navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ខេត្តធនបុរី

ធនបុរី ឬ ចង្វាតធនបុរី (    ) ជាតំបន់នៃ  សព្វថ្ងៃនេះ។ ក្នុងសម័យនៃ  ទីតាំងរបស់វានៅខាងស្តាំ (ខាងលិច) មាត់ទន្លេ  បានធ្វើឱ្យក្រុងនេះក្លាយជាក្រុងយោធភូមិដ៏សំខាន់មួយ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីឈ្មោះរបស់វា៖ ធន (  ពាក្យខ្ចីពី  ថា ទ្រព្យសម្បត្តិ និង បុរី (  ) ពីបន្ទាយ Púra ។  ឈ្មោះផ្លូវការពេញគឺ ធនបុរី ស្រីមហាសមុទ្រ (  ទីក្រុងកំណប់មហាសមុទ្រ)។ សម្រាប់ឈ្មោះក្រៅផ្លូវការ សូមមើល ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃទីក្រុងបាងកកក្រោមអាយុធ្យា ។

នៅឆ្នាំ 1767 បន្ទាប់ពី  ព្រះចៅ  បានយក ធនបុរី មកវិញ ហើយដោយ សិទ្ធិនៃការជ្រើសរើស បានតាំងជារាជធានីនៃ  ដោយខ្លួនគាត់ជាព្រះមហាក្សត្ររហូតដល់ថ្ងៃទី 6 ខែមេសា ឆ្នាំ 1782 នៅពេលដែលព្រះអង្គត្រូវបានទម្លាក់។  ដែលជាព្រះរាជាទើបឡើងសោយរាជ្យថ្មី បានផ្លាស់ប្តូររាជធានីឆ្លងកាត់ទន្លេ ដែលជាកន្លែងបោះបង្គោលចូលទៅក្នុងដីនៃទីក្រុងបាងកក សម្រាប់ សសរទីក្រុង នៅម៉ោង ០៦:៤៥ ថ្ងៃទី ២១ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៧៨២ ដែលជាការកត់សម្គាល់នៃការបង្កើតរាជធានីថ្មីជាផ្លូវការ។  ធនបុរីនៅតែជាទីក្រុង និងខេត្តឯករាជ្យ រហូតដល់វាត្រូវបានបញ្ចូលជាមួយទីក្រុងបាងកកក្នុងឆ្នាំ 1971។  ធនបុរី មានការអភិវឌ្ឍន៍តិចជាងផ្នែកម្ខាងទៀតនៃទន្លេ។ ផ្លូវទឹកតូចៗតាមបែបប្រពៃណីជាច្រើនគឺ ខ្លុង នៅតែមាននៅទីនោះ ខណៈដែលពួកគេស្ទើរតែបាត់ពីត្រើយម្ខាងនៃទន្លេ។

នៅឆ្នាំ 1950 ទីក្រុងបាងកកមានប្រជាជនប្រហែល 1.3 លាននាក់ ហើយក្រុងថុនបុរីមានប្រហែល 400.000 នាក់។ នៅឆ្នាំ 1970 ថាន់បុរីគឺជាទីក្រុងធំទីពីររបស់ប្រទេសថៃដែលមានប្រជាជនរស់នៅប្រហែល 600,000 ។
ខេត្តធឿធៀនហ្វេ

ខេត្តធឿធៀនហ្វេ គឺជាខេត្តមួយនៅតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រភាគកណ្តាលនៃប្រទេសវៀតណាម ដែលប្រហែលនៅកណ្តាលប្រទេស វាមានព្រំប្រទល់ជាប់ ខេត្តក្វាងជិនៅខាងជើង ខេត្តក្វាងណាមនិងដាណាងខាងត្បូង ប្រទេសឡាវនៅខាងលិច និងសមុទ្រចិនខាងត្បូង នៅខាងកើត។ ខេត្តមាន១២៨ គីឡូម៉ែត្រនៃឆ្នេរសមុទ្រ បឹងចំនួន ២២០០០និងព្រៃឈើជាង ២០០ ០០០ ហិកតា មានផ្នូរអធិរាជនិងប្រាសាទជាច្រើននៅ ក្រុងហ្វេ
ខេត្តនគរចម្បាស័ក្ដិ

ចង្វាតនរគចម្ប៉ាស័ក្ដិ ( អានថា : ចាំងវ៉ាតណាខនចំប៉ាសាក់ ភាសាថៃ: นครจัมปาศักดิ์; RTGS: Nakhon Champasak) គឺជាអតីតខេត្តមួយនៅក្នុង ប្រទេសថៃ ដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1941 បន្ទាប់ពីការ បញ្ចូលទឹកដីនៃ ឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង ។ ខេត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​រំលាយ ហើយ​ប្រគល់​ទៅ​ឱ្យ ​បារាំង​វិញនៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៦។
ខេត្តនគរចម្បាស័ក្ដិ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ខេត្ត នរគចម្ប៉ាសក្ដិ គឺជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលទ្ធផលនៃ សង្រ្គាមបារាំង-ថៃ នៅពេលដែល វីឈីបារាំង បានយល់ព្រមប្រគល់ខេត្ត(ស្រុក)មេលូព្រី និង ថាឡាបរិវ៉ាត់ ចេញពី ប្រទេសកម្ពុជា និង ផ្នែកទន្លេមេគង្គនៃ ខេត្តចំប៉ាសាក់ ពី ឡាវ ទៅប្រទេសថៃ ។  ផ្នែកទាំងពីរត្រូវបានបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតជាខេត្តនគរចំប៉ាសាក់។ បន្ទាប់ពី សង្គ្រាមលោកលើកទី២ បានបញ្ចប់ដោយជ័យជំនះរបស់សម្ព័ន្ធមិត្ត រដ្ឋបាលក្រោយសង្គ្រាមនៅប្រទេសបារាំង បានគំរាមរារាំងការចូលរបស់ថៃដែលតម្រឹមអ័ក្សចូលទៅក្នុង អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលទើបបង្កើតថ្មី។ នៅ​ទី​បំផុត​នៅ​ឆ្នាំ 1946 ខេត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​រំលាយ​និង​បាន​ត្រឡប់​ទៅ​ប្រទេស​បារាំង​។
ខេត្តនគរនាយក

ខេត្តនគរនាយក (, អានថា: ណៈខនណាយ៉ុក) គឺជាខេត្ត (ចង្វាត) មួយក្នុងចំនោមខេត្តកណ្តាលរបស់ប្រទេសថៃ បង្កើតឡើងដោយព្រះរាជបញ្ញត្តិច្បាប់បង្កើតខេត្តសមុត្រប្រាការ ខេត្តនន្ទបុរី ខេត្តសមុទ្រសាគរ និងខេត្តនគរនាយក ព.ស. 2490 (ឆ្នាំ 1946) ដែលចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី 9 ខែឧសភា ឆ្នាំ 1946

ខេត្តជិតខាងគឺ (ពីខាងជើងតាមទ្រនិចនាឡិកា) ខេត្តស្រៈបុរី, ខេត្តនគររាជសីមា, ខេត្តប្រាចិនបុរី, ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ, និងខេត្តបទុមធានី

