គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: តតិយជ្ឈាន

តតិយជ្ឈាន 
           ឤចក្តីនឹងពិចារណាទោសរបស់ទុតិយជ្ឈាន ដូចតទៅ៖

           ឥឡូវនេះយោគីដែលបានបំពេញទុតិយជ្ឈាននិងបានទទួលនូវជំនាញក្នុងទុតិយជ្ឈាននោះហើយ ក៏គិត ដូច្នេះថា៖ “ទុតិយជ្ឈាននោះគ្រោតគ្រាត រីឯតតិយជ្ឈានវិញល្អិតល្អ”។ កាលបើឃើញទោសរបស់ទុតិយជ្ឈាន និង

ឃើញនូវផលប្រយោជន៍របស់តតិយជ្ឈានហើយ យោគីនោះរមែងធ្វើតតិយជ្ឈាននោះឲ្យកើតឡើង។

           អ្វីគឺទោសរបស់ទុតិយជ្ឈាន? ឈាននេះ មានវិតក្ក:និងវិចារ:ជាសត្រូវដែលនៅជិត។ ឈាននេះ មាន បីតិតាមជាមួយ ទើបជាឈានគ្រោតគ្រាត។ ចិត្តត្រេកអរក្នុងការមានបីតិ ទើបមិនឤចធ្វើអង្គឈានដទៃទៀតឲ្យ 

កើតឡើងបាន។ ការប្រកាន់ខ្ជាប់ក្នុងបីតិគឺជាការខុសឆ្គង ហើយបើយោគីយល់អំពីប្រការខុសឆ្គងនេះ ក៏រមែងរួច ចាកផុតពីប្រការខុសឆ្គងនេះបាន។ យោគីនោះមិនឤចបានសំរេចអភិញ្ញាទេ(បើនៅតែប្រកាន់ខ្ជាប់នឹងបីតិ) ហើយ បើទោះជាបានដល់នូវទុតិយជ្ឈានក្ដី ក៏មិនឤចមានចំណែកនៃគុណវិសេសបានឡើយ។  ដូច្នេះ យោគីគួរយល់នូវ ទោសរបស់ទុតិយជ្ឈាននោះ។ ប្រយោជន៍របស់ទុតិយជ្ឈានស្ថិតនៅលើការគ្របសង្កត់នូវទោសទាំងនេះ។ កាលបើ យោគីនោះពិចារណាឃើញទោសរបស់ទុតិយជ្ឈាននិងប្រយោជន៍របស់តតិយជ្ឈានហើយ ក៏រមែងឤចកំចាត់បីតិ បានដោយឤស្រ័យឈានដែលមានកសិណនិមិត្ដជាឤរម្មណ៍ និងនៅជាសុខព្រោះតែការរួចផុតពីបីតិ។ ដោយការ ពិចារណាដូច្នេះ មិនយូរប៉ុន្មាន យោគីក៏ឤចដល់នូវអប្បនាសមាធិ ព្រោះមានសុខ:ដែលបានរួចផុតពីបីតិហើយ។

         ឤចក្តីនឹងពណ៌នាអង្គនៃតតិយជ្ឈាន ដូចតទៅ៖

           យោគីនោះ កាលបើមិនមានសេចក្ដីប្រាថ្នាក្នុងបីតិហើយ ក៏ឤស្រ័យនៅក្នុងឧបេក្ខាដែលប្រកបដោយ សតិ និងសម្បជញ្ញ: និងសោយនូវសុខខាងកាយ សមតាមដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយបានពោលទុកថា៖ “បុគ្គល ដែលប្រកបដោយឧបេក្ខានិងសតិ ពេញព្រមដោយសម្បជញ្ញ: នឹងឤស្រ័យនៅជាសុខ។ ហេតុនេះ បុគ្គល នោះឈ្មោះ ថាចូលដល់តតិយជ្ឈានហើយ”[xv] ។

