navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រវត្តិសាស្រ្តភ្នំពេញ: រឿងព្រេងរបស់ភ្នំពេញ

រឿងព្រេងរបស់ភ្នំពេញ 

កាលពីរយូរលង់(គ.ស ១៣៧២)មកហើយណាស់មានដូនចាស់ម្នាក់ឈ្មោះ ”ពេញ” គាត់ជាស្រ្តីមេម៉ាយម្នាក់ជាអ្នកមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភគាត់មានលំនៅក្បែរច្រាំង ទន្លេបួនមុខ។ផ្ទះគាត់តាំងនៅលើត្រើយខាងលិចនៃ ទន្លេច្រាបឈាម (ទន្លេចតុមុខសព្វថ្ងៃ)។ ថ្ងៃមួយមានភ្លៀងយ៉ាងខ្លាំងក្នុងរដូវវស្សាមានទឹកជំនន់នៅប្រទេសលាវ យ៉ាងធំបណ្ដាលអោយបាក់ច្រាំងរលំដើមគគីរជាច្រើនហើយអណ្តែតបណ្តោយទឹកតាមទន្លេមេគង្គរហូតមកដល់ទន្លេចតុមុខ។ ជួនជាពេលនោះដូនពេញបានចុះទៅកំពង់
ទឹក ស្រាប់តែឃើញ ដើមគគីរមួយធំអណ្តែតមកក្បែរច្រាំង ហើយដោយអំណាចទឹកហូរសងចុះឡើង ដើមគគីរនោះចេះតែអណ្តែតវិលវល់នៅក្បែរច្រាំងនោះ។លុះដូនពេញ ឃើញដូច្នេះ ក៏ប្រញាប់ទៅអំពាវនាវហៅអ្នកជិតខាង ឲ្យមកជួយទាញយកដើមគគីរនោះ។អ្នកជិតខាងក៏ នាំគ្នាយកពួរទៅចងហើយអូសរំកិលបន្តិចម្តងៗទាល់តែមកដល់ មាត់ច្រាំង។ ដូនពេញ និងអ្នកស្រុកបានយកកំណាត់ឈើទៅ កោសកៀរសំអាតភក់ចេញ គាត់់ក៏បានឃើញក្នុងប្រហោងឈើគគីរដែលក្នុងនោះមានព្រះពុទ្ធរូប ៤អង្គ តូចៗធ្វើអំពីសំរឹទ្ធិ និងរូបបដិមាថ្មមួយទៀត មានលក្ខណៈជាព្រាហ្មណ៍នៅក្នុងប្រហោងឈើនោះ។ ទេវរូបនោះ ទ្រង់ឈរ ព្រះហស្ថម្ខាងទ្រង់ដំបង ព្រះហស្ថ ម្ខាងទៀតទ្រង់ស័ង្ខព្រះកេសាបួង។
ដូនពេញ និង អ្នកជិតខាងដែលទៅជួយបានឃើញដូចច្នេះក៏មានសេចក្តីត្រេកអរណាស់ ដោយរើសបានរបស់ជាទីគោរពក៏នាំគ្នាដង្ហែព្រះបដិមាករទាំងនោះមកដល់ផ្ទះ ដូនពេញ ហើយដូនពេញសាងសង់ខ្ទមមួយតូចតម្កល់ ជាបណ្ដោះអាសន្ន។លុះក្រោយមក ដូនពេញបានអំពាវនាវឲ្យអ្នកជិតខាងជួយលើកដីពូនភ្នំដែលនៅខាងលិចផ្ទះ របស់គាត់នោះ ឲ្យទៅជាភ្នំមែនទែន។ បន្ទាប់ពីនោះគាត់អោយគេអារឈើគគីរនោះធ្វើជាសសរវិហារដែលគាត់បំរុងសង់លើភ្នំនោះ។
ក្នុងគ.ស ១៣៧២ ដូនពេញ និង អ្នកស្រុកជាច្រើននាក់ ស្រុះស្រួលបបួលគ្នាសាងសង់ព្រះវិហារ មួយខ្នងប្រក់ ស្បូវភ្លាំងនៅលើកំពូលភ្នំនោះ ហើយគាត់នាំគ្នាដង្ហែ ព្រះពុទ្ធរូបសំរឹទ្ធិទាំង៤អង្គ ទៅតំកល់ទុកក្នុងវិហារនោះ។ចំណែកទេវរូបថ្ម មួយអង្គគាត់ដង្ហែទៅតំកល់ទុកលើអសនៈមួយនៅជើងភ្នំខាងកើតហើយដោយគាត់យល់ថា

ទេវរូបនោះ អណ្តែតទឹក មកពីស្រុកលាវ និងមានភាពដូចជាលាវ គាត់ក៏បានសន្មតនាមថា"អ្នកតាព្រះចៅ” នាមនោះជាប់ តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ កាលសាង សង់វិហាររួចហើយ គាត់និមន្តព្រះសង្ឃមកគង់នៅលើជើងភ្នំនោះ នៅទិសខាងលិចទើបមានឈ្មោះថា"វត្តភ្នំដូនពេញ" ដែលសព្វថ្ងៃហៅកាត់ថា "វត្តភ្នំ” ។
តាំងពីពេលនោះមកពិធីបុណ្យសម្ពោធក៏ត្រូវបានប្រារឰឡើង ដើម្បីសម្ពោធពុទ្ធសេនាសនៈ 
យ៉ាងអធិកអធម។ ដោយអាស្រ័យហេតុនេះ ភ្នំនេះក៏មានឈ្មោះហៅថាភ្នំដូនពេញ ហើយដែលយូរៗទៅក្លាយនៅត្រឹមតែ ”ភ្នំពេញ” ដូចយើងហៅសព្វថ្ងៃនេះ៕
ប្រវត្តិសាស្រ្តភ្នំពេញ: ភ្នំពេញនៅរបបពលពត

ភ្នំពេញនៅរបបពលពត 

ពេលដែលរបបខ្មែរក្រហមបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី 17 មេសាឆ្នាំ 1975 ប្រជាជនត្រូវបានបង្ខំឱ្យចាកចេញពីទីក្រុង។ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធត្រូវបានបំផ្លាញ យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក្នុងរយៈ​ពេល 3 ឆ្នាំ 8 ខែនិង 20 ថ្ងៃរាជធានីភ្នំពេញគឺមានសភាពស្ងាត់ជ្រងំដូចជាទីក្រុងខ្មោច។
បន្ទាប់ពីថ្ងៃរំដោះ 7 មករា 1979 ប្រជាជនបានវិលត្រឡប់មកជីវិតធម្មតារបស់ពួកគេ។ ហើយដើម្បីអភិវឌ្ឍ និងស្ដារប្រទេសជាតិអោយរីកចំរើននិង មិនឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងរបបប្រល័យពូជសាសន៍សារជាថ្មីម្ដងទៀតឡើយ អាជ្ញាធរនិងប្រជាជនទាំងអស់គ្នាបានខិតខំការពារប្រទេសជាតិយ៉ាងខ្លាំងក្លាជាងមុន ។
ប្រវត្តិសាស្រ្តភ្នំពេញ: ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត 

