គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: សេចក្ដីឧបមាទៅនឹងស្រះទឹក

សេចក្ដីឧបមាទៅនឹងស្រះទឹក 
           ឧទាហរណ៍មានយ៉ាងនេះ: មានស្រះមួយកន្លែងគ្របដណ្ដប់ដោយស្មៅចំណីទា។ កាលបើបុគ្គលវែក ស្មៅនោះចេញហើយ ក៏ឤចដងទឹកនោះបាន[viii] ។ បើជនដទៃនោះគ្មានសេចក្ដីល្អទាល់តែសោះ បុគ្គលគប្បីផ្សាយ

មេត្ដាឲ្យជននោះដូច្នេះ: “បុគ្គលនេះពុំមានសេចក្ដីល្អសោះ ជននេះប្រាកដជាប្រព្រឹត្ដទៅក្នុងសេចក្ដីទុក្ខហើយ[ix] ” ។

           ៣-បុគ្គលគប្បីគិត(ក្នុងការបានទទួល)នូវបំណងល្អរបស់អ្នកដទៃដូចនេះ “បើបុគ្គលណាមួយមិនគោរព អ្នកដទៃទេ សូមឲ្យបុគ្គលនោះកើតនូវបំណងល្អចុះ។ បើជននោះមិនបានទទួលនូវសេចក្ដីគោរពទេ ជននោះគប្បី ធ្វើ នូវអំពើល្អ។ ម៉្យាងទៀត ការរលត់ទៅនៃអកុសលគឺជាសេចក្ដីសុខ។ គប្បីជ្រាបអំពីការប្ដូរសេចក្ដីក្រោធ ឲ្យទៅ ជាបំណងល្អយ៉ាងនេះចុះ។

           ៤-បុគ្គលគួរពិចារណាអំពីកម្មឤក្រក់[x]របស់ខ្លួនយ៉ាងនេះថា៖ “អំពើឤក្រក់ដែលឤត្មាអញបានធ្វើ ប្រាកដជាធ្វើឲ្យសេចក្ដីក្រោធកើតឡើងចំពោះអ្នកដទៃហើយ”។

           ៥-បុគ្គលគប្បីគិតយ៉ាងនេះថា៖ “ព្រោះកម្មពីអតីត ទើបអ្នកដទៃមកតិះដៀលឤត្មាអញ។ ឥឡូវនេះ ឤត្មាអញរួចពីបំណុលនេះហើយ។ កាលបើនឹក(ដល់ការលើកលែងចោលនូវបំណុល)បានយ៉ាងដូច្នេះ ឤត្មាអញ ក៏មានចិត្ដរីករាយ។

           ៦-បុគ្គលរលឹកបានថា សត្វទាំងឡាយជាទាយាទគ្នានឹងគ្នានៅក្នុងសង្សារវដ្ដនៃការកើតនិងការស្លាប់។ បុគ្គលគិតដូច្នេះថា “នេះជាញាតិរបស់ឤត្មាអញ” ហើយក៏កើតនូវគំនិតគិតថាជាសាច់ញាតិរបស់ខ្លួនឡើង[xi] ។

           ៧-បុគ្គលកើតឡើងនូវការគិតឃើញខ្លួនឯងថា៖ “សេចក្ដីក្រោធរបស់បុរសនោះកើតឡើងព្រោះតែ ឤត្មា អញ។ ឤត្មាអញបានធ្វើបាបព្រោះតែបុរសនោះ”។ កាលបើដាស់សតិរបស់ខ្លួនឯងយ៉ាងនេះហើយ បុគ្គល រមែងសម្លឹងឃើញនូវកំហុសរបស់ខ្លួន។

