navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
គោកតាស្នារ

គេហៅចំថាគោកអាស្នារ យើងមានខ្ទមអ្នកតានៅទីនោះ យើងគិតដល់ព្រះគ្រឹស្នា យើងហៅវាថាគោកតាស្នារវិញ ហើយវាស្ថិតនៅក្រោយសាលាបឋមសិក្សាសំបួរបន្តិច ធ្វើដំណើរតាមផ្លូវលំ ខាងសាលារៀនបន្តិចប្រហែល៥០០ម៉ែត្រយើងនឹងឃើញគោកនោះហើយ។ គោកតាស្នារមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំបួរ សង្កាត់សំបួរ ទីក្រុងសៀមរាប ខេត្តសៀមរាប។ នេះជាគោកដែលមានថ្មបាយក្រៀមបីដុំ បល្ល័ង្គមួយ និងថ្មតាមជំនឿបីបួនដុំ ។ គោកនេះបានហ៑ំព័ទ្ជដោយកសិន្ធុទឹកមានលក្ខណៈខ្ពស់ថែមទាំងគុម្ពឬស្សីជាច្រើនដុះព័ទ្ធ។ ដោយឡែកនៅក្បែរនោះមានគោកជាច្រើននៅជុំវិញ ដោយមនុស្សខ្លះយកគោកទាំងនោះពុះលក់ដីឡូលឹងខ្ទេចដូចជ្រក់ខ្ទឹមDiscovery Khmer Temples។
គោកត្រពាំងស្វាយ

គោកត្រពាំងស្វាយភូមិគោកចក សង្កាត់គោកចក ខេត្តសៀមរាប។ ប្រព័ន្ធទួលដែលហ៊ំព័ទ្ធដោយកសិណ្ធុទឹកយ៉ាងធំទូលាយមួយ។ ទួលនេះមានរាងមូលដែលគេអោយឈ្មោះថា "គោកត្រពាំងស្វាយ" នៅខាងលើគោកនេះមានកូនខ្ទមអ្នកតាមួយដែលមានរូបសំណាកអ្នកតាពីរអង្គថ្មី និងថ្មបុរាណមួយដុំនៅខាងមុខនឹង។ បើតាមព័ត៌មានគោកនេះត្រូវបានពួកជនខិលខូចជីករកកំនប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៨៥ មកម្លេះ ហើយតមកទៀតគេនាំគ្នាជីកយកអាចម៏ដីលក់ និងការចាប់ដីធ្លីលក់ផងនោះ ហ្នឹងធ្វើអោយវាកាន់តែបាត់បង់សម្រស់ជាបុរាណដ្ឋានអស់ជាអន្លើរៗហើយDiscovery Khmer Temples។
គោកពូពេន

គោកពូពេនមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង ភូមិលលៃ ឃុំបាគង ស្រុកប្រាសាទបាគង ខេត្តសៀមរាប។ គោគពូពេនមានទីតាំងស្ថិតលើគោក ឬទួលដ៏ធំមួយព័ទ្ធដោយកសិន្ធុទឹកប្រហែល១០០មបួនជ្រុង នៅលើទួលមានកំទេចឥដ្ឋល្អិតៗដ៏ច្រើនដុំរាយប៉ាយលើទួលលាយឡំគ្នាជាមួយដើមចាន្ទី និងគុម្ពោតព្រៃល្ពាក់ពីបីDiscovery Khmer Temples។
គោកព្រេច

ឃុំគោកព្រេចគឺជាឃុំមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងស្រុកគិរីវង់ ខេត្តតាកែវ នៃប្រទេសកម្ពុជា ហើយនៅឃុំនោះមានបង្កើតសាលារៀន​ ជាច្រើនសំរាប់ក្មេងៗដែលរស់នៅក្នុងនោះ ។បើនិយាយពីស្ថានភាពរស់នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០០ ប្រជាជននៅទីនោះគឺមិនសូវជាជឿនលឿនប៉ុន្មានទេ ពីព្រោះមានអ្នកចេះដឹងតិចតួចទេនៅក្នុងខេត្តតាកែវ។ សព្ចថ្ងៃនេះបើប្រៀបធៀបទៅនឹងឆ្នាំ២០០០ គឺវាមានភាពផ្ទុយស្រលះពីមុន ព្រោះពេលនេះមាន អ្នកដឹកនាំជាច្រើនមានភាពវៃឆ្លាតបានធ្វើអោយ ឃុំ​ គោកព្រេចអាចបង្កើតសាលារៀនគឺសាលាបឋមសិក្សាសុខអានព្រៃជើងនិងវិទ្យាល័យសុខអានសូបិណដែលអាចអោយកុមារានិងកុមារីបានចូលរៀនបានស្ទើរទូទាំងឃុំ ដែលអាចកាត់បន្ថយអត្រាការមិនចេះអក្សរបានមួយភាគធំរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងឃុំនិងបានកាត់បន្ថយ​ការចំណាយផ្សេងៗក្នុងកាធ្វើដំណើរទៅរៀននៅសាលាឆ្ងាយពីផ្ទះ។នេះគឺជាសមិទ្ធផលល្អសំរាប់ប្រទេសជាតិក្នុងការជួយអភិវឌ្ឍប្រទេសលើគ្រប់វិស័យ។ ដោយឡែកនៅក្នុងចំណោមភូមិទាំងអស់របស់ឃុំ មានភូមិមួយគឺភូមិព្រៃជើងដែលមានសាលាសំណាក់សម្រាប់ធ្វើពិធីបុណ្យផ្សេងៗ ប្រជុំដោះស្រាយរាល់ចំណោទបញ្ហារ​បស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងបង្រៀនអក្សរនិងចំរៀងដល់កុមារផងដែរ។
គោកព្រេច: វិស័យអប់រំ

វិស័យអប់រំ 
នៅក្នុងឃុំគោកព្រេចមានសាលារៀនបឋមសិក្សា​ អនុវិទ្យាល័យ និង​​ វិទ្យាល័យ សម្រាប់ឲ្យកុមារនិងយុវជនដែលជាទំពាំងស្នងឫស្សីបានរៀននិងមានចំណេះដឹងខ្ពង់ខ្ពស់ដើម្បីអភិវឌ្បប្រទេសជាតិនាថ្ងៃអនាគត។សាលាទាំងនោះក៏ជាកន្លែងសម្រាប់ឲ្យពួកគេបានលេងកីឡាផ្សេងៗដែលធ្វើឲ្យពួកគេជៀសឆ្ងាយពីអំពើផ្សេងៗដែលសង្គមស្អប់ខ្ពើម។
គោកព្រេច: វិស័យសុខភិបាល

វិស័យសុខភិបាល 
មានមណ្ឌុលសុខភាពឃុំគោកព្រេចដែលមានភាពងាយស្រួលដល់ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្បែនោះក្នុងនោះដែរប្រជាជនយល់ដឹងច្រើនអនាម័យដែលជាកត្តានាំមកនូវសុខភាពល្អ។ ផងដែរគ្រូពេទ្យក៏មានការយកចិត្តទុក្ខដាក់ដល់ប្រជាពលរដ្ខដែលទៅព្យាបាលជំងឺនៅទីនោះ និងមានភាពរស់រាយរាក់ទាក់យ៉ាងគួរឲ្យគោរព។ ដោយសារមនុស្សគ្រប់ៗរូបចេះរួមសាមគ្គីជាធ្លុងមួយដូចជានៅក្នុងភូមិដែលរៀបរាប់ខាងលើបង្កើតជាកន្លែងជាច្រើនសំរាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។
គោកព្រេច: វប្បធម៏

វប្បធម៏ 
ប្រជាជនឃុំនេះភាគច្រើនកាន់សាសនាព្រះពុទ្ធសាសនា និង​សាសនាយេស៊ូដែលជាសាសនាគ្រឹស្ដ ។ ប្រជាជនភាគច្រើនដែលកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា[៦]តែងតែប្រាស្រ័យទាក់ទង់ ជួយទុក្ខទុរះគ្នាទៅវិញទៅមកដូចជាក្នុងពិធីរៀបអាពាពិពាហ៌ ក្នុងពិធីបុណ្យទាននឹងពិធីបុណ្យដទៃទៀតដែលមាននៅក្នុងភូមិ(បុណ្យភូមិ បុណ្យ\ដាលាន បុណ្យឆ្លងផ្លូវ បុណ្យអ្នកតា​ )។
គោកព្រេច: ប្រវត្តិសាស្រ្ត

