navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រាសាទភ្នំជីសូរ: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
សិលាចារឹកនៅមេទ្វារហោត្រៃខាងជើងនេះខូចខាតច្រើនកន្លែងហើយមួយវិញទៀតអក្សរក៏ខ្វៀកពុំស្មើដៃណាស់ណាទេ។ រីឯផ្ទៃសាច់ថ្មវិញក៏គេពុំបានរំលីងម៉ត់ល្អដែរ។ ដូច្មេះហើយបានជាសំណៅនៅលើក្រដាសផ្តិតពុំសូវច្បាស់សោះធ្វើឱ្យលំបាកមើលនៅច្រើនកន្លែង។ សិលាចារឹកលេខ K.៣២ ចុះកាលបរិច្ឆេទ ឆ្នាំ១០៣៨សក ត្រូវនឹងឆ្នាំ១១១៦នៃគ.ស បានរៀបរាប់ថា ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានតែងតាំងយោគិនឈ្មោះ ភិនកាល ដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ពថែរក្សានៅកម្រជគតស្រីសូរ្យបវ៌្វតGeorge Coedés, 1942, Inscription du Cambodge, pp.136-139។ សិលាចារឹក អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវបានរកឃើញនៅលើភ្នំជីសូរទាំងអស់មានចំនួន៤ គឺបីផ្ទាំងជាគោលដោយខ្លួនៗពីគ្នា និងមួយផ្ទាំងទៀត ចារជាប់នឹងស៊ុមទ្វារ។ សេចក្តីក្នុងសិលាចារឹកទាំងអស់នេះមានចុះនាមព្រះមហាក្សត្របីព្រះអង្គគឺព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ (១០០២-១០៤៩) ព្រះបាទធរណិន្ទ្រវរ្ម័នទី១ (១១០៧-១១១៣) ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ (១១១៣-១១៤៥) ដែលជាហេតុនាំឱ្យចាប់សេចក្តីបានថាព្រះមហាក្សត្រទាំងបីព្រះអង្គនេះមានការជាប់ទាក់ទងក្នុងដំណើរកសាងបុរាណវត្ថុនេះជាប្រាកដ។ សិលាចារឹកបណ្ឌិតសិវាចារ្យបានចារថា កាលនោះ ៩៣៩ សករាជ (ឆ្នាំ១០១៧)​ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ លោកបណ្ឌិត្យសិវាចារ្យបានចូលបំពេញបព្វជ្ជាក្នុងសាសនាព្រាហ្មណ៍ ស្ថិតនៅក្នុងទីអាស្រមមួយកន្លែងឈ្មោះ យោគេន្ទ្រល័យ  ដែលពួកអ្នកមានសទ្ធាជំនាន់នោះបានចូលរួមគ្នាកសាងឡើងនៅលើកំពូលភ្នំ(ភ្នំជីសូរ) ។ បន្ទាប់មកមានមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ម្នាក់នាម គម្តែងអញ ស្រីវិរិន្ទ្រ ដែលជាអ្នកឧបត្ថម្ភអាស្រមបទ យោគេន្ទ្រល័យ  និងជាអាស្រមរបស់លោកបណ្ឌិត សិវាចារ្យ លោកបានផ្តើមគំនិតរើសតាក់តែងអាស្រមឱ្យបានធំថ្កុងថ្កើនរុងរឿង។ កិច្ចការដ៏ធំនេះ ធ្វើទៅបានលុះត្រាតែមានមធ្យោបាយគ្រប់គ្រាន់បានជាលោកបណ្ឌិត សិវាចារ្យ និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ ស្រីវិរិន្រ្បានមូលមតិគ្នាធ្វើគំរោងការមួយ ដាក់ថ្វាយព្រះមក្សត្រទ្រង់ពិនិត្យ ដើម្បីសុំព្រះរាជានុញ្ញាត និងសុំព្រះរាជបូបត្ថម្ភhttps://www.elibraryofcambodia.org/ebook/rerng-prasart-phnom-jiso/។
ប្រាសាទភ្នំជីសូរ: ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ

ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ 
ដើម្បីធ្វើដំណើរទៅកាន់ភ្នំជីសូរ គេអាចប្រើប្រាស់មធ្យោបាយពីរបែប តាមរយៈផ្លូវជាតិលេខ២ និងតាមរយៈផ្លូវដែកភ្នំពេញកំពង់សោម បន្ទាប់មកដល់បំបែកថ្នល់ទទឹង ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរតាមផ្លូវថ្នល់កៅស៊ូ កាត់តាមផ្សារបត់រកា បន្តិចយើង និងមកដល់ភ្នំជីសូរ។ នៅពេលភ្ញៀវទេសចរធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាតិលេខ២ ពេលមកដល់ស្ពានដែកដែលជាព្រុំកំណត់រវាងស្រុកកណ្ដាលស្ទឹងនៃខេត្តកណ្ដាលនិងស្រុកបាទីនៃខេត្តតាកែវ ភ្ញៀវទេសចរនិងមានអាម្មណ៍ថាខេត្តតាកែវមានការអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងជឿនលឿនគ្រប់វិស័យដូចជា វិស័យគេហដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ឋផ្លូវថ្នល់ វិស័យសុខាភិបាល វិស័យកសិកម្ម វិស័យឧស្សាហកម្ម   វិស័យអប់រំ និងផ្នែកពុទ្ឋចក្រផងដែរ។
ប្រាសាទភ្នំជីសូរ: យោបល់

យោបល់ 
