ប្រទេសខ្មែរក្រោមអាណាព្យាបាលភាពបារាំង: កំណែរទម្រង់លើកដំបូង

កំណែរទម្រង់លើកដំបូង 

នៅឆ្នាំ១៨៧០ ព្រះកែវហ្វាស៊ិសុវត្ថិព្រះអនុជព្រះបាទនរោត្តមបានយាងពីព្រៃនគរចូលព្រទេសខ្មែរវិញ​ ហើយត្រូវបានតែងតាំងជាឧបរាជ។ នៅឆ្នាំ១៨៧៦ព្រះអង្គស៊ីវត្ថាបានយាងចូលស្រុកវិញ ហើយបានបំបះបំបោរាស្ត្រនៅត្រង់បាភ្នំ រំដួល ព្រៃវែង។ ការបះបោរនេះត្រូវព្រះមហាឧបរាជស៊ីសុវត្ថិបង្ក្រាបឲ្យរាបទាបវិញដោយមានជំនួយពីទ័ពបារាំង។
លុះប្រទេសបានសន្តិភាព ហើយក្រោយពីបានធ្វើទស្សនកិច្ចនៅទីក្រុង ហុងកុង ម៉ាកាវ កង់តុង និងម៉ានីល(១៨៧២)ដើម្បីទ្រង់ជ្រាបពីវឌ្ឍនភាពក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ចនៅភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដោយសារបច្ចេកទេសរបស់អ្នកគ្រប់គ្រង ពួកឈ្មួញ និងពួកជំនួញខាងហិរញ្ញវត្ថុជាតិអ៉ឺរ៉ុប និងក្រោយពីបានធ្វើការចរចាជាច្រើនលើកជាមួយអ្នកតំណាងបារាំង តើបព្រះបាទស៊ីសុវត្ថត្រងបានសម្រេច ព្រះទ័យតាត្រូវតែធ្វើកំណែរទម្រង់តាមព្រះរាជបញ្ញត្តិចុះថ្ងៃទី៥ខែមករាឆ្នាំ១៧៧ដើម្បីឲ្យប្រទេសជាតិបានរីកចម្រើនលូតលាស់ទាន់សម័យ។
បញ្ញត្តិទាក់ទងនឹងរាជវង្ស
បញ្ញត្តិនេះបានសម្រេចលុបចោលនូវឋានៈចាឧភយោរាជ ឧបរាជ និងវររាជនី ព្រមទាំងមន្ត្រីទាាំងបីសម្រាប់ក្សត្រទាំងបីនេះ ក្តោយពេលដែលក្សត្រក្នុងបីឋានៈនេះសោយទិវង្គតទៅ។ ប្រាក់បៀរវត្សនៃក្សត្រិយ៍ក្នុងរាជវង្សត្រូវបានតម្លើងដើម្បីឲ្យក្សត្រិយ៍ទាំងនោះមានជីវភាពរស់នៅសមរម្យ។ ឯប្រាក់ចំណូលមួយភាគធំត្រូវយកទៅចាយក្នុងកិច្ចការជាប្រយោជន៍រួម។ ព្រះមហាក្សត្រ ទ្រងគង់នៅជាម្ចាស់នៃដីទាំងឡាយក្នុងព្រះរាជាណាចក្រ ប៉ុន្តែទ្រង់បានសន្យាតានឹងពន្យាពេលនៃការជួលដីសម្រាប់ធ្វើស្រែចំការឲ្យបានវែងជាងមុន។
បញ្ញត្តិទាក់ទងនឹងរដ្ឋាភិបាល
មានការបង្កើតក្រុមព្រឹក្សាមួយមានមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ប្រាំនាក់ ដែលអាចពិភាក្សាកិច្ចការរដ្ឋបានដោយគ្មានវត្តមានព្រះរាជា។ ក្រុមព្រឹក្សានេះត្រូវទទួលភារៈត្រួតពិនិត្យមើលនូវការអនុវត្តច្បាប់ សិក្សាពីកំណែរទម្រង់ដែលត្រូវធ្វើ និងពិនិត្យមើលនូវរាលកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងឡាយរវាងរដ្ឋាភិបាល និងជនទាំងឡាយណាដែលចង់ធ្វើអាជិវកម្មក្នុងព្រះរាជាណាចក្រ។
