លីលាវតី ភាគ​ទី​ ២: អ្នកវង្វេងផ្លូវ

អ្នកវង្វេងផ្លូវ

"បពិត្រអ្នកទ្រទ្រង់ព្រត ! " ខ្ញុំព្រះករុណានិយាយឡើងក្រោយពីស្តាប់សន្យាសីយមទគ្នីរៀបរាប់វត្តប្រតិបត្តិរបស់ សន្យាសីចប់ហើយ 

"តាមដែលខ្ញុំកូរណាបានស្តាប់លោកម្ចាស់និយាយរៀបរាប់មកតាំងពីដើមទី យល់ថា វត្តប្រតិបត្តិខ្លះក៏ស្រដៀងនឹងលទ្ធិរបស់ខ្ញុំកូរណា ប៉ុន្តែវត្តប្រតិបត្តិខ្លះផ្សេងគ្នាឆ្ងាយណាស់ ប្រសិនបើលោកម្ចាស់ មិនយល់ទាស់នឹងការស្តាប់លទ្ធិរបស់ខ្ញុំកូរណាទេ ខ្ញុំកូរណាព្រមនឹងតំណាលឲ្យស្តាប់"

"មិនយល់ទាស់ទេ លោកសាក្យបុត្រ ! " អ្នកព្រតជរាអះអាងយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ "ក៏ព្រោះតែចង់ស្តាប់លទ្ធិរបស់​លោកហ្នឹងឯង ខ្ញុំកូរណាទើបខំដើរតាមមកសន្ទនាជាមួយនឹងលោកដល់ខ្ទមនេះ សូមនិមន្តលោកតំណាលចុះ"

"ជាបឋម ខ្ញុំកូរណាសូមប្រកាសខ្លួនទុកជាមុនថា ខ្ញុំកូរណាមានចំណេះដឹងក្នុងព្រះធម្មវិន័យរបស់ព្រះបរម​សាស្តាតិចតួចទេ គង់នឹងមិនអាចបកស្រាយឲ្យលោកម្ចាស់ស្តាប់យ៉ាងល្អិតល្អន់បានទេ ម្យ៉ាងទៀត ខ្ញុំកូរណាមិន​ស្ទាត់​ជំនាញក្នុងការរៀបរាប់ផង ណ្ហើយយ៉ាងនេះទៅចុះ លោកម្ចាស់ត្រូវការយល់ដឹងអ្វី សូមសួរមកចុះ ខ្ញុំកូរណា​នឹង​ដោះស្រាយម្តងមួយៗតទៅ"

"ក៏ជាការល្អដែរ "យមទគ្នីរ៉ាប់រង "ខ្ញុំកូរណាសូមសួរសំណួរដំបូង គឺថា គោលបំណងខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតក្នុងលទ្ធិ​របស់​លោក គឺ អ្វី? "

"គោលបំណងខ្ពង់ខ្ពស់ក្នុងព្រះធម្មវិន័យរបស់ព្រះបរមសាស្តា គឺ ការរំលត់ទុក្ខព្រមទាំងហេតុនៃទុក្ខដោយ​ឥតសេសសល់"

"ប៉ុណ្ណេះឯងឬ !  ឬមានអ្វីទៀតទេ?"យមទគ្នីសួរដោយវិមតិកង្ខា

"ប៉ុណ្ណេះឯង គ្មានអ្វីទៀតទេ" ខ្ញុំព្រះករុណាអះអាង

"ការរំលត់ទុក្ខ" អ្នកព្រតជរានិយាយផ្ទួនពាក្យដោយសម្លេងតិចៗ ឈ្ងោកមុខចុះជាឧបាយគិតដង្វិន អង្គុយស្ងៀមមួយស្របក់ហើយនិយាយឡើងថា"ចុះលោកមានវិធីសម្រាប់រំលត់ទុក្ខយ៉ាងណាខ្លះ?"

