ភ្នំដើមអូលីវ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច| ភ្នំអូលីវ, c. ១៨៩៩
 
តាំងពី សម័យព្រះគម្ពីរ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ជនជាតិយូដា ត្រូវបានគេបញ្ចុះនៅលើភ្នំអូលីវ។ necropolis នៅលើជួរភ្នំភាគខាងត្បូង ដែលជាទីតាំងនៃភូមិទំនើបនៃ Silwan គឺជាកន្លែងបញ្ចុះសពរបស់ពលរដ្ឋដ៏សំខាន់បំផុតរបស់ក្រុងយេរូសាឡឹមនៅក្នុង សម័យនៃស្តេចព្រះគម្ពីរ ។ Ussishkin, David (May 1970). "The Necropolis from the Time of the Kingdom of Judah at Silwan, Jerusalem". The Biblical Archaeologist. 33 (2): 33–46. doi:10.2307/3211026. ISSN 0006-0895. JSTOR 3211026. S2CID 165984075.

ពិធី​សាសនា​រំលឹក ​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​ខែ​ថ្មី ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​នៅ​លើ​ភ្នំ​ដើម​អូលីវ​ក្នុង​អំឡុង ​ពេល​ព្រះវិហារ​បរិសុទ្ធ​ទីពីរ ។  ក្នុងកំឡុងសម័យនៃ អ្នកកាន់សាសនារ៉ូម៉ាំង Antonius Felix (52–60 គ.ស.) ឥស្សរជនជនជាតិយូដាម្នាក់ដែលគេស្គាល់ថាជា " ជនជាតិអេស៊ីប " បានប្រមូលផ្តុំអ្នកដើរតាមរបស់គាត់នៅលើកំពូលភ្នំដើមអូលីវ ដើម្បីរៀបចំសម្រាប់ការលុកលុយទីក្រុង ឬក្នុងជំនឿថាគាត់នឹងបង្ក ជញ្ជាំង​ក្រុង​យេរូសាឡិម​ត្រូវ​រលំ ដោយ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ពួកគេ​ចូល​ទៅ​ក្នុង (អាស្រ័យ​លើ​កំណែ)។ ក្រុមនេះត្រូវបានកំទេចដោយពួករ៉ូម។ ខណៈពេលដែល "ជនជាតិអេស៊ីប" រត់គេចខ្លួន អ្នកដើរតាមរបស់គាត់ជាច្រើននាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ឬចាប់ជាឈ្លើយ ហើយអ្នកដែលនៅសល់បានរត់គេចខ្លួន។ Josephus, the Jewish War, 2.261-63; Antiquities of the Jews, 20.169-72 

ទាហានរ៉ូម៉ាំង មកពី កងពលទី ១០ បានបោះជំរំនៅលើភ្នំកំឡុងពេល ឡោមព័ទ្ធក្រុងយេរូសាឡឹម ក្នុងឆ្នាំ ៧០ គ.ស.។  បន្ទាប់ពីការបំផ្លិចបំផ្លាញនៃ ប្រាសាទទីពីរ ជនជាតិយូដាបានប្រារព្ធពិធីបុណ្យ Sukkot នៅលើភ្នំអូលីវ។ ពួក​គេ​ធ្វើ​ធម្មយាត្រា​ទៅ​ភ្នំ​ដើម​អូលីវ​ដោយ​សារ​វា​មាន​កម្ពស់ ៨០ ម៉ែត្រ​ជាង ​ប្រាសាទ​ភ្នំ ហើយ​បាន​ផ្តល់​នូវ​ទិដ្ឋភាព​ដ៏​ទូលាយ​នៃ​ទីតាំង​ប្រាសាទ។ វា​បាន​ក្លាយ​ជា​កន្លែង​ប្រពៃណី​សម្រាប់​ទួញសោក​ចំពោះ​ការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​របស់​ប្រាសាទ ជាពិសេស​នៅ Tisha B'Av ។ Har-el, Menashe (1977). This is Jerusalem. Jerusalem: Canaan. pp. 120–23. នៅឆ្នាំ 1481 អ្នកធ្វើធម្មយាត្រាជនជាតិជ្វីហ្វជនជាតិអ៊ីតាលីម្នាក់ ឈ្មោះ មេស៊ូឡាំ នៃ វ៉ុលទែរ៉ា បានសរសេរថា: «ហើយសហគមន៍ជនជាតិយូដាទាំងអស់ជារៀងរាល់ឆ្នាំឡើងទៅលើ ភ្នំស៊ីយ៉ូន នៅថ្ងៃនៃ Tisha B'Av ដើម្បីតមអាហារនិងកាន់ទុក្ខហើយពីទីនោះពួកគេចុះតាម។ ជ្រលង​ភ្នំ​យ៉ូសាហ្វាត និង​ឡើង​ទៅ​ភ្នំ​ដើម​អូលីវ ពី​ទី​នោះ​គេ​ឃើញ​ប្រាសាទ​ទាំង​មូល (ភ្នំ​ព្រះវិហារ) ហើយ​នៅ​ទី​នោះ ពួក​គេ​យំ​សោក​ចំពោះ​ការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​នៃ​ផ្ទះ​នេះ»។ 

