navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ភាសាចិន: អក្សរបុរាណ និង ភាពងាយស្រួលនៃអក្សរ

អក្សរបុរាណ និង ភាពងាយស្រួលនៃអក្សរ 
ដើម្បីធ្វើអោយភាសាចិនមានភាពងាយស្រួលក្នុង​ ការសិក្សា , ការសសេរ , និង ការអាន នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៦ រដ្ឋាភិបាល នៃសាធារណៈរដ្ឋចិន បានធ្វើការកែប្រែអក្សររបស់ខ្លួន ។ ហើយនៅប្រទេសចិន និង ​ប្រទេស​សាំងហ្គរពួ មានប្រជាជនប្រើអក្សរទាំងនេះ ។ ​នៅ ហុងកុង និង តៃវ៉ាន់ និង កន្លែងផ្សេងទៀត ដែលនិយាយភាសាចិន​ , ពួកគេនៅតែប្រើភាគច្រើនជាអក្សរចិនបុរាណដដែល ។ 
ភាសាកូរ៉េ ក៏ប្រើអក្សរចិនផងដែរ ដើម្បីជំនួសពាក្យអោយមានភាពពិតប្រាកដ ហើយ  ​ភាសាជប៉ុន ប្រើច្រើនជាង ។ អក្សរទាំងនោះត្រូវបានគេស្គាល់ថា ហានជា ចំពោះប្រជាជនកូរ៉េ និង កានជី ចំពោះប្រជាជនជប៉ុន ។​​​  

ប្រជាជនម្នាក់ដែលមានចំនេះដឹងខ្ពង់ខ្ពស់ សព្វថ្ងៃស្គាល់ ៦០០០ ទៅ ៧០០០ អក្សរ ។  អក្សរចិនប្រមាណ ៣០០០ អក្សរ ត្រូវបានគេអាននៅលើទំព័រកាសែត ។  ទោះជាយ៉ាងណា ,​ ប្រជាជន ដែលបានសិក្សាត្រឹមតែ​៤០០ អក្សរ ដែលប្រើក្នុងការអានកាសែត  ប៉ុន្ដែពួកគេត្រូវធ្វើការស្មានពាក្យទាំងអស់នោះ ។​
ភាសាជង

ជថ(ថៃ៖ ภาษาชอง ) ជា ភាសាជិតផុតពូជ ដែលនិយាយនៅភាគខាងកើត ប្រទេសថៃ និងពីមុននៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ដោយជនជាតិ ជង ។ វា​គឺ​ជា​ភាសា ​ព័រ ​ខាងលិច​ក្នុង ​គ្រួសារ​ភាសា​មន​-​ខ្មែរ ។  បច្ចុប្បន្ន ជងគឺ​ជា​ការ​ផ្តោត​លើ​គម្រោង ​ធ្វើ​ឱ្យ​រស់​ឡើង​វិញ​ភាសា ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ។ 

ភាសា ជងត្រូវ​បាន​សម្គាល់​ដោយ​ភាព​ផ្ទុយ​គ្នា​បួន​ផ្លូវ​ខុស​ធម្មតា​ក្នុង ​ការ​ចុះ​ឈ្មោះ ។ វេយ្យាករណ៍​របស់​វា​មិន​ត្រូវ​បាន​សិក្សា​ឲ្យ​បាន​ទូលំទូលាយ​ទេ ប៉ុន្តែ​វា​មិន​ទាក់ទង​នឹង ​ភាសា​ថៃ ​ដែល​ស្ថិត​ក្នុង ​ត្រកូល​ភាសា​តៃ-កដៃ ។ ជង មិនមានទម្រង់សរសេររហូតដល់ឆ្នាំ 2000 នៅពេលដែលអ្នកស្រាវជ្រាវនៅ សាកលវិទ្យាល័យ Mahidol បានប្រើកំណែសាមញ្ញនៃអក្សរថៃស្តង់ដារដើម្បីបង្កើត ប្រព័ន្ធសរសេរ ជង បន្ទាប់ពីនោះឯកសារបង្រៀនដំបូងជាភាសាបានបង្ហាញខ្លួន។  បច្ចុប្បន្ន ជង ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ដំណាក់​កាល​ទី 7 នៅ​ក្នុង​មាត្រដ្ឋាន​ការ​រំខាន​អន្តរ​ជំនាន់ (GIDS) របស់ Joshua Fishman ដែល​ដំណាក់​កាល​ទី 8 គឺ​ជិត​ផុត​ពូជ​បំផុត។ Premsrirat, Suwilai. "Chong Language Revitalization Project" (PDF). Mekong Watch. Mahidol University. Retrieved 22 June 2019.

ជង​គឺ​ជា​ភាសា​ពីរ​គឺ​ចុង​ខាង​លិច​និង​ចុង​កណ្តាល​ឬ ​សំរ៉ែ ។ សហគមន៍​ចុង​ខាង​លិច​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​មាន​ទីតាំង​ជា​ចម្បង​នៅ​ក្នុង​និង​ជុំវិញ ​ចាន់ថាបុរី ។ Lim Li Min (October 23, 2006). "Saving Thailand's Other Languages". International Herald Tribune. Retrieved 2006-10-24.

ជងកណ្ដាល រួមបញ្ចូល គ្រាមភាសា កាសង នៃខេត្តត្រាច ។ (សូមមើលអត្ថបទនេះសម្រាប់ព័ត៌មានលម្អិត។ )

ខណៈ​ដែល​ភាសា​ដែល​និយាយ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ​ត្រូវ​បាន​សិក្សា​កាលពី​ពេល​ថ្មី​ៗ​នេះ ភាសា ជង នៅ​កម្ពុជា​មិន​ទាន់​ត្រូវ​បាន​គេ​ស៊ើបអង្កេត​នៅឡើយ​ទេ ។ David Bradley (2007) រាយការណ៍ថាគ្មាននៅសល់។
ភាសាជង: ចំណាត់ថ្នាក់

