navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
អគ្នី

អគ្នី (  ) គឺជា ព្រះនៃភ្លើងរបស់ហិណ្ឌូ ។    និង អាទិទេពអាណាព្យាបាលនៃទិសអាគ្នេយ៍ គាត់ត្រូវបានគេរកឃើញជាធម្មតានៅជ្រុងអាគ្នេយ៍នៃ ប្រាសាទហិណ្ឌូ ។  នៅក្នុង ពិភពលោហធាតុបុរាណ នៃ សាសនាហិណ្ឌូ ភ្លើង ( អគ្នី ) គឺជាធាតុមួយក្នុងចំណោមធាតុមិនអចិន្ត្រៃយ៍ទាំងប្រាំ ( បញ្ចភូតា ) រួមជាមួយនឹងមេឃ ( អាកាស ) ទឹក ( អ្បស ) ខ្យល់ ( វាយុ ) និងផែនដី (ប្ឫថ្វី) ទាំងប្រាំបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតជា អត្ថិភាពនៃវត្ថុដែលយល់ឃើញជាក់ស្តែង ( ប្រក្ឫតិ ) ។   

នៅក្នុង វេទ, អគ្នី គឺជាព្រះដ៏សំខាន់និងត្រូវបានគេហៅច្រើនបំផុតរួមជាមួយ ឥន្ទ្រ និង សោម ។ Lochtefeld, James G. (2002).  Cavendish, Richard (1998).  អគ្នីត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមាត់របស់ព្រះ និងអាទិទេព និងជាឧបករណ៍ដែលបញ្ជូនតង្វាយដល់ពួកគេនៅក្នុង ហោម (ពិធីបូជា) ។ Olivelle, Patrick (1998).    គាត់ត្រូវបានបំផុសគំនិតនៅក្នុងអត្ថបទហិណ្ឌូបុរាណថា មានបីកម្រិត គឺនៅលើផែនដីដូចជាភ្លើង ក្នុងបរិយាកាសដូចផ្លេកបន្ទោរ និងនៅលើមេឃដូចព្រះអាទិត្យ។ វត្តមានបីដងនេះ ទ្រង់ជាអ្នកនាំសាររវាងអាទិទេព និងមនុស្សក្នុងគម្ពីរវេទ។  សារៈសំខាន់ដែលទាក់ទងនៃ អគ្នី បានធ្លាក់ចុះនៅក្នុងយុគសម័យក្រោយវិឌិក  នៅពេលដែលគាត់ត្រូវបានផ្ទៃក្នុង  ហើយអត្តសញ្ញាណរបស់គាត់បានវិវត្តទៅជាតំណាងឱ្យថាមពលផ្លាស់ប្តូរ និងចំណេះដឹងទាំងអស់នៅក្នុង Upanishads និងអក្សរសិល្ប៍ហិណ្ឌូនៅពេលក្រោយ។ N. J. Shende (1965), Agni in the Brahmanas of the Ṛgveda, Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute, Volume 46, Number 1/4, pages 1–28   អគ្នី នៅតែជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃទំនៀមទម្លាប់ហិណ្ឌូ ដូចជាធ្វើជាសាក្សីកណ្តាលនៃពិធីសូត្រមន្តក្នុង ពិធីមង្គលការបែបប្រពៃណីហិណ្ឌូ ហៅថា Saptapadi (ប្រាំពីរជំហាន និងពាក្យសច្ចាប្រណិធានទៅវិញទៅមក) នៅក្នុងពិធី Upanayana នៃពិធីឆ្លង ក៏ដូចជាផ្នែកផងដែរ។ នៃ ទិយា (ចង្កៀង) នៅក្នុងពិធីបុណ្យដូចជា Deepavali និង Arti នៅ Puja ។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
អង់កូឡា

ប្រទេសអង់កូឡា ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋអង់កូឡា (ភាសាព័រទុយហ្គាល់៖ República de Angola ) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅឯឆ្នេរខាងលិចនៃតំបន់អាហ្រ្វិកភាគខាងត្បូង។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសណាមីប៊ីនៅភាគខាងត្បូង ស.ប. កុងគោនៅភាគខាងជើង ប្រទេសសំប៊ីនៅទិសខាងកើត និងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកនៅភាគខាងលិច។ ប្រទេសអង់កូឡាមានខេត្តបរិពន្ធភូមិមួយ ពោលគឺខេត្តកាប៊ីនដាដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងសាធារណរដ្ឋកុងគោ និងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងគោ។ រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់ប្រទេសនេះគឺ លូអង់ដា។
អង់គ្លេស

អង់គ្លេស (ភាសាអង់គ្លេស​៖ England) គឺជា​ប្រទេស​មួយ​នៃ​សហរាជាណាចក្រ​។ ប្រទេស​នេះ មាន​ប្រជាជន​ជាង ៨៣% នៃ​ប្រជាជន​សរុប​នៃ​សហរាជាណាចក្រ ដែល​មាន​ផ្ទៃដី​ប្រមាណ ២/៣ នៃ​កោះ "Great Britain" ស្ថិតនៅ​ភាគ​ខាងត្បូង​នៃ​កោះ​នេះ​។ អង់គ្លេស មាន​ព្រំប្រទល់​ខាងជើង​ជាប់​នឹង ប្រទេស​ស្កុតឡែន និង ខាងលិច​ជាប់​ជាមួយ​ប្រទេស​វ៉ែល ក្រៅ​ពី​នេះ​គឺ​ជាប់​នឹង សមុទ្រ​ខាងជើង សមុទ្រ​អៀរឡង់ សមុទ្រ​សែលទិក ច្រកសមុទ្រ​ប្រ៊ីស្តុល និង ច្រកសមុទ្រ​អង់គ្លេស​។ ទីក្រុង​ឡុងដ៍ គឺជា​រាជធានី​របស់​អង់គ្លេស និង ជា​ទីក្រុង​ធំ​បំផុត​នៃ​សហរាជាណាចក្រ និង ជា​ទីក្រុង​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​បំផុត​នៅ​សហភាពអឺរ៉ុប​។ 

អង់គ្លេស បាន​ក្លាយជា​រដ្ឋ​ឯកភាព​នៅ​ឆ្នាំ​៩២៧ ដែល​ជា​កុលសម្ព័ន្ធ​អាល្លឺម៉ង់​មួយ បាន​តាំងទី​លំនៅ​នៅ​ទីនោះ​ក្នុងកំលុង​សតវត្ស​ទី៥ និង ទី៦​។ ប្រទេស​នេះ បាន​ផ្សាយ​វប្បធម៌ និង ប្រព័ន្ធ​ច្បាប់​របស់​ខ្លួន​ទៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក​ទាំងមូល ដែល​ជា​ប្រភព​ដើម​នៃ ភាសាអង់គ្លេស វិហារ​គ្រិស្តសាសនា​អង់គ្លេស ប្រព័ន្ធ​ច្បាប់​អង់គ្លេស ដែល​បង្កើត​បាន​មូលដ្ឋាន​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ច្បាប់​ទូទៅ (Common Law) នៃ​ប្រទេស​ជាច្រើន​ជុំវិញ​ពិភពលោក​។ លើស​ពី​នេះ​ទៅទៀត អង់គ្លេស​គឺជា​ទីកន្លែង​កំណើត​នៃ​បដិវត្តន៍​ឧស្សាហកម្ម និង ជា​ប្រទេស​ទីមួយ​នៅ​លើ​ពិភពលោក​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឧស្សាហូបនីយកម្ម​។ វា​គឺជា​មណ្ឌល​នៃ "សមាគម​ព្រះរាជា" (Royal Society) ដែល​ជា​កន្លែង​ស្ថាបនា​នូវ​ការ​ពិសោធ​វិទ្យាសាស្ត្រ​ទំនើប​។ អង់គ្លេស គឺជា​ប្រទេស​ដែល​ប្រកាន់​យក​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​អាស្រ័យ​សភា​ចំណាស់​ជាងគេ​បំផុត​នៅលើ​ពិភពលោក ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ ច្បាប់ និង របៀប​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋ​របស់​អង់គ្លេស ត្រូវ​បាន​ប្រជាជាតិ​ជាច្រើន​នៅលើ​ពិភពលោក​យក​គំរូ​តាម​។ 

