navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃការប្រកួតបាល់ទាត់អាមេរិច: ទំនើបកម្មនិងគំនិតច្នៃប្រឌិតថ្មី (1906-1930)

ទំនើបកម្មនិងគំនិតច្នៃប្រឌិតថ្មី (1906-1930) 
ជាលទ្ធផលនៃការធ្វើកំណែទម្រង់ 1905-1906 ដែលជារឿងល្ខោនការបង្កើតដ៏ធំមួយបានក្លាយជាការខុសច្បាប់និងមុខឆ្លងកាត់ផ្លូវច្បាប់។ Bradbury Robinson លេងសម្រាប់លោក Eddy Cochems គ្រូបង្វឹកក្រុមចក្ខុវិស័យនៅសាកលវិទ្យាល័យផ្លូវលោក Louis, បោះនៅក្នុងខែកញ្ញា 5, 1906 ការប្រកួតប្រឆាំងនឹង Carroll បានមហាវិទ្យាល័យនៅ Waukesha ដំណាក់កាលផ្លូវច្បាប់ជាលើកដំបូង។ ការផ្លាស់ប្តូរដ៏សំខាន់មួយផ្សេងទៀតបានអនុម័តជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ 1910 មានតម្រូវការដែលមានអ្នកលេងវាយលុកយ៉ាងហោចណាស់ចំនួនប្រាំពីរនៅលើបន្ទាត់នៃ scrimmage នៅពេលខ្ទាស់, ដែលមានឬគ្មានការរុញទាញនិងការជ្រៀតជ្រែក (អាវុធដែលបានតភ្ជាប់ឬដៃ interlocking ថានៅលើខ្សែក្រវាត់ និងឯកសណ្ឋាន) មិនត្រូវបានអនុញ្ញាត។ ការផ្លាស់ប្តូរទាំងនេះបានកាត់បន្ថយសក្តានុពលយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរងរបួសការប៉ះទង្គិចគ្នា។ គ្រូបង្វឹកមួយចំនួនបានផុសដែលបានទាញយកប្រយោជន៍ពីការផ្លាស់ប្តូរទូលំទូលាយរហូតទាំងនេះ។ អេម៉ុស Alonzo Staggs ណែនាំការបង្កើតថ្មីដូចជាការ Huddle នេះអត់ចេះសោះបង្កនិងការផ្លាស់ប្តូរមុនខ្ទាស់។ គ្រូបង្វឹកផ្សេងទៀតដូចជាចម្រៀងប៉ុបនៅ Warner និង Knute Rockne, ណែនាំយុទ្ធសាស្រ្តថ្មីមួយដែលនៅតែនៅតែជាផ្នែកមួយនៃការប្រកួតនេះ។
ក្រៅពីការបង្កើតថ្មីដែលជាគ្រូបង្វឹកទាំងច្បាប់ជាច្រើនផ្លាស់ប្តូរក្នុងអំឡុងពេលទីបីដំបូងនៃសតវត្សទី 20 មានផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើការប្រកួតនេះភាគច្រើនបានកើនឡើងនៅក្នុងការបើកការប្រកួតការស្លាប់នេះ។ នៅឆ្នាំ 1914 ដែលជាការពិន័យ Roughing ដែល-passer លើកដំបូងត្រូវបានអនុវត្ត។ នៅឆ្នាំ 1918 ច្បាប់ស្តីពីការទទួលសិទ្ធិទទួលបានត្រូវបានបន្ធូរបន្ថយដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យកីឡាករមានសិទ្ធិទទួលបានការចាប់បាល់បាននៅគ្រប់ទីកន្លែងនៅលើច្បាប់តឹងរ៉ឹងវាល-ពីមុនត្រូវបានគេបញ្ជូនបាល់នៅក្នុងកន្លែងតែមួយគត់ដែលអនុញ្ញាតឱ្យទៅកាន់តំបន់មួយចំនួននៃវាល ច្បាប់ដាក់ពិន្ទុបានផ្លាស់ប្តូរផងដែរក្នុងអំឡុងពេលនេះ។ គ្រាប់បាល់បញ្ចូលទីវាលត្រូវបានទម្លាក់ទៅឱ្យបានបីពិន្ទុក្នុងឆ្នាំ 1909 និងចុះចតបានលើកឡើងទៅប្រាំមួយពិន្ទុនៅឆ្នាំ 1912 ។
កីឡាករតារាដែលផុសឡើងនៅដើមសតវត្សទី 20 រួមមានលោក Jim Thorpe ក្រហម Grange, និង Bronko Nagurski; ទាំងបីនាក់បានធ្វើឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់អាមេរិក NFL ថ្មីនេះនិងជួយប្រែក្លាយវាទៅជាការប្រកួតលីកទទួលបានជោគជ័យ។ Sportswriter Grantland ស្រូវបានជួយពេញនិយមកីឡាដោយមានការពិពណ៌នាកំណាព្យរបស់លោកនៃការប្រកួតនិងឈ្មោះហៅក្រៅចម្រុះពណ៌សម្រាប់កីឡាករដ៏ធំបំផុតការប្រកួតនេះក្នុងនោះរួមមាន«បួននាក់ពលសេះ "backfield Notre Dame និង linemen សាកលវិទ្យាល័យ Fordham គេស្គាល់ថាជា«ប្រាំពីរដុំក្រានិត»។
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃការប្រកួតបាល់ទាត់អាមេរិច: Knute Rockne

