navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង: ស្នាដៃ

ស្នាដៃ 

ឧកញ៉ា ព្រះឃាំ្លងនង ជាកវីឯកនៅក្នុងរាជព្រះអង្គអេង និងព្រះអង្គចន្ទ។ ពិតមែនតែលោកជាកវីនៅសម័យនោះ តែស្នាដៃរបស់លោកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីសុះសាយមកក្នុងរាជកាលស្តេច ហរិរក្សរាមាឥស្សារាធិបតីព្រះអង្គឌួង។ លោកបានផ្ចិតផ្ចង់រៀបរៀងខាងអក្សរសាស្រ្តជាច្រើនរហូតដល់បានឡើងងារជាឧកញ៉ា ព្រះឃ្លាំង គឺងារជាក្រុមព្រះរាជបណ្ឌិត ហើយលោកក៏ជាកវី របស់ស្តេចផងដែរ។ ស្នាដៃរបស់លោកដែលឆើតខាងអក្សរសាស្ត្រមានច្រើន។​ ឧកញ៉ា ព្រះឃ្លាំងនង បានបន្សល់ទុកនូវស្នាដៃរបស់លោកដែលយើងបានរកឃើញគឺ៖

ច្បាប់សុភាសិត គ.ស១៧៩០
លោបនេយ្យជាត៌ក គ.ស១៧៩៤
ប៉ុញ្ញាសាសិរសារ គ.ស១៧៩៧
ភោគកុលកុមារ គ.ស១៨០៤
វរនុជវរនេត្រ គ.ស១៨០៦
ព្រះសមុទ្រ គ.ស១៨០៨
ពង្សាវតារ គ.ស១៨១៨
ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង: ឯកសារពិគ្រោះក្នុងអត្ថបទ

ឯកសារពិគ្រោះក្នុងអត្ថបទ 

ស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ឧកញ៉ាព្រះឃាំ្លងនង អ្នកនិពន្ធខ្មែរ ជីវប្រវត្តិនិងស្នាដៃ បោះពុម្ពដោយបណ្ណាគារ សេង ងួនហួត
ឧកញ៉ាម៉ម

ឧកញ៉ាម៉ម ជាមេទ័ពស្រួចនៃព្រះបាទចន្ទរាជា ក្នុងសម័យលង្វែក។ ក្រោយពីចាញ់សង្គ្រាមព្រះចៅឌៀររាជាបានឱ្យពញអុងចេញទ័ពមកបង្ក្រាបព្រះចៅខ្មែរ នៅក្នុងឆ្នាំ១៥៣៦។
ឧកញ៉ាលំពាំងទេព

ឧកញ៉ាលំពាំងទេព (១៤??-១៥១៩) (ឧកញ៉ា ជាឋានៈស្មើ រដ្ឋមន្ត្រី, លំពាំង ជាងារ រឺ នាទីស្មើនឹងចក្រី, ទេព ជាឈ្មោះផ្ទាល់) ចៅពញានៅ មានឋានៈជាឧកញ៉ាលំពាំង ត្រូវនឹងឧកញ៉ាចក្រី លោកត្រូវជាបងប្អូនជីដូនមួយខាងមាតារបស់ព្រះស្ដេចកនម្នាក់ ហើយក៏ជាមេទ័ពរបស់ទ្រង់ផងដែរ។
ឧកញ៉ាវាំងនៅ

ឧកញ៉ាវាំងនៅ (១៤??-១៥១៩) (ឧកញ៉ា ជាឋានៈស្មើ រដ្ឋមន្ត្រី, វាំង ជាងាររឺនាទី, នៅ ជាឈ្មោះផ្ទាល់) ចៅពញានៅ មានឋានៈជាឧកញ៉ាវាំង ត្រូវនឹងឧកញ៉ាវាំង លោកត្រូវជាបងប្អូនជីដូនមួយខាងមាតារបស់ព្រះស្ដេចកនម្នាក់ ហើយក៏ជាមេទ័ពរបស់ទ្រង់ផងដែរ។
ឧកញ៉ាវៀងសូរ

ឧកញ៉ាវៀងសូរ (១៤??-១៥១៩) (ឧកញ៉ា ជាឋានៈស្មើ រដ្ឋមន្ត្រី, វៀង ជាងាររឺនាទី ស្មើនឹងយមរាជ, សូរ ជាឈ្មោះផ្ទាល់) ចៅពញាសូរ មានឋានៈជាឧកញ៉ាវៀង ត្រូវនឹងឧកញ៉ាយមរាជ លោកត្រូវជាបងប្អូនជីដូនមួយខាងមាតារបស់ព្រះស្ដេចកនម្នាក់ ហើយក៏ជាមេទ័ពរបស់ទ្រង់ផងដែរ។
ឧកញ៉ាវៀត

ឧកញ៉ាវៀតជាព្រះពិលៀង ជាមេទ័ពនៃក្រុងមានជ័យ ឆ្នាំគ.ស ១៥១៦ ហើយបន្តចូលសម័យលង្វែក។ ក្នុងសមរភូមិនៅឯពោធិ៍សាត់បានប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមជាមួយព្រះចន្ទរាជា និងព្រះភាគិនេយ្យយសរាជារបស់ទ្រង់។ ក្នុងឯកសារមហាបុរសខ្មែរលោកជាមេទ័ពរក្សាបន្ទាយមានជ័យនៅឯពោធិ៍សាត់ជាមួយសម្ដេចព្រះភាគិនេយ្យយសរាជា។
ឧកញ៉ាវៀត: ការពារបន្ទាយពោធិ៍សាត់

