navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
កំណាព្យ ព្រំ ម៉ាញ: លោក ព្រំ ម៉ាញ

លោក ព្រំ ម៉ាញ 
 
លោក ព្រំ ម៉ាញ សិល្បករ​ខ្មែរ​ខាង​ផ្នែក​ចម្រៀង​អាយ៉ៃ​ល្ខោន ភាពយន្ត​និង​ទូរទស្សន៍​ដ៏​ល្បីល្បាញ អាយុ ៥៨​ឆ្នាំ ទើប​បាន​ទទួល​គោរម្យងារ​ពី​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ឡើង​ជា​វីរ​សិល្បករ​ដំបូង​បំផុត​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​ខ្មែរ។
                      ពាក្យប្រដៅក្មេងប្រុសស្រី
ខ្ញុំឭគេថា			នៅតាមសាលា		ក្មួយៗក្មេងស្ទាវ
គេចពីថ្នាក់រៀន		ញៀនថ្នាំឈាមរាវ		ប្រុសស្រីវ័យស្ទាវ
​                        រាវរាក់គិតខ្លី។
ដូចចាស់លោកថា		វ័យវឌ្ឍនាកា		ជំទង់ជិតម្ភៃ
ចង់សាកចង់ល		យក៍អ្វីដែលថ្មី		ខុសត្រូវម្ដេចក្ដី
                        វ័យរាក់មិនជ្រៅ។
ពិតណាស់ដូចថា		តម្រាប់តម្រា		តម្រង់ត្រង់ផ្លូវ
មនុស្សម្នាដើរវាង		រេរាងអង់នៅ		ផ្លូវល្អមិនទៅ	
                        សម្ដៅច្រាំងជ្រោះ។
ពាក្យពិតរែងស្លែង		នំបន្លំក្លែង		តែងល្អតែឈ្មោះ
លេបចូលកាលណា		ខ្ដៅសាពេញពោះ		ខុសល្វីងស្ដៅស្រុស
                        កែគ្រុនឥតត្រួយ។
ម្នាលក្មួយព្រលឹង		បើចាំក្មួយដឹង		ក្រែងហួសពេលជួយ
ទើបចង់ផ្ដែផ្ដាំ		ចាំជាជំនួយ	        បើខូចអ្នកមួយ	
                        ព្រួយឥតស្រឡះ។
ក្រោកឡើងស្ងួនភ្ងា		លុបលាងភក្ត្រា		ចម្រះរឿងចាស់
លះបង់ចោលទៅ		កុំនៅផ្ដេសផ្ដាស		ក្រោកសុំពរព្រះ
                        ប្រោសអ្នកជាថ្មី។	
ស្វែងរកអនាគត		ដើម្បីរំលត់		ពត់ចិត្តអប្រិយ
អ្នកអស់ឧបាយ		ក្នុងកាយប្រុសស្រី		អ្នកនឹងមានជ័យ
                       គ្រងខ្លួនឯងបាន។		ដោយលោកគ្រូ ព្រហ្មម៉ាញ់
សរសេរដោយ៖ ប៉ាវ សុគុណ
កំណាព្យ ព្រំ ម៉ាញ: កំណាព្យ​

កំណាព្យ​ 
 ខ្ញុំ​ឮ​គេ​ថា នៅ​តាម​សាលា ក្មួយៗ​ក្មេង​ស្ទាវ គេច​ពី​ថ្នាក់​រៀន ញៀន​ថ្នាំ​ឈាម​រាវ ប្រុស​ស្រី​វ័យ​ស្ទាវ រាវ​រាក់​គិត​ខ្លី។ 
 ពិត​ណាស់​ដូច​ថា វ័យ​វឌ្ឍនាការ ជំទង់​ជិត​២០ ចង់​សាក​ចង់​ល យក​អ្វី​ដែល​ថ្មី ខុស​ត្រូវ​ម្ដេច​ក្ដី វ័យ​រាក់​មិន​ជ្រៅ។ 
 ពិត​ណាស់​ដូច​ថា តម្រាប់​តម្រា តម្រង់​ត្រង់​ផ្លូវ មនុស្ស​ម្នា​ដើរ​វាង រេ​រាង​អង់​នៅ ផ្លូវ​ល្អ​មិន​ទៅ សំដៅ​ច្រាំង​ជ្រោះ។ 
ពាក្យ​ពិត​រែង​ស្លែង នំ​បន្លំ​ក្លែង តែង​ល្អ​តែ​ក្រៅ លះលង់​ចោល​ទៅ កុំ​នៅ​ផ្ដេសផ្ដាស ក្រោក​សុំ​ពរ​ព្រះ ប្រោស​អ្នក​ជា​ថ្មី។ 
ស្វែង​រក​អនាគត ដើម្បី​រំលត់ ពត់​ចិត្ត​អប្រិយ លះ​អស់​ឧបាយ ក្នុង​កាយ​ប្រុស​ស្រី អ្នក​ហ្នឹង​មានជ័យ គ្រង​ខ្លួន​ឯង​បាន»៕
កំណាព្យសុវណ្ណភូមិ: ទំនុកច្រៀង ដែនដីសុវណ្ណភូមិ ដោយសម្តេចសង្ឃរាជ ជួនណាត

ទំនុកច្រៀង ដែនដីសុវណ្ណភូមិ ដោយសម្តេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
 ដែនដីខ្មែរប្រែថាសុវណ្ណភូមិខ្មែរគ្រប់ភូមិរមណីយស្ថាន រៀងដរាបតមកតាំងពីបុរាណខ្មែរយើងបានស្មាគមសាមគ្គី ។ ថ្ងៃមួយមានសត្រូវប្រទូសរ៉ាយខ្មែរគ្រប់កាយស្ម័គ្រចិត្តប្តូរជីវី សឹកសង្រ្គាមឈាមស្រក់លើប្រឹថពីឳ! ព្រះភូមីឫទ្ធិវង្សគង្គា ។ កម្ពុជាឯករាជ្យបានឃ្លាតពីទុក្ខខ្មែរបានសុខទាំងអស់គ្រប់អាត្មា សូមទេវតាឲ្យពរសព្ទសាធុការព្រះមហាក្សត្រយើងគ្រប់គ្រងផែនដី ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំណាព្យខ្មែរ
អត្ថបទជាអក្សរទ្រេត ផុន វិបុល

ផែនដី
កំណើនសេដ្ឋកិច្ច

right|thumb|350px|GDP real growth rates, 1990–1998 and 1990–2006, in selected countries.

thumb|350px|Rate of change of Gross domestic product, world and OECD, since 1961

thumb|250px|right|Economic growth caused the production-possibility frontier to shift outward.

