navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
អក្សរកវិ: ការប្រើប្រាស់អក្សរកវិ សហសម័យ

ការប្រើប្រាស់អក្សរកវិ សហសម័យ 
អក្សរ នៅតែឃើញការប្រើប្រាស់តិចតួចនៅក្នុងសតវត្សទី 21 ។ វា​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​វីដេអូ​ចម្រៀង  និង​នៅ​លើ​សម្លៀក​បំពាក់។
អក្សរកវិ: វិចិត្រសាល

វិចិត្រសាល 
ខាង​លើ​នេះ​គឺ​ជា​ការ​ប្រៀប​ធៀប​ការ​អភិវឌ្ឍ​នៃ​អក្សរ ​ទេវ​នាគ​រី ​ក្នុង​កវី ​មន​ចាស់ ​នៃ ​នគរ​អវៈ និង ​អក្សរ​ថៃ ។
អក្សរក្រមខ្មែរថៃ

អក្ខរក្រមខ្មែរថៃគឺអក្ខរក្រមខ្មែរដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីសរសេរភាសាថៃដែលមានរូបសញ្ញាខុសៗគ្នាពីការប្រើអក្សរខ្មែរ បាលី និង ភាសាខ្មែរសំស្ត្រឹត អក្សរទាំងនេះអាចរកឃើញនៅក្នុងអត្ថបទនៃសៀវភៅឬគម្ពីរពុទ្ធសាសនា សៀវភៅអត្ថបទអាបធ្មប់រូបភាព ជញ្ជាំងប្រាសាទជាច្រើនដែលលេចឡើងនៅតំបន់កណ្តាល។  ហើយអាចត្រូវបានរកឃើញនៅភាគខាងត្បូងនិងភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ។ អក្ខរក្រមខ្មែរ គឺជាប្រព័ន្ធសរសេរដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសសៀមក្នុងសតវត្សទី១៦-១៧ សម្រាប់ជាមធ្យោបាយនៃការចម្លងភាសាខ្មែរដែលនិយាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ អក្ខរក្រមខ្មែរ ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាការសរសេរអក្ខរក្រមខ្មែរ ដែលមានជាលក្ខណៈថៃ ឬ សរសេរអក្សរខ្មែរតែអានជាពាក្យថៃ ព្រោះមានមូលដ្ឋានលើអក្សរខ្មែរ ប៉ុន្តែត្រូវបានកែសម្រួលឱ្យសមស្របតាមសូរសព្ទសូរសំនៀងនៃភាសាថៃ។ ប្រព័ន្ធសរសេរជាទូទៅត្រូវបានសរសេរផ្ដេកពីឆ្វេងទៅស្តាំ ដូចជាអក្សរថៃ ប៉ុន្តែក៏អាចសរសេរបញ្ឈរពីកំពូលទៅបាតផងដែរ។ អក្ខរក្រមខ្មែរថៃ ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រទេសថៃក្នុងកំឡុងសម័យអយុធ្យា(១៣៥១-១៧៦៧) នៅពេលដែលភាសាខ្មែរត្រូវបានគេនិយាយជាទូទៅនៅក្នុងតំបន់។  សព្វថ្ងៃនេះ អក្ខរក្រមខ្មែរ នៅតែត្រូវបានសហគមន៍មួយចំនួនក្នុងប្រទេសថៃប្រើប្រាស់សម្រាប់អត្ថបទសាសនា និងអក្សរសិល្ប៍ប្រពៃណី ប៉ុន្តែវាត្រូវបានជំនួសដោយអក្សរថៃភាគច្រើនសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។
រូបភាពតូច|អក្សរខ្មែរថៃក្នុងគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនា
អក្សរក្រមខ្មែរថៃ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 ប្រវត្តិនៃការប្រើប្រាស់អក្សរខ្មែរ 
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច|ទម្រង់អក្សរខ្មែរក្នុងការសរសេរអក្សរខ្មែរថៃ
រូបភាពតូច
អក្ខរក្រមខ្មែរថៃ មានឫសគល់នៃអក្សរខ្មែរ ដែលប្រើសម្រាប់សរសេរភាសាខ្មែរនៅកម្ពុជា។  ក្នុងសម័យអយុធ្យា (១៣៥១-១៧៦៧) ភាសាខ្មែរត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រទេសថៃឥឡូវនេះ ហើយអក្សរខ្មែរត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅសម្រាប់សរសេរទាំងខ្មែរ និងថៃ។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ អក្សរ​ខ្មែរ​មិន​ស័ក្តិសម​នឹង​ភាសា​ថៃ​ទេ។  ថៃ​មាន​សំឡេង​ព្យញ្ជនៈ​ខុស​ពី​ខ្មែរ ហើយ​សំឡេង​ស្រៈ​ខ្លះ​ក៏​ខុស​គ្នា​ដែរ។  ជា​លទ្ធផល ស្មៀន​ថៃ​ចាប់​ផ្ដើម​កែ​សម្រួល​អក្សរ​ខ្មែរ​ឲ្យ​កាន់​តែ​ល្អ​តាម​តម្រូវ​ការ​ភាសា​ថៃ។ ឧទាហរណ៍ដែលគេស្គាល់ដំបូងបំផុតនៃអក្ខរក្រមខ្មែរថៃ គឺជាសិលាចារឹកពីឆ្នាំ១៦៣៣ ដែលត្រូវបានចាត់ចែងដោយព្រះបាទប្រាសាទថងនៃនគរអយុធ្យា។ សិលាចារឹក​នេះ​ត្រូវ​បាន​សរសេរ​ជា​អក្សរ​ខ្មែរ​និង​អក្សរ​ថៃ​រួម​គ្នា​ដោយ​ភាសា​ថៃ​សរសេរ​ដោយ​ប្រើ​អក្សរ​ខ្មែរ​ដែល​បាន​កែប្រែ។ យូរៗទៅ អក្ខរក្រមខ្មែរថៃបានបន្តវិវឌ្ឍន៍ដោយបញ្ចូលព្យញ្ជនៈ និងស្រៈថ្មីតាមតម្រូវការ ដើម្បីតំណាងឱ្យសំឡេងនៃភាសាថៃ។ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទមង្កុត(រាមាទី៤) (១៨៥១-១៨៦៨) នៃរាជវង្សចក្រី ភាសាថៃត្រូវបានស្តង់ដារ ហើយអក្សរថ្មីដែលគេស្គាល់ថាជាអក្សរថៃត្រូវបានណែនាំ។ អក្ខរក្រមថៃត្រូវបានផ្អែកលើអក្ខរក្រមខ្មែរ ប៉ុន្តែវាសម្រួលប្រព័ន្ធសរសេរដោយលុបបំបាត់និមិត្តសញ្ញាព្យញ្ជនៈដែលលែងប្រើហើយណែនាំនិមិត្តសញ្ញាស្រៈថ្មីដើម្បីតំណាងឱ្យសំឡេងតែមួយគត់នៃភាសាថៃ។  អក្ខរក្រមថៃបានជំនួសអក្ខរក្រមខ្មែរជាបណ្តើរៗសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ ទោះបីជាអក្ខរក្រមខ្មែរនៅតែប្រើសម្រាប់អត្ថបទសាសនា និងអក្សរសិល្ប៍ប្រពៃណីនៅក្នុងសហគមន៍មួយចំនួនក្នុងប្រទេសថៃសព្វថ្ងៃនេះក៏ដោយ។
អក្សរក្រមខ្មែរថៃ: ប្រវត្តិនៃការប្រើប្រាស់អក្សរខ្មែរ

