navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ភាសាខ្មែរ: ខ្មែរ((ភាសាខ្មែរលឿមដា))

ខ្មែរ((ភាសាខ្មែរលឿមដា))

 ថ្មីៗនេះមានបណ្ឌិតជាច្រើ ដើម្បីបង្អួតស្នាដៃរបស់ខ្លួន បានធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងផុសផុល ក្នុងការគាស់ក៏កាយអក្សរដូនតាពីសម័យកាលមុនៗ យកមកបង្ហាញ នេះជារឿងល្អណាស់ ក៏ប៉ុន្តែ ការដែលអស់លោក យកអក្សរដូនតាមកប្រើលាយឡំនិង ខេមរៈភាសា វាជារឿងផ្ដេសផ្ដាសបំផុត ជាពិសេសពួកមន្ត្រីផ្នែកច្បាប់មួយចំនួន ដែលរៀនជំនាញផ្សេងសោះ ចេះលើកយកអក្សរសាស្ត្រខ្មែរមកច្របល់ និង ខេមរៈភាសា ដែលព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា ខំបង្កើតកិច្ចប្រែសម្រួលអស់រាប់សិបឆ្នាំ ដើម្បីកំណត់ជា ភាសារួម ក្នុងការកំណត់នៃរបៀបសរសេរ ឱ្យតាមគោលការណ៍តែមួយនៃព្រះរាជាអាណាចក្រកម្ពុជា ដើម្បីគ្រប់គ្រងលើជនជាតិភាគតិចទាំងអស់នៅកម្ពុជា មិនថា បុគ្គលណាមួយចង់យករបៀបសរសេរណាមួយ ពីសម័យអង្គរ ចតុមុខ លង្វែក ឧដុង្គ កួយ សួយ សម្រែ ឬ អក្សរផ្សេងៗទៀតនោះទេ តែអ្នកទាំងអស់នេះ មិនត្រូវលើកយករបៀបសរសេរផ្សេងៗដែលផ្ទុយពីរបៀបសរសេរនៃខេមរៈភាសា មកប្រើក្នុងសង្គមរដ្ឋបាល របស់កម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននោះទេ ព្រោះវានិងធ្វើឱរបៀបសរសេរជារួម ក្លាយជារបៀបសរសេរដែលមិនមានលក្ខណៈជារួម ដូចនេះ កូនខ្មែរនិងឆ្គួតវង្វេងជាក់ជាពុំខាន ។  

ថ្មីៗនេះមានពួកបណ្ឌិតច្បាប់មួយក្រុម បានយករបៀបសរសេរតាមលំនាំឧដុង្គឡើងវិញ ដែលសរសេរជាស្លាកថា សាលាយុត្តិធម្ម ដែលបណ្ឌិតទាំងអស់នេះចង់បញ្ចាក់ថា ពួកគេទៅយករបស់ដូនតាមកវិញ ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យ ចង់សួរថា ជំនាញរបស់អស់លោកផ្នែកច្បាប់ ទាក់ទងអីទៅនិងការរៀបរៀងអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ? សម័យឧដុង្គ ប្រទេសវឹកវរដោយសង្គ្រាម មានរដ្ឋប្រហារមិនឈប់ ស្ដេចជំនាន់នោះមានពេលឯណាប្រែសម្រួលអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ?
ភាសាខ្មែរ: អ្វីទៅជាខេមរៈភាសាខ្មែរ

អ្វីទៅជាខេមរៈភាសាខ្មែរ 
ខេមរៈភាសា មានន័យថា ភាសាពេញនិយមនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានចំនួនអ្នកប្រើច្រើន ដោយកំណត់ជាភាសារួមជាតិសាសន៍ខ្មែរ ឧទាហរណ៍: ខេមរៈភាសា ដែលមានរបៀបសរសេរផ្ទាល់ខ្លួន មានប្រជាជនខ្មែរ ប្រើប្រាស 10លាននាក់ និងទទួលស្គាល់ជាភាសាផ្លូវការណ៍ ដើម្បីប្រើប្រាសក្នុងសង្គមរដ្ឋបាលរបស់កម្ពុជា ដូចនេះ មិនថាលោកអ្នក សរសេរអក្សរ ក្នុងទម្រង់ជា ភាសាកួយ សម្រែ ភ្នង ទំពួន សំស្ក្រឹត បាលី លង្វែក ឧដុង្គក្ដី គឺមិនអាចញាត់បញ្ចូលក្នុងភាសាផ្លូវការណ៍បាននោះទេ ។ ឧទាហរណ៍ទី២ មិនថាពួករៀនច្បាប់មួយចំនួនក្ដី មិនថាជនជាតិភាគតិចខ្មែរក្ដី ដែលមានរបៀបសរសេរនៃការបក្របតាមក្រុមជនជាតិរបស់ខ្លួន មិនអាចប្រើប្រាសក្នុងសង្គមរដ្ឋបាលរបស់កម្ពុជាបាននោះទេ ពួកគេត្រូវ ប្រែសម្រួល របៀបសរសេររបស់ពួកគេមកជាខេរៈភាសាទាំងអស់ តាមរយៈ ស្មៀនភូមិ ឃុំសង្កាត់ របស់ពួកគេ ក្នុងប័ណ្ណសម្គាល់ណាមួយដូចជា៖ អត្តសញ្ញាណប័ណ សៀវភៅស្នាក់ ឬ សំបុត្រកំណើតផ្សេងៗ ត្រូវប្រើជាខេមរៈភាសា ដែលជាភាសារួម ។ បើអ្នកណាម្នាក់ ចង់យករចនាបទ នៃតួអក្សរខ្មែរណាមួយមកប្រើ វាមិនអីនោះទេ ដោយគ្រាន់តែអ្នកធ្វើការសរសេរជារបៀបនៃការប្រកបអក្សររបស់តួអក្សរ នៃខេមរៈភាសា ហើយគ្រាន់តែផ្លាសប្ដូរ នូវពុម្ពអក្សរ (Font) ដែលអស់លោកចង់ប្រើប្រាសទៅបានហើយ មានន័យថា អាននិងប្រកបជាខេមរៈភាសា តែពាក្យនោះសរសេរជារចនាបថ នៃ ពុម្ពអក្សរ សំស្ក្រឹត អង្គរ បាលី លង្វែក ឬ ឧដុង្គ ។
ភាសាខ្មែរ: យុត្តិ/ធម្ម

យុត្តិ/ធម្ម  

ថ្មីៗនេះមានពួកបណ្ឌិតទឹកកន្លះក្អម ដែលយកពាក្យ [យុត្តិធម្ម] មកប្រើដោយខុសវេយ្យករណ៍ខ្មែរទាំងស្រុង ពាក្យត្រូវគួរសរសេរថា  ពីព្រោះពាក្យនេះមិនអាចថែមស្រៈណាមួយដើម្បីអានបន្តបានទេ ដែលមានន័យថា ពាក្យដែលមិនអាចប្រែប្រួល ចំណែកឯពាក្យយុត្តិធម្ម » ធម្ម អាចបន្ថែមស្រៈ អានបន្ត មានន័យថា ពាក្យ ធម្ម អាចប្រែទៅជា ធម្មា ដូចនេះ យុត្តិធម្មា និងក្លាយជាឃ្លាឆ្គង ដែលប្រែប្រួលទៅជាន័យផ្សេងទៀតដូចនេះហើយ ការសរសេរ យុត្តិធម្ម គឺខុសវេយ្យករណ៍ខ្មែរ ទាំងស្រុង ។
ភាសាខ្មែរ: ព្យញ្ជនៈ​

