navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ជយវម៌្មទី៥: ការផុសឡើងនៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន: ការផុសឡើងនៃអំណាចស្ត្រី

ការផុសឡើងនៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន: ការផុសឡើងនៃអំណាចស្ត្រី

ទោះបីយ៉ាងណា ជយវម៌្មទី៥គឺជាអ្នកឝៃវ ព្រះអង្គក៏មានការសណ្ដោសប្រណីយ៉ាងខ្លាំងចំពោះពុទ្ធសាសនាដែរ។ និងនៅក្រោមរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ ពុទ្ធសាសនាបានរុងរឿងរីកចំរើន។ កិរ្តិបណ្ឌិត មន្ត្រីពុទ្ធសាសនារបស់ទ្រង់ បាននាំយកអត្ថបទបុរាណពីដែនដីបរទេសចូលមកកម្ពុជទេឝ យ៉ាងណាក្ដីវាមិនបាននៅគង់វង្សទេ។ ទ្រង់មិនតែប៉ុណ្ណោះបានបង្គាប់បញ្ជាដល់បព្វជិតទាំងនោះឱ្យប្រើអ្នកសូត្រមន្តពុទ្ធសាសនាសូត្រមន្តដូចខាងព្រហ្មញ្ញសាសនាកំឡុងពេលធ្វើពិធីសាសនា។
 
ព្រះពុទ្ធបង្រៀនឱ្យមានមេត្តាធម៌ចំពោះសព្វសត្វទាំងឡាយ និង ការងើបឡើងនៃពុទ្ធសាសនាកំឡុងរជ្ជកាលជយវម៌្មទី៥ ក៏បាននាំឱ្យស្ត្រីឈានដល់មុខតំណែងខ្ពង់ខ្ពស់ជាច្រើន។ ជហវី ប្អូនស្រីនៃយជ្ញវរាហ បានជួយរៃអង្គាសថវិកាដើម្បីការសាងសង់បន្ទាយស្រី ដែលពេលនោះប្រាសាទនេះមិនបានកសាងឡើងដោយព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះឡើយ។ ប្រាណស្ថិតនៅក្នុងគ្រួសារសប្តទេវកុលគឺជាទីប្រឹក្សាជាទីទុកចិត្តរបស់ព្រះអង្គ។ "ស្មេរចិនកោតសរសើរដល់ស្ត្រីនៅកម្វុជទេឝចំពោះចំណេះវិជ្ជាខាងហោរាសាស្ត្រ និង រាជការរបស់ខ្លួន និងនិយាយថាស្ត្រីក្នុងខត្តិយវង្សជួនកាលបានកាន់តំណែងនយោបាយ រួមមានជាចៅក្រមទៀតផង។"
ជយវម៌្មទី៥: បច្ឆាមរណនាម

បច្ឆាមរណនាម

រជ្ជកាលរបស់ជយវម៌្មទី៥ បានបន្តអស់រយៈពេលប្រហែល ៣០ ឆ្នាំ និងនគររបស់ទ្រង់មានសន្តិភាព និង រុងរឿង។ ទ្រង់បានសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ ១០០១ និងទទួលបានបច្ឆាមរណនាម វ្រះបាទបរមវិរលោក។
ជយវម៌្មទី៦: បញ្ហាការឡើងសោយរាជ្យ

បញ្ហាការឡើងសោយរាជ្យ
ព្រះ​ធរណេន្ទ្រវម៌្មទី១ ជា​ព្រះ​ជេដ្ឋា គួរ​តែ​បាន​សោយរាជ​សម្បត្តិ​មុន​ព្រះ​បាទ​ជយវម៌្មទី៦ ដ៏​ជា​ព្រះ​អនុជ នេះ​ហេតុ​ម្ដេច​ព្រះ​អនុជ​បាន​សោយរាជ្យ​មុន​ព្រះ​រៀម​ទៅ​វិញ? មាន​បរិហារ​ថា: ការ​សោយរាជ្យ​របស់​ព្រះ​បាទ​ជយវម៌្ម​ទី៦នោះ មិន​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​កំដាប់​នៃ​ច្បាប់​រាជ​សន្តតិវង្ស​ទេ គឺ​ក្នុង​ពេល​នោះមាន​ការណ៍​បះបោរ​ក្នុង​នគរ ព្រះ​បាទ​ជយវម៌្ម​ទី៦ ស្ដេច​ចេញ​កំរាប​ទាល់​តែ​រាបទាប​ទៅ​វិញ ដូច្នេះ​រាជ​សម្បត្តិ​ទើប​បាន​ទៅ​ព្រះ​អង្គ​ដូច​ពោល​មក កាល​ទ្រង់​សោយ​ទិវង្គត​ហើយ គ្មាន​រាជ​ឱរស​នឹង​ទទួល​រាជ​សម្បត្តិ​ស្នង គេ​ទើប​អញ្ជើញ​ព្រះ​ជេដ្ឋាធិរាជ​ដែល​ជា​ព្រះ​រាជវង្ស​ជាន់​ខ្ពស់ ឲ្យ​ទទួល​គ្រង​រាជ​សម្បត្តិ​ត​មក។ឧកញ៉ាទេពិទូ ក្រសេម
ជយវម៌្មទី៦: ពង្សាវលី

ពង្សាវលី
ព្រះបិតា ព្រះនាមហិរណ្យវម៌្ម ព្រះមាតាព្រះនាម ហិរណ្យលក្ឝ្មី
ព្រះមហេសីព្រះនាម វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី មហេសីរួមបងប្អូន (ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១, យុវរាជ)
ទ្រង់ជាបុត្រទី២ ព្រះភាតាបង្កើត ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១ (បុត្រច្បង), រាជបុត្រទី៣, យុវរាជ (ភាតាពៅ), ព្រះភគិនីបិតាតែមួយដែលបង្កើតបានបុត្រព្រះនាម ក្សត្រេន្ទ្រាទិត្យ
ព្រះភាគិនេយ្យ គឺព្រះបាទ មហិធរាទិត្យ, ព្រះបាទក្សត្រេន្ទ្រាទិត្យ, ព្រះភាគិនេយ្យក្សត្រី នរេន្ទ្រលក្ឝ្មី
ព្រះនត្តាភាតា ព្រះនាម ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី២, សូយ៌្យវម៌្មទី២
ជយវម៌្មទី៧: ពង្សាវលី

ពង្សាវលី
ព្រះអយ្យកា ព្រះនាម មហិធរាទិត្យ និង ព្រះអយ្យកោត្រូវជាបុត្រនៃព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១ និងមហេសីមួយអង្គទៀតដែលមិនមែនជាបុត្រីនៃព្រះបាទហិរណ្យវម៌្ម។ ព្រះអយ្យកាខាងមាតា ព្រះនាម ហឝវម៌្មទី៣
ព្រះបិតាព្រះនាមធរណីន្ទ្រវម៌្មទី២ និង ព្រះមាតា ព្រះនាម ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី
ព្រះបិតុលាអយ្យកាបិតុលា សូយ៌្យវម៌្មទី២
ព្រះមហេសី ជយរាជទេវី, ព្រះមហេសី ឥន្ទ្រទេវី 
ព្រះរាជបុត្រ ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ គមលិន្ត វីរកុមារ ឥន្ទ្រវម៌្មទី២ សូយ៌កុមារ និង មួយអង្គទៀតមិនស្គាល់
ព្រះរាជធិតា ព្រះនាងសិង្ខរទេវី (ជាព្រះអគ្គមហេសីរបស់ឃុនផាមឿង)
ជយវម៌្មទី៧: តាព្រហ្ម

