navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត: ព្រះ​បទុមុត្តរៈសម្មាសម្ពុទ្ធ

ព្រះ​បទុមុត្តរៈសម្មាសម្ពុទ្ធ 
សម័យ​មួយ​លោក​បាន​ចូល​គាល់​ព្រះ​បទុមុត្តរៈ​សម្ពុទ្ធ បាន​ឃើញ​ផ្កា​កណិការី ក៏​កាច់​ផ្កា​នោះ​ត្រង់​ទង យក​មក​ធើ្វ​ប្រដាប់​លើ​ឆ័ត្រ ហើយ​បង្អោន​ចូល​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះ​សម្ពុទ្ធ និង​បាន​ប្រគេន​ភត្ត​ដល់​ភិក្ខុ​សង្ឃ​៨​អង្គ មាន​ព្រះ​បទុមុត្តរៈ​សម្ពុទ្ធ​ជា​ប្រធាន​រួម​ជា​៩​អង្គ។ ព្រះ​អង្គ​បាន​ត្រាស់​អនុមោទនា​ ការ​ថ្វាយ​ស្វេត​ច្ឆ័ត្រ​ផ្កាកណិកា និង​ការ​ប្រគេន​អាហារ​របស់​ខ្ញុំ​ថា ដោយ​សេចក្តី​ជ្រះ​ថ្លា​នៃ​កុលបុត្រ​នេះ កុលបុត្រ​នេះ​នឹង​បាន​សោយ​ទិព្វ​សម្បត្តិ ជា​កំពូល​នៃ​ទេវតា​ទាំង​ឡាយ ក្នុង​ឋាន​សួគ៌៣០ជាតិ នឹង​បាន​ជា​សេ្តច​ចក្រពត្តិ ២១ជាតិ ហើយ​នឹង​បាន​ជា​រាជា​ក្នុង​បទេសរាជ រាប់​ចំនួន​មិន​បាន កុលបុត្រ​នោះ​នឹង​បាន​ជា​សាវ័ក​របស់​ព្រះ​គោតម​សម្ពុទ្ធ​ក្នុង​កាល​អនាគត មាន​នាម​ថា​ឧបសេន​។
ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ 
ព្រះ​ឧបសេន​ជា​បុត្រ​របស់​វង្គន្តព្រាហ្មណ៍ ដែល​ជា​មេស្រុក និង​នាង​សារី​ព្រាហ្មណីក្នុង​ស្រុក​ឈ្មោះ​នាលកៈ ឬ​ហៅ​ថា នាលន្ទា ក្នុង​ដែន​មគធរដ្ឋ។ ហេតុដែល​ហៅថា ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត ព្រោះ ឈ្មោះ​របស់​លោក​ឧបសេន​​ត្រូវ​បាន​បូក​ជា​មួយ​នឹង​ឈ្មោះ​របស់​បិតា វង្គន្តៈ។ លោក​ជាប្អូន​ប្រុស​របស់​ព្រះ​សារីបុត្រត្ថេរ។ លោក​មាន​បងប្អូន​ទាំង​អស់​៧​នាក់ ប្រុស​៤នាក់ ស្រី​៣​នាក់។ ប្រុស​៤​នាក់​គឺ ព្រះ​សារីបុត្តត្ថេរ១ ព្រះ​ចុន្ទត្ថេរ១ ព្រះ​ឧបសេនត្ថេរ១ ព្រះ​រេវតត្ថេរ១។ ស្រី​៣​នាក់​គឺ នាង​ចាលា១ ឧបចាលា១ និង​នាង​សីសុបចាលា១។ ឧបសេន​មាណព មាន​វ័យ​ចម្រើន​ឡើង​បាន​រៀន​ចប់​វិជ្ជា​ត្រៃវេទក្នុង​សាសនា​របស់​ព្រាហ្មណ៍​តាម​ត្រកូល មាន​ការ​បូជា​យញ្ញ​ជា​មន្ត​សម្រាប់​សែន​បួង​សួង និង​សូត្រ​អង្វរ​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​របស់​គេ​ដើម្បី​សុំ​សេចក្តី​សុខ​និង​ការ​ប្រាថ្នា​ផ្សេង​ៗ។
ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត: បព្វជ្ជា

បព្វជ្ជា 
ក្រោយ​មក​ឧបសេនមាណព​បាន​ទៅ​គាល់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ហើយ​បាន​ស្តាប់​ព្រះធម៌​របស់​ព្រះ​បរម​សាស្តា មាន​សទ្ធា​ជ្រះថ្លា គឺ​ការ​ជឿ​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ហើយ​បាន​ចេញ​បព្វជ្ជា​ជា​ភិក្ខុ​ប្រព្រឹត្ត​បដិបត្តិ​សមណកិច្ច​តាម​នាទី។
ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត: ការ​បញ្ញត​សិក្ខាបទ​របស់​ព្រះ​សាស្តា

ការ​បញ្ញត​សិក្ខាបទ​របស់​ព្រះ​សាស្តា 
ក្រោយ​ពី​បព្វជ្ជា​ហើយ​បាន​១​វស្សា ព្រះ​ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត គិត​ចង់​ជួយ​ធ្វើ​អោយ​ព្រះ​សាសនារីក​ចម្រើន ទើប​តាំង​ខ្លួន​ជា​ឧបជ្ឈាយ៍​បំបួស​កុលបុត្រ​មួយ​ក្នុង​សម្មាក់​របស់​លោក។ ក្នុង​វស្សា​ទី ២ លោក​ក៏​បាន​នាំ​សិស្សដែល​បាន​បំបួស​អស់​១​វស្សា​នោះ​ទៅ​គាល់​ព្រះ​សាស្តា។ ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ត្រាស់​សួរ​ថា "ម្នាល​ឧបសេន អ្នក​បួស​បាន​ប៉ុន្មាន​វស្សាហើយ?" ព្រះ​ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត​ក្រាប​ទូល​ថា "បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ដ៏​ចម្រើន ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​បួស​បាន​ពីរ​វស្សា​ហើយ ព្រះអង្គ"។ ព្រះ​បរម​សាស្តា​ត្រាស់​សួរ​បន្ត "ភិក្ខុ​រូប​នេះ​បួស​បាន​ប៉ុន្មាន​វស្សា​?" ព្រះ​ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត​ទូល​តប​ថា "បពិត្រ​ព្រះអង្គ ភិក្ខុ​រូប​នេះ​បួស​បាន​មួយ​វស្សា​ហើយ ព្រះអង្គ" ព្រះ​អង្គ​ត្រាស់​សួរ​ទៀត​ថា ម្នាល​ឧបសេន ភិក្ខុ​រូប​នេះ​ត្រូវ​ជា​អ្វី​នឹង​អ្នក? ព្រះ​ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត​ទូល​ថា បពិត្រ​ព្រះអង្គ ភិក្ខុ​រូប​នេះ​ជា​សទ្ធិវិហារិក​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ ព្រះ​ឧបសេន​វង្គន្តបុត្ត​ក្រាបទូល ដោយ​ប្រាថ្នា​នឹង​បាន​ទទួល​ស្តាប់​ពុទ្ធ​តម្រាស់​សរសើរ​អំពី​ហេតុ​ដែល​ខ្លួន​គិត។
ម្នាល មោឃបុរស ការ​ធ្វើ​ក្នុង​កិច្ច​នេះ​ជា​របស់​ដែល​មិន​សម​គួរ មិន​គួរ​ដល់​សមណៈ​ទ អ្នក​ជា​អ្នក​គួរ​ទទួល​នូវ​ការ​ប្រៀន​ប្រដៅ តែ​ហេតុ​អី​ទើប​យល់​ថា ខ្លួន​គួរ​ប្រៀន​ប្រដៅ​អ្នក​ដទៃ អ្នក​ស្វែង​រក​រឿង​ខ្វល់​លំបាក គឺ​ទាក់​ទង​ពួក​គណៈ​ច្រើន ការ​ធ្វើ​របស់​អ្នក​នេះ​មិន​មែន​ជា​ហេតុ​នាំ​អោយ​កើត​សេចក្តី​ជ្រះថ្លា​​ដល់​អ្នក​ដែល​មិន​ទាន់​ជ្រះ​ថ្លា​ ឬ​អោយ​កើត​សេចក្តី​ជ្រះ​ថ្លា​ក្រៃ​លែង​ឡើង​ដល់​អ្នក​ដែល​ជ្រះ​ថ្លា​ហើយ​ក៏​ទេ ការ​ធ្វើ​របស់​អ្នក​នេះ មាន​តែ​ធ្វើ​មិន​អោយ​កើត​សេចក្តី​ជ្រះថ្លា ដល់​អ្នក​ដែល​មិន​ទាន់​ជ្រះថ្លា ធ្វើ​អោយ​អ្នក​ដែល​ជ្រះ​ថ្លា​ហើយ ឈប់​ជ្រះ​ថ្លា​វិញ​ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ទ្រង់​តិះដៀល​ដូច្នេះ​ហើយ ទើប​ទ្រង់​បញ្ញត​សិក្ខាបទ​ថា ភិក្ខុ​មាន​វស្សា​តិច​ជាង​១០​វស្សា មិន​គួរ​អោយ​ឧប្បសម្បទា​ដល់​កុលបុត្រ​ ភិក្ខុ​ណា​អោយ ភិក្ខុ​នោះ​ត្រូវ​អាបត្តិ​ទុក្កដ តថាគត​អនុញ្ញាត​អោយ​ភិក្ខុ​មាន​វស្សា​១០ ឬ​ច្រើន​ជាង​១០​វស្សា​ឡើង​ទៅ អោយ​ឧបសម្បទា​ដល់​កុលបុត្រ​បាន​ គឺ​ធ្វើ​ជា​ឧបជ្ឈាយ៍បាន។
ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត: សម្រេច​គុណ​ធម៌​ជាន់​ខ្ពស់

