navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា: ក្បួនធ្វើម្ហូប

ក្បួនធ្វើម្ហូប

ស្រូវអង្ករគឺជាធញ្ញជាតិសំខាន់បំផុត ដូចជានៅក្នុងប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែរ។ ត្រីបានមកពីទន្លេមេគង្គនិងបឹងទន្លេសាបជាផ្នែកមួយសំខាន់នៃរបបអាហារ។ ការផ្គត់ផ្គង់ត្រីនិងផលិតផលត្រីសម្រាប់អាហារនិងការជួញដូរនៅឆ្នាំ២០០០គឺ២០គីឡូក្រាមក្នុងម្នាក់ រឺ ២ អោនក្នុងមួយថ្ងៃក្នុងមនុស្សម្នាក់។ ត្រីខ្លះអាចយកធ្វើជាប្រហុកដើម្បីទុកឱ្យបានយូរ។ ក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែររួមមានផ្លែឈើនិវត្តន៍ សម្ល និងប្រភេទនំបញ្ចុក។ គ្រឿងផ្សំសំខាន់ៗគឺ ក្រូចសើច ស្លឹកគ្រៃ ខ្ទឹមស ទឹកត្រី ទឹកស៊ីអ៊ីវ ការី អម្ពិល ខ្ញី ប្រេងខ្យង ខ្ទិះដូង និង ម្រេច។ អាហារដ៏ឆ្ងាញ់ពិសាមួយចំនួនដូចជា នំបញ្ចុក អាម៉ុក អាពីង។

ឥទ្ធិពលបារាំងលើក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែររួមមានការីក្រហមខ្មែរជាមួយនំប៉័ងបាហ្គឺតអាំង។ ចំណែកបាហ្គឺតដែលបានអាំងត្រូវបានគេជ្រលក់ក្នុងការីហើយញ៉ាំ។ ការីក្រហមខ្មែរក៏ត្រូវបានញ៉ាំជាមួយបាយនិងនំបញ្ចុកអង្ករដែរ។ ម្ហូបញ៉ាំពេលល្ងាចនៅខាងក្រៅដែលទំនងជាពេញនិយមបំផុត គឺគុយទាវ ជាទឹករំងាស់សាច់ជ្រូក សម្លមីអង្ករជាមួយនិងខ្ទឹមលីង ស្លឹកខ្ទឹម ដែលដាក់ពីលើនូវ ប្រហិតសាច់គោ បង្គា ថ្លើមជ្រូក រឺ សាឡាត់។ ក្បួនធ្វើម្ហូបនេះមិនត្រូវបានគេដឹងច្បាស់លាស់ទេ បើប្រៀបធៀបនៅលើពិភពលោកផ្ទឹមនឹងប្រទេសជិតខាង ថៃ និង វៀតណាម។
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា: កីឡា

កីឡា

បាល់ទាត់គឺជាកីឡាមួយក្នុងចំណោមកីឡាដែលមានប្រជាប្រិយជាងគេ ទោះបីជាយ៉ាងណាវិជ្ជាជីវករខាងកីឡាបានរៀបចំកីឡាជាច្រើនអសកលនៅកម្ពុជាមិនដូចជានៅបណ្ដាប្រទេសលោកខាងលិចឡើយ ពីព្រោះដោយសារលក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ច។ បាល់ទាត់ត្រូវបាននាំមកកម្ពុជាដោយពួកបារាំងនិងពេញនិយមដោយអ្នកនៅក្នុងស្រុក។AFF- The official site of the ASEAN Football Federation. Retrieved February 20, 2009. ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិកម្ពុជាបានត្រៀមគ្រប់គ្រងពានរង្វាន់អាស៊ី១៩៧២លើកទីបួន ក៏ប៉ុន្តែការរីកចម្រើនបានធ្លាក់ចុះចាប់តាំងពីសម័យសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីមកម៉្លេះ។ កីឡាលោកខាងលិចដូចជាបាល់ទះ កាយវប្បកម្ម  វាយកូនគោលវាល សហភាពបាល់អោប វាយគោលចូលឡូ និងបាល់បោះកំពុងទទួលបានប្រជាប្រិយភាព។ កីឡាក្នុងស្រុករួមមានការប្រណាំងទូកប្រពៃណី ប្រណាំងក្របី ប្រដាល់សេរី ចំបាប់បុរាណខ្មែរ និងល្បុក្កតោ។ កម្ពុជាដំបូងបានចូលរួមក្នុងកីឡាអូឡាំពិកកំឡុងល្បែងអូឡាំពិករដូវក្ដៅ១៩៥៦ដែលបញ្ជូនពួកអ្នកជិះសេះ។ កម្ពុជាក៏បានអញ្ជើញជាកិត្តិយសក្នុងល្បែងល.ក.ប.ថ. រឺ GANEFO ឆ្លាស់គ្នានឹងល្បែងអូឡាំពិក នៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០។
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា: របាំ

របាំ

របាំខ្មែរត្រូវបានបែងចែកទៅជាចំណាត់ថ្នាក់បីធំៗ: របាំបុរាណខ្មែរ របាំប្រជាប្រិយ និងរបាំសង្គម។ ដើមកំណើតពិតប្រាកដនៃរបាំបុរាណខ្មែរត្រូវបានគេជជែកវែកញែក។ ពួកអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរក្នុងស្រុកភាគច្រើនបំផុតទាញទម្រង់របាំសម័យត្រឡប់ទៅសម័យអង្គរវិញ ដែលមើលទៅមានភាពស្រដៀងៗគ្នាក្នុងចម្លាក់ប្រាសាទសម័យនោះ ពេលនោះដែរ អ្នកដទៃទៀតបានប្រកាន់ថាក្បាច់របាំខ្មែរសម័យទំនើបត្រូវបានរៀន (រឺ រៀនឡើងវិញ) ពីពួកអ្នករបាំរាជវាំងសៀមនៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៨០០។ 

