អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍: ដើមសម័យក្រុងរតនកោសិន្ទ្រ៍ (១៧៨២–១៨៥៥)

ដើមសម័យក្រុងរតនកោសិន្ទ្រ៍ (១៧៨២–១៨៥៥) 
 ស្ថាបនកម្មទីក្រុងបាងកក 
thumb|upright|left|ព្រះឆាយ៉ាលក្ខណ៍ ព្រះចៅពញាចក្រី ដែលមានព្រះរាជនាមថា ព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក ឬព្រះរាមាទី១។

ព្រះបាទចក្រីបានសោយរាជ្យក្រោមព្រះរាជនាមថា ព្រះរាមាធិបតី ប៉ុន្តែជាទូទៅគេច្រើនស្គាល់ទ្រង់ថា ព្រះរាមាទី១។ ទ្រង់បានផ្លាស់ព្រះរាជអាសនៈពីក្រុងធនបុរី នៅត្រើយខាងលិចនៃទន្លេចៅព្រះយា មកត្រើយខាងកើត នៅម្ដុំភូមិបាងមកុក។ ព្រះអង្គបានលើករាជធានីឆ្លងទន្លេបែបនេះក៏ព្រោះតែទីកន្លែងថ្មីជាទីតាំងយុទ្ធសាស្រ្តដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការការពារខ្លួនពីការឈ្លានពានរបស់ភូមាមកពីភាគខាងលិច ហើយម្យ៉ាងវិញទៀត តំបន់នេះត្រូវបានការពារដោយទឹកទន្លេនៅប៉ែកខាងលិច និងដោយប្រឡាយតៗគ្នានៅភាគខាងជើង ខាងកើត និងខាងត្បូង។ កាលបរិច្ឆេទស្ថាបនាជាផ្លូវការនៃទីក្រុងបាងកកគឺស្ថិតនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៧៨២ ហើយព្រះរាមាទី១ ក៏បានធ្វើព្រះរាជពិធីរាជាភិសេកដ៏តូចមួយឡើងនៅក្នុងឆ្នាំដដែរ។ ព្រះអង្គទ្រង់បាន​ស្ថាបនារាជវង្សចក្រីឡើង ហើយ​បាន​តែងតាំង​ប្អូនប្រុស​របស់​ទ្រង់ជា​ព្រះ​អនុរាជ ដោយមានព្រះនាមថា សុរសិង្ហនាថ។ នៅឆ្នាំ១៧៨៣ កំពែងក្រុងបាងកកត្រូវបានសាងសង់រួចរាល់ដោយធ្វើអំពីដុំឥដ្ឋដែលបានយកពីរាជធានីអយុធ្យាចាស់។ កម្មករខ្មែរ និងឡាវត្រូវបានចាត់ប្រើប្រាស់ឱ្យជីកគោបុរៈពីរាជធានីចាស់នោះមកបាងកក។ ព្រះរាជវាំងធំ និងវត្តព្រះកែវត្រូវបានសាងសង់រួចរាល់នៅក្នុងឆ្នាំ១៧៨៤ ហើយព្រះពុទ្ធរូបកែវមរកតត្រូវបានគេប្តូរចេញពីវត្តអរុណមកតម្កល់នៅវត្តព្រះកែវក្នុងបរិវេណព្រះបរមរាជវាំង។ នៅឆ្នាំ១៧៨៥ ព្រះបាទរាមាទី១ បានធ្វើពិធីរាជាភិសេកពេញផ្លូវការ ហើយបានប្រទានឈ្មោះឱ្យក្រុងថ្មីថា "រតនកោសិន្ទ្រ៍" មានន័យថា "រតនៈរបស់ព្រះឥន្ទ្រ" ដែលចង់សម្ដៅទៅលើព្រះពុទ្ធកែវមរកតនោះឯង។

