គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: ២-ធម្មានុស្សតិ

២-ធម្មានុស្សតិ 
បុ        អ្វីគឺ “ធម្មានុស្សតិ”? អ្វីគឺការបដិបត្ដិ? អ្វីជាលក្ខណ: ជារស និងជាបទដ្ឋាន? អ្វីជាឤនិសង្ស? អ្វីជាវិធី (បដិបត្ដិ)?

វិ        ធម្ម: មានន័យថា ការរលត់ ពោលគឺនិព្វាន ឬការបដិបត្តិដែលជាហេតុឲ្យបានសំរេចដល់និព្វាន។ ការ បំផ្លាញ ចោលនូវកិច្ចការគ្រប់យ៉ាង ការលះបង់នូវកិលេសគ្រប់យ៉ាង ការកំចាត់ចោលនូវតណ្ហា ការដែលពុំមានមន្ទិល និង សភាវ:ជាស្ងប់ ទាំងអស់នេះហៅថាការរលត់ពោលគឺនិព្វាន។ អ្វីគឺការបដិបត្តិ ដែល នាំទៅកាន់ការរលត់? គឺសតិបដ្ឋាន៤ សម្មប្បធាន៤ ពល:៥ ពោជ្ឈង្គ៧ មគ្គមានអង្គ៨ ទាំងអស់នេះ ហៅថា ការបដិបត្តិនាំទៅកាន់ ការរលត់។ ធម្មានុស្សតិជា គុណធម៌នៃនេក្ខម:(ការវៀរចាកកាម) និង ជាគុណធម៌នៃ មគ្គ។ អនុស្សតិនេះ គឺការដែលមានសតិចូលទៅតាំងមាំ និង ជាសម្មាសតិ។ បណ្ឌិត គប្បីយល់ពីធម្មានុស្សតិ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ការស្ងប់នៃចិត្តក្នុង(ធម្មានុស្សតិ)នោះ ដោយពុំមាន អ្វីមករំខានគឺការបដិបត្ដិ។ ការមានសតិនៅជាប់ជាមួយ នឹងព្រះគុណរបស់ព្រះធម៌គឺជាលក្ខណ:។ ការ វិភាគនូវធម៌ គឺជារស។ ការយល់អំពីន័យរបស់ធម៌គឺជាបទដ្ឋាន។ ឯឤនិសង្សរបស់ធម្មានុស្សតិ ដូចគ្នា នឹងឤនិសង្សរបស់ពុទ្ធានុស្សតិ ដែរ។

           “អ្វីជាវិធីបដិបត្តិ?” មានសេចក្ដីថា៖ យោគីដែលទើបចាប់ផ្ដើមថ្មី គប្បីធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីដែលស្ងាត់ និងរក្សា ចិត្តរបស់ខ្លួនមិនឲ្យរវើរវាយ។ ពេលចិត្តគ្មានអ្វីមករុកកួនហើយ យោគីក៏រំលឹកថា៖ ព្រះធម៌ដែលព្រះពុទ្ធ ទ្រង់បានត្រាស់ទុកដោយល្អហើយនេះ ជារបស់ដែលបុគ្គលគប្បីឃើញបានដោយខ្លួនឯង ពុំកំណត់ដោយពេល វេលា គួរអញ្ជើញគេឲ្យចូលមកមើល គួរលំឤេនចូលមកដាក់ក្នុងខ្លួន ជាធម៌ដែលវិញ្ញូជនគប្បីដឹងចំពោះខ្លួន[lii] ។

           “ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ” មានសេចក្ដីថា៖ ព្រះធម៌នោះរួចផុតពីការប្រកាន់យកនូវភាពជ្រុលហួស ទាំង ឡាយ[liii]ព្រោះហេតុនេះទើបហៅថាស្វាក្ខាតោ(ត្រាស់ទុកល្អហើយ)។ព្រះធម៌នេះពុំមានកន្លែងណាដែលមិនត្រូវគ្នាទេ ព្រោះហេតុ នេះទើបហៅថាស្វាក្ខាតោ។ ព្រះធម៌នេះពុំមានការប្រទាំងប្រទើសគ្នាទៅវិញទៅមកទេ ហើយ ព្រះ ធម៌នេះប្រកបដោយ អំពើល្អ៣យ៉ាងជានិច្ច ព្រោះហេតុនេះទើបហៅថាស្វាក្ខាតោ។ ព្រះធម៌នេះប្រាសចាកនូវ ប្រការ ខុសឆ្គងទាំងពួង ព្រោះ ហេតុនេះទើបហៅថាស្វាក្ខាតោ។ ព្រះធម៌នេះរមែងនាំសត្វទាំងឡាយទៅកាន់ការ រលត់ពោលគឺនិព្វាន ព្រោះហេតុនេះ ទើបហៅថា“ស្វាក្ខាតោ”។