របាំបុរាណខ្មែរគឺជាទម្រង់នៃសិល្បៈសំដែងដែលមានរបៀបត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងរាជវាំងកម្ពុជា សំដែងឡើងសម្រាប់ការកំសាន្តនិងគោលបំណង​ប្រារព្ធពិធីផ្សេងៗ។UNESCO Culture Sector - Intangible Heritage - 2003 Convention : របាំទាំងនេះត្រូវបានសំដែងដោយបុរស និងស្ត្រីដែលបានហ្វឹកហាត់ខ្ពស់ប្រកបដោយសម្លៀកបំពាក់សាំញ៉ាំក្នុងទីសាធារណៈដើម្បីវិភាគទានដល់ការបន់ស្រន់ រឺ ដើម្បីសំដែងនូវរឿងរ៉ាវប្រពៃណី និងកំណាព្យវីរកថា ដូចជារាមកេរ្តិ៍ កំណែរឿងរាមាយណៈរបស់ខ្មែរ។ Cravath, Paul (1968). The Ritual Origins of the Classical Dance Drama of Cambodia, Asian Theatre Journal, Vol. 3, No. 2 (Autumn, 1986), pp. 179–203  ត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជារបាំព្រះរាជទ្រព្យ របាំនេះត្រូវប្រគំឡើងដោយតន្ត្រីវង់ភ្លេងពិណពាទ្យដែលបន្ទរដោយអ្នកច្រៀងបន្ទរជាច្រើន។ 

របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ ជានិច្ចជាកាលបានសំដែងដោយតន្ត្រីមហោរី ប្រារព្ធឡើងដោយក្រុមជនជាតិនិងវប្បធម៌ផ្សេងៗនៃកម្ពុជា។ របាំប្រជាប្រិយមានដើមកំណើតក្នុងភូមិស្រុកនានានិងបានសំដែងភាគច្រើនដោយពួកអ្នកស្រុកឱ្យពួកអ្នកស្រុកដូចគ្នាមើល។សំ-សំអាង & សំ-ចាន់ម៉ូលី; ១៩៨៧; របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ ; វិទ្យាស្ថានខេមរសិក្សា; ញូវីងតុន, ស៊ីធី; ISBN 0941785025 ការសំដែងទាំងនេះត្រូវបានកែច្នៃតិចតួចនិងស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ ដែលពួក អ្នករបាំតែងតួជាពួកកុលសម្ព័ន្ធភ្នំ ពួកចាម រឺពួកកសិករ។ ជាធម្មតា របាំនេះមានល្បឿនលឿនជាងរបាំបុរាណ របាំប្រជាប្រិយសំដែងនូវសាច់រឿងមនុស្សសាមញ្ញ ដូចជាស្នេហា កំប្លែង រឺ ការទប់ស្កាត់ព្រលឹងបិសាច។

ការរាំរែកក្នុងសង្គមត្រូវបានរាំដោយពួកភ្ញៀវនៅក្នុងពិធីលៀងសោយភោជ ពិធីជប់លៀង រឺ ការប្រជុំគ្នាក្នុងសង្គមក្រៅផ្លូវការផ្សេងៗ។ ការរាំរែកក្នុងសង្គមតាមប្រពៃណីខ្មែរគឺស្រដៀងៗនឹងអ្វីដែលមានក្នុងប្រទេសជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែរ។ ឧទាហរណ៍រួមមានរាំវង់ និងរាំក្បាច់ក៏ដូចជាសារ៉ាវ៉ាន់ និងឡាំលាវ (រាំលាវ)។ ការរាំរែកដែលមានប្រជាប្រិយបែបលោកខាងលិចសម័យទំនើបរួមមានឆាត់ៗឆា បូឡេរ៉ូ និងម៉ាឌីសុនក៏បានជះឥទ្ធិពលដល់ការរាំរែកក្នុងសង្គមខ្មែរដែរ។
thumb|180px|left|ស៊ីន-ស៊ីសាមុត
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា: តន្ត្រី

តន្ត្រី

តន្ត្រីខ្មែរបុរាណចុះកាលបរិច្ឆេទត្រឡប់ទៅក្នុងរង្វង់នៃសម័យចក្រភពខ្មែរ។http://www.umbc.edu/eol/cambodia/histcmus.htm Sam-ang Sam ព្រះរាជរបាំដូចជា របាំអប្សរាគឺជានិមិត្តរូបនៃវប្បធម៌ខ្មែរ ក៏ដូចជាវង់ភ្លេងមហោរីដែលជាវង់ភ្លេងអមទៅនឹងរបាំអស់ទាំងនោះ។ ទម្រង់តន្ត្រីស្រុកស្រែបន្ថែមពីនោះរួមមានចាប៉ី និងអាយ៉ៃ។ កាលពីសម័យមុនសិល្បៈតន្ត្រីបែបនេះគឺមានការពេញនិយមនៅជំនាន់ចាស់ៗនិងជាញឹកញយសិល្បៈតន្ត្រីនេះសម្ដែងតែឯងដោយ​បុរសម្នាក់កេះចាប៉ី (ហ៊្គីតាខ្មែរ) ចន្លោះកំណាព្យកាព្យឃ្លោងដែលច្រៀងគ្មានភ្លេង។ ទំនុកច្រៀងរាល់ដងមានសាច់រឿងសីលធម៌ រឺសាសនា។ អាយ៉ៃត្រូវបានសំដែងតែឯង រឺ ដោយបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីម្នាក់ហើយជាធម្មតាសព្វដងមានរឿងកំប្លែងផង។ វាគឺជាទម្រង់នៃបទនិពន្ធទំនុកច្រៀង ដែលពោរពេញដោយឃ្លាមានន័យពីរយ៉ាងជាធម្មតា ត្រូវបានគេបង្កើតជានាដកថា រឺ កាព្យឥតព្រាងទុកភ្លាមៗទាំងស្រុង និងជាមួយការបញ្ចេញបញ្ចូលពាក្យសម្ដី។  នៅពេលបានច្រៀងជាគូ ប្រុស រឺ ស្រីម្ដងម្នាក់ ដោយមានការឆ្លើយឆ្លងកាព្យ រឺពាក្យប្រដៅដែលចេញដោយភាគីម្ខាងទៀតដើម្បីឱ្យអ្នកម្ខាងទៀតដោះស្រាយ រួមជាមួយការបន្ទរដោយការលេងឧបករណ៍ភ្លេងខ្លីៗនៅចន្លោះកាព្យទាំងនោះ។ ភ្លេងការគឺជាឈុតនៃតន្ត្រីនិងចម្រៀងប្រពៃណីដែលបានលេងដើម្បីការកំសាន្ត និងជាការបន្ទរតាមសម្រាប់ផ្នែកនៃពិធីការផ្សេងៗជាច្រើនក្នុងពិធីមង្គលការខ្មែរដែលមានរយៈពេញមួយថ្ងៃតាមប្រពៃណី។  

