បុរេប្រវត្តិកម្ពុជា: ឝ្រីគោត្របូរ

ឝ្រីគោត្របូរ
​ឝ្រីគោត្របូរក្នុង​ព្រះរាជ​ពង្សាវតារ​ថៃ​ ប្រហែលទាក់ទង​នឹង​ភូមិសាស្ត្រ​មួយ មុន​ការបង្កើត​នគរភ្វូណាននា​ដើម​សតវត្ស​ទី​១​នៃ​គ្រិស្តសករាជ។ ​​នគរ​នេះ​​ស្ថិតក្នុង​សម័យបុរេប្រវត្តិ ស.វ​ទី​១ មុ.គ.។ អាណាចក្រ​នេះ គឺ​ប្រហែលជា​ស្ថិតនៅ​ចុង​សម័យ​លោហធាតុ ដែល​មានការ​ដុះដាល​នូវ​ក្រុង​ជាច្រើន កើតឡើងដោយ​ការប្រមូលផ្ដុំ នៃ​សហគមន៍​មនុស្ស​យ៉ាង​កុះករ ជាង​ពេលណាៗ​ទាំងអស់​ដោយសារ​វឌ្ឍនភាព​របស់​កសិក​ម្ម រួមផ្សំនិង​​ការចិញ្ចឹម​សត្វ និង​ភាព​រីកចម្រើននៃ​​កុលសម្ព័ន្ធ​នានា បង្កើតបានជា​ភូមិ ស្រុក ឬ​សហគមន៍​​។ ​បរិបទ​វប្បធម៌​នេះ បាន​បង្កើតឡើង​នូវ​រឿងព្រេងបែប​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។​​ ប្លែកពីនគរភ្វូណាន នគរ​គោកធ្លក រឺ នគរឝ្រីគោត្រ​បូរ គឺជា​ឈ្មោះ​នគរ​តែមួយដែល​ជា​ទេវ​កថា​បែប​ខ្មែរ​សុទ្ធសាធ។ ពង្សាវតារ​ខ្មែរ មិនបាន​និយាយ​ដល់​នគរខាងលើនេះ​ទាល់តែសោះ? ច្បាប់​ព្រះរាជ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ តាមពិត​ទើបតែ​ត្រូវបាន​ចារ​ឡើងជា​ថ្មី នៅ​រវាង​សតវត្ស​ទី​១៧ និង​នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី​១៩ នៃ​គ្រិស្តសករាជ​តែប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ក្នុងការ​ចារ​សាជាថ្មី​ឡើងវិញ​នេះ ស្មេរ​ខ្មែរ​ពុំបានចម្លងឡើងវិញ ដោយ​រំលង​បញ្ហា​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​នគរឝ្រី​គោត្រ​បូរ ដោយ​យល់ថាគ្មានប្រយោជន៍​ ផ្ទុយ​ពី​ស្មេរ​សៀម ដែល​ក្នុង​ច្បាប់​ព្រះរាជ​ពង្សាវតារ​របស់​គេ​នៅ​រក្សា​រឿងព្រេង​ខ្មែរ​ ជាច្រើន​ដូចជា នគរ​គោកធ្លក និង​ព្រះថោង នាងនាគ ជាដើម។​ មូលហេតុ​បណ្តាលមកពី​សង្គ្រាម​ឆាបឆេះ​មិន​ឈប់ឈរ​ហើយ​បាន​បំផ្លាញ​នូវ​ឯកសារ​ ក្នុង​អតីត​ព្រះបរមរាជវាំង​ខ្មែរ។ នេះ​ក៏​ជា​ហេតុ ឲ្យ​មានការ​ចងក្រង​ឡើងវិញ ដោយ​ពឹងពាក់​លើ​ការចងចាំ​​ផ្តេកផ្តួល​លើ​ភាពអច្ឆរិយៈ​ ដើម្បី​បំពេញ​កង្វះខាត​នានា។ 

