សមុទ្រកាសព្យែន: ធនធាន​អ៊ីដ្រូកាបូន

ធនធាន​អ៊ីដ្រូកាបូន 
 ប្រវត្តិ​នៃ​ការអភិវឌ្ឍ 

ផ្ទៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន ជា​កន្លែង​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ធនធាន​ថាមពល​។ អណ្ដូង​ជាច្រើន ត្រូវ​បាន​គេ​ជីក​ជា​ដំបូង​នៅ​សតវត្ស​ទី​១០​។ រហូត​ដល់​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៥០០ ពួក​អឺរ៉ុប​បាន​ដឹង​ពី​ស្រទាប់​ប្រេង និង​ឧស្ម័ន ដ៏​សម្បូរ​បែប​នេះ នៅ​ជុំវិញ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ ពាណិជ្ជករ​អង់គ្លេស Thomas Bannister និង Jeffrey Duckett បាន​ពណ៌នា​អំពី​តំបន់​ជុំវិញ​ឈូងសមុទ្រ​បាគូ​ថា​៖ «វត្ថុ​ចម្លែក​ដែល​បាន​ប្រទះ នៅ​ទីនេះ បាន​បញ្ចេញ​ឱ្យ​ដឹង នូវ​បរិមាណ​ប្រេង​ក្រោម​ដី​ដ៏​អស្ចារ្យ ដែល​អាច​ផ្ដល់​ឱ្យ​ប្រទេស​ទាំងអស់​ដុត​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​របស់​គេ»​។ ប្រេង​នេះ មាន​ពណ៌ខ្មៅ ហើយ​ហៅថា Nefte ។ ក៏​មាន​ផង​ដែរ​នូវ​ប្រភេទ​ប្រេង​ដទៃ​ទៀត ដែល​មាន​ពណ៌ស និង​មាន​តម្លៃ នៅ​ក្នុង​ក្រុង​បាគូ​។ 
	
អណ្ដូងប្រេង​ក្នុង​សមុទ្រ និង​ម៉ាស៊ីនខួង​ដំបូង​បង្អស់ ត្រូវ​បាន​ផលិត​ឡើង​នៅ​ឈូង​ប៊ីប៊ី-ហេយបាត (Bibi-Heybat Bay) អាហ្សែបែហ្សង់​។ 
ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៧៣ ការ​រុករក និង​ការអភិវឌ្ឍ​បាន​ចាប់ផ្ដើម នៅ​កន្លែង​ខ្លះ​នៃ​តំបន់​ប្រេង​ដ៏​ធំ​បំផុត​នៅ​លើ​ពិភពលោក ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​នា​សម័យ​នោះ ស្ថិត​នៅ​ឧបទ្វីប Absheron ក្បែរ​ភូមិ villages of Balakhanli, Sabunchi, Ramana និង Bibi Heybat ។ លទ្ធភាព​នៃ​ការ​ផ្គត់ផ្គង់​ប្រេង​នា​ពេល​នោះ មាន​ច្រើន​ជាង ៥០០ លាន​តោន​។ មកដល់​ឆ្នាំ ១៩០០ បាគូ​មាន​អណ្ដូងប្រេង​ជាង ៣០០០ ក្នុង​នោះ មាន ២០០០ ត្រូវ​បាន​ដំណើរការ​ក្នុង​កម្រិត​ឧស្សាហកម្ម​។ នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី​១៩ កិត្តិនាម​នៃ​បាគូ ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា រាជធានី​មាស​ខ្មៅ បាន​ចែកចាយ​ប្រេង​ទៅ​ស្ទើរ​ពេញ​ពិភពលោក ដែល​បាន​ឱ្យ​កម្មករ​ជំនាញ និង​អ្នកឯកទេស​ជាច្រើន ប្រមូល​ផ្ដុំ​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​។
	
មកដល់​សតវត្ស​ទី​២០ បាគូ​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​សកល សម្រាប់​ឧស្សាហកម្ម​ប្រេង​អន្តរជាតិ​។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩២០ នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​បុលសេវិក (Bolsheviks) បាន​គ្រប់គ្រង​អាហ្សែបែហ្សង់ ទ្រព្យសម្បត្តិ​ឯកជន​ទាំងអស់ ត្រូវ​បាន​ដកហូត ដោយ​រួមបញ្ចូល​ទាំង​អណ្ដូងប្រេង និង​រោងចក្រ​។ ក្រោយមក​ទៀត ឧស្សាហកម្ម​ប្រេង​ទាំងអស់​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​សូវៀត​មួយ​នេះ ត្រូវ​បាន​គ្រប់គ្រង​ផ្ទាល់​ដោយ​គោលការណ៍ នៃ​សហភាព​សូវៀត ​។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤១ អាហ្សែបែហ្សង់ ផលិត​បាន ២៣.៥ លាន​តោន ហើយ​តំបន់​បាគូ បាន​ផ្ដល់​ជិត ៧២% នៃ​ផលិតផល​ប្រេង​សរុប​នៃ​​សហភាព​សូវៀត ​​។ 
	
