navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
តេរសកណ្ឌ: [[សង្ឃាទិសេស​ទី ២]]

សង្ឃាទិសេស​ទី ២

សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
តេរសកណ្ឌ: [[សង្ឃាទិសេស​ទី ៣]]

សង្ឃាទិសេស​ទី ៣

សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
តេរសកណ្ឌ: [[សង្ឃាទិសេស​ទី ៤]]

សង្ឃាទិសេស​ទី ៤

សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
តេរសកណ្ឌ: [[សង្ឃាទិសេស​ទី ៥]]

សង្ឃាទិសេស​ទី ៥

សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
តេរសកណ្ឌ: [[សង្ឃាទិសេស​ទី ៦]]

សង្ឃាទិសេស​ទី ៦

សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
តេរសកណ្ឌ: [[សង្ឃាទិសេស​ទី ៧]]

សង្ឃាទិសេស​ទី ៧

សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
តេរសកណ្ឌ: [[សង្ឃាទិសេស​ទី ៨]]

សង្ឃាទិសេស​ទី ៨

សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
តេរសកណ្ឌ: [[សង្ឃាទិសេស​ទី ៩]]

សង្ឃាទិសេស​ទី ៩

សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
តេរសកណ្ឌ: [[សង្ឃាទិសេស​ទី ១០]]

សង្ឃាទិសេស​ទី ១០

សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
តេរសកណ្ឌ: [[សង្ឃាទិសេស​ទី ១១]]

សង្ឃាទិសេស​ទី ១១

សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
តេរសកណ្ឌ: [[សង្ឃាទិសេស​ទី ១២]]

សង្ឃាទិសេស​ទី ១២

សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
តេរសកណ្ឌ: [[សង្ឃាទិសេស​ទី ១៣]]

សង្ឃាទិសេស​ទី ១៣

សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
តេរ៉ា អេ ប៉ៃសៅ

តេរ៉ា អេ ប៉ៃសៅ () គឺជាតេឡេណូវេឡាប្រេស៊ីលបង្កើត​ឡើងដោយ វ៉ាលសីរ ខារ៉ាស្កូ និងត្រូវបានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី ៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៣ នៅលើ ទីវី គ្លូបូ។ រួមសម្ដែងដោយ បាបារ៉ា រីស, កៅអា រីម៉ុន, គ្លូរីយ៉ា ភីរ៉េស, តូនី រ៉ាម៉ូស, ប៉ូលឡូ លេសា, អាហ្គាតា ម៉ូរីរ៉ា និងចននី ម៉ាសារ៉ូ។
តេរ៉ា អេ ប៉ៃសៅ: តារាសម្តែង

តារាសម្តែង 

 កៅអា រីម៉ុន សម្តែងជា Caio Meirelles La Selva
 បាបារ៉ា រីស សម្តែងជា អាលីនេ បារ៉ូសូ ម៉ាឆាដូ (Aline Barroso Machado)
 ចននី ម៉ាសារ៉ូ សម្តែងជា Daniel La Selva
 ប៉ូលឡូ លេសា សម្តែងជា ចូណាតាស ដូស​ សាន់តូស (Jonatas dos Santos)
 ដេបូរ៉ា ហ្វាឡាបេឡា សម្តែងជា លូស៊ីនដា ដូ កាម៉ូ អាម៉ូរីម (Lucinda do Carmo Amorim)
 អាហ្គាតា ម៉ូរីរ៉ា សម្តែងជា ហ្គ្រាសា បូហ្គីន ជុនគីរ៉ា (Graça Borghin Junqueira)
 តូនី រ៉ាម៉ូស សម្តែងជា Antônio La Selva
 គ្លូរីយ៉ា ភីរ៉េស សម្តែងជា Irene Pinheiro La Selva
 អេលីយ៉ានេ ជីយ៉ាឌីនី សម្តែងជា Agatha Santini La Selva
 Tatá Werneck សម្តែងជា Anely do Carmo / Rainha Delícia
 Rainer Cadete សម្តែងជា លូយីជី សាន់ ម៉ាកូ (Luigi San Marco)
 ម៉ៃខុន រ៉ូឌ្រីហ្គេស សម្តែងជា រ៉ូឌ្រីហ្គោ (Rodrigo)
 គីស៊ី វ៉ាស សម្តែងជា នីណា (Nina)
 ម៉ាពូ ហ៊ូនី គុយ សម្តែងជា រៅនី ហ្គាតូ (Raoni Guató)
 លូរីណិលសុន វ៉្លាឌីមៀរ សម្តែងជា អេលីយ៉ាស ម៉ាមបេទី (Elias Mamberti)
តេលេម៉ុនដូ

thumb|right|

តេលេម៉ុនដូ () គឺជាស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍ជាភាសាអេស្ប៉ាញរបស់អាមេរិកដែលគ្រប់គ្រងដោយ NBCUniversal ដែលជាផ្នែកនៃ Comcast ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1984 ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍នៅសហរដ្ឋអាមេរិក
តេលេវីសា

thumb|right|

តេលេវីសា () គឺជាក្រុមហ៊ុនប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយម៉ិកស៊ិក វាគឺជាក្រុមហ៊ុនដ៏ធំបំផុតមួយនៅអាមេរិកឡាទីន និងពិភពលោកដែលនិយាយភាសាអេស្ប៉ាញ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1973 ។ ក្រុមហ៊ុននេះមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីក្រុងម៉ិកស៊ិក។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍នៅម៉ិកស៊ិក
តេឡេក្រាម (កម្មវិធី)

កម្មវិធីផ្ញើសារតេឡេក្រាម គឺជាសេវាកម្មមីនុមសេរី ឆ្លងវេទិកា អ៊ិនគ្រីប ពពក និងសេវាផ្ញើសារបន្ទាន់កណ្តាល (IM) ។ កម្មវិធីនេះក៏ផ្តល់នូវជម្រើសការជជែក ដែលបានអ៊ិនគ្រីបពីចុងដល់ចប់ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាជាការជជែកសម្ងាត់ និង ការហៅជាវីដេអូ  វូអាយភី(VoIP) ការចែករំលែកឯកសារ និងមុខងារជាច្រើនទៀត។ វាត្រូវបានដាក់ឱ្យដំណើរការសម្រាប់អាយអូអេស នៅថ្ងៃទី១៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៣ និងអេនដ្រយ នៅថ្ងៃទី២០ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៣ ។ ម៉ាស៊ីនមេរបស់តេឡេក្រាម ត្រូវបានចែកចាយទូទាំងពិភពលោកជាមួយនឹង មជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យ ចំនួនប្រាំនៅក្នុងផ្នែកផ្សេងៗគ្នានៃពិភពលោក ខណៈដែលមជ្ឈមណ្ឌលប្រតិបត្តិការមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងឌូបៃ ប្រទេសអារ៉ាប់រួម ។     កម្មវិធីអតិថិជនជាច្រើនមានសម្រាប់កុំព្យូទ័រលើតុ និងវេទិកាចល័ត រួមទាំងកម្មវិធីផ្លូវការសម្រាប់ អេនដ្រយ, អាយអូអេស, វីនដោស, ម៉ាកអូអេស និង លីនុច (ទោះបីជាការចុះឈ្មោះតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍អាយអូអេស ឬ អេនដ្រយ និងលេខទូរស័ព្ទធ្វើការក៏ដោយ) ។    មានកម្មវិធីតេឡេក្រាមផ្លូវការពីរគឺ បណ្ដាញកា(WebK) និង បណ្ដាញហ្ស៊ី(WebZ)  និងអតិថិជនក្រៅផ្លូវការជាច្រើនដែលប្រើពិធីការរបស់តេឡេក្រាម។ សមាសធាតុផ្លូវការរបស់តេឡេក្រាម គឺជាប្រភពបើកចំហ,  លើកលែងតែម៉ាស៊ីនមេដែលជាប្រភពបិទជិត និងមានកម្មសិទ្ធិ។
តែ