តាព្រហ្ម
នៅឆ្នាំ ១១៨៦ ជយវម៌្មបានឧទ្ទិសប្រាសាទតាព្រហ្មដល់ព្រះមាតារបស់ទ្រង់។ សិលាចារឹកបង្ហាញថាប្រាសាទដ៏ធំសំបើមនេះក្នុងពេលមួយនោះមានមនុស្ស ៨០០០០ នាក់ ត្រូវបានគេចាត់ឱ្យទៅទំនុកបំរុងថែរក្សាប្រាសាទ រួមមានបព្វជិតជាន់ខ្ពស់ ១៨ អង្គ និងស្រីរបាំ ៦១៥ នាក់។ ខ្សែភាពយន្ត ឡារ៉ា-ខ្រផ្វលើកដំបូងបានថតនៅប្រាសាទតាព្រហ្មក៏ដូចជា ឈុតឆាកតិចតួចនៅក្នុងខ្សែភាពយន្ត ត្រយ ផងដែរ។

ជយវម៌្មទី៧ គឺជាក្សត្រខ្មែរដ៏អស្ចារ្យនិងមានសប្បុរសធម៌។ ទ្រង់បានសាង មន្ទីរពេទ្យចំនួន ១០២ កន្លែង ដើម្បីព្យាបាលដល់ប្រជានុរាស្ត្ររបស់ទ្រង់។ តាមរយៈសិលាចារឹកព្រះខ័ន ទ្រង់មានព្រះមហេសីពីរព្រះអង្គ និង ព្រះរាជបុត្របួនព្រះអង្គ ខណៈនោះក៏មានកត់ត្រាលើសិលចារឹករបស់ប្រាសាទតាព្រហ្មផងដែរ។
ជយវម៌្មទី៧: គមនាគមន៍

គមនាគមន៍
ស្នាម​ព្រះ​ហស្ថក្នុង​ការ​ក​សាង​ផ្លូវ​ជាតិ​ធំៗ ចំនួន ៥ ខែ្ស​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​អង្គ
មិន​ត្រឹម​តែ​ក​សាង​នូវ​មន្ទីរ​ពេទ្យ​និង​ធម្មសាលា ប្រាសាទ​ច្រើន​រាប់​មិន​អស់​ទេ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះអង្គ វ្រះ​បាទ​ជយវម៌្មទី៧ បាន​ក​សាង​ផ្លូវ​ជាតិ​ធំៗ ចំនួន ៥ ខែ្ស សម្រាប់​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្លង​កាត់​អាណាចក្រ ។ លោក វង់ សុធារ៉ា សាស្រ្តាចារ្យ​សិលាចារឹកសាស្រ្ត និង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ខែ្មរ និង​ជា​អនុប្រធាន​ដេប៉ាតឺម៉ង់​ប្រវត្តិវិទ្យា​នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ឲ្យ​ដឹង កាល​ពី​ពេល​ថ្មីៗ នេះ​ថា ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​អង្គ ព្រះ​មហា​វីរក្សត្រ​អង្គ​នេះ​បាន​ទ្រង់​ក​សាង​ផ្លូវ​គមនាគមន៍​​សំខាន់ៗ ចំនួន ៥ ខែ្ស ។ ខែ្ស​ទី ១ ផ្លូវ​ខាង​លិច​ ចាប់​ពី​យឝោធបុរ​កាត់​ភ្នំ​ស្រុក តំរង់ ទៅ​ស្តុក​កក់​ធំ និង​បន្ទាយ​ឆ្មារ។ ខែ្ស​ទី ២ ផ្លូវ​នៅ​ប៉ែក​ពាយ័ព្យ​ប្រទេស ពី​យឝោធបុរ​ទៅ​ប្រសាទ​ពិមាយ។ ខែ្ស​ទី ៣ ផែ្នក​ខាង​ជើង (មិន​ដឹង​ច្បាស់) គេ​រៀប​រាប់​បែប​ជា​ផ្លូវ​វង់​មួយ គឺ​ចេញ​ពី​រាជធានី ទៅ​កាន់​ទី​ក្រុង​ជយវតី ជយសិង្ហវតី ជយវីរតី ជយរាជគិរី ស្រីសុវីរបុរី មក​ដល់​យឝោធបុរ​វិញ។ ចំណែក​ខែ្ស​ទី ៤ ផ្លូវ​ឦសាន​ ពី​រាជធានី​យឝោធបុរទៅ​កាន់​រាជធានី​របស់​ចាម និង​ទី ៥ ផ្លូវ​ខាង​កើត ពី​យឝោធបុរ ទំនង​ជា​តម្រង់​ទៅ​សម្បូរ​ព្រៃ​គុក ដែល​គេ​អាច​ឃើញ​ដាន​នៃ​សំណង់​ស្ពាន​បុរាណ​ជា​ច្រើន តាម​ដង​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ ៦ ចាប់​ពី​ស្ពាន​បុរាណ​នៅ​កំពង់​ក្តី​រហូត​ដល់​ដំ​ដែក ។ លោក​សាស្រ្តាចារ្យ វង់ សុធារ៉ា បាន​បន្ត​ឲ្យ​ដឹង​ថា ការ​ក​សាង​ផ្លូវ​គមនាគមន៍​ចំនួន ៥ ខែ្ស​នេះ នៅ​តាម​ផ្លូវ​ព្រះអង្គ បាន​ក​សាង​ធម្មសាលា និង​ភ្លើង​បំភ្លឺ​ចំនួន ១២១ កនែ្លង សម្រាប់​ជា​ជម្រក​សាធារណៈ​ ដល់​អ្នក​ធ្វើ​ដំណើរ​ទូទៅ។ លោក​បន្ត​ថា ក្នុង​សិលា​ចារឹក​ប្រាសាទ​ព្រះខ័ន បាន​បន្ត​ឲ្យ​ដឹង​ថា តាម​ផ្លូវ​ពាយ័ព្យ មាន​ធម្មសាលា​ចំនួន ១៧ ផ្លូវ​ខាង​ជើង មាន​ធម្មសាលា​ចំនួន ១៤ និង មាន​ភ្លើង​ផ្លូវ​ឦសាន មាន​ធម្មសាលា​ចំនួន ៥៧ រួម​ទាំង​ភ្លើង​និងមួយនៅ​សូយ៌្យបវ៌ត​ គី​ភ្នំជីសូយ៌្យ១ នៅ​វិជយាទិត្យ​និង ១ នៅ​កល្យានសិទ្ធកៈ ទំនង​ជា​ត្រូវ​នឹង​ស្រុក​រំដួល ខេត្តស្វាយរៀង ។ បនែ្ថម​ពី​នោះ ធម្មសាលា​សល់​ចំនួន ៣០ ដោយ​សារ​មិន​មាន​អត្ថបទ​សិលា​ចារឹក ធម្មសាលា​ដែល​នៅ​សល់ ទំនង​ជា​សង់​តាម​ផ្លូវ​ខាង​លិច និង​ខាង​កើត តាម​កឆរ​បញ្ជាក់​របស់​លោក​សាស្រ្តាចារ្យ វង់ សុធារ៉ា ។ លោក​បាន​បន្ត​ថា ក្រៅ​ពី​នេះ ព្រះ​អង្គ​បាន​ក​សាង​មន្ទីរពេទ្យ ដែល​ភាសា​ជំនាន់​នោះ​ហៅ​ថា អារោគ្យសាលា មាន​ចំនួន ១០២ កនែ្លង ប្រកប​​ដោយ​គឿ្រង​តង្វាយ​ដ៏​ច្រើន​អនេក សម្រាប់​ផ្គត់​ផ្គង់​ជីវភាព និង​សកម្មភាព​នៅ​តាម​មន្ទីរ​ព្យាបាល​នីមួយៗ ពេទ្យ​ជំនាញ ពេទ្យ​ជំនួយ អ្នក​បុក​ថ្នាំ អ្នក​ដាំ​ទឹក អ្នក​បម្រើ​ការ​ផេ្សងៗ ដែល​សរុប​មាន​ប្រមាណ ៩០ នាក់ សម្រាប់​មន្ទីរ​ពេទ្យ​នីមួយៗ ។ លោក​សាស្រ្តាចារ្យ វង់ សុវធារ៉ា បាន​បន្ត​ដោយ​គូស​បញ្ជាក់​ថា « អ្នក​ជំងឺ​គ្រប់​ឋានៈ​សង្គម អាច​ទទួល​ការ​ព្យាបាល​ ដោយ​គ្មាន​ការ​រើស​អើង » (សិលាចារឹក​សាយ​ហ្វុង លេខ K ៣៦៨)។ លោក​បនែ្ថម​ថា ដោយ​សារ​ព្រះអង្គ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​លើ​សុខុមាលភាព​នេះ ហើយ​ដែល​រហូត​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ​ខ្លះ​សង្ស័យ​ថា ព្រះ​អង្គ​កើត​ឃ្លង់​ ដោយ​​អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ​ទាំង​នោះ​ គ្រាន់​តែ​ពឹង​ផែ្អក​លើ​ការ​បក​ស្រាយ​រូប​ចម្លាក់​នៅ​លើ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទបាយ័ន និង​រឿង​ព្រេង​និទាន​សេ្តច​គម្លង់ ដែល​គេ​ប្រឌិត​ឡើង នៅ​ពេល​ក្រោយ​ប៉ុណ្ណោះ ។ 
អត្ថបទ​ដក​ស្រង់​ពី​កាសែត​រស្មី​កម្ពុជា
ជយវម៌្មទី៧: កាលប្បវត្តិវិទ្យា

