navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
របាំព្រះរាជទ្រព្យ: គ្រឿងអលង្ការ និង សំលៀកបំពាក់អ្នករបាំ

គ្រឿងអលង្ការ និង សំលៀកបំពាក់អ្នករបាំ 
នៅក្នុងសិល្បៈគ្រឿងលំអកាយ នៃរបាំព្រះរាជទ្រព្យកម្ពុជា មាននូវការបំេពាក់នៅគ្រឿងអលង្ការ ជាច្រើនទៅតាមចរិតលក្ខណៈរបស់តួអង្គ ដែលសាងឡើងអំពីគ្រឿងមាស គ្រឿងប្រាក់ និងប្រដាប់ដោយត្បូងយ៉ាងល្អប្រណិត គ្រឿងអលង្ការដែលពាក់លំអកាយទៅលើអ្នករបាំមិនត្រឹមតែជាគ្រឿងពាក់ដើម្បីតែភាពស្រស់ស្អាតនោះទេ វាថែមទាំងមានបង្កប់នូវអត្ថន័យជាតំណាងផងដែរ ។ នៅក្នុងកំណត់ត្រាលោក Malcolm MacDonald លោកបានសរសរក្នុងសៀវភៅកំហេតុរបស់លោក ដែលលោកបានភ្ញាក់ផ្ញើយ៉ាងខ្លាំង ពេលដែលលោកបានទស្សនា របាំក្បាច់បុរាណកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ 1948 ក្នុងរាជព្រះបាទ នរោត្ដម សីហនុ សិល្បៈករកម្ពុជារាំជាមួយនិង គ្រឿងអលង្ការ មាសនិងប្រាក់យ៉ាងល្អប្រណិត ដែលមើលទៅប្រកបដោយភាពទាក់ទាញនិងមានមន្តស្នេហ៍ ហើយវាធ្វើឱ្យខ្ញុំមានពន្លឺគិតដល់ចន្លោះពេល ពីអតីតកាល និងបច្ចុប្បន្ន ដែលថ្នក់ចិត្តនៃប្រវត្តិសាស្ត្រជនជាតិខ្មែរ ដែលផ្សារភ្ជាប់ភាពទំនើបបច្ចុប្បន្ន ដែលមកពីភាពបុរាណកាលនាសម័យអង្គរ ។ John Hoskin (1992) Cambodia: A Portrait, Publisher: Asia Books, Original from the University of Michigan p.200 ISBN: 9748303063 

 ហេតុអ្វីអ្នករបាំត្រូវពាក់មកុដ? តើមកុដគឺជាអ្វី? 
បានជាអ្នករបាំត្រូវពាក់មកុដ ព្រោះមកុដគឺជានិមិត្តសញ្ញាបង្ហាញពីឋានៈនិងភាពស្ដុកស្ដម្ភរបស់តួអង្គ ដើម្បីឱ្យគេងាយស្រួលក្នុងការសម្គាល់តួអង្គ ថាតើជាតួអង្គតំណាងឱ្យ ស្ដេច ព្រះនាង ឬ ទេវតា ។ តើមកុដគឺជាអ្វី ?
៖ មកុដគឺជា ព្រះមាលា (មួក) ដែលមានរាង្គជារាងកោណធ្វើពីគ្រឿងមាស និង គ្រឿងប្រាក់ ហើយមានដាំគ្រាប់ពេជ្រ និងត្បូងមានតម្លៃ ដែលសន្មត់ថាជាមួកដ៏អស្ចារ្យបង្ហាញពីភាពជាម្ចាស់ដែលមានឋនៈខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រកបដោយភាពស្ដុកស្ដម្ភ ដែលតំណាងឲ្យភ្នំព្រះសុម៉ែរុ ដែលជាភ្នំដ៏ពិសិដ្ឋនៃលំនៅឋាន របស់ពួកទេវៈ ឬ ពួកទេវតា ដែលមានតាំងពីបុរាណកាល ចារជាចំណារតរៀងមក ។ Julio A. Jeldres (1999) The Royal Palace of Phnom Penh and Cambodian Royal Life, Publisher: Post Books, Original from the University of Michigan p.132 ISBN: 9742020477
របាំព្រះរាជទ្រព្យ: ហេតុអ្វីអ្នករបាំត្រូវពាក់មកុដ? តើមកុដគឺជាអ្វី?

ហេតុអ្វីអ្នករបាំត្រូវពាក់មកុដ? តើមកុដគឺជាអ្វី? 
បានជាអ្នករបាំត្រូវពាក់មកុដ ព្រោះមកុដគឺជានិមិត្តសញ្ញាបង្ហាញពីឋានៈនិងភាពស្ដុកស្ដម្ភរបស់តួអង្គ ដើម្បីឱ្យគេងាយស្រួលក្នុងការសម្គាល់តួអង្គ ថាតើជាតួអង្គតំណាងឱ្យ ស្ដេច ព្រះនាង ឬ ទេវតា ។ តើមកុដគឺជាអ្វី ?
៖ មកុដគឺជា ព្រះមាលា (មួក) ដែលមានរាង្គជារាងកោណធ្វើពីគ្រឿងមាស និង គ្រឿងប្រាក់ ហើយមានដាំគ្រាប់ពេជ្រ និងត្បូងមានតម្លៃ ដែលសន្មត់ថាជាមួកដ៏អស្ចារ្យបង្ហាញពីភាពជាម្ចាស់ដែលមានឋនៈខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រកបដោយភាពស្ដុកស្ដម្ភ ដែលតំណាងឲ្យភ្នំព្រះសុម៉ែរុ ដែលជាភ្នំដ៏ពិសិដ្ឋនៃលំនៅឋាន របស់ពួកទេវៈ ឬ ពួកទេវតា ដែលមានតាំងពីបុរាណកាល ចារជាចំណារតរៀងមក ។ Julio A. Jeldres (1999) The Royal Palace of Phnom Penh and Cambodian Royal Life, Publisher: Post Books, Original from the University of Michigan p.132 ISBN: 9742020477
របាំព្លយសួយ

250px
របាំ​ព្លយសួយ​ គឺ​ជា​របាំ​ប្រពៃណី​ដ៏​ចំណាស់​តែ​ក៏​ជា​របាំ​ដែល​មាន​​ភាព​រស់​រវើក​​មួយ​ របស់​បងប្អូន​ជនជាតិ​​ភាគ​តិច​សួយ​ ដែល​រស់នៅ​តំបន់​ព្រៃ​ភ្នំ​នា​​ទឹក​ដី​ខេត្តកំពង់ស្ពឺ។ របាំ​នេះ​​មាន​កំណើត​ចេញ​ពី​ជនជាតិ​ភាគតិច​សួយ​ ដែល​រស់នៅ​ក្នុង​ស្រុកឱរ៉ាល់​ខេត្ត​កំពង់ស្ពឺ។ ជនជាតិ​ភាគ​តិច​សួយ​បាន​បង្កើត​ជា​តន្ត្រី​​ និង​របាំ​ជា​ច្រើន​ប្រភេទ​ផ្សេងៗ​គ្នា​ ទៅ​តាម​តំបន់​ដែល​គេ​រស់នៅ ដូច​ជា​របាំ​ស្គរ របាំ​​តប់​អំបក់ (ភាសាខ្មែរ​ថា របាំ​បុក​អំបុក) របាំ​សែន​ព្លយ របាំ​ហែរ​សង្ឃឹក​ជា​ដើម។ របាំ​ទាំង​នេះ គេ​ប្រារព្ធ​ធ្វើឡើង​នៅ​ក្នុង​ខែ​ពិសាខ និង​ខេ​ជេស្ឋ ត្រូវ​នឹង​ខែ​មេសា-ឧសភា។

