ប្រមូល​ភាសិត​ខ្មែរ​: ច

ច

- ចងអ្វីមិនជាប់ស្មើសង្សារ ការអ្វីមិនស្មើការប្រតិបត្តិ ស្ងាត់អ្វីមិនស្មើចិត្តអរហត្ត កាចអ្វីមិនស្មើចិត្តពាលា ។

- ចងទូកបោះបង្គោល រិះរកថ្នោលពួរយុថ្កា (ការខ្យល់ព្យុះកាចជាក្រែងពានពាបោកបែកបាក់) ។

- ចងជនលោភដោយឲ្យធនធាន ចងប្រាជ្ញកល្យាណដោយពាក្យសត្យ ចងអ្នកឆ្មើងឆ្មៃដោយប្រណិប័តន៍ ចងអ្នកល្ងង់ក្ដាត់ដោយបណ្ដោយតាម ។

- ចចើងចង់លាភរែងបាត់ធន់ទៅ ។

- ចចេសមិនចង់ត្រង់ឈឺចាប់ មិនចង់ចាស់ស្លាប់ចាកធម្មតា តែចិត្តខ្ពើមស្អប់សីលចរិយា នេះជាអាការៈពាលជន ។

- ចង់ដឹងភាពមនុស្សដោយសេពគប់ ចង់ដឹងភូមិភពដោយទស្សនា ដឹងពាលបណ្ឌិតដោយវាចា ចង់ដឹងអាត្មាត្រូវអប់រំ ។

- ចង់គាប់ប្រើស្វះស្វែង រករៀនរិះសារពើក្ដី ។

- ចង់គុណឲ្យទុក្ខ ចង់បានក្ដីសុខឲ្យស្វែងដើររក ឬ (ចង់គង់ឲ្យទុក) ។

- ចង់ចេះឲ្យសំលាប់អាចារ្យ ចង់បានផ្លែផ្កាឲ្យយកភ្លើងដុតគល់ ។

- ចង់ចេះឲ្យធើ្វល្ងង់ ។

- ចង់បានប្រាណជាប្រុសឲ្យទាត់ទៀង រៀងៗរាល់ជាតិអសង្ខេយ្យ គួរវៀរប្រពន្ធអ្នក

ដទៃ និស្ស័យកាមេនឹងប្រែភេទ ។

- ចង់បានសុខតត្រុកចូលក្រុមភាគច្រើន មិនក្រវើនមើលមុខក្រោយឲ្យច្បាស់ការ ឮតែផ្គរចាក់ទឹកចោលបង់អាសារ ដល់គញមានភ្លៀងរត់ឆ្លេឆ្លាររកទឹកគ្មាន ។

- ចង់ដឹងសេះលឿនដោយជវ័ន ចង់ដឹងគោគ្រាន់ដោយរទេះ ចង់ដឹងទឹកដោះដោយរួតកែះ ចង់ដឹងប្រាជ្ញចេះដោយចរចា ។

- ចង់ឆ្ងាញ់ឲ្យរកអន្លក់ ចង់ស្រណុកឲ្យនឿយពីក្មេង ឬ (ចង់ពិសាឲ្យរកអន្លក់) ។

- ចង់បុណ្យបានបាប ចចើងចង់លាភ រែងបាត់ធនទៅ ។

- ចង់ធំឲ្យតូច ចង់ខ្ពស់ឲ្យទាប ចង់បានឲ្យបង់ ចង់ចេះឲ្យរៀន ចង់ទៀងឲ្យត្រង់ ចង់ស្រួលឲ្យស្រង់ ខ្លួនពិបាក ។

- ចង់ធំខំពីតូច បើខ្លាចខូចកុំឆាប់ខឹង ការអ្វីឲ្យចេះថ្លឹង កុំប្រឹងជុះតាមដំរី ។

- ចង់ល្អហួសមាឌ ចង់បានហួសខ្នាត កម្រិតមាត្រា មិនបានដូចប៉ង បំណងប្រាថ្នាខូចទាំងទ្រព្យា គួរបានក៏បង់ ។

