navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ធម្មរាជា: សៀមវាយប្រហារក្រុងអង្គរ ៧ខែ

សៀមវាយប្រហារក្រុងអង្គរ ៧ខែ 
Siam attacks Angkor city seven months

ក្នុងឆ្នាំដែល ធម្មរាជាទី១ ឡើងគ្រងរាជ សៀមបានវាយ យកបណ្ដារស្រុកភាគខាងលិច បានជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់ក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៥ ស្ដេចសៀមនាម ចៅបរមរាជា បានចាត់ឱ្យ "ពញ្ញាព្រែក" ដែលជាបុត្ររបស់ខ្លួន លើកទ័ព ១០០,០០០ (១សែននាក់) និង ប្រើប្រាសដំរីចម្បាំង ៣៦០ ក្បាល ហើយបានបំពាក់កាំភ្លើងធំ នៅពីលើខ្នងដំរីផងដែរ បូករួមជាមួយនិង រទេះសឹកចម្បាំង ៥ពាន់គ្រឿង វាយប្រហារចូលក្រុងអង្គរ គ្រានោះ ដោយសារតែជញ្ជាំងក្រុងអង្គរពីមុនខូតខាតស្ទើរទាំងស្រុង ធម្មរាជាទី១ ក៏ចាត់ឱ្យលោក មហាឧបរាជ ចៅហ៊្វាលោហៈ សង់ជញ្ជាំងក្រុងអង្គរឡើងវិញ ធ្វើពីឬស្សីកម្ពស់ ២២ហត្ថ ដោយស្មើនិងកម្ពស់ ១១ម៉ែត្រ និង ប្រមូលកងទ័ព ចំនួន ៨០,០០០ (៨មុឺននាក់) ជាមួយនិង ដំរីចម្បាំង ២៤០ ក្បាល នៅចាំការពារក្រុងអង្គរ ។ មេទ័ពសៀម ពញ្ញាព្រែក បានលើកទ័ព ព័ទ្ធជុំវិញក្រុងអង្គរទាំង ៤ទិស និងបានបញ្ជារឱ្យកងទ័ពដាក់ជណ្ដើរឬស្សី ឡើងវាយប្រហារចូលក្រុងអង្គរ និង បានប្រើឈើធំស្រួចរុញបំបុកទ្វារក្រុងអង្គរទាំង ៤ច្រក ដោយសារតែទ្វារក្រុងអង្គរធ្វើពីបន្ទះដែក លាយសំរិទ្ធ ទើបកងទ័ពសៀមពិបាកវាយសម្រុកចូល ។ ក្នុងពេលដែលទ័ពសៀម វាយសម្រុកចូល ធម្មរាជាទី១ បានចាត់ឱ្យ ពញ្ញាកែវ ការពារច្រកទ្វារខាងលិច ពញ្ញាទ័យ ការពារច្រកទ្វារខាងជើង ពញ្ញាយ៉ាត ការពារច្រកទ្វារខាងត្បូង និង ចៅហ៊្វាលោហៈ ការពារច្រកទ្វារខាងកើត ទ័ពសៀមវាយសម្រុកចូល ដោយការឡើងជណ្ដើរឬស្សី ក៏ត្រូវទ័ពខ្មែរបាញ់ព្រួញធ្លាក់ស្លាប់អស់ច្រើន សម្លេងកាំភ្លើងធំបាញ់ប្រហារគ្នាទៅមក លាន់លឺពេញសមរភូមិអង្គរ ដោយកាំភ្លើងធំខ្មែរនៅទីខ្ពស់ ហើយមានព្រៀបជាងបានបាញ់បំបែកទ័ពសៀមខ្ចាត់ខ្ចាយជាបន្តបន្ទាប់ សៀមបានវាយឡោមព័ទ្ធក្រុងអង្គរអស់រយៈពេល៧ខែ តែនៅតែមិនអាចបំបែកក្រុងអង្គរបាន ទើបពញ្ញាព្រែក ផ្ញើសំបុត្រទៅបិតាខ្លួន ចៅបរមរាជា ឱ្យរកយុទ្ធសាស្ត្រវាយបំបែកក្រុងអង្គរជាបន្តទៀត ។  Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
ធម្មរាជា: ជ័យជំនះសៀម មកលើក្រុងអង្គរ

