សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងចិន: លទ្ធផល និងព្រឹត្តិការណ៍ក្រោយសង្គ្រាម

លទ្ធផល និងព្រឹត្តិការណ៍ក្រោយសង្គ្រាម

កងកម្លាំងយោធាកុម្មុយនិស្តប្រមាណ ១.៣ លាននាក់បានទទួលរងផលប៉ះពាល់នៅក្នុងសង្គ្រាមវគ្គចុងក្រោយនេះ (១៩៤៥–១៩៤៩)៖ ក្នុងនោះមាន ២៦០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ១៩០,០០០ នាក់បានបាត់ខ្លួន និង ៨៥០,០០០ នាក់បានទទួលរងរបួស។ ស.ប.ច បានធ្វើការកត់សម្គាល់ថាកងទ័ពជាតិនិយមដែលទទួលផលប៉ះពាល់ពីសង្គ្រាមនេះមានប្រមាណ ៥,៤៥២,៧០០ នាក់ (កម្លាំងទៀងទាត់) និង ២,២៥៨,៨០០ (កម្លាំងមិនទៀងទាត់)។"The History of the Chinese People's Liberation Army." Beijing: People's Liberation Army Press. 1983.

អ្នកសង្កេតការណ៍ភាគច្រើនបានគិតថាមិនយូរប៉ុន្មានទេរដ្ឋាភិបាលរបស់ចៀកនៅកោះតៃវ៉ាន់នឹងត្រូវរងការឈ្លានពានពីសំណាក់កងទ័ពរំដោះប្រជាជនរបស់ចិនដីគោកជាមិនខាន ម៉្យាងវិញទៀតសហរដ្ឋអាមេរិកកាលនុះកំពុងតែមានភាពស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការចេញមុខគាំទ្រតៃវ៉ាន់ម្តងទៀត។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៥០ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោកហារី ទ្រូម៉ាន់បានប្រកាសថាអាមេរិកនឹងមិនលូកដៃចូលក្នុងជម្លោះនៅច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ឡើយហើយប្រជាជាតិរបស់លោកនឹងមិនចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ឡើយប្រសិនបើកោះតៃវ៉ាន់ទទួលរងនូវការវាយលុកឈ្លានពានពី ស.ប.ច។ ស្ថានភាពដែលបានចែងនៅខាងលើក៏បានផ្លាស់ប្តូរភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការផ្ទុះឡើងនៃសង្គ្រាមកូរ៉េនៅអំឡុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥០។ ប្រការនេះបានបណ្តាលឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរបរិយាកាសនយោបាយនៅសហរដ្ឋអាមេរិកហើយលោកប្រធានាធិបតីទ្រូម៉ាន់ក៏សម្រេចចិត្តបញ្ជូនកងនាវាសហរដ្ឋអាមេរិកទី៧ ទៅច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ដែលជាផ្នែកនៃគោលនយោបាយថ្មីរបស់អាមេរិកពោលគឺប្រឆាំងទប់ទល់នឹងការរីករាលដាលនៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត។Bush, Richard C. (2005). Untying the Knot: Making Peace in the Taiwan Strait. Brookings Institution Press. 

នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៩ សាធារណរដ្ឋចិនបានប្រកាស"បិទ"កំពង់ផែទាំងអស់នៅចិនដីគោកហើយនឹងស្ទាក់ចាប់នាវាបរទេសណាដែលបើកឆ្លងកាត់ដែនទឹកជុំវិញកោះរបស់ខ្លួន។ ការបិទនេះគឺចាប់ចេញពីចំណុចខាងជើងនៃមាត់ទន្លេមីនក្នុងខេត្តហ្វូជៀនរហូតដល់មាត់ទន្លេឡីវក្នុងខេត្តឡីវនីង។Tsang, Steve Yui-Sang Tsang. The Cold War's Odd Couple: The Unintended Partnership Between the Republic of China and the UK, 1950–1958. (2006). I.B. Tauris. . pp. 155, 115–120, 139–145 ដោយសារតែបណ្តាញផ្លូវដែកនៅចិនដីគោកមានការខ្វះខាតការអភិវឌ្ឍន៍ច្រើនដូច្នេះពាណិជ្ជកម្មភាគខាងជើង–ត្បូងគឺត្រូវពឹងផ្អែកទៅលើផ្លូវទឹកទាំងស្រុង។ សកម្មភាពកងទ័ពជើងទឹករបស់សាធារណរដ្ឋចិនបានបង្កឱ្យមានភាពលំបាកយ៉ាងខ្លាំងដល់អ្នកនេសាទដែលមកពីចិនដីគោកនិងផ្តល់គុណវិបត្តិដល់វិស័យនេសាទរបស់ចិនដីគោកជារួម។

