navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ស្ងាប

category:ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ
ទម្លាប់ទំនៀមខ្មែរ រៀបរៀងដោយ ឧកញ៉ាមហាមន្ត្រី ញិក នូវ
ស្ងាប ជាកិរិយា​បើក​មាត់​ធំ ហើយ​ដក​ដង្ហើម​វែង​បញ្ចេញ​ខ្យល់​មក​ឮ​សូរហូមៗ ។ ស្ងាប​នេះ​យើង​ពុំមែន​ក្លែង​ធ្វើ​ទេ គឺបណ្ដាល​មក​ពី​ការ​នឿយ​ហត់​អស់​កម្លាំង​ ហើយ​ងងុយ​ដេក​ក៏​មាន មក​ពី​អត់​ងងុយ​ក៏មាន ឬ ដល់​ពេលងងុយ​តាម​ធម្មជាតិ​ក៏​មាន​ ។
មាន​កាល​យើង​ងងុយ​ពេក​ ស្ងាប​ទៅ​ចេញ​ទឹកភ្នែក ទឹក​សម្បោរ​ផង​ក៏​មាន ។
ដំណើរហា​មាត់​ស្ងាប​ឲ្យ​អស់ចំហ​ជា​កិរិយា​មិន​ល្អ​មើល ថែម​ទាំង​បន្លឺនូវសូរ​ហូមៗទៀត ជាស័ព្ទមិនពីរោះស្ដាប់​សោះ ។ ហេតុ​នេះ​កាល​ណា​យើង​ស្ងាប​នៅ​ទី​ណា​ក៏ដោយ សូម្បី​តែនៅ​ម្នាក់​ឯង ក៏​គប្បី​យក​កូន​កន្សែង​ ឬ យក​ដៃ​ខ្ទប់​មាត់ដែល​ហា​នោះ​ជា​ដរាប ជាទម្លាប់ ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​ធ្លាប់​ភ្លេច​ខ្លួន​ទៅៗ ហាមាត់​នៅ​កណ្ដាល​ប្រជុំ​ជន ។
បើ​កាលណា​យើង​ដឹង​ខ្លួនថា​ ចង់​ស្ងាប​​ហើយ យើង​ត្រូវ​ប្រញាប់​រវៀសរវៃ​ប្រុង​ខ្លួន និង កុំ​ឲ្យឮ​ហូម និង​ យកដៃ ឬកូន​កន្សែង​ ខ្ទប់​មាត់​ ខ្ទប់​មុខ និង ជូត​មុខ ជូតភ្នែកឲ្យ​ស្អាត​វិញ​ដូច​ដើម ។
ស្ងោរជ្រក់សាច់មាន់: គ្រឿងផ្សំ

គ្រឿងផ្សំ
 250px
គ្រឿងផ្សំខាងក្រោមនេះគឺតម្រូវសម្រាប់មនុស្សបីនាក់៖
មាន់១គីឡូក្រាម(មាន់ញី)
ទឹកត្រី២ស្លាបព្រាបាយ
អំបិល១ភាគ២ស្លាបព្រាបាយ
អង្ករ១ស្លាបព្រាបាយ
ម្សៅស៊ុប១ភាគ២ស្លាបព្រាបាយ
គល់ស្លឹកគ្រៃ២គល់
ស្លឹកក្រូចសើច១សន្លឹក(តាមចំណូលចិត្ត)
ខ្ទឹមស៤ ឬ៥កំពឹស ម្ទេសខ្មាំង៣ផ្លែ ក្រូចឆ្មារ២ផ្លែ
ស្ករស ឬស្ករត្នោត១ស្លាបព្រាកាផែ
ស្ងោរជ្រក់សាច់មាន់: វិធីធ្វើ

វិធីធ្វើ
មាន់ធ្វើរួច លាងទឹកឲ្យស្អាត កាត់ជើងចេញត្រឹមជង្គង់រួចពុះជាពីរ។ ជើងត្រូវកាត់ក្រចកចេញ ដំឲ្យទក់បន្តិច។ កោះ ថ្លើម លាងទឹកឲ្យស្អាត។ កោះហាន់ជាផ្កា ទុកឲ្យស្រស់ទឹក។
គល់ស្លឹកគ្រៃ ដំឲ្យទក់បន្តិច។
ស្លឹកក្រូចសើច លាងទឹកឲ្យស្អាត។
ដាក់ទឹកក្នុងឆ្នាំង(ស្មានល្មមនឹងសាច់) បង់គល់ស្លឹកគ្រៃ ស្លឹកក្រូចសើច(តាមចំណូលចិត្ត) អង្ករដាក់ដាំឲ្យពុះ បង់អំបិល ទុកឲ្យពុះយូរបន្តិច ទើបបង់សាច់មាន់ ម្សៅស៊ុប ស្ករ ភ្លក់ មើលឲ្យល្មមតាមចំណូលចិត្ត។ ទុកឲ្យសាច់ឆ្អិន(កុំឲ្យផុយពេក) ទើបដាក់ចុះ។ ស្រង់សាច់មាន់ទុកឲ្យត្រជាក់ បេះជាដុំតូចៗ សាច់បេះជាសរសៃធំៗ រួចចាក់ចូលក្នុងឆ្នាំងវិញ ដាក់ឆ្នាំងកម្ដៅលើភ្លើងឲ្យនៅក្ដៅៗ។
ស្លឹកជីរ ខ្ទឹម បេះលាងទឹក ហាន់តូចៗ ក្រូចឆ្មារចិតជាចំនិត ឆ្កឹះយកគ្រាប់ចេញដាក់ចានទុកមួយកន្លែង។

ពេលបរិភោគ ដួសស្ងោរដាក់ចានសម្ល បង់ស្លឹកជីរ ខ្ទឹម ច្របាច់ក្រូចឆ្មារភ្លក់ឲ្យល្មមតាមចំណូលចិត្ត ឬជ្រក់ក្នុងឆ្នាំងទាំងអស់តែម្ដង ទើបដួសដាក់ចានបរិភោគក៏បាន។

របៀបធ្វើទឹកជ្រលក់ ខ្ទឹមស ម្ទេស ដុតឲ្យឆ្អិន(ប្រយ័ត្នកុំឲ្យខ្លោច) បុកឲ្យម៉ដ្ឋ ដួសដាក់ក្នុងចាន ចាក់ទឹកត្រី ស្ករ ម្សៅស៊ុបបន្តិច ច្របាច់ក្រូចឆ្មារ កូរឲ្យសព្វ ភ្លក់មើលតាមចូលចិត្ត ទុកជ្រលក់សាច់នៅពេលបរិភោគ។ ទឹកជ្រលក់នេះអាចដាក់ប្រហុកដុតជំនួសទឹកត្រីវិញក៏បានតាមចំនូលចិត្ត។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុខម្ហូបខ្មែរ
ស្ឈាំវហ្ស៊ឺស្ឆៀន

thumb|upright|ទំព័រមួយចេញពីការរៀបរៀងរបស់រាជវង្សមិងនៃ ក្រាំងឈី ដោយស្ឈាំវហ្ស៊ឺស្ឆៀន។

ស្ឈាំវហ្ស៊ឺស្ឆៀន (, ៤៨៩–៥៣៧) ឈ្មោះគួរសម ជិងយ៉ាង (景陽), ជាផ្លូវការ គឺជាលោញជាំវនៃនិងទូ (寧都驕子) ហើយក៏ជាប្រវត្តិវិទូ និង អ្នកនិពន្ធម្នាក់creator:"Xiao, Zixian, 489–537", National Library of Australia. ល្បីឈ្មោះដោយសារការធ្វើ ក្រាំងស្ឈី។Book of Liang, vol. 35.
ស្ឈាំវហ្ស៊ឺស្ឆៀន: ស្នាដៃ

ស្នាដៃ
Xiao Zixian produced the following books:

 Book of Qi (齐书)
 Book of the Later Han (后汉书)
 Jinshicao (晋史草)
 Putong Bei Fa Ji (普通北伐记)
 Gui Jian Zhuan (贵俭传)
ស្ដេចចក្រពត្តិ: ពន្យល់​ពាក្យ និង ប្រវត្តិ​​នៃ​ពាក្យ​ចក្រពត្តិ

ពន្យល់​ពាក្យ និង ប្រវត្តិ​​នៃ​ពាក្យ​ចក្រពត្តិ

ពាក្យ​ថា ចក្រពត្តិ (cakkavatti)​ ជា​ពាក្យ​ក្នុង​ភាសា​បាលី ត្រូវ​នឹង​ពាក្យ​ថា ចក្រវារទិន (Chakravartin/Chakraborty) ឬ​សរសេរ​តាម​អក្សរ​ភាសា​ហ៊ិណ្ឌី चक्रवर्ति គឺ​ជា​ពាក្យ​ប្រើប្រាស់​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​សម័យ​បុរាណ ដើម្បី​និយាយ​យោង​ទៅ​ដល់​អ្នក​ដឹកនាំ​ប្រទេស​ក្នុង​ក្តី​ស្រម័យ (an ideal universal ruler) ម្នាក់ ដែល​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​ប្រកប​ដោយ​គុណធម៌ ។ រាជ្យ​របស់​ស្តេច​ចក្រពត្តិ​ត្រូវ​គេ​ហៅ​ថា​ សវ៌ភូម (sarvabhauma) ។ នៅ​ក្នុង​​ន័យ​ដើម ពាក្យ​​បន្សំ ចក្រពត្តិ មាន​ន័យ​ថា "កង់​របស់​ទ្រង់​កំពុង​វិល (whose wheels are moving)" ពោល​គឺ​ "កង់​រទេះ​របស់​ទ្រង់​កំពុង​វិល​ទៅ​គ្រប់​ទិសទី​ដោយ​គ្មាន​ឧបសគ្គ (whose chariot is rolling everywhere without obstruction) ។ បើ​វិភាគ​តាម​ន័យ​ម្យ៉ាង​ទៀត ពាក្យ​នេះ​មាន​ន័យ​ថា "​កង់​រទេះ​កំពុង​វិល​" ពោល​គឺ "​តាម​រយៈ​វា ធម្មចក្រ ដែល​ជា​កង់​នៃ​ធម៌ កំពុង​បង្វិល" ហើយ​ដែល​ពុទ្ធសាសនិកជន និង បរិស័ទ​សាសនា​ជែន យក​ទៅ​ប្រើប្រាស់​ជា​ទូទៅ ។ 

នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា និង លទ្ធិ​ជែន ​មាន​ស្តេច​ចក្រពត្តិ ៣ ប្រភេទ​ខុស​គ្នា ៖

 ចក្រវាល ចក្រពត្តិ (Chakravala Chakraborty) គឺ​ជា​ស្តេច​គ្រងរាជ្យ​លើ​ទ្វីប​ទាំង ៤ ដែល​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​វេទ​បុរាណ​របស់​ឥណ្ឌា 
 ទ្វីប ចក្រពត្តិ (Dvipa Chakraborty) គឺ​ជា​ស្តេច​គ្រង​រាជ្យ​លើ​ទ្វីប​តែ​មួយ​នៃ​ទ្វីប​ទាំង ៤ 
 ប្រទេស ចក្រពត្តិ (Pradesa Chakraborty) គឺ​ជា​ស្តេច​គ្រង​រាជ្យ​លើ​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ទ្វីប​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ 

ពាក្យ​ថា ចក្រវាល ចក្រពត្តិ ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ប្រើ​នៅ​លើ​ប្រាសាទ​មួយ​ចំនួន​នៅ​សម័យ​កាល​នៃ​ចក្រភព​មោរ្យា (Maurya Empire) ចន្លោះ​ឆ្នាំ ៣២២ ទៅ ១៨៥ មុន​គ្រិស្តសករាជ ដើម្បី​​ឧទ្ទិស​ទៅ​ដល់​មហារាជ ចន្ទ្រគុបតា មោរ្យា (Chandragupta Maurya) និង ចៅ​របស់​ទ្រង់ គឺ​ព្រះ​បាទ អសោក មោរ្យា (Ashoka Maurya) ។ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មិន​បាន​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​ មាន​គេ​យក​ពាក្យ​នោះ​ទៅ​ប្រើ​សម្រាប់​និយាយ​សំដៅ​ឈ្មោះ​របស់​ស្តេច​អង្គ​ណា​ទៀត​ទេ ។ ពាក្យ​ ចក្រពត្តិ ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ប្រើ​សម្រាប់​សម្គាល់​តួអង្គ​ព្រះ​ពុទ្ធ​កាល​ទ្រង់​នៅ​វ័យ​កុមារ ពេល​ដែល​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​ឡាយ​ថ្លែង​ពាក្យ​ទស្សន៍ទាយ​​អនាគត​របស់​ព្រះ​សិទ្ធត្ថ គោតម ប្រសិន​បើ​ទ្រង់​នៅ​គ្រង​រាជ្យ ។ នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​មជ្ឈិម​និកាយ មាន​សេចក្តី​ចែង​ថា ព្រះ​សិទ្ធត្ថ គោតម ថ្លែង​ព្រះ​រាជឱង្ការ​ថា ស្ត្រី​មិន​អាច​ក្លាយ​ជា​ស្តេច​ចក្រពត្តិ​ទេ ។ ជា​ទូទៅ ពាក្យ​ ចក្រពត្តិ អាច​យក​ទៅ​ប្រើ​បណ្តោះ​អាសន្ន​សម្រាប់​សម្គាល់​​ភាព​ជា​ស្តេច ឬ មេដឹកនាំ​ប្រទេស ជា​ពិសេស​នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា និង លទ្ធិ​ជែន ។ នៅ​ក្នុង​លទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ពាក្យ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​សម្គាល់​ស្តេច​ដ៏​មាន​អំណាច​មួយ​អង្គ ដែល​មាន​នគរនៅ​លើ​ពិភពលោក​ទាំង​អស់​ជា​​ចំណុះ​ ។ 

នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក​ភាសា​បាលី ស្តេច​ចក្រ​ពត្តិ គឺ​ជា​ស្តេច​គ្រប់​គ្រង​នគរ​ប្រកប​ដោយ​ធម៌ ជាក្សត្រមាន​អំណាច ឈ្នះ​សង្គ្រាម​មាន​ទី​បំផុត​ទល់​នឹង​សមុទ្រ​ទាំង​ ៤ មាន​ជន​បទ​ដ៏​មាំ​មួន ប្រកប​ដោយ​រតនៈ​ ៧ ​ប្រការ គឺ ចក្ករ័ត​ន៍ (​ចក្រកែវ​)​ ១ ហត្ថីរ័តន៍ (​ដំរីកែវ​)​១ អស្សរ័តន៍​ (​សេះ​កែវ​)​១ មណិរ័តន៍ (​កែវមណី​)១ ឥត្ថីរ័តន៍​(​ស្រ្តី​កែវ)​១ គហបតី​រ័តន៍​(គហបតី​កែវ)​១ បរិនាយករ័តន៍(​នាយ​បរិនាយកកែវ) ១ និង​ ប្រកប​ដោយ​ឫទ្ធិ​ ៤​ យ៉ាង ។ ព្រះអង្គ​មាន​ព្រះរាជ​បុត្រ​ច្រើន​ជាង​ពាន់ ជា​អ្នក​ក្លៀវ​ក្លា មាន​សភាព​ជា​អ្នក​ព្យាយាម​(ក្លាហាន) អាច​ញំាញី​នូវ​សេនា​របស់​ស្តេច​ដទៃ​បាន ព្រះ​អង្គ​គ្រប​សង្កត់​នូវ​ផែនដី មាន​សាគរ​ជា​ទី​បំផុត ទ្រង់​គ្រប់​គ្រង​ដោយ​ធម៌ មិន​បាច់​ប្រើ​អាជ្ញា មិន​បាច់​ប្រើ​សាស្ត្រា​វុធ​ឡើយ។
ស្ដេចចក្រពត្តិ: រតនៈ​ ៧ ​ប្រការ​