           “សន្ទិដ្ឋិកោ” មានសេចក្ដីថា៖ ព្រោះតែបុគ្គល(អ្នកបដិបត្តិធម៌) បានដល់មគ្គនិងផលតាមលំដាប់ ព្រោះ ហេតុ នេះទើបហៅថាសន្ទិដ្ឋិកោ(ឤចមើលឃើញបាន)។ ព្រោះតែបុគ្គលរមែងឃើញច្បាស់នូវព្រះនិព្វាន និង មគ្គផល ទើប ហៅថា“សន្ទិដ្ឋិកោ”។

           “អកាលិកោ” មានសេចក្ដីថា៖ គឺផល(នៃការបដិបត្ដិ)រមែងកើតឡើងដោយពុំចេះហួសសម័យកាល ព្រោះ ហេតុនេះទើបហៅថា“អកាលិកោ”។

           “ឯហិបស្សិកោ” គឺនិយាយថា“ចូលមក! ចូរមកមើលនូវគុណតម្លៃរបស់(ធម៌)យើងចុះ!” បុគ្គលដែល មាន សមត្ថភាពក្នុងការបង្រៀន ក៏នឹងបានឈ្មោះថាជាអ្នកគួរនឹងនិយាយពាក្យថា “អញ្ជើញមកមើលចុះ”។

           “ឱបនយិកោ” មានសេចក្ដីថា៖ បើបុគ្គលទទួលស្គាល់នូវព្រះធម៌នេះ គេនឹងបានទៅដល់នូវអមតភាព ព្រោះ ហេតុនេះទើបហៅថា ឱបនយិកោ(ដែលនាំមកនូវភាពល្អឥតខ្ចោះ)។ អ្វីដែលនាំទៅកាន់ផលនៃព្រហ្មចរិយ ធម៌ ក៏មាន ឈ្មោះថា“ឱបនយិកោ”។

           “បច្ចត្ដំ វេទិតព្វោ វិញ្ញូហិ” មានសេចក្ដីថា៖ បើបុគ្គលទទួលស្គាល់នូវព្រះធម៌នេះហើយៗមិនទទួល ស្គាល់នូវ លទ្ធិដទៃទៀតទេនោះ បុគ្គលនោះនឹងធ្វើឲ្យការដឹងក្នុងនិរោធ(ការរំលត់ទុក្ខ)កើតឡើង  ធ្វើឲ្យការដឹងក្នុង អជាតធម៌ (មិន កើតទៀតទេ)កើតឡើង និងធ្វើឲ្យការដឹងក្នុងវិមុត្តិ (ការរួចចាកផុត)កើតឡើង ព្រោះហេតុនេះទើបហៅថា “បច្ចត្ដំ វេទិតព្វោ វិញ្ញូហិ” (វិញ្ញូជនជនគប្បីដឹងចំពោះខ្លួនម្នាក់ៗ)។

           ម៉្យាងវិញទៀត យោគីគួររំលឹកដល់ព្រះធម៌ដោយវិធីផ្សេងៗទៀតដូចតទៅនេះ៖ ព្រះធម៌នេះជាកែវភ្នែក ជាវិជ្ជា ជាការស្ងប់ ជាផ្លូវដែលនាំទៅកាន់អមតភាព ជាការរលាស់ចេញ ជាវត្ថុសក្ដិសិទ្ធិ៍ដែលធ្វើឲ្យនិរោធឈ្នះ  ជាផ្លូវនាំទៅកាន់ ទិ់ព្វភាវ: ជាការមិនត្រឡប់មកវិញ ជាវត្ថុដែលប្រសើរបំផុត ជាការមិនធ្វើ ជាការស្ងាត់ ជាការវិសេស។ ព្រះធម៌នេះពុំមែនជាវេទមន្តគាថាទេ តែជាឤរម្មណ៍ដែលខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតសំរាប់ចិត្តវិញ្ញូជន ជា ការឆ្លងទៅ កាន់ត្រើយខាងនាយ ជាកន្លែងសំរាប់យកជាទីពឹង។ ដោយឤស្រ័យនូវវិធីនិងគុណទាំងនេះ យោគីនោះ ក៏ធ្វើនូវ ធម្មានុស្សតិ ហើយចិត្តក៏ពេញ ទៅដោយសទ្ធា។ ព្រោះតែសទ្ធាទាំងនេះ ចិត្តរបស់យោគីរមែងមិនមាន អ្វីមករុកកួន។ ព្រោះតែចិត្តគ្មានការរុកកួន យោគី នោះក៏បំផ្លាញបាននូវនីវរណធម៌ ធ្វើឲ្យអង្គឈានកើតឡើង ហើយក៏ឤស្រ័យនៅក្នុងឧបចារ:ឈាន។  អ្វីដែលសល់ពីនេះបានសំដែងទុកដោយពិស្តាររួចហើយក្នុងវគ្គខាងដើម។

ចប់ ធម្មានុស្សតិ