បារាំងដណ្តើមបានវៀតណាម: អន្តរាគមន៍វៀតណាមខាងជើង និងចិន (១៨៨២-១៨៨៥)

អន្តរាគមន៍វៀតណាមខាងជើង និងចិន (១៨៨២-១៨៨៥) 
រូបភាពតូច| ការ​វាយ​លុក​ទូទៅ​លើ​បន្ទាយ សឺន ថា យ ថ្ងៃទី ១៦ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៨៨៣
បីឆ្នាំបន្ទាប់ពីបារាំងបានទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យភាពរបស់វៀតណាម Tự Đức ភ្លាមៗបានបន្តទំនាក់ទំនងដៃទន្លេប្រពៃណីជាមួយប្រទេសចិន (បេសកកម្មដៃទន្លេចុងក្រោយបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ 1849) ។ ទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 1880 ក៏បានឃើញការកើនឡើងនូវការចល័ត និងការសញ្ជ័យរបស់បារាំងទាំងមូល ដែលធ្វើឡើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មីនៃសាធារណរដ្ឋបារាំង Jules Ferry ។ ចក្រភពចិនបានបញ្ជូនកងទ័ពចំនួន 30,000 នាក់ទៅកាន់ភាគខាងជើងវៀតណាមនៅដើមឆ្នាំ 1882 ។ បារាំង​បាន​បញ្ជូន​កងទ័ព​របស់​ខ្លួន​ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ ​លោក Henri Rivière ទៅ​កាន់​ទីក្រុង​ហាណូយ​ក្នុង​ខែ​មីនា ហើយ​ចាប់​បាន​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២៥ ខែ​មេសា។ [30] Tự Đức អស់សង្ឃឹមបានជូនដំណឹងទៅតុលាការចិនថា រដ្ឋដៃទន្លេរបស់ពួកគេកំពុងត្រូវបានវាយប្រហារ។ នៅខែកញ្ញា កងពលចិនចំនួនដប់ប្រាំពីរ (បុរស 200.000 នាក់) បានឆ្លងកាត់ព្រំដែនចិន-វៀតណាម និងខេត្តកាន់កាប់ភាគខាងជើងនៃទន្លេក្រហម។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1883 Giorgios Vlavianos ជនជាតិក្រិកដើមកំណើតអង់គ្លេសដែលបានធ្វើការឱ្យ Le Comte de Kergaradec កុងស៊ុលបារាំងនៃទីក្រុងហាណូយបានដឹកនាំទង់លឿងដែលបានចុះចាញ់ដើម្បីចូលរួមជាមួយ Rivière ។ នៅថ្ងៃទី 25 ខែមីនា ឆ្នាំ 1883 Rivière បានវាយប្រហារ និងរឹបអូសយកអណ្តូងរ៉ែធ្យូងថ្ម Hon Gai ។ គាំទ្រដោយរដ្ឋចិន Liu Yongfu និងទង់ខ្មៅបានសម្រេចចិត្តវាយប្រហារ Rivière។ នៅថ្ងៃទី 19 ខែឧសភា ឆ្នាំ 1883 Rivière និងកងទ័ពរបស់គាត់ត្រូវបានស្ទាក់ចាប់ដោយទង់ខ្មៅ ហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅ សមរភូមិទីពីរនៃ Cầu Giấy ។ [31] ព័ត៌មាននៃការស្លាប់របស់ Rivière បានបង្កឱ្យមានប្រតិកម្មជាអន្តរជាតិ បង្កឱ្យមានកំហឹងក្នុងចំណោមសាធារណជនបារាំង។ សភា​បារាំង​បាន​បោះ​ឆ្នោត​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​ដើម្បី​ដណ្តើម​យក​វៀតណាម។ [32] នៅថ្ងៃទី 27 ខែឧសភា រដ្ឋាភិបាលបារាំងបានបញ្ជូនទៅកាន់អភិបាលនៃកូសាំងស៊ីនបារាំងបាននិយាយថា "បារាំងនឹងសងសឹកកូនក្លាហានរបស់នាង" ។ ទាហាន​បារាំង និង​ចិន​រាប់​ពាន់​នាក់​បាន​ចូល​ទៅ​វៀតណាម​ខាង​ជើង។ [33]
