navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
នគរពួកមន: ទ្វារវត្តី

ទ្វារវត្តី

thumb|250px|ព្រះពុទ្ធទ្រង់ផ្ទំប្រវែង ១៣ មាត្រ នគររាជសីមា
ដងទន្លេចៅព្រះយាស្ថិតត្រង់អ្វីនៅប្រទេសថៃកណ្ដាលសព្វថ្ងៃនេះ អង្កាល់ណោះធ្លាប់ជាស្រុកកណើតនៃវប្បធម៌ទ្វារវត្តីរបស់មន ដែលត្រូវបានគេអះអាងថាមានចាប់ពីសតវត្សទី៧ ដល់សតវត្សទី១០។David K. Wyatt, A Short History of Thailand (Yale University Press: New Haven, Connecticut, 2003) p. 18. អត្ថិភាពនៃអរិយធម៌ទាំងនេះត្រូវបានបំភ្លេចជាយូរមកហើយដោយពួកសៀម ពេលនោះលោកស៊ែម្យូល-បៀលបានរកឃើញបុរីរដ្ឋនេះក្នុងសំណេរចិនស្ដីពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ថា “ទូឡូប៉ូទី”។ កំឡុងដើមសតវត្សទី២០ ពួកអ្នកបុរាណវិទូដឹកនាំដោយលោកហ្សក-សឺដេសបានធ្វើការកំណាយដ៏ធំនៅត្រង់អ្វីដែលត្រូវនឹងនគរបឋមសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានដឹងថាបុរីរដ្ឋនេះជាចំណុចកណ្ដាលនៃវប្បធម៌ទ្វារវត្តី។ ឈ្មោះបានបង្កើតឡើង ទ្វារវត្តីត្រូវបានអះអាងបញ្ជាក់ដោយអក្សរចារឹកលើបន្ទះជាសំស្ក្រឹតដែលមានឈ្មោះថា "ទ្វារវត្តី"។
thumb|110px|right|រូបចំលាក់វិស្ណុសម័យចក្រភពខ្មែរ ~សតវត្សទី១០
ក្រោយតមកទៀត ស្ថានីយ៍ទ្វារវត្តីកាន់តែច្រើនៗទៅត្រូវបានគេរកឃើញនៅពាសពេញដងទន្លេចៅព្រះយា។ ស្ថានីយ៍សំខាន់បំផុតពីរកន្លែងគឺនគរបឋម និង ឧទង (នៅចង្វាតសុវណ៌បុរីសម័យបច្ចុប្បន្ន)។ អក្សរចារឹកទ្វារវត្តីជាភាសាសំស្ក្រឹត និង មនប្រើប្រាស់អក្សរចេញពីអក្សរបល្លវៈនៃរាជវង្សបល្លវៈឥណ្ឌាខាងត្បូង។ សាសនានៅទ្វារវត្តីត្រូវបានគេគិតថាជាពុទ្ធសាសនាថេរវាទឆ្លងតាមទំនាក់ទំនងជាមួយស្រីលង្កា ដែលមានវណ្ណៈគ្រប់គ្រងគេធ្វើពិធីសាសនាព្រហ្មញ្ញ។ សិល្បៈទ្វារវត្តី រួមមានរូបសំណាកព្រះពុទ្ធ និង ស្តូប ដែលបង្ហាញនូវភាពស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងរូបសំណាកព្រះពុទ្ធនៃរាជវង្សគុប្តៈនៃឥណ្ឌា។ ផលិតកម្មដ៏លេចធ្លោបំផុតនៃសិល្បៈទ្វារវត្តីគឺ ធម្មចក្រ រឺ កង់ថ្មដែលផ្ដល់នូវសញ្ញានៃការគោរពបដិបត្តិពុទ្ធសាសនា។ ប៉ែកខាងកើតដងទន្លេចៅព្រះយាត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលខ្មែរ និងព្រហ្មញ្ញសាសនាទៀតដូចដែលអក្សរចារឹកត្រូវបានរកឃើញជាភាសាខ្មែរ និង សំស្ក្រឹត។Brown, Robert L. (1996). The Dvaravati wheels of law and the Indianization of South East Asia. Leiden:E.J.Brill

ទ្វារវត្តីមិនមែនជានគរមួយ ប៉ុន្តែគឺជាបណ្ដាញមួយនៃទីក្រុង-រដ្ឋជាច្រើនដែលបាននាំសួយសារអាករទៅដល់ទីក្រុង-រដ្ឋដែលមានឥទ្ធិពលជាងគេតាមរយៈ គំរូនៃមណ្ឌល។ វប្បធម៌ទ្វារវត្តីបានលាតសន្ធឹងទៅដល់ឦសានហើយក៏លាតឆ្ពោះទៅភាគខាងត្បូងហួសទៅដល់បួរដីក្រៈ។ ទ្វារវត្តីគឺប៉ែកនៃពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិសម័យបុរាណមួយផ្នែក ដូចគ្នានេះ វត្ថុបុរាណរ៉ូមត្រូវបានគេរកឃើញ ហើយទ្វារវត្តីបញ្ជូនសួយសារអាករទៅកាន់រាជវាំងថាងត្រូវបានកត់ត្រាទុក។ វប្បធម៌មួយនេះបានបាត់បង់ឥទ្ធិពលប្រហែលនៅសតវត្សទី១០ នៅពេលស្ថិតនៅក្រោមចំណុះនៃរដ្ឋបុរីល្វោខ្មែរ។
នគរពួកមន: ហរិបុញ្ជយ

ហរិបុញ្ជយ

thumb|ពុទ្ធបដិមាករមួយអង្គពីវត្តកុក្កុត លាំពូន
តាមរយៈចាមទេវីវង្សា ទីក្រុងហរិបុញ្ជយ (សម័យថ្មី លាំពូន) ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយពួកឥសី។ ចាមទេវីគឺជាព្រះនាងល្វោមួយអង្គ ត្រូវបានគេយាងអោយមកគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅប្រហែលឆ្នាំគ.ស ៧០០។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏កាលបរិច្ឆេទនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាពិតជាយូរពេកហើយចំពោះការបង្កើតហរិបុញ្ជយ កាលណោះចាមទេវីមិននាំយកធម្មចក្រមកភាគខាងជើងទេ។ ហរិបុញ្ជយប្រហែលជាពន្លកសម័យក្រោយ (ប្រហែលសតវត្សទី១០) នៃនគរលវោ រឺ​ ផ្ទុយទៅវិញមានជាប់ទាក់ទងទៅនឹងនគរសុធម្ម។

ហរិបុញ្ជយធ្លាប់ជាមជ្ឈមណ្ឌលថេរវាទនៅភាគខាងជើង។ នគរនេះបានរុងរឿងកំឡុងរជ្ជកាលនៃព្រះបាទអត្តយវង្សដែលជាអ្នកកសាងព្រះធាតុហរិបុញ្ជយនៅឆ្នាំ ១១០៨។ នគរនេះមានទំនាក់ទំនងរឹងមាំទៅនឹងនគរសុធម្មមនមួយទៀត។ កំឡុងសតវត្សទី១១ ហរិបុញ្ជយបានធ្វើសង្គ្រាមអូសបន្លាយយ៉ាងយូរអង្វែងជាមួយនគរហិរណ្យងឿនយាងរបស់តៃនៅជើងសែន។ ដោយបានចុះខ្សោយដោយការលុកលុយរបស់តៃ ហរិបុញ្ជយជាអវសានបានដួលរលំនៅឆ្នាំ ១២៩៣ ដោយម័ងរាយមហារាជ ស្ដេចនៃលានស្រែ ជារដ្ឋស្នងនគរហិរណ្យងឿនយាង។
នគរពួកមន: សុធម្ម (សតវត្សទី៩-១០៥៧)