ព្យញ្ជនៈ​
right|thumb|300px|សិលាចារឹកជាភាសាខ្មែរ។ ភាសាខ្មែរជាភាសាមួយដែលមានវ័យចំណាស់។
+ ក  ខ  គ  ឃ  ង  ច  ​ឆ  ជ  ឈ  ញ  ដ  ឋ  ឌ  ឍ  ណ  ត  ថ  ទ ​ ធ  ន  ប  ផ  ព  ភ  ម  យ  រ  ល  វ  ស    ហ  ឡ  អ
ភាសាខ្មែរ: ជើងរបស់ព្យញ្ជនៈ

ជើងរបស់ព្យញ្ជនៈ 
ព្យញ្ជនៈ​ប្រៀប​បាន​នឹង​មនុស្ស​ដែរ​ គឺ​មាន​សក់(   ៊  )មាន​តួ​ខ្លួន (ក) មាន​ជើង (្ក) ។ រូប​នៃ​ជើង​ព្យញ្ជនៈ​មាន​ទ្រង់​ទ្រាយ​ដូច​គ្នា​នឹង​តួ​អង្គ​ព្យញ្ជនៈ​ដែរ ប៉ុន្តែ​គ្រាន់​តែ​តូច​ជាង​តួ និង​ពុំ​មាន​"សក់"ទេ ។ ខាង​ក្រោម​នេះ គឺ​ជើង​ព្យញ្ជនៈ ។

្ក ្ខ ្គ ្ឃ ្ង , ្ច ្ឆ ្ជ ្ឈ ្ញ , ្ដ ្ឋ ្ឌ ្ឍ ្ណ , ្ត ្ថ ្ទ ្ធ ្ន ​, ្ប ្ផ ្ព ្ភ ្ម , ្យ ្រ ្ល ្វ ្ស , ្ឞ ្ឝ ្ហ ្ឡ ្ឬអ

របៀប​សរសេរ ជើង​ព្យញ្ជនៈ ភ្ជាប់​ជា​មួយ​តួ​ព្យញ្ជនៈ ដូច​ខាង​ក្រោម​ ៖ 
ក្ក  ខ្ខ  គ្គ  ឃ្ឃ ង្ង  ច្ច ​ឆ្ឆ ជ្ជ  ឈ្ឈ  ញ្ញ  ដ្ដ ឋ្ឋ ឌ្ឌ  ឍ្ឍ  ណ្ណ   ត្ត  ថ្ថ  ទ្ទ ​ធ្ធ  ន្ន  ប្ប  ផ្ផ ព្ព  ភ្ភ  ម្ម   យ្យ  រ្រ  ល្ល  វ្វ  ស្ស     ហ្ហ  ឡ អ្អ
ភាសាខ្មែរ: ស្រៈនិស្ស័យ

ស្រៈនិស្ស័យ 
ស្រៈនិស្ស័យ​គឺ​តួ​អក្សរ ដែល​ជា​ទី​ពឹង​ពាក់​អាស្រ័យ​នៃ​ព្យញ្ជនៈ ។ បើ​សរសេរ​តែ​រូប​វា​ដាច់​តែ​ឯង​នោះ នឹង​ពុំ​មាន​ន័យ​ប្រាកដ​ប្រជា​ថា​យ៉ាង​ណាៗ​នោះ​ឡើយ ។ ដូច​ជា​ស្រៈ ា ស្រៈ ៅ មាន​តែ​រូប និង​សំឡេង​ផ្សំ តែ​ពុំ​មាន​សារៈ​អ្វី​ទេ ។

ស្រៈ​និស្ស័យ​មាន ២១ តួ តាម​ការ​កំណត់​របស់​ក្បួន​ពី​មុន​នោះ​គឺ ្​ ា ិ ី ឹ ឺ ុ ូ ួ ើ ឿ ៀ េ ែ ៃ ោ ៅ ុំ ំ ាំ ះ ។ 

ប៉ុន្តែ​អស់​លោក​អ្នក​អក្សរសាស្រ្ត​ក្រោយ​មកសន្មត​ថា មាន​តែ២០តួវិញ ព្រោះ​ថា ស្រៈ​(អ) មាន​តែ​សំឡេង​តែ​គ្មាន​រូប​ មិន​គួរ​នឹង​រាប់​បញ្ចូល​ទេ ។ ស្រៈ​(អ) នេះ​មាន​បង្កប់​នៅ​គ្រប់​ព្យញ្ជនៈ​ទាំង​អស់ ទោះ​ជា​ឃោសៈ​ក្តី អឃោសៈ​ក្តី ប៉ុន្តែ​ប្រសិន​បើ​គេ​យក​ទៅ​ផ្សំ​ជា​មួយ​នឹង​ព្យញ្ជនៈ​សំឡេង​ឃោសៈ គេ​អាន​តាម​សំឡេង​ព្យញ្ជនៈ ឃោសៈ គឺ​សំឡេង(អ៊) ឧទាហរណ៍ ងា ងិ ងី ញោ ញៅ ទុំ ទាំ ទះ.... ។ បើ​ផ្សំ​ជា​មួយ​នឹង​ព្យញ្ជនៈ​អឃោសៈ ​វា​មាន​សំឡេង (អ) ដូច​ជា កា កី កោ ចូ ចើ ចេ ចែ ចៃ ចោ... ។ ចំពោះ​ស្រៈ ួ ឿ និង ៀ ទោះ​គេ​យក​ទៅ​ផ្សំ​នឹង​ព្យញ្ជនៈ ឃោសៈ​ក្តី អឃោសៈ​ក្តី វា​នៅ​តែ​មាន​សូរ​សំឡេង “អួ” (អឿ-អៀ) ដូច​គ្នា​ នេះ​វាជា​ករណី​លើក​លែង​សម្រាប់​ស្រៈ​និស្ស័យ​របស់​ខ្មែរ​យើង ។ រីឯ​ស្រៈ​៤​ទៀតដូច​ជា ស្រៈ ុះ ិះ ោះ វិញ​នោះ កាល​ពី​មុន​លោក​មិន​យក​មក​រាប់​បញ្ចូល​ក្នុង​ស្រៈ​និស្ស័យ​ទេ ។ ប៉ុន្តែ​នៅ​ពេល​ក្រោយ​មក​ ដោយ​បាន​ពិនិត្យ​ឃើញ​ថា មាន​ពាក្យ​ជា​ច្រើន ដែល​ត្រូវ​ការ​ប្រើ​ស្រៈ​ទាំង​នេះ នៅ​ក្នុង​ពាក្យ​ខ្មែរ​ជា​ចាំ​បាច់​នោះ ទើប​លោក​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ជាន់​ក្រោយ ​ក៏​បាន​សម្រេច​បញ្ចូល​បន្ថែម​ស្រៈ​ទាំង​៤នេះ ហើយ​ស្រៈ​និស្ស័យ​ក៏​បាន​កើន​ដល់ (២១-១)+៤ = ២៤ ហើយ​បើ​បន្ថែម​ស្រៈ ​ ឹះ ,ស្រៈ ើះ, ស្រៈែះ ពីលើស្រៈ​និស្ស័យ​ដែល​ធ្លាប់​ឃើញ​​មាន​នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​សម្ដេច​ ជួន ណាត ក្ដី ក្នុង​អត្ថបទ​នានា​ក្ដី​ទៀត​នោះ ស្រៈ​និស្ស័យ​អាច​កើន​ឡើង​ដល់​ ២៦ ឬ ២៧។

 ស្រៈអ  ស្រៈ អា  ស្រៈអិ   ស្រៈអី  ស្រៈអឹ  ស្រៈអឺ  ស្រៈ អុ  ស្រៈអូ   ស្រៈអួ  ស្រៈអើ ស្រៈអឿ  ស្រៈ អៀ ស្រៈ អេ  ស្រៈ អែ ស្រៈអៃ ស្រៈអោ ស្រៈ អៅ ស្រៈ អុំ  ស្រៈអំ  ស្រៈអាំ  ស្រៈអះ  ស្រៈអិះ ស្រៈ អុះ   ស្រៈអេះ ស្រៈអោះ   ស្រៈអៈ  ស្រៈអិៈ ស្រៈ អឹៈ  ស្រៈអីះ ស្រៈអឹះស្រអឺះស្រៈអើះស្រៈអែះស្រៈអុៈស្រៈអួៈស្រៈអៅស្រៈអូះស្រៈអួះស្រៈអក់ស្រៈអា័
ភាសាខ្មែរ: ស្រៈពេញតួ

