ្ឋានអន្តរជាតិទាំងអស់ ទោះបីមានបែបបទ នៃការបង្កើតផ្សេងៗគ្នាក៏ដោយ ក៏សុទ្ធតែកើតចេញមកអំពីការបង្ហាញនូវឆន្ទៈរបស់រដ្ឋអធិបតេយ្យ។ 

ការបង្កើតឲ្យមានឋានានុក្រម 
នីតិអាជ្ញាបញ្ជា ដែលភាសាឡាតាំង ហៅថា “ហ្ស៊ុសកូហ្សង់” (Jus cogen) គឺជាបណ្តាវិធានសណ្តាប់ ធ្នាប់សាធារណៈទាំងឡាយណា ដែលពុំមានវិធានណាមួយអាចធ្វើបដិបញ្ញត្តិបាន។ សញ្ញាណនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុង អនុសញ្ញាទីក្រុងវីយែន (Covention de Vienne) ស្តីពីនីតិសន្ធិសញ្ញា ថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៩។ 
កាតព្វកិច្ច អ៊ែកហ្គាអូមនេស (erga omnes) គឺជាកាតព្វកិច្ចដែលអនុវត្តជាទូទៅនិងមិនចំពោះ ហើយមិនអាចត្រូវរំលោភបំពានបានជាដច់ខាត។ ប៉ុន្តែ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ មិនបានទទួលស្គាល់នូវឧត្តមានុភាពនៃវិធានប្រភេទនេះទេ (តុលាការនេះយល់ឃើញថា ច្បាប់នៃពលរដ្ឋដែលបានចែងដោយខ្លួនឯង គឺជាកាតព្វកិច្ច អ៊ែកហ្គាអូមនេស នេះ “droit des peules à disposer d’eux-mêmes est une obligation erga omnes”, ICJ 30 juin 1995, Affaire du Timor oriental)។ 
តួនាទីរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងការរក្សាសន្តិភាព បានបង្កើតឲ្យមានគោលការណ៍ដែលមាន លក្ខណៈជាប្រពៃណីមួយ ដែលមិនអនុញ្ញាតឲ្យ រដ្ឋណាមួយទៅចំណុះនឹងស្ថាប័នអន្តរជាតិមួយដែលតំណាងឲ្យប្រយោជន៍រួមក្នុងសង្គមអន្តរជាតិឡើយ។
តាមលោក អាលេដូ (Aledo) ទ្រឹស្តីដែលយល់ស្របឲ្យមានការទទួលស្គាល់អត្ថិភាពនៃគោលការណ៍រចនាសម្ព័ន (structurants) ឫអត្ថិភាពនៃសណ្តាប់ធ្នាប់គតិយុត្តអន្តរជាតិដូចជា គោលការណ៍ប៉ាកតា ស៊ុងស៊ែវ៉ង់ដា (pacta sunt servenda) ឫគោលការណ៍អធិបតេយ្យរដ្ឋ  គឺជាទ្រឹស្តីដែលមិនអាចខ្វះបាន និងមិនអាចបោះបង់ចោលបានទេ។ ដូច្នេះ កាតព្វកិច្ចដែលត្រូវគោរពការសន្យារបស់ខ្លួន ដោយផ្អែកលើនីតិអន្តរជាតិតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀង រដ្ឋមួយមិនអាចបោះបង់ចោលអធិបតេយ្យរបស់ខ្លួនបានឡើយ។
នីតិសង្គមអន្តរជាតិ: ខ. សណ្តាប់ធ្នាប់គតិយុត្តអន្តរជាតិ

ខ. សណ្តាប់ធ្នាប់គតិយុត្តអន្តរជាតិ 

•	បញ្ហានៃអត្ថិភាពរបស់សណ្តាប់ធ្នាប់គតិយុត្តអន្តរជាតិ

នៅក្នុងនីតិអន្តរជាតិ ពុំមានអាជ្ញាធរខាងក្រៅណាផ្សេង និងកំពូលនៅពីលើរដ្ឋនីមួយៗឡើយ។តុលាការអចិន្ត្រៃយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ស្ថាប័នយុត្តិធម៌នៃសង្គមប្រជាជាតិ) បានប្រកាសនៅក្នុងសេចក្តីសម្រេចរបស់ខ្លួនមួយ (l’Affaire de Lotus en 1927) ថាៈ “វិធាននៃនីតិដែលចងកាតព្វកិច្ចរដ្ឋនិងរដ្ឋ កើតចេញមកពីឆន្ទៈរបស់រដ្ឋដែលបង្ហាញឆន្ទៈនោះ” ។ 
បទដ្ឋានអន្តរជាតិ មានលក្ខណៈមិនដាច់ខាត និងអាចយកទៅអនុវត្តបានតែចំពោះរដ្ឋដែលបានព្រមព្រៀងទទួលស្គាល់បទដ្ឋាននោះប៉ុណ្ណោះ។ 

•	បញ្ហានៃការគោរពនីតិអន្តរជាតិ

តើមានអំណាចអ្វីមកចាប់បង្ខំដែរឫទេ ក្នុងករណីដែរដ្ឋនីមួយៗមិនគោរពតាមវិធាននៃនីតិអន្តរជាតិ។ 
ដោយហេតុថាមិនមានអាជ្ញាធរកំពូល(រួមទាំងយន្តការនៃទណ្ឌកម្ម) តើនរណាអាចបកស្រាយ និងដាក់ទណ្ឌកម្មទៅលើអំពើដែលផ្ទុយទៅនឹង អត្ថិភាពក៏ដូចជាសណ្តាប់ធ្នាប់គតិយុត្តអន្តរជាតិ?
ជារឿយៗ តែងតែមានការរិះគន់ទៅលើភាពមិនមានប្រសិទ្ធភាពរបស់ច្បាប់អន្តរជាតិ ចំពោះការគោរពវិធានជាធរមាននៃសង្គមអន្តរជាតិ (ឧ. ភាពគ្មានអំណាចរបស់អង្គការសហាប្រជាជាតិ ធ្វើឲ្យអង្គការនេះមិនអាចលុបបំបាត់ និងដោះស្រាយវិវាទប្រដាប់អាវុធទាំងឡាយ ដើម្បីជួយសង្គ្រោះដល់តំបន់មួយចំនួនក្នុងពិភពលោកបានលើយ)។ 
តាមរយៈអំពើនិងសកម្មភាពរបស់ខ្លួន រដ្ឋនីមួយៗត្រូវបង្ហាញពីឆន្ទៈយ៉ាងមុតមាំថាវិធាននៃនីតិអន្តរជាតិ គឺជាវិធានដែលមានលក្ខណៈដាច់ខាត។ រដ្ឋនីមួយៗគោរពវិធាននៃនីតិអន្តរជាតិ ព្រោះរដ្ឋទាំងនោះមានឆន្ទៈក្នុងការអនុវត្តកាតព្វកិច្ច។
នីតិសង្គមអន្តរជាតិ: គ. មូលដ្ឋាននៃសណ្តាប់ធ្នាប់គតិយុត្តអន្តរជាតិ

