navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ជំងឺរបេង: រោគសាស្ត្រ

រោគសាស្ត្រ 
មនុស្សគឺជាកន្លែងផ្ទុក មេរោគរបេង ។ ការយល់ច្រឡំមួយគឺថា មេរោគរបេង អាចត្រូវបានរីករាលដាលដោយចាប់ដៃគ្នាធ្វើឱ្យមានទំនាក់ទំនងជាមួយកៅអីបង្គន់ចែករំលែកអាហារឬភេសជ្ជៈចែករំលែកច្រាសដុសធ្មេញ។ ការថើបអាចជាឬសគល់នៃការឆ្លងប្រសិនបើមនុស្សនោះកំពុងឆ្លងជំងឺ mycobacteria ជាច្រើនតាមរយៈកំហាក់។ ទោះយ៉ាងណាការរីករាលដាលធំ ៗ គឺតាមរយៈ ដំណក់ទឹកដែល មានប្រភពចេញពីអ្នកដែលមានជំងឺទាំងក្អកកណ្តាស់និយាយរឺច្រៀង។ 

នៅពេលដែលនៅក្នុងសួត មេរោគរបេងក៏បានត្រូវ phagocyt  ដោយ macrophages alveolar ដែលប៉ុន្តែពួកគេមិនអាចសម្លាប់និងរំលាយបាក់តេរីបានទេ។ ជញ្ជាំងកោសិការបស់វាការពារការលាយបញ្ចូលគ្នានៃ ហ្វាហ្គោលស្យូម ជាមួយ លីសូស្យូម ដែលផ្ទុកនូវកត្តាប្រឆាំងនឹងបាក់តេរី។  ជាពិសេស មេរោគរបេង ស្ទះរារាំងម៉ូលេគុល អង់ដូសូម៉ាអូតូអង់ទីហ្សែន ទី ១ (EEA1); ទោះយ៉ាងណាការរាំងស្ទះនេះមិនអាចការពារការលាយបញ្ចូលគ្នានៃប្រហោងដែលផ្ទុកទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹមបានទេ។ ហេតុដូច្នេះហើយបាក់តេរីគុណឡើងដោយមានការគ្រប់គ្រងនៅខាងក្នុងម៉ាក្រូហ្វា។ បាក់តេរីក៏ផ្ទុក ហ្សែន UreC ដែលការពារការបំលែងអាស៊ីដរបស់ហ្វាហ្គោលស្យូម។  លើសពីនេះទៀតការផលិត  diterpen isotuberculosinol ទប់ស្កាត់ភាពពេញវ័យរបស់ហ្វាហ្គោលស្យូម។  បាក់តេរីក៏គេចផុតពីការសម្លាប់ម៉ាក្រូហ្វាដោយបន្សាបអន្តរការីអាសូតប្រតិកម្ម។  ថ្មីៗនេះវាត្រូវបានបង្ហាញថា មេរោគរបេង សង្អំនិងលាក់បាំងខ្លួនវានៅក្នុង 1-tuberculosinyladenosine (1-TbAd) ដែលជា nucleoside ពិសេសដែលដើរតួជា ថ្នាំបន្សាប ដែលអនុញ្ញាតឱ្យវាបន្សាបជាតិអាស៊ីត pH និងធ្វើឱ្យហើមនៅក្នុងលីសូស្យូម។   1-TbAd ត្រូវបានអ៊ិនកូដដោយហ្សែន Rv3378c ។ 

ថ្មីៗនេះវាត្រូវបានបង្ហាញផងដែរថានៅក្នុង ការឆ្លងជំងឺរបេង M. កំរិត PPM1A ត្រូវបានតំឡើងហើយនេះនឹងជះឥទ្ធិពលដល់ការឆ្លើយតប apoptotic ធម្មតានៃម៉ាក្រូដើម្បីសំអាតភ្នាក់ងារបង្ករោគព្រោះ PPM1A ពាក់ព័ន្ធនឹងផ្លូវ apoptotic ដែលទាក់ទងនិងផ្នែកខាងក្រៅ។ ដូច្នេះនៅពេលដែលកម្រិត PPM1A ត្រូវបានកើនឡើងការបញ្ចេញមតិរបស់វានឹងរារាំងផ្លូវ apoptotic ទាំងពីរ។  ជាមួយនឹងការវិភាគបែបសាច់ញាតិមធ្យោបាយបញ្ជូនសញ្ញា JNK / AP-1 ត្រូវបានគេរកឃើញថាមានឥទ្ធិពលផ្នែកខាងក្រោមដែល PPM1A មានចំណែកក្នុងការដើរហើយផ្លូវ apoptotic ក្នុងម៉ាក្រូត្រូវបានគ្រប់គ្រងតាមរបៀបនេះ។  ជាលទ្ធផលនៃជំងឺ apoptosis ត្រូវបានបង្ក្រាបវាផ្តល់ឱ្យ អេមអេដរបេង ជាមួយនឹងទីផ្សារចម្លងដែលមានសុវត្ថិភាពហើយដូច្នេះបាក់តេរីអាចរក្សាស្ថានភាពមិនទាន់ឃើញច្បាស់ក្នុងរយៈពេលយូរ។ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|M. tuberculosis (stained red) in tissue (blue)
រូបភាពតូច| វប្បធម៍ Cording M. របេង (H37Rv) លើអតិសុខុមទស្សន៍ពន្លឺ
ជំងឺរបេង: ប្រវត្តិសាស្រ្ត

ប្រវត្តិសាស្រ្ត 
មេរោគបេង ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា " មើមមើម បាសឺរ " ត្រូវបានពិពណ៌នាជាលើកដំបូងនៅថ្ងៃទី ២៤ ខែមីនាឆ្នាំ ១៨៨២ ដោយ រ៉ូបឺតកូច ដែលក្រោយមកបានទទួល រង្វាន់ណូបែលផ្នែកសរីរវិទ្យាឬវេជ្ជសាស្ត្រ សម្រាប់ការរកឃើញនេះក្នុងឆ្នាំ ១៩០៥  បាក់តេរីនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា "បាកគីលរបស់កូច" ។ 

មេរោគរបេង មាននៅទូទាំងប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុន្តែឈ្មោះបានផ្លាស់ប្តូរជាញឹកញាប់តាមពេលវេលា។ ទោះយ៉ាងណានៅឆ្នាំ ១៧២០ ប្រវត្តិនៃជំងឺរបេងបានចាប់ផ្តើមលេចចេញនូវអ្វីដែលត្រូវបានគេស្គាល់នៅសព្វថ្ងៃនេះ។ ដូចដែលគ្រូពេទ្យ បេនចាមីនម៉ាទីនបាន ពិពណ៌នានៅក្នុង ទ្រឹស្តីនៃការប្រើប្រាស់របស់ គាត់ជំងឺរបេងអាចបណ្តាលមកពីសត្វមានជីវិតតូចៗដែលបញ្ជូនតាមខ្យល់ទៅអ្នកជំងឺដទៃទៀត។  ជំងឺខ្យល់នេះគឺជាជំងឺឆ្លងដែលសម្លាប់មនុស្សច្រើនជាងគេបំផុតនៅទូទាំងពិភពលោកដែលប៉ះពាល់ដល់មនុស្សជិត ២ ពាន់លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ M. tuberculosi s ងាយឆ្លងកាត់ខ្យល់ដោយកណ្តាស់ក្អកឬនិយាយសាមញ្ញ។ ដំណក់ទឹកដែលមានជាតិកខ្វក់អាចឆ្លងទៅមនុស្សណាម្នាក់ហើយពួកគេអាចឆ្លងដោយ ជំងឺរបេងអេ ។ ដូច្នេះពួកគេក្លាយជាផ្នែកមួយនៃប្រជាជន ១,៨ កោដិនាក់នៅទូទាំងពិភពលោកដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងពុះពារនឹងជំងឺនេះ។
ជំងឺរបេង: វ៉ាក់សាំង

