navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា: អរិភាពរបស់ខ្មែរក្រហមចំពោះវៀតណាម

អរិភាពរបស់ខ្មែរក្រហមចំពោះវៀតណាម
ដើមឡើយ វៀតណាមកុម្មុយនិស្តគឺជាសម្ព័ន្ធមិត្តដ៏ជិតស្និទរបស់ខ្មែរក្រហមដែលកាលនុះកំពុងតែរួមគ្នាប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរដែលដឹកនាំដោយ​សេនាប្រមុខលន់ នល់នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧០–១៩៧៥។ បន្ទាប់ពីខ្មែរក្រហមបានឡើងកាន់កាប់អំណាច ទំនាក់ទំនងរវាងបក្សពួកទាំងពីរក៏ចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះដុនដាបភ្លាមៗ។ នៅថ្ងៃទី១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥ ទាហានខ្មែរក្រហមបានបើកការវាយប្រហារលើកោះភូគុក (កោះត្រល់) និងកោះថូឈូដោយបានសម្លាប់ជនស៊ីវិលវៀតណាមជាងប្រាំរយនាក់តែក្រោយមកកោះទាំងពីរត្រូវកងកម្លាំងវៀតណាមចូលកាន់កាប់វិញយ៉ាងលឿន។ ដំបូងឡើយ វៀតណាមមិនសូវមានប្រតិកម្មប៉ុន្មានទេហើយវាត្រូវការពេលវេលាយូរដើម្បីឆ្លើយតបដោយប្រើប្រាស់កម្លាំងព្រោះវៀតណាមគិតថាខ្លួនអាចបញ្ចុះបញ្ចូលពួកខ្មែរក្រហមបាន។

នៅក្រោមរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ជនជាតិវៀតណាមនិងព្រមទាំងអ្នកគាំទ្រនយោបាយវៀតណាមជាច្រើននាក់ត្រូវបានខ្មែរក្រហមចាប់យកទៅសម្លាប់ចោលMilton Osborne, Sihanouk, Prince of Light, Prince of Darkness. Silkworm 1994 ជាពិសេសគឺនៅភូមិភាគបូព៌ាក្រោយខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥។ 
នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៨ ថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេសវៀតណាមបានចាប់ផ្តើមគាំទ្រចលនាប៉ះបោរដើម្បីប្រឆាំងនឹងរបបប៉ុលពត ហើយភូមិភាគបូព៌ារបស់កម្ពុជាក៏បានក្លាយជាចំណុចបដិកម្បនាដ៏ក្តៅគគុក។ នៅក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះដែរ សកម្មភាពលុកលុយរបស់ខ្មែរក្រហមនៅតាមព្រំដែនវៀតណាមចេះតែបន្តឥតឈប់ឥតឈរដែលជាហេតុធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមទ្រាំបន្តលែងបាន។ សង្គ្រាមជាមួយនឹងវៀតណាមបានឃិតជិតចូលមកដល់ខណៈដែលប៉ុលពតកំពុងផ្តោតលើគោលនយោបាយបោសសម្អាតផ្ទៃក្នុងបក្សនិងប្រទេស។Ben Kiernan, The Pol Pot Regime, 2d ed. Silkworm. 

នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៨ មួយថ្ងៃមុនពេលផ្ទុះការបះបោរនៅភូមិភាគបូព៌ារបស់លោកសោ ភឹម វិទ្យុភ្នំពេញបានប្រកាសថា បើសិនជាទាហានខ្មែរម្នាក់អាចសម្លាប់បានយួនចំនួនសាមសិបនាក់ អញ្ចឹងខ្មែរត្រូវការកងទ័ពតែ ២ លាននាក់ប៉ុណ្ណោះដើម្បីសម្លាប់ប្រជាជនវៀតណាមទាំង ៥០ លាននាក់។ ថ្នាក់ដឹកនាំខ្មែរក្រហមបានប្រកាន់យកមហិច្ឆតាដ៏ខ្ពស់លើសលប់ដោយពួកគេចង់ដើម្បីយកទឹកដីកម្ពុជាក្រោម និងតំបន់ដីសណ្ដមេគង្គទាំងមូលមកជូនប្រជាជាតិខ្មែរវិញ។
នៅខែវិច្ឆកា មេដឹកនាំខ្មែរក្រហមនិយមវៀតណាមលោកវ៉ន វេតAn Elusive Partyបានដឹកនាំរដ្ឋប្រហារមួយទម្លាក់ខ្មែរក្រហមប៉ុន្តែមិនបានសម្រេចហើយត្រូវខ្មែរក្រហមចាប់ខ្លួន ធ្វើទារុណកម្ម រួចប្រហារជីវិតចោល។ Khmernews - Five KR Ministers Tortured At Tuol Sleng Prison And Killed At Boeng Cheung Aek ឧប្បត្តិហេតុគ្រប់រូបភាពបានបន្តកើតឡើងនៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជាទាំងមូលជាពិសេសគឺនៅតំបន់ជាប់ប្រទេសវៀតណាម។ និរទេសជនកម្ពុជា និងវៀតណាមប្រមាណរាប់ពាន់រាប់ម៉ឺននាក់បានរត់ចូលទៅជ្រកកោនក្នុងទឹកដីវៀតណាម ដែលធ្វើឱ្យហាណូយមិនសូវពេញចិត្តប៉ុន្មានទេ។
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា: ពង្រាងលើកទីមួយ

ពង្រាងលើកទីមួយ
ថ្ងៃ ១០មករា ១៩៨០ ក្រុមប្រឹក្សាបដិវត្តន៍ប្រជាជនបានដាក់ឈ្មោះរស់-សម័យឱ្យដឹកនាំក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីឱ្យព្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះ។ លោកបានសរសេរវាយ៉ាងប្រយ័ត្នប្រយែងជាភាសាខ្មែរដោយប្រើភាសាច្បាស់ៗ និងងាយៗ ពេលណាក៏អាចទៅរួច គិតដិតដល់ ដែលរាល់ជនកម្ពុជាគួរតែយល់វាបាន។ លោកបានយករដ្ឋធម្មនុញ្ញវៀតណាម អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត ស.ស.ស.ស. ហុងគ្រី និងប៊ុលហ្គារី ដូចគ្នាដែររដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាមុនៗ (ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា សាធារណរដ្ឋខ្មែរ) ជាឯកសារយោង។ ដោយហេតុថាពង្រាងរបស់រស់-សម័យបានបរាជ័យដើម្បីផ្គាប់ចិត្តពួកវៀតណាម លោកក៏ត្រូវបានបង្ខូចកិត្យានុភាពជាសាធារណៈ និងពង្រាងរបស់លោកបានត្រូវគេបោះបង់ចោល។
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា: រដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលបានយល់ស្របដោយវៀតណាម

រដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលបានយល់ស្របដោយវៀតណាម
ការប្រើពាក្យនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ស.ប.ក.បានសង្កត់លើទំនាក់ទំនងរវាងរបបស.ប.ក. និងវៀតណាម។ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉ែន-សុវណ្ណបានទទួលស្គាល់ថាពួកយួនបានទទូចឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរឃ្លាខ្លះៗដែលខ្លួនមិនយល់ស្របជាមួយ។ ជាចុងក្រោយ នៅថ្ងៃ ២៧ មិថុនា ១៩៨១ រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើដែលបានបំពេញចិត្តពួកយួន។ វាបានបញ្ជាក់ កម្ពុជាជារដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យមួយ...បន្តិចម្ដងកំពុងជឿនលឿនទៅជាសង្គមនិយម។ អន្តរកាលទៅកាន់សង្គមនិយមត្រូវបានចូលរួមក្រោមពួកមេដឹកនាំនៃប.ប.ប.ក.ម៉ាក្ស៍និយម-លេនីននិយម។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញបានដាក់កម្ពុជាយ៉ាងច្បាស់លាស់ចូលក្នុងគន្លងរបស់សហភាពសូវៀត។ សត្រូវទីមួយរបស់ប្រទេសនេះ តាមរយៈរដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះគឺពួកវាតទីនិយម និងពួកអនុត្តរនិយមចិននៅប៉ីជិង ដែលកំពុងដើរតួក្នុងការឃុបឃិតគ្នាជាមួយចក្រពត្តិនិយមសហរដ្ឋ និងពួកមហាអំណាចដទៃៗទៀត។

គ្រានោះការធានាជាបច្ចេកទេសនូវកម្រិតសេរីភាពរដ្ឋប្បវេណីដ៏ទូលំទូលាយ និងសិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន រដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះបានដាក់កំហិតមួយចំនួន។ ជាគំរូ អំពើមួយអាចមិនធ្វើឱ្យខូចកិត្តិយសបុគ្គលដទៃផ្សេងទៀត រឺក៏មិនគួរឱ្យវាផ្ទុយមកវិញប៉ះពាល់បន្ថែមទៀត និងទំនៀមទម្លាប់សង្គម រឺក៏សណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈ រឺ សន្តិសុខជាតិឡើយ។ ក្នុងមាគ៌ាជាមួយគោលការនៃសមូហភាពនិយមសង្គមនិយម ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវមានកាតព្វកិច្ចដើម្បីអនុវត្តតាមមាគ៌ានយោបាយរដ្ឋ និងការពារកម្មសិទ្ធិសមូហភាព។

រដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះក៏បានថ្លែងគោលការនានាអភិបាលវប្បធម៌ ការអប់រំ សុខមាលភាពសង្គម និងសុខភាពសាធារណៈ។ ការរីកចម្រើនខាងភាសា អក្សរសាស្ត្រ សិល្បៈ និងវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាត្រូវបានសង្កត់ធ្ងន់ រួមជាមួយតម្រូវការសម្រាប់ការថែរក្សាទុកវប្បធម៌ ការជម្រុញទេសចណ៍ និងសហប្រតិបត្តិការវប្បធម៌ជាមួយប្រទេសក្រៅ។

មាត្រាជាច្រើនសម្រាប់អង្គរដ្ឋគឺនៅក្នុងជំពូកជាច្រើនដែលវែកញែកក្នុងរដ្ឋសភា ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី គណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ប្រជាជនដែនដី និងអង្គចៅក្រម។ គោលការសំខាន់ចំពោះប្រតិបត្តិការនៃអង្គសាធារណៈទាំងអស់ជាគោលការដែលប.ប.ប.ក.ម៉ាក្ស៍និយម-លេនីននិយមប្រើធ្វើជាស្ថាប័ននយោបាយរដ្ឋដ៏សំខាន់បំផុត។ ទំនាក់ទំនងអន្តរការីរវាងការិយាធិបតេយ្យរដ្ឋ និងសកម្មភាពជាមូលដ្ឋានចាំបាច់ត្រូវបានផ្ដល់ ដោយអង្គការជាច្រើនបានបញ្ចូលគ្នាជាមួយរណសិរ្សសាមគ្គីកសាងនិងការពារជាតិកម្ពុជា (រ.ស.ក.ក.ជ.ក.)។
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា: រដ្ឋធម្មនុញ្ញរ.ក.

រដ្ឋធម្មនុញ្ញរ.ក.
រដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានរំលឹកឡើងវិញនៅឆ្នាំ១៩៨៩ ដើម្បីជ្រោមជ្រែងគោលនយោបាយតម្រង់ទិសដៅទីផ្សារនៃរដ្ឋកម្ពុជាដែលបានបង្កើតថ្មី។ រដ្ឋនេះក្នុងឋានៈជាការបន្តនៃរបបស.ប.ក.ដែលផ្សាំនឹងតថភាពថ្មីតម្រូវតាមរយៈការលិចលង់នៃប្លុកសូវៀត នៅពេលដែលលោកមីខាអ៊ិវ-ហ្គ៊រ្បាឆកបានកាត់បន្ថយជំនួយសូវៀតអប្បបរមាដល់វៀតណាម និងកម្ពុជា។ មួយរំពេចនោះពួកមេដឹកនាំកម្ពុជាបានរកបានដោយការប្រវេប្រវាសរបស់ខ្លួនចំពោះការអនុគ្រោះនៅក្រៅប្រទេស ដែលរួមបញ្ចូលតម្រូវឱ្យបើកទីផ្សាររបស់ខ្លួន ការបោះបង់បន្តិចម្ដងៗនៃជំហរនិយមសូវៀតតាំងពីដើមរបស់ខ្លួន និងការរុញច្រានឱ្យស្វែងរកការសម្រុះសម្រួលខ្លះជាមួយបក្សពួកដែលកំពុងតែធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងខ្លួន។

រដ្ឋធម្មនុញ្ញស.ប.ក.មិនបានធ្វើការវែកញែកណាមួយអំពីប្រមុខរដ្ឋទេ ប្រហែលជាទុកតួនាទីសម្រាប់ព្រះសីហនុ។
រដ្ឋធម្មនុញ្ញរដ្ឋកម្ពុជា យ៉ាងណាមិញ​បានថ្លែងថាប្រធានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋនឹងក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋកម្ពុជា។
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា: រដ្ឋសភា