ប្រវត្តិសាស្រ្ត 
ឃុំគោកព្រេច ជាឃុំមួយដែលមានវ័យចំណាស់មួយផងដែលនៅក្នុងស្រុកគីរីវង់ដែលពីដំបូងឡើយឃុំនេះមានប្រជាជនរស់នៅមិនច្រើនប៉ុន្មានទេពីព្រោះមិនទាន់មាន សាលារៀន ផ្លូវថ្នល់ ដែលងាយស្រួលសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការបញ្ជូនកូនអោយទៅរៀន និង ផ្លូវថ្នល់ពិបាកក្នុងការធ្វើដំណើរទើបមិនសូវមានប្រជាជនរស់នៅច្រើន ។
គោកព្រេច: អាកាសធាតុ

អាកាសធាតុ 
នៅទីនោះអាកាសធាតុគឺអំណោយផលមិនសូវល្អមិនក្តៅខ្លាំងហើយមានភ្លៀងមិនសូវគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ធ្វើស្រែចំការតែពុំមាន ផលប៉ះពាល់ដល់ស្រែចំការនិងដំណាំផ្សេងៗឡើយ។អាកាសធាតុប្រែប្រួលទទួលខ្យល់មូសុង[២] ។ ក្ដៅហើយសើមពេលខ្លះក្ដៅខ្លាំងពេលខ្លះក្ដៅល្មម ។ ចាប់ពី វិច្ឆិការដល់ខែកុម្ភះ និង មានរដូវលំហែរមានប្រាំង និង វស្សា ចាប់ ខែមិនា ដល់ខែឧសភា រដូវភ្លៀង មានចាប់ពី ខែមិថុនា ដល់ខែតុលា។ ​នៅ​ថ្ងៃដែលក្តៅ មានកំដៅរហូតទៅដល់ ៣៧អង្សា ហើយបើត្រជាក់ជាងគេវិញមានរហូត ២១អង្សា ។
គោកព្រេច: ការអប់រំ

ការអប់រំ 
ការអប់រំ ក្នុងឃុំគោកព្រេចមានសាលារៀនគ្រប់កម្រិតសិក្សាមានដូចជាថ្នាក់មត្តេយ្យ សាលាបឋមសិក្សា អនុវិឡាលយ័ និងវិទ្យាល័យផងដែរ ។ ប៉ុន្តែពុំសូវបានទទួលការអប់រំទូលំទូលាយទេ ដោយសារជីវភាពខ្វះខាត និងពេលវេលាសម្រាប់សិក្សា ព្រោះពួកគាត់ជួយធ្វើការងារដើម្បីរកប្រាក់ចំណូល។
គោកព្រេច: ការអភិវឌ្ឍ

ការអភិវឌ្ឍ 
ចំពោះការអភិវឌ្ឈន៍ចំពោះឃុំគោកព្រេចវិញបើនិយាយពីផ្លូវគីកំពុងមានការអភិវឌ្ឍន៍ដើម្បីឪ្យមានភាពងាយស្រួលធ្វើដំណើរជាងមុន ដោយមានផ្លូវលំ​ មន្ទីរពេទ្យ សាលារៀន មានការជីកប្រឡាយទឹកងាយស្រួលក្នុងការធ្វើស្រែប្រាំង ​​។ យ៉ាងណាមិញប្រទេសយើងទើបតែបានរួចផុតពីសង្រ្គាម ដូចនេះហើយនៅគ្រប់កន្លែងទាំងអស់នៅប្រទេសកម្ពុជាសុទ្ធតែត្រូវការកែប្រែ បង្កើតជាសាលារៀន មន្ទីពេទ្យ ស្ពាន ថ្នល់ គ្រប់កន្លែង ដើម្បីអោយមនុស្សជំនាន់ក្រោយ និង មនុស្សរស់នៅបច្ចុប្បន្នមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត។ចំពោះផ្នែកសន្ដិសុខវិញមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អ​​ គ្នានអំពើលួចឆក់ប្លន់ ដែលប៉ះពាល់ដល់ការប្រកបរបរប្រជាជនឡើយ ​។
គោកព្រេច: ភូមិ

ភូមិ 

ឃុំគោកព្រេចមួយនៅក្នុងស្រុកគិរីវង់ ខេត្តតាកែវ មាន១៥ភូមិ ។
 កំណប់
 កំពែង
 គិរីចុងកោះ
 ព្រះបាទជាន់ជុំ
 ព្រៃរំដេង
 ព្រៃអំពក
 ភ្នំដិន
 រាមអណ្តើក
 សោម
 តាអូរ
 អង្គប្រាសាទ
សំរោងខាងកើត
សំរោងខាងលិច
អណ្តូងធំ
 ព្រៃជើង
គោត្តមអមរទេវរាជ

ព្រះបាទគោត្តមអមរទេវរាជ រឺ ដំបងគ្រញូង (គ.ស ?-១០០៨) រជ្ជកាល (គ.ស ១០០១-១០០៨) សម័យមួយ ​ ​ព្រះរាជា​បាន​ចេញ​បញ្ជា​ឲ្យ​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​កេណ្ឌ​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ ​គ្រប់​ខេត្ដ​ខណ្ឌ​សម្រាប់​យក​មក​កាប់​ឈើ​សាងសង់​ព្រះ​បរមរាជវាំង​ ​និង​បាចទឹក​សម្អាត​ស្រះ​ អូរ​ ប្រឡាយ​តូច​ធំ​ក្នុង​ព្រះ​នគរ។​ ​ព្រឹត្ដិការណ៍​កំណែន​នេះ​ ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ទាំងស្រី​ទាំងប្រុស​ ​ខឹងសម្បា​ក្ដៅក្រហាយ​គ្រប់ៗ​គ្នា។​ ​ដោយសារ​ខ្លាច​អំណាច​ស្ដេច​ ​ខ្លាច​ទទួល​ទោសពៃរ៍​ ម្នាក់ៗ​ចេះ​តែ​ខំ​ខាំមាត់​សង្កត់​ធ្មេញ​គោរព​ធ្វើ​តាមតែ​បញ្ជា។​ ពង្សាវតារសម្ដេច​វាំង​ជួន​បាន​សរសេរ​ថា​ ​ព្រះបាទ​ចក្រព័ត្រ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១៦​ ​បាន​សុគត​នៅ​ឆ្នាំជូត​ ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម ​៤៩ ​វស្សា។​ ​ព្រះ​អង្គ​សោយរាជ្យ​បាន ​២៩ ​ឆ្នាំ។ ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ ​ដំបងគ្រញូង​ ​កាល​បាន​ជ័យ​ជំនះ​ត្រួតត្រា​នគរ​ហើយ​ ​បាន​រៀបចំ​ធ្វើបុណ្យ​បូជាព្រះសព​ព្រះចក្រព័ត្រ ​ហើយ​យក​ព្រះ​អដ្ឋិធាតុ​ព្រះ​អង្គ​ទៅ​បញ្ចុះ​តម្កល់​ទុក​ឯ​ភ្នំក្រោម។ ​ថ្ងៃ​ ១០​កើត​ ​ខែ​ពិសាខ​ ​ឆ្នាំឆ្លូវ​ ​ព.ស ​១៥៤៥ ត្រូវជា​ ​ម.ស ​៩២៣ និង ​គ.ស ​១០០១​ ​ដំបងគ្រញូង​ ​កូន​រាស្ដ្រ​សាមញ្ញ​ដែល​ជា​ពូជ​ចេញ​មក​ពី​ស្រទាប់​ប្រជា​កសិករ​ ​បាន​ទទួល​អភិសេក​ឡើង​សោយរាជសម្បត្ដិ​ប្រទេស​កម្ពុជា។​ ​ដំបងគ្រញូង​ក្លាយទៅជា​ស្ដេច​ខ្មែរ​ទី​១៧​ ​បន្ទាប់​ពី​ព្រះបាទ​ចក្រព័ត្រ​ ​ហើយ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថ្មី​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ថា​ ​ព្រះបាទ​គោត្ដម ​អមរ​ទេវរាជ។​
គោត្តមអមរទេវរាជ: ព្រះនាម

