navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ព័ត៌មាន: <span style="font-family: khmer os muol light; font-size:120%;color:Red;">កាសែតពត៌មាន</span>

កាសែតពត៌មាន 

ដែលជាប្រវត្តិសាស្រ្ត ទីក្រុងដែលធំបំផុតនៅក្នុង សហរដ្ឋអាមេរិក គឺមាន កាសែតពត៌មានពេលព្រឹក និង ពេលថ្ងៃត្រង់ ។ ដែលជាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដែលបានរីកចម្រើនវិវឌ្ឈន៍ឡើង និង​ ពត៌មានផ្សាយចេញបានកើនបន្ថែម ដល់ចំនុចនៃ ក្បែរស្ថានភាពបញ្ចប់ ,​ កាសែតពត៌មានពេលថ្ងៃត្រង់​ដែលល្អបំផុត ត្រូវបានបញ្ចប់ ។ កាសែតពត៌មានពេលព្រឹក ត្រូវបានបាត់បង់តាមលំដាប់​ នៃការវិលទៅមក ,​ អាស្រ័យយោងតាម ការលូតលាស់ទៅមុខនៃសេចក្តីរាយការណ៍ ដោយសារក្រដាសរបស់ពួកគេផ្ទាល់ ។​ ជាធម្មតា , មាតិកា​ពត៌មាន គួរតែផ្ទុកទៅដោយ "៥Ws" (នរណា,កន្លែងណា,ពេលណា,អ្វី,ហេតុអ្វី,និងមូលហេតុផងដែរ) នៃពត៌មានទាំងមូល ។ វាគួរតែមិនមានសំណួរណាមួយដែលនៅសល់ ។ នៅកាសែតពត៌មានជាធម្មតាទីកន្លែងជារឿងដែលសំខាន់បំផុត ដែលត្រូវដាក់នៅទំព័រទី១ ,​ ដូច្នេះ ពត៌មានឬ​ដំណឹងដែលសំខាន់បំផុត គឺជាការចាប់ផ្តើម ។ អ្នកអានដែលរវល់ អាចអានបានតិចតួចឬច្រើន តាមដែលពួកគេចង់បាន​ ។ ស្ថានីយ៍ក្នុងស្រុក និង​ បណ្តាញផ្សព្វផ្សាយ ជាមួយការកំណត់ទម្រង់ ត្រូវតែប្រមូលយករឿង ដែលកើតឡើងនៅក្នុងពត៌មាននិងផ្សព្វផ្សាយពត៌មានទាំងនោះទៅក្នុងទិដ្ឋភាពដែលសំខាន់ ព្រោះតែពេលវេលាបង្ខិតបង្ខំ ។​ ប៉ុស្តិពត៌មានខ្សែរកាប មានដូចជាពត៌មានប៊ីប៊ីស៊ី (BBC news)  ,​ ពត៌មានកញ្ជ្រោង ( Fox News ) , អឹមអែសអិនប៊ីស៊ី (MSNBC) និង ស៊ីអិនអិន (CNN) , ដែលអាចទាញបានផលប្រយោជន៍ ពីរឿងដែលកើតឡើង , ពិធីបូជាផ្សេងៗ , រឿងសំខាន់ដែលគ្មានមន្ទិលសង្ស័យ ,​ និង ការផ្តល់នូវការរៀបរាប់យ៉ាងច្រើន អំពីពត៌មានដែលចេញផ្សាយ តាមដែលអាចធ្វើទៅបាន ។ 
ការរៀបចំពត៌មាន គឺជានិច្ចកាលបានសង្ឃឹមទុកទៅលើ បំណង ប្រាថ្នាសម្រាប់ វត្ថុវិស័យភាព ,​ អ្នករាយការណ៍​ ប្រកាសដើម្បីព្យាយាម គ្របដណ្តប់លើគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់ នៃរឿងដោយគ្មានភាពលំអៀង,​ ដូចជាបាន ប្រៀបធៀបទៅនឹងអ្នកអត្ថាធិប្បាយឬអ្នកវភាគ, ដែលជាអ្នកផ្តល់ គំនិតយោបល់ ឬ ចំណុចឯកជននៃមតិយោបល់ ។ ជាលទ្ធផលគឺ ការចាកឆ្ងាយពីហេតុការណ៍ នៅក្នុងភាពរាំងស្ងួត ,​ ចរិយាមាយាទដែលមិនព្រមទទួលស្គាល់នូវពាក្យសន្យាឬទទួលស្គាល់ការពិត, និង​បន្ទាប់មកឈរពីក្រោយ "ទុកអោយអ្នកអានធ្វើការសម្រេចចិត្ត" និង​ មតិយោបល់ដែលត្រឹមត្រូវ ។ រដ្ឋាភិបាល ៣ ឬ ៤ បានរំលោភលើ ការបង្ខិតបង្ខំយ៉ាងពិតប្រាកដ ឬ មន្រ្តីប៉ូលីសផ្នែករៀបចំពត៌មានប្រឆាំងនឹងភាពលំអៀង ។ នៅចក្រភពអង់គ្លេស , ជាឧទាហរណ៍ , កម្រិតកំណត់ដែលដាក់បញ្ចូលដោយ ភ្នាក់ងារ រដ្ឋាភិបាល អហ្វខម Ofcom , ការិយាល័យនៃការទំនាក់ទំនងទាំងកាសែតពត៌មានទាំងកម្មវិធីផ្សព្វផ្សាយពត៌មាននៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាទូទៅបានសង្ឃឹមទុកថានៅសល់អព្យាក្រឹត្យ និង ជៀសវាងពីភាពលំអៀង លើកលែងតែ អត្ថបទដែលបោះពុម្ពផ្សាយបង្ហាញប្រាប់យ៉ាងច្បាស់ឬអត្ថបទមួយវគ្គ ។ គណបក្សរដ្ឋាភិបាលជាច្រើន  បានធ្វើការងារបញ្ចេញ-ដំណើរការ ការរៀបចំពត៌មាន , ដែលអាចមានវត្តមាន នៅក្នុងគំនិតយោបល់របស់រដ្ឋាភិបាល ។

សូម្បីតែស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពបែបនោះ ដែលជាកន្លែង វត្ថុវិស័យភាពបានសង្ឃឹមទុក , វាលំបាកក្នុងការសម្រេចគោលបំណងនិងអ្នកកាសែតឯកជន អាចធ្លាក់ក្នុងភាពអយុត្តិធម៌ នៃភាពលំអៀងជាលក្ខណៈឯកជានរបស់ពួកគេឬសុខចិត្តចាញ់លើបញ្ហាពាណិច្ចកម្មឬសម្ពាធនៃនយោបាយ។ ជាលក្ខណៈដូចគ្នា, ភាពអយុត្តិធម៌នៃការរៀបចំពត៌មាន ត្រូវបានព្រមទទួលដោយ សាវជីវកម្មដែលបានប្រមូលផ្តុំយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ប្រហែលជាជាសំណួរ, ដោយមានការលើកទឹកចិត្ត លក្ខណៈធម្មជាតិសម្រាប់ក្រុមដូចគ្នាដើម្បីរាយការណ៍ពត៌មាននៅក្នុងលក្ខណៈដែលបម្រុងដើម្បីជម្រុញការប្រមូលផ្តុំ ហិរញ្ញវត្ថុដែលគួរអោយចាប់អារម្មណ៍។ ចំពោះបុគ្គលនិងអង្គការដែលជាប្រធានបទនៃការរាយការណ៍ពត៌មានអាចប្រើប្រាស់បច្ចេកទេស ការគ្រប់ គ្រងពត៌មាន ដើម្បីព្យាយាមបង្កើត ការបោះពុម្ពដែលអាចធ្វើទៅបាន ។ ពីព្រោះ ចំពោះបុគ្គលនីមួយៗ មានចំណុចពិសេសនៃការយល់ឃើញ , វាបានទទួលស្គាល់ថា មិនអាចមាន វត្ថុវិស័យភាពដ៍ពេញលេញ នៅក្នុងការរាយការណ៍ពត៌មាន ។
ព័ត៌មានវិទ្យា