ខេត្តនគរនាយកជាខេត្តនៅជិតទីក្រុងបាងកក និងមានកន្លែងទេសចរណ៍ផ្សេងៗ ឧទ្យានជាតិខៅយ៉ៃ ឧទ្យានជាតិចំណាស់ជាងគេរបស់ប្រទេសថៃជាមួយផ្នែកនៅក្នុងខេត្តនគរនាយក និងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន ទំនប់ឃុនដានប្រាការជលគឺជា​កន្លែង​ទេសចរណ៍​មួយ​ផ្សេង​ទៀត​ដែល​មាន​ចម្ងាយ 2 ម៉ោង​នៅ​ក្រៅ​ទីក្រុង​បាងកក​ក្នុង​ខេត្តនគរនាយក
ខេត្តនគរបឋម

ខេត្តនគរបឋម (, អានថា: ណៈខនប៉ៈថុម) គឺជាខេត្ត (ចង្វាត) ភាគកណ្ដាលនៅប្រទេសថៃ ខេត្តជិតខាងគឺ (ពីខាងជើងតាមទ្រនិចនាឡិកា) ខេត្តសុពណ៌បុរី, ខេត្តអយុធ្យា, ខេត្តនន្ទបុរី, បាងកក, ខេត្តសមុទ្រសាគរ, ខេត្តរាជបុរី, និងខេត្តកាញ្ចនបុរី រដ្ឋធានីរបស់ខេត្តនេះគឺទេសបាលទីក្រុងនគរបឋម

ខេត្តនគរបឋមគឺជាស្រុកកំណើតរបស់ព្រះបឋមចេតិយ ចេតិយ​ប្រោស​ដោយ​ស្តេចមង្កុដ (រាមា​ទី ​4) និងបញ្ចប់ដោយស្តេចចុល្លាង្ករណ៍ (រាមាទី 5) ក្នុងឆ្នាំ 1870 ចេតិយ​គឺ​ជា​ការ​រំឮក​ដល់​អរិយធម៌​ទ្វារវតី​ដែល​បាន​បាត់​ខ្លួន​ជា​យូរ​មក​ហើយ​ដែល​ធ្លាប់​បាន​រីក​ចម្រើន​នៅ​ទី​នេះ ហើយ​តាម​ទំនៀម​ទម្លាប់នគរបឋមជា​កន្លែង​ដែល​ពុទ្ធសាសនា​ចូល​មក​ប្រទេស​ថៃ​ដំបូង​គេ ខេត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​មាន​ចម្ការ​ផ្លែឈើ​ច្រើន​ប្រភេទ
ខេត្តនគរភ្នំ

ខេត្តនគរភ្នំ (,  អានថា: ណៈ-ខន-ផៈ-ណុំ) គឺជាខេត្ត (ចង្វាត) ​មួយក្នុងចំណោមខេត្តចិតសិបប្រាំមួយរបស់ប្រទេសថៃ​ ស្ថិតនៅភាគឦសាន (ហៅ​ថាឥសាន ឬ អ៊ីសាន​ដែរ)​ ខាងលើប្រទេសថៃ ខេត្តជាប់គ្នាដោយផ្ទាល់គឺ​​ (ពីខាងត្បូងតាមទ្រនិចនាឡិកា): ខេត្តមុក្តាហារ ខេត្តសកលនគរ និងខេត្តបឹងកាល​ ភាគឦសានជាប់នឹងខេត្តខាំមួននៅប្រទេសឡាវ
ខេត្តនគរភ្នំ: ភូមិសាស្ត្រ

ភូមិសាស្ត្រ 
ខេត្តនៅជ្រលងទន្លេមេគង្គ ភាគច្រើនជាវាលទំនាប ផ្នែកខាងជើងនៃខេត្តមានតំបន់ខ្ពង់រាបជាង ធម្មជាតិគ្របដណ្តប់ដោយព្រៃឈើ ទន្លេសំខាន់នៅភាគខាងជើងគឺទន្លេសង្គ្រាមជាមួយនឹងទន្លេអ៊ុនតូចជាង​ ផ្នែក​ខាង​ត្បូង​មាន​ទឹក​ទន្លេគុំជា​ផ្លូវ​ទឹក​គួរ​ឱ្យ​កត់​សម្គាល់​តែ​មួយ​គត់ ទីរួមខេត្ត គឺទីក្រុងនគរភ្នំ​ ស្ថិតនៅមាត់ទន្លេមេគង្គ 

ឧទ្យានជាតិភូលង្កាគ្របដណ្តប់ 50 គ.ម 2 របស់ព្រៃនិងភ្នំ និងរួមបញ្ចូលទឹកជ្រោះតាតខាមនិងទឹកជ្រោះតាតពោធិ៍ដែលជាកន្លែងទាក់ទាញដ៏ពេញនិយមបំផុតវ ផ្កាដូចជា Lady Slipper Orchid និងសត្វព្រៃចម្រុះត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងឧទ្យាន ផ្ទៃដីព្រៃឈើសរុបមាន 789 គ.ម 2 (305 គីឡូម៉ែត្រក្រឡា) ឬ 14 ភាគរយរបស់ផ្ទៃដីខេត្ត
ខេត្តនគរភ្នំ: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
ឈ្មោះ "នគរភ្នំ" មានន័យថា "ទីក្រុងភ្នំ" ត្រូវបានប្រគល់ឱ្យទីក្រុងដោយស្តេចព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោកមហារាជ (រាមាទី ១) មិនមានភ្នំនៅក្នុងនគរភ្នំខ្លួនឯងទេ ភ្នំថ្មកំបោរដែលប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងទីក្រុងថាខែកនៅប្រទេសឡាវនៅម្ខាងទៀតរបស់ទន្លេមេគង្គ ខេត្តនគរភ្នំត្រូវ​បាន​ពិពណ៌នា​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា​ជា​ទីក្រុង​ដែល​អាច​មើល​ឃើញ​ភ្នំ។

តំបន់​នេះ​ត្រូវ​បាន​ជន​ជាតិ​លាវតាំង​ទី​លំនៅ​ជា​យូរ​មក​ហើយ ហើយ​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​អាណាចក្រឡានសាង ក្រោយ​មក​បាន​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​អាណាចក្រអយុធ្យា​ ប្រជាជននៅតែនិយាយភាសាឡាវច្រើនជាងគេ ដំបូងវាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ស៊ីគោត្តបូរណ៍ (ศรีโคตรบูรณ์)"​ និងក្នុងរជ្ជកាលស្តេចព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោកមហារាជ (រាមាទី ១) ​បាន​ហៅថា "មរុក្ខនគរ (มรุกขนคร)"

ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមអាមេរិក (ឬសង្គ្រាមវៀតណាម) នគរភ្នំបានឃើញការប្រយុទ្ធគ្នារវាងក្រុមបះបោរវៀតណាមខាងជើង និងកងកម្លាំងអាមេរិក ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 សង្កាត់ (តាំបល់) ចំនួន 73 ក្នុងចំណោមសង្កាត់ 131 ត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាបានជ្រៀតចូលដោយពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមនិងឡាវ ហើយខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "បេះដូងនៃការបះបោរ" កងកម្លាំង​អាមេរិកនិង​ថៃ​បាន​បង្កើត​មូលដ្ឋាន​នៅនគរភ្នំ ដែលជាកន្លែងដែលយោធាថៃធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះរបស់កងបញ្ជាការយន្តហោះទី 56 ដែលធ្វើប្រតិបត្តិការពិសេសប្រឆាំងទាំងផ្លូវលំហូជីមិញក្នុងប្រទេសឡាវនិងប្រតិបត្តិការ​ប្រឆាំង​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​កម្លាំង​កុម្មុយនិស្ត​ថៃខណៈ​កំពុង​ធ្វើ​ការ​ស្រាវជ្រាវ​ និងប្រតិបត្តិការជួយសង្គ្រោះជាចម្បងនៅក្នុងប្រទេសឡាវ និងវៀតណាមខាងជើង

