navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
រោងឧបោសថ

យោង​តាម ​គម្ពីរ​ភាសា​ហេព្រើរ រោង​ឧបោសថ ( מִשְׁכָּן ,   miškān ) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ត្រសាលនៃក្រុមជំនុំ (ត្រសាល​នៃ​ការ​ជួប​ជុំ ​ផង​ដែរ) គឺ​ជា​លំនៅ​ផែនដី​ចល័ត​របស់​ព្រះ​ដែល ​ជន​ជាតិ​អ៊ីស្រាអែល ​ប្រើ​តាំង​ពី ​និក្ខមនំ ​រហូត​ដល់​ការ​ដណ្តើម​យក ​ស្រុក​កាណាន ។ លោកម៉ូសេ ត្រូវបានណែនាំនៅ ភ្នំស៊ីណាយ ឲ្យសាងសង់ និងដឹកជញ្ជូនព្រះពន្លា . ជាមួយជនជាតិអ៊ីស្រាអែលក្នុងដំណើររបស់ពួកគេឆ្លងកាត់ទីរហោស្ថាន និងការដណ្តើមយក ទឹកដីសន្យា ជាបន្តបន្ទាប់។ បន្ទាប់ពី ៤៤០ ឆ្នាំមក ព្រះវិហាររបស់សាឡូម៉ូន នៅ ក្រុងយេរូសាឡឹម បានជំនួសកន្លែងនោះជាលំនៅរបស់ព្រះ។

ប្រភព​សំខាន់​ដែល​ពិពណ៌នា​អំពី​ព្រះពន្លា គឺ​ជា​ព្រះគម្ពីរ ​និក្ខមនំ ជាពិសេស និក្ខមនំ ២៥–៣១ និង ៣៥–៤០។ វគ្គទាំងនោះពិពណ៌នាអំពីទីសក្ការៈខាងក្នុងមួយ ដែល ជាទីសក្ការៈដ៏វិសុទ្ធ ដែលបង្កើតឡើងដោយស្បៃមុខដែលព្យួរដោយសសរទាំងបួន។ ទីសក្ការៈ​នេះ​មាន ​ហិប​នៃ​សេចក្ដី​សញ្ញា ដោយ​មាន ​កៅអី​មេត្តា ​ដែល​គ្រប​ដោយ ​ចេរូប៊ីន ។ ទីសក្ការៈ​ខាង​ក្រៅ ("ទីអាសនា") មាន​ជើង​ចង្កៀង​មាស ឬ​ជើង​ចង្កៀង។ នៅ​ប៉ែក​ខាង​ជើង​មាន​តុមាស​មួយ​ដែល​ដាក់​នំ ​១២ ។ នៅ​ខាង​ត្បូង​មាន ​មេណូរ៉ា ​កាន់​ចង្កៀង​ប្រេង​ប្រាំពីរ​សម្រាប់​បំភ្លឺ។ នៅ​ខាង​លិច មុន​នឹង​ស្បៃ​មុខ ជា ​អាសនៈ​មាស​សម្រាប់​អុជ​ធូប ។  វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងពី ៤ ស្រទាប់នៃវាំងនន និងក្តារឈើឈរកម្ពស់ ៤៨ ១៥ ហ្វីតដែលស្រោបដោយមាស ហើយតោងនៅនឹងកន្លែងដោយរបារ និងរន្ធប្រាក់ ហើយត្រូវបានបំពាក់យ៉ាងបរិបូរណ៍ដោយវត្ថុមានតម្លៃដែលយកពីប្រទេសអេហ្ស៊ីបតាមបញ្ជារបស់ព្រះ។
រោងឧបោសថ: ការពិពណ៌នា

ការពិពណ៌នា 
ការពិពណ៌នាលម្អិតនៃរោងឧបោសថមួយ ដែលមានទីតាំងនៅក្នុង និក្ខមនំ ជំពូក 25–27 និង និក្ខមនំ ជំពូក 35–40 សំដៅទៅលើទីសក្ការៈខាងក្នុង ទី សក្ការៈដ៏វិសុទ្ធ លំនៅនៃហិប និងបន្ទប់ខាងក្រៅដែលមានចង្កៀងប្រាំមួយ សាខាប្រាំពីរ ប្រាសាទមេណូរ៉ា តុសម្រាប់ ដាក់នំប៉័ង និង អាសនៈគ្រឿងក្រអូប ។  ឯករភជប់​មួយ​ដែល​មាន​អាសនៈ​បូជា និង ​ឡឥដ្ឋ​លង្ហិន ​សម្រាប់​បូជាចារ្យ​លាង​សម្អាត​ជុំវិញ​បន្ទប់​ទាំង​នេះ។ 
រូបភាពតូច| ប្លង់​ព្រះពន្លា​ជាមួយ​នឹង ​ព្រះ​វិសុទ្ធ
អ្នក​ប្រាជ្ញ​បុរាណ​អះអាង​ថា វា​ពិពណ៌នា​អំពី​រោង​ឧបោសថ​ពិត​មួយ​ដែល​ប្រើ​ក្នុង​សម័យ​លោក​ម៉ូសេ និង​ក្រោយ​មក។  ទិដ្ឋភាពនេះគឺផ្អែកលើអត្ថិភាពនៃភាពស្រដៀងគ្នាដ៏សំខាន់រវាងរោងឧបោសថព្រះគម្ពីរ និងរចនាសម្ព័ន្ធស្រដៀងគ្នាពីប្រទេសអេហ្ស៊ីបបុរាណក្នុងកំឡុងចុងយុគសម័យសំរិទ្ធ។ 

គ្រោង​លម្អិត​សម្រាប់​ព្រះពន្លា និង​សង្ឃ​របស់​វា​ត្រូវ​បាន​រាប់​បញ្ចូល​ក្នុង​គម្ពីរ​និក្ខមនំ ៖

 : សម្ភារៈដែលត្រូវការ៖ ហិប តុសម្រាប់នំប៉័ងចំនួន ១២ មេណូរ៉ា។
 : ព្រះពន្លា, របារ, វាំងនន។
 : អាសនៈតង្វាយដុតអាសនៈ, ទីលាន, ប្រេង។
 : សម្លៀកបំពាក់សម្រាប់សង្ឃសមអេផូឌំសម្លៀកបំពាក់រាប្រដាប់បាំងដើមទ្រូងment, ring settings, the breastplate,អាវ, កន្សែងពោះគោlaខ្សែកniខោrban, sashes, pants.
 : តែងតាំងសង្ឃ និងតង្វាយអាសនៈ។
 : អាសនៈ​គ្រឿង​ក្រអូប កន្លែង​លាង​សម្អាត ប្រេង​លាប គ្រឿង​ក្រអូប។

