នរោត្តម រណឫទ្ធិ: ការភៀសខ្លួន, ការត្រឡប់មកវិញ និងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៨

ការភៀសខ្លួន, ការត្រឡប់មកវិញ និងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៨
ការទទួលបរាជ័យរបស់កងទ័ពហ៊្វុនស៊ីនប៉ិចនៅក្នុងការប៉ះទង្គិចយោធានៅថ្ងៃទី៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧ គឺត្រូវបានចាត់ទុកថាជាថ្ងៃដែលរណឫទ្ធិត្រូវបានទម្លាក់ពីតំណែងជានាយករដ្ឋមន្រ្តី។ នៅថ្ងៃទី៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧ ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជាបានចេញក្រដាសសមួយដែលមានស្លាកព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិហើយរៀបរាប់ថា ទ្រង់គឺជា"ឧក្រិដ្ឋជន"និង"ជនក្បត់ជាតិ" ក៏ដូចជាចោទប្រកាន់ព្រះអង្គថាបានឃុបឃិតគ្នាជាមួយខ្មែរក្រហមដើម្បីធ្វើឱ្យមានអស្ថិរភាពរដ្ឋាភិបាលផងដែរ។Peou (2000), p. 298 រណឫទ្ធិបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសហ្វីលីពីន សឹង្ហបុរី និងឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលជាកន្លែងដែលព្រះអង្គបានជួបជាមួយលោកហ្វីដែល រ៉ាមូស ហ្គោស ចុកតុង និងស៊ូហារតូ ក្នុងការសូមជំនួយពីពួកគេ។Peou (2000), p. 389 ក្នុងអំឡុងពេលអវត្តមានរបស់ព្រះអង្គនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំគណបក្សនៅថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧ លោកអ៊ឹង ហួតត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយសមាជិកសភាហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចដែលលំអៀងទៅរកលោកហ៊ុន សែនដើម្បីជំនួសរណឫទ្ធិ។ លោកហួតត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្រ្តីទីមួយ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំរដ្ឋសភានៅថ្ងៃទី៦ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៧។Mehta (2013), p. 260 ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក សម្តេចសីហនុបានសម្តែងនូវភាពមិនសប្បាយព្រះទ័យចំពោះការប៉ះទង្គិចយោធានោះហើយបានគំរាមដាក់រាជ្យរួចនឹងឡើងកាន់កាប់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទីមួយ។ សីហនុក៏បានអះអាងដែរថាការបណ្តេញព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិគឺមិនមានលក្ខណៈស្របនឹងច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញទេហើយព្រះអង្គថែមទាំងបានបដិសេធមិនយល់ព្រមចំពោះការតែងតាំងលោកអ៊ឹង ហួតជានាយករដ្ឋមន្រ្តីទីមួយទៀតផង ប៉ុន្តែក្រោយមកទៀត ព្រះអង្គក៏បានស្ងប់ទៅវិញនៅពេលដែលរដ្ឋសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនធំបានគាំទ្រការតែងតាំងលោកអ៊ឹង ហួតជានាយករដ្ឋមន្រ្តីថ្មី។Widyono (2008), p. 265 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៧ អគ្គលេខាធិការ អសប គឺលោកកូហ្វី អាណាន់បានណាត់ជួបដាច់ដោយឡែកគ្នាជាមួយរណឫទ្ធិ និងហ៊ុន សែនដើម្បីធ្វើការសម្របសម្រួលឱ្យអ្នកនយោបាយហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចចូលមកលើវេទិកានយោបាយវិញនិងត្រៀមសម្រាប់ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៨។ អសប បានស្នើឱ្យអ្នកតំណាងរបស់ខ្លួនទៅឃ្លាំមើលការបោះឆ្នោតកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៩៨, ទាំងរណឫទ្ធិនិងហ៊ុន សែនបានយល់ព្រមនឹងសំណើរនេះប៉ុន្តែលោកហ៊ុន សែនបានទទូចអោយរណឫទ្ធិថា ព្រះអង្គគួរត្រៀមប្រឈមនឹងការកាត់ទោសពីតុលាការទៅ រណឫទ្ធិបានឆ្លើយតបនឹងការគំរាមកំហែងរបស់ហ៊ុន សែនវិញថា ព្រះអង្គនឹងធ្វើពហិការការបោះឆ្នោតបើហ៊ានតែធ្វើការកាត់ទោសទ្រង់។