សម្រេច​គុណ​ធម៌​ជាន់​ខ្ពស់ 
ក្រោយ​ពី​ត្រូវ​ព្រះ​សាស្តា​តិះដៀល​ហើយ ព្រះ​ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​លា​ចេញ​ពី​ទី​គាល់ ហើយ​គិត​ថា យើង​ត្រូវ​តិះដៀល​ព្រោះ​បរិវារ យើង​នឹង​អោយ​ព្រះពុទ្ធ​អង្គ​ប្រទាន​សាធុកា​ដល់​យើង​ព្រះ​អាស្រ័យ​បរិវារ​របស់​យើង ដោយ​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​ភក្ត្រ​ដែល​ប្រៀប​ដូច​ព្រះ​ចន្ទ​ពេញវង់​ដូច្នោះ។ កាល​គិត​ហើយ​ លោក​ក៏​ទៅ​ចម្រើន​វិប្សនានៅ​ក្នុង​ទី​កន្លែង​ដ៏​សម​គួរ​មួយ​​ដោយ​មិន​ប្រមាទ មិនយូរប៉ុន្មាន​លោក​ក៏​សម្រេច​ព្រះ​អរហត្ត​ ជា​ព្រះ​អរិយ​បុគ្គល​ជាន់​ខ្ពស់​ក្នុង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ហើយ​លោក​ជា​អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​នៅ​ក្នុង​ធុតង្គ ១៣​ប្រការ ទាំង​លោក​បាន​ឈ្មោះ​ថា មាន​សិស្ស​និង​បរិវារ​ច្រើន។
ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត: ១០គាថា

១០គាថា 

ក្រោយ​ពី​បាន​ជា​ព្រះ​អរហន្ត​ហើយ ព្រះ​ឧបសេនវង្គន្តបុត្តត្ថេរ បាន​ពោល​គាថា​ទុក​១០​គាថា មាន​នៅ​ក្នុង​បាលី​គម្ពីរ​ខុទ្ធកនិកាយ​ថេរគាថា មាន​សេចក្តី​ថា
 ភិក្ខុគួរ​នៅ​ក្នុង​អាសនៈ​ដ៏​ស្ងាត់ មិន​មាន​សម្លេង​គឹក​កង ដែល​ជា​ទី​អាស្រ័យ​នៅ​របស់​សត្វ​ព្រៃ​ទាំង​ឡាយ ព្រោះ​នឹង​បាន​កើត​សភាព​ស្ងប់​ដល់​ខ្លួន។
 ភិក្ខុ​គួរ​ប្រើ​សំពត់​ដែល​រើស​មក​អំពី​គំនរ​សម្រាម ឬ​រើស​មក​ពី​ព្រៃ​ស្មសាន ឬ​រើស​ពី​ផ្លូវ​តូច​ធំ ទើប​សមគួរ។
 ភិក្ខុ​គួរ​ធ្វើ​ចិត្ត​អោយ​ទាប (​គួរ​កម្ចាត់​មានះ គឺ​ការ​ប្រកាន់​ខ្លួន​ចេញ) គួរ​ត្រាច់​បិណ្ឌបាត​តាម​លំដាប់​ត្រកូល គួរ​សង្រួម​រវាំង​ទ្វារ បាន​ដល់​ភ្នែក ត្រចៀក ច្រមុះ អណ្តាត កាយ ចិត្ត។
 ភិក្ខុ​គួរ​ត្រេកអរ​ចំពោះ​តែ​វត្ថុ​របស់​ខ្លួន សូម្បី​ជា​របស់​សៅហ្មង មិន​គួរ​ត្រូវ​ការ​រស​អាហារ​អោយ​ច្រើន​យ៉ាង ព្រោះ​ចិត្ត​របស់​បុគ្គល​ដែល​ជាប់​នៅ​ក្នុង​រស​អាហារ រមែង​មិន​ត្រេក​អរ​ក្នុង​ការ​សម្លឹង​មើល​នូវ​ធម៌ (មិន​ត្រេក​អរ​ក្នុង​ឈាន)។
 ភិក្ខុ​គួរ​ជា​អ្នក​ប្រាថ្នា​តិច គួរ​សន្តោស គឺ​ត្រេកអរ​តាម​មាន​តាម​បាន គួរ​ជា​អ្នក​ស្ងាត់ មិន​គួរ​ច្រឡូក​ច្រឡំ​ជា​មួយ​គ្រហស្ថ និង​បព្វជិត​ទាំង​ឡាយ។
 ភិក្ខុ​គួរ​ធ្វើ​ខ្លួន​អោយ​ដូច​ជា​មនុស្ស​ឆ្កួត និង​មនុស្ស​គ មិន​គួរ​និយាយ​ច្រើន​ក្នុង​កណ្តាល​សង្ឃ។
 ភិក្ខុ​មិន​គួរ​ជេរ​បុគ្គល​ណា គួរ​លះ​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​នឹង​អ្នក​ដទៃ គួរ​សង្រួម​ក្នុង​ព្រះ​បាតិមោក្ខ (ប្រមូល​សីល​របស់​ព្រះ​សង្ឃ​ដែល​សូធ្យ​រាល់​កន្លះ​ខែ មាន​២២៧) គួរ​ស្គាល់​ប្រមាណ​ក្នុង​អាហារ។
 ភិក្ខុ​គួរ​ឈ្លាស​ក្នុង​ការ​កើត​ឡើង​នៃ​ចិត្ត ដែល​មាន​និមិត្ត​ដែល​ខ្លួន​កាន់​យក​ល្អ​ហើយ គួរ​ប្រកប​សមថៈ (ការ​ធ្វើ​ចិត្ត​អោយ​ស្ងប់) និង​វិបស្សនា(គឺ​ឃើញ​ថា វត្ថុ​ដែល​បច្ច័យ​តាក់​តែង​ទាំង​ពួង​ជា​ត្រៃលក្ខណ៍)ក្នុងវេលាដ៏​គួរ។
 ភិក្ខុ​ដែល​មាន​បញ្ញា ជា​អ្នក​ប្រកប​ដោយ​សេចក្តី​ព្យាយាម​ជានិច្ច គួរ​ប្រកប​ចិត្ត​តែ​ក្នុង​ផ្លូវ​ដែល​ត្រូវ​គ្រប់​កាល ដោយ​តាំង​ចិត្ត​ថា បើ​នៅ​មិន​ទាន់​អស់​ទុក្ខ នឹង​មិន​ដាក់​ធុរៈ។
 អាសវៈ (កិលេស​ដែល​ត្រាំ​នៅ​ក្នុងសន្តាន) ទាំង​អស់​របស់​ភិក្ខុ​ដែល​នៅ​យ៉ាង​នេះ ជា​អ្នក​ប្រាថ្នា​សេចក្តី​បរិសុទ្ធ​យ៉ាង​នេះ រមែង​អស់​ទៅ​ ភិក្ខុ​នោះ​រមែង​បាន​ដល់​ព្រះ​និព្វាន។
ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត: ហេតុ​ដែល​កុលបុត្រជ្រះថ្លា