ចំណាត់ថ្នាក់ 
ភាសាព័រ មួយចំនួនត្រូវបានគេហៅថា "ជង" ហើយពួកគេទាំងអស់មិនបង្កើតជាភាសាតែមួយទេ។ ជង ត្រឹមត្រូវមានពូជភាគច្រើនដែល Sidwell (2009) ដាក់ស្លាកថា "ជងខាងលិច" ។ នេះរាប់បញ្ចូលទាំងគ្រាមភាសាសំខាន់ៗជុំវិញ ខេត្តចាន់ថាបុរី (ភាគច្រើននៅភាគខាងត្បូង ស្រុក Khao Khitchakut និង ស្រុក Pong Nam Ron ភាគខាងលិច Choosri, Isara. 2002. Mapping dialects of Chong in Chanthaburi province, Thailand: an application of Geographical Information System (GIS). M.A. dissertation, Mahidol University. )។ នៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។ ទាំងនេះមិនគួរច្រឡំជាមួយពូជហៅថា "ជង" នៅ ខេត្តត្រាត ភាគខាងលិចប្រទេសថៃ ឬ "កាសុង" ជង ដែលទាំងពីរត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជា "ចុងកណ្តាល" រួមជាមួយនឹង សំរ៉ែ ដូច្នេះហើយប្រហែលជាគួរតែចាត់ទុកថាជាគ្រាមភាសារបស់សំរ៉ែ ជាង ជង។ ដូចគ្នាដែរ ភាសាដែលហៅថា "ជង" នៅក្នុង ខេត្តកានចាន់បូរី និងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គឺជាគ្រាមភាសារបស់ ស្អូចហើយត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជា "ជងខាងត្បូង" រួមជាមួយនឹង សួយ ។
 
Isara Choosri (2002) រាយបញ្ជីគ្រាមភាសាខាងក្រោមរបស់ ជង និយាយនៅក្នុង ខេត្ត ចាន់ថាបូរី ។ Choosri, Isara. 2002. Mapping dialects of Chong in Chanthaburi province, Thailand: an application of Geographical Information System (GIS). M.A. dissertation, Mahidol University.

 តាខៀន ថុង ตะเคียนทอง (ជងខាងជើង) : នៅ បានក្លងភ្លូ คลองพลู (ទីតាំងខាងជើងបំផុត); បានណាមឃុន, បានតាខៀនថង ตะเคียนทอง, បានចាមខ្លុះ. នេះគឺជាគ្រាមភាសាខាងជើងបំផុត; កាល​ពី​ដើម អ្នក​និយាយ​ជង​ធ្លាប់​តាំង​ទី​លំនៅ​ឆ្ងាយ​ពី​ខាង​ជើង​រហូត​ដល់​ បានច័ន្ទខេន จันทเขม មានពីរបីពាន់នាក់។ ពីមុនត្រូវបានដាក់ជាក្រុមជាផ្នែកមួយនៃគ្រាមភាសាលោកខាងលិចដែលគេស្គាល់ថាជា ជង lɔɔ ។
 ផ្លួងភូវ (ចុងខាងត្បូង) : នៅ បានក្រាថីង, បានធុងសាផាន, បានធុងតាអិន, បានផាងកាឡែង. មានរាប់រយនាក់។ ពីមុនត្រូវបានដាក់ជាក្រុមជាផ្នែកមួយនៃគ្រាមភាសាលោកខាងលិចដែលគេស្គាល់ថាជា ជង lɔɔ ។
 ពុងណាំរ៉ន โป่งน้ำร้อน(ជងបូព៌ា): នៅ បានវ៉ាងក្រផ្រែ. នៅសល់អ្នកនិយាយរាប់សិបនាក់ទៀត។ គ្រាមភាសាបូព៌ាត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ជង həp ។

គ្រាមភាសាជងកណ្តាលគឺ,

 សំរែ ខេត្តពោធិ៍សាត់
 សំរែ (Pornsawan Ploykaew 2001)
 ជង (បារ៉ាដាត)
 កាសង(Noppawan Thongkham 2003) ប្រវត្តិសាស្រ្តហៅថាជងនៃត្រាត (Pannetier ms., Isarangura 1935)
ភាសាជប៉ុន

ភាសាជប៉ុន ( / にほんご, ) គឺជាភាសាមួយដែល មានមនុស្សប្រហែល ១៣០ លាននាក់ប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសជប៉ុន។ ភាសាជប៉ុន ត្រូវបានបង្កើតឡើង ដោយ ការរួមផ្សំ អក្សរបីប្រភេទផ្សេងៗគ្នា គឺ អក្សរចិន (ហៅថា កាន់ជិ; ) និងពីរប្រភេទទៀតកើតឡើងដោយការ កែសំរួលពីអក្សរចិនគឺ ហ៊ីរ៉ាហ្កាណា និង កាតាកាណា ។

មានអ្នកប្រើប្រាស់ប្រមាណ ១៣០ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក ក្រៅពីប្រទេសជប៉ុន រដ្ឋអាំងហ្គួរ ប្រទេសប៉ាឡូ បានកំណត់ភាសាជប៉ុនជាភាសាផ្លូវការមួយ ភាសាជប៉ុនក៏ត្រូវបានគេប្រើក្នុងចំណោមប្រជាជនជប៉ុនដែលបានផ្លាស់ទៅរស់នៅក្រៅប្រទេស អ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិជប៉ុន និងអ្នកពាណិជ្ជករ

ពាក្យភាសាជប៉ុនត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីភាសាបរទេស ជាពិសេសភាសាចិន ដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយពាក្យក្នុងប្រទេសជប៉ុនជាង ១៥០០ ឆ្នាំមុន ហើយចាប់តាំងពីសតវត្សរ៍ទី ១៩ តទៅ ភាសាបរទេសជាច្រើនត្រូវបានខ្ចីពីភាសាមិនមែនចិន ជាពិសេសភាសាឥណ្ឌូ - អឺរ៉ុប ឧទាហរណ៍ពាក្យដែលមកពីភាសាហូឡង់ ビール (bier មានន័យថា ស្រាបៀរ) និង コーヒー (koffie មានន័យថា កាហ្វេ)
ភាសាជប៉ុន: ប្រព័ន្ធ​សំ​លេង

ប្រព័ន្ធ​សំ​លេង 

 ម៉ូរ៉ាក់ (Mora) 
ភាសាជប៉ុនជាភាសាពេញនិយមដើម្បីតំណាងឱ្យភាសាដែលមាន ម៉ូរ៉ាក់ ព្យាង្គដែលមានសម្លេងវែងឬសម្លេង /ɴ/ បានរាប់ជា ២ សំលេង ជាធម្មតាម៉ូរ៉ាក់នឹងបញ្ចេញសម្លេងដូចគ្នា ដូចជាគឺពាក្យថា ヨーロッパ」 (/joRɾoQpa/ យ៉ូរ៉ុបប៉ា ប្រែថា អឺរ៉ុប) សរុបមាន ៥ ម៉ូរ៉ាក់
ភាសាជប៉ុន: ម៉ូរ៉ាក់ (Mora)

ម៉ូរ៉ាក់ (Mora) 
ភាសាជប៉ុនជាភាសាពេញនិយមដើម្បីតំណាងឱ្យភាសាដែលមាន ម៉ូរ៉ាក់ ព្យាង្គដែលមានសម្លេងវែងឬសម្លេង /ɴ/ បានរាប់ជា ២ សំលេង ជាធម្មតាម៉ូរ៉ាក់នឹងបញ្ចេញសម្លេងដូចគ្នា ដូចជាគឺពាក្យថា ヨーロッパ」 (/joRɾoQpa/ យ៉ូរ៉ុបប៉ា ប្រែថា អឺរ៉ុប) សរុបមាន ៥ ម៉ូរ៉ាក់
ភាសាជប៉ុន: ឧទាហរណ៍ប្រយោគ

