navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
បទានុក្រមបច្ចេកសព្ទអង់គ្លេស-ខ្មែរ: V

V
Vajrayana (n) វជ្រយាន
Vakrivan (n) វ៉ាគ្រីវ៉ាន់
vahanam (n) វាហនៈ
Vang P.ao (n) វ៉ាង-ប៉ាវ 
Vassal state (n) រដ្ឋចំណុះ
Vasuki (n) វាសុកិ
Vatthana Pholsena (n) វឌ្ឍនា-ពលសេនា
vegetation (n) សារពើរុក្ខជាតិ
venous thrombosis (n) ឈាមកកធមនី
vertebrate (n) សត្វឆ្អឹងកង, បិដ្ឋ្យដ្ឋិកសត្វ
vice premier (n) ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី, អនុរដ្ឋមន្ត្រីប្រមុខ
Vichy (n) វិចឈី
viscount/viscounty (n) អនុអាណាស្រុក
Vienna (n) វៀន
Vientiane (n) វៀងចន្ទន៍, វាំងចន្ទន៍ (ខ្មែរូបនីយកម្ម)
Vietic (n) វៀត
Viet Nam Quoc Dan Dang (n)  គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម
Vietnamese Nationalist Party (n) គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម
Vietnamese border raids in Thailand (n) ការវាយឆ្មក់តាមព្រំដែនរបស់វៀតណាមក្នុងប្រទេសថៃ
Vietnam Expedition (n) បេសនកម្មវៀតណាម
Vietnam People's Army (n) កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម
Vietnam Worker's Party (n) បក្សពលករវៀតណាម
Vietnamization (n) វៀតណាមនីយកម្ម, យួននីយកម្ម (Younization)
vietnamize/vietnamise (v) ធ្វើយួននីយកម្ម/វៀតណាមនីយកម្ម
village (n) ភូមិ (បំណែងចែករដ្ឋបាល)
Village Development Committee (n) គណៈអភិវឌ្ឍន៍ភូមិ
vingtaine (n) វ៉ាំងតេនណឹ
Vĩnh Long (n) វិញឡុង (លង់ហោរ)
viroid (n) វីសាណូធាតុ
virology (n) វីសាណូវិទ្យា 
virus (n.) វីសាណូ (ជីវវិទ្យា)
Visual Basic .NET (n) វីហ្សួលបេហ៊្សិក.ណេត
voivodeship (n) វយវ៉ុដេភាព
volcanology (n) វិទ្យាភ្នំភ្លើង, អគ្គិភូធរវិទ្យា
Vorn Vet (n) វ៉ន-វេត
voyage (n) ការដើរសមុទ្រ
Vung Tau (n) វុងតេវ
បទានុក្រមបច្ចេកសព្ទអង់គ្លេស-ខ្មែរ: W

W
Wales (n) វែល
Wallace line (n) ខ្សែវ៉លឡេស
Waray-Waray (n) វ៉ារ៉ាយ-វ៉ារ៉ាយ
ward (n) យាម (រដ្ឋបាល)

warring states period (n) សម័យរដ្ឋចម្បាំង
warlord (n) ស្ដេចត្រាញ់, ស្ដេចសឹក
Warsaw Pact (n) កតិកាសញ្ញាវ៉ាសូវី
Washington (n) វ៉ាស៊ីនតោន
Wayang (n) វ៉ាយ៉ាង
weather (n) ធាតុអាកាស
website (n) ស្ថានបណ្ដាញ, ទីបណ្ដាញ
We Burmans Association (n) សមាគមពួកយើងភូមា
weed (n) តិណជាតិ
Wei (n) វ៉ី(នគរបី)
Wells (n) វែលស៍
Western betrayal (n) អំពើក្បត់លោកខាងលិច
Westminster (n) វ៉ិសមិនស្តឺរ
whale (n) ពិន្ទង, បាឡែន (បារាំង)
whale shark (n) ឆ្លាមពិន្ទង
Wikify (v) ធ្វើវិគីនីយកម្ម, ធ្វើឱ្យក្លាយជាវិគី
Wild Asian Water Buffalo (n) ក្របីព្រៃអាស៊ី
wilderness (n) ទីរហោឋាន
wildlife (n) ជីវិតសត្វព្រៃ
wilayah (n) វីឡាយ៉ាត/វីឡាយ៉ិត/វ៉ឺឡឹយៈ
Windows Foundation Class (n) ថ្នាក់មូលស្ថាបនាបង្អួច
window of opportunity (n) ការបើកឱកាស
wizard (n) ជបឯង (គណនាការ)
Workers' Party of Kampuchea (n) បក្សពលករកម្ពុជា
working class (n) វណ្ណៈកម្មករ
World Heritage Site (n) ទីកន្លែងកេរដំណែលពិភពលោក
World Monuments Fund (n) មូលនិធិបូជនីយដ្ឋានពិភពលោក
Wu (n) វូក(នគរបី)
Wunthanu athin (n) វុនថានុអាធិន
បទានុក្រមបច្ចេកសព្ទអង់គ្លេស-ខ្មែរ: X

X
Xia (n) ស៊ាំរ(រាជវង្ស)

Xiangkhoang plateau (n) ខ្ពង់រាបស៊ៀងខ្វាង
Xieng Khouang (n) ស៊ៀងខ្វាង
Xin (n) ឝ៊ិន(រាជវង្ស)
Xinjiang (n) ស៊ិនជាំង
XML Literals (n) ពួកអក្ខរភ.គ.វ.
បទានុក្រមបច្ចេកសព្ទអង់គ្លេស-ខ្មែរ: Y

Y
Yakutia (n) យ៉ាគុទី
Yangon (n) រ៉ង់ហ៊្គូន
Yangtze/Chang Jiang (n) ឆាងជាំង
Yao (n) យ៉ាវ
Yasodharapura (n) យសោធរបុរៈ
Yasovarman (n) យសោវរ្ម័ន
yeast (n) មេដំបែ
Yem Sambaur (n) យ៉ែម-សំបូរ
Yen Bai mutiny (n) សង្កុបកម្មអៀនបៃ
YMCA (n) ស.គ.យ.  
Young Men's Buddhist Association/YMBA (n) សមាគមពុទ្ធសាសនាពួកយុវជន/ស.ព.យ.
Yuan (n) យាំន(រាជវង្ស)
Yugoslavia (n) យូហ៊្គោស្លាវី
 Yukon (n) យុកុន
Yunnan (n) យូនណាន
បទានុក្រមបច្ចេកសព្ទអង់គ្លេស-ខ្មែរ: Z

