គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: ការកំណត់នូវធាតុ៤(ចតុធាតុវវដ្ឋាន)

ការកំណត់នូវធាតុ៤(ចតុធាតុវវដ្ឋាន) 
បុ       អ្វីគឺ “ការកំណត់នូវធាតុ៤”? អ្វីគឺការបដិបត្ដិ? អ្វីជាលក្ខណ: ជារស និងជាបទដ្ឋាន? អ្វីជាឤនិសង្ស? អ្វីជាវិធីបដិបត្ដិ?

វិ        ការដឹងច្បាស់អំពីធាតុទាំង៤ក្នុងរូបរបស់បុគ្គលនោះ ហៅថា ការស្គាល់ច្បាស់នូវធាតុ៤។ ការស្ងប់នៃចិត្ដ ក្នុងការកំណត់(ធាតុទាំង៤)នេះគឺជាការបដិបត្តិ។ ការសង្កេតពិនិត្យដោយជិតដិតនូវធាតុទាំងបួននេះគឺ ជាលក្ខណ:។ការយល់ដឹងអំពីសុញ្ញភាពគឺជារស។ការដកចេញនូវគំនិតដែលគិតថាជាសត្វគឺជាបទដ្ឋាន។

           អ្វីជាឤនិសង្សរបស់ការកំណត់នូវធាតុ៤? ឤនិសង្សមាន៨យ៉ាងគឺ: បុគ្គលដែលបដិបត្ដិ ការកំណត់នូវ ធាតុ៤ (១)រមែងគ្របសង្កត់បាននូវសេចក្ដីខ្លាច (២)រមែងគ្របសង្កត់បាននូវការពេញចិត្ដនិងមិនពេញចិត្ដក្នុងផ្លូវ លោក (៣)រមែងមានចិត្ដស្មើមិនញាប់ញ័រចំពោះឤរម្មណ៍ដែលគួរឲ្យប្រាថ្នាឬមិនគួរឲ្យប្រាថ្នា (៤)រមែងបំផ្លាញបាន នូវការគិតបែងចែករវាងភេទប្រុស-ភេទស្រី (៥)រមែងប្រកបដោយមហាបញ្ញា (៦)រមែងរស់នៅជាសុខ និងចូល ដល់អមតភាវ:។ (៧)សភាពចិត្ដរបស់បុគ្គលនោះថ្លាច្បាស់។ (៨)បុគ្គលនោះឤចធ្វើកម្មគ្រប់យ៉ាងរបស់ខ្លួនឲ្យ បរិបូណ៌បាន[xxxviii] ។

           អ្វីជាវិធីបដិបត្ដិ? យោគីដែលទើបបដិបត្តិថ្មី គប្បីកំណត់ធាតុទាំងឡាយដោយវិធី២យ៉ាងគឺ ដោយវិធី សង្ខេប និងដោយវិធីពិស្ដារ។

បុ        អ្វីជាការកំណត់ធាតុទាំងឡាយដោយសង្ខេប?

វិ        យោគីនោះចូលទៅកាន់ទីស្ងាត់ មានចិត្ដតាំងមាំហើយពិចារណាយ៉ាងនេះថា៖ “កាយនេះគួរកំណត់ដឹង ដោយធាតុ៤។ នៅក្នុងកាយនេះមានធម្មជាតិដែលជាលក្ខណ:រឹង បានដល់បឋវីធាតុ(ធាតុដី) មានធម្មជាតិ ដែលជាលក្ខណ:សើម បានដល់ឤបោធាតុ(ធាតុទឹក) មានធម្មជាតិដែលជាលក្ខណ:ក្ដៅ បានដល់តេជោ ធាតុ(ធាតុភ្លើង) មានធម្មជាតិដែលជាលក្ខណ:កំរើក បានដល់វាយោធាតុ(ធាតុខ្យល់)។ ដូចនេះ នៅក្នុងរាង កាយនេះមានតែធាតុទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ ពុំមានសត្វ ពុំមានជីវ:ទេ។ យោគីនោះកំណត់ធាតុទាំងឡាយ ដោយសង្ខេបយ៉ាងនេះ។ ម៉្យាងទៀតលោកពោលថា យោគីកំណត់ធាតុដោយសង្ខេប(ដូច្នេះគឺ): យោគី នោះ យល់ពីកាយនេះដោយការដឹងច្បាស់នូវឧរុប្រាចី ពណ៌ រូបសណ្ឋាន និងទីតាំងរបស់ឧរុប្រាចីនោះ។ យោគី នោះកំណត់ធាតុដោយសង្ខេបដូច្នេះ។ យោគីនោះយល់ពីកាយទាំងមូលនេះ ដោយការដឹងច្បាស់ នូវឧរុប្រាចី ពណ៌ រូបសណ្ឋាន និងទីតាំងរបស់ឧរុប្រាចីនោះ។ យោគីនោះយល់ពីកាយនេះ ដោយការដឹង ច្បាស់នូវសាច់ ពណ៌ រូបសណ្ឋាន និងទីតាំងរបស់សាច់នោះ។ យោគីនោះកាលបើយល់ពីកាយទាំងមូល ដោយការដឹង ច្បាស់នូវសាច់ ពណ៌ រូបសណ្ឋាន និងទីតាំងរបស់សាច់នោះហើយ ក៏យល់ពីកាយទាំងមូល ដោយការដឹង ច្បាស់នូវសរសៃទាំងឡាយ ពណ៌ រូបសណ្ឋាន និងទីតាំងរបស់សរសៃទាំងនោះ។ យោគី នោះ កាលបើយល់ពីកាយទាំងមូលដោយការដឹងច្បាស់ពីសរសៃលោហិតទាំងឡាយ ព្រមទាំងពណ៌ រូប សណ្ឋាន និងទីតាំងរបស់សរសៃទាំងឡាយនោះហើយ ក៏យល់ពីកាយទាំងមូលដោយការដឹងច្បាស់នូវឆ្អឹង ទាំងឡាយ ព្រមទាំងពណ៌ រូបសណ្ឋាន និងទីតាំងរបស់ឆ្អឹងទាំងឡាយនោះ។ ដោយវិធីទាំង៤នេះ យោគី នោះក៏ត្រួតត្រា ចិត្ដរបស់ខ្លួនបាន។ ក្រោយពីត្រួតត្រាចិត្ដរបស់ខ្លួនបានហើយ ក៏ធ្វើចិត្ដនោះឲ្យមានសភាព ទន់ភ្លន់ និងឤចអត់ទ្រាំនូវឤរម្មណ៍ទាំងនោះបាន។ យោគីនោះ កាលបើត្រួតត្រាចិត្តដោយវិធីទាំង៤យ៉ាង នេះហើយ និងបានធ្វើចិត្ដឲ្យមានសភាពទន់ភ្លន់ និងឤចអត់ទ្រាំដល់ឤរម្មណ៍បានហើយ ក៏ដឹងដោយ វិធី៤យ៉ាង (ដទៃទៀត)ថា ធម្មជាតិណាដែលមានលក្ខណ:រឹងគឺជាធាតុដី ធម្មជាតិណាដែលមានលក្ខណ: សើមគឺជាធាតុទឹក ធម្មជាតិណាដែលមានលក្ខណ:ក្ដៅគឺជាធាតុភ្លើង ធម្មជាតិណាដែលមានលក្ខណ: កំរើកគឺជាធាតុខ្យល់។ យោគីនោះដឹងដោយវិធីទាំង៤យ៉ាងនេះថា គឺមានតែធាតុ៤ប៉ុណ្ណោះ ពុំមានសត្វ ពុំមានជីវ:ទេ។ ក្នុងទីនេះ វិធីដទៃទៀតឈ្មោះថាបានបំពេញឲ្យបរិបូណ៌ដូចគ្នា។ យោគីនោះកំណត់ធាតុ ទាំងឡាយដោយសង្ខេប យ៉ាង ដូច្នេះឯង។

 វិធី២០យ៉ាង ក្នុងការកំណត់បឋវីធាតុ(ធាតុដី) 
           យោគីកំណត់ធាតុទាំងឡាយដោយពិស្ដារយ៉ាងដូចម្ដេច? យោគីកំណត់បឋវីធាតុដោយពិស្ដារ ដោយ ឤការ:២០យ៉ាងដែលមាននៅក្នុងកាយនេះគឺ ដោយសក់និងរោម, ក្រចក, ធ្មេញ, ស្បែក, សាច់, សរសៃចុង សាច់ដុំ, សរសៃឈាម, ឆ្អឹង, ខួរក្នុងឆ្អឹង, ក្រលៀន, បេះដូង, ថ្លើម, សួត, ប្រម៉ាត់, បំពង់ក, ពោះវៀនតូច, ពោះវៀនធំ, ឧរុប្រាចី, ឤហារចាស់(លាមក), និងខួរក្បាល។