           ពាក្យថា “កាលបើមិនមានសេចក្ដីប្រាថ្នាក្នុងបីតិ”នេះ ចំពោះពាក្យបីតិ បានអធិប្បាយទុករួចរាល់ហើយ។ ចំពោះពាក្យថា“មិនមានសេចក្ដីប្រាថ្នា” មានន័យថា បុគ្គលកំចាត់ចោលនូវបីតិនិងឤស្រ័យនៅក្នុងឧបេក្ខា។ អ្វីទៅ គឺឧបេក្ខា? គឺការមានចំណែកស្មើគ្នា(តុលយត្ត:) ការគាំពារ(ឤរក្ខា) ការមិនគេចវេស(អនបគមន:) ការមិន ឈានហួសទៅ(អនតិក្កមន:) ការស្ងប់(ឧបសម:) និងភាពរាបស្មើនៃចិត្ត ហៅថាឧបេក្ខា[xvi] ។

           ឧបេក្ខាមាន៨យ៉ាងគឺ វេទនូបេក្ខា វិរិយុបេក្ខា វិបស្សនូបេក្ខា ពោជ្ឈង្គុបេក្ខា អប្បមានុបេក្ខា ឆឡង្គុបេក្ខា ឈានុបេក្ខា និងបរិសុទ្ធុបេក្ខា[xvii] ។ វេទនូបេក្ខា គឺភាពជាកណ្តាលនៃឥន្ទ្រីយ៍ទាំង៥។ ការត្រិះរិះក្នុងនិម្មិតនៃឧបេក្ខា យូរៗម្ដង គឺវិរិយុបេក្ខា។ កាលបើបុគ្គលនិយាយថា“យើងនឹងកំចាត់ហេតុនៃទុក្ខ” រួចហើយក៏បានដល់នូវឧបេក្ខា ហៅថា វិបស្សនូបេក្ខា។ ពោជ្ឈង្គុបេក្ខា គឺការបដិបត្តិតាមអង្គនៃការត្រាស់ដឹងទាំងឡាយ។ មេត្តា  ករុណា មុទិតា និងឧបេក្ខា គឺជាអប្បមានុបេក្ខា។

           កាលបើបុគ្គលឃើញនូវរូប ហើយចិត្ដបុគ្គលនោះពុំរីករាយឬពុំសោកសៅ សភាវ:បែបនេះហៅថា ឆឡង្គុ បេក្ខា។ ការតម្កល់នៅខ្ជាប់ក្នុងភាពជាកណ្តាលព្រោះវិរាគ:(ប្រាសចាករាគ:) ហៅថាឈានុបេក្ខា។ បរិសុទ្ធិ បេក្ខា គឺភាព បរិសុទ្ធនៃសតិដែលកើតពីឧបេក្ខា។

           ម៉្យាងទៀត ឧបេក្ខាមាន៣យ៉ាងគឺ ឧបេក្ខាដែលសំគាល់ទុកដូចជាយាននៃសមាធិ ឧបេក្ខាដែលសំគាល់ ទុក ដូចជាសភាវ:នៃសកម្មភាពតូចៗ និងឧបេក្ខាដែលសំគាល់ទុកដូចជាអកម្ម។ ការឆ្លាតវាងវៃជាកណ្តាលដែល កើត មាន ឡើងនៅក្នុងឈានទាំងអស់ ដែលមិនប្រញាប់ប្រញាល់និងមិនយឺតយូរពេក គឺជា “ឧបេក្ខាដែលសំគាល់ ទុកដូចជា យាននៃសមាធិ”។ ឧបេក្ខាដែលអន់ថយនេះ ស្ថិតនៅក្បែរនឹងទុតិយជ្ឈាន និងមានតួនាទីកំចាត់នូវ សេចក្តីត្រេកអរហួសរបស់ចិត្ត។ បើសិនជាចិត្តនោះពុំសកម្មទេ ឧបេក្ខានោះហៅថា “ឧបេក្ខាដែលសំគាល់ទុកដូចជា សភាវ:នៃសកម្មភាពតូចៗ”។ ឧបេក្ខានេះស្ថិតនៅក្បែរនឹងតតិយជ្ឈាន និងមានតួនាទីកំចាត់បង់នូវសេចក្តីត្រេកអរ ហួសរបស់ចិត្ត។បើចិត្តរបស់បុគ្គលនោះមិនសកម្មជាមួយនិងឤរម្មណ៍ទេ ព្រោះការមិនរំភើបញាប់ញ័រនៃចិត្តនិង កាយ ហៅថា “ឧបេក្ខាដែលសំគាល់ទុកដូចជាអកម្ម”។ ឧបេក្ខានេះស្ថិតនៅក្បែរនឹងចតុត្ថជ្ឈាន។