ព័ត៌មានវិទ្យា ''គឺដោយឡែក និងផ្សេងប្លែកគ្នាពី ព័ត៌មានមាត្រវិទ្យា។
បច្ចេកសព្ទ ព័ត៌មានវិទ្យា ត្រូវបានប្រើក្នុងវិស័យទាំងប៉ុន្មាននេះជាបន្តបន្ទាប់ដូចខាងក្រោមនេះ:
ព័ត៌មានវិទ្យា: វិទ្យាសាស្ត្រ

វិទ្យាសាស្ត្រ
 ព័ត៌មានវិទ្យា (វិស័យឧត្តមសិក្សា), វិស័យឧត្តមសិក្សាមួយដែលរួមផ្សំបច្ចេកវិទ្យាគណនាការ និង ការរីកចម្រើនស្ថិតក្នុងទំនាក់ទំនងផ្សេងៗទៅកាន់ពិភពមនុស្សនិងក្នុងសង្គម រួមមានអនុវត្តកម្មខាងវិទ្យាសាស្ត្រ បញ្ហាសង្គមនានា និងសិល្បៈមួយចំនួន
 Computing, any goal-oriented activity requiring, benefiting from, or creating computers.
 Computer science, the theoretical study of algorithms, information and computation.
 Information science, the interdisciplinary study of the processing, management, and retrieval of information 
 Informatics engineering
 Information technology, the study, design, development, implementation, support, or management of computer-based information systems
 Archival informatics
 Bioinformatics
 Bioimage informatics
 Biodiversity informatics
 Business informatics
 Cheminformatics
 Community informatics
 Computational informatics
 Development informatics
 Disease informatics
 Ecoinformatics
 Education informatics
 Engineering Informatics, an interdisciplinary field combining information technology (IT) and engineering concepts.
 Environmental informatics
 Evolutionary informatics
 Forest informatics
 Geoinformatics, an interdisciplinary field that uses information infrastructure to address the problems of geography and geosciences.
 Health informatics
 Consumer health informatics
 Imaging informatics
 Public health informatics
 Hydroinformatics
 Irrigation informatics
 Laboratory informatics
 Legal informatics
 Materials informatics
 Medical informatics
 Music informatics
 Neuroinformatics
 Pervasive Informatics
 Social informatics
 Technical informatics
 Translational research informatics
ព័រទុយកាល់

ប្រទេសព័រទុយកាល់ ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋព័រទុយកាល់ (ភាសាព័រទុយហ្កាល់៖ República Portuguesa) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅលើឧបទ្វីបអ៊ីបេរីនៃប៉ែកអឺរ៉ុបនិរតី។ វាជាប្រទេសភាគខាងលិចបំផុតនៅអឺរ៉ុបដីគោក ហើយមានព្រំដែនខាងលិច និងខាងត្បូងជាប់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក និងខាងជើងហើយកើតព័ទ្ធដោយប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ ប្រទេសនេះមានប្រជុំកោះចំនួនពីរគឺកោះម៉ាឌីរ៉ា និងអាហ្សូស ហើយប្រជុំកោះទាំងពីរនេះត្រូវជាតំបន់ស្វយ័តដោយមានរដ្ឋាភិបាលតាមតំបន់រៀងៗខ្លួន។  ភាសាផ្លូវការ និងភាសាជាតិគឺ ភាសាព័រទុយហ្កាល់។ លីស្បោនគឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំជាងគេនៃប្រទេសព័រទុយកាល់។
ព័រទុយកាល់: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ 
 Travel and Tourism office website
 ការទស្សទាយអាកាសធាតុ

 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបទ្វីបអ៊ីបេរី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហគមន៍បណ្តាប្រទេសនិយាយភាសាព័រទុយហ្កាល់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ានេ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងជើង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងត្បូង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបនិរតី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឆ្លងទ្វីប
ព័រម៉ូរែសប៊ី

ព័រម៉ូរែសប៊ី គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់ប៉ាពួញូហ្គីណេ។  វាជាទីក្រុងធំជាងគេមួយនៅភាគនិរតីនៃប៉ាស៊ីហ្វិក (រួមជាមួយ ចាយាពូរៈ) នៅខាងក្រៅប្រទេសអូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់។ វាមានទីតាំងនៅលើច្រាំងនៃឈូងសមុទ្រប៉ាពួ នៅលើឆ្នេរសមុទ្រភាគនិរតីនៃឧបទ្វីបប៉ាពួន នៃកោះញូគីណេ។ ទីក្រុងនេះបានលេចចេញជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មនៅពាក់កណ្តាលទីពីរនៃសតវត្សទី១៩។ 
រូបភាពតូច|ទេសភាពមើលពីលើអាកាសនៃទីក្រុងព័រម៉ូរែសប៊ី
រូបភាពតូច|ផែនទីទីក្រុងព័រម៉ូរែសប៊ីមានពណ៌ក្រហមដិតនៅលើផែនទី
ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ វាគឺជាគោលបំណងសំខាន់មួយសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងដោយកងកម្លាំងអធិរាជជប៉ុនក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៤២-៤៣ ជាចំណុចចាប់ផ្តើម និងមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសដើម្បីកាត់ផ្តាច់អូស្ត្រាលីចេញពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងអាមេរិក។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០ ព័រម៉ូរ៉ែសប៊ីមានប្រជាជនរស់នៅប្រមាណជា ៣៨៣ ០០០នាក់ គ្រប់ដណ្តប់លើផ្ទៃដី២៤០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ កន្លែងដែលទីក្រុងត្រូវបានបង្កើតឡើងត្រូវបានប្រជាជន ម៉ូទូ-កូយតាប៊ូ (Motu-Koitabu) រស់នៅរាប់សតវត្សមកហើយ។  ជនជាតិអង់គ្លេសដំបូងគេដែលឃើញវាគឺ កងនាវាចរជើងទឹក ចញ ម៉ូរែសប៊ី ក្នុងឆ្នាំ១៨៧៣ ។
ព្នៀត

ព្នៀតជាពាក្យបុរាណ ដែលមានន័យថាទីទួលរាប ឬជាដីដែលជាទីទួលរាបនៅជាប់ពីមុខបឹងរាក់ប៉ាច់ហាចទៅ ឬនៅជាប់ពីមុខបឹងស្រែនៅមានព្រៃរបោះ។ ជួនកាលជាភូមិលំនៅ ឬជាវត្តអារាមជាដើមសទ្ទានុក្រម ស្ថាននាមខ្មែរ រៀបរៀងដោយ គេន រង្សី ឆ្នាំ២០១៧ ទំព័រទី១៦។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ

ក្នុងនាមជាកូនខ្មែរមួយរូប កើតនៅលើទឹកដីពិសិដ្ឋនៃជ្រោយសុវណ្ណភូមិ សូមចែករំលែកនូវចំណេះដែលខ្លួនបានដឹងដល់ កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ អោយចេះ ដឹង ស្គាល់ អំពីឫសគល់នៃវប្បធម៌ និង អ្វីៗទាំងអស់ដែលដូនតាខ្មែរ ដែលជាកំពូលអ្នកប្រាជ្ញក្នុងលោកនេះអោយបានដឹងសាវតាខ្លួន។