តែ (ភាសាចិន: 茶 អានថា:ឆា) គឺជាឈ្មោះឈើពួកមួយ ស្លឹកស្ងួតក្រៀមសម្រាប់ឆុងទឹកក្ដៅផឹក។ តែគឺជាភេសជ្ជៈដែលមានក្លិនក្រអូបដែលរៀបចំដោយចាក់ទឹកក្តៅ ឬស្ងោរលើស្លឹកស្រស់ ដែលជារុក្ខជាតិបៃតងដែលមានដើមកំណើតនៅអាស៊ីបូព៌ា ដែលប្រហែលជាមានដើមកំណើតនៅតំបន់ព្រំដែនភាគនិរតីនៃប្រទេសចិន និងភាគខាងជើងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ តែគឺជាភេសជ្ជៈដែលគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតនៅក្នុងពិភពលោក មានប្រភេទផ្សេងគ្នាជាច្រើននៃតែ  ខ្លះមានរសជាតិត្រជាក់ផ្អែមចត់ ។ 
រូបភាពតូច|តែបៃតងឡុងជីង
ប្រវត្តិដ៏គួរឱ្យជឿជាក់ដំបូងនៃការផឹកតែមានតាំងពីសតវត្សទី ៣នៃគ.ស. នៅក្នុងអត្ថបទវេជ្ជសាស្ត្រដែលសរសេរដោយគ្រូពេទ្យចិន ហ្វា ធៀវ (Hua Tuo) ដែលត្រូវបានពេញនិយមជាភេសជ្ជៈកម្សាន្តក្នុងកំឡុងរាជវង្សថាំងរបស់ចិន ហើយការផឹកតែបានរីករាលដាលជាបន្តបន្ទាប់ទៅកាន់ប្រទេសអាស៊ីបូព៌ាផ្សេងទៀតរហូតដល់ពួកនៅអឺរ៉ុបថែមទៀត។
តែ ច័ន្ទមនី: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ

លោកជំទាវ តែ ច័ន្ទមនី បច្ចុប្បន្នកាន់តំណែងជា​​តំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៥ នៃរដ្ឋសភា មណ្ឌលខេត្តកណ្តាល មកពីគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ ។

ការសិក្សា
តែដាជីលីង

thumb|ស្លឹកតែដាជីលីង
        តែដាជីលីង (Darjeeling Tea)center|frameless|333x333pxប្រភេទ ៖               តែខ្មៅនិងផ្សេងទៀតឈ្មោះផ្សេងទៀត ៖                សំប៉ាញនៃតែប្រភពដើម ៖            ដាជីលីង ឥណ្ឌា​ក្លិន ៖                     ស្រដៀងនឹងផ្លែឈើ ផ្កា
តែដាជីលីង (Darjeeling Tea) គឺជាតែដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុងទីក្រុងដាជីលីងនៅប៉េងហ្គាល់ខាងលិច ឥណ្ឌា ។ តែដាជីលីងត្រូវបានផលិតឡើងនៅប្រភេទផ្សេងៗ ឧ. តែខ្មៅ តែបៃតង តែស និងតែអូលុង ។ នៅពេលវាត្រូវបានធ្វើឡើង នឹងបានតែដែលមានពណ៌ភ្លឺ ឱ្យក្លិនក្រអូបផ្កា ដូច្នេះ វាធ្វើឱ្យតែដាជីលីងបានទទួលរហស្សនាមថា សំប៉ាញនៃតែ (Champagne of Teas)
តៃជុង

តៃជុង ជាផ្លូវការ ទីក្រុងតៃជុង គឺជាក្រុងពិសេសមួយនៅកណ្តាលតៃវ៉ាន់ ។ តៃជុង គឺជាទីក្រុងធំទីពីររបស់តៃវ៉ាន់ ដែលមានប្រជាជនជាង ២.៨៥ លាននាក់   ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទីក្រុងធំបំផុតនៅកណ្តាលតៃវ៉ាន់ ។ វាបម្រើជាស្នូលនៃតំបន់ទីប្រជុំជន តៃជុង-ឆាងហ្វា ដែលជាតំបន់ទីប្រជុំជនធំជាងគេទីពីររបស់តៃវ៉ាន់។

មានទីតាំងនៅ អាងតៃជុង ទីក្រុងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូងពីភូមិដែលនៅរាយប៉ាយជាច្រើនដែលគាំទ្រដោយជនជាតិដើមភាគតិចតៃវ៉ាន់ ។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​សាងសង់​ឡើង​ដើម្បី​ជា​ទីក្រុង​ថ្មី​នៃ​ខេត្ត​តៃវ៉ាន់ និង​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ជា " តៃវ៉ាន់-ហ្វូ " នៅ​ចុងរាជវង្សឈីង ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៨៨៧ និង ១៨៩៤ ។ ក្នុងសម័យជប៉ុន ចាប់ពីឆ្នាំ១៨៩៥ ការធ្វើផែនការទីក្រុងនៃទីក្រុងតៃជុងនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ត្រូវបានអនុវត្ត និងអភិវឌ្ឍដោយជនជាតិជប៉ុន។ Taichung History Map Walk, publish by Center for Digital Cultures，Academia Sinica，2017，p.23. តំបន់ទីក្រុងនៃទីក្រុងតៃជុងត្រូវបានរៀបចំជាទីក្រុងខេត្តមួយចាប់ពីការចាប់ផ្តើមនៃការគ្រប់គ្រងសាធារណរដ្ឋចិនក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥ រហូតដល់ថ្ងៃទី២៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១០ នៅពេលដែលទីក្រុងខេត្តដើម និង ស្រុកតៃជុង ត្រូវបានបញ្ចូលគ្នាទៅជាក្រុងពិសេសថ្មីមួយ។
តៃណា - អា អូរីជេម