របាំ​ព្លយ​សួយ សិល្បករ-សិល្ប​ការិនី​ទាំង​អស់​មុន​នឹង​សំដែង​ត្រូវ​ក្រាប​សំពះ​បួងសួង​ជា​ មុន​សិន ហើយ​ក៏​ចាប់​ច្រៀង​បទ​ឃាំង ឯ​មេកន្ទ្រាញ​ចេញ​សំដែង​នោះ​គេ​ច្រៀង​បទ ព្រើត​ចំណែក​ឯ​តួសំដែង​ឲ្យ​នាង​ឃ្លីន​វិញ ក៏​ច្រៀង​បទ​ព្រើត​ដែរ។ ចំណែក​ឯ​សិល្បករ-សិល្ប​ការិនី​ដទៃ​ទៀត​ក្នុង​របាំ​នេះ​ក៏​ចេញ​សំដែង​ដោយ​ ច្រៀង​បទ​ម៉ញ។ បទ​ចម្រៀង​ទាំងអស់​គឺ​ជា​សំនៀង​ប្រកប​ដោយ​សម្លេង​យ៉ាង​ក្រអៅ​ក្រអួន​ឮ​ គ្រលួច​អុស​បន្លាយ​ពីរោះ​គួរ​អោយ​ស្រណោះ​ស្រណោក​ពេក​ក្រៃ ធ្វើ​អោយ​អ្នក​ស្ដាប់​ងាយ​ចាំ ហើយ​ដក់​ជាប់​ក្នុង​ចិត្ត​ជា​និច្ច។ សិល្បៈ​របាំ​ព្លយ​នេះ បង​ប្អូន​ជនជាតិ​ភាគតិច​សួយ ក៏​តែងតែ​យក​មក​សំដែង​ក្នុង​ពិធី​ឡើង​សំណំ (ពាក្យ​ខ្មែរ​ថា ឡើង​អ្នកតា) សម្រាប់​ឧទ្ទិស​ដល់​ព្រលឹង​បុព្វការី​ជន​របស់​គេ​ និង​អ្នក​តា​ម្ចាស់​ស្រុក​ភូម​របស់​គេ ដើម្បី​សុំ​សេចក្ដី​ចំរើន​ដល់​មនុស្ស​ម្នា​ក្នុង​ភូមិឋាន សត្វ​ចិញ្ចឹម​របស់​គេ និង​ដំណាំ​ដាំដុះ​របស់​ពួកគេ​ផង​ដែរ។
របាំមណីមេខលា

របាំមណីមេខលា   Robam Moni Mekhala. រូបភាពតូច Robam Moni Mekhala And Ream Eyso 2009 ឈ្មោះ​ផ្លូវការណ៍របាំមណីមេខលាស្ថិតក្នុង របាំព្រះរាជទ្រព្យរបាំបែបសក្ការៈស្នាព្រះហស្ថ ព្រះមហាក្សត្រិយានី ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈឆ្នាំប្រកាស​របស់ UNESCO ជាប់ជាសម្បត្តិ បេតិភណ្ឌពិភពលោក ថ្ងៃ ០៧ ខែ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០៣ជាប់ជាមរតកអរូបីយ តំណាងមនុស្សជាតិIntangible Cultural Heritage of HumanityLink       Royal Ballet of Cambodia-Inscribed in 2008 (3.COM)

របាំមណីមេខលា (English: Robam Moni Mekhala) ជារបាំដែលមានភាពល្បីល្បាញ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលជារឿងនិទានបែបប្រកួតប្រជែងរវៀងសិស្សនៃឥសីគ្រូដ៏មានអានុភាពនាំមកនូវជីវិតរន្ទះនិងផ្គរលាន់តំណាលពីតួអង្គនាង  និង  (Moni Mekhala and Ream Eyso) ដេញដណ្ដើមគ្នាយកកែវពន្លឺ ជាមួយ ភ្លេងពិណពា្យ ដរណ្ដំ   
របាំមណីមេខលា ជារបាំបែបសក្ការៈ ដែលដកស្រង់ចេញពី  រឿងដើមកំណើតរន្ទះ (ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ភាគ៤) ឆ្នាំ ១៩៦៣ និង បានចងក្រងជារបាំមណីមេខលា ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៥ 
ដែលលើកយកតែទួអង្គ ២ ប៉ុនណោះ គឺនាង អារក្ខៈទេវី និង សិស្សច្បងរបស់នាង អាសុរា រាមឥសូរ (Arakhak Devi) & (Ream Eyso) នៅពេលដែលនាងបានកែវពន្លឺពីឥសីគ្រូ នាងលើកគ្រវីឡើងលើវេហា ធ្វើឲ្យមេឃាប្រែពណ៌ ក្នងពាក្យថា មេឃកាឡា ដោយពាក្យនេះងាយស្រួលហៅនិងចំណាំ គេក៏ដាក់ឈ្មោះរបាំនេះថា របាំមណីមេឃលា ដោយពាក្យមេឃ នៃ ព្យញ្ឃនៈជាអក្សរ ឃ ជាក្រមខ្យល់សម្លេង (អ៊) ដូចនេះនិងទាញពាក្យ ល ជាខ្យល់ អ៊ ដែរ ដូចនេះហើយគេប្ដូរការសរសេរថា របាំមណីមេខលា​វិញ ព្រោះ ព្យញ្ជនៈអក្សរ ខ ជាអ្នកទាញ ក្រមខ្យល់សម្លេង (អ) ទើបគេអានពាក្យ មេខលា ជាខ្យល់សម្លេង (អ) វិញ ។ របាំមណីមេខលា ជារបាំតំណាងឲ្យការសម្ដែងបួងសួង សុំទឹកភ្លៀងផងដែរ ហើយ តួអង្គមួយទៀត ក្នុងរបាំនេះគឺ តួអង្គ ព្រះវរឈុន ជាសិស្សប្អូននាង អារក្ខៈទេវី ដែលមានអវុធជាព្រះខ័ន រៀងរាល់មួយឆ្នាំម្ដង នាង អារក្ខៈទេវី តែងនាំ វរឈុន និងទេពនិករ រាំលេងកំសាន្ត នៅឋានទេវតា ដែលឈុតរបាំនោះហៅថា របាំទេវៈបួងសួង ឬ របាំបួងសួង ។  The University of Michigan (2006) Collection of Khmer legends​​-Volume 4 Buddhasāsana Paṇḍity, 1965
របាំមណីមេខលា: ទំនុកច្រៀង

