navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
អឝ្វត្ថាមន: សេចក្ដីស្រលាញ់របស់ទ្រោណចំពោះអឝ្វត្ថាមា

សេចក្ដីស្រលាញ់របស់ទ្រោណចំពោះអឝ្វត្ថាមា
អឝ្វត្ថាមាគឺជាបុត្រានៃទ្រោណាចារ្យ និង ក្រឹបី (ក្ឫបី) ដែលជាភគិនីនៃក្រឹបាចារ្យ (ភគិនី = បងប្អូនស្រី)។ ទ្រោណស្រលាញ់បុត្រារបស់លោកជាពន់ប្រមាណ។ ទ្រោណាចារ្យពិតជាកំសត់ទុរគតណាស់។ គ្រាមួយ នៅពេលអឝ្វត្ថាមានៅវ័យកុមារ គេចង់ផឹកទឹកដោះគោដែរ ពេលដែលឃើញមិត្តសហាយរបស់ខ្លួនបានផឹក។ ដោយគ្មានមេគោទាល់តែសោះ អឝ្វត្ថាមាបានលាបបបូរមាត់ ឱ្យប្រឡាក់ជាមួយម្សៅស្រូវសាលីលាយទឹក ធ្វើឱ្យដូចថាគេបានផឹកទឹកដោះគោ។ រូបភាពនេះបានធ្វើឱ្យទ្រោណាចារ្យខ្លោចផ្សាដួងហឫទ័យជាខ្លាំង។ ភ្លាមនោះ លោកនៅចងចាំសំលាញ់ពីកុមារភាពរបស់លោកគឺទ្រុបទ ដែលកាលពីពេញរូបពេញរាងជាយុវវ័យឈាមរាវ បានសន្យានឹងចែកទ្រោណពាក់កណ្ដាលនូវអ្វីៗដែលទ្រង់មាន។ ទ្រោណាចារ្យបាននិមន្តទៅកាន់ព្រះរាជវាំងនៃព្រះទ្រុបទដើម្បីសុំមេគោមួយក្បាល។ ព្រះបាទទ្រុបទបានប្រមាថទ្រោណាចារ្យ ដោយទ្រង់ត្រាស់ថាមិត្តភាពមានលុះណាតែមានឋានៈស្មើគ្នា។ ទ្រង់បានត្រាស់ប្រាប់អោយទ្រោណ ទូលសុំឱ្យដូចព្រាហ្មណ៍សុំទាន ប៉ុន្តែមិនមែនឋានៈជាមិត្ត ហើយព្រះអង្គទ្រង់នឹងធ្វើព្រះរាជកិច្ច ប្រទានឱ្យនូវអ្វីដែលលោកទូលសុំ។ ដោយក្ដីមិនសុខពេញចិត្ត ទ្រោណាចារ្យបានត្រឡប់មកវិញដោយដៃទទេ និង ត្រូវរងនូវការប្រមាថ។

បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍នេះ ដោយយល់ឃើញនូវស្ថានភាពរបស់ទ្រោណាចារ្យ ក្ឫបាចារ្យ ដែលកំពុងតែបង្រៀនពួកព្រះអង្គម្ចាស់នៃដែនកុរុ បាននិមន្តទ្រោណឱ្យទៅហស្ដិនបុរ។ នៅទីនោះ លោកបានយកចិត្តទុកដាក់លើសហសាវ័ករបស់លោក ភិឝ្ម។ ដូច្នេះ ទ្រោណាចារ្យបានក្លាយជាគុរុនៃពួកបាណ្ឌវផង និង ពួកកៅវ៌ផង នៅឯហស្តិនបុរ។ អឝ្វត្ថាមាក៏បានរៀនវិជ្ជាយុទ្ធសិល្ប៍រួមគ្នាជាមួយពួកព្រះអង្គម្ចាស់អស់ទាំងនោះផងដែរ។K M Ganguly(1883-1896). The Mahabharata,Book 5 Udyoga Parva,Section CLXVIII sacred-texts.com,October 2003,Retrieved 2013-11-14
អឝ្វត្ថាមន: អវតារនៃព្រះឝិវ

អវតារនៃព្រះឝិវ
អឝ្វត្ថាមា បុត្រាប្រកបដោយឫទ្ធានុភាពនៃទ្រោណ ដោយសារតែគេដឹងថាលោកជាអវតារបែងភាគនៃព្រះរុទ្រ តែធាតុពិតលោកកើតមកជាអវតារបែងភាគនៃទេពដល់ទៅបួនអង្គគឺ ព្រះយម រុទ្រ កាម និង ក្រោធ ផងដែរ។ កាលពីមិនទាន់កើតមានឡើងនូវមហាភារតយុទ្ធ ភិឝ្ម ខ្លួនឯងបានប្រកាសថា ពិតជាមិនអាចទៅរួចទេចំពោះជនណាដែលហ៊ានផ្ដាច់ជីវិត រឺ ផ្ចាញ់ អឝ្វត្ថាមាក្នុងសង្គ្រាមព្រោះគេជាអវតារបែងភាគនៃព្រះឝិវ។ ភិឝ្ម បានពោលថា នៅពេលដែលអឝ្វត្ថាមាប្រែមកជាខឹងក្រោធ អញ្ជឹងមិនងាយប្រយុទ្ធនឹងគេបានទេ កាលណាគេប្រែក្លាយមកជាព្រះសិវៈទីពីរ។ គ្មានអ្នកណាម្នាក់អាចទ្រាំទ្រនឹងកំហឹង និងទោសៈរបស់គេបានឡើយ។