ហេតុ​ដែល​កុលបុត្រជ្រះថ្លា 
មូល​ហេតុ​ដែល​កុលបុត្រ​ជ្រះថ្លា ចូល​មក​បព្វជ្ជា​ឧបសម្បទា​ក្នុង​សម្នាក់​របស់​លោក​ច្រើន​ដូច្នោះ ព្រោះ​ព្រះ​ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត​ចេញ​បព្វជ្ជា​អំពី​ត្រកូល​ធំ១ លោក​ជា​ធម្មកថិក​ដ៏​ឈ្លាស សម្តែង​ធម៌​ដែល​ប្រៀប​ដូច​ជា​ផែន​ដី១ ទើប​មាន​កុលបុត្រ​ចំនួន​ច្រើន​មាន​សទ្ធា​ជ្រះថ្លា គឺ​មាន​ជំនឿ​និង​ជ្រះ​ថ្លា​ក្នុង​ធម្មកថា​របស់​លោក ហើយ​ចេញ​បួស​ក្នុង​សម្នាក់​របស់​លោក អំពី​ត្រកូល​ដែល​ជា​ញាតិ​ខ្លះ ជា​មិត្ត​សម្លាញ់​ខ្លះ​ និង​ត្រកូល​អាមាត្យ​ខ្លះ។ មុន​នឹង​លោក​បំបួសកុលបុត្រ លោកតែង​ពោល​​ថា ខ្ញុំ​ជា​អ្នក​សមាទាន​អារញ្ញិកធុតង្គ កាល​ពួក​លោក​អាច​កាន់​ធុតង្គ​បាន ពួក​លោក​ក៏​នឹង​បាន​បព្វជ្ជា។ ទើប​លោក​បង្រៀន​ធុតង្គ​ដល់អ្នក​ទាំង​នោះ។ លុះ​លោក​មាន​វស្សា​គំរប់​១០​ហើយ ទើប​លោក​បព្វជ្ជា​កុលបុត្រ​ទាំង​នោះ​​មាន​ប្រមាណ​៥០០​នាក់​ជា​ភិក្ខុ។
ក្នុង​សម័យ​មួយ ព្រះ​បរម​សាស្តា​ប្រថាប់​នៅ​ក្នុង​វត្ត​ជេតពន​មហាវិហារ ត្រាស់​ប្រាប់​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ថា ព្រះ​អង្គ​ប្រាថ្នា​នឹង​នៅ​តែ​ម្នាក់​ឯង មិន​ទាក់​ទង​ជា​មួយ​ភិក្ខុ​ណា​មួយ​ឡើយ។ ចំណែក​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ក៏​តាំង​កតិកាគ្នា​ឡើង​ថា "អ្នក​ណា​ចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ត្រូវ​អោយ​អ្នក​នោះ​សម្តែង​អាបត្តិ​បាចិត្តិយៈ​ចេញ"។ គ្រានោះ​ព្រះ​ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត​គិត​ថានឹង​មកគាល់​ព្រះ​សាស្តា ទើប​មក​កាន់​វត្ត​ជេតពន​មហាវិហារ ជា​មួយ​នឹង​បរិវារ​របស់​លោក បាន​ចូល​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​បរម​លោកនាថ​ហើយ គង់​ចុះ​ក្នុង​ទី​ដ៏​សមគួរ។ ព្រះ​អង្គ​ក៏​ត្រាស់​ជា​មួយ​នឹង​សទ្ធិវិហារិក​មួយ​រូប​របស់​ព្រះ​ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត​ត្ថេរថា "នែ៎ភិក្ខុ សំពត់​បង្សុកូល​ជា​ទី​ពេញ​ចិត្ត​របស់​អ្នក​ឬ?" បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន សំពត់​បង្សុកូល​មិន​ជា​ទី​ពេញ​ចិត្ត​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ទេ ការ​ដែល​កាន់​បង្សុកូលិកធុតង្គ​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ ព្រោះ​ការ​គោរព​ក្នុង​ព្រះ​ឧបជ្ឈាយ៍​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ។ ព្រះ​សាស្តា​ទ្រង់​ប្រទាន​សាធុការ​ដល់​ព្រះ​ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត​ត្ថេរថា ល្អហើយៗ ឧបសេន ។
ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត: តំណែង

តំណែង 
សម័យ​ក្រោយ​មក​ ព្រះ​សាស្តាស្តេច​ចេញ​ប្រថាប់​គង់​កណ្តាល​ព្រះ​អរិយសង្ឃ ​ទ្រង់​សរសើរ​គុណ​​តែង​តាំង​ព្រះ​ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត​ត្ថេរ ទុក​ក្នុង​ឋានន្តរសមណ​សក្តិថា ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ឧបសេន ជា​អ្នក​ប្រសើរ​ជាង​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ដែល​ជា​សាវក​របស់​តថាគត ផ្នែក​នាំ​មក​នូវ​សេចក្តី​ជ្រះថា្ល​ដោយ​ជុំវិញ ឬ​ដោយ​ទូទៅ​ក្នុង​ពួក​ជន​ទាំង​ថ្នាក់​ខ្ពស់​ និង​ថ្នាក់​ទាប។
ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត: សេចក្តី​ពន្យល់

សេចក្តី​ពន្យល់ 
ទុក្កដ ជា​ឈ្មោះ​អាបត្តិ​មួយ​ជំពូក​ក្នុង​អាបត្តិ​ទាំង​៧​យ៉ាង បាន​ដល់ បារាជិក សង្ឃាទិសេស ថុល្លច្ច័យ បាចិត្តយៈ បាដិសេទនិយៈ ទុក្កដ ទុព្ភាសិត។
ឧបសេនវង្គន្តបុត្ត: យោង