Knute Rockne 
Knute Rockne បានកើនឡើងដល់លេចធ្លោនៅឆ្នាំ 1913 ដែលជាការបញ្ចប់មួយសម្រាប់សាកលវិទ្យាល័យ Notre Dame, បន្ទាប់មកភាគច្រើនមិនស្គាល់សាលាកាតូលិកមួយបស្ចិមប្រទេស។ នៅពេលដែលកងទ័ពបានកំណត់ពេលវេលា Notre Dame ដែលជាការប្រកួតកក់ក្តៅឡើង, ដែលពួកគេបានគិតថាតិចតួចរបស់សាលារៀនតូចនេះ។ Rockne និង quarterback លោក Gus Dorai បានធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់ប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិតនៃដំណាក់កាលទៅមុខនេះនៅតែស្ថិតក្នុងចំណុចដែលមិនប្រើអាវុធដោយទំនាក់ទំនងនោះដើម្បីកម្ចាត់កងទ័ព 35-13 និងបានជួយបង្កើតសាលារៀននេះថាជាអំណាចជាតិ។ Rockne បានវិលត្រឡប់មកធ្វើជាគ្រូបង្វឹកក្រុមនេះនៅឆ្នាំ 1918 ហើយបានដាក់ចេញដែលជាបទល្មើស Notre Dame ប្រអប់ដែលមានឥទ្ធិពលដោយផ្អែកលើស្លាបតែមួយនៅ Warner នេះ។ គាត់ត្រូវបានគេសរសើរជាមួយការធ្វើជាគ្រូបង្វឹកដ៏ធំជាលើកដំបូងដើម្បីបញ្ជាក់បទល្មើសនៅលើវិស័យការពារជាតិ។ Rockne ក៏ត្រូវបានបញ្ចូលជាមួយនឹង popularizing និងឥតខ្ចោះដំណាក់កាលទៅមុខជាមួយការលេងត្រូវបានគេប្រើកម្រនៅពេលនោះ។ក្នុងឆ្នាំ 1927 ការផ្លាស់ប្តូរស្មុគ្រស្មាញរបស់លោកបានដឹកនាំដោយផ្ទាល់ទៅការផ្លាស់ប្តូរក្បួនដែលមានអ្នកលេងវាយលុកទាំងអស់ត្រូវបញ្ឈប់ការសម្រាប់លើកទីពីរពេញលេញមុនពេលដែលគ្រាប់បាល់នេះអាចត្រូវបានផ្តិតយកចំណាប់អារម្មណ៍។ ជាជាងគ្រាន់តែជាក្រុមក្នុងតំបន់ Rockne របស់ "ការប្រយុទ្ធគ្នាបានអៀរឡង់" បានក្លាយជាល្បីល្បាញ barnstorming និងការលេងរបស់ក្រុមណាមួយនៅទីតាំងណាមួយទេ។ វាគឺអំឡុងពេលកាន់តំណែង Rockne របស់ថាប្រជែង Notre Dame-សាកលវិទ្យាល័យកាលីហ្វញ៉ាភាគខាងត្បូងប្រចាំឆ្នាំបានចាប់ផ្តើម។ លោកបានដឹកនាំក្រុមរបស់គាត់ទៅកាន់កំណត់ត្រាមួយដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មុនពេល 105-12-5 ការស្លាប់មុនអាយុរបស់គាត់នៅក្នុងការធ្លាក់យន្តហោះមួយនៅក្នុងការ 1931. គាត់គឺជាដ៏ល្បីល្បាញដូច្នេះនៅចំណុចដែលថាពិធីបុណ្យសពរបស់គាត់ត្រូវបានចាក់ផ្សាយតាមវិទ្យុជាតិនោះ។
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃការប្រកួតបាល់ទាត់អាមេរិច: ការប្រកួតបាល់ទាត់មហាវិទ្យាល័យទំនើប (ឆ្នាំ 1950 បច្ចុប្បន្ន)

ការប្រកួតបាល់ទាត់មហាវិទ្យាល័យទំនើប (ឆ្នាំ 1950 បច្ចុប្បន្ន) 
បន្ទាប់ពីការទទួលបានភាពជោគជ័យនៃទូរទស្សន៍ដ៏ធំសម្បើមក្នុងការប្រកួតជើងឯកឆ្នាំ 1958 ការប្រកួតបាល់ទាត់មហាវិទ្យាល័យរបស់ជាតិបាល់ទាត់ League បានរីករាយប្រជាប្រិយភាពដូចគ្នានឹង NFL បានយ៉ាងហោចណាស់ក៏នៅលើកម្រិតជាតិទៀតទេ។ ខណៈពេលដែលការប្រកួតទាំងពីរនេះបានទទួលប្រយោជន៍ពីការមកដល់នៃទូរទស្សន៍, ចាប់តាំងពីចុងទសវត្សឆ្នាំ 1950, NFL បានបានក្លាយជាកីឡាដ៏ពេញនិយមនៅទូទាំងប្រទេសខណៈពេលដែលការប្រកួតបាល់ទាត់មហាវិទ្យាល័យបានរក្សាទំនាក់ទំនងក្នុងតំបន់រឹងមាំ។
ក្នុងនាមជាកីឡាបាល់ទាត់ដែលមានជំនាញវិជ្ជាជីវៈបានក្លាយជាបាតុភូតទូរទស្សន៍ជាតិកីឡាបាល់ទាត់មហាវិទ្យាល័យបានធ្វើផងដែរ។ ក្នុងឆ្នាំ 1950, Notre Dame ដែលមានដូចខាងក្រោមថ្នាក់ជាតិដ៏ធំមួយដែលបានបង្កើតឡើងរបស់ខ្លួនបណ្តាញរបស់ខ្លួនដើម្បីចាក់ផ្សាយការប្រកួតនោះទេប៉ុន្តែកីឡាប្រភេទនេះនៅតែរក្សាទុកដោយការនិងមានទំហំធំដូចខាងក្រោមដែលភាគច្រើនក្នុងតំបន់។ នៅឆ្នាំ 1952 បោះបានអះអាងសិទ្ធិផ្សាយទូរទស្សន៏ទាំងអស់សម្រាប់ការប្រកួតរបស់សាប័នរបស់ខ្លួនជាសមាជិកហើយវាតែម្នាក់ឯងចរចាសិទ្ធិទូរទស្សន៍។ស្ថានភាពនេះបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ 1984 នៅពេលដែលសាលារៀនមួយចំនួន brought` ឈុតនៅក្រោម Sherman Antitrust ច្បាប់មួយ តុលាការកំពូលបានសម្រេចប្រឆាំងនឹងបោះនិងសាលារៀនឥឡូវដោយឥតគិតថ្លៃដើម្បីចរចាកិច្ចព្រមព្រៀងទូរទស្សន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។ ABC, កីឡាបានចាប់ផ្តើមផ្សាយមួយប្រកួតថ្នាក់ជាតិនៃសប្តាហ៍នេះក្នុងឆ្នាំ 1966 ការនាំយក matchup គន្លឹះអាជីវកម្មនិងជម្លោះឱ្យទស្សនិកជនទូទាំងប្រទេសជាលើកដំបូង។
ការបង្កើតថ្មីនិងសំណុំលេងបន្តទៅត្រូវបានបង្កើតឡើង។ Emory បេយ៉ាដែលជាជំនួយការគ្រូបង្វឹកនៅក្រោម Darrell រាជនៅសាកលវិទ្យាល័យតិចសាស់បានបង្កើតបទល្មើសរចនាប័ទ្មជម្រើសបីត្រឡប់មកវិញគេស្គាល់ថាជា wishbone នេះ។wishbone នេះគឺជាបទល្មើសរត់ច្រើននោះអាស្រ័យលើ quarterback ធ្វើការសម្រេចចិត្តចុងក្រោយនៅលើទីពីរហើយនៅពេលដែលទៅប្រគល់ឬការបោះបាល់ទៅ។ រ៉ូយ៉ាល់ទៅលើការបង្រៀនបទល្មើសដើម្បីព្យាបាលជំងឺគ្រូបង្វឹកផ្សេងទៀតរួមបញ្ចូលទាំងសត្វខ្លាឃ្មុំកីឡាករ Bryant នៅរដ្ឋ Alabama, លោក Chuck Fairbanks នៅអូក្លាហូម៉ានិងម្រេចលោក Rodgers នៅ UCLA បាន; ដែល Nuevo ទាំងអស់និងបានបង្កើតវាទៅចំណង់ចំណូលចិត្តផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។ នេះបានផ្ទុយពីយុទ្ធសាស្ត្រនៃ wishbone គឺជាការរីករាលដាលបទល្មើសដែលបានបង្កើតឡើងដោយគ្រូបង្វឹកដែលមានជំនាញវិជ្ជាជីវៈនិងមហាវិទ្យាល័យទូទាំងទសវត្សឆ្នាំ 1960 និង 1970 ។សាលារៀនមួយចំនួនទោះបីជាកំណែរត់លេងដែលមានមូលដ្ឋាននៃការរីករាលដាលការប្រើប្រាស់ជាទូទៅបំផុត itsa គឺជាបទល្មើសឆ្លងកាត់បានរចនាឡើងដើម្បី«រីករាលដាល "វាលផ្ដេកនិងបញ្ឈរទាំងពីរនេះ។ ក្រុមមួយចំនួនបានគ្រប់គ្រងដើម្បីសម្របខ្លួនមានជាមួយដងដើម្បីរក្សាការឈ្នះជាប់លាប់ ។ នៅក្នុងចំណាត់ថ្នាក់នៃកម្មវិធីជ័យជំនះបំផុតនោះ, រដ្ឋ Michigan, រដ្ឋតិចសាស់, និង Notre Dame ត្រូវបានចំណាត់រូបថ្លុក Offbeat 1, 2, និង 3 ជាការវិនិច្ឆ័យដោយទាំងឈ្នះសរុបនិងភាគរយឈ្នះ។
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃការប្រកួតបាល់ទាត់អាមេរិច: ជើងឯកស៊េរីចាន