ក្នុងខណៈនេះខ្ញុំសូមចែកចាយចំណេះស្ដួចស្ដើង ដែលទើបប្រទះថ្ងៃនេះ តែជាចំណេះដ៏ពិសិដ្ឋដែលស្ទើរនឹងបាត់បង់ទៅតាម កំពូលអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរអស់ទៅហើយ ដោយសង្គ្រាម ដោយការច្រណែនពីប្រទេសជិតខាង បំផ្លាញទាំងឯកសារ ទាំងធនធានរបស់ខ្មែរស្ទើរលែងមានឈ្មោះលើលោកនេះ។ សូមផលដែលកើតមកពីការចែករំលែកនេះ ហុចផលអោយប្រទេសខ្មែរ ក្លាយជាអាណាចក្រខ្មែរឡើងវិញម្ដងទៀតក្នុងសតវត្សន៍នេះ ហើយសូមអោយទួលបង្គំខ្ញុំ បានជួបកំពូលអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរបន្ដទៀត ដើម្បីស្វែងយល់អំពីខ្មែរអោយកាន់តែស៊ីជំរៅ។

ភាសាខ្មែរល្អរកថ្លែងពុំបាន ភាសាខ្មែរអាចប្រកបសូរសំលេងនៃភាសាទូទាំងពិភពលោកនេះបាន ផ្ទុយទៅវិញភាសាបរទេសខ្លះ ប្រកបពាក្យ និង សូររបស់ខ្មែរមិនបានទេ។ នេះជាមោទនភាពមួយដែលកូនខ្មែរគួរដឹង នឹងមានមោទនភាពលើខ្លួនឯង។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ: '''ស្រ:បម្រុងទាំង៥តួអង្គឬស្រ:បន្ថែមមានអត្ថន័យដូចតទៅ'''

ស្រ:បម្រុងទាំង៥តួអង្គឬស្រ:បន្ថែមមានអត្ថន័យដូចតទៅ

ពរជ័យទាំង៥តួអង្គ

១,អាយុ

២,វណ្ណៈ

៣,សុខ:

៤,ពល:

៥,បដិភាណ: 

ទិសធំមាន៤រីឯទិសក្នុងចំណុចកណ្ដាលមាន១

១,ទិសខាងកើត(ធាតុទឹក&អាវុធត្រីសូល៍)

២,ទិសខាងលិច(ធាតុដី&អាវុធកងចក្រ)

៣,ទិសខាងជើង(ធាតុភ្លើង&អាវុធដមូល)

៤.ទិសខាងត្បូង(ធាតុខ្យល់&អាវុធខ្ចងទិព្វ)

៥.ទិសកណ្តាល(ធាតុពិសេស&អាវុធពិហុរួម)
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ: '''ស្រ:បម្រុង/ស្រ:បន្ថែម(ស្រ:នៃភាសាបាលី&ភាសាសំស្ក្រឹត)មាន៦តួរអង្គ'''

ស្រ:បម្រុង/ស្រ:បន្ថែម(ស្រ:នៃភាសាបាលី&ភាសាសំស្ក្រឹត)មាន៦តួរអង្គ
  |  | ិះ ីះ ឹះ ែះ ឺះ ៈ
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ: '''ស្រៈពេញតួមាន ២៨តួអង្គ|ស្រៈពេញតួមាន ២៨តួអង្គ'''

ស្រៈពេញតួមាន ២៨តួអង្គ|ស្រៈពេញតួមាន ២៨តួអង្គ

 |ន មោ ពុ ទ្ធា យ សិ ទ្ធំ អ អា ឥ ឦ ឧ ឩ ឪ ឫ ឬ ឭ ឮ ឯ ឰ ឱ្យ​ (ឲ្យ) ឳ អុំ អំ អាំ អះ អុះ អេះ អោះ។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ: '''ស្រៈពេញតួ ៥អង្គមានន័យដូចតទៅ|ស្រៈពេញតួ ៥អង្គមានន័យ'''<ref>អត់លិឍ</ref>'''ដូចតទៅ|ព្យញ្ជន:ខ្មែរមានន័យដូចតទៅ'''

ស្រៈពេញតួ ៥អង្គមានន័យដូចតទៅ|ស្រៈពេញតួ ៥អង្គមានន័យអត់លិឍដូចតទៅ|ព្យញ្ជន:ខ្មែរមានន័យដូចតទៅ

ន ធាតុទឹកមានគុណ ១២តំណាងម្ដាយ

មោ ធាតុដីមានគុណ ២១តំណាងឪពុក

ពុ ធាតុភ្លើងមានគុណ ៦តំណាងស្ដេច ឬ បង

ទ្ធា ធាតុខ្យល់មានគុណ ៧តំណាងញាតិ

យ ធាតុមាសមានគុណ ១០តំណាងគ្រូ

សរុបគុណទាំង៥ មាន ៥៦គុណ មានន័យថាគុណព្រះពុទ្ធ ៥៦។

ឝឞ ធាតុពិសេសមានគុណ ២តំណាងឪពុកម្តាយ

កខគឃងចឆជ ធាតុដែកមានគុណ ៨តំណាងទិសធំ&ទិសតូច

កខគ ធាតុហ្គាសមានគុណ ៣តំណាងទិសបម្រុង

កខគឃងចឆ ធាតុឈើមានគុណ ៧តំណាងសប្តាហ៍
សច្ចសច្ចាសច្ចំ ធាតុលោហៈ មានគុណ ៣តំណាងសម្បត្តិ&ឋាន
សរុបគុណទាំង៥ មាន២៣គុណ មានន័យថាគុណព្រះស្តេច២៣។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ: '''ស្រៈពេញតួ ១៩អង្គមានន័យដូចតទៅ|ស្រៈពេញតួ ១៩អង្គមានន័យដូចតទៅ'''

ស្រៈពេញតួ ១៩អង្គមានន័យដូចតទៅ|ស្រៈពេញតួ ១៩អង្គមានន័យដូចតទៅ

 |សិ ទ្ធំ អ អា ឥ ឦ ឧ ឩ​ ឪ ឫ ឬ ឭ ឮ ឯ ឰ ឱ្យ ​(ឲ្យ) ឳ អុំ អំ អាំ  តំណាងព្រលឹង១៩ក្នុងខ្លួនមនុស្ស។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ: '''ព្យញ្ជនៈមាន៣៥តួអង្គ|ព្យញ្ជនៈមាន៣៥តួអង្គ'''

ព្យញ្ជនៈមាន៣៥តួអង្គ|ព្យញ្ជនៈមាន៣៥តួអង្គ

ព្យញ្ជនៈមាន៣៣តួអង្គនូវតែប្រើ

ក្ក ខ្ខ គ្គ ឃ្ឃ ង្ង ច្ច ឆ្ឆ ជ្ជ ឈ្ឈ ញ្ញ ដ្ត ឋ្ឋ ឌ្ឌ ឍ្ឍ ណ្ណ ត្ត ថ្ថ ទ្ទ ធ្ធ ន្ន ប្ប ផ្ផ ព្ព ភ្ភ ម្ម យ្យ រ្រ ល្ល វ្វ ស្ស ហ្ហ ឡ អ្អ។

ព្យញ្ជនៈមាន២តួអង្គមិនដែលប្រើ

ឝ្ឝ ឞ្ឞ

     *(ចំណាំ)ព្យញ្ជនៈខ្មែរមានតែ៣៥តួដែលដកព្យញ្ជនៈ២តួចេញពីព្យញ្ជនៈខ្មែរគឺជា(អក្សរ"ឝ្ឝ"ស្មើនិងអក្សរ"ហ្គ"&អក្សរ" ឞ្ឞ"ស្មើនិងអក្សរ"ប៉")នៅសល់តែព្យញ្ជនៈ៣៣តួ។

