navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
អាល់បឺត អែងស្តែង: រូបវិទ្យាឆ្នាំ១៩០០

រូបវិទ្យាឆ្នាំ១៩០០ 
និក្ខេបបទ​ដំបូងៗ​របស់អែងស្តែង​មានបំណង​ចង់បកស្រាយ​ថាអាតូម​ពិតជាមានមែន ហើយ​មានទំហំ​កំណត់មួយ​ដែលមិនសូន្យ។ នៅពេល​ដែលលោក​បោះផ្សាយ​និក្ខេបបទ​លើកទី១​នៅឆ្នាំ១៩០២ រូបវិទូ​ទាំងឡាយ​មិន​ទាន់ជឿទាំងស្រុង​ថាអាតូម​ពិតជាមាន​នៅឡើយទេ។ នេះដោយសារ​​ នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ មិនទាន់មាន​ទ្រឹស្ដី​ណាអាចពន្យល់​ពីលក្ខណៈរូបធាតុ​ដោយប្រើលក្ខណៈអាតូម​នៅឡើយ។

លុដវីក បុលស្មាន់​ដែលជារូបវិទូផ្នែក​អាតូម​ពូកែជាងគេ​នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ បានខ្នះខ្នែង​ជាច្រើនឆ្នាំ​ដើម្បីធ្វើអោយ​គេ​ទទួលស្គាល់​អត្ថិភាព​អាតូម។ បុលស្មាន់​បាន​ផ្ដល់​ការបកស្រាយ​ទៅលើច្បាប់នានា​ក្នុងទែរម៉ូឌីណាមិច ដោយបាន​លើកឡើង​ថា​ច្បាប់ទី២របស់ទែរម៉ូឌីណាមិច​​​(ច្បាប់កំណើនអង់ត្រូពី) មានលក្ខណៈ​ស្ថិតិ។ តាមគំនិត​របស់បុលស្មាន់ អង់ត្រូពីជាលោការីតនៃចំនួនរបៀប​នៃទំរង់នៅខាងក្នុង​ប្រព័ន្ធមួយ។ មូលហេតុដែល​អង់ត្រូពីកើនឡើង​គឺព្រោះតែ​ប្រព័ន្ធមួយ​ប្រែប្រួល​ពីស្ថានភាព​ពិសេស​មួយដែល​មានទំរង់​តិច​តៅស្ថានភាពមួយទៀត​ដែលមាន​ទំរង់​ច្រើន។ ការបកស្រាយ​របស់បុលស្មាន់​ត្រូវបាន​គេទទួលស្គាល់​ជាទូទៅ​នាពេល​បច្ចុប្បន្ន ប៉ុន្តែ​កាលពីសម័យអែងស្តែង គឺមានមនុស្សតិចណាស់​ដែល​ជឿ​លើទ្រឹស្ដីនេះ។

គំនិត​ខាងស្ថិតិ​បានបកស្រាយពី​លក្ខណៈ​ឧស្ម័នបានយ៉ាង​ល្អបំផុត។ ចេម ឃ្លើក ម៉ាកស៊្វែល ដែលជារូបវិទូ​ផ្នែកអាតូម​ដ៏ល្បីម្នាក់ទៀត បានរកឃើញ​របាយល្បឿន​របស់អាតូម​នៅក្នុងឧស្ម័ន។ គាត់បាន​ទាញ​សម្មតិកម្ម​ថា​វីស្កូស៊ីតេ (ភាពស្អិត) របស់ឧស្ម័នអាចមិនអាស្រ័យ​និង​កំហាប់ទេ។ បើយើងគិតធម្មតា កំលាំងកកិត​នៅក្នុងឧស្ម័ន​គួរតែខិតទៅរក​សូន្យ​ប្រសិនបើកំហាប់​ខិតទៅរកសូន្យ។ ប៉ុន្តែ​តាមពិត​វាខុសពីនោះ ព្រោះចំងាយចរសេរីមធ្យម​របស់អាតូម​កើនឡើង​នៅក្នុង​កំហាប់ទាប។ ម៉ាកស៊្វែល​និងភរិយា​បានធ្វើ​ពិសោធន៍​សំរេច​បញ្ជាក់​ពី​សម្មតិកម្មនេះ។ ពិសោធន៍​ដទៃទៀត​លើ​ឧស្ម័ននិងសុញ្ញកាស​ ដោយបង្វិលធុង​មានចោះប្រហោង​វែងៗ ក៏បាន​បញ្ជាក់​ផងដែរ​ថា​ល្បឿន​អាតូម​នៅក្នុង​ឧស្ម័ន​​គោរព​តាមច្បាប់​របាយ​របស់ម៉ាកស៊្វែល។
អាល់បឺត អែងស្តែង: រ៉ឺឡាទីវីតេពិសេស

រ៉ឺឡាទីវីតេពិសេស 

នៅក្នុង​និក្ខេបបទ​ស្ដីអំពីអេឡិចត្រូឌីណាមិចនៃអង្គធាតុ​មានចលនា នៅឆ្នាំ១៩០៥​របស់អែងស្តែង គាត់​បានលើកឡើង​ពីទ្រឹស្ដី​រ៉ឺឡាទីវីតេពិសេស។ ទ្រឹស្ដីនេះ​ភាពមិនប្រើប្រួល​របស់ល្បឿនពន្លឺ តំរូវអោយមានកំនែសំរួល​លើសញ្ញាណនៃភាពព្រមគ្នា។ ជាលទ្ធផល​តំរុយលំហ-ពេល​របស់អង្គធាតុមានចលនា អាចបន្ថយល្បឿន​និងរួញខ្លី (ក្នុងទិសដៅចលនា) បើប្រៀបធៀប​នឹងតំរុយ​របស់អ្នកសង្កេត។ ពីទ្រឹស្ដី​រ៉ឺឡាទីវីតេ អែងស្តែង​បានទាញបានរូបមន្តដ៏ល្បីគឺ E = mc2 ដែលជារូបមន្តសមមូលម៉ាស-ថាមពល។ រូបមន្តនេះបញ្ញាក់ថា​បរិមាណដ៏តិចតូច​របស់ម៉ាសរូបធាតុ​អាចបំលែង​ជាថាមពលយ៉ាងធំ។ គេប្រើរូបមន្តនេះ​ដើម្បីគណនា​ថាមពល​បានពីប្រតិកម្មបំបែកនុយក្លេអ៊ែរ។
អាល់បឺត អែងស្តែង: ទ្វេភាពនៃរលកនិងភាពល្អិត

ទ្វេភាពនៃរលកនិងភាពល្អិត 

នៅក្នុងនិក្ខេបបទ​ឆ្នាំ១៩០៥ អែងស្តែង​បានធ្វើសម្មតិកម្មថា​ពន្លឺ​កើតឡើង​ពីបណ្ដុំភាពល្អិតកង់តូមជាច្រើន។ នាសម័យនោះ សម្មតិកម្មនេះ​ត្រូវបាន​រូបវិទូ​ជាច្រើន​រួមមានម៉ាក ផ្លង់និងណែល បរ ច្រានចោល។ គំនិតនេះ​ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាទូទៅ​នៅឆ្នាំ១៩១៩ បន្ទាប់ពី​រ៉ូបឺត មីល្លីកាន់ធ្វើពិសោធន៍​សំរេច​លើផលហ្វូតូអគ្គីសនី​និងផលកុងតុង។

