លីលាវតី ភាគ​ទី​ ២: ក្នុងសាលាសម្នាក់បាទចារី

ក្នុងសាលាសម្នាក់បាទចារី

ម្នាលលោកអ្នកមានអាយុទាំងឡាយ ! ការបានជួបនឹងទេវមិត្រឧបាសកក្នុងសម្បុរភេទឆ្លែកចម្លែកនិងបាន​ស្តាប់រឿង​រ៉ាវផ្សេង ៗដែលគាត់តំណាលឲ្យស្តាប់ ធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាកើតលំនឹកឆ្លែកចម្លែកក្នុងចិត្ត  គិតឃើញថា ពិភពលោកនេះចំជាពេញទៅដោយរឿងប្លែកចម្លែកអស្ចារ្យ រឿងដែលយើងមិនធ្លាប់នឹកស្មានថានឹងប្រព្រឹត្តទៅ​បានក៏ត្រឡប់ទៅជាប្រព្រឹត្តទៅបាន រឿងដែលយើងគិតថាមិនអាចប្រព្រឹត្តទៅបានក៏ត្រឡប់ទៅជាប្រព្រឹត្តទៅ​បាន តួយ៉ាងដូចជា ទេវមិត្រឧបាសកនេះ កាលដែលខ្ញុំព្រះករុណានៅជាសង្ឃាធិបតីក្នុងព្រះវេឡុវនារាមនោះ គាត់ជាអ្នកខ្ជាប់ខ្ជួនមួនមាំក្នុងព្រះធម៌ ប្រិតប្រៀងក្នុងសិលាចារវត្តរបស់សប្បុរស ចូលវត្តចូលវ៉ាសមាទានសីល ស្តាប់ធម៌ជាប្រចាំ មានឧបនិស្ស័យទូលំទូលាយ ត្រេកអរក្នុងការបរិច្ចាគ ត្រងត្រាប់ស្តាប់ពាក្យរបស់យាចក​គួរនា​ដូចជាដំណឹងល្អ ញ៉ាំងបច្ច័យទេយ្យទានឲ្យហូរទៅបីដូចភ្លៀងបង្អុរចុះក្នុងក្រឹតយុគ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ គាត់ត្រឡប់​ទៅជាមនុស្សម្នាក់ទៀត មានលក្ខណៈផ្ទុយគ្នាស្រឡះទាំងស្រុង  គាត់បានក្លាយជាកំពូលចោរដែលមានបាតដៃ ប្រឡាក់ប្រឡូកដោយលោហិត ត្រេកអរក្នុងការផ្តាច់ផ្តិលជីវិតមនុស្សស្លូតត្រង់ឥតកំហុស លះបង់គេហដ្ឋានធំ ស្កឹមស្កៃព្រមទាំងបុត្រភរិយាចេញទៅលាក់ខ្លួនពួនអាត្មានៅក្នុងព្រៃ បានទទួលទុក្ខវេទនាខ្លាំងក្លា អ្វីទៅហ្នទើបធ្វើ ឲ្យគាត់ផ្លាស់ផ្តូរទៅជាមនុស្សមួយដោយឡែកបែបនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាគិតកាញ់ដង្វិនបញ្ហានេះរហូតដល់នាំខ្លួន​ឯងមកដល់ភូមិមួយដោយមិនដឹងខ្លួន ។