រតនៈ​ ៧ ​ប្រការ​

 ចក្ករ័តន៍ ជា​ទិព្វ​មាន​កាំ​១ពាន់ ព្រម​ទាំង​ខ្នង​កង់​និង​ដុំ បរិបូណ៌​ដោយ​អាការ​ទាំង​ពួង។ ពេល​ចក្ក​រ័តន៍​នេះ​ទៅ​ដល់​ប្រទេស​ណា ស្តេច​ចក្រ​ក៏​ទៅ​ប្រថាប់​ទី​នោះព្រម​ដោយ​ចតុរង្គ​សេនា(​សេនា​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​៤)​។ ពួក​ស្តេច​ណា​ដែល​ជា​សត្រូវ​ក៏​បាក់​បប​ខ្លប​ខ្លាច​អំណាច​ សុំ​ចុះ​ចូល និង​សុំ​អោយ​ស្តេច​ចក្រ​គ្រប់​គ្រង​ប្រទេស​ខ្លួន។
 ហត្ថីរ័តន៍ (ដំរី​កែវ) ជា​ស្តេច​ដំរី​ឈ្មោះ​ឧបោសថ មាន​សម្បុរ​ស​សុទ្ធ មាន​អវយវៈ​តូច​ធំ​សមរម្យ​ទាំង​អស់ ជា​ដំរី​មាន​ឫទ្ធិ អាច​ហោះ​ទៅ​លើ​អាកាស​បាន។
 អស្សរ័តន៍ (សេះ​កែវ) ជា​ស្តេច​សេះ​ឈ្មោះ​វលាហកៈ មាន​សម្បុរ​ស​សុទ្ធ មាន​សម្បុរ​ត្រង់​​ក្បាល​ខ្មៅ​រលើប ដូច​ជា​សម្បុរ​នៃ​ក​ក្អែក មាន​សក់​ស​ក្បុស ដូច​បណ្តូល​ស្មៅ​យាប្លង ជា​សេះ​មាន​ឫទ្ធិ​អាច​ហោះ​ទៅ​លើ​អាកាស​បាន។
 មណិរ័តន៍ ជា​កែវ​ពិទូរ្យ​មាន​ជាតិ​ល្អ មាន​ជ្រុង​៨ ដែល​ជាង​ច្នៃ​ល្អ​ហើយ មាន​ពណ៌​ថ្លា​ស្អាត​បរិបូណ៌​ដោយ​អាការ​គ្រប់​យ៉ាង។ មណិរ័តន៍​នេះ​មាន​ពន្លឺ​ផ្សាយ​ទៅ​បាន​មួយ​យោជន៍​ជុំ​វិញ។
 ឥត្ថីរ័តន៍ (ស្រី​កែវ) ជា​ស្ត្រី​មាន​រូប​ឆោម​ល្អ​គួរ​អោយ​អ្នក​ផង​ពិត​ពិល​រមិល​មើល គួរ​ជ្រះ​ថ្លា ប្រកប​ដោយ​សម្បុរ​ល្អ​ក្រៃ​លែង មិន​ខ្ពស់​ពេក មិន​ទាប​ពេក មិន​ស្គម​ពេក មិន​ធាត់​ពេក មិន​ខ្មៅ​ពេក មិន​ស​ពេក លើល​លែង​កន្លង​ហួស​សម្បុរ​ស្រ្តី​ជា​មនុស្ស តែ​មិន​ដល់​សម្បុរ​ទេវតា។ ឥត្ថី​រ័តន៍​​ មាន​កាយ​សម្ផ័ស្ស​ទន់​ល្មើយ ដូច​ជា​សំឡី​គរ ឬ​សំឡី​កប្បាស។ កាល​រដូវ​ត្រជាក់ នាង​មាន​ខ្លួន​ក្តៅ កាល​រដូវ​ក្តៅ​ នាង​មាន​ខ្លួន​ត្រជាក់។ នាង​មាន​ក្លិន​ខ្លឹម​ចន្ទន៍​ផ្សាយ​ចេញ​អំពី​កាយ មាន​ក្លិន​ផ្កា​ឧប្បល​ផ្សាយ​ចេញ​អំពី​មាត់។ នាង​ជា​ស្ត្រី​ដែល​សូម្បី​តែចិត្ត ក៏​មិន​ប្រព្រឹត្ត​កន្លងស្តេច​ចក្រ​ជា​ស្វាមី​ឡើយ។ ជា​ស្ត្រី​គោរព​តួ​នាទី​ខ្លួន​ប្រព្រឹត្ត​ត្រូវ​ព្រះ​ហឫទ័យ ពោល​តែ​ពាក្យ​ជា​ទី​ពេញ​ព្រះ​ទ័យ​របស់​ស្តេច​ចក្រពត្តិ។
 គហបតីរ័តន៍ មាន​ទិព្វ​ចក្ខុ​ ដែល​កើត​ពី​ផល​កម្ម អាច​មើល​ឃើញ​កំណប់​ទ្រព្យ​ដែល​មាន​ម្ចាស់​និង​មិនមាន​ម្ចាស់​បាន។
 បរិនាយករ័តន៍ (បរិនាយក​កែវ) ជា​បណ្ឌិត​វាង​វៃ មាន​ប្រាជ្ញា អង់​អាចជា​អ្នក​ប្រឹក្សា​ផ្តល់​យោបល់​ ជួយ​ជ្រោម​ជ្រែង​ដល់​ស្តេច​ចក្រពត្តិ។
ស្ដេចចក្រពត្តិ: លក្ខណៈ​ពិសេស​របស់​ព្រះ​ចៅ​ចក្រពត្តិ

លក្ខណៈ​ពិសេស​របស់​ព្រះ​ចៅ​ចក្រពត្តិ

 ទ្រង់​មាន​​រូបឆោម​​ល្អគួរ​ឲ្យអ្នក​ផង​ពិត​ពិល​រមិល​មើល គួរ​ជ្រះ​ថ្លា ទ្រង់​ប្រកប​ដោយ​ឆវីវណ្ណ ល្អ​ក្រៃ​លែង​ជាង​មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ​ក្នុង​លោក​នេះ។
 ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​ជន្មាយុ​វែង ទ្រង់​ឋិត​នៅ​អស់​កាល​ជា​យូរ​អង្វែង​ក្រៃ​លែង​ជាង​មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ។
 ទ្រង់​មិន​មាន​អាពាធ មិន​មាន​ទុក្ខ​ប្រកប​ដោយ​ភ្លើង​ធាតុ ដែល​កើត​អំពី​កម្ម​មាន​វិបាក​ស្មើ​គ្នា មិន​ត្រជាក់​ពេក មិន​ក្តៅ​ពេក លើស​ជាង​មនុស្ស​ដទៃ។
 ទ្រង់​ជា​ទី​ស្រឡាញ់ ជា​ទី​ពេញ​ចិត្ត​នៃ​​មនុស្ស​ និង ទេវតា សូម្បី​ទេវតា​ក៏​នៅ​ក្រែង​ចិត្ត ។
ស្ដេចចក្រពត្តិ: អានិសង្ស​ផលបុណ្យ​ដែល​ជួយ​ឲ្យ​កើត​ជា​ព្រះ​ចៅ​ចក្រពត្តិ

អានិសង្ស​ផលបុណ្យ​ដែល​ជួយ​ឲ្យ​កើត​ជា​ព្រះ​ចៅ​ចក្រពត្តិ

 ធ្វើ​បុណ្យ​​ ធ្វើ​ទាន ដោយ​ចិត្ត​ស្អាត គ្មាន​ប្រាថ្នា​​​អំពើ​តបស្នង
 ទម: គឺការទូន្មានខ្លួន
 សញ្ញម: គឺការសង្រួមក្នុងសីល
 ជា​ម្ចាស់​បុណ្យ​កឋិន ឬ​ជា​អ្នក​ដឹក​នាំ​ការកសាង​វត្ត ព្រះ​ឧបោសថ ព្រះ​វិហារ ព្រះ​ពុទ្ធរូប ។ល។
 ជា​ប្រធាន​នៃ​ការ​ទេសនា​ធម៌ ការ​សង្គាយនា​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក​ ។ល។
 បូជា​ចេតិយ​របស់​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ
ស្ដេចប៉ាប យ៉ូហាន ប៉ូលទី១: មុនជីវិតនិងការអប់រំ