           ៨-បុគ្គលមិនគប្បីពិចារណាថា(សេចក្ដីទុក្ខរបស់ខ្លួន) ពុំមានទាក់ទងទៅនឹងសេចក្ដីក្រោធនោះទេ។ បុគ្គល គប្បីពិចារណាទុក្ខដូចនេះថា៖“ព្រោះតែសេចក្ដីល្ងង់ខ្លៅ ទើបឤត្មាអញឃើញទុក្ខរបស់ខ្លួនថាជានីវរណ:” បុគ្គលគួរ ពិចារណាយ៉ាងនេះ។ ការដែលបុគ្គលសោយទុក្ខដោយខ្លួនឯង ព្រោះតែមានចិត្ដមិនប្រកប ដោយមេត្ដា។ ការដែល ប្រាកដឡើងដូច្នេះ(ឧ. ដែលជានីវរណធម៌) ក៏ព្រោះតែវាជាសេចក្ដីទុក្ខខាងផ្លូវចិត្ដ។ បុគ្គលគួរជៀសវាង ទីកន្លែង ណាដែលសត្រូវឤស្រ័យនៅ ហើយគួរឤស្រ័យនៅកន្លែងណា ដែលនឹងមិនបានឮសំលេងរបស់សត្រូវ ឬ សម្លឹង ឃើញ នូវសត្រូវនោះឡើយ។

           ៩-បុគ្គលគប្បីពិនិត្យពិច័យយ៉ាងនេះថា៖ “ការជួបប្រសព្វជាមួយនឹងវត្ថុដែលជាទីស្រឡាញ់ និងវត្ថុដែល ពុំមែនជាទីស្រឡាញ់នោះ គឺជាធម្មជាតិរបស់ឥន្ទ្រីយ៍ទាំងឡាយ។ ព្រោះតែហេតុនេះហើយទើបបានជាឤត្មា អញ ស្អប់ ព្រោះតែហេតុនេះហើយទើបឤត្មាអញរលត់សតិ។

           ១០-បុគ្គលគប្បីពិនិត្យពិច័យយ៉ាងនេះថា៖ “បុរសនោះកើតទុក្ខព្រោះតែការមានជាតិកំណើត។ សភាវ: ទាំងអស់នេះរលត់ទៅវិញតែក្នុងមួយខណ:ចិត្ដតែប៉ុណ្ណោះ។ តើសភាវ:ណាមួយក្នុងខ្លួនរបស់ជននោះ ដែលឤត្មា អញខឹងហ្ន៎?

           ១១-បុគ្គលគប្បីពិនិត្យពិច័យយ៉ាងនេះថា៖ “គឺខ័ន្ធខាងក្នុងនិងខ័ន្ធខាងក្រៅនេះទេ ដែលធ្វើឲ្យកើតទុក្ខ ឤត្មាអញមិនឤចមានសេចក្ដីក្រោធចំពោះចំណែកណា ឬកន្លែងណាមួយបានទេ។”

           ១២-បុគ្គលគប្បីពិនិត្យពិច័យយ៉ាងនេះថា៖ “ក្នុងន័យដែលពិតមែនទែននោះ គេមិនឤចនិយាយបាន ថា៖ “បុរសនេះបណ្ដាលឲ្យសេចក្ដីទុក្ខកើតឡើង” ឬ “បុរសនេះមានសេចក្ដីទុក្ខ” ទេ។ កាយនេះជាផលនៃហេតុ

និងបច្ច័យទាំងឡាយ គឺពុំមានអត្ដានៅក្នុងខ័ន្ធទាំងឡាយទេ។

           ព្រោះហេតុនោះទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់នូវគាថានេះថា៖

           “បុគ្គលរស់ក្នុងឱទ្យានជិតស្ថានភូមិស្រុក

         តែងប្រសព្វសុខនិងទុក្ខគ្រប់វេលា

         បុគ្គលនោះមិនមែនក្ដៅក្រហាយព្រោះដោយសារតែជនដទៃឬព្រោះតែឤត្មាខ្លួនទេ

         តែពីព្រោះចិត្ដរបស់បុគ្គលនោះមានតណ្ហា

         បើចិត្ដបុគ្គលនោះស្អាតល្អប្រាសចាកនូវមន្ទិលនៃតណ្ហាហើយ

         តើនឹងមានជនណាឤចទៅប៉ះជនដែលជាអ្នកពុំមានមន្ទិលនោះ?”[xii] 

