navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ជនជាតិមន: សតវត្សរ៍ទី ២១

សតវត្សរ៍ទី ២១ 
សព្វថ្ងៃមនគឺជា ក្រុមជនជាតិភាគតិច ដ៏សំខាន់ មួយនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងជា ក្រុមជនជាតិភាគតិចនៅប្រទេសថៃ ។  ជនជាតិម៉ុងហ្គោលីមកពីប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានគេហៅថាភូមាមនរឺភូមាម៉ូន។ ម៉នមកពីប្រទេសថៃ (សៀមនៃជនជាតិមន) ត្រូវបានគេហៅថាថៃ  រ៉ាម៉ានឬថៃមន។    

ដោយសារតែ ជម្លោះផ្ទៃក្នុង ក្រោយឯករាជ្យភាព នៅមីយ៉ាន់ម៉ា ពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាជនជាតិភាគតិចមនជាច្រើននាក់មកពីតំបន់ជំលោះបានធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់ប្រទេសនៅលើ ពិភពលោកដំបូង តាមរយៈជំរុំជនភៀសខ្លួននៅតាមព្រំដែនថៃ  មីយ៉ាន់ម៉ានិងនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ សហគមន៍ជនភៀសខ្លួនភូមាមនអាចត្រូវបានគេរកឃើញនៅ សហរដ្ឋអាមេរិក (សហគមន៍ធំជាងគេគឺនៅ បន្ទាយ ខ្សែប្រយុទ្ រដ្ និងធំជាងគេទីពីរគឺ អាកុន, អូហៃអូ ), អូស្ត្រាលី, កាណាដា, ន័រវែស, ដាណឺម៉ាក, ហ្វាំងឡង់, ស៊ុយអែត និង ហូឡង់ ។
ជនជាតិមន: ភាសានិងស្គ្រីប

ភាសានិងស្គ្រីប 
alt=|រូបភាពតូច|210x210ភីកសែល| ស្គ្រីបមននៅលើសិលាចារឹកម័រអា (១០៨៤–១១១២ គ។ ស។ ) 
ភាសាមន ជាផ្នែកមួយនៃក្រុម ម៉ូនីក នៃ ភាសាអូស្ត្រូស្ការីក (ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជាក្រុមគ្រួសារភាសាមន - ខ្មែរ) ដែលមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ ភាសានីយ៉ាគួរ និងទាក់ទងនឹង ភាសាខ្មែរ ។ ប្រព័ន្ធសរសេរគឺផ្អែកលើ ស្គ្រីបសូចនករ ។ ភាសាមនគឺជាភាសាមួយក្នុងចំណោមភាសាដែលមានឯកសារជាភាសាដើមដំបូងបង្អស់នៃឥណ្ឌូចិន (អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក) ។ 

គេមិនអាចបដិសេធបានទេថាភាសាមួយចំនួននៅក្នុងតំបន់ត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីភាសាមន។ ព្យញ្ជនៈតៃថាម និង អក្ខរក្រម ភូមា គឺជាការសម្របខ្លួននៃ អក្សរមន ។ ព្យញ្ជនៈតៃថាមត្រូវបានប្រើជាចម្បងសម្រាប់ ភាសាថៃខាងជើងភាសា តៃ លៀភាសាខាម និង ភាសា ឡាវថា ម។ ព្យញ្ជនៈភូមាត្រូវបានប្រើសម្រាប់ ភាសាភូមាភាសា សានភាសាសាយ អា វ៉ាការ៉ែន និងភាសាផ្សេងទៀត។ 

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រស្តេចតៃនិងបាម៉ាបានប្រើអក្ខរក្រមមនដែលភាសាថៃបានបង្កើតទៅជាប្រព័ន្ធសរសេរផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេជាអក្ខរក្រមតៃថាមសម្រាប់ ជនជាតិថៃយាន នៅភាគខាងជើងថៃហើយជនជាតិបាម៉ាបានបង្កើតព្យញ្ជនៈភូមាសម្រាប់ភូមានៅភូមា (មីយ៉ាន់ម៉ា) ។ ។ អាហារូបករណ៍ភាគច្រើនជឿថាជនជាតិបាម៉ាបានកែសំរួលអក្សរមនសំរាប់ជនជាតិភូមាបន្ទាប់ពីពួកគេបានដណ្តើមបាននគរថុនក្នុងកំឡុងរជ្ជកាល អាណាវ៉ារ៉ា នៅសតវត្សទី ១១ ។  

ទោះបីជាប្រជាជនថៃ (ភាគកណ្តាលនិងខាងត្បូងថៃ) បានទទួលយក អក្សរកាត់ខ្មែរ ច្រើនជាងភាសាមនក៏ដោយក៏វាក្យស័ព្ទជាច្រើននៅក្នុង ភាសាថៃ សព្វថ្ងៃនេះបានមកពីភាសាមន។    ភាសាភូមាក៏មានពាក្យជាច្រើនដែលបានមកពីឬខ្ចីពីភាសាមនជាពិសេសទាក់ទងនឹងរដ្ឋបាលស្ថាបត្យកម្មក្រណាត់ម្ហូបនិងផ្កា។ 

សព្វថ្ងៃភាសាមនត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាភាសាជនជាតិដើមទាំងនៅ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និង ថៃ ។ ដោយសារតែការធ្លាក់ចុះនៃចំនួនអ្នកនិយាយភាសាមននៅក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សថ្មីៗនេះភាសាមនត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដោយ យូណេស្កូ ថាជា“ ភាសាជិតផុតពូជ ” ដែលអាចនាំឱ្យមាន“ ភាសាដែលផុតពូជ ” ។
ជនជាតិមន: វប្បធម៌ប្រពៃណី

វប្បធម៌ប្រពៃណី 
រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| មួកសុវត្ថិភាពនៃព្រះមហាក្សត្រិយានីដែលនៅសល់គឺ ស៊ីនស៊ូពូ ឥឡូវនេះនៅឯ សារមន្ទីរវីអ៊ីអេអា, ទីក្រុងឡុង រូបភាពតូច|210x210ភីកសែល| ក្រមា មួយ ( ខ្សែស្រឡាយខាត់ ដែលមានខ្សែបី) រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| ការប្រារព្វពិធីទិវាជាតិមននៅទីក្រុង ហ្គោនប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា (២០១៩) រូបភាពតូច|260x260ភីកសែល| ខុងមន 

 និមិត្តសញ្ញា 
និមិត្តរូបរបស់ជនជាតិមនគឺ ហួងសា ( មន  ဟံသာ, ) បក្សីទឹកទេវកថាដែលត្រូវបានបង្ហាញជាញឹកញាប់ដូចជាសត្វស្វា។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅដោយឈ្មោះភូមារបស់វាគឺ ហ៊ីនថា (     , IPA:   ) ឬឈ្មោះ ថៃ របស់វា៖ ហុង ((งส์) ។ ហុងដាសាគឺជានិមិត្តរូបរបស់ តំបន់ហ្គោន និង រដ្ឋមន របស់ប្រទេសភូមាដែលជាបន្ទាយរឹងមាំមនជាប្រវត្តិសាស្ត្រពីរ។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថាហុងកុងគឺជានិមិត្តរូបទីក្រុងរបស់ទីក្រុង ប៉ាកខេត របស់ប្រទេសថៃដែលជាតំបន់តាំងទីលំនៅប្រវត្តិសាស្ត្រមន។ 