ព្រះក្ឫឞ្ណ (ក្រឹឞ្ណ) និងឥសីវ្យាស ក៏ដឹងអំពីរឿងនេះដែរ ហើយពួកទ្រង់បានប្រឹក្សាដល់អជ៌ុនឱ្យសុំពរពីព្រះសិវៈដើម្បីផ្ចាញ់កងទ័ពកៅវ៌ក្នុងសង្គ្រាម ផ្ទុយទៅវិញវានឹងមិនអាចបង្ក្រាបកងទ័ពកៅវ៌ណាដែលមាន អឝ្វត្ថាមាចូលរួមឡើយ ដែលគេ ជាអវតារនៃព្រះសិវៈ។  កាលណោះ អជ៌ុនកំពុងធ្វើតបៈ ព្រះឥន្ទ្រក៏បានទៅជួបអជ៌ុនក្នុងពេលកំពុងប្រព្រឹត្តិព្រហ្មចរិយធម៌ ហើយក៏បានត្រាស់សួរថាតើអ្នកធ្វើតបៈដើម្បីអ្វី។  អជ៌ុនបានទូលប្រាប់ព្រះអង្គថា ទ្រង់ចង់បង្ក្រាបពួកកៅវ៌អោយដល់នូវបរាជ័យ។ ព្រះឥន្ទ្របានត្រាស់ប្រាប់ទៅអជ៌ុនថា ព្រះអង្គមិនអាចជួយទ្រង់ដើម្បីសម្រេចជោគជ័យលើពួកកៅវ៌បានឡើយ ពីព្រោះអឝ្វត្ថាមា ជាអវតារបែងភាគនៃព្រះឝិវៈ។ ព្រះឥន្ទ្របានត្រាស់ប្រាប់ឱ្យអជ៌ុនទៅសុំព្រះឝិវតាមរយៈការធ្វើតបៈដែលព្រះអង្គអាចសម្រេចបំណងរបស់ទ្រង់បាន។ ព្រះឝិវៈបានប្រទានពរជ័យទៅឱ្យអជ៌ុន តែទ្រង់បានត្រាស់រំលឹកថា ពុំមានជនណាអាចប្រហារជន្មាអឝ្វត្ថាមា រឺក៏យកឈ្នះគេនៅពេលដែលគេកំពុងតែមានសេចក្ដីខឹងក្រោធនោះឡើយ។ ក្រោយមក ហេតុការណ៍នៃមរណភាពក្លែងក្លាយរបស់អឝ្វត្ថាមាបានបណ្ដាលឱ្យមានការអស់ជន្មាយុនៃបិតារបស់លោក គឺគុរុទ្រោណ។ មរណភាពនៃទ្រោណដ៏សោកសៅបានធ្វើឱ្យអឝ្វត្ថាមាមានសេចក្ដីខឹងក្រោធយ៉ាងខ្លាំង ហើយព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះហើយ ដែលបានបណ្ដាលអោយមានសេចក្ដីវិនាសអន្តរធានដល់ពួកត្រកូលបាណ្ឌវទាំងស្រុងក្នុងតេជះដៃនៃអឝ្វត្ថាមាតែម្នាក់គត់។J.L Shastri. "The Siva Purana - The Complete Set in 4 Volumes".Motilal Banarsidass Publishers Pvt Ltd; 2008 Edition
អឝ្វត្ថាមន: ជោគវាសនា

ជោគវាសនា
thumb|Ashwatthama surrenders his gem to Draupadi
Ashwatthama had a gem which was similar to Shamantakamani on his forehead which used to protect the wearer from fear of any snakes, ghosts, demigods,demons,old age and diseases. So Ashwatthama was asked to surrender this gem. Enraged Krishna then cursed Ashwatthama that for 3000 years he will roam in the forests with blood and puss oozing out of his injuries and cry for death. Since he had no fear of death during war, death would not meet him. He will have neither any hospitality nor any accommodation; He will be in total isolation without any contact of physical communication from mankind and society; The wound caused by the removal of this gem on his forehead will not heal and his body will suffer from a host of incurable diseases forming sores and ulcers that would never heal for 3000 years" . It is believed that in Kaliyuga, his name will be "Suryakanta".K M Ganguly(1883-1896). The Mahabharata,Book 10: Sauptika Parva Section 16 sacred-texts.com,October 2003,Retrieved 2014-07-04
អឝ្វត្ថាមន: ទ្រឹស្ដីបញ្ច្រាសគ្នាអំពីជោគវាសនារបស់អឝ្វត្ថាមា

ទ្រឹស្ដីបញ្ច្រាសគ្នាអំពីជោគវាសនារបស់អឝ្វត្ថាមា

In a Kannada version of Mahabaratha written by Kumara Vyasa, the author claimed that he wrote Mahabaratha by listening to Sage Aswatthama. It was said in different sources and alternate theories that, in order to escape from the curse of Lord Krishna, Aswatthama approached his Parama Guru (guru's guru) Lord Parasurama, who was also an avatar of Lord Vishnu. Lord Parasurama felt pity at Aswatthama and agreed to help him. It was said that Aswatthama was only an instrument in Lord Shiva's plan to exterminate all the evil people from earth. Since it was Lord Shiva who entered into Aswatthama's body and exterminated Pandava forces, Aswatthama was absolved of all sins. It was said that Pandavas met Aswathama once again 36 years later when they were travelling to the Himalayas to seek pardon from Lord Siva for their heinous crimes in war. The description says Pandavas found Aswatthama happy in the company of Lord Parasurama and Sage Durvasa in an ashram on the banks of river Ganga and Aswatthama was found free from all curses. It was believed that Lord Parasurama and Maharishi Durvasa initiated Aswatthama into Sakthi worship, which is considered to be the supreme of all modes of worship. By worshipping Adi ParaSakthi, the mother of Lord Brahma,Lord Vishnu and Lord Shiva, Aswatthama bypassed the curse of Lord Krishna.Kumara Vyasa Kumara Vyasa Mahabratha, August 2014, Retrieved 2014-08-01

It is said in ancient scriptures that "If God is angry at you, Guru can save you. But if Guru is angry at you, even God cannot save you". Alternate theories suggest that as per the words in scriptures Aswatthama sought the help of his gurus and escaped the wrath of God. Maharashi Ashwathama lives along with his mother Kripi and his maternal uncle sage Kripa, both being great yogis somewhere in the Himalayas.Pilot Baba. [ http://www.pilotbaba.org/himalayan-masters/ashwathama.htm  Pilot Baba and Maharishi  Aswathama] Retrieved 2015-02-15
អឝ្វត្ថាមន: អឝ្វត្ថាមា និង ព្រហ្មឝិរឝាត្រា

អឝ្វត្ថាមា និង ព្រហ្មឝិរឝាត្រា

Ashwatthama sought the knowledge of Brahmashirsha astra from his father Drona. Dronacharya taught Ashwatthama only to invoke Brahmashirsha astra, but does not teach him how to withdraw it. This was because Drona earlier gave his word to Arjuna that he will make Arjuna the greatest archer. So in order to fulfill his promise Drona gave only partial knowledge of Brahmashirsha astra to Ashwatthama but he gave full knowledge to Arjuna.Drona was bound by his word to Arjuna, so later he was also forced by circumstances to cut off the thumb of Karat prince Ekalavya because he seemed superior in skill to Arjuna.K M Ganguly (1883–1896). The Mahabharata,Book 1 Adi Parva, Section CLXVIII sacred-texts.com,October 2003, Retrieved 2015-02-11 Ashwatthama had a partial knowledge in the context of Bramhashirastra. He only knew how to invoke it, but did not know how to withdraw it.If an archer is aware of both the invocation and withdrawal of any celestial weapon, then he can invoke it as many times as he wants. Hence, to avoid Ashwatthama from invoking Bramhashirastra multiple times, Dronacharya only gives a partial knowledge about it. If an archer invokes Bramhashirastra once, it not only destroys the target, but also leads to a famine in the region for 12 years. If a Bramhashirastra is invoked twice, then it can even lead to draining of the entire ocean on Earth.
អឝ្វត្ថាមន: ទ្វេគ្រោះរបស់ទុរយោធន

