navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ព្រះរាជាណាចក្រស្រីក្សេត្រ: រឿងព្រេង

រឿងព្រេង 
យោងតាម លោក Hmannan Yazawin ដែលជារាជវាំងនៃ រាជវង្ស Konbaung ព្រះរាជាណាចក្រ ស្រីក្សេត្រ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយបងប្អូនពីរនាក់ដែលមានឈ្មោះថា Maha Thanbawa និង Sula Thanbawa ក្នុងឆ្នាំ 484 មុនគ។ បងប្អូនទាំងនោះគឺជាអាណាចក្រនៃ នគរតាហ្កាង ដែលមានទីតាំងនៅភូមាខាងលើ ហើយទីបំផុតបានចុះពីស្តេច Abhiyaza និង Dazayaza ដែលទាំងពីរនាក់នោះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ ត្រកូល Sakya របស់ ព្រះពុទ្ធ ។ បងប្អូនបានកើតមកខ្វាក់ ហើយត្រូវបានបញ្ជាឱ្យសម្លាប់ពីកំណើតដោយឪពុករបស់គេ ថាដូ មហាយ៉ាហ្សា ដោយសារពិការភ្នែករបស់ពួកគេ។ ម្តាយរបស់ពួកគេ ឈ្មោះ Keinnayi Dewi បានចិញ្ចឹមពួកគេដោយសម្ងាត់រហូតដល់ឆ្នាំ 482 មុនគ.ស នៅពេលដែលឪពុកបានរកឃើញអត្ថិភាពរបស់ពួកគេ ហើយបានបញ្ជាឱ្យសម្លាប់ពួកគេម្តងទៀត។ ម្តាយរបស់ពួកគេបានដាក់ព្រះអង្គម្ចាស់ខ្វាក់នៅលើក្បូនមួយដោយម្តាយរបស់ពួកគេចុះ ទន្លេអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី មុនពេលអ្នកសម្លាប់ស្តេចមកដល់។ អណ្តែតក្នុងទន្លេ បងប្អូនបានមើលឃើញដោយអព្ភូតហេតុ ដោយមានជំនួយពី សត្វអុក ។ Royal Historical Commission of Burma (1832). Hmannan Yazawin (in Burmese) 1–3 (2003 ed.). Yangon: Ministry of Information, Myanmar, 164–165.

ជាមួយនឹងការនិមិត្តដែលរកឃើញថ្មី បងប្អូនបានមកដល់តំបន់ <b>ស្រីក្សេត្រ</b> (ជិត ព្យយ (ព្រំ) បច្ចុប្បន្ន) ដែលប្រជាជន ព្យុ បានធ្វើសង្រ្គាមជាមួយ ប្រជាជន Kanyan ។ ដោយ​ត្រូវ​បាត់​បង់​មេទ័ព​របស់​ខ្លួន​ទៅ​ក្នុង​សង្គ្រាម ពួក​ភីយូ​បាន​តែងតាំង​មហា​ថន​បាវ៉ា​ដែល​ទើប​មក​ថ្មី​ជា​មេ។ "នគរ" នៃស្រីក្សេត្រត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ 484 នៃគ។ ( Hmannan មិនបានបង្ហាញពីវិសាលភាពនៃរាជាណាចក្រនោះទេ។) សរុបមក ស្តេចសរុបចំនួន 27 នៃរាជវង្សនេះត្រូវបានគេនិយាយថាបានសោយរាជ្យអស់រយៈពេល 578 ឆ្នាំ។ Hmannan Vol. 1 (2003), 168–170. Phayre (1883). History of Burma, 17.

Hmannan បន្ត​ថា​ការ​បញ្ចប់​នៃ​នគរ​បាន​មក​ដល់​នៅ​ឆ្នាំ 94 នៃ​គ.ស ដោយ​សារ​តែ​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​រវាង​ពួក ព្យុ និង Kanyan ដែល​ជា​ក្រុម​ជនជាតិ​ភាគ​តិច​ពីរ​ក្នុង​ចំណោម​ក្រុម​ទាំង​បី​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​នេះ​។ ( ជនជាតិ ​ភូមា) ជា​អ្នក​ទី​៣។ ) ជនជាតិព្យូដំបូងបានលេចចេញនូវជ័យជំនះលើជនជាតិកាយ៉ាន។ ប៉ុន្តែភ្លាមៗនោះ អ្នកឈ្នះបានបំបែកជាក្រុមគូប្រជែងចំនួនបី ហើយសង្រ្គាមជុំទីពីរបានកើតឡើង។ ឆ្លៀតយកប្រយោជន៍ពីភាពច្របូកច្របល់ ក្រុមទីបួន ពួកមននៃភូមាខាងក្រោមបានបណ្តេញក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចទាំងអស់ចេញពី ស្រីក្សេត្រ ។ ក្រុមជនភៀសខ្លួនមួយក្នុងចំណោមក្រុមជនភៀសខ្លួនដែលដឹកនាំដោយ Thamoddarit ដែលជាក្មួយប្រុសរបស់ស្តេចចុងក្រោយនៃ ស្រីក្សេត្រ បានវង្វេងអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ។ នៅ​ឆ្នាំ​១០៧ នៃ​គ.ស ព្រះ​ធម្មរាជា​បាន​បង្កើត​ក្រុង ​បាកាន និង ​រាជវង្សបាកាន ។ Hmannan Vol. 1 (2003), 185–188.
ព្រះរាជាណាចក្រស្រីក្សេត្រ: កំពែង

កំពែង 
រូបភាពតូច| ស្រីក្សេត្រ, បាគូ, មីយ៉ាន់ម៉ា។ ទ្វារយ៉ាហាន់ដា មើលឃើញពីខាងក្រៅទីក្រុង។
ស្រីក្សេត្រ គឺជា​ទីតាំង​ទីក្រុង​ដ៏​ធំ​មួយ​ដែល​មាន​សំណង់​បាក់បែក​ជាច្រើន វិមាន និង​ស្តូប។ លក្ខណៈ​ពិសេស​របស់​ទីក្រុង​គឺ​ប្លង់​រង្វង់​មូល​ដែល​សម្គាល់​ដោយ​កំពែង​ពាក់កណ្តាល​រង្វង់​នៅ​ផ្នែក​ខាងជើង ខាងត្បូង និង​ខាងលិច​។ នៅ​ខាង​ក្រៅ​កំពែង​មាន​ប្រឡាយ​មួយ​ដែល​សម្គាល់​ដោយ​រថក្រោះ​បន្តបន្ទាប់​គ្នា​នៅ​រដូវប្រាំង។ នៅចំណុចមួយចំនួនក្នុងកំពែង មានខ្លោងទ្វារធំៗ ហើយជុំវិញខ្លោងទ្វារទាំងនោះមានចេតិយ និងសំណល់សំខាន់ៗ។
ព្រះរាជាណាចក្រស្រីក្សេត្រ: ស្តូបប៉ាយ៉ាម៉ា

