navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា: ស្ថិតិនៃជីវិត

ស្ថិតិនៃជីវិត

ការវាយតំលៃរបស់UN 
ឆ្នាំកំនើតក្នុងមួយឆ្នាំស្លាប់ក្នុងមួយឆ្នាំបំលាស់ប្ដូរក្នុងមួយឆ្នាំCBR1 CDR1 NC 1 TFR 1 IMR1 1950-1955  208 000  109 000  99 000 45.4 23.8 21.6 6.29 165.1 1955-1960  232 000  113 000  119 000 45.2 22.1 23.1 6.29 152.0 1960-1965  260 000  118 000  142 000 44.9 20.4 24.5 6.29 139.5 1965-1970  287 000  127 000  160 000 43.9 19.4 24.5 6.22 130.0 1970-1975  280 000  158 000  122 000 39.9 22.5 17.4 5.54 180.9 1975-1980  227 000  272 000 - 45 000 33.4 40.0 -6.6 4.70 263.2 1980-1985  410 000  127 000  283 000 56.9 17.7 39.2 7.00 134.0 1985-1990  407 000  115 000  292 000 46.7 13.2 33.5 6.00 97.9 1990-1995  417 000  121 000  296 000 40.3 11.3 29.0 5.44 90.0 1995-2000  358 000  121 000  237 000 30.3 10.2 20.1 4.32 83.3 2000-2005  323 000  117 000  206 000 25.1 9.1 16.0 3.41 72.9 2005-2010  321 000  113 000  207 000 23.3 8.3 15.0 2.80 62.4 1 CBR =កំនើតលំបាក(ក្នុងចំនោម1000); CDR = ចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយលំបាក (ក្នុង 1000); NC = មានបំលាស់ប្ដូរធម្មតា (ក្នុង 1000); TFR =អត្រាមរណសរុប (ចំនួនក្មេងជាស្រ្តី) IMR = អត្រាមរណនៃកំនើតក្មេងក្នុង 1000 

កំនើតដែលល្អ
យោងទៅតាមការសិក្សា​និង​ការស្រង់សុខភាពNational Institute of Statistics CAMBODIA DEMOGRAPHIC AND HEALTH SURVEY 2010 ក្មេងដែលកើតមកមានកំនើតល្អនៅកម្ពុជាគឺមាន៣.០ជាស្រ្តីនៅឆ្នាំ២០១០។​នៅឆ្នាំ២០០០​មានក្មេងចំនួន៤.០ និងនៅឆ្នាំ២០០៥មាន៣.៤។​នៅទីក្រុងស្រី្តមានជាមធ្យម២.២បើធៀបទៅនិង៣.៣នៃក្មេងស្រីនៅតំបន់ជនបទ។​អត្រាកំនើតមកល្អមានកំរិតខ្ពស់គឺនៅខេត្តមណ្ឌលគិរី រតនគិរី ក្រចេះ ជាកន្លែងដែលមានស្រ្តីជាមធ្យម៤.៥​ ​ហើយតិចជាងនេះ​គឺនៅទីក្រុងភ្នំពេញដែលមានក្មេងស្រីជាមធ្យម​២.០។ យោងទៅតាមការយកព៌តមាននេះស្រ្តីនៅកម្ពុជាមានកូនជាមធ្យម៣នាក់។​ឃើញថាគ្រួរសានៅតាមតំបន់ជនបទ មានកំនើនច្រើនជាងនៅតំបន់ទីក្រុង​(៣.២ធៀបនិង២.៩)​​ហើយនៅទីក្រុងមានការសិក្សាច្រើនជាងនៅតំបន់ជនបទដោយសាគ្មានសាលារៀន(២.៨ធៀប៣.៥)។

កុមារ និងមរណភាព
អត្រានៃ​ការ​ស្លាប់​របស់​កុមា​​នៅកម្ពុជាបាន​ថយចុះ ។ ថ្មីៗនេះអត្រានៃ​ការ​ស្លាប់​​មានត្រឹមតែ ៤៥ នាក់ក្នុងចំណោម​មនុស្ស​ ១០០០ នាក់សម្រាប់​ប្រាំឆ្នាំបើធៀបនិងការស្រាវជ្រាវនៅឆ្នាំ ២០០៥ មានចំនួន ៦៦ នាក់​ និង​ ៩៥ ​នាក់នៅឆ្នាំ ​២០០០ ។ ​អត្រាមរណៈ​របស់​កុមារ​​ក្រោមអាយុ ៥ ឆ្នាំ ​បាន​ថយចុះ​​នៅឆ្នាំ ២០០០ ​​មានចំនួន ១២៤ នាក់​ក្នុងចំណោម​មនុស្ស​ ១០០០ នាក់ និង​នៅឆ្នាំ ២០០៥ មាន ៨៣ នាក់ និង នៅឆ្នាំ ​២០១០ គឺមានត្រឹមតែ ៥៤ នាក់​ប៉ុណ្ណោះ ។ 
អត្រាស្លាប់បានថយចុះដោយសារតែម្ដាយមានការយល់ដឹងពីសុខភាព។​​ក្មេងដែលស្លាប់មានដូចជា កូនដែលម្ដាយមិនបានរៀនចប់អនុវិទ្យាល័យឬ​លើសនេះទៀត។​​ការអប់រំសុខភាពគឺពិតជាមានភាពខ្លាំងខ្លាមែន។​​មាន​មនុស្សស្លាប់៧៧នាក់ក្នុង​១០០០នាក់​ដែលជាក្មេងដែលក្រីក្របំផុត គ្មានផ្ទះសំបែង និង ២៣នាក់ក្នុងចំនោម១០០០នាក់ដែលជាកូនអ្នកមាន។
អត្រាមរណនៅជនបទមានច្រើនជាងនៅតំបន់ជនបទ។​មានដូចជា​ មាន៦៤នាក់ ស្លាប់ក្នុងចំនោម ១០០០នាក់នៅតំបន់ជនបទ និងនៅទីក្រុងមានចំនួន២២នាក់។​​​​អត្រាមរណអាចមកពីអវិកលកម្ម​ នៅតាមខេត្ត ។​អត្រាមរណមានពី១៣នាក់នៅភ្នំពេញ ៧៨នាក់នៅកំពុងឆ្នាំង និង​ខេត្តស្វាយរៀង​ក្នុងចំនោមមនុស្ស១០០០នាក់។
 
អាយុកាលជាមធ្យម
នៅឆ្នាំ១៩៥៩​អាយុកាលជាមធ្យមគឺ៤៤.២ឆ្នាំសំរាប់​បុរស និង​៤៣.៣ឆ្នាំសំរាប់ស្រ្តី។ នៅឆ្នាំ១៩៧០ អាយុកាលជាមធ្យម​មានការកើនឡើង២.៥ឆ្នាំ។​ឃើញថាស្រ្តីមានអាយុច្រើនជាងបុរសក្រោយពីបាន​យល់ដឹងពីសុខភាពនិង​ដឹងពីភាពជាម្ដាយ។
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា: ការវាយតំលៃរបស់UN <ref name="WPP 2010"/>