នា​ថ្ងៃទី​០១ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៧០៧ "រាជាណាចក្រ​សហភាព​អង់គ្លេស" (Kingdom of Great Britain) ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ការ​ឯកភាព​នយោបាយ រវាង​រាជាណាចក្រ​អង់គ្លេស (មាន​បញ្ចូល​ទាំង​ប្រទេស​វ៉ែល​ផង​ដែរ) និង រាជាណាចក្រ​ស្កុតឡែន​។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សហរាជាណាចក្រ
អង់ដូរ៉ា

ប្រទេសអង់ដូរ៉ា (អក្សរឡាតាំង៖ Andorra) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា ក្សត្របុរីអង់ដូរ៉ា (ភាសាកាតាឡាន៖ Principat d'Andorra) គឺជាប្រទេសតូចមួយនៅឧបទ្វីបអ៊ីបេរី ដោយមានព្រំដែនជាប់ប្រទេសបារាំងនៅភាគខាងជើង និងអេស្ប៉ាញនៅភាគខាងត្បូង។ អង់ដូរ៉ាគឺជារដ្ឋតូចបំផុតទីប្រាំមួយនៅទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលមានផ្ទៃដីសរុប ៤៦៨ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនប្រមាណ ៧៧,០០៦ នាក់។ ជនជាតិអង់ដូរ៉ាគឺជាក្រុមជនជាតិរ៉ូម៉ាំងដែលមានដើមកំណើតកាតាឡាន។ រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់វាគឺ អង់ដូឡាវីយែល។
អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ

+អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរAndré-Marie Ampère 250px| កើតនៅ ថ្ងៃ​ទី ២០ មករា ១៧៧៥លីយ៉ុង , បារាំង មរណភាព ថ្ងៃ​ទី ១០ មិថុនា ១៨៣៦ (អាយុ៦១ឆ្នាំ)ម៉ាកសី , បារាំង សញ្ជាតិ  ស្នាដៃសំខាន់ៗ​ ច្បាប់អំពែរហត្ថលេខា 150px|
អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ (André-Marie Ampère) (២០ មករា ១៧៧៥ - ១០ មិថុនា ១៨៣៦) ជារូបវិទូនិងគណិតវិទូបារាំង ដែលបានរួមចំនែកក្នុងរបកគំហើញអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច។ គាត់ជាស្ថាបនិកទូរលេខអគ្គីសនី និងអេឡិចត្រូមេដែក(សហការគ្នាជាមួយហ្វ្រង់ស័រ អារ៉ាហ្គោ(François Arago))។
អំពែរដែលជាខ្នាតរបស់ចរន្តអគ្គីសនីនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមលោក។
អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ: ស្នាដៃ

ស្នាដៃ 
thumb|right|200px|រូបសំនាកអនុស្សាវរីយ៍របស់អំពែរ​នៅលីយ៉ុង
 នៅផ្នែកគណិតវិទ្យា អំពែបានធ្វើការស្រាវជ្រាវលើទ្រឹស្ដីប្រូបាប៊ីលីតេ និង ការធ្វើអាំងតេក្រាលសមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែលដោយផ្នែក។
 នៅក្នុងផ្នែកម៉ាញ៉េទិច គាត់បានលើកឡើងពីវិធានមនុស្សអំពែរ ដើម្បីកំនត់ពីទិសដៅងាករបស់ទ្រនិចត្រីវិស័យពេលមានចរន្តអគ្គីសនីរត់កាត់ក្បែរវា។ វិធានមនុស្សអំពែរនាពេលនោះចែងថា៖ បើសិនមនុស្សអំពែរដេកនៅលើខ្សែចំលង ដាក់ភ្នែកសំលឹងទៅម្ជុលមេដែក ហើយចរន្តអគ្គីសនីឆ្លង់កាត់ពីចុងជើងទៅក្បាល ពេលនោះប៉ូលជើងរបស់ម្ជុលមេដែកត្រូវតែងាកទៅខាងឆ្វេង។ វិធានមនុស្សអំពែរនេះក្រោយមកត្រូវបានគេប្រើសំរាប់កំនត់ប៉ូលរបស់សូលេណូអ៊ីដ​ពេលមានចរន្តឆ្លងកាត់រប៊ុំខ្សែចំលងវាដែរ។
 នៅក្នុងផ្នែកអេឡិចត្រូឌីណាមិច អំពែរបានរកឃើញច្បាប់អំពែរ ដែលនិយាយពីខ្សែចំលងស្របគ្នា ច្រានគ្នាចេញបើទិសដៅចរន្តផ្ទុយគ្នា និងទាញគ្នាចូលបើសិនជាទិសដៅចរន្តដូចគ្នា។

 អំពែរបានបកស្រាយពីបាតុភូតម៉ាញ៉េទិច​ដោយប្រើទ្រឹស្ដីចរន្តម៉ូលេគុល គឺថាមានភាគល្អិតផ្ទុកបន្ទុកអគ្គីសនីរាប់មិនអស់ដែលរត់ឆ្លងកាត់ខ្សែចំលង។ ទ្រឹស្ដីនេះត្រូវអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅជំនាន់នោះច្រានចោល។ រយៈពេល៦០ឆ្នាំក្រោយមក ទ្រឹស្ដីនេះត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ តាមរយៈការរកឃើញអេឡិចត្រុង។

 នៅក្នុងផ្នែកគីមីវិទ្យា គាត់បានផ្ដល់សម្មតិកម្មដំនាលគ្នានឹងអាវ៉ូហ្គាដ្រូ(Amedeo Avogadro)ដែរដែលថា ចំនួនម៉ូលេគុលឧស្ម័នសមាមាត្រនឹងមាឌរបស់វា។

 អំពែរបានរកឃើញហ្គាល់វ៉ាណូម៉ែត្រ ទូរលេខអគ្គីសនី និង អេឡិចត្រូមេដែក(សហការគ្នាជាមួយអារ៉ាហ្គោ)។
អង់តាកទិក

thumb|រូបភាពតូច|
អង់តាកទិក (,អានថា: អង់'តាកទិច)គឺជាទ្វីបនៅខាងត្បូងបង្អស់នៃផែនដី ដែលស្ថិតក្នុងអក្ខោសានខាងត្បូងតាមភូមិសាស្ត្រ។ វាត្រូវបានតាំងនៅតំបន់អង់តាកទិកនៃអឌ្ឍគោលខាងត្បូង ស្ទើរតែភាគខាងត្បូងទាំងមូលនៃរង្វង់អង់តាកទិក និង ត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយមហាសមុទ្រអង់តាកទិក។ ក្នុងផ្ទៃក្រឡា ១៤,០លាន គម២ (៥,៤លាន ការ. ម៉ាយ.) វាគឺជាទ្វីបធំទីប្រាំខាងផ្ទៃដីបន្ទាប់ពី អាស៊ី អាហ៊្វ្រិក អាមេរិកខាងជើង និង អាមេរិកខាងត្បូង។ 