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៤ កិច្ចសន្យា​សតវត្ស ត្រូវ​បាន​ចុះហត្ថលេខា ដែល​បើកផ្លូវ​ឱ្យ​មាន​ការអភិវឌ្ឍ​ជា​លក្ខណៈ​អន្តរជាតិ​ដ៏​សំខាន់ នៃ​តំបន់​ប្រេង​បាគូ​។ បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង Baku-Tbilisi-Ceyhan គឺជា​បំពង់​ក្រោម​ដី​ដ៏​សំខាន់​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​អាហ្សែបែហ្សង់​បង្ហូរ​ប្រេង​ទៅ​កាន់​កំពង់ផែ​ Ceyhan នៅ​សមុទ្រ​មីឌីទែរ៉ានេ​របស់​តួគី​ ដែល​បើក​ឱ្យ​ដំណើរការ​កាលពី​ឆ្នាំ ២០០៦​។
 បញ្ហា​បច្ចុប្បន្ន 

ប្រេង​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​សមុទ្រ​កាសព្យែន ត្រូវ​បាន​គេ​ប៉ាន់ស្មាន​ថា​អាច​មាន​តម្លៃ​រហូតដល់ ១២ ពាន់​លាន​ដុល្លារ​។ ការ​រលំរលាយ​នៃ​សហភាព​សូវៀត នា​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ បាន​បើកផ្លូវ​ឱ្យ​មាន​ការ​វិនិយោគ និង​ការអភិវឌ្ឍ​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា ដោយ​ក្រុមហ៊ុន​ប្រេង​អន្តរជាតិ​ជាច្រើន​។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៨ លោក Dick Cheney បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា​៖ "ខ្ញុំ​មិន​អាច​គិត​សោះ នៅ​ខណៈ​មួយ​ដែល​យើង​មាន​តំបន់​ទើប​ងើប​ផុត​ថ្មីៗ​នេះ ក្លាយ​ទៅជា​គោលដៅ​ដ៏​សំខាន់​ដូច​ជា​សមុទ្រ​កាសព្យែន​នេះ​ឡើយ"​។

ដំណោះស្រាយ​ក្នុង​ការអភិវឌ្ឍ​នៅ​ក្នុង​តំបន់ គឺជា​ទស្សនវិស័យ​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន ហើយ​និង​ការ​កំណត់​ព្រំដែន​ទឹក​នៃ​រដ្ឋ​ជាប់​ដែនទឹក​ទាំង​៥​។ ជម្លោះ​បច្ចុប្បន្ន​ជុំវិញ​ព្រំដែន​ទឹក​រវាង តូមិននីស្ថាន និង​អ៊ីរង់​អាច​បណ្ដាល​ឱ្យ​ជះ​ឥទ្ធិពល​ដល់​ផែនការ​អភិវឌ្ឍ​នា​ពេល​អនាគត​។

វាទប្បដិវាទ​ទំនាស់​ជាច្រើន បច្ចុប្បន្ន​មាន​លើ​បញ្ហា​សំណើ​បង្កើត​បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង និង​ឧស្ម័ន​ចេញ​ទៅ​ក្រៅ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ គម្រោង​ទាំងនេះ អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ទីផ្សារ​លោក​ខាងលិច​ងាយស្រួល​ទទួលយក​ប្រេង​ពី​កាហ្សាក់ស្ថាន និង​អាច​ឈាន​ដល់ អ៊ូបេគីស្ថាន តូមិននីស្ថាន​។ សហរដ្ឋ​អាមេរិក បាន​ផ្ដល់​ការ​គាំទ្រ​ដល់​គម្រោង​ទាំង​នេះ​។ រុស្ស៊ី បាន​ជំទាស់​ជា​ផ្លូវការ​ដោយ​សំអាង​លើ​ការ​វិភាគ​បរិស្ថាន​ក្រោម​ដី ចំណាំ​ថា បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង និង​ឧស្ម័ន​ទាំងនេះ​នឹង​បំផ្លាញ​ដល់​ភាព​ផ្ដាច់មុខ​របស់​រុស្ស៊ី​ក្នុង​ការ​នាំ​អ៊ីដ្រូកាបូន​ចេញ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ព្រំដែន​ខាងលិច​ពី​ក្នុង​តំបន់​។ ថ្មីៗ​នេះ​ទាំង​កាហ្សាក់ស្ថាន និង​តូមិននីស្ថាន បាន​បង្ហាញ​ការ​គាំទ្រ​ចំពោះ​គម្រោង​បង្កើត​បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង និង​ឧស្ម័ន​ទៅ​ក្រៅ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។