navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ម៉ង់តេរីយើ

ម៉ង់តេរីយើ​  ( ១៦៨៩-១៧៥៥ នៃគ.ស.​ ) 
ជីវប្រវត្តិរបស់ ម៉ង់តេរីយើ​ លោក​​ ម៉ង់តេរីយើ​  ជា​ទស្សនវិទូ​នយោបាយ ជា​អ្នកប្រវត្តិវិទូ ជា​អ្នកនិពន្ធ​​ប្រលោមលោក របស់​បារាំង​ម្នាក់ និង​ត្រូវបាន​គេទទួល​ស្គាល់​ថា ជា​ស្ថាបនិក​មួយ​រូប ខាង​សង្គមវិទ្យា និង​ជាបិតា នៃ​វិទ្យាសាស្រ្ត​​នយោបាយ​ទៀតផង ។  គាត់​កើត​នៅថ្ងៃទី​១៨ ខែ​មករា ឆ្នាំ ១៦៨៩ នៃគ.ស. នៅ​តំបន់​ប្រេដ នៃ​ខែត្រ​ជីរុន​​​​​​​​​​​​​​​​  សាធាណរដ្ឋបារាំង ។ ហើយ​បាន​ទទួល​មរណកាល នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១០ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៧៥៥ ក្នុង​ជន្មាយុ ៦៦ ឆ្នាំ នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស ប្រទេស​បារាំង ។ គាត់​ក៏​ធ្លាប់​ជា​ទីប្រឹក្សា​សភា ថែមទាំង​ជា​អ្នកប្រឆាំង​នឹង​ទ្រឹស្តី​របបផ្តាច់ការ​ម្នាក់​ផងដែរ ។ នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៧២៦ គាត់​លះបង់​ការងារ​ទាំងអស់ ដើម្បី​យក​ពេលវេលា ធ្វើ​ការសញ្ជឹង​គិត និង​ធ្វើទៅ​ក្រៅ​ប្រទេស មាន​អ៊ីតាលី  ហុងគ្រី ហូឡង់ដ៏ និង​ប្រទេស​អង់គ្លេស​ជាដើម ។
ស្នាដៃ
គោលការណ៍​សំខាន់​របស់​គាត់ គឺ​ការ​ផ្គត់ផ្គង់​ច្បាប់ និង​ការ​បែងចែក​អំណាច​ក្នុង​រដ្ឋ ។ ក្នុង​ស្នាដៃ​ដ៏ល្បី ២ របស់ម៉ង់តេរីយើ​នៅក្នុងគំនិតនោបាយគឺ៖
 ទី ១. ការសិក្សាបញ្ហាកត្តាទូទៅ ដែលកំណត់នៅក្នុងស្នាដៃរបស់គាត់ឈ្មោះ ‍«ឌឺ ស្ពីរីត អហ្ថ ឡរ "The Spirit of Law" (1728-1748)»​ ស្នាដៃ​នេះ​ត្រូវបាន​បោះពុម្ព​ជា​លើកទីមួយនៅ​ក្នុងឆ្នាំ ១៧៤៨ ។ លោក ម៉ង់តេរីយើ​  បានធ្វើ​ការកត់សម្គាល់​ថា ​«មាន​មនុស្ស​ជាច្រើន ដែល​ដឹកនាំ​មនុស្ស​រួមមាន អាកាសធាតុ សាសនា ច្បាប់ និង​គោលការណ៍​នៅ​ក្នុង​អតីតកាល ដូចជា​សីលធម៌ ទំលាប់ ប្រពៃណី លទ្ធផលទាំងអស់នេះ បង្កើត​បានជា​ព្រលឹង​ទូទៅ​របស់​ប្រជាជន »។
 ទី ២. សមិទ្ធិផល​ដែលលោក ម៉ង់តេរីយើ​ ទទួលបាន​គឺ ទ្រឹស្តី​នៃការបែងចែក​អំណាច។ ស្ថាបនិក​ទាំងអស់​នៃទ្រឹស្តី បែងចែក​អំណាច​នោះ គឺ​អារីស្តូត និង​ផ្លាតូ បន្ទាប់​អាគ្វីនីស និង​ចន ឡុក ។ ទ្រឹស្តី​នេះ គេបានឃើញ​ជា​លើកទីមួយ នៅក្នុង​ក្រឹត្យ​​ច្បាប់​ក្នុង​ប្រទេស​អង់គ្លេស ក្នុង​ដំណាក់កាល​នៃ​ការគ្រប់គ្រង​​ដោយ​ក្រូមវែល ។ លោក ម៉ង់តេរីយើ​ បាន​ឲ្យ​គំនិត​ជា​ទ្រឹស្តីថា «​អំណាច​នយោបាយ តែងតែ​អនុវត្តន៍ រំលោភ​លើច្បាប់ ដូច្នេះ​ច្បាប់កំពូល​អាច​ស្ថិតស្ថេរ​ល្អ​នៅបាន លុះត្រា​តែ​បែងចែក​អំណាច​នោះ ជា​និតិបញ្ញត្តិ និតិប្រតិបត្តិ និង​តុលាការ ហើយ​ធ្វើយ៉ាងណា ដើម្បី​ឲ្យស្ថាប័ន​អំណាច​និមួយៗ មាន​សកម្មភាព​ជា​ឯករាជ្យ ដាចចេញពីគ្នា» ។
គាត់​ធ្លាប់​សិក្សា​ពី​ច្បាប់ តែ​គាត់ហាក់ដូចជា​មិនពេញចិត្ត​ទាល់តែសោះ ពីព្រោះ​គាត់ចង់ស្វែងយល់ ពី​គោលការណ៍​ «ស្ពីរីត» របស់វា ។ ពាក្យថា គោលការណ៍ «ស្ពីរីត» មានន័យថា «ជា​កម្លាំង​ជំរុញ» ឬ​អាចនិយាយបាន​ថា «ជា​និន្នាការ» ដែល​នាំឲ្យ​គេ​ដើរ​ទៅមុខ ។ បើ​យើង​ធ្វើការ​ប្រៀបធៀប​និយមន័យ​ខាងលើ ទៅនឹង​ចំណងជើងសៀវភៅ​ដ៏​ល្បីល្បាញ​របស់គាត់​នោះ គឺ​ចង់និយាយ​ថា ហេតុដូចម្តេច​បានជា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​​មួយ​មាន​ច្បាប់​ខុសៗ​គ្នា ? ដូចម្តេច​បានជា​ច្បាប់​ខ្លះ មាន​ប្រសិទ្ធិភាព ហើយ​ខ្លះទៀត​គ្មាន ?
វណ្ណកម្ម​ដ៏​ធំ​សម្បើម​នេះ ចែកចេញ​ជា ៣១ សៀវភៅ ដែល​បែងចែក​ជា ១៥ ទៅ ២០ ជំពូក ក្នុង​សៀវភៅ​និមួយៗ ។ គេ​ចាត់ទុក​លោក​ជា​នយោបាយវិទូ ពីព្រោះ​ខ្លឹមសារ​សៀវភៅ​របស់គាត់ សុទ្ធសឹង​ធ្វើ​ ការ​សិក្សា​អំពី​របបគ្រប់គ្រង​របស់​រដ្ឋ ។ លោកម៉ង់តេរីយើ​បានដាក់​ចំណងជើងសៀវភៅ​របស់គាត់​ ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន មិនឲ្យឃើញ​មានលក្ខណៈនយោបាយ​ទេ ៕
ម៉ង់តេរីយើ: ទ្រឹស្តីស្តីអំពីច្បាប់