Z
Zamboanga (ន) ហ្សាមប៊័ងហ្គា
Zealandia (n) សេឡង់ឌៀ
zebrafish (n) ត្រីឆ្នូត
zone (n) ភូមិភាគ (បំណែងចែករដ្ឋបាលសម័យខ្មែរក្រហម)
zoologist (n.) សត្វវិទូ
zoology (n.) សត្វវិទ្យា
Zhou (n) ចុវ(រាជវង្ស)
Zhou Enlai (n) ជូ-អេនឡាយ
Z.P./Zila Parishad (n) ជ.ប/ជិលាបរិសទ័
Z.P.T.C./Zila Parishad Territorial Constituency (n) ប.ទ.ប.ជ./បដិដ្ឋាភាពទឹកដីជិលាបរិស័ទ
zygote (n) អណ្ឌ
បទានុក្រមប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេស-ខ្មែរ: C

C
count (n.) ព្រះ
countess (n.) ប្រពន្ធរបស់ព្រះ
county (n.) អាណាស្រុក (បំណែងចែករដ្ឋបាល)
បទានុក្រមប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេស-ខ្មែរ: D

D
 deputy king (n) ឧបរាជ
deputy queen (n) ឧបរាជិនី
dragon (n.) នាគ (ចិននិងអឺរ៉ុប)
duke (n) ចៅពញា, អ្នកឧកញ៉ា, ម្ចាស់ឧកញ៉ា
បទានុក្រមប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេស-ខ្មែរ: E

E
emperor (n) អធិរាជ, ព្រះចៅអធិរាជ
empire (n) ចក្រភព, អាណាចក្រ, អធិរាជណាចក្រ
empress (n) អធិរាជិនី, ព្រះចៅអធិរាជិនី
empress dowager (n) អធិរាជិនីវិធវា, ព្រះចៅអធិរាជិនីវិធវា
បទានុក្រមប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេស-ខ្មែរ: G

G
grand duke (n) លោកអ្នកឧកញ៉ា, សម្ដេចចៅពញា,សម្ដេចម្ចាស់ឧកញ៉ា
grand empress dowager (n) មហាធិរាជិនីវិធវា, ព្រះមហាអធិរាជិនីវិធវា
grand prince (n.) សម្ដេចព្រះអង្គម្ចាស់, មហាព្រះអង្គម្ចាស់
great deputy king (n.) មហាឧបរាជ
great king (n.) មហារាជ
បទានុក្រមប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេស-ខ្មែរ: H

H
historian (n) ប្រវត្តិវិទូ, អ្នកប្រវត្តិវិទ្យា, អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ, អ្នកប្រវត្តិវិទូ
history (n) ប្រវត្តិសាស្ត្រ, ប្រវត្តិវិទ្យា, ប្រវត្តិ
បទានុក្រមប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេស-ខ្មែរ: K

K
king (n) ស្ដេច, ព្រះបាទ, ព្រះមហាក្សត្រ, ព្រះរាជា
knight (n) អស្សឫទ្ធិ
បទានុក្រមប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេស-ខ្មែរ: M

M
marchioness (n) ជំទាវ, ពញានី
Mandate of Heaven (n) បញ្ជាទេព្ដា, អំណាចឋានសួគ៌
margrave (n) ចៅបច្ចន្តជនបទ
margravine (n) ចៅបច្ចន្តជនបទ (ស្រី)
marquess (n) ឧកញ៉ា, ពញា 
marquis (n) ឧកញ៉ា, ពញា 
marquise (n) ជំទាវ, ពញានី
បទានុក្រមប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេស-ខ្មែរ: P

P
prince (n) ព្រះអង្គម្ចាស់, ព្រះបុត្រា, ព្រះឱរស
princess (n) ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី, ព្រះបុត្រី, ព្រះនាង, ព្រះធីតា
បទានុក្រមប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេស-ខ្មែរ: S

S
Shu (n.) ស្ឈូ, ស៊ូ (ចិន)
Song dynasty (n.) រាជវង្សសុង (ចិន)
Sui dynasty (n.) រាជវង្សសួយ (ចិន)
បទានុក្រមប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេស-ខ្មែរ: V

V
Vietnamese (n.) (ជនជាតិ) យួន, (ជនជាតិ) វៀតណាម ; (n.) (ភាសា) វៀតណាម, (ភាសា) យួន; (adj.) (នៃ, របស់) យួន, (នៃ, របស់) វៀតណាម
បទុមបុប្ផា

ព្រះស្នំឯកបទុមបុប្ផា ទ្រង់ជាព្រះស្នំនៃព្រះបាទចន្ទរាជា ហើយមានព្រះរាជបុត្រមួយព្រះអង្គ គឺព្រះបាទបរមិន្ទរាជា។ កាលពី ព.ស ​២០៦៤, គ.ស​ ១៥២០, ម.ស​ ១៤៤២, ច.ស ​៨៨២ ឆ្នាំរោង ​ទោស័ក ព្រះបាទចន្ទរាជាហ្លួងខាងលិច សិរី​រាជសម្បត្ដិ​ស្ដេច​គ្រប់គ្រង​នគរ​នៅ​ខេត្ត​ខាងលិច​បាន​ ៥ ​ព្រះ​វស្សា សម្ដេចព្រះ​អគ្គមហេសី​សម្ភព​ព្រះរាជ​បុត្រា​មួយ​អង្គ ទ្រង់​ព្រះ​នាម​ព្រះរាមាធិបតី​នោះ សម្ដេចព្រះ​បិតុរង្គាធិរាជជា​អម្ចាស់​ត្រាស់​ឲ្យ​ព្រះរាជ​គ្រូ​បុរោហិត ព្រឹទ្ធាចារ្យ សេនាបតី រៀប​ទទួល​តាម​ព្រះ​សិរី​យស សម្ដេចព្រះ​ឱរសាធិរាជ​ឯក​តាម​ទំនៀម។ លុះ​បាន​មួយ​ខែ​ក្រោយមក​ទ្រង់​ត្រាស់​បង្គាប់​ឲ្យ​មុខងារ​ធ្វើ​ព្រះរាជ​ពិធី ​ចំរើន​ព្រះកេសា​ព្រៃ។ លុះ​ធ្វើ​ស្រេច​ហើយ អស់​សេនាបតី មន្ដ្រី​មុខងារ​ទាំងពួង​នាំ​កូនប្រុស​ស្រី និង​ទាសាទាសី គោ ក្របី សេះ រទេះ ទូកចេញ​ហែ​សុវណ្ណមាលា​ថ្វាយ​ភួង​ព្រះ​ហស្ថ​រាល់ៗ​គ្នា។ ឯ​សម្ដេចព្រះ​វររាជ​បិតា​ក៏​ទ្រង់​ព្រះ​រាជទាន​សួយសារអាករ​ក្នុង​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ជា​ចំណង​ព្រះ​ហស្ថ​នៃ​សម្ដេចព្រះ​ប្រិយ​បុត្រ​បរិសុទ្ធ​ រាមាធិបតី។ ឆ្នាំម្សាញ់ ត្រីស័ក ព.ស ​២០៦៥, គ.ស​ ១៥២១, ម.ស ​១៤៥៣, ច.ស ​៨៨៣ នោះ អ្នក​ម្នាង​បទុមបុប្ផាជា​ព្រះ​ស្នំ​ឯក សម្ភព​ព្រះរាជ​បុត្រា​មួយ​អង្គ​ទ្រង់​ប្រោស​ព្រះ​នាម​ជា​ព្រះ​អង្គ​បរមិន្ទ​រាជា។ សម្ដេច​ព្រះ​វររាជ​បិតា ​ទ្រង់​ពេញ​ព្រះ​ស្នេហា​ទាំង​ពីរ​អង្គ​ដូច​គ្នា។
បទុមបុរៈ