រដ្ឋសភា

អង្គអំណាចរដ្ឋជាន់ខ្ពស់គឺរដ្ឋសភា ដែលពួកតំណាងរបស់ខ្លួនត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយផ្ទាល់សម្រាប់ពេលប្រាំឆ្នាំម្ដង។ អាសនៈ១១៧របស់សភាត្រូវបានបំពញនៅថ្ងៃ ១ឧសភា ឆ្នាំ១៩៨១ កាលបរិច្ឆេទនៃការបោះឆ្នោតលើកទីមួយរបស់ស.ប.ក.។ (រ.ស.ស.ជ.ក.បានដាក់ឈ្មោះបេក្ខជន១៤៨រូប) ចំនួនអ្នកទៅបោះឆ្នោតត្រូវបានរាយការណ៍ថាមាន៩៩,១៧ភាគរយនៃអ្នកបោះឆ្នោត ដែលត្រូវបានបែងចែកជា២០មណ្ឌលបោះឆ្នោត។

កំឡុងសម័យប្រជុំដំបូង បានប្រារព្ធចាប់ពីថ្ងៃ ២០មិថុនា ដល់ ៣០មិថុនា សភាបានអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី និងបានជ្រើសតាំងពួកសមាជិកអង្គការចាត់តាំងរដ្ឋដែលបានបង្កើតឡើងក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះ។ សភានេះត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យអនុម័ត រឺ វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់ និងដើម្បីមើលលើការអនុវត្តច្បាប់ ដើម្បីកំណត់គោលនយោបាយក្នុងស្រុក និងការបរទេស ដើម្បីអនុវត្តតាមកម្មវិធីសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌និងថវិការដ្ឋ និងដើម្បីជ្រើសតាំង រឺ ដកចេញពួកមន្ត្រី និងសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ និងក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រីរបស់ខ្លួន (គណៈរដ្ឋមន្ត្រី)។ សភានេះក៏ត្រូវបានអនុញ្ញាតសិទ្ធិដើម្បីដកហូត បន្ថែមបន្ថយ រឺ លុបចោលពន្ធ ដើម្បីសម្រេចចិត្តលើការលើកលែងទោស និងដើម្បីធ្វើសច្ចាប័ន រឺដើម្បីទុកជាមោឃៈសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិណាមួយ។ ដូចជាក្នុងរដ្ឋសង្គមនិយមដទៃទៀតដែរ មុខងារពិតរបស់សភានេះគឺដើម្បីផ្ដល់ការគាំទ្រដល់វិធានការច្បាប់ និងរដ្ឋបាលដែលបានផ្ដើមធ្វើដោយក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ និងដោយក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី ទាំងពីរក្នុងនោះដែលបម្រើជាពួកភ្នាក់ងារនៃប.ប.ប.ក.ដែលកំពុងដឹកនាំ។

រដ្ឋសភាជាធម្មតាបានប្រជុំពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ។ កំឡុងសម័យរវាងសម័យប្រជុំរបស់ខ្លួន មុខងារនីតិបញ្ញត្តិត្រូវបានកាន់ដោយក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ។ សេចក្ដីព្រាងច្បាប់ត្រូវបាននាំទៅបញ្ចូលដោយក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី គណៈកម្មាការជាច្រើនរបស់សភានេះ (គណៈកម្មាធិការនីតិបញ្ញត្តិ) ប្រធាននៃរ.ស.ក.ក.ជ.ក. និងប្រមុខនៃអង្គការផ្សេងៗទៀត។ ពួកអ្នកតំណាងម្នាក់ៗមិនត្រូវបានផ្ដល់សិទ្ធិដើម្បីបញ្ចូលសេចក្ដីព្រាងច្បាប់ឡើយ។

ភ្លាមៗ សេចក្ដីព្រាងច្បាប់ជាច្រើន ផែនការនិងថវិការដ្ឋ និងវិធានការដទៃទៀតត្រូវបានដាក់បញ្ចូល សេចក្ដីព្រាងទាំងនោះត្រូវបានគេសិក្សាដំបូងដោយគណៈកម្មការរបស់សភា។ ក្រោយមកទៀតសេចក្ដីព្រាងបានត្រូវដាក់ទៅសភាដើម្បីការអនុម័ត។ កាលណោះសេចក្ដីព្រាងច្បាប់ធម្មតាៗត្រូវបានឆ្លងកាត់ដោយសំឡេងភាគច្រើនជាធម្មតា វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវការសំឡេងភាគច្រើនពីរភាគបី។ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើសេចក្ដីព្រាងច្បាប់ដែលបានអនុម័តហើយក្នុងរយៈពេលសាមសិបថ្ងៃនៃ​ការចេញរបស់ខ្លួន។ មុខងារមួយទៀតនៃសភាគឺដើម្បីមើលលើកិច្ចការនៃក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី ដែលមានមុខងារជាគណៈរដ្ឋមន្ត្រី។ សមាជិកសភាមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យកោះហៅការបោះឆ្នោតផ្ដល់សេចក្ដីទុកចិត្តក្នុងគណៈរដ្ឋមន្ត្រីទេ។ ច្រាសមកវិញ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រីមិនមានអំណាចដើម្បីរំលាយសភាឡើយ។

ធម្មនុញ្ញនេះបានចែងថាក្នុងករណីនៃ រឺក្រោមកាលៈទេសៈដែលមិនអាចរំពឹងផ្សេងៗ អាយុនៃសភាប្រាំឆ្នាំអាចនឹងត្រូវបានពន្យារដោយបទបញ្ជា។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦ កាលវេលារបស់សភានេះត្រូវបានពន្យារសម្រាប់ពេលប្រាំឆ្នាំទៀត រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១។
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា: ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ

ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ
រដ្ឋសភាបានជ្រើសរើសសមាជិកក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋរបស់ខ្លួនប្រាំពីររូប។ ប្រធាននៃក្រុមប្រឹក្សានេះបម្រើការជាប្រមុខរដ្ឋ ក៏ប៉ុន្តែអំណាចនេះត្រូវប្រើជាមេបញ្ជាការជាន់ខ្ពស់នៃមុខតំណែងមុននៃកងទ័ពដែលត្រូវបានគេលុបចោល​ពីពង្រាងចុងក្រោយនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