ទំនុកច្រៀង 
 ដែលមាន ៧ ឈុតឆាក (7 scene) និង មានបទភ្លេងពិណពាទ្យចំនួន ៥ ដូជា ៖ 
 ទី១ បទ (ជើតស្មើ) ដែលមាន ២នាទី ៥០ វិនាទី ដែលជាការបើឈុតឆាកនៃនាងកែវមណីមេខលា ។
 ជាបន្ទាប់ ភ្លេងស្គរជើតមួយៗ 
 អើអើងៗអើយ កាលឡើយអើយ អើយកាលណោះ 
 នួននាងមណី មេខៈអើយឡា និត្យនៅអើយវិមានអើ ឋានរតនាអើយ សម្រាប់រក្សា សមុទ្រអើយឋាន
 និត្យនៅវិមាន ឋានរតនា សម្រាប់រក្សា សមុទ្រអើយឋាន

  ទី២ បទ (ឡុងសុងមន) 
 ព្រះពស្ត្រអើស្រប់ស្រេច អើងអើយ អើងៗ អើងអើយ អើយរំលេច អើយភ្ញីអើយ 
 រស្មីអើងអើយ  អើងៗ អើង អើងអើយ ឃឹមខាត់ អើងអើយៗ អើងអើយ អើយត្បូងឆើត ឆាយអើយ អើងអើយៗ អើងៗៗ អើងអើយ រាំមកុដអើយក្សត្រីយ៍ 
 អើងអើយ អើងៗៗៗ អើងអើយ មុនីអើយរ័ត្នអើយ ពេនព័ទ្ធ អើងអើយៗ អើងអើយ វិចិត្រអើ អើងអើយៗ អើងៗៗ អើងអើយ អើយកន្តុលថ្លៃអើយ ។

 ទី១ បទ (ជើតស្មើ) ភ្លេង រោលទ៍រាយ
 កែវក៏អើអើងអើយកាន់កែវ អើអើងអើយ អើយ អើអើងអើយ រិទ្ធីអើអើងអើយ អើយក្រៃ អើអើងអើយ 
 ស្រីថ្លៃអើអើងអើយ ចរចេញអើយឆាប់ ចាកវិអើយមាន
 កែវក៏កាន់កែវ រិទ្ធីក្រៃ ស្រីថ្លៃចរចេញ ចាកវិអើយមាន

 បន្ទាប់មក ភ្លេង (ជើតប្រចាប់) 
 លំនាំបទ ជ្វាស្រាយយុទ្ធការ
 លុះដល់ចូលលេងអើអើងអើយ អើអើង អើងអើយៗ អើយសាន្តសាទរ 
 អើងអើយៗ អើងអើយ អើអើងអើយ អើយ និងកំសាន្តលេង អើអើងអើយ អើយអប្សរ 
 អើយសុខអើក្សេមសាន្ត និង ទេពអប្សរអើយ អើងអើយ សុខអើយក្សេមសាន្ត អើងអើយៗ អើងអើយ អើអើងអើយៗ

 ទី៣ បទ ស្វាលោត ភ្លេង (ជើតស្មើ)
 អើអើងៗអើយ កាលអើងអើយ អើយកាលណោះ 
 ឯអង្គរាមឥសូរ អាសុរអើយរ៉ា អាស្រ័យអើយនៅស្រ អើទាប់មេឃាអើ
 ជាទីសុខាត្រេកត្រអើយអាល មានពូអើយថៅពេជ្រអើជាអវុធអើ ចិត្តមុតម្នោម្នៈ ពាសពេញអើយពារ
 មានពូថៅពេជ្រជាអវុធ ចិត្តមុតម្នោម្នៈ ពាសពេញអើយពារ
 ទាំងឆអើយកម្មម៉ា ជាន់បាតាល់អើ រអាលចាលចាញ់ ឬទ្ធិតេជៈក្រៃ 
 ធំចិត្តអើយអាងឬទ្ធិអើ អាងអំណាចអើ សិរនាដដូចជា រាជសីហ៍អើយថ្លៃ 
 ធំចិត្អអាងឬទ្ធិ អាងអំណាច សិរនាដដូចជា រាជសីហ៍អើយថ្លៃ 
 ប្រដាប់អង្គ អើយទ្រង់គ្រឿងអើទិព្វប្រពៃអើ ចាប់ពូថៅពិជ័យ ក្លាវហោះអើយខ្មី 
 ប្រដាប់អង្គ ទ្រង់គ្រឿងទិព្វប្រពៃ ចាប់ពូថៅពិជ័យ ក្លាវហោះអើយខ្មី
របាំវាយក្រាប

របាំវាយក្រាប ត្រូវបានគេរកឃើញដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ នៅតាមខេត្តជាច្រើនដូចជា ខេត្តព្រៃវែង ស្វាយរៀង តាកែវ និងខេត្តកំពង់ស្ពឺ។ អ្នករាំកាន់បំពង់ឬស្សីជាគូក្នុងដៃ ដើម្បីធ្វើជាសំឡេង និងចង្វាក់រាំ។ របាំនេះជារបាំ ដែលមានភាពក្រមិចក្រមើមដោយបុរស នារីជន្លញាក់មុខដាក់គ្នាដោយក្តីស្រលាញ់។ របាំនេះត្រូវដឹកនាំដោយសាស្ត្រាចារ្យ ឆេង ផុន និង សំ អឿន ហើយចាប់ផ្តើមសម្ដែងរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ និងមានការពេញនិយម ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៧៩ មក។
របាំវាយក្រាប: ប្រភព

ប្រភព

ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ
របាំសុវណ្ណមច្ឆា

តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/2016_Phnom_Penh%2C_Tradycyjny_Kambod%C5%BCa%C5%84ski_Pokaz_Ta%C5%84ca_%28129%29.jpg/254px-2016_Phnom_Penh%2C_Tradycyjny_Kambod%C5%BCa%C5%84ski_Pokaz_Ta%C5%84ca_%28129%29.jpg|រូបភាពតូច|254x254ភីកសែល| ហនុមានយកឈ្នះលើសុវណ្ណមច្ឆា
របាំសុវណ្ណមច្ឆា ឬ របាំ ហនុមាននិងសុវណ្ណមច្ឆា គឺជារបាំប្រពៃណីខ្មែរ ដែលរៀបរាប់ពីការជួបគ្នារបស់ ហនុមាន និង សុវណ្ណមច្ឆា កំឡុងពេលសាងសង់ផ្លូវទៅកាន់ក្រុងលង្កាក្នុង រឿងរាមកេរ្តិ៍ ដែលជាភាសាខ្មែរនៃរឿង រាមាយណៈ ឥណ្ឌា។
របាំសុវណ្ណមច្ឆា: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Hanuman_and_Sovann_Machha-Sisowat.jpg/220px-Hanuman_and_Sovann_Machha-Sisowat.jpg|រូបភាពតូច| របាំខ្មែរ សុវណ្ណមច្ឆា និង ហនុមាន ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៦។

