បណ្ណាល័យ: ធាតុសំខាន់មុនធ្វើការតាឡុក

ធាតុសំខាន់មុនធ្វើការតាឡុក 
២.១. លេខមាត្រដ្ឋានអន្តរជាតិសំគាល់អត្តសញ្ញាណសៀវភៅ (ISBN)
(ISBN) គឺជាប្រព័ន្ទលេខសម្រាប់សំគាល់សៀវភៅ ដែលមានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។ គេប្រើ ISBN ជាង ៣០ឆ្នាំហើយ ដែលមានសមាជិក ១៧០ប្រទេស ដែលមានស្នាក់ការនៅទីក្រុង London ប្រទេសអង់គ្លេស។ បណ្ណាល័យជាតិ (NLC) ជាទីភ្ងាក់ងារលេខ ISBN នៅកម្ពុជា។ ជានិច្ចជាកាល ISBN ត្រូវបានគេចែកជាចំនួន ១០ខ្ទង់ ដែលចែកជា ៤ខ័ណ្ឌភាគ ៖
 ខ័ណ្ឌភាគទី ១ 	៖ បញ្ជាក់ពីភាសាឬប្រទេស
 ខ័ណ្ឌភាគទី ២ 	៖ បញ្ជាក់ពីឈ្មោះអ្នកបោះពុម្ពផ្សាយ
 ខ័ណ្ឌភាគទី ៣	៖ ជាលេខរបស់ឯកសារ
 ខ័ណ្ឌភាគទី ៤ 	៖ ជាដែលត្រួតពិនិត្យអនុញ្ញាតផ្ទៀងផ្ទាត់ក្នុងកុំព្យូទ័រ
ខាងក្រោមជាឧទាហរណ៍នៃខ័ណ្ឌភាគរបស់ ISBN
	ឧទាហរណ៍៖
  
ផលប្រយោជន៍របស់ ISBN
 អាចជៀសវៀងការច្រលូកច្រឡំចំណងជើង ដែលដូចគ្នា។
 លើកទឹកចិត្តដល់ដល់ការលក់សៀវភៅនៅទីផ្សារជាតិ និងអន្តរជាតិ។
 ជាកំណត់ត្រាការបោះពុម្ពផ្សាយមួយដ៏មានប្រសិទ្ធភាព ។
 ជាឧបករណ៍ជាក់លាក់មួយក្នុងការស្រាវជ្រាវរកឯកសារយ៉ាងជាក់លាក់ ហើយងាយស្រួល ។
 បង្កភាពងាយស្រួលដល់ការគ្រប់គ្រង របស់បណ្ណារក្ស បណ្ណាគារក្ស អ្នកបោះពុម្ពផ្សាយ អ្នកចែកចាយ។
២.២. លេខមាត្រដ្ឋានអន្តរជាតិសំគាល់អត្តសញ្ញាណឯកសារសេរី  (ISSN)
ISSN គឺជាប្រព័ន្ទលេខសម្រាប់សំគាល់ លេខមាត្រដ្ឋានអន្តរជាតិសំគាល់អត្តសញ្ញាណឯកសារសេរី ។ 
 
២.២. Library of Congress Control Number (LCCN) 
LCCN គឺជាប្រព័ន្ទលេខសម្រាប់គ្រប់គ្រងសមាជបណ្ណាល័យ ។ ជាលេខដែលសម្រាប់គ្រប់គ្រង បណ្ណាល័យពិភពលោកធំមួយ។ ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងនេះគឺត្រូវបានបង្ហោះតាម Website ដែលបង្ហាញពី Catalog របស់សៀវភៅ។ ជាទូទៅសៀវភៅក្រោយដែលមានកម្មសិទ្ធបញ្ញាត្រូវបានគេប្រើប្រព័ន្ធលេខនេះចំពោះសម្រាប់គ្រប់គ្រង Catalog ។