ឧទាហរណ៍ប្រយោគ 

មានអត្ថន័យថា " នោះគឺពាក្យនាម 2" ឧទាហរណ៍
私はワンナです。Watashi wa Wanna desuខ្ញុំឈ្មោះវណ្ណះ私はクメール人です。Watashi wa Kumēru jin desuខ្ញុំជាជនជាតិខ្មែរ
នៅរចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគនេះប្រើ は (អានថា វ៉ាក់/វ៉ះ មិនមែន ហាក់/ហះ) ជាពាក្យជួយប្រើចំណុចប្រធានបទរឿងដែលត្រូវនិយាយ នៅទីនេះគឺ "ខ្ញុំ" ប្រយោគប្រាប់អាចផ្លាស់ប្តូរបានឲ្យដើម្បីក្លាយជាប្រយោគសំណួរដើម្បីសួរថាតើមានឬអត់ ដោយការបំពេញ か បញ្ចប់ប្រយោគ នៅពេលនិយាយសូមបញ្ចេញសំលេងខ្ពស់នៅចុងបញ្ចប់នៃប្រយោគ ឧទាហរណ៍
あなたは日本人ですか？Anata wa Nihonjin desu ka?តើអ្នកជាជនជាតិជប៉ុនមែនទេ?いいえ、中国人です。Iie, Chūgokujin desuទេ ជាជនជាតិចិន
វាក្យសព្ទ
私watashiខ្ញុំあなたanataអ្នក/បងクメール人Kumēru jinជនជាតិខ្មែរ日本人Nihonjinជនជាតិជប៉ុន中国人Chūgokujinជនជាតិចិនはいhaiត្រូវいいえiieទេ

មានអត្ថន័យថា "ប្រធានបទធ្វើសកម្មភាពជាមួយកម្មផល" ឧទាហរណ៍
私はご飯を食べる。Watashi wa gohan o taberuខ្ញុំញ៉ាំបាយ彼は本を読みます。Kare wa hon o yomimasuគាត់បានអានសៀវភៅមួយក្បាល
នៅរចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគនេះ អាចមើលឃើញថាប្រើពាក្យជួយ を នៅចុងបញ្ចប់នៃពាក្យដែលដើរតួជាវត្ថុនៃការកាត់ទោស

វាក្យសព្ទ
ご飯gohanបាយ, អង្ករ本honសៀវភៅ食べるtaberuញ៉ាំ, បរិភោគ読みますyomimasuអាន彼kareគាត់ (ប្រុស)
ភាសាជប៉ុន: កិរិយាស័ព្ទអតីតកាលនិងបដិសេធ

កិរិយាស័ព្ទអតីតកាលនិងបដិសេធ 
ภาษาญี่ปุ่นមានបន្សំកិរិយាស័ព្ទ ជាទាន់ពេលវេលា(Tense)ដូចគ្នានឹងភាសាអង់គ្លេស លើសពីនេះទៀតនៅក្នុងប្រយោគអវិជ្ជមានមានកិរិយាស័ព្ទរួមបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្ហាញថា "ទេ" ដូច​គ្នា គោលការណ៍នៃការរួមបញ្ចូលគ្នាមានដូចខាងក្រោម
បច្ចុប្បន្ន ប្រាប់អតីត ប្រាប់បច្ចុប្បន្ន បដិសេធអតីត បដិសេធ～ます～ました～ません～ませんでした食べます
tabemasu食べました
tabemashita食べません
tabemasen食べませんでした
tabemasendeshita飲みます
nomimasu飲みました
nomimashita飲みません
nomimasen飲みませんでした
nomimasendeshita見ます
mimasu見ました
mimashita見ません
mimasen見ませんでした
mimasendeshita
今日テレビを見ます。Kyō terebi o mimasuថ្ងៃនេះមើលទូរទស្សន៍昨日テレビを見ました。Kinō terebi o mimashitaម្សិលមិញមើលទូរទស្សន៍今日テレビを見ません。Kyō terebi o mimasenមិនមើលទូរទស្សន៍ថ្ងៃនេះទេ昨日テレビを見ませんでした。Kinō terebi o mimasendeshitaមិនបានមើលទូរទស្សន៍ទេកាលពីម្សិលមិញ
វាក្យសព្ទ
見ますmimasuមើលテレビterebiទូរទស្សន៍今日kyōថ្ងៃនេះ昨日kinōម្សិលមិញ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាជប៉ុន
ភាសាដារី

ភាសាដារី (دری) គឺជាភាសាពែរ្សដែលនិយាយនៅក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន។ ភាសាដារី គឺជាពាក្យដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ និងផ្សព្វផ្សាយជាផ្លូវការតាំងពីឆ្នាំ 1964 ដោយរដ្ឋាភិបាលអាហ្វហ្គានីស្ថានសម្រាប់ភាសាពែរ្សLazard, G. "Darī – The New Persian Literary Language ", in Encyclopædia Iranica, Online Edition 2006. ហេតុដូច្នេះហើយ វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាភាសាពែរ្សអាហ្វហ្គានីស្ថាន ឬពែរ្សភាគខាងកើតនៅក្នុងប្រភពលោកខាងលិចជាច្រើន។
ភាសាណាវ៉ាថ្ល៍

ភាសាណាវ៉ាថ្លះតូល្លិ (មកពី ណាវ៉ាថ្ល៍, «សម្លេងពិរោះ» និង ថ្លះតូល្លិ, «ភាសា») គឺជាភាសាយូតូអាហ្សតិក មួយដែលត្រូវបាននិយាយជាពិសេសដោយជនជាតិណាវ៉ាក្នុងម៉ិចស៊ិក និង អាមេរិកកណ្ដាល. កើតនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧យ៉ាងយឺត។ តាងពីវិត្ថាកម្មនៃវប្បធម៌តូលតិកនៅទីបញ្ចប់សត្តវត្សរ៍ទី១០នៅមេសូអាមេរិក, ភាសាណាវ៉ាថ្ល៍ចាប់ផ្ដើមសាយឡើងលើភាសាផ្សេងៗនៃមេសូអាមេរិកដល់ធ្វើជាភាសាអន្ដរជាតិក្នុងភាគធំនៅតំបន់មេសូអាមេរិក ជាពិសេសក្នុងផែនដីដែលត្រូវបានធ្វើសញ្ជ័យដោយចក្រភពអាហ្សតិក ពីសតវត្សរ៍ទី១៣ដល់កាលធ្លាក់ (ថ្ងៃទី១៣ ខែសីហា ឆ្នាំ១៥២១) ដោយជនជាតិអេស្ប៉ាញ ហេតុដូច្នេះ ភាសាណាវ៉ាថ្ល៍ក៏ត្រូវបានស្គាល់តាម ‹‹ភាសាម៉ិចស៊ិក››។