ភ្នំពេញស្ថិតនៅតំបន់កណ្ដាលខាងត្បូងនៃកម្ពុជានិងព័ទ្ធជុំវិញដោយខេត្តកណ្ដាល។
ក្រុងបានតាំងនៅលើច្រាំងនៃទន្លេសាប មេគង្គ និង បាសាក់។ 
ទន្លេទាំងនេះផ្ដល់នូវទឹកសាប និង ធនធានធម្មជាតិដទៃទៀតដល់ទីក្រុង
នេះ។ ភ្នំពេញ និង បណ្ដាតំបន់ព័ទ្ធជុំវិញប្រកបដោយផ្ទៃទំនាបទឹកលិចជាធម្មតារបស់កម្ពុជា។ទោះបីជាភ្នំពេញស្ថិតនៅ ១១,៨៩ មាត្រ
រូបភាពាាាាាាធំ|ស្តាំ|ផែនទីនៃភ្នំពេញ
(៣៩ភត)ខាងលើទន្លេទាំងនេះក៏ដោយ ក៏ជំនន់រដូវមូសុងគឺជាបញ្ហាមួយ ហើយទន្លេនោះជួនកាល
ហូរលើច្រាំងរបស់វា។ ទីក្រុងនេះ បានតាំងនៅ11.55°N 104.91667°E 
(១១°៣៣' ជើង, ១០៤°៥៥' កើត,[១៤]) គ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃដី 
៦៧៨,៤៦ សហតិមាត្រការ៉េ (២៦២ ម៉ាយ ក.) ដែលមាន ១១៤០១ ហិកតា 
(២៨១៧២ អេកឺរ) ភាគខ្លះជាផ្ទៃក្រុង និង ផ្លូវ ២៦១០៦ ហិកតា(៦៤៥០៩ 
អេកឺរ)។ ដីកសិកម្មក្នុងក្រុងនេះមានចំនួន ៣៤,៦៨៥ សហតិមាត្រការ៉េ
(១៣ ម៉ាយ ក.) ដែលមានភាគខ្លះ ១,៤៧៦ សហតិមាត្រការ៉េ 
(៣៦៥ អេកឺរ)ស្ថិតនៅក្រោមប្រព័ន្ធបញ្ចេញបញ្ចូលទឹក។ឯកសារយោង[១]
ប្រវត្តិសាស្រ្តភ្នំពេញ: សេដ្ឋកិច្ច

សេដ្ឋកិច្ច 

ការជ្រើសរើសតំបន់នោះជាកន្លែងរាជធានីព្រោះវាគឺជាកន្លែងដ៏អស្ចារ្យដោយសារតែវាជាចំណុចប្រសព្វមុខដែលដែលមានទន្លេមុខបួនគឺមានទន្លេមេគង្គលើ ទន្លេមេគង្គក្រោម ទន្លេបាសាក់ និង ទន្លេសាប។បង្ហាញទិសដៅពីមួយទៅមួយដែលពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម អនុស្ថាប័នសេដ្ឋកិច្ច។
ប្រវត្តិសាស្រ្តម្រេចកំពត

ប្រវត្តិសាស្រ្តម្រេចកំពត
រូបភាពតូច|ស្តាំ|sreyneang
        ម្រេចកំពតគឺមានតំាងពីយូយារណាស់មកហើយតែមកដល់ឥលូវនេះម្រេចកំពតក៍មានការល្បីល្បាញហើយគេក៍បានបងើ្តតសមាគមមួយឈោ្មះ “សមាគមលើកកម្ពស់ម្រេចកំពត”សរេសរជាអក្សរកាត់ថា”សលមក”និងសរេសរជាភាសាអង់គ្លេសថា Kampot  Pepper Promotion Associationអក្សរកាត់”KPPA”ហើយសលមកត្រូវបានបងើ្តតទ្បើងនៅឆ្នំា២០០៨ហើយមានរយពេលធើ្វសកម្មភាពមិនកំណត់។សមាគមលើកកម្ពស់ម្រេចកំពត(សលមក)មានទីស្នាក់ការកណ្តលតំាងនៅភូមអង្គរជ័យទីមួយឃុំដំណាក់កន្ទួតខាងត្បូងស្រុកកំពង់ត្រាចខេត្តកំពត។សមាគមលើកកម្ពស់ម្រេចកំពតគឺជាសមាគមអព្យាក្រិត្យមិនប្រកាន់ពូជសាសន៍ពណ៌សម្បុរសាសនាមិនធ្វើឧបករណ៍នយោបាយក្នុងនោះរួមទំាងមិនផ្តល់មធ្យោបាយជាសំភារ:ហិញ្ញវត្ថុធនធានមនុស្សដើម្បីគំាទ្របេក្ខជនឬបំរើអោយគណបក្សនយោបាយណាមួយទ្បើយ។សមាគមនេះបំរើតែផលប្រយោជន៍ដល់សាធារ:តែប៉ុណេ្ណះ។(សលមក)បងើ្តតទ្បើងក្នុងគោលបំណងដើម្បីការពារនិងផ្សព្វផ្សាយទេពសល្យផលិតករនិងកិត្តិនាមដ៍ល្បីល្បាញនៃគុណភាពម្រេចកំពតសំរាប់ផលប្រយោជន៍ដល់កសិករអាជីវករនិងអ្នកបរិភោគផ្សព្វផ្សាយនិងលើកតំកើនកិត្តិនាមផលិតផលម្រេចកំពតដោយការបងើ្តនគុណភាពនិងទប់ស្តាត់ការក្លែងបន្លំផលិតផល។
ប្រវត្តិសាស្រ្តម្រេចកំពត: តំបន់ភូមិសាស្រ្ត

តំបន់ភូមិសាស្រ្ត 
    តំបន់ដែលអាចផលិត”ម្រេចកំពត”បានលុះត្រាតែស្ថិតនៅក្នុងស្រុក/ក្រុងដូចជាស្រុកកំពង់ត្រាចស្រុកដងទង់ស្រុកទឹកឈូកស្រុកឈូកនិងក្រុងកំពតខេត្តកំពតក្រុងកែបនិងស្រុកដំណាក់ចង្អើរខេត្តកែប។
 ដីដំាដុំះ 
    ចំការម្រេចត្រូវស្ថិតនៅលើដីទួលឬតាមជើងភ្នំ។ចំការម្រេចទំាងនោះត្រូវរៀបចំទ្បើងនៅលើប្រភេទដីមានថ្មបាយក្រៀមថ្មដីខ្សាច់ដែលមិនជំាទឹក។ចំពោះស្ថានភាពដីផ្សេងទៀតដូចជាដីវាលរាបនិងខ្ពង់រាប។ចំការម្រេចត្រូវស្ថិតនៅតំបន់ងាយបញ្ចេញទឹកឬលើដីជំរាលពីធម្មជាតិ។នៅជុំវិញចំការម្រេចត្រូវរៀបចំប្រទ្បាយព័ទ្ធជុំវិញដែលមានជំរៅយ៉ាងតិច០.៨០ម៉ែត្រសម្រោះទឹក។
 ការដុំាដុំះ 
	