ប្រវត្តិនៃការប្រើប្រាស់អក្សរខ្មែរ 
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច|ទម្រង់អក្សរខ្មែរក្នុងការសរសេរអក្សរខ្មែរថៃ
រូបភាពតូច
អក្ខរក្រមខ្មែរថៃ មានឫសគល់នៃអក្សរខ្មែរ ដែលប្រើសម្រាប់សរសេរភាសាខ្មែរនៅកម្ពុជា។  ក្នុងសម័យអយុធ្យា (១៣៥១-១៧៦៧) ភាសាខ្មែរត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រទេសថៃឥឡូវនេះ ហើយអក្សរខ្មែរត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅសម្រាប់សរសេរទាំងខ្មែរ និងថៃ។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ អក្សរ​ខ្មែរ​មិន​ស័ក្តិសម​នឹង​ភាសា​ថៃ​ទេ។  ថៃ​មាន​សំឡេង​ព្យញ្ជនៈ​ខុស​ពី​ខ្មែរ ហើយ​សំឡេង​ស្រៈ​ខ្លះ​ក៏​ខុស​គ្នា​ដែរ។  ជា​លទ្ធផល ស្មៀន​ថៃ​ចាប់​ផ្ដើម​កែ​សម្រួល​អក្សរ​ខ្មែរ​ឲ្យ​កាន់​តែ​ល្អ​តាម​តម្រូវ​ការ​ភាសា​ថៃ។ ឧទាហរណ៍ដែលគេស្គាល់ដំបូងបំផុតនៃអក្ខរក្រមខ្មែរថៃ គឺជាសិលាចារឹកពីឆ្នាំ១៦៣៣ ដែលត្រូវបានចាត់ចែងដោយព្រះបាទប្រាសាទថងនៃនគរអយុធ្យា។ សិលាចារឹក​នេះ​ត្រូវ​បាន​សរសេរ​ជា​អក្សរ​ខ្មែរ​និង​អក្សរ​ថៃ​រួម​គ្នា​ដោយ​ភាសា​ថៃ​សរសេរ​ដោយ​ប្រើ​អក្សរ​ខ្មែរ​ដែល​បាន​កែប្រែ។ យូរៗទៅ អក្ខរក្រមខ្មែរថៃបានបន្តវិវឌ្ឍន៍ដោយបញ្ចូលព្យញ្ជនៈ និងស្រៈថ្មីតាមតម្រូវការ ដើម្បីតំណាងឱ្យសំឡេងនៃភាសាថៃ។ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទមង្កុត(រាមាទី៤) (១៨៥១-១៨៦៨) នៃរាជវង្សចក្រី ភាសាថៃត្រូវបានស្តង់ដារ ហើយអក្សរថ្មីដែលគេស្គាល់ថាជាអក្សរថៃត្រូវបានណែនាំ។ អក្ខរក្រមថៃត្រូវបានផ្អែកលើអក្ខរក្រមខ្មែរ ប៉ុន្តែវាសម្រួលប្រព័ន្ធសរសេរដោយលុបបំបាត់និមិត្តសញ្ញាព្យញ្ជនៈដែលលែងប្រើហើយណែនាំនិមិត្តសញ្ញាស្រៈថ្មីដើម្បីតំណាងឱ្យសំឡេងតែមួយគត់នៃភាសាថៃ។  អក្ខរក្រមថៃបានជំនួសអក្ខរក្រមខ្មែរជាបណ្តើរៗសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ ទោះបីជាអក្ខរក្រមខ្មែរនៅតែប្រើសម្រាប់អត្ថបទសាសនា និងអក្សរសិល្ប៍ប្រពៃណីនៅក្នុងសហគមន៍មួយចំនួនក្នុងប្រទេសថៃសព្វថ្ងៃនេះក៏ដោយ។
អក្សរក្រមខ្មែរថៃ: ប្រយោគ

ប្រយោគ 
មានពយនួន 35 សរុបដែលនីមួយៗមានតួពេញនិយមនិងព្យញ្ជនៈពីរឬពយ។  ត្រូវបានចែកជាកថាខណ្ឌយោងតាមប្រព័ន្ធ សំស្ក្រឹត

Velar50pxก50pxข50pxค50pxฆ50pxงAlveolo-palatal50pxจ50pxฉ50pxช50pxฌ50pxญAlveolar50pxฎ50pxฐ50pxฑ50pxฒ50pxณ50pxด50pxถ50pxท50pxธ50pxนLabial50pxบ50pxผ50pxพ50pxภ50pxมFricative, liquid and guttural50pxย50pxร50pxล50pxว50pxศ50pxษ50pxส50pxห50pxฬ50pxอ

thumb|300px|អក្សរថៃ អក្ខរក្រមថៃនិង ថៃ បោះពុម្ភផ្សាយនៅក្នុង សព្វវចនាធិប្បាយ នៃ Theodore និង ហ្សង់លឺរ៉ុនឌលឡាអាល់ដឡង់ដាលឡុង (រូបភាពដើមពីសៀវភៅ  វចនានុក្រម La Luberon បណ្ណសារឌុងសៀម នៃ ស៊ីម៉ូនដឺឡាហ្រឺរ ដែលបានបោះពុម្ភផ្សាយក្នុងឆ្នាំ 1691 អក្ខរក្រមខ្មែរថៃនៅលើទំព័រនេះត្រូវបានចុះបញ្ជីនៅក្នុងតួអក្សរឡាតាំងបាលី។  បង្ហាញអក្សរនិងការចែកចាយគ្រាប់បាល់តាមអក្ខរាវិរុទ្ធតាមអក្ខរក្រមថៃ