ជើងឯកស៊េរីចាន 
ក្នុងឆ្នាំ 1998 ដែលជាប្រព័ន្ធថ្មីត្រូវបានដាក់ចូលទៅក្នុងកន្លែងដែលហៅថាការប្រកួតស៊េរីចាន។ នេះជាលើកដំបូងវាបានរួមបញ្ចូលសន្និសីទដ៏សំខាន់មួយទាំងអស់ (ឌីតធំខាងកើតធំ 12 ធំដប់, PAC-10 និង SEC) បាននិងទាំងអស់ល្បែងមួយចានធំបួន (បានកើនឡើង, ពណ៌ទឹកក្រូច, ស្ករនិងថ្ងៃឈប់សម្រាក) ។ ម្ចាស់ជើងឯកនៃសន្និសីទប្រាំមួយនាក់រួមមានពីរជម្រើស "នៅធំ»ត្រូវបានអញ្ជើញឱ្យទៅលេងនៅក្នុងការប្រកួតចានបួន។ , ជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយនៃការប្រកួតចំនួនបួនចានបម្រើការងារជាការប្រកួតជើងឯកជាតិ។ ដូចគ្នានេះផងដែរប្រព័ន្ធស្មុគស្មាញនៃការស្ទង់មតិមនុស្សចំណាត់ថ្នាក់កុំព្យូទ័រនិងកម្លាំងនៃការគណនាកាលវិភាគត្រូវបានបង្កើតឡើងស្ថិតក្នុងចំណាត់ថ្នាក់សាលា។ ដោយផ្អែកលើប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់នេះក្រុមលេខ 1 និងលេខ 2 បានជួបគ្នាកាលពីឆ្នាំនៅក្នុងការប្រកួតជើងឯកជាតិ។ ការប្រកួតជំនួយជាប្រពៃណីត្រូវបានរក្សាទុកសម្រាប់សាលារៀននិងកាន់ពែងមិនមែនជាផ្នែកមួយនៃការឈ្នះរង្វាន់ជើងឯកជាតិ។ ឧទាហរណ៍នៅក្នុងឆ្នាំពលមិនជាផ្នែកមួយនៃពានរង្វាន់ជើងឯកជាតិមួយនេះបានកើនឡើងចាននៅតែម្ចាស់ផ្ទះធំដប់និង PAC-10 ដែលជាម្ចាស់ជើងឯក។
ប្រព័ន្ធនេះបានបន្តការផ្លាស់ប្តូរដូចដែលបានបង្កើតសម្រាប់ក្រុមដែលត្រូវបានលៃតម្រូវពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំចំណាត់ថ្នាក់។ នៅពេលធំក្រុមអាចូវ chosen.SQL ពីផ្នែកណាមួយនៃសន្និសីទនេះខ្ញុំបានទោះបីតែមួយជ្រើសរើសរដ្ឋយូថាហ៍ក្នុងឆ្នាំ 2005-បានមកពីសន្និសីទដែលមិន BCS រួបរួម។ ការចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងរដូវកាលឆ្នាំ 2006-គ្រាន់តែជាការប្រកួតលើកទីប្រាំមានឈ្មោះថា BCS ជាតិប្រកួតហ្គេមត្រូវបានបន្ថែមទៅក្នុងកាលវិភាគនេះត្រូវបានចាក់នៅកន្លែងមួយនៃការប្រកួតចំនួនបួនចាន BCS បង្វិលនៅលើមូលដ្ឋានក្នុងមួយមួយសប្តាហ៍បន្ទាប់ពីការប្រកួតចានទៀងទាត់ ។ នេះបានបើកឡើង BCS ដើម្បីបន្ថែមក្រុមទាំងពីរនៅមានទំហំធំ។ ដូចគ្នានេះផងដែរច្បាប់ត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដើម្បីបន្ថែមម្ចាស់ជើងឯកនៃសន្និសីទបន្ថែមប្រាំ (សន្និសីទសហរដ្ឋអាមេរិកសន្និសីទពាក់កណ្តាលអាមេរិកដែលជាសន្និសិទលោកខាងលិចភ្នំសន្និសីទស៊ុនខ្សែក្រវាត់និងសន្និសិទកីឡាលោកខាងលិច) ដែលបានចំណាត់ថ្នាក់ជើងឯករូបថ្លុក Offbeat បាននិយាយនោះបានផ្តល់នៅក្នុងកំពូលទាំងដប់ពីរនៅក្នុង ចំណាត់ថ្នាក់ BCS ចុងក្រោយឬនៅក្នុងកំពូលទាំង 16 នៃចំណាត់ថ្នាក់ BCS និងចំណាត់រូបថ្លុក Offbeat ខ្ពស់ជាងជើងឯកនៃការយ៉ាងហោចណាស់មួយនៃ "សន្និសីទ BCS" (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជាសន្និសិទ "Aq" ប្រកួតដោយស្វ័យប្រវត្តិ) នេះ ជាច្រើនដងចាប់តាំងពី។ ការផ្លាស់ប្តូរច្បាប់នេះត្រូវបានអនុវត្តសាលារៀនពីសន្និសីទដែលមិន Aq បានលេងនៅក្នុង BCS ប្រកួតចាន។ ក្នុងឆ្នាំ 2009 រដ្ឋប័យស៊ីលេង TCU ក្នុង Fiesta ចាន, សាលារៀនជាលើកដំបូងចំនួនពីរពីសន្និសីទដែលមិន BCS លេងគ្នានៅក្នុងការប្រកួតចាន BCS ។ ក្រុមមកពីការមិន Aq ថ្មីបំផុតជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ដើម្បីឈានទៅដល់ការប្រកួតចាន BCS គឺភាគខាងជើងរដ្ឋ Illinois ក្នុងឆ្នាំ 2012 ដែលលេងនៅក្នុង (និងការបាត់បង់) ឆ្នាំ 2013 ពណ៌ទឹកក្រូចចាន។
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃការប្រកួតបាល់ទាត់អាមេរិច: ការពង្រីក