តន្ត្រីខ្មែរពេញនិយមត្រូវបានសំដែងឡើងជាមួយឧបករណ៍របែបលោកខាងលិច រឺក៏លាយឡំដោយឧបករណ៍បុរាណនិងលោកខាងលិច។ តន្ត្រីរាំរែកត្រូវបានតែងឡើងជាលក្ខណៈពិសេសសម្រាប់ការរាំរែកក្នុងសង្គម។ តន្ត្រីនៃអ្នកចម្រៀងបំពេរអារម្មណ៍លោកស៊ីន-ស៊ីសាមុតនិងអ្នកស្រីរស់-សេរីសុទ្ធាចាប់តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ដល់ទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០​ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាតន្ត្រីពេញនិយមតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក)របស់កម្ពុជា។ កំឡុងបដិវត្តន៍ខ្មែរក្រហមពួកអ្នកចម្រៀងតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក)និងមានប្រជាប្រិយជាច្រើននៅទសវត្ស៦០និង៧០បានស្លាប់ដោយការប្រហារជីវិត ការអត់ឃ្លាន រឺ ការធ្វើការហួសកម្លាំង និងខ្សែអាត់ស្នាដៃដើមជាច្រើនពីសម័យនោះត្រូវបានបាត់បង់ រឺ បំផ្លាញ។ 

នៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ កែវ-សារ៉ាត់ (ជនភៀសខ្លួនម្នាក់ដែលតាំងលំនៅនៅសហរដ្ឋ) និងពួកអ្នកដទៃទៀតបានបន្តកេរ្តិ៍ដំណែលនៃពួកអ្នកចម្រៀងតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក) ម្ដងម្កាលបានបង្កើតឡើងវិញនូវចម្រៀងពេញនិយមរបស់ពួកអ្នកចម្រៀងសម័យពីដើម។ ទសវត្ស៨០និង៩០ក៏បានឃើញការងើបឡើងនូវប្រជាប្រិយភាពនៃកន្ត្រឹម បែបបទតន្ត្រីនៃទម្រង់ខ្មែរសូរិន្ទដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍តន្ត្រីសម័យ។Andrew McGraw, National Geographic
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា: អន្តរជាល (អ៊ិនថឺរនែត)

អន្តរជាល (អ៊ិនថឺរនែត)
thumb|right|230px|គំនូរព្រះវេស្សន្តរនិងព្រះវង្សរបស់ទ្រង់​ដែលត្រូវបានបំបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃ។
ពេលដូចគ្នា កម្ពុជាបន្តរីកលូតលាស់ ធ្វើឱ្យមានការតភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងពិភពលោក។ មានកន្លែងជាច្រើនមានការចូលដល់របស់អន្តរជាលដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រើប្រាស់ជាសាធារណៈ ដូចជាហាងកាផ្វេ រង្គសាល ភេសជ្ជដ្ឋាន ភោជនីយដ្ឋាន និងស្ថានីយសាំង។ ម៉ូដឹមយូអេសប៊ី និងសមត្ថភាពអន្តរជាលលើទូរសព្ទដៃឥឡូវអនុញ្ញាតឱ្យជនកម្ពុជាជាច្រើនភ្ជាប់ជាមួយពិភពខាងក្រៅ។ 

សេវាអន្តរជាលនៅតំបន់ទីក្រុងមេថោកជាងនៅតំបន់ជនបទ។ សេវាជាមូលដ្ឋានជាមួយល្បឿន៣មបៃ/វ ថ្លៃ១២$ក្នុងមួយខែបូកតម្លៃម៉ូដឹមជួល។ . Digi. Retrieved on Jul 30, 2012. ការតម្លើងនិងឈ្នួលដឹកជញ្ជូននៅតំបន់ជនបទអាចលើសតម្លៃនេះ។ ការរីកចម្រើនថ្មីចំពោះបច្ចេកវិទ្យាការភ្ជាប់អន្តរជាលបានហុចជាលទ្ធផលឱ្យសេវានេះមានតម្លៃថោក។

ការចូលអន្តរជាលបានកើនឡើង បានធ្វើឱ្យមានតម្រូវការស្ថានបណ្ដាញផ្ដោតលើកម្ពុជាបន្ថែមទៀត។ ដោយសារអត្រានៃអក្ខរភាពនៅកម្ពុជា ការងើបឡើងបញ្ហាចោទ ថាតើស្ថានបណ្ដាញផ្ដោតលើកម្ពុជាទាំងនេះត្រូវតែសរសេរជាភាសាអង់គ្លេស រឺ ខ្មែរ។ អង់គ្លេសគឺជាភាសាគ្របដណ្ដប់មុនគេក្នុងអន្តរជាលនិងភាគច្រើននៃអ្នកប្រើប្រាស់អន្តរជាលនៅកម្ពុជាអាចយល់អង់គ្លេសបាន ប៉ុន្តែជាមួយការប្រើប្រាស់យូនីកូដខ្មែរ ទីស្ថានទាំងនោះមានសមត្ថភាពដើម្បីផ្ដល់នូវកំណែប្រែជាភាសាខ្មែរ។
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា: មើលបន្ថែម

មើលបន្ថែម 

 វិបត្តិជនភៀសខ្លួនឥណ្ឌូចិន
 បញ្ជីរាយនាមប្រទេស
 ប្រទេស

 ចំណុចត្រួសៗកម្ពុជា
 លិបិក្រមអត្ថបទទាក់ទងកម្ពុជា
 
 
មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ

រដ្ឋាភិបាល
 ព្រះមហាក្សត្រនៃកម្ពុជា ព្រះនរោត្តម-សីហនុ ស្ថានបណ្ដាញផ្លូវការនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនរោត្តម-សីហនុ
  ស្ថានបណ្ដាញរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាផ្លូវការ (កំណែអង់គ្លេស)
 Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation
 Ministry of Tourism
 Cambodia e-Visa, Applying Travel Visa Online 
 Chief of State and Cabinet Members 