បន្ទាប់ពីបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងលើចិនដីគោក ក្រុមទ័ពគួមីនតាងប្រមាណ ៣,០០០ នាក់បាននាំគ្នារត់ទៅជ្រកកោននៅឯប្រទេសភូមា ហើយពួកគេបានធ្វើសង្គ្រាមទ័ពព្រៃអុកលុកតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ សកម្មភាពវាយលុកខាងលើនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាកុបកម្មមូស្លីមគួមីនតាង (១៩៥០–១៩៥៨) និងយុទ្ធនាការនៅព្រំដែនចិន–ភូមា។ មេដឹកនាំរបស់ពួកគេគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍លី មីដែលបានស៊ីប្រាក់ខែពីរដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋចិននិងទទួលងារ (មានតែឈ្មោះ) ជាអភិបាលខេត្តយូណាន។ ដំបូង សហរដ្ឋអាមេរិកបានគាំទ្រក្រុមទ័ពគួមីនតាងនោះហើយបានផ្តល់ជំនួយយោធាតាមរយៈទីភ្ញាក់ងារស៊ើបការកណ្តាល។ បន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលភូមាបានធ្វើការអំពាវនាវពីរឿងនេះដល់អង្គការសហប្រជាជាតិនៅឆ្នាំ១៩៥៣ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏ចាប់ផ្តើមដាក់សម្ពាធឱ្យសាធារណរដ្ឋចិនប្រកាសដកទ័ពរបស់ខ្លួនទាំងប៉ុន្មានចេញពីភូមា។ នៅត្រឹមចុងឆ្នាំ១៩៥៤ កងទ័ពគួមីនតាងជិត ៦,០០០ នាក់ត្រូវបានដកចេញពីប្រទេសភូមាហើយលោកឧត្តមសេនីយ៍លីមីក៏បានប្រកាសថាកងទ័ពលោកត្រូវបានរំសាយចោល។ ទោះជាយ៉ាងណា កងទ័ពគួមីនតាងរាប់ពាន់នាក់នូវតែបន្តឈរជើងនៅក្បែរៗព្រំដែននោះជាសម្ងាត់ដោយមានសាធារណរដ្ឋចិនជាអ្នកផ្តល់គ្រឿងផ្គត់ផ្គង់និងកម្លាំងបន្ថែម។

សាធារណរដ្ឋចិនបានដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅអង្គការសហប្រជាជាតិអំពីបទរំលោភលើសន្ធិសញ្ញាមិត្តភាពនិងសម្ព័ន្ធភាពចិន–សូវៀតពីសំណាក់សហភាពសូវៀតក្នុងគោលបំណងគាំទ្របក្សកុម្មុយនិស្តចិន។ មហាសន្និបាត អ.ស.ប លេខ ៥០៥ ត្រូវបានអនុម័តឡើងនៅថ្ងៃទី១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៥២ ដោយថ្កោលទោសសហភាពសូវៀត។

thumb|បូជនីយស្ថានអនុស្សាវរីយ៍នៃការឆ្លងទន្លេយ៉ាងសេនៅឯទីក្រុងណានជិង

កោះនៅក្នុងខេត្តហ្វូជៀនគឺជាចំណុចដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់សាធារណរដ្ឋចិនក្នុងការធ្វើយុទ្ធនាការឈ្លានពានចិនដីគោកនាពេលអនាគត។ នៅថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥៤ ជម្លោះច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់លើកទី១ បានផ្ទុះឡើងបន្ទាប់ពី ក.រ.ប បានបើកការបាញ់ប្រហារលើកោះគីនមិននិងថែមទាំងគំរាមយកកោះដាឆេនទៀតផង។ នៅថ្ងៃទី២០ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៥ ក.រ.ប បានវាយដណ្តើមយកកោះយីជាំងសានបានដោយជោគជ័យចំណែកឯយោធភូមិសាធារណរដ្ឋចិនចំនួន ៧២០ នាក់ដែលឈរជើងការពារកោះនោះត្រូវបានទទួលរងរបួសខ្លះៗនិងខ្លះទៀតត្រូវក្ស័យជីវិតតែម្តង។ នៅថ្ងៃទី២៤ នៃខែដដែរ សភាសហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការអនុម័តលើសេចក្តីសម្រេចហ្វរម៉ូសាដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រធានាធិបតីអាមេរិកមានសិទ្ធិចូលការពារកោះទាំងឡាយណាដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់សាធារណរដ្ឋចិន។ វិបត្តិច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់លើកទី១ ត្រូវបានបញ្ចប់នៅអំឡុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៥ នៅពេលដែល ក.រ.ប បានឈប់ធ្វើសកម្មភាពបាញ់ប្រហារនិងទម្លាក់គ្រាប់បែកមកលើកោះរបស់សាធារណរដ្ឋចិន។ វិបត្តិត្រូវបានគេបញ្ចប់ជាផ្លូវនៅក្នុងសន្និសីទបាន់ដុង។

