navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ចុងសម័យអង្គរ: សាសនាជាឧបករណ៍នយោបាយ

សាសនាជាឧបករណ៍នយោបាយ

ដោយយោងលើទ្រឹស្ដីថេរវាទអ្នកបះបោរខ្មែរនៅសតវត្សទី១៤ បានបំបះបំបោរ ធ្វើចលាចលនិងផ្ដួលរំលំរបបរាជានិយម។
ទស្សនៈថេរវាទបាននាំមកនូវទ្រឹស្ដីថ្មីអំពីជីវិតគឺនិយាយអ្វី ដែលយើងអាចមើលឃើញស្រាប់ដែលមាននៅក្នុងសង្គមខុសពីព្រហ្មញ្ញនិងមហាយាន។ ទ្រឹស្ដីនេះវាស្របទៅនឹងស្ថានភាពប្រជាជនខ្មែរ​កំពុងរងទុក្ខវេទនាស្រាប់ គ្មានក្ដីសង្ឃឹម ក៏នាំគ្នាអនុលោមប្រត្តិបត្តិតាម។ តែពេលនោះពួកអ្នកដណ្ដើមអំណាចឆ្លៀតឱកាស​យកព្រះពុទ្ធសាសនាដើម្បីជាឧបករណ៍បំរើនយោបាយរបស់ខ្លួនទៅវិញ។
ចុងសម័យអង្គរ: សំរាប់បំពាក់ស្មារតី

សំរាប់បំពាក់ស្មារតី

គេបានយកទ្រឹស្ដីរបស់ពុទ្ធសាសនាថេរវាទមក​ធ្វើជាអាវុធដើម្បីវាយប្រហារស្ដេច។ ដោយសាររងទុក្ខដោយសារស្ដេចជាច្រើនផងទើបធ្វើអោយប្រជានុរាស្ត្រគោរព ពេញចិត្ត ស្រលាញ់ អនុវត្តទ្រឹស្ដីថ្មីរបស់ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ។ ដូចនោះទើបគេមានជំនឿថាវាសនាអនាគត​របស់គេស្ថិតនៅលើពុទ្ធសាសនាផ្នែកថេរវាទ។ ដោយមានលក្ខណៈស្របតាមគោលគំនិត ចំណង់របស់ប្រជារាស្ត្រខ្មែរ ប្រកបដោយមេត្តាធម៌ និងសណ្ដោសប្រណីដល់សព្វសត្វគ្រប់វណ្ណៈទាំងអស់ដោយឥតរើសអើងឡើយ។ គេខ្ចីកំលាំងខាងថេរវាទទៅតយុទ្ធនឹងលទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា។ វាគឺជាការប្រយុទ្ធនឹងរបបរាជានិយមផ្ដាច់ការ ដែលលទ្ធិព្រហ្មញ្ញជាជន្ទល់របស់ព្រះមហាក្សត្រ។ ការប្រយុទ្ធខាងទ្រឹស្ដីនិងមនោគមនវិជ្ជាវាស្រដៀង នឹងពិភពលោកបច្ចុប្បន្នដែរ ដូចជាលទ្ធិកុម្មុយនិស្តនិងលោកសេរី (សង្គ្រាមត្រជាក់)។ កំលាំងគឺមានលទ្ធភាពអាចរំលំរបបរាជានិយមបាន។
ចុងសម័យអង្គរ: សំរាប់បំបាក់ស្មារតី

សំរាប់បំបាក់ស្មារតី

ក៏ប៉ុន្តែអ្នកកាន់អំណាចថ្មី ក៏អនុវត្តភាពផ្ដាច់ការដដែល​មកលើប្រជារាស្ត្រខ្មែរទៀត។ ដើម្បីវាយបំបាក់ស្មារតីប្រជាជនខ្មែរ ពួកក្រុមព្រះមហាក្សត្រសម័យក្រោយៗ​បានកែក្រឡៃព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទបន្តិបន្តួច ក៏ប្រជាជនខ្មែរជឿស៊ប់ដែរ។ វិធីទាំងនោះរួមមានការទេសនាអោយជឿលើពុទ្ធដិកាសរសេរនិពន្ធធ្វើជាសៀវភៅ និងរៀបរាប់អំពីពុទ្ធប្រវត្តិ។ ក្នុងឱកាសនោះអ្នកនិពន្ធបានបញ្ចេញបញ្ចូលខ្លះៗដែលធ្វើជាការគំរាមកំហែងដល់​ពុទ្ធសាសនិកជន។ ដល់ពេលយូរៗទៅវាក៏ក្លាយជាការពិតដែលមនុស្សគ្រប់គ្នាត្រូវតែជឿដែលយល់ថាជាពុទ្ធដិកា។ ចំណុចដែលគេយកមកគ្របសង្កត់ខ្មែរអោយភ័យខ្លាចជាទីបំផុតនោះគឺ បាប និង បុណ្យ ស្ថាននរក និង ស្ថានសួគ៌។ ក្នុងនោះប្រាប់ថាអ្នកមាន មន្ត្រី និងស្ដេចសុទ្ធតែអ្នកមានបុណ្យពីជាតិមុន។ ដូច្នេះ យើងមិនត្រូវតូចចិត្តអ្វីឡើយបើសិនជាយើងក្រមិនមានបានដូចគេនោះ។ ពីព្រោះពីជាតិមុនយើងកសាងមិនល្អ។ ហើយបើចង់មានបានដូចគេ យើងត្រូវតែធ្វើបុណ្យពីជាតិនេះហើយដើម្បីសន្សំបុណ្យទៅជាតិក្រោយ។ ទស្សនៈបែបបានជ្រួតជ្រាបក្នុងសង្គមខ្មែរគ្រប់ជំនាន់មិនសេសសល់អ្វីឡើយ។
ចុងសម័យអង្គរ: វិធីបំភ្លេចបច្ចុប្បន្នភាព