 ភ្លើងសង្គ្រាមជាមួយភូមា 

ទោះជាសម័យកាលថ្មីក៏ដោយ ប្រទេសភូមា​​នូវតែបន្ត​គំរាម​កំហែង​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដល់អត្ថិភាពនៃ​រដ្ឋ​នគរសៀម​។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៧៨៥ ព្រះបាទបុឌផឹយ៉ានៃរាជវង្សកូនបោនបានលើកទ័ពដ៏ធំមហិមាមកឈ្លានពានប្រទេសសៀមតាមទិសដៅចំនួនប្រាំដោយគេតែងហៅសង្គ្រាមនេះថា សង្គ្រាមទ័ពប្រាំបួន។ សង្គ្រាមបង្ហូរឈាមឥតឈប់ឈរជាច្រើនទសវត្សរ៍មកនេះបាននាំឱ្យសៀមបាត់បង់ប្រជាជនជាច្រើន ហើយរាជការសៀមអាចកេណ្ឌទ័ពសរុបបានតែ ៧០,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីតទល់នឹងកងកម្លាំងភូមាដែលមានចំនួនរហូតដល់ទៅ ១៤៤,០០០ នាក់ឯណោះ។ ព្រះអង្គម្ចាស់សុរសិង្ហនាថបានដឹកនាំកងទ័ពផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ទ្រង់ទៅកម្ចាត់កងទ័ពធំរបស់ព្រះបាទបុឌផឹយ៉ានៅក្នុងសមរភូមិឡាត់យ៉ានៃខេត្តកញ្ចនបុរីក្នុងឆ្នាំ១៧៨៦។ នៅឯ​ភាគ​ខាង​ជើងវិញ ភូមា​បាន​នាំទ័ពមកឡោមព័ទ្ធ​ក្រុង​លំប៉ាង ប៉ុន្តែត្រូវព្រះអង្គកាវីឡាដែលជាអភិបាលក្រុងនាពេលនោះចេញប្រឆាំងការពារក្រុងលំប៉ាងអស់រយៈពេលជាង ៤ ខែទើបកងកម្លាំងសង្គ្រោះពីក្រុងបាងកកមកដល់។ នៅប៉ែកខាងត្បូងវិញ នាងចាន់ និងមុកបានដឹកនាំទ័ពការពារក្រុងថាឡាង (ភូកេត) ពីភូមានៅក្នុងឆ្នាំ១៧៨៦។ ក្រោយពីយុទ្ធនាការរបស់ខ្លួនមិនសូវទទួលបានផលអ្វីមកវិញ ព្រះបាទបុឌផឹយ៉ាក៏បានបញ្ជូនបុត្រារបស់ទ្រង់ដែលជាព្រះឧបរាជនាមថាតូមីនសទៅវាយលុកខេត្តកញ្ចនបុរីដោយផ្តោតលើទិសដៅតែមួយ។ ព្រះបាទរាមាទី១ និងព្រះសុរសិង្ហនាថបានកម្ចាត់ទ័ពរបស់ព្រះឧបរាជភូមានៅអំឡុងយុទ្ធនាការថាឌីនដែងនៅចន្លោះឆ្នាំ១៧៨៦–១៧៨៧។

បន្ទាប់ពីទទួលបានជ័យជម្នះដ៏ធំសម្បារលើភូមា សៀមក៏កើតមានមហិច្ឆតាបើកការវាយប្រហារលើតំបន់ឆ្នេរតានីនថាយី ដែលត្រូវជាអតីតទឹកដីនគរអយុធ្យា។ ព្រះបាទរាមាទី១ បានលើកទ័ពទៅឡោមព័ទ្ធក្រុងតាវយនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៨៨ ប៉ុន្តែមិនបានលទ្ធផលជោគជ័យឡើយ។ មកដល់ឆ្នាំ១៧៩២ ទេសាភិបាលភូមានៅតាវយ និងម្យីបានភៀសខ្លួនចូលមកប្រទេសសៀម ខណៈដែលសៀម​​ចូល​​កាន់​កាប់​តំបន់តានីនថាយីជា​បណ្ដោះអាសន្ន។ តែមិនយូរប៉ុន្មាន នៅអំឡុងពេលដែលរាជការសៀមកំពុងរៀបចំផែនការលុកលុយតំបន់ភូមាក្រោម ព្រះបាទបុឌផឹយ៉ាក៏បញ្ជូនព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គព្រះនាមថាតូមីនសនោះឱ្យទៅដណ្តើមយកតំបន់តានីនថាយីមកវិញ។ ជាលទ្ធផល សៀមត្រូវបានទទួលរងបរាជ័យក្រោមថ្វីដៃរបស់ភូមានៅក្នុងសមរភូមិក្រុងតាវយនៃឆ្នាំ១៧៩៣ ហើយក៏បានប្រគល់ឆ្នេរតានីនថាយីដែលខ្លួនប៉ុនប៉ងនោះទៅឱ្យភូមាវិញ។