គិនិតរបស់​អែងស្តែង​លើ​ទ្រឹស្ដីនេះ​ផ្អែក​ស្ទើទាំងស្រុង​លើ​គំនិតក្នុងទែរម៉ូឌីណាមិច មិនមែនផលហ្វូតូអគ្គីសនី​ដែលរកឃើញ១៥ឆ្នាំក្រោយមកនោះទេ។ អែងស្តែង​បានគិតពិអង់ត្រូពី​របស់ពន្លឺ​នៅសីតុណ្ហភាព T និងបានបំបែកវា​ជា២ផ្នែក គឺផ្នែកហ្វ្រេកង់ទាប និងផ្នែកហ្វ្រេកង់ខ្ពស់។ ផ្នែកហ្វ្រេកង់ខ្ពស់មានអង់ត្រូពី​ស្រដៀង​គ្នានឹង​អង់ត្រូពី​របស់ឧស្ម័នរបស់ភាគល្អិតក្លាស់សិច។

ដោយអង់ត្រូពី​ជាលោការីតនៃចំនួនស្ថានភាព​ដែលអាចមាន អែងស្តែង​បានទាញសន្និដ្ឋានថា ចំនួនស្ថានភាព​របស់ពន្លឺដែលមានជំហានរលកខ្លី​នៅក្នុង​ប្រអប់បិទជិត​មួយដែលមានមាឌ V គឺស្មើនឹងចំនួនស្ថានភាព​របស់​ក្រុមភាគល្អិតនៅក្នុងប្រអប់នោះដែរ។ អែង ស្តែង​បានសន្និដ្ឋានទៀតថា រលកដែលមានហ្វ្រេកង់ f ជាបណ្ដុំហ្វូតុងដែលមានថាមពល hf ក្នុងមួយគ្រាប់ (h ជាថេរផ្លង់)។ គាត់មិនថាន​និយាយអ្វី​លើសពីនេះទេ ដោយសារគាត់​មិនសូវជឿច្បាស់​ថាតែភាគល្អិត​និងរលក​ទាក់ទិន​គ្នាដោយរបៀបណា។ ប៉ុន្តែ​គាត់បានបញ្ជាក់ថា​គំនិត​នេះ​អាចអោយ​គេ​ពន្យល់​បាតុភូតជាច្រើន​រួមមាន​ផលហ្វូតូអគ្គីសនីជាដើម។
អាល់បឺត អែងស្តែង: ទ្រឹស្ដីអូប៉ាលេសង់គ្រីទិច

ទ្រឹស្ដីអូប៉ាលេសង់គ្រីទិច 

អែងស្តែង​បានសិក្សា​ពីលំយោលទែរម៉ូឌីណាមិច ដោយសិក្សាពី​បំរែបំរួល​ដង់ស៊ីតេ​ក្នុងសន្ទនីយ៍មួយ​នៅចំនុចគ្រីទិច​របស់វា។ ជាធម្មតា ភាពឡើងចុះរបស់ដង់ស៊ីតេ (លំយោល) កំនត់ដោយដេរីវេទី២ ថាមពលសេរី​ធៀបនឹងដង់ស៊ីតេ។ នៅចំនុចគ្រីទិច តំលៃដេរីវេនេះ​ស្មើនឹងសូន្យ ដែលនាំអោយមានលំយោល​យ៉ាងខ្លាំងក្លាមួយ។ លំយោលដង់ស៊ីតេនេះ បណ្ដាលអោយ​ពន្លឺនៅគ្រប់ជំហានរលក រាយប៉ាយ និងធ្វើអោយសន្ទនីយ៍នោះ​មើល​ទៅមានពណ៌​សទឹកដោះគោ។ អែងស្តែង​បានភ្ជាប់បាតុភូតនេះ​ទៅបាតុភូត សំនាយរ៉េយលី ដែលពន្យល់​ពីផ្ទៃមេឃមានពណ៌ខៀវ។
អាល់បឺត អែងស្តែង: ថាមពលនៅចំនុចសូន្យ

ថាមពលនៅចំនុចសូន្យ 
វិចារណញ្ញាណផ្នែករូបវិទ្យារបស់អែងស្តែង បានធ្វើអោយគាត់កត់សំគាល់ឃើញថាថាមពលប៉ោលរបស់ផ្លង់មានចំនុចសូន្យមិនត្រឹមត្រូវ។ គាត់បានកែសំរួលសម្មតិកម្មរបស់ផ្លង់ដោយ​ពោលថាស្ថានភាពថាមពលទាបបំផុតរបស់ប៉ោលស្មើនឹង 1⁄2hf គឺស្មើនឹងពាក់កណ្ដាល​គំលាតរវាងកំរិតថាមពល។ ការតវ៉ានេះធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ១៩១៣ ដោយសហការជាមួយ អុតតូ ស្ទែន (Otto Stern) ដោយសំអាងលើទ្រឹស្ដីទែរម៉ូឌីណាមិចរបស់ម៉ូលេគុលឌីអាតូមិច ដែលអាចផ្ដាច់ចេញពីគ្នាជាអាតូមសេរី២។
អាល់បឺត អែងស្តែង: ស្ថិតិបូស-អែងស្តែង

ស្ថិតិបូស-អែងស្តែង 
នៅឆ្នាំ១៩២៤ អែងស្តែងបានទទួលអត្ថបទបកស្រាយពីគំរូស្ថិតិពីអ្នករូបវិទ្យាឥណ្ឌា សាតយិនដ្រា ណាត បូស (Satyendra Nath Bose) ដែលបានអះអាងថាពន្លឺអាចចាត់ទុកជាឧស្ម័ននៃភាគល្អិតមិនអាចញែកចេញពីគ្នាបាន។ អែងស្តែងបានដាក់ការបកប្រែអត្ថបទរបស់បូសទៅ Zeitschrift für Physik។ អែងស្តែងក៏បានបោះពុម្ភអត្ថបទខ្លួនឯង និយាយពីគំរូម៉ូដែលនេះ និង ផលរបស់វាដូចជា បាតុភូតកំនរបូស-អែងស្តែង ដែលកើតមាននៅសីតុណ្ហភាពដ៏សែនទាប។
អាល់បឺត អែងស្តែង: ទ្រឹស្ដីរួមអំពីដែន

ទ្រឹស្ដីរួមអំពីដែន 

បន្ទាប់ពីទ្រឹស្ដីរ៉ឺឡាទីវីតេទូទៅ អែងស្តែងស្រាវជ្រាវជាចំបង​លើការនិយាយជាទូទៅចំពោះទ្រឹស្ដីទំនាញសកលរបស់គាត់ ដើម្បីបង្រួមនិងសំរួលច្បាប់គ្រឹះក្នុងរូបវិទ្យា ជាពិសេសទំនាញសាកលនិងអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច។ នៅឆ្នាំ១៩៥០ គាត់បានពិពណ៌នាពីទ្រឹស្ដីរួមអំពីដែននេះនៅក្នុងអត្ថបទរបស់ទស្សនាវដ្ដីវិទ្យាសាស្ត្រអាមេរិច Scientific American ក្រោមចំនងជើងថា "ស្ដីពីទ្រឹស្ដីទូទៅនៃទំនាញសកល"។
អាល់បឺត អែងស្តែង: កិច្ចសហការជាមួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដទៃ

កិច្ចសហការជាមួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដទៃ 

ពិសោធន៍អែងស្តែង-ដឺហាស

 គំរូឧស្ម័នស៊្រើឌីងហ្គើរ 
អែងស្តែងបានផ្ដល់ដំបូន្មានដល់ អើរវីន ស៊្រើឌីងហ្គើរ (Erwin Schrödinger) អោយអនុវត្តគំនិតរបស់ ម៉ាក ផ្លង់ ក្នុងការចាត់ទុកកំរិតថាមពលរបស់ឧស្ម័នជាតែរួមទាំងមូល ជាជាងរបស់ម៉ូលេគុលមួយៗ។ ស៊្រើឌីងហ្គើរ​បានអនុវត្តគំនិតនេះដោយប្រើប្រាស់ របាយបុល្តស្មាន់ ដើម្បីទាញរកលក្ខណៈទែរម៉ូឌីណាមិចរបស់ឧស្ម័នពាក់កណ្ដាលបរិសុទ្ធ។ ស៊្រើឌីងហ្គើរបានសុំអោយអែងស្តែងដាក់បន្ថែមឈ្មោះគាត់ជាអ្នកនិពន្ធរួម ប៉ុន្តែអែងស្តែងបានបដិសេដ។

 ទូរទឹកកកអែងស្តែង 
នៅឆ្នាំ១៩២៦ អែងស្តែងនិងអតីតសិស្សរបស់គាត់ឈ្មោះ លីអូ ស៊ីឡាដ (Leó Szilárd) (អ្នករូបវិទ្យាហុងគ្រី ដែលក្រោយមកចូលធ្វើការក្នុងគំរោងម៉ាន់ហាត់ថាន់ និងមានស្នាដៃក្នុងការរកឃើញច្រវាក់ប្រតិកម្ម) បានរួមគ្នាបង្កើត ទូរទឹកកកអែងស្តែង ដែលប្រើប្រាស់កំដៅ។

 បរ vs អែងស្តែង 
នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០ មេកានិចកង់ទិច បានអភិវឌ្ឍខ្លួនជាទ្រឹស្ដីស្ទើរពេញលេញ។ អែងស្តែងមិនសប្បាយចិត្តនឹង បំនកស្រាយកូពិនហាក (Copenhagen interpretation) ស្ដីពីទ្រឹស្ដីកង់ទិច ដែលសរសេរឡើងដោយ ណែល បរ (Niels Bohr) និង វើណឺ ហៃសិនបឺក (Werner Heisenberg)។ កិច្ចចរចារជាសាធារណៈ(រួមមានសន្និសិតសុលវ៉ាយ) រវាងអែងស្តែងនិងបរ បានអូសបន្លាយជាច្រើនឆ្នាំ។

ប៉ារ៉ាដុកEPR
អាល់បឺត អែងស្តែង: គំរូឧស្ម័នស៊្រើឌីងហ្គើរ

គំរូឧស្ម័នស៊្រើឌីងហ្គើរ 
អែងស្តែងបានផ្ដល់ដំបូន្មានដល់ អើរវីន ស៊្រើឌីងហ្គើរ (Erwin Schrödinger) អោយអនុវត្តគំនិតរបស់ ម៉ាក ផ្លង់ ក្នុងការចាត់ទុកកំរិតថាមពលរបស់ឧស្ម័នជាតែរួមទាំងមូល ជាជាងរបស់ម៉ូលេគុលមួយៗ។ ស៊្រើឌីងហ្គើរ​បានអនុវត្តគំនិតនេះដោយប្រើប្រាស់ របាយបុល្តស្មាន់ ដើម្បីទាញរកលក្ខណៈទែរម៉ូឌីណាមិចរបស់ឧស្ម័នពាក់កណ្ដាលបរិសុទ្ធ។ ស៊្រើឌីងហ្គើរបានសុំអោយអែងស្តែងដាក់បន្ថែមឈ្មោះគាត់ជាអ្នកនិពន្ធរួម ប៉ុន្តែអែងស្តែងបានបដិសេដ។
អាល់បឺត អែងស្តែង: ទូរទឹកកកអែងស្តែង

ទូរទឹកកកអែងស្តែង 
នៅឆ្នាំ១៩២៦ អែងស្តែងនិងអតីតសិស្សរបស់គាត់ឈ្មោះ លីអូ ស៊ីឡាដ (Leó Szilárd) (អ្នករូបវិទ្យាហុងគ្រី ដែលក្រោយមកចូលធ្វើការក្នុងគំរោងម៉ាន់ហាត់ថាន់ និងមានស្នាដៃក្នុងការរកឃើញច្រវាក់ប្រតិកម្ម) បានរួមគ្នាបង្កើត ទូរទឹកកកអែងស្តែង ដែលប្រើប្រាស់កំដៅ។
អាល់បឺត អែងស្តែង: បរ vs អែងស្តែង

បរ vs អែងស្តែង 
នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០ មេកានិចកង់ទិច បានអភិវឌ្ឍខ្លួនជាទ្រឹស្ដីស្ទើរពេញលេញ។ អែងស្តែងមិនសប្បាយចិត្តនឹង បំនកស្រាយកូពិនហាក (Copenhagen interpretation) ស្ដីពីទ្រឹស្ដីកង់ទិច ដែលសរសេរឡើងដោយ ណែល បរ (Niels Bohr) និង វើណឺ ហៃសិនបឺក (Werner Heisenberg)។ កិច្ចចរចារជាសាធារណៈ(រួមមានសន្និសិតសុលវ៉ាយ) រវាងអែងស្តែងនិងបរ បានអូសបន្លាយជាច្រើនឆ្នាំ។
អាល់បឺត អែងស្តែង: រឿងរ៉ាវផ្សេងៗអំពីអែងស្តែង

