navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស្រីសជ្ជនាល័យ: វត្តព្រះស្រីរតនារាមមហាធាតុ

វត្តព្រះស្រីរតនារាមមហាធាតុ 
រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| វត្ត​ព្រះ​ស្រី​រតនា​មហា​ធាតុឆា​លៀង
គឺជាប្រាសាទប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ធំ និងសំខាន់បំផុតនៅ សជ្ជនាល័យ- ឆាលៀង ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងជាប្រាសាទពុទ្ធសាសនា មហាយាន នៅចុងសតវត្សទី ១២ ក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧ នៅពេលដែល ឆាលៀង ជាផ្នែកនៃ អាណាចក្រខ្មែរ របស់ព្រះអង្គ។ រចនាសម្ព័នសំខាន់គឺ ប្រាង្គ ដ៏គួរអោយចាប់អារម្មណ៍នៅក្នុង គោបុរៈ រចនាបថខ្មែរ។ ការរចនាដើមនៃប្រាង្គត្រូវបានគេជឿថាជារចនាបថ បាយ័ន ប៉ុន្តែនៅពេលដែល ឆាលៀង ស្ថិតនៅក្រោម អាណាចក្រអយុធ្យា ប្រាង្គនេះត្រូវបានរចនាឡើងវិញតាមទម្រង់នៃរចនាប័ទ្មអយុធ្យាបច្ចុប្បន្ន ដោយ ព្រះបាទ បរមកោដ ក្នុងសតវត្សទី ១៨ ។ បរិវេណប្រាសាទព័ទ្ធជុំវិញដោយកំពែង ថ្មបាយក្រៀម ខ្ពស់។ ព្រះ​វិហារ ​មាន​រូប​ព្រះពុទ្ធ​ធំ​មួយ​មាន​ស៊ុម​ដោយ​សសរ​ថ្មបាយក្រៀម។ ខ្លោងទ្វារប្រាសាទត្រូវបានតុបតែងដោយក្បាល ព្រាហ្មណ៍ នៅទិសទាំងបួន និងរូបចម្លាក់ អប្សរា ។ នៅ​ផ្នែក​ខាងឆ្វេង​នៃ​ប្រាង្គ​គឺជា​រូប​ព្រះពុទ្ធ​ដែល​ដើរ​តាម​រចនាប័ទ្ម​សុខោទ័យ។ នៅខាងក្រោយប្រាង្គមាន មណ្ឌប ដែលបានថែរក្សាយ៉ាងល្អ រូបព្រះពុទ្ធឈរ និងប្រាសាទដែលបំផ្លិចបំផ្លាញនៃស្តូប បែបមន ព្រមទាំងចេតិយតូចៗជាច្រើនដែលរចនាតាមបែបស្រីលង្កា។ សារៈសំខាន់នៃប្រាសាទក្នុង រាជាណាចក្រសុខោទ័យ ត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងរជ្ជកាល រាមកំហែង និងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនក្នុងសម័យ អាណាចក្រ អយុធ្យា ធនបុរី និង រតនៈកូស៊ីន ។ នៅឆ្នាំ ១៩៥៨ បន្ទាប់ពី Bhumibol និង Sirikit បានទស្សនាប្រាសាទនោះ វត្តនេះត្រូវបានដំឡើងឋានៈជា រាជវរវិហារ ឬ អារាមហ្លួងហើយដាក់នៅក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់រាជវង្សថៃ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស្រីសជ្ជនាល័យ: វត្តចេតិយប្រាំពីរជួរ

វត្តចេតិយប្រាំពីរជួរ 
រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| 
( วัดเจดีย์เจ็ดแถว  ) ប្រាសាទ​នេះ​ជា​ទីតាំង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដ៏​សំខាន់​បំផុត​មួយ​នៅ​ក្នុង​កំពែង​ក្រុង​នៃ​ក្រុង  ។ ប្រាសាទនេះមានទីតាំងនៅទល់មុខវត្ត ដំរីឡោម ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាប្លែកក្នុងចំណោមប្រាសាទក្នុង ព្រះរាជាណាចក្រសុខោទ័យ ព្រោះវាមានចេតិយចំនួន ៣២ ដែលមានទំហំខុសៗគ្នាតាមរចនាប័ទ្មខុសៗគ្នា។ ទំហំដ៏ធំមហិមានៃប្រាសាទនៅកណ្តាលក្រុងបង្ហាញថាប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងសម្រាប់គ្រួសាររាជវង្ស។ ព្រះចៅ វជិរ៉ាវុឌ្ឍ បានសរសេរនៅក្នុងដំណើរកម្សាន្តក្នុងទីក្រុង ព្រះរោងរបស់គាត់ថា អ្នកស្រុកបានអះអាងថា ប្រាសាទនេះធ្លាប់ត្រូវបានគេហៅថា វត្តកល្យានិមិត្ត ហើយត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយកូនស្រីរបស់ លីថៃ ។  ដាំរ៉ុង ជឿថាប្រាសាទនេះគឺជាកន្លែងបញ្ចុះសពរបស់គ្រួសារអ្នកដែលគ្រប់គ្រងរបស់ សជ្ជនាល័យ ។ លំនាំនៃចេតិយនៅទីនេះលំនាំនៃចេតិយនៅវត្ត ទទួលឥទ្ធិពលពីរចនាបថសិល្បៈផ្សេងៗដូចជា ស្តូបស្រីលង្កា ឡានណា និង បាកាន ដែលមានមូលដ្ឋានប៉មការ៉េតែមួយគត់ដែលមានកំពូលរាងស្វ៊ែរ និងសាលធំ façade stucco សម្រាប់ឈរព្រះពុទ្ធរូបក្នុងរចនាបថសុខោទ័យដ៏ស្រស់ស្អាត។ នៅ​ក្នុង​ប្រាសាទ​មាន​វិហារ​ធម៌ សាល​ប្រជុំ មន្ទី​៥ និង​ស្រះ​ដ៏​ពិសិដ្ឋ​មួយ ។ មាន​កំពែង​ការពារ​នៅ​ជុំវិញ​ប្រាសាទ​ដែល​ពី​ដើម​ត្រូវ​បាន​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ដោយ​ប្រឡាយ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស្រីសជ្ជនាល័យ: វត្តដំរីឡោម

វត្តដំរីឡោម 
រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| 
วัดช้างล้อม ត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ ១២៨៦ តាមបញ្ជារបស់ រាមកំហែង បន្ទាប់ពីការរកឃើញព្រះពុទ្ធបដិមាមួយនៅលើទីតាំងនោះ។ រចនាសម្ព័នសំខាន់នៃប្រាសាទគឺជាមូលដ្ឋានការ៉េពីរជាន់ជុំវិញចេតិយ ថ្មបាយក្រៀម បែបស្រីលង្កា។ ឈ្មោះ​ប្រាសាទ​នេះ​បាន​មក​ពី​រូប​បដិមា ​ដំរី ​ឈរ​ចំនួន ៣៩​ក្បាល នៅ​ជុំវិញ​ជាន់​ទី​មួយ​នៃ​គល់​ចេតិយ។ សត្វដំរីមានទំហំធំគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅខាងមុខជញ្ជាំង។ ជា​ធម្មតា​មាន​តែ​ផ្នែក​ខាង​មុខ​នៃ​ដងខ្លួន​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហាញ​ដូច​នៅ​វត្ត​ឆាង​រព និង​វត្ត​ដំរីឡោមនុង ​ឧទ្យាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សុខោទ័យ ។ នៅ​ជាន់​ទី​២​នៃ​ព្រះ​ចេតិយ​ក៏​មាន​ចេតិយ​ចំនួន ២០ ដែល​ពី​ដើម​មាន​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​កម្ពស់ ១,៤ ម៉ែត្រ។ រូបព្រះពុទ្ធខ្លះនៅតែអាចមើលឃើញសព្វថ្ងៃនេះ។ មានវិហារ៉ាដែលបាក់បែកនៅខាងមុខចេតិយ ក៏ដូចជាសំណង់តូចៗផ្សេងទៀតនៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទ។ ទីសក្ការៈសំខាន់ត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយជញ្ជាំងក្រាស់ធ្វើពីថ្មបាយក្រៀម។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស្រីសជ្ជនាល័យ: វត្តឈុំឈឿន