ព្រះនាម
តាមវចនានុក្រមជួនណាត ដំបង​គ្រញូង មានន័យថា ឈ្មោះ​កុក​មួយ​ប្រភេទ មាឌ​ធំ​ចង្គ្រោង។
គោត្តមអមរទេវរាជ: ក្នុងរាជសម្បត្តិ

ក្នុងរាជសម្បត្តិ
គ្រាន់តែ​បាន​ជ័យ​ជំនះ​ ​កាន់​អំណាច​ ​និង​សោយរាជ្យ​ភ្លាម​ ​ស្ដេច​ដំបងគ្រញូង​មិន​បង្អង់​ទុក​ឲ្យ​ព្រះរាជ​វង្សានុវង្ស​ព្រះមហាក្សត្រ​ មុន​បាន​សុខ​ឡើយ។​ ​ព្រះ​អង្គ​ចេញ​បញ្ជា​ទៅ​គ្រប់​មន្ដ្រី​ពល​សេនា​នៅ​តាម​ស្រុក ភូមិ ​តំបន់​នានា ក្នុង​ព្រះរាជ​អាណាចក្រ​ឲ្យ​ដើរ​ស្រាវជ្រាវ​ឆែកឆេរ​ ​រក​ចាប់ចង​ឃុំឃាំង​សមាជិក​ក្រុម​ព្រះ​ញាតិវង្ស​ទាំងអស់​ ​ហើយ​យក​ទៅ​សម្លាប់​ចោល​ទាំងអស់​ដោយ​ដុត​ក្នុង​ភ្លើង​ទាំង​រស់។​

កាលនោះ ​ព្រះ​បទុមកុមារ​ ​បុត្រ​ច្បង​ព្រះបាទ​ចក្រព័ត្រ​ ​ដែល​ទើបតែ​បាន​អាយុ​​ ១៣​ វស្សា​ភ័យភិត​ឥត​ឧបមា ហើយ​បាន​គេច​លួច​រត់​ផុត​ពី​កណ្ដាប់ដៃ​ពួក​ស្ដេច​ដំបងគ្រញូង​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ទៅ​សាង​ផ្នួស​ជា​សង្ឃ​ក្នុង​ព្រៃ​ភ្នំ​ក្រម​ថ្ម ​ចាប់តាំងពី​ថ្ងៃ​នោះ​មក ។ ​គេ​បានដឹង​ថា​ព្រះ​អង្គ​មិន​ដែល​ទាក់ទង​ ​ឬ​និមន្ដ​ចេញចូល​ស្រុកភូមិ​អ្នកស្រុក​ឡើយ ។​ ​គេ​បានដឹង​ទៀត​ថា​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​រៀន​ចេះ​ចង​ចាំ​គ្រប់​សិល្ប៍សាស្ដ្រ​ ​វេទមន្ដ​វិជ្ជាការ​ខ្លាំងពូកែ​អស្ចារ្យ។​

ចំណែក ​ព្រះរាជបុត្រ​ទី​២​ ​ព្រះសិរិកុមារ​ ​ដែល​ទើបតែ​បាន​ព្រះ​ជន្ម ​៥ ​វស្សា​ ​ជាមួយនឹង​មេដោះ​ខំ​រត់​ពួន​គេច​វាស​វាង​យករួចខ្លួន​ដែរ​ ​តែ​រត់​មិន​ផុត​ ​ត្រូវ​ក្រុម​សេនា​ដំបងគ្រញូង​ចាប់​បាន។ ​ព្រះ​សិរិកុមារ​ត្រូវ​ពល​សេនា​ទាំងនោះ​ចាប់​ក្រវាត់​បោះ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ ភ្នក់ភ្លើង​ដុត​សម្លាប់។​ ​នាកាល​នោះ​ពេល​ល្ងាច​ព្រលប់​យប់​បន្តិច​ទៅ​ហើយ​ ​ហេតុតែ​សំណាង​បុណ្យ​បារមី​មក​ជួយ​ទាន់​ ​ស្រាប់តែ​ពល​ទាហាន​មួយ​ក្រុម​មក​ដល់​ ​មើលឃើញ​ប្រទះ​នឹង​ភ្នែក​ ​ក៏​កើត​មានចិត្ដ​សង្វេគ​អាណិតអាសូរ​ ​នាំ​គ្នា​លួច​ទាញ​អូស​ព្រះ​សិរិកុមារ​ចេញពី​ភ្លើង​យក​មក​លាក់​ទុក​ក្នុង​ គុម្ពោត​ព្រៃ​ ​ហើយ​ក៏​នាំ​គ្នា​រត់​បាត់ទៅ។​ ​ព្រះ​អង្គ​មិន​សុគត​ទេ​ ​គ្រាន់តែ​ត្រូវ​ភ្លើង​ឆាបឆេះ​ ​រលេះរលួយ​ ​មាន​ដំបៅ​ស្លាកស្នាម​ពាសពេញ​រាង​កាយ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។​

បន្ទាប់ ​មក​ចៃដន្យ​អ្វី​ ​មាន​ព្រះសង្ឃ​មួយ​ក្រុម​និមន្ដ​កាត់​មក​តាម​នោះ​ទៀត​ ​បាន​យល់​បានឃើញ​ព្រះ​សិរិកុមារ​ក្នុង​សភាព​ដ៏​សែន​ខ្លោចផ្សារ​ដូច្នេះ​ ​ព្រះសង្ឃ​ក៏​កើត​មានចិត្ដ​មេត្ដាករុណា​ ​រើស​យក​ទៅ​ចិញ្ចឹម​បីបាច់​ថែរក្សា។​ ​អស់​កាល​យូរ​បន្ដិច​មក​ ​ដំបៅ​រាជកុមារ​ក៏​បានជា​សះស្បើយ។​ ​តែ ដៃជើង​របស់​ព្រះ​អង្គ​ត្រូវ​ឡើង​ក្រញីង​ក្រញង់​ ​រួញ​ជាប់​គ្នា​រក​ងើប​ដើរ​មិនកើត​ ​ដើម្បី​នឹង​ធ្វើ​ចលនា​ទៅ​មុខ​ទៅ​ក្រោយ​ ​ទៅ​ឆ្វេង​ទៅ​ស្ដាំ​ ​ព្រះ​អង្គ​ត្រូវ​តែ​ខំប្រឹង​រំកិល​ដោយ​គូទ​ ​ហេតុ​នោះ​ហើយ​បានជា​អ្នកផង​ទាំងពួង​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​ថា​ ​ព្រហ្មកិល​ ​អ្នកខ្លះ​ទៀត​និយម​ហៅ​ថា​ ​ពញាក្រែក។​
គោត្តមអមរទេវរាជ: សុគត