Liane Feldman គូសបញ្ជាក់ពីការពិពណ៌នាផ្ទុយគ្នានៃតង់ប្រជុំនៅ Pentateuch ជាកន្លែងដែលប្រភព Priestly បង្ហាញតង់ធំមួយនៅកណ្តាលសហគមន៍អ៊ីស្រាអែល ខណៈដែលខ្សែមិនមែនជាបូជាចារ្យពិពណ៌នាអំពីតង់តូចជាង និងសាមញ្ញជាងសម្រាប់ ម៉ូសេ ដោយបង្ហាញពីសមាសធាតុផ្សំ។ ធម្មជាតិនៃ Pentateuch និងទស្សនៈផ្សេងគ្នានៅក្នុងវា។
រោងឧបោសថ: តង់នៃវត្តមាន

តង់នៃវត្តមាន 
អ្នក​បក​ប្រែ​ខ្លះ​អះអាង​ថា ត្រសាល​នៃ​វត្តមាន​ជា​កន្លែង​ប្រជុំ​ពិសេស​នៅ​ខាង​ក្រៅ​ជំរំ មិន​ដូច​ត្រសាល​ដែល​ត្រូវ​បាន​ដាក់​នៅ​កណ្តាល​ជំរំ​នោះ​ទេ។  Berlin, Adele and Brettler, Marc Zvi., editors. (2014). The Jewish Study Bible. New York: Oxford University Press. 2nd edition. . p. 178. យោង​តាម ​និក្ខមនំ ៣៣:៧–១១ តង់​នេះ​គឺ​សម្រាប់​ការ​រួបរួម​ជា​មួយ​នឹង ​ព្រះ​យេហូវ៉ា ដើម្បី​ទទួល​បាន​ព្រះ​បន្ទូល និង​ដើម្បី​យល់​ពី​ព្រះហឫទ័យ​របស់​ព្រះ។  ពួកព្រឹទ្ធាចារ្យរបស់ប្រជាជន គឺជាកម្មវត្ថុនៃព្រឹត្តិការណ៍ទំនាយដ៏អស្ចារ្យមួយនៅឯទីតាំងនៃតង់នេះនៅក្នុង ជនគណនា 11:24–30 ។
រោងឧបោសថ: អ្នកសាងសង់

អ្នកសាងសង់ 
រូបភាពតូច| ការ​សង់​ព្រះពន្លា និង​គ្រឿង​សក្ការៈ ដូច​នៅ​ក្នុង និក្ខមនំ ៤០:១៧–១៩; ពី 1728 Figures de la Bible
ក្នុង​និក្ខមនំ ៣១ អ្នក​សាងសង់ និង​អ្នក​បង្កើត ​អាវកាក់​បូជាចារ្យ ​សំខាន់​ត្រូវ​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ជា ​បេសាលេល ជា​កូន​របស់​អ៊ូរី ជា​កូន​របស់ ​ហ៊ើរ នៃ ​កុលសម្ព័ន្ធ​យូដា ដែល​ត្រូវ​បាន​ជួយ​ដោយ ​អូហូលីប និង​សិប្បករ​ជំនាញ​មួយ​ចំនួន។
រោងឧបោសថ: ផែនការ

ផែនការ 
ក្នុងអំឡុងពេល និក្ខមនំ ការវង្វេងនៅក្នុងវាលរហោស្ថាន និង ការសញ្ជ័យស្រុកកាណាន រោងឧបោសថគឺជាផ្នែកមួយនៃតង់ដែលអាចចល័តបាន ហើយនៅក្នុងផ្នែកមួយមានរនាំងឈើដែលគ្របដោយវាំងននដប់ ពណ៌ខៀវ ( tekhelet תְּכֵלֶת ) ពណ៌ស្វាយ ( 'argāmān אַרְְְְְְָָָ). ក្រហម ( šānî ក្រណាត់។ វាមានរបងរាងចតុកោណ បរិវេណនៃក្រណាត់ បង្គោល និងខ្សែចង។ ចតុកោណកែងនេះតែងតែត្រូវបានសាងសង់នៅពេលដែលកុលសម្ព័ន្ធអ៊ីស្រាអែលនឹងបោះជំរុំ តម្រង់ទិសទៅខាងកើត ដោយសារផ្នែកខាងកើតមិនមានស៊ុម។ នៅចំកណ្តាលនៃឯករភជប់នេះគឺជាជម្រករាងចតុកោណដែលបិទបាំងដោយវាំងននរោមពពែ ជាមួយនឹងដំបូលដែលធ្វើពីស្បែកចៀម។ 

 បរិសុទ្ធនៃវិសុទ្ធ 
លើសពីវាំងនននេះគឺបន្ទប់ខាងក្នុងរាងជាគូប Kodesh Hakedashim ( Holy of Holies )។ តំបន់នេះទុក ហិបនៃសេចក្តីសញ្ញា ដែលនៅខាងក្នុងមានផ្ទាំងថ្មពីរដែលលោកម៉ូសេបានចុះពីភ្នំស៊ីណាយ ដែលត្រូវបានសរសេរលើ បញ្ញត្តិដប់ ប្រការ កោដ្ឋមាសមួយកាន់ នំម៉ាណា និងដំបងរបស់ អើរ៉ុន ដែលមានពន្លក និងផ្លែអាល់ម៉ុនទុំ។ ( , ,   )។

 តាចាស 
Tachash ត្រូវ​បាន​គេ​សំដៅ​ទៅ​ដប់​ប្រាំ​ដង​នៅ​ក្នុង ​ព្រះគម្ពីរ​ភាសា​ហេព្រើរ ;   13 នៃទាំងនេះសំដៅទៅលើការគ្របដំបូល។
រោងឧបោសថ: បរិសុទ្ធនៃវិសុទ្ធ

បរិសុទ្ធនៃវិសុទ្ធ 
លើសពីវាំងនននេះគឺបន្ទប់ខាងក្នុងរាងជាគូប Kodesh Hakedashim ( Holy of Holies )។ តំបន់នេះទុក ហិបនៃសេចក្តីសញ្ញា ដែលនៅខាងក្នុងមានផ្ទាំងថ្មពីរដែលលោកម៉ូសេបានចុះពីភ្នំស៊ីណាយ ដែលត្រូវបានសរសេរលើ បញ្ញត្តិដប់ ប្រការ កោដ្ឋមាសមួយកាន់ នំម៉ាណា និងដំបងរបស់ អើរ៉ុន ដែលមានពន្លក និងផ្លែអាល់ម៉ុនទុំ។ ( , ,   )។
រោងឧបោសថ: តាចាស

តាចាស 
Tachash ត្រូវ​បាន​គេ​សំដៅ​ទៅ​ដប់​ប្រាំ​ដង​នៅ​ក្នុង ​ព្រះគម្ពីរ​ភាសា​ហេព្រើរ ;   13 នៃទាំងនេះសំដៅទៅលើការគ្របដំបូល។
រោងឧបោសថ: ការរឹតបន្តឹង