ការពង្រីក 
នៅឆ្នាំ 1921 ក្រុមជាច្រើនទៀតជាច្រើនបានចូលរួមក្នុងការប្រកួតលីកនេះបានបង្កើនការបង្កើនសមាជិកភាពដល់ទៅ 22 ក្រុម។ ក្នុងចំណោមការបន្ថែមថ្មីនេះបានបៃតងឆ្នេរសមុទ្រផាកកឺដែលឥឡូវនេះមានកំណត់ត្រាសម្រាប់ការប្រើវែងបំផុតនៃឈ្មោះក្រុមមួយមិនផ្លាស់ប្តូរនោះទេ។ ផងដែរនៅក្នុងឆ្នាំ 1921, AE Staley ម្ចាស់នៃ Decatur Staleys នេះបានលក់ទៅឱ្យក្រុមនេះលេងគ្រូបង្វឹករបស់លោក George Halas ដែលបានបន្តក្លាយជាមួយនៃតួរលេខដ៏សំខាន់បំផុតនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទីពាក់កណ្តាលជាលើកដំបូងនៃការ NFL បាន។ ក្នុងឆ្នាំ 1921 Halas ជំរុញក្រុមនេះទៅទីក្រុងឈីកាហ្គោ, ប៉ុន្តែ Staleys បានរក្សាទុកឈ្មោះហៅក្រៅ។ នៅឆ្នាំ 1922 ក្រុមនេះត្រូវបានប្តូរឈ្មោះនេះខ្លាឃ្មុំក្រុងឈីកាហ្គោ។ [74] [75] Staleys នេះបានឈ្នះជើងឯក AFPA 1921, ក្របីទាំងអស់លើជនជាតិអាមេរិកនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ក្រោយមកបានសំដៅដល់ថាជា "Staley swindle" មួយ។
ដោយពាក់កណ្តាលទសវត្សឆ្នាំ 1920, សមាជិក NFL បានកើនដល់ 25 ក្រុមនិងមានការប្រកួតលីកជាគូប្រជែងគេស្គាល់ថាជាកីឡាបាល់ទាត់ក្របខ័ណ្ឌ League អាមេរិកត្រូវបានបង្កើតឡើង។ នេះជាគូប្រជែងឈ្មោះ AFL បត់បន្ទាប់ពីរដូវកាលតែមួយនោះទេតែវាតំណាងការចាប់អារម្មណ៍រីកលូតលាស់នៅក្នុងការប្រកួតអាជីព។ តារាមហាវិទ្យាល័យមួយចំនួនបានចូលរួមជាមួយ NFL ជាពិសេសភាគច្រើនក្រហម Grange ពីសាកលវិទ្យាល័យនៃរដ្ឋ Illinois, ទាបបំផុតត្រូវបានគេយកនៅលើដំណើរទស្សនកិច្ច barnstorming ដ៏ល្បីនៅឆ្នាំ 1925 ដោយខ្លាឃ្មុំក្រុងឈីកាហ្គោ។ [74] [77] រឿងអាស្រូវមួយទៀតផ្តោតលើរដូវកាលឆ្នាំ 1925 នោះការប្រកួតរវាងទីក្រុងឈីកាហ្គោ ខានិងទន្សាយទីតាំងផលិត។ រឿងអាស្រូវនេះបានចូលរួមនៅក្នុងកម្មវិធីចាក់ទីក្រុងឈីកាហ្គោ, សិល្បៈ Folz ជួលក្រុមកីឡាករបាល់ទាត់វិទ្យាល័យមួយក្នុងការលេងសម្រាប់ទន្សាយទីតាំងផលិតប្រឆាំងនឹងខាន។ ការនេះនឹងទាបជាងធានាគូប្រកួតសម្រាប់ទីក្រុងឈីកាហ្គោមួយ។ ការប្រកួតនេះត្រូវបានគេប្រើដើម្បីជួយទ្រទ្រង់ភាគរយជ័យជម្នះរបស់ពួកគេខាតបង់-និងជាឱកាសនៃការប្រយុទ្ធឆ្ងាយ 1925 កន្លែងដំបូងជើងឯកឆ្ងាយពី Maroon Pottsville មួយ។ ភាគីទាំងអស់ត្រូវបានផ្តន្ទាទោសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីដំបូងទោះជាយ៉ាងណាវានៅប៉ុន្មានខែក្រោយទុកជាមោឃៈត្រូវបានផ្តន្ទាទោសនោះទេ។ [78] ផងដែរកាលពីឆ្នាំនោះជម្លោះដ៏ចម្រូងចម្រាសមួយដែលមានចំណងជើង NFL ដកហូតពី Maroon និងលោក Howard ច្រាំងសមុទ្រឈ្នះវាទៅខាន។
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃការប្រកួតបាល់ទាត់អាមេរិច: ឆ្នាំ 1932 ការប្រកួតវគ្គជម្រុះ NFL

