ភូមិត្រពាំងរពៅ: '''និមិត្ត៤យ៉ាង'''

និមិត្ត៤យ៉ាង

ដោយ​ចង់​អោយ​ព្រះ​សិទ្ធត្ថ​បាន​ជា​ស្តេច​ចក្រ​ពត្តិ ដូច​ដែល​ព្រាហ្មណ៍​ទាយ​ទុក​នោះ​ ព្រះ​សុទ្ធោទន​ទ្រង់​ចាត់​អោយ​គេ​យាម​មិន​អោយ​មាន​មនុស្ស​ចាស់ ជរា ឈឺ រឺ​ស្លាប់ អោយ​ព្រះ​សិទ្ធត្ថ​ទ្រង់​យល់​ឃើញ​ឡើយ អ្នក​បំរើ​ភិលៀង​នៅ​ក្នុង​ដំ​ណាក់​របស់​ព្រះ​អង្គ​មាន​សុទ្ធ​សឹង​យុវវ័យ​ ទាំង​អស់។ ការ​គង់​នៅ​ក្នុង​រាជ​វាំង​ ព្រះ​សិទ្ធត្ថ​ទ្រង់​សោយ​សុខ​ដោយ​កាម​លោកីយ​គ្រប់​ប្រការ។ នៅ​ថ្ងៃ​មួយ​ ព្រះបរម​ពោធិសត្វ​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​ទ័យ​អផ្សុក​យ៉ាង​ខ្លាំង ព្រះ​អង្គ​ក៏​ត្រាស់​អោយ​ឆន្ន​អាមាត្យ​រៀបចំ​ក្បួន​ដើម្បី​នឹង​ទៅ​ក្រសាល​ឧទ្យាន។ នៅ​តាម​ផ្លូវ​ព្រះ​អង្គ​ទត​ឃើញ​
បុរស​ចាស់​ មាន​ឆ្អឹង​ជំនីរ​ដូច​ជា​បង្កង់ មាន​ខ្នង​កោង មាន​ឈើ​ច្រត់​ជា​គ្រឿង​ទប់​ទល់ កំ​ពុង​ញាប់​ញ័រ​ក្រហល់​ក្រហាយ មាន​វ័យ​កន្លង​ហើយ លុះ​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ឃើញ​ហើយ ក៏​សួរ​ទៅ​ឆន្ន​អាមាត្យ​ថា បុរស​នេះ​​ធ្វើ​ដូច​ម្តេច​ បាន​ជា​សក់​គាត់​​មិន​ដូច​ជា​សក់​អ្នក​ឯ​ទៀត ទាំង​កាយ​គាត់​ក៏​មិន​ដូច​កាយ​អ្នក​ដទៃ​ដែរ។ ឆន្ន​អាមាត្យ​ក៏​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ថា បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ នេះ​គេ​ហៅ​ថា បុរស​ចាស់ តពី​នោះ​គាត់​នឹង​មិន​រស់​នៅ​យូរ​ប៉ុន្មាន​ទេ។ ទោះ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​គង់​នឹង​ចាស់​ជា​ធម្មតា​ មិន​អាច​កន្លង​សេចក្តី​ចាស់​ទៅ​បាន​ទេ។
កាល​កន្លងទៅ ព្រះ​អង្គ​ក៏​យាង​ក្រសាល​ឧទ្យាន​ម្តង​ទៀត។ ព្រះ​អង្គ​បាន​ទត​ឃើញ​បុរស​មាន​អាពាធ​ដល់​នូវ​សេចក្តី​ទុក្ខ ឈឺ​ធ្ងន់ ដេក​ត្រាំ​ក្នុង​ទឹក​មូត្រ​និង​លាមក​របស់​ខ្លួន មាន​ជន​ទាំង​ឡាយ​ដទៃ​លើក​អោយ​ក្រោកឡើង ផ្តេក​អោយ​ដេក លុះ​ទត​ឃើញ​ហើយ ព្រះ​អង្គ​ក៏​សួរ​ទៅ​ឆន្ន​អាមាត្យ​ថា បុរស​នេះ​ធ្វើ​ដូច​ម្តេច​ បាន​ជា​ភ្នែក​របស់​គាត់​មិន​ដូច​ជា​ភ្នែក​អ្នក​ដទៃ ក្បាល​ក៏​មិន​ដូច​ជា​ក្បាល​អ្នក​ដទៃ។ ឆន្ន​អាមាត្យ​ក្រាប​ទូល​ថា បពិត្រ​ព្រះ​សម្មតិទេព បុរស​នេះ​ហៅ​ថា បុរសឈឺ។ បុរស​នេះ​មិន​អាច​នឹង​រួច​ពី​ជំងឺ​បាន​ឡើយ ទោះ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​នឹង​​មាន​ជំងឺ​ជា​ធម្មតា មិន​អាច​កន្លង​សេចក្តី​ឈឺ​ចាប់​បាន​ឡើយ។
ថ្ងៃ​បន្ទាប់​ក្រោយ​មក ព្រះ​ពោធិសត្វ​ក៏​ទៅ​ក្រសាល​ឧទ្យាន​ទៀត។ ម្តងនេះ ព្រះ​អង្គ​បាន​ទត​ឃើញ​បុរស​ស្លាប់​ ក៏ត្រាស់​សួរ​ឆន្នអាមាត្យ នោះជា​អ្វី។ ឆន្ន​អាមាត្យ​ក្រាប​ទូល​ថា បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ ព្រោះ​បុរស​នោះ​ហៅ​ថា​​ធ្វើ​មរណ​កាល​ហើយ។ ញាតិ​ទាំង​ឡាយ​នឹង​មិន​ឃើញ​បុរស​នោះ​ទៀត​ឡើយ ទាំង​បុរស​នោះ​សោត​ក៏​លែង​បាន​ឃើញ​ញាតិ​ទាំង​ឡាយ​របស់​គាត់​ដែរ។ ទោះ​បី​ព្រះ​អង្គ​ក៏​នឹង​ធ្វើ​មរណ​កាល​ដូច​គ្នា មិន​អាច​កន្លង​សេច​ក្តី​ស្លាប់​បាន​ឡើយ។ ព្រះបរម​ពោធិសត្វ​ក៏​មាន​សេចក្តី​សង្វេក​ជា​ខ្លាំង សញ្ជប់​សញ្ជឹង​គិតថា ជរា ព្យាធិ និង​មរណា តែង​មាន​ប្រាកដ​ដល់​សត្វ​លោក។
ថ្ងៃ​កន្លងមក​បន្ទាប់​ព្រះ​អង្គក៏​ទៅ​ក្រសាល​ឧទ្យាន​ម្តង​ទៀត។ ព្រះពោធិសត្វ​បាន​ទត​ឃើញ​បុរស​មាន​សីសៈ​រលីង ជា​អ្នក​បួស ស្លៀក​ដណ្តប់​សំពត់​កាសាវពស្ត្រ លុះ​ឃើញ​ហើយ ក៏​សួរ​ឆន្ន​អាមាត្យ បុរសនេះ​ធ្វើ​ដូច​ម្តេច​ បាន​ជា​ក្បាល​របស់​គាត់​មិន​ដូច​ក្បាល​អ្នក​ដទៃ ទាំង​សំពត់​របស់​គាត់ ក៏​មិន​ដូច​របស់​អ្នក​ដទៃ។ ឆន្ន​អាមាត្យ​ក្រាប​ទូល​ថា បពិត្រ​ព្រះ​សម្មតិទេព នេះ​គេ​ហៅ​ថា អ្នកបួស។ បុរស​នោះ​ប្រព្រឹត្ត​ធម៌​ដោយ​ប្រពៃ មិន​បាន​បៀត​បៀន​ តែង​អនុគ្រោះ​ដល់​សត្វ​ដទៃ។ ព្រះ​អង្គ​ក៏​ពិចារណា​ថា អ្នក​បួស​​​គឺ​ជា​ការ​ស្រួល​ណាស់​ព្រោះ​មិន​បៀតបៀន​គេ តែង​អនុគ្រោះ​ដល់​គេ។