យោង 
ព្រះអសីតិមហាសាវក

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាវ័កព្រះពុទ្ធ
ឧបាលិ

ព្រះឧបាលិត្ថេរ លោក​ជា​កម្លាំង​សំខាន់​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សានា​មួយ​រូប ក្នុង​ឋានៈដែល​តាំង​នៅ​ក្នុង​តំណែង​អ្នក​ទ្រទ្រង់​ព្រះ​វិន័យ​បិដក ដែល​ជា​ឫស​កែវ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ហើយ​លោក​បាន​តាំង​ចិត្ត​បដិបត្តិ​យ៉ាង​តឹង​រឹង​ ព្រម​ទាំង​ទូន្មាន ជម្រះ​អធិករណ៍​អោយ​មាន​យុត្តិធម៌​ដល់​គូ​ជម្លោះ​ទាំង​អស់ ដើម្បី​អោយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​រុង​រឿង​ចម្រើន ជា​ទី​គោរព​បូជា​របស់​មហាជន​តទៅ រហូត​បាន​ទទួល​នូវ​ការ​លើក​តម្កើង​អំពី​ព្រះ​បរម​សាស្តា។
ឧបាលិ: ពុទ្ធ​កាលព្រះ​បទុមុត្តរសម្មាសម្ពុទ្ធ

ពុទ្ធ​កាលព្រះ​បទុមុត្តរសម្មាសម្ពុទ្ធ 
ក្នុង​ជាតិ​មួយ លោក​បាន​កើត​ជា​ព្រាហ្មណ៍​ឈ្មោះ​សុជាត ជា​អ្នក​មាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​៨០​កោដិ នៅ​ក្នុង​ក្រុង​ហង្សវតី រៀន​សម្រេច​វិជ្ជា​ត្រៃវេទ ព្រម​ទាំង​គម្ពីរ​ពិសេស​ច្រើន​ប្រភេទ​ទៀត​ផ្នែក​ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា។ កាល​តមក ក្នុង​ពេល​ព្រះ​បទុមុត្តរ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​ឧប្បត្តិ​ឡើង​ក្នុង​លោក ទ្រង់​យាង​ទៅ​ប្រថាប់​ក្នុង​ក្រុង​ហង្សវតី ទ្រង់​បាន​សម្តែង​ព្រះ​ធម៌​ប្រោស​ពុទ្ធ​បិតា​ក្នុង​កណ្តាល​ជំនុំ គ្រានោះ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ព្យាករណ៍​តាបស​មួយ​រូប​ឈ្មោះ សុនន្ទតាបស ថា ក្នុង​កាល​មួយសែន​កប្ប​ទៅ​អនាគត លោក​ជា​អ្នក​ប្រសើរ​ជាង​មនុស្សនិង​ទេវតាទាំងពួង បាន​ជា​សាវ័ក​ព្រះ​គោតម​សម្ពុទ្ធដែល​មាន​នាម​ថា បុណ្ណមន្តានីបុត្ត។ សុជាត​ព្រាហ្មណ៍​បាន​ឮ​ហើយ ត្រូវ​ការ​នឹង​ធ្វើ​បុណ្យ​ខ្លះ កាល​បាន​ឃើញ​ភិក្ខុ​មួយ​រូប​បាន​ទទួល​ការ​លើក​តម្កើង​ពី​ព្រះ​បទុមុត្តរសម្ពុទ្ធ ជា​កំពូល​ខាង​ទ្រទ្រង់​នូវ​ព្រះ​​វិន័យ ទើប​សុជាត​ព្រាហ្មណ៍ធ្វើបុណ្យ​ហើយ​ប្រាថ្នា អោយ​បាន​ជា​កំពូល​ផ្នែក​ទ្រទ្រង់​ព្រះ​វិន័យ​និង​បាន​កសាង​អារាម​ឈ្មោះ​ថា សោភណៈ ប្រគេន​ចំពោះ​ព្រះភិក្ខុសង្ឃ​ទាំង​ឡាយ មាន​ព្រះ​បទុមុត្តរ​សម្មា​សម្ពុទ្ធ​ជា​ប្រធាន។ លុះកសាង​សោភណារាម​ស្រេច​ហើយ បាន​ធ្វើ​ការ​ឆ្លង​អស់​ទ្រព្យ​ជា​ច្រើន​ទៀត ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​នោះ​បាន​ព្យាករណ៍​ថា សុជាតព្រាហ្មណ៍ បាន​កសាង​អារាម​ថ្វាយ​សង្ឃ​នេះ និង​បាន​ជា​អ្នក​ប្រកប​ដោយ​សេចក្តី​សុខ​ក្នុង​មនុស្ស​លោក និង​ទេវលោក​អស់​កាល​ដ៏​យូររ ហើយ​នឹង​បាន​ជា​សាវ័ករបស់​ព្រះ​សមណគោតមសម្ពុទ្ធ​ក្នុង​កប្ប​ទី១​សែន​ទៅ​អនាគត ដោយ​មាន​ឈ្មោះ​ថា ឧបាលិ។
ឧបាលិ: ព្រះ​រេវតបច្ចេកពុទ្ធ​

ព្រះ​រេវតបច្ចេកពុទ្ធ​ 

ក្នុង​កប្បទី​២ រាប់​អំពី​កប្ប​នេះ​ទៅ មាន​ក្សត្រ​ឈ្មោះ​អញ្ជស្ស មាន​តេជៈរក​ទី​បំផុត​គ្មាន មាន​យស​រាប់​មិន​បាន ជា​ម្ចាស់​ផែនដី​មាន​ទ្រព្យ​ច្រើន។ ព្រះ​ឧបាលិ លោក​ជា​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​របស់​ស្តេច​អង្គ​នោះ ជា​ក្សត្រ​ឈ្មោះ​ចន្ទនៈ ជា​អ្នក​រឹង​ត្អឹងដោយ​ស្រវឹង​ព្រោះ​ជាតិ​ផង ព្រោះ​យស​ផង និង​ភោគៈ​ផង។ សម័យ​មួយ​ព្រះ​ចន្ទនៈ​ប្រាថ្នា​នឹង​យាង​ទៅកាន់​​ឧទ្យាន​ឡើង​ជិះ​ដំរី​ឈ្មោះ​សិរិកៈចេញ​ពី​នគរ​ចោម​រោម​ដោយ​ពល​ និង​ពួក​ដំរី​មាតង្គៈ​ចំនួន​១សែន។ ព្រះ​បច្ចេកពុទ្ធ​ព្រះ​នាម​រេវត ទ្រង់​បរិបូណ៌​ដោយ​ចរណៈ មាន​ទ្វារ​គ្រប់​គ្រង សង្រួម​ល្អ បាន​និមន្ត​មក​ចំពោះ​មុខ​ព្រះ​ចន្ទនៈ។ វេលា​នោះ​លោក​បាន​បរ​ដំរី​ទៅ​អោយ​បៀត​បៀន​ព្រះ​បច្ចេកពុទ្ធ​អង្គ​នោះ លំដាប់​នោះ​ដំរី​ក៏​ក្រោធ​ខឹង​មិន​លើក​ជើង។ លុះ​ឃើញ​ដំរី​ដូច្នោះ ព្រះចន្ទនៈ​ក៏​មាន​ចិត្ត​ខឹង​ក្រោធ​នឹង​ព្រះ​បច្ចេកពុទ្ធ​ជាម្ចាស់ បៀត​បៀន​ព្រះ​បច្ចេកពុទ្ធ​ហើយ​ក៏​ទៅ​ក្នុង​ឧទ្យាន។ កាលនោះ​ព្រះ​ចន្ទនៈ​មាន​ចិត្ត​នៅ​មិន​ស្ងប់​ អន្ទះ​អន្ទែង​ក្រហល់​ក្រហាយ ផែន​ដី​ដែល​មាន​សាគរ​ជាទី​បំផុត​ ហាក់​ដូច​ជា​ដុត​កំដៅ​លោក ទើប​លោក​ចូល​ទៅ​កាន់​សម្នាក់​ព្រះ​បិតា ហើយ​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ថា "យើង​ខ្ញុំបៀតបៀន​ព្រះ​បច្ចេកពុទ្ធ​ ដូច​បុគ្គល​បៀតបៀន​អាសិរពិស ឬ​ដូច​បុគ្គល​បៀតបៀន​គំនរ​ភ្លើង ឬ​ដូច​បុគ្គល​បៀតបៀន​ដំរី​មាន​ភ្លុក​ដែល​ចុះ​ប្រេង។ ព្រះ​បច្ចេកពុទ្ធ​អង្គ​នោះ​មាន​តបៈ​ដ៏​ខ្ពង់​ខ្ពស់ ក្លៀវក្លា ជា​ព្រះ​ជិនស្រី យើង​ខ្ញុំ​បៀត​បៀន​ហើយ យើង​ខ្ញុំ​ទាំង​អស់​គ្នា​នឹង​វិនាស យើង​ខ្ញុំ​នឹង​ញុំាង​ព្រះ​សយម្ភូជា​មុនី​អង្គ​នោះ​អោយ​អត់​ទោស​អោយ។ ប្រសិន​បើ​យើង​ខ្ញុំ​មិន​បាន​ញុំាង​ព្រះ​បច្ចេកពុទ្ធ​ដែល​មាន​ខ្លួន​ទូន្មាន​ហើយ មាន​ព្រះ​ហរទ័យ​ខ្ជាប់​ខ្ជួន​នោះ អោយ​អត់​ទោស​អោយ​ទេ ដែន​របស់​យើង​ខ្ញុំ​មុខ​ជា​វិនាស ក្នុង​ថ្ងៃ​ទី​៧ មិន​ខាន។ ក្សត្រ​៤​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម សុមេខលៈ១ កោសិយៈ១ សិកវៈ១ សត្តកៈ១ ជា​មួយ​នឹង​សេនា​បាន​បៀតបៀន​ឥសី​ទាំង​ឡាយ ហើយ​​ដល់​នូវ​សេចក្តី​វិនាស។ ​"