ការវាយតំលៃរបស់UN 
ឆ្នាំកំនើតក្នុងមួយឆ្នាំស្លាប់ក្នុងមួយឆ្នាំបំលាស់ប្ដូរក្នុងមួយឆ្នាំCBR1 CDR1 NC 1 TFR 1 IMR1 1950-1955  208 000  109 000  99 000 45.4 23.8 21.6 6.29 165.1 1955-1960  232 000  113 000  119 000 45.2 22.1 23.1 6.29 152.0 1960-1965  260 000  118 000  142 000 44.9 20.4 24.5 6.29 139.5 1965-1970  287 000  127 000  160 000 43.9 19.4 24.5 6.22 130.0 1970-1975  280 000  158 000  122 000 39.9 22.5 17.4 5.54 180.9 1975-1980  227 000  272 000 - 45 000 33.4 40.0 -6.6 4.70 263.2 1980-1985  410 000  127 000  283 000 56.9 17.7 39.2 7.00 134.0 1985-1990  407 000  115 000  292 000 46.7 13.2 33.5 6.00 97.9 1990-1995  417 000  121 000  296 000 40.3 11.3 29.0 5.44 90.0 1995-2000  358 000  121 000  237 000 30.3 10.2 20.1 4.32 83.3 2000-2005  323 000  117 000  206 000 25.1 9.1 16.0 3.41 72.9 2005-2010  321 000  113 000  207 000 23.3 8.3 15.0 2.80 62.4 1 CBR =កំនើតលំបាក(ក្នុងចំនោម1000); CDR = ចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយលំបាក (ក្នុង 1000); NC = មានបំលាស់ប្ដូរធម្មតា (ក្នុង 1000); TFR =អត្រាមរណសរុប (ចំនួនក្មេងជាស្រ្តី) IMR = អត្រាមរណនៃកំនើតក្មេងក្នុង 1000
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា: កំនើតដែលល្អ

កំនើតដែលល្អ
យោងទៅតាមការសិក្សា​និង​ការស្រង់សុខភាពNational Institute of Statistics CAMBODIA DEMOGRAPHIC AND HEALTH SURVEY 2010 ក្មេងដែលកើតមកមានកំនើតល្អនៅកម្ពុជាគឺមាន៣.០ជាស្រ្តីនៅឆ្នាំ២០១០។​នៅឆ្នាំ២០០០​មានក្មេងចំនួន៤.០ និងនៅឆ្នាំ២០០៥មាន៣.៤។​នៅទីក្រុងស្រី្តមានជាមធ្យម២.២បើធៀបទៅនិង៣.៣នៃក្មេងស្រីនៅតំបន់ជនបទ។​អត្រាកំនើតមកល្អមានកំរិតខ្ពស់គឺនៅខេត្តមណ្ឌលគិរី រតនគិរី ក្រចេះ ជាកន្លែងដែលមានស្រ្តីជាមធ្យម៤.៥​ ​ហើយតិចជាងនេះ​គឺនៅទីក្រុងភ្នំពេញដែលមានក្មេងស្រីជាមធ្យម​២.០។ យោងទៅតាមការយកព៌តមាននេះស្រ្តីនៅកម្ពុជាមានកូនជាមធ្យម៣នាក់។​ឃើញថាគ្រួរសានៅតាមតំបន់ជនបទ មានកំនើនច្រើនជាងនៅតំបន់ទីក្រុង​(៣.២ធៀបនិង២.៩)​​ហើយនៅទីក្រុងមានការសិក្សាច្រើនជាងនៅតំបន់ជនបទដោយសាគ្មានសាលារៀន(២.៨ធៀប៣.៥)។
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា: កុមារ និងមរណភាព

កុមារ និងមរណភាព
អត្រានៃ​ការ​ស្លាប់​របស់​កុមា​​នៅកម្ពុជាបាន​ថយចុះ ។ ថ្មីៗនេះអត្រានៃ​ការ​ស្លាប់​​មានត្រឹមតែ ៤៥ នាក់ក្នុងចំណោម​មនុស្ស​ ១០០០ នាក់សម្រាប់​ប្រាំឆ្នាំបើធៀបនិងការស្រាវជ្រាវនៅឆ្នាំ ២០០៥ មានចំនួន ៦៦ នាក់​ និង​ ៩៥ ​នាក់នៅឆ្នាំ ​២០០០ ។ ​អត្រាមរណៈ​របស់​កុមារ​​ក្រោមអាយុ ៥ ឆ្នាំ ​បាន​ថយចុះ​​នៅឆ្នាំ ២០០០ ​​មានចំនួន ១២៤ នាក់​ក្នុងចំណោម​មនុស្ស​ ១០០០ នាក់ និង​នៅឆ្នាំ ២០០៥ មាន ៨៣ នាក់ និង នៅឆ្នាំ ​២០១០ គឺមានត្រឹមតែ ៥៤ នាក់​ប៉ុណ្ណោះ ។ 
អត្រាស្លាប់បានថយចុះដោយសារតែម្ដាយមានការយល់ដឹងពីសុខភាព។​​ក្មេងដែលស្លាប់មានដូចជា កូនដែលម្ដាយមិនបានរៀនចប់អនុវិទ្យាល័យឬ​លើសនេះទៀត។​​ការអប់រំសុខភាពគឺពិតជាមានភាពខ្លាំងខ្លាមែន។​​មាន​មនុស្សស្លាប់៧៧នាក់ក្នុង​១០០០នាក់​ដែលជាក្មេងដែលក្រីក្របំផុត គ្មានផ្ទះសំបែង និង ២៣នាក់ក្នុងចំនោម១០០០នាក់ដែលជាកូនអ្នកមាន។
អត្រាមរណនៅជនបទមានច្រើនជាងនៅតំបន់ជនបទ។​មានដូចជា​ មាន៦៤នាក់ ស្លាប់ក្នុងចំនោម ១០០០នាក់នៅតំបន់ជនបទ និងនៅទីក្រុងមានចំនួន២២នាក់។​​​​អត្រាមរណអាចមកពីអវិកលកម្ម​ នៅតាមខេត្ត ។​អត្រាមរណមានពី១៣នាក់នៅភ្នំពេញ ៧៨នាក់នៅកំពុងឆ្នាំង និង​ខេត្តស្វាយរៀង​ក្នុងចំនោមមនុស្ស១០០០នាក់។
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា: អាយុកាលជាមធ្យម

អាយុកាលជាមធ្យម
នៅឆ្នាំ១៩៥៩​អាយុកាលជាមធ្យមគឺ៤៤.២ឆ្នាំសំរាប់​បុរស និង​៤៣.៣ឆ្នាំសំរាប់ស្រ្តី។ នៅឆ្នាំ១៩៧០ អាយុកាលជាមធ្យម​មានការកើនឡើង២.៥ឆ្នាំ។​ឃើញថាស្រ្តីមានអាយុច្រើនជាងបុរសក្រោយពីបាន​យល់ដឹងពីសុខភាពនិង​ដឹងពីភាពជាម្ដាយ។
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា: ជាតិពន្ធជាក្រុម

ជាតិពន្ធជាក្រុម
ខ្មែរ ៩០%​  វៀតណាម​៥% ចិន​ ១% និងប្រទេសផ្សេងៗទៀត៤%CIA factbook។
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា: ភាសាខ្មែរ​

