គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: ទិព្វចក្ខុ

ទិព្វចក្ខុ 
បុ        បុគ្គលណាជាអ្នកចម្រើនទិព្វចក្ខុ? តើទិព្វចក្ខុមានប៉ុន្នានប្រភេទ? តើទិព្វចក្ខុចម្រើនបានដោយរបៀបណា?

វិ        បុគ្គលដែលចម្រើនទិព្វចក្ខុ គឺបុគ្គលដែលចូលកាន់ចតុត្ថជ្ឈានដោយឤស្រ័យឤលោកកសិណជាឤរម្មណ៍ ទាំង ជាអ្នកបាននូវវសីក្នុងឈាននោះផង និងជាបុគ្គលដែលមានចក្ខុប្រសាទពីធម្មជាតិ។

បុ        តើទិព្វចក្ខុមានប៉ុន្មានជំពូក?

វិ        ទិព្វចក្ខុមានពីរប្រភេទគឺ ទិព្វចក្ខុដែលកើតដោយកម្មដែលបានសន្សំមកដោយល្អហើយ[xxxi] និងទិព្វចក្ខុដែល កើតឡើង ដោយកម្លាំងនៃការចម្រើនសេចក្តីព្យាយាម[xxxii] ។ នៅក្នុងទិព្វចក្ខុទាំងពីរប្រភេទនេះ ទិព្វចក្ខុដែល ជាកម្មដែលសន្សំមក រមែងកើតមកពីវិបាក(របស់កម្ម) ហើយទិព្វចក្ខុប្រភេទនេះឯងដែលបុគ្គលឤចមើល ឃើញថាមាន កែវមណីនៅក្នុងឃ្លាំងឬអត់។ ពាក្យដែលថា “កើតឡើងដោយកម្លាំងនៃការចម្រើនសេចក្តី ព្យាយាម” បានដល់ ទិព្វចក្ខុដែលធ្វើឲ្យកើតឡើងបានដោយការចម្រើនឥទ្ធិបាទ ។

           តើទិព្វចក្ខុចម្រើនបានដោយរបៀបណា? ព្រះយោគីដែលទើបបដិបត្តិថ្មី ពេលបានចម្រើនឥទ្ធិបាទទាំង ៤ហើយ គ្រប់គ្រងចិត្តបានដោយមិនរំជើបរំជួលនិងបរិសុទ្ធិល្អហើយ ក៏កាន់យកនូវឤលោកកសិណ ហើយក៏ចូល កាន់ចតុត្ថជ្ឈាន ដោយអធិដ្ឋានទុកក្នុងចិត្តនូវសញ្ញាក្នុងពន្លឺ ហើយនិងសញ្ញានៃថ្ងៃដូច្នេះថា៖ “ពេលថ្ងៃក៏ដូចជាពេល យប់ ពេលយប់ក៏ដូចជា ពេលថ្ងៃ”[xxxiii] ។ ពេលចិត្តរបស់យោគីរួចផុតពីឧបស័គ្គ និងការប្រកាន់ខ្ជាប់ទាំងពួងហើយ យោគីក៏ឤចធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឲ្យមាន កម្លាំងនិងធ្វើឲ្យពន្លឺកើនឡើង។ សម្រាប់យោគីដែលបានធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឲ្យមាន កម្លាំងនិងបានធ្វើឲ្យពន្លឺកើនឡើងហើយ នោះ នឹងមិនមានអ្វីដែលជាភាពងងឹតសំរាប់យោគីនោះឡើយ មិនមាន វត្ថុណាដែលឤចបិទបាំងពីយោគីបានឡើយ ហើយ យោគីនោះមានភាពរុងរឿងជាងដួងឤទិត្យទៅទៀត។ ដោយ ការបដិបត្តិយ៉ាងនេះ យោគីនោះសាយភាយនូវពន្លឺនោះពាស ពេញរាងកាយរបស់ខ្លួន និងយកចិត្តទុកដាក់ដល់ ពណ៌និងរូប។ ដោយទិព្វចក្ខុដែលបានធ្វើឲ្យបរិសុទ្ធិខ្ពស់ផុតពីចក្ខុវិស័យ របស់មនុស្សធម្មតាហើយនោះ យោគីនោះ “ឃើញសត្វទាំងឡាយរលត់ទៅនិងកកើតឡើងមកវិញ ទាំងគ្រោតគ្រាត និងផូរ ផង់ ទាំងស្អាតនិងឤក្រក់ ទាំង ប្រព្រឹត្តទៅដោយល្អនិងមិនល្អ ឤស្រ័យទៅតាមកម្មរបស់សត្វទាំងនោះរៀងៗខ្លួន[xxxiv] ។ ក្នុងទី នេះ បើសិនជាបុគ្គល ប្រាថ្នានឹងធ្វើឲ្យទិព្វចក្ខុកើតឡើង យោគីគប្បីកំចាត់កិលេសទាំងនេះចោលចេញគឺ វិចិកិច្ឆា ការមាន សតិខុស ថីនមិទ្ធ: មាន: ការមានបីតិខុស ការពោលពាក្យប្រទូស្តរ៉ាយ ការធ្វើសេចក្តីព្យាយាមហួសប្រមាណ ការធ្វើសេចក្តី ព្យាយាមតិចពេក ការនិយាយបំផ្លើស នានត្តសញ្ញា ការពិនិត្យពិច័យលើរូបច្រើនហួសពេក។ បើសិនជាកិលេស ទាំងនេះ ណាមួយប្រាកដឡើងក្នុងពេលកំពុងចម្រើនទិព្វចក្ខុនោះ នឹងធ្វើឲ្យសមាធិបាត់បង់។ បើសមាធិបាត់បង់ ហើយ ពន្លឺក៏រមែង បាត់បង់ទៅដែរ ហើយការមើលឃើញក៏នឹងបាត់បង់ជាមិនខាន។ ព្រោះហេតុនេះ យោគីគប្បី កំចាត់កិលេសទាំងនេះឲ្យ អស់។ បើសិនជាយោគីកំចាត់កិលេសទាំងនេះបាន តែមិនបាននូវវសីក្នុងសមាធិទេនោះ