ស្ដេចភូមានៅតែបន្តប៉ុនប៉ងចង់វាយដណ្ដើមយកតំបន់លាននាដែលកំពុងគ្រប់គ្រងដោយចៅកាវីឡា ដូច្នេះភូមាក៏បានបើកការវាយលុកមកលើក្រុងឈៀងម៉ៃនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៩៧ និងម្តងទៀតក្នុងឆ្នាំ១៨០២ ដោយចៅកាវីឡាបានការពារក្រុងឈៀងម៉ៃបានទាំងពីរពេលជាមួយទ័ពជំនួយបន្ថែមរបស់ព្រះសុរសិង្ហនាថ។ ដើម្បីលុបបំបាត់ឥទ្ធិពលរបស់ភូមាពីក្នុងតំបន់ ទ័ពរបស់សៀមក៏បានបន្តទៅវាយដណ្ដើមក្រុងឈៀងសែននៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៤ ដែលកាលនុះត្រូវជាបន្ទាយដ៏សំខាន់មួយរបស់អាជ្ញាធរភូមានៅប្រចាំតំបន់លាននា។ ជ័យជំនះរបស់សៀមលើភូមាបាននាំឱ្យសៀមអាចពង្រីកឥទ្ធិពលគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួននៅតំបន់ភាគខាងជើងឆ្ពោះទៅរកក្សត្របុរីនៃតំបន់តៃគឺ ឆៃទុង និងជាំងហុង។ កាវីឡានៃឈៀងម៉ៃបានបញ្ជូនកម្លាំងទៅវាយលុកឆៃទុងនៅឆ្នាំ១៨០២ ហើយបានកាន់កាប់នគរតូចៗមួយចំនួននៅក្បែរនោះក្នុងឆ្នាំ១៨០៥។

ព្រះសុរសិង្ហនាថបានចូលទិវង្គតនៅឆ្នាំ១៨០៣ ដែលជាហេតុនាំឱ្យព្រះរាមាទី១ លើកបុត្រារបស់ទ្រង់ព្រះនាម ឥស្សរសុនថន ជាព្រះវាំងមុខនៅឆ្នាំ១៨០៦។ ព្រះរាមាទី១ បានចូលព្រះទិវង្គតនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៩ ហើយព្រះអង្គឥស្សរសុនថនក៏បានឡើង​សោយរាជ្យ​​ជា​ព្រះបាទ​រាមា​ទី២។ ដោយឃើញបែបនេះ ព្រះបាទបុឌផឹយ៉ាក៏ឆ្លៀតយកឱកាសទៅផ្តួចផ្តើមការឈ្លានពានចូលទឹកដីសៀមម្តងទៀតនៅតាមតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រអង់ដាម៉ង់។ ទន្ទឹមនឹងនេះ អាជ្ញាធរនៅទីក្រុងបាងកកបានបញ្ជូនកម្លាំងទ័ពទៅរំដោះតំបន់ដែលភូមាចូលឈ្លានពាន ប៉ុន្តែដោយសារមានបញ្ហាខាងផ្លូវដឹកជញ្ជូន ក៏តំបន់នោះបានធ្លាក់ទៅក្រោមភូមានៅក្នុងឆ្នាំ១៨១០។ តែទោះ​ជា​យ៉ាង​ក្ដី សៀម​នៅ​តែ​អាច​វាយបណ្តេញ​ទ័ពភូមា​ចេញ​ពីតំបន់នោះបាននៅទីបញ្ចប់។ ការលុកលុយរបស់ភូមាមកលើភូកេតនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៩–១៨១០ គឺជាការឈ្លានពានចុងក្រោយបង្អស់របស់ភូមាចូលទឹកដីសៀមនៅក្នុងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ។

