កម្ពុជាក្រោម: វិបត្តិ​រាជ​បល្ល័ង្គ

វិបត្តិ​រាជ​បល្ល័ង្គ
ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ២ បាន​សុគត​ក្នុង​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៦២២ និង ១៦២៧ ។ ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​២ មាន​ព្រះ​រាជបុត្រ ​៣​ នាក់ ៖
១- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ​១ ​គឺ ចៅ​ពញាតូ (១៦២៥ - ១៦៣១) ។
២- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ២ (​គ្មាន​បាន​បញ្ជាក់​នៅក្នុង​ពង្សាវតា​រ​​ទេ​) ។​
៣- ព្រះ​រាជបុត្រ​ទី ​៣ គឺ ​ព្រះអង្គ​ច័ន្ទ ហៅ​ចៅពញា​ចន្ទ ។​
នៅពេល​ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​ ២ យាង​ចូល​សុវណ្ណ​គ​ត ព្រះ​ឧទ័យ ជា​ឧបរាជ ​(​បង​ព្រះ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​ ២) បាន​ដណ្ដើម​រាជ្យ​អំពី​កូន​ព្រះបាទ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ២ (​ការដណ្ដើម​រាជ្យ​រវាង​ក្មួយ​នឹង​មា​  បាន​ផ្ទុះ​ជា​សង្គ្រាម​ក្នុង​​ស្រុក​ក្លាយទៅជា​សោ​កនាដកម្មដ៏​សោកសៅ​មួយ​ក្នុង​រាជវង្សានុវង្ស​ក្សត្រ​អង្គ​នេះ  ​ត​រៀង​មក) ។​​​

ចៅ​ពញាតូ បាន​គ្រងរាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៦២៥ ហើយ​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គ​ត​ទៅ​វិញនៅ​ឆ្នាំ ​១៦៣១ ។  ​ក្សត្រា​នេះ​ត្រូវបាន​ជ័យជេដ្ឋា​ទី ២ ជា​ព្រះ​រាជបិតា  ​អប់​រំ​យ៉ាង​ហ្មត់ចត់  ​។  ចៅ​ពញាតូមាន​គូ​ដណ្ដឹង​ម្នាក់​  គឺ​ព្រះ​នាង​ អង្គ​វត្តី  ​។  ​​ប៉ុន្តែនៅពេលដែល ចៅ​ពញាតូ ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស​នៅឡើយ ព្រះ​ឧទ័យ ជា​មា បាន​រៀប​អភិសេកព្រះ​នាង​អង្គ​វត្តី​  ។  ​​ក្រោយមក​,  ចៅ​ពញាតូ​ចាក​ព្រះ​ផ្នួស​,  លប​ទាក់ទង​ព្រះ​នាង​អង្គ​វត្តីគេច​ភៀសខ្លួន​ចេញពី​វាំង  ។  ប៉ុន្តែ ព្រះ​​ឧទ័យ​​ចាប់​បាន​ទ្រង់​ក៏​ធ្វើ​គត់​ក្សត្រ​ទាំងពីរ​អង្គ​នោះ​ទៅ  ។  នៅ​ឆ្នាំ ១៦៤០  ព្រះ​ឧទ័យ​បាន​លើក​រាជ្យ​ឲ្យទៅ​កូន​​របស់​ខ្លួន​គឺ អង្គន​ន់​  ។  ពីរ​ឆ្នាំ​​ក្រោយ​មក  ​ចៅពញា​ចន្ទ​(​កូន​ទី ​៣ របស់​ជ័យជេដ្ឋា​ទី​ ២) បាន​ក្រោក​ឡើង​ប្រឆាំង​រួច​ក៏​​បាន​ធ្វើ​គត់ ព្រះ​ឧទ័យ និង​អង្គន​ន់  ។​