ស្តូបប៉ាយ៉ាម៉ា 
រូបភាពតូច| ស្រីក្សេត្រ, បាគូ, មីយ៉ាន់ម៉ា។ ស្ដូបប៉ាយ៉ាម៉ា ពីភាគខាងត្បូង។
ស្តូប ប៉ាយ៉ាម៉ា ស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃកំពែងនៃ ស្រីក្សេត្រ ក្បែរភូមិ Koneyoe (នៅ 18°50'3"N 95°18'7"E)។ វាត្រូវបានរាយការណ៍នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់មីយ៉ាន់ម៉ាថាត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយស្តេច Duttabaung ដើម្បីធ្វើជាព្រះសារីរិកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធ។ សំណង់​នេះ​សង់​ពី​ឥដ្ឋ​និង​បាយអ​កំបោរ​លើ​ផ្ទៃ​រាបស្មើ​បួន។ ដោយមានលក្ខណៈរាងសាជីនៃស្តូប៉ានៅក្នុងចម្លាក់សង្គ្រោះដំបូងពី ស្រីក្សេត្រ វាគឺជាស្តូបមួយក្នុងចំណោមស្តូប៉ាទីមួយនៃយុគសម័យកណ្តាល ព្យុ និងកាលបរិច្ឆេទនៅចន្លោះសតវត្សទី 4 និងទី 7 ។
ព្រះរាជាណាចក្រស្រីក្សេត្រ: បាវ បាវ ជីពយ៉ា

បាវ បាវ ជីពយ៉ា 
Baw Baw Gyi Paya គឺជាស្តូប៉ាព្រះពុទ្ធសាសនាដ៏សំខាន់មួយ ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងត្បូងនៃកំពែង ស្រីក្សេត្រ (នៅ 18°47'10"N 95°17'7"E)។ វា​ជា​សំណង់​ឥដ្ឋ​រាង​ជា​រង្វង់ លើក​លើ​រាបស្មើ​ដល់​កម្ពស់​ប្រហែល ៤៦ ម៉ែត្រ។ រូបរាងរបស់ស្តូប៉ាត្រូវបានប្រៀបធៀបទៅនឹង ស្តូប៉ា Dhamek នៅ Sarnath ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាដែលវាទំនងជា coeval ។ ជាមួយនឹងការដួលរលំនៃ ស្រីក្សេត្រ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទីប្រាំបួន ស្តេច Anawrahta បានបើកស្តូប៉ា ហើយបានយកវត្ថុបុរាណដែលត្រូវបានដំឡើងឡើងវិញនៅរាជធានីនៅក្នុង បាកាន នេះ។ នៅ​កន្លែង​នោះ លោក​បាន​បន្សល់​ទុក​នូវ​ផ្ទាំង​អក្សរ​ចារឹក​មួយ​ចំនួន។ Paul Strachan, Imperial Pagan: Art and Architecture of Old Burma (Honolulu: University of Hawaii, 1989), p. 9.
រូបភាពតូច| ស្រីក្សេត្រ, បាគូ, មីយ៉ាន់ម៉ា។ Baw Baw Gyi ពីភាគពាយ័ព្យ។
ព្រះរាជាណាចក្រស្រីក្សេត្រ: ស្មុគ្រស្មាញ Payahtaung

ស្មុគ្រស្មាញ Payahtaung 
អគារ Payahtuang ដែលមានលេខ HMA.31 យោងតាមនាយកដ្ឋានបុរាណវត្ថុវិទ្យា មានទីតាំងនៅកណ្តាល ស្រីក្សេត្រ ក្បែរសារមន្ទីរទីតាំង (នៅ 18°48'25"N 95°17'33"E)។ អគារនេះមានរចនាសម្ព័ន្ធជាច្រើន៖ (ក) ប្រាសាទ Payahtaung ត្រឹមត្រូវ អគាររាងការ៉េធ្វើពីឥដ្ឋស្រដៀងនឹងអគារមួយចំនួននៅបាកាន ហើយមានអាយុកាល ប្រហែល សតវត្សទីដប់ (ខ) ប្រាសាទទំនើបនៅខាងកើត (គ) ស្តូប ឥដ្ឋដែលបាក់បែក (ឃ) គ្រឹះនៃសំណង់បាក់បែកតូចមួយ និង (ង) អគារឥដ្ឋរាងប្រាំបីដែលមានកោដ្ឋថ្មដ៏ធំដែលមានចារឹកជាភាសា ព្យូ ផ្តល់​នូវ​អ្វី​ដែល​ទំនង​ជា​កំណត់​ត្រា​រំលឹក​ដល់​ស្តេច​ព្យុ។  ព្រះ​កោដ្ឋ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​ក្នុង​ខែ​មីនា ឆ្នាំ ១៩៩៣ ឥឡូវ​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង ​សារមន្ទីរ​ជាតិ​នៃ​ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា (យ៉ាងហ្កន) ។
ព្រះរាជាណាចក្រស្រីក្សេត្រ: ឃិន បា

ឃិន បា 
រូបភាពតូច| ស្រីក្សេត្រ, បាគូ, មីយ៉ាន់ម៉ា។ ចម្លាក់លៀនស្តូបក្នុងថ្មភក់ ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងពំនូកឃិនបា។
ពំនូកឃិនបា ស្ថិតនៅខាងក្នុងកំពែង ខាងត្បូងក្រុង មិនឆ្ងាយពីខ្លោងទ្វារថារ៉ាវតី និងស្តូប Mathe Gyagone ។ មានទីតាំងនៅ 18°47'37"N 95°18'0"E, Khin Ba គឺជាទីតាំងនៃស្តូប៉ាបុរាណមួយ និងជាកន្លែងបុរាណវិទ្យាដំបូងបង្អស់ដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅក្នុងប្រទេស ស្រីក្សេត្រនិងមីយ៉ាន់ម៉ា។ ជីកកកាយលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ 1926-27 វាបានផ្តល់នូវលទ្ធផលជាច្រើននៃការរកឃើញឥឡូវនេះដាក់តាំងបង្ហាញនៅក្នុងសារមន្ទីរ ស្រីក្សេត្រ និង សារមន្ទីរជាតិមីយ៉ាន់ម៉ា (យ៉ាងហ្កន) ។ បន្ថែមពីលើបន្ទះដីឥដ្ឋ និងចម្លាក់ថ្មបុរាណ 'កន្លែងបញ្ចុះសពប្រាក់ដ៏អស្ចារ្យ' ត្រូវបានរកឃើញនៅឃិនបា ។ Janice Stargardt, Tracing Thought Through Things: The Oldest Pali Texts and the Early Buddhist Archaeology of India and Burma (Amsterdam: Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences, 2000). ព្រះបរមសារីរិកធាតុ ដែលមានចារឹកជា ភាសាព្យុ និង បាលី ត្រូវបានអមដោយស្លឹកមាសជាច្រើនសន្លឹក ដែលផ្ទុកនូវអត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនានៃសតវត្សទី៦។ ជាទូទៅ​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​គំរូ​ដែល​នៅ​រស់រាន​មាន​ជីវិត​ចាស់​បំផុត​នៃ​ភាសា​បាលី។
ព្រះរាជាណាចក្រស្រីក្សេត្រ: ការណាត់ជួបសិល្បៈ ព្យុ

