រាជវង្សសុង: '''រាជវង្សសុងខាងត្បូង (ឆ្នាំគ.ស ១១២៧-១២៧៩)'''

រាជវង្សសុងខាងត្បូង (ឆ្នាំគ.ស ១១២៧-១២៧៩) 
រាជវង្សសុងខាងត្បូង បង្កើតឡើងដោយចៅកូវ ជនជាតិហានដែលជារជ្ជទាយាទរបស់ត្រកូលចៅ ដែលបន្ដមកពីរាជវង្សសុងខាងជើង បង្កើតរាជធានីឡើងក្នុងបរិវេណដែនដីតំបន់ចៀងណាន (តំបន់ភាគខាងត្បូងនៃទន្លេយ៉ង់សេ) ហៅថាក្រុងលិនអាន់ (បច្ចុប្បន្នគឺក្រុងហាងចូវ ខេត្ដចឺចៀង) ដោយចៅកូវស្ថាបនាខ្លួនឯងឡើងជា សុងកៅចុង ជាបឋមក្សត្រនៃរាជវង្សសុងខាងត្បូង។ សម័យរាជវង្សសុងខាងត្បូងមានរយៈពេល ១៥៣ ឆ្នាំ មានព្រះមហាក្សត្រ ៩ អង្គ។ រាជវង្សនេះត្រូវធ្លាក់នៅក្រោមការលុកលុយពីអាណាចក្រជិនជាប្រចាំ រហូតដល់អវសាននៃរាជវង្សដោយស្នាដៃរបស់ពួកម៉ុងកូល។

ទំនាស់ផ្ទៃក្នុង និងភាពទន់ខ្សោយរបស់រាជវង្សសុងខាងត្បូង ជាមរតកបន្សល់ទុកមកតាំងពីសម័យរាជវង្សសុងខាងជើង ធ្វើឲ្យរយៈពេលជាង ១៥០ នៃសម័យរាជវង្សសុងនេះ ជនជាតិហានពុំមានឱកាសអាចវាយដណ្ដើមយកភូមិភាគខាងជើងត្រឡប់មកវិញបានឡើយ។ ព្រំដែនភាគខាងជើងបំផុតរបស់រាជវង្សសុងជាប់នឹងអាណាចក្រជិនត្រង់ដងទន្លេវ៉ើយស៊ុយ ហូរកាត់ខេត្ដថាំង (បច្ចុប្បន្នគឺហឺថាំង ខេត្ដហឺណាន) និងតឺង (បច្ចុប្បន្នគឺតំបន់តឺងខាងកើត ក្នុងខេត្ដហឺណាន) ទៅបញ្ចាប់នៅត្រង់ច្រកឈិនលិងតាសាន ដែលបច្ចុប្បន្ននៅក្នុងបរិវេណខេត្ដសានស៊ី។ ព្រំដែនភាគផ្សេង ៗ នៅដដែលដូចនឹងអាណាចក្រសុងខាងជើង។

ក្រោយពីកងទ័ពជិនវាយយកក្រុងខៃហ្វឺង ចាប់សុងហ៊ុយចុងនិងសុងឈិនចុង ហង់តេពីរអង្គនៃរាជវង្សសុងខាងជើង រួមទាំងខ្សែញាតិវង្សធ្វើជាឈ្លើយ ប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្ដិក្នុងព្រះរាជឃ្លាំងទៅទាំងអស់ ដែលធ្វើឲ្យរាជវង្សសុងខាងជើងត្រូវរលំរលាយហើយ ឆ្នាំគ.ស ១១២៧ ដោយសារឆ្នាំខាងលើនេះជាឆ្នាំដំបូងនៃសករាជជិនខាំង ធ្វើឲ្យអ្នកប្រវត្ដិសាស្រ្ដចិនហៅហេតុការណ៍ការចាប់ហង់តេពីរអង្គនៃរាជវង្សសុងខាងជើងជាឈ្លើយថាជា ហេតុការណ៍ជិងខាំង។