សមាជិកប្រាំពីររូបនៃក្រុមប្រឹក្សានេះស្ថិតក្នុងចំណោមពួកមេដឹកនាំដែលមានឥទ្ធិពលក្នុងស.ប.ក.។ រវាងសម័័យប្រជុំច្រើនលើកនៃរដ្ឋសភានេះ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋបានធ្វើបន្តកិច្ចការរបស់សភា។ វាអាចតែងតាំង រឺដកចេញអនុសាសន៍នៃក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋដែលមានរដ្ឋមន្ត្រីគណៈរដ្ឋមន្ត្រី ឯកអគ្គរដ្ឋទូត និងប្រេសិតទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវរដ្ឋាភិបាលបរទេសណាមួយ។ ពួកប្រេសិតការទូតបរទេសបានអត្ថាធិប្បាយលិខិតននានារបស់ខ្លួននូវការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដល់ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋនេះ។
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា: ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី រឺ គណៈរដ្ឋមន្ត្រី

ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី រឺ គណៈរដ្ឋមន្ត្រី

អង្គនីតិប្រតិបត្តិកំពូលរបស់រដ្ឋាភិបាលគឺជាក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី រឺ គណៈរដ្ឋមន្ត្រី ដែលនៅចុងឆ្នាំ១៩៨៧ត្រូវបានដឹកនាំដោយលោកហ៊ុន-សែន (ពេលនោះដែរគឺចាប់តាំងពីខែ មករា ១៩៨៥)។ ក្រៅពីនាយករដ្ឋមន្ត្រី (ត្រូវគេហៅថាប្រធាន) ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រីមានឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីពីររូប (អនុប្រធាន) និងរដ្ឋមន្ត្រីម្ភៃរូប។ រដ្ឋសភាបានជ្រើសតាំងពួករដ្ឋមន្ត្រីរបស់ក្រុមប្រឹក្សានេះសម្រាប់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំ។

ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រីបានជួបគ្នារាល់សប្ដាហ៍ក្នុងសម័យប្រជុំនីតិប្រតិបត្តិមួយ។ ការសម្រេចចិត្តនានាបានឱ្យមានការប្រជុំនីតិប្រតិបត្តិជាច្រើនលើកជាសមូហភាព រីឯការសម្រចចិត្តទាំងនោះក្នុងសម័យប្រជុំពេញអង្គគឺត្រូវធ្វើឡើងដោយសំឡេងភាគច្រើន។ ពួកអ្នកតំណាងនៃរ.ស.ក.ក.ជ.ក.និងអង្គការជាច្រើនដទៃទៀត ក្នុងនោះប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់អាចជាម្ចាស់ គឺជួនកាលត្រូវបានអញ្ជើញឱ្យចូលរួមសម័យប្រជុំពេញអង្គនៃក្រុមប្រឹក្សានេះ នៅពេលដែល[ខ្លួនកំពុង]ពិភាក្សាបញ្ហាសំខាន់ៗ។ ពួកអ្នកតំណាងទាំងនេះអាចបញ្ចេញទស្សនៈរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែពួកគេមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបោះឆ្នោតទេ។

ពួករដ្ឋមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលគឺទទួលបន្ទុកខាង កសិកម្ម គមនាគមន៍ ដំណឹកជញ្ជូន និង ប្រៃសណីយ៍ អប់រំ ហិរញ្ញវត្ថុ កិច្ចការបរទេស គេហដ្ឋាននិងពាណិជ្ជកម្មបរទេស ឧស្សាហកម្ម ព័ត៌មាន និងវប្បធម៌ មហាផ្ទៃ យុត្តិធម៌ ការពារជាតិ ផែនការ និងសង្គមកិច្ច និងអតីតយុទ្ធជន។ ជាការបន្ថែម គណៈរដ្ឋមន្ត្រីនេះរួមមានរដ្ឋមន្ត្រីមួយរូបសម្រាប់កិច្ចការកសិកម្ម និងការដាំដុះកៅស៊ូ ដែលត្រូវបានភ្ជាប់ទៅកាន់ការិយាល័យនៃក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកការិយាល័យនៃក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី គឺជាអគ្គលេខាធិការនៃការិយាល័យក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី ក៏ជាអ្នកដែលធ្លាប់ទទួលបន្ទុកខាងដឹកជញ្ជូន និងបណ្ដាញការពារព្រំដែនខ្មែរ-ថៃដែរ ជានាយកនៃអធិការកិច្ចកិច្ចការរដ្ឋមួយរូប និងជាប្រធាននាយកទូទៅនៃធនាគារជាតិប្រជាជនកម្ពុជាទៀត។
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា: អង្គចៅក្រម

អង្គចៅក្រម

ការស្ដារច្បាប់និងបទបញ្ជាគឺជាអ្វីមួយក្នុងចំណោមកិច្ចការជាបន្ទាន់ថែមទៀតនៃរបបហេង-សំរិន។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៩មក រដ្ឋបាលតុលាការគឺស្ថិតនៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃនៃតុលាការបដិវត្តន៍ប្រជាជនដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងរួសរាន់នៅភ្នំពេញ និងតាមទីក្រុងខេត្តធំផ្សេងៗទៀត។ ច្បាប់ថ្មីដែលទាក់ទងនឹងការរៀបចំនៃតុលាការ និងជាមួយការិយាល័យនៃរដ្ឋអាជ្ញាគឺត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើនៅខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨២។ ក្រោមច្បាប់នេះ តុលាការជាន់ខ្ពស់ប្រជាជនបានក្លាយជាតុលាការជាន់ខ្ពស់បំផុតនៃដែនដី។

ប្រព័ន្ធតុលាការបានផ្សំប្រកបដោយតុលាការបដិវត្តន៍ប្រជាជនជាច្រើន តុលាការយោធានានា និងការិយាល័យរបស់ពួករដ្ឋអាជ្ញា។ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី នៅលើអនុសាសន៍នៃអង្គរដ្ឋបាលដែនដីបានហៅថាគណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ប្រជាជន បានតែងតាំងពួកចៅក្រម និងពួករដ្ឋអាជ្ញា។
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា: បំណែងចែករដ្ឋបាល

បំណែងចែករដ្ឋបាល
នៅចុងឆ្នាំ១៩៨៧ ប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកទៅជាដប់ប្រាំបីខេត្ត និងក្រុង (municipality)ពិសេសពីរ ភ្នំពេញ និងកំពង់សោម ដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្របគ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាលកណ្ដាលដោយផ្ទាល់។