ការណាត់ជួបសិល្បៈ ព្យុ 
រូបភាពតូច| រូបសំណាកព្រះវិស្ណុ និងព្រះនាងឡាក់ ស្មី ថ្មភក់សម័យព្យូ ត្រូវបានរកឃើញនៅជិតស្ថានីយ៍ Hmaw Zar
ការណាត់ជួបសិល្បៈ ព្យុ នៅ ស្រីក្សេត្រ គឺពិបាកណាស់។ ការសិក្សាដែលធ្វើឡើងនៅ ស្រីក្សេត្រ បានប្រើវិធីសាស្រ្តជាច្រើន រួមទាំងការណាត់ជួបតាមវិទ្យុ ការវិភាគរចនាបថ និងការសិក្សា palaeographic ដើម្បីកំណត់កាលបរិច្ឆេទ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ភាគច្រើននៃការណាត់ជួបនៅតែជាការប្រកួតប្រជែងក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញ។ Moore (2012). The Pyu Landscape: Collected Articles, 175. ការសិក្សាបុរាណវិទ្យានៃសាត្រាស្លឹករឹតមាសដែលមាន ភាសាបាលី រកឃើញពីពំនូកឃិនបា បង្ហាញថា អក្សរនេះអាចចុះកាលបរិច្ឆេទដល់សតវត្សទីប្រាំនៃគ.ស ដែលច្រើនមុនគ្រឹស្តសតវត្សទីប្រាំពីរនៃគ្រិស្តសករាជ ដែលវាត្រូវបានគេសន្មតថាដើម។  ការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ក្នុងការពិចារណាឡើងវិញនូវកាលបរិច្ឆេទសម្រាប់ភ្នំ ឃិនបា; ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ការណាត់ជួបដែលស្នើឡើង មិនត្រូវបានទទួលយកដោយអ្នកប្រាជ្ញទាំងអស់។ អំណះអំណាងប្រឆាំងនឹងការណាត់ជួបសម្ភារៈ ព្យុ នៅ ស្រីក្សេត្រ នៅដើមសតវត្សទី 7 នៃគ.ស. ក៏ផ្អែកលើការប្រៀបធៀបរចនាប័ទ្មផងដែរ ដោយមានអ្នកប្រាជ្ញថាខណៈពេលដែលវត្ថុបុរាណមួយអាចមានគុណលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាទៅនឹងវត្ថុបុរាណនៃសតវត្សទីប្រាំនៃគ.ស.ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា វប្បធម៌សតវត្សទីប្រាំប្រហែលជាមាន។ សកម្មក្នុងសតវត្សទីប្រាំពីរនៃគ.ស ដែលមានន័យថាភាពស្រដៀងគ្នាអាចចង្អុលទៅកាលបរិច្ឆេទក្រោយនេះ។ Brown, Robert (2001). “Pyu art: Looking East and West”, Orientations 32: 35. ការស្រាវជ្រាវបន្តត្រូវធ្វើនៅ ស្រីក្សេត្រ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីបញ្ហាជុំវិញការណាត់ជួបសិល្បៈ ព្យ ។
ព្រះរាជាណាចក្រស្រីក្សេត្រ: ឥទ្ធិពល

ឥទ្ធិពល 
សិល្បៈ ព្យុ នៅ ស្រីក្សេត្រ បង្ហាញពីឥទ្ធិពលមួយចំនួន។ សិល្បៈនេះមានគុណសម្បត្តិស្រដៀងគ្នាទៅនឹងសិល្បៈនៃប្រទេសឥណ្ឌាភាគខាងត្បូង (រួមទាំងសម័យ គុប្ត និងក្រោយគុប្ត) អន្ធរប្រទេស និងស្រីលង្កា។ រូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធប្រាក់ដែលបានរកឃើញពីអង្គធាតុសារីរិកធាតុនៃពំនូកឃិនបា បង្ហាញលក្ខណៈរចនាបថក៏រកឃើញនៅក្នុងប្រទេសស្រីលង្កាផងដែរ រួមទាំងស្មាធំទូលាយ កខ្លី សក់រួញបុគ្គល និងអាវផាយថ្លា។ "The Great Silver Reliquary of Sri Ksetra: Where Early Epigraphy and Buddhist Art Meet," The Metropolitan Museum of Art, 35:06, posted by MET Media. ខណៈពេលដែលឥទ្ធិពលវប្បធម៌លើជនជាតិ ព្យុ ត្រូវបានបង្ហាញឱ្យឃើញពីភាពស្រដៀងគ្នារបស់ឥណ្ឌា អាហារូបករណ៍ក៏បានបង្ហាញពីភាពស្រដៀងគ្នាជាមួយមននៃភូមា និង ទ្វារវតី របស់ប្រទេសថៃផងដែរ។ Galloway, Charlotte (2010). “Ways of Seeing a Pyu Mon and Dvaravati Artistic Continuum”. Bulletin of the Indo Pacific Prehistory Association 30: 70. រូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធ និងចេតិយ ការប្រើប្រាស់ megaliths និងរូបភាពចែករំលែកត្រូវបានលើកឡើងថាបង្ហាញពីឥទ្ធិពលនៃវប្បធម៌អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលនៅជិតខាងទាំងនេះ។ Brown (2001). “Pyu art: Looking, East and West”, 39. ការប្រៀបធៀបយ៉ាងទូលំទូលាយដែលបានធ្វើឡើងក្នុងការវិភាគសិល្បៈ ព្យុ បង្ហាញពីភាពស្មុគស្មាញនៃការសិក្សាសិល្បៈនៃវប្បធម៌នេះ។
ព្រះរាជាណាចក្រស្រីក្សេត្រ: សូមមើលផងដែរ។

សូមមើលផងដែរ។ 

 ទីក្រុង-រដ្ឋ ព្យុ
 នគរតាហ្កុង
 អាណាចក្រ បាកាន ដើម
 ព្រះរាជាណាចក្រព្យុំ
ព្រះរាជាណាចក្រហ្លួងព្រះបាំង

ព្រះរាជាណាចក្រហ្លួងព្រះបាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៧០៧ ជាការបំបែករដ្ឋចេញពី ព្រះរាជាណាចក្រឡានសាង ។ នៅពេលដែលនគរបានបែកបាក់គ្នា  មឿងភួន បានក្លាយជារដ្ឋដៃទន្លេហ្លួងព្រះបាង។ ព្រះរាជាណាចក្រនេះកាន់របបរាជាធិបតេយ្យផ្ដាច់ការ សាសនាព្រះពុទ្ធ និយាយភាសាឡាវ ស្ថានភាពស្ថិតនៅក្រោមអំណាចសៀម មានរាជធានីនៅ ហ្លួងព្រះបាំង មានប្រវត្តិ ហ្លួងព្រះបាងត្រូវបានបង្កើតឡើងឆ្នាំ១៧០៧ដោយបំបែកចេញពី ព្រះរាជាណាចក្រឡានសាង សង្គ្រាមហោវពីឆ្នាំ ១៨៦៥ ដល់ ១៨៩០ សង្គ្រាមបារាំងនិងសៀមឆ្នាំ ១៨៦៥  ដល់១៨៩០ ហើយព្រះរាជាណាចក្រមួយនេះស្ថិតនៅក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំងនៅឆ្នាំ ១៨៩៣ ។ 
រូបភាពតូច|ទង់ជាតិនៃព្រះរាជាណាចក្រហ្លួងព្រះបាំង (១៧០៧-១៨៩៣)

