រាជវង្សសុង: '''កំណើតនគរជិននិងអវសាននៃរាជវង្សសុងខាងជើង'''

កំណើតនគរជិននិងអវសាននៃរាជវង្សសុងខាងជើង 
ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ស្ថានការណ៍នៅភូមិភាគខាងជើងក៏ជ្រួលច្របល់មិនខុសគ្នាដែរ។ រាជសំណាក់លៀវកើតបែកបាក់សាមគ្គីផ្ទៃក្នុង ប្រព័ន្ធការគ្រប់គ្រងដួលរលំ ប្រទេសជាតិចុះខ្សោយ។ ក្រុមជនជាតិភាគខាងជើងដែលធ្លាប់ត្រូវកៀបសង្កត់នាំគ្នាងើបបះបោរបង្កចលាចល។ ជនជាតិនីចឺន នាភូមិភាគឥសានចាប់ផ្ដើមមានកម្លាំងរឹងមាំ។

ឆ្នាំគ.ស ១១១៥​ អាគូតា មេដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធនីចឺន ស្ថាបនានគរតាជិនឬគិម នៅហ៊ុយនិង (បច្ចុប្បន្នខេត្ដហឺយឡុងចៀង) ទ្រង់ព្រះនាម ជិនថៃជូ ក្រោយមកបានបរទ័ពវាយនគរលៀវ។

ភាគីនគរសុងខាងជើង ឃើញឱកាសក្នុងការដណ្ដើមដែនដី ១៦ ស្រុកដែលធ្លាប់បាត់បង់ពីមុន បានធ្វើសន្ធិសញ្ញារួមដៃជាមួយនគរជិនវាយនគរលៀវ ដោយនគរសុងផ្ទេរសួយសាអាករដែលធ្លាប់ជូននគរលៀវប្រគល់ឲ្យនគរជិនជំនួសវិញ ដើម្បីប្ដូរនឹងដែនដី ១៦ ស្រុក (ប៉េកាំង តាថុង) ដែលបានបាត់បង់ត្រឡប់មកវិញ។

នគរសុងនិងនគរជិនរួមដៃគ្នាវាយនគរលៀវ។ នគរសុងទទួលខុសត្រូវវាយយកក្រុងយៀនជិង (ប៉េកាំង) និងតាថុង ខណៈដែលនគរជិនបរទ័ពវាយដណ្ដើមយកដែនដីនគរលៀវដែលសេសសល់។ ថុងកួន មេទ័ពសុងវាយក្រុងយៀនជិងពីរដងតែត្រូវបរាជ័យទំាងពីរដង។ ចុងក្រោយបណ្ដោយឲ្យទ័ពជិនវាយដណ្ដើមយកទីក្រុងបានដោយងាយ។ រាជសំណាក់សុងត្រូវ “សង” នគរជិនតាមរយៈភាស៊ីប្រចាំឆ្នាំដែលប្រមូលបានពីក្នុងតំបន់ជាប្រាក់កញ្ចប់ធំ។ ស្ថានការណ៍លើកនេះជាហេតុធ្វើឲ្យទ័ពជិនមើលឃើញចំនុចខ្សោយនិងគ្មានប្រសិទ្ធិភាពរបស់កងទ័ពសុង។ ដូច្នេះ ពេលទ័ពជិនផ្ដួលរំលំទ័ពលៀវបានសម្រេចហើយ ក៏ងាកក្បាលមកវាយនគរសុងនាពេលក្រោយមកទៀត។

ឆ្នាំគ.ស ១១២៥ ក្រោយពេលវ៉ាន់យៀនសឺនឡើងគ្រងរាជ្យជាស្ដេចជិនថៃចុង បន្ដពីជិនថៃជូជាបងប្រុសហើយ ក៏នាំទ័ពបោសសម្អាតនគរលៀវបានសម្រេច។ ទ័ពជិនយកលេសតាមចាប់ខ្លួនមេទ័ពលៀវ នាំទ័ពធំចូលមកក្នុងដែនដីនគរសុង។ បំបែកគ្នាវាយយកដែនដីថៃយួននិងយៀនជិង (ប៉េកាំង)។ មេទ័ពការពារក្រុងយៀនជិងព្រមស្វាមីភក្ដិទ័ពជិន នាំផ្លូវបរទ័ពចុះមកវាយយករាជធានីខៃហ្វឺង។