គ. មូលដ្ឋាននៃសណ្តាប់ធ្នាប់គតិយុត្តអន្តរជាតិ 

ចាប់តាំងពីសតវត្សទី១៦ដល់សតវត្សទី១៨ ទ្រឹស្តីដែលលេចធ្លោជាងគេគឺទ្រឹស្តីនៃច្បាប់ធម្មជាតិ។ Vitoria និង Suarez ជនជាតិអេស្ប៉ាញនៅសតវត្សទី១៦ និងជាពិសេស ជនជាតិហូឡង់ឈ្មោះ Hugo de Groot ហៅ Grotuist (១៥៨៣-១៦៤៥)  ជាអ្នកនិពន្ធដំបូងគេដែលបានធ្វើការបកស្រាយថា នីតិអន្តរជាតិ វិធាននៃនីតិអន្តរជាតិ គឺជាវិធាននៃច្បាប់អន្តរជាតិ ដែលកើតចេញមកពីតម្លៃរបស់មនុស្សពីធម្មជាតិ តាម     រយៈអាទិទេពដែលកើតមានមុនអ្វីៗទាំងអស់។ 
នៅសតវត្សទី១៩ គេសង្កេតឃើញមានទ្រឹស្តីមួយទៀតហៅថា ជាក់ស្តែងនិយម (Positivisme)។ តាមរយៈប្រព័ន្ធគំនិតនៃទ្រឹស្តីនេះ នីតិអន្តរជាតិមិនមែនកើចេញមកពីអទិទេព ហើយក៏មិនមែនកើតចេញពីធម្មជាតិដែរ តែវាជាវិធានដែលកើចេញពីឆន្ទៈរបស់រដ្ឋនីមួយៗ។ 
នៅក្មុងទ្រឹស្តីជាក់ស្តែងនិយមនេះ គេសម្គាល់ឃើញមាននិន្នាការនៃការគិតច្រើនយ៉ាង៖
- ក្រុមអ្នកវត្ថុវិស័យនិយម (les objectivistes) នាំមុខដោយលោក G. Scelle និងលោក  M. Bourquinបានអះអាងថា រដ្ឋនីមួយៗគោរពនិងអនុវត្តកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន ដោយសារមានការបង្ខំពីសង្គម ហើយនីតិអន្តរជាតិត្រូវបានបង្កើតឡើងស្របតាម ភាពចាំបាច់និងតម្រូវការរបស់សណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម និងតាមគោលដៅដ៏ឥតខ្ចោះមួយ។  
-	ក្រុមឆន្ទៈនិយម (les volontaristes) (D. Anzilloti) បានអះអាងថាលក្ខណៈដាច់ខាតនៃនីតិ អន្តរជាតិកើតចេញអំពីឆន្ទៈរបស់រដ្ឋ។ ទ្រឹស្តីនេះ ឆ្លើយតបយ៉ាងប្រសើរទៅនឹងគោលការណ៍អធិបតេយ្យរដ្ឋ។ 
-	បទដ្ឋាននិយម (le mormativisme) គឺជាទ្រឹស្តីមួយនៃមនុស្សភាតិចជាងគេ។ តាមលោក H. Kelsen នីតិអន្តរជាតិមានភាពស្មុកស្មាញណាស់ ដោយរដ្ឋនីមួយៗជាប់កាតព្វកិច្ចតាមរយៈបទដ្ឋានដំបូងមួយដែលគ្មានលក្ខណៈគតិយុត្ត ប៉ុន្តែ ចាប់បង្ខំឲ្យរដ្ឋខ្លួនឯងអនុវត្ត។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការ​អន្តរជាតិ
នីត្រូគ្លីសេរីន

thumb|right|200px|រូបមន្តស្ទើរលាត
នីត្រួហ្គ្លីសេរីន មានរូបមន្តគីមី C3H5(NO)3 ។ វាជាវត្ថុរាវគ្មានពណ៌ មានភាពរអិលដូចខ្លាញ់។ វាជាសារធាតុសកម្មខ្លាំង និង រស់ជាមួយកំលាំងកកិត និងការទង្កិច។ វាជាសារធាតុពុល ។ វាត្រូវបានគេប្រើផលិតគ្រាប់បែក។
នីនថេនដូ

ក្រុមហ៊ុន នីនថេនដូ (, ) គឺជាក្រុមហ៊ុនវីដេអូហ្គេមពហុជាតិរបស់ជប៉ុន មានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីក្រុងក្យូតុ ប្រទេសជប៉ុន ក្រុមហ៊ុននេះមានការអភិវឌ្ឍវីដេអូហ្គេម និងកុងសូលវីដេអូហ្គេម

ក្រុមហ៊ុននីនថេនដូបានបង្កើតនៅឆ្នាំ១៨៨៩ ជាឈ្មោះ  ដោយលោកហ្វូសាជីរ៉ូ យ៉ាម៉ាអ៊ូជី អ្នកសិប្បករ និងសន្លឹកបៀដែលផលិតដោយដៃផ្ទាល់ហាណាហ្វូដា បន្ទាប់​ពី​បាន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​មុខ​ជំនួញ​ផ្សេង​ៗ​ក្នុង​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៦០ និងទទួលបានឋានៈស្របច្បាប់ជាក្រុមហ៊ុនសាធារណៈ ក្រុមហ៊ុននីនថេនដូចែកចាយកុងសូលដំបូង Color TV-Game ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៧ ក្រុមហ៊ុននេះទទួលបានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិជាមួយនឹងការចេញផ្សាយគឺហ្គេម ដុងគីកុង (Donkey kong) ក្នុងឆ្នាំ១៩៨១ និងហ្វេមីកុំ និងហ្គេម ស៊ូភ័រម៉ារីអូប្រាថឺរ (Super Mario Bros.) ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៥
នីល ហេនរីក ដេវីដ ប៊័រ

200|thumb|right|នីល ហេនរីក ដេវីដប៊័រ អ្នករូបវិទូដ៏ឆ្នើមម្នាក់ នាសតវត្សទី ២០

នីល ហេនរីក ដេវីដ ប៊័រ (ជាភាសាដាណឺម៉ាក Niels Henrik David Bohr) ( ០៧ តុលា ១៨៨៥ ដល់ ១៨ វិច្ឆិការ ១៩៩២) ជាអ្នករូបវិទូ ជនជាតិដាណឺម៉ាក មួយរូបដែលបានបង្កើតនូវវិភាកទានមូលដ្ឋានស្ថាបនាដើម្បីធ្វើស្វែងយល់ពីទម្រង់រូបរបស់អាតូម និង យន្តសាស្រ្តជាក់លាក់ ។សំរាប់ការបង្កើតនេះដែក្នងឆ្នាំ ១៩២២គាត់បានទទួលរង្វាន់ណូបែលពីសមត្ថផលនៃការរបស់គាត់។ ប៊័រ បានបង្ហាត់បង្រៀន 
និងធ្វើកាសហការជាមួយនឹងអ្នករូបវិទូដែលពូកែៗជាច្រើននាក់ នៅក្នុងស្ថាប័នរបស់គាត់ នាទីក្រុងកូផេនហាហ្គឹន។ 