វិធីបំភ្លេចបច្ចុប្បន្នភាព

ការឃោសនានោះអ្វីដែលគេបំភ្លេចចោលគឺបច្ចុប្បន្នកាល។ បច្ចុប្បន្នកាលហាក់បីដូចជាគ្មានន័យអ្វីទេចំពោះសត្វលោក។ បើយោងតាមការពន្យល់និងជំនឿខ្មែរសត្វលោកកើតនៅបច្ចុប្បន្នកើតមកគ្រាន់តែដើម្បីសោយកម្ម​ផលបុណ្យបាបតែប៉ុណ្ណោះ។ ដើម្បីអោយជាតិខាងមុខបានល្អបានឡើងឋានសួគ៌គេត្រូវសាងបុណ្យអោយបានច្រើន។ ទស្សនៈបែបនេះធ្វើអោយខ្មែរលែងរស់នៅក្នុងជីវិតបច្ចុប្បន្នបែរជាគិតថានេះជាកម្មអតីតរបស់​ខ្លួនទៅវិញ។ ប្រសិនជាចង់រើបំរះ ប្រឆាំងនឹងធ្វើអោយខុសពាក្យព្រះ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះធ្វើអោយខ្លួនធ្លាក់នរកទៀតផង។ អ្វីដែលអ្នកកាន់អំណាចនិងអ្នកដឹកនាំពុទ្ធសាសនាជំនាន់នោះគឺបានរាំងខ្ទប់មិនអោយមនុស្សយល់​អំពីជីវិតបច្ចុប្បន្នទេ ដោយអោយខ្មែរយើងតែងតែវង្វេងលើអតីតជាតិនិងអនាគតជាតិទៅវិញ ។ ព្រះពុទ្ធក៏សំដៅសំខាន់លើបច្ចុប្បន្នកាលដែរ។ ដោយព្រះអង្គពន្យល់ថាបើអ្នកសាងបាបពេលបច្ចុប្បន្នក៏អាចទទួលក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នដែរមិន​ចាំបាច់ជាតិក្រោយទេ។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែងមានក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរស្រាប់។ ដោយសារតែអវិជ្ជារបស់ប្រជាជនខ្មែរបូករួមទាំងការដឹកនាំអសមត្ថភាពរបស់អ្នកដឹកនាំ ទើបអ្វីទាំងនោះបានហុចផលភ្លាមៗ មិនបាច់ចាំជាតិក្រោយទេ។ យើងមើលឃើញស្រាប់ជនជាតិខ្មែររួញទឹកដីមកដល់សព្វថ្ងៃនេះគឺលទ្ធផលអ្វីទាំងនោះហើយ។ ផ្ទុយទៅវិញយើងឃើញក្នុងសម័យមហានគរព្រះរាជាចេះគិតគូរដល់ប្រជារាស្ត្រដូច្នេះអ្វីទាំងអស់នោះ​ក៏ហុចផលភ្លាមៗមិនចាំបាច់ជាតិក្រោយឡើយ។ ដោយសំអាងលើ ទ្រឹស្ដីបាបបុណ្យ ស្ថានសួគ៌ ស្ថាននរកនេះ ហើយទើបគ្មានប្រជាជនណាម្នាក់ហ៊ានចោទប្រកាន់គេឡើយ ដោយយល់ថានេះជាការកសាងល្អរបស់គេពីជាតិមុនទៅវិញ។
ចុងសម័យអង្គរ: បច្ចុប្បន្នសំរាប់បច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្នសំរាប់បច្ចុប្បន្ន

គ្រាន់តែនាំគ្នាភ្លេចនិយាយពីកម្មពៀរបច្ចុប្បន្នប៉ុណ្ណេះ​ ប្រជារាស្ត្រខ្មែរវង្វេងបាត់បង់សតិដេកគិតរង់ចាំសោយកម្មពីបុព្វេជានិច្ច។ បើតាមពុទ្ធដិកា ព្រះអង្គមានបន្ទូលថា ធ្វើបុណ្យបានបុណ្យ ធ្វើបាបបានបាប ពាក្យសំដីនេះយើងអាចយកដាក់ក្នុងអតីត បច្ចុប្បន្ន និងអនាគតត្រូវដូចគ្នា។ ព្រះពុទ្ធបានត្រាស់ថាមិនមែនអ្វីទាំងអស់សុទ្ធតែបានមកពីអតីតនោះ ទេវាត្រូវរួមផ្សំគ្នានឹងបច្ចុប្បន្ននេះ​ដែលទើបអាចចេញជាផ្លែផ្កាភ្លាមក្នុងជាតិនេះ​នឹងអាចពូនជាផលបន្តបន្ទាប់ក្នុងពេលអនាគតទៀត។ ព្រះអង្គមិនអោយមនុស្សភ្លេចបច្ចុប្បន្នឡើយ​ហើយព្រះពុទ្ធអោយកសាងបច្ចុប្បន្ន សំរាប់បច្ចុប្បន្នដោយលោកយល់ថា យើងរស់នៅរាល់ថ្ងៃសំខាន់បំផុតគឺបច្ចុប្បន្ន។ ដូច្នេះបើយើងរៀបចំបច្ចុប្បន្នល្អ អនាគតក៏ល្អដូចគ្នាអញ្ជឹងដែរ។ ដូចជាការកសាងអនាគតសង្គមដើម្បីកូនចៅយើងទៅថ្ងៃមុខអញ្ជឹង។ បើយើងធ្វើមិនល្អអនាគតទៅអ្វីដែលយើងធ្វើវានឹងធ្លាក់ទៅកាន់កូនចៅទៅអនាគតយើងដូចអញ្ជឹងដែរ។ មើលតាមក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រយើងអាចដឹងស្រាប់​ហើយអំពីភាពជូរចត់នៃប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ។ អញ្ជឹងដូចនេះបដិវត្តន៍សតវត្សទី១៤ មិនជាបដិវត្តន៍ទេ​វាគ្រាន់តែជាការដណ្ដើមអំណាចគ្នាប៉ុណ្ណោះ។ យើងឃើញពុទ្ធសាសនាថេរវាទ វាគ្រាន់តែជាឧបករណ៍​នយោបាយរបស់ស្ដេចតែប៉ុណ្ណោះ។ ហើយវាក៏គ្មានលទ្ធផលអ្វីប្រសើរដល់ជាតិនិងរាស្ត្រដែរ។ ដោយយកពុទ្ធសាសនាមកឡូកឡំដូច្នេះទើបធ្វើ​អោយជាតិដុនដាបវិនាសដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
ទិដ្ឋភាពទាំងនេះមិនជាអ្វីដែលថ្មីនោះទេ វាបានបកស្រាយក្នុងរឿងព្រេងនិទានខ្មែរមកជាហូរហែរមកស្រាប់ហើយ។ អ្នកប្រាជ្ញបណ្ឌិតមិនហ៊ាននិយាយអោយចំឡើយគ្រាន់តែ​លោកបានបញ្ចូលវាទៅក្នុងរឿងនិទានដែលលោកប្រឌិតឡើង។ ការយកសាសនាមកកែក្រឡៃបែបនេះ វាបានជះឥទ្ធិពលអាក្រក់ដល់ប្រជារាស្ត្រទាំងអតីត​និងបច្ចុប្បន្នតទៅអនាគតទៀត។ តែបើយើងប្រើព្រះពុទ្ធសាសនាអោយល្អទៅតាមធម៌ពិតរបស់ព្រះអង្គ ដែលជាធម៌ប្រកបដោយមេត្តាធម៌ ករុណាធម៌នោះប្រទេសជាតិនឹងរីកចំរើន។ ព្រះពុទ្ធបានត្រាស់ថា អ្វីក៏ដោយកើតឡើងពីចិត្តគំនិត បើចិត្តគំនិតល្អស្អាតស្អំនោះអ្វីទាំងនោះ​ ក៏បានល្អ បើគំនិតនោះមិនស្មោះត្រង់ល្អនោះវាក៏នាំមកក្ដីវិនាសអន្តរាយដូច្នេះដែរ ដូចយើងឃើញស្រាប់ក្នុងហេតុការណ៍ជាច្រើនក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ។បណ្ឌិតសុភាចារ្យ រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរទំ.២៤៩-២៥២
ចុងសម័យអង្គរ: ចំបាំងលើកទី២ជាមួយសៀម

