navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សារមន្ទីរជាតិអង្គរ: ការរិះគន់

ការរិះគន់ 
ឈ្មោះសារមន្ទីរ និងភាពជាម្ចាស់របស់វាបានទាក់ទាញភាពចម្រូងចម្រាស និងការរិះគន់។ ថាវាជាកម្មសិទ្ធិរបស់បរទេសដោយសហគ្រាសថៃ ហើយគេសង្ស័យថាចាប់អារម្មណ៍ជាចម្បងក្នុងការបង្វិលប្រាក់ចំណេញជំនួសឱ្យស្ថាប័នវប្បធម៌ពិតប្រាកដ ដូច្នេះវាស្ទើរតែមិនអាចហៅថាជាតិបានទេ ជាពិសេសនៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាមានសារមន្ទីរជាតិរបស់ខ្លួនរួចហើយនៅភ្នំពេញ។ ការ​រិះគន់​មួយ​ទៀត​គឺ​រូប​ព្រះពុទ្ធ​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​វិចិត្រសាល​ព្រះពុទ្ធ​ចំនួន ១០០០ អង្គ​សំដៅ​ទៅ​សម័យ ​អយុធ្យា ​ក្រោយ​មក​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ ហើយ​មិន​មាន​សោភ័ណភាព​ទាក់​ទង​នឹង​អង្គរ។ ការ​រចនា​សារមន្ទីរ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​រិះគន់​ថា​បាន​បង្កើត​ជា "ផ្សារ​វប្បធម៌"។
សារមន្ទីរទួលស្លែង: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
ដើមឡើយទីនេះគឺជាវិទ្យាល័យចៅពញ្ញាយ៉ាត តែត្រូវពួកខ្មែរក្រហមយកធ្វើជាមន្ទីរឃុំឃាំងនិងសួរចម្លើយ នៅខែសីហាឆ្នាំ១៩៧៥ គឺរយៈពេល៤ខែក្រោយពេលពួកខ្មែរក្រហមឡើងកាន់អំណាច។ 

មន្ទីរ​ស‑២១ ជា​មណ្ឌល​កណ្តាល​ដ៏​ធំ​មួយ​នៃ​ប្រព័ន្ធ​គុក​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ហើយ​គុក​នេះ​ក៏​ជា​កន្លែង​សម្ងាត់សម្រាប់​ឃុំឃាំង សួរ​ចម្លើយ ធ្វើ​ទារុណកម្ម និង​កំទេច​អ្នក​ដែល​ត្រូវ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា “អ្នក​ទោស​នយោបាយ” របស់​របប​នេះ​។ ខ្មែរ​ក្រហម​ចាប់​យក​អ្នក​ទោស​មក​ឃុំ​ឃាំង​ទាំង​ក្រុម​គ្រួសារ ដោយ​ផ្អែក​លើ​គោល​នយោបាយ​ដាក់​កំហុស​ជា​ប្រព័ន្ធ​។ អ្នកទោសមួយចំនួនតូចត្រូវខ្មែរក្រហមដោះលែងក្រោយចាប់មកឃុំឃាំងនៅមន្ទីរស-២១ នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥-១៩៧៩ ហើយក្នុងចំណោមនោះមានតែជនរងគ្រោះ១២នាក់តែប៉ុណ្ណោះដែលមានជីវិតនៅពេលដែលកងទ័ពរណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិបានរំដោះទីក្រុងភ្នំពេញ។ ក្នុងចំណោមជនរងគ្រោះ១២នាក់មានកុមារ៤នាក់។

 ជិវិតដ៏វេទនានៅក្នុងគុក 

ការធ្វើទារុណកម្មនិងការសំលាប់រង្គាល

ជនបរទេសដែលជាប់ឃុំឃាំងក្នុងគុក
បុគ្គលិកនៃមន្ទីរសន្ដិសុខ ២១​ (ស.២១)
ច្បាប់វិន័យសន្ដិសុខ
ការលាតត្រដាងអំពីគុកទួលស្លែង
សារមន្ទីរទួលស្លែង: សារមន្ទីរទួលស្លែងបចុប្បន្ន

សារមន្ទីរទួលស្លែងបចុប្បន្ន 
មន្ទីរ​ឃុំ​ឃាំង​ស-២១ មាន​បុគ្គលិក​បម្រើ​ការ​ផ្ទាល់​និង​ប្រយោល​ប្រមាណ​១.៧២០នាក់​។ បុគ្គលិក​ភាគ​ច្រើន ​ជា​កម្មករ​បម្រើ​ការងារ​ទូទៅ​ដោយ​រាប់​បញ្ចូល​ទាំង​អ្នក​ដាំ​ស្ល រី​ឯ​បុគ្គលិក​មួយ​ចំនួន​ទៀត បម្រើ​ការ​ផ្ទាល់​នៅ​ផ្នែក​រដ្ឋបាល យាមកាម និង​សួរ​ចម្លើយ​អ្នក​ទោស។
សារមន្ទីរទួលស្លែង: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

Category:សារមន្ទីរ
Category:ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍
សារមន្ទីរធម្មជាតិសកលសម្ដេចតេជោហ៊ុនសែនព្រះវិហារ

រូបភាពតូច
សារមន្ទីរធម្មជាតិសកលសម្តេចតេជោហ៊ុនសែនេព្រះវិហារស្ថិតនៅក្នុងភូមិធម្មជាតិ ឃុំស្រអែម ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ។ សារមន្ទីរចាប់ផ្តើមកសាងឆ្នាំ២០០៩ ដោយរាជរដ្ឋាភិបាលសហការជាមួយអង្គការយូនីស្កូ និងសប្បុរសជននានា។ សារមន្ទីរធម្មជាតិសកលសម្តេចតេជោហ៊ុនសែនេព្រះវិហារ ត្រូវបានសម្ពោធដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់នៅថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៨ និងចាប់បើកដំណើរការឱ្យភ្ញៀវទេសចរចូលទស្សនានៅថ្ងៃទី០១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨ខិតបណ្ណផ្សព្វផ្សាយនាយកដ្ឋានអភិវឌ្ឍន៍ទេសចរណ៍របស់អាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ។។

សារមន្ទីរធម្មជាតិសកលប្រៀបដូចជាកញ្ចាក់មួយដែលប្រជាជនក្នុងតំបន់អាចប្រើប្រាស់ដើម្បី ឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីអតីតកាលរបស់ខ្លួន។ សារមន្ទីរនេះផ្សារភ្ជាប់ទៅ និងរមណីយដ្ឋានបុរាណវិទ្យានានា ហើយពាក្យថាធម្មជាតិរបស់សារមន្ទីរនេះសំដៅលើសារសំខាន់ទាំងផ្នែកធម្មជាតិ និងបរិស្ថានសង្គមដែលសារមន្ទីរធម្មជាតិស្ថិតនៅ។ សម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលបានផ្តួចផ្តើមកសាងមន្ទីរនេះឡើងនៅថ្ងៃទី១១ខែឧសភាឆ្នាំ២០១៨ មានគោលបំណងកសាងសារមន្ទីរមួយឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីអារ្យធម៌ដ៏រុងរឿងរបស់ខ្មែរសម័យបុរាណ ហើយព្រមទាំងបង្ហាញអំពីជីវិតសហគមន៍ជនជាតិភាគតិចកួយ និងភាពសម្បូរបែបនៃបរិស្ថានធម្មជាតិផងដែរ។

