navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ចំនួនអវិជ្ជមាន: លក្ខណៈ

លក្ខណៈ 
អវិជ្ជមានតាងដោយសញ្ញា -។
ឧទាហរណ៍ៈ​ -5 ជាចំនួនអវិជ្ជមាន
សញ្ញានេះអាចប្រើនៅពីមុខ គ្រប់អក្សរដែលដំណាងអោយចំនួន។
ឧទាហរណ៍ៈ -3, -2.7, , , -i, sin(-x), -sin(x)
ចំនួនអូតូម៉ហ្វីស

ក្នុងគណិតវិទ្យា   ចំនួនអូតូម៉ហ្វីស(Automorphic number) គឺជាចំនួនដែលខ្ទង់ចុងក្រោយនៃការេរបស់វាដូចនឹងខ្ទង់ចុងក្រោយនៃលេខដើម ។ ឧទាហរណ៍ 52 = 25, 762 = 5776  និង 8906252 = 793212890625 ។

ចំនួនអូតូម៉ហ្វីសផ្តើមដោយលេខ ១​ ​, ៥ , ៦ , ២៥ , ​៧៦ , ៣៧៦​ , ៦២៥ , ៩៣៧៦.... ។​

អោយ ចំនួនអូតូម៉ហ្វីស ដែលមាន ខ្ទង់    ចំនួនអូតូម៉ហ្វីស ដែលមាន2kខ្ទង់អាចត្រូវគេសំដែងដោយរូបមន្ត   ។

យ៉ាងហោចណាស់ មានចំនួនចំនួនអូតូម៉ហ្វីសដែលមានខ្ទង់  មួយបញ្ចប់ដោយ ៥ និងមួយផ្សេងទៀតបញ្ចប់ដោយ ៦ ។ មួយក្នុងចំនោមនោះមានទំរង់  ហើងផ្សេងទៀតមានទំរង់  ។ ផលបូកនៃពីរចំនួននោះគឺ  ។
ចំនួនអូតូម៉ហ្វីស: តារាងនៃចំនួនអូតូម៉ហ្វីស

តារាងនៃចំនួនអូតូម៉ហ្វីស
 n n2 5  25 25  625 625  390625 90625  8212890625 890625  793212890625 2890625  8355712890625 12890625  166168212890625 212890625  45322418212890625 8212890625  67451572418212890625 18212890625  331709384918212890625 918212890625  843114912509918212890625 9918212890625  98370946943759918212890625 59918212890625  3590192236006259918212890625 259918212890625  67557477392256259918212890625 6259918212890625  39186576032079756259918212890625 56259918212890625  3165178397321142256259918212890625 256259918212890625 65669145682477392256259918212890625 2256259918212890625 5090708818534039892256259918212890625 92256259918212890625 8511217494096854352392256259918212890625 392256259918212890625 153864973445024588727392256259918212890625 7392256259918212890625 54645452612300005057477392256259918212890625 77392256259918212890625 5989561329000849809744977392256259918212890625 977392256259918212890625 955295622596853633012869977392256259918212890625 9977392256259918212890625 99548356235275381465044119977392256259918212890625 19977392256259918212890625 399096201360473745722856619977392256259918212890625 619977392256259918212890625 384371966908872375601191606619977392256259918212890625 6619977392256259918212890625 43824100673983991394155879106619977392256259918212890625 106619977392256259918212890625 11367819579125235975036734004106619977392256259918212890625 4106619977392256259918212890625 16864327638717175315320739859004106619977392256259918212890625 9004106619977392256259918212890625 81073936023920699329853843152771109004106619977392256259918212890625

 n n2 6  36 76 5776 376  141376 9376  87909376 109376  11963109376 7109376  50543227109376 87109376  7588043387109376 787109376  619541169787109376 1787109376  3193759921787109376 81787109376  6689131260081787109376 40081787109376  1606549657881340081787109376 740081787109376  547721051611007740081787109376 3740081787109376 13988211774267263740081787109376 43740081787109376 1913194754743017343740081787109376 743740081787109376 553149309256696143743740081787109376 7743740081787109376 59965510454276227407743740081787109376 607743740081787109376 369352453608598807478607743740081787109376 2607743740081787109376 6800327413935747244982607743740081787109376 22607743740081787109376 511110077017207231620022607743740081787109376 80022607743740081787109376 6403617750108490103144731780022607743740081787109376 380022607743740081787109376 144417182396352539175410357380022607743740081787109376 3380022607743740081787109376 11424552828858793029898066613380022607743740081787109376 893380022607743740081787109376 798127864794612716138610952755893380022607743740081787109376 5893380022607743740081787109376 34731928090872050116956482046515893380022607743740081787109376 995893380022607743740081787109376 991803624372854204655478894958610995893380022607743740081787109376

Category:គណិតវិទ្យា
ចំប៉ាសាក់ (ក្រុង)

ចំប៉ាសាក់ (    ) ជាទីក្រុងតូចមួយនៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសឡាវ នៅច្រាំងខាងលិចនៃ ទន្លេមេគង្គ ប្រហែល ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងត្បូង ក្រុងប៉ាកសេ រាជធានីនៃ ខេត្តចំប៉ាសក្តិ ។

ទីក្រុងនេះធ្លាប់ជាទីកន្លែងរបស់ ព្រះរាជាណាចក្រចំប៉ាសក្តិ ដែលជារដ្ឋឯករាជ្យរបស់ឡាវដែលត្រូវបានលុបចោលដោយ បារាំង នៅឆ្នាំ ១៩៤៥ នៅពេលពួកគេបង្កើតព្រះរាជាណាចក្រឡាវ ប៉ុន្តែស្តេចចុងក្រោយនៃចំប៉ាសាក់មានព្រះរាជវាំងនៅ ប៉ាកសេ ។ សព្វថ្ងៃនេះ ទីក្រុងនេះតូចណាស់ ភាគច្រើនមានផ្ទះសំណាក់តាមមាត់ទន្លេ បម្រើភ្ញៀវទេសចរណ៍ដែលមកទស្សនា ប្រាសាទវត្តភូ បាក់បែកចំនួន១០។ គីឡូម៉ែត្រ។
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ទេសភាពនៃផ្លូវធំចំប៉ាសាក់
ចំប៉ីសៀម

ចំប៉ីសៀម ភាសា​ឡាតាំង​ហៅ Adenium ជា​រុក្ខជាតិ​ពី​អហ្វ្រិក​និងអារ័ប មាន​ផ្កា​ក្រហមស្រដៀង​និង​យីថោ ​ឬ ​ចំប៉ី ។
ចំប៉ីសៀម: ប្រភេទ

ប្រភេទ 
 Adenium arabicum Balf.f. (Arabia)
 Adenium arabicum subsp. Thai Socotranum (Thailand)
 Adenium boehmianum Schinz (Namibia, Angola)
 Adenium multiflorum Klotzsch. (Southern Africa, from Zambia south)
 Adenium obesum (Forssk.) Roem. & Schult. 
 Adenium obesum subsp. obesum (from Mauritania and Senegal to Sudan)
 Adenium obesum subsp. oleifolium (South Africa, Botswana)
 Adenium obesum subsp. socotranum (Socotra)
 Adenium obesum subsp. somalense (Eastern Africa)
 Adenium swazicum 
thumb|Adenium arabicum
ច័ន: ការពិពណ៌នា