ឆ្នាំ 1932 ការប្រកួតវគ្គជម្រុះ NFL 
នៅចុងបញ្ចប់នៃរដូវកាលឆ្នាំ 1932 ដែលជាខ្លាឃ្មុំទីក្រុងឈីកាហ្គោនិង Spartans ទីក្រុង Portsmouth ត្រូវបានចងជាមួយកំណត់ត្រាធម្មតារដូវកាលដ៏ល្អបំផុត។ ដើម្បីកំណត់ម្ចាស់ជើងឯកនោះលីកនេះបានបោះឆ្នោតកាន់ការប្រកួតវគ្គជម្រុះលើកដំបូងរបស់ខ្លួន។ ដោយសារតែអាកាសធាតុត្រជាក់, ការប្រកួតនេះត្រូវបានគេប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុងឈីកាហ្គោកីឡដ្ឋានដែលបានបង្ខំឱ្យផ្លាស់ប្តូរការគ្រប់គ្រងបណ្តោះអាសន្នមួយចំនួននៅក្នុងផ្ទះ។ ទីក្រុងឈីកាហ្គោឈ្នះ 9-0 ។ ការប្រកួតវគ្គជម្រុះដូច្នេះដែលបានបង្ហាញពេញនិយមនេះបានរៀបចំឡើងវិញក្នុងលីកចូលទៅក្នុងការបែកបាក់ជាពីរសម្រាប់រដូវកាលឆ្នាំ 1933 ដោយមានអ្នកឈ្នះការប្រកួតឈានទៅរកតំណែងជើងឯកមួយដែលបានកំណត់។ ចំនួននៃការផ្លាស់ប្តូរវិធានថ្មីមួយត្រូវបានបង្កើតឡើងផងដែរ: ប្រកាសគោលដៅនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរឆ្ពោះទៅមុខទៅបន្ទាត់គោលដៅដែលបានលេងជារៀងរាល់ចាប់ផ្តើមពីចន្លោះសញ្ញានេះនិងឆ្លងកាត់មុខអាចមានប្រភពមកពីកន្លែងណាមួយនៅពីក្រោយបន្ទាត់នៃ scrimmage (ជំនួសឱ្យការប្រាំម៉ែត្រនៅពីក្រោយមុន ) ។ [80] [81] [82] នៅឆ្នាំ 1936 ដែលជាការ NFL វិទ្យាស្ថានសេចក្តីព្រាងដំបូងនៃកីឡាករមហាវិទ្យាល័យ។ ការជ្រើសរើសអ្នកឈ្នះពានរង្វាន់ Heisman ដំបូងគឺលោក Jay Berwanger ទេប៉ុន្តែខ្ញុំបដិសេធមិនទៅលេងវិជ្ជាជីវៈ។ [83] ផងដែរនៅក្នុងឆ្នាំនោះឈ្មោះ AFL ផ្សេងទៀតបានបង្កើតឡើងនោះទេប៉ុន្តែវាមានរយៈពេលតែពីររដូវកាលនេះផងដែរ។
យោងតាម​ History of American football
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃរូបថត

thumb|right|200px|រូបថតធម្មជាតិអំពីការរស់នៅប្រហែលឆ្នាំ១៨២៦របស់លោកនេសេបប៉រ​​​​ នីហ្វ
"បង្ហាញនៅលី​ ហ្គ្រាស," សៀនលុប ឌី​វ៉ារិននេស (បារាំង).
រូបថតដែលគេបានបង្កើតដំបូងគេគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៨២៦Seizing the Light: A History of Photography By Robert Hirschដោយជនជាតិបារាំងឈ្មោះចូសេប​ នេសេបប៉រ នីហ្វ(Joseph Nicéphore Niépce)Seizing the Light: A History of Photography By Robert Hirsch។
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃរូបថត: ដើមកំនើតនៃពាក្យ​រូបថត

ដើមកំនើតនៃពាក្យ​រូបថត
ពាក្យរូបថតគឺមកពីភាសាក្រិច ផូ(phōs)​ មានន័យថាពន្លឺ​ ក្រាហ្វិន(gráphein)មានន័យថា​គូស​។ ពាក្យនេះត្រូវ​បានបកប្រែដោយលោក​ចន ហើស្សែល(John Herschel)នៅឆ្នាំ​១៨៣៩។
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃរូបថត: បច្ចេកវិទ្យាដំបូង

បច្ចេកវិទ្យាដំបូង
thumb|200px|កាម៉ារ៉ាអប់ស្កូរ៉ាប្រើសំរាប់ថតរូប
រូបថតបានបង្កើតឡើងដោយសារការផ្សំរវៀងបច្ចេកវិទ្យាផ្សេងៗ។​រូបថតដំបូងគឺត្រូវបានបង្កើ់តឡើងដោយអ្នកទស្សនវិទូជនជាតិចិនឈ្មោះ​​មូ​ ទី(Mo Ti )​និង​អ្នកគណិតសាស្រ្តជនជាតិក្រិច​ឈ្មោះ​អារីស្តល(Aristle)​និង​អេឃ្លីត(Euclid)​បានបង្ហាញពី​កែវរបស់កាម៉ាសំរាប់ថត​​នៅស.វ​ទី៤និង​ទី៥នៃBCE។"Light Through the Ages" .ហើយនៅស.វ​ទី៦​​ អ្នកគណិតសាស្រ្តប្រទេសប៊ីសង់បានប្រើកាម៉ារ៉ា​អ​ប់ស្កូរ៉ា(camara obcura)​នៅក្នុងការពិសោធន៍របស់គាត់Alistair Cameron Crombie, Science, optics, and music in medieval and early modern thought, p. 205អប​ អាល ហៃដាម (Ibn al-Haytham) (Alhazen)នៅឆ្នាំ៩៦៥ដល់ឆ្នាំ​​១០៤០​បានសិក្សាអំពីកាម៉ារ៉ា​ អប់ស្កូរ៉ានិង​កែវថត​របស់កាម៉ារ៉ា អាលប៊ឺតូស(Albertus Magnus)បានរកឃើញប្រាក់និង​នីត្រាតនៅឆ្នាំ១១៩៣និងឆ្នាំ១២០៦ ។ ចក​ហ្វេប្រ៊ីខៀសបាន​រកឃើញ​មាសនិង​ក្លូរីន។​ដានីលបានបង្ហាញពីសន្ទះនៅក្នុងកាម៉ារ៉ានៅឆ្នាំ១៥៦៨។ វាលហិល​ ហូមប៊ឺហ្គបានបង្ហាញវិធីដែលព្លឺធ្វើអោយភាពងងឹតខ្លះនៃគីមីនៅឆ្នាំ១៦៩៤។​ប្រលោមលោក ហ្គីបផាថៃ(Giphantie)បានបង្ហាញនូវអ្វីដែលគេបានបកប្រែដូចជា​រូបថត។
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃរូបថត: ព៌រនៃរូបថត