ការពារបន្ទាយពោធិ៍សាត់

ឯសម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា តាំងពីបានឈ្នះសង្គ្រាម សម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ និងចៅពញាចក្រីកែវមក ទ្រង់ក៏តាំងឱ្យផ្ដើមកេណ្ឌប្រមូលកងទ័ពថែមទៀត។ ថ្ងៃមួយនោះ ទ្រង់ជ្រាបថា សម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ និងចៅពញាចក្រីកែវ លើកទ័ពត្រឡប់មកបោះចោមបន្ទាយម្ដងទៀត តែពុំទាន់ឃើញចូលវាយ។ យប់នោះ ទ្រង់ចាត់ចែងតែងនាយកង នាយទ័ព តាមចំនួនដែលត្រូវការ ទ្រង់តាំងចៅពញាតេជៈសុខ កូនពៅនៃពញាពេជ្រឱ្យគ្រងងារជា "សេនាបតី" ធ្វើជាទ័ពមុខ ឃុំពល ៥០០០ នាក់ ឱ្យចៅពញាសួគ៌ាលោកទេពជាកូនទី៣ របស់ពញាពេជ្រធ្វើជាមេទ័ពឃុំពល ៥០០០ នាក់ ទៅនៅទល់មុខទ័ពនៃចៅពញាចក្រីកែវ និង នៃសម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ ដែលមានពល ៣០០០០ នាក់ ជាទ័ពមុខ។ ព្រះចន្ទរាជាទ្រង់ពល ១៥០០០ នាក់ ជាទ័ពហ្លួង លើកតាមទៅជាក្រោយ រួចទ្រង់ឱ្យចៅពញាយសរាជា ជាព្រះភាគិនេយ្យ និង ឧកញ៉ាវៀត ជាព្រះពិលៀង ឃុំពល ៣០០០ នាក់ នៅរក្សាបន្ទាយ។ លុះចាត់ទ័ពស្រេច ហើយល្មមពេលព្រះចន្ទចរត្រង់ចំពីលើទ្រង់ហើយ សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជាក៏អុជ ទៀន ធូប ភ្ញី ផ្កា តាំងធ្វើនមស្ការ ទ្រង់ប្រតិស្ថានដល់គុណព្រះរតនត្រ័យ និង ព្រះព្រហ្ម បរមឥន្ទ្រាធិរាជ ព្រមទាំងទេវតាទាំងឆកាមាសួគ៌ ដែលមានឫទ្ធីសក្ដិសិទ្ធិ និង អ្នកតាឃ្លាំងមឿងថា: "ឱ្យយើងខ្ញុំមានជ័យជំនះឈ្នះបានសេចក្ដីសុខ ទាំងរេហ៍ពលសកលយោធា" ។ ទ្រង់បួងសួងស្រេចហើយ ស្ដេចឡើងគ្រងព្រះទីនាំងពិជ័យគជេន្ទ្របវរសសុទ្ធដ៏ប្រពៃ។ ខណៈនោះស្រាប់តែឮសូរហ៊ោក្រោមប្រថពីលើអាកាសដាសកក្រើករំពើកទាំងផែនដី។ សូរសព្ទទាំងនោះ អស្ចារ្យពន់ប្រមាណណាស់។ ព្រះបរមក្សត្រក្សាន្តទ្រង់ឱ្យវាយគង ទូងភេរី លើកយោធាចេញទៅទាំង ៤ កង តំរង់ទៅបន្ទាយសម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ និង ចៅពញាចក្រីកែវ។

សម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ និង ចៅពញាចក្រីកែវបានដឹងហើយ ក៏ដេញកងទ័ពឱ្យបាញ់ត។ ក្នុងពេលដែលកងទ័ពកំពុងតែបាញ់ចាក់កាប់គ្នានោះ កងទ័ពខាងសត្រូវគឺខាងលោកកៅ និងលោកកែវទាំងប៉ុន្មាននោះ ក៏ស្រាប់តែឮសូរសន្ធឹកនៃទ័ពជាច្រើនកងព័ទ្ធពីក្រោយខ្នងខ្លួន។ សូរសព្ទហ៊ោនោះលាន់ឮកក្រើករំពើកទាំងក្រឡាប្រឹថពីដូចជាស្នូររន្ទះ ឬ ដូចជាភ្នំរលំមកលើទ័ពរបស់ខ្លួន។ សូរសព្ទនេះកើតឡើង ដោយសារខ្មោចពញាពេជ្រ កេណ្ឌបិសាចមកជួយ។ ខណៈនោះ នាយកងទ័ព សេះ ដំរី ខាងសត្រូវក៏ផ្អើលវឹកវរជាន់ជល់ដួលអស់សេនាទាហានខាងខ្លួនឯង។ រេហ៍ពលខាងសត្រូវ ក៏បែកទ័ពរត់យកតែអាយុជីវិតគ្រប់ខ្លួនទីទៃៗគ្នា។

ចៅពញាសួគ៌ាលោកកែវ (ទេព) និង ចៅពញាមហាសេនាសង្គ្រាមសុខ ក៏ដេញរេហ៍ពលឱ្យចូលចោមកងទ័ពចៅពញាចក្រីជិតជុំវិញ។ ចៅពញាចក្រីកែវឃើញដូច្នោះ ក៏លោតឡើងជិះដំរីបរចូលទៅតទល់ជាមួយនិងចៅពញាសួគ៌ាលោកកែវ (កែវតទល់នឹងកែវ) លុះទៅជិតទៀបនឹងបានប្រកាប់ជាមួយ និងចៅពញាសួគ៌ាលោកទៅហើយ ក៏ស្រាប់តែដំរីជំនិះនៃចៅពញាចក្រីកែវនោះភ្ញាក់ផ្អើលបោលពេញទំហឹងបណ្ដាលឱ្យដូចគេគ្រវាត់ធ្លាក់ខ្លួនចៅពញាចក្រីទៅលើភ្លុកដំរីជាជំនិះនៃចៅពញាសួគ៌ាលោក។ ភ្លាមនោះ ចៅពញាសួគ៌ាលោក ក៏កាប់ពញាចក្រីនឹងដាវដាច់កស្លាប់មួយរំពេច។ រេហ៍ពលខាងចៅពញាចក្រីកែវឃើញនាយស្លាប់ហើយមិនហ៊ានតទល់ទៅទៀតទេ ក៏បែកទ័ពរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅទីទៃៗអស់។

ពញាសួគ៌ាលោកកែវ (ទេព) និងចៅពញាសេនាសង្គ្រាមសុខ កាលបានជ័យជំនះហើយ ក៏នាំយកក្បាលចៅពញាចក្រីកែវ ទៅក្រាបបង្គំទូលសម្ដេចពញាចន្ទរាជាសូមទ្រង់ជ្រាបគ្រប់ប្រការ។ សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ទ្រង់មានព្រះអំណរណាស់។
ឧកញ៉ាវ៉ាងជួន