ការរឹតបន្តឹង 

 ស្រា​ដែល​ហាម​មិន​ឲ្យ​បូជាចារ្យ​នៅ​ក្នុង​ព្រះពន្លា៖ លេវីវិន័យ ១០:៨–១៥ 
 បុគ្គល​ដែល​មាន​បញ្ហា​ស្បែក ឃ្លង់ មិន​ត្រូវ​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ចូល​ក្នុង​ព្រះពន្លា​ឡើយ៖ លេវីវិន័យ ២២:៤
 យញ្ញបូជាតែនៅរោងឧបោសថ៖ លេវីវិន័យ ១៧ 
 បូជាចារ្យ​អាច​ចូល​ទៅ​ក្នុង​បន្ទប់​ទី​បី​នៃ​ត្រសាល​តែ​ម្ដង​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ៖ លេវីវិន័យ ១៦

មាន​ច្បាប់​ដ៏​តឹងរ៉ឹង​មួយ​ដែល​ត្រូវ​ធ្វើ​តាម​សម្រាប់​ការ​ដឹក​ជញ្ជូន​ព្រះពន្លា​ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង ​គម្ពីរ​ភាសា​ហេព្រើរ ។ ឧទាហរណ៍៖
 ៤៩«មានតែកុល‌សម្ព័ន្ធលេវីមួយទេ ដែលអ្នកមិនត្រូវរាប់ ក៏មិនត្រូវជំរឿនពួក‌គេ ក្នុងចំណោមពួកអ៊ីស្រា‌អែលឯទៀតៗឡើយ។ ៥០ ប៉ុន្តែ អ្នកត្រូវតាំងពួកលេវីឲ្យត្រួតលើរោងឧបោសថនៃសេចក្ដី‌សញ្ញាលើគ្រឿងបរិក្ខារទាំងប៉ុន្មាន និងរបស់ទាំងអស់សម្រាប់រោងឧបោសថនោះ។ ពួក‌គេត្រូវលី‌សែងរោងឧបោសថ និងគ្រឿងបរិក្ខារទាំងប៉ុន្មាន ពួក‌គេត្រូវធ្វើការ‌ងារក្នុងរោងឧបោសថនោះ ហើយក៏ត្រូវបោះជំរំនៅជុំ‌វិញរោងឧបោសថនោះដែរ។ ៥១ កាលណារោងឧបោសថត្រូវទៅមុខ នោះពួកលេវីត្រូវរុះរើចេញ ហើយកាលណាត្រូវដំឡើងវិញ នោះពួកលេវីក៏ត្រូវដំឡើងដែរ។ ប្រសិន‌បើអ្នកដទៃណាផ្សេងចូលទៅជិត នោះនឹងត្រូវស្លាប់។
ជនគណនា១
រោងឧបោសថ: ពិធីសាសនា

ពិធីសាសនា 
មួយថ្ងៃពីរដង បូជាចារ្យឈរនៅមុខអាសនៈអធិស្ឋានមាស ហើយដុតធូបក្រអូប។  នីតិវិធី​ផ្សេង​ទៀត​ក៏​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​នៅ​ក្នុង​ព្រះពន្លា​ដែរ ៖

 ការថ្វាយអាហារ ប្រចាំថ្ងៃ៖ លេវីវិន័យ ៦:៨–៣០ 
 យញ្ញបូជារំដោះបាប និង យញ្ញបូជាមេត្រីភាព ៖ លេវីវិន័យ ៧ 
 ពិធី​ថ្វាយ​បង្គំ : លេវីវិន័យ ៨ 
 ការតែងតាំងសង្ឃ: លេវីវិន័យ ៩
 Yom Kippur : លេវីវិន័យ ១៦
 ដំណើរ​នៃ​ទឹក​ល្វីង ​សម្រាប់​ស្ត្រី​ដែល​សង្ស័យ​ជា​ស្រី​ផិត​ក្បត់៖ ជនគណនា ៥:១១–២៩
 ការឧទ្ទិស​ដល់ ​ពួក​ណាស៊ីរីៈ ជនគណនា ៦:១–២១ 
 ការ​រៀបចំ​ផេះ ​គោ​ក្រហម ​សម្រាប់ ​ទឹក​បន្សុត ៖ លេខ ១៩
រោងឧបោសថ: ប្លង់មេសម្រាប់សាលាប្រជុំ

ប្លង់មេសម្រាប់សាលាប្រជុំ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| សាលាប្រជុំ Mishkan Shilo នៅ Shilo គឺជា ប្រាសាទចម្លងរបស់សាសន៍យូដា
ការ​សាង​សង់ ​សាលា​ប្រជុំ ​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ពីរ​ពាន់​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ បាន​ធ្វើ​តាម​គ្រោង​នៃ​ព្រះពន្លា​ដើម។   សាលាប្រជុំនីមួយៗមានហិបមួយនៅខាងមុខ អារ៉ុន កូដេស ដែលមានរមូរ តូរ៉ា ប្រៀបបាននឹងហិបនៃសេចក្ដីសញ្ញាដែលមានផ្ទាំងបញ្ញត្តិដប់ប្រការ។ នេះ​ជា​កន្លែង​ដ៏​បរិសុទ្ធ​បំផុត​នៅ​ក្នុង​សាលា​ប្រជុំ ដែល​ស្មើ​នឹង​ទីសក្ការៈ​បរិសុទ្ធ។

ជាធម្មតាក៏មានចង្កៀងបំភ្លឺឥតឈប់ឈរ Ner tamid ឬ candelabrum ដែលត្រូវបានបំភ្លឺក្នុងអំឡុងពេលសេវាកម្ម នៅជិតកន្លែងដែលស្រដៀងនឹងទីតាំងរបស់ Menorah ដើម។ នៅចំកណ្តាលនៃសាលាប្រជុំគឺជាតំបន់ខ្ពស់មួយ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ប៊ីម៉ា ជាកន្លែងដែលតូរ៉ាត្រូវបានអាន។ នេះ​ស្មើនឹង​អាសនៈ​របស់​ព្រះពន្លា​ដែល​មាន​គ្រឿង​ក្រអូប និង​យញ្ញបូជា​សត្វ។ នៅ​ថ្ងៃ​បុណ្យ​ធំៗ ពួក ​បូជាចារ្យ ​ប្រមូល​ផ្ដុំ​គ្នា​នៅ​ខាង​មុខ​សាលា​ប្រជុំ ដើម្បី​ប្រទាន​ពរ​ដល់​ក្រុម​ជំនុំ ដូច​បុព្វបុរស​របស់​ពួក​គេ​ដែល​ជា​បូជាចារ្យ​នៅ​ក្នុង​ត្រសាល​ចាប់​តាំង​ពី​អើរ៉ុន​ជា​ដើម (  )។
រ៉ន់កុន់