ប្រាំខែក្រោយមកក្នុងឆ្នាំដដែលនោះ ខ្សែញាតិវង្សនិងមេទ័ពរបស់កងទ័ពរាជវង្សសុងខាងជើងដែលឈ្មោះចៅកូវ បានអាស្រ័យកំឡុងពេលដែលកងទ័ពជិនដកថយទ័ពបង្កើតរាជវង្សសុងឡើងជាថ្មីនៅក្រុងណានជិង (បច្ចុប្បន្នគឺក្រុងសាំងឈិវ ខេត្ដហឺណាន) និងស្ថាបនាខ្លួនឯងឡើងជាហង់តេសុងកៅចុង។ ក្នុងឆ្នាំបន្ទាប់មក (ឆ្នាំគ.ស ១១២៨) សុងកៅចុងបានប្ដូររាជធានីមកនៅក្រុងលិនអាន់ (ស្រុកហាងចូវបច្ចុប្បន្ន) ដែលជាទីក្រុងភាគខាងត្បូងនៃទន្លេយ៉ង់សេ និងជាទីក្រុងដែលមានជ័យភូមិល្អក្នុងការទប់ទល់ការរុករានពីអាណាចក្រជិន។ អ្នកប្រវត្ដិសាស្ដ្រសម័យក្រោយហៅរាជវង្សដែលបង្កើតឡើងថ្មីនៅតំបន់ចៀងណាននេះថា “រាជវង្សសុងខាងត្បូង”។

ក្រោយដណ្ដើមដែនដីតំបន់ចៀងណានបានជាកន្លែងឈរជើងបានហើយ ហង់តេសុងកៅចុងបានតែងតាំងលីកាំងឲ្យកាន់តំណែងអគ្គមហាសេនាបតី និងចុងចឺមន្ដ្រីស្មោះនឹងរាជវង្សសុងឲ្យកាន់តំណែងសេនាបតី ថែមទាំងរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធយោធាជាច្រើនប្រការទៀត ដើម្បីការពារខ្លួនពីការរុករានរបស់រាជវង្សជិនដ៏រឹងមាំ តាមរយៈការក្ដោបចំណុចយុទ្ធសាស្ដ្រសំខាន់ ៗ ក្នុងតំបន់ផ្សេង ៗ អភិវឌ្ឍន៍អាវុធយុទ្ធភ័ណ្ឌឲ្យកាន់តែមានភាពទាន់សម័យ បដិវត្ដន៍រចនាសម្ព័ន្ធយោធាឲ្យមានភាពរឹងមាំ ដែលទទួលផលសម្រេចបានច្រើនគួរសម។ តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយសារហង់តេរាជវង្សសុងរាជវង្សសុងក្រោមការគ្របគ្រងឲ្យដំណើរនយោបាយសន្ដិភាពនិងគ្រប់គ្រងដែនដីជាសំខាន់ ថែមទាំងមាននយោបាយមូលដ្ឋានឲ្យមន្ដ្រីភាគីប៊ុនជាអ្នកគ្រប់គ្រងមន្ត្រីភាគីប៊ូ ធ្វើឲ្យការពង្រីកដែនដី ការដណ្ដើមយកដែនដីដែលបានបាត់បង់កាលក្នុងសម័យរាជវង្សសុងខាងជើងមិនអាចដំណើរការបានដោយរលូន ហើយដោយហេតុនេះហើយដែលធ្វើឲ្យលីកាំង ដែលជាអ្នកគាំទ្រឲ្យមាននយោបាយវាយដណ្ដើមយកដែនដីដែលបាត់បង់មកវិញកាន់តំណែងបានត្រឹម ៧៥ ថ្ងៃក៏ត្រូវដកហូតវិញ ឯសេនាបតីចុងចឺឈឺចាប់គ្រាំចិត្ដដល់ថ្នាក់ស្លាប់ខ្លួន។