សុធម្ម (សតវត្សទី៩-១០៥៧)

ពួកអ្នកប្រាជ្ញជាទូទៅប្រកាន់ថាពួកមនបានបង្កើតជាបុរីរដ្ឋតូចៗ (រឺក៏ ទីក្រុងរដ្ឋធំៗ) នៅភូមាក្រោម។ ទាំងទីក្រុងសុធម្ម និងបាគូ ត្រូវបានជឿជាក់ថាត្រូវបានគេបង្កើតឡើងនៅសតវត្សទី៩។ រដ្ឋទាំងនេះគឺជាកំពង់ផែពាណិជ្ជកម្មសំខាន់ៗចន្លោះមហាសមុទ្រឥណ្ឌា និង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក។ ដោយហេតុតែ តាមរយៈការកសាងប្រពៃណីទំនៀមទំលាប់ បណ្ដាទីក្រុងរដ្ឋរបស់មនពីដើមរៀងមកត្រូវបានសញ្ជ័យដោយនគរបាកានចាប់ពីភាគខាងជើងនៅឆ្នាំ ១០៥៧ និង ទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណីខាងអក្សរសាស្ត្រ សាសនារបស់សុធម្មបានជួយផ្ដល់ជាពុម្ពសូនជាអរិយធម៌ដើមរបស់បាកាន។Htin Aung 1967: 32–33 រវាងឆ្នាំ ១០៥០ និង ប្រហែល ១០៨៥ ពួកសិប្បករ និងសិប្បការិនីបានជួយកសាងបូជីយដ្ឋានមួយភាគ ចំនួនពីរពាន់នៅបាកាន សំណល់នៃអ្វីទាំងនោះពេលបច្ចុប្បន្ន ជាគូប្រជែងនឹងភាពរុងរឿងត្រចះត្រចង់នៃអង្គរវត្ត។ South 2003: 67 អក្សរមនចាត់ទុកថាជាប្រភពដើមនៃអក្សរភូមា ភស្តុតាងដំបូងបង្អស់ក្នុងនោះត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទត្រូវនឹងឆ្នាំ១០៥៨ មួយឆ្នាំបន្ទាប់ពីការសញ្ជ័យសុធម្ម រកឃើញដោយពួកអ្នកប្រាជ្ញសម័យអាណានិគម។Harvey 1925: 307

យ៉ាងណាក៏ដោយ ការស្រាវជ្រាវថ្មីៗនៅតែមានការមើលឃើញភាគតិច-លើកឡើងថាមនមានឥទ្ធិពលនៅផ្ទៃខាងក្នុង ក្រោយពីការសញ្ជ័យរបស់អនិរុទ្ធមានព្រេងនិទានសម័យក្រោយបាកានបានរៀបរាប់បំផ្លើសយ៉ាងខ្លាំង ហើយនិយាយថាភូមាភាគក្រោមជាក់ស្ដែង គ្មានបុរីរដ្ឋឯករាជ្យរឹងមាំមុនការពង្រីកទឹកដីរបស់បាកានទាល់តែសោះ។Lieberman 2003: 91 ប្រហែលជាក្នុងសម័យកាលនោះ កករល្បប់របស់ដីសណ្ដនាពេលបច្ចុប្បន្នបានលាតសន្ធឹងដល់ខ្សែឆ្នេរ ៤,៨២៤ គ.ម ក្នុងមួយសតវត្ស សេសសល់មិនគ្រប់គ្រាន់ និងផ្ទៃសមុទ្រនៅតែលូតចូលមកជ្រៅចូលមកកាន់ដីគោក ដែលជាដីទ្រទ្រង់ប្រជាជនភាគច្រើនជាងប្រជាជនដ៏តិចតួចនៅចុងសម័យមុនអាណានិគមទៅទៀត។ (ភស្តុតាងនៃអក្សរភូមាដំបូងបង្អស់ត្រូវបានកំណត់កាលទៅនឹងឆ្នាំ ១០៣៥ និងប្រហែលជានៅដើមឆ្នាំគ.ស ៩៨៤។ ការស្រាវជ្រាវថ្មីៗលើកឡើងថា អក្សរព្យូគឺជាប្រភពដើមនៃអក្សរភូមា។)Aung-Thwin 2005: 167–178, 197–200

ទោះបីជាទំហំ និង ភាពសំខាន់នៃរដ្ឋទាំងនេះនៅតែត្រូវបានគេពិភាក្សាតទល់មិនអស់មិនហើយ អ្នកប្រាជ្ញទាំងអស់ទទួលយកថាកំឡុងសតវត្សទី១១ បាកានបានបង្កើតរដ្ឋអំណាចរបស់ខ្លួននៅភូមាក្រោម និងការសញ្ជ័យនេះបានសំរួលឱ្យមានការដោះដូរវប្បធម៌គ្នាមានការរីកលូតលាស់ បើទោះជាគ្មានមននៅក្នុងតំបន់ ក៏នៅមានឥណ្ឌា និងស្រីលង្កាដែលជាទីកន្លែងរឹងមាំខាងថេរវាទដែរ។ ចាប់ពីចំណុចឈរជើងខាងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ការសញ្ជ័យសុធម្មរបស់អនិរុទ្ធក៏បានពិនិត្យមើលឃើញការរីកចំរើនរបស់ខ្មែរនៅឆ្នេរតនាវស្រីផងដែរ។
នគរពួកមន: លវោ

លវោ

thumb|ប្រាសាទខ្មែរនៅវត្តព្រះប្រាង្គព្រួញបីនៅលវបុរី
ប្រហែលសតវត្សទី១០ ទីក្រុងរដ្ឋទ្វារវត្តីទាំងនេះត្រូវបានបង្រួបបង្រួមជាមណ្ឌលពីរ លវោ (សម័យទំនើបលពបុរី) និងសុវណ្ណភូមិ (សុវ៌ណបុរីសម័យទំនើប)។ តាមរយៈរឿងនិទាននៅក្នុងពង្សាវតារភាគខាងជើង នៅឆ្នាំ៩០៣ ស្ដេចមួយអង្គនៃតម្ព្រលិង្គ បានលុកលុយនិងដណ្ដើមយកលវោ ហើយបានតែងតាំងព្រះអង្គម្ចាស់ម៉ាឡេមួយអង្គឱ្យឡើងសោយរាជ្យនៅល្វោ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ម៉ាឡេអង្គនេះបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាងខ្មែរដែលបានភៀសព្រះកាយពីការសំលាប់រង្គាលរាជវង្សនៅមហានគរ។ បុត្រានៃគូស្វាមីទាំងពីរបានដណ្ដើមយកបានរាជបល្លង្កខ្មែរ ហើយបានក្លាយជាព្រះបាទសូយ៌្យវម៌្មទី១ ដូចនោះនាំឱ្យល្វោស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ខ្មែរឆ្លងតាមសហបុគ្គល។ សូយ៌្យវម៌្មទី១ក៏បានពង្រីកទឹកដីទៅដល់ខ្ពង់រាបគោរាជ (ក្រោយមកបានហៅថា ឦសាន) ដោយបានសាងសង់ប្រាសាទជាច្រើន។

