navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ: កងកម្លាំងប្រឆាំង

កងកម្លាំងប្រឆាំង 

 បារាំង 
កងកម្លាំងយោធាបារាំងនៅឥណ្ឌូចិនមានកងទ័ពប្រមាណ ៥០,០០០នាក់ ក្នុងនោះមានជនជាតិបារាំងចំនួន ១២,០០០នាក់ បានរៀបចំជា កងវរសេនាតូច ថ្មើរជើង ចំនួនសែសិបមួយ កងវរសេនាធំ កាំភ្លើងធំ ចំនួនពីរ និងកងវរសេនាតូចវិស្វករ ។  កងទ័ពបារាំង មានការខ្វះខាតពាសដែក ហើយវាអាចដាក់ រថក្រោះ កាំភ្លើង FT ត្រឹមតែ ២០ គ្រឿងប៉ុណ្ណោះ ប្រឆាំងនឹងរថពាសដែករបស់កងទ័ពភូមិន្ទថៃ ជិតមួយរយគ្រឿង។ ភាគច្រើននៃកងកម្លាំងបារាំងដែលឈរជើងក្បែរព្រំដែនថៃ មានកងវរសេនាធំថ្មើរជើងឥណ្ឌូចិននៃកងវរសេនាធំទី ៣ និងទី ៤ នៃ កាំភ្លើងតុងគីន ( Tirailleurs Tonkinois ) រួមជាមួយកងវរសេនាតូចម៉ុងតាញ៉ា (ជនជាតិដើមភាគតិច វៀតណាមខ្ពង់រាប) ទាហានបារាំងប្រចាំការនៃកងពលថ្មើរជើងអាណានិគម ( ក្រុម អាណានិគម ) និងអង្គភាពកងពលធំបរទេសបារាំង ។ Rives, Maurice. 

កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​បារាំង ​មាននាវាដឹកជញ្ជូនធុនស្រាល ​មួយ​គ្រឿង និង ​នាវា​អាកាសចរណ៍ ​៤​គ្រឿង​នៅ​ឥណ្ឌូចិន​បារាំង។

កងទ័ពអាកាសបារាំងវីឈី ( Armée de l'Air ) មានយន្តហោះប្រហែល១០០ គ្រឿង ដែលក្នុងនោះប្រហែល ៦០ គ្រឿងអាចចាត់ទុកថាជាជួរមុខ។ ទាំងនេះរួមមាន យន្តហោះឈ្លបយកការណ៍ / យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែក Potez ២៥ TOE សាមសិបនាក់ យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែក ធុនធ្ងន់ Farman២២១ ចំនួន ៤ គ្រឿង យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែក Potez ៥៤២ ចំនួនប្រាំមួយ យន្តហោះចម្បាំង Morane-Saulnier MS៤០៦ ចំនួន ប្រាំបួន និង ទូក ឈ្លបយកការណ៍/ទម្លាក់គ្រាប់បែក Loire១៣០ ចំនួនប្រាំបី។ 

 ថៃ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ប្លែក ពិបូលសង្គ្រាម ត្រួតពិនិត្យកងទ័ពអំឡុងពេលសង្រ្គាម
កងទ័ព​ថៃ ​ដែល​មាន​ទំហំ​ធំ​ជាង​នេះ​បន្តិច​គឺ​ជា​កង​កម្លាំង​ដែល​មាន​បំពាក់​យ៉ាង​ល្អ។  មានបុរសចំនួន ៦មុឺន នាក់ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ កងទ័ព ចំនួន ៤ ។ ទ័ពធំជាងគេគឺ កងទ័ពប៊ូរ៉ាផា ដែលមានប្រាំ កងពល និង កងទ័ពឥសាន មានបីកង។ ទម្រង់ឯករាជ្យក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់របស់បញ្ជាការដ្ឋានជាន់ខ្ពស់របស់កងទ័ពរួមមាន កងវរសេនាតូច ទ័ពសេះ ចំនួនពីរ កងវរសេនាតូចកាំភ្លើងធំមួយ កងវរសេនាតូច សញ្ញា មួយ កងវរសេនាតូចវិស្វករមួយ និងកងវរសេនាធំពាសដែកមួយ។ កាំភ្លើងធំគឺជាការលាយបញ្ចូលគ្នានៃ កាំភ្លើង Krupp និង កាំភ្លើង Bofors ទំនើបៗ និង កាំភ្លើងធំ ខណៈ រថក្រោះ Carden Loyd ៦០ ដើម និងរថក្រោះ Vickers ៦-ton ចំនួន ៣០ គ្រឿង បង្កើតបានជាកម្លាំងរថក្រោះរបស់កងទ័ព។

កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​ថៃ ​រួម​មាន ​កប៉ាល់​ការពារ​ឆ្នេរ ​កម្រិត ​ធនបុរី ​ចំនួន​ពីរ​ ទូក​ torpedo ​១២​គ្រឿង​ និង ​នាវា​មុជទឹក ​ផលិត​ដោយ​ជប៉ុន​ចំនួន​បួន​គ្រឿង​។ Young, Edward M. (1995) Aerial Nationalism: A History of Aviation in Thailand.  កងនាវាចរថៃមានឋានៈទាបជាងកងទ័ពជើងទឹកបារាំងនៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប៉ុន្តែ កងទ័ពអាកាសថៃ រក្សាទាំងបរិមាណ និងគុណភាពលើអង្គភាព Armée de l'Air ក្នុងស្រុក។  ក្នុងចំណោមយន្តហោះចំនួន 140 គ្រឿងដែលផ្សំឡើងនូវកម្លាំងជួរទីមួយរបស់កងទ័ពអាកាសថៃមានយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកធុនស្រាល Mitsubishi Ki-30 ចំនួន 24 គ្រឿង យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកធុនធ្ងន់ Mitsubishi Ki-21 ចំនួន 9 គ្រឿង យន្តហោះចម្បាំង Curtiss Hawk 75N ចំនួន 25 គ្រឿង យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកមធ្យម Martin B-10 ចំនួន 6 គ្រឿង និង 70 Vought ។ O2U Corsair សង្កេត / យន្តហោះវាយប្រហារ ។ Royal Thai Air Force. (1976) The History of the Air Force in the Conflict with French Indochina.
សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ: បារាំង

បារាំង 
កងកម្លាំងយោធាបារាំងនៅឥណ្ឌូចិនមានកងទ័ពប្រមាណ ៥០,០០០នាក់ ក្នុងនោះមានជនជាតិបារាំងចំនួន ១២,០០០នាក់ បានរៀបចំជា កងវរសេនាតូច ថ្មើរជើង ចំនួនសែសិបមួយ កងវរសេនាធំ កាំភ្លើងធំ ចំនួនពីរ និងកងវរសេនាតូចវិស្វករ ។  កងទ័ពបារាំង មានការខ្វះខាតពាសដែក ហើយវាអាចដាក់ រថក្រោះ កាំភ្លើង FT ត្រឹមតែ ២០ គ្រឿងប៉ុណ្ណោះ ប្រឆាំងនឹងរថពាសដែករបស់កងទ័ពភូមិន្ទថៃ ជិតមួយរយគ្រឿង។ ភាគច្រើននៃកងកម្លាំងបារាំងដែលឈរជើងក្បែរព្រំដែនថៃ មានកងវរសេនាធំថ្មើរជើងឥណ្ឌូចិននៃកងវរសេនាធំទី ៣ និងទី ៤ នៃ កាំភ្លើងតុងគីន ( Tirailleurs Tonkinois ) រួមជាមួយកងវរសេនាតូចម៉ុងតាញ៉ា (ជនជាតិដើមភាគតិច វៀតណាមខ្ពង់រាប) ទាហានបារាំងប្រចាំការនៃកងពលថ្មើរជើងអាណានិគម ( ក្រុម អាណានិគម ) និងអង្គភាពកងពលធំបរទេសបារាំង ។ Rives, Maurice. 

កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​បារាំង ​មាននាវាដឹកជញ្ជូនធុនស្រាល ​មួយ​គ្រឿង និង ​នាវា​អាកាសចរណ៍ ​៤​គ្រឿង​នៅ​ឥណ្ឌូចិន​បារាំង។

កងទ័ពអាកាសបារាំងវីឈី ( Armée de l'Air ) មានយន្តហោះប្រហែល១០០ គ្រឿង ដែលក្នុងនោះប្រហែល ៦០ គ្រឿងអាចចាត់ទុកថាជាជួរមុខ។ ទាំងនេះរួមមាន យន្តហោះឈ្លបយកការណ៍ / យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែក Potez ២៥ TOE សាមសិបនាក់ យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែក ធុនធ្ងន់ Farman២២១ ចំនួន ៤ គ្រឿង យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែក Potez ៥៤២ ចំនួនប្រាំមួយ យន្តហោះចម្បាំង Morane-Saulnier MS៤០៦ ចំនួន ប្រាំបួន និង ទូក ឈ្លបយកការណ៍/ទម្លាក់គ្រាប់បែក Loire១៣០ ចំនួនប្រាំបី។
សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ: ថៃ

ថៃ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ប្លែក ពិបូលសង្គ្រាម ត្រួតពិនិត្យកងទ័ពអំឡុងពេលសង្រ្គាម
កងទ័ព​ថៃ ​ដែល​មាន​ទំហំ​ធំ​ជាង​នេះ​បន្តិច​គឺ​ជា​កង​កម្លាំង​ដែល​មាន​បំពាក់​យ៉ាង​ល្អ។  មានបុរសចំនួន ៦មុឺន នាក់ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ កងទ័ព ចំនួន ៤ ។ ទ័ពធំជាងគេគឺ កងទ័ពប៊ូរ៉ាផា ដែលមានប្រាំ កងពល និង កងទ័ពឥសាន មានបីកង។ ទម្រង់ឯករាជ្យក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់របស់បញ្ជាការដ្ឋានជាន់ខ្ពស់របស់កងទ័ពរួមមាន កងវរសេនាតូច ទ័ពសេះ ចំនួនពីរ កងវរសេនាតូចកាំភ្លើងធំមួយ កងវរសេនាតូច សញ្ញា មួយ កងវរសេនាតូចវិស្វករមួយ និងកងវរសេនាធំពាសដែកមួយ។ កាំភ្លើងធំគឺជាការលាយបញ្ចូលគ្នានៃ កាំភ្លើង Krupp និង កាំភ្លើង Bofors ទំនើបៗ និង កាំភ្លើងធំ ខណៈ រថក្រោះ Carden Loyd ៦០ ដើម និងរថក្រោះ Vickers ៦-ton ចំនួន ៣០ គ្រឿង បង្កើតបានជាកម្លាំងរថក្រោះរបស់កងទ័ព។

កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​ថៃ ​រួម​មាន ​កប៉ាល់​ការពារ​ឆ្នេរ ​កម្រិត ​ធនបុរី ​ចំនួន​ពីរ​ ទូក​ torpedo ​១២​គ្រឿង​ និង ​នាវា​មុជទឹក ​ផលិត​ដោយ​ជប៉ុន​ចំនួន​បួន​គ្រឿង​។ Young, Edward M. (1995) Aerial Nationalism: A History of Aviation in Thailand.  កងនាវាចរថៃមានឋានៈទាបជាងកងទ័ពជើងទឹកបារាំងនៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប៉ុន្តែ កងទ័ពអាកាសថៃ រក្សាទាំងបរិមាណ និងគុណភាពលើអង្គភាព Armée de l'Air ក្នុងស្រុក។  ក្នុងចំណោមយន្តហោះចំនួន 140 គ្រឿងដែលផ្សំឡើងនូវកម្លាំងជួរទីមួយរបស់កងទ័ពអាកាសថៃមានយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកធុនស្រាល Mitsubishi Ki-30 ចំនួន 24 គ្រឿង យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកធុនធ្ងន់ Mitsubishi Ki-21 ចំនួន 9 គ្រឿង យន្តហោះចម្បាំង Curtiss Hawk 75N ចំនួន 25 គ្រឿង យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកមធ្យម Martin B-10 ចំនួន 6 គ្រឿង និង 70 Vought ។ O2U Corsair សង្កេត / យន្តហោះវាយប្រហារ ។ Royal Thai Air Force. (1976) The History of the Air Force in the Conflict with French Indochina.
សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ: បទឈប់បាញ់

បទឈប់បាញ់ 
រូបភាពតូច| ខេត្ត​ដែល​បាន​ប្រគល់​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដោយ​បារាំង​ទៅ​ថៃ​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ជា​ខេត្ត​ថ្មី​របស់​ថៃ​វិញ​គឺ ​ខេត្ត Phra Tabong, Phibunsongram, និង Nakhon Champassak ។
ជប៉ុន​បាន​ឈាន​ជើង​ចូល​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដើម្បី​សម្រុះសម្រួល​ជម្លោះ។ បទឈប់បាញ់ជាទូទៅត្រូវបានរៀបចំឱ្យចូលជាធរមាននៅម៉ោង 10:00 ថ្ងៃទី 28 ខែមករា ហើយ "សន្និសិទសម្រាប់ការបញ្ឈប់អរិភាព" ដែលឧបត្ថម្ភដោយជប៉ុនត្រូវបានធ្វើឡើងនៅ Saigon ជាមួយនឹងឯកសារបឋមសម្រាប់បទឈប់បាញ់រវាងរដ្ឋាភិបាលរបស់សេនាប្រមុខ Philippe Pétain ' រដ្ឋបារាំង និងព្រះរាជាណាចក្រថៃ បានចុះហត្ថលេខាលើនាវាចម្បាំង <i id="mw1g">Natori</i> នៅថ្ងៃទី ៣១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៤១។ នៅថ្ងៃទី 9 ខែឧសភា សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពមួយត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅ ទីក្រុងតូក្យូ Hesse d'Alzon, Claude (1985).  Young, Edward M. (1995) Aerial Nationalism: A History of Aviation in Thailand.  ដោយបារាំងត្រូវបានបង្ខិតបង្ខំដោយជប៉ុនឱ្យបោះបង់ការកាន់កាប់របស់ពួកគេនៅលើទឹកដីដែលមានជម្លោះ។ បារាំង​បាន​ប្រគល់​ខេត្ត​ដូច​ខាង​ក្រោម​ទៅ​ឲ្យ​ថៃ ពី ​កម្ពុជា និង ​ឡាវ ៖