២.៣. ចំណាត់ថ្នាក់ទសភាគ Dewey decimal Classification(DDC) 
ចំណាត់ថ្នក់ឌឺវ៉េ(DDC) ត្រូវបានគេបង្កើតឡើង ដោយលោក Melvil Dewey (១៨៥១-១៩៣១) ជនជាតិអាមេរិកកាំង ដែលធ្វើការនៅបណ្ណាល័យ។ នៅឆ្នាំ ១៨៧៣ គាត់បានចាប់ផ្តើមរៀបចំការធ្វើ  DDC ហើយគាត់បានបោះពុម្ភប្រព័ន្ធនេះដំបូងបំផុតនៅឆ្នាំ ១៨៧៦ ដែលមាន ៤៤ទំព័រប៉ុណ្ណោះ។
លោក Dewey បានបែងចែកចំណេះដឹងទាំងមូលរបស់មនុស្សជាតិទាំងប្រាំបូនជា ៩ផ្នែក តាមវិស័យផ្សេងៗ។ គាត់បានកំនត់ឲ្យវិស័យនិមួយជាលេខរបស់វាជានិមិត្តរូប គឺលេខ ១០០ ដល់ ៩០០ បូករួមជាមួយលេខ ០០០ សម្រប់អ្វីដែលទូទៅ ផ្នែកទាំងអស់នោះមានដូចខាងក្រោម៖ 
 ០០០៖ ស្នាដៃទូទៅ (Generalities) 
 ១០០៖ ទស្សនវិជ្ជា ចិត្តវិជ្ជា (Philosophy - Psychology)
 ២០០៖ សាសនា (Religion)
 ៣០០៖ វិទ្យាសាស្រ្តសង្គម-ច្បាប់ (Social Science -Law)
 ៤០០៖ ភាសា (Language)
 ៥០០៖ វិទ្យាសាស្រ្ត គណិតវិទ្យា ( Science-Math)
 ៦០០៖ បច្ចេកទេស វិទ្យាសាស្រ្តាអនុវត្តន៍ (Technology-Applied Sciences )
 ៧០០៖ សិល្បៈ  (The Arts)
 ៨០០៖ អក្សសាស្រ្ត (Literature)
 ៩០០៖ ភូមិវិទ្យា ប្រវត្តិវិទ្យា ( Geography-History)

 ៣. ការធ្វើកាតាឡុក (Catalog)
កាតាឡុក គឺជាអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណរបស់ឯកសារមួយ ដោយរៀបរាប់ព័ត៌មានលំអិតរបស់ឯកសារនោះ និងព្រមទាំងគោររពតាមបទដ្ឋាន ក្បួនខ្នាតណាមួយក្នុងការសរសេរ ។
គោលបំណងនៃការធ្វើកាតាឡុក ៖
 ដើម្បីឲ្យដឹងពីវត្ដមាននៃឯកសារនិមួយៗ ធនធានទាំងមូលក្នុងបណ្ណាល័យ 
 ដើម្បីឲ្យគេដឹងពីទីកន្លែងដែលទុកឯកសារនេះ ដោយពិនិត្យកូដ ដែលចុះលើកាតាឡុក
ផលប្រយោជន៍នៃការធ្វើកាតាឡុក ៖ 
 ចំពោះឯកសារមួយចំនួន ដែលអ្នកអានមិនអាចចូលទៅជ្រើសរើសនៅតាមឆ្នើរឯកសារដោយផ្ទាល់បាន កាតាឡុកជាមធ្យបាយដែលឲ្យគេដឹងទេថាក្នុងបណ្ណាល័យមានឯកសារអ្វីខ្លះ ប្រភេទណាខ្លះ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការធ្វើលទ្ធភាពក្នុងការឲ្យខ្ចី។
 ចំពោះឯកសារដែលគេខ្ចីទៅ គឺមានតែកាតាឡុកទេដែលអាចដឹងពីអត្តសញ្ញាណឯកសារនោះ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ឯកសារត្រឡប់វិញ ។ សព្វថ្ងៃនេះដើម្បីងាយស្រួលទៀតនោះ បណ្ណារក្សបានជ្រើសរើសកម្មវិធី (Program) សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងឯកសារតាមរយៈតាឡុកនោះទៀត។ 
 ក្នុងករណីបណ្ណាល័យធំៗមានឯកសារច្រើន កាតាឡុកបង្កភាពងាយស្រួលក្នុងការស្វែងរកតាមឆ្នើរ បានរហ័ស។
 បើសិនបើកាតាឡុកបានបញ្ជូលក្នុងប្រព័ន្ធ កុំព្យូទ័រ ឬ ម៉ស៊ីន Server ហើយបង្ហោះក្នុងអ៊ីនធីណិត វានិងបង្ករភាពងាយស្រួលរិតតែខ្លាំងឡើងៗដល់ការស្រាវជ្រាវរកឯកសារ ឬព័ត៌មានរបស់ឯកសារនេះ។
នៅការធ្វើកាតាឡុកមានពីរបែប គឺការធ្វើកាតាឡុក និងការធ្វើកាតាឡុកក្នុងកុំព្យូទ័រ។ ការធ្វើកាតាឡុកដោយសរសេរដៃ គឺជាសាលាកប័ត្រមួយដែលចំឡងព័ត៌មានសំខាន់ៗរបស់ឯកសារដែលគោរពតាមក្បួនច្បាប់។ ចំណែកឯកាតាឡុកក្នុងកុំព្យូទ័រវិញ ជាការប្រមូលព័ត៌មានសំខាន់ៗរបស់ឯកសារចូលទៅក្នុង កុំព្យូទ័រ ។ ការបញ្ជូលកាតាឡុងក្នុងកុំព្យូទ័រពិតជាមានព័ត៌ជាក់លាក លម្អិត រកបានរហ័ស ជាងកាតាឡុងដោយដៃ ទោះបីយ៉ាងណាក៏គេមិនចោលដោយការប្រើដោយដៃ ព្រោះការធ្វើកាតាឡុងដោយកុំព្យូទ័រត ត្រូវការប្រើកម្មវិធីដែលសរសេរដោយអ្នកព័ត៌មានវិទ្យាដែលវាមានតម្លៃថ្លៃ ចំពោះបណ្ណាល័យធនតូចៗ។ 