នៅឆ្នាំ 1189 បន្ទាប់ពី ការប្រយុទ្ធគ្នានៃឆ្នាំ 1187 នៃ ហាតទីន និងការដណ្តើមយកទឹកដីឡើងវិញដោយ សាឡាឌីន ស៊ុលតង់បានប្រគល់ភ្នំនេះទៅឱ្យមេបញ្ជាការពីរនាក់របស់គាត់។

នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1850 អ្នកភូមិ ស៊ីលវ៉ាន់ ត្រូវបានផ្តល់ប្រាក់ 100 ផោនក្នុងមួយឆ្នាំដោយជនជាតិយូដាក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីការពារការប្រមាថផ្នូរនៅលើភ្នំ។ 

នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល Menachem Begin បានស្នើសុំឱ្យគេបញ្ចុះនៅលើភ្នំក្បែរផ្នូររបស់សមាជិក Etzel Meir Feinstein និង Moshe Barazani ជាជាងបញ្ចុះសពជាតិ Mount Herzl ។ 

 ស្ថានភាពតាំងពីឆ្នាំ 1948 
រូបភាពតូច| ទីបញ្ចុះសពរបស់ជនជាតិយូដានៅលើភ្នំអូលីវ
កិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដែលចុះហត្ថលេខាដោយអ៊ីស្រាអែល និងហ្ស៊កដានី បន្ទាប់ពី សង្គ្រាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ 1948 បានអំពាវនាវឱ្យមានការបង្កើតគណៈកម្មាធិការពិសេសមួយដើម្បីចរចារអំពីការអភិវឌ្ឍន៍រួមទាំង "ការចូលទៅកាន់កន្លែងបរិសុទ្ធ និងស្ថាប័នវប្បធម៌ និងការប្រើប្រាស់ទីបញ្ចុះសពនៅលើភ្នំអូលីវដោយឥតគិតថ្លៃ" ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងអំឡុងពេល 19 ឆ្នាំ ការបញ្ចូលតំបន់ West Bank របស់ហ្ស៊កដានី បានអូសបន្លាយ គណៈកម្មាធិការមិនត្រូវបានបង្កើតឡើងទេ។ អ្នកធម្មយាត្រាគ្រិស្តសាសនាដែលមិនមែនជាជនជាតិអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យទៅលេងភ្នំ ប៉ុន្តែជនជាតិជ្វីហ្វនៃប្រទេសទាំងអស់ និងពលរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលដែលមិនមែនជាជនជាតិជ្វីហ្វភាគច្រើនត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យចូលទៅក្នុងប្រទេសហ្ស៊កដានី ដូច្នេះហើយមិនអាចធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់នោះ។ To Rule Jerusalem By Roger Friedland, Richard Hecht, 2000, p. 39, "Tourists entering East Jerusalem had to present baptismal certificates or other proof they were not Jewish." Thomas A Idinopulos, Jerusalem, 1994, p. 300, "So severe were the Jordanian restrictions against Jews gaining access to the old city that visitors wishing to cross over from west Jerusalem...had to produce a baptismal certificate." Armstrong, Karen, Jerusalem: One City, Three Faiths, 1997, "Only clergy, diplomats, UN personnel, and a few privileged tourists were permitted to go from one side to the other. The Jordanians required most tourists to produce baptismal certificates—to prove they were not Jewish ... ."

