navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
វៀងកុយ: ការលើកទ័ពទៅវាយបន្ទាយកំពង់សៀម

ការលើកទ័ពទៅវាយបន្ទាយកំពង់សៀម
សម្ដេចចៅពញា​ចន្ទរាជា​ជា​អម្ចាស់​ផែនដី​ត្រើយ​ខាងលិច​ចេញពី​បន្ទាយ​មក​ចាប់​បាន​ខ្លួន​សត្រូវ​ប្រមាណ ​៥០០ ​នាក់។ លុះ​ជួបជុំ​នាយកង​ទ័ពជើងទឹក ជើង​គោកគ្រប់​គ្នា ព្រមទាំង​ឈ្លើយ និង​ស្បៀង​អាហារ សាស្ត្រាវុធ និង​ទូក​ចំបាំង​ ១៥០ ​នោះហើយ​ក៏​នាំ​គ្នា​ទៅ​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ថ្វាយ​ព្រះ​បរមបពិត្រ​ជា​អម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង។ ព្រះ​បរមខត្តិយាមហា​ចន្ទរាជា ទ្រង់​ជ្រាប​គ្រប់​ប្រការ ទ្រង់​ព្រះ​អំណរ​ណាស់បាន​ប្រោស​ព្រះ​រាជទាន​រង្វាន់​ដល់​សេនា​ទាហាន​តាម​សមគួរ។ សម្ដេច​ព្រះបាទ​ស្រីជេដ្ឋា​អម្ចាស់​ផែនដី​ទិស​ខាងកើត​កាល​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា ចៅពញា​ស្រាល ចៅពញា​លំពាំង ជា​ក្មួយ​បរាជ័យ​រហូត​ដល់​ស្លាប់ ខូច​ទាំង​ទូកចំបាំង​​ដូច្នោះ​ហើយ​ទ្រង់​ព្រះ​ពិរោធ​ណាស់ ទ្រង់​រើស​យក​កូន​សម្ដេចចៅហ៊្វា​កៅ​ពីរ​នាក់​មក​គឺ​ឈ្មោះ​ពេជ្រ​១ តាំង​ជា​ចៅពញា​ស្រាល (ទី​ក្រឡាហោម) ឈ្មោះក្រេះ១ តាំង​ជា​ចៅពញា​លំពាំង (ទី​ចក្រី) និង​ចៅពញាវៀង ទី​យមរាជ (កុយ) រួម​ជា ​៣ នាយ​ឲ្យ​លើកទ័ព​ទៅ​ច្បាំង​នឹង​កងទ័ព​សម្ដេចចៅពញា​យោធា​នរិន្ទ ឧកញ៉ា​យមរាជជា​ទ័ព​អម្ចាស់​ត្រើយ​ខាងលិច។ សម្ដេច​ព្រះ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទ្រង់​ផ្ដាំ​ថា បើ​សម្ដេចចៅ​ពញា និង ឧកញ៉ា​យមរាជ​បែក​ទៅ​ហើយឲ្យ​ឃុំ​ពល ​២០០០០ ​នាក់ទៅ​ចោម​បន្ទាយ​ខែត្រ​កំពង់សៀម​ទៀត។ មេកង​ធំ​ទាំង ​៣ ​នាក់​ទទួល​ព្រះរាជ​តំរាស់​ហើយ​ក៏​ថ្វាយបង្គំ​លា​លើកទ័ព​ឆ្លង​ទៅ​ចោម​បន្ទាយ​រាយ​ទ័ព​ច្បាំង នឹង​កងទ័ព​សម្ដេចចៅពញា​យោធា​នរិន្ទ ឧកញ៉ា​យមរាជ តាម​ត្រាស់​បង្គាប់។ ទ័ព​ទាំង​សងខាង​ច្បាំង​គ្នា​ជា​ច្រើន​ដង ច្រើន​គ្រាម្ដង​ចាញ់​ម្ដង​ឈ្នះ ពុំ​បាន​សំរេច​ជ័យ​ជំនះ​ទៅ​ខាង​ណាៗ​ឡើយ។ លុះដល់​ខែ​ជេស្ឋជិត​ដល់​ពេល​ឲ្យ​រាស្ដ្រ​ធ្វើស្រែ សម្ដេច​ស្រីជេដ្ឋា​ ស្ដេច​ពិជ័យ​នគរ ​ទ្រង់​ឲ្យ​បន្ថយ​មេទ័ព​ទាំង​ ៣ ​នោះ​ចូល​ទៅសំរាក​ខ្លួន​វិញ ទើប​ទ្រង់​ព្រះ​តំរិះ​ថា តាំងពី​ធ្វើសង្គ្រាម​នឹង​ពញា​ចន្ទរាជា​មក​នេះ ការ​ខូចខាត​ទ្រព្យសម្បត្ដិ និង​ស្បៀង​អាហារ អាណា​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ក៏​អស់​ជា​ច្រើន ដូច្នោះ​គួរតែ​យើង​បែក​ចែក​ផែនដី យក​សេចក្ដីសុខ​វិញ​ជា​ការ​ល្អ​ជាង។ ក្រោយពីចរចាឈប់ច្បាំងរួចរាល់ហើយ សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ទ្រង់​ព្រះ​សណ្ដាប់​សព្វគ្រប់​ហើយ ព្រះ​អង្គ​ចាត់​ចៅហ្វាយស្រុក និង​កងទ័ព​ឲ្យ​នៅ​រក្សា​បន្ទាយ​មាត់​ឃ្មុង​បន្ទាយស្រី​សឈរ ហើយ​ព្រះ​អង្គ​លើកទ័ព​ត្រឡប់​ទៅ​ក្រុង​ពិជ័យ​នគរ​វិញ។ សម្ដេចព្រះ​បរមបពិត្រ​ជា​ម្ចាស់ផែនដី​ប៉ែក​ខាងលិច​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា ព្រះស្ដេច​កន​លើកទ័ព​ត្រឡប់​ទៅ​មុន ហើយ​ទើប​ព្រះ​អង្គ​បង្គាប់​ចៅហ្វាយស្រុក​ឲ្យ​នៅ​រក្សា​បន្ទាយ​កំពង់សៀម បារាយណ៍ ជើងព្រៃ រួច​ស្ដេច​លើកទ័ព​ត្រឡប់​មក​បន្ទាយខែត្រ​បរិបូណ៌​វិញ។ ព្រះ​អង្គ​លើក​ហួស​ទៅខែត្រ​ពោធិ៍សាត់​ទៀត ហើយ​ត្រាស់​ឲ្យ​ពល​ធ្វើ​ដំណាក់​តូច​ធំ ប្រក់​ស្លឹកមាន​សន្ធិយា​ចុង​រោង​ទី​ក្រៅ​ក្នុង។
វៀងកុយ: ផ្អាកសង្គ្រាមលើកទីពីរ