           អ្វីជាលក្ខណ: ជារស ជាបច្ចុបដ្ឋាន និងជាបទដ្ឋានរបស់ឧបេក្ខា? ចំណែកស្មើគឺជាលក្ខណ: ការមិន ប្រកាន់ ខ្ជាប់គឺ់ជារស ការមិនធ្វើការគឺជាបច្ចុបដ្ឋាន និង ការមិនកង្វល់គឺជាបទដ្ឋាន។

បុ       ព្រោះហេតុអ្វី ទើបលោកសំដែងឧបេក្ខានោះទុកក្នុងតតិយជ្ឈាននេះ តែមិនសំដែងទុកក្នុងទុតិយជ្ឈាន និង បឋមជ្ឈាន?

វិ        ព្រោះថា ក្នុងទុតិយជ្ឈាននិងបឋមជ្ឈាន ចិត្តនោះពោរពេញដោយបីតិ ទើបមិនឤចប្រាសចាកនូវការ ប្រកាន់ខ្ជាប់បាន។ ព្រោះមានបីតិនិងសុខ: ការរីករាយនៃចិត្តនៅពុំទាន់បានកំចាត់បង់ទេ។ ព្រោះហេតុ នោះ ទើបឧបេក្ខានេះ មិនបានសំដែងទុកថាមាននៅក្នុងទុតិយជ្ឈាននិងបឋមជ្ឈានទេ។ អង្គឈាននេះ កើតឡើង ដោយហេតុថាបីតិនិងសុខ:រម្ងាប់ទៅហើយ ដោយហេតុថាចិត្ដមិនមានកង្វល់ និងដោយហេតុ ថារបៀបនៃការរួមគ្នាក្នុងតតិយជ្ឈាន បានកំចាត់បង់ទៅ។ ពាក្យថា “ឤស្រ័យនៅក្នុងឧបេក្ខា ដែលប្រកប ដោយសតិ និង សម្បជញ្ញ:” ពីព្រោះតែការមានភាពប៉ិនប្រសប់លើអង្គទាំងឡាយរបស់ឈាន។

បុ        អ្វីជាលក្ខណ: រស បច្ចុបដ្ឋាន និងបទដ្ឋាននៃសតិ?

វិ        ការរលឹកបានជាលក្ខណ: ការមិនភ្លេចជារស ការថែរក្សាជាបច្ចុបដ្ឋាន និងសតិបដ្ឋាន៤ជាបទដ្ឋានរបស់ សតិ។

           អ្វីគឺ “សម្បជញ្ញ:”? សម្បជញ្ញ:គឺការដឹងខ្លួន ការមានស្មារតីត្រឹមត្រូវពេញលេញ។ សម្បជញ្ញ: មាន៤ យ៉ាង គឺ៖ សម្បជញ្ញ:ក្នុងខ្លួន(សាត្ថកសម្បជញ្ញ:) សម្បជញ្ញ:ក្នុងការកត់ចំណាំសញ្ញាផ្សេងៗរបស់ខ្លួន(សប្បាយ សម្បជញ្ញ:)សម្បជញ្ញ:ក្នុងការមិនឤចបោកបញ្ឆោតបាន(អសម្មោហសម្បជញ្ញ:)និងសម្បជញ្ញ:ជាមូលដ្ឋាន (គោចរសម្បជញ្ញ:)[xviii]។ គប្បីជ្រាបនឹងវិនិច្ឆ័យក្នុងសម្បជញ្ញ:ទាំងនេះដូចតទៅ៖ ការស្គាល់នូ់វឥរិយាបទ ទាំង៤ ឈ្មោះថា សាត្ថកសម្បជញ្ញ:។ ការចូលទៅកាន់ទីស្ងាត់ឈ្មោះថាសប្បាយសម្បជញ្ញ:។ ការដឹងច្បាស់ នូវលោកធម៌ ទាំង៨យ៉ាងឈ្មោះថា អសម្មោហសម្បជញ្ញ:។ ការឤស្រ័យនៅនឹងឤរម្មណ៍កម្មដ្ឋាន ឈ្មោះថា គោចរសម្បជញ្ញ:។ នៅក្នុងគម្ពីរនេះ ពាក្យថា “សម្បជញ្ញ:” បានដល់ គោចរសម្បជញ្ញ:។