កំណើនសេដ្ឋកិច្ច () គឺជាកើនឡើងនៃបរិមាណផលិតផលនិងសេវាកម្មដែលបានផលិតឡើងដោយប្រទេសមួយក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។  It is conventionally measured as the percent rate of increase in real gross domestic product, or real GDP. Growth is usually calculated in real terms, i.e. inflation-adjusted terms, in order to net out the effect of inflation on the price of the goods and services produced. In economics, "economic growth" or "economic growth theory" typically refers to growth of potential output, i.e., production at "full employment," which is caused by growth in aggregate demand or observed output.

As an area of study, economic growth is generally distinguished from development economics. The former is primarily the study of how countries can advance their economies. The latter is the study of the economic aspects of the development process in low-income countries.

As economic growth is measured as the annual percent change of gross domestic product (GDP), it has all the advantages and drawbacks of that measure.
កំណើនសេដ្ឋកិច្ច: អ្នកសេដ្ឋកិច្ចកំណើនល្បីៗ

អ្នកសេដ្ឋកិច្ចកំណើនល្បីៗ

 Frank P. Ramsey
 Joseph Schumpeter
 Roy Harrod
 Evsey Domar
 Simon Kuznets
 Nicholas Kaldor
 Robert Solow
 Edward J. Nell

 Sir Arthur Lewis
 Paul Romer
 Robert Lucas, Jr.
 Robert J. Barro
 Xavier Sala-i-Martin
 Oded Galor
 Trevor Swan
 Daron Acemoglu
កំណើនសេដ្ឋកិច្ច: អានបន្ថែម

អានបន្ថែម
 Joseph Halevi, David Laibman and Edward J. Nell (eds.) (1992) Beyond the Steady State: Essays in the Revival of Growth Theory, edited with , London, UK:
 Barro, Robert J. (1997) Determinants of Economic Growth: A Cross-Country Empirical Study. MIT Press: Cambridge, MA.
 Argyrous, G., Forstater, M and Mongiovi, G. (eds.) (2004) Growth, Distribution, And Effective Demand: Essays in Honor of Edward J. Nell. New York: M.E. Sharpe.
 Galor, O. (2005) From Stagnation to Growth: Unified Growth Theory. Handbook of Economic Growth, Elsevier.
 Jones, Charles I. (2002) Introduction to Economic Growth 2nd ed. W. W. Norton & Company: New York, N.Y.
 Kirzner, Israel. (1973) Competition and Entrepreneurship
 Puthenkalam, John Joseph, "Integrating Freedom, Democracy and Human Rights into Theories of Economic Growth", Manila, 1998.
 Lucas, Robert E., Jr. (2003) The Industrial Revolution: Past and Future, Federal Reserve Bank of Minneapolis, Annual Report  online edition 
 Mises, Ludwig E. (1949) Human Action 1998 reprint by the Mises Institute
 Schumpeter, Jospeph A. (1912) The Theory of Economic Development 1982 reprint, Transaction Publishers
 Weil, David N. (2008) Economic Growth 2nd ed. Addison Wesley.
 Vladimir N. Pokrovskii (2011) Econodynamics. The Theory of Social Production, Springer, Berlin.
កំណើនសេដ្ឋកិច្ច: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
អត្ថបទនិង lectures
 Economic Growth by Paul Romer, The Concise Encyclopedia of Economics.
 "Economic growth." Encyclopædia Britannica. 2007. Encyclopædia Britannica Online. 17 November 2007.
 Beyond Classical and Keynesian Macroeconomic Policy . Paul Romer's plain-English explanation of endogenous growth theory.
 Does Economic Growth increase Living Standards?
 Who's afraid of economic growth?  Essay by Daniel Ben-Ami on the contemporary anxiety about economic growth.
 CEPR Economics Seminar Series  Two seminars on the importance of growth with economists Dean Baker and Mark Weisbrot
 On global economic history by Jan Luiten van Zanden. Explores the idea of the inevitability of the Industrial Revolution.
 The Economist Has No Clothes – essay by Robert Nadeau in Scientific American on the basic assumptions behind current economic theory
 World Growth Institute.  An organization dedicated to helping the developing world realize its full potential via economic growth.
 Economics for Everyone- Evaluating Economic Growth
  Understanding the world today Multiple reports on economic growth

ទិន្នន័យ
 Historical data - since 1954 - comparing the US GDP growth rate versus the US Fed Funds Rate  
 Angus Maddison's Historical Dataseries  -Series for almost all countries on GDP, Population and GDP per capita from the year 0 up to 2003
 OECD Economic growth statistics
 multinational data sets easy to use data set showing gdp, per capita and population, by country and region, 1970 to 2008. Updated regularly.

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច
កំណើនសេដ្ឋកិច្ច: អត្ថបទនិង lectures

អត្ថបទនិង lectures
 Economic Growth by Paul Romer, The Concise Encyclopedia of Economics.
 "Economic growth." Encyclopædia Britannica. 2007. Encyclopædia Britannica Online. 17 November 2007.
 Beyond Classical and Keynesian Macroeconomic Policy . Paul Romer's plain-English explanation of endogenous growth theory.
 Does Economic Growth increase Living Standards?
 Who's afraid of economic growth?  Essay by Daniel Ben-Ami on the contemporary anxiety about economic growth.
 CEPR Economics Seminar Series  Two seminars on the importance of growth with economists Dean Baker and Mark Weisbrot
 On global economic history by Jan Luiten van Zanden. Explores the idea of the inevitability of the Industrial Revolution.
 The Economist Has No Clothes – essay by Robert Nadeau in Scientific American on the basic assumptions behind current economic theory
 World Growth Institute.  An organization dedicated to helping the developing world realize its full potential via economic growth.
 Economics for Everyone- Evaluating Economic Growth
  Understanding the world today Multiple reports on economic growth
កំណើនសេដ្ឋកិច្ច: ទិន្នន័យ

ទិន្នន័យ
 Historical data - since 1954 - comparing the US GDP growth rate versus the US Fed Funds Rate  
 Angus Maddison's Historical Dataseries  -Series for almost all countries on GDP, Population and GDP per capita from the year 0 up to 2003
 OECD Economic growth statistics
 multinational data sets easy to use data set showing gdp, per capita and population, by country and region, 1970 to 2008. Updated regularly.