សង្គមអសេនិក
 Cambodian Human Rights and Development Association (ADHOC) 
 Cambodian Center for Human Rights (CCHR) 
 Cambodian League for the Promotion and Defense of Human Rights (LICADHO)
 Global Integrity Report: Cambodia  Cambodia Integrity Scorecard and Country Report
 Action IEC Working For Cambodian Community Education Through Media and Culture
 Freedom in the World 2011: Cambodia 
Freedom of the Press 2011: Cambodia 
 ព័ត៌មានទូទៅ
 
 Cambodia  from UCB Libraries GovPubs
 
 បុព្វេកសារកម្ពុជាពី ព័ត៌មានស.ផ.ប.
 កម្ពុជានៅក្នុងប្រជុំវិជ្ជាប៊្រីតថេន
 
 
 ទំនាយការអភិវឌ្ឍជាគន្លឹះរបស់កម្ពុជាពីអនាគតអន្តរជាតិ
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា: ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ

ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីអាគ្នេយ៏​
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួច
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជាណាចក្រ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋនិយមព្រះពុទ្ធសាសនា
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៤៥)

ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា () គឺជារដ្ឋអាយ៉ងដែលមានអាយុកាលខ្លីនៃចក្រភពជប៉ុន ដែលមានរយៈពេលតាំងពីថ្ងៃទី៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ដល់ថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៥។
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៤៥): ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ក្នុងដំណាក់កាលបិទនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ពួកជប៉ុនបានផ្តួលរំលំការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅឥណ្ឌូចិន ។ អ្នកគ្រប់គ្រងអាណានិគមបារាំង បានធូរស្រាលពីមុខតំណែង ហើយកងកម្លាំងយោធាបារាំងត្រូវបានបញ្ជាឱ្យដកអាវុធ។ ជនជាតិជប៉ុនសង្ឃឹមថានឹងស្តារឡើងវិញនូវការគាំទ្រទង់ជាតិនៃប្រជាជនក្នុងតំបន់សម្រាប់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសង្រ្គាមរបស់ទីក្រុងតូក្យូ ដោយការលើកទឹកចិត្តដល់អ្នកគ្រប់គ្រងជនជាតិដើមភាគតិចឱ្យប្រកាសឯករាជ្យ។ Geoffrey C. Gunn, Monarchical Manipulation in Cambodia: France, Japan, and the Sihanouk Crusade for Independence, Copenhagen: Nordic Institute for Asian Studies, 2018, Part V នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ បានប្រកាសឯករាជ្យនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (ខណៈពេលដែលប្តូរឈ្មោះផ្លូវការរបស់ប្រទេសជាភាសាបារាំងពី Cambodge ទៅ Kampuchea ) តាមសំណើផ្លូវការរបស់ជប៉ុន។ មិនយូរប៉ុន្មានរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន បានផ្តល់សច្ចាប័នលើឯករាជ្យភាពរបស់កម្ពុជា ហើយបានបង្កើតស្ថានកុងស៊ុលមួយនៅទីក្រុងភ្នំពេញ។ Keat Gin Ooi Southeast Asia: a historical encyclopedia ព្រះរាជក្រឹត្យរបស់ព្រះសីហនុបានលុបចោលជាមួយសន្ធិសញ្ញាបារាំង-កម្ពុជាពីមុន ហើយទ្រង់បានសន្យាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងសម្ព័ន្ធភាពរបស់ប្រទេសឯករាជ្យថ្មីជាមួយប្រទេសជប៉ុន។ David P. Chandler, A History of Cambodia, Silkworm 1993 រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី​បាន​លុបចោល​នូវការប្រើភាសាខ្មែរនៃអក្សររ៉ូម៉ាំង ដែល ​រដ្ឋបាល​អាណានិគម​បារាំង ​ចាប់ផ្តើម​អនុវត្ត និង​ដាក់​បញ្ចូលអក្សរខ្មែរ ឡើងវិញ​ជា​ផ្លូវការ​។ វិធានការនេះធ្វើឡើងដោយអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាលរយៈពេលខ្លីនឹងមានប្រជាប្រិយភាព និងយូរអង្វែង ចាប់តាំងពីពេលនោះមក គ្មានរដ្ឋាភិបាលណាមួយក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានព្យាយាមប្រើភាសាខ្មែរម្តងទៀតឡើយ។  ការ​ផ្លាស់​ប្តូ​រ​ផ្សេង​ទៀត​រួម​បញ្ចូល​ទាំង​ការ​ស្ដារ​ប្រតិទិន​តាម​ច័ន្ទគតិរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា។ 

ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ ពីដំបូងក៏បានធ្វើជា នាយករដ្ឋមន្ត្រី ចាប់ពីថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ សឺង ង៉ុកថាញ់ ដែលជាអ្នកនៅពីក្រោយកាសែតជាភាសាខ្មែរ នគរវត្ត ដែលបានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសជប៉ុនបន្ទាប់ពីបាតុកម្មប្រឆាំងបារាំងឆ្នាំ១៩៤២ បានត្រលប់មកវិញនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៥ ដើម្បីធ្វើជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស។ សឺង ង៉ុកថាញ់ នឹងឡើងកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីបន្ទាប់ពីការចុះចាញ់របស់ជប៉ុន ដោយបម្រើរហូតដល់ការស្ដារឡើងវិញរបស់បារាំងនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៥។ David P. Chandler, A History of Cambodia, Silkworm 1993 

