navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ចិន

ចិន

ពួកឈ្មួញចិនបានធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយតំបន់នេះអស់រយៈពេលជាយូរមកហើយតាមរយៈភស្តុតាងនៃកំណត់ត្រា​ការដើរសមុទ្ររបស់លោកម៉ាហ្សឺឡឹងថាព្រុយណេ​មានកាំភ្លើងធំច្រើនជាងសំពៅពួកអឺរ៉ុបទៀត អញ្ជឹងវាបង្ហាញថាពួកចិនបាន​ការពារពង្រឹងពួកគេ។

វីរកថាម៉ាឡេស៊ីដែលមាន ថាអធិរាជមិងចិនមួយអង្គបានបញ្ជូនរាជបុត្រី ហានលីប៉ោវទៅមល្លកា ជាមួយនិងអ្នកហែហម៥០០នាក់ ដើម្បីរៀបអភិសេកជាមួយស៊ុលតង់ម៉ាន់ស៊ូរ-សាហ បន្ទាប់ពីអធិរាជអង្គនេះចាប់អារម្មណ៍ដោយសារពុទ្ធិនៃស៊ុលតង់។ អណ្ដូងរបស់ហានលីប៉ោវ (ដែលបានសង់នៅឆ្នាំ១៤៥៩) ឥឡូវគឺជាទំនាក់ទាញទេសចរណ៍នៅទីនោះ ជាភ្នំចិន ដែលអ្នកហែហមព្រះនាងបានមកតាំងទីលំនៅ។

តម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រនៃទ្វារសមុទ្រមល្លកា ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយស៊ុលតង់ណាចក្រមល្លកានៅសតវត្សទី១៥និងដើមសតវត្សទី១៦ បានធ្វើអោយកត់សម្គាល់ដោយអ្នកនិពន្ធព័រទុយហ្គាល់ដួរអាត-បារ្បហ្សិ ដែលនៅឆ្នាំ១៥០០បានសរសេរ  "លោក ដែលអ្នកជាម្ចាស់នៃមល្លកាមានដៃនៅលើបំពង់កនៃវ៉េនណេហ៊្សាំរ"។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: អឺរ៉ុប

អឺរ៉ុប
thumb|right|ទ្វារសមុទ្រមល្លកា, (ច្រកចង្អៀត)
ឥទ្ធិពលលោកខាងលិចបានចាប់ផ្ដើមចូលនៅសតវត្សទី១៦ ជាមួយការមកដល់នៃពួកព័រទុយហ្គាល់ និងអេស្ប៉ាញនៅម៉ាល់លូគូ និងហ៊្វីលីពីន។ ក្រោយមកទៀតពួកហូល្លង់បានបង្កើតឥណ្ឌាខាងកើតហូល្លង់ ពួកបារាំងសហភាពឥណ្ឌូចិន និងពួកប៊្រីតធិឝ (ចក្រភពអង់គ្លេស) និគមទ្វារសមុទ្រ។ ក្រោយមកទៀត ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងអស់ត្រូវបានធ្វើអាណានិគមនីយកម្មលើកលែងតែថៃចេញ។ 

ពួកអ្នករុករកអឺរ៉ុបកំពុងតែទៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ពីខាងលិចនិងខាងកើត។ ពាណិជ្ជកម្មទៀងទាត់រវាងសំពៅនានាដែលចេញក្ដោងទៅខាងកើតចាប់ពីមហាសមុទ្រឥណ្ឌានិងខាងត្បូងចាប់ពីអាស៊ីដីគោកបានផ្ដល់​នូវទំនិញដោយយកត្រឡប់មកវិញ​នូវផលិតផល​ធម្មជាតិ ដូចជាទឹកឃ្មុំ និងចំពុះកេងកងមកពីពួកកោះនៃប្រជុំកោះនេះ។ 

ពួកអឺរ៉ុបបាននាំសាសនាគ្រិស្តដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកសាសនទូតគ្រិស្តបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ថៃក៏បានអនុញ្ញាតឱ្យពួកអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រលោកខាងលិចចូលប្រទេសខ្លួនដើម្បីអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធអប់រំរបស់ខ្លួន ពេលដូចគ្នានេះដែរ ក៏ចាប់ផ្ដើមបញ្ជូននូវសមាជិករាជវង្សនិងពួកអ្នកប្រាជ្ញថៃដើម្បីឱ្យទទួលការអប់រំជាន់ខ្ពស់ពីអឺរ៉ុប និងរុស៊្សីផង។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ជប៉ុន

ជប៉ុន

កំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ជប៉ុនចក្រពត្តិបានលុកលុយភាគច្រើននៃអតីតអាណានិគមលោកខាងលិច។ របបកាន់កាប់ឝ៊វ៉ាបានប្រព្រឹត្តសកម្មភាពហិង្សាជាច្រើនប្រឆាំងនឹងពួកអសេនិកជន (ជនស៊ីវិល)ដូចជាការសម្លាប់រង្គាលម៉ានីល និងការអនុវត្តប្រព័ន្ធពលកម្មដោយបង្ខំ ដូចជារឿងមួយដែលពាក់ព័ន្ធនឹងឡូមុឝាក់ ៤ ទៅ ១០លាននាក់នៅឥណ្ឌូណេស៊ី។Library of Congress, 1992, "Indonesia: World War II and the Struggle For Independence, 1942–50; The Japanese Occupation, 1942–45" Access date: February 9, 2007. របាយការណ៍របស់ស.ប.ក្រោយមកបានថ្លែងថា​មនុស្សបួនលាននាក់បានស្លាប់​នៅឥណ្ឌូណេស៊ី​ជាលទ្ធផលនៃការអត់បាយនិងពលកម្មបង្ខំ​កំឡុងការកាន់កាប់របស់ជប៉ុន។ចន-វ.-ដោអឺរ សង្គ្រាមគ្មានមេត្តា: ការប្រណាំងប្រជែង និង អំណាចនៅក្នុងសង្គ្រាមប៉ាស៊ីហ៊្វិក (១៩៨៦; ភែនទីអន; ISBN 0-394-75172-8)
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: បច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ន

ប្រទេសភាគច្រើនបំផុតនៅតំបន់នេះពេញចិត្តស្វ័យភាពជាតិ។ ទម្រង់រដ្ឋាភិបាលប្រជាធិបតេយ្យនិងការទទួលស្គាល់សិទ្ធិមនុស្សដែលកំពុងចាក់ឫសចាក់គល់។ អាស៊ានផ្ដល់នូវក្របខណ្ឌមួយសម្រាប់សមាហរណកម្មពាណិជ្ជកម្ម។

ការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលអះអាងឡើងលើពួកកោះស្ព្រែតលីគឺបានបង្កើតឡើងដោយ ព្រុយណេ ចិន ម៉ាឡេស៊ី ហ៊្វីលីពីន តៃវ៉ាន់ និងវៀតណាម។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ព្រំប្រទល់

ព្រំប្រទល់

អាស៊ីអាគ្នេយ៍មានព្រំប្រទល់ជាប់ទ្វីបអូស្ត្រាលី ខណ្ឌសីមាដែលរត់កាត់ឥណ្ឌូណេស៊ី។ ក៏ប៉ុន្តែចំណុចប៉ះគ្នាខាងវប្បធម៌ដាក់នៅរវាងប៉ាពួហ៊្គីណេថ្មី និងតំបន់ឥណ្ឌូណេស៊ីប៉ាពួ និង ប៉ាពួខាងលិច ដែលរំលែកកោះហ៊្គីណេថ្មីជាមួយប៉ាពួហ៊្គីណេថ្មី។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: អាកាសធាតុ

