navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ទន្លេបាសាក់

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata

ទន្លេបាសាក់ (   ; Tonlé Bassac ) គឺជាអ្នកចែកចាយនៃទន្លេសាប និង ទន្លេមេគង្គ។ ទន្លេ​នេះ​ចាប់​ផ្តើម​នៅ ​រាជធានី​ភ្នំពេញ ប្រទេស​កម្ពុជា ហើយ​ហូរ​ទៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង ដោយ​ឆ្លង​កាត់​ព្រំដែន​ចូល​ទៅ ​ប្រទេស​វៀតណាម ក្បែរ​ច្រក ​ចូវដុក។ ឈ្មោះ បាសាក់ មកពីបុព្វបទខ្មែរ "បា" (ប្រែថា លោកឪពុក ឬ បុរស) បូកនិងពាក្យ សាក់ ឬ សក្តិ (ប្រែថា អំណាច ឬ កិត្តិយស)  ជាពាក្យខ្មែរដែលខ្ចីមកពីសំស្ក្រឹត “សក្តិ” (शक्ति) ។

នៅប្រទេសវៀតណាម គេស្គាល់ថាជា ទន្លេហោរ (សុង ហោរ  ឬ ស្រាង ហោរ ជាភាសាវៀតណាម)។

ទន្លេបាសាក់គឺជាច្រករបៀងដឹកជញ្ជូនដ៏សំខាន់មួយរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាម ដែលមានកប៉ាល់ និងយានផ្សេងៗ ឆ្លងកាត់ទឹក។ ទីក្រុង​មួយ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ដូច​គ្នា​នេះ​ធ្លាប់​ជា​រាជធានី​ខាង​លិច​នៃ ​ព្រះរាជាណាចក្រ​ចម្ប៉ាស័ក្តិ ។   USS Satyr (ARL-23) ដែលជា កប៉ាល់ជួសជុលឡើងវិញដែល ត្រូវបានសាងសង់ឡើងដំបូងសម្រាប់ កងទ័ពជើងទឹកសហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បានបម្រើការនៅលើទន្លេបាសាក់កំឡុង សង្គ្រាមវៀតណាម ។ 

ស្ពានចំនួនបីលាតសន្ធឹងលើទន្លេបាសាក់៖ ស្ពាន ព្រះមុនីវង្ស និង ក្រុងតាខ្មៅ ក្នុង រាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា និង ស្ពានកាន់ថឺ នៅ ខេត្តព្រែកឬស្សី  ប្រទេសវៀតណាម ។

ប្រហែល 8.5 គីឡូម៉ែត្រទៅព្រៃបាសាក់ ជាប្រាសាទបុរាណដែលបាក់បែក ហៅថា ប្រាសាទព្រៃបាសាក់ ដែលត្រូវបានបំផ្លាញក្នុងសម័យសង្រ្គាមវៀតណាម ដោយសារការទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងខ្លាំងពី យោធាសហរដ្ឋអាមេរិក ។ ប្រាសាទ​ព្រៃ​បាសាក់​ត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​ដោយ ​នគរ​ហ្វូណន ​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្ស​ទី ២ និង​ទី ៣។ ប្រាសាទនេះមានអាយុកាលចន្លោះពី ១ ៩០០ ទៅ ២០០០ ឆ្នាំ។ ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ប្រាសាទ​ចំណាស់​ជាង​គេ​នៅ​កម្ពុជា។
ទន្លេព្រហ្មបុត្រ

thumb|240px|ទន្លេយ៉ារ៍ឡុងសាងប៉ូក្នុងតំបន់ទីបេ
thumb|240px|ទន្លេព្រហ្មបុត្រ
thumb|240px|ជ្រុងមួយមើលពីចំងាយជិតកំពង់ផែសុកេលសូរក្នុងក្រុងគូវាហទី
ទន្លេព្រហ្មបុត្រ (ទេវនាគរី: ब्रह्मपुत्र ផ្រៈមៈពុត្រៈ; ) ជាទន្លេដ៏សំខាន់មួយរបស់ទ្វីបអាស៊ី មានបណ្ដោយ 2,900 គីឡូម៉ែត្រ មានប្រភពពីទិសអាគ្នេយ៍នៃ ខេត្តស្វយ័តទីបេ សាធារណរដ្ឋប្រជាជនចិន ដោយមានឈ្មោះជាភាសាទីបេថា "ទន្លេយ៉ារ៍ឡុងសាងប៉ូ (Yarlung Tsangpo)" [មានន័យថា ឈាមខត្តិយៈ]។បន្ទាប់មកហូរកាត់តំបន់ភាគខាងត្បូងទីបេ មានឈ្មោះហៅថា "ទន្លេឌីហាង (Dihang)" រួចហូរកាត់ជួរភ្នំហិម៉ាល័យ ក្នុងជ្រោះដ៏ធំ ហូរបត់ទៅទិសនិរតីឆ្លងកាត់ជ្រលងភ្នំអ័សស័ម ហូរទៅខាងត្បូងកាត់ប្រទេសបង់ក្លាដេសដែលត្រូវបានហៅថា "ទន្លេយមុនា (Jamuna)" រួចហូរមករួមជាមួយទន្លេគង្គា បង្កើតបានជាដីសណ្ដរដ៏ធំ ដែលគេចាត់ទុកជាតំបន់ស្រោចស្រប់ និងគមនាគមន៍ដ៏សំខាន់មួយ។

ទន្លេភាគច្រើនរបស់ឥណ្ឌា និងបង់ក្លាដេសតែងតែមានឈ្មោះជាភេទស្រី  តែទន្លេព្រហ្មបុត្រមានឈ្មោះជាភេទប្រុស ក្នុងភាសាសំស្រ្កឹត ពាក្យថា "ព្រហ្មបុត្រ" ប្រែថា ឧរសរបស់ព្រះព្រហ្ម។ នៅក្នុងភាសាអាហុមហៅទន្លេព្រហ្មបុត្រថាទឹកផ្កាយខ្មោច រឺ ពន្លឺផ្កាយ
ទន្លេព្រហ្មបុត្រ: ប្រភពឯកសារយោង

ប្រភពឯកសារយោង 

ព្រហ្មបុត្រ
ព្រហ្មបុត្រ
ព្រហ្មបុត្រ
ក្រុម:ទន្លេនានាក្នុងទ្វីបអាស៊ី
ទន្លេមូល

ទន្លេមូល (    , RTGS ៖ Maenam Mun,  ) ពេលខ្លះសរសេរថា ទន្លេព្រះច័ន្ទ គឺជាដៃទន្លេនៃទន្លេមេគង្គ ។ វាផ្ទុកប្រហែល២៦ គីឡូម៉ែត្រគូប (៦.២ ម៉ាយគូប) នៃទឹកក្នុងមួយឆ្នាំ។
ធ្វេង|រូបភាពតូច| មាត់​ទន្លេ​មេគង្គ​
ទន្លេនេះចាប់ផ្តើមនៅតំបន់ឧទ្យានជាតិខៅយ៉ៃ នៃ ជួរសានខាមភែង ជិតនគររាជសីមា នៅភាគឦសាន ប្រទេសថៃ ។ វាហូរទៅខាងកើតកាត់ ខ្ពង់រាបគោរាជ នៅភាគខាងត្បូង ឦសាន (ខេត្ត នរគរាជសីមា, បុរីរម្យ, សុរិន្ទ និង សិរីសាកេត ) ចម្ងាយ ៤៦៦ម៉ាយ (៧៥០ គីឡូម៉ែត្រ) រហូតដល់វាភ្ជាប់ទន្លេមេគង្គនៅខងជៀម ក្នុងខេត្តឧប្បលរាជធានី ។ ដៃទន្លេសំខាន់របស់ទន្លេមូនគឺទន្លេជី ដែលភ្ជាប់វានៅក្នុងស្រុកកន្ទ្រារុំ នៃខេត្តសិរីសាកេត ។
ទន្លេមេគង្គ