 របាំ 
មួយនៃប្រវត្តិដំបូងបំផុតនៃការរបាំ (Khmer: )នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាគឺចាប់ពីសតវត្សទី ៧ ដែលការសម្តែងត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាពិធីបុណ្យសពរបស់ស្តេច។ ក្នុង ​សម័យ​អង្គរ របាំ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​នៅ​តាម​ប្រាសាទ។

ល្ខោនខោលនៃរបាំនារីដែលល្បីល្បាញនៅលោកខាងលិចថាជា របាំព្រះរាជទ្រព្យរបស់កម្ពុជា មានប្រមាណ ៦០ របាំ (របាំសុទ្ធ) ហើយក្នុងចំណោមរបាំទាំងនោះគឺ របាំសុវណ្ណមច្ឆា ដកស្រង់ចេញពីរឿងរាមកេរ្តិ៍ គឺជាវគ្គមួយដែលមានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំងក្នុងចំណោមទស្សនិកជនកម្ពុជា។ 

 រាមកេរ្តិ៍ 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Sovann_machha.jpg/220px-Sovann_machha.jpg|alt=|រូបភាពតូច| ហនុមានចែចង់សុវណ្ណមច្ឆា ( សម័យខ្មែរកណ្តាល )។ សារមន្ទីរជាតិកម្ពុជា ។ ភ្នំពេញ។
រាមាយណៈ ដើមបានមកដល់ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ពី ប្រទេសឥណ្ឌាខាងត្បូង រួមជាមួយនឹង សាសនាហិណ្ឌូ ប៉ុន្តែការសម្របខ្លួនរបស់វានៅទីនោះបង្ហាញពីឥទ្ធិពល ព្រះពុទ្ធសាសនា ។

ពេលវេលាពិតប្រាកដដែល  យាន ត្រូវ​បាន​គេ​ណែនាំ​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា​គឺ​មិន​ស្គាល់​។ ការ​លើក​ឡើង​ដំបូង​បំផុត​នៃ​វីរភាព​នេះ មាន​តាំង​ពី​សតវត្ស​ទី​៧ តាម​សិលាចារឹក​នៅ​វាល​កន្ទោល ខេត្ត​ស្ទឹងត្រែង ។ ដោយផ្អែកលើសិលាចារឹកនេះ វីរភាពនោះបានកើតមាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារសិលាចារឹកបានលើកឡើងពីការថ្វាយសាត្រាស្លឹករឹតរបស់វីរភាពដល់ប្រាសាទដែលបង្ហាញពីសារៈសំខាន់របស់វានៅក្នុងជំនឿខ្មែរ។ អត្ថបទ រឿងរាមកេរ្ដិ៍ ដែលនៅមានជីវិត មានតាំងពីសតវត្សទី១៦។ ចម្លាក់​ដ៏​ល្អិតល្អន់​នៅលើ​ជញ្ជាំង ​ប្រាសាទអង្គរវត្ត ​បង្ហាញ​ពី​ទិដ្ឋភាព​នៃ​រឿង ​រាមាយណៈ ​ដែល​មាន​អាយុកាល​ជិត​មួយ​សហស្សវត្សរ៍។ រូបសំណាកវីរជននៃកំណាព្យត្រូវបានបូជានៅក្នុងទីសក្ការៈបូជា ស្រដៀងនឹងគំនូរជញ្ជាំងនៅ ព្រះបរមរាជវាំង និង វត្តបូព៌ របស់កម្ពុជា ។

។

កំណែជា ភាសាខ្មែរ រួមមានឧប្បត្តិហេតុ និងព័ត៌មានលម្អិតដែលរកមិនឃើញនៅក្នុង ភាសាសំស្រ្កឹត ដើម ដែលនិពន្ធដោយកវីវាល្មីកិ។ ឧទាហរណ៍នៃរឿងដែលមិនលេចចេញក្នុងអត្ថបទ និងការសម្តែងរបស់ឥណ្ឌា គឺការជួបគ្នារវាង ហនុមាន មេទ័ពស្វា និងសុវណ្ណមច្ឆា ជាមច្ឆា ដែលទស្សនិកជនខ្មែរពេញចិត្ត។
របាំសុវណ្ណមច្ឆា: របាំ

របាំ 
មួយនៃប្រវត្តិដំបូងបំផុតនៃការរបាំ (Khmer: )នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាគឺចាប់ពីសតវត្សទី ៧ ដែលការសម្តែងត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាពិធីបុណ្យសពរបស់ស្តេច។ ក្នុង ​សម័យ​អង្គរ របាំ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​នៅ​តាម​ប្រាសាទ។

ល្ខោនខោលនៃរបាំនារីដែលល្បីល្បាញនៅលោកខាងលិចថាជា របាំព្រះរាជទ្រព្យរបស់កម្ពុជា មានប្រមាណ ៦០ របាំ (របាំសុទ្ធ) ហើយក្នុងចំណោមរបាំទាំងនោះគឺ របាំសុវណ្ណមច្ឆា ដកស្រង់ចេញពីរឿងរាមកេរ្តិ៍ គឺជាវគ្គមួយដែលមានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំងក្នុងចំណោមទស្សនិកជនកម្ពុជា។
របាំសុវណ្ណមច្ឆា: រាមកេរ្តិ៍

រាមកេរ្តិ៍ 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Sovann_machha.jpg/220px-Sovann_machha.jpg|alt=|រូបភាពតូច| ហនុមានចែចង់សុវណ្ណមច្ឆា ( សម័យខ្មែរកណ្តាល )។ សារមន្ទីរជាតិកម្ពុជា ។ ភ្នំពេញ។
រាមាយណៈ ដើមបានមកដល់ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ពី ប្រទេសឥណ្ឌាខាងត្បូង រួមជាមួយនឹង សាសនាហិណ្ឌូ ប៉ុន្តែការសម្របខ្លួនរបស់វានៅទីនោះបង្ហាញពីឥទ្ធិពល ព្រះពុទ្ធសាសនា ។

ពេលវេលាពិតប្រាកដដែល  យាន ត្រូវ​បាន​គេ​ណែនាំ​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា​គឺ​មិន​ស្គាល់​។ ការ​លើក​ឡើង​ដំបូង​បំផុត​នៃ​វីរភាព​នេះ មាន​តាំង​ពី​សតវត្ស​ទី​៧ តាម​សិលាចារឹក​នៅ​វាល​កន្ទោល ខេត្ត​ស្ទឹងត្រែង ។ ដោយផ្អែកលើសិលាចារឹកនេះ វីរភាពនោះបានកើតមាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារសិលាចារឹកបានលើកឡើងពីការថ្វាយសាត្រាស្លឹករឹតរបស់វីរភាពដល់ប្រាសាទដែលបង្ហាញពីសារៈសំខាន់របស់វានៅក្នុងជំនឿខ្មែរ។ អត្ថបទ រឿងរាមកេរ្ដិ៍ ដែលនៅមានជីវិត មានតាំងពីសតវត្សទី១៦។ ចម្លាក់​ដ៏​ល្អិតល្អន់​នៅលើ​ជញ្ជាំង ​ប្រាសាទអង្គរវត្ត ​បង្ហាញ​ពី​ទិដ្ឋភាព​នៃ​រឿង ​រាមាយណៈ ​ដែល​មាន​អាយុកាល​ជិត​មួយ​សហស្សវត្សរ៍។ រូបសំណាកវីរជននៃកំណាព្យត្រូវបានបូជានៅក្នុងទីសក្ការៈបូជា ស្រដៀងនឹងគំនូរជញ្ជាំងនៅ ព្រះបរមរាជវាំង និង វត្តបូព៌ របស់កម្ពុជា ។