សូយ៌្យវម៌្ម យ៉ាងណាមិញ ព្រះអង្គគ្មានរជ្ជទាយាទជាឱរសឡើយ ហើយលវោក៏បានទទួលឯករាជ្យឡើងវិញ។ ព្រះបាទអនិរុទ្ធនៃបាកានបានលុកលុយលវោនៅឆ្នាំ១០៥៨ និង បានយកព្រះនាងលវោមួយអង្គជាព្រះមហេសីរបស់ទ្រង់។ អំណាចនៃនគរលវោបានឡើងដល់កំពូលក្នុងរាជ្យនៃព្រះនរាយណ៍ (១០៧២-១០៧៦)។ លវោបានប្រឈមមុខនឹងការឈ្លានពានរបស់ភូមា ក្រោមរាជ្យក្យានហ៊្សីត្ថា ដែលមាតារបស់ទ្រង់គឺជាព្រះនាងនៃលវោ នៅឆ្នាំ១០៨០ ប៉ុន្តែព្រះអង្គប្រហែលត្រូវគេវាយច្រានឱ្យដកទ័ពថយក្រោយវិញ។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតនៃព្រះនរាយណ៍ យ៉ាងណាមិញ លវោបែរធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភ្នក់ភ្លើងសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីបង្ហូរឈាមគ្នាឯង ហើយខ្មែរស្ថិតក្រោមរជ្ជកាលនៃព្រះបាទសូយ៌្យវម៌្មទី២ បានឆក់យកឱកាសដ៏ល្អនេះដោយបើកការលុកលុយលវោបានសំរេច រួចហើយក៏តែងតែព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ជាស្ដេចនៃលវោ។

ម្ដងហើយម្ដងទៀត ផ្ទុយទៅវិញដោយមិនអាចបញ្ឈប់ការត្រួតត្រារបស់ខ្មែរបាន នៅទីបញ្ចប់ខ្មែរក៏បានធ្វើ "ខ្មែរូបនីយកម្ម" នគរលវោ។ លវោត្រូវបានប្រែទំរង់ពីទីក្រុងទ្វារវត្តីមនខាងថេរវាទទៅជាទីក្រុងខ្មែរបែបព្រហ្មញ្ញសាសនាទៅវិញ។ លវោបានក្លាយជាឃ្លាំងនៃវប្បធម៌ខ្មែរនិងមហាអំណាចនៃតំបន់អាងទន្លេចៅព្រះញា។ ចំលាក់លៀនរាក់នៅអង្គរវត្តបានបង្ហាញពីកងទ័ពលវោជាកងទ័ពរបស់នគរចំណុះនៃមហានគរខ្មែរ។ ប៉ុន្តែ ការចាប់អារម្មណ៍មួយគួរឱ្យយើងកត់សំគាល់នោះគឺថាកងទ័ពតៃត្រូវគេឃើញថាជាចំណែកមួយនៃកងទ័ពលវោ មួយសតវត្សមុនពេលពួកសៀមបង្កើតនគរសុខោទ័យ។
នគរពួកមន: ហង្សាវត្តី រឺ រាមញ្ញទេស (១២៨៧–១៥៣៩ ១៥៥០-១៥៥២)

ហង្សាវត្តី រឺ រាមញ្ញទេស (១២៨៧–១៥៣៩ ១៥៥០-១៥៥២)

នៅឆ្នាំ ១២៨៧ ចក្រភពបាកានបានលិចលង់ដោយសារតែការឈ្លានពានរបស់ម៉ុងហ្គោល និងរដ្ឋចំណុះរបស់ចក្រភពទាំងអស់នោះបានក្លាយជារដ្ឋឯករាជ្យ។ នៅភូមាភាគខាងក្រោមសម័យបច្ចុប្បន្ន ព្រះបាទហ្វារួ ទ្រង់បានបង្កើតនគរជនជាតិនិយាយភាសាមនហៅថា រាមញ្ញទេស ដោយធ្វើការបង្រួបបង្រួមតំបន់និយាយភាសាមនទាំងបីនៅឯភូមាភាគខាងក្រោម: មុំហ៍ (មោត្តមៈ), បាគូ (បាហ្គោ), តំបន់ដីសណ្ដឥរាវត្តី។  Htin Aung 1967: 78–80 រាជធានីដំបូងរបស់នគរនេះគឺមុំហ៍ ប៉ុន្តែរាជធានីត្រូវបានរើទៅកាន់បាគូវិញនៅឆ្នាំ ១៣៦៩។

រយៈពេល ១០០ ឆ្នាំដំបូង នគរនេះគ្រាន់តែជាប្រជុំនៃតំបន់និយាយភាសាមនទាំងបីដែលគ្មានស្ថេរភាពមួយប៉ុណ្ណោះ។ ស្ដេចកំពូលៗនៃរាជធានីនេះមានឥទ្ធិពលតិចតួចណាស់ទៅលើបណ្ដាប្រទេសចំណុះទាំងប៉ុន្មាននោះ។ ជាការពិតទៅ មុំហ៍ស្ថិតនៅក្នុងការជ្រួលច្របល់ដោយបើកចំហចាប់ពីឆ្នាំ ១៣៦៣ ដល់ ១៣៨៩។ ការគ្រប់គ្រងបានប្រមូលផ្ដុំអំណាចច្រើនក្រោមរជ្ជកាលនៃព្រះបាទរាជាធិរាជ ដែលទ្រង់មិនត្រឹមតែបានបង្រួបបង្រួមតំបន់និយាយភាសាមនទាំងបីឱ្យរឹងរឹតតែរឹងមាំតែប៉ុណ្ណឹងទេ ប៉ុន្តែក៏មានជោគជ័យក្នុងការការពារនគរពីនគរអវៈនិយាយភាសាភូមាក្នុងសង្គ្រាមហាសិបឆ្នាំ (១៣៥៨-១៤២៤)។ សង្គ្រាមបានបញ្ចប់ដោយភាពជាប់គាំងមួយ ក៏ប៉ុន្តែវាក៏ជាជ័យជំនះមួយសំរាប់ហង្សាវត្តី ដែលអវៈបានបោះបង់សុបិន្តរបស់ខ្លួនចោលដោយសារតែចង់ស្ដារចក្រភពបាកានឡើងវិញ។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ពីសង្គ្រាម បាគូបានឆ្លៀតឱកាសជួយដល់រដ្ឋចំណុះភាគខាងត្បូងរបស់អវៈមានដូចជា ប្រន៍ និង តោនងុក្នុងការបះបោរប្រឆាំងនឹងអវៈ ដោយបានបញ្ចៀសខ្លួនយ៉ាងប្រយ័ត្នប្រយែងកុំឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសង្គ្រាមពេញដៃពេញជើង។ 

ក្រោយសង្គ្រាម ហង្សាវត្តីបានឈានចូលទៅដល់យុគមាស រីឯអវៈដែលជាសត្រូវបន្តិចម្ដងៗបានធ្លាក់ចូលទៅកាន់ឱនភាព។ ចាប់ពីទសវត្សឆ្នាំ ១៤២០ ដល់ ១៥៣០ មក ហង្សាវត្តីគឺជានគរដ៏មានឫទ្ធានុភាពនិងវិបុលភាពក្នុងចំណោមនគរក្រោយសម័យបាកានទាំងអស់។ ស្ថិតក្រោមក្រសែនៃក្សត្រប្រកបដោយអំណោយទានជាពិសេស-ពញារាមទី១ ឝ៊ិនចៅពូ ធម្មចេតិយ និង ពញារាមទី២-នគរនេះបានសំបូរសប្បាយនឹងយុគមាសដ៏យូរអង្វែង មានការរីកចំរើនក៏ដោយសារតែការធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយបរទេស។ ក្សត្រនៃនគរនេះបានធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយពួកពាណិជ្ជករចេញពីមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ដែលបំពេញព្រះរតនសម្បត្តិជាមួយមាស និងប្រាក់ សូត្រ និងគ្រឿងទេស ហើយនិងរាល់វត្ថុផ្សេងៗដែលមានដូចក្នុងការជួញដូរដើមសម័យទំនើបនេះដែរ។ នគរនេះបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏ល្បីល្បាញខាងពុទ្ធសាសនាថេរវាទ។ នគរនេះបានបង្កើតចំណងយ៉ាងរឹងមាំជាមួយសិង្ហល និងជំរុញកំណែទំរង់ដែលក្រោយមកបានរីកសុះសាយភាយទូទាំងប្រទេស។Myint-U 2006: 64–65
នគររាជសីមា