ស្ថានកុងស៊ល បារាំង មួយ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅរាជធានី ហ្លួងព្រះបង ក្នុងឆ្នាំ១៨៨។ នគរនជ្ថិតនៅក្រោមសាសេនាប្រមុខសៀម ដែលខ្លាចបារាំងគ្រោងដាក់បញ្ចូលហ្លួងព្រះបទៅជាអាណាព្យាបាទរបស់បារាំងាង។ សន្ធិសញ្ញា​មួយ​ត្រូវ​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​នៅ​ថ្ងៃ​ទ៧  ខែ​ឧសភា ឆ្ន១៨៨៦ រវាង​សៀម និង​បារាំង​ដែល​ទទួល​ស្គាល់​ករ ​គ្រប់គ្រង​របស់ ​សៀម ​លើ​ហ្លួងព្រះបាង និង​នគរ​ឡាវផ្សេងទៀតាង។  ប្រទេសបារាំងបានធ្វើបេសកកម្មនៅក្នុងតំបន់ ដោយស្វែងរកលទ្ធភាពនៃការបង្កើតទឹកដីបារាំងនៅទីនោះ។ ការវាយប្រហារបំផ្លិចបំផ្លាញជាពិសេសក្នុងអំឡុងពេល សង្រ្គាហោវ ដកកងទ័ពទង់ខ្មៅ របស់ចិន ក្នុងឆ្នា១៨៨៧ បានឲ្យឃើញថាសេ្តចអ៊ុនខាំ បានស្នើសុំការការពារពីបារាំងទើបត្រូវបានទទួលយកនិងចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី ២៧ ខែមីនាឆ្នាំ ១៨៨៩ ប្រឆាំងនឹងការតវ៉ារបស់សៀម។ 

បារាំង​និង​សៀម ​បាន​ធ្វើ​សង្គ្រាម​នៅ​ឆ្នាំ​១៨៩៣ ដោយ​បញ្ចប់ ​ឧប្បត្តិហេតុ​ប៉ាក់ណាម ​ពេល​បារាំង ផ្ទុយ​នឹង​ការ​សន្យា​ដែល​ខ្លួន​បាន​ធ្វើ​ចំពោះចក្រភព​អង់គ្លេសនឹងបាន​ចូលទៅទីក្រុង​បាងកក ​ដោយ​នាវា​ចម្បាំង។ សៀមត្រូវបង្ខំចិត្តទទួលយកឱសានវាទរបស់បារាំងដើម្បីប្រគល់ទឹកដីនៅខាងកើត ទន្លេមេគង្គ រួមទាំងកោះផង។ នេះជា អាណាព្យាបាលបារាំងនៃប្រទេសឡាវ ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការដោយមានរដ្ឋធានីរដ្ឋបាលផ្លាស់ប្តូរពី ហ្លួងព្រះបាង ទៅ ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ។ ទោះយ៉ាងណាហ្លួងព្រះបាងនៅតែជាអាសនៈរបស់គ្រួសាររាជវង្សដែលគ្មានអំណាចត្រឹមជាឋានៈធំ ខណៈដែលអំណាចពិតប្រាកដត្រូវបានផ្ទេរទៅឱ្យមន្រ្តីបារាំងរួមទាំងអគ្គកុងស៊ុលនិងអគ្គកុងស៊ុល។ នៅក្នុងខែមករាឆ្នាំ ១៨៩៦ បារាំងនិង ចក្រភពអង់គ្លេស បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទទួលស្គាល់ព្រំដែនរវាងបារាំងប្រទេសឡាវនិងមួយ របស់អង់គ្លេសភូមា ។
ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ

ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ គឺជារដ្ឋរាជានិយមមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលចាប់មានអត្ថិភាពនៅថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៣។ រាជាធិបតេយ្យនៅឡាវបានបញ្ចប់នៅអំឡុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៥ បន្ទាប់ពីព្រះចៅស្រីស្វាងវឌ្ឍនាបានដាក់រាជ្យទៅតាមសំណើរបស់ពួកប៉ៈថេតឡាវ ក្រោយមករបបរាជាធិបតេយ្យនៅឡាវក៏ត្រូវបានលុបបំបាត់ចោល ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ឡាវក៏ក្លាយជារដ្ឋនិយមម៉ាក្ស–លេនីនដែលមានឈ្មោះថាសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

ឡាវបានទទួលនូវរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យឡាវក្លាយជារដ្ឋស្វ័យភាពមួយនៅក្នុងសហភាពបារាំងនៃឥណ្ឌូចិន។ ទីបំផុតនៅឆ្នាំ១៩៥៣ សន្ធិសញ្ញាបារាំង–ឡាវក៏បានចុះដែលបណ្តាលឱ្យឡាវក្លាយជារដ្ឋអធិបតេយ្យនិងឯករាជ្យមួយប៉ុន្តែវាមិនបានចែងថានរណានឹងឡើងដឹកនាំប្រទេសនោះឡើយ។ បីឆ្នាំក្រោយមក បក្សពួកក្រុមនយោបាយចំនួនបីដែលតែងហៅថា"អង្គក្សត្រទាំងបី"ក៏បានលិចឡើងប្រជែងគ្នាដើម្បីឡើងកាន់អំណាច ហើយនៅក្នុងនោះមាន៖ អ្នកអព្យាក្រឹតនិយមដែលស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់សុវណ្ណាភូមា ក្រុមស្តាំនិយមដែលដឹកនាំដោយព្រះអង្គម្ចាស់បួន អូមនៃចំប៉ាសក្តិ និងក្រុមឆ្វេងនិយមដែលដឹកនាំដោយព្រះអង្គម្ចាស់សុផានុវង្ស (ប៉ៈថេតឡាវ)។

នៅឆ្នាំ១៩៧៥ ប៉ៈថេតឡាវក៏បានទទួលជ័យជម្នះនៅក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល រួចក៏បង្កើតចេញជាសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ។
ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ព្រះរាជាណាចក្រឡាវត្រូវបានប្រកាសជាផ្លូវការនៅពេលដែលរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើនៅឆ្នាំ១៩៤៧ ដែលត្រូវជាផ្នែកមួយនៃសហភាពអាណានិគមបារាំង ហើយទទួលបានឯករាជ្យពេញលេញនៅឆ្នាំ១៩៥៣។
ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ: រដ្ឋាភិបាល

រដ្ឋាភិបាល
យោងទៅតាមសន្ធិសញ្ញាបារាំង–ឡាវឆ្នាំ១៩៥៣ ដែលបានផ្តល់ឯករាជ្យឱ្យប្រទេសឡាវបានចែងថា រាជរដ្ឋាភិបាលឡាវគឺជារដ្ឋាភិបាលដឹកនាំរបស់ប្រទេសជាតិ។ សន្ធិសញ្ញាមួយនេះផងដែរបានបង្កើតឱ្យមានរបបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅឡាវដោយមានព្រះចៅស្រីស្វាងវង្សជាព្រះមហាក្សត្រនិងព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ូវណ្ណា ភូម៉ាជានាយករដ្ឋមន្រ្តី។

កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះត្រូវបានធ្វើឡើងជាច្រើនលើកដោយអង្គក្សត្រទាំងបីជាមួយនឹងព្រះមហាក្សត្រ។ ជាលទ្ធផល រដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមួយក៏បានបង្កើតឡើងនៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៥៨ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះអង្គស៊ូវណ្ណា ភូម៉ា ប៉ុន្តែវាត្រូវបានដួលរលំទៅវិញត្រឹមរយៈពេលតែពីរខែប៉ុណ្ណោះក្រោយការបង្កើត។ តាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នាយករដ្ឋមន្រ្តីក៏បានចាត់តែងតាំងរដ្ឋមន្រ្តីរបស់ព្រះអង្គ ហើយបានទទួលអនុសិដ្ឋពីព្រះមហាក្សត្រឱ្យចូលបង្កើតកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយបងប្អូនរបស់ទ្រង់ទាំងពីរគឺព្រះអង្គម្ចាស់សុផានុវង្ស។

ស៊ូវណ្ណា ភូម៉ាបានផ្តល់អាសនៈចំនួនពីរទៅឱ្យក្រុមកុម្មុយនិស្តហើយជាថ្នូរមកវិញ សុផានុវង្សត្រូវចាត់កងកម្លាំងកុម្មុយនិស្តរបស់ខ្លួនចំនួន ១,៥០០ នាក់បញ្ចូលទៅក្នុងជួរកងទាហានខេមរភូមិន្ទ។ សុផានុវង្សត្រូវបានតែងតាំងជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងផែនការ សំណង់ និងនគរូបនីយកម្ម ខណៈដែលសមាជិកម្នាក់ទៀតនៃបក្សកុម្មុយនិស្តត្រូវបានតែងតាំងជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសាសនា និងវិចិត្រសិល្បៈ។
ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ: យោធា

យោធា
ព្រះរាជាណាចក្រឡាវត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់យោធាចំនួនប្រាំ។ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទឡាវបានទទួលបន្ទុកខាងផ្នែកការពារប្រទេសរួម ហើយវាបែងចែកជា ៣ សាខាដូចជា៖ កងទ័ពជើងគោក កងទ័ពជើងទឹក និងកងទ័ពជើងអាកាស ហើយសាខានីមួយៗត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រសួងការពារជាតិនៅឯទីក្រុងវៀងច័ន្ទន៍។

ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិល សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់នាវាល្បាតដងទន្លេចំនួន ២០ គ្រឿង និងនាវាដឹករថក្រោះចំនួន ១៦ គ្រឿងមកឡាវ។ នៅចន្លោះរវាងឆ្នាំ១៩៦២ និងឆ្នាំ១៩៧១ អាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយយោធាជាថវិកាមកឡាវប្រមាណ ៥០០ លានដុល្លារអាមេរិក។
ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ: ទំនាក់ទំនងបរទេស

ទំនាក់ទំនងបរទេស
រាជរដ្ឋាភិបាលឡាវគឺមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក ព្រោះថាអាមេរិកតែងតែផ្តល់ជំនួយដល់រាជរដ្ឋាភិបាលឡាវដើម្បីប្រឆាំងនឹងចលនាប៉ៈថេតឡាវនិងវៀតណាមខាងជើង។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចំណាយថវិកាសម្រាប់ប្រជាជនលាវម្នាក់ៗច្រើនជាងប្រជាជននៅឯប្រទេសផ្សេងៗឯទៀតដោយប្រជាជនឡាវមួយនាក់បានទទួលប្រាក់ ១៥០ ដុល្លារដែលស្មើនឹងចំណូលប្រចាំឆ្នាំទ្វេដងរបស់ពួកគេ។ ថវិកាមួយចំនួនបានទៅដល់បេក្ខជនឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតដែលគាំទ្រអាមេរិក ហើយសម្រាប់ថវិកាមួយចំនួនទៀតគឺបានទៅដល់កម្មវិធីគាំទ្ររូបិយវត្ថុក្នុងស្រុក។John Holt (2009). Page 110. Spirits of the Place: Buddhism and Lao Religious Culture.

ព្រះចៅស្រីស្វាងវឌ្ឍនាបានយាងទៅសហរដ្ឋអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៦៣ ដើម្បីជួបពិភាក្សាគ្នាជាមួយប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោកចន ឃេណ្ណីឌី។

ព្រះរាជាណាចក្រឡាវត្រូវបានទទួលការគាំទ្រពីបណ្តាប្រទេសដូចជា៖ បារាំង អូស្ត្រាលី ភូមា ថៃ និងជប៉ុន។
ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ: ការចូលឈ្លានពានដោយវៀតណាមខាងជើង និងសង្គ្រាមស៊ីវិល

ការចូលឈ្លានពានដោយវៀតណាមខាងជើង និងសង្គ្រាមស៊ីវិល

thumb|left|រូបថតកងទាហានវៀតណាមខាងជើងកំពុងតែធ្វើដំណើរឆ្លងទឹកដីឡាវ កំឡុងឆ្នាំ១៩៦៧
នៅឆ្នាំ១៩៦០ ជម្លោះរវាងកងយោធពលខេមរភូមិន្ទឡាវនឹងប៉ៈថេតឡាវក៏បានផ្ទុះឡើងដំណាលគ្នាៗទៅនឹងការបះបោរនៅតាមតំបន់មួយចំនួន។ ដោយឃើញបែបនេះ រដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិឡាវទីពីរក៏បានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៦២ ដោយព្រះអង្គស៊ូវណ្ណា ភូម៉ា ប៉ុន្តែដូចមុនអញ្ចឹង វាក៏ត្រូវបែកបាក់ទៅវិញភ្លាមៗក្រោយការបង្កើត។ ស្ថានភាពនៅប្រទេសឡាវក៏កាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនឡើងៗរហូតទាន់តែដល់ថ្នាក់ដែលឡាវត្រូវក្លាយជាសមរភូមិប្រយុទ្ធថ្មីរវាងមហាអំណាចពិភពលោកទាំងពីរនាសម័យកាលនោះពោលគឺសហរដ្ឋអាមេរិកនិងសហភាពសូវៀត។ កងទ័ពប៉ៈថេតឡាវបានទទួលនូវជំនួយជាច្រើនពីកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងក្នុងការប្រឆាំងនឹងកម្លាំងរាជរដ្ឋាភិបាល។

ប្រទេសឡាវបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាមតាំងពីពេលដែលផ្នែកខ្លះនៃទឹកដីរបស់ខ្លួនត្រូវបានពួកវៀតណាមខាងជើងចូលឈ្លានពាននិងកាន់កាប់មកម្លេះដើម្បីបង្កើតជាផ្លូវផ្គត់ផ្គង់សម្រាប់ខ្លួនចូលទៅវៀតណាមខាងត្បូង។ ជាការឆ្លើយតបទៅកុម្មុយនិស្តយួនវិញ អាមេរិកក៏បានចាប់ផ្តួចផ្តើមយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីដែលគេគិតថាមានវត្តមានទាហានវៀតណាមខាងជើង (ភាគខាងកើតនៃប្រទេសឡាវ)។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ អាមេរិកថែមទាំងបានគាំទ្រកងកម្លាំងគ្រប់ផ្នែកនៅក្នុងប្រទេសឡាវដែលប្រឆាំងនឹងកុម្មុយនិស្ត ក្នុងនោះដែរមានលោកឧត្តមសេនីយ៍វ៉ាង ផាវដែលជាមេដឹកនាំនៃក្រុមទាហានហ្មុង ហើយបានបើកព្រំដែនឱ្យទាហានវៀតណាមខាងត្បូងឆ្លងកាត់ទៅខាងជើងទៀតផង។ អាមេរិកក៏ផ្តល់ការផ្គត់ផ្គង់នូវការបណ្តុះបណ្តាលនិងថវិកាដល់រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលផងដែរ។

នៅឆ្នាំ១៩៦៨ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយប្រហារទៅជាច្រើនទិសនិងផ្នែកដើម្បីជួយឱ្យប៉ៈថេតឡាវបន្តប្រយុទ្ធនឹងកងខេមរភូមិន្ទឡាវ។ ការវាយប្រហារដ៏ធំនេះបានបណ្តើរឱ្យកងទាហានខេមរភូមិន្ទជាច្រើនរត់ចោលជួរដែលបន្សល់ទុកតែទាហានអាមេរិកនិងថៃតិចតួចប៉ុណ្ណោះ។

អាមេរិកក៏ចាត់បើកការទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់មកលើកងទ័ពប៉ៈថេតឡាវនិងវៀតណាមខាងជើង។ មានគេបានរាយការណ៍ថា ប្រទេសឡាវត្រូវទទួលរងនូវគ្រាប់បែកទម្លាក់ដោយយន្តហោះបេ–៥២ ជាមធ្យមមួយដងរៀងរាល់ពេល ៨ នាទីក្នុងមួយថ្ងៃនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៤ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៣។ គ្រាប់បែកដែលបានទម្លាក់មកលើប្រទេសឡាវដោយសហរដ្ឋអាមេរិកគឺមានចំនួនច្រើនជាងគ្រាប់បែកដែលបាមទម្លាក់សរុបនៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ ជាពិសេសគឺនៅខេត្តស៊ៀងខ្វាងដែលគេប៉ាន់ស្មានថាគ្រាប់បែកប្រមាណ ២៥០ លានគ្រាប់ត្រូវបានទម្លាក់មកលើខេត្តនេះហើយក្នុងនោះមាន ៨០ លានគ្រាប់ដែលមិនទាន់បានផ្ទុះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

ជាលទ្ធផល ឡាវត្រូវក្លាយជាប្រទេសដែលទទួលរងនូវការទម្លាក់គ្រាប់បែកច្រើនជាងគេនៅលើពិភពលោក។ ដោយសារតែត្រូវទទួលរងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះហើយបានជាឡាវតែងតែចូលគាំទ្រនូវអនុសញ្ញាស្តីពីចង្កោមគ្រាប់រំសេវដើម្បីហាមឃាត់នូវអាវុធជាតិផ្ទុះនិងជួយជនរងគ្រោះនៅក្នុងប្រទេសខ្លួន។ លើសពីនេះទៅទៀត ឡាវបានក្លាយជាម្ចាស់ផ្ទះនៃកិច្ចប្រជុំរដ្ឋភាគីលើកទី១ នៃអនុសញ្ញាខាងលើនេះកាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១០។

ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ ប៉ៈថេតឡាវនិងរួមទាំងកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមក៏បានទទួលជោគជ័យក្នុងការផ្តួលរលំរាជរដ្ឋាភិបាលឡាវ ហើយបានបង្ខំឱ្យព្រះចៅស្រីស្វាងវឌ្ឍនាដាក់រាជ្យនៅថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៥។ នៅកំឡុងឆ្នាំ១៩៨៤ ព្រះអង្គក៏បានចូលទិវង្គតក្នុងព្រះជន្មាយុ ៧៧ នៅក្នុងជំរុំឃុំឃាំង។
ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ: ការដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាល

ការដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាល
នៅទីបំផុត បទឈប់បាញ់ក៏ត្រូវបានសម្រេចនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៧៣ ហើយបន្តិចក្រោយមក កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសក៏ត្រូវបានចុះរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងជើង។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៤ រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃការរួបរួមជាតិក៏បានបង្កើតឡើងដោយមានព្រះអង្គស៊ូវណ្ណា ភូម៉ាជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ នៅអំឡុងពេលបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះនោះ កងកម្លាំងប៉ៈថេតឡាវបានកំពុងកាន់កាប់ទឹកដីមួយភាគធំនៃប្រទេសឡាវ ហើយក្រោយពីទីក្រុងសៃហ្គន និងភ្នំពេញត្រូវបានធ្លាក់ទៅក្នុងដៃពួកកុម្មុយនិស្តនៅឆ្នាំ១៩៧៥ នុះ ឱកាសក្នុងការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះថ្មីនៅឡាវក៏ត្រូវបានរលាយ។ ក្រោយពីដឹងថាបក្សពួកកុម្មុយនិស្តនៃប្រទេសទាំងពីរបានទទួលជ័យជម្នះ (កម្ពុជា និងវៀតណាម) ពួកប៉ៈថេតឡាវក៏ចាប់ប្រមូលទ័ពជាលើកចុងក្រោយរួចវាយសម្រុកទៅក្រុងវៀងច័ន្ទន៍។

នៅថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៥ នៅឯទីក្រុងវៀងច័ន្ទន៍ ព្រះអង្គម្ចាស់វង្សស្វាងក៏បានបញ្ជូនព្រះរាជសារដាក់រាជ្យពីស្រីស្វាងវឌ្ឍនាទៅប៉ៈថេតឡាវ។ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវក៏ត្រូវបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃដដែលនោះដោយមានព្រះអង្គសុផានុវង្សជាប្រធានាធិបតី ហើយលោកកៃសុន​ ផុមវិហ៉ានជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនិងជាអង្គលេខាធិការបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ។
ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ: លទ្ធផល

លទ្ធផល
ប្រជាពលរដ្ឋនិងមន្ត្រីនៃរាជរដ្ឋាភិបាលឡាវប្រមាណពី ៣០,០០០ ទៅ ៤០,០០០ នាក់និងរួមទាំងសមាជិកគ្រួសារាជវង្សត្រូវបានគេចាត់នាំទៅជំរុំអប់រំនៅឯតំបន់ដាច់ស្រយាលមួយនៃប្រទេសឡាវ។ អ្នកទោសជាច្រើននិងព្រមទាំងគ្រួសាររាជវង្សឡាវផងដែរត្រូវទទួលអនិច្ចកម្មនៅទីនោះ។
ព្រះរាម