ឧកញ៉ាវាំងជួន ឬ ឧកញ៉ាចៅហ្វា វាំងជួន (កើតនៅថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ឆ្នាំ១៨៦៤ - ខែកញ្ញា ១៩៤៦) គឺជាមន្ត្រីរដ្ឋខ្មែរនៃពួកអភិជនខ្មែរក្នុងសម័យអាណាព្យាបាលបារាំង នៅឆ្នាំ១៨៨៥ លោកបានត្រូវ លោកអ៊ូហ្គូស្ត ប៉ាវី នាំទៅរៀននៅប្រទេសបារាំង។ ពេលត្រឡប់ចូលកម្ពុជាវិញ លោកបានត្រូវតែងតាំងជាអ្នកបកប្រែភាសានិងធ្វើការជាប់ជាមួយ លោកអ៊ូហ្គូស្ត ប៉ាវី ។ លោកបានកើតនៅស្រុកកំពង់ត្រឡាច ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ដោយមានឪពុកជាពាណិជ្ជករចិន និងម្ដាយជាជនជាតិខ្មែរឈ្មោះ វេង ។ កាលនៅកុមារភាព លោកបានចូលរៀននៅសាលាបារាំង-កម្ពុជានៅភ្នំពេញ បន្ទាប់មកចូលរៀននៅវិទ្យាល័យឆាសសែលុប-លូបាត (Chasseloup-Laubat) ក្នុងទីក្រុងព្រៃនគរ ។
រូបភាពតូច|ឧកញ៉ាវាំងជួននៅឆ្នាំ១៩១០
លោកបានធ្វើដំណើរពីបាងកក ទៅលាវ ប៉ែកខាងកើត និងខាងលិច ជាមួយលោកអ៊ូហ្គូស្ត ប៉ាវី ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០០ លោកប៊ូឡូស ជារ៉េស៊ីដង់ស៊ុប៉េរីយ័រ បានចាត់គាត់ឲ្យទៅធ្វើការជាមួយមហាក្សត្រ នរោត្តម ហើយព្រះមហាក្សត្រ បានតែងតាំងគាត់ជា រដ្ឋមន្រ្តីព្រះបរមរាជវាំង ហិរញ្ញវត្ថុ និង វិចិត្រសិល្បៈ ហើយទទួលគោរមងារហៅថា ឧកញ៉ា ចៅហ៊្វា ។ នៅឆ្នាំ១៩០៦ លោកបានដង្ហែព្រះមហាក្សត្រស៊ីសុវត្ថិ ទៅធ្វើទស្សនកិច្ចជាផ្លូវការនៅប្រទេសបារាំង។ ឧកញ៉ាចៅហ្វ៊ា ជួន បានបម្រើការងារក្នុងរជ្ជកាលព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបីជំនាន់ គឺតាំងពីរជ្ជកាលព្រះមហាក្សត្រ ព្រះបាទនរោត្តម ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ និងព្រះបាទមុនីវង្ស។https://kbn.news/archives/120048

Thiounnhttps://kbn.news/archives/120048

Thiounn ឧកញ៉ាចៅហ្វ៊ា ជួន បានទទួលអនិច្ចកម្ម នៅខែកញ្ញា ១៩៤៦ ក្នុងជន្មាយុ ៨២ឆ្នាំ។
ឧកញ៉ាសុត្តន្តប្រីជាឥន្ត: ជីវប្រវត្តិសង្ខេប

ជីវប្រវត្តិសង្ខេប
right|250px|
ឧកញ៉ា សុត្តន្តប្រីជាឥន្ទ(១៨៥៩-១៩២៤) កំណើតកើតនៅស្រុកទន្លេធំ គឺភូមិរកាកោង ស្រុកមុខកំពូល ខេត្តកណ្ដាល មាតាឈ្មោះយាយមុំ បិតា​ឈ្មោះ​បពា្ចង​កែ​។ ឧកញ៉ាកើតថ្ងៃចន្ទ ខែអាសាធ ឆ្នាំវក ពុទ្ធសករាជ២៤០៣ ត្រូវនឹង ថ្ងៃទី២២ កក្កដា ឆ្នាំ១៨៥៩។ កាលអាយុ ១០ឆ្នាំនៅវត្តសិក្សាអក្សរខែ្មរ អាយុ​១៥​ឆ្នាំ​ចេញរៀនប្រែព្រះបរិយត្តិ បួសជាសាមនេរ រួចទៅរៀន នឹងលោក​ព្រះអាចារ្យពេជ ស្រុកព្រះត្រពាំង។ អាយុ១៨ឆ្នាំ លោក​បាន​ទៅ​រៀន​នឹង​លោក​គ្រូ​ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យប្រាក់ វត្តឧណ្ណាលោម ក្រុងភ្នំពេញ។ លុះដល់១៩ ឆ្នាំ លោកក៏បានទៅរៀននឹងលោកគ្រូព្រះអាចារ្យសុខ វត្តកែវ ស្រុកបាត់ដំបង។ ដល់អាយុ២០ ឆ្នាំ លោកឧកញ៉ាបានបួសជាភិក្ខុ នៅវត្តកែវ បាន១វស្សាទើបលាព្រះឧជ្ឈាយាចារ្យទៅរៀន នៅក្រុងបាងកក ស្រុកសៀម។ ក្រោយពីរៀនបាន៧វស្សាក៏វិលមកស្រុកខែ្មរវិញ ក្នុងអំណាចលោកព្រះយ៉ាកថាថន(ញ៉ុញ) នៅវត្តកណ្តាល ស្រុកបាត់ដំបង រួមបាន១០វស្សា ក៏លាសិក្ខាបទសឹកមកមានបុត្រភរិយានៅភូមិជ្វាធំ លោក កថាថន(ឈុំ) ចិញ្ចឹមជាទី ហ្លួង​វិចិត្រ​វោហារ​បាន​តែង​បាន​ប្រែ​បាលី​ជា​សម្រាយ​មានឈ្មោះ៤៤ ឈ្មោះជាសៀវភៅខ្លះ ចារស្លឹករឹតខ្លះ។ លុះអាយុបាន៥៥ឆ្មាំ រាជការក្រុងភ្នំពេញ បាន​អោយ​លោកយកមកតាំងទីជា ឧកញ៉ាសុត្តន្តប្រីជាឥន្ទ ប្រោសអោយជួយតែងសព្វវចនាធិប្បាយខែ្មរ នៅទីសាលាបាលី។ ក្នុងរវាងអាយុ ៥៥ឆ្នាំ ដល់អាយុ៦៥ឆ្នាំ លោក​បាន​លា​រាជ​ការវិល មកនៅស្រុកបាត់ដំបងវិញ។ លុះនៅថ្ងៃ ១០កើត ខែអស្សុជ ឆ្នាំជូត ឆស័ក លោកធ្លាក់ខ្លួនព្យាធិ ដោយមានរោគក្អក បណ្តា​កូន​ចៅ​រាល់​គ្នា នាំគ្នាប្រតិបត្តិប្រកបថ្នាំ រកគ្រូរក្សាពុំចេះធូរឡើយ លុះដល់ថ្ងៃ អាទិត្យ ១២កើត ខែកត្ដិក ឆ្នាំជូត ឆស័ក ក៏ទទួលអនិច្ចកម្មនៅវេលាម៉ោង៨ព្រឹក គឺថ្ងៃ ៨ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩២៤៕
ឧកញ៉ាសុត្តន្តប្រីជាឥន្ត: ស្នាដៃ