ឃាតកម្ម​ខាងលើនេះ បាន​ធ្វើឲ្យ​សង្គ្រាម​ក្នុងស្រុក​ផ្ទុះ​ឡើង​ជា​ថ្មី​ទៀត​  រហូតទល់​នឹង​រាជ្យ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី ​៤​  ។​
ចៅពញា​ចន្ទ​  ទ្រង់​ព្រះនាម ព្រះ​រាមា​ចូលសាសន៍  ​មាន​អគ្គមហេសី​ជា​ជាតិ​ជ្វា  ។  ​​ចំណែក​ព្រះ​បទុម​រាជា​វិញ​  (​កូន​របស់​ព្រះ​ឧទ័យ​)  ​កាល​បើ​ឃើញ​ចៅពញា​ចន្ទ​ធ្វើ​គត់​បិតា​និង​ព្រះ​រៀម​​របស់​​ខ្លួន​​ដូច្នោះ  ក៏​តាំង​បង្ក​ទ័ព  ក្រោក​ប្រឆាំង​ពញា​ចន្ទ​ភ្លាម​ដែរ  ។  ប៉ុន្តែ ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ ក៏​ភៀសខ្លួន​ទៅ​ពឹង​​មហេសី​ជ័យជេដ្ឋា​ទី​ ២  ដែល​ជា​ជាតិ​យួន​ឲ្យជួយ​ច្បាំង  ។  ក្ស​ត្រីជាតិ​យួន​នេះ  ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ភ្លាម  ដោយ​នាំ​ទ័ព​ (​ជនជាតិ​យួន​)​ ដែល​ទើប​តែ​រំដោះ​រួច​ពី​នឹម​ពួក​តុងកឹង  ។  លនោះ ចៅពញា​ចន្ទ​ត្រូវ​យួន​ចាប់​ឃុំ​ក្នុង​ទ្រុង​ដែក​​  រួច​បន្ទាប់​មក​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គត់  ។  ព្រះ​បទុម​រាជា​ឈ្នះ​សង្គ្រាម  ​(ដោយសារ​យួន​ជួយ​)  ក៏​ឡើង​សោយរាជ្យ​ហើយ​​​ទ្រង់​សុវណ្ណ​គត់នៅ​ឆ្នាំ ​១៦៧២  ។  ព្រះអង្គ​ជី ជា​បុត្រ​ច្បង ឡើង​ស្នងរាជសម្បត្តិ  ។  ប៉ុន្តែ ក្រោយ​មក  ​ព្រះអង្គ​ជី​​ត្រូវ​យួន​ធ្វើ​គត់​  ដើម្បី​លើក​អង្គន​ន់ ជា​ឧបរាជ  ។  ​
​
ពេល​ព្រះអង្គ​ជី​សុគត់  ប្អូន​របស់​ក្សត្រ​អង្គ​នេះ​  ឡើង​គ្រងរាជ្យ  ទ្រង់​សន្មតិ​នាម​ហៅថា ព្រះបាទ​ជ័យ​​ជេដ្ឋា​ទី ៤  ។​
កម្ពុជា​ក្រោម​មិនមែន​វៀតណាម​ខាងត្បូង​ទេ​  ។​  ប្រទេស​ដែល​ហៅ​ថា ​វៀតណាម​ខាងត្បូង​​  គឺជា​ដែនដី​រាប់​ចាប់តាំងពី​ខ្សែស្រប​ទី​ ១៧ ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ប៉ែក​ខាងជើង  ។  ចំណែក​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ក្រោម ឬ ​កូសាំងស៊ីន  គឺជា​ដែនដី​ស្ថិត​នៅ​ភាគខាងត្បូង​ប្រទេស​វៀតណាម​​ខាងត្បូង​  ចុះ​មក​ទល់​និង​សមុទ្រ​ចិន និង​ឈូង​សមុទ្រ​សៀម  ។​
នៅក្នុង​សតវត្ស​ន៍​ទី ១៦, ១៧, ១៨  សាកលលោក​មិនទាន់​ស្គាល់​ឈ្មោះ​កូសាំងស៊ីន​ទេ  គេ​ស្គាល់​​ឈ្មោះ​មួយ​ទៀត​សម្រាប់​ភូមិភាគ​នេះ  ​គឺ​ប្រទេស​កម្ពុជា​  ។​
ជនជាតិ​យួន​បាន​ចូល​មក​រាតត្បាត​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ពី​ឆ្នាំ ១៦៣០  ប៉ុន្តែ ពុំទាន់​បាន​កាន់កាប់​ទឹកដី​​របស់​ខ្មែរ​នេះ​ផ្ទាល់​នៅឡើយ  ព្រោះ​ប្រជារាស្ត្រ​ដែល​ជា​ម្ចាស់​ទឹក​ដី​  បាន​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ប្រឆាំង​តបត​ ទល់នឹង​ជនជាតិ​​យួន​ជានិច្ច​  ។  ជនជាតិ​យួន​បាន​ល្បង​ដណ្ដើម​យក​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោម ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ ១៦៣០ មកទល់នឹង ១៨៥៩  (​ក្នុង​រយៈពេល​អាណានិគមនិយម​បារាំងសែស​ត្រួតត្រា​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ពេញបន្ទុក​)  ។​
នៅ​ចំពោះមុខ​ការតស៊ូ​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​របស់​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ​ក្រោម  ស្ដេច​យួន​បាន​ចុះ​សន្ធិ្ធសញ្ញា​មួយ​ជា​មួយអា​​ណា​និគម​បារាំង នា​ថ្ងៃ​ទី​ ១៥ មីនា ១៨៧៤ ដោយ​ស្ដេច​យួន​បានប្រកាសថា  យួន​គ្មាន​សិទ្ធិ​លើ​ទឹកដី​​កម្ពុជា​ក្រោម​ឡើយ  ។