ខេត្តនានាត្រូវបានបែងចែកជាបន្ទាប់ទៀតទៅប្រហែល១២២ស្រុក ១៣២៥ឃុំ និង៩៣៨៦ភូមិ។

បំណែងចែករងនៃក្រុងគឺសង្កាត់ (ward)។
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា: គណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ប្រជាជនដែនដី

គណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ប្រជាជនដែនដី
អង្គជ្រើសតាំងមួយ ប្រកបដោយប្រធានមួយរូប អនុប្រធានមួយ រឺ ច្រើនរូប និងសមាជិកគណៈកម្មាធិការមួយចំនួន បានដំណើរការគណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ប្រជាជននីមួយៗ។ អង្គជ្រើសតាំងទាំងនេះត្រូវបានជ្រើសរើសដោយពួកអ្នកតំណាងនៃគណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ប្រជាជនថ្នាក់ទាបជាង​បន្ទាប់នៅថ្នាក់ខេត្ត និងស្រុក។

នៅថ្នាក់ខេត្តនិងស្រុក ដែលរយៈពេលនៃតំណែងនាទីគឺប្រាំឆ្នាំ សមាជិកគណៈកម្មាធិការត្រូវការការយល់ព្រមបន្ថែមពីពួកមន្ត្រីរដ្ឋការដែលតំណាងឱ្យរ.ស.ក.ក.ជ.ក.និងអ្នកផ្សេងទៀតដែល​បានបញ្ចូលការរៀបចំជាច្រើន។ នៅថ្នាក់ឃុំនិងសង្កាត់ សមាជិកនៃគណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ប្រជាជនត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយផ្ទាល់ដោយពួកអ្នកស្រុកក្នុងតំបន់រយៈពេលបីឆ្នាំម្ដង។

មុនការបោះឆ្នោតក្នុងស្រុកលើកទីមួយ ដែលត្រូវប្រារព្ធឡើងនៅខែកុម្ភៈ និង មីនា ឆ្នាំ១៩៨១ រដ្ឋាភិបាលកណ្ដាលបានតែងតាំងពួកមន្ត្រីគណៈកម្មាធិការដែនដីជាច្រើន។ នៅចុងឆ្នាំ១៩៨៧ វាមិនច្បាស់លាស់ទេថាតើពួកប្រធាននៃគណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ដែនដីបានរាយការណ៍ទៅកាន់ការិយាល័យក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី រឺទៅកាន់ក្រសួងមហាផ្ទៃ។
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា: កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ

កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ

thumb|90px|ចំណាំងកន្ទុយ​ក.ប.ប.ក. ​(១៩៧៩ ដល់ ១៩៨៩)
thumb|90px|ចំណាំងកន្ទុយ​ក.ប.ក. ​(១៩៨៩ ដល់ ១៩៩៣)
កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាទៀងទាត់នៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជាគឺកងទ័ពបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា (ក.ប.ប.ក.)។ ទាំងនេះគឺត្រូវបានគ្រោងទុកជាអន្តរជាតិនូវរូបភាពនៃរដ្ឋការនិយមវៀតណាមថ្មីនៅភ្នំពេញជារដ្ឋអធិបតេយ្យស្របច្បាប់។ ដោយការលើកស្ទួយកងកម្លាំងក្នុងស្រុកដូច្នេះគឺមិនមែនពិបាកណាស់ណាទេសម្រាប់ពួកអ្នកកាន់កាប់វៀតណាមនៅពេលនោះ ពីព្រោះពួកយួនធ្លាប់មានបទពិសោធន៍រួចទៅហើយក្នុងការបង្វឹក និងសម្របសម្រួលកងទ័ពនៅលាវដែលជាប្រទេសជិតខាង។

ក.ប.ប.ក.ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើមឡើយពីពួកកងជីវពល អតីតពួកសមាជិកខ្មែរក្រហម និងពួកទាហានកំណែន។Vietnam - Conflict with Cambodia កងទ័ពក.ប.ប.ក.ត្រូវបានបង្វឹក និងផ្គត់ផ្គង់ដោយកងទ័ពវៀតណាម។ ប៉ុន្តែដោយហេតុកង្វះនៃការហ្វឹកហ្វឺន និងសព្វាវុធសមរម្យ ប្រាក់បៀរវត្ស៍ស្ដួចស្ដើង និងការរត់ចោលជួរច្រើន ក.ប.ប.ក.ដែលកំពុងតែដុះស្លាបមិនមែនជាកងកម្លាំងប្រយុទ្ធដែលមានប្រសិទ្ធិភាពទេ និងភាគច្រើននៃការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងរ.ច.ក.ប.ត្រូវបានទុកជាចុងក្រោយបង្អស់ឱ្យកងទ័ពនៃពួកអ្នកកាន់កាប់ គឺកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម។

ពួកខ្មែរក្រហមបានបង្ខំពួកយួនឱ្យរវល់សង្គ្រាមកិច្ចទ័ពព្រៃជាអ្វីមួយនៃកលយុទ្ធរបស់ខ្លួន។ ជាច្រើនឆ្នាំបានកន្លងផុត ដោយពួកវៀតណាមបានរងការឈឺចាប់នូវសហេតុភាពដែលកំពុងធ្វើឱ្យអន្តរាយ និងសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីរ៉ាំរ៉ៃបានធ្វើឱ្យកម្ពុជាចុះទន់ខ្សោយ និងបានរំខានដល់កិច្ចប្រឹងប្រែងកសាងខ្លួនឡើងវិញ។  ខ្មែរក្រហមបានទទួលបានទំនុកចិត្តថាពួកគេអាចបន្តការវាយកងទ័ពវៀតណាមឱ្យទៅឆ្ងាយ ហើយយួនបានយល់នូវរបៀបដ៏ងាយដែលខ្លួននឹងក្លាយជារំពា ជាជាងសត្វរំពា។ ជាការពិតសៀវភៅខ្លះបានហៅនេះគឺ សង្គ្រាមវៀតណាមរបស់វៀតណាម។
ក.ប.ប.ក.ដែលអាចឆ្លើយតបទៅនឹងអង្គការពីរខាងក្រោមក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ ដែលមានឈ្មោះថា ក្រសួងការពារជាតិ និងសេនាធិការទូទៅ។ ពួកទាហានចាស់ៗមកពីបដិវត្តន៍ភូមិភាគបូព៌ា ជាពិសេសអ្នកទាំងនោះមកពីកំពង់ចាម ស្វាយរៀង ដូចគ្នាដែរ មនុស្សដែលត្រូវបានអប់រំនៅវៀតណាមបន្ទាប់ពីសន្និសីទសឺណែវ១៩៥៤បានកាន់តំណែងស្រាប់ក្នុងក្រសួងការពារជាតិ។ ការគ្រប់គ្រងក្នុងការបង្កើតយោធាក.ប.ប​.ក.និងការមិនលះបង់ចំពោះការប្រកាន់នយោបាយរបស់បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា (ប.ប.ប.ក.) ត្រូវបានធានាដោយបណ្ដាញគណបក្ស ដោយបានដាក់ពីលើរចនាសម្ព័ន្ធការពារជាតិ ដែលបានពង្រីកពីលើចុះក្រោមដល់អង្គភាពជាច្រើនគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ទាំងអស់។
ក.ប.ប.ក.បានអភិវឌ្ឍផងដែរនូវប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌យោធា ជាមួយនិងតុលាការយោធានានា ក៏ដូចជាបណ្ដាញនៃពន្ធនាគារយោធាជាច្រើនទៀតដែរ។Cambodia - Military Service

