គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: សេចក្ដីឧបមាទៅនឹងរណា

សេចក្ដីឧបមាទៅនឹងរណា 
           ម៉្យាងទៀតយោគីគួរពិចារណាដូចនេះថា៖ “ឤត្មាអញនេះត្រូវគេហៅថាជាសាវ័ក ឤត្មាអញប្រាកដជាត្រូវ គេទិតៀនជាមិនខាន បើមិនកំចាត់សេចក្ដីក្រោធនិងការថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដនេះចោលទេ។ ឤត្មាអញបានចាំនូវសេចក្ដី ឧបមាទៅនឹងផ្លែរណា[ii] ។ ឤត្មាអញចូលចិត្ដសភាវ:ចិត្ដដែលល្អ ហើយបើឥឡូវនេះអញកើតនូវសេចក្ដី ក្រោធនិង ការថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដនោះ ឤត្មាអញនេះក៏ដូចជាបុគ្គលដែលចង់មុជទឹក តែបែរជាដើរទៅកាន់អន្លង់លាមកទៅវិញ ដូច្នោះដែរ។ ឤត្មាអញនេះជាពហុសូត្រ បើមិនគ្របសង្កត់សេចក្ដីក្រោធនិងការថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដទេ ឤត្មាអញ នឹង ត្រូវគេបោះបង់ចោលដូចជាគ្រូពេទ្យដែលត្រូវរោគក្អួតនិងរោគរាករូសធ្វើឲ្យកើតទុក្ខក្ដៅក្រហាយ ដូច្នោះដែរ។ ឤត្មា អញជាអ្នកដែលជនទាំងឡាយគោរពរាប់ឤន បើមិនកំចាត់សេចក្ដីក្រោធនិងការថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដទេ ក៏នឹងត្រូវជន ទាំងឡាយបោះបង់ចោល ប្រៀបដូចជាថូផ្កាដែលលាបពណ៌តែដាក់វត្ថុមិនស្អាតហើយគ្មានគំរបដូច្នោះដែរ។ (ជា បន្ដទៅទៀត បុគ្គលគប្បីពិចារណាដូច្នេះ:) កាលបើបុគ្គលឆ្លាតមានសេចក្ដីក្រោធ និងការថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដកើតឡើង បុគ្គលនោះឈ្មោះថានាំទុក្ខមកដាក់ខ្លួនដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ចិត្តបុគ្គលនោះដូចជាត្រូវថ្នាំពុលអញ្ចឹង ព្រោះតែសេចក្ដីខ្លាចត្រូវ គេ ដាក់ទោសយ៉ាងធ្ងន់។ បើបុគ្គលណាត្រូវពស់ចឹក មានថ្នាំបន្សាបពិសហើយតែមិនផឹកថ្នាំបន្សាបពិស នោះទេ បុគ្គលនោះដូចជាអ្នកដែលរីករាយតែនឹងសេចក្ដីទុក្ខ តែពុំរីករាយនឹងសេចក្ដីសុខឡើយ។ ក្នុងទំនង ដូចគ្នានេះដែរ ភិក្ខុដែលកើតសេចក្ដីក្រោធនិងការថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដហើយមិនកំចាត់ចោលភ្លាមនោះ ក៏ឤចនិយាយ បានថាជាបុគ្គល ដែលរីករាយនឹងសេចក្ដីទុក្ខ តែមិនរីករាយនឹងសេចក្ដីសុខដែរ ពីព្រោះភិក្ខុនោះសន្សំកម្មដែលគួរ ឲ្យភ័យខ្លាចជាង សេចក្ដីក្រោធនិងការថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដនោះទៅទៀត។

