navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សណ្ឋានដីកម្ពុជា: តំបន់ខ្ពង់រាប

តំបន់ខ្ពង់រាប
ខ្ពង់រាបខាងជើង លាតសន្ធឹងនៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ឧត្ដរមានជ័យ និងមួយផ្នែកខេត្តសៀមរាប កំពង់ធំ ស្ទឹងត្រែង និងក្រចេះ។ ខ្ពង់រាបនេះគ្របដណ្ដប់ដោយ ល្បាប់ចាស់ឆ្លាស់គ្នា និងថ្មបាយក្រៀមហើយសម្បូរព្រៃរបោះ។ នៅតាមទ្រនុងកណ្ដាលមានភ្នំដាច់ៗ ពីគ្នាដូចជាភ្នំត្បែង ភ្នំចុងកាល់ ភ្នំគូលែន ភ្នំសន្ទុក ... ។ ក្រៅពីព្រៃរបោះ និងកូនភ្នំ ផ្ទៃដីខ្ពង់រាបខាងជើងមួយភាគធំ អាចដាំដំណាំ និងចិញ្ចឹមសត្វស្រុកបាន។
ខ្ពង់រាបខាងកើត និងឦសាន
ខ្ពង់រាបខាងកើត និងឦសានចែកជា៤ផ្នែក៖
ខ្ពង់រាបខេត្តក្រចេះ និងខេត្តស្ទឹងត្រែង ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នានឹងខ្ពង់រាបខាងជើងដែរ តែនៅដាច់ពីខ្ពង់រាបនេះ ដោយសារជ្រលងទន្លេមេគង្គ គឺជាតំបន់ល្បាប់ចាស់ប្រកបទៅដោយព្រៃរបោះ ហើយមិនសូវសម្បូរកូនភ្នំទេ។
ខ្ពង់រាបខេត្តកំពង់ចាម មានផ្ទៃទេរទៅឦសាន មានរយៈកំពស់មធ្យម២០០ម៉ែត។ ខ្ពង់រាបនេះ មានផ្ទៃរាងជាតុ គ្របដណ្ដប់ដោយល្បាប់ចាស់ និងដីសិលាបាសាល់។ ទីនោះមានទួលថ្មបាសាល់៤កន្លែងធំៗ ដែលសព្វថ្ងៃក្លាយជាចំការកៅស៊ូធំៗដូចជា ចំការលើ មេមត់ ជប់ និង ស្នួល។
ខ្ពង់រាបខេត្តរតនគិរី ឬខ្ពង់រាបកែវ ស្ថិតនៅចន្លោះជ្រលងទន្លេសាន ទន្លេស្រែពក និងព្រំប្រទល់វៀតណាម មានលក្ខណៈជាទំនាបសំណឹកថ្មក្រែ និងសិលាបាសាល់ មានរយៈកំពស់៣០០ម៉ែត។ ខ្ពង់រាបនេះជាកន្លែងភ្នំភ្លើងចាស់។ បឹងយក្សឡោមជាមាត់ភ្នំភ្លើង។ ភ្នំសំខាន់ៗ នៅតំបន់នេះ មានភ្នំពោងពាយ(៨១៦ម៉ែត) និងភ្នំរាំង (៧០១ម៉ែត)។
ខ្ពង់រាបមណ្ឌលគិរី ឬខ្ពង់រាបឆ្លូងលើ ជាខ្ពង់រាបបន្ដពីខ្ពង់រាបដាឡាក់ប្រទេសវៀតណាម មានរយៈកំពស់ចុះជាលំដាប់ពីអូររាំង ទៅគ្រប់ទិស។ មួយភាគធំនៃ ខ្ពង់រាបនេះគ្របដណ្ដប់ដោយដីក្រហម និងជាប្រភពផ្លូវទឹក ដែលហូរចាក់មកទន្លេមេគង្គ។ នៅចន្លោះរយៈកំពស់៤០០ម៉ែត និង៧០០ម៉ែត មានតំបន់ព្រៃរបោះ។

ធនធានធម្មជាតិតំបន់ខ្ពង់រាប អនុគ្រោះណាស់ដល់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច តែទាមទារឲ្យមានការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាចាំបាច់៕
សណ្ឋានដីកម្ពុជា: ខ្ពង់រាបខាងកើត និងឦសាន

ខ្ពង់រាបខាងកើត និងឦសាន
ខ្ពង់រាបខាងកើត និងឦសានចែកជា៤ផ្នែក៖
ខ្ពង់រាបខេត្តក្រចេះ និងខេត្តស្ទឹងត្រែង ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នានឹងខ្ពង់រាបខាងជើងដែរ តែនៅដាច់ពីខ្ពង់រាបនេះ ដោយសារជ្រលងទន្លេមេគង្គ គឺជាតំបន់ល្បាប់ចាស់ប្រកបទៅដោយព្រៃរបោះ ហើយមិនសូវសម្បូរកូនភ្នំទេ។
ខ្ពង់រាបខេត្តកំពង់ចាម មានផ្ទៃទេរទៅឦសាន មានរយៈកំពស់មធ្យម២០០ម៉ែត។ ខ្ពង់រាបនេះ មានផ្ទៃរាងជាតុ គ្របដណ្ដប់ដោយល្បាប់ចាស់ និងដីសិលាបាសាល់។ ទីនោះមានទួលថ្មបាសាល់៤កន្លែងធំៗ ដែលសព្វថ្ងៃក្លាយជាចំការកៅស៊ូធំៗដូចជា ចំការលើ មេមត់ ជប់ និង ស្នួល។
ខ្ពង់រាបខេត្តរតនគិរី ឬខ្ពង់រាបកែវ ស្ថិតនៅចន្លោះជ្រលងទន្លេសាន ទន្លេស្រែពក និងព្រំប្រទល់វៀតណាម មានលក្ខណៈជាទំនាបសំណឹកថ្មក្រែ និងសិលាបាសាល់ មានរយៈកំពស់៣០០ម៉ែត។ ខ្ពង់រាបនេះជាកន្លែងភ្នំភ្លើងចាស់។ បឹងយក្សឡោមជាមាត់ភ្នំភ្លើង។ ភ្នំសំខាន់ៗ នៅតំបន់នេះ មានភ្នំពោងពាយ(៨១៦ម៉ែត) និងភ្នំរាំង (៧០១ម៉ែត)។
ខ្ពង់រាបមណ្ឌលគិរី ឬខ្ពង់រាបឆ្លូងលើ ជាខ្ពង់រាបបន្ដពីខ្ពង់រាបដាឡាក់ប្រទេសវៀតណាម មានរយៈកំពស់ចុះជាលំដាប់ពីអូររាំង ទៅគ្រប់ទិស។ មួយភាគធំនៃ ខ្ពង់រាបនេះគ្របដណ្ដប់ដោយដីក្រហម និងជាប្រភពផ្លូវទឹក ដែលហូរចាក់មកទន្លេមេគង្គ។ នៅចន្លោះរយៈកំពស់៤០០ម៉ែត និង៧០០ម៉ែត មានតំបន់ព្រៃរបោះ។