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច
កំណែស្តង់ដារដែលបានកែប្រែថ្មី

កំណែស្តង់ដារកំណែថ្មី ( NRSV ) គឺជាការបកប្រែព្រះគម្ពីរជាភាសាអង់គ្លេសសហសម័យ។ វាត្រូវបានបោះពុម្ពជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩ ដោយ ក្រុមប្រឹក្សាជាតិនៃសាសនាចក្រ  NRSV ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយគណៈកម្មាធិការ ecumenical នៃអ្នកប្រាជ្ញ "ដែលមានសមាជិកប្រហែលសាមសិបនាក់" ។  : vii NRSV ពឹងផ្អែកលើ ការបោះពុម្ពផ្សាយសំខាន់ៗ នៃអត្ថបទដើមជាភាសាហេប្រ៊ូ អារ៉ាមិច និងក្រិច។ ការកែប្រែដ៏សំខាន់មួយ កំណែស្តង់ដារកំណែថ្មីដែលបានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព (NRSVue) ត្រូវបានចេញផ្សាយនៅឆ្នាំ ២០២១។

ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងចំណោម អ្នកប្រាជ្ញព្រះគម្ពីរ,   NRSV ត្រូវបានបម្រុងទុកជាការបកប្រែដើម្បីបម្រើតម្រូវការនៃការបូជា ពិធីសាសនា និងផ្នែកអ្នកប្រាជ្ញនៃជួរដ៏ទូលំទូលាយបំផុតនៃអ្នកកាន់សាសនាគ្រិស្ត។

ប្រពៃណីនៃ កំណែ ស្ដេចជែមស៍ ត្រូវបានបន្តនៅក្នុង កំណែស្តង់ដារដែលបានកែប្រែ និងនៅក្នុងកំណែស្តង់ដារដែលបានកែប្រែថ្មី។   ការបកប្រែសៀវភៅចំនួន ៨៤ ក្បាលពេញលេញ រួមមានការរាប់បញ្ចូលប្រូតេស្តង់នៃ គម្ពីរសញ្ញាចាស់ Apocrypha និង គម្ពីរសញ្ញាថ្មី ; កំណែមួយទៀតនៃ NRSV រួមមាន សៀវភៅ deuterocanonical ដែលជាផ្នែកមួយនៃគម្ពីរសញ្ញាចាស់ ដែលជាបទដ្ឋាននៅក្នុង គម្ពីរ នៃ សាសនារ៉ូម៉ាំងកាតូលិក រួមជាមួយនឹងគម្ពីរសញ្ញាថ្មី (សរុប ៧៣ សៀវភៅ) ។   

ការបកប្រែនេះបង្ហាញជាទម្រង់សំខាន់ៗចំនួនបី៖ (១) ការបោះពុម្ពរួមមានការរាប់បញ្ចូលប្រូតេស្តង់នៃគម្ពីរសញ្ញាចាស់ Apocrypha និងគម្ពីរសញ្ញាថ្មី (ក៏ដូចជាការបោះពុម្ពដែលរួមបញ្ចូលតែការរាប់បញ្ចូលប្រូតេស្តង់នៃគម្ពីរសញ្ញាចាស់ និងគម្ពីរសញ្ញាថ្មីប៉ុណ្ណោះ)។ (២) សៀវភៅ Roman Catholic Edition ជាមួយនឹងសៀវភៅទាំងអស់នៃ Canon នោះតាមលំដាប់លំដោយរបស់ពួកគេ និង (៣) Common Bible ដែលរួមមានសៀវភៅដែលបង្ហាញនៅក្នុង Protestant, Catholic និង Eastern Orthodox Canons (ប៉ុន្តែមិនមែនសៀវភៅបន្ថែមពី Oriental Orthodox រួមទាំង Canons Syriac និង Ethiopian )។  ការបោះពុម្ពពិសេសនៃ NRSV ដែលហៅថា "Anglicized Edition" ប្រើការប្រកបភាសាអង់គ្លេស និងវេយ្យាករណ៍ជាភាសាអង់គ្លេសជំនួសឱ្យភាសាអង់គ្លេសអាមេរិក។
កំណែស្តង់ដារដែលបានកែប្រែថ្មី: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
កំណែស្តង់ដារដែលបានកែសម្រួលថ្មីត្រូវបានបកប្រែដោយផ្នែកនៃការអប់រំគ្រីស្ទាន (ឥឡូវនេះការបកប្រែព្រះគម្ពីរ និងការប្រើប្រាស់) នៃ ក្រុមប្រឹក្សាជាតិនៃព្រះវិហារ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្រុមនេះរួមមានអ្នកប្រាជ្ញតំណាងឱ្យក្រុមគ្រិស្តអូស្សូដក់ កាតូលិក និងប្រូតេស្តង់ ព្រមទាំងតំណាង ជនជាតិយូដា នៅក្នុងក្រុមដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះ បទគម្ពីរភាសាហេព្រើរ ឬគម្ពីរសញ្ញាចាស់។ អាណត្តិ​ដែល​បាន​ផ្តល់​ឲ្យ​គណៈកម្មាធិកា​រ​ត្រូវ​បាន​សង្ខេប​ជា​ពាក្យ​មួយ​ឃ្លា​ថា​៖ «​តាម​ព្យញ្ជនៈ​តាម​ដែល​អាច​ធ្វើ​ទៅ​បាន​ដោយ​សេរី​តាម​ការ​ចាំបាច់​»។
កំនត់ហេតុ: វត្តអារាមនៅតាមជនបទ

វត្តអារាមនៅតាមជនបទ

	
សព្វថ្ងៃនេះ ដោយអាស្រ័យសម្ភារៈនិយម ឬវត្ថុនិយមបានហូរចូលមកស្រោចលើប្រទេសខ្មែរ ក៏ដូចជាមនុស្សម្នាទាំងសកលលោក ដែលកំពុងតែបង្វែរគំនិតគិតដិតជាប់ទៅនឹងឧបករណ៍ប្រើប្រាសនៃយុគបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ ដ៏ទំនើបទាន់សម័យ និងបានជំរុញឲ្យមនុស្សមានគំនិតភ្លើតភ្លើនហ៊ឺហា ត្រេកត្រអាលនឹងវត្ថុទាំងអស់នោះហើយ ពួកគេឈប់លែងស្គាល់អ្វីដែលហៅថា សេចក្តីសុខប្រាសចាកអាមិស ឬសម្ភារៈនិយម (និរាមិសសុខ) ដែលជាសេចក្តីសុខជាប់ពាក់ព័ន្ធ ឬទាក់ទងដ៏ជិតស្និទ្ធិទៅនឹងក្រមសីលធម៌ និងសុជីវធម៌។
ព្រះពុទ្ធសាសនាបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ ក្នុងការផ្តល់ការអប់រំ និងការសិក្សាដល់ជនជាតិខ្មែរយើងតាំងពីអតីតកាលរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ គ្រប់ទីវត្តអារាមមានភិក្ខុសង្ឃអង្គសាមណេរ រួមទាំងកូនសិស្សវត្តជាច្រើន បាននាំគ្នាខិតខំប្រឹងប្រែងរៀនសូត្រអំពីព្រះពុទ្ធសាសនាដែលជាមាគ៌ានាំទៅរកសេចក្តីសុខសុភមង្គល ក្នុងការដំណើរជីវិតបច្ចុប្បន្ន មិនថែមទាំងបុណ្ណោះ ពួកគេទាំងអស់នោះ ក៏គឺអ្នកទ្រទ្រង់អក្សសាស្ត្រនិងវប្បធម៌ប្រពៃណីទំនៀមទំលាប់ខ្ែមរយើងឲ្យបានគងវង់ថែមទៀតផង។
ព្រះពុទ្ធសាសនា បានចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅទៅក្នុងក្រអៅបេះដូងជនជាតិខ្មែរតាំងពីបូរាណកាលមកម្លេះដូចដែលពួកពុទ្ធសាសនិកជនទាំងឡាយបានយល់ជ្រួតជ្រាបស្រាប់មកហើយ តែដោយឡែកក្នុងកំឡុងពេល ៣ឆ្នាំ ៨ខែ និង២០ថ្ងៃនៃរបបប្រល័យពូជសាសន៍របស់ពួកបនពល ពត ខៀវ សំផន និងអៀង សារី (១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩) គ្រប់វត្តអារាមបានសាបសូន្យចាកពួកព្រះភិក្ខុសាមណេរនិងកូនសិស្សវត្ត។ សូរស័ព្ទសម្លេងព្រះធម៌ដែលធ្លាប់តែឮកងរំពងព្រៃក៏ស្រាប់តែស្ងាត់ម្លេងព្រះធម៌
កំនត់ហេតុ: អគតិ៤