ជួរសមរភូមិខាងកើត៖ កម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម

នៅពេលដែលសៀមបានវាយយករាជធានីវៀងច័ន្ទន៍នៅក្នុងឆ្នាំ១៧៧៩ ព្រះនគររបស់ឡាវទាំងបីគឺ ហ្លួងព្រះបាំង វៀងច័ន្ទន៍ និងចម្ប៉ាស័ក្តិក៏បានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សៀមភ្លាមៗ។ អង្គក្សត្រនៃនគរឡាវទាំងបីនោះគឺ ព្រះអង្គនន្ទសេន ឥន្ថាវង្ស និងអនុវង្ស ត្រូវបានសៀមចាប់ព្រះកាយទៅទីក្រុងបាងកក ទុកជាចំណាប់ខ្មាំង។ នៅឆ្នាំ១៧៨២ ព្រះបាទរាមាទី១ បានតែងតាំងព្រះចៅនន្ទសេនជាព្រះមហាក្សត្រនៃក្រុងវៀងចន្ទន៍ ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៩៥ ព្រះនន្ទសេនក៏ត្រូវបានសៀមដករាជអំណាច ដោយសារតែមានបទចោទប្រកាន់អំពីទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយរាជវង្សតៃសឺន ហើយចៅឥន្ថាវង្សក៏ត្រូវបានលើកឱ្យសោយរាជ្យបន្ត។ ព្រះឥន្ថាវង្សបានសោយទិវង្គតនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៤ ហើយត្រូវបានព្រះអនុវង្សបន្តស្នងរាជ្យតំណែង។

យមរាជបែន ដែលជាអភិជនខ្មែរម្នាក់មានទំនោរទៅរកសៀម បានធ្វើរដ្ឋប្រហារមួយដើម្បីផ្តួលរំលំ និងសម្លាប់រាជានុសិទ្ធខ្មែរនិយមយួនកាលនុះនាម ទឡ្ហៈមូ នៅឆ្នាំ១៧៨៣។ ភាពវឹកវរ និងចលាចលដែលបានកើតឡើងភ្លាមៗនោះបានបណ្តាលឱ្យយមរាជបែននាំយកព្រះអង្គអេងដែលនូវជាកុមារនៅឡើយ ទៅទីក្រុងបាងកក។ ព្រះបាទ​រាមា​ទី១​ ក៏បាន​តែង​តាំង​យមរាជ​បែន​ជា​ ចៅពញាអភ័យធីបែសបែន។ នៅឆ្នាំ១៧៨៣ ង្វៀន ហ្វុកអាញ់ បានមកដល់ទីក្រុងបាងកក ដើម្បីសុំទីជ្រកកោនពីចលនាឧទ្ទាមតៃសឺននៅវៀតណាម។ នៅឆ្នាំ១៧៨៤ កងកម្លាំងសៀមបានវាយលុកចូលទីក្រុងព្រៃនគរដើម្បីលើកង្វៀន ហ្វុកអាញ់ជាព្រះអធិរាជវៀតណាមឡើងវិញ ប៉ុន្តែសៀមត្រូវបានទទួលបរាជ័យនៅក្នុងសមរភូមិសាកើម–ស្វាយមុតដោយថ្វីដៃពួកយួនតៃសឺន។ នៅឆ្នាំ១៧៨៩ អាភ័យធីបែសបែន បានចូលកាន់កាប់ប្រទេសកម្ពុជា និងក្លាយជាព្រះរាជានុសិទ្ធិគ្រប់គ្រងប្រទេស។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំដដែរនោះ ង្វៀន ហ្វុកអាញ់បានវាយដណ្ដើមទីក្រុងព្រៃនគរដោយជោគជ័យ និងបានតាំងខ្លួនជាមេដឹកនាំនៃវៀតណាមខាងត្បូង។ នៅឆ្នាំ១៧៩៤ ព្រះបាទរាមាទី១ បានអនុញ្ញាតឱ្យអង្គអេងវិលត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញ ដើម្បីដឹកនាំប្រទេសជាស្តេច តែត្រូវតែងតាំងអាភ័យធីបែសបែនជាស្ដេចត្រាញ់នៃខេត្តបាត់ដំបង និងសៀមរាប ហើយខេត្តទាំងពីរត្រូវស្ថិតនៅក្រោមអភិបាលកិច្ចរបស់សៀមផ្ទាល់។

