navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សរីរវិទ្យា

thumb|upright=1.5|Oil painting depicting Claude Bernard, the father of modern physiology, with his pupils

សរីរវីទ្យា (; ; ) ជាមុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្រ្តមួយសិក្សាអំពីយន្តការផ្សេងៗ​ និងទំនាក់ទំនងរបស់យន្តការទាំងនោះនៅក្នុងសារពាង្គកាយ​មានជីវិត​. A sub-discipline of biology, its focus is in how organisms, organ systems, organs, cells, and biomolecules carry out the chemical or physical functions that exist in a living system. Given the size of the field, it is divided into, among others, animal physiology (including that of humans), plant physiology, cellular physiology, microbial physiology (microbial metabolism), bacterial physiology, and viral physiology.

ចំណុចកណ្តាលនៃការយល់ដឹងអំពីមុខងារសរីរវិទ្យាគឺជាលក្ខណៈរួមបញ្ចូលគ្នារបស់វាជាមួយនឹងមុខវិជ្ជាផ្សេងទៀតដូចជា គីមីវិទ្យា និងរូបវិទ្យា យន្តការគ្រប់គ្រងលំនៅស្ថានដែលសម្របសម្រួល និងការទំនាក់ទំនងជាបន្តបន្ទាប់រវាងកោសិកា។

The Nobel Prize in Physiology or Medicine is awarded to those who make significant achievements in this discipline by the Royal Swedish Academy of Sciences. In medicine, a physiologic state is one occurring from normal body function, rather than pathologically, which is centered on the abnormalities that occur in animal diseases, including humans.
សរីរវិទ្យា: ស្ត្រីនៅក្នុងសរីរវិទ្យា

ស្ត្រីនៅក្នុងសរីរវិទ្យា 
Initially, women were largely excluded from official involvement in any physiological society. The American Physiological Society, for example, was founded in 1887 and included only men in its ranks. In 1902, the American Physiological Society elected Ida Hyde as the first female member of the society. Hyde, a representative of the American Association of University Women and a global advocate for gender equality in education, attempted to promote gender equality in every aspect of science and medicine.

Soon thereafter, in 1913, J.S. Haldane proposed that women be allowed to formally join The Physiological Society, which had been founded in 1876. On 3 July 1915, six women were officially admitted: Florence Buchanan, Winifred Cullis, Ruth C. Skelton, Sarah C. M. Sowton, Constance Leetham Terry, and  Enid M. Tribe.  The centenary of the election of women was celebrated in 2015 with the publication of a book "Women physiologists: centenary celebrations and beyond for The Physiological Society ISBN 978-0-9933410-0-7.

Prominent women physiologists include:
 Gerty Cori, along with husband Carl Cori, received the Nobel Prize in Physiology or Medicine in 1947 for their discovery of the phosphate-containing form of glucose known as glycogen, as well as its function within eukaryotic metabolic mechanisms for energy production. Moreover, they discovered the Cori cycle, also known as the Lactic acid cycle, which describes how muscle tissue converts glycogen into lactic acid via lactic acid fermentation. 
 Barbara McClintock was rewarded the 1983 Nobel Prize in Physiology or Medicine for the discovery of genetic transposition McClintock is the only female recipient who has won an unshared Nobel Prize.
 Gertrude Elion, along with George Hitchings and Sir James Black, received the Nobel Prize for Physiology or Medicine in 1988 for their development of drugs employed in the treatment of several major diseases, such as leukemia, some autoimmune disorders, gout, malaria, and viral herpes. 
 Linda B. Buck, along with Richard Axel, received the Nobel Prize in Physiology or Medicine in 2004 for their discovery of odorant receptors and the complex organization of the olfactory system.
 Françoise Barré-Sinoussi, along with Luc Montagnier, received the Nobel Prize in Physiology or Medicine in 2008 for their work on the identification of the Human Immunodeficiency Virus (HIV), the cause of Acquired Immunodeficiency Syndrome (AIDS).
 Elizabeth Blackburn, along with Carol W. Greider"Carol W. Greider". Encyclopædia Britannica. and Jack W. Szostak, was awarded the 2009 Nobel Prize for Physiology or Medicine for the discovery of the genetic composition and function of telomeres and the enzyme called telomerase.
សរីរវិទ្យា: មុខ​វិជ្ជា​រង

មុខ​វិជ្ជា​រង

There are many ways to categorize the subdiscplines of physiology:Moyes, C.D., Schulte, P.M. Principles of Animal Physiology, second edition. Pearson/Benjamin Cummings. Boston, MA, 2008.
 based on the taxa studied: human physiology, animal physiology, plant physiology, microbial physiology, viral physiology
 based on the level of organization: cell physiology, molecular physiology, systems physiology, organismal physiology, ecological physiology, integrative physiology
 based on the process that causes physiological variation: developmental physiology, environmental physiology, evolutionary physiology
 based on the ultimate goals of the research: applied physiology (e.g., medical physiology), non-applied (e.g., comparative physiology)
សរីរវិទ្យា: សរីរវិទ្យាមនុស្ស

សរីរវិទ្យាមនុស្ស

Human physiology seeks to understand the mechanisms that work to keep the human body alive and functioning, through scientific enquiry into the nature of mechanical, physical, and biochemical functions of humans, their organs, and the cells of which they are composed. The principal level of focus of physiology is at the level of organs and systems within systems. The endocrine and nervous systems play major roles in the reception and transmission of signals that integrate function in animals. Homeostasis is a major aspect with regard to such interactions within plants as well as animals. The biological basis of the study of physiology, integration refers to the overlap of many functions of the systems of the human body, as well as its accompanied form. It is achieved through communication that occurs in a variety of ways, both electrical and chemical.

ការផ្លាស់ប្តូរសរីរវិទ្យាអាចប៉ះពាល់ដល់មុខងារផ្លូវចិត្តរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ។ ឧទាហរណ៍នៃការនេះនឹងជាផលប៉ះពាល់នៃថ្នាំមួយចំនួន ឬកម្រិតជាតិពុលនៃសារធាតុ។ Change in behavior as a result of these substances is often used to assess the health of individuals.