វិធី១២យ៉ាង ក្នុងការកំណត់ឤបោធាតុ(ធាតុទឹក)

           យោគីកំណត់ឤបោធាតុដោយពិស្ដារ ដោយឤការ:១២យ៉ាង ដែលមាននៅក្នុងកាយនេះគឺ ទឹកប្រមាត់, ទឹកមាត់, ខ្ទុះ, ឈាម, ញើស, ខ្លាញ់ខាប់, ទឹកភ្នែក, ខ្លាញ់រាវ, ស្លេស្ម៍, សំបោរ, ទឹកសន្លាក់, និងទឹកមូត្រ។

 វិធី៤យ៉ាងក្នុងការកំណត់តេជោធាតុ(ធាតុភ្លើង) 
           យោគីកំណត់តេជោធាតុដោយពិស្ដារ ដោយវិធីឤការ:៤យ៉ាងគឺ កំដៅធម្មតារបស់រាងកាយនិងកំដៅ ដែលកើតពីឤការ:គ្រុន, ឤកាសធាតុ, តុល្យភាពរវាងភាពត្រជាក់និងភាពក្ដៅ និងកំដៅដែលកើតចេញពីការ រំលាយ ឤហាររាវនិងរឹងដែលបុគ្គលបរិភោគ។ ទាំងអស់នេះហៅថាតេជោធាតុ។

វិធី៦យ៉ាងនៃការកំណត់វាយោធាតុ(ធាតុខ្យល់)

           យោគីកំណត់វាយោធាតុដោយពិស្ដារ ដោយវិធីឤការ:៦យ៉ាងគឺ ខ្យល់ដែលបក់ទៅខាងលើ, ខ្យល់ដែល បក់ចុះទៅខាងក្រោម, ខ្យល់ដែលឤស្រ័យក្រពះ, ខ្យល់ដែលឤស្រ័យខ្នង[xxxix], ខ្យល់ដែលឤស្រ័យអវយវ:, និងខ្យល់ ដង្ហើមចូលចេញ[xl] ។

           ដូច្នេះ កាលបើយោគីសម្លឹងកាយនេះដោយវិធី(ឤការ:)៤២យ៉ាងនេះហើយ (ក៏នឹងឃើញថា)គឺមានតែ ធាតុទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះដែលសំដែងខ្លួនចេញមក គឺពុំមានសត្វ ពុំមានជីវ:ទេ។ យោគីកំណត់ធាតុទាំងឡាយ ដោយពិស្ដារ ដូច្នេះឯង។

           ម៉្យាងទៀតបុរាណាចារ្យបានពោលទុកថា យោគីគួរកំណត់ធាតុ៤ដោយវិធី១០យ៉ាងគឺ ដោយអត្ថន័យ របស់ពាក្យ, ដោយឤរម្មណ៍[xli], ដោយខ័ន្ធ[xlii], ដោយលក្ខណ:ជាលម្អិតផង់, ដោយភាពមិនញែកចេញពីគ្នា, ដោយ បច្ច័យ, ដោយលក្ខណ:, ដោយភាពស្រដៀងគ្នានឹងមិនស្រដៀងគ្នា, ដោយភាពដូចគ្នានិងមិនដូចគ្នា, និងដោយ លក្ខណ:ជារូបឤយ៉ង[xliii]។

           ជាដំបូង វគ្គដែលឤងដល់វិធី “ដោយអត្ថន័យរបស់ពាក្យ(វចនត្ថ:)” មានដូចតទៅ៖

បុ        តើយោគីកំណត់ធាតុ “ដោយអត្ថន័យរបស់ពាក្យ” ដូចម្តេច?

វិ        ពាក្យមាន២ជំពូកគឺ ពាក្យទូទៅ(សាមញ្ញាវចន:) និងពាក្យពិសេស(វិសេសាវចន:)។ ក្នុងទីនេះពាក្យថា មហាភូត៤ ជាពាក្យទូទៅ។ បឋវីធាតុ ឤបោធាតុ តេជោធាតុ និងវាយោធាតុ ជាពាក្យពិសេស។

បុ        អ្វីជាអត្ថន័យរបស់ពាក្យ “មហាភូត៤”?