ទស្សនៈវិស័យនៃការរៀបចំសារមន្ទីរនេះត្រូវបានធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងចុះទៅធ្វើការទៅកន្លែងផ្ទាល់ដោយអ្នកជំនាញការជាតិ និងអន្តរជាតិអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំក្រោមការឧបត្តម្ភគាំទ្រដោយទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី ក្រុមការងារពិសេសថ្នាក់ជាតិតំបន់ព្រះវិហារ អាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ និងអង្គការអប់រំវិទ្យាសាស្រ្ត និងវប្បធម៌នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ។ សារមន្ទីរមានសាលចំនួន៤ដូចជា វិចិត្រសាលសិល្បៈ សាលបុរាណវិទ្យា និងអនុសញ្ញាអន្តរជាតិ សាលជាតិពន្ទុវិទ្យា និងសាលបរិស្ថាន។ 

ក្រៅពីការដាក់តាំងបង្ហាញវត្ថុសិល្បៈប្រមូលមកពីប្រាសាទ និងប្រាសាទនានានៅក្នុងតំបន់សារមន្ទីរធម្មជាតិសកល ក៏បានបង្ហាញនូវប្រភេទសត្វ និងរុក្ខជាតិដែលមានលក្ខណៈពិសេស និងកំពុងប្រឈម និងការផុតពូជ ព្រមទាំងវត្ថុប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីសហគមន៍ប្រជាជននៅក្នុងតំបន់ទាំងជនជាតិខ្មែរ​ និងជនជាតិកួយ។ បច្ចុប្បន្នសារមន្ទីរធម្មជាតិសកលកំពុងរៀបចំនៅលើផ្ទៃដី១០ហិចតា មានដាក់តាំងបង្ហាញអំពីវប្បធម៌ ប្រវត្តិសាស្រ្ត ប្រពៃណី និងធម្មជាតិ ហើយមានគោលដៅនៅពេលអនាគតសារមន្ទីរនេះត្រូវគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ១៧៧ ហិចតា។ ទស្សនៈវិស័យមួយរបស់សារមន្ទីរធម្មជាតិសកលគឺបង្កើតឡើងឱ្យ មានសុខដុមរមណីយកម្មរវាងប្រាសាទ ទេសភាពធម្មជាតិ និងមនុស្សនៅក្នុងតំបន់ខិតបណ្ណផ្សព្វផ្សាយរបស់សារមន្ទីរធម្មជាតិសកលសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែនព្រះវិហារ។។
សារមន្ទីរនៃវប្បភីលីស្ទីន

thumb|400px|
សារមន្ទីរនៃវប្បភីលីស្ទីន  (המוזיאון לתרבות הפלשתים ע"ש קורין ממן - Corinne Mamane Museum of Philistine Culture) ជាបុរាណវត្ថុ សារមន្ទីរ នៅក្នុង អាសដូឌ អ៊ីស្រាអែល ។ វា វប្បធម៍នៃ ភីលីស្ទីន ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់នៃទីក្រុងនេះ។ សារមន្ទីរនេះគឺជាសារមន្ទីរតែមួយគត់ក្នុងពិភពលោកដែលបានឧទ្ទិសដល់វប្បភីលីស្ទីន។ វាជាសារមន្ទីរដំបូងដែលបានបើកនៅក្នុងក្រុងអាសដូឌនៅក្នុងឆ្នាំ 1990 ។
សារមន្ទីរនៃវប្បភីលីស្ទីន: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 

  Corinne Mamane Museum of Philistine Culture

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សារមន្ទីរ
សារមន្ទីរព្រះនរោត្តមសីហនុ-អង្គរ

សារៈមន្ទីរ ព្រះនរោត្តម សីហនុ-អង្គរ ជាសារមន្ទីរនៅខេត្តសៀមរាប សារមន្ទីរនេះត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ការដាក់តាំងបង្ហាញអំពីប្រវត្តិសាស្រ្តនៃអរិយធម៌របស់ប្រទេសកម្ពុជា តាមរយៈវត្ថុបុរាណវប្បធម៌ និងបុរាណវត្ថុផ្សេងៗ។
សារមន្ទីរព្រះនរោត្តមសីហនុ-អង្គរ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ការសាងសង់សារមន្ទីរនេះត្រូវបានផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដោយ AEON ទីភ្នាក់ងារវប្បធម៌កម្ពុជា អប្សរា និង សកលវិទ្យាល័យ Sophia របស់ប្រទេសជប៉ុន។ ហេតុផលមួយក្នុងចំណោមហេតុផលដែលសារមន្ទីរនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងគឺដើម្បីការពារវត្ថុបុរាណពីការជីកកកាយ។  នៅថ្ងៃទី ២ ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ ២០០៧ សារមន្ទីរត្រូវបានសម្ពោធ។ 

ការជួសជុលដែលមានបំណងជាចម្បងសម្រាប់ការជួសជុលដំបូលសារមន្ទីរត្រូវបានអនុវត្តនៅឆ្នាំ ២០១៦-២០១៧ ។
សារមន្ទីរព្រះនរោត្តមសីហនុ-អង្គរ: បណ្តុំ

បណ្តុំ 
សារមន្ទីរ​មាន​បណ្តុំ​រូប​បដិមា និង​សំណល់​បុរាណវិទ្យា។  សារមន្ទីរនេះត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងចំណោមបណ្តុំទាំងនេះគឺ គ្រឿងស្មូន និងសិល្បៈបុរាណរបស់ប្រទេស។  សារមន្ទីរ​នេះ​មាន​ការ​តាំង​ពិព័រណ៍​អំពី​សេរ៉ាមិច​ដែល​មាន​អាយុកាល​តាំង​ពី​សតវត្សរ៍​ទី ១៥ ដល់​សតវត្សរ៍​ទី ១៩។  រូបសំណាករបស់សារមន្ទីរភាគច្រើនបានមកពីការជីកកកាយ ប្រាសាទបន្ទាយក្តី ។  ក្នុង​ចំណោម​ចម្លាក់​ដែល​លេចធ្លោ​គឺ​រូប​បដិមា​ព្រះពុទ្ធ សារមន្ទីរ​មាន​បណ្តុំ​បេតិកភណ្ឌ​សាសនា​របស់​កម្ពុជា។  សារមន្ទីរនេះមានសំណល់បុរាណវិទ្យាដូចជាលលាដ៍ក្បាលដែលមានអាយុកាលតាំងពីសម័យសំរិទ្ធ។  ចម្លាក់នេះមានតាំងពីសម័យកាលសំខាន់ៗចំនួនបីក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា រួមមានសម័យអង្គរ សម័យបាពួន និងសម័យបាយ័ន។  សារមន្ទីរ​នេះ​ក៏​មាន​ការ​ប្រមូល​ផ្ដុំ​នៃ​ចាន​ឆ្នាំង​ផង​ដែរ។
សារមន្ទីរវប្បធម៌ខ្មែរ