ប្រាសាទភ្នំជីសូរពិតជាកេរ្ដិ៍ដំណេលដ៏វិចិត្រ ដែលមិនអាចគណនាបាន វាគឺជាមរតកដែលបន្សល់ទុកពីសំណាក់បុព្វបុរសខ្មែរ ក្នុងការទុកជាទីសក្ការៈបូជាដល់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ។ ប្រាសាទបានផ្ដល់នូវតម្លៃពីរ ចំពោះកូនចៅជំនាន់ក្រោយគឺ តម្លៃខាងក្នុងនៃប្រាសាទដូចជា ការបង្ហាញនូវកាលសម័យអតីកាលមួយដែលប្រទេសកម្ពុជាមានភាពរុងរឿងលើសគេ ម្យ៉ាងទៀតបានបង្ហាញឳ្យកូនចៅជំនាន់ក្រោយមានស្មារតី ស្នេហាជាតិមាតុភូមិ រួបរួម សាមគ្គី ក្នុងការសាងសង្គមជាតិប្រកបដោយស្មារតីជាតិនិយម លើសពីនេះប្រាសាទបានបង្ហាញសំណង់ស្ថាបយកម្ម ដែលមានការគិតគូរសិក្សាប្រកបដោយបញ្ញាស្មារតីខ្ពស់ លើសគេ។ ចំណែកតម្លៃខាងក្រៅ មានដូចជា ប្រាសាទបានផ្ដល់កម្រៃឥតរីងស្ងួតសម្រាប់ប្រជាជាតិកម្ពុជាតាមរយៈវិស័យទេសចរណ៍ ក្នុងការលក់សេវាកម្មនិងផលិតផលនានា ម្យ៉ាងទៀតប្រាសាទបានតំណាងជាមន្ទីរព្រទ្យសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាក្នុងការរស់នៅរបស់ភ្ញៀវជាតិនិងអន្តរជាតិ តាមរយៈការមកទស្សនា កំសាន្ត សិក្សាស្រាវជ្រាវ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរបរិយាកាសក្នុងការរស់នៅ   និងការបង្កើតភាពស្និតស្នាលនៅក្នុងក្រុមគ្រួសារជាដើម។
យោងតាមរយៈសារៈប្រយោជន៍ដែលបានផ្តល់ដោយប្រាសាទភ្នំជីសូរ ក៏ដូចប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងនាមយុវជនជំនាន់ក្រោយក៏ដូចជារូបខ្ញុំបាទ ត្រូវតែខិតខំ ថែរក្សា ការពារ និងអភិរក្សនូវប្រាសាទបុរាណដែលបុព្វបុរសខ្មែរ បានបន្សល់ទុករហូតដល់ពេលបច្ចុប្បន្នតាមរយៈ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ចូលរូមផ្សព្វផ្សាយ និងការចូលរួមសកម្មភាពនានានៅពេលទៅទស្សនាប្រាសាទបុរាណដូចជា ការមិនបោះសំរាម ការមិនប៉ះពាល់សម្លាក់ជាដើម។
ជាទីបញ្ចប់ប្រាសាទភ្នំជីសូរពិតជា បានផ្ដល់នូវសារៈប្រយោជន៍ជាច្រើនចំពោះប្រជាជាតិកម្ពុជា ក្នុងនាមយើងជាកោសិកាប្រជាជាតិកម្ពុជា ត្រូវផ្តល់សារៈប្រយោជន៍និងតម្លៃជូនប្រាសាទបុរាណវិញ មិនត្រូវគិតពីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ហើយធ្វើឳ្យមានប៉ះពាល់ដល់ប្រាសាទនោះឡើយ ត្រូវមានស្មារតីស្នេហាជាតិមានតុភូមិ របស់ខ្លួន និងលើកតម្កើនវប្បធម៌ អរិយធម៌ឳ្យបានរុងរឿង ដូចសុភាសិតមួយពោលថា វប្បធម៌រលាយជាតិរលត់ វប្បធម៌ពុណ្ណរាយណ៍ជាតិថ្កុងថ្កើន។
ប្រាសាទភ្នំឈ្ងោក: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
<ប្រាសាទភ្នំឈ្ងោកសម័យវប្បធម៌សម័យចេនឡា ក៏ដូចជាសម័យនគរដែរ គេឃើញមានការគោរពសក្ការ:នូវរូងភ្នំដែលមានលក្ខណ: ពិសិដ្ឋក្នុង ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន ។ លក្ខណ:ពិសិដ្ឋនៃរូងភ្នំទាំងនោះអាចឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយ:វត្តមាននៃប្រសាទឥដ្ឋមួយចំនួន ។ ខុសពីប្រសាទភ្នំខ្យងដែលស្ថិតនៅក្នុងរូងភ្នំ ប្រាសាទភ្នំឈ្ងោកនៅខេត្តកំពតជាប្រាសាទឥដ្ឋសុទ្ធសាធ ហើយមានលក្ខណ:ពិសេសត្រង់ថា ប្រាសានេះត្រូវបានកសាងឡើងនៅក្នុងរូងភ្នំដែលស្ថិតនៅខ្ពស់ពីដីយ៉ាងហោចណាស់ក៏ ៤០ម៉ែត្រដែរ ។ គឺលក្ខណ:ពិសេសនេះហើយដែលធ្វើអោយប្រាសាទនេះមានមហិទ្ធិឬទ្ធិ និងកេរ្តិ៏ឈ្មោះល្បីល្បាញក្នុងអតីតកាល ។ ម្យ៉ាងទៀតរមណីយដ្ឋាននេះជាបូជនីយដ្ឋានយ៉ាងសំខាន់ ក្នុងសម័យមួយដែលជនជាតិខ្មែរយើងនៅកាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនា។
នៅពេលដែលយើងឈានជើងចូលក្នុងប្រសាទឥដ្ឋនេះ យើងប្រទះឃើញលិង្គថ្មថម្មជាតិមួយដុះចេញពីបាតភ្នំ ស្ថិតនៅចំកណ្តាលប្រាសាទ ។ យើងអាចបញ្ជាក់បានថា លិង្គថ្មដ៏ចំលែកនេះដើមឡើយមានទ្រោនី(យោនី)ទ្រ ប៉ុន្តែឥលូវត្រូបាក់បែកជាបី កំណាត់ រួចត្រូវគេយកទៅចោលនៅប្រាសាទខាងស្តាំ ។ ថ្មីៗនេះវាត្រូវបានឆ្មាំនៅភូមិយកចំនែកយោនីទៅជួសជុល ហើយដាក់នៅកន្លែងដើមវិញ ពោលគឺបានបញ្ចូលលិង្គឲ្យដូចសភាពដើមវិញ។
បើប្រៀបធៀបប្រាសាទភ្នំឈ្ងោកទៅនិងប្រាសាទអាស្រមមហាឬសីអាចអោយដឹងថាប្រាសាទនេះមានឥទ្ធិពល វប្បធ៌មអង្គរបុរី ។ ការស្ថា បនាប្រាសាទនេះក្នុងរូងភ្នំ គឺជាបង្ហាញនូវទស្សនសំយោគនៃមនោគមវិជ្ជារវាងជំនឿខ្មែរក្នុងភូមិភាគនេះ និងជំនឿបែបឥណ្ឌា និយម ។ ការពិតការបូជាភ្នំបានកើតឡើងមុនសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រម្លេះ ។ បើពិនិត្យអោយល្អិតល្អន់ទៅ បានឃើញថាប្រាសាទនេះមានតួប្រាង្គតែមួយគត់ ហើយត្រូវបានកសាងលើឃើនមួយផ្អិបជាប់នឹងជញ្ជាំងភ្នំដោយចែកចេញជាពីរផ្នែក ។ ផ្នែកខាង
លើមានដំបូលមួយមានជំរាលបួន ដោយមានកំពូលជំទីតពីលើយ៉ាងសង្ហា ។ ប្រសាទនេះមានសណ្ឋានដូចមើមខ្ទឹម គួអោយគយគន់ក្រៃលែង ។ រីé នៅខាងក្រោមគេសង្កេតឃើញមានក្បាច់ជាបន្ទាត់ផ្តេកឆ្នូតៗ ដូចនៅក្រោមប្រាសាទសំបូរព្រៃគុគ ឬប្រាសាទគោគព្រះធាតុដែ ។ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅក្នុងលរចនាបទ្មលាបរវ័ត ចុងសតវត្សទី ៦ និងដើមសតវត្សទី ៧ នៃគ្រឹស្តសរាជ ។ លក្ខណ:របស់ផ្តែគឺក្បាច់ផួងមាលារំយោលជាឆ្នួតធ្នូ ហើយនៅចំកណ្តាលផ្តែរគេឈើញមានរង្វង់មូលមួយដែលពុំទាន់មានក្បាច់ក្បូនៅឡើយ ។ សូមជំរាបឡើងវិញថា នៅមានប្រាង្គប្រាសាទ ពីរទៀតយ៉ាងសំខាន់ដែរ ក្នុងខេត្តកំពត មួយនៅជិតទូកមាស គែប្រាសាទទ្រទ្រង់ និងមួយទៀតនៅភ្នំខ្យង ដែលមានអាយុកាលមិនខុសគ្នាប៉ុន្មានជាមួយប្រាសាទ ភ្នំឈ្ងោក គឺប្រាសាទភ្នំខ្យង ។
