ធម្មនុញ្ញ​នៃ​ពុទ្ធសាសនា: បឋមទេសនា (ការ​សំដែង​ធម៌​លើក​ដំបូង

បឋមទេសនា (ការ​សំដែង​ធម៌​លើក​ដំបូង

ក្រោយ​ពី​បាន​ការ​ត្រាស់​ដឹង​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ហើយ ព្រះ​អង្គ​បាន​រៀបចំ​ផែន​ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​នូវ​អ្វី​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​ត្រាស់​ដឹង ដល់​អ្នក​ដែល​ពុំ​ទាន់​ដឹង​ដទៃ​ទៀត ក្នុង​ជម្ពូទ្វីប ។ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​បាន​យាង​ចេញ​ពី​ស្ទឹង​នេរញ្ជរា​ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន​ដំបន់​មួយ​ឈ្មោះ​ព្រៃ ឥសិបតនមិគទាយវ័ន ដែល​ជា​ទី​ស្នាក់​អាស្រ័យ​របស់​បញ្ចវគ្គីយ៍ ក្រុម​អ្នក​បួស ៥ នាក់ គឺ​កោណ្ឌញ្ញៈ, វប្បៈ, ភទ្ធិយៈ, មហានាម, អស្សជិ ដែល​ធ្លាប់ តាម​បម្រើ​ព្រះ​អង្គ កាល​ដែល​កំពុង​ប្រព្រឹត្ត​ទុក្ក​កិរិយា ហើយ​ដែល​ចេញ​ចោល​ព្រះអង្គ​ក្នុង​ពេល ដែល​ព្រះ​អង្គ​ងាក​ទៅ​ឆាន់​ចង្ហាន់​ដែល​ជា​ផ្លូវ​កណ្ដាល​វិញ ។ ទី​នោះ ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​បាន​បង្ហាញ​ដល់​អ្នក​បួស​ទាំង​៥ អំពី​សច្ចធម៌​ដែល​ព្រះអង្គ​បាន​រក​ឃើញ និង​កើត​ឡើង​ដល់​ព្រះ​អង្គ​ក្រោយ​អ្នក​បួស​នោះ​ចេញ​ចោល ។ ព្រះអង្គ​បាន​ឲ្យ​ឈ្មោះ​សច្ចធម៌​របស់​ព្រះ​អង្គ​ដែល​រក​ឃើញ​នោះ​ថា អរិយសច្ចៈ ប្រែ​ថា ការ​ពិត​ដ៏​ប្រសើរ​បំផុត ។ ន័យ​សំខាន់​ៗ របស់​ការ​សំដែង​ធម៌​លើក​ដំបូង ដែល​ព្រះអង្គ​បាន​សំដែង​ប្រាប់​ដល់​អ្នក​បួស​ទាំង​ ៥ នោះ​មានៈ