។

កំណែជា ភាសាខ្មែរ រួមមានឧប្បត្តិហេតុ និងព័ត៌មានលម្អិតដែលរកមិនឃើញនៅក្នុង ភាសាសំស្រ្កឹត ដើម ដែលនិពន្ធដោយកវីវាល្មីកិ។ ឧទាហរណ៍នៃរឿងដែលមិនលេចចេញក្នុងអត្ថបទ និងការសម្តែងរបស់ឥណ្ឌា គឺការជួបគ្នារវាង ហនុមាន មេទ័ពស្វា និងសុវណ្ណមច្ឆា ជាមច្ឆា ដែលទស្សនិកជនខ្មែរពេញចិត្ត។
របាំសុវណ្ណមច្ឆា: រឿង

រឿង 
របាំរៀបរាប់អំពី រឿងរាមកេរ្តិ៍។ ព្រះរាម  បញ្ជាឱ្យហនុមានសាងសង់ផ្លូវ។ គាត់បានណែនាំកងទ័ពស្វាឱ្យប្រមូលថ្មហើយទម្លាក់វាទៅក្នុងសមុទ្រ។ ប៉ុន្តែថ្មទាំងនេះនៅតែបាត់។ ហនុមានលលកចូលទៅក្នុងសមុទ្រ ដើម្បីដឹងថានាងមច្ឆាមាស សុវណ្ណមច្ឆា ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវចំពោះការរំខាន។ ពេល​ព្យាយាម​យក​ឈ្នះ​សុវណ្ណ​មច្ឆា​ក៏​ធ្លាក់​ក្នុង​អន្លង់​ស្នេហ៍  បន្ទាប់​មក​សម្រាល​កូន​ស្វា​មាន​កន្ទុយ​ត្រី​ហៅ​ថា មច្ចានុប ។ ហនុមាន​ពន្យល់​នាង​មច្ឆា​មាស​ថា ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ត្រូវ​ការ​ថ្ម។ សុវណ្ណ មច្ឆា យល់ព្រម​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​សាងសង់​ផ្លូវ​រួច​ប្រគល់​ថ្ម​ដែល​គេ​លួច​យក​មក​វិញ​។ បន្ទាប់មកនាងជួយហនុមានក្នុងគម្រោង។
របាំសុវណ្ណមច្ឆា: តួអក្សរនិងសំលៀកបំពាក់

តួអក្សរនិងសំលៀកបំពាក់ 
តួអង្គសម្តែងក្នុងរឿង  សុវណ្ណមច្ឆា រួមមាន សុវណ្ណមច្ឆា - មច្ឆាមាស ដែលដឹកនាំច្រាំងត្រីរំខានដល់ការកសាងផ្លូវទៅលង្កា និងហនុមាន - មេទ័ពស្វា ដែលដឹកនាំទ័ពស្វា។

 សុវណ្ណមច្ឆា 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/2016_Phnom_Penh%2C_Tradycyjny_Kambod%C5%BCa%C5%84ski_Pokaz_Ta%C5%84ca_%28110%29.jpg/220px-2016_Phnom_Penh%2C_Tradycyjny_Kambod%C5%BCa%C5%84ski_Pokaz_Ta%C5%84ca_%28110%29.jpg|រូបភាពតូច| សុវណ្ណមច្ឆា រាំឈុតមាស.

តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/2016_Phnom_Penh%2C_Tradycyjny_Kambod%C5%BCa%C5%84ski_Pokaz_Ta%C5%84ca_%28092%29.jpg/220px-2016_Phnom_Penh%2C_Tradycyjny_Kambod%C5%BCa%C5%84ski_Pokaz_Ta%C5%84ca_%28092%29.jpg|រូបភាពតូច| សំលៀកបំពាក់ហនុមានជាមួយរបាំងមុខ។
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/2016_Phnom_Penh%2C_Tradycyjny_Kambod%C5%BCa%C5%84ski_Pokaz_Ta%C5%84ca_%28117%29.jpg/220px-2016_Phnom_Penh%2C_Tradycyjny_Kambod%C5%BCa%C5%84ski_Pokaz_Ta%C5%84ca_%28117%29.jpg|រូបភាពតូច| ដៃគូនាងមច្ឆា និងកងទ័ពស្វា។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
របាំសុវណ្ណមច្ឆា: សុវណ្ណមច្ឆា

សុវណ្ណមច្ឆា 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/2016_Phnom_Penh%2C_Tradycyjny_Kambod%C5%BCa%C5%84ski_Pokaz_Ta%C5%84ca_%28110%29.jpg/220px-2016_Phnom_Penh%2C_Tradycyjny_Kambod%C5%BCa%C5%84ski_Pokaz_Ta%C5%84ca_%28110%29.jpg|រូបភាពតូច| សុវណ្ណមច្ឆា រាំឈុតមាស.

តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/2016_Phnom_Penh%2C_Tradycyjny_Kambod%C5%BCa%C5%84ski_Pokaz_Ta%C5%84ca_%28092%29.jpg/220px-2016_Phnom_Penh%2C_Tradycyjny_Kambod%C5%BCa%C5%84ski_Pokaz_Ta%C5%84ca_%28092%29.jpg|រូបភាពតូច| សំលៀកបំពាក់ហនុមានជាមួយរបាំងមុខ។
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/2016_Phnom_Penh%2C_Tradycyjny_Kambod%C5%BCa%C5%84ski_Pokaz_Ta%C5%84ca_%28117%29.jpg/220px-2016_Phnom_Penh%2C_Tradycyjny_Kambod%C5%BCa%C5%84ski_Pokaz_Ta%C5%84ca_%28117%29.jpg|រូបភាពតូច| ដៃគូនាងមច្ឆា និងកងទ័ពស្វា។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
របាំស្នែងទន្សោង: '''ក. ប្រភព'''