មុនជីវិតនិងការអប់រំ
thumb|left|ទីកន្លែងរស់នៅវៃ 20 អាហ្គូតូ|200px
អាល់ប៊ីណូ លូស្សាននី កើតនៅក្នុងឆ្នាំ ១៧ តុលា ឆ្នាំ ១៩១២ ហ្វ៊ណូ ដី កានាលី នៅក្នុងទីក្រុងបែលលុនូជាប្រទេសមួយដែលតំបនមួយដែល
នៅក្នុងទិលខាងជើញនៃប្រទេសអ៊ីតាលី។
គាតជាក្មែងប្រុសម្នាក់ដែលនៅក្នុងឆ្នាំ(១៩១៥​ដល់ ១៩១៦) 
ហើយ​​ប្អូនប្រុសអីដូអារីដូ នៅក្នុងឆ្នាំ (១៩១៧​ ដ​ល់ ២០០៨)
​ហើយនិងបងប្អូនស្រី  អាន់តូនៀននៅក្នុងឆ្នាំ​ (១៩២០ ដល់ ២០០៩)។
លូស្សានីបានចូលទៅធ្វើសិក្ខាសាលានៅក្នុងហ្វេលទ្រីនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៣
ហើយពេលក្រោយមកទៀតគាតបានទៅកន្លែងដែលធ្វើ
សិក្ខាសាលាដែលសំខាន់បំផុតនៃទីក្រុង ប៉ែលលិនូ។
រយៈពេលដែលគាតស្នាក់នៅក្នុងប៉ែលលិន
គាតបានប្រឹងប្រែងក្នុង
ការចូលរួមជាអ្នកបួសនិកាយយ៉េស៊ូបន្តែគាតបានធ្វើ
ការបធិសេធទៅលើការធ្វើសិក្ខាសិលារបស់ស្រេកទ័រ។
ស្ដេចប៉ាប យ៉ូហាន ប៉ូលទី១: ការអនុម័តហើយការបង្រៀនអំពីការបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ

ការអនុម័តហើយការបង្រៀនអំពីការបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ
ការអនុម័តច្បាប់ទៅលើអ្នកបួសនៅថ្ងៃទី ០៧ ខែ កក្ដដា ឆ្នាំ ១៩៣៥ 
លូស្សានីបន្ទាប់ពីបានជួយអ្នកបួសគ្រិសថ្នាក់ទាប់នៅក្នុងសញ្ចាតិរបស់គាតគឺ​ហ្វូណូ ដី 
កានាលីបន្ទាប់ពីក្លាយទៅជា
នាយកសកលវិទ្យាល័យ។នៅក្នុងប៉ែលលិនូនែការធ្វើសក្ខាសិលានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៧។ ក្នុងចំនោមមុខវិជ្ជាដែលគាតបានបង្រៀនយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់
ហើយនិងបង្រៀនអំពីសីលៈធម៏ ដែរទាក់ទងទៅនិងវិន័យនិងច្បាប់របស់អ្នកបួស។
នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១ នៅក្នុងលូស្សានីចាប់ផ្ដើមស្វែងរកថ្នាក់មហាបរិញ្ញានៅក្នុង
សាសនវិទ្យាដែលមកពីសកលវិទ្យាល័យ 
សកលវិទ្យាល័យផុនទីហ្វឺខល គ្រីអូរៀនដែលជាសកលវិទ្យាល័យ
មួយដែលមិនត្រូវការតំម្រូវការនៃការយក់ចិត្តទុកដាកនៅក្នុងឆ្នាំទីមួយនៅក្នុងថ្នាក់រៀន។
ទោះជាយ៉ាងណាក៍ដោយ ការធ្វើសក្ខាសិលារបស់ល្អជាងនៅក្នុងអ្វីដែលគាតចង់ធ្វើ
ការបង្រៀនដែលមានរយៈពេលដែលគាតជាបណ្តិតនៅក្នុងសកលវិទ្យាល័យ។
ការស្នើរសំរបស់គាតគឺចងមានន័យថា( គឺជាដើមកំនើតនៃប្រលឹងមនុស្សយើងដែលអនុញ្ញាតិអោយទៅក្នុងទីក្រុង​អានតូនៀន រូស្មីនី  ដែលាមានទំហំធំនៃការប្រហារនៅក្នុងសាសនាហើយភាពស្មោះត្រង់របស់គាតដែលការនៅជាបញ្ញវន្ត។
ស្ដេចប៉ាប យ៉ូហាន ប៉ូលទី១: ការថ្លែងលិខិតរបស់ព្រះសង្ឃរាជវិហារកាតូលិក

ការថ្លែងលិខិតរបស់ព្រះសង្ឃរាជវិហារកាតូលិក
យ៉ូហានប៉ូលទី១បានរៀបចំពេលអនាគតទៅលើលិខិតរបស់ព្រះសង្ឃររាជវិហាកាតូលិកដែលមានការអះអាងផ្សែងៗទៀតទៅលើសន្តិបាតទីពីដែលមានការខុសផ្លែកពីគ្នាទៅព្រឹត្តការណ៍ប្រវត្តិនៃសង្គមហើយ និងការកើនឡើងដែលជឿជាក់ទៅការអធិធ្ថាននៅលើព្រះវិហារដែលលោកតែងតែនិយាយនៅពេលដែលយើងចូលវិហារហើយច្បាប់វិន័យរបស់ព្រះវិហារនៅក្នុងជីវិតជាអ្នកបួសនិងមានចារឹកស្មោះត្រង់។នៅក្នុងវិន័យច្បាប់គាតបានកំណត់ដាក់តាំង   ឫជំនួសហើយនិងអ្នកនិពន្ធបានផ្ដើមកំនិតស្រប់ទៅដូចជាការថ្លែងលិខិតរបស់ព្រះសង្សរាជវិហារកាតូលិកដែលចែកជាចំនែក១%ដែលចូលនិវត្តិបានតិចតួចនៅក្នុងពិភពលោកទី៣។ លោក ចោច រីហ្វែលវិដីលា បានទៅមើលដែលក្នុងនាមគាតជាប្រធាននៅប្រទេស អាចែនទីណា​ ជំនឿ (ដូចជាព្រះជាម្ចាស់)ដែលបានចូលទៅធ្វើការសន្និបាតដែលមានឈ្មោះថា ទីក្រុងវ៉ាទីកង់ដោយរូបគាតបានពិចារណាទៅលើហេតុការណ៍ដែលបានជំទាសគ្នាដែលជារឿងពិសេសនៅពេលសម្ដេចប៉ាបបានរំលឹកទៅលើរូបលោករឿងច្បាប់មនុស្សដែលមានចិត្តលោបលនដែលបានប្ដូរទីកន្លែងនៅក្នុង អាចែនទីណាដែលមានរយៈពេលជាអ្នកតែងតាំងចិត្តអាក្រក់។
thumb|left|ការបើបសម័យសិក្សាទី២នៅទីក្រុងវ៉ាទីកង់|200px
ស្ដេចប៉ាប យ៉ូហាន ប៉ូលទី១: ច្បាប់វិន័យរបស់អ្នកដែលសិក្សាខាងព្រះអាទិទេព