ផ្អាកសង្គ្រាមលើកទីពីរ
សម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ​ ដែល​នាំ​ព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ព្រះស្ដេច​កន​រត់​ទៅ​នោះ​លុះរត់ទៅ​ដល់​បន្ទាយ​ហើយ ក៏​រួបរួម​នឹង​សម្ដេចចៅពញា​ហែង ចៅពញា​ចក្រី និង​ចៅពញា​ស្នង​ធ្នឹម​ព្រះ​នគរ​ជាលន់ និង​ចៅពញា​វាំង ចៅពញា​ស្រាល ចៅពញា​លំពាំងតាំង​ឲ្យ​ត្រួតត្រា​រក្សា​ពុំ​ហ៊ាន​ធ្វេសប្រហែស​ទាំង​យប់​ទាំង​ថ្ងៃ។ មេទ័ព​ទាំង​បី​កង​ខាង​ព្រះ​បរមខត្តិយាមហា​ចន្ទរាជា លុះ​លើក​ទៅ​ដល់​បង្គាប់​ពល​ឲ្យ​ឡើង​ក្បាល​បន្ទាយ​ខាង​សត្រូវអត់​មាន​បង្អែបង្អង់​ឡើយ។ ពួក​ពល​ខ្មាំង​ក៏​ពួយ​នឹង​លំពែង បាញ់​នឹង​កាំភ្លើង ប្រមៀល​ដុំ​ថ្មទំលាក់​មក​ត្រូវ​អស់​រេហ៍ពល​មេទ័ព​ខាងលិចបណ្ដាល​ឲ្យ​ស្លុត​ស្លាប់​អស់​ជា​ច្រើន។ មេទ័ព​ខាងលិច​យល់​ថា ទ្រាំ​ពុំ​បាន​ហើយ​ក៏​វាយ​ស្គរ​បរពល​ថយ​មក​វិញ មេទ័ព​ខាងលិច​ព្យាយាម​បរពល​ឲ្យ​ចូល​ចោម​បន្ទាយ​ព្រះស្ដេច​កន​ឥត​មាន​ឈប់​ឈរ តែ​ឡើង​បន្ទាយ​នោះ​ពុំ​បានត្បិត​បន្ទាយ​នោះ​ធំ​ហើយ​ខ្ពស់​ណាស់។ ក្នុង​ខណៈនោះ ចូល​ក្នុង​ឆ្នាំមមី ចត្វា​ស័ក ព.ស​ ២០៦៦, គ.ស ​១៥២២, ម.ស ​១៤៤៤, ច.ស ​៨៨៤ ខែជេស្ឋ ដែល​គួរ​ទុក​ឱកាស​ឲ្យ​រាស្ដ្រ​ធ្វើស្រែ​ចំការ​ច្បារ​ដំណាំ ទើប​សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា ម្ចាស់ផែនដី​គ្រប់គ្រង​ពិជ័យ​នគរបានធ្វើព្រះរាជសារសូមផ្អាកសង្គ្រាមជាមួយព្រះបាទចន្ទរាជា។
វៀងច័ន្ទន៍

វៀងចន្ទន៍  គឺជា រាជធានី និងជាទីក្រុងធំជាងគេរបស់ ប្រទេសឡាវ ។ រួម​មាន ​សង្កាត់ ​ក្រុង ​ទាំង​ប្រាំ​នៃ ​ខេត្ត​វៀងចន្ទន៍ ទីក្រុង​នេះ​មាន​ទីតាំង​នៅ​មាត់ ​ទន្លេ​មេគង្គ ជាប់​ព្រំដែន​ជាមួយ ​ប្រទេស​ថៃ ។ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ គឺជារាជធានីរដ្ឋបាលក្នុងអំឡុងការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង ហើយដោយសារតែកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនាពេលថ្មីៗនេះ ឥឡូវនេះគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសឡាវ។ ទីក្រុងនេះមានប្រជាជនចំនួន 840,000 គិតត្រឹម ជំរឿន ឆ្នាំ 2023 ។

ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ គឺជាផ្ទះនៃបូជនីយដ្ឋានជាតិសំខាន់ៗដូចជា ព្រះធាតុហ្លួង ដែលជានិមិត្តសញ្ញាជាតិរបស់ប្រទេសឡាវ និងជានិមិត្តរូបនៃ ព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសឡាវ ។ ប្រាសាទ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​សំខាន់ៗ​ផ្សេងទៀត​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ទីនោះ​ផង​ដែរ​ដូចជា​ ហោព្រះកែវ ដែល​ពីមុន​ជា​កន្លែង​ដាក់ ​ព្រះពុទ្ធ​ ព្រះកែវមរកត ។
វៀងច័ន្ទន៍: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ 
«វៀងចន្ទន៍» ជា​អក្ខរាវិរុទ្ធ​ភាសា​បារាំង​មក​ពី​ឡាវ វៀងចាន់ .  ឈ្មោះនេះត្រូវបានសរសេរពីមុនថា  " (វៀងចន្ទន៍  ) ប៉ុន្តែឥឡូវនេះជាធម្មតាសរសេរថា "វៀងចន្ទ, ວຽງຈັນ"។ ឡាវ វៀង (  ) សំដៅ​ទៅ​លើ 'ទីក្រុង​ដែល​មាន​កំពែង' ចំណែក​ឯ ​ចន្ទ (  ពីមុន ,ចន្ទន៍ ) មកពីភាសាសំស្ក្រឹត candana (  , ) ' ដើមចន្ទន៍ ' និងអាចត្រូវបានបកប្រែជា 'ទីក្រុងជញ្ជាំងនៃ ដើមចន្ទន៍' ។ ប្រជាជនឡាវមួយចំនួនយល់ច្រឡំថាវាសំដៅទៅលើ 'ទីក្រុងជញ្ជាំងនៃព្រះច័ន្ទ' ជា ចន្ទ ក៏អាចតំណាងឱ្យ 'ព្រះច័ន្ទ' បើទោះបីជានេះត្រូវបានសម្គាល់ពីមុននៅក្នុងការសរសេរថា " "។   មនោសញ្ចេតនាផ្សេងទៀតរួមមាន "Viangchan" និង "Wiangchan" ។
វៀងច័ន្ទន៍: រាជាណាចក្ររដ្ឋ ទីក្រុងទ្វារវតី