ព្រះ​ចន្ទនៈ​ក៏​បាន​ចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះ​សយម្ភូដើម្បី​នឹង​សំដែង​ទោស ពួក​បុរស​ទាំង​ពួង​ស្លៀក​សំពត់​ទទឹក មាន​ក្បាល​ទទឹក ធ្វើ​ក្រពុំម្រាមដៃ​ក្រាប​ទៀប​ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ​ហើយ​ទូល​ថា "បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្យាយាម​ធំ សូម​ព្រះ​អង្គ​អត់​ទោស សូម​ព្រះ​អង្គ​រម្ងាប់​ក្រវល់​ក្រវាយ សូម​ព្រះ​អង្គ​កុំ​ធ្វើ​ដែន​របស់​យើង​ខ្ញុំ​អោយ​វិនាស​ឡើយ។ ពួក​មនុស្ស​និង​ទេវតា ទាំង​អ្នក​ធ្វើ​ទាន ទាំង​អ្នក​យាម គេ​នឹង​យក​ញញួរ​ដែក​មក​ទម្លាយ​អំបែង​ក្បាល​យើង​ខ្ញុំ​សព្វៗ​កាល ប្រសិន​បើ​ព្រះ​អង្គ​មិន​អនុគ្រោះ​ទេ។"

ព្រះ​បច្ចេក​ពុទ្ធ​ត្រាស់​ថា "ភ្លើង​មិន​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ទឹក ពូជ​មិន​ដុះ​នៅ​លើ​ថ្មភ្នំ ដង្កូវ​មិន​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ឱសថ សេច​ក្តី​ក្រោធ​មិន​មាន​ក្នុង​ព្រះ​បច្ចេកពុទ្ធ​ទេ។ ផែនដី​មិន​កម្រើក សមុទ្រ​សាគរ​ប្រមាណ​មិនបាន អាកាស​រក​ទី​បំផុត​គ្មាន យ៉ាង​ណា​មិញ ព្រះ​បច្ចេកពុទ្ធ​ទាំងឡាយ​មាន​ព្យាយាម​ធំ មាន​ខ្លួន​ទូន្មាន​ អត់​ធន់ មាន​តបៈ ពួក​បុគ្គល​អ្នក​អំណត់​អត់​ធន់ មិន​លុះ​ក្នុង​អគតិ​។"

ព្រះ​បច្ចេកពុទ្ធ ទ្រង់​ត្រាស់​ដូច្នេះហើយ ក៏​ហោះ​ទៅ​តាម​អាកាស​ក្នុង​ទី​ចំពោះ​មុខ​មហាជន​ក្នុង​កាល​នោះ ទើបព្រះបាទ​ចន្ទនៈ​​រម្ងាប់​ក្រវល់​ក្រវាយ​របស់​ព្រះអង្គ។
ឧបាលិ: តំណែង

តំណែង 
ព្រះ​ឧបាលិ​ថ្វាយ​បង្គំ​ទទួល​ព្រះពុទ្ធ​តម្រាស់ ហើយ​តាំង​ចិត្ត​ចម្រើន​វិបស្សនា​កម្មដ្ឋាន មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ក៏​បាន​សម្រេច​ព្រះអរហត្តផល ជា​ព្រះ​អរិយ​បុគ្គល​ដ៏​ខ្ពង់​ខ្ពស់​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា លោក​បាន​រៀន​ចេះ​ចាំ​ព្រះ​វិន័យ​បិដកអំពី​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ផ្ទាល់ ទើប​ជា​ហេតុ​ធ្វើ​អោយ​ព្រះ​ឧបាលិ​មាន​ការ​យល់ និង​ទ្រទ្រង់​ព្រះ​វិន័យ​បិដក​បាន​យ៉ាង​មាំទាំ និង​មាន​ភាព​ស្ទាត់​ជំនាញ​យ៉ាង​ខ្លាំង ទាំង​ជា​អ្នក​អាច​ពិចារណា​រក​ហេតុផល​ទាក់​ទង​នឹង​ព្រះ​វិន័យ​បាន​យ៉ាង​ល្អ​ត្រឹម​ត្រូវ។ លោក​បាន​វិនិច្ឆ័យ​ជម្រះ​ក្តី​៣​លើក​ធំ​ៗ ដោយ​យុត្តិធម៌​មិន​មាន​លំអៀង ដែល​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​សាស្តា​ត្រាស់​សរសើរ ប្រទាន​​សព្វសាធុការ​រាល់​លើក ហើយ​ទ្រង់​តែង​តាំង​ព្រះ​ឧបាលិ​ត្ថេរ​ទុក​​ក្នុង​តំណែង​ដ៏​កំពូល​ជាង​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ផ្នែក​ទ្រទ្រង់​នូវ​ព្រះ​វិន័យ។
ឧបាលិ: ការបញ្ញត្តសិក្ខាបទ​របស់​ព្រះ​សាស្តា

ការបញ្ញត្តសិក្ខាបទ​របស់​ព្រះ​សាស្តា 

សម័យមួយ​ព្រះ​ឧបាលិត្ថេរ​បាន​ចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះ​សាស្តា​ក្រាប​ទូល​សួរ​ថា "បពិត្រ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ព្រះ​អង្គ​អាស្រ័យ​អំណាច​ប្រយោជន៍​ប៉ុន្មាន​យ៉ាង ទើប​ទ្រង់​បញ្ញត្ត​សិក្ខាបទ ទ្រង់​សម្តែង​ព្រះ​បាតិមោក្ខ​ដល់​សាវក​ទាំង​ឡាយ ?" ព្រះ​សាស្តា​ត្រាស់​ថា "ម្នាល​ឧបាលិ តថាគត​អាស្រ័យ​អំណាច​១០​យ៉ាង ទើប​បញ្ញត្ត​សិក្ខាបទ សម្តែង​បាតិមោក្ខ​ដល់​សាវក" ។