កាលបើ​បាន​អាន​រឿងព្រេងនេះហើយ ​យើងឃើញ ពាក្យ​ថា ព​ញា​គោត្ត​ម ព្យា​គោត្រ​បង ឬ​គោ​ដំបង​ ពាក្យ​ពី​ម៉ាត់​នេះ ដែលមាន​នៅក្នុង​ទំព័រ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ពង្សាវតារ​ថៃ​ក្បាល​ទី​១ ទំព័រ​៣១ ផ្សព្វផ្សាយ​ដោយ​រោង​ពុម្ព កាវ​ណា ខែវិច្ឆិកា ពុទ្ធសករាជ ២៥០៦ ហើយនឹង​ព្រះរាជ​ព​ង្សា​តាវរ​ខ្មែរ ប្រែជា​ភាសា​ថៃ ដោយ​ប្រៃ​ពី​ឡា នៅ​ពុទ្ធសករាជ ២៥៦០ ទំព័រ​ទី​៥០ មានន័យ​ដូចម្តេច ? ឈ្មោះ​នេះជា​ឈ្មោះ​សក្តិសិទ្ធិ​ណាស់ ហើយ​ទាក់ទិន​ទៅនឹង​របប​រាជនិយម។ ការ​ប្រៀបផ្ទឹម​ព្រះរាជា​ខ្មែរទៅនឹង​ព្រះពុទ្ធ​អង្គជា​រឿង​ធម្មតា​ក្នុង​ជំនាន់​នោះ ហើយ​ការគោរពពុទ្ធសាសនាមានជាទូទៅ។ ដោយយោង​លើ​ទស្សនៈ​នេះ ទើបក្នុង​ព្រះរាជ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​បានចារអំពី​ការយាង​មកដល់​នគរ​គោកធ្លករបស់​ព្រះ​ពុទ្ធអង្គ និង​អានន្ទ។ កាលពីដើម គេ​មាន​ទំលាប់​យកឈ្មោះ​តាមទីក្រុង​នៅ​ឥណ្ឌាជា​ភាសាសំស្ក្រឹតដូចជា​ ឥន្ទ្រប្រស្ថបុរ ចន្ទ្រ​បុរ អយុធ្យា នគរ​ឝ្រីធម៌រាជ។ល។​ ខ្លឹមសារ​ដែលមាន​ក្នុង​គម្ពីរ​ជិន​កាល​មា​លិ​នី តែង​ពី​ពុទ្ធសករាជ​ ១១០០ ជា​ភាសាបាលីបានចែងថានា​សម័យ​នោះគឺ​ខ្មែរ​យើង​មាន​បុព្វបុរស​ជា​ជន​អ្នក​ចិញ្ចឹម​សត្វ​គោ។ ​ការដែល​គេ​បាន​រកឃើញ​ក្នុង​ស្ថានីយ៍​បុរេប្រវត្តិនូវ​រូប​គោ​ធ្វើ​អំពី​ដី​ដុត និង​សំ​រិ​ទ្ធិ​ជាច្រើនបញ្ជាក់​ថាខ្មែរ​យើង​ចេះ​ផ្សាំង​សត្វ​គោ​តាំងពី​ជំនាន់​នវសិលា (ថ្មរំលីង) និង​លោហធាតុដោយមាន​កសិកម្ម​ជា​អត្ថិភាពជា​មូល​ដ្ឋានគ្រឹះសេដ្ឋកិច្ច។ ក្នុងករណី​នេះហើយដែល​ខ្មែរសុរិន្ទ បុរីរម្យ ឧប្បល បាន​និយាយ​តៗ​គ្នា​ថា ដូនតា​គេ​ដែលជា​ពូជខ្មែរចេះ​ចិញ្ចឹម​គោ​នៅតាម​វាល​នានា​លើ​សុវណ្ណ​ភូមិ  