ធនធានធម្មជាតិតំបន់ខ្ពង់រាប អនុគ្រោះណាស់ដល់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច តែទាមទារឲ្យមានការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាចាំបាច់៕
សណ្តែកបៃតង

{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;"
|-
| colspan="2" style="background:#00EE21; text-align:center; padding:2px; border-bottom:1px #00FF00 solid;" |
សណ្តែកបៃតង (បទ ពាក្យ៨)
|-
| valign="top" style="padding:8px 8px 0px 8px; background:#F5FAFF;" | 

សណ្តែកបៃតង (បទ ពាក្យ៨)
(១) សណ្តែកបៃតងអាយុនៅក្មេង រីឯសំលេងស្រួចស្រែបអស្ចារ្យ

ស្ដីពីកំណាព្យមិនបាច់វាចា តែងថ្មីកាលណាបះសក់កាលនឹង។

(២) សណ្ដែកបៃតងកុលបុត្រខេមរា មួយជាតិនេះណាមិនគិតរំពឹង

ឃ្លាតឆ្ងាយពីស្រុកទៅខំសំលឹង ជីវិតតានតឹងឯនាយស្រុកឆ្ងាយ។

(៣) សណ្ដែកបៃតងតែងនៅក្នុងសួន រត់លេងបិទពួនរីករាយសប្បាយ

សួនសុវណ្ណភូមិសួនផ្ដល់រូបកាយ សួនថែឆោមឆាយអោយមានជីវិត។

(៤) សណ្ដែកបៃតងចូលចិត្តលេងសើច និយាយបញ្ចើចបញ្ចើដល់មិត្ត

ពេលខ្លះក្លែងខ្លួនជាស្រីស្នេហ៍ស្និត តែធាតុរូបពិតជាបុរសទេ។

(៥) សណ្ដែកបៃតងចិត្តក្មេងមុខចាស់ រាងស្លីមជាក់ច្បាស់ខ្យល់បក់រាំរេ

ចូលចិត្តធ្វើបុណ្យនៅពេលទំនេរ តែងគិតពីគេស្មោះស្ម័គ្រភក្ដី។

គេ= (មាតា បិតា ក្រុមគ្រួសារ កុមារកំព្រា កុមារអនាថា ចាស់ជរា ប្រទេសខ្មែរ ។ល។)
និពន្ធដោយ សុខគឹមហេង០៣ កញ្ញា ២០១០﻿

Category:កំណាព្យ
សតវត្សទី 2

រូបភាពតូច|350x350ភីកសែល| ផែនទីពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ 100 គ.ស។
រូបភាពតូច|350x350ភីកសែល| ផែនទីពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ 200 នៃគ.ស. នៅចុងសតវត្សទី 2 ។
សតវត្សទី ១ នៃគ.ស: នយោបាយក្នុងតំបន់

នយោបាយក្នុងតំបន់ 
ទសវត្សរ៍ទី 10 ដំណើរការពីថ្ងៃទី 1 ខែមករា នៃគ.ស. 10 ដល់ថ្ងៃទី 31 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 19 នៃគ.ស.។

នៅទ្វីបអឺរ៉ុប ទសវត្សរ៍បានឃើញការបញ្ចប់នៃយុទ្ធនាការដំបូងរបស់អធិរាជនៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ នៅពេលដែលកងកម្លាំងរ៉ូម៉ាំងដែលដឹកនាំដោយ  អាឡឺម៉ង់បានកម្ចាត់កុលសម្ព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់នៅក្នុងសមរភូមិ Idistaviso ក្នុងឆ្នាំ 16 គ.ស។ នៅឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ សង្រ្គាមបានផ្ទុះឡើងរវាង  ម៉ារ៉ូបូឌូសនិង  អាមីនីស។  នៅទ្វីបអាហ្រ្វិក  តាកហ្វារិនបានដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធ Musulamii ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ និងសម្ព័ន្ធភាពរលុង និងផ្លាស់ប្តូរនៃកុលសម្ព័ន្ធ Berber ផ្សេងទៀតនៅក្នុងសង្រ្គាមប្រឆាំងនឹងពួករ៉ូមនៅអាហ្វ្រិកខាងជើងកំឡុងការគ្រប់គ្រងរបស់អធិរាជ ទីបេរ៉ុស (គ.ស. 14-37) ។  រាជវង្ស  អាតាកៀដរបស់អាមេនីត្រូវបានផ្តួលរំលំដោយពួករ៉ូម។  នៅប្រទេសចិន ការបះបោរចិញ្ចើមក្រហមបានផ្ទុះឡើងប្រឆាំងនឹង វ៉ាងម៉ាង ដែលជាអធិរាជនៃរាជវង្ស ស៊ិន ។  នៅប្រទេសកូរ៉េ ដែសូ ដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៃនគរ  ដុងប៊ុយយ៉ូបានដឹកនាំកងទ័ពរបស់គាត់ចូលទៅក្នុង  ហ្គោហ្គូរីយ៉ូម្តងទៀត។  លើកនេះ Muhyul ដែលជាព្រះអង្គម្ចាស់នៃហ្គោហ្គូរីយ៉ូ  បានដឹកនាំកងទ័ពរបស់  ហ្គោហ្គូរីយ៉ូក្នុងការវាយឆ្មក់ដែលបានគ្រោងទុកយ៉ាងល្អ ហើយបានសម្លាប់កងទ័ពរបស់ ដែសូ ទាំងអស់។  មានតែគាត់ និងបុរសរបស់គាត់ពីរបីនាក់ប៉ុណ្ណោះដែលរត់ចេញពីផ្ទះ។

