ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ជប៉ុន: សម័យរាជធានីហេអ័ន

សម័យរាជធានីហេអ័ន

សម័យ ដែលណារាជារាជធានីនោះ ព្រះពុទ្ធសាសនាបានរីកចម្រើនរុងរឿង និង ជាលើកដំបូង ដែលមានការបែងចែកជានិកាយផ្សេងៗ រាជការ និង ប្រជាជនបានកសាងវត្តទុកកណ្ដាលទីក្រុង ជីវិតរបស់ព្រះសង្ឃក៏មានភាពជិតដិតនឹងគ្រហស្ថជាច្រើនឡើង ពេលវេលាកន្លងទៅព្រះសង្ឃក៏ចូលទៅរួមចំណែកពាក់ព័ន្ធជាមួយកិច្ចការស្រុកទេស និង ការរស់នៅរបស់ប្រជាជនជាច្រើនឡើង មើលទៅហាក់ដូចជា និង គ្រប់គ្រងចង្អុលបង្ហាញ់នូវការងាររាជការដោយខ្លួនឯងទៅវិញ ។ ប្រការនេះជាហេតុនាំឲ្យជីវិតរបស់ព្រះសង្ឃឃ្លាតឆ្ងាយចាកការប្រតិបត្តិធម៌ជាច្រើនឡើង និង ជាហេតុនាំឲ្យស្តេចចក្រពត្តិរកមធ្យោបាយដកហូតអំណាចរបស់វត្ត រំដោះខ្លួនព្រះអង្គឲ្យចេញពីឥទ្ធិពលរបស់ព្រះសង្ឃ។ 

ដូច្នេះ ក្នុងឆ្នាំព.ស.១៣៣៧ ស្ដេចចក្រពត្តិកម្មុ មិកាដូអង្គទី៥០ ទើបបានទ្រង់អនុញាតឲ្យប្តូរទីក្រុងទៅនៅស្រុកហេអ័ន ដែលប្រែថា រាជធានីនៃសន្តិ ឬ ដែលបច្ចុប្បន្ននេះហៅថា តូក្យូ។ ទីក្រុងនេះបានក្លាយជារាជធានីនៃស្ដេចចក្រពត្តិរហូតមកដល់ ព.ស.២៤១២ រាប់ពេលប្រមាន ១០៧៥ ឆ្នាំ។ន័យមួយទៀត ហៅឈ្មោះសម័យនេះថា យុគហ្វូចិវ៉ារះ តាមត្រកូលនាហ្មឺនមន្ត្រីធំ ។ ត្រកូលមុនដំបូង ដែលបានរើបអំណាចឡើងវិញក្រោយពីរជ្ជកាលព្រះបាទចក្រពត្តិ កម្មុ និង បានគ្រប់គ្រងការងាររាជការប្រទេសជាតិទាំងស្រុង ធ្វើឲ្យស្ដេចចក្រពត្តិហាក់ដូចជាចក្រ ដែលអាចនឹងដឹកនាំទៅបានតាមបំនងប្រាថ្នារបស់ខ្លួន។

នៅពេលព្រះបាទចក្រពត្តិបានរំកិលរាជធានីមាតាំងនៅក្រុងហេអ័នឬតូក្យូហើយភ្លាម ពុទ្ធសាសនាទាំង ៦ និកាយសម័យក្រុងណារាក៏បានអាប់អួរ និង អន់ថយចុះ ព្រោះមិនបានទទួលការឧបត្ថម្ភគាំទ្រ ទាំងមាននិកាយផ្សេង ដែលបានទទួលការឧបត្ថម្ភពីព្រះក្រពត្តិកើតឡើងជំនួសទៀតផង។ 