ច្បាប់វិន័យរបស់អ្នកដែលសិក្សាខាងព្រះអាទិទេព
ច្បាប់វិន័យរបស់អ្នករៀងខាងព្រះអាទិទេពក្នុងស្ដេច ប៉ូលទីមួយបានបើវេតិកាពិភាក្សាពីព្រោះចង់បានការបញ្ចញកំនិតរបស់គាតដែលបានបញ្ចាក់ទៅលើសន្លឹកនៃរឿងរាយដែលជាការគ្រប់គ្រងនៃច្បាប់វិន័យរបស់អ្នកដែលបានសិក្សាទៅលើព្រះអាទិទេព។
យ៉ូហាន ប៉ូលទីមួយមិនដែលមានកំនិតផ្ទុយនិង សម្ដេចប៉ាបយ៉ូហាន ប៉ូលទី៦ នៃការបង្រៀនទៅការហាមមិនឪឲ្យអ្នកបួសមានការបន្តពូជហើយមានភាពចិត្តស្និតទៅលើស្នេហាវាក៏ដូចជាព្រះសង្ឃរាជដែលតាំងជំហរទៅលើរឿងដែលបានកើតឡើងទៅលើការពង្រឹងអារម្មណ៏៍។ ទោះជាយ៉ាងណាវានៅតែមានហេតុផលសមរម្យទៅលើស្ដេច យ៉ូហាន ប៉ូលទីមួយដែលមិនជំទាសទៅលើយោលបលក្នុងមនុស្សយើងដែលឈ្លានព៉ាន និងជាសាធារណៈ ហើយវាប្រហែលជារាយរាប់នៅវរឿងដែលការពិតទៅលើការបង្រៀន។ មានប្រភពផ្សែងទៀតបង្ហាញផ្សែងៗគ្នាដោយពិពណ៏នាថាដែលខណៈពេលដែលការបម្រើព្រះសង្ឃរាជ​នៅក្នុង លូសីនីដែលបានផ្ដាច់ការជាមួយនិងការអភិវឌ្ឍន៏នៃការបង្រៀននៃព្រះវិហារហើយ និងការបម្រើជាមួយនិងពួកទាំងនោះដែលបានឆ្លង់កាតជាបញ្ញវន្តហើយដែលមិនជឿលើនែការតាំងចិត្តទៅការចូលវិហាររបស់ការហាមឃាត់ដែលស្ដេច យ៉ូហាន ប៉ូលទី៦បានបង្រៀនថាមិនឲ្យមានការបន្តពួជជាមួយ និងស្រី។
ប្រភពដែលបានមកពី ចន អ៊ល អាលែន ដែលបានអះអាងថា ឡូសីនីដែលចេះប្រមាណទៅលើការស្របមាតិនៅការក្រប់គ្រងរបស់សម្ដេចយ៉ូហាន ប៉ូលទីមួយ នោពេល  សម្ដេចប៉ាបយ៉ូហាន ប៉ូលទី៦ ប្រមូលរឿងរាយនៃបញ្ហាមនុស្សយើង។ ឡូសីនីគឺអ្នកប្រមូលពាក្រនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤ ដែលបាននិយាយថា (ប្រសិនបើជាអទិទេពនៃកំរិតខ្ពស់នៃការអនុវត្តន៏ច្បាប់ ខ្ញុំនិងត្រូវលុបច្បាប់ទាំងនេះ)។
ស្ដេចប៉ាប យ៉ូហាន ប៉ូលទី១: អំពីចារិករបស់លោក

អំពីចារិករបស់លោក

សម្ដេច យ៉ូហាន ប៉ូលទី១ បានយល់ឃើញថាគាតមានចំនាញខាងសរសេរ និងទំនាក់ទំនង
ហើយបានបន្សល់ការសរសេររឿងបន្តិចបន្តួចនៅក្នុងសៀវភៅ។សៀវភៅរបស់គាតឈ្មោះ អៀលលាស់ទ្រីសីមី
ដែលបាននិពន្ធខណៈដែលរូបគាត់ជាមនុស្សសំខាន់ម្នាក់
ដែលប្រមូលសៀវភៅបែបប្រវត្តិសាត្ត្រយ៉ាងធំទូលាយហើយបែបរឿងប្រឌិតបែបមនុស្សទីមួយ។ក្នុងចំនោមទាំងនេះគឺអាងទៅលើការសរសេរសំបុត្ររបស់គាត់ទៅព្រះព្រះយេស៊ូគ្រិះ 
និងស្ដេច ដាវិត និងព្រះនាងម៉ារី និង ពីនូជីអូ 
ផ្សែងៗទៀតដែលបានសរសេរទៅលើ ម៉ាក ត្វេន ចារលិស ដិកឃេន
និង ច្រីសតូផឿ មាលូវី ។
សម្ដេច យ៉ូហាន ប៉ូលទី១ មានការចាប់អារម្មណ៍ទៅភាពកក់ក្ដៅជាមួយនិងប្រជាជន។
មានរបាយការណ៍ជាច្រើនដែលនៅក្នុង ទីក្រុង វាទីឃែន  ដែលគាតបាននៅជាបញ្ញវន្តដែលមានឥទ្ធិពលមិនមែនការទទួលខុសត្រូវនៃការទទួលតំណែងជាសម្ដេចប៉ាប 
ទោះបីជាយ៉ាងណាក៍ដោយ ដាវិត​ យ៉ាឡប់(ដែលមាននាមជាព្រះជាម្ចាស់)
និយាយដែលថាទាំងនេះគឺជាទល្ធផលនៃការឃោសស្នាដែល
បានមកពីមនុស្សនៅក្នុងទីក្រុង វ៉ាទីឃែនដែលបានប្រឆាំងទៅនិង អ្នកនយោបាយនៅក្នុងឡូសីនា។
នៅក្នុងនាមជា យ៉ូហាន ពួកគេបានគោរពលោកក្នុងនាមគាត់មានឋានៈខ្ពស់។ដែលមានការពិភាក្សាថាពួកគេនិងមានការបោះឆ្នោតមួយដែលមានលក្ខណៈតូចៗថែមទាំងមានអ្នករឹះគន់ដែលមានមាតិខុសៗគ្នាទៅ
លើធម្មទេសនាដែលការនិយាយ ពីនូជីអូទៅលើការបានរៀនថ្លែងការនៃសម្ដេច ប៉ាបភីអ៉ើសទី​១២
រឺ សម្ដេច​ប៉ាបយ៉ូហានទី៦។អ្នកទស្សៈនាបាននិយាយថាការវែកញែករបស់គាត
និងភាពឯកការហើយមុខមាត់ដែលគាត់ជាមនុស្សទីមួយនៃ សម្ដេចយ៉ូហានប៉ូលទី១នៅក្នុងទសវត្ស
ពីមុនមិនមានមួយណាជាអង្គទូតនៃអ្នកកាន់ច្បាប់ដូចរូប ភីអ៉ើស ទី១១ រឺ ប៉ូលទី២៣​នៅក្នុងព្រះវិហារ។
ស្ដេចប៉ាប យ៉ូហាន ប៉ូលទី១: ការស្លាប់

ការស្លាប់
thumb|សពរបស់សម្ដេចយ៉ូហានប៉ូលទី១|200px
សម្ដេចយ៉ូហាន ប៉ូលទី១ត្រូវបានគេឃើញការស្លាប់របស់គាតនៅក្នុង
គ្រេដ៍ខ្លីមួយរបស់គាតបន្ទាប់ពីមេឃជិតភ្លឺនៅថ្ងៃទី ២៩ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៨
បាន៣៣ថ្ងៃនៅក្នុងមុខងារគាតជាស្ដេចប៉ាប។​ការប្រែប្រួលនៃសេចក្ដីថ្លៃការណ៍ដែលបានបង្កើតឲ្យមានទំនាក់ទំនងជាមួយនិង
មនុស្សដែលបានស្វែងរក់ឃើញសាក់សពរបស់សម្ដេចប៉ាប
នៅពេលដែលគេបានរកឃើញក្រដាស់មួយសន្លឹកដែលនៅក្នុងដៃរបស់សម្ដេចយ៉ូហានប៉ូលទី១។ 
ហើយអ្នកយក់របាយការណ៍នៅទីក្រុងវ៉ាទីកុងមិនអាចធ្វើការប្ដឹងទៅរឿងក្ដីនេះបានទេ។
ស្ដេចប៉ាប យ៉ូហាន ប៉ូលទី១: ការបញ្ចូលសមាជិកថ្មីនៃក្បួនធ្វើជាសន្តជន