ជម្លោះច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់លើកទី២ បានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៥៨ បន្ទាប់ពីមានការផ្ទុះជម្លោះរវាងកងទ័ពជើងទឹកនិងជើងអាកាសរបស់ ស.ប.ច និងសាធារណរដ្ឋចិនដែលជាហេតុនាំឱ្យកើតមានការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅលើកោះគីនមិន (ដោយ ស.ប.ច) និងនៅកោះស៊ាមិន (ដោយសាធារណរដ្ឋចិន) ហើយជម្លោះមួយនេះបានបញ្ចប់ទៅវិញនៅអំឡុងខែវិច្ឆិកានៃឆ្នាំដដែរ។

ជម្លោះច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់លើកទី៣ ដែលបានកើតឡើងនៅរវាងឆ្នាំ១៩៩៥–៥៦ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងភាគីទាំងពីរមានសភាពតានតឹងបន្តិច។ ជម្លោះនេះបានកើតឡើងបន្ទាប់ពី ស.ប.ច បានអនុវត្តការធ្វើតេស្តសាកល្បងកម្លាំងមីស៊ីលរបស់គេនៅទីតាំងដែលមានចម្ងាយមិនឆ្ងាយពីកោះតៃវ៉ាន់ប៉ុន្មានទេ។ មានពាក្យចចាមអារ៉ាមមួយចំនួនបាននិយាយថា ការអនុវត្តធ្វើតេស្តមីស៊ីលរបស់ប៉េកាំងគឺជាការគំរាមកំហែងទៅដល់ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីតៃវ៉ាន់នាឆ្នាំ១៩៩៦។

ការថយចុះនៃជម្លោះនយោបាយ
នៅថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧១ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានចាប់ទទួលស្គាល់ ស.ប.ច និងទាត់សាធារណរដ្ឋចិនចេញចោលពីសមាជិកភាពអង្គការសហប្រជាជាតិ។ មុនត្រូវបណ្តេញចេញ សាធារណរដ្ឋចិនគឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ និងថែមទាំងជាសមាជិកមួយក្នុងចំណោមសមាជិកអចិន្រ្តៃយ៍ទាំង ៥ នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខផងដែរ។ ដោយឃើញបែបនេះ ប្រទេសផ្សេងៗក៏ចាប់ផ្តើមធ្វើតម្រាប់តាម អ.ស.ប ដោយទទួលស្គាល់ ស.ប.ច ជំនួសឱ្យសាធារណរដ្ឋចិនវិញ។

នៅឆ្នាំ១៩៨៤ ប្រទេសទាំងពីរបានចាប់ផ្តើមបន្ថយអរិភាពដាក់គ្នាតាមរយៈការធ្វើទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយគ្នា ការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ការចេញចូលធ្វើវិនិយោគគ្នាទៅវិញទៅមក។ ស្ថានភាពនៃសង្គ្រាមត្រូវបានប្រកាសជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋចិននៅឆ្នាំ១៩៩១។ ទោះជាអរិភាពត្រូវបានបញ្ចប់ក្តី ប៉ុន្តែភាគីទាំងសងខាងគឺមិនបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងឬសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពណាមួយដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមជាផ្លូវការឡើយ។Decisive Encounters By Westad, Odd Arne. Stanford University Press, 21 Mar pp. 292–297 2003 (Google Books).

ក្រោមការដឹកនាំរបស់ប្រធានាធិបតីថ្មីគឺលោកលី តេងហួយ បទប្បញ្ញត្តិបណ្តោះអាសន្នប្រឆាំងនឹងការបះបោរកុម្មុយនិស្តដែលជាផ្នែកនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់សាធារណរដ្ឋចិនត្រូវបានលុបចោលនៅអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩១ ចំណែកឯឱកាសរបស់បក្សគួមីនតាងក្នុងការវាយដណ្តើមចិនដីគោកក៏ត្រូវបានបាត់ទៅតាមដែរ។