ទ្រឹស្តីស្តីអំពីច្បាប់
លោក ម៉ង់តេរីយើ​ បានឲ្យនិយមន័យ​ចំពោះ​ពាក្យ​ច្បាប់ថា «នៅក្នុង​ន័យទូលំទូលាយ​របស់​វា ច្បាប់​គឺ ទំនាក់ទំនង​ចាំបាច់​ទាំងឡាយ ដែល​ចេញមកពីអ្វី និ​ងអ្វីដែល​នឹង​កើតឡើង ។  គាត់បានអះអាងថា     «ច្បាប់ ទំនៀមទំលាប់ ប្រពៃណី និងច្បាប់បញ្ញត្តិនៃគ្រប់ជាតិសាសន៍ទាំងអស់ សុទ្ធតែមានប្រភពកំណើតរបស់ ខ្លួនចេញពីមូលហេតុ ២ យ៉ាង កាយមូលហេតុ និងសីលមូលហេតុ ។
 ១.កាយមូលហេតុ ជា​មូលហេតុ​ដែល​មានចំណងទាក់ទង​ទៅនឹង​អាកាសធាតុ ទឹកដី ទំហំ ទីតាំង ភូមិសាស្រ្ត និងដង់ស៊ីតេប្រជាជន ។​ ធាតុអាកាស មានឥទ្ធិពល​ទៅលើចរឹត​មនុស្ស ។  ដោយ​មនុស្ស ជាអ្នក​បង្កើតច្បាប់ ដូចនេះ អាកាសធាតុ ក៏មាន​ឥទ្ធិពល​ទៅលើ​ច្បាប់ដែរ ។ ច្បាប់​ដែលកើតចេញ​ពី​ចរឹតមនុស្ស តណ្ហា​មនុស្ស លក្ខណៈ​មនុស្ស គឺ​សុទ្ធតែ​នាំមកជាមួយ​នូវឥទ្ធពល​នៃអាកាសធាតុ ដូច្នេះ សម្រាប់​តំបន់​ពី​ខុសគ្នា ច្បាប់ ក៏មាន​លក្ខណៈ​ខុសគ្នា​ដែរ ។ សង្គម​បែបណា បរិយាកាស​បែបណា ភូមិសាស្រ្ត​បែបណា ប្រវត្តិសាស្រ្ត​បែបណា វប្បធម៌បែបណា មុខជំនាញ​ឯកទេស​បែបណា មនុស្ស​បែបណា នាំឲ្យ​ច្បាប់​ មាន​លក្ខណៈ ​បែបនោះ​ដែរ ។
លោក​បានបញ្ជាក់​ថា «ច្បាប់បញ្ញត្តិ​ទាំងឡាយ មាន​ចំណងទាក់ទង​យ៉ាងជិតស្និទ​បំផុត ទៅនឹង​ ការ​ប៉ិនប្រសប់​នានា ដែល​ប្រជាជនខុសៗ​ គ្នា មានពី​ធម្មជាតិ​ស្រាប់ សម្រាប់​ធ្វើជា​មធ្យោបាយ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត» ។ ក្នុង​ចំណោម​កាយមូលហេតុ កត្តាភូមិសាស្រ្ត ក៏ជាមូលហេតុចម្បង នៃ​កំណកំណើត​ច្បាប់ និង​រដ្ឋ ។
 ២.សីលមូលហេតុ ជា​មូលហេតុ​​ដែលស្តែងឡើង ជា​សកម្មភាពយឺត​បន្តិច បើ​ធៀបទៅនឹង កាយ​មូលហេតុ គឺកើតឡើង នៅពេលដែល​សង្គម​មានការរីកចម្រើន ផ្នែក​អរិយធម៌ ។ ទាក់ទងទៅនឹង​មូលហេតុ ប្រភេទ​នេះ មាន​គោលការណ៍ នៃរបបនយោបាយ ជំនឿ សាសនា សីលធម៌ និងទំនៀមទំលាប់ ប្រពៃណី ។ សីលមូលហេតុ គឺជា​មូលហេតុ នៃ​ស្មារតី ឬ​ព្រលឹង​របស់មនុស្សគ្រប់ៗ​ រូប ។ មូលហេតុ​នេះ មាន​ឥទ្ធិពល ទៅលើការបង្កើតច្បាប់ប្រជាជាតិខ្លាំងជាងកាយមូលហេតុ ។
ប្រភពច្បាប់​ចែកជា​ពីរ៖ 
 -ច្បាប់ពិភពរូបវន្ត គឺជាច្បាប់វិទ្យាសាស្រ្ត ច្បាប់ទំនាក់ទំនង និងច្បាប់ពិពណ៌នា ក្នុងពិភពសច្ចៈ ។ ច្បាប់នេះ មិនប្រែប្រួលទេ ហើយថែមទាំងគ្រប់គ្រង លើពិភពរូបធាតុទាំងអស់ទៀតផង ច្បាប់នេះ មានចរឹត ជាច្បាប់ធម្មជាតិ ។
 -ច្បាប់ពិភពបញ្ញា គឺជាច្បាប់ដែលកើតចេញ ពីសមត្ថភាព នៃខួរក្បាលរបស់មនុស្ស ។ ច្បាប់នេះ មានបង្កប់នូវតំលៃកាតព្វកិច្ច និងបញ្ញត្តិយ៉ាងច្រើន ដែលមានការប្រែប្រួល ព្រោះភាវៈមានបញ្ញាច្រើន​ មានការភាន់ច្រលំ ដោយសារតែឋិតនៅក្រោមតណ្ហារបស់មនុស្ស ។ គាត់ចែកច្បាប់ពិភពបញ្ញា​ ចែកចេញជា ៣ ទៀត គឺ៖ ១.​ច្បាប់សាសនា, ២.ច្បាប់សីលធម៌, ៣.ច្បាប់នយោបាយ និងច្បាប់រដ្ឋប្បវេណី។
ម៉ង់តេរីយើ: ទ្រីស្តី​ស្តីអំពី​របបគ្រប់គ្រងរដ្ឋ

ទ្រីស្តី​ស្តីអំពី​របបគ្រប់គ្រងរដ្ឋ
លោក ម៉ង់តេរីយើ​ បានធ្វើការបែងចែក​របបនយោបាយ​ជា ៣ ប្រភេទ​គឺ
 ១.របបសាធារណរដ្ឋ គឺជារដ្ឋ របស់ប្រជាជនទាំងមូល ឬមួយផ្នែក ។ លោកបានបែងចែក សាធារណរដ្ឋជាពីរ គឺប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិជនាធិបតេយ្យ ។​ ប្រសិនបើសាធារណរដ្ឋ ជារដ្ឋរបស់ប្រជាជនទាំងមូល ផ្គុំគ្នាជាអង្គធំមួយនោះ ជាប្រជាធិបតេយ្យ ។ ប្រសិនបើសាធារណរដ្ឋ ជារដ្ឋរបស់ ប្រជាជនមួយភាគតូចនោះ ជាអភិជនាធិបតេយ្យ ។
 ២.របបរាជាធិបតេយ្យ ជារដ្ឋរបស់មនុស្សម្នាក់ ដែលស្ថិតនៅ ក្រោមច្បាប់ ដែលមិនប្រែប្រួល និងដែលច្បាប់នោះ បម្រើគោលបំណង តែមនុស្សម្នាក់ខាងលើ ។
 ៣.របបផ្តាច់ការធិបតេយ្យ ជារបបមនុស្សម្នាក់ ដែលនៅលើច្បាប់ ។ 
របបនិមួយៗ​ សុទ្ធតែមានគោលការណ៍ របស់វាផ្ទាស់ ។ គោលការណ៍នេះ ជាកម្លាំងជម្រុញ របស់រដ្ឋ ។ លក្ខណៈរបស់រដ្ឋ សំដៅទៅលើរចនាសម្ព័ន្ធ ខាងក្នុងរបស់រដ្ឋ សំដៅការរៀបចំរបស់រដ្ឋ ដោយសាររដ្ឋ និមួយៗ​ មានលក្ខណៈផ្សេងៗ ពីគ្នា បានជារដ្ឋមានឈ្មោះខុសៗ គ្នា ។ លក្ខណៈទាក់ទងទៅនឹងនិយមន័យរបស់រដ្ឋ  ហើយបើគ្មានលក្ខណៈនេះទេ គេក៏ពុំអាចសំគាល់បានថា​ ណាមួយជាសាធារណរដ្ឋ ណាមួយជារាជាធិបតេយ្យ និងណាមួយជារបបផ្តាច់ការធិបតេយ្យឡើយ ។ លក្ខណៈដែលទាក់ទងទៅនឹងលក្ខន្តិកៈ របស់រដ្ឋ គឺជាទស្សនទាន របស់រដ្ឋ ។ នៅក្នុងសាធារដ្ឋ ទោះជាប្រជាធិបតេយ្យក្តី ឬជាអភិជនាធិបតេយ្យក្តី គោលការណ៍របស់វា គឺគុណធម៌ ការស្រលាញ់មាតុប្រទេស ស្រលាញ់សមភាព ស្រលាញ់ច្បាប់ ការលះបង់ផលប្រយោជន៍ ខ្លួនឯង  ដើម្បីផលប្រយោជន៍ សាធារណៈ ។ នៅក្នុងរបបរាជាធិបតេយ្យ គោលការណ៍របស់វា គឺកិត្តិយស ពោលគឺការចេះគោរពគ្នា ទៅតាមឋានៈក្នុងសង្គម ការស្គាល់នាទីខ្ពស់ទាប នៅក្នុងរបបផ្តាច់ការធិបតេយ្យ គោលការណ៍របស់វា គឺការភ័យខ្លាច ការគោរពដោយគ្មានការតវ៉ា ចំពោះអ្នកដឹកនាំ ។
ម៉ង់តេរីយើ: ទ្រឹស្តីស្តីអំពីអាកាសធាតុ