ឝ=ហ្គ

ឝ្វ=ហ្វ៊, ឝ្វ៉=ហ្វ

ឝ៉=ហ្ក

ឝ្ល=ហ្ល៊, ឝ្ល៉=ហ្ល

ឝ្ន៉=ហ្ន, ឝ្ន=ហ៊្ន

ឧទាហរណ៍៖
ហ្គាស=ឝាស, ហ្គេម=ឝេម, ហ្នឹង=ឝ្ន៉ឹង, ហ៊្នឹង=ឝ្នឹង ហ្វូង=ឝ្វ៉ូង
ហ្លួង=ឝ្លួង, ហ្កាល់=ឝ៉ាល់

អក្សរ(ឝ)ដាក់សញ្ញាធ្មេញកណ្តុរក្លាយជា(ឝ៉=ហ្ក)

អក្សរ(ឝ)មិនអាចដាក់សញ្ញាត្រីស័ព្ទ(៊)បានទេ។ពីព្រោះព្យញ្ជនៈ(ឝ)ជាតួអង្គពួកពិហុរួម(ពួកផ្តូសម្លេង)...។

អក្សរ"ឝ"និងជើង"្្ឝ"របស់វា&អក្សរ"ឞ"និងជើង"្្ឞ"របស់វា។

ឞ=ប៉

ឞ៊=ព(ប៉ូ)

ឞ៊ូ=ពូ

ប៊=បូ

ឧទាហរណ៍៖
ស្ពាន=ស្ឞ៊ាន,ឞ្រ៊ូន=ប្រ៊ូន(ព្រូន)
ប្រ=ឞ្រ,ប្រ៊=ឞ្រ៊(ព្រ)
ព្រាប=ប្រ៊ាប(ព្រៀប=ប្រៀប)ឬឞ្រៀប=ឞ្រ៊ាប
ឧទាហរណ៍៖
អេស្ប៉ាញ=អេស្ឞាញ
ឞា=ប៉ា,ពូ=ឞ៊ូ,ពីរ=ឞ៊ី

អក្សរ(ឝ)ស្មើនិងអក្សរ(ហ្គ)

អក្សរ(ឞ)ស្មើនិងអក្សរប៉

អក្សរ(ឞ៊)ស្មើនិងអក្សរប៉ូ(អក្សរ"ព")

អក្សរ(ឞ)ដាក់សញ្ញាត្រីស័ព្ទក្លាយជា(ឞ៊=ពឬប៉ូ)។

អក្សរ(ឞ)មិនអាចដាក់សញ្ញាធ្មេញកណ្តុរ(៉)បានទេពីព្រេាះព្យញ្ជន:(ឞ)មានសម្លេង(ប៉)ស្រាប់។
ឧទាហរណ៍៖ស្ប៉=ស្ឞ,ស្ព=ស្ឞ៊
អក្សរ(ឞ)អាចដាក់សញ្ញា(៊)បាន។
អក្សរ(ឞ)ជាតួអង្គពួកអ(ដែលមានសម្លេងអឃោសៈ)។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(មាន៣ក្រុម)

ក្រុមទី១ព្យញ្ជនៈពួកអ
     *ក
     *ខ
     *ច
     *ឆ
     *ដ
     *ឋ
     *ណ
     *ត
     *ថ
     *ផ

ក្រុមទី២,ព្យញ្ជនៈពួកពិហុរួមមានសម្លេងពួកអនិងសម្លេងពួកអ៊(ពួកផ្តូសម្លេង)

ឧទាហរណ៍៖សម្លេងពួកអក្លាយជាសម្លេងពួកអ៊
ដោយសារសញ្ញាសក់-ក(៊)...។

រីឯសម្លេងពួកអ៊ក្លាយជាសម្លេងពួកអវិញដែរដោយសារសញ្ញាធ្មេញកណ្តុរ
(៉)...។

     *ង
     *ញ
     *ប
     *ឞ(មិនដែលប្រើ)
     *ហ
     *ស
     *ម
     *យ
     *រ
     *វ
     *ឝ(មិនដែលប្រើ)
     *អ
ក្រុមទី៣,ព្យញ្ជនៈពួកអ៊
     *គ
     *ឃ
     *ជ
     *ឈ
     *ឌ
     *ឍ
     *ទ
     *ធ
     *ន
     *ភ
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ: '''ស្រៈនិស្ស័យមាន២៤តួអង្គ|ស្រៈនិស្ស័យមាន២៤តួអង្គ'''

ស្រៈនិស្ស័យមាន២៤តួអង្គ|ស្រៈនិស្ស័យមាន២៤តួអង្គ

 |  | ា ិ ី ឹ ឺ ុ ូ ួ ើ ឿ ៀ េ ែ ៃ ោ ៅ ុំ ំ ាំ ះ ុះ េះ ោះ ។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ: '''អត្ថន័យនៃ ព្យញ្ជនៈ ស្រៈពេញតួ និង ស្រៈនិស្ស័យនិងស្រ:បម្រុង'''

អត្ថន័យនៃ ព្យញ្ជនៈ ស្រៈពេញតួ និង ស្រៈនិស្ស័យនិងស្រ:បម្រុង

១   ស្រៈពេញតួមាន២៨តួអង្គ ៥អង្គ(ន មោ ពុ ទ្ធា យ) ធាតុទឹកមានគុណតំណាងម្ដាយ ធាតុដីមានគុណតំណាងឳពុក ធាតុភ្លើងមានគុណតំណាងស្ដេច ឬបង ធាតុខ្យល់មានគុណតំណាងញាតិ ធាតុអាកាសមានគុណតំណាងគ្រូ។

២ ស្រៈពេញតួ១៩តួអង្គ ក្នុងចំណោមស្រៈពេញតួទាំង២៨ ដក៥តួអង្គខាងលើចេញ តំណាងព្រលឹង១៩ក្នុងខ្លួនមនុស្ស។

៣ ព្យញ្ជនៈទាំង៣៣តួអង្គ មានធាតុទឹក១២តំណាងម្ដាយ ធាតុដី២១តំណាងឳពុក សរុប៣៣តួអង្គ។

៤ ស្រៈនិស្ស័យទាំង២៤តំណាងនិស្ស័យបុគ្គល

 |  |(អ) បានន័យថាស្រៈសប្បាយមិនបំផ្លាញគេ។ នៅក្នុងធរណីមាឌស្រៈ(អ)ជាបន្ទាត់បញ្ឈរបុរាណ។ បុរាណអោយយើងស្គាល់ត្រង់ មិនវៀចវេរ។ និស្ស័យយ៉ាងម៉េចគឺយ៉ាងនោះឯង ស្រៈ | (អ) នៅតែស្រៈ(អ) ដូច ព្យញ្ជនៈក នៅតែកដដែល។
៥,ស្រ:បម្រុងទាំង៥តំណាងឱ្យពរជ័យ។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ: '''អត្ថន័យនៃធាតុទឹក១២ ធាតុដី២១ធាតុពិសេស២|អត្ថន័យនៃធាតុទឹក១២ ធាតុដី២១ធាតុពិសេស២'''

អត្ថន័យនៃធាតុទឹក១២ ធាតុដី២១ធាតុពិសេស២|អត្ថន័យនៃធាតុទឹក១២ ធាតុដី២១ធាតុពិសេស២

ន តំណាងតួសីលបាណា នៅនឹងមាត់ ជាតួអង្គព្រះកុក្កសន្ធោ គម្ពីរព្រះបុគ្គល ឈ្មោះរូបក្ខន្ធ បង្កើតជាកម្មកិលេស ទានបារមី និង ខន្ដីបារមី តំណាងពណ៌ស ធាតុទឹកគុណម្ដាយ១២។

