navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
លំពាំងក្រេះ: ការលើកទ័ពទៅវាយបន្ទាយកំពង់សៀម

ការលើកទ័ពទៅវាយបន្ទាយកំពង់សៀម
សម្ដេចចៅពញា​ចន្ទរាជា​ជា​អម្ចាស់​ផែនដី​ត្រើយ​ខាងលិច​ចេញពី​បន្ទាយ​មក​ចាប់​បាន​ខ្លួន​សត្រូវ​ប្រមាណ ​៥០០ ​នាក់។ លុះ​ជួបជុំ​នាយកង​ទ័ពជើងទឹក ជើង​គោកគ្រប់​គ្នា ព្រមទាំង​ឈ្លើយ និង​ស្បៀង​អាហារ សាស្ត្រាវុធ និង​ទូក​ចំបាំង​ ១៥០ ​នោះហើយ​ក៏​នាំ​គ្នា​ទៅ​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ថ្វាយ​ព្រះ​បរមបពិត្រ​ជា​អម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង។ ព្រះ​បរមខត្តិយាមហា​ចន្ទរាជា ទ្រង់​ជ្រាប​គ្រប់​ប្រការ ទ្រង់​ព្រះ​អំណរ​ណាស់បាន​ប្រោស​ព្រះ​រាជទាន​រង្វាន់​ដល់​សេនា​ទាហាន​តាម​សមគួរ។ សម្ដេច​ព្រះបាទ​ស្រីជេដ្ឋា​អម្ចាស់​ផែនដី​ទិស​ខាងកើត​កាល​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា ចៅពញា​ស្រាល ចៅពញា​លំពាំង ជា​ក្មួយ​បរាជ័យ​រហូត​ដល់​ស្លាប់ ខូច​ទាំង​ទូកចំបាំង​​ដូច្នោះ​ហើយ​ទ្រង់​ព្រះ​ពិរោធ​ណាស់ ទ្រង់​រើស​យក​កូន​សម្ដេចចៅហ៊្វា​កៅ​ពីរ​នាក់​មក​គឺ​ឈ្មោះ​ពេជ្រ​១ តាំង​ជា​ចៅពញា​ស្រាល (ទី​ក្រឡាហោម) ឈ្មោះក្រេះ​១ តាំង​ជា​ចៅពញា​លំពាំង (ទី​ចក្រី) និង​ចៅពញាវៀង ទី​យមរាជ (កុយ) រួម​ជា ​៣ នាយ​ឲ្យ​លើកទ័ព​ទៅ​ច្បាំង​នឹង​កងទ័ព​សម្ដេចចៅពញា​យោធា​នរិន្ទ ឧកញ៉ា​យមរាជជា​ទ័ព​អម្ចាស់​ត្រើយ​ខាងលិច។ សម្ដេច​ព្រះ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទ្រង់​ផ្ដាំ​ថា បើ​សម្ដេចចៅ​ពញា និង ឧកញ៉ា​យមរាជ​បែក​ទៅ​ហើយឲ្យ​ឃុំ​ពល ​២០០០០ ​នាក់ទៅ​ចោម​បន្ទាយ​ខែត្រ​កំពង់សៀម​ទៀត។ មេកង​ធំ​ទាំង ​៣ ​នាក់​ទទួល​ព្រះរាជ​តំរាស់​ហើយ​ក៏​ថ្វាយបង្គំ​លា​លើកទ័ព​ឆ្លង​ទៅ​ចោម​បន្ទាយ​រាយ​ទ័ព​ច្បាំង នឹង​កងទ័ព​សម្ដេចចៅពញា​យោធា​នរិន្ទ ឧកញ៉ា​យមរាជ តាម​ត្រាស់​បង្គាប់។ ទ័ព​ទាំង​សងខាង​ច្បាំង​គ្នា​ជា​ច្រើន​ដង ច្រើន​គ្រាម្ដង​ចាញ់​ម្ដង​ឈ្នះ ពុំ​បាន​សំរេច​ជ័យ​ជំនះ​ទៅ​ខាង​ណាៗ​ឡើយ។ លុះដល់​ខែ​ជេស្ឋជិត​ដល់​ពេល​ឲ្យ​រាស្ដ្រ​ធ្វើស្រែ សម្ដេច​ស្រីជេដ្ឋា​ ស្ដេច​ពិជ័យ​នគរ ​ទ្រង់​ឲ្យ​បន្ថយ​មេទ័ព​ទាំង​ ៣ ​នោះ​ចូល​ទៅសំរាក​ខ្លួន​វិញ ទើប​ទ្រង់​ព្រះ​តំរិះ​ថា តាំងពី​ធ្វើសង្គ្រាម​នឹង​ពញា​ចន្ទរាជា​មក​នេះ ការ​ខូចខាត​ទ្រព្យសម្បត្ដិ និង​ស្បៀង​អាហារ អាណា​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ក៏​អស់​ជា​ច្រើន ដូច្នោះ​គួរតែ​យើង​បែក​ចែក​ផែនដី យក​សេចក្ដីសុខ​វិញ​ជា​ការ​ល្អ​ជាង។ ក្រោយពីចរចាឈប់ច្បាំងរួចរាល់ហើយ សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ទ្រង់​ព្រះ​សណ្ដាប់​សព្វគ្រប់​ហើយ ព្រះ​អង្គ​ចាត់​ចៅហ្វាយស្រុក និង​កងទ័ព​ឲ្យ​នៅ​រក្សា​បន្ទាយ​មាត់​ឃ្មុង​បន្ទាយស្រី​សឈរ ហើយ​ព្រះ​អង្គ​លើកទ័ព​ត្រឡប់​ទៅ​ក្រុង​ពិជ័យ​នគរ​វិញ។ សម្ដេចព្រះ​បរមបពិត្រ​ជា​ម្ចាស់ផែនដី​ប៉ែក​ខាងលិច​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា ព្រះស្ដេច​កន​លើកទ័ព​ត្រឡប់​ទៅ​មុន ហើយ​ទើប​ព្រះ​អង្គ​បង្គាប់​ចៅហ្វាយស្រុក​ឲ្យ​នៅ​រក្សា​បន្ទាយ​កំពង់សៀម បារាយណ៍ ជើងព្រៃ រួច​ស្ដេច​លើកទ័ព​ត្រឡប់​មក​បន្ទាយ​ខែត្រ​បរិបូណ៌​វិញ។ ព្រះ​អង្គ​លើក​ហួស​ទៅ​ខែត្រពោធិ៍សាត់​ទៀត ហើយ​ត្រាស់​ឲ្យ​ពល​ធ្វើ​ដំណាក់​តូច​ធំ ប្រក់​ស្លឹកមាន​សន្ធិយា​ចុង​រោង​ទី​ក្រៅ​ក្នុង។
លំពាំងក្រេះ: ផ្អាកសង្គ្រាមលើកទីពីរ