នៅ​​ក្នុង​​រាជ​​វាំង ព្រះ​​អង្គ​​ទ្រង់​​ទត​​ឃើញ​ជា​រឿយ​ៗ ភិលៀង អាមាត្យ ទាំង​ឡាយ​ដេក​លក់ ខ្លះ​ហៀរ​​ទឹក​មាត់ ខ្លះ​របូត​សំពត់​អាវ នៅ​ស្តូក​ស្តឹង​គ្មាន​វិញ្ញណ​ដូច​ជា​អង្គត់​ឈើ​មួយ​ដុំ ធ្វើ​អោយ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​មាន​ការ​សង្វេក​ និង​គិត​ដល់​និមិត្ត​ទាំង​៤​ដែល​ព្រះ​អង្គ​ទត​ឃើញ។ ព្រះអង្គ​ទ្រង់​ព្រះ​ចិន្តា​ពិចារណា​ដល់​​សមណ​អ្នក​បួស​យ៉ាង​ស្រ​គត់​ស្រគម​ គួរ​ជា​ទី​ជ្រះ​ថ្លា​នៃ​សត្វ​លោក​ទាំង​ឡាយ​ ព្រះ​អង្គ​ក៏​មាន​សទ្ធា​ពេញ​​ព្រះ​ហរទ័យ ត្រេក​អរ​ជា​ក្រៃ​ពេក ក៏​គិត​នឹង​ចេញ​សាង​ផ្នួស។