ស្នាដៃ 

គតិលោក (បោះពុម្ពដោយពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ)
និរាសនគរវត្ត ពាក្យកាព្យ (បោះពុម្ពដោយពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ)
រឿងអំបែងបែក (ជាសាស្ត្រាស្លឹករឹត)
បឋមសម្ពោធិ (ជាក្រាំង)
លោក នីតិបករណ៍ (ពាក្យកាព្យ)
សុភាសិតច្បាប់ស្រី (បោះពុម្ពដោយពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ)
ក្បួនមេកាព្យ
និងស្នាដៃដទៃច្រើនទៀតបូករួមមាន ៤៤ មុខ។
ឧកញ៉ាសុត្តន្តប្រីជាឥន្ត: ឯកសារពិគ្រោះ

ឯកសារពិគ្រោះ
មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ខ្មែរនៅប្រទេសស្វីស 
 សៀវភៅ អ្នកនិពន្ធខែ្មរដែលមានឈ្មោះល្បី,​ លោក លីធាមតេង ឆ្នាំ១៩៧២

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកប្រាជ្ញអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
ឧកញ៉ាស្រាលមាន់

ឧកញ៉ាស្រាលមាន់ (១៤??-១៥១៩) (ឧកញ៉ា ជាឋានៈស្មើ រដ្ឋមន្ត្រី, ស្រាល ជាងារ រឺ នាទីស្មើនឹងក្រឡាហោម, មាន់ ជាឈ្មោះផ្ទាល់) ចៅពញានៅ មានឋានៈជាឧកញ៉ាស្រាល ត្រូវនឹងឧកញ៉ាក្រឡាហោម លោកត្រូវជាបងប្អូនជីដូនមួយខាងមាតារបស់ព្រះស្ដេចកនម្នាក់ ហើយក៏ជាមេទ័ពរបស់ទ្រង់ផងដែរ។
ឧកាសមយំភន្តេ: '''ការទទួលសីល'''

ការទទួលសីល

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស
 
នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

ប្រែៈ រីកិរិយានមស្ការ ថ្វាយបង្គំ នៃខ្ញុំព្រះករុណា ចូរមានដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះ ព្រះអង្គជាព្រះអរហន្តដ៏ប្រសើរ ទ្រង់ត្រាស់ដឹង នូវញេយ្យធម៌ទាំងពួង

ដោយប្រពៃចំពោះព្រះអង្គ ឥតមានគ្រូអាចារ្យណា ប្រដៅព្រះអង្គឡើយ ។

ពុទ្ធំ សរណំ គច្ឆាមិ

ប្រែៈ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមដល់នូវព្រះពុទ្ធជាទីពឹងទីរលឹក ។

ធម្មំ សរណំ គច្ឆាមិ
 
ប្រែៈ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមដល់នូវព្រះធម៌ជាទីពឹងទីរលឹក ។

សង្ឃំ សរណំ គច្ឆាមិ

ប្រែៈ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមដល់នូវព្រះសង្ឃជាទីពឹងទីរលឹក ។

ទុតិយម្បិ ពុទ្ធំ សរណំ គច្ឆាមិ

ប្រែៈ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមដល់នូវព្រះពុទ្ធជាទីពឹងទីរលឹក ជាគំរប់២ដងផង។

ទុតិយម្បិ ធម្មំ សរណំ គច្ឆាមិ

ប្រែៈ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមដល់នូវព្រះធម៌ជាទីពឹងទីរលឹក ជាគំរប់២ដងផង ។

ទុតិយម្បិ សង្ឃំ សរណំ គច្ឆាមិ

ប្រែៈ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមដល់នូវព្រះសង្ឃជាទីពឹងទីរលឹក ជាគំរប់២ដងផង ។

តតិយម្បិ ពុទ្ធំ សរណំ គច្ឆាមិ

ប្រែៈ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមដល់នូវព្រះពុទ្ធជាទីពឹងទីរលឹក ជាគំរប់៣ដងផង ។

តតិយម្បិ ធម្មំ សរណំ គច្ឆាមិ

ប្រែៈ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមដល់នូវព្រះធម៌ជាទីពឹងទីរលឹក ជាគំរប់៣ដងផង ។

តតិយម្បិ សង្ឃំ សរណំ គច្ឆាមិ

ប្រែៈ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមដល់នូវព្រះសង្ឃជាទីពឹងទីរលឹក ជាគំរប់៣ដងផង ។

ហើយលោកពោលថាៈ 

តិសរណគ្គនំ បរិបុណ្ណំ

ប្រែៈ កិរិយាកាន់យកនូវ ព្រះត្រៃសរណគមន៍ បរិបូណ៌តែប៉ុណ្ណេះ ។

ឧបាសកទទួលថាៈ

អាម ភន្តេ

ប្រែៈ ករុណាលោកម្ចាស់ ។

លោកឲ្យនិច្ចសីលជាបច្ចេកសមាទានថាៈ

បាណាតិបាតា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ

ប្រែៈ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមសមាទាន នូវសិក្ខាបទ គឺចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា ធ្វើនូវសត្វមានជីវិតឲ្យធ្លាក់ចុះកន្លង គឺសម្លាប់សត្វ ។

អទិន្នាទានា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ

ប្រែៈ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមសមាទាន នូវសិក្ខាបទ គឺចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា កាន់យកនូវវត្ថុដែលគេមិនបានឲ្យ ដោយកាយឬដោយវាចា ។

កាមេសុ មិច្ឆាចារា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ

ប្រែៈ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមសមាទាន នូវសិក្ខាបទ គឺចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា ប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ ។

មុសាវាទា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ

ប្រែៈ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមសមាទាន នូវសិក្ខាបទ គឺចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា ពោលនូវពាក្យកុហក ។

សុរាមេរយមជ្ជប្បមាទដ្ឋានា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ

ប្រែៈ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមសមាទាន នូវសិក្ខាបទ គឺចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា ជាទីតាំងនៃសេចក្តីប្រមាទ គឺផឹកនូវទឹកស្រវឹង គឺសុរានិងមេរ័យ ។