ទ្រឹស្តីស្តីអំពីអាកាសធាតុ
លោក ម៉ង់តេរីយើ​ ពិនិត្យឃើញថា អាកាសធាតុមានឥទ្ធិពល ទៅលើចរិតមនុស្ស ហើយដោយសារមនុស្ស ជាអ្នកបង្កើតច្បាប់ ដូច្នេះ ធាតុអាកាស ក៏មានឥទ្ធិពល ទៅលើច្បាប់ដែរ ។
 ១.ឥទ្ធិពលអាកាសធាតុទៅលើចរិតមនុស្ស
ខ្យល់ត្រជាក់ ធ្វើឲ្យមានកម្លាំង ខ្យល់ក្តៅ បន្ថយកម្លាំង ។ លោក ម៉ង់តេរីយើ​ សរសេរថា « គេមានកម្លាំងកាយ កម្លាំងចិត្ត នៅក្នុងអាកាសធាតុត្រជាក់ គេមានការទុកចិត្តលើខ្លួនឯងជាង គេមានសេចក្តីក្លាហានជាង គេមានចំណង់ សងសឹកតិចជាងគេ មានភាពស្មោះត្រង់ជាង» ។
 ២.ឥទ្ធិពលអាកាសធាតុទៅលើច្បាប់
ច្បាប់ដែលសម្តែងចេញ ពីចរិតមនុស្ស តណ្ហារបស់មនុស្ស លក្ខណៈរបស់មនុស្ស ក៏មានជាប់ស្នាម ធាតុអាកាស នៅជាមួយដែរ ។ ធាតុអាកាស ក៏មានឥទ្ធិពលទៅលើដី និងទៅលើជីវិតសេដ្ឋកិច្ច ហើយច្បាប់ ក៏មិនដូចគ្នាទេ សម្រាប់ប្រជាជនជាកសិករ ប្រជាជនជាអ្នកប្រមាញ់ និងប្រជាជនជាអ្នកនេសាទ ។ លោក ម៉ង់តេរីយើ​ បានសរសេរថា «ច្បាប់ ត្រូវមានទំនាក់ទំនង ជាមួយនឹងរូបសាស្រ្តរបស់ប្រទេស ធាតុអាកាសត្រជាក់ ក្តៅ ទំហំ របៀបរស់នៅ របស់ប្រជាកសិករ ជាអ្នកប្រមាញ់ ជាអ្នកគង្វាល កម្រិត សេរីភាព ជំនឿរបស់អ្នកស្រុក ធនធានរបស់គេ ទំនៀមរបស់គេ» ។ ដូច្នេះ ពាក្យអាកាសធាតុនេះ លោក ម៉ង់តេរីយើ​ ពិនិត្យមិនត្រឹមតែលក្ខណៈ អាកាសធាតុភូមិសាស្រ្តប៉ុណ្ណោះទេ គឺថែមទាំងលក្ខណៈសេដ្ឋកិច្ច ប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ និយាយរួម គ្រប់លក្ខណៈសង្គមសាស្រ្តទាំងអស់ ។ ហេតុនេះហើយ បានជាគេចាត់ទុកលោក ម៉ង់តេរីយើ​ ជាស្ថាបនិកសង្គមវិជ្ជាពិតៗ​ ។
ម៉ង់តេរីយើ: ការវិភាគស្តីអំពីអំណាច

ការវិភាគស្តីអំពីអំណាច
 ក) ទ្រឹស្តីនៃការបែងចែកអំណាចបញ្ឈរ
ទ្រឹស្តីនេះ មានន័យថា ត្រូវឲ្យមានការទទួលស្គាល់ អង្គកណ្តាលផ្សេងៗ  ដែលស្ថិតនៅចន្លោះ រវាងស្តេច និងប្រជារាស្រ្ត ក្នុងនោះមានវណ្ណៈទាំង ៣ ដែលមាននៅក្នុងរបបចាស់ គឺវណ្ណៈអភិជន សហធម្មិក និងវណ្ណៈផ្សេងៗ ទៀត ។ វណ្ណៈទាំងឡាយ ដែលនៅចន្លោះរវាងស្តេច និងប្រជារាស្ត្រ សម្រាប់ធ្វើជាកម្លាំង ទប់អំណាចរបស់ស្តេច ប៉ុន្តែទ្រឹស្តី នៃការបែងចែកអំណាចបញ្ឈរនេះ មានន័យពេញលេញបាន លុះត្រាតែមាន ទ្រឹស្តី នៃការបែងចែកអំណាចផ្តេក​ មកបង្ក្រប់បន្ថែមដែរ ។
 ខ) ទ្រឹស្តីនៃការបែងចែកអំណាចផ្តេក
ដើម្បីមានស្ថេរភាព នៅក្នុងសាធារណរដ្ឋ ក៏ដូចជានៅក្នុងរាជានិយម ចាំបាច់ត្រូវតែមាន ការបែងចែកអំណាចរដ្ឋ ព្រោះថា ការបែងចែកអំណាចរដ្ឋ អាចធ្វើឲ្យមានសមាជិក នៃសង្គម ទទួលបាន នូវសេរីភាព សុវត្ថិភាព យុត្តិធម៌ ពិសេស គឺស្ថេរភាពសង្គមតែម្តង ។ 

