ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​វៀតណាម: ខ. វៀតណាម

ខ. វៀតណាម

សម័យទីមួយ 

(រំដោះឯករាជ្យ និង រួបរួមផែនដីលើកទីមួយ)

វៀតណាមប្រកបដោយពាក្យថា វៀត ប្រែថា ប្រជាជន ឬជនជាតិ និង ណាមប្រែថា ខាងត្បូង រួមគ្នានឹងប្រែថា “ជនជាតិភាគខាងត្បូង ឬក្រុងខាងត្បូង ឬអាណាចក្រផ្នែកខាងត្បូង” ជនជាតិនេះមានកំណើតមកដូចម្តេច? អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រនៅរកឃើញមិនទាន់ច្បាស់ ខ្លះថាកើតមកពីអ្នកក្រុងតុងកឹង ផ្សំជាមួយជនជាតិម៉ុងហ្គោលី អំបូរមួយ ដែលភៀសខ្លួនមកមុនប្រវត្តិសាស្ត្រ ខ្លះថាមកពីជនជាតិចិន ដែលភៀសខ្លួនមក ហើយផ្សំជាមួយជនជាតិថៃ ដែលអាស្រ័យមកពីដើម ខ្លះនិយាយដោយលំអិតតទៅទៀតថា ជាអំបូរផ្សំមកមុនប្រវត្តិសាស្រ្តទាក់ទងលាយលំគ្នាច្រើនជាន់រវាងពួកអស្រ្តូឥណ្ឌូនេសៀ នៃជ្រោសមុទ្រឥណ្ឌូចិន ជាពួកម៉ុងហ្គោលយ ដែលភៀសខ្លួនមកពីខាងជើង គឺជនអំបូរថៃ ឬវៀត នៃជាតិចិនភាគខាងត្បូង សឹងតមកត្រូវជនជាតិចិនលេបបាត់មួយចំនួនទៀត។ ភស្តុតាំងបុរាណវទ្យាសម័យមុនដំបូងបង្អស់ សំដែងឲ្យឃើញថា ជនជាតិនេះមានវប្បធ៌មបែបម៉ុងហ្គោផ្សំជាមួយឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយបានទទួលឥទ្ធពលពីចិនយ៉ាងជ្រាវជ្រៅ, ភាសាជាសំនៀងតែមួយជាមួយភាសាថៃ ដូច្នោះទើបមានច្រើនរណ្តាបសំឡេង (ក្នុងភាសាថៃស្តែងដោយវណ្ណយុត្តិ) តែមានគ្រឹះមកពីភាសាខ្មែរ-មន, ជនជាតិវៀតណាមពីដើមគោរពលទ្ធិបនស្រនខ្មោចទេព្វារក្ស ខ្ទោចអ្នកតា ម្ចាស់ទឹកម្ចាសដី គោរពបូជាវិរៈបុរសរបស់ជាតិ។

ពេលអាណាចក្រវៀតណាមត្រូវរួបរួមចូលជាដែនដីរបស់ចិនក្នុងព.ស.៤៣៣ រួចហើយ ចិនបានប្រើនយោបាយលេបបញ្ចូល គឺព្យាយាមរួមវៀតណាមបញ្ចូលទៅជាចិនខាងជនជាតិ ភាសា វប្បធ៌ម និង នយោបាយ ដោយរៀបចំគ្រប់គ្រងវៀតណាមជាមណ្ឌលមួយរបស់ចិន ជំរុញឲ្រប្រជនចិនចូលមករស់នៅ រៀបចំការសិក្សា និង របៀបប្រឡងចូលទទួលតំណែងរាជការរបបចិន ប្រើភាសាចិនជាភាសារាជការ ធ្វើឲ្យភាសាចិនក្លាយទៅជាភាសាជនជាន់ខ្ពស់ និង ភាសាវណ្ណកម្មរបស់វៀតណាម, វៀតណាមប្រើអក្សរចិន មានរបបការគ្រប់គ្រង សាសនា ទស្សនៈ វប្បធម៌ និង ការរស់នៅស្រដៀងគ្នា ឬទទួលតមកពីចិន សាសនាវៀតណាម ដែលទទួលមកពីចិនគឺពុទ្ធសាសនា តៅ និង ការបូជាបុព្វបុរស (លទ្ធិខុងចឺក៏មានឥទ្ធិពលច្រើនដូចគ្នា ភស្តុតាងមួយចំនួនសឲ្យឃើញថា សាសនាទាំង ៣ ដែលជ្រាបចូលមកអំពីចីនគឺ ពុទ្ធ ខុងចឺ និង តៅ) ដែលបានរីកចម្រើនទន្ទឹមគ្នាមក និង សន្សឹមៗរួមបញ្ចូលគ្នារហូតដល់ទៅជាលទ្ធិផ្សំផ្គុំកគ្នាចូលតែមួយ។

