ភពអ៊ុយរ៉ានុស: គន្លងនិងការបង្វិល

គន្លងនិងការបង្វិល 
អ៊ុយរ៉ានុសគោចរជុំវិញព្រះអាទិត្យម្តងរៀងរាល់ 84 ឆ្នាំម្តង ដោយចំណាយពេលជាមធ្យម 7 ឆ្នាំដើម្បីឆ្លងកាត់ក្រុមតារានិមួយៗនៃរាសីចក្រ។ នៅឆ្នាំ 2033 ភពផែនដីនឹងធ្វើគន្លងពេញលេញទីបីរបស់ខ្លួនជុំវិញព្រះអាទិត្យចាប់តាំងពីត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ 1781។ ភពនេះបានត្រលប់ទៅចំណុចនៃការរកឃើញរបស់វានៅភាគឦសាននៃ Zeta Tauri ពីរដងចាប់តាំងពីពេលនោះមក ក្នុងឆ្នាំ 1862 និង 1943 មួយថ្ងៃក្រោយមករាល់ពេល។ មុន នៃ equinoxes បានផ្លាស់ប្តូរវាទៅទិសខាងលិច 1° រៀងរាល់ 72 ឆ្នាំម្តង។ Uranus នឹងត្រលប់ទៅទីតាំងនេះម្តងទៀតនៅឆ្នាំ 2030-31។ ចម្ងាយជាមធ្យមរបស់វាពីព្រះអាទិត្យគឺប្រហែល 20  AU (3  ពាន់លាន  គីឡូម៉ែត្រ ; 2 ពាន់លាន  mi) ភាពខុសគ្នារវាងចម្ងាយអប្បបរមា និងអតិបរមារបស់វាពីព្រះអាទិត្យគឺ 1.8 AU ដែលធំជាងភពផ្សេងទៀត ទោះបីជាមិនធំដូច ភពមនុស្សតឿ Pluto ក៏ដោយ។  អាំងតង់ស៊ីតេនៃពន្លឺព្រះអាទិត្យប្រែប្រួលតាមការ៉េនៃចម្ងាយ ហើយដូច្នេះនៅលើភពអ៊ុយរ៉ានុស (នៅចម្ងាយប្រហែល 20 ដងនៃចម្ងាយពីព្រះអាទិត្យធៀបនឹងផែនដី) វាមានប្រហែល 1/400 នៃពន្លឺនៅលើផែនដី។ 

ធាតុ​គោចរ​របស់​អ៊ុយរ៉ានុស ត្រូវ​បាន​គេ​គណនា​ដំបូង​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៧៨៣ ដោយ ​លោក Pierre-Simon Laplace ។  ជាមួយនឹងពេលវេលា ភាពមិនស្របគ្នាបានចាប់ផ្តើមលេចឡើងរវាងគន្លងដែលបានព្យាករណ៍ និងសង្កេត ហើយនៅឆ្នាំ 1841 លោក John Couch Adams បានស្នើដំបូងថា ភាពខុសគ្នាអាចបណ្តាលមកពីទំនាញទំនាញនៃភពដែលមើលមិនឃើញ។ នៅឆ្នាំ 1845 Urbain Le Verrier បានចាប់ផ្តើមការស្រាវជ្រាវឯករាជ្យរបស់គាត់ទៅលើគន្លងរបស់ Uranus ។ នៅថ្ងៃទី 23 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1846 លោក Johann Gottfried Galle បានរកឃើញភពថ្មីមួយ ដែលក្រោយមកដាក់ឈ្មោះថា Neptune នៅជិតទីតាំងដែលព្យាករណ៍ដោយ Le Verrier ។ 

រយៈពេលបង្វិលនៃផ្នែកខាងក្នុងនៃ Uranus គឺ 17 ម៉ោង 14 នាទី។ ដូចនៅលើ ភពយក្សទាំងអស់ បរិយាកាសខាងលើរបស់វាជួបប្រទះនឹងខ្យល់បក់ខ្លាំងក្នុងទិសដៅនៃការបង្វិល។ នៅរយៈទទឹងមួយចំនួន ដូចជាប្រហែល 60 ដឺក្រេខាងត្បូង លក្ខណៈដែលអាចមើលឃើញនៃបរិយាកាសផ្លាស់ទីលឿនជាងមុន ធ្វើឱ្យការបង្វិលពេញលេញក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ 14 ម៉ោង។ 
រូបភាពតូច

