navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សម្ដេចព្រះមហាឃោសានន្ទ: ការអប់រំ

ការអប់រំ
 
ព្រះ​មហាឃោសានន្ទ​ បាន​ទទួល​ការ​ហ្វឹក​ហាត់​ពី​គ្រូ​ជា​ច្រើន​អង្គ​ក្នុង​សាសនា​ព្រះ​ពុទ្ធ  ដូច​ជា​​ព្រះ​សង្ឃ​ ១ អង្គ​ពី​ប្រទេស​ជប៉ុន ព្រះ​នាម ហ៊្វូជិអ៊ិ និឈិដាត់ស៊ឺ (藤井 日達)https://ja.wikipedia.org/wiki/%E8%97%A4%E4%BA%95%E6%97%A5%E9%81%94  និង  https://en.wikipedia.org/wiki/Nichidatsu_Fujii  ។ និង​សម្តេច​ព្រះ​សង្ឃរាជ ជួន ណាត  ជា​ដើម  ។

នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦៥  ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ​ បាន​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា  ទៅ​ភាវនា​ធម៌​នៅក្នុង​វត្ត​របស់​ព្រះ​អាចារ្យ​ ប៉ែន ធម្មធរោ (พระอาจารย์แป้น ธมฺมธโร) គឺ​ វត្ត​ឆាយ​ណា (วัดชายนา) នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​មួយ  ​ជិត​​ទី​រួម​ខេត្ត​​នគរ​ស្រី​ធម្មរាជ នៅ​ភាគ​​ខាង​​ត្បូង​នៃ​​ប្រទេស​ថៃhttp://www.watchaina.com/home/index.php/2014-12-05-14-50-19  ។  ។   បួន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក  ពោល​​គឺ​​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ដែល​ព្រះ​​អង្គនៅ​តែ​​កំពុង​សិក្សា​នៅ​ក្នុង​វត្ត​ព្រៃ​​របស់​ព្រះ​អាចារ្យ​ធម្មធរោ​នោះ  រដ្ឋាភិបាល​សហរដ្ឋ​អាមេរិក  ​បាន​​ចាប់​ផ្តើម​​ទម្លាក់​​គ្រាប់​បែក​​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា  ​ក្នុង​​គោល​បំណង​​កាត់​ផ្ដាច់​​ផ្លូវ​​លំ​​ហូ​ជី​មិញ  និង​​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​វៀតណាម  ។   ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​រង​ការ​បំផ្លិច​បំផ្លាញ​ខ្ទេច​ខ្ទី  ហើយ​ប្រជាជន​ត្រូវ​បែក​ខ្ញែក​ព្រាត់​ប្រាស​គ្នា  ។
សម្ដេចព្រះមហាឃោសានន្ទ: សម័យខ្មែរក្រហម

សម័យខ្មែរក្រហម

ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​​បាន​​​រឹប​​អូស​​​យក​​​ប្រទេស​​ទាំង​មូល  ហើយ​​​​វាសនា​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ខ្មែរ  ត្រូវ​ស្ថិត​ក្នុង​ភាព​មិន​ទៀង  ។   ប៉ុល ពត ​ដែល​ធ្លាប់​រស់​នៅ​ក្នុង​វត្ត​អារាម​កាល​នៅ​ក្មេង  បាន​ប្រកាស​ថា  ព្រះ​សង្ឃ  ​ជា​បញ្ញើ​ក្អែគ   ​គ្មាន​​ប្រយោជន៍​​អ្វី​នោះទេ  ហើយ​ជា​វណ្ណៈ​មួយ​ក្នុង​របប​សក្តិភូមិ​ចាស់  ។   ដោយ​សារ​ការ​ឃោសនា​​ដ៏​​គួរ​ឲ្យ​រន្ធត់​បែប​នោះ  ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​​បាន​ផ្សឹក​ព្រះ​សង្ឃ​  ហើយ​បញ្ជូន​ទៅ​ធ្វើ​ស្រែ​ចម្ការ​ដូច​ប្រជាជន​ដទៃ​ទៀត​ដែរ  ឬ​ក៏​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​​ធ្វើ​ទារុណកម្ម​លើ​ព្រះ​សង្ឃ​  ឬ​​​បញ្ជូន​ទៅ​រៀន​សូត្រ  និង​ធ្វើ​គត់​ចោល​​ទៀត​ផង ។   ព្រះ​សង្ឃ​​ខ្លះ​ទៀត  ​ត្រូវ​បាន​បង្ខំឲ្យ​​ប្រព្រឹត្ត​ខុស​នឹង​​វិន័យ​​របស់​ព្រះ​សង្ឃ  ដោយ​​ត្រូវ​បាន​គេ​ភ្ជង់​កាំភ្លើង  ។   ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក  រហូត​ដល់​ពេល​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ត្រូវ​រលំ  លែង​មាន​ព្រះ​សង្ឃ​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា  ហើយ​និង​វត្ត​ជា​ច្រើន  បាន​ត្រូវ​គេ​កម្ទេច​ចោល  ។  

នៅ​​គ្រា​នោះ  មាន​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន  ​​បាន​ចាប់​ផ្តើម​​រត់​ចេញ​​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា  ទៅ​ផ្តុំ​គ្នា​តាម​បណ្តោយ​ព្រំ​ប្រទល់​ប្រទេស​ថៃ  ដោយ​តំណាល​ទាំង​រឿង​រ៉ាវ​ដែល​អ្នក​ក្រៅ​ ពិបាក​ជឿ  ស្តី​ពី​របប​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍​ដ៏​គួរ​ឲ្យ​ភ័យ​​រន្ធត់​នោះ  ។  

នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧៨  ព្រះ​មហាឃោសានន្ទ​ បាន​ចាក​ចេញ​ពី​អាស្រមបទ​ក្នុង​ព្រៃ  ហើយ​បាន​និមន្តទៅ​ដល់ជំរំ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​នៅ​តាម​​ព្រំ​ប្រទល់​ប្រទេស​ថៃ​និង​ខ្មែរ  ​និង​​បាន​ចាប់​ផ្តើម​​ជួយ​ផ្គត់​ផ្គង់​​ដល់​​ជន​​ភៀស​​ខ្លួន​ដែល​រត់​មក​ប្រទេស​ថៃ​នោះ  ។   នៅ​តាម​ជំរំ​នានា   ជន​ភៀស​ខ្លួន   ដែល​ខាន​បាន​ជួប​ព្រះ​សង្ឃ​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​មក​នោះ   ពេល​ឃើញ​មុខ​ព្រះ​មហាឃោសានន្ទ   ក៏​រំភើប​ចិត្ត​យ៉ាង​ក្រៃ​លែង  ហើយ​ក៏​ស្រក់​ទឹក​ភ្នែក​ស្រែក​យំ  កាល​ណា​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ​សូត្រ​មន្ត្រ   ដែល​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ធ្លាប់​ឮ​ធ្លាប់​សូត្រ​ជា​ច្រើន​ជំនាន់​ច្រើន​តំណ​មុន​ឆ្នាំ​សូន្យ​នៃ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​របស់​ខ្មែរ​ក្រហម  ។  ព្រះ​អង្គ​បាន​ចែក​រំលែក​នូវ​អត្ថបទ​ព្រះ​ធម៌​ដល់​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ជា​ធម្មទាន  សម្រាប់​ចម្រើន​ព្រះ​បរិត្ត  និង​បំផុសគំនិត​  ដើម្បី​លើក​ទឹក​ចិត្ត​របស់​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ដ៏​វេទនា​ទាំង​នោះhttp://www.ghosananda.org/bio_book.html   ។  ។
សម្ដេចព្រះមហាឃោសានន្ទ: ការស្ថាបនាឡើងវិញ