thumb|300px|រ៉ន់កុន់ ដងវិថីមួយនៅរ៉ង់ហ្គូន កំពង់ផែរ៉ង់ហ្គូន មន្ទីរពេទ្យយុាំំំំំំំំងហ្គូន
រ៉ន់កុន់ (ភាសា​ភូមា​៖ ရန်ကုန်; MLCTS: Rangoon; រ៉ន់កុន់; សញ្ញា​សំលេង​អន្តរជាតិ​៖ [jàɴɡòʊɴ]; ក៏​ត្រូវ​បាន​ស្គាល់​ដោយ រ៉ង់ហ្គូន បកប្រែ​ជា​ចំ​ពាក្យ​៖ «​ចុង​ជម្លោះ​») គឺ​រដ្ឋធានី​ចាស់​នៃ​ភូមា និង​ទីរួមរដ្ឋ​តំបន់​រ៉ន់កុន់​។ រដ្ឋធានីនេះត្រូវបានគេប្តូរឈ្មោះជាយុាំងហ្គូននៅឆ្នាំ ១៩៨៩ដកស្រង់ពីអត្ថបទវីគីភីឌាភាសាបារាំងថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញាឆ្នាំ២០២១ ទោះជា​រដ្ឋាភិបាល​យោធា​បាន​ផ្លាស់ប្តូរ​រដ្ឋធានី​ដល់​ទីក្រុង​ណៃពិដោ​ជា​ផ្លូវការ​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៦ យ៉ាំងហ្គូន ដោយ​ដោយចំនួនប្រជាជនជាង៧លាននាក់ ត​ជា​ទីក្រុង​ធំ​បំផុត ហើយ​មជ្ឈមណ្ឌល​ពាណិជ្ជកម្ម​សំខាន់បំផុត​។
រ៉ន់កុន់: ប្រវត្តិដើម

ប្រវត្តិដើម 
យ៉ាំងហ្គោនត្រូវបានបង្កើតឡើងជា ដាហ្គន នៅដើមសតវត្សរ៍ទី ១១ ( គ.ស  ១០២៨-១០៤៣ ) ដោយ ជនជាតិមន ដែលរស់នៅក្រោមភូមានៅពេលនោះ។  ដាហ្គោនបានក្លាយជាទីសក្ការៈបូជាសក្ការៈបូជាដ៏សំខាន់មួយដោយចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សរ៍ទី ១៤ ក្នុងកំឡុងពេល នគរហង្សាវត្តី ។ អភិបាលក្រុងដាហ្គនដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់រួមមានព្រះនាង មហាឌឺវី ដែលបានគ្រប់គ្រងទីក្រុងពីឆ្នាំ ១៣៦៤ ដល់ឆ្នាំ ១៣៩២  និងចៅស្រីរបស់នាងឈ្មោះ ស៊ីនសៅពួ ដែលក្រោយមកក្លាយជា មហាក្សត្រិយានី ស្រីតែម្នាក់គត់ នៅក្នុង ប្រវត្តិសាស្ត្រភូមា ។ ព្រះមហាក្សត្រិយានីសៅពូបានសាងសង់វិមានមួយនៅក្បែរ វត្ត Shwedagonនៅក្នុងទីក្រុងនេះនៅក្នុង 1460 និងបានចំណាយជីវិតពាក់កណ្តាលចូលនិវត្តន៍របស់ព្រះនាងនៅឯវិមាននោះរហូតដល់ទ្រង់ចូលទិវង្គត់នៅឆ្នាំ 1471. 

នៅឆ្នាំ ១៧៥៥ ស្តេច អាឡាំងប៉ាយ៉ា ដែលជាស្ថាបនិកនៃ រាជវង្សខនបោនដណ្តើមបានដាហ្គនបន្ថែមការតាំងទីលំនៅជុំវិញវាហើយបានហៅទីក្រុងដែលរីកធំនេះថាយ៉ាំងហ្គោន។ នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៧៩០ ក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាងកើត បានបើករោងចក្រមួយនៅទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោន។ ប្រជាជនប៉ាន់ស្មាននៃទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោននៅឆ្នាំ ១៨២៣ មានប្រហែល ៣០.០០០ នាក់។  នេះ របស់ចក្រភពអង់គ្លេស បានចាប់យកទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោក្នុងអំឡុងពេល សង្គ្រាម Anglo-ភូមាជាលើកដំបូង (1824-26), ប៉ុន្តែបានវិលត្រឡប់មកទីក្រុងនេះទៅនឹងច្បាប់ភូមាក្រោយសង្គ្រាម។ ទីក្រុងនេះត្រូវបានបំផ្លាញដោយភ្លើងនៅឆ្នាំ ១៨៤១ ។
រ៉ន់កុន់: អាណានិគមរ៉ង់ហ្គូន (១៨៥២-១៩៤៨)

អាណានិគមរ៉ង់ហ្គូន (១៨៥២-១៩៤៨) 

ជនជាតិអង់គ្លេសបានដណ្តើមយកទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោននិង ភូមាក្រោម ទាំងអស់ នៅក្នុង សង្គ្រាមអង់គ្លេស-ភូមាលើកទី ២ ឆ្នាំ ១៨៥២ ហើយបន្ទាប់មកបានផ្លាស់ប្តូរទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោនទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មនិងនយោបាយនៃ ភូមាអង់គ្លេស ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមរបស់អង់គ្លេសបានផ្លាស់ប្តូររាជធានីនៃចក្រភពអង់គ្លេសភូមាពី Moulmein (សម័យបច្ចុប្បន្ន ប់ទំនាក់ទំនងរវាង Mawlamyine ) ដើម្បីយ៉ាំងហ្គោន។  ដោយផ្អែកលើការរចនាដោយវិស្វករកងទ័ពលោកអាឡិចសាន់ដឺហ្វ្រាសឺរអង់គ្លេសបានសាងសង់ទីក្រុងថ្មីមួយនៅលើផែនការក្រឡាចត្រង្គនៅលើដីសណ្តរដែលមានព្រំប្រទល់ខាងកើតទៅដោយ ព្រែកប៉ាហ្សង់ដុង និងខាងត្បូងនិងខាងលិចជាប់នឹង ទន្លេយ៉ាំងហ្គោន ។ យ៉ាំងហ្គោនបានក្លាយជារដ្ឋធានីនៃ ប្រទេសភូមាដែលគ្រប់គ្រងដោយអង់គ្លេស ទាំងអស់ បន្ទាប់ពីអង់គ្លេសបានដណ្តើមបានភូមាខាងលើ ក្នុង សង្រ្គាមអង់គ្លេស-ភូមាលើកទី ៣ ឆ្នាំ ១៨៨៥។ នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៨៩០ ចំនួនប្រជាជននិងពាណិជ្ជកម្មកើនឡើងនៅទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោនបានផ្តល់កំណើតជាយក្រុងលំនៅដ្ឋានដែលមានភាពរុងរឿងនៅភាគខាងជើងនៃ រាជ ឡុង បឹង (កានដាវី) និង បឹងអ៊ីនយ៉ា ។  ជនជាតិអង់គ្លេសក៏បានបង្កើតមន្ទីរពេទ្យរួមទាំង មន្ទីរពេទ្យទូទៅរ៉ាំងហ្គូន និងមហាវិទ្យាល័យរួមទាំង សាកលវិទ្យាល័យរ៉ង់ហ្គូន ផងដែរ។

