ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា: មហាប្រាសាទ ព្រះទីន័ងទេវាវិនិច្ឆ័យ

មហាប្រាសាទ ព្រះទីន័ងទេវាវិនិច្ឆ័យ  
Maha Brasat Preah Tineang Tevea Vinichhay

thumb|Royal throne hall of Cambodia royal palace

thumb|Inside Royal throne hall of Cambodia royal palace.

thumb|Cambodia Emerald Buddha 17th century from Cambodia King Borom Reachea IV, Keep in Royal throne hall.

thumb|Cambodia Royal king bed name Preah Tineang Chakrapoat keep in Royal throne hall.

មហាប្រាសាទ ព្រះទីន័ងទេវាវិនិច្ឆ័យ ជាប្រាសាទដែលសាងសង់ឡើងអំពីសំណង់ឈើ ហើយត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ក្នុងរាជព្រះបាទ នរោត្តម និងមានរបងព្រះមហាមកុដរាជដែលមានកម្ពស់ ២១ម៉ែត្រ ព័ទ្ធមួយជាន់ទៀត ប៉ុន្តែក្រោយមក សំណង់ឈើត្រូវបានរុះរើចេញ នៅថ្ងៃ ទី២៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩១៥ និង ជំនួសវិញដោយសំណង់ថ្ម ដែលចាប់សាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ ដែលការសាងសង់នេះមានរយៈពេល ២ឆ្នាំ និងបានបើកសម្ភោធឱ្យប្រើប្រាសជាផ្លូវការណ៍ នៅថ្ងៃ ទី១៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩១៩ ក្នុងរាជ ព្រះសុីសុវត្ថិ ចំណែកឯ របងទ្វារព្រះមហាមកុដរាជ ដែលមានកម្ពស់ ២១ម៉ែត្រ ដែលតំណាងឱ្យច្រកទ្វារទាំង២១ របស់ពួកទេវៈ ដែលបានចេញធ្វើចម្បាំងនិងពួកអសុរា នៃនិទានទេវកថា របស់ព្រហ្មញ្ញសាសនា របងទ្វារនេះ ត្រូវបានកងទ័ពអាកាសសៀម បើកការទំលាក់គ្រាប់បែកទៅលើមូលដ្ឋានទ័ពបារាំងក្នុងក្រុងភ្នំពេញ ហើយបានទម្លាក់បំផ្ទុះខ្ទេចទាំងស្រុងក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ។ មហាប្រាសាទ ព្រះទីន័ងទេវាវិនិច្ឆ័យ គឺជាសាលតម្កល់ព្រះរាជបល្ល័ង (The Royal Throne Hall) ដែលមានទំហំ បណ្តោយ ៦០ម៉ែត្រ ទទឹង ៣០ម៉ែត្រ និង មានកំពូលស្រួចកំពស់ ៥៩ម៉ែត្រ ហើយព្រះកំពូលព្រហ្ម តំណាងឱព្រហ្មវិហារធម៌ទាំងបួន ដំបូលមហាប្រាសាទ មានគ្រឿងបង្គុំខ្មែរទែនទយ ដែលមានក្បាច់លម្អជារូបគ្រុឌ ក្នុងទម្រង់ទ្រដំបូលប្រាសាទ ដែលនិទានអំពី ចម្បាំងរវាងពួកទេវៈនិងពួកអាសុរា ក្នុងនិទានទេវកថា នៃការកូសមុទ្រចក្រវាឡ ដែលមានឆ្លាក់នៅ ប្រាសាទអង្គរវត្ត ដែលនិទាន ក្រោយពេលពួកអាសុរា មិនទទួលបានទឹកអម្រឹត ពួកអាសុរា បានចេញធ្វើចម្បាំងនិងពួកទេវៈនៅឯឋានសួគ៌របស់ព្រះឥន្ទ្រ បណ្ដាលឱ្យឋានសួគ៌បាក់ស្រុតធ្លាក់ចុះមក ហើយពួកកិន្នរ និង ពួកគ្រុឌដែលជាបុព្វការីជន ដែលមានចំនួនរាប់សែនក្បាល និងជាកូននាងវិនីតា ដែលមានស្វាមីជា ព្រាហណ្ម៍នាម កោស្សប៉ៈ គ្រុឌបាននាំគ្នាហោះហើរមកទ្រឋានសួគ៌មិនឱ្យបាក់ស្រុតធ្លាក់ចុះមកនោះទេ ដោយសេចក្ដីស្មោះត្រង់នៃការគោរពរបស់ពួកគ្រុឌទៅលើពួកទេវៈ ដូចនេះហើយ ពួកទេវៈក៏បែងចែកទឹកអម្រឹតមួយចំណែកទៅកាន់ពួកកិន្នរ និង ពួកគ្រុឌផងដែរ ។ Julio A. Jeldres (1999) The Royal Palace of Phnom Penh and Cambodian Royal Life, Publisher: Post Books, Original from the University of Michigan p.132 ISBN: 9742020477, 9789742020477 

