គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: '''រចនាដោយ ព្រះអរហន្ត ឧបតិស្សៈ ដែលបានទទួលព្រះនាមថាជា មហាឱកាសក្នុង[[ប្រទេសរីយ៉ូ|ប្រទេសរីយ៉ូ(ចិនបុរាណ)]] បកប្រែក្នុងប្រទេស រីយ៉ូ ដោយព្រះតិបិតកសង្ឃវរ្ម័ន នៃនគរហ្វូណន'''

រចនាដោយ ព្រះអរហន្ត ឧបតិស្សៈ ដែលបានទទួលព្រះនាមថាជា មហាឱកាសក្នុងប្រទេសរីយ៉ូ(ចិនបុរាណ) បកប្រែក្នុងប្រទេស រីយ៉ូ ដោយព្រះតិបិតកសង្ឃវរ្ម័ន នៃនគរហ្វូណន 
វិមុត្តិមគ្គ​ ឬ វិមោក្សមាគ៌ ឬ វិថីឆ្ពោះទៅរកការរួចផុត គឺជាគម្ពីរពុទ្ធសាសនា​ដ៏​មានចំណាស់​មួយ និពន្ធឡើងក្នុងរង្វង់ក្រោយការបរិនិព្វានរបស់ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​ ប្រហែលជិត៣០០ឆ្នាំ ដោយព្រះអរហន្តព្រះនាម ឧបតិស្សៈ។ ច្បាប់ដើមរបស់​គម្ពីរ​នេះអាចជាភាសាសំស្ក្រឹត បានបាត់បង់ទៅហើយ នៅសល់តែច្បាប់ភាសាចិនដែលបានបកប្រែនៅក្នុងកំឡុងឆ្នាំគ.ស ៥០៥ នារជ្ជកាលព្រះចៅអធិរាជព្រះនាម វូ​ ដោយមានឈ្មោះជាភាសាចិនថា គម្ពីរ ជៀឆូតៅលុន។ គម្ពីរនេះ ត្រូវបាន​អ្នកប្រាជ្ញសន្និដ្ឋានថា មានចំណាស់ជាងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ និងជាច្បាប់ដើម ដែលព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ​ប្រើប្រាស់​ក្នុងការនិពន្ធគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ ដែលមានឈ្មោះល្បីល្បាញក្នុងអក្សរសិល្ប៍ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ នារង្វង់​ឆ្នាំ​៤៣០​នៃគ.ស។ គម្ពីរទាំងពីរមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាណាស់​ បើសិនជាចង់ជ្រាបច្បាស់ ក៏អាចរកអានបាននៅក្នុងសៀវភៅ​ដែលមានឈ្មោះថា Vimuttimagga and Visuddhimagga: A Comparative Study ដែលនិពន្ធ​ដោយលោកសាស្ត្រាចារ្យ​បណ្ឌិត P. V. Bapat ដោយលោក​បាន​ធ្វើ​ការប្រៀបធៀប​តាំងពី​ដើម​ដល់​ចប់​យ៉ាង​ក្បោះក្បាយ។ គេហទំព័រអ៊ីនទ័រណិតរបស់សៀវភៅ​នេះ​គឺ៖ (www.dhammaweb.net/dhammabook/author.php?author=Ba-Cached)។

គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គមានទាំងអស់១៣បរិច្ឆេទ បើគិតជាកណ្ឌនៅក្នុងភាសាចិនវិញ មានទាំងអស់១២កណ្ឌ។​ ច្បាប់ភាសាចិនសព្វថ្ងៃនេះ ជាច្បាប់ដែលប្រែមកពីភាសាបាលី ឬសំស្ក្រឹត ដោយព្រះថេរៈមួយព្រះអង្គដែល​និមន្តទៅពីប្រទេសហ្វូណន ឬប្រទេសនគរភ្នំនាសម័យបូរាណនេះឯង។ ព្រះថេរអង្គនោះមានសំនៀងភាសាចិនថា សេងជីប៉ូឡូ (Sengjiapoluo)។ ពាក្យនេះអាចប្រែថា សង្ឃបាល ឬក៏ សង្ឃវរ្ម័ន​ ក៏បាន ព្រោះពាក្យ poluo  ក្នុងភាសាចិន អាចប្រែថាបាលៈ វរៈ(វរ្ម័ន) ពតៈ ឬភរៈ ក៏បានដែរ។​ តាមការស្រាវជ្រាវរបស់អ្នកប្រាជ្ញ គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គនេះ បកប្រែនៅក្នុងគ.ស.៥០៥ (ក្នុងអត្ថបទព្រះវិរិយបណ្ឌិតោ និងសៀវភៅខ្លះទៀត ថាក្នុងឆ្នាំ ៥០៦)។ តាមប្រវត្តិទូទៅ លោកនិមន្តមកស្រុកចិន​នាសម័យរាជវង្សលោកខាងត្បូង។ ខាងក្រោមនេះ គឺជាប្រវត្តិរបស់ព្រះ សង្ឃវរ្ម័ន នៃនគរហ្វូណន ប្រែចេញពី Kosoden, Biographies of Famous Cleries, in Vol.50, No 2059, Taisho edition of the Chinese Tripitaka: ដែលមានសេចក្តីដូចតទៅ៖

"ក្នុងដើមរជ្ជសម័យនៃរាជវង្ស រីយ៉ូ (Riyo) មានព្រះសង្ឃមួយអង្គព្រះនាម សង្ឃវរ្ម័ន ដែលជាបញ្ញាវ័ន្តបរទេស។ លោកមានចរិយាវត្តដ៏ឧត្តមណាស់ និងមានលក្ខណៈគួរឱ្យគយគន់។ លោកជាអ្នកដែលពូកែជជែកដ៏មានជំនាញ ពេលដែលចូលមកដល់រាជធានីនេះ ព្រះអង្គស្នាក់នៅវត្ត ហ្សូក្វាន់ជិ (Shokwanji = Mahavidarsanaram = មហាវិទរ្យនារាម)។ ព្រះចៅអធិរាជព្រះនាម វូ ទ្រង់លើកតម្កើង និងគោរពចំពោះព្រះថេរៈណាស់ និងគោរពប្រណិបត្តិលោកដោយការយកចិត្តទុកដាក់ជាខ្លាំង។ ព្រះថេរៈត្រូវព្រះចៅអធិរាជសុំនិមន្តឱ្យប្រែគម្ពីរពុទ្ធសាសនាជាច្រើននៅក្នុងវត្ត ជូកូដេន (Jukoden = Ayus-prabhavihara = អាយុប្រភាវិហារៈ) វត្ត សេនអ៊ុនក្វាន់ (Sen-un-kwan = មេឃវិហារ)។ ព្រះថេរបានប្រែព្រះសូត្រដែលមានឈ្មោះថា មហាអសោកសូត្រ វិមោក្សមាគ៌សូត្រ និងគម្ពីរជាច្រើនទៀត។ មានព្រះសង្ឃព្រះនាម ហូសូ (Hoso) ព្រះនាម អិនដុនអ៊ុ (En-don-u) និងជាច្រើនអង្គទៀតជាអ្នកជួយកិច្ចការ"។ 

ប្រវត្តិព្រះថេរៈសង្ឃវរ្ម័ន មានចារទុកមួយកន្លែងទៀតនៅទំព័រ ២០៦០ នៃព្រះត្រៃបិតកចិនដដែល និងមានសេចក្តីពិស្តារជាងដូចតទៅ៖ 