 អឺរ៉ុបខាងលិច ៖ សេសទិក, អាឡឺម៉ង់, សាអាម៉ី និង ហ្វិននិច កុលសម្ព័ន្ធ និង ចក្រភព រ៉ូម
 អឺរ៉ុបខាងកើត ៖ ចក្រភពរ៉ូម៉ាំង ដាស៊ីន សាម៉ាតៀន វេ ណេដា និង កុលសម្ព័ន្ធ បាល ត
 អាហ្រ្វិកខាងជើង ៖ ចក្រភពរ៉ូម ហ្គារ៉ាម៉ាន់ត៍ ម៉ូរី លីប៊ី និង មេ កុលសម្ព័ន្ធ ហ្គេតធូលៀន
 អាហ្រ្វិកខាងលិច : Gur, ក្វា, សូនីងខេ និង ម៉ាន់ដេ
 អាហ្រ្វិកកណ្តាល ៖ កុលសម្ព័ន្ធ Bantu ដួលរលំ វប្បធម៌ណុក អរិយធម៌ណុក
 អាហ្រ្វិកខាងកើត ៖ ព្រះរាជាណាចក្រ គូស, ព្រះរាជាណាចក្រ Blemmyes, ព្រះរាជាណាចក្រ Aksum
 អាហ្វ្រិកខាងត្បូង ៖ កុលសម្ព័ន្ធ Bantu, Khoisan
 អាស៊ីខាងលិច ៖ ចក្រភពរ៉ូម៉ាំង និងផាធៀន អាណាចក្រ សាបៀន និងអារ៉ាប់
 អាស៊ីកណ្តាល ៖ អាណាចក្រ Kushan, Sarmatian, Dahae និង កុលសម្ព័ន្ធ អ៊ីរ៉ង់ ផ្សេងទៀត
 អាស៊ីខាងត្បូង ៖ អាណាចក្រ កុសន,សានត្រាប  ខាងលិច, អាណាចក្រ សាត្វាហាន់, ព្រះរាជាណាចក្រ ដាវីឌៀន, ព្រះរាជាណាចក្រ កាលិង្គ, ព្រះរាជាណាចក្រឥណ្ឌូ-ផាធៀន, Zhangzhung
 អាស៊ីអាគ្នេយ៍ : មណ្ឌល នៃ ទីក្រុង-រដ្ឋ ព្រះរាជាណាចក្រហ្វូណន
 អាស៊ីបូព៌ា ៖ រាជវង្សហាន យ៉ាម៉ាតៃ ស៊ីងនូ និង សៀនប៉ី កុលសម្ព័ន្ធ នគរបី ( ហ្គោហ្គូរី យ៉ូ បាកជេ និង ស៊ីឡា )
 អាមេរិកកណ្តាល ៖ អរិយធម៌ ម៉ាយាន, Teotihuacan និង Zapotec
 អាមេរិកខាងត្បូង ៖ Nazca, អរិយធម៌ Moche , កុលសម្ព័ន្ធ Tairona
សតវត្សទី ១ នៃគ.ស: ទសវត្ស៍ទី 0

ទសវត្ស៍ទី 0 
នៅអឺរ៉ុប ទសវត្សរ៍ទី 20 បានឃើញការបះបោរដោយ Aedui កុលសម្ព័ន្ធ  ថូរ៉ាស៊ីននិង  ហ្វ្រីសៀនប្រឆាំងនឹងចក្រភពរ៉ូម។  នៅអាហ្រ្វិកខាងជើង តាកហ្វារិន ដែលជាអ្នករត់ចោលជួរ Numidian Berber បានដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធ Musulamii និងសម្ព័ន្ធភាពរលុង និងផ្លាស់ប្តូរនៃកុលសម្ព័ន្ធ Berber ផ្សេងទៀតក្នុងការបះបោរ មុនពេលត្រូវបានចាញ់នៅឆ្នាំ  24 ។ នៅក្នុងប្រទេសចិន រាជវង្ស ស៊ិន បានដួលរលំ ហើយរាជវង្សហានខាងកើតត្រូវបានបង្កើតឡើង។  នៅប្រទេសកូរ៉េ ដែម៉ូសិន នៃ  ហ្គោហ្គូរីយ៉ូបានបញ្ចូល  ដុងប៊ុយយ៉ូហើយសម្លាប់ស្តេច ដែសូ ។នៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ ទសវត្សរ៍ទី 20 បានឃើញការផលិតប៊ិច និងឧបករណ៍សម្រាប់សរសេរលោហៈនៅក្នុងទីក្រុងរ៉ូម។  គ្រោះមហន្តរាយធំៗក្នុងទសវត្សរ៍នេះរួមមានភ្លើងឆេះនៅទីក្រុងរ៉ូម និងការដួលរលំនៃរោងមហោស្រពដែលសាងសង់មិនសូវល្អនៅ Fidenae ដែលបានសម្លាប់អ្នកទស្សនា 20,000 នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកទស្សនា 50,000 នាក់។  នៅឆ្នាំ 27 គ្រិស្តសាសនាបានកើតជានិកាយសាសន៍យូដានៅក្រុងយេរូសាឡឹម។   ភូមិសាស្ត្រដែលជាសព្វវចនាធិប្បាយនៃចំណេះដឹងភូមិសាស្រ្តដែលបង្កើតឡើងដោយ ស្ត្រាបូ ត្រូវបានបញ្ចប់មិនយូរជាង 23 ។
សតវត្សទី ១ នៃគ.ស: ទស្សវត្សរ៍ទី 10

ទស្សវត្សរ៍ទី 10 
ព្រះយេស៊ូវត្រូវបានឆ្កាងនៅដើមទសវត្សរ៍៖ ការរងទុក្ខ និងការសោយទិវង្គតរបស់ទ្រង់នឹងបង្កើតជាទិដ្ឋភាពសំខាន់នៃទ្រឹស្ដីគ្រីស្ទានទាក់ទងនឹងគោលលទ្ធិនៃសេចក្ដីសង្គ្រោះ និងដង្វាយធួន។  ពេត្រុស​ជា​សាវក​បាន​បង្កើត​សាសនាចក្រ​អាន់ទីយ៉ូក។  កុប្បកម្មប្រឆាំងជនជាតិយូដាបានផ្ទុះឡើងនៅអាឡិចសាន់ឌ្រី។  វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុបានវាយលុកទីក្រុងរ៉ូមក្នុងឆ្នាំ ៣៣ គ.ស។នៅអាស៊ី ចក្រភព Satraps និង Kushan ខាងលិចបានលេចចេញមក។  នៅទ្វីបអឺរ៉ុប ទសវត្សរ៍ទី 30 បានឃើញការបះបោរ Dacian ប្រឆាំងនឹងកុលសម្ព័ន្ធ Sarmatian នៃ Iazyges ដែលបានធ្វើជាទាសកររបស់ពួកគេ និងការបះបោរជនជាតិសាម៉ារី។  នៅអាស៊ីខាងលិច Artabanus II នៃ Parthia បានប្រយុទ្ធជាមួយទីក្រុងរ៉ូមលើអាមេនី។  រាជវង្សហានបានឃើញការផ្ទុះឡើងនៃការបះបោររបស់ Gongsun Shu ។  អធិរាជរ៉ូម៉ាំង Tiberius បានសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ 37 គ.ស. ដែលត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយ Caligula ។

ការរញ្ជួយដីដែលបានអង្រួនក្រុងអាន់ទីយ៉ូកនៅឆ្នាំ 37 AD បានបណ្តាលឱ្យអធិរាជ Caligula បញ្ជូនសមាជិកព្រឹទ្ធសភាពីរនាក់ទៅរាយការណ៍អំពីស្ថានភាពនៃទីក្រុង។  នៅក្នុងប្រទេសចិន ជំងឺរាតត្បាតមួយបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងទីក្រុង K'aui-chi បណ្តាលឱ្យមនុស្សស្លាប់ជាច្រើន ហើយមន្ត្រីអធិរាជ Ch'ung-li I (Zhongli Yi) បានផ្តល់ថ្នាំដែលជួយសង្គ្រោះជីវិតមនុស្សជាច្រើន។
សតវត្សទី ១ នៃគ.ស: ទស្សវត្សរ៍ទី 20