ផ្អាកសង្គ្រាមលើកទីពីរ
សម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ​ ដែល​នាំ​ព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ព្រះស្ដេច​កន​រត់​ទៅ​នោះ​លុះរត់ទៅ​ដល់​បន្ទាយ​ហើយ ក៏​រួបរួម​នឹង​សម្ដេចចៅពញា​ហែង ចៅពញា​ចក្រី និង​ចៅពញា​ស្នង​ធ្នឹម​ព្រះ​នគរ​ជាលន់ និង​ចៅពញា​វាំង ចៅពញា​ស្រាល ចៅពញា​លំពាំងតាំង​ឲ្យ​ត្រួតត្រា​រក្សា​ពុំ​ហ៊ាន​ធ្វេសប្រហែស​ទាំង​យប់​ទាំង​ថ្ងៃ។ មេទ័ព​ទាំង​បី​កង​ខាង​ព្រះ​បរមខត្តិយាមហា​ចន្ទរាជា លុះ​លើក​ទៅ​ដល់​បង្គាប់​ពល​ឲ្យ​ឡើង​ក្បាល​បន្ទាយ​ខាង​សត្រូវអត់​មាន​បង្អែបង្អង់​ឡើយ។ ពួក​ពល​ខ្មាំង​ក៏​ពួយ​នឹង​លំពែង បាញ់​នឹង​កាំភ្លើង ប្រមៀល​ដុំ​ថ្មទំលាក់​មក​ត្រូវ​អស់​រេហ៍ពល​មេទ័ព​ខាងលិចបណ្ដាល​ឲ្យ​ស្លុត​ស្លាប់​អស់​ជា​ច្រើន។ មេទ័ព​ខាងលិច​យល់​ថា ទ្រាំ​ពុំ​បាន​ហើយ​ក៏​វាយ​ស្គរ​បរពល​ថយ​មក​វិញ មេទ័ព​ខាងលិច​ព្យាយាម​បរពល​ឲ្យ​ចូល​ចោម​បន្ទាយ​ព្រះស្ដេច​កន​ឥត​មាន​ឈប់​ឈរ តែ​ឡើង​បន្ទាយ​នោះ​ពុំ​បានត្បិត​បន្ទាយ​នោះ​ធំ​ហើយ​ខ្ពស់​ណាស់។ ក្នុង​ខណៈនោះ ចូល​ក្នុង​ឆ្នាំមមី ចត្វា​ស័ក ព.ស​ ២០៦៦, គ.ស ​១៥២២, ម.ស ​១៤៤៤, ច.ស ​៨៨៤ ខែជេស្ឋ ដែល​គួរ​ទុក​ឱកាស​ឲ្យ​រាស្ដ្រ​ធ្វើស្រែ​ចំការ​ច្បារ​ដំណាំ ទើប​សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា ម្ចាស់ផែនដី​គ្រប់គ្រង​ពិជ័យ​នគរបានធ្វើព្រះរាជសារសូមផ្អាកសង្គ្រាមជាមួយព្រះបាទចន្ទរាជា។
លំពាំងពេញ

ចៅពញាលំពាំងពេញ (ចៅពញា ជាសក្ដិ, លំពាំង ជាងារឋានៈស្មើនឹង ចក្រី, ពេញជាឈ្មោះ) លោកជាមេទ័ពផង ក៏ជាញាតិខាងព្រះស្ដេចកនផងដែរ។
លំហាត់សំរាកចិត្ត កាយ: ហេតុអី្វបានជាយើងត្រូវយល់ដឹងអំពីរ លំហាត់សំរាកចិត្ត-កាយ?

ហេតុអី្វបានជាយើងត្រូវយល់ដឹងអំពីរ លំហាត់សំរាកចិត្ត-កាយ? 

ដោយសារភាពតានតឹង
ក្នុងការរស់នៅរបស់មនុស្សយើងរមែងតែងជួបបញ្ហាផេ្សងៗ
ជាចើ្រន បញ្ហាខ្លះយើងអាចដោះស្រាយបានតែបញ្ហាខ្លះទៀត
យើងមិនអាចដោះស្រាយបានដោយងាយនោះទេ នោះហើយវា
បង្កអោយមានភាពតាតឹងចិត្ត។
ការតានតឹងចិត្តអាចធើ្វអោយបេះដូងដើរញាប់ខុសពីរធម្មតា សំពាតឈាមឡើងខ្ពស់ សាច់ដុំក្នុងរាងកាយទាំងមូឡើងតឹង
ទឹកអាស៊ីតក្រពះបញេ្ចញចើ្រន។ល។ កាលណាភាពតានតឹង
ចិត្តនេះកើតឡើងមានរយះពេលយូវាអាចកើតមានបញ្ហាផ្លូវចិត្ត
រឺ ជំងឺផ្លូវចិត្តបាន ដូចជាជំងឺ ចិត្ត-កាយវិបល្លាស
(ជំងឺផ្លូវចិត្តដែលបង្កនាំអោយមានការឈឺចាប់លើរាងកាយ)
ជំងឺថប់អារម្មណ៏ នឹង ជំងឺផ្លូវកាយខ្លះទៀតដូចជា ជំងឺដំបៅក្រពះ
លើសឈាម បេះដូង ជាដើម។ល។
លំហាត់សំរាកចិត្ត កាយ: បញ្ហាផ្លូវចិត្ត នឹង សុរា

បញ្ហាផ្លូវចិត្ត នឹង សុរា 
បុគ្គលដែលមានបញ្ហាផ្លូវចិត្តរមែងមានការតានតឹងចិត្តដូចជា 
គិតចើ្រន ឈឺក្បាល ឆ្អល់ពោះ អស់កំលាំង 
ជួនកាលតូ្រវធ្លក់ទឹកចិត្ត អសកម្ម មិនចង់ធើ្វការងារ។
បុគ្គលខ្លះទៀតបានយកសុរាធើ្វជាឧបករណ៏សំរាប់ដោះស្រាយ
បញ្ហាផ្លូវចិត្តរបស់ខ្លួន។
លំហាត់សំរាកចិត្ត កាយ: កំណត់សំគាល់

កំណត់សំគាល់ 

សុរាមិនអាចជួយដោះស្រាយបញ្ហាផ្លូវចិត្តរបស់អ្នកបានទេ។
សុរាអាចជួយអ្នកបំភេ្លចបញ្ហារបស់អ្នកបានមួយរយះពេលខ្លី
តែបុណ្ណោះ។
លំហាត់សំរាកចិត្ត កាយ: តើបុគ្គលគប្បីដោះស្រាយបញ្ហាផ្លូវចិត្តដោយរបៀបណា?