ប្រាសាទភ្នំឈ្ងោក: វត្ថុតាងស្តីពីចំណាស់់នៃប្រាសាទឥដ្ឋភ្នំ ឈ្ងោក (ភ្នំងោក)

វត្ថុតាងស្តីពីចំណាស់់នៃប្រាសាទឥដ្ឋភ្នំ ឈ្ងោក (ភ្នំងោក)
សូមរំលឹកថា ប្រសាទភ្នំឈ្ងោកដែលស្ថិតនៅក្នុងរូងភ្នំមួយនៅចង្កេះភ្នំឈ្ងោកមានទីតាំងនៅក្នុងភូមិតរពាំងព្រីង ស្រុក កំពត ខេត្ត កំពត ។ ប្រាសាទរូងនេះត្រូវបានអ្នកប្រជ្ញខាងបុរណវិជ្ជាចាត់តទុកថាជាប្រាសាទមុនអង្គរ ដោយហេតុថាទម្រង់ទ្រង់ទ្រាយរាជប្រសាទឥដ្ឋនេះមានលក្ខណ:ស្រដៀងទៅនឹងប្រាសាទថ្មអាស្រមមហាឥសី នៅក្បែប្រាសាទភ្នំដា ក្នុងខេត្ត តាកែវ និងប្រសាទហាន់ជ័យនៅខេត្តកំពង់ចាម បច្ចុប្បន្ន ។ មួយវិញទៀតចំណាស់អស់ប្រាសាទឥដ្ឋខាងលើនេះ ក៏អាចគូសបញ្ជាក់តាមរយ:ផ្ទាំងសិលាចារិកមួយផ្ទាំង ដែលត្រូវបានសិក្សាដោយ លោកអៃម៉ូនីញ៉េរ នៅឆ្នាំ ១៩០១ និងសំនបំណែកកុលាលភាជន៏បុរាណជាច្រើន និងស្នានទ្រោនិថ្មមួយ ដែលទើបតែត្រូវបានរកឃើញនៅពេលថ្មីៗនេះ។ស្នានទ្រោនិដេលជាយោនីរបស់ព្រះសិវសិង្គធម្មជាតិជាថ្មតំណាងអង្គជាតិព្រះនាង ឧមា ដែលត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងដើមសម័យ វប្បធម៌ចេនឡា ។ ម្យ៉ាងវិញទៀតការសិក្សារបៀបប្របធៀបលក្ខណ:នៃប្រសាទរូងភ្នំឈ្ងោក ឬភ្នំងោកនេះទៅនឹងប្រាសាទផ្សេងៗéទៀតជាច្រើនក្នុងតំបន់ ហើយដោយឡែកប្រាសាទភ្នំខ្យង ក៏អាចបង្ហាញនូវអាយុកាលរបស់បូជនីយដ្ឋាន បែបព្រហ្មញ្ញសាសនារបស់យើងផងដែរ ។ ព្រោះភាពស្រដៀងគ្នានៃក្បាច់ក្បូរចនារវាងវត្ថុសិល្ប:ពុំមែនជាការចៃដន្នឡើយ ក៏ប៉ុន្តែជាការកំនត់នៅកាលបរិច្ឆេត នៃប្រាសាទយ៉ាងប្រាកដ ។ភស្តតាងជាវត្ថុសំខាន់មួយទៀត គែបំណែកនៃកុលាលភាជន៏ ដែលនៅខាងមាត់មានលំអរដោយក្បច់ឆ្នូតព៌ណក្រហម ដូចដែលគេធ្លាប់ជួបនៅ អង្គរបុរី នៅស្ថានីយន៏ស្នាយ និងនភៅប្រសាទកំពុងព្រះ រួមទាំងនៅព្រែកតាគាំ ជ្រួយចង្វាជាដើម ។បើគេប្រៀបធៀបបំណែកកុលាលភាជន៏  ទៅនឹងបំណែក ឆ្នាំង ក្រឡកណ្ឌីបុរាណនៅប្រាសាទរូងភ្នំឈ្ងោកគេក៏អាចដឹងថា សមិទ្ធិផលខាងបុរាណវិទ្យា ពិតេះជាមានអាយុកាលរាប់ពាន់ឆ្នាំហើយដែរ ពោលគឺមិនមែនទើបតែពុំមែនទើបតែកើតមាននាពេលមិនយូឆ្នាំនោះទេ ។ ព្រោះអស្ថេភាពខាងនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមនាសម័យក្រោយអង្គរ ដូចជាចម្បាំវាទីរបស់កងទ័ព្ធយួន  គួបផ្សំជាមួយការផ្លាស់ប្តូប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងពីព្រហ្មញ្ញសានាទៅជាព្រះពុទ្ធសានានាសម័យក្រោអង្គរ ពុំអាចផ្តល់លិទ្ធភាពដល់ជនជាតិខ្មែរក្នុងការកសាងប្រាសាទសម្រាប់ការគោរពសក្ការបូជាដល់អទិទេពខាងព្រហ្មញ្ញសានាបាននៅឡើយ។សរុបសេចក្តីមក ការដែលប្រាសាទឥដ្ឋភ្នំ ឈ្ងោកត្រូវបានស្ថាបនាឡើងដោយព្រះសង្ឃនៅសតវត្សទី ១៨ នៃគ្រឹស្តសរាជ មិនមានលក្ខណ:សមស្របឡើយ ។ ចំពោះលោកអៃម៉ូនីញេរ(Aymonier , I, 153-154)ដែលបានសិក្សាប្រសាទនេះមុនគេ ចំណាស់របស់ប្រសាទភ្នំឈ្ងោអាចបញ្ជាក់តាមរយោះសិលាចារិកមួយនាសតវត្សទី ៧ ដែលព៌ណនាអំពីតង្វាយទៅព្រះសិវ:ដែលមានព្រះនាមថា អុត្បននេស្វរ: ។ ក៏ប៉ុន្តែចំពោះយើងស្ថិតនៅចុងសតវត្សទី៦ ដើម សតវត្សទី៧ នៃគ.សដោយសាក្បច់ផ្តែរមួយស្តិតនៅក្នុងរចនាបទ្មថលាបរិវត្ត ៕
ប្រាសាទភ្នំដា: ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត 
ប្រាសាទភ្នំដាជាមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិព្រែកតាផ ឃុំគោកធ្លក ស្រុកអង្គរបុរី ខេត្តតាកែវ និងស្ថិតនៅខាងកើតទីរួមខេត្តតាកែវ ដែលមានចម្ងាយ ១០២គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញ និង២៤គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តតាកែវតាមផ្លូវព្រែកជីក។ ម្យ៉ាងទៀតយើងអាចធ្វើដំណើរបន្តពីប្រាសាទភ្នំជីសូរទៅទិសខាងកើតសំដៅទៅទីរួមស្រុកព្រៃកប្បាសរហូតដល់ព្រៃល្វាររួចបត់ស្តាំតាមផ្លូវកៅស៊ូទៅត្រង់រហូតដល់ភ្នំដាតែម្តង។ ប្រាសាទភ្នំដាមានភូមិសាស្រ្តលិចទឹកប្រាំមួយខែ និងគោកប្រាំមួយខែដែរ។ បច្ចុប្បន្នប្រាសាទភ្នំដាជាប្រាសាទមួយដែលមានភាពចាស់ទ្រុឌទ្រោមតាមរបៀបបុរាណដែលបានបន្សស់ទុកតាំងពីយូរណាស់មកហើយ។ ប៉ុន្តែប្រាសាទនេះជាប្រសាទមួយដែលមានភ្ញៀវទេសចរជាច្រើនតែងតែទៅចូលទស្សនាគ្រប់ពេលវេលាទាំងអស់ ព្រោះវាប្រកបដោយទាសភាពទឹកទន្លេដែលហ៊ុំព័ទ្ធនារដូវវស្សាប្រៀបបីដូចជាកោះមួយដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលសមុទ្រដូននោះដែរ។ ម៉្យាងវិញទៀតមានព្រៃឈើដុះព័ទ្ធជុំវិញមានពណ៌បៃតងខៀវស្រងាត់អមទៅដោយសំលេងរ៉ៃយំរន្តំនារដូវស្លឹកឈើលាស់។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះមានប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់នោះជាពិសេសប្រជាជនដែលរស់នៅជុំវិញជើងភ្នំដានេះតែម្ដង ដែលមានភាពរួសរាយរាក់ទាក់ចំពោះបណ្ដាភ្ញៀវទេសចរ ដែលបានចូលទៅ ទស្សនាតំបន់នោះតែម្ដងសៀវភៅ តំបន់ទេសចរណ៍នៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បោះពុម្ពលើកទី២ ឆ្នាំ២០១៥ ដោយលោក កែវ ភួង ទំព័រទី៥៥-៥៧។។ ប្រាសាទភ្នំដាមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងរាជធានីនរវរនគរ និងមានឈ្មោះជាភាសាចិនណាហ្វូណាសៀវភៅ សិក្សាសង្គមថ្នាក់ទី១០ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ឆ្នាំ២០១៧ ទំព័រទី១៣១។
ប្រាសាទភ្នំដា: រឿងនិទាន

រឿងនិទាន 
thumb|ប្រាសាទអាស្រមឥសី
ប្រវត្តថាកាលពីព្រេងនាយទឹកដីគោតថធ្លកជាមហាសមុទ្រដ៏ធំធេងមួយ ដែលមិនមានមនុស្សណាម្នាករស់នៅឡើយកាលសម័យថ្ងៃមួយក៏មានស្ដេចមូយព្រះអង្គដែលរសាត់អណ្ដែតតាមកបាល់ក៏មកកល់និ ងកោះមួយដែលនាពេលបច្ចប្បន្នមានឈ្មោះថាភ្នំបុរីនេះឯង(កោះគោកធ្លក)នៅរាត្រីថ្ងៃមួយក៏មានប្តរធីតារបស់ស្ដេចនាគគឺនាងលីវយី ឬដែលហៅថានាងនាគក៏បាននាំបរិវាមកលើឆ្នេរសមុទ្រនៃកោះគោកធ្លកនេះតែម្ដងដែលនៅក្នុងពេលដែលបុត្រធីតារបស់ស្ដេចនាគគឺព្រះនាងលីវយីកំពុងតែមុជទឹកប្រលែងគ្នាលេងជាមួយនិងបរិវានោះក៏ព្រះថោងបានលបលួចមើលឃើញព្រះនាងរួចក៏ចាប់ចិត្តស្រាលាញ់នាងនាគនេះតែម្ដង។ ដោយសេក្ដីស្នេហារបស់នាងនាគនិងព្រះថោងដែលជាមនុស្សធម្មតាលុះឈានដល់ជីវិតអាពាហ៏ពិពាហ៏ក៏មានការត្ដៅក្រហាយដល់ពពួកទេវត្តានាស្ថានលើដែលព្រះអង្គខ្លាចនៅពេលដែលព្រះថោងនិងនាងនាគដែលរៀបការនិងគ្នាហើយនោះឈ្លោះប្រកែកគ្នានិងខ្លាចនាងនាគខាំសម្លាប់ព្រះថោងដែលជាមនុស្សធម្មតាព្រះឯឱ្យព្រះឥន្ទក៏ទ្រង់យាងចុះមកកោសធ្មេញនាងនាគដែលជាសត្វនាគកុំឲថ្ងៃក្រោយមានពិសអាចខាំសម្លាប់ព្រះដែលជាស្វាមីរបស់ព្រះនាង។ ហេតុដូនេះទើបមានពីធីធ្វើធ្មេញបំពេញលក្ខិណាដល់កូនប្រុសស្រីនៅពាលដែលមានពីថីមង្គលការកើតឡើងក៏ក្លាយជាប្រពៃណីទំនាមទំលាស់របស់ប្រជាជនខ្មែរនាពេលបច្ចប្បន្ននេះតែម្ដងទៅ។ ក្រោយមកនៅពេលដែលស្ដេចភុជង្គនាគដែលជាព្រះបីតារបស់ព្រះនាងលីវយីបានរៀបអាពាហ៏ពិពាហ៏ឱ្យកូនចប់រួចរាល់ហើយព្រះនាងលីវយីក៏នាមព្រះថោងដែលជាស្វាមីទៅលេងព្រះបរមរាជវាំងរបស់ខ្លួននៅពេលនោះដោយសារព្រះថោងជាមនុស្សលោកធម្មតាមិនអាចហែកទឹកបានក៏នាងនាគឱ្យព្រះថោងតោងស្បៃនាងដើម្បីមុជចុះទៅស្ថានរបស់ខ្លួនកុំឱ្យព្រះថោងមានផលលំបាកដែលនេះក៏ជាទំនាមទំលាប់របស់ខ្មែនៅពេលចុងក្រោយនៃអស់អោយក្លាយជាផ្ទៃដីក្នុងគោលបំណងក៏សាងប្រសាទជូនជាចំណងដៃអោយបុត្របុត្រីរបស់ខ្លួនដែលទើប និងរៀបការហើយព្រះព្រះថោជាមនុស្សលោកធម្មតាមិចអាចរស់នៅក្នុងសមុទ្របានដូចជានាងនាគនោះបានទេ។ ហើយដោយសារតែប្រវត្ដ៏ច្រើនរាប់មិនឈ្នះនេះរបស់ប្រាសាទភ្នំដានេះក៏បានទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៏ជាច្រើនមកទស្សនានិងជាពិសេសនោះមានបណ្ដាអ្នកបុរាណវិទូជាច្រើនចូលមកទស្សនានិងស្រាវជ្រាវពីប្រវត្តិនោះតែម្តង។
ប្រាសាទភ្នំដា: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
សិលាចារឹកភ្នំដាលេខ K-៥៤៩ គ្មានចុះកាលបរិច្ឆេទ ក៏ប៉ុន្តែប្រហែលសតវត្សរ៍ទី៦ បានរៀបរាប់ពីព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័ន និងមានឈ្មោះព្រះវិស្ណុមួយចំនួនដែលគេរកឃើញនៅក្នុងល្អាងជុំវិញភ្នំដាMichael Vickery, 2001-2002 History of Cambodia,p.19។ សិលាចារឹកចាស់ជាងគេ សរសេរជាភាសាខ្មែរគឺ សិលាចារឹកអង្គរបូរីលេខK-៦០០ ដែលមានដាក់កាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ៦១១នៃគ្រឹស្តសករាជ។ ក្រៅពីសិលាចារឹកនេះ សិលាចារឹកមួយចំនួននៅអង្គរបូរីដូចជា សិលាចារឹកវត្តថ្លែង(កូសាំងស៊ីន)លេខK-១។ សិលាចារឹកលេខវត្តពោធិវង្សលើ(កូសាំងស៊ីន)លេខK-១១។ សិលាចារឹកអង្គរបូរីលេខ K-២៥។ សិលាចារឹកព្រះវិហារធំ(ខេត្តកំពង់ចាម)លេខ K-៥២០។ សិលាចារឹកទួលវត្តគំនូរ(តាកែវ)លេខK-៥៥៧។ សិលាចារឹកទួលអង្គ(តាកែវ)លេខ K-៥៥៩ ដែលបានបាត់កាលបរិច្ឆេទមានអក្ខាវិរុទ្ធចាស់បុរាណជាងសិលាចារឹកលេខ K-៦០០ ទៅទៀត។សៀវភៅ ស្ថាបនាមវិទ្យាខ្មែរ ដោយលោកបណ្ឌិត ឡុង សៀម ឆ្នាំ១៩៩៧ ទំព័រទី២។។