 បាត់ដំបង និង ប៉ៃលិន ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងវិញជា ខេត្តប្រាតាបោន
 ខេត្តសៀមរាប បន្ទាយមានជ័យ និង ឧត្តរមានជ័យ ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងវិញជា ខេត្តភីប៊ុនសុង ។
 ប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលត្រូវបានបញ្ចូលគ្នាជាមួយផ្នែកមួយនៃ ខេត្តចំប៉ាសាក់ នៃ ប្រទេសឡាវ ទល់មុខ ប៉ាក់សេ ដើម្បីបង្កើតជា ខេត្តនគរចំប៉ាសាក់
 Xaignabouli រួមទាំងផ្នែកមួយនៃខេត្ត Luang Prabang ដែលត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជា ខេត្ត Lan Chang
សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ: សន្ធិសញ្ញា

សន្ធិសញ្ញា 
ការ​ដោះស្រាយ​ជម្លោះ​ត្រូវ​បាន​ប្រជាជន​ថៃ​សាទរ​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​ជា​ជ័យជម្នះ​ផ្ទាល់ខ្លួន​សម្រាប់​ភីប៊ុន។ ជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន ដែលប្រទេសថៃអាចទាញយកសម្បទានពីមហាអំណាចអឺរ៉ុប ទោះបីជាប្រទេសមួយមានភាពទន់ខ្សោយក៏ដោយ។ សម្រាប់​ជនជាតិ​បារាំង​នៅ​ឥណ្ឌូចិន ជម្លោះ​គឺជា​ការ​រំឭក​ដ៏​ជូរចត់​នៃ​ភាពឯកោ​របស់​ពួកគេ​បន្ទាប់ពី ​ការដួលរលំ​នៃ​ប្រទេស​បារាំង ។ ពួកគេមានអារម្មណ៍ថាអ្នកជិតខាងដែលមានមហិច្ឆតាបានទាញយកប្រយោជន៍ពីអាណានិគមឆ្ងាយមួយដែលត្រូវបានកាត់ចេញពីឪពុកម្តាយដែលទន់ខ្សោយ។ ដោយ​គ្មាន​សង្ឃឹម​លើ​ការ​ពង្រឹង​ទេ បារាំង​មាន​ឱកាស​តិច​តួច​ក្នុង​ការ​ផ្តល់​ការ​តស៊ូ​ជា​និរន្តរភាព។

ដើម្បី​រំលឹក​ដល់​ជ័យ​ជំនះ លោក Phibun បាន​សាងសង់ ​វិមាន​ឈ្នះ​ឈ្នះ ​នៅ​ទីក្រុង​បាងកក។ ប្រទេស​ថៃ​បាន​អញ្ជើញ​ជប៉ុន និង​អាល្លឺម៉ង់​ឱ្យ​ចូលរួម​ក្នុង​ពិធី​អបអរសាទរ​ការ​សាងសង់​របស់​ខ្លួន។

ជនជាតិជប៉ុនចង់រក្សាទំនាក់ទំនងការងាររបស់ពួកគេទាំងពីរជាមួយវីឈី និងស្ថានភាពដដែល។ ដូច្នេះ ជនជាតិថៃត្រូវបង្ខំចិត្តទទួលយកទឹកដីដែលខ្លួនទទួលបានពីបារាំងត្រឹមតែមួយភាគបួនប៉ុណ្ណោះ បន្ថែមពីលើការបង់ប្រាក់ចំនួនប្រាំមួយលាន នាក់ ជាសម្បទានដល់បារាំង។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកទទួលផលពិតប្រាកដនៃជម្លោះគឺជនជាតិជប៉ុនដែលអាចពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ពួកគេទាំងនៅក្នុងប្រទេសថៃ និងឥណ្ឌូចិន។ ជនជាតិជប៉ុនចង់ប្រើប្រទេសថៃ និងឥណ្ឌូចិនធ្វើជាមូលដ្ឋានទ័ពរបស់ពួកគេ ដើម្បីឈ្លានពាន អង់គ្លេសភូមា និង អង់គ្លេសម៉ាឡាយ៉ា នៅពេលក្រោយ។ ជនជាតិជប៉ុនបានឈ្នះពី Phibun ដោយការសន្យាដោយសំងាត់ថានឹងគាំទ្រពួកគេក្នុងការវាយប្រហារលើម៉ាឡាយ៉ា និងភូមា។ ភីប៊ុន​មិន​បាន​រក្សា​ពាក្យ​គាត់​ទេ។ Charivat Santaputra (1985) Thai Foreign Policy 1932–1946. 

ទំនាក់ទំនងរវាងជប៉ុន និងថៃត្រូវបានតានតឹងជាបន្តបន្ទាប់ ខណៈដែល Phibun ខកចិត្តមួយបានប្តូរទៅជួបជាមួយជនជាតិអង់គ្លេស និងអាមេរិក ដើម្បីរារាំងអ្វីដែលគាត់មើលឃើញថាជាការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនដែលជិតមកដល់។ Judith A. Stowe. (1991) Siam becomes Thailand: A Story of Intrigue.  ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា នៅ​ថ្ងៃ​ទី ៨ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៤១ ជប៉ុន ​បាន​ចូល​ឈ្លានពាន​ប្រទេស​ថៃ ​ក្នុង​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នឹង ​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​ជប៉ុន​លើ​ម៉ាឡាយ៉ា ។ Pearl Harbor ត្រូវបានវាយប្រហារមួយម៉ោងកន្លះបន្ទាប់ពីប្រទេសម៉ាឡាយ៉ា និងប្រទេសថៃ។ ការ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​រវាង​កង​កម្លាំង​ជប៉ុន​និង​ថៃ​បាន​អូស​បន្លាយ​តែ​ប្រាំ​ម៉ោង​ប៉ុណ្ណោះ​មុន​ពេល​មាន​ការ​ព្រមព្រៀង​បទ​ឈប់​បាញ់។ ថៃ​នឹង​ក្លាយ​ជា ​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ជាមួយ​ជប៉ុន ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៤៥។