 តន្ត្រីនិងពិធីបុណ្យ 
វប្បធមននិងបេតិកភ័ណ្ឌប្រពៃណីមានរួមបញ្ចូលទាំងរបាំខាងវិញ្ញាណឧបករណ៍តន្ត្រីដូចជា គីមខ្ញុំ ឬ "ទូរស័ព្ ក្រពើ" ដែលជាការ ឡា ហៃយ៉ានសៀង គងនិយាយស្តី, ការ សូ ពិណនិងឧបករណ៍ខ្សែផ្ទះល្វែង។ របាំមនជាធម្មតាត្រូវបានលេងនៅក្នុងល្ខោនផ្លូវការឬពេលខ្លះនៅក្នុងស្រុកក្រៅផ្លូវការនៃភូមិណាមួយ។ របាំនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមតន្ត្រីផ្ទៃខាងក្រោយដោយប្រើស្គរនិងសំលេងរាងជារង្វង់ស្គរក្រពើ xylophone គងហ្គីតាខ្លុយហ្គីតារាបស្មើរ។ ល។ មននៅភូមាស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ស្រដៀងនឹងបាម៉ា។ អ្នកដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសថៃបានយកក្រម៉ានិងសំពត់សំពត់បែប ថៃ ។ 

ក្នុងអំឡុង បុណ្យចូលឆ្នាំ ពិធីបុណ្យមួយនៅក្នុងប្រទេសថៃដែលជាអ្នករស់នៅមន ស្រុកស្រុក ភីរ៉ា ផារ៉ាឌីង ពិភពទាំងមូលមានតែមួយគត់ណាស់ពិធីប្រពៃណីនិងការសំដែងរឿងនិទានមន។  

 ម្ហូប 
ម្ហូបប្រពៃណីនិងប្រពៃណីធ្វើម្ហូបមនមានឥទ្ធិពលគួរឱ្យកត់សម្គាល់លើ ម្ហូបភូមា និង ម្ហូបថៃកណ្តាល សព្វថ្ងៃ។ មុខម្ហូបខ្លះដែលឥឡូវកំពុងពេញនិយមនៅមីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) និងថៃដំបូងឡើយជាម្ហូបមន។ ឧទាហរណ៍ អ៊ីអាអេ (ထမနဲ) នៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ានិងខនខាំ ចង្កា (จีนมจีน) និង ខាច (แช้าวแช่) នៅក្នុងប្រទេសថៃ។ 

 ខាច ឬបុណ្យអុំទូក នៅក្នុង 
ម្ហូបមនបែបប្រពៃណីមួយបានបម្រើជាមួយបាយដែលត្រាំជាមួយទៀននិងទឹកផ្កាម្លិះ - ត្រជាក់ដែលមានក្លិនឈ្ងុយត្រូវបានបរិភោគដោយប្រជាជនមនក្នុងឱកាសពិធីបុណ្យអុំទូកនៅរដូវក្តៅ។ នៅប្រទេសថៃម្ហូបនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថា ខាច ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា“ ម្ហូបរាជ” ។   ម្ហូបនេះត្រូវបានគេបម្រើក្នុងឱកាសបុណ្យអុំទូកដែលជាផ្នែកមួយនៃការធ្វើ កុសល របស់ពួកគេវាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា អង្ករបុណ្យ នៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាសព្វថ្ងៃ។  

 ល្បែងប្រជាប្រិយ 
ល្បែងជាច្រើនទាំងនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ានិងថៃគឺដើមកំណើតមន។ ក្នុងចំណោមពួកគេឡេនសាបា (ភ្លឺ។ ល្បែងបោះបាល់ Saba; Mon ဝိုင်မ်ဟနဂ် ;     ) ឡោខនកក្រោន (រំកិលក្រោមបាយអមួយ) និងម៉នសុនប៉ា (ម៉ុងលាក់ក្រណាត់) គឺជាល្បែងកុមារប្រពៃណីមនដ៏ល្បីល្បាញបំផុតហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ជា បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបី ដោយ យូ ។ អេស។ អេ។
ជនជាតិមន: និមិត្តសញ្ញា

និមិត្តសញ្ញា 
និមិត្តរូបរបស់ជនជាតិមនគឺ ហួងសា ( មន  ဟံသာ, ) បក្សីទឹកទេវកថាដែលត្រូវបានបង្ហាញជាញឹកញាប់ដូចជាសត្វស្វា។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅដោយឈ្មោះភូមារបស់វាគឺ ហ៊ីនថា (     , IPA:   ) ឬឈ្មោះ ថៃ របស់វា៖ ហុង ((งส์) ។ ហុងដាសាគឺជានិមិត្តរូបរបស់ តំបន់ហ្គោន និង រដ្ឋមន របស់ប្រទេសភូមាដែលជាបន្ទាយរឹងមាំមនជាប្រវត្តិសាស្ត្រពីរ។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថាហុងកុងគឺជានិមិត្តរូបទីក្រុងរបស់ទីក្រុង ប៉ាកខេត របស់ប្រទេសថៃដែលជាតំបន់តាំងទីលំនៅប្រវត្តិសាស្ត្រមន។
ជនជាតិមន: តន្ត្រីនិងពិធីបុណ្យ

តន្ត្រីនិងពិធីបុណ្យ 
វប្បធមននិងបេតិកភ័ណ្ឌប្រពៃណីមានរួមបញ្ចូលទាំងរបាំខាងវិញ្ញាណឧបករណ៍តន្ត្រីដូចជា គីមខ្ញុំ ឬ "ទូរស័ព្ ក្រពើ" ដែលជាការ ឡា ហៃយ៉ានសៀង គងនិយាយស្តី, ការ សូ ពិណនិងឧបករណ៍ខ្សែផ្ទះល្វែង។ របាំមនជាធម្មតាត្រូវបានលេងនៅក្នុងល្ខោនផ្លូវការឬពេលខ្លះនៅក្នុងស្រុកក្រៅផ្លូវការនៃភូមិណាមួយ។ របាំនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមតន្ត្រីផ្ទៃខាងក្រោយដោយប្រើស្គរនិងសំលេងរាងជារង្វង់ស្គរក្រពើ xylophone គងហ្គីតាខ្លុយហ្គីតារាបស្មើរ។ ល។ មននៅភូមាស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ស្រដៀងនឹងបាម៉ា។ អ្នកដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសថៃបានយកក្រម៉ានិងសំពត់សំពត់បែប ថៃ ។ 