អាកាសធាតុ
អាកាសធាតុនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍គឺនិវត្តន៍ក្ដៅហើយសើមភាគច្រើនពេញមួយឆ្នាំជាមួយការធ្លាក់ភ្លៀងដ៏ច្រើន (វៀតណាមភាគខាងជើងគឺជាតំបន់សំខាន់តែមួយគត់ក្នុងអ.អា.ដែលមានលក្ខណៈអាកាសធាតុអនុនិវត្តន៍)។ អាស៊ីអាគ្នេយ៍មានរដូវវស្សានិងប្រាំងដែលបង្កើតឡើងដោយការឆ្លាស់គ្នាខាងខ្យល់រដូវ រឺមូសុង។ ខ្សែក្រវាត់ភ្លៀងនិវត្តន៍បង្កឱ្យមានការធ្លាក់ភ្លៀងបន្ថែមកំឡុងរដូវមូសុង។ ព្រៃទឹកភ្លៀងនេះគឺធំបំផុតទីពីរលើផែនដី (អាម៉ាហ្សូនគឺធំបំផុត)។ លើកលែងមួយនៃប្រភេទអាកាសធាតុនិងសារពើរុក្ខជាតិនេះគឺតំបន់ភ្នំនៅតំបន់ភាគខាងជើង ដែលមានរយៈកំពស់ខ្ពស់ឈានទៅដល់សីតុណ្ហភាពកាន់តែត្រជាក់បង្គួរ និងទេសភាពកាន់តែស្ងួត។ ផ្នែកផ្សេងខ្លះទៀតបានធ្លាក់នៅក្រៅអាកាសធាតុនេះពីព្រោះដោយសារកន្លែងនោះដូចវាលខ្សាច់។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ក្រុមជនជាតិ

ក្រុមជនជាតិ

thumb|left|នារីអាទីពួកណិហ្គ្រុគឺជាពួកអ្នកស្រុកដើមដំបូង​បង្អស់​នៃ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍
តាមរយៈ  ការសិក្សាពន្ធុ ស្ទែនផ្វដថ្មីៗមួយ  ប្រជាជនអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅឆ្ងាយៗមកពីដើមកំណើតតែមួយ។ ទោះបីជាកូនចៅដំបូងៗនៃជនជាតិទក្សិណអាស៊ី តៃ និងពួកអន្តោប្រវេសន៍ដែលនិយាយមន-ខ្មែរជាអ្នកបានផ្លាស់ទីពីចិនខាងត្បូងកំឡុងយុគសំរិទ្ធិ និងយុគដែកក៏ដោយ ក៏មានការសាយភាយនៃពន្ធុអារ៉ាប់ ចិន ឥណ្ឌា ពហុទ្វីបនិងកាលទ្វីបផងដែរ។ មានក្រុមមនុស្សដ៏ធំនៃអន្តរអាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងពួកជនជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ពីកំណើត និងពួកនៃកូនចៅចិន។ ពួកគេក្លាយជាផ្នែកដ៏សំខាន់នៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃនៅក្នុងប្រទេសនានាដូចជា វៀតណាម សិង្ហបុរី ថៃ និងហ៊្វីលីពីន។ ឥណ្ឌូណេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ីក៏បានលាយបញ្ចូលគ្នាប្រជាជនអាស៊ីអាគ្នេយ៍-ចិនដែរ។

សំណល់នានានៃក្រុមមនត្រូវបានគេរកឃើញនៅប៉ែកខ្លះនៃភូមា និងថៃ ល្បាយចម្រុះនៃជនជាតិនៅទីនោះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការរីកសាយភាយជនជាតិទីបេ-ភូមា និងតៃ លាវ និងឝាន។ ប្រជាជនវៀតណាមសហសម័យមានដើមកំណើតពីតំបន់ទន្លេក្រហមនៅវៀតណាមខាងជើង និងមកពីខេត្តភាគអាគ្នេយ៍នានានៃចិនខាងត្បូង និងប្រហែលជាអាចបានលាយចម្រុះគ្នាជាមួយជនជាតិតៃ និងម៉ាឡេ។ ដោយបានបន្ថែមទៅនឹងក្រុមជនជាតិភាគច្រើនទាំងនេះ មានប្រជាជនដែលច្រើនតែតិចជាងដូចជាពួកការ៉ែន ពួកឈិន និងពួកនាគានៅភូមា ដែលមានពន្ធុភាពជាមួយពួកជនជាតិអាស៊ីដទៃទៀត។ អាស៊ីអាគ្នេយ៍កោះមានល្បាយនៃពួកកូនចៅនៃប្រជាជនមូល-ម៉ាឡេ (ណិសៀត) និងប៉ារ៉ឺដែលត្រូវបានរងឥទ្ធិពលដោយក្រុមម៉ាឡេ-ពហុទ្វីបនិងក្រុមផ្សេងៗទៀត។ ជាការបន្ថែម ឥទ្ធិពលអារ៉ាប់ ឥណ្ឌា និងចិនបានជះឥទ្ធិពលដល់គំរូជនជាតិនៃពួកកោះទាំងប៉ុន្មាននោះ។

ក្នុងសម័យទំនើប ជ្វាគឺជាក្រុមជនជាតិដ៏ធំបំផុតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលមានច្រើនជាង៨៦លាននាក់ ភាគច្រើនបំផុតបានប្រមូលផ្ដុំនៅជ្វា ឥណ្ឌូណេស៊ី។ នៅភូមា ពួកភូមារាប់ថាច្រើនជាងពីរភាគបីនៃបន្ទុកជនជាតិនៅក្នុងប្រទេសនេះ គ្រានោះដែរ ជនជាតិថៃនិងយួនរាប់ថាប្រហែល៤ភាគប្រាំនៃអត្រាប្រជាជនរៀងគ្នានៃបណ្ដាប្រទេសទាំងនោះ។ ឥណ្ឌូណេស៊ីត្រូវបានត្រួតត្រាយ៉ាងជាក់ច្បាស់ដោយក្រុមជនជាតិជ្វានិងសុន្ទរៈ ដែលពេលនោះម៉ាឡេស៊ីគឺត្រូវបានញែកឱ្យស្មើគ្នារវាងពួកម៉ាឡេនិងចិន។ នៅក្នុងហ៊្វីលីពីន ពួកក្រុមតាហ្គាលោខ សេបួណូ អ៊ីឡូកុស និងហ៊ីលីហ្គាយណុនជាក្រុមសំខាន់ៗ។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ភាសា

ភាសា

ភាសានីមួយៗត្រូវបានរងឥទ្ធិពលដោយសម្ពាធវប្បធម៌ដោយសារ ពាណិជ្ជកម្ម អន្តោប្រវេសន៍ និងអាណានិគមកិច្ចជាប្រវត្តិសាស្ត្រដូចគ្នា។

កម្រងភាសាសម្រាប់ប្រទេសនីមួយមានជាបន្តបន្ទាប់: (ភាសាផ្លូវការគឺដិត។)