រឿងរ៉ាវផ្សេងៗអំពីអែងស្តែង 

 អែងស្តែងជាមនុស្សកំសាក ម៉ឺងម៉ាត់ តែចិត្តទូលាយ
 សំរាប់អែងស្តែង ​របកគំឃើញជាការគិតឃើញពិសេសមួយ ប៉ុន្តែមិនដែលគិតថាខ្លួនឯងជាមនុស្សមានទេពកោសល្យទេ។ 
 អែងស្តែងមិនពាក់ស្រោមជើងទេ។ ។ នៅសម័យនោះ ស្រោមជើងឆាប់រហែកពេក ធ្វើអោយគាត់ស្អប់វា។ ហេតុនេះអែងស្តែងតែងចូលដំនេកដោយពាក់ស្បែកជើងនឹងជើងទទេ។
 ក្នុងមួយថ្ងៃ អែងស្តែងដេករយៈពេក១០ម៉ោង។
 អែងស្តែងជាមនុស្សមិនចូលចិត្តសាំញ៉ាំច្រើន។ មានពេកខ្លះគាត់លុបបោកខោអាវជាមួយសាប៊ូលាងដៃ ជូតមុខជាមួយក្រនាត់ជូតផ្ទះ ហូតបាយជាមួយចានដាក់ផេះបារី ជាដើម។ ពេលគេសួរគាត់ថា គាត់មានខ្វល់ពីសំលៀកបំពាក់គាត់ទេ។ គាត់ឆ្លើយថា «វាមិនកំសត់ពេកទេអី បើសិនជាដឹងថាខោអាវហ្នឹងចាញ់ទាំងក្រដាស់ខ្ចប់សាច់ទៀតនោះ។»
 គេកំរនឹងឃើញអែងស្តែងញញឹមណាស់។ ប៉ុន្តែមានរូបអែងស្តែងលៀនអណ្ដាតដ៏ល្បី ដែលថតនៅថ្ងៃទី១៤ មិនា ១៩៥១ នៅថ្ងៃកំនើតទី៧២ឆ្នាំរបស់លោក។ អ្នកថតរូបអោយក្រុមហ៊ុនទូរគមនាគន៍ INS បានសុំអោយគាត់សើច ហើយគាត់ក៏លៀនអណ្ដាតបែបនេះ។ លើសពីនេះទៅទៀត អែងស្តែងហាក់ដូចជាពេញចិត្តនឹងរូបថតនោះណាស់ ដោយបានសុំអោយគេផ្ដិតបន្ថែម៩សន្លឹកទៀត។ នៅឆ្នាំ១៩៥១ រូបថតនោះបានទទួលរង្វាន់ក្នុងការប្រកួតរូបថតរៀបរៀងដោយកាសែតញូយ៉ក។ ជាងនេះទៅទៀត រូបនេះត្រូវបានគេបោះពុម្ភជាតែមប្រីសនីយ៍ទៀតផង។
 នៅក្នុងពិធីជប់លៀងមួយ តារាភាពយន្ត ម៉ារីលីន ម៉ុនរ៉ូ បាននិយាយទៅកាន់អែងស្តែងថា «បើសិនជាយើងទាំង២នាក់ ម្នាក់ជាស្រីស្អាតនិងម្នាក់ទៀតមានប្រាជ្ញា មានកូនជាមួយគ្នា មិនដឹងជាអស្ចារ្យយ៉ាងណាទេ?»។ អែងស្តែងបានឆ្លើយតបទៅវិញថា«កូននោះប្រហែលជាមានមុខដូចខ្ញុំ និងមានប្រាជ្ញាដូចនាងផងក៏មិនដឹង»។
 អែងស្តែងសរសេរអក្ខរាវិរុទ្ធខុសដូចកូនក្មេងបឋមសិក្សា។ នៅក្នុងមួយជិវិតគាត់ គាត់សរសេរអក្សរ «R» ជារូបភាពក្នុងកញ្ចក់របស់វាទៅវិញ។
 អែងស្តែងមិនសូវប្រសព្វចងចាំតួលេខនិងសញ្ញាសំគាល់ងាយៗទេ។ តួយ៉ាងពេលមានការសំភាសពីភ្នាក់ងារកាសែតម្នាក់ដែលបានសុំអោយលោក​ឆ្លើយពីតំលៃរបស់ល្បឿនពន្លឺ លោកមិនអាចឆ្លើយបានទេ ហើយបាននិយាយតបថា«ហេតុអ្វីក៏យើងត្រូវតែចងចាំនូវអ្វីៗដែលមានសរសេរ​នៅក្នុងសៀវភៅនោះ?»
 អែងស្តែងជាមនុស្សចូលចិត្តសរសេរសំបុត្រ។ ពេលគាត់ក្លាយជាបុគ្គលល្បីឈ្មោះហើយក៏ដោយ ក៏គាត់នៅបន្តសរសេរសំបុត្រឆ្លើយឆ្លងទៅមក ចំនួនជាង១ម៉ឺនច្បាប់។
 អែងស្តែងល្បីឈ្មោះថាជាអ្នកដែលបានបន្សល់ទុកនូវពាក្យពេជន៍ល្បីៗ។ ឧទាហរណ៍ គាត់បានពណ៌នាបុគ្គលិកលក្ខណៈមនុស្សថា «ការកែប្រែចិត្តអប្រិយរបស់មនុស្ស វាពិបាកជាងកែប្រែលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់ភ្លុយតូនីញ៉ូមទៅទៀត។ ពេលគាត់និយាយពីទ្រឹស្ដីរ៉ឺឡាទីវីតេគាត់បានឧទាហរណ៍បែបនេះថា «ចូរសាកល្បងដាក់ដៃរបស់អ្នកនៅលើចង្ក្រានកំដៅរយៈពេល១នាទី។ អ្នកនឹងមានអារម្មណ៍ថា១នាទីនោះហាក់ដូចជា១ម៉ោងអញ្ចឹង។ ផ្ទុយទៅវិញ បើសិនជាអ្នកចំនាយពេលជាមួយស្រីស្អាតម្នាក់រយៈពេល១ម៉ោងវិញ តើវាយ៉ាងម៉េច? អ្នកនឹងមានអារម្មណ៍ថា១ម៉ោងនោះ ដូចជា១នាទីអញ្ចឹង។ នេះហើយជាអ្វីដែលយើងហៅថា រ៉ឺឡាទីវីតេ។
អាល់បឺត អែងស្តែង: កិត្តិយស

កិត្តិយស 
thumb|right|300px|រូបអែងស្តែងលើក្រដាសប្រាក់អ៊ីស្រាអែល
នៅឆ្នាំ១៩៩៩ ទស្សនាវដ្ដីថាម បានហៅអែងស្តែងថាជាបុគ្គលប្រចាំសតវត្សរ៍។ យោងទៅតាម The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History (ចំនាត់ថ្នាក់បុគ្គលមានឥទ្ធិពលបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ) អែងស្តែងជាប់ជា «អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអស្ចារ្យជាងគេនៅស.តទី២០ និងជាអ្នកមានប្រាជ្ញាកំពូលម្នាក់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ»។ ខាតក្រោមនេះជាបញ្ជីរាយនាមរបស់ សំរាប់ជាការចងចាំចំពោះអែងស្តែង៖

 សហព័ន្ធអន្តរជាតិនៃរូបវិទ្យាសុទ្ធនិងរូបវិទ្យាអនុវត្ត បានហៅឆ្នាំ២០០៥ថាជា "World Year of Physics" (ឆ្នាំរូបវិទ្យាពិភពលោក) ដើម្បីអបអរខួបគំរប់១០០ឆ្នាំ នៃការបោះពុម្ភផ្សាយនិក្ខេបបទAnnus Mirabilis។
 វិទ្យាស្ថានអាល់បឺត អែងស្តែង
 សួនអនុស្សាវរីយ៍អាល់បឺត អែងស្តែង
 ខ្នាតមួយប្រើនៅក្នុងហ្វូតូគីមីវិទ្យា (មើលអែងស្តែង)
 ឈ្មោះធាតុគីមីទី៩៩៖ អែងស្តែងនីញ៉ូម
 អាចមន៍ផ្កាយ 2001 Einstein
 រង្វាន់អាល់បឺត អែងស្តែង
 រង្វាន់សន្តិភាពអាល់បឺត អែងស្តែង
 នៅឆ្នាំ១៩៩០ ឈ្មោះរបស់អែងស្តែងត្រូវគេសរសេរបន្ថែមនៅប្រាសាទវ៉ាល់ហាល់ឡា
អាល់បឺត អែងស្តែង: វីដេអូរបស់អែងស្តែង