           ម៉្យាងទៀត យោគីគួរពិចារណាដល់សេចក្ដីក្រោធនិងការថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដដូចនេះ: “បុគ្គលណាធ្វើសេចក្ដី ក្រោធនិងការថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដឲ្យកើតឡើង បុគ្គលនោះនឹងត្រូវពួកសត្រូវសើចចំអក និងធ្វើឲ្យមិត្ដរបស់ខ្លួនទទួលនូវ ការខ្មាស់អៀន។ បើទោះបីបុគ្គលនោះជាអ្នកមានសីលច្រើនក្ដី ក៏នឹងត្រូវបុគ្គលដទៃទៀតមើលងាយជាមិនខាន។ បើទោះបីបុគ្គលនោះបានទទួលការគោរពពីមុនមកក្ដី ក៏ចាប់ពីពេលនេះទៅ ក៏នឹងបានទទួលតែការស្អប់ជាមិន ខាន។ ប្រាថ្នាចង់បានសេចក្ដីសុខ តែនឹងបានតែសេចក្ដីទុក្ខលំបាកទៅវិញ។ ជាអ្នកមានសេចក្ដីស្ងប់ខាងក្រៅ តែ មាន សេចក្ដីវិបរិតខាងក្នុង។ ជាអ្នកមានភ្នែកតែមើលមិនឃើញ។ បើទោះជាកំពុងឆ្លៀវឆ្លាតក្ដី ក៏នឹងក្លាយទៅជា មនុស្សល្ងង់ខ្លៅដែរ។ យោគីគប្បីពិចារណាដល់ទោសរបស់សេចក្ដីក្រោធនិងការថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដ យ៉ាងដូច្នេះចុះ។

បុ        “យោគីគប្បីពិចារណាដល់ប្រយោជន៍របស់ការអត់ធន់(ខន្ដី)” មានន័យដូចម្ដេច?

វិ        ខន្ដីគឺជាកម្លាំង[iii]ខន្ដីគឺជាខែលកំបាំង ខន្ដីរមែងឃុំគ្រងរាងកាយបានយ៉ាងល្អ និងកំចាត់នូវសេចក្ដីក្រោធ និង ការថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដ។ ខន្ដីជាកិត្ដិយស ខន្ដីជាធម៌ដែលវិញ្ញូជនសរសើរ ខន្ដីធ្វើឲ្យសេចក្ដីសុខមិនសាប សូន្យ។ ខន្ដីជាអ្នកថែរក្សា ដែលឃុំគ្រងសព្វសត្វទាំងអស់។ ខន្ដីធ្វើឲ្យបុគ្គុលយល់អំពីវត្ថុទាំងឡាយបាន ច្បាស់។ ខន្ដី នេះហៅថា “ធ្វើឲ្យបុគ្គលដទៃបានទទួលការអៀនខ្មាស់”។

