navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា: ប្រាសាទព្រះទីន័ងចន្ទឆាយា

ប្រាសាទព្រះទីន័ងចន្ទឆាយា 
Brasat Preah Tineang Chan Chhaya

thumb|Moonlight Pavilion of Cambodia Royal Palace.

ប្រាសាទព្រះទីន័ងចន្ទឆាយា គឺជាព្រះពន្លាជ័យដែលសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ដល់ឆ្នាំ ១៨៧០ ក្នុងរាជព្រះបាទ នរោត្តម ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅជាប់កំពែងផ្នែកខាងមុខ នៃព្រះបរមរាជវាំងសម្រាប់អង្គព្រះមហាក្សត្រទ្រង់យាងទតក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ព (Military Parade) សំណង់ស្ថាបត្យកម្មនៃប្រាសាទនេះមានរាងជាចតុកោណកែង តួប្រាសាទលូតវែងស្របតាមអ័ក្សនៃកំពែងជាន់ក្រៅនៃព្រះបរមរាជវាំង ដែលមានជហ៊្វាដងក្ដារ ១២ កំពូលមានលក្ខណៈជាសារពើសូត្រ ដែលមានសណ្ឋានជាបុស្បុក៥ថ្នាក់ ចុងកំពូលមានកន្សោមតាឱ៣ជាន់ ឈូករួត៧ជាន់ និងកំពូលខ្ពស់ស្រួចចាក់ឡើងទៅលើតំណាងឱ្យព្រះមកុដរាជ ។ តួប្រាសាទផ្នែកខាងក្រោមជាប់នឹងកំពែងរាជវាំងសាងសង់អំពីឥដ្ឋ និង បាយអ ផ្នែកខាងលើសង់អំពីសំណង់ឈើ មានដំបូលជាគ្រឿងបង្គំុឈើ ប្រក់ក្បឿងស្រកាត្រី ផ្នែកខាងក្រោមនៃពិតាន មានគូរនៅគំនូររបាំក្បាច់បុរាណខ្មែរផងដែរ ។ ព្រះទីនាំងចន្ទឆាយាជាប្រាសាទតែមួយគត់ក្នុងព្រះបរមរាជវាំងដែលមិនមានការបិទបាំងដោយជញ្ជាំង ដើម្បីឱ្យលំហផ្នែកខាងក្នុងទទួលនូវខ្យល់អាកាសចេញចូលគ្រប់គ្រាន់ ភាពអស្ចារ្យនៃប្រាសាទនេះ គឺនៅពេលរាត្រីដែលមានព្រះចន្ទពេញវង្ស ពន្លឺព្រះចន្ទនិងចែងចាងចូលមកខាងក្នុងប្រាសាទ ចំណាំងផ្លាតនៃពន្លឺព្រះចន្ទនិងបង្កើតបានជាស្រមោលយ៉ាងភ្លឺនៅក្នុងប្រាសាទ ដែលត្រូវបានស្គាល់ថា ប្រាសាទនៃពន្លឺស្រមោលព្រះចន្ទ (The Moonlight Pavilion) រហូតមកដល់ឆ្នាំ ១៩១៣ ក្នុងរាជព្រះបាទ សុីសុវត្ថិ ប្រាសាទចន្ទឆាយា ត្រូវបានយកមកធ្វើជាវេទទិកាលៀងសាយភោជន៍ (Gala dinner) និង ដាក់ឱ្យក្រុមព្រះរបាំ បានធ្វើការវឹកហាត់សម និង រាំសម្ដែងថ្វាយជា របាំព្រះរាជទ្រព្យ ដល់ព្រះមហាក្សត្រ និង ជូនជាការទស្សនាទៅដល់ភ្ញៀវជាតិជាន់ខ្ពស់ និង ភ្ញៀវអន្តរជាតិផងដែរ ។ បច្ចុប្បន្ន ប្រាសាទព្រះទីន័ងចន្ទឆាយា ត្រូវបានចាត់ទុកជាវេតិកាកិត្តិយស សម្រាប់អង្គព្រះមហាក្សត្រ ទ្រង់ថ្លែងសុន្ទរកថា ទៅកាន់ប្រជានុរាស្ត្រ និង កងទ័ពជាតិកម្ពុជាក្នុងការរំលឹកខួប បុណ្យឯករាជ្យជាតិកម្ពុជា ដែលធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។ W. H. Morton Cameron, W. Feldwick (1917) Present Day Impressions of the Far East and Prominent & Progressive Chinese at Home and Abroad The History, People, Commerce, Industries and Resources of China, Hongkong, Indo-China, Malaya and Netherlands India · Part 2, Publisher: Globe encyclopedia Company Original from University of Minnesota p.1,211
ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា: វិមានស្ដេចណាប៉ូលេអុងទី៣

វិមានស្ដេចណាប៉ូលេអុងទី៣ 
The Pavilion of Napoleon III

thumb|The Pavilion of Napoleon III Inside the Cambodia royal palace.

វិមានស្តេចណាប៉ូលេអុងទី៣ (The Pavilion of Napoleon III) ត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅឯ ប្រទេស អេហ្ស៊ីប (Egypt) សម្រាប់ជាទីសំណាក់របស់ព្រះជាយា របស់ព្រះចៅអធិរាជ ណាប៉ូលេអុងទី៣ ព្រះនាម ព្រះរាជនី "អីហ្ស៊េនី" (Eugenie) នៅពេលដែលទ្រង់យាងទៅបើកសម្ភោធ ព្រែកជីកស៊ុយអេ (Suez Canal) នាឆ្នាំ ១៨៦៩ ។ 
បន្ទាប់មកព្រះចៅអធិរាជ ណាប៉ូលេអុងទី៣ បានថ្វាយ​វិមាន​នេះជា​ កាដូអនុស្សាវរីយ៍ដល់ព្រះបាទ នរោត្តម ក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៦ ដើម្បីជាចំណងមិត្តភាពបារាំង-ខ្មែរ ។ វិមានណាប៉ូលេអុងនេះ ត្រូវបានសាងសង់ឡើងអំពីគ្រឿងបង្គំុដែក ដែលមាននាឡិកាប៉ោលមួយយ៉ាងធំនៅចំពីលើ និង មានបន្ថែមទ្វារកញ្ចក់រចនាអមទៅដោយរូបព្រះសង្ហារ បារាំង-ខ្មែរ ដែលរូបព្រះសង្ហារព្រះចៅបារាំង មានអក្សរ (N) តំណាងឱ្យឈ្មោះ ព្រះចៅណាប៉ូលេអុង ដែលដាក់អមសងខាង រូប ព្រះរាជសង្ហារកម្ពុជា ។ បច្ចុប្បន្ន វិមានណាប៉ូលេអុង កំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់ការរៀបចំថែទាំ និង ជួសជុលឡើងវិញ ដើម្បីត្រៀមបើកឱ្យចូលទស្សនា ក្នុងពេលខាងមុខ ជាមួយនិងការបន្ថែម វត្ថុសិល្បៈលម្អ រួមជាមួយនិងការដាក់តាំងបង្ហាញនូវរូបភាពពីអតីតកាលផ្សេងៗ របស់អង្គព្រះមហាក្សត្រផងដែរ ។ Beverley Palmer, Rough Guides (Firm) (2002) The Rough Guide to Cambodia, Publisher: Rough Guides p.354 ISBN: 1858288371, 9781858288376
ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា: ហោបញ្ចក្សេត

ហោបញ្ចក្សេត 
Hor Panhchakset

thumb|Hor Panh Chakset, Keep of Five Goddess.