អគតិ៤

អគតិ ប្រែថា សេចក្តីលំអៀង ឬដំណើរដែលមិនអាចប្រព្រឹត្តទៅបាន។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាបានលើកឡើងពីបញ្ហាដែលកើតឡើងព្រោះតែភាពមិនទៀងត្រង់របស់មនុស្សគ្រប់រូបវណ្ណៈគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ទាំងអស់ មិនថាឡើយជនណាម្នាក់នោះទេ កាលណាមានអគតិធម៌ទាំង៤នេះហើយ ជននោះនឹងរកនូវតុល្យភាពឲ្យខ្លួនឯង ឬសង្គមរបស់គេពុំបានឡើយ ព្រោះហេតុដូច្នេះហើយបានជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែងអំពីហេតុដែលជនគ្រប់រូបពុំគួរគប្បីប្រព្រឹត្តបដិបត្តិតាម ព្រោះជាធម៌នាំមកនូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយក្នុងសង្គមគ្រួសារផង ក្នុងសង្គមជាតិទាំងមូលផង។ ពាក្យថា អគតិនេះ បើនិយាយឲ្យងាយស្រួលស្តាប់ គប្បីនិយាយថា ភាពអយុត្តិធម៌ ឬភាពនាំឲ្យមានបញ្ហាក្នុងសង្គមនោះឯង។ មនុស្សយើងតែកាលណាមានភាពស្រឡាញ់ចូលចិត្តទៅខាងណាហើយ បើមានរឿងរ៉ាវក្តីក្តាំកើតឡើងរវាងបក្សពួកខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ ជាធម្មតាដែលយើងចូលដៃចូលជើងបក្សពួកខ្លួនឯងនោះ រឿងនេះកើតឡើងពិតប្រាកដនឹងមិនអាចប្រកែកបានឡើយ។ ឳពុកម្តាយកាន់ជើងកូនចៅខ្លួនឯង ខំប្រឹងរកគ្រប់មធ្យោបាយដើម្បីឲ្យខ្លួនឯង និងសង្គមជាតិខ្លួនឯង បានសេចក្តីសុខចម្រើន តែពុំបានគិតដល់អ្នកដទៃប៉ុន្មានដែរថាតើ គេទទួលសេចក្តីទុក្ខព្រោះអំពើមិនយុត្តិធម៌ដែលយើងបានធ្វើប៉ុន្មាននោះដែរ។
កំនាព្យខ្មែរ

អ្នកល្ងង់ធំបានតែក្នុងផ្ទះខ្លួន អ្នកមានមាំមួនក្នុងភូមិអាត្មា គេបូជាស្ដេចតែក្នុងរដ្ឋា អ្នកមានវិជ្ជានោះទើបសព្វកាល
កំនាព្យខ្មែរ: ទំនាក់​ទំនង​រវាង​កំណាព្យ និង​ទម្រង់​សិល្បៈ​ដទៃ​ទៀត

ទំនាក់​ទំនង​រវាង​កំណាព្យ និង​ទម្រង់​សិល្បៈ​ដទៃ​ទៀត 

បើ​យើង​សង្កេត​មើល​ស្នាដៃ​ផ្នែក​អក្សរសាស្ត្រ ដែល​បុព្វបុរស​ដូនតា​យើង​បាន​បន្សល់​ទុក​ដល់​យើង​សព្វថ្ងៃ​នេះ យើង​នឹង​ឃើញ​​ភ្លាម​ថា​ភាគ​ច្រើន​សុទ្ធ​តែ​ជា​កំណាព្យ​កាព្យ​ឃ្លោង ដូចជា​រឿងរាម​កេរ្តិ៍ រឿងទុំទាវ រឿងទិព្វសង្វារ រឿងកាកី ច្បាប់ប្រុស ច្បាប់ស្រី ច្បាប់កេរ្តិ៍កាល ច្បាប់ក្រម ល្បើកជុច​និងត្រី (។ល។​និង។ល។) នេះ​ជា​សក្ខីភាព​បញ្ជាក់​អំពី​វិធី​សាស្ត្រ​អប់រំ​បែប​បុរាណ​របស់​ដូនតា​យើង ដែល​យក​រូបភាព​កំណាព្យ “ពិរោះ​ត្រចៀក” ជា​មធ្យោបាយ ដើម្បី​ងាយ​ស្រួល​បញ្ចូល​ខ្លឹមសារ​នៃ​ការ​អប់រំ​ទូន្មាន​ទាំងឡាយ ដែល​លោក​ចង់​បាន ឲ្យ​ទៅ​ដក់​ជាប់​ចាំ​ជាប់​ក្នុង​សតិ​អារម្មណ៍​របស់​កុលបុត្រ​កុលធីតា​របស់​ ខ្លួន។

នៅ​ក្នុងសង្គម​កម្ពុជា​យើង កំណាព្យ​មាន​ឥទ្ធិពល​ធំ​ណាស់។ ក្រៅ​ពី​ការ​រស់នៅ​និង​បំពេញ​តួនាទី​ដោយ​ឯកឯង​(ស្មូត្រ ឬ​សូត្រ​កំណាព្យ) កំណាព្យ​បាន​ជះ​ឥទ្ធិពល និង​មាន​ទំនាក់​ទំនង​យ៉ាង​ជិតស្និទ្ធ​បំផុត​ជាមួយ​នឹង​ទម្រង់​សិល្បៈ​ដទៃ​ ទៀត​របស់​ខ្មែរ​យើង ដូចជា៖ ភ្លេង​អារក្ស ភ្លេង​ប្រពៃណី​”ភ្លេងការ” របាំ​ប្រពៃណី របាំ​បុរាណ ល្ខោន​ស្រមោល​(ស្បែកធំ-ស្បែកតូច) ល្ខោនខោល​(ល្ខោន​ពាក់​មុខ) យីកេ​ អាប៉េ ល្ខោន​មហោរី ល្ខោន​បាសាក់ អាយ៉ៃ ​ចាប៉ី(។ល។​និង​។ល។)។ ទម្រង់​សិល្បៈ​ទាំងអស់​នេះត្រូវ​ការ​កំណាព្យ​ជា​ចាំបាច់ សម្រាប់​ជួយ​កម្រិត​ទម្រង់ជួយ​លើក​សម្ផស្សនិង​សោភ័ណ​របស់​ខ្លួន។

