navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ចន្ទរាជា: សមរភូមិ ពោធិ៍សាត់

សមរភូមិ ពោធិ៍សាត់ 
Pursat Battlefield

គ.សករាជ ១៥៥៥ កងទ័ពសៀមចំនួន ៩០,០០០  (៩មុឺននាក់) បានវាយចូល ខេត្តពោធិ៍សាត់ ខណៈ ដែលលោក ឧកញ៉ា ឃ្លាំងមឿង ដឹកនាំទ័ពចំនួន ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) ទៅច្បាំងតទល់ជាមួយនិងទ័ពសៀម អស់ពេលជាច្រើនយាម ដោយចំនួនកងទ័ព និង គ្រឿងសឹកចម្បាំងរបស់សៀម ច្រើនជាងភាគីខាងលោក ឧកញ៉ា ឃ្លាំងមឿង ពេកណាស់ បើច្បាំងបន្តទៀត កងទ័ពខ្មែរ និងស្លាប់គ្មានសល់ ដូចនេះ លោកមឿង ក៏សម្រេចចិត្តដកកងទ័ពថយ ទៅក្នុងបន្ទាយមានជ័យវិញ រីឯកងទ័ពស្លាប់អស់ប្រមាណ ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ដូចនេះកងទ័ពក្នុងបន្ទាយនៅសល់តែ ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ប៉ុនណោះ កំពុងតែដាច់ស្បៀងនិងត្រូវបានកងទ័ពសៀមឡោមព័ទ្ធ ចំណែកឯកងទ័ពជំនួយរបស់ ព្រះចន្ទរាជា ២ថ្ងៃទៀតទើបមកដល់ ខេត្តពោធិ៍សាត់ ។ ឧកញ៉ា ឃ្លាំងមឿង បានមើលមកកងទ័ពរបស់ខ្លួន ឃើញទឹកមុខបាក់ស្បាតរបស់កងទ័ព បានគិតយ៉ាងល្អិតល្អន់អំពីក្បួនសឹកនេះ បើសង្គ្រាមលើកនេះសៀមឈ្នះ ហើយយកបានតំបន់ ពោធិ៍សាត់នេះ សៀមនិង គម្រាមកំហែង ដល់អាណាចក្រលង្វែក ដូចនេះលោកផ្ទាល់និងពលីកម្ម ក្នុងសង្គ្រាមនេះ ។ លោកមឿង បានរៀបចំគម្រោងការមួយ ដោយឱ្យទាហ៊ានជំនិតៗ របស់លោក ដកកូនទាហាន ៤,០០០ (៤ពាន់នាក់) ចេញពីជួរទ័ព រួចឱ្យទៅបង្កប់ខ្លួនក្នុងព្រៃ ជិតជំរំុស្បៀងកងទ័ពសៀម រួចលោកឱ្យទាហ៊ានសេះសល់ ប្រមាណជា ១៦,០០០ (ជាង១មុឺននាក់) ចាកចេញពីជំរុំទ័ព ត្រៀមជាមួយកាំភ្លើងធំ និង ព្រួញភ្លើង បង្កប់នៅក្រៅជំរុំ បន្ទាប់មកលោកឱ្យរៀបចំ មនុស្សចំបើងដែលជាទីងមោង ពាក់នៅសំលៀកបំពាក់កងទ័ពវិញ ហើយដាក់ទីងមោង ដែលស្លៀកពាក់ទាហ៊ានទាំងអស់នោះ ទៅក្នុងបន្ទាយវិញ ។ ដើម្បីពន្យាពេលកងទ័ពសៀម ពីការវាយលុកចូលជំរុំកងទ័ព នាពេលថ្ងៃរសៀលនេះ លោកមឿង បានប្រើល្បិចមួយ គឺពិធីពលីជីវិត ដើម្បីទៅកេណ្ឌទ័ពខ្មោច នៅពេលយប់ ដើម្បីឱ្យល្បិចនេះក្លាយជាការពិតទៅបាន និង ដើម្បីឱ្យពួកសៀមជឿផងដែរនោះ មានតែការសម្លាប់ខ្លួនរបស់លោកទេ ទើបល្បិចនេះអាចពិត និង ជាក់ស្ដែង ។ ដោយលោកមឿង បានចាត់កូនទាហានឱ្យជីករណ្ដៅធំមួយ ជំរៅ ៨ ហត្ថ ៤ ជ្រុង ដោយស្មើនិង ៤ម៉ែត្រ ៤ជ្រុង ដាក់នៅចម្រូងលំពែង រួចឱ្យធ្វើរានទេវតា ៧ ថ្នាក់ដាក់បាយសី ទឹកអប់ និង គ្រឿងបូជា ហើយឱ្យធ្វើរាជព័ទ្ធ របងជុំវិញ និង លេងភ្លេងថ្វាយទាំង៨ទិស ហើយលោក បាននាំគ្រួសាររបស់លោក ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ពណ៌ស ដោយពោលថា ខ្លួននិងសម្លាប់ខ្លួន ដើម្បីកេណ្ឌទ័ពខ្មោចឱ្យមកជួយក្នុងរយៈពេល ៧យាមទៀត ហើយប្រាប់ ឱ្យកងទ័ពខ្មែរទាំងអស់ត្រូវច្បាំងស្លាប់រស់ជាមួយកងទ័ពសៀម ពេលដែលលោកនិងគ្រួសារលោតសម្លាប់ខ្លួនរួច ។ ចំណែកឯកងទ័ពសៀមត្រូវលើកទ័ពមកច្បាំងនូវរសៀលនេះ តែដោយសារ តែលោក ឧកញ៉ា ឃ្លាំងមឿង ធ្វើពិធីកេណ្ឌទ័ពខ្មោចឱ្យមកជួយក្នុងយប់នេះ ទើបភាគីទ័ពសៀម បានរងចាំដល់វេលាយប់ ទើបនាំទ័ពវាយសម្រុកចូលមក ព្រោះពួកសៀមមិនជឿថាមានកងទ័ពខ្មោចមកជួយនោះទេ ហើយពួកសៀមមិនបានដឹងថានេះជាការពន្យាពេលរបស់លោកមឿងនោះទេ ។ នៅវេលាយប់បានមកដល់ សៀមបានលើកទ័ពចូលជំរំុកងទ័ពលោកមឿង តែមិនមានកងទ័ពខ្មែរនោះទេ មានតែមនុស្សចំបើងដែលបន្លំស្លៀកពាក់ជាកងទ័ព យល់សេចក្ដីដូចនេះ មេទ័ពរងខ្មែរ ឧកញ៉ាចក្រីសុខ បញ្ជារឱ្យបាញ់ព្រួញភ្លើង និង កាំភ្លើងធំ ពីក្រៅជំរុំ ដុតសម្លាប់កងទ័ពសៀម ឆេះស្លាប់អស់ជាច្រើន ច្បាំងគ្នារហូតដល់យប់អាធ្រាត កងទ័ពខ្មែរដែលបង្កប់ក្នុងព្រៃ ចំនួន ៤,០០០ នាក់ ចូលទៅវាយដុតជុំរំស្បៀងកងទ័ពសៀម ភ្លើងឆាបឆេះទាំងមុខទាំងក្រោយ កងទ័ពសៀម ស្មានតែភាគីខ្មែរមានទ័ពជំនួយក៏ចាប់ផ្ដើមជ្រួច្របល់បែកទ័ព ឧកញ៉ាចក្រីសុខ ក៏ប្រកាសឱ្យកងទ័ពទាំងអស់កាប់សម្លាប់កងទ័ពសៀមដល់ អូរស្វាយដូនកែវ ខេត្តបាត់ដំបង ហើយកងទ័ពសៀមក៏បានបោះជុំរំនៅទីនោះ ២ថ្ងៃបន្ទាប់ពី កងទ័ព ២០០,០០០ (២សែននាក់) បូករួមទាំង ដំរីសឹក ៥០០ និង សេះចម្បាំង ៥,០០០ ដែលដឹកនាំដោយ ព្រះចន្ទរាជា ផ្ទាល់បានមកដល់ ខេត្តពោធិ៍សាត់ ដើម្បីត្រៀមធ្វើសង្គ្រាមបណ្ដេញកងទ័ពសៀម ។ Société asiatique (Paris, France), Centre national de la recherche (1871) Journal asiatique, Publisher: Société asiatique., Original from Harvard University
ចន្ទរាជា: សមរភូមិ បាត់ដំបង (បរាជ័យកងទ័ពសៀម)