នគររាជសីមា (, ) គឺជាទេសបាលនគរ (ទីក្រុង) នៅភាគឦសាននៃប្រទេសថៃនិងផ្លូវចូលទៅឦសាន ។ វាគឺជាទីរួមចង្វាតនគររាជសីមា និងស្រុកនគររាជសីមា ។ កាលពីថ្ងៃ១៦សីហា២០១០  តំបន់ក្រុងមានប្រជាជន១៤២,៦៤៥ ។

ទេសបាលនគរក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ជាសាមញ្ញថាជា គោរាជ (រ.ប.ទ.ថ. គោរាជ, ), គឺជាកំណែខ្លីនៃឈ្មោះពេញ ។ វាមានទីតាំងស្ថិតនៅមាត់ច្រកនៃខ្ពង់រាបគោរាជ និងបានកត់ចំណាំជាប្រវត្តិសាស្ត្រតាមព្រំដែនរវាងទឹកដីឡាវនិងសៀម ក៏ប៉ុន្តែឥឡូវត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផ្លូវចូលទៅកាន់ភាគឦសាន (ឥសាន) ។  ទីតាំងភូមិសាស្ត្រគឺ ។

នគររាជសីមាក៏នៅកណ្ដាលនៃតំបន់ទីក្រុងមេនគររាជសីមា ។
នគររាជសីមា: ដំណឹកជញ្ជូន

ដំណឹកជញ្ជូន
នគររាជសីមាត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយនិងខ្សែផ្លូវដែកភាគឦសាន ដោយភ្ជាប់បាងកកជាមួយនិងឧប្បលរាជធានី និងណងខាយ ។ ក៏ភ្ជាប់ទីក្រុងនេះដែរគឺថ្នល់មិត្តភាព (ផ្លូវថៃលេខ២) ។  ២៦ គ.ម.ខាងកើតទីក្រុងគឺជាអាកាសយានដ្ឋាននគររាជសីមា ។ 

កាលពីថ្ងៃ៣០វិច្ឆិកា២០០៦ អាកាសយានដ្ឋាននេះមិនបានកាន់កាប់ចរាចរណ៍របស់អ្នកដំណើរទេ ហើយនិងការបញ្ជូនឥវ៉ាន់មិនត្រូវបានឃើញ​ជាលទ្ធភាពពាណិជ្ជកម្មសំខាន់អ្វីដែរ ។ សេវាអ្នកដំណើរត្រូវបានគេប៉ុនប៉ងជាច្រើនលើក​ជាមួយការបរាជ័យខាងហិរញ្ញវត្ថុ (តម្លៃគឺទាបស្មើ៩៩បាតដើម្បីហោះហើរទៅបាងកក) ពួករដ្ឋអំណាចនៅតែកំពុងពិភាក្សាលើមធ្យោបាយជាច្រើន​ដើម្បីបង្កើតការវិនិយោគទុនជាង៤០០លានបាតអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំកន្លងទៅ​ដោយការប្រថុយប្រថានចំណាយ ។ ហ៊ែភ្ភីអ៊ាំរ (HPY) បានចេញផែនការដើម្បហោះហើរពីនគររាជសីមាទៅឆៀងម៉ៃ និងបាងកកជាមួយនិងសាអាប៣៤០សាងដោយស៊ុយអ៊ែតមាន៣៣កៅអី ជាមួយសេវាជាច្រើនដែលបម្រុងចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃ១៩សីហា២០១០ ដូចគ្នានៅឆ្នាំ២០១២ យ៉ាងណាៗ ក៏នៅតែគ្មានការដំណើរការសេវាយន្តហោះ​ដែលបានកំណត់ពេលពីអាកាសយានដ្ឋាននេះឡើយ ។
នគររាជសីមា: ចំណុចចាប់អារម្មណ៍សំខាន់ៗ

ចំណុចចាប់អារម្មណ៍សំខាន់ៗ
ព្រះរាជមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសថៃគោរាជត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយកងទ័ពអាកាសសហរដ្ឋកំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម ។  ដែលមានទីតាំងប្រហែល៨ គ.ម.ភាគខាងត្បូងនៃទីក្រុងនេះ ។
សួនសត្វគោរាជ - គឺជាសួនលំដាប់ថ្នាក់ទីមួយ ។ តម្លៃចូល៧០បាតសម្រាប់ជនជាតិថៃ ១០០បាតសម្រាប់ទេសចរបរទេស ។ សួនសត្វនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅប្រហែល១៣ គ.ម.ខាងត្បូងទីក្រុងតាមផ្លូវធំ៣០៤ ។ 
បូជនីយដ្ឋានទាវសុរនារី  - កន្លែងនេះគឺនៅក្រោមនវកម្មឡើងវិញថ្មីៗនេះ ។ រូបសំណាករបស់លោកស្រីម្ចាស់ម៉ូខ្លួនឯងគឺនៅនឹងកន្លែង និងពួកអ្នកលក់ដូរតាមចិញ្ចើមថ្នល់ថ្វាយផ្កានិងធូប ។ល។ ដែលថ្មីៗនៅជិតក្បែរក្នុងតូបបណ្ដោះអាសន្ននានា ។
វត្តសាលាឡយ
អាគារកីឡាអនុស្សាវរីយថ្ងៃចម្រើនព្រះជន្មទី៨០ព្រះករុណាទី៥ធ្នូ២០០៧គឺជាកីឡាមណ្ឌលប្រើច្រើនយ៉ាងនៅនគររាជសីមា ស្រុកថៃ ដែលត្រូវបានសាងហើយនៅឆ្នាំ២០០៧ ។  ដែលត្រូវបានប្រើសម្រាប់ព្រឹត្តិការណ៍រត់លោតនិងទីលានកីឡា ការប្រកួតបាល់ទាត់និងបានទទួលស្វាគមន៍ការប្រារព្ធបើកនិងបិទសម្រាប់ល្បែងកីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍២០០៧ ។ នៅឆ្នាំ២០០៨ ក.ប.នគររាជសីមា គឺជាក្រុមបាល់ទាត់តែមួយគត់នៃទីក្រុងនេះ បានរើទៅក្នុងកីឡាមណ្ឌលនេះ ។

គោរាជកំពុងទាក់ទាញពួកជនបរទេសកាន់តែកើនឡើងជាងប្រាំឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ជាមួយចំនួនដែលកំពុងតែកើនឡើងភាគច្រើនពីអាមេរិកខាងជើង និងអឺរ៉ុបដែលផ្លាស់ទីមកកាន់ខេត្តនេះ ។ នៅតែជនបទដដែល ដែលមានតម្លៃស្នាក់នៅនិងដីថោកៗ ហើយខេត្តនេះតាំងនៅត្រឹមតែការបើកបរបីម៉ោងប៉ុណ្ណោះពីបាងកក (តាមឡានក្រុង រឺ រថភ្លើង) ហើយក៏ជាច្រកផ្លូវទៅកាន់ឦសានដែលជាឈ្មោះហៅក្រៅដែលគេបានប្រាប់ គោរាជភ្ជាប់ចង្វាតថៃឦ.១៨ផ្សេងៗជាមួយតំបន់កណ្ដាលដោយផ្លូវដែកនិងផ្លូវធំ ។
នគររាជសីមា: អាកាសធាតុ