យ៉ាងណាក៏ដោយបណ្តាសាសនាទាំងអស់នេះ ព្រះពុទ្ធសាសនាមានឥទ្ធិពលច្រើនបំផុត ព្រោះសម្របខ្លួនទៅតាមលក្ខណៈជនជាតិវៀតណាមបានល្អជាង និង មានវត្តមានព្រះសង្ឃ ដែលនៅជិតស្និតជាមួយប្រជាជន ជាមជ្ឈដ្ឋាននៃប្រជាជន សូម្បីព្រះពុទ្ធសាសនាផ្សាយចូលមកអំពីចិនក៏មែនពិត តែពេលជនជាតិវៀតណាមទទួលកាន់ហើយក្លាយទៅជាចំណែកជួយកសាងស្មារតីស្រឡាញ់ជាតិរបស់ខ្លួន ទើបប្រាកដជាវត្តក្នុងជនបទក្លាយទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលក្រោកឡើងតវ៉ារដ្ឋាបាលចិនជារឿយៗ ដោយហេតុនេះរដ្ឋាភិបាលចិនទើបព្យាយាមចាត់របបគ្រប់គ្រងវត្ត និង ពុទ្ធសាសនស្ថានយ៉ាងតឹងរឹង ដោយតែងតាំងព្រះសង្ឃ ដែលគ្រប៉គ្រងមានឋានន្តរសក្តិតាមរបបការគ្រប់គ្រងរបស់ចិន និង ឧបត្ថម្ភទំនុកបំរុងព្រមទាំងអភិសិទ្ធិផ្សេង ៗ ដាក់ខកំណត់ឲ្យព្រះសង្ឃបង់ពន្ធដារ សេវាកម្មផ្សេង ៗ ដល់រដ្ឋាភិបាលជាដើម។ ទោះជាយ៉ាងណាក្តី ការគ្រប់គ្រងក៏ញ៉ាំងផលបានតែត្រឹងសម្បកខាងក្រៅ ឥទ្ធិពលឋានន្តរសក្តិថាមាំមួនក៏មិនមែន សភាពបែបនេះមិនមែនតែក្នុងសម័យ ដែលចិនគ្រប់គ្រងប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្តាបដៃរបស់បារាំងគ្រប់គ្រង ក៏មានដំណើរស្រដៀងគ្នានេះដែរ។

ការ ដែលចិនត្រូវការរួបរួមវៀតណាមចូលជាដែនដីរបស់ខ្លួននោះ រមែងមានហេតុផលទាំងផ្លូវនយោបាយ និង សេដ្ឋកិច្ចផ្សំគ្នា គឺក្នុងផ្លូវនយោបាយ ដើម្បីការពារមិនឲ្យមានអាណាចក្រដ៏រីកចំរើនឡើងមកមានកម្លាំងរឹងប៉ឹងប្រណាំងប្រជែងអំណាច ជាហេតុនាំឲ្យអន្តរាយដល់ជាយដែនខាងត្បូងរបស់ខ្លួន និង ពេលខ្លះត្រូវការឲ្យមានប្រទេសជារបាំងរវាងខ្លួនជាមួយពួក ដែលចិនហៅថាហួនណាំង (ជាតិមនុស្សនៅក្នុងព្រៃ) ក្នុងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ចំណែកឯផ្លូវសេដ្ឋកិច្ច ចិនត្រូវការបានផលប្រយោជន៍អំពីការលក់ដូរ ព្រោះវៀតណាមជាមាគ៌ានាំមុខ ក្នុងរបបពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រទេសរបស់ខ្លួន និង ប្រទេសឥណ្ឌា ព្រមទាំងប្រទេសផ្សេងៗ រហូតទៅដល់ដែនម៉ែឌីទែរ៉ាណេ និង អាស្រ័យផ្លូវពាណិជ្ជកម្មនេះឯង អ្នកបន្ត និង អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាចំនួនច្រើន បានធ្វើដំណើរទៅមករវាងប្រទេសចិន និង ប្រទេសឥណ្ឌា ដោយសំចត់សំរាក់នៅវៀតណាម ជារយៈពេលខ្លីខ្លះវែងខ្លះ ធ្វើឲ្យវៀតណាមមានឱកាសស្វាគមន៍ ទាំងព្រះភិក្ខុសង្ឃឥណ្ឌា ដែលធ្វើដំណើរទៅចិន និង ព្រះភិក្ខុចិន ដែលធ្វើដំណើរទៅឥណ្ឌា បានស្តាប់ទាំងពាក្យប្រៀនប្រដៅទាំងផ្នែកមហាយាន និង ពាក្យប្រៀនប្រដៅផ្នែកថេរវាទផង។