ថ្ងៃទី 7 ខែសីហាឆ្នាំ 1965​ ភូមិជនជាតិភាគតិចភូថៃក្នុងខេត្ត ធ្វើ​ជា​ចំណង​ជើង​នៅ​ពេល​ការ​ប្រឈម​មុខ​ដាក់​គ្នា​ជា​លើក​ដំបូង​របស់​ថៃ​រវាង​អ្នក​ប្រយុទ្ធ​កុម្មុយនិស្តនិងកម្លាំងសន្តិសុខថៃបានកើតឡើង​ អ្នក​ភូមិ​កុម្មុយនិស្ត​ 8 ​នាក់​បាន​ចូល​រួម ម្នាក់​ក្នុង​ចំណោម​នោះ​ត្រូវ​បាន​គេ​បាញ់​សម្លាប់​នៅ​ក្នុង​ឧបទ្ទវហេតុ​បន្ទាប់​ពី​ទីក្រុង​ត្រូវ​បាន​ឡោម​ព័ទ្ធ​ដោយ​កង​កម្លាំង​រដ្ឋ

ចន្លោះឆ្នាំ 1967 និង 1971 ភាគច្រើននៃពួកបះបោរកុម្មុយនិស្តត្រូវបានកម្ចាត់ ឆ្ពោះទៅចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមវៀតណាម កងកម្លាំង​អាមេរិក​បាន​ចល័ត​ប្រតិបត្តិការ​យោធា​ឥណ្ឌូចិន​របស់ខ្លួន​ទៅកាន់​ខេត្តនគរភ្នំ

មេដឹកនាំកុម្មុយនិស្តវៀតណាម ហូ ជីមិញ បានរស់នៅពីឆ្នាំ 1928 និង 1931 នៅបានណាចក (บ้านนาจอก) ភូមិតូចមួយនៅលើផ្លូវរវាងអ្វីដែលឥឡូវនេះជាមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសនិងខេត្តនគរភ្នំ អតីតផ្ទះរបស់គាត់និងសារមន្ទីរមួយត្រូវបានបើកជាសាធារណៈ
ខេត្តនគរភ្នំ: រដ្ឋបាលខេត្ត

រដ្ឋបាលខេត្ត 
ខេត្តចែកចេញជា 12 ស្រុក (អាំភើ) ស្រុកត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៀតជា 97 សង្កាត់ (តាំបល់) និង 1,040 ភូមិ
ឈ្មោះភាសាថៃឈ្មោះភាសាខ្មែរ (ប្រតិចារិក)ឈ្មោះតួរ៉ូម៉ាំងអានថាเมืองนครพนมមឿងនគរភ្នំMueang Nakhon Phanomមឿងណៈខនផៈណុំปลาปากប៉្លាប៉ាកPla Pakប៉្លាប៉ាកท่าอุเทนថាឧទេនTha Uthenថាអ៊ុធេនบ้านแพงបានភែងBan Phaengបានភែងธาตุพนมធាតុភ្នំThat PhanomថាតផៈណុំเรณูนครរេណូនគរRenu NakhonរេនូណៈខនนาแกណាកែNa Kaeណាកែศรีสงครามស្រីសង្គ្រាម / ស៊ីសង្គ្រាមSi Songkhramស៊ីសុងខ្រាមนาหว้าណាវ៉ាNa Waណាវ៉ាโพนสวรรค์ពោនសួគ៌Phon Sawanផូនសៈវ៉ាន់นาทมណាទមNa Thomណាថុំวังยางវាំងយ៉ាងWang Yangវ៉ាំងយ៉ាង
ខេត្តនគររាជសីមា

ខេត្តនគររាជសីម៉ា ឬឈ្មោះខ្លីៗ ខេត្តនគររាជ (, អានថា: ណៈខនរ៉ាត់ឆៈស៊ីម៉ា) ជាញឹកញាប់ហៅថា គោរាជ (, អានថា: ខូរ៉ាត) គឺជាខេត្ត (ចង្វាត) មួយក្នុងចំណោមខេត្តចំនួន 76 របស់ប្រទេសថៃ ស្ថិតនៅភាគឦសានខាងលើប្រទេសថៃ ហៅ​ថាឥសាន​ ឬអ៊ីសានដែរ​ ជាខេត្តធំជាងគេរបស់ប្រទេសតាមតំបន់ មានប្រជាជនប្រមាណ 2,7 លាននាក់ និងបង្កើតបានប្រហែល 250 ពាន់លានបាតក្នុង GDP ដែលជាចំនួនខ្ពស់បំផុតនៅឥសាន​ ខេត្តជិតខាងគឺ (ទ្រនិចនាឡិកាពីខាងជើង) ខេត្តជ័យភូមិ, ខេត្តខនកែន, ខេត្តបុរីរម្យ, ខេត្តស្រៈកែវ, ខេត្តប្រាចិនបុរី, ខេត្តនគរនាយក, ខេត្តស្រៈបុរី និងខេត្តលពបុរី
ខេត្តនគររាជសីមា: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
តំបន់ជុំវិញគោរាជគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់មួយក្នុងសម័យ[[អាណាចក្រខម
]]ក្នុងសតវត្សទី 11​ ដូចដែលអាចមើលឃើញដោយប្រាសាទប្រាសាទនៅក្នុងឧទ្យានប្រវត្តិសាស្រ្តប្រាសាទពិមាឃ ខេត្តនគររាជសីមា ជាខេត្តមួយដែលនៅតែមានជនជាតិខ្មែរភាគខាងជើងច្រើន

ទីក្រុងថ្មីដែលមានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញ កំណត់ថាជានគររាជសីមា ត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​នៅ​សតវត្ស​ទី ១៧ តាម​បញ្ជា​របស់​ព្រះនារាយណ៍ ជាកងបញ្ជាការភាគខាងកើតបំផុតការពារព្រំដែននៃព្រះរាជាណាចក្រ នគររាជសីមាបានបន្តកាតព្វកិច្ចនេះក្នុងសម័យបាងកក ទោះ​បី​ជា​វា​ត្រូវ​បាន​គេ​រឹប​អូស​បាន​យ៉ាង​ខ្លី​ក្នុង​កំឡុង​ការ​បះបោរ​របស់​ឡាវ (1826-2828) ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨២៦ ក៏ដោយ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទរាមាទី 3 នៃសៀម