អាកាសធាតុ
ជាទូទៅមានរដូវបីនៅក្នុងតំបន់នេះ: ប្រាំង (កុម្ភៈ - ឧសភា) វស្សា (ឧសភា - តុលា) រងារ (តុលា - កុម្ភៈ) ។ នៅក្នុងរដូវត្រជាក់ សីតុណ្ហភាពនៅគោរាជកណ្ដាលនឹងធ្លាក់រហូតដល់ប្រហែល ៦០ អង្សារF (៨.៥អង្សារC) និងនៅតំបន់ជន់បទ ចុះដល់៥០ (-១.៥)កម្រិតទាប ។
នគររាជសីមា: ការអប់រំ

ការអប់រំ
សាកលវិទ្យាល័យ (មហាវិទ្យាល័យ)
មានមហាវិទ្យាល័យ៤នៅក្នុងតំបន់នេះ ។
មហាវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យាសុរនារី
មហាវិទ្យាល័យរាជបាទនគររាជសីមា
មហាវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យារាជមង្គលឦសាន
មហាវិទ្យាល័យវឞ៍ឆាលិតកុល

សាលារៀន (រោងរៀន)
សាលាបឋមសិក្សា
រោងរៀនរួមមិត្ត
រោងរៀនសុខនារី
រោងរៀនអនុបាលនគររាជសីមា
រោងរៀនវត្តសាកែវ
រោងរៀនមឿងនគររាជសីមា

វិទ្យាល័យ
រោងរៀនសុធ៌ម្មបិដក
រោងរៀនរាជសីមាវិទ្យាល័យ
រោងរៀនសុរនារីវិទ្យាល័យ
រោងរៀនប៊ូនវឌ្ឍនា
វិទ្យាល័យសន្តម៉ារីនគររាជសីមា
វិទ្យាល័យរដ្ឋបាលធុរកិច្ចសន្តម៉ារី
រោងរៀនសំច័យនគររាជសីមា
នគររាជសីមា: សាកលវិទ្យាល័យ (មហាវិទ្យាល័យ)

សាកលវិទ្យាល័យ (មហាវិទ្យាល័យ)
មានមហាវិទ្យាល័យ៤នៅក្នុងតំបន់នេះ ។
មហាវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យាសុរនារី
មហាវិទ្យាល័យរាជបាទនគររាជសីមា
មហាវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យារាជមង្គលឦសាន
មហាវិទ្យាល័យវឞ៍ឆាលិតកុល
នគររាជសីមា: សាលារៀន (រោងរៀន)

សាលារៀន (រោងរៀន)
សាលាបឋមសិក្សា
រោងរៀនរួមមិត្ត
រោងរៀនសុខនារី
រោងរៀនអនុបាលនគររាជសីមា
រោងរៀនវត្តសាកែវ
រោងរៀនមឿងនគររាជសីមា

វិទ្យាល័យ
រោងរៀនសុធ៌ម្មបិដក
រោងរៀនរាជសីមាវិទ្យាល័យ
រោងរៀនសុរនារីវិទ្យាល័យ
រោងរៀនប៊ូនវឌ្ឍនា
វិទ្យាល័យសន្តម៉ារីនគររាជសីមា
វិទ្យាល័យរដ្ឋបាលធុរកិច្ចសន្តម៉ារី
រោងរៀនសំច័យនគររាជសីមា
នគររាជសីមា: សាលាបឋមសិក្សា

សាលាបឋមសិក្សា
រោងរៀនរួមមិត្ត
រោងរៀនសុខនារី
រោងរៀនអនុបាលនគររាជសីមា
រោងរៀនវត្តសាកែវ
រោងរៀនមឿងនគររាជសីមា
នគររាជសីមា: វិទ្យាល័យ

វិទ្យាល័យ
រោងរៀនសុធ៌ម្មបិដក
រោងរៀនរាជសីមាវិទ្យាល័យ
រោងរៀនសុរនារីវិទ្យាល័យ
រោងរៀនប៊ូនវឌ្ឍនា
វិទ្យាល័យសន្តម៉ារីនគររាជសីមា
វិទ្យាល័យរដ្ឋបាលធុរកិច្ចសន្តម៉ារី
រោងរៀនសំច័យនគររាជសីមា
នគររាជសីមា: សុខូបត្ថម្ភវត្ថុ

សុខូបត្ថម្ភវត្ថុ
មន្ទីរពេទ្យ (រោងព្យាបាល)
រោងព្យាបាលផ្វតសុរនារី
រោងព្យាបាលសន្តម៉ារី
រោងព្យាបាលអនុស្សាវរីយគោរាជ
រោងព្យាបាលបាងកករាជសីមា
រោងព្យាបាលផូផាត់
រោងព្យាបាលមហារាជនគររាជសីមា
រោងព្យាបាលដឹហ្គោលដឹនហ្គេត

សណ្ឋាគារ
សណ្ឋាគារបិស្ថ៍
សណ្ឋាគារសីមាធានី
សណ្ឋាគារឌូស៊ិតព្រិនស៊ិសគោរាជ
សណ្ឋាគាររ៉ាយ៉ាហ៊្គ្រែណ្ដ៍
សណ្ឋាគារស៊ីធីផាខ  
សណ្ឋាគាររាជវ្រុកឞ៍
សណ្ឋាគារហឺមីថេហ្គ
សណ្ឋាគារស្រីវឌ្ឍនា
សណ្ឋាគារបញ្ចតារា

 

មជ្ឈមណ្ឌលដើរហាង និង ហាងលក់ទំនិញគ្រប់មុខ
ម៉លនគររាជសីមារួមមាន ហូមផ្រូ & រោងកុនអ៊ីជីវី ។ ដែលស្ថិតនៅថ្នល់មិត្តភាព ។
មហាមជ្ឈមណ្ឌលប៊ីហ្គស៊ី ។ ថ្នល់មិត្តភាពណងខាយ ។
ក្លាងផ្លាហ្សាអាត់សាដាង ។  ស្ថិតនៅលើថ្នល់អាត់សាដាង ។
ក្លាងផ្លាហ្សា ចមសុរាងគ៍ ។ ស្ថិតនៅលើថ្នល់ចមសុរាងគ៍ ។
ក្លាងវីល៉្លា ថ្នល់សុរនារាយណ៍ ។
អាយធីស៊ីធី ។ តាំងនៅថ្នល់មិត្តភាព ។ 
ម៉ាក្រូ ។ តាំងនៅថ្នល់មិត្តភាពណងខាង ។
ផ្សារធំតិស្កូលូទុសនគររាជសីមា១ ។  ស្ថិតនៅលើថ្នល់មិត្តភាព ។
ផ្សារធំតិស្កូលូទុសនគររាជសីមា២  ។ ==(ក្រោមការសាងសង់)==
ហូមផ្រូនគររាជសីមា ។  ស្ថិតនៅផ្លូវវៀងមហោស្រពកណ្ដាលគោរាជ នគររាជសីមា (លើគម្រោងការ)

 ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយតំបន់ 
 សារព័ត៌មាន 
 ដឹគោរាជដេលី ។ ភាសាថៃ ។
 ដឹគោរាជប៉ុស្ត៍ ។ ភាសាអង់គ្លេសប្រចាំខែ ។
នគររាជសីមា: មន្ទីរពេទ្យ (រោងព្យាបាល)

មន្ទីរពេទ្យ (រោងព្យាបាល)
រោងព្យាបាលផ្វតសុរនារី
រោងព្យាបាលសន្តម៉ារី
រោងព្យាបាលអនុស្សាវរីយគោរាជ
រោងព្យាបាលបាងកករាជសីមា
រោងព្យាបាលផូផាត់
រោងព្យាបាលមហារាជនគររាជសីមា
រោងព្យាបាលដឹហ្គោលដឹនហ្គេត
នគររាជសីមា: សណ្ឋាគារ