           តទៅទៀត យោគីគួរពិចារណាដូចនេះថា “ឤត្មាអញបានកោរសក់នៅលើក្បាលចេញហើយ ឥឡូវនេះ ឤត្មាអញត្រូវបំពេញខន្ដីឡើង[iv] ។ ឤត្មាអញទទួលនូវឤហារបិណ្ឌបាត្ររបស់អ្នកស្រុក ឤត្មាអញនឹងធ្វើបុណ្យ ច្រើនឲ្យកើតឡើងដល់ទាយក ដោយការជាអ្នកមានចិត្ដខន្ដី។ ឤត្មាអញជាអ្នកទ្រទ្រង់នូវរូបសណ្ឋាន និងគ្រឿង ស្លៀកដណ្ដប់នៃព្រះអរហន្ត[v] ។ ខន្ដីនេះជាធម៌ដែលព្រះអរហន្ដទាំងឡាយលោកបានបដិបត្ដិ ព្រោះហេតុនេះ ឤត្មា អញនឹងមិនព្រមឲ្យសេចក្ដីក្រោធនៅសេសសល់ក្នុងចិត្ដរបស់ឤត្មាអញឡើយ។ ឤត្មាអញមានឈ្មោះថាជា សាវ័ក ឤត្មាអញនឹងធ្វើឲ្យបុគ្គលដទៃហៅឤត្មាអញថាជា សាវ័កនៃការពិត។ អ្នកឲ្យឤហារបិណ្ឌបាត្រ បាន ប្រគេនវត្ថុ ជាច្រើនដល់ឤត្មាអញ។ ដោយអំណាចនៃខន្ដីនេះ ឤត្មាអញនឹងធ្វើបុណ្យច្រើនឲ្យកើតឡើង ដល់ ទាយកទាំងនោះ។ ឤត្មាអញជាអ្នកមានសទ្ធា។ ខន្ដីនេះជាទីតាំងនៃសទ្ធាក្នុងខ្លួនរបស់ឤត្មាអញ។ ឤត្មាអញ ជាអ្នកមានវិជ្ជា។ ខន្ដីនេះ ជាវិស័យនៃវិជ្ជាក្នុងខ្លួនឤត្មាអញ។ បើមានថ្នាំពិសគឺសេចក្ដីក្រោធនិងការថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដ នៅក្នុងខ្លួនឤត្មាអញ ខន្ដីនេះគឺជាថ្នាំបន្សាបពិស ដែលនឹងទប់ទល់ថ្នាំពិសដែលមាននៅក្នុងខ្លួនរបស់ឤត្មាអញ”។

           យោគីគប្បីពិចារណាដល់ទោសរបស់សេចក្ដីក្រោធនិងការថ្នាក់ថ្នាំងចិត្ដ ហើយនិងប្រយោជន៍របស់ខន្ដី ព្រមទាំងមានចិត្ដតាំងមាំថា “ឤត្មាអញនឹងបាននូវខន្ដីធម៌ កាលបើអ្នកស្រុកតិះដៀលឤត្មាអញ ឤត្មាអញនឹង អត់ធន់ ឤត្មាអញនឹងជាមនុស្សឱនលំទោន និងមិនក្រអឺតក្រឤេង”[vi] ។

           យោគីបន្ដប្រព្រឹត្ដឆ្ពោះទៅកាន់ភាពរីករាយនៃខន្ដីនិងបានទទួលនូវឤនិសង្សយ៉ាងនេះ។ យោគីនោះ ចូល ទៅកាន់ទីស្ងាត់ មានចិត្ដដែលគ្មានអ្វីមករុកកួន ក៏ចាប់ផ្ដើមធ្វើឲ្យរាងកាយនេះពេញ(ទៅដោយសេចក្ដីគិត) ដូចនេះ គឺ: “ឤត្មាអញមានសេចក្ដីសុខ ចិត្ដរបស់ឤត្មាអញមិនទទួលសេចក្ដីទុក្ខទេ”។ “ឤត្មាអញពុំមានសត្រូវ ឤត្មា អញពុំមានសេចក្ដីក្រោធ ឤត្មាអញរស់នៅជាសុខ ប្រាសចាកកិលេសទាំងពួង និងធ្វើអំពើល្អគ្រប់យ៉ាង” មានន័យ យ៉ាងណា? គឺយោគីនោះគ្រប់គ្រងចិត្ដរបស់ខ្លួន និងធ្វើឲ្យចិត្ដនោះទន់ភ្លន់។ យោគីនោះធ្វើចិត្ដ របស់ខ្លួនឲ្យឤច សម្រេច(គុណធម៌ខ្ពស់)បាន។ បើចិត្ដរបស់យោគីទន់និងឤចទ្រាំបានចំពោះឤរម្មណ៍ហើយ ក៏គួរគប្បីបំពេញ មេត្ដាចុះ។ យោគីគប្បីរាប់ឤនសព្វសត្វទាំងអស់ដូចជារាប់ឤនខ្លួនរបស់ខ្លួនដែរ។