 សង្ឃសុដ្ឋុតាយ ដើម្បី​សេចក្តី​ល្អ​នៃ​សង្ឃ។
 សង្ឃផាសុតាយ ដើម្បី​ការ​នៅ​ជា​សុខ​នៃ​សង្ឃ។
 ទុម្មំកូនំ បុគ្គលានំ និគ្គហាយ ដើម្បី​សង្កត់​សង្កិន​ភិក្ខុ​ដែល​ទ្រូស​សីល។
 បេសលានំ ភិក្ខូនំ ផាសុវិហារាយ ដើម្បី​ការ​នៅ​ជា​សុខ​របស់​ភិក្ខុ​អ្នក​មាន​សីល​ជា​ទី​ស្រឡាញ់។
 ទិដ្ឋិធម្មិកានំ អាសវានំ សំវរាយ ដើម្បី​ការពារ​អាសវៈទាំងឡាយ ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ក្នុង​បច្ចុប្បន្ន។
 សម្បរាយិកានំ អាសវានំ បដិឃាតាយ ដើម្បី​ការពារ​សេចក្តី​ទុក្ខ​ដែល​នឹង​កើត​ក្នុង​កាល​ខាង​មុខ (​មាន​ទុក្ខ​ក្នុង​នរក​ជាដើម) ដល់​ភិក្ខុ​មិន​បាន​សង្រួម។
 អប្បសន្នានំ បសាទាយ ដើម្បី​សេចក្តី​ជ្រះ​ថ្លា​ដល់​បុគ្គល​ដែល​នៅ​មិន​ទាន់​ជ្រះ​ថ្លា។
 បសន្នានំ វា ភិយ្យោភាវាយ ដើម្បី​សេចក្តី​ជ្រះ​ថ្លា​ក្រៃ​លែង​ឡើង ដល់​បុគ្គល​ដែល​មាន​ការ​ជ្រះ​ថ្លា​ហើយ។
 សទ្ធម្មដ្ឋិតិយា ដើម្បី​សេចក្តី​តាំង​មាំ​ក្នុង​ព្រះ​សទ្ធម្ម 
 វិនយានុគ្គហាយ ដើម្បី​ការ​អនុគ្រោះ​ព្រះ​វិន័យ។

លទ្ធផល​របស់​ព្រះ​ឧបាលិ​ត្ថេរ​ផ្នែក​ព្រះ​វិន័យ លោក​បាន​ធ្វើ​ប្រយោជន៍​យ៉ាង​ច្រើន ក្នុង​ការ​វិនិច្ឆ័យ​អធិករណ៍ និង​ប្រៀន​ប្រដៅ​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ​អោយ​យល់​ផ្នែក​ព្រះ​វិន័យ ។ តែ​លទ្ធ​ផល​របស់​លោក ដែល​រាប់​ថា​ជា​ទី​១ និង​គង់​វង្ស​ជា​សេចក្តី​សំខាន់​ជាប់​តមក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ គឺ​ការ​ដែល​លោក​បាន​រួម​ជា​មួយ​ព្រះ​អរិយ​សង្ឃ​ចំនួន ​៤៩៩ ​រូប ​ធ្វើ​បឋមសង្គាយនា គឺ​ការ​ប្រជុំ​សង្ឃរួប​រួម​ព្រះ​ធម៌​វិន័យ​ជា​គ្រា​ដំបូង មាន​ព្រះ​មហា​កស្សបត្ថេរ​ជា​ប្រធាន។ គឺ​លោក​មាន​នាទី​វិសជ្ជនា(ឆ្លើយ ឬ​ដោះ​ស្រាយ) ព្រះ​វិន័យ​បិដក កណ្តាល​ព្រះ​អរហន្ត​សាវ័ក​ដែល​បាន​វិជ្ជា​៣ និង​អភិញ្ញា​៦ ចំនួន​ ៤៩៩ ​រូប។
ឧប្បលរ័ត្ន

ព្រះនាងឧប្បលរ័ត្ន (, កើត ៥ មេសា ១៩៥១) ព្រះនាមពេញ ឧប្បលរ័តនរាជកញ្ញា សិរីវឌ្ឍនាពណ្ណវតី () ជាសមាជិករបស់រាជវង្សថៃ ទ្រង់គឺជាព្រះរាជធីតាព្រះអង្គធំរបស់ភូមិពលអតុល្យតេជ និងសិរិកិតិ៍​ និងជាព្រះជេដ្ឋភគិនី(បងស្រី)របស់ព្រះបាទវជិរាលង្ករណ

ក្នុងឆ្នាំ១៩៧២ ទ្រង់បានអភិសេកជាមួយពីទ័រ ឡាដ ជេនសេន ពលសហរដ្ឋអាមេរិក និងបានតាំងទីលំនៅនៅសហរដ្ឋអាមេរិក បាត់​បង់​តំណែង​រាជវង្ស​របស់​នាង​នៅ​ក្នុង​ដំណើរ​ការ ព្រះស្វាមីនិងព្រះជាយានេះបានលែងលះគ្នានៅឆ្នាំ១៩៩៨ ពេល​នោះ ទ្រង់បាន​បន្ត​ព្រះរាជ​តួនាទី និង​មុខ​តំណែង​ក្នុង​រាជវាំង​ថៃ ទ្រង់ត្រូវ​បាន​ព្រះនាមរចនា​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​ដូច​ជា Princess Ubol Ratana (ព្រះនាងឧប្បលរ័ត្ន) ដោយគ្មានរចនាប័ទ្មរបស់ព្រះនាម ទូលក្រៈម៉ម (ทูลกระหม่อม)

ក្នុងឆ្នាំ២០០១ ទ្រង់​ត្រឡប់​មក​ថៃ​វិញ​ជា​អចិន្ត្រៃយ៍បន្ទាប់ពីការមកលេងជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំបន្ទាប់ពីការលែងលះរបស់ព្រះអង្គ ស្ទើរតែភ្លាមៗ ទ្រង់​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​បំពេញ​ព្រះរាជ​កិច្ច​ដោយ​ចូល​រួម​ក្នុង​ពិធី​ជា​ច្រើន ទ្រង់បានចាប់ផ្តើមមូលនិធិសប្បុរសធម៌ជាច្រើនដែលផ្តោតលើការលើកកម្ពស់គុណភាពជីវិតសម្រាប់ជនពិការ
ឧប្បលវណ្ណា

ឧប្បលវណ្ណា គឺជាអគ្គសាវិកាឆ្វេងនៃ​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។ ព្រះនាងជាកំពូលលើសភិក្ខុនីដទៃ ផ្នែកខាងមានឫទ្ធិ។ ព្រះនាងគឺជាកូនស្រីរបស់គហបតីអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន ក្នុងក្រុងសាវត្ថី។
ឧប្បលវណ្ណា: កុមារភាព និង ការ​សាង​ផ្នួស

កុមារភាព និង ការ​សាង​ផ្នួស

ឧប្បលវណ្ណា គឺជាកូនស្រីគហបតីមហាសាល នៅក្នុង​ក្រុងសាវត្ថី។ នៅពេលព្រះនាងប្រសូត ព្រះនាងមានសម្បុរដូចជាស្រទាប់នៃផ្កាឧប្បល (ផ្កាព្រលឹត) ហេតុនេះ ទើបសាច់ញាតិដាក់ព្រះនាមថា ឧប្បលវណ្ណា។ ព្រះនាងមានរូបសម្រស់​ស្អាត ដែល​ជាទី​គួរពិតពិលរមិលមើលនៃជនច្រើនគ្នា។ ពេលចម្រើនវ័យ មានគហបតី និងព្រះរាជាជាច្រើនអង្គ ចូលមកសុំស្តីដណ្តឹងព្រះនាង។ ដោយមិនចង់ឲ្យមានជំលោះ ទាស់ទែងគ្នា បិតារបស់ព្រះនាង បានសម្រេចចិត្តចូលទៅសួរកូនស្រីរបស់លោក ដើម្បី​ឲ្យ​នាង​សាងផ្នួសជាភិក្ខុនី។ ព្រះនាងមានឧបនិស្ស័យនឹងព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏សម្រេចចិត្តចេញបួស មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានសម្រេចអរហត្តផល បានជាអគ្គសាវិកាឆ្វេងនៃ​ព្រះសម្ពុទ្ធព្រះនាមគោតម។
ឧប្បលវណ្ណាសូត្រ