សណ្ឋាគារ
សណ្ឋាគារបិស្ថ៍
សណ្ឋាគារសីមាធានី
សណ្ឋាគារឌូស៊ិតព្រិនស៊ិសគោរាជ
សណ្ឋាគាររ៉ាយ៉ាហ៊្គ្រែណ្ដ៍
សណ្ឋាគារស៊ីធីផាខ  
សណ្ឋាគាររាជវ្រុកឞ៍
សណ្ឋាគារហឺមីថេហ្គ
សណ្ឋាគារស្រីវឌ្ឍនា
សណ្ឋាគារបញ្ចតារា
នគររាជសីមា: មជ្ឈមណ្ឌលដើរហាង និង ហាងលក់ទំនិញគ្រប់មុខ

មជ្ឈមណ្ឌលដើរហាង និង ហាងលក់ទំនិញគ្រប់មុខ
ម៉លនគររាជសីមារួមមាន ហូមផ្រូ & រោងកុនអ៊ីជីវី ។ ដែលស្ថិតនៅថ្នល់មិត្តភាព ។
មហាមជ្ឈមណ្ឌលប៊ីហ្គស៊ី ។ ថ្នល់មិត្តភាពណងខាយ ។
ក្លាងផ្លាហ្សាអាត់សាដាង ។  ស្ថិតនៅលើថ្នល់អាត់សាដាង ។
ក្លាងផ្លាហ្សា ចមសុរាងគ៍ ។ ស្ថិតនៅលើថ្នល់ចមសុរាងគ៍ ។
ក្លាងវីល៉្លា ថ្នល់សុរនារាយណ៍ ។
អាយធីស៊ីធី ។ តាំងនៅថ្នល់មិត្តភាព ។ 
ម៉ាក្រូ ។ តាំងនៅថ្នល់មិត្តភាពណងខាង ។
ផ្សារធំតិស្កូលូទុសនគររាជសីមា១ ។  ស្ថិតនៅលើថ្នល់មិត្តភាព ។
ផ្សារធំតិស្កូលូទុសនគររាជសីមា២  ។ ==(ក្រោមការសាងសង់)==
ហូមផ្រូនគររាជសីមា ។  ស្ថិតនៅផ្លូវវៀងមហោស្រពកណ្ដាលគោរាជ នគររាជសីមា (លើគម្រោងការ)
នគររាជសីមា: ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយតំបន់

ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយតំបន់ 
 សារព័ត៌មាន 
 ដឹគោរាជដេលី ។ ភាសាថៃ ។
 ដឹគោរាជប៉ុស្ត៍ ។ ភាសាអង់គ្លេសប្រចាំខែ ។
នគររាជសីមា: សារព័ត៌មាន

សារព័ត៌មាន 
 ដឹគោរាជដេលី ។ ភាសាថៃ ។
 ដឹគោរាជប៉ុស្ត៍ ។ ភាសាអង់គ្លេសប្រចាំខែ ។
នគររាជសីមា: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ
 ចង្វាតនគររាជសីមា
 តំបន់ទីក្រុងមេនគររាជសីមា
 បញ្ជីទីក្រុង ទីប្រជុំជននិងទីប្រជនភាពនៅចង្វាតនគររាជសីមា
 គោរាជ (ឆ្មា)
នគររាជសីមា: តំណក្រៅ

តំណក្រៅ

Happykorat.com : Central web and Information of Nakhonratchasima (Business & SMEs)
City of Nakhon Ratchasima Municipality
 24th Southeast Asian Games Nakhon Ratchasima 2007 Website 
Photo collections from 1966/67
Information, news and maps of Nakhon Ratchasima 
Nakhon Ratchasima Football Club website (English language)

 
Category:ទីកន្លែងប្រជាប្រិយនៅចង្វាតនគររាជសីមា
នគរលូ

លូ (, រង្វង់១០៤២-២៤៩ម.គ.) គឺជារដ្ឋចំណុះមួយកំឡុងរាជវង្សចូវនៃចិនបុរាណ ។ បានស្ថាបនាឡើងនៅសតវត្សទី១១ម.គ. ពួកអ្នកគ្រប់គ្រងនៃរដ្ឋនេះចាប់ពីសាខាកូនពៅនៃត្រកូល ជី (姬) ដែលគ្រប់គ្រងរាជវង្សចូវ ។ អ្នកឧកញ៉ាដំបូងគេគឺ ព័រឈិន (伯禽) គឺជាបុត្រអ្នកឧកញ៉ាចូវ បងប្អូនស្ដេចចូវវូវុ និងជារាជានុសិទ្ធិរបស់ស្ដេចចូវឆឹង ។

រាជធានីរដ្ឋគឺនៅឈិភ្វុ និងទឹកដីរបស់រដ្ឋនេះច្រើនតែបានគ្របដណ្ដប់តំបន់កណ្ដាល និងនិរតីនៃអ្វីដែលឥឡូវគឺជាខេត្តឝានតុង ។ រដ្ឋនេះមានព្រំដែនខាងជើងទល់នឹងរដ្ឋរដ្ឋដ៏មានអំណាច និងខាងត្បូងទល់នឹងរដ្ឋឈូកដ៏មានឥទ្ធិពល ។ ទោះបីជាការលុកលុយរបស់ឈីត្រូវបានកម្ចាត់ចោលនៅ​ក្នុងសមរភូមិឆាងឝោនៅឆ្នាំ៦៨៤ម.គ.ក៏ដោយ ក៏រដ្ឋនេះស្ថិតនៅក្នុងឱនភាពដែរកំឡុងសម័យរដូវផ្ការីកនិងស្លឹកឈើជ្រុះ ។ អំណាចនយោបាយនៃលូនៅទីបញ្ចប់ត្រូវបែកខ្ញែក​ក្នុងចំណោមបក្សពួកសក្ដិភូមិនៃជីស៊ុន ម៉ឹងស៊ុន និង ឝ៊ូស៊ុន ដ៏មានឥទ្ធិពល (ត្រូវបានគេហៅថាពួកហួនទាំងបីដោយសារតែពួកគេគឺជាជំនាន់ក្រោយនៃអ្នកឧកញ៉ាលូហួន) រហូតដល់អ្នកឧកញ៉ាលូមូបង្កើតបានកំណែទម្រង់មួយ ដែលកាលណោះដែនដីនៃម៉ឹងស៊ុន និងឝ៊ូស៊ុនត្រូវបានកាន់កាប់ ដោយឈី ហើយត្រកូលជីស៊ុនបានបង្កើតឡើងនូវរដ្ឋរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា ផ្វី (费) ។ លូត្រូវបានបញ្ចូលនៅឆ្នាំ២៥៦ម.គ.ដោយរដ្ឋឈូក ។

លូគឺរដ្ឋកំណើតនៃលោកខុងជឺ ។ វស្សាប្បវត្តិរដូវផ្ការីកនិងស្លឹកឈើជ្រុះត្រូវបានសរសេរដើម្បីកត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រលូ ។  ស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យនៃប្រវត្តិសាស្ត្រចិនមួយទៀត គឺលោកហ្សួ-ជ័នក៏ត្រូវបានសរសេរជាភាសាលូដែរ ។
នគរលូ: អ្នកគ្រប់គ្រង

អ្នកគ្រប់គ្រង
thumb|400px|right|លូ សតវត្សទី៥ម.គ.
thumb|សំណល់នៃកំពែងទីក្រុងនៃទីក្រងធានី
របស់លូ ដែលសេសសល់លើជាយនៃឈិភ្វុ