     ដំាជាជួរពីគុម្ពមួយទៅគុម្ពមួយមានចន្លោះយ៉ាងតិច១,៨០ម៉ែត្រដើម្បីងាយស្រួលដល់ការដាក់ជីធម្មជាតិ(អាច៍សត្វនិងដីឆៅ)ផលិតករត្រូវសង់រោងដើម្បីផ្ដល់ម្លប់គឺធាងដូងបាំងពីរខាងនិងពីរលើរដល់ដាំនាំម្រេចចាប់ពីរពេលដាំម្រេចរហូតដល់ម្រេចមានអាយុយយ៉ាង
តិចបីឆ្នាំហើយយើងត្រូវចង់វារហូតដល់ផុតជន្លុងហើយយើងបេះផ្ការបស់វាចោលរយះពេលបីឆ្នាំទើបយើងទុកផ្លែរបស់វា។
 ការថែរទាំ 
	ប្រើតែជីសរីរាង្គ(ដាក់ដីឆៅបន្ថែមជីលាមកសត្វនិងជីសរីរាង្គផ្សេងៗទៀតដែលអាចប្រើប្រាស់បាន)។ត្រូវដាក់ជីយ៉ាងតិចមួយដងក្នុងមួយឆ្មាំនៅចន្លោះខែឧសភានិងខែកក្កដាតែនៅឆ្នាំទី៤អាចដាក់ឬមិនដាក់ក៏បានធ្វើការស្រោចស្រពនៅរដូវប្រាំងចំការម្រេចនៅមិនឆ្ងាយពីប្រភពទឹកនិងអាចរៀបចំដើម្បីសម្រួលដល់ការស្រោចស្រព។ប្រសិនបើកម្រិតដីនៅមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីការពារម្រេចទាល់និងទឹកឡើងត្រូវដាក់ដីឆៅយ៉ាងតិចមួយដងក្នុងរយះពេល២ឆ្នាំ។ចាប់ពីខែមិថុនាដល់ខែឆ្នូផលិតករត្រូវពូនជ្រោយដីនៅជុំវិញគល់ដើម្បីបំបែកដីនិងធ្វើអោយទឹកជ្រាបានល្អនិងសម្លាប់ល្អិតចង្រៃនៅក្នុងដី(កណ្តៀរ)ហាមប្រើប្រាស់ថ្នាំសំលាប់ស្មៅ។
  ផលិតផល 
  ម្រេចខ្មៅនិងក្រហម ផលិតករអាចប្រមូលផលម្រេចខ្មៅនិងក្រហមចាប់ពីថ្ងៃទី១ខែមករាដល់ថ្ងៃទី៣១ខែឧសភាគឺនៅពេលដែលទងម្រេចមានពណ័លឿងរហូតដល់មានទុំខ្លះៗប។ យើងអាចប្រមូលម្រេចជាគួឬជាគ្រាប់។ ម្រេចត្រូវបានប្រមូលផលច្រើដងនៅក្នុងរដូវប្រមូលផល។ម្រេចក្រហមផលិតចេញពីការប្រលេះគ្រាប់ម្រេចទុំពីគួរម្រេចនៅពេលកំពុងប្រមូលផលឬក្រោយពេលប្រមូលផលផលិតករជ្រើសរើសគ្រាប់ម្រេចទុំចេញពីគួរដែលបានប្រមូលផល។
   ម្រេចសរផលិតចេញពីម្រេចទុំ។ត្រូវយកម្រេចទុំទៅស្រុះទឹកពុះយ៉ាងយូរប្រាំនាទីនិងត្រាំទឹកត្រជាក់យ៉ាងយូរ៤៨ម៉ោងបន្ទាប់មកសំអាតសំបកចេញដើម្បីទទួលបានម្រេចសរ ម្រេចបៃតងឬម្រេចខ្ចីអាចប្រមួលផលបាននៅគ្រាប់រដូវ។
ប្រវត្តិសាស្រ្តម្រេចកំពត: ដីដំាដុំះ

ដីដំាដុំះ 
    ចំការម្រេចត្រូវស្ថិតនៅលើដីទួលឬតាមជើងភ្នំ។ចំការម្រេចទំាងនោះត្រូវរៀបចំទ្បើងនៅលើប្រភេទដីមានថ្មបាយក្រៀមថ្មដីខ្សាច់ដែលមិនជំាទឹក។ចំពោះស្ថានភាពដីផ្សេងទៀតដូចជាដីវាលរាបនិងខ្ពង់រាប។ចំការម្រេចត្រូវស្ថិតនៅតំបន់ងាយបញ្ចេញទឹកឬលើដីជំរាលពីធម្មជាតិ។នៅជុំវិញចំការម្រេចត្រូវរៀបចំប្រទ្បាយព័ទ្ធជុំវិញដែលមានជំរៅយ៉ាងតិច០.៨០ម៉ែត្រសម្រោះទឹក។
ប្រវត្តិសាស្រ្តម្រេចកំពត: ការដុំាដុំះ

ការដុំាដុំះ 
	
     ដំាជាជួរពីគុម្ពមួយទៅគុម្ពមួយមានចន្លោះយ៉ាងតិច១,៨០ម៉ែត្រដើម្បីងាយស្រួលដល់ការដាក់ជីធម្មជាតិ(អាច៍សត្វនិងដីឆៅ)ផលិតករត្រូវសង់រោងដើម្បីផ្ដល់ម្លប់គឺធាងដូងបាំងពីរខាងនិងពីរលើរដល់ដាំនាំម្រេចចាប់ពីរពេលដាំម្រេចរហូតដល់ម្រេចមានអាយុយយ៉ាង
តិចបីឆ្នាំហើយយើងត្រូវចង់វារហូតដល់ផុតជន្លុងហើយយើងបេះផ្ការបស់វាចោលរយះពេលបីឆ្នាំទើបយើងទុកផ្លែរបស់វា។
 ការថែរទាំ 
	ប្រើតែជីសរីរាង្គ(ដាក់ដីឆៅបន្ថែមជីលាមកសត្វនិងជីសរីរាង្គផ្សេងៗទៀតដែលអាចប្រើប្រាស់បាន)។ត្រូវដាក់ជីយ៉ាងតិចមួយដងក្នុងមួយឆ្មាំនៅចន្លោះខែឧសភានិងខែកក្កដាតែនៅឆ្នាំទី៤អាចដាក់ឬមិនដាក់ក៏បានធ្វើការស្រោចស្រពនៅរដូវប្រាំងចំការម្រេចនៅមិនឆ្ងាយពីប្រភពទឹកនិងអាចរៀបចំដើម្បីសម្រួលដល់ការស្រោចស្រព។ប្រសិនបើកម្រិតដីនៅមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីការពារម្រេចទាល់និងទឹកឡើងត្រូវដាក់ដីឆៅយ៉ាងតិចមួយដងក្នុងរយះពេល២ឆ្នាំ។ចាប់ពីខែមិថុនាដល់ខែឆ្នូផលិតករត្រូវពូនជ្រោយដីនៅជុំវិញគល់ដើម្បីបំបែកដីនិងធ្វើអោយទឹកជ្រាបានល្អនិងសម្លាប់ល្អិតចង្រៃនៅក្នុងដី(កណ្តៀរ)ហាមប្រើប្រាស់ថ្នាំសំលាប់ស្មៅ។
  ផលិតផល 
  ម្រេចខ្មៅនិងក្រហម ផលិតករអាចប្រមូលផលម្រេចខ្មៅនិងក្រហមចាប់ពីថ្ងៃទី១ខែមករាដល់ថ្ងៃទី៣១ខែឧសភាគឺនៅពេលដែលទងម្រេចមានពណ័លឿងរហូតដល់មានទុំខ្លះៗប។ យើងអាចប្រមូលម្រេចជាគួឬជាគ្រាប់។ ម្រេចត្រូវបានប្រមូលផលច្រើដងនៅក្នុងរដូវប្រមូលផល។ម្រេចក្រហមផលិតចេញពីការប្រលេះគ្រាប់ម្រេចទុំពីគួរម្រេចនៅពេលកំពុងប្រមូលផលឬក្រោយពេលប្រមូលផលផលិតករជ្រើសរើសគ្រាប់ម្រេចទុំចេញពីគួរដែលបានប្រមូលផល។
   ម្រេចសរផលិតចេញពីម្រេចទុំ។ត្រូវយកម្រេចទុំទៅស្រុះទឹកពុះយ៉ាងយូរប្រាំនាទីនិងត្រាំទឹកត្រជាក់យ៉ាងយូរ៤៨ម៉ោងបន្ទាប់មកសំអាតសំបកចេញដើម្បីទទួលបានម្រេចសរ ម្រេចបៃតងឬម្រេចខ្ចីអាចប្រមួលផលបាននៅគ្រាប់រដូវ។
ប្រវត្តិសាស្រ្តម្រេចកំពត: ការថែរទាំ