តៃណា - អា អូរីជេម () គឺជាភាពយន្តផ្សងព្រេងប្រេស៊ីលឆ្នាំ ២០១៣, ដឹកនាំដោយ ម៉ៅរ៉ូ លីម៉ា។ ភាពយន្តនេះគឺជារឿងភាគរបស់ តៃណា - អ៊ូម៉ា អវ៉េង់ទូរ៉ា ណា អាម៉ាហ្សូនីយ៉ា (២០០០) និង តៃណា ២ - អា អវ៉េង់ទូរ៉ា កូង់ទីនូអា (២០០៤)។
តៃណា - អា អូរីជេម: តារាសម្តែង

តារាសម្តែង 

 វីរ៉ានូ តេមបេ សម្តែងជា តៃណា (Tainá)
 ប្រេត្រីស ណូស្កូស្គី សម្តែងជា ឡូរ៉ារីញ៉ា (Laurinha)
 Igor Ozzy សម្តែងជា ហ្គោប៊ី (Gobí)
 ហ្គ្រាស៊ីនដូ ជូនៀរ សម្តែងជា វ៉ូ ធីហ្គេ (Vô Tigê)
 Nuno Leal Maia សម្តែងជា វ៉ូ តេអូដូរ៉ូ (Vô Teodoro)
 ម៉ាយ៉ារ៉ា បេន់តេស សម្តែងជា ម៉ាយ៉ា (Maya)
 ហ្គីលហឺមេ ប៊ែរ៉េន់ហ្គេរ សម្តែងជា វីត័រ (Vitor)
 Laila Zaid សម្តែងជា លូណា (Luna)
 Leon Góes សម្តែងជា ប៊ូ (Bu)
 ហ្វីដេលីស បារ៉ូស សម្តែងជា កាស៊ីកេ (Cacique)
តៃណា - អ៊ូម៉ា អវ៉េង់ទូរ៉ា ណា អាម៉ាហ្សូនីយ៉ា

តៃណា - អ៊ូម៉ា អវ៉េង់ទូរ៉ា ណា អាម៉ាហ្សូនីយ៉ា () គឺជាភាពយន្តផ្សងព្រេងប្រេស៊ីលឆ្នាំ ២០០០, ដឹកនាំដោយ តានីយ៉ា ឡាម៉ាកា និងសឺជីអូ ប្លូច និងចែកចាយដោយ អេអ៊ូរ៉ូប៉ា ហ្វីលមេស។
តៃណា - អ៊ូម៉ា អវ៉េង់ទូរ៉ា ណា អាម៉ាហ្សូនីយ៉ា: តារាសម្តែង

តារាសម្តែង 

 អេអូនីសេ បាយ៉ា សម្តែងជា តៃណា (Tainá)
 កៃអូ រ៉ូមី សម្តែងជា ចូនីញ៉ូ (Joninho)
 អាលេចសង់ដ្រេ សាជីយ៉ា សម្តែងជា សូបា (Shoba)
 ប្រានកា កាម៉ាហ្គោ សម្តែងជា អ៊ីសាប៊ែល (Isabel)
 បេទី អេតាល់ សម្តែងជា មីស មេក (Miss Meg)
 លូអ៊ីស កាឡូស ទូរីញ៉ូ សម្តែងជា មីសត័រ ស្មីត (Mr. Smith)
 ចៃរ៉ូ ម៉ាតូស សម្តែងជា រូឌី (Rudi)
 រូយ ប៉ូឡាណាហ សម្តែងជា វ៉ូ ធីហ្គេ (Vô Tigê)
 លូស៊ីយ៉ាណា រីហ្គីរ៉ា សម្តែងជា ទីគីរី (Tikiri)
 ឆាលស៍ ប៉ារ៉ាវ៉េន់ទី សម្តែងជា បូកា (Boca)
 ម៉ាកូស អាប៉ូឡូ សម្តែងជា ប៊ីរីបា (Biriba)
 ណាឌីនេ វូលៀមេវ៉ូស សម្តែងជា (Catú) (សំឡេង)
 ហ្គីលហឺមេ ប្រីហ្គស សម្តែងជា លូដូ (Ludo) (សំឡេង)
 អាហ្វុនសូ សេហ្គូរ៉ា សម្តែងជា អៃដា (Aida) (សំឡេង)
 ចាកេលីនេ អារ៉ាស៊ីម៉ា សម្តែងជា យេម៉ាន់ចាក (Yemanjac)
តៃណា - អ៊ូម៉ា អវ៉េង់ទូរ៉ា ណា អាម៉ាហ្សូនីយ៉ា: មើលបន្ថែម

មើលបន្ថែម 

 តៃណា ២ - អា អវ៉េង់ទូរ៉ា កូង់ទីនូអា
 តៃណា -  អា អូរីជេម
 តៃណា អេ អូស ហ្គាឌីអូអេស ដា អាម៉ាហ្សូនីយ៉ា
តៃណា អេ អូស ហ្គាឌីអូអេស ដា អាម៉ាហ្សូនីយ៉ា

តៃណា អេ អូស ហ្គាឌីអូអេស ដា អាម៉ាហ្សូនីយ៉ា () គឺជារូបថ្លុកប្រេស៊ីល បង្កើត​ឡើងដោយ ប៉េដ្រូ រ៉ូវៃ និងត្រូវបានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី ១៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៨ នៅលើ នីខេឡូឌឿននិងនីក ជូនៀរ។
តៃណា អេ អូស ហ្គាឌីអូអេស ដា អាម៉ាហ្សូនីយ៉ា: តួអង្គ

តួអង្គ 

 តៃណា (, ) គឺជាក្មេងស្រីជនជាតិ​ដើម។
 កាទូ (, ) គឺជាស្វាពណ៌ស្វាយ។
 ប៉េប៉េ (, ) គឺជាសត្វត្មាត។
 ស៊ូរី (, ) គឺជាប្រមាពណ៌ផ្កាឈូក។
 បេតូ (, ) គឺជាដូហ្វីនពណ៌ផ្កាឈូក។
តៃណា អេ អូស ហ្គាឌីអូអេស ដា អាម៉ាហ្សូនីយ៉ា: តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ

តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 

 
 
 
 
 តៃណា អេ អូស ហ្គាឌីអូអេស ដា អាម៉ាហ្សូនីយ៉ា នៅធីវី កូល់តូរ៉ា
 តៃណា អេ អូស ហ្គាឌីអូអេស ដា អាម៉ាហ្សូនីយ៉ា នៅធីវី ប្រាស៊ីល

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបថ្លុកប្រេស៊ីល
តៃណា ២ - អា អវ៉េង់ទូរ៉ា កូង់ទីនូអា

តៃណា ២ - អា អវ៉េង់ទូរ៉ា កូង់ទីនូអា () គឺជាភាពយន្តផ្សងព្រេងប្រេស៊ីលឆ្នាំ ២០០៤, ដឹកនាំដោយ ម៉ៅរ៉ូ លីម៉ា។ ភាពយន្តនេះគឺជារឿងភាគរបស់ តៃណា - អ៊ូម៉ា អវ៉េង់ទូរ៉ា ណា អាម៉ាហ្សូនីយ៉ា (២០០០)។
តៃណា ២ - អា អវ៉េង់ទូរ៉ា កូង់ទីនូអា: តារាសម្តែង