ន ប ផ ព ភ ម យ រ ល វ ស ហ នៅក្នុងខ្លួនគឺ៖

 ក

 ន ជាទឹកប្រមាត់
    * ប ជាទឹកស្លេស
    * ផ ជាទឹកខ្ទុះ
    * ព ជាទឹកឈាម
    * ភ ជាទឹកញើស

 
    * ម ជាខ្លាញ់ខាប់
    * យ ជាទឹកភ្នែក
    * រ ជាខ្លាញ់រាវ
    * ល ជាទឹកមាត់
    * វ ជាទឹកសម្បោរ
    * ស ជាទឹករំអិល
    * ហ ជាទឹកមូត្រ 

ចប់គុណម្ដាយ១២ធាតុទឹក។

 

មោ តួសីលអទិធ្នទាននៅនឹងកាយ តំណាងតួអង្គព្រះកោនាគមនោ គម្ពីរព្រះកថាវត្ថុ ឈ្មោះវេទនាក្ខន្ធ បង្កើតជាកម្មកិលេស សីលបារមី និង សច្ចបារមី តំណាងពណ៌ខ្មៅ ធាតុដីគុណឳពុក២១។

ក ខ គ ឃ ង ច ឆ ឃ ឈ ញ ដ ឋ ឌ ឍ ណ ត ថ ទ ធ ឡ អ្ង័ នៅក្នុងខ្លួន៖

    * ក បង្កើតជាសក់
    * ខ បង្កើតជារោម
    * គ បង្កើតជាក្រចក
    * ឃ បង្កើតជាធ្មេញ
    * ង បង្កើតជាស្បែក
    * ច បង្កើតជាសាច់
    * ឆ បង្កើតជាសសៃ
    * ជ បង្កើតជាឆ្អឹង
    * ឈ បង្កើតជាខួរក្នុងឆ្អឹង
    * ញ បង្កើតជាទាច
    * ដ បង្កើតជាបេះដូង
    * ឋ បង្កើតជាថ្លើម
    * ឌ បង្កើតជាវាវ(សន្ទះខ្យល់)
    * ឍ បង្កើតជាក្រពះ
    * ណ បង្កើតជាសួត
    * ត បង្កើតជាពោះវៀនធំ(សសៃធំ)
    * ថ បង្កើតជាពោះវៀនតូច(សសៃតូច)
    * ទ បង្កើតជាអាហារថ្មី
    * ធ បង្កើតជាអាហារចាស់
    * ឡ បង្កើតជាអំបែងក្បាល
    * អ្ង័ បង្កើតជាខួរក្បាល
ចប់គុណឪពុក២១ធាត់ដី។

 តំណាងនាមប្រកូលលនៅនិងឈ្មោះភេទ ជាតួអង្គព្រះអាទិទេព គម្ពីរត្រៃវេទ ឈ្មោះ នាមក្ខន្ធ
បង្កើតជាកេរ្តិ៍ឈ្មោះ វត្ថុសក្តិសិទ្ធិនិងឋានពិហុរួម
តំណាងពណ៌ចម្រុះ ធាតុពិសេសគុណឪពុកម្តាយ២។

គុណមនុស្សលោកទាំង២យ៉ាង

ឝ ឞ នៅក្នុងឈ្មោះនៃភេទគឺ៖

គឺជា

១,គុណឪពុក

២,គុណម៉ែម្តាយ
    * ឝ បង្កើតជាភេទប្រុស
    * ឞ បង្កើតជាភេទស្រី

ចប់គុណឪពុកម្តាយ២ធាតុពិសេស។

រៀបរៀងដោយ ថាំចាន់ធី&សុខគឹមហេង
ថ្ងៃទី ៧ ខែ មករា ឆ្នាំ២០១១
(ដោយបានការពន្យល់ណែនាំពីកំពូលព្រឺទ្ធាចារ្យ  គៀត ចាន់ថុន និង ចាន់ស៊ីម)និងថាំចាន់ធី

ទំព័រពាក់ព័ន្ធ 
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(ត)
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(ត): <ref name=":0" group="ទូទៅ">Khmer </ref><ref name=":0" group="ទូទៅ" />សេច១១១ក្ដីផ្ដើម

Khmer សេច១១១ក្ដីផ្ដើម
ក្នុងអត្ថបទនេះខ្ញុំសូមសរសេរពាក្យ ក្មេរ សំរាប់សំគាល់ឈ្មោះប្រទេសក្មេរដំបូង ហើយខ្មែរគឺឈ្មោះប្រទេសយើងបច្ចុប្បន្នក្នុងការងាយស្រួលពន្យល់ពីការវិវត្តន៍នៃប្រទេសមួយនេះ។ នៅភាគទី១ដែលនិយាយអំពីព្យញ្ជនៈខ្មែរទាំង៣៣តួ គឺខ្ញុំបាននិយាយអំពីប្រវត្តិខ្លះៗនៃការកកើត ទាំងព្យញ្ជនៈ ទាំងស្រៈពេញតួ និង ស្រៈនិស្ស័យរបស់ក្មេរ។ នៅក្នុងអត្ថបទភាគទីពីរនេះខ្ញុំនឹងនិយាយបន្ថែមទៀតនៅអ្វីដែលខ្ញុំបានសិក្សាស្រាវជ្រាវបន្ដទៅលើខ្លឹមសារនៃព្យញ្ជនៈទាំង៣៣តួរបស់ក្មេរ។

ជាធម្មតា បើចង់ស្វែងយល់ពីរឿងអ្វីមួយ យើងត្រូវស្វែងយល់ពីឫសគល់របស់វាទើបដឹងសាច់រឿងពិត ត្បិតអីកាលវេលាយូរ អ្វីៗគឺប្រែប្រួលទៅតាម មជ្ឈដ្ឋាន និង ការប្រើប្រាស់តាមសម័យកាលផ្សេងៗគ្នា។ តួយ៉ាងបើចង់ស្វែងយល់អំពីអត្តសញ្ញាណក្មេរ ត្រូវស្វែងយល់ពីឫសគល់នៃជនជាតិនេះ ភាសានេះដូចគ្នា។

ស្រៈពេញតួដែលបានរៀបរាប់ក្នុងភាគទី១គឺជាភាសាមគធៈ ក្នុងសម័យពុទ្ធកាល។ ភាសាមគធៈចែកចេញជាពីរ មួយគឺទេសិយា មួយទៀតគឺ តន្ដី ឬ បាលី។ សូមចំណាំថា ភាសាបាលី និង ភាសាសំស្រ្កឹត មិនមែនជាភាសាដើមរបស់ក្មេរនោះទេ។ ភាសាបាលីគេច្រើនឃើញប្រើក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា ឯសំស្រ្កឹតគឺប្រើក្នុងគម្ពីរព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ចំណែកព្យញ្ជនៈទាំង៣៣ ពី ក ដល់ អ គឺជាព្យញ្ជនៈក្មេរសុទ្ធសាធ។ ពីព្រោះយើងមិនអាន ក ថា កាក់ ឬ មិនអាន ខ ថា ខាក់ នោះទេ ក គឺ ក ចំណែកឯ ខ គឺ ខ។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(ត): ព្យញ្ជនៈប

