navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ផ្សោតក្បាលត្រឡោក: កិច្ចប្រឹងប្រែងរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ

កិច្ចប្រឹងប្រែងរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ
ការជាប់សំណាញ់ និងការធ្លាក់ចុះនៃទីជម្រកគឺជាការគម្រាមកំហែងចម្បងទៅលើផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី។ កិច្ច​ប្រឹង​ប្រែង​អភិរក្ស​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​នៅ​ទាំង​កម្រិតជាតិ​និង​អន្តរជាតិ​ដើម្បី​កាត់បន្ថយ​ការ​គម្រាមកំហែងទាំងនេះ។ ការ​​ការពារ​ជាអន្តរជាតិប្រឆាំងនឹងការប្រមាញ់និងជួញដូរត្រូវបានផ្តល់ដោយ IUCN និង​សន្ធិ​សញ្ញា​ការ​ជួញដូរ​អន្តរជាតិ​លើ​អម្បូរ​សត្វ​ដែល​កំពុង​រងគ្រោះ​ថ្នាក់​ធ្ងន់ធ្ងរ​នៃ​ហ្វូណា និងហ្លូរ៉ា (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) ដែលហៅកាត់ថា CITES។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ការ​រឹត​បន្តឹង​ច្បាប់​គឺ​ជា​ទំនួល​ខុសត្រូវ​របស់​ប្រទេសនិមួយៗ។ ផ្សោត​នេះ​ត្រូវបានចាត់ចូលទៅក្នុងថ្នាក់​អម្បូរ​សត្វដែលកំពុងរងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរនៅ កម្ពុជា, ឡាវ, ម៉ាឡេស៊ី, មីយ៉ាន់ម៉ារ, ភីលីពីន និងថៃ និង​ជា​ប្រភេទ​សត្វដែល​ងាយ​រងគ្រោះ​​នៅ បង់ក្លាដេស និង ឥណ្ឌា។ ពួកវាត្រូវបានការពារពីការប្រមាញ់ដោយច្បាប់ ប៉ុន្តែការរឹតបន្តឹងនេះនៅទន់ខ្សោយ​នៅឡើយនៅតាមបណ្តោយឆ្នេរដែលមានប្រវែងរាប់ពាន់គីឡូម៉ែត។ 

នៅឆ្នាំ២០០៤ CITES បានបញ្ចូលផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីពីបរិសិដ្ឋទី២ ទៅបរិសិដ្ឋទី១ ដែលហាមឃាត់គ្រប់រូបភាពជូញដូរចំពោះសត្វដែលជិតផុតពូជមួយប្រភេទនេះ។ គម្រោង​សកម្មភាព​ដើម្បីអភិរក្ស​ចំនួន​ផ្សោត​អ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីនៅទឹកសាប (Action Plan for the Conservation of Freshwater Populations of Irrawaddy Dolphins) របស់ កម្មវិធីបរិស្ថានរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (United Nations Environment Program) ជាមួយនឹងសន្ធិសញ្ញាអភិរក្សប្រភេទសត្វព្រៃដែលបំលាស់ទី (The Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals) បានបញ្ជាក់ថា ការ​ប្រើប្រាស់​តំបន់​ការពារគឺជាកូនសោរសំខាន់មួយក្នុងការអភិរក្សចំនួនផ្សោតដែលរស់នៅតំបន់ទឹកសាប។ តំបន់ការពារទឹកសាបអាចជាឧបករណ៍អភិរក្សដែលមានប្រសិទ្ធិភាពដ៏ខ្ពស់មួយ ហើយ​ក៏​អាចជួយសម្រូលការគ្រប់គ្រងក៏ព្រោះតែប្រភេទសត្វនេះចូលចិត្តរស់នៅ នៅតាមកន្លែងកំណត់មួយៗប៉ុណ្ណោះ។ គម្រោងសកម្មភាពបានផ្តល់នូវយុទ្ធសាស្រ្តសម្រាប់កំនត់ដូចជា៖
	១. បង្កើតតំបន់អភិរក្សចម្បងដែលហាមឃាត់មិនឲ្យមងក្រឡាមុង
	២. បង្កើនច្បាប់លើការពិនិត្យក្រឡាមង និងបង្ហាត់បង្រៀនវិធីដោះលែងដោយមានសុវត្ថិភាពចំពោះផ្សោតជាប់មង
	៣. ផ្តួចផ្តើមកម្មវិធីបងប្រាក់សងចំពោះការខូចខាតមងរបស់អ្នកនេសាទ ដែលបានដោះលែងផ្សោតដោយសុវត្ថិភាព
	៤. ផ្តល់ឲ្យអ្នកនេសាទដែលប្រើមងក្រឡាមុងនូវវិធីរកស៊ីផ្សេងៗ
	៥. លើកទឹកចិត្តឲ្យមានការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍នេសាទដែលមិនប៉ះពាល់លើផ្សោត  ដោយយកថ្លៃសិទ្ធនេសាទឲ្យខ្ពស់ចំពោះការប្រើប្រាស់មងក្រឡាមុង និងកាត់បន្ថយតម្លៃសម្រាប់ឧបករណ៍ដែលមិនប៉ះពាល់
	៦. ពិសោធន៍ជាមួយនឹងឧបករណ៍សូរសម្លេង
ផ្សោតក្បាលត្រឡោក: [[បង់ក្លាដេស]]

បង់ក្លាដេស
​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីមួយចំនួនដែលស្នាក់អាស្រ័យនៅតំបន់ព្រៃកោងកាងសានដារបានស៍ ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលឲ្យរស់នៅក្នុងកន្លែងអភិរក្សសត្វព្រៃ៣កន្លែង ដែលមានទំហំ១៣៩,៦៩៩ហិចតា។ តំបន់​នេះជាផ្នែកមួយនៃ បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោករបស់យូនេស្កូ។ អង្គការសង្គមអភិរក្សសត្វព្រៃ ដែលហៅកាត់ថា WCS (Wildlife Conservation Society) កំពុងធ្វើការជាមួយនឹងក្រសួងបរិស្ថាន និង​ព្រៃឈើ​បង់ក្លាដេស ដើម្បីបង្កើតតំបន់ការពារសម្រាប់​ផ្សោត៦,០០០ក្បាលទៀត។
ផ្សោតក្បាលត្រឡោក: [[កម្ពុជា]]