ស្ដេចចក្រពត្តិកម្មុ ទ្រង់បានប្រកាស់ព្រះរាជឱង្កាផ្សេង ៗបង្គាប់ឲ្យព្រះសង្ឃតាំងមាំនៅក្នុងការសិក្សារៀនសូធ្យ និង សមណបដិបត្តិ ទ្រង់បានសាងវត្តថ្មីជាច្រើនកន្លែង ប៉ុន្តែទ្រង់បានឲ្យបង្កើតច្បាប់បញ្ញត្តិថា អ្នកណាកសាងវត្តត្រូវតែសុំព្រះរាជានុញ្ញាតរួចជាមុនសិន ព្រមទាំងបានអារាធនាព្រះភិក្ខុសង្ឃ អង្គតាំងមាំក្នុងការសិក្សា និង ប្រតិបត្តិធម៌នៅក្នុងព្រៃភ្នំ ឆ្ងាយចាកសង្គម ឲ្យមកបង្ហាត់បង្រៀនធម៌ក្នុងរាជធានី ប៉ុន្តែព្រះសង្ឃ ដែលជាអ្នកដឹកនាំសំខាន់ ២ អង្គ ដែលបានទ្រង់អារាធនា ព្រមទាំងសិស្សានុសិស្សក៏មិនបាននិមន្តចូលមករស់នៅក្នុងទីក្រុង បែរជាទៅតាំងទីលំនៅលើកំពូលភ្នំក្បែរក្រុង គឺព្រះតេជព្រះគុណសៃចូ តាំងសំណាក់នៅភ្នំហិអេអិ  និង ព្រះតេជគុណកុកៃ តាំងសំណាក់នៅភ្នំកូយ៉ា។ ទាំងពីរព្រះអង្គបានទទួលព្រះចក្កវត្តិរាជូបត្ថម្ភ ឲ្យធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសចិនព្រមគ្នា និង បានសិក្សាមិកកៀវ ឬពុទ្ធសាសនាបែបវិសិដ្ឋគូឡ្ហធម៌មកពីប្រទេសចិនដូចគ្នា តែពេលបានត្រឡប់ទៅប្រទេសជប៉ុនហើយ ពេលក្រោយមកក៏បានបំបែកខ្លួនចេញពីគ្នា នាំគ្នាតាំងពុទ្ធសាសនាបែបថ្មីឡើងមួយអង្គមួយនិកាយ គឹ

១. និកាយថេនដៃ របស់ព្រះតេជគុណសៃចូ តាំងឈ្មោះទៅតាមឈ្មោះភ្នំថៀនថៃ នៅក្នុងប្រទេសចិន ដែលលោកនិមន្តទៅសិក្សានិកាយនេះបានលើកស្ដាគោលធម៌ឯកយានឡើងមកសម្ដែងសាជាថ្មីឲ្យកាន់តែច្បាស់លាស់ និង មានគោលធម៌គង់វង់រឹងមាំឡើង និង ព្រះអង្គសៃចូ បានក្លាយជាបុគ្គលទីមួយ ដែលធ្វើឲ្យពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសជប៉ុនមានឥស្សរៈក្នុងការចាត់ពិធីឲ្យសីល និង ឧបសម្បទា មិនចាំបាច់អាស្រ័យផ្នែកនិកាយហិនយានដើមនៅណារាតទៅទៀត។