នៅអូរស្មាច់ កងទ័ពហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចរួមជាមួយនឹងខ្មែរក្រហមបានបន្តប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងទ័ពគណបក្សប្រជាជន រហូតដល់ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩៨ នៅពេលដែលបទឈប់បាញ់មួយដែលរៀបចំឡើងដោយរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនត្រូវបានចុះដោយភាគីទាំងសងខាង។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៨ រណឫទ្ធិត្រូវបានតុលាការយោធាចោទប្រកាន់ពីបទរត់ពន្ធគ្រឿងសព្វាវុធខុសច្បាប់កាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៧ និងការឃុបឃិតជាមួយខ្មែរក្រហមដើម្បីបង្កអស្ថិរភាពនៅក្នុងប្រទេស។Mehta (2013), p. 258 ព្រះអង្គត្រូវបានផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារសរុបរយៈពេល ៣៥ ឆ្នាំSummers (2003), p. 237 ប៉ុន្តែសំណាងល្អ ទោសរបស់រណឫទ្ធិត្រូវបានលើកលែងដោយបិតារបស់ទ្រង់។ រណឫទ្ធិបានវិលត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៨ ដើម្បីដឹកនាំហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចទៅកាន់យុទ្ធនាការបោះឆ្នោតនាឆ្នាំនោះWidyono (2008), p. 266 ហើយផ្តោតលើការផ្សព្វផ្សាយនៃមតិគាំទ្ររាជានិយមនិងវោហារសាស្ត្រប្រឆាំងនឹងវៀតណាម។Kiernan and Hughes (2007), pp. 52 and 54 ហ៊្វុនស៊ីនប៉ិចបានជួបប្រទះនូវឧបសគ្គជាច្រើនរួមមាន កង្វះការផ្សព្វផ្សាយពីបក្សរបស់ខ្លួនតាមប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍និងវិទ្យុព្រោះបណ្តាញទាំងនោះគឺកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្តាច់មុខរបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាក្រោយពីការប៉ះទង្គិចគ្នានៅឆ្នាំ១៩៩៧ មក និងភាពលំបាកសម្រាប់អ្នកគាំទ្រហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចក្នុងការប្រមូលផ្តុំគ្នាឃោសនាគណបក្ស។ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតនៅថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៨ ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចទទួលបានការគាំទ្រ ៣១.៧% និងដណ្តើមបានអាសនៈចំនួន ៤៣ ក្នុងចំណោមអាសនៈសរុបចំនួន ១២២ ។ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាបានឈ្នះការបោះឆ្នោតដោយទទួលបានការគាំទ្រប្រមាណ ៤១.៤% និងដណ្តើមអាសនៈបានចំនួន ៦៤ ។ គណបក្សសម រង្ស៊ី ហៅកាត់ថា គសរ របស់លោកសម រង្ស៊ីឈរនៅលេខរៀងទី ៣ ដោយមានសំឡេងគាំទ្រ ១៤.៣% និងឈ្នះបានអាសនៈសភាចំនួន ១៥ ។Widyono (2008), pp. 267–68

ទាំងរណឫទ្ធិនិងលោកសម រង្ស៊ីបានធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតដោយអះអាងថារដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជនបានបំភិតបំភ័យអ្នកបោះឆ្នោតនិងលួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោត។ ពួកគេក៏បានដាក់ញត្តិទៅគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត និងតុលាការធម្មនុញ្ញ។  ប៉ុន្តែការប្តឹងរបស់អ្នកទាំងពីរត្រូវបានច្រានចោលនៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៨Peou (2000), pp. 327–28 ដូច្នេះហើយ រណឫទ្ធិ និងសម-រង្ស៊ីបានរៀបចំបាតុកម្មតាមដងផ្លូវដើម្បីទាមទារឱ្យលោកហ៊ុន-សែនចុះចេញពីតំណែង។ រដ្ឋាភិបាល គបក បានឆ្លើយតបទៅសកម្មភាពទាំងនោះនៅថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៨ ដោយហាមឃាត់ការធ្វើបាតុកម្មតាមដងផ្លូវនិងបង្ក្រាបអ្នកណាដែលចុះចូលរួមធ្វើបាតុកម្ម។Peou (2000), pp. 319–20 ត្រង់ចំណុចនេះហើយ សីហនុក៏បានចូលធ្វើអន្តរាគមន៍និងរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលមួយនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៨ នៅខេត្តសៀមរាប។ ព្រះអង្គបានកោះហៅលោកហ៊ុន-សែន រណឫទ្ធិនិងលោកសម-រង្ស៊ីដើម្បីពិភាក្សាគ្នាក្នុងគោលបំណងចង់បញ្ចប់ភាពជាប់គាំងខាងផ្នែកនយោបាយ។Mehta (2001), p. 130 នៅថ្ងៃនៃកិច្ចប្រជុំកំពូលនោះគ្រាប់រ៉ុក្កែតប្រភេទ B40 ត្រូវបានបាញ់ចេញពីរ៉ុក្កែតប្រភេទ RPG-2 ទៅចំទិសក្រុមរថយន្តរបស់លោកហ៊ុន-សែនដែលកំពុងធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប។ គ្រាប់រ៉ុក្កែតនោះបានធ្លាក់ខុសគោលដៅរបស់វាហើយលោកហ៊ុន-សែនក៏បានរួចខ្លួនដោយគ្មានទទួលរងរបួសអ្វីទេ។ ប៉ូលីសនគរបាលបានចោទប្រកាន់មេដឹកនាំគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនិងគណបក្សសមរង្ស៊ីថាបានរៀបចំផែនការវាយប្រហារនេះហើយលោកសម-រង្ស៊ីគឺជាមេខ្លោង។Mehta (2013), p. 291 ទាំងរណឫទ្ធិនិងលោកសម រង្ស៊ីមិនបានទទួលស្គាល់ការចោទប្រកាន់នេះហើយអះអាងថាអ្នកទាំងពីរមិនមានជាប់ពាក់ព័ន្ធអ្វីនោះទេ ប៉ុន្តែអ្នកទាំងពីរបានភៀសខ្លួនទៅទីក្រុងបាងកកនៅថ្ងៃបន្ទាប់ព្រោះខ្លាចរដ្ឋាភិបាលរំលាយគណបក្សនយោបាយរបស់ពួកគេចោល។Mehta (2001), p. 131