លោកសូត្ររំលឹកថាៈ 

ឥមានិ បញ្ចសិក្ខាបទានិ សាធុកំ កត្វា អប្បមាទេន និច្ចកាលំ 	សម្មារក្ខិតព្វំ

ប្រែៈ អ្នក (ទាំងឡាយ) គប្បីធ្វើនូវសិក្ខាបទទាំងឡាយ៥នេះឲ្យប្រពៃ ត្រូវរក្សាឲ្យល្អអស់កាលជានិច្ច ដោយសេចក្តីមិនប្រមាទ គឺថាកុំធ្វេសប្រហែសឡើយ ។

អ្នកសមាទានត្រូវទទួលថាៈ

អាម ភន្តេ ករុណាលោកម្ចាស់ ។

លោកសម្តែងអានិសង្សនៃសីលថាៈ

សីលេន សុគតឹ យន្តិ សីលេន ភោគសម្បទា សីលេន និព្វុតឹ យន្តិ តស្មា សីលំ វិសោធយេ

ប្រែៈ សត្វទាំងឡាយ បានទៅកាន់ស្ថានសួគ៌ក៏ព្រោះសីល សត្វទាំងឡាយបានបរិបូណ៌ដោយភោគក៏ព្រោះសីល សត្វទាំងឡាយ បានទៅកាន់ទីរំលត់ទុក្ខ គឺព្រះនិព្វាន

ក៏ព្រោះសីល ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលជាសប្បុរស គប្បីជំរះនូវសីលឲ្យបរិសុទ្ធ កុំឲ្យសៅហ្មង ។

អ្នកសមាទានត្រូវទទួលថាៈ សាធុ ប្រពៃ ។

(គិហិបតិបត្តិពិសេស)

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា

Category:សីល
ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ: ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ Nihilism

ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ Nihilism 
ព្រះពុទ្ធមិនព្រមទទួល ទស្សនៈហួសហេតុ២យ៉ាង គឺឧច្ឆេទទិដ្ឋិ១ និងសស្សតទិដ្ឋិ១។ ដើម្បីបាននូវសមាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិដ៏ត្រឹមត្រូវ គេត្រូវយល់ច្បាស់ពីទិដ្ឋិហួសហេតុ ទាំង២យ៉ាងនេះ ។
ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ គឺទស្សនៈហួសហេតុ ដែលអ្នកនិយមទិដ្ឋិនេះ ប្រកាសថា មនុស្សស្លាប់ទៅសូន្យមិនកើតទៀត ។ ទស្សនៈនេះជារបស់ រូបធាតុ-ទស្សនវិទ្យា Materialistic philosophy ដែលមិនយល់ព្រមទៅលើ ការចេះដឹងនៃហេតុបច្ច័យនៃចិត្ត ។ ទស្សនវិទ្យាផ្នែករូបនិយម Materialism យល់ដឹងតែ១ផ្នែកប៉ុណ្ណោះ (រូបធាតុ) ។​ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិនិយមមិនចាប់អារម្មណ៍ ពីផ្នែកមួយទៀតនៃជីវិត ដែលទាក់ទងទៅនឹង ហេតុ
បច្ច័យនៃចិត្តទេ ។ បើនរណាមួយប្រកាសថា ជីវិតដែលរលត់ទៅ មិនត្រឡប់កើតវិញទេ គឺជាការប្រកែកមិនទទួលស្គាល់ថា មានការបន្តនៃមនោសង្ខារ Mental conditions ។ ដើម្បីយល់ដឹងអំពីជីវិត គេត្រូវសិក្សាទាំងផ្នែករូបធាតុ និងចិត្តផង ទាំង២ផ្នែក ។ កាលណាយើងយល់ដឹងទាំងចិត្តសង្ខារ និងរូបសង្ខារផង យើងមិនអាចនិយាយថា គ្មានការកើតក្រោយការស្លាប់នោះឡើយ ។ ទស្សនៈរបស់អ្នកនិយមឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ចំពោះជីវិត ចាត់ទុកថាជាទស្សនៈខុស ព្រោះទស្សនៈនេះ គ្មានមូលដ្ឋានពេញលេញ ក្នុងការយល់ដឹង លើសេចក្តីពិត ។ ព្រោះហេតុនេះហើយ ដែលព្រះពុទ្ធមិនទទួលយល់ព្រម ទិដ្ឋិនេះ ។
ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ: សស្សតទិដ្ឋិ Eternalism

សស្សតទិដ្ឋិ Eternalism
សស្សតទិដ្ឋិ ទស្សនៈហួសហេតុទី២ ជាទ្រឹស្តី ឬជំនឿដែលទាក់ទងទៅនឹង ជីវិតអចិន្រៃយ៍ ឬរបស់អចិន្រៃយ៍ ។ មុនពុទ្ធកាល គេបង្រៀនថា មានអង្គភាពអចិន្រៃយ៍ ដែលតាំងនៅរហូត ហើយមនុស្សអាច មានជីវិតអចិន្រៃយ៍ ដោយការរក្សាទុកនូវព្រលឹងអចិន្រៃយ៍ របស់គេ ដើម្បីឲ្យបានចូលជាចំណែកនៃ រូបកំពូលអាទិទេព ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ជំនឿនេះហៅថាសស្សតទិដ្ឋិ ដែលស្ថិតស្ថេរដល់សព្វថ្ងៃនេះ ព្រោះតែតណ្ហាដើម្បីភពអចិន្រ្តៃយ៍ ។ ហេតុអ្វីបានជាព្រះពុទ្ធ មិនទទួលសស្សតទិដ្ឋិនេះ? ព្រោះថាកាលណាយើងយល់ អំពីអ្វីៗក្នុងលោកនេះ ទៅតាមសភាពពិតរបស់វា យើងមិនអាចរកឃើញ​ អ្វីណាមួយ ដែលស្ថិតស្ថេររហូត ជាអចិន្រ្តៃយ៍នោះឡើយ ។ វាតែងតែប្រែប្រួល ហើយបន្តការផ្លាស់ប្តូរជានិច្ច តាមការប្រែប្រួលនៃបច្ច័យ ដែលវាអាស្រ័យលើ ។ កាលណាយើងធ្វើការវិភាគនៃអ្វីៗ យើងមិនឃើញ មានអង្គភាពអចិន្រ្តៃយ៍ ដែលតាំងនៅរហូតទេ ។ ព្រោះហេតុនេះឯង ទើបថាសស្សតទិដ្ឋិ ជាទិដ្ឋិមិនត្រឹមត្រូវ ។
ផ្លូវកណ្តាល
ការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធ អំពីកម្ម ជាការគ្រប់គ្រាន់ហើយ ចំពោះការបញ្ជាក់ថា ព្រះអង្គមិនបង្រៀន អំពីទ្រឹស្តីស្លាប់ទៅសូន្យទេ ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាទទួលព្រមថា ជីវិតមិនរលត់សូន្យបន្ទាប់ពីស្លាប់ មិនមែនក្នុងន័យថា ជាព្រលឹងអចិន្រ្តៃយ៍ទេ ប៉ុន្តែក្នុងន័យនៃការបន្តភពថ្មី ។ ព្រះពុទ្ធមិនព្រមចូលរួម ក្នុងការប៉ាន់ស្មាន អំពីសកលលោកទេ ។ ព្រះអង្គប្រកាសយ៉ាងច្បាស់ថា បញ្ហាដែលប្រឈមមុខនឹង មនុស្សជាតិ មិនមែននៅក្នុងអតីតកាល ឬអនាគតកាល របស់ព្រះអង្គទេ ប៉ុន្តែនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ភ្លាមៗនេះឯង ។ ចំណេះចេះដឹងនៃសស្សតទិដ្ឋិនិយម និងឧច្ឆេទទិដ្ឋិនិយម គ្មានផ្លូវនឹងជួយមនុស្ស ឲ្យបំបែក សំយោជនៈកិលេស ដែលចងព្រះអង្គទៅនឹងភព ហើយដែលជាប្រភព នៃទោមនស្សទាំងអស់របស់ព្រះអង្គ ដែលកើតមកការខ្វះលទ្ធភាព នឹងបំពេញតណ្ហាគ្រប់យ៉ាង របស់ព្រះអង្គ ។ 
មុននឹងបុគ្គលណាម្នាក់ ដើរលើផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វាន បុគ្គលនោះគប្បីមានសមាទិដ្ឋិជាមុនសិន គឺនៅពេលដែលគេដឹង អ្វីដែលគេស្វែងរក ពេលនោះគេនឹងអាចសម្រេចវាបាន ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គន្ថធុរៈ
ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ: ផ្លូវកណ្តាល