សារមន្ទីរវប្បធម៌ខ្មែរខេត្តព្រះត្រពាំង មានទីតាំងនៅសង្កាត់លេខ៨ ទីរួមខេត្តព្រះត្រពាំង ខេត្តព្រះត្រពាំង។ វាមានចម្ងាយ ៥ គីឡូម៉ែត្រភាគនិរតីនៃកណ្តាលទីក្រុង។ ទីតាំង​នៅ​ជាជាបស្រះទឹកគូ និង​វត្ត​អង្គ​រាជបុរី។ កន្លែងទាក់ទាញទាំងបីបានក្លាយជាកន្លែងដែលមិនគួរមើលរំលងនៅខេត្តព្រះត្រពាំង

សារមន្ទីរ​ខ្មែរ​ខេត្តព្រះត្រពាំង ស្ថិត​ក្នុង​អគារ​២​ជាន់​ដែល​មាន​ផ្ទៃ​ក្រឡា​សរុប​១៧០០​ម២។ សួនច្បារមានទំហំ ១០០០០ ម៉ែត្រការ៉េ និងពោរពេញដោយដើមឈើចាស់ពណ៌បៃតង។
រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពនៃសារមន្ទីរវប្បធម៌ខ្មែរ
សារមន្ទីរនេះផ្ទុកនូវវត្ថុ ឯកសារ រូបថតជាង ៨០០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីវប្បធម៌ របៀបរស់នៅ ទំនៀមទម្លាប់ និងទំនៀមទម្លាប់របស់ប្រជាជនខ្មែរនៅខេត្តព្រះត្រពាំងក្នុងអតីតកាល និងនាពេលថ្មីៗនេះ។
សារមន្ទីរសង្គ្រាមកម្ពុជា

រូបភាពតូច| រថក្រោះប្រយុទ្ធធុន T-54 ដែលខូចផ្នែកខ្លះ ដាក់តាំងបង្ហាញនៅសារមន្ទីរសង្គ្រាម ខេត្តសៀមរាប
សារមន្ទីរសង្គ្រាមកម្ពុជា មានទីតាំងនៅ ខេត្តសៀមរាប ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក្បែរផ្លូវជាតិលេខ៦ ចន្លោះក្រុងសៀមរាប និងអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ។ គោលបំណងនៃសារមន្ទីរនេះគឺដើម្បីរក្សាការចងចាំនៃសង្គ្រាមស៊ីវិលក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាឱ្យនៅមានជីវិត និងដើម្បីរក្សានូវបណ្តុំតែមួយគត់សម្រាប់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ។
សារមន្ទីរសង្គ្រាមកម្ពុជា: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
២០០១ - ចាប់ផ្តើម

នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០១ សារមន្ទីរសង្គ្រាមសៀមរាបត្រូវបានសាងសង់លើផ្ទៃដីជាង២ហិកតា ស្ថិតនៅតាមបណ្តោយផ្លូវជាតិលេខ៦ ចន្លោះព្រលានយន្តហោះ និងកណ្តាលក្រុងសៀមរាប។

ឆ្នាំ ២០០៨ - ការចូលទស្សនាធ្លាក់ចុះ

អស់រយៈពេល ១២ ឆ្នាំ សារមន្ទីរសង្រ្គាមសៀមរាបត្រូវបានធ្វេសប្រហែស និងកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ សារមន្ទីរកំពុងប្រឈមមុខនឹងការប្រយុទ្ធដើម្បីរក្សាការបើកចំហរនៅចំពោះមុខការរត់ចោលជួរដោយអ្នកទេសចរ៖ ចំនួនអ្នកទស្សនាបានធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹមប្រហែល ២០ នាក់ក្នុងមួយថ្ងៃ។

ឆ្នាំ ២០១៣ - ការចាប់ផ្តើមថ្មី។

ក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ អ្នកគ្រប់គ្រងទូទៅថ្មី (Mr RS Esselaar) ត្រូវបានតែងតាំង ហើយឈ្មោះសារមន្ទីរត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរពីសារមន្ទីរសង្គ្រាមសៀមរាបទៅជាសារមន្ទីរសង្គ្រាមកម្ពុជា។ ទោះបីជាសារមន្ទីរនេះត្រូវបានខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយខ្យល់ព្យុះកំបុតត្បូងដ៏ខ្លាំងក្លាមួយកាលពីថ្ងៃទី ១៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០១៥ ក៏ដោយ ក៏មានការកែលម្អជាច្រើនឆ្នាំមកនេះ ហើយការកត់ត្រាអ្នកទស្សនាថ្មីត្រូវបានសម្រេច។

ឆ្នាំ ២០១៦ - ការកសាងឡើងវិញ

នៅឆ្នាំ ២០១៦ ការកសាងសារជាថ្មីនៃសារមន្ទីទាំងមូលបានចាប់ផ្តើមដោយចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងផ្ទះដីមីនថ្មីនៅខាងក្រោយសារមន្ទីរដែលទីបំផុតត្រូវបានបើកនៅឆ្នាំ ២០១៨ ។
សារមន្ទីរសង្គ្រាមកម្ពុជា: ការប្រមូល

ការប្រមូល 
សារមន្ទីរសង្គ្រាមកម្ពុជាមានការប្រមូលផ្តុំអាវុធប្លែកៗ ដែលភាគច្រើនមានទីតាំងនៅខាងក្រៅខាងក្រោមចម្ការស្វាយ។ ការប្រមូលនេះត្រូវបានប្រមូលផ្តុំតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩ ពីតំបន់ដែលការប្រយុទ្ធគ្នាបានកើតឡើង។ ដូចជា អន្លង់វែង សៀមរាប និងឧត្តរមានជ័យ។ វា​ជា​គ្រឿង​ផ្សំ​របស់​ចិន អាមេរិក និង​សូវៀត ប៉ុន្តែ​ភាគច្រើន​ជា​រថក្រោះ និង​អាវុធ​វាយប្រហារ​របស់​រុស្ស៊ី។ សព្វាវុធ​ទាំងនេះ​ខ្លះ​បាន​ឃើញ​សកម្មភាព​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​ពីរ។

ការប្រមូលសារមន្ទីរគឺជាឧបករណ៍មួយផ្នែកដែលត្រូវបានលក់ក្នុងតម្លៃដែកអេតចាយ។ សម្រាប់ធុងអេតចាយ - ពី ៣០០ ទៅ ៤០០ ដុល្លារនឹងត្រូវបង់។ ការប្រកួតប្រជែងពីអ្នកចែកចាយសំណល់អេតចាយមិនមែនជាបញ្ហាតែមួយគត់ដែលសារមន្ទីរបានជួបប្រទះនោះទេ ព្រោះវាប្រមូលបានការប្រមូលរបស់វា៖ គ្រឿងចក្រភាគច្រើនមានទម្ងន់ធ្ងន់ ហើយវាពិបាកក្នុងការចូលទៅកាន់តំបន់ព្រៃក្រាស់ដើម្បីដករថក្រោះ កាំភ្លើង និងអ្នកដឹកជញ្ជូនបុគ្គលិក។