ខេត្តនគររាជសីមាជា​មជ្ឈមណ្ឌល​នយោបាយ និង​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​សំខាន់​បំផុត​ក្នុង​តំបន់​ភាគ​ឦសាន​យូរ​មក​ហើយ នៅចុងសតវត្សទី 19 ផ្លូវដែកបានទៅដល់គោរាជហើយវាបានក្លាយជាផ្លូវប្រសព្វនៃផ្លូវដែកសំខាន់ពីរនៅភាគឦសាន គឺតំបន់ឥសាន នៅឆ្នាំ 1933 ខេត្តនគររាជសីមាគឺ​ជា​បន្ទាយ​របស់​កងទ័ព​រាជានិយម​ក្នុង​ការ​បះបោរបវរតេជ ខណៈ​ដែល​ពួកគេ​បាន​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​ប្រជាធិបតេយ្យ​ថ្មី​នៅ​ទីក្រុង​បាងកក នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1950 មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសថៃគោរាជ ត្រូវបានសាងសង់នៅខេត្តនគររាជសីមា; ពីឆ្នាំ 1961 រហូតដល់ថ្ងៃទី 26 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1976, កន្លែងនេះក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាកងទ័ពអាកាសសហរដ្ឋអាមេរិកផងដែរ

ការបាញ់ប្រហារដ៏ធំមួយបានកើតឡើងនៅខេត្ត 8 និង 9 ខែកុម្ភៈ 2020 ខ្មាន់កាំភ្លើង​បាន​សម្លាប់​មនុស្ស​៣០​នាក់ និង​របួស​៥៧​នាក់​ផ្សេងទៀត មុនពេល​ត្រូវ​ប៉ូលិស​បាញ់សម្លាប់ ជា​ការ​បាញ់​ប្រហារ​ដ៏​សាហាវ​បំផុត​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​ប្រទេស​ថៃ

ខេត្តនគររាជសីមាជាស្រុកកំណើតរបស់លោកស្រីថាវសុរនារីដែលកើតនៅឆ្នាំ 1771 ហើយជាព្រះអង្គសង្គ្រោះរបស់ខេត្តនគររាជសីមាពីកងទ័ពស្តេចអនុវង្សនៅឆ្នាំ 1826.
ខេត្តនគររាជសីមា: រដ្ឋបាលខេត្ត

រដ្ឋបាលខេត្ត 
ខេត្តនគររាជចែកចេញជា 32 ស្រុក (អាំភើ) ស្រុកត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៀតជា 263 សង្កាត់ (តាំបល់) និង 3,743 ភូមិ
ឈ្មោះភាសាថៃឈ្មោះភាសាខ្មែរ (ប្រតិចារិក)ឈ្មោះតួរ៉ូម៉ាំងអានថាเมืองนครราชสีมาមឿងនគររាជសីមាMueang Nakhon Ratchasimaមឿងណៈខនរ៉ាតឆៈស៊ីម៉ាครบุรีគរបុរីKhon Buriខនប៊ុរីเสิงสางសើងសាងSoeng Sangសឺងសាងคงគង់Khongខុងบ้านเหลื่อมបានហ្លឿមBan Lueamបានលឿមจักราชចក្ករាជChakkaratចាក់កៈរ៉ាតโชคชัยជោគជ័យChok Chaiឆូកឆៃด่านขุนทดដានឃុនទត់Dan Khun ThotដានឃុនថុតโนนไทยនោនថៃNon Thaiណូនថៃโนนสูงនោនស៊ូងNon Sungណូនស៊ូងขามสะแกแสงខាមស្កែសែងKham Sakaesaengខាមសៈគែសែងบัวใหญ่បួយ៉ៃBua Yaiបួយ៉ៃประทายប្រទាយPrathaiប៉ៈថាយปักธงชัยបាក់ទង់ជ័យPak Thong Chaiប៉ាក់ថុងឆៃพิมายពិមាយ /​ ពិមាឃPhimaiភិម៉ាយห้วยแถลงហួយថ្លែងHuai Thalaengហ៊ួយថៈលែងสูงเนินស៊ូងនើនSung Noenស៊ូងណឺនขามทะเลสอទន្លេសKham Thale Soខាមថៈលេសរสีคิ้วស៊ីឃីវSikhioស៊ីឃីវปากช่องបាកជងPak Chongប៉ាកឆង់หนองบุญมากហ្នងបុណ្យម៉ាកNong Bun Makណងប៊ុនម៉ាកแก้งสนามนางកែងស្នាមនាងKaeng Sanam Nangគែងសៈណាមណាងวังน้ำเขียวវាំងណាំខៀវWang Nam Khiaoវ៉ាងណាំខៀវเทพารักษ์ទេពារក្សThepharakថេផារ៉ាក់เมืองยางមឿងយ៉ាងMueang Yangមឿងយ៉ាងพระทองคำព្រះថងគាំPhra Thong Khamផៈថងខាំลำทะเมนชัยលំទ្មេនជ័យ / លំធ្មេញជ័យLam Thamenchaiឡាំថៈម៉េនឆៃบัวลายបួលាយBua LaiបួឡាយสีดาសីតាSidaស៊ីដាเฉลิมพระเกียรติឆ្លើមព្រះកេរ្តិ៍Chaloem Phra Kiatឆៈឡឺមផៈកៀត
ខេត្តនគររាជសីមា: ប្រាសាទ

ប្រាសាទ 
 ប្រាសាទពិមាយ
 ប្រាសាទភ្នំក្រវ៉ាន់
 ប្រាសាទប្រាង្គភូ
 ប្រាសាទនាងរង
(ប្រាសាទខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសថៃ)
ខេត្តនគរសួគ៌

ខេត្តនគរសួគ៌ (, ) គឺជាខេត្ត (ចង្វាត់) មួយក្នុងចំណោមខេត្តចំនួន 76 របស់ប្រទេសថៃ ស្ថិតនៅភាគខាងជើងទាបប្រទេសថៃ ខេត្តជិតខាងគឺ (ពីខាងជើងតាមទ្រនិចនាឡិកា) ខេត្តកំពែងពេជ្រ ខេត្តពិចិត្រ ខេត្តពេជ្របូរណ៍ ខេត្តលពបុរី ខេត្តសិង្ហបុរី ខេត្តជ័យនាថ ខេត្តឧទ័យធានី និងខេត្តតាក
ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ

ខេត្តនរគស្រីធម្មរាជ ( ថៃ :  นครศรีธรรมราช , អានថា: ណៈខនសុីថាំម៉ៈរ៉ាត]  ជាញឹកញាប់អានជាខ្លីទៅជា នគរ ឬ នគរស្រី៊/នគរស៊ី ឬ ខន  ដែលគេស្គាល់ជាអន្តរជាតិ ដូចជា មឿងខន ជាខេត្តមួយនៃខេត្ត ភាគខាងត្បូង ( ចង្វាត ) នៃ ប្រទេសថៃ នៅឈូងសមុទ្រភាគខាងលិចនៃ ឈូងសមុទ្រថៃ ។ ខេត្តជិតខាងគឺ (ពីត្បូងតាមទ្រនិចនាឡិកា) ខេត្តសង្ខលា ខេត្តព័ទ្ធលុង ខេត្តត្រាំង ខេត្តក្របី និង ខេត្តសុរាស្ត្រធានី ។ខេត្តនេះក៏ធ្លាប់ជាអាណាខេត្តខ្មែរនាសម័យមហានគរ តែបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសថៃសព្វថ្ងៃ ។
ខេត្តនរាធិវាស