តាមពិត មនុស្សដែលនិយាយភាសាណាវ៉ាថ្ល៍ហៅវាថា ម៉ិស៊្យីកាថ្លះតូល្លិ ជាភាសាខ្មែរ៖ ភាសាម៉ិចស៊ិក។ La lengua Nahuatl  Mictlan Ehecateotl Cuauhtlinxan - Portador de la Palabra de la Continua Tradición Tetzcatlipoca ប្រភពផ្សេងទៀតប្រាប់យើងថា ភាសាណាវ៉ាថ្ល៍ ជាដើម ត្រូវបានស្គាល់តាមឈ្មោះ សិម៉័ណាវ៉ាកាថ្លះតូល្លិ ជាភាសាខ្មែរ៖ ភាសាពិភពលោក ហើយព្រោះពិបាក់និយាយ ឈ្មោះនេះត្រូវបានខ្លីជា ណាវ៉ាថ្ល៍។

ភាសាណាវ៉ាថ្ល៍ចាប់ផ្ដើមខាតអ្នកនិយាយតាមជនជាតិអេស្ប៉ាញមកទ្វីប ហើយតាមភាសាអេស្ប៉ាញបានធ្វើជាភាសាខ្ពស់ជាងគេថ្មីក្នុងមេសូអាមេរិក។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ជនជាតិអឺរ៉ុបតប្រើភាសាណាវ៉ាថ្ល៍ដោយអ្នកផ្សាយសាសនាសម្រាប់ធ្វើសញ្ជ័យ យកភាសានេះទៅតំបន់ដែលមិនទាន់មានឥទ្ធិពលនៃភាសាណាវ៉ាថ្ល៍ជាមុនទេ។

ភាសាណាវ៉ាថ្ល៍គឺជាភាសាអន្ដោគ្រាមម៉ិចស៊ិកដែលមានអ្នកនិយាយច្រើនជាងគេ មានប្រមាណមួយលានកន្លះ ហើយភាគច្រើនក៏ចេះភាសាអេស្ប៉ាញដែរ។ តំបន់ប្រើគឺពីខាងជើងប្រទេសម៉ិចស៊ិកដល់អាមេរិកកណ្ដាល។
ភាសាណាវ៉ាថ្ល៍: Clasificación lingüística

Clasificación lingüística 
El náhuatl pertenece a la familia yuto-nahua (yuto-azteca) y, junto con el extinto pochuteco y el pipil, conforma el grupo aztecoide de dicha familia de lenguas. Dentro de la familia yuto-azteca el grupo aztecoide es especialmente cercano al grupo corachol (cora, huichol), formado por lenguas situadas al noroeste del foco de origen del náhuatl. El parentesco es algo más distante con el grupo tepimano (pápago, tepehuán) y el grupo taracahita.

Desde un punto de vista tipológico, resalta su importancia como ejemplo de idioma aglutinante, particularmente en la morfología verbal y en la formación del léxico. Tipológicamente es además una lengua de núcleo final, en el que el modificador suele preceder al núcleo modificado.

Existe un número importante de variedades (dialectos) de náhuatl que difieren sistemáticamente, y aunque en general el grado de inteligibilidad mutua entre variantes de náhuatl es alto, el náhuatl clásico probablemente era parcialmente ininteligible con el pipil o el pochuteco.
ភាសាតៃនឿ

ភាសាតៃនឿ ឬ ភាសាថៃហ្នឿ (តៃនឿ: ᥖᥭᥰ ᥖᥬᥲ ᥑᥨᥒᥰ; ហៅផងដែរ៖ តៃឡឺ, ដេហុងដៃ/តឺហុងតៃ ឬ ភាសាចិនសាន; ដែលមានន័យថា "តៃខាងលើ" ឬ "តៃខាងជើង" ឬ ᥖᥭᥰ ᥖᥬᥲ ᥑᥨᥒᥰ, ; ចិន: Dǎinàyǔ, 傣那语 ឬ Déhóng Dǎiyǔ, 德宏傣语; ,  ឬ , ) គឺជាភាសាមួយក្នុងចំណោមភាសាដែលនិយាយដោយជនជាតិតៃនៅប្រទេសចិន ជាពិសេសនៅក្នុងខេត្តស្វយ័តជនជាតិតៃនិងជីងប៉ូតឺហុង នៅភាគនិរតីនៃខេត្តយូណាន មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយភាសាតៃផ្សេងទៀត​ អ្នកនិយាយភាសានេះឆ្លងព្រំដែនក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាជនជាតិសាន មិនគួរច្រឡំជាមួយតៃលឺ (ខេត្តស្វយ័តជនជាតិតៃស៊ីសួងប៉ានណា)
ភាសាត្សាត់

ភាសាត្សាត់ ​ឬ ចាម្ប៍ហៃណាំ ជាភាសាដែលត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតិអ៊ុត្សាត់ប្រមាណ ៤,៥០០ នាក់នៅភូមិយ៉ាំងឡាន់និងហ៊ុយឈិន​ នៅជិតទីក្រុងសានយ៉ានៃកោះហៃណាំ។
ភាសាត្សាត់: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ភាសាត្សាត់មានដើមកំណើតជាភាសានៃក្រុមជនជាតិចាម្ប៍ដែលភៀសខ្លួនទៅកោះហៃណាំ​ ក្រោយពីការដួលរលំរបស់រាជធានីឥន្ទ្របុរៈនាចុងសតវត្សរ៍ទី ១០ និងបន្ថែមតិចតួចក្រោយការដួលរលំរាជធានីវិជ័យនាឆ្នាំ ១៤៧១។ ជាភាពចម្លែកសម្រាប់ភាសានៅក្នុងអំបូរអូស្ត្រូណេស៊ី ភាសាត្សាត់បានក្លាយទៅជាភាសាស្នៀង ដែលទំនងជាលទ្ធផលនៃឥទ្ធិពលពីភាសានៅជិតខាងនៅកោះហៃណាំ ដូចជាភាសាអំបូរចិន​ ហ្លៃ​ និង ហ្មុង-មៀន។
ភាសាត្សាត់: ដើមកំណើតនៃស្នៀង

ដើមកំណើតនៃស្នៀង
ស្នៀងរបស់ភាសាត្សាត់ជាលទ្ធផលនៃការប្រែប្រួលរបស់ព្យញ្ជនៈនៅដើមនិងចុងពាក្យរបស់ភាសាប្រូតូ-ចាម្ប៍។