រាជាណាចក្ររដ្ឋ ទីក្រុងទ្វារវតី 
នៅ​សតវត្ស​ទី​៦ នៅ​ជ្រលង ​ទន្លេ​ចៅប្រាយ៉ា ជនជាតិ​មន ​បាន​រួម​គ្នា​បង្កើត ​នគរ​ទ្វាវតី ។ នៅភាគខាងជើង ហរិញ្ជ័យ( ឡាំភូន ) បានលេចចេញជាអំណាចគូប្រជែងជាមួយ ទ្វារវតី ។ នៅសតវត្សទី៨ ពួកមនបានរុញច្រានភាគខាងជើងដើម្បីបង្កើតរដ្ឋទីក្រុង គឺនៅហ្វាដេត ( កាឡាស៊ីន សម័យទំនើប ភាគឦសានប្រទេសថៃ) ស្រីគោតបុរ  នៅជិតក្រុង ថាខេក ឡាវ មឿងស៊ូ ( ហ្លួងព្រះបាង ) និងចន្ទបុរី (វៀងចន្ទន៍)។ នៅសតវត្សទី ៨ នៃគ.ស. ស្រីគោតបុរ គឺជារដ្ឋខ្លាំងបំផុតនៃរដ្ឋទីក្រុងដំបូងទាំងនេះ ហើយបានគ្រប់គ្រងពាណិជ្ជកម្មពាសពេញតំបន់មេគង្គកណ្តាល។ រដ្ឋទីក្រុងត្រូវបានចងភ្ជាប់គ្នាដោយនយោបាយ ប៉ុន្តែមានវប្បធម៌ស្រដៀងគ្នា និងបានណែនាំ ព្រះពុទ្ធសាសនារវាទ ពីអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា ស្រីលង្កា ទូទាំងតំបន់។
វៀងច័ន្ទន៍: ទេវកថា

ទេវកថា 
មហាវីរជនលាវ  ព្រះលក្ខណ៍ព្រះរាម អះអាងថា ព្រះអង្គម្ចាស់ ថត្តរដ្ឋ បានបង្កើតទីក្រុង នៅពេលដែលព្រះអង្គចាកចេញពីនគរលាវ មឿងឥន្ទបត្ថ មហានគរ ព្រោះតែព្រះអង្គត្រូវបានបដិសេធការឡើងសោយរាជ្យជំនួសព្រះអនុជ។ ថត្តរដ្ឋ បាន​បង្កើត​ទីក្រុង​មួយ​ឈ្មោះ មហាធានី ស៊ីផានផៅ នៅ​ត្រើយ​ខាង​លិច​នៃ ​ទន្លេ​មេគង្គ ; ទីក្រុងនេះត្រូវបានគេនិយាយថាក្រោយមកបានក្លាយជា ឧប្បលធានី ប្រទេសថៃ ។ ថ្ងៃមួយ នាគ ក្បាលប្រាំពីរ ប្រាប់ថត្តរដ្ឋ ឱ្យចាប់ទីក្រុងថ្មីនៅត្រើយខាងកើតទន្លេទល់មុខ មហាធានី ស៊ីផាន់ផៅ ។ ព្រះអង្គម្ចាស់បានហៅទីក្រុងនេះ ថា ចន្ទបុរីស្រីសត្តនខាន់ហុដ; ដែលត្រូវបានគេនិយាយថាជាអ្នកកាន់តំណែងមុននៃទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ទំនើប។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]

ផ្ទុយពី ព្រះលក្ខណ៍ព្រះរាម ប្រវត្ដិវិទូភាគច្រើនជឿថា វៀងចន្ទន៍ គឺជាកន្លែងតាំងទីលំនៅរបស់មនសម័យដើម ដែលក្រោយមកបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ អាណាចក្រខ្មែរ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១១ និងទី ១២ ជាពេលដែលប្រជាជន ឡាវ និង ថៃ ត្រូវបានគេជឿថាបានចូល អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ពី ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន មន និងខ្មែរមួយចំនួនដែលនៅសល់នៅក្នុងតំបន់នេះបានផ្លាស់ប្តូរ ឬបញ្ចូលទៅក្នុងអរិយធម៌លាវ ដែលនឹងវ៉ាដាច់តំបន់នេះក្នុងពេលក្រោយៗនេះ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]
វៀងច័ន្ទន៍: ការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែរ

ការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែរ 
ឯកសារយោងដំបូងបំផុតនៃឈ្មោះវៀងចន្ទន៍អាចឃើញនៅលើសិលាចារឹកវៀតណាមរបស់អ្នកឧកញ៉ា Đỗ Anh Vũ ចុះថ្ងៃទី ១១៥៩ កំឡុងជម្លោះខ្មែរ-វៀតណាម។ សិលាចារឹកចែងថានៅឆ្នាំ ១១៣៥ វ៉ាន់ឌៀន (វៀងចន្ទន៍) ដែលជាសេនាធិការនៃចេនឡា ( អាណាចក្រខ្មែរ ) បានលុកលុយ ង៉ឺអាន ប៉ុន្តែត្រូវបានអ្នកឧកញ៉ាដេញតាម។ អ្នកឧកញ៉ាបានដឹកនាំទ័ពដេញតាមអ្នកឈ្លានពានរហូតដល់Vũ Ôn? (មិន​បាន​ពិនិត្យ) រួច​ត្រឡប់​មក​វិញ​ជាមួយ​នឹង​ឈ្លើយ។  ឈ្មោះនេះប្រហែលជាមានប្រភពមកពី វិនតាន ដែលជានគរដែលគេសន្មត់ថាមានទីតាំងនៅ ខ្ពង់រាប គោរាជ ដែលត្រូវបានលើកឡើងដោយអ្នកនិពន្ធជនជាតិចិនសតវត្សទីប្រាំបួនបានពិពណ៌នាអំពីផ្លូវពាណិជ្ជកម្មដែលបានចាប់ផ្តើមនៅ ហាណូយ ហើយឆ្លងកាត់ភ្នំភាគខាងលិចទៅកាន់ វិនតាន(ចេនឡាគោក)។
វៀងច័ន្ទន៍: ឡានឆាង និងការគ្រប់គ្រងអាណានិគមបារាំង

