លីលាវតី ភាគ​ទី​ ២: សហចរកំដរដំណើរដើរផ្លូវ

សហចរកំដរដំណើរដើរផ្លូវ

"ម្នាលឧបាសក ! ជីវិតនេះជាធម្មជាតដែលយើងមិនអាចរើសយកបានដូចចិត្តប្រាថ្នាទេ ជួនកាល យើងត្រូវ ព្រាត់ប្រាសចាកបុគ្គលដែលយើងស្រឡាញ់ បើទុកជាយើងមិនព្រាត់ព្រាកចាកគេ ក៏គេព្រាត់ព្រាកចាក​យើង​ដែរ ដូចយ៉ាងញោមព្រាត់ប្រាសចាកបទុមាវតីជាដើម ជួនកាល យើងក៏ព្រាត់ប្រាសចាករបស់ឬហេតុការណ៍ ដែលយើងស្រឡាញ់ចូលចិត្ត កាលបើកើតមានសេចក្តីព្រាត់ប្រាសហើយ សំណោកសោកសង្រេងក៏កើត​ឡើង  នេះចាត់ជាទុក្ខប្រការ ១
ក្នុងលោកនេះ អាចមានបុគ្គល របស់ ឬ ស្ថានការណ៍ជាច្រើនដែលយើងស្អប់ មិនចូលចិត្ត យើងព្យាយាម​គេចវេះ ប៉ុន្តែទីបំផុត យើងត្រូវជួបប្រទះទាល់តែបាន កាលបើជួបប្រទះហើយ ក៏កើតមានសំណោកសោក​សៅ បរិទេវនាការ នេះចាត់ជាទុក្ខប្រការមួយទៀត
មនុស្សដែលស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរបស់តណ្ហា តែងប្រាថ្នាចង់បានអ្វីៗជានិច្ច ចំណង់ដែលកើតឡើងដុត​រោលចិត្តឲ្យក្តៅក្រហាយក្រវល់ក្រវាយនោះ ក៏ចាត់ជាសន្តាបទុក្ខដែរ ប្រសិនបើយើងទទួលបាននូវអ្វីដែល យើង​ត្រូវការចង់បានសម​បំណង​ហើយ ក៏ល្មមនឹងជាសុខបានខ្លះ ប៉ុន្តែបើមិនសមបំណងវិញ តែងរងកំហកបំណង សោយទុក្ខសន្ធឹកសន្ធៃពន់ប្រមាណ នេះចាត់ជាទុក្ខប្រការ ១  
ម្នាលឧបាសក ! ការព្រាត់ប្រាសចាកបុគ្គលឬរបស់ជាទីស្រឡាញ់ក្តី ការពើបប្រទះនឹងបុគ្គលឬរបស់មិនជាទី ស្រឡាញ់ក្តី ការប៉ងប្រាថ្នាអ្វីណានីមួយមិនបានសមបំណងក្តី ទាំង ៣  ប្រការនេះក៏នាំមកនូវសេចក្តីទុក្ខ ដែលហៅថា បកិណ្ណកទុក្ខ ដែលជាទុក្ខប្រការទី ៩ បុថុជ្ជនគ្រប់រូប ដែលនៅមានសេចក្តីស្រឡាញ់ សម្អប់ ឬ លំនឹកសង្ឃឹម គ្មានផ្លូវណានឹងគេចវេះសេចក្តីទុក្ខប្រភេទនេះ បានទេ ចំណង់បើជាមហាសេដ្ឋីមានទ្រព្យពេញផែនដីក៏ដោយចុះក៏មិនអាចគេចផុតពីបកិណ្ណកទុក្ខនេះ បានដែរ
ម្នាលឧបាសក ! បើនិយាយដោយសរុប ជីវិតរាងកាយដែលប្រកបដោយខន្ធទាំង ៥ នេះ គឺជាគំនរនៃទុក្ខ ព្រោះថាទុក្ខដទៃទៀតដែលអាត្មារៀបរាប់មកនោះ កាលបើកើតឡើងក៏កើតឡើងព្រោះអាស្រ័យជីវិត​រាងកាយនេះឯង ប្រសិនបើមិនមានជីវិតរាងកាយនេះទេ ទុក្ខប្រភេទផ្សេងក៏គ្មានដែរ ព្រោះហេតុនោះ ខន្ធទាំង ៥ ទើបចាត់ជាទុក្ខប្រការចុងក្រោយ ដែលហៅថា ទុក្ខក្ខន្ធ ចាត់ជាបន្ទុកធ្ងន់ដែលយើងត្រូវពន់រែក តាំងពីថ្ងៃកើតរហូតដល់ថ្ងៃស្លាប់ មនុស្សភាគច្រើនពន់រែកខន្ធ ៥ របស់ខ្លួនមិនទាន់ល្មមទេ ថែមទាំងជួយ ពន់រែកខន្ធ ៥ របស់អ្នកដទៃទៀត បូកសរុបទៅជា ១០ ខន្ធខ្លះ ២០ ខន្ធខ្លះ ៤០ ខន្ធខ្លះ ហេតុនោះទើប ទទួលរងនូវ​សេចក្តីទុក្ខលំបាក សេចក្តីនឿយហត់ និង ទុក្ខវេទនាពន់ពេក ម្នាលឧបាសក ! ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាម្ចាស់បានត្រាស់សម្តែងទុក្ខ ១០ ប្រការដូចដែលអាត្មាបានរៀបរាប់មកដោយ ប្រការដូច្នេះឯង"

"បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ! នៅពេលបានស្តាប់លោកម្ចាស់បកស្រាយទុក្ខ ១០ ប្រការយ៉ាងល្អិតល្អន់ចប់​ហើយ ខ្ញុំកណាក៏កើតមានគំនិតឡើងថា ជីវិតទាំងពួងនេះចាត់ជាគំនរនៃទុក្ខ ចាត់ជាដំណើរការយូរអង្វែងនៃទុក្ខ គ្មានពេលណាដែលនឹងទំនេរចាកទុក្ខបានទេ ប៉ុន្តែខ្ញុំកណាក៏នៅមានសេចក្តីសង្ស័យខ្លះៗថា ហេតុអ្វីបាន​ជាមនុស្សខ្លះក្នុងលោកនេះនៅតែនិយាយថាខ្លួនមានសេចក្តីសុខ ថ្វីបើខ្លួនកំពុងតែសោយទុក្ខក៏ដោយ គេនិយាយបែបនោះព្រោះអាស្រ័យអ្វីជាហេតុ? "
"ម្នាលឧបាសក ! អាត្មាក៏ធ្លាប់បានស្តាប់ឮមកដែរថា បុគ្គលឈ្មោះនោះ ៗ តែងបន្លឺឧទានចេញមកថា ខ្លួនមាន​សេចក្តីសុខ ប៉ុន្តែលុះត្រួតពិនិត្យមើលតាមសភាពពិតទៅ ត្រឡប់ជាឃើញថា គេមិនបានទទួលសេចក្តីសុខ​ពិតទេ ផ្ទុយទៅវិញ គេសោយអារម្មណ៍ថាជាសុខ ព្រោះគេអាចបន្ទោបង់សេចក្តីទុក្ខដែលមានឲ្យថយចុះ​បានខ្លះប៉ុណ្ណោះ មានន័យថា មនុស្សយើងសោយដឹងថាសុខព្រោះទុក្ខថមថយចុះនោះឯង ឧទាហរណ៍ដូចជា បុរសម្នាក់អត់បាយមកជាច្រើនថ្ងៃហើយ គេត្រូវគម្លានដុតរោល បានទទួលសេចក្តីទុក្ខពន់ប្រមាណ នៅខណៈ នោះគេក៏បានរងទុក្ខដែលកើតពីគម្លាននោះ នៅពេលដែលគេបានបរិភោគអាហារទាល់តែឆ្អែតស្កប់ស្កល់​ហើយ គម្លានរបស់គេក៏សោះសាធូរស្បើយទៅ ពេលនោះឯងគេក៏សោយដឹងថាសុខ ប៉ុន្តែនោះគ្រាន់តែជា សំណោយបណ្តោះអាសន្នដែលកើតឡើងនៅពេលគម្លានត្រូវកម្ចាត់បង់បានប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែនៅពេលដែល​អាហារដែលគេបរិភោគទៅនោះត្រូវរំលាយអស់ទៅ គម្លានក៏វិលត្រឡប់មកឆាឆៅគេទៀត ធ្វើឲ្យគេរងទុក្ខ តទៅទៀត ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីទុក្ខទើបចាត់ជាគ្រឹះស្ថានដើមរបស់ជីវិត សេចក្តីសុខគ្រាន់តែជា សេចក្តីទុក្ខ​ដែល​ត្រូវបានបន្ទោបង់ឲ្យថយចុះប៉ុណ្ណោះ"