កម្ពុជាខ្មែរ ថៃ អង់គ្លេស បារាំង យួន គ្រាមភាសាចាម ពួកភាសាចិន ផ្សេងៗទៀតCIA – The World Factbook – Cambodia . Cia.gov. Retrieved on October 17, 2011.ពួកកោះខូកិស (គិលឡិង)អង់គ្លេស ម៉ាឡេខូកិសCIA – The World Factbook – Cocos (Keeling) Islands . Cia.gov. Retrieved on October 17, 2011.កោះឃ្រិសស្មាសអង់គ្លេស ចិន ម៉ាឡេCIA – The World Factbook – Christmas Island . Cia.gov. Retrieved on October 17, 2011.ថៃថៃ មិនណាន ចិន ហាក្កា កាតាំង អង់គ្លេស ម៉ាឡេ លាវ ខ្មែរ ឦសាន ឝាន លឺក ភូទៃ មន ម៉េន ហ្មុង ការ៉ែន ភូមា ផ្សេងៗទៀតCIA – The World Factbook – Thailand . Cia.gov. Retrieved on October 17, 2011.ទីម័រខាងកើតតិទុម ព័រទុយហ្គាល់ ឥណ្ឌូណេស៊ី អង់គ្លេស ម៉ាមបៃ ម៉ាកាសើ តុកុដេដេ ប៊ុនណាក ហ្គាឡូលី ខេមម៉ាក ផ្វាតាលុគុ បៃកេណុ ផ្សេងៗទៀតCIA – The World Factbook – East Timor . Cia.gov. Retrieved on October 17, 2011.ព្រុយណេម៉ាឡេ អង់គ្លេស ចិន គ្រាមភាសាបរណេអូជនជាតិដើមCIA – The World Factbook – Brunei . Cia.gov. Retrieved on October 17, 2011.ភូមាភូមា ថៃ ឝាន ការ៉ែន រ៉ឹខខេន ជីងផ្វុ ឈីន មន អង់គ្លេស ពានលា ពួកភាសាចិន ពួកភាសាឥណ្ឌា ផ្សេងៗទៀតម៉ាឡេស៊ីម៉ាឡេ អង់គ្លេស ហុកកៀន កុកងឺ ទមិឡ ហាក្កា កាតាំង មិនណាន ពួកភាសាឥណ្ឌាដទៃទៀត ថៃ​ អ៊ីបាន កាដាហ្សាន និងផ្សេងៗទៀត CIA – The World Factbook – Malaysia . Cia.gov. Retrieved on October 17, 2011.លាវលាវ ថៃ យួន ហ្មុង មៀវ មៀន យ៉ាវ ឝាន បារាំង អង់គ្លេស ផ្សេងៗទៀតCIA – The World Factbook – Laos . Cia.gov. Retrieved on October 17, 2011.វៀតណាមយួន អង់គ្លេស មិនណាន បារាំង ថៃ ខ្មែរ ពួកភាសាតំបន់ភ្នំ (មន-ខ្មែរ និងម៉ាឡេយូ-ពហុទ្វីប ហ្មុង)CIA – The World Factbook – Vietnam . Cia.gov. Retrieved on October 17, 2011.ពួកកោះសមុទ្រចិនខាងត្បូង អង់គ្លេស ហ្វ៊ីលីពីន ម៉ាឡេ កុកងឺ យួន ថៃ សិង្ហបុរីអង់គ្លេស កុកងឺ ម៉ាឡេ ទមិឡ ហុកកៀន ទាជីវ កាតាំង ហាក្កា សៀងហៃ ពួកភាសាឥណ្ឌាផ្សេងទៀត គ្រាមភាសាអារ៉ាប់ ផ្សេងៗទៀតហ៊្វីលីពីនហ៊្វីលីពីន អង់គ្លេស អេស្ប៉ាញ និង អារ៉ាប់ (ស្រេចតែចិត្ត)See: 1987 Philippines Constitution, តាហ្គាលោខ សេបួណុ(បុហុល) ហ៊ីលីហ្គាយណុន អ៊ីឡូកុស អ៊ីលឡុងហ្គុ កាប៉ាមប៉ាង៉ាន ប៊ីកុល វ៉ារ៉ាយ ប៉ាងង៉ាស៊ីណាន ឆាបាកាណូ អាកឡឹន អាស៊ី(បានតុអាណុន) បាងង៉ុន កាពីហ្ស អ៊ីបបាណាក អ៊ីតាវីស  ប៊ីកុល(អាលបាយ) ប៊ីកុល(ប៊ុឡាន ហ៊្គុបាត អ៊ីរ៉ុស៊ីន ម៉ាតណហ្គ ស្តាម៉ាហ្គាដាឡេណា ប៊ុលុសាន) ប៊ីកុ(ប៊ុហ៊ី) ប៊ីកុលកណ្ដាល ប៊ីសាយ៉ា/ប៊ីនីសាយ៉ា បារ៉ាហ្គា/ប៊ីកុលម៊ីរ៉ាយ៉ាខាងកើត អុអាសណុន/ប៊ីកុលមីរ៉ាយ៉ាខាងលិច ប៊ីកុលកាពីហ្ស(អ៊ីរីហ្គា) កាវីតេញ៉ុឆាបាកាណូតេរ៉្នាតេញ៉ុឆាបាកាណុ ហ្សាមបុអាងហ្គាឆាបាកាណុ កាសស្ទីយ៉ាណូ អាបាកាយឆាបាកាណូ កុតាបាតេញឆាបាកាណុ អឺរមីតឆាបាកាណូ អ៊ីឡូកុស(អាបាហ្គាតាន) បាចូ ប៉ាមប៉ាងង៉ា ការ៉ាយអា ម៉ាណុបុ(អុបុ) ម៉ារ៉ាណាវ រ៉ុមប្លុន(អ៊ីនី)  ហ្សាមបាឡិស(បុតុឡាន) ហ្សាមបាឡិស(ហ្សាមបាឡិស) សាងហ៊្គីល ស៊ីណាម៉ា ស៊ុរីហ្គាវ សុរ្សុហ្គុន តាយ៉ាបាស  ស៊ុហ្គ វ៉ារ៉ាយ-វ៉ារ៉ាយ យ៉ាកានCIA – The World Factbook – Philippines . Cia.gov. Retrieved on October 17, 2011.  ហ៊្វីលីពីនមានភាសានិងគ្រាមភាសាច្រើនជាងមួយរយ។ឥណ្ឌូណេស៊ីឥណ្ឌូណេស៊ី ជ្វា សុន្ទរៈ ម៉ាឡេ ហុកកៀន កុកងឺ ហាក្កា មិនណាន កាតាំង អាឆឺហ បាតាខ មីងណាងកាបូ បានចារ សាសាខ តិទុម ដាយ៉ាខ មីណាហាសា តុរ៉ាចា ប៊ូហ៊្គីស ហាល់ម៉ាហេរ៉ា អាមប៊ន ឆេរ៉ាម បារ៉ិអឺ នីដឺរឡន់ អង់គ្លេស ពួកភាសាប៉ាពួ ផ្សេងៗទៀតCIA – The World Factbook – Indonesia . Cia.gov. Retrieved on October 17, 2011.
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: មជ្ឈមណ្ឌលទីក្រុងសំខាន់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍

មជ្ឈមណ្ឌលទីក្រុងសំខាន់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍
 ត្រីកោណលូតលាស់សិចុរី (សិង្ហបុរី/ចុហុរបាហ៊្រុ/ពួកកោះរីអវ់), សិង្ហបុរី-ម៉ាឡេស៊ី-ឥណ្ឌូណេស៊ី
 ចាបូដឺតាបឺខ (ហ្សាការតា/ជ្វាខាងលិច/បានតឹន), ឥណ្ឌូណេស៊ី
 តំបន់ទីក្រុងមេបាងកក (បាងកក/សមុទ្រប្រាការ), ថៃ
 មហាគូឡាឡាំពួ/ជ្រលងក្លាង (គូឡាឡាំពួ/សេឡាងហ្គុរ), ម៉ាឡេស៊ី
 ម៉ានីល.មេ (ម៉ានីល/ខ្វេហ្សុន/ម៉ាកាទី/តាហ៊្គីហ្គ), ហ៊្វីលីពីន
 តំបន់មាតុបុរីទីក្រុងហូជីមិញ (ទីក្រុងហូជីមិញ/វុងតេវ), វៀតណាម
 តំបន់រ៉ង់ហ៊្គូន (រ៉ង់ហ៊្គូន/តឹញអ៊ីន), ភូមា
 តំបន់រដ្ឋធានីហាណូយ (ហាណូយ/ហាយផ្វុង/ហាឡុង), វៀតណាម
 ហ្គេរបាំងកេរតូស៊ូស៊ីឡា (ស៊ូរ៉ាបាយ៉ា/សីដូអារ្ជ/ហ្គ្រេស៊ីខ), ឥណ្ឌូណេស៊ី
 តំបន់ទីក្រុងមេបានឌូង (បានឌូង/ជីម៉ាហ៊ី), ឥណ្ឌូណេស៊ី
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ឥទ្ធិពល

