សង្គ្រាមចាម្ប៉ា-ដាយវៀត (១៣៦៧-១៣៩០): លទ្ធផល

លទ្ធផល 

 ការបំផ្លិចបំផ្លាញ និងការផ្លាស់ប្តូររាជវង្ស 
វិបត្តិ និងការរស់រានមានជីវិតនៃចុងសតវត្សទី១៤ នៅដៃវៀតមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ។ សង្គ្រាមជាមួយចាម្ប៉ា ការបះបោរផ្ទៃក្នុង គ្រោះទុរភិក្សដែលបង្កឡើងដោយសង្រ្គាមខ្លួនឯង ការសម្លាប់ប្រជាជន ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងជំងឺ រួមគ្នាបានកាត់បន្ថយចំនួនប្រជាជនវៀតណាមប្រហែល ២៥% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប (ប្រហែល ៨០០ ​០០០នាក់បានស្លាប់ ប៉ាន់ស្មានដោយលោក យូមីអូ​ សាគូរ៉ៃ ផ្អែកលើការសិក្សាជីកកកាយនៅសតវត្សទី១៤ ដីសណ្ដទន្លេក្រហម ) ។ [ 42 ] ជាមួយនឹងម្សៅរំសេវ ជនជាតិវៀតណាមបានសង្គ្រោះរដ្ឋរបស់ពួកគេពីការដួលរលំ។ ការលុកលុយរបស់ចាមនៃទីក្រុងហាណូយក៏បានធ្វើឱ្យពួកអភិជន និងពួកអ្នកប្រាជ្ញខុងជឺរបស់ ដាយវៀតធ្លាក់ចុះ។ ដោយផ្តល់កន្លែងទំនេរដល់វណ្ណៈអ្នកអក្សរសាស្ត្រខុងជឺថ្មី ដែលប្រកួតប្រជែងនឹងវប្បធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនាប្រពៃណី និងការគ្រប់គ្រងបែបអភិជន ដែលនឹងគ្របដណ្តប់លើរាជការវៀតណាមក្នុងសតវត្សក្រោយក្រោមការដឹកនាំរបស់ ឡេ ថាញ់តុង ។ [ 43 ] ហូ គុយលី ឥឡូវនេះគឺជាឥស្សរជនដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតនៅ ដាយវៀតបន្ទាប់ពីសង្គ្រាម។ ក្នុង​នាម​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី លោក​បាន​ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដោយ​មិន​មាន​ការ​យល់ព្រម​ពី​ព្រះមហាក្សត្រ ទោះបី​ប្រទេស​កំពុង​ងើប​ឡើង​វិញ​ពី​ការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​ក៏​ដោយ។ គុយលី ក៏មានការគាំទ្រពីស្តេចចាស់ ត្រឹង ញ៉េតុង ដែលទុកចិត្តគាត់ឱ្យធ្វើកំណែទម្រង់ និងទទួលបានការគ្រប់គ្រងលើរាជវង្ស។ នៅខែមករា ឆ្នាំ១៣៩៥ ស្តេចញ៉េតុង បានសោយទីវង្គត។ នៅឆ្នាំ១៣៩៨ គុយលី បានបញ្ចុះបញ្ចូលស្តេច ត្រឹង ភឹតតុង ឱ្យដាក់រាជ្យ ហើយបានដំឡើងព្រះអង្គម្ចាស់អាន ដែលមានព្រះជន្មពីរឆ្នាំជាស្តេច ត្រឹង ធៀវដេ (ប្រហែលឆ្នាំ១៣៩៨-១៤០០) ។ នៅឆ្នាំ១៤០០ គាត់បានទម្លាក់ស្តេចធៀវដេហើយប្រកាសខ្លួនឯងថាជាអ្នកគ្រប់គ្រង បង្កើតត្រកូលរបស់គាត់ក្នុងតំណែងរាជវង្ស សម្លាប់ស្តេចភឹតតុង និងបង្ក្រាបពួកអភិជនរាជវង្សត្រឹង អ្នកមិនពេញចិត្ត និងគ្រួសារដែលចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយពួកគេ។ [ 44 ] [ 45 ]