ក្រោយសង្គ្រាម នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៦ កម្ពុជាភាគពាយ័ព្យ និងឡោមព័ទ្ធឡាវទាំងពីរនៅត្រើយខាង ទន្លេមេគង្គ របស់ថៃ ត្រូវបានប្រគល់មកជាអធិបតេយ្យភាពរបស់បារាំងវិញ នៅពេលដែល រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នរបស់បារាំង បានគំរាមវេតូការចូលជាសមាជិករបស់ប្រទេសថៃក្នុង អង្គការសហប្រជាជាតិ ។ Terwiel, B.J. (2005) Thailand's Political History: From the Fall of Ayutthaya to Recent Times.  នេះបាននាំឱ្យមានការបញ្ចប់នៃ សន្ធិសញ្ញាដំណោះស្រាយបារាំង-សៀមឆ្នាំ 1946 ដែលបានដោះស្រាយបញ្ហា និងត្រួសត្រាយផ្លូវដល់ការស្តារឡើងវិញនូវទំនាក់ទំនងការទូតរវាងប្រទេសទាំងពីរ។
សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ

សង្គ្រាម​ប្រាំមួយ​ថ្ងៃ (ជា​ភាសាអង់គ្លេស: Six-Day War, ភាសាអារ៉ាប់: حرب الأيام الستة‎, ភាសាហេប្រឺ: מלחמת ששת הימים) ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា សង្គ្រាម​អារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែល​ឆ្នាំ​១៩៦៧, សង្គ្រាម​អារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែល​លើក​ទី​បី ឬ សង្គ្រាម​ខែ​មិថុនា គឺជា​ការ​វាយ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​រវាង អ៊ីស្រាអែល និង​បណ្ដា​រដ្ឋ​អារ៉ាប់​ជិតខាង​មាន អេហ្សីប (Egypt) ហ្សកដានី (Jordan) និង ស៊ីរី (Syria) ។ ប្រជាជាតិ​អារ៉ាប់​ដទៃ​ទៀត​ដូចជា អ៊ីរ៉ាក់ (Iraq), អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌី (Saudi Arabia), ស៊ូដង់ (Sudan) ទុយនីស៊ី (Tunisia), ម៉ារុក (Morocco) និង អាល់ហ្សេរី (Algeria) ក៏​បាន​ផ្ដល់​កងទ័ព​ដល់​កងកម្លាំង​សម្ពន្ធមិត្ត​អារ៉ាប់​ផង​ដែរ​។ 

នៅ​ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៦៧ ប្រធានាធិបតី​អេហ្សីប ណាស៊ែរ (Nasser) បាន​បណ្ដេញ​កងកម្លាំង​រក្សា​សន្តិភាព​អង្គការសហប្រជាជាតិ ចេញពី​ឧបទ្វីប​ស៊ីណាយ (Sinai Peninsula) ដែល​បាន​ដាក់​តាំងតែពី​ឆ្នាំ ១៩៦៧ មក​ម្ល៉េះ​បន្ទាប់ពី​ផ្ទុះ​វិបត្តិ​ព្រែកជីក​ស៊ុយអេ (Suez Crisis) ឆ្នាំ ១៩៥៦​។ អេហ្សីប​ក៏​បាន​កេណ្ឌ​រថក្រោះ ១,០០០ គ្រឿង និង​ទាហាន ១០០,០០០ នាក់​នៅ​តាម​បណ្ដោយ​ព្រំដែន​ជាមួយ​អ៊ីស្រាអែល ដើម្បី​បិទ​ច្រកសមុទ្រ​ទីរ៉ាន (Tiran) រារាំង​មិន​ឲ្យ​នាវា​អ៊ីស្រាអែល​ដឹក​ប្រភព​ថាមពល​ចូល​អ៊ីស្រាអែល​បាន ហើយ​បាន​ប្រកាស​ឲ្យ​បណ្ដា​ប្រទេស​អារ៉ាប់​រួបរួមគ្នា​ប្រឆាំង​អ៊ីស្រាអែល​។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី ០៥ មិថុនា ១៩៦៧ អ៊ីស្រាអែល​បាន​បើក​ការវាយប្រហារ​មុន​ប្រឆាំង​នឹង​កងទ័ព​អាកាស​អេហ្សីប​។ ប្រទេស​ហ្សកដានី ដែល​បាន​ចុះសន្ធិសញ្ញា​ការពារ​រួមគ្នា​ជាមួយ​អេហ្សីប​កាលពី​ថ្ងៃ​ទី ៣០ ឧសភា ក្រោយមក​បាន​បើក​ការវាយប្រហារ​លើ​ភាគ​ខាងលិច​ក្រុង​ហ្សេរូសាឡឹម (Jerusalem) និង​ណេតានយ៉ា (Netanya) ។ នៅ​ពេល​បញ្ចប់​សង្គ្រាម អ៊ីស្រាអែល​បាន​ពង្រីក​ការ​កាន់កាប់ ឧបទ្វីប​ស៊ីណាយ តំបន់​ហ្កាសាស្ត្រីប (Gaza Strip) តំបន់​វេសប៊ែង (West Bank) ទីក្រុង​ហ្សេរូសាឡឹម​ខាងកើត និង​ខ្ពង់រាប​ហ្គូឡាន (Golan Heights) ។ ជា​លទ្ធផល​នៃ​សង្គ្រាម​នេះ បាន​ជះឥទ្ធិពល​យ៉ាងខ្លាំង​ដល់​ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ​នៃ​តំបន់​រហូតដល់​សព្វថ្ងៃនេះ​។
សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
លទ្ធផល​នៃ​វិបត្តិ​ព្រែកជីក​ស៊ុយអេ

វិបត្តិ​ព្រែកជីក​ស៊ុយអេ ឆ្នាំ ១៩៥៦ បាន​តំណាង​នូវ​បរាជ័យ​ផ្នែក​យោធា ប៉ុន្តែ​ជា​ជ័យជម្នះ​ផ្នែក​នយោបាយ​សម្រាប់​អេហ្សីប​។ នេះ​គឺជា​ព្រឹត្តិការណ៍​ដ៏​សំខាន់​ក្នុង​ការ​ឈានទៅរក​សង្គ្រាម​ប្រាំមួយ​ថ្ងៃ​។ ដោយ​មាន​សម្ពាធ​ផ្នែក​ការទូត​ពីសំណាក់​សហរដ្ឋអាមេរិក និង​សហភាពសូវៀត បាន​បង្ខំ​ឲ្យ​អ៊ីស្រាអែល​ដក​កងទ័ព​ចេញពី​ឧបទ្វីប​ស៊ីណាយ​។ 
	
ក្រោយ​សង្គ្រាម​ឆ្នាំ ១៩៥៦ អេហ្សីប​បាន​យល់ព្រម​ឲ្យ​ដាក់​កងកម្លាំង​រក្សា​សន្តិភាព​អង្គការសហប្រជាជាតិ​នៅ​ឧបទ្វីប​ស៊ីណាយ ដើម្បី​ការពារ​កុំឲ្យ​កងកម្លាំង​ទព័ព្រៃ​ប៉ាឡេស្ទីន (Palestinian fedayeen) ឆ្លងកាត់​ព្រំដែន​ចូលទៅ​អ៊ីស្រាអែល​។ 
	