ឥទ្ធិពល
ឥទ្ធិពលវប្បធម៌សំខាន់ៗមកពីចិន រឺ ឥណ្ឌា រឺ ទាំងពីរ ជាមួយគ្នានោះវៀតណាមត្រូវបានចាត់ទុកថារងឥទ្ធិពលចិនខ្លាំងបំផុត។ ឥទ្ធិពលវប្បធម៌លោកខាងលិចគឺភាគច្រើនបានឃើញច្បាស់នៅហ៊្វីលីពីន បានមកជាពិសេសពីសម័យនៃការគ្រប់គ្រងរបស់អេស្ប៉ាញនិងអាមេរិក។

ដោយសារតែសម័យកាលដ៏វែងនៃឥទ្ធិពលរបស់ចិនលើអរិយធម៌វៀតណាម វៀតណាមត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃមណ្ឌលវប្បធម៌អាស៊ីខាងកើត។ ជនជាតិយួនបានអនុវត្តតាមទស្សនវិជ្ជានិងសាសនាអាស៊ីខាងកើតជាច្រើនដូចជា ពុទ្ធសាសនាមហាយាន ខុងជឺនិយម និងសាសនាតាវដែលទាំងអស់នឹងមានដើមកំណើតនៅចិន។ ក៏ដូចជាអរិយធម៌អាស៊ីខាងកើតដទៃទៀតដែរ ជនជាតិយួនបានប្រើចង្កឹះជាប្រដាប់ញ៉ាំជាប្រពៃណីរបស់ខ្លួន។ ក្បួនធ្វើម្ហូបយួនបានរងឥទ្ធិពលច្រើនដោយក្បួនធ្វើម្ហូបចិននិងបារាំង។  

តាមក្បួនច្បាប់មួយ មនុស្សដែលញ៉ាំជាមួយម្រាមដៃរបស់ខ្លួនក៏ប្រហែលជារងឥទ្ធិពលទៀតដោយវប្បធម៌ឥណ្ឌា ជាឧទាហរណ៍ស្រាប់ បន្ទាប់មកវប្បធម៌ចិន ដែលមនុស្សបានបរិភោគលើកដំបូងជាមួយចង្កឹះ តែជាភេសជ្ជៈមួយដែលអាចត្រូវគែរកឃើញទូទាំងតំបន់នេះ។ ទឹកត្រីផ្សេងៗទៅដល់តំបន់នេះមានការចូលចិត្តដោយឡែកគ្នា។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: តន្ត្រី

តន្ត្រី
thumb|upright|upright|ក្មេងប្រុសថៃម្នាក់លេងឃឹម ឧបករណ៍ភ្លេងថៃបុរាណស្រដៀង​ទៅនឹងយ៉ាងឈិន​មកពីចិន។*សវនៈឃឹម
តន្ត្រីប្រពៃណីនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍គឺដូចជាប្លែកៗគ្នាតាមបំណែងចែកជនជាតិនិងវប្បធម៌ជាច្រើន។ រចនាបថសំខាន់ៗនៃតន្ត្រីប្រពៃណីនេះអាចត្រូវបានគេមើលឃើញ: តន្ត្រីរាជវាំង តន្ត្រីប្រជាប្រិយ រចនាបថតន្ត្រីនៃក្រុមជនជាតិតូចៗ និងតន្ត្រីដែលមានឥទ្ធិពលតាមប្រភេទទៅខាងក្រៅតំបន់ភូមិសាស្ត្រនេះ។ 

ក្នុងចំណោមប្រភេទតន្ត្រីវាំងនិងប្រជាប្រិយ ក្រុមនិងវង់ភ្លេងគងរគាំងបង្កើតឡើងភាគច្រើន (លើកលែងតែតំបន់ដីទំនាបនៃវៀតណាម)។ វង់ភ្លេងកាមែឡាន់មកពីឥណ្ឌូណេស៊ី  វង់ប៉ីពាទ្យ៍/ពិណពាទ្យរបស់ថៃនិងកម្ពុជា និងវង់គុលីនតាងរបស់ហ៊្វីលីពីនខាងត្បូង កាលីម៉ាន់តាន់ ស៊ូឡេវែស៊ី និង ទីម័រគឺជារចនាបថប្លែកៗសំខាន់បីនៃប្រភេទតន្ត្រីដែលមានឥទ្ធិពលលើរចនាបថតន្ត្រីប្រពៃណីដទៃទៀតក្នុងតំបន់នេះ។  ឧបករណ៍ខ្សែក៏មានប្រជាប្រិយដែរក្នុងតំបន់នេះ។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: សំណេរ

សំណេរ

thumb|left|សំណេរបាលីលើស្លឹកតចសារព្រឹក្ស។ វត្ថុបុរាណដែលអាចត្រូវគេមើលឃើញ​មួយចំនួននៅសារមន្ទីរភ្វៀលដ៍ ឈិខាហ្គូ អ៊ីល្លីនាយ់ស៍។
ប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍បាននាំទៅដល់ភាពសម្បូរដោយកវីនិពន្ធជាច្រើនប្លែកៗគ្នា មកពីសំណេរទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅពីតំបន់នេះ។

ដើមឡើយ ពួកឥណ្ឌាគឺជាពួកមួយដែលបានបង្រៀនពួកអ្នកស្រុកដើមអំពីសំណេរ។ នេះត្រូវបង្ហាញឱ្យឃើញឡើងតាមរយៈទម្រង់សំណេរព្រាហ្មីដែលបង្ហាញនៅក្នុងតំបន់នេះដូចជាអក្សរបាលីដែលបានបង្ហាញលើស្លឹកតចសារព្រឹកឆែកហៅថា លោនតរៈ (សូមមើលរូបដើម្បីមើលសំណេរលើខាងផ្ងារ និងការតុបតែងលើខាងផ្កាប់)។

បុរាណភាពនៃទម្រង់សំណេរនេះវាតទីមុនការបង្កើតនៃក្រដាសក្បែរៗឆ្នាំ១០០នៅចិន។ ផ្នែកស្លឹកតចសារព្រឹក្សនីមួយៗដែលកត់ជាជួរច្រើនតែមួយគត់ ដោយបានសរសេរតាមបណ្ដោយកាត់ស្លឹកនេះ និងព័ទ្ធដោយខ្សែទៅផ្នែកផ្សេងៗទៀត។ ផ្នែកខាងក្រៅគេត្រូវបានតុបតែង។ អក្ខរក្រមអាស៊ីអាគ្នេយ៍មានទំនោរទៅជាពួកអាប៊ុហ៊្គីដា រហូតដល់ការមកដល់នៃពួកអឺរ៉ុប ដែលប្រើពាក្យសម្ដីជាច្រើនក៏បានបញ្ចប់ដោយព្យញ្ជនៈជាច្រើន មិនត្រឹមតែស្រៈនោះទេ។ ទម្រង់ផ្សេងៗនៃឯកសារផ្លូវការ ដែលមិនបានប្រើប្រាស់ក្រដាស រួមមានរមូរស្ពាន់សន្លឹកជ្វា។ សម្ភារៈនេះនឹងនៅបានយូរជាងក្រដាសនៅក្នុងអាកាសធាតុនិវត្តន៍នៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ

បញ្ជីមេដឹកនាំអាស៊ីអាគ្នេយ៍
រង្វាន់សរសេរអ.អា.
ល្បែងកីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍
អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាស៊ីអាគ្នេយ៍
ពួកសេដ្ឋកិច្ចកូនខ្លា
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: អំណានបន្ថែម

អំណានបន្ថែម
 Osborne, Milton (2010; first published in 1979). Southeast Asia: An Introductory History Allen & Unwin. ISBN 978-1-74237-302-7
 ប៊ែននិសស្ថឺរ-ផ្វ្លិចឆឺរ; ឌែន-ឃ្រូខឝ៊ែង (១៩៩៦; ដំបូងបានបោះពុម្ពនៅឆ្នាំ១៨៩៦)។ ប្រវត្តិនៃស្ថាបត្យកម្មរបស់លោកប៊ែននិសស្ថឺរ-ផ្វ្លិចឆឺរ សារព័ត៌មានស្ថាបត្យកម្ម រៀបរៀងលើកទី២០។ ISBN 0-7506-2267-9។ ម.ផ. ភាគបួន ជំពូក២៧។
អាស៊ីអាគ្នេយ៍: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ

 ឋានលេខន៍អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដោយលំអិត  (ទ.ឯ.ខ.)
 CityMayors.com article
 Southeast Asian Archive  at the University of California, Irvine.
 Southeast Asia Digital Library at Northern Illinois University
 "ឯកសារការបទពិសោធន៍ជនភៀសខ្លួនអាស៊ីអាគ្នេយ៍"  បង្ហាញនៅសាកលវិទ្យាល័យខាល់ផ្វញ៉ា អឺរវ៉ាញ បណ្ណាល័យ។
 Southeast Asia Visions, a collection of historical travel narratives Cornell University Library Digital Collection
  Official website of the ASEAN Tourism Association
 Southeast Asia Time Lapse Video Southeast Asia Time Lapse Video

Category:តំបន់អាស៊ី
អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក

អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន ឬ ឥណ្ឌូចិន គឺជាផ្នែកនៃទ្វីប អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ វាស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃ អាស៊ីខាងត្បូង និងភាគខាងត្បូងនៃ ប្រទេសចិន និងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង មហាសមុទ្រឥណ្ឌា នៅខាងលិច និង មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក នៅខាងកើត។ វា​រួម​បញ្ចូលនូវចំនួន​ប្រទេសដូចជា ​ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា សាធារណរដ្ឋ​​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រជាមានិត​ឡាវ សាធារណរដ្ឋនៃសហភាពមីយ៉ាន់ម៉ា ( ភូមា) ព្រះរាជាណាចក្រថៃ និង ​សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម ដោយពេលខ្លះ ​ឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ីនៅផ្នែកខាងលិចនៃប្រទេសម៉ាឡេស៊ីខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ ​ក៏​ត្រូវ​បាន​រួម​បញ្ចូល​ផង​ដែរ។  

ពាក្យថា ឥណ្ឌូចិន (ដើមឡើយ ឥណ្ឌូចិន ) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅដើមសតវត្សទីដប់ប្រាំបួន ដោយប្រើប្រាស់ឈ្មោះនេះគឺជាប្រទេសដែលទទួលរងនូវឥទ្ធិពលវប្បធម៌នៃ អរិយធម៌ ឥណ្ឌា និង ចិន នៅលើតំបន់នោះ។ ពាក្យ​នេះ​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ជា​ឈ្មោះ​អាណានិគម​នៃ ​ឥណ្ឌូចិន​បារាំង ( កម្ពុជា ឡាវ និង ​វៀតណាម ​សព្វថ្ងៃ )។
អាស៊ែបៃសង់

ប្រទេសអាស៊ែបៃសង់ ឬអាចសរសេរបានថា អាស៊ែបៃហ្សង់ (ភាសាអាស៊ែបៃសង់៖ Azərbaycan) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋអាស៊ែបៃសង់ គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្តាលរវាងតំបន់អឺរ៉ុបខាងកើតនិងតំបន់អាស៊ីខាងលិច។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងសមុទ្រកាសព្យែននៅទិសខាងកើត ប្រទេសរុស្ស៊ីនៅទិសខាងជើង ចចជីនៅទិសពាយព្យ ប្រទេសអាមេនីនិងតួកគីនៅទិសខាងលិច និងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅទិសខាងត្បូង។ ទីក្រុងបាគូគឺជារដ្ឋធានីនិងត្រូវជាទីក្រុងធំបំផុតក្នុងប្រទេស។

នីតិភាពរបស់ ប្រជាជនអាមេនី នៅក្នុងសាសនា ណាហ្គូរ៉ូ-ការាបាក Nagorno-Karabakh នៅប៉ែកខាងត្បូង និង ខាងលិច នៃប្រទេសអាស៊ែបៃហ្សង់ ដែលបានប្រកាសយកឯករាជ្យដោយខ្លួនឯងពី ប្រទេសអាស៊ែបៃហ្សង់ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ប៉ុន្តែ វាមិនបានទទួលនូវការបញ្ជាក់ពីសំណាក់ ប្រជាជាតិណាមួយឡើយ ហើយវាស្ថិតនៅក្រោម ការពិនិត្យរបស់ ឌី-ជូរ de-jureដែលជាផ្នែកមួយរបស់ ប្រទេសអាស៊ែបៃហ្សង់។
អាស្រម

រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| Sivananda Ashram, Rishikesh, ទីស្នាក់ការកណ្តាលនៃ សង្គមជីវិតដ៏ទេវភាព, បង្កើតឡើងដោយ Sivananda Saraswati ក្នុងឆ្នាំ 1936
រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| Sabarmati Ashram ជាកន្លែងដែល Mahatma Gandhi ស្នាក់នៅ
អាស្រម  (   ,អាឝ្រម , āśrama ) ជា ​អាស្រម ​ខាង​វិញ្ញាណ ឬ ​ជា​វត្ត ​ក្នុង ​សាសនា​ឥណ្ឌា ។
អាស្រម: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ 
នាមសំស្រ្កឹត អាឝ្រម- គឺជាប្រភពតាមប្រធានបទ មកពីឫស ឝ្រម 'toil' (< PIE * ḱremh 2, cf. śramaṇa ) ដែលមានបុព្វបទ អា 'ឆ្ពោះទៅរក' ។   គោលដៅបែបនេះអាចជា ascetic, spiritual, yogic ឬផ្សេងទៀត។
អាស្រម: ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ 
រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| Kailash Ashram, Muni Ki Reti, Rishikesh បង្កើតឡើងដោយ Dhanraj Giri
អាស្រម​ជា​ប្រពៃណី ប៉ុន្តែ​មិន​ចាំ​បាច់​ក្នុង​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​ទេ គឺ​ស្ថិត​នៅ​ឆ្ងាយ​ពី​ទី​លំនៅ​របស់​មនុស្ស ក្នុង ​ព្រៃ ឬ ​តំបន់​ភ្នំ ចំ​ពេល​ដែល​បរិស្ថាន​ធម្មជាតិ​ស្រស់​ស្រាយ​ដែល​អំណោយ​ផល​ដល់​ការ​បង្ហាត់​បង្រៀន​ខាង​វិញ្ញាណ និង ​សមាធិ ។ អ្នក​ស្រុក​នៃ​អាស្រម​មួយ​បាន​ធ្វើ​លំហាត់​ប្រាណ​ខាង​វិញ្ញាណ និង​កាយ​សម្បទា​ជា​ប្រចាំ ដូចជា​ទម្រង់​ផ្សេងៗ​នៃ ​យូហ្គា ។ ការលះបង់ និងការលះបង់ផ្សេងៗ ដូចជា យជ្នាស ក៏ត្រូវបានអនុវត្តផងដែរ។  ប្រាសាទជាច្រើនក៏បានបម្រើជា gurukulas ដែលជាសាលាលំនៅដ្ឋានសម្រាប់កុមារក្រោម ប្រពៃណី guru-shishya ។