នៅចាម្ប៉ាព្រះបាទ ជ័យសឹម្ហវវរ្ម័នទី៦ បានបោះបង់ចោលទឹកដីភាគច្រើនដែលដណ្តើមបានក្នុងរាជ្យស្តេចមុនៗ។ ចាម្ប៉ាបានធ្លាក់ចុះបន្តិចម្តងៗ។ សឹម្ហវរ្ម័នទី៥ ក៏​បរាជ័យ​ក្នុង​ការ​ទទួល​ស្គាល់​ពីចក្រភព​មីង។ អធិរាជមីង បានចាត់ទុក ឡា ខៃ ថាជាអ្នកជ្រែករាជ្យដែលបានធ្វើឃាត ឆែ បុងង៉ា ហើយបានបដិសេធមិនទទួលសួយសារអាកររបស់គាត់ រួមជាមួយនឹងសួយសារអាកររបស់វៀតណាម។ [ 46 ] [ 47 ] ឡា ខៃ ត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយកូនប្រុសរបស់គាត់ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៦ (ប្រហែលឆ្នាំ១៤០០-១៤៤១) ដែលនឹងប្រឈមមុខនឹង ហូ គុយលី ក្នុងសង្រ្គាមព្រំដែនដ៏ខ្លីបន្ទាប់។

 ​ជម្លោះបន្ត (១៤០១-១៤០៤) 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកក្នុងឆ្នាំ១៤១០ ខណៈដែល ដាយវៀត ត្រូវបានសញ្ជ័យដោយរាជវង្សមីង ក្នុងឆ្នាំ ១៤០៧
នៅឆ្នាំ១៤០១ ហូ គុយលី បានលើកកូនប្រុសទីពីររបស់គាត់ឈ្មោះ ហូ ហានធឿង (ប្រហែលឆ្នាំ១៤០១-១៤០៧) ដែលមានត្រកូលឈាមជ័រស្តេចត្រឹង ហើយគាត់បានក្លាយជាស្តេចជាន់ខ្ពស់។ គុយលីភ្លាមៗនោះបានកេណ្ឌទ័ព ១៥ ០០០នាក់ ទៅលុកលុយចាម្ប៉ានៅអមរាវត្តី ប៉ុន្តែត្រូវបង្ខំចិត្តថយក្រោយដោយសារទឹកជំនន់។ [ 48 ] នៅឆ្នាំ ១៤០២ ហូ ហានធឿង និងអតីតមេទ័ពចាមមួយចំនួនបានបើកការលុកលុយជាច្រើនចូលទៅក្នុងអមរាវត្តី ដោយបង្ខំឱ្យឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៦ ប្រគល់តំបន់ចំនួនបួន ថាង ហោ ទុយ ញ៉ា និងខ្ពង់រាបតាន់និញ ឲ្យនគរដៃងូ(វៀតណាម)។ [ 48 ]

យោងទៅតាម Toàn thư ក្នុងបំណងចង់ "វាយប្រហារចាម្ប៉ា និងដណ្តើមយកទឹកដីទាំងអស់ភាគខាងត្បូងជាប់ព្រំដែនសៀម" ហានធឿង បានបង្កសង្រ្គាមថ្មីជាមួយចាម្ប៉ានៅឆ្នាំ១៤០៣។ កងទ័ព ២០០​​ ០០០ នាក់ ដែលជាចំនួនបំផ្លើស និងចម្រូងចម្រាសជាក់ស្តែង ដឹកនាំដោយ ហានធឿង បានដាក់ការឡោមព័ទ្ធរាជធានីវិជ័យ ដែលមិនបានជោគជ័យ ដោយមានរយៈពេលប្រាំបួនខែ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ កំណត់ត្រា ​Ming Shilu ​មិន​បាន​កត់ត្រា​សង្គ្រាម​នៅ​ឆ្នាំ១៤០៣ រវាង​ចាម្ប៉ា និង​អាណ្ណាម​ទេ។ [ 49 ]

នៅឆ្នាំ១៤០៣ ហានធឿង បានបញ្ជូនបេសកម្មការទូតមួយទៅកាន់ប្រទេសចិន។ អធិរាជយ៉ុងឡេ បានទាមទារឱ្យព្រះអង្គឈប់វាយឆ្មក់ចំប៉ា។ នៅឆ្នាំ១៤០៤ ហានធឿង បានវាយឆ្មក់ចូលចាម្ប៉ាម្តងទៀត ដែលជំរុញឱ្យចក្រភពមីងធ្វើសកម្មភាព។ [ 49 ] របាយការណ៍បណ្តឹងឆ្នាំ១៤០៥ពីស្តេចចាម្ប៉ាឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៦ ភ្ជាប់នៅក្នុង Ming Shilu បានអះអាងថា ហានធឿង បានវាយឆ្មក់ចូលប្រទេសរបស់ទ្រង់នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៤០៤ ដោយកាន់កាប់កន្លែងមួយឈ្មោះថា សាលីញ៉ា (沙離牙) និងបានរឹបអូសយកសំលៀកបំពាក់ពិធីបុណ្យរបស់ស្តេច (មីង) ។ ពួកមីងបានទាមទារឱ្យ ដាយវៀត បញ្ឈប់អរិភាពប្រឆាំងនឹងចាម្ប៉ា។ នៅដើមឆ្នាំ១៤០៦ មីងបានចោទប្រកាន់ ស្តេចហូ ថាបានឈ្លានពាន ជីចូវ (អមរាវត្តី) និងវាយឆ្មក់ បាដាឡាង លួចដំរី១០០ពីចម្ប៉ា ដែលស្តេចហូ ប្រើដើម្បីវាយប្រហារ ចានសា និង លីយ៉ា ជារដ្ឋពីរជាប់ព្រំដែនចាម្ប៉ា។ [ 49 ]