ផ្លូវកណ្តាល
ការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធ អំពីកម្ម ជាការគ្រប់គ្រាន់ហើយ ចំពោះការបញ្ជាក់ថា ព្រះអង្គមិនបង្រៀន អំពីទ្រឹស្តីស្លាប់ទៅសូន្យទេ ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាទទួលព្រមថា ជីវិតមិនរលត់សូន្យបន្ទាប់ពីស្លាប់ មិនមែនក្នុងន័យថា ជាព្រលឹងអចិន្រ្តៃយ៍ទេ ប៉ុន្តែក្នុងន័យនៃការបន្តភពថ្មី ។ ព្រះពុទ្ធមិនព្រមចូលរួម ក្នុងការប៉ាន់ស្មាន អំពីសកលលោកទេ ។ ព្រះអង្គប្រកាសយ៉ាងច្បាស់ថា បញ្ហាដែលប្រឈមមុខនឹង មនុស្សជាតិ មិនមែននៅក្នុងអតីតកាល ឬអនាគតកាល របស់ព្រះអង្គទេ ប៉ុន្តែនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ភ្លាមៗនេះឯង ។ ចំណេះចេះដឹងនៃសស្សតទិដ្ឋិនិយម និងឧច្ឆេទទិដ្ឋិនិយម គ្មានផ្លូវនឹងជួយមនុស្ស ឲ្យបំបែក សំយោជនៈកិលេស ដែលចងព្រះអង្គទៅនឹងភព ហើយដែលជាប្រភព នៃទោមនស្សទាំងអស់របស់ព្រះអង្គ ដែលកើតមកការខ្វះលទ្ធភាព នឹងបំពេញតណ្ហាគ្រប់យ៉ាង របស់ព្រះអង្គ ។ 
មុននឹងបុគ្គលណាម្នាក់ ដើរលើផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វាន បុគ្គលនោះគប្បីមានសមាទិដ្ឋិជាមុនសិន គឺនៅពេលដែលគេដឹង អ្វីដែលគេស្វែងរក ពេលនោះគេនឹងអាចសម្រេចវាបាន ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គន្ថធុរៈ
ឧដុង្គម៉ែជ័យ

ក្រុង ឧដុង្គម៉ែជ័យ មានទីតាំងស្ថិតនៅតាមបណ្តោយផ្លូវជាតិលេខ ៥២ ដែលបំបែកចេញពីស្រុកឧដុង្គ។ ហើយមាន៥សង្កាត់

•សង្កាត់វាំងចាស់
•សង្កាត់វាលពង់
•សង្កាត់ត្រាចទង
•សង្កាត់ព្រះស្រែ
•សង្កាតេក្សមក្សាន្ត
ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

United Nations Rule of Law: The Office of the High Commissioner for Human Rights , on the rule of law work conducted by the Office of the High Commissioner for Human Rights.
Who should be the next Human Rights Commissioner? – Discussion site by www.avaaz.org
ឧត្តរិមនុស្សធម្ម

ឧត្តរិមនុស្សធម្មនោះ គឺសំដៅយក ៖

១. ឈាន  (គុណជាតសំរាប់ដុតបង់នូវកិលេស)បានខាង បឋមជ្ឈាន ទុតិយជ្ឈាន តតិយជ្ឈាន ចតុត្ថជ្ឈាន។

២. វិមោក្ខ (គុណធម៌ដែលផុតស្រឡះចាករាគៈជាដើម)បានខាង សុញ្ញតវិមោក្ខ អនិមិត្តវិមោក្ខ អប្បណិហិតវិមោក្ខ។

៣. សមាធិ (សភាពដែលដំកល់ចិត្តស្មើមាំល្អក្នុងអារម្មណ៍)បាន​ខាង សុញ្ញតសមាធិ អនិមិត្តសមាធិ អប្បណិហិតសមាធិ។

៤. សមាបត្តិ (គុណជាតិដែលដល់ព្រម)បានខាង សុញ្ញតសមាបត្តិ អនិមិត្តសមាបត្តិ អប្បណិហិតសមាបត្តិ។

៥. ញាណទស្សនៈ (កិរិយាឃើញដោយបញ្ញា)បាន​ខាង ត្រៃវិជ្ជា គឺសេចក្តីដឹងវិសេស៣យ៉ាង។

៦. មគ្គភាវនា (កិរិយាចំរើននូវមគ្គ)បាន​ខាង សតិប្បដ្ឋាន៤ សម្មប្បធាន៤ ឥទ្ធិបាទ៤ ឥន្ទ្រិយ៥ ពល៥ ពោជ្ឈង្គ៧ មគ្គប្រកបដោយអង្គ៨ដ៏ប្រសើរ។