ក្នុងអំឡុង បុណ្យចូលឆ្នាំ ពិធីបុណ្យមួយនៅក្នុងប្រទេសថៃដែលជាអ្នករស់នៅមន ស្រុកស្រុក ភីរ៉ា ផារ៉ាឌីង ពិភពទាំងមូលមានតែមួយគត់ណាស់ពិធីប្រពៃណីនិងការសំដែងរឿងនិទានមន។
ជនជាតិមន: ម្ហូប

ម្ហូប 
ម្ហូបប្រពៃណីនិងប្រពៃណីធ្វើម្ហូបមនមានឥទ្ធិពលគួរឱ្យកត់សម្គាល់លើ ម្ហូបភូមា និង ម្ហូបថៃកណ្តាល សព្វថ្ងៃ។ មុខម្ហូបខ្លះដែលឥឡូវកំពុងពេញនិយមនៅមីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) និងថៃដំបូងឡើយជាម្ហូបមន។ ឧទាហរណ៍ អ៊ីអាអេ (ထမနဲ) នៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ានិងខនខាំ ចង្កា (จีนมจีน) និង ខាច (แช้าวแช่) នៅក្នុងប្រទេសថៃ។ 

 ខាច ឬបុណ្យអុំទូក នៅក្នុង 
ម្ហូបមនបែបប្រពៃណីមួយបានបម្រើជាមួយបាយដែលត្រាំជាមួយទៀននិងទឹកផ្កាម្លិះ - ត្រជាក់ដែលមានក្លិនឈ្ងុយត្រូវបានបរិភោគដោយប្រជាជនមនក្នុងឱកាសពិធីបុណ្យអុំទូកនៅរដូវក្តៅ។ នៅប្រទេសថៃម្ហូបនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថា ខាច ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា“ ម្ហូបរាជ” ។   ម្ហូបនេះត្រូវបានគេបម្រើក្នុងឱកាសបុណ្យអុំទូកដែលជាផ្នែកមួយនៃការធ្វើ កុសល របស់ពួកគេវាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា អង្ករបុណ្យ នៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាសព្វថ្ងៃ។
ជនជាតិមន: ខាច ឬបុណ្យអុំទូក នៅក្នុង

ខាច ឬបុណ្យអុំទូក នៅក្នុង 
ម្ហូបមនបែបប្រពៃណីមួយបានបម្រើជាមួយបាយដែលត្រាំជាមួយទៀននិងទឹកផ្កាម្លិះ - ត្រជាក់ដែលមានក្លិនឈ្ងុយត្រូវបានបរិភោគដោយប្រជាជនមនក្នុងឱកាសពិធីបុណ្យអុំទូកនៅរដូវក្តៅ។ នៅប្រទេសថៃម្ហូបនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថា ខាច ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា“ ម្ហូបរាជ” ។   ម្ហូបនេះត្រូវបានគេបម្រើក្នុងឱកាសបុណ្យអុំទូកដែលជាផ្នែកមួយនៃការធ្វើ កុសល របស់ពួកគេវាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា អង្ករបុណ្យ នៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាសព្វថ្ងៃ។
ជនជាតិមន: ល្បែងប្រជាប្រិយ

ល្បែងប្រជាប្រិយ 
ល្បែងជាច្រើនទាំងនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ានិងថៃគឺដើមកំណើតមន។ ក្នុងចំណោមពួកគេឡេនសាបា (ភ្លឺ។ ល្បែងបោះបាល់ Saba; Mon ဝိုင်မ်ဟနဂ် ;     ) ឡោខនកក្រោន (រំកិលក្រោមបាយអមួយ) និងម៉នសុនប៉ា (ម៉ុងលាក់ក្រណាត់) គឺជាល្បែងកុមារប្រពៃណីមនដ៏ល្បីល្បាញបំផុតហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ជា បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបី ដោយ យូ ។ អេស។ អេ។
ជនជាតិមន: បញ្ជីរាយនាមប្រជាជនមនដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់

បញ្ជីរាយនាមប្រជាជនមនដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ 

 ស៊ីនអារ៉ាហាន - ព្រាននារី ដែលផ្សាយ ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ នៅ ព្រះរាជាណាចក្របាកាន និង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក 
 លោកវ៉ាររូ - ស្ថាបនិកនៃ ហាន់វត្តី ព្រះរាជាណាចក្រ និងលោក វ៉ាររូធម្មទេសនា ដែលជា សន្ធិសញ្ញាស្របច្បាប់ ដែលមានអាយុកាលចំណាស់ជាងគេបំផុតរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ 
 ស៊ីន សាប៊ូ ដែលជាមេដឹកនាំស្រីតែម្នាក់គត់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តភូមាដែលបានកត់ត្រាទុក (ឥឡូវមីយ៉ាន់ម៉ា) 
 ប៊ិនកាដាឡា - អគ្គនាយករងដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះការពង្រីក អាណាចក្រតុងហ្គូ ដែលជា ចក្រភពធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ 
 អូសូថេពហ្គៅ - អ្នកជំនួញដ៏មានឥទ្ធិពលម្នាក់នៅក្នុង ព្រះរាជាណាចក្រអយុធ្យា នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១៧ 
 តាក់ស៊ីន - ស្ថាបនិកនៃ រាជវង្សថុនបុរី នៃសៀម 
 រាមាទី ១ ជាស្ថាបនិកនៃ រាជវង្សចក្រគ្រី នៃ សៀម (ឥឡូវ ថៃ ) 
 អាម៉ារិនដា - ម្ចាស់ក្សត្រីនៃស្តេចរាមាទី ១ និងម្តាយរបស់ស្តេច រាមាទី ២ 
 ជូឡាឡុងកន (រ៉ាម៉ាវី) - ព្រះមហាក្សត្រទីប្រាំនៃរាជវង្សចក្រីដែលបានធ្វើទំនើបកម្មប្រទេសថៃ 
 ដេប៉ូរ៉ាឌី - ម្ចាស់ក្សត្រីម្ចាស់ក្សត្រី រាមាទី ៤ និងម្ដាយជូឡាឡុងកន (រ៉ាម៉ាវី) 
 សៅលូ វេជ្ជបណ្ឌិតដំបូងគេមកពីប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ានិងមីយ៉ាន់ម៉ាដំបូងគេនៅ សហរដ្ឋអាមេរិក 
 ម៉ីហ្គី អភិបាលនៃប្រទេសអង់គ្លេសភូមា 
 មីនធូន  អ្នកត្រួសត្រាយចលនាអក្សរសាស្ត្រនៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៣០ និងជាឪពុករបស់ប្រធានាធិបតី Htin Kyaw (២០១៦– ២០១៨) 
 Htoo Ein Thin - តារាចម្រៀងប៉ុបមីយ៉ាន់ម៉ា 
 ផាលីមី - តារាចម្រៀងប៉ុបថៃ 
 Nandar Hlaing - តារាសម្តែងខ្សែភាពយន្តមីយ៉ាន់ម៉ា 
 Chintara Sukapatana - តារាសម្តែងខ្សែភាពយន្តថៃ 
 Srirasmi Suwadee - ជា ម្ចាស់ក្សត្រី ទីបីនៃពេលនោះ - ព្រះអង្គម្ចាស់ Maha Vajiralongkorn (ឥឡូវរ៉ាម៉ា X) នៃប្រទេសថៃ 
 Anand Panyarachun - នាយករដ្ឋមន្រ្តីថៃ  
 លោក Myint Swe អនុប្រធានាធិបតីមីយ៉ាន់ម៉ា
ជនជាតិមន: សូម​មើល​ផង​ដែរ