Much of the foundation of knowledge in human physiology was provided by animal experimentation. Due to the frequent connection between form and function, physiology and anatomy are intrinsically linked and are studied in tandem as part of a medical curriculum.
សរីរវិទ្យា: See also

See also

 Outline of physiology
 Applied physiology
 Cell physiology
 Cybernetics
 Cytoarchitecture
 Defense physiology
 Ecophysiology
 Exercise physiology
 Fish physiology
 Insect physiology
 Human body
 List of physiologists
 Metabolome
 Neurophysiology
 Physiome
 Plant physiology
សរីរវិទ្យា: គន្ថនិទ្ទេស

គន្ថនិទ្ទេស
សរីរវិទ្យារបស់មនុស្ស
 Widmaier, E.P., Raff, H., Strang, K.T. Vander's Human Physiology. 11th Edition, McGraw-Hill, 2009.
 Marieb, E.N. Essentials of Human Anatomy and Physiology. 10th Edition, Benjamin Cummings, 2012.

Animal physiology
 Hill, R.W., Wyse, G.A., Anderson, M. Animal Physiology, 3rd ed. Sinauer Associates, Sunderland, 2012.
 Moyes, C.D., Schulte, P.M. Principles of Animal Physiology, second edition. Pearson/Benjamin Cummings. Boston, MA, 2008.
 Randall, D., Burggren, W., and French, K. Eckert Animal Physiology: Mechanism and Adaptation, 5th Edition. W.H. Freeman and Company, 2002.
 Schmidt-Nielsen, K. Animal Physiology: Adaptation and Environment. Cambridge & New York: Cambridge University Press, 1997.
 Withers, P.C. Comparative animal physiology. Saunders College Publishing, New York, 1992.

Plant physiology
 Larcher, W. Physiological plant ecology (4th ed.). Springer, 2001.
 Salisbury, F.B, Ross, C.W. Plant physiology. Brooks/Cole Pub Co., 1992
 Taiz, L., Zieger, E. Plant Physiology (5th ed.), Sunderland, Massachusetts: Sinauer, 2010.

Fungal physiology
 Griffin, D.H. Fungal Physiology, Second Edition. Wiley-Liss, New York, 1994.

Protistan physiology
 Levandowsky, M. Physiological Adaptations of Protists. In: Cell physiology sourcebook: essentials of membrane biophysics. Amsterdam; Boston: Elsevier/AP, 2012.
 Levandowski, M., Hutner, S.H. (eds). Biochemistry and physiology of protozoa. Volumes 1, 2, and 3. Academic Press: New York, NY, 1979; 2nd ed.
 Laybourn-Parry J. A Functional Biology of Free-Living Protozoa. Berkeley, California: University of California Press; 1984.

Algal physiology
 Lobban, C.S., Harrison, P.J. Seaweed ecology and physiology. Cambridge University Press, 1997.
 Stewart, W. D. P. (ed.). Algal Physiology and Biochemistry. Blackwell Scientific Publications, Oxford, 1974.

Bacterial physiology
 El-Sharoud, W. (ed.). Bacterial Physiology: A Molecular Approach. Springer-Verlag, Berlin-Heidelberg, 2008.
 Kim, B.H., Gadd, M.G. Bacterial Physiology and Metabolism. Cambridge, 2008.
 Moat, A.G., Foster, J.W., Spector, M.P. Microbial Physiology, 4th ed. Wiley-Liss, Inc. New York, NY, 2002.
សវ៌និវារណវិស្កម្ភិន

សវ៌និវារណវិស្កម្ភិន (សំស្ក្រឹត:Sarvanīvaraṇaviṣkambhin, សវ៌និវារណវិឝ្កម្ភិន) គឺជា ព្រះពោធិសត្វ ដែលគោរពបូជាក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ទ្រង់ជាព្រះពោធិសត្វមួយអង្គក្នុងចំនោមព្រះពោធិសត្វទាំងប្រាំបី ដែលមាន មញ្ជុស្រី, សមន្តភទ្រ, អវលោកេស្វរ, មហាស្ថាមប្រាប្ត, អាកាសគភ៌, ក្សិតិគភ៌ និង មៃត្រេយ ។ ឈ្មោះ​របស់​ទ្រង់​មាន​ន័យ​ថា "អ្នក​ដែល​រារាំង (វិស្កម្ភិន) នៃ ​ឧបសគ្គ ​ទាំង​អស់ (សវ៌ និវារណ)" ។
សវ៌និវារណវិស្កម្ភិន: តួនាទី

តួនាទី 
គាត់ត្រូវបានអំពាវនាវឱ្យដកចេញឬលុបបំបាត់ឧបសគ្គទាំងអស់ដើម្បីធានាឱ្យមានសមាធិជោគជ័យ។
សវ៌និវារណវិស្កម្ភិន: និវារណ

និវារណ 
ទោះបីជាមហាសត្តទាំងប្រាំបីជារបស់មហាយានបច្ចុប្បន្នក៏ដោយ ក៏ពាក្យថា និវារណ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងគម្ពីរថេរវាទ ដែលវាសំដៅទៅលើឧបសគ្គផ្លូវចិត្តទាំងប្រាំគឺៈ ប្រាថ្នា (កមច្ឆន្ទ) អរិភាព (វ្យបទ) សេចក្តីខ្ជិលច្រអូស (ឧទ្ធច្ឆ) ការវង្វេង និងកង្វល់ -កុកុឆ្ឆ) មន្ទិល (វិចិកិច) ឆ្ពោះទៅរក គ្រឿងអលង្ការទាំងបី ។ សវ៌និវារណវិស្កម្ភិន ត្រូវបានគេស្គាល់ច្បាស់បំផុតចំពោះសមាធិ ហើយមិនមែនជាកម្មវត្ថុសំខាន់សម្រាប់ការគោរពបូជាបុគ្គលដូចមហាសត្ថាទាំងប្រាំពីរផ្សេងទៀតនោះទេ។ បើ​និយាយ​ពី​ឈ្មោះ​របស់​ព្រះពោធិសត្វ​ខ្លួន​ឯង ពាក្យ​នេះ​ច្រើន​តែ​ប្រកប​ក្នុង​ទម្រង់​មិន​ទៀងទាត់ នីវារណ ។
សវ៌និវារណវិស្កម្ភិន: នៅ​វជ្រយាន

នៅ​វជ្រយាន 
នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា តន្ត្រ ជាធម្មតាគាត់ត្រូវបានគេដាក់នៅក្នុងត្រកូលរបស់ អមោឃសិទ្ធិ ព្រះពុទ្ធដែលជាព្រះពុទ្ធមួយក្នុងចំណោមព្រះពុទ្ធ ធ្យនិ ទាំងប្រាំដែលកម្រជាងព្រះពុទ្ធ អក្សោភ្យ ។ ជួនកាលគាត់ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទម្រង់នៃ វជ្របាណិ ទោះបីជានេះទំនងជាការភាន់ច្រលំជាមួយ មហាសត្តវ មហាស្ថាមប្រាប្ត ដែល វជ្របាណិ គឺជាអវតារមួយរបស់វា។
សវ៌និវារណវិស្កម្ភិន: រូបតំណាង

រូបតំណាង 
ក្នុង​រូប​តំណាង លោក​មាន​ផ្កា​នៅ​ដៃ​ម្ខាង​ជា​ញឹក​ញាប់ ជួន​កាល​មានត្បូង( ​ចិន្តាមណី ​)ដែល​ប្រាថ្នា​ចង់​បាន។
សវ៌និវារណវិស្កម្ភិន: សូត្រ បារម្ភ

សូត្រ បារម្ភ 
គាត់ត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុង Lotus Sutra ដែលគាត់បានធ្វើសក្ការៈបូជាដល់ អវលោកេស្វរ និងនៅក្នុង Mahavairocana Tantra ។ គាត់ក៏ជាអន្តរការីដ៏សំខាន់នៅក្នុង Ratnamegha និង Tathāgata-guṇa-jñānācintya-viṣayāvatāra-nirdeśa sutras ។
សវ៌និវារណវិស្កម្ភិន: មន្ត្រ

មន្ត្រ 
ធម្មទេសនារបស់ព្រះពោធិសត្វដ៏អស្ចារ្យនេះ ដើម្បីបំបាត់នូវឧបស័គ្គ និងការរំខានទាំងឡាយ ដែលមានចែងក្នុងគម្ពីរ Vairocanābhisaṃbodhi Sūtra មានដូចខាងក្រោម៖
នមះ សមតពុទ្ធះ/ សត្ត្វ ហិតាភ្យុទ្គត 
ត្រំ/ 
ត្រំ/
ត្រំ/
រំ/
ស្វាហា

នៅក្នុង Dharanisamgraha (Collected Dharanis) អក្ខរាវិរុទ្ធរបស់ព្រះពោធិសត្វគឺ៖
ឱម នមះ សវ៌និវរណយ ពោធិសត្ត្វាយ មហាសត្ត្វាយ តទ្យថា/ 
ឱម សវ៌និវរណ-វិឝ្កម្ភិនេ សវ៌បាបាវរ វិឞោធយ ២ ហូម ផាដ ស្វាហា
សសរផ្អោប

លម្អដោយក្បាច់ប្រទាក់រាងដូចអក្សរ(S)ក្បាច់ទេស និងភ្ញីផ្សេងៗក្រសយងទេសចរណ៍ ឆ្នាំ២០០៧ សៀវភៅមគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរណ៍។ សសរផ្អោបនៅប្រាសាទអង្គរវត្ត មានក្បាច់រចនាស្រស់សោភា ដែលសសរខ្លះមានពណ៌នាទេវកថា ដែលមានរចនាអង្គរវត្តប៉ុណ្ណោះ។ ក្រៅពីរឿងទេវកថាក៏មានការលម្អជារូបស្រីទេពអប្សរ ឥសីព័ន្ធជាអ័ក្សឬជារូបសត្វតោខ្ជាកើកម្រផ្កាជាក្បាច់ដង្វាយផងដែរ។ គួរកត់សម្គាល់ផងដែរថា ក្បាច់ផ្កាដែលលម្អលើតួសសរវាមានលក្ខណៈសំបូរបែបដូចជាក្បាច់ដង្វាយ ដែលមានលម្អដោយសត្វហង្ស ហើយមានក្បាច់ខ្លះ ដែលគេឃើញមានប្រើក្នុងរចនាបថបាយ័នផងដែរ ដូចជាក្បាច់រំយោល ដែលជាក្បាច់ផ្ការឈូកតំរៀបគ្នាអមដោយសង្វាយសង់ខាង។
សសរពេជ្រ

សសរពេជ្រ គឺជាឈ្មោះសសរមួយប្រភេទ។ ជាគ្រឿងបង្ខុំដ៏សំខាន់ក្នុងសិល្បៈស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ​​ ដែលមានការពេញនិយុម តាំងពីសត្ថវត្ទទ៦ រហតដល់ សត្ថវត្តទី​១៩ នៃគ្រឹស្ដសករាជ។

ក្នុងសិល្បៈរជនបទខ្មែរ បាន​យកសសរពេជ្រ គួជាផ្នែកដ៏សំខាន់ក្នុងការឆ្វែញយល់ពីអយកាលរបស់ប្រាសាទ។  

សសរពេជ្រ​ជាទូទៅ មានការរៀបជុំ ចំនួនមួយកូ នៅតាមទ្វាចូល ភ្ជាប់សំទ្វា ឫ ពេលខ្លះនៅភ្ជាប់ទ្វាបញ្ឆោតផងដែរ ដែលមានតួនាទី ទ្រផ្ដែរទ្វា និងទល់ហោជាង។​ 

ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរបុរាណសសរពេជ្រនិយមសាងសង់មកពីថ្មភក់ និងពេលខ្លះសង់មកពីឥដ្ឋបូកកំបោរបាយអ ហើយមានការរចនាខុសៗគ្នាទៅតាមសម័យកាល និងរចនាបថ។
យោងទៅលើការសិក្សារព្រវតិ្តតសិល្បៈវីទូ បានបែងចែកទម្រង់សសរពេជ្រ ចំនួន ១៤ រចនេាបថ។​ សសរពេជ្រជាទូទៅសសរពេជ្រ ក្នុងរចនាបថអង្គរ មានប្រាំពីរជ្រុងធ្វើអំពីថ្មភក់មួយដុំ ក៏ប៉ន្តែវាមានប្រាំមួយជ្រុងនៅប្រាសាទអង្គរវត្តនិងប្រាសាទវត្តអធ្វា ប្រាសាទបឹងមាលា ប្រាសាទបន្ទាយសម្រែគេឃើញមានលេចនូវសសរពេជ្រមានបន្ទះអមសងខាង ហើយប្រើប្រាស់រហូតដល់រចនាបថបាយ័នLawrence Palmer Briggs, 1974 The Ancient Khmer Empire។

សសរបេជ្រសម័យមុនអង្គរ ភាកច្រើនមានរាងមូល ពេលខ្លះក៏មានការចនា ៨ ជ្រង  ផងដែរ​​ ដូចជានៅ ប្រាសាទប្រុស ខត្តកំពង់ឆ្នាំង និង ប្រាសាទត្រពាំងផុង ខត្តសៀមរាប។ សសរពេជ្ររចនបថគុលែន នាដើមសម័យអង្គរ ភាកច្រើនមានរាង ៨ ជ្រង​ និង ៤​ ជ្រង​ ហើយពេលខ្លះក៏មានរាងមូលផងដែរ​ ដូចជានៅ ប្រាសាទជប់ជ្រៃ និង​ ប្រាសាទដំរីក្រាប។ 

ដើម្បីងាយស្រួលសិក្សាឈ្វេងយល់អំពីទម្រង់សសរពេជ្រក្នុងសិល្បៈស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ អ្នកស្រាវជ្រាវបច្ចុប្បន្នហាក់មានការយល់ស្របគ្នាថា សសរពេជ្រមានការបែងចែកជាបីផ្នែកសំខាន់ៗគឺ៖
ផ្នៃកក្បាលសសរ
 ផ្នែកកន្ដាល​ មានថ្នាំង​ និង ក្រវា៉ត់លម្អ
 ផ្នែកគល់សសរ
ផ្នែកក្បាលសសរ និងគល់សសរមានការរចនាប្រហាក់ប្រហែលគ្នាភាគច្រើនសិល្បករនិយមក្រឡឹងសសរពេជ្រឱ្យមានរាងដូចជាក្អមទឹក និងដូចផើងផ្កា ហើយមានក្បាច់ភ្ញីលម្អផ្សេងៗទៅតាមសម័យកាល។ ថ្នាំងកណ្តាលភាគច្រើនសិល្បករនិយមប្រើប្រាស់ថ្នាំងជាលេខសេសគឺ សសរពេជ្រមួយមានថ្នាំង ១កាំ, ៣កាំ, ៥កាំ, ៧កាំ និង៩កាំ ពេលខ្លះមានក្រវ៉ាត់តូចៗលម្អនៅចន្លោះថ្នាំងនីមួយៗ ចំណែកក្បាច់លម្អលើថ្នាំង និងក្រវ៉ាត់មានភាពខុសប្លែកគ្នាទៅតាមរចនាបថនីមួយៗ។ក្រសួងទេសចរណ៍ ឆ្នាំ២០០៧ សៀវភៅមគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរណ៍ ទំព័រទី២៤៩
សស្សតទិដ្ឋិ: សស្សតទិដ្ឋិ (Eternalism)

សស្សតទិដ្ឋិ (Eternalism) 
ព្រះពុទ្ធមិនព្រមទទួល ភាពហួសហេតុ២យ៉ាង គឺសស្សតទិដ្ឋិ (sassatadiṭṭhi) និងឧច្ឆេទទិដ្ឋិ (ucchedadiṭṭhi) ។ ដើម្បីបាននូវសមាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិដ៏ត្រឹមត្រូវ គេត្រូវយល់ច្បាស់ពីទិដ្ឋិហួសហេតុទាំង២យ៉ាងនេះ ។ សស្សតទិដ្ឋិជាទ្រឹស្តី ឬជំនឿដែលទាក់ទងទៅនឹង ជីវិតអចិន្រៃយ៍ ឬរបស់អចិន្រៃយ៍ ។ មុនពុទ្ធកាល គេបង្រៀនថា មានអង្គភាពអចិន្រៃយ៍ ដែលតាំងនៅរហូត ហើយមនុស្សអាចមានជីវិតអចិន្រៃយ៍ ដោយការរក្សាទុក នូវព្រលឹងអចិន្រៃយ៍របស់គេ ដើម្បីឲ្យបានចូលជាចំណែកនៃ រូបកំពូលអាទិទេព ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ជំនឿនេះហៅថាសស្សតទិដ្ឋិ ដែលស្ថិតស្ថេរដល់សព្វថ្ងៃនេះ ព្រោះតែតណ្ហាដើម្បីភពអចិន្រ្តៃយ៍ ។ ហេតុអ្វីបានជាព្រះពុទ្ធ មិនទទួលសស្សតទិដ្ឋិនេះ? ព្រោះថាកាលណាយើងយល់ អំពីអ្វីៗក្នុងលោកនេះ ទៅតាមសភាពពិតរបស់វា យើងមិនអាចរកឃើញអ្វីណាមួយ ដែលស្ថិតស្ថេររហូត ជាអចិន្រ្តៃយ៍នោះឡើយ ។ វាតែងតែប្រែប្រួល ហើយបន្តការផ្លាស់ប្តូរជានិច្ច តាមការប្រែប្រួលនៃបច្ច័យ ដែលវាអាស្រ័យលើ ។ កាលណាយើងធ្វើការវិភាគនៃអ្វីៗ យើងមិនឃើញ មានអង្គភាពអចិន្រ្តៃយ៍ ដែលតាំងនៅរហូតទេ ។ ព្រោះហេតុនេះឯង ទើបថាសស្សតទិដ្ឋិ ជាទិដ្ឋិមិនត្រឹមត្រូវ ។
សស្សតទិដ្ឋិ: ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ (Nihilism)

ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ (Nihilism) 
ទស្សនៈហួសហេតុទី២គឺ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ដែលអ្នកនិយមទិដ្ឋិនេះ ប្រកាសថា មនុស្សស្លាប់ទៅសូន្យមិនកើតទៀត ។ ទស្សនៈនេះជារបស់ រូបធាតុ-ទស្សនវិទ្យា (Materialistic philosophy) ដែលមិនយល់ព្រមទៅលើ ការចេះដឹងនៃហេតុបច្ច័យនៃចិត្ត ។ ទស្សនវិទ្យាផ្នែករូបនិយម Materialism យល់ដឹងតែ១ផ្នែកប៉ុណ្ណោះ (រូបធាតុ) ។ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិនិយមមិនចាប់អារម្មណ៍ ពីផ្នែកមួយទៀតនៃជីវិត ដែលទាក់ទងទៅនឹង ហេតុបច្ច័យនៃចិត្តទេ ។ បើនរណាមួយប្រកាសថា ជីវិតដែលរលត់ទៅ មិនត្រឡប់កើតវិញទេ គឺជាការប្រកែកមិនទទួលស្គាល់ថា មានការបន្តនៃមនោសង្ខារ Mental conditions ។ ដើម្បីយល់ដឹងអំពីជីវិត គេត្រូវសិក្សាទាំងផ្នែករូបធាតុ និងចិត្តផង ទាំង២ផ្នែក ។ កាលណាយើងយល់ដឹងទាំងចិត្តសង្ខារ និងរូបសង្ខារផង យើងមិនអាចនិយាយថា គ្មានការកើតក្រោយការស្លាប់នោះឡើយ ។ ទស្សនៈរបស់អ្នកនិយមឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ចំពោះជីវិត ចាត់ទុកថាជាទស្សនៈខុស ព្រោះទស្សនៈនេះ គ្មានមូលដ្ឋានពេញលេញ ក្នុងការយល់ដឹង លើសេចក្តីពិត ។ ព្រោះហេតុនេះហើយ ដែលព្រះពុទ្ធមិនទទួល យល់ព្រមទិដ្ឋិនេះ ។
សស្សតទិដ្ឋិ: ផ្លូវកណ្តាល (The Middle Way)

ផ្លូវកណ្តាល (The Middle Way) 
ការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធ អំពីកម្ម ជាការគ្រប់គ្រាន់ហើយ ចំពោះការបញ្ជាក់ថា ព្រះអង្គមិនបង្រៀន អំពីទ្រឹស្តីស្លាប់ទៅសូន្យទេ ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាទទួលព្រមថា ជីវិតមិនរលត់ សូន្យបន្ទាប់ពីស្លាប់ មិនមែនក្នុងន័យថា ជាព្រលឹងអចិន្រ្តៃយ៍ទេ ប៉ុន្តែក្នុងន័យនៃការបន្តភពថ្មី ។ ព្រះពុទ្ធមិនព្រមចូលរួម ក្នុងការប៉ាន់ស្មាន អំពីសកលលោកទេ ។ ព្រះអង្គប្រកាសយ៉ាងច្បាស់ថា បញ្ហាដែល ប្រឈមមុខ នឹងមនុស្សជាតិ មិនមែននៅក្នុងអតីតកាល ឬអនាគតកាល របស់ព្រះអង្គទេ ប៉ុន្តែនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ភ្លាមៗនេះឯង ។ ចំណេះចេះដឹងនៃសស្សតទិដ្ឋិនិយម និងឧច្ឆេទទិដ្ឋិនិយម គ្មានផ្លូវនឹងជួយ មនុស្សឲ្យបំបែកសំយោជនៈកិលេស ដែលចងព្រះអង្គទៅនឹងភព ហើយដែលជាប្រភព នៃទោមនស្សទាំងអស់របស់ព្រះអង្គ ដែលកើតមកការខ្វះលទ្ធភាព នឹងបំពេញតណ្ហាគ្រប់យ៉ាង របស់ព្រះអង្គ ។ មុននឹងបុគ្គលណាម្នាក់ ដើរលើផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វាន បុគ្គលនោះគប្បីមានសមាទិដ្ឋិជាមុនសិន គឺនៅពេលដែលគេដឹង អ្វីដែលគេស្វែងរក ពេលនោះគេនឹងអាចសម្រេចវាបាន ។
សហគមន៍

'សហគ
មន៍ នេះត្រូវបានគេផ្តល់និយមន័យជាច្រើនបែប ដោយយោងទៅតាមលក្ខខណ្ឌនានានៃកម្មវត្ថុជាសារវ័ន្តរបស់អ្នកប្រាជ្ញ ស្ថាប័ននានា និងមុខវិជ្ជាសិក្សានីមួយៗ ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពាក្យ សហគមន៍ នេះត្រូវបានប្រទះឃើញ និងប្រើប្រាស់ជាញឹកញាប់ នៅក្នុងជីវភាពរស់នៅធម្មតា និងមុខវិជ្ជាផ្សេងៗទៀតរួមមាន បរិស្ថានវិទ្យា ភូមិវិទ្យា ផែនដីវិទ្យា សង្គមវិទ្យា ចិត្តវិទ្យា និងសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាជាដើម ។

នៅក្នុងអក្សរសាស្រ្តខ្មែរ ចំពោះអត្ថន័យនៃពាក្យ សហគមន៍ នេះមានន័យថា ការទៅជាមួយ ដំណើរជាមួយគ្នា ប្រជុំគ្នា ឬអ្នកស្រុកប្រកបមុខរបរចូលគ្នា..... ។ តាមរយៈបទពិសោធន៍ដែលមាន និងការអង្កេតជារួម នៅក្នុងចក្ខុវិស័យទេសចរណ៍របស់ Schmink 1999 ពាក្យ សហគមន៍''' គឺសំដៅទៅលើមនុស្សផ្សេងៗគ្នា ដែលមានលំនៅឋានស្ថិតក្នុងតំបន់ភូមិសាស្រ្តដូចគ្នា និងអាស្រ័យផលធនធានធម្មជាតិក្នុងមូលដ្ឋាន ។

ទេសចរណ៍សហគមន៍ គឺជាដំណើរការកម្សាន្តមួយទៅតំបន់ណាមួយដែលមានប្រជាជននៅក្នុងសហ-គមន៍ ឬមានបេតិកភ័ណ្ឌ ដែលមានធនធានសម្រាប់ទាក់ទាញ ឬជាកន្លែងដែលអាចផ្តល់នូវផលិតផលជាច្រើនសិក្ខាសាលាពិគ្រោះយោបល់ លើសេចក្តីព្រាង    " ស្តង់ដាសហគមន៍ទេសចរណ៍កម្ពុជា "     ដំណើរការរៀបចំ និងគ្រប់គ្រងសហគមន៍

ទេសចរណ៍ និងអេកូទេសចរណ៍ ភ្នំពេញថ្ងៃទី១៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៦ ដោយលោក សុខ សុគុណ ប្រធាននាយកដ្ឋានផែនការអភិវឌ្ឍន៍។។
សហគមន៍: តួនាទីសហគមន៍

តួនាទីសហគមន៍ 
កាលពីអតីត ស្ទើរតែរាល់សកម្មភាពនៃគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ទេសចរណ៍ ប្រជាជននៅក្នុងសហគមន៍មូល-ដ្ឋានត្រូវបានគេផាត់ចោល គ្មានចំណែក និងមានចំណែកតិចតួចនៅក្នុងសហគមន៍អនុវត្តន៍គម្រោងនេះ ។ ដោយសារដំណើរការបរិបថនៃផ្នត់គំនិត របស់អ្នករៀបចំគម្រោង និងផែនការនាសហសម័យនេះ ក៏មានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់អំពីផលអវិជ្ជមាន ដែលនឹងអាចកើតមានឡើងដោយសារតែការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍គ្មានតម្លាភាព ស្របពេលជាមួយគ្នា និងការមើលឃើញអំពីសារៈប្រយោជន៍ ចំពោះវត្តមានរបស់សហគមន៍ក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពតទ ។ និន្នាការនេះបានជំរុញឱ្យមានការចូលរួមរបស់ប្រជាជនក្នុងសហគមន៍កាន់តែមានកម្រិតខ្ពស់ឡើងជាលំដាប់ ។

នៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ក្រុមអ្នកអភិរក្ស ( Crucial Roles ) ដែលសហគមន៍នៅតាមតំបន់ឆ្នេរ និងនៅទីតំបន់ដាច់ស្រយាល ឬទីជនបទនៅក្នុងសកម្មភាពអភិរក្សជីវសាស្រ្តចម្រុះ ។ នៅចំពោះមុខនេះ គេក៏សង្កេតឃើញ មានអ្នកគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារមួយចំនួន បានបង្កើតយន្តការនានា ដើម្បីធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយនឹងសហគមន៍មូលដ្ឋាន ដោយចាត់ទុកពួកគេជា អ្នកជាប់ពាក់ព័ន្ធ ( Stakeholders ) នៅក្នុងដំណើរការគ្រប់គ្រង និងធ្វើផែនការ ។ ស្របពេលជាមួយគ្នានេះដែរ កំណើនចំណាប់អារម្មណ៍របស់ភ្ញៀវទេសចរក្នុងការសិក្សាស្វែងយល់អំពីលក្ខណៈផ្សេងៗគ្នានៃវប្បធម៌នោះកត្តានេះរឹតតែជំរុញឱ្យមានវត្តមានរបស់សហគមន៍នូវរាល់ការអភិវឌ្ឍវិស័យទេសចរណ៍ ។

ការអភិវឌ្ឍអេកូទេសចរណ៍ ដោយមានការចូលរួមពីសហគមន៍ ជាបុព្វហេតុមួយ នាំឱ្យមានការយល់ដឹងកាន់តែច្រើនឡើង របស់សហគមន៍ពីកាលានុវត្តភាព នៃវត្តមានអេកូទេសចរណ៍នៅទីកន្លែងដែលសហគមន៍បានរៀបចំបានល្អ នឹងមានកម្មសិទ្ធិលើដីធ្លី ដែលជាកេរតំណែល គេពិនិត្យឃើញថាសហគមន៍នោះ ទទួលបានភាពជោគជ័យច្រើនក្នុងការទាញយកនូវផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចពីអេកូទេសចរណ៍នៅក្នុងតំបន់ធម្មជាតិ ។

ពិតណាស់ សហគមន៍ ឬសមាជិកសហគមន៍ មិនមែនទាំងអស់ សុទ្ធតែមានបំណងចូលរួមក្នុងសកម្មភាពអេកូទេសចរណ៍ទេ ។ បែបនេះ អ្នករៀបចំផែនការ អ្នកអភិវឌ្ឍ ឬតួអង្គអភិរក្សគួរតែគោរពសេចក្ដីសម្រេចចិត្តរបស់អ្នកទាំងនោះផង ។ ទោះជាយ៉ាងនេះ សម្រាប់អ្នកទាំងឡាយណាដែលមានចំណែកពាក់ព័ន្ធ គឺអាចជ្រើសរើសប្រភេទនៃការចូលរួមរបស់ខ្លួន តាមលំដាប់កម្រិតមួយចំនួនដូចជា ៖ ១) ជួលដីទៅឱ្យប្រតិបត្តិករដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ ២) ធ្វើជាបុគ្គលិកពេញម៉ោង ក្រៅម៉ោង ឬ តាមរដូវកាលនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនទេសចរណ៍  ៣) ផ្ដល់សេវាកម្មដល់ប្រតិបត្តិករទេសចរណ៍ ៤) បង្កើតសម្ព័ន្ធអាជីវកម្ម ជាមួយនឹងការីទេសចរណ៍ ដោយសហគមន៍ធ្វើជាអ្នកបម្រើសេវាកម្មភាគច្រើនក្នុងខណៈពេលដែលដៃគូធ្វើការរៀបចំ គ្រប់គ្រងទីផ្សារ ភស្តុភា និង មគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរណ៍ ៥) ប្រតិបត្តិការណ៍ជាកម្មវិធីសហគមន៍ឯករាជ្យស៊ុំ សុចិន្តា, វ៉ា ស៊ីហេង, ហុង វណ្ណៈ អេកូទេសចរណ៍ បោះពុម្ភឆ្នាំ ២០១១ វិទ្យាស្ថានជាតិពហុបេច្ចកទេសកម្ពុជា ទំព័រទី១៩។។

មុខងារ ឬតួនាទីទាំងអស់ ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយសហគមន៍ គួរតែផ្អែកលើផលប្រយោជន៍ សមត្ថភាពរៀបចំ បទពិសោធន៍ ការចាប់អារម្មណ៍លើវប្បធម៌ វត្តមាននៃភាពជាអ្នកដឹកនាំពូកែ គុណភាពនៃធនធានវប្បធម៌ និងធម្មជាតិ តម្រូវការទេសចរណ៍ កាលានុវត្តភាពនៃការហ្វឹកហ្វឺន ភាពអាចរកបាននូវដៃគូ និងផលប្រយោជន៍ឯកជន ។ 

សហគមន៍ត្រូវទទួលបានផលប្រយោជន៍ច្រើនបំផុត ពេលដែលមានការអភិវឌ្ឍនអេកូទេសចរណ៍ ប៉ុន្តែ មិនមែនសុទ្ធតែជាជំរើសដែលនឹងអាចកើតមាននោះឡើយ ។ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់ដែលថា លទ្ធភាព ហិរញ្ញវត្ថុរបស់គម្រោងមួយ គួរត្រូវបានវាយតម្លៃមុននឹងបន្តនីតិវិធីអភិវឌ្ឍន៍ នូវបណ្ដារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការសាងសង់ បណ្ដាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទេសចរណ៍ទាំងឡាយ ។
សហគមន៍តំបន់ការពារធម្មជាតិពាមក្រសោប

សហគមន៍នេះមានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ៧គីឡូម៉ែត្រពីក្រុងខេមរភូមិន្ទ ដែលជាគោលដៅទេសចរណ៍ទាក់ទាញមួយ និងមានសក្តានុពលជាច្រើនដូចជា ព្រៃកោងកាងដ៏ច្រើនមហាសាល ជីវចម្រុះគ្រប់ប្រភេទ ស្ពានហោល និងមានប៉មខ្ពស់សម្រាប់ទស្សនាទេសភាពព្រៃកោងកាង និងភ្ញៀវទេសចរអាចស្ទួចត្រីជាការកម្សាន្តសៀវភៅផ្សព្វផ្សាយទេសចរណ៍ ដំណើរកម្សាន្តខេត្តកោះកុង ទំព័រ១៦។
សហគមន៍តំបន់ការពារធម្មជាតិភ្នំទ័ពជាង

សហគមន៍តំបន់ការពារធម្មជាតិភ្នំទ័ពជាងមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិព្រះអង្គកែវ ភូមិបាក់អង្រុត ឃុំដងពែង ស្រុកស្រែអំបិល ខេត្តកោះកុង។ សហគមន៍មានផ្ទៃដីទំហំ ៣០៩៣ហិចតា និងមាន២៨១គ្រួសារ ស្មើនឹងប្រជាជន១៣៣០នាក់។ តំបន់សក្តានុពលទេសចរណ៍នៅក្នុងសហគមន៍មានដូចជា ភ្នំយាយជី ឆាយខ្សែភ្លើង ថ្មវិហារ រូងតាងួន ថ្មអណ្តើក វាលស្មៅពណ៌មាស ត្រពាំងពាប និងស្ទឹងពង្រូលក្រោម។ ផលិតផលទេសចរណ៍ដូចជា បោះតង់ អ្នកនៃភ្ញៀវ ជិះគោយន្ត និងម្ហូបអាហារ។ ក្រៅពីនេះសហគមន៍មានផលិតផលកន្រ្តក និងជើងធូកធ្វើអំពីឬស្សី ផលិតផលតុកៅអីធ្វើអំពីឬស្សី និងផលិតផលទឹកឃុំព្រៃធម្មជាតិជាដើមខិតបណ្ណផ្សព្វផ្សាយសហគមន៍តំបន់ការពារធម្មជាតិភ្នំទ័ពជាង។
សហគមន៍ទេសចរណ៍ខ្នារពោធិ៍