ភាសាខ្មែរ​
ខ្មែរ ៩៥%    អង់គ្លេស​  បារាំង។

ភាសាផ្សេងទៀតៈ
វៀតណាម ចិន អាឡឺម៉ង់ ថៃ រុស្ស៊ី ជប៉ុន កូរ៉េ។
 ចំណាំ នៅទស្សវត្សថ្មីនេះ ភាសា​អង់គ្លេស ចិន​ បានក្លាយជាភាសាដែលពេញនិយមជាងគេ​នៅកម្ពុជាដោយមានសាលាភាសាចិនចំនួន ៧០ ​និងសិស្សចំនួន ៣០០០០​និងគ្រូ ១០០០ នាក់​http://news.xinhuanet.com/english/2008-08/10/content_9128986.htm និងនិយាយភាសាដទៃទៀត។
ប្រជាជនកម្ពុជានិយាយភាសាខ្មែរជាភាសាកំនើតនៅឆ្នាំ១៩៩៨ដល់ឆ្នាំ២០០៨
+ ភាសាកំណើត ភាសា តំបន់ ចំនួនប្រជាជន ១៩៩៨ ចំនួនប្រជាជន ២០០៨ លេខ % លេខ % ខ្មែរ មន​ខ្មែរ 10,942,066 95.7 12,901,447 96.3 ចាម ម៉ាឡាយ៉ូប៉ូលីណេស៊ី   204,080 1.52 វៀតណាម វៀត 140,328 1.23 72,775 0.54 ព្នង មន​ខ្មែរ   37,507  0.28 ទំពួន មន​ខ្មែរ   31,013 0.23 កួយ មន​ខ្មែរ   28,612 0.21 ជ្រាយ (ចារ៉ាយ) ម៉ាឡូយ៉ូប៉ូលីណេស៊ី   26,335 0.20 ក្រាំង មន​ខ្មែរ   19,988 0.15 ឡាវ តៃកាដៃ 24,854 0.22 18,515 0.14 ព្រៅ  មន​ខ្មែរ   9,025 0.07 ស្ទៀង មន​ខ្មែរ   6,541 0.05 ចិន ចិន 26,721 0.23 6,530 0.05 កាវិត មន​ខ្មែរ   6,218 0.05 ក្រោល មន​ខ្មែរ   4,202 0.03 ថៃ ថៃកណ្ដាល 2,482 0.02 2,458 0.02 រូ​អុង    1,831 0.01 ភាសា​ព័រ មន​ខ្មែរ   1,827 0.01 មីល [មន​ខ្មែរ]]   1,697 0.01 ទ្មាន់ មន​ខ្មែរ   865 0.01 សួយ មន​ខ្មែរ   857 0.01 កុញ មន​ខ្មែរ   743 0.01 គ្រឹង   702 0.01 ស្អួច មន​ខ្មែរ   445  0.00 ក្រុក   408 0.00 លុន   327 0.00 រដែ ម៉ាឡូយ៉ូប៉ូលីណេស៊ី   21 0.00  មន មន​ខ្មែរ   19  0.00 ក្រាក   10 0.00 ផ្សេងៗនិង​មិនបញ្ចេញ 301,205 2.63 10684 0.08 សរុប 11,437,656 13,395,682
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា: សាសនា

សាសនា
មើលផងដែរៈ​សាសនាព្រះពុទ្ធនៅប្រទេសកម្ពុជា

សាសនាព្រះពុទ្ធ៩៥% អ៊ីស្លាម១,៦%​គ្រីសសាសនា០.២%​និងសាសនាផ្សេងៗ៣.២%
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា: ស្ថិតិមនុស្សនៅCIA World Factbook

ស្ថិតិមនុស្សនៅCIA World Factbook
ការតាមព៌តមានCIA World Factbookបានប្រាប់។

ប្រជាជន
១៤ ៧០១ ៧១៧​នាក់
ចំណាំៈ ការវាយតំលៃមានការលើសនៃអ្នកមរណដោយជំងឺអេដស៍ វាអាចមានលទ្ធផលទៀបជាងអាយុកាលមធ្យម និងខ្ពស់ជាងអត្រាក្មេងមរណ និងអត្រាមនុស្សស្លាប់ កំនើនប្រជាជនមានការកើនឡើងតិច​បានផ្លាស់ប្ដូររបាយការណ៍ប្រជាជនដោយភេទ និងអាយុជាងការធ្វើបែបផ្សេងនៅឆ្នាំ២០១១។
 ឆ្នាំ ប្រជាជន (កក្កដា est.) កំនើន (est.) 2011 14,701,717 +1.72% 2010 14,453,680 −0.28% 2009 14,494,293 +1.77% 2008 14,241,640 +1.76% 2007 13,995,904 +0.82% 2006 13,881,427 +1.80% 2005 13,636,398 +0.22% 2004 13,124,764 +3.67%

កំនើនប្រជាជន
 1.698% (2011 est.)
 1.71% (2010 est.)
 1.77% (2009 est.)
 1.75% (2008 est)

អនុបាតភេទ
កំនើតៈ១.០៤៥នាក់ ជាប្រុស/ស្រ្តី
នៅក្រោមអាយុ១៥ឆ្នាំៈ១.០២​នាក់ ជាប្រុស/ស្រ្តី   
១៥ទៅ៦៤ឆ្នាំៈ០.៩៥​ ជាប្រុស/ស្រ្តី   
៦៥ឆ្នាំឡើងទៅៈ០.៦ ជាប្រុស/ស្រ្តី   
សរុបៈ០.៩៦នាក់ ជាប្រុស/ស្រី្ត(២០១១)   

កើតមករស់នៅល្អ
ប្រជាជនសរុបៈ៦២.៦៧ឆ្នាំ    
បុរសៈ៦០.៣១ឆ្នាំ
ស្រី្តៈ៦៥.១៣​ឆ្នាំ

ស្លាប់ដោយអេដស៍
យុវវ័យៈ​០.៥%
អ្នកផ្ទុកមេរោគអេដស៍ៈ
 ៦៣.០០០នៅឆ្នាំ២០០៩
 ៧៥.០០០នៅឆ្នាំ២០០៧

ស្លាប់

 ១.០០០​ នៅឆ្នាំ២០១១
 ៣.១០០នៅឆ្នាំ២០០៩
 ៦.៩០០នៅឆ្នាំ២០០៧

សញ្ជាតិ
កម្ពុជា​រឺខ្មែរ

នគរូបនីយកម្ម
   ប្រជាជននៅទីក្រុង: 24% នៃចំនួនប្រជាជនទាំងអស់នៅឆ្នាំ២០១០
    អត្រានៃនគរូបនីយកម្ម: 4.6%អត្រាបំលាស់ប្ដូរប្រចាំឆ្នាំ(2005-10 ) 

អក្ខរជន
អាយុ១៥ឡើងទៅអាចអាននិងសរសេរ
    មានចំនួន៧៣.៦%
   បុរសៈ៨៤.៧%
   ស្រ្តីៈ៦៤.១%(២០០៤)

ការចំនាយទៅលើការអប់រំ
១.៧%នៃGDP (2004)

ប្រជាជននៅលើពិភពលោក
ប្រជាជនដែលគួអោយកត់សំគាល់នៅលើប្រទេសផ្សេងៗ
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា: ប្រជាជន

ប្រជាជន
១៤ ៧០១ ៧១៧​នាក់
ចំណាំៈ ការវាយតំលៃមានការលើសនៃអ្នកមរណដោយជំងឺអេដស៍ វាអាចមានលទ្ធផលទៀបជាងអាយុកាលមធ្យម និងខ្ពស់ជាងអត្រាក្មេងមរណ និងអត្រាមនុស្សស្លាប់ កំនើនប្រជាជនមានការកើនឡើងតិច​បានផ្លាស់ប្ដូររបាយការណ៍ប្រជាជនដោយភេទ និងអាយុជាងការធ្វើបែបផ្សេងនៅឆ្នាំ២០១១។
 ឆ្នាំ ប្រជាជន (កក្កដា est.) កំនើន (est.) 2011 14,701,717 +1.72% 2010 14,453,680 −0.28% 2009 14,494,293 +1.77% 2008 14,241,640 +1.76% 2007 13,995,904 +0.82% 2006 13,881,427 +1.80% 2005 13,636,398 +0.22% 2004 13,124,764 +3.67%
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា: អនុបាតភេទ