មហាសមុទ្រអង់តាកទិក
អង់រី បិកកឺរ៉ែល

+អង់រី បិកកឺរ៉ែលHenri Becquerel 225px|<small>អង់រី បិកកឺរ៉ែល<small> កើតនៅ ថ្ងៃ​ទី ១៥ ធ្នូ ១៨៥២ប៉ារីស, បារាំង   មរណភាព ថ្ងៃ​ទី ២៥ សីហា ១៩០៨Le Croisic, បារាំង សញ្ជាតិ  បារាំង ស្នាដៃសំខាន់ៗ​ របក​គំហើញ​វិទ្យុសកម្ម រង្វាន់​រង្វាន់ណូបែលផ្នែករូបវិទ្យា (១៩០៣) ហត្ថលេខា 180px
អង់ត័ន អង់រី បិកកឺរ៉ែល (១៥ ធ្នូ ១៨៥២ – ២៥ សីហា ១៩០៨) ជារូបវិទូជាតិបារាំង ដែលបានទទួលរង្វាន់ណូបែលផ្នែករូបវិទ្យា ដោយបានរកឃើញ​វិទ្យុសកម្ម ជាមួយ ម៉ារី គុយរី និង ព្យែរ គុយរី នៅឆ្នាំ១៩០៣។
អង់រី បិកកឺរ៉ែល: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ
ជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន
បិកកឺរ៉ែល ចាប់កំណើត​នៅប៉ារីស ក្នុង​គ្រួសារ​អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ​មួយ (៤ជំនាន់​​បើ​គិត​ទាំង​កូនប្រុស​របស់គាត់ផ្ទាល់​ឈ្មោះ ហ្សង់។ គាត់សិក្សា​ផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ​នៅ​សាលាពហុបច្ចេកទេស (École Polytechnique) និង ផ្នែកវិស្វកម្ម​នៅ​សាលាជាតិផ្នែកស្ពាននិងថ្នល់ (École Nationale des Ponts et Chaussées)។ នៅឆ្នាំ​ ១៨៩០ គាត់បានរៀបការជាមួយ​នាង ល្វីសិ៍ ដេស៊ីរ៉េ ឡូរីយ៉ឺ (Louise Désirée Lorieux)  ។

អាជីព
ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៩២, គាត់​បាន​ក្លាយ​ជា​អ្នក​ទី​បី​ក្នុង​ក្រុម​គ្រួសារ​ ដែល​បាន​កាន់កាប់​តំណែង​រូបវិទ្យា​ នៅ​សារមន្ទីរ​ជាតិ​នៃ​សត្តវិទ្យាសាស្ត្រ (Musée National d'Histoire Naturelle)  ។ ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៩៤, គាត់​ក្លាយ​ជា​ប្រធាន​វិស្វករ​នៅ​ការិយាល័យ​ស្ពាន​ថ្នល់​។ ក្នុង​អំលុង​ពាក់​កណ្ដាលចុង​ក្រោយ​​នៃ​អាជីព​របស់​គាត់, បិកកឺរ៉ែល បាន​ស្នាក់​នៅ​គ្លិហ្វតុន នា​ជា​ទី​ក្រុង​ប្រ៊ិស្តុល (Clifton, Bristol) ដែល​ក្នុង​ពេល​នោះ គាត់​ស្រាវជ្រាវ​លើ​ពន្លឺ​ផូស្វរ (phosphorescence) នៃ​អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម ដែល​ជា​របក​គំហើញ​មួយ​ដ៏​ល្បី​បំផុត​របស់​គាត់​។
ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៩៦ នៅ​ពេល​ដែល​កំពុង​តែ​ស្រាវជ្រាវ​ពី​ពន្លឺ​ផូស្វរ​នៃ​អំបិល​អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម, បិកកឺរ៉ែល បាន​រក​ឃើញ​វិទ្យុសកម្ម​ដោយ​ចៃដន់។ ដោយ​ស្រាវជ្រាវ​លើ​កិច្ចការ​របស់​លោក វិល្ហេម ខន់រ៉ាដ រើនត៍ហ្គេន (Wilhelm Conrad Röntgen), បិកកឺរ៉ែល បាន​ខ្ចប់​សារធាតុ​ភ្លុយអរ​ (fluorescent) គឺ ប៉ូតាស្យូមអ៊ុយរ៉ានីល​ស៊ុលផាត (potassium uranyl sulfate), ទៅ​ក្នុង​បន្ទះ​ថតរូប (photographic plate) និង សំភារៈ​ខ្មៅ ដើម្បី​រៀប​ចំ​ការ​ពិសោធ​មួយ​ដែល​ត្រូវ​ការ​ពន្លឺ​ព្រះ​អាទិត្យ​ខ្លាំង​។ ប៉ុន្តែ​ មុន​នឹង​ការ​ពិសោធ​នោះ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម, បិកកឺរ៉ែល បាន​រក​ឃើញ​ថា បន្ទះ​ថត​រូប​ នោះ បាន​ចាប់​យក​រូបភាព​រួច​ជា​ស្រេច​ទៅ​ហើយ ដោយ​វា​បង្ហាញ​ពី​រូបភាព​នៃ​សារធាតុ​ fluorescent នោះ​។ របក​គំហើញ​នេះ បាន​នាំ​ឱ្យ​ បិកកឺរ៉ែល ធ្វើ​ការ​ស្រាវជ្រាវ​លើ​ការ​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​នៃរំភាយនុយក្លេអ៊ែរ (nuclear radiation)។ 

គាត់​បាន​រៀបរាប់​វិធី​របស់​គាត់​ទៅ​កាន់​បណ្ឌិត្យសភា​វិទ្យាសាស្ត្រ​បារាំង​ ក្នុង​ថ្ងៃ​ទី ២៤ មករា ឆ្នាំ ១៨៩៦ ថា ៖
បើ​គេ​ខ្ចប់​បន្ទះ​ថត​រូប ជា​មួយ​អេមុលស្យុង​ប្រូម (bromide emulsion) ក្នុង​សន្លឹក​ក្រដាស​ខ្មៅ​ក្រាស់​ពីរ ដែល​យ៉ាង​ណា​ឱ្យ​បន្ទះ​នោះ​មិន​ស្រអាប់​នៅ​ពេល​ប៉ះ​នឹង​ពន្លឺ​ព្រះ​អាទិត្យ​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ​។ គេ​ដាក់​នៅ​លើ​សន្លឹក​ក្រដាស នៅ​ផ្នែក​ខាង​ក្រៅ នូវ​បន្ទះ​សារធាតុ​ពន្លឺ​ផូស្វរ​មួយ ហើយ គេ​ដាក់​ទាំង​អស់​នេះ ឱ្យ​ប៉ះ​ពន្លឺ​ថ្ងៃ​រាប់​ម៉ោង​។ នៅ​ពេល​គេ​យក​បន្ទះ​ថត​រូប​នោះ​ទៅ​ផ្ដិត គេ​នឹង​ឃើញ​ថា ស្រមោល​នៃ​សារធាតុ​ពន្លឺ​ផូស្វរ​នោះ លេច​ចេញ​ជា​ពណ៌​ខ្មៅ​នៅ​លើ​ហ្វ៊ីល។  If one places between the phosphorescent substance and the paper a piece of money or a metal screen pierced with a cut-out design, one sees the image of these objects appear on the negative. … One must conclude from these experiments that the phosphorescent substance in question emits rays which pass through the  opaque paper and reduces silver salts.Comptes Rendus 122, 420 (1896), translated by Carmen Giunta. Accessed 10 September 2006.

ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩០៣ គាត់​ទទួល​បាន​រង្វាន់​ណូបែល​រូបវិទ្យា​រួម​គ្នា ជា​មួយ ព្យែរ គុយរី និង ម៉ារី គុយរី ចំពោះស្នាដៃ​របស់​គាត់​​ក្នុង​របក​គំហើញ​នៃ​វិទ្យុសកម្ម​។
អង់រី បិកកឺរ៉ែល: ជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន

ជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន
បិកកឺរ៉ែល ចាប់កំណើត​នៅប៉ារីស ក្នុង​គ្រួសារ​អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ​មួយ (៤ជំនាន់​​បើ​គិត​ទាំង​កូនប្រុស​របស់គាត់ផ្ទាល់​ឈ្មោះ ហ្សង់។ គាត់សិក្សា​ផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ​នៅ​សាលាពហុបច្ចេកទេស (École Polytechnique) និង ផ្នែកវិស្វកម្ម​នៅ​សាលាជាតិផ្នែកស្ពាននិងថ្នល់ (École Nationale des Ponts et Chaussées)។ នៅឆ្នាំ​ ១៨៩០ គាត់បានរៀបការជាមួយ​នាង ល្វីសិ៍ ដេស៊ីរ៉េ ឡូរីយ៉ឺ (Louise Désirée Lorieux)  ។
អង់រី បិកកឺរ៉ែល: អាជីព

អាជីព
ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៩២, គាត់​បាន​ក្លាយ​ជា​អ្នក​ទី​បី​ក្នុង​ក្រុម​គ្រួសារ​ ដែល​បាន​កាន់កាប់​តំណែង​រូបវិទ្យា​ នៅ​សារមន្ទីរ​ជាតិ​នៃ​សត្តវិទ្យាសាស្ត្រ (Musée National d'Histoire Naturelle)  ។ ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៩៤, គាត់​ក្លាយ​ជា​ប្រធាន​វិស្វករ​នៅ​ការិយាល័យ​ស្ពាន​ថ្នល់​។ ក្នុង​អំលុង​ពាក់​កណ្ដាលចុង​ក្រោយ​​នៃ​អាជីព​របស់​គាត់, បិកកឺរ៉ែល បាន​ស្នាក់​នៅ​គ្លិហ្វតុន នា​ជា​ទី​ក្រុង​ប្រ៊ិស្តុល (Clifton, Bristol) ដែល​ក្នុង​ពេល​នោះ គាត់​ស្រាវជ្រាវ​លើ​ពន្លឺ​ផូស្វរ (phosphorescence) នៃ​អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម ដែល​ជា​របក​គំហើញ​មួយ​ដ៏​ល្បី​បំផុត​របស់​គាត់​។
ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៩៦ នៅ​ពេល​ដែល​កំពុង​តែ​ស្រាវជ្រាវ​ពី​ពន្លឺ​ផូស្វរ​នៃ​អំបិល​អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម, បិកកឺរ៉ែល បាន​រក​ឃើញ​វិទ្យុសកម្ម​ដោយ​ចៃដន់។ ដោយ​ស្រាវជ្រាវ​លើ​កិច្ចការ​របស់​លោក វិល្ហេម ខន់រ៉ាដ រើនត៍ហ្គេន (Wilhelm Conrad Röntgen), បិកកឺរ៉ែល បាន​ខ្ចប់​សារធាតុ​ភ្លុយអរ​ (fluorescent) គឺ ប៉ូតាស្យូមអ៊ុយរ៉ានីល​ស៊ុលផាត (potassium uranyl sulfate), ទៅ​ក្នុង​បន្ទះ​ថតរូប (photographic plate) និង សំភារៈ​ខ្មៅ ដើម្បី​រៀប​ចំ​ការ​ពិសោធ​មួយ​ដែល​ត្រូវ​ការ​ពន្លឺ​ព្រះ​អាទិត្យ​ខ្លាំង​។ ប៉ុន្តែ​ មុន​នឹង​ការ​ពិសោធ​នោះ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម, បិកកឺរ៉ែល បាន​រក​ឃើញ​ថា បន្ទះ​ថត​រូប​ នោះ បាន​ចាប់​យក​រូបភាព​រួច​ជា​ស្រេច​ទៅ​ហើយ ដោយ​វា​បង្ហាញ​ពី​រូបភាព​នៃ​សារធាតុ​ fluorescent នោះ​។ របក​គំហើញ​នេះ បាន​នាំ​ឱ្យ​ បិកកឺរ៉ែល ធ្វើ​ការ​ស្រាវជ្រាវ​លើ​ការ​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​នៃរំភាយនុយក្លេអ៊ែរ (nuclear radiation)។ 

គាត់​បាន​រៀបរាប់​វិធី​របស់​គាត់​ទៅ​កាន់​បណ្ឌិត្យសភា​វិទ្យាសាស្ត្រ​បារាំង​ ក្នុង​ថ្ងៃ​ទី ២៤ មករា ឆ្នាំ ១៨៩៦ ថា ៖
បើ​គេ​ខ្ចប់​បន្ទះ​ថត​រូប ជា​មួយ​អេមុលស្យុង​ប្រូម (bromide emulsion) ក្នុង​សន្លឹក​ក្រដាស​ខ្មៅ​ក្រាស់​ពីរ ដែល​យ៉ាង​ណា​ឱ្យ​បន្ទះ​នោះ​មិន​ស្រអាប់​នៅ​ពេល​ប៉ះ​នឹង​ពន្លឺ​ព្រះ​អាទិត្យ​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ​។ គេ​ដាក់​នៅ​លើ​សន្លឹក​ក្រដាស នៅ​ផ្នែក​ខាង​ក្រៅ នូវ​បន្ទះ​សារធាតុ​ពន្លឺ​ផូស្វរ​មួយ ហើយ គេ​ដាក់​ទាំង​អស់​នេះ ឱ្យ​ប៉ះ​ពន្លឺ​ថ្ងៃ​រាប់​ម៉ោង​។ នៅ​ពេល​គេ​យក​បន្ទះ​ថត​រូប​នោះ​ទៅ​ផ្ដិត គេ​នឹង​ឃើញ​ថា ស្រមោល​នៃ​សារធាតុ​ពន្លឺ​ផូស្វរ​នោះ លេច​ចេញ​ជា​ពណ៌​ខ្មៅ​នៅ​លើ​ហ្វ៊ីល។  If one places between the phosphorescent substance and the paper a piece of money or a metal screen pierced with a cut-out design, one sees the image of these objects appear on the negative. … One must conclude from these experiments that the phosphorescent substance in question emits rays which pass through the  opaque paper and reduces silver salts.Comptes Rendus 122, 420 (1896), translated by Carmen Giunta. Accessed 10 September 2006.

ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩០៣ គាត់​ទទួល​បាន​រង្វាន់​ណូបែល​រូបវិទ្យា​រួម​គ្នា ជា​មួយ ព្យែរ គុយរី និង ម៉ារី គុយរី ចំពោះស្នាដៃ​របស់​គាត់​​ក្នុង​របក​គំហើញ​នៃ​វិទ្យុសកម្ម​។
អង់រី បិកកឺរ៉ែល: ការ​ផ្ដល់​កិត្តិយស​ និង រង្វាន់

ការ​ផ្ដល់​កិត្តិយស​ និង រង្វាន់
thumb|right|រូបភាព​នៃ បន្ទះ​ចាប់រូបភាព​*របស់​បិកកឺរ៉ែល ដែល​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​ស្រអាប់​ដោយ​សារ​ប៉ះ​នឹង​វិទ្យុសកម្ម​មក​ពី​អំបិល​អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម  ។ គេ​ឃើញ​ស្រមោល​ ដែក​រាង​​កាកបាទ​ម៉ាល់ត៍ (Maltese Cross)​ដែល​ដាក់​នៅ​ចន្លោះ​បន្ទះ​ចាប់​រូបភាព និង អំបិល​អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម យ៉ាង​ច្បាស់​។* បន្ទះ​ចាប់រូបភាព ជា​ធាតុ​នៃ​ម៉ាស៊ីន​ថត ដែល​ដើរ​តួ​ដូច​ជា​ហ្វ៊ីល ក្នុង​ម៉ាស៊ីន​ថត​ក្រោយ​ៗ​មក​ទៀត​ដែរ  ។

ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩០៨, ឆ្នាំ​ដែល​គាត់​ទទួល​មរណភាព, បិកកឺរ៉ែល ត្រូវ​បាន​បោះឆ្នោត​ជា​លេខា​អចិន្ត្រៃយ៍​របស់​នៃ​បណ្ឌិតសភា​វិទ្យាសាស្ត្រ (Académie des Sciences)  ។  គាត់​ស្លាប់​នៅ​អាយុ ៥៥ ឆ្នាំ នៅ​ទី​ក្រុង​ឡឺ​គ្រ័រស៊ិក (Le Croisic)  ។

ឯកតា SI សម្រាប់​វិទ្យុសកម្ម ដែល​ហៅ​ថា បិកកឺរ៉ែល តាង​ដោយ Bq គឺ​ដាក់​តាម​ឈ្មោះ​របស់​គាត់​។ នៅ​លើ​ព្រះ​ចន្ទ​មាន​មាត់​ភ្នំភ្លើង​មួយ​ មាន​ឈ្មោះ​ថា បិកកឺរ៉ែល ហើយ​នៅ​លើ​ភព​ព្រះ​អង្គារ ក៏​មាន​មាត់នំភ្លើង​មួយ​មាន​ឈ្មោះ​ថា បិកកឺរ៉ែល​ ដែរ​  ។

ក្រៅ​ពី​ទទួល​បាន​រង្វាន់​ណូបែល ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ គាត់ បាន​ទទួល​រង្វាន់​កិត្តិយស​នានា​ដូច​តទៅ​នេះ ៖ 
មេដាយ​រុំហ្វ៊័ដ៌ (*Rumford Medal) នៅ​ឆ្នាំ ១៩០០,
មេដាយ​ហែល្មហុល្សិ៍ (*Helmholtz Medal) នៅ​ឆ្នាំ ១៩០១,
មេដាយ​បារណារដ៍ (*Barnard Medal) នៅ​ឆ្នាំ ១៩០៥  ។
អង់រី បិកកឺរ៉ែល: សូម​អាន​ផង​ដែរ

សូម​អាន​ផង​ដែរ
 Antoine César Becquerel (ជីតា​របស់​គាត់)
 A. E. Becquerel (ឪពុក​របស់​គាត់​)
 Jean Becquerel (កូន​ប្រុស​គាត់)
អង់រី បិកកឺរ៉ែល: តំណ​ភ្ជាប់​ខាង​ក្រៅ

តំណ​ភ្ជាប់​ខាង​ក្រៅ
 អង់រី បិកកឺរ៉ែល - ប្រវត្តិរូប​
 ប្រវត្តិរូប​សង្ខេប បិកកឺរ៉ែល និង ការ​ប្រើប្រាស់​ឈ្មោះ​របស់​គាត់​ជា​ឯកតា​រង្វាស់ក្នុង​ប្រព័ន្ធ SI
 Annotated bibliography for Henri Becquerel from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues 
 Henri Becquerel, SI-derived unit of radioactivity
អង់រីកូ ពែរស៊ីកូ

អង់រីកូ ពែរស៊ីកូ (Enrico Persico) (៩ សីហា ១៩០០-១៧ មិថុនា ១៩៦៩) ជាអ្នករូបវិទ្យាអ៊ីតាលីល្បីម្នាក់ ដែលបានផ្សព្វផ្សាយពីមេកានិចកង់ទិចនៅអ៊ីតាលី។ លោកជាសាស្ត្រាចារ្យនៅសាកលវិទ្យាល័យទូរីន។

ពែរស៊ីកូចាប់កំនើតនៅទីក្រុងរ៉ូមនៅថ្ងៃទី៩ សីហា ១៩០០។ នៅពេលលោករៀននៅមហាវិទ្យាល័យ លោកបានស្គាល់គ្នា​​និងធ្វើជាមិត្តភក្តិជាមួយ​អង់រីកូ ហ្វែរមី។ លោកបញ្ចប់ការសិក្សានៅឆ្នាំ១៩២១ និងចូលបង្រៀននៅសាកលវិទ្យាល័យរ៉ូមនៅឆ្នាំ១៩២៦។ លោកនិងហ្វែរមី បានរួមគ្នាសរសេរពីរលកមេកានិច។ ក្រោយមកលោកប្ដូរទៅហ្វ្លូរ៉ង់ ដែលនៅទីនោះគាត់បង្រៀនពីរលកមេកានិច។ នៅចុងឆ្នាំ១៩៣០ គាត់ត្រូវបានអញ្ជើញទៅទូរីន។ លោកតែងរក្សាទំនាក់ទំនងជាមួនហ្វែរមីជានិច្ច ពីទូរីន។ លោកជាសាក្សីនៃរបកគំឃើញការពន្យឺតណឺត្រុង និងលទ្ឋផលជាលាយល័ក្ខអក្សរនៃអំនានកុងទ័រដែលហ្វែរមីប្រើសំរាប់វាស់​សកម្មភាពរបស់ណឺត្រុង​ក្នុងភាគល្អិតរបស់ប្រាក់ ដោយមាននិងមិនមានវត្តមានប៉ារ៉ាហ្វីន។ នៅឆ្នាំ១៩៤៩ ដោយធុញថប់នឹងបរិយាកាសក្រោយសង្គ្រម លោកបានសំរេចទៅនៅកាណាដា។ នៅឆ្នាំ១៩៥០ លោកត្រលប់មកទីក្រុងរ៉ូមវិញ។ លោកបានបន្តចំនាប់អារម្មណ៍​លើផ្នែកអុបតូអេឡិចត្រូនិច ដែលលោកបានបណ្តុះបណ្ដាលតាំងពីនៅកាណាដា។ នៅឆ្នាំ១៩៥៣ លោកបានដឹកនាំការសិក្សាទ្រឹស្ដីដែលទ្រទ្រង់ដល់​ការស្ថាបនា សាំងក្រូត្រុង 1.1 GeV។ គាត់ក៏បានអភិវឌ្ឈទ្រឹស្ដីបទទូទៅនៃ​ការបាញ់បញ្ចូលភាគល្អិតនៅក្នុងឧបករណ៍បង្កើនល្បឿន។
អង់រីកូ ពែរស៊ីកូ: សៀវភៅសរសេរដោយពែរស៊ីកូ