ជ័យជំនះសៀម មកលើក្រុងអង្គរ 
Siamese victory over Angkor city

ខណៈពេលដែលកងទ័ពសៀមមិនអាចវាយចូលក្រុងអង្គរបាន ស្ដេចសៀម បានប្រើកលល្បិចមួយ ដោយឱ្យ ពញ្ញាព្រែក បញ្ជូនចារកម្ម ៦នាក់ ចូលបន្លំជាកងទ័ពខ្មែរ និង បានឡើងទៅបង្ខូច កាំភ្លើងធំអស់ជាច្រើន ដែលដាក់បម្រុងនៅលើកំពែងក្រុង ក្រោយពេលដែលបង្ខូចកាំភ្លើងធំរួចរាល់ ចារកម្មទាំង ៦នាក់នោះ បានផ្ញើរសំបុត្រតាមព្រាបនាំសារ ឱ្យពញ្ញាព្រែក លើកទ័ពវាយចូលក្រុងអង្គរ រួចបក្សពួកខ្លួននិងលួចបើកទ្វារក្រុងអង្គរផ្នែកខាងលិចនៅយប់នេះ ក្នុងពេលច្បាំងគ្នា កាំភ្លើងធំមួយចំនួនបាញ់មិនចេញនោះទេ ក្រោយមក ចារកម្មទាំង៦ បានបើកទ្វារក្រុងអង្គរខាងលិច ពញ្ញាព្រែក ក៏លើកទ័ពចូលតាមច្រកទ្វារខាងលិច ច្បាំងធ្វើឃាតពញ្ញាកែវ នៅពេលនោះ ចៅហ៊្វាលោហៈ លឺដំណឹងថាទ័ពសៀមវាយបែកទ្វារខាងលិច ក៏ចេញពីទ្វារខាងកើត វាយសម្រុកចេញ ទៅការពារ ពញ្ញាយ៉ាត នាំរត់ចេញពីក្រុងអង្គរតាមច្រកទ្វារខាងត្បូង ក៏ប្រទះនិងទ័ពដំរីសៀម ក៏ដឹកនាំទ័ពដំរីខ្មែរ ទៅប្រជល់និងទ័ពដំរីសៀម វាយសម្រុកឱ្យពញ្ញាយ៉ាត រត់គេចខ្លួនបាននៅពេលនោះ រីឯចៅហ៊្វាលោហៈ ក៏ស្លាប់ក្នុងសមរភូមិអង្គរនាពេលនោះ បូករួមទាំង ធម្មរាជាទី១ និង បុត្រទាំង២អង្គទៀតផងដែរ នៅទីបំផុតសៀមវាយបែកក្រុងអង្គរក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៥ នៃគ.សករាជ ពញ្ញាព្រែក ដែលជាបុត្រស្ដេចសៀម បានដាក់ឱ្យត្រួតត្រាក្រុងអង្គរ ហើយពញ្ញាព្រែក បានប្រកាសសោយរាជ្យ និងបានប្ដូរឈោះថ្មីហៅថា "ឥន្ទរាជា" (Indra Rachha) និងបានសោយរាជនៅក្រុងអង្គរអស់រយៈពេល ៣ឆ្នាំ ទើបពញ្ញាយ៉ាត លើកទ័ពមកបណ្ដេញសៀមចេញពីក្រុងអង្គរក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៨ នៃគ.សករាជ ហើយជាពេលដែលទ្រង់យាងចាកចោលក្រុងអង្គរ មកតាំងបន្ទាយ នៅតំបន់ "ទួលបាសាន" ស្រុកស្រីសន្ធរ (បច្ចុប្បន្ន: 
ខេត្តកំពង់ចាម) ចាប់ពីពេលនោះមក ហើយទ្រង់មានព្រះនាម ក្នុងរាជថា បរមរាជាទី១ ។ Eng Soth, Lim Yan (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy), Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917
ធម្មរាជាទី១

ធម្មរាជាទី១ 250px រជ្ជកាល ១៣៧៣-១៣៨៥
ចក្រភពខ្មែរគ្រងរាជ​១៣៧៣រាជសម័យ ចុងសម័យកាលអង្គរព្រះនាមពេញ​​​ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះធម្មាសោករាជមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា ក្សត្រមុន បរមរាមាទី១រាជបន្ត បរមរាជាទី១សន្តិវង្ស រាជវង្ស​អង្គរប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រា  បុត្រពញ្ញាកែវ, ពញ្ញាទ័យ, ពញ្ញាយ៉ាតចូលទីវង្គត់ ១៣៨៥ ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និង ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា  ជំនឿ​លើពពួកទេវតា 

ធម្មរាជាទី១ (អង់គ្លេស: Dhamma Reachea I) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៣៨៥) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៣៧៣-១៣៨៥) ព្រះអង្គជាព្រះរាជបុត្រទី២ របស់ ព្រះស្រីសុរិយោវង្ស ទ្រង់ឡើងសោយរាជសម្បត្តិក្នុងឆ្នាំឆ្លូវ បញ្ចស័ក ព.សករាជ ១៩១៦ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៣៧៣ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១២៩៥ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះធម្មាសោករាជ" ទ្រង់បានឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះជេស្ឋា (បង) របស់ខ្លួនគឺ ព្រះបរមរាមាទី១ រហូតដល់សៀមលើកទ័ពវាយប្រហាររាជធានីអង្គរជាលើកទី២ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៥ នៃគ.សករាជ  ។ Société asiatique (1871) Journal asiatique, ou Recueil de memoires, d'extraits et de notices relatifs a l'histoire, a la philosophie, aux langues et la litterature des peuples orientaux, Publisher: Imprimerie royale, Original from Sapienza University of Rome (Biblioteca di Studi Orientali)
ធម្មរាជាទី១: សៀមវាយប្រហារក្រុងអង្គរ ក្នុងរយៈពេល៧ខែ