ព្រះពុទ្ធសាសនាចូលមកកាន់ប្រទេសវៀតណាមមុនដំបូងពេលណានោះ មិនមានភ័ស្តុតាំងប្រាកដ តែកាន់យកតាមរឿងនិទានថាផ្តើមប្រម៉ាណ ព.ស. ៧៣២ ដោយសន្និដ្ឋានថា លោកមៀវប៉ោ (Meou-Po) អ្នកធ្លាប់កាន់លទ្ធិតៅ ហើយផ្លាស់មកកាន់ព្រពុទ្ធសាសនា បានធ្វើដំណើរមកពីប្រទេសចិនចូលផ្សព្វផ្សាយជាលើកដំបូង ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយយល់ថាពីមុននេះបានមានព្រះសង្ឃជាច្រើនអង្គធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ចូលមក និង ឆ្ការផ្លូវទុកឲ្យស្រេចហើយ ដូចជាភិក្ខុមហាជីវក ភក្ខុកល្យាណរុចិ និង ភិក្ខុកាំងសេហោយ (យល់ថាជាជនជាតិឥណ្ឌាទាំង៣ព្រះអង្គ) ជាដើម ដែលធ្វើដំណើរចូលមកផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុង ព.សវ.៨ ដូចគ្នាជាមួយ និង លោកមៀវប៉ោ។ ព្រះពុទ្ធសាសនានៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមរយៈមុនដំបូងនេះ មិនបានរីកចំរើនឬការផ្សព្វផ្សាយ ដែលជាសំខាន់យ៉ាងណាទេ ព្រោះវេលានោះចក្រពត្តិចិនចូលចិត្តតែក្នុងការប្រកាសពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ខុងចឺ និង មិនពេញចិត្ត ដែលនឹងឃើញនរណាកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា។
រហូតតមកដល់ ព.ស.១០៨៧ ដល់ ១១៤៥ មានក្បួនការរួបរួមរដោះឥស្សរភាពរបស់ជនជាតិវៀតណាម តស៊ូដើម្បីឯករាជ្យច្រើនលើកច្រើនគ្រា បរាជ័យខ្លះរហូតដល់បានជ័យជំនះ តាំងខ្លួនជាឥស្សរៈបានក្នុងរយៈខ្លីៗខ្លះ ទោះបីនៅទីបំផុតក៏គង់ត្រឡប់ធ្លាក់ក្នុងអំណាចរបស់ចិនដូចដើម តែជាគ្រឿងដាស់សតិឲ្យភ្ញាក់រលឹកជាតិនិយមរបស់វៀតណាម ឲ្យរឹងប៉ឹងឡើង និង ក្នុងរយៈនេះឯង ព្រះពុទ្ធសាសនាក៏មានឱកាស និង ចាប់ផ្តើមរៀបខ្លួនឡើងយ៉ាងមាំមួន អ្នក ដែលជាអ្នកដឹកនាំការផ្សព្វផ្សាយសាសនាលើកនេះ ជាព្រះភិក្ខុជនជាតិឥណ្ឌា ព្រះនាម វិនីតរុចិ ព្រះតេជគុណអង្គនេះ បានសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាខាងលេច ហើយធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសចិន ត្រង់ពេល ដែលប្រទេចិនកំពុងគាបសង្កត់ព្រះពុទ្ធសាសនា ទើបព្រះអង្គធ្វើដំណើរមកកាន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន បានសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយឈាន (គឺនិកាយធ្យានៈ ដែលជប៉ុនហៅថាសេន)នៅទីនោះ ហើយធ្វើដំណើរចូលមកផ្សព្វផ្សាយពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់និកាយធៀន ( Thien ពាក្យវៀតណាម បានដល់ធ្យានៈឬឈានឬសែននោះឯង ) ក្នុងតុងកឹងពេល ព.ស. ១១២៣ និង បានទទួលសេចក្តីគោរពជាសង្ឃរាជនៃនិកាយធៀនទីមួយ នៅពេល ដែលព្រះអង្គទទួលមរណភាពហើយ សិស្សជាតិវៀតណាមនាម ផាប់ហ៊ាន បានដំណើរការ ផ្សព្វផ្សាយពុទ្ធធម៌ស្នងបន្តមក រហូតដល់បានទទួលការគោរពយ៉ាងទូលំទូលាយកើនឡើងជាលំដាប់ អាចចាត់បានថា បានតាំងគ្រឹស្តគង់វង់។ ហេតុការណ៍គ្រានេះ ហៅថា ជាការប្រតិស្ឋាននិកាយធៀន ឬធ្យាន គ្រាទីមួយ។