ខេត្ត នរាធិវាស ( ថៃ : นราธิวาส , អានថា: ណារ៉ាធិវ៉ាត់ ) គឺជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តភាគខាងត្បូង ( ចង្វាត) នៃ ប្រទេសថៃ ។ ខេត្តជិតខាងគឺ (ពីខាងលិចតាមទ្រនិចនាឡិកា) ខេត្តយលា និង ខេត្តប៉ាត់តានី ។ នៅភាគខាងត្បូងខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ រដ្ឋ កេឡានតាន និង ពេរ៉ាក់ របស់ប្រទេស ម៉ាឡេស៊ី ។ ខ្សែរថភ្លើងភាគខាងត្បូងបញ្ចប់នៅក្នុងខេត្តនេះ ដែលជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចំនួនបួនរបស់ប្រទេសដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ ខេត្តនេះមានវប្បធម៌ ក៏ដូចជាធនធានធម្មជាតិជាច្រើន ហើយមានជីជាតិគួរសម។ ខេត្តនរាធិវាស មានចម្ងាយប្រហែល 1,140 គីឡូម៉ែត្រ ភាគខាងត្បូង ទីក្រុងបាងកក និងមានផ្ទៃដី 4,475 គីឡូម៉ែត្រ 2 (1,728 sq mi)។ ចិតសិបប្រាំភាគរយនៃតំបន់នេះគឺជាព្រៃ និងភ្នំ និងមានអាកាសធាតុត្រូពិច។
ខេត្តនិញថ្វឹន

ខេត្តនិញថ្វឹន គឺជាខេត្តមួយនៅតំបន់ឆ្នេរភាគកណ្តាលភាគខាងត្បូង នៃ ប្រទេសវៀតណាម (ពេលខ្លះត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាផ្នែកមួយនៃតំបន់ភាគអាគ្នេយ៍ )។
ខេត្តនិញថ្វឹន: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

អភិបាលចាម ​នៃ ប៉ាន់ឌូរ៉ាន់ហ្គា មាន​មជ្ឈមណ្ឌល​របស់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ខេត្តនិញថ្វឹន ប៉ុន្តែ​ក៏​បាន​រួម​បញ្ចូល​ភាគ​ច្រើន​នៃខេត្តប៊ិញថ្វឹន ដែល​ឥឡូវ​នេះ​ដែរ។  ប៉ាន់ឌូរ៉ាន់ហ្គា បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយនៃចាម្ប៉ាបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃវិជ័យ ក្នុងឆ្នាំ១៤៧១ ។ វានៅតែឯករាជ្យរហូតដល់ឆ្នាំ១៨៣២ នៅពេលដែលអធិរាជមិញម៉ាង បានដាក់បញ្ចូលវា។ និញថ្វឹង ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​ចូល​ជាខេត្តប៊ិញថ្វឹន ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៧៦ រួម​ជាមួយ ​ខេត្តប៊ិញទុយ ខេត្តនិញថ្វឹន បាន​ក្លាយ​ជា​ខេត្ត​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ម្តង​ទៀត​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៩១ ។
ខេត្តនិញប៊ិញ

ខេត្តនិញប៊ិញ គឺជាខេត្តមួយរបស់ ប្រទេសវៀតណាម នៅតំបន់ដីសណ្តទន្លេក្រហមភាគខាងជើងនៃប្រទេស។ ខេត្តនេះមានភាពល្បីល្បាញដោយសារភាពសម្បូរបែបនៃតំបន់ទេសចរណ៍ធម្មជាតិនិងវប្បធម៌ ដែលមាន "រចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្មចម្រុះ"។ ដោយសារវានៅជាប់នឹងទីក្រុងហាណូយ ការធ្វើដំណើរមួយថ្ងៃពីរដ្ឋធានីអាចគ្រប់គ្រងបានយ៉ាងងាយស្រួល។

ខេត្តនិញប៊ិញ ស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃដីសណ្ដខាងជើង ចន្លោះទន្លេក្រហម និងទន្លេម៉ា វាមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តហ្វាប៊ិញ និងខេត្តហាណាម នៅខាងជើង ខេត្តណាមឌិញនៅភាគឦសាន និងខេត្តថាញ់ហ្វានៅភាគខាងត្បូងនិងខាងលិច។ ខេត្តនិញប៊ិញ ក៏មានឆ្នេរសមុទ្រខ្លីបំផុតនៅឈូងសមុទ្រតុងកឹង ។

ប្រជាជន​សរុប​មាន​ចំនួន ៨៩៨.៥០០​នាក់ ដែល​មាន​ផ្ទៃដី​សរុប ១.៣២៩.៤ គីឡូម៉ែត្រ ២ .
ខេត្តនិញប៊ិញ: ប្រជាសាស្រ្ត

ប្រជាសាស្រ្ត 
ក្រុមជនជាតិនោះរួមមានវៀតណាម (ហៅម្យ៉ាងទៀតថាគិញ ជាជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើន) ក៏ដូចជាក្រុមផ្សេងទៀតដូចជា ដៅ ហ្វា ហ្ម៉ុង មឿង នុង  តៃ និងថៃ ។ មានជនជាតិចំនួន២៣ ដែលក្នុងនោះជនជាតិវៀតណាម មានចំនួនជាង៩៨%។
ខេត្តនៃកម្ពុជា

កម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកទៅជា ២៥ ខេត្ត-រាជធានី   ដែលជាបំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ទី១។រាជធានីភ្នំពេញមិនមែនជាខេត្តទេតែជាតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាខេត្តដោយហេតុថាវាត្រូវបានគ្រប់គ្រងក្នុងកម្រិតដូចគ្នាទៅនឹងខេត្ត ២៤ ទៀតដែរ។ឈ្មោះនៃខេត្តដូចគ្នាទៅនឹងក្រុង(ទីរួមខេត្ត)លើកលែងតែខេត្តកណ្តាល កំពង់ធំ កំពង់ស្ពឺ កោះកុង តាកែវ ត្បូងឃ្មុំ បន្ទាយមានជ័យ មណ្ឌលគិរី រតនគិរី និង ឧត្តរមានជ័យ ចេញ។

ភ្នំពេញមានសន្ទភាពនិងប្រជាជនខ្ពស់បំផុត។ខេត្តដែលមានទំហំផ្ទៃដីធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាគឺខេត្តមណ្ឌលគីរីហើយខេត្តដែលមានទំហំផ្ទៃដីតូចជាងគេនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាគឺខេត្តកែប។កែបមានអត្រាប្រជាជនទាបបំផុតស្របពេលដែលមណ្ឌលគីរីមានសន្ទភាពប្រជាជនទាបបំផុតដូចគ្នាដែរ(ស្ដែងតាមរយៈជំរឿនឆ្នាំ ២០០០)។

កម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកជាបន្តបន្ទាប់ទៀតទៅជា ស្រុក  ដែលជាបំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ទី២ ចំណែកឯ ខណ្ឌ មានតែនៅរាជធានីភ្នំពេញទេ។ចំនួន ស្រុក / ខណ្ឌ ក្នុងខេត្ត-រាជធានីនីមួយៗមានចំនួនខុសៗគ្នារាប់ចាប់តាំងពីខេត្តតូចៗរហូតដល់ខេត្តធំៗ។ខេត្តនីមួយៗត្រូវមានតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសមួយផងដែរហៅថាក្រុង(ទីរួមខេត្ត)លើកលែងតែខេត្តកណ្តាល កំពង់ស្ពឺ កំពត ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ព្រះសីហនុ ស្វាយរៀង និង សៀមរាប ដែលមានក្រុងច្រើន(ចាប់ពី ២ ឡើងទៅ)។ ឃុំ / សង្កាត់  គឺជាបំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ទី៣ និងចុងក្រោយបង្អស់គឺ ភូមិ ដែលជាបំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ទី៤។នៅភ្នំពេញគ្មាន ឃុំ នោះទេដោយប្រើប្រាស់ សង្កាត់ ជំនួសឲ្យ ឃុំ វិញ។
ខេត្តនៃកម្ពុជា: បញ្ជីរាជធានី-ខេត្ត

