តោង៑ងូក្សេត្រ: អង្គការចាត់តាំង

អង្គការចាត់តាំង
អង្គការចាត់តាំងយោធាតោង៑ងូបានយកលំនាំតាមគំរូចាត់តាំងកងទ័ពរបស់អតីតរដ្ឋនៅភូមាភាគខាងលើកាលពីមុន។ កងទ័ពត្រូវបានគេរៀបចំជាកងទ័ពឈរជើងតូចមួយមានចំនួនទាហានពីរទៅបីពាន់នាក់ ដែលទុកជាកងទ័ពការពាររាជធានី និង រាជវាំង ហើយកងទ័ពនៅពេលស្រុកកើតសង្គ្រាមគឺពឹងផ្អែកទៅលើកងទ័ពកំណែនដែលមានចំនួនកងទ័ពច្រើនជាងនេះ។ កងទ័ពពេលមានសង្គ្រាមរួមមាន កងទ័ពថ្មើរជើង កងទ័ពសេះ កងទ័ពដំរី កងកាំភ្លើងធំ និង កងទ័ពជើងទឹក។ កងទ័ពជើងទឹកគឺជាកំលាំងដឹកជញ្ជូនតាមទន្លេដ៏សំខាន់ និងភាគច្រើនទុកសម្រាប់ការដឹកជញ្ជូនកងទ័ព និងភស្តុភារតែប៉ុណ្ណោះ។ កំណែនកងទ័ពពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធអមូថម៑ះ (, "ការចូលបម្រើហ្លួង") ដែលតម្រូវឱ្យមេតំបន់ផ្គត់ផ្គង់ចំនួនមនុស្សដែលគេបានកំណត់អាស្រ័យទៅតាមដែនអំណាចរៀងៗខ្លួនលើមូលដ្ឋាននៃអត្រាប្រជាជនក្នុងខណៈពេលមានសង្គ្រាម។Lieberman 2003: 154–156 ពួក អមូថម៑ះ គឺជាវណ្ណៈពួកមនុស្សមួយក្រុម ដែលបានរួចផុតពីការបង់ពន្ធខ្លួន ភាគច្រើនដោយសារតែការដោះដូរមកវិញតាមរយៈការបម្រើទៀងទាត់ រឺ ការបម្រើកងទ័ពថ្វាយហ្លួង។ បរិមាណភាគនៅកំណត់ថេរដដែលរហូតដល់សតវត្សទី១៧ ដែលកាលណោះ ស្ដេចតោង៑ងូស្ដារបានដាក់បញ្ចូលបរិមាណភាគឱ្យមានការប្រែប្រួលទៅតាមស្ថានភាពនៃដំណើរប្រែប្រួលនៃចំនួនប្រជាសាស្ត្រវិញ។Lieberman 2003: 185

កំណត់ត្រាដែលនៅស្ថិតស្ថេរមុនគេបង្អស់នៃអង្គការចាត់តាំងកងយោធពលភូមិន្ទភូមាចុះកាលកំណត់ឃើញមានតែក្នុងឆ្នាំ១៦០៥ តែប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែរចនាសម្ព័ន្ធនៃអង្គការចាត់តាំងក្នុងសម័យដើមដំបូងគេនៃចក្រភពតោង៑ងូក្សេត្រទីមួយនោះ មើលទៅក៏ប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ហាក់បីដូចជាគ្មានអ្វីគួរឱ្យកត់សម្គាល់ប្លែកគ្នាទាល់តែសោះឡើយ។ រាជបញ្ជារបស់ស្ដេចក្នុងឆ្នាំ១៦០៥ បានត្រាស់ថាកងវរសេនាធំនីមួយៗគប្បីមាន ទាហានថ្មើរជើង ១០០០ នាក់ ស្ថិតនៅក្រោមមេក្រុម ១០០ នាក់ដែលគេហៅថា អក្រប៑ () មេកងវរសេនាតូច ១០ នាក់ ហៅថា អឆៅ () និងមេបញ្ជាការ ១ នាក់ហៅថា អក៏ () និងរេហ៍ពលទាំងអស់ត្រូវបំពាក់ដោយអាវុធរួមមានកាំភ្លើងដៃ និង កាំភ្លើងធំ។ កងវរសេនាធំនាសតវត្សទី១៧មួយកង ជាធម្មតា ត្រូវប្រដាប់ដោយកាំភ្លើងធំ ១០ ដើម, កាំភ្លើងហត្ថ ១០០ ដើម និង ធ្នូ ៣០០ ដើម។Dijk 2006: 35–37

លទ្ធភាពកេណ្ឌកងទ័ពគឺផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើអំណាចរបស់ស្ដេចកំពូលលើបណ្ដាពួកសាមន្តរាជរបស់ទ្រង់។ ភុរង៑នោង៑តម្រូវឱ្យរដ្ឋដែលសញ្ជ័យបានថ្មីៗទាំងប៉ុន្មានផ្ដល់នូវបរិមាណភាគនៃកំលាំងមនុស្សទុកសម្រាប់យុទ្ធនាការក្រោយៗមកទៀត។ តាមរយៈពួកអ្នកប្រាជ្ញ នៅពេលចក្រភពឡើងដល់ចំណុចកំពូល កងទ័ពរបស់ចក្រភពនេះប្រហែលអាចកើនឡើងដល់ចំនួន ១០០០០០ ប្លាយនាក់Harvey 1925: 164 និង កងទ័ពនាំមុខសម្រាប់យុទ្ធនាការយោធាមួយគឺមានចំនួនច្រើនបំផុតប្រហែលជា ៧០០០០ នាក់។Harvey 1925: 334Chronicles claim over 500,000 troops for a single campaign. But (Harvey 1925: 333–336) rejects the claim, saying that Bayinnaung at most could have raised 300,000 men, based on the size of the population but such "so high a figure is improbable: he had no transport, and could not have fed them." (Lieberman 1984: 98) concurs: "Military mobilizations were probably more of a boast than a realistic estimate. Modern industrial states have difficulty placing 10% of their people under arms." ភាពចុះខ្សោយគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៃប្រព័ន្ធមួយនេះគឺថាភាគច្រើននៃកំណែនកងទ័ពប្រកបដោយសក្ដានុពលដ៏សន្ធឹកសន្ធាប់ទាំងនោះបានមកតែពីតំបន់ខាងក្រៅរាជធានីតែប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងឆ្នាំ១៥៨១ ២១% ចំណោមអ្នកតាំងទីលំនៅអចិន្ត្រៃយ៍  ក្នុងរង្វង់បរិវេណ ២០០ គ.ម. ជុំវិញ ពគោ គឺជា "ពួកអមូថម៑ះ" (ចំណែកនៅឆ្នាំ១៦៥០ ក្នុងសម័យតោង៑ងូស្ដារ "ពួកអមូថម៑ះ" មានចំនួនលើសពី ៤០ %  ស្ថិតនៅក្នុងរង្វង់ ២០០ គ.ម. ជុំវិញបរិវេណ រាជធានីអង៑ះវ)។ Lieberman 2003: 163 វាបានសឱ្យឃើញថាស្ដេចធំក្នុងសម័យតោង៑ងូទីមួយត្រូវតែពឹងផ្អែកកំណែនពីពួកសាមន្តរាជរបស់ទ្រង់ដើម្បីបង្កើនចំនួនកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គថែមទៀត។ ភាពថមថយនៃចំនួនកងទ័ពត្រូវបានគេឃើញលេចឡើងយ៉ាងជាក់ច្បាស់នៅពេលស្ដេចធំមិនមែនជាព្រះបាទភុរង៑នោង៑។ កងទ័ពរបស់ព្រះបាទនន្ទសរុបទៅទាំងអស់ប្រហែលមិនដែលលើសចំនួន ២៥០០០ នាក់ម្ដងណាឡើយ។