ស្រៈពេញតួ 
អ្នក​ប្រាជ្ញ​ជំនាន់​មុន​ចែង​ថា ស្រៈ​ពេញ​តួ​មាន ១៦ តួ ដោយ​រាប់​យក​ អ អា មក​បញ្ចូល​ផង ។ ប៉ុន្តែ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​បច្ចុប្បន្ន​លោក​ដក​យក​ “៛អ” និង “អា” នេះ​ចេញ​ពី​ប្រព័ន្ធ​ស្រៈ​ពេញ​តួ ព្រោះ​លោក​យល់​ថា​​ “អ” គឺ​ជា​ព្យញ្ជនៈ ដែល​ត្រូប​រាប់​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​ក្រុម​ព្យញ្ជនៈ ទាំង​៣៣​ តួ​នោះ​វិញ ។ ឯ “អា” គឺ​តួ​ព្យញ្ជនៈ​បំបែក ​យក​តួ ​​​​​​​​​ “ អ” មក​ផ្សំ​ជា​មួយ​ស្រៈ “ ា ” ដូច្នេះ​ស្រៈ​ពេញ​តួ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ មាន​តែ ១៤​តួ​ទេ គឺ ឥ​ ឦ​ ឧ ​ឩ ឪ ឱ្យឫ ឬ ឭ ឮ ឯ ឰ ឱ ឳ ។ ចំពោះ​អស់​លោក​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ខ្លះ​ទៀត​យល់​ថា ​ក្នុង​ចំណោម​ស្រៈ​ពេញ​តួ​ទាំង​១៤ជាៗ​នេះ ស្រៈ ឩ គេ​មិន​សូវ​ប្រើ​ទេ ដូច្នេះ​ គួរ​រាប់​យក​ត្រឹម​តែ ១៣ តួវិញ ព្រោះ​គេ​ប្រើ​ស្រៈ​ពេញ​តួ ឩ នេះ​តែ​ពាក្យ “ព្រះ​ឩរូ” មួយម៉ាត់​គត់ ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​ពាក្យ “ រាជ​ស័ព្ទ ” មាន​ន័យ​ថា “​ ភ្លៅ​ស្ដេច ” ។

អ អា  ឥ ឦ  ឧ  ឧុ\ឩឪឱ្យឫឬ ឭ ឮ ឯ ឰ  ឱ  ឩិ៏\ឳ
ភាសាខ្មែរ: មុខងាររបស់ព្យញ្ជនៈ

មុខងាររបស់ព្យញ្ជនៈ 
ជាព្យញ្ជនៈដើម
 
 កាត់ ខាន គាស់ ឃើញ, ក ខ គ ឃ​ ជាព្យញ្ជនៈដើម
 ជាព្យញ្ជនៈសង្កត់
 កាត់ ខាន គាស់ ឃើញ, ត​ ន ស ញ  ជាព្យញ្ជនៈសង្កត់

 ស្រៈសំឡេងស្មើគ្នា 
អៃ=អ័យ អេយ្យ
 កៃ ដៃ ចៃ ហៃ ខៃ 
 គៃ លៃ មៃ រៃ វៃ ទៃ 
 ច័យ វិស័យ សម័យ អាយុខ័យ 
 ន័យ  ជ័យ វ័យ ហទ័យ   
 អធិបតេយ្យ=អធិបតៃយ៍ ប្រជាធិបតេយ្យ =ប្រជាធិបតៃយ៍ ធម្មាម្មាធិបតៃយ៍
អាំ = អម្ម អ័ម 
 កាំ ចាំ ដាំ 
 មាំ គាំ លាំ រ;->ម្ម ចម្ម សម្មាទិដ្ឋិ អម្ម កម្ពុជា 
 ធម្ម គម្ម

 តួលេខ ខ្មែរ 
០១  ២  ៣៤៥៦៧៨៩
[១០ ១១ ១២ ១៣]PHANNA1111
 

នៅក្នុងភាសាខ្មែរមានពាក្យខ្លះក្លាយមកពីភាសាដូចទៅ​​៖

ភាសាបារាំង មក ភាសាខ្មែរ 
ម៉ូតូ ដែលក្លាយមកពី moto ។
កាហ្វេ ដែល​ក្លាយ​មកពី café ។
កុងតាក់ ដែលក្លាយមកពី contact ។
ហ្គាស្ទ្រិច រលាកក្រពះ gastrique ។
ម៉ាស៊ីន ដែលក្លាយមកពី machine ។
វ៉ាកង ដែលក្លាយមកពីពាក្យ vacances។
 ភាសាបារាំងត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅ នៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ និងពាក្យបច្ចេកទេសកម្ចី។

 ភាសាអង់គ្លេស 
 កុំព្យូទ័រ ដែលក្លាយមកពី computer ។
 មីទិង ក្លាយមកពី​ meeting ។
 ក្បាលកុំព្យូទ័រ ក្លាយក្បាលមនុស្ស។

 ភាសាថៃ (សៀម) 
 កាពិ កាពិផៅ
 បៃតង
 ហា ក្នុងពាក្យ ចោហារយ
កំផែង (សំដីថៃ) , កំពែង (ពាក្យខ្មែរ)
នេន  (សំដីថៃ) , សាមណេរ  (ពាក្យខ្មែរ)

ពាក្យកម្ចីភាសាចិន
 ចែ ហៅ បងស្រី
ហ៊ា ហៅ​ បងប្រុស
ពូថៅ ឬ ប៉ូវថៅ មកពីពាក្យថា ហ្វ៊ូថូវ (斧头)
 ប៉ិកួៈ (ដំឡូង​រលួស)
ភាសាខ្មែរ: ស្រៈសំឡេងស្មើគ្នា

ស្រៈសំឡេងស្មើគ្នា 
អៃ=អ័យ អេយ្យ
 កៃ ដៃ ចៃ ហៃ ខៃ 
 គៃ លៃ មៃ រៃ វៃ ទៃ 
 ច័យ វិស័យ សម័យ អាយុខ័យ 
 ន័យ  ជ័យ វ័យ ហទ័យ   
 អធិបតេយ្យ=អធិបតៃយ៍ ប្រជាធិបតេយ្យ =ប្រជាធិបតៃយ៍ ធម្មាម្មាធិបតៃយ៍
អាំ = អម្ម អ័ម 
 កាំ ចាំ ដាំ 
 មាំ គាំ លាំ រ;->ម្ម ចម្ម សម្មាទិដ្ឋិ អម្ម កម្ពុជា 
 ធម្ម គម្ម
ភាសាខ្មែរ: តួលេខ ខ្មែរ

តួលេខ ខ្មែរ 
០១  ២  ៣៤៥៦៧៨៩
[១០ ១១ ១២ ១៣]PHANNA1111
 

នៅក្នុងភាសាខ្មែរមានពាក្យខ្លះក្លាយមកពីភាសាដូចទៅ​​៖
ភាសាខ្មែរ: ភាសាបារាំង មក ភាសាខ្មែរ

ភាសាបារាំង មក ភាសាខ្មែរ 
ម៉ូតូ ដែលក្លាយមកពី moto ។
កាហ្វេ ដែល​ក្លាយ​មកពី café ។
កុងតាក់ ដែលក្លាយមកពី contact ។
ហ្គាស្ទ្រិច រលាកក្រពះ gastrique ។
ម៉ាស៊ីន ដែលក្លាយមកពី machine ។
វ៉ាកង ដែលក្លាយមកពីពាក្យ vacances។
 ភាសាបារាំងត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅ នៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ និងពាក្យបច្ចេកទេសកម្ចី។
ភាសាខ្មែរ: ភាសាអង់គ្លេស