រូបភាពតូច| ការចាប់យក Lạng Sơn ក្នុងឆ្នាំ១៨៨៥
ដើម្បីគោះតុលាការ វ៉េ (ដែលបានផ្តល់មូលនិធិដោយសម្ងាត់ដល់ទង់ខ្មៅ) ចេញពីសង្រ្គាម សាធារណរដ្ឋបារាំងត្រូវតែបង្ខំពួកគេឱ្យទទួលយកសន្ធិសញ្ញាថ្មីមួយ។ Tự Đức បានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ខណៈដែលរាជាណាចក្ររបស់ទ្រង់ធ្លាក់ក្នុងភាពវឹកវរទាំងស្រុង។ ក្មួយ ។​​ នៅថ្ងៃទី 15 ខែសីហា កងនាវាបារាំងដែលដឹកនាំដោយ Francois-Jules Harmand និង Amédée Courbet បានមកដល់ Thuận An ដែលជាច្រកសមុទ្រដែលនាំទៅដល់រដ្ឋធានី វ៉េ របស់វៀតណាម ដើម្បីរៀបចំការវាយប្រហារដោយផ្ទាល់ទៅលើរដ្ឋធានីវៀតណាមដែលមិនមានការការពារ។ [34] Harmand បាន​ទាមទារ​ឱ្យ​រាជានុសិទ្ធិ​ទាំង​ពីរ ង្វៀន វ៉ាន់​ទឿង និង​តឹន ថឹត ធឿ​ត ប្រគល់​វៀតណាម​ខាងជើង វៀតណាម​ខាងជើង​កណ្តាល ( ថាញ់​ហូ ​អេ ង៉ឹ​អាន ហាតឹ​ញ ​) និង ​ខេត្ត​ប៊ិ​ញ​ធួ​ញ ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​បារាំង ហើយ​ទទួលយក​អ្នកស្រុក​បារាំង​នៅ​ហ៊ូ​ដែល​អាច​ទាមទារ​។ ទស្សនិកជនរាជ។ លោក​បាន​ផ្ញើ​ឱសានវាទ​ទៅ​អ្នក​រាជានិយម​ថា «​ឈ្មោះ​វៀតណាម​នឹង​លែង​មាន​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ទៀត​ហើយ​» ប្រសិនបើ​ពួកគេ​ប្រឆាំង​។ [35]

កាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែសីហា នាវាចម្បាំងបារាំងបានចាប់ផ្តើមបាញ់ផ្លោងទៅលើទីតាំងរបស់វៀតណាមនៅក្នុងបន្ទាយ Thuận An ដោយបំផ្លាញកាំភ្លើងវៀតណាមទាំងអស់។ ពីរថ្ងៃក្រោយមក នៅពេលព្រលឹមស្រាងៗ Courbet និងជនជាតិបារាំងបានចុះចតនៅលើច្រាំង។ នៅព្រឹកបន្ទាប់ ការការពាររបស់វៀតណាមទាំងអស់នៅទីក្រុង វ៉េ ត្រូវបានបារាំងគ្របដណ្ដប់។ លោក Hiệp Hoa បានបញ្ជូនកុកងឺ Nguyen Thuong Bac ដើម្បីចរចា។ Harmand បានប្រាប់ពួកគេថា "អ្នកត្រូវតែជ្រើសរើសរវាងសង្រ្គាម និងសន្តិភាព ប្រសិនបើអ្នកជ្រើសរើសសង្រ្គាម វានឹងមានការបំផ្លិចបំផ្លាញប្រទេសរបស់អ្នកទាំងស្រុង ប្រសិនបើអ្នកជ្រើសរើសសន្តិភាព យើងត្រៀមខ្លួនជាស្រេចដើម្បីសប្បុរស។ យើងមិនមានចេតនាយកប្រទេសរបស់អ្នកទេ ប៉ុន្តែ អ្នកត្រូវតែទទួលយកការការពាររបស់យើង នេះនឹងនាំមកនូវសន្តិសុខ សន្តិភាព និងវិបុលភាពដល់ប្រជាជនវៀតណាម ហើយវាក៏ជាឱកាសតែមួយគត់សម្រាប់រាជាធិបតេយ្យរបស់អ្នកដើម្បីរស់រានមានជីវិត”។ [36]
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ការចុះហត្ថលេខាលើ អនុសញ្ញា Harmand ថ្ងៃទី 25 ខែសីហា ឆ្នាំ 1883 ។