ព្យញ្ជនៈខ្មែរអក្ខរក្រមខ្មែរមានតួអក្សរថៃតិចជាង 9 ដោយមានពយ 9 ដែលបាត់គឺកុកហ្សដាបនិងហាដែលត្រូវបានសរសេរដូចខាងក្រោម:
 ប្រើ , , ,  ជំនួសវិញដូចជា 34x34px  ថៃ  ឬ 34x34px '  'តំរងនោម' '= អាច, 63x63px' 'Thaak no' 'ឬ 63x63px' 'ទេមិន   = ផ្កា
 ជំនួសជំនួស  P  ជំនួសដូចជា 31x31px  ខ្មោច  អាចសំដៅលើខ្មោចឬអាភូតអាស្រ័យលើបរិបទ។
 ប្រើ , , , , ,  ដូចជា 57x57px  Chuea Rong  = ស្មោះត្រង់ 57x57px  ឡៃវ៉ៃ '= បន្ទាប់មក
 តួអង្គនិងរូបភាពពេញនិយម 32x32px  (YouTube) '  បញ្ចូលកន្ទុយបន្ថែមទៀតដើម្បីបង្កើត។ 32x32px (អៀង) សូមប្រើរូបភាពរាងកាយ 32x32px   )  នៃអក្ខរក្រមខ្មែរដើម្បីបំពេញកន្ទុយក៏ដូចជារូបភាព 32x32px ប៉ុន្តែក្នុងករណីជាច្រើនតួអង្គ  ប្រយុទ្ធ  នៃអក្ខរក្រមខ្មែរទាំងកន្ទុយនិងកន្ទុយមិនត្រូវបានលាយជាមួយគ្នាទេ "។  ជួនកាលជំនួសឱ្យការវាយតប់សម្លេងជួនកាលជាជាងសំលេងដូចជា 35x35px เบน ឬ  35x35px เปน = A, 67x67px  ភ្លើងឆេះ  = ភ្លើងឆេះ
 រូបភាពនៃអក្សរ , ,  និងកន្ទុយដូចជា 35x35px  Fai '= = នាយកដ្ឋាន
 មិនមាន ฮฮ ដោយโดยโดยอย่างไร่
ពយទាំងអស់ត្រូវបានប្រើជាពយដំបូង។  ក្នុងករណីដែលនាំមុខគេនិងអក្សរតូចៗ  ទីមួយប្រើរាងកាយពេញ  បន្ទាប់ប្រើរាង

 ពិនិត្យអក្ខរាវិរុទ្ធមាន / R 
សរសេរដោយមានប្រជាប្រិយភាពជាមួយរូបរាងនៃរូបកាយក្រោមព្យាករដំបូងឬស្រៈ  លើកលែងតែព្យញ្ជនៈមានស្រៈឬស្រៈអាប់នៅលើបាតបន្ទាប់មករាងកាយទាំងមូលត្រូវបានប្រើ។
អក្សរក្រមខ្មែរថៃ: ពិនិត្យអក្ខរាវិរុទ្ធមាន / R

ពិនិត្យអក្ខរាវិរុទ្ធមាន / R 
សរសេរដោយមានប្រជាប្រិយភាពជាមួយរូបរាងនៃរូបកាយក្រោមព្យាករដំបូងឬស្រៈ  លើកលែងតែព្យញ្ជនៈមានស្រៈឬស្រៈអាប់នៅលើបាតបន្ទាប់មករាងកាយទាំងមូលត្រូវបានប្រើ។
អក្សរក្រមខ្មែរថៃ: ក្រុម

ក្រុម 
200px|thumb|ព្រះរាជក្រឹត្យរបស់ព្រះមហាក្សត្រសម្រាប់ការបោះពុម្ពក្បាលការប្រកាសផ្លូវច្បាប់ជាច្រើនដែលត្រូវបានប្រើនៅដើមអត្ថបទក្នុងឆ្នាំ 2483 នៅក្នុងបន្ទះអក្សរទាប  គឺជាអត្ថបទអក្សរខ្មែរ  ព្រះមហាក្សត្រ
បែងចែកទៅជាអាងអណ្តែតទឹកដែលមានលិច។  រូបរាងអាងទឹកអណ្តែតត្រូវបានប្រើដើម្បីសរសេរពាក្យដែលមាន 8 សម្លេងរួមទាំង

50px อะ50px อา50px อิ50px อี50pxอุ50pxอู50pxเอ50pxโอ

រូបភាពនៃការលិចឬបរិវេណដែលស្រដៀងនឹងអក្ខរក្រមថៃបច្ចុប្បន្ន  ភាពខុសគ្នានេះគឺដូចខាងក្រោម។
 អាងដែលគេពេញនិយមដែលសរសេរជាមួយតួនៃ  Y  ដូចជា 33x33px ។  អ៊ី) + រាងកាយតម្រង់ទិស  Y  ដូចជា 32x32px  Sia  = ខូច
 អាងទឹក - ទាំងនៅក្នុងទំរង់នៃរូបភាព A + E + ដូចជា 38x38px  Poe  = សម្រាប់និង A + I (ឬ)  នៃ  A  ដូចជា 36x36px  knot  = knot
 អាងទឹក - ប្រើអាង A និង   នៅពេលដែលមិនមានការប្រកបដូចជា 31x31px  នាង '= = នាងនិងប្រើអាង A + E +    នៅពេលមានការប្រកបដូចជា  36x36px  Tiom  = បំពេញឬកាត់ប្រធានបទ  ។
 Aw - ប្រើ សំយោគសញ្ញា ជាមួយតួនៃ  W  នៅពេលដែលគ្មានអក្ខរាវិរុទ្ធ។  ឬប្រើតែ   នៅពេលមានការប្រកបដូចជា  30x30px  T ฺฺฺฺ  = also

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ
អក្សរក្រិច: តារាងលំដាប់អក្សរក្រមក្រិច

តារាងលំដាប់អក្សរក្រមក្រិច 

thumb|right|200px|ឯកសារ

អក្សរ អាយុអក្សរ ថ្មីត្រូវនឹងអក្សរអង់គ្លេស អាយុត្រូវនឹងអក្សរអង់គ្លេស ថ្មីជាភាសាអង់គ្លេស អាយុជាភាសាអង់គ្លេស ថ្មីΑαaaalphaalfaΒβbvbetavitaΓγgggammagamaΔδdddeltadeltaΕεeeepsilonepsilonΖζzzzetazitaΗηeietaitaΘθthtthetatitaΙιiiiotaiotaΚκkkkappakapaΛλlllamdalamdaΜμmmmumiΝνnnnuniΞξxksxiksiΟοooomicronomikronΠπpppipiΡρrhrrhoroΣσ, ςsssigmasigmaΤτtttautafΥυuiupsilonipsilonΦφphfphifiΧχchkchikhiΨψpspspsipsiΩωooomegaomega

អក្សរ អាយុអក្សរ ថ្មីត្រូវនឹងអក្សរអង់គ្លេស អាយុជាភាសាអង់គ្លេស អាយុϜϝwdigammaϚϛsstigmaͰͱhhetaϺϻssanϘϙkkoppaͲͳssampiϷϸshsho
អក្សរខម