អាណានិគមយ៉ាំងហ្គោនដែលមានឧទ្យានធំទូលាយនិងបឹងនិងអគារទំនើប ៗ និងស្ថាបត្យកម្មឈើប្រពៃណីត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា“ ទីក្រុងសួនច្បារនៃបូព៌ា” ។  នៅដើមសតវត្សរ៍ទី ២០ ទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោនមានសេវាកម្មនិងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាធារណៈស្មើនឹងទីក្រុងឡុងដ៍។ 

មុន សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ប្រហែល ៥៥% នៃប្រជាជន ៥០០.០០០ នាក់នៅទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោនគឺជា ជនជាតិឥណ្ឌា ឬ អាស៊ីខាងត្បូង ហើយមានតែប្រហែលមួយភាគបីប៉ុណ្ណោះដែលជា ជនជាតិ បាម៉ា  ការ៉ែន , ប្រទេសចិន , អង់គ្លេសភូមា និងអ្នកផ្សេងទៀតបានធ្វើឡើងនៅសល់។ [ ត្រូវការដកស្រង់ ]

បន្ទាប់ពី សង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោនបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃចលនាឯករាជ្យរបស់ភូមាដោយនិស្សិតឆ្វេងនិយមនៅសាកលវិទ្យាល័យរ៉ាំងហ្គោននាំមុខគេ។ ការធ្វើកូដកម្មទូទាំងប្រទេសចំនួនបីប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ ១៩២០, ១៩៣៦ និង ១៩៣៨ បានចាប់ផ្តើមនៅទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោន។ យ៉ាំងហ្គោនស្ថិតនៅក្រោម ការកាន់កាប់របស់ ជប៉ុន (១៩៤២-៤៥) ហើយបានរងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ។ ទីក្រុងនេះត្រូវបាន សម្ព័ន្ធមិត្តដ ណ្តើមយកមកវិញ នៅខែឧសភាឆ្នាំ ១៩៤៥ ទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោនបានក្លាយជារដ្ឋធានីនៃសហភាពភូមានៅថ្ងៃទី ៤ ខែមករាឆ្នាំ ១៩៤៨ នៅពេលដែលប្រទេសនេះទទួលបានឯករាជ្យពីការគ្រប់គ្រងរបស់អង់គ្លេស។ [ ត្រូវការដកស្រង់ ]
រ៉ន់កុន់: ភូមិសាស្រ្ត

ភូមិសាស្រ្ត 
យុាំងហ្គូន មានទីតាំងស្ថិតនៅផ្នែកខាងក្រោមនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាចម្ងាយ៣០ គីឡូម៉ែត្រពីឈូងសមុទ្រ Martaban ដែលជាកន្លែងទន្លេយ៉ាំងហ្គោននិងហ្គោនីហូរ។

ទីក្រុងយុាំងហ្គូនមានអាកាសធាតុមូសុងត្រូពិច មានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើនចាប់ពីខែឧសភាដល់ខែតុលានិងរដូវប្រាំងមានរយៈពេលពីខែវិច្ឆិកាដល់ខែមេសា។

ទីក្រុងយុាំងហ្គូនជាកំពង់ផែធំជាងគេនៅមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលមានទីតាំងនៅចំណុចប្លេយិនយ៉ាងហៅថាយឹង

និងទន្លេប៉ាហ្សាដុង ទីតាំងចំណុចប្រសព្វនៃទន្លេបាហ្គោនាវាអាចចេញ ចូលពីកំពង់ផែនេះដោយសុវត្ថិភាព។
រ៉យទ័រ

រ៉យទ័រ ( /ˈ r ɔɪ t ər z / ,  ) ជាទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានគ្រប់គ្រងដោយ សាជីវកម្មថមសុនរ៉យទ័រ។   វាជួលអ្នកសារព័ត៌មានប្រហែល ២៥,០០០ និង អ្នកឆាយាលក្សសារព័ត៌មាន ៦០០ នាក់នៅក្នុងប្រហែល២០០កន្លែងទូទាំងពិភពលោកក្នុងការសរសេរជា ១៦ភាសា។  រ៉យទ័រ គឺជាទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានធំបំផុត និងគួរឱ្យទុកចិត្តបំផុតមួយនៅក្នុងពិភពលោក។   

ទីភ្នាក់ងារនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទីក្រុងឡុងដ៍ក្នុងឆ្នាំ១៨៥១ ដោយលោក ប៉ូល រ៉យទ័រ ជនជាតិអាឡឺម៉ង់។ វាត្រូវបានទិញដោយ សាជីវកម្មថមសុន នៃប្រទេសកាណាដាក្នុងឆ្នាំ២០០៨ ហើយឥឡូវនេះបង្កើតផ្នែកប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរបស់ថមសុនរ៉យទ័រ (Thomson Reuters) ។ Stephen Brook (30 May 2006). "Reuters recruits 100 journalists". The Guardian. Retrieved 5 November 2021.
រ៉ាតាតូអ៊ី៖ កំពូលចុងភៅកណ្ដុរ (ភាពយន្ត)

រ៉ាតាតូអ៊ី៖ កំពូលចុងភៅកណ្ដុរ (ភាសាបារាំង៖ Ratatouille) ឬអានជាសម្លេងថា "រ៉ាតាតូវី" ជាភាពយន្តគំនូរជីវចលខ្នាតធំ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ Pixar Animation Studios ក្នុងឆ្នាំ ២០០៧ ។ ដើមទុនរបស់តុក្កតានេះគឺ 150 លានដុល្លារ។ វានិយាយអំពីកណ្តុរ រ៉េមី (Remy) ដែលសុបិនចង់ក្លាយជាចុងភៅ និងធ្វើការនៅក្នុងភោជនីយដ្ឋាន។

ឈ្មោះនៃខ្សែភាពយន្តនេះត្រូវបានដាក់តាមម្ហូបបារាំង ratatouille ដែលតួឯកនៃរឿងនេះចូលចិត្តធ្វើម្ហូបនេះ។
រ៉ាតាតូអ៊ី៖ កំពូលចុងភៅកណ្ដុរ (ភាពយន្ត): បទភ្លេង