វត្តឈុំឈឿន 
វត្តឈុំឈឿន  មានទីតាំងនៅជិតវត្តព្រះស្រីរតនាមហាធាតុ។ នៅ​លើ​ដី​ប្រាសាទ​មាន​វិហារ​មួយ ចេតិយ​ធ្វើ​ពី​ថ្មបាយក្រៀម​រាង​ជា​រង្វង់​មូល និង​មណ្ឌប។ មណ្ឌប​មាន​ដំបូល​ប្រក់​បាយ​ក្រៀម និង​មាន​២​នៅ​ខាង​មុខ និង​ពិសេស​មួយទៀត​នៅ​ខាងក្រោយ ។ តាម​ការ​ជីក​កកាយ​បុរាណ​វិទ្យា​ដែល​បាន​ធ្វើ​នៅ​ជម្រៅ ៧-៨ ម៉ែត្រ​នៅ​មុខ​វិហារ​នោះ គេ​បាន​រក​ឃើញ​គ្រោង​ឆ្អឹង​ចំនួន ១៥។ គ្រោងឆ្អឹង​មនុស្ស​ទាំងនេះ​ត្រូវបាន​គេ​ជឿថា​មាន​អាយុកាល​ជិត​សតវត្ស​ទី​៤ គឺ​សម័យ ​ទ្វា​វ​តី ប្រហែល​សតវត្ស​ទី​៧ ដល់​ទី​១១ ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស្រីសជ្ជនាល័យ: វត្តគោកសង្គ្រាម

វត្តគោកសង្គ្រាម 
ជា​ប្រាសាទ​បុរាណ​ដែល​បាន​កសាង​ឡើង​ក្នុង​អំឡុង​ចុង ​សុខោទ័យ ​ដល់​ដើម ​អយុធ្យា ។ ប្រាសាទបែរមុខទៅទិសខាងកើត និងមានប្លង់រាងចតុកោណ។ ជញ្ជាំងខាងជើង ខាងកើត និងខាងលិចនៃប្រាសាទ ធ្វើពីថ្មបាយក្រៀម។ កំពែង​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រាសាទ​គឺ​កំពែង​ក្រុង​ចាស់​របស់​ឆាលៀង។ មានប្រាសាទអយុធ្យាសម័យដើម ៦ បន្ទប់ ថ្មបាយក្រៀម។ នៅខាងក្រោយវិហារមានចេតិយសុខោទ័យបីនៅលើជើងទម្រតែមួយ ដើមឡើយដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ប៉ុន្តែក្រោយមកបានតភ្ជាប់គ្នា។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស្រីសជ្ជនាល័យ: វត្តនាងពញា

វត្តនាងពញា 
រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| 
នាងពញា មានន័យថា ប្រាសាទព្រះមហាក្សត្រី។ នៅក្នុងដំណើរទីក្រុង ព្រះរោង, វជ្ជរ៉ាវុធ បានរាយការណ៍ថា, នេះបើយោងតាមរឿងព្រេងក្នុងស្រុកប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងដោយ បសុជទេវី ដែលជាកូនស្រីរបស់អធិរាជនៃប្រទេសចិន; ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ មិនមានភស្តុតាងខាងបុរាណវត្ថុដើម្បីគាំទ្ររឿងព្រេងបែបនេះទេ។ ដី​ប្រាសាទ​មាន​ទំហំ​ធំ​គួរសម។ មាន​ចេតិយ​ថ្មបាយក្រៀម​ធំ​មួយ និង​នៅសល់​នៃ​វិហារ​ប្រាំពីរ​បន្ទប់ តាម​រចនាប័ទ្ម​ធម្មតា​នៃ​ស្ថាបត្យកម្ម​សុខោទ័យ និង​លាន​ណា នៅ​កណ្តាល​បរិវេណ។ ប្រាសាទ​នេះ​ល្បី​ដោយសារ​សំណល់​ចម្លាក់ ​ចម្លាក់ ​ដ៏​ស្រស់​ស្អាត​នៅ​លើ​ជញ្ជាំង​វិហារ។ រូបចម្លាក់ stucco ត្រូវបានការពារនៅក្រោមជំរកដំបូលសំណប៉ាហាំង។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស្រីសជ្ជនាល័យ: គុកថុរឿងគុក

គុកថុរឿងគុក 
ជា​សំណង់​ខូច​ខាត​នៃ​រោង​ចក្រ​ចាស់​ដែល​មាន​ទីតាំង​ប្រហែល ៥ គីឡូម៉ែត្រខាងជើងនៃទីក្រុងចាស់  ។ នៅក្នុងតំបន់ប្រហែល 1.5 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ប្រហែល 200 ឡ ត្រូវបានរកឃើញ។ នេះជាទីតាំងដែលផលិតស៊ីឡាដុនសុខោទ័យតាំងពីសតវត្សទី១៣ ហើយប្រហែលជាឡដុតចំណាស់ជាងគេនៅប្រទេសថៃ។ ឡឥដ្ឋមានទទឹង ១.៥ ទៅ ២ ម៉ែត្រ និងបណ្តោយ ៤.៥ ម៉ែត្រ។ ចានសេរ៉ាមិចដែលរកឃើញនៅទីនេះជាទូទៅគឺចាន និងពាងធំ។ ពួកវាមានកញ្ចក់ប្រផេះលឿងរលោង និងការរចនាដែលជាធម្មតាមានផ្កា ត្រី ឬរង្វង់មូល ដែលលាបពណ៌ខ្មៅក្នុងការរចនាបែបចិន។ ក្រុមបុរាណវិទូថៃ-អូស្ត្រាលីមួយក្រុមមកពី សាកលវិទ្យាល័យ Adelaide បានរកឃើញថា គ្រឿងសេរ៉ាមិចនៅទីនេះត្រូវបានផលិតឡើងជាងមួយសហស្សវត្សរ៍មុន ព្រះរាជាណាចក្រសុខោទ័យ ដែលផ្ទុយនឹងទស្សនៈទូទៅដែលជនជាតិចិនណែនាំការផលិតនៅសតវត្សទី ១៣ ។
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រអយុធ្យា

ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រអយុធ្យា ឬ ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះនគរស្រីអយុធ្យា (ថៃ:อุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา) ដែលគ្របដណ្ដប់ទាំងស្រុងទៅលើប្រាសាទបុរាណនៃក្រុងអយុធ្យា ខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធ្យា ប្រទេសថៃ។ ទីក្រុងអយុធ្យាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយស្តេចរាមាធិបតីទី១ ក្នុងឆ្នាំ១៣៥១ ទោះបីជាទីក្រុងនេះទំនងជាមានវ័យចំណាស់ក៏ដោយ ដោយផ្អែកលើភស្តុតាងជាច្រើនបានបង្ហាញថាតំបន់នេះមានប្រជាជនរស់នៅរួចជាស្រេចទៅហើយក្នុងសម័យមនទ្វារវតី។ ប្រភពបន្តទៀតថា ប្រហែលឆ្នាំ ៨៥០នៃគ.ស ហើយបានបង្កើតបន្ទាយមួយនៅទីនោះ ដោយដាក់ឈ្មោះថា អយុធ្យា ទីក្រុងនេះមានឈ្មោះទាកទងទៅនឹងរឿងរាមកេរ្តិ៍ដែលជាឥទ្ធិពលនៃសាសនាព្រាហ្មណ៍នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាដែលមានឈ្មោះដូចគ្នាដែរ។។ ត្រង់ចំណុចដែលទន្លេទាំងបីជួបគ្នា។ ផែនទីកំណាយបង្ហាញពីដាននៃបារាយណ៍បុរាណមួយ (អាងស្តុកទឹក) នៅជិតចុងភាគនិរតីនៃវត្តយ៉ៃជ័យមង្គល ដែលអាចត្រូវបានសាងសង់នៅលើអតីតប្រាសាទបុរាណខ្មែរដ៏សំខាន់មួយ។ 
រូបភាពតូច|ប្រាសាទមហាធាតុស្ថិតនៅក្នុងឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រអយុធ្យា
ទីក្រុងនេះត្រូវបានកាន់កាប់ដោយជនជាតិភូមានៅឆ្នាំ១៥៦៩។ ទោះបីជាមិនត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញក៏ដោយ ក៏ទីក្រុងនេះបានបាត់បង់នូវ "វត្ថុមានតម្លៃ និងសិល្បៈជាច្រើន"។ ទីក្រុងមួយនេះជារាជធានីនៃប្រទេសសៀមរហូតដល់ការដុតបំផ្លាញដោយកងទ័ពភូមានៅឆ្នាំ១៧៦៧។ នៅឆ្នាំ១៩៦៩ នាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈថៃបានចាប់ផ្តើមជួសជុលប្រាសាទ ដោយពង្រីកគម្រោងនេះ បន្ទាប់ពីទីតាំងនេះត្រូវបានប្រកាសជាឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ផ្នែកមួយនៃឧទ្យាននេះត្រូវបានប្រកាសជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូក្នុងឆ្នាំ១៩៩១។"Historic City of Ayutthaya - UNESCO World Heritage Centre".UNESCO World Heritage Centre. Retrieved 24 August 2012.
ឧទ្យានព្រះពុទ្ធ

ឧទ្យានព្រះពុទ្ធ ឬ សួនព្រះពុទ្ធ ដែលគេស្គាល់ផងដែរថាជា សៀងគួន គឺជាសួនចម្លាក់មួយដែលមានចម្ងាយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រភាគអាគ្នេយ៍ពី ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ ប្រទេសឡាវ នៅក្នុងវាលស្មៅក្បែរ ទន្លេមេគង្គ ។  ទោះបីជាវាមិនមែនជា ប្រាសាទ ( វត្ត ) ក៏ដោយ វាអាចត្រូវបានគេហៅថា វត្ត សៀងគួន  ឧទ្យាននេះមានរូបចម្លាក់ ព្រហ្មញ្ញសាសនា និង ព្រះពុទ្ធសាសនា ជាង ២០០ ។  ឧទ្យានព្រះពុទ្ធជាកន្លែងទាក់ទាញទេសចរណ៍ និងឧទ្យានសាធារណៈ។ វត្តសៀងគួន ត្រូវបានកសាងដោយព្រះតេជគុណព្រះនាម លួង ពូប៊ុនឡើសូលីឡាត់ នៅឆ្នាំ១៩៥៨ ។
ឧបករណ៍ចាប់យករូបភាពរឺវីដេអូ

រូបភាពតូច|A Flip video camera, formerly manufactured by Cisco.
ម៉ាស៊ីនថតវីដេអូគឺជាកាមេរ៉ាមួយដែលត្រូវបានប្រើសម្រាប់ការទាញយករូបភាពជាចលនាជាអេឡិចត្រូនិ។
ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ: គោះ ដំ

គោះ ដំ
រនាតឯក
រនាតធុង 
រនាតដែក 
គងវង់តូច
គងវង់ធំ
គង
ឃ្មោះ 
ឃឹមតូច
ឃឹមធំ
ឈឹង
ឆាប 
ឡោ 
ប៉ាន់
ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ: ទះ វាយ

ទះ វាយ
ស្គរធំ 
ស្គរសំភោរ 
ស្គរដៃ 
ស្គរឆៃយ៉ាំ 
ស្គរអារក្ស 
ស្គរដី 
ស្គរឡុក
ឧបករណ៏ភ្លេងខ្មែរ

ឧបករណ៏និងភ្លេងខ្មែរ
200px|thumb|right|ឧបករណ៍ភ្លេងខ្មែរ
ខ្មែរជាជាតិសាសមួយដែលមានភាពវ័យចំនាស់ជាងគេនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៏ សូម្បីតែវប្បធម៌ក៏ត្រូវបានមនុស្សម្នាស្កាល់ជា លក្ខណៈសកលដែរ។ ព្រមជាមួយគ្នានេះដែរសិល្បៈស្ថាបត្យកម្មដែលប្រកបដោយទេពកោសល្យច្នៃប្រឌិត ខ្មែរក៏មាន សិល្បៈតូរ្យតន្រ្តីរបស់ខ្លួនដែលបានថែរក្សាគងវង្សស្ថិតស្ថេរចេកាលរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។
ឧបករណ៏ភ្លេងខ្មែរ: ​ ឧបករណ៏​

​ ឧបករណ៏​ 
ភ្លេងបុរាណខ្មែរបានរក្សាទុក្ខនៅនិរន្តរភាពរបស់ខ្លូនអាចអោយគេចងចាំតាមរយៈឧបករណ៏ ៤ ប្រភេទដែលគេប្រើខ្សែសំរាប់ដេញ កេះ កូត និងឧបករណ៏សំរាប់ផ្លុំ ឧបករណ៏សំរាប់វាយបង្កើតស្នូរ។ដែលឧបករណ៏ទាំងនោះមានដូ​ចជា ស្គរ(ស្ករដី ស្គរសម្ភោរ ស្គរធំ ស្គរតូច ស្គរជ័យ) ឈឹង រនាត(រនាតឯក រនាតធុង) ទ្រ ទ្រសោ ទ្រអ៊ូ តាខេ ទ្រឆេ ខ្លុយ ឃឹម ឆាប គង គែន ណៃ មួង ស្រឡៃ ចាប៉ី គងវង្សតូច គងវង្សធំ ឃ្មោះ ប៉ាន់ កុងប៉ឹង ប៉ីអ។ល។  ឧបករណ៏ប៉ុន្មានប្រភេទទាំងនេះហើយដែលធ្វើអោយ អន្តរជាតិស្គាល់ខ្មែរតាមរយឧបករណ៏ភ្លេងខ្មែរ ជាមួយនិងឧបករណ៏ដដែលនេះត្រូវបានយកមកបង្ហាញពីប្រពៃណីរបស់ ខ្លួនដែលប្រើក្នុងពិធីបែបសាសនាដូចជាពិធីបុណ្យកឋិនទាន បុណ្យផ្កា បុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី បុណ្យកាន់បិណ្យ ភ្ជំបិណ្យ និងការសំដែងសិល្បៈសម័យ​ជាដើម។
ភ្លេងខ្មែរមានច្រើប្រភេទទៅតាមវង្សភ្លេងនីមួយៗមានដូចជាៈ
ឧបករណ៏ភ្លេងខ្មែរ: ភ្លេងពិណ្យពាទ្យ