           អ្វីជាលក្ខណ: ជារស ជាបច្ចុបុដ្ឋាន និងជាបទដ្ឋាននៃសម្បជញ្ញ:? ការមិនលង់វង្វេងជាលក្ខណ:ការសំរេច ចិត្ដជារស ការពិនិត្យពិច័យក្នុងសភាវ:ទាំងឡាយជាបច្ចុបដ្ឋាន ការពិចារណាយ៉ាងត្រឹមត្រូវជាបទដ្ឋានរបស់ សម្បជញ្ញ:។     

បុ        បុគ្គលគួរមានសតិនិងសម្បជញ្ញ:គ្រប់ទីកន្លែង មិនឥចឹងទេឬ?

វិ        បើបុគ្គលមិនមានសតិនិងសម្បជញ្ញ:ទេ បុគ្គលនោះរមែងមិនឤចធ្វើឲ្យសូម្បីតែជាន់ដ់បូំងនៃឈាន(ឧបចារ សមាធិ) កើតឡើងបានឡើយ។

បុ       ព្រោះហេតុអ្វី ទើបលោកសំដែងសតិនិងសម្បជញ្ញ:ទុកក្នុងតតិយជ្ឈាន តែមិនសំដែងទុកក្នុងទុតិយជ្ឈាន និងបឋមជ្ឈាន?

វិ        ព្រោះក្នុងតតិយជ្ឈាននេះ បីតិនិងអង្គឈានផ្សេងៗទៀតដែលគ្រោតគ្រាតទាំងអស់ ត្រូវបានរម្ងាប់ហើយ។ សមាធិក្លាយជាធម្មជាតិដ៏ហ្មត់ហ្មង ចូលដល់សភាពល្អល្អិត ហើយឤស្រ័យដោយសម្បជញ្ញ: សមាធិក៏នឹង ថ្កល់ក្នុងតតិយជ្ឈាន។​ ដូច្នេះហើយទើបយោគីនោះបានទទួលនូវភាពងាយស្រួល ក្នុងការបដិបត្តិអង្គ ឈាន។

           ម៉្យាងទៀតចិត្តដែលលង់វង្វេង តែងប្រាថ្នាក្នុងសេចក្តីសប្បាយនិងវិលទៅរកសេចក្ដីសុខក្នុងឈាននេះ វិញ បានយ៉ាងងាយ ព្រោះតែការដែលចិត្ដមានសេចក្តីសុខហួសពេកនេះ ឈ្មោះថាការស្រើបស្រាល។ ដូចនេះ (ព្រោះសតិ និងសម្បជញ្ញ:) ទើបយោគីឤចកំចាត់នូ់វបីតិ និងទទួលបាននូវការងាយស្រួលក្នុងឈាននេះ។

 សេចក្ដីឧបមាទៅនឹងកូនគោ 
           ម៉្យាងទៀត បីតិនិងសុខ: មានការស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នា។ ដូចនេះ ដោយការយល់ពីសតិនិងសម្បជញ្ញ:  យោគី រមែងឤស្រ័យនៅក្នុងឤរម្មណ៍នៃសុខ: ដែលបំបែកចេញពីបីតិ។ ប្រៀបឧបមាដូចជាកូនគោដែលដើរតាម មេគោ បើ បុគ្គលមិនទាញត្រចៀកវាឲ្យត្រឡប់មកទេ កូនគោនោះក៏នឹងដើរតាមមេវា ដោយយកក្បាលដាក់អែប ទៅនឹងពោះមេ ជានិច្ច។ យោគីអ្នកយល់ពីសុខ:ដែលបំបែកចេញពីបីតិ ប្រកបដោយសតិនិងសម្បជញ្ញ: រមែង ឤស្រ័យនៅក្នុង ឤរម្មណ៍នៃសមាធិ[xix]។ ផ្ទុយទៅវិញ បើយោគីមិនយល់ទេ យោគីនោះរមែងត្រឡប់ទៅរកបីតិវិញ និងមានចំណែកនៃ ការអន់ថយក្នុងឈាន។ សតិនិងសម្បជញ្ញ:ត្រូវបានសំដែង ប្រយោជន៍ដើម្បីឲ្យយោគីឤច ធ្វើជាអធិបតីលើអង្គរបស់ ឈានបាន។ ឧបេក្ខា សតិ និងសម្បជញ្ញ: ឈ្មោះថាយោគីធ្វើឲ្យសំរេចហើយ ព្រោះ ហេតុនេះហើយទើបបានជាលោក ពោលថា “ឤស្រ័យនៅក្នុងឧបេក្ខាដែលប្រកបដោយសតិនិងសម្បជញ្ញ: សោយ សុខដោយកាយ”។

បុ        អ្វីគឺសុខផ្លូវចិត្ត?