វិ        ការបង្ហាញខ្លួនឡើងដ៏មហិមា ហៅថាមហាភូត។ មហាភូតទាំងនេះធំមហិមាណាស់ មានលក្ខណ:ជាការ បំភ័ន្តភ្នែក តែប្រាកដឡើងដូចជារបស់ពិត។ ព្រោះហេតុនេះបានជាហៅថា“បឋមភាព” ហៅថា“មហិមា”។ ពាក្យថាភូតគឺជាពាក្យដែលប្រើសំរាប់ហៅយក្ស ឬវត្ថុផ្សេងៗទៀត ។

បុ        ព្រោះហេតុអ្វី ទើបលោកហៅការបង្ហាញខ្លួនឡើងដ៏មហិមា ថាជាមហិមា?

វិ        ធាតុទាំងឡាយមានលក្ខណ:ជាការបង្ហាញខ្លួនឡើងដ៏មហិមា គឺដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់ទុក ក្នុងគាថានេះថា៖

“តថាគតពោលថា ផែនដីនេះមានទំហំ ២៤០,០០០ នហុត:

ផ្ទៃទឹកទាំងអស់មានទំហំ៤៨០,០០០ នហុត:

ខ្យល់ក្នុងឤកាសមានប្រមាណ ៦៩០,០០០ នហុត:

ពិភពលោករបស់យើងនេះតាំងនៅក្នុងខ្យល់នោះ។

លោកនេះមានភ្លើងដុតបំផ្លាញដែលនឹងឆេះជាអណ្ដាតភ្លើងដ៏ធំមហិមា បាញ់ឡើងទៅដល់ព្រហ្មលោកអស់រយ:ពេល៧ថ្ងៃ”។

           “ការបង្ហាញខ្លួនឡើងដ៏មហិមា” មានន័យដូច្នេះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបធាតុទាំងនោះលោកហៅថា មហាភូត។

បុ        តើមហាភូតដែលពុំពិតនោះ តែប្រាកដឡើងដូចជាពិតនោះ យ៉ាងដូចម្ដេចទៅ?

វិ        អ្វីដែលហៅថាមហាភូតនោះ ពុំមែនភេទប្រុសឬភេទស្រីទេ។ វាប្រាកដឡើងដោយឤស្រ័យរូបរបស់បុរស និងស្ដ្រី។ ហើយធាតុនេះមិនវែងឬខ្លីទេ តែប្រាកដឡើងដោយឤស្រ័យរូបដែលវែងនិងរូបដែលខ្លី។ ធាតុពុំ មែនជាដើមឈើឬភ្នំទេ ប្រាកដឡើងដោយឤស្រ័យរូបនៃដើមឈើឬភ្នំ។ ដូច្នេះ មហាភូតនេះមិនមែនពិត ទេ ប៉ុន្តែប្រាកដឡើងដូចជាពិត ទើបបានជាហៅថាមហាភូត ដោយប្រការដូច្នេះ។

           អ្វីជាអត្ថន័យរបស់ពាក្យ “ជាពាក្យសំរាប់ហៅយក្សនិងវត្ថុដទៃទៀត”? មានសេចក្តីឧបមាដូចជាយក្ស ដែលមានបំណងចូលទៅក្នុងខ្លួនមនុស្ស ហើយសណ្ឋិតនៅក្នុងមនុស្សនោះដែរ។ ព្រោះការសណ្ឋិតនៅរបស់យក្ស នោះ រាងកាយមនុស្សនោះរមែងសម្តែងចេញមកឲ្យឃើញនូវលក្ខណ:៤យ៉ាងគឺ: ភាពរឹង, (ការកើនឡើងហួសនៃ) ទឹក, កំដៅ, និងភាពស្រាល(ងាយស្រួល)នៃចលនា។ ក្នុងទំនងដូចគ្នានេះដែរ ធាតុទាំង៤ដែលសហាគមគ្នាជា មួយនឹងរាងកាយ បានធ្វើឲ្យគុណលក្ខណ:ទាំង៤បរិបូណ៌ឡើង។ ព្រោះតែការចូលរួមគ្នារបស់ធាតុដី ទើបមានភាព រឹងកើតឡើង។ ព្រោះតែការចូលរួមគ្នារបស់ធាតុទឹក ទើបសន្ទនីយភាព(ភាពរអិល)កើតឡើង។ ព្រោះតែការចូល រួមគ្នារបស់ធាតុភ្លើង ទើបកំដៅកើតឡើង។ ព្រោះតែការចូលរួមគ្នារបស់ធាតុខ្យល់ ទើបភាពស្រាល(ងាយស្រួល) នៃចលនាកើតឡើង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមហាភូតនេះគប្បីដឹងថាជា“ពាក្យសំរាប់ហៅយក្សនិងវត្ថុដទៃទៀត” ។