ឡានឆាង និងការគ្រប់គ្រងអាណានិគមបារាំង 
នៅឆ្នាំ 1354 នៅពេលដែល ហ្វាង៉ុម បានបង្កើតនគរ ឡានឆាង  ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍បានក្លាយជាទីក្រុងរដ្ឋបាលដ៏សំខាន់មួយ ទោះបីជាវាមិនត្រូវបានបង្កើតជារាជធានីក៏ដោយ។ ព្រះបាទ ​សត្ថាធិរាជ​បាន​បង្កើត​វា​ជា​រាជធានី ឡានឆាង ជា​ផ្លូវការ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៥៦៣ ដើម្បី​បញ្ចៀស​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​ភូមា។  នៅពេលដែល ឡានឆាង បានដួលរលំនៅឆ្នាំ 1707 វាបានក្លាយជា ព្រះរាជាណាចក្រឯករាជ្យនៃទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៧៧៩ វា​ត្រូវ​បាន​មេទ័ព​សៀម​ច្បាំង​ដណ្តើ ម ​យក​បាន ហើយ​បាន​ធ្វើ​ជា​អាណាចក្រ ​សៀម ។

នៅពេលដែលព្រះបាទ អនុវង្ស បានលើកការបះបោរមិនបានសម្រេច វាត្រូវបានបំផ្លាញដោយកងទ័ព សៀម នៅឆ្នាំ១៨២៧។ ទីក្រុងនេះត្រូវបានដុតបំផ្លាញ និងត្រូវបានលួចយកវត្ថុបុរាណរបស់ឡាវស្ទើរតែទាំងអស់ រួមទាំងរូបបដិមាព្រះពុទ្ធ និងមនុស្សផងដែរ។ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍មានសភាពទ្រុឌទ្រោមយ៉ាងខ្លាំង ជនភៀសខ្លួន និងបាត់ខ្លួនចូលទៅក្នុងព្រៃ នៅពេលដែលពួកបារាំងមកដល់។ ទីបំផុតវាបានឆ្លងទៅការគ្រប់គ្រង របស់បារាំង នៅឆ្នាំ 1893 ។ វាបានក្លាយជារាជធានីនៃអាណាព្យាបាលបារាំងនៃប្រទេសឡាវក្នុងឆ្នាំ 1899 ។ ក្នុង​សម័យ​អាណានិគម​បារាំង ទីក្រុង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​កសាង​ឡើង​វិញ ហើយ​ប្រាសាទ​ពុទ្ធសាសនា​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​ដូច​ជា ព្រះធាតុហ្លួង, ហោព្រះកែវ ត្រូវ​បាន​ជួសជុល​ឡើង​វិញ។

ក្នុងអំឡុងពេលគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង ជនជាតិវៀតណាមត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់ប្រទេសឡាវ ដែលជាលទ្ធផល 53% នៃប្រជាជននៅទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ជាជនជាតិវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ 1943។  នៅចុងឆ្នាំ 1945 បារាំងបានរៀបចំផែនការមហិច្ឆិតាមួយដើម្បីផ្លាស់ទីប្រជាជនវៀតណាមដ៏ច្រើនទៅកាន់តំបន់សំខាន់ៗចំនួនបី (ដូចជា វាលទំនាបវៀងចន្ទន៍ តំបន់ សុវណ្ណខេត្ត និង ខ្ពង់រាប បលវេន ) ដែលគ្រាន់តែត្រូវបានរំខានដោយការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន។  ប្រសិនបើផែនការនេះត្រូវបានអនុវត្ត យោងទៅតាម លោក Martin Stuart-Fox ឡាវប្រហែលជាបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងលើប្រទេសរបស់ខ្លួន។ 

ក្នុងកំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី២ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍បានដួលរលំដោយការតស៊ូតិចតួច ហើយត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកងកម្លាំងជប៉ុន ក្រោមការបញ្ជារបស់ សាកូ ម៉ាសាណូរី ។  នៅថ្ងៃទី 9 ខែមីនា ឆ្នាំ 1945 ទាហានឆត្រយោងបារាំងបានមកដល់ ហើយបានកាន់កាប់ទីក្រុងឡើងវិញនៅថ្ងៃទី 24 ខែមេសា ឆ្នាំ
វៀងច័ន្ទន៍: ឯករាជ្យ

ឯករាជ្យ 
ទីក្រុងនេះបានក្លាយជារាជធានីជាតិនៃ រដ្ឋឡាវឯករាជ្យថ្មី ក្នុងឆ្នាំ 1953 ។

ខណៈ​ដែល ​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​ឡាវ ​បាន​ផ្ទុះ​ឡើង​រវាង ​រាជ​រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ និង ​ប៉ាថេត​ឡាវ ទីក្រុង​វៀងចន្ទន៍​បាន​ក្លាយ​ជា​អស្ថិរភាព។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ 1960 គង់ ឡី បានដណ្ដើមយករាជធានី ហើយទទូចឱ្យ សុវណ្ណភូមិ ក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ នៅពាក់កណ្តាលខែធ្នូ ភូមា ណូសាវ៉ាន់ បន្ទាប់មកបានដណ្តើមយករាជធានី ផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលភូមា និងបានតែងតាំង ប៊ូ អ៊ុំ ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ 1975 កងទ័ពប៉ាថេតឡាវបានផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់ទីក្រុង ហើយជនជាតិអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមជម្លៀសចេញពីរាជធានី។ នៅថ្ងៃទី 23 ខែសីហា ឆ្នាំ 1975 ស្ត្រីជនជាតិឡាវចំនួន 50 នាក់បានចូលរួមជានិមិត្តរូបនៃការរំដោះទីក្រុង។  នៅថ្ងៃទី 2 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1975 បក្សកុម្មុយនិស្ត ប៉ា ថេតឡាវ បានចូលកាន់កាប់ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ វាយលុក ព្រះរាជាណាចក្រលាវ ហើយប្តូរឈ្មោះប្រទេសទៅជាសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ ដែលបានបញ្ចប់ សង្គ្រាមស៊ីវិលឡាវ ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ការបះបោរនៅប្រទេសលាវ បានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងព្រៃ ដោយមានក្រុមប៉ាថេតឡាវបានប្រយុទ្ធជាមួយក្រុមជនជាតិម៉ុង និងពួករាជានិយម។