អនុបាតភេទ
កំនើតៈ១.០៤៥នាក់ ជាប្រុស/ស្រ្តី
នៅក្រោមអាយុ១៥ឆ្នាំៈ១.០២​នាក់ ជាប្រុស/ស្រ្តី   
១៥ទៅ៦៤ឆ្នាំៈ០.៩៥​ ជាប្រុស/ស្រ្តី   
៦៥ឆ្នាំឡើងទៅៈ០.៦ ជាប្រុស/ស្រ្តី   
សរុបៈ០.៩៦នាក់ ជាប្រុស/ស្រី្ត(២០១១)
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា: កើតមករស់នៅល្អ

កើតមករស់នៅល្អ
ប្រជាជនសរុបៈ៦២.៦៧ឆ្នាំ    
បុរសៈ៦០.៣១ឆ្នាំ
ស្រី្តៈ៦៥.១៣​ឆ្នាំ
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា: ស្លាប់ដោយអេដស៍

ស្លាប់ដោយអេដស៍
យុវវ័យៈ​០.៥%
អ្នកផ្ទុកមេរោគអេដស៍ៈ
 ៦៣.០០០នៅឆ្នាំ២០០៩
 ៧៥.០០០នៅឆ្នាំ២០០៧

ស្លាប់

 ១.០០០​ នៅឆ្នាំ២០១១
 ៣.១០០នៅឆ្នាំ២០០៩
 ៦.៩០០នៅឆ្នាំ២០០៧
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា: នគរូបនីយកម្ម

នគរូបនីយកម្ម
   ប្រជាជននៅទីក្រុង: 24% នៃចំនួនប្រជាជនទាំងអស់នៅឆ្នាំ២០១០
    អត្រានៃនគរូបនីយកម្ម: 4.6%អត្រាបំលាស់ប្ដូរប្រចាំឆ្នាំ(2005-10 )
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា: អក្ខរជន

អក្ខរជន
អាយុ១៥ឡើងទៅអាចអាននិងសរសេរ
    មានចំនួន៧៣.៦%
   បុរសៈ៨៤.៧%
   ស្រ្តីៈ៦៤.១%(២០០៤)
ប្រជុំកោះក្រចកសេះ

កោះថូជូ (  ) គឺជាប្រជុំកោះមួយនៅឈូងសមុទ្រថៃ ។ វាបង្កើតជាឃុំថូចូវ នៃស្រុកកោះត្រល់ (កោះភូហ្វុក) ខេត្តក្រមួនស (ខេត្តគៀងយ៉ាង) ប្រទេសវៀតណាម ។
ប្រជុំកោះក្រចកសេះ: ភូមិសាស្ត្រ

ភូមិសាស្ត្រ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ផែនទីរួមទាំងកោះថូជូ (បញ្ចូល) ( AMS, ឆ្នាំ១៩៥៦)
កោះថូជូមាន កោះចំនួនប្រាំបីដូចខាងក្រោមៈ កោះថូជូ (  ), ហ័នកាវ, ហ័នកាវកាត់, ហ័នខូ, ហ័នម៉ូ (ឬ ហ័នកៃបាន), ហ័នញ៉ាន, ហ័នតឺ និង ហ័នសាញ់។ ហ័នញ៉ាន គឺជាចំណុចមូលដ្ឋាន A1 នៅលើខ្សែបន្ទាត់មូលដ្ឋានរបស់ប្រទេសវៀតណាម។
ប្រជុំកោះក្រចកសេះ: ជីវចម្រុះ

ជីវចម្រុះ 
កោះថូជូ - អង្គភាពធំបំផុតនៃប្រជុំកោះ - ត្រូវបានស្នើឡើងជាលើកដំបូងជាតំបន់ការពារសមុទ្រ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥ ។ ក្រោយមកធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី បានស្នើបង្កើតតំបន់ការពារសមុទ្រលើកោះថូជូ ដែលមានផ្ទៃដី  ដែលក្នុងនោះផ្ទៃដីមាន  និងតំបន់សមុទ្រគឺ  ។
ប្រជុំកោះក្រចកសេះ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ក្នុង​សម័យ​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម កោះ​ថូ​ជូ ស្ថិត​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ខេត្ត​អានស៊ៀន (ទឹកខ្មៅ)។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី កោះទាំងនោះជាប្រវត្តិសាស្ត្រធ្លាប់បង្កើតជាទឹកដីមានជម្លោះរវាង កម្ពុជា និង វៀតណាម ដែលប្រជាជាតិទាំងពីរទាមទារឱ្យពួកគេស្ថិតនៅក្នុង ដែនទឹក របស់ពួកគេ។ 

នៅថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥ ខ្មែរក្រហម បានកាន់កាប់កោះថូជូ ហើយបានចាប់ពង្រត់ជនស៊ីវិលប្រហែលប្រាំរយនាក់មកប្រទេសកម្ពុជា ដែលពួកគេត្រូវបានសម្លាប់រង្គាលទាំងអស់។ ចាប់ពីថ្ងៃទី ២៤ ដល់ថ្ងៃទី ២៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥ កងកម្លាំងវៀតណាមបានវាយប្រហារអ្នកកាន់កាប់ និងដណ្តើមយកកោះត្រល់មកវិញ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៧ ខ្មែរក្រហម​បាន​វាយ​ឆ្មក់​កោះ​ថូជូ​ម្តង​ទៀត ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​បរាជ័យ។  

នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩២ ក្រោមការរៀបចំរបស់គណៈកម្មាធិការប្រជាជនខេត្តក្រមួនស (គៀងយ៉ាង) ប្រាំមួយគ្រួសារដែលមានប្រជាជនប្រហែលសាមសិបនាក់បានផ្លាស់ទៅកោះថូជូ ហើយបានតាំងទីលំនៅនៅទីនោះ។ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩៣ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមបានសម្រេចចិត្តបង្កើតឃុំថូចូវ។
ប្រជុំកោះក្រចកសេះ: ប្រជាសាស្រ្ត និងសេដ្ឋកិច្ច

ប្រជាសាស្រ្ត និងសេដ្ឋកិច្ច 
ឃុំថូចូវមានប្រហែល ៥០០ គ្រួសារដែលមានប្រជាជនជិត ២,០០០នាក់   ភាគច្រើនជា ឆ្មាំព្រំដែន និងទាហានជើងទឹកដែលបានជ្រើសរើសតាំងទីលំនៅនៅលើកោះ។ នៅសល់គឺជាជនអន្តោប្រវេសន៍។ ជីវភាពរស់នៅរបស់អ្នកស្រុកគឺការផ្តល់សេវាដល់ទូកនេសាទ សិប្បកម្មខ្នាតតូច កសិកម្ម ការចិញ្ចឹមសត្វ និងការនេសាទនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រ។
ប្រជុំកោះម៉ាឡេ