ការបញ្ចូលសមាជិកថ្មីនៃក្បួនធ្វើជាសន្តជន
ការធ្វើក្បួនជាន្តជនត្រឹមត្រូវបានចាប់ផ្ដើមតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩០ ជាមួយនិងពាក្យបណ្ដឹងតុលាការដោយមានសង្ឈនាយក២២៦នៅក្នុងប្រទេសប្រេស៊ីល
ព្រមទាំងអ្នកសំខានដែលជាសមណសត្តឹក្នុងគ្រឹស្តសាសនាទាំងបួន។
នៅក្នុងថ្ងៃ ២៦ ខែសីហា ឆ្នាំ២០០២ សង្ឈនាយក វិនសែនសូ សាវីអូបានប្រាប់ដំណឹងជាដំណាក់កាលដើម្បីប្រមូលប្រមូលឯកសារ និងភស្ភុតាងដែលមានសារៈសំខាននៃការចាប់ផ្ដើមនៅក្បួនធ្វើជាសន្តជន។ នៅថ្ងៃទី ០៨ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ២០០៣ អ្នកកាន់ធម្មវិន័យសំរាប់រស់នៅតាមវិន័យសាសនាដែលបានផ្ដល់ឲ្យនូវការយល់ព្រមទាំងវិន័យទាំងនេះ។

 សម្ដេចប៉ាបមុន៖ សម្ដេចប៉ូលទី៦ 
 សម្ដេចប៉ាបស្នង៖ សម្ដេចប៉ាបយ៉ូហានប៉ូលទី២

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះសហគមន៍កាតូលិក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម្ដេចប៉ាប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រិស្តសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអ៊ីតាលី
ស្តាទិច

framed|ឧទាហរណ៍ផ្សេងៗពីលំនឹងស្តាទិច។ ផលបូកកំលាំងនិងម៉ូម៉ង់គឺសូន្យ។
ស្តាទិច ជាផ្នែកមួយនៃមេកានិច ដែលសិក្សាពីការវិភាគបន្ទុក(កំលាំង និង ម៉ូម៉ង់)លើប្រព័ន្ធរូបវិទ្យាក្នុងស្ថានភាពលំនឹងស្តាទិច។ លំនឹងស្តាទិចជាស្ថានភាពមួយដែលទីតាំងធៀបនឹងគ្នារបស់អនុប្រព័ន្ធ​មិនប្រែប្រួលទៅតាមពេលវេលា។ ពេលមានលំនឹងស្តាទិច ប្រព័ន្ធមួយនៅនឹងថ្កល់ ឬទីប្រជុំទំងន់របស់វាផ្លាស់ទីដោយល្បឿនថេរ។ តាមរយៈច្បាប់ទី២ញូតុន លំនឹងស្តាទិចមានន័យថា ផលបូកកំលាំងនិងម៉ូម៉ង់សរុបទៅលើប្រព័ន្ធស្មើសូន្យ។

ស្តាទិចត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ ក្នុងការវិផាគពីទំរង់ និង គ្រោងឆ្អឹងក្នុងស្ថាបត្យកម្មនិងសំនង់។ របឹងនៃរូបធាតុជាផ្នែកមួយទៀតនៅក្នុងមេកានិច​ដែលពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើបំរើបំរាស់លំនឹងស្តាទិច។

អ៊ីដ្រូស្តាទិច ជាការសិក្សាពីសន្ទនីយ៍នៅនឹងថ្កល់។ លក្ខណៈរបស់សន្ទនីយ៍នៅនឹងថ្កល់គឺថា កំលាំងដែលមានអំពើពីគ្រប់ទិសទៅលើភាគល្អិតនីមួយៗនៅក្នុងនោះ ស្មើគ្នា។ បើសិនជាមានវិសមភាពកំលាំង នោះសន្ទនីយ៍នឹងហូរទៅតាមទិសរបស់ផលបូកកំលាំង។ គំនិតនេះត្រូវបានលើកឡើងដំបូងគេដោយអ្នកគណិតវិទ្យានិងទស្សនវិទ្យាបារាំងឈ្មោះ ប្លែស ប៉ាស្កាល់ (Blaise Pascal) ក្នុងឆ្នាំ១៦៧៤ និងត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈច្បាប់ប៉ាស្កាល់។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា
ស្តូបក្នុងប្រទេសកម្ពុជា

រូបភាពតូច|ចេតិយនៅប្រាសាទព្រះខ័ន
រូបភាពតូច|ចេតិយវតុតស៊ីធរ
ស្ដូប​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ​ច្រើន​ហៅ​ថា ចេតិយ  គឺជា ​ចេតិយ​ដែល ​មាន​រាង​ជា​ចេតិយ ​ដែល​ផ្ទុក​ឆ្អឹង​និង​ផេះ​របស់​អ្នក​ស្លាប់​ដាក់​ពាស​ពេញ​បរិវេណ​វត្ត ដែល​ជាទូទៅ​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា ដែល​ជា​ទូទៅ​ផ្តល់​ហិរញ្ញប្បទាន​ដោយ​អ្នក​មាន​អ្នក​មាន​ជំនឿ។ ខ្លួនគេ និងសាច់ញាតិរបស់ពួកគេ។  ខណៈពេលដែល ប្រាង្គ បានមកពីគំរូដើម សិខរ របស់ឥណ្ឌា ចេតិយ មានអារម្មណ៍ទាំងឥទ្ធិពលរបស់ឥណ្ឌា តាមរយៈគំរូដើមនៃចេតិយ ជាពិសេសរបស់ សន្ជិ ក៏ដូចជាឥទ្ធិពលផ្សេងទៀត ជាពិសេសជាមួយនឹងស្តូបគំរូរបស់ Ruwanwelisaya នៅ Ceylan ដែលមកពី ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ  ក៏បានមកដល់។
ស្តូបក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: វាក្យសព្ទ

វាក្យសព្ទ 
ចំណែកពាក្យថា ស្តូប ត្រូវបានជនបរទេសប្រើជាទូទៅ ពាក្យ <i id="mwGw">ចេតិយ</i> ជាភាសាខ្មែរ  និង ថៃ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយអ្នកស្រុក តាមពាក្យ បាលី ចេតិយ ដែលមានអត្ថន័យថា "កប់សព"។ ឬភាសាសំស្ក្រឹត ចៃត្យ មកពី root cita ឬ ci មានន័យថា "ប្រមូលផ្ដុំ" ជាពាក្យ សំស្ក្រឹត សម្រាប់ពំនូកឬជើងទម្រឬ "គំនរពិធីបុណ្យសព" ។ ,   ក៏មានអត្ថន័យជិតទៅនឹងពាក្យ ស្តូប មកពី សំស្រ្កឹត (स्तूप) មានន័យត្រង់ថា 'ហ៊ាប' ។
ស្តូបក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច| ចេតិយ ​លើ ​វត្ត​ភ្នំ មាន​ប្រវត្តិ​ពី​ការ​សោយ​ទិវង្គត​របស់​ព្រះបាទ​ពញាយ៉ាត ក្នុង​ឆ្នាំ ១៤៦៣។
រូបភាពតូច|ព្រះសាក្យមុន្នីចេតីយតម្កល់ព្រះសិរីរឹកធាតុ
ចេតិយ ​បុរាណ​គ្រាន់តែ​ជា ​ចេតិយ ​តាម​គម្ពីរ​ពុទ្ធសាសនា​បុរាណ​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​វា​ត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​ដើម្បី​ទុក​ជា​ផេះ និង​សារីរិកធាតុ​របស់​ព្រះពុទ្ធ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ ចេតិយបានអភិវឌ្ឍទៅជាទម្រង់បច្ចុប្បន្ន តាមរយៈការរួមផ្សំជាមួយរូបសំណាកព្រះពុទ្ធ។ ការវិវត្តន៍ឆ្ពោះទៅរកចេតិយសម្រាប់បុគ្គលអាចជាវត្តមួយនាពេលថ្មីៗនេះ ដោយសារវត្តចាស់ ដូចជាវត្តខ្នាត  ក្នុង ខេត្តសៀមរាប ដែលមានរូបបដិមាព្រះពុទ្ធបដិមាគង់លើ កោដ្ឋសព ។