កាលប្បវត្តិវិទ្យា
thumb|200px|right|ទីសក្ការៈបូជានៃជយវម៌្មទី៧
កំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រគឺជាការលាយចំរុះគ្នានៃអត្ថបទយ៉ាងសុក្រិតត្រឹមត្រូវ (យើងដឹងកាលបរិច្ឆេទពិតប្រាកដ ដែលប្រាសាទត្រូវបានគេកសាងឧទ្ទិស) និង មិនច្បាស់លាស់ជាច្រើន ហើយនិងភស្តុតាងបុរាណវិទ្យា។ ដោយហេតុនេះ កាលកំណត់ភាគច្រើនកត់សំគាល់ ព្រះរាជជីវប្បវត្តិ និងរជ្ជកាលជយវម៌្មទី៧គឺជាបញ្ហានៃការសន្មត និង ការសន្និដ្ឋាន។ អ្វីដែលគេបានដឹងនោះគឺវ្រះបាទសូយ៌្យវម៌្មទី២ អ្នកកសាងមហាប្រាសាទអង្គរវត្ត បានសោយទិវង្គតនៅពេលណាមួយក្នុងដើមទសវត្សឆ្នាំ ១១៥០។ ទ្រង់ត្រូវបានស្នងរាជ្យដោយយឝោវម៌្មទី២ ដែលខ្លួនព្រះអង្គត្រូវបានជ្រែករាជ្យដោយត្រិភុវនាទិត្យវម៌្មត្រូវបានគេសន្មតថាជាស្ដេចជ្រែករាជ្យ។ មានមតិភាគតិចបង្ហាញថាជីវប្បវត្តិថ្មីៗនៃជយវម៌្មគឺជាការស្រមើស្រមៃ និងថាភស្តុតាងនេះអាចគ្រាន់តែជាការគាំទ្រដោយងាយស្រួល ទៅនឹងទិដ្ឋភាពដែលទ្រង់ក៏ជាក្សត្រជ្រែករាជ្យមួយអង្គដែរ។ ការកំណត់កាលមួយដែលត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាទូទៅនោះគឺនៅឆ្នាំនោះ ១១៧៧ នៅពេលនោះចាម បានធ្វើការលុកលុយខ្មែរជាច្រើនដង បានដណ្ដើមបានទីក្រុងយឝោធរបុរ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ កាលបរិច្ឆេទនេះ មិនបាននិយាយដល់ហេតុការណ៍ផ្ទាល់របស់ខ្លួនវាទេ ត្រូវបានចោទជាសំណួរដោយលោកម៉ៃឃើល-វិខ្ខឺរី ដែលសង្ស័យភាពជឿទុកចិត្តបាននៃប្រភពចិនចំពោះសម័យកាលនោះ។ ស្ដេចចាមមួយអង្គបានយកព្រះគោរម្យងារថា ជយឥន្ទ្រវម៌្ម។ នៅឆ្នាំ ១១៨១ ជយវម៌្មទី៧បានក្លាយជាក្សត្របន្ទាប់ពីការដឹកនាំទ័ពខ្មែរច្បាំងនឹងចាម។