ការថែរទាំ 
	ប្រើតែជីសរីរាង្គ(ដាក់ដីឆៅបន្ថែមជីលាមកសត្វនិងជីសរីរាង្គផ្សេងៗទៀតដែលអាចប្រើប្រាស់បាន)។ត្រូវដាក់ជីយ៉ាងតិចមួយដងក្នុងមួយឆ្មាំនៅចន្លោះខែឧសភានិងខែកក្កដាតែនៅឆ្នាំទី៤អាចដាក់ឬមិនដាក់ក៏បានធ្វើការស្រោចស្រពនៅរដូវប្រាំងចំការម្រេចនៅមិនឆ្ងាយពីប្រភពទឹកនិងអាចរៀបចំដើម្បីសម្រួលដល់ការស្រោចស្រព។ប្រសិនបើកម្រិតដីនៅមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីការពារម្រេចទាល់និងទឹកឡើងត្រូវដាក់ដីឆៅយ៉ាងតិចមួយដងក្នុងរយះពេល២ឆ្នាំ។ចាប់ពីខែមិថុនាដល់ខែឆ្នូផលិតករត្រូវពូនជ្រោយដីនៅជុំវិញគល់ដើម្បីបំបែកដីនិងធ្វើអោយទឹកជ្រាបានល្អនិងសម្លាប់ល្អិតចង្រៃនៅក្នុងដី(កណ្តៀរ)ហាមប្រើប្រាស់ថ្នាំសំលាប់ស្មៅ។
  ផលិតផល 
  ម្រេចខ្មៅនិងក្រហម ផលិតករអាចប្រមូលផលម្រេចខ្មៅនិងក្រហមចាប់ពីថ្ងៃទី១ខែមករាដល់ថ្ងៃទី៣១ខែឧសភាគឺនៅពេលដែលទងម្រេចមានពណ័លឿងរហូតដល់មានទុំខ្លះៗប។ យើងអាចប្រមូលម្រេចជាគួឬជាគ្រាប់។ ម្រេចត្រូវបានប្រមូលផលច្រើដងនៅក្នុងរដូវប្រមូលផល។ម្រេចក្រហមផលិតចេញពីការប្រលេះគ្រាប់ម្រេចទុំពីគួរម្រេចនៅពេលកំពុងប្រមូលផលឬក្រោយពេលប្រមូលផលផលិតករជ្រើសរើសគ្រាប់ម្រេចទុំចេញពីគួរដែលបានប្រមូលផល។
   ម្រេចសរផលិតចេញពីម្រេចទុំ។ត្រូវយកម្រេចទុំទៅស្រុះទឹកពុះយ៉ាងយូរប្រាំនាទីនិងត្រាំទឹកត្រជាក់យ៉ាងយូរ៤៨ម៉ោងបន្ទាប់មកសំអាតសំបកចេញដើម្បីទទួលបានម្រេចសរ ម្រេចបៃតងឬម្រេចខ្ចីអាចប្រមួលផលបាននៅគ្រាប់រដូវ។
ប្រវត្តិសាស្រ្តម្រេចកំពត: ផលិតផល

ផលិតផល 
  ម្រេចខ្មៅនិងក្រហម ផលិតករអាចប្រមូលផលម្រេចខ្មៅនិងក្រហមចាប់ពីថ្ងៃទី១ខែមករាដល់ថ្ងៃទី៣១ខែឧសភាគឺនៅពេលដែលទងម្រេចមានពណ័លឿងរហូតដល់មានទុំខ្លះៗប។ យើងអាចប្រមូលម្រេចជាគួឬជាគ្រាប់។ ម្រេចត្រូវបានប្រមូលផលច្រើដងនៅក្នុងរដូវប្រមូលផល។ម្រេចក្រហមផលិតចេញពីការប្រលេះគ្រាប់ម្រេចទុំពីគួរម្រេចនៅពេលកំពុងប្រមូលផលឬក្រោយពេលប្រមូលផលផលិតករជ្រើសរើសគ្រាប់ម្រេចទុំចេញពីគួរដែលបានប្រមូលផល។
   ម្រេចសរផលិតចេញពីម្រេចទុំ។ត្រូវយកម្រេចទុំទៅស្រុះទឹកពុះយ៉ាងយូរប្រាំនាទីនិងត្រាំទឹកត្រជាក់យ៉ាងយូរ៤៨ម៉ោងបន្ទាប់មកសំអាតសំបកចេញដើម្បីទទួលបានម្រេចសរ ម្រេចបៃតងឬម្រេចខ្ចីអាចប្រមួលផលបាននៅគ្រាប់រដូវ។
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍

right|200px|thumb| និបខូដិស. 
ស្នាមបង្ហាញដានផ្លូវជាវង្វង់
ពទ្ទ័ជុំវិញ​ នៃប្រហោងដិសដែលអាចមាន
ជ្រុងច្បាស់លាស់ សំរាប់អ្នកបង្កើតផងដែរ . បរិវេណ
ចំពោះដិសទទេដែលមានស្នាមអូស
បង្ហាញពីតំបន់ដែលបានសំអាត.
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍: ទូរទស្សន៍អសនីចុម្ពិត

ទូរទស្សន៍អសនីចុម្ពិត

ឯកសារ:ឧទាហរណ៍.jpg

និបខូដិស ជា ស្នាមបង្ហាញ ដានផ្លូវជាវង្វង់ពទ្ទ័ជុំវិញនៃប្រហោងដិស ដែលអាចមានជ្រុងច្បាស់លាស់របស់អ្នកបង្កើតផងដែរ។បរិវេណចំពោះ ដិសទទេដែលមានស្នាមអូស បង្ហាញ ពីតំបន់ដែលបានសំអាត   ។ការចាប់ផ្តើមដំបូងរបស់ ម៉ាស៊ីនទូរទស្សន៍ អាចនាំដានរូបព្រាលៗស្មាៗដើម្បីស្វៃងរក ការនាំពន្លឺរូប ចំពោះ ធាតុស៊ីលីញ៉ូមដែល
រកឃើញដោយលោក  វិលឡូបាយ ស្មិត(Willoughby Smith)  នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៧៣ ។ការបង្កើតឧបករណ៍សំរាប់ ​​សំអាតដិស រកឃើញដោយលោក ភូលហ្វត័លីប និបខូ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៤ 1ជាមួយនិងវត្តុបង្ហាញពន្យលរបស់ លោក ចនលូហ្គីប៉ាដ (John Logie Baird) នៅពេល ដែលបានបង្ហាញនូវការផ្លាស់ប្តូររូបភាព នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៦។តាមដែលបានដឹងមានសិស្សសកលវិទ្យាលយ័right|thumbl300px
អាលឺម៉ង់ម្នាក់អាយុ២៣ឆ្នាំឈ្មោះថា ភូលនិខូ បានស្នើ សុំប្រកាសដាក់ជានិបត្រ័តក្កកម្ម ចំពោះប្រពន្ទ័ អសនីកម្ម ទូរទស្សន៍ ជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ១៨៨៤ ទោះបីជាគាត់មិនដែល
បង្កើត គំរូការងារ ចំពោះប្រពន្ទ័ ការផ្លាស់ប្តូរ​​ នៃ​ថាដិស​ របស់លោក​​និបខូ ចំពោះរូបភាពល្អកស្លាៗ សំរាប់ទូរទស្សន៍ ​បានក្លាយជា ភាបល្អធម្មតា ​ហើយ​ ក៍មានបន្តការប្រើរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៣៩2 ឧបករណ៍ខនស្តេនថិន​ ផឺស្គីអី បានដាក់​ជាពាក្យសំរាប់ទូរទស្សន៍ក្នុងអត្តបទមួយ​ ដើម្បីជួបប្រជុំអគ្គីសនី អន្តរជាតិ នៅឯការតាំងពិពរណ៍ពិភពលោកអន្តរជាតិនៅទីក្រុងប៉ារីស ខែសីហា ថ្ងៃទី២៥​​ ឆ្នាំ ១៩០០  ​​អត្តបទ ផឺស្គីអី បានពិនិត្យឡើងវិញ មានជាមួយ និង បច្ចេកវិទ្យាអសនីចុម្ពិតសំរាប់សំគាល់ការងាររបស់
លោកនិបខូ ហើយ​និង​​ មានអ្វីជាច្រើនទៀត។3ទោះជាយ៉ាងណាក៍ដោយ​​  បច្ចេកវិទ្យាទាំងនេះមិនបានដល់ឆ្នាំ១៩០៧ ដែល មានការអភិវឌ្ឃន៍ ក្នុង​ បច្ចេកវិទ្យារីកចំរើនឡើង ដោយ​លោក លី ដិហ្វរេស​​និងក្នុងចំនោមក្រុម អាធរ័ ខុន  ដទៃទៀត​​​​   ដែលជាអ្នកបានធ្វើគំរោងអនុវត្តន៍ ។[4]