បទុមបុរៈ(សំស្រ្តឹត)មានន័យថាទីក្រុងសម្បូរផ្កាឈូកគឺជាទីក្រុងរបស់ព្រះវិស្ណុ បានឡើងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី៩-១១ ក្នុងរាជ្ជកាលព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១(ឆ្នាំ៨៧៧-៨៨៩នៃគ.ស) កសាងបន្ថែមក្នុងរាជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤(ឆ្នាំ៩២៨-៩៤១នៃគ.ស) និងបានបញ្ជប់ក្នុរាជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៦(ឆ្នាំ១០៨០-១១០៧នៃគ.ស) សិលាចារឹកលេខK-៤៥៤ សព្វថ្ងៃហៅថា ប្រាសាទព្រះភ្នំ ស្ថិតនៅក្នុងភូមិស្លាត ឃុំស្រែខ្វាវ ស្រុកអង្គរជុំ ខេត្តសៀមរាបសៀវភៅ ដែនដីអាថ៌កំបាំង អច្ឆរិយៈ ប្រាសាទកោះកែរ ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី៤ សិក្សាស្រាវជ្រាវ និងរៀបរៀងដោយ លោក សុឹម សុភក្រ្តា ជាមគ្គិទេ្ទសទេសចរណ៍តំបន់សៀមរាបអង្គរ ឆ្នាំ២០១៧ ទំព័រទី០៩។
បទុមមាលា

ព្រះនាងបទុមមាលា នៅ​ឆ្នាំច ​៣៦៣ ​ម.ស​ ជាមួយ​និង​អ្នក​ម្នាង​មាលាបទុម​ ​ព្រះ​កេតុមាលា​បាន​មាន​បុត្រី​មួយ​អង្គ​ព្រះ​នាម​បទុមមាលា​អាយុ​ ១៦​ ឆ្នាំ​ ​ព្រះ​នាង​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​អភិសេក​ជាមួយ​នឹង​ព្រះ​អង្គធនញ្ជ័យ​ ​ដែល​ជា​កូន​របស់​ព្រះ​អង្គ​កែវ​ (ក្នុង​ចំណោម​កូន​ទាំង​ប៉ុន្មាន​របស់​ព្រះ​ កេតុមាលា មាន​ក្សត្រ​មួយ​អង្គ​ព្រះ​នាមអង្គ​កែវ​ដែរ)។

ក៏​ប៉ុន្តែ​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹក​វិល​បាន​បញ្ចា​ក់ថា​ ​ព្រះ​អង្គ​ធនញ្ជ័យគោរពរាជ្យ​ ​ជា​បុត្រ​របស់​ព្រះ​អង្គ​កែវ​ ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​ត្រូវជា​ស្វាមី​ព្រះ​នាង​បទុមមាលា​ ​បុត្រី​ព្រះ​កេតុមាលា​ដែរ។​ ​ព្រះ​ធនញ្ជ័យ​បាន​មក​បម្រើ​ព្រះមហាក្សត្រ​ ​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​អ្នកត្រួតត្រា​គ្រប់គ្រង​កងទ័ព។​ ​ដោយសារ​កូន​ទាំង​ប៉ុន្មាន​របស់​ព្រះ​កេតុមាលា​ ​គ្មាន​វត្ដមាន​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​នគរ​ ​ដោយ​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ឲ្យទៅ​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​ជិត​ឆ្ងាយ​ ​ហើយ​និង​ដោយសារ​ស្វាមីភរិយា​ទាំង​ពីរ​អង្គ​មាន​នាម៉ឺន​រាជការ​ ​មេទ័ព​ជា​ច្រើន​គាំទ្រ​ ​ស្រឡាញ់​គោរព​កោតខ្លាច​ ​ទើបបាន​ជានា​ម៉ឺន​មុខមន្ត្រី​តូច​ធំ​ទាំងអស់​នាំ​គ្នា​មូលមតិ​សុំ​អញ្ជើញ​ ព្រះ​ធនញ្ជ័យ​ឲ្យ​ឡើង​សោយរាជសម្បត្ដិ។​ ​ដើម្បី​ឲ្យ​សម​ស្រប​ទៅ​តាម​កាលៈទេសៈ​ ​និង​ទៅ​តាម​ឋានៈ​ព្រះ​អង្គ​ជា​អ្នក​ការពារ​ថែរក្សា​ព្រះ​រាជបល្ល័ង្ក​ ​ទើប​បានជា​ព្រះ​អង្គ​ដាក់​ព្រះ​បរមនាម​ថា​ ​ព្រះបាទ​ធនញ្ជ័យ​គោរពរាជ្យ។​
បទុមរាគ

បទុម​រាគ   ( ន. ) [ប៉ៈទុមៈរាក]   ( បា., សំ. ) 
(បទ្មរាគ) កែវ​មណី​សម្បុរ​ក្រហម, ត្បូង​ទទឹម : ត្បូង​បទុមរាគ ។
បទុមរាជា

ព្រះបទុមរាជា ទ្រង់ត្រូវជាបុត្រ ព្រះបាទជេដ្ឋាជ័យ និង ព្រះនាងតារាវត្តី រឺ ព្រះបាទចក្រព័ត្រ និងព្រះមាតាអ្នកម្នាងទង។ ព្រះរាជវង្សតពីទ្រង់គឺ ពញាជ័យ និងពញាសួស។
បទុមរាជាទី១

បទុមរាជាទី១ 250px រជ្ជកាល ១៦៤០-១៦៤២
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ១៦៤០រាជសម័យ សម័យកាលឧដុង្គព្រះនាមពេញព្រះបាទសម្ដេច ព្រះបទុមរាជា រាមារធិបតីមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា  ក្សត្រមុន អង្គទងរាជារាជបន្ត បរមរាជាទី៥សន្តិវង្ស រាជវង្ស​ឧដុង្គប្រសូត្រ ១៦១៩  បុត្រ ស្រីជ័យជេដ្ឋចូលទីវង្គត់ ១៦៤២ ជំនឿសាសនា សាសនាកាតុលិក (Catholic Religion) 