ការ​កាន់កាប់​របស់​ជប៉ុន​នៅ​កម្ពុជា​បាន​បញ្ចប់​ដោយ​ការ​ចុះចាញ់​របស់​ជប៉ុន​ជា​ផ្លូវការ​នៅ​ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៤៥។ បន្ទាប់ពីអង្គភាពយោធាសម្ព័ន្ធមិត្តចូលប្រទេសកម្ពុជា កងកម្លាំងយោធាជប៉ុនដែលមានវត្តមាននៅក្នុងប្រទេសត្រូវបានដកហូតអាវុធ និងធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍។ បារាំង​អាច​គ្រប់គ្រង​អាណានិគម​ឡើងវិញ​នៅ​ភ្នំពេញក្នុងខែតុលាឆ្នាំដដែល។ បន្ទាប់ពីការចាប់ខ្លួន សឺង ង៉ុកថាញ់ ពីបទសហការជាមួយជនជាតិជប៉ុននៅថ្ងៃទី១២ ខែតុលា David P. Chandler, A History of Cambodia, Silkworm 1993 អាជ្ញាធរអាណានិគមបារាំងបាននិរទេសលោកទៅប្រទេសបារាំងជាកន្លែងដែលលោករស់នៅក្រោមការឃុំខ្លួនក្នុងផ្ទះ ។ អ្នកគាំទ្ររបស់លោកមួយចំនួនបានទៅក្រោមដី ហើយបានរត់គេចខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសកម្ពុជាភាគពាយ័ព្យដែលគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសថៃ ជាកន្លែងដែលពួកគេត្រូវចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងនៅក្នុងក្រុមដែលគាំទ្រឯករាជ្យគឺ ខ្មែរឥស្សរៈ ។ ចលនាជាតិនិយមប្រឆាំងបារាំង ដែលមានលក្ខណៈខុសឆ្គងផ្នែកនយោបាយនេះ ត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយមានការគាំទ្រពីប្រទេសថៃ ប៉ុន្តែក្រោយមកនឹងបំបែកទៅជាបក្សពួក។ Cambodia, Appendix B – Major Political and Military Organizations
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៤៥): សូម​មើល​ផង​ដែរ

សូម​មើល​ផង​ដែរ 

 ជប៉ុនកាន់កាប់កម្ពុជា។
 អាណាព្យាបាលបារាំងនៃកម្ពុជា។
 អាណាចក្រវៀតណាម
 ព្រះរាជាណាចក្រហ្លួងព្រះបាង
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)

ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (បារាំង៖ Royaume du Cambodge) ឬអាចហៅបានថា ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី១ ឬខ្មែរយើងតែងនិយមហៅថារបបសង្គមរាស្រ្តនិយម (បារាំង៖ Communauté socialiste populaire) គឺជាសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលប្រទេសកម្ពុជាត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម សីហនុពីឆ្នាំ១៩៥៣ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧០។ នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ទ្រង់ ប្រទេសកម្ពុជាបានក្លាយជារដ្ឋដែលមានឥទ្ធិពលធំធេងមួយនៅក្នុងចំណោមរដ្ឋទាំងប៉ុន្មាននៅភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ក្នុងសម័យនេះ សង្គមរាស្ត្រនិយមគឺជាគណបក្សនយោបាយស្របច្បាប់តែមួយគត់របស់ប្រទេស។
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០): សន្និសីទក្រុងហ្សឺណេវ និងការលុកលុយរបស់វៀតមិញ

សន្និសីទក្រុងហ្សឺណេវ និងការលុកលុយរបស់វៀតមិញ

ទោះជាកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យពេញលេញនៅចុងឆ្នាំ១៩៥៣ ក្តី ប៉ុន្តែស្ថានការណ៍យោធានៅក្នុងប្រទេសគឺនូវតែមានភាពច្របូកច្របល់ដដែល។ ក្រុមបក្សពួកមិនមែនកុម្មុយនិស្តរបស់ខ្មែរឥស្សរៈបានសម្រេចចុះចូលជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាថ្មីរួចទៅហើយ តែពួកសមាគមខ្មែរឥស្សរៈនិងពួកគាំទ្រវៀតមិញនូវតែបន្តបង្កជម្លោះនៅតាមតំបន់ជនបទដដែល។ កងកម្លាំងខេមរភូមិន្ទបានចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ជាច្រើនលើកដែរប៉ុន្តែនូវតែមិនអាចបំបែកពួកកុម្មុយនិស្តនោះបាន។ ក្រុមកុម្មុយនិស្តទាំងនោះក៏បានបង្វែរក្បាលមកខំប្រឹងព្យាយាមពង្រឹងគោលជំហរចរចារបស់ពួកគេវិញនៅឯសន្និសីទក្រុងហ្សឺណេវដែលគ្រោងនឹងប្រព្រឹត្តិទៅនៅចុងខែមេសា។

សន្និសីទក្រុងហ្សឺណេវគឺត្រូវបានចូលរួមដោយអ្នកតំណាងមកពីប្រទេសដូចជា៖ កម្ពុជា វៀតណាមខាងជើង សមាគមរដ្ឋវៀតណាម ឡាវ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន សហភាពសូវៀត ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ គោលដៅមួយដ៏សំខាន់នៃសន្និសីទនេះគឺដើម្បីស្តារសន្តិភាពដ៏យូរអង្វែងនៅតំបន់ឥណ្ឌូចិន។ ការពិភាក្សាអំពីតំបន់ឥណ្ឌូចិនបានចាប់ផ្តើមឡើងនៅថ្ងៃទី៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤។ ពួកវៀតណាមខាងជើងបានខំប្រឹងយ៉ាងខ្លាំងដើម្បីធ្វើជាតំណាងឱ្យចលនាតស៊ូរបស់ខ្លួននៅទឹកដីភាគខាងត្បូងប៉ុន្តែត្រូវទទួលបរាជ័យ។ នៅថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤ សន្និសីទហ្សឺណេវក៏បានឈានមកដល់កិច្ចព្រមព្រៀងមួយដែលអំពាវនាវឱ្យបញ្ឈប់រាល់ជម្លោះទាំងឡាយណាដែលមានវត្តមាននៅឥណ្ឌូចិន។ ទាក់ទងនឹងប្រទេសកម្ពុជាវិញ កិច្ចព្រមព្រៀងនោះបានទុករយៈពេលចំនួន ៩០ ថ្ងៃសម្រាប់ឱ្យកងកម្លាំងវៀតមិញទាំងអស់ដកខ្លួនចេញពីកម្ពុជាហើយចំណែកឯកងកម្លាំងប្រឆាំងរបស់កម្ពុជាវិញនឹងតម្រូវឱ្យរំសាយចេញក្នុងរយៈពេលត្រឹម ៣០ ថ្ងៃ។ នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងដាច់ដោយឡែកមួយទៀតដែលបានចុះដោយក្រុមអ្នកតំណាងកម្ពុជា បារាំង និងវៀតមិញបានតម្រូវឱ្យកងកម្លាំងភាគីទាំងអស់ត្រូវដកខ្លួនចេញពីដែនដីប្រទេសកម្ពុជាត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៤។