វ៉ាក់សាំង 
វ៉ាក់សាំង BCG (ប៊ីកាលកាល់ម៉ែត - ហ្គីរីន) ដែលបានមកពី អេមប៊ីវវីស ទទួលបានជោគជ័យតិចតួចក្នុងការការពារជំងឺរបេង។ វ៉ាក់សាំងនេះត្រូវបានប្រើនៅក្នុងប្រទេសនានាដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះដោយសារមានករណី ជំងឺរបេង . ដូច្នេះវាមិនមែនជាវ៉ាក់សាំងដែលត្រូវបានណែនាំទេនៅសហរដ្ឋអាមេរិកដោយសារហានិភ័យទាបនៃការឆ្លង។ ដើម្បីទទួលការចាក់វ៉ាក់សាំងនេះបុគ្គលត្រូវឆ្លងកាត់ដំណើរការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយអ្នកជំនាញមេរោគរបេងហើយត្រូវបានផ្តល់ឱ្យតែអ្នកដែលបំពេញតាមលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះ។ 

BCG យោងតាមអត្ថបទមួយរបស់សារព័ត៌មានក្យូដូ (១៤ មេសា ២០២០) ដែលមានចំណងជើងថា“ វ៉ាក់សាំងជំងឺរបេងទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺកូរ៉ូណាវិរុស” បង្ហាញពីការជាប់ទាក់ទងគ្នារវាងការចាក់វ៉ាក់សាំង BCG និងការឆ្លើយតបនៃប្រព័ន្ធភាពស៊ាំកាន់តែប្រសើរឡើងចំពោះការការពារជំងឺកូវិត19។ https://english.kyodonews.net/news/2020/04/3cd4a913c3cf-tuberculosis-vaccine-drawing-attention-in-fight-against-coronavirus.html Tuberculosis vaccine drawing attention in fight against coronavirus.
ជំងឺរលាកទងសួត

ក្អក ផ្តាសាយជារោគសញ្ញានៃជម្ងឺរលាកទងសួត។ ជម្ងឺនេះកាចសាហាវបើមិនបានព្យាបាលជាបន្ទាន់ទេ អាចបណ្ដាលឲ្យអ្នកជម្ងឺស្លាប់បាន។ សមាជិកគ្រួសារ ជាពិសេសកុមារអាចចៀសផុតពីជម្ងឺរលាកទងសួតបាន បើសមាជិកគ្រួសារទាំងអស់យល់ដឹងពីវិធីបង្ការ ព្យាបាល ថែរក្សាអ្នកជម្ងឺរលាកទងសួតនេះ។ ការយល់ដឹងទាំងនេះនឹងជួយកាត់បន្ថយការចំណាយរបស់អ្នក ទៅលើការព្យាបាលសមាជិកគ្រួសារ ដែលមានជម្ងឺនេះ ជាពិសេសទារក និងកុមារ។
អ្នកត្រូវអនុវត្តតាមពាក្យស្លោក “ការពារប្រសើរជាងព្យាបាល”។
ជំងឺរលាកទងសួត: រោគសញ្ញា និង គ្រោះថ្នាក់បណ្ដាលមកពីជម្ងឺរលាកទងសួត

រោគសញ្ញា និង គ្រោះថ្នាក់បណ្ដាលមកពីជម្ងឺរលាកទងសួត 
 រោគសញ្ញា 
ជម្ងឺរលាកទងសួតមានរោគសញ្ញាដូចខាងក្រោម៖
 ក្អក ផ្ដាសាយ​​​​​​​ឆាប់ហត់។
 ដកដង្ហើមញាប់ជាងធម្មតា (កុមារមានចំនួនដង្ហើម៥០ដង ឬលើសពីនេះក្នុងមួយនាទី ចំពោះទារកអាយុតិចជាង២ខែ មានចំនួនដង្ហើម ៦០ដងក្នុងមួយនាទី)។
 ផ្នែកចុងដង្ហើមផតចូល នៅពេលដកដង្ហើមចូល (ពេលធម្មតាត្រូវប៉ោងឡើង)។
 ពេលដកដង្ហើមឮសូរ។
 មិនឃ្លានអ្វីទាំងអស់ (លែងបៅ)។
​មិនសូវបៅ​ និងមិនព្រមហូប

 គ្រោះថ្នាក់ 
មនុស្សភាគច្រើនតែងតែកើតជម្ងឺក្អក ផ្តាសាយ។ អ្នកខ្លះក៏ជាទៅដោយឯកឯងៗ ផ្ទុយទៅវិញអ្នកខ្លះកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរទៅៗ ឈានទៅដល់ជម្ងឺរលាកទងសួត ជាពិសេសកុមារ។

រលាកទងសួតជាជម្ងឺមួយកំពុងតែសម្លាប់កុមារពី២ទៅ ៣លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំៗនៅទូទាំងពិភពលោក (តួលេខនេះពុំបានរាប់បញ្ចូលចំនួនកុមារស្លាប់ ១លាននាក់ទៀតដោយជម្ងឺរលាកទងសួតបណ្តាលមកពីកញ្ជ្រឹល និងខាន់ស្លា ដែលជាជម្ងឺមានថ្នាំសម្រាប់ចាក់ការពារផង)។
ជំងឺរលាកទងសួត: រោគសញ្ញា

រោគសញ្ញា 
ជម្ងឺរលាកទងសួតមានរោគសញ្ញាដូចខាងក្រោម៖
 ក្អក ផ្ដាសាយ​​​​​​​ឆាប់ហត់។
 ដកដង្ហើមញាប់ជាងធម្មតា (កុមារមានចំនួនដង្ហើម៥០ដង ឬលើសពីនេះក្នុងមួយនាទី ចំពោះទារកអាយុតិចជាង២ខែ មានចំនួនដង្ហើម ៦០ដងក្នុងមួយនាទី)។
 ផ្នែកចុងដង្ហើមផតចូល នៅពេលដកដង្ហើមចូល (ពេលធម្មតាត្រូវប៉ោងឡើង)។
 ពេលដកដង្ហើមឮសូរ។
 មិនឃ្លានអ្វីទាំងអស់ (លែងបៅ)។
​មិនសូវបៅ​ និងមិនព្រមហូប
ជំងឺរលាកទងសួត: គ្រោះថ្នាក់

គ្រោះថ្នាក់ 
មនុស្សភាគច្រើនតែងតែកើតជម្ងឺក្អក ផ្តាសាយ។ អ្នកខ្លះក៏ជាទៅដោយឯកឯងៗ ផ្ទុយទៅវិញអ្នកខ្លះកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរទៅៗ ឈានទៅដល់ជម្ងឺរលាកទងសួត ជាពិសេសកុមារ។

រលាកទងសួតជាជម្ងឺមួយកំពុងតែសម្លាប់កុមារពី២ទៅ ៣លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំៗនៅទូទាំងពិភពលោក (តួលេខនេះពុំបានរាប់បញ្ចូលចំនួនកុមារស្លាប់ ១លាននាក់ទៀតដោយជម្ងឺរលាកទងសួតបណ្តាលមកពីកញ្ជ្រឹល និងខាន់ស្លា ដែលជាជម្ងឺមានថ្នាំសម្រាប់ចាក់ការពារផង)។
ជំងឺរលាកទងសួត: ជំនួយសង្គ្រោះបឋម

