សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា: រដ្ឋប្រហារទម្លាក់ព្រះអង្គម្ចាស់សីហនុ (១៩៧០)

រដ្ឋប្រហារទម្លាក់ព្រះអង្គម្ចាស់សីហនុ (១៩៧០)
រដ្ឋប្រហារ

ខណៈពេលដែលសីហនុកំពុងធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចនៅឯប្រទេសបារាំង, មានកុបកម្មប្រឆាំងវៀតណាមមួយចំនួនបានផ្ទុះឡើងនៅរាជធានីភ្នំពេញ (ដោយមានការគាំទ្រខ្លះៗពីរដ្ឋាភិបាល) ហើយក្នុងដំណើរនេះ ស្ថានទូតវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុងត្រូវបានរងការបំផ្លិចបំផ្លាញពីក្រុមកុបកម្មទាំងនោះ។Shawcross, p. 118.Deac, pp. 56–57. ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រី លោកលន់ នល់មិនបានអើពើទៅនឹងកុបកម្មប្រឆាំងនឹងវៀតណាមនោះឡើយខណៈពេលអវត្តមានរបស់សម្តេច។Lipsman and Doyle, p. 142. នៅថ្ងៃទី១២ លោកលន់ នល់បានបិទកំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ លែងឱ្យមានការនាំចូលនិងនាំចេញទៅឱ្យពួកវៀតណាមខាងជើងទៀតនិងព្រមទាំងបានចេញឧសានវាទមួយផងដែរ។ ក្នុងឧសានវាទនោះបានចែងថា រាល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុងទាំងអស់ត្រូវតែដកថយចេញពីទឹកដីកម្ពុជាក្នុងរយៈពេល ៧២ ម៉ោង (ថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា) បើមិនអញ្ចឹង កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធកម្ពុជានឹងចុះធ្វើអន្តរាគមន៍ដោយផ្ទាល់។Sutsakhan, p. 42. 

បន្ទាប់ពីបានឮពីភាពចលាចលនៅមាតុប្រទេសរបស់ទ្រង់ សីហនុក៏បានធ្វើដំណើរទៅទីក្រុងមូស្គូហើយបន្តទៅទីក្រុងប៉េកាំងដើម្បីស្នើឱ្យមហាអំណាចទាំងពីរដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅវៀតណាមខាងជើងដើម្បីឱ្យពួកគេកាត់បន្ថយកងកម្លាំងរបស់គេនៅលើទឹកដីកម្ពុជា។ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ លន់ នល់បានស្នើឱ្យមានការបោះឆ្នោតមួយនៅរដ្ឋសភាស្តីពីភាពដឹកនាំប្រទេសរបស់សីហនុ។ ការបោះឆ្នោតក៏បានប្រព្រឹត្តិទៅហើយសីហនុក៏ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាចដោយលទ្ធផល ៨៦ ទល់នឹង ៣។Lipsman and Doyle, p. 143. ចេង ហេងបានក្លាយជាប្រធានរដ្ឋសភាចំណែកឯលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីលន់ នល់ត្រូវបានផ្ដល់អំណាចបណ្ដោះអាសន្ន។ ទ្រង់សិរីមតៈបានទទួលតំណែងជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី។ រដ្ឋាភិបាលថ្មីបានប្រកាសថាការផ្ទេរអំណាចពីរដ្ឋាភិបាលចាស់មកខ្លួនគឺមានលក្ខណៈស្របនឹងច្បាប់​ហើយនិងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ មិនតែប៉ុណ្ណោះរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋាភិបាលអន្តរជាតិភាគច្រើនទៀតផង។ មានការចោទប្រកាន់ជាច្រើនជាបន្តបន្ទាប់ដែលថា រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានចូលដៃក្នុងការទម្លាក់ព្រះអង្គម្ចាស់សីហនុប៉ុន្តែមិនដែលមានភស្តុតាងណាអាចបញ្ជាក់បានច្បាស់លាស់នោះសោះ។Shawcross, pp. 112–122. 