ជយវម៌្មបានសោយទិវង្គតនៅប្រហែលឆ្នាំ ១២១៥ នៅក្នុងព្រះជន្មាយុចន្លោះចាប់ពី ៨៥ ដល់ ៩០ វស្សា។ ទ្រង់ត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយឥន្ទ្រវម៌្ម ចំពោះទ្រង់អង្គនេះស្ទើរតែគ្មានអ្វីគេសរសេររំលឹកដល់ឡើយ។ មានតែសិលាចារឹកមួយទេដែលគេនិយាយពីទ្រង់ សិលាចារឹកមួយនោះកសាងឡើង ទ្រង់បានសោយទិវង្គតទៅហើយនៅឆ្នាំ ១២៤៣។ កង្វះការស្ញើចសរសើរ និង ភាពរុងរឿងបាននាំឱ្យលោកដេវីដ-ឈែនដ្លឺរ ក្នុងអត្ថបទដែលប្រកបដោយឥទ្ធិពលមួយរបស់លោក បានប៉ាន់ស្មានថាឥន្ទ្រវម៌្មប្រហែលជាស្ដេចគំលង់ក្នុងរឿងព្រេងខ្មែរ និង កំណត់ត្រាសម័យក្រោយៗមកទៀត។ ឥន្ទ្រវម៌្មត្រូវបានសោយរាជ្យបន្តដោយជយវម៌្មទី៨ ដែលជាអ្នកត្រូវបានគេគិតថាជាអ្នកគាំទ្រដល់ការបះបោរខាងព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ពិតជាមានភស្តុតាងនៃការធ្វើខូចរលុបស្នាព្រះហស្ថរបស់ជយវម៌្មទី៧មែន។ អង្គែទាំងអស់តាមកំពូលកំពែងជុំវិញទីក្រុងក្នុងនោះមានពុទ្ធបដិមាជាច្រើនអង្គ និងភាគច្រើននៃរូបពុទ្ធរូបទាំងនេះត្រូវបានគេគាស់ចេញ។ រូបចំលាក់នៃជយវម៌្មទី៧ត្រូវបានរកឃើញដោយអ្នកកំណាយថាត្រូវបានគេបោះចូលទៅក្នុងអណ្ដូងមួយ។ ពុទ្ធរូបនៅប្រាសាទព្រះខ័នត្រូវបានគេធ្វើឡើងវិញឱ្យត្រូវនឹងពួកព្រាហ្មណ៍។ នៅទីបញ្ចប់ខ្មែរនៅតែក្លាយជាប្រទេសពុទ្ធសាសនាដដែល ហើយកាន់ខាងថេរវាទ មិនមែនពុទ្ធសាសនាមហាយានដូចគ្រាដែលបដិបត្តិដោយជយវម៌្មទី៧ឡើយ។
ជយវម៌្មទី៧: ការបកប្រែ

ការបកប្រែ
ប្រវត្តិចក្រភពខ្មែរមិនអាចត្រូវមើលតាមលំនាំលក្ខណៈរាជភាពរបស់អឺរ៉ុបឡើយ ទាំងការស្នងរាជ្យ រឺ ជាតិភាព។ ព្រះបុត្រារបស់ស្ដេចខ្មែរមិនត្រូវបានស្នងរាជ្យពីព្រះបិតារបស់ទ្រង់ផ្ទាល់ឡើយ ជយវម៌្មទី៧ព្រះអង្គឯងមានព្រះរាជបុត្រជាច្រើនអង្គ ដូចជាសូយ៌កុមារ និង វីរកុមារ ដែលជាម្កុដរាជកុមារ ប៉ុន្តែម្នាក់ៗមិនបានស្នងរាជ្យឡើយ លើកលែងតែព្រះឥន្ទ្រវម៌្មទី២ចេញ។

ជយវម៌្មទី៧នៅតែជានិមិត្តរូបសក្ដានុពលភាពនៃមោទនភាពជាតិសំរាប់ខ្មែរសម័យបច្ចុប្បន្ន។ ជាក្សត្រពុទ្ធសាសនិកក្នុងប្រទេសពុទ្ធសាសនិក ទ្រង់ត្រូវបានគេរាប់អានទ្រង់ដោយមហាគារវៈទៅដល់ទ្រង់។ ទ្រង់បានកសាងនិងជួសជុល 'សាលាសំណាក់' ជាច្រើនទូទាំងចក្រភព ដែលត្រូវបានគេយល់ថាជាទីកន្លែងសំរាប់សំរាក និងសំណង់ជាច្រើនដែលត្រូវគេហៅថា "មន្ទីរពេទ្យ"។ នេះបានជួយដល់ពុទ្ធរាជ ស្ដេចពុទ្ធនិយម ដែលបានប្រើមេត្តាករុណាធម៌គ្រប់គ្រងប្រទេស។  ទិដ្ឋភាពនៃជយវម៌្ម និង រជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ត្រូវបានបន្ស៊ីទៅនឹងរូបចំលាក់ដ៏ស្អាតបាតរបស់ទ្រង់ក្នុងសភាពសមាធិ។
ជយវម៌្មទី៧: ទស្សនៈ​នយោបាយ

ទស្សនៈ​នយោបាយ

វ្រះបាទជយវម៌្ម​ទី​៧ ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​មួយ​ដ៏​ធំ​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ។ ព្រះអង្គ​ព្រម​ទាំង​ព្រះអគ្គមហេសី​ទាំង​ពីរ​អង្គ​បាន​ធ្វើ​ពលិកម្ម បរិច្ចាគ​កំលាំង​ ពលំ ទ្រព្យសម្បត្តិដើម្បី​បូជា​ថ្វាយ​ចំ​ពោះ​ប្រទេស​ជាតិ និង​ប្រជាជន។ ព្រះអង្គ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​រួច​ខ្លួន​ចេញ​ពី​នឹម​នគរ​ចាម្ប៉ា ហើយ​បាន​កសាង​នគរ​ឲ្យ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​មហាអំណាច​មួយ​នៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។ ស្នាដៃ និង​កិត្យានុភាព​របស់​ព្រះអង្គ​មិន​មែន​កើត​ដោយ​ឯង​ចៃដន្យ​នោះ​ទេ។ អ្វីទាំង​អស់​សុទ្ធ​តែ​ជា​ការ​គិត​គូរ ត្រិះរិះ​ពិចារណា ស្វែង​រក​ដឹង​រក​យល់​ជា​ការ​កសាង​រៀបចំ​ព្យាយាម ដាក់​ទិសដៅ​ជា​គំរោង​ផែនការណ៍ និង​ជាការ​កសាង។ តាមរយៈ​ប្រវត្តិ​របស់​ព្រះអង្គ យើង​អាច​ស្គាល់ និង​យល់​យ៉ាង​ច្បាស់​អំពី​ទឹក​ចិត្ត​ស្នេហា​ជាតិ អំពី​ឧត្ដមគតិ ទ្រឹស្ដី និង​ទ្សនៈ​នយោបាយ​កសាង​ប្រទេស​ជាតិ​របស់​ព្រះអង្គ។
http://choukhmer.com/history-of-cambodia/khmer-history-by-ros-chantrabot/inscriptions-and-chinese-sources-3-angkor-period-chhar/
ជយវម៌្មទី៧: កំណត់

កំណត់

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេនាប្រមុខនៃកម្វុជទេឝ
ជយវម៌្មទី៧: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
 History of Jayavarman VII
 Article: Are Ancient Goddesses Actually 12th Century Khmer Queens?

|  style="width:25%; text-align:center;"|រាជ្យមុនដោយ:ត្រិភុវនាទិត្យវម៌្ម
|  style="width:25%; text-align:center;"|ចក្រវរ្តិនខ្មែរ១១៨១–១២១៩
|  style="width:25%; text-align:center;"|ស្នងរាជ្យដោយ:ឥន្ទ្រវម៌្មទី២
|-