ប៉ុន្មានឆ្នាំមកនេះ ការប្រមូលនេះត្រូវបានបំពេញបន្ថែមដោយបុគ្គលឯកជនលោកខាងលិចដូចជាអ្នកប្រមូលយោធា Geoffrey Oldham លើសពីនេះវត្ថុបុរាណមួយចំនួនត្រូវបានផ្តល់ឱ្យទៅសារមន្ទីរដោយអ្នកគ្រប់គ្រងទូទៅ (Mr RS Esselaar) ដែលបានរកឃើញវត្ថុបុរាណទាំងនេះខ្លះក្នុងអំឡុងពេលទៅលេងភូមិដាច់ស្រយាល។

ដើម្បីរក្សាការប្រមូលផ្ដុំពិសេសសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ គម្រោងអភិរក្ស ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ ។ វត្ថុបុរាណមួយចំនួនត្រូវបាននាំយកមកក្នុងសភាពដើមវិញ វត្ថុបុរាណផ្សេងទៀតត្រូវបានស្ដារឡើងវិញ។

មានយានជំនិះ កាំភ្លើងធំ និងឧបករណ៍ដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ដាក់តាំងបង្ហាញ។ អ្នកអាចមើលឃើញរថក្រោះរុស្ស៊ី (T-54 និង T-55) យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ MiG-19 ឧទ្ធម្ភាគចក្រ Mil Mi-8 ធំ កាំភ្លើងធំ 85 មីលីម៉ែត្រ និងកាំភ្លើងកងពល D-44 ។ រថយន្តជាច្រើនគ្រឿងមានការខូចខាតក្នុងសមរភូមិ។ វាក៏មានកាំភ្លើងវាយប្រហារជាច្រើនផងដែរ ដូចជា AK-47 គ្រប់ទីកន្លែង គ្រាប់មីន គ្រាប់មីនប្រឆាំងបុគ្គលិក Claymore ជាដើម។ មានឯកសណ្ឋាន ទង់ជាតិ ក៏ដូចជារូបថតដ៏កម្រពីសម័យសង្គ្រាមដាក់តាំងបង្ហាញផងដែរ។

 បញ្ជីនៃធាតុដែលបង្ហាញ 

 យន្តហោះ 

 Shenyang F-6
 មីល មី-៨

 រថក្រោះ 

 T-54
 T-55
សារមន្ទីរសង្គ្រាមកម្ពុជា: បញ្ជីនៃធាតុដែលបង្ហាញ

បញ្ជីនៃធាតុដែលបង្ហាញ 

 យន្តហោះ 

 Shenyang F-6
 មីល មី-៨

 រថក្រោះ 

 T-54
 T-55
សារមន្ទីរសិល្បៈបូព៌ា ហ្គីមេត

​សារមន្ទីរសិល្បៈបូព៌ា ហ្គីមេត (សារមន្ទីរហ្គីមេត) 250px  សារមន្ទីរសិល្បៈបូព៌ា ហ្គីមេត បារាំង. ភាសាបារាំង  Musée national des Arts asiatiques - Guimet 
រូបភាពតូច| រូបចំលាក់សិលាចារឹក - ចារឹកខ្មែរនិងសិល្បៈខ្មែរ សារមន្ទីរសិល្បៈបូព៌ា ហ្គីមេត បារាំង.

 សារមន្ទីរសិល្បៈបូព៌ា ហ្គីមេត  ឬ  សារមន្ទីរហ្គីមេត (,) គឺ សារមន្ទីរបារាំងផ្តល់ជូននូវការតាំងពិព័រណ៍ដើមជាមួយសិល្បៈខ្មែរ។History of the Museum (in French).
សារមន្ទីរសិល្បៈបូព៌ា ហ្គីមេត: [[សិល្បៈខ្មែរ|សិល្បៈខ្មែរ]]របស់[[សារមន្ទីរ]]

សិល្បៈខ្មែររបស់សារមន្ទីរ 
សារមន្ទីរផ្តល់ជូននូវការតាំងពិព័រណ៍ដើមជាមួយសិល្បៈខ្មែរ។https://www.thepeakmagazine.com.sg/lifestyle/exhibition-introduces-art-angkor-wat-french-involvement/
សារមន្ទីរស្រុកអង្គរបុរី

សារមន្ទីរអង្គរបុរី គឺជាសារមន្ទីរដែលមានទីតាំងនៅអង្គរបូរី ប្រទេសកម្ពុជា ។ សារមន្ទីរនេះត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ការអភិរក្សវត្ថុបុរាណប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអរិយធម៌កម្ពុជា។ 
រូបភាពតូច|សារមន្ទីរស្រុកអង្គរបុរី
សារមន្ទីរស្រុកអង្គរបុរី: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
សារមន្ទីរមានទីតាំងនៅវត្ត ។  សារមន្ទីរនេះត្រូវបានផ្តល់មូលនិធិដោយជំនួយពីសហភាពអឺរ៉ុប គោលបំណងមួយសម្រាប់ការបង្កើតសារមន្ទីរនេះគឺដើម្បីអភិរក្សវត្ថុបុរាណបុរាណដែលបានរកឃើញនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។  ក៏​មាន​បំណង​មួយ​ក្នុង​ការ​បង្កើត​សារមន្ទីរ​នេះ គឺ​ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​វិស័យ​ទេសចរណ៍​ក្នុងខេត្តតាកែវ ។  សារមន្ទីរនេះបានបើកជាលើកដំបូងសម្រាប់សាធារណជនក្នុងឆ្នាំ 1999 ក្នុងពិធីសម្ពោធតំណាង ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ក្រសួងទេសចរណ៍ សហភាពអឺរ៉ុប សាកលវិទ្យាល័យហាវ៉ៃ និងប្រាសាក់មានវត្តមាន។  កាលពីខែមីនា ឆ្នាំ២០២០ រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ថវិកាចំនួន ៤,៥ លានដុល្លារ ដើម្បីការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់កម្ពុជា ថវិកាត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ដើម្បីកែលម្អការតាំងពិពណ៌សារមន្ទីរអង្គរបូរី ក៏ដូចជាការបង្កើតកម្មវិធីអប់រំនៅសារមន្ទីរផងដែរ។  នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២០ សារមន្ទីរសិល្បៈក្លេវេឡេន  បានរៀបចំការតាំងពិពណ៌មួយឈ្មោះថា "បង្ហាញព្រះគ្រឹស្នា" រូបចម្លាក់មួយចំនួនត្រូវបានខ្ចីដោយសារមន្ទីរអង្គរបុរី។
សារមន្ទីរស្រុកអង្គរបុរី: បណ្តុំ