កម្ពុជា
នាយកដ្ឋានជលផលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបានប្រកាសនូវព្រះរាជក្រឹត្យមួយសម្រាប់ការពារ ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីនៅទន្លេមេគង្គ ដែល​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​តំបន់​ការពារ​ចំនួន​៨​ដែល​មាន​ក្រលាផ្ទៃ​សរុប​ចំនួន ៥,៧២១ហិចតា នៅតាមបណ្តោយដងទន្លេប្រវែង១៩០គ.ម នៅខាងលើខេត្រក្រចេះ។ ការបង្កើតតំបន់អភិរក្សត្រីទឹកជ្រៅដែលគ្រប់គ្រងដោយសហគមន៍ក្រោមការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាល អាច​បង្ហាញពីឱកាសយ៉ាងពិសេសក្នុងការស្លាប់របស់​ផ្សោតពីការជាប់សំណាញ់ក្រឡាមុងនៅរដូវប្រាំង។ កិច្ចប្រឹងប្រែងក្នុងការបង្កើតតំបន់ការពារសម្រាប់​ផ្សោតកំពុងតែដំណើរការ។ នៅឆ្នាំ២០០៥ មូលនិធិសត្វព្រៃពិភពលោក ហៅកាត់ថា WWF (World Wildlife Fund) បានបង្កើតគម្រោងអភិរក្ស​ផ្សោតទន្លេមេគង្គកម្ពុជា (Cambodian Mekong Dolphin Conservation Project) ដោយ​មាន​ការ​គាំ​ទ្រ​ពីរដ្ឋាភិបាល និងសហគមន៍ក្នុងតំបន់ដែល​ផ្សោតរស់នៅ។ គោលដៅរបស់គេគឺគាំទ្រការរស់នៅបន្តរបស់​ផ្សោតដែលនៅសេសសល់ ក្រោមសកម្មភាពអភិរក្សជាគោលដៅ  ការស្រាវជ្រាវ និងការអប់រំ។
ផ្សោតក្បាលត្រឡោក: [[ឥណ្ឌា]]

ឥណ្ឌា
​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាការពារសត្វព្រៃរបស់ឥណ្ឌា ក្នុងមាត្រាទី១ ដែលហាមឃាត់ ការសម្លាប់ ជួញដូរ និងលក់ដូរផលិតផល។ កិច្ច​ប្រឹងប្រែង​ស្តារ​ឡើង​វិញ​ដ៏​ធំ​មួយ​នៅ​ឯ​បឹងឈីលីកា និង ឈូងសមុទ្របេងហ្គាល់នៅឆ្នាំ២០០០ បានបានផ្តល់លទ្ធផលគួរជាទីគាប់ចិត្តក្នុងការបង្កើនឡើងនូវអេកូឡូស៊ីរបស់បឹង និងការកម្រិតជាតិប្រៃនៅក្នុងទឹកបឹង ដែល​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ពីការកើនឡើងនៃចំនួន​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី ដែលបណ្តាលមកពីការកើនឡើងនៃចំនួនសត្វដែលជាចំណីរបស់។
ផ្សោតក្បាលត្រឡោក: [[ឥណ្ឌូនេស៊ី]]

ឥណ្ឌូនេស៊ី
នៅកោះកាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត (East Kalimantan Island) ឧទ្យានជាតិសេម៉ាយាំង (Semayang National Park) ត្រូវបានរៀបចំទុកជាកន្លែងអភិរក្ស​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី។ អ្នក​អភិរក្ស​តាម​តំបន់​ក៏​បាន​ទាមទារ​ឲ្យមានការអភិរក្ស បឹង តំបន់ជុំវិញ និងព្រៃកោងកាង។
ផ្សោតក្បាលត្រឡោក: [[ឡាវ]]

ឡាវ
អ្នកអភិរក្សជាតិកាណាដា អៀន បៀត (Ian Baird) បានបង្កើតគម្រោងសហគមន៍ឡាវការពារ ជលផលនិង​ផ្សោត (Lao Community Fisheries and Dolphin Protection Project) ដើម្បី​សិក្សា​ទៅ​លើ​​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីនៅទន្លេមេគង្គផ្នែកខាងលើ។ ផ្នែកខ្លះនៃគម្រោងនេះគឺការបងប្រាក់ទៅឲ្យអ្នកនេសាទជាថ្នូរនឹងការខូចខាតសំណាញ់ដែលបណ្តាលមកពីការដោះលែង​ផ្សោត​ដែល​ជាប់​សំណាញ់។ គម្រោងនេះបានពង្រីកមកដល់ប្រទេសកម្ពុជា បន្ទាប់ពីចំនួន​ផ្សោតជាច្រើនត្រូវបានរកឃើញថាត្រូវបានសម្លាប់ និងរត់ភៀសខ្លួនមកភាគខាងត្បូង គឺប្រទេសកម្ពុជា។ គម្រោង​ដីសើម ស៊ីផានដន (Si Phan Don Wetlands Project) បានទទួលជោគជ័យក្នុងការលើកទឹកចិត្តសមាគមន៍នេសាទឲ្យនេសាទឆ្ងាយពីតំបន់អភិរក្ស និង​បាន​បង្កើត​ច្បាប់​សម្រាប់​របៀប​និង​ពេល​វេលា​ចាប់ត្រី។
ផ្សោតក្បាលត្រឡោក: [[មីយ៉ាន់ម៉ា]]

មីយ៉ាន់ម៉ា
នៅឆ្នាំ២០០៥ នាយកដ្ឋានជលផលបានបង្កើតតំបន់ការពារសម្រាប់​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីនៅតាមបណ្តោយដងទន្លេអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីប្រវែង៧៤គ.ម ពីក្រុងមិនងុន (Mingun) ដល់ក្រុងកោកមួង (Kyaukmyaung)។ កិច្ចការការពាររួមមាន ការដោះលែង​ផ្សោតដែលជាប់សំណាញ់ ការហាមឃាត់ការចាប់ឬសម្លាប់​ផ្សោត ការជួញដូរទាំងមូលឬក៏មួយផ្នែក ការហាមឃាត់ការឆក់ត្រី និង​សំណាញ់​ក្រឡាមុងដែលមានប្រវែងលើសពី៩០ម. ឬក៏មានចន្លោះពីសំណាញ់មួយទៅសំណាញ់មួយតិចជាង១៨០ម.។ ការបំពុលដោយបារ៉ត (Mercury: Hg) និង​ការ​បាត់បង់​ជម្រក​បណ្តាល​មក​ពី​ការរុករករ៉ែមាសនោះត្រូវបានបញ្ឈប់អស់ហើយ។
ផ្សោតក្បាលត្រឡោក: [[ហ្វីលីពីន]]

ហ្វីលីពីន
នៅឆ្នាំ២០០០ តំបន់ទឹកប្រៃម៉ាឡាំប៉ាយ៉ាត្រូវបានប្រកាសឲ្យក្លាយជាតំបន់ការពារទេសភាពសមុទ្រ។ នេះគឺជាអទិភាពទាបបំផុតដែលអាចផ្តល់ទៅឲ្យតំបន់ការពារមួយ។ គម្រោង​សិក្សា​អេកូឡូស៊ី​នៅម៉ាឡាំប៉ាយ៉ា ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមដោយ WWF។ ដោយមានការជំនួយផ្នែកបច្ចេកទេសពីគម្រោង សាលាក្រុងថាយថាយ (Municipality of Taytay) និង អ្នក​គ្រប់គ្រង​ឧទ្យាន​ម៉ាឡាំប៉ាយ៉ា បានអភិវឌ្ឍន៍គោលការណ៍នេសាទដើម្បីកាត់បន្ថយការគម្រាមកំហែងមកលើ​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីពីការចាប់ដោយចៃដន្យ។ ការសិក្សានិងការកែប្រែក្នុងការអភិរក្សប្រភេទ​ផ្សោត​ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត។ គម្រោងនេះបានចប់សព្វគ្រប់នៅឆ្នាំ២០០៧។ នៅឆ្នាំ២០០៧នោះផងដែរ គម្រោងផ្កា​ថ្ម​​ត្រីកោណ (Coral Triangle Initiative) បានចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការ ដោយ​អង្គការ​ពហុភាគី​ថ្មី​មួយ​ក្នុង​ការការពារអភិរក្សសត្វសមុទ្ររួមមាន​ផ្សោតមួយចំនួនតូច និងធនធានឆ្នេរ នៅតំបន់ផ្កាថ្មត្រីកោណ។
ផ្សោតក្បាលត្រឡោក: [[ថៃ]]

