navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
លោកីយ៍: សាសនាគ្រីស្ទ

សាសនាគ្រីស្ទ 
នៅក្នុងសាសនាគ្រីស្ទ ពាក្យ «លោកីយ៍» តែងតែបង្កប់នូវគំនិតស្ដីអំពីសណ្ដាប់ធ្នាប់នៃពិភពរបស់សង្គមមនុស្ស ដែលសណ្ដាប់ធ្នាប់នេះបានដួលរលំ និងខូចរលួយ ខុសពីពិភពខាងមុខដែលនឹងមកដល់។ ពាក្យ «លោកីយ៍» តែងតែត្រូវបានលើកឡើងជាមួយនឹងពាក្យ «សាច់ឈាម» និង «វិញ្ញាណអាក្រក់» ដែលវាជាប្រភពមួយនៃសេចក្ដីល្បួង ដែលគ្រីស្ទានគ្រប់រូបគួរតែចៀសឲ្យផុត។ មានសង្ឃជាច្រើននិយាយពីការខិតខំ "នៅក្នុងពិភពលោកនេះ ប៉ុន្តែមិនត្រូវធ្វើជារបស់ពិភពលោកនេះទេ"—ដូចដែលព្រះយេស៊ូវបានមានបន្ទូលដែរ—ហើយពាក្យថា "ភាពនៃលោកីយ៍" ខុសពី "ភាពនៃសង្ឃ"។

លក្ខណៈនេះត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ដោយស្ដេចរបស់អង់គ្លេស Alfred the Great ដែលគាត់បាននិយាយថា:ទោះបីជាពាក្យ ហេព្រើរ និងក្រិក ដែលមានន័យថា "លោកីយ៍" ត្រូវបានប្រើនៅក្នុងបទគម្ពីរ ក្នុងន័យផ្សេងៗគ្នាក៏ដោយ ក៏មានឧទាហរណ៍ជាច្រើនអំពីការប្រើប្រាស់ពាក្យនេះនៅក្នុងន័យពិសសេសមួយ ដែលត្រូវបានគេឃើញនៅក្នុងសេចក្ដីបង្រៀនរបស់ព្រះយេស៊ូវ យោងតាមកណ្ឌគម្ពីរដំណឹងល្អរបស់យ៉ូហាន ដូចជា ៧:៧, ៨:២៣, ១២:២៥, ១៤:១៧, ១៥:១៨-១៩, ១៧:៦-២៥, ១៨:៣៦។Contemptus mundi Parish Missions Attas, Islam and Secularism, p.
លំនៅឋានខ្មែរបុរាណ

រូបភាពតូច|270x270ភីកសែល| ផ្ទះបុរាណខ្មែរមួយនៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1800 ថតដោយ Emile Gsell ។
លំនៅឋានខ្មែរបុរាណ សំដៅលើការសាងសង់ និងចាត់តាំងប្រើប្រាស់ផ្ទះ ឬអគារដោយ ជនជាតិខ្មែរ តាំងពីបុរាណកាល និងមានការវិវត្តន៍រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ នៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា មានផ្ទះបែបខ្មែរជាច្រើនដែលត្រូវបានសាងសង់តាមរបៀបផ្សេងៗគ្នា អាស្រ័យលើឋានានុក្រម និងគោលបំណង។ ពិសេស​ផ្ទះ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ភាព​រុងរឿង​ក្នុង​សង្គម​ជាតិ ហើយ​វា​បម្រើ​ដល់​ការ​រស់នៅ​របស់​ប្រជាជន​តាម​ភូមិ​នីមួយៗ ដែល​ជា​វប្បធម៌ និង​ធម្មជាតិ  ខ្មែរ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ជា​យូរ​មក​ហើយ ។ ផ្ទះ និងក៏មានជាន់ពហុកម្រិត និងផ្នែកបញ្ចប់ gable នៅចុងទាំងពីរនៃដំបូល។
លំនៅឋានខ្មែរបុរាណ: ផ្ទះ និងការតាំងទីលំនៅ

ផ្ទះ និងការតាំងទីលំនៅ 
ឯតទគ្គកម្មដំបូងបង្អស់នៃលំនៅឋានរបស់ខ្មែរគឺបានមកពីកំណត់ត្រាចិននៃ នគរវ្នំ (សតវត្សទី១-៧នៃគ.ស) ដែលប្រជាជនត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាអ្នករស់នៅលើ ផ្ទះ ឈើ ធ្វើស្រែ និងផ្ញើសួយសារអាករមាស ប្រាក់ ភ្លុក និងសត្វកម្រ។ Pelliot, Paul (1903). "Le Fou-nan". Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient (in French). 3: 248–303. doi:10.3406/befeo.1903.1216. Retrieved 22 October 2017. ប្រជាជន​បាន​សង់​ផ្ទះ​នៅ​លើ​ដី ហើយ​ធ្វើ​ឱ្យ​ពួក​គេ​អាច​ចូល​បាន​ដោយ​ជណ្ដើរ ដូច​ដែល​គេ​ឃើញ​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​កម្ពុជា​សព្វ​ថ្ងៃ។ គណនីរបស់ចិនក៏បានរៀបរាប់អំពីទីក្រុងដែលមានកំពែង លំនៅដ្ឋាន និងវាំងផងដែរ។ 
រូបភាពតូច| រចនាសម្ព័នឈើដូចដែលបង្ហាញនៅលើចម្លាក់លៀននៃប្រាសាទបាយ័នសតវត្សទី ១២ ដែលចែករំលែកគំនិតដំបូលរាងត្រីកោណស្រដៀងនឹងដំបូលផ្ទះ និងវត្តខ្មែរសព្វថ្ងៃ។
ក្នុងសម័យ អាណាចក្រខ្មែរ (សតវត្សទី ៨-១៥) ប្រជាជនដែលមានឋានៈខ្ពស់ត្រូវបានគេស្គាល់ថារស់នៅក្នុងផ្ទះធំ ៗ ដែលផ្នែកខ្លះត្រូវបានគ្របដោយក្បឿងដំបូល ដែលអ្នកសាមញ្ញរស់នៅក្នុងផ្ទះតូចៗដែលមានដំបូលប្រក់ស័ង្កសីពីវត្ថុធាតុដែលអាចបំផ្លាញបាន ដែលពួកគេមិនត្រូវបានរក្សាទុករហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ . បន្ថែមពីលើនេះ ផ្ទះត្រូវបានសាងសង់លើឈើឆ្កាងដើម្បីឱ្យជាន់រស់នៅខាងលើដី នេះបើយោងតាម លោកជីវតាក្វាន់ ដែលបានមកទស្សនា អង្គរ ក្នុងសតវត្សទី 13 ។  ចម្លាក់លៀនពី ប្រាសាទបាយ័ន បង្ហាញពីផ្ទះ អគារ និងវាំងដែលចែករំលែកការរចនាដំបូលស្រដៀងគ្នា និងគោលគំនិតជាមួយផ្ទះ និងវាំងបុរាណខ្មែរសព្វថ្ងៃ។ 
រូបភាពតូច| ដំបូលពីរជាន់នៃស្ថាបត្យកម្មឈើខ្មែរ ដូចមានបង្ហាញនៅប្រាសាទបាយ័ន។ គំនិតដំបូលនេះត្រូវបានគេឃើញជាទូទៅនៅក្នុងការរចនាដំបូលវត្តខ្មែរនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។
លំនៅឋានខ្មែរបុរាណ: កន្លែងស្នាក់នៅរបស់ព្រះសង្ឃ