នៅឆ្នាំ១៩៨៩ ដោយបានចាប់ផ្ដើមសម័យអន្តរកាលនោះដែលបានឈានដល់កម្រិតកំពូលកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពប៉ារីសនៅឆ្នាំ១៩៩១។ បន្ទាប់ពីឈ្មោះសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជាត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរជាផ្លូវការទៅកាន់រដ្ឋកម្ពុជា (រ.ក.) ក.ប.ប.ក.ត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះជាកងទ័ពប្រជាជនកម្ពុជា (ក.ប.ក.)។ បន្តបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៣ ក.ប.ក.ត្រូវបានស្រូបទាញទៅជាកងទ័ជាតិថ្មីនៃកងទ័ពរាជានិយម ជាតិនិយម និងក.ប.ក.វិញ។
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ
រណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា
កងទ័ពបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា
ផែនការក៥
កម្ពុជាទំនើប
នយោបាយកម្ពុជា
សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម
ហ៊ុន-សែន
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា: គន្ថនិទ្ទេស

គន្ថនិទ្ទេស
Bekaert, Jacques, Cambodian Diary, Vol. 1: Tales of a Divided Nation 1983-1986, White Lotus Press, Bangkok 1997, ISBN 974-8496-95-3, & Vol. 2: A Long Road to Peace 1987-1993, White Lotus Press, Bangkok 1998, ISBN 978-974-8496-95-5
 Harris, Ian, Buddhism in Extremis: The Case of Cambodia, in Buddhism and Politics in Twentieth-Century Asia, edited by Ian Harris, 54-78 (London, New York: Pinter, 1999). ISBN 1-85567-598-6
 Gottesman, Evan, Cambodia after the Khmer Rouge: Inside the politics of Nation Building.
 ខៀរណឹន បឹន និងឃាំររ៉ូឡាញ-យូស (eds)។ ការប៉ះទង្គិចនិងការផ្លាស់ប្ដូរនៅកម្ពុជា។ ការសិក្សាអាស៊ីម៉ត់ចត់ ៣៤ (៤) (ធ្នូ ២០០២)
 Silber, Irwin, Kampuchea: The Revolution Rescued, Oakland, 1986
 វិខ្ខឺរី ម៉ៃឃល កម្ពុជា : ១៩៧៥-១៩៨២ បុស្តុន: សោសអឹនដ៍ប៉្រិស្ស៍ ១៩៨៤
 Volkmann, Toby Alice , Cambodia 1990. Special edition. Cultural Survival Quarterly 14(3) 1990
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ

National anthem of the PRK (tune) 
Puangthong Rungswasdisab, Thailand's Response to the Cambodian Genocide
Kenneth J. Conboy, Hanoi's Newest Friend: Tokyo 
Peacemakers Trust 

Category:ការដួលរលំ១៩៩៣
 
Category:អតីតនយោបាយាង្គនៃសង្គ្រាមត្រជាក់
Category:សង្គ្រាមពាក់ព័ន្ធនឹងវៀតណាម
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា
Category:ការកាន់កាប់យោធា
Category:ប្លុកខាងកើត
Category:ចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា
Category:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា
សាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ី

សាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ី (ភាសារុស្ស៊ី៖ Российская Республика) គឺជារដ្ឋមួយដែលមានអត្ថិភាពយ៉ាងខ្លីនៅអំឡុងឆ្នាំ១៩១៧។ សាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ីបានគ្របដណ្តប់លើដែនដីស្ទើរទាំងអស់នៃអតីតចក្រភពរុស្ស៊ី ហើយវាត្រូវបានប្រកាសបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩១៧ នៅក្នុងក្រឹត្យមួយដែលបានចុះដោយអាឡិចសាន់ដឺ ឃេរិនស្គី (ប្រធានរដ្ឋមន្ត្រី) និងលោកអាឡិចសាន់ដឺ ហ្សារុតនី (មន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌)។The Russian Republic Proclaimed at prlib.ru, accessed 12 June 2017

ក្រោយពីបានឡើងកាន់កាប់អំណាច បក្សបុលសេវិកបានសម្តៅលើឈ្មោះប្រទេសរុស្ស៊ីថាជាសាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ីដដែររហូតទាន់តែឈ្មោះ"សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី"ត្រូវបានអនុម័តឡើងជាផ្លូវការ។ នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩១៨ ក្រុមសាធារណរដ្ឋបានព្យាយាមបង្កើតសាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ីឡើងវិញដោយលើកនេះមានឈ្មោះថា"សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យរុស្ស៊ី" ប៉ុន្តែត្រូវបានទទួលបរាជ័យ។ កិច្ចសម្រេចនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយសភាធម្មនុញ្ញនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ីរួមហើយថែមទាំងបានអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីផងដែរក៏ប៉ុន្តែវាមិនត្រូវបានអនុវត្តទេព្រោះសភាត្រូវបានរំលាយនៅថ្ងៃដដែរនោះហើយម៉្យាងទៀត ទឹកដីរុស្ស៊ីភាគច្រើនគឺកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បក្សបុលសេវិក។
សាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ី: ឈ្មោះ