ថៃ
នៅឆ្នាំ២០០២ នាយកដា្ឋនសត្វសមុទ្រនិងធនធានឆ្នេរ ត្រូវបានកំណត់ឲ្យការពារសត្វសមុទ្រកម្ររដូចជា ផ្សោត បាឡែន និងអណ្តើកនៅក្នុងតំបន់ដែនទឹករបស់ថៃ។ ដើម្បីការពារផ្សោត កាណូត​ល្បាតបានកំណត់ឲ្យទូកទាំងឡាយស្ថិតនៅយ៉ាងតិច ៣០ម. ពីផ្សោត ហើយគ្មានការបើកដេញឬកាត់លើហ្វូង​ផ្សោតជាដាច់ខាត។ អ្នកនេសាទជាច្រើននៅទន្លេបាងផាកង (Bang Pakong River) បានយល់ព្រមនិងអាជ្ញាធរក្នុងការបញ្ឈប់ការនេសាទបង្គារ ហើយទូកនេសាទពី ៣០ទៅ៤០គ្រឿងត្រូវបានកែប្រែជាទូកទេសចរណ៍សម្រាប់មើល​ផ្សោតវិញ។
ផ្សោតក្បាលត្រឡោក: [[ម៉ាឡេស៊ី]]

ម៉ាឡេស៊ី
នៅឆ្នាំ២០០៨ នាយកដ្ឋានព្រៃឈើ និងសមាគមព្រៃឈើសារ៉ាវ៉ាក់ នៅរដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់ បានបង្កើតតំបន់ការពារ​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីនៅ សាន់ទូបាង (Santubong)  និងដាម៉ៃ (Damai) នៅ​ឯ​តំបន់​ដី​សើម​គូចាំង (Kuching Wetland ។ លើសពីនេះទៅទៀត គេបានរៀបចំផែនការបញ្ចូលឆ្នេរសមុទ្រជាច្រើន នៅមីរី ជាតំបន់ការពារត្រីផ្សោត។ កិច្ច​ការពារ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​រួម​មាន​ការ​ហាម​ឃាត់​ការ​ចាប់​ឬ​សម្លាប់​​ផ្សោត ការជួញដូរទាំងមូលឬក៏មួយផ្នែក និងសំណាញ់ក្រឡាមុង។ រដ្ឋាភិបាលក៏បានចាប់ផ្តើមការស្រាវជ្រាវខ្នាតតូចនិងមធ្យមទៅលើប្រភេទផ្សោតនេះដែរ នៅ​ឯ​សាកលវិទ្យាល័យ​សារ៉ាវ៉ាក់​ម៉ាឡេស៊ី (Sarawak Malaysia University) ក្រោមជំនួយពីក្រុមហ៊ុនសារ៉ាវ៉ាក់សែល (Sarawak Shell)។
ផ្អាវ

Licuala spinosaគ្មានស៊ុមគ្មានស៊ុមScientific classification តំនភ្ជាប់=Template:Taxonomy/Licuala| edit Kingdom:PlantaeClade:TracheophytesClade:AngiospermsClade:MonocotsClade:CommelinidsOrder:ArecalesFamily:ArecaceaeTribe:TrachycarpeaeGenus:LicualaSpecies:L. spinosaBinomial nameLicuala spinosaRoxb.
Category:Articles with 'species' microformats

ផ្អាវជារុក្ខជាតិបន្លាមួយប្រភេទសម្បូណ៌ដុះតាមព្រៃនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ផ្អាវ: ការពិពណ៌នា

ការពិពណ៌នា 
ផ្អាវមានគល់ខ្លីជាប់ដី និងមានធាងវែងៗដុះចេញពីគល់ ប្រវែងជាមធ្យម១ម៉ែត្រ២០សង់ទីម៉ែត្រ ឬ អាចវែងជាងនោះទៅតាមអាយុកាលរបស់វា។
ផ្អាវ: សព្វនាម

សព្វនាម 
មានទីប្រជុំជនល្បីមួយនៅក្នុងទឹកដីខេត្តកំពង់ចាម មានឈ្មោះថា ផ្សារផ្អាវ ក្នុងឃុំផ្អាវ ស្រុកបាធាយ។ កាន់តែបង្ហាញឲ្យច្បាស់ថា ដើមផ្អាវ មានប្រយោជន៍ប៉ុណ្ណា ក្នុងសហគមន៍មនុស្ស រហូតគេយកមកធ្វើជាអត្តសញ្ញាណមួយ សម្គាល់តំបន់នោះ។
ផ្អាវ: ការប្រើប្រាស់

ការប្រើប្រាស់ 
ស្ទើរតែគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់របស់ដើមផ្អាវ គេប្រើជាប្រយោជន៍ខុសៗគ្នា។

ឧទាហរណ៍ ធាងផ្អាវ គេអាចសកសម្បកជាបន្ទះវែង យកមកត្បាញកន្ទេលធំៗសម្រាប់ក្រាលដេកអង្គុយ ហើយគុណភាពនោះល្អ រលោង ត្រជាក់ខ្នងស្រួល។ 

ចំនែកស្លឹករបស់វា គេតែងយកមកវេចអន្សមស្ងោរ ក្នុងពេលមានបុណ្យប្រពៃណីផ្សេងៗសម្រាប់សែន និងហូប។ អន្សមបែបនេះគេហៅថា អន្សមផ្អាវ ឬ ភ្លៅកង្កែប ត្បិតមានរាងប្រហែលនឹងភ្លៅសត្វកង្កែប។ 

ផ្នែកគល់ ដែលមានបណ្តូលខ្ចីខាងក្នុង គេអាចយកមកស្លកកូរ ម្ជូរ និង ដុតហាន់ធ្វើជ្រក់ ហូបបាន ហើយនរណាក៏ទទួលស្គាល់ថារសជាតិនោះឆ្ងាញ់ប៉ុណ្ណា។
ពង្រ

ផ្លែ  ពង្រ គឺជា ដើមឈើ ដែលមាន ផ្លែ នៅក្នុងគ្រួសារ soapberry Sapindaceae ដែលមានដើមកំណើត ឬធម្មជាតិនៅទូទាំងតំបន់ត្រូពិច ពិភពលោកថ្មី រួមទាំងអាមេរិកខាងត្បូង និងកណ្តាល និងផ្នែកខ្លះនៃសមុទ្រការាបៀន។
ពង្រ: ការពិពណ៌នា