ការពិពណ៌នា 
ផ្លែច័នមាន​សម្ពស់ពី​ ១០-១៨ ​ម៉ែត្រ សំបក​ដើម​ចាស់​មាន​ពណ៌​ខ្មៅ  ផ្ការបស់វាមានពណ៌ស។ ច្រើន​ដុះ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង នៅ កន្លែង​ដី​សើម ព្រៃ​របោះ ភ្នំ ឬ​ដាំ​ក្នុង​ភូមិ និង​វត្ត​អារាម។​ រុក្ខជាតិ​នេះ ​បន្ត​ពូជ​ដោយ​គ្រាប់ ផ្លែ​ច័ន មាន​ពីរ​ប្រភេទ ពេល​នៅ​ខ្ចី មាន​ផ្លែ​មូល​សំប៉ែត គ្មានគ្រាប់ ​ច្រើន​ហៅ​ថា​ ផ្លែ​ប៉ែន ឬ ម៉ាក់​ប៉ែន ដើម​ចាស់​ផ្លែ​មូល​ធំ​ មាន​គ្រាប់​ច្រើន​ មាន​ពណ៌​លឿង រលោង ​និង​មាន​ក្លិន​ក្រអូប ហៅ​ថា​ច័ន។គឹម កាណែលុំ, រុក្ខជាតិ​ច័ន, Hello គ្រូពេទ្យ, ថ្ងៃទី ២០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៩
ច័ន: ការដាំដុះ

ការដាំដុះ 
ផ្លែច័ន  មានរាងផ្លែមូលស្លឹកស្រដៀងស្លឹកព្រីង ស្រដៀងនិងផ្លែទម្លាប់ ពេលខ្ចីមានពណ៍ប៉ៃតង ពេលទុំមានពណ៍លឿងក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ ។ 

ផ្លែវាអាចញ៉ាំបានប៉ុន្តែមានរស់ជាតិសាប ចត់តិចៗ ស្រាលខ្លិនក្រអូបជាប់មាត់។ អាចដាក់ក្នុងបន្ទប់លើក្បាលដំណេកដើម្បីមានខ្លិនក្រអូបនៅក្នុងបន្ទប់។មាននៅរដូវប្រាំង ហើយនៅអាសុីអាគ្នេយ៏ មាននៅថៃ ចិន ឡាវ កម្ពុជា វៀតណាម។
ច័ន្ទតារាវត្តី

ព្រះ​នាង​ច័ន្ទតារាវត្តី​ រឺ ចន្ទ្រាវត្តី ​ត្រូវ​បាន​ព្រះអង្គជ័យប្រទាន​ឋានៈ​ជា​ព្រះរាជ​អគ្គមហេសី​ មាន​ព្រះ​បរម​នាម​ថា​ ​សម្ដេច​ព្រះ​ភគវត្តី​ ​សិរីច័ន្ទតារា​ ​មហាក្សត្រី។​ ព្រះបាទ​ត្រសក់ផ្អែម​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​២៥ ចូល​ទិវង្គត​នៅ​ឆ្នាំរោង​ ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​ ​១២០ ​វស្សា ក្រោយ​ដែល​បាន​សោយរាជ្យ​ ​៥១ ​ឆ្នាំ។ តែ​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​បាន​សរសេរ​ថា​ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​ជន្ម​បាន​ដល់​ទៅ​ ​៥០០ ​វស្សា។

តា​ត្រសក់ផ្អែម​បាន​យក​លំពែង​ ​ដែល​បាន​ប្រហារ​ជីវិត​ព្រះ​សីហនុរាជ​ ​ទៅ​ជាប់​ជាមួយ​ដែរ។​ ​លំពែង​នេះ​ ​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​ថា​ លំពែង​ជ័យ។​ ​មិនតែប៉ុណ្ណោះ​ ​បើ​តាម​ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន​ ​​នាម៉ឺន​សព្វ​មុខមន្ដ្រី​ ​បាន​រៀបចំ​ឲ្យ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ ​រៀប​ការ​ជាមួយនឹង​ព្រះ​នាង​​ច័ន្ទតារាវត្តី បុត្រី​ព្រះសីហនុរាជ ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​២៤។​ ថ្ងៃ​១១ ​កើត​ ​ខែ​ផល្គុន​ ​ឆ្នាំខាល​ ​ព.ស ​១៨៣៤ ត្រូវជា​ ​ម.ស​ ​១២១២ ច.ស​៦៥២ និង​ត្រូវជា​ ​គ.ស​១២៩០ តា​ត្រសក់ផ្អែម​បាន​ទទួល​រាជាភិសេក សោយរាជ​សម្បត្តិ​ប្រទេស​កម្ពុជា។​ ​នាកាល​នោះ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ព្រះ​ជន្ម​ ៧០​ វស្សា។​ ​ព្រះ​អង្គ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​២៥​ ​ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ដែល​បើក​យុគ្គ​សន្ដតិវង្ស​ជាន់​ថ្មី​ មួយទៀត​ ​ដាច់​ស្រឡះ​ពី​ព្រះមហាក្សត្រ​សម័យ​អង្គរ​ដែរ។​ ​បរម​នាម​របស់​ព្រះ​អង្គ​គឺ​ ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​មហាបពិត្រ​ ​ធម្មិក​រាជា​ធិរាជ​ ​ជា​អង្គម្ចាស់​ផែនដី​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី។​ ​ព្រះ​អង្គ​គង់នូវ​មហានគរ​ដដែល ។
ព្រះ​នាង​ច័ន្ទតារាវត្តី​ ​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​អង្គ​ប្រទាន​ឋានៈ​ជា​ព្រះរាជ​អគ្គមហេសី​ មាន​ព្រះ​បរម​នាម​ថា​ ​សម្ដេច​ព្រះ​ភគវត្តី​ ​សិរីច័ន្ទតារា​ ​មហាក្សត្រី។​

ឆ្នាំរោង ​ ​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ប្រសូត​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាមបរមនិព្វានបាទ។​ ​ហើយ​ក្រោយមក​ក្នុង​ឆ្នាំមមី​ ព្រះ​នាង​ប្រសូត​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​អង្គ​ទៀត​ព្រះ​នាម​សិទ្ធានរាជ។
ច្បាប់