ប្រាសាទភ្នំដី: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទភ្នំដីមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងស្រុកអង្គរធំ ខេត្តសៀមរាប។ ប្រាសាទនេះជាប្រាសាទស្ថិតនៅខាងជើងនៃតំបន់អង្គរ អ្នកទេសចរអាចទៅទស្សនាប្រាសាទនេះ ដោយធ្វើដំណើរពីប្រាសាទខ័ន ឆ្ពោះទៅកាន់វិទ្យាល័យអង្គរធំ រួចបត់ឆ្វេងដៃតាមផ្លូវក្រហម ដែលមានចម្ងាយប្រហែល ៣គីឡូម៉ែត្រ។ មុននឹងចូលប្រាសាទមានព្រៃជុំវិញ ដែលត្រូវធ្វើដំណើរដោយថ្មើរជើង។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងនៅលើកូនភ្នំជាសំណង់ឥដ្ឋលាយជាមួយថ្មភក់។ ប្រាសាទនេះមានប្រាង្គចំនួ៣ ដែលសាងអំពីឥដ្ឋ និងប្រាង្គទាំងអស់បែរមុខទៅទិសខាងកើត។ មុននឹងចូលទៅក្នុងប្រាសាទយើងនឹងឃើញរូបចម្លាក់មួយដែលមានសភាពឆ្លាក់មិនទាន់រួច។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងអំពីឥដ្ឋ ដែលមានលក្ខណៈល្អខ្លាំង។ នៅប្រាង្គប្រាសាទកណ្តាល ប្រហែលមានមណ្ឌរជាសំណង់ឈើ ដោយសារមានស្លាកស្នាមនៅខាងមុខ។
ប្រាសាទភ្នំតាម៉ៅ: ព័ត៍មានទូទៅ

ព័ត៍មានទូទៅ 
ប្រាសាទភ្នំតាម៉ៅមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិកន្ដឹងធំ ឃុំកន្ដឹងធំ ស្រុកបាទី ខេត្តតាកែវ។ ប្រាសាទនេះមានចម្ងាយប្រហែល ៤៥គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញ និងមានចម្ងាយប្រហែល ៥១គីឡូម៉ែត្រពីក្រុងដូនកែវ នៃទីរួមខេត្តតាកែវ។ ប្រាសាទភ្នំតាម៉ៅកសាងឡើងអំពីឥដ្ឋនៅសតវត្សទី១១ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំ១០០២-១០៥០នៃគ.ស) និងឧទយាទិត្យាវរ្ម័នទី២(ឆ្នាំ១០៥០-១០៦៦នៃគ.ស) ឋិតលើកំពូលភ្នំធម្មជាតិដែលមានកម្ពស់៤០ម៉ែត្រជិតព្រះវិហារវត្តភ្នំតាម៉ៅ។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងក្នុងសម័យអង្គរ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា និងស្ថិតក្នុងរចនាបថឃ្លាំង។ ប្រាសាទនេះបែរមុខទៅទិសខាងជើង មានទំហំ៧.៥០ម៉ែត្របួនជ្រុង និងមានកម្ពស់ ១០ម៉ែត្រ។ បច្ចុប្បន្នប្រាសាទនេះនៅសល់តែជញ្ចាំងប្រាសាទចំនួនពីរផ្ទាំងគឺខាងកើត និងជញ្ជាំងខាងជើងបន្ទិចប៉ុណ្ណោះ។ នៅក្បែរប្រាសាទមានសល់បំណែងថ្ម និងឥន្ធដូចជា បំណែកសសរពេជ្រ មេទ្វារ ផ្តែរ។ តាមការសនិដ្ឋានរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិបារាំង ដែលបានសិក្សាប្រាសាទនេះតាំងពីម័យមុនបាននិយាយាថា ប្រាសាទនេះអាចមានប្រាង្គប្រាសាទរហូតដល់ទៅពីតែបច្ចុប្បន្នមានឃើញតែប្រាង្គតែមួយប៉ុណ្ណោះ បានជាជនជាតិបារាំងយល់ឃើញថាប្រាសាទនេះមានប្រាង្គពីរយោងដោយសារនៅទីតាំងប្រាសាទនេះមានផ្តែរមានរហូតដល់ទៅពីរឯណោះ ផ្តែរទីឆ្លាក់និយាយពីរឿងកូរសមុទ្រទឹកដោះ និងផ្តែរទី២និយាយពីព្រះវិស្ណុគង់ផ្ទុំលើនាគអនន្តវីដេអូ របស់ទូរទស្សន៍អាស៊ីអាគ្មេយ៍ កម្មវិធីប្រាសាទបុរាណខ្មែរ។
ប្រាសាទភ្នំតាម៉ៅ: តំបន់ទេសចរណ៍

តំបន់ទេសចរណ៍ 
រីឯប្រាសាទមួយទៀតឋិតនៅទិសពាយព្យ គឺប្រាសាទថ្មដុះមានទីតាំងនៅលើកំពូលភ្នំថ្មដុះដែលមានកម្ពស់៣៥ ម៉ែត្រ។ ប្រាសាទនេះកសាងអំពីឥដ្ឋនៅសតវត្សទី១១ មានរាង៤ជ្រុងគឺ ៧ម៉ែត្រ×៧ម៉ែត្រ កម្ពស់១៣ម៉ែត្រ។ បច្ចុប្បន្នប្រាសាទនេះនៅមានលក្ខណៈល្អប្រសើរជាងប្រាសាទភ្នំតាម៉ៅ ដែលទេសចរចូលចិត្តទៅទស្សនា និងធ្វើការបន់ ស្រន់នៅទីនោះ។ ក្រៅពី ប្រាសាទទាំងពីរនេះ ភ្នំតាម៉ៅក៏ជាសួនសត្វមួយដ៏ធំ និងគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ផងដែរ ដែលមានសត្វ គ្រប់ប្រភេទមានដូចជា សត្វជើង៤ សត្វស្លាប សត្វក្នុងទឹកជាដើម។ ក្នុងចំណោមប្រភេទសត្វទាំងអស់មានសត្វ ខ្លះនាំចូលពីបរទេស និងមួយចំនួនធំគឺជាប្រភេទសត្វក្នុងស្រុកខ្មែរ ដែលបានមកពីការទិញ និងរឹបអូសពីឈ្មួញ។ ក្រៅពីតំបន់សំខាន់ៗទាំងនេះខេត្តតាកែវនៅមានតំបន់កំសាន្តជាច្រើនទៀត ដូចជារមណីយដ្ឋានប្រាសាទភ្នំដា ដែលឋិតនៅភូមិព្រែកតាផ ឃុំគោកធ្លក ស្រុកអង្គរបុរីចម្ងាយ១០២គីឡូម៉ែត្រពីភ្នំពេញ និង២៤គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្ត តាកែវ។ ប្រាសាទនេះមានទំហំ១២×១២ម៉ែត្រ កំពស់១៨ម៉ែត្រមានរចនាបថភ្នំដាក្នុងសតវត្សទី៦ ឋិតលើកំពូលភ្នំដា ដែលអាចមើលឃើញទេសភាពដ៏ស្រស់ស្អាតនៃវាលស្រែនៅជុំវិញភ្នំ។ រមណីយដ្ឋានភ្នំបាយ៉ង់ឋិតនៅភូមិពោធិ៍រោង ឃុំព្រះបាទជាន់ជុំ ស្រុកគិរីវង្ស ចម្ងាយ១២១គីឡូម៉ែត្រពីភ្នំពេញ និង៤៣គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តតាកែវ ភាគខាងត្បូង។ ប្រាសាទនេះសង់ឡើងនៅសតវត្សទី៧ដោយព្រះបាទភវរ្ម័នទី២ មានកំពស់៣១៣ម៉ែត្រពីជើងភ្នំបាយ៉ង់ សង់ឡើងពីថ្មបាយ ក្រៀម និងឥដ្ឋរាងចតុកោណកែង១៣ម៉ែត្រ×៩ម៉ែត្រ កំពស់ប្រាសាទ១២ម៉ែត្រ។ រម្យនីយដ្ឋានប្រាសាទនាងខ្មៅឋិតក្នុង ទឹកដីស្រុកសំរោង ខេត្តតាកែវ ចម្ងាយ៥២គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងភ្នំពេញ និង២៧គីឡូម៉ែត្រ ពីទីរួមខេត្តតាកែវ សង់ឡើងពីថ្មភក់ និងឥដ្ឋតាមរចនាបថកោះកែ ក្នុងសតវត្សទី១០ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ មានតួប្រាសាទ៣ទន្ទឹមគ្នាក្នុងបរិវេណ វត្តប្រាសាទនាងខ្មៅ។ រម្យនីយដ្ឋានប្រាសាទជប់ពល ស្ថិតក្នុងភូមិបារាយណ៍ ឃុំបារាយណ៍ ស្រុកដូនកែវ ចម្ងាយ ៣,៥គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តតាកែវ ប្រវែង៧ម៉ែត្រ×៧ម៉ែត្រ កម្ពស់១៣ម៉ែត្រ អំពីឥដ្ឋ មានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញ និងមានស្រះ មួយ ទំហំ៧ម៉ែត្រ×១០០ម៉ែត្រ ដែលអ្នកស្រុកហៅថាទន្លេអុំ។ រម្យនីយដ្ឋានវត្តភ្នំខ្លែងតឋិតនៅ ឃុំព្រៃស្លឹក ស្រុកត្រាំង ចម្ងាយ១២គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តតាកែវ ជាទីអារាមព្រះពុទ្ធសាសនាកសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ១៧៥៣ ដែលប្រជាជនខ្មែរជឿ ថាជាកន្លែងសក្តិសិទ្ធក្នុងការបួងសួងបន់ស្រន់ សច្ចាស្បថស្បែជាដើម។ មិនទេប៉ុណ្ណោះសារមន្ទីរខេត្តតាកែវក៏ជាទី ប្រមូលផ្ដុំដោយវត្ថុបុរាណ ដែលប្រមូលបានមកពីទីកន្លែងនានាក្នុងខេត្តតាកែវ សម្រាប់អ្នកមកទស្សនា និងអ្នកសិក្សា ស្រាវជ្រាវជាតិ អន្តរជាតិ។
ប្រាសាទភ្នំត្រប់

ប្រាសាទភ្នំត្រប់មានទីតាំងស្ថិតនៅលើកំពូលភ្នំចំនួនពីរ ក្នុងឃុំត្រប់ ស្រុកបាធាយ ខេត្តកំពង់ចាម ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៨០គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញ។ ភ្ញៀវទេសចរអាចចាប់ផ្តើមធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាតិលេខ ៦អា ទៅទិសខាងកើតរហូតដល់ផ្សារផ្អាវ និងឃើញមានផ្លូវក្រាលកៅស៊ូមួយនៅខាងឆ្វេងស្ថិតនៅចំហៀងផ្សារ រួចធ្វើដំណើរបន្តប្រហែល ១៨គីឡូម៉ែត្រទៅតាមផ្លូវនោះ ភ្ញៀវទេសចរទៅដល់វត្តប្រើសមាស ដែលស្ថិតនៅជើងភ្នំត្រប់តែម្តងអាំង ជូលៀន ឆ្នាំ២០០៥-២០០៦ ទំព័រទី១០៩-១១០។ ប្រាសាទភ្នំត្រប់ជាបណ្តំប្រាសាទចំនួន ៤មានដូចជាប្រាសាទស្រះត្រប់ស្ថិតនៅងង្កេះភ្នំ សព្វថ្ងៃនៅសេសសល់តែបំណែកស៊ូមទ្វារ និងបំណែកសសរពេជ្រ និងមានស្រះទឹកបុរាណមួយនៅជើងភ្នំទល់មុខនឹងប្រាសាទនេះ។ គោកភូមិបាប្រុសនៅមានសេសសល់ផ្តែររូបព្រះនរាយណ៍ ឬព្រះវិស្ណុផ្ទំ និងមានគ្រឹះថ្មបាយក្រៀម ដែលាមានស៊ូមទ្វារធ្វើអំពីថ្មភក់ សព្វថ្ងៃប្រជាជនបានធ្វើសាលានៅចំពីមុខគ្រឹះនេះតែម្តង។ ចំណែកកន្លែងមួយទៀតមានសល់តែបំណែកថ្មបាយក្រៀមបន្តិចបន្តួច។ ប្រាសាទភ្នំត្រប់ ឬប្រាសាទវត្តប្រើសមាសLunet de la Jonquiére, 1902,pp 117។ ក្រៅពីទីតាំងចម្បងទាំងបួននេះមានទួលបុរាណជាច្រើនទៀតនៅជុំវិញនោះ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយ ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២  នៅសតវត្សរ៍ទី១០ ឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា ដែលស្ថិតនៅក្នុងរចនាបថប្រែរូប។
ប្រាសាទភ្នំត្រប់: រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ

រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ 
ប្រាសាទភ្នំត្រប់មានតួប៉មចំនួនបី ស្ថិតនៅលើអ័ក្សជើងត្បូងសង់អំពីឥដ្ឋ បែរមុខទៅទិសខាងកើតនៅលើគ្រឹះថ្មបាយក្រៀម។ ចំណែកគ្រឿងលម្អស្ថាបត្យកម្មមានដូចជា ផ្តែរ សសរពេជ្រ និងស៊ុម ដែលប្រើប្រាស់ថ្មភក់ជាសម្ភារៈសំណង់។ ប៉មទាំងបីមានរាងការ៉េ ដោយតួប៉មកណ្តាលមានទំហំធំជាងតួប៉មខាងជើង និងត្បូងhttps://kampongchamprovince.wordpress.com/2020/04/24/prasat-phnom-trop-kambusuriya/។ នៅបមខាងត្បូងនៃតួប៉មខាងត្បូងមានសំណង់គ្រឹះថ្មបាយក្រៀមមួយ ដែលលោក លូណេត ដេឡា ជូនខ្វែរ (Lunet de La Jonqiere គិតថាត្រូវបានកសាងឡើងនៅពេលក្រោយ។ នៅឆ្នាំ១៩០២ ប៉មខាងត្បូងបំផុតនេះមានសេសសល់ស៊ុមទ្វារ និងផ្តែរមួយ ដែលមានក្បាច់ចម្លាក់ខុសប្លែកពីតួប៉មនៃផ្តែរទាំងបីLunet de La Jonqiere, 1902,pp 120។ សព្វថ្ងៃមានសេសសល់តែជើងទម្រមួយ និងរូបព្រះពុទ្ធប្រក់នាគសល់ត្រឹមភ្នែនធំមួយ និងតូចមួយ។ លក្ខណៈសម្គាល់នៃប្រាសាទនេះ មានចម្លាក់ឥដ្ឋនៅលើជញ្ចាំងខាងក្នុងនៃតួប៉មទាំងបីដូចនៅប្រាសាទក្រវាន់ដែរ ប៉ុន្តែលោក អាំង ជូលាន បានសរសេរថា ការវិវឌ្ឍបច្ចេកទេសនេះ(ការលម្អចម្លាក់លើជញ្ចាំងឥដ្ឋ)គឺហាក់ដូចមិនមែនរត់តាមខ្សែរបន្ទាត់ត្រង់នោះទេ។