"ព្រះនាមសង្ឃវរ្ម័ន ក្នុងភាសារីយ៉ូ (Riyo) អាចប្រែបានដូច្នេះ៖ សូ (So) ប្រែថាបរិស័ទ (Order) ហើយ​ យ៉ូ (Yo) ប្រែថាពេទ្យ ឬម្យ៉ាងទៀត សូ (So) ប្រែថាបរិស័ទ (Order) ហើយ Gui ប្រែថាអ្នកការពារ។ លោកជាជនជាតិហ៊្វូណន។ តាំងតែពីវ័យនៅក្មេង ព្រះថេរៈជាមនុស្សមានការឆ្លាតវ័យណាស់។ បន្ទាប់ពីបានសិក្សាព្រះធម៌ដោយជ្រៅជ្រះហើយ ព្រះអង្គក៏បានបំពេញឧបសម្បទាជាភិក្ខុ និងពូកែនៅក្នុងព្រះអភិធម្មណាស់ ព្រមទាំងមានព្រះកិត្តិនាមល្បីល្បាញនៅក្នុងដែនដីទាំងឡាយនៃសមុទ្រភាគខាងត្បូងទៀតផង។ បន្ទាប់ពីបានបញ្ចប់ការសិក្សា (ប្រហែលជាការសិក្សាព្រះអភិធម្ម) លោកក៏សិក្សានៅព្រះវិន័យបិដក។ លោកដក់ព្រះទ័យនៅក្នុងការផ្សព្វផ្សាយព្រះធម៌របស់ព្រះជិនស្រីណាស់ ហើយនៅពេលដែលបានដឹងថា ពេលវេលាមកដល់ហើយក្នុងការផ្សព្វផ្សាយនៅអរិយសច្ចៈទៅកាន់ដែនដី សៃ (Sai = Canton) នោះ ព្រះអង្គក៏និមន្តធ្វើដំណើរមកកាន់រាជធានីដោយនាវាសមុទ្រ។ លោកគង់នៅក្នុងវត្តមហាវិទរ្សនារាម ហើយបានក្លាយជាអន្តេវាសិក (សិស្ស)​សិក្សា គម្ពីរបុល្យៈ (Vaipulya) ជាមួយនឹងព្រះថេរៈព្រះនាម គុណភទ្រៈ (Gunpabhadra) ដែលជាសមណៈមកពីប្រទេសឥណ្ឌា។ ចំណេះដឹងរបស់ព្រះសង្ឃវរ្ម័នថេរៈ ទូលំទូលាយនិងជ្រៅជ្រះណាស់ ហើយព្រះអង្គថែមទាំងមានការស្និទ្ធស្នាលនឹងភាសា និងគម្ពីររបស់ប្រទេសដទៃទៀតជាច្រើនផងដែរ។ ព្រះសង្ឃវរ្ម័នថេរៈ មានព្រះកាយ និងព្រះទ័យបរិសុទ្ធ និងមិនសូវចូលចិត្តនឹងការសន្ទនាគ្នាទេ។ នៅក្នុងបន្ទប់ដែលដាច់ពីគេរបស់ព្រះអង្គ លោកគង់នៅនិងធ្វើកិច្ចការដោយភាពជាធម្មតាបំផុត។ នៅក្នុងឆ្នាំទី៥នៃរជ្ជសម័យតេងក្វាន់ (Tenkwan) ព្រះចៅអធិរាជបានប្រទាននូវនិវេសដ្ឋានចំនួន៥កន្លែងដល់ព្រះថេរៈ គឺ៖ ជូកូដេន (Jukoden)​ ករិនេនដិន (Karinenden សួនបុប្ផាព្រៃ) ស្ហូក្វានជិ (Shokwanji) សេនុនក្វាន់ (Senunkwan) និងហ៊្វូណនក្វាន់ (Funankwan ការិយាល័យហ៊្វូណន) នៅក្នុងរាជធានីឈ្មោះ យ៉ូតូ (Yoto អាទិត្យធានី)។ ព្រះសង្ឃវរ្ម័នថេរៈ បានបំពេញការងារបកប្រែអស់រយៈពេល១៧ឆ្នាំ (ក្នុងអត្ថបទព្រះវិរិយបណ្ឌិតោ ប៉ាង ខាត់ ថា១៦ឆ្នាំ)។ សៀវភៅដែលលោកបកប្រែមានចំនួនដល់ទៅ១១មុខ ឬ៤៨កណ្ឌតាមបែបភាសាចិន ដែលមានដូចជា អសោកសូត្រ វិមោក្សមាគ៌សូត្រ ជាដើម។ នៅពេលដែលការបកប្រែចាប់ផ្តើមម្តងៗ ព្រះចៅអធិរាជវូ តែងតែយាងមកកាន់វត្ត ជូកូដេន (Jukoden) ដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គ ដើម្បីទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ការបរិយាយធម៌របស់ព្រះសង្ឃវរ្ម័ន ហើយព្រះចៅអធិរាជទ្រង់កត់ត្រានូវពាក្យដែលប្រែនោះដោយផ្ទាល់ព្រះហស្ថ។ រួចហើយព្រះអង្គក៏ប្រគល់សំណៅនៃការប្រែនោះទៅឲ្យក្រុមអាល័ក្សដើម្បីកត់ត្រា និងចាត់ចែងបោះពុម្ភតទៅ។ ព្រះចៅអធិរាជទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យសមណៈហូសូ (Hoso) សមណៈអិកូ (Echo) និងសមណៈសូឈិ (Sochi) ដើម្បីជួយកិច្ចការព្រះសង្ឃវរ្ម័នថេរៈ។ សេចក្តីប្រែជាភាសាចិនរបស់ព្រះសង្ឃវរ្ម័ន មានលក្ខណៈខ្ពង់ខ្ពស់ និងត្រូវត្រឹមត្រង់ទៅតាមច្បាប់ដើមណាស់។ ព្រះចៅអធិរាជទ្រង់យកព្រះទ័យទុកដាក់នឹងព្រះថេរៈដោយព្រះទ័យស្មោះស្ម័គ្រ និងគោរពណាស់ ហើយបានស្ថាបនាព្រះថេរៈទៅជាព្រះរាជគ្រូប្រចាំព្រះរាជសំណាក់ព្រះអង្គទៀតផង។ មានពាក្យគេនិយាយថា ព្រះថេរៈបានធ្វើការផ្លាស់ប្តូរទំនៀមទម្លាប់ជាច្រើនរបស់ប្រជាជន។ ព្រះសង្ឃវរ្ម័នថេរៈ ពុំចេះលាក់ទុក ឬប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិដែលទាយកទាយិកាប្រគេនទេ គឺព្រះអង្គតែងតែយកទេយ្យវត្ថុទាំងអស់នោះទៅកសាងវត្តមួយកន្លែងដែលមានឈ្មោះថា អារព្ធវីរ្យារាម (Arabdha-Viryarama)។ មានលោករដ្ឋមន្ត្រីម្នាក់ឈ្មោះ រិនសេណូកូ (Rinsenoko) ក៏មានការជាប់ចិត្តនឹងព្រះថេរៈខ្លាំងណាស់ដែរ។ លុះក្នុងឆ្នាំទី៥នៃរជ្ជសម័យហ៊្វុតសឺ (Futsu) ព្រះសង្ឃវរ្ម័នថេរៈក៏ចូលមរណៈភាពនៅក្នុងវត្តស្ហូក្វាន់ជិ (Shokwanji) ក្នុងព្រះជន្មាយុបាន ៦៥វស្សា"។ 