តារាសម្តែង 

 អេអូនីសេ បាយ៉ា សម្តែងជា តៃណា (Tainá)

 គ្រីស គូតូ សម្តែងជា ស៊ូស៊ូ (Zuzu)
 កាឌូ ម៉ូលីតេណូ សម្តែងជា ហ្គាស្ប៉ារ (Gaspar)
 វិទ័រ ម៉ូរ៉ូស៊ីនី សម្តែងជា កាលីតូស (Carlitos)
 អារីលេនេ រ៉ូឌ្រីហ្គេស សម្តែងជា កាទីទី (Catiti)
 ប៉ាទ្រីក រ៉ានៀរ៉េ សម្តែងជា Tequan Richmond
 Leandro Hassum សម្តែងជា សេ ហ្គ្រីឡូ (Zé Grilo)
 អារ៉ាមីស ទ្រីនដាដេ សម្តែងជា ឡាក្រៃយ៉ា (Lacraia)
 រ៉ូនី វីលេឡា សម្តែងជា កាការ៉ា (Carcará)
 រូយ ប៉ូឡាណាហ សម្តែងជា វ៉ូ ធីហ្គេ (Vô Tigê)
 ដានីយ៉ែល ម៉ុនឌូរូគូ សម្តែងជា ប៉ាជេ តាទូ ភីធូណា (Pajé Tatu Pituna)
 ហ្គីលហឺមេ ប្រីហ្គស សម្តែងជា លូដូ (Ludo) (សំឡេង)
តៃប៉ិ

តៃប៉ិ"Taipei" . Random House Webster's Unabridged Dictionary. ជាផ្លូវការ ទីក្រុងតៃប៉ិ គឺជារដ្ឋធានី  និងជាក្រុងពិសេសរបស់តៃវ៉ាន់ ។   មានទីតាំងនៅភាគខាងជើងនៃកោះតៃវ៉ាន់ ទីក្រុងតៃប៉ិគឺជាតំបន់ជុំវិញនៃក្រុងនៃទីក្រុងតៃប៉ិថ្មី ដែលស្ថិតនៅប្រហែល ២៥គីឡូម៉ែត្រ (១៦ម៉ាយ៍) ភាគនិរតីនៃទីក្រុងកំពង់ផែភាគខាងជើងនៃគីលុង ។ ទីក្រុងភាគច្រើនស្ថិតនៅលើអាងតៃបុិដែលជាបឹងបុរាណ។ អាងនេះត្រូវបានព្រំប្រទល់ដោយជ្រលងតូចចង្អៀតនៃទន្លេ គីលុង និង ស៊ិនដៀន ដែលភ្ជាប់គ្នាបង្កើតជា ទន្លេថាំស៊ូអ៊ី តាមព្រំដែនភាគខាងលិចរបស់ទីក្រុង។ 

ទីក្រុងតៃប៉ិគឺជាផ្ទះសម្រាប់ប្រជាជនប៉ាន់ស្មានចំនួន ២,៤៩៤,៨១៣នាក់ (ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣)  បង្កើតជាផ្នែកស្នូលនៃតំបន់ទីប្រជុំជនតៃប៉ិ-គីលុង ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា "មហាតៃប៉ិ" ដែលរួមមានទីក្រុងក្បែរនោះនៃទីក្រុងតៃប៉ិ និងទីក្រុងគីលុង ផងដែរ ជាមួយនឹងចំនួនប្រជាជន ៧,០៤៧,៥៥៩នាក់   ជាតំបន់ទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតទី៤០ នៅលើពិភពលោក—ប្រហែលមួយភាគបីនៃពលរដ្ឋតៃវ៉ាន់រស់នៅក្នុងតំបន់រថភ្លើងក្រោមដី។ ឈ្មោះ "តៃប៉ិ" អាចសំដៅលើតំបន់ទីប្រជុំជនទាំងមូល ឬគ្រាន់តែក្រុងតែប៉ុណ្ណោះ។ តៃប៉ិបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយនៃកោះនេះតាំងពីឆ្នាំ១៨៨៧ នៅពេលដែលវាបានក្លាយជាអាសនៈនៃខេត្តតៃវ៉ាន់ ដំបូងដោយរាជវង្សឈីងរហូតដល់ឆ្នាំ១៨៩៥ និងម្តងទៀតពីឆ្នាំ១៩៤៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៥៦ ដោយរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋចិន  ជាមួយនឹងចន្លោះពីឆ្នាំ១៨៩៥ ដល់ ឆ្នាំ១៩៤៥ ជា​អាសនៈ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ទូទៅ​នៃ​កោះ​តៃវ៉ាន់ ​ក្នុង​អំឡុងការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ជប៉ុន ។ ទីក្រុងនេះបានក្លាយជាអាសនៈជាតិរបស់រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលសាធារណរដ្ឋចិន ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤៩ វាបានក្លាយជាក្រុងពិសេសរបស់ប្រទេស (ពេលនោះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាក្រុងគ្រប់គ្រងដោយយ័ន) នៅថ្ងៃទី០១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦៧ ពីស្ថានភាពទីក្រុងខេត្ត ។

នៅ​ក្នុង​របាយការណ៍​ព័ត៌មាន​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស ឈ្មោះ ​តៃប៉ិ ​ជា​ញឹក​ញាប់​ប្រើ​ជា ​ពាក្យ​ប្រជុំ ​សំដៅ​ទៅ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​កណ្តាល​ដែល​គ្រប់​គ្រងតំបន់​តៃវ៉ាន់ ។ ដោយសារតែ ស្ថានភាពនយោបាយមិនច្បាស់លាស់របស់តៃវ៉ាន់ ជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ ពាក្យ ចិនតៃប៉ិ ក៏ត្រូវបានគេប្រើជាញឹកញាប់ជាសទិសន័យ សម្រាប់ប្រទេសទាំងមូល ដូចជាពេលដែលតំណាងរដ្ឋាភិបាលរបស់តៃវ៉ាន់ចូលរួមក្នុងអង្គការអន្តរជាតិ ឬនៅពេលដែលអត្តពលិករបស់តៃវ៉ាន់ចូលរួមប្រកួតក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអន្តរជាតិ រួមទាំង កីឡាអូឡាំពិក ។
តៃវ៉ាន់: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ
តៃវ៉ាន់មានឈ្មោះខុសៗពីគ្នាច្រើនទៅតាមភាសានីមួយៗដែលភាគច្រើនត្រូវបានដក់ស្រង់ចេញពីអ្នករុករកឬមេដឹកនាំណាមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ឈ្មោះថា"ហ្វរម៉ូសា" (福爾摩沙) បានលេចឡើងដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៥៤២ នៅពេលដែលនាវិកជនជាតិព័រទុយកាល់មួយក្រុមបានប្រទះឃើញដែនកោះមួយនេះជាលើកដំបូងហើយពួកគេបានកត់សម្គាល់វានៅលើផែនទីថា"Iiha Formosa" (ប្រែមកថា'កោះដ៏ស្រោះស្អាត')។ មិនយូរប៉ុន្មាន ជនជាតិអឺរ៉ុបក៏ចាប់ផ្តើមសម្តៅមកលើកោះនេះថា"ហ្វរម៉ូសា"ហើយវាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៅអំឡុងសតវត្សទី២០។
តៃវ៉ាន់: ការចូលមកតាំងទីលំនៅដំបូង