សមរភូមិ បាត់ដំបង (បរាជ័យកងទ័ពសៀម) 
Battambang Battlefield (Defeat of Siamese army)

ក្នុង គ.សករាជ ១៥៥៥ ដដែល កងទ័ព ២០០,០០០ (២សែននាក់) របស់ ព្រះចន្ទរាជា បានវាយសម្រុកទៅកាន់កងទ័ពសៀមនៅសមរភូមិ បាត់ដំបង ដំរីចម្បាំងរបស់ ព្រះចន្ទរាជា បានទៅប្រជល់ និង ដំរីចម្បាំងរបស់ ពញ្ញាអង្គ ហើយព្រះចន្ទរាជា បានកាប់ ពញ្ញាអង្គ ចំស្មាពីចំហៀង ដោយសែងដាវដងវែង ហើយកាប់ទម្លាក់ធ្លាក់ស្លាប់ពីលើខ្នងដំរី បរាជ័យកងទ័ពសៀម សមរភូមិបាត់ដំបង កងទ័ពលង្វែក បានរឹបអូសយក ដំរីសឹក ៩០ក្បាល បានសេះ ៤៥០ក្បាល បានដាវកាំភ្លើង គ្រឿងសស្ត្រាវុធ រទេះគោ រទេះចម្បាំងជាច្រើន ហើយចាប់បានកងទ័ពសៀមជាឈ្លើយសឹកប្រមាណ ១០,០០០ (១មុឺននាក់) កងទ័ពសៀមសរុប ១៤០,០០០ (១៤មុឺននាក់) ដែលលើកមកឈ្លានពានអាណាចក្រលង្វែក ទាំងជើងគោក និង ជើងទឹក បានបាត់បង់អស់ ៩០,០០០ (៩មុឺននាក់) ហើយសៀមសល់កងទ័ព ប្រមាណជា ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ប៉ុនណោះបានដកទ័ពទៅដល់ អាងសិលា នាព្រំប្រទល់ខ្មែរសៀម បរាជ័យដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនេះ កងទ័ពសៀមមិនបានលើកមកឈ្លានពានកម្ពុជាទៀតនោះទេ ផ្ទុយទៅវិញ វាជាពេលវេលា ដែលកងទ័ពលង្វែក បានវាតទីដណ្ដើមទឹកដីខ្លួនមកវិញ ហើយវាយយកបាន បណ្ដារស្រុកទាំង ១៣ ពីសៀមផងដែរ ជ័យជំនះដ៏ធំធេងនេះ ប្រជានុរាស្ត្រ បានដាក់រហ័សនាមទ្រង់ថា៖ ស្ដេចនៃសឹកសង្គ្រាម ។ Eng Soth, Lim Yan (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy), Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917
ចន្ទរាជា: កំណត់ត្រាសង្គ្រាមរវាង ខ្មែរ និង សៀម

កំណត់ត្រាសង្គ្រាមរវាង ខ្មែរ និង សៀម 
Record of the war between Khmer and Siam

 គ.សករាជ ១៥៤០ ចម្បាំងអង្គរ
 គ.សករាជ ១៥៥៥ សៀមឈ្លានពាន បាត់ដំបង និង ពោធិ៍សាត់ សៀមប្រើទ័ពសរុប ១៤មុឺននាក់ ច្បាំងនិង ទ័ពលង្វែក ២០មុឺននាក់
ចន្ទរាជា: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
ចន្ទាមិនលុទី១

ចន្ទាមិនលុទី១ (, ; បានសុគត រ. ឆ្នាំ១៣៦៣) ជាព្រះមហាក្សត្រីនៃក្សត្របីព្រះអង្គរបស់នគរហង្សាវត្តី ហើយក៏ជាអ្នកមានឥទ្ធិពលពិតនៅពីក្រោយព្រះរាជបល្លង្ក។ ឃាតកម្មរបស់ព្រះនាងទៅលើព្រះស្វាមីទីពីររបស់ទ្រង់ ព្រះបាទចៅឯ ដែលជាព្រះនត្តានៃក្សត្រសុខោទ័យបានបណ្ដាលឱ្យមានការលុកលុយពីសុខោទ័យ។ ព្រះស្វាមីទីបីរបស់ទ្រង់ ព្រះពញាឯល៏ ដែលព្រះនាងទ្រង់បានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យ បានបង្ក្រាបការលុកលុយបាន ដែលនាំឱ្យនគរនេះទទួលបានឯករាជ្យពេញលេញពីសុខោទ័យ។Phayre 1967: 66–67
ចន្ទាមិនលុទី១: ព្រះរាជជីវភាពដំបូង

