រាជវង្សសុង: '''បដិវត្ដន៍គ្មានប្រសិទ្ធិភាព'''

បដិវត្ដន៍គ្មានប្រសិទ្ធិភាព 
ឆ្នាំគ.ស ១០២២ សុងចឺនចុង ធ្លាក់ខ្លួនឈឺស្លាប់ សុងយឺនចុង (ឆ្នាំគ.ស ១០២២-១០៦៣) ព្រះរាជបុត្រឡើងគ្រងរាជបន្ដក្នុងវ័យត្រឹមតែ ១៣ វស្សា ដូច្នេះទើបមានលិវថៃហៅចាំបាច់ត្រូវជួយផ្ដល់ការប្រឹក្សារាជកិច្ច។ លុះពេល លិវថៃហៅស្លាប់ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១០៣៣ ទើបសុងយឺនចុងចាប់ផ្ដើមគ្រប់គ្រងរាជកិច្ចដោយខ្លួនឯង។ ក្រោយមកមិនយូរ រាជសំណាក់សុងបើកការប្រយុទ្ធជាមួយស៊ីសៀម្ដងទៀត តែមេទ័ពសុងត្រូវបរាជ័យ ជាហេតុធ្វើឲ្យសុងយឺនចុងមានព្រះរាជតម្រិះចង់ធ្វើកំណែទម្រង់កងទ័ពនិងហិរញ្ញវត្ថុជាថ្មី។

ឆ្នាំគ.ស ១០៤៣ ទ្រង់តែងតាំងហ្វានចុងយៀន និងបក្សពួកឲ្យធ្វើបដិវត្ដន៍ប្រព័ន្ធរចនាសម្ព័ន្ធផ្ទៃក្នុង តែនយោបាយកំណែទម្រង់របស់ហ្វានចុងយៀនធ្វើឲ្យបណ្ដាមន្ដ្រីនិងក្រុមត្រកូលដែលមានបណ្ដាសក្ដិខ្ពង់ខ្ពស់ខូចប្រយោជន៍ ជាហេតុបណ្ដាលឲ្យកើតសំឡេងជំទាស់ជាច្រើន។ ចុងក្រោយ កំណែទម្រង់ខាងលើប្រព្រឹត្ដិទៅបានតែមួយឆ្នាំគត់ក៏ត្រូវបញ្ឈប់ ក្រុមបដិវត្ដន៍របស់ហ្វានចុងយៀនត្រូវដកបណ្ដាសក្ដិជាបន្ដបន្ទាប់។

ចុងរជ្ជកាលស្ដេចសុងយឺនចុង វ៉ាំងអាន់ស៊ឺ ដែលទើបតែចូលកាន់តំណែងរាជការ បានស្នើតម្រុយបដិវត្ដន៍បែបថ្មី ដោយស្នើជម្រុញឲ្យតែងតាំងមន្ដ្រីដែលមានសមត្ថភាព វិសោធនកម្មច្បាប់ និងរៀបចំគ្រប់គ្រងព្រះរាជឃ្លាំងជាថ្មី ជាដើម។ គំនិតរបស់វ៉ាំងអាន់ស៊ឺថ្វីបើត្រូវបានទទួលការសរសើរពីបណ្ដាបញ្ញាជន តែសុងយឺនចុងមិនបានយកទៅអនុវត្ដទេ។

រហូតដល់ឆ្នាំគ.ស ១០៦៣ ស្ដេចសុងយឺនចុង ឈឺស្លាប់ សុងអ៊ិងចុងបន្ដរាជសម្បត្ដិបានត្រឹមតែ ៤ ឆ្នាំក៏ស្លាប់ បុត្រារបស់សុងអ៊ិងចុងឡើងគ្រងរាជបន្ដ ទ្រង់ព្រះនាមថា សុងសឺនចុង ព្រះអង្គបានគាំទ្រគំនិតកំណែទម្រង់របស់វ៉ាំងអាន់ស៊ឺ។

ក្នុងវេលានោះ បញ្ហាទំនាស់ក្នុងសង្គមនិងវិបត្ដហិរញ្ញវត្ថុកាន់តែធ្ងន់ឡើងទ្វេដង។ ក្រុមការងាររាជការរបស់រាជសំណាក់សុងមានទំហំធំជាងកាសដើមរាជវង្សដល់ទៅជាងដប់ដង។ គ្រាន់តែចំណាយក្នុងមួយឆ្នាំលើកងទ័ពត្រូវគ្របដណ្ដប់ជាងពាក់កណ្ដាលនៃប្រាក់ចំណូលចូលព្រះរាជឃ្លាំង។ ដូច្នេះ សុងសឺនចុងឡើងគ្រងរាជបានមិនយូរប៉ុន្មានទ្រង់តែងតាំងវ៉ាំងអាន់ស៊ឺ ជាប្រធានក្រុមកំណែទម្រង់ច្បាប់ថ្មី។

ច្បាប់ថ្មីរបស់វ៉ាំងអាន់ស៊ឺផ្ដោតលើការប្រមូលចំណូលពីបណ្ដាអ្នកជំនួញ មន្ដ្រីរាជការ និងម្ចាស់ដីចូលព្រះរាជឃ្លាំង កាត់បន្ថយការផ្ដាច់មុននិងអភ័យឯកសិទ្ធិនៃក្រុមត្រកូលថ្នាក់ខ្ពស់ ខណៈដែលក្រុមកសិករនិងប្រជារាស្ដ្រទូទៅត្រូវបានកាត់បន្ថយពន្ធនិងកេណ្ឌកម្លាំងការងារ ថែមទាំងមានធ្វើកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធធារាសាស្ដ្រ ធ្វើឲ្យកម្លាំងការផលិតកើនឡើងមួយកម្រិត មានប្រាក់ចូលព្រះរាជឃ្លាំងកើនឡើង។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ច្បាប់ថ្មីត្រូវប្រឈមនឹងចរន្ដជំទាស់ពីបណ្ដាអ្នកខាតប្រយោជន៍។ ក្រោយពេលសុងសឺនចុងស្លាប់ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១០៨៥ បុត្រាវ័យដប់វស្សាឡើងគ្រងរាជ្យបន្ដ ទ្រង់ព្រះនាមថា សុងចឺចុង មានកៅថៃហៅជាទីប្រឹក្សារាជកិច្ច ដែលគាំទ្រគំនិតអភិរក្សនិយមបែបចាស់ដឹកនាំដោយស៊ឺម៉ាកួង។ មិនយូរប៉ុន្មាន ក្រុមបដិវត្ដន៍របស់វ៉ាំងអាន់ស៊ឺក៏ត្រូវបណ្ដេញចេញពីអំណាចកណ្ដាល ច្បាប់ថ្មីត្រូវចាត់ទុកជានិរាករណ៍ ទើបកំណែទម្រង់របស់វ៉ាំងអាន់ស៊ឺត្រូវបញ្ចប់តំណាលគ្នានៃការស្លាប់របស់ស្ដេចសុងសឺនចុង។

ក្រោយមកពេលកៅថៃហៅស្លាប់ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១០៩៣ សុងចឺចុងងាកមកគាំទ្រគំនិតកំណែទម្រង់ជាថ្មី តែផ្ទៃក្នុងក្រុមកំណែទម្រង់បែកបាក់ជាជំហរច្រើនភាគី ក្លាយជាការដណ្ដើមអំណាចគ្នា។ សុងចឺចុងស្លាប់ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១១០០ សុងហ៊ុយចុង ឡើងគ្រងរាជ្យបន្ដ គាំទ្រក្រុមមន្ត្រីឆៃជិងនិងបក្សពួក ដែលយកលេសការជម្រុញកំណែទម្រង់ច្បាប់ថ្មី មកប្រើប្រព្រឹត្ដិអំពើពុករលួយនិងពង្រីកអំណាចបក្សពួកខ្លួន ដែលនាំមកនូវយុគខ្មៅងងឹតនៃរាជវង្សសុង។

ប្រព័ន្ធរចនាសម្ព័ន្ធរាជការដែលបរាជ័យ ជាហេតុធ្វើឲ្យរាស្ដ្រងើបបះបោរប្រឆាំងនឹងរាជសំណាក់ មានជាអាទិ ក្រុមក្បត់ហ្វាងឡា (១១២០) ក្រុមក្បត់សុងចៀង (១១១៨) ដែលជាប្រភពនៃរឿងរ៉ាវក្នុងរឿងតំណាល “វីរបុរសភ្នំលៀងសាន” ដែលជាអក្សរសិល្ប៍មួយក្នុងចំណោមអក្សរសិល្ប៍កំពូលទាំងបួនរបស់ចិន ជាដើម តែចុងក្រោយនៅតែចាញ់កម្លាំងពីខាងក្នុងរាជសំណាក់សុង។