+ដើមកំណើតនៃស្នៀងក្នុងភាសាចាម្ប៍ហៃណាំ លេខស្នៀង(ចាម្ប៍ហៃណាំ) ប្រភេទស្នៀង(ចាម្ប៍ហៃណាំ) ព្យញ្ជនៈនៅចុងពាក្យ(ប្រូតូ-ចាម្ប៍) 55 ខ្ពស់ *-h, *-s 42 ចុះ *-p, *-t, *-k, *-c, *-ʔ; *-ayព្យញ្ជនៈនៅដើមពាក្យ៖​ សូរបន្ទុះឃោសៈ 24 ឡើង *-p, *-t, *-k, *-c, *-ʔ; *-ayព្យញ្ជនៈនៅដើមពាក្យ៖ មិនមែនសូរបន្ទុះឃោសៈ 11 ទាប ព្យញ្ជនៈខ្យល់ច្រមុះនិងស្រៈព្យញ្ជនៈនៅដើមពាក្យ៖ សូរបន្ទុះឃោសៈ 33 កណ្ដាល ព្យញ្ជនៈខ្យល់ច្រមុះនិងស្រៈព្យញ្ជនៈនៅដើមពាក្យ៖ មិនមែនសូរបន្ទុះឃោសៈ
ភាសាថៃ

ភាសាថៃ ឬ​​ ភាសាសៀម ជាភាសាកំណើតរបស់ជនជាតិថៃ និងជាភាសាដែលប្រើជាផ្លូវ​ការនៅប្រទេសថៃ។ ភាសានេះត្រូវបាននិយាយជាភាសាដើមកំណើតដោយប្រមាណ ២០-៣៦ លាននាក់ និងត្រូវបាននិយាយជាភាសាទីពីរដោយប្រមាណ ៤៤ លាននាក់Thai at Ethnologue https://www.ethnologue.com/language/tha។ ការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសថៃមានលក្ខណៈជាតិពន្ឋុ។ ភាសាថៃជាសមាជិករបស់អំបូរភាសាក្រា-ដៃ។ ពាក្យពេចន៍ មួយចំនួនរបស់ភាសាថៃត្រូវបានខ្ចីពីភាសាបាលី សំស្រ្កឹត និង ភាសាខ្មែរ។​ វាមាន សូរសំនៀង និង ភាសាវិភាគ។ ភាសាថៃ មានភាពស្មុកស្មាញផងដែរចំពោះ អក្ខរាវិរុទ្ឋ និង រាល់គំនូសតាង ។ ភាសាថៃនិង  ភាសាឡាវ  មានភាពងាយយល់គ្នាវិញទៅមក  ដោយហេតុថាវាមានគ្រាមភាសាស្ទើរតែដូចគ្នា។
ភាសាថៃ: គ្រាមភាសា​ និង ភាសា

គ្រាមភាសា​ និង ភាសា 
 "លក្ខណៈជាផ្លូវការណ៍នៃភាសាថៃ" ត្រូវបានគេស្គាល់ថា ថៃ ឬ សៀម នៅក្នុងប្រទេសថៃ ហើយមានមនុស្សជាង ២០ លាននាក់
និយាយភាសាថៃ រួមទាំងថៃបាងកក (ទោះបីជាងយ៉ាងណាវាក៏ត្រូវបានគិតថា មានភាពដាច់ដោយឡែកពី គ្រាមភាសា។​ ថៃគោរាជ
មានមនុស្សនិយាយភាសានេះប្រហែល ៤០០,០០០​(១៩៨៨) នៅ នគររាជសីមាជាការគ្រប់គ្រងនៃកន្លែងភាសារវាងបណ្តា
ភាសា ថៃកណ្តាល និង ឦសាន ដែលជាគ្រាមភាសាមានទំនាក់ទំនងគ្នា ហើយប្រហែលជាត្រូវបានគេគិតថានឹងអាចក្លាយជា
ភាសាមួយផ្សេងទៀត។មនុស្សភាគច្រើន រស់នៅតំបន់ ឥសាន នៃប្រទេសថៃ និយាយគ្រាមភាសារបស់ភាសាឡាវ ដែលពិតជាមាន
ឥទ្ឋិពលចំពោះគ្រាមភាសាថៃកណ្តាលទៅវិញ។ 
ការបន្ថែមទៅលើភាសាផ្លូវការណ៍ថៃ នោះគឺប្រទេសថៃជាម្វាស់ផ្ទះដែលមានទំនាក់ទំនងនឹង ភាសាតៃ រួមមាន :

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាថៃ
ភាសាថៃខាងជើង

កាំមឿង (  ) ឬ ភាសាថៃខាងជើង (  ) គឺជា​ភាសា​របស់ប្រជាជនថៃភាគ​ខាង​ជើងនៃឡានណា ប្រទេស​ថៃ ។ វា​គឺ​ជាភាសាតៃភាគនិរតី ​ដែល​មាន​ទំនាក់​ទំនង​យ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ​ជាមួយ​នឹងភាសាឡាវ ។ កមឿង វាមានប្រើប្រាស់ប្រហែលប្រាំមួយលាននាក់ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងស្រុកភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ជាមួយនឹងសហគមន៍អ្នកនិយាយភាសាឡានណាតូចជាងនៅភាគពាយ័ព្យប្រទេសឡាវ ។

អ្នក​និយាយ​ភាសា​នេះ​ជា​ទូទៅ​ចាត់​ទុក​ឈ្មោះ "តៃ​យ័ន" ជា​ពាក្យ​ប្រមាថ ។ ពួកគេហៅខ្លួនឯងថា  ( ᨤᩫ᩠ᨶᨾᩮᩬᩥᨦ) ព្យញ្ជនៈ "ប្រជាជនមឿង " មានន័យថា "អ្នករស់នៅទីក្រុង") ឡានណាឬថៃខាងជើង។ ភាសានេះក៏ត្រូវបានគេហៅថា ។ (พายัพ,  ), "ភាគពាយ័ព្យ (សុន្ទរកថា)" ។