ព្រះរាជជីវភាពដំបូង
ដូចទៅនឹង គ្រួសាររាជវង្សហង្សាវត្តីទាំងអស់ ព្រះនាងចន្ទាមិនលុមានដើមកំណើតជាឝាន និង មន។ ព្រះនាងជាបុត្រីនៃព្រះបាទឃុនល ហើយក៏ជាព្រភាគិនេយ្យានៃព្រះបាទហ្វារ្យូ ស្ថាបនិកនៃរាជវង្សនេះ។ ព្រះនាមកំណើតរបស់ព្រះនាងគឺ នីនអានប៉ូ (; )។ ព្រះនាងធ្លាប់បានរៀបអភិសេលើកដំបូងនឹងព្រះភាតាជីដូនមួយរបស់ទ្រង់ ចៅជេន ដែលព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគឺព្រះនាង នីអ៊ូយ៉ាញ ហើយព្រះបិតារបស់ព្រះនាង ឃុនល គឺជាព្រះរៀមនិងព្រះអនុជនឹងគ្នា។ ព្រះរាជអភិសេកនេះពិតជាលំបាកណាស់សំរាប់ទ្រង់ ខណៈពេលនោះព្រះបិតាចៅជេន មិនពល បានធ្វើគត់ព្រះបិតាព្រះនាងដែលជាក្សត្រពេញច្បាប់នៅឆ្នាំ ១៣១១។ (មិនពល និង នីអ៊ូយ៉ាញ បានលើកបុត្រាច្បងរបស់ខ្លួនចៅអ បុត្រាបន្ទាប់ចៅជេន អោយឡើងសោយរាជ្យជាបន្តបន្ទាប់)។
ចន្ទាមិនលុទី១: អំណាចវាំង

អំណាចវាំង
ចៅអសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ១៣២៣ អមនិងការឡើងសោយរាជ្យស្ដេចថ្មី ចន្ទាមិនលុ បានក្លាយជាព្រះអគ្គមហេសី។ ក្រោយពីចៅជេនសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ១៣៣០ ព្រះនាងបានលេចមុខលេចមាត់ជាអ្នកជ្រោមជ្រែងស្ដេច។ កាលណោះ អតីតមន្ត្រីវាំង ជេនបុនបានដណ្ដើមរាជ្យបល្លង្ក ព្រះនាងក៏បានដឹកមុខក្នុងរាជ្យប្រហារក្នុងរាជវាំង ហើយបានលើកចៅឯ ត្រូវជាព្រះភាគិនេយ្យរបស់ចៅជេន និងព្រះនត្តានៃព្រះមហាក្សត្រសុខោទ័យអោយឡើងសោយរាជ្យបល្លង្ក។ ថ្វីត្បិតព្រះនាងជាព្រះមាតុច្ឆារបស់ក្សត្រក្មេងក៏ដោយ ក៏ព្រះនាងនៅតែលើកព្រះអង្គឯងជាម្ចាស់ក្សត្រីធំដដែល។ គ្រានោះចៅឯបានចំណាយពេលច្រើនជាមួយពួកព្រះស្នំក្រមការ ព្រះនាងក៏បានបំពុលចៅឯទៅ។ ទ្រង់ក៏បានចុចយក ព្រះភាតាបិតាតែមួយរបស់ទ្រង់ ពញាឯល៏ឱ្យឡើងសោយរាជ្យ ហើយក៏តាំងខ្លួនទ្រង់ជាព្រះអគ្គមហេសីដដែល។

ការធ្វើឃាតចៅឯដោយព្រះនាងបានធ្វើឱ្យព្រះរាជានៅសុខោទ័យទ្រង់ពិរោធក្រោធយ៉ាងខ្លាំងព្រោះចៅឯទ្រង់ជាព្រះនត្តារបស់ទ្រង់។ កងទ័ពសុខោទ័យបានចូលមកឈ្លានពាន ផ្ទុយទៅវិញត្រូវបានគេបង្ក្រាប។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ហង្សាវត្តីក៏បានបោះបង់ចោលឋានៈរបស់ខ្លួនជាសាមន្តរាជ្យដែលមានតែនាមរបស់សុខោទ័យចោលទៅ។ 

ព្រះនាងគឺជាក្សត្រីនៃហង្សាវត្តីអស់រយៈកាល ២៥ ឆ្នាំ ចាប់ពី១៣២៣ ដល់ ១៣៤៨។ ព្រះនាងបានសោយទិវង្គត រ. ឆ្នាំ១៣៦៣ គឺជាពេលដែលមានការបះបោរនៅមុំហ៍កំពុងចាប់ផ្ដើមដែរ។Pan Hla 2005: 59
ចន្ទាមិនលុទី១: គន្ថនិទ្ទេសន៍

គន្ថនិទ្ទេសន៍
 
 

Category:រាជវង្សហង្សាវត្តី
Category:អ្នកភូមាមានដើមកំណើតមនCategory:ក្សត្រីនៃហង្សាវត្តី
ចន្ទ្រគ្រាស

សូមកុំច្រឡំជាមួយនឹងរាហូចាប់ចន្ទ្រ។thumb|200px|ចន្ទ្រគ្រាសថ្ងៃទី២៧ កញ្ញា ២០១៥

ចន្ទ្រគ្រា គឺជាដំណើរដែលព្រះចន្ទ្រ​ត្រូវបាន​បាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យ​ដោយផែនដី។ បាន​សេចក្តីថា ព្រះចន្ទ្រស្ថិតនៅចំពីក្រោយផែនដី គឺនៅក្នុងស្រមោល​របស់ផែនដី ដែល​ធ្វើឲ្យ​ពន្លឺព្រះអាទិត្យ​មិនអាច​ចាំង​ដល់​ព្រះចន្ទ្របាន។នៅពេលនោះ ផែនដីស្ថិតនៅត្រង់ចំកណ្តាលនៃព្រះអាទិត្យ​និង​ព្រះចន្ទ្រ គឺជាពេលដែលព្រះចន្ទ្រពេញវង់។ ចន្ទ្រគ្រាស ​មានប្រភេទផ្សេងៗ និងរយៈពេលយូរ ឬឆាប់ អាស្រ័យនៅលើទីតាំងរបស់​ព្រះចន្ទ្រនៅលើគន្លងផ្លូវរបស់ខ្លួន។

ចន្ទ្រគ្រាសទាំងស្រុង ត្រូវបានបាំងពន្លឺពេញដោយផែនដី។ ចំណែកឯជាយចន្ទ្រគ្រាស គឺព្រះចន្ទ្រត្រូវបានបាំង​ដោយផែនដី​តែពាក់កណ្តាល។ ហេតុនេះ ព្រះចន្ទ្រ​ក្លាយជា​មានពណ៌ក្រហម ព្រោះព្រះចន្ទ្រ បានទទួលចំណាំង​ពន្លឺ​ព្រះអាទិត្យ​ដែល​ចាំង​ប៉ះ​នឹង​បរិយាកាស​ជុំវិញនៃ​ផែនដីដែលមានពណ៌ខៀវ។
ចន្ទ្រវម៌្ម