ច្បាប់គឺជាបទបញ្ញត្តិដែលកំណត់ដោយរដ្ឋ ដែលមានភាពទៀងទាត់ត្រឹមត្រូវនិងយុត្តិធម៌សម្រាប់ឲ្យពលរដ្ឋក្នុងសង្គមនីមួយៗត្រូវតែគោរពតាម និងជាបណ្តាលវិធាន គតិយុត្តសម្រាប់គ្រប់គ្រង និងដឹកនាំប្រទេស។Arom24: តើច្បាប់ជាអ្វី? What is Law? ច្បាប់នៃសង្គមនីមួយៗ អាចមានភាពផ្សេងៗគ្នាទៅតាមភាពជាក់ស្តែងរបស់សង្គមនោះ។តើច្បាប់ជាអ្វី? - Khmernokor
ច្បាប់កេរកាលថ្មី

ច្បាប់កេរកាលថ្មី ជាបទព្រហ្មគីតិ និពន្ធដោយ	អ្នកព្រះភិរម្យភាសាអ៊ូ ហៅង៉ុយ ក្នុងឆ្នាំ១៩២២។. 2017
ច្បាប់កេរកាលថ្មី: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ
 ក្រមង៉ុយ
 ច្បាប់ល្បើកថ្មី
 សេចក្ដីរំលឹកដាស់តឿន
 បណ្ដាំក្រមង៉ុយ
 ច្បាប់អរិយសត្ថា
 ពាក្យកាព្យប្រដៅជនប្រុសស្រី

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំនាព្យខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំនាព្យខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា
ច្បាប់កំលាំងរបស់អំពែរ

សូមកុំច្រលំជាមួយ ច្បាប់អំពែរ

ច្បាប់កំលាំងរបស់អំពែរជាច្បាប់ដែលនិយាយពីកំលាំងអន្តរកម្មរវាងខ្សែចំលង​២ដែលឆ្លងកាត់ដោយចរន្តអគ្គីសនី។ ប្រភពរបស់កំលាំងនោះកើតឡើងដោយ ខ្សែចំលងម្ខាងបង្កើតដែនម៉ាញ៉េទិច (យោងតាមច្បាប់ប្យូ-សាវ៉ា ហើយខ្សែចំលងម្ខាងទៀតរងកំលាំងឡូរិន។
right|350px
ឧទាហរណ៍ងាយជាងគេ​ដែលគេស្គាល់ គឺករណីខ្សែចំលងត្រង់២ តូចឆ្មារ ដាក់ស្របគ្នាក្នុងសុញ្ញកាស ឆ្លងកាត់ដោយចរន្តអគ្គីសនីថេរ។ កំលាំងដែលមានអំពើលើខ្សែមួយក្នុងមួយខ្នាតប្រវែងគឺ៖

ដែល
  ជាគំលាតរវាងខ្សែចំលាងទាំង២
  និង  ជាអាំងតង់ស៊ីតេចរន្តអគ្គីសនីឆ្លងកាត់ខ្សែចំលង
  ជាពែរមេអាប៊ីលីតេរបស់សុញ្ញកាស។

រូបមន្តទូទៅរបស់ច្បាប់កំលាំងរបស់អំពែរសរសេរ៖

ដែល
 ជាកំលាំងសរុបដែលសៀគ្វីទី1 មានអំពែរលើសៀគ្វីទី2 (ជាទូទៅគិតជា ញូតុន)
 និង  ជាអាំងតង់ស៊ីតេចរន្តឆ្លងកាត់សៀគ្វីទី1 និងទី2 រៀងគ្នា (ជាទូទៅគិតជា អំពែរ),
អាំងតេក្រាលខ្សែកោងឌុបជាផលបូកកំលាំងដែលផ្នែកនីមួយរបស់សៀគ្វីទី1 មានអំពើលើផ្នែកនីមួយៗរបស់សៀគ្វីទី2 
 និង  ជាវ៉ិចទ័រផ្នែកល្អិតរបស់ខ្សែកោង C1 និង C2 រៀងគ្នា ដែលមានទិសដៅដូចគ្នានឹងចរន្ត(ជាទូទៅគិតជា ម៉ែត្រ)
 ជាវ៉ិចទ័រឯកតារបស់បន្ទាត់ភ្ជាប់ផ្នែកតូចៗនៃខ្សែទាំង២ ពី  ទៅ ហើយ ជាចំងាយរវាងផ្នែកតូចៗទាំងនោះ
× ជាផលគុណវ៉ិចទ័រ

ដើម្បីកំនត់កំលាំងដែលមានអំពើរវាងខ្សែចំលងទាំង២នៅក្នុងមជ្ឍដ្ឋានរូបធាតុ គេត្រូវជំនួស ពែរមេអាប៊ីលីតេសុញ្ញកាសដោយពែរមេអាប៊ីលីតេរបស់មជ្ឍដ្ឋាននោះ។

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អេឡិចត្រូស្តាទិច
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម៉ាញ៉េតូស្តាទិច
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា
ច្បាប់គូឡុំ

thumb| ទាំង២ករណី កំលាំង​សមាមាត្រ​នឹង​ផលគុណ​បន្ទុកអគ្គីសនី​និង​​ច្រាស់សមាមាត្រ​នឹង​ការ៉េ​​ចំងាយ​រវាង​បន្ទុកទាំង២

នៅក្នុងអេឡិចត្រូស្តាទិច ច្បាប់គូឡុំ កំណត់កំលាំងអន្តរកម្មអគ្គីសនីរវាងចំនុចបន្ទុកអគ្គីសនី២។ ច្បាប់នេះត្រូវគេដាក់ឈ្មោះតាមរូបវិទូបារាំងឈ្មោះ ស្សាល ដឺ គូឡុំ ដែលបានពោលច្បាប់នេះនៅឆ្នាំ១៧៨៥ Élie Lévy, Dictionnaire de Physique, Presses universitaires de France, Paris, 1988, page 193. ហើយច្បាប់នេះក៏បានក្លាយជាគ្រឹះនៅក្នុងផ្នែកអេឡិចត្រូស្តាទិច។
ច្បាប់គូឡុំត្រូវបានចែងដូចតទៅ៖
អាំងតង់ស៊ីតេកំលាំងអេឡិចត្រូស្តាទិចរវាងបន្ទុកអគ្គីសនី២​សមាមាត្រនឹង​ផលគុណ​បន្ទុកទាំង២​និង​ច្រាស់សមាមាត្រ​នឹងការ៉េចំងាយរវាងបន្ទុកទាំង២។ ទិសកំលាំង​គឺស្ថិត​នៅលើ​បន្ទាត់​កាត់តាម​បន្ទុកទាំង២។
ច្បាប់គូឡុំ: ប្រវត្តិការកំណត់ច្បាប់គូឡុំ

ប្រវត្តិការកំណត់ច្បាប់គូឡុំ 

ច្បាប់គូឡុំជាលទ្ធផលពីការពិសោធន៍។ ស្សាល ដឺ គូឡុំ បានចែងច្បាប់អន្តរកម្មអេឡិចត្រូស្តាទិច​នេះ​នៅឆ្នាំ១៧៨៥ បន្ទាប់ពីការវាស់ជាច្រើនលើក​ដោយប្រើ​ជញ្ជីងគូឡុំ​ដែលមានសមត្ថភាពវាស់វែងកំលាំងអន្តរកម្ម​ខ្សោយៗ។ ជញ្ជីងនេះប្រើគោលការណ៍លំនឹងកំលាំងរមួល ដោយគេអាចកំណត់​អាំងតង់ស៊ីកំលាំងច្រានគ្នាចេញ​ដោយវាស់មុំរមួល។ ចំពោះកំលាំងទាញគ្នាចូលវិញ គេអាចកំណត់អាំងតង់ស៊ីតេកំលាំង ដោយសិក្សាលើលំយោលរបស់ប្រព័ន្ធនេះ។