ចំពោះ អ្នក​សិក្សា​ទម្រង់​សិល្បៈ​ខ្មែរ​វិញ កំណាព្យ​ក៏​ជា​កត្តា​មួយ​សំខាន់​ក្នុង​កត្តា​ច្រើន​ទៀត ដែល​ជួយ​បញ្ជាក់​អំពី​ចំណាស់ និង​ទម្រង់​សិល្បៈ​នីមួយៗ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ទម្រង់​សិល្បៈ​ដទៃ​ទៀត​ក៏​បាន​ជះ​ឥទ្ធិពល​ធំ​ធេង​ដែរ សម្រាប់​បញ្ជាក់​អំពី​ចំណាស់​នៃ​កំណាព្យ​នីមួយៗ​របស់​យើង។ ដូច្នេះ​បើ​ចង់​សិក្សា​កំណាព្យ​ខ្មែរ គួរ​សិក្សា​ពី​ទម្រង់​សិល្បៈ​ខ្មែរ​ដទៃទៀត​ផង ហើយ​បើ​ចង់​សិក្សា​ពី​ទម្រង់​សិល្បៈ​ដទៃ​ទៀត ក៏​មិន​អាច​បោះបង់​ចោល​កំណាព្យ​បាន​ដែរ។
កំនាព្យខ្មែរ: ប្រភេទកំនាព្យខ្មែរ

ប្រភេទកំនាព្យខ្មែរ 
បទពាក្យ៤ 
បទកាកគតិ
បទបថ្យាវត្ត
បទកាកគតិ
បទព្រហ្មគីតិ 
បទពំនោល  
បទបន្ទោលកាក
បទភុជង្គលីលា
បទពាក្យ៦
បទពាក្យ៧
បទពាក្យ៨
បទពាក្យ៩
បទពាក្យ១០ 
បទពាក្យ១១
 បទនមោ
 បទកខ 
 បទអក្សរលូន
 បទអក្សរសង្វាស 
 បទកង្កែបលោតកណ្ដាលស្រះ 
បទកង្កែបលោតលើគោក
បទកង្កែបលោតស្លាក់ពេជ្រ
បទកង្កែបលោតផាត់ខ្ចៅ 
បទកាគបរិព័ទ្ធ 
បទនាគគៀវក្រវាត់ 
បទនាគរាជប្លែងឫទ្ធិ 
បទសឹង្ហតោលេងកន្ទុយ
បទពាក្យ៦
បទរមាំងដើរព្រៃ 
បទផ្កាឈូករីក 
បទក្របចក្រវាឡ 
បទម្ករខ្ជាក់កែវ 
បទឆ័ត្រវីជាន់ 
បទរលោកយោលយាវ 
បទរលកខ្ទប់ជ្រាំង 
បទសហរា 
បទវិវិធមាលី 
បទពស់លេបកន្ទុយ 
បទថយក្រោយចូលព្រែក
បទសត្វកាងស្លាប
បទរមាំងបើកបាស
បទទន្សាយទីសទាស
បទមាន់ទឹកបណ្ដើរកូន 
បទសរថីទាញរថ 
បទអើយរ៉ា 
បទត្រឡាចឡើងទ្រើង 
បទសុក្រទិនវិសាល 
បទសៅរ៍ទិនវិសាល 
បទយត្តិភ័ង្គ 
បទសបាត់សប៉ឹង
បទជាប់ទង 
បទត្រីពិធព័ន្ធ 
បទសឡាបលូន 
បទវង្សវិចិត្រ 
បទព្រះចន្ទ្របាំងឆ័ត្រ
Category:កំនាព្យខ្មែរ
កំបង់ពិសី

​
ព្រះចៅកំបង់ពិសីឡើងសោយរាជ្យ ស្នងព្រះជេដ្ឋា ក្នុងឆ្នាំ កុរឯកស័ក ព.ស ១៩០៣,គ.ស ១៣៥៩, ម.ស ១២៨១, ច.ស ៧២១។ ស្ដេចថ្មីនេះ សោយរាជ្យបានមួយខែ ទទួលពេលនោះ ព្រះសុរិយោវង្ស ដែលស្ដេចបានប្រជុំទ័ពនៅខេត្តបាសាននោះ បានឫក្សហើយ ព្រះអង្គក៏លើកទ័ព ទាំងជើងទឹក ជើងគោក ចេញតាមរយៈ ផ្លូវទៅព្រះមហានគរ (អង្គរធំ)។ ចំណែក ឯសម្ដេចព្រះទេពី ស្ដេចបានចុះព្រះទីនាំងនាវា បណ្ដោយតាមក្រោយកងទ័ព ទៅដល់ទីមួយអន្លើហើយ ក៏សម្ដេចព្រះមហេសី ស្ដេចទតទៅឃើញភ្នំមួយ ឈ្មោះភ្នំព្រាយ មានទីរហោឋាន ល្អជាទីមនោរម្យ។ ស្ដេចចតព្រះទីនាំងនៅទីនោះ ហើយយាងឡើងទៅ លើកំពូល ស្ដេចទតឃើញមានសាលាទេវរុក្ខមួយស្ដុកស្ដម្ភប្រពៃណាស់។ ស្ដេចទ្រង់បន់ស្រន់បួងសួងថា : សូមឲ្យព្រះទេវរុក្ខ ដែលស្ថិតនៅក្នុងទី ភ្នំព្រាយនេះ ជួយបីបាច់ថែរក្សាកងទ័ព ព្រះស្វាមីរបស់ព្រះអង្គ ឲ្យបានជ័យជំនះផង។ ថាបើព្រះស្វាមីស្រេចការសង្គ្រាមហើយកាលណា ព្រះអង្គនឹងតាំងតែងសាងឋានទេវរុក្ខ ឲ្យប្រពៃថ្វាយ ជាពុំខាន។

លុះសម្រេចសង្គ្រាមហើយ សម្ដេចព្រះទេពី ក៏ឲ្យជាងធ្វើថ្វាយ តាមសេចក្ដីដែលបួងសួង ព្រោះហេតុនោះហើយ ទើបបានជាភ្នំព្រាយនោះ ប្រែឈ្មោះមកហៅថា ភ្នំព្រះទេពី រៀងមកវិញ។