ភាសាអង់គ្លេស 
 កុំព្យូទ័រ ដែលក្លាយមកពី computer ។
 មីទិង ក្លាយមកពី​ meeting ។
 ក្បាលកុំព្យូទ័រ ក្លាយក្បាលមនុស្ស។
ភាសាខ្មែរ: ភាសាថៃ (សៀម)

ភាសាថៃ (សៀម) 
 កាពិ កាពិផៅ
 បៃតង
 ហា ក្នុងពាក្យ ចោហារយ
កំផែង (សំដីថៃ) , កំពែង (ពាក្យខ្មែរ)
នេន  (សំដីថៃ) , សាមណេរ  (ពាក្យខ្មែរ)
ភាសាខ្មែរ: ពាក្យកម្ចីភាសាចិន

ពាក្យកម្ចីភាសាចិន
 ចែ ហៅ បងស្រី
ហ៊ា ហៅ​ បងប្រុស
ពូថៅ ឬ ប៉ូវថៅ មកពីពាក្យថា ហ្វ៊ូថូវ (斧头)
 ប៉ិកួៈ (ដំឡូង​រលួស)
ភាសាខ្មែរ និង ភាសាសៀម

ខ្មែរបានមានទំនាក់ទំនងជាមួយបរទេសតាំងពីសម័យបុរាណម្លេះតាមរយៈពាណិជ្ជកម្ម ការទូត ទេសចរណ៍និងទំនាក់ទំនងអរិយធម៌រវាងផងគ្នា។​

នៅសម័យបុរាណ ពេលខ្មែរមានទំនាក់ទំនងជាមួយបរទេស ខ្មែរបានផ្សព្វ ផ្សាយវប្បធម៌របស់ខ្លួន ហើយក៏ទទួលវប្ប ធម៌បរទេសមកវិញផងដែរ។

ក- ពាក្យកំចីថៃ ៖ ពាក្យខ្មែរយើងមួយចំនួនតូចមានប្រភពចេញមកពីភាសា ថៃ ព្រោះនៅប្រមាណសតវត្សទី១៧ គឺក្រោយពេលបែកបន្ទាយលង្វែក ពាក្យថៃបានហូច្រាស់មកកម្ពុជាវិញ។

– កាពិ = ម្ហូបធ្វើពីគីនិងអំបឹលបុកឲល្អិត

– កាពិផៅ = កាពិចៀន

– ក្លងខែក = ស្គរជ្វាគឺស្គរមួយប្រភេទដែលមានរាងវែងពាសស្បែកទាំងសងខាង។

– ក្លងឆ្នះ = ស្គរមួយប្រភេទមានទ្រង់ទ្រាយមិនខុសពីសរ្គជ្វា ប្រើសម្រាប់ទះបញ្ជើចលើខ្នងដំរីឲ្យកងទ័ពដើរស្រុះគ្នា

– ក្វែន = វៃ វាងវៃ ស្ទាត់ ជំនាញ

– ខុនហ្នឹង = មនុស្សម្នាក់

– ខុន = ឈ្មោះកូនចត្រង្គដែលសន្មតថា ជាស្តេចខុនចត្រង្គ

– ខុនណាង = ស្រីជាភរិយាមន្ត្រី ជំទាវខុនណាង

– ខៅតាក = បាយហាលឲ្យក្រៀម

– ខ្វាម = ចាប់ខ្វាម

– ចៃឬដួងចៃ = ចិត្ត

– ចៅ ឬព្រះចៅ = ម្ចាស់

– ឆាន់ = ខ្ញំុ(ពាក្យសង្ឃ)

– ដៀវ = មួយ តែមួយ

– ឌឺ = ផ្គើនឲ្យ និយាយផ្គើន

– ឌឺដង = និយាយដៀមដាម

– ណាំនួន = សមរម្យ សមសួន

* ពាក្យសងបំណុលមួយចំនួនដែលថៃយកពីខ្មែរទៅប្រើ ហើយខ្មែរក៏យកពាក្យនោះមកប្រើវិញដោយត្រាប់តាមសូរថៃ ៖

– កុន = ឈ្មោះល្បែង ជាប់កុន ដោះកុន

លេងកុន មើលកុន

– ក្រុត =ធាតុគីមីមានរសជាតិជូរ ទឹកក្រុត

– ឆ្លាត = ប៉ិនប្រសប់

– ចំណាន = ពូកែ

– ចឺម = ចិញ្ចើម = ក្បិតចិញ្ចើម

– ទិតៀន = រិះគន់

– ប្រថាប់ត្រា = បោះត្រា

– សំខាន់ = ដែលគួរកត់សម្គាល់ សំគាល់

– សុភ័ន្ត = ការកាត់សក់
ភាសាខ្មែរ និង ភាសាសៀម: ប្រវត្តិ​ដើម​របស់​ជនជាតិ​ថៃ

ប្រវត្តិ​ដើម​របស់​ជនជាតិ​ថៃ

ដើម្បី​ឲ្យ​យល់​ការ​ទាក់​ទង​គ្នា​ ដោយ​ច្បាស់​លាស់ រវាង​ភាសា​ខ្មែរ​និង​ភាសា​សៀម​ យើង​គួរ​ងាក​ទៅ​មើល​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​បាន​មួយ​​ភ្លែត​សិន ។សៀម​ទើប​តែ​តាំង​ឈ្មោះខ្លួន​ជា​សៀម​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១៣​នេះ​ទេ, ពីដើម​ឈ្មោះថៃ ។​អ្នក​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​សៀម​បាន​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង​ស្រាវ​ជ្រាវ​រក​ដើម​ កំណើតរបស់​ជាតិ​ថៃ ដោយ​សេចក្តី​ព្យាយាម​យ៉ាង​មុត​មាំគួរ​សរសើរ​, រក​ទាល់​តែ​ឃើញ​ថា​ជាតិ​ថៃ​មាន​​កំណើត​តាំងពី ៤៥០០ឆ្នាំមុនពុទ្ធកាល គិតទៅ​៧០០០ឆ្នាំកន្លង​ទៅ​ហើយ​ ។ដើមឡើយ ជាតិថៃ​តាំង​ទី​លំនៅ​ក្នុង​ដែន​ម៉ុងហ្គោលី​ភាគខាង​លិច នៅ​ជើង​ជួរ​ភ្នំ​អាល់តាយ ទិស​ខាងត្បូង ។​រួច​រវាង២០០០ឆ្នាំមុនពុទ្ធ​កាល​ បាន​មក​នៅ​តាម​ដង​ទន្លេ​វ៉ាង​ហូ និង​ដង​ទន្លេ​អៀង​សេ​កៀង​ខាង​លើ ក្នុង​ខេត្ត​ចិន​ដែល​ហៅ​ថា សេឈួន ហ៊ូប៉េ អាន់ហ៊ុយកៀងស៊ី សព្វថ្ងៃនេះ តែ​កាល​នោះ​ មិន​ទាន់​មានចិន​នៅ​ទេ ។​នៅទី​នោះ​បាន​៣ឬ៤០០​ឆ្នាំ ជាតិថៃ ​ត្រុវ​ចិន​រុក​រាន​ដណ្ដើម​យក​ដី​នៅ​ ព្រោះទី​នោះ​ជា​ដី​ដ៏​ឧត្តម​សំបូរ ។ថៃ​ក៏ចុះមក​នៅ​ខាង​ត្បូង​មក​ទៀត​ ក្នុង​ខេត្ត​ដែល​ចិន​ហៅក្នុង​វេលា​នេះ​​ថា យុន​​ណាន គុយ​ជីវ ក្វាង​ស៊ី​ ក្វាង​ទុង ចែក​គ្នា​ជាច្រើនអាណា​ចក្រ ។​ក្នុង​ទី​ដី​នោះ​ ចិន​មិន​ទាន់​មក​នៅ​ តែ​ចិន​តាម​មក​រុក​រាន​ដណ្ដើម​យក​ដី​នោះទៀត ។​ដល់មក​ក្នុង​សម័យ​សាមកុក​ សតវត្ស​ទី៣ ខុង​ម៉ឹង​នាំ​ទ័ព​ព្រះចៅ​ឡៅពី ពីខេត្តសេឈួន មកវាយ​ដេញ​ពយក​ហ៊ន គឺ​ថៃ​​នេះ​ឯង ធ្វើឲ្យ​ថៃ​ពួក​ខ្លះរុល​មក​ទិស​ខាង​ត្បូងមកទៀត ចូលមក​ក្នុង​សុវណ្ណ​ភូមិ​(សុវណ្ណ=មាស, ភូមិ=ទីដី,ផែនដ។​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ក្នុង​សុវណ្ណ​ភូមិ​មាន​ប្រទេស​ភូមា, សៀម,​ មាឡាយូ, ខ្មែរ, យួន, លាវ។)​ ដែល​យើង​ហៅ​តាម​បារាំង​ថា ជ្រោយ​ឥណ្ឌូ​ស៊ិន ។​ដើម​ដំបូង​ចូល​មក​ដោយ​ចំនួន​តិច​,​ភាគ​ច្រើន​របស់​ជាតិ​ថៃ នៅ​តាំង​ខ្លួន​ជា​ប្រទេស​ឯក​រាជ្យ​មួយ​ឈ្មោះ​ណាន​ចៅ ក្នុង​ខេត្ត​យុនណាន មាន​រាជ​ធានី​ឈ្មោះ​ណង​សែ ។តែ​តាំងពី​សម័យ​សាមកុក​មក ជន​ជាតិ​ថៃចេះ​តែ​ចោល​ទី​លំនៅ​ខ្លួន​ក្នុង​ស្រុក​ណានចៅ ចូល​មក​ក្នុង​សុវណ្ណភូមិ​បន្តិច​ម្តង​ៗ ជា​ដរាប​មក ដោយ​ហេតុ​ការ​រុក​រាន​របស់​ចិន ភាសាខ្មែរ។
ភាសាខ្មែរក្រវាញ