១-ទ្រង់​ចាប់​ផ្ដើម​និទាន​ពី​ផ្លូវ​ចាស់ ២ យ៉ាង ដែល​គេ​ធ្លាប់​ដឹង​ថា​ផ្លូវ​ពុំ​អាច​រក​និព្វាន គឺ​ការ​រំលត់​ទុក្ខ​បាន ព្រោះ​ជា​ផ្លូវ​ឆ្វេង និង​ស្ដាំ​និយម​ជ្រុល​ពេក (អន្តធម៌ ) គឺ​បើ​តឹង​ពេក ក៏​ធូរ​រលុង​ពេក ។
២-ទ្រង់​បង្ហាញ​ពី​ផ្លូវ​ថ្មី ដែល​ទើប​តែ​រក​ឃើញ ឈ្មោះ មជ្ឈិម​បដិមាទា ជា​ផ្លូវ​កណ្ដាល មិន​ធូរ​ពេក ជា​ផ្លូវ​អាច​ឲ្យ​កើត​បញ្ញា ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​​សេចក្ដី​ដឹង​ប្រាកដ ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​ការ​ស្ងប់ ធ្វើ​ឲ្យ​រំលត់​ទុក្ខ​បាន ។
៣-ទ្រង់​បញ្ជាក់​ថា ផ្លូវ​កណ្ដាល​ដ៏​ប្រសើរ​នោះ​មាន ៨ ប្រការ​គឺៈ
- សម្មាទិដ្ឋិ ត្រូវ​មាន​ប្រាជ្ញា​យល់​ត្រូវ
- សម្មាសង្កប្បៈ ត្រូវ​មាន​សេចក្ដី​ត្រិះ​រិះ​ត្រូវ
- សម្មាវាចា ត្រូវ​មាន​ការ​និយាយ​ស្ដី​ត្រឹម​ត្រូវ
- សម្មាកម្មន្តៈ ត្រូវ​មាន​អំពើ​ត្រូវ
- សម្មាអាជីរៈ ត្រូវ​មាន​ការ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ត្រូវ
- សម្មាវាយាមៈ ត្រូវ​មាន​សេចក្ដី​ព្យាយាម​ត្រូវ
- សម្មាសមាធិ ត្រូវ​មាន​ការ​តម្កល់​ចិត្ត​ឲ្យ​បាន​ត្រូវ
៤-ព្រះអង្គ​បាន​បង្ហាញ​ថា ជីវិត​មនុស្ស​ពោរ​ពេញ​ទៅ​ដោយ​សេចក្ដី​ទុក្ខ​វេទនា និង​បញ្ហា​គ្រប់​បែប​យ៉ាង ។ កើត​មក​ក៏​ទុក្ខ, ជរា​ក៏​ទុក្ខ, ឈឺ​ក៏​ទុក្ខ, ស្លាប់​ក៏​ទុក្ខ, ជួប​នឹង​មនុស្ស​ជា​ទី​សំអប់​ក៏​ទុក្ខ, បែក​ពី​អ្នក​ជា​ទី​ស្រឡាញ់​ក៏​ទុក្ខ, មិន​អាច​បំពេញ​បំណង​បាន​ក៏​ទុក្ខ... ។ រួម​សេចក្ដី​ឲ្យ​ខ្លី​ទៅ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​សំដែង​ថា​សេចក្ដី​ទុក្ខ​ទាំង​ឡាយ​នេះ កើត​ឡើង​ព្រោះ​តែ​ការ​ប្រកាន់​ភ្ជាប់​ថា នេះ​ជា​អញ​នោះ​ជា​របស់​អញ ។ ព្រះ​អង្គ​បាន​ហៅ​ធាតុ​ពិត​របស់​ទុក្ខ ដែល​មាន​ទាំង​អស់​នេះ​ថា​ទុក្ខ​អរិយសច្ចៈ ប្រែ​ថា ទុក្ខ​គឺ​ជា​សច្ច​ធម៌​ដែល​គួរ​ដឹង​ជា​ទី​បំផុត ។ ទ្រង់​បង្ហាញ​ឲ្យ​ដឹង​ទៅ​ដល់​ជម្រៅ​របស់​ទុក្ខ​នេះ​ថា កើត​ឡើង​ព្រោះ​ហេតុ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា តណ្ហា គឺ​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា, ចំណង់, ។ ព្រះ​អង្គ​ហៅ​ការ​ពិត ​នៃ​ហេតុ​របស់​ទុក​នេះ ​ថា​ ទុក្ខ​សមុទយ​អរិយសច្ចៈ​ ប្រែ​ថា ហេតុ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​កើត​ទុក្ខ ជា​សច្ចធម៌​ដែល​គួរ​ដឹង​ជា​ទី​បំផុត ។ ទ្រង់​បង្ហាញ​ឲ្យ​ដឹង​ថា មាន​សភាវធម៌​មួយ​ឈ្មោះ ​និរោធ ដែល​ជា​សភាវៈ​ប្រាសចាក​ទុក្ខ គ្មាន​ទុក្ខ ដែល​គេ​អាច​ទៅ​ដល់​បាន និង​សម្រេច​បាន ។ ព្រះ​អង្គ​ហៅ​ការ​ពិត​នេះ​ថា ទុក្ខ​និរោធ​អរិយសច្ចៈ ប្រែ​ថា ការ​រំលត់​ទុក្ខ​ជា​សច្ចធម៌​ដែល​គួរ​ដឹង​ជា​ទី​បំផុត ។ ជា​ចុង​ក្រោយ ទ្រង់​ក៏​បង្ហាញ​ពី​វិធី​សម្រាប់​ទៅ​ឲ្យ​ដល់​សភាវធម៌ ដែល​ហៅ​ថា​និរោធ ឬ​សភាវៈ​ដែល​មិន​មាន​ទុក្ខ​នោះ ។ វិធី​នោះ​គឺ អរិយមគ្គ ទាំង​៨ ។ ព្រះ​អង្គ​បាន​ហៅ​ផ្លូវ​នេះ​ថា ទុក្ខ​និរោធ​គាមិ​នីបដិបទា​អរិយសច្ចៈ ប្រែ​ថា បដិបត្តិ​ដែល​ជា​ផ្លូវ​សម្រាប់​ទៅ​កាន់​ទី​រំលឹក​ទុក្ខ ជា​សច្ចធម៌​ដែល​គួរ​ដឹង​ជា​ទី​បំផុត ។ នៅ​ចុង​ក្រោយ​នៃ​ធម្មទេសនា កោណ្ឌញ្ញៈ បាន​ត្រាស់​ដឹង​នូវ​លោកុត្តរធម៌​ថ្នាក់​សោតាបត្តិ​ផល​ជា​ដំបូង​ក្នុង​លោក ដែល​ជា​ការ​បញ្ជាក់​ថា​ការ​ត្រាស់​ដឹង​ដែល​ព្រះ​អង្គ​ទទួល​បាន​នោះ ជា​សច្ចធម៌​ដ៏​ពិត​មែន ។ ធម៌ទេសនា​លើក​ដំបូង​នេះ ត្រូវ​បាន​អ្នក​ប្រាជ្ញ​លោក​ហៅ​ថា ធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ គឺ​ព្រះ​សូត្រ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដូច​ជា​កង​វិល​ទៅ​មុខ ហើយ​ចាប់​ពី​ពេល​នោះ​ឯង ដែល​ព្រះ​ធម៌​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​វិល​ទៅ​មុខ រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។