អ្នកវណ្ណៈកណ្តាលនិងបញ្ញវន្តភាគច្រើនដែលមិនសូវពេញចិត្តនឹងការដឹកនាំរបស់សីហនុបាននាំគ្នាទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលថ្មីភ្លាមៗ។Shawcross, p. 126. ពួកគេត្រូវបានចូលរួមដោយក្រុមយោធា ហើយសម្រាប់ពួកទាហាន ការត្រឡប់មកវិញនៃជំនួយយោធានិងហិរញ្ញវត្ថុពីសហរដ្ឋអាមេរិកគឺជាដំណឹងដ៏ល្អមួយ។Lipsman and Doyle, p. 144. ក្នុងរយៈពេលត្រឹមពីរបីថ្ងៃ សម្តេចសីហនុដែលកំពុងនៅរដ្ឋធានីប៉េកាំងបានប្រកាសផ្សព្វផ្សាយអំពាវនាវទៅកាន់ប្រជាជនខ្មែរឱ្យងើបឡើងតស៊ូ​ប្រឆាំងនឹងបុគ្គលដែលបានដណ្ដើមអំណាចពីព្រះអង្គ។ បាតុកម្មនិងកុបកម្មមួយចំនួនបានកើតមានឡើង (ភាគច្រើននៅតំបន់ជុំវិញនិងតំបន់ដែលនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង) ប៉ុន្តែគ្មានកុបកម្មមួយណាដែលមានសក្តានុភាពអាចគំរាមកំហែងរដ្ឋាភិបាលលន់ នល់បានឡើយ។Deac, p. 69. មានឧប្បត្តិហេតុមួយដែលកើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៩ ខែមីនាក្នុងខេត្តកំពង់ចាម ក្នុងឧប្បត្តិហេតុនេះ ហ្វូងមនុស្សមួយដែលស្អប់ខ្ពើមនឹងរដ្ឋាភិបាលបាននាំគ្នាតាមវាយសម្លាប់ប្អូនប្រុសរបស់លន់ នល់គឺលោកលន់ និល។ ក្រោយមកទៀត កសិករប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បាននាំគ្នាធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅរដ្ឋធានី​ដើម្បីទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលប្រគល់អំណាចមកឱ្យសម្តេចសីហនុវិញ។ បាតុករទាំងនោះត្រូវបានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធបង្ក្រាបនិងបំបែកបានដែលជាលទ្ធផល មានមនុស្សជាច្រើនត្រូវរងរបួសនិងខ្លះត្រូវបាត់បង់ជីវិត។

ការសម្លាប់រង្គាលនៃជនជាតិវៀតណាម
ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនទាំងអ្នកនៅទីប្រជុំជននិងទីជនបទក៏ចាប់សម្តែងការស្អប់ខ្ពើមនិងការមិនពេញចិត្តជាខ្លាំងចំពោះជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ដោយមានចំនួនទ័ពត្រឹមតែ ៣០,០០០ នាក់ លោកលន់ នល់បានអំពាវនាវត្រូវការអ្នកស្ម័គ្រចិត្តចំនួន ១០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀតដើម្បីចូលបម្រើក្នុងជួរយោធាប៉ុន្តែលទ្ធផលគឺនឹកស្មានមិនដល់ដោយមានមនុស្សចំនួន ៧០,០០០ នាក់ឯណោះដែលបានស្ម័គ្រចិត្តចូលបម្រើជាទាហាន។Deac, p. 71. មានពាក្យចចាមអារាមជាច្រើនបាននិយាយថាកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមអាចនឹងបើកការវាយលុកឈ្លានពានសម្តៅមករកទីក្រុងភ្នំពេញ។ ដោយឮបែបនេះ ប្រជាជនខ្មែរទាំងអស់ក៏កើនការស្អប់ខ្ពើមបន្ថែមនឹងវៀតណាមហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏កើតចេញជាអំពើហិង្សាប្រឆាំងនឹងជនជាតិវៀតណាមប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់នៅក្នុងប្រទេស។ 

លន់ នល់សង្ឃឹមថានឹងអាចប្រើប្រាស់ប្រជាជនវៀតណាមក្នុងប្រទេសកម្ពុជាជាចំណាប់ខ្មាំងប្រឆាំងនឹងវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង បន្ទាប់មកក្រុមយោធាខ្មែរក៏ចាប់ប្រមូលជនជាតិវៀតណាមទាំងនោះដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងជំរុំឃុំឃាំង។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះ ការចាប់សម្លាប់ជនជាតិវៀតណាមនៅកម្ពុជាក៏ចាប់ប្រព្រឹត្តិឡើង។ នៅគ្រប់ខេត្តក្រុងទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ទាហានសាធារណរដ្ឋខ្មែរបានដើរតាមស្វែងរកចាប់សម្លាប់ជនជាតិវៀតណាម។Deac, p. 75. នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមេសា សាកសពជនជាតិវៀតណាមប្រមាណ ៨០០ នាក់បានអណ្តែតតាមទន្លេមេគង្គហូរចុះទៅរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង។