ប្រជុំកោះម៉ាឡេ (    , Tagalog   , Cebuano   ) ជា ប្រជុំកោះ រវាង អាសុីអាគ្នេយ៍ដីគោក និង អូស្ត្រាលី ។ គេ​ហៅ​ផង​ដែរ​ថា " ពិភព​ម៉ាឡេ ​" " នូសានតារ៉ា ​" " ឥណ្ឌូ​បូព៌ា ​" ប្រជុំ​កោះ​ឥណ្ឌូ - អូស្ត្រាលី ប្រជុំ​កោះ ​គ្រឿងទេស និង​ឈ្មោះ​ផ្សេង​ទៀត​តាម​ពេល​វេលា។ ឈ្មោះ​នេះ​ត្រូវ​បាន​យក​ចេញ​ពី​គោល​គំនិត​អឺរ៉ុប​នៅ​សតវត្សរ៍​ទី ១៩ នៃ ​ពូជសាសន៍​ម៉ាឡេ ដែល​ក្រោយ​មក​ផ្អែក​លើ​ការ​ចែកចាយ ​ភាសាជនជាតិអូទ្រីស ។ 

ស្ថិតនៅចន្លោះមហាសមុទ្រ ឥណ្ឌា និង ប៉ាស៊ីហ្វិក ប្រជុំកោះជាង 25,000 កោះ និងកូនកោះតូចៗជាប្រជុំកោះធំជាងគេតាមតំបន់ និងទីបួនដោយ ចំនួនកោះ នៅលើ ពិភពលោក ។ រួមមាន ប្រ៊ុយណេ ទីម័រខាងកើត ឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី (រួមទាំងម៉ាឡេស៊ីខាងកើត ) ប៉ាពួញូហ្គីណេ ហ្វីលីពីន និង សិង្ហបុរី ។ Encyclopædia Britannica. 2006.  Encyclopaedia Britannica – Malay Archipelago ពាក្យ​នេះ​មាន​ន័យ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​សមុទ្រ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។
ប្រជុំកោះវាំង

ប្រជុំកោះវាំអគឺជាប្រជុំកោះតូចមួយស្ថិតនៅភាគខាងលិចនៃកោះម៉ាក។ នៅលើកោះនេះមានដីសម្បទានសម្រាប់ធ្វើសំបុកត្រចៀកកាំ រក្សាពងអណ្តើកសមុទ្រ និងប្រមូលលាមកត្រចៀវ។ ថ្មក្រោមទឹក និងផ្កាថ្ម ដែលនៅទឹកជ្រៅក៏អាចរកបាននៅកោះមួយនេះផងដែរ។ នៅលើកោះនេះមានភ្នាក់ងារមន្ត្រីមួយចំនួនមកពីឧទ្យានជាតិប្រជុំកោះឆាងមកបោះទីតាំងនៅទីនេះwww.tourismthailand.org។
ប្រជុំកោះសមុទ្រចិនខាងត្បូង

ប្រជុំ​កោះ​សមុទ្រ​ចិន​ខាង​ត្បូង ​មានកោះ ​ជាង ២៥០ កោះ អាតុល កោះប៉ប្រះទឹក ដីខ្សាច់រាលទឹក ថ្មប៉ប្រះ​ទឹក ​និង ​តំបន់​សមុទ្រ ​នៅសមុទ្រ​ចិន​ខាង​ត្បូង ​។ កោះនេះភាគច្រើនទាប និងតូច និងមានអ្នករស់នៅតិចតួច។ កោះ និង​សមុទ្រ​ជុំវិញ​ជា​កម្មវត្ថុ​នៃការ​ទាមទារ​ទឹកដី​ត្រួតស៊ីគ្នា ​ដោយ​ប្រទេស​ជាប់​ព្រំដែន​សមុទ្រ​ចិន​ខាង​ត្បូង។
រូបភាពតូច|សមុទ្រចិនខាងត្បូង (ប្រជុំកោះ) ឆ្នាំ១៩៨៨ (229K) បង្ហាញទីតាំងនៃកោះស្ព្រាតលី និងកោះប៉ារ៉ាសែល
ប្រជុំ​កោះ​សមុទ្រ​ចិន​ខាង​ត្បូង​មាន​លក្ខណៈ​ប្លែក​ពី​គេ ​ព្រៃ​ស្លឹក​ធំ​ត្រូពិច​ដែល​មាន​សំណើម ​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​គ្នា និង ​តំបន់បរិស្ថាន​ ​សមុទ្រចិន​ខាង​ត្បូង​នៃ​កោះសមុទ្រ​មហាសមុទ្រ។
ប្រជុំកោះស្ព្រាតលី

ប្រជុំកោះស្ព្រាតលី  (ហ្វីលីពីន: Kapuluan ng Kalayaan; ចិនកុកងឺ: 南沙群島/南沙群岛; ភីនអីន: Nánshā Qúndǎo; ម៉ាឡេស៊ី: Kepulauan Spratly; វៀតណាម: Quần đảo Trường Sa) ជាប្រជុំកោះដែលមានជម្លោះនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង ។ ផ្សំឡើងពីកោះ កូនកោះ កោះប៉ប្រះទឹក  និង ថ្មប៉ប្រះទឹក ជាង១០០ ជួនកាលត្រូវបានចាត់ជាក្រុមនៅក្នុងដែនទឹកចាស់ដែលលិចទឹក  ប្រជុំកោះនេះស្ថិតនៅក្រៅឆ្នេរសមុទ្រនៃប្រទេស ហ្វីលីពីន ម៉ាឡេស៊ី និង វៀតណាម ភាគខាងត្បូង។ ដាក់ឈ្មោះតាមប្រធានក្រុមនេសាទត្រីបាឡែននៅសតវត្សរ៍ទី១៩  អង់គ្លេស រីឆាត ស្ព្រាតលី ដែលបានមើលឃើញកោះស្ព្រាតលី ក្នុងឆ្នាំ១៨៤៣ ។ កោះនេះមានតិចជាង ២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៤៩០ហិកតា) នៃផ្ទៃដីធម្មជាតិដែលលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃដីជាង ៤២៥,០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (១៦៤,០០០ម៉ាយ៍) ។
រូបភាពតូច|ផែនទីនៃសមុទ្រចិនខាងត្បូងបង្ហាញពីទីតាំងប្រជុំកោះស្ព្រាតលី និង កោះប៉ារ៉ាសែល
ប្រជុំកោះស្ព្រាតលី គឺជាប្រជុំកោះដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង ដែលធ្វើអោយស្មុគស្មាញដល់អភិបាលកិច្ច និងសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងផ្នែកនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ នេះ ដោយសារទីតាំងរបស់ពួកគេនៅក្នុងផ្លូវដឹកជញ្ជូនជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ កោះនេះភាគច្រើនមិនមានមនុស្សរស់នៅទេ ប៉ុន្តែផ្តល់កន្លែងនេសាទសម្បូរបែប ហើយអាចមានទុនបម្រុងប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិសំខាន់ៗ ហើយដូច្នេះវាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់អ្នកទាមទារក្នុងការប៉ុនប៉ងបង្កើតព្រំដែនអន្តរជាតិ។ កោះមួយចំនួនមានការតាំងទីលំនៅបែបស៊ីវិល ប៉ុន្តែក្នុងចំណោមកោះប្រហែល ៤៥ កោះ កោះ ថ្មប៉ប្រះទឹក និងច្រាំងថ្មចោទដែលត្រូវបានកាន់កាប់ សុទ្ធតែមានរចនាសម្ព័ន្ធដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកងកម្លាំងយោធាមកពីប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ចិន (PRC) តៃវ៉ាន់ (ROC) ហ្វីលីពីន និង ប្រទេសវៀតណាម។ បន្ថែម​ពី​នេះ ប្រ៊ុយណេ ​បាន​ទាមទារ​តំបន់​សេដ្ឋកិច្ច​ផ្តាច់មុខមួយ​នៅ​ភាគ​អាគ្នេយ៍​នៃ​ប្រជុំ​កោះស្ព្រាតលី ដែល​រួម​មាន ​ថ្មប៉ប្រះទឹកលូយសា ដែល​គ្មាន​មនុស្ស​រស់នៅ។
ប្រជុំវីជ្ជា