ការចូលមកតាំងទីលំនៅដំបូង

thumb|upright|បុរសជនជាតិសូកាលសម័យដើម

ទឹកដីតៃវ៉ាន់ធ្លាប់មានទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាប់ទ្វីបអាស៊ីនៅចុងសម័យភ្លៃស្តូសែនហើយត្រូវបែកពីអាស៊ីនៅពេលដែលកម្រិតទឹកសមុទ្របានកើនឡើងប្រហែល ១០,០០០ ឆ្នាំមុន។ សំណល់បំណែកនៃមនុស្សដែលមានអាយុកាលពី ២០,០០០ ទៅ ៣០,០០០ ឆ្នាំមុនត្រូវបានគេរកឃើញនៅលើកោះនេះព្រមទាំងវត្ថុបុរាណៗនៃវប្បធម៌សម័យប៉ាឡេអូលីទិកផង។

ប្រហែល ៦,០០០ ឆ្នាំមុន កសិករមួយចំនួនមកពីតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិនបានមកតាំងទីលំនៅលើកោះនេះ។ គេជឿថាកសិករទាំងអស់នោះគឺជាបុព្វបុរសនៃជនជាតិដើមភាគតិចតៃវ៉ាន់សព្វថ្ងៃព្រោះថាភាសារបស់ពួកគេគឺមានដើមកំណើតមកពីអម្បូរភាសាអូស្ត្រូនេស៊ីនិងមានភាពចម្រុះច្រើនជាងអម្បូរភាសាក្នុងតំបន់ដទៃៗទៀតផង។ ដូចនេះ ភាសាវិទូបានស្នើដាក់ឱ្យតៃវ៉ាន់ជាទីកន្លែងកំណើតនៃគ្រាមភាសាភូមិនៃអម្បូររបស់ខ្លួនដែលប្រជាជនរស់នៅសមុទ្រជុំវិញបានចេញទៅផ្សព្វផ្សាយនៅតាមតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប៉ាស៊ីហ្វិក និងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា។

អ្នកនេសាទជនជាតិហានបានមកតាំងទីលំនៅលើកោះប៉េងហ៊ូនៅក្នុងសតវត្សទី១៣។ Reprinted Taipei: SMC Publishing, 1995. កុលសម្ព័ន្ធអរិភូតនិងកង្វះផលិតផលពាណិជ្ជកម្មមានតម្លៃបានធ្វើឱ្យអ្នកខាងក្រៅតិចតួចប៉ុណ្ណោះបានមកទស្សនាលើកោះនេះ។ នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១៦ សកម្មភាពរបស់អ្នកនេសាទនិងពាណិជ្ជករមកពីតំបន់ហ្វូជៀនក៏ដូចជាចោរសមុទ្រចិននិងជប៉ុនបានចាប់ផ្តើមកើនឡើងបន្តិចម្តងៗនៅក្នុងតំបន់កោះនេះ។

ពួកហុល្លង់បានប៉ងបង្កើតទីស្នាក់ការជួញដូរមួយនៅលើកោះប៉េងហ៊ូនៅក្នុងឆ្នាំ១៦២២ ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវបានដេញចេញវិញដោយកងកម្លាំងមិង។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៦២៤ ពួកហុល្លង់បានបង្កើតបន្ទាយយោធាមួយឈ្មោះថាបន្ទាយហ្ស៊ីឡង់ឌីនៅឆ្នេរកោះតាយួនដែលសព្វថ្ងៃជាផ្នែកនៃទីក្រុងតៃណាន ប្រទេសតៃវ៉ាន់។ នៅពេលជនជាតិហុល្លង់មកដល់ ពួកគេបានរកឃើញថាកោះតៃវ៉ាន់ភាគនិរតីត្រូវបានកាន់កាប់ដោយប្រជាជនចិនដើមចំនួនជិត ១,៥០០ នាក់។ ពួកហុល្លង់បានចេញទៅជំរុញប្រជាកសិករនៅតំបន់ហ្វូជៀនឱ្យផ្លាស់ទីលំនៅមកធ្វើការនៅតំបន់មួយផ្នែកដែលស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ពួកគេ។ ត្រឹមទស្សវត្តឆ្នាំ១៦៦០ ជនជាតិចិនប្រមាណពី ៣០,០០០ ទៅ ៥០,០០០ នាក់បានមានវត្តមាននៅលើកោះមួយនេះ។

left|thumb|បន្ទាយហ្ស៊ីឡង់ឌី, ជានិវាសដ្ឋានរបស់ទេសាភិបាលនៃហ្វរម៉ូសាហុល្លង់
នៅក្នុងឆ្នាំ១៦២៦ ជនជាតិអេស្ប៉ាញបានឡើងមកលើកោះនេះហើយបានបង្កើតមូលដ្ឋានពាណិជ្ជកម្មពីរនៅឯផ្នែកភាគខាងជើង។ អាណានិគមអេស្ប៉ាញនៅលើកោះតៃវ៉ាន់មានអត្ថិភាពបាន ១៦ ឆ្នាំមុនពេលត្រូវបានពួកហុល្លង់វាយបណ្តេញចេញនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៤២។ ក្រោយពីបានទទួលជ័យជម្នះលើអេស្ប៉ាញ ពួកហុល្លង់បានពង្រីកឥទ្ធិពលនិងដែនដីអាណានិគមបន្តទៅភាគខាងត្បូងដោយបានវាយត្រួតត្រាលើភូមិម្ចាស់ស្រុកជាងមួយរយភូមិដាក់ក្រោមនឹមគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។

ក្រោយពីរាជវង្សមិងបានដួលរលំនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៤៤ មេដឹកនាំយោធាមិងម្នាក់ឈ្មោះកូស៊ីងហ្គាបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយព្រះចៅអធិរាជយ៉ុងឡឺនៃនគរមិងខាងត្បូងរួចបាននាំគ្នាធ្វើការលុកលុយលើរាជវង្សឆេងថ្មីនៅតាមតំបន់ឆ្នេរភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។. នៅក្នុងឆ្នាំ១៦៦១ ដោយសារការដាក់សម្ពាធយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីរាជវង្សឆេង លោកកូស៊ីងហ្គាបានផ្លាស់ទីកងកម្លាំងរបស់គាត់ពីមូលដ្ឋានស៊ាមីនមកលើកោះតៃវ៉ាន់ដោយបានទាត់កងកម្លាំងអាណានិគមហុល្លង់ចេញនៅក្នុងដំណើរនេះ។ pp. 722–725.