ពេលខ្លះ គោលដៅនៃធម្មយាត្រាទៅកាន់អាស្រម មិនមែនជាភាពស្ងប់ស្ងាត់ទេ ប៉ុន្តែជាការណែនាំក្នុងសិល្បៈមួយចំនួន ជាពិសេសការធ្វើសង្គ្រាម។ ក្នុង រាមាយណៈ ព្រះអង្គម្ចាស់នៃ អយុធ្យា រាមា និង ព្រះលក្ស្ម ទៅកាន់ទីសក្ការៈបូជារបស់ ព្រះវិស្ណុមិត្រ ដើម្បីការពារព្រះចេស្តារបស់ព្រះអង្គ ពីភាពសៅហ្មងដោយពួកឥស្សរិយយស នៃ រាពណ៌ ។ ក្រោយ​ពី​ពួក​គេ​បញ្ជាក់​ពី​ភាព​ស្រើបស្រាល​របស់​ពួក​គេ ព្រះអង្គម្ចាស់​ទទួល​បាន​ការ​ណែនាំ​ពី​អ្នក​ប្រាជ្ញ ជាពិសេស​ក្នុង​ការ​ប្រើ​អាវុធ​ដ៏ទេវភាព។ ក្នុង ​មហា​ភារតៈ ព្រះគ្រឹស្នា ​ក្នុង​វ័យ​ក្មេង​ទ្រង់​យាង​ទៅ​កាន់​ទីសក្ការៈ​នៃ ​ក្រុង​សន្ទិបនិ ដើម្បី​ទទួល​បាន​ចំណេះ​ដឹង​ទាំង​ខាង​បញ្ញា និង​ខាង​វិញ្ញាណ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]
អាស្រម: សាលារៀននៅ មហារាស្រម

សាលារៀននៅ មហារាស្រម 
សាលាឡើងជិះ ជាពិសេសនៅតំបន់កុលសម្ព័ន្ធនៃ មហារាស្រម និងកន្លែងផ្សេងទៀតក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌា ត្រូវបានគេហៅថា អាស្រមសាលា ឬសាលា អាស្រម ។ សាលាមួយបែបនេះគឺ Lok Biradari Prakalp Ashram Shala ។
អាស្រម: នៅភាគខាងលិច

នៅភាគខាងលិច 
ប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅខាងក្រៅប្រទេសឥណ្ឌា។ ជាធម្មតា វត្តអារាមទាំងនេះត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយពូជពង្សឥណ្ឌា  ផ្តោតលើការបង្រៀនដែលទាក់ទងនឹង យូហ្គា ជាញឹកញាប់នៅក្នុង ការសម្រាកលំនៅឋាន និងត្រូវបានដឹកនាំដោយគ្រូខាងវិញ្ញាណ (ឥណ្ឌា ឬលោកខាងលិច)។
អាហារ

alt=Table set with red meat, bread, pasta, vegetables, fruit, fish, and beans|រូបភាពតូច| ការបង្ហាញអាហារផ្សេងៗ
អាហារ គឺជាសារធាតុដែលប្រើប្រាស់ដោយសារពាង្គកាយ សម្រាប់ជំនួយអាហារូបត្ថម្ភ ។ អាហារជាធម្មតាមានប្រភពដើមពីរុក្ខជាតិ សត្វ ឬ ផ្សិត និងមានសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗដូចជា កាបូអ៊ីដ្រាត ខ្លាញ់ ប្រូតេអ៊ីន វីតាមីន ឬ សារធាតុរ៉ែ ។ សារធាតុនេះត្រូវបានបញ្ចូល ដោយសារពាង្គកាយមួយ ហើយត្រូវបានបញ្ចូលដោយ កោសិកា របស់សារពាង្គកាយ ដើម្បីផ្តល់ថាមពល រក្សាជីវិត ឬជំរុញការលូតលាស់។ ប្រភេទសត្វផ្សេងៗគ្នាមាន ឥរិយាបថផ្តល់ចំណី ខុសៗគ្នាដែលបំពេញតម្រូវការនៃការរំលាយអាហារ របស់ពួកគេ ហើយបានវិវត្តន៍ដើម្បីបំពេញ តំបន់អេកូឡូស៊ី ជាក់លាក់មួយនៅក្នុងបរិបទភូមិសាស្រ្តជាក់លាក់។

សព្វគ្រប់ គឺជាមនុស្សដែលអាចសម្របខ្លួនបានខ្ពស់ និងបានសម្របខ្លួនដើម្បីទទួលបានអាហារនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន។ មនុស្សជាទូទៅប្រើការចម្អិនអាហារ ដើម្បីរៀបចំអាហារសម្រាប់ប្រើប្រាស់។ ភាគច្រើននៃថាមពលអាហារ ដែលត្រូវការគឺត្រូវបានផ្គត់ផ្គង់ដោយ ឧស្សាហកម្មម្ហូបអាហារ ឧស្សាហកម្ម ដែលផលិតអាហារតាមរយៈ កសិកម្មដែលពឹងផ្អែកខ្លាំង ហើយចែកចាយវាតាមរយៈ ប្រព័ន្ធកែច្នៃអាហារ ស្មុគស្មាញ និងប្រព័ន្ធចែកចាយអាហារ ។ ប្រព័ន្ធកសិកម្មសាមញ្ញនេះពឹងផ្អែកខ្លាំងលើ ឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល ដែលមានន័យថា ប្រព័ន្ធអាហារ និងកសិកម្មគឺជា អ្នករួមចំណែកដ៏សំខាន់មួយចំពោះការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលស្មើនឹង ៣៧% នៃការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សរុប។  

ប្រព័ន្ធស្បៀងអាហារមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងសំខាន់ទៅលើបញ្ហាសង្គម និងនយោបាយជាច្រើនផ្សេងទៀត រួមមាន និរន្តរភាព ភាពសម្បូរបែបនៃជីវសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច កំណើនប្រជាជន ការផ្គត់ផ្គង់ទឹក និង សន្តិសុខស្បៀង ។ សុវត្ថិភាព និងសន្តិសុខស្បៀង ត្រូវបានត្រួតពិនិត្យដោយទីភ្នាក់ងារអន្តរជាតិដូចជា សមាគមអន្តរជាតិសម្រាប់ការការពារស្បៀង វិទ្យាស្ថានធនធានពិភពលោក កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក អង្គការស្បៀងអាហារ និងកសិកម្ម និង ក្រុមប្រឹក្សាព័ត៌មានអាហារអន្តរជាតិ ។
អាហារ ១០ ប្រភេទ ប្រកប ដោយ សុខភាព និង ឆ្ងាញ់ ពិសា