ការបង្ហាញបំភ្លឺជាលើកដំបូង ចំពោះ ការបញ្ចូនរូប​  គឺមានភាពស្រមោលខ្មៅព្រាល ចំពោះរូបភាព ដោយឧបករណ៍ ហ្វរ័ហ្វិស រិខនូគ  និង​​  ឧបករណ៍ អា​ ហ្វូរនៀ នៅទីក្រុងប៉ារីស ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៩   ការប្រើប្រអប់កញ្ចក់វិល សំរាប់ជាអ្នកវិភាគ ​និង​មានស្រមោលព្រាលនៃសំនុំធាតុ សិលិនញ៉ូម៦៤ ធ្វើជាអ្នកទទួលរូប[5]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១១ លោកប៉ូរីស រូសិង  និងសិស្សរបស់គាត់ លោក វ្លែ​ដិមម៊ែរ​ ស្វូររីខេន ​បានបង្កើតប្រពន្ទ័ទូរទស្សន៍  ដែលប្រើ ម៉ាស៊ីន ស្គរកញ្ចក់ ជាអ្នកវិភាគ ដើម្បីបញ្ចូនរូប   ក្នុងសំដីរបស់លោក ស្វូររីខេន​ថា​ "រូបមានភាពគ្រីមគ្រើមព្រាលៗខ្លាំងណាស់ "នៅលើខ្សែរបញ្ចូន "ប្រូន ត្យូប" ( ខាសូដ រ៉េ ត្យូប រឺ ស៊ី អ៊រ ធី)  ក្នុងអ្នកទទួល ។ ការផ្លស់ប្តូររូបភាពនៅកន្លែងអ្នកវីភាគ ក៍មិនបានល្អដែរ ពីព្រោះ  អ្វីដែលអោយមក មិនបានគ្រប់គ្រាន់ទេ  ហើយ សំនុំ ធាតុសិលិនញ៉ូម គឺមានភាពការពារកំដៅ
យ៉ាងខ្លាំង។[6]
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍: ទូរទស្សន៍អគ្គីសនី

ទូរទស្សន៍អគ្គីសនី 
ក្នុងឆ្នាំ១៩០៨​ អាឡាន អាឆិបូល  ខែមផ្លិល ស្វិនតន់ ជា មនុស្សប្រុស របស់សង្គម វីមាន  (យ៉ូ ខេ) បានដាក់ជាសាធារណះនូវលិខិតមួយច្បាប់ នៅក្នុងកាសែតជាតិ​វីទ្យាសាស្រ្ត  ការសែតមួយនេះ បានពិពរនាណ៍ ពី"ការមើលឃើញរូបដែលបញ្ចូនដោយចរន្តអគ្គីសនីដ៍ឆ្ងាយ "វាអាចបានផលសំរេចបាន ដោយសារ​តែការប្រើ នូវ ឧបករណ៍ ខាសូដ រ៉េ ត្យូប (រឺ "ប្រោន"ត្យូប ពីអ្នកបង្កើតវា បន្ទាប់គឺលោក  ខាល ប្រោន )  ទាំងពីរនេះជាគ្រឿងបញ្ចូន និង​ គ្រឿងទទួល​​   [16][17]ការលើកឡើងជាលើកដំបូង
យ៉ាងច្បាស់ ថាចំពោះម៉ូដម៉ាស៊ីនទូរទស្សន៍ មានភាពច្បាស់លាស់  អាច ចែកចាយ​ ទៅលើតំបន់ថ្មីៗទៀត។thumb|ខ្សែរអង់តែនទូរទស្សន៍ 
នៅលើដំបូល ​​​​​ 

គាត់បានបន្ថែមទៅលើការយល់ឃើញរបស់គាត់ នៅក្នុង សន្តរកថាដែលបានបង្ហាញនៅក្នុងទីក្រុង ឡុនដុន នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១១  ហើយជាពេលដែល
បានរាយការណ៍ផងដែរ[18]ជាមួយនិងសារពត៌មាន របស់ សង្គម រ៉ូនហ្គិន(Rontgen society ) ។[19][20] នៅក្នុងលិខិត ដាក់ជាសាធារណះជាតិ ក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩២៦ 
លោក ខេមបិល ស្វិនតន់ ផងដែរ ដែលបានធ្វើការប្រកាសន៍ជាលទ្វផល សំរាប់អ្វីទាំងនោះ "ប៉ុន្តែ មិនបានជោគជយ័ចំពោះពិសោធកម្មទាំងស្រុងទេ" គាត់បាន
ដឹកនាំ ជាមួយ  ជី អំ  មិនឆិន និង ជេ ស៊ី អំ   ស្តេនតន់(G.M . Minchin និង J.C.M.Stanton)  ។ពួកគេបានខំប្រឹងប្រែង ដើម្បីបង្កើតសញ្ញា អគ្គីសនី ដោយមានគំរោងការ ទៅលើរូបភាព តាមរយះចានលោហះធាតុដែលស្រោបដោយជាតិស៊ីលីញ៉ូម ដែលបានកើតមាននៅពេលតែមួយ ដោយមានរន្ធចេញនូវចរន្តអគ្គីសនី[21][22]ការធ្វើពីសោធនកម្មទាំងនេះ ត្រូវបាន
ធ្វើមុនខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩១៤​  នៅពេលដែល មិនឆិន បានទទួលមរណះភាព [23] ប៉ុន្តែ ការពីសោធនកម្ម នេះ បានធ្វើឡើងដោយក្រុមពីរផ្សេងទៀត នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៧​ មានលោក
មិលឺ(Miller) និង លោក ជេ ដាប់បិលយូ(J.W)។ភាពខុសគ្នា ពី លោក អ៊ី អម អាយ (EMI)[24] និងដោយលោក អេច ឡាម (H.lams)​និង​ លោក អា រ៉ូស(A .roses) មកពី អ៊រ ស៊ី អេ (RCA)[25]