ទ្វេគ្រោះរបស់ទុរយោធន
When Duryodhana was lying in the battle field, awaiting death, badly bruised by the wounds inflicted by Bhima. He kept his three fingers in a raised position and was unable to speak. All the efforts made by his men to understand the meaning proved to be futile. Seeing his plight Krishna approached him and said "I know what issues occupied your mind. I will address them".Krishna identified the issues as - not building a fort around Hastinapur, not persuading Vidura to fight the battle, not making Ashwatthama the commander-in-chief after the death of Dronacharya.On hearing this Duryodhana closed all the fingers and rested. Duryodhana concluded that these 3 factors should have surely brought him victory.If he had built a fort around Hastinapur,he could have totally avoided the war in the first place and he don't have to worry about the power of Pandavas. If Vidura fought on his side,he would have the best strategist, even better than Lord Krishna. At last only Duryodhana came to the conclusion that Lord Krishna is in fact the avatar of Lord Vishnu.If Duryodhana had made Ashwatthama as the commander of the army after the death of Drona,victory would have surely be his as Ashwatthama was the avatar of Lord Shiva.J.L Shastri. "The Siva Purana - The Complete Set in 4 Volumes".Motilal Banarsidass Publishers Pvt Ltd; 2008 Edition No one can handle a 'furious' Ashwatthama, the part incarnate of Lord Shiva.Lord Shiva is pleasing most of the time but no one in the entire universe can handle a furious Lord Shiva.Similarly all Duryodhana need to do to win the war was to make Ashwatthama furious. Just like Pandavas had Lord Krishna, the avatar of Lord Vishnu, Duryodhana had the avatar of Lord Shiva, but he never utilized Ashwatthama.The remorse about under utilizing Ashwatthama prompted Duryodhana to rethink and made Ashwatthama the commander of his army after the war,after his defeat.K M Ganguly(1883-1896).  The Mahabharatha Book 9: Shalya Parva section 65  Duryodhana speaking to  Asvathama,Kripa and Kritavarma,October 2003,Retrieved 2015-04-17 These events led to the complete destruction of Pandava army and lineage and at the end the victorious Pandavas felt like the looser.After the night raid of Ashwatthama on Pandava camp Duryodhana felt like he had won the war, as the Pandavas lost everything and everyone they care about.K M Ganguly(1883-1896). The Mahabharatha Book 10: Sauptika Parva section 10  Yudishtira and Pandavas crying over the death of Upapandavas and Panchalas,October 2003,Retrieved 2015-04-17
អឝ្វត្ថាមន: សិល្បៈជាអ្នកចម្បាំងមួយរូប

សិល្បៈជាអ្នកចម្បាំងមួយរូប
In Udyoga Parva of Mahabarath, Bhishma declared Ashwatthama as a mighty Maharathi, or a warrior capable of fighting 60,000 warriors simultaneously; circumspect in his mastery of all forms of weapons and combat skills.K M Ganguly(1883-1896). The Mahabharata,Book 5 Udyoga Parva,Section CLXVIII sacred-texts.com,October 2003,Retrieved 2013-11-14

In Drona Parva of Mahabarath, it gives a detailed explanation of the skill of Drona's son Aswatthaman.K M Ganguly(1883-1896 The Mahabharata,Book 7 Drona Parva,Section CXCV sacred-texts.com,October 2003,Retrieved 2014-05-18
អឝ្វត្ថាមន: តំណខាងក្រៅ

តំណខាងក្រៅ
Original text online 
 etext  (metrical) , entered by Muneo Tokunaga
 GRETIL etext   (Muneo Tokunaga)
 Mahābhārata online 
 History: Encounters with Ashwatthama
អសង្ខេយ្យកប្ប: '''អសង្ខេយ្យ'''

អសង្ខេយ្យ 
សូមមើលផងដែរ  អសង្ខេយ្យ

 និយមន័យ 
អសង្ខេយ្យ   អៈសង់-ខៃ   បា.  ( គុ. )  ដែល​ច្រើន​រាប់​ពុំ​អស់, ដែល​រាប់​ពុំ​បាន​ប្រមាណ​ពុំ​អស់ : ច្រើន​ជា​អសង្ខេយ្យ (ប្រើ​ក្លាយ​ជា អសង្ខៃយ ក៏​មាន) ។ ន. ឈ្មោះ​សំខ្យា​ចំនួន​មួយ​រយ​សែន​មហា​កថាន (មាន ១៤០ សូន្យ) ។  អសង្ខេយ្យ​អប្បមេយ្យ ច្រើន​រាប់​ពុំ​បាន​ស្មាន​ឬ​បៀប​ប្រដូច​ពុំ​កើត... : មាន​ផលានិសង្ស​ជា​អសង្ខេយ្យ​អប្បមេយ្យ ។ (វចនានុក្រមសម្តេច ជួន ណាត)
អសង្ខេយ្យកប្ប: និយមន័យ

និយមន័យ 
អសង្ខេយ្យ   អៈសង់-ខៃ   បា.  ( គុ. )  ដែល​ច្រើន​រាប់​ពុំ​អស់, ដែល​រាប់​ពុំ​បាន​ប្រមាណ​ពុំ​អស់ : ច្រើន​ជា​អសង្ខេយ្យ (ប្រើ​ក្លាយ​ជា អសង្ខៃយ ក៏​មាន) ។ ន. ឈ្មោះ​សំខ្យា​ចំនួន​មួយ​រយ​សែន​មហា​កថាន (មាន ១៤០ សូន្យ) ។  អសង្ខេយ្យ​អប្បមេយ្យ ច្រើន​រាប់​ពុំ​បាន​ស្មាន​ឬ​បៀប​ប្រដូច​ពុំ​កើត... : មាន​ផលានិសង្ស​ជា​អសង្ខេយ្យ​អប្បមេយ្យ ។ (វចនានុក្រមសម្តេច ជួន ណាត)
អសង្ខេយ្យកប្ប: '''[[កប្ប]]'''