ភ្លេងពិណ្យពាទ្យ 
គេហៅភ្លេងពិណពាទ្យព្រោះនៅក្នុងក្រុមភ្លេងនោះកាលដើមឡើយគេនិយមប្រើពិណចេញផ្តើមមុនគេ។អ្នកខ្លះហៅភ្លេងនេះច្រឡំជាភ្លេងសៀម តាមការពិតសៀមយកពីខ្មែរយើងវិញទេ។សៀមហៅវង្សភ្លេងនេះថាជា ប៉ីពាទ្យ(ពិផាត)ព្រោះក្នុងការចាប់ផ្តើមគេប្រើប៉ីឬស្រឡៃនាំមុខគេ។តាមការពិតភ្លេងពិណពាទ្យមានកំនើតពីឥណ្ឌាតាំងពីសម័យព្រេងនាយមកម្លេះ លុះមកដល់ក្រោយមកខ្មែរក៏បានកែប្រែផ្លាស់ប្តូនិងថែមថយគ្រឿងភ្លេងអោយក្លាយជាភ្លេងរបស់ខ្មែរ។ខ្មែរនិយមប្រើប្រាស់ ភ្លេងពិណ្យពាទ្យសំរាប់ប្រគុំកំដរក្នុងឧកាសឡើងរោង លាបំណន់វត្ថុសក្តិសិទ្ធ ពិធីបុណ្យសពបំរើក្នុងរបាំព្រះរាជទ្រព្យ និងពិធីបុណ្យសាសនាជាដើម។ម្យ៉ាងទៀតប្រជាជនក៏និយមលេងភ្លេងដើម្បីកំដរសិល្បះដែលមានអាយុចំនាស់ដូចជារបាំបុរាណផងដែរ  ជាវង្សភ្លេងដែលក្នុងការកំដររបាំបុរាណក្នុងពិធីបួងសួង(បន់ស្រន់លាបំណន់)ក្នុងពិធីសាសនា(បុណ្យកឋិន បំបួសនាគ ពុទ្ធពិសាក)ជួនកាលប្រើក្នុងពិធីបុណ្យសព។សព្វថ្ងៃមានពីរវង្សគឺវង្សតូចមានប្រដាប់៥គ្រឿង វង្សធំមាន១០គ្រឿង នៅក្នុងព្រះរាជវាំងមានគ្រឿងភ្លេងពិណពាទ្យពិសេសមួយបបែបហៅថាក្រុមភ្លេងមហោរីមានគ្រឿងចំរុះច្រើនយ៉ាងដល់ទៅ១៦គ្រឿង ដែលក្នុងវង្សភ្លេងនេះមានញឧបករណ៏ដូចជាប៉ី ឈឹង សម្ពោរ រនាត គងវង្សតូច ធំ ស្គរជ័យ និងស្រឡៃ។
ឧបករណ៏ភ្លេងខ្មែរ: ភ្លេងខ្មែរ​

ភ្លេងខ្មែរ​ 
គេចាត់ទុកភ្លេងខ្មែរជាភ្លេងមង្គល។ដូចនេះហើយបានជាគេត្រូវប្រគំតែក្នុងពិធីមង្គលការតាមប្រពៃណីខ្មែរដូចជា ពិធីបញ្ជេញម្លប់កូនស្រី ពិធីមង្គលជាដើម។ភ្លេងខ្មែរសម្រាប់ពិធីមង្គលការមានច្រើប្រភេទណាស់ដូចជា បតហែកូនកំលោះចូលរោង ហែកំណត់ស៊ីស្លា កាត់សក់ សែនក្រុងពាលី កូនប្រុសសំពះពេលាកូនក្រស្រីចេញផ្ទឹមចងដៃ បង្វិលពពិល។បទភ្លេងខ្មែរមានទំនាក់ទំនងទៅនិងរឿងភ្លេងខ្មែរ។បទខ្ទេរ ខ្នងភ្នំ របងមាស បន្ទាយប្រាសាទ ស្រងាត់ ដោះក្រាល កន្ទ្រែនទ្រាំងលេងនៅពេលលោងភោជនីអាហារថ្ងៃត្រង់ (ក្រោយពេលស៊ីស្លាកំណត់)។
ឧបករណ៏ភ្លេងខ្មែរ: ភ្លេងក្លងឆ្នាក់

ភ្លេងក្លងឆ្នាក់ 
ដើម្បីអោយបរិយាកាសស្រងេះស្រងោចលន្លងលង្លោច គេលេងវាក្នុងពិធីតម្កល់សព ហែសពបូជា។អ្នកខ្លះហៅភ្លេងក្លងឆ្នាក់តាមភាសាសៀមថា ភ្លេងខ្លងខែកដែលមានន័យថាភ្លេងស្គរជ្វា។ពិធីបុណ្យសពរឺតំកល់សពនិងពិធីតង្ហែរសពខ្មែរតែងតែប្រើភ្លេងខ្លងខែក ដែលវងភ្លេងនេះមានឧបករណ៏ឧបករណ៏មួយចំនួនដូចជា ស្រឡៃ ស្គរជ្វា ស្គរយោល និងគង។និង ខ្លុយ
ឧបករណ៏ភ្លេងខ្មែរ: ភ្លេងមហោរី

ភ្លេងមហោរី 
ពាក្យមហោរី សម្គាល់ឈ្មោះភ្លេងផង សម្គាល់សភាពនៃវង់ភ្លេងផង។បទភ្លេងមហោរីមានលក្ខណៈប្រជាប្រិយ ហើយស្រាលជាងភ្លេងពិណពាទ្យ។វង់ភ្លេងមហោរីនិយមលេងក្នុងពិធីបុណ្យទានផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែអាចប្រើកំដបរិយាកាសបានដែរ។ជាទូទៅ គេលេងភ្លេងមហោរីកំដរល្ខោនមហោរី។ វង្សភ្លេងមហោរី មានឧបករណ៏មួយចំនួនដូចជាទ្រអ៊ូ ទ្រសោ ខ្លុយ តាខេ ឈឹង ស្គរដី២ ចាប៉ី ប៉ីអ ទ្រខ្សែដៀវ និងសាដៀវ។
ឧបករណ៏ភ្លេងខ្មែរ: ភ្លេងព្រះរាជទ្រព្យ

ភ្លេងព្រះរាជទ្រព្យ 
វង្សភ្លេងមួយទៀតគឺវង្សភ្លេងព្រះរាជទ្រព្យ ដែលមានឧបករណ៏ដូជាខ្លុយ ចាប៉ី គែន ឈឹង រនាតធុង ស្គរដីនិងស្គររនា។
ឧបករណ៏ភ្លេងខ្មែរ: ភ្លេងឆៃយុំា

ភ្លេងឆៃយុំា 
ក្រៅពីនេះមានវង្សភ្លេងឆៃយុំាដែលមាន គង កុងប៊ឹង ស្គរបួន និងឆាប។ក្រៅពីនេះទៅទៀតមានវង្សភ្លេងយីកេដែលមានឧបករណ៏ ស្គរ ទ្រ និងខ្លុយ។