ទីក្រុង​វៀងចន្ទន៍​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ​នៃ ​ការ​ប្រកួត​កីឡា​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ឆ្នាំ​២០០៩ ។ ការប្រកួតចំនួន 18 ត្រូវបានទម្លាក់ពីការប្រកួតមុនៗដែលធ្វើឡើងក្នុងប្រទេសថៃ ដោយសារព្រំដែនជាប់ព្រំដែនរបស់ប្រទេសឡាវ និងកង្វះសម្ភារៈបរិក្ខារគ្រប់គ្រាន់ក្នុងទីក្រុងវៀងច័ន្ទ។
វៀងច័ន្ទន៍: ភូមិសាស្ត្រ

ភូមិសាស្ត្រ 
ទីក្រុង​វៀងចន្ទន៍​ស្ថិត​នៅ​លើ​ចំណុច​កោង​នៃ ​ទន្លេមេគង្គ ដែល​នៅ​ចំណុច​នោះ​វា​បង្កើត​ជា​ព្រំដែន​ជាមួយ ​ប្រទេស​ថៃ ។ រដ្ឋាភិបាលទីក្រុងគ្រប់គ្រង ស្រុក ក្រុងទាំងប្រាំនៃ ខេត្តវៀងចន្ទន៍ ។

 អាកាសធាតុ 
ទីក្រុងវៀងច័ន្ទមាន អាកាសធាតុត្រូពិច savanna ( Köppen Aw ) ដែលមានរដូវ សើម និង ប្រាំង ខុសៗគ្នា។ រដូវប្រាំងនៃទីក្រុងវៀងចន្ទន៍មានចាប់ពីខែវិច្ឆិកាដល់ខែមីនា។ ខែមេសា គឺជាការចាប់ផ្តើមនៃរដូវវស្សា ដែលនៅទីក្រុងវៀងច័ន្ទន៍មានរយៈពេលប្រហែលប្រាំពីរខែ។ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍មាននិន្នាការក្តៅខ្លាំង និងសើមពេញមួយឆ្នាំ ទោះបីជាសីតុណ្ហភាពនៅក្នុងទីក្រុងទំនងជាត្រជាក់បន្តិចក្នុងរដូវប្រាំងជាងរដូវវស្សាក៏ដោយ។ សីតុណ្ហភាពទាបបំផុតដែលបានកត់ត្រាគឺ  នៅខែមករាឆ្នាំ 1924 ហើយខ្ពស់បំផុតគឺ  នៅខែមេសា ឆ្នាំ 2024។
វៀងច័ន្ទន៍: អាកាសធាតុ

អាកាសធាតុ 
ទីក្រុងវៀងច័ន្ទមាន អាកាសធាតុត្រូពិច savanna ( Köppen Aw ) ដែលមានរដូវ សើម និង ប្រាំង ខុសៗគ្នា។ រដូវប្រាំងនៃទីក្រុងវៀងចន្ទន៍មានចាប់ពីខែវិច្ឆិកាដល់ខែមីនា។ ខែមេសា គឺជាការចាប់ផ្តើមនៃរដូវវស្សា ដែលនៅទីក្រុងវៀងច័ន្ទន៍មានរយៈពេលប្រហែលប្រាំពីរខែ។ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍មាននិន្នាការក្តៅខ្លាំង និងសើមពេញមួយឆ្នាំ ទោះបីជាសីតុណ្ហភាពនៅក្នុងទីក្រុងទំនងជាត្រជាក់បន្តិចក្នុងរដូវប្រាំងជាងរដូវវស្សាក៏ដោយ។ សីតុណ្ហភាពទាបបំផុតដែលបានកត់ត្រាគឺ  នៅខែមករាឆ្នាំ 1924 ហើយខ្ពស់បំផុតគឺ  នៅខែមេសា ឆ្នាំ 2024។
វៀងច័ន្ទន៍: ទេសចរណ៍

ទេសចរណ៍ 
រូបភាពតូច| វត្តស៊ីមឿង
រូបភាពតូច| ឧទ្យានព្រះពុទ្ធ
រាជធានី​ទាក់ទាញ​ភ្ញៀវទេសចរ​ជាច្រើន​ទៅកាន់​ប្រាសាទ និង​បូជនីយដ្ឋាន​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ជាច្រើន​។ កន្លែងទាក់ទាញដ៏ពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវបរទេសគឺ ព្រះធាតុហ្លួង ដែលជាវិមានវប្បធម៌ជាតិដ៏សំខាន់របស់ប្រទេសឡាវ និង ជាស្តូប ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតមួយរបស់វា។ វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងដំបូងនៅឆ្នាំ ១៥៦៦ ដោយព្រះបាទ សត្ថាធិរាជ ហើយត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩៥៣។ ចេតិយមាស  មានកំពស់ខ្ពស់ ហើយត្រូវបានគេជឿថាមានផ្ទុកសារីរិកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធ។ Lao National Tourism Administration – Tourist Sites in Vientiane Capital 

កន្លែង​មួយ​ទៀត​ដែល​មាន​ការ​ពេញ​និយម​ផង​ដែរ​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ទេសចរ​គឺ ​វត្ត​ស៊ីមឿង ។ ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​នៅ​លើ​ប្រាសាទ​ហិណ្ឌូ​ខ្មែរ ដែល​នៅ​សល់​អាច​មើល​ឃើញ​នៅ​ខាង​ក្រោយ​សាល​។  វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ 1563 ហើយត្រូវបានគេជឿថាត្រូវបានការពារដោយវិញ្ញាណរបស់ក្មេងស្រីក្នុងស្រុក នាងស្រី។ រឿងព្រេងនិទានថា នាងស្រី ដែលមានផ្ទៃពោះនៅពេលនោះ បានលោតទឹកសម្លាប់ខ្លួន ដើម្បីបូជា ដូចសសរកំពុងត្រូវបានទម្លាក់ចូលទៅក្នុងរន្ធ។ នៅមុខប្រាសាទមានរូបសំណាកព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិវង្ស ។ 

វិមានអនុស្សាវរីយ៍ Patuxai ដែលត្រូវបានសាងសង់នៅចន្លោះឆ្នាំ 1957 និង 1968 ប្រហែលជាកន្លែងសម្គាល់ដ៏លេចធ្លោបំផុតនៅក្នុងទីក្រុង។  ខណៈពេលដែល Arc de Triomphe នៅ ទីក្រុងប៉ារីស បានបំផុសគំនិតស្ថាបត្យកម្ម ការរចនានេះរួមបញ្ចូលគំនូរឡាវធម្មតា រួមទាំងគីណារី ដែលជានារីបក្សីទេវកថា។ អ្នកទស្សនាដ៏ស្វាហាប់អាចឡើងដល់កំពូលនៃវិមាន ដើម្បីមើលទេសភាពទីក្រុង។

ឧទ្យានព្រះពុទ្ធ ត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ 1958 ដោយ លោក Luang Pu Bunleua Sulilat និងមានបណ្តុំនៃរូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធ និងហិណ្ឌូ ដែលនៅរាយប៉ាយនៅក្នុងចំណោមសួនច្បារ និងដើមឈើ។ ឧទ្យាននេះមាន  ភាគខាងត្បូងនៃទីក្រុងវៀងច័ន្ទ នៅមាត់ ទន្លេមេគង្គ ។ 

ទីក្រុង​វៀងចន្ទន៍​ជា​កន្លែង​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​កន្លែង​លេង​ប៊ូលីង​ទាំង​បី​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ (ពីរ​ទៀត​គឺ​នៅ ​ហ្លួងប្រាបាង និង ​ប៉ាក់សេ )។
វៀងច័ន្ទន៍: ការផ្សាយ

ការផ្សាយ 

 វិទ្យុជាតិឡាវ មានឧបករណ៍បញ្ជូនរលកមធ្យមដ៏ធំមួយ ដែលមានដង្កៀបប្រវែង ២៧៧ម៉ែត្រ
វៀងច័ន្ទន៍: សេដ្ឋកិច្ច

សេដ្ឋកិច្ច 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
វៀងថង (ខេត្តបលិខាំសៃ)

ស្រុកវៀងថង គឺជាស្រុក ( មឿង ) នៃ ខេត្ត បលិខាំសៃ នៅភាគកណ្តាលនៃ ប្រទេសឡាវ ។ Maplandia world gazetteer
វៀងព្រំ

ចៅពញាវៀងព្រំ (ចៅពញា ជាសក្ដិ, វៀង ជាងារស្មើនឹង យមរាជ, ព្រំ ជាឈ្មោះ) លោកជាញាតិនៃព្រះស្ដេចកន ហើយក៏ជាមេទ័ពរបស់ទ្រង់ដែរ។ លោកត្រូវបានតែងតាំងកាលសង្គ្រាមនៅបន្ទាយកំពង់សៀម។
វៀតកុង

វៀតកុង (ភាសាវៀតណាម៖ Việt Cộng, ) មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា រណសិរ្សរំដោះជាតិវៀតណាមខាងត្បូង (ភាសាវៀតណាម៖ Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam) គឺជាអង្គការបដិវត្តន៍នយោបាយកុម្មុយនីស្តប្រដាប់អាវុធនៅវៀតណាមខាងត្បូង និងប្រទេសកម្ពុជា។ កងកម្លាំងយោធារបស់វាដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា កងទ័ពរំដោះវៀតណាមខាងត្បូង (ក.រ.វ.ខ) បានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូង និងសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម។ ករវខ មានកងកម្លាំងគ្រប់ប្រភេទ ទាំងទ័ពព្រៃនិងអង្គភាពកងទ័ពធម្មតាក៏ដូចជាបណ្តាញកម្មាភិបាលដែលបានរួបរួមជាមួយកសិករនៅលើទឹកដីដែលវៀតកុងគ្រប់គ្រង។  ក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាម យុទ្ធជនកុម្មុយនីស្តនិងសកម្មជនប្រឆាំងសង្គ្រាមបានអះអាងថាពួកវៀតកុងគឺជាក្រុមបះបោរមួយដែលមានដើមកំណើតនៅភាគខាងត្បូងខណៈដែលរដ្ឋាភិបាលនៃសហរដ្ឋអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងត្បូងបានបង្ហាញថាក្រុមនេះជាឧបករណ៍គ្រឿងប្រើប្រាស់របស់វៀតណាមខាងជើង។
 
វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតរណសិរ្សរំដោះជាតិនេះឡើងនៅថ្ងៃទី២០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦០ ដើម្បីបង្កចលាចលនិងការបះបោរនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូង។ សមាជិកស្នូលរបស់វៀតកុងភាគច្រើនជាអតីតសមាជិកវៀតមិញដែលបានរត់មកតាំងទីលំនៅថ្មីនៅវៀតណាមខាងជើងបន្ទាប់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងហ្សឺណែវ (១៩៥៤)។ រដ្ឋាភិបាលក្រុងហាណូយបានធ្វើការបណ្តុះបណ្តាលនិងការហ្វឹកហ្វាត់ផ្នែកយោធារួចក៏បានបញ្ជូនពួកគេទាំងនោះទៅភាគខាងត្បូងវិញតាមបណ្តោយផ្លូវលំហូជីមិញនៅអំឡុងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០។ ពួកវៀតកុងបានអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងទាំងឡាយចូលរួមគ្នា"ផ្ដួលរំលំរបបអាណានិគមថ្មីដែលកំពុងលាក់ខ្លួននៅពីក្រោយពួកចក្រពត្តិនិយមអាមេរិក" និង"ខិតខំប្រឹងប្រែងឆ្ពោះទៅរកការបង្រួបបង្រួមប្រទេសដោយសន្តិភាព"។ វៀតមិញបានផ្តើមការវាយប្រហារនិងប្រតិបត្តិការយោធានៅវៀតណាមខាងត្បូងអស់ជាច្រើនឆ្នាំច្រើនខែ។ នៅចុងសង្គ្រាម ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតណាមបានឡើងត្រួតត្រាលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងបន្តិចម្តងៗ។ នៅទីបំផុតអង្គការមួយនេះក៏បានរួមបញ្ចូលគ្នាជាផ្លូវការជាមួយរណសិរ្សមាតុភូមិវៀតណាមនៅថ្ងៃទី៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧៧ បន្ទាប់ពីវៀតណាមខាងជើង និងខាងត្បូងត្រូវបានបង្រួបបង្រួមជាផ្លូវការក្លាយជាប្រជាជាតិតែមួយនៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្ត។
វៀតកុង: ឈ្មោះ