ភាសាខ្មែរក្រវាញ (អាចហៅថា ​ភាសាខ្មែរខាងលិច ឬ ភាសាខ្មែរច័ន្ទបុរី) គឺជាគ្រាមភាសាដែលត្រូវបាននិយាយដៅយជនជាតិខ្មែរដែលរស់នៅក្នុងជួរភ្នំក្រវាញ។
ភាសាខ្មែរខិះ

ភាសាខ្មែរខិះ ឬ​ ខ្មែរខិ គឺជាគ្រាមភាសាដែលត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងភូមិខ្លះៗនៃស្រុកសៀមប៉ាង ខេត្តស្ទឹងត្រែង។
ភាសាខ្មែរសុរិន្ទ

ភាសាខ្មែរសុរិន្ទ (អាចហៅថា​ ភាសាខ្មែរខាងជើង) គឺជាគ្រាមភាសាដែលត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតីខ្មែរនៅភាគឦសានរបស់ប្រទេសថៃប្រមាណ ១,៤ លាននាក់។
ភាសាគ្រឹង: <u style="green"><span style="font-family: khmer os muol light; font-size:120%;color:blue;">​ ​​ភាសាគ្រឹង </span></u>

​ ​​ភាសាគ្រឹង 

ព្យពា្ជន:ភាសាគ្រឹងមាន៣៨តួ
ក​ ខ គ ឃ ង  ច ឆ ជ ឈ ញ ដ ឋ ឌ​​ ឍ ណ ត​ ថ ទ​ ធ ន  ប ផ ព ភ ម   យ រ ល វ ឝ ឞ ស​ ហ ឡ អ អ្ក អ្គ អ្យ
ជើងព្យពា្ជន:​ភាសាគ្រឹង មាន៦តួ៖ ្គ  ្ង ្ន ្ម ្រ ្ល  
ឧទាហណ៏: ចកាប់មែវមីកលុនប៉សាយតៃចយ៉ាគត្រាងកាប់មែវមីកលុនទឹតើព្រឺតយ៉ាគ់ស៊ែវ។
ប៉សាយរ៊ិហាយប៉្រៃមីកលុនចក់មែវចះលុងកប់ញ៉ងអាំសុមែខំឡាំង។ មីកលុនរៀន៖សៃចក់
ប៊ុះចាហម៉នប៉ាគ់សៃតក្រាំងអៃនែអៃក្រាំង។
របៀបសួរជាសំនួន:
១ ម៉ាត់ប៉សាយប៉្រៃមីកលុនបើមឆិ?
២ ចមែឆិឡាកាប់មែវមីកលុន?ហឹឆិ?
ឧទាហណ៏ទី២:កម៉នែមិះរៀស៏កឡើយមិះរៀត្រំតងៃនែហគែងក្រាគ់ខាក់ឡើយ។ សក់ហស៏កលែកប៊ិងទូសឞ្លួក។
តង៉ៃនែមិះរៀប៉្រៃកួនហរ៊ិក៏ចប៉ូចខួអាវហទឹដាកចណោះ។ កួនមិះរៀដូវហក៏ចខូអាវរួចឡើយអ៊ែហទឺស
ស្របកឋៀបកនុងដាកដូវមូយត្រតៀវកិ។
របៀបសួរជាសំនួន:
១​ ម៉ាត់មិះរៀប៉្រៃកួនហរ៊ិបើមឆិទឹដាក?
២ ម៉ាត់កួនមិះរៀទឺសទឹដាកបើមឆិ?
៣​ ត្រំតង៉ៃនែមិះរៀពឆិង៉ាតៃ?
ឧទាហណ៏ទី៣ ផើ្តមដោយអក្សរ យ៉ាគ់ អ៊ូគ សសរ់ មឺរ
ហួរកលែត្រងដាគ់ខៀរតាញចដាគ់ជុពួរឌីរ៊ិហ៊ឹប្រ៊ី។ តង៉ៃនែក្រានយ៉ាគ់ឌែរវ៉ាដាគ់ឋាររ៊ិហួរកលែត្រងទឹមឺរដាគ់
ពឺរ។ ឌីអ៊ូគ​កសៀរហឡារ៊ិតូយមែពទឺខងហតចាកលែត្រងឌុញឡើយ។​ ម៉ាត់តង៉ៃទិដូចឡងដាគ់ឋារដុចាក់
សសរ់ឋិរៗហហាយឌីមែឡារ៊ិអរែងរៀន៖ វែ! តណោះពឆិឌីអៃអ៊ិនសឌិហសសរ់ចាក់ដៃឋិរៗជឹមិញង៉ាយ។
ដូវអ៊ែមែជឹប៊ឹះនឹងស៊្រុកអ៊ែកួនដាគ់់ឋាររ៊ិលឡាសហ៊ឹយ៉ាគ់គួកស៊្រុត្រកយ៉ក់មែពឋើមតង៉ាឡាររ៊ិហ៊ឹតញែត។
អ្មប៊ឹនែដាគ់ឋារសែនកយ៉ក់ញ៉ងអាំតង៉ាឡាយ៉ាវវ៉ាអាំសះកាសអ៊ែឡើយ។
ឧទាហណ៏ទី៤:ហួរកលែត្រងដាគ់ខៀរតាញចដាគ់ជុពួរឌីរ៊ិហ៊ឹប្រ៊ី។ តង៉ៃនែក្រានយ៉ាគ់ឌែរវ៉ាដាគ់ឋាររ៊ិហួរកលែត្រងទឹមឺរដាគ់
ពឺរ។ ឌីអ៊ូគ​កសៀរហឡារ៊ិតូយមែពទឺខងហតចាកលែត្រងឌុញឡើយ។​ ម៉ាត់តង៉ៃទិដូចឡងដាគ់ឋារដុចាក់
សសរ់ឋិរៗហហាយឌីមែឡារ៊ិអរែងរៀន៖ វែ! តណោះពឆិឌីអៃអ៊ិនសឌិហសសរ់ចាក់ដៃឋិរៗជឹមិញង៉ាយ។
ដូវអ៊ែមែជឹប៊ឹះនឹងស៊្រុកអ៊ែកួនដាគ់់ឋាររ៊ិលឡាសហ៊ឹយ៉ាគ់គួកស៊្រុត្រកយ៉ក់មែពឋើមតង៉ាឡាររ៊ិហ៊ឹតញែត។
អ្មប៊ឹនែដាគ់ឋារសែនកយ៉ក់ញ៉ងអាំតង៉ាឡាយ៉ាវវ៉ាអាំសះកាសអ៊ែឡើយ។
ឧទាហណ៏: ចកាប់កួនក្រពឺមីកលុនប៉សាយតៃចយ៉ាគត្រាងកាប់ពឺមីកលុនទឹតើមព្រឺតយ៉ាគ់ស៊ែវ។
ប៉សាយរ៊ិហាយប៉្រៃមីកលុនចក់កួនក្រពឺចះលុងកប់ញ៉ងអាំសុមែខំឡាំង។ មីកលុនរៀន៖សៃចក់
ប៊ុះចាហម៉នប៉ាគ់សៃតក្រាំងអៃនែអៃក្រាំង។
របៀបសួរជាសំនួន:
១ ម៉ាត់ប៉សាយប៉្រៃមីកលុនបើមឆិ?
២ ចមែឆិឡាកាប់កួនក្រពឺមីកលុន?ហឹឆិ?
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តរតនគិរី
ភាសាចាម្ប៍