បញ្ជីនៃអ្នកគ្រប់គ្រងលូផ្អែកលើកំណត់ត្រាមហាប្រវត្តិវិទូដោយលោកស៊ឺម៉ា-ឈៀន:

 គោរម្យងារ នាមដាក់ រជ្ជកាល ទំនាក់ទំនង    ព័រឈិន  រ.១០៤២-៩៩៧ម.គ.  បុត្រអ្នកឧកញ៉ាចូវ អ្នកឧកញ៉ាខោ  យ៉ូវ  ៩៩៨-៩៩៥ម.ស.  បុត្ររបស់ព័រឈិន អ្នកឧកញ៉ាយ៉ាង  ឝ៊ី រឺ អ៊ី  ៩៩៤-៩៨៩ម.គ.  បងប្អូនអ្នកឧកញ៉ាខោ អ្នកឧកញ៉ាយ៉ូវ  ហ្សាយ រឺ យូ  ៩៨៨-៩៧៥ម.គ.  បុត្រអ្នកឧកញ៉ាយ៉ាង អ្នកឧកញ៉ាវ៉ី  ផ្វេយ  ៩៧៤-៩២៥ម.ស.  បងប្អូនអ្នកឧកញ៉ាយ៉ូវ អ្នកឧកញ៉ាលី  ហ៊្ស័រ រឺ ទី  ៩២៤-៨៨៨ម.ស.  កូនអ្នកឧកញ៉ាវ៉ី អ្នកឧកញ៉ាឝៀន  ជឺក  ៨៨៧-៨៥៦ម.ស.  បងប្អូនអ្នកឧកញ៉ាលី អ្នកឧកញ៉ាឝឹន  ពី រឺ ជឺ  ៨៥៥-៨២៦ម.គ.  បុត្រអ្នកឧកញ៉ាឝៀន អ្នកឧកញ៉ាវូ  អោ  ៨២៥-៨១៦ម.គ.  បងប្អូនអ្នកឧកញ៉ាឝឹន អ្នកឧកញ៉ាអ៊ី  ឝ៊ិ  ៨១៥-៨០៧ម.គ.  បុត្រអ្នកឧកញ៉ាវូ គ្មាន  ព័រយូវ  ៨០៦-៧៩៦ម.គ. ក្មួយប្រុសអ្នកឧកញ៉ាអ៊ី អ្នកឧកញ៉ាឝ៊ាំវ  ឆឹង  ៧៩៦-៧៦៩ម.គ.  បងប្អូនអ្នកឧកញ៉ាអ៊ី អ្នកឧកញ៉ាហួយ  ភ្វូផ្វាង រឺ ភ្វូឝឹង  ៧៦៨-៧២៣ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាឝ៊ាំវ អ្នកឧកញ៉ាយិន  ស៊ិគូ  ៧២២-៧១២ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាហួយ អ្នកឧកញ៉ាផ្វាន  យ៊្អូន  ៧១១-៦៩៤ម.គ.  បងប្អូនអ្នកឧកញ៉ាយិន អ្នកឧកញ៉ាជ័ង  ថាំង  ៦៩៣-៦៦២ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាផ្វាន ហ៊្សឺប៉ាន  ប៉ាន  ៦៦២ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាជ័ង អ្នកឧកញ៉ាមិន  ឈីក  ៦៦១-៦៦០ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាជ័ង អ្នកឧកញ៉ាឝ៊ិ  ឝឹន  ៦៥៩-៦២៧ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាជ័ង អ្នកឧកញ៉ាវ៉ឹនទី១  ឝ៊ិង  ៦២៦-៦០៩ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាឝ៊ិ អ្នកឧកញ៉ាឝៀន  វ័រ  ៦០៨-៥៩១ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាវ៉ឹនទី១ អ្នកឧកញ៉ាឆឹង  ហិយកូង  ៥៩០-៥៧៣ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាឝៀន អ្នកឧកញ៉ាឝ៊ាំង  វូ  ៥៧២-៥៤២ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាឆឹង ហ៊្សឺយ៉េក  យ៉េក  ៥៤២ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាឝ៊ាំង អ្នកឧកញ៉ាចោវ  ឆុវ  ៥៤១-៥១០ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាឝ៊ាំង អ្នកឧកញ៉ាទិង  ស៊ុង  ៥០៩-៤៩៥ម.គ.  បងប្អូននៃអ្នកឧកញ៉ាចោវ អ្នកឧកញ៉ាអាយ  ជាំង  ៤៩៤-៤៦៧ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាទិង អ្នកឧកញ៉ាតោ  និង  ៤៦៦-៤២៩ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាអាយ អ្នកឧកញ៉ាយៀន  ជាំរ  ៤២៨-៤០៨ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាតោ អ្នកឧកញ៉ាមុ  ឝៀន  ៤០៧-៣៧៧ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាយៀន អ្នកឧកញ៉ាគុង  ផ្វឹន  ៣៧៦-៣៥៣ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាមុ អ្នកឧកញ៉ាខាង  ធឺន  ៣៥២-៣៤៤ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាគុង អ្នកឧកញ៉ាជិង  យាន  ៣៤៣-៣២៣ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាខាង អ្នកឧកញ៉ាភិង  ឝ៊ូ  ៣២២-៣០៣ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាជិង អ្នកឧកញ៉ាវ៉ឹនទី២  ជាំរ  ៣០២-២៧៨ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាភិង អ្នកឧកញ៉ាឈិង  ឆុវ  ២៧៧-២៤៩ម.គ.  បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាវ៉ឹនទី២
នគរសុធម្ម

នគរសុធម្ម រឺ សុវណ្ណភូមិ (  រឺ  ) ធ្លាប់ជានគរមនមួយ ដែលត្រូវបានគេគិតថាមានអត្ថិភាពនៅភូមាក្រោមយ៉ាងហោចណាស់ក៏ចាប់ពីសតវត្សទី៤ ម.គ. ម៉្លេះ មកដល់ពាក់កណ្ដាលនៃសតវត្សទី១១ នៃគ.ស.នេះដែរ។ ជានគរមួយនៅក្នុងចំណោមបណ្ដានគរមនជាច្រើនដែលធ្លាប់មាននៅភូមាក្រោម និង ថៃសម័យទំនើប នគរនេះធ្លាប់ជារដ្ឋបុរីមួយសំខាន់ស្ថិតនៅចំកណ្ដាលនៃទីក្រុងសុធម្មសព្វថ្ងៃនេះ។ នគរនេះបានធ្វើពាណិជ្ជកម្មដោយផ្ទាល់ជាមួយឥណ្ឌាខាងត្បូង និង ស្រីលង្កា ហើយបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃពុទ្ធសាសនាថេរវាទទីមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ សុធម្ម ក៏ដូចជាបណ្ដានគរមនដទៃទៀតបានប្រឈមនឹងការរំលោភទន្ទ្រានបន្តិចម្ដងៗពីអធិរាជាណាចក្រខ្មែរ។  ក៏ប៉ុន្តែក៏ធ្លាប់មាននគរបាកានដែលផុសចេញមកពីភាគខាងជើងបានសញ្ជ័យនគរនេះតាមរឿងព្រេងនិទានក្នុងឆ្នាំ ១០៥៧ ផងដែរ។
នគរសុធម្ម: ឈ្មោះនៃនគរ