សូម​មើល​ផង​ដែរ 

 ហាហ្វីហុនឆៃ 
 ប្រជាជននីយ៉ាគូ 
 បញ្ជីរាយនាមស្តេចមន 
 បុរេប្រវត្តិរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា 
 វត្ត ឆាណា សុងឃឹម 
 វត្តផារម៉ៃយីគីវ៉ាត 
 ស៊ីកភត្រាយ៉ា 
 ខុនមន 
 សារមន្ទីរវប្បធម៌នៃរដ្ឋមន
ជនជាតិមន: អំណានបន្ថែម

អំណានបន្ថែម 

 'ប្រវត្តិសាស្ត្រឡាំភុនៈរាជធានីនៃនគរមននៃហរប៉ុនឆៃ៉នៅក្នុង៉ហ្វហ្វ, អនទ្រេនិងហេលីលី, ដាវីឌ, បុរាណឈៀងម៉ៃ ភាគ ៤ ។ ឈៀងម៉ៃសៀវភៅស៊ីកូកូស៊ីធីឆ្នាំ ២០១២ ។ អេសអិន: B006J541LE
ជនជាតិមន: តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ

តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 

      
 ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានមនឯករាជ្យ 
 កាលបរិច្ឆេទនិងជួរនៃសិលាចារឹកមន 
 ក្រុមព័ត៌មានកៅវ៉ៅ 
 គេហទំព័រព័ត៌មានមន  
 ប្រវត្តិរូបរបស់រដ្ឋមន   
 តន្ត្រីមន 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
ជនជាតិម៉ាង

ម៉ាង ( Chinese    ;    ) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចដែលរស់នៅជាចម្បងនៅ Lai Châu ភាគពាយ័ព្យ នៃប្រទេសវៀតណាម ជាកន្លែងដែលពួកគេគឺជាក្រុមមួយក្នុងចំណោមជនជាតិវៀតណាមចំនួន 54 ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។ ក៏មានជនជាតិ ម៉ាង ប្រហែល 500 នាក់រស់នៅក្នុងខេត្ត យុនណាន ភាគខាងត្បូង ប្រទេសចិន ជាកន្លែងដែលពួកគេត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថាជា ជាតិគ្មានអត្តសញ្ញាណ ។

ភាសា ម៉ាង គឺជាផ្នែកមួយនៃសាខា Pakanic នៃគ្រួសារភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ។
ជនជាតិម្នង

រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| ផ្ទះ​វែង ​មួយ​នៅ​ភូមិ ម្នង នៃ Buôn Jun នៅ ​តំបន់​ខ្ពង់រាប​ភាគ​កណ្តាល ​ប្រទេស​វៀតណាម ។
រូបភាពតូច|258x258ភីកសែល| ស្ត្រី ម្នង នៅជិត Buon Ma Thuot
រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| អ្នកថែទាំដំរីរបស់ម្នង
ជនជាតិ ម្នង ឬ មុនង ( វៀតណាម : người Mơ-nông ) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចរស់នៅ តំបន់ខ្ពង់រាបភាគកណ្តាល និងតំបន់ ភាគអាគ្នេយ៍ នៃ ប្រទេសវៀតណាម និងតំបន់ភាគខាងកើតនៃ ប្រទេសកម្ពុជា ។ ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ជា​ពីរ​ក្រុម​ធំៗ​គឺ ម្នងខាងលិច និង ម្នងខាងកើត។ ជនជាតិភាគខាងលិចរួមមានក្រុមតូចៗដូចជា៖ Bhiet (Bhiat), Bu-Neur, Rehong, Kong-Khang, Ksèh, Nong, Prèh, Tí-Prì, Perong, Bu-Deung (ពូ-ថុង)។ ម្នងខាងកើតរួមមានៈ ហ្គា, ប្រេត, គីល (ឈីល), ក្រៀង, កេសុង (ឃ្យុង), រឡាម (រលឹម) រស់នៅភាគច្រើននៅតំបន់ភ្នំ។  

ក្រុមនីមួយៗនិយាយ ភាសាម្នង ផ្សេងៗគ្នា ដែលរួមជាមួយ ភាសា Koho ស្ថិតនៅក្នុង ក្រុម បាណាខាងត្បូង នៃគ្រួសារ មន-ខ្មែរ ។ 

សហគមន៍ដ៏ធំមួយដែលមានជនជាតិម្នងប្រហែល 47,000 នាក់រស់នៅក្នុងខេត្តជាប់ព្រំដែនភាគឦសាននៃ ប្រទេសកម្ពុជា នៃ ខេត្តមណ្ឌលគិរី ជាកន្លែងដែលពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថា ព្នង។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]
ជនជាតិម្នង: វប្បធម៌

វប្បធម៌ 
Epic (ភាសាម្នង: Ot N'rong - Ot : និទានដោយច្រៀង, N'rong : old story) ចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងជីវិតមនុស្ស ម្នង ។ វីរភាពទាំងនេះជាច្រើនដូចជា Con đỉa nuốt bon Tiăng (ភាសាម្នង: Ghu sok bon Tiăng, ភាសាអង់គ្លេស: The leech swallows Tiăng village),  ឬ Mùa rẫy bon Tiăng ( រដូវធ្វើស្រែចម្ការនៃភូមិ Tiăng) គឺពិតជាល្អណាស់វែង។
ជនជាតិម្នង: មនុស្សគួរឱ្យកត់សម្គាល់