ប្រជុំវិជ្ជា ឬ វិជ្ជាសមោធាន (តែងតែប្រកបencyclopaedia or encyclopædia)គឺជាប្រភេទនៃឯកសារយោង ការសង្ខេបហើយមានអត្ថន័យច្បាស់លាស់ដោយមានពត៌មានទៅនឹងសាខាដ៏ទៃ ដែលមានចំនេះដឹងឬក៏ចំនុចណាមួយនៃចំនេះវិជ្ជា ៖
 ប្រជុំវិជ្ជាគឺមានការបំបែកទៅជាប្រការផ្សេងៗ មួយវិញទៀតតែងតែសរសេរឈ្មោះទៅតាមលំដាប់នៃតួអក្សរ។​ 
 ប្រជុំវិជ្ជាគឺនិយាយអំពីភាពល្អិតល្អន់ដែលដឹងទៅតាមវចនានុក្រម។ គឺផ្ដោតទៅលើពត៌មាននៃភាសាសាស្រ្ដអំពីពាក្យ 
 ប្រជុំវិជ្ជាគឺជាផលដែលសំដៅលើពត៌មានដែលពិតប្រាកដដែលប្រាប់អំពីវត្ថុអ្វីមួយ រីក៏គំនិតដែលអាចឈរឈ្មោះបាន។

right|thumb|350px|គឺជារូបគម្ពីរដែលប្រមួលរាល់ឯកសារផ្សេងៗផ្ដុំគ្នា

ប្រជុំវិជ្ជាមានអត្តិភាពខ្ពស់ក្នុងរយៈពេល ២.០០០ឆ្នាំកន្លងមវាចាស់តែយ៉ាងណាក៏ដោយនៅតែមានភាពគង់វង្សស្ថិតស្ថេរជានិច្ច

តាមអ្នកប្រវិត្តិវិទ្យាវិទូដែលសិក្សាពីធម្មជាតិបានសរសេរនៅក្នុង http://en.wikipedia.org/wiki/Circa ៧៧​AD ដោយ Plinyដែលចាស់ជាងគេ។ រូបមន្ដសម័យថ្មីនៃការប្រើប្រជុំវិជ្ជា 
ជាវចនានុក្រមជុំវិញសតវត្សទី១៧។ ជាប្រវត្តិសាស្រ្ដ ប្រជុំវិជ្ជាខ្លះៗបានផ្ទុកនូវទំហំមួយ។
ប៉ុន្ដែខ្លះទៀតដូចជាគឺសិក្សាអំពីចំនេះដឹងសង្គម%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%98ផ្សេងៗ ជាពិសេសអំពីវប្បធម៌ប្រពៃណីជាដើម៊ទាំងអស់នេះបួកបញ្ជូលគ្នាបានជាប្រជុំវិជ្ជា។

ពាក្យថាប្រជុំវិជ្ជានេះមកពីពាក្យថា​​​ Koine Greek
ប្រដាប់របត់ឈាម

right|thumb|400px|ប្រដាប់របត់ឈាម
ប្រដាប់របត់ឈាម គឺជាសំណុំសរីរាង្គ ដែលរ៉ាប់រង របត់ឈាម និងទឹករងៃ ឲ្យឆ្លងកាត់កោសិកា។ វាគឺជាប្រព័ន្ធដែលដឹកនាំ៖
 អុកស៊ីសែន និងអាហារទៅឲ្យកោសិកា
 ឧស្ម័នកាបូនិច និងសំណល់ពីកោសិកាមកវិញ។
ប្រដាប់នេះរួមមានបេះដូង និងសរសៃឈាម។
ប្រដាប់របត់ឈាម: បេះដូង

បេះដូង 
បេះដូងជាសរីរាង្គដែលសំខាន់ជាងគេ។ វាកន្ត្រាក់ពីអាយុ១ខែរហូតដល់ស្លាប់។
 ទីតាំង និងរូបរាងនៃបេះដូង 
 បេះដូងស្ថិតនៅចន្លោះសួតទាំងពីរ
 ទ្រដោយសន្ទះទ្រូង
 វាមានរាងកោន ចុងស្រួចបែរទៅក្រោយ ប៉ែកខាងឆ្វេង
 មានទំហំប៉ុនក្តាប់ដៃ។
 ទម្រង់ក្នុងនៃបេះដូង 
thumb|left|200px|ពំនុះបណ្ដោយនៃបេះដូងព្នុះបណ្ដោយបេះដូងឃើញ៖
 ពណ៌ក្រហម
 ប្រហោងក្នុង
 មានពីរចំហៀង ចែកចេញជាបួនថត៖ ថតលើខាងស្តាំ និងថតក្រោមខាងស្តាំផ្ទុកឈាមខ្មៅ ថតលើខាងឆ្វេង និងថតក្រោមខាងឆ្វេង ផ្ទុកឈាមក្រហម
 សន្ទះខ័ណ្ឌបេះដូងជាពីរចំហៀង
 ប្រឹសមានពីរ មួយស្ថិតនៅថតលើ និងក្រោមខាងស្តាំ ឯមួយទៀតស្ថិតនៅថតលើ និងក្រោមខាងឆ្វេង។ វាជាសន្ទះទប់ឲ្យឈាមហូរតាមទិសដៅតែមួយ។

 ចលនានៃការកន្ត្រាក់បេះដូង 
ក្នុងលក្ខខណ្ឌធម្មតា បេះដូងកន្ត្រាក់ ៧៥ដង ក្នុងមួយនាទី។
ការកន្ត្រាក់ម្តងៗហៅថា ចង្វាក់បេះដូង។
នៅពេលកន្ត្រាក់ បេះដូងរួមតូច ឈាមត្រូវបញ្ជូនចេញ៖
 ឈាមសម្បូរអុកស៊ីសែន ទៅក្នុងអាអក
 ឈាមសម្បូរកាបូនឌីអុកស៊ីត ទៅក្នុងអាទែសួត
នៅពេលសម្រាក ឈាម មកបំពេញថតលើស្តាំ (ឈាមខ្មៅ) និងថតលើឆ្វេង (ឈាមក្រហម)។

ថតក្រោមស្តាំ បញ្ជូនឈាមចេញពីបេះដូងទៅកាន់សួត។
ថតក្រោមឆ្វេង បញ្ជូនឈាមចេញពីបេះដូងទៅកាន់កោសិកា។
ការកន្ត្រាក់ម្ដងមានបីដំណាក់កាល៖
 ការសម្រាកទូទៅ ឈាមមកបំពេញថតលើទាំងពីរ
 ការកន្ត្រាក់ថតលើទាំងពីរ ឈាមមកកាន់ថតក្រោម
 ការកន្ត្រាក់ថតក្រោមទាំងពីរ ឈាម ចេញពីបេះដូងទៅកាន់ក្នុងសរសៃឈាម។
នៅពេលថតលើសម្រាកឈាមមកបំពេញតាមវ៉ែន។
ថតលើកន្ត្រាក់ ឈាមមកបំពេញថតក្រោមតាមប្រឹស។
ថតក្រោមកន្ត្រាក់ ឈាមបញ្ជូនចេញតាមអាកទែ។
 សម្លេងកន្ត្រាក់
សម្លេងទឹប បញ្ជាក់ថាឈាមចូល។
សម្លេងឌឹប បញ្ជាក់ថាឈាមចេញ។
ប្រដាប់របត់ឈាម: ទីតាំង និងរូបរាងនៃបេះដូង