នៅខណៈនោះយប់ងងឹតសូន្យសុងទៅហើយ ប៉ុន្តែនៅមិនទាន់យប់ជ្រៅប៉ុន្មានទេ តាមធម្មតានៅក្នុងពេល​វេលា​បែបនេះ ជីវិតក្នុងភូមិទាំងឡាយរបស់មគធរដ្ឋពោរពេញទៅដោយចលនារស់រវើក ព្រោះប្រជាជន​ដែលនឿយ​ហត់លំបាកលំបិននឹងការងារពេញមួយថ្ងៃ បានវិលត្រឡប់មកគេហដ្ឋានវិញហើយងូតទឹក ទទួល​ទាន​អាហារនិងអង្គុយចាប់ក្រុមជំនុំគ្នាខ្លះ ដេញដំផ្លុំកូតឧបករណ៍តន្ត្រីជាការសម្រាកលំហែកាយខ្លះ ចំណែក​ឯក្មេងក្មាងរត់លេងប្រដេញគ្នាតាមផ្លូវថ្នល់កណ្តាលភូមិបន្លឺសូរសម្លេងអឺងកង គួរជាទីរីករាយក្អាកក្អាយ ប៉ុន្តែ សម្រាប់ភូមិនេះ សង្កេតឃើញថា បរិយាកាសក្នុងភូមិស្ងប់ស្ងាត់កណ្តោចកណ្តែងយ៉ាងចម្លែក គ្មានមនុស្ស​មនាអង្គុយចាប់ក្រុមជំនុំសន្ទនាលើទីធ្លាគេហដ្ឋានទេ គ្មានសម្លេងក្មេងក្មាងរត់លេងប្រដេញគ្នាតាមផ្លូវទេ មានតែពន្លឺភ្លើងពភ្លែតប៉ផ្លុងចាំងចេញមកពីខាងក្នុងគេហដ្ឋានតាមបង្អួច ដែលគេហដ្ឋានភាគច្រើនជាខ្ទមដី​បូក​លាប​ដោយគោម័យដូចយ៉ាងភូមិកសិករទាំងឡាយ ខ្ញុំព្រះករុណាដើរទៅតាមផ្លូវលំដ៏ស្ងាត់ច្រងំរហូតដល់ សាលាកណ្តាលភូមិ ដែលអ្នកភូមិជួយគ្នាកសាងទុកសម្រាប់ថ្មើរជើងចូលមកស្នាក់អាស្រ័យ ចាត់ទុកថា​សំណាងល្អ​សម្រាប់ខ្ញុំព្រះករុណាដែលគ្មានអ្នកណាស្នាក់នៅក្នុងសាលាមុន កាលបើរើសយកកៀនជ្រុងដែល​សមរម្យបានហើយ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ចាត់ការបោសច្រាស់ ក្រាលសំពត់ចំណាំវស្សាជាកន្ទេល ថ្កល់បាត្រនិង​គ្រឿង​បរិក្ខារ​ទុកក្បែរខាង ហើយក៏អង្គុយចុះសម្រាក បរិយាកាសក្នុងសាលាស្ងាត់លន្លោចប៉ុន្តែស្ងាត់ល្អ​សម្រាប់​ខ្ញុំព្រះករុណា ។
នៅខណៈដែលខ្ញុំព្រះករុណាកំពុងអង្គុយសម្រាកនៅយ៉ាងស្ងប់នោះឯង មានព្រឹទ្ធជនម្នាក់អាយុប្រហែលជា ៧០ ឆ្នាំ បានដើរចូលមកក្នុងសាលា សូម្បីបើបរិយាកាសងងឹតពព្រឹលក៏ដោយ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏អាចទាយ​បានថា គាត់ជាជនចាស់​ ព្រោះដំណើរទំនងរបស់គាត់មើលទៅឃើញងងក់ងងើកបែបយ៉ាងជនចាស់ជរា គាត់ឈប់ឈរនៅកណ្តាលសាលាហើយនិយាយឡើងដោយសម្លេងញ័រទទ័របែបមនុស្សចាស់ដែលឥត​ធ្មេញថា 
"លោកសមណៈ ! លោកនៅត្រង់ណា? ខ្ញុំកណាមើលមិនឃើញទេ"
"អាត្មានៅត្រង់នេះឯង ឧបាសក ! " ខ្ញុំព្រះករុណាឆ្លើយ