មិត្ត​អ្នក​អាន​ជាទី​មេត្រី​! ឡេឌីស៍(Ladies: ស្ត្រីៗ)​សូម​លើក​យក​មក​ ជំរាប​ជូន ​នូវ​ប្រភេទ​អាហារ​ដ៏​ ឆ្ងាញ់​ពិសា ​មាន​១០​ប្រភេទ ប្រកប​ដោយ​សុខភាព​ ខ្ពស់​បំផុត ដោយ​សារ​តែ ​ប្រភេទ​មុខ​អាហារ​នីមួយ​ៗ​ យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ ក៏​មាន​លក្ខណៈ​វិនិច្ឆ័យ​យ៉ាង​ត្រឹម​ត្រូវ ​បី​ចំណុច​ផង​ដែរ ក្នុង​ចំណុច​ដ៏​សំខាន់​ ប្រកប​ទៅ​ដោយ​គុណភាព ​ដូច​ខាង​ក្រោម​នេះ​៖
ជា​ប្រភព​អាហារ​ ដ៏​ប្រសើរនិង​មាន​គុណ​ប្រយោជ ព្រោះ​មាន​រសជាតិ​សរសៃ​ សំបូរ​ទៅ​ដោយ​ជីវជាតិ វីតាមីន ខនិជ​(ជាតិ​រ៉ែ) ​រួម​ជា​មួយ​នឹង​សមាសធាតុ​ បំប៉ន​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​ផង​ដែរ។ ជា​ប្រភេទ​អាហារ ​ដែល​មាន​កំរិត ​សមាសភាគ​ជាតិ​បំប៉ន​(Phytonutrients) និង​សារ​ធាតុ​អុកស៊ីតកម្ម (អុកស៊ីដង់) យ៉ាង​ខ្ពស់​ មាន​ដូច​ជា​ប្រភេទ​វីតាមីន​ A និង E រួម​ទាំង​ វីតាមីន​បេតាការ៉ូទីន។ អាច​ជួយ​កាត់​បន្ថយ​បាន​ ចំពោះ​ករណី​មាន​ជំងឺ​ ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​បេះដូង​ ព្រម​ទាំង​ករណី​ ទាក់​ទិន​ទៅ​នឹង​ បញ្ហា​សុខភាព​ ផ្សេង​ៗ​ទៀត ។ មាន​កំរិត​ដង់ស៊ីតេ​កាឡូរី​ទាប​ បាន​សេចក្ដី​ថា បើ​ទោះ​បី​ជា​អ្នក​ទទួល​ទាន​ក្នុង​បរិមាណ​ច្រើន​ តាម​ចំណង់​ចំណូល​ចិត្ត​ក្ដី ក៏​មិន​បាន​បង្កើន​កាឡូរី​ ខ្លាំង​ពេក​នោះ​ដែរ ។ ជា​ប្រភេទ​អាហារ​ ដែល​មាន​ផ្សំ​ជា​ស្រេច​ នូវ​អ្វី​ដែល​ជា​តំរូវ​ការ​ របស់​រូប​កាយ​មនុស្ស​ ពិសេស​គឺ​សុខភាព ។ ជា​បន្ត​ទៀត​នោះ ​ឡេឌីស៍​សូម​លើក​យក​មក​ អធិប្បាយ​ជូន​អំពី​អាហារ​ ទាំង​១០ប្រភេទ​នោះ ដោយ​សូម​ជំរាប​ជូន​ តាម​លំដាប់​លំដោយ​ មាន​ដូច​តទៅ​៖
អាហារ ១០ ប្រភេទ ប្រកប ដោយ សុខភាព និង ឆ្ងាញ់ ពិសា: ផ្លែ​ប៉ោម (Apple)

ផ្លែ​ប៉ោម (Apple)
ហេតុ​អ្វី​ទើប​បាន​ជា​ ចាំបាច់​បរិភោគ​ ផ្លែ​ប៉ោម​? ផ្លែ​ប៉ោម​ជា ប្រភេទ​អាហារ ​ដែល​សំបូរ​ទៅ​ដោយ ​ប្រភព Pectin ជា​ជាតិ​សរសៃ ​ងាយ​នឹង​រលាយ ​ហើយ​ដែល​អាច​កាត់​បន្ថយ​បាន ​នូវ​ជាតិ​ខ្លាញ់​កូឡេស្តេរ៉ូលក្នុង​ឈាម ​ក៏​ដូច​ជា​ ជួយ​កំហិត​ជាតិ​ស្ករ​ក្នុង​ឈាម ផង​ដែរ ។ ផ្លែ​ប៉ោម​ស្រស់​ក៏​ជា​ប្រភព ​ដ៏​ប្រសើរ​នៃ​វីតាមីន​សេ ដែល​ជា​សារធាតុ​អុកស៊ីដង់ ​ជួយ​ការពារ​ កោសិកា​នៃ​រូប​កាយ ឲ្យ​បាន​ចៀស​ផុត​ពី​ សេចក្ដី​វិនាស​អន្តរាយ ។ វីតាមីន​C ក៏​នឹង​ជួយ​ភ្ជាប់​ ជាលិកា​កូឡាហ្សេន ​ជួយ​ធ្វើ​ឲ្យ ​សរសៃ​ឈាម​តូច​ៗ​ ក្នុង​រូប​កាយ​របស់​មនុស្ស​ ប្រកប​ដោយ​សុខភាព រួម​ជា​មួយ​នឹង​ ការ​បង្ក​លក្ខណៈ​ធ្វើ​ឲ្យ​រូប​កាយ​ ងាយ​ស្រូប​យក​ជាតិ​ដែក ​និង​ជាតិ​Folate ។
អាហារ ១០ ប្រភេទ ប្រកប ដោយ សុខភាព និង ឆ្ងាញ់ ពិសា: គ្រាប់​ផ្លែ​អាល់ម៉ុន ឬ អាម៉ង់ ()

គ្រាប់​ផ្លែ​អាល់ម៉ុន ឬ អាម៉ង់ ()
ហេតុ​អ្វី​ទើប​បាន​ជា ​ត្រូវ​បរិភោគ​គ្រាប់​ផ្លែ​អាល់ម៉ុន​? គ្រាប់​ផ្លែ​ដែល​មាន រសជាតិ​ឈ្ងុយ​ឆ្ងាញ់​នេះ សំបូរ​ទៅ​ដោយ​រសជាតិ និង​ជីវជាតិ ជាតិ​សរសៃ ​រីបូផ្លាវីន ម៉ាញ៉េស្យូម ជាតិ​ដែក និង​កាល់ស្យូម ។ ផ្លែ​ Almond សំបូរ​ទៅ​ដោយ ជាតិ​កាល់ស្យូម​លើស​ពី​ផ្លែ​ឈើ​ដទៃ​ទៀត គឺ​មាន​ជាតិ​កាល់ស្យូម ​ដល់​ទៅ​៧០​មីលីក្រាម​ឯ​ណោះ ​ក្នុង​ផ្លែ​ Almond នេះ​ ស្មើ​ត្រឹម​២៣​គ្រាប់ ។ ការ​បរិភោគ​ផ្លែ​ឈើ​នេះ​ ជួយ​ពង្រឹង​រូប​កាយ​របស់​អ្នក ដោយ​បង្កើត​វីតាមីន​ E ដល់​ទៅ​ពាក់​កណ្ដាល​ឯណោះ ។ ដូច​គ្នា​នឹង​ប្រភេទ គ្រាប់​ផ្លែ​ឈើ​ឯ​ទៀត ផង​ដែរ​ ផ្លែ Almond ជា​ផ្លែ​ឈើ​មាន​ប្រភព​ប្រូតេអ៊ីន ហើយ​មាន​ ផល​ប្រយោជយ៉ាង​ខ្លាំង ​ចំពោះ​សុខភាព​បេះដូង ។ ភាគ​ច្រើន​នៃ​ជាតិ​ខ្លាញ់ ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​ផ្លែ​ Almond នោះ​ ជា​ប្រភេទ​ប្រេងឬ​ខ្លាញ់​ដ៏​ល្អ ដែល​ធានា​បាន​ នូវ​គុណភាព​សុខភាព ជួយ​កំចាត់​ចោលបាន​ នូវ​បរិមាណ​យ៉ាង​ច្រើន​ នៃ​ជាតិ​ខ្លាញ់ ​(កូឡេស្តេរ៉ូល:cholesterol)​ ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​ឈាម ។
អាហារ ១០ ប្រភេទ ប្រកប ដោយ សុខភាព និង ឆ្ងាញ់ ពិសា: ផ្លែ Blueberry