បទុមរាជាទី១ ឬ អង្គនន់ (អង់គ្លេស: Botum Reachea I) or (Ang Non) (ប្រ.ស|គ.ស ១៦១៩-១៦៤២) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៦៤០-១៦៤២) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ នៅរាជធានីឧដុង្គ ព.សករាជ ២១៨៤ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៦៤០ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៥៦៣ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះបទុមរាជា រាមារធិបតី" ព្រះអង្គជាបុត្រាច្បង នៃសម្ដេចព្រះឧទ័យ ដែលបានធ្វើ រដ្ឋប្រហារយោធា ដណ្ដើមអំណាចពី ព្រះអង្គទងរាជា នៅរាជធានីឧដុង្គ ព្រះអង្គជាព្រះមហាក្សត្រ ដែលបានឡើងសោយរាជនៅព្រះជន្មក្មេងវ័យត្រឹមតែ ២១ ព្រះវស្សារប៉ុនណោះ នៅក្នុងរាជរបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គបានប្ដូរសាសនា ដោយមានជំនឿទៅលើ សាសនាកាតុលិក (Catholic Religion) របស់ពួកអុឺរ៉ុបផងដែរ ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
បទុមរាជាទី១: រដ្ឋប្រហារយោធា

រដ្ឋប្រហារយោធា 
Military coup d'état

ព្រះបទុមរាជា ដែលបានឡើងសោយរាជនៅរាជធានី ឧដុង្គ បានរយៈពេលខ្លីតែ ២ឆ្នាំ ប៉ុនណោះ ក៏ត្រូវបាន ចៅពញ្ញាចន្ទ ដែលត្រូវជាបុត្រទី៣ របស់ ព្រះជ័យជេស្ឋា បានធ្វើរដ្ឋប្រហារយោធាទម្លាក់ទ្រង់ចេញពីរាជបល្ល័ង ក្នុងឆ្នាំ ១៦៤២ នៃគ.សករាជ ដែលមានការជ្រោមជ្រែងពីសំណាក់ ឈ្មួញជប៉ុន និង ក្រុមចលនាបះបោលមកពីក្រុម ខ្មែរឥស្លាម ដែលមានន័យថា ប្រជាជនខ្មែរ ប៉ុន្តែពួកគេមានជំនឿទៅលើសាសនាឥស្លាម ។ ចៅពញ្ញាចន្ទដែលបានឡើងសោយរាជបន្តពី ព្រះបទុមរាជា នៅរាជធានីឧដុង្គ មានព្រះនាមក្នុងរាជថា "បរមរាជា រាមារធិបតី" ដែលត្រូវបានគេសម្គាល់ជាព្រះបរមរាជាទី៥ ។ Société asiatique (Paris, France) (1871)  Journal asiatique, Contributor: Centre national de la recherche scientifique (France), Publisher: Société asiatique., Original from National Library of the Netherlands   Eng Soth, Lim Yan (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy), Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917 ​
បទុមរាជាទី១: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
បទុមរាជាទី២

បទុមរាជាទី២ 250px រជ្ជកាល ១៦៧២-១៦៧៣
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ១៦៧២រាជសម័យ សម័យកាលឧដុង្គព្រះនាមពេញព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបទុមរាជា មរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា  ក្សត្រមុន បរមរាជាទី៦រាជបន្ត ព្រះកែវហ្វាទី២សន្តិវង្ស រាជវង្ស​ឧដុង្គប្រសូត្រ ១៦៤០  បុត្រ អង្គអុឹមចូលទីវង្គត់ ១៦៧៣ ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា លទ្ធិថេរវាទ
(Buddha Theravada)

បទុមរាជាទី២ ឬ ព្រះស្រី ជ័យជេដ្ឋ (អង់គ្លេស: Botum Reachea II) or (Preah Srei Chey Chet) (ប្រ.ស|គ.ស ១៦៤០-១៦៧៣) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៦៧២-១៦៧៣) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ នៅរាជធានីឧដុង្គ ព.សករាជ ២២១៦ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៦៧២ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៥៩៥ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបទុមរាជា" ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ ព្រះបទុមរាជាទី១ ហើយព្រះអង្គឡើងសោយរាជនៅរាជធានីឧដុង្គ ក្នុងព្រះជន្ម ៣៣ វស្សា ដោយការធ្វើឃាត ព្រះបិតាថ្លៃ (ឪពុកក្មេក) នៃ ព្រះបរមរាជាទី៦ ព្រះអង្គបានយក អង្គឡី ដែលជាអគ្គមហេសី ព្រះបរមរាជាទី៦ ដែលត្រូវជាព្រះមាតុច្ឆា (ម្ដាយមីង) យកមកធ្វើជាអគ្គមហេសីរបស់អង្គខ្លួនផ្ទាល់ផងដែរ ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
បទុមរាជាទី២: ការធ្វើឃាត ព្រះបទុមរាជាទី២

ការធ្វើឃាត ព្រះបទុមរាជាទី២  
The assassination of Botum Reachea II

ព្រះស្រី ជ័យជេដ្ឋ ដែលមានព្រះនាមក្នុងរាជថា ព្រះបទុមរាជា ដែលត្រូវបានសម្គាល់ថា បទុមរាជាទី២ បានយាងសោយទីវង្គត់ដោយត្រូវបាន អគ្គមហេសីរបស់ខ្លួន អង្គឡី ដែលជាអតីតមហេសី អង្គសូរ បានដាក់ថ្នាំបំពុលធ្វើឃាត ព្រះបទុមរាជាទី២ ក្នុងឆ្នាំ ១៦៧៣ នៃគ.សករាជ និងបានលើកបុត្ររបស់ខ្លួន អង្គជី ឱ្យឡើងសោយរាជបន្តដែលមានព្រះនាមក្នុងរាជថា ព្រះកែវហ្វាទី២ ។ Société asiatique (Paris, France) (1871)  Journal asiatique, Contributor: Centre national de la recherche scientifique (France), Publisher: Société asiatique., Original from National Library of the Netherlands
បទុមរាជាទី២: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
បទុមវរវង្ស

ព្រះបាទបទុមវរវង្ស (គ.ស ៥៤១-៦២២)  រជ្ជកាល (គ.ស ៥៦០-៦២១) ថ្ងៃ ​៥​រោច​ ​ខែ​ពិសាខ​ ​ឆ្នាំរោង​ ​ព.ស​.១១០៤ ត្រូវជា​ ​គ.ស. ៥៦០ ព្រះ​បទុមកុមារ​បាន​ទទួល​អភិសេក​ឡើង​សោយរាជសម្បត្ដិ​បន្ដ​អំពី​ព្រះ​បិតា ​ព្រះ​បាទ​ជ័យរុទ្ធីវង្ស​ ​ដោយ​មាន​ព្រះបរម​នាម ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ ព្រះ​បទុមវរវង្ស​រាជាធិរាជ​ ​ព្រះ​អង្គជា​មហាក្សត្រ​ទី​១០។​ ​ព្រះ​មហានគរ​ស្ថិត​នៅ​ជា​ព្រះរាជធានី​ដដែល។​ ព្រះ​បទុមវរវង្ស​ ​សោយរាជ្យ​បាន​ ៦២ ​ឆ្នាំ ហើយ​បាន​ចូល​ទិវង្គត​នៅ​ឆ្នាំម្សាញ់​ ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម ​៨១ ​វស្សា​ ​ដោយ​ជំងឺ​ចាស់​ជរាព្យាធិ។​