មនុស្សគួរឱ្យកត់សម្គាល់ 

 Y Thu Knul (1828 – 1938) ជាជនជាតិ ឡាវ -ម្នង ដែលជាមេក្រុមដែលបង្កើត Buôn Đôn ជាភូមិបរបាញ់ដំរីដ៏ល្បីមួយនៅ តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល។ Y Thu Knul ចាប់បានដំរីព្រៃជាង៤០០ក្បាលក្នុងមួយជីវិត។ នៅឆ្នាំ១៨៦១ គាត់បានចាប់ ដំរីស មួយក្បាលមកប្រគល់ជូនព្រះរាជវង្សានុវង្សថៃ ដឹកនាំស្តេច ថៃ ថ្វាយព្រះនាមថា "ឃុនជុនបប" (តាមន័យត្រង់ថា "ស្តេចអ្នកប្រមាញ់ដំរី")។  
 N'Trang Long ជាមេកុលសម្ព័ន្ធដែលបានដឹកនាំអ្នកភូមិប្រឆាំងនឹង អាណានិគមបារាំង ក្នុងការបះបោររយៈពេល 24 ឆ្នាំពីឆ្នាំ 1912 ដល់ Henri Maitre  - អ្នកនិពន្ធជនជាតិបារាំង អ្នករុករក និងជាអ្នកធ្វើអាណានិគម - ដែលល្បីល្បាញសម្រាប់សៀវភៅផ្សងព្រេង Les Jungles Moï (អង់គ្លេស៖ ម៉ុងតាញ៉ាក្នុងព្រៃ វៀតណាម៖ Rừng Người Thượng ) ក៏ដូចជាសកម្មភាពឃោរឃៅប្រឆាំងនឹងជនជាតិម្នង ផងដែរ។   
 Điểu Kâu - ជនជាតិភាគតិច Điểu Klứt និង Điểu Klung - អ្នកប្រាប់វីរភាពពីរនាក់ គឺជាបងប្អូនបីនាក់ក្នុងគ្រួសារមួយ ដែលបានប្រមូល កត់ត្រា និងផ្សព្វផ្សាយវីរភាព ម្នង ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ២០០៨ សិល្បករប្រជាប្រិយ Điểu Kâu បានទទួលមរណៈភាពដោយជរាភាព។ នេះជាការបាត់បង់ដ៏ធំធេងសម្រាប់ជនជាតិម្នងពីព្រោះពួកគេចាត់ទុក Điểu Kâu ជាអ្នករក្សាអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌របស់ពួកគេ។
ជនជាតិរ៉ាដេ

រ៉ាដេ ឬ Êđê ( ភាសារ៉ាដេ ៖ Anak Degar  / ជនជាតិដេហ្គារ) គឺជា ក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចអូស្ត្រូណេស៊ីនៃភាគខាងត្បូង វៀតណាម (ចំនួនប្រជាជន 398,671 ក្នុងឆ្នាំ 2019)។
ជនជាតិរ៉ាដេ: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ 
ពាក្យ រ៉ាដេ គឺជាសិលាចារឹក បារាំង ចាស់របស់ ដាហ្គារ នៅក្នុង ភាសា រ៉ាដេ ។ រ៉ាដេត្រូវបានគេសំដៅផងដែរថាជា Anak Degar (ប្រជាជនដេហ្គារ) ។ Anak Degar មកពីពាក្យ Anak កុទាយា-នាគារ មានន័យថា "ក្រុមជនជាតិ កុទាយានាគារ " ឬ "កូនចៅរបស់ ស្រី កៅណ្ឌិន្យ និង នាង នាគ " ។ ឈ្មោះ "កៅណ្ឌិន្យ"  បានមកពីឈ្មោះ កម្ពុជា ហើយ "នាគ" សំដៅលើព្រះដំបូងនៃជនជាតិ ចាម ។ ក្នុង​នាម​ជា​ក្រុម​ជនជាតិ​មួយ​នៃ ​តំបន់​ខ្ពង់រាប​ភាគ​កណ្តាល​វៀតណាម វប្បធម៌​របស់​ប្រជាជន រ៉ាដេ ត្រូវ​បាន​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ទាំង ​ប្រទេស​ចាម្ប៉ា និង ​កម្ពុជា ។ ដោយសារតែស្ថានភាពរបស់ពួកគេកាន់កាប់តំបន់ព្រំដែនរវាងឥទ្ធិពលទាំងពីរនេះ ពាក្យ ដេហ្គារពេលខ្លះក៏ត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសំដៅលើប្រជាជននៃតំបន់ខ្ពង់រាបភាគកណ្តាលវៀតណាមជាក្រុមសមូហភាព។

យោងតាមអ្នកប្រាជ្ញ បារាំង នៃ ការសិក្សាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ចរិតរបស់ព្រះសង្ឃកៅណ្ឌិន្យជានិមិត្តរូបនៃ វិស័យវប្បធម៌ឥណ្ឌា ដែលមានឥទ្ធិពលលើ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ បុរាណតាមរយៈពោនគរ ( ចំប៉ា ) នាងនាគ (កម្ពុជា) ណាងខូសោប ( ឡាវ ) និង មេខ្វាន់ខាវ ( ប្រទេសថៃ) ។ ) រឿងព្រេងនេះមានប្រជាប្រិយភាពជាមួយក្រុមជនជាតិភាគតិចនៃតំបន់ខ្ពង់រាបភាគកណ្តាលវៀតណាម និងក្រុមជនជាតិដទៃទៀតនៃ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ក្នុងផ្នែកវប្បធម៌ឥណ្ឌា។
ជនជាតិរ៉ាដេ: ភាសា

ភាសា 
រូបភាពតូច|222x222ភីកសែល| ផ្ទះវែង រ៉ាដេ ។
ភាសា រ៉ាដេ គឺជាភាសាមួយក្នុងចំណោម ភាសាចាម ដែលជាក្រុមរងនៃសាខា ម៉ាឡាយូ-ប៉ូលីណេសៀន នៃ គ្រួសារភាសា អូស្ត្រូណេស៊ី ។ ភាសាចាមផ្សេងទៀតត្រូវបាននិយាយនៅវៀតណាមកណ្តាល និងនៅ អាឆេ, ស៊ូម៉ាត្រា ; ចាម​មាន​ទំនាក់ទំនង​ឆ្ងាយ​ជាង​ជាមួយ​នឹង​ភាសា ​ម៉ាឡេ ​របស់ ​ឥណ្ឌូណេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី និង ​ម៉ាដាហ្គាស្កា និង ​ភាសា​ហ្វីលីពីន ។

ជនជាតិចាមបានបង្កើតប្រព័ន្ធសរសេរដោយផ្អែកលើ អក្សរឡាតាំង នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1920 ។
រូបភាពតូច|252x252ភីកសែល| កាបូបយួរដៃមួយប្រភេទរបស់ជនជាតិអូស្ត្រូអាស៊ីក បង្កើតឡើងដោយតួអង្គទេវកថា អ៊ី រិទ្ធ និងមានទម្រង់នៃផ្កាពពែ ឡាង ។
ជនជាតិរ៉ាដេ: អក្សរសិល្ប៍

អក្សរសិល្ប៍ 

 វីរភាព 
វីរភាព (ភាសារ៉ាដេ៖ Klei khan ) ដូចជា ក្លៀខាន់ អ៊ី ដាំសាន, ហបៀ ម្លប់, ដាំស្លាញ់,  ជាដើម ត្រូវបានប្រាប់ដោយអ្នកប្រាប់វីរភាព (ភាសារ៉ាដ៖ ពោខាន់ ) នៅជាប់នឹងភ្លើង។ យប់។
ជនជាតិរ៉ាដេ: វីរភាព

វីរភាព 
វីរភាព (ភាសារ៉ាដេ៖ Klei khan ) ដូចជា ក្លៀខាន់ អ៊ី ដាំសាន, ហបៀ ម្លប់, ដាំស្លាញ់,  ជាដើម ត្រូវបានប្រាប់ដោយអ្នកប្រាប់វីរភាព (ភាសារ៉ាដ៖ ពោខាន់ ) នៅជាប់នឹងភ្លើង។ យប់។
ជនជាតិរ៉ាដេ: តន្ត្រី