ការពិពណ៌នា 
ដើមឈើអាចឡើងដល់កម្ពស់  ហើយមកជាមួយស្លឹកឈើឆ្លាស់។ ស្លឹកមានខិត្តប័ណ្ណរាងអេលីបចំនួនបួនដែលមាន  វែងនិង  ធំទូលាយ។ ពួកវាជារុក្ខជាតិដែលមានលក្ខណៈធម្មតា ប៉ុន្តែ ដើមឈើ អូតូហ្គាំស កើតឡើងពីពេលមួយទៅពេលមួយ។ ផ្កាមានផ្កាបួន និង stamens ប្រាំបី ហើយបង្កើតជាមោឃៈ ផ្កាពណ៌បៃតងដែលមាន  វែង និង  ធំទូលាយ។ សាច់របស់វាមានពណ៌ទឹកក្រូច ត្រីសាម៉ុង ឬពណ៌លឿង ជាមួយនឹងវាយនភាព juicy និង pasty ។
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផ្លែពង្រទុំមានសាច់ពណ៌ទឹកក្រូចមានរស់ជាតិជូរ អាចញ៉ាំជាមួយទឹកត្រី ឬអំបិលម្ទេសបាន ហើយឆ្ងាញ់ទៀតផង
ផ្លែពង្រមាន រាងមូល  អង្កត់ផ្ចិត ជាមួយនឹងសំបកពណ៌បៃតងស្តើង ផុយ។ ភាគច្រើននៃផ្លែឈើត្រូវបានបង្កើតឡើងពីគ្រាប់ពណ៌សមួយ (ឬកម្រពីរ) ដែលត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយដុំសាច់ដែលអាចបរិភោគបាន ពណ៌ទឹកក្រូច។ 

នៅពេលទុំ ផ្លែឈើមានរសជាតិជូរ និងមានលក្ខណៈសម្បត្តិជាថ្នាំបញ្ចុះទម្ងន់។ ពួកវាសម្បូរទៅដោយជាតិដែក និងផូស្វ័រ។ គ្រាប់ពូជរអិល ។
ពង្រ: ការប្រើប្រាស់

ការប្រើប្រាស់ 
ការប្រើប្រាស់ចម្បងរបស់ម៉ាម៉ូនស៊ីឡូ គឺជាផ្លែឈើផ្អែមរបស់វា ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ស្រស់ ឬកំប៉ុង ហើយក៏អាចប្រើប្រាស់ក្នុងការរៀបចំភេសជ្ជៈ និងភេសជ្ជៈមានជាតិអាល់កុលផងដែរ។ វាអាចបង្កើតជាថ្នាំជ្រលក់ពណ៌លឿងដ៏រឹងមាំ ទោះបីជាវាកម្រត្រូវបានប្រើសម្រាប់គោលបំណងនេះក៏ដោយ។

ឈើមានសភាពស្លេក ក្រាស់ និងធ្ងន់ល្មម មានគ្រាប់ល្អិតល្អន់ ហើយប្រើសម្រាប់សាងសង់ ជាងឈើ និងធ្វើទូល្អិត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាមិនប្រើប្រាស់បានយូរជាពិសេសនោះទេ ដូច្នេះការប្រើប្រាស់របស់វាត្រូវបានកំណត់ចំពោះតែក្នុងផ្ទះប៉ុណ្ណោះ។
ពញាកែវ

​

ពញាកែវ ត្រូវជាបុត្រព្រះបាទធម្មាសោករាជបើតាមពង្សាវតារខ្លះ ឯពង្សាវតារវត្តទឹកវិលថាជាបុត្រព្រះបាទស្រីសុរិយោវង្សទៅវិញ។
ពញាចាន់

ពញាចាន់ (,  [ប្ញាចាន់]; រ. ១៤២០–១៤៥៣) គឺជាព្រះមហាក្សត្រទី១៣នៃនគរបារគូហង្សាវត្តីនៅភូមាចាប់ពីឆ្នាំ១៤៥១ ដល់ ១៤៥៣។ ពញាចាន់ បុត្រានៃព្រះបាទពញាធម្មរាជា បានឡើងកាន់អំណាចបន្ទាប់ពីការធ្វើគតព្រះភាតាអយ្យកោមួយរបស់ទ្រង់ព្រះបាទពញាហ្វារ្យូនៅឆ្នាំ១៤៥១។ គំរោងគួរឱ្យកត់សំគាល់មួយនៃរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់គឺការកើនឡើងនូវកំពស់នៃព្រះចេតិយឝ្វេដាហ្កូនរហូតដល់ ៩២ មាត្រ ចាប់ពីកំពស់ ២០ មាត្រ។Harvey 1925: 112–117 ស្ដេចអង្គនេះ ព្រះអង្គឯងត្រូវបានគេធ្វើគតនៅឆ្នាំ១៤៥៣ ដោយព្រះភាតាអយ្យកោមួយ ឡេមន្ធ៏ ដើម្បីដណ្ដើមរាជ្យបល្លង្កពីទ្រង់។ បើទោះបីជាមានការបង្កើនកំពស់នៃកំពូលព្រះចេតិយឝ្វេដាហ្កូនខាងលទ្ធិពុទ្ធនិយមក៏ដោយ ក៏ក្សត្រអង្គនេះបានកាប់សំលាប់ប្រហារជីវិតគូសត្រូវរបស់ទ្រង់ជាច្រើនដែលនៅក្នុងពេលនោះទ្រង់ព្រះអង្គឯងក៏ត្រូវបានគេធ្វើគតដូចគ្នាដែរ អ្នកសំលាប់ទ្រង់ គឺព្រះភាតាអយ្យកោមួយ ឡេមន្ធ៏ដែលត្រូវជាព្រះញាតិវង្សបុរសភេទចុងក្រោយនៃព្រះបាទរាជាធិរាជដែលនៅមានព្រះជន្មគង់វង្សនៅ។
ពញាចាន់: សង្ខេប

សង្ខេប
ពង្សាវតារភូមាផ្សេងៗមិនបានស្របគ្នាលើកាលបរិច្ឆេទនៃព្រះរាជខ្សែជីវិតរបស់ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះឡើយ។ ពិតមែនទៅ មហារាជវង្ស និង ប្រាសាទកែវរាជវង្ស មានសេចក្ដីរាយការណ៍ម្ដងអញ្ចេះ ម្ដងអញ្ចុះក្នុងអត្ថបទសំណេររៀងៗខ្លួន។

 ពង្សាវតារ ប្រសូត–ទិវង្គត ព្រះជន្ម រជ្ជកាល ល្វែងនៃរជ្ជកាល ស្លាផាតរាជវង្សMon Yazawin (Slapat Rajawan) provides wildly divergent and inconsistent dates for the early Hanthawaddy history, including the reign of this king. The birth-death and regnal dates use the regnal years given in the Slapat chronicle with 888 ME (1526/27), the death year of King Binnya Ran II, which is in agreement with standard Burmese chronicles, as the anchor reference point. ១៤១៧/១៨–១៤៤៥ ២៧ ១៤៤២–១៤៤៥ ៣ មហារាជវង្ស មិនបានរាយការណ៍ មិនបានរាយការណ៍ មិថុនា ១៤៥០ – ១៤៥១(Maha Vol. 2 2006: 81): 813 ME = 1451/52. But since his successor ruled for seven months in the same year, he must have died before September 1451. ១ ប្រាសាទកែវរាជវង្ស មិនបានរាយការណ៍ មិនបានរាយការណ៍ មិថុនា ១៤៥០ – ១៤៥២(Hmannan Vol. 2 2003: 91): 814 ME = 1452/53. But since his successor ruled for seven months in the same year, he must have died before September 1452. ២ មហារាជវង្ស និង ប្រាសាទកែវរាជវង្ស (ក្នុងចំណុចសង្ខេបនៃព្រះមហាក្សត្រហង្សាវត្តី) មិនបានរាយការណ៍ មិនបានរាយការណ៍ មិថុនា ១៤៥០ – ១៤៥៣Maha Vol. 2 2006: 140Hmannan Vol. 2 2003: 185 ៣
ពញាចាន់: គន្ថនិទ្ទេសន៍