កាលព្រះសុរិយោវង្ស ទ្រង់លើកទ័ពចូលទៅវាយព្រះនគរ ក្នុងគ្រានោះ មន្ត្រីខ្មែរដែលនៅក្នុងព្រះមហានគរ ដឹងថាអម្ចាស់របស់ខ្លួន លើកទ័ពមកដល់ហើយ ក៏ពុំបានយកចិត្តទុកដាក់ ជួយច្បាំងសៀមឡើយ គឺងាកចិត្តមករកអម្ចាស់របស់ខ្លួន។ កាលព្រះចៅកំបង់ពិសី លើកទ័ពចេញទៅតតាំងច្បាំងនឹងព្រះស្រីសុរិយោវង្សនោះ ទ័ពខ្មែរ ដែលនៅជាមួយសៀម ក៏ជួយវាយពីខាងក្រោយ ខ្ទប់កងទ័ពសៀម ឥតសំចៃដៃឡើយ។ កងទ័ពសៀម ដែលនៅជាកណ្ដាល នៃ កងទ័ពខ្មែរ ត្រូវកងទ័ពខ្មែរ បាញ់ ចាក់កាប់សម្លាប់ ស្លាប់ពលសៀមអស់ជាច្រើន ទាំងព្រះចៅកំបង់ពិសី ក៏សុគតក្នុងសង្គ្រាមដែរ។ ព្រះសុរិយោវង្ស ទ្រង់ឲ្យចាប់ឈ្លើយសៀម ក្នុង១០ភាគ បាន ៩ ភាគ រត់រួចតែមួយភាគប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះអង្គយកនគរវិញបាន ក្នុងឆ្នាំកុរ ឯកស័ក ព.ស ១៩០៣, គ.ស ១៣៥៩។ ដោយព្រះតេជានុភាព ដែលទ្រង់បានជ័យជំនះ ហើយព្រះសុរិយោវង្ស ក៏ទ្រង់ឡើង រាជាភិសេក (អភិសេកក្សត្រិយ៍ដែលបានជ័យជំនះ លើសឹកសត្រូវ ហើយបានទទួលរាជ្យ) ជាក្សត្រ រក្សាវង្ស តព្រះមហាប្រយូរវង្សរៀងមក។
កំបោរបាយអ

កំបោរជាវត្ថុមានសាច់ផូរផង់មានពណ៌សកើតឡើងពីថ្មម្យ៉ាងដែលដុតសុស ឬអំពីសំបកលៀស គ្រំជាដើមហៅថាកំបោរលៀស។ ចំណែកបាយអជាចំណុះធាតុពីរយ៉ាងគឺកំបោរ និងខ្សាច់លាយនឹងសម្រាប់បូកជាមួយសំណង់ធ្វើអំពីឥដ្ឋ ថ្មភក់ ឬថ្មបាយក្រៀមដើម្បីឱ្យផ្ទៃរលោងគឺបំពេញនូវស្នាមប្រះ បន្សាបរមុខតំណឥដ្ឋមុខលាបខ្មុកម្រ័ក្សការផ្សាយពុទ្ធសាសនបណ្ឌិតឆ្នាំ១៩៦៨ វចនានុក្រមខ្មែរ។ ហើយជនជាតិខ្មែរចូលចិត្តហៅថាកំបោរបាយអ។
លោក ប៊ែកណាត ហ្វីលីព គ្រួសយ៉េ (Bernard Philippe Groslier) បញ្ជាក់ថា មនុស្សចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់កំបោរបាយអនៅសតវត្សទី១នៃគ្រិស្តសករាជ ដោយជនជាតិក្លឹង្គបានធ្វើពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្រមកកាន់តំបន់ភូមិភាគអាស៊ីក្នុងសម័យគន្ធារ (Gandhara)នៅប្រទេសឥណ្ឌាBernard Philippe Groslier, 1968 Carrefour des Arts,pp44-45។ លទ្ធផលកំណាយតំបន់បាថេក្នុងដែនដីអាណាចក្រនគរភ្នំបានរកឃើញព្រះកេស(ក្បាល)ព្រះពុទ្ធបដិមាមួយអង្គដែលឆ្លាក់តាមរចនាបថគន្ធារ។
ដូច្នេះអាចសន្និដ្ឋានបានថា កំបោរបាយអមាននៅដែនដីអាណាចក្រខ្មែរយើងរួចហើយ សិល្បៈករបង្កើតតាមរូបមន្តដោយពឹងផ្អែកជាមូលដ្ឋានលើរូបធាតុដើមដែលមានវត្តមាននៅក្នុងស្រុកគួបផ្សំនឹងពុទ្ធិខ្លះប្រទេសក្លឹង្គ។ តាមភាសាវិទ្យាវិញគេសង្កេតឃើញមានពាក្យសុធាជាភាសាសំស្រ្កឹតក្នុងសិលាចារឹកប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង K-២៨៦ ឆ្នាំ៩៤៧ និងសិចារឹកប្រាសាទដំរី K-៦៧៧និស្សិត លី វណ្ណា ឆ្នាំ១៩៩៤ ចម្លាក់កំបោរបាយអខ្មែរ ទំព័រទី២-៣។។
ក្រោយពីការសង់សងចាប់កាលណានោះ គេត្រូវគូសព្រាងគំនូវចម្គាក់ក្រឡោតលើផ្ទៃឥដ្ឋឬថ្ម។ កំបោរបាយអដែលជាល្បាយពីសំបកលៀសដុតខ្សាច់ដែលបានដឹកជញ្ជូនពីទន្លេឬស្ទឹងនិងទឹក។ មុនពេលបូកកំបោរបាយអគេត្រូវជះទឹកផ្ទៃជញ្ជាំងឥដ្ឋ ដើម្បីជៀសវាងការស្រូបយកកាល់ស្យូមអ៊ីដ្រុកស៊ីតរហ័សពេកចូលទៅក្នុងអាចបណ្តាលឱ្យកំបោរបាយអមានគុណភាពអន់Michael S. Falser, 2000. The Pre-Angkorian Temple of Preah Ko,p.37-38.។ តាមធម្មតាគេបូកល្បាយកំបោរបាយអជាច្រើនជាន់ ពាសមុខឱ្យស្មើដោយទុក កន្លែងរចនា។ កំបោរបាយអត្រូវបានគេបូកពាសពីលើប្រាសាទឥដ្ឋ និងប្រាសាទថ្មភក់ ដើម្បីឱ្យផ្ទៃរាបស្មើល្អ មុនលាបម្រ័ក្សណ៍ជាឈ្មោះជ័រកើតអំពីដើមគ្រើលមានសម្បុរខ្មៅក្លិនហាងឆួលការផ្សាយពុទ្ធសាសនបណ្ឌិតឆ្នាំ១៩៦៨ វចនានុក្រម។។ គេយកជ័រគ្រើលមកលាយជាមួយល្បាយផ្សេងៗទៀតតាមរូបមន្តដើម្បីថែរក្សាពណ៌បានយូរ។
កំបោរបាយអជាសមាសធាតុផ្សំដោយប្រើសំបកលៀស គ្រំដុតឱ្យក្លាយជាម្សៅរួចរែងយកតែភាពម៉ដ្ឋបន្ទាប់មកលាយជាមួយខ្សាច់ ស្ករត្នោតនិងបបរអង្ករដំណើបតាមរូបមន្តពីសម័យបុរាណដោយសារវាមានភាពស្វិតខ្លាំង មុនបូកកំបោរបាយអគេត្រូវជះទឹកលើសំណង់ធ្វើអំពីឥដ្ឋ ដើម្បីជៀសវាងឥដ្ឋត្រូវការស្រូបយកកាបូនឌីអុកស៊ីត(CO2) នៃក្បាយកំបោរបាយអចូលទៅក្នុងផ្ទៃឥដ្ឋធ្វើឱ្យឥដ្ឋនឹងល្បាយលាយជាប់បានយូរ។ គេបូកបាយអជាច្រើនដងហើយចុងក្រោយ ជាងចាក់ពុម្ពផ្កាភ្ញី ផ្កាទេស ឬទ្វារបាលបិទជាប់ទៅនឹងកំបោរអចាស់Michael S. Falser, 1904, The Pre-Angkorian Temple of Preah Ko, p.39-40.។
កំប៉េះ