ដែលជាច្រក​មាន​ដើមឈើ​ដល់​ទៅ ១០១ ច្រក ឬ មួយ​រយ​មួយ​វាល។​ ​រីឯ​ក្នុង​ដំណាល​ព្រះ​ឧរង្គ​ធាតុ គេ​ហៅថា ទ្វារ​ទាំង ១០១ ទៅវិញ។ តាម​ប្រភពឯកសារ​មានការ​គូសបញ្ជាក់ថានៅក្នុង​វាល​នីមួយៗ គេ​ឃើញ​មាន​អ្នក​ឃ្វាលគោ ឬ​គៀងគោ​ជា​ហ្វូងៗ។ ត​មក​អ្នក​ឃ្វាលគោ​ទាំងនោះកាន់តែ​មានអំណាច​ធំ​ឡើងៗ ហើយ​រីឯ​ចំនួន​កូនចៅ​របស់​អ្នក​គង្វាល​ទាំងនោះ ក៏​កាន់​តែមាន​ចំនួន​ច្រើនឡើងៗ​ដែរ។ ពួកគេ​ស្ថិតនៅក្រោម​ការត្រួតត្រា របស់​មេ​គង្វាល​ម្នាក់​ឈ្មោះ  កុ​ហេ (ឈ្មោះស្រដៀង តាគហេ ដែលនាំបក្សីចាំក្រុងរត់ក្នុងពង្សាវតារ)  ដោយ​យូរ​តម​កទៀត វាលស្រែ​ទាំងនោះ​ក៏បាន​ក្លាយទៅជា​ជំរំ ស្រុក នគរ តាម​លំដាប់លំដោយ។ ប៉ុន្តែមេ​គង្វាល​ធំ ឬ​គោ​វាល​ធំ​ទាំងនោះ សុទ្ធសឹងតែ​ជា​ស្រុក​ចំណុះ​របស់ មហានគរ ទីក្រុង​នេះ ឬ ឥន្ទបត្ត​បុរី​ទៅវិញ។ ទាំងនេះ​ជា​ខ្លឹមសារ​នៃ​រឿងនិទាន ដែល​ចាស់​ៗបាន​ចងចាំ​ជា​ហូរហែរ​មក។ ចំណែក​ព្រះរាជ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​វិញ ក៏បាន​ឲ្យ​ដឹង​ដែរ​ថា ដើមឡើយ​ប្រទេស​កម្ពុជា មាន​ឈ្មោះថា ស្រុក​គោកធ្លក ឬក៏កោះ​គោកធ្លក។ ដោយហេតុថាមាន​ដើម​ធ្លក​ធំ​មួយ​ដុះ​នៅ​ចំ​កណ្តា​លកោះ​នោះ ដែលជា​លំនៅស្ថាន​របស់​ភុជង្គនាគ និង នាងនាគ។ 
​បើតាម​ចាស់​បុរាណ​ខ្មែរ​នៅ​ខេត្តតាកែវ ឈ្មោះ គោកធ្លក ដែលមាន​ទីតាំង​នៅក្នុង​ស្រុក​អង្គ​របុរីស្ថិតក្នុង​ខេត្តតាកែវ​បច្ចុប្បន្ននេះ​បាន​ក្លាយជា​កម្ពុជា។ នៅមាន​ឈ្មោះ​មួយទៀតដែល​យើង​បាន​ជួបប្រទះ​ក្នុង​ព្រះរាជ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរគឺ​ជម្ពូទ្វីប។ តាមពិតវា​ជា​ឈ្មោះ​របស់​ឥណ្ឌា​ទេ ដែលមាន​ក្នុង​គម្ពីរ​សាសនាឥណ្ឌា​ផងដែរ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់ស្មេរ​បុរាណ ជម្ពូទ្វីប គឺជា​ឈ្មោះ​របស់​នគរ​គោកធ្លក​ទៅវិញ។ ដោយហេតុថា ក្នុងសម័យ​នោះ ខ្មែរ​មាន​ទស្សនៈ​ថា ដែនដី​ខ្មែរគឺជា​ដែនដី​ព្រះដែលមាន​ភូមិ​របង​ជាប់​ជាមួយ​ខ្មែរ ហើយ​ព្រះរាជា​ខ្មែរ​សុទ្ធសឹងតែ​ជា​អ្នក​មានបុណ្យ ព្រោះថាជា​ពូជ​ព្រះ។​ នៅមាន​ចំណុច​មួយទៀតដែល​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់​ផងដែរគឺ​ចំពោះ ក្លិង្គ​បុរាណ ដើម្បី​ហៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ​គេ​ប្រើពាក្យ សក្ក​ទ្វីប ឬ​ទ្វីប​នៃ​ដើមឈើ​សក្ក ឬ​ម៉ៃសក្ក ដែល​ពាក្យ​ខ្មែរ​ផ្សំ​នឹង​ពាក្យ​សៀម លោកអាដឺម៉ាឡឺក្លេរបាននិយាយថា ដើមម៉ៃសក្ក និងដើមធ្លក មានសណ្ឋានដូចគ្នា។ ហេតុការណ៍​ខាងលើនេះចង្អុល​ប្រាប់​យើង​ឲ្យ​ដឹងថា​រុក្ខជាតិ​បាន​ដើរតួនាទី​យ៉ាងសំខាន់់ក្នុង​ទេវ​កថា​បុរាណដែល​ស្តីពី​ភូមិសាស្ត្រ ហើយ​ប្រកបដោយ​ភាព​សក្តិសិទ្ធិ មហិទ្ធិឫទ្ធិ​ខ្លាំងក្លា​អស្ចារ្យ។ មួយវិញទៀតពីព្រោះ​ខ្មែរ​មាន​ទំលាប់ធ្វើ​សក្ការៈបូជា​ដើមឈើបានជា​ក្រុង​មហានគរ​យើង​កាលណោះ ត្រូវគេ​ឲ្យ​ឈ្មោះថា ពោធិ​សារ គឺ​ទី​ក្រុងមាន​ដើម​ពោធិតំណាង​ការ​ត្រាស់ដឹង​របស់​ព្រះអង្គ ឬ​ពុទ្ធិ ដែល​ចិន​ហៅថា ភ្វូណាន ទៅវិញ។ ​ដូចនេះ​អាណាចក្រ​ដែលមាន​វាលស្រែ មួយរយ​មួយ​ស្រែ​សម្រាប់ឃ្វាលគោ ឬ​អាណាចក្រ​គោត្រ​បូរ កោះ​គោកធ្លក ឬក៏​អាណាចក្រភ្វូណាន គឺជា​ឈ្មោះ​តែមួយគត់ សំដៅ​ភូមិសាស្ត្រ​ដើម​របស់​ជនជាតិខ្មែរ។​ ​ដោយឡែក តាម​ពង្សាវតារកាល​ពុទ្ធសករាជ ២២១ តែបើ​តាម​សេចក្តី​ក្នុង​ដំណាល ព្រះ​ឧរង្គ​ធាតុ​ថា​កាល​ពុទ្ធសករាជ​ទី​៨ មាន​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ បាន​នាំ​ឆ្អឹង​ដើមទ្រូង​ព្រះពុទ្ធ មក​ទុក​ក្នុង​ឥន្ទបត្ត ដោយ​ស្តេចយាង​ចូលរួម​ផ្ទាល់​ក្នុង​ពិធី​ដង្ហែ​នេះ។ បើតាម​ន័យ​នេះ​គេ​ឃើញថារាជធានី​ឥន្ទបត្ត ឬ​អាណាចក្រ​គោត្រ​បូរត្រូវបាន​សាង​ឡើង​មុន​គ្រិស្តសករាជ​មកម្ល៉េះ។​ ​តាម​ព្រះរាជ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ ដើមឡើយ​នគរ​ខ្មែរ ត្រូវបាន​សោយរាជ្យដោយ​ស្តេច​ចាម​ទាំង​ប្រាំ​ព្រះអង្គដែល​នៅ​ទីនោះគឺ​ជ្វា​ព្រាហ្មណ៍​ទៅវិញ ហើយ​ក្នុងចំណោម​ស្តេច​ជ្វា​ទាំងនោះ មាន​ស្តេច​១​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម​ថា អា​ទិ​ច្ចវ​ង្ស (អាទិត្យវង្ស) បាន​គ្រងរាជសម្បត្តិ​នៅ​ឥន្ទបត្ត ឬ​ឥន្ទបត្ត​បុរី នៅ​ខេត្ត​ឧ​ត្ត​រ​ទិស​ភាគ។​
​ម្យ៉ាងវិញទៀត​មាន​ដំណាល​ថាប្រុសៗពេលនោះត្រូវ​ហៅថា គោ ដែលជា​ពាក្យ​សំ​ស្រឹ្ក​ត ប្រភព​រឿងព្រេង​និទាន​ក៏បាន​ឲ្យ​ដឹង​ទៀតថា ព្រោះ​មនុស្ស​ប្រុស​គឺជា​អ្នក​ឃ្វាលគោនៅតាម​ទីវាល​នានា។ ដូច្នេះ​ពាក្យ ឃ្វាល អាច​នឹង​កើត​មកពី​ពាក្យ "​មេ​ដេញគោ​វាល ហៅថា​ម្រេញគង្វាល​" គឺ​អ្នក​ឃ្វាលគោ។ ឯ​ស្រីៗ ហៅថា  កុ ដូចជា​ឈ្មោះ សំ ហៅថា កុ​សំ​-​ក្សំ​, កុ​អី​-​ក្អី ទាំងអស់ ដែលមាន​នៅក្នុង​សិលាចារឹក​ទេ​ដឹង? ដូចនេះហើយ បានជា​រាជធានី​ឥន្ទបត្ត​នេះ កាលដើមឡើយ​ជា​ជំរំ ទីប្រជុំ​អ្នក​ឃ្វាលគោ សម្រាប់មក​ប្រជុំ​ក្រោម​ដើម​ពោធិ ព្រោះ​ខ្មែរ​ព្រេងនាយ​គោរព​ដើមឈើ ដូច្នេះ​ទើប​ហៅថា ពោធិ​សារ ដែល​គេ​អាចជា​ទីពឹង​ជ្រកកោន​បាន។ បន្ទាប់ពី​តាំង​ក្រុង​រួច​ទើប​ឲ្យ​ឈ្មោះថា ពោធិ​សារ​ដូច្នេះ។​ ទីក្រុង​ពោធិ​សារ​នេះ តាម​ការស្រាវជ្រាវ​រប​ស់​សាស្ត្រ​ចា​រ្យ​ពញា​អនុមាន​រាជធន ជនជាតិ​ថៃដែល​បាន​កត់​ត្រាទុកនៅក្នុង​សៀវភៅ​របស់លោក​ឈ្មោះឡែ​ម​ឥណ្ឌូចិន។ លោក​បាន​កត់ត្រា​ថា ក្រុង​ពោធិ​សារ​ស្ថិតនៅ​ខាងជើង កេង​លី​ភី ក្នុងប្រទេស​លាវសព្វថ្ងៃនេះ។ ឯ​លោក​បរិហារ​ទេព​ធានី អ្នកស្រាវជ្រាវ​ថៃ​ផ្សេង​ម្នាក់ទៀតបាន​បន្ថែមថា ក្រុង​ពោធិ​សារ ស្ថិតនៅតាម​មាត់ទន្លេអូរ​ហិន​បូរ ខាងជើង​ស្រុក​ទា​ខែ​ក ឆ្នេរ​ឆ្វេង​នៃ​ទន្លេមេគង្គ។ តាម​កំណត់ហេតុ​របស់​ចិន​ឈ្មោះមាំ​ង​ស៊ុយ ដែល​លោក​ហ្ស​ក-សឺ​ដេ​ស (Cf. The Indianized State of South-East Asia) ដកស្រង់នៅ​ទំព័រ ៩៤ បានសរសេរថាឯកអគ្គរាជទូតបានមក​ស្រុក​ឥន្ទបត្ត​នេះ កាល​គ្រិស្តសករាជ​៧៩៩។ ទីក្រុង​នេះ​តាំងនៅ​ប៉ាក​ហិន​បូរ មាត់ទន្លេ​មេគង្គ​ប៉ែក​កណ្តាលស្រប​សំដី​គ្នា​នឹង​ការស្រាវជ្រាវនៃ​លោកបរិហារ​ទេព​ធានី​ដែរ។​ អញ្ជឹង​ទីតាំងនៃពោធិសារ​ស្ថិតនៅ​ម្តុំ​ចម្ប៉ា​សក្ដិ​ប្រទេស​លាវ​បច្ចុប្បន្ន និង​ប្រទេស​ថៃ​ភាគឦសាន គឺ​ចង្វាតឧត្តរ​ ឧប្បលធានី​ជាដើម ដែល​ផ្ទុក​នូវ​លំនៅឋាន ឬ​ទីប្រជុំជន​ធំៗ​ជាច្រើននា​សម័យ​លោហធាតុ​ដ៏​ល្បីល្បាញធំជាងគេ​បំផុត។​ មាន​ហេតុ​ធំៗ​ជាច្រើន បាន​ឲ្យ​ដឹងថាភាសា​ខ្មែរ​ដែល​និយម​នៅ​កាលណោះ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ស្ថិតនៅក្នុង​អំបូរខ្មែរ​-​មន។ ដោយហេតុ​នៅពេលនោះ ខ្មែរ​ទើប​និយម​ភាសា​ដែលមាន​វិក​ត្តិ​ការន្តរ។​ សូម​មើល​បញ្ជាក់​ក្នុង សៀវភៅ Linguistic Survey of India របស់លោក G.A. Grierson ភាគ​២ ដែល​មានការ​ផ្តល់នូវ​ឧទាហរណ៍​ជាច្រើនស្តីអំពី​ភាសា​ដែល​ប្រើដោយមាន​វិធី​ដូចតទៅ​នេះ៖ 
ប្រុស​ម្នាក់ = អ៊ូ​ប្រូ​វ​ 
ប្រុស​ច្រើន​នាក់ = គិ​ប្រូ​វ​ 
នូវ​ប្រុស​ម្នាក់ = អៀ​អ៊ូ​ប្រូ​វ​ 
នូវ​ប្រុស​ទាំងឡាយ = អៀ​-​គិ​-​អ៊ូ​ប្រូ​វ​ 
ដោយ​ប្រុស​ម្នាក់ = ជា​អ៊ូ​ប្រូ​វ​ 
ដោយ​ប្រុស​ទាំងឡាយ = ជា​-​គិ​-​អ៊ូ​ប្រូ​វ​ 
ដើម្បី​ប្រុស​ម្នាក់ = ជា​អ៊ូ​ប្រូ​វ​ 
ដើម្បី​ប្រុស​ច្រើន = ជា​-​គិ​-​អ៊ូ​ប្រូ​វ​
នា​ប្រុស​ម្នាក់ = នា​អ៊ូ​ប្រូ​វ​ 
នា​ប្រុស​ច្រើន = នា​-​គិ​-​អ៊ូ​ប្រូ​វ​  
នៃ​ប្រុស​ម្នាក់ = ផង​អ៊ូ​ប្រូ​វ​
នៃ​ប្រុស​ច្រើន = ផង​-​គិ​-​អ៊ូ​ប្រូ​វ ដូច្នេះ​ជាដើម។​
​    ​
អ្វីដែល​ពោល​ខាងលើនេះ វា​សមស្រប​ទៅនឹង​ព្រឹត្តិការណ៍​បច្ចុប្បន្នដោយហេតុថា​ក្នុងចំណោម​អំបូរខ្មែរ​-​មនទាំងឡាយ ដែលមាន​ចំនួន​ប្រមាណ​ជា​១៣០​កុលសម្ព័ន្ធ មានតែ​ខ្មែរ​មួយ​ទេដែល​បាន​រក្សា​នូវ​បូរណភាព​ទឹកដី​របស់ខ្លួន​បាន ទោះបី​ជនជាតិ​នេះបាន​បន្សល់​ពលរដ្ឋរ​បស់​ខ្លួន​នៅ​សេសសល់​នៅក្នុង​ប្រទេស​លាវ យួន​ខាង​ត្បួ​ង និង​សៀមចំនួន​ច្រើន​លាន​នាក់ ដែល​កំពុងតែ​បាត់បង់​នូវ​អត្តសញ្ញាណ​ជាតិ​ដើម​របស់ខ្លួន​ក៏ដោយ។​