រូបភាពតូច|ទន្លេមេគង្គស្ថិតនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ
រូបភាពតូច|ផែនទីបណ្ដាញខ្សែទឹកនៃទន្លេមេគង្គដែលហូបកាត់ពីប្រទេសចិន មីយ៉ាម៉ា ឡាវ ថៃ កម្ពុជា និង វៀតណាមដែលហូរចាក់ទៅក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង។
ទន្លេមេគង្គ គឺជាទន្លេវែងជាងគេលំដាប់លេខ១២https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17538940902746082នៅក្នុងពិភពលោក។ ទន្លេមេគង្គគឺជាទន្លេដ៏សំខាន់មួយរបស់ពិភពលោក។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥ ប្រទេសឡាវ ប្រទេសថៃ ប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសវៀតណាម បានបង្កើតគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គឡើង ដើម្បីធ្វើការគ្រប់គ្រង និងការពារធនធានតាមដង់ទន្លេមេគង្គនេះឱ្យមានប្រសិទ្ធិភាព។ នៅឆ្នាំ១៩៩៦ ប្រទេសចិន និងប្រទេសមីយ៉ាម៉ា បានក្លាយជាសមាជិកនៃគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គដូចនេះ រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្នមានសមាជិតចំនួន ៦ប្រទេស។ ទន្លេនេះមានប្រវែងប្រហែល ៤២០០គីឡូម៉ែត្រ ដែលឆ្លងកាត់ប្រទេសចំនួន៦ប្រទេសគឺ ប្រទេសចិន ប្រទេសភូមា ប្រទេសថៃ ប្រទេសឡាវ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសវៀតណាម និងហូរចាក់ចូលក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ទន្លេនេះមានទំហំគ្រប់ដណ្តប់លើផ្ទៃដីប្រហែល ២.៦លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ទន្លេមេគង្គជាសរសៃឈាមរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ទន្លេនេះហូរកាត់ខេត្តដូចជា ខេត្តស្ទឹងត្រែង ខេត្តក្រចេះ ខេត្តកំពង់ចាម ខេត្តត្បូងឃ្មុំ ខេត្តកណ្តាល រាជធានីភ្នំពេញ និងព្រៃវែង ហើយបានបញ្ចប់នៅព្រំប្រទល់វៀតណាម។ ទន្លេមេគង្គបានហូរកាត់ផ្លូវជាតិលេខ១ត្រង់ចំនុចស្ពានអ្នកលឿង។
ទន្លេមេគង្គ: ឈ្មោះ

ឈ្មោះ 
ឈ្មោះទន្លេមេគង្គនេះជាភាសាអង់គ្លេសគឺ Mekong ដែលបានមកពីភាសាឡាវ និងភាសាថៃថាម៉ែណាមគង្គ Nguyen Thi Dieu (1999), The Mekong River and the Struggle for Indochina: Water, War, and Peace, Westport: Praeger, p. 36នៅក្នុងភាសាថៃនិងភាសាថៃម៉ែណាមមានន័យថា ម៉ែទឹក ចំណែកពាក្យគង្គ មកពីពាក្យថាគង្គា ដែលមានន័យថា គង្គាឬក៏ទឹក។
ទន្លេមេគង្គ: ទន្លេមេគង្គកម្ពុជា

ទន្លេមេគង្គកម្ពុជា 
រូបភាពតូច|ផែនទីប្រព័ន្ធផ្លូវទឹកនៅប្រទេសកម្ពុជាដែលរួមមានបឹងទន្លេសាប ទន្លេមេគង្គលើ ទន្លេបាសាក់ នឹងទន្លេមេគង្គក្រោម
រូបភាពតូច|ស្ពានអ្នកលឿងឆ្លងកាត់ដងទន្លេមេគង្គ
ទន្លេមេគង្គហូរកាត់ប្រទេសកម្ពុជាមានប្រវែង ៥០០គីឡូម៉ែត្រ  ដែលចាប់ពីល្បាក់ខោននៃប្រទេសឡាវរហូតដល់ព្រំប្រទល់ប្រទេសវៀតណាម ។ ធារទឹកទន្លេនេះនៅរដូវវស្សាមានទំហំ ៣៤.០០០ម៉ែត្រគូប គឺស្មើនឹងម្ភៃដងនៃធារនៅ រដូវប្រាំង ។ រីឯរបបទន្លេក៏ទៀងទាត់ណាស់ដែរ ។ នៅរដូវប្រាំង ពីខែវិច្ឆិកា ទៅឧសភា ទន្លេសាប ដែលបញ្ចេញទឹកពីបឹងទន្លេសាប ហើយនិងទន្លេមេគង្គ តែងតែនាំទឹកបញ្ចូលគ្នាត្រង់ទន្លេចតុមុខនៅភ្នំពេញ រួចក៏បង្ហូរទឹកនោះទៅតាមដៃទាំងពីរចុះទៅសមុទ្រ ។ នៅរដូវវស្សា ពីខែមិថុនា ដល់ខែតុលា ទឹកដែលបានមកពីការរលាយទឹកកកនៅទីបេ និងពីទឹកភ្លៀង តែងហូរចាក់មកក្នុងទន្លេមេគង្គដោយល្បឿនខ្លាំង ហើយនៅកន្លែងខ្លះទឹកមានកម្រិតកម្ពស់ដល់ ៣០ ម៉ែត្រ។ ជំនន់ដ៏អស្ចារ្យនេះមិនគ្រាន់តែផ្ដល់ទឹកឲ្យពេញបណ្ដាញខាងត្បូងប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងចាល់ចូលទៅក្នុងបឹងទន្លេសាបទៀតផង។ ជំនន់នេះដំបូងចាប់ផ្ដើមនៅប្រទេសឡាវនៅខែកក្កដា រួចចុះមកក្រោមជាលំដាប់ ហើយជំនន់អតិបរមានៅក្រុងភ្នំពេញនៅដំណាច់ខែកញ្ញា (ទឹកឡើងពី ៧ ទៅ ៩ ម) ។បឹង និងកំហូងទាំងឡាយដែលនៅអមទន្លេមេគង្គ ពីក្រចេះដល់បាណាម មានមុខងារខាងធ្វើឲ្យរបបទន្លេមេគង្គមានភាពទៀងទាត់។ ទឹកឡើង ឬស្រកនៃបឹងកើតមានក្រោយទឹកភ្លៀង ឬទឹកស្រកនៃទន្លេជានិច្ច គឺបឹងតែងតែទាក់ទងជាមួយនឹងទន្លេដោយសារព្រែក។ នៅរដូវទឹកស្រក ព្រែកច្រើនតែស្ងួត រីឯបឹងមានសល់ទឹកជាអប្បបរមា។
ទន្លេមេគង្គ: ផ្លូវទឹក