ទស្សវត្សរ៍ទី 20 
ក្លូឌីសបានក្លាយជាអធិរាជរ៉ូម៉ាំងនៅឆ្នាំ 41 បន្ទាប់ពីការធ្វើឃាត Caligula ។  នៅឆ្នាំ 43 គាត់បានបញ្ជូន Aulus Plautius ជាមួយនឹងកងពលចំនួនបួនទៅកាន់ចក្រភពអង់គ្លេស (Britannia) ដោយចាប់ផ្តើមការសញ្ជ័យរ៉ូម៉ាំងរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍។  នៅប្រទេសចិន ការបះបោររបស់បងប្អូនស្រី ទ្រុង បានកើតឡើងនៅភាគខាងត្បូងនៃ ហាន ចន្លោះពីឆ្នាំ 40  និង 43 : នៅឆ្នាំ 40 មេដឹកនាំវៀតណាម  ទ្រុងត្រាក់និងប្អូនស្រីរបស់គាត់ ទ្រុង ញីបានបះបោរប្រឆាំងនឹងអាជ្ញាធរចិននៅ Jiaozhi (នៅក្នុងបច្ចុប្បន្នភាគខាងជើងវៀតណាម។  )  នៅឆ្នាំ 42 នៃគ.ស. ហានចិនបានបញ្ជូនឧត្តមសេនីយ ម៉ាយួន ឱ្យដឹកនាំកងទ័ពដើម្បីវាយកម្ទេចការបះបោរ Yue របស់បងប្អូនស្រី ទ្រុង ។  នៅឆ្នាំ ៤៣ នៃគ.ស កងទ័ពហានបានបង្ក្រាបការបះបោរយ៉ាងពេញទំហឹង ហើយបានគ្រប់គ្រងឡើងវិញទាំងស្រុង។

គ្រិស្តសាសនាបានមកដល់ប្រទេសអេហ្ស៊ីប ខណៈដែលសាសនាចក្រនៃអាឡិចសាន់ឌ្រីត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានម៉ាកុស អ្នកផ្សាយដំណឹងល្អជាអយ្យកោដំបូង។  យ៉ាកុបបានស្លាប់នៅឆ្នាំ 44៖ សាវកម្នាក់ក្នុងចំណោមសាវកដប់ពីរនាក់របស់ព្រះយេស៊ូវ គាត់គឺជាមនុស្សដំបូងគេដែលត្រូវបានធ្វើទុក្ករកម្ម យោងតាមគម្ពីរសញ្ញាថ្មី។   ក្លូឌីសបានបណ្តេញជនជាតិយូដាចេញពីទីក្រុងរ៉ូមនៅចន្លោះឆ្នាំ 41 និង 53: Silvia Cappelletti ពិពណ៌នាអំពីការលើកទឹកចិត្តរបស់  ក្លូឌីសថាជាតម្រូវការក្នុងការគ្រប់គ្រងចំនួនប្រជាជននៅទីក្រុងរ៉ូម និងរារាំងការប្រជុំនយោបាយ។  (គាត់ "មិនមានគោលនយោបាយប្រឆាំងនឹងសាសន៍យូដាទេ។") Donna Hurley ពន្យល់ថា Suetonius រួមបញ្ចូលទាំងការបណ្តេញចេញ "ក្នុងចំណោមបញ្ហាជាមួយប្រជាជនបរទេស មិនមែនក្នុងចំណោមសាសនា"

នៅចន្លោះឆ្នាំ 44 និង 48 ទុរ្ភិក្សបានកើតឡើងនៅយូឌា។  យ៉ូសែប​ប្រាប់​ថា ហេលេណា ជា​អ្នក​ស្រុក​អាដាប៊ីន «បាន​ចុះ​ទៅ​ក្រុង​យេរូសាឡិម ជា​កូន​នាំ​នាង​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​ផ្លូវ​ដ៏​ធំ ឥឡូវ​ការ​មក​របស់​នាង​មាន​ប្រយោជន៍​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដល់​ប្រជាជន​ក្រុង​យេរូសាឡិម ដ្បិត​គ្រា​នោះ​មាន​ទុរ្ភិក្ស​បាន​សង្កត់​សង្កិន​ពួក​គេ  ហើយមនុស្សជាច្រើនបានស្លាប់ដោយសារចង់បានរបស់ដែលចាំបាច់សម្រាប់ទិញអាហារ ម្ចាស់ក្សត្រី ហេលេណា បានបញ្ជូនអ្នកបម្រើខ្លះទៅកាន់  អាឡិចសាន់ឌ្រីដោយយកលុយទៅទិញពោតជាច្រើន ហើយពួកគេផ្សេងទៀតទៅកាន់ប្រទេស គីប្រុស ដើម្បីនាំយកផ្លែល្វាស្ងួត  ពេលពួកគេត្រលប់មកវិញ ហើយបាននាំយកគ្រឿងឧបភោគបរិភោគដែលរួចរាល់យ៉ាងរហ័សនោះ នាងបានចែកអាហារដល់អ្នកដែលចង់បាន ហើយបានបន្សល់ទុកនូវអនុស្សាវរីយ៍ដ៏ប្រពៃបំផុតមួយនៅពីក្រោយនាងនៃអំណោយទាននេះ ដែលនាងបានផ្តល់ឱ្យយើងទាំងអស់គ្នា។  ហើយនៅពេលដែល Izates កូនប្រុសរបស់នាងត្រូវបានជូនដំណឹងអំពីទុរ្ភិក្សនេះគាត់បានផ្ញើប្រាក់យ៉ាងច្រើនទៅបុរសសំខាន់នៅក្រុងយេរូសាឡឹម។
សតវត្សទី ១ នៃគ.ស: 30

30 

ព្រះយេស៊ូវត្រូវបានឆ្កាងនៅដើមទសវត្សរ៍៖ ការរងទុក្ខ និងការសោយទិវង្គតរបស់ទ្រង់នឹងបង្កើតជាទិដ្ឋភាពសំខាន់នៃទ្រឹស្ដីគ្រីស្ទានទាក់ទងនឹងគោលលទ្ធិនៃសេចក្ដីសង្គ្រោះ និងដង្វាយធួន។  ពេត្រុស​ជា​សាវក​បាន​បង្កើត​សាសនាចក្រ​អាន់ទីយ៉ូក។  កុប្បកម្មប្រឆាំងជនជាតិយូដាបានផ្ទុះឡើងនៅអាឡិចសាន់ឌ្រី។  វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុបានវាយលុកទីក្រុងរ៉ូមក្នុងឆ្នាំ ៣៣ គ.ស.
សតវត្សទី ៣ នៃគ.ស

រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| អឌ្ឍគោលខាងកើតនៅដើមសតវត្សទី 3 នៃគ.ស។
រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ផែនទីពិភពលោកនៅឆ្នាំ ២៥០ នៃគ.ស.
រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| អឌ្ឍគោលខាងកើតនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ៣ នៃគ.ស។
សតវត្សទី ៣ នៃគ.ស: ព្រឹត្តិការណ៍