សហគមន៍ទេសចរណ៍ខ្នារពោធិ៍មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងឃុំខ្មារពោធិ៍ ស្រុកសូត្រនិគម ខេត្តសៀមរាប។ ឃុំខ្នារពោធិ៍សម្បូរទៅដោយប្រភពធនធានធម្មជាតិ និងវប្បធម៌ដូចជា ព្រៃឈើ រទេះគោ ការធ្វើអំបោសតាមលក្ខណៈប្រពៃណី និងការធ្វើស្រែជាដើមខិតបណ្ណផ្សព្វផ្សាយផែនទីទេសចរណ៍សហគមន៍ខ្នារពោធិ៍។
សហគមន៍ទេសចរណ៍ទឹកធ្លាក់ច្រកល្អៀង: ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត 
សហគមន៍ទេសចរណ៍ទឹកធ្លាក់ច្រកល្អៀងមានទីតាំងស្ថិននៅក្នុងឃុំឈើតុំ ស្រុកក្រគរ ខេត្តពោធិ៍សាត់។ សហគមន៍ទេសចរណ៍នេះជារមណីយដ្ឋានធម្មជាតិដ៏ស្រស់ប្រណិតមួយបង្កប់នៅក្នុងព្រៃធម្មជាតិនៃកម្រងជួរភ្នំឪរ៉ាល់នៃខេត្តពោធិ៍សាត់ ដែលាមានចម្ងាយប្រមាណ ៧៣គ៉ឡូម៉ែត្រពីក្រុងពោធិ៍សាត់ និងមានចម្ងាយប្រមាណ ១៩៥គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញ។ រមណីយដ្ឋាននេះគ្រប់គ្រងដោយប្រជាសហគមន៍ក្នុងឃុំឈើតុំ ដើម្បីប្រែក្លាយឱ្យការប្រើប្រាស់ធម្មជាតិប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ក្នុងការទ្រទ្រង់និរន្តរភាពបរិស្ថាន និងការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្ររបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។
សហគមន៍ទេសចរណ៍ទឹកធ្លាក់ច្រកល្អៀង: ការធ្វើដំណើរ

ការធ្វើដំណើរ 
ភ្ញៀវទេសចរអាចធ្វើដំណើរដល់ទីប្រជុំស្រុកក្រគរត្រង់ផ្លូវបំបែកជាបួន បត់តាមផ្លូវលេខ៥៣បេ ចម្ងាយ៤១គីឡូម៉ែត្រជាការស្រេច និងកុំបារម្មណ៍ពីការច្រឡំផ្លូវព្រោះសហគមន៍មានដាក់ស្លាកសញ្ញាបង្ហាញផ្លូវចូល។​
សហគមន៍ទេសចរណ៍ទឹកធ្លាក់ច្រកល្អៀង: ទេសភាព

ទេសភាព 
រមណីយដ្ឋានទឹកធ្លាក់ច្រកល្អៀងជារមណីយដ្ឋាន ដែលយកសម្រស់ធម្មជាតិជាកត្តាចម្បងក្នុងការទាក់ទាញទេសចរពិសេសសម្រស់ព្រៃភ្នំ សម្រស់ទឹកជ្រោះ ទឹកហូរលើផ្ទាំងថ្មតូចធំ ត្រជាក់គ្រប់រដូវកាល និងមិនចេះរីងស្ងួត។ រមណីយដ្ឋាននេះត្រូវបានរៀបចំកន្លែងសម្រាប់ងូតទឹកកម្សាន្តជាច្រើនកន្លែង និងត្រូវបានបែងចែកជា១១កន្លែង។ រីឯការកម្សាន្តផ្តោតទៅលើការងូតទឹក គយគុណទេសភាពធម្មជាតិក្រោមម្លប់ឈើតូចធំ ការទទួលទានអាហារជួបជុំមិត្តភក្តិ គ្រួសារជាដើម។
សហគមន៍ទេសចរណ៍ធម្មជាតិកំពង់ឃ្លាំង

សហគមន៍ទេសចរណ៍ធម្មជាតិកំពង់ឃ្លាំងត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ក្រោមការជ្រោមជ្រែងពីអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន និងមន្ទីរ អង្គភាពជំនាញក្នុងគោលដៅធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជននៅក្នុងសហគមន៍ តាមរយៈការអភិវឌ្ឍវិស័យទេសចរណ៍ប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងមានការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់។ សហកមន៍មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងឃុំកំពង់ឃ្លាំង ស្រុកសូត្រនិគម ខេត្តសៀមរាប មានចម្ងាយប្រមាណ ៥២គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តសៀមរាបខិតបណ្ណផ្សព្វផ្សាយសហគមន៍ទេសចរណ៍ធម្មជាតិកំពង់ឃ្លាំង។
សហគមន៍ទេសចរណ៍ធម្មជាតិកំពង់ឃ្លាំង: ផលិតផលទេសចរណ៍

ផលិតផលទេសចរណ៍ 
សហគមន៍ទេសចរណ៍ធម្មជាតិកំពង់ឃ្លាំងមានផលិតផលទេសចរណ៍ដូចជា៖

 សេវាកម្មកាណូតដឹកជញ្ជូនភ្ញៀវទេសចរកម្សាន្ត
 សេវាកម្មទូកអុំកម្សាន្តនៅក្នុងភូមិ និងព្រៃលិចទឹក
 សេវាកម្មផ្ទះស្នាក់រួមទាំងម្ហូងអាហារ និងភេសជ្ជៈ
សហគមន៍ទេសចរណ៍ធម្មជាតិកំពង់ឃ្លាំង: ភាពទាក់ទាញ

ភាពទាក់ទាញ 

 ទស្សនាជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជននៅតាមមាត់បឹងទន្លេសាប
 ទស្សនាផ្ទះសង់ខ្ពស់ៗពីលើផ្ទៃទឹក និងទស្សនាភូមិបណ្តែតទឹក
 អុំទូកទស្សនាភូមិ ទស្សនាព្រៃលិចទឹក និងផ្តិតយករូបភាពស្អាតៗ
 ទស្សនាផ្ទៃបឹងទន្លេសាបដ៏ធំល្វង់ល្វើយរួមជាមួយទិដ្ឋភាពថ្ងៃរៀបលិចដ៏ស្រស់ស្អាតនៅលើផ្ទៃបឹង។ល។