 លំអៀងអ័ក្ស 
អ័ក្ស​នៃ​ការ​បង្វិល​របស់​ Uranian គឺ​ប្រហែល​ស្រប​នឹង​យន្តហោះ​របស់​ប្រព័ន្ធ​ព្រះអាទិត្យ​ ដោយ​មាន​ការ ​លំអៀង​អ័ក្ស​ 97.77° (ដូច​បាន​កំណត់​ដោយ​ការ​បង្វិល​កម្រិត)។ នេះផ្តល់ឱ្យវានូវការផ្លាស់ប្តូរតាមរដូវកាលទាំងស្រុងមិនដូចភពដទៃទៀតទេ។ នៅ​ជិត ​សូលស្ទី ស បង្គោល​មួយ​បែរ​មុខ​ទៅ​រក​ព្រះអាទិត្យ​ជាប់ ហើយ​បង្គោល​មួយ​ទៀត​បែរ​មុខ​ទៅ​ឆ្ងាយ។ មានតែបន្ទះតូចចង្អៀតនៅជុំវិញអេក្វាទ័រប៉ុណ្ណោះដែលមានវដ្តថ្ងៃ-យប់យ៉ាងរហ័ស ប៉ុន្តែជាមួយនឹងព្រះអាទិត្យទាបពីលើផ្តេក។ នៅផ្នែកម្ខាងទៀតនៃគន្លងរបស់ Uranus ការតំរង់ទិសនៃប៉ូលឆ្ពោះទៅកាន់ព្រះអាទិត្យគឺបញ្ច្រាស់។ បង្គោលនីមួយៗទទួលបានពន្លឺថ្ងៃជាប់គ្នាប្រហែល 42 ឆ្នាំ អមដោយភាពងងឹត 42 ឆ្នាំ។  ជិត​ដល់​វេលា ​សមណគោតមព្រះអាទិត្យប្រឈមមុខនឹងអេក្វាទ័រនៃអ៊ុយរ៉ានុស ដែលផ្តល់រយៈពេលនៃវដ្តថ្ងៃ-យប់ ស្រដៀងទៅនឹងអ្វីដែលបានឃើញនៅលើភពដទៃទៀតភាគច្រើន។

