មហាយាន: តើ​មាន​ភស្តុតាង​លើ​សិលាចារិក នៅ​ទី​ណា​ខ្លះ​សម្រាប់​អះអាង​ដើម​កំណើត​នៃ​និកាយ​មហាយាន ?

តើ​មាន​ភស្តុតាង​លើ​សិលាចារិក នៅ​ទី​ណា​ខ្លះ​សម្រាប់​អះអាង​ដើម​កំណើត​នៃ​និកាយ​មហាយាន ?

thumb|តួអង្គ​បី​នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​​និកាយ​មហាយាន ។ រូបភាព​ពី​ខាង​ឆ្វេង​ទៅ​ខាង​ស្តាំ​ដៃ ឧបាសក​/​ឧបាសិកា​​នៃ​នគរ កុសាណ (Kushan) ឬ​​ប្រទេស​អាប់ហ្គានីស្ថាន​បច្ចុប្បន្ន, ព្រះ​ពោធិសត្វ​មេត្តេយ្យ (Bodhisattva Maitreya), ព្រះ​ពុទ្ធ, ព្រះ​ពោធិសត្វ​ អវលោកិតិស្វារ (Avalokitesvara), និង ភិក្ខុ​ពុទ្ធសាសនា​មួយ​អង្គ ។ សតវត្ស​ទី ២ ដល់​​ទី ៣ នៃ​គ្រិស្តសករាជ, នគរ គន្ធារៈ (Gandhara) ឬ តំបន់​​ជ្រលង​ភ្នំ​ស្វ័ត​​​ (Swat) នៃ​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​បច្ចុប្បន្ន ។ 

សិលាចារិក​ដំបូងៗ​ ដែល​មាន​ព័ត៌មាន​រៀបរាប់​ អំពី​ការស្ថាបនា​​គោលលទ្ធិ​​ របស់​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន និង ការ​និយាយ​យោង​ទៅដល់​តួអង្គ​ព្រះពុទ្ធ​ អមិតាភៈ​ (Buddha Amitabha) ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ឧបទ្វីប​ឥណ្ឌា នៅ​ក្រុង​មធុរា (Mathura) (រដ្ឋ​ឧត្តរប្រទេស នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បច្ចុប្បន្ន) ដែល​​បាន​ចាប់​ផ្តើម​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៨០ នៃ​គ្រិស្តសករាជ ។  នៅ​ឯ​សារមន្ទីរ​ក្រុង​មធុរា (Mathura Museum) សំណល់​​នៃ​បំណែក​រូបសំណាក​ព្រះពុទ្ធ​ មាន​សិលាចារិក​អក្សរ​ព្រាហ្មី (Brahmi) ដែល​សរសេរ​ថា ៖ "បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ ២៨ នៃ​ការ​គ្រង​រាជ្យ​របស់​ស្តេច​ ហ៊ុវិស្កា (Huvishka), ... ដើម្បី​បូជា​ដល់​ព្រះពុទ្ធ​ អមិតាភៈ ។"

ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ រូបភាព​នេះ​មិន​តំណាង​ឲ្យ​ផ្នត់​គំនិត​របស់​មនុស្ស​ភាគ​ច្រើន ជា​ពិសេស​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា រូបភាព​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​មិន​រាប់រក​នៅ​សម័យកាល​នោះ ហើយ​វា​ក៏​គ្មាន​ឥទ្ធិពល​អ្វី​ជា​ដុំកំភួន​ឡើយ ។ យោង​តាម​សៀវភៅ​វិជ្ជាសមោធាន​ពុទ្ធសាសនា (បោះពុម្ព​ដោយ​ក្រុមហ៊ុន​ McMillan ​ឆ្នាំ ២០០៤ ទំព័រ ៤៩៣) មាន​សេចក្តី​អះអាង​ថា ''ម្យ៉ាង​ទៀត នៅ​ពេល​ភស្តុតាង​ដែល​មិន​មែន​ជា​អត្ថបទ ត្រូវ​បាន​គេ​យក​មក​ពិចារណា ពេល​នោះ​រូបភាព​ក៏​ប្រែប្រួល​ដោយ​ច្រើន​អន្លើ ។ ជាជាង​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់ទុក​​វា​ថា​ជា​វត្ថុ​ដែល​អាច​រាប់​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ​​ថយក្រោយ​ទៅ​ដល់​សតវត្ស​ដំបូងៗ​នៃ​គ្រិស្តសករាជ វត្ថុតាង​ដ៏​តូច​មួយ​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន​នេះ ហាក់​បី​ដូច​ជា​គ្មាន​ឥទ្ធិពល​អ្វី​សោះ​ទៅ​លើ​ការ​អនុវត្តន៍​សេចក្តី​ជំនឿ​តាម​បែប​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​ឥណ្ឌា រហូត​មក​ដល់​សតវត្ស​ទី​ ២ ហើយ​សូម្បី​នៅ​ពេល​នោះ​ ឥទ្ធិពល​របស់​វា​ទៅ​លើ​ផ្នត់​គំនិត​មហាជន​ គឺ​មាន​ដ៏​តិចតួច​បំផុត ហើយ​មនុស្ស​ភាគ​ច្រើន​ក៏​មិន​បាន​រាប់​រក​​វា​ផង​ រីឯ​ឥទ្ធិពល​របស់​វា​ក៏​មាន​តិចតួច ។ គ្មាន​ឯកសារ​យោង​ដទៃ​ណា​ផ្សេងទៀត​ដែល​និយាយ​យោង​ទៅ​ដល់​តួអង្គ​ព្រះពុទ្ធ​ អមិតាភៈ​ នៅ​ក្នុង​សិលាចារិក​រូបភាព​របស់​ឥណ្ឌា​ទេ ។ គម្រូ​ស្រដៀង​គ្នា​នេះ​លេចឡើង​ (ទាក់ទង​នឹង​និកាយ​មហាយាន) ​នៅ​ក្នុង​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំ នៅ​ពេល​គេ​ពិចារណា​លើ​ភស្តុតាង​ដែល​មិនមែន​ជា​អក្សរ ។