ព្យញ្ជនៈប 
ក ជាព្យញ្ជនៈទីមួយរបស់ក្មេរ ហើយក៏ជានិមិត្តរូបនៃការកកើតទឹកដីក្មេរ វប្បធម៌ក្មេរ និង រឿងរ៉ាវដែលទាក់ទងនឹងក្មេរដែរ។ ន័យមួយរបស់ ព្យញ្ជនៈ ក គឺ កសាង កកើត។ ដែលប្រទេសក្មេរ ពីដើមប្រើតួ អក្សរមួយនេះសំរាប់បញ្ជាក់ពីប្រទេស និង ជនជាតិរបស់ខ្លួន។ ប្រទេសក្មេរ ជនជាតិក្មេរ។

ដោយការបាត់បង់ មិនយល់ពីប្រភពដើមរបស់ខ្លួន កូនក្មេរជំនាន់ក្រោយគឺសិក្សាទៅតាមឯកសារបរទេស ហេតុតែសង្គ្រាម ការដុតបំផ្លាញឯកសារបុរាណក្មេរ ការសំលាប់អ្នកប្រាជ្ញក្មេរ ធ្វើអោយកូនក្មេរលែងស្គាល់អំពីប្រវត្តិខ្លួន ឫសគល់របស់ខ្លួន ហើយយោងបានឯកសារបរទេសដើម្បីសិក្សាអំពីប្រវត្តិខ្លួន។ ជាធម្មតារឿងដែលគេសរសេរអោយគឺមិនដូចរឿងដែលយើងសរសេរខ្លួនឯងនោះទេ។ ជាភស្ដុតាង ឈ្មោះ លាវយី ហ្វាន់ឆេម៉ាន់ ទាំងនេះជាភាសាចិន មិនមែនភាសាខ្មែរទេ។ ឈ្មោះ សោមា កៅឌិណ្យ នេះជាភាសាមគធៈ មិនមែនភាសាខ្មែរទេ។

ក្រោយមកទើបលឺឈ្មោះ ព្រះថោង នាងនាគ ដែលជាឈ្មោះក្នុងរឿងនិទាន រឿងព្រេងតែប៉ុណ្ណោះ ហើយមានមនុស្សភាគច្រើនយល់ថា នោះគ្រាន់តែជារឿងព្រេងនិទាន ទេវកថា របស់ក្មេរដែលនិយាយពីការកកើតទឹកដីគោកធ្លកតែប៉ុណ្ណោះ ពីព្រោះក្នុងរឿងនោះបានបង្កប់រឿងអច្ឆរិយៈដែលមិនគួរអោយជឿ ដូចជា នាងនាគជាកូនស្ដេចភុជុង្គនាគ ព្រះថោងតោងកន្ទុយនាងនាគចុះឋានភុជង្គនាគជាដើម។ ហេតុដូចនេះ ឈ្មោះក្សត្រីក្មេរដំបូង ដែលកូនក្មេរដែលរៀនផ្នែកប្រវត្តិសាស្រ្ដចំណាំហៅថា លីវយី លីវយី ឬ សោមា ពេញៗមាត់នោះ គ្មានឈ្មោះពិតប្រាកដជាភាសាខ្មែរទេ។

នេះសបញ្ជាក់អោយឃើញថា កូនក្មេរជំនាន់ក្រោយ ភ្លេចប្រភពខ្លួន ហើយរក ព្យញ្ជនៈ ក
?!ñ លែងឃើញហើយ។ ជាលទ្ធផលក្មេរ ហៅខ្លួនឯងថា ប្រទេសខ្មែរ ហើយលែងហៅខ្លួនឯងថា ប្រទេសក្មេរ ដូចសម័យកកើតនៃប្រទេសមួយនេះ។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(ត): ព្យញ្ជនៈខ

ព្យញ្ជនៈខ
ខ ជាព្យញ្ជនៈទីពីររបស់ក្មេរ
ក្មេរ បានប្រែទៅជា ក្មែរ ហើយចុងក្រោយក៏ប្រែទៅជា ខ្មែរ ដែលជាតួអក្សរទីពីររបស់ក្មេរទៅវិញ។ ហើយសព្វថ្ងៃក្មេរ សំគាល់ថា ខេមរៈ ខេមរា គឺជាកូនខ្មែរ។ គ្រួសារជាច្រើនបានដាក់ឈ្មោះអោយកូនថា ខេមរៈ ខេមរា ខេមរបុត្រ សំរាប់សំគាល់ថាគេជាជនជាតិខ្មែរ។

ខ្មែរ < ខេមរៈ < ជាភាសាមគធៈ ភាសាបាលី មានន័យថា មនុស្សមានសេចក្ដីក្សេម។

កូនខ្មែរសម័យបច្ចុប្បន្នរៀនសូត្រតាមគ្នា ដោយបញ្ញាមិនទាន់បានរីកដុះដាលក្នុងការពិចារណា ម្យ៉ាងចាស់ៗជំនាន់មុនបានបង្រៀនកូនខ្មែរបន្ដវេនគ្នាដូចជាចម្រៀងសារិកាកែវ។ ការបន្ដវេនគ្នាសិក្សាពីប្រវត្តិខ្លួនដោយមិនបានត្រិះរិះពិចារណាថាត្រូវឬខុសនោះជាហេតុធ្វើអោយខ្មែរបាត់ប្រភពដើម បាត់សាវតា ប្រឈមមុខនឹងការបាត់វប្បធម៌ ព្រមទាំងឈានទៅរកការបាត់ពូជសាសន៍ទាំងមូល។

វប្បធម៌រលត់ ជាតិរលាយ វប្បធម៌ពណ្ណរាយ ជាតិថ្កើងថ្កាន។

សូមរំលឹកឡើងវិញថាភាសាបាលីមិនមែនជាភាសាជាតិរបស់ជនជាតិយើងទេ ចុះហេតុអ្វីបានឈ្មោះប្រទេសរបស់យើងជាភាសាបាលីទៅវិញ?
ចំលើយសាមញ្ញបំផុតគឺ មកពីយើងភ្លេចប្រភពដើមខ្លួនឯង ក្មេរ បានប្រែទៅជាខ្មែរទៅហើយ។ ក្មេរបានខ្ចីពាក្យពីភាសាដទៃតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ ដើម្បីយកមកធ្វើជាភាសារបស់ខ្លួន រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នក៏ដូចគ្នា។ ក្មេរបានខ្ចីពី បាលី សំស្រ្ដឹត អង់គ្លេស បារាំង ចិន រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃខ្ចីពីប្រទេសជិតខាងខ្លួនវិញ ដូចជា វៀតណាម និង ថៃជាដើម។ ចូរកត់សំគាល់មួយទៀតថាក្មេរក៏មានពាក្យរបស់ខ្លួនដែរ ដែលពាក្យទាំងនោះមិនមាននៅក្នុងភាសាបាលី ឬ សំស្រ្កឹត ឬ ប្រទេសដទៃទៀតឡើយ នោះហើយជាភាសាពិតប្រាកដរបស់ក្មេរ។ភាសាខ្មែរ
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(ត): មូសិកទន្ត ឬធ្មេញកណ្តុរ “ ៉ ”

មូសិកទន្ត ឬធ្មេញកណ្តុរ “ ៉ ”
ជាសញ្ញាប្រើសម្រាប់សម្លាប់, បំបែរសំឡេងព្យញ្ជនៈ ៧ តួ ដែលមានសំឡេងឃោសៈ ឲ្យទៅជាអឃោសៈ គឺ ង, ញ, ប, ម, យ, រ, វ, ឲ្យទៅជាសំឡេងអឃោសៈវិញ ង៉, ញ៉, ប៉, ម៉, យ៉, រ៉, វ៉, ។ ប្លែកតែតួ “ ប ” មួយ ដែលមានសំឡេងអឃោសៈស្រាប់ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែលម្អៀងសូរពី ប ទៅ ប៉ ប៉ុណ្ណោះ ។ អក្សរប្តូរសំឡេងទាំងនេះ ត្រូវបានប្រើក្នុងពាក្យ ង៉ក់ង, ញ៉ែងញ៉ង, ប៉ប៉ាច់ប៉ប៉ោច, ម៉ែឪ, យ៉ាប់យ៉ឺន, រឿងរ៉ាវ, វ៉ូងវ៉ាង ។