លោក ម៉ង់តេរីយើ​ បានបែងចែកអំណាច ដូចខាងក្រោមនេះ
 ១.អំណាចនិតិបញ្ញត្តិ ជាអំណាចធ្វើច្បាប់ កែច្បាប់ និងលុបច្បាប់ ។ អំណាចនិតិបញ្ញត្តិ ត្រូវប្រគល់ ទៅឲ្យសភាពីរជាន់ ជាអ្នកកានើកាប់ គឺសភាអភិជន (សភាជាន់ខ្ពស់) និងសភាប្រជារាស្ត្រ (សភាជាន់ទាប) ។ ក្រៅពីបង្កើត ឬលុបច្បាប់ អំណាចនេះ នៅមានតូនាទី ជាអ្នកតាមដាន ត្រួតពិនិត្យ ការប្រតិបត្តិ របស់ព្រះរាជា និងមានតួនាទី ជាអ្នកកាត់ក្តី វិនិច្ឆ័យទៅលើសកម្មភាព ប្រតិបត្តិ ក្នុងសង្គមទាំងមូល ។
 ២.អំណាចនិតិប្រតិបត្តិ ជាអំណាចប្រតិបត្តិ តាមឆន្ទៈ​ របស់អំណាចនិតិបញ្ញត្តិ សម្រាប់រៀបចំ ដឹកនាំសង្គម ទាំងផ្ទៃក្នុងប្រទេស ទាំងលើឆាកអន្តរជាតិ ថែមទាំងជាអំណាច ដែលមានសិទ្ធិប្រកាសសង្គ្រាម និងសន្តិភាព ។ អំណាចនេះ មានបង្កប់នូវចរិត ជាអំណាចនៃច្បាប់អន្តជាតិផងដែរ ។ អំណាចនេះ ត្រូវប្រគល់ ទៅឲ្យព្រះមហាក្សត្រ ជាអ្នកកាន់កាប់ ។ អំណាចនេះ ក្រៅពីការប្រតិបត្តិ គឺនៅមានសិទ្ធិ ជំទាស់ចំពោះ អំណាចនិតិបញ្ញត្តិផងដែរ តាមនិតិវិធី នៃការប្រើសិទ្ធិ របស់ស្តេច ។
 ៣.អំណាចតុលាការ ជាអំណាចវិនិច្ឆ័យ ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌ នៃច្បាប់រដ្ឋប្បវេណី ។ អំណាចនេះ​ ត្រូវប្រគល់ឲ្យទៅសភាខេត្ត សភាក្រុងនិមួយៗ ដែលកាន់កាប់ អំណាចតុលាការ ។

គោលការណ៍ នៃការបែងចែកអំណាចនេះ គឺធ្វើឡើង ក្នុងគោលបំណង ទប់ស្កាត់មិនឲ្យអំណាច ដែលស្ថិតនៅក្នុងដៃ បុគ្គលណាម្នាក់ នោះអាចនាំទៅរកសេចក្តីវិនាស  ដល់ប្រទេសជាតិបាន និងដើម្បីឲ្យទ្រឹស្តី នៃការបែងចែកអំណាចនេះ  លុះទៅតាមរូបភាព ជារចនាសម្ព័ន្ធ និងដើម្បីរក្សា នូវតុល្យភាព នៃអំណាចទាំង ៣ របស់រដ្ឋ ។ មួយទៀត គោលដៅ នៃការបែងចែកអំណាចនេះ គឺធ្វើឡើង ដើម្បីប្រឆាំង នឹងរបបរាជានិយមផ្តាច់ការ ហើយសម្របសម្រួល ទំនាស់រវាង របបមូលធននិយម និងពួកវណ្ណៈអភិជន និងជាការគ្រោងទុកជាមុន ដើម្បីការពារគ្រោះថ្នាក់ ជៀសវាងការដណ្តើមយកអំណាចផ្តាច់មុខ ព្រោះលោកយល់ថា «សារជាតិរបស់មនុស្ស បើកាលណា បានអំណាចនៅក្នុងដៃ របស់ខ្លួនហើយ មនុស្សនោះ នឹងតស៊ូ ដើម្បីរក្សាអំណាចនោះ លុះដល់តំណក់ឈាមចុងក្រោយ» ។ ដូច្នេះ ធ្វើយ៉ាងណា ឲ្យអំណាច ទប់ទល់នឹង អំណាច ពីព្រោះមនុស្សទាំងអស់ ដែលមានអំណាច តែងតែមានការប្រើប្រាស់នូវអំណាចទាំងនោះជ្រុលហួស ៕
ម៉ម ណៃ

'លោកម៉មណៃ'ប្រវត្តិរូបសង្ខេបឈ្មោះ រុងឡឺត ឡាវឌីហៅក្រៅលោកម៉មណៃថ្ងៃកំនើតថ្ងៃ​ទី​៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩២៦  ទីកន្លែងកំនើតនៅភូមិវត្តគរ ឃុំវត្តគរ ស្រុកសង្កែ ខេត្តបាត់ដំបងឪពុកឈ្មោះឡៅ លីវ មុខងារអនុលេខាគណៈកម្មាធិការមជ្ឍិម និង គណៈកម្មាធិការអចិន្រ្តៃយ៍បក្ស  ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេដឹកនាំក្នុងរបបប្រលយ័ពូជសាស្រ្ត
លោកម៉មណៃ( ប្រើផងដែរអក្ខរាវិរុទ្ធ មុំ Nei គេស្គាល់ផងដែរនៅក្រោម ឈ្មោះក្លែងក្លាយ សមមិត្តចាន់ ។ ខ 1934 , កំពង់ធំ , បារាំងឥណ្ឌូចិន ) កម៉េងហុកម៉េងហុកម៉េងម៉ុន លោកម៉មអំណត់បានធ្វើកសិណសាក្សីនៅអង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជានៅថ្ងៃទី 14 ខែកក្កដាឆ្នាំ 2009 ។ លោកបានបដិសេធមិនធ្វើដំណើរទៅសួរចម្លើយនិងធ្វើទារុណកម្មរបបខ្មែរក្រហមទេ។.
ម៉ម ណៃ: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ 
លោក ម៉ម ណៃ ហៅ​ មិត្ត​ ចាន់។​ លោក​មាន​សញ្ញាបត្រ​វិទ្យាសាស្ត្រ​ធម្មជាតិ​ពី​វិទ្យាស្ថាន​គរុកោសល្យ​។ លោក​ជា​គ្រូ​ជីវវិទ្យា​រហូត​ដល់​​ឆ្នាំ​១៩៥៨​ ដែល​លោក​ក្លាយ​ជា​នាយក​វិទ្យាល័យ​បល្លង្ក​ ខេត្តកំពង់ធំ​។ លោក​បាន​ជួប​លោក ឌុច ដែល​ធ្វើ​គ្រូប​ង្រៀន​នៅ​កំពង់ធំ​ដែរ។​ លោក​ត្រូវ​ផ្លាស់​មក​ធ្វើ​ការ​នៅ​វិទ្យាស្ថាន​ជាតិ​គរុកោសល្យ​។​ នៅ​ខែ​តុលា​ឆ្នាំ​១៩៦៧ លោក​ត្រូវ​ចាប់​ខ្លួន​។ លោក​ត្រូវ​ដោះ​លែង​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៩និង​ចូល​រួម​បដិវត្តន៍​ជាមួយ​អ្នក​រួម​ពន្ធនាគារ​ជាមួយ​គ្នា​ គឺ លោក ឌុច។

នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ មិត្ត ចាន់​ ទទួល​បន្ទុក​ការ​សួរ​ចម្លើយ​នៅ​ម១៣។ ក្រោយ​១៧​មេសា​១៩៧៥​លោក​ជា​សន្តិបាល​ធ្វើ​ការ​នៅ​ស២១ទទួល​បន្ទុក​ផ្នែក​សួរ​ចម្លើយ។ ក្រុម​របស់​របស់លោក​មាន​៣ គឺ ក្រុម​អង្កៀម, ក្រុម​ស្លូត និង ក្រុម​កាច។

នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៤​និង​១៩៩៦ លោក​ត្រូវ​តែង​តាំង​ជា​ប្រធាន​គុក​នៅ​តំបន់​រំដោះ​ដោយ​លោក​ សុន សេន។ លោក​បាន​បាត់​ខ្លួន​ ក្រោយ​ការ​ចាប់ខ្លួន​លោក​ ឌុច។​ 