បទភ្លេង 
ឈ្មោះ៖ ប្រវែង៖«Le Festin»2:50«Welcome to Gusteau's» 0:38«"This is Me"»1:41«Granny Get Your Gun»2:01«100 Rat Dash» 1:47«Wall Rat» 2:41«Cast of Cooks» 1:41«A Real Gourmet Kitchen» 4:18«Souped Up» 0:50«Is It Soup Yet?» 1:16«A New Deal» 1:56«Remy Drives a Linguini» 2:26 «Colette Shows Him le Ropes» 2:56«Special Order» 1:58«Kiss & Vinegar» 1:54«Losing Control» 2:04«Heist to See You» 1:45«The Paper Chase» 1:44«Remy's Revenge» 3:24«Abandoning Ship» 2:55«Dinner Rush» 5:00«Anyone Can Cook» 3:13«End Creditouilles» 9:16«Ratatouille Main Theme» 2:09
រ៉ាតាតូអ៊ី៖ កំពូលចុងភៅកណ្ដុរ (ភាពយន្ត): ប្រភព៖

ប្រភព៖ 

 http://www.d-zine.se/filmer/raattatouille.htm
 Box Office Mojo — 1999.
 http://www.sfi.se/sv/svensk-filmdatabas/Item/?itemid=64685&type=MOVIE&iv=Basic
 Internet Movie Database — 1990.
រ៉ាតាតូអ៊ី៖ កំពូលចុងភៅកណ្ដុរ (ភាពយន្ត): តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 

 តុក្កតា Ratatouille នៅលើ Google Play
 គេហទំព័រផ្លូវការរបស់តុក្កតា Ratatouille 
 Ratatouille នៅ Pixar
រ៉ានី ខែមពេន

រ៉ានី ខែមពេន (    កើតថ្ងៃទី 24 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1989) ឬមានឈ្មោះហៅក្រៅថា បេល្លា ឬ បេឡា (เบลล่า) គឺជាតារាសម្តែងនិងជាតារាម៉ូដែលថៃ។ នាងត្រូវបានគេស្គាល់ច្បាស់តាមរយៈតួនាទីរបស់នាងនៅក្នុងរឿងភាគទូរទស្សន៍ជាច្រើននៅលើប៉ុស្តិ៍លេខ៣ របស់ប្រទេសថៃ។

នាងកើត​ក្នុង​ឪពុក​ជនជាតិ​អង់គ្លេស និង​ម្តាយ​ជា​ជនជាតិ​ថៃ។ នាង​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម​ជីដូន​ជីតា​របស់​នាង បេល្លា ខែមពេន។ នាងបានបញ្ចប់ថ្នាក់អនុវិទ្យាល័យពីសាលាសារៈវិទ្យា ។  នាងបានបញ្ចប់ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រផ្នែកសារព័ត៌មាន និងសារគមនាគមន៍ពី សកលវិទ្យាល័យធម្មសាស្ត្រ ហើយមកដល់ឆ្នាំ ២០១៥ នាងកំពុងបន្តការសិក្សាថ្នាក់អនុបណ្ឌិតនៅសកលវិទ្យាល័យដដែល។
រ៉ានីល វីក្រេម៉េស៊ីងហេ

រ៉ានីល វីក្រេម៉េស៊ីងហេ (សិង្ហល: රනිල් වික්‍රමසිංහ , , រនិល វិក្រមសិង្ហៈ ; កើតថ្ងៃទី 24 ខែមីនា ឆ្នាំ 1949) ជាអ្នកនយោបាយជនជាតិស្រីលង្កាដែលជាប្រធានាធិបតីស្រីលង្កាបច្ចុប្បន្នចាប់តាំងពីថ្ងៃ២១ កក្កដា ឆ្នាំ២០២២ លោកក៏កាន់តំណែងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុនៃប្រទេសស្រីលង្កាផងដែរ លោកជាសមាជិកសភាពីគណបក្សរួបរួមជាតិ (គ.រ.ជ.) កណ្ដាលស្ដាំ លោក​ជា​មេ​ដឹក​នាំ​ គ.រ.ជ. ​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៤ លោកបានបម្រើការជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស្រីលង្កាក្នុង ៥ តំណែងដាច់ដោយឡែកពីគ្នា​ ដឹកនាំ​ចំនួន​ប្រាំមួយរដ្ឋាភិបាល​ ពីឆ្នាំ១៩៩៣ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៤ ឆ្នាំ២០០១ ដល់ឆ្នាំ២០០៤ ឆ្នាំ២០១៥ ដល់ឆ្នាំ២០១៨ ឆ្នាំ២០១៨ ដល់ឆ្នាំ២០១៩ និងឆ្នាំ២០២២ លោក​ក៏​ធ្លាប់​ធ្វើ​ជា​មេ​បក្ស​ប្រឆាំង​ពីឆ្នាំ១៩៩៤ ដល់ឆ្នាំ២០០១ និងពីឆ្នាំ២០០៤ ដល់ឆ្នាំ២០១៥

លោករ៉ានីល វីក្រេម៉េស៊ីងហេបានក្លាយជាប្រធានាធិបតីស្តីទីនៅថ្ងៃទី ១៣ ខែកក្កដាឆ្នាំ ២០២២ បន្ទាប់ពីអ្នកស្នងតំណែងមុនរបស់លោកកុដតាព្យា រាជប៉ក្សា​បានរត់ចេញពីប្រទេស លោករាជប៉ក្សាបានលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី ១៤ ខែកក្កដាឆ្នាំ ២០២២ ហើយនៅថ្ងៃបន្ទាប់ លោកវីក្រេម៉េស៊ីងហេបានស្បថចូលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីស្រីលង្កាស្តីទី នៅថ្ងៃដដែល លោកបានសម្រេចចិត្តលុបចោលជាផ្លូវការនូវស្តង់ដារប្រធានាធិបតីនិងដករចនាប័ទ្មឯកឧត្តមចេញ នៅពេលថ្លែងទៅកាន់ប្រធានាធិបតី នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២២ លោកវីក្រេម៉េស៊ីងហេត្រូវបានជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតីទី ៩ តាមរយៈការបោះឆ្នោតដោយសភា នៅថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២២ លោកបានស្បថចូលកាន់តំណែងប្រធានាធិបតីនៅក្នុងសភាជាប្រធានាធិបតីស្រីលង្កា
រ៉ាបូនី

រ៉ាបូនី (អង់គ្លេស: Rabboni, pronounce /ˈrab.bo.niː/) មានន័យថា "គ្រូ"។ ជាគោរមងារដ៏ខ្ពស់បំផុតដែលត្រូវបានផ្ដល់ឲ្យ ដល់ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាយូដា ដែលមានន័យថា "គ្រូដ៏អស្ចារ្យ"។
រ៉ាប៊ី

រ៉ាប៊ី (អង់គ្លេស: Rabbi, pronounce  ) មានន័យថា បណ្ឌិត គ្រូ លោកម្ចាស់ ជាគោរមងារមួយ​នៅក្នុងសាលាសាសន៍យូដា ដែលគេប្រើរហូតដល់សម័យបច្ចុប្បន្ន។ 