គាត់គឺជាផ្នែកមួយនៃក្រុមរបស់អ្នករូបវិទ្យាទាំងឡាយដែលបានចូលរូមធ្វើការ ទៅលើគំរោងការ ម៉ាង់ហាតង់ ( Manhattan Project)។ នៅឆ្នាំ ១៩១២ ប៊័រ បានរៀបការជាមួយ ម៉ាហ្គ្រឹត ណូឡាន់ (នៅភាសាដាណឺម៉ាក Margrethe Nørlund) ហើយកូនរបស់ពួកគេម្នាក់ឈ្មោះ អេច ប៊័រ បានធំដឹងក្តីឡើងក៏បានក្លាយជាអ្នករូបវិទូដ៏សំខាន់ម្នាក់ រហូតនៅឆ្នាំ ១៩៧៥ គាត់ក៏បាន ទទួលពានរង្វាន់ណូបែល ដូចឪពុកគេដែ។ ប៊័រ ក៏បានរៀបរាប់ពីឥទ្ធិពលរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលពូកែៗ នាសតវត្សទី ២០ ផងដែ។
នីល ហេនរីក ដេវីដ ប៊័រ: ជីវប្រវត្ត

ជីវប្រវត្ត 

 ឆាកជីវិតដំបូង 

ប៊័រ មានកំនើតនៅ ឆ្នាំ ១៨៨៥ ក្នុងទីក្រុង Copenhagen ប្រទេស ដាណឺម៉ាក។ គាត់មានឪពុកឈ្មោះ Christian Bohr 
ជាសាស្រ្តាចារ្យជំនាញខាងរូបវិទ្យាម្នាក់ នៃសកលវិទ្យាល័យមួយ នៅកូផេនហាហ្គឹន និងម្តាយឈ្មោះ Ellen Adler Bohr។ 

បងប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះ Harald Bohr ជាអ្នក គណិតវិទូ និងជាកីឡាករបាល់ទាត់អូឡាំពិចម្នាក់ដលនៅក្នុងក្រុមជំរើសជាតិប្រទេសដាណឺម៉ាក។ 
 
ឆ្នាំ ១៩០៣ ប៊័រ បានចុះឈ្មោះចូលរៀនជានិស្សត្តម្នាក់នៅសកលវិទ្យាល័យ កូផេនហាហ្គឹន ការចាប់ផ្តើមគឺសិក្សាអំពី ទស្សនវិទ្យា និង គណិតវិទ្យា។
 
ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៥ បានទទួលមេដាយ មាស ក្នុងការប្រគួតប្រជែង ដែលត្រូវបានឧបត្ដមដោយ​ Royal Danish Academy of Sciences and Letters គាត់បានដឹកនាំក្រុម ពិសោធន៏កម្មមួយដើម្បីត្រួតពិនិត្យ អចលនទ្រព្យ នៃកំលាំងធាតុអគ្គីសនី ដោយការប្រើប្រាស់បន្ទប់ពិសោធន៏របស់ឪពុកគាត់នៅក្នុងសកលវិទ្យាល័យ។ ប៊័រ 

ចូលចិត្តការងារនេះតាំងពីនូវជាកុមារភាពម្លេះ។ការនេះធ្វើអោយ ប៊័រ ងាយស្រួលក្នុងការ ឈ្នះ ពានរង្វាន់ ជោគជ័យនេះហើយដែលធ្វើ អោយ ប៊័រ សំរាច់ចិត្តបោះបង់ ទស្សនវិទ្យា ហើយបានចាប់យក រូបវិទ្យាវិញ។ ជាសិស្សដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រង របស់គ្រិស្ថ សាសនាមួយរូប 

នៅឆ្នាំ១៩១១គាត់បានទទួលមហាបរិញ្ញា។ ក្នុងនាមជាសិស្សបច្ចាបណ្ឌិតម្នាក់ ប៊័រ បានធ្វើការពិសោធន៏ទៅលើប្រដាប់វាស់កំលាំងអគ្គីសនី នៅ ឯមហាវិទ្យាល័យ ត្រែននីធី Trinity College, Cambridge. ប៊័រ បានទៅសិក្សាបន្ថែម នៅសកលវិទ្យាល័យមួយ នៃរដ្ឋ មែនឆីស្ទើ (Manchester) ក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស។ ពេលដំបូង នៃទ្រីស្តី Rutherford ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៣ ប៊័រ បានបោះពុម្ព នូវគំនិតរបស់គាត់ ទាក់ទងទៅនិង ទំរង់រូបផ្គុំរបស់អាតូម ការណែនាំអោយស្គាល់ពីទ្រិស្តី នៃការធ្វើដំនើរបស់អេឡិចត្រុង នៅក្នុងគន្លងរាងពងក្រពើ ដែលស្ថិតនៅជុំវិញស្នូលរបស់អាតូម។ ប៊័រ ក៏បានណែនាំពីបាតុភូតដែលអេឡិចត្រុងអាចធ្លាក់ពីទីខ្ពស់ ទៅទីទាបបាន ហើយនេះបានក្លាយជាទ្រិស្តី មូលដ្ឋានជាក់លាក់មួយ។ ប៊័រ និងប្រពន្ធ របស់គាត់ Margrethe Nørlund Bohr មានកូនប្រុសប្រាំមួយនាក់។ កូនច្បងរបស់ពួកគេបានស្លាប់ដោយសាឧបទវហេតុមួយដែលបណ្តាលមកពីការលេចទូក និងកូនរបស់ពួកគេផ្សេងទៀតបាស្លាប់ដោយសារជំងឺរលាកស្រោមខួរតាំងពីកុមារភាពហើយខ្លះទៀតមានជីវិតរស់នៅប្រកបដោយភាពជោគជ័យ ក្នុងនោះ ក៏មាន Aage Bohr ម្នាក់ផងដែ ដែលបានក្លាយជាអ្នករូបវិទូដ៏ពូកែម្នាក់ ដូចឪពុករបស់គេ ហើយបានទទួលពានរង្វាន់ ណូបែលទៅលើអែកទេស រូបវិទ្យារបស់ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥។
នីល ហេនរីក ដេវីដ ប៊័រ: ឆាកជីវិតដំបូង

ឆាកជីវិតដំបូង 

ប៊័រ មានកំនើតនៅ ឆ្នាំ ១៨៨៥ ក្នុងទីក្រុង Copenhagen ប្រទេស ដាណឺម៉ាក។ គាត់មានឪពុកឈ្មោះ Christian Bohr 
ជាសាស្រ្តាចារ្យជំនាញខាងរូបវិទ្យាម្នាក់ នៃសកលវិទ្យាល័យមួយ នៅកូផេនហាហ្គឹន និងម្តាយឈ្មោះ Ellen Adler Bohr។ 

បងប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះ Harald Bohr ជាអ្នក គណិតវិទូ និងជាកីឡាករបាល់ទាត់អូឡាំពិចម្នាក់ដលនៅក្នុងក្រុមជំរើសជាតិប្រទេសដាណឺម៉ាក។ 
 
ឆ្នាំ ១៩០៣ ប៊័រ បានចុះឈ្មោះចូលរៀនជានិស្សត្តម្នាក់នៅសកលវិទ្យាល័យ កូផេនហាហ្គឹន ការចាប់ផ្តើមគឺសិក្សាអំពី ទស្សនវិទ្យា និង គណិតវិទ្យា។
 
ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៥ បានទទួលមេដាយ មាស ក្នុងការប្រគួតប្រជែង ដែលត្រូវបានឧបត្ដមដោយ​ Royal Danish Academy of Sciences and Letters គាត់បានដឹកនាំក្រុម ពិសោធន៏កម្មមួយដើម្បីត្រួតពិនិត្យ អចលនទ្រព្យ នៃកំលាំងធាតុអគ្គីសនី ដោយការប្រើប្រាស់បន្ទប់ពិសោធន៏របស់ឪពុកគាត់នៅក្នុងសកលវិទ្យាល័យ។ ប៊័រ 

ចូលចិត្តការងារនេះតាំងពីនូវជាកុមារភាពម្លេះ។ការនេះធ្វើអោយ ប៊័រ ងាយស្រួលក្នុងការ ឈ្នះ ពានរង្វាន់ ជោគជ័យនេះហើយដែលធ្វើ អោយ ប៊័រ សំរាច់ចិត្តបោះបង់ ទស្សនវិទ្យា ហើយបានចាប់យក រូបវិទ្យាវិញ។ ជាសិស្សដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រង របស់គ្រិស្ថ សាសនាមួយរូប 

នៅឆ្នាំ១៩១១គាត់បានទទួលមហាបរិញ្ញា។ ក្នុងនាមជាសិស្សបច្ចាបណ្ឌិតម្នាក់ ប៊័រ បានធ្វើការពិសោធន៏ទៅលើប្រដាប់វាស់កំលាំងអគ្គីសនី នៅ ឯមហាវិទ្យាល័យ ត្រែននីធី Trinity College, Cambridge. ប៊័រ បានទៅសិក្សាបន្ថែម នៅសកលវិទ្យាល័យមួយ នៃរដ្ឋ មែនឆីស្ទើ (Manchester) ក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស។ ពេលដំបូង នៃទ្រីស្តី Rutherford ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៣ ប៊័រ បានបោះពុម្ព នូវគំនិតរបស់គាត់ ទាក់ទងទៅនិង ទំរង់រូបផ្គុំរបស់អាតូម ការណែនាំអោយស្គាល់ពីទ្រិស្តី នៃការធ្វើដំនើរបស់អេឡិចត្រុង នៅក្នុងគន្លងរាងពងក្រពើ ដែលស្ថិតនៅជុំវិញស្នូលរបស់អាតូម។ ប៊័រ ក៏បានណែនាំពីបាតុភូតដែលអេឡិចត្រុងអាចធ្លាក់ពីទីខ្ពស់ ទៅទីទាបបាន ហើយនេះបានក្លាយជាទ្រិស្តី មូលដ្ឋានជាក់លាក់មួយ។ ប៊័រ និងប្រពន្ធ របស់គាត់ Margrethe Nørlund Bohr មានកូនប្រុសប្រាំមួយនាក់។ កូនច្បងរបស់ពួកគេបានស្លាប់ដោយសាឧបទវហេតុមួយដែលបណ្តាលមកពីការលេចទូក និងកូនរបស់ពួកគេផ្សេងទៀតបាស្លាប់ដោយសារជំងឺរលាកស្រោមខួរតាំងពីកុមារភាពហើយខ្លះទៀតមានជីវិតរស់នៅប្រកបដោយភាពជោគជ័យ ក្នុងនោះ ក៏មាន Aage Bohr ម្នាក់ផងដែ ដែលបានក្លាយជាអ្នករូបវិទូដ៏ពូកែម្នាក់ ដូចឪពុករបស់គេ ហើយបានទទួលពានរង្វាន់ ណូបែលទៅលើអែកទេស រូបវិទ្យារបស់ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥។
នីល ហេនរីក ដេវីដ ប៊័រ: រូបវិទ្យា

រូបវិទ្យា 

ឆ្នាំ១៩១៦នីលប៊័របានក្លាយជាសាស្រ្តាចារ្យម្នាក់នៅអែសកលវិទ្យាល័យមួយកន្លែក្នុងទីក្រុង កូផេនហាហ្គឹន (University of Copenhagen) និងជាទីប្រិក្សារបស់រដ្ឋាភិបាល ដាណឺម៉ាក ហើយក៏ជាម្ចាស់មូលនិធិ ខាលបឺក (Carlsberg Foundation) ផងដែ។ ឆ្នាំ 1921គាត់បានទទួលជោគជ័យក្នុងការស្វែងរក ស្ថាប័នខាងទ្រឹស្តីរូបវិទ្យា នៅក្នុងឆ្នាំនេះដែគាត់បានក្លាយជានាយកនៃស្ថាប័ននោះ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩២២ ប៊័រត្រូវបានប្រទានរង្វាន់ ណូបែល ទៅលើអែកទេសរូបវិទ្យារបស់គេ។សំរាប់ការសើបអង្កេតទៅលើរចនាសម្ព័ន និងការភាយចេញរបស់អាតូមវិញ ស្ថាប័នរបស់ប៊័របានបំរើជាចំនុចប្រសព្វសំរាប់ទ្រឹស្តី រូបវិទ្យា ក្នុងសតវត្សទី ២០ និង៣០ ហើយភាគច្រើននៃអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រខាងរូបវិទ្យាល្បីៗតែងតែមកទីនេះ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស ដាណឺម៉ាក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នករូបវិទូ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រង្វាន់ ណូបែល
នីវរណធម៌: នីវរណធម៌ ៥

នីវរណធម៌ ៥ 

ពាក្យ​ថា នីវរណធម៌ (Nīvaraṇa, hindrances) គឺ​ជា​ពាក្យ​នៅ​ក្នុង​ភាសា​សំស្ក្រឹត និង ភាសា​បាលី ដែល​មាន​ន័យ​ថា ធម៌​រារាំង, ឃាត់​ខាំងទប់ចិត្ត​មិន​ឲ្យ​ងាក​ទៅ​រក​អំពើ​ជា​កុសល ។ ទ្រឹស្តី​ពុទ្ធនិយម​អះអាង​ថា នីវរណធម៌ គឺ​ជាអកុសចេតសិក ដែលរារាំងមិនឲ្យសមាធិឈាន កើតឡើងបាន ហើយដែលនាំ​ឲ្យ​ចិត្ត​ចាក​ឆ្ងាយពីព្រះនិព្វាន ។ នីវរណធម៌​​គឺ​ជា​ទំនាស់​នៃ​សមាធិ ។ នីវរណធម៌​ មាន​ ៥ យ៉ាង​គឺ ៖

១- កាមច្ឆន្ទៈ (Kāmacchanda) : សេចក្តី​ប្រាថ្នា ឬ ការពេញចិត្តចំពោះ​កាម;
២- ព្យាបាទៈ (Byāpāda, Vyāpāda) : គំនុំ ឬ សេចក្តីគុំកួនធ្វើឲ្យអ្នកដទៃវិនាស;
៣- ថីនមិទ្ធៈ (Thīna-middha) : ការច្រអូសធុញទ្រាន់និងការងងុយដេក (sloth-torpor);
៤- ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ (Uddhacca-kukkucca) : សេចក្តីរាយមាយ និង សេចក្តី​រសាប់រសល់​ឬ​ក្តៅ​ក្រហាយ​ក្នុង​ចិត្ត;
៥- វិចិកិច្ឆា (Vicikicchā) : សេចក្តី​សន្ទិះ​សង្ស័យ​មិន​ដាច់​ស្រេច​​ក្នុងចិត្ត ។
នីវរណធម៌: នៅ​ក្នុង​ព្រះត្រៃបិដក​ជា​ភាសា​បាលី