លុះ ព.ស.១១៦១ រាជវង្សថ័ងឡើងគ្រងផែនដីចិន អំណឹះអំពីនោះទៅ ៤ ឆ្នាំ ក៏ចាត់ របៀបគ្រប់គ្រងដែនដី ដែលធ្លាប់ជាអាណាចក្រវៀតណាមជាថ្មី មកឲ្យរឹងប៉ឹង មានប្រសិទ្ធភាព និង ហៅឈ្មោះថ្មីថា ង័នណ័ន ប្រែថាប្រទេសស្ងប់ ជាទីមករបស់ពាក្យថា អណ្ណាម  ដែលជនជាតិបស្ចឹមហៅវៀតណាមរហូតដល់ព.ស.២៤៨៨ រាជវង្សថ័ងចាត់ការគ្រប់គ្រងវៀត ណាមបានត្រឹមត្រូវល្អ ធ្វើឲ្យកើតសន្តិសុខ និង រីកចម្រើនរុងរឿងអស់រយៈកាងយូរអង្វែងរហូតដល់អស់រាជវង្សនោះក្នុង ព.ស.១៤៥០ អស់ពេលប្រហែល ៣ សតវត្សរ៍ ក្រោយនោះមានជនជាតិវៀតណាមបះបោដើម្បីឯករាជ្យត្រឹមតែពីរបីដង ហើយបានជ័យជំនះ ត្រឹមតែម្តងគត់ក្នុង ព.ស.១៣៣៤ សឹងតាំងខ្លួនជាំឥស្សរៈ នៅមិនបានប៉ុន្មានឆ្នាំ ក៏ត្រឡប់ធ្លាក់នៅក្នុងអំណាចរបស់ចិនដូចដើមវិញ។

រាជវង្សថ័ង ជាពុទ្ធសាសនូបត្ថម្ភក៍ ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយសេននៅវៀតណាម ទើប បានទទួលការឧបត្ថម្ភ ទំនុកបំរុងបានយ៉ាងល្អ ហើយមានការប្រតិស្ឋាននិកាយធាន ឬ ធ្យានជាលើកទីពីរ ក្នុង ព.ស.១៣៦៣ ដោយព្រះភិក្ខុ វ៉ង៉នថុង (Vo-Ngon-Thong) (និការយវ៉ង៉នថុង នេះ បានសាប់សូន្យទៅហើយ មិនមាននៅទៀតទេ ក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ) តែនិកាយធាន ដែលតាំងឡើងគ្រានេះ ជាសាខាមួយទៀត ផ្សេងពីលោក វិនីរុចិ បានប្រកាសទុកក្នុងគ្រាមុន។ ប្រទេសវៀតណាមក្នុងសម័យនោះ មានស្ថូបចេតីយ៍២០ អង្គ មានវត្តជាច្រកន្លែង និង មាន ព្រះភិក្ខុសង្ឃប្រហែល ៥០០ អង្គ។ ព្រះថេរានុថេរៈច្រើនអង្គមានកិត្តិនាមថា ជាព្រះពហូស្សូត ហើយទ្រងទ្រង់វិន័យតឹងរឹង។ ព្រះពុទ្ធសាសនានៅពេល ដែលចំរើនរុងរឿងឡើងដូចនេះ ក៏បានជាកម្លាំងស្ថាបនា បណ្តាលឲ្យវប្បធម៌របស់វៀតណាមមានវឌ្ឈនាការតទៅរហូតមានរូបលក្ខណៈជារបស់ខ្លួន កឲ្យកើតស្មារតីជាតិនិយមកាន់តែខ្លាំងឡើង ។