ការស្ថាបនាឡើងវិញ

ព្រះ​មហាឃោសានន្ទ​ បាន​ជួយ​ដល់​ប្រទេស​ជាតិ​  និង​ជួយ​ឲ្យ​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​ខ្មែរ ​កើត​ឡើង​​វិញ  ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨០  ។   ព្រះ​អង្គ​បាន​ធ្វើ​​​ជា​អ្នក​តំណាង​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ក្នុង​​ជំរំ​ជន​ភៀស​ខ្លួន  និង​តំណាង​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​និរទេស​កម្ពុជា នៅ​ឯ​​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ  ។
  
នៅ​ពេល​ដែល​របប ប៉ុល ពត រលំ​នា​ឆ្នាំ ១៩៧៩  ​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ  គឺ​ជា​ព្រះ​សង្ឃ​ ១ ​អង្គ  ក្នុង​ចំណោម​ព្រះ​សង្ឃ​ខ្មែរ ៣០០០ អង្គ  ដែល​បាន​ផុត​ពី​ស្លាប់​  ក្នុង​ចំណោម​​ព្រះ​សង្ឃ​ចំនួន ៦ ម៉ឺន​អង្គ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​​មុន​ឆ្នាំ ១៩៧៦  ។   ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៧៩  នៅ​តាម​ជាយ​ដែន​ខ្មែរ-ថៃ   ព្រះ​អង្គ​បាន​កសាង​វត្ត​ក្នុង​ជំរំ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ទាំង​ឡាយ  ហើយ​បាន​បំបួស​ព្រះ​សង្ឃ​ជាតិ​ខ្មែរ  ទោះ​បី​ជា​​មាន​ការ​ហាម​ប្រាម​ពី​អាជ្ញាធរ​យោធា​ថៃ​ក៏​ដោយJohn Amos Marston, Elizabeth Guthrie, History, Buddhism, and new religious movements in Cambodia, គ្រឹះ​ស្ថាន​បោះ​ពុម្ព​ផ្សាយ​សាកលវិទ្យាល័យ​ហាវ៉ៃ (University of Hawaii Press), គ.ស. ២០០៤ ISBN 0-8248-2868-2, ទំព័រ​ ២០១  ។  ។
  
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨០   ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ  និង​​បព្វជិត​សាសនា​គ្រីស្ទាន ១  រូប  គឺ​គ្រូ​គង្វាល ភីធ័រ ឡរ៉ែន្ស ផនដ៍  (Peter L. Pond)  បាន​បង្កើត​  « បេសកកម្ម​អន្តរសាសនា​ដើម្បី​សន្តិភាព​នៅ​កម្ពុជា »  ។  លោក​ទាំង​ពីរ  បាន​រក​ឃើញ​អតីត​ព្រះ​សង្ឃ​និង​ដូន​ជី​ រាប់​រយ​អង្គ និង​រាប់​រយ​នាក់  ដែល​បាន​រួច​ពី​ស្លាប់  ដើម្បី​ឲ្យ​ពួក​អតីត​សង្ឃ​និង​ដូន​ជី​ទាំង​នោះ  អាច​បួស​​ឬ​កាន់​សីល​ ១០ ឡើង​វិញ  និង​កាន់​កាប់​មុខ​ងារ​​ឡើង​វិញ  ​ក្នុង​វត្ត​អារាម​ខ្មែរ​ទូទាំង​ពិភព​លោក​ផង​ដែរ  ។   នៅ​ខែ​មិថុនា  ឆ្នាំ ១៩៨០   រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​សម្រេច​ចិត្ត​បង្ខំ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​រាប់​ពាន់​នាក់​ឲ្យ​ធ្វើ​មាតុភូមិនិវត្តន៍  ។   លោក​គ្រូ​គង្វាល ផនដ៍ និង​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ  ក៏​បាន​រៀប​ចំ​ការ​តវ៉ា​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ធ្វើ​មាតុភូមិនិវត្តន៍​ទាំង​បង្ខំ​នូវ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ពី​ជំរំ​ស្រះ​កែវ  (សាកែវ) Brian Peter Harvey , An introduction to Buddhist ethics: foundations, values, and issues. គ្រឹះ​ស្ថាន​បោះ​ពុម្ព​ផ្សាយ​សាកលវិទ្យាល័យ​ខេម​ប្រ៊ិដហ្សិ៍ (Cambridge University Press), គ.ស. ២០០០, ISBN 0-521-55640-6, ទំព័រ ២៨១  ។  ។
  
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨៨  ព្រះ​សង្ឃ​ខ្មែរ​មួយ​ក្រុម  ដែល​បាន​និរទេស​ខ្លួន​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា  បាន​ជ្រើស​​តាំង​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ  ​​​​ជា​​សង្ឃរាជ  ។   ព្រះ​មហាឃោសានន្ទ​ បាន​យល់​ព្រម​ទទួល​ឋានៈ​នេះ​​​ជា​បណ្តោះ​អាសន្ន  ដរាប​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា​នឹង​មាន​សន្តិភាព​ឡើង​វិញHarris, Ian (August 2001), "Sangha Groupings in Cambodia", Buddhist Studies Review (UK Association for Buddhist Studies) 18 (I): 70  ។  ។   នៅ​ជំនាន់​នោះ  គឺ​នៅ​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៨០   សម្តេច​ព្រះ​មហា​សង្ឃរាជ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា  គឺ សម្តេច ទេព វង្ស  ដែល​របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា  ក្រោម​ការ​គាំ​ទ្រ​ពី​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​វៀតណាម  បាន​តែង​តាំង​កាល​ពី​ឆ្នាំ ១៩៨១Harris, Ian (August 2001), "Sangha Groupings in Cambodia", Buddhist Studies Review (UK Association for Buddhist Studies) 18 (I): 75  ។  ។
សម្ដេចព្រះមហាឃោសានន្ទ: ធម្មយាត្រា