បន្ទុកអគ្គីសនីមួយ​ត្រូវបានដាក់នៅខាងចុងរបារដេកមួយ ដែលភ្ជាប់ទៅនឹងខ្សែឆ្នារឈរមួយ​ដែលគេស្គាល់លក្ខណៈរមួលពីមុន។ គោលការណ៍​វាស់គឺផ្អែក​លើការថ្លឹងអោយមានលំនឹង រវាងម៉ូម៉ង់គូកំលាំងរមួលរបស់ខ្សែ ជាមួយកំលាំងអន្តរកម្មរវាង​បន្ទុកមួយទៀតដែលនៅក្បែរបន្ទុកភ្ជាប់នឹងរបារ។J.-P. Pérez et al., Électromagnétisme. Fondements et applications, Masson, Paris, 1997, page 14.
ច្បាប់គូឡុំ: កំលាំងគូឡុំ

កំលាំងគូឡុំ 

កំលាំង  បង្កើតដោយបន្ទុកអគ្គីសនី  ដែលដាក់នៅចំនុចចុងវ៉ិចទ័រ  មានទំពើទៅលើបន្ទុក  ដែលដាក់នៅចំនុចចុងវ៉ិចទ័រ  អាចសរសេរ
 ,ដែល  គឺជាថេរសាកលដែលគេអោយឈ្មោះថា ថេរឌីអេឡិចត្រិច, ឬ ពែរមីទីវីតេសុញ្ញកាស។ ច្បាប់គូឡុំ​អាចអនុវត្តបាន​តែ​ក្នុងតំរុយដែលបន្ទុកទាំង២ស្ថិតនៅនឹងថ្កល់ទេ មិនអាចអនុវត្តលើបន្ទុកដែលមានចលនាបានទេ។
ច្បាប់គូឡុំ: ថេរគូឡុំ

ថេរគូឡុំ 

មេគុណសមាមាត្រដែលមាន​ក្នុងកន្សោមច្បាប់គូឡុំ ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា ថេរគូឡុំ និងត្រូវកំណត់ដូចតទៅ៖
.
ច្បាប់ចលនារបស់ញូតុន

thumb|right|175px|ច្បាប់ទី១និងទី២​របស់ញូតុន​សរសេរជាភាសាឡាតាំងក្នុងច្បាប់ដើម​ Principia Mathematica បោះពុម្ភឆ្នាំ១៦៨៧
ច្បាប់ចលនារបស់ញូតុន គឺជាច្បាប់គ្រឹះទាំង៣ក្នុង​មេកានិចក្លាស់សិចដែលនិយាយពីទំនាក់ទំនងរវាង​ចលនារបស់អង្គធាតុមួយនិងកំលាំងមានអំពើលើ​វា។ ច្បាប់ទាំង៣នេះត្រូវបានចងក្រងនិងបោះពុម្ភក្នុងសៀវភៅ Philosophiae Naturalis Principia Mathematica ដោយអ្នកប្រាជ្ញអង់គ្លេសឈ្មោះ អ៊ីសាក់ ញូតុន នៅឆ្នាំ១៦៨៧។
ច្បាប់ចលនារបស់ញូតុន: ច្បាប់ទី៣

ច្បាប់ទី៣ 

ច្បាប់ចលនារបស់ញូតុន​និយាយពីសំទុះរបស់អង្គធាតុមួយដែលមានម៉ាស់។ ច្បាប់ទាំង៣នោះចែងដូចតទៅ៖
ច្បាប់ទី១ ៖ ច្បាប់និចលភាព
គេអាចរកបានជានិច្ចនូវ តំរុយមួយដែលគេអោយឈ្មោះថាតំរុយនិចលភាព ដែលនៅក្នុងនោះអង្គធាតុមួយធ្វើចលនាដោយល្បឿនថេរ បើសិនជាគ្មានកំលាំងក្រៅណាមួយមានអំពើលើវាឬផលបូកកំលាំងក្រៅ​សរុបស្មើសូន្យ។ ច្បាប់នេះត្រូវបានគេពោលដោយខ្លី បើសិនអង្គធាតុមួយមិនរងអំពើនៃកំលាំងក្រៅណាមួយទេ បើសិនជាវានៅនឹងថ្កល់ វានៅនឹងថ្កល់ដដែល បើវាមានចលនា ចលនានោះជាចលនាត្រង់ស្មើ។

left|150px
ច្បាប់ទី២ ៖ ច្បាប់គ្រឹះឌីណាមិច
កំលាំងក្រៅដែលមានអំពើលើអង្គធាតុមួយ ជាដេរីវេនៃបរិមាណចលនារបស់វា។ គេសរសេរ 
ដោយសារ  នោះ ។ 
ច្បាប់ទី២ញូតុងចែងដោយងាយថា៖ កំលាំងក្រៅដែលមានអំពើលើអង្គធាតុមួយស្មើនឹងផលគុណម៉ាស់​អង្គធាតុជាមួយសំទុះរបស់វា។

កំនត់សំគាល់
 : ផលបូកកំលាំងក្រៅសរុបដែលមានអំពើលើអង្គធាតុ
 : បរិមាណចលនារបស់អង្គធាតុ
 : ល្បឿនរបស់អង្គធាតុ
 : សំទុះរបស់អង្គធាតុ
 : ម៉ាស់របស់អង្គធាតុ

left|150px
ច្បាប់ទី៣ ៖ ច្បាប់កំលាំងអន្តរកម្ម
កាលណាអង្គធាតុ A មួយមានអំពើលើអង្គធាតុ B មួយដោយកំលាំង  ពេលនោះអង្គធាតុ A រងអំពើពីអង្គធាតុ B ដោយកំលាំងដែលមានអាំងតង់ស៊ីតេដូចគ្នាតែមានទិសដោផ្ទុយគ្នា ។ គេអាចពោលដោយងាយថា៖ គ្រប់កំលាំងសកម្មទាំងអស់សុទ្ឋតែមានកំលាំងប្រតិកម្មដែលមានអាំងតង់ស៊ីតេដូចគ្នា​និងមានទិសដៅផ្ទុយគ្នា។
ច្បាប់ចលនារបស់ញូតុន: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 ច្បាប់ទំនាញសកល
 ច្បាប់ចលនាភពរបស់កេព្លែរ
Category:ឌីណាមិច
Category:មេកានិច
Category:រូបវិទ្យា
ច្បាប់ធម្មតា