ផ្លូវទឹក 
ប្រព័ន្ធផ្លូវទឹក ៖ ដោយស្ថានភាពភូមិសាស្រ្តមានរាងបាតខ្ទះ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា សំបូរទៅដោយផ្លូវទឹកណាស់។ គេបែងចែកផ្លូវទឹកនេះ ជាបីប្រព័ន្ធគឺ
 ប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គ ៖ប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គ រួមមានទន្លេមេគង្គលើ និងទន្លេមេគង្គក្រោម (ពីល្បាក់ខោនដល់ក្អមសំណរ) និងទន្លេបាសាក់មានប្រវែង ១០០គីឡូម៉ែត្រ និងដៃទន្លេទាំងអស់របស់ទន្លេមេគង្គ។ ទន្លេមេគង្គមានប្រភពនៅ ខ្ពង់រាបទីបេ លើរយះកំពស់ ៥០០០ម៉ែត្រ មានប្រវែងសរុប ៤២០០ គ.ម មានអាងទន្លេ ៨០០ ០០០គ.ម២ ហូរកាត់ប្រទេស ឡាវ ភូមា ថៃ កម្ពុជា និង វៀតណាម។ ទន្លេមេគង្គកម្ពុជាមានប្រវែង ៥០០គ.ម ចាប់ពី ល្បាក់ខោន (ព្រំប្រទល់ឡាវ កម្ពុជា) ដល់ព្រំដែន វៀតណាម កាត់តាមខេត្តស្ទឹងត្រែង ខេត្តក្រចេះ ខេត្តកំពង់ចាម ខេត្តកណ្តាល និងខេត្តព្រៃវែងd។ 
 របបទឹក ៖ របបទឹកទាក់ទាញនឹងអាកាសធាតុមូសុង។ រដូវទឹក ឡើងចាប់ពីខែមិថុនា ទៅ ខែតុលា។ ធារទឹក រដូវវស្សា ៣៤ ០០០ ម៣ ហើយក្នុងមួយវិនាទី ស្មើ ២០ ដង នៃធារទឹក នៅរដូវទឹកប្រាំង។ នៅរដូវទឹកស្រក ចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ទៅ ខែឧសភា ស្របទៅនឹងតំបន់ ឈប់រលាយ និងមូសុងវស្សាឈប់បក់។
 ដៃទន្លេមេគង្គសំខាន់ៗមាន ៖
ទន្លេរពៅ ៖នៅស្ដាំដៃ ត្រង់ព្រំប្រទល់ប្រទេសឡាវ។
ទន្លេកុង ៖និងដៃទាំងពីរ ទន្លេសាន និង ទន្លេស្រែពក។ ទន្លេកុង ហូរមកពីខ្ពង់រាបបរិវេណ (ប្រទេសឡាវ)។
ទន្លេសាន ៖មានប្រភពនៅខ្ពង់រាបកន្ទំ។ 
ទន្លេស្រែពក ៖មានប្រភពនៅខ្ពង់រាបដាឡាក់ (ប្រទេសវៀតណាម)។
ព្រែកក្រៀង ៖និងព្រែកកាំពី ជាស្ទឹងរីងនៅរដូវប្រាំង។
ព្រែកទេរ ៖ដែលមានប្រភពនៅខ្ពង់រាបឆ្លូងលើ មានរបបមិនទៀងទាត់ តែចរន្តទឹកលឿននៅរដូវទឹកឡើង។
ព្រែកឆ្លូង ៖ដែលមានប្រភពនៅខ្ពង់រាបឆ្លូងលើដែរ ជាស្ទឹងមួយយ៉ាងប្រណីតដោយហូរកាត់ព្រៃស្ដុក។
ទន្លេតូច ៖ហូរចេញពីជីហែទៅទល់នឹងបាណាម តាមកំហូងទាប និងតាមវាលភក់។
ទន្លេរីយ៉ូហ្គ្រែនដេ

thumb|right|250px
ទន្លេរីយ៉ូហ្គ្រែនដេ (ត្រូវបានស្គាល់នៅប្រទេសម៉ិចស៊ិកថា Río Bravo del Norte «ទន្លេក្លាហានខាងជើង») ហូរពីឈូងសមុទ្រម៉ិចស៊ិកតាមរដ្ឋ តាម៉ៅលីប៉ាស(Tamaulipas) នូអេបូ ឡេអុន(Nuevo León) កូអាវីឡា(Coahuila) ឈីវ៉ាវ៉ា(Chihuahua) ខាងសហរដ្ឋម៉ិកស៊ិក ហើយនិង រដ្ឋ តិចសាស(Texas) ញូវម៉ិចស៊ីកូ(New Mexico) កូឡូរ៉ាដូ(Colorado) ខាងសហរដ្ឋអាមេរិក មានប្រវែង ៣០៥១គីឡូម៉ែត្រ។ នៅរដ្ឋតិចសាសខាងត្បូង ធ្វើជាព្រំដែនធម៌ជាតិនៃប្រទេសម៉ិចស៊ិក និង ប្រទេសអាមេរិកនឹងរដ្ឋនៃប្រទេសម៉ិចស៊ិកទាំងបួននេះ។

នាមនៃទន្លេនេះមកពីភាសាអេស្ប៉ាញ។ រីយ៉ូ(Río)«ទន្លេ» ហ្គ្រែនដេ[ជាភាសាអេស្ប៉ាញ៖ ហ្គ្រ៉ានដេ](Grande)«ធំ»។ ក៏ស្គាលដោយជនជាតិអន្ដោគ្រាមទ្វីបអាមេរិកថា ទោសប្អាឌី(Tooh Baʼáadii)ជាភាសាណាវ៉ាហូ និង កុត្សុយ(Kótsoi)ជាភាសាអាប៉ាឆេហ៊ីការីយ៉ា(Jicarilla Apache)។
ទន្លេសាន

ទន្លេសាន ( Tônlé San )ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ទន្លេសេសាន( ភាសាវៀតណាម: Sông Sê San )ជា​ទន្លេ​ដែល​ហូរ​កាត់​ភាគ​កណ្តាល ​ប្រទេស​វៀតណាម និង​ភាគ​ឦសាន​នៃ ​ប្រទេស​កម្ពុជា ។ វាជាដៃទន្លេដ៏សំខាន់នៃ ទន្លេមេគង្គ ។ ផ្នែកខ្លីនៃទន្លេបង្កើតបានជាផ្នែកនៃ ព្រំដែនអន្តរជាតិ រវាងកម្ពុជា និងវៀតណាម។
ធ្វេង|រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| ស្ត្រី​នៅ​ស្រុក​សេសាន​កំពុង​បោក​ខោអាវ​នៅ​ទន្លេសាន ជា​ដៃ​ទន្លេ​មេគង្គ​ដែល​ហូរ​កាត់​ប្រទេស​កម្ពុជា។
មានទំនប់វារីអគ្គីសនីជាច្រើននៅទន្លេសាន និងដៃទន្លេរបស់វា។ កន្លែងដែលវាជាប់នឹង ទន្លេស្រែពក ក្នុង ទំនប់វារីអគ្គិសនីសេសានក្រោម២ ។ ខាង​លើ​ជា​ទំនប់​ទឹក៖ សេសាន ៤អា, សេសាន ៤, សេសាន ៣អា, សេសាន ៣, ទឹកធ្លាក់យ៉ាលី ។ នៅលើដងទន្លេ ដាក់ ពូកូ គឺជាទំនប់ ផ្លេ ក្រង់ ។ វាក៏មានទំនប់ជាច្រើននៅលើដៃទន្លេនៃ ដាក ប្លា  រួមទាំង ដាក ស្រ៊ាង  ដៃទន្លេ ដាក ប្លា គឺជាទំនប់វារីអគ្គិសនី កូនទម ខាងលើ និងវារីអគ្គិសនីដែលបង្ហូរចូលទៅក្នុង ទន្លេ ត្រាឃុក និង ដាកដូ ។
ទន្លេសាប