ធម្មយាត្រា

នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩២ ជា​ឆ្នាំ​ដំបូង  ដែល​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​​បាន​អនុវត្ត​សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស​នៃ​ឆ្នាំ ១៩៩១   ទើប​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ ​​ដឹក​នាំ​ធម្មយាត្រា​នៅ​ថ្នាក់​ជាតិ​ជា​​លើក​ដំបូង​​  សម្រាប់​​ផ្តល់​នូវ​សន្តិភាព​ដល់​ប្រទេស​ខ្មែរ​​ទាំង​មូល  ​ដើម្បី​ឲ្យ​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​​មាន​សេចក្តី​សង្ឃឹម​និង​សន្តិភាព​​ឡើង​វិញhttp://www.buddhanet.net/masters/maha-gosanada.htm   ។  ។   ធម្មយាត្រា​នេះ​  បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​​និង​ចំណាយ​ពេល​អស់​រយៈ​ពេល ​១៦ ​ថ្ងៃ  ​និង​ ​២០០ គ.ម.  ​ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន់​​តំបន់​ខ្មែរ​ក្រហម  ដោយ​ឆ្លង​កាត់​ដី  ដែល​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​បង្កប់​គ្រាប់​មីន  ។   បន្ទាប់​​មក  ព្រះ​អង្គ​នាំ​​ធម្មយាត្រា​​ជា​ច្រើន  ​ឆ្ពោះ​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ទាំង​មូល  ជាមួយ​មនុស្ស​ចំនួន​ប្រមាណ​ ២០០ ទៅ ៣០០ នាក់​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ  (មាន​ទាំង​ព្រះ​សង្ឃ  ដូន​ជី  និង​ឧបាសក​ឧបាសិកា)  ។  នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៥   មាន​រហូត​ដល់ ៥០០ នាក់   ដែល​ធ្វើ​ធម្មយាត្រា  ។   នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៥ នោះ   មាន​ពួក​ខាង​​ « បូជនីយេសចរណ៍​អន្តរជំនឿ​ដើម្បី​សន្តិភាព​និង​ជីវិត »  បាន​ទៅ​ជួប​និង​រួប​រួម​គ្នា​ជា​មួយ​ពួក​អ្នក​ធ្វើ​ធម្មយាត្រា​នោះ  ។   ក្រុម​ទាំង ២  បាន​ដើរ​ឆ្លង​កាត់​ប្រទេស​កម្ពុជា  ពី​ព្រំ​ប្រទល់​ថៃ  រហូត​ដល់​ព្រំ​ប្រទល់​វៀតណាម   ដោយ​បាន​ដើរ​កាត់​តំបន់​ដែល​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​កាន់​កាប់  អស់​រយៈ​ពេល​ច្រើន​ថ្ងៃ  ។   ដោយ​ហេតុ​តែ​បាន​បង្រៀន​នូវ​ភាព​អហិង្សា  និង​កសាង​វត្ត​អារាម​ខាង​ពុទ្ធសាសនា​ទូទាំង​ពិភព​លោក   ដើម្បី​ជួយ​ជ្រោម​ជ្រែង​ដល់​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ  ដែល​ត្រូវ​និរទេស  ឲ្យ​ឋិត​នៅ​ក្នុង​សាសនា​ប្រកប​ដោយ​សន្តិភាព​របស់​ខ្លួន​នេះ   បាន​ជា​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ​  បាន​ទទួល​ « រង្វាន់​នៃ​​សេចក្តី​ក្លាហាន​និង​មនសិការ  ពី​​មូលនីធិ​ ភីស ​អាប្បេយ៍  (អាស្រមបទ​សន្តិភាព) »  (Peace Abbey Courage of Conscience Award)  ។

គេ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ព្រះ​អង្គ​ថា  ជា « មហាត្មៈ​គន្ធី នៃ​ប្រទស​កម្ពុជា »http://www.economist.com/node/8881498  ។  ។   លោក​ស្រី ឃ្លែរប៊ន ផិល្ល  (Claiborne Pell)  ដែល​ជា​ប្រធាន​គណៈ​កម្មាធិការ​ការ​បរទេស​នៃ​ព្រឹទ្ធសភា​អាមេរិកាំង  បាន​ស្នើ​ឈ្មោះ​របស់​ព្រះ​អង្គ  ចំពោះ​រង្វាន់​សន្តិភាព​ណូបែលhttp://www.mahaghosananda.com/biography.html   ។  ។   គេ​ក៏​បាន​ស្នើ​ព្រះ​នាម​ព្រះ​អង្គ  ចំពោះ​រង្វាន់​នេះ  នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៥,  ១៩៩៦   និង  ១៩៩៧   ដោយ​យល់​ឃើញ​សកម្មភាព​របស់​ព្រះ​អង្គ​ក្នុង​ការ​នាំ​សន្តិភាព​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា  ។  ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ  ក៏​មាន​តួ​នាទី​ជា​ទី​ប្រឹក្សា​ឲ្យ​​​​ « ពុទ្ធសាសនិក​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បីសន្តិភាព »  (Buddhist Peace Fellowship)  ហើយ​ព្រះ​អង្គ​គង់​ម្តង​ម្កាល​នៅ​វត្ត​អារាម​​បាលិលេយ្យ​  ដែល​កសាង​ដោយ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ខ្មែរ  នៅ​ទី​ក្រុង​ហ្វ៊ីឡាឌែលហ៊្វីយ៉ា  រដ្ឋ​ផេនស៊ីលវ៉ានីញ៉ា  ស.រ.អា.  ។

សម្តេច​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ ​បាន​ទទួល​អនិច្ចធម្ម​នៅ​ក្រុង​ន័រធ៍​ហាំប៍តុន  រដ្ឋ​ម៉ាស្សាឈូសេត្តស៍  នៃ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក  នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១២ ខែ​មីនា ឆ្នាំ ២០០៧http://www.mahaghosananda.com/biography.html   ។  ៕

 
 ជីវប្រវត្តិ​សម្តេច​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ​ជា​ខេមរភាសា ៖    

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
Category:ព្រះសង្ឃខ្មែរ
Category:ព្រះសង្ឃ
Category:ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទក្នុងប្រទេសកម្ពុជា
Category:ព្រះសង្ឃក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ
សម្ដេចព្រះមហាព្រហ្មមុនីសោម

សម្ដេចព្រះមហាព្រហ្មមុនីសោម ក្នុងឋានៈជាសង្ឃរាជាគណៈថ្នាក់ឯក បើប្រៀបធៀបនឹងមន្ត្រីសម័យនោះគឺស្មើនឹងមន្ត្រីសំរាប់ឯក ទីមហាមន្ត្រី (គ.ស.១៥១៦-១៥៦៧?) ក្នុងជំនាន់ស្ដេចចន្ទរាជា និង បរមិន្ទរាជា។ កាលថ្ងៃទី៩ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំជូតអដ្ឋស័ក ព.ស.២០៦០, គ.ស. ១៥១៦, ម.ស. ១៤៣៨, ច.ស. ៨៧៨ សម្ដេចៅពញា ចន្ទរាជា តែងតាំងទ្រទូងរត្នទាំង៧ក្នុងនោះមានព្រះអង្គសួសផងដែរត្រូវតាំងជាសង្ឃនាយកដែរ។
សម្ដេចព្រះវនរ័តទន់