តើបុគ្គលគប្បីដោះស្រាយបញ្ហាផ្លូវចិត្តដោយរបៀបណា? 
តាមការសិក្សាបែបវិទ្យាសាស្រ្តបានបង្ហាញអោយឃើញថា
លំហាត់សំរាកចិត្ត-កាយ មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការបំបាត់
ភាពតានតឹងចិត្ត នឹង ពិសេសសំរាប់ព្យាបាលជំងឺផ្លូវចិត្តកំរិត
ស្រាលមានដូចជា ជំងឺចិត្តកាយ-វិបល្លាស ជំងឺថប់អារម្មណ៏ជាដើម។ល។
លំហាត់សំរាកចិត្ត កាយ: បចេ្ចកទេសលំហាត់សំរាកចិត្ត-កាយ

បចេ្ចកទេសលំហាត់សំរាកចិត្ត-កាយ 
បុគ្គល រឺ អ្នកមានបញ្ហាផ្លូវចិត្ត គប្បីអនុវត្តបចេ្ចកទេសលំហាត់សំរាកចិត្ត-កាយ
ដូចខាងកោ្រមនេះ:

 ១ លំហាត់ដកដងើ្ហម
 ២ លំហាត់សំរាកសាច់ដុំជាដំណាក់ៗ
 ៣ លំហាត់ពោលពាក្យផ្ទួនៗ
 ៤ លំហាត់តាំងសមាធិ
សំរាប់ធើ្វលំហាត់នីមួយៗបុគ្គលត្រូវមានសំលៀកបំពាក់ធូរលុង ទីកនែ្លងស្ងប់ស្ងាត់គ្មានការរំខាន។
ធើ្វលំហាត់២ដងក្នុងមួយថៃ្ង ព្រឹក នឹង ល្ងាច (មុនពេលបរិភោកអាហារ)
បុគ្គលអាចធើ្វលំហាត់ខាងលើក្នុងពេលបន្តបន្ទាប់គ្នាបើអាចធើ្វបាន រឺ រើសយកលំហាត់ណាមួយ
ដែលគិតថាងាយស្រួលសំរាប់ខ្លួនអ្នក។
លំហាត់សំរាកចិត្ត កាយ: ១ លំហាត់ដកដងើ្ហម

១ លំហាត់ដកដងើ្ហម 
- សំរានសណ្តូកជើងអោយត្រង់ពេលដកដងើ្ហមចូលវែងហើយផ្ចង់អារម្មណ៏ទៅលើ
ដងើ្ហមចេញរឺចូលតាមច្រមុះ(ពេលចូលដឹងពេលចេញដឹង)។
- បើ្រផៃ្ទពោះប៉ោងឡើងពេលដកដងើ្ហមចូល នឹង ផតចុះពេលដកដងើ្ហមចេញ
(មិនបើ្រដើមទ្រូងដូចសព្វដងទេ)។
- ធើ្វចលនាដកដងើ្ហមចូល នឹង ចេញបែបនេះរយះពេលប្រមាណ១០នាទី រឺ តាមសម្ថភាពដែលលោកអ្នកអាចធើ្វបាន។
លំហាត់សំរាកចិត្ត កាយ: ២ លំហាត់សំរាកសាច់ដុំជាដំណាក់ៗ

២ លំហាត់សំរាកសាច់ដុំជាដំណាក់ៗ 
- ដេកសំរានសណ្តូកជើងអោយបានស្រួល
- ផ្ចអារម្មណ៏លើផែ្នកនីមួយៗនៃរាងកាយ ដោយចាប់ផើ្តមពីម្រាមជើងជាដំណាក់ៗ
រហូតដល់ក្បាល គឺម្រាមជើង ប្រអប់ជើង (ទាំងសងខាង) កជើង កំភួនជើង ក្បាលជង្គង់
សាច់ដុំភៅ្ល ត្រចៀក ចង្កេះ សាច់ដុំគូទ ខ្នងក្បាលពោះ ដើមទ្រូង ម្រាមដៃ (ទាំងសងខាង)
កំភួនដៃ កែងដៃ ដើមដៃ ស្មា ក កញ្ចឹងក សាច់ដុំ ក្បាលសាច់ដុំមុខ នឹង ច្រមុះ។
- ពេលគិតត្រង់កនែ្លណាមួយរួចហើយត្រូវទុក្ខអោយសាច់ដុំកនែ្លនោះអោយស្ថិតនៅក្នុងលក្ខណះ
សំរាកដូចជា:
ឧទាហរណ៏:
គិតដល់ម្រាមជើង បន្ទាប់មកពោលពាក្យក្នុងចិត្តថា(ម្រាមជើងខ្ញុំបានសំរាកដោយសុខសានហើយ)
រឺលោកអ្នកអាចគិតដល់អី្វដែលលោកអ្នកពេញចិត្តហើយចាប់ផើ្តមនិយាយពាក្យក្នុងចិត្តរបស់លោក
អ្នកចេញមក។
 - ត្រូវធើ្វគំរូដូចខាងលើនេះរហូតដល់ខ្លួន។
លំហាត់សំរាកចិត្ត កាយ: ៣ លំហាត់ពោលពាក្យផ្ទួនៗ

៣ លំហាត់ពោលពាក្យផ្ទួនៗ 
ជើ្រសរើសយកពាក្យដែលអ្នកចូលចិត្តបំផុត អាចជាមនុស្សដែលជាទីស្រលាញ់អ្នក រឺ 
ដូជា ប្រពន្ធ ប្តី គូរសង្សា ឪពុក ម្តាយ.................។
ឧទាហរណ៏
ថៃ្ងនេះខ្ញុំនឹកអ្នកខ្លាំងណាស់ ខ្ញុំចង់ជួបអ្នកៗៗៗៗៗៗៗ
ផ្ចង់អារម្មណ៏លើខ្យល់ដងើ្ហមចេញ រឺ ចូលរបស់អ្នកហើយពោលពាក្យដែលអ្នកបានជើ្រស
យកនោះមកនិយាយប្រមាណ ១០ នាទី។
លំហាត់សំរាកចិត្ត កាយ: ៤ លំហាត់តាំងសមាធិ

៤ លំហាត់តាំងសមាធិ 
  អង្គុយក្នុងលក្ខណះសំរាស្រួលដោយខ្លួនឯង(លើគេ្រ រឺ កនែងណាដែលអ្នកគិតថាល្អ)
 ជើ្រសយកវត្ថុរឺរបស់អី្វម៉្យាងជាគឿ្រងសំអាង ដូចជា ផ្កាឈូក ទេសភាពស្រស់ត្រកាលណា
 មួយ រឺ កនែ្លងដែលអ្នកធ្លាប់ស្គាល់មកគិតក្នុងចិត្ត។
 ការធើ្វសមាធិត្រូវធើ្វនៅពេលដូចគ្នាជាប្រចាំ នឹង នៅកនែ្លងស្ងៀមស្ងាត់គ្មានការំខាន។
 ផ្ចង់អារម្មណ៏របស់អ្នកទៅលើវត្ថុដែលអ្នកបានជើ្រសរើសយកមកនោះ ត្រូវដោតជាប់ក្នុង
អារម្មណ៏របស់អ្នកជានិច្ច។
 បើអារម្មណ៏បែទៅចំនុចផេ្សង អ្នកត្រូវទាញអារម្មណ៏របស់អ្នកមកវត្ថុសំអាងវិញដោយសន្សឹមៗ។
 ផ្្ចង់អារម្មណ៏