សៀមវាយប្រហារក្រុងអង្គរ ក្នុងរយៈពេល៧ខែ 
Siam attacks Angkor city for seven months

ក្នុងឆ្នាំដែល ធម្មរាជាទី១ ឡើងគ្រងរាជ សៀមបានវាយ យកបណ្ដារស្រុកភាគខាងលិច បានជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់ក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៥ ស្ដេចសៀមនាម ចៅបរមរាជា បានចាត់ឱ្យ "ពញ្ញាព្រែក" ដែលជាបុត្ររបស់ខ្លួន លើកទ័ព ១០០,០០០ (១សែននាក់) និង ប្រើប្រាសដំរីចម្បាំង ៣៦០ ក្បាល ហើយបានបំពាក់កាំភ្លើងធំ នៅពីលើខ្នងដំរីផងដែរ បូករួមជាមួយនិង រទេះសឹកចម្បាំង ៥ពាន់គ្រឿង វាយប្រហារចូលក្រុងអង្គរ គ្រានោះ ដោយសារតែជញ្ជាំងក្រុងអង្គរពីមុនខូតខាតស្ទើរទាំងស្រុង ធម្មរាជាទី១ ក៏ចាត់ឱ្យលោក មហាឧបរាជ ចៅហ៊្វាលោហៈ សង់ជញ្ជាំងក្រុងអង្គរឡើងវិញ ធ្វើពីឬស្សីកម្ពស់ ២២ហត្ថ ដោយស្មើនិងកម្ពស់ ១១ម៉ែត្រ និង ប្រមូលកងទ័ព ចំនួន ៨០,០០០ (៨មុឺននាក់) ជាមួយនិង ដំរីចម្បាំង ២៤០ ក្បាល នៅចាំការពារក្រុងអង្គរ ។ មេទ័ពសៀម ពញ្ញាព្រែក បានលើកទ័ព ព័ទ្ធជុំវិញក្រុងអង្គរទាំង ៤ទិស និងបានបញ្ជារឱ្យកងទ័ពដាក់ជណ្ដើរឬស្សី ឡើងវាយប្រហារចូលក្រុងអង្គរ និង បានប្រើឈើធំស្រួចរុញបំបុកទ្វារក្រុងអង្គរទាំង ៤ច្រក ដោយសារតែទ្វារក្រុងអង្គរធ្វើពីបន្ទះដែក លាយសំរិទ្ធ ទើបកងទ័ពសៀមពិបាកវាយសម្រុកចូល ។ ក្នុងពេលដែលទ័ពសៀម វាយសម្រុកចូល ធម្មរាជាទី១ បានចាត់ឱ្យ ពញ្ញាកែវ ការពារច្រកទ្វារខាងលិច ពញ្ញាទ័យ ការពារច្រកទ្វារខាងជើង ពញ្ញាយ៉ាត ការពារច្រកទ្វារខាងត្បូង និង ចៅហ៊្វាលោហៈ ការពារច្រកទ្វារខាងកើត ទ័ពសៀមវាយសម្រុកចូល ដោយការឡើងជណ្ដើរឬស្សី ក៏ត្រូវទ័ពខ្មែរបាញ់ព្រួញធ្លាក់ស្លាប់អស់ច្រើន សម្លេងកាំភ្លើងធំបាញ់ប្រហារគ្នាទៅមក លាន់លឺពេញសមរភូមិអង្គរ ដោយកាំភ្លើងធំខ្មែរនៅទីខ្ពស់ ហើយមានព្រៀបជាងបានបាញ់បំបែកទ័ពសៀមខ្ចាត់ខ្ចាយជាបន្តបន្ទាប់ សៀមបានវាយឡោមព័ទ្ធក្រុងអង្គរអស់រយៈពេល៧ខែ តែនៅតែមិនអាចបំបែកក្រុងអង្គរបាន ទើបពញ្ញាព្រែក ផ្ញើសំបុត្រទៅបិតាខ្លួន ចៅបរមរាជា ឱ្យរកយុទ្ធសាស្ត្រវាយបំបែកក្រុងអង្គរជាបន្តទៀត ។  Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
ធម្មរាជាទី១: ជ័យជំនះរបស់សៀម មកលើក្រុងអង្គរ

ជ័យជំនះរបស់សៀម មកលើក្រុងអង្គរ 
Siamese victory over Angkor city

ខណៈពេលដែលកងទ័ពសៀមមិនអាចវាយចូលក្រុងអង្គរបាន ស្ដេចសៀម បានប្រើកលល្បិចមួយ ដោយឱ្យ ពញ្ញាព្រែក បញ្ជូនចារកម្ម ៦នាក់ ចូលបន្លំជាកងទ័ពខ្មែរ និង បានឡើងទៅបង្ខូច កាំភ្លើងធំអស់ជាច្រើន ដែលដាក់បម្រុងនៅលើកំពែងក្រុង ក្រោយពេលដែលបង្ខូចកាំភ្លើងធំរួចរាល់ ចារកម្មទាំង ៦នាក់នោះ បានផ្ញើរសំបុត្រតាមព្រាបនាំសារ ឱ្យពញ្ញាព្រែក លើកទ័ពវាយចូលក្រុងអង្គរ រួចបក្សពួកខ្លួននិងលួចបើកទ្វារក្រុងអង្គរផ្នែកខាងលិចនៅយប់នេះ ក្នុងពេលច្បាំងគ្នា កាំភ្លើងធំមួយចំនួនបាញ់មិនចេញនោះទេ ក្រោយមក ចារកម្មទាំង៦ បានបើកទ្វារក្រុងអង្គរខាងលិច ពញ្ញាព្រែក ក៏លើកទ័ពចូលតាមច្រកទ្វារខាងលិច ច្បាំងធ្វើឃាតពញ្ញាកែវ នៅពេលនោះ ចៅហ៊្វាលោហៈ លឺដំណឹងថាទ័ពសៀមវាយបែកទ្វារខាងលិច ក៏ចេញពីទ្វារខាងកើត វាយសម្រុកចេញ ទៅការពារ ពញ្ញាយ៉ាត នាំរត់ចេញពីក្រុងអង្គរតាមច្រកទ្វារខាងត្បូង ក៏ប្រទះនិងទ័ពដំរីសៀម ក៏ដឹកនាំទ័ពដំរីខ្មែរ ទៅប្រជល់និងទ័ពដំរីសៀម វាយសម្រុកឱ្យពញ្ញាយ៉ាត រត់គេចខ្លួនបាននៅពេលនោះ រីឯចៅហ៊្វាលោហៈ ក៏ស្លាប់ក្នុងសមរភូមិអង្គរនាពេលនោះ បូករួមទាំង ធម្មរាជាទី១ និង បុត្រទាំង២អង្គទៀតផងដែរ នៅទីបំផុតសៀមវាយបែកក្រុងអង្គរក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៥ នៃគ.សករាជ ពញ្ញាព្រែក ដែលជាបុត្រស្ដេចសៀម បានដាក់ឱ្យត្រួតត្រាក្រុងអង្គរ ហើយពញ្ញាព្រែក បានប្រកាសសោយរាជ្យ និងបានប្ដូរឈោះថ្មីហៅថា "ឥន្ទរាជា" (Indra Rachha) និងបានសោយរាជនៅក្រុងអង្គរអស់រយៈពេល ៣ឆ្នាំ ទើបពញ្ញាយ៉ាត លើកទ័ពមកបណ្ដេញសៀមចេញពីក្រុងអង្គរក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៨ នៃគ.សករាជ ហើយជាពេលដែលទ្រង់យាងចាកចោលក្រុងអង្គរ មកតាំងបន្ទាយ នៅតំបន់ "ទួលបាសាន" ស្រុកស្រីសន្ធរ (បច្ចុប្បន្ន: 
ខេត្តកំពង់ចាម) ចាប់ពីពេលនោះមក ហើយទ្រង់មានព្រះនាម ក្នុងរាជថា បរមរាជាទី១ ។ Eng Soth, Lim Yan (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy), Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917
ធម្មរាជាទី១: ក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស

ក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស 
Royal family

 ធម្មរាជាទី១ បុត្រ  ព្រះធម្មរាជាទី១ ជាបុត្រទី២ របស់ព្រះស្រីសុរិយោវង្ស, ហើយព្រះធម្មរាជាទី១ មានបុត្រចំនួន ៣អង្គ ។ ពញ្ញាកែវ  ពញ្ញាទ័យ  ពញ្ញាយ៉ាត

 Dhamma Reachea I Son  Dhamma Reachea I was the second son of Soriyoavong, and Dhamma Reachea I had three son. Ponhea Keo  Ponhea Tey  Ponhea Yat
ធម្មរាជាទី១: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
ធម្មរាជាទី២

ធម្មរាជាទី២ 250px រជ្ជកាល ១៤៧៦-១៤៨៦
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ​​លើកទី១ - ១៤៦៩  លើកទី២ - ១៤៧៦រាជសម័យ សម័យចតុមុខព្រះនាមពេញ​​​ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះធម្មរាជា រាមាធិបតី  មរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា ក្សត្រមុន ស្រីសុរិយោទ័យរាជបន្ត ស្រីសុគន្ធបទសន្តិវង្ស រាជវង្ស​ចតុមុខប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រា  បុត្រស្រីសុគន្ធបទ  ចន្ទរាជាចូលទីវង្គត់ ១៤៨៦ ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និង ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា  ជំនឿ​លើពពួកទេវតា 

ធម្មរាជាទី២ (អង់គ្លេស: Dhamma Reachea II) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៤៨៦) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៤៧៦-១៤៨៦) ព្រះអង្គជាព្រះរាជបុត្រទី៤ របស់ ពញ្ញាយ៉ាត ទ្រង់ឡើងសោយរាជសម្បត្តិលើកទី២ក្នុងឆ្នាំជូត ត្រីស័ក ព.សករាជ ២០២០ ត្រូវនឹង គ.សករាជ ១៤៧៦ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៣៩៩ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះធម្មរាជា រាមាធិបតី" មុនពេលព្រះអង្គសោយរាជជាលើកទី២ ទ្រង់បានរត់គេចខ្លួនពីការតាមសម្លាប់របស់ ស្រីសុរិយោទ័យ ក្នុងឆ្នាំ ១៤៦១ នៃគ.សករាជ នៅពេលដែលទ្រង់បានផ្ញើសារលិខិតអំពីរាជប្រហារនេះទៅកាន់ ស្រីរាជា ទ្រង់ត្រូវបានពលសេនាប្រមាណជា ៥០០នាក់ វាយរំដោះខ្លួនចេញពីរាជវាំងចតុមុខ (បច្ចុប្បន្ន: ភ្នំពេញ) និង បាននាំយកគ្រឿងសោយរាជទាំង៥ រត់ទៅជាមួយផងដែរ ហើយទ្រង់បានទៅបង្កើតតំបន់អប្បគម៍ នៅសំរោងទង (បច្ចុប្បន្ន: កំពង់ស្ពឺ) និងបានយកតំបន់នោះឈរជើង ជាមូលដ្ឋានទ័ពនៅទីនោះ ដើម្បីតតាំងក្នុងជម្លោះរាជវង្សនេះ ក្រោយមក ក្រុមគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបានជម្រុញឱ្យព្រះអង្គ ប្រកាសសោយរាជ ក្នុងឆ្នាំ ១៤៦៩ នៃគ.សករាជ ក្រោយការឡើងសោយរាជរបស់ ស្រីសុរិយោទ័យ មួយឆ្នាំ ដែលធ្វើឡើងនៅរាជធានី ទួលបាសាន ក្នុងឆ្នាំ ១៤៦៨ នៃគ.សករាជ ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique: ou recueil de mémoires d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 18, Publisher: Society, Original from the Bavarian State Library
ធម្មរាជាទី២: ជីវិតចាប់ផ្ដើម

ជីវិតចាប់ផ្ដើម  
Early Life
thumb|Cambodia Map during the reign of Dhamma Reachea II, 1476-1486.

ធម្មរាជាទី២ មានបិតាព្រះនាម ពញ្ញាយ៉ាត និង មានមាតាព្រះនាម បុទមកេសរ ហើយព្រះអង្គមានបុត្រ២អង្គ បុត្រទី១ ព្រះនាម "ស្រីសុគន្ធបទ" និង បុត្រទី២ ព្រះនាម "ចន្ទរាជា" ហើយទ្រង់បានឡើងសោយរាជជាលើកទី២ បន្តពី ស្រីសុរិយោទ័យ ក្នុងឆ្នាំ ១៤៧៦ នៃគ.សករាជ ក្រោយពេលជម្លោះរាជវង្សត្រីភាគីត្រូវបានបិទបញ្ចប់ផងដែរ ។
ដើម្បីរក្សាតុល្យភាពអំណាចរបស់ទ្រង់ ព្រះអង្គបានដាក់នគរកម្ពុជា ស្ថិតក្រោមចំនុះ នគរសៀម ដោយទ្រង់បានបញ្ជូននូវសួយសាអាករ ជាច្រើនសន្ធឹកថ្វាយទៅព្រះរាជាសៀម ដង្វាយរួមមាន៖ ព្រះមកុដមាស១ ព្រះសង្វារមាសពាក់ឆៀង ៣ខ្សែរ ព្រះសុពណ៌បាតមាស (ស្បែកជើងមាស) មួយសម្រាប់ ស្វេតច្ឆ័ត្រ១ ព្រះខ័នមាសដងខ្លី១ដើម ជាមួយនិងស្រោមដាវមាស ប្រាក់សុទ្ធ ៣ហាប ស្មើនិង ១៨០គីឡូ ដំរីមានភ្លុក ៦ក្បាល សេះចម្បាំង ២០០ក្បាល ក្រណាត់សូត្រ ១០ហឹប  កប្បាស៥ហាប មានន័យថា គ្រឿងសំលី ស្មើនិង ៣០០គីឡូ សំពត់ហូល ៣០០កី ក្នុង១កី ស្មើ១៥ម៉ែត្រ គ្រែសូត្រ ១០០គ្រឿង (គ្រែសូត្រ មានន័យថា កន្លែងអង្គុយមានថ្នាក់សម្រាប់ពួកមន្ត្រី) គ្រឿងត្បូង ១០០ ថ្មកែវ ២០០ដុំ ។ ដូចនេះ ព្រះធម្មរាជាទី២ បានគ្រប់គ្រងទឹកដីរបស់ទ្រង់ ភាគខាងលិច ចាប់ពី បាត់ដំបង មង្គលបុរី (បច្ចុប្បន្ន: បន្ទាយមានជ័យ) មហានគរ ដល់ភាគខាងជើង សុរិន្ទ ម្លូព្រៃ ទន្លេរពៅ ប៉ាក់សេ ទៅទល់និងព្រំប្រទល់ នគរឡាវ ភាគឦសាន ចាប់ពី ស្ទឹងត្រែង មណ្ឌលគិរី រតនៈគិរី ទៅទល់និងព្រំប្រទល់ នគរអណ្ណាម ខាងកើតដល់ កំពង់ស្រកាត្រី ចុះមកផ្នែកខាងក្រោម ដល់ ស្រុកទឹកខ្មៅ ទៅទល់និង សមុទ្រចិនខាងត្បូង ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
ធម្មរាជាទី២: បាតុភូតរញ្ជួយដី គ.សករាជ ១៤៧៨