ច្បាប់ធម្មតា(គឺត្រូវបានគេស្គាល់ថាគឺជាការវិនិច្ឆ៍យតាមច្បាប់ឬក៍ជាច្បាប់ដែលធ្លាប់មានពីមុនមក)គឺជាច្បាប់ដែលធ្វើការវិនិច្ឆ៍យដោយការសំរេចចិត្តដោយតុលាកាហើយវាស្រដៀងនិង សាលាក្ដីច្រើនជាតាមមាត្រានីតិបញ្ញត្តិនៃច្បាប់ ឬក៍ការប្រតិបត្តិខាងនីតិប្រតិបត្តិ។ប្រព័ន្ធនៃច្បាប់ទូទៅមួយគឺជាប្រព័ន្ធនីត្យានុកូលមួយ ដែលផ្ដល់នូវទំងន់ច្បាប់មូយដ៍អស្ចារ្យនៃច្បាប់ទូទៅ

[១]នៅលើគោលសិលធម៍វាមិនមានភាពយុត្តិធម៍ទេក្នុងការដោះស្រាយនូវការពិតដែលមានភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ខុសគ្នា​ នៅក្នងហេតុការណ៍ខុសៗគ្នា។

[២]រូបរាងនិងទ្រង់ទ្រាយនៃច្បាប់ដែលធ្លាប់មានពីមុននោះគេហៅថា"ច្បាប់ធម្មតា"ហើយវាអាចចងភ្ជាប់ការវិនិច្ឆ័យទៅថ្ងៃអនាគត់ផងដែរនៅក្នុងករណ័នេះវាជាកន្លែងដែលអ្នកចូលរួមអាចធ្វើ
ការបដិសេធឬមិនយល់ស្របបាន ថានៅលើច្បាប់នោះគឺជាអ្វី ច្បាប់ធម្មតា សភាកាត់ក្ដីគឺមើលទៅអតីតកាលនៃការវិនិច្ឆ័យមុនៗដែលទាក់ទងទៅនឹងសភាកាត់ក្ដី។ប្រសិនបើការជំទាស់ឈ្លោះប្រកែកគ្នាមានភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នាវាគឺត្រូវបានធ្វើការដោះស្រាយនៅក្នុងអតីតកាលរួចមកហើយសភាកាត់ក្ដីគឺជាដំណើរនៃការលោតចុះឡើងដើម្បីធ្វើតាមមូល
ហេតុដែលបានយកមកប្រើប្រាស់នៅក្នុងការវិនិច្ឆ័យពីមុនមក(គោសីលធម៍នេះគឺត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាការវិនិច្ឆ័យដែលបានសំឡឹងមើលទុកមុន)។ប្រសិនបើ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៍ដោយ សភាកាត់ក្ដីយល់ឃើញថាការជជែកឈ្លោះប្រកែកគ្នាថ្មីៗនេះដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៍ច្បាស់ពីគ្រប់នៅករណីជាច្រើនពីមុនៗមក(ដែលហៅថា"ជារឿងរ៉ាវមួយនៃការផ្ដិតយកនៃរឿងរ៉ាវនោះ")
ការវិនិច្ឆ័យគឺមានសិទ្ធិអំណាចហើយនិង​ ជាកិច្ចការដើម្បីបង្កើតច្បាប់ដោយការបង្កើតនូវច្បាប់ដែលមានពីមុនៗមក។[៣]ក្រោយមក ការវិនិច្ឆ័យថ្មីបានក្លាយជាច្បាប់ឬអ្វីៗដែលធ្លាប់មានពីមុន
ហើយនិងចងក្រងទៅជាសភាកាត់ក្ដីទៅថ្ងៃអនាគត.
នៅក្នុងការអនុវត្តន៍ ប្រព័ន្ធនៃច្បាប់ធម្មតាគឺមានភាពស្មុគស្មាញជាច្រើនជាងប្រព័ន្ធច្បាប់់សាមញ្ញទៅទៀតដែលបានពិព័ណនាខាងលើ។ការវិនិច្ឆ័យនៃសភាកាត់ក្ដីគឺជាការចងបញ្ចូលគ្នាតែក្នុងយុត្ថិការផ្ទាល់តែប៉ុណ្ណោះ ហើយវាថែមទាំងនៅក្នុងនៃការផ្ដល់ជូននៃយុត្ថិការ សភាកាត់ក្ដីមួយចំនួនមានអំណាចច្រើនជាងសភាកាត់ក្ដីផ្សេងទៀត។
ឧទាហណ៍៖នៅក្នុងយុត្ដិាធិកាភាគច្រើនការវិនិច្ឆ័យដោយសភាកាត់ក្ដីសាមញ្ញគឺជាការចងសភាកាត់ក្ដីអោយមានភាពទាបនៅក្នុងយុត្តាធិកាដូចគ្នាហើយនិងនៅលើការវិនិច្ឆ័យទៅអនាគត
នៃភាពដូចគ្នានៃសភាកាត់ក្ដីសាមញ្ញ ប៉ុន្ដែការវិនិច្ឆ័យនេះនៃសភាកាត់ក្ដីកំរិតទាបគឺមិនត្រឹមតែចងនូវការរួបរួមនូវអំណាចប៉ុណ្ណោះទេ។ឥទ្ធីពលទៅវិញទៅមករវាងនិងច្បាប់ធម្មតា ច្បាប់នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ
ច្បាប់ខបញ្ញត្តិ និង ច្បាប់និយតករហើយថែមទាំងបង្ហាញនូវគំនិតដ៍មានភាពស្មុគស្មាញផងដែរ។
ទោះបីជាយ៉ាងណាក៍ដោយ ការមើលដោយការវិនិច្ឆ័យ គោលសីលធម៍ដែលស្រដៀងនឹងករណីដែលគួរវិនិច្ឆ័យឬសំរេចចិត្តយោងទៅលើភាពមាំមួននៃគោសីលធម៍ច្បាប់ដូច្នេះពួកគេនឹងអាចឈានដល់
នូវលទ្ធផលស្រដៀងគ្នា ទទួលយកនូវប្រព័ន្ធច្បាប់ធម្មតាទាំងអស់។
ប្រព័ន្ធនីត្យានុកូលច្បាប់ច្បាប់ធម្មតាគឺមានការប្រើប្រាស់ពាសពេញសកលលោក ជាពិសេសគឺនៅក្នុងប្រទេសអង់គ្លេសដែលជាកន្លែងដើមកំណើតនៅក្នុងពាក់ណ្ដាលអាយុ [៤]ហើយក្នុងប្រទេសជាតិ
ឬក៍ភូមិភាគដែលតាមនីត្យានុកូលទទួលមរតករបស់ពួកគេនៅក្នុងប្រទេសអង់គ្លេសដូចជាអាណានិគមនៃចក្រភពអង់គ្លេស រួមបញ្ចូលទាំងសហរដ្ឋអាមេរិច បាបាដូស [៥]ម៉ាលេស៊ី សិង្ហបុរី បង់ក្លាដែស
ប៉ាគីសស្ថាន សិរីលង្កា ឥណ្ឌា ហ្គាណា កាមឺរ៉ូន អៀកឡង់ អ៊ីស្រាអែល ញ៉ូវហ្សេឡេន អាហ្រ្វិកខាងត្បូង ស៊ីមបាវ៉េ ហុងកុង ហើយនិង អូស្រ្ដាលី។
ច្បាប់ធម្មតា: ១.ច្បាប់ធម្មតាគឺដូចជាប្រឆាំងនឹងច្បាប់ឧបញ្ញត្តិហើយនិងនិយតករច្បាប់