នៅ​​ខែ​​កក្កដាឆ្នាំ​២០០៩​​ ​លោក ​ម៉ម​ ណៃ ​ត្រូវ​អញ្ជើញ​ធ្វើ​ជា​សាក្សី​ក្នុង​តុលាការ​ខ្មែរក្រហម។​ ​ប៉ុន្តែ ​អង្គសវនាការ​ត្រូវ​បាន​ផ្អាក​ទៅ​វិញ​ភ្លាមៗ​ បន្ទាប់​ពីលោក François Roux​ ​មេធាវី​ការពារលោក ​ឌុច ​លើក​ឡើង​ពី​ក្តី​បារម្ភ​ខ្លាច​លោក ​ម៉ម​ ណៃ​ ត្រូវ​បាន​ចោទ​ប្រកាន់​ពី​សហឧក្រិដ្ឋកម្ម​រួម​ជា​មួយ​នឹងលោក ​ឌុច ​ស្រប​តាម​សម្នើ​​របស់​សហ​ព្រះរាជអាជ្ញា។ លោក ឌុច បាន​ជំរុញ​លោក ម៉ម​ ណៃ​ ឲ្យ​និយាយ​ការ​ពិត​។ លោក ម៉ម ណៃ ក៏បាន​សុំ​ទោស​ចំពោះ​ជនរង​គ្រោះ​ដែល​បាន​ស្លាប់ក្នុង​អំឡុង​ពេល​គ្រប់គ្រង​របស់​គាត់​នៅ​គុក​ទួល​ស្លែង។​
ម៉ម ប៉ុណ្ណារ៉ាយ

thumb|100px|រូបភាពជីវប្រវត្តិសង្ខេបនាម​ពេញរហស្សនាមសញ្ជាតិអាជីព កវីនិពន្ធ 
 តន្ត្រីករជំនាញនិពន្ធបទចម្រៀងស្នាដៃ កំពង់ធំជុំរុំចិត្ត
 បិសាចក្រមុំ
 ស្ទឹងកែវថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើតថ្ងៃទទួលមរណភាព
|colspan="2"|   ឆ្នាំ
|- style="vertical-align:top;"
|ទទួលមរណភាពដោយសារ|colspan="2"|
|- style="vertical-align:top;"
|ស្រុកកំណើត|colspan="2"|

|- style="vertical-align:top;"
|ឪពុក|colspan="2"|

|- style="vertical-align:top;"
|ម្តាយ|colspan="2"|

|- style="vertical-align:top;"
|ភរិយា|colspan="2"|
|- style="vertical-align:top;"
|បុត្រ'''
ម៉ម ប៉ុណ្ណារ៉ាយ: បទដែលលោកនិពន្ធ

បទដែលលោកនិពន្ធ
ស្នាដៃនិពន្ធ និង ទំនុកច្រៀងរបស់ លេខរៀងឈ្មោះបទចម្រៀងនិពន្ធទំនុកច្រៀងដោយនិពន្ធបទភ្លេងដោយអ្នកចម្រៀងស្នាដៃនិពន្ធ និងដឹកនាំភ្លេងដោយលោកផ្ទាល់១ស្ទឹងកែវ២ថ្ពាល់ក្រហមឃើញសរសៃ៣បីសាចក្រមុំ៤កំពង់ធំជំរុំចិត្ត៥ជើងមេឃពណ៌ខ្មៅ៦រិទ្ធិស័កព្រួញមាសបទដែលលោកជាអ្នកដឹកនាំភ្លេងប្រគុំ (សម្រួល តន្រ្តី) រីឯស្នាដៃនិពន្ធទំនុកច្រៀង និង បទភ្លេងគឺជារបស់កវី និង តន្រ្តីករដទៃៗទៀត៧កម្មប្រចាំកាយស៊ីន ស៊ីសាមុត៨មេត្តារៀមផងលោក គង់ សំអឿន លោក គង់ ចន្ថា៩នៅតែឃ្លាតលោក គង់ ចន្ថា១០មេឃអើយជួយផងសាមុត-សុទ្ធា១១ឃ្លាតទាំងទឹកភ្នែកសុទ្ធា១២ដំណក់ភ្លៀងស្រក់ប៉ែន រ៉ន១៣រង់ចាំតែបងមួយសុទ្ធា១៤រំពឹង! រំពឹង!សុទ្ធា១៥បងពិតជាកម្លោះសាមុត-សុទ្ធា១៦កណ្តូបបុកស្រូវសាមុត-សុទ្ធា១៧ផ្កាត្របែកព្រៃឌី សុខន១៨ចម្រៀងមកមិត្តឌី សុខន១៩ស្នេហ៍យើងសុទ្ធា២០គ្រាដំបូងស៊ីន ស៊ីសាមុត១៩ជីវិតអ្នកផ្សងព្រេងស៊ីន ស៊ីសាមុត២០បងក្បត់អូនហើយហួយ មាស១៩ខែរះក្រោមផ្កាយម៉ម ប៊ុនណ្ណារ៉ាយ២០បញ្ជីខ្មោចអ៊ឹង ណារី១៩២០

 បើតាមលោក សេង តារា ដែលជាអ្នកស្រាវជ្រាវកម្រងបទចម្រៀងកាលពីសម័យមុន។
ម៉ម សូណង់ដូ

ម៉ម សូណង់ដូ ( កើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១៣ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៤២)  ជា​អ្នក​សារព័ត៌មាន​វិទ្យុ​ខ្មែរ និង​ជា​អ្នក​នយោបាយបារាំង​មានសញ្ជាតិពីរ ។  លោកគឺជាម្ចាស់ និងជានាយកវិទ្យុសំបុកឃ្មុំ រាជធានីភ្នំពេញ ដែលគណៈកម្មាធិការការពារអ្នកសារព័ត៌មាន (CPJ) បានពណ៌នាកាលពីឆ្នាំ២០១២ ថាជា "សារព័ត៌មានឯករាជ្យមួយរបស់កម្ពុជា"។  គាត់ក៏ដើរតួជាអ្នកអត្ថាធិប្បាយនយោបាយសម្រាប់ស្ថានីយ៍ផងដែរ។

Category:Articles with hCards

លោក សូណង់ដូ ត្រូវបានជាប់ពន្ធនាគារចំនួនបីដង ក្រោមបទចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងការរាយការណ៍របស់លោក៖ ការចាប់ខ្លួនឆ្នាំ២០០៣ ពីបទ "ញុះញង់ឱ្យមានកុប្បកម្ម" ការចាប់ខ្លួនឆ្នាំ២០០៥ ពីបទបរិហារកេរ្តិ៍ និងការចាប់ខ្លួនឆ្នាំ២០១២ ពីបទបះបោរ។  ការកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេលម្ភៃឆ្នាំរបស់លោកសម្រាប់ចុងក្រោយនេះត្រូវបានតវ៉ាដោយក្រុមសិទ្ធិមនុស្ស ហើយប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភអំពីករណីនេះនៅក្នុងជំនួបជាមួយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ។ ការកាត់ទោសនេះត្រូវបានលុបចោលដោយសាលាឧទ្ធរណ៍ក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០១៣ ហើយជំនួសមកវិញលោក សូណង់ដូ ត្រូវបានព្យួរទោសរយៈពេលប្រាំឆ្នាំ ក្រោមការចោទប្រកាន់ពីបទបង្កចលាចលស៊ីវិល។
ម៉ា ឡៅពី

thumb|100px|រូបភាពជីវប្រវត្តិសង្ខេបនាម​ពេញរហស្សនាមកវីសេកមាសសញ្ជាតិអាជីពកវីនិពន្ធ ពិធីករ អ្នកកាសែត អ្នកបញ្ចួល​សំឡេង