អ៊ុយរ៉ានុសបានឈានដល់សមភាពចុងក្រោយបំផុតរបស់ខ្លួននៅថ្ងៃទី 7 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 2007។ 
អឌ្ឍគោល​ភាគ​ខាងជើងឆ្នាំអឌ្ឍគោល​ខាង​ត្បូងSolstice រដូវរងា​រ១៩០២, ១៩៨៦, ២០៦៩Solstice រដូវក្តៅVernal equinox១៩២៣, ២០០៧, ២០៩២រដូវស្លឹកឈើជ្រុះ equinoxSolstice រដូវក្តៅឆ្នាំ 1944 ឆ្នាំ 2030Solstice រដូវរងា​ររដូវស្លឹកឈើជ្រុះ equinoxឆ្នាំ 1965 ឆ្នាំ 2050Vernal equinox
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច
លទ្ធផលមួយនៃការតំរង់ទិសអ័ក្សនេះគឺថា ជាមធ្យមក្នុងអំឡុងឆ្នាំអ៊ុយរ៉ាណេ តំបន់ប៉ូលនៃអ៊ុយរ៉ានុសទទួលបានថាមពលពីព្រះអាទិត្យច្រើនជាងតំបន់អេក្វាទ័ររបស់វា។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ អ៊ុយរ៉ានុសនៅអេក្វាទ័ររបស់វាក្តៅជាងនៅប៉ូលរបស់វា។ យន្តការ​មូលដ្ឋាន​ដែល​បណ្តាល​ឱ្យ​នេះ​មិន​ទាន់​ដឹង​នៅឡើយ​ទេ ។ ហេតុផលសម្រាប់ការលំអៀងអ័ក្សខុសធម្មតារបស់ Uranus ក៏មិនត្រូវបានគេដឹងច្បាស់ដែរ ប៉ុន្តែការប៉ាន់ស្មានធម្មតាគឺថា ក្នុងអំឡុងពេលនៃការបង្កើតប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ភពផែនដីទំហំប៉ុនផែនដីបាន បុក ជាមួយ Uranus ដែលបណ្តាលឱ្យមានទិសដៅខុស។  ការស្រាវជ្រាវដោយ Jacob Kegerreis នៃ សាកលវិទ្យាល័យ Durham បានបង្ហាញថា ភាពលំអៀងបានមកពីថ្មដែលធំជាងផែនដីធ្លាក់មកលើភពផែនដីកាលពី 3 ទៅ 4 ពាន់លានឆ្នាំមុន។  ប៉ូលខាងត្បូងរបស់អ៊ុយរ៉ានុសត្រូវបានចង្អុលស្ទើរតែដោយផ្ទាល់ទៅព្រះអាទិត្យនៅពេលនៃ ការហោះហើរ របស់ Voyager 2 ក្នុងឆ្នាំ 1986។ ការដាក់ស្លាកបង្គោលនេះថា "ខាងត្បូង" ប្រើនិយមន័យដែលបច្ចុប្បន្នគាំទ្រដោយ សហភាពតារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ពោលគឺប៉ូលខាងជើងនៃភពមួយ។ ឬផ្កាយរណប គឺជាបង្គោលដែលចង្អុលពីលើ យន្តហោះ ដែលមិនអាចផ្លាស់ ប្តូរបាននៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ដោយមិនគិតពីទិសដៅដែលភពផែនដីកំពុងវិល។  អនុសញ្ញាផ្សេងគ្នា ជួនកាលត្រូវបានគេប្រើ ដែលប៉ូលខាងជើង និងខាងត្បូងរបស់រាងកាយត្រូវបានកំណត់យោងទៅតាម ក្បួនខាងស្តាំ ទាក់ទងនឹងទិសដៅនៃការបង្វិល។ 

 ភាពមើលឃើញ 
ខ្នាត មធ្យម ជាក់ស្តែង នៃអ៊ុយរ៉ានុសគឺ 5.68 ជាមួយនឹងគម្លាតស្តង់ដារ 0.17 ខណៈពេលដែលខ្លាំងបំផុតគឺ 5.38 និង 6.03 ។  ជួរនៃពន្លឺនេះគឺនៅជិតដែនកំណត់នៃការ មើលឃើញ ដោយភ្នែកទទេ ។ ភាពប្រែប្រួលភាគច្រើនគឺអាស្រ័យលើរយៈទទឹងរបស់ភពដែលត្រូវបានបំភ្លឺពីព្រះអាទិត្យ និងមើលពីផែនដី។  អង្កត់ផ្ចិតមុំ របស់វា ស្ថិតនៅចន្លោះពី 3.4 ទៅ 3.7 អាកវិនាទី ធៀបនឹង 16 ទៅ 20 អាកវិនាទីសម្រាប់ភពសៅរ៍ និង 32 ទៅ 45 អាកវិនាទីសម្រាប់ភពព្រហស្បតិ៍។  នៅឯ ការប្រឆាំង អ៊ុយរ៉ានុសអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេនៅលើមេឃងងឹត ហើយក្លាយជាគោលដៅងាយស្រួល សូម្បីតែនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌទីក្រុងជាមួយនឹងកែវយឹតក៏ដោយ។ នៅក្នុងកែវយឹតស្ម័គ្រចិត្តធំជាងដែលមានអង្កត់ផ្ចិតគោលដៅចន្លោះពី 15 ទៅ 23 សង់ទីម៉ែត្រ អ៊ុយរ៉ានុសលេចឡើងជាថាសពណ៌ខៀវស្លេកជាមួយនឹង ការងងឹតអវយវៈ ខុសគ្នា ។ ជាមួយនឹងកែវយឺតដ៏ធំ 25 សង់ទីម៉ែត្រ ឬធំជាងនេះ គំរូពពក ក៏ដូចជាផ្កាយរណបធំៗមួយចំនួន ដូចជា Titania និង Oberon អាចអាចមើលឃើញបាន។