ព៌រនៃរូបថត
thumb|200px|left|រូបថតមានព៌រដំបូងធ្វើដោយJames Clerk Maxwell, 1861.
ទោះបីជាព៌ណនៃរូបថតត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងស.វទី១៩ការពិសោធន៍បានបង្ហាញនៅក្នុងរូបភាពបណ្ដោះអាសន្នប្រសើជាងធ្វើ​ជារូបភាពពិតលើសពីនេះទៅទៀតនៅឆ្នាំ១៨៧០អ្វីដែលគេធ្វើបានមនអាចស្គាល់ពន្លឺក្រហមរឺបៃតងឡើយ។រូបថតដែលមានព៌រដំបូង​បានបន្ថែមនូវចំរៀកសំពត់នៅឆ្នាំ១៨៦១​ដោយScottishដែលជាអ្នកចូលចិត្តរូបថតឈ្មោះJames Clerk Maxwell.​ ជាវិធីដែលយកទៅប្រើសំរាប់ធ្វើរូបថតនៅឆ្នាំ១៨៦២ដោយអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តជនជាតិបារាំងពីរនាក់Louis Ducos du Hauronនិង Charles Cros.​ការប្រើវិធីនេះដើម្បីធ្វើហ្វីមព៌ណប្រាក់ទៅជាព៌ណបៃតងនិងព៌ណទឹកក្រូច​ដែលបានរកឃើញ​​​នៅឆ្នាំ១៨៧៣និង១៨៨៤ដោយHermannW.Vogel,ប៉ុន្តែព៌ណក្រហមមិនអាចបង្កើតបានទេរហូតដល់ជិតស.វទី២០។​ការប្រើប្រាស់រូបថតមានព៌ណគ្រាប់Autochrome,មិនមាននៅតាមទីផ្សារហូតដល់ឆ្នាំ១៩០៧។ហើយវាអាស្រ័យទៅលើប្រភេទកាម៉ារ៉ាដែលកំពុងប្រើpotato starch។​​​​​​កាម៉ារ៉ាដែលមានពន្លឺក្រហម បៃតង ខៀវ​បានខ្លាយទៅជារូបថតដែលមានអត្ថន័យ។​​​ផ្ទាំងរូបថតបានមានការរីកចំរើននិងពេញនិយមដែលមានទេសភាពនិងផ្ទុកនូវព័ណដើមទាំងស្រុង។​ប្រភេទរូបភាពមានព៌ណដទៃទៀតដូចជារូបភាពដែលមានព៌ណចែកដាច់ពីគ្នារបស់លោក​Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskiiដែលមានបីព៌ណដូចជា​ ក្រហម បៃតង និងខៀវ។​នេះគឺជាម៉ាស៊ីនពិសេសសំរាប់បង្ហាញ​ប៉ុន្តែនៅពេលដែលផ្ដិតគឺមានលទ្ធផលល្អ។​​​​​​​ការប្រមូលកែវថតរបស់គាត់ត្រូវបានទិញដោយទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់Library of Congress នៅឆ្នាំ១៩៤៨​ ហើយអាចប្រើនៅក្នុងកាម៉ារ៉ាឌីយីថល។​​
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃរូបថត: ភាពជឿនលឿននៃកាម៉ារ៉ាឌីយីថល

ភាពជឿនលឿននៃកាម៉ារ៉ាឌីយីថល

thumb|right|កាម៉ារ៉ាកានុង Canon PowerShot A95
ការ ឧបករណ៍សំរាប់ផ្ទុក(charge-coupled device) (CCD)គឺមានសារសំខាន់ក្នុងការបង្កើតកាម៉ារ៉ាឌីយីថល។វាត្រូវបានបង្កើតនៅឆ្នាំ១៩៦៩ដោយWillard Boyle និង George E. Smith at AT&T Bell Labs។ កន្លែងពិសោធន៍កំពុងតែបង្កើតកាម៉ារ៉ានៅលើទូរស័ព្ទ(Picturephone)និងបង្កើតmemory។ គំនិតពីរនេះត្រូវបានរកឃើញដោយBoyle និង Smith ជាអ្នកមានគំនិតឆ្នៃប្រឌិតបង្កើតនូវអ្វីដែលក្រុមពួកគេបង្កើតគឺ'Charge "Bubble" Devices'។ការប៉ិនប្រសព្វក្នុងការបង្កើតរបស់ពួកគេបានផ្ទេររហូតនៃពាក់កណ្តាលរង្វង់។
 1973 - Fairchild Semiconductorគេបានបង្កើតរូបថតយ៉ាងធំពីCCD chipដែលមានទំហំ100បន្ទាត់ដេកនិង100បន្ទាត់ឈរ.
 1975 - Bryce Bayer of Kodak បានបងកើតBayer filter ជាគំនូដែលមានភាពលំអតូចៗសំរាប់ព៌ររូបភាពរបស់CCD 
 1986 - អ្នកវិទ្យាសាស្រ្តKodakបានបង្កើតនៅមុនគេលើពិភពលោកmegapixel។ webបានក្លាយជាពេញនិយមដែលផ្ទុកនិងចែករំលែករូបថតដែលមានតាំងពីដំបូងដាក់នៅវិបសាយដោយ Tim Berners-Leeនៅឆ្នាំ១៩៩២(ជារូបថតនៃក្រុមផ្ទះ(CERN) Les Horribles Cernettes)។សព្វថ្ងៃនេះវិបសាយដែលល្បីមានFlickr, Picasa និង PhotoBucket ដែលត្រូវបានប្រើដោយមនុស្សរាប់លាននាក់និងចែករំលែករូបភាពរបស់ពួកគេ។
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃរូបថត: ផ្សេងៗ

ផ្សេងៗ
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃកាម៉ារ៉ា
បច្ចេកវិទ្យារូបថតរបស់Timeline
បញ្ជីនៃរូបថតដំបូង
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃរូបថត: លើកតំកើងការអាន

លើកតំកើងការអាន 
រូបថតចំនួនប្រាំនៅស.វ​ទី១៩របស់ Hannavy, John. ENCYCLOPAEDIA  
 Clerc, L.P. ទ្រឹស្ដីថតរូបនិងការអនុវត្តន៍បានក្លាយជាអ្នកកែប្រែភាសាខ្មែរនៃ "La Technique Photographique"
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃរូបថត: ទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ

ទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ

The Photo History Timeline Collection
A history of photography from its beginnings till the 1920s, by Dr. Robert Leggat
History of photography , by J. Monge-Najera, University of Costa Rica
The First Photograph at The University of Texas at Austin
Alhazen, Kepler and the History of Optics 
Camera Obscura , digital library on the history photographic techniques
ប្រវត្តិសាស្រ្តភាសាខ្មែរ

អក្សសាស្រ្តខ្មែរ
 
ភាសាខ្មែរជាភាសាដែលមានវ័យចំនាស់ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៏ ហើយមានការឆ្លងកាត់នៅការវិវរឌ្ឍន៏ជាច្រើនលើកច្រើនសារ។ហើយប្រជាជនខ្មែរបានប្រើប្រាស់ភាសា ជាតិរបស់ខ្លួន​ដើម្បីធ្វើការទំនាក់ទំនងគ្នាទៅមកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ប្រវត្តិសាស្រ្តភាសាខ្មែរ: ពីបាលីសំស្ក្រឹត