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ ! ខ្ញុំព្រះករុណានិងចូឡពលបានសន្ទនាគ្នាតទៅទៀតអំពីរឿងទុក្ខ រហូតដល់រសៀលណាស់ហើយទើបឈប់ ខ្ញុំព្រះករុណាសង្កេតឃើញថា ចូឡពលសោយអារម្មណ៍ស្រស់ ស្រោង​ជាងមុន មានសេចក្តីសុខឃើញបានយ៉ាងច្បាស់ មនុស្សក្នុងលោកតែងរងទុក្ខព្រោះមិនស្គាល់ទុក្ខ សម្លឹងមើលជីវិតក្នុងជ្រុងនៃសុខតែម្យ៉ាង មិនត្រៀមខ្លួនទទួលស្វាគមន៍ទុក្ខ នៅពេលទុក្ខកើតឡើង ក៏ស្រមុតចិត្ត ខូចចិត្ត ចំបែងចិត្ត ខ្ញុំព្រះករុណាសង្កេតឃើញថា ចូឡពលជាយុវជនឈ្លាសវៃ និងមានបុណ្យ បារមីគួរសម ព្រោះគ្រាន់តែស្តាប់ខ្ញុំព្រះករុណាបកស្រាយរឿងទុក្ខ គេក៏អាចបន្ទោបង់សេចក្តីទុក្ខរបស់ខ្លួន​ឯងបានយ៉ាងច្រើន ។

"បពិត្រព្រះតេជគុណដ៏ចម្រើន ! " ចូឡពលនិយាយនឹងខ្ញុំព្រះករុណា "គ្រាន់តែបានស្គាល់ទុក្ខ ១០ យ៉ាង ដែលព្រះតេជគុណសម្តែងឲ្យស្តាប់ ខ្ញុំកណាក៏ធូរស្បើយចិត្តយ៉ាងច្រើន ព្រោះហេតុផល ២ យ៉ាង គឺ ទី ១ ខ្ញុំកណាបានដឹងថា ជីវិតពោរពេញទៅដោយទុក្ខ នៅពេលដែលខ្ញុំកណារងទុក្ខនោះ វាមិនមែនជារឿងចម្លែក អស្ចារ្យ ឬ ពិសេសអ្វីទេ ប៉ុន្តែជារឿងធម្មតាសុទ្ធសាធ នៅពេលឃើញថាជារឿងធម្មតា ខ្ញុំកណាក៏មិននាំពា នឹងទុក្ខ ធ្វើឲ្យសប្បាយចិត្តច្រើនឡើង ទី ២ នៅពេលដឹងថាសាមញ្ញជនគ្រប់រូបក្នុងលោកសុទ្ធសឹងតែពុនរែក ទុក្ខ ១០ ប្រការស្មើៗទាំងអស់ ធ្វើឲ្យខ្ញុំកណាធូរស្បើយចិត្តថា ខ្លួនមិនមែនរងទុក្ខតែម្នាក់ឯងទេ ប៉ុន្តែមាន​សមមិត្ររួមទុក្ខពេញផែនដី ខ្លួនមិនមែនជាបុគ្គលពិសេសដែលអភព្វជាងអ្នកដទៃនោះទេ ផ្ទុយទៅវិញ ថែម​ទាំងល្អប្រសើរជាងអ្នកដទៃជាច្រើនទៀត ត្បិតថាខ្ញុំកណាបាត់បង់បទុមាវតីតែម្នាក់ ប៉ុន្តែនាងបដាចារាបាត់បង់ ទាំងស្វាមី ទាំងកូនតូច ទាំងមាតាបិតា ទាំងបងប្រុស ទាំងផ្ទះសម្បែង នៅពេលគិតឃើញបានយ៉ាងនេះ ខ្ញុំកណាក៏យល់ឃើញថា ទុក្ខរបស់ខ្លួនឯងជារឿងតូចតាចមិនធំដុំអ្វីទេ ទើបបានសប្បាយចិត្តឡើង"
កាលបើឃើញថា សប្បាយចិត្តច្រើនហើយ ខ្ញុំព្រះករុណាទើបសួរចូឡពលថា "ឧបាសក ! ញោមនៅមាន បំណងនឹងចូលគាល់ព្រះបរមសាស្តាទៀតទេ? "
"នៅមាន ព្រះតេជគុណ ! ខ្ញុំកណានៅមិនទាន់ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញទេ លុះត្រាតែបានចូលគាល់និងបានស្តាប់ព្រះ ធម្មទេសនានៅចំពោះព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះបរមសាស្តាព្រះអង្គនោះសិន ខ្ញុំកណាជឿជាក់ថា បើបានស្តាប់​ព្រះធម៌របស់ព្រះអង្គ សេចក្តីទុក្ខរបស់ខ្ញុំកណាមុខជានឹងបាត់អស់ទៅមិនខាន ព្រោះគ្រាន់តែបានសន្ទនាជា មួយនឹងព្រះតេជគុណដែលជាសាវ័ករបស់ព្រះអង្គ ក៏អាចបន្ទោបង់ទុក្ខបានច្រើនដល់ម្លេះទៅហើយ"
បើឧបមាថា ពេលនេះ ព្រះអង្គប្រថាប់នៅក្នុងនគរផ្សេងដ៏ឆ្ងាយលន្លោច តើញោមនឹងធ្វើយ៉ាងណា? ញោមនឹងធ្វើដំណើរទៅចូលគាល់ព្រះអង្គដល់នគរនោះឬរង់ចាំរហូតដល់ព្រះអង្គយាងត្រឡប់មកក្រុង រាជគ្រឹះវិញ?