២. និកាយជិនង៉ន(គឺនិកាយមន្ត្រះ ប្រែតាមតួអក្សរថា ព្រះវចនពិត) របស់ព្រះតេជគុណកុកៃ ឬកូបូដៃជិ បង្ហាត់បង្រៀនប្រណាំងប្រជែងជាមួយនិកាយថេនដៃក្នុងរឿងមិកកៀវ ឬវិសិដ្ឋគូឡ្ហធម៌ប្រកាន់គម្ពីរមហាវិរោចនសូត្រជាគោល និង សម្ដែងពាក្យប្រៀនប្រដៅសម្របបញ្ចូលជាមួយលិទ្ធិសិនតូបាន ដល់ថ្នាក់ប្ដូរវត្តសិនតូ ឲ្យមកជាវត្តពុទ្ធសាសនានិកាយជិនង៉នបានជាច្រើនកន្លែងទៀតផង បង្រៀនថា ព្រះវិរោចនពុទ្ធ ដែលជាទីគោរពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់និកាយនេះ ជាអង្គតែមួយជាមួយព្រះសុរិយទេវី (ព្រះអមតេរសុ-ឱមិកាមិ) នៃលទ្ធិសិនតូ គោលធម៌មិកកៀវ ធ្វើឲ្យនិកាយមានខកំណត់ក្នុងការប្រកបពិធីកម្មជាច្រើនយ៉ាង ចំពោះតែបុគ្គលនៅក្នុងក្រុម ដែលមានគុណសម្បត្តិតាមល័ក្ខខន្ធ ។ រឿងនេះឯងបានក្លាយជាហេតុនាំឲ្យនិកកាយជិនង៉នត្រូវបំបែកសាខាតូចៗ រហូតមានចំនួនទៅដល់ ៧០ សាខានៅទីបំផុត ។ គោលធម៌មិកកកៀវនេះ បានចម្រើនរុងរឿងរហូតអស់រយះកាលនៃសម័យហេអ័ន ព្រោះអាចសម្របខ្លួនឲ្យបានជាប្រយោជន៍ដល់កិច្ចការរបស់រដ្ឋ ដល់សង្គម និង បច្ចេកជន និង បំពេញសេចក្ដីត្រូវការរបស់មនុស្សបាន ដោយវិធីព្រមបន្ទាបខ្លួនចុះពីគោលធម៌ និង ការប្រតិបត្តិបែបបូរាណដ៏ជ្រៀលជ្រៅ ក្លាយជាពាក្យប្រៀនប្រដៅបែបងាយៗ ដែលមានគោលសំខាន់នៅត្រឹមតែការសូត្រមន្តអង្វរករសុំផលប្រយោជន៍ តាមវិធីការរបស់អ្នក ដែលជំនឿក្នុងរឿងជោគជតា គ្រោះលាភផ្សេង ៗ។ 

ខាងផ្នែករាជការប្រាកដថា ស្តេចចក្រពត្តិទាំងឡាយរួមទាំងនាហ្មឺនមន្ត្រី បានមានសទ្ធាជ្រះថ្លា និង ទំនុកបំរុងព្រះពុទ្ធសាសនាយ៉ាងក្រៃលែងតាំងតែពីព្រះរាជចក្រពត្តិព្រះអង្គទី ៥៩ ដល់អង្គទី ៧៧ ស្ទើរតែរាល់ព្រះអង្គទ្រង់ធ្លាប់បានឧបសម្បទាជាភិក្ខុរហូតមក។

កាល ដែលណារាជារាជធានីនោះ ព្រះពុទ្ធសាសនាជាមួយលទ្ធិសិនតូបានចាប់ផ្ដើមរំលាយចូលគ្នាបណ្ដើរ ៗ ខ្លះហើយ លុះដល់សម័យទីក្រុងហេអ័ននេះ ជាពិសេស គឺរាប់តាំងតែពីពាក់កណ្ដាលសម័យជាដើមមក សាសនាទាំងពីរនេះបានផ្សាផ្សំគ្នាបានដោយល្អ អាទិទេពចាស់ ៗ ក្នុងលទ្ធិសិនតូមានរហស្សនាមបន្ថែមច្រើនឡើងថា ជាព្រះពោធិសត្វ និង ហៅឈ្មោះថា ”ង៉ងង៉េន“ ដែលប្រែថា ” រូបកាយបណ្ដោះអាសន្ន (របស់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់) ដែលបង្ហាញ់ព្រះកាយក្នុងលោកនេះ” ប្រកាន់ថាព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ និង ព្រះពោធិសត្វបានមកសម្ដែងព្រះកាយនៅប្រទេសជប៉ុន ដោយប្រាកដរូបជាអាទិទេពរបស់ជប៉ុន ដើម្បីជួយនាំប្រជាជនទៅកាន់អរិយមគ្គ។ ព្រះនាងទេវី អមតេរសុ-ឱមិ-កាមិ ស៊ឹងជឿថាជាអ្នកសាងប្រទេសជប៉ុន ក៏នាំគ្នាជឿថា ជាអវតាររបស់ព្រះអវលោកិតេស្វារះពោធិសត្វទៀតផង តែចំណងសម្ពន្ធនៃសាសនាទាំងពីរនេះ បានក្លាយជាមានការបែកខ្ញែកគ្នាម្ដងទៀត ព្រោះនយោបាយគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេស ក្នុងសម័យស្តេចចក្រពត្តិមេឥចិ ដែលនឹងពោលតទៅនេះ ៖