ស្វាមិនចន្ទ្រវម៌្ម (គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៧) រជ្ជកាល (គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៧) ជយវម៌្មទី១ បានពិភាក្សាថាគឺជាអ្នកស្នងរាជ្យបន្តពីព្រះបានភវវម៌្មទី២ ជាធម្មតាត្រូវបានគេចាត់ទុកដោយយល់ច្រឡំថាជាបុត្ររបស់ព្រះបានភវវម៌្មទី២។ លោកហ្សាក់បច្ចុប្បន្នស្នើថាផ្អែកលើ K. ១១៤២ ជយវម៌្មទី១ជាបុត្រនៃបុត្រីរបស់កូនទីបីនៃព្រះបានឦសានវម៌្មទី១ គឺព្រះយុវរាជ និងអ្នកគ្រប់គ្រងតូចមួយដែលមាននាមថាចន្ទ្រវម៌្ម។ វានាំអោយជយវម៌្មទី១ក្លាយជាបុត្រានៃក្មួយស្រីរបស់ព្រះបានភវវម៌្មទី២ និងត្រូវជាចៅទួតនៃព្រះបានឦឝានវម៌្មទី១។ លោកហ្សាក់បានឈានមកដល់សេចក្ដីសន្និដ្ឋាននេះដោយសារការប្រៀបធៀបពង្សាវលី ក្នុង K. ១១៤២ ទៅនឹងឈ្មោះដែលបានផ្ដល់អោយក្នុងសិលាចារឹកពីរដែលគេស្គាល់ស្រាប់មកពីភាគខាងត្បូងកម្ពុជា (K. ៤៨៣ និង K.២១) ដោយគេបានកំណត់ថាព្រះបានភវវម៌្ម[ទី២] ដោយមានការជំទាស់ថាក្សត្រនេះប្រហែលត្រូវបានជំនួសដោយក្សត្រដែលមិនត្រូវបានវែកញែកពីមុន ដែលមិនមែនភវវម៌្មទី២ និងដោយហេតុនោះហើយគឺព្រះបាទភវវម៌្ម[ទី៣] ប្រាកដជាម្ចាស់នៃសិលាចារឹក K.១១៤២​ នេះដែរ។
ចន្ទ្រា

ចន្ទ , ចន្ទ្រា  ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ជា សោម  គឺជា ព្រះហិណ្ឌូ នៃព្រះច័ន្ទ ហើយត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងពេលយប់ រុក្ខជាតិ និងបន្លែ។ គាត់គឺជាម្នាក់ក្នុងចំណោម នវគ្រោះ (ភពប្រាំបួននៃសាសនាហិណ្ឌូ) និង ទិក្បល (អាណាព្យាបាលនៃទិសដៅ) ។
ចន្ទ្រា: និរុត្តិសាស្ត្រ និងឈ្មោះផ្សេងទៀត

និរុត្តិសាស្ត្រ និងឈ្មោះផ្សេងទៀត 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|បទគម្ពីរប្រៀបធៀបព្រះច័ន្ទទៅនឹងសត្វពពែពណ៌សនៅក្នុងបឹងមេឃពណ៌ខៀវ។ 
ពាក្យ «ចន្ទ្រា» មាន​ន័យ​ត្រង់​ថា «ភ្លឺ ចាំង ឬ​ភ្លឺចែងចាំង» ហើយ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​សម្រាប់ « ព្រះច័ន្ទ » ជា ​ភាសា​សំស្ក្រឹត និង ​ភាសា​ឥណ្ឌូ-អារីយ៉ាន ​ដទៃ​ទៀត។  Graha Sutras by Ernst Wilhelm, published by Kala Occult Publishers  p. 51 វាក៏ជាឈ្មោះនៃឥស្សរជនផ្សេងៗនៅក្នុងទេវកថាហិណ្ឌូ រួមទាំង អសុរ និងស្តេច សុរិយវង្ស ផងដែរ។  វាក៏ជាឈ្មោះទូទៅ និងនាមត្រកូលរបស់ឥណ្ឌាផងដែរ។ ភាព​ខុស​គ្នា​ទាំង​ឈ្មោះ​ប្រុស និង​ស្រី​មាន​ជា​ភាសា​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង​ជា​ច្រើន​ដែល​មាន​ប្រភព​មក​ពី​សំស្ក្រឹត។

សទិសន័យមួយចំនួនរបស់ ចន្ទ្រា រួមមាន សោម (distill), ឥន្ទុ (ការធ្លាក់ចុះភ្លឺ), អស្តិសុ (កូនប្រុសរបស់ អស្តិ), សសិន ឬ សចិន (សម្គាល់ដោយ hare), តារាធិប (ម្ចាស់នៃតារា) និង និសករ (អ្នកបង្កើតពេលយប់), នក្សត្របតិ ( ម្ចាស់ នក្សត្រ ), ឧសធិបតិ (ម្ចាស់ឱសថ), ឧទុរាជ ឬ ឧទុបតិ (ម្ចាស់ទឹក), កុមុទនថ (ព្រះអម្ចាស់ ផ្កាឈូក) និង ឧទុប (ទូក) ។  

 សោម 
សោម ជា​ឈ្មោះ​ដ៏​សាមញ្ញ​បំផុត​មួយ​ដែល​ប្រើ​សម្រាប់​អាទិទេព។ ប៉ុន្តែការប្រើពាក្យដំបូងបំផុតដើម្បីសំដៅលើព្រះច័ន្ទគឺជាប្រធានបទនៃការជជែកវែកញែករបស់អ្នកប្រាជ្ញ។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបញ្ជាក់ថា ពាក្យសោម ម្តងម្កាលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ព្រះច័ន្ទក្នុងគម្ពីរវេទ ខណៈដែលអ្នកប្រាជ្ញផ្សេងទៀតបានណែនាំថាការប្រើប្រាស់បែបនេះបានលេចឡើងតែនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ក្រោយវេទប៉ុណ្ណោះ។ 

នៅក្នុង វេទ ពាក្យ សោម ត្រូវបានប្រើជាចម្បងសម្រាប់ ភេសជ្ជៈរុក្ខជាតិដែលស្រវឹង និងផ្តល់ថាមពល/ព្យាបាល ហើយអាទិទេពតំណាងឱ្យវា។   នៅក្នុង ទេវកថាហិណ្ឌូ ក្រោយវិឌីក សូម៉ាត្រូវបានប្រើសម្រាប់ចន្ទ្រាដែលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងព្រះច័ន្ទនិងរុក្ខជាតិ។    អត្ថបទហិណ្ឌូចែងថា ព្រះច័ន្ទត្រូវបានបំភ្លឺ និងចិញ្ចឹមដោយព្រះអាទិត្យ ហើយវាគឺជាព្រះច័ន្ទដែលទឹកដមដ៏ទេវភាពនៃអមតៈស្នាក់នៅ។  នៅក្នុង Puranas ពេលខ្លះ សោម ក៏ត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសំដៅទៅលើ ព្រះវិស្ណុ, ព្រះសិវៈ (ជា សោមនាថ ), យម និង កុពេរ ។  នៅក្នុងអត្ថបទឥណ្ឌាខ្លះ សោម៉ា គឺជាឈ្មោះរបស់ អប្សរា មួយ; ម្យ៉ាងវិញទៀត វា​ជា​ឈ្មោះ​នៃ​គ្រឿង​ផ្សំ​ថ្នាំ ឬ​អង្ករ​-​ទឹក ឬ​ឋានសួគ៌ និង​មេឃ ព្រមទាំង​ឈ្មោះ​ទីកន្លែង​សក្ការៈ​មួយចំនួន​។​ 