ហោបញ្ចក្សេត (អង់គ្លេស: Hor Panh Chakset) គឺជាប្រាសាទតូចមួយ ដែលស្ថិតនៅខាងត្បូង នៃ មហាប្រាសាទ ទេវាវិនិច្ឆ័យ ដែលសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩១៥ ដើម្បីតម្កល់នៅគ្រឿងបញ្ចក្សេត្រ គឺជាការតម្កល់នូវរូបចម្លាក់ទេវរូប ចំនួន៥ របស់សាសនាព្រាហ្មណ៍ ដូចជា៖ ១.ព្រះឥសូរ ២.ព្រះឧមាភគវតី ៣.ព្រះនារាយណ៍ ៤.ព្រះគណេស ៥.ព្រះពលទេព ដែលមានកាន់ នង្គ័លជាកេតនភណ្ឌ ។ ករណីដែលព្រះហាក្សត្រធ្វើពិធីកម្មសាសនាព្រាហ្មណ៍ ដោយចង់និមន្តចម្លាក់ទេវរូបណាមួយ ក្រមការរាជវាំង ឬ ក្រុមអាមាត្រ គ្មានសិទ្ធទៅយកទេវរូបនេះនោះទេ លុះត្រាតែ ក្រុមបាគូ ដែលមានឋានៈជារាជគ្រូទើបមានសិទ្ធយកទេវរូបណាមួយចេញមក ឋានៈរាជគ្រូទាំងប្រាំរួមមាន ១.ព្រះព្រាហ្មណ៍រាជគ្រូ ២.ព្រះព្រហ្មាធិរាជ ៣.ព្រះជយាធិបតី ៤.ព្រះមិន្ធរ ៥.ព្រះធម្មរាជ ។ ដោយសារតែកម្ពុជាជួបនូវសង្គ្រាមសុីវិល (Civil-War) អស់ពេលជាច្រើនឆ្នាំ ទើបរបៀបរបបនៃកិច្ចការក្នុងព្រះបរមរាជវាំងត្រូវបានបាត់បង់និងប្រែប្រួល  ហើយនៅពេលដែលគេបញ្ចូលនូវរូបចម្លាក់ទេវរូបព្រះកច្ចាយន៍ ឬ ព្រះកំចាយ ទៅរក្សាទុកទីនេះបន្ថែមទៀត ដូចនេះ ហោបញ្ចក្សេត ត្រូវបានគេប្ដូរឈ្មោះហៅថា ប្រាសាទ សំរិទ្ធវិមាន (Samritvimean) មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។ Ministry of Cambodia Royal Palace (2004) Preah Borom Reach Veang Chatomuk Mongkul: The Royal Palace, Publisher: Department of Conservation, Ministry of Royal Palace, Original from Indiana University p.226
ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា: ហោសំរាន្តភិរម្យ

ហោសំរាន្តភិរម្យ 
Hor Samran Phirum
thumb|Hor Samran Phirum, Keep of Khmer Musical instruments, And for the King, prepare for the elephant ride.

ហោសំរាន្តភិរម្យ (អង់គ្លេស: Hor Samran Phirum) ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ - ១៨៧០ ក្នុងរាជព្រះបាទ នរោត្តម ដែលស្ថិតនៅខាងជើងជាប់នឹងព្រះទីន័ងមហាប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ ។ ហោសំរាន្តភិរម្យ ត្រូវបានប្រើប្រាសសម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រ ទ្រង់ឡើងឆ្លងទៅគង់ប្រថាប់លើព្រះទីន័ងគជេន្ទ្រ (ដំរី) ផ្នែកខាងលើតម្កល់នៅព្រះមាលាប្រពាត (មួកសឹក) និង ព្រះភូសាចតុរង្គ (គ្រឿងសម្លៀកបំពាក់សឹកទាំង៤) ផ្នែកខាងក្រោមតម្កល់នៅ សំលៀកបំពាក់ពួកអាមាត្រ រហូតដល់រាជអាមាត្រ សំលៀកបំពាក់ពួកអាមាត្រ ចែកចេញជា ៥ពណ៌ ពណ៌មាស លឿង ទឹកក្រូច ផ្កាឈូក និង ក្រហម ពណ៌សំលៀកបំពាក់អាមាត្រត្រូវបានបែងចែកតួនាទីផ្សេងៗគ្នា ។ ពណ៌មាស ថ្នាក់រាជអាមាត្រ មានតួនាទីកាន់នូវវត្ថុសំខាន់របស់ព្រះមហាក្សត្រ ដូចជា៖ ព្រះខ័នរាជ ព្រះមាលា ឬ មានជើងពានទ្រកាន់នូវ ព្រះលញ្ឆករ (ត្រារាជ) របស់ព្រះមហាក្សត្រ ។ ឯកសណ្ឋានពណ៌លឿង មានតួនាទីកាន់នូវជើងពាន ទ្រនូវព្រះភូសា (សំលៀកបំពាក់) ដើម្បីត្រៀមឱ្យព្រះមហាក្សត្រធ្វើការផ្លាសប្ដូរ ឯកសណ្ឋានពណ៌ទឹកក្រូច មានតួនាទីកាន់នូវឆត្រក្លោះបាំងដល់ព្រះមហាក្សត្រ ឯកសណ្ឋានពណ៌ផ្កាឈូក ក្រុមអាមាត្រ ដែលមានតួនាទីកាន់នូវ ផ្លិតក្បាច់ដូចជា សែនត្វ័ន បាំងសែង បាំងសូរ្យ បៃមន និង ភូតាន ល-។ ឯកសណ្ឋានពណ៌ក្រហម មានតួនាទី សែងព្រះស្នែងដល់ព្រះមហាក្សត្រ បើហ្លួងយាងដោយ យានព្រះសលៀង តម្រូវឱ្យមានអាមាត្រ ប្រាំបីនាក់ចាំសែងព្រះស្នែងដល់ទ្រង់ ។ ហោសំរាន្តភិរម្យ ត្រូវបានរុះរើនិងសាងសង់ជាថ្មីឡើងវិញក្នុងឆ្នាំ ១៩១៥ ក្នុងរាជព្រះបាទសុីសុវត្ថិ ប្រាសាទនេះ នៅជាន់ខាងក្រោមត្រូវបានបន្ថែមដោយការទុកដាក់ នូវឧបករណ៍តន្ត្រីបុរាណខ្មែរ ព្រមទាំងគ្រឿងប្រដាប់ប្រដាសម្រាប់ព្រះរាជពិធីហែក្បួនផ្សេងៗ ។ លុះចំណេរកាលក្រោយមក របត់សង្គ្រាមនៅកម្ពុជា ប្រាសាទនេះបានក្លាយទៅជា "សារមន្ទីរព្រះសីហនុ" ដែលមានតម្កល់ទុកវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ ដ៏មានតម្លៃ ដែលមហាអគ្គបុរសរដ្ឋ នៃបណ្តាប្រទេសនានាជាមិត្ត បានថ្វាយចំពោះព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា ។ Kaev Bhuan (2004) Tourism Sites of Cambodia, Publisher: Ponleu Khmer, Original from the University of California p.295
ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា: ហោមណ្ឌប

ហោមណ្ឌប 
Hor Mondob
thumb|Hor Mondob, Keep of Buddha footprint including 108 avatar of Avalokiteśvara.

ហោមណ្ឌប (អង់គ្លេស: Hor Mondob) គឺជាប្រាសាទតូចមួយ ដែលស្ថិតនៅខាងត្បូង ព្រះវិហ៊ារ ព្រះកែវមរកត ដែលសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨៩២ ក្នុងរាជព្រះបាទ នរោត្តម ប្រាសាទនេះប្រើប្រាសសម្រាប់ជាតំណាងឱ្យភ្នំសុប្បនិមិត្ម នៃភ្នំសមុនកូដ នាដែនលង្កាទ្វីប (បច្ចុប្បន្ន: ស្រីលង្កា) ដែលមានដម្កល់ស្នាមព្រះបាត (បាតជើង) (Buddha Footprint) ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលជាព្រះបរមគ្រូនៃយេីង ដែលបានប្រតិដ្ឋាន ស្នាមព្រះបាតនេះ នៅឯភ្នំសុមនកូដ (Sumanakūta) ដែលមានកម្ពស់ 2,243 ម៉ែត្រ ។ រូបឆ្លាក់តូចៗ ចំនួន ១០៨ ដែលស្ថិតក្នុងចម្លាក់ស្នាមព្រះបាត ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ គឺតំណាងឱ្យ អវតារ ទាំង១០៨ នៃ ព្រះអវលោកកិតិស្វារៈ (Avalokiteśvara) ដែលជាសាវគ្គរបស់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ផងដែរ ។ Janet Arrowood (2009) Cambodia Travel Adventures, Publisher: Hunter Publishing, Incorporated p.110 ISBN: 9781588437266, 1588437264 

គួរបញ្ចាក់ថា: ពួកបរទេសសរសេរពាក្យ មណ្ឌប ជាភាសាអង់គ្លេសហៅថា (Mondap) យើងមិនដឹងថា ការប្រកបពាក្យ (Pronunciation) របស់ពួកគេយ៉ាងណាទេ តែវាហាក់ដូចជាឆ្ងាយនៃការបញ្ចេញសម្លេងតាមបែបខ្មែរ ។ 

 ហោព្រះគោ 
Hor Preah Ko

ហោព្រះគោ (អង់គ្លេស: Hor Preah Ko) គឺជាប្រាសាទតូចមួយ ដែលស្ថិតនៅខាងជើង ព្រះវិហ៊ារ ព្រះកែវមរកត ដែលសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨៩២ ក្នុងរាជព្រះបាទ នរោត្តម ប្រាសាទនេះប្រើប្រាសសម្រាប់តម្កល់នូវរូបចម្លាក់ ព្រះគោ ដែលតំណាងឱ្យព្រះគោនន្ទ ដែលជាយានជំនិះរបស់ ព្រះឥសូរ ។ រូបចម្លាក់ព្រះគោដើម សាងសង់ឡើងក្នុងរាជ ព្រះបាទ ស្រីសុរិយោវង្ស ដែលធ្វើអំពីសំរិទ្ធ ដែលមានទំហំប៉ុនគោធំទាំងមូល នៅខាងក្នុងពោះគោ មានដម្កល់នៅគម្ពីរសាស្ត្រាក្បួនច្បាប់នគរផងដែរ ។ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៣៨៥ កងទ័ពសៀមបានធ្វើការវាយលុកក្រុងអង្គរជាលើកទី២ ក្នុងរាជព្រះបាទ ធម្មរាជាទី១ រូបចម្លាក់ព្រះគោ ត្រូវបានព្រះបាទ ពញ្ញាយ៉ាត នាំរត់ភៀសខ្លួន ហើយក្សត្របន្តបន្ទាប់បានថែរក្សា រហូតដល់ សម័យកាលលង្វែក រូបចម្លាក់ព្រះគោនេះត្រូវបានពួកសៀមដឹកជញ្ជូនយកទៅអាយុធ្យា ក្រោយពេលកងទ័ពសៀមវាយបែក ក្រុងលង្វែកក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៣ ក្នុងរាជព្រះបាទ ជ័យជេស្ឋាទី១ ។ បច្ចុប្បន្ន រូបចម្លាក់ព្រះគោ ដែលស្ថិតក្នុង ហោព្រះគោ គ្រាន់តែជារូបតំណាងឱ្យស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុនណោះ ដោយសារតែប្រាសាទតូចមួយនេះ មានរក្សាទុកនូវគម្ពីរសាសនា និង បានរក្សាទុកនូវ ព្រះត្រៃបិដក ដូចនេះប្រាសាទនេះត្រូវបានគេប្ដូរឈ្មោះហៅថា ហោព្រះត្រៃ មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា: ហោព្រះគោ

ហោព្រះគោ 
Hor Preah Ko

ហោព្រះគោ (អង់គ្លេស: Hor Preah Ko) គឺជាប្រាសាទតូចមួយ ដែលស្ថិតនៅខាងជើង ព្រះវិហ៊ារ ព្រះកែវមរកត ដែលសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨៩២ ក្នុងរាជព្រះបាទ នរោត្តម ប្រាសាទនេះប្រើប្រាសសម្រាប់តម្កល់នូវរូបចម្លាក់ ព្រះគោ ដែលតំណាងឱ្យព្រះគោនន្ទ ដែលជាយានជំនិះរបស់ ព្រះឥសូរ ។ រូបចម្លាក់ព្រះគោដើម សាងសង់ឡើងក្នុងរាជ ព្រះបាទ ស្រីសុរិយោវង្ស ដែលធ្វើអំពីសំរិទ្ធ ដែលមានទំហំប៉ុនគោធំទាំងមូល នៅខាងក្នុងពោះគោ មានដម្កល់នៅគម្ពីរសាស្ត្រាក្បួនច្បាប់នគរផងដែរ ។ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៣៨៥ កងទ័ពសៀមបានធ្វើការវាយលុកក្រុងអង្គរជាលើកទី២ ក្នុងរាជព្រះបាទ ធម្មរាជាទី១ រូបចម្លាក់ព្រះគោ ត្រូវបានព្រះបាទ ពញ្ញាយ៉ាត នាំរត់ភៀសខ្លួន ហើយក្សត្របន្តបន្ទាប់បានថែរក្សា រហូតដល់ សម័យកាលលង្វែក រូបចម្លាក់ព្រះគោនេះត្រូវបានពួកសៀមដឹកជញ្ជូនយកទៅអាយុធ្យា ក្រោយពេលកងទ័ពសៀមវាយបែក ក្រុងលង្វែកក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៣ ក្នុងរាជព្រះបាទ ជ័យជេស្ឋាទី១ ។ បច្ចុប្បន្ន រូបចម្លាក់ព្រះគោ ដែលស្ថិតក្នុង ហោព្រះគោ គ្រាន់តែជារូបតំណាងឱ្យស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុនណោះ ដោយសារតែប្រាសាទតូចមួយនេះ មានរក្សាទុកនូវគម្ពីរសាសនា និង បានរក្សាទុកនូវ ព្រះត្រៃបិដក ដូចនេះប្រាសាទនេះត្រូវបានគេប្ដូរឈ្មោះហៅថា ហោព្រះត្រៃ មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា: គំនូររាមកេរ្តិ៍

គំនូររាមកេរ្តិ៍ 
Reamker mural art
thumb|Reamker mural art near Emerald Buddha Vihara

គំនូររាមកេរ្តិ៍ ដែលគូរនៅលើជញ្ជាំងថែវនៃព្រះបរមរាជវាំង ក្នុងបរិវេណ ព្រះវិហ៊ារព្រះកែវមរកត មានប្រវែង ៦៤២ ម៉ែត្រ គំនូរនេះត្រូវបានគូរឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ ហើយបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ ក្រោមស្នាដៃវិចិត្រករខ្មែរ ៥រូប ដែលមកពីក្រុំជុំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទសុីសុវត្ថិ ។ គំនូររាមកេរ្តិ៍ នេះត្រូវបានគូរតាមនិទានមួយចប់នៃខ្សែររឿងរាមកេរ្តិ៍តែម្ដង រាមកេរ្តិ៍គឺជាខ្សែររឿង ដែលទទួលឥទ្ធិពលពី រឿងរាមាយណៈ (Rāmāyana) ដែលមានប្រភពមកពី ប្រទេសឥណ្ឌា ដែលនិទានពីតួអង្គព្រះរាម ដែលជាអវតារចុងក្រោយរបស់ ព្រះវិស្ណុ បានកេណ្ឌទ័ពស្វាចំនួន៥មុឺន ទៅច្បាំងនិង អសុរា ក្រុងរាពណ៍ នៅឯក្រុងលង្ការដើម្បីរំដោះយក នាងសីតា ត្រឡប់មកវិញ ។ បច្ចុប្បន្ននេះគំនូរទាំងនេះមានសភាពទ្រុឌទ្រោម និង​រលុប​បាត់​បន្តិចម្តងៗ​ដោយ​សារ​ពេលវេលា និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលបណ្ដាលឱ្យមានប្រតិកម្មអាសុីតស៊ីថ្ម ធ្វើឱ្យគំនូរនេះប្រឈមនិងការបាត់បង់រូបរាង្គបន្តិចម្ដងៗ ក្នុងពេលអនាគតខាងមុខផងដែរ ។ នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៥ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានលើយកគម្រោងជួសជុលគំនូររាមកេរ្តិ៍នេះ ដោយមានការចូលរួមពីសាស្ត្រាចារ្យគំនូរបុរាណគឺ លោកទេពនិម្មិតវិចិត្រ ជេតចន មកពីវិទ្យាស្ថានរៃយំ និង លោកគ្រូ អ្នកគ្រូ ជាច្រើនរូបទៀត ដើម្បីគូរបន្ថែមពណ៌ស្ដារជួសជុលគំនូររាមកេរ្តិ៍នេះឡើងវិញ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង ។ ទោះជាយ៉ាងណា កត្តាពេលវេលា និង អាកាសធាតុគឺនៅតែជាកត្តាចម្បងដែលបណ្ដាលឱ្យ គំនូររាមកេរ្តិ៍ ដែលមានអាយុកាលជាងមួយរយឆ្នាំនេះ ទទួលរងនូវប្រតិកម្មអាសុីតស៊ីថ្ម នាំឱ្យគំនូរទាំងអស់នេះពុកផុយរលុបបាត់បន្តិចម្ដងៗតាមកាលវេលាដដែល ។ Lī Tārāvudh, Ingrid Muan, (2001) Cultures of Independence, Publisher: Raiyaṃ institute, 
Original from the University of Michigan p.358
ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា: ព្រះរាជដំណាក់ខេមរិន្ទ

ព្រះរាជដំណាក់ខេមរិន្ទ 
Khemarin Royal Residence
thumb|Khemarin Royal Residence built 1927

ព្រះរាជដំណាក់ខេមរិន្ទ ត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩២៧ ដោយស្ថាបត្យករគឺលោកឧកញ៉ា ទេពនិមិ្មតខៀវ ក្នុងរាជព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស ។ ព្រះរាជដំណាក់ខេមរិន្ទ ស្ថិតនៅខាងលិចឈៀងខាងជើង នៃប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ ប្រើប្រាសសម្រាប់អង្គព្រះមហាក្សត្រ ទ្រង់គង់ប្រថាប់ជាអចិន្ត្រៃយ៍ រាជដំណាក់នេះផងដែរ ត្រូវបានត្រៀមទុកសម្រាប់ភ្ញៀវជាតិ និង ភ្ញៀវអន្តរជាតិ សម្រាប់ការចូលគាល់បង្គំទូលថ្វាយ ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា និង ព្រះវរៈរាជមាតាជាតិកម្ពុជា ដើម្បីសម្ដែងការគួរសម ។ នៅផ្នែកខាងមុខ ព្រះរាជដំណាក់មានទង់ព្រះរាជសង្ហារ ដែលជាទង់ព្រះបរមរាជវាំង តំណាងឱ្យវត្តមាន
នៃអង្គព្រះមហាក្សត្រ ។ ប្រសិនបើ ទង់ព្រះបរមរាជវាំង  ត្រូវបានបង្ហូត ឡើងលើ ដល់ចុងកំពូល មានន័យថា អង្គ ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់គង់ប្រថាប់ក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ។ ប្រសិនបើ ទង់ព្រះបរមរាជវាំង ត្រូវបានបង្ហូតចុះ ត្រឹមពាក់កណ្តាលដង មានន័យថា អង្គព្រះមហាក្សត្រ ធ្វើការកាន់ទុក្ខដល់ព្រះញាតិវង្ស ។ ប្រសិនបើ ទង់ព្រះបរមរាជវាំង មិនត្រូវបានបង្ហូត មានន័យថា អង្គព្រះមហាក្សត្រ ទ្រង់មិនបានគង់ប្រថាប់ ក្នុងព្រះបរមរាជវាំងនោះទេ ។ នៅខាងមុខក្លោងទ្វារ នៃព្រះរាជដំណាក់ខេមរិន្ទ គឺជាប៉ុស្តិ៍យាម នៃកងការពារព្រះរាជដំណាក់ កងការពារព្រះរាជដំណាក់ ប្រើឯកសណ្ឋានអាវកកុដពណ៌ស ពាក់មួក ប្រពាស នៅខាងលើមួកមានត្រាព្រះរាជសង្ហារ ប្រើស្រោមដៃពណ៌ស ប្រដាប់ដោយកាំភ្លើងវែងប្រភេទ (AK-47) ស្លៀកខោខៀវឆ្នូតក្រហម ត្រូវឈរត្រង់ខ្លួនក្នុងឥរិយាបថយាមល្បាត និងត្រូវឈរក្នុងរយៈពេល ២ម៉ោង ទើបមានការផ្លាសប្ដូរម្ដង ដោយសារច្បាប់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងបច្ចុប្បន្នមានការធូរលុង ដូចនេះឆ្មាំព្រះបរមរាជវាំង មិនត្រូវបានរឹតបន្តឹងនោះទេ ។ The international magazine of fine interior design (2000) Architectural Digest, Volume 57, Publisher: Conde Nast Publications, Original from the University of Michigan p.92
ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា: ព្រះទីន័ងភោជនីយ

ព្រះទីន័ងភោជនីយ 
Preah Tineang Phochani
thumb|Preah Tineang Phochani, mean Pavilion of King Birthday and Performances of the Royal Ballet.

ព្រះទីន័ងភោជនីយ ត្រូវបានក៏សាងឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩១២ ក្នុងរាជព្រះបាទសុីសុវត្ថិ រាជដំណាក់នេះគឺជា ព្រះពន្លាភោជនីយ ដែលប្រើប្រាសសម្រាប់រៀបចំពិធីលៀងសាយភោជន៍ (ពិធីជប់លៀង) ដល់អង្គព្រះមហាក្សត្រ ក្នុងកម្មពិធីបុណ្យខួបចម្រើនព្រះជន្មដល់ព្រះមហាក្សត្រ (King Birthday) ដែលមាននូវការរៀបចំផ្ទាំងទស្សនីយភាព សិល្បៈរបាំ ដែលមានជា របាំព្រះរាជទ្រព្យ រាំសម្ដែងថ្វាយជូនដល់ភ្ញៀវកិត្តិយស ក៏ដូចជាភ្ញៀវជាតិជាន់ខ្ពស់ និង ភ្ញៀវអន្តរាជាតិផងដែរ ។ ផ្នែកស្ថាបត្យកម្ម ព្រះពន្លាភោជនីយនេះ មានលម្អនៅគំនូរក្បាច់ផ្កាភ្ញី ក្នុងទ្រង់ជាសិល្បៈបារាំង នៃផ្នែកខាងលើនៃពិតាន ។ នៅក្នុងពិធីបុណ្យចម្រើនព្រះជន្មព្រះមហាក្សត្រ អាចនិងរៀបចំធ្វើឡើងចំនួនបីថ្ងៃ ប្រសិនបើមានការរៀបចំនូវពិធីបុណ្យតាំងតុ មុនមួយថ្ងៃនៃ នៃថ្ងៃចម្រើនព្រះជន្មរបស់ ព្រះមហាក្សត្រ ។ Danielle Guéret, Dominique-Pierre Guéret (2009) Cambodge: art, histoire, société, Publisher: Impr. nationale éditions, Original from University of California, Berkeley p.366 ISBN: 2742774904, 9782742774906
ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា: ក្រោលដំរីរាជវាំង

ក្រោលដំរីរាជវាំង 
Royal Elephant Stable
thumb|Elephant Stable in Cambodia royal palace

ក្រោលដំរីរាជវាំង ត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ក្រោលដំរីនេះស្ថិតនៅផ្នែកខាងត្បូង ជាប់និងរបងព្រះបរមរាជវាំង ក្រោលដំរីមានលក្ខណៈជាផ្ទះកឹង ដែលរក្សាទុកដាក់សត្វដំរី ចន្លោះពី ១០ក្បាល ទៅ ១៥ក្បាល ដំរីទាំងនេះត្រូវបានចិញ្ចឹមថែរក្សាសម្រាប់ជាយាន្តជំនិះដល់ព្រះមហាក្សត្រ និង  ព្រះញាតិវង្ស ហើយដំរីទាំងនេះត្រូវបានទុកដាក់សម្រាប់ការត្រៀម សម្រាប់ពិធីបុណ្យហែរក្បួនផ្សេងៗ ដំរីដែលសំខាន់ជាងគេ គឺជាដំរីស ដែលមានតែមួយក្បាលប៉ុនណោះ សម្រាប់អង្គព្រះមហាក្សត្រ ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៦ ក្រោយបិទបញ្ចប់សង្គ្រាមសុីវិលនៅកម្ពុជា ក្រោលដំរីរាជវាំង ត្រូវបានរុះរើនិងជួសជុលឡើងវិញ និង ត្រូវបានកែលម្អទៅជា សារៈមន្ទីររោងដំរី ដើម្បីដាក់តាំងនូវប្រដាប់ប្រដាលសម្រាប់ការហែរក្បួនក្នុងរាជពិធីផ្សេងៗ ព្រោះក្រោយសម័យសង្គ្រាមមិនមានដំរីទាំងនោះទៀតទេ ។ នៅសារៈមន្ទីររោងដំរីមានការដាក់តាំងបង្ហាញដូចជា៖ គ្រឿងប្រដាប់ប្រដាលសម្រាប់ហែរក្បួនរបស់ព្រះបរមរាជវាំង សាលពិពណ៌រូបថត ផ្ទគំរូបុរាណខ្មែរ រឿងសំលៀកបំពាក់បុរាណខ្មែរ សាលតាំងលក់វត្ថុអនុសោរីយ៍ ផ្សេងៗ...។ Milton E. Osborne (2008) Phnom Penh: A Cultural and Literary History, Publisher: Signal Books p.232 ISBN: 1904955401, 9781904955405 

Preah Rech Domnak Chan
thumb|Preah Rech Domnak Chan built 1954

ព្រះរាជដំណាក់ចន្ទ ត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៤ ក្នុងរាជព្រះបាទ នរោត្តម សុរាម្រឹត រាជដំណាក់នេះស្ថិតនៅជាប់និង វិមានណាប៉ូលេអុងទី៣ ។ ព្រះរាជដំណាក់ចន្ទ ត្រូវបានប្រើប្រាសសម្រាប់ជាការិយាល័យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អង្គព្រះមហាក្សត្រ អំឡុងពេលដែលទ្រង់ដោះស្រាយព្រះរាជកិច្ចព្រះនគរ ។ រាជដំណាក់នេះមានកម្ពស់ ២ជាន់ ជាន់ខាងលើតម្កល់នៅសំលៀកបំពាក់ និង គ្រឿងមកុដ  ក្រុមរបាំព្រះរាជទ្រព្យ ដែលធ្វើអំពីមាសសុទ្ធ ផ្នែកខាងក្រោមត្រូវបានរៀបចំជាការិយាល័យ នៃក្រុមមន្ត្រីព្រះបរមរាជវាំង ។ បច្ចុប្បន្ន ព្រះរាជដំណាក់ចន្ទ ត្រូវបានរៀបចំជាមន្ទីរការិយាល័យរដ្ឋបាល របស់ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង ។ Pusat Penelitian Sumberdaya Regional (Indonesia) (2008) The Development of Tourism in Cambodia: Cultural Conservation, History, and Environment, Publisher: Research Center for Regional Resources, the Indonesian Institute of Sciences, Original from the University of Michigan p.224 ISBN: 9797993817, 9789797993818 

See also

 ប្រាសាទ អង្គរវត្ត
ព្រះបរមរាជាទី៧ចៅពញាអន: ព្រះបរមរាជាទី៧ចៅពញាអន (១៥៩៩-១៦០០)

ព្រះបរមរាជាទី៧ចៅពញាអន (១៥៩៩-១៦០០) 
ព្រះបរមរាជាទី៧ចៅពញាអន ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទបរមរាជាទី៤ ព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅរាជធានីស្រីសន្ធរ ដោយមាននាមថា ព្រះបរមរាជាទី៧។ ទ្រង់បានបន្តនយោបាយពីដូនតាទ្រង់ដោយអំពាវនាវឱ្យអ្នកកាន់សាសនាគ្រិស្ត និងទាហានអេស្ប៉ាញជួយការពារទ្រង់។ ព្រះអង្គជាព្រះមហាក្សត្រដែលមិនប្រកបដោយទសពិតរាជធម៌ទេ ព្រោះមានថ្ងៃមួយព្រះអង្គបានទៅប្រពាតព្រៃនៅភូមិតាមាក់ ទ្រង់សព្វព្រះទ័យលើស្ត្រីម្នាក់ដែលជាប្រពន្ធមេស្រុកឈ្នោះ ពញាថី។ ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យចាប់បង្ខំស្រ្តីរូបនោះបានប្រកែក ក៏ត្រូវទទួលទារុណកម្មរហូតដល់អស់ជីវិត។ ប្តី ពញាថីក្តៅក្រហាយចំពោះអំពើរំលោភជិះជាន់ ក៏រត់ទៅខាងសម្តេចព្រះកែវហ្វ៊ាចៅពញាញេម បានបន្លំចូលធ្វើគត់ព្រះបរមរាជាទី៧ចៅពញាអននៅព្រះរាជវាំងស្រីសន្ធារ នៅឆ្នាំ១៦០០សៀវភៅ ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងា ឆ្នាំ១៩៧៣ បោះពុម្ពឆ្នាំ២០០៣ ទំព័រទី១៦២។។
ព្រះបាង

ព្រះបាងពុទ្ធាវ័ន (ພຣະບາງພຸທລາວັນ)  រឺ ព្រះបាង (ພຣະບາງ) គឺជាព្រះពុទ្ធរូប ឈរ ពីរហត្ថ និងកំពស់ប្រាំពីរអ៊ីញ (ប្រហែល 1.14 ម៉ែត្រ) ធ្វើពី លង្ហិន (មាស 90 ភាគរយ) មានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សទី 12 ដល់ដើមសតវត្សទី13 តាម សិល្បៈខ្មែរ ចុងរចនាបថ បាយ័ន ដោយលក្ខណៈពុទ្ធសាសនា៖ ទ្រង់ឈរ​លើក​ដៃ​ឡើង។ ម្រាមដៃរបស់ទ្រង់រលោងនិងរាបស្មើ។ មុខរបស់ទ្រង់មានរាងការ៉េ ករបស់គាត់ធំទូលាយ ទ្រូងរបស់ទ្រង់កោង ភ្នែករបស់ទ្រង់ស្តើង ច្រមុះរបស់ទ្រង់មានរាងសំប៉ែត បបូរមាត់របស់ទ្រង់ស្តើង ក្បាលរបស់ទ្រង់ និងសក់របស់គាត់រលោងសម្រាប់ស្លៀកពាក់។ 

ព្រះ​បាង​គឺ​ជា​រូប​ព្រះពុទ្ធ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​របស់​អាណាចក្រឡានឆាង ។ ប៉ុន្តែប្រជាជនឥសានមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំង ហើយជារឿយៗមានរូបចម្លាក់ព្រះបាងនៅប្រាសាទសំខាន់ៗក្នុងស្រុក ដូចជា ប្រាបាង វត្តត្រៃភូមិ ស្រុកថាអ៊ុន ខេត្តនគរភ្នំ និងរូបសំណាកព្រះបាង នៅវត្តព្រះឡៅ ស្រុកផណា ខេត្តអំណាចចម្រើន។ល។ ព្រះបាងជាព្រះពុទ្ធរូបដែលធ្លាប់ត្រូវបាននាំយកទៅតម្កល់នៅ បាងកក ​ពីរ​ដង​ហើយ​មាន​រឿង​ទាក់ទង​នឹង​សង្គម​ឥសាន​ជា​ញឹក​ញាប់។

ព្រះ​បាង​ដើម​ត្រូវ​បាន​តម្កល់​នៅ ​រាជធានី ​នៃ ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ ​រហូត​ដល់​គ. សាស្រ្តាចារ្យ 1348ស្ដេចហ្វាង៉ុម ស្ដេច ឡានឆាង ដែល​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ដោយ​ញាតិ​សន្តាន​ ស្តេចខ្មែរ ព្រះអង្គ​មាន​ព្រះទ័យ​ចង់​ផ្សព្វផ្សាយ ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ​ឲ្យ​បាន​រឹងមាំ​ក្នុង​នគរ។ ហេតុ​នេះ​ហើយ​បាន​ជា​ទ្រង់​សុំ​យក​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​ទៅ​តម្កល់​នៅ ​ក្រុង​សៀង​ថង។ ដែលជារាជធានីនៃព្រះរាជាណាចក្រឡានឆាង នៅពេលនោះ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលព្រះបាង ត្រូវបាននាំយកទៅ មឿងវាំងខាំ (ក្នុងតំបន់នៃ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ បច្ចុប្បន្ន) អព្ភូតហេតុមួយបានកើតឡើងដែលធ្វើឱ្យវាមិនអាចបន្តដំណើរបាន។ ព្រះ​បាង​ត្រូវ​បាន​គេ​តាំង​នៅ​ក្នុង​ក្រុង​នេះ​រហូត​ដល់​គ. 1401 ដែលជាយុគសម័យនៃ ព្រះបាទវិសុរាជ ដែល​ធ្លាប់​ជា​អ្នក​គ្រប់គ្រង​ក្រុងវៀងខាំ ពីមុន​មក ដូច្នេះ ព្រះបាង​អាច​យក​ទៅ​តម្កល់​នៅ ​វត្តវិសុនរាជ ក្នុង​ខេត្ត នគរ ឈៀងថង ដែល​ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យ​ក្រុងឈៀងថង ហៅ​ថា ហ្លួងព្រះបាង ពី​ពេល​នោះ​មក។

ក្នុង​សម័យ ​ព្រះបាទ​តាក់ស៊ីន​មហា​រាជ បានលើកទ័ពមកកាន់កាប់ នគរ​ឡានឆាង ​ត្រូវ​បាន​រក្សា​ទុក​ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​បញ្ជា​ឱ្យ​យកព្រះ​បាង​និង ​ព្រះ​កែវមរកត ​តម្កល់​នៅ ​ធនបុរី។

បច្ចុប្បន្ន ប្រាសាទ​ព្រះ​បាង​ត្រូវ​បាន​គេ​តម្កល់​នៅ​សារមន្ទីរ ហោព្រះបាង ទីក្រុង ហ្លួងព្រះបាង ។
ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២

ក្នុងរាជ្ជកាលព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២ មានការលើកសួយសារអាករទៅថ្វាយស្តេចក្រុងចិននាឆ្នាំ៣៥៧ នៃគ.ស។ នៅសតវត្សរ៍ទី៥ គេសង្កេតឃើញមានការផ្សព្វផ្សាយអរិយធម៌ឥណ្ឌានៅតំបន់សុវណ្ណភូមិរឹតតែខ្លាំងក្លាឡើងៗ បណ្តាលមកពីស្តេចឥណ្ឌាសមុទ្រគុប្តៈ ដេញពួកអារ្យ័ន(កុសាណៈ)ទើបពួកនេះមករស់នៅអាណាចក្រភ្នំ នាំទាំងស្តេចកៅណ្ឌិន្យទី២មកផង។ ពេលដែលស្តេចកៅណ្ឌិន្យមកដល់ហ្វូណន អ្នកស្រុកទទួលស្វាគមន៍យ៉ាងខ្លាំងហើយលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យ។ ស្តេចអង្គនេះមានរៀបចំស្រុកទេសតាមបែបឥណ្ឌាសៀវភៅសិក្សាសង្គម ថ្នាក់ទី១០ ឆ្នាំ២០១៧ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ទំព័រទី១៣២។ តាមរឿងនិទានថា មានព្រាម្មណ៍ឈ្មោះកៅណ្ឌិន្យ បានលឺសឡេងអាទិទេព ប្រាប់ឱ្យមកសោយរាជ្យនៅនគរហ្វូណន។ គ្រាន់តែព្រាហ្មណ៍នោះមកដល់អ្នកស្រុកនាំគ្នាទៅទទួលហើយលើកជាស្តេច ដែលទ្រង់ព្រះនាមថា ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃប្រទេសកម្ពុជា ថ្នាក់ទី៩ ៨និង៧ ដោយលោកជា អួម លោកផៃ ផេង និងអ្នកស្រី សោម អុិម ឆ្នាំ១៩៧០ ទំព័រទី៩។
ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១: ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១ (ឆ្នាំ១៥៨៦-ឆ្នាំ១៥៩៤នៃគ.ស)

ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១ (ឆ្នាំ១៥៨៦-ឆ្នាំ១៥៩៤នៃគ.ស) 
ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១ (ឆ្នាំគ្រងរាជ្យ៖ ១៥៨៦ -១៥៩៣) ជាបុត្រាច្បងរបស់ព្រះបាទសត្ថាទី១ បានឡើងគ្រងរាជសម្បត្តិ ដោយមានព្រះជន្មទើបតែ១១ព្រះវស្សា ឯបុត្រាទី២ព្រះនាមពញាតន់ មានព្រះជន្ម៦ព្រះវស្សាជាមហាឧបរាជ។ ចំណែកព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ ជាមហាឧភយោរាជ។ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១ ប្រទេសជាតិចុះទន់ខ្សោយយ៉ាងខ្លាំង ដែលបណ្ដាលមកពីវិបត្តិរាជវង្សានុវង្ស មន្ត្រីសេនាបតី និងប្រជារាស្ត្រគ្មានជំនឿនឹងគោរពព្រះរាជាវ័យក្មេង គ្មានព្រះរាជតំរិះបន្តិចសោះ ធ្វើឲ្យប្រទេសជិតខាង ជាពិសេសប្រទេសសៀមលើកទ័ពមកវាយលុកចូលប្រទេសខ្មែរជាច្រើនលើកច្រើនសា។ ទីបំផុតសៀមក៏វាយបែកបន្ទាយលង្វែកទៅ នៅឆ្នាំ១៥៩៤កែវ ច័ន្ទបូរណ៍។
ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី៣ អង្គស៊ូ ឬចៅពញាសូរ: ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី៣ អង្គស៊ូ ឬចៅពញាសូរ (រជ្ជកាលទី១ ១៦៨៨-១៦៩៥)

ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី៣ អង្គស៊ូ ឬចៅពញាសូរ (រជ្ជកាលទី១ ១៦៨៨-១៦៩៥) 
នៅឆ្នាំ១៦៨៩ នាម៉ឺនឈ្មោះ ចៅពញានូ និងចិនឈ្មោះតាន់ចុងអៀ ដោយតូចចិត្តមិនបុណ្យសក្កិ ក៏រត់ចូលទៅខាងអង្គនន់ ព្រះអង្គឱ្យលើកទ័ពមកច្បាំង តាំងបន្ទាយនៅជ្រោយចង្វារ។ ប៉ុន្តែមន្ត្រីទាំងពីរត្រូវបានចាប់បានហើយយកទៅប្រហារជីវិតបង់។ នៅឆ្នាំដដែលព្រះជ័យជេដ្ឋាដែលបានគ្រង់រាជ្យអស់រយៈពេល១៣ឆ្នាំមកហើយ ក៏ទ្រង់ធ្វើពិធីប្រាប្តាភិសេក ដោយមាននាមសម្រាប់រាជ្យថា សម្តេចព្រះជ័យជេដ្ឋាបរមសុរិន្ទរាមាធិរាជរាមាឥសូរ លើកអង្គលីជាអគ្គមហេសីហៅថា សម្តេចព្រះភគវតីសិរីចក្រពត្តិមហាក្សត្រី។ ពេលនោះព្រះអង្គនន់បានភៀសទៅសុំជំនួយទ័ណយួនមកច្បាំងនិងព្រះអង្គទៀត។ ទ័ពយួនពីរម៉ឺននាក់បានលើកមកក្រុងភ្នំពេញ តែត្រូវបរាជ័យថយទៅស្រុកវិញ។ ចំណែកឯព្រះអង្គនន់ទ្រង់រត់ចូលបន្ទាយស្រីសន្ធរការពារខ្លួន។ ក្រោយមកក៏ដោះស្រាយឈឺព្រះទ័យព្រោះបរាជ័យច្រើនដងពេកក៏សុគតក្នុងព្រះជន្ម៣៧វស្សាប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងា ឆ្នាំ១៩៧៣ ទំព័រទី១២១។។
ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី៣ អង្គស៊ូ ឬចៅពញាសូរ: ចៅហ្វាយស្រុកខ្មែរ សម័យកណ្តាល<ref>សួង សុខរ៉ូ របៀបដោះស្រាយវិវាទក្នុងសង្គមខ្មែរនាសម័យបុរាណ សារណាបញ្ចប់បរិញ្ញាបត្រនៅមហាវិទ្យាល័យបុរាណវិទ្យា ជំនាន់ទី២៣ ឆ្នាំ២០១៥</ref>