បើតាមតួលេខនេះ យើងអាចរកឃើញថា ព្រះសង្ឃវរ្ម័នថេរៈប្រសូត្រនៅក្នុងឆ្នាំគ.ស. ៤៥៥ ធ្វើដំណើរមកដល់ប្រទេសចិននៅមណ្ឌលកង់តុងនាឆ្នាំ៥០៣ និងទទួលមរណៈភាពក្នុងឆ្នាំ៥២០។ ក្នុងអត្ថបទព្រះវិរិយបណ្ឌិតោ ប៉ាង ខាត់ និងសៀវភៅបរទេសខ្លះទៀតថាលោកប្រសូត្រក្នុងឆ្នាំ៤៦០ មកដល់ចិននៅឆ្នាំ៥០៦ និងទទួលមរណៈក្នុងឆ្នាំ៥២៤។ តួលេខដែលអាចច្បាស់លាស់ជាងនេះ គឺត្រូវរកឲ្យឃើញថាឆ្នាំទី៥នៃរជ្ជសម័យហ៊្វុតសឺ (Futsu) នោះស្មើនឹងគ.ស. ទីប៉ុន្មាន។ ក្នុងរជ្ជកាលហ្វូណន សម័យនេះគឺស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជសម័យព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន។ មានចំណុចមួយដែលយើងគួរកត់សំគាល់ដែរគឺ​ សេចក្តីដែលមាននៅក្នុងព្រះត្រៃបិតកចិននោះនិយាយថា៖ "ព្រះសង្ឃវរ្ម័នថេរៈលោកដក់ព្រះទ័យនៅក្នុងការផ្សព្វផ្សាយព្រះធម៌របស់ព្រះជិនស្រីណាស់ ហើយនៅពេលដែលបានដឹងថាពេលវេលាដូចជាមកដល់ហើយក្នុងការផ្សព្វផ្សាយនូវអរិយសច្ចៈទៅកាន់ដែនដីសៃ (Sai, Canton) នោះ ព្រះអង្គក៏និមន្តធ្វើដំណើរមកកាន់រាជធានីដោយនាវាសមុទ្រ"។ តាមន័យនេះ គឺហាក់ដូចជាលោកនិមន្តទៅដោយខ្លួនព្រះអង្គឯង។ តែតាមអត្ថបទព្រះវិរិយបណ្ឌិតោ និងអត្ថបទបរទេសខ្លះទៀត ថាលោកត្រូវបញ្ជូនទៅកាន់ប្រទេសចិនដោយព្រះមហាក្ស័ត្រ។ ខ្ញុំគិតថា មូលដ្ឋានព័ត៌មាននេះអាចយកជាការបានទាំងពីរ គឺប្រទេសចិនប្រកដជាបានដឹងថាមានព្រះសង្ឃនគរភ្នំដែលល្បីពូកែខាងពុទ្ធសាសនា និងភាសាឥណ្ឌាជាពិតប្រាកដ ហើយប្រហែលជាស្នើសុំមកខាងរាជវាំងនគរភ្នំ។ ខាងនគរភ្នំ ក៏ប្រាកដជាមានទំនាក់ទំនងខ្លាំងណាស់ជាមួយនឹងព្រះសង្ឃអង្គនេះ ព្រោះជំនាន់នោះ​ ជនធម្មតាមិនអាចនឹងមានសមត្ថភាពរៀនភាសាសំស្ក្រឹតឬពុទ្ធសាសនាដោយជ្រៅជ្រះបានទេ បើសិនជាមិនស្ថិតនៅក្នុងវណ្ណៈខ្ពស់ ឬមានខ្សែស្រឡាយជាមួយព្រះមហាក្ស័ត្រ ព្រមទាំងមានព្រះនាមល្បីល្បាញដោយមិនមានការបៀតបៀនពីពួកព្រាហ្មណ៍។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះមហាក្ស័ត្រខ្មែរក៏មិនចេះតែបញ្ជូនជនដែលមិនមានប្រយោជន៍ក្នុងទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយចិនដែរ ឬក៏មិនចេះតែអនុញ្ញាតិឲ្យនរណាក៏អាចធ្វើដំណើរទៅចិនបានដែរនោះទេ ព្រោះចរាចរណ៍នៅពេលនោះគឺត្រូវធ្វើដំណើរតាមនាវា និងត្រូវមានការអនុញ្ញាតិច្បាស់លាស់ណាស់ទើបអាចចេញទៅបាន។ ករណីមួយទៀតនោះ គឺការដែលព្រះចៅអធិរាជចិនលោកគោរពប្រណិបត្តិព្រះសង្ឃអង្គនេះណាស់ ហើយគោរពជាងអង្គ​ដែលធ្វើដំណើរទៅតាមក្រោយមួយអង្គទៀតព្រះនាមមន្រ្ទសេនៈទៅទៀត។ ការដែលព្រះចៅអធិរាជចិនសុខចិត្តតែងតាំងព្រះសង្ឃវរ្ម័ន ឲ្យមានឋានៈជាព្រះរាជគ្រូនេះ ខ្ញុំគិតថា មិនត្រឹមតែព្រោះព្រះថេរៈមានចំណេះដឹងខាងភាសា និងពុទ្ធសាសនានោះទេ គឺប្រាកដជាមានលាយឡំទៅដោយកិច្ចការនយោបាយ និងការទូតជាមួយហ្វូណនខ្លះជាមិនខាន ហើយក៏នឹងអាចថាព្រះថេរៈមានជាប់ខ្សែរស្រឡាយជាក្ស័ត្រផងដែរ ព្រោះប្រទេសចិនមានការប្រកាន់ខ្លាំងណាស់នឹងរឿងពូជអំបូរ ខ្សែរស្រឡាយ និងជនជាតិ។  