រូបភាពតូច|កំពុងកែប្រែ​ ទន្លេសាប (2016)
ទន្លេសាប ( Tônlé Sap )គឺជាទន្លេមួយដែលតភ្ជាប់ពីបឹងទន្លេសាប ទៅ ទន្លេមេគង្គ ទន្លេមេគង្គក្រោម និងទន្លេបាសាក់នៅត្រង់កន្លែងដែលគេអោយឈ្មោះថាទន្លេចតុមុខ។ ទន្លេនេះមានប្រវែងប្រហែល ១០០គីឡូម៉ែត្រ។ ទន្លេនេះហូរកាត់ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ខេត្តកណ្តាល និងរាជធានីភ្នំពេញ។ ទន្លេសាបគឺជាតំបន់ដីសើមទឹកសាប ដែលមានសារៈសំខាន់ជាងគេក្នុងភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍គ្រដណ្ដប់លើផ្ទៃដី២៥០.០០០-៣០០.០០០ហិចតា ក្នុងរដូវក្ដៅនិងមានវិសាលភាពធំជាង៥-៦ដងក្នុងរដូវវស្សា។ ប្រព័ន្ឋតំបន់ដីសើមនេះគឺជាប្រភពផ្គត់ផ្គង់ជលផលទឹកសាបមួយក្នុង ពិភពលោក ហើយប្រព័ន្ឋអេកូឡូស៊ីនេះមានសារៈសំខាន់ជួយដល់ប្រភេទជីវចំរុះ ផ្សេងៗជាច្រើនទៀតក្នុងពិភពលោក។ ទោះបីជាបឹងនេះជួយទ្រទ្រង់ ដល់ចំនួនជីវចំរុះ និងប្រជាជនជាច្រើនក្ដីក៏ការកើតឡើងនូវសម្ពាធ និងការគំរាមកំហែងជាច្រើន នៅកើតមានក្នុងបឹងទន្លេសាបនេះដែរ។ជីវចំរុះនៅបឹងទន្លេសាបជួយទ្រទ្រង់ដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនប្រមាណជាមួយភាគបួន នៃចំនួនប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងខេត្ដទាំង ៥ជុំវិញបឹងនេះ(ប្រហែល ២,៩លាននាក់)និង ផ្គត់ផ្គង់ជីវជាតិប្រូតេអ៊ីនដល់ប្រជាជនកម្ពុជារហូត ៧០%នៃជីវជាតិនេះសរុប។ បឹងនេះជាប្រភពជំរក សំរាប់ផ្ដល់ជាចំណីដល់មច្ឆា ជាកន្លែងត្រីពងនិងបង្កកំណើត ហើយដែលបន្ទាប់មកធ្វើដំណើរទៅកាន់ទន្លេមេគង្គ នឹងស្ទឹងឬ ព្រែកនានាហើយក៏ជាអាងស្ដុកទឹកសំរាប់រដូវប្រាំងនិងសរាប់បន្សាបទឹកប្រៃដែលហូរចូលមកនិង ជួយដល់ការអភិរក្សព្រៃកោងកាង នៅតំបន់ដីសណ្ដមេគង្គផងដែរ។ ដូច្នេះវាគឺជាចំណុចជាទីចាប់អារម្មណ៍ផ្នែកបរិស្ថានយ៉ាងសំខាន់ក្នុងពិភពលោក។ បឹងទន្លេសាប ទន្លេបាសាក់ និងទន្លេមេគង្គផ្នែកក្រោម ។ ផ្ទៃបឹងនេះមានទន្លេទំហំទាំងអស់ ៣.០០០ គមការ៉េ នៅរដូវប្រាំង និង ១០.០០០ គម២ នៅរដូវវស្សា ។ ទន្លេសាបមុនទៅជួបនឹងទន្លេមេគង្គ ជាទន្លេដែលទទួលទឹកពីទំនាបកណ្ដាលទាំងមូល។
រូបភាពតូច
ទន្លេសាប: បឹងទន្លេសាប

បឹងទន្លេសាប 
បឹងទន្លេសាប មានខេត្តជាច្រើនព័ទ្ធជុំវិញៈ ខេត្តសៀមរាប ខេត្តកំពង់ធំ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ខេត្តពោធិ៍សាត់ ខេត្តបាត់ដំបង។ នៅរដូវប្រាំង បណ្ដោយមានប្រវែងប្រហែល ១៥០ គម ទទឹងអតិបរមាប្រហែល ៣២ គម និងផ្ទៃ ៣.០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ រីឯនៅរដូវទឹកឡើង ផ្ទៃអាចឡើងដល់ទៅ ១០.០០០ គីឡូមែត្រការ៉េ ។ របបទឹកបឹងទន្លេសាបមានទិដ្ឋភាពជាសមុទ្រក្នុងមួយយ៉ាងជ្រៅ និងអាចធ្វើនាវាចរបាននៅរដូវវស្សា ឬផ្ទុយទៅវិញនៅរដូវប្រាំង បឹងនេះមានទិដ្ឋភាពមិនខុសអំពីស្រះធំមួយប្រកបទៅដោយភក់ ហើយរាក់ថែមទៀតផង។ រដូវទឹកសម្រក ចាប់ផ្ដើមនៅខែធ្នូ ហើយចប់នៅខែឧសភា ។ ពេលនោះ កម្ពស់ទឹកបឹងទន្លេសាបមានជាអប្បបរមាពី ០,៨០ ម ដល់ ២ ម ជាមធ្យម។ ចាប់ពីកំពង់ឆ្នាំង ជាពិសេស នៅវាលភក់ ជម្រៅទឹកចុះជាលំដាប់រហូតដល់នាវាចរត្រូវហាមឃាត់ លើកលែងតែកូនទូកតូចៗ។ នៅរដូវវស្សា ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃបឹងទន្លេសាប ផ្លាស់ប្ដូរជាច្រើន ផ្ទៃព្រមទាំងជម្រៅទឹកក៏កើនជាលំដាប់ រហូតដល់ជួនកាលទឹកជំនន់ចូលពេញទំនាបដែលព័ទ្ធជុំវិញបឹងនោះ ។ កម្ពស់ទឹកអាចឡើងដល់ទៅ ១៤ ម គឺខុសគ្នា ១០ ម យ៉ាងតិចពីកម្ពស់ទឹកនៅរដូវប្រាំង ។ គឺនៅពេលនោះហើយដែលនាវាមានចំណុះច្រើនអាចបើកបរចូលទៅដល់បឹងទន្លេសាប ។
បឹងទន្លេសាបចែកជាបីផ្នែក ៖
 បឹងធំ៖ ស្ថិតនៅខាងជើងមានបណ្ដោយ ៧៥គីឡូម៉ែត្រ និងទទឹង ៣២គីឡូម៉ែត្រ ។
 បឹងតូច៖ ស្ថិតនៅចំកណ្ដាលមានបណ្ដោយ ៣៥ គីឡូម៉ែត្រ និងទទឹង ២៨គីឡូម៉ែត្រ។
 វាលភក់៖ ជាវាលមួយធំធេង ប្រកបទៅដោយកូនកោះទាបៗ និងសម្បូរខ្សាច់ ។ ទីនោះមានតែរុក្ខជាតិក្រិនៗ ។
រូបភាពតូច
 ដៃសំខាន់ៗនៃក្រុមបឹងទន្លេសាប 
ដៃទន្លេសាបខាងស្ដាំមាន៖
 ស្ទឹងស្រែង ៖ មានប្រភពនៅជួរភ្នំដងរែក ហើយមកប្រសព្វគ្នាជាមួយនឹងស្ទឹងសង្កែ។ ដងស្ទឹងស្រែងកណ្ដាលស្ថិតជាព្រំប្រទល់រវាងខេត្តបាត់ដំបង និងខេត្តសៀមរាប។
 ស្ទឹងសៀមរាប និងស្ទឹងរលួស ៖ជាកូនស្ទឹងតូចពីរ ដែលមានប្រភពនៅភ្នំគូលែន ។ ស្ទឹងសៀមរាបហូរក្បែរប្រាសាទអង្គរ ហើយទឹកស្ទឹងនេះហូរបំពេញបារាយណ៍(អង្គរ)។
 ស្ទឹងជីក្រែង និងស្ទឹងស្ទោង៖ ដែលហូរចាក់ទៅក្នុងតំបន់វាលភក់ ឬទន្លេឆ្មារ ។
 ស្ទឹងសែន ៖ ដែលហូរចុះមកពីជួរភ្នំដងរែក មានទឹកច្រើន ដោយសារមានអូរជាច្រើនហូរមកកាន់ ។ ស្ទឹងនេះមានបណ្ដោយ ៤៥០ គម ហើយបត់បែនជាភ្នែនយ៉ាងច្រើនមុនមកដល់កំពង់ធំ ហើយហូរកាត់ច្រកឆ្នុកទ្រូ ។
 ស្ទឹងជីនិត ៖រីកធំដោយសារទឹក ស្ទឹងតាំងក្រសាំង និងស្ទឹងពង្រង ហូរចាក់មកស្ទឹងនេះ ហូរចាក់ទៅក្នុងវាលភក់ដោយឆ្លងកាត់កំពង់ថ្ម ។
រូបភាពតូច
 ដៃទន្លេសាបខាងឆ្វេងមាន ៖ 
 ស្ទឹងសិរីសោភ័ណ ដែលហូរមកពីប្រទេសថៃ ទទួលទឹកស្ទឹងមង្គលបូរី (មានប្រភពនៅភ្នំសាយខាវ កម្ពស់ ១.៤៧០ ម ប្រទេសថៃ) និងទឹកស្ទឹងសង្កែ (មានប្រភពនៅភ្នំតាលរ កម្ពស់ ៧០០ ម ប្រទេសខ្មែរ) មុននឹងហូរចាក់ទៅក្នុងបឹងទន្លេសាប។
 ស្ទឹងមោង (ដូនទ្រី) ៖ហូរពី ភ្នំទឹកព្រិល (១.៤២៥ ម) កាត់ស្រុកមោងឫស្សី ។
 ស្ទឹងស្វាយដូនកែវ ៖ហូរកាត់ភូមិស្វាយដូនកែវ។
 ស្ទឹងពោធិ៍សាត់ ៖មានប្រភពនៅ ភ្នំខ្មោច (១.៤២៥ ម) ជាស្ទឹងប្រកបដោយរបបប្រៀបបាននឹងរបបទឹកជ្រោះដែលបណ្ដាលឲ្យមានជំនន់។
 ស្ទឹងបរិបូរណ៍៖ ហូរកាត់ច្រកបរិបូរណ៍នៅខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ។
 ស្ទឹងជ្រៀវ៖ ហូរកាត់ឧដុង្គ ។
 ស្ទឹងព្រែកត្នោត ៖ កើតមកពីអូរជាច្រើន ដែលហូរមកពី ភ្នំឱរ៉ាល់ និងពីប្រជុំភ្នំអូរម្លូ។ ស្ទឹងនេះហូរកាត់ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ និងក្រុងតាខ្មៅ ។
 ស្ទឹងតាកែវ ហូរប្រសព្វនឹង ទន្លេបាសាក់ ត្រង់ ខេត្តមាត់ជ្រូក ។
ទន្លេសាប: ដៃសំខាន់ៗនៃក្រុមបឹងទន្លេសាប