យុវកម្លោះមើលទៅដូចជាមុខស្រងូតបន្តិច សម្លឹងមើលមុខខ្ញុំព្រះករុណាយ៉ាងងឿងឆ្ងល់ ហើយនិយាយថា
"ព្រះតេជគុណចង់មានថេរដីកាថា ពេលនេះព្រះបរមសាស្តាមិនបានប្រថាប់នៅឯវត្តវេឡុវ័នអញ្ចឹងឬ?"
"ត្រឹមត្រូវហើយ ឧបាសក ! ពេលនេះ ព្រះអង្គប្រថាប់នៅឯក្រុងកោសម្ពីឯទិសនិរតីជាច្រើនរយយោជន៍ ប៉ុន្តែបានដំណឹងមកថា ព្រះអង្គនឹងយាងមកក្រុងរាជគ្រឹះនៅមុនរដូវវស្សាឆ្នាំនេះ "
ចូឡពលអង្គុយឈ្ងោកមុខចុះស្រមឹម ដកដង្ហើមធំដោយកំហកបំណង មួយស្របក់ធំកន្លងទៅ ទើបងើយ មុខឡើងសម្លឹងមើលខ្ញុំកណានិងនិយាយយ៉ាងញឹម ៗថា
"បពិត្រព្រះតេជគុណដ៏ចម្រើន ! ប្រសិនបើព្រះតេជគុណប្រាប់ពត៌មាននេះដល់ខ្ញុំកណាតាំងពីជួបគ្នាដំបូង ម្លេះ ខ្ញុំកណាប្រហែលនឹងខកបំណងនិងរងទុក្ខទ្វេឡើង ប៉ុន្តែឥឡូវនេះខ្ញុំណាយល់ច្បាស់ហើយថា កំហកបំណងជារឿងធម្មតាសម្រាប់ជីវិត នៅពេលបានដំណឹងខកបំណងនេះ ទើបធ្វើខ្ញុំកណាខកចិត្តតិច តួចប៉ុណ្ណោះ  ណ្ហើយចុះ ! ខ្ញុំកណានឹងនៅរង់ចាំព្រះអង្គឯក្រុងរាជគ្រឹះ ទម្រាំនឹងព្រះអង្គយាងត្រឡប់​មកវិញ  ខ្ញុំកណាមិនអាចធ្វើដំណើរទៅក្រុងកោសម្ពីបានទេ ព្រោះខ្ញុំកណាមិនស្ទាត់ជំនាញក្នុងការធ្វើ ដំណើរផ្លូវឆ្ងាយ ម្យ៉ាងទៀត នៅពេលដែលខ្ញុំកណាធ្វើដំណើរទៅក្រុងកោសម្ពី អាចនឹងមិនបានចូលគាល់ ព្រះអង្គក៏បាន ព្រោះព្រះអង្គអាចយាងទៅកាន់ទីផ្សេងមុន នៅឯក្រុងរាជគ្រឹះខ្ញុំកណាក៏មានញាតិ ១ ផៅដែរ  ខ្ញុំកណានឹងទៅស្នាក់នៅជាមួយនឹងញាតិនោះរង់ចាំលុះត្រាតែព្រះបរមសាស្តានឹងយាងមក"