បណ្តុំ 
សារមន្ទីរ​មាន​វត្ថុ​តាំង​បង្ហាញ​ដែល​រួម​មាន​គ្រឿង​អលង្ការ គ្រឿង​ស្មូន សំណល់​បុរាណ​វិទ្យា និង​ចម្លាក់​ថ្ម។ សារមន្ទីរមានវត្ថុបុរាណធ្វើពីថ្ម ដីឥដ្ឋ និងទង់ដែង។  សារមន្ទីរក៏មានវត្ថុបុរាណពីសម័យនគរភ្នំ និងសម័យចេនឡា ផងដែរ។  សារមន្ទីរនេះមានបណ្តុំរូបចម្លាក់ព្រះវិស្ណុ និងព្រះសិវៈ ក៏ដូចជាបណ្តុំនៃសេរ៉ាមិចផងដែរ។  វត្ថុបុរាណក្នុងសារមន្ទីរួមមាន វត្ថុយុគថ្មរំលីងពីប្រទេសកម្ពុជា ក៏ដូចជាវត្ថុដែលបានមកពីកំណាយបុរាណវត្ថុដែលមានអាយុកាល២.៥០០ ឆ្នាំ។  វត្ថុតាំងពិពណ៌ក្នុងសារមន្ទីររួមមានរូបបដិមាព្រះពុទ្ធ និងហិណ្ឌូ ប្រដាប់ប្រដា គ្រឿងស្មូន សិលាចារឹក គ្រឿងអលង្ការ ក៏ដូចជាហ្វូស៊ីលដែលមានអាយុកាលតាំងពីសម័យអង្គររហូតដល់សម័យក្រោយអង្គរ។
សារមន្ទីរអ៊ីស្រាអែល

thumb|350px|right|
សារមន្ទីរអ៊ីស្រាអែល (Israel Museum - מוזיאון ישראל) សារមន្ទីរជាតិរបស់អ៊ីស្រាអែល។ វាគឺនៅក្នុង យេរូសាឡិ ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1965 វាគឺនៅលើភ្នំមួយនៅ :en:Givat Ram ដែលនៅជិត សាខាជាតិបុរាណវិទ្យានៃអ៊ីស្រាអែល, ព្រះគម្ពីរដីសារមន្ទីរ និង :en:Knesset ។
សារមន្ទីរអ៊ីស្រាអែល: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 

 Israel Museum website
 Israel Museum website 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សារមន្ទីរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល
សារមន្ទីរ​ជាតិ​ចៅសាមព្រះយា

សារមន្ទីរ​ជាតិ​ចៅសាមព្រះយា(  Chao Sam Phraya National Museum )250pxសារមន្ទីរ​ជាតិ​ចៅសាមព្រះយា.។ប្រភេទ សារមន្ទីរ​ជាតិ​  ខេត្ត    ខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធ្យាប្រទេស ប្រទេសថៃ 

សារមន្ទីរ​ជាតិ​ចៅសាមព្រះយា (  ,  ) គឺ សារមន្ទីរ​ជាតិ​ នៅទី ខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធ្យា ជាសារមន្ទីរធំជាងគេនៅខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធ្យា ប្រទេសថៃ ដែលជាទីតាំងប្រមូលផ្ដុំសម្បត្តិវប្បធម៌​និងប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដ៏សំខាន់។ សារមន្ទីរជាតិមានរក្សាទុក​រូបសំណាកនិង​ភស្ដុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ​សៀម តាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ​ សម័យអយុធ្យា និង សម័យក្រោយៗមកទៀត។ ៕៚.https://www.renown-travel.com/daytripsayutthaya/chaosamphrayamuseum.html
សារាយអណ្ដែត ចង្ហាន់ហុយ

ព្រះទីនាំងចក្រពត្តិ រឺ​ សារាយអណ្ដែត ចង្ហាន់ហុយ ជាប្រភេទទូក-ងសម្រាប់កងទ័ពវាមានល្បឿនលឿនបើតាមដំណាលក្នុងពង្សាវតារបានពោលថា ទូកនេះមានល្បឿនដែលសូម្បីតែចង្ហាន់លោកទៅវិញទៅមកគឺនៅតែក្ដៅហុយៗដដែល មានន័យថាវាមានល្បឿនលឿនណាស់។ ទូកនេះកសាងនៅសម័យព្រះបាទឝ្រីឝៅគន្ធបទ តម្កល់នៅវត្តមួយនៅខែត្រអមរគីរិន្ទបូរ (ស្រុកបរិបូរណ៍ខេត្តកំពង់ឆ្នាំងសព្វថ្ងៃ)។
សារាយអណ្ដែត ចង្ហាន់ហុយ: ប្រគល់ឱ្យព្រះបាទចន្ទរាជាជាទូកចម្បាំង

ប្រគល់ឱ្យព្រះបាទចន្ទរាជាជាទូកចម្បាំង
ក្រោយពីពេលបង្ក្រាបសឹកសង្គ្រាមនៅក្រុងបន្ទាយមានជ័យហើយ សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជាយាងទៅគង់នៅបន្ទាយថ្មីក្នុងខែត្រអម្រិន្ទបូរនោះមានចៅអធិការមួយអង្គ ព្រះនាមជ័យ ងារជា "មង្គលសត្ថា"។ ព្រះថេរៈអង្គនេះនាំទូក-ងមួយជាដង្វាយមកថ្វាយ ហើយទូលសម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា:

សូមថ្វាយព្រះពរ ទូក-ងនេះ ឈ្មោះ "សារាយអណ្ដែត" កាលចុងផែនដីនៃព្រះបាទឝ្រីឝៅគន្ធបទបរមបពិត្រ ជាសម្ដេចព្រះរៀមនៃទ្រង់ដែលកើតចលាចល ព្រោះស្ដេចកនសព្វថ្ងៃនេះអាចក្ដី បានលាក់ទុកឈើដែលធ្វើជាទូកពុំទាន់ហើយនោះ ទុកចោលនៅវាលមួយ ឆ្ងាយពីព្រៃចំងាយ ៦ សិនប្លាយ។ ដល់ខែប្រាំងរាំងរឹះ ត្រូវថ្ងៃក្ដៅ មានហ្វូងដំរីព្រៃ ទៅបោចសារាយត្រឹបបឿនយកទៅគ្របលើឈើដែលធ្វើទូកនេះមិនឱ្យត្រូវថ្ងៃក្រែងប្រេះឆា។ លុះស្រុកសាន្តត្រាណបន្តិចទៅអាចក្ដីក៏នាំសិស្សានុសិស្សទៅកាប់ចាំងឈើនោះធ្វើជាទូក-ង។ លុះយកទូកនេះមក អុំទៅអាចក្ដី ក៏ឃើញថា ទូកនេះលឿនជាងទូកទាំងពួង។ ហេតុនេះហើយបានជាអាចក្ដីឱ្យឈ្មោះទូកនេះថា "សារាយអណ្ដែត" មួយទៀតកាលពីខែវស្សាអាចក្ដីជិះទូកនេះទៅបិណ្ឌបាតឯស្រុកមហានគរ (គួរតែស្រុកសានគរ) អាចក្ដី ត្រឡប់វិលមកវិញទាន់ពេលឆាន់ ហើយចង្ហាន់ក៏នៅហុយៗ។ ហេតុនេះហើយ បានជាមានពាក្យហៅថា "ទូកចង្ហាន់ហុយ"។ អាចក្ដីយល់ថា ទូក-ងនេះលឿនលើសចំឡែកនឹងទូកទាំងពួង ជារបស់អស្ចារ្យក្នុងព្រះនគរបានជាអាចក្ដីនាំមកថ្វាយព្រះមហាបពិត្រ។

សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ទ្រង់ជ្រាបហើយ ទ្រង់មានព្រះអំណរណាស់ ទ្រង់ថ្វាយអភិវន្ទនកម្មហើយត្រាស់ថា "ព្រះជីតុន ឱ្យទូកនេះមកញោមៗមានអំណរណាស់ តែសព្វថ្ងៃនេះញោមនៅទ័លពេក។ បើទៅថ្ងៃមុខ ញោមបានព្រះនគរមកកាលណាញោមនឹងតបស្នងព្រះគុណឱ្យគាប់ព្រះទ័យពុំខានឡើយ"។

លំដាប់នោះសម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ព្រះអង្គឱ្យមន្ត្រីមុខងារទទួលទូកនោះ ហើយបញ្ចុះពួកស៊ីថាយ ១២៤ នាក់អុំទៅមហានគរវត្តល្បងមើល។ លុះទូកនោះត្រឡប់មកវិញបាយដែលដាំនោះនៅក្ដៅហុយៗនៅឡើយ ដូចព្រះថេរដីកានៃចៅអធិការនោះថ្វាយព្រះពរមែន។

សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ស្ដេចមានព្រះតម្រាស់ប្រាប់មន្ត្រីទាំងពួងថា "យើងមានភ័ព្វវាសនាល្អណាស់ខាងជើងគោក យើងបាន "ព្រះពិជ័យគជេន្ទ្រ" សសុទ្ធជាព្រះទីនាំងខាងជើងទឹក យើងបានទូក-ង "សារាយអណ្ដែត" ជាព្រះទីនាំងលឿនដូចខ្យល់"។ រួចទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឱ្យភ្នាក់ងារទទួលធ្វើរោង ដាក់រក្សាទូកទិព្វនោះ។ ទ្រង់តាំងនាមទូកនោះថា "ព្រះទីនាំងចក្រព័ត្រ"។
សារាយអណ្ដែត ចង្ហាន់ហុយ: ចន្ទរាជាលើកទ័ពមកវាយស្រឡប់ដូនតីពិជ័យព្រៃនគរ

ចន្ទរាជាលើកទ័ពមកវាយស្រឡប់ដូនតីពិជ័យព្រៃនគរ
សម្ដេចព្រះ​បរមបពិត្រ​ខត្តិយា​ចន្ទរាជា ជា​អម្ចាស់​ជីវិតលើត្បូង ព្រះ​អង្គ​លើក​ពិជ័យសង្គ្រាម​មក​ដល់​ស្រុក​ឧដុង្គ​ហើយ ស្ដេច​ទៅ​ថ្វាយបង្គំ​ព្រះ​ចេតិយ ព្រះ​បដិមា ហើយ​ស្ដេច​ត្រឡប់​មក​គង់​ព្រះ​ពន្លា​វិញ ហើយ​ទ្រង់​ត្រាស់​ចាត់​កងទ័ព​ជា​ច្រើនកង៖
ឲ្យ​ចៅពញា​តេជោ ចៅហ្វាយ​ស្រុក​សំរោងទង​ជា​មេទ័ព​មុខកាន់​ពល ​២០០០០ ​នាក់ជា​ទ័ពស្រួច។
ឲ្យ​ឧកញ៉ា​មនោមេត្រី ចៅហ្វាយស្រុកខែត្របាត់ដំបង កាន់​ពល ១០០០០ ​នាក់ជា​មេទ័ព​ស្ដាំ។
ឲ្យ​ឧកញ៉ា​រាជា​មេត្រី ចៅហ្វាយស្រុកខែត្រភ្នំពេញ ជា​មេទ័ព​ឆ្វេងកាន់​ពល ​១០០០០ ​នាក់។
ឲ្យ​ឧកញ៉ា​សួគ៌ាលោក​”សុខ” ចៅហ្វាយស្រុកខែត្រពោធិ៍សាត់ កូនចៅពញា​ពេជ្រ កាន់​ពល​៣០០០០ ​នាក់​ជា​ទ័ព​មុខ។
ឲ្យ​សម្ដេចចៅពញា​យសរាជាជា​ព្រះរាជ​ភាគិនេយ្យជា​មេទ័ព​ហ្លួងឃុំ​ពល ​៥០០០០ ​នាក់ឆ្លង​ទៅ​ព័ទ្ធ​ពី​ខែត្រ​ព្រៃវែងស្ទាក់ផ្លូវ​កុំឲ្យ​សម្ដេចចៅហ៊្វា​កៅ​មក​សួរ​គ្នា​បាន។ ទើប​ទ្រង់​ចាត់​ទ័ព​មួយ​ផ្លូវ​ទៀត៖
ឲ្យ​ឧកញ៉ា​ឧទ័យធិរាជ ចៅហ្វាយស្រុក​អាសន្ទុកជា​មេទ័ព​មុខ។
ចៅពញា​ពេជ​តេជោ ជា​មេទ័ព​ឆ្វេង។
ចៅពញា​ស្រែន្យ​ខាំងហ្វាជា​មេកង​ទ័ព​ស្ដាំ។
ចៅពញា​មន្ដ្រី​ភក្ដីជា​កងទ័ព​ក្រោយ។
ទាំង ​៤​ កងឃុំ​ពល ​៥០០០០ ​នាក់​លើក​ជា​ទ័ពជើងគោក​ទៅ​ខែត្រ​កំពង់សៀមឆ្លង​ទៅ​មាត់​ឃ្មុង និង​ភ្នំ​ពានជាំងស្ទាក់ផ្លូវ​កុំឲ្យ​សម្ដេចចៅពញា​កំហែងជា​ឪពុកក្មេក​ ព្រះស្ដេច​កនលើក​ទៅ​ជួយ​ព្រះស្ដេច​កន​បាន។ ទើប​ព្រះ​អង្គ​ចាត់​ទ័ព​មួយ​ផ្លូវ​ទៀត៖
ឧកញ៉ា​ចក្រី​“ទេព” កូន​ទី​៣ ​ពញា​ពេជ្រ ឃុំ​ពល​ ២០០០០​ នាក់ជា​មេកង​ទ័ព​មុខ។
ឧកញ៉ា​យមរាជឃុំ​ពល​ ១០០០០ ​នាក់​ជា​ទ័ព​ឆ្វេង។
ឧកញ៉ា​ក្រឡាហោម​ ឃុំ​ពល​ ១០០០០​ នាក់ជា​ទ័ព​ស្ដាំ។
ព្រះ​អង្គ​ឯង​ទ្រង់​ពល​ ៤០០០០ ​នាក់ជា​ទ័ព​ហ្លួង។
ឧកញ៉ា​មហាមន្ដ្រី ឃុំ​ពល ​៥០០០​ នាក់ជា​ទ័ព​បង្កប់ ហើយ​ទ្រង់​ត្រាស់​ផ្ដាំ​ឲ្យ​ធ្វើ​តាម​គ្រប់​ប្រការ។
ព.ស ​២០៦៨, គ.ស​ ១៥២៥, ម.ស​ ១៤៤៦, ច.ស ​៨៨៦ ឆ្នាំវក ​ឆស័ក សម្ដេចព្រះ​បរមខត្តិយាមហា​ចន្ទរាជា លុះ​ទ្រង់​ចាត់​ទ័ព​ស្រេច​ហើយ ស្ដេច​ចូល​ស្រង់​ទ្រង់គ្រឿង​រង្គ​សង្គ្រាម​យុទ្ធ​បរិសុទ្ធ​នូវ​គ្រឿង​កកុធភ័ណ្ឌ ព្រះ​ហោរា​ថ្វាយ​ពិជ័យ​ឫក្ស​ព្រះរាជ​គ្រូ​បុរោហិត ថ្វាយ​ទឹក​ស័ង្ខ ទឹក​កុណ្ឌី ទឹក​ក្លស់ ផ្លុំ​ត្រៃ​ស័ង្ខ ក្រុម​សុរិយា​តូរ្យតន្ដ្រី វាយគង ទូងស្គរ ខ្ទ័រ​ខ្ទារ ទាំង​ក្រឡា​ប្រឹថពី ស្ដេច​គង់​ព្រះ​រាជយានព្រម​ដោយនូវ​ស្វេតច្ឆត្រ​ស​ ៩ ​ជាន់ និង​ចាមរបៃមន់ សែនត្វាន់ ទង់ ឆត្រ​លឿង ខៀវ សព្រាតឆ្លុះ​ស​សែង ព្រះ​សុរិយា​ស្ដេច​យាង​គង់​ព្រះ​ទីនាំងចក្រពត្ដិ​សារាយអណ្ដែត។ ឯ​អស់​មន្ដ្រី​សេនារេហ៍ពល​សឹង​ជិះទូក​ហ៊ោ​ទូក-​ង មួង យោង​ពីមុខនៅ​ពីក្រោយតាម​អណ្ដាប់​អណ្ដោយលើក​ចេញ​ទៅ​ប្រថាប់​ទ័ព​នៅ​ព្រះ​ប្រសប់ឈប់​ចាំ​ស្ដាប់​សូរសព្ទ​គ្រប់​កង​ដែល​លើក​ទៅ។ ផ្លូវ​ខាង​ណា​ទន់​នឹង​បាន​ទៅ​ជួយ​ខាង​នោះ។
សារាយអណ្ដែត ចង្ហាន់ហុយ: ទូកត្រូវបានខ្ទេច