កន្លែងស្នាក់នៅរបស់ព្រះសង្ឃ 
រូបភាពតូច| ដំបូល វត្តបទុម មានគំនិតដំបូលដូចគ្នា ដូចដែលបានឃើញនៅលើស្ថាបត្យកម្មឈើខ្មែរ ដែលបង្ហាញនៅប្រាសាទបាយ័ន។
វត្តខ្មែរ និងកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ព្រះសង្ឃក្នុងប្រទេសកម្ពុជា សុទ្ធតែមានប្រភពមកពីស្ថាបត្យកម្មឈើសម័យអង្គរ ដូចដែលបានបង្ហាញនៅលើចម្លាក់លៀនអង្គរ។ លំនៅដ្ឋានរបស់ព្រះសង្ឃដូចជា កុដិ និង សាលាឆាន់ មានភាពស្រដៀងគ្នានឹងផ្ទះបុរាណខ្មែរ ហើយជួនកាលស្រដៀងនឹងផ្ទះបុរាណខ្មែរ ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវបានតុបតែងដោយធាតុសាសនា និងការរចនាច្រើនជាង។
លំនៅឋានខ្មែរបុរាណ: ផ្ទះប៉ិត

ផ្ទះប៉ិត 
ផ្ទះប៉ិត ត្រូវបានគេហៅថា "ផ្ទះជម" ឬ "ផ្ទះក្រជម" អាស្រ័យលើទីតាំង។ ផ្ទះប្រភេទនេះគឺជារចនាសម្ព័ន្ធនៃដំបូលរបៀបដែលវាត្រូវបានបង្កើតឡើងឬរបៀបដែលវាមើលទៅ។ ដំបូលផ្ទះ ផ្ទះជម មានដំបូលតូចៗចំនួន ៤ រួមបញ្ចូលគ្នា។ នេះគឺជាផ្ទះសត្វចិញ្ចឹមធម្មតា។ ជាធម្មតា បើក្រឡេកមើលប្លង់ផ្ទះ យើងអាចឃើញថា ទ្វារគឺនៅចំកណ្តាលជញ្ជាំងប៉ុណ្ណោះ ដែលជាទំហំធំបំផុត។ ផ្ទះប្រភេទនេះយើងអាចពង្រីកបានច្រើនទម្រង់ដោយបន្ថែមដំបូល។ នេះគឺជាផ្ទះ ប៉ិត ដែលមាន ២ ខ្នងបញ្ចូលគ្នា។ ផ្ទះ ប៉ិត អាច​ពង្រីក​ពី ២ ទៅ ៥ ខ្នង​រួម​គ្នា។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងការផ្សំគ្នា យើងអាចភ្ជាប់ពីខាងមុខទៅខាងក្រោយ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ ឬស្តាំទៅឆ្វេង វាមើលទៅដូចជាផ្ទះភ្លោះ ប្រសិនបើផ្ទះ ២ បញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតា លំនាំនៅលើជួរ និងផ្នែកខាងលើត្រូវបានគេហៅថា "សាច" (មិនប្រាកដថានេះត្រឹមត្រូវទេព្រោះវាមិនត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រម ជួនណាត) ដូចដែលបានបង្ហាញ។ នៅ​ទី​បំផុត​មាន «​ព្រែក​» ឬ​អ្នក​ស្រុក​ខ្លះ​ហៅ​ថា «​កន្ទុយ​មាន់​» ។ ផ្ទះប្រភេទនេះមានប្រជាប្រិយភាពក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំង។ ដំបូង​ឡើយ ព្រះបាទ​ស៊ីសុវត្ថិ ​បាន​គ្រប់​គ្រង​មនុស្ស​ចង់​សង់​ផ្ទះ​មាន​ដំបូល​តូច។ ទី​២ អរិយធម៌​របស់​ព្រះមុនីវង្ស ជួរ​មួយ​មាន​បី​ជួរ គឺ​ធំ​ជាងគេ​ហៅថា «​ជួរ​មា​នដំ​បូល​» ។ វាត្រូវបានសាងសង់នៅចំកណ្តាលផ្ទះ។ ទី៣ ក្នុងរជ្ជកាលទី៣ ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ  វណ្ណៈខ្មែរមានប្រជាប្រិយនៅភ្នំពេញភាគច្រើន ផ្ទះភាគច្រើនក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ចំណែក ធរណុក ឈូក និងដួង មិនសូវមានគំនិតស្ថាបនាទេ។ ផ្ទះ​និង​រោង​ជាង​បាន​ត្រឹម​តែ​ផ្ទះ​ប៉ុណ្ណោះ។
លំនៅឋានខ្មែរបុរាណ: ផ្ទះរោងដោល