Category:កិច្ចការសង្គមកិច្ច
ល័ក្សមីលាវ័ល្យ

Lakshamilavan ផងដែរថាភាគីទាំងពីរ Lakshami Lavan (;  3 ខែកក្កដាឆ្នាំ 1899 - 29 ខែសីហាឆ្នាំ 1961), ព្រី Vanbimol Voravan Nee (; ) គឺជាអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទ Vajiravudh ( រាមាទី VI) របស់សៀម។ ឪពុករបស់នាងគឺព្រះអង្គម្ចាស់ Naradhip Prapanpongse (ជាកូនរបស់ស្ដេចមង្កុតនិងប្រពន្ធចុងមួយ) ដែលជាកវីបានទទួលយកយ៉ាងល្អនិងវិចិត្រករនៃថ្ងៃ។
ល័ក្សមីលាវ័ល្យ: ជីវិតដំបូងនិងការរៀបការ

ជីវិតដំបូងនិងការរៀបការ
ឈ្មោះរបស់លោកព្រី Lakshamilavan ចៅ Varnbimol Voravarn មុំ។ កើតនៅថ្ងៃទី 3 ខែកក្កដាឆ្នាំ 1899, នាងជាកូនស្រីរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ Naradhip Prapanpongse, និងមុំលួង Thad Montreekul ។ នាងត្រូវបានគេផ្តល់ឈ្មោះហៅក្រៅថានី Tew or Princess Tew នេះ ()

ការចូលរួមលើកដំបូងរបស់ព្រះមហាក្សត្រ Vajiravudh គឺធនាគារ HSH មុំចៅ Vallabhadevi Voravarn ជាកូនស្រីរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ Naradhip Prapanpong ។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការចូលរួមនេះលោកបានក្លាយជាអ្នកជិតស្និទ្ធទៅនឹងធនាគារ HSH ព្រះនាង (មុំចៅ) Varnbimol Voravarn ជាបងស្រីរបស់គូដណ្តឹងរបស់គាត់។ ស្ដេចត្រូវជាកវីនិងសិល្បករផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះរបស់បងស្រីទៅមុំ ChaoLakshamilavan Voravarn ។ លោកបានរក្សាជាការសម្ងាត់ការងាររបស់គាត់សម្រាប់ប្រាំបីខែក្រោយពីពេលដែលគាត់បានចេញក្រឹត្យមោឃភាពនៃការចូលរួមលើកដំបូងរបស់លោកបានកើនឡើងម៉ាក់និងឱ្យឋានៈចៅ Lakshamilavan លោក Ong ចៅរបស់ប្រា (មានន័យថារាជខ្ពស់) និងបានរៀបការជាមួយបន្តបន្ទាប់នៅក្នុង 1922. នាងនៅថ្ងៃទី 27 ខែសីហាឆ្នាំ 1922 ស្តេចបានរៀបចំឡើងប្រារព្ធពិធីនៃការផ្គត់ផ្គងរបស់គាត់នៃចំណងជើងនៃ "ប្រាណាង Ther" ដើម្បីប្រពន្ធថ្មីរបស់គាត់ - ចំណងជើងមួយដែលមាននៅខាងលើ "ព្រះនាង" ប៉ុន្តែក្រោមមហាក្សត្រី (ប្រហែល: "ព្រះអង្គម្ចាស់ Consort") ។

ជាច្រើនដូចជាលោកគោរពស្រឡាញ់ប្រពន្ធរបស់គាត់អាទិភាពដំបូងរបស់ស្តេចនេះគឺដើម្បីផលិតជាអ្នកស្នងតំណែងជាអ្វីដែលព្រះនាងនេះគឺមិនអាចធ្វើបាន។ អគ្គមហេសីមួយទៀតកញ្ញា Prapai Sucharitkul, បន្ទាប់មកបានក្លាយជាមានផ្ទៃពោះដែលបានទទួលបានរបស់នាងមានចំណងជើងនៃព្រះមហាក្សត្រិយានី Indrasakdi Sachi នេះ។ គួរឱ្យស្ដាយណាស់មហាក្សត្រីថ្មីនេះបានរលូតកូនចំនួនបីដង។ ទន្ទឹមនឹងនោះដែរម្ចាស់ក្សត្រី Laksami ឃើញអសមត្ថភាពរបស់នាងដើម្បីផលិតទាយាទត្រូវបាន, មានប្រសិទ្ធិភាព, ការបរាជ័យមួយដើម្បីបំពេញកាតព្វកិច្ចរបស់នាងជាមួយរាជ Consort ។ បន្ទាប់មកនាងបានជ្រើសរើសឱ្យទៅជា "ចូលនិវត្តន៍" ពីតំណែងរបស់នាងហើយបានផ្លាស់ទៅសាមញ្ញនៅខាងក្រៅជីវិតតុលាការស្ដេច។ Laksami ផ្លាស់ប្តូរទៅអចលនតូចមួយនិងព្រះបរមរាជវាំងរស់នៅជីវិតរបស់នាងសរសេរបានលេងរឿងល្ខោនកំណាព្យសម្រាប់ល្ខោននិងការ - អំណោយទានដែលនាងបានទទួលបន្តពីឪពុករបស់នាង។ នេះត្រូវបានលើកទឹកចិត្តដោយអតីតស្វាមីរបស់នាងស្តេច។ ក្រោយមក Laksami បានសរសេរលិខិតមួយនៅពីក្រោមរូបថតរបស់នាងជាមួយនិងផ្ញើវាទៅឱ្យអតីតស្វាមីរបស់នាងជាមួយនឹងសារដែលបានអានមួយថា: «ខ្ញុំបានបង្ហាញសេចក្ដីស្រឡាញ់ដែលអាចមានក្នុងពិភពលោកនេះមិនមានទៀតទេសម្រាប់អ្នក។
ល័ក្សមីលាវ័ល្យ: ជីវិតបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ស្តេច

ជីវិតបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ស្តេច
បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ស្តេចក្នុងឆ្នាំ 1925 ព្រះនាងបានរស់នៅក្នុងជីវិតស្ងាត់មួយដោយមានមួយចំនួនតូច, ប្រសិនបើពួកអ្នកបំរើរបស់ព្រះរាជាបច្ចុប្បន្ន។ បើទោះបីជាពួកគេបាននៅពេលដែលគេមានច្រើនក្រៃលែងនៅក្នុងពេលវេលារបស់នាងជាមួយរាជ Consort ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម Laksami ទទួលមរតកបានចាកចេញទៅរបស់នាងដោយស្តេចនិងបានផ្លាស់ទៅព្រះបរមរាជវាំងមួយផ្សេងទៀត, Laksami Vila វីឡាស្រីលង្កា Ayudhya ដែលស្ថិតនៅលើផ្លូវ។ នាងបានក្លាយជាអ្នកនិពន្ធបានកត់សម្គាល់ថាមួយ, និងបានបកប្រែសៀវភៅខាងលិចជាច្រើននៅក្រោមឈ្មោះប៊ិច "Patama Varnpimol" ។ នៅជិតចុងបញ្ចប់នៃជីវិតរបស់នាងដែលនាងបានក្លាយជា disenchanted ជាមួយនឹងការមានរបស់នាងតិចតួចនិងត្រូវបានគេស្គាល់ដើម្បីបរិហារជំនាន់ថ្មីសម្រាប់ឥរិយាបទសម័យទំនើបរបស់ពួកគេ។ ការប្រព្រឹត្ដនេះត្រូវបានគេមើលឃើញថាជា "អង្គការសហប្រជាជាតិសៀមដោយជំនាន់ Lakshamilavan នេះ។ ទោះបីជាឯកោ, នាងបានព្យាយាមរស់នៅក្នុងជីវិតរបស់នាងនៅក្នុងវិធីដែលនាងបានឃើញសម, នៅសល់ថ្លៃថ្នូរតាមទម្លាប់ស្ដេច។ នាងទីបំផុតបានក្លាយជា recluse នៅក្នុងរាជវាំងរបស់នាងបដិសេធមិនទទួលភ្ញៀវណាមួយឡើយ។
ល័ក្សមីលាវ័ល្យ: ការធ្វើឃាត

ការធ្វើឃាត
នៅល្ងាចថ្ងៃទី 29 ខែសីហាឆ្នាំ 1961 ដែលជាសួនមួយនៃព្រះនាងដែលបានព្យាយាមដើម្បីលួចទ្រព្យសម្បត្តិបានចាកចេញទៅរបស់នាងដោយស្តេច, ម្តងហើយម្តងទៀតបានវាយក្បាលរបស់នាងដែលបានប្រើប្រាស់នៅទូទាំងមួយ crowbar ខណៈពេលដែលនាងត្រូវបានគេសួន។ ព្រះនាង erstwhile មានអាយុ 62 ឆ្នាំនៅពេលនៃការស្លាប់របស់នាង។ រាងកាយ Lakshamilavan បានត្រូវរកឃើញដោយឪពុករបស់នាងដែលនៅជិតយានដ្ឋានមួយនៅឯផ្ទះវីឡាប្រាំថ្ងៃបន្ទាប់ពីការវាយប្រហារនេះ។ ឃាតករដែលបានព្យាយាមបញ្ចាំដែលគាត់បានតុបតែងត្រូវបានលួចពីព្រះនាងមិនដឹងអំពីតម្លៃពិសេសធាតុ។ ម្ចាស់បញ្ចាំដោយបានទទួលស្គាល់ជាមានតម្លៃជាសម្បត្តិរាជវង្សដំណឹងនេះដល់ប៉ូលិស។ នៅពេលចាប់ខ្លួនឃាតករនោះបានសារភាព។ ទោះយ៉ាងណាលោកបានបដិសេធចំនេះដឹងនៃអត្តសញ្ញាណព្រះនាងនោះនិង, នាងជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សដែលជាជឿនាងបានប្រារព្ធឡើងឋានៈទាបជាងគឺជាការពិតករណីនេះ។
ល័ក្សមីលាវ័ល្យ: Titles and Styles

Titles and Styles
 Her Serene Highness Princess Vanbimol Varavarn
 Her Serene Highness Princess Lakshamilavan Varavarn
 Her Highness Princess Lakshamilavan 
 Her Royal Highness Princess Lakshamilavan 
 Her Royal Highness Princess Lakshamilavan, Royal Consort of King Vajiravudh

 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 80px เครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมราชวงศ์ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมราชวงศ์ฝ่ายใน, เล่ม ๓๘, ตอน ง, ๑๑ กันยายน พ.ศ. ๒๔๖๔, หน้า ๑๖๐๔
 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นปฐมจุลจอมเกล้า ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๓๘, ตอน ๐ ง, ๒๗ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๖๔, หน้า ๒๔๗๑ 
 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์วัลลภาภรณ์ (ว.ภ.)ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานตราวัลลภาภรณ์ฝ่ายใน, เล่ม ๓๘, ตอน ๐ง, ๑๑ กันยายน พ.ศ. ๒๔๖๔, หน้า ๑๖๐๔ 
 80px|border เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 6 ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ฝ่ายใน, เล่ม ๓๘, ตอน ๐ ง, ๑๐ เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๔, หน้า ๒๕ 
 80px เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 7 (ป.ป.ร.) ชั้นที่ 2ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์และเหรียญ เล่ม 44 หน้า 2567 วันที่ 20 พฤศจิกายน 2470
ល័ក្សមីលាវ័ល្យ: เครื่องราชอิสริยาภรณ์

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 80px เครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมราชวงศ์ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมราชวงศ์ฝ่ายใน, เล่ม ๓๘, ตอน ง, ๑๑ กันยายน พ.ศ. ๒๔๖๔, หน้า ๑๖๐๔
 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นปฐมจุลจอมเกล้า ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๓๘, ตอน ๐ ง, ๒๗ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๖๔, หน้า ๒๔๗๑ 
 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์วัลลภาภรณ์ (ว.ภ.)ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานตราวัลลภาภรณ์ฝ่ายใน, เล่ม ๓๘, ตอน ๐ง, ๑๑ กันยายน พ.ศ. ๒๔๖๔, หน้า ๑๖๐๔ 
 80px|border เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 6 ชั้นที่ 1ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ฝ่ายใน, เล่ม ๓๘, ตอน ๐ ง, ๑๐ เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๔, หน้า ๒๕ 
 80px เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 7 (ป.ป.ร.) ชั้นที่ 2ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์และเหรียญ เล่ม 44 หน้า 2567 วันที่ 20 พฤศจิกายน 2470
ល្ខោន: ល្ខោន