គន្ថនិទ្ទេសន៍
 
 
 
 
 
 

Category:ក្សត្រភូមា
Category:ក្សត្រមន
Category:រាជវង្សហង្សាវត្តី
ពញាចាន់ (មន្ត្រី)

អត្ថបទនេះស្ដីពីមន្ត្រីនៃព្រះបាទដ្កាយុពី។ ចំពោះព្រះមហាក្សត្រហង្សាវត្តី សូមមើល ពញាចាន់។

ពញាចាន់ (,  [ប្ញាចាន់]; បានអនិច្ចកម្មនៅឆ្នាំ១៥៣៨) ជាព្រឹទ្ធិមន្ត្រីមួយរូបនៅក្នុងព្រះរាជវាំងនៃព្រះបាទដ្កាយុពីនៃហង្សាវត្តី។ លោក និងពញាល៏ ត្រូវជាព្រឹទ្ធិមន្ត្រីមួយរូបទៀត បានរៀបចំ និងដឹកនាំទ័ពការពារព្រះនគរតាមមាត់ឆ្នេរមួយនេះ ដែលលោកទាំងពីរបានរុញច្រានការវាយឆ្មក់រដូវប្រាំងបីលើករបស់តោនងូនៅរវាងឆ្នាំ១៥៣៤ និង ១៥៣៨ បានយ៉ាងជោគជ័យ។ លោកទាំងពីរជារាជគ្រូកាលពីវ័យកុមាររបស់ព្រះមហាក្សត្រវ័យក្មេង ដ្កាយុពី ហើយក៏ហ៊ានពលីជីវិតដើម្បីទ្រង់ដែរ។ យ៉ាងណា មន្ត្រីទាំងពីរត្រូវបានប្រហារជីវិតដោយស្ដេចក្មេងអង្គនេះ ដែលជឿនូវដំណឹងបង្ខូចរបស់តោនងូ បានបង្ខូចថា លោកមន្ត្រីទាំងពីរគឺជាជនបង្កប់របស់តោនងូ។ បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ពួកលោក ក្សត្រអង្គនេះបានយល់ថាព្រះអង្គឯងលែងមានអ្នកជួយយកអាសាទៀតហើយ។ គ្រានោះកងទ័ពរបស់តោនងូបានមកដល់ម្ដងទៀតនៅចុងឆ្នាំ១៥៣៨ ព្រះអង្គបានសំរេចព្រះទ័យភៀសព្រះកាយជាជាងការប្រយុទ្ធតបតវិញ។Htin Aung 1967: 107–108Sein Lwin Lay 2006: 152–156
ពញាទ័យ

​

ពញាទ័យ ត្រូវជាបុត្រព្រះបាទធម្មាសោករាជបើតាមពង្សាវតារខ្លះ ឯពង្សាវតារវត្តទឹកវិលថាជាបុត្រព្រះបាទស្រីសុរិយោវង្សទៅវិញ។
ពញាធម្មរាជា

ពញាធម្មរាជា (,  [ប្ញាដ្មាយ៉ាហ្សា]; រ. ១៣៩២–១៤២៤) ជាព្រះមហាក្សត្រទី១០នៃនគរហង្សាវត្តីពគោក្នុងប្រទេសភូមាចាប់ពីឆ្នាំ១៤២១ ដល់ ឆ្នាំ១៤២៤។ ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យបន្ទាប់ពីព្រះបិតាព្រះអង្គរាជាធិរាជបានសោយទិវង្គតដោយសារឧប្បត្តិហេតុបរបាញ់សត្វ ប៉ុន្តែទ្រង់មិនមានអំណាចពិតក្នុងការគ្រប់គ្រងព្រះនគរឡើយ។ ព្រះអង្គបានប្រឈមមុខនឹងការបះបោរផ្ទៃក្នុងដោយព្រះភាតារបស់ទ្រង់ ពញារាមទី១ និង ពញាឆាន់ ហើយនិងការលុកលុយសាជាថ្មីពីនគរអវៈ។ គ្រានោះព្រះអង្គនៅមានព្រះជន្មពីការលុកលុយជាច្រើនលើករបស់អវៈ ដែលជាការលុកលុយលើកចុងក្រោយនៃសម័យសង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំរវាងនគរអវៈ និង ហង្សាវត្តី ក៏ប៉ុន្តែព្រះអង្គមិនអាចគង់ព្រះជន្មបានឡើយដោយសារអំពើក្បត់របស់ព្រះភាតាទ្រង់។ នៅឆ្នាំ១៤២៤ ព្រះអង្គត្រូវបានបំពុលដោយព្រះភាតារបស់ទ្រង់ ពញារាម ដែលជាអ្នកឡើងសោយរាជ្យបន្ត។
ពញាធម្មរាជា: ព្រះរាជជីវប្បវត្តិសង្ខេប

ព្រះរាជជីវប្បវត្តិសង្ខេប
ពង្សាវតារភូមាផ្សេងៗមិនមានការស្របគ្នានឹងកាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗនៃព្រះរាជជីវភាពរបស់ក្សត្រអង្គនេះឡើយ។ ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ១៤២១ តាមរយៈរាជាធិរាជអរិយវង្ស។(Pan Hla 2004: 356) says Razadarit died in 782 ME (1420/1421) at the age of 53 (in his 54th year). Since the king was born on 28 January 1368, he must have died between mid-January to 28 March 1421, the last day 782 ME. (រាជាធិរាជអរិយវង្ស រាប់ថាជាពង្សាវតារនៃប្រវត្តិនគរហង្សាវត្តីដែលអាចយកជាការបានបំផុត ប៉ុន្តែវាបានបញ្ចប់នៅក្នុងដំណាក់កាលសោយទិវង្គតនៃព្រះបាទរាជាធិរាជ។)

 ពង្សាវតារ ប្រសូត-សោយទិវង្គត ព្រះជន្ម រជ្ជកាល រយៈរជ្ជកាល ស្លាផាតរាជវង្សSlapat provides wildly divergent and inconsistent dates for the early Hanthawaddy history, including the reign of this king. (Slapat 1922: 49) has the king's death year as 1075 ME (1713/1714 CE); this is after stating (Slapat 1922: 45–46) that King Binnya U became king in 1060 ME (1698/1699) and ruled for 35 years, and was followed by a 38-year reign of Razadarit. The birth-death and regnal dates here are calculated backwards from the death year of 1526 of King Binnya Ran II, which is in agreement with standard Burmese chronicles. រ. ១៣៦៣–១៤០៥ ៣១ ១៤០២–១៤០៥ ៣ ស្លាផាតកែសំរួលProvisional dates by scholars. See (Maha Yazawin Vol. 2 2006: 344). រ. ១៣៩២–១៤២៤ ៣១ ១៤២១–១៤២៤ ៣ មហារាជវង្ស និង ប្រាសាទកែវរាជវង្ស មិនបានរាយការណ៍ មិនបានរាយការណ៍ ១៤២៣–១៤២៦ ៣
ពញាធម្មរាជា: រជ្ជកាល