ជំនួយសង្គ្រោះបឋម 
បើកុមារម្នាក់មានជម្ងឺក្អក ផ្ដាសាយ អ្នកត្រូវធ្វើដូចខាងក្រោម៖
 ឲ្យផឹកទឹកច្រើនជាងធម្មតាក្រោយពេលបាយ។
 ធ្វើយ៉ាងណារក្សាកម្ដៅក្នុងខ្លួនអ្នកជម្ងឺឲ្យនៅក្ដៅឧណ្ហៗជាដរាប(តែមិនមែនក្ដៅពេកទេ)។
 សម្អាតរន្ធច្រមុះ (បើទារក អ្នកត្រូវដាក់ទឹកក្នុងមាត់អ្នក រួចបឺតរន្ធច្រមុះ) ព្រោះច្រមុះណែន ស្ទះធ្វើឲ្យពិបាកដកដង្ហើម ឬបៅ។
 ដាក់ខ្នើយកល់ក្រោមខ្នងកុមារឲ្យខ្ពស់បន្តិច នៅពេលវាដេកដើម្បីស្រួលដកដង្ហើម។
 កុំឲ្យអ្នកជម្ងឺនៅជិតផ្សែងភ្លើង ឬផ្សែងបារី។

 អ្នកអាចផលិតឱសថនៅផ្ទះសម្រាប់ព្យាបាលជម្ងឺក្អក ផ្ដាសាយតាមចំណូលចិត្តដោយប្រើថ្នាំបុរាណដែលផ្សំពីវត្ថុធាតុក្នុងស្រុក។

ឧទាហរណ៍៖ ទឹកឃ្មុំមួយស្លាបព្រា ទឹកក្រូចឆ្មារ១ចំណិតធំ ទឹកក្ដៅឧណ្ហៗ កន្លះកែវតូចចាក់ចូលគ្នាកូរឲ្យសព្វ ឲ្យអ្នកជម្ងឺផឹកព្រឹកម្ដង ល្ងាចម្ដង។

កុំប្រើថ្នាំក្អក ឬ ស៊ីរ៉ូ វាថ្លៃ ហើយមានគ្រោះថ្នាក់
ផង។ ត្រូវប្រើឱសថណាដែលផ្តល់ដោយគ្រូពេទ្យ។

បើកុមារមានជម្ងឺរលាកទងសួត អ្នកត្រូវធ្វើដូចខាងក្រោម៖
 ផ្តល់ជំនួយសង្គ្រោះបឋមខាងលើ។
 រកជំនួយពីគ្រូពេទ្យជាបន្ទាន់។

ការព្យាបាលដោយថ្នាំ ជាការសំខាន់ណាស់សម្រាប់ជម្ងឺ
រលាកទងសួត ដែលគំរាមកំហែងអាយុជីវិតកុមារ។
ជំងឺរលាកទងសួត: គ្រោះថ្នាក់ និង ការបញ្ជូន

គ្រោះថ្នាក់ និង ការបញ្ជូន 
បើអ្នកពិនិត្យឃើញកុមារមានជម្ងឺក្អក ផ្ដាសាយ និងរលាកទងសួតមានសញ្ញាគ្រោះថ្នាក់ដូចខាងក្រោម អ្នកត្រូវបញ្ជូនគេទៅមណ្ឌលសុខភាពជាបន្ទាន់។
 កុមារដែលមានជម្ងឺក្អក៖
 ក្អកកាន់តែខ្លាំង
 ចាប់ផ្ដើមដកដង្ហើមកាន់តែពិបាក
 មិនចង់ហូបអ្វីទាំងអស់ បើទារកវិញ វាឈប់បៅដោះម្ដាយ។
 កុមារមានជម្ងឺរលាកទងសួត៖
 ដកដង្ហើមញាប់ៗ
 ចុងដង្ហើមផតចូលក្នុង កាលណាអ្នកជម្ងឺខំដកដង្ហើម
 ដកដង្ហើមពិបាក ហើយឮសូរ
 មិនឃ្លានសោះ។
ជំងឺរលាកទងសួត: វិធីបង្ការ

វិធីបង្ការ 
គ្រួសារទាំងឡាយអាចជួយការពារកុមារឲ្យចៀសវាងផុតពីជម្ងឺរលាកទងសួតបានដោយ៖
 បំបៅដោះទារកឲ្យបានយ៉ាងតិច៦ខែ (ឲ្យតែទឹកដោះម្ដាយ គ្មានអាហារផ្សេងទៀតទេ) ហើយបន្តការបំបៅឲ្យបាន២ឆ្នាំយ៉ាងតិច។
 បន្ថែមអាហារឲ្យកុមារចាប់ពីអាយុ ៦ខែឡើងទៅ។
 ប្រើទឹកដែលបានមកពីប្រភពទឹកស្អាត។
 ត្រូវនាំកុមារទៅចាក់ថ្នាំការពារមុនអាយុបាន១ខួប។
 ត្រូវមានអនាម័យជានិច្ច។
 ខ្លួនទារកត្រូវក្តៅឧណ្ហៗជានិច្ច ពិសេសទារកអាយុតិចជាង២ខែ។ ត្រូវប្ដូរសម្លៀកបំពាក់ និងកំណាត់រុំពោះជានិច្ច។
 នៅពេលយប់ ចៀសវាងការមុជទឹក ឬទុកឲ្យកុមារទទឹកខ្លួនយូរ។
 កុំឲ្យកុមារនៅជិតផ្សែង។ ត្រូវរស់នៅកន្លែងដែលមានខ្យល់បរិសុទ្ធ។

ជម្ងឺរលាកទងសួតអាចធ្វើឲ្យស្លាប់បាន។ កុមារដែល
ត្រូវការចាំបាច់ ការព្យាបាលពីគ្រូពេទ្យ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជីវវិទ្យា
ជំងឺរលាកប្រដាប់ដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ

Chronic Respiratory Disease ឬ Infectious Sinusitis ឬ Air Sacculitis

ប្រដាប់ដកដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ គឺជាជំងឺមូយមានសភាពរ៉ាំរ៉ៃចំពោះបក្សី ហើយល្បឿននៃការចំលងជំងឺមានសភាពយឺត ។ នៅពេលដែលបក្សីកើតជំងឺនេះ យើងសង្កេតឃើញមានការក្អករន្ថើនៗ ដែលពិបាកបំបាត់វាទៅវិញ កណ្ដាស់ហើយនៅ បំពង់ខ្យល់មានឭសម្លេងគ្រឹកៗ នៅពេលបក្សីដកដង្ហើម ។ នៅពេលតែមួយ បក្សីភាគច្រើននៅក្នុងហ្វូងអាចទទួលជំងឺនេះ ។ នៅប្រទេសដែលត្រជាក់ ជំងឺនេះមានលក្ខណៈធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសនៅរដូវធ្លាក់ទឹកកក (winter season) ។ មាន់យកសាច់ (broilers) វាឆាប់ទទួលនូវជំងឺនេះណាស់ ។ អាត្រាស្លាប់របស់បក្សីដែលមានអាយុពី ៦-៨សបា្ដហ៍ អាចមានរហូតពី ៣០-៤០% ។

វាជាជំងឺមួយដែលប៉ះពាល់ទៅដល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនៃកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមមាន់ ។ ចំពោះបក្សីតូចត្រូវរងគ្រោះដោយការ ស្លាប់ ចំណែកឯបក្សីធំវិញ គឺត្រូវរងគ្រោះដោយសារភាពអន់ថយនៃការបន្ដពូជ (reproductive failure) ។ ជំងឺនេះអាចនៅ តែមានកើតពីមួយឆ្នាំទៀតប្រសិនបើពុំមានវិធានការណ៍ឲ្យបានត្រឹមត្រូវ ។
ជំងឺរលាកប្រដាប់ដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ: និមិត្ដហេតុ (Ethiology)​