ឈ្មោះ
ពាក្យថា"សាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ី"គឺសម្តៅទៅលើសម័យកាលដែលប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវប្រកាសចេញជាសាធារណរដ្ឋពោលគឺអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩១៧។ វាមិនគួរយកទៅប្រើនៅក្នុងអំឡុងអវត្តមាននៃរាជាធិបតេយ្យពីខែមីនា ដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩១៧ នោះទេព្រោះនាពេលចន្លោះនោះមានមនុស្សជាច្រើនបានសម្តៅលើប្រទេសរុស្ស៊ីថាជាសាធារណរដ្ឋដោយសារតែស្ថានភាពអនាគតនៃរាជាធិបតេយ្យគឺមិនទាន់បាន"ដោះស្រាយ"រួច។
សាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ី: នយោបាយ

នយោបាយ
រដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋនេះគឺជាអ្នកស្នងបន្តពីរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នរុស្ស៊ី ហើយវាបានកាន់កាប់ទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ីបានល្មមគួរសមដែរដោយទឹកដីមួយភាគធំទៀតត្រូវគ្រប់គ្រងដោយពួកសូវៀត (បុលសេវិក)។ សូវៀតគឺជាអង្គការនយោបាយរបស់វណ្ណៈអធនដែលប្រពៃខ្លាំងខាងផ្នែកឧស្សាហកម្មហើយវាត្រូវបានត្រួតត្រាដោយបក្សពួកឆ្វេងនិយម។ សូវៀតដែលមានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំងចំពោះប្រជាជនរុស្ស៊ីក៏បានទទួលបន្ថែមនូវកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធហើយមិនយូរប៉ុន្មាន វាក៏អាចប្រយុទ្ធតតាំងជាមួយរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នរុស្ស៊ីបាន។

ការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នមកលើវិស័យយោធាគឺមានលក្ខណៈស្រាលបំផុត។ ឧទាហរណ៍៖ កម្មករនាវានៅសមុទ្របាល់ទិកជាច្រើនមានទស្សនៈនយោបាយឆ្វេងនិយមហើយបាននាំគ្នាចូលរួមយ៉ាងសកម្មនៅក្នុងសកម្មភាពនយោបាយនៅឯរដ្ឋធានី។ មន្ត្រីយោធាជាច្រើនបានប្រកាន់នយោបាយស្លាបស្តាំហើយវាក៏បានផ្តល់បញ្ហាមួយចំនួនដល់សាធារណរដ្ឋផងដែរ – ឧទាហរណ៍៖ លោកឧត្តមសេនីយ៍ឡាហ្វ កូនីលូវបានខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកឃេរិនស្គីតែត្រូវទទួលបរាជ័យ។
សាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ី: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ
 The Russian Republic proclaimed. Presidential Library
 Browder, R. P., Kerensky, A. F. The Russian Provisional Government, 1917: Documents. "Stanford University Press". Stanford, 1961. 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បដិវត្តន៍រុស្ស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នរុស្ស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតសាធារណរដ្ឋ
សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា

សាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា (ភាសាអាល្លឺម៉ង់៖ Weimarer Republik) គឺជាឈ្មោះរបបមិនច្បាស់លាស់មួយ (មិនជាផ្លូវការ) របស់ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ពីឆ្នាំ១៩១៨ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៣៣។ ឈ្មោះនៃរបបសាធារណរដ្ឋមួយនេះគឺកើតចេញមកពីទីក្រុងវ៉ៃម៉ា ដែលជាកន្លែងដែលទទួលកិច្ចប្រជុំរដ្ឋធម្មនុញ្ញដំបូងគេ។ ឈ្មោះដែលយកជាផ្លូវការគឺ Deutsches Reich (អង់គ្លេស: German Reich) ដែលមានតាំងពីឆ្នាំ១៨៧១ មកម្លេះ។ ទោះជាឈ្មោះនេះអាចប្រែមកថា "អាណាចក្រអាល្លឺម៉ង់"មែន ប៉ុន្តែពាក្យថា Reich ដែលយើងប្រើតំណាងឱ្យរបបនេះគឺមិនមានអត្តន័យអ្វីជាប់ទាក់ទងរាជានិយមនោះទេ។ ជាភាសាខ្មែរ យើងតែងហៅរដ្ឋមួយនេះថា ប្រទេសអាល្លឺម៉ងជាធម្មតា។ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋយ៉ាងជាក់ស្តែងនៅថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆកា ឆ្នាំ១៩១៨ បន្ទាប់ពីអធិរាជវិលហែលម៍ទី២ បានដាក់រាជ្យបោះបង់រាជបល្ល័ង្កអាល្លឺម៉ង់និងព្រុសចោល។
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមរ៉ូម៉ានី: សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតរ៉ូម៉ានី

សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតរ៉ូម៉ានី 

 បណ្ដាឆ្នាំដំបូង 
បណ្ដាឆ្នាំដំបូងនៃការគ្រប់គ្រងបែបកុម្មុយនីស្ដនៅប្រទេសរ៉ូម៉ានីត្រូវបានកត់សម្គាល់ដោយការផ្លាស់ប្ដូរវិធីគ្រប់គ្រងម្ដង ហើយម្ដងទៀត និងដោយការចាប់ខ្លួន និងដាក់គុកនូវមនុស្សជាច្រើន ដោយសារភាគីនយោបាយនានាខិតខំប្រជែងគ្នា ដើម្បីដណ្ដើមឧត្តមភាព។ ធនធានរបស់ប្រទេសក៏ត្រូវបានបង្ហូរចេញ តាមកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយសូវៀត ឈ្មោះកិច្ចព្រម ព្រៀង SovRom ដែលសម្របសម្រួលការដឹកជញ្ជូនចេញនូវមុខទំនិញនានាទៅកាន់សហភាពសូវៀតក្នុងតម្លៃធម្មតា។

នៅថ្ងទី១១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៨ ធនាគារ និងក្រុមហ៊ុនពាណិជ្ជកម្មធំៗត្រូវបានធ្វើជាតូបនីយកម្ម។