thumb|left|អក្សរបុរាណភាសាចាម

ភាសាចាម្ប៍​ ឬ ចាម គឺជាភាសាមួយនៃអំបូរភាសាម៉ាឡេ-ប៉ូលីណេស៊ី ដែលត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតិចាម្ប៍។ មានជនជាតិចាម្ប៍ប្រមាណ​ ១០០,០០០ នាក់នៅប្រទេសវៀតណាម និង ២២០,០០០ នាក់នៅប្រទេសកម្ពុជាដែលនិយាយភាសានេះ។​ នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ប្រជាជនរបស់ប្រទេសនេះខ្លះនិយាយភាសាចាម្ប៍ ដែលប្រជាជនទាំងនោះរស់នៅភូមិភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសគឺចាប់ពីឆ្នេរសមុទ្រហ្វានរ៉ាង (Phan Rang) រហូតដល់ពាក់កណ្តាលឆ្នេរហូជីមិញ ( Ho Chi Minh) ចំនែកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាវិញប្រជាជនដែលនិយាយភាសាចាម្ប៍នេះរស់នៅបណ្តោយបឹងទន្លេមេគង្គគឺនៅក្នុងខេត្តកំពង់ចាម ហើយនៅមានក្រុមតូចៗផ្សេងទៀតដែលនិយាយភាសានេះដែលពួកគេរស់នៅក្នុងប្រទេសថៃនិងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ ភាសាចាម្ប៍មិនមែនជានិមិត្តសញ្ញារឺលេខនោះឡើយ ភាសានេះគឺមានលក្ខណៈជាធម្មជាតិ ដែលបានសបង្ហាញអោយពីសទ្ទានុក្រមគឺដូចជាពាក្យថា អាមឿ (amoeu) មានន័យថាលោកឪពុកនិងពាក្យថា អ៊ីនឿ មានន័យថា អ្នកម្តាយ  រឺដោយការបន្ថែមជាពាក្យរបស់មនុស្ស ដូចជាពាក្យ ដាម (dam)មានន័យថាភេទប្រុស ពាក្យថា ដារ៉ា (dara) មានន័យថាភេទស្រី ហើយនៅមានពាក្យថា តានូវ (Tanov) មានន័យថាភេទប្រុស និងពាក្យថា ប៊ីនៀ (binai) មានន័យថាសត្វចតុបាតញី។ វាមិនមានការបដិសេធចំពោះរឿងនេះនោះទេដោយសារ ពេលវេលាបានចង្អុលដោយចំណែកតូចៗគឺជាដើមហេតុ ដូចជា ស៊ី(shi/Thi)សំរាប់ពេលអនាគត និងសំរាប់ពេលអតីតកាល អ្នកកំណត់ពុំអាចបដិសេធបាន ប៊េក (Bek) សំរាប់ពាក្យទៅតាមលំដាប់លំដោយមានប្រធាន មានកិរិយាសព្ទ និងកម្មបទ ជារបៀបនៃការសរេសរហើយភាសាចាមមានព្យាង្គ ហើយនិងមានឃ្លាត្រឹមត្រូវនៃ ដេវានាហ្គារី (Devanagari)។ ដេវានាហ្គារី (Devanagari) មកពីសត្សវត្តន៍ទី២ម្លោះ។ហើយការសរេសរអក្សរគឺមានទិសដៅពីគឺមានទិសដៅពីសឆ្វេងទៅស្តាំដូចភាសាផ្សេងទៀតដែរ។

 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសា
ភាសាចារ៉ាយ

ចារ៉ាយ ( /dʒ ə ˈ r aɪ / ;  , ,  ,  ,  , ,  ឬ  ; ) គឺជាភាសា ម៉ាឡេយ៉ូ-ប៉ូលីណេស៊ី ដែលនិយាយដោយ ជនជាតិចារ៉ាយ នៃ ប្រទេសវៀតណាម និង កម្ពុជា ។ អ្នកនិយាយភាសាចារ៉ាយមានចំនួនប្រហែល 530,000,  មិនរាប់បញ្ចូលសហគមន៍ចារ៉ាយផ្សេងទៀតដែលអាចកើតមាននៅក្នុងប្រទេសក្រៅពីវៀតណាម និងកម្ពុជា ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក។ ពួកគេគឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចធំជាងគេនៃ តំបន់ខ្ពង់រាបភាគកណ្តាល របស់ប្រទេសវៀតណាមដែលគេស្គាល់ថាជា ដេការ ឬម៉ុងតាញ៉ា ហើយ 25 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជននៅក្នុង ខេត្តរតនគិរី របស់កម្ពុជា។

ភាសានេះស្ថិតនៅក្នុងក្រុមរង ចាម នៃភាសា ម៉ាឡេយ៉ូ-ប៉ូលីណេស៊ី ហើយដូច្នេះវាទាក់ទងទៅនឹង ភាសាចាម នៃវៀតណាមកណ្តាល។

ចារ៉ាយ​មួយ​ចំនួន​ក៏​រស់​នៅ​ក្នុង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ដែរ ដោយ​បាន​តាំង​ទី​លំនៅ​ទី​នោះ​ឡើង​វិញ​បន្ទាប់​ពី ​សង្គ្រាម​វៀតណាម ។
ភាសាចារ៉ាយ: ចំណាត់ថ្នាក់

ចំណាត់ថ្នាក់ 
ភាសាចារ៉ាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់សាខា ចាម នៃ ភាសា ម៉ាឡេយ៉ូ-ប៉ូលីណេស៊ី ។ ទោះបីជាជារឿយៗត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជា ភាសាមន-ខ្មែរ រហូតដល់សតវត្សទី 20 ក៏ដោយ ក៏ទំនាក់ទំនងរបស់ចារ៉ាយទៅនឹងភាសាចាមិក ចាម និង រ៉ាដេ ហើយទំនាក់ទំនងកាន់តែទូលំទូលាយទៅនឹង ភាសាម៉ាឡេ ត្រូវបានទទួលស្គាល់រួចហើយនៅដើមឆ្នាំ 1864 David Thomas (1989). A 19th century perception of Chamic relationships. Mahidol University and Summer Institute of Linguistics. Link retrieved on 05.01.2017 from http://sealang.net/archives/mks/pdf/16-17:181-182.pdf
ភាសាចារ៉ាយ: ការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ និងគ្រាមភាសា

ការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ និងគ្រាមភាសា 
ចារ៉ាយត្រូវបាននិយាយដោយប្រជាជនប្រមាណ 262,800 នាក់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងវៀតណាម (Simons, 2017) ដែលជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាភាសាជនជាតិភាគតិចផ្លូវការ ទោះបីជានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាវាមិនមានការសរសេរជា អក្សរខ្មែរ ក៏ដោយ។ បន្ថែម​ពី​លើ​នេះ មាន​អ្នក​និយាយ​ភាសា​ចារ៉ាយ​រាប់​រយ​នាក់​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ពី​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ចារ៉ាយ​ដែល​តាំង​ទី​លំនៅ​ក្នុង​ប្រទេស​នោះ​ក្រោយ ​សង្គ្រាម​វៀតណាម ។ គ្រាមភាសាចារ៉ាយ អាចជាភាសាដែលមិនអាចយល់បាន។ Đào Huy Quyền (1998) Đào Huy Quyền (1998). Nhạc khí dân tộc Jrai và Bahnar [Musical instruments of the Jrai and Bahnar]. Hanoi: Nhà xuất bản trẻ. រាយក្រុមរងខាងក្រោមនៃ គ្រាមភាសា ចារ៉ាយ និងទីតាំងរៀងៗខ្លួន។

 Jarai Pleiku : នៅតំបន់ Pleiku ។
 Jarai Cheoreo : នៅ AJunPa (Phú Bổn)។
 Jarai ARap : នៅភាគពាយព្យ Pleiku ភាគនិរតី កនទុំ ។
 Jarai H'dRung : នៅភាគឦសាន Pleiku ភាគអាគ្នេយ៍ កនទុំ ។
 Jarai Tbuan : Pleiku ខាងលិច។

ក្រុមពាក់ព័ន្ធផ្សេងទៀតរួមមាន:

 HRoi : នៅភាគខាងលិច ភូយេន ភាគខាងត្បូង បិញឌិញ ។ ជនជាតិអេដេ និងជនជាតិចារ៉ាយចម្រុះ។
 M'dhur : នៅភាគខាងត្បូង ភូយេន ។ ជនជាតិអេដេ និងជនជាតិចារ៉ាយចម្រុះ។
 ហាឡាំង : នៅភាគនិរតីនៃខេត្ត កនទុំ និងខ្លះទៀតនៅឡាវ និងកម្ពុជា។ ប្រជាជនសេដាង និងចារ៉ាយចម្រុះ។
ភាសាចារ៉ាយ: សូរស័ព្ទ

សូរស័ព្ទ 
ទទួលឥទ្ធិពលពី ភាសាមន-ខ្មែរ ដែលនៅជុំវិញនោះ ពាក្យនៃ ភាសាចាម នានានៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងភាសាចារ៉ាយ បានក្លាយទៅជាមិនច្បាស់លាស់ជាមួយនឹង ភាពតានតឹង លើព្យាង្គទីពីរ។ លើសពីនេះ ចារ៉ាយបានវិវត្តបន្ថែមទៀតតាមលំនាំនៃមន-ខ្មែរ ដោយបាត់បង់ភាពខុសគ្នាស្រៈស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុង ព្យាង្គតូច ដំបូង។ ខណៈពេលដែលពាក្យ trisyllabic មាន វាគឺជា ពាក្យកម្ចី ទាំងអស់។ ពាក្យចារ៉ាយធម្មតាអាចត្រូវបានតំណាង៖

 (C)(V)-C(C)V(V)(C)

ដែលតម្លៃក្នុងវង់ក្រចកគឺស្រេចចិត្ត ហើយ "(C)" នៅក្នុងចង្កោម "C(C)" តំណាងឱ្យ ព្យញ្ជនៈរាវ ,  ឬ ស្រៈមួយ , . នៅក្នុងគ្រាមភាសាចារ៉ាយដែលនិយាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា អក្សរ "(C)" នៅក្នុងចង្កោម "C(C)" ក៏អាចជា សូរសៀង velar fricative  ដែលជាសូរសព្ទដែលជនជាតិចារ៉ាយប្រើក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានបញ្ជាក់នៅប្រទេសវៀតណាមទេ។ ស្រៈនៃព្យាង្គទីមួយក្នុងពាក្យ disyllabic ភាគច្រើនជា ស្រៈមិនមូលកណ្តាលកណ្តាល,  លុះត្រាតែព្យញ្ជនៈដំបូងគឺ glottal stop . ស្រៈទី 2 នៃព្យាង្គដែលសង្កត់ បង្កើតជា វចនានុក្រម ។

 ស្រៈ 
ស្រៈ ៩ យ៉ាង៖ Jensen (2013)
 ខាងមុខ កណ្តាល ត្រឡប់មកវិញ បិទ     កណ្តាល    កណ្តាល   បើក  

 ព្យញ្ជនៈ 
ព្យញ្ជនៈមាន ២៤ តួ៖ Jensen (2013)
LabialDental/AlveolarPost-<br id="mwwQ"><br>alveolarPalatalVelarGlottalPlosivevoicelessaspiratedvoicedimplosiveAffricatevoicelessvoicedFricativeNasalvoicedpreglottalizedTapLateralApproximant
implosives ក៏ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាការឈប់ preglottalized ប៉ុន្តែ Jensen (2013) ពិពណ៌នាថាការបិទ glottis និងមាត់ធ្មេញកើតឡើងក្នុងពេលដំណាលគ្នា។ Jensen (2013)
ភាសាចារ៉ាយ: ស្រៈ

ស្រៈ 
ស្រៈ ៩ យ៉ាង៖ Jensen (2013)
 ខាងមុខ កណ្តាល ត្រឡប់មកវិញ បិទ     កណ្តាល    កណ្តាល   បើក
ភាសាចារ៉ាយ: ព្យញ្ជនៈ

ព្យញ្ជនៈ 
ព្យញ្ជនៈមាន ២៤ តួ៖ Jensen (2013)
LabialDental/AlveolarPost-<br id="mwwQ"><br>alveolarPalatalVelarGlottalPlosivevoicelessaspiratedvoicedimplosiveAffricatevoicelessvoicedFricativeNasalvoicedpreglottalizedTapLateralApproximant
implosives ក៏ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាការឈប់ preglottalized ប៉ុន្តែ Jensen (2013) ពិពណ៌នាថាការបិទ glottis និងមាត់ធ្មេញកើតឡើងក្នុងពេលដំណាលគ្នា។ Jensen (2013)
ភាសាចារ៉ាយ: អក្ខរក្រម

អក្ខរក្រម 
នៅដើមសតវត្សទី 20 កំឡុងសម័យ ឥណ្ឌូចិនបារាំង អាណានិគមបានណែនាំប្រព័ន្ធសរសេរចារ៉ាយដោយផ្អែកលើ អក្ខរក្រមវៀតណាម ។ ក្រោយ ​សង្គ្រាម​វៀតណាម អ្នក​ផ្សព្វផ្សាយ​សាសនា​គ្រិស្ត​នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម​បាន​ប្រើ​អក្សរសាស្ត្រ​ដើម្បី​បកប្រែ ​ព្រះ​គម្ពីរ ​ជា​ភាសា​ចារ៉ាយ។ អក្ខរកម្ម ​ភាសា​ចារ៉ាយ​បាន​កើន​ឡើង ហើយ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​មាន​ការ​បោះពុម្ព​ជា​ច្រើន​ដែល​សំដៅ​ទៅ​រក​ភាសា​ចារ៉ាយ​វៀតណាម។