និមិត្ដហេតុ (Ethiology)​ 
ជំងឺនេះបង្កឡើងដោយមេរោគម៉្យាងឈ្មោះ Mycoplasma gallicepticum ដែលមានវិជ្ជមាត្រ 0,៥µ ។ លក្ខ័ណ ដែលត្រូវបានធ្វើឲ្យកើតមានជំងឺនេះឡើងជាញឹកញាប់ គឺបណ្ដាលមកពីពពួក(virus) វីរុសដែលធ្វើឲ្យខូចខាតដល់ប្រដាប់ ដកដង្ហើមដូចជា ជំងឺញូវកាស់ (ND) និង(IB) ហើយក្រោយទៀតបានបង្កើតឡើងឲ្យមាននូវភាពស្មុកស្មាញ ដោយសារ ការជ្រៀតចូលនៃប៉ាត់តេរី ។ 

បណ្ដាលភាពតាមតឹង ( stress) ទំាំងឡាយណាដែលបណ្ដាលមកពីការប្ដូរទីកន្លែង រឺការដឹងជញ្ជូនបក្សីពីកន្លែង មួយទៅកន្លែងមួយទៀត ការកាត់ចំពុះរឺការវៈកាត់ផ្សេងៗ រឺលក្ខណៈនៅជុំវិញពុំមានលក្ខណៈសមស្របដូចជាៈ ត្រជាក់ និងក្ដៅពេក រឺក៏ចរន្ដខ្យល់បក់ចេញចូលនៅក្នុងទ្រុងពុំបានត្រឹមត្រូវ រឺអាក្រក់ទាំងអស់នេះជាមូលហេតុដែលបណ្ដាលឲ្យ បក្សីងាយនឹងទទួលជំងឺបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស ។ Mycoplasma Gallicepicum អាចនៅជាពូជមិនបង្ករោគ (non-pathogenic strain) រឺពូជបង្ករោគដែលមានព្រំដែន (limited pathogenic strain) ។
ជំងឺរលាកប្រដាប់ដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ: របៀបចំលងជំងឺ (Transmission)

របៀបចំលងជំងឺ (Transmission) 
ជាទូទៅជំងឺនេះអាចឆ្លងរាលដាលតាមមធ្យោបាយយ៉ាងៈ តាមរយៈប៉ះទង្គិចផ្ទាល់ (direc:contact) តាមរយៈខ្យល់ (aerosl) និងតាមរយៈស៊ុតដែលបានមកពីមេបាដែលឈឺទៅកូន (through the eggs) ។ 

 ដោយប៉ះទង្គិចផ្ទាល់ 
កត្ដាដំបូងមានដូចជា ការចិញ្ចឹមសត្វច្រើនហួសចំណុះនៅទីធ្លាតូចចង្អៀត អនាម័យមិនបានស្អាតត្រឹម ត្រូវ ទាំងអនាម័យដល់សត្វ និងទ្រុងហើយនឹងជំងឺដូចជា កុកស៊ីឌីយូស៊ីស (coccidiosis) ធ្វើឲ្យពពួកមេរោគមាន ការងាយស្រួលក្នុងការធំធាត់ (រីកលូតលាស់) ។ វីរុសនៃជំងឺរលាកទងសួត (IB) ញូវកាស (ND) និង E-Coli អាចនៅតែ ជាអ្នកធ្វើឲ្យការឆ្លងនៃជំងឺនេះមានសភាពកាន់តែដុនដាបថែមទៀត ។

 ខ្យល់ 
ជំងឺនេះអាចបង្កឡើងតាមរយៈ កំទិចកំទីតូចៗ រឺការដកដង្ហើមចូលតាមច្រមុះ ។ បក្សីទាំងឡាយចឹកចំណីស៊ីដែល មានពពួកភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ ពីទឹកកំបោរ ដែលចេញមកពីបក្សីឈឺ ។ 

 អ្នកផ្ទុកមេរោគ និងស៊ុត 
ជំងឺនេះអាចឆ្លងតាមរយៈ បក្សីដែលជាសះស្បើយឡើងវិញ តែមានផ្ទុកនូវមេរោគនៅក្នុងខ្លួននៅឡើយ (carrier birds) ។ ពពួកមេរោគអាចចំលងមេរោគ តាមរយៈស៊ុតដែលផ្ទុកដោយមេរោគនៃជំងឺនេះ ទៅដល់កូនដែលញាស់ចេញ ជំនាន់ក្រោយ ។ រយៈពេលដែលជំងឺនេះសម្ងំពុំមានប្រតិកម្ម គឺមានពី ៤ថ្ងៃ រហូតដល់ ៣សបា្ដហ៍ ។ លក្ខណៈសំគាល់នៃ ជំងឺនេះមានខ្ទុះហូរចេញពីរន្ធច្រមុះ ការរលាកកុងសង់ទីវ (Conjuntivitis) និងការហូរទឹកភ្នែកត្រូវបានកត់សំគាល់ឃើញ ភាគច្រើននៅលើបក្សីតូចៗ (Young birds) ។ ជំងឺនេះអាចក្លាយទៅជាមានលក្ខណៈធ្ងន់ធ្ងរនៅពេលដែលមានការកើង ឡើងដំណាលគ្នានូវជំងឺ ND IB រឺជំងឺរលាកបំពងសំឡេង និងបំពង់ខ្យល់ (ILT) ។ ហើយចំពោះបក្សីធំ (adult birds) អាច កើតមាននូវការរលាកដែស្បូន-ភ្នាសពោះ ប្រសិនបើមានការទាក់ទងដល់ប្រដាប់បន្ដពូជរបស់បក្សីនោះ ។ ទិន្នផលស៊ុត អាចធ្លាក់ចុះប្រហែលពី ២០-៤០% ប៉ុន្ដែទំរង់ស៊ុតនៅតែរក្សាភាពដើមធម្មតា មិនដូចជំងឺផ្សេងទៀតឡើយ​ដែលស៊ុតមាន ទំរង់មិនធម្មតា ។ អាចមានការប៉ះពាល់ដល់ការញាស់របស់ស៊ុត ។ ជាទូទៅកត់សំគាល់ឃើញថា បក្សីមានការស្រកទម្ងន់ (ស្គម) ។ កំហាតបង់សេដ្ឋកិច្ចដោយសារជំងឺ នេះតែងតែជួបប្រទះមានច្រើនទៅលើពពួកមាន់យកសាច់ តែមានជួបប្រទះ តិចតួចចំពោះមាន់ផ្ដល់ស៊ុត និងមាន់សំរាប់ទុកពូជ ។
ជំងឺរលាកប្រដាប់ដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ: ដោយប៉ះទង្គិចផ្ទាល់

ដោយប៉ះទង្គិចផ្ទាល់ 
កត្ដាដំបូងមានដូចជា ការចិញ្ចឹមសត្វច្រើនហួសចំណុះនៅទីធ្លាតូចចង្អៀត អនាម័យមិនបានស្អាតត្រឹម ត្រូវ ទាំងអនាម័យដល់សត្វ និងទ្រុងហើយនឹងជំងឺដូចជា កុកស៊ីឌីយូស៊ីស (coccidiosis) ធ្វើឲ្យពពួកមេរោគមាន ការងាយស្រួលក្នុងការធំធាត់ (រីកលូតលាស់) ។ វីរុសនៃជំងឺរលាកទងសួត (IB) ញូវកាស (ND) និង E-Coli អាចនៅតែ ជាអ្នកធ្វើឲ្យការឆ្លងនៃជំងឺនេះមានសភាពកាន់តែដុនដាបថែមទៀត ។
ជំងឺរលាកប្រដាប់ដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ: ខ្យល់