ស្តាំ|រូបភាពតូច| សិលាចារឹក អក្សរខ្មែរបុរាណ នៅឯសសរស្តម្ភនៅក្នុងប្រាសាទលលៃ
រូបភាពតូច|213x213ភីកសែល| ត្រា ព្រះរាជក្រឹត្យ ប្រើសម្រាប់បោះពុម្ពក្បាលក្រដាសប្រកាសអំពីច្បាប់ផ្សេងៗ។ ប្រភេទដែលប្រើមុនឆ្នាំ ១៩៤០ អក្សរ​នៅ​ខាងក្រោម​ជា​អក្សរ​ខ្មែរ "ព្រះបរមរាជឱង្ការ"
អក្សរខម (อักษรขอม) គឺជាអក្សរ ​ខ្មែរ ​បុរាណ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​មក​ពី អក្សរ បល្លវ ក្រោយមក និង អក្សរ បល្លវ ម្តងទៀត กรมศิลปากร, หอสมุดแห่งชาติ. (2529). จารึกในประเทศไทย เล่ม ๔ : อักษรขอม พุทธศตวรรษที่ ๑๗-๑๘. กรุงเทพฯ: ภาพพิมพ์. หน้า 13.  គឺជាអក្សររបស់រាជវង្ស បល្លវ ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាខាងត្បូង។ បន្ទាប់ពីបានទាក់ទងជាមួយតំបន់ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ពួកគេបានបញ្ជូនវប្បធម៌របស់ពួកគេ រួមទាំងអក្ខរក្រម បល្លវ ដល់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់នេះផងដែរ។ អក្សរ បល្លវ មានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងតំបន់នេះ។ ហើយមានការវិវត្តន៍ពីអក្សរ បល្លវ ទៅជាអក្សរ បល្លវ ។ ហើយចែកចេញជាពីរផ្នែកធំៗ គឺ អក្សរមនបុរាណ និង អក្សរខមបុរាណ

អក្សរ​ខ្មែរ​សម័យ​បុរាណ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​នៅ​ក្នុង​នគរ​ផ្សេងៗ​នៅ​ត្រើយ​ម្ខាង ​នៃ​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ ​ចាប់​តាំង​ពី​សម័យ ​ក្រុង​អង្គរ​មក​ម្ល៉េះ និងជាគំរូនៃ អក្ខរក្រមថៃ និង អក្ខរក្រមខ្មែរបច្ចុប្បន្ន។

ភាព​ប្លែក​នៃ​អក្សរ​ខ្មែរ​គឺ​អក្សរ​ខ្លះ​នៃ​អក្សរ​បល្លវ​ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ទៅ​ជា​អក្សរ​សុខ ឬ​ព្រឿង។ អក្សរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​ពីរ​ទិស គឺ​ជា​អក្សរ​ខ្មែរ​នៅ ​ប្រទេស​ថៃ (ប្រើ​សម្រាប់​សរសេរ ​ភាសា​ថៃ បាលី និង​ខ្មែរ ) និង​អក្សរ​ខ្មែរ​ក្នុង កម្ពុជា (ប្រើសម្រាប់សរសេរភាសាខ្មែរ និងបាលី)
អក្សរខម: អក្សរខ្មែរនៅប្រទេសថៃ

អក្សរខ្មែរនៅប្រទេសថៃ 
បានរកឃើញភស្តុតាងនៃការប្រើប្រាស់ អក្សរខ្មែរ បុរាណដើម្បីសរសេរ សំស្រ្កឹត និងខ្មែរនៅភូមិភាគឦសាន កណ្តាល និងភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន។ ចន្លោះពីសតវត្សទី៩ និងទី១១  ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី គ្មានឯកសារបុរាណដូចជាសិលាចារឹកដែលប្រើអក្សរខ្មែរបុរាណនឹងត្រូវបានរកឃើញឡើយ។ នៅតំបន់ភាគខាងជើងចាប់ពី ខេត្តតាក ឡើងលើ ភស្តុតាងស្រដៀងគ្នានេះរួមមាន ទីតាំងបុរាណហៅថា ប្រាសាទថ្ម ប្រាសាទឥដ្ឋ និង ប្រាង្គ បែបខ្មែរបុរាណ ដែលមានគ្រប់ទិសទីក្នុងភូមិភាគឦសាន កណ្តាល និងភាគខាងត្បូង ប៉ុន្តែមិនដែលឃើញនៅតំបន់ភាគខាងជើងទេ។

នៅប្រទេសថៃ អក្សរខ្មែរត្រូវបានចាត់ទុកថាពិសិដ្ឋ។ ភាគច្រើនប្រើក្នុងការងារសាសនា។ អក្សរ​ខ្មែរ​ដែល​ប្រើ​សម្រាប់​សរសេរ​ជា​ភាសាបាលី​ហៅថា អក្សរ​បាលី​ខ្មែរ អក្សរ​ថៃ​ហៅ​ថា ​អក្សរ​ខម-ថៃ ​ដែល​មាន​អក្ខរក្រម​ខុសពី​អក្សរ​ខ្មែរ​ដទៃ​ទៀត ដោយអក្សរថៃ។ ចំណែក​អក្សរ​បាលី​ខ្មែរ​វិញ​បាន​បន្ត​ប្រើ​សម្រាប់​សរសេរ​ភាសាបាលី​ដដែល។ ថ្វីត្បិតតែអក្ខរក្រមថៃ និង អក្ខរក្រម អរិយកះ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីសរសេរភាសាបាលីក៏ដោយ។ អក្សរខម-បាលីត្រូវបានលុបចោលនៅសម័យនោះ។ ព្រះបាទ ជូឡាឡុងកន ព្រះអង្គបានបង្កើតព្រះត្រៃបិដកសៀមរាម ហើយប្រើអក្សរថៃជំនួសវិញ។ ដូច្នេះ ការសិក្សាព្រះត្រៃបិដកតាមរយៈអក្សរខ្មែរត្រូវបានលុបចោលដោយស្វ័យប្រវត្តិ។
អក្សរខម: ប្រភេទ

ប្រភេទ 
ទម្រង់ អក្សរខ្មែរ ក្នុងប្រទេសថៃ ទាំងខ្មែរថៃ និងខ្មែរបាលី អាចចែកចេញជា ៣ ប្រភេទ៖

 ការសរសេរអក្សរផ្ចង់គឺរាងចតុកោណកែង និងរាងមូល ប្រើសម្រាប់សរសេរគម្ពីរសាសនា។
 លិខិតចូលនិវត្តន៍ វា​ជា​អង្កត់ទ្រូង បត់​ស្តាំ ប្រើ​ដើម្បី​កត់ត្រា​ការពន្យល់។ ឬសរសេរអក្សរ
 អក្សរខ្មែរ oblique ឬ ចែម ខេម ស្រដៀង​នឹង​អក្សរ​ខ្មែរ​អក្សរឆៀង រាងស្រៈ និងស្រៈផ្សំគឺខុសគ្នាពីពីរខាងលើ។
អក្សរខម(អក្សរខ្មែរ)