ពាក្យយ័ន ពេលខ្លះនៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ អក្ខរក្រមតៃតាម ដ៏ប្លែករបស់ប្រទេសថៃភាគខាងជើង ដែលទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងអក្ខរក្រម តៃលឺ និងអក្ខរក្រមសាសនាឡាវ។ ការប្រើប្រាស់  ដូចដែលគេស្គាល់អក្ខរក្រមបុរាណ ឥឡូវនេះត្រូវបានកំណត់យ៉ាងទូលំទូលាយចំពោះវត្តអារាមពុទ្ធសាសនា ដែលសាត្រាស្លឹករឹតធម្មទេសនាចាស់ៗជាច្រើននៅតែប្រើប្រាស់យ៉ាងសកម្ម។ មិនមានការផលិតអក្សរសិល្ប៍យ៉ាងសកម្មនៅក្នុងអក្ខរក្រមបុរាណទេ ហើយនៅពេលប្រើក្នុងការសរសេរអក្សរថៃស្តង់ដារគឺត្រូវបានប្រើប្រាស់មិនទៀងទាត់។ ទម្រង់​ការ​និយាយ​បែប​ទំនើប​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា  មានការចាប់អារម្មណ៍ឡើងវិញក្នុងការសរសេរវាតាមវិធីប្រពៃណី ប៉ុន្តែការបញ្ចេញសំឡេងទំនើបខុសពីអ្វីដែលបានកំណត់ក្នុងច្បាប់អក្ខរាវិរុទ្ធ។ Natnapang 2004, Section 3.5.6 The changing pronunciation of the Lanna script and Kammuang As with all languages, the pronunciation of the written and spoken forms changes over time. This is another problem that Kammuang speakers may have when they learn to write the Lanna script. These changes occur in only some words, and there are no readily apparent rules to explain the changes....
រូបភាពតូច| តារាង​ឈ្មោះ​វត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនានៅឈៀងម៉ៃ ​សរសេរ​ដោយ​អក្សរ ​តៃតាម វត្ត​មខាំតោង (និង​ផ្លូវ​លេខ ១១៩ ជា​ភាសា​ថៃ)
ភាសាទមិឡ

Category:Languages with ISO 639-2 code
Category:Languages with ISO 639-1 code
ភាសាទមិឡ ឬ ភាសាតាមិល ( ភាសាតាមិល ;  ) គឺជាភាសាដ្រាវីឌៀន ដែលនិយាយដើមកំណើតដោយ ប្រជាជនតាមីល នៃ អាស៊ីខាងត្បូង ។ តាមីល គឺជាភាសាផ្លូវការរបស់រដ្ឋ តាមិលណាឌូ នៃប្រទេសឥណ្ឌា ដែលជាប្រទេសអធិបតេយ្យភាពនៃ ប្រទេសស្រីលង្កា និង សិង្ហបុរី   និងទឹកដីឥណ្ឌា ភូឌូឆឺរី ។ តាមីលក៏ត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតិភាគតិចសំខាន់ៗនៅក្នុងរដ្ឋឥណ្ឌាខាងត្បូង ចំនួនបួនផ្សេងទៀតនៃ រដ្ឋគេរ៉ាឡា, កាណាតាកា, កាន់ដ្ហរ៉ា ប្រាដេស និង តេឡេនកេណា និងទឹកដីសហភាពនៃ កោះអាន់ដាម៉ាន់ និង នីកូបារ ។ វាត្រូវបាននិយាយផងដែរដោយ ជនភៀសខ្លួនតាមិល  ដែលបានរកឃើញនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន រួមទាំង ម៉ាឡេស៊ី មីយ៉ាន់ម៉ា អាហ្វ្រិកខាងត្បូង ចក្រភពអង់គ្លេស សហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា អូស្ត្រាលី និង ម៉ូរីស ។ តាមិលក៏ត្រូវបាននិយាយដើមកំណើតដោយ ស្រីលង្កាម័រ ផងដែរ។ ភាសាមួយក្នុងចំណោមភាសាដែលបានគ្រោងទុកចំនួន ២២ នៅក្នុង រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសឥណ្ឌា ភាសាតាមិលគឺជាភាសាដំបូងគេដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជា ភាសាបុរាណរបស់ប្រទេសឥណ្ឌា ។
ភាសាទំពួន

ទំពួន ជាភាសា ជនជាតិដើមភាគតិចទំពួន នៅតំបន់ភ្នំនៃ ខេត្តរតនគិរី ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ គិតត្រឹមជំរឿនឆ្នាំ ២០០៨ មានវាគ្មិន ៣១.០០០ នាក់ ដែលស្មើនឹង ២១% នៃចំនួនប្រជាជនខេត្ត។ Total population of 149,990 for Ratanakiri Province.  វាមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ បាណា និង អាឡាក់ដែលជាភាសាទាំងបីដែលបង្កើតជាក្រុម ភាសាបាណា កណ្តាលនៅក្នុងគ្រួសារភាសា មន-ខ្មែរ តាមចំណាត់ថ្នាក់ប្រពៃណី។ Thomas, D. 1979, "The place of Alak, Tampuan, and West Bahnaric", in The Mon-Khmer Studies Journal, vol. 8, pp. 171-186. ក្រុមចំណាត់ថ្នាក់ថ្មីៗបន្ថែមទៀតរបស់ ស៊ីដវែល ទំពួន នៅលើកម្រិតស្មើគ្នាជាមួយនឹងភាសាបាណា និង ភាសាបាណាខាងត្បូង នៅក្នុងក្រុម បាណាកណ្ដាលធំជាង។ Sidwell, Paul (2002). "Genetic classification of the Bahnaric languages: a comprehensive review." Mon-Khmer Studies: A Journal of Southeast Asian Linguistics and Languages 32: 1-24. ភាសាទំពួនមិនមានការសរសេរពីកំណើតទេ។ EMU International បានចាប់ផ្តើមការស្រាវជ្រាវភាសានៅឆ្នាំ 1995 ហើយបានផលិតអក្ខរក្រមដោយប្រើអក្សរខ្មែរ។ អក្ខរក្រមនេះត្រូវបានកែលម្អបន្ថែមដោយអ្នកភាសាវិទ្យាមកពី សហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិសម្រាប់កម្ពុជា (ICC) និងក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា (MOEYS)។  អក្សរខ្មែរដែលបានកែប្រែត្រូវបានអនុម័តដោយ MOEYS ក្នុងឆ្នាំ 2003 សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងកម្មវិធីអប់រំពីរភាសាសម្រាប់ជនជាតិទំពួន ដែលអនុវត្តដោយ ICC, UNESCO និង CARE ។ Anne Thomas, Education Advisor, Ratanakiri, Cambodia; HE Chey Chap, Under-Secretary of State for Education, Cambodia; Mr. In The, Director, National NFE Department, Ministry of Education, Youth and Sport, Cambodia. "Bilingual education in Cambodia" .
ភាសាទំពួន: ការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ

ការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|324x324ភីកសែល| ផែនទីខេត្តរតនគិរី
ជនជាតិទំពួនភាគច្រើនរស់នៅក្នុងតំបន់ជាប់គ្នា ដែលរត់ប្រហែលខាងជើងឆៀងខាងកើត ចាប់ពីស្រុកលំផាត់ ឆ្លងកាត់បានលុង រហូតដល់ទន្លេ សាន ជិតព្រំដែនវៀតណាម។ តំបន់នេះស្ថិតនៅភាគពាយព្យនៃតំបន់ដែលរស់នៅដោយអ្នកនិយាយ ភាសាចារ៉ាយ ដែលមិនទាក់ទងគ្នាជាមួយនឹងជនជាតិទំពួនរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធ។ ប្រជាជនតិចបំផុតនៃអ្នកនិយាយទំពួនប្រហែល 400 នាក់រស់នៅចម្ងាយ 20 ម៉ាយពីខាងជើងក្រុងបានលុងចុះតាមដងទន្លេសាន ដែលបំបែកចេញពីបងប្អូនរបស់ពួកគេដោយ ព្រៅ ។  Crowley, J.D. 2000, "Tampuan phonology", in The Mon-Khmer Studies Journal, vol. 30, pp. 1-21.
ភាសាទំពួន: គ្រាមភាសា