តមកព.ស.១៤៥០ រាជវង្សថ័ងអស់ទៅ ចិនបែបចេញជាច្រើនអាណាចក្រ និង ថមថយចុះ ជនជាតិអាណាមបានឱកាស ទើបតស៊ូដើម្បីឥស្សរភាព បានសម្រេចតាំងជាអាណាចក្រដៃកោវៀត ក្នុងព.ស.១៤៨២ មានអាណាខែត្រត្រឹមតែតុងកឹង និង ដែនអាណាម ៣ ដែនដី (Thanh hoa, nghe an, Ha tinh គឺចុះមកដល់ភាគខាងជើងខ្សែស្របទី ១៨ឬលួស Porte d’annan ឡើងទៅបន្តិចបន្តួច)។ ចំណែកខាងត្បូងឡើងទៅជាអាណាចក្រចម្ប៉ា ពេលបានឥស្សរភាព អាណាចក្រណាមវៀតក៏ក្តៅក្រហាយ ដោយអាស្រ័យដោយការដណ្តើមអំណាចផ្ទៃក្នុងប្រហែល ៣០ ឆ្នាំទើបស្ងប់។ រយៈកាលនេះ ព្រះពុទ្ធសាសនានៅក្នុងប្រទេសចិន ត្រូវបៀតបៀនយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងូរ ពេលដល់រាជវង្សឌិនឡើងគ្រងរាជ្យក្នុង ព.ស.១៥១២ ព្រះពុទ្ធសាសនាចាប់ផ្តើមរីកចម្រើនមកជាថ្មី ព្រះមហាក្ស័ត្រស្ទើរតែគ្រប់អង្គក្នុងរាជវង្សនេះ និង រាជវង្សតៗមកទៀត ៤ រាជវង្ស (ដិនហ៍,លេ,លៃ,ត្រឹង) មកដល់ ព.ស ១៩៥៧សុទ្ធតែមានសទ្ធាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ទ្រង់បានទំនុកបំរុងព្រះសង្ឃ និង កិច្ចការព្រះសាសនាយ៉ាងល្អណាស់ ព្រះសង្ឃឯងក៏បានទទួលការគោរពពីប្រជាជនជាច្រើន ព្រោះទាំងព្រះ
សង្ឃទ្រង់ព្រះធម៌ និង អ្នកប្រាជ្ញទ្រង់គុណវិទ្យា។