រជ្ជកាល
ឡើងសោយរាជ្យ ពញាធម្មរាជាភ្លាមៗបានប្រឈមមុខនឹងការបះបោរមួយចំនួនដោយព្រះអនុជទ្រង់ ពញារាម និង ពញាចាន់។ ពញាធម្មរាជាបានរំងាប់ព្រះទ័ពពញារាមដោយតែងតាំងព្រះអង្គជារជ្ជទាយាទ និងជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តកុសិមៈ និងតំបន់ដីសណ្ដឥរាវត្តីទាំងមូល។ ពញាចាន់បានអញ្ជើញព្រះបាទសីហសុនៃអវៈឱ្យលុកលុយនគរខ្លួន ប៉ុន្តែបែរជាលែងមានទំនុកចិត្តនឹងសម្ព័ន្ធភាពរបស់ទ្រង់ នៅពេលកងទ័ពអវៈបានលួចប្លន់ទីក្រុងជាច្រើន។ ពញាធម្មរាជាម្ដងទៀតបានជាវសន្តិភាព ដោយប្រគល់ឱ្យពញាចាន់នូវតំណែងចៅហ្វាយស្រុកខេត្តមុំហ៍។Phayre 1967: 81–82 កាលណោះ ព្រះអង្គនៅសល់តែពគោប៉ុណ្ណោះក្នុងចំណោមខេត្តធំទាំងបីនៃតំបន់ហង្សាវត្តី។

ថ្វីត្បិតតែ ទ្រង់បានខិត្តខំជាវយកសន្តិភាព និង ឯកភាពដោយប្រគល់ទឹកដីទៅអោយពួកព្រះភាតារបស់ទ្រង់ ក៏ព្រះភាតារបស់ទ្រង់នៅតែមិនគាប់ព្រះទ័យដដែល។ ពញាចាន់បានគ្រប់គ្រងមុំហ៍ជាក្សត្រឯករាជ្យមួយអង្គ។ ពញារាមបានពង្រីកទឹកដីដោយកាន់កាប់ដាហ្កុន (យ៉ាងហ្គូន) ប៉ែកនៃខេត្តពគោ។ នៅពេលដែលកងទ័ពអវៈចូលមកកាន់កាប់ដាឡាទល់នឹងដាហ្កុន ពញារាមក៏បានថ្វាយព្រះភគិនីឝ៊ិនចៅពុទៅឱ្យព្រះសីហសុ ដើម្បីទិញសន្តិភាព។ នៅឆ្នាំ១៤២៤ ពញារាមបានបំពុលពញាធម្មរាជា និងបានក្លាយខ្លួនជាព្រះមហាក្សត្រហង្សាវត្តីទីដប់មួយ។Harvey 1925: 115–116
ពញាធម្មរាជា: គន្ថនិទ្ទេសន៍

គន្ថនិទ្ទេសន៍
 
 
 
 
 
 

Category:ក្សត្រមន
Category:ក្សត្រភូមា
Category:រាជវង្សហង្សាវត្តី
ពញាពេជ្រ

ពញាពេជ្រ ព្រះអង្គត្រូវជាបុត្រអ្នកម្នាងទង និង ព្រះចក្រព័ត្រ។ តែបើយោងទៅតាមពង្សាវតារវត្ដកោកកាកវិញ គេអាចដឹងថា មហេសីរបស់ព្រះបាទចក្រព័ត្រទ្រង់មានគភ៌ នៅពេលដែលដំបងគ្រញូង លើកទ័ពមកវាយប្រហារដណ្ដើមរាជ្យ។ ព្រះនាងបានរត់រួចទៅលាក់ខ្លួនពួនអាត្មា នៅតាមភូមិស្ថាន តំបន់ឆ្ងាយដាច់ស្រយាល។ បន្ទាប់មកព្រះនាងប្រសូតបានបុត្រមួយព្រះអង្គ។ តែគេមិនបាស្គាល់ឈ្មោះព្រះរាជបុត្រអង្គនេះទេ ធំឡើងពេញវ័យកាលណាព្រះរាជបុត្របានមានមហេសី ព្រះមហេសីទ្រង់គភ៌បាន ១០ ខែ កាលក្នុងរាជ្យ និងសម័យដែលស្ដេចពញាក្រែក ឬព្រហ្មកិល ឬព្រះបាទសន្ធពអនុរាជ កោះហៅហោរាឲ្យមក ទស្សន៍ទាយមើលរកអ្នកមានបុណ្យ។ គ្រានោះព្រះរាជបុត្រក៏បានសុគតដែរ តែគេមិនបានដឹងដោយប្រការណាមួយឡើយទេ។ ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះ បើតាមពង្សាវតារវត្ដទឹកវិល មានឈ្មោះថាពញាពេជ្រ។ ព្រះមាតា ដែលជាមហេសីព្រះបាទចក្រព័ត្រ មានឈ្មោះថា អ្នកម្នាងទង។ ឯមហេសីរបស់ពញាពេជ្រឈ្មោះ អ្នកម្នាងទេព ដោយក្រោយមកអ្នកម្នាងបានបង្កើតបានបក្សីចាំក្រុង។
ពញាព្រែក

ព្រះចៅឥន្ទរាជា រឺ ពញាព្រែក រឺ ឥន្ទកុមារ (សំស្ក្រឹត:ឥន្ទ្ររាជា) (គ.ស ១៣៥៩-១៣៨៤ រឺ ១៣៩២-១៤១៧) រជ្ជកាល (គ.ស ១៣៨៤ រឺ ១៤១៧) ទ្រង់ឡើងសោយរាជ្យ នៅមហានគរ ក្នុងឆ្នាំជូត ឆស័ក ព.ស. ១៩២៨, គ.ស. ១៣៨៤ ក្នុងជន្មាយុ ២៥ ឆ្នាំ។ ពញាព្រែក ទ្រង់ព្រះនាមជា សម្ដេចព្រះឥន្ទរាជារាមាធិបតីខ្លះ ហៅថា ព្រះឥន្ទកុមារ។
ពញារាមទី១