ក្រោយ​សង្គ្រាម​ឆ្នាំ ១៩៥៦ អេហ្សីប​ក៏​បាន​យល់ព្រម​បើក​ច្រកសមុទ្រ​ទីរ៉ាន​ឡើងវិញ ដើម្បីឲ្យ​នាវា​អ៊ីស្រាអែល​អាច​ចរាចរ​វិញ​បាន ដែល​ត្រូវ​បាន​ខ្ទប់​មិន​ឲ្យ​ឆ្លងកាត់​ជាហេតុ​នាំឲ្យ​ផ្ទុះ​វិបត្តិ​ព្រែកជីក​ស៊ុយអេ​។ ជា​លទ្ធផល ព្រំដែន​រវាង​អេហ្សីប និង​អ៊ីស្រាអែល​នៅតែ​ស្ថិត​ក្នុង​សភាព​ស្ងប់ស្ងាត់​មួយរយៈពេល​។
	
ក្រោយ​សង្គ្រាម​ឆ្នាំ ១៩៥៦ តំបន់​មជ្ឈិមបូព៌ា​បាន​ត្រឡប់​ទៅរក​អតុល្យភាព​ដោយ​គ្មាន​ដំណោះស្រាយ​ណាមួយ​អាច​បញ្ចៀស​នូវ​ជម្លោះ ដែល​ញាំញី​នៅ​ក្នុង​តំបន់​បាន​ឡើយ​។ នៅពេលលនោះ ពុំ​មាន​រដ្ឋ​អារ៉ាប់​ណាមួយ​បាន​ទទួលស្គាល់​អ៊ីស្រាអែល​ទេ​។ ប្រទេស​ស៊ីរី បាន​ចូលរួម​ជាមួយ​ប្លុក​សូវៀត ចាប់ផ្ដើម​វាយប្រហារ​សង្គ្រាមឈ្លប​លើ​អ៊ីស្រាអែល​នៅ​ដើម​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៩៦០ ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​សង្គ្រាម​រំដោះ​ប្រជាជន ​។
សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ: លទ្ធផល​នៃ​វិបត្តិ​ព្រែកជីក​ស៊ុយអេ

លទ្ធផល​នៃ​វិបត្តិ​ព្រែកជីក​ស៊ុយអេ

វិបត្តិ​ព្រែកជីក​ស៊ុយអេ ឆ្នាំ ១៩៥៦ បាន​តំណាង​នូវ​បរាជ័យ​ផ្នែក​យោធា ប៉ុន្តែ​ជា​ជ័យជម្នះ​ផ្នែក​នយោបាយ​សម្រាប់​អេហ្សីប​។ នេះ​គឺជា​ព្រឹត្តិការណ៍​ដ៏​សំខាន់​ក្នុង​ការ​ឈានទៅរក​សង្គ្រាម​ប្រាំមួយ​ថ្ងៃ​។ ដោយ​មាន​សម្ពាធ​ផ្នែក​ការទូត​ពីសំណាក់​សហរដ្ឋអាមេរិក និង​សហភាពសូវៀត បាន​បង្ខំ​ឲ្យ​អ៊ីស្រាអែល​ដក​កងទ័ព​ចេញពី​ឧបទ្វីប​ស៊ីណាយ​។ 
	
ក្រោយ​សង្គ្រាម​ឆ្នាំ ១៩៥៦ អេហ្សីប​បាន​យល់ព្រម​ឲ្យ​ដាក់​កងកម្លាំង​រក្សា​សន្តិភាព​អង្គការសហប្រជាជាតិ​នៅ​ឧបទ្វីប​ស៊ីណាយ ដើម្បី​ការពារ​កុំឲ្យ​កងកម្លាំង​ទព័ព្រៃ​ប៉ាឡេស្ទីន (Palestinian fedayeen) ឆ្លងកាត់​ព្រំដែន​ចូលទៅ​អ៊ីស្រាអែល​។ 
	
ក្រោយ​សង្គ្រាម​ឆ្នាំ ១៩៥៦ អេហ្សីប​ក៏​បាន​យល់ព្រម​បើក​ច្រកសមុទ្រ​ទីរ៉ាន​ឡើងវិញ ដើម្បីឲ្យ​នាវា​អ៊ីស្រាអែល​អាច​ចរាចរ​វិញ​បាន ដែល​ត្រូវ​បាន​ខ្ទប់​មិន​ឲ្យ​ឆ្លងកាត់​ជាហេតុ​នាំឲ្យ​ផ្ទុះ​វិបត្តិ​ព្រែកជីក​ស៊ុយអេ​។ ជា​លទ្ធផល ព្រំដែន​រវាង​អេហ្សីប និង​អ៊ីស្រាអែល​នៅតែ​ស្ថិត​ក្នុង​សភាព​ស្ងប់ស្ងាត់​មួយរយៈពេល​។
	
ក្រោយ​សង្គ្រាម​ឆ្នាំ ១៩៥៦ តំបន់​មជ្ឈិមបូព៌ា​បាន​ត្រឡប់​ទៅរក​អតុល្យភាព​ដោយ​គ្មាន​ដំណោះស្រាយ​ណាមួយ​អាច​បញ្ចៀស​នូវ​ជម្លោះ ដែល​ញាំញី​នៅ​ក្នុង​តំបន់​បាន​ឡើយ​។ នៅពេលលនោះ ពុំ​មាន​រដ្ឋ​អារ៉ាប់​ណាមួយ​បាន​ទទួលស្គាល់​អ៊ីស្រាអែល​ទេ​។ ប្រទេស​ស៊ីរី បាន​ចូលរួម​ជាមួយ​ប្លុក​សូវៀត ចាប់ផ្ដើម​វាយប្រហារ​សង្គ្រាមឈ្លប​លើ​អ៊ីស្រាអែល​នៅ​ដើម​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៩៦០ ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​សង្គ្រាម​រំដោះ​ប្រជាជន ​។
សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា: ការបះបោរនៅខេត្តបាត់ដំបង

