ប្រវត្តិប្រទេសថៃ: ការលេចឡើងនូវ[[រដ្ឋាភិបាលយោធានិយម]]  (១៩៣២-១៩៤៨)

ការលេចឡើងនូវរដ្ឋាភិបាលយោធានិយម  (១៩៣២-១៩៤៨) 

អ្នកធ្វើបដិវត្តន៍ឆ្នាំ ១៩៣២ រួមមានទាំងពួកស៊ីវិល និង កងកំលាំងប្រដាប់អាវុធ។   គោលបំណងសំខាន់ របស់គេគឺ ការណែនាំដំបូងនៃប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យសភា ហើយពួកគេបង្កើតសភាជាតិមួយនៃសមាជិកដែលត្រូវ បានគេជ្រើសរើស និងតែងតាំង។  ប៉ុន្តែចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ សភាបានជួបប្រទះនូវភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នា ដ៏ជាក់ ស្តែង។  ៦០ឆ្នាំក្រោយឆ្នាំ១៩៣២ កងយោធាការពិតទៅជាអ្នកគ្រប់គ្រងរដ្ឋាភិបាលថៃ។  ចំពោះមូលហេតុនាំឱ្យមាន ការគ្រប់គ្រងដោយកងកំលាំងនោះគ្មានបង្ហាញពីការគាបសង្កត់ ឬផ្តល់ផលអវិជ្ជមានទាំងស្រុងនោះទេ។  

ទី១ ៖ មេដឹក នាំកងទ័ពថៃប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាដូចជាមិនសូវជា ធ្ងន់ធ្ងរក្នុងការធ្វើសមាហរណកម្មថ្នាក់ជាតិ    ប្រវត្តិសាស្ត្របានទុក តំណែលឱ្យពួកគេនូវប្រទេសមួយដែលមានភាពតានតឹង ផ្នែកជាតិសាសន៍ឬមនោគមវិជ្ជាសាសនា  វប្បធម៌តូចៗ ដែល ទាក់ទងគ្នា។ ហីយពួកគេជាធម្មតាអាចបង្កើតឆន្ទៈខ្លួនគេ ដោយស្នាដៃដ៏ភ្លឺស្វាងមួយ។  

ទី២ៈ  ជាទូទៅពួកគេមាន សុឆន្ទៈអាចតំរូវចិត្ត និងផ្តល់តំណែងដល់ពួកវរជនផ្សេងទៀតនៅក្នុងដំណើរការអំណាច ហើយពួកវរជនទាំងនោះ (អ្នកនយោបាយស៊ីវិល  ការិយាល័យ និងអ្នកនយោបាយជំនួញ) អាចនឹងទទួលយកដោយឥតជំទាស់នូវឧត្តមភាព ផ្នែកកងទ័ព។  

ទី៣ ការរេរានៃរចនាសម្ពន្ធ័រដ្ឋាភិបាលអាចត្រូវបានបញ្ចៀស តែមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាព  ដោយសារ ជម្លោះនៅក្នុងជួរកងទ័ព និងបំលាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលដោយរដ្ឋប្រហារក្នុងជួរយោធា។  ចុងក្រោយ រដ្ឋាភិបាលយោធាអាច នឹងបន្តធ្វើទំនើបភាវូបនីយកម្ម  ការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ច និងការពង្រីកនូវវិស័យអប់រំ និងវិស័យផ្សេងៗទៀត។ ក្នុងរយៈ ពេល ២ឬ៣ ទសវត្សរ៍នេះហាក់បីដូចជាធ៉្វើយុត្តិកម្មវិស័យកង់ទ័ព ទោះបីវាជាការធ្វើឱ្យអន្តរាយដល់ខ្លួនយ៉ាងពិត ប្រាកដក៏ដោយ។  ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមដែលមានការអប់រំដ៏ល្អប្រសើរជាងមួយ អាចនៅទីបំផុតដាក់ សំពាធសំរាប់រដ្ឋាភិបាលតំណាងច្រើន។ ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៣០ ថៃនៅជាប្រទេសមួយលើសលុបដោយប្រជាកសិករ។  ចំពោះកងទ័ពជាស្ថាប័នទំនើបបំផុត រៀបចំល្អបំផុតរបស់វា។  ស្ថានសំខាន់របស់កងកំលាំងប្រដាប់អាវុធក្នុងបដិវត្តន៍ ឆ្នាំ ១៩៣២ ត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៣៣ នៅពេលដែលអ្នកប្រឆាំងអ្នករាជានិយមធ្វើព្យុះហយាត្រា នៅក្រុងបាងកក។ពួកគេត្រូវបានវាយច្រានដោយកងទាហានដែលបញ្ជាដោយវិរសេនីយទោ សក្តិ ៤ កន្លះ  ភិបុល សង្គ្រាម 9 ភហិបុន ន្សាងកហរាមប។  