ចំបាំងលើកទី២ជាមួយសៀម

ក្រោយពីព្រះបាទត្រសក់ផ្អែមសោយទិវង្គតទៅ បុត្ររបស់ព្រះអង្គព្រះនាមនិព្វានបាទ បានឡើងសោយរាជ្យស្នងពីឆ្នាំ ១៣៤០ ដល់ ១៣៤៦ និងចៅរបស់ព្រះអង្គ (បុត្រព្រះបាទនិព្វានបាទ) ព្រះនាមលំពង្សរាជាបានទទួលរាជសម្បត្តិពីឆ្នាំ ១៣៤៦ ដល់ ១៣៥១។ នៅឆ្នាំ ១៣៥១ ស្ដេចសៀមព្រះនាមរាមាធិបតីក្រោយពីបានតាំងរាជធានីនៅក្រុងអយុធ្យា ហើយក៏បានលើកទ័ពចូលមកវាយខ្មែរ។ តែមុននឹងមកដល់អង្គរទ័ពសៀមត្រូវឧបរាជខ្មែរ (ស្រីសុរិយោទ័យទី១អនុជលំពង្សរាជា) លើកទ័ពទៅស្កាត់វាយបាក់ ទ័ពថយទៅវិញអស់។ ព្រះលំពង្សរាជានឹកស្មានថាសត្រូវពុំអាចធ្វើអ្វីបានទៀត​ក៏ទ្រង់បញ្ជារំសាយកងទ័ព​អោយទៅកាន់ទីលំនៅរៀងៗខ្លួនវិញ។ លុះឮថាសៀមលើកទ័ពចូលមកជាថ្មីម្ដងទៀត ខ្មែរកែនទ័ពមិនទាន់ក៏ដេញរាស្ត្រអោយចូល​ក្នុងកំពែងមហានគរហើយកែនពលអោយការពារ​។ ទ័ពសៀមមកឡោមព័ទ្ធជុំជិតអស់រយៈពេល ១ ឆ្នាំ ៥ ខែ។ ទ័ពជំនួយខ្មែរជាច្រើនបានលើកពីកន្លែងផ្សេងៗតែដោយមកមិន ស្មើគ្នាក៏ត្រូវទទួលបរាជ័យ។ ឯខាងសៀមក៏ចេះតែបញ្ជូនទ័ពមកជាបន្ថែម។ ព្រះលំពង្សរាជាក៏សោយទិវង្គតដោយរោគ។ សៀមវាយលុកចូលកាន់តែខ្លាំង ហើយនៅទីបំផុតមេទ័ពសៀម បាសាត វាយទំលាយបានទ្វារខាងកើត។ ការប្រយុទ្ធគ្នាក៏មានបន្តទៅទៀតនៅក្នុងក្រុង ជាហេតុនាំអោយព្រះឧបរាជ ស្រីសុរិយោទ័យ ក៏សុគតទៅទៀត។ ក្នុងគ្រានោះស្ដេចនិងរាជគ្រូបុរោហិតបាននាំយកគ្រឿងសំរាប់រាជ្យវាយទំលាយទ័ពសៀម​រត់រួចចេញទៅ។ ប៉ុន្តែរាជធានីអង្គរត្រូវធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃរបស់សៀមនៅឆ្នាំ ១៣៥២។ 
ក្រោយពីបានអភិសេកបុត្រនាម ចៅបាសាតអោយឡើងសោយរាជ្យនៅក្រុងអង្គរនិងតែងតាំងចៅហ្វាយខែត្រជាតិសៀមអោយត្រួតត្រាខែត្រខ្មែរ​ទាំងឡាយ​នៅភាគខាងលិច ដែលគេយកបានក្នុងដំណើរវាយលុកចូលក្រុងអង្គរព្រះចៅរាមាធិបតីទ្រង់បានត្រឡប់ទៅ​ក្រុងអយុធ្យាវិញដោយបានកៀររាស្ត្រយក​ទៅជាឈ្លើយនិងដឹកបញ្ជូនទ្រព្យសម្បត្តិអស់ជាច្រើនទៀតផង។
បុត្ររបស់ព្រះចៅរាមាធិបតីទាំង៣គឺ បាសាត បាអាត និងកំបង់ពិសី​បានឡើងសោយរាជ្យជាបន្តបន្ទាប់នៅក្រុងអង្គរពីឆ្នាំ ១៣៥២ ដល់ ១៣៥៧។ ពេលនោះព្រះសុរិយោវង្សអនុជព្រះលំពង្សរាជាដែលបានភៀសព្រះអង្គទៅប្រទេសលាវ លានជាង នោះបានលើកទ័ពមកវាយយកបាន ក្រុងអង្គរនៅឆ្នាំ ១៣៥៧។ ចៅកំបង់ពិសីត្រូវសុគតក្នុងសង្គ្រាម។ បន្ទាប់មកខ្មែរក៏បានវាយកំចាត់សៀមអោយចេញផុតពី នគររាជសីមានៅទិសពាយព្យនិង បស្ចឹមនៅទិសនិរតី។ ព្រះបាទស្រីសុរិយោវង្សបានសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ ១៣៦៣ ដោយរោគា។ ក្មួយរបស់ព្រះអង្គព្រះនាមបរមរាមាបានឡើងសោយរាជ្យស្នងពីឆ្នាំ ១៣៦៣ ដល់ ១៣៧៣។ ព្រះអង្គបានចងស្ពានមេត្រីជាមួយព្រះចៅហុងអ៊ូនៃរាជវង្សមិង។ ឯជនជាតិសៀមក៏ពុំបានមកឈ្លានពានខ្មែរទៀតទេ ដោយជាប់ដៃក្នុងការប្រយុទ្ធជាមួយក្សត្របុរីជាច្រើននៅខាងជើងក្រុងអយុធ្យា។ត្រឹង ងារ ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរទំ.១០៥-១០៦
ចុងសម័យអង្គរ: ចំបាំងលើកទី៣ជាមួយសៀម