៧. ផលសច្ឆិកិរិយា (ដំណើរធ្វើឲ្យច្បាស់លាស់នូវផល)បានខាង ធ្វើឲ្យច្បាស់លាស់នូវសោតាបត្តិផល ធ្វើឲ្យច្បាស់លាស់នូវសកទាគាមិផល ធ្វើឲ្យច្បាស់លាស់នូវនូវអនាគាមិផល ធ្វើឲ្យច្បាស់លាស់នូវអរហត្តផល។

៨. កិលេសប្បហាន (កិរិយាលះបង់កិលេស)បានខាង កិរិយាលះបង់រាគៈ លះបង់ទោសៈ លះបង់មោហៈ។

៩. វិនីវរណតា ចិត្តស្ស (ចិត្តមាននីវរណធម៌ប្រាសហើយ) បានខាង ការហាមឃាត់ចិត្តចាករាគៈ ហាមឃាត់ចិត្តចាកទោសៈ ហាមឃាត់ចិត្តចាកមោហៈ។

១០. សុញ្ញាគារេ អភិរតិ (សេចក្តីត្រេកអរក្នុងផ្ទះដ៏ស្ងាត់) បានខាង សេចក្តីត្រេកអរក្នុងផ្ទះស្ងាត់ដោយបឋមជ្ឈាន សេចក្តី​ត្រេកអរក្នុង​ផ្ទះស្ងាត់ដោយ​ទុតិយជ្ឈាន សេចក្តី​ត្រេកអរ​ក្នុងផ្ទះស្ងាត់​ដោយ​តតិយជ្ឈាន សេចក្តី​ត្រេកអរ​ក្នុងផ្ទះស្ងាត់​ដោយ​ចតុត្ថជ្ឈាន។

ធម៌ទាំង១០នេះ ហៅថា ឧត្តរិមនុស្សធម្ម។
ឧទង: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ
នគរលវ
រាជអាណាចក្រអយុធ្យា
ប្រវត្តិសាស្ត្រលពបុរី

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រថៃ
.
.
Category:ក្សត្រសតវត្សទី១៤នៅអាស៊ី
Category:ទៃយដើមកំណើតចិន
ឧទាហរណ៍នៃការគណនាដេរីវេ: ដេរីវេនៃអនុគមន៍ថេរ

ដេរីវេនៃអនុគមន៍ថេរ
គេមានចំនួនពិតថេរ C ។ សន្មតអនុគមន៍ថេរ f មានតំលៃស្មើ C គេបាន៖

ដូច្នេះ
 ។

ដេរីវេនៃអនុគមន៍ចំនួនថេរគឺស្មើសូន្យ។

ឧទាហរណ៍៖គណនាដេរីនៃ f(x) = 25 ។
ឧទាហរណ៍នៃការគណនាដេរីវេ: ដេរីវេនៃអនុគមន៍ដឺក្រេទី១

ដេរីវេនៃអនុគមន៍ដឺក្រេទី១
គេមានក្រាបនៃអនុគមន៍ f(x) = 5x - 1 ។ គណនាមេគុណប្រាប់ទិសនៃក្រាប f(x) ត្រង់ចំនុចដែលមានកូអរដោនេ (2,6)។ 

គេបាន

ដូចនេះតំលៃនៃមេគុណប្រាប់​ត្រង់ចំនុចមួយ​នៃអនុគមន៍ជាតំលៃដេរីវេនៃអនុគមន៍​ត្រង់ចំនុចនោះ។
ឧទាហរណ៍នៃការគណនាដេរីវេ: ដេរីវេនៃអនុគមន៍ដឺក្រេទី២ (អនុគមន៍ការ៉េ)

ដេរីវេនៃអនុគមន៍ដឺក្រេទី២ (អនុគមន៍ការ៉េ)
ឧបមាថាគេមានអនុគមន៍ f កំនត់លើ  ដោយ

គេអាចកំនត់មេគុណប្រាប់ទិសនៃខ្សែកោងតាមរយៈដេរីវេ។ ឧទាហរណ៍មេគុណប្រាប់ទិសនៃខ្សែកោង f(x) = x2 កំនត់ដោយ

{|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|}

ចំពោះគ្រប់តំលៃ x, មេគុណប្រាប់ទិសនៃអនុគមន៍  គឺ  ។
ឧទាហរណ៍នៃការគណនាដេរីវេ: ដេរីវេនៃអនុគមន៍ពហុធាដឺក្រេទី n

ដេរីវេនៃអនុគមន៍ពហុធាដឺក្រេទី n 

សំរាយបញ្ជាក់ : 

គេមានអនុគមន៍ f:

កំនត់លើ 

ដែលមេគុណ  ត្រូវបានអោយដោយត្រីកោណប៉ាស្កាល់ (  និង )។  គេអាចបំបាត់  តាម  ។

ដូចនេះ : 

សំគាល់: អនុគមន៍គ្រប់ n អាចអោយគេរកបាននូវដេរីវេនៃអនុគមន៍ច្រាស់ និងរឺសទី n  របស់វា។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើ  នោះអនុគមន៍នឹងមិនមានដេរីវេត្រង់ ០ ទេ។

ឧទាហរណ៍ដេរីវេរីនៃអនុគមន៍ពហុធាដឺក្រេទី៣
ចូរគណនាដេរីវេនៃអនុគមន៍ខាងក្រោម

. 

. 

. 

ដេរីវេ:

.. 

.. 

.
ឧទាហរណ៍នៃការគណនាដេរីវេ: ឧទាហរណ៍ដេរីវេរីនៃអនុគមន៍ពហុធាដឺក្រេទី៣

ឧទាហរណ៍ដេរីវេរីនៃអនុគមន៍ពហុធាដឺក្រេទី៣
ចូរគណនាដេរីវេនៃអនុគមន៍ខាងក្រោម

. 

. 

. 

ដេរីវេ:

.. 

.. 