"មុននឹងដឹងវិធីសម្រាប់រំលត់ទុក្ខ លោកម្ចាស់ត្រូវស្គាល់ដើមហេតុដែលនាំឲ្យកើតទុក្ខសិន ព្រោះការរំលត់ទុក្ខ​នោះ មិនមែនរំលត់នៅត្រង់តួទុក្ខទេ ប៉ុន្តែរំលត់នៅត្រង់ដើមហេតុរបស់ទុក្ខ កាលបើរំលត់ដើមហេតុបាន​ហើយ តួទុក្ខក៏រលត់ទៅដោយស្វ័យប្រវត្ត ដើមហេតុនៃទុក្ខមាន ២ យ៉ាង គឺ តួដើមហេតុពិត ហៅថា អវិជ្ជា បានដល់ កម្លៅ ព្រោះមិនដឹងពំនិតទើបកើតមានមិច្ឆាទិដ្ឋិ គឺ គំហើញខុសចាកពំនិត​ ព្រោះយល់ឃើញខុស ទើបកើតមោហៈ គឺ វង្វេង ព្រោះវង្វេង ទើបកើតតណ្ហា គឺ ចំណង់ ព្រោះចំណង់ទើបកើតការត្រដរតស៊ូទាំងផ្លូវ​កុសល​និងអកុសល ព្រោះការត្រដរតស៊ូទើបកើតការប្រកាន់មាំ ព្រោះមានការប្រកាន់មាំ ទុក្ខទើបកើតឡើង​ នេះឯង គឺជាវិថីនៃទុក្ខដែលព្រះបរមសាស្តាទ្រង់បានសម្តែង"
អ្នកព្រតជរាអង្គុយឈ្ងោកមុខ ស្ងៀមមួយស្របក់ធំ ហើយទើបនិយាយរំលឹកចំណាំរបស់ខ្លួនតិចៗ ព្រោះ​មិន​ដឹងទើបយល់ឃើញខុស ព្រោះយល់ឃើញខុសទើបវង្វេង ព្រោះវង្វេងទើបចង់ ព្រោះចង់ទើបត្រដរតស៊ូ ព្រោះត្រដរតស៊ូ ទើបប្រកួចប្រកាន់ ព្រោះប្រកួចប្រកាន់ទើបកើតទុក្ខ ជាវិធីដែលមានហេតុផលខ្លាំងណាស់ លោកសមណៈ ! ប៉ុន្តែខ្ញុំកូរណាគិតថា ជ្រាលជ្រៅពិបាកនឹងយល់បានដោយងាយណាស់ ខ្ញុំកូរណាចង់សួរត​ទៅ​ទៀតថា ដែលថាមិនដឹងនោះ គឺ ដូចម្តេច? តើមិនដឹងអ្វីទៅ? 

"មិនដឹងការពិតហ្នឹងឯង អ្នកទ្រទ្រង់ព្រត ! មិនដឹងការពិតរបស់ខ្លួនឯង មិនដឹងការពិតរបស់អ្នកដទៃ សត្វដទៃ មិនដឹងការពិតរបស់លោក​ កាលបើមិនដឹងការពិត ក៏យល់ខុស ឃើញខុស ទាំង​ វង្វេង យល់ថា មានខ្លួន​មានប្រាណ មានយើងមានគេ មានសត្វ មានបុគ្គល មានទ្រព្យ មានយស មានកេរ្មិ៍ឈ្មោះ មានសម្រស់ មានលម្អ កាលបើវង្វេងថា អ្វីទាំងអស់នេះមាន ក៏កើតចំណង់ ចង់កើត ចង់ក្លាយជា ចង់មាន ចង់បាន កាលបើកើតចំណង់ ក៏អភិវឌ្ឍ កសាង ប្រឌិត ផលិតឡើង ស្វែងរក ត្រដរតស៊ូគ្រប់​មធ្យោបាយទាំង​ផ្លូវល្អ​ទាំង​ផ្លូវអាក្រក់  កាលបើបាន មាន ក្លាយជាហើយ ក៏ប្រកាន់ខ្ជាប់ កាលបើប្រកាន់ខ្ជាប់មិនបាន ក៏កើតទុក្ខ"​ ។

ពិតមែនហើយ  លោកសន្យាសី ! ពំនិតប្រាកដរមែងជាធម្មជាតិពិបាកយល់ដឹងជានិច្ច ពីព្រោះយើងគិតស្មាន​មិនដល់ទាំងមិនដែលនឹកគិតផង មនុស្សធម្មតាទូទៅច្រើនតែយល់ចូលចិត្តពំនិតស្រទាប់ក្រៅប៉ុណ្ណោះ ប្រៀបដូចជាបុរសដែលកំពុងតែឈ្លក់វង្វេងនឹងស្រីក្រមុំរូបស្រស់នោះដូច្នោះ បើទុកជាមានអ្នកណាមួយមកប្រាប់​បុរសនោះថាហ្នឹងមិនមែនជាស្រីក្រមុំទេឲ្យប្រយ័ត្នខ្លួន ប៉ុន្តែជាយក្ខិណី បុរសនោះមុខជានឹងមិនជឿឡើយ ព្រោះ​រូបភាពដែលគេមើលឃើញនៅចំពោះមុខនោះគឺស្រីក្រមុំយ៉ាងច្បាស់ក្រឡែត ព្រោះហេតុនោះ ការយល់ដឹង​បរមត្ថសច្ចៈទើបជាការទទឹងទាស់នឹងក្រសែវដ្តលោក ជាកំណែទម្រង់ខាងគំនិត ជំនឿ គំហើញដែលពិបាក​នឹង​ធ្វើបានណាស់ ទោះបីបើក្នុងព្រះធម្មវិន័យរបស់ព្រះបរមសាស្តា អ្នកដែលស្តាប់ធម្មទេសនារបស់ព្រះបរមសាស្តា ចប់ហើយយល់ដឹងបានភ្លាមលុះណាតែបុគ្គលនោះបានមានបញ្ញាបារមីចាស់ក្លានិងបានអប់រំបន្ទំនិស្ស័យមក​យ៉ាងពេញលេញហើយ ប្រៀបបីដូចជាមុខបូសដែលចាស់ដល់កម្រិតហើយ គ្រាន់តែមានអ្វីមកប៉ះខ្ទប់បន្តិច ប៉ុណ្ណោះ ក៏បែកធ្លាយមកភ្លាម ហើយបុគ្គលដែលយល់ដឹងបរមត្ថសច្ចៈបានច្បាស់លាស់ ក៏សម្តែងថាបាន​សម្រេច​មគ្គផលថ្នាក់ដំបូងជាសោតាប័នហើយ ។

"បពិត្រលោកសមណៈ ! ខ្ញុំកូរណាចង់នឹងសន្ទនាជាមួយនឹងលោកឲ្យបានយូរទៀត ប៉ុន្តែឃើញថាឥឡូវនេះ យប់ជ្រៅណាស់ហើយ លោកប្រហែលជានឿយហត់ពីដំណើរផ្លូវឆ្ងាយហើយត្រូវការសម្រាក ហេតុនោះ ខ្ញុំកូរណាទើបទូលសួរសំណួរចុងក្រោយថា កាលបើ​ដឹងថាហេតុរបស់ទុក្ខ គឺ កម្លៅ គំហើញខុស វង្វេង ចំណង់ ការកសាងប្រឌិត និង កំណួចកំណាន់នោះហើយ ចុះនឹងបំពេញយោគៈដូចម្តេចទើបអាចកម្ចាត់ហេតុ នៃទុក្ខទាំងនេះបាន"

"វិធីបដិបត្តិក្នុងលទ្ធិរបស់ខ្ញុំកណាតាមដែលព្រះបរមសាស្តាទ្រង់សម្តែងទុកមានច្រើនណាស់ ប៉ុន្តែបើនិយាយ ដោយសង្ខេបមានគោលសំខាន់ ៣ ប៉ុណ្ណោះ គឺ អធិសីលសិក្ខា ការសិក្សាបដិបត្តិតាមសិក្ខាបទវិន័យដែល​ព្រះបរមសាស្តាទ្រង់បញ្ញត្តទុក គោលបំណងសំខាន់ គឺ ដើម្បីវៀរតមចាកអំពើអាក្រក់ដោយកាយនិងវាចា ទី ២ ហៅថា អធិចិត្តសិក្ខា គឺ ការហ្វឹកហាត់អប់រំចិត្តរហូតដល់ចិត្តជ្រះស្អាតចាកគ្រឿងសៅហ្មង តម្កល់នៅមាំ​ជាសមាធី គួរដល់ការងារ ប្រៀបដូចជាសេះផ្លាងដែលបង្វឹកបង្ហាត់ឲ្យសាំងបានហើយ ទី ៣ ហៅថា អធិបញ្ញាសិក្ខា គឺ ការអភិវឌ្ឍបញ្ញាឬពន្លឺខាងក្នុងឲ្យកើតឡើងក្នុងចិត្ត ហើយលំឱននាំយកពន្លឺនោះទៅឆ្លុះ​ពិចារណាមើលស្ថានភាពអ្វីៗទាំងពួងរហូតដល់ដឹងបរមត្ថសច្ចៈរបស់អ្វីៗទាំងពួងនោះ ពេលនោះឯង អវិជ្ជា ត្រូវបញ្ញាកម្ចាត់បង់ទៅ កាលបើអស់អវិជ្ជាហើយ វិជ្ជា គឺ ចំណេះដឹងក៏ចូលមកជំនួស កាលបើចំណេះដឹងពិត​ដុះឡើងហើយ ក៏ធ្វើឲ្យមានរំយល់ត្រូវតាមសភាពពិត កាលបើយល់ត្រឹមត្រូវក៏មិនភាន់វង្វេង កាលបើមិន​ភាន់​វង្វេងក៏មិនចង់ កាលបើមិនចង់ក៏មិនត្រដរតស៊ូឬប្រកួចប្រកាន់ លះលែងរវែងបង់ក្នុងអ្វីៗទាំងពួង មានតែ​ឥស្សរភាពនិងសេរីភាព សោយសុខសព្វកាលហោង"