កប្ប 
កប្បទាំង ៤ យ៉ាងមាន

១. អាយុកប្ប ជាអាយុខ័យរបស់មនុស្ស 

២. អន្តរកប្ប ស្មើនឹងរយៈពេលដែលមនុស្សមានអាយុ ១អសង្ខេយ្យឆ្នាំ ក្នុង១០០ឆ្នាំ ខ័យចុះ(ថយចុះ) ១ឆ្នាំៗ រហូតដល់នៅសល់១០ឆ្នាំស្លាប់ រួចហើយក្នុង ១០០ឆ្នាំ ខ័យឡើង(កើនឡើង) ១ឆ្នាំៗ រហូតដល់ មនុស្សមានអាយុ ១អសង្ខេយ្យវិញ 

៣. អសង្ខេយ្យកប្ប ស្មើនឹង ៦៤ អន្តរកប្ប

៤. មហាកប្ប ស្មើនឹង ៤ អសង្ខេយ្យកប្ប ឬស្មើនឹង ២៥៦អន្តរកប្ប ។
អសង្ខេយ្យកប្ប: '''អសង្ខេយ្យកប្ប'''

អសង្ខេយ្យកប្ប 
</big>១អសង្ខេយ្យកប្ប=៦៤ អន្តរកប្ប

អសង្ខេយ្យកប្ប មាន ៤ យ៉ាង
 
១. សំវដ្តអសង្ខេយ្យកប្ប ជារយៈពេលដែលសកលលោកកំពុងតែវិនាស ស្មើនឹង ១៦អន្តរកប្ប

២. សំវដ្តដ្ឋាយីអសង្ខេយ្យកប្ប ជារយៈពេលដែលគ្មានអ្វីៗទាំងអស់បន្ទាប់ពីសកលលោកវិនាស ស្មើនឹង ១៦អន្តរកប្ប

៣. វិវដ្តអសង្ខេយ្យកប្ប ជារយៈពេលដែលសកលលោកកំពុងចាប់ផ្តើម កកើត ស្មើនឹង ១៦អន្តរកប្ប

៤. វិវដ្តដ្ឋាយីអសង្ខេយ្យកប្ប ជារយៈពេលដែលសកលលោក កំពុងថិតនៅបន្ទាប់ពីកើតឡើង ពេញបរិបូរណ៍ហើយ ស្មើនឹង ១៦អន្តរកប្ប ។
</big>

 ការប្រៀបធៀប 
ក្នុងគំនរគ្រាប់ស្ពៃដែលមានបណ្តោយនិងទទឹង ១យោជន៍ៗ កាលកន្លងទៅ១០០ឆ្នាំ ទើបនាំគ្រាប់ស្ពៃនោះចេញ ១គ្រាប់ គ្រប់ៗ ១០០ឆ្នាំយ៉ាងនេះ សូម្បីគ្រាប់ស្ពៃនោះអស់ទៅ ក៏មិនទាន់អស់អាយុនៃអសង្ខេយ្យកប្ប ។
អសង្ខេយ្យកប្ប: ការប្រៀបធៀប

ការប្រៀបធៀប 
ក្នុងគំនរគ្រាប់ស្ពៃដែលមានបណ្តោយនិងទទឹង ១យោជន៍ៗ កាលកន្លងទៅ១០០ឆ្នាំ ទើបនាំគ្រាប់ស្ពៃនោះចេញ ១គ្រាប់ គ្រប់ៗ ១០០ឆ្នាំយ៉ាងនេះ សូម្បីគ្រាប់ស្ពៃនោះអស់ទៅ ក៏មិនទាន់អស់អាយុនៃអសង្ខេយ្យកប្ប ។
អសុរៈ

រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| រូបចម្លាក់អសុរៈក្នុងចម្លាក់រឿងកូរសមុទ្រទឹកដោះ ពី ប្រាសាទអង្គរវត្ត
អសុរៈ ឬ អសុរ ( សំស្រ្កឹត : असुर) គឺអមនុស្សពួកមួយ, ទីទៃពីពួកទេវតា, នៅក្នុងអសុរភព មានវេបចិត្តិអសុរិន្ទជាស្ដេច, ជាសត្រូវនៃពួកទេវតានៅឋានត្រ័យត្រិង្ស។ ពួកអសុរៈ គឺជាក្រុមមួយនៅក្នុងសាសនាឥណ្ឌា ។ ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​ជា​ត្រកូល​ស្វែងរក​អំណាច​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​ទេវៈ ដែល​មាន​ចិត្ត​សប្បុរស​ជាង (គេ​ស្គាល់​ថា​ជា សុរៈ ឬ សុរ ) ក្នុងសាសនាព្រហ្មញ្ញ ។ នៅក្នុងបរិបទព្រះពុទ្ធសាសនា ពាក្យនេះជួនកាលត្រូវបានបកប្រែថា " យក្សទេពមហិស្សា " " ភុម្មទេវតា " ឬ "អាទិបក្ខ" ។ Robert Beer. The Handbook of Tibetan Buddhist Symbols Serindia Publications 2003  page 246
អស់កល្ប

អស់កល្ប (អង់គ្លេស: Eternity) មានន័យថាជារៀងរហូត ឬគ្មានទីបញ្ចប់។ 

គំនិតស្ដីអំពីភាពអស់កល្ប ដែលគំនិតនេះទាក់ទងនឹងព្រះ ជាគំនិតដ៏សំខាន់នៅក្នងទេវវិទ្យា។ ពួកវេទនិយមនិយាយថាព្រះមាននៅ អស់កល្បជានិច្ច។ ពួកគេយល់ឃើញដូច្នេះ ដោយផ្អែកលើនិយមន័យនៃពាក្យ "អស់កល្ប" ដែលត្រូវបានប្រើ។  ម្យ៉ាងព្រះមាននៅ អស់កល្បជានិច្ច គឺមាននៅគ្មានទីបញ្ចប់ឡើយ ទាំងក្នុងពេលអតីតកាល បច្ចុប្បន្ន និងអនាគត។ ម្ប៉ាងទៀតព្រះមាននៅ ក្នុងពេលវេលាដ៏អស់កល្ប ឬមាននៅគ្រប់ពេលទាំងអស់។ ការកំណត់មួយផ្សេងទៀតបញ្ជាក់ថាព្រះស្ថិតនៅក្រៅពេលវេលា ខុសពីគំនិតរបស់មនុស្ស។ ព្រះមានបន្ទូលអំពីអង្គទ្រង់ថាជា “ដើមដំបូង និងជាទីបញ្ចប់។” ហើយថាព្រះអង្គជា “ព្រះអម្ចាស់ដែលគង់នៅសព្វថ្ងៃ គង់នៅតាំងពីដើម ហើយដែលត្រូវយាងមក គឺព្រះដ៍មានព្រះចេស្ដាលើអ្វីៗទាំងអស់។”
អស្វ