ផ្ទះរោងដោល 
រោងដោលនេះគឺនៅក្នុងពពួកផ្ទះ “រោង”។ ជាទូទៅផ្ទះរោងដោលសង់ឡើងដោយប្រើសសរ៣ជួរ។ ជួរកណ្តាលខ្ពស់ជាងគេ អ្នកខ្លះហៅ ថាសសរមេដំបូល ខ្លះទៀតហៅថាសសរទ្រូង។ សសរជួរកណ្តាលទាំងនេះមានទំហំធំជាង សសរជួរចំហៀង ត្បិតមានតួនាទីទ្រមេដំបូល។ ម៉្យាងទៀតគេតែងសង្កេតឃើញថា សសរជួរកណ្តាលនោះមានភាពប្រណិតផ្ចិតផ្ចង់ជាងគេ។ បើផ្ទះនោះមានសសរ៤ជួរ សសរទ្រូងត្រូវមាន២ជួរ ដែលមានធ្នឹមទ្រជើងគកនៅចន្លោះជួរសសរនោះ។ រីឯសសរនៅជួរចំហៀង គេហៅថាសសររៀង ឬសសរជើងរៀង។ ដំបូលមានហោជាងតូចមួយនៅត្រង់ចន្លោះសសរ ជួរទី២ ហើយដំបូលនោះបន្តទេរមកខាងក្រោមទៀត ហៅថា “ហប់” ។ ជួន កាលយើងពុំបានចាប់អារម្មណ៍ទេថា ផ្ទះអ្នកកំសត់ក្រីក្រតោកយ៉ាក ដែលស្ទើរតែរលំខ្លះនោះ ក៏មានដំបូលជារោងដោលដែរ។  ជាការវិភាគរចនា សម្ព័ន្ធខ្លះៗនៃផ្ទះរោងដោល។ ប្រសិនបើផ្ទះនោះមានហប់នៅមុខផងក្រោយផងដូចគ្នា គេហៅថាផ្ទះរោង ឌឿង។ ពាក្យថារោងដោល ឬថាអ្វីផ្សេងទៀតក៏ដោយ (ឧទាហរណ៍ ប៉ិត, កន្តាំង...)សុទ្ធ សឹងសំដៅទៅលើអង្គភាពឬរចនាសម្ព័ន្ធដែលជាមូលដ្ឋានប៉ុណ្ណោះ។ តាមពិតទៅផ្ទះប្រភេទ ណាក៏ដោយ ក៏តែងមានការរៀបចំខុសគ្នាតាមតួនាទី ឬតម្រូវការ។ ក្នុងពពួករោងនេះគេអាចមាន “រោងលំហ” ដែលឥតជញ្ជាំង សម្រាប់រៀបចំបុណ្យទានផ្សេងៗ។ ឯ “រោងលំហែ” គឺជាព្រះពន្លា។ ចំណែកឯរោងខ្លះទៀតប្រើសម្រាប់មង្គលការ៘  Knowledge, KH (27 May 2011). "The Types of Khmer House". Khmer Basic Ideas. Retrieved 2016-12-13.
លំនៅឋានខ្មែរបុរាណ: ផ្ទះរោងឌឿង

ផ្ទះរោងឌឿង 
ផ្ទះនេះត្រូវបានសាងសង់ដោយដំបូលធំ និងមានជើងទម្រនៅជិតខាងមុខ និងខាងក្រោយមុនរជ្ជកាលព្រះបាទសុរិន្ទ និងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទពញាខេមរា។ ការសង្កេតមកដាក់ឈ្មោះប្រភេទផ្ទះខ្មែរផ្សេងៗ ជាធម្មតាកំណត់ដោយដំបូល។ ផ្ទះ​ពីរ​ជាន់​មាន​ដំបូល​ពីរ​នៅ​ខាង​មុខ​និង​ក្រោយ។ សសរកណ្តាលមានដំបូលពីរជួរ។ ស្រទាប់ខាងក្រោមអាចបង្កើតជាច្រករបៀងប្រសិនបើវាត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយជួរឈរទីពីរ។ បន្ទះឈើនៅលើច្រករបៀងអាចត្រូវបានបន្ទាបទាបជាងទទឹងផ្ទះបន្តិច។ ជួនកាល ទ្វារ​ត្រូវ​ធ្វើ​បួន​ទិស​គ្រប់​ទិស ហើយ​ជណ្ដើរ​តាម​ទ្វារ​ណា​ក៏​ដោយ មិន​ថា​ទទឹង ឬ​ប្រវែង​ផ្ទះ​ក៏​ទាមទារ​ដែរ ។ ជាឧទាហរណ៍ ជណ្ដើរជាធម្មតានៅចំកណ្តាលផ្ទះ ប៉ុន្តែជួនកាលដូចជាពិធីមង្គលការ កូនៗផ្លាស់ទីជណ្តើរទៅម្ខាងមិនឆ្ងាយពីពិធី។ គេ​ថា​កាល​ពី​មុន​ច្រើន​តែ​ជា​ផ្ទះ​អ្នក​របួស ឬ​ជា​វិហារ​របស់​ព្រះ​ចៅ​អធិការ​វត្ត។ គេ​ជឿ​ថា​ផ្ទះ​ប្រភេទ​នេះ​ជា​ផ្ទះ​ធំ​មួយ​នៅ​ខេត្ត​បាត់ដំបង​នៃ​សម័យ​លោក​ម្ចាស់។ ការរចនាផ្ទះគឺស្ថាបត្យកម្ម។ ប៉ុន្តែ​បើ​ក្រឡេក​មើល​វត្ថុ​បុរាណ​ក្នុង​វត្ត​វិញ គឺ​មិន​អាច​ទៅ​រួច​ទេ។ ប្រហែលជាវាជាផ្ទះដែលអ្នកកំពុងលង់ទឹក ឬអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិ ប៉ុន្តែវាជាផ្ទះសាមញ្ញ ជញ្ជាំង និងដំបូល។ ក្នុងរបបរាជានិយមពីឆ្នាំ ១៧៩៤ ដល់ ១៩០៧។
លំនៅឋានខ្មែរបុរាណ: ផ្ទះកន្តាំង

ផ្ទះកន្តាំង 
ផ្ទះកន្តាំងដែលសាមញ្ញបំផុតមានដំបូលផ្គុំឡើងដោយផ្ទាំងពីរ ដែលមកទល់គ្នានៅត្រង់មេដំបូល។ រីឯសសរមាន៣ជួរយ៉ាងតិច។ ជួរកណ្តាលតែងខ្ពស់ជាងគេ ហៅថាសសរមេដំបូល ឬសសរទ្រូង អ្នកខ្លះទៀតហៅថាសសរកន្លោង។ ចំណែកសសរជើងរៀងនៅអមសងខាងជាធម្មតា។  ជួរ​ផ្សេង​ទៀត​ហៅ​ថា “ជួរ​វែង”។ ធម្មតា​ជួរ​វែង​គឺ​នៅ​កែង​ផ្ទះ។ ទ្វារខាងមុខតែងតែស្ថិតនៅលើកំពូលជណ្តើរ។ លំនាំផ្ទះប្រភេទនេះច្បាស់ជាមានជាយូរយារមកហើយ ដូចដែលយើងអាចឃើញនៅតាមចម្លាក់ផ្សេងៗ ដូចជានៅតាមថែវប្រាសាទ បាយ័ន្តជាដើម ។ ផ្ទះរបៀបនេះ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រភេទផ្ទះរោងដោល, ផ្ទះរោងឌឿង ឬផ្ទះប៉ិត ដូចដែលខ្ញុំបានចុះផ្សាយក្នុងលេខមុនៗនោះ គឺងាយស្រួលសាងសង់ជាងគេ។ ថ្វីត្បិតតែមើលពីក្រៅហាក់ដូចជាសាមញ្ញក្តី តាមពិតទៅគេមានវិធីរៀបចំខាងក្នុងឱ្យមានរបៀបរបបខុសៗគ្នាតាមចិត្តចង់។ ឧទាហរណ៍ តែងឃើញគេធ្វើបន្ទប់ដែលមានដំបូលបាំងពីលើហាក់ដូចជាពិតាននោះ គឺជាស្កាកដែលម៉្យាងទៀត ផ្ទះកន្តាំងអាចមាន “ស្លាប” ចេញពីប៉ែកខាងក្រោមនៃហោជាង។ ជាទូទៅគេហៅថា “កន្តាំងស្លាប” តែអ្នកស្រុកខ្លះហៅថា “បាក់ណុក” (ប្រែថាស្លាបបក្សី) ឬ “ ប៉ែនណុក”។ ស្លាបនេះអាចការពារថ្ងៃឬភ្លៀងបន្តិចបន្តួចបាន។ ឯកម្ពស់ផ្ទះមានខ្ពស់ទាបច្រើនបែបយ៉ាង អាស្រ័យទៅតាមស្ថានភាពដី ប៉ុន្តែបើសង់ផ្ទាល់នឹងដីគេហៅ “ផ្ទះតៀម” ។ រចនាសម្ព័ននេះគឺសាមញ្ញជាងប្រភេទផ្ទះដទៃទៀត។ គ្រឿងឈើឬសម្ភារៈល្មមៗអាចធ្វើបាន ដូច្នោះហើយបានជាយើងឃើញថា ផ្ទះប្រភេទនេះសម្បូណ៌ជាងគេនៅប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ដែលឈើកាន់តែខ្សត់ទៅៗ។ ទោះជាផ្ទះក្រីក្រធ្វើពីស្លឹកក៏អាចធ្វើជាផ្ទះកន្តាំងបាន ពុំតែប៉ុណ្ណោះ អាចថែមថយបំបែកតទៅទៀតបាន។  Knowledge, KH (27 May 2011). "The Types of Khmer House". Khmer Basic Ideas. Retrieved 2016-12-13.
លំនៅឋានខ្មែរបុរាណ: ផ្ទះខ្មែរ