ជាថ្នូរនឹងការដកទ័ពរបស់វៀតមិញ ក្រុមអ្នកតំណាងកុម្មុយនិស្តក៏បានស្នើសំណើមួយនៅហ្សឺណេវថាសូមឱ្យកម្ពុជានិងឡាវចូលប្រកាន់នូវអព្យាក្រឹតភាពដាច់ខាត។ ការធ្វើបែបនេះ វានឹងជួយរារាំងកុំឱ្យមានការឈរជើងរបស់ទាហានសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងប្រទេសទាំងពីរ។ ប៉ុន្តែ មុនថ្ងៃបញ្ចប់នៃសន្និសីទនេះ អ្នកតំណាងប្រទេសកម្ពុជាម្នាក់ឈ្មោះសម សារីបានទទូចប្រាប់ថា ប្រសិនបើប្រទេសកម្ពុជាមានឯករាជ្យពេញលេញពិតប្រាកដមែននោះ គ្មានរដ្ឋប្រទេសណាអាចមានសិទ្ធិមកហាមឃាត់កម្ពុជាមិនឱ្យរកជំនួយយោធាពីប្រទេសផ្សេងបានទេ។ សន្និសីទក៏បានទទួលយល់ព្រមនូវចំណុចដែលលើកឡើងដោយសារីហើយរុញច្រានសំណើរបស់វៀតណាមខាងជើងចោល។ នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងចុងក្រោយ ប្រទេសកម្ពុជាបានសម្រេចទទួលយកនូវអព្យាក្រឹតភាពខ្លួនដោយប្តេជ្ញាថានឹងមិនចូលរួមជាមួយសម្ព័ន្ធភាពយោធាណាមួយឡើយ ជាពិសេសបើ"មិនស្របទៅនឹងគោលការណ៍ធម្មនុញ្ញនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ" ហើយនឹងមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានមូលដ្ឋានទ័ពបរទេសណានៅលើទឹកដីរបស់ខ្លួនឡើយ លុះត្រាតែ"មានការគំរាមកំហែងរំលោភបំពានពីភាគីណាមួយ"។

កិច្ចព្រមព្រៀងនៃសន្និសីទក្រុងហ្សឺណេវបានបង្កើតចេញនូវគណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ (ហៅជាផ្លូវការថា គណៈកម្មការអន្តរជាតិសម្រាប់ការឃ្លាំមើលនិងត្រួតពិនិត្យ) ទៅគ្រប់ប្រទេសនៅឥណ្ឌូចិន។ អ្នកតំណាងនៃគណៈកម្មការនេះមានជនជាតិដូចជា ឥណ្ឌា កាណាដា និងប៉ូឡូញ ហើយពួកគេមានតួនាទីត្រួតត្រាបទឈប់បាញ់ បញ្ជាឱ្យពួកបរទេសដកទ័ពខ្លួនចេញ ដោះលែងរាល់ឈ្លើយសង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិន និងអនុលោមតាមលក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចព្រមព្រៀង។ កងកម្លាំងទាហានបារាំងនិងវៀតមិញត្រូវបានដកថយចេញពីទឹកដីកម្ពុជាទៅតាមអ្វីដែលបានកំណត់នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងអស់។
ព្រះរាជាណាចក្រចម្ប៉ាស័ក្តិ

រាជាណាចក្រចំប៉ាសាក់  ឬ បាសាក់ (១៧១៣–១៩០៤) គឺជា រាជាណាចក្រ លាវ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ណុកសាដ ដែលជាចៅប្រុសរបស់ព្រះបាទ សូរិនណាវង្សា ជាស្តេចចុងក្រោយនៃ ឡានឆាង និងជាកូនប្រសាររបស់ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ។ ជ័យ ជេដ្ឋា IV .[ សេចក្តី ត្រូវការ ] បាសាក់ និង រាជធានី ដែល នៅ ជិត ខាង នៃ អាតាប៉ី និង ស្ទឹងត្រែង បាន លេច ចេញ ជា មជ្ឈមណ្ឌល អំណាច ក្រោម អ្វី ដែល ត្រូវ បាន ពិពណ៌នា ថា ជា គំរូ នយោបាយ មណ្ឌល អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។
ព្រះរាជាណាចក្រចម្ប៉ាស័ក្តិ: ស្តេចចំប៉ាសាក់ (១៧១៣-១៩០៤)

ស្តេចចំប៉ាសាក់ (១៧១៣-១៩០៤) 

 ណុកាសាដ (សយ ស៊ីសាមុត ភូថងកួន) (១៧១៣–១៧៣៧ ចៅ​ប្រុស​របស់ ​ស៊ូរីណាវង្សសា )
 សាយាកុមាន (1737-1791 កូនប្រុសរបស់ ណុកសាដ)
 ហ្វៃណា (១៧៩១-១៨១១ ជាកូនប្រុសរបស់ព្រះវររាជ មិនមែនជាពូជពង្សរាជវង្ស ដែលចាត់តាំងដោយសៀម)
 នុមឿង (1811-1813 ជាកូនប្រុសរបស់ ហ្វៃយណា មិនមែនជាពូជស្តេច)
 ម៉ាណូយ (១៨១៣-១៨១៩ ជាក្មួយប្រុសរបស់ សាយា កុម៉ាន)
 ញ៉ូ (វង្សចៅយ៉ូវនៃវៀងចន្ទន៍) (១៨១៩-១៨២៧ ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទអនុវង្ស ព្រះរាជាណាចក្រវៀងច័ន្ទ)
 1829-1893 សៀមបញ្ចូលចម្ប៉ាសាក់ តាមក្រោយ ការបះបោររបស់ចៅអនុវង្ស ហើយបញ្ជាក់ស្តេចបន្តបន្ទាប់ទៀត។
 ហ៊ុយ (១៨២៨–១៨៤០ ចៅ​ទួត​របស់​លោក ណុកសាដ)
 ណាក់ (១៨៤១-១៨៥១ ប្អូនប្រុសរបស់ហ៊ុយ)
 Boua (1851-1853 regent, 1853 ស្តេច, កូនប្រុសរបស់ហ៊ុយ)
 Interregnum (1853-1856)
 ខាំ ណៃ (១៨៥៦-១៨៥៨ ជាកូនរបស់ហ៊ុយ)
 ឆាវ ជូ (១៨៥៨-១៨៦៣)
 ខាំ ស៊ុក (១៨៦៣-១៨៩៩) កូនប្រុសរបស់ហ៊ុយ បារាំងបំបែកនគរនៅឆ្នាំ ១៨៩៣។
 រាជាណាយ (ញយ) (១៩០០–១៩០៤) កូនប្រុសរបស់ ខាំសួក ព្រះរាជាណាចក្ររបស់ទ្រង់ត្រូវបានរំលាយ ប៉ុន្តែទ្រង់បានរក្សាព្រះរាជឋានៈរបស់ទ្រង់ក្នុងអំឡុងពេល អាណានិគមបារាំង ។ 1905-1934 បានផ្តល់ងារជា អភិបាលតំបន់ ។
 ចៅពញា ប៊ុនអ៊ុំ (1912-1980) កូនប្រុសរបស់ចៅពញា រតសាដានាយ ស្នងរាជម្ចាស់ចំប៉ាសាក់។
ព្រះរាជាណាចក្រវៀងច័ន្ទន៍