វីដេអូរបស់អែងស្តែង 
 ភាពយន្តឯកសារតំកល់ទុករបស់អែងស្តែង
 អែងស្តែងឆ្នាំ១៩៤៣
 អែងស្តែងពន្យល់ពី E=mc^2
 ឆ្នាំ១៩៣៣ការមកដល់អាមេរិចរបស់អែងស្តែង
 ភាពយន្តឯកសាស្ដីពីសន្និសិតសុលវ៉ាយឆ្នាំ១៩២៧
អាល់ប៉ាកា

right|thumb

អាល់ប៉ាកា (alpaca) រឺឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រហៅថា Vicugna pacos គឺជាពពួកសត្វមួយក្នុងចំណោម ក្រុមពួក South American camelid ហើយពួកវាត្រូវ​បាន​គេផ្សាំងរួចមកហើយ។ បើមើលតាម​រូប​ខាងក្រៅ​ វាមានរូបរាង​ស្រ​ដៀង​ទៅ​នឹង​ សត្វ ឡាម៉ា (llama)។ គេ​បង្កាត់ពូជ​ អាល់ប៉ាកា ដើម្បីប្រមូលយកសសៃអំបោះ របស់ពួកវា រឺឯសត្វឡាម៉ា វិញ ត្រូវបានគេបង្កាត់ពូជដើម្បី យកទៅលីសែងឥវ៉ាន់។   ពេលខ្លះ​គេក៏យកក្រចកជើង​របស់សត្វ​អាល់ប៉ាកា ធ្វើជាឧបករណ៍ភ្លេងដែរ។
អាល់ប៉ាកា: អាហារ

អាហារ 

ពួកវា​ជា​ធម្មតា​តែងតែ​ញ៉ាំ​ ស្បូវ​ រឺ ស្មៅ ក៏ប៉ុន្តែ ពួកវា​តែងតែ​ព្យាយាម​ទំពារ​វត្ថុ​សព្វអំពើ​ រួមទាំង​ដប​ផងដែរ។ ក៏ប៉ុន្តែ​ អាល់ប៉ាកា ងាយនឹង​ពុលអាហារដោយ​សារ មានដើមឈើជាច្រើន​ដែលមាន​លទ្ធភាពបំពុល​សត្វនេះ។
អាល់ប៉ាកា: ការបង្កើតកូនចៅ

ការបង្កើតកូនចៅ 

សត្វ​អាល់ប៉ាកាពរពោះម្តង ៣៥៥ ថ្ងៃ (ត្រូវនឹង ១១ ទៅ ១២ ខែ​)។ ពួកវា​អាច​រស់នៅ​បានដល់​ទៅ​ ២០​ ឆ្នាំ (២៥ឆ្នាំ​ បើសិន​ជា​នៅក្នុង​សួនសត្វ​)។ ក្នុងមួយជីវិតរបស់ពួក​វា​ គេអាច ចៀរ​យក​រោមវាបាន។ នៅទីនោះ ពួកវារស់នៅ​ជាមួយ  Cameroon (សត្វចៀម​) និង ពពែ​តឿ​ (pygmy goat)Hannover Zoo: Alpaka (in German), viewed 2012-12-06។ ពួក​វា​ត្រូវបានគេ​បង្កាត់ពូជ ដើម្បីយក​មក​ផលិត ទំនិញប្រើក្នុង​ផ្ទះដូចជា ខោអាវ ជាដើម ដោយសារ​តែរោម​ដ៏​ល្អ​របស់ពួក​វា​។ ដោយហេតុ​ថា​ ស្រេះដែលបានមកពីសត្វ​នេះ រក្សាកម្តៅបានល្អ ស្រេះទាំងអស់នេះ មាន​ប្រជាប្រិយភាព​ណាស់​​នៅក្នុងពិភពលោក​។​
អាល់ប៉ាកា: ការផ្សាំង

ការផ្សាំង 

ប្រហែលជា​ ៥ ទៅ​ ៦ ០០០​ ឆ្នាំ​មុន ពួកអាមេរិចដើម ចាប់ផ្តើម​ផ្សាំងសត្វ​ វីគូណ្យា (vicuna) អោយទៅជា​​ សត្វអាល់ប៉ាកា សព្វថ្ងៃនេះ។
អាល់ប៊ុម So Cool-So Hot

អាល់ប៊ុម So cool-So Hot (​រស្មី​ហង្ស​មាស VCD វុល ២៧៦​) ២០០៥

 01. ចុងភៅមុខខ្មៅ - សុវត្តិ & សោភា 
 02. សង្កៀរបេះដូង - ឈិត សុវណ្ណបញ្ញា 
 03. ខ្យល់ - ឈិត សុវណ្ណបញ្ញា 
 05. ស្នេហ៍ហឺត ស្នេហ៍ហៃ - ព្រាប សុវត្តិ 
 06. ក្បត់បញ្ច្រាសខ្យល់ - ឈិត សុវណ្ណបញ្ញា 
 07. មិនតពុត - ព្រាប សុវត្តិ 
 08. ស្រក់ឈាមលើសៀវភៅស្នេហ៍ - ឈិត សុវណ្ណបញ្ញា 
 09. លាក់ចិត្តខ្សឹកខ្សួល - ឈិត សុវណ្ណបញ្ញា 
 10. ចិត្តក្រៅចិត្ត - ព្រាប សុវត្តិ
អាល់ប៊ុម U Better Not Come Home

U Better Not Come Home  Hits Album (2005) Top1 Music Radio FM.97 by Apsara Radio FM 97  ប្រភេទ អាល់ប៊ុម អាលប៊ុមដៃគូសិល្បៈ ពេជ្រ សោភា ft. ឌីជេ-ស្ដី, 
ព្រាប សុវត្ថិចេញផ្សាយ​2005ប្រភេទតន្ត្រី Hip-Hop, Pop Music, Folk, World, & Countryថេរៈវេលា  37:19ស្លាកតន្ត្រី  ផលិតកម្ម-រស្មីហង្សមាស (RHM)

អាល់ប៊ុម U Better Not Come Home 
ចេញផ្សាយដោយ ផលិតកម្ម-​រស្មី​ហង្ស​មាស CD Vol.255 ឆ្នាំ 2005

 ០១. U Better Not Come Home – ព្រាប សុវត្ថិ ft ពេជ្រ សោភា, ឌីជេ-ស្ដី
 ០២. Oh!...No – ពេជ្រ សោភា ft ឌីជេ-ស្ដី
 ០៣. ព្រោះពាក្យស្នេហ៍ - ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៤. បញ្ជាទឹកភ្នែកឈប់ស្រក់ – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៥. ចប់ត្រឹមហ្នឹង – ណុប ប៉ាយរិទ្ធ ft ពេជ្រ សោភា
 ០៦. ហៅមិនឮ – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៧.​ ស្គាល់ច្បាស់ – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៨. លោះចិត្ត លោះស្នេហ៍ – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៩. កំណត់ខ្លួនឯង – ព្រាប សុវត្ថិ
 ១០. ស្លាប់បន្តិចម្តង – ព្រាប សុវត្ថិ
អាល់ប៊ុម U Better Not Come Home: តំណភ្ជាប់