- ចង់បានវាបង់ ចង់មានទ្រទ្រង់ ចង់ត្រូវបានខុស ចង់ខ្ពស់បានទាប ដោយហេតុកំហុស ដែលខ្លួនបណ្ដុះ បណ្ដោយឲ្យផល ។

- ចង់បានហួសខ្នាត ច្រើនតែបង់ខាត ខកខូចលាភា ខាតបង់ចំណេញ ច្រើនហួសមាត្រា ដូចពាក្យចាស់ថា លាភរែងបាត់ធន ។

- ចង់ច្រើនបានតិច ក្រោកដើររឹលរេច បានខាតទទេ ខំចេញជួញឆ្ងាយ ពុំបានទំនេរប្រែខាតបង់កេរ្តិ៍ ដើមទុនចេញទៅ ។

- ចង់ស្ដាប់សំឡេងដែលពីរោះ ចំពោះជាចង់គ្មានស្រាកស្រន់ ចង់ស្រូបរសក្លិនមិនឆ្អែតឆ្អន់ ព័ន្ធជោដ្ឋព្វាធម្មារម្មណ៍ ។

- ចង់ប្រាជ្ញឲ្យខំប្រឹង ចងក្បិនតឹងរកស៊ីធូរ គំនិតមុនគំនូរ រៀនធើ្វគ្រូ មានគេរាប់ ។

- ចង់ដឹងខ្ញុំឲ្យមើលពេលធើ្វការ ចង់ដឹងវង្សាក្នុងពេលដែលកើតទុក្ខ ចង់ដឹងមិត្រក្នុងកាលភ័យមកផ្ទុក ចង់ដឹងប្រពន្ធកាលទុក្ខអស់សម្បត្តិ ឬ (កាលទុក្ខអស់សម្បត្តិ) ។

- ចង្អៀតផ្ទះនៅបាន ចង្អៀតចិត្តនៅពុំបាន ។

- ចង់ស្រួលដូចបន្លា ត្រូវឧស្សាហ៍ដុសដែកដុល ។

- ចង់ឲ្យគេកោតស្ងប់ស្ងែងក្រែងអំណាច ឲ្យគេខ្លាចគេសរសើរថាក្លាហាន តែតម្លៃខ្លួនមិនដល់ដូចស្មាន នោះនឹងបានតែវិនាសខ្លួនទេតើ ។

- ចាក់អង្ករយកអង្កាម ឬ(កុំចាក់អង្ករយកអង្កាម) ។

- ចាញ់ចត្រង្គអស់ប្រាជ្ញា ចាញ់តណ្ហាអស់កុសល ។

- ចាញ់បានជាព្រះ ឈ្មះបានជាមារ ។

- ចាញ់ល្បែងអស់ទ្រព្យធន ចាញ់ប្រពន្ធអស់សិរី ចាញ់ក្ដីអស់គំនិត ។

- ចានមួយរាវ លែងអីរណ្ដំគ្នា ឬ (ចានក្នុងរាវ…) ។

- ចាបមួយនៅនៃប្រសើរក្រៃ ជាងចាបដប់នៅលើឈើ ។

- ចាប់នេះចាប់នោះ មិនឆ្ពោះត្រង់ណា ។

- ចាប់ការឲ្យជាប់បាន ខំប្ដូរប្រាណសម្រេចផល សាងជាតិចេះកិច្ចកល ស៊ូឲ្យដល់

ទើបដាំដុះ ។

- ចាប់ច្រវាក្រាក សំឡឹងជ្រោយ ។

- ចាប់ត្រីបានកុំឲ្យល្អក់ទឹក ។

- ចាប់ត្រីដៃពីរតម្រាហាម ចាក់អង្ករយកអង្កាមហាមមិនឈ្នះ អុំទូកឡើងភ្នំខំមានះ បង់ព្រះទៅសំពះឯបាយាប ខ្លះថា (បន់ព្រះ) ។