សុគត
ស្ដេច​ដំបងគ្រញូង​បាន​សម្រេចចិត្ដ​ធ្វើ​ដូចដែល​បាន​គិត​ទុក​នោះ​មែន​ ​ហើយ​ក៏​ធ្វើ​ដំណើរ​គ្មាន​ទិស​ដៅ​ ​ចាក​ចេញពី​ព្រះ​មហានគរ។​ ​ក្នុង​ខែ​ភទ្របទ​ ​ឆ្នាំវក​ ​ស្ដេច​ដំបងគ្រញូង​បាន​ទៅ​ដល់​ស្រុក​លាវ។​ ​កាលនោះ​ ​នគរ​ចម្ប៉ាសក្ដិ​ត្រូវ​ហ្វូង​ដំរី​ចេញ​មក​រាតត្បាត​ ​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រជានុរាស្ដ្រ​រង​ទុក្ខវេទនា​ ​និង​វិនាស​ហិច​ហោច​អស់​ជា​ច្រើន។​ ​ស្ដេច​ដំបងគ្រញូង​បាន​ចេញ​ទៅ​ជួយ​យក​អាសា​ស្ដេច​លាវ​កម្ចាត់​អស់​ហ្វូង​ដំរី។ ​ដូច្នេះ​ហើយ​ ​ដើម្បី​តបស្នង​សងគុណ​ផង​ ​ហើយ​ជា​ពិសេស​ដោយ​ភ័យ​ព្រួយបារម្ភ​ ​ខ្លាច​កម្លាំង​អំណាច​តេជ​បារមី​ផង​ ​ទើប​បានជា​ស្ដេច​លាវ​ព្រះ​ស្រីសតនាគនហុត​ ​លើក​កូនក្រមុំ​ព្រះ​នាម​សយបុប្ផា​ថ្វាយ​ទៅ​ដំបងគ្រញូង ឬ​ព្រះ​បាទគោត្តម​អមរទេវរាជ​ ​ទុក​ធ្វើ​ជាមហេសី។​ ​តែ​ស្ដេច​លាវ​នឹកគិត​ក្នុង​ខ្លួន​តែ​ម្នាក់ឯង​ថា​ ​«ដំបងគ្រញូង​នេះ​ខ្លាំងពូកែ​ណាស់​ ​ហើយ​អាច​ក្បត់​ដណ្ដើម​យក​រាជ្យ​យើង​មិន​ខាន។​ ​ដូច្នេះ​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​ដូច​ម្ដេច​ ​កម្ចាត់​ឲ្យ​បាន​មុន​ជា​ដាច់ខាត។»​ ​ស្ដេច​លាវ​ក៏​អង្វរ​កូនស្រី​ឲ្យ​ប្រើ​ល្បិច​កិច្ចកល​ស៊ើបសួរ​ប្ដី​ថា​ ​«តើ​ដូច​ម្ដេច​បានជា​គេ​មិន​អាច​សម្លាប់​បាន​? ហើយ​បើ​ចង់​សម្លាប់​វិញ​ ​គេ​ត្រូវ​ប្រើ​មធ្យោបាយ​ដូច​ម្ដេច​ដែរ ?» កាលណា​បានដឹង​គ្រប់​សេចក្ដី​ហើយ​ ​នាង​ត្រូវ​មក​ប្រាប់​ឪពុក​វិញ​ជា​បន្ទាន់។​

លុះ ​ទៅ​ដោយ​ការ​លួងលោម​របស់​ប្រពន្ធ​ ​ស្ដេច​ដំបងគ្រញូង​រៀបរាប់​អស់រឿង​អាថ៌​កំបាំង​ ​ដែល​មាន​ជាប់​ទាក់ទង​ទៅ​នឹង​អាយុជីវិត​របស់​ខ្លួន។​ ​នាង​សយបុប្ផា​ក៏​យក​ដំណឹង​នេះ​ ​ទៅ​ប្រាប់​ព្រះ​បិតា​តាម​ដំណើរ។​ ​បានដឹង​ដូច​បំណង​ ​ស្ដេច​លាវ​មិន​បង្អង់​យូរ​ឡើយ​ ​ក៏​ចាត់ចែង​រៀបចំ​ឲ្យធ្វើ​គ្រឿងយន្ដ​ដាក់​ក្នុង​បង្គន់​ ​សម្រាប់​សម្លាប់​ស្ដេច​ដំបងគ្រញូង។​ ​ថ្ងៃមួយ​នៅ​ពេល​ដើរ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​បង្គន់​ ​ស្ដេច​ដំបងគ្រញូង​ដើរទៅ​ទាក់​ជើង​នឹង​ខ្សែ​ ​ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​គន្លឹះ​គ្រឿងយន្ដ​បាញ់​ស្ន​ចំ​ចូល​រន្ធ​គូទ​ ​ដែល​ជា​កន្លែង​ដួង​កែវ​ជីវិត។​ ​ដំបងគ្រញូង​មិន​ស្លាប់​ភ្លាម​នៅ​នឹង​កន្លែង​ទេ។​ ​គ្រានោះ​ស្ដេច​ដំបងគ្រញូង​ ​ឬ​ព្រះបាទ​គោត្ដម​អមរ​ទេវរាជ​ ​នឹកឃើញ​យស់​ច្បាស់​ណាស់​ ​អំពី​បុព្វហេតុ​ដែល​នាំ​បណ្ដាល​ឲ្យ​អស់​ជីវិត​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​មាន​បន្ទូល​ ​បន្លឺ​ពោល​ថា​ ​«មិន​គួរ​ណា​យើង​មក​បរាជ័យ​ចាញ់បោក​ដោយសារ​សម្ផស្ស​ស្ដ្រី​សោះ!» 
បណ្ដាំ
ព្រះ​អង្គ​បាន​ផ្ដែផ្ដាំ​​ថា ៖​

១.មិន​ត្រូវ​ដេក​លង់លក់​ទេ​ ​នៅ​ពេល​ដែល​យើង​ត្រូវ​ខ្យល់​បោកបក់​បបោសអង្អែល
២.កាលណា​ចូល​ដំណេក​ ​មិន​ត្រូវ​និយាយ​រឿង​អាថ៌​កំបាំង​ប្រាប់​ប្រពន្ធ​ទេ
៣.មិន​ត្រូវ​ទុកចិត្ដ​ស្ដ្រី​ណា​ដែល​នៅ​ក្រៅ​គ្រួសារ​ឡើយ
៤.កាលណា​ឃ្លាន​ ​គេ​ត្រូវ​យក​អង្ករ​មក​លាង​ ​ដណ្ដាំ​ឲ្យ​ឆ្អិន​សិន​ ​សឹម​បរិភោគ​ជា​ក្រោយ។
ដោយ ​មាន​របួស​ជា​ទម្ងន់​ ​ស្ដេច​ដំបងគ្រញូង​ក៏​ចាក​ចេញពី​ស្រុក​លាវ​ ​ហើយ​ត្រលប់​ទៅ​ស្លាប់​ឯ​ស្រុកភូមិ​កំណើត​ខ្លួន​វិញ​គឺ​នៅ​ស្រុក​សួនមង្ឃុត។​ ​នេះ​បើ​តាម​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល។​ ​ពង្សាវតារ​ដដែល​បាន​បញ្ជាក់​បន្ដ​ទៅ​ទៀត​ថា​ ​ព្រះ​នាងសយបុប្ផា​ ​ដែល​ពោរពេញ​ទៅ​ដោយ​វិប្បដិសារៈ​ ​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​តាម​ព្រះ​ស្វាមី​ ​ហើយ​នៅ​បម្រើ​កំដរ​ប្រណិប័តន៍​រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​ស្លាប់។ ​ព្រះ​នាង​បាន​រៀបចំ​ធ្វើ​ពិធី​បូជា​តាម​ទំនៀមទំលាប់​ប្រពៃណី​ ​ហើយ​បាន​យក​អដ្ឋិធាតុ​តំកល់​ទុក​ក្នុង​ចេតិយ​នៅ​ស្រុកចម្ប៉ាសក្ដិ។​
គោត្តមអមរទេវរាជ: បណ្ដាំ