ពួកវៀតណាមខាងជើង វៀតកុង និងព្រមទាំងវៀតណាមខាងត្បូងផងដែរបានបរិហារនូវសកម្មភាពទាំងនេះយ៉ាងខ្លាំង។Lipsman and Doyle, p. 145. លើសពីនេះទៅទៀត ប្រជាជនខ្មែរស្ទើរគ្រប់រូបមិនបានអើពើឬសម្តែងការអាណិតអាសូរអ្វីចំពោះជនជាតិវៀតណាមទាំងនោះសោះ។ នៅក្នុងការសុំអភ័យទោសដល់រដ្ឋាភិបាលសៃហ្គន លោកលន់ នល់បានបញ្ជាក់ថា"វាគឺជារឿងពិបាកណាស់ក្នុងការបែងចែករវាងប្រជាពលរដ្ឋវៀតណាមនិងជនបង្កប់វៀតកុង ដូច្នេះវាគឺជារឿងធម្មតាទេដោយកងទ័ពកម្ពុជាខ្លះគាត់គ្រប់គ្រងខ្លួនមិនបាន" (ដោយទ័ពសាធារណរដ្ឋខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកជាតិនិយមនិងចង់បំបាត់ពូជសាសន៍វៀតណាមចេញពីទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា)។Lipsman and Doyle, p. 146.

រ.រ.ជ.ក. និង រ.ជ.ក.
ពីទីក្រុងប៉េកាំង សីហនុបានប្រកាសថារដ្ឋាភិបាលរបស់ទ្រង់នៅទីក្រុងភ្នំពេញត្រូវបានរំលាយហើយ រួចទ្រង់ក៏បានបង្កើតចេញនូវ Front Uni National du Kampuchea ឬ NUFK (រណសិរ្សរួបរួមជាតិកម្ពុជា)។ ក្រោយមក ព្រះអង្គម្ចាស់សីហនុទ្រង់បានមានព្រះរាជបន្ទូលថា"ខ្ញុំនឹងមិនជ្រើសរើសចុះចូលជាមួយពួកអាមេរិកឬពួកកុម្មុយនិស្តនោះឡើយ ព្រោះខ្ញុំបានពិរចារណាគិតមើលឃើញថាក្រុមទាំងពីរនេះអាចនឹងផ្តល់ភយន្តរាយដល់ប្រជាជាតិខ្ញុំ (ពោលគឺចក្រពត្តិនិយមអាមេរិក និងកុម្មុយនិស្តនិយមអាស៊ី)។ លោកលន់ នល់ទេដែលបានបង្គាប់តម្រូវឱ្យខ្ញុំជ្រើសរើសរវាងក្រុមទាំងពីរនោះ។"

ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពនយោបាយនៅប្រទេសកម្ពុជា វៀតណាមខាងជើងក៏បានបញ្ជូននាយករដ្ឋមន្ត្រីខ្លួនឈ្មោះផាំ វ៉ាន់ដុងទៅជួបសម្តេចសីហនុនៅឯប្រទេសចិនដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូលឱ្យព្រះអង្គចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយខ្មែរក្រហម។ ប៉ុល ពតក៏ត្រូវបានពួកវៀតណាមទាក់ទងដែរដោយពួកវាបានសន្យាថានឹងផ្តល់ឱ្យនូវជំនួយគ្រប់បែបយ៉ាងដល់ចលនាខ្មែរក្រហមដើម្បីផ្តួលរលំរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឱ្យបានសម្រេច។ តាមការពិតពេលដល់ថ្ងៃប្រជុំ ប៉ុល ពតនិងសម្តេចសីហនុគឺកំពុងនៅទីក្រុងប៉េកាំងក្នុងពេលជាមួយគ្នាប៉ុន្តែថ្នាក់ដឹកនាំចិននិងវៀតណាមបានលាក់ការមិនព្រមឱ្យអ្នកទាំងពីរដឹងពីវត្តមានគ្នាឬជួបគ្នានោះឡើយ។ បន្តិចក្រោយមក សីហនុបានចេញសេចក្តីអំពាវនាវតាមវិទ្យុដល់ប្រជាជនខ្មែរឱ្យងើបឡើងប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលនិងចូលគាំទ្រចលនាខ្មែរក្រហម។ សកម្មភាពនេះបានបញ្ជាក់ថា សម្តេចសីហនុបានប្រគល់ឈ្មោះនិងប្រជាប្រិយភាពរបស់ទ្រង់ទៅឱ្យចលនាមួយដែលទ្រង់ពុំមានការគ្រប់គ្រងលើនោះទេ។David P. Chandler, The Tragedy of Cambodian History, New Haven CT: Yale University Press, 1991, p. 231. នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧០ ប៉ុល ពតបានត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញហើយដំណើរនៃកុបកម្មរបស់ចលនាខ្លួនក៏បានចាប់ផ្តើមរីកចម្រើនខ្លាំងជាងមុន។ ក្រោយពីសីហនុបានបង្ហាញការគាំទ្រដល់ខ្មែរក្រហមដោយបានចុះមកត្រួតពិនិត្យមើលពួកគេនៅតាមទីជនបទ ចំនួនយុទ្ធជនខ្មែរក្រហមក៏បានកើនឡើងពី ៦,០០០ ទៅ ៥០,០០០ នាក់ភ្លាម។