ក. ប្រភព 
បើនិយាយពីដើមកំណើតនៃរបាំ​​នេះ មានប្រភពលេចឡើងច្រើនទាក់ទងទៅខាងរឿងនិទាន ​ដូចជាអ្នកភូមិ​អញ្ចាញរូង ស្រុកបរិបូរណ៍ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង បាន​និទានថា កាលនោះ មានព្រាន​ព្រៃម្នាក់ ឈ្មោះព្រាន «ពរ» បាន​ទទួល​ព្រះរាជ​បញ្ជា​ហើយក៏ចេញទៅរក​បរបាញ់​ទន្សោង។ ព្រានទោយូរណាស់ទើបត្រឡប់ចូលគាល់ព្រះរាជាវិញដោយយដៃទទេរ គ្មាន​ទន្សោង​ឡើយ។ ស្តេចក៏​ត្រាស់​សួរថា « ហេតុអ្វីក៏​ពុំបាន​ទន្សោង​មួយសោះ ដូច្នោះ? » ព្រានព្រៃ ក្រាបបង្គំទូលថ « ទូលព្រះបង្គំ​បានទៅ​ដល់ព្រៃ ដែល​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​សត្វទន្សោង និង​ម្រឹគ​ដទៃៗ​ ប៉ុន្តែ​ដោយ​ទូល​ព្រះបង្គំ​រវល់​តែ​មើលទស្សនីយ​ភាព​មួយ​យ៉ាង​ចម្លែក​ណាស់ គឺ​សត្វទន្សោង​មួយគូ​ញី​ឈ្មោល​ចេះរេរាំ​បាន​យ៉ាង​ល្អ ជាហេតុ​នាំឱ្យ​ទូល​ព្រះបង្គំ​ជក់ចិត្ត​មើល​មិន​អាច​បាញ់​វា​កើត​ឡើយ។​ គ្រា​​ដំបូង​ទូល​ព្រះបង្គំ គង​ស្នាលើ​ស្មាលបៗ​ចូលទៅ​ប្រុងបាញ់​ដែរ តែដោយ​សារសោភណភាព​នៃក្បាច់ ចង្វាក់​រេរាំរបស់​សត្វនេះ ស្រស់ស្អាតពេក ក៏ខកខាន​រកតែ​តម្លោះ​ព្រួញ​ឱ្យរត់​ទៅមុខ​មិន​កើត។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ មាន​ខ្លា​ធំមួយ​បាន​លបមក​បម្រុង​នឹង​ចាប់​ទន្សោង​នោះ​ដែរ ក៏​ចាប់​មិន​កើត បែរជា​គោះជើង ធ្វើជា​ចង្វាក់​ឱ្យសត្វ​នោះ​រាំទៅ​វិញ។ ឯសត្វ​កន្លង់​មួយហ្វួងហើរស្រ ប្រទក្សិណ​ជុំវិញ​ទន្សោង​ទាំង​ពីជួយ ធ្វើ​ជា​សូរ​សំនៀង​ពីរោះ​ល្វើយល្វែងណាស់ ។ » ​ ព្រះរាជា​ទ្រង់ព្រះសណ្តាប់​ដូច្នេះហើយ ក៏បង្គាប់​ឱ្យព្រាន​ធ្វើត្រាប់​តាមទស្សនីភាព​នោះ​ថ្វាយព្រះអង្គទត។ ព្រាន​ខំធ្វើ​ត្រាប់​ឱ្យបាន​គ្រប់​កាយ​វិការ និង​សូសៀង​សត្វ​ថ្វាយ​ព្រះរាជា​ទ្រង់​ទត​គ្មាន​សល់​ចន្លោះ​អ្វី​។​

ការសម្តែងកាយវិកាយ​របស់ព្រាន ពរ នេះហើយ ដែលកើតបានជា​វង់របាំ​នេះឡើងដោយ ៖​

-      អ្នកពាក់​ស្នែងពីរនាក់ ជាតំណាង​ទន្សោងញី-ឈ្មោល 

-      ​សម្លេង​ស្គរតំណាង​សន្ធឹក​ខ្លាធំ 

-      សម្លេង​ព្លយ​ជាតំណាង​សូរសត្វ​កន្លង់។ 

វង់ភ្លេង​នៃ​របាំនេះ គេហៅថា «ភ្លេងមហោពរ» គឺគេសម្គាល់​តាម​ឈ្មោះ​ព្រាន ពរ ដែល​ជាអ្នក​បង្កើតវា​ឡើង។​

ប៉ុន្តែបើយើងដេញដោលរិះរេ គិតស្រាវជ្រាវតាមបែបជាតិពិន្ធុសាស្រ្តវិញ យើងយល់បានម្យ៉ាងទៀតថា ក្នុងចំណោម​ជនជាតិដើម​ភាគតិចនៅក្នុ្ងង​ប្រទេសកម្ពុជា មានជនជាតិ​មួយហៅថា «ព័រ» ដែលច្រើន​រស់នៅ​តាម​ជួរភ្នំក្រវាញ ត្រង់​ស្រុក​ភ្នំក្រវាញ ខេត្ត​ពោធិ៍សាត់, ​ស្រុក​ភ្នំស្រួច ខេត្តកំពង់​ស្ពឺ, ស្រុក​ទឹកផុស ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង និង​ខេត្តកោះកុង ។ របាំនេះសោតក៏មានតែត្រង់ភូមិភាគទាំងនេះដែរ។ ការណ៍នេះនាំឲ្យគេ​សន្និដ្ឋាន​បានថា ព្រាន ពរ នេះ គឺជាព្រានសាសន៍ព័រ ។ ព្រោះហេតុនេះ យើងសរុបបានថា របាំស្នែងទន្សោងជាកេរដំណែលមកពីពួកព័រ សម្រាប់លេងប្រកបពិធីអ្វីមួយ ដោយយកលំនាំតាមរបរគ្នាគេជាអ្នកប្រមាញ់ ។

តាមសេចក្តីអភិប្បាយយ៉ាងវែងរបស់លោក រ. បារាដាត៍ ក្នុងព្រឹត្តិបត្រសាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស របាំស្នែងទន្សោងនេះប្រាកដជាកើតឡើងពីពួកជាតិព័រពិតមែន ដោយលោកបានទៅធ្វើសេចក្តីសង្កេតដល់ទីកន្លែងរស់នៅជាមួយពួកព័រនេះអស់រយៈពេលយ៉ាងយូរ ។ លោកបានអះអាងទៀតថា លោកធ្លាប់ឃើញពួកព័រលេងនេះរបាំផ្ទាល់ភ្នែកហើយលោកមានទាំងថតរូបចុះផ្សាយក្នុងអត្ថបទលោកទៀតផង ។ ដូច្នេះ យើងអាចសរុបសេចក្តីបានថា បណ្ដាជនដែលរស់នៅលើទឹកដីយើងពីបុរាណ មានសាសន៍ព័រជាអាទិ៍ សុទ្ធតែបានបង្កើតរបាំលំហែចិត្តដោយប្រតិដ្ឋយកតាមលំនាំនៃការប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត គឺកាលនោះគេរស់នៅក្នុងព្រៃមានតែម្រឹគជាញាតិមិត្ត ឬជាចំណីអាហារប្រចាំថ្ងៃ ម្ល៉ោះហើយ ការប្រតិដ្ឋក្បាច់រាំរែកនិងប្រដាប់តាក់តែងកាយដោយផ្ដេកផ្ដួលទៅរករូបភាពនិងកាយវិការម្រឹកទាំងនោះដែរ។

ឯកសាររបស់លោក រ. បារដាត៍ (R. Baradat ) បញ្ជាក់ទៀតថា របាំនេះលេងនៅក្នុងបុណ្យភូមិដែលសំខាន់ៗ ប៉ុន្តែខ្មែរយើងខ្លះចាំថា គេលេងនៅក្នុងវាំងសម្រាប់តែក្នុងព្រះរាជពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ។ ( អរិយធម៌ខ្មែរ, IFL, ២០១៨ )
របាំស្នែងទន្សោង: '''ខ. គ្រឿងភ្លេងនិងអ្នកសម្ដែង'''