រូបភាពតូច| គំរូនៃនិមិត្តសញ្ញាពីអក្សរ ខម ដែលបង្ហាញពីរបៀបដែលវាបង្កើតព្យាង្គ
អក្សរ ខម  គឺជាប្រព័ន្ធសរសេរដែលពីមុនត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុង ប្រទេសឡាវ ។ ពាក្យ "ខម" ក៏ត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសំដៅលើអក្សរខ្មែរបុរាណដែលប្រើនៅក្នុងវត្តពុទ្ធសាសនារបស់ប្រទេសថៃដើម្បីចារិកសូត្រ និងសូត្រធម៌ ប៉ុន្តែនោះជាអក្សរខុសគ្នាទាំងស្រុង។
អក្សរខម(អក្សរខ្មែរ): ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
អក្សរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ ​លោក Ong Kommadam ជា​មេ​ដឹកនាំ​ការ​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​អាណានិគម​បារាំង។ គាត់បានចាប់ផ្តើមប្រើនៅដើមឆ្នាំ 1924 ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់របស់វាមិនបានបន្តបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់គាត់នៅឆ្នាំ 1936 ។ Ong Kommadam បាន​អះអាង​នូវ​ឋានន្តរស័ក្តិ​ក្នុង​នោះ​រួម​មាន “ស្ដេច​ខម” “ព្រះ​ខម” “ព្រះ​មេឃ​នៃ​ខម” (Sidwell ២០០៨:១៧)។ ស្គ្រីបនេះត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងការអះអាងដ៏ទេវភាពរបស់គាត់ សារដែលបានសរសេរនៅក្នុងស្គ្រីបនេះ មានអានុភាពអាថ៌កំបាំង ក៏ដូចជាអត្ថន័យផងដែរ។ អក្សរនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ Ong Kommandam សម្រាប់បញ្ជូនសារសម្ងាត់ដែលមិនអាចបកស្រាយបានដោយកងកម្លាំងបារាំង ឬសៀមដែលបានបំបែកលាវ។ គាត់បានឡើងកាន់តំណែងជាអ្នកដឹកនាំបន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គតរបស់ អ៊ុង កែវ ក្នុងអំឡុងការបះបោររបស់ Holy Man ។ ដោយសារ Ong Kommandam និងអ្នកដើរតាមជិតបំផុតរបស់គាត់ជាច្រើននាក់ជាអ្នកនិយាយ ភាសា Bahnaric ដែលនិយាយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ អត្ថបទដែលគេស្គាល់ភាគច្រើនជាភាសាត្រូវបានសរសេរជាភាសាកំណើតរបស់ Alak — Ong Kommandam — និងភាសា Bahnaric Loven នៃ Juk, Su ' និង Jru ' និងខ្លះជាភាសាឡាវ។ Jacq, Pascale. 2001. Description of Jruq (Loven): a Mon-Khmer language of the Lao PDR. Unpublished MA thesis, Australian National University. (Script described in appendix II, pp. 521–525)

ស្គ្រីប​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ដល់​អ្នក​ខាងក្រៅ​ដោយ​អ្នក​ខាងក្នុង​ចាស់​ដែល​ស្លាប់​ក្នុង​ឱកាស​ពីរ (Sidwell 2008:18)។ ថ្វីត្បិតតែពាក្យ ខម ដើមឡើយសំដៅដល់ខ្មែរ ប៉ុន្តែក្រោយមកគេបានអនុវត្តចំពោះជនជាតិអូស្ត្រូអាស៊ីដែលទាក់ទងគ្នាដូចជា លាវ ធឿង ដែលភាគច្រើនបានគាំទ្រ Ong Kammandam។ Jacq, Pascale. 2001. Description of Jruq (Loven): a Mon-Khmer language of the Lao PDR. Unpublished MA thesis, Australian National University. (Script described in appendix II, pp. 521–525)
អក្សរខម(អក្សរខ្មែរ): ច​រិ​ក​លក្ខណៈ

ច​រិ​ក​លក្ខណៈ 
អក្សរ ខម នេះ​មិនធម្មតា​ទេ​ក្នុង​របៀប​បែងចែក​ព្យាង្គ។ វាមានសំណុំនិមិត្តសញ្ញាមួយ ដើម្បីតំណាងឱ្យព្យញ្ជនៈដំបូង។ បន្ទាប់​មក​វា​ប្រើ​និមិត្តសញ្ញា​មួយ​ទៀត​ដើម្បី​តំណាង​ឱ្យ​ស្រៈ និង​ព្យញ្ជនៈ​ចុងក្រោយ។ នោះគឺមិនដូច ព្យាង្គ (ដែលមាននិមិត្តសញ្ញាឯកតាសម្រាប់ព្យញ្ជនៈតាមដោយស្រៈ (CV) ដោយប្រហែលជាព្យញ្ជនៈគ្មានស្រៈតាមក្រោយ) អក្សរ ខម បែងចែកព្យាង្គជា C-VC ជាជាង CV-C (Sidwell 2008)។ ការបែងចែកពេលចាប់ផ្តើមនេះ មិនអាចដាក់បានយ៉ាងងាយស្រួលនៅក្នុងប្រភេទអក្សរដែលមានស្រាប់ណាមួយនោះទេ ទោះបីជាត្រូវបានចែករំលែកដោយ Zhuyin Fuhao ក៏ដោយ។

និមិត្តសញ្ញាខ្លះស្រដៀងនឹងអក្សរដែលនៅក្បែរនោះ ប៉ុន្តែមាននិមិត្តសញ្ញាជាច្រើនមានលក្ខណៈដើម។ ស្គ្រីបនេះមានច្រើនជាង 300 តួអក្សរ ដើម្បីរួមបញ្ចូលយ៉ាងពេញលេញនូវ morphology ដ៏សម្បូរបែបនៃ ភាសា Bahnaric ។ ថ្វីត្បិតតែទម្រង់អក្សរមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងប្រព័ន្ធសរសេរជាច្រើននៅក្នុងតំបន់ក៏ដោយ ក៏វាមិនជាប់ទាក់ទងនឹងពួកវាណាមួយដែរ។ Jacq, Pascale. 2001. Description of Jruq (Loven): a Mon-Khmer language of the Lao PDR. Unpublished MA thesis, Australian National University. (Script described in appendix II, pp. 521–525)

អក្សរនេះអាចប្រើដើម្បីសរសេរ ភាសា Bahnaric ផ្សេងៗ រួមទាំង គ្រាមភាសា Laven ជាពិសេស Jru' និងភាសាដូចជា Alak ភាសាកំណើតរបស់ Ong Kommadam ។
អក្សរខេម៉ា