ល្ខោន
ល្ខោនតុក្កតា
ល្ខោនខោល
ល្ខោនយីកេ
ល្ខោនបាសាក់
ល្ខោនមហោរី
ល្ខោនកំណាព្យ
ល្ខោនពោលស្រី
ល្ខោនគែន
ល្ខោនបើកបទ
ល្ខោនបាមោជ្ជទ័យ
ល្ខោនភ្លេងការ
ល្ខោននិយាយ
ល្ខោនចំរុះ

category:ល្ខោនខ្មែរ
ល្ខោនខោល

ល្ខោនខោល250pxImage 1928 by Jules Gervais-Courtellemont - National Geographic Society US Corbis Image.ឈ្មោះ​ផ្លូវការណ៍ល្ខោនខោលស្ថិតក្នុងល្ខោនហ្លួងកម្រិតនៃល្ខោនថ្នាក់ខ្ពស់ឈ្មោះសម្គាល់ល្ខោនពាក់របាំងមុខ 
ឬ ល្ខោនមុខខ្មុកស្នាព្រះហស្ថជ័យវរ្ម័នទី៥ (ស.វទី១០)  Editor: John Russell Brown (2001) The Oxford Illustrated History of Theatre, Volume 1, Publisher: illustrated, reprint, reissue Oxford University Press p.582 ISBN: 0192854429  ឆ្នាំប្រកាស UNESCOល្ខោនខោល វត្តស្វាយអណ្ដែត​ ថ្ងៃ ២៨ ខែ វិច្ឆិកា ២០១៨ជាប់ជាសម្បត្តិ បេតិភណ្ឌពិភពលោកត្រូវការ ជំនួយសង្គ្រោះIntangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding.Link 
100px     Lkhon Khol Wat Svay Andet Cultural Heritage-Culture-Sector-UNESCO

ល្ខោនខោល (អង់គ្លេស: Lakhon Khol)  គឺជាល្ខោនពាក់របាំងមុខរបស់កម្ពុជា ដែលមានដើមកំណើតនៃការ សម្តែងក្នុងអំឡុងស.វទី១០ ក្នុងរាជព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៥ (គ.ស ៩៦៨-១០០១) ។ Editors: Martin Banham, James R. Brandon (1995)  The Cambridge Guide to Theatre, Publisher: illustrated, reprint, revised, Cambridge University Press p.1233 ISBN: 0521434378  យោងតាមរយៈសិលាចរឹក តំបន់ស្ទឹងស្រែង ខេត្តសៀមរាប ​K.566 គ.សករាជ ៩៧៩ បានពណ៌នាថា៖ ​អង្គម្ចាស់​ម្នាក់​​នាម "វ្រៈកម្រៈតេងឥសានសិវៈ" លោកគឺ ជា​ប្រធាន​ក្រុម​នាដ​ខោល ដែលត្រូវនាំយកមនុស្សមួយក្រុមពី "ខេត្រវ្យាធៈបុរៈ" ឱ្យទៅបម្រើនារាជវាំង "ជ័យឥន្ទ្រនាគគិរី" នាផ្ទះនាដខោល ។ Dr. Vong Sotheara (2003) Inscriptions of Cambodia: Pre-Angkorian period, Website: ckslibrary.khmerstudies.org, Publisher: Royal University of Phnom Penh p.216 ISBN : 9789996328244  បើយោង​តាមសៀវភៅ​ល្ខោនខោល របស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ​ផ្នែក​វប្បធម៌ខ្មែរ និង​​តែងនិពន្ធ លោក "ពេជ្យ ទុំក្រវ៉ិល" បាន​សរសេរ​ថា នៅ​លើ​សិលាចារឹក K.99 ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក នា​សតវត្សរ៍ទី១០ គេឃើញ​មានទម្រង់​ល្ខោន​មួយ​ឈ្មោះ «ភាណី» រ្មាំ ឬរមាំភាណី គឺជាអ្នក​រាំភាណី សុទ្ធតែ​ជាប្រុស ហើយ​ត្មឹន​ភាណី គឺ​តន្រ្តីករ​សម្រាប់​ល្ខោន​នេះ ក៏​សុទ្ធ​តែជា​ប្រុស​ផងដែរ យ៉ាងណាវិញអ្នកប្រវត្តិវិទូផ្នែកវប្បធម៌ប្រវត្តិសាស្ត្រផ្សេងៗទៀត មិនទាន់ទទួលស្គាល់ថាល្ខោនខោល ដាច់ខាតត្រូវតែសម្ដែងតែបុរសនោះទេ ព្រោះមិនទាន់មានប្រភពជាក់លាក់ណាមួយអំពីការលើកឡើងនេះឡើយ ។Pech Tum Kravel (2006) Lakhon khol Khmer Mask Theater , Publisher: Buddhist Institute of Ministry of Culture and Religion and, eLibrabry of Cambodia p.182 ល្ខោនខោល ត្រូវបានគេជឿថា ជាល្ខោនដែលបំលែងចេញពី ល្ខោនស្បែកធំ ពាក្យខោលដែលជាពាក្យនាមសព្ទ នៅក្នុងវចនានុក្រមរបស់សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត មានន័យថា ទម្រង់ខ្លី យើងអាចទាញន័យសេចក្ដីបានថា ល្ខោនខោល ជាល្ខោនទម្រង់មួយបែប ដែលលេងជាកំណាត់រឿងខ្លីៗ ពាក្យ ខោល ត្រូវបានជួបប្រទះក្នុងសិលាចរឹកមួយចំនួនទៀតដូចជាៈ សិលាចរឹកនៅវត្តប្រម៉ា ខេត្តសៀមរាប K.1229C ចារឹកនៅ ស.វទី៩ គ.សករាជ ៩៧៩ និយាយពី ពីព្រាហ្មណ៍បុរាហិតម្នាក់ នៅវ្យាធៈបុរៈ បានបញ្ជូនមនុស្សឱ្យទៅបម្រើក្នុងរាជវាំង ក្នុងនោះតម្រូវឱ្យ «វាប» (អានថា៖ វាប៉ៈ) មានន័យថា សាក ឬ មកសម មនុស្ស៦នាក់ត្រូវទៅផ្ទះនាដខោល (ផ្ទះអ្នករាំរបាំខោល) ។​  Dr. Vong Sotheara (2003)  Inscriptions of Cambodia: Pre-Angkorian period Volume 1, Publisher: Faculty of Sociology-Anthropology Depaterment History, Royal University of Phnom Penh p.216
ល្ខោនខោល: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច|រូបចម្លាក់អង្គុយយាមពាក់របាំងមុខនៅប្រាសាទបន្ទាយស្រី 
ពាក្យ "ខោល'' ឬ ល្ខោនខោល បើតាមវចនានុក្រមខ្មែររបស់សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត ដោយបានបោះពុម្ពផ្សាយដោយពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៧ ត្រង់ទំព័រ១០២ បានពន្យល់ថា ខោលជាល្ខោនពួកប្រុសៗរឿងរាមកេរ្តិ៍ ។វចនានុក្រមខ្មែរ ,សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត,ត្រង់ទំព័រ ១០២​គ្រូធំបង្អស់នៅក្នុងទម្រង់សិល្បៈល្ខោននិងវេជ្ជសាស្ត្រ ខ្មែរបុរាណ ,លោក រឺម ទិត្យបញ្ញា,ត្រង់ទំព័រ ៣៧ ដល់ ៥៣,គ.ស ២០១៦ ចំណែកលោក ហ្សក សឺដែស្ត បានឱ្យនិយមន័យថា ល្ខោនខោលជាល្ខោននៃរបាំស្វាំ ។គ្រូធំបង្អស់នៅក្នុងទម្រង់សិល្បៈល្ខោននិងវេជ្ជសាស្ត្រ ខ្មែរបុរាណ ,លោក រឺម ទិត្យបញ្ញា,ត្រង់ទំព័រ ៣៧ ដល់ ៥៣,គ.ស ២០១៦ រីឯអ្នកឧកញ៉ា ទេពវិទូរ ឈឹម ក្រសេមគន្ធាបណ្ឌិត ចុះក្នុងទស្សនាវដ្ដីកម្ពុជសុរិយាលេខ៣ នៅឆ្នាំ១៩៤៨ លោកបានពោលថាចំណែកឯល្ខោនខោលនោះគេចូលចិត្តរឿងដែលទាក់ទងនឹងរឿងព្រះអង្គ គឺ ព្រះឥសូរ ព្រះនារាយណ៍ ដែលនៅក្នុងសេយ្យសាស្ត្រ គឺជាលេងរឿងអវតាវរបស់ព្រះជាម្ចាស់ដូចជា រឿងរាមកេរ្តិ៍ សឹងជាប្រវត្តិរបស់ព្រះអម្ចាស់ ។ នោះដើម្បីប្រកាសកិត្តិគុណសេចក្តីខ្លាំងពូកែ និងសេចក្ដីក្លាហានរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ដែលបែងភាគមកកើតជាព្រះរាមជាដើម ។ តាមក្បួនការសម្ដែងរបាំនេះជាហេតុនាំមកនូវមង្គលសិរី ដល់អ្នកលេង និងជាទីប្រោសប្រាណរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ទើបគេនិយមលេងមកដល់ឥឡូវនេះ ។កម្ពុជាសុរិយា,អ្នកឧកញ៉ា ទេពវិទូរ ឈឹម ក្រសេមគន្ធាបណ្ឌិត្យ,លេខ៣,ឆ្នាំ១៩៤៨គ្រូធំបង្អស់នៅក្នុងទម្រង់សិល្បៈល្ខោននិងវេជ្ជសាស្ត្រ ខ្មែរបុរាណ ,លោក រឺម ទិត្យបញ្ញា,ត្រង់ទំព័រ ៣៧ ដល់ ៥៣,គ.ស ២០១៦ ឯពាក្យ ខោល ក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ឬ ក៏នៅជីវភាពប្រជាជនខ្មែរវិញគេនិយមប្រើពាក្យនេះសម្រាប់សម្គាល់ សត្វគោ ក្របី ដែលមានស្នែងខ្លីហើយចុះមកក្រោម សម្គាល់សត្វស្វាកន្ទុយខ្លីវចនានុក្រមខ្មែរ ,សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត,ឆ្នាំ១៩៦៧ បើមិនដូច្នោះទេ ពាក្យខោលនេះ គឺជាបញ្ញត្តិសម្គាល់ទៅអាការៈ ដែលមិនបានព្រៀងទុកឬគិតទុកជាមុនពោលគឺគិតឃើញភ្លាមធ្វើភ្លាមតែម្ដង ។គ្រូធំបង្អស់នៅក្នុងទម្រង់សិល្បៈល្ខោននិងវេជ្ជសាស្ត្រ ខ្មែរបុរាណ ,លោក រឺម ទិត្យបញ្ញា,ត្រង់ទំព័រ ៣៧ ដល់ ៥៣,គ.ស ២០១៦ សំដីរបស់អ្នកប្រាជ្ញបណ្ឌិត និងការនិយាយរបស់ប្រជាជនខ្មែរ ការដាក់បញ្ញត្តិលើពាក្យខោលនេះមានលក្ខណៈសមហេតុផលម្យ៉ាង ព្រោះបើយើងពិនិត្យទម្រង់ល្ខោនខោល ដែលសេសសល់ដល់សព្វថ្ងៃនេះយើងឃើញថាជាល្ខោនពាក់មុខរាំធ្វើកាយវិការឥតព្រៀងទុកជាមុនដើម្បីត្រាប់តាមពាក្យសម្ដីរបស់អ្នកពោល ដែលជាអ្នករៀបរាប់អំពីដំណើររឿង ។គ្រូធំបង្អស់នៅក្នុងទម្រង់សិល្បៈល្ខោននិងវេជ្ជសាស្ត្រ ខ្មែរបុរាណ ,លោក រឺម ទិត្យបញ្ញា,ត្រង់ទំព័រ ៣៧ ដល់ ៥៣,គ.ស ២០១៦
ល្ខោនខោល: លក្ខណៈ​នៃល្ខោនខោល