ខ. គ្រឿងភ្លេងនិងអ្នកសម្ដែង 
- គ្រឿងភ្លេងមាន ស្ករ ២ ព្លយ ១ និងកញ្ឆែ ១ 

- អ្នកលេងរបាំនេះមានចំនួន ១២ នាក់ មានប្រុសមានស្រី ៖ អ្នកកាន់គ្រឿងភ្លេង៣នាក់ អ្នកពាក់ស្នែងទន្សោង ២នាក់ ពាក់កន្ទុយក្ងោក ២នាក់ អ្នកច្រៀង ២នាក់ និងអ្នកអុកកញ្ឆែម្នាក់ដែលគេហៅថា «មេ» ជាគ្រូ ។ ( អរិយធម៌ខ្មែរ, IFL, ២០១៨ ) 

ចំពោះអ្នកសម្ដែងទាំងអស់គឺគេជ្រើស​ភាគច្រើន​ស្ថិតក្នុងវ័យ​កណ្ដាល ដែលមានបទពិសោធ​ក្នុងការ​បរបាញ់ក្នុង​អាជីព​ជាប្រចាំថ្ងៃ។ ក្បាច់ដែល​ពួកគេរាំនោះ គឺមានលក្ខណៈ​យឺតៗ​មិនញាប់​នោះទេ ដៃទាំង​ពី​ររបស់​អ្នករាំ មិន​រាប​ស្មើ ពោលគឺ​រេចុះ រេឡើង បត់ចុះ បត់ឡើង មកលើ​ត្រឹម​ចង្កេះ ត្រាប់​តាមកាយវិការ​របស់​ទន្សោង​គោព្រៃ ដែលមើល​ទៅគួរឱ្យ​កោត​សរសើរ​យ៉ាង​ក្រៃ​លែង ។​

ចំពោះចម្រៀងរបាំនេះ គឺមានលក្ខណៈ​លន្ល​ង់លន្លោច​គួរឱ្យ​រន្ធត់​ជាពន់ពេក​ដោយ​ហេតុថា អ្នកដែល​ច្រៀង​នោះមាន​ទេពកោសល្យ។ អ្នករាំប្រុស ជាអ្នកតំណាង​ឱ្យទន្សោង​ឈ្មោល និង​អ្នករាំស្រី តំណាង​ឱ្យ​ទន្សោង​ញី ដែល​ពាក់​ស្នែង​ពិត ព្រោះ​តំណាង​ឱ្យសត្វ​ព្រៃ​ពិតៗ។ រាល់កាយ​វិការ​សម្ដែង គឺប្រៀប​ដូចជា​កាយវិការ​របស់​សត្វ​ទន្សោង​គោព្រៃ​ពិតៗ។​ ( ទំព័រហ្វេសប៊ុក ពន្លឺព្រះពុទ្ធសាសនានិងសង្គម, ២០២១ )
របាំអប្សរា

center|250px
របាំអប្សរា ជាស្នាព្រះហស្ថរបស់ព្រះមហាក្សត្រយានី ស៊ីសុវត្ថិ ព្រះកុសមៈនារីរ័ត្នសិរីវឌ្ឍនានៅឆ្នាំ១៩៦១ (ជាព្រះមាតានៃសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ)។ កាលនោះ ព្រះមហាក្សត្រយានី ទ្រង់យាងទៅធ្វើព្រះរាជទស្សនកិច្ចនៅសាលាបឋមសិក្សាសុធារស។ នាយិកាសាលា ដែលបានរៀបចំពិធីសិល្បៈកុមារ បានកាត់ក្រដាសធ្វើជាមកុដ ដូចគ្នា នឹងមកុដអប្សរាឆ្លាក់ជាប់ជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្តបេះបិទ។ រឿងនេះ ញ៉ាំងឲ្យព្រះមហាក្សត្រយានីផ្តួចផ្តើមគំនិត បង្កើតរបាំនេះឡើង បានប្រសិទ្ធិនាមថា “របាំអប្សរា” ។ សម្តេចព្រះរាម នរោត្តម បុប្ផាទេវី គឺជាតួឯកអប្សរាទីមួយ ។

ពាក្យ “អប្សរា” គឺជាពាក្យផ្សំខ្មែរ និង សំស្រ្កឹត មានន័យថា របាំទេវៈ របាំទេពអប្សរ ឬ របាំទេវតា។ បើនិយាយពីគ្រឿងតុបតែងកាយមកុដអប្សរានិងក្បាច់រាំជាដើមសុទ្ធតែបានចម្លងតាមគំរូអប្សរានៅតាមជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្តទាំងអស់។

របាំអប្សរា គឺជារបាំមួយក្នុងបណ្តារបាំព្រះរាជទ្រព្យឬរបាំក្បាច់បុរាណខ្មែរដែលត្រូវបានអង្គការយូណេស្កូទទួលចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌអរូបរីនៃមនុស្សជាតិ ( Intangible Heritage of Humanity) កាលពីថ្ងៃទី០៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៣។
របាំអប្សរា: និយមន័យ

និយមន័យ 
របាំអប្សរា គឺជារបាំមួយដែលស្ថិតក្នុងរបាំព្រះរាជទ្រព្យមានឈ្មោះល្បីល្បាញ និងបានលើកតំកើងកិត្តិយសវប្បធម៍ អរិយ្យធម៍ ប្រទេសជាតិ ធ្វើឲពិភពលោកទទួលស្គាល់ខ្មែរ។ សព្វថ្ងៃគេនិយមសំដែងរបាំនេះនៅពេលប្រារព្ធពិធីបុណ្យជាតិ បុណ្យសាសនា​មហោស្រព​ សិល្បៈធំៗ​  និងពិធីទទួលភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិផ្សេងៗ។
របាំអប្សរា: ប្រភព

ប្រភព 
របាំនេះបានបង្កើតជាផ្លូវការតាំងពីឆ្នាំ១៩៦១ដោយស្នាព្រះហស្តព្រះមហាក្សត្រយានី ស៊ីសុវត្តិកុសុមនៈនារីរ័ត្ត ហើយម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម បុប្ផាទេវី ​ជាតួឯកអប្សរាទី១ ។ របាំនេះបានឧប្បត្តិកឡើងក្នុងឪកាសដែលព្រះមហាក្សត្រីយានីយាងមកធ្វើទស្សនកិច្ច នៅសាលាបឋមសិក្សាសុធារសនាយិកាដែលបានរៀបចំពិធីសិល្បៈកុមារ បានកាត់ក្រដាសធ្វើជាមកុដបាក់ដូចគ្នានិងមកុដអប្សរាឆ្លាក់ជាប់នឹងជញ្ចាំង ប្រាសាទអង្គរវត្ត បេះបិទ។ ឃើញបែបនេះញុំងឲព្រះមហាក្សត្រីយានី នឹកផ្ដូចផ្ដើមគំនិតបង្កើតរបាំនេះឡើងហើយបានប្រសិទ្ធនាមថា "របាំអប្សរា" មានន័យថា របាំទេវៈ ​របាំទេពអប្សរ ឬក៏របាំទេវតា​ តាមពាក្យផ្សំពីបាលីសំស្រ្កឹត។
របាំអប្សរា: គ្រឿងតុបតែង