           ដូចនេះ បន្ទាប់ពីយោគីបានយល់ពីឧបាយដើម្បីកំចាត់សេចក្ដីក្រោធច្បាស់លាស់ហើយ បានកំណត់ថា នរណាខ្លះជាមិត្ដហើយ បានកំណត់ថានរណាខ្លះដែលមិនមែនជាមិត្ដមិនមែនជាសត្រូវហើយ និងបានកំណត់ថា នរណាខ្លះជាសត្រូវនឹងខ្លួនហើយ ព្រមទាំងបានទទួលនូវភាពងាយស្រួលក្នុងការបដិបត្ដិហើយនោះ យោគីនោះ គប្បីធ្វើចិត្ដដែលប្រកបដោយមេត្ដាឲ្យកើតឡើងជាលំដាប់ និងផ្សាយមេត្ដាចិត្ដនោះចំពោះភិក្ខុដទៃដែលឤស្រ័យ នៅក្នុងឤវាសជាមួយខ្លួន។  បន្ទាប់មកគប្បីផ្សាយមេត្ដាចិត្ដចំពោះភិក្ខុសង្ឃដែលឤស្រ័យនៅក្នុងឤវាសជាមួយ ខ្លួន។ បន្ទាប់មកទៀតគប្បីផ្សាយមេត្ដាចិត្ដចំពោះពួកទេវតាដែលឤស្រ័យនៅក្នុងឤវាសរបស់ខ្លួន។ រួចមកទៀត គប្បីផ្សាយមេត្ដាចិត្ដចំពោះសព្វសត្វទាំងឡាយនៅក្នុងភូមិស្រុកដែលនៅខាងក្រៅឤវាសរបស់ខ្លួន។ យោគីនោះ ផ្សាយមេត្ដាចិត្ដចំពោះសព្វសត្វទាំងឡាយពីភូមិមួយទៅភូមិមួយ ពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ ដូច្នេះឯង។ បន្ទាប់មក យោគីគប្បីផ្សាយមេត្ដាចិត្ដចំពោះសត្វទាំងឡាយដែលស្ថិតក្នុងុទិសតែមួយ។ យោគីនោះផ្សាយមេត្ដា ចិត្ដ ទៅពាសពេញក្នុងទិសទី១ បន្ទាប់មកផ្សាយទៅពាសពេញក្នុងទិសទី២ បន្ទាប់មកទិសទី៣ ហើយបន្ទាប់មក ក៏ទិស ទី៤។ យោគីនោះផ្សាយមេត្ដាទៅកាន់សព្វសត្វក្នុងុទិសទាំង៤ ទាំងខាងលើ ទាំងខាងក្រោម និងផ្សាយទៅ គ្រប ដណ្ដប់ពេញលោកទាំងមូលដោយចិត្ដដែលប្រកបទៅដោយមេត្ដាមិនឤចប្រមាណបាន ដោយពុំមានការចងពៀរ ពុំមានសេចក្ដីព្យាបាទ[xiii]ដោយប្រការដូច្នេះ។ យោគីនោះផ្សាយមេត្ដាចិត្ដ និងបានដល់នូវអប្បនាឈាន ដោយវិធី ៣យ៉ាងគឺ: ដោយការយល់ច្បាស់ពីសព្វសត្វទាំងឡាយ; ដោយការយល់ច្បាស់ពីព្រំដែននៃភូមិស្រុក ទាំងអស់ (គាមក្ខេត្ដ) និងដោយការយល់ច្បាស់ពីទិសទាំងពួង។ យោគីនោះបានដល់នូវអប្បនាឈានដោយការ ផ្សាយមេត្ដា ចំពោះសត្វ(បុគ្គល)មួយ ហើយដូចគ្នានេះដែរ ក៏ផ្សាយមេត្ដាចំពោះសត្វចំនួនពីរ សត្វចំនួនបី និង សព្វសត្វទាំង អស់។ យោគីនោះបានដល់នូវអប្បនាឈាន ដោយការផ្សាយមេត្ដាចំពោះសត្វទាំងឡាយដែលនៅ ក្នុងគាមក្ខេត្ដ មួយ ហើយដូចគ្នានេះដែរ ក៏ផ្សាយមេត្ដាចំពោះសត្វទាំងឡាយដែលនៅក្នុងុគាមក្ខេត្ដដ៏ច្រើន។ យោគីនោះបាន ដល់នូវអប្បនាឈាន ដោយការផ្សាយមេត្ដាចំពោះសត្វមួយដែលនៅក្នុងទិសមួយ ហើយដូចគ្នានេះដែរ ក៏ផ្សាយ មេត្ដា ចំពោះសត្វទាំងឡាយដែលនៅក្នុងទិសទាំងបួន។ ក្នុងទីនេះ កាលបើយោគីនោះផ្សាយ មេត្ដាចំពោះសត្វមួយ ហើយបើសិនជាសត្វនោះស្លាប់ទៅ ឤរម្មណ៍នោះក៏បាត់ទៅដែរ។ បើបាត់បង់ឤរម្មណ៍ នោះហើយ យោគីនោះមិន ឤចធ្វើមេត្ដាឲ្យកើតឡើងបានទេ។ ព្រោះហេតុនេះ យោគីគប្បីផ្សាយមេត្ដាចិត្ដឲ្យបាន ទូលំទូលាយ។ ដោយការបដិបត្ដិយ៉ាងនេះ យោគីនោះឤចបាននូវផលនិងឤនិសង្សដ៏ច្រើន។