បណ្ដាំ
ព្រះ​អង្គ​បាន​ផ្ដែផ្ដាំ​​ថា ៖​

១.មិន​ត្រូវ​ដេក​លង់លក់​ទេ​ ​នៅ​ពេល​ដែល​យើង​ត្រូវ​ខ្យល់​បោកបក់​បបោសអង្អែល
២.កាលណា​ចូល​ដំណេក​ ​មិន​ត្រូវ​និយាយ​រឿង​អាថ៌​កំបាំង​ប្រាប់​ប្រពន្ធ​ទេ
៣.មិន​ត្រូវ​ទុកចិត្ដ​ស្ដ្រី​ណា​ដែល​នៅ​ក្រៅ​គ្រួសារ​ឡើយ
៤.កាលណា​ឃ្លាន​ ​គេ​ត្រូវ​យក​អង្ករ​មក​លាង​ ​ដណ្ដាំ​ឲ្យ​ឆ្អិន​សិន​ ​សឹម​បរិភោគ​ជា​ក្រោយ។
ដោយ ​មាន​របួស​ជា​ទម្ងន់​ ​ស្ដេច​ដំបងគ្រញូង​ក៏​ចាក​ចេញពី​ស្រុក​លាវ​ ​ហើយ​ត្រលប់​ទៅ​ស្លាប់​ឯ​ស្រុកភូមិ​កំណើត​ខ្លួន​វិញ​គឺ​នៅ​ស្រុក​សួនមង្ឃុត។​ ​នេះ​បើ​តាម​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល។​ ​ពង្សាវតារ​ដដែល​បាន​បញ្ជាក់​បន្ដ​ទៅ​ទៀត​ថា​ ​ព្រះ​នាងសយបុប្ផា​ ​ដែល​ពោរពេញ​ទៅ​ដោយ​វិប្បដិសារៈ​ ​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​តាម​ព្រះ​ស្វាមី​ ​ហើយ​នៅ​បម្រើ​កំដរ​ប្រណិប័តន៍​រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​ស្លាប់។ ​ព្រះ​នាង​បាន​រៀបចំ​ធ្វើ​ពិធី​បូជា​តាម​ទំនៀមទំលាប់​ប្រពៃណី​ ​ហើយ​បាន​យក​អដ្ឋិធាតុ​តំកល់​ទុក​ក្នុង​ចេតិយ​នៅ​ស្រុកចម្ប៉ាសក្ដិ។​
គោបុរៈ

រូបភាពតូច|គោបុរៈប្រាសាទតាព្រហ្ម
រូបភាពតូច|គោបុរៈប្រាសាទភ្នំជីសូ
រូបភាពតូច

គោបុរៈ ឬ គោបុរៈ ( តាមីល : கோபுரம், Telugu : గోపురం, Kannada : ಗೋಪುರ) គឺជាប៉មច្រកចូលដ៏មហិមា ដែលជាធម្មតាមាន រចនាបថបែប ហិណ្ឌូ រដ្ឋតាមីល ភាគខាងត្បូង នៃ រដ្ឋឥណ្ឌា ។ អាន់ ឌា ប្រាដេស, Kerala, Karnataka, និង Telangana,  និង ស្រីលង្កា ។ នៅតំបន់ផ្សេងទៀតនៃប្រទេសឥណ្ឌា ពួកគេមានលក្ខណៈតិចតួចជាង ខណៈដែលនៅក្នុងប្រាសាទឥណ្ឌាភាគខាងត្បូង ពួកគេច្រើនតែជាផ្នែកខ្ពស់បំផុតនៃប្រាសាទ។

ប្រាសាទបុរាណ និងមជ្ឈិមសម័យដើមមាន គោបុរៈ តូចជាង ខណៈពេលដែលនៅក្នុងប្រាសាទក្រោយៗទៀត គឺជាលក្ខណៈលេចធ្លោនៃរចនាប័ទ្ម ហិណ្ឌូ ទ្រាវិឌ ;  ក្នុង​ករណី​ជា​ច្រើន បរិវេណ​ប្រាសាទ​ត្រូវ​បាន​ពង្រីក និង​កសាង​គោបុរៈ​ធំ​ជាង​នេះ​នៅ​តាម​ព្រំប្រទល់​ថ្មី។ ពួក​វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​នៅ​លើ​ដោយ ​កាឡា​សាំ ជា ​ដុំ ​ថ្ម​ដែល​មាន​រាង​មូល​។ ពួកវាដើរតួជាច្រកចេញចូលតាមជញ្ជាំងដែលព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទ។  សំណង់​ប៉ម​មួយ​ទៀត​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ចំ​កណ្តាល​ប្រាសាទ​គឺ ​វិមាន​។ ពួកគេទាំងពីរត្រូវបានរចនា និងសាងសង់ស្របតាមច្បាប់ដែលមានចែងក្នុងអត្ថបទរបស់ វអស្តុសាស្ត្រា ។ 

ដើមកំណើតរបស់គោបុរៈអាចត្រូវបានតាមដានត្រឡប់ទៅរចនាសម្ព័ន្ធដើមនៃស្តេច បល្លវ និងទាក់ទងទៅនឹងប៉ម សិខរ កណ្តាលនៃប្រទេសឥណ្ឌាខាងជើង។ នៅចន្លោះសតវត្សទី 12 និងទី 16 ក្នុងកំឡុងសម័យ Pandya, Nayaka និង Vijayanagara នៅពេលដែលប្រាសាទហិណ្ឌូបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃជីវិតទីក្រុងកាន់តែខ្លាំងឡើង ច្រកទ្វារទាំងនេះបានក្លាយជាលក្ខណៈពិសេសលេចធ្លោនៃរូបរាងខាងក្រៅរបស់ប្រាសាទ ដែលនៅទីបំផុតបានគ្របដណ្ដប់លើទីសក្ការៈខាងក្នុងដែលត្រូវបានបិទបាំងពីទិដ្ឋភាពដោយ ទំហំ និងទីធ្លាធំរបស់គោបុរៈ។  វាក៏គ្របដណ្ដប់លើទីសក្ការៈខាងក្នុងក្នុងបរិមាណនៃគ្រឿងតុបតែង។ ជារឿយៗទីសក្ការបូជាមានគោបុរៈច្រើនជាងមួយ។  ពួកគេក៏លេចមុខនៅក្នុងស្ថាបត្យកម្មនៅខាងក្រៅប្រទេសឥណ្ឌា ជាពិសេស ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ដូចជានៅ អង្គរវត្ត ។

ប្រាសាទធំតាមបែប ទ្រាវិឌ ឬ koil អាចមានគោបុរៈជាច្រើន ដែលបើកចូលទៅក្នុងបរិវេណជញ្ជាំងតូចៗជាបន្តបន្ទាប់នៅជុំវិញទីសក្ការៈបូជាធំ ដោយជាទូទៅធំជាងគេនៅគែមខាងក្រៅ។ បរិវេណប្រាសាទជាធម្មតាមានរាងការ៉េ ឬរាងចតុកោណ យ៉ាងហោចណាស់ជញ្ជាំងខាងក្រៅមានគោបុរៈ ជាញឹកញយពីទិសខាទាំងបួន។ អគារច្រើនជាន់នៃគោបុរៈជាធម្មតាធ្វើឡើងវិញនូវលក្ខណៈពិសេសកម្រិតទាបនៅលើមាត្រដ្ឋានថយចុះតាមចង្វាក់។  ទីសក្ការៈខាងក្នុង និងដំបូលប៉មរបស់វា (ទីសក្ការបូជារបស់អាទិទេពកណ្តាល) ត្រូវបានគេហៅផងដែរថា វិមាន ទោះបីជានៅភាគខាងត្បូងវាមានទំហំតូចជាងគោបុរៈនៅក្នុងប្រាសាទធំៗក៏ដោយ។
គោបុរៈ: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ 

ប្រភពដើម តាមីល មកពីពាក្យពីរគឺ கோ (kō) និង புறம் (puram) មានន័យថា 'ស្តេច' និង 'ខាងក្រៅ' រៀងគ្នា។  វាមានដើមកំណើតពី យុគសម័យ Sangam នៅពេលដែលវាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ஓங்கு நிலை வாயில் (ōnggu nilai vāyil) មានន័យថា 'ច្រកចេញចូលមិនអាចខ្វះបាន' ។ 

ប្រភពដើមនៃ ភាសាតេលូហ្គូ គឺមកពីពាក្យទាំងពីរ ៖ కోపు (Kōpu) និង అరం (Araṁ) មានន័យថា "កំពូល" និង "មាន" ។ 

កិរិយាសព្ទជំនួសគឺមកពីពាក្យ សំស្រ្កឹត គោបុរៈ ដែលអាចបំបែកទៅជា គោ (  ) ដែល​មាន​ន័យ​ថា 'ទីក្រុង​មួយ' ឬ 'គោ' និង បុរៈ (   ) 'ទីក្រុង' ឬ 'ការតាំងទីលំនៅ' ។ 