បើតាមពង្សាវតារផ្សេងទៀត ព្រះ​បទុមវរវង្ស​ ​ត្រូវជា​ក្មួយ​របស់ឥសីភ័ក្ដិធម្មឫទ្ធិ ​គ្រូបាធ្យាយ​របស់​ព្រះកេតុមាលា ​(នៅ​ក្នុង​ក្រឹត្យ​ក្រម​វិន័យ​ ​ទំនៀមទម្លាប់​ខ្មែរ​ ​កាលបើ​អស់​លែង​មាន​ពូជពង្ស​វង្សត្រកូល​ស្ដេច​ហើយ​ ​នោះ​បុរោហិត​ ​មាន​សិទ្ធិ​ឡើង​សោយរាជ​សម្បត្ដិ​បន្ដ​បាន)។ មុន​នឹង​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​រៀប​ការ​ជាមួយ​នឹង​ក្មួយ​ស្រី​ព្រះមហាក្សត្រ។​
បទុមវរវង្ស: ព្រះមហេសី

ព្រះមហេសី

ថ្ងៃមួយ ​ ​ព្រះបាទ​បទុមវរវង្ស​បាន​នាំ​អស់​ពលរេហ៍​សេនាមុខ​មន្ដ្រី​តូច​ធំ​ ​យាង​ទៅ​ប្រពាត​ព្រៃ​កំសាន្ដ​នៅ​តាម​ដង​ទន្លេ​ក្នុង​តំបន់​បាសាន្ត​ ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ស្រីសន្ធរ​សព្វថ្ងៃ​ ​ត្រង់​ចន្លោះ​ទន្លេមេគង្គ​ ​និង​ទន្លេតូច។​ ​ទីនោះ​មាន​ទេសភាព​ ​និង​ដីខ្សាច់​សក្បុស​ល្អ​ណាស់។​ ​ខណៈនោះ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ជួប​ប្រទះ​ឃើញ​នាង​នាគ​មួយ​អង្គ​ ​ដែល​ដំណែង​ខ្លួន​ជា​នារី​យ៉ាង​ល្អ​ឥត​ខ្ចោះ​ស្រស់ប្រិមប្រិយ​ ​មាន​សម្ផស្ស​សោភ័ណភាព​ ​លើស​ផុត​អស់​ស្រី​ទាំងពួង​ ​នាង​មាន​សាច់​សម្បុរ​ពណ៌​ស​ស្អាត។​ នាងនាគ​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ចេញពី​ ស្ថាន​ភុជង្គនាគ​ ​មក​កំសាន្ដ​លេង​ត្រង់​ឆ្នេរ​ខ្សាច់​នោះ​ដែរ​ ​គ្រាន់តែ​បាន​យល់​ឃើញ​នាងនាគ​ភ្លាម​ ​ព្រះបាទ​បទុមវរវង្ស​ពុំ​អាច​ទប់ចិត្ដ​ ​មិន​ប្រតិព័ទ្ធ​ស្នេហា​ព្រះ​នាង​បាន​ឡើយ​ ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​ស្ទុះ​យាង​ចូល​ទៅ​សុំ​សេចក្ដី​ស្នេហា​ ​ហើយ​សួរ​ស្ដីដណ្ដឹង​រៀបចំ​អភិសេក​ព្រះ​នាង​ជា​អគ្គមហេសី។​ ​នាងនាគ​ក៏​យល់ព្រម​ ​សុខចិត្ដ​សុខកាយ​ ​លុះ​ទៅ​ដោយ​សេចក្ដី​ស្នេហា​លួងលោម​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ។​ ​បន្ទាប់​មក​ ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​នាំ​នាម៉ឺន​មន្ដ្រី​បរិវារ​ពល​សេនា​ ​វិល​ត្រលប់​ចូល​ព្រះ​មហានគរ​វិញ​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ប្រទាន​ឋានៈ​ជា​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ ​ធំ​ខ្ពស់​លើស​អស់​ស្រីស្នំ​ទាំងពួង។​ ​នាងនាគ​បាន​ទទួល​ព្រះ​នាម​ថា​ ​ព្រះ​ទេវត្តីសេរីរតន៍​កញ្ញា​មហាក្សត្រី។​មិនតែប៉ុណ្ណោះ​ ​ព្រះ​បទុមវរវង្ស​បាន​ចេញ​បញ្ជា​ឲ្យ​រាជការ​មុខមន្ដ្រី​ ​និង​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ទាំងអស់​ក្នុង​ព្រះរាជ​អាណាចក្រ​ ​ដាក់​ឈ្មោះ​ ​និង​ហៅ​កន្លែង​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​ជួប​ស្នេហា​នាងនាគ​ថា​ ​ស្រីសឈរ។ ឈ្មោះ​កន្លែង​នេះ​បាន​ក្លាយ​បន្ដិច​ម្ដងៗ​ទៅ​ជា​ ​ស្រីសន្ធរ​ ​រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ។ ​ក្នុង​កាយវិការ​នេះ​ ​ព្រះ​បទុមវរវង្ស​ចង់​លើកទុក​អនុស្សាវរីយ៍​ស្នេហា​ព្រះ​អង្គ​ចំពោះ​នាងនាគ​ ឲ្យ​ស្ថិត​នៅ​ជា​អមតៈ​ជា​និច្ច។​ បើតាមពង្សាវតារសម្ដេចវាំងជួន គឺក្មួយស្រីរបស់ព្រះកេតុមាលាទេ។
បទុមវរវង្ស: បុត្រ

បុត្រ

យូរ​ថ្ងៃខែ​កន្លង​មក​ ​ព្រះ​នាងនាគ​ក៏​ទ្រង់​គភ៌​ ​គម្រប់​គ្រប់​ ១០ ​ខែ ព្រះ​នាង​ប្រសូត​បាន​ពង​មួយ។​ ​ដោយ​ភ័យ​ខ្លាច​មានការ​អាម៉ាស់​មុខ​អាប់​កិត្ដិយស​ ​និង​ខ្លាច​មាន​ចលាចល​ក្នុង​ព្រះ​នគរ​ ព្រះមហាក្សត្រ​ ​និង​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ក៏​សម្រេច​ចិត្ដ​យក​ពង​នោះ​ទៅ​កប់​ចោល​ក្នុង​ឆ្នេរ​ខ្សាច់​​នា​តំបន់​គីរិន្ដបូរ​ ​គឺ​ស្រុក​បរិបូណ៌​ ​ក្នុង​ខេត្ដកំពង់ឆ្នាំង (កាលពីមុនស្រុកបរិបូណ៌គឺជាស្រុកចំណុះខេត្តពោធិ៍សាត់)​ សព្វថ្ងៃ។​