"ងងឹតខ្លាំងណាស់ មើលអីមិនឃើញទេ"ប្រុសជរានិយាយបណ្តើរដើរចូលមករកខ្ញុំព្រះករុណាបណ្តើរ 
លុះមកដល់កន្លែងដែលខ្ញុំព្រះករុណាអង្គុយ គាត់ក៏អង្គុយចុះទាបរាបនឹងផ្ទៃដី ហើយក៏លើកដៃសំពះ
"ខ្ញុំកណាកំពុងតែអង្គុយនៅខាងមុខខ្ទម ស្រាប់តែចៅប្រុសប្រាប់ថា មានព្រះភិក្ខុ ១ អង្គដើរមកតាមផ្លូវថ្នល់​ហើយបានឈាងចូលមកស្នាក់ក្នុងសាលាសម្នាក់បាទចារី ខ្ញុំកណាក៏ចាប់អារម្មណ៍ ចង់នឹងសន្ទនាជាមួយ ខំដើរ​កាត់លំងឹតតាមមក យូរណាស់មកហើយ លោកសមណៈ ! ដែលខ្ញុំកណាគ្មានឱកាសជួបប្រទះសន្ទនា ជាមួយនឹងសមណៈព្រាហ្មណ៍អ្នកទ្រទ្រង់សីល ចាប់តាំងពីស្រុកទេសកើតកលិយុគភាន់ប្រែជាដើមមក ឃើញ​ថា សមណៈព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដែលធ្លាប់ត្រាច់ចរទៅមករហូតគិម្ហរដូវ ហើយឈាងចូលមកសម្រាក​ក្នុងភូមិរបស់យើងត្រឡប់ជាបាត់ស្រមោលសូន្យឈឹង ថ្ងៃនេះចាត់ទុកថាជាថ្ងៃសំណាងល្អដែលលោកម្ចាស់​និមន្ត​មកស្នាក់ជាលើកដំបូង ខ្ញុំកណាសូមសន្ទនាជាមួយនឹងលោកម្ចាស់ឲ្យយូរបន្តិច បើលោកម្ចាស់មិនសូវ​នឿយ​ហត់​ពីដំណើរដើរផ្លូវពេកទេ" ព្រឹទ្ធជននិយាយចប់ក៏ដង្ហក់ត្រហបដោយនឿយហត់ ។

"អាត្មាមិននឿយហត់អ្វីទេ ឧបាសក ! ព្រោះទើបតែដើរមកពីតបោតាធារក្បែរៗនេះឯង អាត្មាត្រេកអរនឹងសន្ទនា​ជាមួយនឹងញោមយូរប៉ុនណាក៏បានក៏ស្រេចតែញោម ប៉ុន្តែបរិយាកាសក្នុងសាលារាងដូចជាងងឹតបន្តិច បើយើងនឹងមើលមុខគ្នាឃើញខណៈដែលសន្ទនាក៏ជាការល្អ"
"លោកសមណៈ ! រឿងនេះមិនបាច់បារម្ភទេ ខ្ញុំកណាបានប្រើចៅប្រុសឲ្យយកចង្រៀងនិងទឹកឆាន់មកប្រគេន​លោកម្ចាស់ហើយ គេនឹងមកដល់នៅពេលបន្តិចទៀត"
"ឧបាសក ! ភូមិនេះមើលទៅហាក់ដូចជាអាត្មាធ្លាប់ឆ្លងកាត់ម្តងឬពីរដងមកហើយ សូម្បីតែរាត្រីកាលបែប​នេះក៏​ធ្លាប់ឆ្លងកាត់ដែរ ប៉ុន្តែគ្រាមុនៗឃើញថា ភូមិនេះគគ្រឹកគគ្រេងមានមនុស្សមនាប្រសេចប្រសាចពពាក់ពពូន ប៉ុន្តែ​នៅគ្រានេះឃើញថាស្ងាត់ច្រងំខុសប្រក្រតី ប្រហែលជាមានហេតុការណ៍អ្វីកើតឡើងនៅក្នុងភូមិនេះទេដឹង?"