ព្រះរាជាណាចក្រ​វៀងចន្ទន៍ ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​ឆ្នាំ១៧០៧ ដែល​ជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​បំបែក​ ​ព្រះរាជាណាចក្រឡានឆាង ។ រាជាណាចក្រ​នេះជាចំណុះរបស់ភូមាចាប់​ពី​ឆ្នាំ១៧៦៥ ដល់​ឆ្នាំ១៨២៤។  បន្ទាប់មកបានក្លាយជាចំណុះ សៀម រហូតដល់ឆ្នាំ១៨២៨ នៅពេលដែលត្រូវបានវាយគ្រប់គ្រងដោយសៀម។
ព្រះរាជាណាចក្រវៀងច័ន្ទន៍: មហាក្សត្រ

មហាក្សត្រ 

 សេដ្ឋាធិរ័ត្នទី២ (១៧០៧–១៧៣០)
 អង្គឡុង (១៧៣០-១៧៦៧) (ចំណុះភូមា ១៧៦៥-១៧៦៨)
 អង្គប៊ុន (រជ្ជកាលទី១ ១៧៦៧-១៧៧៨) (ចំណុះភូមា) 
 អង្គប៊ុន (រជ្ជកាលទី២ ១៧៨០ ដល់ ២១វិច្ឆិកា ១៧៨១)
 នន្ទាសេន (២១វិច្ឆិកា ១៧៨១ ដល់ ២កុម្ភៈ ១៧៩៥)
 ឥន្ទ្រវង្ស (សេដ្ឋាធិរ័ត្នទី៣) (២កុម្ភៈ ១៧៩៥ ដល់ ៧កុម្ភៈ ១៨០៥ ឡើងគ្រងរាជ្យនៅថ្ងៃទី ២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៧៩៥)
 អនុវង្ស (៧ កុម្ភៈ ១៨០៥ ដល់ ១២ វិច្ឆិកា ១៨២៨)
ព្រះរាជាណាចក្រស្រីក្សេត្រ

ស្រីក្សេត្រ ( Śrī Kṣetra,    ; សំស្ក្រឹត : श्री क्षेत्र, ភ្លឺ, វាលនៃសំណាង Htin Aung, Maung (1970). Burmese History before 1287: A Defence of the Chronicles. Oxford: The Asoka Society, 8 - 10. ឬ 'វាលនៃសិរីល្អ' Aung-Thwin, Michael (1996). "Kingdom of Bagan". In Gillian Cribbs. Myanmar Land of the Spirits. Guernsey: Co & Bear Productions, 77. ) ដែលមានទីតាំងនៅតាម ដងទន្លេអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី នៅ Hmawza សព្វថ្ងៃគឺធ្លាប់ជា កន្លែងតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិព្យុ ដ៏លេចធ្លោ។ ពួកព្យុបានកាន់កាប់ទីតាំងជាច្រើននៅទូទាំង ភូមាខាងលើ ដោយ ស្រីក្សេត្រ ត្រូវបានកត់ត្រាថាធំជាងគេ កំពែងទីក្រុងដែលរុំព័ទ្ធលើផ្ទៃដី 1,477 ហិកតា Moore, Elizabeth (2012). The Pyu Landscape: Collected Articles. Myanmar: Department of Archaeology, 175, ទោះបីជាការស្ទង់មតិថ្មីៗនេះបានរកឃើញថាវាបានព័ទ្ធជុំវិញ 1,857 ហិកតានៅក្នុងជញ្ជាំងឥដ្ឋដ៏មហិមារបស់វា ជាមួយនឹងផ្ទៃបន្ថែមនៃ ទំហំប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ជាទីក្រុងធំជាងគេនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍មុនសម័យអង្គរ។ Stargardt, Janice, et al. (2015). "Early urban archaeology in Southeast Asia: the first evidence for a Pyu habitation site at Sri Ksetra, Myanmar", Antiquity Dec 2015, Project Gallery. បញ្ហាជុំវិញការណាត់ជួបនៃគេហទំព័រនេះ មានន័យថា សម្ភារៈភាគច្រើនត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅចន្លោះសតវត្សទីប្រាំពីរ និងទីប្រាំបួននៃគ.ស។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយការរកឃើញថ្មីៗបង្ហាញថាវប្បធម៌ ព្យុ នៅ ស្រីក្សេត្រ គឺសកម្មជាច្រើនសតវត្សមុននេះ។

ស្រីក្សេត្រ គឺជាកន្លែងសម្រាប់កេរ្តិ៍ដំណែលសិល្បៈ ព្យុ ជាច្រើន។ ការមកដល់នៃព្រះពុទ្ធសាសនាចូលទៅក្នុងទីក្រុង ព្យុ ឃើញថាមានការកើនឡើងនៃផលិតកម្មសិល្បៈ ដោយនៅមានជីវិតតិចតួចបំផុតពីសម័យដើមនៃការកាន់កាប់។ អារេដ៏ធំនៃសម្ភារៈដែលនៅរស់រានមានជីវិតបង្ហាញពីវប្បធម៌ដែលមើលឃើញដ៏សម្បូរបែបដែលត្រូវបានគាំទ្រដោយ ព្យុ នៅ ស្រីក្សេត្រ។ អ្នកធ្វើធម្មយាត្រាចិន Hsuan-tsang នៅឆ្នាំ 648 និង I-tsing នៅឆ្នាំ 675 បានលើកឡើងពីឈ្មោះ ស្រីក្សេត្រ ថា "Shh-li-cha" - t -o-lo ហើយថាវាជាប្រទេសកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា។ Kyaing, Win, (2019). The Buddhist Cultural Remains of Sri Ksetra, in Asia Pacific Journal of Religions and Cultures Volume 3 No. 2, 2019, p. 51.