អក្សរ​ខេម ឬ​ហៅ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា គុរុងខេម, ខេមផ្រិ ,ខេមលិពិ ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​សរសេរ ​ភាសា​គុរុង ។ ខេម៉ា ត្រូវបានស្នើឡើងសម្រាប់ការអ៊ិនកូដយូនីកូដនៅឆ្នាំ ២០១១  និងនៅឆ្នាំ ២០២១។  គណៈកម្មាការភាសានៃប្រទេសនេប៉ាល់ ទទួលស្គាល់ខេម៉ាជាអក្សរផ្លូវការរបស់គុរុង។ 
រូបភាពតូច| ខេមលិពិ តារាងពេញ
អក្សរខេម៉ា: ការប្រើប្រាស់

ការប្រើប្រាស់ 
Devdaha Mother Tongues Academy ដែលមានទីតាំងនៅ Rupandehi បង្រៀន គុរុង នៅក្នុងអក្សរខេម៉ា។  អក្សរ​ខេមរា​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​ភាសា​ សុក្កិម ដើម្បី​សរសេរ​ជា​ភាសា​ គុរុងជា​ផ្លូវ​ការ។
អក្សរខ្មែរ

រូបភាពតូច|អក្សរខ្មែរដែលបង្ហាញពីពពួក អ(ក្រហម) និង ពពួក អ៊(ខៀវ)  
អក្សរខ្មែរ គឺជាអក្សរស្ថិតនៅប្រភេទអក្សរអាប៊ូហ្គីដាដែលប្រើសម្រាប់សរសេរជាភាសាខ្មែរ ដែលជាភាសាផ្លូវការនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ អក្សរខ្មែរមានឥទ្ធិពលនៅតាមបណ្ដាប្រទេសជិតខាងមួយចំនួន(ដូចជា ប្រទេសថៃ , ប្រទេសឡាវ) ដែលពួកគេតែងតែហៅអក្សរខ្មែរថា អក្សរខម។ អក្សរខ្មែរមានប្រព័ន្ធទម្រង់សរសេរពីឆ្វេងទៅស្តាំក្នុងការសរសេរពាក្យក្នុងប្រយោគ ឬ​ឃ្លាចំនួន។ ពីបុរាណមកអក្សរខ្មែរមានតួព្យញ្ជនៈចំនួន ៣៥តួ (ដូចជា ឝ , ឞ ) ដែលគេសរសេរសំំំរាប់ភាសាបាលីសស្ក្រឹត ប៉ុន្តែតួអក្សរខ្មែរសម័យទំនើបប្រើតែ ៣៣តួតែប៉ុណ្ណោះ តួអក្សរនីមួយៗតំណាងឱ្យសំឡេងព្យញ្ជនៈរួមជាមួយនឹងស្រៈដែលមានស្រាប់ទាំងពពួក អ និង អ៊ ក្នុងការនិយាយភ្ជាប់សំំំឡេងនិងការនិយាយឲ្យកាន់តែប្រសើរជាងមុន។ មានតួស្រៈឯករាជ្យមួយចំនួន ប៉ុន្តែសំឡេងស្រៈត្រូវបានតំណាងជាទូទៅថាជាស្រៈនិស្រ័យ សញ្ញាបន្ថែមដែលអមជាមួយតួព្យញ្ជនៈ និងបង្ហាញពីសំឡេងស្រៈដែលត្រូវបញ្ចេញបន្ទាប់ពីព្យញ្ជនៈនោះ (ឬព្យញ្ជនៈចង្កោម)។  ស្រៈដែលពឹងផ្អែកភាគច្រើនមានការបញ្ចេញសំឡេងពីរផ្សេងគ្នា អាស្រ័យក្នុងករណីភាគច្រើនលើស្រៈដែលមានដើមនៃព្យញ្ជនៈដែលពួកគេត្រូវបានបន្ថែម។  អក្សរខ្មែរក៏មានលេខសម្គាល់មួយចំនួនផងដែរ ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីបង្ហាញពីការកែប្រែបន្ថែមទៀតនៅក្នុងការបញ្ចេញសំឡេង។ អក្សរមួយនេះក៏រួមបញ្ចូលលេខ និងសញ្ញាវណ្ណយុត្តិរបស់អក្សរផងដែរ។
អក្សរខ្មែរ: ដើម​កំណើត​នៃ​អក្សរ​ខ្មែរ

ដើម​កំណើត​នៃ​អក្សរ​ខ្មែរ 
រូបភាពតូច|សិលាចារឹកអក្សរខ្មែរក្នុងប្រាសាទអង្គរវត្ត
អក្សរខ្មែរ គឺជាអក្សរប្រើសម្រាប់សរសេរភាសាខ្មែរ ដែលជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ។ អក្សរខ្មែរក៏ប្រើសម្រាប់សរសេរភាសាបាលីនៅពិធីបុណ្យព្រះពុទ្ធសាសនារបស់កម្ពុជានិងថៃផងដែរ។អក្សរខ្មែរត្រូវបានប្រែប្រួលពីអក្សរបល្លវៈ ជាអក្ខរក្រមនៃហ្គ្រេនតាដែលបានមកពីអក្សរព្រហ្មីដែលត្រូវបានគេប្រើនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសឥណ្ឌានិងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ក្នុងអំឡុងពេលសតវត្សទី ៥ និងទី ៦។ សិលាចារឹកចាស់ជាងគេ ដែលអាចកំណត់បានជាភាសាខ្មែរត្រូវបានរកឃើញនៅ ស្រុកអង្គរបុរី ខេត្តតាកែវនៅភាគខាងត្បូងរាជធានីភ្នំពេញ និងមានកាលបរិច្ឆេទចារក្នុងអំឡុងឆ្នាំ៦១១។ បច្ចុប្បន្ន អក្សរខ្មែរសម័យទំនើបមានភាពខុសគ្នាពីទំរង់គំរូ ដែលគេរកឃើញនៅលើសិលាចារឹកនៃប្រាសាទអង្គរ។ អក្សរថៃ និងឡាវត្រូវបានកម្លាយចេញពីទំរង់ចាស់នៃអក្សរខ្មែរ។

ពិភពលោក ប្រទេសកម្ពុជា ប្រជាធិបតេយ្ទាក់ទង​ទៅ​នឹង​បញ្ហា​ប្រភព​កំណើត​របស់​អក្សរ​ខ្មែរ​នេះសមណ​និស្សិត​នៅ​ពុទ្ធិក​សាកល​វិទ្យាល័យ​ព្រះ​សីហមុនី​រាជា ព្រះតេជគុណ អ៊ឹម ទៀង មាន​ដីកា​ពន្យល់​ថា អក្សរ​ខ្មែរ​មាន​ប្រភព​មក​ពី​ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា​និង​ពី​បាលី​សំស្រ្កឹត ព្រមទាំង​មក​ពី​ខ្មែរ​មន​ផង​ដែរ ៖ «អក្សរសាស្រ្ដ​ខ្មែរ​មាន​ប្រវត្តិ ទី​១ មក​ពី​ព្រហ្មី ព្រហ្មី​ហ្នឹង​ព្រហ្មមញ្ញ​សាសនា ដែល​មាន​មក​តាំង​ពី​មុន​សម័យ​អង្គរ ហើយ​អក្សរសាស្រ្ដ​ខ្មែរ​យើង​បាន​កើត​ចេញ​ពី​បាលី​សំស្រ្កឹត​ខ្លះ​ដែរ។ ហើយ​មួយ​ទៀត កំណើត​ប្រភព​មក​ពី​ខ្មែរ​មន»។សៀវភៅ វប្បធម៌ អរិយធម៌ ឆ្នាំ១៩៧១-១៩៧២ ទាវ ឆៃ សុក ទំព័រទី១៣។
អក្សរគុប្តៈ