ផ្លែ Blueberry 
ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ ត្រូវ​បរិភោគ​ផ្លែ​ Blueberry ? ផ្លែ​ឈើ​ប្រភេទ​នេះ​ ជា​ប្រភព​សំបូរ​ទៅ​ដោយ​ សារ​ជាតិ​បំប៉ន​បំផុត ហើយ​លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត ជា​ប្រភេទ​អាហារ​អាច​ជួយ​ទប់​ស្កាត់​បាន ​អាការៈ​ឈឺ​ចាប់​ប្រព័ន្ធ​ទឹក​មូត្រ ​បាន​ទៀត​ផង ។ ផ្លែ​ Blueberry នេះ​អាច​ជួយ​ធ្វើ​ឲ្យ​ មាន​ការ​ចង​ចាំ​បាន​មួយ​រយៈ​ពេល ព្រម​ទាំង​ជួយ​បំប៉ន​ដល់​សុខភាព​ ចំពោះ​មនុស្ស​ចាស់​ជរា ។ ក៏​ជា​ប្រភេទ​ផ្លែ​ឈើ​ ដែល​ជួយ​កាត់​បន្ថយ​បាន​ទាំង​កាឡូរី​ ជា​ប្រភព​ នៃ​ជាតិ​សរសៃ​និង​វីតាមីន​ C ។ ទឹក​Blueberry ត្រឹម​១​ពែង​ ស្រស់​ៗ ​មាន​ផ្ទុក​៨៣​កាឡូរី​ ជាតិ​សរសៃ​៣,៥​ក្រាម និង​វីតាមីន​C ១៤​មីលីក្រាម ។
អាហារ ១០ ប្រភេទ ប្រកប ដោយ សុខភាព និង ឆ្ងាញ់ ពិសា: បន្លែ ផ្កាស្ពៃបៃតង (Broccoli)

បន្លែ ផ្កាស្ពៃបៃតង (Broccoli) 
right|140px
ហេតុ​អ្វី​ទើប​បាន​ជា​ ត្រូវ​បរិភោគ​បន្លែ​ Broccoli ? ជា​ប្រភេទ​បន្លែ​ ដែល​មាន​ប្រភព ​នៃ​សារធាតុ​កាល់ស្យូម ប៉ូតាស្យូម flolate និង​ ជាតិ​សរសៃ​ ។ បន្លែ​ Broccoli សំបូរ​ទៅ​ ដោយ​សារជាតិ​បំប៉ន ហើយ​អាច​ជួយ​ទប់​ស្កាត់​បាន ​រាល់​ជំងឺ​ឆ្លង​សួរ​ពូជ ក្នុង​នោះ​មាន​ទាំង​ជំងឺ​ ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​បេះដូង ជំងឺ​ទឹក​នោម​ផ្អែម​ និង​ជំងឺ​មហារីក​បាន​ មួយ​ចំនួន​ទៀត​ផង ។ បន្លែ​ Broccoli ជា​ប្រភព​សំបូរ​ ទៅ​ដោយ​ជីវជាតិ វីតាមីន ​A និង ​C សារធាតុ​អុកស៊ីតកម្ម​ ដែល​ជួយ​ការពារ ​កោសិការូបកាយ​មនុស្ស ទប់​ស្កាត់​បាន​ រាល់​ក្ដី​អន្តរាយ​ទាំង​ពួង ។
អាហារ ១០ ប្រភេទ ប្រកប ដោយ សុខភាព និង ឆ្ងាញ់ ពិសា: សណ្ដែក​ក្រហម

សណ្ដែក​ក្រហម
ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ ត្រូវ​បរិភោគ​សណ្ដែក​ក្រហម​? បើ​និយាយ​អំពី​ គ្រាប់​សណ្ដែក​ក្រហម​វិញ មាន​ដល់​ទៅ​ ពីរ​ប្រភេទ​នោះ​គឺ​៖ សណ្ដែក​ក្រហម​គ្រាប់​តូច​ៗ និង​សណ្ដែក​ក្រហម​ក្រមៅ ។ ជា​ប្រភេទ​អាហារ​ សំបូរ​ទៅ​ដោយ​ដែក ម៉ាញ៉េស្យូម ផូស្វ័រ ប៉ូតាស្យូម ជាតិ​ទង់​ដែង ជាតិ​Thiamin ។ សណ្ដែក​ក្រហម​ ក៏​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ផ្សេង​ទៀត ដែល​ជួយ​កាត់​បន្ថយ​ជាតិ​ខ្លាញ់​ កាត់​បន្ថយ​ទាំង​កាឡូរី សំបូរ​ដោយ​ប្រូតេអ៊ីន និង​ជាតិ​សរសៃ ។ សណ្ដែក​ក្រហម​មាន ​ប្រសិទ្ធិ​ភាព​ដ៏​ប្រសើរ​បំផុត ​ក្នុង​ការ​ជួយ​ទប់​ស្កាត់​ករណី ជំងឺ​ស្ទះ​សរសៃ​ឈាម​បេះដូង ជំងឺ​មហារីក និង​ការ​ឆ្លង​ជំងឺ​សួរ​ពូជ ។
អាហារ ១០ ប្រភេទ ប្រកប ដោយ សុខភាព និង ឆ្ងាញ់ ពិសា: ត្រី​សូម៉ុង Salmon

ត្រី​សូម៉ុង Salmon 
ហេតុ​អ្វី​ទើប​បាន​ជា ​ត្រូវ​បរិភោគ​ត្រី​សូម៉ុង​? ត្រី​សូម៉ុង​នេះ​ជា​ប្រភព ​ដ៏​ល្អ​អស្ចារ្យ​បំផុត​សំបូរ​ដោយ ​អាស៊ីដ​ខ្លាញ់​ Omega-3 ។ Omega-3 ក៏​អាច​ជួយ​ការពារ ​មិន​ឲ្យ​បេះដូង​ដើរ​ខុស​សង្វាក់ ដែល​ជា​មូលដ្ឋានអាច​បណ្ដាល​ឲ្យ​ មនុស្ស​បាត់​បង់​ជីវិត​បាន ព្រោះ​តែ​បញ្ហា​គាំង​បេះដូង ។ លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត នេះ​ជា​ប្រភេទ​អាហារ ដែល​ជួយ​ធ្វើ​ឲ្យ ​គ្រាប់​ឈាម​ដំណើរ​ការ​បាន​ល្អ ជួយ​កាត់​បន្ថយ​បាន ​រាល់​ការ​ប្រឈម​មុខ​ទៅ​នឹង​ករណី ស្ទះ​ដាច់​សរសៃ​ឈាម​ ក្នុង​ខួរ​ក្បាល ។ ក្រៅ​ពី​នេះ​វិញ អាហារ​ត្រី​សូម៉ុង​សំបូរ​ដោយ​ អាស៊ីដ ​Omega-3 ដែល​ជួយ​បន្សុទ្ធ​ជាតិ​ខ្លាញ់ កូឡេស្តេរ៉ូល និង​ជា​ប្រភព​ដ៏​សំខាន់​ នៃ​ប្រូតេអ៊ីន​ទៀត​ផង ។