ទូកត្រូវបានខ្ទេច
ក្នុងគ្រា ព.ស ២១០០, គ.ស ១៥៥៦, ម.ស ១៤៧៨, ច.ស. ៩១៨ ឆ្នាំរោង អដ្ឋស័កនោះ ចៅអធិការវត្តព្រះពុទ្ធលាយល័ក្ខណ៍ លោកគង់ទូកសារាយអណ្ដែតនោះទៅបិណ្ឌបាត្រឯនគរវត្ត ព្រមដោយនូវព្រះភិក្ខុសាមណេរជាសិស្សានុសិស្ស។ លុះត្រឡប់មកវិញ លោកអុំពានទៅលើអន្លង់ឆ្លាម ឆ្លាមកាត់ទូកព្រះទីនាំចក្រពត្តិ សារាយអណ្ដែតនោះដាច់ជាពីរកំណាត់ខាងកន្សៃ ស្លាប់មនុស្ស ៤៦ នាក់ នៅខាងក្បាល និងកណ្ដាលនោះមានតែចៅអធិការ និងបរិស័ទ ៨៥ នាក់មកដល់ត្រើយឈប់ហើយ ទើបទឹកហូរចូលលិចទូក-ងព្រះទីនាំងនោះទៅ។ ព្រះបាទបរមបពិត្រទ្រង់ជ្រាប ទ្រង់រំពឹងដោយទិព្វញ្ញាណយល់ថា ទូកនេះជាសំរាប់ចំបាំងប្រាបប្រាមរាជសត្រូវ ឥឡូវតាំងពីពេលនេះតទៅអស់រាជសត្រូវហើយបានជាទេវតាឱ្យនិមិត្តដូច្នេះ។ ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការតែប៉ុណ្ណេះចប់ហើយស្រាប់តែឮសូរតូរ្យតន្ត្រីទាំង ៨ ទិស បណ្ដាខ្ញុំរាជការដែលក្រាបបង្គំគាល់ទាំងប៉ុន្មានក៏សឹងសរសើរព្រះប្រាជ្ញាបារមីគ្រប់ៗគ្នា។ ទើបព្រះបរមបពិត្រ ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ក្រុមមុខងារឱ្យទៅតាមយកកន្សៃ ទូកសារាយអណ្ដែត ដែលដាច់លិចនោះបានមកវិញហើយ។ ទ្រង់ឱ្យកាត់ទូកសារាយអណ្ដែតខាងក្បាលឱ្យប្រវែងខាងកន្សៃសាងរូបព្រះមហាអានន្ទ ព្រះសារីបុត្រ។ លុះសាងជាសូរេចហើយ ស្ដេចឱ្យធ្វើបុណ្យអភិសេកទេសនាឆ្លង ៧ ថ្ងៃជាសូរេចការបុណ្យនោះ។
សារិន ឆាក

សារិន ឆាក (កើតថ្ងៃទី២ មករា ១៩២២ – ១៩៧៩) ជារដ្ឋបុរស និងអ្នកការទូតកម្ពុជា ដែលបម្រើការជា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស ពីឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៦។ លោក​បាន​ស្លាប់​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៩ ក្នុង​មន្ទីរ​ឃុំឃាំង​របស់​វៀតណាម ​ពីការ​ឈ្លានពាន​របស់​វៀតណាម​មក​កម្ពុជា ។ 

លោកជាអ្នកជំនាញខាងព្រំដែន។ គាត់បានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់បណ្ឌិតពីសាកលវិទ្យាល័យប៉ារីស ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ ជាមួយនឹងនិក្ខេបបទរបស់គាត់ដែលមានចំណងជើងថា Les frontières du Cambodge (The Borders of Cambodia)។
សារីបុត្រ

ព្រះសារីបុត្ត គឺជាព្រះថេរៈមួយអង្គក្នុងចំណោមព្រះអសីតិមហាសាវក ៨០​ រូប ដែលមានជំនាញឯកទេសកំពូល គ្មានអ្នកដទៃប្រដូចបាន ។ ព្រះសារីបុត្តជាកំពូលខាងមានបញ្ញា គ្មានសាវកណាផ្ទឹមនឹងលោកបានឡើយ ។
សារីបុត្រ: ស្ថានភាពគ្រួសារ