លក្ខណៈ​នៃល្ខោនខោល 
Characteristics of Lakhon Khol

ល្ខោនខោល មានលក្ខណៈ​ជាល្ខោនពាក់របាំងមុខ ក្នុងការរាំសម្ដែងប្រកបដោយភាពបុិនប្រសព្វ ក្នុងខ្សែរឿង​ទេវៈថា របស់សាសនាហិណ្ឌូ ឬ ព្រាហ្មណ៍​សាសនា ដែលតម្រូវឱ្យតួអង្គទាំងអស់ត្រូវពាក់របាំងមុខ ទៅតាមចរិតលក្ខណៈរបស់តួអង្គនីមួយៗ លើកលែងតែតួអង្គនាងមួយចំនួនប៉ុនណោះ មិនតម្រូវឱ្យពាក់របាំងមុខខ្មុកឡើយ តែតម្រូវឱ្យតួអង្គនាងលាបម្សៅមុខសក្បុស តំណាងឱ្យភាពជាតួអង្គក្នុងប្រភេទរឿងទេវៈ ដូចជា មហាភារតៈ កូរមហាសមុទ្រទឹកដោះ រាមកេរ្តិ៍​ (អង់គ្លេស: Mahabharata, Churning of the Ocean of Milk, Reamker) ជាដើម  ដែលជាប្រភេទរឿងថ្នាក់ខ្ពស់មិនដូចទៅនិង ខ្សែររឿងនៃមុនស្សទូទៅសម្ដែងឡើយ ដោយគេចាត់ទុកល្ខោនខោលនេះជាល្ខោនហ្លួង ឬ ល្ខោនស្ដេច ដែលមានភាពស្រដៀងទៅនិង របាំព្រះរាជទ្រព្យ តែផ្ទុយត្រង់មួយជាប្រភេទជារបាំ មួយទៀតជាប្រភេទល្ខោនពាក់មុខ ដែលសម្ដែងតែក្នុងពិធីបុណ្យធំៗប៉ុនណោះ និងខុសគ្នាច្រើនចំនុចទៀតទៅលើផ្នែកសំភារៈ ពីព្រោះល្ខោនខោលត្រូវប្រើសំភារៈច្រើន និងគ្រងពណ៌សម្លៀកបំពាក់ទៅតាមប្រភេទនៃចរិតលក្ខណៈរបស់តួអង្គ ។ Tep Pitur Chim-Krasem (1948) Commission Des Moeurs & Coutumes (pdf) Publisher: Kambuja_Suriya Magazine, Buddhist Institute p.83
ល្ខោនខោល: ការដុនដាបនៃល្ខោនខោល