ប្រាសាទភ្នំទទឹង: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
thumb
នៅក្នុងខេត្តកំពត មានប្រាសាទឥដ្ឋក្នុងរូងភ្នំចំនួន៣ ដែលយើងខ្ញុំបានទៅដល់ និងឃើញមានរចនាបថប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដូចជា ប្រាសាទភ្នំឈ្ងោក ប្រាសាទភ្នំខ្យង និងប្រាសាទភ្នំទទុងនេះឯង។ ចំណែកប្រាសាទមួយទៀត ដែលស្ថិតនៅក្នុងវត្តប្រាសាទ ឃុំតានី ស្រុកអង្គរជ័យ គឺជាប្រាសាទថ្មបាយក្រៀម សង់នៅលើដីរាបស្មើធម្មតាប៉ុណ្ណោះ។ ប្រាសាទភ្នំទទុង ស្ថិតនៅក្នុងស្រុកបន្ទាយមាស ចូលតាមច្រកផ្លូវរោងចក្រ K.ស៊ីមែន អតីតរោងចក្រស៊ីម៉ងត៍ចក្រីទីង តាមផ្លូវបេតុងដោយប្រកាន់ខាងស្តាំដៃរហូតដល់បរិវេណវត្តមួយឈ្មោះ "វត្តកោះទង់" គឺដល់ជើងភ្នំ ដែលជាតំបន់ប្រាសាទនេះហើយ។ លោកអ្នកត្រូវបន្តដំណើរឡើងភ្នំតាមជណ្តើរថ្មប្រមាណជាង២០០កាំ ហើយដើរចូលក្នុងរូងភ្នំនោះ នឹងឃើញប្រាង្គប្រាសាទភ្នំទទុងនេះហើយ។ សូមលោកអ្នកកុំភ្លេចយកពិល ឬភ្លើងហ្វា ដើម្បីបំភ្លឺផ្លូវ និងសម្រាប់ថតរូបផង។ 
យើងខ្ញុំមិនធ្លាប់នឹកស្មានដល់សោះថា ខេត្តកំពត មានប្រាង្គប្រាសាទបុរេអង្គរ ដែលសាងសង់ក្នុងរូងភ្នំថ្មកំបោរគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍បែបនេះសោះ។ ពិតជាគួរឱ្យស្ញប់ស្ញែងដល់ហត្ថវិស្វកម្មរបស់បុព្វបុរសខ្មែរ ដែលបានបន្សល់ទុកមរតកដ៏មានតម្លៃនេះ ដល់កូនចៅខ្មែរជំនាន់នេះបានសិក្សាស្វែងយល់ និងទៅលេងកម្សាន្តដូចយើងខ្ញុំដែរ។ ខេត្តកំពត ពិតជាមានតំបន់ទេសចរណ៍សម្បូរបែប និងមិនសាមញ្ញដូចអ្នកផ្សេងនិយាយនោះទេ។
ប្រាសាទភ្នំបាខែង: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទភ្នំបាខែងត្រូវបានកសាងនៅឆ្នាំ៩០៧នៃគ.ស ក្នុងរាជកាលព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១។ ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅចំពីលើកំពូលភ្នំធម្មជាតិមួយ ដែលមានទីតាំងនៅចំកណ្តាលទីក្រុងយសោធរបុរៈ ឬអង្គរទី១ហើយស្ថិតនៅចន្លោះប្រាសាទអង្គរវត្ត និងក្រុងអង្គរធំ។ ចាប់ពីជើងភ្នំរហូតដល់កំពូលនៃប្រាសាទមានកម្ពស់ ៧៨ម៉ែត្រ ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅចន្លោះភ្នំពីរទៀតដែរគឺ ភ្នំក្រោម និងភ្នំបូកសៀវភៅ មគ្គុទ្ទេសក៍អាណាចក្រអង្គរ ភាគ១ ដោយលោក ហែម សោភ័ន្ត ឆ្នាំ២០១៥ ទំព័រទី៦១។។ ប្រាសាទភ្នំបាខែងជាប្រាសាទមួយស្ថិតនៅលើភ្នំធម្មជាតិ ដែលគេចាត់ទុកជា ប្រាសាទភ្នំមានតួប៉មប្រាំខ្វែងគ្នា និងមានប្រាំថ្នាក់។ ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅខាងឆ្វែងដៃផ្លូវពី ប្រាសាទអង្គរវត្តទៅ ប្រាសាទបាយ័ន ជាកន្លែងដែលអាចទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរបានយ៉ាងច្រើននៅពេលថ្ងៃលិច។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី៩ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១០ នៅរាជព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ (៨៨៩-៩១០) ដែលគោរពព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ភ្នំបាខែងមានកំពស់ ៦៥ម៉ែត្រ។ ប្រាសាទភ្នំបាខែងមានកំពូល ១០៩ និងមានកំពស់ ៤៥ម៉ែត្រ។ ប្រាសាទនេះតំណាងឱ្យភ្នំព្រះសុមេរុ។ ប្រាសាទនេះមាន៧ជាន់ គឺជាន់ក្រោម ថ្នាក់ទាំងប្រាំ និងជាន់លើ ដែលតំណាងឱ្យឋានសួគ៌៧ជាន់របស់ ព្រះឥន្ទនៅក្នុងទេវកថារបស់ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ កនែ្លងដែលភ្ញៀវទេសចរបរទេស តែងតែមកពពាក់ពពូនគ្នា មុនពេលដែលពួកគេត្រូវបញ្ចប់ ដំណើរទេសចរណ៍នៅលើទឹកដី ខេត្តសៀមរាប មុនពេល ដែលរាត្រីកាលមកដល់នោះ គឺប្រាសាទភ្នំបាខែង ទីនោះគឺជាទីប្រជុំនូវភ្ញៀវទេសចរ រាប់រយនាក់ក្នុងមួយថៃ្ងៗ ដើម្បីមើលថៃ្ងលិច និងមើលទេសភាព នៅតំបន់អង្គរស្ទើរតែទាំងមូល ។
ប្រាសាទភ្នំបាខែង: ស្ថាបត្យកម្មនៃប្រាសាទ

ស្ថាបត្យកម្មនៃប្រាសាទ 