ព្រឹត្តិការណ៍ 
រូបភាពតូច|240x240ភីកសែល| បន្ទប់ទឹកនៃ Caracalla

 ហ្វូណនបានឈានដល់ចំណុចកំពូល
 Goths បបានផ្លាស់ទីពី Gothiscandza ទៅអ៊ុយគ្រែន, ផ្ដល់កំណើតដល់វប្បធម៌ Chernyakhov culture.
 Menorahs និង ហិបនៃសេចក្ដីសញ្ញា, គំនូរលើជញ្ជាំង catacombរបស់ជនជាតិយូដា, Villa Torlonia (Rome), are made.
 សម័យ Coptic បានចាប់ផ្ដើម.
 Siddhartha in the Palace, detail of a relief from Nagarjunakonda, Andhra Pradesh, India, is made. Now kept at National Museum, New Delhi.
 Two statuettes, Jonah Swallowed and Jonah Cast Up, of a group from the eastern Mediterranean, probably Asia Minor, are made. Now kept at The Cleveland Museum of Art, Ohio.
 The Magerius Mosaic is made. Now kept at the Sousse Archaeological Museum, Tunisia.
 Early 3rd century: Burial in catacombs becomes commonplace.
 208: the Chinese naval Battle of Red Cliffs occurs.
 211–217: Caracalla, Roman Emperor.
 212: Constitutio Antoniniana grants citizenship to all free Roman men.
 212–217: Baths of Caracalla.
 220: The Han dynasty comes to an end with establishment of the Three Kingdoms in ancient China.
 220–280: The Three Kingdoms period.
 222–235: Alexander Severus, Roman Emperor.រូបភាពតូច|240x240ភីកសែល|Rock relief of Ardashir I receiving the ring of kingship by the Zoroastrian supreme god Ahura Mazda.
 224: Ardashir I of the Sassanid dynasty conquers the Parthian empire at the Battle of Hormozdgan.
 230–232: Sassanid dynasty of Persia launches a war to reconquer lost lands in the Roman east.
 234: Zhuge Liang dies of illness at the standoff of Wuzhang Plains.
 235–284: Crisis of the Third Century shook the Roman Empire.
 241: The Kingdom of Hatra dissolved after the Fall of Hatra to Persia
 244: Battle of Xingshi in China.
 258: Valerian's massacre of Christians.
 260: Roman Emperor Valerian I is taken captive by Shapur I of Persia.រូបភាពតូច|240x240ភីកសែល|Political map of China in 262 AD
 263: Cao Wei conquers the Shu Han Kingdom.
 266: The Jin dynasty is founded after the overthrow of the Cao Wei dynasty by Sima Yan.
 280: The Jin dynasty reunites China under one empire after the conquest of Eastern Wu.
 284–305: Diocletian, Roman Emperor.
 291–306: The War of the Eight Princes, a civil war by the Sima Clan in China.
 293: Emperor Diocletian forms the Tetrarchy in Rome.
 300–538: Kofun era, the first part of the Kofun period in Japan.
 Late 3rd century – early 4th century: Good Shepherd, Orants and Story of Jonah, painted ceiling of the Catacombs of Marcellinus and Peter in Rome, is made.
សតវត្សទី ៣ នៃគ.ស: ការប្រឌិត ការរកឃើញ ការណែនាំ

ការប្រឌិត ការរកឃើញ ការណែនាំ 

 សាណាត ​ក្លាយ​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​សិល្បៈ ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ​ក្នុង ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ។
 ការសាយភាយ ពោត ជាដំណាំអាហារពី ម៉ិកស៊ិក ទៅ អាមេរិកខាងជើង ចាប់ផ្តើម
សតវត្សនៃភាពអាម៉ាស់

រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| មហាអំណាចធំៗគ្រោងកាត់ ចិន សម្រាប់ខ្លួនគេ។ អាឡឺម៉ង់ អ៊ីតាលី ចក្រភពអង់គ្លេស អូទ្រីស សហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី និង បារាំង ត្រូវបានតំណាងដោយស្តេច វីលហេមទី២ អ៊ុមប៊ែតូទី១ ចន ប៊ូល ហ្វ្រង់ ចូសេពទី១ (នៅខាងក្រោយ), ពូ សេម នីកូឡាសទី២ និង អេមីល លូប៊ែត ។ Puck ថ្ងៃទី២៣ ខែសីហាឆ្នាំ១៨៩៩ ដោយ JS Pughe
រូបភាពតូច| រូបត្លុកនយោបាយពណ៌នាអំពី ម្ចាស់ក្សត្រី វិចតូរៀ ( ចក្រភពអង់គ្លេស ) អធិរាជវីលហេមទី២ ( អាល្លឺម៉ង់ ) អធិរាជនីកូឡាសទី២ ( រុស្ស៊ី ) នាងម៉ារីយ៉ាន ( បារាំង ) និង អធិរាជម៉ីជិ ( ជប៉ុន ) ដែលបែងចែក ប្រទេសចិន ។
" សតវត្សន៍នៃភាពអាម៉ាស់ " ឬ " ភាពអាម៉ាស់ជាតិមួយរយឆ្នាំ " គឺជាពាក្យដែលប្រើនៅក្នុងប្រទេសចិនដើម្បីពិពណ៌នាអំពីរយៈពេលនៃការធ្វើអន្តរាគមន៍ និងការត្រួតត្រានៃ រាជវង្សឆេង និង សាធារណរដ្ឋចិន ដោយ មហាអំណាចលោកខាងលិច និង ប្រទេសជប៉ុន ពីឆ្នាំ១៨៣០ ដល់ឆ្នាំ១៩៤០ ។ 

ការប្រើប្រាស់ "ការអាម៉ាស់មុខ" បានកើតឡើងនៅក្នុងបរិយាកាសនៃការកើនឡើងនៃស្មារតី ជាតិនិយមរបស់ចិន ប្រឆាំងនឹង ការទាមទារម្ភៃមួយ ដែលធ្វើឡើងដោយ រដ្ឋាភិបាលជប៉ុន ក្នុងឆ្នាំ១៩១៥ និងបានកើនឡើងជាមួយនឹងការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការធ្វើមកលើប្រទេសចិននៅក្នុង សន្ធិសញ្ញាវែសៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៩ ។ បក្ស គួមីនតាំង (បក្សជាតិនិយមចិន) និង បក្សកុម្មុយនិស្តចិន បានធ្វើឲ្យពាក្យនេះពេញនិយមនៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩២០ដោយតវ៉ានឹង សន្ធិសញ្ញាមិនស្មើភាព និងការបាត់បង់ទឹកដី។ នៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៣០ និងឆ្នាំ១៩៤០ វាបានក្លាយជារឿងធម្មតាក្នុងការសំដៅទៅលើ "មួយសតវត្សនៃភាពអាម៉ាស់" ។ [2] ទោះបីជាបទប្បញ្ញត្តិនៃសន្ធិសញ្ញាផ្លូវការត្រូវបានបញ្ចប់ក៏ដោយ ក៏គំនិតនេះនៅតែជាគោលគំនិតកណ្តាលនៅក្នុងស្មារតីជាតិនិយមរបស់ចិន ដែលត្រូវបានគេប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយទាំងក្នុងនយោបាយ និងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ។ [3]
សតវត្សនៃភាពអាម៉ាស់: ចុងបញ្ចប់នៃការអាម៉ាស់