បាតុភូតរញ្ជួយដី គ.សករាជ ១៤៧៨ 
Earthquake phenomenon AD 1478

ក្នុងឆ្នាំ ១៤៧៨ នៃគ.សករាជ អំឡុងពេលដែល ព្រះធម្មរាជាទី២ ធ្វើពិធីដំឡើងស័ក្ដិមន្ត្រីក្នុងព្រះបរមរាជវាំង នាទួលបាសាន (បច្ចុប្បន្ន: កំពង់ចាម) មានបាតុភូត រញ្ជួយដី បានកើតឡើងចំនួន ៥លើកស្រាលៗ ធ្វើឱ្យស្ដេច មន្ត្រី និង ប្រជារាស្ត្រក្នុងតំបន់ មានការភ្ញាក់ផ្អើលផងដែរ បាតុភូត រញ្ជួយដីនេះ មិនមានផលប៉ះពាល់អ្វីកើតឡើងក្នុងព្រះនគរនោះទេ គ្រាន់តែបាតុភូត ដ៏កម្រនេះ ត្រូវបានក្រុមមន្ត្រីក្នុងរាជវាំង ធ្វើកំណត់ត្រាទុកប៉ុនណោះ ។ ការធ្វើពិធីដំឡើងស័ក្ដិមន្ត្រីបានបន្តរហូតដល់ចប់ពិធី នៅក្មុងពិធីដំឡើងស័ក្ដិនេះ ទ្រង់ត្រាសបង្គាប់ ឱ្យដំឡើងស័ក្ដិដល់ចៅហ្វាយស្រុកចំនួន ៥នាក់ ដែលមានបណ្ដាស័ក្ដិ ១០ ហូពាន់ ដែលមានន័យថា មន្ត្រីដែលកាន់សិទ្ធកងទ័ព លើសពី ១០,០០០ (១មុឺននាក់) ។Eng Suth (1969) Mohaboros Khmer Documents Volume 1-2, Publisher: Institut Français du Cambodge Bibliothèque Numérique Culturethèque.
ធម្មរាជាទី២: ជំនឿលើពុទ្ធសាសនា និកាយ ហិនយាន

ជំនឿលើពុទ្ធសាសនា និកាយ ហិនយាន 
Belief in Hinayana Buddhism

ធម្មរាជាទី២ ទ្រង់មានជំនឿ ពុទ្ធសាសនា និកាយ ហិនយាន​ ទ្រង់ទំនុកបម្រុង ព្រះពុទ្ធសាសនាបានយ៉ាងល្អ ទ្រង់ប្រោសព្រះរាជទានរង្វាន់ដល់អស់មុខមន្ត្រី ឱ្យឡើងយសសក្ដិ ទ្រង់ប្រណីដល់ សមណៈជីព្រាហ្មណ៍ ទាំងបណ្ដាប្រជានុរាស្ត្រ ឱ្យយបានសុខក្សេមក្សាន្ត ទ្រង់មានព្រះទ័យ ប្រកាន់នូវទសពិធរាជធម៌ ជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាយព្រះរាជទ្រព្យ សង់សាលាឆាន់ សម្រាប់ព្រះសង្គសម្រាប់ព្រះសង្ឃ និង សាងសង់នូវកុដិស្នាក់អាស្រ័យដល់ព្រះសង្ឃក្នុងវត្តអារាមផងដែរ និង ជម្រុញឳ្យមានការសិក្សារៀនសូត្រស្រាវជ្រាវ ទៅលើផ្នែក បកប្រែភាសាបាលី ផងដែរ ។ ហើយព្រះអង្គបានលើកលែង យកពន្ធរាជការ និង ពន្ធព្រះរាជធានី រយៈពេល ៣ឆ្នាំ ក្នុងការគ្រងរាជរបស់ព្រះអង្គជាឆ្នាំ ដែលពលរដ្ឋ មានសុខសន្តិភាព និង មិនមានសង្គ្រាមបន្តទៀតនោះទេ ។
ព្រះធម្មរាជាទី២ ដែលព្រះរាជា យកចិត្តទុកដាក់ទៅលើសាសនា ព្រះពុទ្ធជាខ្លាំង ព្រះអង្គបានបួសរយៈពេល បីថ្ងៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៤៨៥ នៃគ.សករាជ ក្នុងអំឡុងពេលដែលព្រះអង្គបួស ព្រះអង្គបានធ្វើពិធី ដង្ហែរ ព្រះបរមសារីរិកធាតុ (ឆ្អឹង) របស់ ស្រីរាជា និង ស្រីសុរិយោទ័យ ដែលសុំបានពីស្ដេចសៀមមកវិញ យកមកតម្កល់ក្នុងចេតិយមួយ និង ធ្វើពិធី សូត្រមន្តធម្មទាន ឆ្លងចេតិយនោះផងដែរ ទ្រង់បរិច្ចាគព្រះរាជទ្រព្យ ដោយព្រះរាជសទ្ធានូវ វេរភូមិ២១ ស្រែ២១ ខ្ញុំប្រុស២១នាក់ ខ្ញុំស្រី២១នាក់ រទេះគោ២១​នឹម រទេះក្របី២១នឹម សេះ២១ក្បាល ដំរី២១ក្បាល និងគ្រឿងប្រគំផ្សេងៗ ថ្វាយទុកជាទាសាទាសី ឱ្យរក្សាព្រះចេតិយ ព្រះវិហារ សីមា សម្រាប់បោសច្រាសសំអាតជាប្រចាំ ។ មួយឆ្នាំក្រោយមក ព្រះអង្គបានប្រឈួនឈឺធ្ងន់ ហើយក៏សោយព្រះទីវង្គត់ នូវក្នុងរាជធានីទួលបាសាន ក្នុងឆ្នាំ ១៤៨៦ នៃគ.សករាជ ព្រះបរមវង្សា នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រី លើកព្រះសពតម្កល់ក្នុងព្រះកោដ្ឋស្រេច ទើបអញ្ជើញ ព្រះស្រីសុគន្ធបទ ជាព្រះរាជបុត្រាច្បង ឱ្យឡើងគ្រងរាជសម្បត្តិបន្តពីបិតារបស់ទ្រង់ ។ Eng Soth, Lim Yan (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy), Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917
ធម្មរាជាទី២: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។

តាមរយៈឯកសារមហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ 1991 និង 2001 មានការសរសេរបំភ្លៃថា ព្រះធម្មរាជាទី២ គឺជាបុត្ររបស់អ្នកម្នាងសុីសាង៉ាម ដែលជាជាតិសាសន៍សៀម ប៉ុន្តែទោះជាមានការសរសេរបំភ្លៃយ៉ាងណា អ្នកនិពន្ធបានធ្វេសប្រហេសរឿងមួយ គឺមិនអាចបំភ្លៃពេលវេលា នៃ ការបំលាសទីរបស់ ព្រះបរមរាជាទី១ ឬ ពញ្ញាយ៉ាត បាននោះទេ តាមរយៈទឡ្ហីករណ៍ នៃការសិក្សារបស់ក្រុមបុរាណាចារ្យ ដែលពណ៌នា អំពីព្រះពញ្ញាយ៉ាត បានលើកទ័ពទៅបណ្ដេញសៀមចេញពីទឹកដីអង្គរ និងបានយកសុីសាង៉ាម ធ្វើជាស្នំឯក ដែលជាឋានៈនៃលំដាប់រងទី២ បន្ទាប់ពីឋានៈព្រះមហេសី នៅក្នុងពេលដែលពញ្ញយ៉ាត មានទំនាក់ក្នុងពេលវេលា នៃព្រឹត្តិការណ៍ទី២ ហើយធម្មរាជា ប្រសូត្រនៅក្រុងចតុមុខ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ទី៣ តើធម្មរាជាទី២ ក្លាយជាកូន សុីសាង៉ាម ដោយវិធីណា ? ឬ មួយអ្នកសរសេរបំភ្លៃចង់មានន័យថា សុីសាង៉ាម ប្រើពិធីពន្យាកំណើត ? នៅមានចំនុចមួយទៀត ដែលព្រះស្រីរាជា ជាបុត្រទី២ កើតក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ទី២ ហេតុម្ដេច បានមានម្ដាយ បទុមកេសរ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ទី៣ នៃទំនាក់ទំនង នៅចតុមុខ ? នេះជាព្រឹត្តិការណ៍បំលាសទីរបស់ ពញ្ញាយ៉ាត ក្នុងឯកសារមហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ 1969 ពញ្ញាយ៉ាតរត់ភៀសខ្លួនពីក្រុងអង្គរ មកទួលបាសាន បន្ទាប់មកបង្ករទ័ពទៅបណ្ដេញសៀមរំដោះក្រុងអង្គរ ក្រោយមកចាកចោលក្រុងអង្គរ មកទួលបាសានម្ដងទៀត ទួលបាសានជួបទឹកជំនន់ធំនាឆ្នាំរោង ទើបរើរាជធានីមកចតុមុខ មានទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកម្នាងទី៣ នៃកំណើតធម្មរាជា ។
ធម្មរាជាទី៣

ធម្មរាជាទី៣ 250px រជ្ជកាល ១៧០២-១៧០៣
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ លើកទី១ ១៧០២
 លើកទី២ ១៧០៦
 លើកទី៣ ១៧៣៨រាជសម័យ សម័យកាលឧដុង្គព្រះនាមពេញ មិនទាន់មានមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា  ក្សត្រមុន ជ័យជេស្ឋាទី៣  (រជ្ជកាលទី៤) រាជបន្ត ជ័យជេស្ឋាទី៣  (រជ្ជកាលទី៥) សន្តិវង្ស រាជវង្ស​ឧដុង្គប្រសូត្រ ១៦៩០  បុត្រ មិនទាន់មានកំណត់ត្រាចូលទីវង្គត់ ១៧៤៧ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និកាយថេរវាទ
(Buddha Theravada)  ព្រហ្មញ្ញសាសានា 

ធម្មរាជាទី៣ ឬ ស្រីធម្មរាជ (អង់គ្លេស: Dhamma Reachea III) or (Srei Dhamma Reach) (ប្រ.ស|គ.ស ១៦៩០-១៧៤៧) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៧០២-១៧០៣) ព្រះអង្គជាបុត្រ របស់ព្រះបាទ ជ័យជេស្ឋាទី៣ ព្រះអង្គត្រូវបាន ព្រះជ័យជេស្ឋាទី៣ បញ្ជូនឱ្យទៅសិក្សារៀនសូត្រនៅ រ៉យស្នោង ក្រុងអាយុធ្យា ហើយទ្រង់ត្រូវបាន ព្រះបិតារបស់ទ្រង់កោះហៅឱ្យត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញ ដើម្បីទទួលរាជសម្បត្តិនៅកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ ១៧០២ នៃគ.សករាជ ដោយទ្រង់គង់នៅរាជដំណាក់ ខេត្តពោធិ៍សាត់ ហើយទ្រង់ មិនទាន់ទទួលបានការរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិជាផ្លូវការណ៍នោះទេ ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
ធម្មរាជាទី៣: ការបះបោរ របស់ពួកសម្រែ