ចំបាំងលើកទី៣ជាមួយសៀម

ស្ដេចដែលឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៣៧៣ ​គឺព្រះបាទធម្មាសោកជាព្រះអនុជព្រះបរមរាមា។ គ្រានោះ នៅប្រទេសសៀមស្ដេចរាមេសូរបានឡើងសោយរាជ្យ ហើយក៏បន្តនយោបាយពង្វាតទឹកដីរបស់រាមាធិបតីមកលើទឹកដីខ្មែរ។ ក្រុងអង្គរត្រូវឡោមព័ទ្ធសាជាថ្មីអស់រយៈពេល ៧ ខែ (ពីខែមិគសិរ ដល់ ខែជេស្ឋ)។ ដោយឃើញថាមិនអាចប្រយុទ្ធយកជ័យជំនះលើខ្មែរដោយកំលាំងអាវុធបាន ទើបសៀមប្រើឧបាយកលម្ដងវិញ។ ទាហានសៀមចំនួន ១៥ នាក់ បានធ្វើកលសុំចុះចូលខាងខ្មែរដោយយកលេសថា ស្ដេចសៀមធ្វើបាបខ្លួនខ្លាំងពេក ព្រោះតែខ្លួនច្បាំងមិនឈ្នះខ្មែរ។ នៅទីបំផុតពួកនេះបានរកមធ្យោបាយបើកទ្វារខាងលិចបាន។ ក្រុងអង្គរក៏ត្រូវធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃសៀមជាលើកទី២ (១៣៩៣)។ ឯព្រះបាទធម្មាសោកក៏បានសោយទិវង្គតនៅពេលដែលសៀមហ៊ុំព័ទ្ធក្រុងអង្គរនោះទៅ។ ព្រះចៅសៀមបានអភិសេកបុត្រឈ្មោះពញាព្រែក អោយឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៣៩៤ (ឥន្ទរាជា) រួចដឹកជញ្ជូនទ្រព្យសម្បត្តិនិងកៀរឈ្លើយខ្មែរ ៧០០០០ នាក់ ត្រលប់ទៅក្រុងអយុធ្យាវិញ។ 
គ្រានោះ ពញាយ៉ាតជាបុត្រសុរិយោវង្សបានរត់រួច ហើយទៅកែនទ័ពតាំងមូលដ្ឋាននៅទួលបាសាន្ត។ ចលនារំដោះជាតិដឹកនាំដោយស្ដេចអង្គនេះមានការរីកចំរើនឆាប់រហ័សណាស់។ តែប្រាំខែក្រោយមកទ័ពខ្មែរមានសមត្ថភាពអាច​លើកមកវាយរំដោះយកបានក្រុងអង្គរវិញ។ តែមុននឹងទ័ពធំចូលមកដល់ពញាយ៉ាត​បានបញ្ជាអោយទាហានស្ម័គ្រចិត្ត ១២ នាក់ធ្វើកលទៅសុំចុះចូល​ជាមួយនឹងស្ដេចសៀម ហើយដកអាវុធធ្វើគត់ស្ដេចសៀមនៅនឹងកន្លែងតែម្ដង។ លុះវាយរំដោះបានរាជធានីហើយពញាយ៉ាតក៏យកស្រីសៀមឈ្មោះស៊ីសាងាម ជាប្អូនជីដូនមួយរបស់ស្ដេចសៀមធ្វើជាស្នំឯកហើយឡើងសោយរាជ្យនៅក្រុងអង្គរជា​សុខសាន្តរៀងមកដោយមានមរណនាមថា រាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជាធិរាជ ។ត្រឹង ងារ ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរទំ.១០៦-១០៧
ចុងសម័យអង្គរ: កំហូចប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ

កំហូចប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ

នៅជុំវិញទីក្រុងអង្គរ ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រជានយោបាយយុទ្ធសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សំរាប់យកទឹកមកប្រើប្រាស់ក្នុងទីក្រុង និងស្រោចស្រពដីស្រែរាប់ម៉ឺនហិចតា។ ក្រោយសង្គ្រាមជាមួយសៀម បារាយណ៍ទាំងនេះ ត្រូវបានបំផ្លាញខ្ទេចខ្ទីស្ទើរគ្មានសល់។ ផ្សេងពីនេះ គ្រោះធម្មជាតិបានធ្វើឲ្យប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រខ្មែរខូចខាតមិនអាចជួសជុលបាន។
ចុងសម័យអង្គរ: ការបាត់បង់កំលាំងពលកម្មនៃប្រជាករ

ការបាត់បង់កំលាំងពលកម្មនៃប្រជាករ

សម័យមហានគរ កម្ពុជាមានប្រជាជនប្រហែល ២០ លាននាក់។ ក្រុងអង្គររឹងមាំដោយសារប្រជាជនបណ្ដាខែត្រខាងលិច និងខាងជើងច្រើនកុះករ និងអំណោយផលនៃកសិកម្មទៀតផង។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ នៅជុំវិញក្រុងអង្គរ ប្រជាជនប្រកបរបរផ្សេងៗ មាន កសិកម្ម សិប្បកម្ម នេសាទ បរបាញ់ ប្រមូលរុក្ខផលព្រៃឈើ ជ័រ វល្លិ ...។ ប្រជាជនភាគច្រើនធូរធារ និងមានសុខភាពមាំមួន។ ក្រោយសង្គ្រាមសៀមឈ្លានពាន ដែនដីខាងលិច និងខាងជើងរបស់យើង ត្រូវបាត់បង់ជាមួយប្រជាជនរាប់លាននាក់។ ប្រជាជនដែលសេសសល់ ត្រូវទទួលរងគ្រោះទុរភិក្ស និងជំងឺឆ្លង។ ជុំវិញទីក្រុងអង្គរ និងបណ្ដាខែត្រជិតៗនោះ ក្លាយទៅជាតំបន់រហោស្ថានស្ងាត់ជ្រងំ ដោយសាររោគរាតត្បាត និងគ្រោះទុរ្ភិក្ស ដែលបណ្ដាលពីទឹកជំនន់ និងការរាំងស្ងួត។
ចុងសម័យអង្គរ: ចំណាកចំណោលអង្គរ

ចំណាកចំណោលអង្គរ

ចំណាកចំណោលអង្គរ កើតឡើងក្រោយពីយកជ័យជំនះបានលើពួកសៀមឈ្លានពាន។ ពេលពួកសៀមដកថយទៅ ទីក្រុងអង្គរគ្មានសេសសល់អ្វីទេ សម្បត្តិទ្រព្យដែលមានទាំងប៉ុន្មាន ត្រូវពួកសៀមប្រមូលយកអស់។ ប្រជារាស្ត្រអង្គរត្រូវសៀមកៀរយកអស់ជាច្រើន។ ខ្លះក៏ភៀសខ្លួនមកភាគខាងត្បូង ណាមួយព្រោះតែសង្គ្រាមច្រើនលើកពេកធ្វើ​អោយមនុស្សតិចពេកពិបាកការពាររាជធានីផង។ នៅឆ្នាំ ១៤៣១ ដោយចេះតែរអែងខ្លាចសៀមចូលលុកលុយប្រទេសខ្មែរទៀតព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ទី២​ក៏បានសំរេចព្រះទ័យលើករាជធានីចេញឆ្ងាយពីអង្គរ។ ការបោះបង់ទីក្រុងចាស់ ទៅនៅតំបន់ភូមិភាគខាងត្បូងនៃប្រទេស គឺជាការកសាងជីវភាពថ្មីនៃជនជាតិខ្មែរ ក្រោមការដឹកនាំនៃព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ទី២។ ដោយសារតែពេលនោះក្រុងអង្គរនៅចំងាយប្រហែល ៤០០ គ.ម ពីក្រុងអយុធ្យា។
ភូមិភាគខាងត្បូងនៃរាជាណាចក្រកម្ពុជា ពុំបានរងគ្រោះដោយសង្គ្រាមឈ្លានពានពីពួកសៀមទេ។ តំបន់នេះបានផ្ដល់កំលាំងកាយចិត្ត ស្បៀងដល់កងទ័ពរបស់ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ទី២ក្នុងសម័យរំដោះប្រទេសពីពួកសៀមឈ្លានពាន។ ក្រោយពីបានប្រឹក្សាសួរយោបល់ពីនាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីហើយ ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ទី២ក៏ទ្រង់បញ្ជាអោយលើករាជធានីទៅតាំងនៅ ទួលបាសាន្តក្នុងខែត្រស្រីសឈរវិញ។ តែដោយមានទឹកជំនន់ធំខុសធម្មតា ព្រះអង្គក៏បញ្ជាអោយលើករាជធានីពីទួលបាសាន្តទៅតាំងនៅ ភ្នំដូនពេញ ចតុមុខវិញ។ត្រឹង ងារ ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ទំព័រ១០៧
ចុងសម័យអង្គរ: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ
មហានគរ
យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា
សម័យចតុមុខ
អរិយធម៌ខ្មែរសម័យក្រោយអង្គរ
ចុងសម័យអង្គរ: ឯកសារពិគ្រោះ