ឈ្មោះនៃនគរ
តាមប្រពៃណីរបស់មនមានជំនឿតោងថា នគរនេះត្រូវបានគេហៅថាសុវណ្ណភូមិ () ជាឈ្មោះមួយដែលបានអះអាងនៅថៃភាគខាងក្រោមផងដែរ ហើយថាត្រូវបានបង្កើតកំឡុងសម័យពុទ្ធកាលនៅសតវត្សទី៦ ម.គ។ ថាទនជាឈ្មោះភាសាភូមា នៃ សាឌូអ៊ិម ជាភាសាមន ដែលយកចេញពី សុធម្មបុរ ជាភាសាបាលី មកពីពាក្យ សុធម៌ បើតាមអត្ថន័យនៅក្នុងវចនានុក្រមជួនណាតបានបកស្រាយថា សុធម្ម គឺធម៌​ឬ​ច្បាប់​ត្រឹមត្រូវ, យុត្តិធម៌។ Shorto, p. 590
នគរសុធម្ម: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ក្នុងទំនៀមប្រពៃណីរបស់មន នគរសុធម្មត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅកំឡុងសម័យពុទ្ធកាល និងត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរាជវង្សមួយមានព្រះមហាក្សត្រ ៥៩ អង្គ។ តាមទំនៀមអះអាងថាក្រុមជនភៀសខ្លួនខាងនយោបាយបានបង្កើតទីក្រុងនៅបាគូ (បាហ្គោ) នៅឆ្នាំ៥៧៣។Phayre, pp. 24–32 ប៉ុន្តែនគរជាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយនេះ ប្រហែលជាមានអត្ថិភាពក្នុងគ្រាណាមួយនៅសតវត្សទី៩ក៏មិនដឹង ក្រោយពីលំហូរចូលនៃជនជាតិមនចូលទៅកាន់ភូមាភាគខាងក្រោមដែលចេញមកពីប្រទេសថៃភាគខាងជើង (សំដៅលើទឹកដីថៃក្នុងសម័យថ្មីនេះ)។ ប្រវត្តិសាស្ត្រភូមាររបស់លោកហ្កឹ-ហាវ៉េ បានទាញយកអាគតដ្ឋានពី ឝ្វេម៉-ដថាម៉ាំង បានផ្ដល់នូវឆ្នាំនៃការបង្កើតបាគូនៅឆ្នាំ ៨២៥  ទោះបីយ៉ាងណាកាលបរិច្ឆេទនេះនៅតែមិនប្រាកដប្រជា។Harvey, p. 368 តាមពិត ការវែកញែកអំពីបាគូដំបូងបង្អស់គឺនៅឆ្នាំ ១២៦៦ ជាភាសាភូមាបុរាណ។Aung-Thwin, p. 29

ការរៀបរៀងពង្សាវតារឡើងវិញរបស់ភូមា និងមនពីបុរាណ យល់ថាសុធម្មត្រូវបានលុកលុយរាតត្បាតដោយនគរបាកានពីភូមាភាគខាងលើនៅឆ្នាំ១០៥៧។ ព្រះបាទអនិរុទ្ធត្រូវបានផ្លាស់ជំនឿមកកាន់ពុទ្ធសាសនាថេរវាទវិញ ដោយព្រះភិក្ខុជាតិមនមួួយអង្គ ព្រះតេជគុណអរហន្ត តាមដឹងមកថាស្ដេចអង្គនេះបានសូមរាជទានគម្ពីរបិដកខាងពុទ្ធសាសនាហីនយានពីព្រះបាទមនុហនៃសុធម្ម។ ការបដិសេធរបស់ស្ដេចមនត្រូវបានយកលេសដោយព្រះអនិរុទ្ធដើម្បីលុកលុយ និងសញ្ជ័យនគរមន ដែលប្រពៃណីទំនៀមទំលាប់ខាងអក្សរសាស្ត្រ និង សាសនារបស់ព្រះអង្គបានជួយឱ្យសូនជារូបរាងឡើងនូវអរិយធម៌បាកានកាលពីដំបូង។Htin Aung, pp. 32–33 តាមរយៈពង្សាវតារ ព្រះបាទមនុហបានចុះចាញ់ក្រោយពីការឡោមព័ទ្ធអស់រយៈពេល ៣ ខែជុំវិញបុរីដោយកងទ័ពបាកាននៅថ្ងៃ ១៧ ឧសភា ១០៥៧ (១១ កើត ណាយ៉ុន ភ.ស. ៤១៩)។Kyaw Thet, p. 45 រវាងឆ្នាំ ១០៥០ និងប្រហែល ១០៨៥ ពួកសិប្បករ និង សិល្បករមន តាមដឹងមកថាបានជួយកសាងភាគខ្លះនៃបូជនីយដ្ឋានពីរពាន់នៅបាកាន សំណល់បុរាណទាំងនេះដែលសព្វថ្ងៃជាគូប្រជែងនឹងភាពរុងរឿងនៃអង្គរវត្ត។South, p. 67 អក្សរមនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រភពនៃអក្សរភូមា ភស្តុតាងដំបូងបង្អស់នូវអ្វីម្យ៉ាងដែលគេកំណត់កាលបរិច្ឆេទថានៅឆ្នាំ១០៥៨ មួយឆ្នាំក្រោយការសញ្ជ័យសុធម្ម។Harvey, p. 307

យ៉ាងណាមិញ ការស្រាវជ្រាវសម័យថ្មីមួយចំនួនបានលើកឡើងថា ឥទ្ធិពលមននៅផ្ទៃខាងក្នុងមានក្រោយពីការសញ្ជ័យរបស់អនិរុទ្ធទេ វាគឺជាការដកស្រង់ចេញពីរឿងព្រេងនិទានសម័យក្រោយបាកានដែលនិយាយពន្លើសបន្ថែមបន្ថយ ហើយក្នុងនោះរឿងនិទាននោះបានពោលអះអាងថាភូមាភាគខាងក្រោមគ្មានបុរីរដ្ឋឯករាជ្យរឹងមាំនៅឡើយទេមុនពេលការពង្រីកទឹកដីរបស់បាកាន។Lieberman, p. 91 ប្រហែលជានៅក្នុងសម័យនោះ ដីល្បប់កករនៃដីសណ្ដដែលបច្ចុប្បន្នលាតសន្ធឹងជាខ្សែឆ្នេរប្រមាណ ៤,៨២៤ គម.ក្នុងមួយសតវត្ស នៅតែមិនគ្រប់គ្រាន់ ហើយសមុទ្រកាន់តែឃ្លាតទៅឆ្ងាយពីដីគោក បានជួយទ្រទ្រង់ដល់អត្រាប្រជាជនច្រើនបន្ថែមទៀតដែលស្មើនឹងប្រជាជនល្មមនៅចុងសម័យមុនអាណានិគម។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លក្ខណៈនៃឆ្នេរនេះ គ្រប់អ្នកប្រាជ្ញបានយល់ស្របគ្នាថា សតវត្សទី១១ បាកានបានបង្កើតរដ្ឋអំណាចរបស់ខ្លួននៅភូមាភាគខាងក្រោមនិងការសញ្ជ័យនេះបានជួយសំរួលដល់ការបង្កើនការដោះដូរវប្បធម៌គ្នា បើទោះបីជាមិនមែនជាមួយមនអ្នកនៅក្នុងតំបន់ក៏ដោយ ក៏គង់តែមានការដោះជាមួយឥណ្ឌានិងជាមួយស្រីលង្កាដែលជាទីអាស្រ័យនៃថេរវាទ។ ដោយសារតែជាចំណុចឈរជើងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ការសញ្ជ័យសុធម្មរបស់អនិរុទ្ធបានបង្អង់ការរុលចូលមករបស់ខ្មែរទៅក្នុងឆ្នេរតនាវស្រី។
នគរសុធម្ម: បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រសុធម្ម

បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រសុធម្ម
តាមរយៈពង្សាវតារមន នគរសុធម្មមានរាជវង្សមួយខ្សែដែលមានក្សត្រ ៥៩ អង្គ ដែលចាប់ផ្ដើមពីសម័យពុទ្ធកាល។