ពញារាមទី១ (, , អានថា:ពថម៉ាប្ញាយ៉ាន; មន: ; ១៣៩៣–១៤៤៦) គឺជាព្រះមហាក្សត្រនៃហង្សាវត្តីពគោចាប់ពីឆ្នាំ១៤២៤ ដល់ ១៤៤៦។ កាលនៅជាព្រះអង្គម្ចាស់ស្នងរាជ្យនៅឡើយ ព្រះអង្គបានបញ្ចប់សង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំជាមួយនគរដែលជាសត្រូវនឹងនគរទ្រង់ អវៈនៅឆ្នាំ១៤២៣។ ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យបន្ទាប់ពីបំពុលព្រះភាតារបស់ទ្រង់ព្រះបាទពញាធម្មរាជានៅឆ្នាំ១៤២៤។ ក្លាយជាក្សត្រហើយ ពញារាមបានថែរក្សានគរព្រះអង្គឱ្យស្ថិតនៅក្នុងសន្តិភាពឱ្យបានទូលំទូលាយ និងយូរអង្វែងក្នុងរយៈកាល ២០ ឆ្នាំក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ នៅពេលនោះដែរ អវៈក៏កំពុងតែឈ្មុសឈ្មុលដើម្បីថែរក្សាទឹកដីរបស់ខ្លួនអោយនៅគង់វង្សដដែលដែរ។ ព្រះអង្គបានរិះរកគោលនយោបាយត្រីងៀតឆ្លៀតពងដើម្បីបន្តឱ្យអវៈចុះទន់ខ្សោយ ដោយជួយឱ្យមានការបះបោរនៅតោនងូប្រឆាំងនឹងអវៈរវាងឆ្នាំ១៤៣៧ និង ១៤៤២ កំឡុងពេលនោះ ព្រះអង្គក៏បានតែងតាំងព្រះរាជបុត្រារបស់ទ្រង់ធ្វើជាអនុរាជនៃតោនងូ។ នៅពេលនោះអវៈបានសញ្ជ័យតោនងូសាជាថ្មីឡើងវិញនៅឆ្នាំ១៤៤២ ព្រះអង្គក៏មិនបានតបតដោយសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំប្រឆាំងនឹងអវៈវិញអ្វីឡើយ។
ពញារាមទី១: សង្ខេប

សង្ខេប
ពង្សាវតារភូមាផ្សេងៗមិនបានយល់ស្របលើកាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗនៃព្រះរាជជីវភាពរបស់ទ្រង់ឡើយ។

 ពង្សាវតារ ប្រសូត–ទិវង្គត អាយុ រជ្ជកាល ល្វែងនៃរជ្ជកាល ស្លាផាតរាជវង្សSlapat provides wildly divergent and inconsistent dates for the early Hanthawaddy history, including the reign of this king. The birth-death and regnal dates use the regnal years given in the Slapat chronicle with 888 ME (1526/27), the death year of King Binnya Ran II, which is in agreement with standard Burmese chronicles, as the anchor reference point. រ. ១៣៧៧–១៤៣៧ ៦០ ១៤០៥–១៤៣៧ ៣២ ប៉ាកឡាតPak Lat reporting is inconsistent. (Pan Hla 2005: 361): Pak Lat says that Binnya Ran I became king at age 28 (29th year) at 785 ME (30 March 1423 to 28 March 1424), meaning he was born c. 1395; and that he died at age 53 (54th year) in 808 ME (30 March 1446 to 29 March 1447), meaning he was born c. 1393.  រ. ១៣៩៣–១៤៤៦  (រឺ រ. ១៣៩៥–១៤៤៦) ៥៣  (រឺ ៥១) ១៤២៣–១៤៤៦ ២២–២៣ រាជាធិរាជអរិយទេវង្ស  ខែមេសា ១៣៩៣–? មិនបានរាយការណ៍ មិនបានរាយការណ៍ មិនបានរាយការណ៍ មហារាជវង្ស និង ប្រាសាទកែវរាជវង្ស មិនបានរាយការណ៍ មិនបានរាយការណ៍ ១៤២៦–១៤៤៦ ២០ ញាតាភាពProvisional dates by scholars. See (Maha Yazawin Vol. 2 2006: 344). រ. ១៣៩៥–១៤៤៦ ៥០ ១៤២៤–១៤៤៦ ២២
ពញារាមទី១: ព្រះអង្គម្ចាស់ស្នងរាជ្យ

ព្រះអង្គម្ចាស់ស្នងរាជ្យ
ពញារាមគឺជាបុត្រានៃព្រះបាទរាជាធិរាជ។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទរាជាធិរាជ ពញាធម្មរាជាបានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រ។ ពញារាម និង ពញាចាន់ភ្លាមៗបានបះបោរប្រឆាំងនឹងព្រះរៀមរបស់ខ្លួន។ ពញាធម្មរាជាបានរំងាប់ព្រះទ័យពញារាមម្ដងដោយតែងតាំងព្រះអង្គជារជ្ជទាយាទ និង ជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តកុសិមៈ និង ដីសណ្ដឥរាវត្តីទាំងមូល។ ពញាធម្មរាជាក៏បានរំងាប់ព្រះទ័យពញាចាន់ដោយតែងតាំងទ្រង់ជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តមុំហ៍។Phayre 1967: 81–84 ប៉ុន្តែពញារាមមិនពេញព្រះទ័យឡើយ។ ទ្រង់ភ្លាមៗក៏បានពង្រីកទឹកដីរបស់ទ្រង់ និងកាន់កាប់ដាហ្កុន (យ៉ាងហ្កូន) ក្នុងឆ្នាំ១៤២៣។ នៅពេល កងទ័ពអវៈបានមកកាន់កាប់ដាឡាទល់គ្នានឹងដាហ្កុន ពញារាមបានថ្វាយព្រះជេដ្ឋភគិនីឝ៊ីនចៅពូទៅអោយសីហសុ ដើម្បីទិញយកសន្តិភាព។ កងទ័ពអវៈបានដកថយ ដោយបញ្ចប់សង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំរវាងអវៈ និង ហង្សាវត្តីពគោ។

ក្នុងឆ្នាំ១៤២៤ ពញារាមបានបំពុលពញាធម្មរាជា ហើយបានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រទីដប់មួយនៃហង្សាវត្តីHarvey 1925: 115–116 ព្រះបរមនាមរបស់ព្រះអង្គ បានរាយសេចក្ដីក្នុងសិលាចារឹកភាសាមនជាច្រើន គឺ រាមរាជាធិរាជ (; បាលី: Rāma Rājādhirāj)។Than Tun 1985: xi
ពញារាមទី១: រជ្ជកាល