ទីតាំង និងរូបរាងនៃបេះដូង 
 បេះដូងស្ថិតនៅចន្លោះសួតទាំងពីរ
 ទ្រដោយសន្ទះទ្រូង
 វាមានរាងកោន ចុងស្រួចបែរទៅក្រោយ ប៉ែកខាងឆ្វេង
 មានទំហំប៉ុនក្តាប់ដៃ។
ប្រដាប់របត់ឈាម: ទម្រង់ក្នុងនៃបេះដូង

ទម្រង់ក្នុងនៃបេះដូង 
thumb|left|200px|ពំនុះបណ្ដោយនៃបេះដូងព្នុះបណ្ដោយបេះដូងឃើញ៖
 ពណ៌ក្រហម
 ប្រហោងក្នុង
 មានពីរចំហៀង ចែកចេញជាបួនថត៖ ថតលើខាងស្តាំ និងថតក្រោមខាងស្តាំផ្ទុកឈាមខ្មៅ ថតលើខាងឆ្វេង និងថតក្រោមខាងឆ្វេង ផ្ទុកឈាមក្រហម
 សន្ទះខ័ណ្ឌបេះដូងជាពីរចំហៀង
 ប្រឹសមានពីរ មួយស្ថិតនៅថតលើ និងក្រោមខាងស្តាំ ឯមួយទៀតស្ថិតនៅថតលើ និងក្រោមខាងឆ្វេង។ វាជាសន្ទះទប់ឲ្យឈាមហូរតាមទិសដៅតែមួយ។
ប្រដាប់របត់ឈាម: ចលនានៃការកន្ត្រាក់បេះដូង

ចលនានៃការកន្ត្រាក់បេះដូង 
ក្នុងលក្ខខណ្ឌធម្មតា បេះដូងកន្ត្រាក់ ៧៥ដង ក្នុងមួយនាទី។
ការកន្ត្រាក់ម្តងៗហៅថា ចង្វាក់បេះដូង។
នៅពេលកន្ត្រាក់ បេះដូងរួមតូច ឈាមត្រូវបញ្ជូនចេញ៖
 ឈាមសម្បូរអុកស៊ីសែន ទៅក្នុងអាអក
 ឈាមសម្បូរកាបូនឌីអុកស៊ីត ទៅក្នុងអាទែសួត
នៅពេលសម្រាក ឈាម មកបំពេញថតលើស្តាំ (ឈាមខ្មៅ) និងថតលើឆ្វេង (ឈាមក្រហម)។

ថតក្រោមស្តាំ បញ្ជូនឈាមចេញពីបេះដូងទៅកាន់សួត។
ថតក្រោមឆ្វេង បញ្ជូនឈាមចេញពីបេះដូងទៅកាន់កោសិកា។
ការកន្ត្រាក់ម្ដងមានបីដំណាក់កាល៖
 ការសម្រាកទូទៅ ឈាមមកបំពេញថតលើទាំងពីរ
 ការកន្ត្រាក់ថតលើទាំងពីរ ឈាមមកកាន់ថតក្រោម
 ការកន្ត្រាក់ថតក្រោមទាំងពីរ ឈាម ចេញពីបេះដូងទៅកាន់ក្នុងសរសៃឈាម។
នៅពេលថតលើសម្រាកឈាមមកបំពេញតាមវ៉ែន។
ថតលើកន្ត្រាក់ ឈាមមកបំពេញថតក្រោមតាមប្រឹស។
ថតក្រោមកន្ត្រាក់ ឈាមបញ្ជូនចេញតាមអាកទែ។
 សម្លេងកន្ត្រាក់
សម្លេងទឹប បញ្ជាក់ថាឈាមចូល។
សម្លេងឌឹប បញ្ជាក់ថាឈាមចេញ។
ប្រដាប់របត់ឈាម: សរសៃឈាម

សរសៃឈាម 
សរសៃឈាមគឺជាបំពង់សម្រាប់នាំឈាម។
 អាកទែ ជាសរសៃនាំឈាមចេញ។
 វ៉ែន ជាសរសៃនាំឈាមចូល។
 អាកទែសួត សម្រាប់នាំឈាមខ្មៅចេញ។
 អាកទែអាអក សម្រាប់នាំឈាមក្រហមចេញ។
 វ៉ែនសួត សម្រាប់នាំឈាមក្រហមចូល។
 វ៉ែនកាវ សម្រាប់នាំឈាមខ្មៅចូល។
សរសៃឈាមប្តូរ គឺជាសរសៃប្រសព្វគ្នារវាងកូនវ៉ែន និងកូនអាកទែ មាននាទីសម្រាប់ធ្វើបណ្តូរ អុកស៊ីសែន កាបូនឌីអុកស៊ីត អាហារ និងសំណល់។

 ក្នុងអាកទែ៖
 សម្ពាធឈាមខ្លាំងជិតបេះដូង
 សម្ពាធឈាមខ្សោយក្នុងកោសិកា។

 ក្នុងវ៉ែន៖
 សម្ពាធឈាមខ្សោយឆ្ងាយពីបេះដូង
 សម្ពាធឈាមខ្លាំងជិតបេះដូង។
 លក្ខណៈ 
អាទែ៖
 ផ្ទៃវាហាប់
 សម្ពាធឈាមខ្លាំង
វ៉ែន៖
 ផ្ទៃរយាក
 សម្ពាធឈាមខ្សោយ
 មានប្រឹស
សរសៃឈាមប្តូរ៖
 ផ្ទៃស្ដើង
 សម្ពាធឈាមស្ទើរស្មើសូន្យ
ប្រដាប់របត់ឈាម: លក្ខណៈ

លក្ខណៈ 
អាទែ៖
 ផ្ទៃវាហាប់
 សម្ពាធឈាមខ្លាំង
វ៉ែន៖
 ផ្ទៃរយាក
 សម្ពាធឈាមខ្សោយ
 មានប្រឹស
សរសៃឈាមប្តូរ៖
 ផ្ទៃស្ដើង
 សម្ពាធឈាមស្ទើរស្មើសូន្យ
ប្រដាប់របត់ឈាម: ដំណើរ[[ឈាម]]រត់

ដំណើរឈាមរត់ 
ដំណើរឈាមរត់មានពីរយ៉ាង គឺ ដំណើរឈាមរត់ខ្លី ឬឈាមឆ្លងកាត់សួត និងដំណើរឈាមរត់វែង ឬឈាមរត់ទូទៅ៖
 ដំណើរឈាមរត់វែង ឬឈាមរត់ទូទៅ 
ឈាមសម្បូរអុកស៊ីសែន និងអាហារចេញពីថតក្រោមឆ្វេង តាមអាអកអាទែ កូនអាទែ សរសៃឈាម ប្តូរចូលក្នុងកោសិកា។ ក្នុងកោសិកាឈាមបាត់បង់ អុកស៊ីសែន និងអាហារ រួចផ្ទុកកាបូនឌីអុកស៊ីត និងសំណល់ ប្រែជាពណ៌ក្រហមក្រមៅ ចេញពីកោសិកាតាម កូនវ៉ែន វ៉ែន វ៉ែនកាវ មកកាន់ថតលើស្តាំនៃបេះដូង។
ប្រដាប់របត់ឈាម: ដំណើរឈាមរត់វែង ឬឈាមរត់ទូទៅ