           ក្នុងការចម្រើនមេត្ដាចំពោះសព្វសត្វទាំងអស់នោះ ជាដំបូងយោគីមិនឤចផ្សាយមេត្ដាឲ្យដល់សត្រូវ របស់ ខ្លួនមនុស្សឤក្រក់ សត្វដែលពុំមានបុណ្យ និងមនុស្សស្លាប់ទេ។ យោគីនោះគប្បីផ្សាយមេត្ដាឲ្យដល់បុគ្គលណា ដែលយោគីនោះគោរពរាប់ឤន ជាបុគ្គលដែលយោគីមិនធ្លាប់មើលងាយ ជាបុគ្គលដែលយោគីមិនបដិបិត្ដិ ចំពោះដោយឤការ:ព្រងើយកន្ដើយ ជាអ្នកដែលយោគីបានទទួលនូវឧបការ:គុណ ព្រោះថា ពេលយោគីសម្លឹង ទៅកាន់បុគ្គលនោះ យោគីនោះនឹងមិនកើតនូវចិត្ដច្រណែនឬមានបំណងឤក្រក់ឡើយ។ យោគីគួរផ្សាយមេត្ដា ដល់ បុគ្គលនោះដូច្នេះថា៖ “ឤត្មាអញគោរពបុគ្គលដែលមានលក្ខណ:យ៉ាងនេះៗ គឺបុគ្គលដែលប្រកបដោយ កិត្ដិយស ជាអ្នកសិក្សា ជាអ្នកមានសីល សមាធិ និងបញ្ញា។ ឤត្មាអញបានទទួលការអនុគ្រោះដោយឤហារ បិណ្ឌបាត្រដោយពាក្យសំដីដែលផ្អែមល្ហែម ដោយការលះបង់ និងការពេញចិត្ដក្នុងការលះបង់នោះ។ បុគ្គលទាំង នោះមាន ប្រយោជន៍ដល់ឤត្មាអញ”។ យោគីនោះរំលឹកដល់អំពើល្អដែលគេបូជា និងប្រយោជន៍ដែលគេបាន ទទួល(ព្រោះ ឤស្រ័យបុគ្គលនោះ)ហើយ ក៏ផ្សាយមេត្ដាឲ្យដល់បុគ្គលនោះ។ យោគីគួរចំរើនចិត្ដដែលប្រោសប្រណី និងគប្បីពិចារណាត្រួតពិនិត្យចិត្ដនោះជានិច្ច។ យោគីគប្បីមានចិត្ដដែលប្រាសចាកសេចក្ដីក្រោធ និងការថ្នាក់ថ្នាំង ចិត្ដ។ យោគីគប្បីប្រាថ្នាឲ្យតាំងជាប់ជាមួយនឹងសេចក្ដីស្ងប់ ឲ្យប្រាសចាកសេចក្ដីក្រោធ ឲ្យតាំងជាប់ជាមួយបុណ្យ ទាំងពួង និងឲ្យបានទទួលនូវប្រយោជន៍ទាំងពួង។ យោគីគប្បីប្រាថ្នាឲ្យបានទទួលនូវរង្វាន់ល្អ កេរ្ដិ៍ឈ្មោះល្អ មាន សទ្ធា បានទទួលនូវសេចក្ដីសុខ តាំងមាំដោយសីល វិជ្ជា ចាគ: និងបញ្ញា។ យោគីគប្បីប្រាថ្នាឲ្យដេកលក់ជាសុខ ភ្ញាក់ ឡើងក៏ជាសុខ។ យោគីគប្បីប្រាថ្នាដេកកុំឲ្យយល់សប្ដិ៍ឤក្រក់។ យោគីគប្បីប្រាថ្នាឲ្យទៅជាទីស្រឡាញ់ និងជាទីរាប់ ឤនរបស់មនុស្ស។ យោគីគប្បីប្រាថ្នាឲ្យទៅជាទីស្រឡាញ់និងជាទីរាប់ឤនរបស់អមនុស្ស។ យោគីគប្បីប្រាថ្នាឲ្យ ទេវតាទាំងឡាយឃុំគ្រង ប្រាថ្នាមិនឲ្យភ្លើង ថ្នាំពិស ដាវ ដំបងជាដើមមកប៉ះពាល់ខ្លួនឡើយ។ គប្បីប្រាថ្នាឲ្យចិត្ដ បាន សមាធិដោយឆាប់រហ័ស ឲ្យមានរាងកាយគួរឲ្យស្រឡាញ់ ឲ្យកើតក្នុងមជ្ឈឹមប្រទេស ឲ្យជួបតែមនុស្សល្អប្រាថ្នា ធ្វើ ខ្លួនឲ្យសុក្រិត្យ ប្រាថ្នាធ្វើតណ្ហាឲ្យអស់ទៅ ប្រាថ្នាឲ្យមានជីវិតវែងនិងបានដល់នូវសេចក្ដីស្ងប់ និងសេចក្ដី សុខក្នុង អម្រឹតធម៌។