[១៣] សាវត្ថី​និទាន ។ គ្រា​នោះ ឧប្បលវណ្ណា​ភិក្ខុនី​ ស្លៀក​​ស្បង់ ក្នុង​បុព្វណ្ហសម័យ ។បេ។ ឋិត​នៅ​ក្រោម​ម្លប់​ដើម​សាលព្រឹក្ស​ដែល​មាន​ផ្កា​រីក​ស្គុសស្គាយ មួយ​ដើម ។

[១៤] គ្រា​នោះ មារ​មាន​ចិត្ត​បាប មាន​ប្រាថ្នា​ដើម្បី​ញ៉ាំង​ភ័យ​​សេចក្តី​តក់​ស្លុត​និង​សេចក្តី​ព្រឺ​រោម ឲ្យកើត​ឡើង​ដល់​ឧប្បលវណ្ណា​ភិក្ខុនី​​ មាន​ប្រាថ្នា​ឲ្យ​នាង​ឃ្លាត​ចាក​សមាធិ ហើយ​ចូល​ទៅ​រក​ឧប្បលវណ្ណា​ភិក្ខុនី​​ លុះ​ចូល​ទៅ​ដល់​ហើយ បាន​ពោល​គាថា​នឹង​ឧប្បលវណ្ណា​ភិក្ខុនី​​ថា ៖ 

"​ម្នាល​ភិក្ខុនី នាង​អាស្រ័យ​នៅ​ដើម​សាលព្រឹក្ស មាន​ចុង​ប្រកប​ដោយ​ផ្កា​រីក​ស្គុសស្គាយ

ឋិត​នៅ​តែ​ម្នាក់​ឯង ក្រោម​ម្លប់​ដើម​សាលព្រឹក្ស

ធាតុ​គឺ​ភេទ (១) ​ជា​គម្រប់​ពីរ​របស់​នាង​មិន​មាន​ គួរ​តែ​មាន​ស្ត្រី​ទាំងឡាយ ប្រាកដ​ដូច​ជា​នាង

មក​ក្នុង​ទី​នេះ​ផង នាង​ខ្លាច​អំពើ​ពាល របស់​ពួក​អ្នក​លេង​ឬ ។"

(ពន្យល់​ពាក្យ (១) ភិក្ខុនី ជា​គ្នា​មិន​មាន​ឡើយ ។)

[១៥] លំដាប់​នោះ ឧប្បលវណ្ណា​ភិក្ខុនី​​ មាន​សេចក្តី​ត្រិះរិះ យ៉ាង​នេះ​ថា ៖ "អ្នក​ជា​អ្វី​ហ្ន៎ ជា​មនុស្ស​ឬ​ជា​អមនុស្ស (មក)​ ពោលគាថា​​ដូច្នេះ ។" ទើប​ឧប្បលវណ្ណា​ភិក្ខុនី​ មាន​សេចក្តី​ចូលចិត្ត​ដូច្នេះ​ថា ៖ "នេះ​ពិត​ជា​មារ​មាន​ចិត្ត​បាប​ ញ៉ាំង​ភ័យ ។បេ។ ដល់​អាត្មា​អញ បាន​ជា​ពោល​​គាថា ។" លុះ​ឧប្បលវណ្ណា​ភិក្ខុនី​ ដឹង​ច្បាស់​ថា នេះ​ជា​មារ​មាន​ចិត្ត​បាប​ហើយ បាន​ពោល​គាថា​ទាំងឡាយ នឹង​មារ​មាន​ចិត្ត​បាប​ថា ៖ 

"អ្នក​លេង​មួយ​រក​នាក់​ក៏​ដោយ មួយ​ពាន់​នាក់​ក៏​ដោយ

ជន​ទាំងឡាយ​ប្រាកដ​ដូច​ជា​អ្នក ដែល​មក​ក្នុង​ទី​នេះ​ក៏​ដោយ

យើង​មិន​ព្រឺ​រោម មិន​តក់ស្លុត​ទេ

ម្នាល​មារ យើង​សូម្បី​តែ​ម្នាក់​​ឯង​មែន​ ក៏​មិន​ខ្លាច​អ្នក​ឡើយ

យើង​នេះ​ចង់​ឲ្យ​បាត់​ទៅ​ក៏​បាន​ 

ចង់​ចូល​ក្នុង​ពោះ​អ្នក​ក៏​បាន

អ្នក​មិន​ឃើញ​យើង ដែល​កំពុង​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ចន្លោះ​រោម​ភ្នែក​ឡើយ

យើង​ជា​ស្ត្រី​ស្ទាត់ ក្នុង​ចិត្ត​ឥទ្ធិបាទ​ទាំងឡាយ

យើង​បាន​ចម្រើន​ហើយ ដោយ​ប្រពៃ

យើង​ផុត​ហើយ​ចាក​ចំណង​ទាំង​អស់

នែ​អាវុសោ យើង​មិន​ខ្លាច​អ្នក​ទេ ។"

លំដាប់​នោះ មារ​មាន​ចិត្ត​បាប ដឹង​ថា "ឧប្បលវណ្ណា​ភិក្ខុនី​​ ស្គាល់​អញ​ហើយ​" ក៏​មាន​សេចក្តី​ទុក្ខ តូច​ចិត្ត បាត់​អំពី​ទី​នោះ​ឯង ។

English verses: 

Setting at Savatthi. Then, in the morning, the bhikkhuni Uppalavanna dressed... she stood at the foot of a sala tree in full flower. Then Mara the Evil One, desiring to arouse fear, trepidation, and terror in the bhikkhuni Uppalavanna, desiring to make her fall away from concentration, approached her and addressed her in verse: 

Having gone to a sala tree with flowering top,

You stand at its foot all alone, bhikkhuni.

There is none whose beauty can rival your own:

Foolish girl, have you no fear of rogues?

Then it occurred to the bhikkhuni Uppalavanna: [132] "Now who is this...? This is Mara the Evil One... desiring to make me fall away from concentration." Then the bhikkhuni Uppalavanna, having understood, "This is Mara the Evil One," replied to him in verses:

Though a hundred thousand rogues

Just like you might come here,

I stir not a hair, I feel no terror;

Even alone, Mara, I don't fear you.

I can make myself disappear

Or I can enter inside your belly.

I can stand between your eyebrows

Yet you won't catch a glimpse of me.

I am the master of my own mind,

The bases of power are well developed;

I am freed from every kind of bondage,

Therefore I don't fear you, friend.