ការបះបោរ របស់ពួកសម្រែ 
Samre Rebellion

ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៧០២ នៃគ.សករាជ ជនជាតិភាគតិចសម្រែមួយក្រុម ដែលមានមេដឹកនាំឈ្មោះ នាយចាយ ឬ តាត្រសក់ផ្អែម (Trasak Paem) បានតាំងខ្លួនជាស្ដេចត្រាញ់ ហើយធ្វើការបះបោរដោយវាយចូលរាជដំណាក់ ព្រះស្រីធម្មរាជ នៅ ខេត្តពោធិ៍សាត់ ព្រះស្រីធម្មរាជ បានភៀសខ្លួនមកដល់ ក្រុងឧដុង្គ វិញ  ។ ព្រះបាទ ជ័យជេស្ឋាទី៣ ទ្រង់ខ្ញាល់យ៉ាងខ្លាំង បានបញ្ជារឱ្យចេញទ័ពតាមបង្ក្រាបពួកបះបោរទាំងអស់នេះ រហូតដល់បង្ក្រាបពួកបះបោរ របស់ពួកសម្រែបានទាំងស្រុង ដោយទ្រង់បញ្ជារឱ្យចាប់បញ្ជូនពួកជនជាតិភាគតិចសម្រែទាំងអស់នេះ ទៅថែរក្សាជួសជុលក្រុមប្រាសាទនៅតំបន់អង្គរ ខេត្តសៀមរាប រីឯនាយចាយ ឬ តាត្រសក់ផ្អែម ដែលរត់គេចខ្លួន ត្រូវបានក្រុមពលសេនា តាមធ្វើឃាតបានសម្រេចនៅតំបន់ចតុមុខ ។ ព្រះបាទ ជ័យជេស្ឋាទី៣ ដោយមើលឃើញថា បុត្ររបស់ខ្លួនមិនទាន់មានគំនិតចាស់ទុំដោះស្រាយព្រះរាជកិច្ចនគរបាន ព្រះបាទជ័យជេស្ឋាទី៣ បានឡើងសោយរាជជាលើកទី៥ ក្នុងឆ្នាំ ១៧០៣ នៃគ.សករាជ ។ Société asiatique (Paris, France) (1871)  Journal asiatique, Contributor: Centre national de la recherche scientifique (France), Publisher: Société asiatique., Original from National Library of the Netherlands
ធម្មរាជាទី៣: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)

ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី២) 250px រជ្ជកាល ១៧០៦-១៧០៩
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ លើកទី១ ១៧០២
 លើកទី២ ១៧០៧
 លើកទី៣ ១៧៣៨រាជសម័យ សម័យកាលឧដុង្គព្រះនាមពេញ ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះស្រីធម្មរាជ ព្រះបរមបរពិត្រមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា  ក្សត្រមុន ជ័យជេស្ឋាទី៣ រាជបន្ត ព្រះកែវហ្វាទី៣  (រជ្ជកាលទី២) សន្តិវង្ស រាជវង្ស​ឧដុង្គប្រសូត្រ ១៦៩០  បុត្រ 
 អង្គឯម 
 ចៅពញ្ញាចន្ទ
 អង្គហុីង 
 អង្គសោភាក្សត្រីចូលទីវង្គត់ ១៧៤៧ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និកាយថេរវាទ
(Buddha Theravada)  ព្រហ្មញ្ញសាសានា 

ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី២) ឬ ស្រីធម្មរាជ (អង់គ្លេស: Dhamma Reachea III/2nd reign) or (Srei Dhamma Reach) (ប្រ.ស|គ.ស ១៦៩០-១៧៤៧) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៧០៦-១៧០៩) ក្រោយពេលព្រះបាទ ជ័យជេស្ឋាទី៣ យាងចូលព្រះទីវង្គត់ ក្រុមព្រឹក្សារាជបល្ល័ង្ក  ប្រកាសរាជ ព្រះស្រីធម្មរាជ ជាព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាដែល ឡើងគ្រងរាជជាផ្លូវការណ៍លើកទី២ នៅរាជធានីឧដុង្គ ក្នុងឆ្នាំ ១៧០៧ នៃគ.សករាជ ដែលយកព្រះនាមពេញហៅថា "ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះស្រីធម្មរាជ ព្រះបរមបរពិត្រ" ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី២): ញាតិវង្ស

ញាតិវង្ស 
Relatives

នៅគ.សករាជ ១៧០៦ ព្រះជ័យជេស្ឋាទី៣ បានធ្លាក់ខ្លួនប្រឈួនជាទម្ងន់ ទ្រង់ក៏ដាក់រាជ្យឱ្យបុត្ររបស់ខ្លួន ធម្មរាជាទី៣ ឡើងគ្រងរាជជាលើកទី២ នៅរាជធានីឧដុង្គ ប៉ុន្តែពេលនោះទ្រង់មិនទាន់ឡើងគ្រងរាជ្យផ្លូវការណ៍នោះទេ ដោយសារតែ ព្រះជ័យជេស្ឋាទី៣ យាងចូលព្រះទីវង្គត់ ដូចនេះហើយ ព្រះធម្មរាជាទី៣ តម្រូវឱ្យធ្វើពិធីកាន់ទុក្ខព្រះបិតាខ្លួន រយៈពេល ៩០ ថ្ងៃ ដោយស្មើនិង រយៈពេល ៣ខែ ។ នៅគ.សករាជ ១៧០៦ ព្រះធម្មរាជាទី៣ មានអគ្គមហេសីព្រះនាម ជាតិក្សត្រី ហើយទ្រង់ប្រសូត្របានបុត្រាមួយអង្គព្រះនាម អង្គឯម ។ នៅឆ្នាំ ១៧១២ នៃគ.សករាជ ព្រះអង្គមានស្នំឯកព្រះនាម ស្រីបុប្ផា ហើយប្រសូត្របានបុត្រាមួយអង្គនាម ចៅពញ្ញាចន្ទ ។ ក្រោយមក ព្រះធម្មរាជាទី៣ មានអ្នកម្នាងជនជាតិសៀមព្រះនាម ម៉មរ៉ត ហើយប្រសូត្របានបុត្រពីរអង្គទៀត នាម អង្គហុីង និង សោភាក្សត្រី ។ Eng Soth (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy) Volume 3, Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917
ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី២): រដ្ឋប្រហារយោធា