ភស្តុតាង​ផ្នែក​សិលាចារិក​សម្រាប់​និកាយ​មហាយាន នៅ​សម័យកាល​មុន​សតវត្ស​ទី ៥ មាន​ចំនួន​តិចតួច​បំផុត បើ​ប្រៀបធៀប​ជា​មួយ​នឹង​អត្ថបទ​ដ៏​ច្រើន​សន្ធឹក​នៃ​និកាយ​មហាយាន ដែល​ត្រូវ​បាន​ចម្លង​បញ្ជូន​ពី​តំបន់​អាស៊ី​កណ្តាល ទៅ​កាន់​ប្រទេស​ចិន នៅ​សម័យ​នោះ ។ យោង​តាម​សៀវភៅ​វិជ្ជាសមោធាន​ពុទ្ធសាសនា (បោះពុម្ព​ដោយ​ក្រុមហ៊ុន​ McMillan ​ឆ្នាំ ២០០៤ ទំព័រ ៤៩៣) មាន​សេចក្តី​អះអាង​ថា ''​ពិត​មែន​ហើយ នៅ​ក្នុង​សម័យកាល​នេះ យើង​មាន​ឯកសារ​អត្ថបទ​ដ៏​ច្រើន​សន្ធឹក​ ដែល​បាន​មក​ស្ទើរ​ពី​គ្រប់​ច្រកល្ហក​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ។ ... ក៏​ប៉ុន្តែ មុន​សតវត្ស​ទី ៥ គ្មាន​ឃើញ​​និយាយ​យោង​​បន្តិច​សោះ​ទៅ​ដល់​ពាក្យ​ថា មហាយាន នៅ​ក្នុង​ចំណោម​ឯកសារ​ដ៏​ច្រើន​សន្ធឹក​នេះ ។   យោង​តាម​សៀវភៅ​វិជ្ជាសមោធាន​ពុទ្ធសាសនា (បោះពុម្ព​ដោយ​ក្រុមហ៊ុន​ McMillan ​ឆ្នាំ ២០០៤ ទំព័រ ៤៩៤) មាន​សេចក្តី​អះអាង​ថា ''អ្វី​ៗ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​យល់ច្រឡំ និង ច្របូកច្របល់​​រវាង​ការរំពឹង​​ទុក និង ភាព​ជាក់ស្តែង ៖ យើង​ដឹង​តាម​រយៈ​អត្ថបទ​បកប្រែ​របស់​ចិន​ថា គម្ពីរ (សូត្រ) ដ៏​ច្រើន​សន្ធឹក​របស់​និកាយ​មហាយាន​ ត្រូវ​បាន​គេ​និពន្ធ​ឡើង​​នៅ​ចន្លោះ​​សតវតស្ស​ទី ១ និង សតវត្ស​ទី ៥ នៃ​គ្រិស្តសករាជ ។ ប៉ុន្តែ​​ក្រៅ​ពី​ឯកសារ​ទាំង​នោះ យ៉ាង​ហោច​ណាស់​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា នៅ​ក្នុង​សម័យកាល​ដដែល​នោះ (ឬ​ប្រហែល​មុន​នោះ) គំនិត​ខុស​គ្នា និង បំណង​ប្រាថ្នា​ជា​ច្រើន ហាក់​បី​ដូច​ជា​កំពុង​ជំរុញ​​​ឥរិយាបថ​ពិត​ប្រាកដ ចំណែក​និកាយ​ហីនយាន​ជា​ច្រើន​ក្រុម​ ​​ដែល​​​ជា​ក្រុម​កើត​មុន​គេ និង មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​សង្គម​​នោះ ហាក់​បី​ដូច​ជា​​មាន​មនុស្ស​​គាំទ្រ និង ជួយ​ឧបត្ថម្ភ ។.