សម្ដេចព្រះវនរ័តទន់ ក្នុងឋានៈជាសង្ឃរាជាគណៈថ្នាក់ឯក បើប្រៀបធៀបនឹងមន្ត្រីសម័យនោះគឺស្មើនឹងមន្ត្រីសំរាប់ឯក ទីចក្រី (គ.ស.១៥១៦-១៥៦៧?) ក្នុងជំនាន់ស្ដេចចន្ទរាជា និង បរមិន្ទរាជា។ កាលថ្ងៃទី៩ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំជូតអដ្ឋស័ក ព.ស.២០៦០, គ.ស. ១៥១៦, ម.ស. ១៤៣៨, ច.ស. ៨៧៨ សម្ដេចៅពញា ចន្ទរាជា តែងតាំងទ្រទូងរត្នទាំង៧ក្នុងនោះមានព្រះអង្គសួសផងដែរត្រូវតាំងជាសង្ឃនាយកដែរ។
សម្ដេចព្រះសុគន្ធាធិបតីសួស

សម្ដេចព្រះសុគន្ធាធិបតី សិរីសោធរសង្ឃនាយកសួស ក្នុងឋានៈជាសង្ឃរាជាគណៈថ្នាក់ឯក បើប្រៀបធៀបនឹងមន្ត្រីសម័យនោះគឺស្មើនឹងមន្ត្រីសំរាប់ឯក ចៅហ្វាទឡ្ហៈ (គ.ស.១៥១៦-១៥៦៧?) ក្នុងជំនាន់ស្ដេចចន្ទរាជា និង បរមិន្ទរាជា។ កាលថ្ងៃទី៩ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំជូតអដ្ឋស័ក ព.ស.២០៦០, គ.ស. ១៥១៦, ម.ស. ១៤៣៨, ច.ស. ៨៧៨ សម្ដេចៅពញា ចន្ទរាជា តែងតាំងទ្រទូងរត្នទាំង៧ក្នុងនោះមានព្រះអង្គសួសផងដែរត្រូវតាំងជាសង្ឃនាយកដែរ។

មកដល់ ព.ស. ២១១១, គ.ស. ១៥៦៧, ម.ស. ១៤៨៩, ច.ស. ៩២៩ ឆ្នាំថោះ នព្វស័ក ព្រះបាទបរមនាថសម្ដេចចន្ទរាជា បរមបពិត្រគ្រងរាជ្យបាន ១៣ ឆ្នាំសោយរាជ្យបាន ៣៩ ឆ្នាំបូករួមទាំងអស់ ៥២ ឆ្នាំព្រះជន្ម ៨៧ ឆ្នាំព្រះឈួនរោគជាទំងន់ ព្រះរាជបុត្រា ព្រះបរមវង្សាយកហ្មប្រកបថ្នាំមិនជាទ្រង់ព្រះសុវណ្ណគតទៅ។ សម្ដេចព្រះរាជបុត្រាប្រជុំជំនុំព្រះរាជវង្សានុវង្ស អង្គអគ្គមហាសេនា សេនាបតីមកលើកព្រះសពតំកល់ក្នុងព្រះកោដ្ឋហើយ សម្ដេចព្រះសុគន្ធាធិបតីមហាសង្ឃរាជា រាជាគណៈ សេនាបតី មន្ត្រី តូចធំ ខ្ញុំព្រះរាជការទាំងឡើយ អញ្ជើញសម្ដេចព្រះមហាឧបរាជជា (បរមិន្ទរាជា) ព្រះរាជបុត្រាឡើងសោយរាជសម្បត្តិ។
សម្ដេចមហាវិមលធម្មជ័យ

សម្ដេចមហាវិមលធម្មជ័យ ក្នុងឋានៈជាសង្ឃរាជាគណៈថ្នាក់ឯក បើប្រៀបធៀបនឹងមន្ត្រីសម័យនោះគឺស្មើនឹងមន្ត្រីសំរាប់ឯក ទីមហាទេព (គ.ស.១៥១៦-១៥៦៧?) ក្នុងជំនាន់ស្ដេចចន្ទរាជា និង បរមិន្ទរាជា។ កាលថ្ងៃទី៩ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំជូតអដ្ឋស័ក ព.ស.២០៦០, គ.ស. ១៥១៦, ម.ស. ១៤៣៨, ច.ស. ៨៧៨ សម្ដេចៅពញា ចន្ទរាជា តែងតាំងទ្រទូងរត្នទាំង៧ក្នុងនោះមានព្រះអង្គសួសផងដែរត្រូវតាំងជាសង្ឃនាយកដែរ។
សម្តេច

សម្តេច មានន័យថាលោកអ្នកមានតេជះច្រើន, លោកអ្នកមានបុណ្យមានអំណាចធំ ។ គុ. ខ្ពង់ខ្ពស់, ឧដុង្គឧត្ដម, ថ្កើងស័ក្ដិ ថ្កើងអំណាច, ថ្កើងថ្កាន( សមតែនឹងយល់ថាក្លាយមកពី បា. សំ + តេជ ឬ សំ. សំតេជស៑ "ដែលមានតេជះខ្លាំង" ព្រោះខ្មែរបុរាណសរសេរជា សម្ដេជ ក៏មាន ) ។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើបន្ថែមលើព្រះនាម ឬលើឋានន្ដរក្សត្រិយ៍ មន្រ្តីស័ក្តិខ្ពស់ : ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមាឥស្សរាធិបតី..., សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី; សម្ដេចព្រះឧបយុវរាជ; សម្ដេចព្រះឧភយោរាជ; សម្ដេចព្រះវររាជជននី; សម្ដេចព្រះមហាឧបរាជ; សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ; សម្ដេចព្រះរៀម; សម្ដេចព្រះអនុជ ។ ល ។ សម្ដេចចៅពញា ឋានន្ដរសេនាបតីទី ១ សម្រាប់ទោ ( មានតែពីក្នុងសម័យបុរាណ ) ។ ល ។ដកស្រង់ចេញពីវចនានុក្រមសម្តេចសង្ឃរាជជួន ណាត

សម្តេច គឺជាកិត្តិយសរបស់ខ្មែរដែលត្រូវបានព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ប្រគល់ជូនដល់បុគ្គលនានា ដែលចាត់ទុកថាបានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ដល់ប្រទេសជាតិ។  ជារឿយៗវាត្រូវបានអមដោយចំណងជើងវែងជាង។ ឧទាហរណ៍ ចំណងជើងពេញរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន គឺសម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន។  សមាជិក​រាជវង្ស និង​មេ​ដឹក​នាំសាសនា​មួយ​ចំនួន​ក៏​មាន " សម្តេច " ជា​ផ្នែក​នៃ​ឋានៈ​របស់​ពួក​គេ​ដែរ។   នៅខែកក្កដាឆ្នាំ ២០១៦ រដ្ឋាភិបាលបានបញ្ជាឱ្យប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយប្រើប្រាស់ចំណងជើងពេញរបស់មេដឹកនាំ។ 