ចេតិយ ដ៏ចំណាស់ជាងគេ និងល្បីល្បាញបំផុតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គឺចេតិយដែលសាងសង់នៅលើកំពូល វត្តភ្នំ សម្រាប់ព្រះបាទ ពញាយ៉ាត ដែលជារជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គដែលកត់សម្គាល់ការចាប់ផ្តើមនៃយុគសម័យចតុមុខនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។

នៅរាជធានីនៃ រាជាណាចក្រអយុធ្យា ព្រះបាទ រាមាធិបតីទី ២ បន្ថែម ប្រាសាទ ពីរក្នុងឆ្នាំ ១៤៩២ ជាទីដែលអដ្ឋិធាតុរបស់ព្រះបិតាព្រះអង្គគឺព្រះបាទ  បរម្មត្រៃលោកនាថ និងប្អូនប្រុសព្រះអង្គគឺព្រះបាទ បរមរាជាទី៣ ត្រូវបានបញ្ចុះ។ 

ចេតិយ ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ជួសជុល​នោះ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​លេច​ឡើង​នៅ ​នគរ​អយុធ្យា ​ក្នុង​ត្រីមាស​ទីពីរ​នៃ​សតវត្ស​ទី ១៧ បន្ទាប់​ពី​ការ​ចុះចាញ់​របស់​ខ្មែរ​ដោយ​ព្រះបាទ ​ប្រាសាទ​ថោង ។ ចេតិយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្តូរ​ថ្មី គឺ​ជា​ចេតិយ​ដែល​មាន​ជ្រុង​កាត់​ពី​ជាន់​ក្រោម​រហូត​ដល់​ផ្នែក​នៃ​ក​នៃ​តួ​កណ្ដឹង។ ការបំផុសគំនិតសម្រាប់រចនាបថប្លែកថ្មីនេះបានមកពីស្តូប Ceylonese និងក៏ជា ស្ថាបត្យកម្ម សុខោទ័យ និង ស្រីវិជ័យ ផងដែរ។ 

ចេតិយ​ដែល​រក្សា​ទុក​មាន​មុខងារ​ជា​កន្លែង​គោរព​វិញ្ញាណក្ខន្ធ ប៉ុន្តែ​រូបរាង​របស់​វា​ក៏​បាន​វិវត្ត​ដូច​នឹង​ស្តូប​ដ៏​មហិមា​ដែល​បាន​សាងសង់​នៅ​មុខ ​ស្ថានីយ​រថភ្លើង​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ ​ដែរ។ វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៥៧ សម្រាប់ឆ្នាំ 2500 នៃពុទ្ធសករាជ ជាមួយនឹងព្រះសារីរិកធាតុនៃ ព្រះអរហន្ត របស់ពុទ្ធសាសនិក។ មូលដ្ឋានរាងស៊ីឡាំងរបស់វាមានទ្វារ និងបង្អួចដែលអនុញ្ញាតឱ្យវាក្លាយជាកន្លែងគោរពបូជានៅថ្ងៃបុណ្យ។

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ចេតិយ ឯកជនបានកើនឡើងជាលំដាប់ និងជាកន្លែងសម្រាប់រក្សាទុករហូត ដោយមិនចាំបាច់មានគម្រោងហានិភ័យក្នុងការសាងសង់រយៈពេលវែងនោះទេ។
ស្តូបក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: ការពិពណ៌នា

ការពិពណ៌នា 
ចេតិយ ​ធម្មតា​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​អាច​ធ្វើ​ពី ​ថ្មភក់ ថ្មបាយក្រៀម ឥដ្ឋ និង​ថ្មីៗ​ទៀត​ពី ​ស៊ីម៉ងត៍ ។

ជាញឹកញាប់បំផុត ចេតិយត្រូវបានសាងសង់នៅភាគឦសាននៃ វិហារធំ ព្រោះយោងទៅតាមលោក George Cœdès ក្នុងវប្បធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរ ទិសឦសានគឺជាទិសដៅដែលការរត់គេចពីសកលលោកឆ្ពោះទៅកាន់ឋានសួគ៌។  ចំណែក​ឯ​ចេតិយ​មិន​តម្រង់​ទិស​ជា​ប្រព័ន្ធ ជ្រុង​នៃ​ចេតិយ​ច្រើន​តែ​ដើរ​ស្រប​នឹង​វិហារ​ធំ​ក្នុង​វត្ត ដោយ​មិន​ចង់​មាន​សណ្តាប់​ធ្នាប់ និង​សោភ័ណភាព​នៅ​លើ​ទីធ្លា​វត្ត។ 

ពួកវាអាចមានទំហំទាំងអស់ ប៉ុន្តែតែងតែរក្សាសមាមាត្រដូចគ្នា។ ចេតិយ​ប្រើ ​វិសាលភាព ​ជា​រង្វាស់​ប្រពៃណី។ ច្រើន ដូច្នេះ​ហើយ​ដែល​គល់ ​ចេតិយ ​មាន​វិសាលភាព​ស្មើ​នឹង​ម្ចាស់​វា ហើយ​បើ​អំពូល​នោះ​មាន​ប្រវែង ១២ ចន្លោះ នោះ ​តួ ​ក៏​ត្រូវ​មាន​ប្រវែង​ដូចគ្នា​ដែរ។ ផ្នែកខាងក្រោម ឬមូលដ្ឋាន និង spire គឺពាក់កណ្តាលខ្ពស់ដែលមានតែ 6 វិសាលភាព។ ផ្ទៃរាបស្មើខាងក្នុងពីរមានកំពស់ 5 វិសាលភាព។ តែមួយគត់នៅក្រោមមូលដ្ឋានមានកម្ពស់ត្រឹមតែមួយវិសាលភាព។ ទទឹង​របស់​ចេតិយ​មាន​១៨​វិសាល ដែល​មាន​កំពស់​៣​ដង​នៃ​ទទឹង​៦ ។

ចំនួន​កម្រិត​នៅ​លើ​ផ្ទៃ​ដី និង​ឆ័ត្រ​ថ្នាក់​ត្រូវ​តែ​មិន​ស្មើគ្នា៖ ៣, ៥, ៧ និង ៩ សម្រាប់​ព្រះមហាក្សត្រ។

វជ្រ ​ជា​ធាតុ​សំខាន់​នៃ​ការ​តុបតែង​ចេតិយ ហើយ​វា​ជា​សំណល់​ធម្មតា​មួយ​នៃ ​ពុទ្ធសាសនា​មហាយាន ​ក្នុង ​ពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ ​ភាគ​ច្រើន​នៃ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។
ស្តូបក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: រចនាប័ទ្ម

រចនាប័ទ្ម 
រូបភាពតូច| ចេតិយ ​ព្រះបាទ​នរោត្តម រាជធានី​ភ្នំពេញ។
ចេតិយ ​ត្រូវ​បាន​គេ​សាង​សង់​ឡើង​តាម​រចនាបថ​ដ៏​អស្ចារ្យ​ដែល​ពិបាក​នឹង​សំយោគ។ ចេតិយ​នៅ​មីយ៉ាន់ម៉ា ថៃ និង​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ឥទ្ធិពល​តាម​រចនាបថ​ដោយ ​ចេតិយ​សេឡង់ ​មូល​ព្រម​ទាំង​ចេតិយ​ហិនយាន​ឥណ្ឌា​ក្នុង​សម័យ​អធិរាជ ​អសោក ។ នៅកម្ពុជា បើតាមអ្នកវិទូជនជាតិបារាំង លោក Jean-Pierre Carbonnel ស្តូបបីផ្សេងគ្នាអាចសម្គាល់បានថាជារបស់ខ្មែរ៖ ចេតិយ ដែលមានដំបូល ចេតិយ ចំលាក់ និង ចេតិយ សាមញ្ញ។ 