- ចាប់ចោរ ចោរចាប់វិញ ។

- ចាប់វល្លិមួយ រញ្ជួយរាល់ដើម ។

- ចាយវាយក្រៅមត្រា នៅវិនាសធនធានផង ឬ(នូវវិនាស…) ។

- ចាស់ដូងចាស់ត្នោត ។

- ចាស់អាងស្លាប់ ពាលអាងកាប់ ក្មេងអាងយំ ។

- ចាស់កោងកាន់ច្រត់ អួតអាងប្រគំ ក្លូរអួតផ្លុំ ប៉ីពកយកខ្យល់ ។

- ចាស់ធើ្វគួរយើងកោត ថាចាស់ឆោតមិនបាន អ្នកឆោតខុសលំអាន សាច់សន្ដានសត្វក្រៀល ។

- ចាស់ថានៅស្រុកស្រាស់បន្លា អារសាច់ជូនខ្លាកុំខ្លាចស្ដាយ វិជ្ជានឹងកើតមកបីកាយកុំណាយខ្លាចនឿយគិតឲ្យយូរ ។

- ចាស់ចើកបានចួននួនក្រមុំ ដោះក្បំពកប៉ុនផ្លែទន្លាប់ សែនស្រឡាញ់ពេញចិត្តប្រព្រឹត្តជាប់ របស់អ្វីក៏ផ្គាប់វាទាំងអស់ ។

- វាអើយឡើងកាលណាក៏ឲ្យភ្លាម ស៊ូព្យាយាមអង្អែលទន្លាប់ស្រស់ ស៊ីពុំបានក៏ស៊ូហិតតែរស ការទាំងអស់ជាហេតុបរាមុខ (បរាភវសូត្រ) ។

- ចិញ្ចឹមបំពង់បាយ ។

- ចិញ្ចឹមមនុស្សខូច ដូចចិញ្ចឹមកូនខ្លា ។

- ចិញ្ចឹមមនុស្សឲ្យមើលចិត្ត ចិញ្ចឹមសត្វឲ្យមើលចង្កូម ។

- ចិញ្ចឹមគោក្របី រកខ្សែវល្លិបោះក្រោយឃ្នង ។

- ចិញ្ចឹមកូនខ្លា វាសងគុណ ។

- ចិត្តជនអ្នកលោភដូចសាគរធំ ទន្លេប្រជុំពុំមានស្កប់ស្កល់ ទោះបីមានទ្រព្យនៅសេសសល់ គង់តែកិច្ចកលនៅពោលថាក្រ ។

- ចិត្តចង់កុំអាលស៊ី យល់តែស្រីកុំអាលចង់ ។

- ចិត្តជាទេវត្ត មាត់ជាទេវតា ។

- ចិត្តដាច់នៅស្រី ។

- ចិត្តល្អ ក្រខ្លួន ។

- ចិត្តល្អក្រមិនយូរ ឬ (មិនក្រយូរ) ។

- ចិត្តជាមេទ័ព ត្រូវច្បាំងប្រារព្ធ ទប់ទល់អន្ធការ បើចិត្តក្លាហាន មិនបានរួញរា ដល់ពេលទុក្ខា ភក្រា្តញញឹម ។

- ចិត្តរេបែរទៅខាងផ្លូវលោក តែងតែសោយសោកគួរអាណិត បើអែបនែបខាងផ្លូវធម៌

ស្និទ្ធ ចេញពីងងឹតភ្លឺស្វាងទែង ។

- ចិត្តល្អតាមកាល ភារៈធ្ងន់ស្រាលត្រូវបើកកិរិយា ធើ្វភាពប្រើសព្រៃនៅជិតមាត់ខ្លាធើ្វឫកហានក្លា អង់អាចតាមកាល។

- ចិត្តឧបាទានគ្មានស្គាល់ទុក្ខ ភ្លេចមុខភ្លេចក្រោយឲ្យតែជួន ខំឱបបាច់ឆ្អឹងមិនដឹងខ្លួនចំនួនបីរយកំណាត់ប្លាយ ។