នា​សម័យ​កាលនោះ​នៅ​ ក្នុងស្រុក​ខ្មែរ​ ​មាន​សៀម​ម្នាក់​ឈ្មោះ​គង់​ ​ដោយ​គាត់​មាន​ពុកចង្កា​ស្រមូវ​ ​អ្នកផង​ទាំងពួង​នាំ​គ្នា​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​គាត់​ថា​ ​គង់​ស្រមូវ​ (បើ​តាម​ពង្សាវតារ​វត្ដ​កោកកាក​ ​សៀម​មេក្រុម​កំណែន​មានឈ្មោះ​ ​គង់​ដែរ​ ​តែ​គេ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​ថា​គង់​ពុកចង្កា​អង្កាញ់។​ ​ពង្សាវតារ​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​នព្វរតន៍​ ​បាន​សរសេរ​ថា​ ​គង់​នេះ​ត្រូវ​ហៅ​គង់​ស្រមូវ​ ​ឬ​គង់​ក្រៅ)។ គាត់​ជា​មេក្រុម​ពួក​កំណែន​សៀម​ ​ដែល​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ​ ​ត្រូវ​តែ​ដឹកនាំ​សួយសារអាករ​ ​តាម​រទេះ​ ​មានទឹក​ ​និង​ត្រី​កន្ធរ​ហាល​មក​ថ្វាយ​ស្ដេច​ខ្មែរ។​ ​ថ្ងៃមួយ​ ​បំពេញភារកិច្ច​ផ្នែក​កំណែន​រួច​ហើយ​ ​គង់​ស្រមូវ​រៀបចំ​ឥវ៉ែឥវ៉ាន់​គ្រប់​បែប​យ៉ាង​សព្វសារពើរ​ ​ផ្ទុក​ដាក់​ក្នុង​រទេះ​ ​សម្រាប់​យក​ទៅ​លក់ដូរ​ឯ​ស្រុកភូមិ​វិញ​ ​ក្បួន​រទេះ​សៀម​គង់​ស្រមូវ​ ​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្លងកាត់​តាម​តំបន់​បរិបូណ៌​ ​នៅ​តាម​ផ្លូវ​ ​កន្លែង​មួយ​ដែល​មាន​ដី​ទួល​ខ្ពស់​ខុស​អំពី​ធម្មតា​ ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​គាត់​មានការ​មន្ទិល​សង្ស័យ​ចាប់អារម្មណ៍​យ៉ាង​ខ្លាំង។​ ​គាត់​ក៏​ចុះ​ពី​រទេះ​ស្ទុះ​ទៅ​ជីកដី​ទួល​នោះ។​ ​ជីក​បាន​មួយសន្ទុះ​គាត់​សង្កេត​ក្រឡេក​មើលទៅ​ ​ឃើញច្បាស់​ជា​ពង​មួយ​ដ៏​ធំ​អស្ចារ្យ​ខុស​ប្លែក​ពី​ធម្មតា​ ​គង់​ស្រមូវ​ខំ​លើក​បី​ពង​នោះ​ដោយ​ថ្នមៗ​ ​ហើយ​លើកដាក់​រទេះដឹក​ជញ្ជូន​យក​ទៅ​ស្រុកភូមិ​ជាមួយ​ ​គាត់​ថែរក្សា​ទុកដាក់​ពង​នោះ​ដោយ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​ជាទី​បំផុត​ (បើ​តាម​ពង្សាវតារ​វត្ដ​កោកកាក​ ​នៅ​ពេល​ទៅ​ដល់​ម្ដុំ​ស្រុក​បរិបូណ៌​ ​គង់​ស្រមូវ​បានឃើញ​ពង​នោះ​កំពុង​តែ​ញាស់​រួច​ស្រេច​ទៅ​ហើយ)។

គ្រប់ ​កាល​គ្រប់​វេលា​កាលណា​ ​ពង​នោះ​ញាស់​ចេញ​ជា​ទារក​ប្រុស​មួយ​ ​មាន​រូបរាង​ស្រស់​ល្អ​ស្អាត​សក្ដិ​សម​ ​ដែល​គង់​ស្រមូវ​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​ថា​នាយ​រង។​ ​គាត់​ស្រឡាញ់​ថ្នាក់ថ្នម​បីបាច់​ថែរក្សា​ចិញ្ចឹម​ទំនុកបម្រុង​ទារក​នោះ​ ដូចជា​កូនបង្កើត។

នឹង​ថ្លែង​អំពី​ព្រះបាទ​បទុមវរវង្ស ​ ​និង​ព្រះ​អគ្គមហេសី​នាគ​វិញ​ ​ដែល​គង់នៅ​ព្រះ​មហានគរ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​អង្គ​ទៀត​ ​ព្រះ​នាម​ព្រះ​បទុមសុរិយវង្ស ​(ឯកសារ​ពង្សាវតារ​ខ្លះ​ទៀត​ ​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ ​ព្រះ​បទុមសុរិយវង្ស​ត្រូវជា​បង​ពញា​រោង) គឺ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំខាល​ ​ព.ស​១១៥០ ត្រូវជា​ ​គ.ស​៦០៦ ។
បទុមសុរិយវង្ស

ព្រះបាទបទុមសុរិយវង្ស (សំស្ក្រឹត: បទ្មសូយ៌្យវំឝ) (គ.ស. ៦០៦-៧២៩) រជ្ជកាល (គ.ស. ៦២១-៧២៩) 
កាលនោះ ព្រះ​បទុមសុរិយវង្ស​ទើបតែ​បាន​ព្រះ​ជន្ម ​១៦​ វស្សា។​ ​ព្រះ​អង្គ​ត្រូវ​ឡើង​គ្រប់គ្រង​រាជសម្បត្ដិ​បន្ដ​ពី​ព្រះ​បិតា នៅ​ថ្ងៃ​ ១០​កើត​ ​ខែ​ផល្គុន​ ​ឆ្នាំម្សាញ់​ ​ព.ស​ ១១៦៥ ត្រូវជា​គ.ស ​៦២១ ក្រោយ​ដែល​មាន​ពិធី​អភិសេក​យ៉ាង​អធិកអធម។​ ​ព្រះ​អង្គជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១១។​ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ឫទ្ធានុភាព​ ​តេជៈ​បារមី​ ​កម្លាំងកំហែង​ខ្លាំងពូកែ​អស្ចារ្យ។​ ​មិនតែប៉ុណ្ណោះ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​នេត្រ​ទិព្វ​ទៀត​ផង។​ ​គឺ​អាច​មើលឃើញ​ដឹង​ឮ​យល់​ ​អស់​គ្រប់​កិច្ចការ​ ​គ្រប់​ព្រឹត្ដិការណ៍​ដែល​កើត​មាន​ឡើង​នៅ​គ្រប់​ជ្រុងជ្រោយ​គ្រប់​ទិស​ទី​ ​ក្នុង​នគរ​ ​ក៏​ដូច​ជា​ក្រៅ​នគរ។​ ព្រះ​អង្គ​សោយរាជសម្បត្ដិ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ ​១០៩ ​ឆ្នាំ។ ព្រះ​បទុមសុរិយវង្ស​បាន​ចូល​ទិវង្គត​នៅ​ឆ្នាំម្សាញ់ ​ព.ស​ ១២៧៣ ត្រូវជា​គ.ស ​៧២៩ ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម ១២៤ ​វស្សា។ បើតាមលោកកេង-វ៉ាន់សាក់ធ្វើបទសម្ភាសន៍នៅក្នុងវិទ្យុអាស៊ីសេរី លោកថាព្រះបទុមសុរិយវង្សនេះត្រូវនឹងព្រះបាទជ័យវម៌្មទី៧ រឺ ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី៨ (បើរាប់ទាំងព្រះបាទជ័យវម៌្មទី១ស្ទួនមក) ហើយពញារោងនោះត្រូវនឹង ស្រីឥន្ទ្រាទិត្យ ដែលជាបរមនាមរបស់ពញារោង ហើយឈ្មោះដើមជាសៀមថា ពុកឃុនបាងខ្លោងផ្វា ដែលមានន័យថា លោកឪបាខ្លោងមេឃ។