នាថ្ងៃទី ២៥ ខែសីហា មន្ត្រីតុលាការពីររូប លោក Tran Dinh Tuc និងលោក Nguyen Trong Hop បានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាចំនួនម្ភៃប្រាំពីរដែលហៅថា Harmand Accord ។ [34] [37] បារាំងចាប់បានប៊ិញធួន; Da Nang, Qui Nhon ត្រូវបានបើកសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្ម; វិស័យគ្រប់គ្រងនៃរាជាធិបតេយ្យវៀតណាមត្រូវបានកាត់បន្ថយមកនៅវៀតណាមកណ្តាល ខណៈដែលវៀតណាមខាងជើង (តុងកឹង) ក្លាយជាអាណាព្យាបាលបារាំង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កងកម្លាំងវៀតណាមក្នុងតំបន់នៅភាគខាងជើងបានបដិសេធសាលក្រមរបស់តុលាការក្នុងការចុះចាញ់អាវុធរបស់ពួកគេ ហើយបន្តប្រយុទ្ធខណៈដែលបក្សពួកនិយមជាមួយទង់ខ្មៅ និងកងកម្លាំងចិន។ បារាំងត្រូវប្រយុទ្ធនៅតុងកឹងរហូតដល់ឆ្នាំ ១៨៨៩ ដើម្បីបន្សាបការតស៊ូរបស់វៀតណាមទាំងអស់។ នៅថ្ងៃទី 6 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 1884 បារាំងបានចុះហត្ថលេខាជាមួយតុលាការ Hue នូវ សន្ធិសញ្ញាប៉ាតេណូត្រ ដោយប្រកាសវៀតណាមជាអាណាព្យាបាលរបស់បារាំង បង្រួបបង្រួមអធិបតេយ្យភាពបារាំងលើប្រទេសវៀតណាមទាំងមូល។ [38]

សង្រ្គាមនៅពេលនេះ គឺរវាងចក្រភពចិន និងសាធារណរដ្ឋបារាំង ជុំវិញឧត្តមភាពនៅភាគខាងជើងវៀតណាម។ នៅថ្ងៃទី 14 ខែធ្នូឆ្នាំ 1883 ជនជាតិបារាំងចំនួន 5,500 នាក់បានវាយប្រហារលើទង់ជាតិចិននិងទង់ខ្មៅចំនួន 9,500 នៅសឺនតាយហើយបានដណ្តើមយកបន្ទាយនៅថ្ងៃទី 17 ខែធ្នូ។ កងទ័ពបារាំងបានដណ្តើមយក ទីក្រុង Bắc Ninh, Hưng Hóa និងទីប្រជុំជន Thái Nguyên នៅខែមីនា និងខែមេសា ឆ្នាំ 1884 ហើយបានមកដល់ Lạng Sơn នៅខែមិថុនា។ នៅខែវិច្ឆិកា បន្ទាយបារាំង Tuyên Quang ត្រូវបានឡោមព័ទ្ធដោយជនជាតិចិន ១៥.០០០នាក់។ ការឡោមព័ទ្ធត្រូវបានដកចេញនៅខែមីនាឆ្នាំ 1885 ។ ទីបំផុត ឡាង សឺន ត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅខែកុម្ភៈ ដោយជនជាតិបារាំង ៩.០០០នាក់។ នៅនិទាឃរដូវឆ្នាំ 1885 បារាំងបានបណ្តេញកងទ័ពចិនភាគច្រើនចេញពីភាគខាងជើងវៀតណាម ប៉ុន្តែបានដកថយវិញបន្ទាប់ពីការបរាជ័យរបស់បារាំងនៅក្នុងសមរភូមិ Bang Bo ។ បន្ទាប់​ពី​ការ​ដក​ថយ បារាំង​បាន​បាត់​បង់​ឱកាស​នៃ​យុទ្ធនាការ​និទាឃរដូវ។ នៅចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាម កងទ័ពបារាំងជាង 42.000 នាក់ត្រូវបានបង្ហាញនៅភាគខាងជើងវៀតណាម។ [39] រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសចិន លោក Li Hongzhang និងលោក Patenotre បានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងធានជីនរវាងបារាំងនិងចិននៅថ្ងៃទី 9 ខែមិថុនាឆ្នាំ 1885 បញ្ចប់សង្រ្គាមចិន - បារាំងដោយបញ្ជាក់ពីភាពត្រួតត្រារបស់បារាំងលើឥណ្ឌូចិន អាណ្ណាមជារដ្ឋអាណានិគមបារាំង និងការបង្កើតឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង។