navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រាសាទវត្តភូ: ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត និងប្រវត្តិប្រាសាទ

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត និងប្រវត្តិប្រាសាទ
ប្រាសាទវត្តភូ (ល. ວັດພູ) ជាអតីតប្រាសាទខ្មែរដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅក្នុងខេត្តចម្ប៉ាសាក់ ប្រទេសលាវ ឬត្រូវបានស្គាល់ជាទូទៅថា វត្តភូចម្ប៉ាសាក់។ ភូ (ល. ພູ) សរសេរជា ពូ នៅក្នុងភាសាលាវមានន័យថាភ្នំ ដូចនេះ វត្តភូ គឺវត្តភ្នំ នោះឯង ទំនងដោយសារតែប្រាសាទនេះសាងសង់នៅលើចង្កេះភ្នំsopheak.wordpress.com។ប្រាសាទវត្តភូគឺជាប្រាសាទពីបុរាណកាលមួយ ដែលមកស្ថិតនៅ តំបន់ប៉ាក់សេ ខេត្តចម្ប៉ាសាក់ ប្រទេសឡាវសព្វថ្ងៃ។ ប្រាសាទវត្តភូមានចម្ងាយប្រមាណ ៦៦០គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញ។ ចម្ងាយប្រមាណ ៥៥៥គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប និងមានចម្ងាយ ៣០០គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តស្ទឹងត្រែង។ ប្រាសាទវត្តភូមានចម្ងាយប្រមាណ ៧០០គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីបាងកក ប្រទេសថៃនិងចម្ងាយប្រមាណ ២០០គីឡូម៉ែត្រពីខេត្តអ៊ូប៊ុននៃប្រទេសថៃ។ ចំណែកឯពីរដ្ឋធានីវៀងចន្ទវិញទៅប្រាសាទវត្តភូមានចម្ងាយប្រមាណ៦៥០គីឡូម៉ែត្រ និងពីទីរួមខេត្តចម្ប៉ាសាក់ទៅប្រាសាទវត្តភូមានចម្ងាយប្រមាណ ៤៥គីឡូម៉ែត្រ។ ពីទីក្រុងហាណុយ ប្រទេសវៀតណាមទៅប្រាសាទវត្តភូមានចម្ងាយប្រមាណ ៩២០គីឡូម៉ែត្រ និងពីខេត្តដាណាងប្រទេសវៀតណាមមានចម្ងាយប្រមាណ ៤៤០គីឡូម៉ែត្រ។ប្រាសាទវត្តភូ ជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរនៃអាណាចក្រខ្មែរ សម័យអង្គរ ដោយបានកសាងឡើងដោយព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ នៅអំឡុង ពាក់កណ្ដាល ស.ត.វទី១០។តាមរចនាបទ ប្រាសាទកោះកេរ្តិ៍ និង ប្រាសាទបាពួន។ សំរាប់ឧទ្ធិសដល់ ព្រះសិវៈ និង ព្រះវិស្ណុ។ ដែលកាលដើមឡើយដែនដីនេះ ជាដែនដីរបស់ អាណាចក្រភ្នំ ចាប់ពីស.ត.វទី១ រួចបន្តមក អាណាចក្រចេនឡា ចាប់ពីពាក់កណ្ដាល ស.ត.វទី៥មក និងកកើតជាដែនចំប៉ាសក្ដិនៅ ស.ត.វទី១០ ដល់ ស.ត.វទី១៣។ ប្រាសាទវត្តភូស្ថិតលើភ្នំដែលមានកម្ពស់ ២០០ម៉ែត្រ។ ប្រាសាទនេះជាប្រាសាទភ្នំ ដែលបែរមុខទៅទិសខាងកើតមានរាងជាក្រចាប់សេះ។ ស្ថាបយ្យកម្មដែលភាពអស្ចារ្យគឺជណ្តើរបុរាណជាថ្មដាជាថ្នាក់ៗមានប្រវែង ១៣០០ម៉ែត្រ ប្រកបដោយក្បាច់រចនាយ៉ាងល្អប្រណិត។ ប្រាសាទវត្តភូមានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរភ្នំដែលមានឈ្មោះថា លិង្គបវត ដែលភ្នំធម្មជាតិដែលរាងដូចលិង្គមានកម្ពស់ ១៨ម៉ែត្រ ដែលមានទឹកហូបចេញពីលិង្គឥតដាច់ និងប្រាសាទនេះតំណាងឱ្យភ្នំសុមេរុ ដែលសម្រាប់តម្កល់លិង្គរាជ្យរបស់ព្រះមហាក្សត្រគ្រប់ជំនាន់។ លើសពីនេះគេឃើញមានស្រះទឹកដ៏ធំមួយដែលមានប្រវែងបណ្តោយ ៦០០ម៉ែត្រនិងទទឹងប្រវែង ២០០ម៉ែត្រ។ ប្រាសាទវត្តភូមានទីតាំងស្ថិតនៅលើគ្រឹះរាជធានីបុរាណមួយនៃអាណាចក្រចេនឡា (សតវត្សរ៍ទី៦-ទី៨) ដែលមានឈ្មោះថា ភវបុរ:។ ព្រះត្រីរមូតិហិណ្ឌូ គឺតំណាងឱ្យព្រះព្រហ្ម ព្រះឥសូរ និងព្រះវិស្ណុ ដែលជាព្រះអាទិទេពធំៗទាំងបីអង្គក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ។ ផ្លូវចូលទៅកាន់ប្រាសាទវត្តភូ ដំបូងឡើយមានដាំបង្គោលសិលារៀបជាជួរអមសងខាងលម្អដោយនាគលូន ក៏ប៉ុន្តែនាគលូនទាំងនេះបែកបាក់ស្ទើរតែទាំងអស់ ។ តាមផ្លូវនេះក៏មានស្ពាននាគមួយទៀត ដែលកសាងឡើងសម្រាប់នាំមនុស្សលោកទៅកាន់ឋានសួគ៌។
ប្រាសាទវត្តភូ: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
គេរកឃើញសិលាចារឹក K-១៣២០ នៅជិត «វាំងខាងជើង»Henri Parmentier: Le Temple de Vat Phu. In: Bulletin de l’Ecole française d’Extrême-Orient. Tome 14, 1914. pp. 1-32. នៅថ្ងៃទី៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៣។ សិលាចារឹកនេះប្រហែលជាត្រូវបានកប់ក្រោយព្រះបាទឦសានវរ្ម័នទី១ ចូលទីវង្គត។ គួរកត់សម្គាល់ផងដែរថា សិលាចារឹកនេះមិនមែនជាសិលាចារឹកតែមួយគត់ដែលត្រូវបានកប់នោះទេ សិលាចារឹក K-៣៦៧ Inscription du Cambodge II, pp.78; V, pp.9-10.របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ ក៏ត្រូវបានរកឃើញនៅព្រះលាននៅវត្តភូនេះនៅឆ្នាំ១៩០១ដែរ។ ការកប់វត្ថុមានតម្លៃនៅពេលមានអាសន្នមិនមែនជារឿងចៃដន្យនោះទេ។ ដូចបានដឹងស្រាប់ ព្រះរាជាដែលឡើងសោយរាជ្យបន្តគឺព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ដែលជាប់ខ្សែស្រឡាយសាច់ថ្លៃនឹងព្រះបាទព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ ដែលជាព្រះបិតាព្រះបាទហស៏វរ្ម័នទី១ និងព្រះបាទឦសានវរ្ម័នទី២។ ទំនាក់ទំនងរវាងព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ នឹងព្រះរាជាមុនៗប្រហែលជា «មិនសូវល្អ» ប៉ុន្មាននោះទេ ព្រោះព្រះអង្គបានទៅសាងរាជធានីថ្មីមួយនៅ ឆោកគគ៌្យរ៑ ដែលត្រូវនឹងតំបន់ប្រាសាទកោះកេរសព្វថ្ងៃ។ សេចក្ដីនៃសិលាចារឹកនេះបានឱ្យយើងដឹងអំពីពន្ធប្រចាំឆ្នាំដែលត្រូវប្រមូលជាតង្វាយដល់ទេព «ភទ្រេស្វរៈ» នៅឯ «លិង្គបុរៈ» ប្រហែលជាត្រូវនឹងតំបន់ប្រាសាទវត្តភូនេះឯង។ បន្ថែមពីនេះ សិលាចារឹកនេះក៏នាំឱ្យយើងដឹងកាន់តែច្បាស់អំពីឆ្នាំឡើងស្វោយរាជ្យនៃព្រះរាជាសម័យអង្គរនៅចុងសតវត្សទី៩ និងដើមសតវត្សទី១០។ សិលាចារឹកនេះសរសេរពីព្រះរាជាចំនួន៤អង្គដូចជា ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទេវ ឡើយស្វោយរាជ្យនៅឆ្នាំ៨៧៧នៃគ.ស។ ព្រះបាទយឝោវម្ម៌ទេវ (ទី១) ជាព្រះរាជបុត្រឡើងស្វោយរាជ្យបន្តនៅឆ្នាំ៨៨៩នៃគ.ស។ ព្រះបាទហឞ៌វម្ម៌ទេវ (ទី១) ជាព្រះរាជបុត្រទី១ឡើងស្វោយរាជ្យបន្តនៅឆ្នាំ៩១០នៃគ.ស។ ព្រះបាទឦឝានវម៌្មទេវ (ទី២) ជាព្រះរាជបុត្រទី២ឡើងស្វោយរាជ្យបន្តនៅឆ្នាំ៩២៥នៃគ.ស។
ក្នុងសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ៗសរសេរថា ព្រះបាទយឝោវម្ម៌ទេវ (ទី១) ស្វោយរាជ្យពីឆ្នាំ៨៨៩ ដល់៨៩៩នៃគ.ស.។ ចំណុចត្រូវតែកែតម្រូវឡើងវិញផ្អែកតាមសិលាចារឹកខាងលើ។ ព្រះបាទឦឝានវម៌្មទេវ (ទី២) ប្រហែលជាស្វោយរាជ្យបានមួយរយៈខ្លីប៉ុណ្ណោះ ព្រោះនៅឆ្នាំ៩២៨នៃគ.ស. ព្រះបាទជយវម្ម៌ទេវ (ទី៤) បានប្រកាសឡើងស្វោយរាជ្យបន្ត។ ប្រវត្តិវិទូជាច្រើនគិតថា ព្រះអង្គជា «ស្ដេចជ្រែករាជ្យ» តែគេមិនបានដឹងច្បាស់ពីច្បាប់ស្នងរាជ្យនៅប្រទេសកម្ពុជានៅសម័យបុរាណនោះឡើយ។ លោក Michael Vickery បានផ្ដល់សម្មិតិកម្មផ្សេងមួយអំពីរឿងនេះវិញ Michael Vickery, History of Cambodia។
ប្រាសាទវត្តសូរិយារោងគោ

រូបភាពតូច
ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិក្រសាទុំ ឃុំដំដែក ស្រុកសូទ្រនិគម ខេត្តសៀមរាប។ ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅក្នុងវត្តសូរិយារោងគោ មានកំពែងថ្មបាយក្រៀមព័ទ្ធជុំវិញប្រហែល ៣៥ម៉ែត្រគុណ ២៥ម៉ែត្រ បែរមុខទៅរកទិសខាងកើត ។ ជាបដិសណដ្ឋានមួយដែលស្ថិតក្នុងសិល្ប:បន្ទាយស្រី យោងលើចម្លាក់ក្បាច់ផ្តែរ សសរពេជ្រ សឹង្ហ នាគ ដែលឋិតនៅក្នុងគំនរថ្មនៃមណ្ឌលនោះ ។ ក្រៅពីនោះនៅមានមេទ្វារឈរនៅខាងមុខ និងកំផែងក៏បានស្ថិតនៅក្នុងទ្រង់ទ្រាយដើមដែរ ដូចក្នុងរូបថត ខាងមុខប្រាសាទនេះប្រហែល ១០០ម៉ែត្រ មានត្រពាំងទឹកមួយធំល្មម និងទួលមួយចំនួនព័ទ្ធជុំវិញDiscovery Khmer Temples។
ប្រាសាទវត្តសំរោងកញ្ចោច

រូបភាពតូច| ប្រាសាទវត្តសំរោងកញ្ចោច
ប្រាសាទវត្តសំរោងកញ្ចោចមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំរោងកញ្ចោច ឃុំឫស្សីលក ស្រុកជីក្រែង ខេត្តសៀមរាប។ ប្រាសាទនេះសាងឡើងអំពីឥន្ធ និងថ្មភក់។ នៅមេទ្វារប្រាសាទយើងឃើញមានសិលាចារឹកមួយផ្ទាំង ដែលមានលក្ខណៈល្អនៅឡើយ តែប្រាសាទត្រូវបានបាក់បែកមួយផ្នែកធំនៃប្រាសាទ ម្យ៉ាងទៀតយើងឃើញថ្មរបស់ប្រាសាទនៅពេញក្បែរប្រាសាទ។
ប្រាសាទវត្តអធ្វា: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
ប្រាសាទវត្តអធ្វាជាប្រាសាទមួយស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរមណីយដ្ឋានអង្គរ បានកសាងឡើងនៅសម័យកាល ប្រហាក់ប្រហែលនឹងប្រាសាទអង្គរវត្តដែរ ( ពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១២ ) ប្រហែលនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសុរិយវរ្ម័នទីពីរ ( ១១១៣-១១៥០ ) ។ ដំបូងឡើយ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងសម្រាប់ ឧទ្ទិសដល់ព្រហ្មញសាសនា ប៉ុន្តែក្រោយមកទៀត តាមភស្ថុតាងសិលាចារឹកដែលបានចារនៅតាមជើងសសរជាច្រើន បានបង្ហាញថា ប្រាសាទវត្តអធ្វាត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងមុខងារព្រះពុទ្ធសាសនាអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ហើយភាគច្រើន នៃសិលាចារឹកទាំងនោះបានចារក្នុងកំលុង សតវត្សរ៍ទី១២នេះឯកសាររបស់ព្រឹត្តិបត្ររបស់អាជ្ញាធរអប្សរា ដែលបានចុះផ្សាយនៅឆ្នាំទីបួន លេខសាមសិបពីរខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០០៩។ប្រាសាទវត្តអធ្វាកសាងឡើងអំពីថ្មភក់បែរមុខទៅទិសខាងលិចដូចប្រាសាទអង្គរវត្តដែរ បើពិនិត្យទៅលើប្លង់ ស្ថាបត្យកម្មទូទៅប្រាសាទនេះមានរាងការ៉េមានច្រកចូលគ្រប់ទ្វារនៃទិសទាំងបួន ហើយច្រកទ្វារទិសខាងកើត ខាងត្បូង និងខាងជើង មានបន្ថែមដំបូលលយចេញខាងមុខ ។ ដំបូលលយចេញ ខាងមុខនីមួយៗមានទ្វារចូលបីទ្វារទីមួយនៅចំអ័ក្ស និង ទ្វារពីរទៀតនៅអម សងខាងអ័ក្ស ។ ចំណែកដំបូលលយខាងមុខនៅខាងលិចភ្ជាប់នឹងសំណង់មាន រាងទ្រវែងមួយ ដែលជាច្រកចេញចូលយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ចូលទៅកាន់តួប៉មកណ្តាល ។ នៅជុំវិញតួប៉មកណ្តាលនៃប្រាសាទមាន ប្រាសាទបន្ទាប់បន្សំចំនួនបួនដែលបែរមុខទៅទិសខាង លិចទាំងអស់ដូចតួប៉មកណ្តាលដែរ ។ ប្រាសាទទាំងនោះ ជាប្រភេទសំណង់ទោលដាច់ដោយឡែកពីគ្នា រាង ជាចតុកោណកែងមានទ្វារបញ្ឆោតនៅទិសខាងកើត និង ខាងលិច និងមានបង្អួចអមនៅសងខាង ។ មានសំណង់ពីរទៀតស្ថិតនៅទិសខាងលិចធ្វើអំពីថ្មភក់ និង សំណង់ ពីរទៀតផ្នែកខាង ក្រោយ ភាគខាងកើត សង់អំពីថ្មភក់ លាយថ្មបាយក្រៀម ស្ថិតនៅលើខឿនដ៏ខ្ពស់ ដែលខឿន នោះធ្វើអំពីថ្មភក់ ។ បើពិនិត្យតាមសភាពជាក់ស្តែងមួយភ្លែតនោះឃើញថា ប្រាសាទវត្តអធ្វា ពុំសូវទទួលរងនូវ ការខូចខាតប៉ុន្មានឡើយ ប៉ុន្តែបើមើលខាងលិចតួប៉មកណ្តាល យើងសង្កេតឃើញមានការខូចខាតផ្នែកទ្វារ ចូលដែលមានដំបូលលយខាងមុខ គឺទិសខាងកើត និង ទិសខាងជើង មានសភាពពុកផុយប្រេះស្រាំតូចៗពីលើរហូតដល់ក្រោម ។ ចំណែកអគារទាំងបួន ដែលស្ថិតនៅជុំវិញតួប៉មកណ្តាលមានលក្ខណៈទ្រុឌទ្រោម ពិសេសតួ ប៉មពីរនៅផ្នែកខាងកើតដែលសង់អំពីថ្មបាយក្រៀមលាយថ្មភក់មានសភាពប្រេះតួប៉មទាំងមូល ដោយគ្រោង ដំបូលបានបាក់ធ្លាក់ថ្មអស់នៅតែផ្នែកហោជាងដែល ស្ទើរតែរលំ ។ ឯតួប៉មពីរទៀត ស្ថិតនៅផ្នែកខាងលិចដែលសង់អំពីថ្មភក់ក៏មានការខូចខាតដែរ គឺថ្មបានបាក់ធ្លាក់ផ្នែក ខាងមុខ និង ប្រេះរហែកតាមគន្លាក់ថ្មពីលើ រហូតដល់ក្រោមទាំងពីរតួប៉មចំណែកឯថ្មក៏មានភាព ពុកផុយផ្នែកខាងក្រៅ ។
ប្រាសាទវត្តឯកភ្នំ: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទវត្តឯកភ្នំមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិគម ឃុំពាមឯក ចំងាយ៧គីឡូម៉ែត្រ បែកចេញពីផ្លូវខេត្តលេខ១៥៦ ត្រង់ភូមិថ្កូវ ឃុំក្តុលដូនទាវ ស្រុកភ្នំឯក ខេត្តបាត់ដំបង និងមានចំងាយ១៤គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តបាត់ដំបង។  ប្រាសាទនេះស្ថាបនាឡើងនៅសតវត្សទី១១ក្នុងឆ្នាំ១០២៧ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ (១០០២ - ១០៥០) នាសម័យមហានគរ ដើម្បីឧទិ្ទសថ្វាយចំពោះអាទិទេពនៃព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ប្រាសាទដ៏ចំណាស់នេះមានរាងបួនជ្រុង ធើ្វពីថ្មភក់បែរមុខទៅទិសខាងកើតសង់លើខឿនមួយមានពីរថ្នាក់ មានថែវព័ទ្ធជុំវិញតួប៉ម
នៃប្រាសាទនិងកំពែងធ្វើពីថ្មបាយកៀ្រម ហើយនៅទីនោះមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញទៀតផង។ នៅទីនោះមានដើមពោធិ៍១៨ដើម ដុះព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទ បង្កើតអោយមានជាម្លប់យ៉ាងត្រឈឹងត្រឈៃ និងខ្យល់ត្រជាក់បរិសុទ្ធ។ នៅខាងត្បូងប្រាសាទនៅសល់គូទឹក ដែលបច្ចុប្បន្នបានក្លាយទៅជាស្រះទឹកសំរាប់ព្រះសង្ឃប្រើប្រាស់។ 
សងេ្កតឃើញមានក្បាច់ចម្លាក់ជាច្រើនមានភាពរស់រវើកគួរឲ្យចង់ទស្សនា នៅសេសសល់តាមផែ្នកមួយចំនួនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីជំនឿ ក្នុងលទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនាយ៉ាងជ្រាលជ្រៅទៀតផង។ ចម្លាក់ទាំងនោះរួមមានព្រះឥសូរកំពុងអង្គុយលើយានជំនិះគោនន្ទិនជាមួយមហេសី ព្រះវិស្ណុ ព្រះឥន្រ្ទអង្គុយលើដំរីរឿងកូរសមុទ្រទឹកដោះដែលបង្អាញពីតួអង្គជាច្រើនក្រុមមានទេវតា យក្សទាញពស់ នាគដណើ្តមយកទឹកអម្រឹតទៅផឹកដើម្បីបានជីវិតអមតៈ លែងជួបនឹងទុក្ខព្រួយ កើតចាស់ឈឺស្លាប់ ទៀតហើយ។ 
ចំណេរកាលក្រោយមកព្រះមហាក្សត្រនាម៉ឺនសព្វមុខមន្រ្តី និង ប្រជារាស្រ្តងាកមកគោរពចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាហើយកេរដំណែលក្នុងលទ្ធិទេវរាជ មួយចំនួនត្រូវបោះចោលលែងមានអ្នកចាប់អារម្មណ៍ដែលជាហេតុនាំឲ្យខូចខាតប្រេះស្រាំដោយសារធម្មជាតិ ជនទុច្ចរិត និងសង្រ្គាមជាបន្តបន្ទាប់។ ចំណែកនៅបរិវេណប្រាសាទវត្តឯកភ្នំនោះត្រូវបានអាជ្ញាធរ និងអ្នកស្រុកស្រុះស្រួលគ្នាកសាងសំណង់វត្តអារាម ព្រះវិហារសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅឈ្មោះថា "វត្តឯក" ហើយអ្នកស្រុកជិតឆ្ងាយក៏បាននាំគ្នាទៅធ្វើបុណ្យសន្សំកុសលជាហូរហែ។ ដោយសារតែនៅកែ្បរប្រាសាទនោះមានសំណង់វត្តអារាមបែបនេះហើយ ទើបប្រាសាទនេះហៅថា "ប្រាសាទវត្តឯកភ្នំ" ។វត្តនេះស្ថិតនៅប្រហែលប្រាំបីគីឡូម៉ែត្រទៅភាគខាងជើងនៃក្រុងបាត់ដំបង។ បើជិះពីក្រុងតាមមាត់ស្ទឹងសង្កែងាយជាងផ្លូវលំមួយទៀតដែលមានសភាពមិនល្អ។​ បើជិះតាមផ្លូវលំអាចមកដល់បឹងមួយធំចម្ងាយប្រហែល២០០មពីប្រាសាទ។ បឹងនោះមានបណ្តោយប្រវែង៤០០ម(កើតលិច)និងទទឹង២០០ម(ជើងត្បូង)។ស្ថានភាពនៃប្រាសាទនេះទ្រុឌទ្រោមខ្លាំងណាស់​។​ សព្វថ្ងៃមានការថែរក្សាទល់ទ្រច្រើននៅផ្នែកដែលស្ទើរតែរលំ។
ប្រាសាទវត្តឯកភ្នំ: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
តាមសិលាចារឹកប្រាសាទនេះមានឈ្មោះដើមថា នរេន្ទ្រគ្រាម ជាភាសាបាលីឬសំស្រ្តឹត ដែលមានន័យថា ភូមិមនុស្សរបស់អ្នកធំលើសគេនៅលើផែនដីគឺព្រះរាជា បានស្ថាបនាឡើងនៅដើមសតវត្សរ៍ទី១១ ក្នុងរាជព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ (១០០២-១០៥០) តាមសិលាចារឹកលេខ K-២១១សៀវភៅ ដែនដីអាថ៌កំបាំងអច្ឆរិយៈប្រាសាទកោះកេរ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ឆ្នាំ២០១៧ ដោយលោក ស៊ឹម ភក្ត្រា ទំព័រទី១០។ តាមសិលាចារឹក K.211 ជាភាសាសំស្ក្រឹត និងភាសាខ្មែរ សរសេរថាប្រាសាទនេះសាងនៅឆ្នាំ១០៣៧ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទសូរ្យរម្ម័នទី១ ដោយស្ថាបនាលឹង្គមួយឈ្មោះសូរ្យវរ្មេស្វរ (Sūryavarmesvara) នៅនរេន្ទគ្រាម (Narendragrāma)។រីឯនៅក្នុងសៀវភៅរបស់លោក E. Aymonier, Le Cambodge, II, p. 301 គាត់ប្រែសិលាចារឹកថាប្រាសាទនេះសាងនៅឆ្នាំ១០២៧ ខុសគ្នា១០ឆ្នាំទៅនឹងការប្រែរបស់លោក Cœdès (ដូច្នេះគ្រាន់តែចង់បញ្ជាក់ថាសូមឲ្យមានការផ្ទៀងផ្ទាត់)។។
ប្រាសាទវិញឡុង

ប្រាសាទវិញឡុង គឺជាប្រាសាទបុរាណមួយស្ថិតនៅក្នុងភូមិ ត្រុងហុង 1B ឃុំ វិញហុង A ស្រុក Vinh Loi ខេត្ត បាក់លាវ   ។ នេះ​ជា​សំណង់​ប៉ម​មួយ​ដែល​នៅ​សេសសល់​នៃ ​វប្បធម៌អូរកែវ នៅ ​ភាគ​ខាង​ត្បូង ​វៀតណាម ។
ប្រាសាទវិញឡុង: ពិពណ៌នា

ពិពណ៌នា 
ប៉មបុរាណ វិញឡុង ត្រូវបានសាងសង់នៅលើព្រំប្រទល់ដែលមានផ្ទៃដីប្រហែល 100 ម៉ែត្រ ទ្វារប៉មបែរមុខទៅទិសនិរតី។ ការ​ជីក​កកាយ​នេះ​បាន​បង្ហាញ​ពី​មូលដ្ឋាន​ប៉ម​ដែល​មាន​ប្លង់​ជិត​ការ៉េ (៩,៤៤ x ៩,៣៦ ម៉ែត្រ) កម្ពស់​ប្រហែល ១០ ម៉ែត្រ។ កម្ពស់ និងផ្ទៃដីនៃមូលដ្ឋានរបស់ប៉មនេះ បង្កើតបានជាបន្ទុកធំខ្លាំងណាស់ ហើយត្រូវបានសាងសង់នៅលើដីទន់ខ្សោយ ហើយការប្រើប្រាស់គ្រឹះដែលលាតសន្ធឹងលើលំហធំមួយដើម្បីការពារការដួលរលំ។ សម្ភារៈស្ថាបត្យកម្មរបស់ប៉មភាគច្រើនគឺឥដ្ឋ ថ្ម និងក្បឿង។ ក្រឡាក្បឿងមានច្រើនប្រភេទ និងទំហំ ប៉ុន្តែការពេញនិយមបំផុតគឺក្បឿងចតុកោណ។
ប្រាសាទវិញឡុង: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅ ឆ្នាំ 1911 លោក Lunet de Lajonquiere បានរកឃើញប៉មនេះ ហើយដាក់ឈ្មោះថា ប៉មត្រាឡុង ។ នៅ ឆ្នាំ 1917 លោក Henri Parmentier បានបន្តការស្ទង់មតិ ហើយបានបោះពុម្ពផ្សាយលទ្ធផលនៅក្នុងទិនានុប្បវត្តិនៃ សាលាបារាំងចុងបូព៌ា ដែលមានឈ្មោះថ្មីថា Luc Hien tower ។ មកដល់ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩០ អ្នកបុរាណវត្ថុវិទូមកពីវិទ្យាស្ថានវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមទីក្រុងហូជីមិញ (ឥឡូវជាវិទ្យាស្ថានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៃតំបន់ភាគខាងត្បូង) សហការជាមួយសារមន្ទីរខេត្ត មិញហាយ បានមកធ្វើការស្ទាបស្ទង់ និងបានរកឃើញ រូបសំណាកសំរិទ្ធ រូបចម្លាក់ថ្មភក់។ ..  

ក្នុង ឆ្នាំ 1992 ប្រាសាទវិញឡុង ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាសម្បត្តិស្ថាបត្យកម្ម និងសិល្បៈជាតិដោយក្រសួងវប្បធម៌ និងព័ត៌មាន (បច្ចុប្បន្នជា ក្រសួងវប្បធម៌ កីឡា និងទេសចរណ៍ )។ 

ក្នុង ឆ្នាំ 2002 និង 2011 ដើម្បីបម្រើដល់ការជួសជុលប៉មនេះ មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យា សហការជាមួយសារមន្ទីរខេត្ត បាក់លាវ បានធ្វើការជីកកកាយជុំវិញប៉មនេះ ដោយបង្ហាញពីរចនាសម្ព័ន្ធគ្រឹះរបស់ប៉ម    ។ គ្រឹះ​ប៉ម​នេះ​ធ្វើ​ពី​ឥដ្ឋ​តូច​មួយ​លាយ​ជា​មួយ​ប្រភេទ​កាវ​បន្លែ ចំណែក​ឯ​មូលដ្ឋាន​ប៉ម​មាន​ថ្មបាយក្រៀម​ចំនួន​៤។ 

នៅ ថ្ងៃទី 18 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 2024 នាយករដ្ឋមន្ត្រីបានចេញសេចក្តីសម្រេចលេខ 694/QD-TTg  ស្តីពីការចាត់ថ្នាក់តំបន់បុរាណវត្ថុ វិញឡុង ជាបូជនីយដ្ឋានជាតិពិសេស។ 

រូបភាពតូច
ប្រាសាទសង្កែ

រូបភាពតូច|ប្រាសាទសង្កែ ដែលមានទ្រុឌទ្រុម
ប្រាសាទសង្កែមានទីតាំងស្ថិតភូមិកិបកុប ឃុំស្រែណូយ ស្រុកវ៉ារិន ខេត្តសៀមរាប។ បើយើងធ្វើដំណើរពីភូមិទួលគ្រួសទៅតាមបណ្តោយភូមិព្រៃខ្មាំង ភូមិកិបកុប ប្រហែលមានចំងាយផ្លូវ ៧.៥០គម (ស្ថានភាពផ្លូវគោយន្តបច្ចុប្បន្ន) និងពីភូមិខ្នាផ្ទោលទៅទិសខាងលិចឆ្វេងដៃតាមផ្លូវគោយន្តប្រហែល ៦គម(ផ្លូវ៦៧បច្ចុប្បន្ន)។ ធ្វើដំនើរត្រូវឆ្លងអូរ ផ្លូវគោយន្ត និងល្បាប់ខ្សាច់ ចំការដំឡូង ចំការចាន្ទីជាច្រើនហិចតាទើបដល់ត្រពាំងទឹក កូនអូរ និងប្រាសាទនៅប៉ែកខាងលិចប្រហែល ១៥០មពីត្រពាំងទឹក ។ 
រូបភាពតូច|ផ្នែកខាងក្នុងប្រាសាទសង្កែ
ស្ថានភាពប្រាសាទនេះមិនខុសពីប្រាសាទខ្លាកូនទេ វាស្លិតក្នុងព្រៃជ្រៅជាច្រើនសតវត្សមកហើយ ណាមួយវាត្រូវបានយារយីរដោយឈើផង ដោយមនុស្សាផង ដោយការជីកកកាយរកវត្ថុបុរាណពីទមឡផង និងដោយការទន្ទ្រានយកដីធ្វើកសិកម្មផង ប្រាសាទនេះសឹងថារំលំដួលផ្ងារគ្រឹះទៅហើយ ។ ជាក់ស្តែងវាស្ថិតនៅលើទួលរាងមូលដែលមានផ្ទៃមាត្រ១០០ម ហ៊ំដោយគូទឹកមួយបែរមុខទៅទិសខាងកើតរកស្រះទឹក ប្លង់វាប្រហែលភ្ជាប់ដោយមណ្ឌបមួយ ក្លោងទ្វារមួយទៅពីរ អមសង្ខាងដោយបណ្ណាល័យស្ថាបនាអំពីឥដ្ឋ តែនៅសល់មួយខាងស្ដាំដៃ រីតួប៉មមានរហូតដល់ទៅបីសង់តម្រៀបគ្នាជាងត្បូង តែខាងត្បូងត្រូវបានគេគាស់កាយអស់អន្លើរៗហើយ។ ជុំវិញនោះយើងបានឃើញកំពូលលើប្រាសាទមួយដាក់លើជើងទម្រ (ជើង) កំបោរបាយអរបុរាណ(លិច) ជើងទម្រកប់ដី(ត្បូង)ផ្បាច់លំអរត្របកផ្កាឈូក(ត្បូង) មេទ្វារឆ្វេងក្បែរប្រាសាទដែលមានអក្សរចារឹកមួយផ្ទាំង(កើត) ក្រៅពីនោះយើងបានឃើញកំទេចឥដ្ឋ បាយអរ បំណែកសិលាក្រានីត ថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀមរាបរយដុំទៀត ។ ជាក់ស្តែងតួប៉មកណ្តាលនៅមានកំពស់ជញ្ជាំងខាងជើងប្រហែល ៦ម ខាងលិច៣.៥ម និងខាងត្បូង៤ម ។ បច្ចុប្បន្នក្រៅពីដំឡូងមីជុំវិញនោះ គេក៏គាស់ព្រៃ គាសគ្រឹះប្រាសាទដាំដំឡូពីលើទៀត សឹងថាការបំផ្លាញនោះមិនចេះចប់សោះ ។ ល្មមបានហើយ, គួរនាំគ្នាថែរក្សាវាខ្លះទៅ! យើងមិនត្រូវប៉ះពាល់កេរដំណែលដូនតាយើងទេ ត្រូវជៀសវាងអោយឆ្ងាយដើម្បីរក្សាទុកដល់កូនចៅយើងដើម្បីសិក្សាស្វែងយល់អំពីវាFacebook Page Discovery Khmer Temples Date January 27 at 2:00 PM ។
ប្រាសាទសង្កែសឹង្ហ

ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិត្រពាំងខ្ទះ ឃុំស្វាយលើ ស្រុកស្វាយលើ ខេត្តសៀមរាប។ ទិសដៅពីទីរួមស្រុកស្វាយលើទៅកាន់បុរាណដ្ឋានកោះកែរ ដល់វត្តប្រាសាទសង្កែសឹងនៃខាងស្តាំដៃ រួចបត់ស្តាំតាមផ្លូវខាងលិចវត្តប្រហែល៥០មរួចឆ្ពោះទៅត្បួងប្រហែល៧០០ម ទើបដល់ចំការស្វាយខាងក្រោយប្រាសាទ រួចដើរឆ្លងចំការប្រហែល៣០០មទៀត ឬបើតាមគំនូសសយើងត្រូវធ្វើដំនើរកាត់វាលស្រែហើយ រដូវវស្សាយ៉ាប់៧០ភាគរយ និងរដូវប្រាំងយើងអាចជិះម៉ូតូដល់ប្រាសាទផ្ទាល់ៗ។ ប្រាសាទមានប្រាង្គរហូតដល់ទៅបួនតួ តួបីសាងពីឥដ្ឋតម្រៀបគ្នាបីខាងមុខ ចំនែកមួយទៀតនៅខាងក្រោយសាងពីថ្មភក់ថ្មបាយក្រៀម និងឥដ្ឋ ។ ប្រាសាទបីខាងមុខត្រូវបានគេស្ថាបនាពីឥដ្ឋហើយមានការឆ្លាក់ហោជាងយ៉ាងស្អាតគ្រប់ជ្រុងនីមួយៗ សរសរពេជ្រ ផ្តែរ ចំលាក់ក្បាលសរសរក៏មានការតុបតែងលំអបានល្អប្រពៃដែរ ។ តួប៉មកណ្តាលបានតភ្ជាប់នឹងបណ្ឌបថ្មភក់មួយដែលបានរចនាយ៉ាងល្អប្រពៃ។ កាលបរិច្ឆេទនៃការកសាងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១០ និងដើមសតវត្សទី១១ នៃគ.ស ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយដល់សាសនាហិណ្ឌូ។ ប្រាសាទដ៏ស្អាតមួយនេះក៏ត្រូវការអ្នកជួយថែរក្សាវាដែរ ហើយវាបានគេបោះបង់ចោលតាំងពីសតវត្សទី១៥ រហួតមកដល់បច្ចុប្បន្នកាលនេះDiscovery Khmer Temples។
ប្រាសាទសសរ១០០

ប្រាសាទសសរ១០០មានឈ្មោះដើមថា សម្ភុបុរៈ ជាភាសាបាលីឬសំស្រ្កឹតដែលមានន័យថាទីក្រុងរបស់ព្រះព្រហ្ម តាមសិលាចារឹកលេខ K-១២៥ នៅក្នុងប្រាសាទនេះតែម្តងសៀវភៅ ដែនដីអាថ៌កំបាំងអច្ឆរិយៈប្រាសាទកោះកេរ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ឆ្នាំ២០១៧ ដោយលោក ស៊ឹម ភក្ត្រា ទំព័រទី២០។
ប្រាសាទសិង្ហ

ប្រាសាទសិង្ហមានទីតាំងស្ថិតក្នុងខេត្តកញ្ចនបូរី នៃប្រទេសថៃ។ នៅតាមដងផ្លូវ ដែលគេលើកក្នុងបុរាណកាល ផ្លូវពាយ័ព្យ ដែលតភ្ជាប់រាជធានីអង្គរទៅពិមាយដោយឆ្លងកាត់ច្រកភ្នំជងសមេត និងប្រាសាទភ្នំរុងបច្ចុប្បន្ន គេឃើញព្រះរាជដំណាក់ចំនួន៨ ក្នុងចំណោមព្រអរាជដំណាក់ទាំង១៧ ដែលបានរៀបរាប់នៅក្នុងសិលាចារឹកក្នុងប្រាសាទព្រះខ័ន។ តាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ឱ្យដឹងថា ផ្លូវពាយ័ព្យនេះពិតជាឆ្លងកាត់ធម៌សាលានៃប្រាសាទថ្មបាយក្រៀម និងប្រាសាទតាមាន់ ដែលជាបន្ទីរពេទ្យ ដែលស្ថិតនៅក្បែរខេត្តសុរិន្រ្ទប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន។ ក្រៅពីប្រាសាទថ្មបាយក្រៀម ដែលជាធម្មសាលា មានប្រាសាទមួយចំនួនដូចជា ប្រាសាទភ្ទឺ ប្រាសាទសំពៅ ប្រាសាទស្មានដឹង ប្រាសាទអូរជ្រឹង ប្រាសាទគោកមន ប្រាសាទស្រេបូ ប្រាសាទព្រហ្មកិលក្បែរស្ពានទ័ពនៅក្នុងស្រុកសំរោងចុងកាលជាដើមប្រវត្តិសាស្រ្តនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋនាសម័យអង្គរពីសតវត្សរ៍ទី៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី១៤ ដោយសាស្រ្តចារ្យបណ្ឌិត មៅសែល ត្រាណេ ឆ្នាំ២០១៤ ។
ប្រាសាទសុីខរភូមិ

រូបភាពតូច
ប្រាសាទសុីខរភូមិមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងស្រុកសុីខរភូមិ ខេត្តសុរិន្ទ។ ប្រាសាទនេះមានតួប៉ម៥សាងនៅលើខឿនថ្មបាយក្រៀមតែមួយ។ បើពិនិត្យតាមចម្លាក់ និងស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទនេះអាចសាងនៅស.វទី១១ និង១២។ ផ្ដែរនៅតួប៉មកណ្ដាលបង្ហាញអំពីព្រះឥសូររាំ ជាទេពបង្កើត ថែរក្សា និងបំផ្លាញ។ ចម្លាក់តូចៗនៅពីក្រោមព្រះឥសូររាំ មានព្រះនារាយណ៍ ព្រះព្រហ្ម ព្រះគណេសជាដើម។ ផ្នែកខ្លះមានបន្ថែមឥដ្ឋ នៅពេលប្ដូរសាសនាពីព្រហ្មញ្ញសាសនា មកព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ អាចប្រហែលនៅស.វទី១៦។
ប្រាសាទសួព្រ័ត

ប្រាសាទសួព្រ័ត គឺជាក្រុមប្រាសាទដែលមានប៉មដប់ពីរ ដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូង តម្រង់ទិសខាងកើតនៃទីលានព្រះរាជទ្រព្យក្នុង ក្រុងអង្គរធំ ជិតក្រុង សៀមរាប ប្រទេសកម្ពុជា ។ ប៉ម​ធ្វើ​ពី​ថ្មបាយក្រៀម និង​ថ្មភក់។ ពួកគេនៅទល់មុខ លានជល់ដំរី និង លានស្ដេចគម្លង់ ដែលនៅខាងមុខផ្លូវដែលឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតទៅកាន់ច្រកទ្វារជ័យជំនះ ដែលនៅសងខាងពួកគេត្រូវបានរៀបចំយ៉ាងស៊ីមេទ្រី។ មុខងាររបស់ពួកគេនៅតែមិនស្គាល់។ 

ឈ្មោះប្រាង្គបច្ចុប្បន្នជា ភាសាខ្មែរ មានន័យថា "ប្រាសាទសួព្រ័ត" ដែលជាគំនិតមនោសញ្ចេតនាដែលកើតចេញពីជំនឿក្នុងស្រុកដែលថាគេប្រើសម្រាប់ទ្រខ្សែខ្ពស់ដែលលាតសន្ធឹងរវាងពួកវាសម្រាប់កាយសម្ព័ន្ធក្នុងព្រះរាជពិធីបុណ្យ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយជំនឿនេះមិនពាក់ព័ន្ធទេ។ Zhou Daguan រៀបរាប់​ក្នុង​កំណត់ត្រា​របស់​គាត់​ថា ប៉ម​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​សម្រាប់​ដោះស្រាយ​ជម្លោះ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រជាជន​សម័យ​អង្គរ។

ក្នុងចំណោមប៉មទាំងដប់ពីរ សំណង់ដែលសម្គាល់ថាជាប៉ម N1 និង N2 antechamber ស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់នៃការដួលរលំ ហើយត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញក្នុងឆ្នាំ 2001-2005 ដោយ JSA (ក្រុមរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនសម្រាប់ការពារអង្គរ) និង អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា ។
ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក: ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត 
ប្រាសាទសម្បូរព្រៃគុកមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិសម្បូរ ឃុំសម្បូរ ស្រុកសម្បូរ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅតាមបណ្តោយស្ទឹងសែន ដែលមានចម្ងាយប្រហែល ២៨គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាននៃទីរួមខេត្តកំពង់ធំ     និងមានចម្ងាយប្រហែល ១៨១គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប និងមានចម្ងាយប្រហែល១៧០គីឡូម៉ែត្រពីប្រាសាទព្រះវិហារនៃខេត្តព្រះវិហារ និងមានចម្ងាយប្រហែល ១៩៦គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញ។ ប្រាសាទសម្បូរព្រៃគុកជាប្រភេទរមណីយដ្ឋានវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្រ្ត ដែលមានមានចម្ងាយប្រមាណ ៣៧គីឡូម៉ែត្រ បត់តាមផ្លូវជាតិ៦៤ បត់ស្តាំតាមសាលាវិស័យ កាត់តាមផ្លូវបុសស្រមោច ផ្លូវនេះពេលរដូវវស្សាលិចទឹក តែយើងអាចធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅស្រុកសំបូរបានតែម្តង។ដែលសង់លើដី រាបស្មើមានទំហំ ៣,០០០ ហិកតា ។ រមណីដ្ឋានសំបូរព្រៃគុក ជារាជធានីចាស់ឈ្មោះថា ឥសានបុរៈ ពីសម័យនោះជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃព្រាហ្មញ្ញសាសនា ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយដល់ ព្រះសិវៈ ឬព្រះឥសូរនិយម។ ក្រុមប្រាសាទនេះសាងសង់អំពីឥដ្ឋតាន់ និង ថ្មបាយក្រៀមលម្អទៅដោយចម្លាក់ពីលើឥដ្ឋ ចាក់ពុម្ភដោយបាយអ ជាផ្ទាំងៗអំពីឥដ្ឋ តែបច្ចុប្បន្នរបេះអស់មួយចំនួន។ ក្បាច់ផ្តែរ និងការសរសេរជាពាក្យពេជ្រ ប្រអប់ទ្វារធ្វើអំពីថ្មភក់ទាំងអស់។ប្រាសាទនេះកសាងឡើងនៅរជ្ជកាលព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ នៅក្នុង សតវត្សរ៍ទី៧ (គ.ស៦១៦-៦៣៥) នាសម័យចេនឡាក្រុមប្រាសាទសំបូរព្រៃគុកនេះ ត្រូវបានបោះបង់ចោលតាំងពីឆ្នាំ១៩៧១មកម្លេះ ហើយត្រូវបានរៀបចំសារជាថ្មីនៅឆ្នាំ១៩៨០។ ក្នុងការកាប់ស្ការព្រៃគេរកឃើញមាន ប្រាសាទទាំងអស់ចំនួន ១៤០ប្រាសាទ ហើយនៅប្រាសាទទៅពីទៀត រកមិនទាន់ឃើញសៀវភៅ តំបន់ទេសចរណ៍នៃព្រះរាជណាចក្រកម្ពុជា បោះពុម្ពលើកទី២ ឆ្នាំ២០០៥ ដោយ កែវ ភួង ទំព័រទី៩៣។។ រមណីយដ្ឋានសម្បូរព្រៃគុកចែកចេញជា៤ក្រុមធំៗគឺ៖ ក្រុមប្រាសាទខាងជើង ក្រុមប្រាសាទកណ្តាល ក្រុមប្រាសាទខាងត្បូង ក្រុមប្រាសាទក្រោលរមាស។
200px|thumb|ទីរួមខេត្តកំពង់ធំ
ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
រាជធានីបុរាណដែលប្រាសាទសម្បូរព្រៃគុក ត្រូវបានរកឃើញនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះត្រូវបានគេកំណត់ថាជាឥសានបុរៈដែលជារាជធានីនៃសម័យចេនឡានៅសតវត្សទី៧ ។ ចេនឡាជាអតីតសាមន្តរដ្ឋនៃនគរវ្នំនោះគឺជាការមួយនៃរដ្ឋដំបូងនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប៉ុន្តែវាបានបាត់បង់ទៅវិញ ដោយសារមានធ្វើចម្បាំងជាមួយអាណាចក្រភ្នំ និងការកើនឡើងជាបណ្តើរអំណាចរបស់អាណាចក្រចេនឡា ដោយព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១ និងបងប្អូន ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ឬចិត្រសេនា រហូតដល់បុត្ររបស់ព្រះអង្គគឺ ព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ ដែលជាបុត្ររបស់ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ដែលជាព្រះមហាក្សត្របានដណ្តើមអំណាចពីនគរភ្នំដោយជោគជ័យ ដោយវាយបែកនគរភ្នំនៅរាជធានីចុងក្រោយគឺ រាជធានីនរវនគរ ឬភាសាចិនហៅថា ណាហ្វូណា បច្ចុប្បន្ននៅភ្នំអង្គរបូរី ខេត្តតាកែវ។ លក្ខណៈពិសេសបុរាណវិទ្យាក្រុមចម្បងវិមានទាំងនេះត្រូវបានគេនិយាយថាបានបង្កើតឡើងដោយព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ដែលជាបុត្រារបស់ស្ដេចចិត្រសេនបាន។
ការតុបតែងដែលមានស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ និងចម្លាក់ដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជារចនាបថសម្បូរព្រៃគុក ឈ្មោះនេះបានមកពីវិមានទាំងនេះចុះថ្ងៃទីក្នុងឆមាសទីមួយនៃសតវត្សទី៧ ។ ពីពេលនេះតទៅនេះគឺជារដ្ឋនគរ។ លើសពីនេះទៀតស្នងបន្តជាច្រើនរជ្ជកាលស្ដេចប្រហែលជាបានរក្សាវិមានទាំងនេះជារាជធានីស្តេចគ្រប់ព្រះអង្គ។ សតវត្សរ៍បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ ដែលជាស្ដេចចុងក្រោយនៃនគរនៅក្នុងឆមាសទី២នៃសតវត្សទី៧ នេះគឺជារយៈពេលងងឹតមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃចេនឡា។
ទោះជាយ៉ាងណា ត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងជាថ្មីម្តងទៀតដោយមានការចូលរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ដែលបានបង្កើតទំរង់នៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋថ្មីមួយ និងនៅសម័យអង្គរមានការបង្កើតរាជធានីផ្សេងៗទៀត បានសំដៅជាប្រាសាទអង្គរនៅដើមសតវត្សទី៩នេះ។ ការតុបតែងនៃប្រាសាទតោ (ក្រុមកណ្តាល) មានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាទៅនឹងរចនាបថនៃប្រាសាទជាកម្មសិទ្ធិរបស់អំឡុងពេលនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ នេះជាពិសេសរូបចំលាក់សត្វតោលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងរូបចម្លាក់នេះបានរកឃើញនៅរាជធានីភ្នំពេញ។ មកពីហេតុផលទាំងនេះស្មុគស្មាញនេះត្រូវបានឱ្យដឹងថាស្ថាបត្យកម្មត្រូវបានសាងសង់នៅក្នុងការរយៈពេលនេះ។
លើសពីនេះសិលាចារឹកមួយចំនួននៅក្នុងប្រាសាទសម្បូរ (ភាគខាងជើងគ្រុប) ត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅសតវត្សទី១០ ក្រោមរជ្ជកាលរបស់ស្តេចនោះ ព្រះបាទរាជិន្ទ្រវរ្ម័នទី២ ។ និងក្រុមប្រាសាទរមាសដែលត្រូវទីតាំងប្រហែល ៣គីឡូម៉ែត្ រខាងជើងពីតំបន់ប្រាសាទសំខាន់ៗ មានសិលាចារឹកផ្សេងទៀតរយៈពេលរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១។ ការតុបតែងនិងរូបសំណាកមួយចំនួនផ្សេងទៀតៗជាកម្មសិទ្ធិរបស់រចនាបថចុងសម័យអង្គរត្រូវបានបញ្ជាក់ពីប្រាសាទទាំងនេះ។ ភស្តុតាងជាប្រវត្តិសាស្រ្តនេះបានបង្ហាញថាបូជនីយដ្ឋានទាំងនេះត្រូវតែជាកម្មសិទ្ធិរបស់ទីក្រុងគោលការណ៍ខេត្តសំខាន់បន្ទាប់ពីរយៈពេលជាមុនអង្គរ។ ពីខាងលើទស្សនៈប្រវត្តិសាស្រ្ត ក្រុមនៃប្រាសាទនេះគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែថែមទាំងសម្រាប់តំបន់ទាំងមូលនៃតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍, សម្រាប់ពួកគេគឺជាសំណង់ស្ថាបត្យកម្មសំឡេងតែមួយគត់ដែលនៅសល់ដែលជាគំរូស្ថាបត្យកម្មនិងចម្លាក់នៃរយៈពេលដំបូងនៅក្នុងបរិមាណច្រើនគួរសម។
ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក: ក្រុមប្រាសាទ

ក្រុមប្រាសាទ
រមណីយដ្ឋានសម្បូរព្រៃគុកត្រូវបានបែងចែកជាបួនក្រុមធំដូចជា៖
 ក្រុមប្រាសាទខាងជើង ៖ហៅថាប្រាសាទសំបូរនៅកណ្តាល និងពទ្ធ័ជុំវិញដោយប្រាសាទតូចៗ
ហើយប្លែកៗគ្នា។
 ប្រាសាទកណ្តាល ៖ ហៅថាប្រាសាទតោ ប្រាង្គប្រាសាទកណ្តាលមានទ្វារចូលពីទិសខាងជើង
ឯទ្វារបើកពីទិសមួយទៀតជាទ្វារបញ្ឆោត។នៅត្រង់ក្បាលជណ្តើរទាំង ៤ មានរូបតោអង្គុយបញ្ឈរជង្គង់ពីរ
ក្នុងទិសនីមួយៗហៅថា ទេវកថា ។នៅភាគខាងលិចនៃប្រាសាទតោ មានក្រុមប្រាសាទតូចៗជាច្រើនទៀត។
 ក្រុមប្រាសាទខាងត្បូង ៖ ហៅថា ប្រាសាទយាយពន្ធ័ ដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលហ៊ុំពន្ធ័ដោយប្រាសាទ
ជាច្រើន មានកំពែងពីរជាន់ ដែលកំពែងខាងក្នុងមាន តោបុរៈ ចូលទាំងបួនទិស។ក្រុមប្រាសាទទាំងនេះជា
អតិតរាជធានី។
 ក្រុមប្រាសាទក្រោលមាស ៖ មានទីតាំងនៅខាងជើងប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក មានប្រាសាទតូចៗធ្វើ
អំពីឥដ្ឋ និងខាងលិចមានប្រាសាទមួយធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀម។
200px|thumb|ប្រាសាទតោ
ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក: កំណត់ព្រំប្រទល់ការពារប្រាសាទ

កំណត់ព្រំប្រទល់ការពារប្រាសាទ 
ប្រាសាទដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នេះគេបានកំណត់ ៣ តំបន់សំរាប់ការពារដូចខាងក្រោម ៖
 ចំងាយ ៣០ម ពទ្ធ័ជុំវិញកំពែងខាងក្រោមនិងមាត់ស្រះ
 ចំងាយ៣០០មពទ្ធ័ជុំវិញតំបន់ទី១
 ចំងាយ១៥០០មពទ្ធ័ជុំវិញតំបន់ទី២
ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក  មានដើមឈើតូចធំ រុក្ខជាតិ សត្វផ្សេងៗ គួរអោយចាប់អារម្មណ៏។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុកបានទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៏ បរទេសនិងក្នុងស្រុកជាច្រើន អោយមកទស្សនាកំសាន្ត ដែលជាហេតុជួយបង្កើនកម្ពស់ ជីវភាពប្រជាជនរស់នៅតាមតំបន់នោះ និងជួយផ្សព្វផ្សាយនូវវប្បធម៌ របស់ខ្មែរអោយកាន់តែច្រើន ទៀតផង ។ ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុហ៍ ក៏ជួយចូលរួមចំណែកក្នុងការ អភិវឌ្ឈន៏ប្រទេសជាតិ ក្នុងគ្រប់រូបភាពផងដែរ។
ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក: សម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក

សម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក 
សូមបញ្ជាក់ថា ការសម្រេចបញ្ចូល «ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក» ក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោកនេះ ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលលើកទី៤១ នៃគណៈកម្មាការបេតិកភណ្ឌ ពិភពលោក ដែលប្រារព្ធឡើងនៅពីថ្ងៃទី០២-១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៧ ដែលមាន១៩៣ ប្រទេសជាសមាជិក និង២១ប្រទេស ជាគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍ បានសម្រេច អនុម័តបញ្ចូល «ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក» ជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក នាវេលាម៉ោង៩៖៤០នាទី (ម៉ោងនៅកម្ពុជា) យប់ថ្ងៃទី៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៧ នៅទីក្រុង Cracovie ប្រទេសប៉ូឡូញ។
ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
ប្រាសាទនេះមានឈ្មោះដើមថា ឦសានបុរៈជាភាសាបាលីឬសំស្រ្តឹត ដែលមានន័យថា ទីក្រុងរបស់ព្រះសិវៈ តាមសិលាចារឹកប្រាសាទរបរមាសលេខ K-១៥១ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៦-៨នៃគ្រិស្តសករាជ។ ប្រវត្តិវិទូកំណត់ថារាជធានីសំបូរព្រៃគុក ដែលមានព្រះមហាក្សត្រចំនួនបីសោយរាជ្យនៅទីនោះ ទើបជារាជធានីនេះចន្លោះពីសតវត្សរ៍ទី៦-៨សៀវភៅ ដែនដីអាថ៌កំបាំងអច្ឆរិយៈប្រាសាទកោះកេរ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ឆ្នាំ២០១៧ ដោយលោក ស៊ឹម ភក្ត្រា ទំព័រទី២១។។ តាមរយៈសិលាចារឹកបានផ្តល់ព័ត៏មានអំពីឈ្មោះព្រះមហាក្សត្រ ពិធីសាសនា កាលបរិច្ឆេទកសាងប្រាសាទ អ្នកបម្រើប្រាសាទ និងឈ្មោះរាជធានីជាដើម
ប្រាសាទស៊ីខរភូមិ

ប្រាសាទ​សិខរ​ភូមិ ឬ ​ប្រាសាទ​រងា​ង ស្ថិត​នៅ​ជាប់​ប្រាសាទ​បា​ន​ប្រាសាទ ភូមិ​ប្រាសាទ ឃុំ​រងាង ស្រុក​ស៊ី​ខ​រ​ភូមិ ខេត្តសុរិន្ទ ប្រាសាទ​នេះ​ជា​ប្រាសាទ​ដែល​ស្អាត​បំផុត​ក្នុង​ខេត្ត​សុរិន្ទ ។

ប្រាសាទនេះមានប្រាង្គចំនួន៥ កសាងក្នុងរចនាបថអង្គរវត្ត។
ប្រាសាទស៊ីខរភូមិ: រូបភាព

រូបភាព 
រូបភាពតូច|ផ្ដែ
រូបភាពតូច|អប្សរា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរនៅថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសុរិន្ទ