ព្រះរាម (ព្រះរាម​ចន្រ្ទ)250px ទេវរូបព្រះរាម សិល្បៈខ្មែរ ប្រាសាទអង្គរវត្ត   ផ្នែកពាក់ព័ន្ធ  រឿងរាមកេរ្តិ៍រាមាយណៈរាមាកៀនរាមកេរ្តិ៍តួអង្គនៅក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ខ្មែរ សាស្ត្រាវុធក្នុងដៃ  ដងធ្នូ ព្រះខ័ន ផ្កាឈូក មហេសី នាង​សីតាយាន្តជំនិះគ្រុឌ ហនុមាន ព្រះបុត្រ​ រាមលក្សណ៍ជប្បលក្សណ៍ ឪពុកម្តាយ ព្រះបាទ​ទសរថនាង​កោសកល្យា  

ព្រះរាម ( , ) ជាអាទិទេពទាំងក្នុង ព្រហ្មញ្ញ សាសនា ឬ ហិណ្ឌូសាសនា.៕៚ព្រះអង្គទ្រង់រៀបអភិសេកនិងមានព្រះមហេសី  គឺ៖ នាង​សីតា.៕៚
ព្រះរាម: [[រាមាយណៈ|រាមកេរ្តិ៍]]

រាមកេរ្តិ៍ 

រាមាវតារ(រ៉ា+ម៉ា)ព្រះរាមក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ ចាប់កំណើតដើម្បីបង្រ្កាបទសកណ្ឌ(ក្បាលដប់). , ៕៚
ព្រះរាម: ដែលពាក់ព័ន្ធនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]

ដែលពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា 
រាមគីជាឃុំមួយនូវភូមិស្មាច់ដែងមានវិទ្យាល័យមួយហើយមានវត្តបី​​​​​​​មានដូចជា វត្តស្មាច់ដែ​​ង​​​​​​​វត្តលើវត្តរាម ហើយភូមិនីមួយនីមួយមានមនុស្សច្រើនពួកគេចូលចិត្តធ្វើស្រែហើយនិងចំការហើយធ្វើការរោងចក្រប្រជាជនភាគច្រើន ចូលចិត្តធ្វើការណាសពីព្រោះពួកគេមានជីវភាពមិនសូវធូរធាទេ នៅទីនោះមានផ្សាមួយឈ្មោះថាផ្សាស្មាច់ដែង   ។ប្រជាជននៅទីនោះចូលចិត្តលក់ដូរហើយខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើការ ប្រជាជននៅទីនោះមានការ សប្បាយច្រើន។ មនុស្សទាំងអស់ចេះ ​រួបរួមគ្នាហើយយលចិត្តគ្នា​ ។រាមជាកន្លែងដែលមានឆ្នេរសមុទ្រស្អាត ប្រជាជនចូលចិត្តទៅលេងនៅទីនោះច្រើន ជាពិសេសនៅថ្ងៃសៅរ៍
និងថ្ងៃអាទិត្យ​​  ជាពិសេសនោះនូវពេលដែលមានបណ្យទាន។រាមជាកន្លែងមួយដែលមនុស្សភាគច្រើនចង់ទៅលេងនៅទីនោះ។
ប្រជាជននៅក្នុងភូមិរាមលក់ដូរនិងនេសាទត្រីពីព្រោះនៅក្នុងសមុទ្រសំបូរទៅដោយត្រីទើពួកគេចូលចិត្តនេសាត្រី។នៅក្នុងឃុំមាន
ភ្នំមួយចំនួនដែរតែជាភ្នំតូច។ផងដែរនោះព្រែកទឹកសាប់ក៍មានកន្លែងកំសាន្តដែរមានព្រែកទឹកសាប់អ្នកដ៍ទៃទៀត​ក៍ចូលចិត្តលេងដែរ។
ព្រែកទឹកសាប់ស្ថិតនៅក្នុងភូមិស្មាច់ដែង ដែលស្ថិតនៅ​ឆ្ងាយពីភូមិស្មាច់ដែង ព្រែកទឹកសាប់គឺជាភូមិតូចមួយហើយមានប្រជាជនរស់នៅ
តិច
ព្រះរាមរាជាអង្គនន់: ព្រះរាមរាជាអង្គនន់ (១៧៧៥-១៧៧៩)

ព្រះរាមរាជាអង្គនន់ (១៧៧៥-១៧៧៩) 

ព្រះអង្គទ្រង់អភិសេកឡើងសោយរាជ្យនៅ ឧដុង្គមានជ័យ ដោយមាននាមសម្រាប់រាជ្យថា ព្រះបាទសម្តេចស្តេចព្រះរាមរាជាធិរាជបរមបពិត្រ។ លុះឡើងគ្រងរាជ្យហើយដោយគិតរើសបំរះមិនព្រំចំណុះយួនតទៅទៀតនៅគ.ស ១៧៧៦ ព្រះរាមរាជាទ្រង់បញ្ជរឱ្យជាងសិតកាំភ្លើងធំបញ្ចរង្គ កិនរំសេវកាប់ឈើធ្វើបន្ទាយនៅក្រុងភ្នំពេញ និងនៅមុខកំពូល។
ព្រះរាមេសួរ

ព្រះ​ចៅ រាមេសូរ() គឺជា ក្សត្រទី២ របស់អាណាចក្រអយុធ្យា.นามานุกรมพระมหากษัตริย์ไทย, หน้า 53พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม), หน้า 38
ព្រះរោង

រូបភាពតូច| អនុស្សាវរីយ​ព្រះ​រាជា និង ខម ដាំឌិន នៅ​សុខោទ័យ។
ព្រះរោង ( ) គឺជាតួអង្គរឿងព្រេងនិទានពីប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ ដែលជាធម្មតាត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាស្ថាបនិកនៃនគរ ថៃ ដំបូងគេ ដែលបានរំដោះប្រជាជនចេញពីការគ្រប់គ្រងនៃ អាណាចក្រខ្មែរ បុរាណ។ វាក៏ត្រូវបានគេរកឃើញថាជាចំណងជើងដែលអាចសំដៅទៅលើស្តេចមួយឬច្រើននៃ សុខោទ័យ ហើយត្រូវបានគេសំដៅនៅក្នុងចំណងជើងនៃស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ជាច្រើន រួមទាំង ត្រៃភូមព្រះរោងដែលជាអត្ថបទសាសនាសម័យសុខោទ័យដែលពិពណ៌នាអំពី លោកិយវិទ្យាព្រះពុទ្ធសាសនា ។