ដោយបានបំផុសគំនិតដោយការចាប់អារម្មណ៍របស់គាត់ចំពោះអាថ៌កំបាំងរបស់ឥណ្ឌា Aldous Huxley បានយកឈ្មោះថ្នាំដែលរដ្ឋប្រើក្នុងប្រលោមលោករបស់គាត់ Brave New World ដើម្បីគ្រប់គ្រងប្រជាជនបន្ទាប់ពីពិធី វេទ ផឹក សោម ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
ចន្ទ្រា: សោម

សោម 
សោម ជា​ឈ្មោះ​ដ៏​សាមញ្ញ​បំផុត​មួយ​ដែល​ប្រើ​សម្រាប់​អាទិទេព។ ប៉ុន្តែការប្រើពាក្យដំបូងបំផុតដើម្បីសំដៅលើព្រះច័ន្ទគឺជាប្រធានបទនៃការជជែកវែកញែករបស់អ្នកប្រាជ្ញ។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបញ្ជាក់ថា ពាក្យសោម ម្តងម្កាលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ព្រះច័ន្ទក្នុងគម្ពីរវេទ ខណៈដែលអ្នកប្រាជ្ញផ្សេងទៀតបានណែនាំថាការប្រើប្រាស់បែបនេះបានលេចឡើងតែនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ក្រោយវេទប៉ុណ្ណោះ។ 

នៅក្នុង វេទ ពាក្យ សោម ត្រូវបានប្រើជាចម្បងសម្រាប់ ភេសជ្ជៈរុក្ខជាតិដែលស្រវឹង និងផ្តល់ថាមពល/ព្យាបាល ហើយអាទិទេពតំណាងឱ្យវា។   នៅក្នុង ទេវកថាហិណ្ឌូ ក្រោយវិឌីក សូម៉ាត្រូវបានប្រើសម្រាប់ចន្ទ្រាដែលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងព្រះច័ន្ទនិងរុក្ខជាតិ។    អត្ថបទហិណ្ឌូចែងថា ព្រះច័ន្ទត្រូវបានបំភ្លឺ និងចិញ្ចឹមដោយព្រះអាទិត្យ ហើយវាគឺជាព្រះច័ន្ទដែលទឹកដមដ៏ទេវភាពនៃអមតៈស្នាក់នៅ។  នៅក្នុង Puranas ពេលខ្លះ សោម ក៏ត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសំដៅទៅលើ ព្រះវិស្ណុ, ព្រះសិវៈ (ជា សោមនាថ ), យម និង កុពេរ ។  នៅក្នុងអត្ថបទឥណ្ឌាខ្លះ សោម៉ា គឺជាឈ្មោះរបស់ អប្សរា មួយ; ម្យ៉ាងវិញទៀត វា​ជា​ឈ្មោះ​នៃ​គ្រឿង​ផ្សំ​ថ្នាំ ឬ​អង្ករ​-​ទឹក ឬ​ឋានសួគ៌ និង​មេឃ ព្រមទាំង​ឈ្មោះ​ទីកន្លែង​សក្ការៈ​មួយចំនួន​។​ 

ដោយបានបំផុសគំនិតដោយការចាប់អារម្មណ៍របស់គាត់ចំពោះអាថ៌កំបាំងរបស់ឥណ្ឌា Aldous Huxley បានយកឈ្មោះថ្នាំដែលរដ្ឋប្រើក្នុងប្រលោមលោករបស់គាត់ Brave New World ដើម្បីគ្រប់គ្រងប្រជាជនបន្ទាប់ពីពិធី វេទ ផឹក សោម ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
ចម្ងាយពីចំណុចមួយទៅបន្ទាត់

thumb|right|300 px|
ក្នុងធរណីមាត្រ ចម្ងាយពីចំណុចមួយទៅបន្ទាត់គឺជាចម្ងាយខ្លីបំផុតរវាងចំណុចនោះនិងបន្ទាត់។ ទ្រឹស្តីបទពីតាករបង្ហាញថាចម្ងាយពីចំណុច A មួយទៅបន្ទាត់ (d) ត្រូវគ្នានឹងចម្ងាយពីចំណុច A ទៅកាន់ចំណោលកែង  នៅលើបន្ទាត់ (d) ។ គេអាចសរសេរ
ចម្ងាយពីចំណុចមួយទៅបន្ទាត់: ក្នុង[[ប្លង់]]

ក្នុងប្លង់ 
នៅក្នុងតម្រុយអរតូណរមេ សមីការបន្ទាត់ (d):  និងចំណុច  នោះគេបានចម្ងាយរវាងចំណុច A និងបន្ទាត់ (d) កំណត់ដោយរូបមន្ត
 

ប្រសិនបើ  គឺជាចំណុចមួយនៅលើបន្ទាត់ (d) និង  ជាវ៉ិចទ័រន័រម៉ាល់នៃបន្ទាត់ (d) (វ៉ិចទ័រន័រម៉ាល់នៃបន្ទាត=វ៉ិចទ័រដែលកែងនឹងបន្ទាត់) ។ នោះគេបានតម្លៃដាច់ខាតនៃផលគុណស្កាលែនៃវ៉ិចទ័រ  និង  អោយដោយកន្សោមពីរខាងក្រោម
  ( ax + by = - c ព្រោះ M គឺជាចំណុចនៅលើបន្ទាត់ (d))
 

ក្នុងករណីពិសេស
 ប្រសិនបន្ទាត់មានសមីការ  នោះ 
ប្រសិនបន្ទាត់មានសមីការ    នោះ
ចម្ងាយពីចំណុចមួយទៅបន្ទាត់: ក្នុងលំហ

ក្នុងលំហ 
នៅក្នុងតម្រុយអរតូណរមេ សមីការបន្ទាត់ (d) កាត់តាមចំណុច B និងវ៉ិចទ័រប្រាប់ទិស (វ៉ិចទ័រដែលស្របនឹងបន្ទាត់)  ចម្ងាយរវាងចំណុច A និងបន្ទាត់ (d) កំណត់ដោយរូបមន្ត
 

ដែល   តំណាងអោយផលគុណវ៉ិចទ័ររវាងវ៉ិចទ័រ  និង វ៉ិចទ័រ  (គេក៏អាចសរសេរជា  បានដែរ) និង  តំណាងអោយណមនៃវ៉ិចទ័រ  (រង្វាស់ប្រវែងវ៉ិចទ័រ )។

ប្រសិនបើ C គឺជាចំណុចមួយនៅលើបន្ទាត់ (d) ដែល  នោះគេបានក្រលាផ្ទៃត្រីកោណ ABC កំណត់ដោយកន្សោមដូចខាងក្រោម
 
 

ចម្ងាយនេះគឺវែងជាងឬស្មើចម្ងាយរវាងចំណុច A នៃប្លង់ទៅបន្ទាត់ (d) ដែលស្ថិតនៅក្នុងប្លង់នេះដែរ។ ប្រសិនបើបន្ទាត់ (d) ជាប្រសព្វនៃប្លង់ពីរកែងគ្នា និង  គឺជាចម្ងាយរវាងចំណុច A ទៅប្លង់ទាំងពីរ នោះគេបាន
 