ព្រះអង្គអេងបានសោយទិវង្គតនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៩៦ ហើយត្រូវបានព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ព្រះនាម អង្គចន្ទទី២ ឡើងស្នងរាជសម្បត្តិបន្ត។ ខុសពីព្រះបិតារបស់ទ្រង់ ព្រះអង្គចន្ទទី២ មានទំនោរទៅរកវៀតណាម ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ១៨១១ ប្អូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គមានព្រះនាមថា អង្គស្ងួន បានធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងទ្រង់។ កង​ទ័ព​សៀម​បាន​ចល័ត​ពីខេត្ត​បាត់ដំបងសម្រុក​ទៅក្រុង​ឧដុង្គ ដែលជាហេតុនាំឱ្យព្រះអង្គចន្ទទី២ កើតមានការភ័យស្លន់ស្លោ និងបានរត់ភៀសខ្លួនទៅជ្រកកោននៅឯព្រៃនគរ ក្រោមការការពាររបស់វៀតណាម។ កង​ទ័ព​សៀមនោះបាន​វាយ​កម្ទេច​ក្រុង​ឧដុង្គ ហើយក៏​ត្រឡប់ទៅប្រទេសសៀមវិញ ខណៈដែលឧត្តមសេនីយ៍វៀតណាមឈ្មោះ ឡេ វ៉ាន់យៀក បាននាំព្រះអង្គចន្ទមកសោយរាជ្យនៅក្រុងភ្នំពេញតែត្រូវស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលវៀតណាម។

នៅវេលាព្រឹកប្រលឹមនៃថ្ងៃទី១៩ ខែមករា, ង្វៀន-ហ៊ូបានបញ្ជូនកងនាវាតូចមួយដោយមានទង់ជាតិសនៅពីលើតំណាងឱ្យការចុះចាញ់ដើម្បីទាក់សៀមឱ្យធ្លាក់ចូលក្នុងអន្ទាក់របស់ខ្លួន។ ដោយទទួលបានជ័យជម្នះជាច្រើនលើកច្រើនសារ សៀមគិតថាវាគឺជាការសូមទទួលចុះចាញ់ពិតប្រាកដ ក៏ចូលទៅធ្វើកិច្ចចរចាក្នុងកូននាវានោះ។ ក្រោយមក កងទ័ពរបស់ហ៊ូក៏នាំគ្នាបើកការវាយប្រហារមកលើទ័ពរបស់សៀមដោយដំបូងបានសម្លាប់បេសកជនសៀមនៅក្នុងនាវាតូចនោះចោល រួចហើយបានបោះសញ្ញាឱ្យទ័ពបម្រុងចេញមកវាយទ័ពសៀមដោយទ័ពសៀមម្នាក់ៗមិននឹកស្មាន់ថាវាគឺជាអន្ទាក់របស់ហ៊ូសោះ។ ជាលទ្ធផល សៀមត្រូវបាត់បង់ទ័ពជាច្រើន សំពៅទាំងប៉ុន្មានរបស់ខ្លួនត្រូវកំទេចខូចខាត ហើយមានកងទ័ពតែ ១,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលបានរត់គេចខ្លួនមកដល់សៀមវិញរួច។

សេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ និងសាសនា
280px|thumb|right|វត្តព្រះកែវ (วัดพระแก้ว) ថតពីក្រៅព្រះរាជវាំង (ថៃ) (พระบรมมหาราชวัง)។

ជនអន្តោប្រវេសន៍ចិនបានកើនឡើងជាលំដាប់នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទរាមាទី១ ដោយព្រះអង្គបានរក្សានូវគោលនយោបាយរបស់តាកស៊ីនក្នុងការអនុញ្ញាតឱ្យជនអន្តោប្រវេសន៍ចិនចូលមកធ្វើសេដ្ឋកិច្ចជាមួយ។ ជនជាតិចិនត្រូវអាចគេរកឃើញជាចម្បងនៅក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្មនិងអាជីវកម្មហើយនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់បុត្រនិងចៅរបស់ទ្រង់ គេបានឃើញថាផ្លូវទឹកទីក្រុងបាងកកគឺពោរពេញទៅដោយសំពៅចិនគ្រប់ទំហំនិងខ្នាត។

thumb|left|250px|វត្តព្រះកែវ, ជាស្នាព្រះហស្ថដ៏មានតម្លៃមួយរបស់ព្រះបាទរាមាទី១។

រាមាទី១ បានផ្លាស់រាជធានីពីធនបុរីមកត្រើយមួយខាងទៀតនៃទន្លេហើយក៏បានវិវត្តមកក្លាយជាទីក្រុងបាងកកសព្វថ្ងៃ។ ក្នុងរយៈពេលពីរបីឆ្នាំដំបូងបន្ទាប់ពីផ្លាស់រាជធានីមកបាងកក ព្រះអង្គបានចំណាយពេលវេលាត្រួតពិនិត្យមើលដំណើរនៃការសាងសង់ព្រះបរមរាជវាំងរបស់ទ្រង់ ជាពិសេសគឺវត្តព្រះកែវនោះឯងដែលត្រូវជាទីកន្លែងដែលរូបបដិមាព្រះកែវមរកតតម្កល់ទុក។ ក្រោយពីបានកសាងក្រុងរួចហើយ ព្រះអង្គក៏ចាប់ប្រារព្ធពិធីដាក់នាមឱ្យរាជធានីថ្មីរបស់ទ្រង់។