នៅ​ក្នុង​ព្រះត្រៃបិដក​ជា​ភាសា​បាលី

ក្នុងបិដកបាលី សំយុត្តនិកាយ ធម្មទេសនាជាច្រើន បានដាក់នីវរណធម៌ផ្ទឹមគ្នា ជាមួយនឹងពោជ្ឈង្គ៧ (កត្តានៃការត្រាស់ដឹង៧) ដូចជាតាមសំយុត្តនិកាយ៤៦.៣៧ ព្រះពុទ្ធបានត្រាស់បន្ទូលថាៈ
ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! មានឧបសគ្គ៥នេះ ជាគ្រឿងរារាំង ជាគ្រឿងពុករលួយនៃចិត្ត ជាគ្រឿងឲ្យបញ្ញាអាប់ឱន ។ តើ៥អ្វីខ្លះ? គឺកាមឆន្ទៈ ព្យាបាទៈ ថីនមិទ្ធៈ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ វិចិកិច្ឆា ។ 

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! មានកត្តានៃការត្រាស់ដឹង៧ ដែលមិនជាឧបសគ្គ ដែលមិនជាគ្រឿងរារាំង ដែលមិនជាគ្រឿង ពុករលួយនៃចិត្ត កាលណាគេយកមកចម្រើន នឹងបណ្តុះបណ្តាល វានឹងនាំទៅដល់ផល គឺផ្លែផ្កានៃសេចក្តីយល់ដឹងពិត នឹងការរំដោះខ្លួន ។ តើ៧អ្វីខ្លះ? គឺកត្តានៃការត្រាស់ដឹង៧ សតិ ធម្មវិចិយៈ វិរិយៈ បីតិ បស្សទ្ធិ សមាធិ ឧបេក្ខា ។

ក្នុងន័យនៃការបំពេញបញ្ញា និងការយកជ័យជំនះ លើនីវរណធម៌ តាមសតិបដ្ឋានសូត្រ ព្រះពុទ្ធបានបញ្ជាក់ថា ម្នាលភិក្ខុ! តើភិក្ខុរស់នៅពិចារណា នូវធម៌ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ គឺនីវរណធម៌ យ៉ាងដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុ! កាលណាមានកាមឆន្ទៈ ភិក្ខុនោះដឹងថា អាត្មាអញមានកាមឆន្ទៈ កាលមិនមានកាមឆន្ទៈ ភិក្ខុនោះដឹងថា អាត្មាអញមិនមានកាមឆន្ទៈ ។ ភិក្ខុនោះដឹងថា កាមច្ឆន្ទៈដែលមិនទាន់កើត កើតឡើងយ៉ាងដូចម្តេច ភិក្ខុនោះដឹងថាការលះបង់កាមឆន្ទៈ ដែលខ្លួនមានហើយ យ៉ាងដូចម្តេច ហើយភិក្ខុនោះដឹងទៀតថា កាមឆន្ទៈ ដែលមិនទាន់មាន នឹងត្រូវលះបង់ក្នុងអនាគត យ៉ាងដូចម្តេច ។

ធម៌និមួយៗនៃនីវរណធម៌៤ទៀត ក៏មានសេចក្តីបរិយាយ ដូចគ្នានឹងកាមឆន្ទៈដែរ ។

ព្រះពុទ្ធបានបង្ហាញភាពស្រដៀងគ្នា ក្នុងសម្មញ្ញផលសូត្រ (ទិឃនិកាយ២) ដូចតទៅនេះ៖

កាលណានីវរណធម៌ក្នុងខ្លួន មិនបានលះបង់ ភិក្ខុឃើញវាជាបំណុល ជាជម្ងឺ ជាការឃុំឃាំង ជាទាសករ ផ្លូវឆ្លងកាត់ដែនដ៏ក្រៀមក្រោះ ។ ប៉ុន្តែកាលណា នីវរណធម៌ក្នុងខ្លួន បានលះបង់បានហើយ ភិក្ខុឃើញថាជា ការរួចខ្លួនពីបំណុល ជាសុខភាពល្អ ជាការរួចអំពីការឃុំឃាំង ជាសេរីភាព កន្លែងនិរភ័យ ។ ដូចគ្នាម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសង្គារវសូត្រ (សំយុត្តនិកាយ៤៦.៥៥) ព្រះពុទ្ធប្រៀបកាមឆន្ទៈ ទៅនឹងការឆ្លុះមុខ ក្នុងទឹកដែលលាយដោយលក្ខណ៍ ល្មៀតនិងពណ៌ ព្យាបាទៈទៅនឹងទឹកពុះ ថីនមិទ្ធៈទៅនឹងទឹក ដែលមានវារីជាតិដុះត្រាពីលើ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈទៅនឹងទឺក ដែលរញ្ជួយញ័រដោយសារខ្យល់ 
វិចិកិច្ឆាទៅនឹងទឹកល្អក់ កំពុងក្រឡក កករដោយភក់ នៅក្នុងទីងងឹត ។
នីវរណធម៌: អក្សរសាស្រ្តក្រោយគម្ពីរបាលី

អក្សរសាស្រ្តក្រោយគម្ពីរបាលី

  របៀបកំចាត់បង់ ផ្លូវផ្តាច់ឫសគល់ កាមឆន្ទៈ ឈាន ទី១ក្នុង អសុភនិមិត្ត អនាគាមិ ឬអរហន្ត ព្យាបាទៈ ឈាន ទី១ក្នុង មេត្តា អនាគាមិ ថីនៈមិទ្ធៈ ពន្លឺកសិណ អរហត្ត ឧទ្ធច្ចៈនិងកុក្កុច្ចៈ សមថៈ អរហន្ត និងអនាគាមិ វិចិកិច្ឆា ការពន្យល់បាតុភូត(ធម្មវវដ្ឋាន) សោតាបន្នរបៀបនៃអត្ថកថាបាលីនិងផ្លូវកំចាត់បង់នីវរណធម៌

តាមអត្ថកថាព្រះវិសុទ្ធិមគ្គ ក្នុងគ្រឹស្តសតវត្ស៍ទី១ នីវរណធម៌៥រាប់បញ្ចូល គ្រប់សំយោជនៈទាំង១០ ការជាប់ជំពាក់ណាមួយ ជាមួយនឹងលោភៈ រាប់ចូលក្នុងកាមឆន្ទៈ អកុសលចេតសិកទាំងអស់ នៃទោសៈ រាប់ចូលក្នុងព្យាបាទៈ ហើយអកុសលចេតសិក ទាំងអស់នៃរាគៈ រាប់ចូលក្នុង ថីនមិទ្ធៈ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ និងវិចិកិច្ឆា ។ ព្រះវិសុទ្ធិមគ្គថែម ទាំងបង្ហាញភាពខុសគ្នាថា ថីនៈជារបស់ចេតសិក ចំណែកឯមិទ្ធៈវិញ​ជា​វិបាក (ផល) នៃកាយសង្ខារ មកពីអាហារឬពេលវេលា ឬចេតសិក ។ បើមិទ្ធៈជាវិបាករបស់អាហារ ឬកាល គេ​កំចាត់​វា​ដោយវីរិយៈ ក្រៅពីនេះ គេកំចាត់វាដោយសមាធិ ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះវិសុទ្ធិមគ្គ កត់សំគាល់វិចិកិច្ឆា ៥ យ៉ាងគឺ ៖

