ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី២): សង្គ្រាមខ្មែរ-សៀម គ.សករាជ ១៧១៧

សង្គ្រាមខ្មែរ-សៀម គ.សករាជ ១៧១៧ 
Khmer-Siamese War, 1717 AD

គ.សករាជ ១៧១៧ ស្ដេចសៀមបានបញ្ចេញកងទ័ពមកឈ្លានពានកម្ពុជាជាលើកទី២ សៀមបានលើកទ័ពចំនួន ១៦០,០០០ (១៦មុឺននាក់) ចែកចេញជាបួនកងពល កងពលទី១ ដឹកនាំដោយ ស្រីធម្មរាជ ជាអតីតព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាដែលប៉ងដណ្ដើមរាជបល្ល័ង ពីព្រះកែវហ្វាទី៣ត្រឡប់មកវិញ ព្រះស្រីធម្មរាជ ដឹកនាំកងពលទី១ វាយចូល ខេត្តបាត់ដំបង, កងពលទី២ ដឹកនាំដោយ ព្រះអង្គទងទី២ ដែលជាបុត្ររបស់ ពញ្ញាយ៉ង វាយចូល ខេត្តពោធិសាត់, កងពលទី៣ ជាកងទ័ពជើងទឹក ដឹកនាំដោយ ពញ្ញាកាសា វាយចូលស្រុកបន្ទាយមាស ខេត្តកំពត, កងពលទី៤ ជាកងទ័ពជើងទឹក ដឹកនាំដោយពញ្ញាតេជោ វាយចូលកំពង់ផែ ខេត្តពាម កម្ពុជាក្រោម កងទ័ពសៀមក្នុងមួយកងពលមានចំនួន ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) ។ ព្រះកែវហ្វាទី៣ បានសុំជំនួយកងទ័ពពីអណ្ណាមជាលើកទី២ អណ្ណាមបានយល់ព្រមដោយបញ្ជូនកងទ័ពចំនួន ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) មកជួយច្បាំងកម្ពុជា ដោយមិនមានការអល់អែកនោះទេ ។ នៅក្នុងចិត្តគំនិតស្ដេចអណ្ណាម គឺមិនចង់ឃើញសៀមលេបយកកម្ពុជានោះទេ ព្រោះបើសៀមលេបកម្ពុជាបានសម្រេចក្នុងពេលនេះ មានន័យថាមុននិងក្រោយសៀមនិងអណ្ណាម និងច្បាំងគ្នាទ្រង់ទ្រាយធំដើម្បីលេបយកទឹកដីគ្នាជាបន្តទៀត ដូចនេះការគិតរបស់ស្ដេចអណ្ណាមពេលនោះគឺចង់យកកម្ពុជាធ្វើជារបងដើម្បីការពារឥទ្ធិពលសៀមប៉ុនណោះ ។ ព្រះកែវហ្វាទី៣ បានប្រមូលកងទ័ពបានចំនួន ៩០,០០០ (៩មុឺននាក់) បូករួមទាំងទ័ពជំនួយរបស់អណ្ណាម មានចំនួន ៥មុឺននាក់ទៀត ដូចនេះកងទ័ពសរុបរបស់កម្ពុជាដែលត្រៀមទប់ទល់និងកងទ័ពសៀមមានចំនួន ១៤០,០០០ (១៤មុឺននាក់) ។ ព្រះកែវហ្វាអង្គអុឹម ត្រាសបង្គាប់ឱ្យកងទ័ពជំនួយអណ្ណាម ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ចូលច្បាំងនិងកងទ័ពសៀម ដែលដឹកនាំព្រះអង្គទងទី២ នៅព្រៃឬស្សាញ់ ខេត្តពោធិ៍សាត់ ។ ចំណែកឯកងទ័ពជើងទឹកសៀម ដឹកនាំដោយ ពញ្ញាកាសា ចូលមកស្រុកបន្ទាយមាស ខេត្តកំពត ត្រូវច្បាំងនិងកងទ័ពកម្ពុជាចំនួន ៥មុឺននាក់ទៀត ។ រីឯកងទ័ពសៀមមួយកងពលទៀត ដឹកនាំដោយ ព្រះស្រីធម្មរាជ ត្រូវច្បាំងនិងកងទ័ពកម្ពុជា ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) ជាមួយនិងទ័ពដំរីកម្ពុជា ២៥០ នៅ ខេត្តបាត់ដំបង ។ កងទ័ពជើងទឹកសៀមមួយកងពលទៀត ដឹកនាំដោយ ពញ្ញាតេជោ បានចូលវាយកំពង់ផែ ខេត្តពាម កាន់កាប់ដោយស្ដេចត្រាញ់ចិន ម៉ក់កូវ (Mac Cuu) កងទ័ពទាំងពីរច្បាំងគ្នាយយ៉ាងសាហាវនៅដែន កម្ពុជាក្រោម ដោយសារសៀមមានកាំភ្លើងធំច្រើនបានបាញ់ប្រហារមកលើផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ និង ផ្ទះប្រជាជនអណ្ណាម ផ្ទះចំនួន ៥០០០ខ្នង ត្រូវបានកងទ័ពសៀមដុតបំផ្លាញ ។ អំឡុងពេលកងទ័ពសៀមកំពុងបាញ់កាំភ្លើងធំដុតបំផ្លាញផ្ទះប្រជាជនយ៉ាងសាហាវព្រៃផ្សៃ ស្រាប់តែមានសំពៅឈ្មួញមួយបានមកដល់ដោយចៃដន្យ ហើយនេះជាសំពៅឈ្មួញរបស់ពួក ប៉ទុយហ្គាល់ (Portugal) ដឹកនាំដោយកាប់ពីទែន "អេឡិចសាន់ដឺ ហាមីលតុន" (Alexander Hamilton) បានឆ្លងកាត់តំបន់នេះ ក៏បានចូលមកសម្របសម្រួលនិងភាគីសៀមដើម្បីបញ្ឈប់ការវាយប្រហារនេះ សំពៅពួកប៉ទុយហ្គាល់នេះមានទំហំធំជាងទូកចម្បាំងសៀមរហូតដល់ទៅ ២០ដង ដោយខាងសៀមខ្លាចប៉ះទង្គិចនិងពួកប៉ទុយហ្គាល់ សៀមក៏បានផ្អាកចម្បាំងហើយធ្វើការចរចារជាមួយនិងស្ដេចត្រាញ់ ម៉ក់កូវ ។ ចំណែកឯកងទ័ពសៀម ដឹកនាំដោយ ព្រអង្គទង ដែលច្បាំងនិងកងទ័ពអណ្ណាមនៅ ខេត្តពោធិ៍សាត់ បានច្បាំងចាញ់កងទ័ពអណ្ណាម ហើយព្រះអង្គទងក៏ត្រូវរបួសផងដែរ ការប្រយុទ្ធគ្នារវាងកងទ័ពសៀម និង កងទ័ពជំនួយអណ្ណាម នៅខេត្តពោធិ៍សាត់នេះ បានដុតបំផ្លាញផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរប្រមាណជា ១០,០០០ (១មុឺនខ្នង) ។ កងទ័ពសៀម ទាំងបួនកងពលដែលលើកមកឈ្លានពានកម្ពុជាត្រូវបានបរាជ័យទាំងបួនកងពល កងទ័ពសៀមប្រមាណជា ៩០,០០០ (៩មុឺននាក់) ត្រូវបានច្បាំងស្លាប់នៅកម្ពុជា ហើយកងទ័ពសៀមដែលសេសសល់ត្រូវបានដកទ័ពត្រឡប់ទៅដែនអាយុធ្យាវិញ ។ Société asiatique (Paris, France), Centre national de la recherche (1871) Journal asiatique, Publisher: Société asiatique., Original from Harvard University   Alexander Hamilton (1997) Alexander Hamilton: A Scottish Sea Captain in Southeast Asia, 1689-1723, Publisher: Silkworm Books, Original from the University of Michigan, p.206 ISBN: 9747100452, 9789747100457   Alexander Hamilton (1744) “A” New Account Of The East Indies Volume 2, Publisher: C. Hitch ... and A. Millar, Original from University of Zurich Library p.360