ការបះបោរនៅខេត្តបាត់ដំបង

មិនយូរប៉ុន្មាន ព្រះអង្គក៏បានដឹងខ្លួនថាទ្រង់កំពុងតែស្ថិតនៅក្នុងទ្វេរគ្រោះនយោបាយ។ ដើម្បីរក្សានូវតុល្យភាពប្រឆាំងនឹងជំនោរកើនឡើងរបស់ពួកអភិរក្សនិយម ព្រះអង្គក៏សម្រេចចិត្តបង្កើតក្រុមនយោបាយមួយដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា"រដ្ឋាភិបាលប្រឆាំង"ដោយមានទ្រង់ជាមេដឹកនាំនិងមានសមាជិកបន្ទាប់ៗជាអ្នកឆ្វេងនិយមហើយក្រុមនេះមានតួនាទីត្រួតពិនិត្យនិងធ្វើការរិះគន់ដល់រដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងរបស់លន់ នល់។Isaacs, Hardy and Brown, p. 86. អាទិភាពដំបូងរបស់លន់ នល់គឺត្រូវដោះស្រាយរឿងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដោយបញ្ឈប់ការនាំចេញដំណាំស្រូវខុសច្បាប់ទៅឱ្យពួកកុម្មុយនិស្ត។ ក្រុមទាហានត្រូវបានបញ្ជូនទៅចម្ការស្រូវនានាដើម្បីប្រមូលផលស្រូវដោយបង្ខំ ហើយពួកគេបានបង់ត្រឹមតែតាមតម្លៃដែលរដ្ឋាភិបាលបានកំណត់ថោកៗប៉ុណ្ណោះ។ សកម្មភាពនេះបានធ្វើឱ្យមានការព្រួយបារម្ភតៗគ្នាចំពោះប្រជាកសិករ ជាពិសេសគឺនៅក្នុងខេត្តបាត់ដំបងដែលជាខេត្តសំបូរទៅដោយដំណាំស្រូវ ហើយក៏ជាតំបន់មួយដែលមានវត្តមានអ្នកម្ចាស់ដីធ្លីធំៗច្រើនផងដែរ និងជាកន្លែងដែលពួកកុម្មុយនិស្តមានឥទ្ធិពលតិចតួច។Chandler, pp. 164–165.Osborne, p. 192. នៅថ្ងៃទី១១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦៧ ខណៈពេលដែលសីហនុកំពុងស្នាក់នៅប្រទេសបារាំង ឧទ្ទាមកម្មមួយបានផ្ទុះឡើងនៅតំបន់ជុំវិញសំឡូតនៃខេត្តបាត់ដំបង ដោយមានការវាយប្រហារលើកងប្រមូលពន្ធដោយអ្នកស្រុកសំឡូត។ ដោយមានការគាំទ្រពីកម្មាភិបាលកុម្មុយនិស្តក្នុងតំបន់ កុបកម្មនោះក៏បានរីករាលដាលពាសពេញតំបន់សំឡូតទាំងមូល។Lipsman and Doyle, p. 130. លន់ នល់ដែលជាអ្នកដឹកនាំកំពូលក្នុងអវត្តមានរបស់សម្តេច (ប៉ុន្តែដោយមានការយល់ព្រមពីព្រះអង្គ) បានឆ្លើយតបទៅព្រឹត្តិការណ៍សំឡូតដោយការប្រកាសនូវច្បាប់អាជ្ញាសឹក។ ពួកអ្នកស្រែចម្ការប្រមាណរាប់រយនាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតហើយភូមិនានាត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញខ្ទិចខ្ទីអស់អំឡុងការចូលបង្ក្រាបរបស់រដ្ឋាភិបាល។Chandler, p. 165. បន្ទាប់ពីការវិលត្រឡប់ចូលស្រុកវិញនៅខែមីនា សីហនុបានបោះបង់ចោលជំហរនយោបាយកណ្ដាលនិយមរបស់ទ្រង់ និងបានបញ្ជាឱ្យមានការចាប់ខ្លួនលោកខៀវ សំផន ហ៊ូ យន់ និងហ៊ូ នឹមដែលអ្នកទាំងបីត្រូវជាថ្នាក់ដឹកនាំនៃ"រដ្ឋាភិបាលប្រឆាំង"។ ដោយឮដូច្នេះអ្នកទាំងបីក៏បានរត់គេចខ្លួនទៅទិសឥសាន្តនៃប្រទេសកម្ពុជា។ 

ក្នុងពេលដំណាលគ្នានេះ សីហនុបានបញ្ជាឱ្យមានការចាប់ខ្លួនពួកឈ្មួញកណ្ដាលចិនដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងការជួញដូរស្រូវខុសច្បាប់។ ទ្រង់ធ្វើបែបនេះគឺក្នុងគោលបំណងចង់បង្កើនចំណូលរដ្ឋាភិបាល និងធ្វើឱ្យអ្នកអភិរក្សនិយមយល់ស្របជាមួយព្រះអង្គវិញ។ លន់ នល់ត្រូវបង្ខំឱ្យលាលែងចេញពីតំណែង និងជាធម្មតា ព្រះអង្គបានរាប់បញ្ចូលអ្នកឆ្វេងនិយមថ្មីៗចូលក្នុងរដ្ឋាភិបាលទ្រង់វិញ​ដើម្បីធ្វើឱ្យមានតុល្យភាពស្មើនឹងចំនួនពួកអភិរក្សនិយម។Chandler, p. 166. បញ្ហាធំៗទាំងពីរដែលមានពីមុនមកក៏ត្រូវបានដោះស្រាយប៉ុន្តែវាក៏បានរុញផលវិបាកចំនួនពីរទៀតមកឱ្យរដ្ឋាភិបាលសីហនុបន្ថែមដែរ។ បញ្ហាទីមួយគឺ៖ ក្រោយពីកុបកម្មនៅសំឡូតត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងព្រៃផ្សៃដោយរដ្ឋាភិបាល ក្រុមសមាជិកនៃបក្សកុម្មុយនិស្តខ្មែរ (ដែលគេសម្តៅថា"ខ្មែរក្រហម") ក៏បានចាប់ប្រតិបត្តិការប្រដាប់អាវុធប្រឆាំងនឹងរាជរដ្ឋាភិបាល។ ទីពីរ៖ ចំពោះវណ្ណៈកសិករ ឈ្មោះរបស់លន់ នល់ត្រូវបានក្លាយជាឈ្មោះតំណាងឱ្យអ្នកគាបសង្កត់ដ៏សាហាវឃោឃៅមួយនៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។Isaacs, Hardy and Brown, p. 87.
សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា: ការរៀបរៀងឡើងវិញរបស់ក្រុមកុម្មុយនិស្ត

ការរៀបរៀងឡើងវិញរបស់ក្រុមកុម្មុយនិស្ត

គម្រោងកុបកម្មឆ្នាំ១៩៦៧ របស់ខ្មែរក្រហមគឺមិនបានរៀបចំទុកជាមុននោះទេដែលជាលទ្ធផល កុបកម្មរបស់ពួកគេត្រូវទទួលបរាជ័យ ដូច្នេះហើយ ខ្មែរក្រហមក៏បានប្រមូលថ្នាក់ដឹកនាំខ្លួនមកប្រជុំគ្នាដើម្បីរៀបចំផែនការធ្វើកុបកម្មធំជាងនេះនៅឆ្នាំបន្ទាប់។ ការគាបសង្កត់និងចាប់សម្លាប់សមាជិកក្រុមប្រជាជននិងពួកកុម្មុយនិស្តទីប្រជុំជនដោយរដ្ឋបាលសីហនុគឺមិនបានផ្តល់វិបត្តិអ្វីដល់ខ្មែរក្រហមនោះទេតែផ្ទុយទៅវិញវាបានកម្ចាត់គូប្រជែងឆ្វេងនិយមរបស់សាឡុត ស, អៀង សារី និងលោកសុន សេន។Chandler, p. 128. ខ្មែរក្រហមបាននាំអ្នកគាំទ្ររបស់ពួកគេទៅតំបន់ខ្ពង់រាបនៃភាគឥសាន្ត ចូលទៅក្នុងទឹកដីអ្នកខ្មែរលើដែលជាជនជាតិដើមរស់នៅភាគឥសាន្តប្រទេសកម្ពុជាហើយមានអរិភាពដល់អ្នកខ្មែរកណ្តាល និងរាជរដ្ឋាភិបាល។ ចំពោះខ្មែរក្រហម ពួកគេបានបង្កើតមូលដ្ឋាននៅទីកន្លែងនោះដើម្បីរៀបចំក្រុមបក្សពួកឡើងវិញនិងបង្ហាត់បង្រៀនយុទ្ធសាស្ត្រយោធា។Deac, p. 55.Chandler, p. 141.

នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៨ ពួកខ្មែរក្រហមបានផ្ដើមការវាយប្រហារដំបូងរបស់ខ្លួន។ គោលបំណងក្នុងការវាយលុកនេះគឺចង់ប្រមូលគ្រឿងសព្វាវុធបន្ថែមនិងផ្សព្វផ្សាយការឃោសនា ពួកអ្នកកុបកម្មខ្មែរក្រហមនាពេលនោះគឺមានចំនួនមិនច្រើនជាង ៤–៥,០០០ នាក់នោះឡើយ។Sutsakhan, p. 32.Chandler, pp. 174–176. នៅក្នុងខែដដែរនោះ ពួកគេបានបង្កើតស្លាបយោធាមួយដែលមានឈ្មោះថា កងទ័ពបដិវត្តន៍កម្ពុជា។ បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍នៃការបះបោរនៅខេត្តបាត់ដំបងបានបញ្ចប់ ព្រះអង្គម្ចាស់សីហនុទ្រង់បានចាប់គិតពិរចារណាឡើងវិញនូវទំនាក់ទំនងរបស់ព្រះអង្គជាមួយនឹងពួកកុម្មុយនិស្ត។Isaacs, Hardy and Brown, p. 89. កិច្ចព្រមព្រៀងដំបូងរបស់ទ្រង់​ជាមួយចិនគឺមិនបានផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ព្រះអង្គនោះទេ។ វាមិនត្រឹមតែបរាជ័យក្នុងការបញ្ឈប់វៀតណាមខាងជើងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងត្រូវពួកវៀតណាមចូលឈ្លានពាន (តាមរយៈក្រុមខ្មែរក្រហម) ដោយការធ្វើវិទ្ធង្សនានៅក្នុងមាតុភូមិរបស់ទ្រង់ទៀតផង។ តាមយោបលរបស់លន់-នល់ (បន្ទាប់ពីលោកបានត្រឡប់ចូលជាសមាជិកគណៈរដ្ឋមន្ត្រីវិញដោយកាន់តំណែងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៨) និងអ្នកនយោបាយអភិរក្សនិយមដទៃទៀត, នៅថ្ងៃទី១១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៩ ព្រះអង្គសីហនុក៏បានសម្រេចស្តារទំនាក់ទំនងការទូតជាធម្មតាឡើងវិញជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកនិងថែមទាំងបង្កើតរដ្ឋាភិបាលសង្គ្រោះជាតិមួយដែលមានលោកលន់-នល់ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។Isaacs, Hardy and Brown, p. 90. ទ្រង់បានធ្វើដូច្នេះ"គឺដើម្បីលេងក្បាច់នយោបាយថ្មី ដោយហេតុថាពួកកុម្មុយនិស្តអាស៊ីបានវាយប្រហារប្រទេសជាតិរបស់ទ្រង់រួចទៅហើយមុនពេលសង្គ្រាមវៀតណាមត្រូវបញ្ចប់"។Lipsman and Doyle, p. 140. ម្យ៉ាងវិញទៀតសម្រាប់ពួកខ្មែរក្រហម កងកម្លាំងវៀតណាមនិងវៀតកុងអាចជាដំណោះស្រាយដើម្បីរឹតបន្តឹងនិងអភិវឌ្ឍន៍ចលនារបស់ខ្លួនដើម្បីប្រឆាំងនឹងរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។Isaacs, Hardy and Brown, p. 88.
សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា: រដ្ឋប្រហារ

រដ្ឋប្រហារ

ខណៈពេលដែលសីហនុកំពុងធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចនៅឯប្រទេសបារាំង, មានកុបកម្មប្រឆាំងវៀតណាមមួយចំនួនបានផ្ទុះឡើងនៅរាជធានីភ្នំពេញ (ដោយមានការគាំទ្រខ្លះៗពីរដ្ឋាភិបាល) ហើយក្នុងដំណើរនេះ ស្ថានទូតវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុងត្រូវបានរងការបំផ្លិចបំផ្លាញពីក្រុមកុបកម្មទាំងនោះ។Shawcross, p. 118.Deac, pp. 56–57. ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រី លោកលន់ នល់មិនបានអើពើទៅនឹងកុបកម្មប្រឆាំងនឹងវៀតណាមនោះឡើយខណៈពេលអវត្តមានរបស់សម្តេច។Lipsman and Doyle, p. 142. នៅថ្ងៃទី១២ លោកលន់ នល់បានបិទកំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ លែងឱ្យមានការនាំចូលនិងនាំចេញទៅឱ្យពួកវៀតណាមខាងជើងទៀតនិងព្រមទាំងបានចេញឧសានវាទមួយផងដែរ។ ក្នុងឧសានវាទនោះបានចែងថា រាល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុងទាំងអស់ត្រូវតែដកថយចេញពីទឹកដីកម្ពុជាក្នុងរយៈពេល ៧២ ម៉ោង (ថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា) បើមិនអញ្ចឹង កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធកម្ពុជានឹងចុះធ្វើអន្តរាគមន៍ដោយផ្ទាល់។Sutsakhan, p. 42. 

បន្ទាប់ពីបានឮពីភាពចលាចលនៅមាតុប្រទេសរបស់ទ្រង់ សីហនុក៏បានធ្វើដំណើរទៅទីក្រុងមូស្គូហើយបន្តទៅទីក្រុងប៉េកាំងដើម្បីស្នើឱ្យមហាអំណាចទាំងពីរដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅវៀតណាមខាងជើងដើម្បីឱ្យពួកគេកាត់បន្ថយកងកម្លាំងរបស់គេនៅលើទឹកដីកម្ពុជា។ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ លន់ នល់បានស្នើឱ្យមានការបោះឆ្នោតមួយនៅរដ្ឋសភាស្តីពីភាពដឹកនាំប្រទេសរបស់សីហនុ។ ការបោះឆ្នោតក៏បានប្រព្រឹត្តិទៅហើយសីហនុក៏ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាចដោយលទ្ធផល ៨៦ ទល់នឹង ៣។Lipsman and Doyle, p. 143. ចេង ហេងបានក្លាយជាប្រធានរដ្ឋសភាចំណែកឯលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីលន់ នល់ត្រូវបានផ្ដល់អំណាចបណ្ដោះអាសន្ន។ ទ្រង់សិរីមតៈបានទទួលតំណែងជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី។ រដ្ឋាភិបាលថ្មីបានប្រកាសថាការផ្ទេរអំណាចពីរដ្ឋាភិបាលចាស់មកខ្លួនគឺមានលក្ខណៈស្របនឹងច្បាប់​ហើយនិងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ មិនតែប៉ុណ្ណោះរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋាភិបាលអន្តរជាតិភាគច្រើនទៀតផង។ មានការចោទប្រកាន់ជាច្រើនជាបន្តបន្ទាប់ដែលថា រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានចូលដៃក្នុងការទម្លាក់ព្រះអង្គម្ចាស់សីហនុប៉ុន្តែមិនដែលមានភស្តុតាងណាអាចបញ្ជាក់បានច្បាស់លាស់នោះសោះ។Shawcross, pp. 112–122. 