១- សេចក្តីសង្ស័យចំពោះអត្តា គឺនីវរណៈ (រារាំង) ចំពោះសមថៈ សេចក្តីស្ងប់
២- សេចក្តីសង្ស័យចំពោះ អរិយសច្ចៈនិងត្រៃលោក ជានីវរណៈចំពោះបញ្ញា
៣- សេចក្តីសង្ស័យចំពោះ ត្រៃរតនៈ ជានីវរណៈចំពោះ សេចក្តីស្ងប់និងបញ្ញា
៤- សេចក្តីសង្ស័យចំពោះ កន្លែងនិងមនុស្ស ជានីវរណៈចំពោះ របស់គ្មានទ្រឹស្តី
៥- សេចក្តីសង្ស័យចំពោះ ព្រះត្រៃបិដក ជានីវរណៈចំពោះ ការចេញសាងភ្នួស

តាមអត្ថកថាសារដ្ឋប្បកាសិនី (Sāratthappakāsinī) របស់ព្រះពុទ្ធឃោសៈ ចំពោះសំយុត្តនិកាយ គ្រិស្តសតវត្ស៍ទី ៥ បុគ្គលម្នាក់អាចរំដោះ​រួច​ពីនីវរណធម៌​ដោយសារការធ្វើឈាន ឬវិបស្សនា ហើយដូចមានសេចក្តីអធិប្បាយ ក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គដែរនោះ បុគ្គលនោះអាច​ផ្តាច់ឫសគល់នៃនីវរណធម៌ ដោយការសម្រេចលោកុត្តរឈានណាមួយ ដូចមានបង្ហាញក្នុងតារាងលេខ ១ នេះ ។
នីហ្សេ

នីហ្សេ មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋនីហ្សេ (ភាសាបារាំង: République du Niger) គឺជាប្រទេសគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រនៅទ្វីបអាហ្វ្រិកខាងលិច។  នីហ្សេជារដ្ឋឯកត្តជនដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសលីប៊ីនៅភាគឦសាន ប្រទេសឆាដនៅភាគខាងកើត ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ានៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសបេនីន និងប៊ូគីណាហ្វាសូនៅភាគនិរតី ប្រទេសម៉ាលីនៅភាគខាងលិច និងអាល់ហ្សេរីនៅភាគពាយ័ព្យ។ ប្រទេសនេះគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីជិត ១,២៧០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសគ្មានព្រំប្រទល់ជាប់សមុទ្រធំបំផុតនៅអាហ្វ្រិកខាងលិច ប្រហែលជាង៨០% នៃផ្ទៃដីរបស់ប្រទេសនេះស្ថិតនៅក្នុងវាលខ្សាច់សាហារ៉ា។  ប្រជាជនម៉ូស្លីមភាគច្រើនបំផុតរបស់វាប្រហែល២៥លាននាក់ រស់នៅភាគច្រើនជាក្រុមនៅភាគខាងត្បូង និងខាងលិចនៃប្រទេស។ រដ្ឋធានីនីអាមី មានទីតាំងនៅជ្រុងនិរតីរបស់ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា។ការរីករាលដាលនៃសាសនាឥស្លាមទៅកាន់តំបន់នោះ នីហ្សេស្ថិតនៅជាប់ព្រំដែននៃរដ្ឋមួយចំនួន រួមទាំងចក្រភពខាណេម-ព័រនូ និងចក្រភពម៉ាលី មុនពេលផ្នែកសំខាន់ៗនៃទឹកដីរបស់ខ្លួនត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្នុងរដ្ឋដូចជា ស៊ុលតង់អាហ្គាដេស និងចក្រភពសង់ហៃ ហើយប្រទេសមួយនេះត្រូវបានធ្វើអាណានិគមដោយប្រទេសបារាំងក្នុងអំឡុងពេលការដណ្តើមយកទ្វីបអាហ្រ្វិក ដែលជាផ្នែកមួយនៃអាហ្វ្រិកខាងលិចរបស់បារាំង ក្លាយជាអាណានិគមដាច់ដោយឡែកនៅឆ្នាំ១៩២២។ ចាប់តាំងពីទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៦០ ប្រទេសនីហ្សេមានបទពិសោធន៍ធ្វើរដ្ឋប្រហារចំនួន៥ដង និងរយៈពេលនៃការគ្រប់គ្រងយោធាចំនួន៤។  រដ្ឋធម្មនុញ្ញទីប្រាំពីរ និងថ្មីបំផុតរបស់នីហ្សេរីយ៉ាត្រូវបានអនុម័តក្នុងឆ្នាំ២០១០ ដោយបង្កើតប្រព័ន្ធពហុបក្ស និងឯកតាពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី។ បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារចុងក្រោយបំផុតក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ប្រទេសនេះជាថ្មីម្តងទៀតនៅក្រោមរបបយោធា។  

សង្គមរបស់វាឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពចម្រុះដែលទាញចេញពីប្រវត្តិសាស្ត្រឯករាជ្យនៃក្រុមជនជាតិភាគតិច និងតំបន់មួយចំនួន និងរយៈពេលរបស់ពួកគេរស់នៅក្នុងរដ្ឋតែមួយ។  ជនជាតិហ្វាសា គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចដ៏ធំបំផុតរបស់ប្រទេស ដែលបង្កើតបានច្រើនជាងពាក់កណ្តាលនៃចំនួនប្រជាជន។ ភាសាបារាំងគឺជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេស ហើយភាសាជនជាតិដើមភាគតិចដប់មានឋានៈស្មើជាភាសាជាតិ។ 

យោងតាមរបាយការណ៍សន្ទស្សន៍ភាពក្រីក្រពហុវិមាត្រ (MPI) របស់អង្គការសហប្រជាជាតិឆ្នាំ២០២៣ ជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសក្រីក្របំផុតនៅលើពិភពលោក។ផ្នែកខ្លះមិនមែនជាវាលខ្សាច់នៃប្រទេសនេះទទួលរងនូវគ្រោះរាំងស្ងួត និងវាលខ្សាច់តាមកាលកំណត់។ សេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានប្រមូលផ្តុំជុំវិញវិស័យកសិកម្មចិញ្ចឹមជីវិត ជាមួយនឹងកសិកម្មនាំចេញមួយចំនួននៅភាគខាងត្បូងដែលមិនសូវស្ងួត ហើយការនាំចេញវត្ថុធាតុដើម រួមទាំងរ៉ែអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមផងដែរនឹងប្រឈមនឹងបញ្ហាប្រឈមចំពោះការអភិវឌ្ឍន៍ ដោយសារទីតាំងគ្មានផ្លូវសមុទ្រ ដីជាវាលខ្សាច់ អត្រាអក្ខរកម្មទាប ការបះបោររបស់ជីហាដ និងអត្រាមានកូនខ្ពស់បំផុតរបស់ពិភពលោក ដោយសារការគ្រប់គ្រងកំណើតមិនត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ និងជាលទ្ធផលកំណើនប្រជាជនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។
នីហ្សេ: ភូមិសាស្ត្រ