Then Mara the Evil One, realizing, "The bhikkhuni Uppalavanna knows me," sad and disappointed, disappeared right there.
ឧស្សាហកម្ម

ឧស្សាហកម្មជាសំណុំសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើប្រាស់ឬប្លែងរូបធាតុដើម ដើម្បីផលិតគ្រឿងសម្ភារៈ។ ជារួមឧស្សាហកម្មមានឧ

នី ព្រមទាំងឧស្សាហកម្មប្លែងភាពផងដែរសៀវភៅ សិក្សាសង្គមថ្នាក់ទី១០ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ដោយគ្រឹះស្ថានបោះពុម្ពនិងចែកផ្សាយ​ឆ្នាំ២០១៧ ទំព័រទី២។ ដូននេះ វាបានផ្តល់ផលប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើនចំពោះសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ជាពិសេសបង្កើត និងបង្កើនមុខរបរដល់ប្រជាជនផងដែរ។
ឧស្សាហកម្ម: ប្រភេទសំណង់

ប្រភេទសំណង់
ជាទូទៅគេអាចធ្វើចំណែកថ្នាក់ឧស្សាហកម្មជាសាខា និងអនុសាខាទៅតាមផលិតផលបង្កើតបាននិងទៅតាមបច្ចេកទេសអនុវត្តន៍។ ប៉ុន្តែគេអាចធ្វើចំណែកថ្នាក់ផ្សេងៗទៀតដែរតាម៖
 លក្ខណៈរូបធាតុដើម ឬផលិតផលសម្រេច៖ ឧស្សាហកម្មធន់ធ្ងន់ ឧស្សាហកម្មធន់ស្រាល។
 កម្រិតកម្ពស់នៃបម្រើបម្រាស់ផលិតផលបង្កើតបាន៖ គ្រឿងឧបភោគបរិភោគ គ្រឿងបរិក្ខារ ផលិតផលពាក់កណ្តាលសម្រេច។
 កម្រិតកម្ពស់បច្ចេកវិទ្យា៖ ឧស្សាហកម្មប្រពៃណី ឧស្សាហកម្មស្រួចស្រាលឬបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់។
 តម្រូវការទុន៖ ឧស្សាហកម្មមូលធន ឬឧស្សាហកម្មហត្ថពលកម្ម។
ឧស្សាហកម្ម: ផលប៉ះពាល់នៃឧស្សាហកម្មទៅលើបរិស្ថាន

ផលប៉ះពាល់នៃឧស្សាហកម្មទៅលើបរិស្ថាន 
 ឧស្សាហកម្មដើរដោយចំហេះឥន្ធនៈផូស៊ីល បង្កឱ្យមានឧស្ម័នពុលផ្សេងៗទៅក្នុងបរិយាកាស ពិសេសកាបូនឌីអុកស៊ីតដែលជាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចាក់ដ៏សំខាន់មួយដែលធ្វើឱ្យផែនដីឡើងកម្តៅ។
 ឧស្សាហកម្មដើរដោយចំហេះឥន្ធនៈនុយក្លេអ៊ែបន្សល់ទុកនូវសំណល់ជាតិពុល ពិសេសធាតុវិទ្យុសកម្មដ៏គ្រោះថ្នាក់។
 ឧស្សាហកម្មគីមីបង្កមហន្តរាយដល់បរិស្ថានទាំងក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍ និងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ។
ឪឡឹក

ឪឡឹក គឺជាដំណាំមួយប្រភេទ ដើមជាវល្លិបោះទងវារលើដី ផ្លែធំៗ មិនសមនឹងទង មានពូជច្រើនប្រភេទផ្សេងៗគ្នាយកសម្រាប់ប្រើជាអាហារ បង្អែមចំអាបផ្លែឈើ ។ ឪឡឹក ជាផ្លែឈើសម្បូរជាតិទឹក និងផ្ទុកវីតាមីន A C B B6 និងសារជាតិរ៉ែមួយចំនួនដូចជា ប៉ូតាស្យូម ជាកាឡូរីទាប ជាតិសរសៃ។ ឪឡឹកជា​ផ្លែឈើ​ដែល​មាន​ការ​ដាំដុះ​ខ្ពស់​នៅ​ជុំវិញ​ពិភពលោក​ដែល​មាន​ជាង ១០០០ពូជ។ ឪឡឹកត្រូវបានដាំដុះនៅក្នុងអាកាសធាតុអំណោយផលពីតំបន់ត្រូពិចរហូតដល់តំបន់អាកាសធាតុនៅទូទាំងពិភពលោកសម្រាប់ផ្លែឈើដែលអាចបរិភោគបាន។ សាច់​ផ្អែម​មាន​ជាតិ​ទឹក​ច្រើន​ជា​ធម្មតា​មាន​ពណ៌​ក្រហមក្រម៉ៅទៅជាពណ៌ក្រហមស្រស់ (ជួនកាលមានពណ៌លឿងថែមទៀតផង) មាន​គ្រាប់​ខ្មៅ​ជា​ច្រើន។ ផ្លែឈើអាចបរិភោគឆៅ ឬបង្អែម ហើយសំបកអាចបរិភោគជាអាហារបានទៅលើសមត្ថភាពច្នៃប្រឌិត។ ឪឡឹកក៏អាចត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទឹកផ្លែឈើ ឬជាគ្រឿងផ្សំក្នុងភេសជ្ជៈចម្រុះផងដែរ។ 
រូបភាពតូច|រូបភាពនៃផ្លែឪឡឹកដែលនៅកសិដ្ឋានមួយនៅប្រទេសតៃវ៉ាន់
ឪឡឹក អាចមានប្រភពនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ដែលមានអាយុកាលប្រហែល ៣៥០០ មុនគ.ស។ ផ្លែឪឡឹកបានរីករាលដាលពាសពេញពិភពលោកនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងបង្កាត់ពូជគួរឱ្យកត់សម្គាល់បានបង្កើតពូជដែលធន់នឹងជំងឺ។ ពូជជាច្រើនអាចរកបានដែលបង្កើតផលពេញវ័យក្នុងរយៈពេល ១០០ថ្ងៃនៃការដាំ។  នៅឆ្នាំ២០១៧ ប្រទេសចិនបានផលិតឪឡឹកប្រហែល ២ភាគ ៣ នៃចំនួនសរុបរបស់ពិភពលោក។ ផ្លែឪឡឹកមានទឹក ៩១% មានជាតិស្ករ ៦% និងមានជាតិខ្លាញ់កម្រិតទាប។ នៅក្នុងការបម្រើ ១០០ក្រាម ផ្លែឪឡឹកផ្តល់ថាមពលអាហារ ១២៥គីឡូស៊ូល (៣០គីឡូកាឡូរី) និងបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗតិច មានតែវីតាមីនC ប៉ុណ្ណោះ។ ឪឡឹកជាប្រភេទផ្លែឈើនេះក៏ផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់សុខភាពបេះដូង ពិសេសជួយឲ្យបេះដូង​បំពេញមុខងារបានល្អ។  ឪឡឹកមានផ្ទុកទៅដោយ ម៉ាញ៉េស្យូម និង ប៉ូតាស្យូម ដែលកន្លងមកយើងក៏ដឹងដែរថា រ៉ែទាំងពីរប្រភេទនេះ មានសារៈសំខាន់ ចំពោះបេះដូង និង ចរន្ដឈាមខ្លាំងណាស់។ ដូច្នេះញ៉ាំផ្លែឪឡឹកជាប្រចាំក្នុងបរិមាណល្មម ក៏ជួយឲ្យបេះដូងរបស់យើង រឹងមាំល្អផងដែរ។ ជាតិទឹកដ៏ច្រើនលើសលុបដែលមានក្នុងផ្លែឪឡឹក ជួយលាងសម្អាតជាតិពុលក្នុងខ្លួន និងទប់ស្កាត់ជម្ងឺគ្រួសតម្រងនោមផងដែរ តាមរយៈការប្រព័ន្ធទឹកនោម ជំនួយដល់សម្ពាធឈាម កាត់បន្ថយហានិភ័យជម្ងឺបេះដូង និងជម្ងឺមហារីក។
ឫសទី១២នៃ២: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ
ឫសទី១២នៃ២ត្រូវបានគណនាជាលើកដំបូងដោយ គណិតវិទូជាតិចិន គឺព្រះអង្គម្ចាស់ Chu Tsai-Yu នៃរាជវង្សមិញ។

Category:គណិតវិទ្យា