 ចេតិយ ​ជាន់ 
រូបភាពតូច|ចេតិយព្រះបាទអង្គដួង
រូបភាពតូច|ចេតិយព្រះបាទស៊ីសុវត្តិមុនីវង្ស
រូបភាពតូច|ចេតិយស៊ីសុវត្តិកុសមៈ
ចេតិយ ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​ផេះ​របស់​ស្ដេច​ជា​ធម្មតា​មាន​ចម្លាក់​នៅ​លើ​ជើង​ទម្រ​ទាំង​ប្រាំ​ក្នុង​ទិស​ទាំង​បួន។ អំពូល​ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​តួ​ដ៏​ពិសិដ្ឋ​នៃ​ចេតិយ​នោះ​ត្រូវ​បាន​គេ​តុបតែង​ដោយ​ខ្សែ​ក​ក្នុង​លក្ខណៈ​ដែល​ចុង​នៅ​ជាប់​គ្នា។ ចំណែក​ធាតុ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​មូលដ្ឋាន​របស់​វា​អាច​តំណាង​ឱ្យ​ព្រហ្ម​មុខ​បួន។

 ចម្លាក់ ​ចេតិយ 
រូបភាពតូច|ចេតិយគន្ធរបុប្ផា
ចេតិយ ​ចម្លាក់​ដែល​ប្រើ​សម្រាប់​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស​ពុំ​មាន​តួ​ព្រះ​ព្រហ្ម​ទេ។ វាអាចមានរូបចម្លាក់នៅលើជើងទម្រនៃអំពូល លើកំពូលរបស់វា និងឆ័ត្រលំដាប់ថ្នាក់ប៉ុណ្ណោះ។

 ចេតិយ សាមញ្ញ 
រូបភាពតូច| ចេតិយ​ជ័យ​នន្ទ ​នៅ ​អង្គរវត្ត ​មាន​អាយុកាល​តាំងពី​ឆ្នាំ ១៧០១។
រូបភាពតូច|ចេតិយវត្តសំពៅ,បាត់ដំបង
ចេតិយ ​សាមញ្ញ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​ឆ្លាក់​ទេ ប៉ុន្តែ​កម្រ​ណាស់ វា​នឹង​ត្រូវ​បាន​តុបតែង​ជា​ជួរ​នៃ​ផ្កា​ឈូក​បញ្ច្រាស​នៅ​លើ​ស្មា​អំពូល។
ស្តូបក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: ''ចេតិយ'' ​ជាន់

ចេតិយ ​ជាន់ 
រូបភាពតូច|ចេតិយព្រះបាទអង្គដួង
រូបភាពតូច|ចេតិយព្រះបាទស៊ីសុវត្តិមុនីវង្ស
រូបភាពតូច|ចេតិយស៊ីសុវត្តិកុសមៈ
ចេតិយ ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​ផេះ​របស់​ស្ដេច​ជា​ធម្មតា​មាន​ចម្លាក់​នៅ​លើ​ជើង​ទម្រ​ទាំង​ប្រាំ​ក្នុង​ទិស​ទាំង​បួន។ អំពូល​ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​តួ​ដ៏​ពិសិដ្ឋ​នៃ​ចេតិយ​នោះ​ត្រូវ​បាន​គេ​តុបតែង​ដោយ​ខ្សែ​ក​ក្នុង​លក្ខណៈ​ដែល​ចុង​នៅ​ជាប់​គ្នា។ ចំណែក​ធាតុ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​មូលដ្ឋាន​របស់​វា​អាច​តំណាង​ឱ្យ​ព្រហ្ម​មុខ​បួន។
ស្តូបក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: ចម្លាក់ ''​ចេតិយ''

ចម្លាក់ ​ចេតិយ 
រូបភាពតូច|ចេតិយគន្ធរបុប្ផា
ចេតិយ ​ចម្លាក់​ដែល​ប្រើ​សម្រាប់​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស​ពុំ​មាន​តួ​ព្រះ​ព្រហ្ម​ទេ។ វាអាចមានរូបចម្លាក់នៅលើជើងទម្រនៃអំពូល លើកំពូលរបស់វា និងឆ័ត្រលំដាប់ថ្នាក់ប៉ុណ្ណោះ។
ស្តូបក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: ''ចេតិយ'' សាមញ្ញ

ចេតិយ សាមញ្ញ 
រូបភាពតូច| ចេតិយ​ជ័យ​នន្ទ ​នៅ ​អង្គរវត្ត ​មាន​អាយុកាល​តាំងពី​ឆ្នាំ ១៧០១។
រូបភាពតូច|ចេតិយវត្តសំពៅ,បាត់ដំបង
ចេតិយ ​សាមញ្ញ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​ឆ្លាក់​ទេ ប៉ុន្តែ​កម្រ​ណាស់ វា​នឹង​ត្រូវ​បាន​តុបតែង​ជា​ជួរ​នៃ​ផ្កា​ឈូក​បញ្ច្រាស​នៅ​លើ​ស្មា​អំពូល។
ស្តូបក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: សណ្ឋានដី

សណ្ឋានដី 
ចេតិយ ខ្មែរ​អាច​រក​ឃើញ​ជា​ចម្បង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ហើយ​មាន​ឥទ្ធិពល​លើ ​ចេតិយ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ ​ផង​ដែរ ដែល​អាច​មើល​ឃើញ​ក្នុង​សិល្បៈ​ខ្មែរ​នៃ ​ក្រុង​លបបុរី ។ 

សំណង់​ចេតិយ​ត្រូវ​បាន​ចម្លង​ដោយ​ជនជាតិ​ខ្មែរ និង​ថៃ ជាពិសេស​នៅ ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ដែល​គេ​អាច​មើល​ឃើញ​នៅ​វត្ត​ខេមរាពុទ្ធិការាម។ 

ចេតិយ ​មួយ​ត្រូវ​បាន​គេ​សាង​សង់​ក្នុង ​ប្រទេស​កាណាដា ​សម្រាប់​ការ​តាំង​ពិពណ៌ 'Observance and Memorial' នៅ ​សារមន្ទីរ Royal Ontario ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១១។ វា​ត្រូវ​បាន​ឧទ្ទិស​ដល់​អ្នក​នៅ​រស់រាន​មាន​ជីវិត និង​វិញ្ញាណក្ខន្ធ​អ្នក​បាត់​បង់​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​អំពើ​ហិង្សា​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំ​នៅ​កម្ពុជា។
ស្តូបក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: មុខងារ

មុខងារ 
ចេតិយ ​ដែល​ពី​ដើម​ជា​កន្លែង​សក្ការៈ​នៃ​ការ​សន្ទនា​របស់​សារីរិកធាតុ ឥឡូវ​នេះ​មាន​មុខងារ​ធ្វើ​បុណ្យ​សព​ជា​ចម្បង​ដើម្បី​រក្សា​អដ្ឋិធាតុ​ដែល​លែង​មាន។ វាក៏អាចមានមុខងារតុបតែងផងដែរ ព្រោះសូម្បីតែប្រអប់កំបោរសម្រាប់ បបរ ក៏មានរាង ជាចេតិយ ហើយក៏អាចសាងសង់ដោយសក្ការៈ ដូចករណីនៅក្នុងរឿងព្រេងរបស់ព្រះបាទបាយង់កោ ដែលមាន ចេតិយ ចំនួន ១០០០ កសាងបន្ទាប់ពីបាន រួមរក្ស ជាមួយមាតាដោយអចេតនា។ .  ចេតិយ​ចាស់​ក្នុង​វត្ត​ច្រើន​តែ​ក្លាយ​ជា​កន្លែង​ដាក់​វត្ថុ​បុរាណ បំណែក​រូប​បដិមា ឬ ​សិលាចារឹក​ខ្មែរ ស្លឹក​ត្នោត​ខូច​ត្រូវ​បាន​តម្កល់​ជា​ជាង​ដុត​ចោល។