១.ច្បាប់ធម្មតាគឺដូចជាប្រឆាំងនឹងច្បាប់ឧបញ្ញត្តិហើយនិងនិយតករច្បាប់
ពាក្យដែលមានន័យលាក់កំបាំងទីមួយគឺមានភាពប៉ិនប្រសព្វទៅនឹងអំណាចដែលបានប្រកាស់អោយប្រើជាច្បាប់មួយ។ឧទាហរណ៍ៈតំបន់ច្បាប់ភាគច្រើនគឺនៅក្នុងសាលាក្ដីនៅប្រទេសអង់គ្លេសដែលជាជនជាតិ
អាមេរិចកាំងរួមមាន"ច្បាប់ឧបញ្ញត្ដិ"អនុម័តដោយអង្គនីតិបញ្ញត្តិ"ច្បាប់និយតករ"ប្រកាស់អោយប្រើដោយប្រតិបត្ដិដោយការអនុលោមរបស់បណ្ដាញទីភ្នាក់ងារដើម្បីបែងចែកនូវសិទ្ធិអំណាចនៃច្បាប់ដែលបង្កើតឡើងពីអង្គនីតិបញ្ញត្តិ ហើយនិងច្បាប់ធម្មតាឬក៍"ករណីនៃច្បាប់" ឧទាហរណ៍ ការវិនិច្ឆ័យក្នុងរឿងហេតុដោយសភាកាត់ក្ដី(ឬក៍ជាការវិនិច្ឆ័យល្អរបស់តុលាកាជាមួយនិងទីភ្នាក់ងារជាច្រើន)។
[៨][៩]ពាក្យស័ព្ទដែលមានន័យលាក់កំបាំងទីមួយនេះអាចមានភាពឆ្ងាយជាងនែបំលាស់ប្ដូរនៅក្នុងច្បាប់ធម្មតាសាមញ្ញមួយដែលកើតឡើងពីប្រពៃណីនិង​ដំភ្ជាប់នូវសិទ្ធិអំណាចនៃសភាកាត់ក្ដិ ដើម្បីឧ្យអត្ថន័យអោយអ្វីទៅគឺជាច្បាប់ សូម្បីតែការអវត្ដន៍មានដែលនៅក្រោមឧបញ្ញត្ដិ ឧទាហរណ៍ ភាគច្រើនច្បាប់នៃឭឧក្រិដជនហើយនិងច្បាប់នីតិក្រមមុនសតវត្សេទី២០ ហើយសូម្បីមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ
ភាគច្រើននៃច្បាប់កិច្ចសន្យានិង​ច្បាប់នៃការធ្វើខុស ហើយនិងការវិនិច្ឆ័យនៃសភាកាត់ក្ដីដែលបានបកស្រាយនិងធ្វើការសំរេចក្នុងព្រំដែមច្បាប់និងការវែកញែកនៅក្នុងច្បាប់ដែលប្រកាស់ឲប្រើដោយជនផ្សេង
ទៀត។រូបរាងនៃច្បាប់ធម្មតាជួនកាលគេហៅថា"ច្បាប់ធម្មតាដែលមានចន្លោះប្រហោង"ដែលរួមបញ្ចូលទាំងការបកប្រែដែលមានការវិនិច្ឆ័យល្អនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នៃឧបញ្ញត្ដិនិងនិយតកម្ម ឧទាហរណ៍
ការអនុវត្តន៍ច្បាប់គឺជាការពត។
ច្បាប់ធម្មតា: ២. ប្រព័ន្ធស្របច្បាប់នៃច្បាប់ធម្មតាគឺបានប្រឆាំងនិងប្រព័ន្ធស្របច្បាប់ប្រជាពលរដ្ឋ

២. ប្រព័ន្ធស្របច្បាប់នៃច្បាប់ធម្មតាគឺបានប្រឆាំងនិងប្រព័ន្ធស្របច្បាប់ប្រជាពលរដ្ឋ
ពាក្យដែលមានន័យលាក់កំបាំងទីពីរ"ច្បាប់ធម្មតា" សាលាក្ដីនិងប្រព័ន្ធស្របច្បាប់ពី"ច្បាប់ប្រជាពលរដ្ឋ"ឬក៍"ក្បួនច្បាប់"របស់សាលាក្ដី។[១០]ប្រព័ន្ធនៃច្បាប់ធម្មតាគឺអាចបង្កើតនូវទំងន់ច្បាប់ដល់ការ
វិនិច្ឆ័យរបស់សភាកាត់ក្ដី ដែលត្រួតពិនិត្យទៅលើ"ច្បាប់"​ ជាមួយនិងឥទ្ធិពលដូចគ្នានៃច្បាប់ដូចឧបញ្ញត្តិដែលផ្ដល់អោយ ជិតមួយសហស្សវត្ស សភាកាត់ក្ដីនៃច្បាប់ធម្មតាគឺមានអំណាចដើម្បីបង្កើត
ដែលជាកន្លែងដែលគ្មាននីតិបញ្ញត្តិឧបញ្ញត្តិ ហើយឧបញ្ញត្ដិមាន័យថាគឺត្រូវបានបកស្រាយពួកវាអោយមានន័យ។
ដោយភាពផ្ទុយគ្នា នៅក្នុងយុត្ថាធិការច្បាប់ពលរដ្ឋ(ច្បាប់ប្រពៃណីដែលសំអាងនៅក្នុង ឬក៍រូមបញ្ចូលគ្នាជាមួយនឹងច្បាប់ធម្មតានៅ អ៊ីរុបភាគច្រើនដែលមិនមែនជាសាសនាអ៊ីស្លាម គឺមិនមែនជាប្រទេស
ដែលកាន់ច្បាប់ធម្មតានោះទេ) សភាកាត់ក្ដីដែលខ្វះសិទ្ធិអំណាចហើយអនុវត្ដន៍នូវសិទ្ធិអំណាចនោះជាកន្លែងដែលគ្មានឧបញ្ញត្តិ​ ហើយនិងអ្វីដែលមានការវិនិច្ឆ័យត្យិតត្បៀតគឺវាផ្ដល់នូវការបកស្រាយ
ដែលមានទំងន់តិច(អត្ថន័យមួយណាដែលវិនិច្ឆ័យហើយផ្ដល់នូវអោយករណីដែលមានសេរីភាពច្រើនដើម្បីបកស្រាយនូវអត្ថបទឧបញ្ញត្ដិដែលមិនមានភាពទាក់ទងគ្នាហើយដែលអាចព្យាករទុកបានតិច)
ហើយអ្នកប្រាជ្ញអក្សរសាស្រ្ដគឺអាចផ្កល់ជូនច្រើនជាង។ឧទាហរណ៍ អក្សរសំងាត់របស់កាក់ណាប៉ូលេអុងដែលបង្ហាញអំពីភាសាបារាំងដែលមកពីការបញ្ចាញសំលេងតាមគោលសីលធម៍នៃច្បាប់។
[១១]ដូចឥទ្ធិពលច្បាប់ដូចជាមេដៃនោះ ប្រព័ន្ធនៃច្បាប់ធម្មតាបានតាមដាននូប្រវត្តិសាស្រ្ដនៅក្នុងប្រទេសអងគ្លេស កំឡុងនៃប្រព័ន្ធច្បាប់ពលរដ្ឋបានតាមនូវប្រវត្ដិសាស្ត្ររបស់ពួកគេនៅច្បាប់របស់
ប្រទេសរ៉ូម៉ង់ហើយនិងភាសាសំងាត់របសកាក់ណាប៉ូលេងអុង។
ភាពផ្ទុយគ្នារវាងច្បាប់ធម្មតាហើយនិងប្រព័ន្ធច្បាប់នៃពលរដ្ឋគឺបានបរិយាយយ៉ាង់ល្អិតល្អន់នៅក្នុង"ភាពខុសគ្នារវាងច្បាប់ធម្មតានិង ប្រព័ន្ធច្បាប់នៃពលរដ្ឋ"ហើយនិង"ភាពផ្លាស់គ្នារបស់ប្រព័ន្ធច្បាប់ធម្មតា"
ខាងក្រោម។
ច្បាប់ធម្មតា: ៣.ច្បាប់ដែលប្រឆាំងនិងភាពយុត្ដិធម៍