ខ្យល់ 
ជំងឺនេះអាចបង្កឡើងតាមរយៈ កំទិចកំទីតូចៗ រឺការដកដង្ហើមចូលតាមច្រមុះ ។ បក្សីទាំងឡាយចឹកចំណីស៊ីដែល មានពពួកភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ ពីទឹកកំបោរ ដែលចេញមកពីបក្សីឈឺ ។
ជំងឺរលាកប្រដាប់ដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ: អ្នកផ្ទុកមេរោគ និងស៊ុត

អ្នកផ្ទុកមេរោគ និងស៊ុត 
ជំងឺនេះអាចឆ្លងតាមរយៈ បក្សីដែលជាសះស្បើយឡើងវិញ តែមានផ្ទុកនូវមេរោគនៅក្នុងខ្លួននៅឡើយ (carrier birds) ។ ពពួកមេរោគអាចចំលងមេរោគ តាមរយៈស៊ុតដែលផ្ទុកដោយមេរោគនៃជំងឺនេះ ទៅដល់កូនដែលញាស់ចេញ ជំនាន់ក្រោយ ។ រយៈពេលដែលជំងឺនេះសម្ងំពុំមានប្រតិកម្ម គឺមានពី ៤ថ្ងៃ រហូតដល់ ៣សបា្ដហ៍ ។ លក្ខណៈសំគាល់នៃ ជំងឺនេះមានខ្ទុះហូរចេញពីរន្ធច្រមុះ ការរលាកកុងសង់ទីវ (Conjuntivitis) និងការហូរទឹកភ្នែកត្រូវបានកត់សំគាល់ឃើញ ភាគច្រើននៅលើបក្សីតូចៗ (Young birds) ។ ជំងឺនេះអាចក្លាយទៅជាមានលក្ខណៈធ្ងន់ធ្ងរនៅពេលដែលមានការកើង ឡើងដំណាលគ្នានូវជំងឺ ND IB រឺជំងឺរលាកបំពងសំឡេង និងបំពង់ខ្យល់ (ILT) ។ ហើយចំពោះបក្សីធំ (adult birds) អាច កើតមាននូវការរលាកដែស្បូន-ភ្នាសពោះ ប្រសិនបើមានការទាក់ទងដល់ប្រដាប់បន្ដពូជរបស់បក្សីនោះ ។ ទិន្នផលស៊ុត អាចធ្លាក់ចុះប្រហែលពី ២០-៤០% ប៉ុន្ដែទំរង់ស៊ុតនៅតែរក្សាភាពដើមធម្មតា មិនដូចជំងឺផ្សេងទៀតឡើយ​ដែលស៊ុតមាន ទំរង់មិនធម្មតា ។ អាចមានការប៉ះពាល់ដល់ការញាស់របស់ស៊ុត ។ ជាទូទៅកត់សំគាល់ឃើញថា បក្សីមានការស្រកទម្ងន់ (ស្គម) ។ កំហាតបង់សេដ្ឋកិច្ចដោយសារជំងឺ នេះតែងតែជួបប្រទះមានច្រើនទៅលើពពួកមាន់យកសាច់ តែមានជួបប្រទះ តិចតួចចំពោះមាន់ផ្ដល់ស៊ុត និងមាន់សំរាប់ទុកពូជ ។
ជំងឺរលាកប្រដាប់ដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ: រោគវិនិច្ឆ័យ (Diagnosis)

រោគវិនិច្ឆ័យ (Diagnosis) 
រោគវិនិច្ឆ័យត្រូវធ្វើឡើងដោយចំនុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោមនេះ៖

 ប្រវត្ដិនៃការរាលដាល (សាយភាយ)នៃជំងឺនេះមានសភាពយឺត
 រោគសញ្ញានៃជំងឺមានដូចជា ថយចុះនូវការស៊ីចំណី ក្អករន្ថើនៗ និងទំរង់ស៊ុតនៅធម្មតា
 ការបំប៉ែកចេញ នូវពពួកមេរោគនេះ
 ធ្វើតេស្ដសេរ៉ូម ឧទាហរណ៍ៈ Rapid slide test, Whole blood test, Agglutination test, Haemagglutination inhibition test
 ធ្វើតេស្ដដូចជាៈ Allergic test, Immunofluorescent test
 ការពិនិត្យដោយប្រើមីក្រូទស្សន៍អេឡិចទ្រិច
 ការបណ្ដុះមេរោគត្រូវយកវត្ថុវិភាគ មកពីបំពង់ខ្យល់កូនមាន់ដែលមានអាយុ ៩០ថ្ងៃ និងមានបន្ថែមអង់ទីបីយូទិច ផងដែរ
 ការពិនិត្យបន្ទាប់ពីបក្សីស្លាប់ ដើម្បីរកស្លាកស្នាមនៅក្នុងសរីរាង្គផ្សេងៗ ស្លាកស្នាមភាគច្រើនឃើញមាននៅលើ ប្រដាប់ដកដង្ហើម (respiratory tract) និងប្រដាប់បន្ដពូជ (reproductive tract) ។
ជំងឺរលាកប្រដាប់ដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ: ស្លាកស្នាម​(Lesions)

ស្លាកស្នាម​(Lesions) 

 ស្រោមបេះដូង (pericardium): serofibrinous រឺ (seropurulent exudate) មានខ្ទុះនៅក្នុងស្រោមបេះដូង
 ថ្លើម (liver): កំណនៃ serofibrinous exudate ដែលគេហៅវាថា plasticmembrane
 ផាល (spleen): ហើមធំមានពណ៍ចំរុះដោយសារតែ Lymphoid hyperplasia
 បំពង់ខ្យល់ (trachea): ការផ្លាស់ប្ដូរដោយសារការរលាកភ្នាសសើមនៃបំពង់ខ្យល់ភ្នាសឡើងក្រាស់ ហើយមានខ្ទុះខាប់ដូច ប្រូម៉ា
 រន្ធច្រមុះ (nasal passage): ភ្នាសសើមឡើងក្រាស់ហើយមានខ្ទុះនៅនឹងភ្នាសនោះ
 សួត (lung): pneumonic changes និង Gralulomatous lesions
 ភ្នែក (eyes):   ការស្ទះភ្នាសសើមនៃ conjunctive
 ថង់ខ្យល់ (air sac): អាចកំណ (បង្កបង្កើត) ទៅជាដំបៅ Abscess
ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩

250px|thumb

ជម្ងឺរាតត្បាតកូវីដ១៩ (COVID-19 pandemic) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជំងឺរាតត្បាតឆ្លងគឺជាជំងឺរាតត្បាតដែលកំពុងបន្តកើតមាននៃជំងឺក្រិនថ្លើមឆ្នាំ ២០១៩ (COVID-១៩) ដែលបណ្តាលមកពីជំងឺផ្លូវដង្ហើមធ្ងន់ធ្ងរដែលមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្លូវដង្ហើម ២ ។ វាត្រូវបានគេកំណត់អត្តសញ្ញាណដំបូងនៅខែធ្នូឆ្នាំ ២០១៩ នៅទីក្រុងវូហានប្រទេសចិន។ អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានប្រកាសពីការរាតត្បាតជាបន្ទាន់ស្តីពីសុខភាពសាធារណៈនៃការព្រួយបារម្ភអន្តរជាតិនៅខែមករាឆ្នាំ ២០២០ និងការរាតត្បាតរាតត្បាតនៅខែមីនាឆ្នាំ ២០២០ ។ គិតត្រឹមថ្ងៃទី ២៨ ខែកុម្ភៈឆ្នាំ ២០២១ មានករណីជាង ១១៣ លានករណីត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយមានអ្នកស្លាប់ជាង ២,៥២ លាននាក់ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ថាការពារដោយដ។ ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាជំងឺរាតត្បាតដ៏សាហាវបំផុតមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។.
ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩ នៅប្រទេសកម្ពុជា