 ចំណាំ ៖ កាលណាពាក្យទាំងនេះទៅប្រទះនឹងស្រៈ ិ ី ឹ ឺ ើ ឧទាហរណ៍ ៖ ផ្ទះប៉ិត យាប់យ៉ឺន, ល្បែងចាប៉ឹក… ។ គេត្រូវយកសញ្ញា (ុ) មកជំនួសធ្មេញកណ្តុរ ដែលដាក់ពីលើ ដើម្បីកុំឲ្យវណ្ណយុត្តិនេះ ទើសទែងគ្នាជាមួយស្រៈខាងលើ ។ ឧទាហរណ៍ ស៊ី ប៉ើង រឹងប៉ឹង ។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(ត): ត្រីស័ព្ទ ( ៊)

ត្រីស័ព្ទ ( ៊)
ជាសញ្ញាសម្រាប់ដាក់លើព្យញ្ជនៈ ៤ តួ ជាអឃោសៈ ប, ស, ហ, អ, ឲ្យទៅជាឃោសៈវិញ ៖ ប៊, ស៊, ហ៊, អ៊, ។ ព្យញ្ជនៈប្តូរសំឡេងទាំងនេះ ត្រូវបានយកទៅប្រើក្នុងពាក្យ សាប៊ូ, សម្លស៊ុប, ហ៊ាន, ទ្រអ៊ូ… ។ កាលណាសញ្ញាត្រីស័ព្ទនេះជួបប្រទះនឹងស្រៈ ិ ី ឹ ឺ ើ ក៏ត្រូវប្រែប្រួលរូបមកជា (ុ) ដូចករណីខាងលើដែរ ឧទាហរណ៍ ស៊ីបាយ, លេងហ៊ី… លើកលែងតែពាក្យ ប៊ិច, អ៊ីចុះអ៊ីចឹង… ។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(ត): រស្សសញ្ញា ឬបន្តក់ (់)

រស្សសញ្ញា ឬបន្តក់ (់)
សម្រាប់ប្រើដាក់ថែមលើតួប្រកបនៃពាក្យ ដែលកើតឡើងពីស្រៈ “ អ ” និងស្រៈ “ អា ” ហើយកាត់ស័ព្ទវែងឲ្យទៅជាខ្លី ដែលត្រូវអានលឿនរហ័ស។ ឧទាហរណ៍ ៖ កាត = ស័ព្ទវែង, កាត់ = ស័ព្ទខ្លី, ចប = ស័ព្ទវែង, ចប់ = ស័ព្ទខ្លី ។

 កំណត់សម្គាល់

ក/ ចំពោះតួព្យញ្ជនៈប្រកបនឹងអក្សរ “ ម ” ត្រង់សំឡេងប្រកបលំដាប់ទី២នោះ មិនបាច់ប្រើសញ្ញា “រស្សៈ” ឬបន្តក់ទេ ឧទាហរណ៍ ៖ ចាម់ ។ ក្នុងករណីនេះ គេប្រើនិគ្គហិត( ៓) ឬស្រៈ “ ាំ” “ ចាំ ” ជំនួសវិញ ។

ខ/ រីឯតួព្យញ្ជនៈប្រកបនឹងអក្សរ “ យ ” ត្រង់សំឡេងប្រកបលំដាប់ទី២នោះ ក៏មិនបាច់ប្រើ “ រស្សសញ្ញា ” ឬបន្តក់ដែរ, ដូចជាពាក្យ “ ចាយ់ ” ក្នុងករណីនេះគេយកស្រៈ “ ៃ ” មកជំនួសវិញ ព្រោះមានសំឡេងដូចគ្នា ។

គ/ ចំពោះពាក្យទាំងឡាយណា ដែលក្លាយមកពីភាសាបាលីឬសំស្រ្កឹត មិនត្រូវប្រើសញ្ញា (់) នេះឡើយ ដូចជាពាក្យ បទ, សព, ភព, កុសល, ផល កិច្ចកល ធនធាន រសជាតិ លាមក … ពាក្យទាំងនេះមានសំឡេងខ្លីស្រេចហើយ តាមទម្លាប់អានបែបបាលីនិងសំស្រ្កឹត ។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(ត): (័)

(័)

ក/ គេប្រើវណ្ណយុត្តិនេះសម្រាប់លម្អៀងស័ព្ទរបស់ពាក្យក្លាយមកពីភាសា បាលី ឬសំស្រ្កឹត ដូចជា ៖ ភយ > ភ័យ, ជយ > ជ័យ, នយ > ន័យ, អាស្រយ > អាស្រ័យ, អាលយ > អាល័យ ។

ខ/ សញ្ញានេះក៏ប្រើលើពាក្យខ្មែរខ្លះ ដែលមានសំឡេងស្ទើរស្រៈ “ អ ” និង ស្រៈ “ អា ” ដើម្បីឲ្យមានសូរសំឡេងមួយត្រូវចំនឹងសំឡេងពិតនៃពាក្យនោះ គឺ ញ័រ, ជ័រ, ទំព័រ… ។

គ/ សម្រាប់ប្រើសម្រួលសំឡេងក្លាយពីពាក្យបរទេសខ្លះៗ ដូចជា ដុកទ័រ, ប៉ាស្ទ័រ, អាំងហ្សេនីញ័រ, កុំព្យូទ័រ, ត្រាក់ទ័រ ។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(ត): របាទ (៌)

របាទ (៌)
វណ្ណយុត្តិនេះ ជាតំណាងអក្សរ “ រ ” ដែលគេកាត់យកក្បាលខាងលើរបស់វា មករក្សាទុកធ្វើជាសញ្ញារបាទ (៌) ។ គេប្រើវណ្ណយុត្តិនេះ សម្រាប់ដាក់លើពាក្យដែលក្លាយមកពីភាសាសំស្រ្កឹត ដើម្បីសម្រួលសំឡេងអានតាមបែបសំឡេងខ្មែរ ។ គេកត់សម្គាល់ថា ពាក្យបាលីណា ដែលសរសេរតម្រួតនោះ កាលណាយើងសរសេរជាពាក្យសំស្រ្កឹតក្លាយខ្មែរ គេត្រូវដាក់ (៌) របាទនេះជំនួសវិញ ។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(ត): អស្តា (៏)

អស្តា (៏)
វណ្ណយុត្តិនេះ គឺមានទ្រង់ទាយជាលេខ ៨ ប៉ុន្តែបង្រួញឲ្យតូច ដើម្បីងាយយកមកដាក់លើព្យញ្ជនៈ “ ក ” និង “ ដ ” ដែលជានិបាតស័ព្ទ ។ ឧទាហរណ៍ ៖ ខ្ញុំក៏ទៅ, អ្នកក៏ទៅ, ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ …។ ក្រៅពីនេះគេប្រើលេខអស្តា សម្រាប់ដាក់លើពាក្យឧទានស័ព្ទខ្លះ ជាពាក្យភ្ញាក់ ស្ងើច រំភើប… ឱហ្ន៏ នុ៎ះហ្ន៏ ។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(ត): ទណ្ឌឃាត ឬបដិសេធ (៍)