បញ្ជីរាជធានី-ខេត្ត
center|700px
+ ល.រ អក្សរឡាតាំង អក្សរកាត់ អក្សរខ្មែរ អក្សរកាត់ខ្មែរ ទីរួមខេត្ត-រាជធានី អក្សរឡាតាំង ០១ Phnom Penh PP រាជធានីភ្នំពេញ ភព ដូនពេញ Doun Penh ០២ Banteay Meanchey BMC ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ បមជ ក្រុងប៉ោយប៉ែត ក្រុងសិរីសោភ័ណKrong Poipet, Krong Serei Saophoan  ០៣ Battambang BB ខេត្តបាត់ដំបង	 បប ក្រុងបាត់ដំបង Krong Battambong  ០៤ Kampong Cham KC ខេត្តកំពង់ចាម កច ក្រុងកំពង់ចាម Krong Kampong Cham  ០៥ Kampong Chhnang KCH ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង កឆ ក្រុងកំពង់ឆ្នាំង Krong Kampong Chhnang  ០៦ Kampong Speu KS ខេត្តកំពង់ស្ពឺ កស ក្រុងច្បារមន ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យKrong Chbar Mon, Krong Odongk Meae Chey ០៧ Kampong Thom KT ខេត្តកំពង់ធំ កធ ក្រុងស្ទឹងសែនKrong Stueng Saen  ០៨ Kampot KP ខេត្តកំពត កព ក្រុងកំពត ក្រុងបូកគោ Krong Kampot, Krong Bokor  ០៩ Kandal KD ខេត្តកណ្ដាល កណ ក្រុងតាខ្មៅ ក្រុងសំពៅពូន ក្រុងអរិយក្សត្រ Krong Ta Khmau, Krong Sampov Poun, Krong Arey Ksat  ១០ Koh Kong KK ខេត្តកោះកុង កក ក្រុងខេមរភូមិន្ទ Krong Khemarak Phoumin  ១១ Kep KEP ខេត្តកែប កែប ក្រុងកែប Krong Kep  ១២ Kratíe  KRC ខេត្តក្រចេះ ក្រច ក្រុងក្រចេះ Krong Kratíe  ១៣ Mondulkiri MK ខេត្តមណ្ឌលគីរី មគ ក្រុងសែនមនោរម្យ Krong Senmonorom  ១៤ Oddar Meanchey OMC ខេត្តឧត្តរមានជ័យ ឧមជ ក្រុងសំរោង Krong Samraong  ១៥ Pailin PL ខេត្តប៉ៃលិន បល ក្រុងប៉ៃលិន Krong Pailin  ១៦ Preah Sihanouk SN ខេត្តព្រះសីហនុ សន ក្រុងកំពង់សោម ក្រុងកោះរ៉ុង ក្រុងព្រះសីហនុ Krong Kampong Som, Krong Koh Rong, Sihanoukville(Krong Preah Sihanouk) ១៧ Preah Vihear PV ខេត្តព្រះវិហារ ពវ ក្រុងព្រះវិហារ Krong Preah Vihear  ១៨ Pursat PS ខេត្តពោធិ៍សាត់ ពស ក្រុងពោធិ៍សាត់ Krong Pursat  ១៩ Prey Veng PRV ខេត្តព្រៃវែង ព្រវ ក្រុងព្រៃវែង Krong Prey Veng  ២០ Ratanakiri RK ខេត្តរតនគីរី រគ ក្រុងបានលុង Krong Banlung  ២១ Siem Reap SR ខេត្តសៀមរាប សរ ក្រុងរុនតាឯកតេជោសែន ក្រុងសៀមរាប Krong Run Ta EK Techo Sen, Krong Siem Reap  ២២ Stung Treng ST ខេត្តស្ទឹងត្រែង សត ក្រុងស្ទឹងត្រែង Krong Stung Treng  ២៣ Svay Rieng SVR ខេត្តស្វាយរៀង ស្វរ ក្រុងបាវិត ក្រុងស្វាយរៀង Krong Bavet, Krong Svay Rieng  ២៤ Takéo TK ខេត្តតាកែវ តក ក្រុងដូនកែវ Krong Doun Kaev  ២៥ Tbong Khmum TKH ខេត្តត្បូងឃ្មុំ តឃ ក្រុងសួង Krong Suong
ខេត្តនៃកម្ពុជា: អភិបាលកិច្ច

អភិបាលកិច្ច
រដ្ឋបាលរាជធានី-ខេត្តនីមួយៗត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមប្រឹក្សាតាមរយៈការបោះឆ្នោតអសកលពីក្រុមប្រឹក្សាឃុំ/សង្កាត់ដែលឲ្យឈ្មោះថាក្រុមប្រឹក្សារាជធានី-ខេត្ត។ក្រុមប្រឹក្សារាជធានី-ខេត្តគឺជាតំណាងប្រជាពលរដ្ឋក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរាជធានី-ខេត្ត។គណៈអភិបាលរាជធានី-ខេត្តត្រូវតែងតាំងដោយព្រះរាជក្រឹត្យតាមរសំណើពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃកម្ពុជានិងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ។គណៈអភិបាលរាជធានី-ខេត្តត្រូវមានអភិបាលមួយរូបមាននាទីដឹកនាំរួមនិងអភិបាលរង(តាមការកំណត់របស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ)ជាជំនួយការដឹកនាំអភិបាលលើជំនាញវិស័យនានាក្នុងរាជធានី-ខេត្ត។ 

រដ្ឋបាលរាជធានី-ខេត្តនីមួយៗត្រូវបង្កើតឲ្យមានគណៈកម្មាធិការរបស់ក្រុមប្រឹក្សារាជធានី-ខេត្តតាមលក្ខខ័ណ្ឌនៃច្បាប់ដើម្បីធានាការអភិវឌ្ឍន៍តាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ។ដើម្បីសម្របសម្រួលលើវិស័យ ជំនាញក៏ត្រូវឲ្យមានការបង្កើតគណៈបញ្ជាការឯកភាពរាជធានី-ខេត្តមានសមាសភាពពីមន្ទីរអង្គភាពនានាទាំងអស់ក្នុងដែនរាជធានី-ខេត្តសាមីដែលអភិបាលរាជធានី-ខេត្តជាប្រធាន។
ខេត្តនៃកម្ពុជា: '''សម័យនគរវ្នំ ឬ ហ្វូណន'''