File:COVID-19_Outbreak_Cases_in_Cambodia.svg
 ផែនទីខេត្តនៃប្រទេសកម្ពុជាដែលមានករណីឆ្លងវីរុស៖ '''
 ករណីដែលបានកើតមាន

 ករណីសង្ស័យកើតមាន
(គិតត្រឹមថ្ងៃទី២០ ខែមីនាឆ្នាំ ២០២០)

thumb|500px|ផែនទីខេត្តនៃប្រទេសកម្ពុជាដែលមានករណីឆ្លងវីរុស៖ 

 ករណីដែលបានកើតមាន

 ករណីសង្ស័យកើតមាន

(គិតត្រឹមថ្ងៃទី ១៧ ខែមីនាឆ្នាំ ២០២០)
ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩ នៅប្រទេសកម្ពុជា: ស្ថិតិនៃការឆ្លង និង ការបង្ការ

ស្ថិតិនៃការឆ្លង និង ការបង្ការ
ខេត្ត  ករណីឆ្លង  ករណីបានរកឃើញថ្មី  ករណីព្យាបាលជាសះស្បើយខេត្តបន្ទាយមានជ័យ៤២ខេត្តបាត់ដំបង៨២ខេត្តកំពង់ចាម១៥១ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង៣១ខេត្តកំពត២០ខេត្តកណ្ដាល២០ខេត្តកែប៤០ខេត្តកោះកុង២១រាជធានីភ្នំពេញ២០៧ខេត្តព្រះវិហារ២១ខេត្តសៀមរាប៧២ខេត្តព្រះសីហនុ៣៧១ខេត្តត្បូងឃ្មុំ៤៣ សរុប១១០២០
ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩ នៅប្រទេសកម្ពុជា: ចំណាត់ថ្នាក់អាយុនៃការឆ្លង

ចំណាត់ថ្នាក់អាយុនៃការឆ្លង
ចំណាត់ថ្នាក់អាយុនៃការឆ្លងលំដាប់អាយុ  ករណីអាយុទារក១០ - ៩១១០ - ១៩១២០ - ២៩៦៣០ - ៣៩២៦៤០ - ៤៩១៣៥០ - ៥៩១៦៦០ - ៦៩៣៨៧០ - ៧៩៧៨០ឡើង១ភេទប្រុស៨០ស្រី៣០ករណីសរុប១១០
ជំងឺលើសឈាម: រោគសញ្ញា

រោគសញ្ញា 
រោគសញ្ញាមានដូចជាឈឺក្បាលនៅពេលយប់​​ និងពេលក្រោកពីដំណេកពេលព្រលឹម ហឹងត្រចៀក អស់កម្លាំង វិលមុខ ឈាមច្រមុះ និង​បែកសរសៃឈាមក្នុងភ្នែក។
ជំងឺលើសឈាម: ប្រការត្រូវធ្វើពេលលើសឈាម

ប្រការត្រូវធ្វើពេលលើសឈាម 
 ត្រូវធ្វើលំហាត់ប្រាណ 
សូមជ្រើសរើសយកការហាត់ប្រាណ ដូចជាការស្រូបខ្យល់អាកាសដោយគ្រាន់ វាសដៃវាសជើងជាដើម។មិនត្រូវលើកដុំដែកធ្ងន់ៗព្រោះអាចប៉ះពាល់ដល់សរសៃឈាម។
 សូមកុំពិសារជាតិប្រៃ 
សូមកុំពិសារជាតិប្រៃច្រើនពេក​ ដូចជានំប្រៃ​ ទឹកស៊ុបប្រៃជាដើម។បើលោកអ្នកកំពុងពិសារថ្នាំបញ្ចុះសម្ពាធឈាម ប្រសិនបើអ្នកតមបានល្អ នោះប្រសិទ្ធភាពព្យាបាលរឹតតែប្រសើរ។សូមយល់ដឹងថា អំបិលមានឥទ្ធិពលក្នុងការបង្ខាំងជាតិទឹក។
 សូមកុំឲ្យឡើងគីឡូ 
សូមថែរក្សាទម្ងន់ខ្លួនឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ ប្រសិនបើលោកអ្នកធាត់ជ្រុល សូមទៅពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យ។

 កុំពិសារបារី និងស្រា 
ការទទួលទានបារី​ និងការទទួលទានស្រាច្រើនជ្រុល(លើសពី៩០មីលីលិត្រក្នុង១ថ្ងៃ)អាចបង្កឥទ្ធិពលអាក្រក់ទៅលើសម្ពាធឈាម។
 សូមទទួលទានផ្លែឈើឲ្យបានច្រើន 
ជាតិប៉ូតាស្យូមដែលមាននៅក្នុងផ្លែឈើ ផ្តល់សារះសំខាន់ណាស់ក្នុងការជួយបញ្ចុះសម្ពាធឈាម។
 សូមជៀសវាងរាល់អាការះស្រ្តេស្ស 
សូមធ្វើចិត្តឲ្យបានសប្បាយៗ សូមជៀសវាងរាល់ការកើតទុក្ខព្រោះវាអាចធ្វើឲ្យសម្ពាធឈាមកើនឡើងបាន។
ជំងឺលើសឈាម: ត្រូវធ្វើលំហាត់ប្រាណ

ត្រូវធ្វើលំហាត់ប្រាណ 
សូមជ្រើសរើសយកការហាត់ប្រាណ ដូចជាការស្រូបខ្យល់អាកាសដោយគ្រាន់ វាសដៃវាសជើងជាដើម។មិនត្រូវលើកដុំដែកធ្ងន់ៗព្រោះអាចប៉ះពាល់ដល់សរសៃឈាម។
ជំងឺលើសឈាម: សូមកុំពិសារជាតិប្រៃ

សូមកុំពិសារជាតិប្រៃ 
សូមកុំពិសារជាតិប្រៃច្រើនពេក​ ដូចជានំប្រៃ​ ទឹកស៊ុបប្រៃជាដើម។បើលោកអ្នកកំពុងពិសារថ្នាំបញ្ចុះសម្ពាធឈាម ប្រសិនបើអ្នកតមបានល្អ នោះប្រសិទ្ធភាពព្យាបាលរឹតតែប្រសើរ។សូមយល់ដឹងថា អំបិលមានឥទ្ធិពលក្នុងការបង្ខាំងជាតិទឹក។
ជំងឺលើសឈាម: សូមកុំឲ្យឡើងគីឡូ

សូមកុំឲ្យឡើងគីឡូ 
សូមថែរក្សាទម្ងន់ខ្លួនឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ ប្រសិនបើលោកអ្នកធាត់ជ្រុល សូមទៅពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យ។
ជំងឺលើសឈាម: កុំពិសារបារី និងស្រា

កុំពិសារបារី និងស្រា 
ការទទួលទានបារី​ និងការទទួលទានស្រាច្រើនជ្រុល(លើសពី៩០មីលីលិត្រក្នុង១ថ្ងៃ)អាចបង្កឥទ្ធិពលអាក្រក់ទៅលើសម្ពាធឈាម។
ជំងឺលើសឈាម: សូមទទួលទានផ្លែឈើឲ្យបានច្រើន