ក្រុមទាំងពីរ បានទទួលជោគជយ័ក្នុងការបញ្ជូនរូបភាព( ប៉ុន្តែមិនច្បាស់ល្ងទេ)​  រូបភាពដែលបញ្ចូនមកពី ចានលោហះធាតុស្រោបដោយធាតុស៊ីលិញ៉ូម របស់​ឧបករណ៍​ 
ខេមបិល ស្វិនតន់(Campbell-Swinton)។ទោះបីជា បានធ្វើពិសោធនកម្ម ជាមួយការប្រើនូវបំពុងនាំចរន្តអគ្គីសនី ជាអ្នកទទួល រូបក៍ដោយ  ការយល់ឃើញ ចំពោះការប្រើ ឧបករណ៍
មួយជាអ្នកបញ្ចូនគឺមានភាពថ្មីឡើងវីញ ។[26]ដោយមានតាំងពីឆ្នាំ១៩២០  នៅពេលមានទូរទស្សន៍អសនីចុម្ពិត កំពុងបានដាក់បង្ហាញ  អ្នកបង្កើតបី បួន ក្រុម​បានកំពុងធ្វើការបែងចែក ទៅលើខ្នាត់រាល់ បំពង់បញ្ចូនចរន្តអគ្គីសនី ទាំងអស់   រួមបញ្ចូលទាំងក្រុម លោក ភិលឡូ  ហ្វានស្វស័ (Philo Farnsworth) និង​លោក វ្លែដិមម៊ែ  ស្វរ​ រី ខិន (Vladimir Zworykin ) នៅសហរដ្ធអាមេរិកនិងលោក ខាមមេន  ទី ហា នី យី នៅប្រទេស Hangary (Kálmán Tihanyi in Hungary).
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍: ការចាក់ផ្សាយរបស់ទូរទស្សន៍

ការចាក់ផ្សាយរបស់ទូរទស្សន៍

ពត៌មានខាងមុខ: ខ្សែបណ្តាញ ចំពោះការបង្ហាញទូរទស្សន៍នៅលើប្រទេសជាច្រើន
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍: ការបង្ហាញ

ការបង្ហាញ

ការធ្វើកម្មវិធី ផ្សព្វផ្សាយ ដោយស្ថានីយន៍ទូរទស្សន៍ ​ ពេលខ្លះ គេហៅថា" បណ្តាញផ្សព្វផ្សាយ" គឺ ជាស្ថានីយន៍ដែលបាន ផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណ ដោយរដ្ឋាភិបាលរបស់ពួកគេ ដើម្បីធ្វើការ
ផ្សព្វផ្សាយនៅលើបណ្តាញដែលបាន អនុញ្ញាត្ត តែមួយគត់ នៅក្នុងក្រុមស្ថានីយន៍ទូរទស្សន៍។ជាដំបូង ការចាក់ផ្សាយនៅលើផែនដី គឺមានតែបណ្តាញទួរទស្សន៍មួយប៉ុនោះ ដែលអាចនិង
ចែកចាយយ៉ាងទូលាយ  ពីព្រោះតែ  រយះទទឹងចំងាយផ្សាយមាន ដែនកំនត់( អាយ អ៊ី) [i,e]  គឺមានតែចំនួនមួយភាគតូចប៉ុនោះ សំរាប់បណ្តាញដែលបានផ្តល់អោយ  នៅក្នុងការផ្សាយ។ នេះជាបទបញ្ជារដ្ធាភិបាលដែលបានដាក់ជាបទដ្ធាន។នោក្នុងសហរដ្ឌអាមេរិក    គណះកម្មាធិការទំនាក់ទំនង  សហពន្ទ័  អក្សរកាត់ អែហ ស៊ី ស៊ី  (FCC)​​ បានអនុញ្ញាតអោយធ្វើការផ្សាយ
ពានិជ្ចកម្ម ចាប់ផ្តើមនៅខែកក្កដា   ឆ្នាំ១៩៤១  ប៉ុន្តែបានត្រូវការកម្មវិធីផ្សាយដាក់បំរើជាសាធារណះជាចាំបាច់  សំរាប់ស្ថានីយន៍ត្រូវការ អាជ្ញាបណ្ណ័។ ផ្ទុយទៅវីញ ចក្រក្រភពអាមេរិក
ជ្រើសយកមាគាមួយផ្សេងទៀត ​អោយបង់ថ្លៃចំពោះអាជ្ញាបណ្ណ័ស្ថានីយន៍ទូរទស្សន៍មួយ​ទៅលើស្ថានីយន៍ផ្ទាល់ខ្លួន  ត្រូវការដើម្បីដាក់ជាប្រាក់ទុន​​ របស់សហគមន៍ផ្សព្វផ្សាយអង់គ្លេស
(BBC)ជាស្ថានីយ៍មួយ បានផ្សាយបំរើជាសាធារណះ ជាផ្នែក របស់សហរដ្ឌអាមេរិក រ៉ូយ៉ាល ឆាតឺ។
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍: ចក្រភពអង់គ្លេស

ចក្រភពអង់គ្លេស
ការចាក់ផ្សាយទូរទស្សន៍អង់គ្លេសជាលើកដំបូងបានធ្វើដោយប្រពន្ទ័បណ្តាញទូរទស្សន៍ ទៅលើការបញ្ចូនទៅវិទ្យុ​ ប៊ី ប៊ី ស៊ី(BBC)​ ក្នុងខែកញ្ញា​ឆ្នាំ ១៩២៩​ ។​ ប៊ែដ​ ​បានផ្តល់ចំនួនមាន
កំនត់មួយ ចំពោះ កម្មវីធីប្រាំថ្ងៃក្នុងមួយសប្តាហ៍ ​ដោយ​ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៣០ ។។ កាលពីអន្លូងពេលនោះ ​Southampton  ដែលបាននៅក្បែរការខុសគ្នា ចំពោះការផ្សាយ​ គឺនៅមុនគេ
ត្រូវជា ការសំភាសន៍លើដំនើរការទូរទស្សន៍ ​​​ ថា​ ចំនុចល្បីណាមួយ របស់  អូ ណេល (O'Neil) ជាអ្នកចំរៀងនិង​ជា អ្នកសំដែង មកពី បូហ្វាឡូ​ (Buffalo)។ នៅទីក្រុង ញូញ៉ក់ (New York)[17]
នៅខែសីហា ថ្ងៃទី ២២​  ,​ឆ្នំា១៩៣២    ប៊ី ប៊ី​ស៊ី (BBC) បានចាប់ផ្តើមជាមួយ អ្វីៗទាំងនោះជា របស់ផ្ទាល់យ៉ាងត្រឹមត្រូវ បំរើ ការប្រើប្រាស់ (Brird) 30 បណ្តាញប្រពន្ទ័ចរន្តផ្សាយ កំពុង បន្តរហូត
ដល់ខែកញ្ញា ទី១១ ឆ្នាំ ១៩៣៥  ។នៅខែ វិច្ជិកា ទី២ ឆ្នាំ ១៩៣៦​​  ប៊ីប៊ី ស៊ី (BBC) បានចាប់ផ្តើម ការចែកចាយផ្សាយ ប្រពន្ទ័បំរើ   ដោយការឆ្លាស់វេន ផ្សាយរវាង បណ្តាញ ខ្សែ ផ្សាយ ម៉ាខូនី អ៊ីមមិ ​៤០៥​​​  និង​ បណ្តាញខ្សែ ផ្សាយ  Baird ២៤០​  ផ្សាយពី វីមាន​ អាឡិចសេនដ្រា ក្នុងទីក្រុងឡុនដុន ។​  ដែលកំពុងតែមានទូរទស្សន៍ ប៊ី​ប៊ីស៊ី(BBC) បំរើការ មកដល់ឥឡូវ គឺ(មានតែប៊ីប៊ីស៊ី
មួយនេះ)​នៅលើពិភពលោករកឃើញដំបូងបង្អស់សំរាប់ការផ្សាយជាទូរទស្សន៍ ។រដ្ធាភិបាល​​  លើកការអោយមតិ​ទៅ លើគណះកម្មាធិការមើលការខុសត្រូវយ៉ាងចំណានម្នាក់​​​  ដោយបាន សំរេចចិត្តថា  ប្រពន្ទ័ផ្សាយ ម៉ាខូនិ អ៊ីមិ បានផ្តល់រូបល្អជាងគេ ហើយ ប្រពន្ទ័ផ្សាយ បែដ (Baird) គឺត្រូវបានធ្លាក់ចុះ នៅខែ កុម្ភះ ឆ្នាះ ១៩៣៧​​ ។ទូរទស្សន៍ផ្សាយនៅក្នុងទីក្រុង ឡន់ដុន 
គឺ រលកផ្សាយជាមធ្យម បួនម៉ោង ជាប្រចាំ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៣៦ ដល់១៩៣៩ ។ មាន 12,000  ទៅ15,000 អ្នកទស្សនា។នៅតាមកន្លែងដូចជា ភោជនីយ៍ដ្ធាន រឺ​​ បារ  អាចមាន ១០០ អ្នកទស្សនា
សំរាប់ ព្រឹត្តិការខ្លីៗ   (Dunlap, p 54) . ការកើតមាន ចំពោះសង្រ្គាម លោកលើកទី២  បានបណ្តាលអោយ ការបំរើរបស់ ទូរទស្សន៍ BBC ត្រូវបានផ្អាក់ ជាមួយនិងការគំរៀម កំហែង នៅខែកញ្ញា
ទី១​​ ឆ្នាំ ១៩៣៩​​  នៅពាក់កណ្តាលដំនើការ តាមរយះ  ( a Mickey Mouse cartoon) វាត្រូវបានបន្ត ឡើងវិញទៀតដោយ វិមាន អាឡិចសេនដ្រូ  បន្តាប់ពីបញ្ចប់សង្រ្គាម នៅ ខែមិថុនា ទី៧ ឆ្នាំ
១៩៤៦  បង្ហាញពី រូបថ្លុកដូចគ្នា ។[citation needed] នៅចុងបញ្ចប់ឆ្នាំ១៩៤៧​ មាន 54,000​​   ផ្តល់ជូនអ្នកមើលទូរទស្សន៍ ដោយប្រៀបធៀប ជាមួយនិង​ 44,000 ទូរទស្សន៍ដាក់នៅ
សហរដ្ធអាមេរិចនៅឯពេលនោះ [78]
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍: សហរដ្ធអាមេរិច