លោកបណ្ឌិត ស្ថាបតិ ពន្យល់អត្ថន័យនៃពាក្យ គោបុរៈ និង វិមាន យ៉ាងដូច្នេះ។ វិមាន មានន័យថា រង្វាស់ បង្ហាញពីចំនួនរង្វាស់ដែលធ្វើឡើងក្នុងការសាងសង់ និងការរចនារចនាសម្ព័ន្ធនោះ។ គោបុរៈ មានពីរពាក្យគឺ គវ និង បុរ មានន័យថាកន្លែងដែលថាមពលទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងសត្វមានជីវិតចូលមកខាងក្នុង។ [ <span title="Dead link tagged August 2024">តំណភ្ជាប់ស្លាប់</span> ]
គោបុរៈ: ស្ថាបត្យកម្ម

ស្ថាបត្យកម្ម 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ព៌ត័មានលម្អិតក្នុងគោបុរៈបង្ហាញ វិមានវាស់ផែនដី និងមេឃ
គោបុរៈជាធម្មតាមានរាងជា រាងពងក្រពើ ដែលមានទម្រង់ជាទ្វារឈើកម្រិតដី ដែលជារឿយៗត្រូវបានតុបតែងយ៉ាងបរិបូរណ៍ ផ្តល់ការចូលប្រើប្រាស់។ ខាង​លើ​នេះ​ជា​គោបុរៈ​ដែល​មាន​រាង​តូច​ច្រឡឹង ឬ ​បាក់​បែក ​ជា​ច្រើន ​ជាន់ ដែល​មាន​ទំហំ​ថយ​ចុះ​ខណៈ​ប៉ម​គោបុរៈ​រួម​តូច។ ជាធម្មតា ប៉មត្រូវបានគ្របពីលើដោយដំបូល ប្រក់ស័ង្កសី ជាមួយនឹងការបញ្ចប់។  ទម្រង់នេះបានចាប់ផ្តើមតិចតួចនៅក្នុងសតវត្សទី 10 ដូចជានៅ ប្រាសាទ Shore, Mamallapuram ជាមួយនឹង ប្រាសាទ Brihadeeswarar សតវត្សទី 11 នៅ Thanjavur បង្ហាញពីជំហានដ៏សំខាន់ឆ្ពោះទៅមុខជាមួយនឹងគោបុរៈពហុជាន់ពីរចាប់ពីសម័យនោះ ដែលមានទំហំធំជាងកន្លែងមុនៗ ទោះបីជាតូចជាងក៏ដោយ។ ជាងប្រាង្គធំ (វិមាន) នៃប្រាសាទ។ គោបុរៈទាំងបួននៃ ប្រាសាទ Thillai Nataraja, Chidambaram គឺជាឧទាហរណ៍ដំបូងដ៏សំខាន់ ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី 13 ប៉ុន្តែបានបញ្ចប់ក្នុងរយៈពេលយូរជាងនេះ។  គោបុរៈត្រូវបានតុបតែងយ៉ាងប្រណិតជាមួយនឹងរូបចម្លាក់ និងចម្លាក់ និងលាបពណ៌ជាមួយនឹងប្រធានបទផ្សេងៗដែលកើតចេញពី ទេវកថាហិណ្ឌូ ជាពិសេសវត្ថុដែលទាក់ទងនឹង អាទិទេព អធិបតីនៃប្រាសាទដែលគោបុរៈស្ថិតនៅ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]

គោបុរៈ​ខ្ពស់​ជាង​គេ​ទាំង​ពីរ​គឺ​ទំនើប យ៉ាង​ហោច​មួយ​ផ្នែក។ ប្រាសាទ Ranganathaswamy, Srirangam, Tamil Nadu, មាន 21 គោបុរៈ (ប៉មក្លោងទ្វារ) រួមទាំងប៉មកម្ពស់  រាជគោបុរ (ទីសក្ការបូជានៃច្រកទ្វារសំខាន់) ដែលត្រូវបានអះអាងថាជាប៉មប្រាសាទខ្ពស់ជាងគេនៅអាស៊ី។  - កម្ពស់ 13 ជាន់ រាជគោបុរ ត្រូវបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 1987 និងគ្របដណ្តប់ទេសភាពសម្រាប់គីឡូម៉ែត្រជុំវិញខណៈពេលដែល gopurams 20 ដែលនៅសល់ត្រូវបានសាងសង់នៅចន្លោះសតវត្សទី 14 និង 17 ។ "Towers" on temple website ; Tamilwebworld ការប្រកួតប្រជែងសម្រាប់ចំណងជើង "ខ្ពស់ជាងគេ" គឺ 20 ជាន់  គោបុរៈនៅប្រាសាទ Murdeshwar ទំនើប ដែលខុសពីធម្មតាត្រូវបានផ្តល់ជូនជាមួយនឹង ការលើក ។
គោព្រៃ

គោព្រៃ (ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ បូស-សៅវេលី រឺ Bos Sauveli) គឺ​ជា​គោ​ដែល​រស់​នៅ​ច្រើន​បំផុត​តាម​វាល និង​ព្រៃភ្នំ​នៅ​ភាគខាងជើង​ប្រទេសកម្ពុជា ហើយ​​គេ​​ក៏​​ជឿ​ថា​​វា​អាច​រស់នៅ ភាគ​ខាងត្បូង​ប្រទេសឡាវ ភាគខាងលិច ប្រទេស វៀតណាម។ វា​​ត្រូវ​​បាន​​គេ​​ប្រទះ​​ឃើញ​​ជា​លើក​​ដំបូង​នៅ​ឆ្នាំ១៩៣៧។
គោព្រៃ: រូបរាង

រូបរាង
រូបភាពតូច|ទំហំគោព្រៃញី និងឈ្មោល ធៀបនឹងមនុស្ស.
គោព្រៃ​ គឺ​ជា​សត្វពាហនៈ​មួយ​​យ៉ាង​ធំ​ ដែល​មាន​ទំហំ​ប្រហែល​នឹង​ក្របីព្រៃ​មួយ​ដែរ។ គោព្រៃ​ឈ្មោល​អាច​មាន​កំពស់​ដល់​២ម៉. គិត​​ដល់​​ស្មា​របស់​​វា ហើយ​មាន​ទម្ងន់​ជា​មធ្យម​៩០០គ.ក។ បើ​តាម​ពត៌មាន​ក្រៅផ្លូវការ​បាន​បង្ហាញ​ថា មាន​​ការ​​ប្រទះ​ឃើញ​​ហ្វូងគោព្រៃ​​នៅ​​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ​​នៅ​​វៀតណាម ដែល​អ្នកសត្វសាស្រ្ត​វៀតណាម​អះអាង​ថា​អាច​មាន​ទម្ងន់​ដល់​ទៅ​១,៧០០គ.ក។ គោព្រៃ​មាន​រាង​ខ្ពស់​តែ​ខ្លួន​​ចង្អៀត មាន​ជើង​៤​វែងៗ និង​មាន​បូក​ខ្នង។ គោព្រៃ​អាច​មាន​សម្បុរប្រផេះ ត្នោត​ចាស់ ឬ​ក៏​ខ្មៅ​តែម្តង។ ស្នែង​របស់​គោព្រៃញី​មាន​រាង​កោង​ដូច​ស្នែង​របស់ អង់តេឡុប (Antelope)។ ឯ​ស្នែង​របស់​គោព្រៃឈ្មោល​ស្ថិត​ឆ្ងាយ​ពី​មួយ​ទៅ​មួយ​ប្រវែង​ប្រហែល​៨០ស.ម៉ កោង​ទៅមុខ​និង​ងរ​ឡើងលើ ហើយ​​ចាប់ផ្តើម​​មាន​​សំណក​​នៅ​ចុង​ស្នែង​​នៅ​​អាយុ​ប្រហែល​ជា៣ឆ្នាំ។ ទាំង​ញី​ទាំង​ឈ្មោល​មាន​គន្លាក់​ច្រមុះ ហើយ​និង​មាន​​កន្ទុយ​វែង។