សំគាល់៖ 
- ចំណែក​ឯ​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​វិញ​ ​ក៏​បាន​កត់សំគាល់ថា ​ព្រះ​បទុមសុរិយវង្ស​ជា​កូន​របស់​ព្រះបាទ​អាទិត្តវង្ស។ ព្រះបទុមសុរិយវង្ស​ជាមួយ​ស្នំ​ឯក​អ្នក​ព្រះ​ម៉ែនាងបទុមកេសរ​ ​បាន​ព្រះរាជបុត្រស្ដេច​កំជិល​ក្នុង​ឆ្នាំវក។​ ​ហើយ​ក្នុង​ឆ្នាំច​ ​ព្រះ​នាង​ប្រសូត​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយទៀត​ ​ព្រះ​នាមពញារាជ។
បទុមសុរិយវង្ស: ព្រំប្រទល់សីមា

ព្រំប្រទល់សីមា
ក្នុង ​សម័យ​នោះ​ ​ព្រំប្រទល់​ដែនទឹក​ដី​ខ្មែរ​នៅ​ទិស​ខាងលិច​ ​ត្រូវ​ថយ​រួញ​មក​នៅ​ត្រឹម​ ​បស្ចិម​បុរី​ ​ដែល​សព្វថ្ងៃ​សៀម​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា​ ​ប្រជិនបុរី​ ​ឬ​ខេត្ដ​ខាងកើត​ ​និង​ខាងជើង​ត្រឹម​នគររាជ​សីមា ​ដែល​សៀម​កាឡៃ​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ដាក់​ជា​ ​កូរ៉ាត (គោរាជ)​ ​ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ដែរ​ ​ព្រះ​បទុមសុរិយវង្ស​បាន​ដាក់​កំណត់​លក្ខខណ្ឌ​ឲ្យ​គ្រប់​ស្ដេច​សៀម​ត្រូវ​តែ ​នាំ​ផ្កា​មាស​មក​ថ្វាយ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​ម្ដង​ ​បន្ទាប់​មក​ពញា​រោង​ក្រាប​ថ្វាយបង្គំ​ព្រះរាជា​សុំ​អនុញ្ញាត​វិល​ត្រលប់​ទៅ ​សុខោទ័យ​វិញ។​ ​ពញា​រោង​បាន​ទស្សទ៍​ទាយ​ ​ដាក់​ទំនាយ​ស្រុក​ខ្មែរ​ថា​ ​នឹង​រលត់​រលាយ​វិនាស​ខ្ចាត់ខ្ចាយ​ ​នៅ​ថ្ងៃ​ដែល​រូបសំណាក​ចៅពញា​តេជោដាំដី​ត្រូវ​បាក់បែក​ខ្ទេចខ្ទី​អស់ ។ ​ត្រង់ព្រះរោងនេះ បើតាមលោកកេង-វ៉ាន់សាក់លោកបានដឹងតាមរយៈឯកសាររបស់លោក អាដឺម៉ាឡឺក្លេរ លោកថាដោយសារមូលហេតុពីរយ៉ាងទើបស្ដេចជយវម៌្មទី៨ (ទី៨) ទីមួយដោយសារតែនាយរងនេះជាបងប្អូនបង្កើតផង មួយទៀតដោយទ្រង់ចង់ពង្រឹងនឹងអោយមានមូលដ្ឋាននៃពុទ្ធសាសនាផងទើបទ្រង់បានផ្ដាច់ទឹកដីនេះអោយទៅសៀមទៅ។ ក្នុងសម័យកាលនោះដែរ ប្រទេសខ្មែរមិនទាន់មានការគោរពប្រកាន់សាសនាឯកភាពតែមួយនៅឡើយ ក្នុងនោះស្ដេចជយវម៌្មទី៨ និង មហេសី ទ្រង់ទាំងពីរបានកាន់ពុទ្ធសាសនាតែបែបមហាយានដើម្បីសម្របសម្រួលទៅនឹងសាសនាពួកព្រាហ្មណ៍ផង និង ពួកសាសនាជីដែលជាសាសនាខ្មែរដើម ទើបក្រោយមកទៀតមានស្ដេចសំរែមួយអង្គត្រសក់ផ្អែមបានធ្វើបដិវត្តន៍ដើម្បីលើកតម្កើងជំនឿខ្មែរដើមមកវិញ (កិច្ចសម្ភាសន៍លោកកេង-វ៉ាន់សាក់នៅក្នុងវិទ្យុអាស៊ីសេរី ស្ដីអំពីព្រះបាទជយវម៌្មទី៨)។

ពង្សាវតា​របស់​សម្ដេច​វាំង​ជួន​ ​បាន​សរសេរ​ថា​ ​ព្រះ​អង្គ​បទុមសុរិយវង្ស​ដែល​មាន​ភ្នែក​ទិព្វ​ ​អាច​មើលឃើញ​អ្វី​ទាំងអស់​បាន​កាត់​ទឹកដី​ខ្មែរ​មួយ​ផ្នែក​នៅ​ទិស​ខាងកើត​គឺ ​ ​ស្រុក​គោកអង្ក្រង​ឲ្យ​ទៅ​យួន​ដែរ។​ ​ពីព្រោះ​ព្រះ​អង្គ​មើលឃើញ​ទៅ​អនាគត​ ​ថា​ស្រុក​នេះ​នឹង​ក្លាយទៅជា​នគរ​មួយ​ឯករាជ្យ​ដែល​គេ​ពុំ​អាច​ បំផ្លិចបំផ្លាញ​បាន​ឡើយ​ ​ពង្សាវតារ​ដដែល​នេះ​បាន​រៀបរាប់​ថា​ ​នៅ​ស្រុក​គោកអង្ក្រង​ មាន​ឈ្មួញ​លក់​សូត្រ​ម្នាក់​ ​បាន​នាំ​ខ្ញុំកំដរ​អ្នកបម្រើ​ទៅ​នេសាទ​ត្រី​ ​ខណៈនោះ​ស្រាប់តែ​រើស​បាន​ត្រា​មាស​មួយ​ក្នុង​ទឹក​ ​លើ​ត្រា​នោះ​មាន​ចារ​ថា​ ​ព្រះ​បង្គាប់បញ្ជា​តម្រូវ​ឲ្យ​គាត់​ធ្វើ​ជា​ស្ដេច​ ​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​នាំ​គ្នា​កុះករ​ទៅ​សុំ​ចំណុះ​ចុះចូល​នៅ​បម្រើ​ជាមួយ​ ​ហើយ​បាន​នាំ​គ្នា​តែងតាំង​ឈ្មួញ​នោះ​ជា​ស្ដេច​ ​ដោយ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា​ស្ដេច​ទេវតា​ ​ដូចនេះ​ទឹកដី​ខ្មែរ​នៅ​ទិស​ខាងកើត​ត្រូវ​រំកិល​ត្រឹម​ ​បារា​ ​និង​ដូនណយ​ (ដូនណៃ) ​ចំណែក​ព្រំប្រទល់​ទឹក​ខ្មែរ​ផ្នែក​ខាងជើង​ ​និង​ខាង​ត្បូង​នៅ​ដដែល​ឥត​មាន​រើរុះ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ទេ។​
បទ្ម (ព្រះវិស្ណុ)