ឯកសារពិគ្រោះ
សៀវភៅសិក្សាសង្គមថ្នាក់ទី៧ ក្រសួងអប់រំឆ្នាំ១៩៩៧
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្វុជទេឝ
ចុលចក្រពង្ស

ចុលចក្រពង្ស (    ; ថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩០៨ ដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៣) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សចក្រី នៃប្រទេសថៃ និងនៃផ្ទះរបស់ចក្រពង្ស។ ព្រះអង្គ​ជា​បុត្រ​តែ​មួយ​គត់​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់ចក្រពង្សភូវនាថ និង​ភរិយា​ជនជាតិ​អ៊ុយក្រែន​របស់​ព្រះអង្គខាធើរីន ដេសនីតស្គី (ក្រោយមក​ ម៉ម គ័ទរិនណពិសណុលោក)។ ព្រះអង្គ​ជា​ចៅ​របស់​ព្រះបាទចុល្លាង្ករណ៍ ។
ចុល្លវគ្គ: ទុតិយភាគ (សៀវភៅ[[ភាគ១០]])

ទុតិយភាគ (សៀវភៅភាគ១០)

សមថក្ខន្ធកៈ

ខុទ្ទកវត្ថុក្ខន្ធកៈ

សេនាសនក្ខន្ធកៈ
ចុល្លវគ្គ: តតិយភាគ (សៀវភៅ[[ភាគ១១]])

តតិយភាគ (សៀវភៅភាគ១១)

សង្ឃភេទក្ខន្ធកៈ

វត្តក្ខន្ធកៈ

បាតិមោក្ខដ្ឋបនក្ខន្ធកៈ

ភិក្ខុនីក្ខន្ធកៈ

បញ្ចសតិកក្ខន្ធកៈ

សត្តសតិកក្ខន្ធកៈ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះត្រៃបិដក
ចុល្លវគ្គ: [[សត្តសតិកក្ខន្ធកៈ]]

សត្តសតិកក្ខន្ធកៈ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះត្រៃបិដក
ចុល្លសករាជ

ចុល្លសករាជ​ (ច.ស.) គឺជា “សករាជតូច” ដែល​កើត​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ចន្ទ ១២​កើត​ ខែ​ចែត្រ​ ឆ្នាំ​កុរ​ ឯក​ស័ក​ ព. ស. ១១៨៣។ នេះ​បើ​យោង​តាម​វចនានុក្រមខ្មែរ​ ភាគ១​ ទំព័រ​១៥២​។ ​រីឯព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ​ក៏​បាន​ពន្យល់​បង្ហាញ​ផ​ងដែរ​ថា ព្រះបាទ​សម្ដេច​សន្ធិព​អមរិន្ទ​បរម​ព្រហ្ម​កិល​ (ពញាក្រែក) បាន​តាំង​ចុល្លសករាជ​១​ ក្នុង​ព.ស​.១១៨១ ​គឺ​ក្នុង​ឆ្នាំ​ដែល​ទ្រង់​បាន​សោយរាជ្យ​នៅ​នគរ​ធំ​។​
ចុឡាភរណ៍

សម្តេចព្រះចៅណងនាងធើ ចៅហ្វាវល័យលក្សណ៍ អគ្គរាជកុមារី ក្រមព្រះស៊ីស្វាង្គវឌ្ឍនៈ វរៈខ័ត្តិយរាជនារី (, ប្រសូត ៤ កក្កដា ១៩៥៧) ព្រះនាមខ្លីៗ សម្តេចព្រះនាងចុឡាភរណ៍ () ជាព្រះនាងរបស់ប្រទេសថៃ ព្រះរាជធិតាតូចរបស់ព្រះបាទភូមិពលអតុល្យតេជ និងមហាក្សត្រីសិរិកិតិ៍ និងព្រះកនិដ្ឋា (ប្អូនស្រី) របស់ព្រះបាទវជិរាលង្ករណ៍Finestone, Jeffrey. The Royal Family of Thailand: The Descendants of King Chulalongkorn. Bangkok : Phitsanulok Publishing, 1989, p. 273
ចូ បៃដិន

ចូ បៃដិន (អង់គ្លេស៖ Joe Biden; កើតថ្ងៃទី២០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤២), ឈ្មោះ​ពេញ ចូសែប រ៉ូប៊ិណិត បៃដិន ជូញឺរ (អង់គ្លេស៖ Joseph Robinette Biden Jr.) គឺជាអ្នកនយោបាយអាមេរិកាំងម្នាក់ដែលធ្លាប់បានបម្រើការជាប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិកពីឆ្នាំ២០២១ ដល់ឆ្នាំ២០២៥។ ក្នុងនាមជាសមាជិកនៃគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ  លោកធ្លាប់បានកាន់តំណែងជាអនុប្រធានាធិបតីទី៤៧ ពីឆ្នាំ២០០៩ រហូតដល់ឆ្នាំ២០១៧ ក្រោមរដ្ឋបាលអូបាម៉់ា ហើយចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៣ ដល់ឆ្នាំ២០០៩ គាត់ធ្លាប់ជាតំណាងរដ្ឋឌែលឡាវែក្នុងព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក។
ចូកូ វីដូដូ

ចូកូ វីដូដូ  (ភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី៖ Joko Widodo,កើតនៅថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦១) ឬគេច្រើននិយមហៅក្រៅថា ចូកូវី  (Jokowi) គឺជាអ្នកនយោបាយ និងធុរជនជឥណ្ឌូណេស៊ីមួយរូបដែលបានបម្រើការជាប្រធានាធិបតីទីប្រាំពីរនៃប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីពីឆ្នាំ២០១៤ រហូតដល់ឆ្នាំ២០២៤។ លោកបានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៤ ហើយត្រូវជាប្រធានាធិបតីឥណ្ឌូណេស៊ីដំបូងគេបង្អស់ដែលមិនមានជីវប្រវត្តិនយោបាយខ្ពង់ខ្ពស់ ឬជាវរជនយោធា។ គាត់ធ្លាប់កាន់តំណែងជាអភិបាលក្រុងស៊ូរ៉ាកាតាពីឆ្នាំ២០០៥ ដល់ឆ្នាំ២០១២ និងជាអភិបាលនៃរដ្ឋធានីចាកាតាពីឆ្នាំ២០១២ ដល់ឆ្នាំ២០១៤។ មុនពេលប្រកបអាជីពជាអ្នកនយោបាយ គាត់ធ្លាប់ជាឧស្សាហករ ជាងឈើ និងពាណិជ្ជករ។
ចូលឆ្នាំខ្មែរ