ជនជាតិ ព្យុ នៅ ស្រីក្សេត្រ បានធ្លាក់ចុះនៅក្នុងភាពលេចធ្លោនៅប្រហែលសតវត្សទី 9 នៃគ។ ការលើកឡើងចុងក្រោយអំពីភាសាព្យូត្រូវបានរកឃើញនៅ បាកាន ជាមួយនឹងថ្មសតវត្សទីដប់ពីរដែលមានសិលាចារឹកជាភាសាព្យុ, មន ,ភូមា និងបាលី។ Luce, Gordon H. (1985). Phases of Pre-Pagan: language and history. New York: Oxford University Press, 47.
ព្រះរាជាណាចក្រស្រីក្សេត្រ: ឈ្មោះរាជ

ឈ្មោះរាជ 
សិលាចារឹកជាច្រើនដែលបានរកឃើញនៅ ស្រីក្សេត្រ មានព្រះនាមរាជវង្ស និងឋានៈរាជវង្ស។ ខាងក្រោមនេះគឺជាតារាងនៃសិលាចារឹកពិធីបុណ្យសពរបស់ជនជាតិ ព្យុ ដែលបានបកប្រែរកឃើញនៅលើកោដ្ឋថ្មចំនួនបួន ដែលជីកនៅខាងក្រៅកំពែងក្រុង ស្រីក្សេត្រ ពីអ្វីដែលត្រូវបានគេជឿថាជាកន្លែងបញ្ចុះសពរបស់ស្តេច។ Moore (2012). The Pyu Landscape: Collected Articles, 210. បកប្រែជាលើកដំបូងដោយ O. Blagden ក្នុងឆ្នាំ 1917 សិលាចារឹកទាំងនេះផ្តល់ការយល់ដឹងអំពីការគ្រប់គ្រងរបស់ ព្យុ និងការណាត់ជួបរបស់ ស្រីក្សេត្រ ។ Blagden, CO (1917). "The 'Pyu' inscriptions", Journal of the Burma Research Society 7: 37 - 44. Than Tun (1964). Studies in Burmese History (in Burmese) 1. Yangon: Maha Dagon, 42.
ឈ្មោះ កាលបរិច្ឆេទនៃការស្លាប់ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងសិលាចារឹក កាលបរិច្ឆេទសមមូល</br> ប្រើ​សម័យ​ដើម​ព្យូ កាលបរិច្ឆេទសមមូល</br> ដោយប្រើ Gupta Era កាលបរិច្ឆេទសមមូល</br> ដោយប្រើ Standard Pyu Era រូបភាព សាច់ញាតិរបស់ Thuriya Wikyama ៣៥ ១១៣ គ.ស ៣៥៤ គ.ស ៦៧៣ គ.ស178x178ភីកសែល ធូរីយ៉ា វិគីយ៉ាម៉ា</br> (សុរិយា វិក្រមា) ខែទីប្រាំនៃឆ្នាំ 50 ១២៨ ៣៦៩ ខែកក្កដា 688 (ថ្ងៃទី 4 ខែកក្កដាដល់ថ្ងៃទី 1 ខែសីហា)126x126ភីកសែល ហៃ វិគីយ៉ាម៉ា</br> (ហារី វិរៈ) ថ្ងៃទី ២៤ ខែ ២ ឆ្នាំ ៥៧ ១៣៥ ៣៧៦ ១៣ មេសា ៦៩៥178x178ភីកសែល ធីហា វិគីយ៉ាម៉ា</br> (សីហ វិក្រមា) ថ្ងៃទី ៤ នៃខែទី ២ នៃឆ្នាំ ៨០ ១៥៨ ៣៩៩ ៨ មេសា ៧១៨
ភស្តុតាង​សិលាចារឹក​បច្ចុប្បន្ន​បង្ហាញ​ពី​ឈ្មោះ​រាជវង្ស​ខុស​គ្នា​ពីរ គឺ  វិក្រម និង វរ្ម័ន។ Moore (2012). The Pyu Landscape: Collected Articles, 210. រាជវង្សទីមួយ ហៅថា រាជវង្ស វិក្រម ត្រូវបានគេជឿថាដោយ GH Luce និង Than Tun ថាបានចាប់ផ្តើមប្រតិទិន ព្យុ ជាមួយនឹងកាលបរិច្ឆេទនៃ 22 ខែមីនា 638 ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាប្រតិទិនភូមានៅឆ្នាំ 640 នៃគ។ Luce 1970: 330 Than Tun (1964). Studies in Burmese History, 40. ដោយ​មាន​ភស្តុតាង​សម្រាប់​ការ​ណាត់​ជួប​របស់ ស្រីក្សេត្រដល់​ដើម​សតវត្ស​ទី​ប្រាំពីរ វា​ទំនង​ជា​មាន​ស្តេច​ព្យូ​មុន​នឹង​ឈ្មោះ​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅ​លើ​កោដ្ឋ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រភពកាលប្បវត្តិភូមា បានបង្ហាញថា រាជវង្ស ស្រីក្សេត្រ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ 444 មុនគ.ស ដោយស្តេច Duttabaung (Dွတ္တပေါင်) ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មិនមានភស្តុតាងខាងបុរាណវត្ថុណាមានតាំងពីដើមដំបូងមកម្ល៉េះ។ Tin, Pe Maung; Luce, Gordon H. (1923). The Glass Palace Chronicle of the Kings of Burma. London: Oxford University Press, 14.