៣.ច្បាប់ដែលប្រឆាំងនិងភាពយុត្ដិធម៍
ពាក្យដែលមានន័យអាថកំបាំងទីបីគឺមានភាពខុសប្លែកគ្នា"ច្បាប់ធម្មតា" មកពី"ភាពស្មើគ្នាភាពយុត្ថិធម៍"។[៨][៩]មុនឆ្នាំ ១៨៧៣ ប្រទេសអងគ្លេសមានប្រព័ន្ធសភាកាត់ក្ដីស្របគ្នាពីរគឺ សភាកាត់ក្ដីនៃ
"ច្បាប់"ដែលអាចត្រឹមតែអាចផ្ដល់ជូននូវការសងប្រាក់ទៅវិញដែលសំរាប់តែការខូចខាតឬបាត់បង់និងរៀបចំនូវតែច្បាប់តែមួយគត់គឺទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួន ហើយសភាកាត់ក្ដីនៃ"ភាពយុត្តិធម៍"(សភាកាត់ក្ដីរបស់
តុលាកា)ដែលអាចបង្កើតចេញនូវការបង្គាប់បញ្ជាដែលមានភាពធូស្បើយ(នោះគឺជា សភាកាត់ក្ដីដែលធ្វើតាមការបង្គាប់បញ្ជារបស់បក្សមួយដើម្បីធ្វើអ្វីមួយនិងផ្ដល់អ្វីមួយទៅនណារម្នាក់ ឬក៍ឈប់ធ្វើអ្វីមួយ)
ហើយរៀបចំនូវទ្រព្យសម្បត្ដិអោយមានការទុកចិត្ត។ការបែងចែកនេះគឺត្រូវបានដុះដាលទៅកាន់រដ្ឋជាច្រើន រួមបញ្ចូល សហរដ្ឋអាមេរិច(មើល"លក្ខ័ណធិកៈ"ខាងក្រោម)។
សំរាប់គោលបំណងភាគច្រើន សាលាក្ដីភាគច្រើន រួមបញ្ចួលទាំងរព័ន្ធសហព័ន្ធនៃសហរដ្ឋអាមេរិចនិងរដ្ឋភាគច្រើនក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិច ដែលមានការបញ្ចូលគ្នានៃសភាកាត់ក្ដីពីរ។[១២][១៣]
ការបូកបន្ថែមនៃសភាកាត់ក្ដីដែលបូកបញ្ចូលជាមួយគ្នា សភាកាត់ក្ដីភាគច្រើនគឺត្រូវបានអនុញ្ញាតអោយទទួលយកនូវច្បាប់ទាំងពីរហើយនិង យុត្តិធម៍ សូប្បីតែសក្ដានុភាពដែលស្ថិតនៅក្រោមនីតិក្រមច្បាប់។
យ៉ាងណាក៍ដោយ ភាពខុសគ្នារវាង"ច្បាប់"និង"ភាពយុត្ដិធម៍"គឺវាមានសារៈសំខាន់ណាស់នៅបច្ចុប្បន្ននេះនៅពេលដេលករណីនេះជាប់ទាក់ទងនឹងរឿងក្ដីនេះដូចជានៅខាងក្រោមនេះ៖
ការចាត់ជាពួកឬផ្នែក និងការធ្វើអាទិភាពសិទ្ធិនៃទ្រព្យសម្បត្ដិសំរាប់ឧទាហរណ៍ អត្ថបទដួចៗគ្នានៃទ្រព្យសម្បត្ដិជាញឹកញាប់គឺមាន"ចំណងជើងច្បាប់មួយ" ហើយនិង"សមធម៍ច្បាប់មួយ"ហើយក្រុមទាំងពីរ
របស់សិទ្ធិនៃភាពជាម្ចាស់ប្រហែលជាត្រូវបានកាន់កាប់ដោយមនុស្សខុសគ្នា។
នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិចទោះបីជាសិទ្ធិមាត្រាច្បាប់ទី៧មានភាពរ៉ឹងប៉ឹងដើម្បីធ្វើការវិនិច្ឆ័យអនុវត្តន៍កាត់ទោស(សេចក្ដីសំរេចចិត្តមួយនូវកាតពិតមួយគឺវាមានភាពចាំបាច់ដើម្បីធ្វើការរកដំណោះស្រាយ
នៃ"ច្បាប់ធម្មតា"ដើម្បីប្ដឹងតវ៉ា)[១៤]ឬក៍ថាតើបញ្ហានោះនឹងធ្វើការសំរេចចិត្តដោយការវិនិច្ឆ័យ(បញ្ហាអ្វីគឺដោះស្រាយដោយច្បាប់ ហើយនិងបញ្ហាអ្វីទាំងអស់ដែលទាក់ទងទៅនឹងភាពយុត្ដិធម៍។
ស្ដង់ដានៃការរំលឹកឡើងវិញនិងភាពយល់ស្របនៃសេចក្ដីគោរពដែលបានផ្ដល់ដោយរឿងសាលាក្ដីឧទ្ធរណ៍មួយដើម្បីសំរេចចិត្តរបស់សាលាក្ដីថ្នាក់ទាបក្រោមការបង្កាញឡើងវិញ(រឿងហេតុនៃច្បាប់គឺត្រូវបាន
រំលឹកឡើងវិញ នោះគឺ"ប្រសិនបើថ្មី"នៃសេចក្ដីគោពដោយសាលាឧទ្ធណ៍ នៅក្នុងរៀងក្ដីភាគច្រើននៃភាពយុត្ដិធម៍គឺត្រូវបានរំលឹកឡើងវីញសំរាប់"ការបោកបញ្ឆោតអោយមានការប្រុងប្រយ័ត្ន"នេះគឺជា
សេចក្ដីគោរពមួយដ៍ល្អរបស់តុលាការ)។
នេះជាថ្នាំកែរោគដែលមានប្រសិទ្ធភាពហើយនិង​ជាច្បាប់នៃនីតិក្រមដើម្បីអនុវត្ដន៍ផងដែរ។
ច្បាប់ធម្មតា: ៤.តាមប្រវត្តិសាស្រ្ដ