តន្ត្រី 
តន្ត្រីÊdêមានភាពចម្រុះណាស់ ហើយការលេងភ្លេងគឺជាវិធីដែលប្រជាជនÊdêប្រាស្រ័យទាក់ទងជាមួយមនុស្សទាំងសងខាង ហើយយោងទៅតាមជំនឿរបស់ពួកគេគឺព្រះ (ភាសាÊdê: yang)។

 ឧបករណ៍ភ្លេង 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|157x157ភីកសែល| ដិញវួត ជាខ្លុយបញ្ឈរដែលប្រជាជន រ៉ាដេ ប្រើ

 គង៖ មាន​គង​ជា​ច្រើន​ឈុត​ដែល​គេ​ប្រើ។ កន្សោម​គង​ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​ឡើង​ដោយ​គង​ព្យួរ​ចំនួន​ប្រាំមួយ​គឺ ខ្នា ហិល​ណាង ឬ​កណា​ហី​ង ម៉ុ​ឃឹ​ក ឬ​ខ្នុរ ឃ្យូ​ក ឬ​ម៉ុង ហឹល​ឡាំង ឡៅ​ខឿង ឬ​ក​ឃី​ត កណ្ណ​ឌី ហើយ​មួយ​ធំ​ជាងគេ​គឺ ឈីង សា; ព្រម​ទាំង​គង​មេ​ពីរ​គឺ mđũ និង ana (មាន​ស្គរ h'gor ផង​ដែរ)។ អ្នក​ផ្សេង​ទៀត​គឺ​: chinh k'ram ។ វប្បធម៌ រ៉េដេ  គងត្រូវ​បាន ​អង្គការ UNESCO ទទួល​ស្គាល់​ថា​ជា ​ស្នាដៃ​មួយ​នៃ​បេតិកភណ្ឌ​មាត់​ធ្មេញ និង​អរូបី​នៃ​មនុស្សជាតិ ។
 ខ្លុយ (Êdê language: đing): đing năm, ky pah, đing tak ta (or đing buốt klé), đing buốt tút, đing buốt trok, đing rinh, đing téc, đinh tút.
 ឧបករណ៍ខ្សែ៖ ប្រុក ឬ ប្រុក ហ្សិត,  goong ។
 អ្នកផ្សេងទៀត៖ ឈិន đing aráp, gông kram, đing pah, đing ktuk, đing pâng, kni.
ជនជាតិរ៉ាដេ: ឧបករណ៍ភ្លេង

ឧបករណ៍ភ្លេង 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|157x157ភីកសែល| ដិញវួត ជាខ្លុយបញ្ឈរដែលប្រជាជន រ៉ាដេ ប្រើ

 គង៖ មាន​គង​ជា​ច្រើន​ឈុត​ដែល​គេ​ប្រើ។ កន្សោម​គង​ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​ឡើង​ដោយ​គង​ព្យួរ​ចំនួន​ប្រាំមួយ​គឺ ខ្នា ហិល​ណាង ឬ​កណា​ហី​ង ម៉ុ​ឃឹ​ក ឬ​ខ្នុរ ឃ្យូ​ក ឬ​ម៉ុង ហឹល​ឡាំង ឡៅ​ខឿង ឬ​ក​ឃី​ត កណ្ណ​ឌី ហើយ​មួយ​ធំ​ជាងគេ​គឺ ឈីង សា; ព្រម​ទាំង​គង​មេ​ពីរ​គឺ mđũ និង ana (មាន​ស្គរ h'gor ផង​ដែរ)។ អ្នក​ផ្សេង​ទៀត​គឺ​: chinh k'ram ។ វប្បធម៌ រ៉េដេ  គងត្រូវ​បាន ​អង្គការ UNESCO ទទួល​ស្គាល់​ថា​ជា ​ស្នាដៃ​មួយ​នៃ​បេតិកភណ្ឌ​មាត់​ធ្មេញ និង​អរូបី​នៃ​មនុស្សជាតិ ។
 ខ្លុយ (Êdê language: đing): đing năm, ky pah, đing tak ta (or đing buốt klé), đing buốt tút, đing buốt trok, đing rinh, đing téc, đinh tút.
 ឧបករណ៍ខ្សែ៖ ប្រុក ឬ ប្រុក ហ្សិត,  goong ។
 អ្នកផ្សេងទៀត៖ ឈិន đing aráp, gông kram, đing pah, đing ktuk, đing pâng, kni.
ជនជាតិរ៉ាដេ: ស្ថាបត្យកម្ម

ស្ថាបត្យកម្ម 
ផ្ទះធម្មតារបស់ប្រជាជន រ៉ាដេ គឺជាផ្ទះវែងធ្វើពីឫស្សី និងឈើ។ ប្រវែងផ្ទះវែងត្រូវបានវាស់ដោយចំនួននៃធ្នឹមកអាវ (ភាសារ៉ាដេ៖ ដឺ ) ។ នៅពេលដែលក្មេងស្រីដែលរស់នៅក្នុងផ្ទះរៀបការរួច ផ្ទះត្រូវបានពង្រីកដោយបន្ទប់តែមួយ ព្រោះទិដ្ឋភាពរួមនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ រ៉ាដេមានន័យថា ប្តីនឹងរស់នៅក្នុងផ្ទះប្រពន្ធរបស់គាត់។ ទិសដៅនៃអគារគឺខាងជើង - ខាងត្បូង។

លំហផ្ទះវែងចែកចេញជាពីរផ្នែក៖ ផ្ទៃរបស់ Gah បង្កើតបាន 1/3- 2/3 ផ្ទៃដីសរុបត្រូវបានចាត់ទុកថាជាបន្ទប់ទទួលភ្ញៀវ និងផ្នែកផ្សេងទៀតរួមមានបន្ទប់គេង។ មានទ្វារពីរ៖ ទ្វារខាងមុខសម្រាប់បុរស ទ្វារខាងក្រោយសម្រាប់ស្ត្រី និងជណ្តើរពីរ៖ ជណ្តើរបុរស និងជណ្តើរស្រី។

ផ្ទះ​វែង​អាច​មាន​ប្រវែង​១០០​ម៉ែត្រ និង​ផ្ទះ​ពី​បី​ទៅ​ប្រាំបួន​គ្រួសារ។ ការ​ពិពណ៌នា​បែប​បុរាណ​អំពី​ទំហំ​ផ្ទះ​វែង​គឺ៖ «ផ្ទះ​វែង​ដូច​សំឡេង​គង»។
ជនជាតិលាវ