បុ       អ្វីខ្លះដែលជាឫស ជាការប្រាកដឡើង ជាការបំពេញ ជាការមិនបានបំពេញ និងជាឤរម្មណ៍របស់មេត្ដា[xiv]?

វិ        ការមិនមានការលោភលន់ ជាឫសមួយ។ ការមិនមានទោស:ជាឫសមួយ។ ការមិនមានមោហ:ជាឫស មួយ។ ចេតនា[xv] ជាឫសមួយ។ ការត្រិះរិះពិចារណាដោយត្រឹមត្រូវ(សម្មាមនសិការ:)ជាឫសមួយ[xvi] ។ អ្វីជា “ការប្រាកដឡើង” របស់មេត្ដា? ការធ្វើឫសទាំងអស់នេះឲ្យមើលឃើញបាន គឺជាការប្រាកដឡើង របស់ មេត្ដា។ អ្វីជា“ការបំពេញ”របស់មេត្ដា? កាលបើបុគ្គលប្រកបដោយមេត្ដាហើយ បុគ្គលនោះក៏ បំផ្លាញចោល នូវសេចក្ដីក្រោធ កំចាត់ចោលនូវសេចក្ដីរាប់ឤនដែលមិនបរិសុទ្ធ  និងជំរះកាយកម្ម វចីកម្ម និងមនោកម្ម ឲ្យបរិសុទ្ធបាន។ នេះហៅថាជាការបំពេញរបស់មេត្ដា។ អ្វីជា“ការមិនបាន បំពេញ”របស់មេត្ដា? យោគី បរាជ័យ ក្នុងការផ្សាយមេត្ដាព្រោះហេតុ២យ៉ាងគឺ: ព្រោះការប្រកាន់មិត្ដ ទៅជាសត្រូវ និងព្រោះសេចក្ដី រាប់ ឤនដែលពុំបរិសុទ្ធ។ “ការមិនបានបំពេញ” នឹងកើតឡើង កាលបើយោគីកើតឡើងនូវឤរម្មណ៍អមិត្ដ និង ឤរម្មណ៍ប្រកួតប្រជែងក្នុងចិត្ដ។ បណ្ឌិតគប្បីជ្រាបអំពី “ការមិនបានបំពេញ” យ៉ាងនេះចុះ។ អ្វីជា ឤរម្មណ៍របស់មេត្ដា? សត្វលោកទាំងឡាយសុទ្ធតែជា“ឤរម្មណ៍” [xvii]របស់មេត្ដា។