.
ឧទាហរណ៍នៃការគណនាដេរីវេ: ដេរីវេនៃអនុគមន៍ក្រោមសញ្ញារឹស √

ដេរីវេនៃអនុគមន៍ក្រោមសញ្ញារឹស √ 
ឧបមាគេមានអនុគមន៍ 

គេបាន

ម្យ៉ាងទៀត

ដូច្នេះ  f គ្មានដេរីវេត្រង់ ០ ទេ។

 ដូចគ្នាដែរចំពោះឧទាហរណ៍ខាងលើ ប៉ុន្តែឥឡូវយើងរកដេរីវេនៃដេរីវេ (មានន័យថារកដេរីវេទី២នៃអនុគមន៍  )
ឧបមាថាគេមាន :

នោះគេបានដេរីវេទី២នៃ f(x) កំនត់ដោយ
ឧទាហរណ៍នៃការគណនាដេរីវេ: ដេរីវេនៃអនុគមន៍ដែលមានស្វ័យគុណជាចំនួនពិត b

ដេរីវេនៃអនុគមន៍ដែលមានស្វ័យគុណជាចំនួនពិត b 
គេមានអនុគមន៍ y ដែល

នោះគេបានដេរីវេបន្តបន្ទាប់នៃ y កំនត់ដោយ

ដូចនេះគេបានដេរីវេទី n នៃ y  ត្រូវបានផ្តល់អោយនៅលើចន្លោះកំនត់ជាក់លាក់ដោយកន្សោមខាងក្រោម៖

Category:គណិតវិទ្យា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ដេរីវេ
ឧទ័យ

ព្រះបាទឧទ័យ (សំស្ក្រឹត:ឧទយ) (ម.គ.ស ១៧៤-ប្រហែល ម.គ.ស ៧៧) រជ្ជកាល (ម.គ.ស ១៣៧-៧៧) នៅថ្ងៃជា​ពេលា​ល្អ​ ​ត្រូវ​នឹង​ថ្ងៃ ​៣​កើត​ ​ខែចេត្រ​ ​ឆ្នាំថោះ​ ​ព.ស​ ​៤០៥ ត្រូវជា​ឆ្នាំ​ ១៣៧​ ​មុន​គ.ស​ ​ព្រះ​ឧទ័យ​ ​បាន​ទទួល​ព្រះរាជភិសេក​សោយរាជសម្បត្ដិ​ប្រទេស​ខ្មែរ​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​ ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​៣​ ​បន្ដ​ពី​បិតា​ ​ព្រះបាទវិរោរាជ។​

ក្នុង ​ព.ស​ ៤៣៥​ ​ឆ្នាំមមែ ជាមួយ​នឹង​អ្នកម្នាងកេសរ ព្រះ​អង្គ​បាន​បុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម​ព្រះ​សុវណ្ណបទុម។​ ​ជាមួយ​នឹង​អ្នកម្នាងទារ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​បុត្រី​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ទៀត​ ​ព្រះ​នាម​សុវណ្ណមាលា ឆ្នាំ៩១ ម.គ.ស.។​ ​សោយរាជ្យ​បាន​ ​៦០​ឆ្នាំ ព្រះ​ឧទ័យ​រាជា​ក៏​ចូល​ទិវង្គតទៅ​ ​នៅ​ឆ្នាំខាល​ ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​ ៩៧​ វស្សា។​
ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១

ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១ 250px Phra Prang of Wat Phra Si Rattana Mahathat, a Buddhist Temple (Wat) in Lop Buri Province, Thailand, 10th Century During King Udayadityavarman I. រជ្ជកាល ១០០១-១០០២ (ចក្រភពខ្មែរ)គ្រងរាជ​ ១០០១ព្រះនាមពេញព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ 
ស្រីឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទេវៈមរណៈនាម មិនមានកំណាត់ត្រាក្សត្រមុន ជ័យវរ្ម័នទី៥រាជបន្ត ជ័យវីរៈវរ្ម័នសន្តិវង្ស កៅណ្ឌិន្យ (អំបូរខ្មែរជ្វា)ប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រា ចូលទីវង្គត់ ១០០១ (ជន្មាយុ)
មិនមានកំណត់ត្រាជំនឿសាសនាហិណ្ឌូសាសនា លទ្ធិ   
ព្រះសិវៈ និយម និង ពុទ្ធសាសនា ​មហាយាន

ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១ (អង់គ្លេស: Udayadityavarman I) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-១០០២) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១០០១-១០០២) ក្រោយគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ១០០១ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មានព្រះបរមនាមថា "វ្រះបាទ ធូលីជេងវ្រះកម្រតេងអញ ឝ្រីឧទយទិត្យវម្ម៌ទេវ" ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ ស្រីឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទេវៈ" មិនមានកំណត់ត្រារៀបអភិសេករបស់ព្រះអង្គឡើយ តាមពង្សសាវតា គេដឹងត្រឹមថា ព្រះអង្គត្រូវជាក្មួយ ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៥ ។  George B. Walker (1955) 
 Angkor Empire, Publisher: Signet Press, Original from the University of Michigan p.132
ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១: សង្គ្រាមនៅលប់បុរី

សង្គ្រាមនៅលប់បុរី 
Battle at Lopburi

ព្រះបាទ ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១ មិនបានបាត់ព្រះកាយទៅណានោះទេ ក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គ នគរស្រីល្វោ (អង់គ្លេស: Lavo) ដែលធ្លាប់ជានគរចំនុះឱ្យអាណាចក្រខ្មែរ មានគំរោងចង់បង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យនៅទីនោះ ពេលនោះទំនងព្រះបាទ ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១ ព្រះអង្គបានយាងទៅធ្វើសង្គ្រាមបង្ក្រាបការបះបោរនៅទីនោះ ហើយព្រះអង្គប្រហែលជាសោយទីវង្គត់ក្នុងសង្គ្រាមនោះទៅ ដូចនេះមិនមានកំណត់ត្រាច្រើនពីព្រះអង្គឡើយ ហើយប្រាសាទនៅតំបន់លប់បុរីមួយចំនួនតូចអាចត្រូវបានសាងសង់ក្នុងរាជរបស់ព្រះអង្គ ។​ Paul Michel Munoz (2006) 
 Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula, Publisher: Continental Sales, Incorporated p.392 ISBN: 9814155675
ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១: កំណត់ត្រា​សិលាចរឹក

កំណត់ត្រា​សិលាចរឹក 
យោងតាមកំណត់ត្រា​សិលាចរឹក K.356 នាភូមិភាគឥសានកម្ពុជា បាននិយាយអំពីឈ្មោះដែលត្រូវជាប្អូនប្រុសបង្កើតព្រះបាទ "ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១"  ដែលត្រូវបានឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះបាទ ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១ និង មានព្រះនាមក្នុងរាជថា ជ័យវីរៈវរ្ម័ន ។ Charles Higham (2004) | 
 The Civilization of Angkor, Publisher: University of California Press p.192 ISBN: 0520242181  ​ Trudy Jacobsen (2008) 
 Lost Goddesses: The Denial of Female Power in Cambodian History Issue 4 of Gendering Asia, Publisher: illustrated, NIAS Press p.327 ISBN: 8776940012
ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១: សេចក្ដីជំរាប

សេចក្ដីជំរាប 

មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»?

ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។ Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12, Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from	the University of Michigan 

ដូចនេះ ៖ ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។  

បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។