សហរដ្ធអាមេរិច

​
កាលបរិច្ឆេទយ៉ាងច្បាស់លាស់ជាដំបូងរបស់ការបំរើទូរទស្សន៍ ក្នុងសហរដ្ធអាមេរិច ដែលបានចាប់ផ្តើម នៅខែ កក្តដា ទី២ ឆ្នាំ១៩២៨​  ។គណះកម្មាធិការ លោក ហិដឺរ៉ល រ៉ាឌីអូ បាន
ផ្តល់អោយ ស៊ី អែស(C.F Jenkins)ជិនខិន​ ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយផ្សាយ ពីស្ថានីយ៍ពិសោធន៍  W3XK នៅ វេថន ម៉ារីលែន (Weaton Maryland)ជាយក្រុង​ របស់ វ៉ស៊ិនតោន ។​D.C យ៉ាងហោច
មាន១៨ខែ ​៤៨ បណ្តាញ មានរូបពណ៌ខ្មៅ ព្រាលៗ​ មកពី ចលនារូប បានផ្សាយ ។ ទោះបីការចាប់ផ្តើម នៅរដូវក្តៅ សំរាប់ឆ្នាំ ១៩២៩ គាត់ដោយជួនដាក់ផ្សាយ ក្នុងកន្លះតោន ។ 

thumb|WNBT (later WNBC) schedule for first week of commercial TV programming in the United States, July 1941

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីនធើណែត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បណ្ដាញទំនាក់ទំនងសង្គមចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិច: សហរដ្ឋអាមេរិចនៅពេលក្រោយសង្រ្គាមលោកលើកទី II

សហរដ្ឋអាមេរិចនៅពេលក្រោយសង្រ្គាមលោកលើកទី II 
 បានចូលរួមជាមួយប្រទេសអង់គ្លេសសហភាពសូវៀត និងពួកសម្ព័ន្ធមិត្តទំហំតូចជាង។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសង្រ្គាមសម្ព័ន្ធមិត្តនិងជួយការបរាជ័យណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់នៅអឺរ៉ុបនិងចាញ់អធិរាជជប៉ុនក្នុងសង្គ្រាមនៅតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិកដោយការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកអាតូមិកបានបង្កើតថ្មីនៅលើគោលដៅសត្រូវ។
លោកលើកទី II ។ ក្នុងអំឡុងសង្រ្គាមត្រជាក់, សហរដ្ឋអាមេរិកនិងសហភាពសូវៀតបានប្រឈមមុខគ្នាដោយប្រយោលនៅក្នុងការប្រណាំងអាវុធប្រណាំងអវកាសនោះសង្គ្រាមប្រូកស៊ី, និងយុទ្ធនាការឃោសនា។ គោលនយោបាយការបរទេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងអំឡុងសង្រ្គាមត្រជាក់ត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅជុំវិញការគាំទ្រពីអឺរ៉ុបខាងលិចនិងជប៉ុនរួមជាមួយនឹងគោលនយោបាយនៃ "ទប់ស្កាត់" ឬបញ្ឈប់ការរីករាលដាលនៃសហគមន៍។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចូលរួមជាមួយសង្គ្រាមនៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េនិងប្រទេសវៀតណាមដើម្បីព្យាយាមបញ្ឈប់ការរីករាលដាលរបស់វា។ ក្នុងឆ្នាំ 1960 នេះមួយផ្នែកធំដោយសារតែកម្លាំងនៃចលនាសិទិ្ធស៊ីវិល, រលកមួយទៀតនៃការធ្វើកំណែទម្រង់សង្គមដែលត្រូវបានអនុម័តដោយអនុវត្តសិទ្ធិដែលចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃការបោះឆ្នោតនិងសេរីភាពនៃការចលនាដើម្បីអាហ្រ្វិកជនជាតិអាមេរិកនិងជនជាតិភាគតិចជាតិសាសន៍ដទៃទៀត។ សកម្មភាពរបស់អាមេរិកដើមកំណើតបានកើនឡើងផងដែរ។ សង្រ្គាមត្រជាក់បានបញ្ចប់នៅពេលដែលសហភាពសូវៀតបានរំលាយជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ 1991 ចាកចេញពីសហរដ្ឋអាមេរិកដែលជាប្រទេសមហាអំណាចតែមួយគត់នៅលើពិភពលោក។ ក្នុងនាមជាសតវត្សទី 21 បានចាប់ផ្តើមជម្លោះអន្តរជាតិដែលប្រមូលផ្តុំនៅជុំវិញតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាដូចខាងក្រោមការវាយប្រហារថ្ងៃទី 11 កញ្ញាដោយអាល់កៃដានៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ 2001 ក្នុងឆ្នាំ 2008 សហរដ្ឋអាមេរិកមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដ៏អាក្រក់បំផុតចាប់តាំងពី depression ដ៏អស្ចារ្យដែលត្រូវបានអមដោយការ យឺតជាងអត្រាធម្មតានៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចក្នុងអំឡុងពេលឆ្នាំ 2010។
ប្រវត្តិសិល្បៈភាពយន្តខ្មែរ: ប្រវត្តិភាពយន្តខ្មែរសង្ខេប