ជនជាតិលាវ ឬ ជនជាតិឡាវ គឺជាក្រុមជនជាតិតៃដែលមានដើមកំណើតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែល​និយាយ​ភាសារបស់ក្រុម​ភាសា​ថៃកៈដៃ មានដើមកំណើតមកពីប្រទេសចិនភាគខាងត្បូងនាពេលបច្ចុប្បន្ន ពួកគេ​ជា​ជនជាតិ​ភាគតិច​របស់ប្រទេស​ឡាវ ៥៣.២% របស់ចំនួនប្រជាជនសរុប ជនជាតិឡាវភាគច្រើនគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ពួក​គេ​មាន​ទំនាក់​ទំនង​យ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ​ជាមួយ​នឹង​ជនជាតិ​តៃ​ផ្សេង​ទៀត ជាពិសេស (ឬមានន័យដូច) ជាមួយជនជាតិឦសាន ដែលជាអ្នកនិយាយភាសាឡាវផងដែរ ប៉ុន្តែមានដើមកំណើតនៅប្រទេសថៃជិតខាង

នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រលោកខាងលិច ពាក្យ​ Lao people និង Laotian (ជនជាតិលាវ) មានអត្ថន័យធូររលុង ពាក្យទាំងពីរនេះត្រូវបានអនុវត្តមិនទៀងទាត់ទាំងចំពោះជនជាតិដើមទាំងអស់របស់ប្រទេសឡាវជាទូទៅ​ ក្រៅ​ពី​ឬ​នៅ​ជាមួយ​ជនជាតិ​ឡាវ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ផ្សេង​គ្នា​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ចាប់តាំងពីការបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅប្រទេសឡាវក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ ពាក្យ​ Lao ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត​តែ​ចំពោះ​ក្រុម​ជនជាតិ​ភាគតិច​ប៉ុណ្ណោះ ខណៈ​ជនជាតិ​ឡាវ​សំដៅ​ទៅ​លើ​ពលរដ្ឋ​ឡាវ​ណា​មួយ​ដោយ​មិន​គិត​ពី​អត្តសញ្ញាណ​ជនជាតិ​របស់​ពួកគេ​ឡើយ ប្រទេសមួយចំនួននៅតែបង្រួបបង្រួមលក្ខខណ្ឌនៅក្នុងស្ថិតិរបស់ពួកគេ។ ជនជាតិភាគតិចផ្សេងទៀតក្នុងប្រទេសឡាវរួមមាន ហ្មុង ឃ្មុ ភូតៃ លួ និងក្រុមតូចៗជាច្រើនទៀត។  ថ្វីត្បិតតែមានជនជាតិភាគតិចផ្សេងៗគ្នាក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនឡាវមានភាសាសាមញ្ញមួយដែរ គឺភាសាឡាវ។ ប្រទេសឡាវក៏ជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសផងដែរ។  ប្រជាជនឡាវភាគច្រើនអនុវត្តគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ដែលដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ និងវប្បធម៌របស់ប្រជាជនឡាវ។  ហើយជនជាតិឡាវក៏គោរពសាសនាផ្សេងទៀតដូចជា គ្រិស្តសាសនា ឥស្លាម និងសាសនាក៏ត្រូវបានប្រជាជនឡាវអនុវត្តផងដែរ។
ជនជាតិលាវ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រជាជនលាវអាចត្រូវបានគេសម្គាល់នៅសតវត្សរ៍ទី១៣ នាពេលដែលអាណាចក្រខ្មែរថយចុះឥទ្ធិពលនៅពេលនោះស្តេចហ្វាង៉ុម ព្រះមហាក្សត្រនៃលាវបានបង្កើតរាជាណាចក្រឡានសាង មានការរីកចម្រើនជាច្រើនសតវត្សមកហើយ ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាសម្រាប់វប្បធម៌ សិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មដ៏សម្បូរបែបរបស់ខ្លួន។ នាសតវត្សទី១៧ រាជាណាចក្រឡានសាង ត្រូវបានចុះខ្សោយដោយសារជម្លោះផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្លួន និងទទួលរងសម្ពាធពីនគរជិតខាង(សៀម,អណ្ណាម,ភូមា)។  នៅទីបំផុត រាជាអាណាចក្រនេះបានបំបែកទៅជានគរបីដាច់ដោយឡែកពីគ្នា គឺហ្លួងព្រះបាង វៀងចន្ទន៍ និងចម្ប៉ាសាក់ ។ ក្នុងកំឡុងសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ ប្រទេសលាវបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាណានិគមនិយមបារាំង។  បារាំងបានបង្កើតអាណាព្យាបាលលើប្រទេសឡាវនៅឆ្នាំ១៨៩៣ ហើយបានគ្រប់គ្រងនៅលើទឹកដីនេះរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៥៣ ។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង ឡាវត្រូវបានធ្វើទំនើបកម្ម ហើយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធត្រូវបានអភិវឌ្ឍ ប៉ុន្តែប្រទេសនេះក៏ជួបប្រទះការកេងប្រវ័ញ្ច និងការជិះជាន់ផងដែរ។ បន្ទាប់ពីឡាវបានទទួលឯករាជ្យពីបារាំងមក ប្រទេសនេះត្រូវបានធ្លាក់ចូលនៅក្នុងជម្លោះនៃសង្រ្គាមវៀតណាម។  សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ ដោយ​បាន​គាំទ្រ​រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ​ប្រឆាំង​នឹង​កម្លាំង​កុម្មុយនិស្ត។  ជម្លោះ​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ​បាន​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ការ​ខូចខាត​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដល់​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និង​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ប្រទេសយ៉ាងខ្លាំង។  នៅឆ្នាំ១៩៧៥ កម្លាំងកុម្មុយនិស្តប៉ៈថេតឡាវបានផ្តួលរំលំរាជរដ្ឋាភិបាលរាជានិយមឡាវ ហើយបានបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ។  រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី​បាន​អនុវត្ត​គោលនយោបាយ​សង្គមនិយម ហើយ​បាន​តម្រឹម​ខ្លួន​ជាមួយ​សហភាព​សូវៀត និង​ប្រទេស​កុម្មុយនិស្ត​ដទៃទៀត។ ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០មក ប្រទេសឡាវបានអនុវត្តកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច និងបើកចំហចំពោះការវិនិយោគពីបរទេស ដែលបណ្តាលឱ្យមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចគួរឱ្យកត់សម្គាល់។  ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រទេសនេះនៅតែជាប្រទេសក្រីក្របំផុតមួយនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាមួយនឹងបញ្ហាប្រឈមជាច្រើនក្នុងវិស័យដូចជា ការអប់រំ ការថែទាំសុខភាព និងសិទ្ធិមនុស្ស។
ជនជាតិលាវ: វប្បធម៌