ធម្មតាជនជាតិវៀតណាមពេលនោះ មានសេចក្តីនិយមដូចជនជាតិចិន ក្នុងខ ដែលលើកស្ទួយអ្នកចេះដឹង កវី អ្នកចរិយាសាស្រ្ត អ្នកនិតិសាស្ត្រ ហោរាសាស្រ្ត និង ពេទ្យ។ ពេលជនជាតិវៀតណាមធ្លាក់ទៅជាប្រទេសចំណុះរបស់ចិនតាំងតែសម័យរាជវង្សហ័នពីដំបូងមក ក៏ត្រូវរៀនសរសេរភាសាចិន តែការរៀននោះបានត្រឹមតែឥស្សរជនតិចតួចប៉ុណ្ណោះ មិនបានជ្រួតជ្រាបដល់ប្រជាជនទេ មានតែព្រះសង្ឃប៉ុណ្ណោះ ដែលប្រាថ្នាសិក្សាព្រះធម៌ ទើបចាំបាច់សិក្សាស្រាវអំពីគម្ពីរភាសាចិន។ ពេលវៀតណាមបំបែកចេញពីចិនហើយ ទើបរកអ្នកប្រាជ្ញបានត្រឹមតែពួកអ្នកប្រាជ្ញគោរពសាសនាខុងចឺ តៅ ចំនួនតិចតួច ហើយក្នុងចំណោមព្រះសង្ឃប៉ុណ្ណោះ ធ្វើឲ្យព្រះសង្ឃជាបុគ្គលមានតម្លៃ ទៅណាក៏បានទទួលការគោរពពាសពេញផែនដី។ ការផ្សព្វផ្សាយព្រះធម៌ក៏ជ្រាបចូលដល់ប្រជាជនពិសេសបានទទួលរាជូបត្ថម្ភ ជាគ្រឿងជំរុញព្រះពុទ្ធសាសនាក៏រីកចំរើនផ្សាយជាទូទៅ ក្លាយទៅជាជំនឿសំខាន់របស់ប្រជាជនក្នុងពេលមិនយូរ។
មួយទៀតនៅក្នុង ព.ស. ១៥១១-១៥២២ រាជការបានរៀបចំអង្គការគ្រប់គ្រងគណៈសង្ឃឡើង ដោយរួមយកក្រុមអ្នកបួសតៅជាមួយព្រះសង្ឃក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាចូលក្នុងរបបឋានន្តរសក្តិដូចគ្នា ក្នុងគ្រានោះ ចក្រពត្តិវៀតណាមទ្រង់ស្តាប់ដំបូនមានរបស់ព្រះភិក្ខុមួយរូបឈ្មោះ ង៉ឆ័នហ្លូ ថាជាប្រាជ្ញជ្រៅជ្រះ មានសមត្ថភាពជាកវីនិពន្ធ និង ឆ្លាសវៃក្នុងការបំពេញសមាធិបែបនិកាយធៀន ទើបទ្រងបញ្ជាឲ្យអារធនាព្រះអង្គមកសំដែងធម៌ថ្វាយ ពេលជ្រះថ្លា ហើយតែងតាំងព្រះអង្គឲ្យឡើងជាប្រមុខនៃគណៈសង្ឃ ហើយក្នុងឆ្នាំបន្តមកបានតែងតាំងព្រះថេរៈអង្គនោះជាទីប្រឹក្សារបស់ចក្រពត្តិ។
នៅ ព.ស.១៥២៥ វៀតណាមចាប់ផ្តើមធ្វើសង្គ្រាមធំគ្រាដំបូងជាមួយអាណាចក្រចម្ប៉ា និង បានជាភាគីមានជ័យ ទំលាយរាជធានីចម្ប៉ាបាន តែផ្នែកខាងព្រះសាសនា កិច្ចការផ្សេង ៗ គង់ដំណើរការទៅតាមប្រក្រតី បើទោះបីជាមានការផ្លាស់ប្តូររាជវង្ស ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាក៏រីកចំរើនលូតលាស់ឈានមុខតមកដោយល្អប្រពៃ។ ព្រះមហាក្ស័ត្រអង្គទី ២ នៃរាជវង្សលែ (ព.ស.១៥៤៨-១៥៥១) ទ្រង់បានបញ្ជូនគណៈទូតទៅកាន់ប្រទេសចិន សុំព្រះត្រៃបិដកមួយចប់ ហើយទ្រង់ព្យាយាមទាក់ទាញប្រជាជនឲ្យបែរមកគោរពព្រះពុទ្ធសាសនា ជំនួសលទ្ធិខ្មោច ព្រាយ ទេព្វារក្ស និង ការបូជាបុព្វបុរស តែហេតុការណ៍ប្រែត្រឡប់ជាថា បើទោះបីប្រជាជន ព្រមទទួលគោរពព្រះពុទ្ធសាសនា តែក៏គង់នៅគោរពខបដិបត្តិតាមលទ្ធិដើមយ៉ាងល្អិតរមួត ធ្វើឲ្យការគោរពពុទ្ធសាសនារបស់ប្រជាជនវៀតណាម ផ្សំផ្គុំបង្កប់នៅជាមួយលទ្ធិបុរាណទាំងនោះរៀងមក ។

លុះដល់ ព.ស. ១៥៥៣ វៀតណាមផ្លាស់រាជវង្សថ្មី អភិជនម្នាក់ សឹងធ្លាប់ជាសិស្សរបស់ ភិក្ខុវ៉ាំងហ័ន បានឡើងគ្រងរាជ្យ ទ្រង់ព្រះនាមថា ព្រះបាទលៃថៃតោ ជាដើមរាជវង្សលៃ ដ៏យូរយារដល់ទៅ ២១៥ ឆ្នាំ។ រយៈកាលនេះបានទាំងជារយៈកាលនាំទៅរកការធ្វើ សង្គ្រាមជាមួយប្រទេសចម្ប៉ា ធ្វើឲ្យបានដែនដីរីកធំ និង ជាយុគសម័យ ដែលព្រះពុទ្ធសាសនាចំរើនរុងរឿងដល់ទីបំផុត ជាសាសនាតែមួយគត់ បានទទួលការគោរពលើកដំកើង ។ ព្រះមហាក្ស័ត្រគ្រប់ព្រះអង្គ មានព្រះរាជសទ្ធាក្លៀវក្លា ក្រៅពីទ្រង់បានព្រះរាជទាន រាជូបត្ថម្ភដល់កិច្ចការព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយប្រតិស្ឋានអគ្គសាសនូបត្ថម្ភក៍ហើយ ទ្រង់នៅបានស្និទ្ធស្នាលជាមួយព្រះពុទ្ធសាសនាដោយព្រះអង្គផ្ទាល់, ដោយទ្រង់បានប្រតិបត្តិធម៌ បំពេញសមាធិ និង មានវិស្សាសភាពជាមួយព្រះសង្ឃមួយចំនួនទៀតផង។

ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទលៃថៃតោឯង ព្រះអាចារ្យនិកាយធានច្រើនអង្គ ដូចជា 
លោកវ៉ាំងហ័នជាដើម បានប្រកាស់ពុទ្ធធម៌ ទាំងផ្នែកខាងបរិយត្តិ និង បដិបត្តិ ឲ្យបានរុងរឿង ឡើងជាច្រើន ។ ក្នុងរជ្ជកាលតមក ព្រះបាទលៃថៃតង (រាជឱរសរបស់ព្រះបាទលៃថៃតោព.ស.១៥៧១-១៥៨៨) ទ្រង់ទំនុកបំរុងព្រះពុទ្ធសាសនាយ៉ាងច្រើនទូលំទូលាយ ដូចជា សព្វព្រះរាជហឫទ័យឲ្យកសាងព្រះវិហារ ៩៥ កន្លែង ហើយទ្រង់កសាងព្រះវិហារសសរមួយ កណ្តាលស្រះ នៅក្នុងរដ្ឋធានីហាណូយ តាមព្រះសុបិននិមិត្ត ដែលថាមានអ្នកនាំព្រះអង្គទៅទស្សនាឧបុលវាំង របស់ព្រះពោធិសត្វអវលោកិតេស្វារៈ ។ ប្រជាជនវៀតណាមជឿថា ព្រះអង្គបានសម្រេចពោធិញាណទៀតផង។ 
ព្រះមហាក្ស័ត្រអង្គបន្តមក គឺព្រះបាទលៃធនតង (ព.ស.១៥៩៧-១៦១៥) ប្រាកដព្រះ នាមល្បីល្បាញ ក្នុងផ្លូវព្រះមហាករុណា ហើយទ្រង់ដំណើរតាមព្រះចរិយាវត្តរបស់ព្រះបាទ អសោកមហារាជ។ ផ្នែកខាងការសង្រ្គោះប្រជាជន ដូចជា ទ្រង់យកព្រះទ័យទុកដាក់ជាមួយ ទុក្ខលំបាក ភាពក្រីក្រ និង អ្នកជាប់ពន្ធនាគារ ទ្រង់បារម្ភអ្នកអស់ទាំងនោះ ជាពិសេសក្នុងរដូវរងា បញ្ជាឲ្យចែកអាហារ និង សំពត់ ស្បាយ ខោអាវ ដល់ជនក្រក្រី និង ព្រះរាជទានអភ័យទោសដល់អ្នកទោសជាញឹកញាប់។

មានហេតុការណ៍ពិសេសម្យ៉ាងទៀតមុនព្រះអង្គសោយទិវង្គត់ ៣ ឆ្នាំ គឺក្នុងព.ស.១៦១២ ព្រះបាទលៃថៃតង ទ្រង់បានធ្វើសង្គ្រាមឈ្នះចម្ប៉ា ទ្រង់ត្រឡប់មកហើយ ទ្រង់ចែកចាយឈ្លើយសង្រ្គាមឲ្យបានទាសាទាសីដល់អភិជនក្នុងរាជសំណាក់។ អភិជន ដែលបានទទួលឈ្លើយសង្រ្គាមទៅនោះ ម្នាក់ជាភិក្ខុ ។ ថ្ងៃមួយនៅពេល ដែលព្រះអង្គបានចេញទៅបំពេញភារកិច្ចត្រឡប់មក ក៏ប្លែកក្នុងចិត្ត បានឃើញថាមានអ្នកសរសេរកំណែរសេចក្តីក្នុងគម្ពីរផ្សេង ៗ របស់លោក នៅពេលសាកសួរដឹងថា ជាទង្វើររបស់ទាសាម្នាក់ ដែលបានព្រះរាជទានមក។ ព្រះបាទលៃថៃតង ទ្រង់ជ្រាបដំណឹងនោះ បញ្ជាឲ្យហៅទាសានោះទៅសាកសួរសេចក្តីផ្សេង ៗ ប្រាកដថា ទាសនោះតបបញ្ហារៀបរយសម្បូណ៌ជាទីអស្ចារ្យ នៅទីបំផុតបានសេចក្តីថា ទាសនោះ ជាព្រះអាចារ្យជនជាតិចិន នាម ថៅដឿង ត្រូវចាប់មកក្នុងខណៈ ដែលព្រះអង្គបានចេញចារិកប្រកាសផ្សព្វផ្សាយព្រះធម៌នៅប្រទេសចម្ប៉ា ទើបទ្រង់សូមឲ្យទទួលព្រះអង្គចូលទៅក្នុងគណៈសង្ឃវៀតណាម ហើយទ្រង់អនុញ្ញាត ឲ្យព្រះអង្គសំដែងធម៌ទេសនាបាន។ ព្រះអង្គមានសិស្សចំនួនច្រើន ហើយប្រតិស្ឋានិកាយធៀនថ្មីមួយទៀតជាលើកទី ៣។ ព្រះបាទលៃធន់តង ក៏ទ្រង់ជាសិស្សរបស់ព្រះអង្គផង ហើយជឿថា ព្រះអង្គទ្រង់បានសម្រេចពោធិញាណ។ និកាយថៅដឿង (Thao Duong) នេះ នៅមានសេសសល់នៅឡើយនាពេលបច្ចុប្បន្ន ប៉ុន្តែគ្រាន់តែជានិកាយតូចតាចមួយប៉ុណ្ណោះ ។