 
 ជំនាញនិពន្ធ អត្ថាធិប្បាយថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើត១៩៣២ថ្ងៃទទួលមរណភាព
|colspan="2"| ១៩៩៧
|- style="vertical-align:top;"
|ទទួលមរណភាពដោយសារ|colspan="2"|គាំងបេះដូង (ជំងឺបេះដូង)
|- style="vertical-align:top;"
|ស្រុកកំណើត|colspan="2"| ឃុំទឹកហូត ស្រុករលាប្អៀរ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង

|- style="vertical-align:top;"
|ឪពុក|colspan="2"|

|- style="vertical-align:top;"
|ម្តាយ|colspan="2"|

|- style="vertical-align:top;"
|ភរិយា|colspan="2"|
|- style="vertical-align:top;"
|បុត្រ'''
ម៉ា ឡៅពី: ស្នាដៃនិពន្ធរបស់លោក '''{{pagename}}'''

ស្នាដៃនិពន្ធរបស់លោក 

ស្នាដៃនិពន្ធ និង ទំនុកច្រៀងរបស់ លេរៀងឈ្មោះបទចម្រៀងនិពន្ធទំនុកច្រៀងដោយនិពន្ធបទភ្លេងដោយអ្នកចម្រៀង១ភរិយាពីរម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុតស៊ីន ស៊ីសាមុត២បុប្ផាដារ៉ាស៊ីម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត៣មេឃមីរនៅឧត្តរមានជ័យម៉ា ឡៅពីម៉ៅ សារ៉េត៤ទន្លេសែនម៉ា ឡៅពីម៉ៅ សារ៉េត៥សំឡេងខ្លែងឯកម៉ា ឡៅពីម៉ៅ សារ៉េត៦រំដួលក្រចេះម៉ា ឡៅពីអ៊ឹម សុងសឺម៧ជ្រោះពពុះពេជ្រចិន្តាម៉ា ឡៅពីសុះ ម៉ាត់៨ចិត្តបួសម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត៩អកបឹងកន្សែងម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត១០ទំនួញទ្រខ្មែរម៉ា ឡៅពីរស់ សេរី​សុទ្ធា១១ឧត្តមស្នេហាម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត១២អក្ខរាតាមព្រះពាយម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត១៣សំឡេងគងមាសម៉ា ឡៅពីសុះ ម៉ាត់១៤លាតំណែងចាស់ម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត១៥ជ្រលងសេកមាសម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត១៦ដងស្ទឹងសង្កែម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត១៧វាចាយុទ្ធជនភូមិគគីរធំម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត១៨ដងជ្រោះទឹកភ្នែកម៉ា ឡៅពីរស់ សេរី​សុទ្ធា១៩លាភូមិសេកសកម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត២០ស្រឯមលាក់ខ្លួនម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត២១ផ្ការីកខែចេត្រម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត២២ទំនិញស្នេហាម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត២៣សម្រែកស្នេហ៍អវិចីម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត២៤ម៉ោងបីយប់មិញម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត២៥ស្ទឹងកែវម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត២៦អស់សង្ឃឹមម៉ា ឡៅពីរស់ សេរី​សុទ្ធា២៧ចម្រៀងទាវឯកម៉ា ឡៅពីរស់ សេរី​សុទ្ធា២៨កេងកងអភ័ព្វម៉ា ឡៅពីរស់ សេរី​សុទ្ធា២៩អូនសូមស្មាលាម៉ា ឡៅពីរស់ សេរី​សុទ្ធា៣០លលកញីឈ្មោលម៉ា ឡៅពីមាស ហុកសេងមាស ហុកសេង៣១ខ្នើយមាសម៉ា ឡៅពីមាស ហុកសេងមាស ហុកសេង៣២កុលាបកោះកែវម៉ា ឡៅពីអ៊ិន យ៉េង៣៣ចំប៉ាបន្ទាយដែកម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត៣៤បុប្ផាក្បាលជ្រោយម៉ា ឡៅពីអ៊ិន យ៉េង៣៥ដងស្ទឹងកាត់ភ្លុកម៉ា ឡៅពីអ៊ិន យ៉េង៣៦ទំនួញទឹកដីទល់ដែនម៉ា ឡៅពីអ៊ិន យ៉េង៣៧រឿងខ្ញុំចប់ហើយម៉ា ឡៅពីអ៊ិន យ៉េង៣៨រំដួលក្រចេះម៉ា ឡៅពីអ៊ឹម សុងសឺម៣៩ម្លិះលាចាកទងម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត៤០កំពង់ចាម កំពង់ចាមម៉ា ឡៅពីសុះ ម៉ាត់ ​និង ស៊ីន ស៊ីសាមុត៤១សម្រែកឈាមខ្មែរម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត៤២លាពៅទៅច្បាំងម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត៤៣វត្តចំពុះក្អែកម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត៤៤ពលទោអភ័ព្វម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត៤៥គំនុំជាង២០ឆ្នាំម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត៤៦ថ្ងៃ១២កក្កដាម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត៤៧អូរអក្ខរាម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត៤៨អកចាំសំបុកម៉ា ឡៅពីឈួន ម៉ាឡៃ៤៩លាហើយកំពង់ចាមម៉ា ឡៅពីម៉ៅ សារ៉េត៥០លាហើយបាត់ដំបងម៉ា ឡៅពីម៉ៅ សារ៉េត៥១ឋានសួគ៌គីរីរម្យម៉ា ឡៅពីម៉ៅ សារ៉េត៥២រាត្រីនៅសូមៀរម៉ា ឡៅពីម៉ៅ សារ៉េត៥៣កុកហើរតែឯងម៉ា ឡៅពីឈុន វណ្ណា៥៤ឃ្មុំឡើងក្បាលទឹកម៉ា ឡៅពីសូ សាវឿន៥៥ព្យ៉ាណូបាក់ខ្ទង់ម៉ា ឡៅពីតូច តេង៥៦បុប្ផាកោះញែកម៉ា ឡៅពីតូច តេង៥៧រៃមាសម៉ា ឡៅពីឈួន ម៉ាឡៃ៥៨កណ្តាលដួងចិត្តម៉ា ឡៅពី និងកវី៣នាក់ទៀតស៊ីន ស៊ីសាមុត៥៩សម្លេងទ្រខ្មែរម៉ា ឡៅពីអ៊ុំ សុផានុរក្ស (យែល) និងឈួយ សុភាព៦០ចិញ្ចៀនត្បូងប្រាំម៉ា ឡៅពីស៊ីន ស៊ីសាមុត-ប៉ែន រ៉ន៦១ផ្គរលាន់ឯត្បូងម៉ា ឡៅពីសាមុត-សុទ្ធា៦២ឧត្តមភរិយាទាហានម៉ា ឡៅពីសាមុត-សុទ្ធា៦៣អក្ខរាសេកមាសម៉ា ឡៅពីកែវ សារ៉ាត់៦៤កុលាបស្តុកតុនម៉ា ឡៅពីកែវ សារ៉ាត់
កូដគំរូស្នាដៃនិពន្ធបទចម្រៀងខ្មែរ
ម៉ាក សែនសូនីតា

ម៉ាក សែនសូនីតា  (  ; កើតថ្ងៃទី ១៦ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៩៤) គឺជាតារាសម្តែងកម្ពុជា។ នាង ក៏​ជា​តារា​បង្ហាញ​ម៉ូដ​សម្រាប់​ទស្សនាវដ្ដី​មួយ​ចំនួន​ផង​ដែរ។ នាង​ចាប់​ផ្ដើម​អាជីព​កម្សាន្ត​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១០។
Category:Articles with hCards
ម៉ាក សែនសូនីតា: ភាពយន្ត

ភាពយន្ត 

 ឆ្នាំ ២០១៦: នាយខ្វាក់នាយខ្វិនឆ្លងភព
 ឆ្នាំ ២០១៦៖ ចន្ទ្រា
 ឆ្នាំ ២០១៧៖ កូនពស់កេងកង
 ឆ្នាំ ២០១៧៖ ព្រាយកន្ទោងខៀវ
ម៉ាក ហ្សុកឃឺបឺក