អ្នកវណ្ណៈកណ្តាលនិងបញ្ញវន្តភាគច្រើនដែលមិនសូវពេញចិត្តនឹងការដឹកនាំរបស់សីហនុបាននាំគ្នាទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលថ្មីភ្លាមៗ។Shawcross, p. 126. ពួកគេត្រូវបានចូលរួមដោយក្រុមយោធា ហើយសម្រាប់ពួកទាហាន ការត្រឡប់មកវិញនៃជំនួយយោធានិងហិរញ្ញវត្ថុពីសហរដ្ឋអាមេរិកគឺជាដំណឹងដ៏ល្អមួយ។Lipsman and Doyle, p. 144. ក្នុងរយៈពេលត្រឹមពីរបីថ្ងៃ សម្តេចសីហនុដែលកំពុងនៅរដ្ឋធានីប៉េកាំងបានប្រកាសផ្សព្វផ្សាយអំពាវនាវទៅកាន់ប្រជាជនខ្មែរឱ្យងើបឡើងតស៊ូ​ប្រឆាំងនឹងបុគ្គលដែលបានដណ្ដើមអំណាចពីព្រះអង្គ។ បាតុកម្មនិងកុបកម្មមួយចំនួនបានកើតមានឡើង (ភាគច្រើននៅតំបន់ជុំវិញនិងតំបន់ដែលនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង) ប៉ុន្តែគ្មានកុបកម្មមួយណាដែលមានសក្តានុភាពអាចគំរាមកំហែងរដ្ឋាភិបាលលន់ នល់បានឡើយ។Deac, p. 69. មានឧប្បត្តិហេតុមួយដែលកើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៩ ខែមីនាក្នុងខេត្តកំពង់ចាម ក្នុងឧប្បត្តិហេតុនេះ ហ្វូងមនុស្សមួយដែលស្អប់ខ្ពើមនឹងរដ្ឋាភិបាលបាននាំគ្នាតាមវាយសម្លាប់ប្អូនប្រុសរបស់លន់ នល់គឺលោកលន់ និល។ ក្រោយមកទៀត កសិករប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បាននាំគ្នាធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅរដ្ឋធានី​ដើម្បីទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលប្រគល់អំណាចមកឱ្យសម្តេចសីហនុវិញ។ បាតុករទាំងនោះត្រូវបានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធបង្ក្រាបនិងបំបែកបានដែលជាលទ្ធផល មានមនុស្សជាច្រើនត្រូវរងរបួសនិងខ្លះត្រូវបាត់បង់ជីវិត។
សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា: ការសម្លាប់រង្គាលនៃជនជាតិវៀតណាម

ការសម្លាប់រង្គាលនៃជនជាតិវៀតណាម
ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនទាំងអ្នកនៅទីប្រជុំជននិងទីជនបទក៏ចាប់សម្តែងការស្អប់ខ្ពើមនិងការមិនពេញចិត្តជាខ្លាំងចំពោះជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ដោយមានចំនួនទ័ពត្រឹមតែ ៣០,០០០ នាក់ លោកលន់ នល់បានអំពាវនាវត្រូវការអ្នកស្ម័គ្រចិត្តចំនួន ១០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀតដើម្បីចូលបម្រើក្នុងជួរយោធាប៉ុន្តែលទ្ធផលគឺនឹកស្មានមិនដល់ដោយមានមនុស្សចំនួន ៧០,០០០ នាក់ឯណោះដែលបានស្ម័គ្រចិត្តចូលបម្រើជាទាហាន។Deac, p. 71. មានពាក្យចចាមអារាមជាច្រើនបាននិយាយថាកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមអាចនឹងបើកការវាយលុកឈ្លានពានសម្តៅមករកទីក្រុងភ្នំពេញ។ ដោយឮបែបនេះ ប្រជាជនខ្មែរទាំងអស់ក៏កើនការស្អប់ខ្ពើមបន្ថែមនឹងវៀតណាមហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏កើតចេញជាអំពើហិង្សាប្រឆាំងនឹងជនជាតិវៀតណាមប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់នៅក្នុងប្រទេស។ 

លន់ នល់សង្ឃឹមថានឹងអាចប្រើប្រាស់ប្រជាជនវៀតណាមក្នុងប្រទេសកម្ពុជាជាចំណាប់ខ្មាំងប្រឆាំងនឹងវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង បន្ទាប់មកក្រុមយោធាខ្មែរក៏ចាប់ប្រមូលជនជាតិវៀតណាមទាំងនោះដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងជំរុំឃុំឃាំង។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះ ការចាប់សម្លាប់ជនជាតិវៀតណាមនៅកម្ពុជាក៏ចាប់ប្រព្រឹត្តិឡើង។ នៅគ្រប់ខេត្តក្រុងទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ទាហានសាធារណរដ្ឋខ្មែរបានដើរតាមស្វែងរកចាប់សម្លាប់ជនជាតិវៀតណាម។Deac, p. 75. នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមេសា សាកសពជនជាតិវៀតណាមប្រមាណ ៨០០ នាក់បានអណ្តែតតាមទន្លេមេគង្គហូរចុះទៅរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង។

ពួកវៀតណាមខាងជើង វៀតកុង និងព្រមទាំងវៀតណាមខាងត្បូងផងដែរបានបរិហារនូវសកម្មភាពទាំងនេះយ៉ាងខ្លាំង។Lipsman and Doyle, p. 145. លើសពីនេះទៅទៀត ប្រជាជនខ្មែរស្ទើរគ្រប់រូបមិនបានអើពើឬសម្តែងការអាណិតអាសូរអ្វីចំពោះជនជាតិវៀតណាមទាំងនោះសោះ។ នៅក្នុងការសុំអភ័យទោសដល់រដ្ឋាភិបាលសៃហ្គន លោកលន់ នល់បានបញ្ជាក់ថា"វាគឺជារឿងពិបាកណាស់ក្នុងការបែងចែករវាងប្រជាពលរដ្ឋវៀតណាមនិងជនបង្កប់វៀតកុង ដូច្នេះវាគឺជារឿងធម្មតាទេដោយកងទ័ពកម្ពុជាខ្លះគាត់គ្រប់គ្រងខ្លួនមិនបាន" (ដោយទ័ពសាធារណរដ្ឋខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកជាតិនិយមនិងចង់បំបាត់ពូជសាសន៍វៀតណាមចេញពីទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា)។Lipsman and Doyle, p. 146.