នៅចុងឆ្នាំ 1949 និងនៅទូទាំងការគ្រប់គ្រងរបស់ហ្ស៊កដានីនៃតំបន់នោះ អ្នកស្រុកអារ៉ាប់មួយចំនួនបានរុះរើផ្នូរ ហើយបានភ្ជួរដីនៅក្នុងទីបញ្ចុះសព ហើយប្រហែល 38,000 ផ្នូរត្រូវបានខូចខាតជាសរុប។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ ផ្លូវមួយត្រូវបានត្រួសត្រាយកាត់តាមទីបញ្ចុះសព ក្នុងដំណើរការបំផ្លាញផ្នូរ រួមទាំងបុគ្គលល្បីៗផងដែរ។  នៅឆ្នាំ 1964 សណ្ឋាគារ Intercontinental ត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅលើកំពូលភ្នំ។ ផ្នូរ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​កម្ទេច​ចោល​សម្រាប់ ​ចំណត​ចត​រថយន្ត និង ​ស្ថានីយ​ចាក់​បំពេញ  ហើយ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង ​បង្គន់​អនាម័យ ​នៅ​បន្ទាយ ​ទាហាន​ហ្ស៊កដានី ។   [ Har-El, Menashe. Golden Jerusalem, Gefen Publishing House Ltd, 2004, p. 126. . "The majority (50,000 of the 70,000) was desecrated by the Arabs during the nineteen years of Jordanian rule in eastern Jerusalem." Tessler, Mark A. A History of the Israeli-Palestinian conflict, Indiana University Press, 1994. p. 329. . អង្គការសហប្រជាជាតិ មិនបានថ្កោលទោសរដ្ឋាភិបាលហ្សកដានីចំពោះសកម្មភាពទាំងនេះទេ។ 

 រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល 
បន្ទាប់ពីការងារជួសជុល សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ ឆ្នាំ 1967 ត្រូវបានបញ្ចប់ ហើយទីបញ្ចុះសពត្រូវបានបើកឡើងវិញសម្រាប់ការបញ្ចុះសព។ ការបញ្ចូលជាឯកតោភាគី របស់អ៊ីស្រាអែលក្នុងឆ្នាំ 1980 ទៅលើទីក្រុងហ្សេរុយសាឡឹមខាងកើតត្រូវបានថ្កោលទោសថាជាការរំលោភលើច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយបានចាត់ទុកជាមោឃៈដោយក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិនៅក្នុង ដំណោះស្រាយ 478 របស់ UNSC ។

ផ្នូរនៅ ភ្នំអូលីវ ទីបញ្ចុះសពជនជាតិជ្វីហ្វ ងាយនឹងរងការបំផ្លិចបំផ្លាញ ក្នុងចំណោមនោះមានផ្នូររបស់ Gerrer Rebbe និង Menachem Begin ។ Mount of Olives security beefed up to stop vandalism, Jerusalem Post 17-12-2009 Has Israel abandoned the Mount of Olives?, Jerusalem Post 15-05-2010 Vandalism returns to Mount of Olives cemetery, Ynet News 12-05-2010 Shameful dereliction at the Mt. of Olives Cemetery, Jerusalem Post 06-11-2010

នៅថ្ងៃទី 6 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2010 គណៈកម្មាធិការឃ្លាំមើលអន្តរជាតិមួយត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ ជនជាតិជ្វីហ្វ Diaspora ក្នុងគោលបំណងផ្លាស់ប្តូរការប្រមាថដល់ទីបញ្ចុះសពរបស់ជនជាតិយូដា។ យោងតាមស្ថាបនិកម្នាក់ គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះត្រូវបានបង្កឡើងដោយការមើលឃើញផ្នូរខ្មោចដែលត្រូវបានបំផ្លាញដោយ "ប្រភេទនៃការព្យាបាទដែលប្រឆាំងនឹងការស្រមើលស្រមៃ" ។ Shameful dereliction at the Mt. of Olives Cemetery, Jerusalem Post 06-11-2010