ចុងបញ្ចប់នៃការអាម៉ាស់ 
ក្នុងអំឡុងពេលការបញ្ចប់នៃ ប្រូតូកុលអ្នកប្រដាល់ នៅឆ្នាំ១៩០១ មហាអំណាចលោកខាងលិចមួយចំនួនជឿថាពួកគេបានធ្វើសកម្មភាពហួសហេតុ ហើយថាប្រូតូកុលនេះពិតជាមានភាពអាម៉ាស់ដល់ចិនពេកហើយ។ជាលទ្ធផលរដ្ឋមន្រ្តីការបរទេសអាមេរិក លោក ចន ហេ បានបង្កើត គោលនយោបាយបើកចំហ ដែលរារាំងមហាអំណាចអាណានិគមពីការបែងចែកដោយផ្ទាល់លើប្រទេសចិនទៅក្នុងជាអាណានិគមស្របច្បាប់តូចៗ និងធានាការធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាសកលទៅកាន់ទីផ្សារក្នុងប្រទេសចិន។ ដោយមានបំណងធ្វើឱ្យអាល្លឺម៉ង់ ជប៉ុន និងរុស្ស៊ីចុះខ្សោយ វាត្រូវបានអនុវត្តបានបន្តិច ហើយត្រូវបានបរាជ័យដោយ សម័យសង្រ្គាមស្តេចត្រាញ់ក្នុងស្រុក និងអន្តរាគមន៍របស់ជប៉ុន។  លក្ខណៈពាក់កណ្តាលផ្ទុយគ្នានៃគោលនយោបាយបើកទ្វារត្រូវបានកត់សម្គាល់តាំងពីដើមមក ទោះបីវាបានការពារបូរណភាពទឹកដីរបស់ប្រទេសចិនពីមហាអំណាចបរទេសក៏ដោយ វាក៏នាំឱ្យមានការកេងប្រវ័ញ្ចពាណិជ្ជកម្មដោយមហាអំណាចបរទេសដដែល។ ជាមួយនឹង កិច្ចព្រមព្រៀង រូតតាកាហ៊ីរ៉ា ក្នុងឆ្នាំ១៩០៨ សហរដ្ឋអាមេរិក និងជប៉ុនបានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលនយោបាយបើកទ្វារ ប៉ុន្តែកត្តាផ្សេងទៀត (ដូចជាការរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ និងការប្រគល់ប្រាក់សំណងអ្នកប្រដាល់ទៅឱ្យ អាហារូបករណ៍អ្នកប្រដាល់ ជាជាងជំនួសឱ្យការប្រគល់ដោយផ្ទាល់ទៅ រដ្ឋាភិបាលឆេង ។ ) បាននាំឱ្យមានការយល់ថាគេនៅតែមើលងាយពីទស្សនៈរបស់ចិន។  នៅក្នុងយុគសម័យ សាធារណរដ្ឋចិន សន្ធិសញ្ញាមហាអំណាចប្រាំបួន ឆ្នាំ១៩២២ ក៏ជាការប៉ុនប៉ងដ៏សំខាន់មួយដើម្បីបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវអធិបតេយ្យភាពរបស់ចិន ទោះបីជាវាមិនបានត្រួតពិនិត្យការពង្រីកវាតទីរបស់ជប៉ុន និងមានឥទ្ធិពលតិចតួចលើការធ្វើបត្យាប័នក៏ដោយ។   ទ្វារបើកចំហ ត្រូវបានរំលាយនៅទីបំផុតនៅក្នុង សង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅពេលដែលជប៉ុន ឈ្លានពាន ប្រទេសចិន ។

យុត្តាធិការ​ក្រៅ​ទឹកដី និង​ឯកសិទ្ធិ​ផ្សេងៗ​ត្រូវ ​បាន​ចក្រភព​អង់គ្លេស និង ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ​បោះបង់​ចោល​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៤៣។ ក្នុងកំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ វីឈីបារាំង បានរក្សាការគ្រប់គ្រងលើដីសម្បទានរបស់បារាំងនៅក្នុង ប្រទេសចិន ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ខិតបង្ខំឱ្យប្រគល់វាទៅឱ្យ របបសហការ វ៉ាង ជីងវុី ។ កិច្ចព្រមព្រៀងចិន-បារាំងក្រោយសង្គ្រាមខែកុម្ភៈឆ្នាំ១៩៤៦ បានបញ្ជាក់ពីអធិបតេយ្យភាពរបស់ចិនលើទឹកដីសម្បទាន។

ជៀង កៃឈៀក បានប្រកាសចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សនៃភាពអាម៉ាស់នៅឆ្នាំ១៩៤៣ ជាមួយនឹងការលុបចោលសន្ធិសញ្ញាមិនស្មើគ្នាទាំងអស់ហើយ ម៉ៅ សេទុងបានប្រកាសថាវាបញ្ចប់ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដោយឈៀងបានលើកកម្ពស់ការតស៊ូក្នុងសម័យសង្រ្គាមរបស់គាត់ចំពោះការគ្រប់គ្រងរបស់ជប៉ុន និងអាសនៈរបស់ចិនក្នុងចំណោម មហាអំណាចទាំង៤ នៅក្នុង សម្ព័ន្ធមិត្ត ដែលបានទទួលជ័យជម្នះក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយម៉ៅបានប្រកាសវាជាមួយនឹង ការបង្កើត សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន នៅឆ្នាំ១៩៤៩ ។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកនយោបាយ និងអ្នកនិពន្ធចិនបានបន្តបង្ហាញពីព្រឹត្តិការណ៍ក្រោយៗមកថាជាទីបញ្ចប់ពិតនៃភាពអាម៉ាស់។ ការបញ្ចប់របស់វាត្រូវបានប្រកាសនៅក្នុង ការបណ្តេញកងកម្លាំងអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមកូរ៉េ ការបង្រួបបង្រួមឆ្នាំ១៩៩៧ជាមួយហុងកុង ការបង្រួបបង្រួមឆ្នាំ១៩៩៩ជាមួយម៉ាកាវ និងសូម្បីតែការធ្វើម្ចាស់ផ្ទះ កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ២០០៨ នៅទីក្រុងប៉េកាំង។ អ្នក​ជាតិ​និយម​ចិន ​មួយ​ចំនួន​បាន​អះអាង​ថា​ភាព​អាម៉ាស់​នឹង​មិន​បញ្ចប់​រហូត​ទាល់​តែ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន ​គ្រប់គ្រង ​តៃវ៉ាន់ ។ 