គេលេងភ្លេងនេះតែក្នុងពិធីបុណ្យដែលជាទីរីករាយដូចជាលេងកំដបុណ្យ កឋិន បុណ្យផ្កា បុណ្យបំបួសនាគជាដើម។ភ្លេងឆៃយុំាជាភ្លេងដែលរំភើបសប្បាយ ហើយរស់រវើកប្លែកពីភ្លេងឯទៀត។គេពុំ ទាន់ដឹងច្បាស់នៅឡើយទេអំពីប្រភពភ្លេងឆៃយុំានេះ។ដោយចង្វាក់ភ្លេងមានលោតៗភ្ញាក់ៗ អ្នកខ្លះអោយយោបល់ថា ភ្លេងឆៃយុំាទំនងមានកំណើតចេញពីមនុស្សជំនាន់ដើម ដែលមានសភាពភ្ញាក់ផ្អើលខ្លាចរអាប្រៀបបានទៅនិងសត្វព្រៃពេលឃើញមនុស្ស។អ្នកខ្លះទៀតយល់ថានៅពេលមនុស្សទទួលបានជោគជ័យក្នុងកិច្ចការរបស់ខ្លួនតែងតែសប្បាយរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ហើយ ក៏បង្កើតភ្លេងឆៃយុំានោះឡើងដើម្បីរំលឹកនូវជ័យជំនះនេះ។
ឧបករណ៏ភ្លេងខ្មែរ: ភ្លេងគងស្គរ

ភ្លេងគងស្គរ 
អ្នកខ្លះហៅភ្លេងគងស្គរថា ភ្លេងទាំមួនឬភ្លេងកន្រ្តាំមួន។ភ្លេងនេះមានសូរស័ព្ទគួរអោយស្រងេះស្រងោចណាស់ហេតុនេះហើយបានជាគេលេងភ្លេងនេះនៅពេលដែលមានមនុស្សស្លាប់ពេលធ្វើបុណ្យលើខ្មោច។តាមការស្រាវជ្រាវរបស់សមាជិកក្រុមជំនុំទំនៀមទំទំលាប់ថា ភ្លេងគងស្គរមានកំណើតឡើងក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទត្រសក់ផ្អែម។កាលព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យសម្បតិ្តព្រអង្គតែងនឹកស្រណោះសំលេងសត្វគ្រប់បែបយ៉ាងលាយឡំជាមួយស្នូរខ្យល់ ភ្លៀង ផ្គរ រន្ទះដែលព្រះអង្គធ្លាប់បានស្តាប់ទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ កាលព្រះអង្គនៅជាម្ចាស់ចំការត្រសក់ផ្អែម។ដើម្បីតាងភ្លេងធម្មជាតិដ៏កំសត់បែបនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ចាត់អោយអ្នកប្រាជ្ញរាជបណ្ឌិតបង្កើតក្រុមភ្លេងគងស្គរនោះឡើង។
ឧបករណ៏ភ្លេងខ្មែរ: ភ្លេងអារក្ខ

ភ្លេងអារក្ខ 
ជាភ្លេងដែលគេប្រគំឡើងក្នុងពិធីបញ្ជូលខ្មោច បិសាច អារក្ខ អ្នកតា។នៅពេលមានមនុស្សឈឺហើយបើចង់សាកសួរខ្មោចអំពីបុព្វហេតុនៃជំងឺ គេលេងភ្លេងអារក្ខនេះ ដើម្បីបញ្ជូលខ្មោចលៀងខ្មោច។ក្រោយពីបានសាកសួរដឹងបុព្វហេតុ ដែលនាំអោយមានជំងឺគេអង្វរខ្មោចសុំអោយជាសះស្បើយ ហើយគេរៀបចំ តង្វាយផ្សេងៗថ្វាយខ្មោចនេះទៅ ក្រៅពីលេងក្នុងពិធីបញ្ជូលនិងលៀងអារក្ខគេប្រើក្នុងពិធីឡើងអ្នកតាដែរ។

   ដូចនេះក្នុងនាមយើងជាអ្នកសិក្សាជាកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយគួរតែរបន្តលើកស្ទួយជួយការពារមរតកសិល្បៈភ្លេងខ្មែរអោយបានគងវង្សស្ថិត​ស្ថេររៀងរហូតទៅ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សិល្បៈខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៏ភ្លេងខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រពៃណីខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
ឧបក្កិលេស: ឧបក្កិលេស ១៦ យ៉ាង

ឧបក្កិលេស ១៦ យ៉ាង

១- អភិជ្ឈាវិសមលោភ (abhijjhā-visamalobha): ល្មោភរំពៃ​ចង់បាន​ទ្រព្យគេ (covetousness and unrighteous greed)
២- ព្យាបាទ (vyāpāda): ប្រទូស្ដ (ill will)
៣- ក្រោធ (kodha): ក្រោធ (anger)
៤- ឧបនាហ (upanāha): ចងក្រោធទុក្ខ (hostility)
៥- មក្ខ (makkha): លុបគុណគេ (denigration)
៦- បលាស (palāsa): វ៉ៃឫកប្រប (domineering)
៧- ឥស្សា (issā): ឫស្យា (envy)
៨- មច្ឆរិយ (macchariya): កំណាញ់ (stinginess)
៩- មាយា  (māyā): លាក់ពុត (hypocrisy)
១០- សាថេយ្យ (sātheyya): អួតអាង (fraud)
១១- ថម្ភ (thambha): តឹងតែង (obstinacy)
១២- សារម្ភ (sārambha): ប្រជែងវាសនា (presumption)
១៣- មាន (māna): ប្រកាន់ខ្លួន (conceit)
១៤- អតិមាន (atimāna): មើលងាយគេ (arrogance)
១៥- មទ (mada) : ស្រវឹង (vanity)
១៦- ប្រមាទ​ (pamāda) : ប្រហែសធ្វេស (negligence) ។
ឧបក្កិលេស: សេចក្តី​អធិប្បាយ​នៅ​ក្នុង​ឱវាទបតិមោក្ខ

សេចក្តី​អធិប្បាយ​នៅ​ក្នុង​ឱវាទបតិមោក្ខ

អកុសល​ធម៌​ទាំង​ ១៦ ប្រការ​នោះ ប្រសិន​​បើ​បណ្ដោយ​ឲ្យ​អកុសលធម៌​ណាមួយ​​​ចូល​​ក្នុង​ចិត្ត​ វា​នឹង​​ធ្វើ​ចិត្ត​ឲ្យ​សៅហ្មង ។ ឧបក្កិលេស​ទាំង​នោះ​​មិន​កើត​ឡើង​ក្នុង​ចិត្ត​​ក្នុង​វេលា​មួយ​ជា​មួយ​គ្នា​ទេ ។ ម្យ៉ាង​​​​​ទៀត ប្រសិន​បើ​​កុសល​ធម៌​មួយ​មក​សណ្ឋិត​នៅ​ធ្វើ​ជាម្ចាស់​​របស់​ចិត្ត​ហើយ ឧបក្កិលេស​ដែល​ជា​អកុសល​ធម៌​​នឹង​មិន​អាច​លុកលុយ​ចូល​​បាន​ឡើយ ។ ប្រសិន​​បើ​មាន​អកុសល​ធម៌​ណាមួយ​ចូល​មក​សម្ងំ​នៅ​​​ជា​ម្ចាស់​​របស់​ចិត្ត​ហើយ កុសល​ធម៌​ក៏​រក​ឱកាស​ចូល​មក​ស្ថិត​នៅ​​ជា​ម្ចាស់​ចិត្ត​​​បាន​ដែរ ។ តាម​ធម្មតារបស់ចិត្ត ជា​កណ្ដាលៗ កាល​បើ​ខាង​ណា​ចូល​មក​នៅ​បាន​មុន ក៏​មាន​អំណាច​អាចរារាំង​ខាង​ចំណែក​ថ្មី​ដែល​មាន​កម្លាំង​តិច មិន​ឲ្យ​ចូល​មក​បាន។ ព្រោះ​ហេតុ​នោះ សាធុជន​ដែល​មាន​បំណង​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត ឲ្យ​មាន​ឡើង​ជាប់​នៅ​ក្នុង​ចិត្ត​ជានិច្ច​កាល​ចុះ។