មហាប្រាសាទ ព្រះទីន័ងទេវាវិនិច្ឆ័យ ចែកចេញជាប្រាំបួនសាលសំខាន់ៗដូចជា៖ 

 ១.សាលព្រះមហាស្វេតឆ័ត្រ ជាសាលដែលមានដម្កល់នៅព្រះរាជបល្ល័ង ធ្វើអំពីមាសសុទ្ធ អមទៅដោយឆ័ត្ររួតប្រាំបួនថ្នាក់ចំនួនបួន ដាក់បញ្ឈរអមសងខាងព្រះរាជបល្ល័ង និង មានបាំងនូវព្រះមហាស្វេតឆ័ត្រ ដែលជាឆ័ត្ររួតពណ៌ស មានប្រាំបួនថ្នាក់ តំណាងឱ្យ ដួងផ្កាយនព្វន្ត ដែលការពារដោយតារាទេពនិករ នៃទេវៈ ទាំង៩ ដូចជា ១-ព្រះសុរិយា ២-ព្រះចន្ទ្រា ៣-ព្រះអង្គារកាឡា ៤-ព្រះពុធ ៥-ព្រះហស្បាតិ ៦-ព្រះគ្រូសុក្រាចារ្យ ៧-ព្រះសៅរ៍សានី ៨-អាសុរារាហ៊ូ ៩-ព្រះកេតុ ដែលត្រូវបានប្រទានពរពីព្រះនរាយណ៍ ចំណែកឯលេខ ៩ នេះ ដែលគេសម្គាល់ថាជាវិជ្ជា​លេខ ​ដែលជាលេខខ្ពស់ តំណាងឱ្យរាសីចក្រដែលខ្ពស់​បំផុតផងដែរ ។

 ២.សាលព្រះបរមអដ្ឋិ គឺជាសាលតម្កល់នូវអដ្ឋិធាតុ ព្រះញាតិវង្សក្រោយពេលធ្វើពិធីបូជាព្រះសពរួច មុនពេលអដ្ឋិធាតុ ត្រូវដង្ហែរយកទៅតម្កល់ក្នុងព្រះបរមចេតិយណាមួយ ។

 ៣.សាលព្រះបរមរូបញាតិវង្ស គឺជាសាលដែលមានដាក់តាំងនូវរូបសំណាកព្រះញាតិវង្សធ្វើអំពីមាសសុទ្ធក្នុងទម្រង់មួយកំណាត់ខ្លួន ។ 

 ៤.សាលព្រះមហាបុស្បុក គឺជាសាលតម្កល់នូវបុស្បុក ដែលជំនួសឱ្យព្រះរាជបល្ល័ង ករណីដែលព្រះហាក្សត្រគ្រងរាជដោយក្សត្រស្រី ដែលអង្គព្រះមហាក្សត្រី ដែលធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជ ត្រូវឡើងទៅគង់នៅលើបុស្បុកជំនួសឱ្យរាជបល្ល័ង ។