នៅឆ្នាំ២០២១ ស្របពេលជាមួយនឹង ការចរចារវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិននៅអាឡាស្កា រដ្ឋាភិបាលចិន បានចាប់ផ្តើមសំដៅទៅលើរយៈពេល ១២០ឆ្នាំនៃភាពអាម៉ាស់ ដែលជាការយោងទៅលើ ប្រូតូកុលអ្នកប្រដាល់ ឆ្នាំ១៩០១ ដែល រាជវង្សឆេង ត្រូវបានបង្ខំឱ្យបង់ប្រាក់សំណងយ៉ាងច្រើនដល់សមាជិកនៃ សម្ព័ន្ធប្រាំបីប្រជាជាតិ ។
សតវត្សនៃភាពអាម៉ាស់: លទ្ធផល

លទ្ធផល 
ការប្រើប្រាស់សតវត្សនៃភាពអាម៉ាស់នៅក្នុង សំណេរប្រវត្តិសាស្រ្ត របស់ បក្សកុម្មុយនិស្តចិន និងស្មារតីជាតិនិយមចិនសម័យទំនើប ដោយផ្តោតលើ "អធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពនៃទឹកដី [ចិន]"  ដែលត្រូវបានលើកឡើងក្នុងឧប្បត្តិហេតុដូចជា ការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើស្ថានទូតចិននៅប៊ែលក្រាត ឧបទ្ទវហេតុកោះហៃណាន និងការតវ៉ាទាមទារ ឯករាជ្យភាពទីបេ ទ​ន្ទឹមនឹង ការបញ្ជូនភ្លើងគប់អូឡាំពិកទីក្រុងប៉េកាំងឆ្នាំ ២០០៨ ។  អ្នកវិភាគមួយចំនួនបានចង្អុលបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់របស់វាក្នុងដើម្បីធ្វើ ការបង្វែរ ការរិះគន់បរទេសអំពី ការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សនៅក្នុងប្រទេសចិន និងការចាប់អារម្មណ៍ក្នុងស្រុកពីបញ្ហានៃ អំពើពុករលួយ និងការពង្រឹង ការទាមទារទឹកដី របស់ខ្លួន និង ការកើនឡើងសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយទូទៅ ។
សតវត្សនៃភាពអាម៉ាស់: ការធ្វើអត្ថាធិប្បាយ និងការរិះគន់

ការធ្វើអត្ថាធិប្បាយ និងការរិះគន់ 
រូបភាពតូច| នាវា​ប្រើចំហាយទឹក​របស់​អង់គ្លេស​មួយ​គ្រឿង​បាន​បំផ្លាញ ​នាវា ​ចម្បាំង​ចិន​នៅ ​សមរភូមិឈឺនប៉ី ទីពីរ ​ក្នុង​កំឡុង ​សង្គ្រាម​អាភៀន​លើក​ទី​មួយ ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី៧ ខែ​មករា ឆ្នាំ ១៨៤១។
ប្រវត្តិវិទូ បានវិនិច្ឆ័យភាពងាយរងគ្រោះ និងភាពទន់ខ្សោយរបស់រាជវង្សឆេង ចំពោះចក្រពត្តិនិយមបរទេសនៅសតវត្សទី១៩ ដោយផ្អែកសំខាន់ជាងគេ លើភាពទន់ខ្សោយខាងកងទ័ពជើងទឹករបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែបានទទួលជោគជ័យផ្នែកយោធាប្រឆាំងនឹងពួកបស្ចិមប្រទេសនៅលើដីគោក។ ប្រវត្តិវិទូ Edward L. Dreyer បាននិយាយថា “ភាពអាម៉ាស់របស់ចិនក្នុងសតវត្សទីដប់ប្រាំបួនគឺទាក់ទងយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងភាពទន់ខ្សោយ និងការបរាជ័យរបស់នៅឯសមុទ្រ។ នៅពេលចាប់ផ្តើមនៃ សង្រ្គាមអាភៀនលើកទីមួយ ប្រទេសចិនមិនមានកងទ័ពជើងទឹករួបរួមទេ ហើយមិនយល់ថា នគរនឹងងាយរងគ្រោះប៉ុណ្ណាក្នុងការវាយប្រហារពីសមុទ្រ។ កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​អង់​គ្លេស​បាន​បើក​សំពៅ និងនាវាប្រើចំហាយទឹកទៅ​កន្លែង​ណា​ដែល​ពួក​គេ​ចង់​ទៅ។ នៅក្នុង សង្គ្រាមអាភៀនលើកទីពីរ (១៨៥៦-៦០) ជនជាតិចិនមិនមានវិធីរារាំងបេសកកម្មទ័ពជើងទឹកអង់គ្លេស-បារាំងឆ្នាំ ១៨៦០ ពីការជិះទូកចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រ ជីលី និងចុះចតនៅកន្លែងជិតបំផុតតាមដែលអាចធ្វើទៅបានទៅកាន់ទីក្រុងប៉េកាំង។ ទន្ទឹមនឹងនេះ កងទ័ពចិនថ្មី ប៉ុន្តែមិនសូវទំនើប បានបង្ក្រាប ការបះបោរ ពាក់កណ្តាលសតវត្ស ធ្វើឱ្យរុស្ស៊ីចូលទៅក្នុងដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីនៃព្រំដែនជម្លោះនៅអាស៊ីកណ្តាល និង បានកម្ចាត់កងកម្លាំងបារាំងនៅលើដីក្នុងសង្គ្រាមចិន-បារាំង (១៨៨៤-៨៥) ។ ប៉ុន្តែ​ការ​បរាជ័យ​នៅ​សមុទ្រ និង​ជា​លទ្ធផល​ការ​គំរាម​កំហែង​ដល់​ការ​ធ្វើ​ចរាចរ​នាវា​ចំហុយ​ទៅ​កោះ​តៃវ៉ាន់ បាន​បង្ខំ​ចិន​ឱ្យ​បញ្ចប់​សន្តិភាព​ដោយ​លក្ខខណ្ឌ​មិន​អំណោយផល​។"  Edward L. Dreyer, Zheng He: China and the Ocean in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 (New York:
Pearson Education Inc., 2007), p. 180

ប្រវត្តិវិទូ Jane E. Elliott បានរិះគន់ការចោទប្រកាន់ថា ចិនបដិសេធមិនធ្វើទំនើបកម្ម ឬមិនអាចកម្ចាត់កងទ័ពលោកខាងលិចបាន ដោយកត់សម្គាល់យ៉ាងសាមញ្ញថា ចិនបានចាប់ផ្តើមទំនើបកម្មយោធាដ៏ធំនៅចុងទសវត្សឆ្នាំ១៨០០ បន្ទាប់ពីបរាជ័យជាច្រើនដង ទិញអាវុធពីប្រទេសលោកខាងលិច និងផលិតអាវុធរបស់ខ្លួន​នៅ​ឃ្លាំង​អាវុធ​ដូច​ជា ឃ្លាំងអាវុធហានយ៉ាង ក្នុង​កំឡុង ​ការ​បះបោរ​របស់ពួកបុកសឺ ។ លើសពីនេះ លោក Elliott បានចោទសួរពីការអះអាងដែលថា សង្គមចិនមានការតក់ស្លុតដោយសារជ័យជម្នះរបស់លោកខាងលិច ដោយសារកសិករចិនជាច្រើន (ពេលនោះ ៩០% នៃចំនួនប្រជាជន) បានរស់នៅក្រៅដីសម្បទាន ហើយបន្តជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេដោយមិនមានការរំខាន និងគ្មានអារម្មណ៍នៃ "ការអាម៉ាស់" ឡើយ។
សតវត្សនៃភាពអាម៉ាស់: ការប្រើប្រាស់ស្រដៀងគ្នា