ម៉ាក ហ្សុកឃឺបឺក250px  ហ្សុកឃឺបឺក្នុងឆ្នាំ 2019កើត  ម៉ាក អេលីយ៉ូត ហ្សុកឃឺបឺក  14 ឧសភា 1984 (អាយុ 39)  វ៉ាយ ភ្លេន, ញូវយ៉ក,  សហរដ្ឋអាមេរិកឈ្មោះផ្សេងទៀត  ហ្សុកការសិក្សា  សាកលវិទ្យាល័យហាវើដ  (ធ្លាក់)អាជីព  Business • philanthropist ឆ្នាំចេញសកម្មភាព  2004—បច្ចុប្បន្នត្រូវបានគេស្គាល់ថា  Co-founder, executive chairman and CEO of Meta Platforms (formerly Facebook, Inc.)
Co-founder and co-CEO of Chan Zuckerberg Initiativeភរិយា  ចាន់ ព្រីស៊ីឡា (រៀបការ. 2012) កូន  3 នាក់សាច់ញាតិ  រ៉េនឌី ហ្សុកឃឺបឺក(បងស្រី) ដូណា ហ្សុកឃឺបឺក(ប្អូនស្រី)វេបសាយ  Mark Zuckerbergហត្ថលេខា 200px

លោក ម៉ាក ហ្សុកឃឺបឺក ()​ កើតនៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៨៤ ហើយលោកគឺជាជនជាតិអាមេរិក ម្នាក់ដែលសិក្សាអំពីកម្មវិធីរបស់កុំព្យូទ័រ និងអ៊ីនធឺណេត។គាត់
គឺជាមនុស្សម្នាក់ដែលដឹងយ៉ាងច្បាស់អំពីបណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គមមួយនេះគឺហ្វេសប៊ុស។ហើយនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ លោក ម៉ាកហ្សុកឃឺបក
គឺ​ជា​ប្រធានរបស់បណ្តាញទំនាក់ទំនងមួយនេះ។ ហើយលោកក៏ជា​បុគ្គល​ម្នាក់​ដែរមានធនធាន​ច្រើនផង​ដែរ បើតាមការប៉ាន់ស្មាន គឺមានរហូតទៅដល់ ៩,៤ពាន់លានដុល្លានៅក្នុងឆ្នាំ២០១២។ 

លោក ម៉ាកហ្សុកឃឺបឺក មានកំនើតនៅក្រុង ញ៉ូវយ៉ូក (NewYork)​សហរដ្ឋអាមេរិក​ ជាលើកដំបូង​លោកគ្រាន់តែ​សរសេរកម្មវិធី​កំសាន្ត​នៅអំឡុងពេលដែល​លោករៀននៅអនុវិទ្យាល័យ​ ជា​មួយ​ការ​លើកទឹកចិត្តពីសំណាក់ប៉ា​និងលោកគ្រូ​របស់លោកផងដែរ​ហើយពួកគេបានហៅគាត់​ថាជា​មនុស្សអស្ចារ្យ។ បន្ទាប់ពីបានបញ្ចប់ការសិក្សា​នៅអនុវិទ្យាល័យ​ លោកបានបន្តការសិក្សា​នៅថ្នាក់វិទ្យាល័យ។ នៅអំឡុងពេលសិក្សានៅថ្នាក់វិទ្យាល័យលោកជាមនុស្សម្នាក់ដែលពូកែខាងតន្រ្តី អក្សរសាស្រ្ត សិក្សានៅ ឯហ្វីលិបអ៊ិចហ្ស៊ិថឺ ( Phillips Exeter Academy)។

លោក ម៉ាកហ្សុកឃឺបឺក បានមាកការយឺតយ៉ាវក្នុងចូលរៀននៅឯមហាវិទ្យាល័យ ហាវ៉ាដ (Harvard College)   ផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្តកុំព្យួទ័រហើយនិងចិត្តវិទ្យា។ នៅពេលដែរគាត់ជានិស្សិតមហាវិទ្យាល័យឆ្នាំទី លោកបានសរសេរអំពីរឿងមួយដែរមានភាពល្បីល្បាញ ដែរគាត់បានដាក់ចំណងជើងរឿងនោះថា ហ្វាម៉ែន (fracemash) ដែរអនុញាតអោយសិស្សានុសិស្សទំាងអស់នៅមហាវិទ្យាល័យបណ្តាញអ៊ីនថឺណេត (College’s Network)  ធ្វើការបោះឆ្នោតដើម្បីអោយមានភាពទាក់ទាញពីសិស្សានុសិស្សទាំងអស់។ ហើយវាត្រូវបានបិទនៅក្នុងថ្ងៃនោះ ហើយនិងការតម្រង់ទៅរកសកម្មភាពនៃការវិនិច្ឆ័យ
ផងដែរ។គាត់បានបង្កើតបណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គមគឺ ហ្វេសប៊ុក (Facebook) នៅក្នុងបន្ទប់គេងដ៏ធំទូលាយរបស់គាត់ ជាមួយនិងការជួយពីមិត្តភក្តិរបស់គាត់ ទើបគាត់បានយក ហ្វេសប៊ុក(Facebook) នៅទីធ្លានៃមហាវិទ្យាល័យ ហើយគាត់បានផ្លាស់ប្តូរឆាប់ទៅកន្លែងផ្សេងទៀតគឺនៅ ប៉ាលឡូអាតូ (Palo Alto) នៅរដ្ឋ កាលីហ្វ៊ុញ្ញា (California) នៅឆ្នាំ២០០៧  ហ្វេសប៊ុក (Facebook ) បានត្រូវបានបង្តើតយ៉ាងជោបជ័យ ហើយបានជួយគាត់ក្លាយទៅជាមហាសេដ្ឋី នៅពេលដែរគាត់មានវ័យអាយុទើបតែ២៣ឆ្នាំ។ នៅឆ្នាំ២០១០មានការប៉ាន់ប្រមាណមួយនិយាយថាមានប្រើប្រាស់ ហ្វេសប៊ុក ប្រមាណ៥០០លាននាក់ នៅក្នុងពិភពលោកដ៏ធំទូលាយមួយនេះ ហើយមាននាក់ប្រើ ហ្វេសប៊ុក ១ពាន់លាននាក់នៅឆ្នាំ២០១២។ លោក ម៉ាកហ្សុកឃឺបឺក បានជាប់ទាក់ទងនៅនិងរឿងរ៉ាវផ្សេងៗ ដែរមានការឈ្លោះប្រកែកគ្នាពីសមាជិកថ្មីផ្សេងទៀតដែរទាមទាមចំណែកមួយពីក្រុមហ៊ុនពីព្រោះពួកគេបានជួយក្រុមហ៊ុនដូច្នោះពួកគេសមទទួលបាន នេះជាការទាមទាររបស់សមាជិកក្រុមហ៊ុន។ . ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១០មក លោក ម៉ាកហ្សុកឃឺបឺក បានចំណាយទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើនសន្ធិតសន្ធប់ទៅអោយជនងាយរងគ្រោះនៅជុំវិញពិភពលោក។
ម៉ាក ហ្សុកឃឺបឺក: តំណភ្ជាប់កក្រៅ

តំណភ្ជាប់កក្រៅ
 
 
 
 Profile at Forbes   
 
  
   
  
  
 
   
Interviews
 Video of interview, Leslie Stahl, Sixty Minutes Dec. 5, 2010
 Video of Interview , Rick Stengel, Time Magazine December 2010  

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីនធើណែត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បណ្ដាញទំនាក់ទំនងសង្គម
ម៉ាកុសអ្នកផ្សាយដំណឹងល្អ