អស្វ ( សំស្ក្រឹត:  अश्व,  Aśva) គឺជាពាក្យ សំស្ក្រឹត សម្រាប់ សេះ ដែលជាសត្វដ៏សំខាន់មួយដែលស្វែងរកឯកសារយោងនៅក្នុង គម្ពីរវេទ ក៏ដូចជា គម្ពីរហិណ្ឌូ នៅពេលក្រោយ។ ពាក្យនេះត្រូវបានយល់ទៅ Avestan ( aspa ), Latin equus, ក្រិកបុរាណ  ( hippos ), Proto-Germanic * ehwaz, លែងប្រើ Prussian Lithuanian  (ពី Proto-Balto-Slavic *éśwāˀ ) ទាំងអស់មកពី Proto-Indo-European *h₁éḱwos .
អស្វ: ការប្រើប្រាស់នៅក្នុង វេទ និងទេវកថាហិណ្ឌូ

ការប្រើប្រាស់នៅក្នុង វេទ និងទេវកថាហិណ្ឌូ 

 វេទ 
មាន​ការ​លើក​ឡើង​ម្តង​ហើយ​ម្តង​ទៀត​អំពី​សេះ ​វេទ (គ.ស.១៥០០ - ៥០០ មុនគ.ស)។ ជា​ពិសេស​ Rigveda មាន​ឈុត​ជិះ​សេះ​ជា​ច្រើន​ដែល​ជា​ញឹក​ញាប់​ទាក់​ទង​នឹង ​រទេះ​សេះ ។  

អស្វិន គឺជា កូនភ្លោះដ៏ទេវភាព ដែលមានឈ្មោះសម្រាប់ភាពជាសេះរបស់ពួកគេ។ ទោះបីជាការសន្មត់ជាធម្មតាថា ការធ្វើចំណាកស្រុកឥណ្ឌូ-អារីយ៉ាន ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើអ្នកជិះ ដែលប្រហែលជាបានណែនាំសេះក្នុងស្រុកទៅកាន់អនុទ្វីបក៏ដោយ មានឯកសារយោងច្បាស់លាស់មួយចំនួនចំពោះការជិះសេះពិតប្រាកដនៅក្នុងអត្ថបទដំបូងបំផុតរបស់ពួកគេ Rigveda ដែលច្បាស់បំផុតនៅក្នុង RV 5 .៦១.២-៣ ពិពណ៌នាអំពី មរុត ជាអ្នកជិះ៖

 តើសេះរបស់អ្នកនៅឯណា, កន្លែងណា? តើអ្នកមកដោយរបៀបណា? តើអ្នកមានអំណាចយ៉ាងដូចម្តេច? Rein ស្ថិតនៅលើច្រមុះ និងអង្គុយនៅលើខ្នង។
 រំពាត់ត្រូវបានដាក់នៅលើចំហៀង។ វីរបុរស​លាត​ភ្លៅ​ដាច់​ពី​គ្នា ដូច​ស្ត្រី​ពេល​ទារក​កើត។ (trans. Griffith)

យោងតាម RV 7 .18.19 កុលសម្ព័ន្ធ Dasyu (Ajas, Shigrus និង Yakshus) ក៏មានសេះផងដែរ។ McDonnell និង Keith ចង្អុលបង្ហាញថា Rigveda មិនពិពណ៌នាអំពីមនុស្សជិះសេះក្នុងសមរភូមិទេ។  នេះគឺស្របទៅនឹងការណាត់ជួបធម្មតានៃ Rigveda ដល់ចុងយុគសម័យសំរិទ្ធ នៅពេលដែលសេះដើរតួជាមធ្យោបាយដឹកជញ្ជូនជាចម្បងជាសត្វព្រាង (ខណៈពេលដែលការបញ្ចូល ទ័ពសេះ មានកាលបរិច្ឆេទដល់ យុគសម័យដែក ដំបូង អាចជាជនជាតិ អ៊ីរ៉ង់ (ជាពិសេស Parthian ) ។ ការបង្កើតថ្មីនៃសតវត្សទី 9 មុនគ។

RV 1 .163.2 ទេវកថាសំដៅលើការណែនាំអំពីសេះ និងការជិះសេះ៖

 ស្ទីល​នេះ​ដែល ​យម ​បាន​ឲ្យ​នោះ​មាន ​​ត្រិត ​ ហើយ​គាត់​ជា​ទី​មួយ​ដែល ​ព្រះ​ឥន្ទ្រ ​ឡើង​លើ។
 ខ្សែដៃ គន្ធវ៌ បានចាប់។ ឱ វសុ អ្នក ​រាល់​គ្នា ​បាន​បង្ហាញ​ពី ​ព្រះអាទិត្យ ​ចេញ​ពី​ព្រះអាទិត្យ។ (trans. Griffith)

ការ បូជា Ashvamedha ឬការបូជាសេះគឺជាពិធីគួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយនៃ Yajurveda ។

 ទេវកថាហិណ្ឌូ 
អវតារដ៏ល្បីល្បាញមួយរបស់ ព្រះវិស្ណុ ហយគ្រិវ ត្រូវបានបង្ហាញដោយក្បាលសេះ។ ហយគ្រិវ ត្រូវបានគោរពបូជាជាព្រះសម្រាប់ចំណេះដឹង។