រូបភាពតូច| គំនូរ​ព្រះ​វិស្ណុ​ពណ៌​ផ្កាឈូក សារមន្ទីរ​ជាតិ ទីក្រុង​ញូវដេលី
បទម្ន ( पद्म, ផ្កាឈូក ) គឺជាគុណលក្ខណៈមួយក្នុងចំណោមគុណសម្បត្ដិទាំងបួន ដែល ព្រះវិស្ណុ កើតក្នុងរូបសញ្ញារបស់ព្រះអង្គ។  វាត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង ការស្នាក់នៅ របស់ព្រះវិស្ណុនៅលើទឹកក៏ដូចជាតួនាទីរបស់គាត់ក្នុងការបង្កើតនិងកំណើត។
បន្ទប់រៀន

បន្ទប់រៀនគឺជាបន្ទប់ ដែលយកកន្លែងណាមួយធ្វើឲមានសកម្មភាព បង្រៀន ហើយនិងរៀន ។  ថ្នាក់រៀនជាគ្រឹះស្ថានអប់រំ ត្រូវបានគេកសាងឡើងដើម្បី
ផ្តល់ចំនេះដឹងដល់កុមារទូទៅ រួមបញ្ជូលទាំងសាលាសាធារណៈ សាលាឯកជន សាជីវកម្ម​ សាសនា និងអង្គការមនុស្សធម៌។ ថ្នាក់រៀនជា
កន្លែងមួយផ្តល់នូវសុវត្ថិភាពក្នុងការរៀន សូត្រ និងអាចកាត់បន្ថយ នូវភាពរំខាន ពីមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅបានថែមទៀតផង។
thumb|បន្ទប់រៀននៅឯសាលាហ្រ្វាន់ស៊ីសដ្រេស៊ែល ក្នុងឆ្នាំ1897. សម្គាល់បានដោយ អំពូលឧស្ម័ន ក្តារខៀនដីស ជញ្ជាំងចល័ត និងរូបភាព ផែនទី នៅលើជញ្ជាំង។
បន្ទប់រៀន: គ្រឿងបរិក្ខា

គ្រឿងបរិក្ខា
thumb| បន្ទប់នៃសកលវិទ្យាល័យមួយដែលមានដាក់ តុ កៅអី ក្តារខៀនដីសពណ៌បៃតង និងប្រដាប់បញ្ចាំងពន្លឺនៅលើនោះ។ thumb|បន្ទប់រៀនមួយនៃសកលវិទ្យាល័យ SIM ក្នុងប្រទេសសិង្ហបុរី
ថ្នាក់រៀនជាច្រើនមានក្តារខៀនធំៗដែលជាកន្លែងបង្កាត់បង្រៀន ហើយសិស្សអាចចែករំលែកនូវការកត់សម្គាល់ជាមួយមិត្តរួមថ្នាក់ដទៃផ្សេងទៀតក្នុង
បន្ទប់។ តាមប្រពៃណីនេះគេច្រើនប្រើក្តារខៀនពណ៌ខ្មៅប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃការផ្គត់ផ្គង់គ្រឿងបរិក្ខារគឺមានភាពប្រសើរច្រើន ផ្លាស់ប្តូរប្រដាប់ប្រដាគ្រឿងការិយា
ល័យ និងការធ្វើអន្តរកម្មផ្សេងៗ។ ថ្នាក់រៀនជាច្រើនមាន ទូរទស្សន៍ សន្លឹកផែនទី ពាក្យស្លោក សៀវភៅ តារាងមេគុណ និងប្រដាប់បញ្ជាំង
LCD សំរាប់បង្ហាញព័ត៌មាន ជាមួយរូបភាពពីកុំព្យូទ័រ។
បន្ទប់រៀន: ការតុបតែង និងរបៀបច្នៃប្រឌិត

ការតុបតែង និងរបៀបច្នៃប្រឌិត

ការតុបតែង លំអរថ្នាក់រៀនគឹមានសារៈសំខាន់បំផុតលើគុណភាពនៃការអប់រំ។ ការប្រុងស្មារតីត្រង់ត្រាប់ស្តាប់ 
និងសោភ័ណ្ឌភាពថ្នាក់ អាកាត់បន្ថយការបែកអារម្មណ៍ ហើយធ្វើឲមានការប្រមូលផ្តុំអារម្មណ៍ថែមទៀត 
ពន្លឺហើយ និងគ្រឿងសង្ហារឹម ក៏មានឥទ្ធិពលលើការសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។
បន្ទប់រៀន: ប្រភេទថ្នាក់រៀន

ប្រភេទថ្នាក់រៀន

មេរៀនគឺជាប្រភពនូវធនធានវិជ្ជាជីវៈដ៏ចាំបាច់សម្រាប់បម្រើឲភាពប្លែកគ្នារវាងការបង្រៀនក្នុងថ្នាក់និងក្រៅ
ថ្នាក់។ នេះជាចំណេះដឹង ដែលបានពីការសិក្សាក្នុងថ្នាក់ ដែលអាចតម្រែតម្រង់ពីក្រុមតូចដែលមានសិស្សា
នុសិស្ស៥ឫ៦នាក់ ក្លាយជាថ្នាក់រៀនដ៏ធំមួយដែលមានសិស្សរាប់រយនាក់។ ថ្នាក់រៀនធំៗត្រូវបានគេហៅថា
បន្ទប់សុន្ទរកថា ជាក់ស្តែងបន្ទប់កុំព្យូទ័រ ទីពិសោធន៍ ដែលយកមេរៀនពីក្នុងសាលា ក្លឹបហាត់ប្រាណ ទីពិសោធន៍
វិទ្យាសាស្រ្ត  សម្រាប់ឯកទេស ជីវវិទ្យា គីមីវិទ្យា និងថ្នាក់រៀននៅទីវាលហាលខ្យល់របស់កុមារនៃតំបន់ Massai
ក្នុងប្រទេសតង់សានី។