បន្ទាប់ពីបាត់បង់ដែនដីអាណានិគមខ្លួន ជនជាតិហុល្លង់បានទៅចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយរាជវង្សឆេងក្នុងគោលបំណងកម្ចាត់កម្លាំងកូស៊ីងហ្គាចេញពីកោះតៃវ៉ាន់។ បន្ទាប់ពីមានការប៉ះទង្គិចគ្នាបន្តិចបន្តួច ជនជាតិហុល្លង់បានដណ្តើមយកបន្ទាយចាស់របស់ខ្លួនបានវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៦៤។ ពួកហុល្លង់បានខិតខំប្រឹងប្រែងការពារបន្ទាយដែលខ្លួនដណ្តើមបានខណៈដែលកំពុងរងការវាយប្រហារពីកងកម្លាំងបះបោរក្នុងស្រុក។ ទីបំផុតនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៦៨Shepherd 1993, p. 95. អាជ្ញាធរអាណានិគមហុល្លង់ក៏បានសម្រេចចិត្តដកទ័ពរបស់ខ្លួនចេញពីតៃវ៉ាន់បន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នាអស់រយៈពេលជាងបួនឆ្នាំដោយមិនបានផលអ្វីមកវិញ។
តោ

​  

តោ  ឬ ​សិង្ហ  () គឺ ចម្លាក់តោភាគច្រើននៅក្នុងរចនាបថកោះកេរ បដិមាត្រូវបានគេឆ្លាក់ពីថ្មភក់ យើងកម្រឃើញមានរូបធ្វើអំពីសំរឹទ្ធណាស់។ ចម្លាក់សត្វតោធ្វើអំពីសំរឹទ្ធឈរលើទម្ររាងមូលភ្ជាប់ជាមួយសត្វតោតែម្តង។ តោមានភ្នែកក្រឡោតមូល រោមចិញ្ជើមក្រាស់ បង្ហាញចង្កូមនិងធ្មេញយ៉ាងមុតស្រួច សក់រួញធ្លាក់ចុះដូចទឹករលកតាមថ្នាក់ៗ បង្កើតបាននូវគំរូមួយពីដងខ្លួនលោង ហើយចម្លាក់តោដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ជាឆ្មាំការពារប្រាសាទនៃលំនៅស្ថានរបស់អាទិទេព សត្វនេះជានិមិត្តរូបនៃភក្តីភាព ជំនឿដែលពាក់ព័ន្ធទេវកថាឥណ្ឌារវាងព្រះមហឹង្ស កើតឡើងដោយភ្លើងកំហឹងរបស់អាទិទេពទាំងអស់ ដើម្បីសម្លាប់អសុរៈក្បាលក្របី។ គេតែងតែឆ្លាក់សត្វគ្រប់ប្រភេទហាមាត់បញ្ចេញសូរសំឡេងគ្រហឹម បង្អើលសត្វនិងបណ្តាលឧបទ្រព្យទាំងឡាយ។ ជើងមុខទាំងពីរប្រកបដោយក្រចកយ៉ាងមុតលើឡើងខ្ពសើជាងកាយវិការហាក់ដូចជាសង្ក្រប់អ្វីមួយជាលក្ខណៈចាំវាយប្រហារសត្រូវ។ លក្ខណៈបែបនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីសត្វមានចលនា ដែលបង្ហាញពីរបាំខ្មែរហើយនៅតែជាវប្បធម៌សំខាន់រហូតដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន។ ក្នុងរបាំងខ្មែរមានប្រវត្តិយូរលង់មុនសម័យអង្គរ(សតវត្សរ៍ទី៦-៨)មកម្ល៉េះ ការសម្តែងតាមរយៈកាយវិការនិងឥរិយាបថដងខ្លួន តែងតែបង្ហាញតាមចម្លាក់ខ្មែរ។ សិលាចារឹកខ្មែរជាអនេករៀបរាប់អំពីដង្វាយ ជាអ្នករាំ អ្នកច្រៀង និងតន្ត្រីថ្វាយដល់ទេពផ្សេងៗនៅតាមប្រាសាទEmma C.Bunker & Douglas Latchford,2011,Khmer Bronzes,p.152។
តោង៑ងូក្សេត្រ

តោង៑ងូក្សេត្រទីមួយ  រឺ តោង៑ងូក្សេត្រ (អានថា:[តោង'ងូក្សេត រឺ​ ក្សេតត្រៈ], ,  អានថា: [តោនងូឃិ]; ក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា រាជវង្សតោង៑ងូទីមួយ ចក្រភពភូមាទីពីរ រឺ ជាធម្មតាហៅថា តោង៑ងូក្សេត្រ ) គឺជាមហាអំណាចនៅពីលើគេនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកក្នុងពាក់កណ្ដាលទីពីរនៃសតវត្សទី១៦។ នៅពេលចក្រភពនេះឡើងដល់កំពូល តោង៑ងូ "បានលាតសន្ធឹងអំណាចអធិរាជភាពរបស់ខ្លួនចាប់ពីមណិបុរទៅទល់នឹងព្រំប្រទល់ដែនកម្ពុជាធិបតី ហើយឥទ្ធិពលនេះបានលាតសន្ធឹងចាប់ពីព្រំសីមានៃរក្ខៈដល់អ្យិនណាន" និង "ក៏ប្រហែលជាចក្រភពដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរនៅក្នុងពេលនោះ។" រាជវង្សនេះ ជារាជវង្សដែល "ចេះក្ដោបក្ដាប់ឱកាស និង ជោគជ័យបំផុតខាងវិស័យយោធា" ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសភូមា ហើយវាក៏ជារាជវង្សដែលមាន "អាយុកាលដ៏ខ្លីផងដែរ។"