ឯកុសល​ធម៌​នោះ កាល​បើ​លើក​យក​តែ​កុសល​ធម៌​ដែល​គួរ​ឲ្យ​កើត​មាន​ក្នុង​ចិត្ត​ខាន​មិន​បាន ហើយ​មាន​ឧបការៈ​ច្រើន​ផងមកសម្ដែង ក៏​គឺ សតិសម្បជញ្ញៈ ព្រោះ​លោក​សរសើរ​ថាធម៌ ២ ប្រការ​គឺ សតិ និង សម្បជញ្ញៈ ជាធម៌​មាន​ឧបការៈច្រើន។ សតិគឺ​សេចក្ដី​រឭក សម្បជញ្ញៈ​គឺ​សេចក្ដី​ដឹង​ខ្លួន គុណធម៌​ទាំង​ ២ នេះ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ក្នុង​កិច្ច​ជាមួយ​គ្នា ផ្សេង​តែ​អាការៈ គឺ​សតិ​នោះ​ជាភ្នាក់​ងារ​ខាង​ឯនឹក​ឃើញ​ក្នុង​វេលា​ដែល​ធ្វើ​ហើយ និយាយហើយ គិត​ហើយ សូម្បី​យូរៗ ក៏​នឹក​ឃើញ​បាន សម្បជញ្ញៈនោះ​ជា​ភ្នាក់ងារ​ខាង​ដឹង​ខ្លួន​ក្នុង​វេលា ដែល​កំពុង​ធ្វើ កំពុង​និយាយ កំពុងគិត។ ចិត្ត​ដែល​ឥត​សម្បជញ្ញៈ​គ្រប់​គ្រង​តែង​ស្ទុះ​បម្រះ​ននៀល​ទៅរក​វិសភាគារម្មណ៍​ផ្សេងៗ តាម​តែ​ប្រទះ​ស្រេច​តែ​នឹង​ប្រាថ្នា មិន​រើស​ថា ដូចម្ដេច​គួរ ដូចម្ដេច​មិន​គួរ​ឡើយ។ ចំណែក​ចិត្ត​ដែល​មាន​សតិសម្បជញ្ញៈ​គ្រប់គ្រង រមែង​ចេះរើស​រក​ចំណែក​ដែល​ល្អៗ។ ធម្មតា​រថទឹមសេះ​ដែល​គ្មាន​នាយ​សារថីបរ សេះ​តែង​នាំ​ពង្រត់​ទៅ​តាម​ទំនើង​ចិត្តរបស់​វា​រមែង​ស្ទុះ​ទៅ​ផ្ដេសផ្ដាស ជល់​នេះ​ជល់​នោះ​ហែ​ទៅ​តាម​ផ្លូវ ធ្វើឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​អន្តរាយ​ដល់​គេ​ដល់​ឯង មិន​បាន​ស្រួល​ឡើយ ចំណែក​រថដែល​មាន​នាយ​សារថី ដ៏​ឈ្លាសវៃ​នៅ​គ្រប់គ្រង​រក្សា​រមែង​លឿន​ត្រង់​ទៅ​តាម​របៀបរៀបរយ មិន​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​អន្តរាយ​ដល់​នរណាឡើយ សេចក្ដី​នេះ​មាន​ឧបមាយ៉ាង​ណាមិញ ឯ​សេចក្ដី​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​របស់​មនុស្ស ក៏​យ៉ាង​នោះ​ដែរ គឺ​បុគ្គល​ដែល​គ្មាន​សតិសម្បជញ្ញៈ រមែង​ប្រព្រឹត្ត​កាយ​វាចា​ខុសៗ ភ្លាត់ៗ ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដីអន្តរាយ​ដល់​ខ្លួន​និង​អ្នក​ដទៃ។ ចំណែក​បុគ្គល​ដែល​មាន​សតិ​សម្បជញ្ញៈ រមែង​ប្រព្រឹត្ត​កាយ វាចា ត្រង់​ត្រូវ​តាម​ផ្លូវ​ដែល​ល្អៗ ជាហេតុ​ឲ្យ​បាន​សេចក្ដី​សុខ​ដល់​ខ្លួន​និង​អ្នក​ដទៃ។
ឧបទ្វីបកូរ៉េ

ឧបទ្វីបកូរ៉េ ទីតាំងរបស់ឧបទ្វីបកូរ៉េ 300px|ផែនទីឧបទ្វីបកូរ៉េ
ឧបទ្វីបកូរ៉េ​ ន័យចំគឺ ទៀបកោះកូរ៉េវាមិនមែនជាឧបទ្វីប (subcontinent)ទេ ឧបទ្វីបមួយនៅអាស៊ីខាងកើត។ វាលាតសន្ឋឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង១១០០គ.ម ចេញពីទ្វីបអាស៊ីចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ វាត្រូវហ៊ុមព័ទ្ឋដោយ សមុទ្រជប៉ុន (នៅខាងកើត) សមុទ្រចិនខាងកើត(នៅខាងត្បូង) និង សមុទ្រលឿង (នៅខាងលិច)។ ច្រកកូរ៉េ តភ្ជាប់សមុទ្រជប៉ុននិងសមុទ្រចិនខាងកើត។

រហូតមកទល់ចុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ កូរ៉េគឺជារដ្ឋបង្រួបបង្រួមដែលមានដែនដីលាត​សន្ឋឹងលើឧបទ្វីបកូរ៉េបច្ចុប្បន្នទាំងមូល។ ចាប់តាំងពីពេលដែលសង្គ្រាមកូរ៉េបានបញ្ចប់ទៅនៅឆ្នាំ​១៩៥៣ កូរ៉េបានចែកចេញជា២គឺ កូរ៉េខាងជើងដែលគ្រប់គ្រងភាគខាងជើង និងកូរ៉េខាងត្បូងដែលគ្រប់គ្រងភាគខាងត្បូង។ 

ព្រំដែនខាងជើងរបស់ឧបទ្វីបកូរ៉េត្រូវបានកំនត់ជាទូទៅ អោយជាន់គ្នាជាមួយព្រំដែននយោបាយ​សព្វថ្ងៃរបស់កូរ៉េខាងជើងនិងប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួន (ចិន ១៤១៦គ.ម និង រុស្ស៊ី ១៩គ.ម)។ ព្រំដែនទាំងនេះដើមឡើយត្រូវបានកំនត់ដោយទន្លេធម្មជាតិគឺទន្លេយ៉ាលូនិងទន្លេទូមិន។ ដោយយោងតាមនិយមន័យនេះ ឧបទ្វីបកូរ៉េទាំងមូល (រួមទាំងកោះទាំងអស់របស់វាផង)មានផ្ទៃដី ២២០ ៨៤៧គ.ម២។
ឧបទ្វីបកូរ៉េ: ភូមិវិទ្យា

ភូមិវិទ្យា 

៧០%នៃផ្ទៃដីសរុបគ្របដណ្ដប់ដោយភ្នំ។ ខ្ពង់រាបដែលអាចដាំដុះបានមានទំហំតូចនិងនៅដាច់​ស្រយាលនៅចន្លោះរវាងជួរភ្នំទាំងឡាយ។ ភ្នំកាន់តែសំបូរនៅតំបន់ខាងជើងនិងខាងកើត ដែលក្នុងនោះមានភ្នំប៉ែកឌូដែលជាភ្នំមានកំពស់ខ្ពស់ជាងគេនៅលើឧបទ្វីបនេះ (២៧៤៤ម)។ ឧបទ្វីបកូរ៉េមានឆ្នេរប្រវែង ៨៤៦០គ.ម។ ឆ្នេរភាគខាងត្បូងនិងខាងលិចមានភាពរកេតរកូតខ្លាំង។ គេឃើញមានកោះភាគច្រើនក្នុងចំនោមកោះសរុប ៣៥៧៩កោះ ប្រមូលផ្ដុំគ្នានៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរទាំងនោះ។
ឧបទ្វីបកូរ៉េ: អាកាសធាតុ