ប្រាសាទនេះពិតជាមានលក្ខណៈពិសេសដោយសារតែប្រាង្គទាំង ១០៨មានលក្ខណៈតម្រៀបស្មើៗគ្នាគឺ ១២ ប្រាង្គធំកណ្តាលមួយនៅជាន់ខាងលើ។ សព្វនេះ ប្រាង្គមួយចំនួនធំត្រូវបានដួលរលំ។ ប្រាង្គទាំង១២ នៅតាមថ្នាក់និមួយៗគឺតំណាងឱ្យសត្វទាំង១២ នៃឆ្នាំ ហើយប្រាង្គទាំង ១០៨នោះ ប្រហែលជានិមិត្តសញ្ញានៃចន្លោះពេលតាមច័ន្ទគតិទាំង៤ ដែលមានរយះពេល ២៧ថ្ងៃ នៃចន្លោះពេលនិមួយៗ។ នៅតាមទិសនិមួយៗ យើងអាចមើលតែ ៣៣ប្រាង្គប៉ុណ្ណោះ នេះតំណាងឱ្យចំនួនទេវតាទាំង៣៣ ក្នុងព្រហ្មមញ្ញសាសនា។ ជណ្តើរឡើងប្រាសាទនេះមានលក្ខណៈចោទខ្លាំង។ នៅតាមជណ្តើរនៃថ្នាក់ទាំង៥ មានតោឈយាមផ្លូវ។ ប្រាសាទនេះមានកំពែងថ្មបាយក្រៀមព័ទ្ធជុំវិញ ដែលមានគោបុរៈ។ ក្រៅពីនេះមានកូនប្រាសាទនៅខាថជើងដែលមានតំកល់លឹង្គពីរ និងមានបណ្ណាល័យពីរ។ នៅលើភ្នំនេះមានព្រះបាទជាន់ទុកដែលស្ថតនៅចំកណ្តាល នៃផ្លូវចូលទៅកាន់ប្រាសាទ។ នៅប្រាង្គកណ្តាលដើមឡើយមានតំកល់លឹង្គព្រះឥសូរ។ ប្រាង្គនេះមានទ្វាចូលតាមទិសទាំងបួន។ ប្រាង្គទាំងបួននៅជាន់ខាងលើក៏មានតំកល់លឹង្គព្រះឥសូរផងដែរ តែមានទ្វាចូលតែពីរទិស។ ប្រាង្គកណ្តាលមានចំលាក់អប្សរា។ សិលាចារិកមាននៅផ្នែកខាថលិចនៃទ្វាខាងជើងនៃប្រាង្គកណ្តាល។ តាមសិលាចារិក ប្រាសាទភ្នំបាខែងគឺស្ថិតនៅចំកណ្តាលទីក្រុង យសោធបុរ។ នេះត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយការរកឃើញស្លាក់ស្នាមកំពែងចាស់របស់ទីក្រុង នៅចុងសតវត្សរ៍ទី៩។ ប្រាសាទនេះមានឈ្មោះដើមថា យសោធរគិរី ។ ក្រោយមកគេហៅថា ភ្នំកណ្តាល ។ ការហៅនេះប្រហែលជាគេគិតទៅលើការប្រៀបធៀបរវាងភ្នំបូក និងភ្នំក្រោម ហើយភ្នំនេះនៅកណ្តាលគេ។ បច្ចុប្បន្នគេហៅថាប្រាសាទភ្នំបាខែង។ យើងរកឃើញឈ្មោះនេះជាលើកដំបូងនៅក្នុងសិលាចារិករបស់ប្រាសាទនៅសតវត្សរ៍ទី១៦។
ប្រាសាទភ្នំបាខែង: ព្រះបាតជាន់ទុក

ព្រះបាតជាន់ទុក 
សូមបញ្ជាក់ថា រូបព្រះបាតជាន់ទុកត្រូវបានឆ្លាក់តម្កល់នៅទីកន្លែងសំខាន់ៗចំនួន៣កន្លែងគឺនៅលើភ្នំបាខែង លើភ្នំគូលែន និងនៅលើភ្នំសន្ទុក ដែលជានិមិត្តរូបនៃការប្រតិស្ថានព្រះពុទ្ធបាទជាន់ទុកនៅក្នុងស្ថានទាំងបីតួយ៉ាងដូចជា នៅលើភ្នំសន្ទុកតំណាងឱ្យព្រះពុទ្ធជាន់ទុកនៅស្ថានបាតាលលោកមួយ នៅលើភ្នំបាខែងតំណាងឱ្យព្រះពុទ្ធបាតជាន់ទុកនៅស្ថានមនុស្សលោកមួយ និងនៅលើភ្នំគូលែនតំណាងឱ្យព្រះពុទ្ធបាតជាន់ទុកនៅក្នុងស្ថានទេវលោកមួយអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា ព្រឹត្តិបត្រព័ត៌មានប្រចាំខែតុលា ឆ្នាំ២០០៨ ឆ្នាំទី៣ លេខ២៥ ទំព័រទី៩។។
ប្រាសាទភ្នំបាខែង: ហោត្រៃ

ហោត្រៃ 
មានតួប៉មធ្វើអំពីថ្មភក់ចំនួន២ ស្ថិតនៅខាងមុខបរិវេណខឿនប្រាសាទនៃទីធ្លានៃផហនែកខាងក្រោមទិសខាងកើត តួប៉មនេះត្រូវបានហៅថា ហោត្រ័យជាកន្លែងសម្រាប់ដាក់វត្ថុផ្សេងៗដូចជាគម្ពីរធម៌ និងក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗពាក្យប្រើចំពោះសំណង់បុរាណ និងក្បាច់លម្អដោយលោក ព្រាប ចាន់ម៉ារ៉ា ភ្នំពេញ ឆ្នាំ១០១២ ទំព័រទី៣៩។។ ហោត្រៃនេះតំណាងឱ្យព្រះពន្លោងដែលជារាជបណ្ណាល័យ ហើយក៏ជាទីកន្លែងសក្ការៈបូជាចំពោះព្រះគណេសផងដែរ ព្រះអង្គមានចំនេះដឹងជ្រៅជ្រះបំផុត និងជាអាទិទេពគ្រប់គ្រងគម្ពីរវេទទៀតផងលោក ចាន់ ភក្តី។
ប្រាសាទភ្នំបាខែង: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
ប្រាសាទភ្នំបាខែង ដែលមានឈ្មោះដើមតាមនាមសិវលិង្គ ដែលកម្កល់នៅលើកំពូលថា ស្រី យសោធរេស្វរៈ ជាភាសាបាលី ឬសំស្រ្តឹត ដែលមានន័យថា ម្ចាស់ប្រកបដោយមង្គល ភាពល្បីល្បាញនៃភាពស្រស់ផូរផង់គឺសំដៅលើព្រះសិវៈ។ បើតាមសិលាចារឹកស្តុកក់ធំលេខ K-២៣៥ ប្រាសាទនេះស្ថាបនាឡើងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១(៨៨៩-៩១០) ថ្វាយទេពសិវៈសៀវភៅ ដែនដីអាថ៌កំបាំង អច្ឆរិយៈ ប្រាសាទកោះកែរ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ដោយលោក ស៊ឹម សុភក្រ្តា ឆ្នាំ២០១៧ ទំព័រទី៤៤។។ តាមសិលាចារឹកស្តុកកក់ធំលិង្គដែលតម្កល់នៅប្រាង្គកណ្តាល ដោយព្រះរាជគ្រូនាម វាមសិវៈ មានឈ្មោះថា យសោធរេស្វរៈ គឺជាព្រះរាជានៃយសោធរៈ ដែលមានន័យថាការបង្ហាញនៃសិវៈ ជាម្ចាស់នៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១។ នៅជុំវិញលិង្គ គេត្រូវព្រះលានមួយហៅថា សិវៈក្សេត្រៈ ដែលត្រូវដាំដើមឈើធំៗជាកន្លែងដែលឥសីធ្វើសមាធិ។ ព្រះលានសិវៈក្សេត្រមានទំហំលាតសន្ធឹង ដល់ទៅ១ពាន់ហត្ថព័ន្ធជុំវិញលិង្គ។ សៀវភៅ ប្រវត្តិសាស្រ្តអង្គរ រៀបរៀងដោយ ម៉ុង សារី ឆ្នាំ២០០១ ទំព័រទី១២។