ដៃសំខាន់ៗនៃក្រុមបឹងទន្លេសាប 
ដៃទន្លេសាបខាងស្ដាំមាន៖
 ស្ទឹងស្រែង ៖ មានប្រភពនៅជួរភ្នំដងរែក ហើយមកប្រសព្វគ្នាជាមួយនឹងស្ទឹងសង្កែ។ ដងស្ទឹងស្រែងកណ្ដាលស្ថិតជាព្រំប្រទល់រវាងខេត្តបាត់ដំបង និងខេត្តសៀមរាប។
 ស្ទឹងសៀមរាប និងស្ទឹងរលួស ៖ជាកូនស្ទឹងតូចពីរ ដែលមានប្រភពនៅភ្នំគូលែន ។ ស្ទឹងសៀមរាបហូរក្បែរប្រាសាទអង្គរ ហើយទឹកស្ទឹងនេះហូរបំពេញបារាយណ៍(អង្គរ)។
 ស្ទឹងជីក្រែង និងស្ទឹងស្ទោង៖ ដែលហូរចាក់ទៅក្នុងតំបន់វាលភក់ ឬទន្លេឆ្មារ ។
 ស្ទឹងសែន ៖ ដែលហូរចុះមកពីជួរភ្នំដងរែក មានទឹកច្រើន ដោយសារមានអូរជាច្រើនហូរមកកាន់ ។ ស្ទឹងនេះមានបណ្ដោយ ៤៥០ គម ហើយបត់បែនជាភ្នែនយ៉ាងច្រើនមុនមកដល់កំពង់ធំ ហើយហូរកាត់ច្រកឆ្នុកទ្រូ ។
 ស្ទឹងជីនិត ៖រីកធំដោយសារទឹក ស្ទឹងតាំងក្រសាំង និងស្ទឹងពង្រង ហូរចាក់មកស្ទឹងនេះ ហូរចាក់ទៅក្នុងវាលភក់ដោយឆ្លងកាត់កំពង់ថ្ម ។
រូបភាពតូច
ទន្លេសាប: ដៃទន្លេសាបខាងឆ្វេងមាន ៖

ដៃទន្លេសាបខាងឆ្វេងមាន ៖ 
 ស្ទឹងសិរីសោភ័ណ ដែលហូរមកពីប្រទេសថៃ ទទួលទឹកស្ទឹងមង្គលបូរី (មានប្រភពនៅភ្នំសាយខាវ កម្ពស់ ១.៤៧០ ម ប្រទេសថៃ) និងទឹកស្ទឹងសង្កែ (មានប្រភពនៅភ្នំតាលរ កម្ពស់ ៧០០ ម ប្រទេសខ្មែរ) មុននឹងហូរចាក់ទៅក្នុងបឹងទន្លេសាប។
 ស្ទឹងមោង (ដូនទ្រី) ៖ហូរពី ភ្នំទឹកព្រិល (១.៤២៥ ម) កាត់ស្រុកមោងឫស្សី ។
 ស្ទឹងស្វាយដូនកែវ ៖ហូរកាត់ភូមិស្វាយដូនកែវ។
 ស្ទឹងពោធិ៍សាត់ ៖មានប្រភពនៅ ភ្នំខ្មោច (១.៤២៥ ម) ជាស្ទឹងប្រកបដោយរបបប្រៀបបាននឹងរបបទឹកជ្រោះដែលបណ្ដាលឲ្យមានជំនន់។
 ស្ទឹងបរិបូរណ៍៖ ហូរកាត់ច្រកបរិបូរណ៍នៅខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ។
 ស្ទឹងជ្រៀវ៖ ហូរកាត់ឧដុង្គ ។
 ស្ទឹងព្រែកត្នោត ៖ កើតមកពីអូរជាច្រើន ដែលហូរមកពី ភ្នំឱរ៉ាល់ និងពីប្រជុំភ្នំអូរម្លូ។ ស្ទឹងនេះហូរកាត់ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ និងក្រុងតាខ្មៅ ។
 ស្ទឹងតាកែវ ហូរប្រសព្វនឹង ទន្លេបាសាក់ ត្រង់ ខេត្តមាត់ជ្រូក ។
ទន្លេស្រែពក

ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ទីតាំងមាត់ទន្លេស្រែពក
ទន្លេស្រែពក (Tônlé Srêpôk)ជាដៃទន្លេដ៏សំខាន់នៃ ទន្លេមេគង្គ ។ វារត់ចេញពី ខេត្ត ដាក់ឡាក់ នៅ តំបន់ខ្ពង់រាបភាគកណ្តាល នៃ ប្រទេសវៀតណាម កាត់តាម ខេត្តរតនគិរី និង ខេត្តស្ទឹងត្រែង ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីចូលរួមទន្លេមេគង្គក្បែរ ក្រុងស្ទឹងត្រែង ។ ប្រវែងរបស់វាប្រែប្រួលពី 406 គីឡូម៉ែត្រទៅ 450 គីឡូម៉ែត្រដែលចុងក្រោយ 281 គីឡូម៉ែត្រ​គឺ​នៅ​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា។ ទន្លេស្រែពក មានដៃទន្លេធំៗចំនួនបីគឺ ទន្លេ ក្រងណូ ក្រងអាណា និង ទន្លេអេហេលេអូ ។ មុននឹងភ្ជាប់ទន្លេមេគង្គ ទន្លេស្រែពកក៏បញ្ចូលគ្នាជាមួយ ទន្លេសាន និងទទន្លេន្លេន្លេ កុង ក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែង។ នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម វា​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ដាក់ក្រងDak Krong ។
ទន្លេហ្គារ៉ូន

thumb|300px|right|ផែនទីបង្ហាញទីតាំងទន្លេហ្គារ៉ូន
ទន្លេហ្គារ៉ូន ជាទន្លេមួយនៅផ្នែកនិរតីប្រទេសបារាំងនិងខាងផ្នែកខាងជើងប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ ទន្លេនេះមានប្រវែង ៥៧៥គម។ ពាក្យហ្គារ៉ូន​ជាពាក្យជនជាតិដើមនៅទីនោះ ដែលមានន័យជាខ្មែរថាថ្ម។
ទន្លេអាម៉ាហ្សូន

រូបភាពតូច| ភូមិសាស្ត្រនៃអាងទន្លេអាម៉ាហ្សូន
ទន្លេអាម៉ាហ្សូន (អេស្ប៉ាញ: Río Amazonas, ព័រទុយហ្គាល់: Rio Amazonas) ស្ថិតនៅអាមេរិកខាងត្បូង គឺជាទន្លេដ៏ធំបំផុតដោយបរិមាណទឹកហូរនៅក្នុងពិភពលោក និងជាប្រព័ន្ធទន្លេដែលវែងជាងគេ ឬវែងជាងគេទីពីរក្នុងពិភពលោក ដែលជាចំណងជើងដែលមានជម្លោះជាមួយទន្លេនីល។

ក្បាលទឹកនៃទន្លេអាពូរីម៉ាក់ នៅលើភ្នំណេវ៉ាដូ មីសមី ត្រូវបានគេពិចារណាអស់រយៈពេលជិតមួយសតវត្សមកហើយថាជាប្រភពឆ្ងាយបំផុតរបស់អាងអាម៉ាហ្សូន រហូតដល់ការសិក្សាឆ្នាំ២០១៤ បានរកឃើញថាវាជាប្រភពទឹកនៃទន្លេម៉ាន់តារ៉ូ នៅលើជួររ៉ូមីគ្រុស ក្នុងប្រទេសប៉េរូ ។  ទន្លេម៉ាន់តារ៉ូ និង អាពូរីម៉ាក់ចូលរួម ហើយជាមួយដៃទន្លេផ្សេងទៀតបង្កើតជា ទន្លេយូខាយ៉ាលី ដែលប្រសព្វនឹងទន្លេម៉ារ៉ាណូន ខាងលើនៃអ៊ីគីតូស ប្រទេសប៉េរូ បង្កើតបានជាប្រទេសផ្សេងក្រៅពី ប្រេស៊ីល ចាត់ទុកថាជាដើមចម្បងរបស់អាម៉ាហ្សូន ។ ប្រជាជនប្រេស៊ីលហៅផ្នែកនេះថា ទន្លេសូលីមុស នៅពីលើចំណុចប្រសព្វរបស់វាជាមួយ រីយ៉ូណេរ៉ូ  បង្កើតបានជាអ្វីដែលប្រជាជនប្រេស៊ីលហៅថា អាម៉ាហ្សូន នៅឯកិច្ចប្រជុំនៃទឹក (  ) នៅម៉ាណូសដែលជាទីក្រុងធំបំផុតនៅលើទន្លេ។

ទន្លេអាម៉ាហ្សូនមានការហូរចេញជាមធ្យមប្រហែល ២១៥,០០០-២៣០,០០០ ម៉ែត្រគូបក្នុងមួយនាទី   — ប្រហែល ៦,៥៩១-៧,៥៧០ គីឡូម៉ែត្រគូប ក្នុងមួយឆ្នាំ ធំជាងទន្លេឯករាជ្យធំជាងគេទាំងប្រាំពីរបន្ទាប់បញ្ចូលគ្នា។ ទន្លេពីរក្នុងចំណោមទន្លេកំពូលទាំងដប់ដោយការហូរចេញគឺជា ដៃទន្លេនៃទន្លេអាម៉ាហ្សូន។ អាម៉ាហ្សូនតំណាងឱ្យ ២០% នៃការបញ្ចេញទឹកទន្លេពិភពលោកទៅក្នុងមហាសមុទ្រ។  អាងអាម៉ាហ្សូនគឺជា អាងទឹកដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកដែលមានផ្ទៃដីប្រហែល ៧,០០០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (២,៧០០,០០០ម៉ាយ៍) ។ ផ្នែកនៃអាងបង្ហូរទឹករបស់ទន្លេនៅក្នុងប្រទេសប្រេស៊ីលតែមួយគត់គឺធំជាងអាងទន្លេដទៃទៀត។ អាម៉ាហ្សូនចូលប្រទេសប្រេស៊ីលជាមួយនឹងលំហូរតែមួយភាគប្រាំចុងក្រោយវាហូរចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ប៉ុន្តែមានលំហូរធំជាងនៅចំណុចនេះជាងការហូរចេញពីទន្លេដទៃទៀត។ Tom Sterling: Der Amazonas.
ទន្សោង

បានតេង (ខ្មែរ៖ ទន្សោង)​ (ឈ្មោះ​បច្ចេកទេស Bos Javanicus) ដែល​គេ​អាច​ហៅ​ថា​ ទឹមបាឌូ (Tembadau) គឺ​ជា​អម្បូរ​នៃ​គោ​ព្រៃ​ម៉្យាង​ ដែល​គេ​ប្រទះ​ឃើញ​នៅ អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។

នៅ​កន្លែង​ខ្លះ​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ គេ​បាន​ផ្សាំង​ទន្សោង​យក​ចិញ្ចឹម ហើយ​មាន​​បានតេង​ស្រុក​ប្រហែល​ជា​១.៥លាន​ក្បាល ដែល​គេ​ហៅ​ថា​ គោបាលី (Bali Cattle)។ សត្វ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​កម្លាំង​អូសទាញ​និង​សម្រាប់​យក​សាច់។ គោបាលី​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​នាំ​យក​ទៅ​ភាគ​ខាង​ជើង​ប្រទេស​អូស្រ្តាលី​ផង​ដែរ ដែល​នៅ​ទីនោះ​​វា​រស់​នៅ​តាម​វាល​។
ទន្សោង: បំណែងចែក​ និង​អម្បូរ​តូច

បំណែងចែក​ និង​អម្បូរ​តូច

មាន​អម្បូរ​តូច​ៗដែល​គេ​ទទួល​ស្គាល់៖

១. បានតេងជ្វា (B. J. Javanicus )៖ ប្រទះ​ឃើញ​នៅ​កោះ​ជ្វា​ សត្វ​ឈ្មោល​មាន​សម្បុរ​ខ្មៅ​ឯសត្វ​ញី​មានមាឌ​ធំ។