- ចិត្តនៃបុគ្គលកាលលោកធម៌ ប៉ះមិនញាប់ញ័រមិនសោកា ប្រាសចាកតម្រេកក្សេមក្សាន្តចិន្តា ទាំងបួននេះជាសួស្ដីប្រសើរ ឬ(ជាមង្គលប្រសើរ) ។ (មង្គលសូត្រ)

- ចិត្តចង់ធើ្វមាត់ថាធើ្វដៃមិនធើ្វ តើអំពើនោះកើតការយ៉ាងណា បានតែខំអាងសំណាងព្រេងជាប្រមាណ មុនជាខានបានឃើញផលដល់តិចឡើយ ។

- ចិត្តក្នុងពាល់លោក ផ្អែមតែពាក្យនិងសម្ដី កូនចៅទាំងប្រុសស្រី កុំបីត្រាប់មនុស្សយ៉ាងហ្នឹង ។

- ចុះទឹកក្រពើ ឡើងលើខ្លា ។

- ចុះទូកកុំឲ្យចុះកន្សៃ ទៅព្រៃកុំឲ្យបាំងជម្រុំ ។

- ចូរសេពអ្នកប្រាជ្ញ កុំត្រាប់មនុស្សពាល ។

- ចូរមើលកាលវែង កុំមើលកាលខ្លី ។

- ចូររកពូជល្អសាបព្រោះទុក តទៅអនាគតបើដីមានជី ឲ្យផលចំហុត ច្រូតកាត់ឆាប់ផុត ផុតភ័យអន្តរាយ ។

- ចូលស្ទឹងតាមបត់ ចូលទូកតាមកំពង់ ចូលស្រុកតាមប្រទេស ។

- ចូលជិតព្រះអាទិត្យដោយខ្នង ចូលជិតកងអគ្គីដោយខាងពោះ ចូលជិតម្ចាស់ដោយភោគភាគចន្លោះ ចូលជិតឆ្ពោះបរលោកដោយឥតមោហ៍ ។

- ចូរព្រៃសត្វសាហាវ រកអំពាវគ្នាមកជុំ បានស្ករនិងទឹកឃ្មុំ ពួនក្នុងផ្ទះឆីម្នាក់ឯង ។ ចៀសសត្វមានស្នែង ៥០ហត្ថ ចៀសសត្វសេះហត្ថមួយរយរ៉ា ចៀសដំរីមានភ្លុកពាន់ហត្ថា ចៀសជនពាលាចេញចាកស្រុក ។

- ចេកស្លាប់ព្រោះផ្លែ ។

- ចេញពីខ្លួនមិនទាន់ចួននៅឡើយទេ ត្រូវគ្នាន់គ្នេរយកពីគេមកផ្សំផង ទើបការនោះបានបែបបទល្អហ្មត់ហ្មង តាមបំណងប៉ងប្រាថ្នាក្នុងការល្អ ។

- នេះគេថាកាច ប្រាជ្ញាគេថាព្រើល ឬ(គេចេះថាគេកាច គេប្រាជ្ញថាគេព្រើស) ។

- ចេះច្បាប់មិនខ្លាចក្ដី ចេះវិន័យមិនខ្លាចអាបត្តិ ឬ(មិនខ្លាចសង្ឃ) ។

- ចេះរបេះក្បាច់ ឬ(ច្រើនចេះរបេះក្បាច់) ។

- ចេះពីរៀន មានពីរក ក្រពីខ្ជិល។

- ចេះមួយចេះពីរឲ្យតែស្ទាត់ ប្រកបប្រាកដអ្នកចំណាន ជាហេតុចិញ្ចឹមជីវិតបាន សន្ដានជួយពឹងពំនឹងអឺយ ឬ(សន្ដានចូលពឹង…) ។