<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> គោរាគៈទេវី  Gorakak Devi  </p>
 250px Surya god journey with his own Sun Change the three Era of Cambodiaឈ្មោះ​ផ្លូវការណ៍ចូលឆ្នាំខ្មែរចាប់ផ្ដើម ស.វទី៧ នៃបុណ្យមេសារាសីសម្គាល់ហៅសង្ក្រាន្តខ្មែរប្រភេទបុណ្យបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី ប្រារព្ធដោយជនជាតិខ្មែររយៈពេល៣ ឬ ៤ ថ្ងៃថ្ងៃចាប់ផ្ដើម១៣ ឬ​ ១៤​ រៀងរាល់ខែមេសាព្រេងនិទាន ចូលឆ្នាំខ្មែរភាភទាក់ទងទៅនិងសាសនា 
ហិណ្ឌូសាសនា  ពុទ្ធសាសនា  មានជំនឿទៅលើពួកទេវតាទំនៀមពិធី 
 ការតុបតែងដេគ័រផ្ទះ 
 ទំនៀមផ្ជួរគោមផ្កាយ
 សែនទទួលទេវតា
 លេងល្បែងប្រជាប្រិយ
 ទំនៀមលេងជះទឹក និង ប៉ាតម្ស៉ៅ
 លេងល្បែងប្រពៃណីខ្មែរ
 រាំកំសាន្តសិល្បៈតន្ត្រី
 ពូនភ្នំខ្សាច់
 លាងជម្រះបដិមារព្រះ 
 លាងជម្រះឱពុកម្ដាយ និង យាយតា
 លាងជម្រះព្រះសង្ឃ និង ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ
 ទំនៀមព្រះសង្ឃចេញស្រោចទឹក ថ្ងៃទី១៧
 ការដង្ហែរបដិមារព្រះ ថៃ្ងទី១៧

ចូលឆ្នាំខ្មែរ (អង់គ្លេស: Khmer New Year) គឺជាពិធីបុណ្យ​ចូលឆ្នាំថ្មីរបស់កម្ពុជា ដែលកំណត់តាម ប្រតិទិនពុទ្ធសាសនា (Buddhist calendar) តាមដំណើរគោលចររបស់ ព្រះចន្ទ ដែលរាប់តាមរង្វាស់នៃឆ្នាំ  ចន្ទគតិ (Lunar calendar) នៅក្នុងវប្បធម៌របស់កម្ពុជា ពិធីបុណ្យនេះត្រូវបានគេហៅថា ពិធីបុណ្យ គិម្ហៈរដូវ "បុណ្យរដូវក្ដៅ" (The Hot Season) នៃវិស្សមកាលតូច (Small vacations) ដែលបានមកពីអរិយធម៌ នៃវប្បធម៌ ប្រទេសឥណ្ឌា ដែលហៅថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មីថា "សង្ក្រាន្ត" (Sangkranta) ដែលពាក្យ សង្ក្រាន្ត ជាភាសាដើម នៃពាក្យ (សំស្ក្រឹត-Sanskrit) ដែលត្រូវបានប្រជាជនកម្ពុជា ឱ្យនិយមន័យថា (សង្ក្រាន្ត​ខ្មែរ​-Sangkrant Khmer) គឺជាថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មី ដែលប្រារព្ធ​ឡើងរៀងរាល់ ថ្ងៃទី១៣ ឬ ថ្ងៃទី១៤ ខែមេសា (April) ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​គ្រប់រូប និងត្រូវបានឈប់សំរាកពីការងារដើម្បីចូលរួមអបអរថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មីរបស់ពួកគេ ដែលមានរយៈពេលពេញមួយសប្ដាហ៍ ។​ Vappadharm Khmaer (1981)  Khmer Family Culture, Publisher: Rungsin Kānphim, Original from the University of Michigan, OCLC Number: 54221527
ចូលឆ្នាំខ្មែរ: កំណត់ត្រា នៃទំនៀមលេងជះទឹកក្នុងអំឡុង ចូលឆ្នាំខ្មែរ

កំណត់ត្រា នៃទំនៀមលេងជះទឹកក្នុងអំឡុង ចូលឆ្នាំខ្មែរ 
Noted of Khmer New Year water throwing tradition

 ទំនៀមលេងជះទឹកក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ អំឡុងឆ្នាំ 1890
នៃកំណត់ត្រា របស់លោក	James George Frazer ក្នុងកំណត់ត្រាមួយនៃការសិក្សារបស់លោក ស្ដីពីទំនៀមទម្លាប់ និង សាសនា នៅកម្ពុជា The Golden Bough: A Study in Comparative Religion, Volume 2. James George Frazer (1890) The Golden Bough: A Study in Comparative Religion, Volume 2, Publisher: Macmillan, Original from Harvard University p.407 

 ទំនៀមលេងជះទឹកក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ អំឡុងឆ្នាំ 2002
នៃកំណត់ត្រា របស់លោក Beverley Palmer, Rough Guides (Firm) ក្នុងសៀវភៅ The Rough Guide to Cambodia. Beverley Palmer, Rough Guides (Firm) (2002) The Rough Guide to Cambodia, Publisher: Rough Guides p.354 ISBN: 1858288371, 9781858288376 

 ទំនៀមលេងជះទឹកក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ អំឡុងឆ្នាំ 2005
នៃកំណត់ត្រា របស់លោក Peter North ក្នុងសៀវភៅ CultureShock! Cambodia. Peter North (2005) CultureShock! Cambodia, Publisher: Marshall Cavendish Editions, Original from the University of California p.270 ISBN: 9812329013, 9789812329011 