Category:ពុទ្ធសាសនិកខ្មែរ
Category:ក្សត្រពុទ្ធសាសនិក
Category:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ
Category:រាជវង្សមហិធរបុរ
Category:ក្សត្រសតវត្សទី១២នៅអាស៊ី
Category:ក្សត្រសតវត្សទី១៣នៅអាស៊ី
Category:អតីតព្រហ្មញ្ញសាសនិក
ជយវម៌្មទី៨: សោយរាជ្យ

សោយរាជ្យ
ព្រះរាជា​ដែល​សោយរាជ្យ​បន្ត​ពី​វ្រះបាទ​ឥន្ទ្រវម៌្មទី២ គឺ​វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ដែល​គេ​មិន​បាន​ដឹង​ពី​ចំណង​ទាក់ទង​ជា​ញាតិសាលោហិត​នឹង​ព្រះរាជា​មុនៗ​ឡើយ។ វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ជា​ព្រះរាជា​ដែល​មាន​ជំនឿ​យ៉ាង​មុតមាំ​លើ​សាសនា​ព្រះ​ឥសូរ។ ចាប់​តាំង​ពី​ដើម​រាជ្យ​របស់​ព្រះអង្គ ព្រះអង្គ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​រៀបចំ​ឡើង​វិញ​នូវ​ច្បាប់​ទំលាប់​ខាង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា គណៈ​ព្រះ​ឥសូរ​នេះ។
ជយវម៌្មទី៨: សាសនា

សាសនា
ក្នុង​រាជ្យ​ព្រះអង្គ​មាន​ប្រតិកម្ម​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​របស់​អ្នក​កាន់​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ទៅ​លើ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ដោយ​ពេល​នោះ​មាន​ការ​វាយ ឬ​កោស​លុប​បំផ្លាញ​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា ដែល​គេ​បាន​សាង​យ៉ាង​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​រាជ្យ​វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៧ និង​ព្រះរាជ​បុត្រ​របស់​ព្រះអង្គគឺ​វ្រះបាទ​ឥន្ទ្រវម៌្មទី២ ដែល​សោយរាជ្យ​មុន​ព្រះអង្គ​នោះ។ 

ព្រះ​អគ្គមហេសី​របស់​ជយវម៌្មទី៨ មាន​ព្រះនាម​ថា ព្រះនាងចក្រវាទីរាជទេវី ជា​កូន​ស្រី​របស់​អតីត​រាជបុរោហិត ឬ​សីកេសា ហើយ​ព្រះនាង​មាន​បង​ប្អូន​ជីដូន​មួយ​ម្នាក់​ទៀត ដែល​ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ខាង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ឈ្មោះ ជយមង្គលាថ៌ ដែល​ស្វាមី​ព្រះនាង​ទ្រង់​គោរព​កោតក្រែង​រហូត​ដល់​បាន​សាង​ប្រាសាទ​មួយ​ក្នុង​រាជ្យ​ព្រះអង្គ ដើម្បី​តំកល់​បដិមា​តំណាង​របស់​ព្រាហ្មណ៍​រូប​នេះ​ទៀត​ផង។ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស ប្រជារាស្ត្រ​ជាទូទៅ និង​មន្ត្រី​ធំៗ​នៃ​ព្រះបរមរាជវាំង​មួយ​ចំនួន ដែល​នៅ​គោរព​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ​ដែល​នាំ​ចូល​មក​ពី​កោះ​ស្រីលង្កា ដោយ​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​គមលិន្ត ដែល​ជា​ព្រះរាជ​បុត្រ​មួយ​អង្គ​របស់​វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៧ក្នុង​ឆ្នាំ​ ១១៩០ នៃ​គ្រិស្ដសករាជ មាន​ការ​មិន​សប្បាយ​ចិត្ត និង​ប្រតិកម្ម​អ្នក​កាន់​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ដែល​បាន​វាយ​បំផ្លាញ ឬ​កោស​លុប​ធ្វើ​អោយ​ខូចខាត​បដិមា និង​សមិទ្ធិ​ផ្សេងៗ​ខាង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​នេះ បាន​បង្ក​ជា​ភាព​វឹកវរ​ចលាចល​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ប្រមូល​ពន្ធដារ ឬ​កំណែន ដើម្បី​បំពេញ​ការ​កសាង​បូជនីយដ្ឋាន​ផ្សេងៗ សំរាប់​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍​នោះ​ផង។
ជយវម៌្មទី៨: នយោបាយការបរទេស

នយោបាយការបរទេស

ចំណែក​នយោបាយ​ក្រៅ​ប្រទេស​វិញ វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ត្រូវ​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ការ​បះបោរ​របស់​ជនជាតិ​ស្យាម ដែល​ហូរ​មក​ពី​យូណាន (ក្នុងសិលាចារឹក យ្វន ក្រោយមកជា យួន) ខេត្ត​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ប្រទេស​ចិន កាន់​តែ​ច្រើន​ឡើងៗ ក្នុង​ពេល​ដែល​ពួក​ម៉ុងហ្គោល លុក​លុយ​ប្រទេស​ចិន។ ពួក​ស្យាម ដែល​បាន​ចំលង​យក​របៀប​ចាត់​ចែង​ទ័ព​តាម​ពួក​ម៉ុងហ្គោល និង​បាន​ចំលង ឬ​ត្រាប់​យក​អក្សរ​របស់​ខ្មែរ​ទៅ​ប្រើប្រាស់ បាន​បះបោរ​វាយ​រឹប​យក​តំបន់​វាល​ទំនាប​ទន្លេ​មេណាម​របស់​ខ្មែរ។ ទីបំផុត ពួក​ស្យាម ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់​រាមកំហែង ក៏​បាន​ប្រកាស​ឯករាជ្យ ហើយ​រឹប​យក​ទីក្រុង​ចាស់​របស់​ខ្មែរ គឺ​សុខោទ័យ ធ្វើ​ជា​រាជធានី​របស់​ខ្លួន។

ម្យ៉ាង​ទៀត វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ត្រូវ​ប្រឈម​មុខ​ត​ទល់​នឹង​ពួក​ម៉ុងហ្គោល ដែល​បាន​វាយ​លុក​ឈ្លាន​ពាន​លើ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ទាំង​មូល ក្រោយ​ពី​បាន​វាយ​យក​ប្រទេស​ចិនបាន ហើយ​បង្កើត​រាជវង្ស​ (រាជវង្សយាន) ឡើង​សោយរាជ្យ​លើ​ប្រទេស​នេះពី​ឆ្នាំ​ ១២៧៩ ដល់​ឆ្នាំ​ ១៣៦៨។Chou Ta-kuan 周達観 (Zhou Daguan, fl.1297), Customs of Cambodia 風土記 , transl. Paul Pelliot and J. Gilman d’Arcy Paul, Bangkok, Siam Society, 1993, pp.xviii-xix.  ដល់​ឆ្នាំ​ ១២៨៣ ក្រោយ​ពី​វាយ​យក​បាន​ភាគ​ខាង​ជើង និង​ភាគ​កណ្ដាល​នៃ​ប្រទេសចាម្ប៉ាហើយ​ មេទ័ព​សូហ្គាទូ មេបញ្ជាការ​នៃ​កងទ័ព​ម៉ុងហ្គោល បាន​បញ្ជូន​មេ​ទ័ព​ពីរ​នាក់ អោយ​ចូល​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា តែ​ត្រូវ​បាន​ខ្មែរ​ចាប់​បាន​ជា​ឈ្លើយ​ទាំង​ពីរ​នាក់។