​ទីក្រុង​គោត្រ​បូរ​នេះ បើ​មាន​អាច​នឹង​ស្ថិតនៅ​ចុង​សម័យ​លោហធាតុកើត​ឡើងដោយ​ការប្រមូល​ផ្គុំ​គ្នា​នូវ​សហគមន៍​មនុស្ស ជុំវិញ​ស្តេចត្រាញ់​តូច ឬ​ធំ​ទាំងឡាយតាម​ស្ថានភាព​នយោបាយ និង​សេដ្ឋកិច្ច​បុរាណដូច​ខ្លឹមសារ​នៃ​ដំណើររឿង​បានចែង។ គប្បី​រំលឹកថា តាម​ព្រះរាជ​ពង្សាវតារ​លាវ នគរ​នេះ​ស្ថិតនៅក្នុង​ទឹកដី​របស់​ប្រទេស​លាវ​ទៅវិញ​ហើយ ដោយ​ស្តេច​លាវ​ជាច្រើន​អង្គក្នុងសម័យ​កាល​មួយ​កំណត់​ពុំបាន (Cf. Ch. Archaimbault, Le Traibhumi)។​ ទាំង​ឈ្មោះ ក្រុង​ពោធិ​សារ ទាំង​ឈ្មោះ​គោកធ្លក និង​គោត្រ​បូរ សុទ្ធសឹង​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅនឹង​ទេវ​កថា​ទាំងអស់ ព្រោះ​ស្ថិតក្នុង​បុព្វ​សម័យ ហើយ​វា​ក៏​ជា​កត្តា​បង្ហាញ​នូវ​ចំណាស់​នៃ​ខឿនវប្បធម៌​-​អារ្យធម៌​ខ្មែរ​ចាប់បដិសន្ធិ​ឡើងមុន​សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ទេវ​កថា​នៃ​អាណាចក្រ​គោត្របូរ ដែលមាន​ភូមិសាស្ត្រ​ដ៏​ធំ​ល្វឹងល្វើយហើយ​ថែមទាំង​បាន​គ្របដណ្តប់​លើ​ទីតាំង​ប្រជុំជន ឬ​ក្រុង​ធំៗ ដែល​សុទ្ធតែជា​បុរាណ​ស្ថាន​សំខាន់ៗ ក្នុង​ភូមិភាគ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប្រហែលជា​មិនមែន​រឿងប្រឌិត​ទាំងស្រុង​ទេ​ដឹង ។ អាណាចក្រ​គោត្រ​បូរ គឺជា​ភស្តុតាង​នៃ​ការ​លេចធ្លោ​នូវ​អត្តសញ្ញាណទីក្រុង​ខ្មែរ​ដំបូងបង្អស់នា​ចុង​សម័យ​លោហធាតុ​យ៉ាង​ប្រាកដដោយ​ឥត​ប្រកែក។ ដូច្នេះហើយ បានជា​ក្នុងបរិបទនេះ យើង​ឃើញ​មាន​វត្តមាន​របស់​រឿង​ព្រេង​និទាន​ខ្មែរ​មួយចំនួន ដែលមាន​លក្ខណៈ​ជា​ទេវ​កថា​វិទ្យា​និយម បែប​ខ្មែរ​ត្រូវបាន​បង្កើតឡើងដោយបាន​បន្សល់ទុក​គ្រាន់តែ​ស្លាកស្នាម​រហូតដល់​បច្ចុប្បន្ន។​