វប្បធម៌កម្ពុជានៃទំនៀមលេងជះទឹក ក្នុងអំឡុងចូលឆ្នាំខ្មែរ តែងត្រូវបានលាបពណ៌ពីក្រុមមនុស្សមួយចំនួន បូករួមទាំងព្រះសង្ឃមួយចំនួនៅកម្ពុជា ដែលពួកគាត់មានការយល់ដឹងតិចតួច ទាក់ទងនិង ទំនៀមទម្លាប់ព្រពៃណីរបស់កម្ពុជា គួបផ្សំនិងរបត់សង្គ្រាមនៅកម្ពុជា ទំនៀមលេងជះទឹកត្រូវបានទ្រុឌទ្រោម និង អន់ថយជាបន្តបន្ទាប់ រហូតធ្វើឱ្យពលរដ្ឋមួយចំនួនយល់ថា វាមិនមែនជាប្រពៃណីរបស់ខ្មែរ ឬ ខ្មែរទទួលឥទ្ធិពលពីប្រទេសដ៏ទៃ បុគ្គលមួយចំនួនតែងយល់ច្រឡំថា ចូលឆ្នាំខ្មែរ គឺជាចូលឆ្នាំពុទ្ធសាសនា នោះដោយសារតែពួកគេមិនបានធ្វើការសិក្សាទៅលើវប្បធម៌ជាតិកម្ពុជា ចូលឆ្នាំខ្មែរ គឺជាពិធីបុណ្យមេសៈរាសី នៃសាសនាព្រហ្មញ្ញ ដែលផ្លាសបូរ ឆ្នាំសករាជ នៅកម្ពុជា ដោយសារតែប្រតិទិនកម្ពុជា បានផ្លាសប្ដូរជាបន្តបន្ទាប់ ពីចុល្លសករាជ មហាសករាជ និង ពុទ្ធសករាជ ទើបឆ្នាំសករាជ ត្រូវបានកំណត់ដោយការប្ដូរព្រមគ្នាក្នុងអំឡុងពេលចូលឆ្នាំខ្មែរ នៃថ្ងៃមហាសង្ក្រាន្ត ដោយសារតែខែមេសា អាកាសធាតុក្ដៅខ្លាំង ខុសពីខែផ្សេងៗ ទើបប្រពៃណីលេងជះទឹក ត្រូវបានពេញនិយមនាសម័យកាលអង្គរ ដោយផ្អែកលើកិច្ចពិធីនៃការលាងជំរះព្រះបដិមារ ដែលត្រូវបានចាប់ផ្ដើមក្នុង ស.វទី១១ ក្នុងរាជព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី១ ដែលទទួលបាន ព្រះកែវមរកត ក្នុងអំឡុងពេលនោះ ។ ដូចនេះហើយ ចូលឆ្នាំខ្មែរ គឺជាចូលឆ្មាំរបស់ជាតិសាសន៍ខ្មែរ គ្រប់ពណ៌សម្បុរ មិនមែនជាការចូលឆ្នាំរបស់ព្រះសង្ឃនោះទេ ព្រះសង្ឃមិនអាចលេងសប្បាយ ដូចពលរដ្ឋទូទៅនោះទេ ព្រោះអាចខុសច្បាប់វិន័យ វត្តជាទីសំណាក់ធម៌ មិនគួរឱ្យមានការចាក់តន្ត្រីសម័យរាំរែកនៅក្នុងទីធ្លាវត្តនោះឡើយ ដូចច្នេះសូមធ្វើការបែងចែកឱ្យបានច្បាស់លាស់ វត្តអារាម អាចបង្កើតឱ្យមានពិធីសប្បាយៗបែបសីលធម៌ផ្សេងៗទៀត ដូចជា៖ លេងជះទឹក ប៉ាតម្ស៉ៅ លេងល្បែងប្រជាប្រិយ ឬ អាចចាក់ត្រឹមតន្ត្រីបែបប្រជាប្រិយខ្មែរប៉ុនណោះ ដូចជា៖ រាំវង់ សារ៉ាវ៉ាន់ ឡាំលាវ កន្ទ្រឹម ម៉ាកឌីហ្សុន ជៀសវាងបទរាំញាក់ផ្សេងៗ ។
ចូលឆ្នាំខ្មែរ: អត្ថន័យនៃការលេងប៉ាតម៉្សៅ

អត្ថន័យនៃការលេងប៉ាតម៉្សៅ  
The Meaning of Playing Powder
thumb|The Meaning of Playing Powder of Khmer New Year from An illustration of the Hindu significance of Mount Kailash. It shows the holy family of Shiva and Ganesha celebration the Holi powder From the 18th century.

ការលេងប៉ាតម៉្សៅ ក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ ទំនងជាទទួលឥទ្ធិពលពីវប្បធម៌ឥណ្ឌា នៃពិធីប៉ាតម៉្សៅពណ៌ ឬ ប៉ាតល័ក្ស ក្នុងពិធីបុណ្យ "ហូលី"(Holi) គឺជាពិធីបុណ្យមួយនៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ដែលគេស្គាល់ថាជាពិធីបុណ្យពណ៌ (Festival of Colors) ។ ដែលជាពិធីបុណ្យប្រារព្ធនូវសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏អស់កល្ប និងដ៏ទេវភាពរបស់ ព្រះគ្រឹស្នា (Radha Krishna) វាក៏បង្ហាញពីជ័យជំនះដែលអំពើល្អយកឈ្នះទៅលើអំពើអាក្រក់ផងដែរ តាមរយៈព្រេងកថានៃ អវតារ ព្រះវិស្ណុ ដែលបានក្រឡាខ្លួនជា នរៈសិង្ហ (Narasimha Narayana) ដែលយកឈ្នះ "ហិរណយក្សសិបុ" (Hiranyakashipu) ភាពល្បីល្បាញនៃពិធីបុណ្យនេះបានហូរចូលមកតំបន់អាសុីគ្នេយ៍ផងដែរ ព្រោះពិធីបុណ្យនេះប្រារព្ធខុសពេលវេលា និង ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ តែមួយខែ ប៉ុនណោះ ដែលពិធីបុណ្យនេះប្រារព្ធនៅខែមីនា ។ ដោយម៉្សៅពណ៌ប្រហែលជាអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាព ទើបពលរដ្ឋកម្ពុជាពីមុនៗមក លេងត្រឹមការប៉ាតម្ស៉ៅស ដែលមិនប៉ះពាល់ដល់សុខភាព ការលេងប៉ាតម្ស៉ៅក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ របស់កម្ពុជាមានការពេញនិយមលេងខ្លាំងអំឡុងឆ្នាំ ២០០០ មកម៉្លេះបើគិតមកដល់ពេលនេះមានរយៈពេលជាង ២០ ឆ្នាំហើយ ដោយចាស់ពីដើមលោកយល់ថា មនុស្សមិនស្គាល់គ្នាសោះ ពួកគេអាចលេងប៉ាតម្សៅជាមួយគ្នា បង្កើតភាពស្និតស្នាល និង ក្ដីស្រលាញ់ ហើយអាចនាំពួកគេចាកឆ្ងាយពីល្បែងពាលាមួយចំនួន ក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរនេះផងដែរ ។ Kaev Bhuan (2004) Tourism Sites of Cambodia, Publisher: Ponleu Khmer, Original from the University of California p.295   Matt Jacobson (2004) Adventure Cambodia: An Explorer's Travel Guide, Publisher: Silkworm Books, Original from the University of California p.393 ISBN: 9749575539
ចូលឆ្នាំខ្មែរ: ប្រការយល់ខុស

ប្រការយល់ខុស 

 ការលេងជះទឹក និង ប៉ាតម៉្សៅ ប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមលេងកំសាន្តរាប់សែននាក់ មិនមានករណីស្លាប់ដោយការលេងបែបនេះទេ បើសិនជាមានផលប៉ះពាល់ បង្កើតជារបួសស្នាមផ្សេងៗក៏មាន មិនដល់ 1% នៃប្រជាជនដែលបានចូលរួមលេងកំសាន្តនោះដែរ ។

 អ្នកមិនចូលចិត្តលេងបែបនេះ ពួកគេអាចវាងផ្លូវ ពាក់អាវភ្លៀង មុនពេលផ្ដើមចូលឆ្នាំខ្មែរ និង ក្រោយពេលចូលឆ្នាំខ្មែរ ១ថ្ងៃ ទៅ២ថ្ងៃ ឬ មិនឆ្លងកាត់តំបន់ដែលគេលេងនេះ ហើយការលេងកំសាន្តបែបនេះ មានរៀងរាល់មួយឆ្នាំម្ដងប៉ុនណោះ ។