អាកាសធាតុ 

អាកាសធាតុនៅឧបទ្វីបកូរ៉េមានភាពខុសគ្នារវាងភាគខាងជើងនិងភាគខាងត្បួង។ តំបន់ខាងត្បូងមានអាកាសធាតុក្ដៅសើមស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសជប៉ុនដែរ ដោយទទួលរងឥទ្ឋិពលខ្សែទឹកក្ដៅរបស់មហាសមុទ្រ។ តំបន់ខាងជើងមានអាកាសធាតុត្រជាក់ និងអាកាសធាតុក្នុងទ្វីប ប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងតំបន់ម៉ាន់ជូរីដែរ។ ជាក់ស្ដែង កំពស់ទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំនៅជ្រលងទន្លេយ៉ាលូមានតែ ៦០០មម គឺពាក់កណ្ដាលកំពស់ទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំនៅឆ្នេរភាគខាងត្បូង (១៥០០មម)។ សីតុណ្ហភាពនៅខែមករារបស់តំបន់ខាងជើងបំផុតនិងខាងត្បូងបំផុត ខុសគ្នាប្រហែល២០°C ។
ឧបទ្វីបកូរ៉េទទួលរងឥទ្ឋិពលខ្យល់មូសុងអាស៊ីខាងកើតនៅពាក់កណ្ដាលរដូវក្ដៅ និងខ្យល់ព្យុះទីផុងជាញឹកញាប់នៅរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ។ ទឹកភ្លៀងមានធ្លាក់ច្រើននៅរដូវក្ដៅ។ រដូវរងារមានភាពត្រជាក់ខ្លាំងដោយមានសីតុណ្ហភាពក្រោមសូន្យនៅតាមតំបន់មួយចំនួន។
ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន

ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន (ឬអាចហៅថា អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក) គឺជាផ្នែកមួយនៃភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ វាស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌា និងភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន ហើយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងមហាសមុទ្រឥណ្ឌានៅទិសខាងលិចនិងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកនៅទិសខាងកើត។ ប្រទេសដែលស្ថិតនៅក្នុងឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិនរួមមាន៖ ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ មីយ៉ាន់ម៉ា (ឬភូមា) ឧបទ្វីបម៉ាឡេ ថៃ និងវៀតណាម។

ពាក្យថាឥណ្ឌូចិន (ដើមឡើយឥណ្ឌូ–ចិន) ត្រូវបានគេចាប់ប្រើប្រាស់នៅអំឡុងដើមសតវត្សទី១៩។ ពាក្យនេះគឺសម្តៅមកលើទីតំបន់ដែលទទួលឥទ្ធិពលពីអរិយធម៌ឥណ្ឌានិងអរិយធម៌ចិន។ ក្រោយមក ពាក្យនេះត្រូវបានបារាំងយកមកធ្វើជាឈ្មោះតំណាងឱ្យអាណានិគមខ្លួននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលហៅថា សហភាពឥណ្ឌូចិន (មានប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម)។
ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន: វាក្យស័ព្ទ

វាក្យស័ព្ទ
ឈ្មោះថា"ឥណ្ឌូ-ចិន"ត្រូវបានលើកឡើងដំបូងដោយភូមិវិទូជនជាតិបារាំងកាត់ដាណឺម៉ាកម្នាក់ឈ្មោះកនរ៉ាត ម៉ាល់តេ-ប៊្រុនដោយគាត់បានសម្តៅលើតំបន់នេះថា indo-chinois នៅអំឡុងឆ្នាំ១៨០៤ ហើយនៅអំឡុងឆ្នាំ១៨០៨ មានភាសាវិទូជនជាតិស្កុតម្នាក់ឈ្មោះចន លីយដិនបានសម្តៅលើតំបន់នេះផងដែរថា Indo-Chinese បន្ទាប់ពីបានយល់ដឹងខ្លះៗអំពីជនជាតិនិងភាសានៃតំបន់នេះ។ ក្រោយមកទៀត ពួកបារាំងក៏បានចូលមកធ្វើអាណានិគមកម្មនៅក្នុងតំបន់នេះហើយបានដាក់ឈ្មោះឱ្យវាថា "Indochine française" ក្នុងគោលបំណងចង់បញ្ជាក់ថាឥណ្ឌូចិនគឺជាទឹកដីអាណានិគមរបស់បារាំង។ នៅអំឡុងពីពាក់កណ្តាលសតវត្សទី២០ ដល់ទី២១ គេច្រើនសម្តៅលើតំបន់នេះថាឥណ្ឌូចិន ជាពិសេសគឺអ្នកបស្ចឹមបូព៌ាហើយចាប់ពីសតវត្សទី២១ មក ពាក្យថា"អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក"ត្រូវបានគេចាប់ប្រើប្រាស់ជារឿយៗ។
ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន: ជីវភូមិសាស្ត្រ

ជីវភូមិសាស្ត្រ
និយាយទៅតាមជីវភូមិសាស្ត្រ ជីវតំបន់ឥណ្ឌូចិនគឺជាតំបន់ដ៏សំខាន់មួយដែលស្ថិតនៅចក្រឥណ្ឌូម៉ាឡាយ៉ាហើយជាតំបន់ភូតគ្រាមរុក្ខភូគព្ភលេខន៍នៅក្នុងរជ្ជៈប៉ាលេអូត្រូពិចទិសបូព៌ា។ វារួមមានពពួកភូតគ្រាមនិងសត្វនិករនៃប្រទេសដែលបានរៀបរាប់នៅខាងលើ។ ផ្ទុយពីតំបន់នេះគឺមានតំបន់ម៉ាឡេស៊ីដែលគ្របដណ្តប់លើប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីកោះហើយលាតត្រដាងតាមចក្រឥណ្ឌូម៉ាឡាយ៉ានិងចក្រអូស្ត្រាឡាស៊ី។
ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន: ភូមិសាស្ត្រ

ភូមិសាស្ត្រ
thumb|300px|right|ទន្លេមេគង្គ

ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិនគឺស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងបង្អស់ពីទ្វីបអាស៊ីកណ្តាល។ វាសម្បូរទៅដោយជួរភ្នំជាច្រើនលាតសន្ធឹងពីតំបន់ខ្ពង់រាបទីបេពីភាគខាងជើងប្រសព្វគ្នាជាមួយដីទំនាបដែលមានប្រព័ន្ធទន្លេចំនួនបីហូរកាត់ពីជើងទៅត្បូងមាន៖ ទន្លេឥរាវតី (ប្រទេសភូមា) ទន្លេចៅពញា (ថៃ) និងទន្លេមេគង្គ (ដែលហូរកាត់តំបន់ទិសឥសាន្តនៃប្រទេសថៃ ឡាវ កម្ពុជា និងវៀតណាម)។
ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន: វប្បធម៌