ងារ​នេះ​ធ្លាប់​ជា​កម្រមាន​ដូច​ក្នុងរជ្ជកាល​ព្រះបាទ ​នរោត្តម សីហនុ មាន​អ្នក​នយោបាយ​តែ​បួន​រូប​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​បាន​ទទួល​ងារ​នោះ​រួម​មាន ប៉ែន នុត លោក ញឹក ជូឡុង លោក សឺន សាន និង​លោក ចៅ សែន កុសលឈុំ ដែល​សុទ្ធ​សឹង​បាន​ធ្វើ​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី។
សម្តេច: អ្នកទទួលដែលស្គាល់

អ្នកទទួលដែលស្គាល់ 

 រាជានិយម 

 រាជវង្ស 

 អ្នក​នយោបាយ 

 អ្នកដឹកនាំសាសនា
សម្តេច Dalai Lama ទី 14

សម្តេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ាទី 14 (ឈ្មោះសាសនា Tenzin Gyatso ដែលមានអាយុតិចជាងលោក Jetsun Jamphel Ngawang Lobsang Yeshe Tenzin Gyatso កើត Lhamo Thondup ថ្ងៃទី 6 ខែកក្កដាឆ្នាំ 1935)គឺជាសម្តេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ាបច្ចុប្បន្ន។ សម្តេចសង្ឃ Dalai Lamas គឺជាព្រះសង្ឃដ៏សំខាន់នៃសាលា Gelug ដែលជាសាលារៀនថ្មីបំផុតនៃពុទ្ធសាសនាទីបេដែលត្រូវបានដឹកនាំជាផ្លូវការដោយហ្គេនដេនត្រាឡា។ ចាប់តាំងពីពេលដែលសម្តេច Dalai Lama ទី 5 ដល់ឆ្នាំ 1959 រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលទីបេគឺលោក Ganden Phodrang បានវិនិយោគលើតំណែងរបស់សម្តេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ាជាមួយនឹងកាតព្វកិច្ចខាងបព្វជិតភាព។Buswell, Robert E.; Lopez, Jr., Donald S. (2013). The Princeton dictionary of Buddhism. Princeton: Princeton University Press. . Entries on "Dalai Lama" and "Dga’ ldan pho brang".

សង្ឃដាឡៃឡាម៉ាទី 14 បានកើតនៅក្នុងភូមិ Taktser នៃ Amdo នៅទីបេហើយត្រូវបានគេជ្រើសរើសថាជា tulku នៃ Dalai Lama ទី 13 នៅក្នុងឆ្នាំ 1937 និងបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការថាជាសម្តេច Dalai Lama ទី 14 នៅក្នុងការប្រកាសជាសាធារណៈនៅក្បែរទីក្រុង Bumchen នៅឆ្នាំ 1939 ។ សម្តេចសង្ឃដាឡៃឡាម៉ាត្រូវបានគេប្រារព្ធឡើងនៅឡាសានៅថ្ងៃទី 22 ខែកុម្ភៈឆ្នាំ 1940 ហើយនៅទីបំផុតគាត់បានបំពេញភារកិច្ចខាងនយោបាយនៅថ្ងៃទី 17 ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 1950 នៅអាយុ 15 ឆ្នាំបន្ទាប់ពីសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនបានបញ្ចូលទីបេ។ រដ្ឋាភិបាលរបស់សាលា Gelug បានគ្រប់គ្រងតំបន់មួយដែលត្រូវគ្នាទៅនឹងតំបន់ស្វយ័តទីបេដែលគ្រាន់តែជា PRC ដែលទើបនឹងចាប់ផ្ដើមមានបំណងអះអាងការគ្រប់គ្រងលើវា។

ក្នុងអំឡុងការបះបោរទីបេឆ្នាំ 1959 សង្ឃដាឡៃឡាម៉ាបានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសឥណ្ឌាជាកន្លែងដែលគាត់រស់នៅបច្ចុប្បន្នជាជនភៀសខ្លួន។ Dalai Lama ទី 14 បានទទួលរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាពក្នុងឆ្នាំ 1989. គាត់បានធ្វើដំណើរជុំវិញពិភពលោកហើយបាននិយាយអំពីសុខុមាលភាពរបស់ប្រជាជនទីបេបរិស្ថានបរិស្ថានសេដ្ឋកិច្ចសិទិ្ធស្ត្រីការមិនចូលហឹង្សាការសន្ទនាអន្តរភាវូបនីយកម្មរូបវិទ្យាតារាវិទ្យាពុទ្ធសាសនានិងវិទ្យាសាស្រ្តវិទ្យាសាស្ត្រសរសៃប្រសាទផ្នែកខួរក្បាល សុខភាពបន្តពូជនិងផ្លូវភេទរួមជាមួយប្រធានបទជាច្រើននៃការបង្រៀនព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាននិងវជរយាន។
សម្តេចប៉ាប ប៉ូល ទី៦: ប្រវត្តិរូប

ប្រវត្តិរូប
សម្តេចប៉ាប ប៉ូល ទី ៦ (ភាសាឡាតាំង៖ Paulus VI; ភាសាអ៊ីតាលី៖ Paolo VI)  គឺជាសម្ដេចប៉ាបទី២៦២ នៃព្រះសហគមន៍កាតូលិក ចាប់ពីថ្ងៃទី ២១ ខែមិថុនាឆ្នាំ ១៩៦៣ រហូតដល់ពេល បានសោយទិវង្គត នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៨ ។ ព្រះនាមប្រសូតរបស់សម្ដេចប៉ាបជា លោកជីវីវ៉ានី បាទី អ៊ីណ្រីកោ អាណាតូនីអូ មា៉រីយ៉ា ម៉ុនទីនី​ (Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini) (២៦ កញ្ញា ១៨៩៧- ថ្ងៃទី ៦ ខែសីហាឆ្នាំ ១៩៧៨)​ ។ ទ្រង់ បានបន្តប្រជុំលើកទីអមពីរធុងឈើធំ ហើយ និង ជួយផ្គត់ផ្កង់នៃការទំនាក់តំនងសាសនាទាំងមូលអោយមានការល្អប្រសើ​ ។