វប្បធម៌ 
វប្បធម៌ឡាវមានភាពសម្បូរបែប ដែលទទួលឥទ្ធិពលពីប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏យូរលង់នៃអន្តរកម្មជាមួយប្រទេសជិតខាង ដូចជាប្រទេសថៃ វៀតណាម ចិន និងកម្ពុជា។ ជាលក្ខណៈ​ពិសេស​មួយ​នៃ​វប្បធម៌​ឡាវ​គឺ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ដែលជាសាសនាលេចធ្លោក្នុងប្រទេសលាវអស់​រយៈពេល​ជាច្រើន​សតវត្ស​មកហើយ។ ដែលបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃជីវិតសង្គមជាតិរបស់ឡាវ រួមទាំងសិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម អក្សរសិល្ប៍ និងទំនៀមទម្លាប់។ ភ្លេងតន្ត្រីនិងរបាំប្រពៃណីរបស់ឡាវក៏ជាការបង្ហាញវប្បធម៌ដ៏សំខាន់ផងដែរ ដោយឧបករណ៍ជាតិគឺ គែន ដែលជាប្រភេទឧបករណ៍ផ្លុំំដោយមាត់កាន់ជាប់នឹងឬស្សី។  ប្រទេសនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរសម្រាប់វាយនភណ្ឌប្រពៃណីរបស់ខ្លួន ជាពិសេសការតម្បាញសូត្រ។ បេតិកភណ្ឌជាតិឡាវ សំដៅលើទីតាំងវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ វត្ថុបុរាណ និងការអនុវត្តនានា ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាមានតម្លៃយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ប្រជាជាតិឡាវដ៏ល្បីបំផុតមួយនៃបេតិកភណ្ឌជាតិឡាវ គឺទីក្រុងហ្លួងព្រះបាង ដែលត្រូវបានចាត់ចូលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ ដោយសារស្ថាបត្យកម្មដែលបានថែរក្សាយ៉ាងល្អ និងការបញ្ចូលគ្នាតែមួយគត់នៃឥទ្ធិពលអាណានិគមឡាវ និងបារាំង។គួរឱ្យកត់សម្គាល់ផ្សេងទៀតនៃបេតិកភណ្ឌជាតិឡាវរួមមាន ក្រឡពាស ដែលជាបណ្តុំនៃពាងថ្មបុរាណដ៏អាថ៌កំបាំងដែលរាយប៉ាយពាសពេញទីជនបទ និងប្រាសាទវត្តភូនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ ដែលមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សទី៥ ដែលជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកន្លែងដ៏សំខាន់បំផុតមួយ។  ទីតាំងបុរាណវិទ្យានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។
ជនជាតិវៀតណាម

រូបភាពតូច
ជនជាតិវៀតណាម ឬ ជនជាតិយួន (ភាសាវៀតណាម : ngườiViệt) ឬ គិញ គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលមានដើមកំណើតនៅវៀតណាមខាងជើង និងភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិនសម័យបច្ចុប្បន្ន។ ភាសា​កំណើត​គឺ វៀតណាម ជា​ភាសា​អូស្ត្រូអាស៊ីក​ដែល​គេ​និយាយ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​បំផុត។ ជនជាតិវៀតណាម មានត្រឹមតែជាង ៨៥.៣២% នៃចំនួនប្រជាជនវៀតណាមក្នុងជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩ ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជាជនជាតិគិញ (người Kinh) ដើម្បីសម្គាល់ពួកគេពីក្រុមជនជាតិភាគតិចផ្សេងទៀតដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសដូចជាជនជាតិ ហ្មុង, ចាម្ប៍ ឬ មុង ជាដើម។ ជនជាតិវៀតណាមគឺជាក្រុមមួយក្នុងចំណោមក្រុមសំខាន់ៗទាំងបួននៃអ្នកនិយាយភាសាវៀតក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដែលក្រុមផ្សេងទៀតគឺជាជនជាតិ មុង, ថូ និង ជុត ។  ពួកគេទាក់ទងនឹង ជីន ឬ ជីង ប្រជាជនដែលជាក្រុមជនជាតិវៀតណាមនៅក្នុងប្រទេសចិន។ តំបន់ដែលមានចំនួនប្រជាជនសំខាន់ៗរួម ប្រទេសវៀតណាម 82,085,826 នាក់ សហរដ្ឋអាមេរិក 2,183,000 នាក់ កម្ពុជា 400,000–1,000,000https://www.nytimes.com/interactive/2018/03/28/magazine/cambodia-persecuted-minority-water-refuge.html នាក់ ជប៉ុន 432,934 នាក់ ...។ ភាគច្រើន នៃសាសនាប្រជាប្រិយវៀតណាម ធ្វើសមកាលកម្មជាមួយ ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ជនជាតិភាគតិចនៃ គ្រិស្តបរិស័ទ (ភាគច្រើនជា រ៉ូម៉ាំងកាតូលិក ) និងក្រុមផ្សេងទៀត។
ជនជាតិវៀតណាម: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
ដើមកំណើត និងបុរេប្រវត្តិ 

បុព្វបុរសនៃជនជាតិវៀតណាមគឺជាជនជាតិ ប្រូតូ-វៀត ដែលបន្តពូជសាសន៍ពី ប្រូតូ-អូស្ត្រូអាស៊ីទិក ដែលអាចមានប្រភពមកពីកន្លែងណាមួយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន យូណាន លីងណាន ឬទន្លេយ៉ង់សេ ឬដីគោក អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមជាមួយនឹង មន ដែលបានតាំងទីលំនៅ  ឆ្ងាយ​ទៅ​ខាង​លិច ហើយ​ខ្មែរ​ធ្វើ​ចំណាក​ស្រុក​ទៅ​ខាង​ត្បូង។
ជនជាតិឞូន៝ង

ឞូន៝ង ឬ ព្នង  គឺជាក្រុមប្រជាជនជនជាតិដើមដែល រស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម។ ពួកគេត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាក្រុមអំបូរមនុស្ស “មន-ខ្មែរ” ដែលមានទីដែនដីដូនតាចាប់ពីភាគឥសាន្តនៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ពីភូមិភាគខ្ពង់រាប កណ្តាលនៃប្រទេស​វៀតណាម រហូតដល់ជ្រោយនៃសមុទ្រចិនខាងត្បូង និងនៅភាគត្បូង នៃប្រទេសឡាវ។ នៅក្នុងពេលដ៏យូរ​លង់ណាស់មកហើយ ប្រមាណជាង២០០០ពាន់​ឆ្នាំមកនេះ ឞូន៝ង (ឬ ព្នង សុំប្រើពាក្យ “ឞូន៝ង”) ត្រូវបានចិន​ហៅក្រុមជនជាតិដើមនេះថា “ហ្វូណន” (ដើមឡើយកម្ពុជរដ្ឋ មាន​នគរហ្វូណន ឬ នគរភ្នំនេះឯង)  វៀតណាម ឬយាគណាម ហៅថា “មន៝ង” ខ្មែរហៅពួកគាត់ថា “ភ្នង” ចំណែកឯឡាវ ហៅពួកគេថា “ម៉យ” ។ ផ្ទុយទៅវិញ ជនជាតិដើមឞូន៝ង ហៅខ្លួនឯងថា “ឞូន៝ង”។ ភាគច្រើនពួកគេរស់នៅ ខេត្តមណ្ឌលគិរី និង មួយចំនួនទៀត មាននៅខេត្តស្ទឹងត្រែង និងខេត្តក្រចេះ។