ទោះ​បី​ទ័ព​ខ្មែរ​ចាប់​បាន​មេ​ទ័ព​ទាំង​ពីរ​នាក់​របស់​ម៉ុងហ្គោល ក៏ដោយ ក៏​វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ទ្រង់​ឈ្វេង​យល់​ថា គួរ​តែ​លើក​សួយសារអាករ​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះចៅ​គូប៊ីឡៃខាន់នៅ​ឆ្នាំ​ ១២៨៥ នៃ​គ្រិស្ដសករាជ​នោះ។

នៅឆ្នាំ ១២៩០ ពួកមនបានទទួលឯករាជ្យរបស់ខ្លួនឡើងវិញ។Cœdès, George. (1964) Les États hindouisés d'Indochine et d'Indonésie Paris.
ជយវម៌្មទី៨: វិបត្តិរាជវង្ស

វិបត្តិរាជវង្ស
នៅ​ចុង​រាជ្យ​របស់​ព្រះអង្គ​ឆ្នាំ​ ១២៩៥ វិបត្តិ​ក្នុង​រាជវង្ស​មួយ​បាន​កើត​ឡើង ហើយ​វិបត្តិ​នេះ​បាន​ជំរុញ​អោយ​វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ទ្រង់​ដាក់​រាជ្យ ហើយ​ប្រគល់​រាជ​សម្បត្តិ​អោយ​ទៅ​បុត្រ​ធីតុបតី គឺ​កូន​ប្រសា​របស់​ព្រះអង្គ ព្រះនាម ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម សោយរាជ្យ​ជំនួស​វិញ។ ដល់​ពេល​សោយ​ទិវង្គត​ទៅ វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ទ្រង់​បាន​ទទួល​ព្រះមរណនាម​ថា បរមេឝ្វរបទ។http://www.rfa.org/khmer/news/history/the-king-of-angkor-continued-06112014034739.html
ជយវម៌្មទី៨: ការដាក់រាជ្យ

ការដាក់រាជ្យ

ព្រឹត្តិការណ៍​មួយ​ដែល​កើត​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​ ១២៩៥ ក៏​ដោយសារ​ព្រះរាជ​បុត្រី​ព្រះអង្គ​ព្រះនាមឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌាបាន​លួច​ព្រះ​ខ័ន​មា​សដែល​ជា​តំណាង​អំណាច​ព្រះរាជា យក​ទៅ​អោយ​ស្វាមី​នាង បាន​បង្ខំ​អោយ​វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ជា​ព្រះ​បិតា​ចុះ​ចេញ​ពី​រាជបល្លង្ក ហើយ​ប្រគល់​រាជ្យ​នេះ​ទៅ​អោយ​វ្រះបាទឝ្រីន្ទ្រវម៌្មជា​កូន​ប្រសា​សោយរាជ្យ​ស្នង​ព្រះអង្គ​ក្នុង​ឆ្នាំ​នោះ។

សមាជិក​អ្នក​ការទូត​ចិនម្នាក់​របស់​ព្រះ​ចៅ​អធិរាជ​តេមួរខាន់ ដែល​បាន​មក​ដល់​កម្វុជទេឝក្នុង​ឆ្នាំ​ ១២៩៦ ឈ្មោះ ជីវតាក្វាន់ ក៏​បាន​ផ្តល់​សក្ខីកម្ម​ចំពោះ​ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ​ដែរ។ លោក​បាន​សរសេរ​បញ្ជាក់​ថា ការ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​រជ្ជកាល​នេះ​មាន​ភាព​ឃោរឃៅ គឺ​ស្ដេច​ដែល​ឡើង​សោយរាជ្យ​ថ្មី​ជា​កូន​ប្រសា​របស់​ស្ដេច​មុន។ លោក​បន្ត​ថា កូនស្រី​របស់​ស្ដេច​អង្គ​នេះ បាន​លួច​យក​ព្រះ​ខ័ន​មាស​របស់​ព្រះ​បិតា ទៅ​អោយ​ស្វាមី​នាង។ លោកជីវតាក្វាន់ បាន​អះអាង​ថា កូន​ប្រុស​របស់វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ដែល​ត្រូវ​ទទួល​រាជ្យ​បន្ត​ពី​ព្រះ​បិតា ទ្រង់​មិន​ទទួល​យក​ស្ដេច​ថ្មី​ដណ្ដើម​រាជ្យ​នេះ​ទេ ហើយ​បាន​ចេញ​ពី​ព្រះបរមរាជវាំង ដើម្បី​ទៅ​កេណ្ឌ​ទ័ព។ ស្ដេច​ថ្មី​ចាប់​បាន ក៏​យក​ទៅ​កាត់​ម្រាម​ជើង​ចោល និង​យក​ទៅ​ឃុំ​ទុក​ក្នុង​បន្ទប់​ងងឹត។
http://www.rfa.org/khmer/news/history/the-king-of-angkor-continued-06252014003352.html
ជយវម៌្មទី៨: ពង្សាវលី

ពង្សាវលី
មហេសីព្រះនាម ចក្រវាទីរាជទេវី
បុត្រីព្រះនាម 	ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា និងព្រះរាជសុណិសា ព្រះនាម ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម។ បុត្រាមួយអង្គត្រូវបានរាជសុណិសាចាប់ខ្លួន។
ជយេន្ទ្រភា