បញ្ញត្តិទាក់ទងនឹងរដ្ឋបាល
ទឹកដីខ្មែរទាំងមូលត្រូវបែងចែកជាមណ្ឌលរដ្ឋបាលធំៗប្រាំតាមចំនួននៃរដ្ឋមន្ត្រីទាំងប្រាំដែលត្រូវគ្រប់គ្រងមណ្ឌលនីមួយៗ។ ចំនួនខេត្តត្រូវពង្រួញពី៥៧ខេត្ត មក៥០ខេត្ត។ តពីនេះទៅពួកនាម៉ឺនមន្ត្រីត្រូវទទួលនូវប្រាកបៀរវត្សមានកម្រិតជាក់លាក់ ហើយត្រូវហាមឃាសត់មិនឲ្យធ្វើជំនួញ។ ពួកឧកញ៉ាហ្លួងមណភារៈទៅត្រួតមើលតាមខែត្តនានាត្រូវលុបចោល ព្រោះពួកនេះបានទាញយកប្រយោជន៍ពីព្រះរាជាផង និងពីរាស្ត្រផង។ ម្យ៉ាងទៀតរាស្ត្រមានសិទ្ធិជ្រើសរើសមេស្រុក មេឃុំ និងជំទប់របស់ខ្លួន។
បញ្ញត្តិទាក់ទងនឹងពន្ធដា
បានលុបចោលនូវរបបទារបន្ធតាមភាស៊ី លើកតែភាស៊ីខាងអាភៀន និងស្រាចេញ។ ពន្ធមួយចំនួនក៏ត្រូវបានគេលុបចោលដែរ ជាពិសេសពន្ធលើល្បែងស៊ីសងដែលត្រូវគេហាមឃាត់ក្នុងសម័យនោះ។ កំណែនធ្វើការជូនរដ្ឋត្រូវរក្សាទុកនៅដដែលប៉ុន្តែថេរវេលាត្រូវបន្ថយមកនៅត្រឹម៩០ថ្ងៃក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយគេអាចយកប្រាក់ទៅលុះបាន។ ពន្ធលើផលិតផលខ្លះដូចជាម្លូ ស្លា ម្រេច ស្ករត្រូវបានបន្ធូបន្ថយ។
បញ្ញត្តិទាក់ទងនឹងតុលាការ
មានការគ្រោងបង្កើតនូវតុលាការជាន់ខ្ពស់មួយដែលមានមុខងារជាសាលាឧទ្ធរ។ ពួកមន្រីដែលទទួលសំណូកពីគូរក្ដីត្រូវដាក់ទណ្ឌកម្មជាទម្ងន់។ ប្រាក់ពិន័យលែងបានទៅចៅក្រមទៀតហើយ។ ប៉ុន្តែមន្រ្តីប្រភេទត្រូវទទួលប្រាក់បៀរវត្សដែលមានកម្រឹតជាក់លាក់ដូចមន្ត្រីឯទៀតដែរ។ រីឯជីវភាពរបស់ជនជាប់គុកត្រូវបានរៀបចំឲ្យប្រសើជាងមុន។
បញ្ញត្តិទាក់ទងនឹងទាសភាព
ពួកទាំសាទាសីដែលត្រូវនៅបម្រើម្ចាស់អស់មួយជីវិតនោះអាចលុះខ្លួនឲ្យពីខ្ញុំគេបាន។ ការលក់ដូរពួកមនុស្សព្រៃ និងកូនក្មេងត្រូវហាមឃាត់។
ក្រៅពីបញ្ញត្តិចុះថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៨៧៧ នៅមានអនុសញ្ញាមួយចុះថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៨៧៧ដដែល ធ្វើឡើងដោយព្រះបាទនរោត្តម និងទេសាភិបាលបារាំងប្រចាំកូសាំងស៊ីន។ អនុសញ្ញានេះបានបើកអណាចយ៉ាងទូលាយថែមទៀតដល់តំណាងបារាំងនៅអមព្រះរាជាខ្មែរ ដោយអនុញ្ញាតឲ្យគេចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំទាំងឡាយរបស់គណរដ្ឋមន្ត្រីដើម្បីផ្ដល់នូវយោបល់ផ្សេងៗ។ ក្នុងករណីណាដែលមានបញ្ហាសំខាន់ៗ ត្រូវដោះស្រាយនោះចាំបាច់ត្រូវតែមានវត្តមានរបស់បារាំង។