ចក្រភពនេះធំឡើងចេញពីក្សត្រប្រទេសតោង៑ងូ ដែលនៅជារដ្ឋចំណុះតូចមួយនៃអង៑ះវមកដល់ឆ្នាំ១៥១០។ ជារដ្ឋគ្មានច្រកសមុទ្រចេញចូលដ៏តូចមួយបានចាប់ផ្ដើមងើបផុសឡើងនៅទសវត្សឆ្នាំ១៥៣០ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទតបង៑រ្វេថីះ បានបន្តដំណើរបង្កើតនូវអង្គនយោបាយដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា តពីចក្រភពបុកាំកាលពីកៀកនឹងឆ្នាំ១៥៥០។ អ្នកស្នងរាជ្យដែលមានឈ្មោះល្បីរន្ទឺជាងព្រះអង្គទៅទៀតនោះគឺ ភុរង្ម៑នោង៑ដែលក្រោយមកបានពង្រីកចក្រភពនេះឱ្យកាន់តែរីកធំឡើង ដោយការសញ្ជ័យបានអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកបានមួយភាគធំនៅហៀបនឹងឆ្នាំ១៥៦៥។ ព្រះអង្គបានចំណាយពេលមួយទសវត្សដើម្បីរក្សាឱ្យចក្រភពនេះមានស្ថេរភាព ដោយការបង្ក្រាបការបះបោរជាច្រើន នៅស្យាម លានជាង និងបណ្ដាមឿងឝាននៅចុងភាគខាងជើង។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៥៧៦ រៀងមក ព្រះអង្គបានប្រកាសមណ្ឌលនៃឥទ្ធិពលដ៏ធំមួយនៅលើទឹកដីខាងលិច ដែលមានបណ្ដារដ្ឋឆ្លងទៅមណិបុរ រក្ខៈ និង សិង្ហលៈ។ ចក្រភពនេះ បានប្រកាន់រួមនូវចំណងមេត្រីភាពរដ្ឋចៅហ្វាយនាយនិងកូនចៅជាច្រើន ប៉ុន្តែវាក៏បានរងនូវឱនភាពយ៉ាងឆាប់រហ័សបន្ទាប់ពីការចូលទិវង្គតរបស់ព្រះអង្គក្នុងឆ្នាំ១៥៨១។ អ្នកស្នងរាជ្យបន្តពីព្រះអង្គ គឺនន្ទភុរង៑ ជាក្សត្រមួយអង្គមិនដែលទទួលបានការគាំទ្រពេញមុខពេញមាត់ពីពួកសាមន្តរាជណាមួយឡើយ ហើយទ្រង់ក៏ជាក្សត្រដែលត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះការប្រឈមមុខនឹងការលិចលង់អន្តរាយរបស់ចក្រភពនេះផងដែរ ក្នុងរយៈពេល ១៨ ឆ្នាំក្រោយមកទៀត។

តោង៑ងូក្សេត្រធ្វើឱ្យគេសំគាល់មើលឃើញនូវអវសាននៃសម័យកាលនគរតូចៗនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក។ ទោះបីយ៉ាងណា ចក្រភពដ៏មានវិសាលភាពធំល្វឹងល្វើយនេះមិនបានប្រកបដោយចិរភាពឡើយ កងទ័ពដែលជាជន្ទល់ក្នុងការធ្វើឱ្យចក្រភពនេះងើបឡើងវិញក៏លែងមាន។ រដ្ឋស្នងធំៗពីរ គឺភូមារបស់តោង៑ងូស្ដារ និង អយុធ្យារបស់ស្យាមបានបន្តត្រួតត្រាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកភាគខាងលិច និងភាគកណ្ដាល រៀងៗខ្លួនរហូតដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១៨។
តោង៑ងូក្សេត្រ: អ្នកសាវតារ

អ្នកសាវតារ

នាមនៃសម័យ
អង្គនយោបាយនេះត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈឈ្មោះមួយចំនួន។ បច្ចេកសព្ទដែលមានលក្ខណៈសកលជាងគេ ប្រើដោយពួកអ្នកប្រាជ្ញអន្តរជាតិភាគច្រើនគឺ "រាជវង្សតោង៑ងូទីមួយ"Lieberman 1984: 13 "តោង៑ងូក្សេត្រទីមួយ" Lieberman 1984: 15James 2004: 1291 និង/រឺ "ចក្រភពភូមាទីពីរ"។Htin Aung 1967: 104Lieberman 1984: transcriptions, dates ក្នុងប្រវត្តិលេខន៍ភូមាបុរាណ យ៉ាងណាមិញ សម័យនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "សម័យតោង៑ងូ-ហង្សាវតីក្សេត្រ" ()  រឺ ជាធម្មតាថា "សម័យតោង៑ងូក្សេត្រ" ()។Some historians of Burmese origin have used “Toungoo Dynasty” in English language publications to mean just the First Toungoo period as used in Burmese historiography. See (Aung-Thwin and Aung-Thwin 2012: 129) for example.

លើសពីនោះទៀត ក្នុងការប្រើប្រាស់ជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ បច្ចេកសព្ទ រាជវង្ស/ចក្រភពតោង៑ងូ គ្របលើទាំង "រាជវង្ស/ចក្រភពតោង៑ងូទីមួយ" និង "រាជវង្ស/ចក្រភពតោង៑ងូស្ដារ"។Harvey 1925: 153 ប្រវត្តិលេខន៍ភូមាបុរាណរំគាយសេចក្ដីថា សម័យរាជវង្ស/ចក្រភពតោង៑ងូស្ដារជាសម័យដោយឡែកពីគ្នាដែលគេហៅថា សម័យញោង៑រម៑ះមង៑ះក្សេត្រ ()។Aung-Thwin and Aung-Thwin 2012: 143
តោង៑ងូក្សេត្រ: នាមនៃសម័យ

នាមនៃសម័យ
អង្គនយោបាយនេះត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈឈ្មោះមួយចំនួន។ បច្ចេកសព្ទដែលមានលក្ខណៈសកលជាងគេ ប្រើដោយពួកអ្នកប្រាជ្ញអន្តរជាតិភាគច្រើនគឺ "រាជវង្សតោង៑ងូទីមួយ"Lieberman 1984: 13 "តោង៑ងូក្សេត្រទីមួយ" Lieberman 1984: 15James 2004: 1291 និង/រឺ "ចក្រភពភូមាទីពីរ"។Htin Aung 1967: 104Lieberman 1984: transcriptions, dates ក្នុងប្រវត្តិលេខន៍ភូមាបុរាណ យ៉ាងណាមិញ សម័យនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "សម័យតោង៑ងូ-ហង្សាវតីក្សេត្រ" ()  រឺ ជាធម្មតាថា "សម័យតោង៑ងូក្សេត្រ" ()។Some historians of Burmese origin have used “Toungoo Dynasty” in English language publications to mean just the First Toungoo period as used in Burmese historiography. See (Aung-Thwin and Aung-Thwin 2012: 129) for example.

លើសពីនោះទៀត ក្នុងការប្រើប្រាស់ជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ បច្ចេកសព្ទ រាជវង្ស/ចក្រភពតោង៑ងូ គ្របលើទាំង "រាជវង្ស/ចក្រភពតោង៑ងូទីមួយ" និង "រាជវង្ស/ចក្រភពតោង៑ងូស្ដារ"។Harvey 1925: 153 ប្រវត្តិលេខន៍ភូមាបុរាណរំគាយសេចក្ដីថា សម័យរាជវង្ស/ចក្រភពតោង៑ងូស្ដារជាសម័យដោយឡែកពីគ្នាដែលគេហៅថា សម័យញោង៑រម៑ះមង៑ះក្សេត្រ ()។Aung-Thwin and Aung-Thwin 2012: 143
តោង៑ងូក្សេត្រ: ក្សត្របុរៈតោង៑ងូ

ក្សត្របុរៈតោង៑ងូ

thumb|left|នឹងជាគំនូរអំពីតោង៑ងូបុរាណនៅសម័យក្រោយមកទេ តែទោះបីយ៉ាងណាក៏តោង៑ងូសតវត្សទី១៤ មិនមានអ្វីខុសប្លែកគ្នាខ្លាំងអ្វីប៉ុន្មានដែរពីរូបនេះ។