៤.តាមប្រវត្តិសាស្រ្ដ
នៅក្នុងការបូកបន្ថែម មានការប្រើប្រាស់ច្រើននៅតាមប្រវត្តិសាស្រ្ដជាច្រើននៃការកំណត់មួយចំនួនដែលផ្គត់ផ្គង់ទៅលើផ្ទៃខាងក្រោយមួយចំនួនដូចន័យរបស់វាផងដែរ។សភាកាត់ក្ដីប្រទេសអង់គ្លេសនៃរឿង
ក្ដីធម្មតាដែលជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងរឿងក្ដីឬបណ្ដឹងតវ៉ាដែលនៅក្នុងប្រទេសដែលមានព្រះមហាក្ស្តត្រប៉ុន្ដែគ្មានអំណាច ឧទាហរណ៍នៅចន្លោះមនុស្សសាមញ្ញ។ដោយបូកបញ្ចូលបន្ថែមយ៉ាងហោចណាស់
នៅក្រោយសតវត្សទី១១គឺបានបន្ដទៅដល់ប្រទេសជាច្រើន ដែលមានភាពខុសប្លែកជាច្រើននូវមណ្ឌលតុលាការនៅក្នុងប្រព័ន្ធនៃសភាកាត់ក្ដី ដែលបំរើអោយគោរចដោយការវិនិច្ឆ័យសំរាប់អ្នកដែលអាច
ធ្វើដំណើរពីរជនបទទៅកាន់ទីក្រុងដើម្បីចែកចាយនូវភាពយុត្ដិធម៍របស់ព្រះមហាក្សត្រ។ពាក្យថា"ច្បាប់ធម្មតា"គឺត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីពិពណ៍នាច្បាប់ទោះបីនៅក្នុងលក្ខណៈធម្មតាដែលនៅចន្លោះ
បរិបទនិងការបញ្ឈប់នៃបរិបទនីមួយៗដែលមានភាពខុសប្លែកគ្នា។ភាគច្រើនជាវិសេសគឺច្បាប់ជាទូទៅគឺត្រូវបានទទួលស្គាល់ ទោះបីជាវាមានទំងន់ច្រើន ដោយហេតុតែនៅតំបន់មួយចំនួនដែលមានភាព
បរិសុទ្ធជាទូទៅគឺស្ថិតនៅក្រោមបង្គាប់ច្បាប់ដែលទទួលស្គាល់នៅក្នុងពហុភាពនៃសាលាក្ដី។និយមន័យនេះគឺត្រូវបានហូសសម័យហើយ ភាពទាក់ទងរបស់ពួកគេគឺត្រូវបានមានភាពភ្លើតភ្លើនជាមួយនឹងការ
អភិវឌន៍នៃប្រព័ន្ធច្បាប់នៃប្រទេសអង់គ្លេសដែលមានរាប់រយសតវត្សមកហើយ ប៉ុន្ដែពួកគេធ្វើការពន្យល់នូវដើមកំណើតរបស់ពាក្យស័ព្ទនោះ។
មួលដ្ឋាបគ្រឹះនៃគោលសីលធម៍របស់ច្បាប់ធម្មតា

ការវិនិច្ឆ័យច្បាប់ទួទៅ

នៅក្នងុច្បាប់ទូទៅយុត្ដាធិការមានជាច្រើនដំណាក់កាលនៃការស្រាវជ្រាវនិងការវែកញែកគឺជាការតម្រូវក្នុងការកំណត់នោះ"អ្ចីទៅគឺជាច្បាប់"ដែលនៅក្នុងស្ថានភាពដែលផ្ដល់អោយ។ទីមួយជាដំបូងត្រូវតែ
ធ្វើការស្វែងរកការពិត។បន្ទាប់មកមួយត្រូវតែរកឃើញនូវការទាក់ទងជាមួយនឹងឧបញ្ញត្តិហើយនិងរឿងហេតុនោះផងដែរ។
នៅក្នុងច្បាប់ធម្មតាយុត្តាធិកាជាច្រើនដំណាក់កាលនៃការស្រាវជ្រាវហើយនិងការវែកញែកនោះគឺទាក់ទងទៅនឹងការកំណត់”ថាអ្វីទៅជាច្បាប់
”ដែលផ្ដល់អោយនូវស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពមួយ។ទីមួយនោះគឺត្រូវតែស្វែងរកអោយឃើញនូវការពិត។បន្ទាប់មួយច្បាស់ជារកឃើញដែលទាក់ទងទៅនឹងក្នុងស្ថានភាពជាច្រើននិងករណីជាច្រើន។ហើយមួយត្រូវតែធ្វើការដកស្រង់ដោយភាពសីលធម៍ ដោយភាពទៀងត្រង់ និងតាម
សភាពនៃសភាកាត់ក្ដីផ្សេងៗគ្នានៃអ្វីដែលពួកគេធ្វើការត្រូតពិនិត្យដោយភាពចាំបាច់ដើម្បីសំរេចចិត្តថាតើសភាកាត់ក្ដីបន្ទាប់គឺមានការកំណត់
ច្បាប់យ៉ាងដូចម្ដេចដើម្បីនៅរឿងក្ដីនៅក្នុងករណីបច្ចុប្បន្ន។ក្រោយពីការសំរេចចិត្តនិងហើយការសំរេចចិត្តខ្ពស់ជាងរបស់សភាកាត់ក្ដីឬក៍អង្គ
នីតិកាលដែលទ្រនូវទំងន់ជាងករណីដើមបំផុតនិងសភាកាត់ក្ដីដែលមានកំរិតកាត់ក្ដីទាប។ជាចុងបញ្ចប់ មួយនៃការធ្វើសមោហរ័ណកម្មគឺនូវ
គ្រប់ខ្សែបន្ទាត់ដែលបានគូរគឺជាមួលហេតុដែលផ្ដល់អោយនោះហើយនឹងជាការសំរេច”ថាតើអ្វីទៅគឺជាច្បាប់”។បន្ទាប់មកមួយគឺត្រូវបានដាក់
ទៅលើច្បាប់នោះទៅលើការពិត។