អ្វីដែលខ្ញុំលើកពីប្រវត្តិនៃការធ្វើដំណើរ និងការរស់នៅរបស់ព្រះថេរៈនគរភ្នំទាក់ទងនឹងប្រទេសចិនមកវិភាគនេះ ក៏ព្រោះខ្ញុំគិតថា សង្ឃឆាយាឬនាមបញ្ញត្តិរបស់ព្រះសង្ឃហ្វូណនដែលចិនហៅថា សេងជីប៉ូឡូ ហើយតែងនិយមប្រែថា សង្ឃបាលៈសង្ឃបាល: សង្ឃវរ្ម័ន នោះគួរប្រែថា សង្ឃវរ្ម័ន​ វិញព្រោះ៖  

 Poluo ក្នុងភាសាចិនអាចប្រែថា បាលៈ (បាលី) ក៏បាន វរ្ម័ន (សំស្ក្រឹត) ក៏បាន
 ក្នុងសម័យនគរភ្នំ ភាសាដែលមានឥទ្ធិពលលើខ្មែរនាពេលនោះ គឺភាសាសំស្ក្រឹត
 ព្រះថេរៈប្រាកដជាមានជាប់ខ្សែសន្តតិវង្សជាមួយនឹងព្រះមហាក្សត្រនគរភ្នំជាមិនខាន ដែលជាវង្សវរ្ម័ន។ ម្យ៉ាងទៀត ការប្រើវរ្ម័ន ជំនួស បាលៈ នេះព្រោះចង់បញ្ជាក់ឲ្យប្រទេសដែលជាពុទ្ធមណ្ឌលដែលនៅក្បែរៗខ្មែរយើងទាំងឡាយបានដឹងថា Sengjiapoluo នេះគឺជាខ្មែរហ្វូណនឬនគរភ្នំពិតៗ មិនមែនហ្វូណន-ថៃ ឬហ្វូណន-ភូមា ឬហ្វូណន-មន ទេ ព្រោះជំនាន់នោះមានតែខ្មែរទេដែលប្រើវង្ស វរ្ម័ន។
 ដូច្នោះ Sengjiapoluo ក្នុងទីនេះ នឹងត្រូវប្រែថា សង្ឃវរ្ម័ន ជំនួសនៅក្នុងច្បាប់ខ្មែរ ថ្វីត្បិតតែតាមច្បាប់ភាសាអង់គ្លេសប្រែជា សង្ឃបាលៈ ក្តី។

គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គនេះ បានប្រែមកជាភាសាអង់គ្លេស មានឈ្មោះថា The Path of Freedom ដោយព្រះថេរៈព្រះនាម អេហៈរៈ, ព្រះសោមថេរៈ, និង ព្រះខេមិន្ទថេរៈ (The Path of Freedom: Translated from Chinese by Rev. N.R.M Ehara, Soma Thera, & Kheminda Thera) តាំងពីឆ្នាំ ១៩៣៦ និងបានបោះពុម្ភជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៩៦១ ឃើញថាប្រើពេលវេលាដល់ទៅ២៥ឆ្នាំ ទើបចប់សព្វគ្រប់។ សព្វថ្ងៃនេះតាមដែលខ្ញុំដឹងថា គឺមានច្បាប់ជាភាសាថៃ ធ្លាប់មានច្បាប់ជាភាសាបាលីបោះពុម្ភនៅសិរីលង្កា តែមិនបានទទួលស្គាល់ថាជារបស់ពិតទេ និងកំពុងមានសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីប្រែពីភាសាចិនម្តងទៀតទៅជាច្បាប់ភាសាបាលី។  

សេចក្តីរៀបរាប់អំពីប្រវត្តិគម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ ដោយសេចក្តីពិស្តារបន្តិចទៀតនេះ ក៏ព្រោះខ្ញុំចង់ឲ្យអ្នកអានបានជ្រួតជ្រាបអំពីសារៈសំខាន់នៃគម្ពីរនេះផង អំពីស្ថានៈពុទ្ធសាសនារបស់ខ្មែរយើងពីដើមផង ជាពិសេសព្រះសង្ឃ ដែលដើរតួនាទីដ៏សំខាន់ក្នុងការថែរក្សាពុទ្ធវចនៈផង និងជួយដល់កិច្ចការទូត សន្តិភាព និងវប្បធម៌រវាងអន្តរប្រទេសផង និងពីការយកចិត្តពីថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេសលើការរីកចំរើនពុទ្ធសាសនាក្នុងវិស័យសិក្សារៀនសូត្រធម្មវិន័យ និងការបដិបត្តិ ជាជាងការយកចិត្តហួសពេកតែទៅលើការសាងសង់ស្ថាបនា។ ខ្ញុំសង្ឃឹមថា គម្ពីរនេះនឹងអាចជួយជាពន្លឺ្លបានខ្លះ ក្នុងការជួយពង្រឹងពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជាក្នុងវិស័យការសិក្សាពុទ្ធវចនៈ ការបដិបត្តិ និងការផ្សព្វផ្សាយ ដល់ពុទ្ធបរិស័ទខ្មែរយើងជាយូរអង្វែងតទៅ។ ម្យ៉ាងទៀតខ្ញុំក៏សង្ឃឹមផងដែរថា ការប្រែរបស់ខ្ញុំនេះ នឹងបានជាការបើកផ្លូវឲ្យព្រះសង្ឃ និងលោកអ្នកដែលមានការសិក្សាខ្ពស់ខាងពុទ្ធសាសនា ទាំងភាសាបាលី សំស្ក្រឹត និងអង់គ្លេស ឬក៏ចិនអាចជួយធ្វើការត្រួតពិនិត្យ ឬក៏ប្រែជាថ្មីម្តងទៀតក៏រឹតតែប្រសើរ ព្រោះក្នុងចិត្តខ្ញុំ ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យតែគម្ពីរវិមុត្តិមគ្គនេះ បានក្លាយទៅជាគម្ពីរប្រែជាខ្មែរដែលមានការឃ្លៀងឃ្លាតពីច្បាប់ដើម យ៉ាងតិចជាទីបំផុត តាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។  