ផ្ទះខ្មែរ 
រូបភាពតូច| ផ្ទះ​បុរាណ​ខ្មែរ​មួយ​ប្រភេទ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា ផ្ទះខ្មែរ ក្នុង​ការ​ចាត់​ថ្នាក់។
ផ្ទះ​ខ្មែរ​មួយ​ចំនួន​មាន​ដំបូល​ខ្ពស់ ហើយ​ផ្ទះ​ខ្លះ​មិន​មាន​ដូច​រោង​ចក្រ ឬ​រោង​ចក្រ​។  ផ្ទះ​ខ្មែរ​មាន​ដំបូល​ពីរ​ធ្វើ​ជា​ជម្រាល​ភ្នំ។ ផ្ទះតែមួយអាចនៅម្នាក់ឯង រូបគំនូរនៅដើមសតវត្សទី 20 ឬភ្លោះជាប់គ្នា ឬមួយជួរជាប់គ្នា។ មួយវិញទៀត ផ្ទះភាគច្រើនត្រូវបានព្រះសង្ឃជួលពេលឃើញជួរដេកខ្លះទម្លាក់ដំបូល ជួនកាលនៅខាងមុខចំហៀងដើម្បីបង្កើតផ្ទះល្វែងបន្ទាប់។ ដើម្បី​ធ្វើ​ផ្ទះ​ខ្មែរ​ត្រូវ​មាន​ឈើ​វែង​ធ្វើ​ពី​សសរ និង​ដំបូល ហើយ​ប្រើ​ឈើ​រឹង។ ដូច្នេះ​ហើយ​ជា​ញឹក​ញាប់​មនុស្ស​មាន​ធនធាន​ល្មម​ធ្វើ​ផ្ទះ​ខ្មែរ។ យើងសង្កេតឃើញថា គេធ្វើផ្ទះនេះសម្រាប់គាត់ រស់នៅក្នុងវត្ត ឬក្នុងវាំងរបស់ព្រះរាជវង្សានុវង្ស ឬមន្ត្រីកំពូលៗ។ ផ្ទះ​ខ្មែរ​មើល​ទៅ​ទ្រលុក​ទ្រលន់​ខ្លាំង​នៅ​លើ​ឆាក​រាំ​មាន​អ្នក​រចនា​ម៉ូដ​ច្រើន​ដូច​ក្នុង​រូប។ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​គូលុនដាក (ព្រះថោង)។ Knowledge, KH (27 May 2011). "The Types of Khmer House". Khmer Basic Ideas. Retrieved 2016-12-13.
លំនៅឋានខ្មែរបុរាណ: ផ្ទះកិង

ផ្ទះកិង 
ផ្ទះ​ខ្មែរ​មួយ​ប្រភេទ​ដែល​សង់​សម្រាប់​តែ​មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​ប៉ុណ្ណោះ។ ផ្ទះនេះត្រូវបានសម្គាល់ដោយដំបូលពីរជាន់លើក្បាលពីរនៅខាងមុខនិងខាងក្រោយ។ សសរកណ្តាលមានដំបូលពីរជួរ។ ស្រទាប់ខាងក្រោមអាចបង្កើតជាច្រករបៀងប្រសិនបើវាត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយជួរឈរទីពីរ។ បន្ទះឈើនៅលើច្រករបៀងអាចត្រូវបានបន្ទាបទាបជាងទទឹងផ្ទះបន្តិច។ ជួនកាល ទ្វារ​ត្រូវ​ធ្វើ​បួន​ទិស​គ្រប់​ទិស ហើយ​ជណ្តើរ​នៅ​ទ្វារ​ណា​ក៏​ដោយ មិន​ថា​ទទឹង ឬ​ប្រវែង​ផ្ទះ​ទេ គឺ​ត្រូវ​ទាមទារ។ នេះគឺជាផ្ទះដ៏រស់រវើកមួយដែលត្រូវបានសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ 1907 ។ ពីមូលដ្ឋាននេះវាត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៀតទៅជាទម្រង់។ Knowledge, KH (27 May 2011). "The Types of Khmer House". Khmer Basic Ideas. Retrieved 2016-12-13.
លំនៅឋានខ្មែរបុរាណ: ផ្ទះសម្រាកបែបប្រពៃណី

ផ្ទះសម្រាកបែបប្រពៃណី 
រូបភាពតូច| ផ្ទះ​សម្រាក​នៅ​តាម​មាត់​ទន្លេ​ដែល​សាងសង់​តាម​ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ​បុរាណ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៣០។
ការ​សាងសង់​លំនៅឋាន​មាន​ភាព​ល្បីល្បាញ​ក្នុង​រជ្ជកាល ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៦ ​ទី​១ ជា​ព្រះ​មហាក្សត្រ​នៃ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ។ ក្នុងរជ្ជកាលដ៏រុងរឿងរបស់ព្រះអង្គ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បានសាងសង់លំនៅឋាន «ផ្ទះមានភ្លើង» ចំនួន ១២១ ខ្នង សាងសង់រៀងរាល់ ១៥ គីឡូម៉ែត្រ តាមបណ្ដោយផ្លូវហាយវេសម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរ និងមន្ទីរពេទ្យចំនួន ១០២ នៅទូទាំងអាណាចក្ររបស់ព្រះអង្គ ដែលតភ្ជាប់ ទីក្រុងអង្គរ ទៅកាន់ទីក្រុងខ្មែរផ្សេងទៀត ដូចជា ភីម៉ៃ ( ប្រទេសថៃ បច្ចុប្បន្ន), វត្តភូ (បច្ចុប្បន្ន។ ប្រទេសឡាវ ) និង ចម្ប៉ា ( វៀតណាម កណ្តាលបច្ចុប្បន្ន)។ Coedès, George (1968). Walter F. Vella (ed.). The Indianized States of Southeast Asia. trans.Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. .