តំណភ្ជាប់ 
 Preap Sovath, Pich Sophea, DJ Sdey – U Better Not Come Home (2005) Website: discogs.com

 U Better Not Come Home (2005) Released: Vol.255-DNC, Licensed to YouTube by HAAWK for a 3rd Party (on behalf of Rasmey Hang Meas), and 1 Music Rights Societies.
អាល់ប៊ុម នំបញ្ចុក ព្រាប​ សុវត្ថិ

អាល់ប៊ុម នំបញ្ចុក ព្រាប​ សុវត្ថិ (​រស្មី​ហង្ស​មាស VCD វុល ២៦៨​) ២០០៦

 ០១. នំបញ្ចុក ព្រាប សុវត្ថិ – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០២. ខ្មៅស្រែ – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៣. ល្អគន់ ល្អឆើត – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៤. មេឃអើយ! ភ្លៀងអើយ! – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៥. កុងត្រាបេះដូង – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៦.​ ទ្វេទុក្ខ ទ្វេស្នេហ៍​ – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៧. ចម្រៀងកំដរចិត្ត – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៨. បើវេលាអាចវិលថយក្រោយ – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៩. បេះដូងដាច់យ៉ៃ – ព្រាប សុវត្ថិ
 ១០. ភ្នែកខ្វាក់ ត្រចៀកថ្លង់ – ព្រាប សុវត្ថិ
អាល់ប៊ុម នំបញ្ចុក ព្រាប​ សុវត្ថិ: តំណភ្ជាប់

តំណភ្ជាប់ 
 https://km.wikipedia.org/wiki/ព្រាប_សុវត្ថិ
 http://www.hangmeas.com.kh/
អាល់ប៊ុម មោទនភាព ជា ខ្មែរ

{| style="clear:both; background:none; color:black;"
|-
| width="80%" style="padding:1em 1em 1em 1em; border:1px solid #A3B1BF; background-color:#ffffff" valign="top"|

អាល់ប៊ុម មោទនភាព​ជា​ខ្មែរ ជា​អាល់ប៊ុម​ដំបូង​បំផុត​របស់​ផលិតកម្ម​រ៉ក់ ចេញ​លក់​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ៧ កក្កដា ២០០៧ ។
អាល់ប៊ុម មោទនភាព ជា ខ្មែរ: ចម្រៀង​ក្នុង​អាល់ប៊ុម

ចម្រៀង​ក្នុង​អាល់ប៊ុម
 មោទនភាព​ជា​ខ្មែរ - All Rock Stars 
 បុប្ផា​ក្រពុំ - ខាន់ ជែមស៍
 យំ​មិន​ឆ្អែត - សន សុ​លីនកា
 ទ្រ​ឯក​ដាច់​ខ្សែ - មាស សុ​បញ្ញា
 សម្រែក​បេះដូង - ខាន់ ជែមស៍
 បេះដូង​រង​គ្រោះ - ឱក សុគន្ធ​កញ្ញា 
 ឆ្អែត​ចិត្ត - សុភា វណ្ណដា
 ស្នេហ៍​អូន​ជា​និច្ច - ខាន់ ជែមស៍ 
 រាំ​ថ្ងៃ​អាទិត្យ - All Rock Stars 
 មន្ត​អាគម​មហា​ស្នេហ៍ - ទិត្យ វិច្ឆិកា
អាល់ប៊ុម មោទនភាព ជា ខ្មែរ: វេបសាយ​ទាក់ទង

វេបសាយ​ទាក់ទង
សម្រាប់​ខ្មែរ
អត្ថបទ​ចម្រៀង​ខ្មែរ មើល​អត្ថបទ​ចម្រៀង និង​ស្ដាប់​ចម្រៀង​

| valign="top" style="padding:1em; border:1px solid #A3B1BF; background-color:#ffffff" |

មោទនភាព​ជា​ខ្មែរ225px|Coverដោយ ក្រម Rock Zoneចេញ​លក់៧ កក្កដា ២០០៧ប្រភេទកាស្សែត, ស៊ីឌីចង្វាក់ញ៉ាក់, ស្លូផលិត​កម្មផលិតកម្ម​រ៉ក់ (Rock) អាល់ប៊ុម​ អាល់ប៊ុម រយ​ពាន់​ផ្ញើ​សារ  (២០០៧)អាល់ប៊ុម អូន​ផឹក​ដើម្បី​បង (២០០៨) អាល់ប៊ុម យុវជន​ខ្មែរ  (២០០៨)

category:អាល់ប៊ុម​ចម្រៀង
category:អាល់ប៊ុម​ចម្រៀង​ឆ្នាំ​២០០៧
អាល់ប៊ុម អរុណោទ័យ

អាល់ប៊ុម អរុណោទ័យ (​រស្មី​ហង្ស​មាស VCD វុល ៣៣១​) ២០០៧

 ០១. អរុណោទ័យ – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០២. ស្រលាញ់​បង​បញ្ឈឺ​អ្នក​ណា​? – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៣. សាយ័ណ្ហ​រុះរោយ​ដួង​ចិត្ត – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៤. ចាប​អើយ – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៥. ទឹក​ភ្នែក​សេក​សោម – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៦.​ ទឹក​ភ្នែក​អូន​ស្រក់​លើ​ទ្រូង​បង – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៧. ខ្លាច​ហើយ​ចិត្ត​ស្រី – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៨. សូរ​ស្លឹក​ឈើ​ងាប់ – ព្រាប សុវត្ថិ
 ០៩. ផ្កា​សួគ៌ និង ក្របី – ព្រាប សុវត្ថិ
 ១០. ភ្លើង​កណ្ដាល​ភ្លៀង – ព្រាប សុវត្ថិ
អាល់មូហ៍តាឌី ប៊ីលឡា

អាល់មូហ៍តាឌី ប៊ីលឡា អ៊ីបនី ហាសាណាល់ បូគាហ៍ (កើតនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧៤) គឺជាបុត្រាច្បងរបស់ស្ដេចស៊ុលតង់ ហាសាណាល់ ប៊ូលគាហ៍ ជាមួយនិងម្ចាស់ក្សត្រីសាឡេហា ។ លោកគឺជារាជទាយាទប្រ៊ុយណេ ហើយជាព្រះអង្គម្ចាស់ដំបូងគេក្នុងជួរនៃការស្នងរាជ្យសម្បត្តិរបស់ប្រ៊ុយណេ។ លោកនឹងដឹកនាំរដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាលជាយថាហេតុ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាឥស្សរជនសំខាន់ទីពីរនៅក្នុងឋានានុក្រមនយោបាយ។ លោកកើតនៅឯវិមានអ៊ីស្តាណា ដារុល ហាណា (Istana Darul Hana),នាឯរាជធានីបង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់។ 
រូបភាពតូច|ព្រះអង្គម្ចាស់ប៊ីលឡាឆ្នាំ២០១១
អាល់ហ្វ្រិដ ណូបែល