លោក ម៉ុនទីនីបានបម្រើ ដល់រដ្ធលេខាធិការដ្ធាន ពីរឆ្នាំ ១៩២២ ដល់ ១៩៥៤ នៅខណ៖ពេលនៃរដ្ធលេខាធិការដ្ធានម៉ុនទីនី និង ដូមេនីកូ ថាតដីនីបានចាត់ទុកជាបន្ទុប់តូច(សំរាប់ដាក់ខោអាវ) និងមានភាពខ្លាំងក្លា ទៅអ្នកធ្វើការ នៃ សង្ឈរាជទៀត។ ដែលនៅឆ្នាំ ១៩៥៤ ,ឈ្មោះរបស់គាត់គឺ ផួសមីលេនគឺជាជន ជាតិអីតាលីធំបំផុត ដែលគាត់ជា មូទីនី ដ៍សំខាន់ម្នាក់។ ការរើសទុកជាមុនដែលធ្វើតាមប្រពៃណៃស្ថានភាពដោយស្វ័យប្រវតិ្ត បានក្លាយលេខាធិកា នៃ ប្រទេសអីតាលី
ដំណែងនៃគ្រិស្តសាសនា បានធ្វើសន្និសិទ ជាមួយលោក ចន XXIII បានស្ថាបនាអោយគាត់ ទៅរៀននៅមហាវិទ្យាល័យនៃប្រទេស កាឌីណាល នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨ បន្ទាប់មកលោកចន XXIII គាត់បានស្លាប់
នៅកូនភ្នំ ដោយហេតុជា គាត់ត្រូវបានជាអ្នកស្នងដ៍សមគួមួយមូទីនីបាន ដាក់ឈ្មោះ Paul ផ្លាស់ប្តូរថ្មី ដើម្បីចង្អុរ ដល់បេសកកម្ម ពាសពេញពិភពលោក និងបង្ហាញនូវ គ្រិស្ត(ព្រះយេស៊ូ)គាត់បានកោះអញ្ជើញ ក្រុមប្រឹក្សាទីពីរ ហើយ បានបិទដោយស្វ័យប្រវត្តិ ជាមួយនឹងការស្លាប់របស់គាត់ គឺ លោក ចន XXIII ហើយបានផ្តល់អាទិភាព និង នាយយកដ្ធាន។ បន្ទាប់មក ក្រុមប្រឹក្សាបានរួមបញ្ជូលការងារ។ លោក Paul VI  បានធ្វើការបកស្រាយ និង ប្រតិបត្តិ លិខិតប្រគល់សិទ្ធ។ទំហំនិងជំរៅ បដិរូបនិយម(លទ្ធិនយោបាយដែលនិយមថាគេអាចកែប្រែសង្គមបានដោយ កែប្រែច្បាប់ផ្ទុយនឹងបដិវត្តន៍) ដែលធ្វើអោយរំជើបរំជូល គ្រប់តំបន់ នៃ ជីវិតសាសនា នៅកុំឡុងសមណសត្តិប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ដែលផ្តុំនយោបាយ បុព្វាធិការី និង ឧត្តរាធិការី
សម្តេចព្រះបិយោ ព្រះបរមជាតិក្សត្រីយ៍ (អ្នកម៉ែនាងប៉ែន)

សម្តេចព្រះបិយោ ព្រះបរមជាតិក្សត្រីយ៍ (អ្នកម៉ែនាងប៉ែន) ឬ សម្តេចព្រះស្រីសុទ្ធានាធម្មចរិយា ព្រះអង្គគឺជាព្រះរាជអគ្គមហេសី នៃព្រះបាទអង្គដួង និងជាព្រះរាជមាតានៃព្រះបាទនរោត្តម ។
ព្រះអង្គទ្រង់ប្រសូតឆ្នាំវក សំរិទ្ធិស័ក ព.ស២៣៥៦ត្រូវនឹងគ.ស១៨១៣ ដែលមានបិតាគឺជាលោកអគ្គសុភាធិបតី ចាងហ្វាងក្រសួងយុត្តិធម៌ ។ 

ព្រះអង្គទ្រង់សោយព្រះវិលាល័យ នាថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី២៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំមមី ចត្វាស័ក ព.ស.២៤៣៨ ត្រូវនឹងគ.ស.១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ៨២ព្រះវស្សារ នាព្រះបរមរាជវាំងស្រះសារពើយុត្ត ក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ។ ព្រះបរមសពត្រូវបានដង្ហែរមកថ្វាយព្រះភ្លើងនៅវាលព្រះមេរុរាជខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងរាជធានីចតុម្មុខមង្គលក្រុងភ្នំពេញ។
 
សម្តេចព្រះបិយោ ជាព្រះរាជពុទ្ធសាសនូបត្ថម្ភដ៏ឆ្នើមមួយព្រះអង្គក្នុងសម័យនោះ ។
សម្តេចព្រះបិយោ ព្រះបរមជាតិក្សត្រីយ៍ (អ្នកម៉ែនាងប៉ែន): គ្រឿងឥស្សរិយយស

គ្រឿងឥស្សរិយយស 
នៅថ្ងៃអង្គារ ទី០៧ ខែមិនា ឆ្នាំមមែ សប្តស័ក ព.ស២៣៩១ ត្រូវនឹងឆ្នាំ១៨៤៨ ត្រូវបានព្រះមហាក្សត្រសព្វព្រះរាជហឫទ័យប្រទានគោរមងារតែងតាំងតំឡើងព្រះឋានៈពីទី«អ្នកម្នាង» ទៅជាទី«សម្តេចព្រះបិយោព្រះបរមជាតិក្សត្រីយ៍អ្នកម៉ែនាងប៉ែន» ។ ក្រោយមកទៀតហ្លួងប្រទានព្រះឋានៈឲ្យឡើងជាទី« សម្តេចព្រះស្រីសុទ្ធានាធម្មចរិយាអ្នកម៉ែនាងប៉ែន» ។

កព
សម្តេចព្រះបិយោ ព្រះបរមជាតិក្សត្រីយ៍ (អ្នកម៉ែនាងប៉ែន): រាជវ'''ង្សានវង្ស'''

រាជវង្សានវង្ស 
ព្រះអង្គមានព្រះរៀមនិងព្រះអនុជរួមព្រះឧទរចំនួន៣អង្គ៖

'''១.សម្តេចព្រះបិយោ ព្រះបរមទេវធីតា អ្នកម៉ែនាងពៅ( ជាមហេសីព្រះបាទអង្គដួង) 

២. សម្តេចព្រះបិយោព្រះបរមជាតិក្សត្រីយ៍អ្នកម៉ែនាងប៉ែន 

៣.សម្តេចព្រះបិយោព្រះបរមអច្ឆរាអក្សរអ្នកម៉ែនាងពៅឬពូ? (ព្រះមាតាហ្លួងស៊ីសុវត្ថិ) 

- ព្រះរាជស្វាមី៖សម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមាធិបតីព្រះអង្គដួងអភិសេកឆ្នាំបារាំង១៨៣៣។
សម្តេចព្រះបិយោ ព្រះបរមជាតិក្សត្រីយ៍ (អ្នកម៉ែនាងប៉ែន): ព្រះរាជបុត្រាបុត្រី

ព្រះរាជបុត្រាបុត្រី 
ព្រះអង្គមានព្រះរាជបុត្រាព្រះរាជបុត្រី ៣ព្រះអង្គ៖

១. ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តម អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី( ប្រសូតគ.ស. ១៨៣៤)

២. សម្ដេច ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អង្គដួងចង្កុលណី( ជាព្រះជាយាហ្លួងស៊ីសុវត្ថិ) ប្រសូតគ.ស. ១៨៣៦

៣. សម្ដេច ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អង្គដួងកេសរណី( ប្រសូតគ.ស. ១៨៤០) ។
សម្តេចព្រះបិយោ ព្រះបរមអច្ឆរាអក្សរ ពៅ