ទណ្ឌឃាត ឬបដិសេធ (៍)
វណ្ណយុត្តិនេះ មានរូបសណ្ឋានដូចសក់លេខ “ ៩ ” ។ គេប្រើទណ្ឌឃាត ដើម្បីដាក់លើអក្សរព្យញ្ជនៈណា ដែលគេមិនអាន ប៉ុន្តែគេត្រូវតែរក្សាទុកព្យញ្ជនៈនោះជាចាំបាច់ ក្នុងន័យរក្សាអក្ខរាវិរុទ្ធរបស់ពាក្យ និងជាគ្រឿងសម្គាល់ជាតិស័ព្ទរបស់ពាក្យ ។ ឧទាហរណ៍ ៖ ទូរទស្សន៍, ប្រយោជន៍, គមនាគមន៍, ព្រឹត្តិការណ៍, ពាក្យពេចន៍, វេយ្យាករណ៍, ត្រ័យរតន៍ ។ គេច្រើនប្រើទណ្ឌឃាតលើពាក្យក្លាយពីបាលីនិងសំស្រ្កឹត ។ សញ្ញានេះ ក៏យកមកប្រើចំពោះពាក្យខ្ចីពីបរទេសខ្លះ សម្រាប់រក្សាលំនាំអក្ខរាវិរុទ្ធដើមរបស់ពាក្យទាំងនោះ ដូចជា ស៊ីម៉ងត៍, អេដស៍, អាល់ប៊ែរត៍…។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(ត): វិសជ៌នី (ះ) ឬរះមុខ

វិសជ៌នី (ះ) ឬរះមុខ
គេប្រើសញ្ញានេះ សម្រាប់ប្រកបជំនួសខ្យល់ “ ហ ” ជាពាក្យកាត់កំបុតខ្លី ហើយអានដោយបើកចំហមាត់ដូចជា តិះ, រិះ, ចុះ, ចង្កើះ (ចង្កឹះ) ឈ្មោះ, ទះ, ដោះដូរ, លោតផ្លោះ ។ល។ វាមានសូរសំឡេងស្រដៀងនឹងពាក្យដែលប្រកបនឹងព្យញ្ជនៈ “ ស ” ដែរ ។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(ត): យុគលពិន្ទុ(ៈ)

យុគលពិន្ទុ(ៈ) ឬហៅថា “ ចុចពីរ ” ក៏បាន
គេប្រើវណ្ណយុត្តិនេះសម្រាប់ ៖ ដាក់នៅចុងពាក្យមានកំណើតពីបាលី ឬសំស្រ្កឹត ដែលមានសូរ “ អាក់ ” ឬ “ អ៊ាក់ ” ដូចជា លោភៈ, មោហៈ, ទោសៈ…
 ចំណាំ ៖ បើពាក្យទាំងនេះនៅខាងដើមគេ ដូចជា ពលកម្ម, វណ្ណកម្ម សច្ចភាព, ខេមរភាសា នោះគេមិនចាំបាច់ដាក់យុគលពិន្ទុទេ ព្រោះពាក្យទាំងនេះជាសមាសនាម ។

 លើកលែងតែពាក្យ ៖ គណៈ ដែលទោះបីវានៅដើមគេ ឬកណ្តាលគេក្តី ក៏ត្រូវតែប្រើយុគលពិន្ទុជាដរាប ឧទាហរណ៍ គណៈប្រតិភូ, គណៈកម្មការ, គណៈសង្ឃ, គណៈរដ្ឋមន្រ្តី, គណៈប្រធានរដ្ឋ… ព្រោះថាក្នុងពាក្យទាំងនេះ “គណៈ” មិនចូលក្នុងសមាសនាមតាមក្បួនខ្នាតវេយ្យាករណ៍បាលី ។

 លើកលែងតែពាក្យ ៖ គណបក្ស, គណនា, គណនេយ្យ… ដែលគេមិនត្រូវប្រើយុគលពិន្ទុទេ ។

  រីឯពាក្យ ៖ កាលៈទេសៈ គេត្រូវប្រើយុគលពិន្ទុកទាំងពីរម៉ាត់តែម្តង ។ ក៏ប៉ុន្តែ បើគេសរសេរពាក្យនេះ “ បញ្រ្ចាស ” មកវិញ “ ទេសកាល ” នោះ គេមិនត្រូវប្រើយុគលពិន្ទុឡើយ ។

 ក្នុងសម័យនេះ គេយកយុគលពិន្ទុមក ប្រើក្លាយក្នុងឃ្លាប្រយោគខ្លះដែរ សម្រាប់រាប់រាយឈ្មោះអ្វីៗ ដូចពាក្យថា ទង់ជាតិបារាំងមាន ៣ ពណ៌គឺ ៖ ស, ខៀវ, ក្រហម ។ ប៉ុន្តែជាទូទៅ អ្នកនិពន្ធទាំងឡាយតែងតែប្រើ “ទ្វិពិន្ទុលេខ” ក្នុងករណីរៀបរាប់, ឧទ្ទេស បង្ហាញ… ព្រោះការប្រើសញ្ញាខណ្ឌបែបនេះត្រឹមត្រូវ និងសមហេតុសមផលជាង ។ យើងនឹងបានឃើញព្រមទាំងអធិប្បាយពន្យល់ អំពីខណ្ឌសញ្ញានេះនៅទំព័រខាងមុខ ។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(ត): រជ្ជុសញ្ញា ឬសហសញ្ញា (-)

រជ្ជុសញ្ញា ឬសហសញ្ញា (-) “Trait d’union”
ជាសញ្ញាបន្ទាត់ផ្ដេកខ្លីសម្រាប់ប្រើប្រាស់បានច្រើនយ៉ាងនៅក្នុងការសរសេរអត្ថបទ ឬតែងនិពន្ធជាដើម ។

ក/សម្រាប់បំបែកព្យាង្គនៃពាក្យមួយ កុំឲ្យអានច្រឡំជាប្រកប នាំឲ្យខុសពាក្យដូចជា ទូក-ង, កុក-ស, សម្បុរ-ស,ខ្សែ-ក…។

ខ/សម្រាប់តភ្ជាប់ពាក្យមួយ ដែលសរសេរមិនទាន់ចប់នៅចុងទំព័រ ហើយត្រូវត្រឡប់មកសរសេរនៅដើមបន្ទាត់វិញ ។

គ/ សម្រាប់ភ្ជាប់ពាក្យមួយដែលដាច់គ្នា ដើម្បីតម្រូវចាប់ចុងចួនក្នុងកំណាព្យ ។

ឃ/ សម្រាប់បញ្ជាក់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឃ្លាសន្ទនានៃតួពីរ ឬច្រើននាក់ ។

ង/ សម្រាប់សម្គាល់នូវការរៀបរាប់ ជាលំដាប់លំដោយ អំពីគំនិត ឬចំណុចប្លែកៗ ។
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(ត): កាកបាទ ឬជើងក្អែក (+)

កាកបាទ ឬជើងក្អែក (+)
គឺជាបន្ទាត់ខ្លីពីរ មួយផ្តេកមួយទៀតបញ្ឈរ គូសកាត់ខ្វែងគ្នាចំពាក់កណ្តាល ។ គេប្រើវណ្ណយុត្តិនេះ សម្រាប់ដាក់លើពាក្យឧទានស័ព្ទខ្លីៗមួយចំនួន ដែលមានសូរសៀងបង្អូស ឬត្អូញថ្ងូរ ដូចជាពាក្យ ចា៎ះ ! បា៎ទ ! ណា៎ ! ហ្ន៎, នុ៎ះ, ណ៎ះ, អូ៎, អ្ហា៎… ។ ខាងផ្នែកនព្វន្ត គេប្រើសញ្ញាជើងក្អែកជាសញ្ញាបូក, ឧទាហរណ៍ ៖ ១៥+៣៨ ។