មេដឹកនាំកុម្មុយនីស្ដនៅរ៉ូម៉ានីលេចចេញជាក្រុមបីធំៗដែលក្រុមទាំងបីនេះសុទ្ធតែជាពួកស្ដាលីននិយម ដែលបង្ហាញច្បាស់តាមរយៈការគោរពទៅលើប្រវត្តិផ្ទាល់ខ្លួនបុគ្គល មិនមែនទៅលើភាពខុសគ្នានៃជម្រៅគំនិតផ្នែកនយោបាយ ឬ ទស្សនវិជ្ជានោះឡើយ។ ក្រោយមក ការសិក្សាអំពីប្រវត្តិសាស្រ្តបានបញ្ជាក់អំពីអត្តសញ្ញាណនៃក្រុមទាំងនោះ រួមមាន៖ ក្រុម "Muscovites" ជាពិសេសគឺលោកស្រី Ana Pauker និងលោក Vasile Luca ដែលកាលពីសម័យសង្រ្គាមបានស្ថិតនៅទីក្រុងម៉ូស្គូ, ក្រុម "Prison Communists" ជាពិសេសគឺលោក Gheorghe Gheorghiu-Dej ដែលបានជាប់គុកកាលពីក្នុងសម័យសង្រ្គាម និងក្រុមដែលមានលក្ខណៈជាស្ដាលីននិយមតិចតួចគឺក្រុម "Secretariat Communists" ជាពិសេសគឺលោក Lucrețiu Pătrășcanu ដែលបានរស់លាក់ខ្លួនពេញមួយរបបគ្រប់គ្រងរបស់លោក Antonescu និងបានចូលរួមជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលទូលំទូលាយនៅក្នុងពេលភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការធ្វើរដ្ឋប្រហាររបស់ស្ដេច Michael ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៤។ 

លោកស្រី Ana Pauker និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់លោកស្រីត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីគោលជំហរមិនច្បាស់លាស់ម្ដងឆ្វេងម្ដងស្ដាំ។ ឧទាហរណ៍ ពួកគេនៅពេលដំបូងបានចូលរួមមិនគាំទ្រឱ្យរំលាយចោលនូវវណ្ណៈគហបតីជនបទ ហើយក្រោយមកក៏បានផ្លាស់ប្ដូរគោលជំហរនេះវិញ។ នៅទីបំផុត ដោយមានការគាំទ្រពីលោកចូសេព ស្ដាលីន លោក Gheorghiu-Dej បានឈ្នះគេទាំងអស់។ លោកស្រី ត្រូវបានធ្វើវិសុទ្ធកម្មចេញពីបក្ស (រួមជាមួយនឹងសមាជិកបក្សចំនួន១៩២,០០០ នាក់ផ្សេងទៀត) ហើយលោក Pătrășcanu ត្រូវបានគេប្រហារជីវិតបន្ទាប់ពីបានកាត់ទោសក្នុងសវនាការឆាកសម្ដែងមួយ។
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមរ៉ូម៉ានី: បណ្ដាឆ្នាំដំបូង

បណ្ដាឆ្នាំដំបូង 
បណ្ដាឆ្នាំដំបូងនៃការគ្រប់គ្រងបែបកុម្មុយនីស្ដនៅប្រទេសរ៉ូម៉ានីត្រូវបានកត់សម្គាល់ដោយការផ្លាស់ប្ដូរវិធីគ្រប់គ្រងម្ដង ហើយម្ដងទៀត និងដោយការចាប់ខ្លួន និងដាក់គុកនូវមនុស្សជាច្រើន ដោយសារភាគីនយោបាយនានាខិតខំប្រជែងគ្នា ដើម្បីដណ្ដើមឧត្តមភាព។ ធនធានរបស់ប្រទេសក៏ត្រូវបានបង្ហូរចេញ តាមកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយសូវៀត ឈ្មោះកិច្ចព្រម ព្រៀង SovRom ដែលសម្របសម្រួលការដឹកជញ្ជូនចេញនូវមុខទំនិញនានាទៅកាន់សហភាពសូវៀតក្នុងតម្លៃធម្មតា។

នៅថ្ងទី១១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៨ ធនាគារ និងក្រុមហ៊ុនពាណិជ្ជកម្មធំៗត្រូវបានធ្វើជាតូបនីយកម្ម។

មេដឹកនាំកុម្មុយនីស្ដនៅរ៉ូម៉ានីលេចចេញជាក្រុមបីធំៗដែលក្រុមទាំងបីនេះសុទ្ធតែជាពួកស្ដាលីននិយម ដែលបង្ហាញច្បាស់តាមរយៈការគោរពទៅលើប្រវត្តិផ្ទាល់ខ្លួនបុគ្គល មិនមែនទៅលើភាពខុសគ្នានៃជម្រៅគំនិតផ្នែកនយោបាយ ឬ ទស្សនវិជ្ជានោះឡើយ។ ក្រោយមក ការសិក្សាអំពីប្រវត្តិសាស្រ្តបានបញ្ជាក់អំពីអត្តសញ្ញាណនៃក្រុមទាំងនោះ រួមមាន៖ ក្រុម "Muscovites" ជាពិសេសគឺលោកស្រី Ana Pauker និងលោក Vasile Luca ដែលកាលពីសម័យសង្រ្គាមបានស្ថិតនៅទីក្រុងម៉ូស្គូ, ក្រុម "Prison Communists" ជាពិសេសគឺលោក Gheorghe Gheorghiu-Dej ដែលបានជាប់គុកកាលពីក្នុងសម័យសង្រ្គាម និងក្រុមដែលមានលក្ខណៈជាស្ដាលីននិយមតិចតួចគឺក្រុម "Secretariat Communists" ជាពិសេសគឺលោក Lucrețiu Pătrășcanu ដែលបានរស់លាក់ខ្លួនពេញមួយរបបគ្រប់គ្រងរបស់លោក Antonescu និងបានចូលរួមជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលទូលំទូលាយនៅក្នុងពេលភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការធ្វើរដ្ឋប្រហាររបស់ស្ដេច Michael ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៤។ 

លោកស្រី Ana Pauker និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់លោកស្រីត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីគោលជំហរមិនច្បាស់លាស់ម្ដងឆ្វេងម្ដងស្ដាំ។ ឧទាហរណ៍ ពួកគេនៅពេលដំបូងបានចូលរួមមិនគាំទ្រឱ្យរំលាយចោលនូវវណ្ណៈគហបតីជនបទ ហើយក្រោយមកក៏បានផ្លាស់ប្ដូរគោលជំហរនេះវិញ។ នៅទីបំផុត ដោយមានការគាំទ្រពីលោកចូសេព ស្ដាលីន លោក Gheorghiu-Dej បានឈ្នះគេទាំងអស់។ លោកស្រី ត្រូវបានធ្វើវិសុទ្ធកម្មចេញពីបក្ស (រួមជាមួយនឹងសមាជិកបក្សចំនួន១៩២,០០០ នាក់ផ្សេងទៀត) ហើយលោក Pătrășcanu ត្រូវបានគេប្រហារជីវិតបន្ទាប់ពីបានកាត់ទោសក្នុងសវនាការឆាកសម្ដែងមួយ។