កំប៉េះ គឹជា​ថាស​ទាប​រាក់​កំផែល ធ្វើ​ដោយ​បន្ទោះ​ឫស្សី ឬ ផ្ដៅ។ សម្ភារៈប្រើប្រាស់មួយប្រភេទរាងដូចថាសមានជើងភ្ជាប់ជាទម្រ ធ្វើពីឈើបន្ទោះ ឫស្សី ផ្ដៅ រពាក់ ធាងត្នោត ជាដើម លាបម្រក្សណ៍ មានរចនាក្បាច់វិចិត្រ ប្រើសម្រាប់ដាក់របស់របរផ្សេងៗ។ ឧទាហរណ៍ គេរៀបគ្រឿងតង្វាយព្រះមួយកំប៉េះក្នុងពិធីបុណ្យបច្ច័យបួន។ ថាសជើងទម្រនេះប្រើជាតុបរិភោគអាហារតូចមួយដោយជនជាតិ ខ្មែរ ឡានណា (ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ)  ជនជាតិឡាវ និងដោយប្រជាជនមកពី ភាគឦសាន។ 

ថាស ​កំប៉េះ ​គឺ​ជា​តុ​មូល​ខ្លី​មួយ​ដែល​ធ្វើ​ពី​វត្ថុធាតុ​ផ្សេង​ៗ​ជា​ច្រើន​ដូច​ជា ឈើ ឫស្សី ឬ ​ផ្តៅ ។ វាមានអង្កត់ផ្ចិតប្រហែល  ប៉ុន្តែអាចមានទំហំ និងករណីប្រើប្រាស់ខុសគ្នា។ វា​ប្រៀប​បាន​នឹង ​ដូនលែន ​ដែល​ប្រើ​ជា​ប្រពៃណី​ក្នុង ​ម្ហូប​ភូមា ។

កំប៉េះ ​មួយ​អាច​កាន់​ពែង​អង្ករ និង​អាហារ​ផ្សេងៗ ផ្កា និង​ទៀន និង​ផ្លែឈើ។

ជា​ប្រពៃណី​មួយអង្គុយ​លើ​ឥដ្ឋ​ពេល​ទទួលទាន​អាហារ។ ពេល​អាហារ​រួចរាល់​ត្រូវ​ចាក់​ចូល​ក្នុង​ពែង ឬ​ចាន រួច​ដាក់​លើ​ថាស ​កំប៉េះ ។ 

ខ្មែរយើងធ្លាប់ប្រើប្រាស់​ កំប៉េះ ជាគ្រឿងសម្រាប់ទុកដាក់អាហារក្នុងឱកាសពិសេសៗ ដូចជាពិធីមង្គលការ ពិធីបុណ្យសព ពិធីឡើងផ្ទះ និងពិធីបុណ្យនានា។
កំប្រុកឆ្នូតខ្នង: ភិនភាគ

ភិនភាគ 
កំប្រុក​ឆ្នូត​ខ្នង (វិទ្យាសាស្ត្រ៖ Callociurus erythraeus, អង់គ្លេស៖ Pallas Squirrel) មាន​ប្រវែង​ដង​ខ្លួន​ពី ២០០-២៦០ ម.ម. និង​មាន​ប្រវែង​កន្ទុយ ១៩៧ ម.ម. និង​មាន​មាឌ​មធ្យម។ នៅ​លើ​ខ្នង និង​កន្ទុយ​មាន​ពណ៌​ត្នោត​ប្រផេះ ដោយ​មាន​ឆ្នូត​ធំ​ពណ៌​ក្រហម​ជាំ។
កំប្រុកឆ្នូតខ្នង: ជីវសាស្ត្រ

ជីវសាស្ត្រ 
វា​រស់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ស្រោង និង ព្រៃ​របោះ​ដែល​មាន​រយៈ​កម្ពស់​រហូត​ដល់ ១០០០ម។ វា​ក៏​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ផង​ដែរ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ឫស្សី​ក្រាស់ តំបន់​វាលទំនាប។ វា​រស់​នៅ​តែ​ឯង ឬ ជា​ក្រុម​តូចៗ។ វា​ធ្វើ​សំបុក​នៅ​លើ​មែក​ឈើ​ខ្ពស់ៗ។ ចំណី​អាហារ​របស់​វា​រួម​មាន​ផ្លែ​ឈើ គ្រាប់​ធញ្ញជាតិ មើល​រុក្ខជាតិ និង​សត្វ​ល្អិត។
កំប្រុកឆ្នូតខ្នង: រប៉ាយ​រស់​នៅ

រប៉ាយ​រស់​នៅ 
នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា វា​មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អភិរក្ស​ចម្រុះ​កែវសីមា នៅ​ខេត្ត​មណ្ឌលគិរី។ ប្រភេទ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ផង​ដែរ​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ភាគ​ខាង​កើត​ប៊ូតាន ភូមា ចិន​ភាគ​ខាង​ត្បូង ឥណ្ឌូចិន និង​ម៉ាឡេស៊ី។
កំប្រុកឆ្នូតខ្នង: ស្ថានភាព​អភិរក្ស