ក្នុងប្រការខាងលើនេះ អ្នកប្រវត្ដិសាស្ដ្រចិនបានធ្វើការវិភាគអំពីហេតុការណ៍ដែលហង់តេសុងកៅចុងមិនត្រូវការឲ្យកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គវាយសម្រុងឡើងទៅខាងជើង ទៅវាយដណ្ដើមយកដែនដីពីពួកនគរជិនមកវិញក៏ព្រោះថា មួយព្រះអង្គខ្លាចកងទ័ពជិន និងពីរព្រះអង្គខ្លាចថាបើអាចបង្ក្រាបកងទ័ពជិនបានហង់តេពីរព្រះអង្គដែលត្រូវចាប់ជាឈ្លើយគឺសុងហ៊ុយចុងនិងសុងឈិនចុងនឹងមកដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពីព្រះអង្គ។ ដោយការយល់ឃើញបែបនេះហើយទើបក្នុងរាជសំណាក់សុងខាងត្បូងកើតកាតប៉ះទង្គិចគ្នារវាងមន្ដ្រីថ្នាក់ឥន្ទ្រីនិងមន្ដ្រីថ្នាក់ចាបព្រាបជាបន្ដបន្ទាប់។

ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១១២៨ កងទ័ពជិនលើកទ័ពមកលុកលុយដែនដីភាគខាងត្បូងជាថ្មីម្ដងទៀត អាចវាយដណ្ដើមយកក្រុងសំខាន់ៗ បានជាច្រើនកន្លែងទៀត ដូចជា ពៀនជិង ស៊ីចូវ យ៉ាងចូវ ជាដើម។ ក្រោយមកក្នុងរដូវរងារឆ្នាំដដែល មេទ័ពរបស់ជិនឈ្មោះអ៊ូជូ បានលើកទ័ពធំវាយក្រុងចៀនខាំង និងខាងចូវ។ ពេលហង់តេសុងកៅចុងឃើញស្ថានការណ៍កំពុងធ្លាក់ក្នុងសភាពទាល់ចក្រ ទើបព្រះអង្គភាសព្រះអង្គទៅក្រុងទិងហៃ (បច្ចុប្បន្នគឺស្រុកចឺនហៃខេត្ដចឺចៀង) និងវ៉ើនចូវ។ ក្នុងពេលនោះដែរ ដោយសារកំឡុងពេលលើកទ័ពមករុករានជនជាតិហាន ទាហានជិនបានសម្លាប់ជនជាតិហានយ៉ាងសាហាវ ធ្វើឲ្យប្រជារាស្ដ្រហានជាច្រើនមានគំនុំនឹងទាហានជិន ហើយធ្វើការប្រឆាំងបះបោរកាន់តែខ្លាំងឡើង។

ក្នុងស្ថានការបែបនេះហើយ ធ្វើឲ្យកងទ័ពរាជវង្សសុងខាងត្បូងបង្កើតបានមេទ័ពល្បីឈ្មោះជាច្រើននាក់ ហើយម្នាក់ដែលមានឈ្មោះល្បីជាគេគឺ ង៉ាក់ហ៊ុយ។

ង៉ាក់ហ៊ុយឬយ៉េវហ្វឺយ (ឆ្នាំគ.ស ១១០៣-១១៤២) កើតក្នុងត្រកូលអ្នកស្រែក្នុងខេត្ដហឺណាន ឆ្នាំគ.ស ១១២៥ ខណៈដែលង៉ាក់ហ៊ុយអាយុ ២២ ឆ្នាំ ពេលកងទ័ពជិនវាយចុះមកភូមិភាគខាងត្បូង គេបានរួមកម្លាំងជាមួយកងទ័ពការពារក្រុងខៃហ្វឺង ដោយភាពអង់អាចក្លាហានក្នុងការច្បាំងរបស់ង៉ាក់ហ៊ុយធ្វើឲ្យគេបានទទួលជ័យជម្នះក្នុងការប្រយុទ្ធជាមួយទ័ពជិនរហូត។ ពេលក្រោយមក ពេលទទួលបានការតម្លើងតំណែងជាមេទ័ព ង៉ាក់ហ៊ុយបានបង្វឹកបង្ហាត់កងទ័ពដ៏រឹងមាំរបស់ខ្លួនឡើងដោយដាក់ឈ្មោះថា “កងទ័ពង៉ាក់ហ៊ុយ”។ ភាពរឹងមាំនិងជ័យជម្នះជាបន្ដបន្ទាប់ ធ្វើឲ្យទាហានជិនខ្លាចរអារកងទ័ពង៉ាក់ហ៊ុយជាខ្លាំង រហូតមានពាក្យនិយាយតៗ គ្នាថា “អង្រួនភ្នំជាការងាយ តែកម្ចាត់ទ័ពង៉ាក់ហ៊ុយជាការលំបាក”។