           ម៉្យាងទៀត យោគីនោះគួររំលឹកដល់ដូច្នេះថា៖ “បើឤត្មាអញនៅពុំទាន់បានសាងអំពើឤក្រក់ទេ ឤត្មា អញគប្បីប្រាថ្នានឹងមិនសាងនូវអកុសលទេ។ ហើយបើឤត្មាអញសាងអកុសលរួចហើយ ក៏គប្បីប្រាថ្នានឹងបំផ្លាញ វាចោលទៅវិញ។ បើនៅពុំទាន់បានសាងអំពើល្អទេ គប្បីប្រាថ្នានឹងសាងកុសលឡើង ហើយបើបានសាងកុសល រួចហើយ គប្បីប្រាថ្នានឹងធ្វើកុសលនោះឲ្យរឹតតែកើនឡើងថែមទៀត[vii]ចុះ។ មួយវិញទៀត យោគីនោះមិនគប្បី ប្រាថ្នាធ្វើនូវអ្វីដែលមិនគួរឲ្យប៉ងប្រាថ្នាឡើយ ហើយបើបានធ្វើនូវអ្វីដែលមិនគួរឲ្យប៉ងប្រាថ្នានោះហើយ ក៏គប្បី ប្រាថ្នានឹងកំចាត់ចោលចេញទៅវិញ។ យោគីគប្បីប្រាថ្នាធ្វើនូវអ្វីដែលគួរឲ្យប៉ងប្រាថ្នា ហើយបើបានធ្វើនូវអ្វីដែល គួរឲ្យប៉ងប្រាថ្នានោះហើយ ក៏គប្បីប្រាថ្នានឹងធ្វើឲ្យរឹតតែកើនឡើងថែមទៀតចុះ។ យោគីនោះឤចបានសទ្ធាដោយ អំណាចចិត្ដដែលប្រកបដោយមេត្ដា។ ដោយឤស្រ័យសទ្ធាដែលជាឥស្សរ: យោគីរមែងឤចធ្វើចិត្ដឲ្យជាសមាធិ។ ព្រោះសមាធិជាឥស្សរ: យោគីនោះស្ថិតនៅដោយមានសតិ។ ព្រោះសតិជាឥស្សរ: សមាធិជាឥស្សរ: និងសទ្ធា ជាឥស្សរ: យោគីនោះក៏បាននូវចិត្ដដែលមិនញាប់ញ័រ និងយល់ពីសភាពចិត្ដដែលមិនញាប់ញ័រនោះ។ ដោយ ឧបាយ និងកិច្ចទាំងនេះ យោគីនោះក៏ធ្វើនូវមេត្ដាសញ្ញាឲ្យកើតឡើងដល់ខ្លួនឯង ហើយដោយការធ្វើហើយធ្វើ ទៀត យោគី នោះក៏បានយល់ដោយច្បាស់ដោយមិនមានការកំរើករញ្ផួយ។ ដោយឧបាយនិងកិច្ចទាំងនេះ យោគីនោះក៏ ធ្វើនូវមេត្ដាសញ្ញា(ចិត្ដដែលប្រកបដោយមេត្ដា)ឲ្យកើតឡើងដល់ខ្លួនឯង ហើយដោយការធ្វើហើយ ធ្វើទៀត យោគី នោះក៏ធ្វើចិត្ដរបស់ខ្លួនឲ្យទន់ភ្លន់ ហើយជាបន្ដិចម្ដងៗ ក៏ចំរើននូវមេត្ដាសញ្ញាឲ្យដល់បុគ្គលដែល ខ្លួនស្រឡាញ់។