គ្រាមភាសា 
គ្រាមភាសាចំនួនបីរបស់ទំពួនត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណ។ ជនជាតិទំពួនដែលនិយាយនៅក្នុងតំបន់ធំបង្កើតជាគ្រាមភាសាជាមួយ  ទំពួនខាងលិចនៅភាគនិរតីខ្លាំង និង ទំពួនខាងកើតរកឃើញនៅភាគខាងជើងឆៀងខាងកើត។ គ្រាមភាសាទាំងពីរនេះបង្ហាញតែភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចនៅក្នុងសូរស័ព្ទប៉ុណ្ណោះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គ្រាមភាសាភាគខាងជើងដែលនិយាយដោយសហគមន៍តូចជាង និងដាច់ឆ្ងាយជាងនៅជិតក្រុង កៅឈួន មានភាពខុសប្លែកគ្នាច្រើនទាំងនៅក្នុងសូរសព្ទ និងវចនានុក្រម ប្រហែលជាដោយសារតែឥទ្ធិពលកាន់តែខ្លាំងពី ភាសាឡាវ ជិតខាង។ Crowley, J.D. 2000, "Tampuan phonology", in The Mon-Khmer Studies Journal, vol. 30, pp. 1-21. ជនជាតិដើមរាយការណ៍ថាគ្រាមភាសាទាំងបីគឺអាចយល់បានគ្នាទៅវិញទៅមក។ គ្រាមភាសា​ដែល​ប្រើ​សម្រាប់​ការ​ពិពណ៌នា​នេះ គឺ​ជា​ភាសា​ទំពួន​ខាង​លិច​ដែល​គេ​សិក្សា​ច្រើន​បំផុត​ដូច​និយាយ​ជុំវិញ​ក្រុង​បានលុង។
ភាសាទំពួន: សូរស័ព្ទ

សូរស័ព្ទ 
ស្រដៀងនឹងភាសាមន-ខ្មែរជាច្រើន ជនជាតិទំពួនប្រើស្រៈច្បាស់លាស់ (គំរូ) និងស្រៈស្រៈ ស្រាល ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អត្ថិភាពនៃគូតិចតួចតិចតួច ដែលភាពខុសគ្នានៃ ការចុះឈ្មោះ ឬ ការនិយាយទូរស័ព្ទ គឺជាភាពខុសគ្នាតែមួយគត់នៅក្នុងពាក្យពីរនាំឱ្យ Huffman ចាត់ថ្នាក់ទំពួន ជា "ភាសាអន្តរកាល" ជាជាងភាសាចុះឈ្មោះ។ Huffman, Franklin. 1976. “The Register Problem in Fifteen Mon-Khmer Languages”. Cornell University ម៉្យាងវិញទៀត Crowley បានលើកឡើងពីការធ្វើ diphthongization យ៉ាងទូលំទូលាយ ជាពិសេសនៅក្នុងគ្រាមភាសាបូព៌ា ជាសញ្ញាមួយដែលថា ទំពួន បានឆ្លងផុតកម្រិតចូលទៅក្នុងប្រភេទនៃភាសាចុះឈ្មោះ ហើយអាចស្ថិតនៅក្នុងដំណើរការនៃការវិវត្តន៍ទៅដំណាក់កាលចុងក្រោយរបស់ Huffman ពោលគឺ " រៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញ” ភាសាគំរូដោយខ្មែរសម័យទំនើប។ Crowley, J.D. 2000, "Tampuan phonology", in The Mon-Khmer Studies Journal, vol. 30, pp. 1-21.

 ព្យញ្ជនៈ 
ព្យញ្ជនៈទាំង 28 នៃភាសាទំពួន ត្រូវបានដាក់ក្នុងតារាងខាងក្រោម ដូចដែលបានរាយការណ៍ដោយ Crowley ។ Crowley, J.D. 2000, "Tampuan phonology", in The Mon-Khmer Studies Journal, vol. 30, pp. 1-21. ទាំងអស់អាចកើតឡើងជាព្យញ្ជនៈដំបូង ខណៈពេលដែលមានតែសូរសព្ទនៅក្នុងកោសិកាពណ៌អាចកើតឡើងជា ព្យាង្គកូដ ។
ប៊ីឡាប៊ីល។ ធ្មេញ / Alveolar ក្រអូមមាត់ វល្លិ៍ ឡូតូ ភ្លីភ្លើ ប្រាថ្នា    គ្មានសំឡេង      សំឡេង, កំណត់ទុកជាមុន    ច្រមុះ គ្មានសំឡេង     បញ្ចេញសំឡេង     កកិត គ្មានសំឡេង  *   ប្រហាក់ប្រហែល គ្មានសំឡេង    បញ្ចេញសំឡេង      បានកំណត់ទុកជាមុន    
*[s] ជួនកាលកើតឡើងជាវ៉ារ្យ៉ង់ allophonic នៃព្យាង្គ-ដើម [ç]

 ស្រៈ 
ស្រៈរបស់ ទំពួន បង្ហាញពីភាពផ្ទុយគ្នានៃការចុះបញ្ជីពីរផ្លូវ រវាងការបញ្ចេញសំឡេងដែលធូររលុង និងកម្រិតសំឡេង ព្រមទាំងប្រវែង (រយៈពេល) កម្រិតពណ៌។ ដូចនឹងភាសាបាណាដទៃទៀតដែរ ស្រៈតានតឹងកើតឡើងញឹកញាប់ជាងស្រៈដែលធូររលុង។ ចិតសិបប្រាំភាគរយនៃពាក្យវចនានុក្រមប្រើស្រៈតានតឹង។ Crowley, J.D. 2000, "Tampuan phonology", in The Mon-Khmer Studies Journal, vol. 30, pp. 1-21. ដូចដែលអាចមើលឃើញនៅក្នុងតារាងខាងក្រោម ស្រៈត្រូវបានចែកចាយមិនស្មើគ្នា។ ជាឧទាហរណ៍ ស្រៈជិតដែលខ្ជិលខ្លី មិនមានសមមូលតានតឹងទេ។ ម្យ៉ាងទៀត មានស្រៈខ្ជិលជិតស្និទ្ធជាង បើក។ Crowley កត់សំគាល់ថាស្រៈតានតឹងបង្ហាញនិន្នាការឆ្ពោះទៅរកការបំប្លែងក្នុងចន្លោះជិត ខណៈស្រៈចំហរ វាគឺជាសំឡេងធូររលុងដែលជាពាក្យចតុកោណ ដែលជាគំរូមួយដែលត្រូវបានចងក្រងយ៉ាងល្អនៅក្នុងដំណាក់កាលប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្មែរ និង ព្រៅដែលបង្ហាញថាភាសាគឺអាចធ្វើទៅបានក្នុងការវិវត្តន៍។ ដំណាក់កាលនៃការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញឆ្ងាយពីភាសាចុះឈ្មោះ។ 
ខាងមុខ កណ្តាល ត្រឡប់មកវិញ ខ្លី វែង ខ្លី វែង ខ្លី វែង បិទ ធូររលុង       តានតឹង    បិទពាក់កណ្តាល ធូររលុង  តានតឹង      កណ្តាល ធូររលុង     តានតឹង     បើក ធូររលុង    តានតឹង
ភាសាទំពួន: ព្យញ្ជនៈ