ឈ្មោះ
ពាក្យថាវៀតកឹងបានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងកាសែតសៃហ្គនដែលចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩៥៦ ។  វាគឺជាការបង្រួបបង្រួមនៃវៀតណាមណាមកាន - សាន (កុម្មុយនិស្តវៀតណាម) [៦] ឬជំនួសវៀតណាមហ្គៀនកានសុង ("អ្នកក្បត់កុម្មុយនិស្តទៅវៀតណាម") ។ [៧]  ការដកស្រង់ដំបូងបំផុតសម្រាប់វៀកកុងជាភាសាអង់គ្លេសគឺចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៥៧ ។ [៨]  ទាហានអាមេរិចបានចាត់ទុកពួកវៀតកុងថាជាអ្នកមានជ័យជម្នះ Charlie រឺ V-C  "Victor" និង "Charlie"គឺជាអក្សរទាំងពីរនៅក្នុងអក្ខរក្រមសូរស័ព្ទរបស់ណាតូ។  "ឆាលី" សំដៅទៅលើកងកម្លាំងកុម្មុយនិស្តជាទូទៅទាំងវៀតកុងនិងវៀតណាមខាងជើង។

ប្រវត្តិសាស្រ្តផ្លូវការរបស់វៀតណាមបានដាក់ឈ្មោះក្រុមថាកងទ័ពរំដោះវៀតណាមខាងត្បូងឬរណសិរ្សរំដោះជាតិវៀតណាមខាងត្បូង (ណ។ អិល។ អេ។ អិម។ ធី។ ដិនដិនតឹកជិហ្វិនណាំវៀត។ ) ៩ ។  រណសិរ្សរំដោះរាស្ត្រ (ណ។ អិល។ អេហ្វ។
វៀតជេតអ៊ែរ

250px|right
ក្រុម​ហ៊ុន VietJet Air ជា​ក្រុមហ៊ុន​អាកាសចរណ៍​ថវិកា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម​។ ក្រុមហ៊ុន​អាកាស​ចរ​ណ៍​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ 2007 ហើយ​បាន​ផ្តល់​ការ​ហោះ​ហើរ​ជា​លើក​ដំបូង​នៅ​ក្នុង​ខែ​ធ្នូ​ឆ្នាំ 201​​1 ចាប់​ពី​ខែ​ធ្នូ​ឆ្នាំ 201​​1 ដល់​ខែ​ធ្នូ​ឆ្នាំ 201​​4 ក្រុមហ៊ុន​អាកាសចរណ៍​នេះ​បាន​បម្រើ​ការងារ​ចំនួន 10 លាន​នាក់​ដឹក​អ្នកដំណើរ​។ នៅ​ក្នុង​ខែ​កុម្ភៈ​ឆ្នាំ 201​​5 ក្រុមហ៊ុន​អាកាស​ចរ​ណ៍​នេះ​មាន​យន្តហោះ​ចំនួន 20 និង​មាន​ជើង​ហោះ​ហើរ​ទៅ​ឱ្យ​ភាគ​ច្រើន​បំផុត​នៃ​ព្រ​លាន​យន្តហោះ​នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម​និង​ទីក្រុង​ចំនួន 5 នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​។ នៅ​ឆ្នាំ 201​​4 ក្រុមហ៊ុន​នេះ​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​កិច្ច​សន្យា​ជាមួយ​ក្រុមហ៊ុន Airbus ដើម្បី​ទិញ​យន្ត​ហោះ 63 ។
វៀតណាម: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ
ពាក្យ វៀតណាម មកពីសម័យ រាជាធិរាជគៀលង់ នៅឆ្នាំ១៨០៤។L. Shelton Woods (2002). Vietnam: a global studies handbook. ABC-CLIO. p. 38. ISBN 1-57607-416-1. ពាក្យនេះជាបរមនាម របស់ប្រជាជន ណាមវៀត (南越, វៀតខាងត្បូង) ។​ កាលពីសម័យបុរាណ គេហៅខ្លូនឯង ណាមវៀត។L. Shelton Woods (2002). Vietnam: a global studies handbook. ABC-CLIO. p. 38. ISBN 1-57607-416-1 នៅឆ្នាំ១៨៣៩ រាជាធិរាជមីណមាង បានប្ដូរឈ្មោះប្រទេស ដូច ដាយ ណាម (ខាងត្បូងមហិមា)។A. Dirk Moses (2008). ក្រុមកីឡាវៀតណាម នៅឆ្នាំ១៩៤៥ រដ្ឋាភិបាលក៏បានធ្វើការប្តូឈ្មោះទៅជា វៀតណាម វិញ។
វៀតណាម: សម័យបុរេប្រវត្ដិ