សៀវភៅសរសេរដោយពែរស៊ីកូ 
 Gli atomi e la loro energia (១៩៥៩) (អាតូមនិងច្បាប់ថាមពល)
 Principles of particle accelerators (១៩៦៨) (គោលការណ៍នៃឧបករណ៍បង្កើនល្បឿនភាគល្អិត)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នករូបវិទ្យាអ៊ីតាលី
អង់រីកូ ហ្វែរមី

+អង់រីកូ ហ្វែរមីEnrico Fermi 250px| កើតនៅ ថ្ងៃ​ទី ២៩ កញ្ញា ១៩០១រ៉ូម , អ៊ីតាលី មរណភាព ថ្ងៃ​ទី ២៨ វិច្ឆិកា ១៩៥៤ជីកាហ្គោ , អ៊ីលីណយ , អាមេរិក សញ្ជាតិ  (១៩០១-១៩៣៨) (១៩៤៤-១៩៥៤) ស្នាដៃសំខាន់ៗ​ ធាតុវិទ្យុសកម្មថ្មីដោយប្រើកាំរស្មីណឺត្រុងច្រវាក់ប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរក្រោមការគ្រប់គ្រងស្ថិតិហ្វែរមី-ឌីរ៉ាក់ទ្រឹស្ដីបទបំពុកបេតា រង្វាន់​ រង្វាន់ណូបែលផ្នែករូបវិទ្យា (១៩៣៨)
អង់រីកូ ហ្វែរមី (Enrico Fermi) (២៩ កញ្ញា ១៩០១ – ២៨ វិច្ឆិកា ១៩៥៤) ជាអ្នកប្រាជ្ញរូបវិទ្យាជនជាតិអ៊ីតាលី ដែលត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈស្នាដៃ​របស់លោកក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍​រេអាក់ទ័រនុយក្លេអ៊ែរដំបូងគេ។ លោកក៏បានរួមចំនែក​ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ ទ្រឹស្ដីកង់ទិច រូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ រូបវិទ្យាអំពីភាគល្អិត មេកានិចស្ថិតិ ផងដែរ។ ហ្វែរមី​ត្រូវបានគេផ្ដល់រង្វាន់ណូបែលផ្នែករូបវិទ្យា នាឆ្នាំ១៩៣៨។ លោកត្រូវបានគេចាត់ទុកជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកំពូលម្នាក់​នៅស.វទី២០។ គាត់ក៏ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ផថដែរ​ថាជាអ្នករូបវិទ្យាតែម្នាក់គត់​ដែលទទួលបានជោគជ័យត្រចះត្រចង់ទាំងផ្នែកទ្រឹស្ដីនិងផ្នែកពិសោធន៍។ ហ្វែរមីញ៉ូមជាធាតុគីមីបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥២ ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមលោក។
អង់រីកូ ហ្វែរមី: កុមារភាព

កុមារភាព 
អង់រីកូ ហ្វែរមី ចាប់កំនើតនៅទីក្រុងរ៉ូម ប្រទេសអ៊ីតាលី។ ឪពុករបស់លោកឈ្មោះ អាល់បែរតូ ហ្វែរមី ជាអគ្គស្នងការនៃក្រសួងទំនាក់ទំនង ឯម្ដាយរបស់លោកឈ្មោះ អ៊ីដា ដឺ ហ្គាតទីស ជាគ្រូបង្រៀននៅសាលាបឋម។ កាលពីក្មេង លោកចូលចិត្តរៀនរូបវិទ្យា និង គណិតវិទ្យា ដូចបងប្រុស របស់លោកដែរ។ ពេលដែលបងប្រុសរបស់លោក​ទទួលមរណភាពដោយមិនបានរំពឹងទុក​ដោយជំងឺដុះសាច់ក្នុងបំពង់ក​នៅឆ្នាំ១៩១៥, អង់រីកូ មានការឈឺចាប់យ៉ាងខ្លាំង ហើយបានបូជាខ្លូនឯងទៅក្នុងការសិក្សាផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ។ តាមកំនត់ត្រាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់លោក ជារៀងរាល់ថ្ងៃលោកតែងដើរកាត់មុខមន្ទីរពេទ្យ​ដែលបងប្រុសរបស់លោកទទួលមរណភាព រហូតដល់ស៊ាំនឹងសេចក្ដីឈឺចាប់។ សៀវភៅរូបវិទ្យាដំបូងគេរបស់លោក ត្រូវបានលោករកបាននៅក្នុងផ្សារមួយនៅរ៉ូម៉ា។ សៀវភៅនោះឈ្មោះថា Elementorum physicae mathematicae (រូបវិទ្យានិងគណិតវិទ្យាបឋម) ដែលនិយាយអំពីមុខវិជ្ជាផ្សេងៗមាន គណិតវិទ្យា មេកានិចក្លាស់សិច តារាវិទ្យា អុបទិច និង អាគូស្ទិច។ សៀវភៅនោះមានចំនួន៩០០ទំព័រ សរសេរជាភាសាឡាតាំង ដោយលោកឪពុក អង់ឌ្រា ការ៉ាហ្វា (សាស្ត្រាចារ្យនៅមហាវិទ្យាល័យរ៉ូម៉ាណូ)។ ហ្វែរមីបានរៀនសូត្រយ៉ាងជ្រៅជ្រះពីក្នុងសៀវភៅនោះ។ ក្រោយមកទៀត អងរីកូ ហ្វែរមី បានក្លាយជាមិត្តរបស់សិស្សវិទ្យាសាស្ត្រម្នាក់ទៀតឈ្មោះ អង់រីកូ ពែរស៊ីកូ ហើយពួកគេទាំង២នាក់បានរួមគ្នាធ្វើការលើគំរោងវិទ្យាសាស្ត្រជាច្រើន ដូចជា ការសាងសង់ហ្គីរ៉ូទស្សន៍ និងវាស់ដែនម៉ាញ៉េទិចរបស់ផែនដី។ ចំនូលចិត្តលើផ្នែករូបវិទ្យារបស់ហ្វែរមី ត្រូវបានជំរុញដោយ​មិត្តម្នាក់របស់ឪពុកលោក ឈ្មោះ អាឌុលហ្វូ អាមីដេ ដែលតែងតែផ្ដល់ដល់លោកនូវសៀវភៅ​រូបវិទ្យានិងគណិតវិទ្យាជាច្រើន។ លោកអាចអាននិងចងចាំខ្លឹមសារសៀវភៅទាំងនោះបានក្នុងរយៈពេល​យ៉ាងខ្លី។
អង់រីកូ ហ្វែរមី: ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ 
ក្រោយពីសង្គ្រាម ហ្វែរមីធ្វើការទៅមករវាងជីកាហ្គោនិងញូយ៉ក។ លោកបានចូលរួមក្នុងគំរោង វគ្គបំបែកអ៊ីសូតូបនៃថាមពលអាតូមិច។