ពីបាលីសំស្ក្រឹត 
ភាសាខ្មែរត្រូវបានមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំ ដោយសា ភាសាបាលីសស្រ្តឹត និង ភាសាបាលី ជាពិសេសនោះនៅក្នុងេវង្សត្រកូលស្តេច និង នៅក្មុង បញ្ជីសាសនា បើតាមយាននៃសាសនាហិណ្ឌូ និងព្រះពុទ្ធសាសនា។ ភាសាខ្មែរត្រូវបាននិយាយឡើង ចងចាំ និង សរសេរដោយពួកក្រុមគ្រួសារខ្មែរមន។ដូចជាលទ្ធផលនៃភូមសាស្រ្ត ជាញាតិសន្តាន ភាសាខ្មែរបានមានទ្ធិពលហើយនិងផងដែរបានមានឥទ្ធិពលដោយ ភាសាមួយចំនួនដូចជា ថៃ ឡាវ វៀតណាម និងចាម ដែលរួមបញ្ជូលទាំអស់ នៅក្មុងឧបទ្វិប អាសីខាងត្បូងភាគខាងកើត ដែលតាំងពីមានការផ្ទុកនៅគុណភាពខ្ពស់នៃសាសស្រ្តិត និង បាលីអោយមានអនុភាពឡើង។
ជាងនេះទៅទៀតទំរងនៃភាសាខ្មែរមានសភាពដូចគ្នាទៅនិងការលិចឡើងជា មួយលក្ខណៈរបស់វា ហើយទាញយកពាក្យពីបាលីសំស្ក្រឹត។ជាមួយនិង ផ្ទាំសិលាដែលមានផ្ទាំសិលាចាស់បំផុតបានសរសេរពីភាសាខ្មែរគឺត្រូវបាន ស្វែងរកឃើញហើយឆ្លាក់ឆ្នាំ ៦១២មុនពុទ្ធសករាជ។
ប្រវត្តិសាស្រ្តភាសាខ្មែរ: ចំលាក់លើផ្ទាំសិលាចារឹកលើកទី១

ចំលាក់លើផ្ទាំសិលាចារឹកលើកទី១ 
សេចក្តីពេញចិត្តចំពោះសិលាចរិតនៅលើផ្ទាំសិលានៅពេលដែលមានធាតុដើម នៅក្នុងប្រាសាទដែលភាគច្រើនគឺស្តីពីសាសនា ជាការប្រារព្ធពិធីបុណ្យសាសនា និងជាទស្សនៈវិជ្ជាជាដើម។វីរកម្មនៃ Ramayana និង Mahabharata គឺជាការ ប្រែក្លាយ យ៉ាងទាន់ហន់នៃស្តេចសត្វ មានជីវិតនិង ជាកំនាព្យដែល ធ្វើអោយ រំភើបចិត្ត។ ផ្នែកខ្លះនៃផ្ទាំសិលាចរិកជា បញ្ជី ដ៏មាន អត្ថប្រយោជន៏ផងដែរ។ហើយនៅពេល ដែលវាបានទទួលងារជា ម្ចាស់ នៃប្រាសាទ និងដោយពួកអ្នកមាន បណ្ដាសក្តិ ដែលមានភាពខុសគ្នាពី ការជំទាស់ ដែលត្រូវការ សំរាប់ការរៀបចំពិធីបុណ្យ នៃសាសនា។ទោះបីជាអត្ថប្រយោជន៏  ទាំងនេះ និងការ ជំទាស់ មានភាពយូរលិចបាត់ ក៏ដោយ បញ្ជីទាំង នេះបាន បំរើដល់ការបង្ហាញផ្សេងៗ ទៀត ដោយគ្មាន កង្វល់ចំពោះ ចំនេះដឹងទូ ទៅនៃ សម័យ អង្គរ ។ វត្ថុតាងបន្តិចបន្ទួច បាន និយាយអំពីជីវិតសាមញនៃ ប្រពៃណីក្មុងស្រុក របស់ប្រជាជន។ ទោះជាយ៉ាង ណាក៏ដោយ សិលាចរិតនេះបាន ជួយ ដើរត្រឡប់ទៅកាន់ផ្លូវប្រវត្តសាស្រ្ត នៃភាសាខ្មែរនិងបានយល់ពី នយោបាយ និងរចនាសម្ព័ន។

ចំពោះការសរសេរគឺបានធ្វើការឆ្លាក់នៅលើផ្ទាំសិលាដែលអាចកំណត់ពីថ្ងៃ ខែគឺនៅសតវត្យរ៏ទី៥ និង ទី៦ដែលបានបង្ហាញពី ការជះឥទ្ធិពលដ៏ខ្លាំខ្លានៃប្រទេសឥណ្ឌា។
ភាសាខ្មែរពីដើម (ឬខ្មែរអង្គរ)គឺជាភាសាដែលត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងចក្រភពខ្មែរពី សតវត្សរ៏ទី៩រហូតដល់ សតវត្សទ១៣ ដែលជាពេលវេលាមានការអន់ថយនៃចក្រភព។ 
ភាសាខ្មែរដើម គឺត្រូវបានពិសោធន៏ដោយប្រភពដើម និង ត្រូវបានសិក្សាយ៉ាងស៊ីជំរៅដោយអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួន។ ហើយវាជាភាសាសំខាន់ទីពីរត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយ(បន្ទាប់ពីភាសាវៀតណាម) ដែល អ្នកមាននិយាយជាភាសាខ្មែររហូតដល់១០លាននាក់។
ប្រវត្តិសាស្រ្តភាសាខ្មែរ: ចំលាក់លើផ្ទាំសិលាចារឹកលើកទី២