នៅក្នុងសាសនាយូដា រ៉ាប៊ីគឺជាគ្រូបង្រៀនម្នាក់នៃគោលបង្រៀនមួយឈ្មោះតូរ៉ា។ វាជាងារមួយដែលមានប្រភពមកពីភាសាហេប្រឺ មានន័យថា គ្រូ (master) ហើយជាពាក្យដែលសិស្សប្រើនៅពេលហៅគ្រូតូរ៉ា។ ពាក្យ "master" ន័យត្រង់គឺ "អ្នកដ៏អស្ចារ្យម្នាក់"។

PRI.org Can Orthodox Jewish Women be Rabbis?, November 9, 2015
រ៉ាប៊ី: ដើមកំណើតនៃពាក្យរ៉ាប៊ី

ដើមកំណើតនៃពាក្យរ៉ាប៊ី 
ពាក្យ "រ៉ាប៊ី" មានប្រភពមកពីភាសាមួយក្រុម រួមបញ្ចូលទាំងភាសាហេព្រើរ និងភាសាអារ៉ាប់។ ពាក្យនេះនៅក្នុងភាសាអើរ៉ាមមានន័យថា "ធំអស្ចារ្យ" ហើយក៏មានន័យថា "គួរឲ្យគោរព" ដែរ។ Heinz-Josef Fabry entry Rab in Theological dictionary of the Old Testament Vol.13 p273-5 ed. G. Johannes Botterweck, :sv:Helmer Ringgren, Fabry 2004 p273 "RAB... is also well attested in Phoenician.9 Here too rab functions as a title; its specific meaning can be determined only by its relationship to other offices and functions.10 Aramaic in all its dialects makes copious use of this root."Fabry entry Rab in Theological dictionary of the Old Testament Volume 13 – Page 298 G. Johannes Botterweck, Helmer Ringgren, Heinz-Josef Fabry – 2004 "There is no evidence to support an association, commonly cited in discussions of this usage.160 with the use of the title "Rabbi" ... Already suggested by M. Burrows and repeated by Carmignac, 584 "

រ៉ាប៊ីមិនមែនជាមុខងារមួយនៅក្នុងព្រះគម្ពីរភាសាហេព្រើរឡើយ ហើយនៅជំនាន់បុរាណ គេមិនបានប្រើងារផ្សេងៗដែលពាក់ព័ន្ធនឹងងារនេះ ដូចជា រ៉ាបាន ឬរីប៊ី ឬក៏រ៉ាប ដើម្បីពិពណ៌នាអំពីពួកបណ្ឌិតបាប៊ីឡូន ឬពួកបណ្ឌិតនៅអ៊ីស្រាអែលឡើយ។This is evident from the fact that Hillel I, who came from Babylon, did not have the title Rabban prefixed to his name. ងារ "រ៉ាបាន" និង "រ៉ាប៊ី" ត្រូវបានលើកមកនិយាយជាដំបូងនៅក្នុងសំណេរ Mishnah (ឆ្នាំ ២០០)។The title Ribbi too, came into vogue among those who received the laying on of hands at this period, as, for instance, Ribbi Zadok, Ribbi Eliezer ben Jacob, and others, and dates from the time of the disciples of Rabban Johanan ben Zakkai downward. Now the order of these titles is as follows: Ribbi is greater than Rab; Rabban again, is greater than Ribbi; while the simple name is greater than Rabban. Besides the presidents of the Sanhedrin no one is called Rabban.  ងារ "រ៉ាប៊ី" មានប្រើនៅក្នុងកណ្ឌគម្ពីរម៉ាថាយ ម៉ាកុស និងយ៉ូហាន ហើយងារនេះត្រូវបានប្រើសំដៅទៅលើពួកគ្រូេវវិន័យ និងពួកផារិស៊ី ព្រមទាំងព្រះយេស៊ូវផងដែរ។Englishman's Greek Concordance of the New Testament by Wigram, George V.; citing Matthew 26:25, Mark 9:5 and John 3:2 (among others)Catherine Hezser The social structure of the rabbinic movement in Roman Palestine 1997 -Page 59  "b – Rabbi as an Honorary Address ... Since Jesus was called "Rabbi" but did not conform to the traditional image of post-70 Jewish rabbis, and since pre-70 sages do not bear the title "Rabbi" in the Mishnah,29 most scholars assume that the meaning and usage of the term "Rabbi" at the time of Jesus differed from the meaning which it acquired after the destruction of the Temple: in pre-70 times, "Rabbi" was used as an unofficial honorary address for any person held in high esteem; after 70 it was almost exclusively applied to ordained teachers of the Law."
រ៉ាប៊ី: ផលកម្រៃ

ផលកម្រៃ 
នៅសម័យបុរាណ ពួកអ្នកដែលមានមុខងារជារ៉ាប៊ី មិនទទួលបានប្រាក់កម្រៃអ្វីពីការងារជារ៉ាប៊ីនោះទេ។Jeffrey I. Roth, Inheriting the Crown in Jewish Law: The Struggle for Rabbinic Compensation, Tenure and Inheritance Rights, Univ. of So. Carolina Press, 2006, p. 5. ការធ្វើជារ៉ាប៊ីមិនមែនជាការងារពេញម៉ោងនោះទេ ហើយអ្នកដែលធ្វើជារ៉ាប៊ីតែងតែមានការងារផ្សេងទៀត ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ខ្លួនឯង និងក្រុមគ្រួសារ។Jewish Encyclopedia, http://www.jewishencyclopedia.com/articles/12494-rabbi. រ៉ាប៊ីហ្សាដុកបាននិយាយថា "មិនត្រូវប្រើព្រះគម្ពីរតូរ៉ា ជាចបសម្រាប់ជីកឡើយ"Mishnah, Avot 4:5. នេះមានន័យថា មិនត្រូវប្រើចំណេះដឹងពីគម្ពីរតូរ៉ា ក្នុងគោលបំណងមិនត្រឹមត្រូវឡើយ ដូចជាក្នុងគោលបំណងដើម្បីរកកម្រៃជាដើម។ យ៉ាងណាមិញ រ៉ាប៊ីបានទទួលការអនុគ្រោះពន្ធ ដើម្បីសម្រាលបន្ទុកខាងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុរបស់ខ្លួន Bava Batra 7b-8a ទទួលបានអត្ថិភាពទីមួយនៅលើទីផ្សារ ទទួលបានការបម្រើជាលក្ខណៈបុគ្គលពីសិស្សរបស់ខ្លួន Ketubot 96a. មានភាពជាដៃគូអាជីវកម្មស្ងាត់ជាមួយពួកឈ្មួញដែលជាអ្នកមានBerakhot 34b, និងទទួលបានកម្រៃជំនួសកម្រៃពីការងារដែលខ្លួនធ្លាប់ទទួលបាន នៅពេលដែលឈប់បម្រើការងារនោះ ហើយមកធ្វើជារ៉ាប៊ីវិញ។Talmud Yerushalmi, Nedarim 4:4