ព្រះនាងជយេន្ទ្រភា ប្រវត្តិក្សត្រីអង្គនេះគឺជាស្ដេចដែលគេដឹងត្រួសៗ តាមរយៈសិលាចារឹក K. ១២៤ ចុះកាលបរិច្ឆេទ ៨០៣/០៤ ថាមានស្ដេចមួយអង្គ វ្រះបាទឥន្ទ្រលោក ហើយព្រះមហាក្សត្រីស្នងរាជ្យបន្តបន្ទាប់បីអង្គទៀតគឺ ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២ ជយេន្ទ្រភា និង ជ្យេស្ថាយ៌ា។ សិលាចារឹកពីរផ្ទាំងបញ្ជាក់ថាមានក្សត្រមួយអង្គព្រះនាមថាជយវម៌្ម៖ សិលាចារឹកទី១ K. ១០៣ មកពីព្រះធាតុព្រះស្រីភាគខាងត្បូងកំពង់ចាម ចុះកាលបរិច្ឆេទ ២០ មេសា ឆ្នាំ ៧៧០ សិលាចារឹកទីពីរមកពីល្បុកស្រុត នៅបរិវេណក្រចេះក្បែរឝម្ភុបុរ (K. ១៣៤) ចុះកាលបរិច្ឆេទ ៧៨១ )។ លោកសឺដេសបានហៅទ្រង់ថាវ្រះបាទជយវម៌្ម(ស្ទួន ៧៧០-៧៨១) ប៉ុន្តែទំនងជាព្រះអង្គមិនប្លែកគ្នាជាមួយនិងវ្រះបាទជយវម៌្មទី២ បិតាស្ថាបនិកអាណាចក្រអង្គរទេ តាមលោកវីខ្ខឺរីបានគូសបង្ហាញ៖វ្រះបាទជយវម៌្មទី២មិនមែនត្រឹមតែមកពី​ភាគខាងត្បូងប៉ុណ្ណឹងនោះទេ ច្រើនជាងអ្វីដែលយើងបានដឹងពីព្រះរាជាអង្គនេះទៅទៀត ទ្រង់មានខ្សែស្រឡាយជិតស្និទជាពិសេសជាមួយរាជវង្សនៅវ្យាធបុរ។
ជហ្វា

ជហ្វា គឺជាគ្រឿងតុបតែងលម្អរចនាស្ថាបត្យកម្មមួយប្រភេទសម្រាប់តាក់តែងលើដំបូលប្រាសាទ, វត្តអារាម, សាលា,ផ្ទះ,ព្រះរាជវាំង ដាក់នៅត្រង់ចុងមេដំបូល។ ដែលនៅក្នុងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួន ដូចជាប្រទេសកម្ពុជា ថៃ ឡាវ និងមីយ៉ាន់ម៉ា។ ជហ្វាមានរូបរាងលក្ខណៈប្លែកៗទៅតាមដំបូលនីមួយនៃបណ្ដាខេត្តមួយចំនួននៅកម្ពុជា។ ជាទូទៅគេជឿថា ជហ្វា តំណាងឱ្យសត្វទេវកថាដូចជា សត្វគ្រុឌ ដែលពាក់កណ្តាលជាបក្សី និងពាក់កណ្តាលជាបុរស ដែលជាយានរបស់ព្រះវិស្ណុ។ 
រូបភាពតូច|ជហ្វានៅជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្តនាសតវត្សទី១២
ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្រភពស្រាវជ្រាវបច្ចុប្បន្នបង្ហាញថា ជហ្វាដើមត្រូវបានគេឃើញមាននៅប្រាសាទអង្គរវត្តតាំងពីរាជ្យរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ មកម្ល៉េះ ដែលត្រូវបានសន្មតថាជហ្វាមានវត្តមាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងកំឡុង ឬមិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីរាជ្យរបស់របស់ព្រះអង្គ (១១១៣ នៃគ.ស ដល់ ១១៥០ នៃគ.ស)។ ជហ្វាទាំងនេះ គឺជានិមិត្តរូបនៃការបង្រួបបង្រួមនៃនគរខ្មែរខាងជើង និងខាងត្បូង និងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២។ ជហ្វា បានរីករាលដាលពាសពេញតំបន់រួមទាំងផ្នែកមួយនៃប្រទេស លាវ ឡានណា សុខោទ័យ អយុធ្យា និង តំបន់អ៊ីសាន សព្វថ្ងៃ ដែលធ្លាប់ជាផ្នែកមួយនៃអាណាចក្រខ្មែរ។ នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ វត្តអារាម និងរាជវាំងភាគច្រើននៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងថៃ ត្រូវបានតុបតែងដោយជហ្វាទាំងនេះនៅត្រង់ចុងនៃដំបូលជាមួយនឹងប្រភេទ និងរូបរាងជាច្រើនទៅតាមលក្ខណៈតំបន់នីមួយៗ។ប្រភពដើមនៃឯកសារវីគីភីឌាអង់គ្លេស
ជា ប៉េងឡុង

ជា ប៉េងឡុង (អង់គ្លេស៖ Chea Penglong) ជាមន្ត្រីរាជការមួយរូបនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ លោក ជា ប៉េងឡុង បានបញ្ចប់ថ្នាក់បណ្ដុះបណ្ដាលមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ពីនិងសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទរដ្ឋបាល និងបានបញ្ចប់ថ្នាក់អនុបណ្ឌិតផ្នែកច្បាប់ពីសាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទនីតិសាស្ត្រ និងវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច។
ជា យុទ្ធថន

លោក​ជា​ យុទ្ធ​ថន​​ជា​អតីត​តារា​ភាព​យន្តជើង​ចាស់​​ដ៏ល្បី​ល្បាញមួយ​រូប​​​​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា កាល​ពី​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០​និង​ដើម​ទសវត្សរ៍​ទី​៧០​។ ​
 
​
ជា យុទ្ធថន: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ 
លោក​ជា យុទ្ធថតកើត​ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៥នៅ​តំបន់​ជ្រោយ​ចង្វារ ​ ត្រើយ​ម្ខាង​ភ្នំពេញ​។ ឪពុក​ឈ្មោះ​ជា​ ថោង​ ជា​គ្រូ​ពេទ្យ​ ម្តាយ​ឈ្មោះ​ស​ ងួន​ ជា​មេ​ផ្ទះ។  លោក​ជាកូនទី២​ ក្នុងចំណោមបងប្អូនប្រុស​៣នាក់គឺ៖ ជា​ យុទ្ធធន, ជា​ យុទ្ធថន,និង​ ជា យុទ្ធអេង​។

​បង​ប្អូន​បង្កើត​ទាំង​៣នាក់របស់​លោក​បាន​ស្លាប់​បាត់​បង់​ជីវិត​អស់​ទៅ​ហើយ ។​​ មុន​ចូល​ប្រឡូក​វិស័យ​ភាពយន្ត លោក​ធ្លាប់​ធ្វើ​ជា​ពេទ្យ​បឋម​ម្នាក់​បំរើ​ការ​នៅ​មន្ទីរ​ពេទ្យ​ព្រះ​កុសុមៈ​​​ ហើយ​ក្រោយ​មក​លោក​ធ្វើ​ការ​ជា​អ្នក​យាម​ទូត​នៅ​ស្ថានទូត​អាមេរិក​ប្រចាំ​ស្រុក​ខ្មែរ​។លោកមាន​ភរិយាទីមួយគឺ​អ្នក​ស្រី​វណ្ណ ភូមី ​និង​ភរិយា​ទីពីរ​ជាតារា​សម្ដែង​រួម​ជំនាន់​គឺ​អ្នក​ស្រី​សោម វណ្ណសូដានី ។​ លោក​ជា​ យុទ្ធ​ថន​​បាន​លា​ចាក​លោក​នៅ​ក្នុង​របប​វាល​ពិឃាតក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧៦​​នៅ​ឯទឹក​ដី​ខេត្ត​​បាត់​ដំ​បង​។