ការប្រើប្រាស់ស្រដៀងគ្នា 
នៅក្នុងសុន្ទរកថាឆ្នាំ២០១៩ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសឥណ្ឌា អេស ចៃចាន់កា បានប្រើពាក្យនេះនៅក្នុងបរិបទក្នុងស្រុកមួយ ដោយសំដៅទៅលើ ការគ្រប់គ្រងក្រុមហ៊ុន របស់ ចក្រភពអង់គ្លេស នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា និងបន្តបន្ទាប់ទៀតគឺ ការគ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់របស់ចក្រភពអង់គ្លេស  ដោយនិយាយថា "ឥណ្ឌាមានការអាម៉ាស់ពីរសតវត្សមកហើយដោយលោកខាងលិច។ "
សតវត្សនៃភាពអាម៉ាស់: សូម​មើល​ផង​ដែរ

សូម​មើល​ផង​ដែរ 

 មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងជប៉ុននៅក្នុងប្រទេសចិន
 មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងលោកខាងលិចនៅក្នុងប្រទេសចិន
 សតវត្សចិន
 សម្បទាននៅប្រទេសចិន
 ដីសម្បទានរបស់ចិន អ៊ីនឈាន់
 ផលប៉ះពាល់ដល់អារម្មណ៍ប្រជាជនចិន
 បញ្ជីនៃកំពង់ផែសន្ធិសញ្ញាចិន
 ការចង់បានទឹកដីត្រឡប់មកវិញ
 បុរសឈឺនៃអាស៊ី
 សន្ធិសញ្ញាមិនស្មើគ្នា
សតវត្សនៃភាពអាម៉ាស់: គន្ថនិទ្ទេស និងការអានបន្ថែម

គន្ថនិទ្ទេស និងការអានបន្ថែម 
 
 
 

 
 
 

 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
សតិប្បដ្ឋាន: សតិបដ្ឋាន

សតិបដ្ឋាន

វចនានុក្រម​​ខ្មែរ​​បាន​​ពន្យល់​​​អត្ថន័យ​​របស់​ពាក្យ​ សតិបដ្ឋាន (សតិ-បុ័ត-ឋាន) ថា​ជា ការ​តាំង​សតិ; ឈ្មោះ​ធម៌​សម្រាប់​តាំង​ស្មារតី​នឹក ។ សតិបដ្ឋាន​ មាន ៤ យ៉ាង​គឺ (១) ការ​តាំង​ស្មារតី​នឹក​ដល់​កាយ, (២) ដល់​វេទនា, (៣) ដល់​ចិត្ត, និង (៤) ដល់​ធម៌ ឲ្យ​ឃើញ​ច្បាស់​តាម​ពិត ។ សតិបដ្ឋានសូត្រ (The Discourse on the Establishing of Mindfulness) និង មហាសតិបដ្ឋានសូត្រ ជាធម្មទេសនាសំខាន់បំផុត ក្នុងគម្ពីរបាលីបិដក នៃព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ។ សតិបដ្ឋានសូត្រ មាននៅក្នុងគម្ពីរអាគម Āgama នៃសាលា ជំនាន់ចាស់ផ្សេងទៀត ដែលក្នុងកាលជាមួយគ្នានោះ ពួកអ្នកបដិបត្តិមហាយាន ដូចជា Thich Nhat Hanh. កាន់យកដែរ ។ សូត្រទាំងពីរនេះ ផ្តល់មធ្យោបាយសម្រាប់ ចម្រើនសតិ ដោយរបៀបផ្សេងៗ បន្តបន្ទាប់គ្នា ។ ព្រះពុទ្ធ​បាន​ប្រកាស​យ៉ាង​ល្បី នៅដើមដំបូងនៃសូត្រថា "ម្នាលភិក្ខុ! នេះជាផ្លូវមូលតែមួយ ដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធ នៃសត្វទាំងឡាយ ដើម្បីឈ្នះលើសេចក្តី ស្តាយស្រណោះនិងខ្សឹកខ្សួល ដើម្បីរំលត់បង់នូវ សេចក្តីឈឺចាប់និងសេចក្តីសោក ដើម្បីដើរលើផ្លូវពិត ដើម្បីព្រះនិព្វាន ។ " បច្ចេកទេស​នៃ​សមាធិ​ក្នុង​សូត្រ​នេះ​អាច​បដិបត្តិ​តាម​ម្តង​មួយ ឬ បន្ត​បន្ទាប់​គ្នា ឬ បញ្ចូលគ្នា ។
សតិប្បដ្ឋាន: សូត្រក្នុងគម្ពីរបិដក

សូត្រក្នុងគម្ពីរបិដក

ក្នុងគម្ពីរបិដកបាលី របស់ថេរវាទិន សតិបដ្ឋានសូត្រ ជាធម្មទេសនាទី១០ ក្នុងមជ្ឈិមនិកាយ (Majjhima Nikaya)  ហើយជាញឹកញយ មានកំណត់ថា MN 10 ដូច្នេះ ។ នៅក្នុងគម្ពីររបស់សមាគមអត្ថបទបាលី (Pāli Text Society)  នៃការបោះពុម្ពផ្សាយបិដក សូត្រនេះចាប់ផ្តើមនៅទំព័រទី៥៥ ក្បាលទី១ ក្នុងចំនួនមជ្ឈិមនិកាយ ទាំងអស់៣ក្បាល ហើយកំណត់ថា M i 55 ដូច្នេះ ។​ ចំណែកឯមហាសតិបដ្ឋានសូត្រ Mahāsatipaṭṭhāna Sutta សូត្រនេះជាធម្មទេសនាទី២២ ក្នុងទីឃនិកាយ ហើយជាញឹកញយ សំគាល់ថា DN 22 ដូច្នេះ ។ ក្នុងគម្ពីរសមាគមអត្ថបទបាលី (Pāli Text Society)  មហាសតិបដ្ឋានសូត្រ ចាប់ផ្តើមនៅទំព័រទី២៨៩ ក្បាលទី២ ក្នុងទីឃនិកាយ ទាំងអស់៣ក្បាល ហើយកំណត់ថា D ii 289 ដូច្នេះ ។ ក្នុងជំនាន់ក្រោយបិដកបាលី អត្ថកថាសំខាន់ អំពីសតិបដ្ឋានសូត្រ (និងមជ្ឈិមនិកាយទាំងមូល) ឃើញមាននៅក្នុង បបញ្ចសុទនិ របស់ពុទ្ធឃោសៈ (Bullitt, 2002; Soma, 2003) ។