ម៉ាកុស  ( Koinē Greek : Μᾶρκος, romanized : Mârkos ) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា យ៉ូហានម៉ាកុស ( Koinē Greek : Ἰωάννης Μᾶρκος, romanized : Iōánnēs Mârkos ; អារាមិក : ͚͘ Yōḥannān ) ឬ សន្ត ម៉ាកុស គឺជាមនុស្សដែលត្រូវបានគេសន្មតថាជាអ្នកនិពន្ធនៃ ដំណឹងល្អម៉ាកុស ។ អ្នកប្រាជ្ញព្រះគម្ពីរសម័យទំនើបភាគច្រើនបានសន្និដ្ឋានថា ដំណឹងល្អរបស់ម៉ាកុសត្រូវបានសរសេរដោយអ្នកនិពន្ធអនាមិក ជាជាងជាបុគ្គលប្រវត្តិសាស្ត្រដែលអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណបាន ទោះបីជាប្រធានបទនេះនៅតែមានជម្លោះក្នុងចំណោមអ្នកជំនាញក៏ដោយ។ យោងទៅតាមទំនៀមទម្លាប់របស់សាសនាចក្រ ម៉ាកុសបានបង្កើត គ្រឹស្តសាសនា នៃ អាឡិចសាន់ឌ្រី ដែលជា ការមើលឃើញដ៏សំខាន់បំផុតទាំងប្រាំ នៃ គ្រីស្ទសាសនាសម័យដើម ។ ថ្ងៃបុណ្យ របស់គាត់ត្រូវបានប្រារព្ធនៅថ្ងៃទី ២៥ ខែមេសាហើយ និមិត្តសញ្ញា របស់គាត់គឺ សត្វតោដែលមានស្លាប ។
ម៉ាកុសអ្នកផ្សាយដំណឹងល្អ: អត្តសញ្ញាណ

អត្តសញ្ញាណ 
រូបភាពតូច| Mark the Evangelist’s symbol is the winged Lion, the Lion of Saint Mark ។ សិលាចារឹក៖  ('សន្តិភាព​មាន​លើ​អ្នក ម៉ាកុស អ្នក​ផ្សាយ​ដំណឹង​ល្អ​របស់​ខ្ញុំ')។ សត្វតោដូចគ្នាក៏ជានិមិត្តសញ្ញានៃ ទីក្រុង Venice (នៅលើរូបភាព)។
យោងតាម លោក William Lane (១៩៧៤) "ប្រពៃណីដែលមិនចេះរីងស្ងួត" កំណត់អត្តសញ្ញាណ ម៉ាកុសអ្នកដំណឹងល្អ ជាមួយ យ៉ូហានម៉ាកុស,  និង យ៉ូហានម៉ាកុស ជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ បាណាបាស់ ។  ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា ហ៊ីបប៉ូលីតុស​នៃ​ទីក្រុង​រ៉ូម នៅ​ក្នុង ​ក្រុម​សាវ័ក​ចិតសិប​នាក់ បាន​សម្គាល់​ម៉ាកុស​អ្នក​ផ្សាយ​ដំណឹង​ល្អ ( ២ធីម៉ូថេទី  ៤:១១ ),  យ៉ូហាន ម៉ាកុស ( កិច្ចការ ១២:១២, 25; 13:5, 13; 15:37), , ,  និង ​ម៉ាកុស​ជា​បងប្អូន​ជីដូនមួយ​របស់​បាណាបាស ( កូល៉ុស 4:10  24) ។   យោង​តាម​ហ៊ីបប៉ូលីតុស ពួកគេ​ទាំង​អស់​គ្នា​ជា​របស់​«​សាវ័ក​ចិតសិប​នាក់​» ដែល​ត្រូវ​បាន ​ព្រះ​យេស៊ូ ​ចាត់​ឲ្យ​ចេញ​ទៅ​ផ្សព្វផ្សាយ ​ដំណឹង​ល្អ ( លូកា ១០:១)  នៅ ​ស្រុក​យូដា ។

យោងទៅតាម Eusebius នៃសេសារា  ហេរ៉ូឌ អាគ្រីប៉ាទី 1 ក្នុង ឆ្នាំ ដំបូងនៃរជ្ជកាលរបស់ ទ្រង់ លើតំបន់យូដាទាំងមូល (គ.ស៤១) ពេត្រុស​ត្រូវ​បាន​សង្គ្រោះ​ដោយ​អព្ភូតហេតុ​ដោយ ​ពួក​ទេវតា ហើយ​បាន​រត់​ចេញ​ពី​អាណាចក្រ​ហេរ៉ូឌ (កិច្ចការ ១២:១–១៩)។  ពេត្រុស​បាន​ទៅ ​ក្រុង​អាន់ទីយ៉ូក បន្ទាប់​មក​ឆ្លង​កាត់ ​អាស៊ីមីន័រ (ទៅ​មើល​ព្រះវិហារ​នៅ ​ក្រុង Pontus, Galatia, Cappadocia, Asia, និង Bithynia ដូច​បាន​និយាយ​នៅ​ក្នុង ពេត្រុសទី១ ១:១),  ហើយ​បាន​មក​ដល់​ទីក្រុង​រ៉ូម​ក្នុង​ឆ្នាំ​ទីពីរ​នៃ ​អធិរាជ​ក្លូឌាស ( គ.ស ៤២)។  នៅកន្លែងណាមួយនៅតាមផ្លូវ ពេត្រុសបានជួបម៉ាកុស ហើយយកគាត់ធ្វើជាដៃគូធ្វើដំណើរ និងអ្នកបកប្រែ។ ម៉ាកុសដំណឹងល្អ បាន​សរសេរ ​សេចក្ដីអធិប្បាយ ​របស់​ពេត្រុស ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​សរសេរ​ដំណឹងល្អ​តាម​ម៉ាកុស  មុន​ពេល​គាត់​ចាកចេញ​ទៅ ​អាឡិចសាន់ឌ្រី ​ក្នុង​ឆ្នាំ​ទី​បី​នៃ​គ្រិស្តសករាជ (គ.ស. ៤៣)។ 

យោងតាមកិច្ចការ  បានទៅកោះស៊ីបជាមួយបាណាបាស បន្ទាប់ពីក្រុមប្រឹក្សាក្រុងយេរូសាឡឹម។

យោងទៅតាមទំនៀមទម្លាប់ នៅឆ្នាំ 49 នៃគ.ស ប្រហែល 16 ឆ្នាំបន្ទាប់ពីការ ឡើងសោយរាជ្យរបស់ព្រះយេស៊ូវ ម៉ាកុសបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ អាឡិចសាន់ឌ្រី ហើយបានបង្កើត ព្រះវិហារអាឡិចសាន់ឌ្រី ដោយបានទៅប្រទេសអេស៊ីបអស់រយៈពេល 4-5 ឆ្នាំមកហើយ។ វិហារគ្រិស្តអូស្សូដក់ គ្រិស្ត អូស្សូដក់ គ្រិស្តអូស្សូដក់ នៃ អាឡិចសាន់ឌ្រី និង វិហារកាតូលិក កូបទិក ទាំងអស់តាមដានប្រភពដើមរបស់ពួកគេចំពោះសហគមន៍ដើមនេះ។  ទិដ្ឋភាពនៃពិធីបុណ្យ Coptic អាចត្រូវបានតាមដានត្រលប់ទៅ ម៉ាកុស ខ្លួនឯង។  គាត់​បាន​ក្លាយ​ជា ​ប៊ីស្សព ​ទី​មួយ​របស់​អាឡិចសាន់ឌ្រី ហើយ​គាត់​ត្រូវ​បាន​ផ្តល់​កិត្តិយស​ជា​អ្នក​បង្កើត ​សាសនា​គ្រឹស្ត​នៅ​អាហ្វ្រិក ។