ក្រោយរជ្ជកាលព្រះបាទលៃធន់តងហើយ រាជការចាប់ផ្តើមឲ្យមានការប្រឡងជ្រើសរើសមនុស្សចូលធ្វើការជាមន្ត្រីរាជការ ធ្វើឲ្យលទ្ធិខុងចឺចូលមកមានតួនាទីច្រើនក្នុងចំណោមបញ្ញាជនរបស់ប្រទេស តែមិនទាន់ជះឥទ្ធិពលព្រះពុទ្ធសាសនាដោយប្រការណាមួយឡើយ។ ចក្រពត្តិ ៣ ព្រះអង្គចុងក្រោយរបស់រាជវង្សលៃ ទ្រង់ពេញប្រទ័យក្នុងការបំពេញសមាធិបែបនិកាយធៀនណាស់។ ព្រះអង្គចុងក្រោយ ដល់ថ្នាក់លះបង់រាជសម្បត្តិឲ្យព្រះរាជធីតា ហើយស្តេចទ្រង់ចេញសាងព្រះផ្នួស ព្រះរាជធីតាទ្រង់ថ្វាយរាជអំណាចនោះដល់ ត្រឹងខាញ់ ជាព្រះស្វាមី ទើបផ្លាស់ប្តូរផែនដីពីរាជវង្សលៃ ទៅជារាជវង្សត្រឹងនោះ។ ក្នុងសម័យនៃរាជវង្សនេះ ការផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនាអន់ថយចុះ ហើយលទ្ធិខុងចឺរីកចំរើនខ្លាំងឡើង តែចំពោះអង្គព្រះមហាក្ស័ត្រនៅតែមានព្រះរាជសទ្ធា ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាយ៉ាងខ្លាំងក្លា។ ព្រះបាទត្រឹងខាញ់ ក្រៅពីទ្រង់ឧបត្ថម្ភទំនុកបំរុងខាងផ្លូវវត្ថុយ៉ាងច្រើនហើយ ទ្រង់នៅបាននិពន្ធសាសនបករណ៍ ២ រឿង ស្តីពីការបំពេញសមាធិ ១ រឿង និង ស្តីពីគោលធម៌ទូទៅ ១ រឿង។ ចំណែកព្រះរាជនត្តារបស់ព្រះអង្គ ពេលគ្រងរាជ្យ ១៥ ឆ្នាំហើយ ក៏បានលះរាជ្យសម្បត្តិចេញសាងព្រះផ្នួសនៅវត្តមួយលើភ្នំ ទ្រង់បំពេញសមាធិ និង បង្ហាត់បង្រៀនកូនសិស្សចំនួនច្រើនជាជនជាតិវៀតណាមខាងជើង ចាត់ថាព្រះអង្គជាបឋមសង្ឃរាជ នៃនិកាយត្រឹកឡឹម (និកាយព្រៃឫស្សី ឬនិកាយវេឡុវន)។
ដូច ដែលបានមកដល់ការអស់ទៅនៃរាជវង្សត្រឹងនេះ ឃើញថា ព្រះពុទ្ធសាសនា ដែល រីកចំរើនរុងរឿង គឺនិកាយធៀនឬធ្យាន ។ ការ ដែលព្រះមហាក្ស័ត្រច្រើនព្រះអង្គបានទ្រង់ព្រះផ្នួស ក៏សម្តែងដល់សេចក្តីនិយមក្នុងការសាងផ្នួស ដែលបានផ្សព្វផ្សាយពាសពេញដល់ថ្នាក់ឥស្សរជន ព្រះរាជវង្ស ក្រៅពីនោះ នៅប្រាកដថាមានវត្តប្រចាំគ្រប់ភូមិជន បង្ហាញ់ពីការគោរព ដែលរីកសាយពាយទូទៅក្នុងចំណោមប្រជារាស្រ្ត។