មានចំណុចគួរឲ្យសង្កេតម្យ៉ាងគឺ ក្នុងសម័យ ដែលកន្លងមកប្រជាជនជប៉ុន មានការគោរពតាមវប្បធម៌ចិន រំពឹងមើលទៅលើវត្ថុផ្សេង ដែលមកពីចិនថាជារបស់ល្អគួរនិយមលើកស្ទួយ និង ប្រកាន់យកជាតួយ៉ាង តែដល់ពាក់កណ្ដាលសម័យហេអ័ននេះជប៉ុនបានសម្លឹងឃើញថាខ្លួនមានសមត្ថភាពជំហរនៅបានដោយខ្លួនឯងហើយ ទើបលះបង់សម្ពន្ធភាពជាមួយប្រទេសចិន នៅសល់តែការទាក់ទងក្រៅផ្លូវការខាងផ្នែកការសិក្សា និង ការជួញដូរមួយចំនួន ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងសម័យនេះ ក៏បានវិវឌ្ឍនាការមកដល់ថ្នាក់ជាព្រះពុទ្ធសាសនាបែបជប៉ុនទៅហើយផង។

គ្រានេះគួរ នឹងនិយាយអំពីហេតុការណ៍ប្រទេសជាតិប្រកបខ្លះផង ព្រោះជាចំណែកសំខាន់យ៉ាងក្រៃលែងម្យ៉ាង ដែលធ្វើឲ្យព្រះពុទ្ធសាសនាប្រែប្រួលទៅជាបែបផ្សេង ៗ ទាំងផ្នែករីកចម្រើន និង ទន់ខ្សោយ ពោលគឺ ក្រោយពីរជ្ជកាលស្តេចចក្រពត្តិកម្មុរួចទៅ អំណាចនៃរាជការស្តីទីលើផែនដីបានសន្សឹមធ្លាក់ទៅក្នុងការបញ្ជាការរបស់ត្រកូលនាហ្មឺនមន្ត្រីធំ ដែលមានឈ្មោះថា ហ្វូចិវ៉ារះ ទាំងស្រុង។ ស្តេចចក្រពត្តិទ្រង់មានអំណាចត្រឹមតែក្នុងនាម ដូចជា ស្តេចចក្រពត្តិទ្រង់អភិសេកជាមួយកុលស្ត្រីក្នុងត្រកូលហ្វូចិវ៉ារះ ព្រះរាជឱរសក៏បានទទួលការសិក្សាអប់រំនៅក្នុងត្រកូលហ្វូចិវ៉ារះ នៅពេលស្តេចចក្រពត្តិទ្រង់ស្វែងរកមធ្យោបាយទំនាញអំណាចស្តីការរាជការមកវិញ ក៏នឹងត្រូវត្រកូលហ្វូចិវ៉ារះ គាបត្បិតឲ្យទ្រង់លះបង់រាជ្យសម្បត្តិហើយចេញសាងព្រះផ្នួសចុះ ពេលព្រះរាជឱរសឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិ ក្នុងវ័យមិនទាន់ដឹងក្តី សេនាបតីត្រកូលហ្វូចិវ៉ារះក៏កាន់ដំណែងជាអ្នកសម្រេចកិច្ចការរាជការជំនួស ពេលស្តេចចក្រពត្តិទ្រង់មានព្រះជន្មបរិបូណ៌ហើយ ត្រកូលហ្វូចិវ៉ារះក៏នឹងចូលទៅរក្សាដំណែងជាអគ្គមហាសេនាបតីស្ដីការរាជការបន្ត បើស្តេចចក្រពត្តិរកមធ្យោបាយទំនាញអំណាចមកវិញក៏នឹងត្រូវចាប់បង្ខំឲ្យលះបង់រាជ្យសម្បត្តិទៀត ប្រព្រឹត្តទៅដ ដែល ៗ តាមទំនងនេះ។ ក្នុងរយៈកាល ដែលត្រកូលហ្វូចិវ៉ារះ គ្រប់គ្រងបានមានស្ដេចចក្រពត្តិចំនួន ១៥ ព្រះអង្គ ជាស្តេចយុវចក្រពត្តិ ត្រូវមានអ្នកសម្រេចកិច្ចការរាជការដល់ទៅ ៧ អង្គ  និង ព្រះបាទចក្រពត្តិ ដែលត្រូវលះបង់រាជ្យសម្បត្តិរួមមាន ៨ ព្រះអង្គ។