៣.១.ការធ្វើកាតាឡុកដោយដៃ
មុននិងបង្ហាញការធ្វើកាតាឡុងដោយដៃ យើងត្រូវយល់នូវចំនុចសំខាន់ៗរបស់ឯកសារ ដូចខាងក្រោមសិន ៖
 ចំណងជើង/ ចំណងជើងរង
 អ្នកនិពន្ធ/ អ្នកនិពន្ធរង 
 ឈ្មោះរោងពុម្ព
 កាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ពផ្សាយ
 ទីកន្លែងបោះពុម្ពផ្សាយ(ប្រទេស...)
 ចំនួនទំព័រ / រយៈពេល
 រូបភាពក្នុងឯកសារ
 ទំហំឯកសារ
 លេខមាត្រដ្ឋានអន្តរជាតិសំគាល់(ISBN)
 ការកំនត់សំគាល់ផ្សេងៗ
យើងនិងបង្ហាញអំពីការធ្វើកាតាឡុងដោយដៃ ជាភាសាខ្មែរ និងភាសាអង់គ្លេស គ្រប់ចំនុចខាងលើ និងត្រូវស្រង់ចូលសាលាប័ត្រ ដោយគោរពតាមវិធានយ៉ាងហ្មត់ចត់ ។ ការចុះការតាឡុង យើងអាចហៅជាភាសាខ្មែរថា ការធ្វើគន្ថនិទេស ។
ការសរសេរគន្ថនិទេសរបស់ឯកសារនេះ គឺត្រូវសរសេរតាមប្រឡោះ(Zone) ចំនួន ៨ ប្រឡោះដែលហៅថា ប្រឡោះ ISBD ។
ISBD ៖ គឺជាការសរសេរគន្ថនិទេសតាមមាត្រដ្ឋានអន្តរជាតិដោយគោរពតាមវិធានទាំងឡាយ ដែលកំនត់ដោយ អង្គការ International Standard Organization ដោយមានជំនួយពី IFLA  ។ ប្រឡោះទាំង ៨ ស្ថិតក្រុងគន្ថនិទេស សុទ្ធតែមានឈ្មោះដូចខាងក្រោម ៖
 ប្រឡោះទី១ ៖ ចំណងជើង / ចំណងជើងរង អ្នកនិពន្ធ/ ផលិតករ អ្នកនិពន្ធបន្ទាប់បន្សំ ។
 ប្រឡោះទី២ ៖ ការបោះពុម្ព ដូចជាការបោះពុម្ពលើទី១ ទី២ ទី៣...
 ប្រឡោះទី៣ ៖ ជាទូទៅមិនប្រើក្នុងសៀវភៅទេ
 ប្រឡោះទី៤ ៖ អាស័យដ្ឋាន ទីកន្លែងចេញផ្សាយ ឬទីកន្លែងផលិត ឈ្មោះអ្នកបោះពុម្ព និងឆ្នាំ
 ប្រឡោះទី៥ ៖ ចំនួនទំព័រ មានរូប (ផែនទី រូបថត...) ទំហំឯកសារ និងឯកសារភ្ជាប់
 ប្រឡោះទី៦ ៖ សម្រាប់លេខសំគាល់ ដូចជា Vol ...
 ប្រឡោះទី៧ ៖ សម្រាប់ដាក់ព័ត៌មានផ្សេងៗ
 ប្រឡោះទី៨ ៖ សម្រាប់ដាក់ ISBN
ការធ្វើកាតាឡុកមានច្រើនណាស់ ហើយច្រើនភេទទៀត ខាងក្រោមជាប្រភេទកាតាឡុកខ្លះដែលបានកត់ត្រាចូល គំរូសាលាបត្រដើម ៖ 
 
ប៉ុន្ដែការធ្វើកាតាឡុកមានច្រើនប្រភេទណាស់ ទៅតាមតំបន់ ប្រទេស ខាងក្រោមនេះជាការធ្វើការកាតាឡុកមួយប្រភេទទៀត៖
 
 ៣.២.ការទាញយកនិវេទន៍គន្ថនិទ្ទេសពីអ៊ីនធីណិត
យើងអាចទាញយកព័ត៌មានឬចំឡងកាតាឡុកពីបណ្ណាល័យធំលើពិភពលោកក្នុងនោះមានដូចជា៖
បណ្ណាល័យព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក 	គេហទំព័រ www.catalog.loc.gov 
បណ្ណាល័យជាតិបារាំង 		គេហទំព័រ www.bnf.fr 
បណ្ណាល័យចក្រភពអង្គគ្លេស	គេហទំព័រ http://catalogue.bl.uk