ប្រវត្តិភាពយន្តខ្មែរសង្ខេប 

សិល្បៈ​ភាពយន្ត​គឺ​ជាសិល្បៈទី​៧​នៃ​ប្រភេទ​សិល្បៈ​ខ្មែរ​។ប្រវត្តិ​នៃ​ការ​ដាក់​បញ្ចាំង​ភាព​យន្ត​នៅ​ក្នុង​ស្រុក​ខ្មែរ​គឺ​មាន​តាំង​ពី​ដើម​ស.វ​ទី​២០មក​ម្ល៉េះ​។ជាក់​ស្ដែង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩០៩​មាន​ការ​សម្ភាស​ន៍​រោង​ភាព​យន្ត​មួយ​នៅ​ទី​ក្រុង​ភ្នំ​ពេញ​ឈ្មោះ​ថា​រោង​ភាពយន្ត​ ​Brignon ដែល​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ម្ដុំ​មាត់​ទន្លេ​។​កាលពី​សម័យ​នោះ​គេនិយម​បញ្ចាំង​ភាពយន្ត​បរទេស​ដូចជា​បារាំង​ អាមេរិកាំង​ ចិន​ ឥណ្ឌា​ ជាដើម។​លុះ​មកដល់​ចុង​ទ.វទី​៤០​ សម្ដេច​ព្រះបាទ​នរោត្តម​សីហនុ​បានចាប់​ផ្ដើម​ថតកុន​ខ្លី​ៗ​ដោយ​ប្រើ​ហ្វីល​១៦មីល្លី​ម៉ែត្រ​។​ ក្រោយ​មក​នៅ​ទ.វ​ទី​៥០​ ផលិតករ​ភាព​យន្ត​ក៏​ចាប់​កើត​មានឡើង​​ដែល​គេ​ចែក​ជា​បី​ក្រុម​គឺ​៖
 ក្រុមដែល​បាន​​ទៅរៀន​បច្ចេកទេស​ថត​ភាពយន្ត​នៅ​ប្រទេស​បារាំង​មាន​ដូច​ជា​លោករឿម​ សុផុន​​ និង​ លោកអៀវ​ បណ្ណាការ​​​​ ជាដើម​។
 ក្រុម​ដែល​ទទួល​ការ​បណ្ដុះ​បណ្ដាល​ពី​ការិយាល័យ​ឃោសនាអាមេរិកាំង​(the United States Information Service)ហៅ​កាត់​ថា​អ៊ុយ​ស៊ីស​(USIS) មាន​ដូចជា​លោក ​ស៊ុន​ ប៊ុន​លី​​​ ជា​ដើម​។​
 ក្រុម​ដែល​មិន​បាន​ទៅរៀនសូត្រ​នៅ​សាលា​កុន​តែ​ចាប់​អារម្មណ៍​ក្នុង​ការ​សាកល្បង​ថត​ខ្សែ​ភាព​យន្ត​​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​មាន​ដូ​ចជា​លោក​លី​​ ប៊ុន​យីម​​​ និង​​លោក​អ៊ី​ វ៉ុង​ហែម​​​​ ជា​ដើម​។​
នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០​និង​ដើម​ទសវត្សរ៍​ទី​៧០​ វិស័យ​ភាព​យន្ត​ខ្មែរ​បាន​វិវឌ្ឍរីក​ចំរើន​ឈាន​ដល់​កម្រិត​កំពូល។ ​នា​សម័យ​នោះ​​ ប្រទេស​យើង​សំបូរ​ដោយ​អ្នកដឹកនាំ​ភាពយន្ត​ តារាភាពយន្ត​ពោរ​ពេញ​ដោយ​ទេពកោសល្យ​សិល្បៈ​ហើយ​បាន​រួម​សហការ​គ្នា​ផលិត​ជា​ខ្សែ​ភាពយន្ត​រាប់​រយ​រឿង​បម្រើ​អារម្មណ៍​មហាជន​គ្រប់​ស្រទាប់​ទូទាំង​ប្រទេស​។​

thumb|right|ការថតខ្សែភាពយន្តរបស់សម្ដេចនរោត្តម សីហនុ

thumb|right|លោកលី ប៊ុនយីម ផលិតករភាពយន្ត

thumb|right|លោកអ៊ី​ វ៉ុងហែម ផលិតករភាពយន្ត

thumb|right|អតីតស្ទូឌីយ៉ូភាពយន្តផលិតកម្មរន្ទះពេជ្ររបស់លោកលីប៊ុនយីម នៅផ្លូវកម្ពុជាក្រោមជិតតោពីរ
ប្រវត្តិសិល្បៈភាពយន្តខ្មែរ: រោង​ភាព​យន្ត​ខ្មែរ​

រោង​ភាព​យន្ត​ខ្មែរ​ 

នៅ​ក្នុងទ.វ​ទី​៦០និង​ដើម​ទ.វទី​៧០ ពេល​ដែល​វិស័យ​ភាព​យន្ត​ខ្មែរ​​កំពុង​មាន​សន្ទុះ​រីក​ចំរើន​ជា​លំដាប់​ រោង​ភាព​យន្តបាន​កើតឡើងរីក​ដុះ​ដាល​ជា​បន្តបន្ទាប់​និងមាន​​ដំ​ណើរ​ការ​ដាក់​បញ្ចាំង​ខ្សែ​ភាពយន្តជា​ហូរ​ហែ​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​និង​តាមបណ្ដា​ខេត្ត​នានា​ទូទាំង​ប្រទេសដូចជា​ខេត្តកណ្ដាល​​​,ខេត្តកំព​ង់ចាម​​,​ខេត្ត​បាត់ដំបង​​,ខេត្ត​កំ​ពត​​​ជាដើម​។​​ ដោយ​ឡែក ​នៅ​ទី​ក្រុង​ភ្នំ​ពេញ​មានចំនួន​រោងភាពយន្ត​រហូត​ដល់ទៅ​៣៣រោង​ ក្នុង​​នោះ​​រួម​មាន​​ជា​អាទិ៍​៖​​ ​​​ ​

 រោងភាពយន្តបូកគោ
 រោងភាពយន្តលុច្ស
 រោងភាពយន្តកាពីតូល
 រោងភាពយន្តភ្នំពេជ្រ
 រោងភាពយន្តព្រហ្មបាយ័ន
 រោងភាពយន្តចេនឡា (រោងភាពយន្ត​រដ្ឋ)
 រោងភាពយន្តហេមជាតិ
 រោងភាពយន្តសូរិយា
 រោងភាពយន្តគិរីរម្យ
 រោងភាពយន្តម្កុដពេជ្រ
 រោងភាពយន្តអេឌែន
 រោងភាពយន្តវិមានទិព្វ
 រោងភាពយន្តប្រាសាទពេជ្រ
 រោងភាពយន្តកំពូលពេជ្រ
 រោងភាពយន្តអង្គរ
 រោងភាពយន្តសរព្រហ្មមាស
 រោងភាពយន្តមេគង្គ
 រោងភាពយន្តមនោរម្យ
 រោងភាពយន្តហាវ៉ៃ
 រោងភាពយន្តភ្នំពេញ
 រោងភាពយន្តឋានសួគ៌
 រោងភាពយន្តតារាថ្មី
 រោងភាពយន្តម៉ាហ្សេស្ទិច(Majestic)  
 រោងភាពយន្តតារា(CinéStar)