ចំណុចមួយដែលនៅក្នុងគម្ពីរនេះដែលខ្ញុំមិនទាន់អាចធ្វើបាន គឺលេខយោងទាំងប៉ុន្មានដែលមាននៅក្នុងទីនេះ ពុំបានយោដល់ព្រះត្រៃបិតក ឬគម្ពីរដែលជាភាសាខ្មែរទេ គឺយោងទៅតាមច្បាប់ដែលភាសាអង់គ្លេសយកធ្វើជាលេខយោង ពីព្រោះខ្ញុំពំុមានពេលស្រាវជ្រាវប្រៀបធៀបទៅនឹងព្រះត្រៃបិតកខ្មែរ (ច្បាប់ថៃគេយោងទៅលើព្រះត្រៃបិតកភាសាថៃ) ឬគម្ពីរខ្មែរផ្សេងៗដែលប្រែពីភាសាបាលីមកខ្មែរ ដូចជាគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គជាដើម ហើយជួនកាលនោះ គម្ពីរខ្លះដែលមានរាយនាមនៅក្នុងលេខយោងទីនេះ ពំុទាន់មានច្បាប់ជាភាសាខ្មែរទេ ហើយដែលជាអកុសលនោះ គឺខ្ញុំមិនមានចំណេះដឹងផ្នែកភាសាបាលីទេ។ បើមានលោកអ្នកមានសទ្ធាដែលអាចជួយយោងទៅនឹងច្បាប់ភាសាខ្មែរបាននោះ ខ្ញុំក៏នឹងចាត់ចែងធ្វើលេខយោងថ្មីជាពុំខាន សម្រាប់ការបោះពុម្ភលើកក្រោយ។  

មានពាក្យបាលីជាច្រើនដែលតាមធម្មតានៃការប្រែឬនិពន្ធសៀវភៅ គួរតែមានការពន្យល់ពាក្យគឺរបៀបជាសទ្ទានុក្រមសង្ខេប ប្រយោជន៍ឲ្យអ្នកអានដែលមានកំរិតយល់ដឹងភាសាបាលីតិច អាចនឹងយល់បានច្រើនទៀត តែក៏ពំុមានឱកាសដើម្បីនឹងធ្វើដែរ។ រីឯទីតាំងរបស់ពាក្យបាលីនីមួយៗ (index) ថាតើស្ថិតនៅទំព័រទីប៉ុន្មានដើម្បីងាយស្រាវជ្រាវរកនោះ ក៏ខ្ញុំមិនបានធ្វើ ព្រោះមិនទាន់ចេះរបៀបធ្វើតាមកុំព្យូទ័រនៅឡើយ។ បើសិនជាមានការបោះពុម្ភជាលើកក្រោយទៀតនោះ ក៏នឹងព្យាយាមបំពេញសេចក្តីខ្វះខាតទាំងឡាយនាពេលនេះ ឲ្យបរិបូណ៍ឡើងជាមិនខាន។  

សម្រាប់នាពេលនេះ គឺការរីករាយរបស់ខ្ញុំក្នុងឋានៈជាកូនខ្មែរ បានសម្រេចនូវគោលបំណងរបស់ខ្លួន គឺការដែលបានប្រែគម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ ដែលជាស្នាព្រះហស្ថប្រែរបស់ព្រះសង្ឃវរ្ម័នថេរៈ​នៃនគរហ្វូណនកាលពី ១៥០៥ឆ្នាំមុន ត្រលប់មកជាភាសាខ្មែរវិញហើយ!!  

សូមឲ្យគម្ពីរវិមុត្តិមគ្គដែលខ្ញុំខំបកប្រែនេះ បានជាមគ្គុទេសក៍ ដល់ពុទ្ធបរិស័ទទាំងឡាយ ដែលមានការតាំងចិត្តចង់រួចចាកផុតពីសេចក្តីទុក្ខទាំងពួង និងសូមឲ្យកម្ពុជរដ្ឋ និងពិភពលោកទាំងមូល បានទទួលនូវសេចក្តីសុខសន្តិភាព​​ និងការរីកចម្រើន ដោយការបដិបត្តិតាមមជ្ឈិមគ្គបដិបទា ដែលមានអង្គ៨ របស់ព្រះពុទ្ធបរមគ្រូតទៅកុំបីឃ្លាងឃ្លាតឡើយ។ សូមអនុមោទនា!!!៚  

ពីខ្ញុំព្រះករុណាខ្ញុំបាទ ធម្មបណ្ឌិត ហេង មណីចិន្តា  

ដោយសេចក្តីអរព្រះគុណ និងអរគុណ