ព្រឹទ្ធជនស្រូបដកដង្ហើមធំ អង្គុយស្ងៀមមួយសន្ទុះហើយឆ្លើយថា
"លោកសមណៈ ! ខ្ញុំកណាជឿថា មិនមែនមានតែភូមិនេះប៉ុណ្ណោះទេដែលត្រូវស្លោកស្លៅស្រពាប់ស្រពោន សូម្បី​តែរាល់ភូមិក្នុងតំបន់រាជគ្រឹះនេះក៏ស្លោកស្លៅសៅសោកដែរ មិនឲ្យស្រងេះស្រងោចយ៉ាងម៉េចបាន លោក​សមណៈ បើភូមិរបស់យើងមានតែស្រ្តីនិងកុមារប៉ុណ្ណោះដែលនៅចាំផ្ទះ ពួកប្រុសៗនាំគ្នារត់ចូលព្រៃអស់ហើយ"
សម្តីរបស់ប្រុសជរាធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាភ្នកនឹកដល់ទេវមិត្រឧបាសកភ្លាម ប៉ុន្តែដើម្បីឲ្យប្រាកដក្នុងចិត្ត ខ្ញុំព្រះ​ករុណា​ទើបសួរប្រុសជរាថា "ហេតុអ្វីបានជាប្រុសៗនាំគ្នាគេចទៅនៅក្នុងព្រៃអស់អញ្ចឹង?" 
"លោកសមណៈ ! "ប្រុសជរានិយាយបណ្តើរខិតចូលមកជិតខ្ញុំព្រះករុណាបណ្តើរ "លោកម្ចាស់ក៏ដឹងហើយ​ថា ស្រុកទេសយើងកំពុងតែរស់នៅក្នុងយុគផ្តាច់ការ អជាតសត្តុបានធ្វើឃាតព្រះជនករបស់ខ្លួនឯង ហើយឡើង​គ្រងរាជ្យ ញ៉ាំងកំហឹងកំហល់ និង សម្អប់សម្អាយឲ្យកើតឡើងដល់មន្ត្រីរាជការនិងប្រជានុរាស្ត្រ​តូចតាច​ដែល​នៅ​មានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រអង្គដើមជាខ្លាំង ទាំងមន្រ្តីក្រមការបរិវារដើមក៏បានរួបរួមកម្លាំងគ្នា​ដើម្បីកម្ចាត់ព្រះបាទអជាតសត្តុចោល ប៉ុន្តែធ្វើបានដោយពិបាក ព្រោះព្រះអង្គមានបក្សពួកនិងអំណាចខ្លាំង​ណាស់ ព្រោះហេតុនោះ ភាគីប្រឆាំងទើបចេញទៅកៀងគរប្រមែប្រមូលមនុស្ស កសាងជាទ័ពឧទាម​ចាំវាយ​ឆ្មក់នៅក្នុងព្រៃ បណ្តាប្រុសសុពលទាំងឡាយក្នុងភូមិរបស់យើងក៏ស្ម័គ្រចិត្តចូលទៅជាកម្លាំងពលជាមួយនឹង​ទ័ពឧទាមអស់ ព្រោះហេតុនោះបានជាភូមិរបស់យើងមើលទៅដូចជាស្រងេះស្រងោច" ។
"ម្នាលឧបាសក ! អាត្មាដូចជាចម្លែកចិត្តណាស់ថា ហេតុអ្វីបានជាយុវជនសុពលទាំងឡាយត្រេកអរទៅស្ម័គ្រ​ចូលជាកម្លាំងពលជាមួយនឹងទ័ពឈ្លប ឬពួកគេត្រូវបានទ័ពឈ្លបបង្ខិតបង្ខំឲ្យទៅចូលរួម?"