Category:ចម្ងាយ
Category:ធរណីមាត្រ
Category:គណិតវិទ្យា
ចម្ងាយពីចំណុចមួយទៅប្លង់

ក្នុងលំហអឺគ្លីត ចម្ងាយពីចំណុចមួយទៅប្លង់គឺជាចម្ងាយខ្លីបំផុតរវាងចំណុចនោះនិងចំណុចមួយនៅលើប្លង់។ ទ្រឹស្តីបទពីតាករបង្ហាញថាចម្ងាយពីចំណុច A មួយទៅប្លង់ (P) ត្រូវគ្នានឹងចម្ងាយពីចំណុច A ទៅកាន់ចំណោលកែង H នៅលើប្លង់ (P) ។ នៅក្នុងលំហនៃតម្រុយអរតូណរមេ ចំណុចអាចសរសេរដោយប្រើកូអរដោនេដេកាត។

គេមានប្លង់ (P) និងចំណុច A ក្នុងលំហ។ គេហៅ  ជាកូអរដោនេនៃចំណុច A និង  ជាសមីការប្លង់ (P) ។ នោះចម្ងាយពីចំណុច A ទៅប្លង់ (P) តាងដោយ  កំនត់ដោយរូបមន្ត៖
ចម្ងាយពីចំណុចមួយទៅប្លង់: សម្រាយបញ្ជាក់

សម្រាយបញ្ជាក់ 
គេមាន  ជាចំណោលកែងនៃ A លើ ប្លង់ (P) និង  ជាវ៉ិចទ័រន័រម៉ាល់នៃប្លង់ (P) ។ គេអាចនិយាយថាវ៉ិចទ័រ  និង  កូលីនេអ៊ែរនឹងគ្នា (ស្របគ្នា) ។ គេអាចសរសេរ
   ( ដែល  គឺជាចំនួនថេរ)

ហេតុនេះ
 
និង 
   គេបាន

គេបានប្រព័ន្ធសមីការ

ជំនួស  ក្នុងសមីការទី៤ គេបាន

ឬ

P គឺជាប្លង់ គ្រប់ a, b, c មិនសូន្យព្រមគ្នា គេបាន

ចម្ងាយពីចំណុច A ទៅប្លង់ (P) គឺប្រវែងវ៉ិចទ័រ  

ហេតុនេះ

Category:ចម្ងាយ
Category:ធរណីមាត្រ
Category:គណិតវិទ្យា
ចម្បាធិរាជ

ព្រះចម្បាធិរាជ (កាន់.១៥៧០) គឺជាព្រះវង្សធំនៃព្រះបាទបរមិន្ទរាជា ជាមេទ័ពស្រួចនៅពេលចំបាំងជាមួយសៀមនៅឆ្នាំ១៥៧០។
ចម្ប៉ាក្រហម

ចម្ប៉ាក្រហម ឬ ចម្ប៉ាថោង ជារុក្ខជាតិពីអាស៊ីខាងត្បូងមួយក្នុងវង្សគ្រួសារ​ម៉ាក់ណូលា មានផ្កាពណ៌លឿងធំនិងលឿងខ្ចីក៏មាន។ ឈ្មោះភាសាឡាតាំងជា Magnolia champaca​ ពីមន់គឺ Michelia champaca។
ចម្ប៉ាក្រហម: ពាក្យ

ពាក្យ 
ចម្ប៉ា ជាឈ្មោះឆ្លងមកពីពាក្យសំស្ក្រិត ចម្បក​(អានថា ចម់ប៉ៈកៈ) និងក្លាយជាចម្ប៉ា (ចំប៉ា) តែខ្មែរដាក់ពាក្យ​ចម្ប៉ាប្រើអោយផ្កា​ជា​ពណ៌ស ។http://dictionary.tovnah.com/?word=%E1%9E%85%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9F%89%E1%9E%B6 អំបូក​និះ​ក៏​សរសេរ​ ចម្ប៉ាថង និង ចំប៉ា​ថោង ផង ។http://khmernovel.blogspot.com/2010/07/blog-post.html
ចម្ប៉ាក្រហម: ពូជ

ពូជ 
 Magnolia champaca (L.) Baill. ex Pierre នៅ​ទី​ទ្វីបអាស៊ីខាង​ត្បូង
 Magnolia champaca var. pubinervia (Blume) Figlar & Noot. ពី​ស្រុក​ចិន

 ពូជនៃ​ប្រទេស​ថៃ 
 ចម្ប៉ា​ក្រែះ ជា​ពួជ​តឿ​មួយ​បែប ដែល​មាន​ផ្កា​ពេល​តូច និង ត្ផ្កា​​ត្របក​ត្រមៀច ស្លឹក​អត់សូវ​​មាន​រោម (ថៃ​ហៅ​ថា៖ จำปาแคระ ឬ จำปามาเลย์)
 ចម្ប៉ា​ឥណ្ឌូ ជា​ពួជ​មាន​ផ្កា​ត្របក​ត្រមៀច (wide) តែ​​ជា​ឈើ​ក្ពស់ ប្រភេទ​ក្លាយ​មក​ពី​ប្រទេស Indonesia (ថៃ​ហៅ​ថា៖ จำปาอินโด ឬ จำปายะโฮ)

 ពូជ​កាត់អំបូរ 
 Magnolia × alba ពូជ​ជា​ផ្កា​ចម្ប៉ា ដែល​ផ្សម​ជា​មួយ​ចម្ប៉ាភ្នុំ (Magnolia montana) ដែល​មាន​ផ្កា​ស អង់គ្លេស​ហៅ​ថា 'White Champaca'
 Magnolia champaca x liliifera 'Mon Champa' មន្ត​ចម្ប៉ា កាត់​ជា​មួយ​ផ្កា​មន្ទារ ផ្កា​ដូច​ចម្ប៉ា​ក្រហម​ តែ​ត្របក​ជា​ធំៗ មក​ពី​ប្រទេស​ថៃ ហៅ​ថា มนต์จำปา (អាន​ថា មនចាំប៉ា)
ចម្ប៉ាក្រហម: ពូជនៃ​ប្រទេស​ថៃ

ពូជនៃ​ប្រទេស​ថៃ 
 ចម្ប៉ា​ក្រែះ ជា​ពួជ​តឿ​មួយ​បែប ដែល​មាន​ផ្កា​ពេល​តូច និង ត្ផ្កា​​ត្របក​ត្រមៀច ស្លឹក​អត់សូវ​​មាន​រោម (ថៃ​ហៅ​ថា៖ จำปาแคระ ឬ จำปามาเลย์)
 ចម្ប៉ា​ឥណ្ឌូ ជា​ពួជ​មាន​ផ្កា​ត្របក​ត្រមៀច (wide) តែ​​ជា​ឈើ​ក្ពស់ ប្រភេទ​ក្លាយ​មក​ពី​ប្រទេស Indonesia (ថៃ​ហៅ​ថា៖ จำปาอินโด ឬ จำปายะโฮ)
ចម្ប៉ាក្រហម: ពូជ​កាត់អំបូរ