រដ្ឋប្រហារយោធា  
Military coup d'état

នៅគ.សករាជ ១៧០៧ ព្រះធម្មរាជាទី៣ បានដាក់ចារកិច្ចឆ្លបការណ៍ ដឹងថាពួកឡាវ បានប្រមូលបក្សពួកកាន់តែច្រើនឡើងៗមានបំណង ចង់បង្កើតតំបន់អប្បគមន៍ដើម្បីគ្រប់គ្រងនៅស្រុកបាទី (ខេត្តតាកែវ) ដូចនេះហើយ ព្រះធម្មរាជាទី៣ ​ទ្រង់​បង្គាប់​ឱ្យ​លើក​ទ័ព​ទៅ​បង្ក្រាប​បំបែក​ពួក​ឡាវទាំងនោះជា​៣ក្រុម​៖
 ក្រុមឡាវទី១ ត្រូវដាក់ឱ្យរស់នៅ តំបន់ព្រៃលើ ស្រុកបន្ទាយមាស ខេត្តកំពត ។
 ក្រុមឡាវទី២ ត្រូវដាក់ឱ្យរស់នៅ ស្រុកសំរោងក្រោម ខេត្តសំរោងទង កំពង់ស្ពឺ (បច្ចុប្បន្ន: កាត់ចូលជាក្រុងភ្នំពេញ)
 ក្រុមឡាវទី៣ បានតបតប្រឆាំង និងរត់ចូលមកជ្រកកោនជាមួយនិង ព្រះអង្គអុឹម ដែលស្នាក់នៅ កម្ពុជាក្រោមត្រង់ ខេត្តព្រះសួគ៌ា ខេត្តនេះមួយកំណាត់ទៀត គ្រប់គ្រងដោយពួកអណ្ណាម ដោយដាក់ឈ្មោះថាខេត្ត បារៀ (Ba Ria) ។

នៅគ.សករាជ ១៧០៩ ព្រះអង្គអុឹម ដែលមានទ័ពចំនួន ២០,០០០ (២មុឺននាក់) បូករួមទាំងទ័ពឡាវ កួយ និង សម្រែ បានជាង ១០,០០០ (១មុឺននាក់) ទៀត សរុបទាំងអស់ប្រមាណជា ៣០,០០០ (៣មុឺននាក់) បានឆ្លងទន្លេក្នុងល្បឿនយ៉ាងលឿនវាយចូលក្រុងឧដុង្គ ខណៈពេលនោះ ព្រះធម្មរាជាទី៣ មានកងទ័ពតែ ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ប៉ុនណោះ ដោយការរៀបចំប្រមូលកងទ័ពមិនទាន់ ព្រះធម្មរាជាទី៣ បានប្រឹងប្រែងការពាររាជធានីឧដុង្គពីការវាយសម្រុករបស់ ព្រះអង្គអុឹម អស់រយៈពេល ៣ខែ ដោយមើលឃើញថា រាជធានីឧដុង្គជិតវាយបែក ព្រះធម្មរាជាទី៣ បានប្រញាប់នាំគ្រួសាររាជវង្សភៀសខ្លួនចេញពីរាជធានីឧដុង្គ ជាមួយនិង ព្រះអង្គទងទី២ ដែលជាបុត្ររបស់ ពញ្ញាយ៉ង នាំរត់ទៅកាន់អាយុធ្យា ដើម្បីទទួលបានការការពារពីពួកសៀម ។ ក្រោយពេលព្រះអង្គអុឹម ធ្វើរដ្ឋប្រហារយោធាទម្លាក់ ព្រះធម្មរាជាទី៣ ចេញពីរាជបល្ល័ងក្នុងឆ្នាំ ១៧០៩ នៃគ.សករាជ រួចមកទ្រង់មិនទាន់ប្រកាសឡើងគ្រងរាជជាផ្លូវការណ៍នោះទេ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៧១២ នៃគ.សករាជ ទើបព្រះអង្គអុឹម ប្រកាសឡើងសោយរាជផ្លូវការណ៍ជាលើកទី២ នៅរាជធានីឧដុង្គ ក្នុងព្រះនាម ព្រះកែវហ្វា នៃរជ្ជកាលទី២ ។ Société asiatique (Paris, France) (1871)  Journal asiatique, Contributor: Centre national de la recherche scientifique (France), Publisher: Société asiatique., Original from National Library of the Netherlands
ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី២): ក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស

ក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស 
Royal family

បរមរាជាទី៤ ឬ ស្រីសុរិយោពណ៌ ជ័យជេស្ឋាទី២  (Chey Chestha II) សម្ដេចព្រះឧទ័យ  (Preah Outey) ពញ្ញាតូ អង្គនន់  ពញ្ញានូរ អង្គសូរ អង្គចន្ទទី១  អង្គតន់

 អង្គនន់  បុត្រ  ព្រះស្រី ជ័យជេដ្ឋ
 អង្គសូរ  បុត្រ អង្គជី  អង្គស៊ូ

 អង្គជី  បុត្រ ពញ្ញាយ៉ង

 ព្រះស្រី ជ័យជេដ្ឋ  បុត្រ អង្គអុឹម

 អង្គស៊ូ  បុត្រ ស្រីធម្មរាជ
ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី២): ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 
នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។