ទិព្វចក្ខុរបស់ យោគីនោះក៏រមែងមានកំណត់ ព្រោះមិនទាន់បាននូវវសី។ យោគីនោះរមែងឃើញភាពរុងរោចន៍ដែល មាន កំណត់ ដោយសារតែទិព្វចក្ខុដែលមានកំណត់។ ការមើលឃើញនូវរូបរបស់យោគីក៏រមែងមានកំណត់ ដូច្នេះ ហើយទើប បានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា៖ “នៅសម័យដែលសមាធិរបស់តថាគតមានកំណត់ ភ្នែករបស់តថាគតក៏ មានកំណត់ដែរ ហើយដោយភ្នែកដែលមានកំណត់នោះ តថាគតដឹងនូវភាពរុងរោចន៍ ដែលមានកំណត់ និងឃើញនូវរូប ដែលមានកំណត់ដែរ។ នៅសម័យដែលសមាធិរបស់តថាគតមិនឤចវាស់ ប្រមាណបានភ្នែករបស់តថាគតក៏មាននូវទិព្វចក្ខុ ដែលប្រមាណមិនបានដែរ ហើយដោយឤស្រ័យនូវទិព្វចក្ខុដែល ប្រមាណមិនបាននោះ តថាគតក៏ដឹងនូវភាពរុងរោចន៍ ដែលប្រមាណមិនបាន និងឃើញនូវរូបដែលប្រមាណមិន បានដែរ ”[xxxv] ។

           យោគីដែលទើបបដិបត្តិថ្មី មិនគួរប្រកាន់ខ្ជាប់នឹងរូបឬខ្លាចនូវរូបទេ។ កំហុសទាំងនេះគួរគប្បីយល់ដូច បានពណ៌នា ទុករួចមកហើយពីដំបូង។

           ទិព្វចក្ខុប្រព្រឹត្តទៅក្នុងឤរម្មណ៍៥ជំពូក គឺឤរម្មណ៍ដែលមានកំណត់ឤរម្មណ៍បច្ចុប្បន្ន ឤរម្មណ៍ ខាងក្នុងឤរម្មណ៍ ខាងក្រៅ និងឤរម្មណ៍ទាំងក្នុងទាំងក្រៅ [xxxvi]។     មានញាណ៤យ៉ាងដែលកើតចេញពីទិព្វចក្ខុគឺ ១-ញាណ ដឹងពីអនាគត (អនាគតំសញាណ) ២-ញាណដឹងអំពីកម្មដែលបុគ្គលម្នាក់ៗបានសាបព្រួស (កម្មស្សកតា ញាណ)  ៣-ញាណដឹងពីការស្លាប់ ទៅរបស់សត្វទាំងឡាយ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយកម្មដែលម្នាក់ៗបានកសាង (យថាកម្មូបគញាណ) និង៤-ញាណដឹងអំពីផល របស់កម្ម[xxxvii](កម្មវិបាកញាណ)។ ឤស្រ័យដោយអនាគតំសញាណ យោគីរមែងឃើញការកើតឡើងរបស់រូបនាអនាគតកាល[xxxviii]។ ឤស្រ័យដោយកម្មស្សកតាញាណ យោគីរមែង ដឹងអំពីកម្មដែលអ្នកដទៃបានធ្វើ ដោយដឹងថាបុគ្គលនោះៗនឹង ទៅកាន់លោកនេះៗឬលោកនោះៗ[xxxix]។ ឤស្រ័យ ដោយយថាកម្មូបគញាណ យោគីរមែងឃើញឋាន:ដែលសត្វទាំងឡាយ នឹងទៅកើត ហើយដឹងថាបុគ្គលនោះៗ នឹងទៅកើតនៅក្នុងឋាន:នោះៗ ព្រោះឤស្រ័យដោយកម្មនេះៗ[xl]។ ឤស្រ័យដោយ កម្មវិបាកញាណ យោគីដឹង នូវកាលដែលលោកមក ដល់ទីនេះ យោគីដឹងនូវភាវ:ដែលខ្លួនលោកនឹងចូលដល់កន្លែងនោះ យោគីដឹងពីកិលេស ដែលជាហេតុនាំឲ្យខ្លួនមកកើតនៅកន្លែងនេះ យោគីដឹងពីឧបាយដែលនាំមកកាន់កន្លែងនេះ យោគី ដឹងថាកម្ម នោះៗនឹងទុំជោរ។ យោគីដឹងថា កម្មនោះៗនៅមិនទាន់ទុំជោរទេ។ យោគីដឹងថាកម្មនោះៗនឹងឲ្យផលច្រើនប៉ុ់ណ្ណា ហើយលោកដឹងថាកម្មនោះៗ នឹងឲ្យផលតិចប៉ុណ្ណាៗ[xli]។ ព្រះសាវ័កដែលជាអ្នកបាននូវវិមុត្តិ ឤចឃើញបាន លោកធាតុចំនួនមួយពាន់ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធរមែងឃើញច្រើនជាងព្រះសាវ័ក តែការឃើញរបស់ព្រះតថាគត មិនមានទីកំណត់ទេ។

ចប់ ទិព្វចក្ខុ