វិ        សុខដែលបុគ្គលសោយខាងផ្លូវចិត្ត ឈ្មោះថាសុខផ្លូវចិត្ត។ សុខនេះ ជាសុខដែលកើតមកពីការមានផស្ស: តាមផ្លូវចិត្ត។ នេះគឺអត្ថន័យរបស់ពាក្យថា “សុខខាងផ្លូវចិត្ត ”។ នេះហៅថា“សុខ:”។

បុ        អ្វីគឺ “កាយ”?

វិ        គឺសញ្ញាខន្ធ សង្ខារខន្ធ និងវិញ្ញាណខន្ធ។ ទាំងអស់នេះហៅថា “កាយ”។ ពាក្យថា “សោយសុខដោយកាយ” បានដល់ការទទួលនូវភាពសុខស្រួលរបស់កាយ។

បុ       កាលបើដូច្នេះ ព្រោះហេតុដូចម្តេច បានជាលោកពោលទុកថា ពុំមានបីតិក្នុងសុខ:នេះ ហើយសុខ:នោះ បុគ្គលមិនបានសោយដោយកាយ?

វិ        ក្នុងតតិយជ្ឈាន ឥន្ទ្រីយ៍របស់សុខ:ត្រូវបានកំចាត់ហើយ សមដូចព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដែងថា “ក្នុង តតិយជ្ឈាន សុខិន្ទ្រីយ៍ត្រូវបានកំចាត់ហើយ”។

           គប្បីវិនិច្ឆ័យក្នុងពាក្យថា “សុខដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយពោលទុក” ដូច្នេះ៖ ពាក្យថា“ព្រះអរិយ បុគ្គល ទាំងឡាយ” បានដល់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធនិងព្រះសាវ័កទាំងឡាយ។ ពាក្យថា “ពោលទុក” បានដល់បង្ហាញ បញ្ញត្តិ អធិប្បាយ ចង្អុលបង្ហាញ។ បណ្ឌិតគប្បីជ្រាបនូវពាក្យថា “សុខដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយពោលទុក” ដោយ ន័យ ដូចបានពោលមកនេះចុះ។

បុ        ហេតុអ្វីបានជាព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយសរសើរតែសភាវ:ខាងកាយ មិនសរសើរសភាវ:ដទៃទៀត?

វិ        នៅក្នុងតតិយជ្ឈាននេះ ទោះបីជាយោគីឤចឤស្រ័យនៅដោយងាយស្រួលក្នុងសុខ:យ៉ាងណាក្ដីតែលោក ក៏មិនបានចាប់កាន់នូវសុខ: នោះឡើយ។ ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយលោកនៅផុតពីលើសុខ:។ នេះជាការ សំរេចបានរបស់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនេះហើយទើបលោកលើកតម្កើងឈានដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ នេះ។

           នៅក្នុងពាក្យថា “យោគីនោះប្រកបដោយឧបេក្ខានិងសតិ ឤស្រ័យនៅក្នុងសុខ:” នេះ ពាក្យថា ឧបេក្ខា សតិ និងសុខ: បានអធិប្បាយរួចមកហើយ។

           គប្បីវិនិច្ឆ័យក្នុងពាក្យថា “ឤស្រ័យនៅក្នុងតតិយជ្ឈាន” ដូច្នេះ៖ ឈាននេះហៅថា “ទី៣” ព្រោះបន្តពីឈាន ទី២។ តតិយជ្ឈាននេះប្រកបដោយឧបេក្ខា សតិ សម្បជញ្ញ: សុខ: និងចេតសិកគ្គតា។ ការពេញបរិបូណ៌ នៃអង្គទាំង នេះហៅថា តតិយជ្ឈាន។ ពាក្យថា “ឤស្រ័យនៅក្នុង” មានន័យថា យោគីដែលបាននូវតតិយជ្ឈាន រមែងចេញផុត ពីអង្គ១ ហើយធ្វើអង្គ៥ កល្យាណទាំង៣ និងលក្ខណ:ទាំង១០ឲ្យបរិបូណ៌ឡើង ព្រមទាំងប្រកប ដោយ ឤនិសង្ស ទាំង២២ប្រការ។