ទំនៀមទំលាប់នេះត្រូវបានអនុវត្តន៍រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ដែលតាមទំនៀមទំលាប់ផ្ទះឈើត្រូវបានសាងសង់តាមដងផ្លូវសម្រាប់ឲ្យអ្នកធ្វើដំណើរសម្រាកលំហែកាយ ឬកន្លែងស្នាក់នៅដែលគេស្គាល់ថា សាលាសំណាក់។
លំនៅឋានខ្មែរបុរាណ: អគាររដ្ឋាភិបាល

អគាររដ្ឋាភិបាល 
ថ្វីត្បិតតែអគាររដ្ឋាភិបាល និងសាធារណៈមួយចំនួននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងសម័យទំនើបត្រូវបានសាងសង់តាមរចនាបថលោកខាងលិចក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំងក៏ដោយ ក៏អគារជាច្រើនផ្សេងទៀតត្រូវបានសាងសង់តាមស្ថាបត្យកម្មប្រពៃណីខ្មែរផងដែរ។ វត្ថុ​ខ្លះ​មាន ​សារមន្ទីរ​ជាតិ​កម្ពុជា តុលាការ​កំពូល​កម្ពុជា រដ្ឋសភា​កម្ពុជា ជាដើម។
លំផក (ថៃ)

រូបភាពតូច| ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​អយុធ្យា ​ឈ្មោះ កូសា ប៉ាន ពាក់ ​លំផក (១៦៨៦)
លំផក (    , ; តាមព្យញ្ជនៈ "គំនរឡើង [និង] ស្រទាប់ [រុំក្បាល]")  គឺជាគ្រឿងសក្ការៈរបស់ប្រទេសថៃ ដែលពាក់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រដោយរាជវង្ស និងអភិជន។ វា​ជា ​មួក​ចង្អុល ​ខ្ពស់​ធ្វើ​ពី​ក្រណាត់​ស​រុំ​ជុំវិញ​ស៊ុម​ឬស្សី។ លំផក ត្រូវបានគេជឿថា មានការកែប្រែពីក្បាលក្បាលនៃ រាជវង្ស Safavid- ពែរ្ស ក្នុង សម័យអយុធ្យា ហើយការប្រើប្រាស់របស់វាត្រូវបានកត់ត្រាយ៉ាងទូលំទូលាយដោយអ្នកនិពន្ធអឺរ៉ុប ដែលបានទាក់ទងជាមួយសៀមក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ ណារៃ ។  ជាពិសេសការប្រើប្រាស់របស់វាដោយ Kosa Pan និងអ្នកការទូតដទៃទៀតនៃ ស្ថានទូតទៅកាន់តុលាការ Louis XIV ក្នុងឆ្នាំ 1686 បានក្លាយជាអារម្មណ៍នៅក្នុងសង្គមបារាំង។  សព្វថ្ងៃនេះ គេអាចឃើញ លំផក ពាក់ដោយមន្ត្រីក្នុង ព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល និងដង្ហែ ព្រះបរមសព ។
លំពង្ស

​
ព្រះបាទលំពង្ស (គ.ស ១០៦៣-១១១៨) រជ្ជកាល (គ.ស ១១៦៣-១១១៨) ព្រះលំពង់ ជាព្រះរាជបុត្រាឡើងសោយរាជ្យ ស្នងព្រះវររាជបិតា ក្នុងឆ្នាំមមែបញ្ចស័ក ព.ស ១៧០៧, គ.ស ១១៦៣, ម.ស ១០៨៥, ច.ស ៥២៥។ ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះនាមជា ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះបរមលំពង្សរាជាធិរាជ។ ព្រះអង្គយកព្រះក្សត្រីលើកជាអគ្គមហេសី ទ្រង់ព្រះនាម សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះមហាក្សត្រី ចក្រពត្តិ។ ព្រះអង្គឲ្យប្រជុំសាមលរាជ មកសាងព្រះមេរុ ខ្នាតធំធ្វើបុណ្យ ព្រះបរមសព សម្ដេចព្រះវររាជបិតា បីខែ។ សូរេចហើយ ព្រះអង្គទ្រង់ប្រព្រឹត្ត តាមគន្លងសម្ដេចព្រះវររាជបិតា ដូច្នេះព្រះរាជសីមា អាណាខែត្រ ក៏សុខរៀងមក។ ក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ នពស័ក ព.ស ១៧៤១, គ.ស ១១៩៧, ម.ស ១១១៩, ច.ស ៥៥៩ ព្រះបរមបពិត្រ សោយរាជ្យបាន ៣៥ ឆ្នាំនោះ សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសី សម្ភពព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គទ្រង់ព្រះនាម ព្រះរាជឱង្ការ។ លុះសោយរាជ្យមកបាន ៥៥ ឆ្នាំ ព្រះជន្មាយុបាន ៧៥ ឆ្នាំ ទ្រង់ប្រឈួនរោគ សុគតទៅ។ មន្ត្រីលើកព្រះបរមសព ដំកល់ក្នុងព្រះកោដ្ឋហើយ អញ្ជើញព្រះរាជឱង្ការ ជាព្រះរាជបុត្រាឲ្យឡើងសោយរាជ្យ។

អ្នកស្រាវជ្រាវសូមជំរាបថា : "យើងក៏មិនដែលឃើញមានព្រះនាម ព្រះមហាក្សត្រយ៍អង្គនេះក្នុងឯកសារដទៃទៀតដែរ"។
លំពង្សរាជា

លំពង្សរាជា 250pxរជ្ជកាល ១៣៤៦-១៣៥២
ចក្រភពខ្មែរគ្រងរាជ​លើកទី១ - ១៣៤៦  លើកទី២ - ១៣៤៨រាជសម័យ ចុងសម័យកាលអង្គរព្រះនាមពេញ​​​ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរម 
លំពង្សរាជាមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា ក្សត្រមុន បរមនិពាន្វបទរាជបន្ត ស្រីសុរិយោវង្សសន្តិវង្ស រាជវង្ស​អង្គរប្រសូត្រ ១២៩២  បុត្របរមរាមា ស្រីវិចក្រ  ស្រីសុរិយោទ័យចូលទីវង្គត់ ១៣៥២ ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និង ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា  ជំនឿ​លើពពួកទេវតា 