២. បានតេងបរណេអូ (B. J. Lowi)៖ ប្រទះ​ឃើញ​នៅ​កោះ​បរ​ណេអូ មានមាឌ​តូច​ជាង​បានតេង​ជ្វា ស្នែង​​មុត​ជាង​ នឹង​សត្វ​ឈ្មោល​មាន​សម្បុរ​​ដូច​ សូកូឡា។

៣. បានតេង​ភូមា (B.J. Birmanicus) ៖ ប្រទះ​ឃើញ​នៅ​ មីយ៉ានម៉ារ, ថៃ​, កម្ពុជា, ឡាវ និង​ វៀតណាម ទាំងញី​ទាំង​ឈ្មោល​មាន​មាឌ​ធំ​ នៅ​កម្ពុជា​ សត្វឈ្មោល​២០%​មាន​សម្បុរ​ខ្មៅ​ព្រីក​ រី​ឯ​នៅ​ឧបទ្វីប​ម៉ាឡេនៅ​ថៃ​ ភាគ​ច្រើន​នៃ​សត្វ​ឈ្មោល​មាន​សម្បុរ​ខ្មៅ​។ អម្បូរ​តូច​មួយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ទទូល​ស្គាល់​ដោយ​ ​IUCN ប៉ុន្តែ​​មិន​មាន​នៅ​​ក្នុង​អម្បូរ​ថនិកសត្វ​ពិភពលោក​បោះ​ពុម្ព​លើក​ទី​៣​ (Mammal Species of the World, 3rd Edition) នោះ​ឡើយ។​
ទន្សោង: រូបរាង

រូបរាង

បានតេង​មាន​​ទំហំ​​ប្រហាក់​ប្រហែល​នឹង​គោស្រុក​ ដែល​មាន​កម្ពស់​ពី​១.៥៥ ទៅ១.៦៥ម៉. គិត​​ត្រឹម​ស្មា ហើយ​មាន​ទម្ងន់​ពី​៦០០ ទៅ៨០០គ.ក។ យើង​អាច​សង្កេត​ដឹង​ភេទរបស់​វា  តាម​រយៈ​ពណ៌​សម្បុរ​និង​ទំហំ។ ចំពោះ​​បានតេង​​ឈ្មោល​ពេញ​កម្លោះ​ រោម​ខ្លី​ៗ​នៅ​លើ​ខ្លួន​មាន​ពណ៌​ខៀវ​ទឹក​ប៊ិច​ ឬ​ពណ៌​ក្រហម​ក្រម៉ៅ​ដិត​ ឯ​បានតេង​ញី​និង​បានតេង​​តូចៗ​វិញ​​មាន​ពណ៌​ក្រហម​ក្រម៉ៅ​​និង​មាន​ឆ្នូត​​ពណ៌​ខ្មៅ​​កាត់​​ទទឹង​​ពោះ។ ទាំង​ញី​ទាំង​ឈ្មោល​មាន​រង្វង់​​ពណ៌​​ស​​នៅ​​ជើង​ ហើយ​​មាន​​ចំនុច​សៗ​នៅ​​លើ​​ភ្នែក។ វា​មាន​មាឌ​ប្រហាក់​ប្រែល​នឹង​គោ​ស្រុក​ តែ​មានក​និង​ក្បាល​តូចជាង​ និង​មានបួក​ស្ទើរ​រាប​ស្មើ​នៅ​លើ​ខ្នង។ សត្វ​ញី​មាន​ស្នែង​ខ្លី​ ហើយ​​កោង​ខ្លាំង​ដែល​​ចុង​ស្នែង​សង​ខាង​ចង្អុល​រក​គ្នា ឯ​ស្នែង​សត្វ​ឈ្មោល​វិញ​​ងរ​ឡើង​ទៅ​លើ​ មាន​ប្រវែង​ពី​៦០​ ទៅ​៧៥​ស.ម៉ និង​ភ្ជាប់​គ្នា​ដោយ​សារ​កន្លែង​រលោង​មួយ​នៅ​លើ​ថ្ងាស។
ទន្សោង: អត្តចរិត

អត្តចរិត

បានតេង​រស់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​របោះ​ដែល​មាន​ស្មៅ​ ទំពាំង​ ផ្លែ​ឈើ​ ស្លឹក​ឈើ​ និង​មែក​ឈើ​ខ្ចីៗ​សម្រាប់​ទុក​ជា​អាហារ។ បាន​តេង​ជា​សត្វ​ដែល​មាន​សកម្ម​ភាព​ទាំង​យប់​ទាំង​ថ្ងៃ ប៉ុន្តែ​នៅ​កន្លែង​ដែល​សម្បូរ​មនុស្ស​វា​ចូលចិត្ត​ភាព​ងងឹតវិញ។ ជាទូទៅ​ បានតេង​រស់​នៅ​ជា​ហ្វូង​ពី​២០​ ទៅ​៣០​ក្បាល។
ទន្សោង: ការបន្តពូជ

ការបន្តពូជ

បានតេង​ឈ្មោល​កម្លោះ​តែ១​គត់ និង​បន្តពូជ​ជាមួយ​បានតេង​ញី​ទាំង​អស់ ដូច្នេះ​ការ​ដណ្តើម​គ្នា​យក​សត្វ​ញី​តែង​តែ​កើត​ឡើង​ជា​ញឹក​ញយ​។ បើ​ទោះ​ជា​មាន​លទ្ធភាព​បន្ត​ពូជ​បាន​គ្រប់​ពេញ​វេលា​សម្រាប់​បានតេង​ដែល​គេ​ចាប់​ទុក​ បានតេង​ព្រៃ​នៅ​ថៃ​អាច​បន្តពូជ​តែ​នៅ​ខែ​ឧសភា និង​មិថុនា​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ បានតេង​ញី​កើត​កូន​ម្តង​បានមួយ​ក្បាល​ ក្រោយ​ពីពរ​ពោះ​អស់​រយៈ​ពេល​២៨៥​ថ្ងៃ។ ការ​បំបោះ​ដោះ​មាន​រយៈ​ពេល​ពី​៦ ទៅ​៩ខែ ហើយ​បានតេង​អាច​បន្ត​ពូជ​បាន​ចាប់​ពី​អាយុ​២ ទៅ​៣​ឆ្នាំ​។ គេ​បាន​កត់​ទុក​ថា​ បានតេង​​ព្រៃ​អាច​រស់​បាន​ដល់​អាយុ​២០​ឆ្នាំ​ ឯ​បានតេង​ដែល​គេចាប់ទុក អាច​មាន​អាយុ​ដល់​២៦​ឆ្នាំ។
ទន្សោង: ការ​បង្កាត់