ចៅហ្វាយស្រុកខ្មែរ សម័យកណ្តាលសួង សុខរ៉ូ របៀបដោះស្រាយវិវាទក្នុងសង្គមខ្មែរនាសម័យបុរាណ សារណាបញ្ចប់បរិញ្ញាបត្រនៅមហាវិទ្យាល័យបុរាណវិទ្យា ជំនាន់ទី២៣ ឆ្នាំ២០១៥ 
ច្បាប់ក្រមស្រុកព្រះជៃជេស្តា (ព្រះជៃជេដ្ឋាទី៣) ឆ្នាំ១៦៩៣ ដែលហៅថា «ស្រុក» នៅសម័យកណ្ដាលប្រហែលមានន័យស្មើនឹងខេត្តសព្វថ្ងៃ។ ស្រុកមួយគ្រប់គ្រងដោយចៅហ្វាយស្រុកម្នាក់។ ចៅហ្វាយស្រុកដែលមានឈ្មោះក្នុង «ច្បាប់ក្រមស្រុកព្រះជៃជេស្តា» ទាំងអស់ចំនួន៣០។ ប៉ុន្តែចៅហ្វាយស្រុកសំខាន់និងមានសក្តិធំជាងគេមានចំនួន៥គឺ ចៅហ្វាយស្រុកសន្ទុក ចៅហ្វាយស្រុកទ្រាំង ចៅហ្វាយស្រុកថ្បូងឃ្មុំ ចៅហ្វាយស្រុកពោធិសត្វ និងចៅហ្វាយស្រុកបាភ្នំ។
ចៅហ្វាយស្រុកមានកាតព្វកិច្ចច្រើនជំពូកដែលត្រូវធ្វើក្នុងប្រយោជន៍រាជការផងនិងរាស្ត្រចំណុះស្រុកផង។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងករណីមានចោរកម្មលួចឆក់ប្លន់កាប់សម្លាប់ ឬមានអ្នកឯណាមករុករាតត្បាតធ្វើទុក្ខបុកម្នេញរាស្ត្រចំណុះស្រុកដោយប្រការផ្សេងៗ គឺចៅហ្វាយស្រុកនោះឯងត្រូវសង្វាតរកចាប់មនុស្សកំណាចដែលមករុកគួនរាតត្បាតនោះឲ្យបានយកមកធ្វើទោសតាមដោយធ្ងន់ស្រាល ឧបមាដូចឪពុកម្តាយចិញ្ចឹមរក្សាកូន។
ចៅហ្វាយស្រុកត្រូវចាំជួយដាស់តឿនក្រើនរំឮករាស្ត្រចំណុះស្រុកផងឲ្យខិតខំបំពេញការងារខ្លួន។ បើអ្នកឯណាធ្វើស្រែឲ្យខំសង្វាតធ្វើស្រែ អ្នកឯណាជាអ្នកចម្ការឲ្យសង្វាតខំធ្វើចម្ការ, អ្នកឯណាធ្វើជំនួញឲ្យសង្វាតខំជួញ រីអ្នកឯណាធ្វើអ្វីឲ្យខំសង្វាតធ្វើការនោះ។ ចៅហ្វាយស្រុកខ្លួនឯងត្រូវឲ្យដឹងបុណ្យដឹងបាប កុំឲ្យប្រមាថព្រះសាសនាព្រះតថាគត គ្រូបាធ្យាយ ឪពុកម្តាយ ចាស់ទុំ ហើយកុំឲ្យលួចប្លន់កឹបកេងទ្រព្យគេឡើយ។ ចៅហ្វាយស្រុកជាគ្រូអស់រាស្ត្រចំណុះស្រុកនិងជាម្តាយឪពុករបស់រាស្រ្តផង តោងឲ្យចេះគន់មើលការក្រការងាយ ឲ្យដឹងកម្សត់រាស្ត្រ ឲ្យប្រណីអស់រាស្ត្រកូនចៅ។ ក្នុងវិស័យសាសនា ចៅហ្វាយស្រុកត្រូវចេះរក្សាការពារព្រះវិហារ វត្តអារាម សាលាផងនានា ហើយត្រូវរំឮកប្រាប់ព្រះសង្ឃ ឲ្យសង្វាតសូត្រមន្តសំពះព្រះជម្រះអាបត្តិ រក្សាសីលកុំបីឲ្យខាន។ ឯសាមណេរឲ្យផ្សំសីលថ្ងៃ៧កុំលែងឡើយ។ នេះហៅផ្គត់ផ្គង់ព្រះសាសនារក្សាផ្ទៃក្រោមឲ្យសុខសួស្តីស្រីមង្គលដល់អ្នកជាអម្ចាស់ផង។
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១: ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១(ឆ្នាំ៦៥៥-ឆ្នាំ៦៨១នៃគ.ស

ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១(ឆ្នាំ៦៥៥-ឆ្នាំ៦៨១នៃគ.ស 
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ ព្រះអង្គបុត្ររបស់ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២។ ព្រះអង្គបានបញ្ជូនរាជទូតទៅប្រទេសចិន និងបន្តនយោបាយគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ែកខាងលិច(ដងទន្លេមេណាម)។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ គ្មានរជ្ជទាយាទទេ ទើបរាជសម្បត្តិធ្លាក់ទៅលើព្រះរាជបុត្រីគឺព្រះនាងជ័យទេវី។ ព្រះអង្គបានបែកចែកអាណាចក្រចេនឡាជាតំបន់រដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងដូចជាសៀវភៅសិក្សាសង្គម ថ្នាក់ទី១០ ឆ្នាំ២០១៧ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជននិងកីឡា ទំព័រទី១៤១៖
 តំបន់វត្តភូ៖ ចាប់ពីវត្តភូ ស្ទឹងត្រែង បាភ្នំ ព្រៃនគរ ក្រុងសម្ភុបុរៈ(ក្រចេះ)។
 តំបន់ខាងលិច៖ ចាប់ពីអាងទន្លេមេគង្គ អង្គរបូរី បាត់ដំបង ខាងជើងបឹងទន្លេសាប។ ព្រះអង្គបានកសាងប្រាសាទនៅរាជធានីវ្យាធបុរៈ(ព្រៃវែង) វត្តភូ(ឡាវ)និងនរវននគរនៅអង្គរបូរី ខេត្តតាកែវ។