ឆ្នាំ ២០២៥: ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ

ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ
មករា
 ១ មករា
 ប្រទេសប៉ូឡូញបានឡើងជាប្រធាននៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប បន្តពីប្រទេសហុងគ្រី។
 ប្រទេសប៊ុលហ្ការី និងរូម៉ានីបានបញ្ចប់​ដំណើរ​ការចូលជាសមាជិកនៃ​តំបន់ស្សិនគែន ដោយ​នាំឱ្យដំណើរឆ្លងព្រំ​ដែន​រវាងប្រទេសទាំងពីរមានភាពងាយស្រួលជាងមុន។
 លិចតិនស្តាញបានក្លាយ​ជា​ប្រទេស​ទី ៣៧ ដែល​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ភេទ​ដូច​គ្នាមានភាព​ស្រប​ច្បាប់។
 ប្រទេសអ៊ុយក្រែនបាន​ផ្អាកលំហូរនាំចូលឧស្ម័នពីប្រទេសរុស្ស៊ី​ឆ្លងកាត់​ប្រទេសខ្លួន បន្ទាប់ពី​កិច្ចព្រមព្រៀងឧស្ម័ន​រយៈពេល​ប្រាំ​ឆ្នាំរវាងប្រទេសទាំងពីរបាន​ផុតកំណត់។ ក្រៅពីនេះ អ៊ុយក្រែនក៏បានក្លាយជារដ្ឋសមាជិកផ្លូវការនៃតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិផងដែរ។
 រថយន្តមួយគ្រឿងបានបើកបុកហ្វូងមនុស្ស មុនពេលតៃកុងរថយន្តនោះបានចុះចេញក្រៅរថយន្តខ្លួនរួចលើកកាំភ្លើងបាញ់រះបន្ត ធ្វើឱ្យមនុស្សចំនួន ១៥ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ៣៥ នាក់ទៀតបានរងរបួសនៅទីក្រុងញូវអ័រលិនស៍ រដ្ឋល្វីស៊ីយ៉ាណា សហរដ្ឋអាមេរិក។
 មនុស្ស​ចំនួន ១២ ​នាក់​បាន​បាត់បង់ជីវិត និងបួននាក់​ទៀតបាន​រង​របួស​ក្នុងឧប្បត្តិហេតុបាញ់​រះនៅ​ក្រុងសេធីនញ៉ា ប្រទេស​ម៉ុងតេណេគ្រោ។
 ៤ មករា – អធិការបតីនៃប្រទេសអូទ្រីស លោកកាល់ នីហាំម៉ើបានប្រកាសលាលែងពីតំណែង។
 ៦ មករា
 លោកចាស្ទីន ទ្រូដូបានប្រកាសថានឹងលាឈប់ពីតំណែងជាប្រធានគណបក្សសេរីនិយម និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីប្រទេសកាណាដា ក្រោយពីលោកបានកាន់អំណាចអស់រយៈពេលជាង ៩ ឆ្នាំកន្លងមក។
 ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីបានក្លាយជាសមាជិកទីដប់នៃអង្គការប្រ៊ីក្ស។
 ៧ មករា
 គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.១ វ៉ិចទ័របានឡើងអង្រួនតំបន់ស្វយ័តទីបេ ភាគនិរតីនៃប្រទេសចិន ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ១២៦ នាក់ ខណៈមនុស្សប្រមាណ ៣៣៨ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួស។
 តំបន់ទីក្រុងឡូស​អាន់​ជ័រ​លេសត្រូវប្រឈមនឹងភ្លើងឆាបឆេះយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅ ដោយជាន់សង្កត់ដោយខ្យល់បក់កន្ត្រាក់ខ្លាំងៗលាយឡំនឹងគ្រោះរាំងស្ងួត បាននាំឱ្យវាក្លាយជាគ្រោះអគ្គីភ័យដ៏អាក្រក់បំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រតំបន់។ សំណង់រាប់ពាន់ត្រូវបានឆេះខ្ទេចខ្ទាំ រួមទាំងមួយភាគធំនៃមហាវិថីសាន់ស៊ែត (Sunset)។ មនុស្សចំនួន ២៩ នាក់ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណ ១៨០,០០០ នាក់ត្រូវបានអាជ្ញាធរចាត់ជម្លៀសចេញពីគេហដ្ឋាន ខណៈភ្លើងបានបន្តឆាបឆេះរហូតដល់ថ្ងៃទី៣១ មករា។