ស្ថានភាព​អភិរក្ស 
កំប្រុក​ឆ្នូត​ខ្នង​មាន​ដង់ស៊ីតេ​រស់​នៅ​ច្រើន​បង្គួរ មាន​អត្រា​បន្ត​ពូជ​ខ្ពស់ និង​រង​គ្រោះ​ថ្នាក់​តិច​តួច​ពី​មជ្ឈដ្ឋាន​ដែល​វា​រស់​នៅ។
កំប្រុកធំ: ភិនភាគ

ភិនភាគ 
កំប្រុក​ធំ (វិទ្យាសាស្ត្រ៖ Ratufa bicolor, អង់គ្លេស៖ Black Giant Squirrel) មាន​ប្រវែង​ក្បាល-ដង​ខ្លួន ៣៧០-៤០៥ម.ម កន្ទុយ​ប្រវែង​ពី ៤២៥-៥០០ម.ម និង​មាន​ទម្ងន់​រហូត​ទៅ​ដល់ ១៥០០ក្រាម។ ផ្នែក​ពោះ​មាន​ពណ៌​ចាប់​ពី​ពណ៌​ពង​មាន់ រហូត​ដល់​ពណ៌​ទឹក​ក្រូច និង​ផ្នែក​ខ្នង​មាន​ពណ៌​ខ្មៅ ឬ ត្នោត​ចាស់។ បំពង់​ក និង​ថ្ពាល់​មាន​ពណ៌​ភ្លឺ ដែល​ខណ្ឌ​ដាច់​ពី​គ្នា​ដោយ​ឆ្នូត​ពណ៌​ខ្មៅ។
កំប្រុកធំ: ជីវសាស្ត្រ

ជីវសាស្ត្រ 
ប្រភេទ​នេះ​ច្រើន​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ​ខ្ពស់ៗ ដែល​មាន​គំរប​ព្រៃ​ក្រាស់ៗ ហើយ​ំបូរ​រស់​នៅ​តាម​ដង​ទន្លេ ស្ទឹង។ វា​ជា​ត្វ​ដែល​មាន​ការ​ផ្លាស់​ទី​យ៉ាង​រហ័ស​ពី​ដើម​ឈើ​មួយ​ទៅ​មួយ។ ចំណី​អាហារ​របស់​វា​រួម​មាន ផ្លែ​ឈើ គ្រាប់​ធញ្ញជាតិ ស្លឹក​ឈើ សត្វ​ល្អិត និង សត្វ​តូច​ផ្សេងៗ​ទៀត។ សំបុក​វា​មាន​រាង​មូល​ស្ថិត​នៅ​ផ្នែក​ខាង​ចុង​មែក ឈើ​តូចៗ ព័ទ្ធ​ស្លឹក​ឈើ។ សត្វ​ញី​មាន​ដោះ​បី​គូ និង​មាន​កូន​ម្ដង​ពី ១-២ ក្បាល។
កំប្រុកធំ: រប៉ាយ​រស់​នៅ

រប៉ាយ​រស់​នៅ 
នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ប្រភេទ​នេះ​មាន​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​កោះកុង ពោធិសាត់ មណ្ឌលគិរី និង​ខេត្ត​ព្រះវិហារ ហើយ​ប្រភេទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ផង​ដែរ នៅ​ទូទាំង​ឥណ្ឌូចិន ដី​គោក​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី (កោះស៊ូម៉ាត្រា និង កោះចាវា)។
កំប្រុកធំ: ស្ថានភាព​អភិរក្ស

ស្ថានភាព​អភិរក្ស 
កំប្រុក​ធំ​រស់​នៅ​មាន​ដង់ស៊ីតេ​កម្រិត​ទាប ហើយ​គេ​កម្រ​ជួប​ប្រទះ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ធម្មជាតិ។ ប្រភេទ​នេះ​អាច​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ការ​រង​គ្រោះ​ថ្នាក់​ពី​ការ​បាត់​បង់​ទី​ជម្រក និង​ការ​ទាក់​ចាប់ ឬ​បរបាញ់។
កំប្រុកពណ៌: ភិនភាគ

ភិនភាគ 
កំប្រុក​ពណ៌ (វិទ្យាសាស្ត្រ៖ Callosciurus finlaysonii, អង់គ្លេស៖ Variable Squirrel) មាន​ប្រវែង​ក្បាល-ដង​ខ្លួន ១៩០-២៣០ ម.ម. កន្ទុយ​មាន​ប្រវែង​ពី ២២៥-២៤០ ម.ម. និង​មាន​ទម្ងន់ ៣០០ក្រាម។ វា​មាន​មាឌ​មធ្យម និង​មាន​ការ​ប្រែ​ពណ៌​ពី ស ទៅ​ពណ៌ ទឹក​ក្រូច ឬ ខ្មៅ និង​ពណ៌​ចម្រុះ​គ្នា។ ប្រភេទ​នេះ​ភាគ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ភាគ​និរតី ហើយ​ភាគ​ច្រើន​មាន​ពណ៌​ទឹក​ក្រូច។ ចំពោះ​ភូមិភាគ​ខាង​ជើង ប្រភេទ​នេះ​មាន​ពណ៌​ក្រហម​ត្នោត​ដោយ​បង្កង់​ពណ៌​ស​នៅ​គល់​កន្ទុយ។
thumb|right|បង្កង់​ពណ៌​ស​នៅ​គល់​កន្ទុយ
កំប្រុកពណ៌: ជីវសាស្ត្រ

ជីវសាស្ត្រ 
ប្រភេទ​នេះ​ច្រើន​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ​ខ្ពស់ៗ ដែល​មាន​ទី​ជម្រក​ផ្សេងៗ​គ្នា​ជា​ច្រើន នៅ​តាម​ព្រៃ​ស្រោង ព្រៃ​ពាក់​កណ្ដាល​ស្រោង ព្រៃ​របោះ និង​ចម្ការ។ វា​ធ្វើ​សំបុក​ពី​មែក​ឈើ​តូចៗ និង​ស្លឹក​ឈើ នៅ​លើ​មែក​ឈើ​ធំៗ ឬ នៅ​ក្នុង​ប្រហោង​ឈើ។ ចំណី​អាហារ​របស់​វា​រួម​មាន​ផ្លែ​ឈើ គ្រាប់​ផ្លែ​ឈើ ធញ្ញជាតិ និង​សត្វ​ល្អិត។ វា​ជា​សត្វ​រហ័ស​រហួន និង​ផ្លាស់​ទី​ពី​ដើម​ឈើ​មួយ​ទៅ​មួយ​បាន​យ៉ាង​រហ័ស។ វា​អាច​មាន​ជីវិត​រស់​នៅ​រហូត​ដល់​ទៅ​អាយុ ២៧ឆ្នាំ។ សត្វ​ញី​មាន​ដោះ​ពីរ​គូ និង​មាន​កូន​ម្ដង​ពី ១-២ ក្បាល។