សូមទទួលទានផ្លែឈើឲ្យបានច្រើន 
ជាតិប៉ូតាស្យូមដែលមាននៅក្នុងផ្លែឈើ ផ្តល់សារះសំខាន់ណាស់ក្នុងការជួយបញ្ចុះសម្ពាធឈាម។
ជំងឺលើសឈាម: សូមជៀសវាងរាល់អាការះស្រ្តេស្ស

សូមជៀសវាងរាល់អាការះស្រ្តេស្ស 
សូមធ្វើចិត្តឲ្យបានសប្បាយៗ សូមជៀសវាងរាល់ការកើតទុក្ខព្រោះវាអាចធ្វើឲ្យសម្ពាធឈាមកើនឡើងបាន។
ជំងឺលើសឈាម: ការព្យាបាល

ការព្យាបាល 
ជាទូទៅជំងឺលើសឈាមមិនអាចព្យាបាលឲ្យជាសះស្បើយបានទេ ប៉ុន្តែវាអាចទប់ទល់បានដោយការព្យាបាលដោយឧសថ។អ្នកជំងឺត្រូវពិសារឪសថឲ្យបានទៀងទាត់ មិនត្រូវឈប់ពាក់កណ្តាលទីទេ ព្រោះការកើនឡើងសម្ពាធឈាមនឹងអាចរើឡើងវិញ។អ្នកជំងឺត្រូវទទួលទានអាហារឲ្យបានត្រឹមត្រូូវតាមវេជ្ជបញ្ជា និងធ្វើលំហាត់ប្រាណជាប្រចាំ។
ប្រសិនបើជម្ងឺលើសឈាមមានលក្ខណះធ្ងន់ធ្ងរត្រូវទៅមន្ទីរពេទ្យជាបន្ទាន់ ព្រោះអាចបណ្តាលឲ្យអ្នកជំងឺស្លាប់បាន។
ជំងឺវិកលទស្សន៍

ជំងឺវិកលទស្សន៍ ឬ ឌីស៊ីលីយ៉ា គឺជា​ពិការភាព​ខាង​សិក្សា ជា​លក្ខខណ្ឌ​មួយ​ធ្វើ​ឱ្យ​មនុស្ស​ម្នាក់​ពិបាក​រៀន​និង​យល់​អំពី​រឿងផ្សេងៗ ជាង​មនុស្ស​ដទៃ​ទៀត។ វា​គឺជា​បញ្ហា​ដែល​កើតមាន​ជាទូទៅ។

វា​ប៉ះពាល់​ដល់​លទ្ធភាព​របស់​ខួរក្បាល​ក្នុង​ការ​យល់​អំពី​ពាក្យនានា។ រោគសញ្ញា​ទូទៅ​នៃជំងឺវិកលទស្សន៍ គឺ​បញ្ហា​ការ​អាន​និង​សរសេរ។ ការ​ប៉ាន់ស្មាន​នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក មាន​សិស្ស​សាលាចន្លោះពី ៥ ទៅ ៩% មានជំងឺវិកលទស្សន៍នេះ ទាំង​ដែល​មាន​ការ​ប៉ាន់ស្មាន​រហូតទៅដល់ ​៤០% ថែមទៀតផង។

ជំងឺ​វិកលទស្សន៍​នេះ មាន​ច្រើន​យ៉ាង។
ជំងឺវិកលទស្សន៍: បុគ្គលិកលក្ខណៈ

បុគ្គលិកលក្ខណៈ 
មនុស្សម្នាក់អាចមានជំងឺវិកលទស្សន៍ បើទោះបីជាពួកគេវៃឆ្លាត និង​ទទួល​បាន​ការ​អប់រំក៏ដោយ។ ការសិក្សាថ្មីៗបង្ហាញថា មានម្ចាស់អាជីវកម្មខ្នាតតូចជាច្រើនដែលមានជំងឺវិកលទស្សន៍ ហើយ​មាន ៣៥ ទៅ ៥០ ភាគរយនៃសហគ្រិនអាមេរិកនិងអង់គ្លេស​កើត​ជំងឺ​នេះ។ អ្នកស្រាវជ្រាវគិតថាសហគ្រិនដែល​កើត​ជំងឺវិកលទស្សន៍ ភាគច្រើនទទួលបានជោគជ័យ ព្រោះតែតែពួកគេ​អាច​ចាត់ចែង​ទំនួលខុសត្រូវ (នៃការសរសេរសំបុត្រ) ហើយនៅតែពូកែនិយាយ។  Cites a study by Julie Logan, professor of entrepreneurship at  Cass Business School in London, among other literature.

នៅចុងសតវត្សទី១៩ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានស្រាវជ្រាវជាច្រើនអំពី​ជំងឺវិកលទស្សន៍ ហើយបានរកឃើញមូលហេតុមួយចំនួនដែលធ្វើ​ឱ្យមនុស្សមានជំងឺមួយនេះ។ សាស្ត្រាចារ្យ​ម្នាក់​ដែលបាន​ស្រាវជ្រាវ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៨០ និង ១៩៩០ បាន​មើល​ខួរក្បាល​របស់អ្នក​ស្លាប់​និង​មាន​ជំងឺវិកលទស្សន៍។ គាត់បានរកឃើញថាផ្នែកខ្លះនៃខួរក្បាលមិនទាក់ទងគ្នា​ល្អទេ ហើយរឿងនេះបានកើតឡើងក្នុងអំឡុងខែទីបួន​នៃ​ការ​មានគភ៌។ បញ្ហា​នេះ​មាន​ឥទ្ធិពល​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដល់​ខួរក្បាល​ខាងឆ្វេង​។ ការស្រាវជ្រាវថ្មីបំផុតបង្ហាញថាមាន ហ្សែនបីគឺជាបង្ក​ឱ្យ​មាន​ជំងឺវិកលទស្សន៍ ។

រឿងមួយដែលបណ្តាលឱ្យកើត​ជំងឺវិកលទស្សន៍ គឺបញ្ហា​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅនឹងប្រព័ន្ធប្រសាទ​សោតវិញ្ញាណ​។ គេមិន​អាច​រកឃើញ​បញ្ហា​នេះដោយ​គ្រាន់តែ​ធ្វើ​តេស្ត​ការ​ស្ដាប់​តាម​ធម្មតា​បាន​នោះ​ទេ ដូច្នេះហើយគ្រូពេទ្យ​ត្រូវតែ​ធ្វើ​តេស្ត​បែប​ពិសេស​ផ្សេងៗ​ដើម្បី​រក​មើល​វា។ នេះមាន​ន័យថាអ្នកដែលកើត​ជំងឺវិកលទស្សន៍ធ្ងន់ ពួកគេងាយប្រតិកម្ម​នឹងសំឡេងខ្លាំងៗ ហើយ​អាចមានបញ្ហាក្នុងការនិយាយ និង​​ពិបាក​ផ្ចង់​អារម្មណ៍​ដែរ។ វាក៏អាចបណ្តាលឱ្យមានបញ្ហានឹង​ការ​ស្ដាប់​ចង្វាក់​និង​ភ្លេង​តន្ត្រី​ផង​ដែរ។

មនុស្ស​ជាច្រើន​ដែល​មាន​ជំងឺវិកលទស្សន៍ ក៏​អាច​មាន​វិបត្តិ​ផ្លូវចិត្ត​ផ្សេងៗ​ទៀត​ដែរ ជា​ពិសេស​គឺ​ជំងឺពិបាកប្រុងស្មារតី (ADHD)។
ជំងឺវិកលទស្សន៍: រោគវិនិច្ឆ័យ