 ការយករូបភាព នៃការលេងជះទឹក និង ប៉ាតម៉្សៅអសីលធម៌ នៃក្រុមបុគ្គលមួយចំនួនតូច មកវាយប្រហារពិធីលេងជះទឹករបស់ខ្លួនទាំងមូល ។

 ប្រជាជនថៃ និង ឡាវ ដែលមាន ពិធីលេងជះទឹក និង ប៉ាតម៉្សៅ ដូចគ្នាទៅនិងកម្ពុជា ហើយក៏មានរូបភាព អសីលធម៌ និង ការបង្កររបួស្នាមផងដែរ តែពួកគេនៅតែលេងកំសាន្ត ផ្ទុយនិងផ្នត់គំនិតនៃបុគ្គលខ្មែរមួយចំនួន ដែលពួកគេប្រើពាក្យវាយប្រហារ ពិធីរបស់ខ្លួន ហើយចោទថាពិធីរបស់ខ្លួនចម្លងបរទេសថែមទៀតផង ។

 ផ្នត់គំនិតនៃការយល់ខុស ក្នុងពិធីជះទឹកនៅកម្ពុជា ក្នុងអំឡុងថ្ងៃចូលឆ្នាំ មនុស្សចំនួន 100% បានលេងនូវពិធីជះទឹកនេះ ក្នុងនោះមានមនុស្ស 5% បានរងគ្រោះ ដោយការបៀតបៀន ការកេងបន្លំលួចរបស់ គ្រោះថ្នាក់រអិលដួល ការជះទឹកកខ្វក់ដាក់ផ្សេងៗ ក្នុងចំនោមមនុស្ស 5% ដែលរងគ្រោះនេះពួកគេបានផុសលើបណ្ដាញសង្គមវាយប្រហារមកលើអ្នកលេងជះទឹក ចំនួន 95% ផ្សេងទៀតដោយចោទបែបនេះ ឬ បែបនោះ ទាំងអ្នកដែលលេងជះទឹក 95% នេះលេងដោយសប្បាយរីករាយ មិនមានហេតុប៉ះពាល់អ្វីកើតឡើងនោះទេ ដូចនេះមិនគួរប្រកាន់ច្រើនអំពីពិធីជះទឹកនេះឡើយ ហើយវាមិនមានផលចំណេញអីដល់ថ្ងៃរីករាយក្នុងពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរនោះទេ ។

 ផ្នត់គំនិតនៃការយល់ខុស អំពីការលេងប៉ាតម៉្សៅក្នុង
ថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ ឧទាហរណ៍ មានការលេងប៉ាតម៉្សៅជាង 1000 តំបន់នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងនោះ មានរូបភាព អសីលធម៌នៃការលេងប៉ាតម៉្សៅ ដោយការបន្លំស្ទាប បន្លំលួចរបស់ផ្សេងៗ 2 ទៅ 3 តំបន់ ក្នុងរូបភាពដូចគ្នានេះ ហើយជនរងគ្រោះក្នុងតំបន់តិចតួចនេះ ពួកគេបានលើកយកបញ្ហានេះទៅផុសវាយប្រហារការលេងប៉ាតម្ស៉ៅជារួម ក៏ដូចជាតំបន់ដែលបានលេង 900 ផ្សេងទៀត នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ដែលមិនមានករណីដូចនេះ ហើយពិធីសប្បាយៗរបស់ជាតិធំៗ ត្រូវដួលរំលំ និង អាចបាត់រូបរាង្គទាំងស្រុង នៃគំនិតអត្មានិយមរបស់ពួកគេ ។

 ហេតុអ្វីពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួនចូលចិត្តលេងជះទឹក នៅតាមដងផ្លូវ ឬ តាមផ្លូវក្នុងភូមិរបស់ពួកគេ ជាការពិតណាស់ នេះប្រហែលជាពួកគេ មានវិបិត្តលុយកាក់ ឬ ប្រជាជនដែលមានជីវភាពខ្វះខាត មិនអាចដើរលេងតាមរម្មណីយ៍ដ្ឋានផ្សេងៗបាន ហើយពួកគេបានប្រមូលផ្ដុំគ្នា លេងជះទឹក នៅតាមដងផ្លូវដើម្បីបង្កើតបរិយាកាសរីករាយក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំរបស់ខ្លួនប៉ុនណោះ ប្រការដែលសំខាន់នោះ គឺការយោគយល់គ្នា មនុស្សមួយចំនួនដែលប្រកាន់ខ្លួនមិនចង់ប៉ះពាល់ទឹកក្នុងពេលដែលពលរដ្ឋលេងពិធីជះទឹក ពួកគេច្រើនជាមនុស្សវាយរិក ឬ ជាមនុស្សប្រកាន់ច្រើន ហើយភាគច្រើនជាអ្នកមានជីវភាពធូរធារ ហើយពួកគេអាចធ្វើដំណើរគ្រប់រម្មណីយដ្ឋានសប្បាយៗដែលពួកគេចង់ទៅ ។

 រីករាយចូលឆ្នាំខ្មែរ (Happy Khmer New Year)
 សួស្ដីចូលឆ្នាំខ្មែរ  (Hello Khmer New Year)
 រីករាយឆ្នាំថ្មី (Happy New Year)
 សួស្ដីឆ្នាំថ្មី  (Hello New Year)
 Songkran (សុងក្រាន) Thai pronounciation
 Sangkran (សាំងក្រាន) Khmer pronounciation from official 1896
ចូលឆ្នាំខ្មែរ: វិចារណកថា

វិចារណកថា 

 នៅពេលដែលពិធីលេងជះទឹក ដែលមានតាំងពីសម័យអង្គរត្រូវដួលរំលំ រលត់រលាយ ជាមួយនិងពិធីលេងប៉ាតម៉្សៅ ក្នុងសម័យកាលបច្ចុប្បន្ន ដោយភាពអត្មានិយមរបស់អ្នកមួយចំនួនតូចដែលចូលរួមតិះដៀលមកលើទំនៀមនេះ ក្រោយមកពិធីនេះត្រូវបានធ្លាក់ចូលក្នុងដៃប្រទេសជិតខាង អនគតនៃចូលឆ្នាំខ្មែរ មានតែពលរដ្ឋផឹកគ្រឿងស្រវឹង ស្រែកច្រៀងរាំលេងកំសាន្ត អង្គុយលេងបៀរ ចាក់អាប៉ោងគ្រប់ៗផ្ទះ ហើយបរទេសដែលមើលមកក្នុងរូបភាពបែបនេះ និងយល់ថា ជាជនជាតិមួយដែលពោពេញទៅដោយវប្បធម៌ពាលាអាវ៉ាសែ នោះហើយដែលឈានទៅរកនៃការរលាយរលត់នៃទំនៀមដូនតាយ៉ាងពិតប្រាកដ ។