សម្តេចព្រះបិយោ ព្រះបរមអច្ឆរាអក្សរ ពៅ( អ្នកម៉ែនាងពៅ ) សម្តេចព្រះបិយោ ព្រះបរមអច្ឆរាអក្សរ ពៅ. ប្រសូត ១៨២០ សុគត   ​១៨៦៩  (អាយុ ៤៩ ឆ្នាំ)រាជពន្ធភាព ព្រះបាទអង្គដួងរាជបច្ឆាញាតិ​ ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិសាសនា ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ 

សម្តេចព្រះបិយោ ព្រះបរមអច្ឆរាអក្សរពៅ គឺជាព្រះរាជមាតានៃនគររកម្ពុជា​ ព្រះអង្គជាព្រះមហេសីនៃ￼￼ព្រះបាទអង្គដួង និងជាម្ដាយរបស់ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះស៊ីសុវត្ថិ ។ ព្រះអង្គ គឺជាកនិដ្ឋភគិនី(ប្អូនស្រី)នៃសម្តេចព្រះបិយោព្រះបរមជាតិក្សត្រីយ៍អ្នកម៉ែនាងប៉ែន ព្រះវររាជមាតានៃព្រះបាទនរោត្តម ។ ព្រះអង្គទ្រង់ប្រសូតនៅឆ្នាំ១៨២០ នឹងសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ១៨៦៩ ដែលមានព្រះបិតាជាលោកអគ្គសុភាធិបតីចាងហ្វាងក្រសួងយុត្តិធម៌។
សម្តេចព្រះរាជនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី១ នៃចក្រភពអង់គ្លេស

សម្តេចព្រះរាជនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី១ នៃចក្រភពអង់គ្លេស (, ៧ កញ្ញា ១៥៣៣ - ២៤ មីនា ១៦០៣) ជាមហាក្សត្រីអង់គ្លេសនិងអៀរឡង់ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៥៥៨ រហូតដល់សុគតក្នុងឆ្នាំ១៦០៣ ជួនកាលគេហៅថា​ ម្ចាស់ក្សត្រីព្រហ្មចារី សម្តេចអេលីហ្សាប៊ែតជាស្តេចចុងក្រោយក្នុងចំណោមស្តេចទាំងប្រាំនៃរាជវង្សធូឌ័រ
សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ

សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ (ភាសាអង់គ្លេស៖ Elizabeth II, ២១ មេសា ១៩២៦ – ៨ កញ្ញា ២០២២) ជាព្រះមហាក្សត្រិយានីនៃសហរាជាណាចក្រពីថ្ងៃទី៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៥២ រហូតដល់ថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២។ រជ្ជកាលរយៈពេល ៧០ ឆ្នាំ និង ២១៤ ថ្ងៃរបស់ទ្រង់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជារជ្ជកាលដ៏វែងជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសអង់គ្លេស និងយូរបំផុតទីពីរនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររាជានិយមពិភពលោក។ នៅក្នុងថ្ងៃចូលទិវង្គត សម្តេចអេលីហ្សាប៊ែតគឺជាព្រះមហាក្សត្រិយានីនៃសហធនរដ្ឋចំនួន ១៤ ផ្សេងទៀតបន្ថែមពីលើសហរាជាណាចក្រ។

អេលីហ្សាប៊ែតទ្រង់ព្រះរាជប្រសូតនៅមេយ៍ហ្វ៊ែរ រាជធានីឡុងដ៍ ប្រទេសអង់គ្លេស ហើយត្រូវជាបុត្រដំបូងរបស់សម្តេចចៅពញានៃយ៉ក (ដែលក្រោយមកឡើងសោយរាជ្យមាននាមថា ចចទី៦ និងមហាក្សត្រីអេលីហ្សាប៊ែត)។ ព្រះរាជបិតា​របស់​ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យបន្តពីបងប្រុសរបស់ទ្រង់ព្រះនាមអេដវើដទី៨ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣៦ ហើយចាប់ពីពេលនោះមកព្រះអង្គក៏បានជាក្លាយអ្នកស្នងរាជសម្បត្តិបន្តពីព្រះបិតាទ្រង់។ ទ្រង់ត្រូវបានទទួលការអប់រំឯកជននៅក្នុងព្រះរាជដំណាក់ និងបានចាប់ផ្តើមបំពេញភារកិច្ចរដ្ឋក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ នៅឆ្នាំ១៩៤៧ ទ្រង់បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះអង្គម្ចាស់ហ្វីលីព អតីតព្រះអង្គម្ចាស់នៃប្រទេសក្រិក និងដាណឺម៉ាក ហើយទ្រង់ទាំងពីរប្រសូតបានបុត្រចំនួនបួនអង្គ៖ ព្រះអង្គម្ចាស់ឆាលស៍ អង្គម្ចាស់នៃវេលស៍, ព្រះនាងអែន ព្រះរាជកុមារី, ព្រះអង្គម្ចាស់អេនឌ្រូ សម្តេចចៅពញានៃយ៉ក និង ព្រះអង្គម្ចាស់អេដវើដ អឺលនៃវ៉េសសេក្ស។

ពេលព្រះរាជបិតារបស់ព្រះអង្គបានចូលព្រះទិវង្គតនៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៥២ អង្គម្ចាស់អេលីហ្សាប៊ែត (កាលនុះជន្មាយុ ២៥ ព្រះវស្សា) ក៏បានក្លាយជាប្រមុខនៃចក្រភព និងសម្តេចព្រះរាជិនីនាថនៃសហធនរដ្ឋឯករាជ្យចំនួន ៧ រួមមាន៖ សហរាជាណាចក្រ កាណាដា នូវែលសេឡង់ អា​ហ្វ្រិកខាងត្បូង ប៉ាគីស្ថាន និងស៊ីឡង់។ អេលីហ្សាប៊ែតបានសោយរាជ្យជាព្រះមហាក្សត្រិយានីក្នុងរបបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយទ្រង់បានជួប និងឆ្លងកាត់ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រសំខាន់ៗជាច្រើនដូចជា៖ វិបត្តិនៅអៀរឡង់ខាងជើង ការដកអាណានិគមកិច្ចពីទ្វីបអាហ្វ្រិក ពិធីទទួលសហរាជាណាចក្រជាសមាជិកនៃសហគមន៍អឺរ៉ុប និងការដកខ្លួនរបស់អង់គ្លេសចេញពីសហភាពអឺរ៉ុប។ល។ ចំនួនដែនដីដែលស្ថិតនៅក្រោមរជ្ជកាលព្រះអង្គតែងតែមានការប្រែប្រួលព្រោះដែនដីទាំងអស់នោះមានខ្លះបានទទួលឯករាជ្យ និងខ្លះបានប្តូរមកកាន់របបសាធារណរដ្ឋ។ ដំណើរទស្សនកិច្ច និងកិច្ចប្រជុំសំខាន់ៗនៅក្រៅប្រទេសរបស់ព្រះអង្គមានដូចជា ដំណើរទស្សនកិច្ចទៅកាន់ប្រទេសចិននៅឆ្នាំ១៩៨៦ រុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ សាធារណរដ្ឋអៀរឡង់ក្នុងឆ្នាំ២០១១ និងជំនួបជាមួយសម្ដេចប៉ាបប្រាំអង្គ។

ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ផ្សេងៗនៅក្នុងដំណើរជីវិតទ្រង់រួមមាន៖ ពិធីរាជាភិសេកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ និងការប្រារព្ធខួបប្រាក់ មាស និងពេជ្រ និងប្លាទីន (ជូប៊ីលីស) នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៧ ២០០២ ២០១២ និងឆ្នាំ២០២២ រៀងៗគ្នា។ នៅឆ្នាំ២០២១ បន្ទាប់ពីរួមរស់ជាមួយគ្នាបាន ៧៣ ឆ្នាំ ព្រះអង្គម្ចាស់ហ្វីលីពដែលជាព្រះរាជស្វាមីរបស់ទ្រង់បានចូលទិវង្គតក្នុងព្រះជន្មាយុ ៩៩ វស្សា។

សម្តេចព្រះរាជិនីអេលីហ្សាប៊ែតគឺជាព្រះមហាក្សត្រអង់គ្លេសដែលមានព្រះជន្មាយុយូរជាងគេ ប្រមុខរដ្ឋស្ត្រីដែលកាន់តំណែងបានយូរបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក ព្រះមហាក្សត្រដែលមានព្រះជន្មចាស់ជាងគេនៅលើពិភពលោក ព្រះមហាក្សត្របច្ចុប្បន្នដែលសោយរាជ្យយូរជាងគេ និង ប្រមុខរដ្ឋបច្ចុប្បន្នដែលចំណាស់ជាងគេនិងមានអាយុកាលវែងជាងគេ។ ព្រះរាជិនីអេលីហ្សាប៊ែតធ្លាប់បានប្រឈមមុខ និងរិះគន់ដោយអ្នកសាធារណរដ្ឋនិយម និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមួយចំនួន ជាពិសេសបន្ទាប់ពីការបែកបាក់អាពាហ៍ពិពាហ៍របស់ព្រះរាជឱរសនិងព្រះរាជធីតារបស់ព្រះអង្គ តែទោះយ៉ាងណាក្តី ការគាំទ្ររបបរាជានិយមនៅចក្រភពអង់គ្លេសនៅមានកម្រិតខ្ពស់ជានិច្ច ក៏ដូចជាប្រជាប្រិយភាពផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ទ្រង់។
សម្តេចព្រះសង្ឃរាជនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា

សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា គឺជាប្រមុខរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជា
សម្តេចព្រះសង្ឃរាជនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា: ឈ្មោះ

ឈ្មោះ 
ឋានន្តរស័ក្តិរបស់បុព្វបុរសខ្មែរ មានប្រភពមកពី ភាសាបាលី ។ គោរម្យងារ​ពេញ​លេញ​របស់​ឧត្តម​អយ្យកោ​នៃ​មហានិកាយ គឺ ​សម្ដេច​ព្រះសុមេធាធិបតី ; Sumedhādhipati មានន័យថា "ម្ចាស់ដ៏ឈ្លាសវៃ" ។ ក្នុង​លិខិត​ថ្វាយ​ ​ព្រះមហាវីរក្សត្រ ព្រះ​បាទ នរោត្តមសីហនុ  ​ព្រះនាម​ខាង​ក្រោម​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​សម្រាប់ ​សម្តេចព្រះមហាសង្ឃ ទេពវង្ស៖ សម្តេច​ព្រះ​អគ្គ​មហា​សង្ឃ​រាជា​ធិបតី ដែលត្រូវបានបកប្រែជា 'មេដឹកនាំកំពូលបុព្វបុរសកំពូល' ។ Website of Norodom Sihanouk

គោរម្យងារពេញទំហឹងរបស់ សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ នៃព្រះធម្មយុត្តិកនិកាយ គឺ សម្តេចព្រះអភិសិរីសុគន្ធាមហាសង្ឃរាជាធិបតី (Abhisirī Sugandhā Mahāsangharājādhipati)  ចំណង​ជើង​នេះ​មាន​ន័យ​ថា 'គុណ​ដ៏​ខ្ពង់​ខ្ពស់ និង​គុណធម៌​ដ៏​បរិសុទ្ធ ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់'។ នៅ​ក្នុង​លិខិត​ថ្វាយ​ព្រះ​មហាវីរក្សត្រ ព្រះ​បាទ​សីហនុ នាម​ជា​អក្សរ​កាត់​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ថា សម្តេច​ព្រះសង្ឃរាជ ។Website of Norodom Sihanouk
សម្តេចព្រះសង្ឃរាជនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅចន្លោះឆ្នាំ ១៨៥៥ ដល់ ១៩៨១ មានបុព្វបុរសកំពូលពីរនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៖ មួយសម្រាប់ទីកន្លែងកម្ពុជានៃបែបថៃ ធម្មយុត្តិកនិកាយ និងមួយទៀតសម្រាប់ មហានិកាយ ។ នៅឆ្នាំ ១៩៨១ ក្រោមការគ្រប់គ្រង របស់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា ដែលគាំទ្រដោយវៀតណាម ព្រះតេជគុណ ទេព វង្ស ត្រូវបានជ្រើសរើសជាព្រះអយ្យកោនៃ ព្រះសង្ឃ បង្រួបបង្រួមថ្មី ដែលយកគំរូតាម ក្រុមជំនុំព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទវៀតណាម ។ 

បន្ទាប់ពីការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀង ទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ ១៩៩១ ព្រះបាទ នរោត្តមសីហនុ បានតែងតាំងព្រះតេជគុណ បួរ គ្រី ជាឧត្តមឧត្តមនៃធម្មយុត្តិកនិកាយ។  សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ បញ្ជា​ទាំង​ពីរ​គឺ​ត្រូវ​ដឹក​នាំ​ដោយ​បុព្វបុរស​រៀងៗ​ខ្លួន មិន​ដូច​នៅ ​ប្រទេស​ថៃ ​ដែល​មាន​តែ ​សម្ដេច​អយ្យកោ ​តែ​មួយព្រះអង្គទេ​ដែល​បញ្ជា​ទាំង​ពីរ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ផ្តល់អាសនៈមួយនៅលើ ក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្ក ដល់បុព្វបុរសកំពូលទាំងពីរ ដូច្នេះផ្តល់ការលើកឡើងនីមួយៗក្នុងការជ្រើសរើសអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា។

នៅឆ្នាំ ២០០៦ ទេព វង្ស ត្រូវបានលើកតម្កើងឋានៈជា ឧត្តមបុព្វបុរស, Cambodia Daily article on KI Media ខណៈព្រះតេជគុណ នន់ ង៉ែត ត្រូវបានលើកតម្កើងជាបន្តបន្ទាប់ជាឧត្តមបុព្វបុរសនៃមហានិកាយ។ ទេព វង្ស ជា​ព្រះសង្ឃ​ទីមួយ​ក្នុង​រយៈពេល​១៥០​ឆ្នាំ​ដែល​បាន​គ្រង​តំណែង​ជា​សម្តេច​ព្រះសង្ឃរាជ។