ព្យញ្ជនៈ 
ព្យញ្ជនៈទាំង 28 នៃភាសាទំពួន ត្រូវបានដាក់ក្នុងតារាងខាងក្រោម ដូចដែលបានរាយការណ៍ដោយ Crowley ។ Crowley, J.D. 2000, "Tampuan phonology", in The Mon-Khmer Studies Journal, vol. 30, pp. 1-21. ទាំងអស់អាចកើតឡើងជាព្យញ្ជនៈដំបូង ខណៈពេលដែលមានតែសូរសព្ទនៅក្នុងកោសិកាពណ៌អាចកើតឡើងជា ព្យាង្គកូដ ។
ប៊ីឡាប៊ីល។ ធ្មេញ / Alveolar ក្រអូមមាត់ វល្លិ៍ ឡូតូ ភ្លីភ្លើ ប្រាថ្នា    គ្មានសំឡេង      សំឡេង, កំណត់ទុកជាមុន    ច្រមុះ គ្មានសំឡេង     បញ្ចេញសំឡេង     កកិត គ្មានសំឡេង  *   ប្រហាក់ប្រហែល គ្មានសំឡេង    បញ្ចេញសំឡេង      បានកំណត់ទុកជាមុន    
*[s] ជួនកាលកើតឡើងជាវ៉ារ្យ៉ង់ allophonic នៃព្យាង្គ-ដើម [ç]
ភាសាទំពួន: ស្រៈ

ស្រៈ 
ស្រៈរបស់ ទំពួន បង្ហាញពីភាពផ្ទុយគ្នានៃការចុះបញ្ជីពីរផ្លូវ រវាងការបញ្ចេញសំឡេងដែលធូររលុង និងកម្រិតសំឡេង ព្រមទាំងប្រវែង (រយៈពេល) កម្រិតពណ៌។ ដូចនឹងភាសាបាណាដទៃទៀតដែរ ស្រៈតានតឹងកើតឡើងញឹកញាប់ជាងស្រៈដែលធូររលុង។ ចិតសិបប្រាំភាគរយនៃពាក្យវចនានុក្រមប្រើស្រៈតានតឹង។ Crowley, J.D. 2000, "Tampuan phonology", in The Mon-Khmer Studies Journal, vol. 30, pp. 1-21. ដូចដែលអាចមើលឃើញនៅក្នុងតារាងខាងក្រោម ស្រៈត្រូវបានចែកចាយមិនស្មើគ្នា។ ជាឧទាហរណ៍ ស្រៈជិតដែលខ្ជិលខ្លី មិនមានសមមូលតានតឹងទេ។ ម្យ៉ាងទៀត មានស្រៈខ្ជិលជិតស្និទ្ធជាង បើក។ Crowley កត់សំគាល់ថាស្រៈតានតឹងបង្ហាញនិន្នាការឆ្ពោះទៅរកការបំប្លែងក្នុងចន្លោះជិត ខណៈស្រៈចំហរ វាគឺជាសំឡេងធូររលុងដែលជាពាក្យចតុកោណ ដែលជាគំរូមួយដែលត្រូវបានចងក្រងយ៉ាងល្អនៅក្នុងដំណាក់កាលប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្មែរ និង ព្រៅដែលបង្ហាញថាភាសាគឺអាចធ្វើទៅបានក្នុងការវិវត្តន៍។ ដំណាក់កាលនៃការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញឆ្ងាយពីភាសាចុះឈ្មោះ។ 
ខាងមុខ កណ្តាល ត្រឡប់មកវិញ ខ្លី វែង ខ្លី វែង ខ្លី វែង បិទ ធូររលុង       តានតឹង    បិទពាក់កណ្តាល ធូររលុង  តានតឹង      កណ្តាល ធូររលុង     តានតឹង     បើក ធូររលុង    តានតឹង
ភាសាទំពួន: លេខ

លេខ 
លេខនៅទំពួនមានដូចខាងក្រោម។ Crowley, J.D. 2000, "Tampuan phonology", in The Mon-Khmer Studies Journal, vol. 30, pp. 1-21. ទម្រង់ជំនួសសម្រាប់ប្រាំពីរ ប្រាំបួន និងដប់ត្រូវបានរាយការណ៍ដោយថូម៉ាស។ Thomas, D. 1979, "The place of Alak, Tampuan, and West Bahnaric", in The Mon-Khmer Studies Journal, vol. 8, pp. 171-186.
១  ២  ៣  ៤  ៥  ៦  ៧  (  ) ៨  ៩  (  ) ១០  (  ) ១១  ២០  ១០០  ១០០០
ភាសានៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា

រូបភាពតូច|575x575ភីកសែល| ផែនទីនៃភាសាដែលប្រើក្នុងប្រទេសភូមា
មានប្រហែលមួយរយភាសានិយាយនៅក្នុង ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា (ហៅម្យ៉ាងទៀតថាភូមា)។  ភាសាភូមា ដែលនិយាយដោយពីរភាគបីនៃចំនួនប្រជាជន គឺជា ភាសាផ្លូវការ ។ 

ភាសាដែលនិយាយដោយជនជាតិភាគតិចតំណាងឱ្យ គ្រួសារភាសា ចំនួនប្រាំមួយ៖ ស៊ីណូ-ទីបេ អូស្ត្រូ-អាស៊ី តៃ-កាដាយ ឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប អូស្ត្រូណេស៊ី និង ម៉ុង-មៀន,  ក៏ដូចជាស្តង់ដារជាតិដើមសម្រាប់ ភាសាភូមា ។ Mathur & Napoli, 2010, Deaf around the World: The Impact of Language