ក្នុងឆ្នាំ១៨០៤ ព្រះបាទរាមាទី១ បានចាប់ផ្តើមចងក្រង'ច្បាប់ត្រាទាំង ៣' ដែលក្នុងនោះរួមមានច្បាប់ចាស់ៗដែលបានបន្សល់ទុកតាំងពីសម័យអយុធ្យាមកម្លេះ។) ព្រះអង្គក៏បានចាប់ផ្តើមធ្វើកំណែទម្រង់រដ្ឋាភិបាល និងបែបផែននៃភាពជាក្សត្រផងដែរ។

thumb|275px|"ហនុមាននៅលើរទេះសេះ" គំនូសគូរលើជញ្ជាំងវត្តព្រះកែវ។

រាមាទី១ ទ្រង់បានធ្វើកំណែទម្រង់សំខាន់ៗខាងសាសនាមានដូចជា ការស្តារនូវវិន័យសីលធម៌សម្រាប់ព្រះសង្ឃឡើងវិញព្រោះថាចាប់តាំងពីនគរអយុធ្យាបានដួលរលំមក វិន័យសីលធម៌របស់ព្រះសង្ឃបានចាប់ផ្តើមចុះខ្សោយបន្តិចម្តងៗ។ ពេលដែលទ្រង់បានឡើងសោយរាជ្យ ព្រះសង្ឃថៃភាគច្រើនគឺមិនសូវមានស្មារតីជឿលើជំនឿអ្វីទៀតឡើយ។ ដូច្នេះ ព្រះបាទរាមាទី១ បានបង្កើតច្បាប់មួយដែលតម្រូវឱ្យព្រះសង្ឃណាដែលមានបំណងចង់និមន្តទៅរៀនបន្ថែមនៅក្រុងបុរីផ្សេង ព្រះសង្ឃនោះនឹងត្រូវមានវិញ្ញាបនប័ត្រផ្ទាល់របស់ខ្លួនដើម្បីបញ្ជាក់ថាពួកគេបានបួសត្រឹមត្រូវនិងនៅមានជំនឿដិតជាប់ជាមួយនឹងសាសនាព្រះពុទ្ធ។

ព្រះរាជាទ្រង់បានតែងតាំងសម្តេចសង្ឃរាជដំបូងបង្អស់សម្រាប់សាសនាព្រះពុទ្ធហើយសម្តេចមានទំនួលខុសត្រូវដូចជា ធានាថាច្បាប់របស់ព្រះមហាក្សត្រនឹងរក្សាជាប់ជាមួយនឹងព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនា។ រាមាទី១ គឺជាអ្នកដែលជម្រុញឱ្យមានការបកប្រែភាសាបាលីបុរាណនិងគម្ពីរព្រះត្រៃបិដកទាំងប៉ុន្មានដែលបានបាត់បង់ទៅដោយសារការលុកលុយរបស់ភូមាមកជាភាសាសៀមឡើងវិញ។ ព្រះអង្គក៏បាននិពន្ធរឿងរាមកេរ្តិ៍តាមទៅបែបវប្បធម៌និងប្រពៃណីថៃផងដែរ។

រាមាទី១ បានបង្កើតទំនាក់ទំនងសារជាថ្មីជាមួយនឹងពួកវ៉ាទីកង់និងគ្រិស្តសាសនិក។ អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាដែលត្រូវបានគេបណ្តេញចេញនៅក្នុងរជ្ជកាលតាកស៊ីនត្រូវបានគេអញ្ជើញឱ្យត្រឡប់មកប្រទេសសៀមវិញ ហើយសកម្មភាពអ្នកឃោសនាសាសនាកាតូលិកក៏បានបន្តនៅប្រទេសថៃ។ ចំនួនអ្នកកាន់សាសនាកាតូលិកក្នុងតំបន់បានកើនឡើងជាលំដាប់រហូតដល់រាប់ពាន់នាក់បន្ទាប់ពីព្រះវិហាររបស់ពួកគេបានទទួលការការពារនិងសេរីភាពនៅក្នុងការផ្សព្វផ្សាយជំនឿម្តងទៀត។