ពូជ​កាត់អំបូរ 
 Magnolia × alba ពូជ​ជា​ផ្កា​ចម្ប៉ា ដែល​ផ្សម​ជា​មួយ​ចម្ប៉ាភ្នុំ (Magnolia montana) ដែល​មាន​ផ្កា​ស អង់គ្លេស​ហៅ​ថា 'White Champaca'
 Magnolia champaca x liliifera 'Mon Champa' មន្ត​ចម្ប៉ា កាត់​ជា​មួយ​ផ្កា​មន្ទារ ផ្កា​ដូច​ចម្ប៉ា​ក្រហម​ តែ​ត្របក​ជា​ធំៗ មក​ពី​ប្រទេស​ថៃ ហៅ​ថា มนต์จำปา (អាន​ថា មនចាំប៉ា)
ចម្រៀករង្វង់

thumb|300px|
ចម្រៀករង្វង់គឺជាបំណែកនៃរង្វង់ដែលបិទជិតដោយធ្នូ និងកាំពីរនៃរង្វង់នោះ។ ក្រឡាផ្ទៃចម្រៀករង្វង់អាចរកតាមការពិពណ៌នាដូចខាងក្រោម។

តាង  ជាមុំផ្ចិតគិតជារ៉ាដ្យង់ និង  ជាកាំ។ ក្រឡាផ្ទៃសរុបនៃរង្វង់គឺ  ។ ក្រឡាផ្ទៃនៃចម្រៀករង្វង់អាចទទួលបានដោយគុណក្រឡាផ្ទៃរង្វង់នឹងផលធៀបនៃមុំ និង  (ដោយសារតែក្រឡាផ្ទៃនៃចម្រៀករង្វង់គឺសមាមាត្រទៅនឹងមុំ និង  គឺជាមុំទាំងមូលនៃរង្វង់)។ ដូចនេះក្រឡាផ្ទៃនៃចម្រៀករង្វង់កំណត់ដោយៈ

ប្រសិនបើ  ជាមុំផ្ចិតគិតជាដឺក្រេ នោះគេបានរូបមន្តក្រឡាផ្ទៃនៃចម្រៀករង្វង់កំណត់ដោយៈ

ចំពោះ  ចម្រៀករង្វង់គឺជារង្វង់ទាំងមូល។ នោះ  គឺជាប្រវែងបរិមាត្ររង្វង់ទាំងមូល ដែល  ។  ករណីទូទៅ  ប្រវែងធ្នូនៃចម្រៀករង្វង់កំណត់ដោយ
  ( គិតជាដឺក្រេ)
  ( គិតជារ៉ាដ្យង់)

ដូចនេះករណីគេស្គាល់ប្រវែងធ្នូ L និងមិនស្គាល់មុំ  ក្រឡាផ្ទៃ  S នៃចម្រៀករង្វង់កំណត់ដោយ
ចម្រៀករង្វង់: រូបមន្តសង្ខេប

រូបមន្តសង្ខេប 
ស្តាំ|300px|thumb|
 កាំរង្វង់ កម្ពស់ត្រីកោណ OAB  កម្ពស់កំណាត់រង្វង់   មុំផ្ចិត  ប្រវែងធ្នូ  
  ( គិតជារ៉ាដ្យង់) 
  ( គិតជាដឺក្រេ) ប្រវែងអង្កត់ធ្នូ   ក្រឡាផ្ទៃចម្រៀករង្វង់
ចម្រៀករង្វង់: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 រង្វង់
 កំណាត់រង្វង់
 កាំ
 អង្កត់ផ្ចិត
 ធ្នូរង្វង់
 អង្កត់ធ្នូ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រង្វង់និងស៊្វែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
ចម្រៀងចលនាទ័ព

ចម្រៀងចលនាទ័ព (, ទានក្វឹនកា) គឺជាភ្លេងជាតិរបស់សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម​ ទាំង​និពន្ធ​និង​និពន្ធ​ដោយ​ វ៉ាន់ កាវ ក្នុង​ឆ្នាំ 1944 "ចម្រៀងចលនាទ័ព" ត្រូវបានអនុម័តជាភ្លេងជាតិរបស់វៀតណាមខាងជើងក្នុងឆ្នាំ 1954 ហើយត្រូវបានអនុម័តជាភ្លេងជាតិនៃសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាមបង្រួបបង្រួមថ្មីក្នុងឆ្នាំ 1976 បន្ទាប់ពីការបង្រួបបង្រួមរបស់វៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូងនៅចុងបញ្ចប់របស់សង្គ្រាមវៀតណាម ទោះ​បី​ជា​វា​មាន​ពីរ​ខ​ក្តី តែ​ខ​ទី​មួយ​ត្រូវ​ច្រៀង​ជា​ចម្បង
ចម្រៀងចលនាទ័ព: ទំនុកច្រៀង

ទំនុកច្រៀង 
ភាសាវៀតណាមប្រែជាភាសាខ្មែរទី 1Đoàn quân Việt Nam đi
Chung lòng cứu quốc
Bước chân dồn vang trên đường gập ghềnh xa
Cờ in máu chiến thắng mang hồn nước,
Súng ngoài xa chen khúc quân hành ca.
Đường vinh quang xây xác quân thù,
Thắng gian lao cùng nhau lập chiến khu.
Vì nhân dân chiến đấu không ngừng,
Tiến mau ra sa trường,
Tiến lên, cùng tiến lên.
Nước non Việt Nam ta vững bền.ទាហានវៀតណាមទាំងអស់ ជំរុញ​ទៅ​មុខ
ដោយ​ចិត្តបំណងក្នុងការពារមាតុភូមិ
សំលេងជំហាន​ជើងដែលរុញច្រានបន្លឺពេញផ្លូវរយៈ​ចម្ងាយ​ឆ្ងាយនិងជនបទ
វិញ្ញាណរបស់ជាតិឋិតិវន្តក្នុងទង់ក្រហមឈាមនៃជ័យជំនះ
សំលេងកាំភ្លើងដែលផ្គុំវែងសុខដុមរមនាទៅដោយសំលេងចម្រៀងចលនាទ័ព
ទៅសិរីរុងរឿងយើងដាក់លើសាកសពរបស់ពួកសត្រូវ
មកតាមរយៈទុក្ខលំបាកវែង​ ហើយ​ចូល​រួម​កសាង​បន្ទាយ​ប្រឆាំង​នឹង​សត្រូវ
ប្រយុទ្ធក្នុងគោលបំណងរបស់មនុស្សយ៉ាងមិន​ដែល​បោះបង់
ប្រញាប់ប្រញាល់ចូលទៅក្នុងសមរភូមិ​តោះ​ទៅ
ជំរុញ​ទៅ​មុខ​ មនុស្សគ្រប់គ្នាជំរុញ​ទៅ​មុខ
វៀតណាមយើងភាពអស់កល្បជានិច្ចទី 2Đoàn quân Việt Nam đi
Sao vàng phấp phới
Dắt giống nòi quê hương qua nơi lầm than
Cùng chung sức phấn đấu xây đời mới,
Đứng đều lên gông xích ta đập tan.
Từ bao lâu ta nuốt căm hờn,
Quyết hy sinh đời ta tươi thắm hơn.
Vì nhân dân chiến đấu không ngừng,
Tiến mau ra sa trường,
Tiến lên, cùng tiến lên.
Nước non Việt Nam ta vững bền.ទាហានវៀតណាមទាំងអស់ ជំរុញ​ទៅ​មុខ
ទង់ផ្កាយមាសបានចលនាជាផ្លុំ
នាំប្រជាជនចេញទុក្ខលំបាក
សូមមកចូលរួមខិត​ខំប្រយុទ្ធដើម្បីបង្កើតជីវិតថ្មី
ក្រោកឈរហើយបំផ្លាញច្រវាក់
ព្រោះយើងបង្ក្រាបស៊ូទ្រាំពីស្អប់ដ៏យូរមួយហើយ
រៀបចំដើម្បីលះបង់អ្វីគ្រប់យ៉ាង​ ដើម្បីជីវិតរុងរឿងនៅអនាគត
ប្រញាប់ប្រញាល់ចូលទៅក្នុងសមរភូមិ​តោះ​ទៅ
ជំរុញ​ទៅ​មុខ​ មនុស្សគ្រប់គ្នាជំរុញ​ទៅ​មុខ
វៀតណាមយើងភាពអស់កល្បជានិច្ច
ចម្រៀងនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា

ចម្រៀងនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា គឺជាភ្លេងជាតិនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជាពីឆ្នាំ១៩៧៩ ដល់ឆ្នាំ១៩៩០ និងនិពន្ធតែងដោយកែវ ចិន្តា និងជី សៅភា។ ខណៈពេលដែលរដ្ឋាភិបាលប្រជាមានិតកម្ពុជាថ្មីត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយប្រទេសវៀតណាម និងប្រទេសកុម្មុយនីស្តផ្សេងទៀត ក្រុមខ្មែរក្រហមរួមជាមួយក្រុមរាជានិយម និងរណសិរ្សរំដោះជាតិប្រជាជនខ្មែរបានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលប្រឆាំងមួយឈ្មោះរដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ហើយបន្តប្រើចម្រៀងជាតិនៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យជាភ្លេងជាតិរបស់ខ្លួន។ រដ្ឋាភិបាលប្រឆាំងនេះហើយដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយប្រទេសចិន កូរ៉េខាងជើង រដ្ឋាភិបាលប្លុកលោកខាងលិច និងអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ដូច្នេះទើបបានជាប្រទេសលោកខាងលិចជាច្រើនបានចាត់ទុកចម្រៀង"ដប់ប្រាំពីរមេសាជោគជ័យ"ជាចម្រៀងជាតិរបស់ប្រទេសកម្ពុជារហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៣ ជាពេលដែលរបបរាជាធិបតេយ្យត្រូវបានស្តារឡើងវិញនៅកម្ពុជា។ តំនភ្ជាប់=|alt=|15x15ភីកសែល This article incorporates text from this source, which is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
ចម្រៀងនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា: ទំនុក

ទំនុក 

ភាសាខ្មែរ អក្សរឡាតាំងសរសេរតាមសូរស័ព្ទ បកប្រែជាភាសាអង់គ្លេសពលរដ្ឋកម្ពុជាជាកម្លាំងប្ដូរផ្ដាច់
សច្ចាកម្ទេចអស់ពួកបច្ចាមិត្ត
តាំងចិត្តសាមគ្គីទើបមានមហិទ្ធិឫទ្ធិ
ស៊ូប្ដូរជីវិតបង្ហូរឈាមប្ដូរយកជ័យ។

កងទ័ពកម្ពុជាពុះពារក្លាហានសម្រុក
ឧបសគ្គរាំងមុខឆ្លងកាត់សម្រេចបាន
កម្ទេចខ្មាំងចង្រៃពូជសាមាន្យ
នាំសេរីថ្កើងថ្កានជូនប្រជាជន។

វីរកម្ពុជាបុត្រមោះមុតក្នុងសង្គ្រាម
ប្ដេជ្ញាសងឈាមនឹងខ្មាំងសត្រូវ
ទង់ជ័យប្រាសាទពណ៌ឈាមខ្ពស់សន្ធៅ
នាំជាតិឈានទៅសាងសុខក្សេមក្សាន្ត។Pôlrôdth kâmpŭchéa chéa kâmlăng pdor phdăch
Sâchcha kâmtéch ás puŏk bâchchamĭtt
Tăng chĕt sâmôkki teub méan môhĕtthĭrœ̆tthĭ
Su phdor chivĭt bânghor chhéam phdor yôk choăy.

Kângtoăp kâmpŭchéa pŭhpéar khlahan sâmrŭk
Ôbâsâkk reăng môk chhlâng kăt sâmréch ban
Kâmtéch khmăng chângrey puch saméany
Noăm séri thkaeunthkan chun prâchéachôn.

Virô kâmpŭchéa bŏtr mŏăhmŭt knŏng sângkréam
Pdéchnhéa sâng chhéam nœ̆ng khmăng sâtrov
Tóng choăy prasat pôrn chhéam khpós sânthŏu
Noăm chéatĕ chhéan tŏu sang sŏkh ksémksant.Cambodians are a force for change,
we swear to destroy all enemies,
harmonization makes us stronger,
we sacrifice our life, spilling blood for victory.

Cambodian army is valorous,
we cross all barriers,
all enemies are destroyed,
we bring the precious freedom to the people.

Cambodian heroes, the sons of a brutal war,
they swear to seek revenge towards their enemies,
the victorious red temple flag is erected,
we lead the nation into happiness.
ចម្រៀងឥតព្រាងទុក

ចម្រៀងឥតព្រាងទុក (    ) ជា​ភាពយន្ត​តន្ត្រី​ខ្មែរ​ឆ្នាំ១៩៧៤ដឹកនាំ​និង​ផលិត​ដោយ​លោក ស៊ីន ស៊ីសាមុត ។ តារាភាពយន្ត គង់ សំអឿន និង វិជ្ជរ៉ា ដានី ។ ក្នុងនោះក៏មានតារាចម្រៀង រស់ សេរីសុទ្ធា ផងដែរ។
ចម្រៀងឥតព្រាងទុក: បទភ្លេង

បទភ្លេង 
 ចម្រៀង តារាចម្រៀង កំណត់ចំណាំ "  " ស៊ីន ស៊ីសាមុត "  " រស់ សេរីសុទ្ធា "  " ស៊ីន ស៊ីសាមុត "  " Sinn Sisamouth and Ros Serey Sothea