អាល់ហ្វ្រិដ ប៊ែរណា ណូបែល (ភាសាអង់គ្លេស: Alfred Bernhard Nobel) កើតនៅថ្ងៃទី ២១​ តុលា ១៨៣៣ នៅស្តុកហូម ទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី ១០​ ឆ្នូ ១៨៩៦ នៅ សង់រ៉េម៉ូ អ៊ី​តាលី។ គាត់មានសញ្ជាតិស៊ុយអែត។គាត់ជាអ្នកគីមីវិទ្យា វិស្វករ អ្នកស្រាវជ្រាវបង្កើតវត្ថុថ្មី  អ្នកផលិតអាវុធ និងជាអ្នករកឃើញគ្រាប់បែក។ គាត់ជាស្ថាបនិកនៃរង្វាន់ណូបែល។ ជាកិត្តិយសដល់រូបលោកឈ្មោះលោក​ត្រូវបាន​​ផ្តល់ទៅឈ្មោះធាតុគីមី ណូបែលល្យូម។
អាល់ហ្វ្រិដ ណូបែល: គំនិតពិចារណា

គំនិតពិចារណា 

អ្នកគីមីវិទ្យាអាស្កានីញ៉ូ សូប្រេរ៉ូ (Ascanio Sobrero) ដែលជាមិត្តភក្តិរបស់ណូបែលបានរកឃើញរំសេវ នីត្រូគ្លីសេរីន មុនគេ។ ណូបែលបានយកវាមកកែឆ្នៃបានសំរេច ដោយបង្កើតជាគ្រាប់បែក ដែលអាចប្រើបានដោយសុវត្ថិភាព។ ដើមឡើយគ្រាប់បែកត្រូវបានប្រើសំរាប់បំបែកថ្មនៅតាម​ការដ្ឋានសំនង់ តែដោយសារអភិវឌ្ឍន៍បន្ត វាក៏ត្រូវគេប្រើប្រាស់ជាគ្រឿងផ្ទុះក្នុងសង្គ្រាម។

ណូបែលត្រូវបានគេហៅជាញឹកញាប់ថាជា ពាណិជ្ជករជីវិត។ ក្នុងមួយជីវិតរបស់គាត់ គាត់ធ្វើការទាក់ទិនតែនឹងការផលិតអាវុធ។ គាត់ដឹងខ្លួនឯងច្បាស់ណាស់ថា គ្រាប់បែកដែលគាត់​បង្កើតនឹងត្រូវបានគេប្រើជាអាវុធសំលាប់មនុស្សក្នុងសង្គ្រាម។ គាត់ជាមនុស្សមានមុខ២៖ ១ជា អ្នកស្រលាញ់សន្តិភាពដ៏ឧត្តម និង១ទៀតជា គហបដីឈាមត្រជាក់។ គាត់ស្រែកប្រកាសប្រឆាំងនិង​សង្គ្រាម តែជាមួយគ្នានោះគាត់ប្រឹងប្រែងផលិតអាវុធលក់យកចំនេញ ហើយយកប្រាក់ចំនេញទាំង​នោះទៅបង្កើតជារង្វាន់ដល់អ្នកស្វែងរកសន្តិភាពអោយពិភពលោក។ មានគេនិយាយថា ណូបែលផលិតអាវុធនេះ ដោយគិតថា បើសិនជាប្រទេសណាក៏មានអាវុធដែលអាចបំផ្លាញអ្វីៗទាំង​អស់ នោះលំនឹងកំលាំងយោធានឹងមាន ហើយប្រទេសទាំងអស់នឹងបញ្ចៀសសង្គ្រាម ហើយងាកមករកការដោះស្រាយតាមសន្តិវិធី។   គេមិនអាចនិយាយថាវាត្រឹមត្រូវទាំងអស់ទេដែល​ថា៖  ណូបែលមានការសោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំងពេលដែលដឹងថាគ្រប់បែកដែលគាត់រកឃើញត្រូវបាន​ប្រើដើម្បីសំលាប់មនុស្សក្នុងសង្គ្រាម  ហេតុនេះគាត់ក៏ប្រើប្រាស់មរតកទាំងអស់របស់គាត់ទៅបង្កើត​ជារង្វាន់ណូបែលនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រហែលជាគាត់ដឹងថាការគិតរបស់គាត់ដែលថាគ្រាប់បែក​នឹងធ្វើអោយគ្មានសង្គ្រាមនោះ ចុងក្រោយគឺវាខុសទាំងស្រុង ហេតុនេះដើម្បីកុំអោយបន្សល់ទុកនូវ​កេរ្តិ៍ឈ្មោះអាក្រក់ គាត់ក៏បង្កើតអោយមានរង្វាន់ណូបែលនេះឡើង។ រឿងនិទានស្ដីអំពី ការប្រើគ្រាប់បែកក្នុងសង្គ្រាមគឺផ្ទុយនឹងគោលបំនងរបស់ណូបែល ដែលមនុស្សក្នុងលោកបានជឿ ជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា យុទ្ឋសាស្ត្របំបាត់ឈ្មោះអាក្រក់ របស់ណូបែល ទទួលជោគជ័យយ៉ាងត្រចះត្រចង់។
អាល់ហ្វ្រិដ ណូបែល: វិបសាយ

វិបសាយ 

 អាល់ហ្រិដ ណូបែល - បុរសនៅពីក្រោយរង្វាន់ណូបែល   
 ជីវប្រវត្តិដោយវិទ្យាស្ថានណូបែលណរវេយ    
 វិបសាយផ្លូវការរបស់រង្វាន់ណូបែល

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រង្វាន់ណូបែល
អាល់ហ្វ្រេដ វេសេនឺ

អាល់ហ្វ្រេដ ឡូថារ វេសេនឺ ( "Wegener" . Random House Webster's Unabridged Dictionary.  ថ្ងៃទី១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៨០ - ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៣០) គឺជាអ្នកជំនាញអាកាសធាតុ ជនជាតិអាឡឺម៉ង់ ភូគព្ភវិទូ ភូគព្ភសាស្ត្រ អ្នកឧតុនិយម និង អ្នកស្រាវជ្រាវតំបន់ប៉ូល ។ 
Category:Biography with signature
Category:Articles with hCards
រូបភាពតូច|រូបថតរបស់លោកវេសេនឺ 

