ព្រំដែនកម្ពុជា–វៀតណាម: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

ជនជាតិយួន បានធ្វើចំណាកស្រុកបន្តិចម្តងៗ ពីភាគខាងជើងនៃអាណ្ណាមឆ្ពោះទៅភាគខាងត្បូងក្នុងកំឡុងសតវត្សទី១០-១៨ ដែលនាំឱ្យពួកគេមានទំនាក់ទំនងជាមួយនគរខ្មែរ។ ទំនាក់ទំនងនេះផ្ដល់ភាពតានតឹងជាញឹកញាប់ ដោយភាគីយួនបានឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជាជាញឹកញាប់។ នៅឆ្នាំ១៨៥៧ អាណាព្យាបាលសៀម-អាណ្ណាមរួមគ្នាមួយត្រូវបានបង្កើតឡើងលើប្រទេសកម្ពុជា។ ចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៦០ មក បារាំង បានចាប់ផ្តើមបង្កើតវត្តមាននៅក្នុងតំបន់ ពីដំបូងក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា (បច្ចុប្បន្ន) និង វៀតណាម ហើយអាណានិគមឥណ្ឌូចិនបារាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៨៨៧ រួមទាំងឡាវផងដែរ។ ព្រំដែនមួយផ្នែករវាងប្រទេសកម្ពុជា និង កូសាំងស៊ីន (ដែនដីកម្ពុជាក្រោម) នៅភាគខាងត្បូងបំផុតរបស់ខ្លួនដោយឆ្នេរសមុទ្រឈូងសមុទ្រត្រូវបានគូរដោយជនជាតិបារាំងនៅឆ្នាំ ១៨៦៨-១៨៦៩ ហើយបន្ទាប់មកបានផ្តល់សច្ចាប័ននៅឆ្នាំ១៨៧០។ ព្រំដែននេះត្រូវបានកែប្រែបន្តិចនៅឆ្នាំ១៨៧៣។ នៅឆ្នាំ១៩០៤ ដាក់ឡាក់ត្រូវបានផ្ទេរពីឡាវទៅអាណ្ណាម (វៀតណាមកណ្តាល) ហើយខេត្តស្ទឹងត្រែងបានផ្ទេរពីឡាវមកកម្ពុជា ដោយនៅសល់នៃព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាមនៅខាងជើងរហូតដល់ទន្លេស្រែពក បន្ទាប់មកត្រូវបានកំណត់ព្រំដែន។ ការកែសម្រួលតូចៗជាច្រើនត្រូវបានធ្វើឡើងចំពោះការតម្រឹមខ្សែបន្ទាត់ បន្ទាប់ពីនេះក្នុងឆ្នាំ ១៩១៤, ១៩៣២, ១៩៣៣, ១៩៣៥ និង ១៩៣៦ ។ នៅឆ្នាំ ១៩៣៩ លោក ជូឡេស ប្រីវីយេ អគ្គទេសាភិបាលនៃឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំងបានបែងចែកកោះនៅឈូងសមុទ្រថៃដោយផ្អែកលើមូលដ្ឋានរដ្ឋបាលសុទ្ធសាធជាមួយនឹងអ្វីដែលគេហៅថា 'ខ្សែប្រីវីយេ' ប៉ុន្តែការបែងចែកតាមកាលវិភាគនៃកោះរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមមិនដែលកើតឡើងនោះទេ។ នៅឆ្នាំ១៩៤២ ការកែសម្រួលតូចមួយទៀតចំពោះព្រំដែនត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ជុំវិញទន្លេបាសាក់។ នៅឆ្នាំ ១៩៥៤ ទាំងប្រទេសកម្ពុជា និងវៀតណាមបានទទួលឯករាជ្យពេញលេញ ប៉ុន្តែក្រោយមកត្រូវបានបំបែកទៅជាកុម្មុយនិស្តខាងជើង និងមូលធននិយមខាងត្បូង ដោយប្រទេសកម្ពុជាមានព្រំប្រទល់ជាប់វៀតណាមខាងត្បូងតែប៉ុណ្ណោះ។ ព្រំដែននៅតែគ្មានព្រំដែនច្បាស់លាស់ ហើយតំបន់ជាច្រើន ព្រមទាំងកោះមួយចំនួនក្នុងឈូងសមុទ្រនៅតែមានជម្លោះ។ ជាងនេះទៅទៀត ខ្មែរជាតិនិយមបានទាមទារទឹកដីដីសណ្ដទន្លេមេគង្គភាគខាងត្បួងវៀតណាម (ហៅថាកម្ពុជាក្រោម) ដោយផ្អែកលើការពិតដែលតាមប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនេះជាទឹកដីខ្មែរ។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម ព្រំដែនត្រូវបានឆ្លងកាត់ដោយខ្សែផ្គត់ផ្គង់វៀតកុង ជាពិសេសផ្លូវលំភាគខាងត្បូងហូជីមិញដោយបក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាម (CPV) ដែលបណ្តាលឱ្យវាត្រូវបានទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងខ្លាំងដោយកងកម្លាំងអាមេរិក។  ជាថ្នូរនឹងការអត់ឱនចំពោះវត្តមានរបស់វៀតកុងនៅតាមព្រំដែន កម្ពុជាបានព្យាយាមទាញយកដីសម្បទាន ទោះបីជាទទួលបានជោគជ័យតិចតួចក៏ដោយ។ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ខ្មែរក្រហមផ្តាច់ការ-កុម្មុយនិស្ត ដឹកនាំដោយបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា បានចូលកាន់កាប់ប្រទេសកម្ពុជា រួមទាំងរាជធានីភ្នំពេញ ហើយបានធ្វើឱ្យការដណ្តើមយកទឹកដីកម្ពុជាក្រោមមួយចំនួន ឬទាំងអស់ជាអាទិភាព នៅពេលដែលសង្រ្គាមស៊ីវិលកម្ពុជាបានបញ្ចប់។ ការឈ្លានពានរបស់ខ្មែរមួយរយៈពេលខ្លីដែលកើតឡើងនៅថ្ងៃបន្ទាប់ពីទីក្រុងសៃហ្គនបានធ្លាក់ទៅវៀតណាមខាងជើងត្រូវបានបណ្តេញចេញនៅថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ហើយបានប្តូរឈ្មោះទីក្រុងហូជីមិញ ហើយការពិភាក្សាអំពីព្រំដែនបានកើតឡើងពីឆ្នាំ ១៩៧៦ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៧ ។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៦ ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជា កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ម៉ាក្ស-លេនីននិយម ប៉ុល ពត និងខៀវ សំផន។  វៀតណាមត្រូវបានបង្រួបបង្រួមនៅថ្ងៃទី ២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៧៦។ ជាមួយនឹងទំនាក់ទំនងកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន ការប៉ះទង្គិចគ្នាជាច្រើនបានកើតឡើងនៅតាមព្រំដែន ដោយវៀតណាមនៅទីបំផុតបានលុកលុយប្រទេសកម្ពុជានៅឆ្នាំ១៩៧៨ និងការបណ្តេញខ្មែរក្រហមដោយកងទ័ពវៀតណាមនៅថ្ងៃទី៧ ខែមករាឆ្នាំ ១៩៧៩ ។ ការពិភាក្សាអំពីព្រំដែនបន្ទាប់មកបានប្រជុំឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩៨៣ ដោយភាគីទាំងពីរនៅឆ្នាំ ១៩៨៥ បានសន្យាទទួលស្គាល់ព្រំដែនដូចដែលវានៅឯករាជ្យ។ ការពិភាក្សាបានបន្តនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៩០ ។ សន្ធិសញ្ញាមួយត្រូវបានចុះហត្ថលេខាក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ បន្ទាប់មកដោយការបោះបង្គោលនៅលើដី ដែលត្រូវបានបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ ២០១២។