ភូមិសាស្ត្រ 

 លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ 

រូបភាពតូច|តំបន់ធីលឡាបេរីភាគខាងជើងនៃប្រទេសនីហ្សេ
រូបភាពតូច|ផែនទីប្រទេសនីហ្សេ
នីហ្សេ គឺជាប្រទេសគ្មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងសមុទ្រទេដែលស្ថិតនៅអាហ្វ្រិកខាងលិច ដែលមានទីតាំងនៅតាមព្រំដែនរវាងតំបន់សាហារ៉ា និងអនុសាហារ៉ា មានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា និងបេនីននៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសប៊ូគីណាហ្វាសូ និងម៉ាលីនៅភាគខាងលិច ប្រទេសអាល់ហ្សេរី និងលីប៊ីនៅភាគខាងជើង និងប្រទេសឆាដនៅភាគខាងកើត។ នីហ្សេស្ថិតនៅចន្លោះរយៈទទឹង១១° និង ២៤°N និងបណ្តោយ ០° និង ១៦°E។  តំបន់របស់វាមានទំហំ ១,២៦៧,០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៤៨៩,១៩១ម៉ាយ៍) ដែលក្នុងនោះ ៣០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េជាផ្ទៃទឹក។ នេះធ្វើឱ្យប្រទេសនេះតិចជាងពីរដងនៃទំហំរបស់ប្រទេសបារាំង និងជាប្រទេសធំជាងគេទី២១ របស់ពិភពលោក។ នីហ្សេ មានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសចំនួនប្រាំពីរ និងមានបរិវេណសរុប ៥៦៩៧គីឡូម៉ែត្រ។  ព្រំដែនវែងជាងគេបំផុតគឺជាមួយ នីហ្សេរីយ៉ា ទៅខាងត្បូង (១,៤៩៧គីឡូម៉ែត្រ) និងត្រូវបានបន្តដោយប្រទេសឆាដទៅខាងកើត នៅចម្ងាយ ១,១៧៥គីឡូម៉ែត្រ ប្រទេសអាល់ហ្សេរីទៅភាគខាងជើង-ពាយ័ព្យ (៩៥៩គីឡូម៉ែត្រ) និងម៉ាលីនៅចម្ងាយ៨២១គីឡូម៉ែត្រ។  ប្រទេសនីហ្សេ មានព្រំប្រទល់ជាប់នៅភាគនិរតីរបស់វាជាមួយប្រទេសប៊ូគីណាហ្វាសូ នៅ៦២៨គីឡូម៉ែត្រ និង បេនីននៅ ២៦៦គីឡូម៉ែត្រ និងទៅភាគខាងជើង-ឦសាន ប្រទេសលីប៊ី នៅ៣៥៤គីឡូម៉ែត្រ។ ផ្ទៃដីរបស់នីហ្សេភាគច្រើនជាវាលទំនាបវាលខ្សាច់ និងវាលខ្សាច់ ជាមួយនឹងផ្ទះល្វែងរហូតដល់វាលស្រែវាលស្មៅនៅភាគខាងត្បូង និងភ្នំនៅភាគខាងជើង។ ចំណុចទាបបំផុតនៅនីហ្សេ គឺ ទន្លេនីហ្សេ ដែលមានកម្ពស់២០០ម៉ែត្រ (៦៥៦ហ្វីត) ។  ចំណុចខ្ពស់បំផុតគឺ ម៉ូតអ៊ីដោដាល-អេន-តេកេស (Mont Idoukal-n-Taghès) នៅលើភ្នំអែ៊ក (Aïr) នៅកម្ពស់២,០២២ ម៉ែត្រ។ 

 រដ្ឋបាល 
រូបភាពតូច|ផែនទីនៃនាយកដ្ឋាន(ខេត្ត)នៃប្រទេសនីហ្សេ។ តាមផែនការរៀបចំឡើងវិញនៃឆ្នាំ១៩៩៩-២០០៦ នាយកដ្ឋានត្រូវបានដាក់ឈ្មោះឡើងវិញថា "តំបន់" ។ នាយកដ្ឋាន​ឈ្មោះ​ឥឡូវ​នេះ​សំដៅ​ទៅ​លើ​អង្គភាព​រដ្ឋបាល​ថ្នាក់​ក្រោម​ដែល​ពីមុន​ជា "​តំបន់​អារក្ស​" ។

ប្រទេសនីហ្សេត្រូវបានបែងចែកជា៧តំបន់ និងមួយរដ្ឋធានី។ តំបន់ទាំងនេះត្រូវបានបែងចែកទៅជា ៣៦នាយកដ្ឋាន។ បច្ចុប្បន្ននាយកដ្ឋានទាំង ៣៦ត្រូវបានបែងចែកទៅជាឃុំនៃប្រភេទផ្សេងៗគ្នា។ គិតត្រឹមដំណាក់ឆ្នាំ២០០៦ មានឃុំចំនួន២៦៥ រួមទាំងឃុំ/សង្កាត់ (សង្កាត់ក្រុង៖ ជាផ្នែករងនៃទីក្រុងធំៗ) ឃុំជនបទ នៅតំបន់ដែលមានប្រជាជនតិច និងប្រកាសរដ្ឋបាល សម្រាប់តំបន់វាលខ្សាច់ដែលគ្មានមនុស្សរស់នៅ ឬតំបន់យោធា។ឃុំជនបទ អាចមានភូមិ និង ការតាំងទីលំនៅជាផ្លូវការ ចំណែកឃុំ/ក្រុងត្រូវបានបែងចែកជាត្រីមាស។ អនុផ្នែកនីហ្សេត្រូវបានប្តូរឈ្មោះនៅឆ្នាំ២០០២ ក្នុងការអនុវត្តគម្រោងវិមជ្ឈការ ដែលបានចាប់ផ្តើមដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៨។ ពីមុននីហ្សេត្រូវបានបែងចែកទៅជា ៧នាយកដ្ឋាន ៣៦ខណ្ឌ និងឃុំ។  ផ្នែករងទាំងនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមន្ត្រីដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាលជាតិ។ ការិយាល័យទាំងនេះនឹងត្រូវបានជំនួសនៅពេលអនាគតដោយក្រុមប្រឹក្សាជាប់ឆ្នោតតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្រិតនីមួយៗ។ នាយកដ្ឋានមុនឆ្នាំ២០០២ (ប្តូរឈ្មោះជាតំបន់) និងស្រុករដ្ឋធានីគឺ:

• នីអាមី ជាស្រុករដ្ឋធានី (Niamey)

• តំបន់អាហ្គាដេស (Agadez Region)

• តំបន់ឌីហ្វា (Diffa Region)

• តំបន់ដូស្សូ (Dosso Region)

• តំបន់ម៉ារ៉ាឌី (Maradi Region)