ប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមក ភិបុល បានក្លាយជារដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ។  ពេលនោះគាត់ កាន់កាប់តំណែងផ្សេងៗរហូតក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រី នាឆ្នាំ១៩៣៨ ដោយដឹកនាំគណរដ្ឋមន្ត្រីនៃពួកកងទ័ពប្រកប ដោយឥទ្ធិពលខ្ពស់។  ភិបុល និង អ្នកគាំទ្រ   ដោយគ្មានការទុកចិត្តពីពួកលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ បច្ចឹមប្រទេសនៃរយៈ ពេលនោះបានចាប់អារម្មណ៍លើគំរូនយោបាយផ្សេងៗទៀតគឺ  ផាស៊ីសអ៊ីតាលី   អាល្លឺម៉ង់ និង ជប៉ុន ដែលជាប្រទេស អាស៊ីតែមួយ ដែលហាក់ដូចជានូវទំរង់គំរូមួយសំរាប់ទំនើបភាវូបនីយកម្មដល់ថៃ។  ភិបុលបានចាប់ផ្តើមប្រើទំរង់មួយ ចំនួននៃលទ្ធិផ្តាច់ការយ៉ាងឆាប់រហ័ស  ចាប់ពួកប្រឆាំង លើកខ្លួនឯងជាមេដឹកនាំដ៏ប្រសើររបស់ថៃ  ធ្វើអោយរំភើបដល់ អារម្មណ៍នៃអ្នកជាតិនិយមសេរីមួយនៃអាណិត្តវប្បធម៌បានប៉ុនប៉ងធ្វើបំលាស់ប្តូរសង្គមនិងសេដ្ឋកិច្ចដ៏រហ័ស ។  នៅក្នុង ស្រុកចលនាដ៏សំខាន់បំផុតរបស់គឺ ការតាក់តែងច្បាប់សំដៅរកជនជាតិចិននៅក្នុងប្រទេសថៃ។  ការសហប្រតិបិត្តថ្នាក់ រដ្ឋមន្ត្រី ដណ្តើមមកកាន់កាប់លើទំនិញដូចជា ស្រូវ  ថ្នាំជក់ និង ប្រេង ហើយមុខរបរជនជាតិចិនប្រឈម មុខនិងការ ទារពន្ធថ្មី  និងការត្រួតត្រា ។  ដឹងពីរបៀបនៃសេដ្ឋកិច្ចចិនតាមពិតទៅគឺមានតំលៃជ្រុលរង្វាស់រង្វាលប្រឆាំងនឹងចិន ដើម្បីគេរុញច្រាន តែគោលនយោបាយភិបុលអាចមានឥទ្ធិពលរហូត។  ពួកគេធ្វើឱ្យជនជាតិចិនមករស់នៅលាយឡំនឹង សង្គមថៃ តាមរយៈដៃគូពាណិជ្ជកម្មចិនថៃ   ការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងការទទួលយកពួកជនជាតិចិននូវភាសាថៃ ការអប់រំ និងវប្បធម៌។  ពួកគេក៏បានចាប់ផ្តើមបណ្តុះបណ្តាលឱ្យបណ្តាលរដ្ឋខ្លាំងៗនូវការចូលរួមសេដ្ឋកិច្ច ដែលធ្វើឱ្យ ពិបាកឃើញនូវខ្សែបន្ទាត់រវាងអ្នកប្រកបមុខរបរ និងអ្នកទាំងឡាយដែលកាន់អំណាចនយោបាយ និង ការិយាធិប តេយ្យ។ ដោយបន្តអនុវត្តន៍ គោលដៅជាតិនិយមរបស់ខ្លួន។