- ចេះដប់មិនស្មើប្រសប់មួយ ឬ(អ្នកចេះដប់…) ។

- ចេះឯងមិនក្រែងចេះគេ ពូកែឯងមិនក្រែងពូកែគេ ។

- ចេះមិនឈ្នះចង់ ។

- ចេះមែនហើយតែនៅឡើយមិនទាន់ចេះ ព្រោះចំពោះច្រើនលើសលុបគ្រប់បែបយ៉ាង និងគុណនារាប់មិនបានមានជាតាង កុំអាលអាងថាចេះចប់សព្វអស់ហើយ ។

- ចេះឯងឲ្យក្រែងចេះគេ ។

- ដៃតូច([1]) ខ្លួនទាប ចង់ឈោងចាប់ផ្កាយ ។

- ចោរព្រៃហ៊ានដោយសារស្រុក ខ្មោចក្រៅលុបខ្មោចក្នុងញ៉ាំង ប្រទេសក្រៅមិនហ៊ានចូលមកច្បាំង បើមិនមានខ្មាំងក្នុងស្រុកក្បត់ ។

- ចោលសាច់ស្រវាឆ្អឹង ទំពារទៅរឹងបែររកសាច់វិញ ។

- ចៅហ្វាយមានបុណ្យខុនមានស័ក្តិ ចៅហ្វាយអប្បលក្ខណ៍ ខុនធ្លាក់អណ្ដូង ឬ(ខុនធ្លាក់តតូង) ។

- ចំបាប់នឹងលោកសង្ឃ ខ្លាចអ្វីនឹងកាន់ព្រះកេស([2]) ឬ(កុំខ្លាចកាន់ព្រះកេស) ។

- ចំណីច្រើនមុខច្រើនពិសា កូនច្រើនបានច្រើនល្អ ឬ(សម្លច្រើនមុខច្រើនពិសា) ។

- ចំណីឆ្ងាញ់កុំទុកស្អែក ប្រពន្ធគាប់ភ្នែកកុំឲ្យដើរក្រោយ ។

- ចំណែកជនមានចំណេះចេះវិជ្ជា គួរនាំគ្នាស្ងើចសរសើរគេទៅចុះ ចំណែកជនគ្មានវិជ្ជាគ្នាធើ្វខុស កុំបន្ដុះគួរមេត្តាករុណាផង ។

- ចំណេះវិជ្ជាលោកចែងចាត់ ទុកជាសម្បត្តិសម្បូរបាន ទោះបីក្រខ្សត់អត់ប៉ុន្មាន គង់

តែបានគ្រាន់អាស្រ័យ ។

- ចំណេះជិះកឯង ។

- ចាំក្បួនចាំឲ្យស្ទាត់ កុំអៀនប្រៀនផ្សំពាក្យពោល (សមពាក្យពោល) ។

- ច្បាប់ក្បួនតម្រា មែនមានខ្លឹមសារ គួរខំរៀនសូត្រ ឲ្យបានចេះដឹង គ្រាន់ជាចង្កូត នៃប្រាណរបូត ដល់ត្រើយជោគជ័យ ។

- ច្បាប់ពុំឈ្នះ (មានះ) មនុស្សពាលនឹងកាំភ្លើង គួរតែយើងពុំទទឹងរឹង ខ្វាយខ្វល់ គួរបណ្ដោយឲ្យខ្លែងហើរទៅតាមកល តែអស់ខ្យល់មុខជាធ្លាក់ជាក់ប្រាកដ ។

- ច្របាច់កចិន លៀនអណ្ដាតខ្មែរ ។

- ច្រើនមកពីតិច ដោយចម្រើនកិច្ច ខាងការសន្សំ ដូចប្រឡាយតូច ក្លាយជាស្ទឹងធំហូរច្រាសច្រោះចំ យូររឹតធំសាយ ។

- ច្រែះកើតពីដែក តែងតែទំពាស៊ីដែកវិញ (ពុទ្ធភាសិត) ។

[1] មនុស្សចែ គឺមនុស្សតូចទាបពេកខុសខ្នាត ។

[2] កេស (ក្បាល) ។