• តំបន់ធីឡាបេរី (Tillabéri Region)

• តំបន់ហ្ស៊ីនដឺ (Zinder Region)

• តំបន់តាហូអា (Tahoua Region)
នីហ្សេ: លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ

លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ 

រូបភាពតូច|តំបន់ធីលឡាបេរីភាគខាងជើងនៃប្រទេសនីហ្សេ
រូបភាពតូច|ផែនទីប្រទេសនីហ្សេ
នីហ្សេ គឺជាប្រទេសគ្មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងសមុទ្រទេដែលស្ថិតនៅអាហ្វ្រិកខាងលិច ដែលមានទីតាំងនៅតាមព្រំដែនរវាងតំបន់សាហារ៉ា និងអនុសាហារ៉ា មានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា និងបេនីននៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសប៊ូគីណាហ្វាសូ និងម៉ាលីនៅភាគខាងលិច ប្រទេសអាល់ហ្សេរី និងលីប៊ីនៅភាគខាងជើង និងប្រទេសឆាដនៅភាគខាងកើត។ នីហ្សេស្ថិតនៅចន្លោះរយៈទទឹង១១° និង ២៤°N និងបណ្តោយ ០° និង ១៦°E។  តំបន់របស់វាមានទំហំ ១,២៦៧,០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៤៨៩,១៩១ម៉ាយ៍) ដែលក្នុងនោះ ៣០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េជាផ្ទៃទឹក។ នេះធ្វើឱ្យប្រទេសនេះតិចជាងពីរដងនៃទំហំរបស់ប្រទេសបារាំង និងជាប្រទេសធំជាងគេទី២១ របស់ពិភពលោក។ នីហ្សេ មានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសចំនួនប្រាំពីរ និងមានបរិវេណសរុប ៥៦៩៧គីឡូម៉ែត្រ។  ព្រំដែនវែងជាងគេបំផុតគឺជាមួយ នីហ្សេរីយ៉ា ទៅខាងត្បូង (១,៤៩៧គីឡូម៉ែត្រ) និងត្រូវបានបន្តដោយប្រទេសឆាដទៅខាងកើត នៅចម្ងាយ ១,១៧៥គីឡូម៉ែត្រ ប្រទេសអាល់ហ្សេរីទៅភាគខាងជើង-ពាយ័ព្យ (៩៥៩គីឡូម៉ែត្រ) និងម៉ាលីនៅចម្ងាយ៨២១គីឡូម៉ែត្រ។  ប្រទេសនីហ្សេ មានព្រំប្រទល់ជាប់នៅភាគនិរតីរបស់វាជាមួយប្រទេសប៊ូគីណាហ្វាសូ នៅ៦២៨គីឡូម៉ែត្រ និង បេនីននៅ ២៦៦គីឡូម៉ែត្រ និងទៅភាគខាងជើង-ឦសាន ប្រទេសលីប៊ី នៅ៣៥៤គីឡូម៉ែត្រ។ ផ្ទៃដីរបស់នីហ្សេភាគច្រើនជាវាលទំនាបវាលខ្សាច់ និងវាលខ្សាច់ ជាមួយនឹងផ្ទះល្វែងរហូតដល់វាលស្រែវាលស្មៅនៅភាគខាងត្បូង និងភ្នំនៅភាគខាងជើង។ ចំណុចទាបបំផុតនៅនីហ្សេ គឺ ទន្លេនីហ្សេ ដែលមានកម្ពស់២០០ម៉ែត្រ (៦៥៦ហ្វីត) ។  ចំណុចខ្ពស់បំផុតគឺ ម៉ូតអ៊ីដោដាល-អេន-តេកេស (Mont Idoukal-n-Taghès) នៅលើភ្នំអែ៊ក (Aïr) នៅកម្ពស់២,០២២ ម៉ែត្រ។
នីហ្សេ: រដ្ឋបាល

រដ្ឋបាល 
រូបភាពតូច|ផែនទីនៃនាយកដ្ឋាន(ខេត្ត)នៃប្រទេសនីហ្សេ។ តាមផែនការរៀបចំឡើងវិញនៃឆ្នាំ១៩៩៩-២០០៦ នាយកដ្ឋានត្រូវបានដាក់ឈ្មោះឡើងវិញថា "តំបន់" ។ នាយកដ្ឋាន​ឈ្មោះ​ឥឡូវ​នេះ​សំដៅ​ទៅ​លើ​អង្គភាព​រដ្ឋបាល​ថ្នាក់​ក្រោម​ដែល​ពីមុន​ជា "​តំបន់​អារក្ស​" ។

ប្រទេសនីហ្សេត្រូវបានបែងចែកជា៧តំបន់ និងមួយរដ្ឋធានី។ តំបន់ទាំងនេះត្រូវបានបែងចែកទៅជា ៣៦នាយកដ្ឋាន។ បច្ចុប្បន្ននាយកដ្ឋានទាំង ៣៦ត្រូវបានបែងចែកទៅជាឃុំនៃប្រភេទផ្សេងៗគ្នា។ គិតត្រឹមដំណាក់ឆ្នាំ២០០៦ មានឃុំចំនួន២៦៥ រួមទាំងឃុំ/សង្កាត់ (សង្កាត់ក្រុង៖ ជាផ្នែករងនៃទីក្រុងធំៗ) ឃុំជនបទ នៅតំបន់ដែលមានប្រជាជនតិច និងប្រកាសរដ្ឋបាល សម្រាប់តំបន់វាលខ្សាច់ដែលគ្មានមនុស្សរស់នៅ ឬតំបន់យោធា។ឃុំជនបទ អាចមានភូមិ និង ការតាំងទីលំនៅជាផ្លូវការ ចំណែកឃុំ/ក្រុងត្រូវបានបែងចែកជាត្រីមាស។ អនុផ្នែកនីហ្សេត្រូវបានប្តូរឈ្មោះនៅឆ្នាំ២០០២ ក្នុងការអនុវត្តគម្រោងវិមជ្ឈការ ដែលបានចាប់ផ្តើមដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៨។ ពីមុននីហ្សេត្រូវបានបែងចែកទៅជា ៧នាយកដ្ឋាន ៣៦ខណ្ឌ និងឃុំ។  ផ្នែករងទាំងនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមន្ត្រីដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាលជាតិ។ ការិយាល័យទាំងនេះនឹងត្រូវបានជំនួសនៅពេលអនាគតដោយក្រុមប្រឹក្សាជាប់ឆ្នោតតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្រិតនីមួយៗ។ នាយកដ្ឋានមុនឆ្នាំ២០០២ (ប្តូរឈ្មោះជាតំបន់) និងស្រុករដ្ឋធានីគឺ:

• នីអាមី ជាស្រុករដ្ឋធានី (Niamey)

• តំបន់អាហ្គាដេស (Agadez Region)

• តំបន់ឌីហ្វា (Diffa Region)

• តំបន់ដូស្សូ (Dosso Region)

• តំបន់ម៉ារ៉ាឌី (Maradi Region)

• តំបន់ធីឡាបេរី (Tillabéri Region)

• តំបន់ហ្ស៊ីនដឺ (Zinder Region)

• តំបន់តាហូអា (Tahoua Region)