កំណត់ត្រារដ្ឋបាលក្នុងតំបន់នេះដែលគេស្គាល់ដំបូងបង្អស់ចុះកាលកំណត់នៅចុងសម័យបុកាំ។ នៅឆ្នាំ១១៩១ ព្រះបាទចញ៑សូទី២ (រជ.១១៧៤-១២១១) បានតែងតាំងអនន្តសូរិយៈ ជាចៅហ្វាយស្រុកខែត្រកម៑ះបាះម្រង៑។ នៅឆ្នាំ១២៧៩ ចៅទួតនៃអនន្តសូរិយៈ សវន៑ក្រៃ និង សវន៑ងយ៑ បានបង្កើតកជាភូមិលំនៅថ្មីដែលមានមនុស្ស ៣៧០ គ្រួ ដែលស្ថិតនៅចំងាយប្រហែល ៤០ គម. ហួសទៅខាងត្បូង។Sein Lwin Lay 2006: 18 វាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថាតោង៑ងូ ( "ខ្នែងភ្នំ") ពីព្រោះតែទីតាំងរបស់វានៅក្បែរជួរភ្នំក្នុងជ្រលងទន្លេចច៑តោង៑ះដ៏ចង្អៀតនៅចន្លោះជួរភ្នំពគោ និងជួរភ្នំឝានខាងត្បូង។Sein Lwin Lay 2006: 15

ជ្រលងចង្អៀតនេះស្ថិតនៅមាត់ច្រកខាងត្បូងនៃភូមិភាគស្ងួតហែងដែលមិនងាយចូលមកដល់បើគេចូលតាមពីភូមាកណ្ដាល រឺ ភូមាលើ ច្រកចូលល្អបំផុតមកកាន់តំបន់នេះគឺចូលពីខាងត្បូង កាត់តាមទន្លេចច៑តោង៑ះ។ ទីតាំងពិបាកចូលមកដល់របស់តំបន់នេះ ក៏បានរំលេចឡើងនូវប្រវត្តិសាស្ត្រដើមដំបូងជាច្រើនរបស់តំបន់នេះផងដែរ។ ក្នុងសតវត្សទី១៤ តំណាំងលំនៅក្នុងតំបន់នេះបានធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទីក្រុងក្សត្របុរីនៅតាមជាយដែនមួយ ដែលនៅតែជាទីកន្លែងគ្មានច្បាប់ទំលាប់។ ការបះបោរក្នុងឆ្នាំ១៣១៧-១៨ ជាលើកទីមួយរបស់តោង៑ងូ ត្រូវបានគេបង្ក្រាបបាន ក៏ប៉ុន្តែស្ដេចធំមានតែនាមរបស់វា នៅឯបង៑ះយមិនសូវមានអំណាចលើតំបន់នេះឡើយ។ ពួកដណ្ដើមអំណាចគ្នា បានដណ្ដើមអំណាចគ្នាម្ដងហើយម្ដងទៀតដោយការធ្វើឃាតចៅហ្វាយខែត្រ នៅឆ្នាំ១៣២៥ ១៣៤៤ និង ១៣៤៧ តែគ្មានការអើពើណាមួយពីបង៑ះយទាល់តែសោះ។ (Sein Lwin Lay 2006: 19–20): Pinya responded to the first assassination, of Thuwun Gyi in 1317 by Thawun Nge, by sending an army there. Even then, the army returned when Thawun Nge agreed to submit, and allowed Thawun Nge to remain in office. Similarly, later assassin-turned-rulers per (Sein Lwin Lay 2006: 20–22) may have nominally submitted to Pinya. ក្នុងឆ្នាំ១៣៥៨ តោង៑ងូទាំងមូលក៏បានបះបោរទៀត។Sein Lwin Lay 2006: 22 នគរបន្តពីបង៑ះយ គឺ អង៑ះវបានយកតោង៑ងូបញ្ចូលមកជាទឹកដីខ្លួនវិញនៅឆ្នាំ១៣៦៧ ប៉ុន្តែការធ្វើឃាតចៅហ្វាយខែត្រនៅតែមានបន្ត: ១៣៧៥ ១៣៧៦ និង ១៣៨៣ ដែលពេលនោះក៏មានការបើកដៃពីអង៑ះវផងដែរ។ មានតែក្នុងឆ្នាំ១៣៩៩ ប៉ុណ្ណោះទេ ដែលអាចឱ្យអង៑ះវមានការត្រួតត្រាក្ដោបក្ដាប់កាន់តែណែននៅទីនោះ។Sein Lwin Lay 2006: 23–25

នៅពេលក្រោយមក តោង៑ងូ រួមជាមួយនិង ប្រន៑ បានទទួលរងនូវរលកនៃពួកទេសន្តរប្រវេសន៍និយាយភាសាភូមា ដែលត្រូវបានរុញច្រានចេញពីភូមាលើដោយការវាយលុករបស់ជនជាតិឝានឥតស្រាកស្រាន្តក្នុងពាក់កណ្ដាលទីពីរនៃសតវត្សទី១៤ ហើយសាមន្តរដ្ឋខាងត្បូងទាំងពីរ ក៏បានបំផុសឱ្យមានជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចថ្មីៗជាច្រើន ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ភូមា (ពមា) ផងដែរ។Lieberman 2003: 150 ការលូតលាស់របស់តោង៑ងូបានបន្តរៀងរហូតមក ជាពិសេសក្រោយពីសង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំ (១៣៨៥-១៤២៤) ដែលវាបានធ្វើឱ្យអង៑ះវកាន់តែចុះទន់ខ្សោយជាដំណំ។  ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៤២៥ មក អង៑ះវជាញឹកញយប្រឈមនឹងការបះបោរជាច្រើន នៅពេលណាដែលមានស្ដេចថ្មីបានឡើងសោយរាជ្យ អញ្ជឹងហើយទ្រង់ក៏ដករាជបញ្ជាមកវិញ រាល់ដងដោយសារតែមានសង្គ្រាម។ “ពួកមេដឹកនាំប្រកបដោយមហិច្ឆិតាមិនចេះស្កប់ស្កល់” នៃតោង៑ងូ បានសាកល្បងអំណាចឆន្ទៈរបស់អង៑ះវដដែលជាដដែល តាមរយៈការបង្កជាអំពើឃាតកម្ម (ក្នុងឆ្នាំ១៤៤០ ១៤៥១ និង ១៤៥៩) Sein Lwin Lay 2006: 30, 33, 34 និងការបះបោរជាច្រើនលើកច្រើនសា (នៅឆ្នាំ១៤២៦-៤០ ១៤៥១-៥៩ និង ១៤៦៨-៧០) ដែលក្នុងពេលនោះក៏មានជំនួយជួយពីខាងពគោទៀតផង។Sein Lwin Lay 2006: 28–30, 33–35, 37