នៅឆ្នាំ១៤០៦ ក្នុងហេតុផលនៃការស្តាររាជវង្សត្រឹងវិញ កងទ័ពចិនចំនួន ២១៥​ ​០០០ នាក់ដែលបញ្ជាដោយយ៉ុងឡេ បានលុកលុយ ដាយវៀត ចាប់ពួកស្តេចហូ គ្រួសាររបស់ពួកគេ ហើយបានប្រែក្លាយនគរដាយវៀតទៅជា ខេត្តទីដប់បី របស់ចិនរ។ [ 50 ] អតីតទឹកដីចំនួនបួនដែលទទួលបានដោយស្តេច​ ហូ ហានធឿង ត្រូវបានប្រគល់ជូនប្រទេសចាម្ប៉ាវិញ។ [ 51 ] ចាម្ប៉ា​ត្រូវ​បាន ​កង​នាវា ​របស់ ចាង ហឺ មក​ចុះចតជា​ច្រើន​ដង។ [ 52 ] ពីឆ្នាំ១៤១៨ ដល់១៤២៧ មេដឹកនាំវៀតណាម ឡេ ឡយ បានចាប់ផ្តើមធ្វើ សង្រ្គាមឯករាជ្យ ដែលទីបំផុតបានបណ្តេញជនជាតិចិនចេញពីភាគខាងជើងវៀតណាម ហើយបានក្លាយជាស្តេចនៃ ដាយវៀត ដែលបានស្ដារឡើងវិញនៅឆ្នាំ១៤២៨។ ព្រះអង្គបានបង្កើតទំនាក់ទំនងល្អជាមួយព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៦ ហើយស្តេចទាំងពីរបានបញ្ជូនបេសកកម្មការទូត និងថ្វាយអំណោយដល់គ្នាទៅវិញទៅមក។ [ 53 ] ចៅប្រុសទីបួនរបស់ ឡេ ឡយ ដែលជាស្តេចដ៏អស្ចារ្យគឺ ឡេ ថាញ់តុង ទោះជាយ៉ាងណាបានធ្វើសង្រ្គាមដែល បំផ្លាញ ចាម្ប៉ានៅឆ្នាំ១៤៧១។ [ 54 ]

 កេរដំណែល 
ឆែ បុងង៉ា ត្រូវ​បាន​គេ​ចងចាំ​ថា​ជា​វីរបុរស​ដ៏​អស្ចារ្យ​បំផុត​របស់ ​ជនជាតិ​ចាម និង​ក្នុង​រឿងព្រេង​ចាម។ នៅក្នុង ភាសា អែដ និង ចារ៉ាយ ព្រះអង្គត្រូវបានរំលឹកថា R'čăm B'nga ( Anak Orang Cham Bunga  មានន័យថាជា ផ្កាភ្លឺរបស់ជនជាតិចាម) ។ ក្នុងកំឡុងពេលដ៏កំពូល អាណាចក្ររបស់ ឆែ បុងង៉ា អាចលាតសន្ធឹងពី ដីសណ្ដទន្លេក្រហម ទៅកាន់ភាគអាគ្នេយ៍នៃ ប្រទេសឡាវ ទៅកាន់អតីតទឹកដីដែលគ្រប់គ្រងដោយ ចក្រភពខ្មែរ នៅភាគខាងត្បូង។ [ 55 ]

ឥទ្ធិពល​ចាម​ក៏​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង ​សសរទម្រថ្ម ​ដែល​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​តាម​វត្ត​នានា​នៅ​សងខាង ​ទន្លេ​ក្រហម ។ វត្ថុទាំងនេះត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ពាក់កណ្តាលទីពីរនៃសតវត្សទីដប់បួន ភាគច្រើនមានកាលបរិច្ឆេទពីឆ្នាំ១៣៦៤ ដល់ឆ្នាំ១៣៩៤ ដែលជារយៈពេលនៃយុទ្ធនាការ ឆែ បុងង៉ា ប្រឆាំងនឹងពួកវៀត។ [ 56 ]