សុងហ៊ុយចុងពេលបានដំណឹងថាទ័ពជិនវាយចុះមកភូមិភាគខាងត្បូងក៏ប្រញាប់ដាក់រាជ្យសម្បត្ដិឲ្យរាជទាយាទ ចំណែកខ្លួនគេចខ្លួនមកភាគខាងត្បូងទៀត។ សុងឈិនចុង ពេលឡើងគ្រងរាជ្យ ក៏កោះប្រជុំបណ្ដាសេនាបតីគិតរកវិធីដោះស្រាយបញ្ហានេះ។ ក្រុមមន្ដ្រីធំៗ គាំទ្រឲ្យប្ដូររាជធានីដើម្បីចៀងពីគ្រោះកាច តែលីកាំង ធានាការពារក្រុង បណ្ដាស្រុកជុំវិញពេលដឹងថាទ័ពជិនមកដល់ក៏រួមគ្នាចាត់តាំងកងកម្លាំងប្រឆាំងការរុករានពីខាងក្រៅ។ ទ័ពជិនពេលពុំអាចវាយយកឈ្នះបានក្នុងរយៈពេលខ្លីក៏ចាប់ផ្ដើមអស់ស្បៀង។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ស្ដេចសុងជិនចុងលួចធ្វើសន្ធិសញ្ញាសន្ដិភាពជាមួយទ័ពជិន ដោយព្រមបង់ទ្រព្យសម្បត្ដិចំនួនមហាសាល និងប្រគល់ដែនដីបីក្រុងជាសំណង ទើបជិនព្រមថយទ័ពត្រឡប់ទៅភូមិភាគខាងជើង។ ក្រោយចលាចលលីកាំងត្រូវដកហូតតំណែង។

រាជសំណាក់សុងថ្វីបើបានសន្យាប្រគល់ស្រុកថៃយួន ចុងសាននិងហឺចៀនឲ្យទៅនគរជិន តែប្រជារាស្ដ្រក្នុងតំបន់នាំគ្នាប្រឆាំងនឹងទ័ពជិនដោយពុំស្ដាយជីវិត។ ទ័ពជិនពុំអាចចូលគ្រប់គ្រងស្រុកទាំងបីនេះបាន ទើបបញ្ជូនកងទ័ពវាយចុះមកខាងត្បូងម្ដងទៀត។ តែម្ដងនេះ អ្នកស្រុកថៃយួនបានវាយទប់ទល់អស់រយៈពេលយ៉ាងយូរ កើតការខ្វះស្បៀងអាហារ ទើបទីបំផុតត្រូវបាត់បង់ក្រុង កងទ័ពជិនវាយដណ្ដើមយកក្រុងខៃហ្វឺងម្ដងទៀត​ រាជសំណាក់សុងចាត់បញ្ជូនរាជទូតទៅចរចាសន្ដិភាពតែពុំបានផល។​ ទ័ពជិនវាយចូលក្រុងខៃហ្វឺងចាប់សុងវ៉ើយចុង សុងឈិនចុង និងញាតិវង្សជាឈ្លើយ ថែមទាំងប្លន់ទ្រព្យសម្បត្ដិក្នុងព្រះរាជឃ្លាំងទៅទាំងអស់។ រាជវង្សសុងខាងជើងត្រូវដួលរលំ។

ក្នុងសម័យរាជវង្សសុងខាងជើង ថ្វីបើមានសឹកសង្គ្រាមកើតឡើងបន្ដបន្ទាប់ តែដោយសារតំបន់ខ្លះមានសន្ដិភាព ដូច្នេះ វិជ្ជាការ ចំណេះដឹង ការផលិត នៅមានការបោះជំហានយ៉ាងខ្ពស់ ជាពិសេស បច្ចេកទេសបោះពុម្ព ចាត់ទុកជាស្នាដៃលេចធ្លោជាងគេក្នុងសម័យនេះ។ ក្រៅពីនេះ ភាពចំាបាច់នៃសឹកសង្គ្រាម រាជសំណាក់សុងបានផលិតកាំភ្លើងឡើងដើម្បីប្រើក្នុងចម្បាំងជាលើកដំបូង។

ក្នុងផ្នែកសិល្បៈនិងអក្សរសិល្ប៍ ក៏មានអច្ឆរិយភាពដែលលេចធ្លោកើតឡើងមិនតិចដែរ។ កំណាព្យ ក្នុងសម័យសុងត្រូវបានទទួលស្គាល់ថា ជាស្នាដៃល្អខ្លាំង។ ដោយសារប្រព័ន្ធការប្រឡងចងួនធ្វើឲ្យក្រុមបញ្ញាជនមានសេរីភពក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួនខ្លាំង មានជាអាទិ​ វ៉ាំងអាន់ស៊ឺ ស៊ឺម៉ាកួង ជាដើម ថែមទាំងបានបន្សល់ស្នាដៃគំនូរថ្វីដៃអស្ចារ្យជាច្រើនផ្ទាំងដែលគេស្គាល់ជាទូទៅ​ ដូចជាស្នាដៃរបស់ សុងហ៊ុយចុង ស្ដេចអង្គទីប្រាំបីនៃរាជវង្សសុង។

ចាប់តាំងពីរាជវង្សសុងរហូតមក ប្រវត្ដិសាស្ដ្រការបែងចែកទឹកដីដ៏យូរអង្វែងរបស់ចិនក្នុងលក្ខណៈនេះមិនបានកើតឡើងទៀតទេ។ ក្រោយពេលនគរសុងខាងជើងត្រូវបោសសម្អាតដោយរាជវង្សជិន ធ្វើឲ្យកើតចរន្ដការរុករានពីសំណាក់ជនជាតិខាងក្រៅចូលមកគ្រប់គ្រងផែនដីចិននាពេលក្រោយមកទៀត។