ឆ្នាំគ.ស ១១៤០ ក្នុងអាណាចក្រជីនកើតការប្រែប្រួលនយោបាយ ដោយមេទ័ពអ៊ូជូឡើងមកមានឥទ្ធិពលក្នុងរាជសំណាក់ជិន ធ្វើឲ្យពេលក្រោយមកកងទ័ពជិនលើកទ័ពមកលុកលុយអាណាចក្រសុងខាងត្បូងយ៉ាងពេញទី ដោយធ្វើការបែបចែកមុខព្រួញជាច្រើនផ្នែក។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយការប្រយុទ្ធដ៏ស្វិតស្វាញរបស់ប្រជាជននិងទាហានសុងធ្វើឲ្យអាចទប់ស្កាត់កងទ័ពជិនបាន។ ក្រៅពីនេះ ដោយសារភាពក្លាហាននិងសមត្ថភាពរបស់មេទ័ពនៃរាជវង្សសុងជាច្រើននាក់ ដូចជា ហានស៊ឺចុង ចាងចុន រួមទាំងង៉ាក់ហ៊ុយ ធ្វើឲ្យក្រៅពីអាចការពារអាណាចក្របាន កងទ័ពសុងខាងត្បូងនៅអាចវាយដណ្ដើមយកដែនដីដែលបាត់បង់បានមកវិញយ៉ាងច្រើន ដោយកងទ័ពរបស់ង៉ាក់ហ៊ុយអាចវាយដណ្ដើមយកស្រុកឆៃចូវ (បច្ចុប្បន្ននៅក្នុងខេត្ដហឺណាន) អ៊ិងឆាង (បច្ចុប្បន្ននៅក្នុងខេតុហឺណាន) ចឺងចូវ និងលួយ៉ាង ពីកងទ័ពជិនបាន ដោយក្រោយមកទ័ពសេះរបស់ង៉ាក់ហ៊ុយអាចការពារយៀនឆឺង (បច្ចុ​ប្បន្ននៅក្នុងខេត្ដហឺណាន) និងវាយកងទ័ពសេះដ៏រឹងមាំរបស់អ៊ូជូឲ្យបែកខ្ចាត់ខ្ចាយទៀតផង។ ជ័យជម្នះលើកនេះទំព័រប្រវត្ដិសាស្ដ្រចិនដាក់ឈ្មោះថា “ជ័យជម្នះយៀនឆឺង”។

ក្នុងពេលនោះ ថ្វីបើស្ថានការណ៍កើតឡើងពុះកញ្ជ្រោលក្នុងស្ថារប្រទេសឡើងវិញរបស់រាជវង្សសុងខាងត្បូង តែហង់តេសុងកៅជុងដែលបានទទួលយោបល់ពីនាយករដ្ឋមន្ដ្រីឈ្មោះឈិនហ៊ុន បែរជាមាននយោបាយចចារសន្ដិភាពជាមួយអាណាចក្រជីន ដោយមើលឃើញថាង៉ាក់ហ៊ុយគឺជាឧបសគ្គក្នុងការចចារ ធ្វើឲ្យមានការបញ្ជូនសារមាសអជ្ញាសឹក ១២ ផ្ទាំងក្នុងថ្ងៃតែមួយ កោះហៅង៉ាក់ហ៊ុយឲ្យដកទ័ពថយចុះមកខាងត្បូង ទោះជាង៉ាក់ហ៊ុយខំជំទាស់រាជបញ្ជាយ៉ាងណាក៏ដោយក៏ពុំអាចធ្វើបាន ត្រូវបង្ខំចិត្ដដកទ័ពត្រឡប់មករាជធានី បណ្ដោយឲ្យកងទ័ពជិនដណ្ដើមដែនដីត្រឡប់ទៅវិញបាន។