 ៨ មករា – ខ្មាន់កាំភ្លើងចំនួន ១៨ នាក់​ និងទាហានម្នាក់បានបាត់បង់ជីវិតក្រោយផ្ទុះអាវុធបាញ់ប្រហារគ្នានៅឯវិមានប្រធានាធិបតីក្នុងរដ្ឋធានីអ៊ិនចាមេណា ប្រទេសឆាដ។
 ៩ មករា – លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍ចូសែហ្វ អោនត្រូវបានសភាលីបង់បោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតីផ្លូវការនៃប្រទេសលីបង់ ដោយបិទបញ្ចប់សម័យកាលដែលគ្មានប្រធានាធិបតីអចិន្ត្រៃយ៍ចំនួនពីរឆ្នាំ។
 ១០​ មករា
 ប្រធានាធិបតីកំពុងកាន់អំណាចនៅប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡាគឺលោកនីកូឡាស់ ម៉ាឌូរ៉ូបានស្បថចូលកាន់អំណាចក្នុងអាណត្តិទីបីរបស់លោក ថ្វីបើកំពុងប្រឈមនឹងបាតុកម្មមហាជនប្រឆាំងនឹងរូបលោក ពិសេសទាក់ទិននឹងលទ្ធផលបោះឆ្នោតនៃឆ្នាំទៅនេះ។
 សេវាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុកូពែនីគូសអឺរ៉ុបបានរាយការណ៍ថា  ឆ្នាំ ២០២៤ គឺជាឆ្នាំដែលក្តៅបំផុតនៅក្នុងកំណត់ត្រាពិភពលោក ហើយជាឆ្នាំប្រតិទិនដំបូងដែលឆ្លងលើសកម្រិតនិមិត្តនៃ ១.៥°C នៃកំណើនកម្ដៅផែនដី។
 ១២ មករា – ជុំទីពីរនៃការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីក្រូអាតបានបិទបញ្ចប់ដោយមានលោកហ្សូរ៉ាន មីឡាណូវិចជាប់ឆ្នោតបន្តអាណត្តិទីពីរក្នុងនាមជាប្រធានាធិបតីក្រូអាត។
 ១៥ មករា
 ប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូង លោកយូន សកយ៉លត្រូវបានគេចាប់ខ្លួនដោយជោគជ័យទាក់ទិននឹងការប្រកាសច្បាប់អាជ្ញាសឹករបស់លោកកាលពីខែធ្នូឆ្នាំមុន។
 សង្គ្រាមអ៊ីស្រាអែល–ហាម៉ាស់៖ អ៊ីស្រាអែល និងហាម៉ាស់​​បានអនុម័តលើបទឈប់បាញ់មួយក្នុងគោលបំណងបញ្ចប់សង្រ្គាម ផ្ដោះប្តូរចំណាប់ខ្មាំងអ៊ីស្រាអែលជាមួយនឹងអ្នកទោសប៉ាឡេស្ទីន និងបើកផ្លូវឱ្យមានលំហូរជំនួយអន្តរជាតិចូលទីតាំងរងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរ។ វាត្រូវបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី១៩ ខែមករា។
 ១៦ មករា – កងទ័ពរំដោះជាតិកូឡុំប៊ីបានបើកការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធនៅក្នុងតំបន់កាតាទូមបូ ប៉ែកឦសានប្រទេសកូឡុំប៊ី។ មនុស្សជាង ១០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតជាលទ្ធផលនៃការវាយប្រហារនេះ។
 ១៨ មករា
 រថយន្តដឹកប្រេងឥន្ធនៈមួយគ្រឿងបានក្រឡាប់ផ្ទុះនៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ាដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៩៨ នាក់។
 ចៅក្រមកំពូលអ៊ីរ៉ង់ចំនួនពីរនាក់ត្រូវបានខ្មាំងកាំភ្លើងម្នាក់លបធ្វើឃាតកម្មនៅឯតុលាការកំពូលអ៊ីរ៉ង់ក្នុងរដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់។​ ខ្មាំងកាំភ្លើងនោះបានបង្ករបួសដល់មនុស្សចំនួនពីរនាក់ផ្សេងទៀតមុនពេលធ្វើអត្តឃាតខ្លួន។
 ២១ មករា – មនុស្សចំនួន ៧៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតក្នុងគ្រោះអគ្គីភ័យឆាបឆេះសណ្ឋាគារមួយកន្លែងនៅក្នុងរមណីយដ្ឋានស្គីទឹកកកឈ្មោះកាតាល់កាយ៉ានៃប្រទេសតួកគី។