លំពង្សរាជា (អង់គ្លេស: Lompong Reachea) (ប្រ.ស|គ.ស ១២៩២-១៣៥២) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៣៤៦-១៣៥២) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ជាលើកទី២នៅ រាជធានីអង្គរ គ.សករាជ ១៣៤៨ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរម លំពង្សរាជា​" ព្រះអង្គមានព្រះអនុជ (ប្អូន) មួយអង្គព្រះនាម ស្រីសុរិយោវង្ស ហើយបានតែងតាំងជាមហាឧបរាជ ។ ក្រោយពេលសោយរាជ្យសម្បត្តិបាន ៥ឆ្នាំ ព្រះអង្គបាន ប្រឈួន ឈឺធ្ងន់ ដោយជាហេតុធ្វើឱ្យពួកសៀមលើកទ័ពមកឈ្លានពានមហានគរ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥១ នៃគ.សករាជ ប្អូនរបស់ទ្រង់នេះហើយដែលបានឡើងសោយរាជ បន្តពីព្រះអង្គផងដែរ ។ 	Michael Theodore Vickery (1977) Cambodia After Angkor: The Chronicular Evidence for the Fourteenth to Sixteenth Centuries, Volume 2, Publisher: Yale University., Original from the University of Michigan p.1506
លំពង្សរាជា: ជីវិតចាប់ផ្ដើម

ជីវិតចាប់ផ្ដើម 
Early Life

លំពង្សរាជា កើតនៅរាជធានីអង្គរ កើតឆ្នាំ ១២៩២ នៃគ.សករាជ​ ព្រះអង្គ ​គឺជាបុត្រចៅពញ្ញាសួស ដែលមានព្រះនាមថា (ព្រះសិន្ធានរាជា) ព្រះអង្គមានបុត្រពីរអង្គ ទី១ "បរមរាមា ស្រីវិចក្រ" សោយទីវង្គត់ដោយរោគប្រឈួន ទី២ "ស្រីសុរិយោទ័យ" សោយទីវង្គត់ក្នុងចម្បាំងខ្មែរសៀម ឆ្នាំ ១៣៥១ នៃគ.សករាជ ។ ព្រះលំពង្សរាជា មាននាមជាចៅពញ្ញាជ័យ ជាប្រមុខមេទ័ពធំ ដែលមានងារ ជាព្រះលំពែងជ័យ ទ្រង់ឡើងសោយរាជនៅរាជធានីអង្គរ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៤៦ ដោយការជម្រុញពីកងទ័ព និង ប្រជានុរាស្ត្រ ដោយសារមិនមាន រតនៈបល្ល័ង្កទាំង៥ ទ្រង់បានបញ្ជារឱ្យធ្វើថ្មី បូករួមទាំងបដិមាករ "ព្រះកែវមរកត" មួយទៀតផងដែរ ហើយ ព្រះកែវមរកត នេះ ត្រូវបានសៀមយកទៅក្រោយវាយបែករាជនីលង្វែក ក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៣ នៃគ.សករាជ និង បានរក្សាទុកក្នុងរាជវាំង បាងកក មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ក្រោយធ្វើរតនៈបល្ល័ង្កទាំង៥ថ្មីរួច ទ្រង់បានឡើងសោយរាជសម្បត្តិលើកទី២ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៤៨ នៃគ.សករាជ ។ Librairie Hachette (1873) Voyage d'exploration en Indo-Chine effectué pendant les annés 1866, 1867 et 1868 par une Commission française présidée par m. le capitaine de frégate Doudart de Lagrée et publié par les ordre du Ministere de la marine sous la direction de m. le lieutenant de vaisseu Francis Garnier, avec le..., Publisher: Librairie Hachette, Original from National Central Library of Florence p.580
លំពង្សរាជា: សៀមវាយយក នគររាជសីមា

សៀមវាយយក នគររាជសីមា 
Siam invades Nokor Reachseima

 (Thai Pronounciation: Nakhon Ratchasima)

ពុទ្ធសករាជ ១៨៩៥ សៀមបានលើកទ័ព ១៥,០០០ (១មុឺន ៥ពាន់នាក់) វាយយកខេត្ត នគររាជសីមា ដោយកងទ័ពសៀម បានចែកចេញជាពីរកង កងទី១ មានចំនួន ១០,០០០ (១មុឺននាក់) ដឹកនាំដោយ មេទ័ពសៀមនាម "រាមាសូរ" និង កងទី២ មានចំនួន ៥០០០ (៥ពាន់នាក់) ដឹកនាំដោយ មេទ័ពរងនាម "ស្រីសុប័ត" បានចូលមកឈ្លានពានបណ្ដារស្រុកភាគខាងលិចរបស់កម្ពុជា ជាមុនដោយមិនបានប្រកាសសង្គ្រាមឡើយ ដោយភាគីកម្ពុជា រៀបចំកងទ័ពមិនទាន់ កងទ័ពសៀមក៏វាយបែក នគររាជសីមា ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥១ នៃគ.សករាជ ។ ក្រោយពេលសៀមវាយបែក នគររាជសីមា កងទ័ពសៀមក៏ចូលហួសមកបោះជំរុំជាប់ស្រុកនាងរង ខណៈពេលនោះ ព្រះលំពង្សរាជា បានបង្គាប់ឱ្យបុត្ររបស់ខ្លួន ស្រីសុរិយោទ័យ លើកទ័ព ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ទៅបង្ក្រាបទ័ពសៀម ហើយក៏ទទួលបានជោគជ័យនាពេលនោះ និងបានសម្លាប់ចៅស្ដេចសៀមដែលជាមេទ័ពរង ស្រីសុប័ត នោះផងដែរ ។ ក្រោយទទួលបានជោគជ័យ ព្រះលំពង្សរាជា នឹកស្មានថា កងទ័ពសៀមមិនលើកមកឈ្លានពានភ្លាមៗទៀតនោះទេ ទ្រង់បានប្រកាសឱ្យរំសាយជួរកងទ័ព ជាបណ្ដោះអាសន្នដើម្បីឱ្យកងទ័ពបានទៅជួយធ្វើស្រែចំការប្រជានុរាស្ត្រ ព្រោះក្រុង យៈសោធរៈបុរៈ ឬ (ក្រុងអង្គរ) ពេលនោះជួបវិបត្តិខ្វះស្បៀង ។ Société asiatique (Paris, France), Centre national de la recherche (1871) Journal asiatique, Publisher: Société asiatique., Original from Harvard University
លំពង្សរាជា: សៀមវាយយក បស្ចឹមបុរី និង នាងរង