សម័យនគរវ្នំ ឬ ហ្វូណន

ព្រះរាជានគរវ្នំនិយមធ្វើសង្គ្រាមពង្រីកទឹកដីតួយ៉ាងដូចជាព្រះបាទហ្វាន់ឆេម៉ាន់បានលើកទ័ពជើងទឹកទៅវាយរដ្ឋជាច្រើនមកដាក់ជាចំណុះរួមមានរដ្ឋខ្មែរខ្លះ មន ខ្លះ ចាម ឬ ម៉ាឡេយូ។ក្នុងសង្គ្រាមគេច្រើនចាប់ឈ្លើយសឹកមកធ្វើជាទាសាទាសី។ ដោយហេតុនេះហើយទើបយើងហៅអាណាចក្រវ្នំថាជាអធិរាជាណាចក្រហើយស្ដេចមានឋានៈថាជា មហារាជ ឬជា សាវ៌កៅ (ស្ដេចចក្រវាឡ)។រដ្ឋដែល​ឋិតក្រោមអំណាចរបស់អាណាចក្រវ្នំទាំងនោះមានស្ដេចសោយរាជ្យគ្រប់ៗរដ្ឋទាំងអស់ហើយរដ្ឋទាំងនោះមានតួនាទីលើកសួយសារអាករមកថ្វាយអធិរាជនគរវ្នំរៀងរាល់ឆ្នាំរដ្ឋនេះគេហៅថា សាមន្តរាជ្យ។ហើយរដ្ឋបែបទី២គឺត្រូវគ្រប់គ្រងដោយព្រះរាជបុត្រ ឬ ព្រះញាតិវង្សរបស់ស្ដេចអាណាចក្រវ្នំគេហៅថា វិស័យរដ្ឋ ដែលជាសម្បត្តិរបស់អាណាចក្រវ្នំផ្ទាល់ដែលបង្កើតឡើងដោយព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី១ប៉ុន្តែ
តរូវរំលាយចោលវិញដោយព្រះបាទហ៊ុនប៉ានហួងវិញ។គួរកត់សំគាល់ផងដែរថារចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយបែបនេះគឺមានគ្រោះថ្នាក់ណាស់គឺដោយសារតែពេលណាអំណាចកណ្ដាលចុះខ្សោយនោះសាមន្តរាជ្យ មួយចំនួននឹងងើបឡើងបះបោរដូចករណី​សាមន្តរដ្ឋ ចេនឡានៅស.វទី៦។
ខេត្តនៃកម្ពុជា: '''សម័យនគរកម្វុជ ឬ ចេនឡា'''

សម័យនគរកម្វុជ ឬ ចេនឡា
ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឦសានវរ្ម័នទ្រង់បានតាំងរាជធានីនៅឦសានបុរៈហើយមានគ្រួសារ ២០០០ នាក់រស់នៅ។នៅកណ្ដាលក្រុងមានសាលធំមួយជាទីដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះប្រទានសវនាការនិងជួបជុំពួកមន្ត្រី សេនាបតី។នៅខាងក្រៅរាជធានីមានក្រុងចំនួន ៣០ ទៀតហើយក្រុងនីមួយៗមានគ្រួសារជាច្រើនពាន់នាក់រស់នៅហើយគ្រប់គ្រងដោយអភិបាលម្នាក់។ ត្រឹង ងារ ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ទំព័រ៧៤-៧៥
ខេត្តនៃកម្ពុជា: '''សម័យអង្គរ(ចក្រភពខ្មែរ)'''

សម័យអង្គរ(ចក្រភពខ្មែរ)

ប្រមាណ

បច្ចេកពាក្យ “ប្រមាន-ប្រមាណ” បានត្រូវប្រើប្រាស់នៅសម័យអង្គរដើម្បីឲ្យឈ្មោះដល់បំណែងចែកទឹកដីដ៏ធំៗ ឬ មួយភូមិភាគ នៃកម្ពុជទេស។តាមសិលាចារឹក(អក្សរសិលាចារឹកទំព័រ ៤៧ ៤៨ និង ៤៩)យើងបានឃើញដែនដី ប្រមាណ  ប្រហែលជា ២០ គឺជាផែនដីដ៏ធំៗ នៃប្រទេស។

នៅក្នុងសិលាចារឹកវត្តព្រៃវែងក្នុងសម័យសតវត្សទី ៧(សិលាចារឹកអ្នកតា)មានសរសេរឈ្មោះពាក្យថា ប្រមាណមហាត្មល ។

តើភូមិភាគនេះនៅឯណា?ឬមួយក៏មានទីតាំងនៅកន្លែងវត្តព្រៃវែងសព្វថ្ងៃ។នៅក្នុងសិលាចារឹកនេះទៀតក៏មានសរសេរឈ្មោះព្រះបាទឦសានវរ្ម័នដែលជាព្រះមហាក្សត្រលើមហាក្សត្រសាមន្តរាជ នៃភូមិភាគទាំងបី។

តើ ប្រមាណមហាត្មល ជាភូមិភាគមួយក្នុងបណ្ដាភូមិភាគ(ឬទីក្រុង)ទាំងបីកន្លែងដែលមានចារនៅក្នុងសិលាចារឹកវត្តព្រៃវែងដែលឬទេ?

ក្នុងបណ្ដាភូមិភាគ ប្រមាណ ៥  ដែលត្រូវបានពណ៌នាតាមឧទាហរណ៍ខាងលើនេះយើងអាចសង្កេតឃើញថាភូមិភាគ “ប្រមាណ“( ប្រមាណ ពាក្យនេះមានន័យ  ២ មានន័យថា រង្វាស់និងការប៉ាន់ស្មាន)មួយចំនួនមានដើមកំណើតពីពាក្យខ្មែរហើយឈ្មោះភូមិភាគចំនួន ១១ មានដើមកំណើតពីសំស្ក្រឹត។

ម្យ៉ាងវិញទៀតបើតាមសិលាចារឹក K.៩៨៩ ភូមិភាគ ប្រមាណមួយមានឈ្មោះថា សតគ្រាម ដែលមានន័យថា “ភូមិចំនួនមួយរយ” បានសេចក្ដីថាតាមរយៈអត្ថន័យរបស់ភូមិភាគនេះ យើងអាចទាញមតិដែលបញ្ជាក់ទំហំដ៏ធំធេងនៃស្ថាននាមដែលបានប្រើប្រាស់ពាក្យ ប្រមាណ នៅខាងដើម។ នៅក្នុងសិលាចារឹកនៃប្រទេសចម្ប៉ានាសម័យអង្គរក៏មានការប្រើប្រាស់ ប្រមាណ សម្រាប់សំគាល់នូវភូមិភាគផ្សេងៗនៃប្រទេសចម្ប៉ាផងដែរ។

វិសយ

វិសយ ពាក្យសំស្ក្រឹត មានន័យថា តំបន់ ខេត្ត

ពាក្យ “វិសយ” សម្រាប់សំគាល់នូវបំណែងចែកទឹកដីរដ្ឋការឬក៏បំណែងចែករាជការមួយៗដ៏ច្បាស់លាស់នៅក្នុងសម័យអង្គរ។ តាមសិលាចារឹកនានាពាក្យ វិសយ (Visaya)សំគាល់នូវទីរួមខេត្តដែលនៅក្នុងនោះមានស្ថាប័នរាជការផ្សេងៗខាងគ្រហស្ថ និងសាសនា។

វិសយ នីមួយៗស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ ខ្លោញវិសយ(ស្ដេចត្រាញ់ ឬ ចៅហ្វាយខេត្ត)។