កំណែទូទៅនៃរឿងព្រេង ព្រះរោង គឺថាគាត់គឺជាចៅហ្វាយនាយរបស់ប្រទេសថៃនៅ ល្វោ ( លពបុរី ) ដែលមានអំណាចអស្ចារ្យនៃការនិយាយ។ ជនជាតិថៃត្រូវបញ្ជូនទឹកទៅរាជធានី ខម (ខ្មែរ) ជាពន្ធ ហើយព្រះរោងបានប្រើអំណាចរបស់គាត់ដើម្បីធ្វើកន្ត្រកឬស្សីមិនជ្រាបទឹក ដើម្បីឱ្យពួកគេប្រើប្រាស់ទឹកជំនួសពាងដីឥដ្ឋធ្ងន់។ នៅពេលដែលស្តេចខមចង់សោយទិវង្គត ព្រះរោងបានរត់គេចខ្លួន ហើយបានបួសជាព្រះសង្ឃនៅសុខោទ័យ។ ចារកម្ម ខម “មុជក្រោមដី” ត្រូវបានបញ្ជូនមករកគាត់ ប៉ុន្តែមិនស្គាល់មុខរបស់ ព្រះរោង បានសួរគាត់ដោយចៃដន្យនៅពេលដែលពួកគេបានជួប។ ព្រះរោង បាន​ប្រាប់​ចារកម្ម​ឱ្យ​ស្នាក់​នៅ​ទីនោះ ហើយ​អំណាច​របស់​គាត់​បាន​ធ្វើអោយចារកម្មខ្មែរប្រែក្លាយ​គាត់​ទៅ​ជា​ថ្ម​។

មានការសម្របសម្រួលសម័យទំនើបជាច្រើននៃរឿងព្រេង។ រឿងមួយដែលគេស្គាល់ជាងគេគឺរឿងល្ខោនឆ្នាំ 1917 ដោយស្តេច វជ្រវុធ (រាមា VI) ដែលបានពន្យល់ពីអំណាចអរូបីថាជាទង្វើនៃប្រាជ្ញាដ៏អស្ចារ្យរបស់ ព្រះរោង។
ព្រះវាយុ

វាយុ  ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា Vata និង Pavana,  គឺជា ព្រះហិណ្ឌូ នៃខ្យល់ក៏ដូចជាអ្នកនាំសារដ៏ទេវភាពនៃព្រះ។ នៅក្នុង គម្ពីរវេទ វាយុជាអាទិទេពដ៏សំខាន់ ហើយមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ ព្រះឥន្ទ្រ ដែលជាស្តេចនៃព្រះ។ លោក​ត្រូវ​បាន​គេ​លើក​ឡើង​ថា​កើត​ចេញ​ពី​ខ្យល់​ដង្ហើម​នៃ​ឧត្តម​ជា ​វិស្ណុ​បុរៈ ហើយ​ក៏​ជា​អ្នក​ផឹក ​សោម ​មុន​គេ​ដែរ។  Upanishads សរសើរគាត់ថាជា Prana ឬ "ដង្ហើមនៃពិភពលោក" ។ ក្នុង​គម្ពីរ​ហិណ្ឌូ​ក្រោយ​មក លោក​ត្រូវ​បាន​ពណ៌នា​ថា​ជា ​ទិក្បាល (អ្នក​យាម​ទិស​ម្នាក់) ដែល​មើល​ទៅ​ទិស​ពាយ័ព្យ។   វីរភាព​ហិណ្ឌូ ​ពិពណ៌នា​ថា​គាត់​ជា​បិតា​របស់​ព្រះ ហនុមាន និង ​ភិម ។ 

អ្នកដើរតាមពួកបរិសុទ្ធនៅសតវត្សទី 13 Madhva ជឿថាគ្រូរបស់ពួកគេជា អ្នកចាប់កំណើត របស់ វាយុ ។    ពួកគេគោរពបូជាអាទិទេពខ្យល់ជា មុខ្យប្រាន ហើយចាត់ទុកគាត់ជាកូនប្រុសរបស់ ព្រះវិស្ណុ ។
ព្រះវាយុ: អត្ថន័យ

អត្ថន័យ 
ពាក្យ​សម្រាប់ ​ខ្យល់ ( ​វាយុ ​) ឬ​ខ្យល់ (pavana ​) គឺជា ​ធាតុ​បុរាណ​មួយ​ក្នុង​សាសនា​ហិណ្ឌូ ​។ ពាក្យ សំស្រ្កឹត វាយុ មានន័យត្រង់ ' ផ្លុំ '; វាយុ, ' ផ្លុំ ' និង Prana, ' ដង្ហើម ' (viz. the breath of life, cf. the * an - in animate )។ អាស្រ័យហេតុនេះ សេចក្តីយោងចម្បងនៃពាក្យគឺ 'អាទិទេពនៃជីវិត' ដែលពេលខ្លះសម្រាប់ភាពច្បាស់លាស់ហៅថា មុខ្យ-វាយុ (វាយុ) ឬ មុខ្យប្រាន (មេនៃកម្លាំងជីវិត ឬកម្លាំងសំខាន់) ។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ព្រះវិងគនេសះវារី

​​​ ព្រះ​ម៉ែវិងគនេសះវារី(ព្រះ​ម៉ែគណេសានី)250pxសាសនា  ហិណ្ឌូសាសនាព្រហ្មញ្ញ សាសនាព្រះស្វាមីព្រះគណេសយាន្តជំនិះ កណ្ដុរ

​ ព្រះម៉ែវិនាយៈកី () គឺ  ទេពធីតាមុខដំរី នៃ ព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា , ព្រះនាង គឺ ទេវតាទេពភេទស្ត្រីមុខដំរី រក្សាពិភពលោកក្នុង​នៅសកលលោក.៕ ព្រះនាងគឺជា ទេពធីតាម្តាយទាំង៨របស់សក្តិនិកាយ. ,  ព្រះនាងគឺជា ​អវតារព្រះទេវី ទេពជាយារបស់ព្រះគណេស.។ ៚
ព្រះវិងគនេសះវារី: ព័ត៌មានលម្អិត

ព័ត៌មានលម្អិត  
 សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖  កង្វេរដំរី ត្រីសូល៍  ខ្សែផ្គាំ ដំបង
 យាន្តជំនិះ ៖ ​កណ្ដុរ ឬ សត្វដំរី
ព្រះវិស្ណុ

ព្រះវិស្ណុ 250px Vishnu statue. Angkor Wat Gateway 12th Century.   ស្ថានលំនៅ សមុទ្រអព្ទ នៃលំហចក្រវាឡ (Universe) សាស្ត្រាវុធក្នុងដៃ 
(បែងភាគដៃ៨) កងចក្រ ខ្យងស័ង្ខ ព្រះខ័ន ផ្កាឈូក ដំបង ដងធ្នូ គម្ពីរវេទ និង ឈើច្រត់ មហេសី នាងលក្ស្មី(ព្រះស្រីទេវី)  (អានថា៖ ល័កស្មី) ព្រះនាងភូមិព្រះនាងនីឡាទេវីយាន្តជំនិះ​គ្រុឌទម្រង់ព្រះភ័ក្រ មុខមួយពណ៌សម្បុរ ពណ៌បៃតង (Green)  

ព្រះវិស្ណុ ឬ ព្រះនារាយណ៍ () or () ជាអាទិទេពមួយអង្គក្នុងចំណោមអាទិទេពទាំងបីក្នុង ព្រហ្មញ្ញ សាសនា ឬ ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវិស្ណុ ជាព្រះការពារលោកកិយ៍ និងជាព្រះដែលបង្កើតព្រះព្រហ្ម តាមរយៈ​ទងផ្ចិតរបស់ព្រះអង្គ បានដុះចេញនូវពន្លកផ្កាឈូក ដែលក្ដោបយកដួងកែវជីវិតដើម្បីផ្ដល់កំណើតដល់ ព្រះព្រហ្ម ។