គ្រឿងតុបតែង 
គ្រប់ការតុបតែងកាយ មកុដអប្សរា និងក្បាច់រាំ គឺសុទ្ធតែចំលងតាមគំរូអប្សរានៅតាមជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្តទាំងអស់។
មកុដពាក់ខាងលើក្បាលត្រូវមានកំពូលប្រាំពីរ ដែលកំពូលនីមួយៗ មានក្បាច់ថ្នាំងអំពៅ សមាមាត្រសមឥតខ្ចោះ និងសក់វែងប្រះស្មា។
ត្រចៀកទាំងសងខាងគេរចនាជាសក់ក្រងម្ខាងៗបីសរសៃ ឯត្រចៀកវិញពាក់រំយោលដល់ស្មា។
កមានសុរង ព្រមទាំងរំលេចដោយរំយោលក្បាច់រចនា តាមម៉ូតផ្សេងៗ ។ ចំនែកដើមដៃទាំងសងខាងពាក់ស្នប់ដៃ និង កដៃពាក់កង។ 
បើពិនិត្យលើទ្រូងវិញ ឃើញមានសង្វារខ្វែងពីរលើអាវ និងស្នាប់ចង្កេះ រឹតយ៉ាងតឹងដែលមានរំយោលភ្ជាប់ទៅនិងសំពត់ផង ។
ភាគច្រើនសំពត់មានរចនាជារាងកន្ទុយត្រី ឯសំពត់មួយផ្ទាំងទៀត ឃើញមានសៀតត្រងើចង្កេះខាងស្ដាំទម្លាក់ជាយចុះក្រោម។
នៅលើជើងមានពាក់កង ឯជាយសំពត់ត្រង់ចង្កេះខាងឆ្វេង រចនាជាផ្នត់អង្កាញ់ៗ ទំលាក់ពីចង្កេះដល់ដី។
របាំអប្សរា: ពេលវេលាសម្ដែង

ពេលវេលាសម្ដែង
គេនិយមសំដែងរបាំនេះនៅមុនពេលបើក កម្មវិធី ដើម្បីមានភាពទាក់ទាញ និងជាកិច្ចស្វាគមន៍នៅពេលសំដែង គឺត្រូវមានភ្លេងអមជាមួយផងដែរទើប ធ្វើឲ្យមានភាពរស់រវើក។ ដោយរាងកាយមានភាពល្វត់ល្វន់ យឺតៗ ចង្វាក់មួយៗ ថ្នមៗ ផ្សំនិងចង្កេះអមដោយគូទង បន្តិច ព្រមទាំងម្រាមដៃង​ ធ្វើឲ្យអ្នកទស្សនាមានការជក់ចិត្ត ដិតអារម្មណ៍ជាទីបំផុត ធ្វើឲ្យពិភពលោកទទួលស្គាល់ខ្មែរកាន់តែច្បាស់ថែមមួយកម្រិតទៀត។
របាំអប្សរា: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
• រូបសំណាកព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ

• អគារវឌ្ឍនៈ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:របាំខ្មែរ
របាំអប្សរា (ភាពយន្ត)

រឿងរបាំអប្សរា ( អង់គ្លេស÷Robam Apsara ) គឺជារឿងស្នេហារបស់កម្ពុជាឆ្នាំំំ១៩៦៦ ខ្សែភាពយន្តមួយនេះត្រូវបានសរសេរកែសម្រួលនិងដឹកនាំដោយ ព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ ដែលជាប្រធានរដ្ឋរបស់ប្រទេសកម្ពុជា និងជាអតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ  ។ សម្តែង ដោយ លោកញឹក ជូឡុង , លោកស្រី សាក់ ស៊ីស្បោង , ព្រះនាង នរោត្តម បុប្ផាទេវី និងព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីសុវត្ថិ ជីវ័នមុនីរក្ស។តម្រូវតាមការបកប្រែរបស់google អង់គ្លេស ទៅ ខ្មែរ ឯកសារនេះអាចនឹងត្រូវតាមផ្នែកខ្លះ
ភាពយន្ត រឿង អប្សរាដឹកនាំ​ដោយព្រះបាទនរោត្តមសីហនុសរសេរដោយព្រះបាទនរោត្តមសីហនុសម្តែងដោយ លោក ញឹក ជូឡុង
 លោកស្រី សាក់​​ ស៊ី​ស្បោង​​
 ព្រះនាង នរោត្តម បុប្ផាទេវី
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ជីវ័នមុនីរក្ស
 លោក ម៉ង់ដូលីនភាពយន្តសំ អាល់សោម កែសម្រួល​សាច់រឿងដោយនរោត្តម សីហនុ ក្រុមហ៊ុន ផលិតកម្មរូបភាពខេមរា កាលបរិច្ឆេទចេញផ្សាយ ថ្ងៃទី ២០ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៦៦ម៉ោង​ដំណើរការ១៣៥ នាទី ប្រទេសកម្ពុជាភាសាខ្មែរ
ភាពយន្ត រឿងរបាំអប្សរា ​ជា​ភាពយន្ត​ខ្នាត​ខ្លី​ដំបូង​គេ​របស់​បង្អស់របស់ព្រះបាទនរោត្តមព្រះសីហនុ ក៏ដូចជា​ភាពយន្ត​ដំបូង​ររបស់ទ្រង់​ដែល​មាន​ពណ៌ល្អនិងមើលបានល្អច្បាស់។   ភាពយន្តនេះត្រូវបានចាក់បញ្ចាំងជាលើកដំបូងនៅមហោស្រពលុច្ស ក្នុង រាជធានីភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី២០ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៦។ ដក់ស្រង់ពីវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស
របាំអប្សរា (ភាពយន្ត): តារាសម្តែង

តារាសម្តែង 

 លោក ញឹក ជូឡុង សម្តែងជានាយឧត្តមសេនីយ៍រិទ្ធី
 លោកស្រី សាក់ ស៊ីស្បោង សម្តែងជា លោកស្រីរតនា
 ព្រះនាង នរោត្តម បុប្ផាទេវី សម្តែងជា គន្ធា អ្នករាំរបាំអប្សរា 
 ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ជីវ័នមុនីរក្ស សម្តែងជាអនុសេនីយ៍ទោ ផល្លី ជាអ្នកបើកយន្តហោះ 
 ព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម នរិន្ទ្រពង្ស សម្តែងជា ណារិន ជា​បង​របស់​ផល្លី 
 ព្រះអង្គ នរោត្តម ភូរីសារ៉ា 
 លោក ស៊ិន ស៊ីសាមុត ជាតារាចម្រៀង
 លោកស្រី សៀង ឌី ជាតារាចម្រៀង
 លោកស៊ុយ
 លោកម៉ង់ដូលីន មានការខ្វះចន្លោះ ការបកប្រែមានការសរសេរខុស