បណ្ដាស្ដេចចក្រពត្តិ ដែលលះបង់រាជសម្បត្តិចេញសាងផ្នួសនោះ ទ្រង់ប្រាថ្នាចង់ដណ្ដើមអំណាចមកវិញជាច្រើនព្រះអង្គ ឬរក្សាព្រះរាជអំណាចទុកបានខ្លះក្រោយពីទ្រង់ផ្នួសរួចហើយ ប្រការនេះជាហេតុសំខាន់ម្យ៉ាង ធ្វើឲ្យព្រះសង្ឃចូលទៅពាក់ព័ន្ធដល់កិច្ចការប្រទេសជាតិច្រើនឡើង រហូតដល់រយៈកាលចុងសម័យហ្វូចិវ៉ារះ វត្តរបស់និកាយថេនដៃនៅលើភ្នំហិអេអិ មានកងទ័ពព្រះសង្ឃកាន់អាវុធដើម្បីការពារខ្លួនឯង និង ជួនកាលនាំទ័ពចូលមកក្រុងតូក្យូ ដើម្បីគម្រាមគម្ហែងរាជការផង។ ពុទ្ធសាសនាទើបមានសភាពដូចជាចុងសម័យក្រុងណារាម្ដងទៀត។

និយាយរួម សម័យហ្វូចិវ៉ារះ ឬហេអ័ននេះជាសម័យ ដែលសុខស្ងប់ និង ចម្រើនលូតលាស់ខាងផ្នែកវប្បធម៌ សិល្បវណ្ណកម្ម និង ពុទ្ធសាសនាក៏រុងរឿង តែអ្នកគ្រប់គ្រងយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះតែកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់រាជធានី និង ទីក្រុងធំ ៗ លះបង់ការងារនៅតាមបណ្ដាខែត្រជុំវិញ បណ្ដោយឲ្យមានការធ្វេសប្រហែសផ្សេង ៗ កើតឡើងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងការដឹកនាំរបបគ្រប់គ្រងបែបទាហាន និង នៅចុងសម័យនេះ ពេលស្តេចចក្រពត្តិកំពុងព្យាយាមរឹបអូសអំណាចមកវិញ ក៏មានត្រកូលនាហ្មឺនមន្ត្រី ផ្នែកទាហានពីរត្រកូលមកជួយទំនុកបំរុង ជាហេតុនាំឲ្យត្រកូលហ្វូចិវ៉ារះ សាបសូន្យចាកអំណាច ប៉ុន្តែត្រកូលទាហានទាំងពីរនោះ គឺត្រកូលមិណាមូតូ និង ត្រកូលថៃរ៉ា ក៏ច្បាំងដណ្ដើមអំណាចពីគ្នាឯង ដើម្បីគ្របដណ្ដប់ការគ្រប់គ្រងការងាររាជការតមក។