រោគវិនិច្ឆ័យ 
បើ​គេ​ចង់​ដឹង​ថា​កុមារ​ម្នាក់​មាន​ជំងឺ​វិកលទស្សន៍​ឬអត់​នោះ ពួកគេ​ត្រូវ​ឱ្យ​គ្រូពេទ្យ​ពិនិត្យមើល។ កុមារ​ម្នាក់​អាច​មាន​ជំងឺ​វិកលទស្សន៍​បាន ប្រសិនបើ​ពួកគេ​មិន​អាច​អាន​ឬ​សរសេរ​បាន​ល្អ ហើយ​វាមិនមាន​មូលហេតុណា​លើស​ពីនេះ​ទេ។ គ្រូពេទ្យ​កំពុង​ព្យាយាម​បង្កើត​ការ​ធ្វើ​តេស្ត​ដំបូងៗ ដើម្បី​កំណត់​ឱ្យ​បាន​ថា​កុមារ​ម្នាក់​មាន​ជំងឺ​វិកលទស្សន៍​ឬអត់ មុន​ពួកគេ​ធំ​ល្មម​ចូលរៀន​បាន។ ប្រសិនបើ​ពួកគេ​មាន​ជំងឺ​នេះ កុមារ​អាច​ទទួល​​ការ​ព្យាបាល​បាន​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស នោះ​ពួកគេ​នឹង​មាន​បញ្ហា​ប្រឈម​តិច​តួច​ពេល​ចូល​សាលា។ មាន​បុគ្គល​ល្បីៗ​ជាច្រើន​រូប​ដែល​កើត​ជំងឺ​វិកលទស្សន៍​នេះ ដូចជា៖ ស្ទីហ្វិន ហកឃីង,Famous dyslexic people: Stephen Hawking ចេមី អូលីវឺរ, វូពី ហ្គូលបឺគ, អូស្ស៊ី អូសបូន, ចេយ ឡេណូ, ចន ដឺ លែនស៊ី, ខីរ៉ា ណៃថ៍លីយ៍, ស៊ូសាន ហេមភ៍សៀរ, អ័រលែនដូ ប្លូម, និង ថម គ្រូស ជាដើម។ យ៉ាងណា​ក្ដី ពួកគេ​នៅ​តែ​អាច​បន្ត​ធ្វើការងារ​របស់​ពួកគេ​បាន។
ជំងឺវិកលទស្សន៍: ការព្យាបាល

ការព្យាបាល 
គេ​អាច​ជួយ​កុមារ​ដែល​កើត​មាន​ជំងឺវិកលទស្សន៍​បាន។ វិធីមួយដែលគ្រូអាចជួយសិស្ស​មាន​ជំងឺ​វិកលទស្សន៍ គឺបំបែកពាក្យ​ឱ្យទៅ​ជា​សំឡេង​ផ្សេង​គ្នា។ សិស្សត្រូវរៀនពីរបៀបសរសេរសំឡេងខុសៗគ្នា និងបង្កើតពាក្យផ្សេងៗ។ របៀប​នេះ អាច​ជួយ​ដល់​ការ​អាន​និង​សរសេរ​របស់​ពួកគេ​បាន។ មនុស្សមួយចំនួនគិតថា កុមារដែលមានជំងឺវិកលទស្សន៍អាចអាននិងសរសេរបានល្អ ប្រសិនបើពួកគេដាក់ក្រដាសពណ៌នៅលើអ្វីដែលពួកគេកំពុងអាន។
ជំងឺហើមសួត: អាការ​រោគ

អាការ​រោគ 
 កើត​គ្រុន​ភ្លាម ៤០​អង្សា រងា​ញាក់​ញ័រ​យ៉ាង​យូរ
 ចុក​ចាប់​ក្នុង​ទ្រូង​យ៉ាង​ខ្លាំង
 មាន​កន្ទួល​នៅ​បបូរ​មាត់
 មាន​ក្អក ស្លេស្ម​អន្ធិល​ស្អិត
 ទឹក​នោម តិច ពណ៌​ក្រម៉ៅ
 ជីព​ចរ​ដើរ​ញាប់
 សីតុណ្ហភាព​នៅ​ដដែល​គឺ ៤០~៤១​អង្សា
 នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៩ បើ​អ្នក​ជំងឺ​បម្រុង​ជា សីតុណ្ហភាព​ធ្លាក់​ចុះ ហើយ​មាន​ទឹក​នោម​ច្រើន
ជំងឺហើមសួត: វិធី​ព្យាបាល​រោគ

វិធី​ព្យាបាល​រោគ 
 កុំ​ឲ្យអ្នក​ជំងឺ​និន្ទ្រា​ស្ងៀម យក​ខ្នើយ​កល់​ខ្នង ដើម្បី​ឲ្យ​ទ្រូង​ខ្ពស់
 លាង​មាត់​ដោយ ទឹកវីស៊ី
 ស្ដោះ​កំហាក​ដាក់​កន្ថោរ ដែល​មាន​ទឹកក្រេស៊ីល ព្រោះ​កំហាក​មាន​រោគ​នាំ​ឲ្យ​ឆ្លង​បាន
 បរិភោគ​អាហារ​រាវៗ ដូចទឹកដោះគោ ទឹកតែ ទឹក​ក្រូច ឲ្យ​បាន​ច្រើន​ក្នុង​១​ថ្ងៃ ១យប់ ៣លីត្រ
 គួរ​ចាក់​ថ្នាំ​ជួយ​បេះដូង។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជំងឺ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សុខភាព
ជំងឺអាសន្នរោគបក្សី

Fowl Cholera ឬ Avian Pasterellosis

ជំងឺអាសន្នរោគបក្សី ជាជំងឺឆ្លងយ៉ាងកាចសាហាវមួយ ដែលមានការកើតឡើងចំពោះបក្សីស្រុក និងបក្សីព្រៃ ក្នុងសភាពពិសឈាម ហើយវាអាចបណ្តាលឲ្យបក្សីឈឺ និងស្លាប់យ៉ាងច្រើន ប៉ុន្តែជំងឺនេះអាចមានលេចចេញជាទំរង់រ៉ាំរ៉ៃ និងទំរង់មួយទៀតពុំមានបញ្ចេញរោគសញ្ញាផងដែរ។
ជំងឺអាសន្នរោគបក្សី: និមិត្តហេតុ(Etiology)

និមិត្តហេតុ(Etiology) 
ជំងឺនេះបង្កឡើងដោយបាក់តេរីម្យ៉ាងឈ្មោះ PasterellaMultocida ដែលមានប្រវែង ០,៦µ ទៅ២,៥µ​ × ០,២៥µ ទៅ ៤µ ក្រាមអវិជ្ជមាន (Gram -)Bipolar។ នៅក្នុងទំរង់ស្រួចស្រាវជំងឺនេះអាចបណ្តាលឲ្យសត្វស្លាប់យ៉ាងច្រើន។ មេរោគនេះវាអាចបាត់បង់ទៅវិញ (កំចាត់) ដោយធ្វើការរំងាប់មេរោគ យ៉ាងសាមញ្ញធម្មតា ក្រោមពន្លឺព្រះអាទិត្យ ការសំងួត និងកំដៅ។ ចំពោះមាន់បារាំង ងាយនឹងទទួលជំងឺនេះជាងមាន់ រីឯមាន់ធំងាយទទួលជំងឺនេះជាងមាន់តូច ហើយពូជមាន់ខ្លះងាយទទួលជំងឺនេះ ជាងមាន់ពូជមួយចំនួនទៀត។