រឿងព្រេងរបស់ ឧច្ចិះស្រវះ ចែងថាសេះដំបូងបានផុសចេញពីជម្រៅនៃមហាសមុទ្រកំឡុងពេលនៃ ការកូរសមុទ្រ ។ វា​ជា​សេះ​ពណ៌​ស ហើយ​មាន​ស្លាប​ពីរ។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ដោយឈ្មោះរបស់ ឧច្ចិះស្រវះ ។ រឿងព្រេងនិទានបន្តថា ព្រះឥន្ទ្រ ជាព្រះមួយអង្គនៃសាសនា ហិណ្ឌូ បានយកសេះ ទេវកថា ទៅកាន់លំនៅឋានសួគ៌ារបស់ព្រះអង្គគឺ ស្វគ៌ (ឋានសួគ៌)។ បន្ទាប់​មក ព្រះ​ឥន្ទ្រ​ក៏​កាត់​ស្លាប​សេះ​ចេញ ហើយ​បង្ហាញ​មនុស្ស​លោក​ដូច​គ្នា។ ស្លាប​ត្រូវ​បាន​កាត់​ដើម្បី​ធានា​ថា​សេះ​នៅ​តែ​មាន​នៅ​លើ​ផែនដី ( ប្រថ្វិ ) ហើយ​មិន​បាន​ហោះ​ត្រឡប់​មក​វិញ​ទៅ សុវគ៌ របស់​ព្រះ​ឥន្ទ​។

 ការបកស្រាយទំនើប
អស្វ: វេទ

វេទ 
មាន​ការ​លើក​ឡើង​ម្តង​ហើយ​ម្តង​ទៀត​អំពី​សេះ ​វេទ (គ.ស.១៥០០ - ៥០០ មុនគ.ស)។ ជា​ពិសេស​ Rigveda មាន​ឈុត​ជិះ​សេះ​ជា​ច្រើន​ដែល​ជា​ញឹក​ញាប់​ទាក់​ទង​នឹង ​រទេះ​សេះ ។  

អស្វិន គឺជា កូនភ្លោះដ៏ទេវភាព ដែលមានឈ្មោះសម្រាប់ភាពជាសេះរបស់ពួកគេ។ ទោះបីជាការសន្មត់ជាធម្មតាថា ការធ្វើចំណាកស្រុកឥណ្ឌូ-អារីយ៉ាន ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើអ្នកជិះ ដែលប្រហែលជាបានណែនាំសេះក្នុងស្រុកទៅកាន់អនុទ្វីបក៏ដោយ មានឯកសារយោងច្បាស់លាស់មួយចំនួនចំពោះការជិះសេះពិតប្រាកដនៅក្នុងអត្ថបទដំបូងបំផុតរបស់ពួកគេ Rigveda ដែលច្បាស់បំផុតនៅក្នុង RV 5 .៦១.២-៣ ពិពណ៌នាអំពី មរុត ជាអ្នកជិះ៖

 តើសេះរបស់អ្នកនៅឯណា, កន្លែងណា? តើអ្នកមកដោយរបៀបណា? តើអ្នកមានអំណាចយ៉ាងដូចម្តេច? Rein ស្ថិតនៅលើច្រមុះ និងអង្គុយនៅលើខ្នង។
 រំពាត់ត្រូវបានដាក់នៅលើចំហៀង។ វីរបុរស​លាត​ភ្លៅ​ដាច់​ពី​គ្នា ដូច​ស្ត្រី​ពេល​ទារក​កើត។ (trans. Griffith)

យោងតាម RV 7 .18.19 កុលសម្ព័ន្ធ Dasyu (Ajas, Shigrus និង Yakshus) ក៏មានសេះផងដែរ។ McDonnell និង Keith ចង្អុលបង្ហាញថា Rigveda មិនពិពណ៌នាអំពីមនុស្សជិះសេះក្នុងសមរភូមិទេ។  នេះគឺស្របទៅនឹងការណាត់ជួបធម្មតានៃ Rigveda ដល់ចុងយុគសម័យសំរិទ្ធ នៅពេលដែលសេះដើរតួជាមធ្យោបាយដឹកជញ្ជូនជាចម្បងជាសត្វព្រាង (ខណៈពេលដែលការបញ្ចូល ទ័ពសេះ មានកាលបរិច្ឆេទដល់ យុគសម័យដែក ដំបូង អាចជាជនជាតិ អ៊ីរ៉ង់ (ជាពិសេស Parthian ) ។ ការបង្កើតថ្មីនៃសតវត្សទី 9 មុនគ។

RV 1 .163.2 ទេវកថាសំដៅលើការណែនាំអំពីសេះ និងការជិះសេះ៖

 ស្ទីល​នេះ​ដែល ​យម ​បាន​ឲ្យ​នោះ​មាន ​​ត្រិត ​ ហើយ​គាត់​ជា​ទី​មួយ​ដែល ​ព្រះ​ឥន្ទ្រ ​ឡើង​លើ។
 ខ្សែដៃ គន្ធវ៌ បានចាប់។ ឱ វសុ អ្នក ​រាល់​គ្នា ​បាន​បង្ហាញ​ពី ​ព្រះអាទិត្យ ​ចេញ​ពី​ព្រះអាទិត្យ។ (trans. Griffith)

ការ បូជា Ashvamedha ឬការបូជាសេះគឺជាពិធីគួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយនៃ Yajurveda ។
អស្វ: ទេវកថាហិណ្ឌូ

ទេវកថាហិណ្ឌូ 
អវតារដ៏ល្បីល្បាញមួយរបស់ ព្រះវិស្ណុ ហយគ្រិវ ត្រូវបានបង្ហាញដោយក្បាលសេះ។ ហយគ្រិវ ត្រូវបានគោរពបូជាជាព្រះសម្រាប់ចំណេះដឹង។

រឿងព្រេងរបស់ ឧច្ចិះស្រវះ ចែងថាសេះដំបូងបានផុសចេញពីជម្រៅនៃមហាសមុទ្រកំឡុងពេលនៃ ការកូរសមុទ្រ ។ វា​ជា​សេះ​ពណ៌​ស ហើយ​មាន​ស្លាប​ពីរ។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ដោយឈ្មោះរបស់ ឧច្ចិះស្រវះ ។ រឿងព្រេងនិទានបន្តថា ព្រះឥន្ទ្រ ជាព្រះមួយអង្គនៃសាសនា ហិណ្ឌូ បានយកសេះ ទេវកថា ទៅកាន់លំនៅឋានសួគ៌ារបស់ព្រះអង្គគឺ ស្វគ៌ (ឋានសួគ៌)។ បន្ទាប់​មក ព្រះ​ឥន្ទ្រ​ក៏​កាត់​ស្លាប​សេះ​ចេញ ហើយ​បង្ហាញ​មនុស្ស​លោក​ដូច​គ្នា។ ស្លាប​ត្រូវ​បាន​កាត់​ដើម្បី​ធានា​ថា​សេះ​នៅ​តែ​មាន​នៅ​លើ​ផែនដី ( ប្រថ្វិ ) ហើយ​មិន​បាន​ហោះ​ត្រឡប់​មក​វិញ​ទៅ សុវគ៌ របស់​ព្រះ​ឥន្ទ​។
អស្សជិតត្ថេរ: អស្សជិតត្ថេរ