គោព្រៃ​រស់​​នៅ​ទួលទាបៗ​ដែល​មាន​ដើមឈើ​ខ្លះ ហើយ​អាហារ​ចម្បង​របស់វា​គឺ​ស្មៅ។ គោព្រៃ​ជា​សត្វ​ចូលចិត្ត​ភាព​ងងឹត វា​​រក​ស៊ី​​តាម​​វាល​​នៅ​​ពេល​​យប់ ​ប៉ុន្តែ​នៅ​ក្រោម​ដើមឈើ​នៅ​ពេលថ្ងៃ។ ជា​ធម្មតា វា​រស់​នៅ​ជា​ហ្វូង​ប្រហែល​ជា​២០​ក្បាល ដែល​មាន​មេគោ​និង​កូនគោ ប៉ុន្តែ​​អាច​​មាន​គោ​ព្រៃ​​ឈ្មោល​​​ដែល​នៅ​រដូវ​ក្តៅ។

គេ​ប៉ាន់ស្មាន​ថា គោព្រៃ​មាន​តិច​ជាង​២៥០​ក្បាល​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក។ ចំនួន​ដ៏​ទាប​នេះ​គឺ​បណ្តាល​មក​ពី គ្មាន​​ការ​​ហាមឃាត់​​ក្នុង​​ការ​បរបាញ់​​របស់​​ទាហាន​និង​អ្នក​ស្រុក ការ​ឆ្លង​ជម្ងឺ​ពី​​សត្វ​ស្រុក និង​ការ​បាត់បង់​ជម្រក។

បើ​​ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា គ្មាន​គោព្រៃ​ណា​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រទះ​ឃើញ​ក្រោយ​ឆ្នាំ​១៩៨៣​ទេ ហើយ​នៅ​ទសវត្ស​ចុងក្រោយ​នេះ មាន​​ការរុករក​​សត្វ​​នេះ​​ជា​ច្រើន​​ដង​តែ​មិន​ទទួល​បាន​លទ្ធផល​អ្វី​ទេ។ របាយការណ៍​របស់ IUCN នៅ​ឆ្នាំ២០០៨ បាន​ចាត់​បញ្ចូល​គោ​ព្រៃ​ថា កំពុង​រង​គ្រោះ​ធ្ងន់​ធ្ងរ (អាចផុតពូជ)។

គ្មាន​គោព្រៃ​ណា​ត្រូវ​បាន​ចាប់​ទុក​នោះ​ទេ។ គោព្រៃ​មួយក្បាល​ដែល​គេ​បាន​ចាប់​ហើយ​ផ្ងើរ​ទៅ​សូន​វ៉ាំងសែនណ៍ (Vincennes Zoo, Paris) ឯ​ក្រុង​ប៉ារីស នៅ​​ឆ្នាំ​​១៩៣៧ ​បាន​ស្លាប់​នៅ​ដើម​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី២។ គោ​ព្រៃ​មួយ​ក្បាល​នោះ​ហើយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ជា គម្រូប្រភេទ (Holotype) ដោយ​​ជីវវិទូ​​បារាំង អាឈីល អ៊ៀរបាំង (Achille Urbain)។
គោព្រៃ: ការបន្តពូជ

ការបន្តពូជ
គោព្រៃ​ជា​ទូទៅ​ចាប់​ផ្តើម​បន្តពូជ​នៅ​រដូវ​ក្តៅ គោព្រៃញី​ពរពោះ​រយៈពេល​ពី​៨​ទៅ​៩​ខែ ហើយ​កើត​​កូន​ម្តង​តែ​​បាន​មួយ​ទេ។ គោព្រៃញី​​ចាកចេញ​​ពី​​ហ្វូង​​​ដើម្បី​ទៅ​បង្កើត​កូន​នៅ​ក្នុង​ព្រៃជ្រៅ ហើយ​​នៅ​ពេល​ដែល​កូនគោ​ព្រៃ​មាន​អាយុ​១​ខែ ទើប​ត្រលប់​ចូល​មក​រក​ហ្វូង​វិញ។
គោព្រៃ: ទំនាក់ទំនងជាមួយអម្បូរផ្សេងទៀត

ទំនាក់ទំនងជាមួយអម្បូរផ្សេងទៀត
សំនេរ​អំពី​សត្វសាស្រ្ត​ដែល​បោះពុម្ព​ពី​ការ​ស្រាវជ្រាវ​ដោយ​សាកលវិទ្យាល័យ​ណតវេស្ទើន (Northwestern University, London) នៅ​​ទីក្រុង​​ឡុង​បាន​បញ្ជាក់​ថា តាម​ការ​ប្រៀបធៀប​តម្រៀប​របស់​មីតូកុងទ្រី (Mitochondrial Sequences) បាន​បង្ហាញ​ថា គោព្រៃ​អាច​ជា អម្បូរបង្កាត់ (Hybrid) រវាង គោធំ (Zebu) និងទន្សោង (Banteng)។ ក្រោយមក អ្នកនិពន្ធ​បាន​ដក​សេចក្តីសន្និដ្ឋាន​នេះ​ចេញវិញ ដោយ​​សារ​​តែ​​ការ​រក​ឃើញ​​​សំណល់​ហ្វូស៊ីល​លលាដ៏​ក្បាល​គោព្រៃ​ដែល​មាន​អាយុ​នៅ​ចុង​សម័យ​ផ្លេស្តូសែន (Pleistocene) ឬ​ក៏​ដើម​សម័យ​អូឡូសែន (Holocene) ដែល​អាច​ឲ្យ​គេ​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា គោព្រៃ​មិនមែន​ជា​អម្បូរបង្កាត់។ បើ​យោង​ទៅ​តាម​ការវិភាគ​ហ្សែន (Genetic Analysis) ជា​​ច្រើន​​ដង​ទៀត បាន​បង្ហាញ​ថា​គោព្រៃ​មិនមែន​ជា​អម្បូរបង្កាត់​ទេ។ មាន​លទ្ធភាព​ខ្លះ​ដែល​ថា អម្បូរទី២​តែ​មាន​មាឌតូច​ជាងគៅព្រៃ របស់​សណ្តាន​​​គោព្រៃ​​នៅ​រស់។
គោម

រូបភាពតូច|  គោមចិនទំនើប
រូបភាពតូច| គោមនៅ ប្រទេសបង់ក្លាដែស
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ពិធិបុណ្យបង្ហោះគោមអណ្តែតលើអាកាស គឺជាបុណ្យប្រពៃណីរបស់ ប្រជាពលរដ្ឋថៃ
គោម ឬ គោមចិន គឺជា ប៉េងប៉ោងខ្យល់ក្តៅ តូចមួយធ្វើពីក្រដាស ដោយមានការបើកនៅខាងក្រោម ដែលភ្លើងតូចមួយត្រូវបានផ្អាក។
គោម: របៀបធ្វើគោម