នៅសម័យ Geonim (c. 650-1050 C.E.), គំនិតស្ដីអំពីការទទួលផលកម្រៃបានផ្លាស់ប្ដូរ គឺវាមានភាពមិនត្រឹមត្រូវសម្រាប់ពួកអ្នកដឹកនាំយូដា ដែលពួកបានលេចមុខនៅក្នុងទីផ្សារ ក្នុងនាមជាកម្មករ ឬជាឈ្មួញ ហើយការដឹកនាំសហគមន៍យូដាគឺជាការងារពេញម៉ោង។ នៅក្រោមលក្ខណ្ឌទាំងនេះ Geonim​ បានប្រមូលពន្ធ និងវិភាគទានផ្សេងៗ នៅតាមផ្ទះ និងនៅបរទេស ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់សាលារៀនរបស់ខ្លួន និងបង់ប្រាក់ខែដល់គ្រូបង្រៀន ពួកមន្ត្រី និងពួកចៅក្រមរបស់សហគមយូដា ដែលពួកគេបានតែងតាំង។Roth, 10-12.Mishnah Torah, Talmud Torah 3:10; Commentary on the Mishnah, Avot 4:7.

ចាប់ពីសតវត្សទី១៥ ការធ្វើដូច្នេះបានក្លាយជាបទដ្ឋានមួយ សម្រាប់សហគមន៍យូដា ក្នុងការផ្ដល់ផលកម្រៃដល់រ៉ាប៊ី។Roth, 27-29. ទំហ៊ំនៃប្រាក់ខែនោះ គឺខុសគ្នាទៅតាមទំហ៊ំនៃសហគមន៍ដែលពួកកេបម្រើ រ៉ាប៊ីណាដែលបម្រើការងារក្នុងទីក្រុងធំ ទទួលបានប្រាក់ខែច្រើន រីឯរ៉ាប៊ីណាដែលបម្រើការងារក្នុងទីក្រុងតូច ទទួលបានប្រាក់ខែតិច។Simha Assaf, LeKorot HaRabbanut, B'Ohalei Yaakov (Mosad HaRav Kook, 5703), pp. 46-48.Roth, 28-32.Roth, 116-117.http://www.jta.org/2003/09/17/life-religion/features/different-denominations-same-paySee Talmud Kidushin daf 30–40, Bava Metziah 33a, Rambam's Mishneh Torah tractate Hilkhot Talmud Torah 5:7Maimonides, Hilchot Talmud Torah 5:7.Maimonides, Hilchot Talmud Torah 5:12.Maimonides, Hilchot Talmud Torah 6:12.
រ៉ាប៊ី: ការតែងតាំង

ការតែងតាំង 
សិស្សរ៉ាប៊ីត្រូវបានតែងតាំងឲ្យធ្វើជារ់ាប៊ី បន្ទាប់ពីបានបញ្ចប់កម្មវិធីសិក្សានៅសាលាយេស៊ីវ៉ា (yeshiva) ឬ សិក្ខាសាលារ៉ាប៊ី ឬបានទទួលការបង្រៀនដោយផ្ទាល់ពីរ៉ាប៊ីណាមួយ។ វគ្គសិក្សាមានលក្ខណៈខុសគ្នាទៅនិកាយ ប៉ុន្តែជាទូទៅមានរយៈពេលចាប់ពី៣ឆ្នាំ ដល់៦ឆ្នាំ។ កម្មវិធីសិក្សារួមមាន ការសិក្សាច្បាប់Talmud ក្រឹត្យវិន័យយូដា និងអក្សរសាស្ត្រ responsa។Adin Steinsaltz, Talmud, Sanhedrin 14A, p. 143.Talmud, Sanhedrin 14a.Canadian Jewish News Why Orthodoxy Needs Female Rabbis, November 25, 2015Ari L. Goldman, Religion Notes, The New York times, Saturday, March 10, 1990Pitchei Teshuvah CM 7:5Maimonides, Melachim 1:6Shulchan Aruch CM 7:4Kurdish Asenath Barzani, the first Jewish woman in history to become a Rabbi, ekurd.net; accessed 25 December 2016.They Called Her Rebbe, the Maiden of Ludmir. Winkler, Gershon, Ed. Et al. Judaica Press, Inc., October 1990.  

Rabbi Elizabeth Tikvah Sarah, Women rabbis – a new kind of rabbinic leadership? , 2006.Friedman, Moshe Y'chiail, "Women in the Rabbinate", Friedman, Moshe Y'chiail. Jewish Observer, 17:8, 1984, 28–29."Rabbanit Reclaimed", Hurwitz, Sara. JOFA Journal, VI, 1, 2006, 10–11. Jan 10, 2008 23:50 | Updated Jan 13, 2008 8:48|Jewishworld.Jpost.Com Hartman Institute to ordain women rabbis"Rabbis, Rebbetzins and Halakhic Advisors", Wolowelsky, Joel B.. Tradition, 36:4, 2002, pp. 54–63. https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:KCRr-i6GiWEJ:columbusjudaism.org/wp-content/uploads/2010/08/Bulletin-for-website-May-2012.pdf+%22sally+priesand%22+%22first+reform+woman+rabbi%22&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEESiSpc6F3OkisK4Sn_iip26YBRs9D0CBa9i6tdy0Tu-VJRDyMnlg84qQL1dLCGZG6YPhXvUm4AjaDkZr86Nk2vaNNsCN2e_PvlILFbeJR0eckiOekxNRor3PReBXOo1SwYH4msFp&sig=AHIEtbRDDbGrmJUgRyB44ggo5-Ryvj3AAQCopy of Original Certificate  MS Word Document
រ៉ាប៊ី: ទូទៅ

ទូទៅ 

 Rabbi, Rabbinate, article in the Encyclopaedia Judaica, 2nd ed., vol. 17, pp. 11–19, Keter Publishing, 2007.
 Aaron Kirchenbaum, Mara de-Atra:  A Brief Sketch, Tradition, Vol. 27, No. 4, 1993, pp. 35–40
 Aharon Lichtenstein, The Israeli Chief Rabbinate:  A Current Halakhic Perspective, Tradition, Vol. 26, No. 4, 1992, pp. 26–38
 Jeffrey I. Roth, Inheriting the Crown in Jewish Law:  The Struggle for Rabbinic Compensation, Tenure and Inheritance Rights, Univ. of South Carolina Press, 2006
 S. Schwarzfuchs, A Concise History of the Rabbinate, Oxford, 1993
រ៉ាយ៉ា និងនាគចុងក្រោយ

រ៉ាយ៉ា និងនាគចុងក្រោយ () គឺជាខ្សែរភាពយន្តបែបគំនូរជីវចលតុក្កតា ដែលផលិតដោយ ឌីស្នី ឆ្នាំ២០២១ ដោយលោក Don Hall និង Carlos López Estrada.