ហ្វែរមីត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាទូទៅថាជាអ្នករូបវិទ្យាតែម្នាក់គត់នៅស.វទី២០​ ដែលពូកែទាំងខាងទ្រឹស្ដីនិងការពិសោធន៍។ សមត្ថភាពនិងជោគជ័យរបស់ហ្វែរមីមានឬសគល់មកពី ការអោយតំលៃរបស់លោកលើសិល្បៈនៃភាពអាចមាន ក៏ដូចជាប្រាជ្ញានិងទេព្យកោសល្យពីកំនើតរបស់លោក។ លោកមិនចូលចិត្តទ្រឹស្ដីបទសាំញ៉ាំទេ។ ទោះជាលោកពូកែខាងគណិតវិទ្យាក៏ដោយ លោកតែងតែចៀសវាងប្រើវា ប្រសិនបើការងារទាំងឡាយអាចធ្វើបាន​តាមរបៀបងាយជាង។ លោកល្បីខាងរកឃើញចំលើយត្រឹមត្រូវបានយ៉ាងរហ័ស​ចំពោះចំនោទទាំងឡាយណាដែលធ្វើអោយអ្នកដទៃជាប់គាំង។ ឧទាហរណ៍មួយ​ ពេលដែលគេធ្វើតេស្តគ្រាប់បែកបរមាណូទី១នៅញូម៉ិចស៊ិកូ នៅថ្ងៃទី១៦ កក្កដា ១៩៤៥។ ពេលដែលខ្យល់ផ្ទុះមកប៉ះលោក ហ្វែរមីបានទំលាក់កំទេចក្រដាស់ និងវាស់ចំងាយដែលវាប៉ើងទៅ។ តាមរបៀបនេះគាត់បានប៉ាន់ប្រមាណថាកំលាំងផ្ទុះ​គឺខ្លាំងជាង TNT ចំនួន១០គីឡូតោន។ តាមរបាយការណ៍ដែលគេវាស់បាន កំលាំងផ្ទុះនោះស្មើនឹងTNT ចំនួន១៨,៦គីឡូតោន។

អ្វីដែលធ្វើអោយគេមិនសរសើរមិនបាននោះគឺ​ការដាក់ខ្លួនរបស់ហ្វែរមី និងសមត្ថភាពរបស់លោកក្នុងធ្វើការងារគ្រប់ជំពូក។ នេះហើយដែលជាកត្តាធ្វើអោយលោកមានប្រជាប្រិយភាពក្នុងចំនោមមនុស្សគ្រប់ឋានៈ តាំងពីជ័យលាភីរង្វាន់ណូបែល​ទៅដល់អ្នកបច្ចេកទេស។ លោក ហង់រី ដឺវ៉ូលហ្វ ស្មីត (Henry DeWolf Smyth) ប្រធានដេប៉ាតឺម៉ង់រូបវិទ្យានៅព្រីនស្តុន ម្ដងនោះបានអញ្ជើញហ្វែរមីអោយទៅធ្វើការពិសោធន៍មួយចំនូននៅក្នុងបន្ទប់ស៊ីក្លូត្រុងរបស់ព្រីនស្តុន។ ថ្ងៃមួយពេលលោកស្មីតបានដើរចូលទៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធ លោកបានឃើញហ្វែរមីជួយនិស្សិតថ្នាក់បរិញ្ញាម្នាក់សែងតុ។ មានពេលមួយទៀត ពេលដែលមិត្តម្នាក់របស់លោកទៅលេងលោកនៅកូឡុំបៀ តែមិនបានឃើញលោកនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធនិងការិយាល័យ តែបែរជាទៅរកឃើញហ្វែរមីនៅក្នុងរោងជាង កំពុងកាត់បន្ទះសំណប៉ាហាំងដោយប្រើកន្ត្រៃយ៍យ៉ាងធំមួយ។

thumb|right|300px|វិថីអង់រីកូ ហ្វែរមី នៅរ៉ូម

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម ហ្វែរមីបានបំរើការមួយរយៈខ្លីជាគណកម្មាធិការប្រឹក្សាទូទៅនៃ​ស្នងការដ្ឋានថាមពលអាតូមិច។ នៅក្នុង.....វ័យរបស់លោក ហ្វែរមីបានធ្វើការងារលើរូបវិទ្យាស្ដីពីភាគល្អិត ជាពិសេសការសិក្សាលើពីញ៉ុងនិងមុយញ៉ុង។ លោកក៏បន្តបង្រៀននៅសាកលវិទ្យាល័យជីកាហ្គោ លើផ្នែកមេកានិចកង់ទិច រូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ និង ទែរម៉ូឌីណាមិច។

ហ្វែរមីទទួលមរណភាពនៅអាយុ៥៣ឆ្នាំ ដោយសារជំងឺមហារីកក្រពះ។ និស្សិត២នាក់ទៀតដែលនៅតាមធ្វើការលើថ្មពិលនុយក្លេអ៊ែរជាមួយលោកក៏បានស្លាប់ដោយសារជំងឺមហារីកដែរ។ ហ្វែរមីនិងក្រុមការងាររបស់លោក​ដឹងខ្លួនច្បាស់ណាស់ថាការងារបែបនោះ​វាមានគ្រោះថ្នាក់ ប៉ុន្តែពួកគេបានគិតពីសារសំខាន់ជាចាំបាច់របស់លទ្ឋផលការងារពួកគេ ជាជាងសុវត្ថិភាពផ្ទាល់ខ្លួន។

បន្ទប់ពិសោធន៍រូបវិទ្យានិងឧបករណ៍បង្កើនសំទុះភាគល្អិត Fermilab នៅអ៊ីលីណយ ត្រូវបានសហគមន៍រូបវិទ្យាដាក់ឈ្មោះតាមហ្វែរមី ដើម្បីជាការចងចាំដល់រូបលោក។ រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ Fermi 1 និង Fermi 2 នៅញួផត, មីឈីហ្គេន និង វិទ្យាល័យអង់រីកូហ្វែរមី ក៏ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមលោកដែរ។

នៅឆ្នាំ១៩៥២ ធាតុទី១០០ក្នុងតារាងខួបធាតុគីមីត្រូវបានផ្ដាច់ចេញបានសំរេចពីតេស្តនុយក្លេអ៊ែរ។ ជាកិត្តិយសដល់ការរួមចំនែករបស់ហ្វែរមីក្នុង​សហគមន៍រូបវិទ្យា ធាតុនោះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា ហ្វែរមីញ៉ូម។

តាំងពីចុងទសវត្សរ៍ទី៥០ ស្នងការដ្នានថាមពលអាតូមិចសហរដ្ឋអាមេរិក​បានបង្កើតនូវ រង្វាន់ហ្វែរមី។
អង់រីកូ ហ្វែរមី: អំពីគ្រួសារនិងមរតក

អំពីគ្រួសារនិងមរតក 
ម្ដាយរបស់អង់រីកូ ហ្វែរមី បានធ្វើចង្ក្រានសំពាធដោយខ្លួនឯង ហើយប្រហែលជាដោយសារប្រការនេះហើយ​ដែលបណ្ដុះគំនិតអង់រីកូអោយសាងសង់​រ៉េអាក់ទ័រនុយក្លេអ៊ែរលើកទី១នៅឆ្នាំ១៩៤២។ ចង្ក្រានសំពាធជាលោហៈដែលមានផ្ទុកចំហាយសំពាធ ចំនែកថ្មពិលនុយក្លេអ៊ែររបស់ហ្វែរមីជាក្រាហ្វីតផ្ទុកអ៊ុយរ៉ានីញ៉ូមពីបន្ទុះ។ នៅឆ្នាំ១៩២៨ ហ្វែរមីបានរៀបការជាមួយ ឡូរ៉ា កាប៉ុង (Laura Capon)។ ពួកគេមានកូន២នាក់ពេលរស់នៅអ៊ីតាលីគឺ កូនស្រីឈ្មោះ ណែលឡា ហ្វែរមី វេណឺ (Nella Fermi Weiner) (បណ្ឌិត) (១៩៣១-១៩៩៥) ជាវិចិត្រករស្ត្រីនិយម និងកូនប្រុសឈ្មោះ ហ្គុល្យូ (ជូដ) ហ្វែរមី 
(Giulio ("Judd") Fermi) (បណ្ឌិត) (១៩៣៦-១៩៩៧)។ ឡូរ៉ានិងហ្គុល្យូធ្វើការជាមួយជ័យលាភីណូបែលលោក ម៉ាក ប៉េរូត (Max Perutz) លើទំរង់អេម៉ូហ្គ្លូប៊ីន។