អក្សរ គុប្តៈ (ជួនកាលគេហៅថា Gupta Brahmi script ឬ Late Brahmi script ) Sharma, Ram.   ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ការសរសេរ សំស្រ្កឹត ហើយត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង ចក្រភព គុប្តៈ នៃ ឧបទ្វីបឥណ្ឌា ដែលជាសម័យកាលនៃភាពរុងរឿងខាងសម្ភារៈ និងការវិវត្តន៍ ខាងសាសនា និង វិទ្យាសាស្ត្រ ដ៏អស្ចារ្យ។ អក្សរ គុប្តៈ ត្រូវបានចុះមកពី ព្រាហ្មិ ហើយបានបង្កើតឡើងនូវអក្សរ សារទា និង សិទ្ធំ ។ អក្សរទាំងនេះនៅក្នុងវេនបានបង្កើតឡើងនូវអក្សរឥណ្ឌូសំខាន់ៗជាច្រើន រួមទាំង អក្សរទេវនាគរី(អក្សរធម្មតាបំផុតដែលប្រើសម្រាប់ការសរសេរ សំស្រ្កឹត តាំងពីសតវត្សទី 19) អក្សរ Gurmukhī សម្រាប់ Punjabi អក្សរ Odia អក្សរ Bengali-Assamese និងអក្សរ ទីបេ។
អក្សរគុប្តៈ: អក្ខរក្រម

អក្ខរក្រម 
អក្ខរក្រម គុប្តៈ មាន 37 អក្សរ: ព្យញ្ជនៈ 32 ដែលមានអក្សរបញ្ចប់ "អ" និង 5 ស្រៈឯករាជ្យ។ បន្ថែមពីនេះទៀត វចនានុក្រមត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរសំឡេងនៃស្រៈចុងក្រោយ (ពី "អ" ដែលមានដើមកំណើតទៅជាសំឡេងផ្សេងទៀតដូចជា ឥ, ឧ, ឯ, ឱ, ឪ...)។ ព្យញ្ជនៈ​ក៏​អាច​ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​ជា​សមាសធាតុ​ដែល​គេ​ហៅ​ផង​ដែរ​ថា ​ព្យញ្ជនៈ​ផ្សំ (ឧទាហរណ៍ ស+យ ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​បញ្ឈរ​ដើម្បី​ផ្តល់​ឱ្យ "ស្យ")។   

លិខិត IAST និង</br> IPA សំស្ក្រឹត លិខិត IAST និង</br> IPA សំស្ក្រឹត24x24ភីកសែលអ24x24ភីកសែលអា24x24ភីកសែលឥឦ24x24ភីកសែលឧឩ24x24ភីកសែលឯ24x24ភីកសែលឱឰ24x24ភីកសែលឪ ឫ ឬ ឬ ឮ

 ព្យញ្ជនៈ 
StopNasalApproximantFricativeVoicing →VoicelessVoicedVoicelessVoicedAspiration →NoYesNoYesNoYesVelar24x24ភីកសែលក24x24ភីកសែលខ24x24ភីកសែលគ24x24ភីកសែលឃ24x24ភីកសែលង24x24ភីកសែល Palatal24x24ភីកសែលច24x24ភីកសែលឆ24x24ភីកសែលជ24x24ភីកសែលឈ24x24ភីកសែលញ24x24ភីកសែលយ24x24ភីកសែល Retroflex24x24ភីកសែល 24x24ភីកសែលឋ24x24ភីកសែលឌ24x24ភីកសែលឍ24x24ភីកសែលណ24x24ភីកសែលរ24x24ភីកសែល Dental24x24ភីកសែលត24x24ភីកសែលថ24x24ភីកសែលទ24x24ភីកសែលធ24x24ភីកសែលន24x24ភីកសែលល24x24ភីកសែលសLabial24x24ភីកសែលប24x24ភីកសែលផ24x24ភីកសែលព24x24ភីកសែលភ24x24ភីកសែលម24x24ភីកសែលវ

 នៅក្នុងយូនីកូដ 
ស្តង់ដារយូនីកូដមិនបានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ថាអក្សរ Gupta ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការប្រែប្រួលស្ទីលស្ទីលរបស់ ព្រាហ្មិ  ការប្រើប្រាស់ការអ៊ិនកូដ ព្រាហ្មិ គឺជាវិធីសាស្រ្តមួយ។
អក្សរគុប្តៈ: ព្យញ្ជនៈ

ព្យញ្ជនៈ 
StopNasalApproximantFricativeVoicing →VoicelessVoicedVoicelessVoicedAspiration →NoYesNoYesNoYesVelar24x24ភីកសែលក24x24ភីកសែលខ24x24ភីកសែលគ24x24ភីកសែលឃ24x24ភីកសែលង24x24ភីកសែល Palatal24x24ភីកសែលច24x24ភីកសែលឆ24x24ភីកសែលជ24x24ភីកសែលឈ24x24ភីកសែលញ24x24ភីកសែលយ24x24ភីកសែល Retroflex24x24ភីកសែល 24x24ភីកសែលឋ24x24ភីកសែលឌ24x24ភីកសែលឍ24x24ភីកសែលណ24x24ភីកសែលរ24x24ភីកសែល Dental24x24ភីកសែលត24x24ភីកសែលថ24x24ភីកសែលទ24x24ភីកសែលធ24x24ភីកសែលន24x24ភីកសែលល24x24ភីកសែលសLabial24x24ភីកសែលប24x24ភីកសែលផ24x24ភីកសែលព24x24ភីកសែលភ24x24ភីកសែលម24x24ភីកសែលវ
អក្សរគុប្តៈ: នៅក្នុងយូនីកូដ

នៅក្នុងយូនីកូដ 
ស្តង់ដារយូនីកូដមិនបានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ថាអក្សរ Gupta ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការប្រែប្រួលស្ទីលស្ទីលរបស់ ព្រាហ្មិ  ការប្រើប្រាស់ការអ៊ិនកូដ ព្រាហ្មិ គឺជាវិធីសាស្រ្តមួយ។
អក្សរគុប្តៈ: គុប្តៈ numismatics