អស្សជិតត្ថេរ 
តាមភាសាបាលី អស្សជិ (Assaji) ភាសាសំស្រ្កឹត អស្សជិត (Assajit) គឺជាព្រះអរហន្តមួយអង្គក្នុងចំណោម អរហន្តបញ្ចវគ្គិយភិក្ខុដំបូងបង្អស់ដែលទទួលស្តាប់ធម្មទេសនាដំបូងរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ។ អស្សជិតត្ថេរ គឺជាឧបជ្ឈាយ៍របស់ព្រះសារីបុត្តផងដែរ ។ ព្រះអស្សជិ បានសម្តែងគាថាដល់ព្រះសារីបុត្ត ថា ៖ "យេ ធម្មា ហេតុប្បភវា តេសំ ហេតុំ តថាគតោ (អាហ) តេសញ្ច យោ និរោធោ​ ឯវំ វាទី មហាសមណោតិ" ។ សេចក្តីថា "ធម៌ទាំងឡាយណា គឺ ខន្ធ ៥ តែង​កើតអំពីហេតុ ព្រះតថាគតពោល​នូវហេតុនៃធម៌ទាំងឡាយនោះ ម្យ៉ាង​ទៀត​សេចក្ដី​រលត់​និង​ឧបាយ​ជា​គ្រឿង​រលត់​នៃ​ធម៌​ទាំងឡាយ​ណា ព្រះ​តថាគត​ពោល​នូវ​សេចក្ដី​រលត់​និង​ឧបាយ​ជា​គ្រឿង​រលត់​នៃ​​ធម៌ទាំងឡាយ​នោះ ព្រះមហាសមណៈមានប្រក្រតី​ពោល​ពាក្យ​​យ៉ាងនេះ" ។
អស្សជិតត្ថេរ: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
អស្សជិ បានកើតនៅក្នុងគ្រួសារព្រាហ្មណ៍ ។ ឪពុករបស់អស្សជិ គឺជាអ្នកប្រាជ្ញម្នាក់ (ព្រាហ្មណ៍ប្រាជ្ញា) ក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញ ៨ នាក់ដែលត្រូវបានអញ្ជើញដោយព្រះបាទសុទ្ធោទនៈ (Suddhodana) ជាស្ដេចនៃនគរសាក្យៈ (Sakyan) ឲ្យទៅកាន់ក្រុងកបិលវត្ថុ (កបិលភ័ស្ត) ដើម្បីគន់គូរឬក៏ទស្សន៍ទាយលក្ខណសម្បតិ្តព្រះបុត្រារបស់ព្រះអង្គគឺ ព្រះសិទ្ធត្ថកុមារ (Siddhartha) ។ ឪពុករបស់អស្សជិ និងព្រាហ្មណ៍ ៦ នាក់ទៀតបានទស្សន៍ទាយថា ព្រះសិទ្ធត្ថកុមារ នឹងក្លាយទៅជាអ្នកដឹកនាំសាសនាដ៏អស្ចារ្យ (ព្រះពុទ្ធ) ឬជាស្តេចយោធាដ៏អស្ចារ្យ (ស្តេចចក្រព័ត្តិ) ។ ព្រាហ្មណ៍កោណ្ឌញ្ញ (Kaundinya) ដែលក្មេងជាងគេគឺជាអ្នកដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញបំផុត ដោយអះអាងថា ព្រះសិទ្ធត្ថកុមារ នឹងក្លាយជាព្រះពុទ្ធ ។ ជាលទ្ធផលនៅពេលដែល ព្រះសិទ្ធត្ថកុមារ បានលះជីវិតលោកិយចោល (ចេញបួស) កោណ្ឌញ្ញ និង អស្សជិ ក៏ដូចជា ភទ្ទិយៈ (Bhaddiya) វប្បៈ (Vappa) និង មហានាម (Mahanama) កូនប្រុស ៣ នាក់របស់អ្នកប្រាជ្ញ ៣ នាក់ បានចូលរួមជាមួយ ព្រះសិទ្ធត្ថ ក្នុងជីវិតតាបស ។ អ្នកទាំង ៥ នាក់បានចូលរួមជាមួយ ព្រះសិទ្ធត្ថ ក្នុងការអនុវត្តអត្តកិលមកម្ម (ធ្វើខ្លួនឲ្យលំបាក) នៅក្នុងព្រៃឧរុវេល (Uruvela) តាមទំនាបស្ទឹងនេរញ្ជរា ជាទីឋានដែលស្ងប់ស្ងាត់ត្រជាក់ស្រួល ដែលព្រះសិទ្ធត្ថជ្រើសរើសជាកន្លែងតាំងបំពេញសេចក្តីព្យាយាមរហូតដល់បានត្រាស់ដឹងអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ ក្លាយជាសាស្តាចារ្យឯកក្នុងលោកនៅទីនោះឯង ។ នៅពេលដែល ព្រះសិទ្ធត្ថ បានបោះបង់ចោលនូវការអនុវត្ដដ៏តឹងតែងនេះ ដើម្បីដើរតាមមាគ៌ាមជ្ឈិម ពួកគេបានទុកឱ្យ ព្រះសិទ្ធត្ថ ខកចិត្តនៅម្នាក់ឯង ដោយជឿថា ព្រះសិទ្ធត្ថ បានក្លាយទៅជារាយមាយ និងមិនតឹងតែងដូចមុនទៀតទេ ។
អស្សាជយ