នៅចុងជីវិតរបស់លោក ហ្វែរមីបានដឹងថា​ភក្ដីភាពរបស់លោកចំពោះសង្គមក្នុងការធ្វើជំរើស​ប្រកបដោយគតិបណ្ឌិត ស្ដីពីបច្ចេកវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ ត្រូវបានគេសង្ស័យ។ ហ្វែរមីបានមានប្រសាសន៍ថា៖
"មានអ្នកខ្លះអាចគិតថា តើវាមានប្រយោជន៍អ្វីទៅក្នុងការធ្វើការងារយ៉ាងលំបាក​គ្រាន់តែដើម្បីប្រមូលបានការពិតមួយចំនួនដែលមិនផ្ដល់នូវសេចក្ដីរីករាយ តែផ្ដល់នូវសាស្ត្រាចារ្យសក់វែងប៉ុន្មាននាក់ដែលចូលចិត្តប្រមូលទុករបស់បែបហ្នឹង ដែលនឹងគ្មានប្រយោជន៍សំរាប់អ្នកដទៃ លើកលែងតែទុកសំរាប់អោយអ្នកឯកទេសដ៏ពូកែប៉ុន្មាននាក់ស្វែងយល់នោះ? ចំពោះសំនួរបែបនេះ ខ្ញុំអាចប្រថុយឆ្លើយដោយទុកចិត្តដូចតទៅ។ ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់វិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាបានបង្រៀនយើងថា​ការរីកចំរើនផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនៅកំរិតដំបូង មិនយូរមិនឆាប់នឹងនាំទៅដល់ការអនុវត្តន៍ក្នុងបច្ចេកទេសនិងឧស្សាហកម្ម ដែលបានធ្វើបដិវដ្ដន៍ជីវភាពរស់នៅរបស់យើង។ ចំពោះខ្ញុំ វាទំនងជាមិនអាចទេដែលថា កិច្ចប្រឹងប្រែងរបស់ខ្ញុំក្នុងការស្វែងយល់ពីទំរង់រូបធាតុ ជាករណីលើកលែងនោះ។ អ្វីដែលមិនសូវប្រាកដ ហើយអ្វីដែលយើងប៉ងនោះគឺថា មនុស្សជាតិនិងក្លាយជាមនុស្សចាស់ទុំគ្រប់គ្រាន់​ដើម្បីប្រើប្រាស់ថាមពលពីធម្មជាតិក្នុងផ្លូវល្អ។"

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទូអ៊ីតាលី
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទូអាមេរិក
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជ័យលាភីរង្វាន់ណូបែល ផ្នែករូបវិទ្យា
អង្កត់ធ្នូ

right|thumb|200px|បន្ទាត់ពណ៌ក្រហម (BX) តំណាងអោយអង្កត់ធ្នូ
អង្កត់ធ្នូនៃខ្សែកោងមួយគឺជាអង្កត់ដែលចុងសងខាងរបស់វាស្ថិតនៅលើខ្សែកោងនោះ។ បន្ទាត់សេកង់គឺជាបន្ទាត់បន្លាយនៃអង្កត់ធ្នូ។
អង្កត់ធ្នូ: អង្កត់ធ្នូ[[រង្វង់]]

អង្កត់ធ្នូរង្វង់ 
លក្ខណៈអង្កត់ធ្នូរង្វង់៖
 អង្កត់ធ្នូ​ពីរ​ឬច្រើន មាន​ចំងាយស្មើគ្នា​ពី​ផ្ចិត​ លុះត្រាតែ​​ពួក​មាន​រង្វាស់​ស្មើគ្នា​។
 កន្លះបន្ទាត់ពុះមុំ (ឬ​កន្លះអង្កត់ពុះមុំ)ដែលកែងនឹង​អង្កត់ធ្នូគឺកាត់តាមផ្ចិត​នៃ​រង្វង់។
 អង្កត់ផ្ចិត​គឺ​ជា​អង្កត់ធ្នូ​ដែល​វែង​ជាង​គេនៃ​​រង្វង់​។
 ប្រសិន​បើ​បន្ទាត់​ (បន្ទាត់សេកង់) នៃអង្កត់ធ្នូ AB និង CD ប្រសព្វគ្នា​ត្រង់​ចំនុច​ P នោះគេបាន​ទំនាក់ទំនង​រវាង​រង្វាស់​ប្រវែង​របស់ពួកវា​ផ្ទៀងផ្ទាត់៖
  (ទ្រឹស្តីបទស្វ័យគុណនៃចំនុច)

ផ្ទៃ​ដែលកាត់ដោយអង្កត់ធ្នូ​ហៅថា​កំណាត់រង្វង់​។
អង្កត់ធ្នូ: អង្កត់ធ្នូក្នុងត្រីកោណមាត្រ

អង្កត់ធ្នូក្នុងត្រីកោណមាត្រ 
ធ្វេង|200px
អង្កត់ធ្នូ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​ក្នុងការវិវត្តន៍ដំបូង​នៃ​ត្រីកោណមាត្រ​។
ក្នុង​រូបខាងធ្វេង អនុគមន៍អង្កត់ធ្នូ​ត្រូវបានគេ​កំនត់តាម​ធរណីមាត្រ​។ អង្កត់ធ្នូ​នៃ​មុំ​មួយ​គឺ​ជា​ប្រវែង​នៃអង្កត់ធ្នូរវាង​ចំនុច​ពីរ​នៅ​លើ​រង្វង់ត្រីកោណមាត្រ​ខ័ណ្ឌដោយ​មុំនោះ។ ដោយអោយ​មុំ​មួយស្មើនឹង​សូន្យ គេអាច​ភ្ជាប់​ទំនាក់ទំនងទៅនឹង​អនុគមន៍ស៊ីនុស​ដូចខាងក្រោម៖

ដែល  ហៅថា​អនុគមន៍អង្កត់ធ្នូ​។

ជំហាន​ចុងក្រោយប្រើ​​រូបមន្តកន្លះមុំ​។ ត្រីកោណមាត្រ​ទំនើប​ជាច្រើន​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ដោយ​យក​អនុគមន៍ស៊ីនុស​ជា​មូលដ្ឋាន​។ ចំនែក​ឯ​ត្រីកោណមាត្រ​បុរាណវិញ​គឺយក​អនុគមន៍អង្កត់ធ្នូ​ជា​គ្រឹះ​។ 

ឈ្មោះស៊ីនុសអង្កត់ធ្នូពីតាករកន្លះមុំ
Category:ត្រីកោណមាត្រ
Category:ខ្សែកោង
Category:ធរណីមាត្រ

ja:円 (数学)#円の性質