 ៥.សាលហោព្រខ័ន គឺជាសាលដែលតម្កល់នៅគ្រឿងបញ្ចកកុធភណ្ឌ (គ្រឿងសម្រាប់រាជ) ទាំង៥ រួមមាន៖ ១.ព្រះមកុដរាជ ២.ព្រះវាលវិជនី (ផ្លិតរោមសត្វពណ៌ស) ៣.ព្រះខ័នរាជ ៤.ព្រះស្វេតឆត្រ ៥.ព្រះសុពណ៌បាទុកា (ស្បែកជើងមាស) ។ ករណីដែលនគរកំពុងវឹកវរដោយរឿងនយោបាយជាតិ ក្រុមបាគូ និង យកព្រះខ័នរាជ ទៅហោបញ្ចក្សេត្រ ឬ ប្រាសាទ សំរិទ្ធវិមាន ធ្វើពិធីហូតព្រះខ័នរាជដើម្បីផ្សងមើលប្រផ្នូលជាតិ ដោយក្រុមបាគូត្រូវរៀបគ្រឿងពលិកាដង្វាយផ្សេងៗ រួចត្រូវអញ្ជើញព្រះខ័នរាជមកដាក់តម្កល់លើខ្នើយពូក ដោយត្រូវដាក់ចុងផ្លែដាវបែរទៅទិសខាងត្បូង និង ត្រូវដាក់គល់ដាវទៅទិសខាងជើង ហើយពួកព្រាហ្មណ៍ ៨រូប សូត្របូជា ផ្សងមើលប្រផ្នូលរួចស្រេចហើយត្រូវអញ្ជើញព្រះខ័នរាជទៅរក្សាទុកនៅកន្លែងដើមវិញ ។ ការហូតព្រះខ័នរាជចេញពីស្រោមដាវ មានកំណត់ដែលអាចហូតបានតែក្នុងថ្ងៃអង្គារប៉ុនណោះ ព្រោះថ្ងៃអង្គារ ជាថ្ងៃរឹង ដែលជាឬកនៃថ្ងៃកាច ដូចនេះបើសិនជាផ្លែព្រះខ័នរាជឡើងច្រេះក្រហមដូចឈាមទំនាយទាយថាស្រុកទេសនឹងកើតកល្លយុគសឹកសង្គ្រាម បើសិនជាព្រះខ័នរាជមានច្រេះកាន់ស្នឹមទំនាយទាយថានឹងមានការផ្លាស់ប្ដូរអង្គព្រះមហាក្សត្រ ។

 ៦.សាលព្រះមហាមន្ទីរ គឺជាសាលដែលមានស្វេតឆ័ត្រពណ៌សមាន ៧ថ្នាក់ សម្រាប់អង្គព្រះមហាក្សត្រគង់ប្រថាប់ ដើម្បីធ្វើពិធីសូត្រមន្តធម្មទានផ្សេងៗ ។ 

 ៧.សាលព្រះរាជបណ្ឌិត គឺជាសាលដែលពួកមន្ត្រីចូលទៅសរសេរអំពីរបាយការណ៍អ្វីមួយទាក់ទងនិងរឿងសង្គមជាតិ ដើម្បីដាក់ជូនថ្វាយដល់អង្គព្រះមហាក្សត្រក្នុងការសណ្ដាប់ និង ដោះស្រាយ ។
 
 ៨.សាលព្រះក្រឡាបន្ទំ គឺជាសាលដែលជាទីគង់ប្រថាប់របស់អង្គព្រះមហាក្សត្រទ្រង់យាងសំរាកនិន្ទ្រា ដោយគ្រែផ្ទំរបស់អង្គព្រះមហាក្សត្រ មាននាមថា ព្រះទីន័ងចក្រពត្តិ ចំណែកឯគ្រែផ្ទំ របស់អង្គអគ្គមហេសី មាននាមថា ព្រះទីន័ងនារីរ័ត្នសោភា ។