"ពួកគេស្ម័គ្រចិត្តទៅដោយខ្លួនឯង លោកសមណៈ ! កងទ័ពឧទាមមិនបង្ខិតបង្ខំទេ ហេតុផលដែលត្រេកអរ​ទៅចូលរួមក៏ព្រោះតែគុណអំពើល្អរបស់មេខ្លោងទ័ពឈ្លបនោះឯង" ។
គ្រាន់តែបានស្តាប់សម្តីរបស់ព្រឹទ្ធជន ខ្ញុំព្រះករុណាក៏កើតលំនឹកសង្ឃឹមព្រាលៗឡើងភ្លាមថា ប្រាកដជា​នឹង​បាន​ស្គាល់​មេខ្លោងទ័ពឈ្លបនៅពេលនេះឯង ព្រោះប្រុសជរាមិនមែនជាសមាជិករបស់ទ័ពឈ្លបទេ ទាំង​មុខ​ជាពុំ​បានធ្វើសម្បថស្បថស្បែលាក់បាំងឈ្មោះមេខ្លោងទ័ពឈ្លបជាការសម្ងាត់ឡើយ 
"មេខ្លោងទ័ពឈ្លបគឺជាអ្នកណា? ឧបាសក ! "  
ប្រុសជរាអង្គុយមិងមាំងមួយសន្ទុះ សម្តែងកិរិយាអាការរសាប់រសល់ហាក់នឹងថាមិនចង់បង្ហើបប្រាប់ការពិត ខណៈនោះស្រាប់តែចៅប្រុសរបស់គាត់បានយកចង្កៀងប្រេងនិងក្អមទឹកផឹកចូលមកឲ្យក្នុងសាលា ខ្ញុំព្រះករុណាយកបំពង់ច្រោះទឹកចេញពីបាត្រ ច្រោះយកទឹកចេញពីក្អមទឹកដាក់ភាជនៈរបស់ខ្លួនឯង ហើយក៏ឆាន់ទឹកដ៏ត្រជាក់ស្រេបរបស់ប្រុសជរាដែលជ្រោមជ្រែង ធ្វើឲ្យស្រស់បស់ ស្រឡះស្រឡំហំហួនឡើង យ៉ាងច្រើន ។ 
"ឧបាសក ! ញោមទំនងជាមិនសប្បាយចិត្តដែលនឹងប្រាប់ឈ្មោះរបស់មេខ្លោងទ័ពឈ្លបដល់អាត្មាទេ មិនបាច់ប្រាប់ក៏បាន អាត្មាមិនចង់ដឹងប៉ុន្មានទេ ទោះបីដឹងក៏មិនកើតប្រយោជន៍អ្វីដល់អាត្មាដែល​ឈប់ខ្វល់​រវល់នឹងលោកិយវិស័យហើយនោះដែរ "
"ខ្ញុំកណានឹងប្រាប់ប្រគេនក៏បាន លោកសមណៈ ! ប៉ុន្តែលោកម្ចាស់ត្រូវសន្យាជាមុនថា នឹងរក្សាទុកជាការ​សម្ងាត់ មិនយកទៅបង្ហើបប្រាប់ឲ្យគេដឹងជាដាច់ខាត"
"អាត្មាមិនអាចសន្យាបានទេ ឧបាសក ! សមណវិស័យមិនអនុញ្ញាតឲ្យអាត្មាផ្តល់ពាក្យសន្យាទាក់ទង​នឹង​លោកិយវិស័យជាមួយនឹងអ្នកណាៗទេ បើញោមនៅមិនជឿក្នុងសមណភាវៈរបស់អាត្មា សូមកុំប្រាប់ ប៉ុន្តែ​បើញោមជឿ និងទុកចិត្តក្នុងសមណភេទរបស់អាត្មាប្រាប់ក៏បាន ឬជឿប៉ុន្តែមិនប្រាប់ក៏បានស្រេចតែចិត្ត"

កាលបើប្រុសជរាអង្គុយនៅស្ងៀម មិនព្រមប្រាប់ឈ្មោះរបស់មេខ្លោងទ័ពឈ្លប ខ្ញុំព្រះករុណាទើបនិយាយតទៅ​ទៀតថា
"ឧបាសក ! ធម្មតា ចោរទាំងឡាយតែងមានគំហោរឃោរឃៅយង់ឃ្នង គួរឲ្យខ្លាចញញើតនិងគួរឲ្យស្អប់ខ្ពើម​ដល់ប្រជាជនទូទៅ មិនមែនឬ? ហេតុអ្វីបានជាញោមមានប្រសាសន៍ថា យុវជនសុពលក្នុងភូមិត្រេកអរទៅចូល រួមជាកម្លាំងពលដោយស្ម័គ្រចិត្តព្រោះគុណអំពើល្អរបស់មេខ្លោងទ័ពឧទាម?"