ស្ថានភាពគ្រួសារ 
ព្រះសារីបុត្តមុននឹងចូលមកបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនានោះ មានឈ្មោះថា ឧបតិស្សៈ ជាបុត្តរបស់ វង្គន្តៈ ដែលជាមេស្រុកក្នុងស្រុកមួយឈ្មោះ ឧបតិស្សគ្រាម ជួនកាលហៅថា នាលកៈ ឬ នាលន្ទា តាំងនៅមិនឆ្ងាយអំពីក្រុងរាជគ្រឹះ និងមានមាតាឈ្មោះ នាងសារី ត្រកូលរបស់លោក ជាត្រកូលស្តុកស្តម្ភ មានទ្រព្យដល់ទៅ៥៦០កោដិកហាបណៈ ព្រះសារីបុត្តដែល មានឈ្មោះថា“សារីបុត្ត”ព្រោះហៅតាមឈ្មោះរបស់មាតា ឬ ន័យម៉្យាងទៀត ពាក្យថា សារីបុត្តប្រែថាបុត្តរបស់អ្នកលេងបាស្កា តែតមក កាលលោកឧបសម្បទាហើយ មិត្តសព្រហ្មចារីនិយមហៅលោកថា សារីបុត្ត ដោយទូទៅ ហើយឈ្មោះដើមឧបតិស្សៈទើបរលុបបាត់ទៅ ។ 

ឧបតិស្សៈ មានប្អូនប្រុស ៣ នាក់គឺ ចុន្ទៈ ឧបសេន រេវតៈ និងមានប្អូនស្រី ៣ នាក់ គឺ ចាលា ឧបចាលា សីសុបចាលា រួមទាំងឧបតិស្សៈ ក៏ជា ៧ នាក់ ។ ត្រកូលរបស់ឧបតិស្សៈ ជាត្រកូលដែលមាំមួនបរិបូណ៌ដោយភោគសម្បត្តិ និងបរិវារជន ។
សារីបុត្រ: មិត្តសម្លាញ់

មិត្តសម្លាញ់ 
នៅមានត្រកូលព្រាហ្មណ៍មួយត្រកូលទៀតនៅក្នុងស្រុក កោលិតគ្រាម ដែលតាំងនៅមិនឆ្ងាយពីក្រុងរាជគ្រឹះ និងមិនឆ្ងាយពីស្រុកឧបតិស្សគ្រាមនោះ ជាត្រកូលដែលមានថានៈស្មើនឹងត្រកូលរបស់ឧបតិស្សៈ ប្រធានត្រកូលជាព្រាហ្មណ៍មេស្រុក ឈ្មោះថា កោលិតព្រាហ្មណ៍មោគ្គល្លានគោត្រ ភរិយាឈ្មោះនាងមោគ្គល្លី មានបុត្តឈ្មោះកោលិតៈ តាំងឈ្មោះតាមឈ្មោះស្រុក ឬ ហៅតាមឈ្មោះគោត្រថា មោគ្គល្លាន ជួនកាលហៅលោកតាមឈ្មោះរបស់មាតា ឈ្មោះថាមោគ្គល្លាន ៗនេះបានប្រើហៅរហូតមកដល់បួសជាព្រះភិក្ខុហើយ ។ 
ត្រកូលទាំងពីរនេះជាសម្លាញ់ស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នាជាប់ត មក ៧ ជំនាន់ បុព្វបុរសជាហេតុ​ឱ្យ​ឧបតិស្សៈ និងកោលិតៈ ដែលមានអាយុស្រករគ្នាបានជាសម្លាញ់នឹងគ្នាតាំងពីតូច រហូតចម្រើនវ័យធំឡើងអ្នកទាំងពីរមានបរិវារម្នាក់ ៥០០ឧបតិស្សៈ ពេលទៅកាន់ឧទ្យាន ឬ កំពង់ទឹក រមែងទៅព្រមនឹងបរិវារទាំងនោះហែហមទៅ គឺ ទៅដោយ បរិវារសែងជាយានសម្រាប់អង្គុយ ចំណែកកោលិតៈ មានរថទឹមដោយសេះអាជានេយ្យជាពាហនៈ ។
សារីបុត្រ: សិល្ប៍សាស្ត្រ

សិល្ប៍សាស្ត្រ 
លុះអ្នកទាំងពីរមានវ័យធំឡើង បានរៀនសិល្ប៍សាស្ត្រដែលគួរៀនរួមគ្នា ទាំងអាចរៀនចប់បានយ៉ាងរហ័ស ព្រោះជាអ្នកមានបញ្ញាស្មារតីមុតស្រួច ។ នៅក្រុងរាជគ្រឹះនោះ មានមហោស្រពប្រចាំឆ្នាំមួយប្រភេទ ហៅថា គិរគសមជ្ជា គឺមហោស្រពលើកំពូលភ្នំ អ្នកទាំងពីរបានទៅមើលរាល់ឆ្នាំរហូតមហាជនចាំបាន ពួកបរិវារជនអ្នកទាំងពីរបានចាត់ចែងទីអង្គុយសម្រាប់​ឱ្យ​អ្នកទាំងពីរនោះក្នុងទីតែមួយ មាណពទាំងពីរនាំគ្នាទៅមើលមហោស្រព និងអង្គុយមើលក្នុងទីដែលគេរៀបចំទុកនោះ បានរីករាយក្នុងរឿងដែលនាំ​ឱ្យ​រីករាយ តក់ស្លុតក្នុងរឿងដែលគួ​ឱ្យ​តក់ស្លុត បាន​ឱ្យ​រង្វាន់ក្នុងពេលដែលគួ​ឱ្យ​ អ្នកទាំងពីរនោះទៅមើលមហោស្រពដូច្នេះ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។ 
ថ្ងៃមួយឧបតិស្សៈ និងកោលិតៈនោះ បបួលគ្នាទៅមើលមហោស្រពតាមប្រក្រតីដូចឆ្នាំមុន តែឆ្នាំនេះ មិនមានសេចក្តីរីករាយដូចក្នុងឆ្នាំមុនៗ និងដល់ពេលត្រូ​ឱ្យ​រង្វាន់ ក៏មិន​ឱ្យ​រង្វាន់ដូចកាលកន្លងមក ទៅជាសោះអង្គើយវិញ ព្រោះបារមីញាណចាស់ក្លាហើយ សេចក្តីស្លាប់បានប្រាកដច្បាស់ដល់ ឧបតិស្សៈ អាការដូច្នេះបានកើតឡើងដល់កោលិតៈដែរ កាលមហោស្រពចប់ ឯអ្នកទស្សនាត្រឡប់ទៅអស់ហើយ កោលិតៈសួរឡើងថា ឧបតិស្សៈ ឆ្នាំនេះសម្លាញ់មិនសប្បាយដូចឆ្នាំមុនៗ យើងមើលទៅអ្នកដូចជាមានសេចក្តីក្រៀមក្រំចិត្ត តើសម្លាញ់មានរឿងអ្វីឬ? កោលិតៈសម្លាញ់ អ្វីដែលយើងគួរមើលក្នុងល្បែងនេះមានសារៈឬ ព្រោះតួអ្នកសម្តែងទាំងអស់នេះមិនដល់ ១០០ ឆ្នាំផង ក៏នឹងស្លាប់បាត់បង់ទៅទាំងអស់ មិនមាននរណាសល់ ។