ក្នុងអំឡុងពេលនៃជីវិតរបស់លោក លោកត្រូវបានគេស្គាល់ជាចម្បងសម្រាប់សមិទ្ធិផលរបស់លោកនៅក្នុងឧតុនិយម និងជាអ្នកត្រួសត្រាយផ្លូវនៃការស្រាវជ្រាវប៉ូល ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះគាត់ត្រូវបានគេចងចាំបំផុតថាជាអ្នកបង្កើតសម្មតិកម្មការរសាត់អណ្តែតទ្វីប ដោយផ្តល់យោបល់នៅឆ្នាំ១៩១២ ថាទ្វីបកំពុងរសាត់បន្តិចម្តងៗជុំវិញផែនដី (អាល្លឺម៉ង់:  ) សម្មតិកម្មរបស់លោកមានភាពចម្រូងចម្រាស និងត្រូវបានច្រានចោលយ៉ាងទូលំទូលាយដោយភូគព្ភសាស្ត្រទូទៅរហូតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ នៅពេលដែលការរកឃើញជាច្រើនដូចជាមេដែកវិទ្យា បានផ្តល់ការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរសាត់តាមទ្វីប ហើយដោយហេតុនេះជាមូលដ្ឋានយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់គំរូនៃបន្ទះប្លាកែតនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។   វេសេនឺ បានចូលរួមក្នុងបេសកកម្មជាច្រើនទៅកាន់ហ្គ្រីនលែន ដើម្បីសិក្សាពីចរន្តខ្យល់នៅតំបន់ប៉ូល មុនពេលអត្ថិភាពនៃស្ទ្រីមយន្តហោះ ត្រូវបានទទួលយក។ អ្នកចូលរួមបេសកកម្មបានធ្វើការអង្កេតឧតុនិយមជាច្រើន ហើយជាអ្នកដំបូងដែលរដូវរងានៅលើផ្ទាំងទឹកកក Greenland ក្នុងស្រុកហ្គ្រីនលែន ំបូងដែលបានដាក់ស្នូលទឹកកក នៅលើផ្ទាំងទឹកកកអាកទិកដែលកំពុងផ្លាស់ប្តូរ។
អាល្លឺម៉ង់

ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ (ភាសាអាល្លឺម៉ង់៖ Deutschland) ដែលមាន​ឈ្មោះ​ជាផ្លូវការ​ថា សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ (អាល្លឺម៉ង់៖ Bundesrepublik Deutschland) គឺជា​ប្រទេស​មួយ​ស្ថិតនៅ​អនុតំបន់អឺរ៉ុបកណ្ដាលនៃទ្វីបអឺរ៉ុប។ អាល្លឺម៉ង់ជាប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនបំផុតទីពីរប្រចាំទ្វីបអឺរ៉ុបដោយនៅពីក្រោយតែប្រទេសរុស្ស៊ីប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់មាន​ផ្ទៃក្រឡាសរុប ៣៥៧,០២២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនចំនួន ៨៣ លាននាក់។ ប្រទេស​នេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសដាណឺម៉ាកនៅភាគខាងជើង ប្រទេសប៉ូឡូញនិងសាធារណរដ្ឋឆេកនៅភាគខាងកើត អូទ្រីសនិងស្វីសនៅភាគខាងត្បូង ហើយបារាំង លុចសំបួរ បែលហ្សិក និងហុល្លង់នៅភាគខាងលិច។ ទីក្រុងប៊ែរឡាំងគឺជារដ្ឋធានីនិងត្រូវជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អាល្លឺម៉ង់ចំណែកឯមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុគឺនៅទីក្រុងហ្វ្រាំងហ្វឺត ហើយតំបន់ទីប្រជុំជនធំបំផុតគឺរួហរ៍។

កុលសម្ព័ន្ធចឺម៉ានិកជាច្រើនបាននាំគ្នាមកតាងទីលំនៅនៅតំបន់ភាគខាងជើងនៃទឹកដីអាល្លឺម៉ង់សព្វថ្ងៃតាំងពីសម័យបុរាណកាលមកម្លេះ។ តំបន់នេះត្រូវបានគេហៅតាមឈ្មោះក្រុមកុលសម្ព័ន្ធទាំងនោះដែរថាចឺម៉ានីហើយវាត្រូវបានកត់ត្រាទុកក្នុងឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១០០ មុន គ.ស. ឯណោះ។ នៅអំឡុងសតវត្សទី១០ ទឹកដីអាល្លឺម៉ង់ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយនគរតូចធំដែលជាផ្នែកនៃចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ។ នៅដើមសតវត្សទី១៩ ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋត្រូវបានរំលាយចោលដែលជាលទ្ធផលនៃសង្រ្គាមណាប៉ូឡេអូនិកហើយសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើង។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៧១ រដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ទាំងអស់បានបង្រួបបង្រួមគ្នាឡើងក្លាយជាប្រទេសជាតិរួមមួយហៅថាចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ដោយមានព្រុសជាអ្នកដឹកនាំ។ នៅក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងបដិវត្តន៍អាល្លឺម៉ង់ឆ្នាំ១៩១៨–១៩១៩ ប្រទេសមួយនេះបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋដែលគេតែងនិយមស្គាល់ថាសាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា។ នៅឆ្នាំ១៩៣៣ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានធ្លាក់នៅក្រោមរបបផ្តាច់ការនិយមមួយដែលមានបក្សណាស៊ីជាក្បាលដឹកនាំ ប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមកសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ក៏បានផ្ទុះឡើងដែលបង្កឱ្យកើតមានហាយនភាពនៅស្ទើរគ្រប់ផ្នែកនៃទ្វីបអឺរ៉ុប។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកបានបញ្ចប់ អាល្លឺម៉ង់ត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រាដោយក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តអស់មួយរយៈពេលខ្លីមុនពេលត្រូវបានបែងចែកជារដ្ឋចំនួនពីរដាច់ពីគ្នាគឺសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ដែលគេតែងនិយមហៅថាអាល្លឺម៉ង់ខាងលិច និងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអាល្លឺម៉ង់ដែលគេតែងនិយមហៅថាអាល្លឺម៉ង់ខាងកើត។ សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់គឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបហើយនិងសហភាពអឺរ៉ុបខណៈដែលសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអាល្លឺម៉ង់បានក្លាយជារដ្ឋកុម្មុយនិស្តប្លុកខាងលិចនិងជាសមាជិកនៃកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី។ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្តនៅឆ្នាំ១៩៨៩–៩០ រដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ទាំងពីរក៏បានបង្រួបបង្រួមគ្នាឡើងវិញនៅថ្ងៃទី៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩០ ដោយក្លាយជាសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាស្រ័យសភារហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

បច្ចុប្បន្ន អាល្លឺម៉ង់គឺជាប្រទេសមហាអំណាចមួយដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតលំដាប់ទីមួយប្រចាំទ្វីបអឺរ៉ុបនិងសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតទីបួននៅលើពិភពលោក (គិតជាមធ្យម) និងនៅលំដាប់ទីប្រាំ (យអទ)។ ក្នុងនាមជាប្រទេសនាំមុខក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មផ្សេងៗរួមជាមួយនឹងវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាផង អាល្លឺម៉ង់គឺជាប្រទេសនាំចូលនិងនាំចេញទំនិញធំជាងគេលំដាប់ទីបីនៅលើពិភពលោក។ លើសពីនេះ អាល្លឺម៉ង់គឺជាប្រទេសអភិវឌ្ឍដែលជាប់លំដាប់ថ្នាក់យ៉ាងខ្ពស់នៅក្នុងសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សដោយវាបានផ្តល់ប្រជាជនខ្លួននូវសន្តិសុខសង្គម ប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពសកល ការការពារបរិស្ថាន និងការអប់រំនៅឯសាកលវិទ្យាល័យដោយឥតគិតថ្លៃ។ អាល្លឺម៉ង់គឺជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការណាតូ ហ្សេ៧ ហ្សេ២០ និង OECD។ល។ ប្រទេសនេះមានតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូច្រើនបំផុតទីបួន។