"គាត់ពិតជាមនុស្សល្អមែន លោកសមណៈ ! ហើយមិនមែនល្អចំពោះតែខ្លួនគាត់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែល្អតាំងពីបិតា​របស់គាត់មកម្លេះ ខ្ញុំកណានឹងតំណាលរឿងពិតឲ្យស្តាប់ មេខ្លោងឧទាមមិនមែនជាមនុស្សសាមញ្ញធម្មតាដូច​យ៉ាង​ខ្ញុំកណាទេ គាត់ជាគ្រហបតីស្តុកស្តម្ភមហាសាល បញ្ចប់ការសិក្សាមកពីតក្កសិលា រស់នៅក្នុងគេហដ្ឋាន​ស្កឹមស្កៃខាងក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ប្រកបដោយគុណធម៌ល្អប្រសើរជាទីគោរពរាប់អានរបស់អ្នកផងទាំងពួង ដីស្រែ​ទាំងឡាយក្នុងភូមិរបស់យើងក្តី ក្នុងភូមិដទៃៗឰដ៏ភូមិភាគឧត្តរទិសនៃក្រុងរាជគ្រឹះក្តី សុទ្ធតែជាសម្បត្តិរបស់​គាត់​ទាំងអស់ ជាទីដែលព្រះបាទពិម្ពិសារព្រះរាជទានដល់គ្រហបតិជាបិតារបស់គាត់មួយតំណទៀត លុះបិតាទទួល​អនិច្ចកម្មទៅ  គាត់ក៏ទទួលកេរមរតកបន្ត លោកសមណៈ ! ខ្ញុំកណាជាមនុស្សវណ្ណៈអ្នកងារ(វណ្ណៈកម្មករ)  ធ្លាប់អាស្រ័យដីស្រែរបស់គ្រហបតីសេដ្ឋីជាច្រើនធ្វើទទួលទាន ប៉ុន្តែមិនធ្លាប់ឃើញម្ចាស់ស្រែចម្ការណាមានចិត្ត​ប្រសើរ​ដូច​យ៉ាងគាត់ទេ ភាគច្រើនឃើញតែល្មោភលោភលន់មិនចេះស្កប់ស្កល់ ឃ្នើសឃ្នងទារុណ ជាន់កដកស្លាប(កោរកេង fleece) អ្នកជួលស្រែដូចទាសករ ប៉ុន្តែគ្រហបតីម្នាក់់នេះផ្ទុយគ្នាស្រឡះ ចាប់តាំងពីយើងចូលមកអាស្រ័យ​ដីស្រែ​គាត់​ធ្វើទទួលទាន ឥតជួបប្រទះបញ្ហាក្តៅក្រហាយសោះ គាត់ទាមយកចំណែកថ្លៃជួលស្រែតិចតួចមួយភាគ​ដប់​ប៉ុណ្ណោះ​ នៅខណៈដែលម្ចាស់ស្រែដទៃទារយករហូតដល់បី ឬ បួនភាគដប់ ទោះបីការធ្វើស្រែបាន​ទិន្នផលឬ​មិនបានក៏ដោយ ចំណែកឯគ្រហបតីម្នាក់នេះទាមយកតែអ្នកដែលធ្វើស្រែបានទិន្នផលឬចំពោះតែក្នុងឆ្នាំ​ ដែលបរិមាណទឹកភ្លៀងសម្បូរគ្រប់គ្រាន់ប៉ុណ្ណោះ លើសពីនោះទៀត បើអ្នកប្រវាស់ស្រែណាជួបការលំបាក ខ្សត់ខ្សោយដោយបច្ច័យណាៗ ទៅរកគាត់ គាត់ក៏ជួយសង្គ្រោះដោយឥតរើសមុខទាំងមិនត្រូវការ​ឧបការ​គុណ គាត់ធ្វើសំណូមសំណើតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺ សូមឲ្យអ្នកប្រវាស់ស្រែទាំងអស់របស៉គាត់មានសេចក្តី​ស្មោះ​ត្រង់និងធ្វើល្អចំពោះគ្នានិងគ្នា ស្រឡាញ់គ្នា ជួយជ្រោមជ្រែងគ្នាដូចជាបងប្អូន អ្នកភូមិម្នាក់ៗក៏គោរព ជឿស្តាប់ និងបដិបត្តិតាមអនុសាសន៍របស់គាត់ដោយមោទកភាព លោកសមណៈ ! ខ្ញុំកណាគិតថា ក្នុងមគធរដ្ឋទាំង​មូលគង់នឹងរកចៅហ្វាយនាយបែបនេះមិនបានទេ សូម្បីបើគាត់ស្ថិតនៅក្នុងវ័យក្មេងមាំមួនស្វាហាប់ក៏ដោយ  ប៉ុន្តែខ្ញុំកណាក៏គោរពបូជាគាត់ដោយសុទ្ធចិត្ត ខ្ញុំកណានៅចាំពាក្យសម្តីដែលគាត់តែងតែនិយាយនៅពេល​ចេញមកជួបសំណេះសំណាលអ្នកប្រវាស់ស្រែថា 'សូម្បីបើខ្ញុំបាទមានស្រូវពេញក្នុងជង្រុករាប់រយជង្រុក​ក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្ញុំបាទក៏បរិភោគត្រឹមតែពោះដែលត្រូវការមួយថ្ងៃ ៣ ដងដូចយ៉ាងបងប្អូនទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ សូម្បីបើខ្ញុំបាទមានផ្ទះសម្បែងធំស្កឹមស្កៃក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្ញុំបាទក៏ប្រើវាមែនទែនទៅតាមដែលខ្នងឬគូថល្មមនឹង​អង្គុយឬ​សម្រាន្តបានប៉ុណ្ណោះ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំបាទមិនចាំបាច់លោភលន់ហួសហេតុទេ ជួយប្រដុង​ប្រជា​មនុស្សរួម​សង្គមដែលក្រីក្រលំបាកមិនប្រសើរជាងឬ ! ' លោកសមណៈ ! កាលបើមេខ្លោងឧទាមមាន​គុណធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់ដល់ថ្នាក់នេះ អ្នកភូមិទើបគោរពបូជានិងសុខចិត្តលះបង់ជីវិតដើម្បីគាត់នៅពេលគាត់​ត្រូវ​ការ "ប្រុសជរាឈប់ដកដង្ហើមត្រហបព្រោះពិពណ៌នាគុណដ៏វែងអន្លាយរបស់មេខ្លោងកងកម្លាំងឧទាម
ម្នាលលោកអ្នកមានអាយុទាំងឡាយ ! ស្តាប់តាមពាក្យរៀបរាប់យ៉ាងល្អិតល្អន់របស់ប្រុសជរា ខ្ញុំព្រះករុណាក៏​កើតសេចក្តីជឿជាក់ក្នុងចិត្តឡើងថា មេលំឧទាមនោះមិនមែនអ្នកឯណាទេប៉ុន្តែគឺទេវមិត្រឧបាសក​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះករុណានោះឯង ព្រោះដឹងច្បាស់ថាត្រកូលរបស់ទេវមិត្រប៉ុណ្ណោះដែលជាម្ចាស់ស្រែភាគខាងជើង​នៃ​ក្រុងរាជគ្រឹះ ទេវមិត្រតែងតែតំណាលឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាស្តាប់ដល់ភាពក្រីក្ររបស់អ្នកប្រវាស់ស្រែនិងវិធីសាស្ត្រ​ផ្សេងៗដែលគាត់បានជួយយឹតយោងអ្នកប្រវាស់ស្រែទាំងនោះ គុណសម្បត្តិផ្សេងៗដែលប្រុសជរាតំណាល​ឲ្យស្តាប់ក៏ត្រូវគ្នានឹងគុណសម្បត្តិរបស់ទេវមិត្រឧបាសកទាំងអស់ លុះប្រាកដក្នុងចិត្តបែបនេះ ខ្ញុំព្រះករុណា​ក៏និយាយឡើងថា
"ឧបាសក ! ទោះបីញោមមិនព្រមប្រាប់ឈ្មោះរបស់មេខ្លោងទ័ពឧទាមក៏ដោយ អាត្មាក៏ដឹងថាគាត់គឺ​ជាអ្នក​ណា​ដែរ អាត្មាសូមប្រាប់ញោមទៅចុះថា គាត់ គឺ ទេវមិត្រគ្រហបតីហ្នឹងឯង"
"ចុះលោកម្ចាស់ដឹងបានយ៉ាងដូចម្តេច?"ប្រុសជរាសួរទាំងសម្លឹងមើលខ្ញុំព្រះករុណាដោយលំងឿងសង្ស័យ ។