 ៩.សាលព្រះពុទ្ធរូប គឺជាសាលដែលតម្កល់នូវរូបព្រះពុទ្ធបដិមាករ ដែលធ្វើអំពីត្បូងមរកត ដែលសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៦០៥ នៃគ.សករាជ នាស.វទី១៧ ក្នុងរាជព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ នៃ ព្រះបរមរាជាទី៤ ដែលរក្សាទុក សម្រាប់តែអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង ព្រះមាតាបិតា នៃអង្គព្រះមហាក្សត្រ ដើម្បីធ្វើការថ្វាយបង្គំបួងសួងជាលក្ខណៈឯកជនភាពប៉ុនណោះ បដិមារព្រះពុទ្ធមរកតនេះត្រូវបានហៅថា ព្រះកែវមរកត (Emerald Buddha) ចំណែកឯ រូបបដិមារ ព្រះកែវមរកត ចម្លង ដែលដម្កល់នៅក្នុង ព្រះវិហារ ព្រះកែវមរកត គឺជាបដិមាដែលសាងឡើងអំពីថ្មកែវគ្រីស្តាល់ ក្នុងអំឡុង ស.វទី១៩ ដោយជាងចម្លាក់ជនជាតិបារាំងប៉ុនណោះ គឺលោក "រេនេ ចូឡេស ឡាលីកេ" René Jules Lalique ។

មហាប្រាសាទ ព្រះទីន័ងទេវាវិនិច្ឆ័យ មានមុខងារជា
រាជដំណាក់ ដែលត្រៀមសម្រាប់រៀបចំពិធីការផ្សេងៗ របស់អង្គព្រះមហាក្សត្រ ដូចជា៖ 

 ពិធីគ្រងរាជសម្បត្តិ (The Coronation Ceremony) 
 ពិធីរាជាភិសេក ព្រះញាតិវង្ស (The Royal Wedding Ceremony)
 ពិធីបុណ្យទ្វាទសមាស ( The 12-Month Royal Ceremony) 
 ពិធីព្រះរាជសវនាការថ្វាយសារតាំង (The Royal Letter of Credence Ceremony)
 ពិធីសច្ចាប្រណិធាន (The Swearing of  Government Ceremony)
 ពិធីបដិសណ្ឋារកិច្ច ចំពោះភ្ញៀវជាន់ខ្ពស់ ទាំងភ្ញៀវជាតិ និង ភ្ញៀវអន្តរជាតិ (The Hospitality for Senior Guests, Both National and International Ceremony)

គួរបញ្ចាក់ថា មហាប្រាសាទ ព្រះទីន័ងទេវាវិនិច្ឆ័យ មានឈ្មោះពេញហៅថា មហាប្រាសាទ ព្រះទីន័ងទេវាវិនិច្ឆ័យ មហៃមហាស្ថាន ដែលចែកចេញជា ១១ មណ្ឌលដាច់ចេញពីគ្នា ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្តម ប៉ុន្តែក្រោយមកពាក្យពេញ មហៃមហាស្ថាន មិនសូវយកមកប្រើប្រាសក្នុងរាជព្រះបាទសុីសុវត្ថិ នោះឡើយ ព្រោះកុំឱ្យលំនាំឈ្មោះនេះមានការយល់ច្រឡំថាចម្លងចេញពីរាជវាំងប្រទេសសៀម ។  
ការពង្រីកទំហំប្រាសាទ បានរួមបញ្ចូលមណ្ឌលមួយចំនួនបញ្ចូលគ្នា ហើយមណ្ឌលទាំងនេះត្រូវបានប្រែសម្រួល   ដោយបែកចេញនូវមណ្ឌល២ នោះគឺ ហោសំរាន្តភិរម្យ និង ព្រះទីន័ងបរិត្តពិមាន ត្រូវបានប្ដូរជា ហោសំរិទ្ធភិមាន ។ 

១.ព្រះទីន័ងបរិត្តពិមាន ២.ព្រះទីន័ងសំរាន្តភិរម្យ ៣.ព្រះទីន័ងមហាស្វេតឆត្រ ៤.ព្រះទីន័ងទក្សិណ ៥.ហោព្រះអដ្ឋិ ៦.ហោព្រះពុទ្ធរូប ៧.ព្រះទីន័ងសុរាអមរិន្ទ ៨.ព្រះទីន័ងមហារាជមន្ទីរ ៩.ព្រះទីន័ងចក្រពត្តិ ១០.ព្រះទីន័ងនារីរ័ត្នសោភា ១១.ហោព្រះគ្រឿង ។