ចំលាក់លើផ្ទាំសិលាចារឹកលើកទី២ 
     នៅកំឡុងឆ្នាំ១២០០ សិលាចរិតបានសរសេរនៅក្នុងបាលីសំស្រ្តឹត និងភាសាខ្មែរគឺត្រូវ បានរកឃើញ។អក្សរចរិកគឺបានឆ្លាក់នៅលើផ្តាំងសិលាជាមួយនិងការបង្កើតការងារនៃការគោរព
ដ៏ខ្ពងខ្ពស់ទៅលើព្រះផ្សេងៗនៅក្នុងព្រះវិហារ។ដោយសារព្រះអាចដឹកនាំពួកគេនៅពេលដែល
ជនជាតិខ្មែរចាប់ផ្តើមចេះធ្វើបុណ្យទៅដល់ព្រះរបស់ពួកគេ ជាការគោរពយ៉ាងជ្រាល ជ្រៅពីការការពាររបស់ពួកគេ
 និងការប្រទានពររបស់ព្រះអាចអោយពួកគេមានសេចក្តីសុខ។
      ប្រាសាទនៅសម័យអង្គរជាច្រើនត្រូវបានស្វែករកឃើញនៅលើចំនុចផ្សេងឯទៀតនៃសិលាចរិកនៅ ក្នងភាសាទាំងពីរគឺ 
បាលីសំស្រ្តឹត និងភាសាខ្មែរ។មិនត្រឹមតែប៉ុននោះអ្វីដែលគួរអាយពេញ ចិត្តទាំងនេះវាមានភាពខុសគ្នា ក្នុងលក្ខណៈប្លែកៗពីគ្នា។
បាលីសំស្ក្រឹតជាភាសាដ៏ពិសិដ្ឋ នៃជនជាតិឥណ្ឌានិងបាថែរក្សាក្នុងទំរងដើមដោយសារការបកប្រែ ដោយសារនណាម្នាក់។វាពិតជាពិបាកជឿរថានៅពេលអារ្យធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នៃប្រជាជនខ្មែរជាមួយការ អភិវឌ្ឍប្រព័ននៃការសរសេរពីការបង្ហាញអក្សរសាស្រ្តខ្មែរ។
ត្រឹមតែអក្សសាស្រ្តខ្មែរអាចអោយដឹងតាំង ពីការការពារទៅលើផ្ទាំសិលាចរិក អាចសរសេរពីសំភារៈដែលមិនកំនត់នៅលើផ្ទាំសិលាដទៃទៀត ដែលអាចជឿពីការបាត់បង់ជាមួយពេលវេលានិងប្រហែលជាមានការរស់នៅរហួត
ដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ទៅតាមប្រពៃណីទំនៀមទំលាប់តាមតំបន់
ប្រវត្តិសាស្រ្តភាសាខ្មែរ: ការប្រើប្រាស់

ការប្រើប្រាស់ 
ខ្មែរជាអ្នកនិពន្ធសរសេរអក្សរដោយផ្ទាល់ ត្រូវបានស្កាល់ថាខ្មែរ។ភាសាខ្មែរខុសប្លែកពីភាសាជិតខាង ដូចជា ភាសាថៃ ឡាវ និង ភាសាវៀតណាម ព្រោះតែវាមិនមែនជាសំនៀងភាសា។ព គ្រាមភាសាសំខាន់ៗ អញមញអាចស្ដាប់បាន ងាយយល់ គឺ 
បាត់តំបង និយាយជាភាសាភាគខាងជើងនៃប្រទេស។
ភ្នំពេញ ជារាជធានីគ្រាមភាសា និង គឺផងដែរ ត្រូវបាននិយាយនៅជុំវិញខេត្ត។
ភាសាភាគ ខាងជើង ត្រូវបានស្គាល់ថា ជាភាសាខ្មែរសុរិន ត្រូវបាននិយាយដោយជាតិពន្ធភាសាដើម ខ្មែរទៅភាគខាងជើងទឹកដីថៃ។ 
ខ្មែរក្រុម ឬ ខ្មែរភាគខាងត្បូងត្រូវបាននិយាយដោយ អន្តោគ្រាមខ្មែរ(ក្នុងស្រុក) ប្រជាជន នៃដែនដីសណ្ដរទន្លេមេគង្គ។
ខ្មែរក្រវាញ ជាភាសាដែលគេលែងប្រើ ដោយសារតែមានមនុស្សនិយាយតិចតួចនៅភ្នំក្រវាញ នៃភាគលិចនៃប្រទេសនម្ពុជា។
ប្រវត្តិសាស្រ្តភ្នំពេញ: ប្រវត្តិភ្នំពេញ

ប្រវត្តិភ្នំពេញ 
រូបភាពតូច|វត្តភ្នំដូនពេញកាលពីឆ្នាំ ១៩៦០ មុនខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ
ការបង្កើតរាជធានីភ្នំនៃប្រទេសកម្ពុជាគឺជាការនិយាយអំពីប្រវត្តិសាស្រ្តទាក់ទងនិងព្រឹត្តិការណ៍របស់ព្រះបាទពញាយ៉ាត។ រាជធានីភ្នំពេញនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងលើក ដំបូងនៅក្នុងសតវត្សទី ១៥ក្នុងអំឡុងរជ្ជកាលព្រះបាទស្រីសុរិយោព័រ(ពញាយ៉ាត) ដែលព្រះអង្គបានបោះបង់ចោលរាជធានីអង្គរ ហើយបានមកសាងសង់រាជធានីថ្មីមួយ ទៀតនៅទួលបាសានក្នុងខេត្តស្រីសឈរ ដែលសព្វថ្ងៃត្រូវបានគេហៅថាជាស្រុក ស្រីសន្ធរ ខេត្តកំពង់ចាម។ ព្រះអង្គរគង់នៅទីនោះបានតែមួយឆ្នាំគត់ ដោយសារ តែមានទឹកជំនន់រាល់រដូវវស្សាទើបព្រះអង្គរធ្វើការ ប្ដូររាជធានីនេះមកសាងសង់រាជធានីថ្មីមួយទៀតតាមបណ្តោយមាត់ទន្លេចតុមុខ (ទន្លេមុខបួន) នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣៤ ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅថា រាជ ធានីភ្នំពេញ។
ការសាងសង់ព្រះរាជវាំងនៅទីក្រុងភ្នំពេញមានពីរលើកគឺ ៖
• លើកទី១ នៅគ្រិស្តសតវត្សទី១៥ រជ្ជកាលព្រះបាទពញាយ៉ាត តែមិនស្ថិតស្ថេរ ។
• លើកទី២ នៅគ្រិស្តសតវង្សទី១៩ រជ្ជកាលព្រះបាទនរោត្តមទើបស្ថិតស្ថេរ។
ការសាសង់រាជធានីពីរលើកដោយសារតែក្រោយពីការស្ថាបនាលើកទី១ គឺ គស ១៤៣៤ ដល់ ១៤៩៧ នោះព្រះរាជវាំងបានទៅសាសង់នៅស្រីសន្ធរវិញ ក្រោយពីស្រីសន្ធរ ទៅពោធិ៍សាត់ ទៅបរិបូណ៌ (អម្រាគិរិនបូរណ៌) ទៅលង្វែក ទៅឧត្តុង្គ ហើយក្រោយពីឧត្តុង្គ ព្រះរាជវាំងត្រឡប់មកសាសង់នៅក្រុងភ្នំពេញវិញ ជាលើកទី២ នៅ គ.ស. ១៨៦៥ ទើបបានស្ថិតស្ថេររហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
រូបភាពតូច|វត្តភ្នំ កាលពីឆ្នាំ២០១៦