អក្ខរក្រម​ប្រើ ​អក្សរ ​ចំនួន ៤០ ដែល​ភាគច្រើន​មាន ​អក្សរសាស្ត្រ ៖ សញ្ញា ២១ សម្រាប់​ព្យញ្ជនៈ និង ១៩ និមិត្តសញ្ញា​សម្រាប់​ស្រៈ។ មិន​ដូច​ប្រព័ន្ធ​ដែល​ត្រូវ​សរសេរ Maori ឡាតវី និង​ភាសា​ដទៃ​ទៀត អក្សរចារឹក​ចារ៉ាយ​បន្ថែម​លេខ​សម្គាល់​ស្រៈ ​ខ្លី ពោល​គឺ breve : ⟨ĭ ĕ ă ŏ ŭ ơ̆ ư̆⟩។ ដូចនៅក្នុងអក្ខរាវិរុទ្ធវៀតណាមដែរ វចនានុក្រមទ្វេក៏ត្រូវបានគេប្រើជាភាសាចារ៉ាយៈ ខ្លី /eo/ ត្រូវបានតំណាងថាជា ⟨ ê̆ ô̆ ⟩ ។ សេចក្តីប្រាថ្នា /pʰ tʰ kʰ/ ត្រូវបានសរសេរជាលេខ ⟨ph th kh⟩, Siu, Lap M. (2009). Developing the First Preliminary Dictionary of North American Jarai. Master of Arts thesis in Anthropology, Texas Tech University. និង /  / ត្រូវបានតំណាងជា ⟨ng⟩។ b with a stroke ⟨ƀ⟩ គឺជាតួអក្សរពិសេសដែលប្រើសម្រាប់ភាសាចារ៉ាយ និងភាសាដែលទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។ លើសពីនេះទៀត hacek និង tilde ក៏ត្រូវបានបន្ថែមទៅ ⟨c⟩ និង ⟨n⟩ សម្រាប់តំណាង /t͡ʃ/ និង /ɲ/ រៀងគ្នា៖ ⟨č ñ⟩។
1–10AaĂăÂâBbɃƀČčDdĐđEeĔĕIPA ~ ɓ ~ ɗ11–20ÊêÊ̆ê̆GgHhIiĬĭJjDj djKkLlIPA ~ ʄ21–30MmNnÑñNg ngOoŎŏÔôÔ̆ô̆ƠơƠ̆ơ̆IPA31–40PpRrSsTtUuŬŭƯưƯ̆ư̆WwYyIPAɾ
ភាសាចារ៉ាយ: អត្ថបទគំរូ

អត្ថបទគំរូ 
Abih bang mơnuih-mơnam tơkeng rai rơngai laih anŭn mơdơ̆-mơđơr amăng tơlơi pơpŭ-pơyôm hăng tơlơi dưi ។ Ƀing gơñu tŭ hơmâo tơlơi pơmĭn hăng tơlơi thâo djơ̆-glaĭ laih anŭn brơi ngă kơ tơdruă amăng tơlơi khăp ayŏng adơi.

 ការចម្លងតាមសូរស័ព្ទ 
/ abiːh baːŋ məˈnuih məˈnaːm təˈkeːŋ ɾai ɾəˈŋai laih aˈnun məˈdəʔ məˈdəɾ aˈmaŋ təˈləi pəˈpuʔ pəˈjoːm haŋ təˈləi dɯi ɓiːŋ gəˈɲuː tuʔ həˈmaw təˈləi pəˈmin haŋ təˈləi tʰaw ʄəʔ glai laih aˈnuːn bɾəi ŋaʔ kəː təˈdɾua aˈmaŋ təˈləi kʰap aˈjoŋ aˈdəi /

 ការបកប្រែ 
មនុស្សគ្រប់រូបកើតមកមានសេរីភាព និងស្មើភាពគ្នាក្នុងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងសិទ្ធិ។ ពួកគេត្រូវបានផ្តល់ដោយហេតុផល និងមនសិការ ហើយគួរតែប្រព្រឹត្តចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងស្មារតីភាតរភាព។

(មាត្រា ១ នៃសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស)
ភាសាចារ៉ាយ: ការចម្លងតាមសូរស័ព្ទ

ការចម្លងតាមសូរស័ព្ទ 
/ abiːh baːŋ məˈnuih məˈnaːm təˈkeːŋ ɾai ɾəˈŋai laih aˈnun məˈdəʔ məˈdəɾ aˈmaŋ təˈləi pəˈpuʔ pəˈjoːm haŋ təˈləi dɯi ɓiːŋ gəˈɲuː tuʔ həˈmaw təˈləi pəˈmin haŋ təˈləi tʰaw ʄəʔ glai laih aˈnuːn bɾəi ŋaʔ kəː təˈdɾua aˈmaŋ təˈləi kʰap aˈjoŋ aˈdəi /
ភាសាចារ៉ាយ: ការបកប្រែ

ការបកប្រែ 
មនុស្សគ្រប់រូបកើតមកមានសេរីភាព និងស្មើភាពគ្នាក្នុងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងសិទ្ធិ។ ពួកគេត្រូវបានផ្តល់ដោយហេតុផល និងមនសិការ ហើយគួរតែប្រព្រឹត្តចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងស្មារតីភាតរភាព។

(មាត្រា ១ នៃសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស)
ភាសាចារ៉ាយ: Morphosyntax

Morphosyntax 
សព្វនាមផ្ទាល់ខ្លួន

ចារ៉ាយមិនបែងចែក ភេទ ជាសព្វនាមទេ។
+សព្វនាម in Jarai Jensen (2013) ការរួមបញ្ចូលគ្នា ឯកវចនៈ ពហុវចនៈ ទីមួយ រួមបញ្ចូល កៅ តា ផ្តាច់មុខ - ហ្គុងម៉ូយ ទីពីរ អាយ ជី ទីបី នុយ ហ្គុននូ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសានៃកម្ពុជា
ភាសាចិន: ភាពខុសគ្នា  ឬ គ្រាមភាសាចិន

ភាពខុសគ្នា  ឬ គ្រាមភាសាចិន 

left|upright=2|thumb|មែកធាងនៃភាសាសំខាន់ៗរបស់ចិន  

នេះជាក្រុមភាសាទាំងប្រាំពីដែលសំខាន់ៗ​ របស់ចិន ឬ គ្រាមភាសា ដែលមានតាមប្រភេទដូចខាងក្រោមៈ

 ហ្គួន(ភាគខាងជើង ឬ ម៉ាន់ដារីន)  北方話/北方话 or 官話/官话, (អ្នកនិយាយប្រហែលជា ៨៥០ លាននាក់ ) ,
 ហ្វួ  吳/吴 , ដែលរូមបញ្ចូលទាំង សាងហានីស(អ្នកនិយាយប្រហែលជា ៩០ លាននាក់ ) ,
 យ៉ូអី  (ប្រជាជនកានតូនីស) 粵/粤,(អ្នកនិយាយប្រហែលជា ៨០ លាននាក់ ) ,
 មីន  (ប្រជាជនហ្វួចាន, ដែលរួមទាំង ប្រជាជនតៃវ៉ាន់) 閩/闽,​​​​​(អ្នកនិយាយប្រហែលជា ៥០ លាននាក់ ) ,
 ហ្ស៊ីអាង 湘, (អ្នកនិយាយប្រហែលជា ៣៥ លាននាក់ )​ ,
 ហាក់កា 客家 or 客, (អ្នកនិយាយប្រហែលជា ៣៥ លាននាក់ ) ,
 ហ្គាន 贛/赣, (អ្នកនិយាយប្រហែលជា ២០ លាននាក់ ) ។