"បពិត្រសមណៈ ! តាមដែលខ្ញុំកូរណាបានស្តាប់លោកមក ឃើញថា ការបដិបត្តិតាមបែបបទរបស់លោក គ្មានយោគៈតឹងរ៉ឹងដែលជាការទូន្មានបង្រៀនកាយដូចយ៉ាងលទ្ធិរបស់យើងទេ"

"គ្មានទេ លោកសន្យាសី ! ការបំពេញតបៈឬយោគៈទូន្មានបង្រៀនកាយនោះ ព្រះបរមសាស្តារបស់យើង ទ្រង់ធ្លាប់បដិបត្តិសាកល្បងមុនត្រាស់ដឹងមកហើយ ប៉ុន្តែគ្មានបានផលជាផ្លែផ្កាអ្វីទេ ជាការបង្វឹកខ្លួនឲ្យរងការ លំបាក​ចោលទទេៗ សង្ខាររាងកាយនេះជាតួទុក្ខ តាមប្រក្រតី វាឈឺចុកចាប់ទៅហើយ នឹងទៅធ្វើឲ្យឈឺចុក​ចាប់​ថែមទៀតដើម្បីអ្វី? រាងកាយជាតួផលដែលកើតពីហេតុ វាគ្មានដឹងងោះអ្វីទេ បើទុកជាយើងបង្វឹកវាឲ្យ លំបាកប៉ុនណាក៏មិនអាចរំលត់ទុក្ខបានដែរ បើចង់បង្វឹក គួរបង្វឹកអវិជ្ជា តណ្ហា ឧបាទានដែលជាដើម​ហេតុ​ទើប​ត្រឹមត្រូវជាង  ឧបមាដូចជាម្ចាស់គោឃើញគោស្គមព្រោះមានភ្រូណនៅក្នុងពោះ គេចង់ឲ្យភ្រូណ​បាត់ទៅ ប៉ុន្តែបែរជាទៅវាយសំពងគោទៅវិញ គ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីទេ មានតែសត្វគោស្លាប់ទៅទទេៗប៉ុណ្ណោះ"

"បពិត្រលោកសមណៈ ! ខ្ញុំកូរណាបានរៀនសូធ្យយល់ដឹងអំពីលទ្ធិរបស់លោកច្រើនបង្គួរហើយ ឃើញថា មានអ្វីជាច្រើនយ៉ាងដែលធ្វើឲ្យខ្ញុំកូរណាចាប់ចិត្តដិតអារម្មណ៍បើទុកជាមិនទាន់យល់ច្បាស់ក៏ដោយ ខ្ញុំកូរណា នឹងយកទៅគិតកាញ់ឲ្យល្អិតល្អន់ម្តងទៀត បើមានចំណុចណានៅសង្ស័យ ព្រឹកស្អែកនេះ មុននឹងលោកចាក​ចេញទៅ ខ្ញុំកូរណានឹងសួរបន្ថែមទៀត សម្រាប់យប់ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំកូរណាសូមលាត្រឡប់ទៅវិញសិន សូមនិមន្ត​សម្រាកតាមសប្បាយចុះ" ពោលហើយសន្យាសីយមទគ្នីក៏ក្រោកឡើង ឈោងចាប់ឈើច្រត់មកកាន់ក្នុងដៃ​ស្តាំ ចាប់យកកម្រាលស្បែកខ្លាមកត្បៀតក្រោមដៃឆ្វេង ហើយកីដើរចេញពីខ្ទមរបស់ខ្ញុំកូរណាបាត់ទៅក្នុង ទីសមន្ធការ ។