រជ្ជកាល
កាលជាព្រះមហាក្សត្រហើយ ពញរាមបានរាជអនុញ្ញាតឱ្យពញាចាន់នៅធ្វើជាចៅហ្វាយស្រុកខែត្រមុំហ៍ដដែល ជាទីកន្លែងនៅពេលខាងក្រោយមកដែលពញាចាន់បានប្រើប្រាស់អំណាចដោយឯករាជ្យស្ទើរតែទាំងស្រុងនៅទីនោះ។ ព្រះអង្គក្នុងពេលដ៏ខ្លីនោះក៏បានជាប់វាក់វិននៅក្នុងជំលោះរាជវង្សនៃនគរអវៈ។ ក្នុងឆ្នាំ១៤២៦ ម៉ូញីនស្ដូបានឡើងសោយរាជ្យនៅអវៈ។ ក្នុងឆ្នាំ១៤២៩ ព្រះភគិនីព្រះអង្គឝ៊ីនចៅពូបានភៀសព្រះកាយចេញពីអវៈត្រឡប់ទៅពគោដោយសំងាត់។ ពញារាមបានទៅទទួលព្រះជេដ្ឋភគិនីរបស់ទ្រង់ប្រកបដោយក្ដីគោរព។ ក្នុងឆ្នាំដដែល ចៅលូសិន្ខយ ចៅហ្វាយស្រុកខែត្រតោនងូ ដែលលោកយល់ថាខ្លួនលោកសាកសមជាស្ដេច ក៏បានស្វះស្វែងរកការចងសម្ព័ន្ធភាពនឹងពញារាមដើម្បីប្រឆាំងនឹងអវៈ ដោយការលើកថ្វាយកូនស្រីទៅអោយព្រះអង្គ។ ពញារាមបានយល់ស្រប ហើយបានវាយយកប្រំម៍ (ផ្យាយ) រួមគ្នាជាមួយកងទ័ពចៅហ្វាយស្រុកតោនងូ។Hmannan Vol. 2 2003: 71 ម៉ូញីនស្ដូបានបំបែកបំបាក់សម្ព័ន្ធភាពនេះដោយការថ្វាយក្មួយស្រី សូមិនវិមលទេវី ទៅអោយពញារាមដែរ។ ក្សត្រពគោក៏បានទទួលយកដង្វាយដើម្បីសន្តិភាព តាមតែទ្រង់ក៏មិនចង់បន្តការប្រយុទ្ធគ្នាតទៅទៀតដូចគ្នា។ 

ការចងសម្ព័ន្ធនេះគឺជាការហុចផលឱកាសល្អឱ្យពញារាម។ ព្រះអង្គពិតជាពេញព្រះរាជហឫទ័យណាស់ដែលឃើញថាម៉ូញីនស្ដូកំពុងតែមានវិបត្តិដោយសារការវាយឆ្មក់របស់ឝានចូលទៅក្នុងទឹកដីអវៈពេញមួយទស្សវត្សឆ្នាំ១៤៣០។ នៅពេលតោនងូបានបះបោរម្ដងទៀតនៅឆ្នាំ១៤៣៧ ពញារាមបានត្រៀមរួចរាល់ហើយដើម្បីផ្ដល់ជំនួយដល់តោនងូ។ ដោយមានការជួយពីព្រះអង្គ តោនងូបានធ្វើឱ្យអវៈបរាជ័យ ហើយបុត្រពញារាម មីនចៅបានក្លាយជាអនុរាជនៃតោនងូវិញ។Phayre 1967: 91 យ៉ាងណាមិញ ព្រះបាទមិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាទី១នៃអវៈបានសញ្ជ័យយកតោនងូបាននៅចុងឆ្នាំ១៤៤២Fernquest 2006: 61–63 ហើយបានតែងតាំងតារាពញា ជាមេកន្ទ្រាញជាតិឝានឱ្យឡើងកាន់កាប់តោនងូជាជំនួស។ រយៈកាលសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានក្នុងរាជ្យព្រះអង្គ ព្រះអង្គមានសេចក្ដីសោមនស្សដោយទ្រង់ទតឃើញអវៈជាប់ដៃជាមួយការឈ្លានពានពីនគរមិងរបស់ចិន និងការលួចវាយឆ្មក់របស់ពួកឝាន។

ពញារាមបានសោយទិវង្គតបន្ទាប់ពីទ្រង់បានសោយរាជ្យបានប្រហែល ២២ ឆ្នាំ និងទ្រង់ត្រូវបានសោយរាជ្យបន្តដោយព្រះភាគិនេយ្យរបស់ទ្រង់ ហើយក៏ត្រូវជាបុត្រាធម៌របស់ទ្រង់ដែរ ដែលក្សត្រក្រោយអង្គនេះទ្រង់ព្រះនាមថាពញាហ្វារ្យូ បុត្រាមួយអង្គនៃព្រះនាងឝ៊ីនចៅពូ។
ពញារាមទី១: គន្ថនិទ្ទេសន៍

គន្ថនិទ្ទេសន៍
 
 
 
 
 
 
 
 

Category:ក្សត្រភូមា
Category:ក្សត្រមន
Category:រាជវង្សហង្សាវត្តី
ពញារាមទី២

ពញារាមទី២ (,  [ឌុតិយ៉ាប្ញាយ៉ាន់] (ទុតិយពញារាម); មន: ဗညားရာံ; ១៤៦៩–១៥២៦) គឺជាព្រះមហាក្សត្រទី១៧នៃនគរហង្សាវត្តីនៅក្នុងប្រទេសភូមាពីឆ្នាំ១៤៩២ ដល់ ១៥២៦។ ព្រះអង្គត្រូវបានគេគោរពសក្ការៈដោយសារតែភាពស្លូតបូតរបស់ទ្រង់ ទោះបីជាពីដំបូងពេលទ្រង់បានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្របានអនុវត្តវិនាសការព្រះញាតិវង្សានុវង្ស ដោយកាត់ទោសប្រហាររាជបច្ឆាញាតិទាំងអស់យ៉ាងណាក៏ដោយ។Harvey 1925: 120

កំឡុងពេលច្របូកច្របល់ខណៈដែលព្រះបាទពញារាមកំពុងឡើងសោយរាជ្យ មីនជីញ៉ូនៅតោនងូ ដែលកាលណោះតោនងូជានគរចំណុះនៃអវៈ ដោយគ្មានការរាជានុញ្ញាតពីព្រះបាទមីនហ្កោនទី២ ទ្រង់ក៏បានលួចឆ្មក់ជន្លៗចូលទៅក្នុងទឹកដីហង្សាវត្តី។ ពញារាមទី២ក៏បានវាយឆ្មក់ទីក្រុងរបស់តោនងូវិញ។Fernquest 2005 បន្ទាប់ពីបង្ហាញកំលាំងកងទ័ពរួមមក ហង្សាវត្តីក៏លែងមានការលុកលុយឈ្លានពានតទៅទៀតដែរ។

នៅឆ្នាំ ១៥០១ ព្រះអង្គបានកេណ្ឌកងទ័ពមួយកងចំនួនរាប់ពាន់នាក់ធ្វើដំណើរឡើងទៅទន្លេឥរាវត្តីដើម្បីធ្វើធម្មយាត្រាទៅកាន់ចេតិយឝ្វេហ៊្សីហ្កូននៅបាកាននៅខាងក្នុងទឹកដីអវៈ។ នៅពេលនោះព្រះមហាក្សត្រប្រំម៍ ដែលជានគរតូចមួយស្ថិតនៅចន្លោះកណ្ដាលរវាងអវៈ និង ហង្សាវត្តី ចង់ត្រួតពិនិត្យទ្រង់ ទ្រង់ក៏បានឆ្លើយតបថា: "យើងអាចសញ្ជ័យយកទាំងនគរព្រះអង្គ និង អវៈបាន ប៉ុន្តែយើងមិនធ្វើដូច្នេះទេ។ យើងមានចេតនាត្រឹមតែមកគោរពបូជាពីមុខព្រះចេតិយឝ្វេហ្ស៊ីហ្កូនប៉ុណ្ណោះ"។ ព្រះអង្គក៏បានយាងត្រឡប់មកព្រះនគរវិញដោយសុខសន្តិភាព បន្ទាប់ពីគោរពបូជាសក្ការៈនៅទីនោះចប់សព្វគ្រប់ជាសូរេចហើយ។