           ក្រោយពីយោគីបានផ្សាយមេត្ដាឲ្យដល់ជនដែលជាទីស្រឡាញ់ហើយ ជាបន្ដិចម្ដងៗក៏ផ្សាយមេត្ដាចិត្ដ ឲ្យ ដល់បុគ្គលដែលខ្លួនមិនស្អប់មិនស្រឡាញ់។  ក្រោយពីបានផ្សាយមេត្ដាឲ្យដល់បុគ្គលដែលខ្លួន មិនស្អប់មិន ស្រឡាញ់ហើយជាបន្ដិចម្ដងៗក៏ផ្សាយមេត្ដាចិត្ដឲ្យដល់បុគ្គលដែលជាសត្រូវ។ យោគីនោះផ្សាយមេត្ដាចិត្ដគ្រប ដណ្ដប់សព្វសត្វទាំងអស់រួមទាំងខ្លួនឯងផងដែរក្នុងចំណោមសព្វសត្វទាំងនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ បើយោគី មិន

ផ្សាយមេត្ដាចិត្ដឲ្យដល់មនុស្សដែលខ្លួនមិនស្អប់មិនស្រឡាញ់ ឬក៏មិនឤចផ្សាយមេត្ដាចិត្ដឲ្យដល់មនុស្ស ដែលខ្លួន មិនស្អប់មិនស្រឡាញ់នោះបានទេ ព្រមទាំងកើតឡើងនូវការមិនចូលចិត្ដ(បុគ្គលនោះ)ទៀតផងនោះ យោគីនោះ គប្បីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ “នៅក្នុងខ្លួនឤត្មាអញនេះ មាននូវសភាវ:អកុសលធម៌ជាច្រើន ដែលឤត្មា អញមិនចូល ចិត្ដ។ ព្រោះប្រាថ្នានូវកុសលធម៌ ទើបឤត្មាអញធ្វើឲ្យសទ្ធាកើតឡើង និងចេញបួស។ ម៉្យាងទៀត ឤត្មាអញបាន ពោលរួចហើយថា ឤត្មាអញនឹងផ្សាយមេត្ដានិងករុណាដែលប្រមាណមិនបានដើម្បីជា ប្រយោជន៍ដល់សព្វសត្វ ដោយឤស្រ័យគុណរបស់ព្រះបរមសាស្ដា។ បើឤត្មាអញមិនឤចផ្សាយមេត្ដាចិត្ដឲ្យ ដល់ជនដែលអញមិនស្អប់ មិនស្រឡាញ់បានទេនោះ តើឤត្មាអញនឹងផ្សាយមេត្ដាចិត្ដឲ្យដល់សត្រូវបានយ៉ាង ដូចម្ដេចទៅ?”។

           បើយោគីនៅតែមិនឤចកំចាត់សេចក្ដីមិនគាប់ចិត្ដនិងសេចក្ដីក្រោធបានទេ យោគីនោះមិនគួរព្យាយាម ផ្សាយមេត្ដាចិត្ដទេ តែគួរប្រើវិធីផ្សេងវិញដើម្បីកំចាត់សេចក្ដីក្រោធដែលមានចំពោះបុគ្គលនោះ។