ការដុនដាបនៃល្ខោនខោល 
Deterioration of theatrical performances

ល្ខោន​ខោល បានមកដល់​របត់មួយនៃការចុះខ្សោយ​ទស្សនីយ៍ភាពរបស់ខ្លួន ក្នុងអំឡុងកម្ពុជាជួបវិបត្តិ​សង្គ្រាមលោកលើកទី២
(អង់គ្លេស: World War 2) ឆ្នាំ (1939-1945) ក្រុមអ្នកសម្ដែងល្ខោនខោល ជាច្រើនបានបែកខ្ញែកគ្នាទៅតាមបណ្ដាលខេត្តផ្សេងៗ បានធ្វើឱ្យល្ខោនខោល ក្លាយជា​ល្ខោនសម្ដែងទៅតាមតំបន់នីមួយៗទៅវិញ ពេលនោះមានប្រវត្តិ​វិទូរ​មួយរូបគឺលោក ហ្សក ហ្សឺដេស (អង់គ្លេស: George Cœdès) បានចងក្រងក្នុងសៀវភៅមានចំណងជើងថា (La danse du Cambodge) ក្នុងឆ្នាំ 1944 លោកបានមានប្រសាសន៍ថា "Le mot Khol serait celui queles Cambodgiens emploient pour désigner une variété des grands singes" ប្រែសម្រួលជាខេមរៈភាសា​៖ "ពាក្យខោល គឺប្រជាជនកម្ពុជាប្រើដើម្បីកំណត់ការរចនាសត្វស្វាដ៏អស្ចារ្យ និងជាច្រើនប្រភេទ" ។​  Paul Cravath (1986) The Ritual Origins of the Classical Dance Drama of Cambodia, Publisher: Asian Theatre Journal Vol. 3, No. 2, University of Hawai'i Press on behalf of Association for Asian Performance (AAP) of the Association for Theatre in Higher Education (ATHE) p.179-203   ល្ខោនខោល បានបន្តក្នុងរាជព្រះបាទ នរោត្ដម សីហនុ ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ បន្ទាប់ពីរៀបចំការហាត់សមល្ខោនខោលឡើងវិញ បន្ទាប់មកទ្រង់បានទៅទស្សនា ល្ខោនខោល របស់វត្តស្វាយអណ្ដែត ខេត្តកណ្ដាល ជាមួយនិងការសំដែងដើម្បីសុំទឹកភ្លៀងនៅក្នុងសហគមន៍ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ការយាងទៅទស្សនារបស់ទ្រង់បានចុះផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្ដី (កម្ពុជាសូរីយ៉ា) លើកដំបូង របស់លោក ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម ឬ ឧកញ៉ា ក្រសេមគន្ធៈបណ្ឌិត ចុះកាលបរិច្ឆេទ ចុះផ្សាយ ថ្ងៃទី៣ ខែមីនា ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៨ ដែលមានចំណងជើងថា "ល្ខោនខោល វត្តស្វាយអណ្ដែត" ដែលលោកបានបញ្ចាក់ក្នុងអត្ថបទចុះផ្សាយនោះថា ជាទម្រង់ល្ខោន ដែលសម្ដែងបានតែចំពោះរឿងទេវៈកៈថាប៉ុនណោះ ដូចជារឿង រាមកេរ្តិ៍ និង រឿងមួយចំនួនទៀត ។ Tep Pitur Chhim-Krasem (1948)  
 KAMBUJASURIYA, Location: Religious institution in Phnom Penh, Publisher: Kambuja_Suriya Issue 3, Buddhist Institute Cambodia p.232
ល្ខោនខោល: ភាពខ្វះខាត​នៃល្ខោនខោល

ភាពខ្វះខាត​នៃល្ខោនខោល 
Shortage of lakhon Khol

ល្ខោនខោល បានឆ្លងកាត់​សម័យកាល នៃសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង ទស្សវតន៍ ឆ្នាំ១៩៧០ ជាសម័យកាលដ៏ខ្មៅងងឹតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសកម្ពុជា គឺសម័យកាលខ្មែរក្រហម ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ សិល្បៈ​ករ សិល្បៈ​ការនី នៃល្ខោនខោល ត្រូវបានយកទៅសម្លាប់ប្រមាណជា 97% ទំនៀមទម្លាប់ សិល្បៈ​របាំទាំងអស់នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ត្រូវបានហាមឃាត់និង មិនមានការសម្ដែង សមាជិកគ្រួសារ របស់អ្នករបាំទាំងអស់នៅកម្ពុជា ត្រូវបានបំបែក ដោយការគំរាមកំហែងផ្នែកធ្វើទារុណកម្មលើរាង្គកាយ និង សតិអារម្មណ៍ អ្នករបាំរស់នៅដោយភាពឈឺចាប់ ជាមួយនិងការកុហក់ដើម្បីរស់ជីវិត ៖ ខ្ញុំជាអ្នកធ្វើស្រែ ខ្ញុំមិនមែនជាអ្នករបាំនោះទេ ។ 3% នៃអ្នករបាំខ្មែរ ក្នុងទម្រង់ល្ខោនខោល បានក្រោកឈរដោយខ្លួនឯង ក្នុងឆ្នាំ 1992 ទោះបីជាពួកគេត្រូវប្រឈមមុខនិង បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចក្នុងជីវភាពរស់នៅយ៉ាងណា គឺពួកគេយល់ជាក់ច្បាស់ត្រូវរក្សាតម្លៃនៃមរតកដូនតា ឱ្យបានគង់វង្សយូរអង្វែង នេះហើយជាភាពខ្វះខាត ក្នុងសិល្បៈ​ ល្ខោនខោល ។ Toni Samantha Phim, Ashley Thompson (1999) Dance in Cambodia, Publisher: illustrated, reprint Oxford University Press p.91 ISBN: 9835600597   Editor: Siyuan Liu (2016) 
 Routledge Handbook of Asian Theatre, Publisher: illustrated, Routledge p.602 ISBN: 1317278860