គុប្តៈ numismatics 
រូបភាពតូច| សញ្ញា អាណាចក្រ កុសន នៅក្នុងអក្សរ គុប្តៈ ព្រាហ្មិ ដែលបង្ហាញ Septimius Severus និង Julia Domna ។ ត្រាអាន Damputrasya Dhanguptasya ("[Seal of] Dhangupta son of Dama) ។ សតវត្សទី 3 គ។
ស្តាំ|រូបភាពតូច| កាក់​នៃ​វីក្រមទិត្យ ( ​ចន្ទ្រគុប្ត​ទី​២ ​) ដែល​មាន​ព្រះនាម​ស្តេច​ក្នុង​អក្សរ​គុប្តព្រហ្មីឆ្នាំ​៣៨០-៤១៥ គ.ស.
រូបភាពតូច| កាក់របស់អ្នកគ្រប់គ្រង Alchon Huns Mihirakula ។ Obv: Bust of ស្ដេចជាមួយនឹងរឿងព្រេងនៅក្នុងអក្សរគុប្តៈ (12x12ភីកសែល )12x12ភីកសែល13x13ភីកសែល14x14ភីកសែល14x14ភីកសែល12x12ភីកសែល15x15ភីកសែល12x12ភីកសែលThe "h" (12x12ភីកសែល) is an early variant of the Gupta script. (ជ)យតុមិហិរកុល ("សូមអោយមានជ័យជំនះដល់មិហិរកុល") ។ Rev: ព្រំប្រទល់ជុំវិញអាសនៈភ្លើង អមដោយអ្នកចូលរួម។
អក្សរចាម

រូបភាពតូច| សិលាចារឹកនៅពោនគរ លេខ ៩៦៥។ ពណ៌នាអំពីស្នាដៃរបស់ស្តេចចាម្ប៉ា។
រូបភាពតូច| សាត្រាស្លឹករឹតចំប៉ាដែលរៀបរាប់អំពីវប្បធម៌សង្គមរបស់សហគមន៍ចាមនៅដើមសតវត្សទី១៨
អក្សរចាម គឺជា ព្រាហ្មី abugida ប្រើសម្រាប់សរសេរ ចាម ដែលជា ភាសាអូស្ត្រូណេសៀ ដែលនិយាយដោយ ជនជាតិចាម ប្រហែល 245,000 នាក់នៅក្នុង ប្រទេសវៀតណាម និង កម្ពុជា ។ Cham. In The Unicode Standard, Version 11.0 (p. 661). Mountain View, CA: Unicode Consortium. វាត្រូវបានសរសេរផ្តេកពីឆ្វេងទៅស្តាំ ដូចទៅនឹង Brahmic abugidas ដទៃទៀតដែរ។
អក្សរចាម: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
អក្សរចាមគឺជាកូនចៅនៃ អក្សរព្រាហ្មិ នៃប្រទេសឥណ្ឌា។ Cham. In The Unicode Standard, Version 11.0 (p. 661). Mountain View, CA: Unicode Consortium. ចាម​ជា​អក្សរ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​អក្សរ​ដំបូង​គេ​ដែល​បង្កើត​ចេញ​ពី​អក្សរ​ដែល​គេ​ហៅ​ថា ​អក្សរ​ប៉ាឡាវ៉ា ​នៅ​ប្រហែល​ឆ្នាំ ២០០ គ.ស.។ វា​បាន​មក​ដល់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ការ​ពង្រីក ​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង ​ពុទ្ធសាសនា ។ ប្រាសាទថ្មហិណ្ឌូនៃអរិយធម៌ ចាម្ប៉ា មានទាំងសិលាចារឹក ភាសាសំស្ក្រឹត និងភាសាចាម។ Thurgood, Graham. From Ancient Cham to Modern Dialects: Two Thousand Years of Language Contact and Change. Honolulu: University of Hawaii Press, 1999. សិលាចារឹកដំបូងបង្អស់នៅប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានរកឃើញនៅ មីស៊ឺន ដែលជាប្រាសាទដែលមានអាយុកាលប្រហែល 400 គ.ស.។ សិលាចារឹកចាស់ជាងគេគឺសរសេរជាភាសាសំស្ក្រឹតខុស។ បន្ទាប់ពីនេះ សិលាចារឹកឆ្លាស់គ្នារវាងភាសាសំស្រ្កឹត និងភាសាចាមនៅសម័យនោះ។ Claude, Jacques. "The Use of Sanskrit in the Khmer and Cham Inscriptions." In Sanskrit Outside India (Vol. 7, pp. 5-12). Leiden: Panels of the VIIth World Sanskrit Conference. 1991.

ស្ដេចចាមបានសិក្សាអក្សរសិល្ប៍ឥណ្ឌាបុរាណ ដូចជា ធម្មសាស្ត្រ ហើយសិលាចារឹកសំដៅលើ អក្សរសិល្ប៍សំស្ក្រឹត ។ នៅទីបំផុត ខណៈពេលដែលភាសាចាម និងសំស្រ្កឹតមានឥទ្ធិពលលើគ្នាទៅវិញទៅមក វប្បធម៌ចាមបានបញ្ចូលសាសនាហិណ្ឌូ ហើយជនជាតិចាមនៅទីបំផុតអាចបង្ហាញបានគ្រប់គ្រាន់នូវសាសនាហិណ្ឌូជាភាសារបស់ពួកគេផ្ទាល់។ Claude, Jacques. "The Use of Sanskrit in the Khmer and Cham Inscriptions." In Sanskrit Outside India (Vol. 7, pp. 5-12). Leiden: Panels of the VIIth World Sanskrit Conference. 1991. នៅ​សតវត្ស​ទី​៨ អក្សរ​ចាម​បាន​រីក​ធំ​ជាង​សំស្រ្កឹត ហើយ​ភាសា​ចាម​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ពេញ​លេញ។ Blood, Doris E. "The Script as a Cohesive Factor in Cham Society". In Notes from Indochina on ethnic minority cultures. Ed. Marilyn Gregerson. 1980 p35-44. សាត្រាស្លឹករឹតដែលបានរក្សាទុកភាគច្រើនផ្តោតលើពិធីសាសនា ការប្រយុទ្ធវីរភាព និងកំណាព្យ និងទេវកថា។ 

ភាសា ចាម សម័យទំនើបមាន លក្ខណៈពិសេសក្នុង តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នៃ monosyllabicity សំនៀង និង ព្យញ្ជនៈ glottalized ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកគេបានឈានដល់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក disyllabic និងមិនសំនៀង។ ស្គ្រីបចាំបាច់ត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដើម្បីបំពេញតាមការផ្លាស់ប្តូរទាំងនេះ។ Thurgood, Graham. From Ancient Cham to Modern Dialects: Two Thousand Years of Language Contact and Change. Honolulu: University of Hawaii Press, 1999.