សៀមវាយយក បស្ចឹមបុរី និង នាងរង 
Siam invades Pachim Borei & Neang Rorng

 (Thai Pronounciation: Prachin Buri & Nang Rong)

៣ខែ ក្រោយមក ត្រូវនិងរដូវវស្សា ពេលដែលសៀមដឹងថា ស្ដេចកម្ពុជា រំសាយជួរកងទ័ព ស្ដេចសៀមព្រះនាម "អ៊ូតងរាជា រាមាធិបតី" (U Thongracha Ramathibodi) បានចាត់ឱ្យ រាមាសូរ លើកទ័ពសៀម ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ឈ្លានពានកម្ពុជាម្ដងទៀត និង បានបែងចែកកងទ័ពជាពីរកង កងទី១ ៣០,០០០ (៣មុឺននាក់) វាយយក បស្ចឹមបុរី និង កងទី២ ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ដឹកនាំដោយ ចៅបាសាត វាយយក នាងរង ហើយចាត់ បរមរាមា ជាមេទ័ពធំ ឱ្យដឹកនាំទ័ពចំនួន ១០០,០០០ (១សែននាក់) តាមមកពីក្រោយជាទ័ពជំនួយ ។ ដោយភាគីកម្ពុជាប្រមូលកងទ័ព និង រៀបចំកងទ័ពមិនទាន់ ព្រះលំពង្សរាជា បានចាត់ឱ្យ ស្រីសុរិយោទ័យ លើកទ័ព ២០០០០ (២មុឺននាក់) ចេញទៅច្បាំងតទល់ ហើយចាត់ឱ្យមហាឧបរាជ ស្រីសុរិយោវង្ស លើកទ័ព ១០,០០០ (១មុឺននាក់) ចេញទៅទប់កងទ័ពសៀមនៅ ស្រុកនាងរង ដោយចំនួនកងទ័ពនិង គ្រឿងសឹកចម្បាំងសៀម ច្រើនជាងភាគីកម្ពុជាពេកណាស់ នៅទីបំផុតកងទ័ពទាំង២ របស់កម្ពុជា ត្រូវបរាជ័យ និង បានដកថយជាបន្តបន្ទាប់ ហើយព្រះអង្គម្ចាស់ ស្រីសុរិយោទ័យ ត្រូវទ័ពសៀមបាញ់ព្រួញសម្លាប់ នៅបស្ចឹមបុរី ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥១ នៃគ.សករាជ ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
លំពង្សរាជា: សៀមវាយប្រហារ យៈសោធរៈបុរៈ

សៀមវាយប្រហារ យៈសោធរៈបុរៈ 
Siam attacks Yasodharapura

ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២ នៃគ.សករាជ សៀមបានលើកទ័ព ២០០,០០០ (២សែននាក់) វាយប្រហារ យៈសោធរៈបុរៈ ពេលនោះ ព្រះលំពង្សរាជា ត្រាសបញ្ជារឱ្យ ស្រីសុរិយោវង្ស សង់កំពែងក្រុងកម្ពស់ ១៦ហត្ថ ដោយស្មើនិងកម្ពស់ ៨ម៉ែត្រ និង បានប្រមូលទ័ពជាង ១០០,០០០ (១សែននាក់) នៅចាំការពារ ក្រុងអង្គរ ។ មេទ័ពធំសៀម បរមរាមា បានបែងចែកកងទ័ពសៀមជា ៤ច្រក ច្រកទី១ ដឹកនាំដោយ រាមាសូរ វាយចូលពីទិសខាងជើង ច្រកទី២ ដឹកនាំដោយ ចៅបាសាត វាយចូលពីទិសខាងកើត ច្រកទី៣ ដឹកនាំដោយ ចៅបាអាត វាយចូលពីទិសខាងត្បូង ច្រកទី៤ ដឹកនាំដោយ ចៅកំបាំងពិសី វាយចូលពីទិសខាងលិច កងទ័ពសៀមឡោមព័ទ្ធក្រុងអង្គរត្រឹមចម្ងាយតែ ៣០សិន ដោយស្មើនិង រយៈចម្ងាយ ១.២ គីឡូម៉ែត្រ ប៉ុនណោះ ។ មេទ័ពសៀម បរមរាមា បានចាត់ឱ្យពលសេនា លើករន្ទារឬស្សី កម្ពស់ ១៤ហត្ថ ដោយស្មើនិងកម្ពស់ ៧ម៉ែត្រ  ដាក់នៅកាំភ្លើងធំ មានកង់អូសដោយដំរី បានបាញ់ប្រហារមកលើកំពែងក្រុង និងបានឱ្យកងទ័ពដាក់ជណ្ដើរឬស្សី ឡើងវាយប្រហារចូលក្រុងអង្គរ ។ ស្រីសុរិយោវង្ស ឃើញដូច្នេះក៏ឱ្យដាក់កាំភ្លើងធំបាញ់ប្រហារតបតទៅវិញ កងទ័ពសៀមកាន់តែវាយសម្រុក កងទ័ពស្លាប់អស់ជាច្រើន ចំនួនទ័ពកាន់តែថយទៅៗ ព្រះលំពង្សរាជា យល់សេចក្ដីដូចនេះ ក៏បង្គាប់ឱ្យ ស្រីសុរិយោវង្ស ដកទ័ព ២០,០០០ (២មុឺននាក់) វាយសម្រុកចេញ ទៅនគរ "ឡានឆាង" (Lan Xang) (Kh-Pronoun: Lan Chhang) ប្រែថាដំរីមួយលាន ដើម្បីសុំទ័ពជំនួយពីស្ដេច ឡាវ ។ កងទ័ពសៀម វាយឡោមព័ទ្ធក្រុងអង្គរ អស់រយៈពេល ៥ខែ នៅទីបំផុត ក៏វាយបែកក្រុងអង្គរ ព្រះលំពង្សរាជា ដឹងដំណឹងដូចនេះ ក៏ក្អួតឈាម សោយទីវង្គត់ក្នុងរាជវាំង ក្នុងពេលនោះទៅ ចំណែកឯ ធម្មរាជាទី១ ជាបុត្រ ស្រីសុរិយោវង្ស ក៏នាំយកគ្រឿងបញ្ចកកុធភណ្ឌ ដែលជាគ្រឿងសម្រាប់រាជ បូករួមទាំង ព្រះកែវមរកត រត់ភៀសខ្លួនចាកចោលក្រុងអង្គរ មេទ័ពសៀម បរមរាមា បានគៀរយកប្រជានុរាស្ត្រជាង ១សែននាក់យកទៅ ក្រុងទេពបុរី ស្រីអាយុធ្យា "Tep Borei Srei Ayudthya" (Thai-Pronoun: Tepburi Sri Ayutthaya) ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២ នៃគ.សករាជ និង បានដាក់ឱ្យ ចៅបាអាត ដែលជាបុត្រស្ដេចសៀម អ៊ូតង ឱ្យគ្រប់គ្រងនៅ យៈសោធរៈបុរៈ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥៣ នៃគ.សករាជ ហើយបានគ្រប់គ្រងក្រុងអង្គរអស់រយៈពេល៤ឆ្នាំទើប ស្រីសុរិយោវង្ស លើកទ័ពទៅបណ្ដេញទ័ពសៀមចេញពីក្រុងអង្គរ ក្រោយទទួលបាន ទ័ពជំនួយពីស្ដេចឡាវ ព្រះនាម "ហ្វាង៉ាំ" (Fa Ngum) ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥៧ នៃគ.សករាជ ។ Eng Soth, Lim Yan (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy), Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917
លំពង្សរាជា: ក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស

ក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស 
Royal family

 លំពង្សរាជា បុត្រ  បរមនិពាន្វបទ ជាប្អូនបង្កើត សម្ដេចព្រះសិទ្ធាន, ហើយសម្ដេចព្រះសិទ្ធាន ត្រូវជាព្រះបិតា ព្រះលំពង្សរាជា បរមរាមា ស្រីវិចក្រ  ស្រីសុរិយោទ័យទី១

 Lompong Reachea Son  Borom Nipeanbot (Siblings) Younger brother of Samdech Preah Sithean, and Samdech Preah Sithean must be the father of Lompong Reachea Borom Reamea Srei Vichak  Srei Soriyoatey I
លំពង្សរាជា: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។

សំណៅឯកសារដើមនៃពង្សាវតារកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ (1871) មិនបានពណ៌នា អំពីព្រឹត្តការណ៍ នៃស្ដេចខ្មែរ ដែលមានឈ្មោះថា ត្រសក់ផ្អែមនោះទេ គឺបានរាប់ត្រឹមព្រះ បរមនិពាន្វបទ ឬ ហៅថា ព្រះបរមបរពិត្រ ដែលត្រូវជាបងប្អូនបង្កើត និង ព្រះសិន្ធានរាជា ដែលជាបិតា របស់ព្រះ លំពង្សរាជា ចំណែក ព្រះសិន្ធានរាជា មានបរមងារ ត្រឹមជាសម្ដេចប៉ុនណោះ មិនមែនជាព្រះមហាក្សត្រនោះទេ ។ ដូចគ្នាទៅនិងឯកសារ នៃប្រវត្តិវិទូរបារាំងលោក Ernest Doudart de Lagrée ដែលចងក្រងក្នុងឆ្នាំ 1883 ដែលមានចំណងជើងថា Explorations et missions: Cambodge ។

ចំណែកឯកសារ ពង្សាវតារ កម្ពុជាផ្សេងទៀត មានក្នុងកំណត់ត្រា របស់លោក Anthony Marinus Hendrik Johan Stokvis ដែលមានចំណងជើងថា Manuel d'histoire, de généalogie et de chronologie de tous les états du globe, depuis les temps les plus reculés jusqu'à nos jours, Volume 1 ដែលបានរាប់បញ្ចូល នូវឈ្មោះស្ដេចកម្ពុជា មួយចំនួនទៀតដូចជា៖ សម្ដេចព្រះកេតុមាលា, ព្រះបុទុមវរវង្ស, ព្រះយុវរាជ, ព្រះបុទុមសូរវង្ស, ឧទ័យរាជា, សម្ដេចសូរ្យវង្ស, ព្រះបាទធនជ័យគោរពរាជ្យ, ព្រះស្រីជេដ្ឋា, នាយត្រសក់ផ្អែម, និព្វានបាទ ឬ និព្វានចក្រ, សម្ដេចព្រះសិន្ធាន, ព្រះស្រីសុរិយោទ័យទី១, ចៅបាអាត, ចៅបាសាត, កំបង់ពិសី,ព្រះស្រីសុរិយោទ័យទី២ ល-។ តាមរយៈការរៀបរាប់នេះ អ្នកនិពន្ធខាងលើអាចនិងមានការយល់ច្រឡំរឿងអក្សរសិល្ប៍បែបព្រេងនិទានកម្ពុជា យកមកសរសេរច្របល់និងប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដូចនេះហើយ ទើបប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ហាក់មានភាពស្រពិចស្រពិល និងខ្វែងគំនិតគ្នាច្រើនត្រង់ចំនុចនេះ ដោយសារតែប្រទេសកម្ពុជា ទទួលរងនូវសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង នៃការបំផ្លាញនៅសំណៅឯកសារដើម នាសម័យកាលខ្មែរក្រហមផងដែរនោះ ទើបធ្វើឱ្យមានការយល់ខុសមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា ពួកយើង ដែលជាកូនចៅជំនាន់ក្រោយក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនពាក់ព័ន្ធទៅនិងស្ថាប័នរដ្ឋណាមួយឡើយ ការលាក់បាំងនូវសមាសភាពរបស់ពួកយើង គឺគ្រាន់តែដើម្បីការពារនូវសុខសុវត្ថភាពផ្ទាល់ខ្លួនប៉ុនណោះ ។

ក្នុងអំឡុងទ.វទី៩០ ក្រុមបុរាណាចារ្យ ធ្លាប់បានលើកឡើងហើយថា តាត្រសក់ផ្អែមជារឿងនិទាន មិនអាចញាត់បញ្ចូលក្នុងការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រពិតរបស់ជាតិកម្ពុជានោះទេ ដោយមានទំនាស់រឿងនេះ ក្រុមវង្សាមួយចំនួនតូច ក៏កំចាយក្រុមបុរាណាចារ្យ ចាប់ពីពេលនោះមក, ក្រុមបុរាណាចារ្យ ក៏រំលាយមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ និង ដកខ្លួនចេញពីស្ថាប័នរដ្ឋទាំងអស់ផងដែរ បន្ទាប់មកគេបានឌឺដងដោយសាងសង់រូបសំណាកតាត្រសក់ផ្អែមក្នុងសាលារចនាមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ និង ក្លែងថាសម្ដេចសង្ឃរាជមិនឱ្យកែ ឬ លុប ថែមទៀតផង មកដល់ពេលនេះមានរយៈពេលជាង ៣០ ឆ្នាំហើយ ។
លំពាំងក្រេះ

ចៅពញាលំពាំងក្រេះ (ចៅពញា ជាសក្ដិ, លំពាំង ជាងារមានឋានៈស្មើនឹង ចក្រី, ក្រេះ ជាឈ្មោះ) លោកជាកូនសម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ ដែលត្រូវជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះស្ដេចកន។