ការ​បង្កាត់

បានតេង​ជា​អម្បូរ​ដែល​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​គ្រោះ​ថា្នក់​ទី​២​​ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កាត់​ដោយ​ជោគ​ជ័យ ហើយ​ជា​អម្បូរ​ទី​១​ដែល​រស់​បាន​យូរ​ជាង​១​សប្តាហ៍ (១ទៀត​គឺ​អម្បូរ​ ហ្គរ Gaur ដែល​ស្លាប់​ក្រោយ​កើត​បាន​២​ថ្ងៃ)។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ​នៅ​ ក្រុមហ៊ុន​បច្ចេកវិទ្យា​កោសិកាទំនើប (Advanced Cell Technology) នៅវរសេស្ទរ ម៉ាសសាឈួសេត សហរដ្ឋអាមេរិច (Worcester, MA, U.S.)​ បាន​ដក​យក​ អាដេអិន ពី​កោសិកា​របស់​បាតេង​ដែល​​រក្សា​ទុក​នៅបន្ទប់​បង្កក​ពិសេស (Frozen Zoo)​ នៅ​សួន​សត្វ​សានឌីអេហ្គោ (San Diego Zoo) ហើយ​បញ្ចួល​ទៅ​ក្នុងសម្បក​ស៊ុត​របស់​គោ​ស្រុក ក្រោម​ដំណើរ​ការ​មួយ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា ការ​បញ្ជួន​កោសិកា​ដើម្បី​​បង្កើត​អំប្រ៊ីយ៉ុង​បង្កាត់​ថ្មី (Somatic Cell Nuclear Transfer)។ អំប្រ៊ីយ៉ុង​៣០​ត្រូវ​បាន​ផ្ញើរទៅ​បន្ទប់​ពិសោធន៍បណ្តូរ​ហ្សែន​តាម​អូវែរ (Trans Ova Genetics) ដែល​​បាន​បញ្ចូល​ពង​ដែល​មាន​ជិវិត​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ស្បូន​របស់​គោ​ស្រុក​។ គោ​២​ក្បាល​បាន​រក្សា​ស៊ុត​នេះ​ដល់​ថ្ងៃ​កើត​​ក្រោម​ការ​វះ​កាត់​។ កូន​ទី១​​បាន​​កើត​នៅ​ ថ្ងៃ​០១មេសា​២០០៣ ឯ​ទី​២​នៅ​​ពីរ​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក។ កូន​ទី២​បាន​ត្រូវ​សម្លាប់​ទៅ​វិញ​ ប៉ុន្តែ​កូន​ទី១​បាន​បន្ត​រស់​នៅ​ឯ​សួន​សត្វ​សាន់ឌីអេហ្គោ​ ក្រោម​សុខភាព​យ៉ាង​ល្អ​គិត​ត្រឹម​ខែ​កញ្ញា​ឆ្នាំ​២០០៦។​​
ទម្រង់សំណួរនៃភាសាជប៉ុន: W6

W6
 nan, nani（なん、なに / 何） - what
 itsu（いつ） - when
 doko（どこ） - where
 docchi（どっち）- which
 dare, donata（だれ / 誰、どなた） - who
 doushite, naze（どうして、なぜ） - why
ទម្លាប់

ទម្លាប់គឺសំដៅលើសកម្មភាពណាមួយ ដែលយើងធ្វើដដែលៗ ច្រើនលើកច្រើនសាររហូតក្លាយជាផ្នត់ជីវិតដោយមិនដឹងខ្លួន គឺមានន័យថានៅពេលសកម្មភាពក្លាយជាទម្លាប់ហើយ យើងនឹងធ្វើសកម្មភាពនោះដោយស្វ័យប្រវត្តិតែម្តងe19e91e19e98e19f92e19e9be19eb6e19e94e19f8be19fa7e19e99e19f89e19eb6e19e84e19e8ae19f8fe19e98e19eb6e19e93e19e94e19f92e19e9ae19e9fe19eb7.pdf (wordpress.com)។
ទវី បុណ្យកេតុ

ទវី បុណ្យកេតុ (សរសេរថា ថាវី ប៊ុនយៈកេត ;    ,  ;ថ្ងៃទី១០ វិច្ឆិកា ១៩០៤ ដល់ ៣ វិច្ឆិកា ១៩៧១) ជាអ្នកនយោបាយថៃ និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ក្នុងរយៈពេលខ្លី។
ទវី បុណ្យកេតុ: អាជីពនយោបាយ

អាជីពនយោបាយ 
នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមិថុនាឆ្នាំ១៩៣២ គាត់បានចូលរួមជាមួយក្រុមរដ្ឋប្រហារនៃ រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៣២ ដែលជាបក្សប្រជាជន។ គាត់បានក្លាយជាអគ្គលេខាធិការនៅក្នុងខុទ្ទកាល័យរបស់សេនាប្រមុខពិបូលសង្គ្រាម និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំនៅក្នុងខុទ្ទកាល័យលោក ឃួង អភ័យវង្ស ។ នៅពេលដែល ឃួង បានលាលែងពីតំណែងដោយផ្ទាល់បន្ទាប់ពីការបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២ គាត់ត្រូវបានជ្រើសរើសជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅថ្ងៃទី៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ និងបានបង្កើតរដ្ឋបាលថៃទី១២ ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​លោក​ត្រូវ​បាន​គេ​ជ្រើស​រើស​តែ​ដោយ​សារ​តែ​បេក្ខភាព​ដែល​ពេញ​ចិត្ត​គឺ ​សេនីយ៍ ប្រាមោជ ប្រធានចលនាសេរីថៃ ​មិន​មាន។ ដប់ប្រាំពីរថ្ងៃបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតរបស់លោកនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា លោកបានលាលែងពីតំណែងដើម្បីដោះលែងលោក ។

ក្រោយ​មក​លោក​បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រធាន​គណៈកម្មាធិកា​រ​តាក់តែង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល​របស់​សេនាប្រមុខសរិដ្ឋ ឆនះវ័ជ្ត ។
ទសជាតក

ទសជាតក ឫក៏ អក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធនិយមសុទ្ធ គឺជាប្រភេទអក្សរសិល្ប៍ ក្នុងអក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធនិយម ដែលមានក្នុងព្រះត្រ័យបិដក មានរឿងទសជាតក និងរឿងសតជាតក ។ ដែលរួមមាន ១០រឿង ហៅថា ទសជាតក ។

ពាក្យថា ទសជាតក គឺជា​​ប្រវត្តិរឿងរ៉ាវអតីតជាតិ ​របស់​ព្រះសក្យមុនី​គោតម បរម​សម្ពុទ្ធ​ក្នុង ១០ ព្រះជាតិ មុន​ព្រះជាតិ ដែល​បាន​ត្រាស់​។ រឿង​នេះ​ប្រភពដើម​ជា​ភាសាបាលី មាន​នៅក្នុង​គម្ពីរ​ខុទ្ទកនិកាយ​ជាតក មហានិបាត ដែលពុទ្ធសាសនិកទាំងបព្វជិត និងគ្រហស្ថមានជំនឿថាជា​ព្រះពុទ្ធវចនៈ ពិតប្រាកដ ដែល​មាន​មក​ជាង​ពីរ​ពាន់​ឆ្នាំ​ហើយ​។ 

សេចក្ដី​នៃ​ព្រះពុទ្ធវចនៈ​គ្រប់តែ​ជាតក សុទ្ធតែ​ជា​គាថា​ខ្លី​ លំបាក​ប្រែ ពិបាកយល់ ​។ ឯ​សេចក្ដី​ក្នុង​អដ្ឋកថា ដែល​ជា​ការពន្យល់​នូវ​ពាក្យ​ជា​ព្រះពុទ្ធវចនៈ នោះ​ទើប​ងាយ​យល់ ហើយ​ជា​របៀប​ចងក្រង​រឿង​ជាតក​យ៉ាង​ក្បោះក្បាយ​ផង​។ អ្នកប្រាជ្ញ​បុរាណ​ក្នុង​កម្ពុជរដ្ឋ​បាន​ប្រែ​ជា​សម្រាយ យ៉ាង​ពិស្ដារ​តាម​អដ្ឋកថា ចែកចេញជា ១០ គម្ពីរស្លឹករឹត​ដែល​រួមគ្នា​ហៅថា "គម្ពីរទសជាតក" ផ្ទុក​ទៅ​ដោយ​ឧត្ដមគតិ ដំបូន្មាន និង ភាសិត​ដ៏​សំខាន់ៗ​។ គម្ពីរទសជាតក​ជា​គ្រឿង​និយម​រាប់អាន នៃ​ពុទ្ធសាសនិកជន​ទូទៅ​ក្នុង​កម្ពុជរដ្ឋ (ប្រទេសថៃ និង លាវ​ក៏​រាប់អាន​ដូចគ្នា​ដែរ) ។