វប្បធម៌
អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកគឺមានលក្ខណៈផ្ទុយពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីកោះតាមរយៈរបៀបរស់នៅដោយនៅឥណ្ឌូចិនគេរស់នៅដោយពឹងផ្អែកលើ"ដីគោក" រីឯអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីកោះ (រួមមានប្រជុំកោះម៉ាឡេនិងហ្វីលីពីន) គឺគេរស់នៅពឹងផ្អែកលើទឹកសមុទ្រ។ លក្ខណៈខុសគ្នាមួយទៀតគឺភាសាដោយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកមានគេនិយាយអំបូរភាសាដូចជា៖ ភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីទិច ភាសាថៃ–កៈដៃ និងភាសាចិន–ទីបេជាដើមចំណែកឯអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីកោះវិញគឺគេនិយាយភាសាអូស្ត្រូនេស៊ី។ ទោះជាភាសានៃតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកជាក្រុមភាសាឯករាជ្យមែនតែពួកវាសុទ្ធតែមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ភាសាខ្មែរ ថៃ និងលាវ)។

បណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកបានទទួលឥទ្ធិពលវប្បធម៌ពីឥណ្ឌានិងចិនទៅតាមកម្រិតផ្សេងៗគ្នា។ វប្បធម៌ខ្លះដូចជា វប្បធម៌ខ្មែរ ថៃ ឡាវ និងម៉ាឡេគឺទទួលឥទ្ធិពលវប្បធម៌ភាគច្រើនពីឥណ្ឌានិងមានមួយផ្នែកតូចប៉ុណ្ណោះដែលមកពីចិន។ វប្បធម៌ផ្សេងៗទៀតដូចជាវៀតណាមគឺទទួលបានពីចិននិងភាគតិចប៉ុណ្ណោះដែលបានមកពីឥណ្ឌា។ គេយល់ឃើញថា វៀតណាមបានទទួលវប្បធម៌ឥណ្ឌាតាមរយៈការឈ្លានពាននិងកាន់កាប់ទឹកដីចម្ប៉ានិងទឹកដីខ្មែរក្រោម។

បច្ចុប្បន្ន បណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកក៏មាននូវវប្បធម៌មួយចំនួនដែលមានដើមកំណើតមកពីបស្ចឹមលោកផងដែរ។ ឥទ្ធិពលទាំងនេះបានឆ្លងមកដល់ឥណ្ឌូចិននៅសម័យកាលនៃការពង្រីកអាណានិគមនិយមនិងចក្រពត្តិនិយមរបស់មហាអំណាចអឺរ៉ុប។

ព្រះពុទ្ធសាសនាគឺជាសាសនាចម្បងនិងនិយមបំផុតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក។
ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ
 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភូមិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឈ្មោះទីកន្លែងនៅអាស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបទ្វីបនៃអាស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ឧបរាជ

ឧបរាជ ឬ ឧបរាជ្យ (  ;  ;   ; ) ពាក្យឧបរាជ គឺជាព្រះរាជាបន្ទាប់ គឺក្សត្រិយ៍ដែលមានរាជស័ក្តិរងបន្ទាប់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យក្នុង​រាជវង្សពុទ្ធសាសនា ​ដែលមាននៅក្នុងប្រទេស​ភូមា កម្ពុជា ឡាវ និង ​ថៃ ព្រមទាំង​នគរ​ដៃ​​តូច​មួយ​ចំនួន​របស់​ខ្លួន។ ឧទាហរណ៍ :សម្តេចព្រះឧបរាជ ឬ សម្តេចព្រះមហាឧបរាជ( តាមបវេណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, នាទីរបស់សម្តេចព្រះមហាឧបរាជជាឋានៈសម្រាប់ត្រី ទាំងមន្ត្រីធំតូចសម្រាប់ព្រះអង្គ ក៏តាំងក្នុងឋានៈសម្រាប់ត្រីដែរ ។ មើលក្នុងពាក្យ សមណសក្តិ ទៀតផង ) ។ ពាក្យឧបរាជ្យ គឺជាសម្បត្តិឬមុខក្រសួងរបស់ក្សត្រិយ៍ឧបរាជ ។ ក៏បាន " ដែលជារបស់ក្សត្រិយ៍ឧបរាជ " ឧទាហរណ៍ : 

មុខក្រសួងឧបរាជ្យ, ខេត្តឡើងឧបរាជ្យ ។

ពាក្យឧបរាជ (    ) មានប្រភពមកពី ភាសាសំស្រ្កឹត និង ភាសាបាលី មានន័យត្រង់ថា អនុព្រះមហាក្សត្រ ដែលទទួលបានតំណែងបន្តពីព្រះមហាក្សត្រ។ គោរម្យងារ​ពេញ​លេញ​របស់ឧបរាជ ដើម្បី​ផ្តល់ជា​កិត្តិយស ​សម្តេចព្រះឧបរាជ ឬ សម្តេចព្រះមហាឧបរាជ្យ តាមទំនៀមទំលាប់នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា សម្តេចព្រះមហាឧបរាជមានតួនាទីជាមន្ត្រីកំពូល គ្រប់គ្រងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់និងថ្នាក់ទាបផ្សេងទៀត។ Khmer dictionary, adapted from Samdach Chuon Nat Khmer dictionary, page 1643, published in 2007.
ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត

ព្រះឧបសេនវង្គន្តបុត្តត្ថេរ គឺ​ជា​ព្រះ​អរហន្ត​សាវកមួយ​អង្គ មាន​តំណែង​ឋានន្តរសក្តិ និង​ទ្រទ្រង់​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​ក្នុង​ចំណោម​ព្រះ​មហាសាវក​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ ទាំង​ជា​កម្លាំង​សំខាន់ក្នុង​ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ព្រះ​ធម្មវិន័យ​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​អោយ​ទូលំទូលាយ​ទៅ។
ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត: អតីតជាតិ

អតីតជាតិ 
 ព្រះ​បទុមុត្តរៈសម្មាសម្ពុទ្ធ 
សម័យ​មួយ​លោក​បាន​ចូល​គាល់​ព្រះ​បទុមុត្តរៈ​សម្ពុទ្ធ បាន​ឃើញ​ផ្កា​កណិការី ក៏​កាច់​ផ្កា​នោះ​ត្រង់​ទង យក​មក​ធើ្វ​ប្រដាប់​លើ​ឆ័ត្រ ហើយ​បង្អោន​ចូល​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះ​សម្ពុទ្ធ និង​បាន​ប្រគេន​ភត្ត​ដល់​ភិក្ខុ​សង្ឃ​៨​អង្គ មាន​ព្រះ​បទុមុត្តរៈ​សម្ពុទ្ធ​ជា​ប្រធាន​រួម​ជា​៩​អង្គ។ ព្រះ​អង្គ​បាន​ត្រាស់​អនុមោទនា​ ការ​ថ្វាយ​ស្វេត​ច្ឆ័ត្រ​ផ្កាកណិកា និង​ការ​ប្រគេន​អាហារ​របស់​ខ្ញុំ​ថា ដោយ​សេចក្តី​ជ្រះ​ថ្លា​នៃ​កុលបុត្រ​នេះ កុលបុត្រ​នេះ​នឹង​បាន​សោយ​ទិព្វ​សម្បត្តិ ជា​កំពូល​នៃ​ទេវតា​ទាំង​ឡាយ ក្នុង​ឋាន​សួគ៌៣០ជាតិ នឹង​បាន​ជា​សេ្តច​ចក្រពត្តិ ២១ជាតិ ហើយ​នឹង​បាន​ជា​រាជា​ក្នុង​បទេសរាជ រាប់​ចំនួន​មិន​បាន កុលបុត្រ​នោះ​នឹង​បាន​ជា​សាវ័ក​របស់​ព្រះ​គោតម​សម្ពុទ្ធ​ក្នុង​កាល​អនាគត មាន​នាម​ថា​ឧបសេន​។