របៀបធ្វើគោម 
រូបភាពតូច| ធ្វើ​គោម​មេឃ​នៅ​ម៉ិកស៊ិក
ការធ្វើគោមត្រូវមានក្បួនខ្នាតត្រឹមត្រូវណាស់ ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ វាស់ទំហំ បណ្ដោយទទឹង និងការធ្វើឆ្អឹង ។ បានសេចក្ដីថា បើយើងធ្វើពុំបានត្រឹមត្រូវ ដូចការរៀបរាប់នេះទេ នោះគោមក៏មិនអាចហោះឡើងល្អបានដែរ ជួនកាលបង្កឲ្យមានគ្រោះមហន្តរាយទៀតផង ។ ឧទាហរណ៍ : ប្រឆេះធ្ងន់លើសទម្ងន់ ក៏មិនអាចហោះបាន ហោះអាចបន្តិចអាចធ្លាក់មកលើផ្ទះ ឬធ្វើឲ្យឆេះផ្ទះ ធ្លាក់លើស្រូវទុំឆេះអស់ក៏មាន ។
គោម: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
បើយើងសង្កេតមែនទែនឃើញមានស្ទើរគ្រប់ប្រាសាទ ដែលមានរឿងព្រេងទាក់ទងនឹងការកសាងប្រាសាទ រវាងក្រុមមនុស្សប្រុស និងក្រុមមនុស្សស្រី ប្រណាំងគ្នាក្នុងការកសាងប្រាសាទដូចជារឿងភ្នំប្រុស ភ្នំស្រី នៅខេត្តកំពង់ចាម និងប្រាសាទវត្តបាសែត នៅបាត់ដំបង ដោយក្រុមខាងស្រីសន្យានឹងក្រុមខាងប្រុសថា កាលណាផ្កាយព្រឹករះ យើងឈប់ធ្វើទាំងអស់គ្នា ។ ក្រុមស្រី ៗ មានល្បិច ព្រោះថា បើធ្វើតាមកម្លាំងមិនឈ្នះប្រុស ៗ ទេ ។ ដើម្បីយកឈ្នះប្រុស ៗ បាន គេនាំគ្នាធ្វើគោមបង្ហូតឲ្យខ្ពស់ មើលទៅឃើញស្មានតែផ្កាយព្រឹករះឡើយ ក៏នាំគ្នាឈប់សម្រាកដេកលក់អស់ ឯក្រុមស្រី ៗ គិតតែនាំគ្នាប្រឹងធ្វើរហូតដល់ផ្កាយព្រឹករះទើបឈប់ ហេតុនេះហើយ បានជាភ្នំប្រុសមានកម្ពស់ទាបជាងភ្នំស្រី ហើយប្រុស ៗ ត្រូវចូលស្ដីដណ្ដឹងស្រីចាប់ពីពេលនោះមក ។

រឿងភាពយន្តចិន “ម្ដាយក្មេករើសកូនប្រសារ” ត្រង់ម្ដាយបង្គាប់កូនរើសក្រដាសខ្ចប់ខ្យល់ … ។ នេះហើយជាគន្លឹះមួយពិសោធន៍ ថាតើកូនប្រសារនេះ អាចរកឃើញនូវវិធីការពារខ្យល់ទុកកុំឲ្យរលត់ភ្លើងបានទេ ។ អញ្ជឹងពាក្យថាគោម គឺគេយកក្រដាសមកធ្វើជាស៊ុំពីក្រៅ ដើម្បីការពារខ្យល់កុំឲ្យរលត់ភ្លើង ។ យើងធ្លាប់ឮចាស់ ៗ និយាយថា អុជប្រទីប ៗ បានសេចក្ដីថា អុជចង្កៀង អុជគោមនេះឯង សម្រាប់បំភ្លឺ ដូចជានៅពេលមានបុណ្យទានធំ ៗ គេតែងលម្អ ដោយអុជប្រទីបជ្វាលាភ្លឺព្រោងព្រាត (បុណ្យអុំទូក) ជ្វាលា អណ្ដាតភ្លើង, ពន្លឺដែលភ្លឺព្រោងព្រាត….. ។

នៅក្នុងឯកសារស្ដីពីប្រវត្តិបុណ្យវិសាខបូជា ក៏បានលើកថា នៅប្រទេសឥណ្ឌា ពេលបុណ្យវិសាខបូជា គេរៀបចំធ្វើធំណាស់ មានរៀបជាក្បួនដង្ហែ ហើយនៅពេលយប់មានអុជប្រទីបជ្វាលាភ្លឺព្រោងព្រាតនៅតាមដងផ្លូវ តាមមុខគេហដ្ឋានគ្រប់ ៗ គ្នា ។ គោមបង្ហោះ គឺប្រៀបបានជាទង់សញ្ញា ឬការផ្សព្វផ្សាយនូវដំណឹងផ្សេង ៗ ឬការបង្ហូតបង្ហាញសម្គាល់ក្រុមនីមួយ ៗ របស់កុលសម្ព័ន្ធជាសម័យដើម ហើយការបង្ហោះគោម មិនចំពោះតែពេលយប់ទេ ពេលថ្ងៃក៏គេបង្ហោះដែរ ឲ្យតែមានការប្រារព្ធពិធីអ្វីមួយធំម្ដង ៗ ។ ជំនាន់ដូនតាយើងក៏ធ្វើដូច្នេះដែរ ។ ឧទាហរណ៍ វត្ត “១” នៅក្នុងភូមិ “១” ត្រូវធ្វើបុណ្យផ្កាមួយ ដើម្បីប្រមូលបច្ច័យកសាងធម្មសាលា ឬក៏ភូមិណាមួយខ្វះខាតស្បៀងអាហារ គឺគេសរសេរសេចក្ដីអំពាវនាវ ឬសេចក្ដីជូនដំណឹងនោះ ភ្ជាប់ជាមួយគោមបង្ហោះតែម្ដង ។ ពេលគោមអស់ប្រេង អស់ប្រឆេះភ្លើងរលត់ គោមត្រូវធ្លាក់នៅភូមិណា ឃុំណា ពេលនោះ អ្នកស្រុកភូមិឃើញ ក៏នាំគ្នាទៅចូលរួមតាមសេចក្ដីអំពាវនាវ ឬសេចក្ដីជូនដំណឹង តាមរយៈគោមបង្ហោះនោះដែរ ។
គោម: ការប្រើប្រាស់ក្នុងពិធីបុណ្យនានា

ការប្រើប្រាស់ក្នុងពិធីបុណ្យនានា 
ពិធិបុណ្យបង្ហោះគោមអណ្តែតលើអាកាស គឺជាបុណ្យប្រពៃណីរបស់ ប្រជាពលរដ្ឋថៃ​   ដែលប្រព្រឹត្តនៅក្នុងទីក្រុងឈៀងម៉ៃ  ប្រទេសថៃ។ ពិធីត្រូវបានគេប្រារព្ធ ឡើងដើម្បីបួងសួងសុំសេចក្តីសុខ សំណាងល្អ ដោយធ្វើពិធីបង្ហោះគោមទៅលើអាកាស។ មានប្រជាពលរដ្ឋមកពីគ្រប់ទិសទី  ទាំងជនជាតិថៃ  និង បរទេស  បានប្រមូលផ្តុំគ្នាមកកាន់ ទីក្រុងឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ ដើម្បីចូលរួមពិធីបុណ្យបង្ហោះគោមដ៏អស្ចារ្យនេះ ជារៀងរាល់ ឆ្នាំ។

ថ្ងៃប្រារព្ធចូលឆ្នាំខ្មែរ ស្តិតនៅរដូវក្តៅហើយស្ងួតបំផុត ពិបាកដើរលេងពេលថ្ងៃ ជាពិសេសពេលថ្ងៃត្រង់និងរសៀល ទើបគេបង្កើតប្រពៃណីព្យួរគោម បំភ្លឺសម្រាប់ធ្វើបុណ្យពេលយប់ អោយមនុស្សបានមើលផ្លូវ នឹងបានដើរលេងសប្បាយ ជុំគ្នា ត្រជាក់ត្រជុំរមនា ទាល់ៗភ្លឺ ដោយមិនមានអសន្តិសុខ។ (នៅសម័យសង្គមខ្មែរ មានអសន្តិសុខ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧០មក គេបានបិទចរាចរពេលយប់ ទើបយើងពុំសូវបានឃើញ គេមានតាំងភ្លើង ដូចជំនាន់មានសន្តិភាព ហើយក៏បវេណី នៃការចងគោម ដើម្បីប្រារព្ធបុណ្យ នៅពេលយប់ ក៍បានបាត់រូបបន្តិចម្តងៗ ពីកម្ពុជា។

គោមម្យ៉ាងទៀតរាងជាផ្កាយ ឬតារា ដែលមានកាំរស្មីប្រាំ គោមនេះចេញមកពីវប្បធម៌អឺរ៉ុប ពោលគឺបាននាំចូលមកដោយព្រះយេស៊ូ ឬកាតូលិក ព្រោះជាប្រពៃណីអឺរ៉ុបសុទ្ធសាធ ។ គឺគោមរាងផ្កាយនេះហើយ ដែលបាននាំផ្លូវស្ដេចបីព្រះអង្គ ទៅកាន់ជម្រក ដែលព្រះយេស៊ូប្រសូត គេបង្ហោះ ឬដុតគោមនេះនៅពេលបុណ្យណូអែល ។