 ២២ មករា – ប្រទេសថៃបានក្លាយជាប្រទេសទី៣៨ និងជាប្រទេសទីមួយក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែល​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ភេទ​ដូច​គ្នាមានភាព​ស្រប​ច្បាប់។
 ២៣ មករា – លោកមីឈីអាល់ ម៉ាទីនបានជាប់ឆ្នោតបម្រើអាណត្តិទីពីរក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអៀរឡង់។
 ២៤ មករា – ខ្យល់ព្យុះអេអូវីនបានកួចចូលប្រទេសអៀរឡង់ និងចក្រភពអង់គ្លេស។ នៅអៀរឡង់ គេបានវាស់ស្ទង់ឃើញថាល្បឿនខ្យល់ខ្ពស់បំផុតមានប្រមាណ ១៨៣ គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង  ខណៈដែលផ្ទះសម្បែងជាងមួយលានខ្នងត្រូវដាច់ប្រព័ន្ធអគ្គិសនី។
 ២៦ មករា – ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេឡារុសត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។​ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោកអាឡិចសានដឺ លូកាឆេនកូបានបន្តជាប់ឆ្នោតមួយអាណត្តិបន្ថែមទៀត ដោយលើកនេះលោកបានឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនឯករាជ្យផង និងតំណាងឱ្យសម្ព័ន្ធភាពបេឡាយ៉ារូសផង។
 ២៧ មករា – ភាគហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាសកលបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកបន្ទាប់ពីការផ្ទុះឡើងនូវប្រជាប្រិយភាពនៃកម្មវិធីបញ្ញាសិប្បនិម្មិតចិនថ្មីឈ្មោះ ឌីបស៊ីគ (DeepSeek) ហើយវាក៏បានជាប់ឈ្មោះភ្លាមៗជាគូប្រកួតប្រជែងចម្បងនឹង​ ឆាតជីភីធី (ChatGPT) របស់អូផិនអេអាយ (OpenAI)។ ជាលទ្ធផល ក្រុមហ៊ុនផលិតបន្ទះឈីបខ្នាតយក្ស អ៊ិនវីឌីអា (Nvidia) បានខាតបង់តម្លៃខ្លួនជិត ៦០០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ដែលជាការធ្លាក់ចុះតម្លៃដ៏សែនច្រើនបំផុតសម្រាប់ក្រុមហ៊ុនមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តទីផ្សារភាគហ៊ុននៅសហរដ្ឋអាមេរិក។
 ២៩ មករា
 យន្តហោះដឹកអ្នកដំណើរមួយគ្រឿងឈ្មោះ American Eagle Flight 5342 ដែលដឹកអ្នកដំណើរចំនួន ៦៤ នាក់បានប៉ះទង្គិចនឹងឧទ្ធម្ភាគចក្រយោធាអាមេរិកមួយគ្រឿងទៀតពេលកំពុងចុះចតនៅរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី សហរដ្ឋអាមេរិក។ មនុស្សទាំងអស់នៅលើយានយន្តទាំងពីរត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត។
 លោកអាម៉េដ អាល់ឆារ៉ាត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីទី២០ នៃប្រទេសស៊ីរី បន្ទាប់ពីស៊ីរីត្រូវអវត្តមានប្រធានាធិបតីអស់ជាងមួយខែនៅពេលដែលរបបអាសាដបានដួលរលំនៅដើមខែធ្នូនៃឆ្នាំមុន។
 ៣០ មករា – បន្ទាប់ពីបានអនុម័តកំណែទម្រង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញហើយ ប្រធានាធិបតីប្រទេសនីការ៉ាក្វា លោកដានីញ៉ែល អ័រតេហ្កា និងលោកស្រីអនុប្រធានាធិបតីរ៉ូសារីយ៉ូ មូរីយ៉ូបានក្លាយខ្លួនជាសហប្រធានាធិបតីដឹកនាំប្រទេសស្មើគ្នា។Nicaragua's Ortega expands power as reforms win final approval

កុម្ភៈ
 ១ កុម្ភៈ – ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសតម្លើងពន្ធ ១០% លើគ្រប់ទំនិញដែលនាំចូលពីប្រទេសចិន។