កុរុងអស្សាជយ ឬហ្វាន់ស៊ីយុន (ចិន:范尋, ភិងអ៊ិង:Fàn Xún រឺ យ៉ាត់ផេង:faan6cam4, ផ្វានឆាំ ជាកន្តាំង) (គ.ស ?-២៨៩) រជ្ជកាល (គ.ស ២៤៨-២៨៩) កាល ​នោះកុរុងឝ្រីមារញ មាន​បុត្រ​មួយ​អង្គ​ទៀត​ដែល​នៅ​ជា​ទារក​នៅ​ឡើយ។ អាយុ​បាន​ ២០ ​ឆ្នាំ ដឹងក្ដី​កាលណា ព្រះរាជបុត្រ​អង្គ​នេះ ប្រមែប្រមូល​បក្សពួក ក​កង​ទ័ព​យោធា លើក​មក​ធ្វើ​សង្គ្រាម ហើយ​ក៏​បាន​សម្រេច​ធ្វើ​ឃាតកុរុងធរណីន្ទ្រវម៌្ម ដើម្បី​សងសឹក​ឪពុក។ ព្រះអង្គ​បាន​ដណ្ដើម​យក​រាជ្យ​មក​វិញ។ តែ​ព្រះរាជបុត្រ​អង្គ​នេះ មិន​បាន​សោយរាជសម្បត្តិ​ដូច​ក្ដី​បំណង​ទេ។ ព្រះអង្គ​ត្រូវ​មេទ័ព​ធំ​ម្នាក់​របស់​ស្ដេចធរណីន្ទ្រវម៌្ម ឈ្មោះអស្សាជយ ធ្វើ​ឃាត។ នេះ ​គឺ​ជា​ព្រះនាម​ថ្មី​របស់​មេទ័ព​អស្សាជយ ជាភាសាចិនថា ផ្វានស៊ីយូន ដែល​ទើប​តែ​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ។ មេទ័ព​អស្សាជយ​បាន​លើក​ទ័ព​មក​ច្បាំង​ដណ្ដើម​អំណាច ដោយ​សម្អាងយក​លេស​ថា​មក​សងសឹក​ជំនួស​ស្ដេច។ ឆ្លៀត​ឱកាស​ដ៏​ល្អ​នោះ មេទ័ព​អស្សាជយ ក៏​ប្រកាស​ខ្លួន​ភ្លាម​ជា​ស្ដេច​នគរភ្វូណាន គឺ​ប្រហែល​ជា​ក្នុង​គ.ស​ ២៤០ (អ្នកប្រវត្តិវិទូ​ខ្លះ សរសេរ​ថា​ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ បាន​កើត​នៅ​ក្នុង​ គ.ស​២៥០)។
អស្សាជយ: ការទូត

ការទូត
ឯកសារ ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ចិន​បាន​គូស​បញ្ជាក់​ថា ព្រះអង្គ​ជា​ក្សត្រ​មួយ​អង្គ​និយម​សន្តិភាព​ មិន​ប្រើ​ចម្បាំង​អាវុធ ចូលចិត្ត​កសាង ហើយ​គោរព​ប្រកាន់​នូវ​ករណីយកិច្ច​ជា​ស្ដេច ឥត​មាន​ធ្វេស​ប្រហែស។ ជារៀង​រាល់ថ្ងៃ ទាំងព្រលឹម​ទាំងថ្ងៃ​ត្រង់ ព្រះអង្គ​តែងតែ​ទទួល​សាវនាការ​ជា​សាធារណៈ ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ផ្សេងៗ។

ក្នុង ​គ.ស​ ២៤០ ព្រះអង្គ​បាន​ទទួល​អ្នកតំណាង​ពីរ​នាក់​របស់​ស្ដេច​ចិន​ព្រះនាម ស៊ុនឈាន (អ៊ូខាងកើត)។ គណៈប្រតិភូ​ខ្មែរ ក៏ត្រូវ​ព្រះអង្គ​បញ្ជូន​ទៅ​ប្រទេស​ចិន​ជាញឹកញាប់​ដែរ ពី​គ.ស ​២៦៨ ទៅ ២៨៧។ ការផែនដីក្នុងឆ្នាំ ព.ស ៧៨៨ កុរុងអស្សាជយទ្រង់ទទួលបដិសណ្ឋារៈរាជទូតចិនឈ្មោះ ខាងថាយ និងឈូយិង និងរាជទូតមុរុណ្ឌស ដែលមកដល់ព្រមក្នុងពេលជាមួយគ្នា ដើម្បីសូមចងជាសម្ព័ន្ធមិត្រនឹងប្រទេសខ្មែរ ទាំងមកតបការនៅនៃរាជទូតខ្មែរដែលបានទៅកាន់ប្រទេសខ្មែរ ទាំងមកតបការនៅនៃរាជទូតខ្មែរដែលបានទៅកាន់ប្រទេសទាំងពីរនោះ ក្នុងរជ្ជកាលកុរុងធរណីន្ទ្រវម៌្ម មុននេះផង។ ចិននឹងមុរុណ្ឌសបានតែងរាជទូតឲ្យនាំរាជបណ្ណាការមកសូមចងសម្ពន្ធមិត្រនឹងប្រទេសខ្មែរក្នុងរជ្ជកាលនេះជាដំបូង។ តមក រាជទូតចិនក៏បានមកកាន់ប្រទេសខ្មែរជារឿយ ៗ មកទៀត ដូចមាននិយាយក្នុងពង្សាវតារចិនស្រាប់។
អស្សាជយ: ការវាតទឹកដី

ការវាតទឹកដី
ក្រោយពីពេលដែលទ្រង់ទទួលរាជទូតរបស់ប្រទេសទាំងពីរ បានស្ដេចលើកទ័ពហ្លួងទៅកម្រាបរដ្ឋទ្វារវត្តី បានសម្រេចហើយរួមបញ្ចូលមកក្នុងព្រះរាជអាណាខែត្ររបស់ព្រះអង្គ។

ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ចិន​ ដដែល សរសេរ​កត់​ទុក​មក​ទៀត​ថា ព្រះរាជវង្ស​កុរុង​ហ៊ុនធៀន ព្រះនាង​លាវយ៉េក (យាយលីវ) គ្រប់គ្រង​សោយរាជយសម្បត្តិ​នៅ​នគរភ្វូណាន​បាន​ចំនួន​ ២ ​សតវត្ស។ ដូច្នេះ ក្សត្រ​ដែល​សោយរាជ្យ​ទាំង​ប៉ុន្មាន សឹងសុទ្ធ​តែ​ជា​បងប្អូន​ក្នុង​ចង្កោម​ព្រះរាជវង្ស​​តែ​មួយ។

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសកល (ភាគ ៩) ថា តាំងពីពុទ្ធសតវត្សទី ៨ ជាដើមមក ខ្មែររិតតែមានអំណាចរាជសក្ដិខ្លាំងឡើងៗ ផ្សាយឥទ្ធិពលទៅតាមជួរទន្លេចៅព្រះញា (ទន្លេវិស្ណុ) គ្រប់គ្រងប្រទេសនេះ អស់កាលជាច្រើនរយឆ្នាំ (៦០០ ឆ្នាំ)។ ព្រំប្រទល់ប្រទេសខ្មែរភាគខាងលើរាប់ពីក្នុងរជ្ជកាលនេះបានផ្សាយទៅទល់នឹងដែនមន។