ដំណើរឈាមរត់វែង ឬឈាមរត់ទូទៅ 
ឈាមសម្បូរអុកស៊ីសែន និងអាហារចេញពីថតក្រោមឆ្វេង តាមអាអកអាទែ កូនអាទែ សរសៃឈាម ប្តូរចូលក្នុងកោសិកា។ ក្នុងកោសិកាឈាមបាត់បង់ អុកស៊ីសែន និងអាហារ រួចផ្ទុកកាបូនឌីអុកស៊ីត និងសំណល់ ប្រែជាពណ៌ក្រហមក្រមៅ ចេញពីកោសិកាតាម កូនវ៉ែន វ៉ែន វ៉ែនកាវ មកកាន់ថតលើស្តាំនៃបេះដូង។
ប្រដាប់របត់ឈាម: តំហែរក្សាប្រដាប់របត់ឈាម

តំហែរក្សាប្រដាប់របត់ឈាម 
 ជម្ងឺប្រដាប់របត់ឈាម 
ជម្ងឺប្រដាប់របត់ឈាមបណ្តាលមកពីខ្លាញ់ក្នុងសរសៃអាកទែលូតលាស់ខ្លាំង នាំឲ្យអាកទែបាត់ភាពយឺតនៃចលនា ហើយបេះដូងនៅដដែល នាំឲ្យសម្ពាធឈាមកើនឡើង (ជម្ងឺលើសឈាម)។
មូលហេតុនៃជម្ងឺប្រដាប់របត់ឈាមមាន៖
 ការបរិភោគប្រៃ
 ការជក់បារី
 ការផឹកស្រា
 ខ្វះលំហាត់ប្រាណ
 ភាពធាត់ហួស
 ការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន។
 តំហែរក្សា 
 កុំបរិភោគប្រៃហួស
 កុំជក់បារី និងផឹកស្រា
 កុំប្រើគ្រឿងញៀន
 ធ្វើលំហាត់ប្រាណឲ្យបានទៀងទាត់
 ត្រូវជម្រើសអាហារឲ្យបានត្រឹមត្រូវ៕

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជីវវិទ្យា
ប្រដាប់របត់ឈាម: ជម្ងឺប្រដាប់របត់ឈាម

ជម្ងឺប្រដាប់របត់ឈាម 
ជម្ងឺប្រដាប់របត់ឈាមបណ្តាលមកពីខ្លាញ់ក្នុងសរសៃអាកទែលូតលាស់ខ្លាំង នាំឲ្យអាកទែបាត់ភាពយឺតនៃចលនា ហើយបេះដូងនៅដដែល នាំឲ្យសម្ពាធឈាមកើនឡើង (ជម្ងឺលើសឈាម)។
មូលហេតុនៃជម្ងឺប្រដាប់របត់ឈាមមាន៖
 ការបរិភោគប្រៃ
 ការជក់បារី
 ការផឹកស្រា
 ខ្វះលំហាត់ប្រាណ
 ភាពធាត់ហួស
 ការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន។
ប្រដាប់របត់ឈាម: តំហែរក្សា

តំហែរក្សា 
 កុំបរិភោគប្រៃហួស
 កុំជក់បារី និងផឹកស្រា
 កុំប្រើគ្រឿងញៀន
 ធ្វើលំហាត់ប្រាណឲ្យបានទៀងទាត់
 ត្រូវជម្រើសអាហារឲ្យបានត្រឹមត្រូវ៕

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជីវវិទ្យា
ប្រដាប់រំលាយអាហារ

thumb|right|350px|ប្រព័ន្ធរំលាយអាហាររបស់មនុស្ស
ប្រដាប់រំលាយអាហារគឺ សំណុំសរីរាង្គដែលបំពេញមុខងារក្នុងការរំលាយអាហារ។
ការរំលាយអាហារគឺជាសំណុំបំលែងអាហារ ពីដុំធំៗ ទៅជាដុំតូចដែលអាចឲ្យកោសិកាទទួលយកបាន]]។
ឧទាហរណ៍៖
គ្លុយស៊ីត បំលែងទៅជា គ្លុយកូស
ប្រូតេអ៊ីន បំលែងទៅជា  អាស៊ីតអាមីនេ
លីពីត បំលែងទៅជា  អាស៊ីតខ្លាញ់ ឬគ្លីសេរ៉ុល។
ការរំលាយអាហារបែបមេកានិច ធ្វើឡើងដោយ សាច់ដុំបំពង់អាហារ។ការរំលាយអាហារបែបគីមី ធ្វើឡើងដោយ រសរំលាយអាហារ (បញ្ចេញដោយក្រពេញរំលាយអាហារ)។
ប្រដាប់រំលាយអាហារ: ការរំលាយអាហារ

ការរំលាយអាហារ
ការរំលាយប្រព្រឹត្តទៅ៖
ក្នុងមាត់ អាហាររងនូវការបំបែកដោយ៖
ធ្មេញមុខផ្តាច់ ចង្កូមច្រៀក ថ្គាមកិន អណ្ដាតបង្វិល (បែបមេកានិច)
ក្រពេញទឹកមាត់ផ្សើមអាហារ (បែបគីមី)
រួចលេបទៅក្នុងក្រពះ រយៈពេល២ទៅ៣វិនាទី។
 ក្នុងក្រពះ
ផ្ទៃសាច់ដុំ កញ្ជ្រោកអាហារ (បែបមេកានិច)
ក្រពេញក្រពះ បញ្ចេញទឹកអាស៊ីត (បែបគីមី)។
 ក្នុងពោះវៀនតូច
ផ្ទៃសាច់ដុំបំបែក និងស្រូបអាហារ

ក្រោយពីការឆ្លងកាត់ការរំលាយអាហារខាងលើ មានការរំលាយតាមបែបគីមីជាចុងក្រោយ អាហារត្រូវបានរំលាយចប់ហើយទទួលបាន៖
 សារធាតុសរីរាង្គ
គ្លុយស៊ីត បំលែងទៅជា គ្លុយកូស
ប្រូតេអ៊ីន បំលែងទៅជា  អាស៊ីតអាមីនេ
ខ្លាញ់ ឬលីពីត បំលែងទៅជា  អាស៊ីតខ្លាញ់ ឬគ្លីសេរ៉ុល
រួចហើយសារធាតុទាំងនោះ ជ្រាបតាមជ្រាំងពោះវៀនតូច ទៅប្រព័ន្ធសរសៃឈាម និងកោសិកា។
 សំណល់ 
សំណល់ត្រូវបញ្ជូនទៅក្នុងពោះវៀនធំ ហើយប្រមូលផ្តុំនៅចុងពោះវៀនធំ មុនពេលចេញទៅក្រៅតាមទ្វារធំ ជាលាមក។
ប្រដាប់រំលាយអាហារ: មុខងារ[[ថ្លើម]]

មុខងារថ្លើម
មុខងារថ្លើមមានប្រាំយ៉ាង៖
បន្សាយកម្តៅ
បាក់តេរី ស្រា បារី 
បង្កើតទឹកប្រមាត់ សម្រាប់រំលាយអាហារ
បង្កើតភីប្រ៊ីណូសែន
ស្តុកអាហារដែលលើស ជាគ្លីកូសែន៕

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជីវវិទ្យា