ទីបំផុត សម្តេចក៏សម្រេចចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយខ្មែរក្រហម វៀតណាមខាងជើង ប៉ៈថេតឡាវ និងវៀតកុងដោយបានបោះកិត្យានុភាពរបស់ទ្រង់ទាំងប៉ុន្មានមកលើពួកកុម្មុយនិស្ត (ពោលគឺទ្រង់ពឹងលើពួកកុម្មុយនិស្តផ្ទាល់តែម្តង)។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា រ.ជ.ក. និងរាជរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិកម្ពុជា (រ.រ.ជ.ក. ឬ GRUNK) ក៏បានប្រកាសបង្កើតឡើងជាផ្លូវការ។ សីហនុបានកាន់កាប់តំណែងជាប្រមុខរដ្ឋនិងតែងតាំងលោកប៉ែន នុតជានាយករដ្ឋមន្រ្តី។

លោកខៀវ សំផនត្រូវបានតែងតាំងជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ និងមេបញ្ជាការកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ រ.រ.ជ.ក. (ប៉ុន្តែរាល់ប្រតិបត្តិការយោធាទាំងអស់គឺត្រូវបានដឹកនាំដោយប៉ុល ពត)។ ហូ នឹមបានក្លាយជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន រីឯលោកហ៊ូ យន់ត្រូវបានកាន់កាប់តំណែងមួយចំនួនដូចជា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ អ្នកកំណែទម្រង់សហគមន៍និងសហករណ៍។ រ.រ.ជ.ក.បានអះអាងថាខ្លួនមិនមែនជារដ្ឋាភិបាលនិរទេសនោះទេពីព្រោះខ្លួនមានលោកខៀវ សំផនហើយកុបកម្មទាំងឡាយគឺសុទ្ធតែស្ថិតនៅលើទឹកដីកម្ពុជា។ សម្តេចសីហនុនិងអ្នកស្មោះត្រង់ជាមួយទ្រង់គឺនូវតែស្ថាក់នៅប្រទេសចិនដដែរ តែនៅអំឡុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ សម្តេចសីហនុបានចុះមកធ្វើទស្សនកិច្ចនៅ"តំបន់រំដោះ"នានានៃប្រទេសកម្ពុជាហើយក្នុងនោះក៏មានតំបន់ប្រាសាទអង្គរវត្តទៀតផង។ ទស្សនកិច្ចបានធ្វើឡើងគឺសម្រាប់តែបំណងឃោសនាប៉ុណ្ណោះ វាមិនមានជាប់ទាក់ទងអ្វីនឹងកិច្ចការនយោបាយនោះទេ។Chandler, pp. 228–229. 

ចំពោះសីហនុ សម្ព័ន្ធភាពនេះគឺកើតឡើងដោយសារការស្រេកឃ្លានចង់សងសឹកទៅនឹងបុគ្គលដែលបានក្បត់នឹងព្រះអង្គ។Chandler, p. 200.Osborne, pp. 214, 218. ចំពោះខ្មែរក្រហម នេះបានជួយពង្រីកចលនាខ្លួនឱ្យរីកចម្រើនខ្លាំងអស្ចារ្យ ជាពិសេសគឺការចូលរួមពីអ្នករាជានិយម (ក្រុមគាំទ្រសម្តេច)។Chandler, p. 201. ការអំពាវនាវរបស់សីហនុ បូករួមទាំងការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយសហរដ្ឋអាមេរិកបានបណ្តុះឱ្យប្រជាជនខ្មែរមួយចំនួនចុះចូលនិងជ្រកកោនជាមួយចលនាខ្មែរក្រហម។ ប្រជាប្រិយភាពរបស់ខ្មែរក្រហមបានកើនឡើងជាលំដាប់បន្ថែមក្រោយថ្ងៃទី៩ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧០ ជាថ្ងៃដែលលន់ នល់លុបបំបាត់ប្រព័ន្ធរាជាធិបតេយ្យនិងជំនួសមកវិញនូវប្រព័ន្ធសាធារណរដ្ឋ។Chandler, p. 202.