 ៤ កុម្ភៈ
 សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មចិន–សហរដ្ឋអាមេរិក៖ ប្រទេសចិនបានប្រកាសគ្រប់គ្រងទំនិញនាំចេញរបស់ខ្លួនទៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងបានតម្លើងពន្ធលើទំនិញនាំចូលមួយចំនួនពីអាមេរិក ជាការសងសឹកចំពោះការដាក់តម្លើងពន្ធលើទំនិញចិនដោយលោកដូណាល់ ត្រាំ។
 មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ១១ នាក់ (រួមទាំងខ្មាន់កាំភ្លើង) បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងប្រមាណ ១៥ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស បន្ទាប់ពីខ្មាន់កាំភ្លើងម្នាក់បានបើកការបាញ់ប្រហារនៅសាលារៀនរីប៊ែកស្កា ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលអប់រំនីតិជនក្នុងទីក្រុងអូរេប៊្រូ ប្រទេសស៊ុយអែត ដោយនាំឱ្យវាជាឧប្បត្តិហេតុបាញ់ប្រហារដ៏សាហាវបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសស៊ុយអែត។
 ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងគ្រប់គ្រងតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយនឹងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ហើយយោធាអាមេរិកនឹងទទួលខុសត្រូវលើការកសាងតំបន់ហ្កាហ្សាឡើងវិញ។
​​ ៩​ កុម្ភៈ
 ការបោះឆ្នោតសកលអេក្វាឌ័រត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។ ដោយគ្មាន​បេក្ខភាពប្រធានាធិបតី​ណា​ម្នាក់​អាចដណ្ដើម​សំឡេង​ភាគច្រើនបាន ដូច្នេះការបោះឆ្នោតជុំ​ទី​ពីរ​នឹងរៀបចំប្រព្រឹត្តិទៅ​​នៅ​អំឡុងខែ​មេសាខាងមុខ។
 ការបោះឆ្នោតសកលលិចតិនស្តាញត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង ដោយក្នុងនោះ គណបក្សសហភាពមាតុភូមិក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកស្រីប៊្រីគីតា ហាស បានបន្តឈរជាគណបក្សធំបំផុតនៅក្នុងសភា។
 ១០ កុម្ភៈ
 ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានតម្លើងពន្ធ ២៥% លើការនាំចូលដែក និងអាលុយមីញ៉ូមទាំងអស់ ដោយគ្មានការលើកលែង។
 រថយន្តក្រុងដឹកអ្នកដំណើរមួយគ្រឿងបានរ៉េចង្កូតធ្លាក់ពីលើស្ពានឆ្លងទន្លេឡាសវ៉ាកាសក្នុងទីក្រុងក្វាតេម៉ាឡានៃប្រទេសក្វាតេម៉ាឡាដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៥៤ នាក់ និងបង្ករបួសធ្ងន់ដល់មនុស្សចំនួន ៩ នាក់ផ្សេងទៀត។
 ១២ កុម្ភៈ
 លោកកូងស្តង់ទីណូស តាស៊ូឡាត្រូវបានសភាអេលេនិកឆ្នោតជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតីថ្មីនៃប្រទេសក្រិកក្នុងដំណើរការបោះឆ្នោតជុំទីបួន និងចុងក្រោយនៃការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីក្រិកឆ្នាំ២០២៥។Konstantinos Tasoulas elected new president of Greece
 លោកក្លោស យូហានីសបានលាឈប់​ពី​តំណែងជាប្រធានាធិបតី​រូម៉ានី ដែល​នាំ​ឱ្យ​លោកក្លាយ​ជា​ប្រធានាធិបតី​ប្រទេសរូម៉ានី​ដំបូង​ដែលចុះពីតំណែងមុនបញ្ចប់អាណត្តិ​នៅសម័យក្រោយ​បដិវត្តន៍។