thumb|right|រឿង ពស់កេងកង

thumb|right|ជា យុទ្ធថន និង អារ៉ាន់យ៉ាណាំវង្ស

thumb|right|រឿង​ពិជ័យវង្សា

thumb|right|

thumb|right|រឿងព្រះធិនវង្ស

thumb|right|រឿងព្រាត់ព្រោះអ្វី

thumb|right|រឿងអ្នកប្រដាល់១៣ស្រុក
ជា វិជ្ជា

លោក​ ជា វិជ្ជា ធ្លាប់​ជា​​ប្រធាន​ចលនា​សហជីព​កម្ពុជា​។ លោក ជា វិជ្ជា ប្រធានសហជីពសេរី កម្មករកម្ពុជា ត្រូវបាន ខ្មាន់កាំភ្លើង មិនស្គាល់មុខ បាញ់ចំនួនបីគ្រាប់ បណ្តាលឱ្យ ដាច់ខ្យល់ស្លាប់ មួយរំពេច នៅនឹងកន្លែង ខណៈដែលលោក កំពុងឤនសារព័ត៌មាន នៅក្នុង តូបលក់កាសែតមួយ ជាប់នឹង របងវត្តលង្កា ក្នុងក្រុងភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី ២២ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៤វិទ្យុអាស៊ីសេរី ឃាតកម្មលើរូបលោក ជា វិជ្ជា ​។ ប្អូន​ប្រុស​របស់​លោក​ ជា វិជ្ជា ឈ្មោះ ជា មុន្នី ក៏​បាន​ឡើង​កាន់​តំណែង​ជា ប្រធាន​សហជីពសេរី​កម្មករ កម្ពុជា បន្ត​ពី​គាត់​។
ជា វិជ្ជា: ការស៊ើបអង្កេត

ការស៊ើបអង្កេត
ក្រោយពី ឃាតកម្ម​លើ​រូប​លោក ជា វិជ្ជា ប៉ុន្មាន​ថ្ងៃ លោក ប៊ន សំណាង និង សុខ សំអឿន ត្រូវបាន តុលាការក្រុងភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទីមួយ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០០៥ កាត់ឱ្យ ជាប់ពន្ធនាគារ ចំនួន ២០ឆ្នាំ ពីបទ ឃុបឃិត ប្រព្រឹត្ត អំពើឃាតកម្ម គិតទុកជាមុន លើរូបលោក ជា វិជ្ជា ប្រធាន សហជីពសេរីកម្មករ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ។

ក្រោយ​មក​ទៀត ទណ្ឌិត ប៊ន សំណាង និង សុខ សំអឿន បានដាក់ពាក្យបណ្តឹង ទៅសាលាឧទ្ធរណ៍ ប្តឹងជំទាស់ សាលក្រម តុលាការក្រុងភ្នំពេញ ។ បើទោះជាមានមេធាវី សាក្សី និង អង្គការសិទ្ធិមនុស្ស ជាច្រើន បញ្ជាក់អំពី ភាពគ្មានទោសកំហុស របស់លោក ប៊ន សំណាង និង សុខ សំអឿន ក៏កាលពីថ្ងៃទី ១២ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០០៧ សាលាឧទ្ធរណ៍ បានចេញសាលដីកា សម្រេច តម្កល់សាលក្រម របស់តុលាការក្រុងភ្នំពេញ ដោយឱ្យ លោក ប៊ន សំណាង និង សុក សំអឿន ជាប់ពន្ធនាគារបន្តទៅទៀត ។
ជា សុផារ៉ា

ជា សុផារ៉ា ( កើតថ្ងៃទី២០ ខែមីនាឆ្នាំ១៩៥៣  គឺជាអ្នកនយោបាយខ្មែរ ដែលបច្ចុប្បន្នមានតួនាទីជា ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ តាំងពីឆ្នាំ២០១៦។ Deputy Prime Minister Chea Sophara grants Cambodias highest honour. PhnomPenhPost.com (28 March 2023). Retrieved on 29 March 2023. ពីឆ្នាំ២០០៨ ដល់ឆ្នាំ២០១៦ លោកជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ ។ លោក​ក៏​ធ្លាប់​ជាអភិបាល​រាជធានី​ភ្នំពេញ ​ពី​ឆ្នាំ១៩៩៨ ដល់ ២០០៣។ លោកជាសមាជិកសភាខេត្តត្បូងឃ្មុំ តាំងពីឆ្នាំ២០១៨។  Deputy Prime Minister Chea Sophara on 2023 of Tbong Khmum Province. Ministry of Information Cambodian (23 March 2023). Retrieved on 24 March 2023.

 Deputy Prime Minister Chea Sophara on 2023 of Tbong Khmum Province. Ministry of Information Cambodian (23 March 2023). Retrieved on 24 March 2023.
ជា សុផារ៉ា: ជីវិត​ឯកជន

ជីវិត​ឯកជន 
សុផារ៉ា មានកូនជាច្រើននាក់ រួមទាំងលោក ជា សុផាភក្សា រៀបការជាមួយកូនស្រី តៅ សេងហួរ តៅ ម៉ាឌីណា និងជា សុផាម៉ាដិន រៀបការជាមួយ យឹម ឆៃលី កូនប្រុសរបស់ យឹម ឡេង។
ជា ស៊ីម

ជា ស៊ីម (ថ្ងៃទី១៥ វិច្ឆិកា ១៩៣២ – ៨ មិថុនា ២០១៥) គឺជាអ្នកនយោបាយខ្មែរ។ លោកជាប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាពីឆ្នាំ១៩៩១ ដល់ ២០១៥ ជាប្រធានរដ្ឋសភាកម្ពុជាពីឆ្នាំ១៩៨១ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៨ (អនុប្រធានពីខែមិថុនាដល់ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩៣) និងជាប្រធានព្រឹទ្ធសភាពីឆ្នាំ១៩៩៩ ដល់ឆ្នាំ២០១៥។ គោរមងារផ្លូវការរបស់លោកគឺ សម្តេចអគ្គមហាធម្មពោធិសាល ជា ស៊ីម ។
ជា ស៊ីម: References

References

|-

|-

|-

|-

|-

|-

Category:អ្នកនយោបាយ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា
Category:ប្រមុខរដ្ឋកម្ពុជា
Category:ប្រធាន រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជា
Category:ប្រធាន ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា
Category:សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា
ជាតក: សេចក្តី​ផ្តើម

សេចក្តី​ផ្តើម

ជាតក គឺ​ជា​ ប្រជុំរឿង​ស្តី​អំពី​កំណើត​​របស់​ព្រះ​ពោធិសត្វ​កាល​ពី​អតីតជាតិ ។ ជាតក​ទាំង​អស់​មាន​ចំនួន ៥៥០ ប៉ុន្តែ​មាន​តែ​ ១០ ជាតក​ចុង​ក្រោយ​​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​​​ជា​ជាតក​សំខាន់​ ហៅ​ថា ទសជាតក ឬ មហាជាតក និង ទទួល​បាន​ការ​ពេញ​និយម ព្រម​ទាំងត្រូវ​បាន​គេ​លើក​យក​មកនិទានញឹកញាប់ជាងគេ ។