សាងផ្នួស

ក្នុងព្រះជន្ម២៩ឆ្នាំ ព្រះសិទ្ធត្ថ គោតម មានការនឿយណាយ ខ្ពើមរអើមរូបសង្ខារ និងលោកសន្និវាសនេះយ៉ាងខ្លាំង​ហើយព្រះអង្គ​សព្វ​ព្រះ​ហរ​ទ័យ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា ​ជិវិត​ដោយ​ការ​ចេញ​សាង​ព្រះ​ផ្នួស ដើម្បី​ស្វែង​រក​នូវ​ព្រះ​សម្មា​សម្ពោ​ធិ​ញាណ​ធម៌។ កណ្តាល​រាត្រី​ស្ងាត់​ព្រះ​សិទ្ធត្ថ ចូល​ទៅ​បបោស​អង្អែល​រាហុល​បុត្រា​ជា​ទី​ស្រលាញ់ ងាក​បែរ​សំ​លឹង​ទៅ​ភរិយា​ពិម្ពា​កំពុង​លង់​លក់​ក្នុង​បន្ទុំ មាន​ដំណាល​ថា ទេវតា​នៅ​ស្ថាន​តុសិត​​បាន​ចុះ​មក​ជួយ​ព្រះ​សិទ្ធត្ថ​ដោយ​ធ្វើ​អោយ​ព្រះ​នាង ​ពិម្ពា និង​រាហុល លង់​លក់​ក្នុង​បន្ទំ​យ៉ាង​ស៊ប់ ដើម្បី​កំ​អោយ​ភ្ញាក់​ធ្វើ​ការ​រំខាន​ដល់​ការ​សំរេច​ចិត្ត របស់​ព្រះ​អង្គ ហើយ​ជប់​សេះ​រាជ​រដ្ឋ ជូន​ដំណើរ​ព្រះ​សិទ្ធត្ថ​ទៅ​ដល់​ព្រៃ​ទៅ​ហោង។
ព្រះអង្គទ្រង់ដកព្រះខ័នចាប់ក្តាប់កោរព្រះកេសា ហើយអធិដ្ឋានថា «បើអាត្មាអញនេះ ពិតជាបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ មែន ចូរកេសាទាំងឡាយនៃអាត្មាអញនេះឈប់ដុះតទៅទៀតចុះ» អធិដ្ឋានហើយព្រះសិទ្ធត្ថទ្រង់បាច ព្រះកេសាទាំ ងឡាយឡើងទៅលើអាកាស ហ្វូងទេវតាទាំងឡាយកាន់ភាជន៍មាស មកទទួលត្រងយកទៅទុកនៅស្ថានទេវលោ កក្នុងគ្រានោះទៅ។
កោណ្ឌញ្ញព្រាហ្មណ៍ គឺព្រាហ្មមួយអង្គក្មេងជាងគេ ដែលកាលធ្វើពិធីថ្វាយព្រះនាមបានទាយថាព្រះអង្គពិតជាបានត្រា ស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធនោះ កាលបើដឹងថាព្រះសិទ្ធត្ថចេញសាងផ្នួសហើយ ក៏មានសទ្ធាជ្រះថ្លារួមជាមួយសមណព្រាហ្មណ៍៤ អង្គទៀតចេញ ទៅបួសតាមបំរើព្រះអង្គដែរ អ្នកបួសទាំង៥នាក់នោះហៅថា បញ្ចវគិយ៍ភិក្ខុ។