           ពាក្យថា “ឤស្រ័យនៅក្នុងទេវលោក” បានដល់ការកើតឡើងក្នុងព្រហ្មលោកជាន់សុភកិណ្ហ:។ បណ្ឌិតគប្បី យល់ដោយន័យដូចដែលបានសំដែងទុករួចហើយក្នុងបឋមជ្ឈានចុះ។ ពាក្យថា “ឤស្រ័យនៅក្នុងទេវលោក” គឺការរស់ នៅក្នុងភូមិដែលគួរឲ្យពេញចិត្ត ដែលជាកន្លែងប្រាសចាកនូវបីតិ។ ពាក្យថា “ឤស្រ័យនៅក្នុងទេវលោក” គឺការរស់នៅ ក្នុងលក្ខណ:ដែលខ្ពស់ផុតពីមនុស្ស។

 សេចក្ដីឧបមាទៅនឹងស្រះឈូក 
           ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បានត្រាស់នឹងភិក្ខុទាំងឡាយដូច្នេះថា៖ “ឧបមាដូចជាស្រះទឹកដែលមានផ្កាឈូក ពណ៌ខៀវ ស ក្រហមដេរដាស កើតឡើង ចំរើនលូតលាស់ និងឤស្រ័យនៅក្នុងទឹក ហើយជ្រួតជ្រាបទៅដោយ ទឹកដ៏ ត្រជាក់តាំងតែពីឫសរហូតដល់ទងយ៉ាងណាម៉ិញ កាយនេះក៏ដូចគ្នាយ៉ាងនោះដែរ គឺពោរពេញនិងជ្រួត ជ្រាបទៅ ដោយសុខ:ដែលប្រាសចាកបីតិ[xx]។ ដូចជាផ្កាឈូកពណ៌ខៀវ ស ក្រហមដេរដាស ឤស្រ័យនៅក្នុងទឹក យ៉ាងណា ព្រះយោគីក៏ឤស្រ័យនៅក្នុងតតិយជ្ឈានយ៉ាងនោះដែរ។ កាយរបស់យោគីនោះ បណ្ឌិតគប្បីជ្រាបដូច តទៅនេះ៖ “ដូចជាផ្កាឈូកពណ៌ខៀវ ស ក្រហមដេរដាស កើតនៅក្នុងទឹក ឤស្រ័យនៅក្នុងទឹក ហើយជ្រួតជ្រាប ទៅ ដោយទឹកដ៏ត្រជាក់ តាំងតែពីឫសរហូតដល់ទងយ៉ាងណាម៉ិញ ព្រះយោគីក៏ឤស្រ័យនៅក្នុងតតិយជ្ឈានប្រកប ដោយ កាយនិងចិត្ដដែល ជ្រួតជ្រាបទៅដោយសុខ: ដែលប្រាសចាកបីតិ យ៉ាងនោះដែរ។

           ផលរបស់ការបំពេញតតិយជ្ឈានមានដូចតទៅនេះ៖ យោគីនោះរមែងទៅកើតនៅក្នុងសុភកិណ្ហព្រហ្ម ដែល មានកំណើត៣ថ្នាក់គឺ ថ្នាក់ទាប ថ្នាក់កណ្តាល និងថ្នាក់ខ្ពស់។ យោគីអ្នកបំពេញឈានថ្នាក់ទាប ក្រោយពី ស្លាប់ទៅ នឹងទៅកើតនៅក្នុងបរិត្តសុភាព្រហ្ម មានឤយុប្រមាណ១៦កប្ប។ បើបំពេញឈានថ្នាក់កណ្តាល ក្រោយ ពីស្លាប់ទៅ នឹងទៅកើតក្នុងអប្បមាណសុភាព្រហ្ម មានឤយុប្រមាណ៣២កប្ប។ បើបំពេញឈានថ្នាក់ខ្ពស់ ក្រោយ ពីស្លាប់ទៅ នឹងទៅកើតក្នុងសុភកិណ្ហព្រហ្ម មានឤយុប្រមាណ៦៤កប្ប[xxi] ។