រាជការដែលធ្វើការអម “ខ្លោញវិសយ” គឺមាន ខ្លោញវលវិសយ (Khlon Vala Visaya K.២២១)។ ខ្លោញទទួលបន្ទុកខាងកិច្ចការធញ្ញជាតិគឺមានស្រូវអង្ករជាអាទិភាព។ខ្លោញទទួលបន្ទុកខាងកិច្ចការទារប្រេងមានប្រេងធ្វើអំពីរុក្ខជាតិនិងប្រេងធ្វើអំពីខ្លាញ់គោ(សិលាចារឹក ទំព័រ ៥១) វ្រីហិបយ៌្យនវិសយ (Vrihi paryyan Visaya K.៤៤៤)ព្រមទាំងមានខ្លោញឬមួយក៏អធិបតីទទួលបន្ទុកតុលាការដែលនៅតាមសិលាចារឹកថា សភាវិសយ។ 

បើប្រៀបធៀបទៅនិងសម័យបច្ចុប្បន្នពាក្យ វិសយ មានន័យថាជាបំណែងចែកទឹកដីរដ្ឋបាលដូចជាខេត្តដែរ(សិលាចារឹក ទំព័រ ៥១)។

គួរកត់សំគាល់ថាមានឈ្មោះស្ថាននាមខ្លះដែលត្រូវបានបង្កបង្កើតឡើងដោយការប្រើពាក្យ ភូមិសាស្ត្រ ប្រមាណ ផង និងពាក្យ វិសយ ផង។

ឧទាហរណ៍ៈ (សិលាចារឹក ទំព័រ ៥១)

ស្រេស្ឋបុរៈ = បុរីដ៏ល្អ ដ៏ប្រសើរ គឺជាភូមិភាគនៅខាងទិសឧត្ដរនៃកម្ពុជទេសគឺនៅតំបន់វត្តភូឬហៅថាតំបន់បាសាក់នៅខាងភូមិភាគឧត្ដរ។

តាមមតិអ្នកស្រាវជ្រាវខ្លះ ស្រេស្ឋបុរ គឺជារាជធានីចាស់នៃប្រទេសចេនឡាហើយព្រះមហាក្សត្រដែលសោយរាជ្យមុនគេនៅទីនោះ ព្រះនាមថា ព្រះបាទស្រេស្ឋវរ្ម័ន។

សន្ទុក = ប្រហែលជាចេញមកពីពាក្យ ស្ទុក ស្ដុក មានន័យថា ធំ មាំមួន ប៉ុន្តែន័យរបស់ពាក្យនេះម្យ៉ាងទៀតគឺ “បឹង” ។

សព្វថ្ងៃមានពាក្យ “ភ្នំសន្ទុក” ដែលនៅលើនោះមានប្រាសាទបុរាណតាមសិលាចារឹកក៏មានសរសេរអំពី Mahanasa = អ្នកធ្វើម្ហូបអាហារនៅ វិសយសន្ទុក(Visaya Sanduk)។

ប្រសិនបើពាក្យ ស្រេស្ឋបុរៈ និង សន្ទុក បានត្រូវប្រើប្រាស់សម្រាប់សំគាល់ភូមិភាគផងខេត្តផងគេអាចសន្និដ្ឋានថានៅតាមសិលាចារឹកមានពាក្យសំគាល់ភូមិភាគដទៃទៀតដែលត្រូវប្រើសម្រាប់សំគាល់ខេត្ត។យើងបានរកឃើញប្រមាណប្រហែលចំនួន ២០ ហើយក្នុង ប្រមាណ នីមួយៗមាន វិសយ គឺខេត្តច្រើន។ដូច្នេះ វិសយ នៅសម័យបុរាណជាពិសេសនៅសម័យអង្គរមានមិនតិចជាងពាក្យរបស់ “ជីវ តាក្វាន់” ដែលបានសរសេរថានៅប្រទេសកម្ពុជាមានខេត្តច្រើនជាង ៩០។ ស្ថាននាមវិទ្យារបស់បណ្ឌិតឡុងសៀម
ខេត្តនៃកម្ពុជា: ប្រមាណ

ប្រមាណ

បច្ចេកពាក្យ “ប្រមាន-ប្រមាណ” បានត្រូវប្រើប្រាស់នៅសម័យអង្គរដើម្បីឲ្យឈ្មោះដល់បំណែងចែកទឹកដីដ៏ធំៗ ឬ មួយភូមិភាគ នៃកម្ពុជទេស។តាមសិលាចារឹក(អក្សរសិលាចារឹកទំព័រ ៤៧ ៤៨ និង ៤៩)យើងបានឃើញដែនដី ប្រមាណ  ប្រហែលជា ២០ គឺជាផែនដីដ៏ធំៗ នៃប្រទេស។

នៅក្នុងសិលាចារឹកវត្តព្រៃវែងក្នុងសម័យសតវត្សទី ៧(សិលាចារឹកអ្នកតា)មានសរសេរឈ្មោះពាក្យថា ប្រមាណមហាត្មល ។

តើភូមិភាគនេះនៅឯណា?ឬមួយក៏មានទីតាំងនៅកន្លែងវត្តព្រៃវែងសព្វថ្ងៃ។នៅក្នុងសិលាចារឹកនេះទៀតក៏មានសរសេរឈ្មោះព្រះបាទឦសានវរ្ម័នដែលជាព្រះមហាក្សត្រលើមហាក្សត្រសាមន្តរាជ នៃភូមិភាគទាំងបី។

តើ ប្រមាណមហាត្មល ជាភូមិភាគមួយក្នុងបណ្ដាភូមិភាគ(ឬទីក្រុង)ទាំងបីកន្លែងដែលមានចារនៅក្នុងសិលាចារឹកវត្តព្រៃវែងដែលឬទេ?

ក្នុងបណ្ដាភូមិភាគ ប្រមាណ ៥  ដែលត្រូវបានពណ៌នាតាមឧទាហរណ៍ខាងលើនេះយើងអាចសង្កេតឃើញថាភូមិភាគ “ប្រមាណ“( ប្រមាណ ពាក្យនេះមានន័យ  ២ មានន័យថា រង្វាស់និងការប៉ាន់ស្មាន)មួយចំនួនមានដើមកំណើតពីពាក្យខ្មែរហើយឈ្មោះភូមិភាគចំនួន ១១ មានដើមកំណើតពីសំស្ក្រឹត។

ម្យ៉ាងវិញទៀតបើតាមសិលាចារឹក K.៩៨៩ ភូមិភាគ ប្រមាណមួយមានឈ្មោះថា សតគ្រាម ដែលមានន័យថា “ភូមិចំនួនមួយរយ” បានសេចក្ដីថាតាមរយៈអត្ថន័យរបស់ភូមិភាគនេះ យើងអាចទាញមតិដែលបញ្ជាក់ទំហំដ៏ធំធេងនៃស្ថាននាមដែលបានប្រើប្រាស់ពាក្យ ប្រមាណ នៅខាងដើម។ នៅក្នុងសិលាចារឹកនៃប្រទេសចម្ប៉ានាសម័យអង្គរក៏មានការប្រើប្រាស់ ប្រមាណ សម្រាប់សំគាល់នូវភូមិភាគផ្សេងៗនៃប្រទេសចម្ប៉ាផងដែរ។