សម័យបុរេប្រវត្ដិ
រូបភាពតូច|វប្បធម៍ដុងសឺន ទៅវិចិត្រសាលរាជវង្សត្រាន សារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិវៀតណាម ទីក្រុងហាណូយ។ ￼
អរិយធម៌សម័យមុនប្រវត្ដិសាស្ដ្ររបស់ប្រទេសវៀតណាមមានឈ្មោះល្បីល្បាញខ្លាំងណាស់ ជាពិសេសអរិយធម៌យុគថ្មថ្មី ដែលមានភស្ដុតាងបញ្ជាក់គឺ ស្គធ្វើពីសំរិទ្ធ និងទីប្រជុំជនបុរាណនៅដុងសឺន ខេត្ដថែងវ៉ា ខាងត្បូងមាត់ទន្លេក្រហម។ គេសន្និដ្ឋានថា បុព្វបុរសរបស់ជនជាតិវៀតណាមបុរាណជាការផ្សំពូជរវាងជនជាតិម៉ុងកូលយដ៍មកពីចិនខាងជើងនិងខាងត្បូង ជាអ្នកស្រុកសមុទ្រ មានមុខរបរធ្វើស្រែដាំស្រូវ និងនេសាទ និងរស់នៅជាមួយគ្នាជាកុលសម្ព័ន្ធ។ កំណត់ត្រាប្រវត្ដិសាស្ដ្រសម័យក្រោយរបស់វៀតណាមហៅសម័យនេះថា អាណាចក្រវ៉ាន់ឡាង មានមេដឹកនាំគ្រប់គ្រងបន្ដគ្នារាប់រយឆ្នាំហៅថា ស្ដេចហ៊ុង តែត្រូវគេចាត់ទុកជាសម័យបុរេប្រវត្ដិ។
វៀតណាម: សម័យប្រវត្ដិសាស្ដ្រ

សម័យប្រវត្ដិសាស្ដ្រ
រូបភាពតូច|រាជវង្សង្វៀន ផែនទីផ្នែករដ្ឋបាល (១៨៣៨)
វៀតណាមចាប់ផ្ដើមចូលក្នុងយុគសម័យប្រវត្ដិសាស្រ្ដក្រោយពេលដែលពួកកុលសម្ព័ន្ធធុក មកពីភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិនចូលមកទន្ទ្រាននិងគ្រប់គ្រងដែនដីតំបន់ទំនាបទន្លេក្រហម។ ក្រោយពីនោះមិនយូរប៉ុន្មានចក្រពត្ដិជិនស៊ីហង់តេដែលចាប់ផ្ដើមបង្រួបបង្រួមដែនដីចិនឱ្យមានឯកភាព បានលើកទ័ពចុះមកហើយកម្ទេចអាណាចក្រធុក រួចបញ្ចូលដែនដីតំបន់ទំនាបទន្លេក្រហមទាំងអស់ឱ្យនៅចំណុះផ្ទាល់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ណានហៃ (ស្រុកផានង្វីឬក្វាងចូវក្នុងមណ្ឌលក្វាងចូវបច្ចុប្បន្ន)។ ក្រោយពេលរាជវង្សឈិនដួលរលំ មន្រ្ដីណានហៃគឺ ចាវថួ ប្រកាសបង្កើតណានហៃជាអាណាចក្រឯករាជ្យ មានឈ្មោះថា ណានយ៉េវ ឬណាមវៀត(ក្នុងសំនៀងវៀតណាម) ដែលជាដើមកំណើតនៃឈ្មោះវៀតណាមក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ ក្រោយមកកងទ័ពហានរបស់ចិនបានចូលមកវាយយកអាណាចក្រណាមវៀតបានក្នុងឆ្នាំ ៤២ មុខគ.ស ហើយបូកបញ្ចូលដែនដីនេះជាផ្នែកមួយរបស់ចិន ដោយដាក់ឈ្មោះថា ចៀវជឺ រួចពង្រីកអាណាខេត្ដចុះមកភាគខាងត្បូងដល់បរិវេណតំបន់ខេត្ដដាណាំងបច្ចុប្បន្ន និងបញ្ជូនមន្ដ្រីគ្រប់គ្រងថ្នាក់ខ្ពស់មកប្រចាំការ ជាកំឡុងពេលដែលជនជាតិចិននាំវប្បធម៌ចិន ទៅផ្សព្វផ្សាយនៅលើដែនដីនេះ។ ចិនបានប្រមូលផលប្រយោជន៍ ទ្រព្យសម្បត្ដិពីពួកម្ចាស់ស្រុកឬជនជាតិវៀតណាម ជាហេតុបង្កឱ្យមានការងើបបះបោរប្រឆាំងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរជាលើកច្រើនគ្រា។

បីឆ្នាំក្រោយមក វីរនារីនាម ហាយបាជឹង បានដឹកនាំកងទ័ពប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ចិន តែទទួលបរាជ័យ ហើយវៀតណាមធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចិនដដែល។

អ្នកទោសបញ្ញា ជនជាតិចិនឈ្មោះ លីបូន បានរួមដៃជាមួយបញ្ញាជនជនជាតិវៀតណាមដើម្បីធ្វើបដិវត្ដ បង្កើតរាជវង្សលី ដាក់ឈ្មោះតំបន់នេះថា វ៉ាន់សួន តែត្រូវទទួលបរាជ័យទៀត។

ការគ្រប់គ្រងរបស់ចិននៅវៀតណាមមានការដាច់រយៈតាមស្ថានការក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន ដែលជាឱកាសធ្វើឱ្យពួកម្ចាស់ស្រុកនៅវៀតណាមប្រកាសឯករាជ្យ។ ក្នុងកំឡុងពេលដែលវៀតណាមស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រាជ្យវង្សថាង ពុទ្ធសាសនាចាប់ផ្ដើមចូលមកវៀតណាម។ ស្រុកតាឡឬហាណូយ ជាស្រុកធំជាងគេ ជាមជ្ឈមណ្ឌលពានិជ្ជកម្មរបស់ចិននិងឥណ្ឌា។ ព្រះសង្ឃនិងអ្នកបួសក្នុងសាសនាតាវពីប្រទេសចិនធ្វើដំណើរចូលមកអាស្រ័យនៅលើដែនដីនេះ ក្រោយមករាជវង្សថាងបានប្ដូរឈ្មោះតំបន់គ្រប់គ្រងនេះជាថ្មីថា អាន់ណាន (ឬអណ្ណាម ក្នុងសំនៀងវៀតណាម) ក្រោយពេលបង្ក្រាបពួកម្ចាស់ស្រុកបាន តែចាត់ទុកជាវារៈចុងក្រោយនៃការគ្រប់គ្រងរបស់ចិន។

គ.ស ៩៥៥-៩៦៧
រាជវង្សង៉ូ ក្រោយពេលការដួលរលំនៃរាជវង្សថាងរបស់ចិន លោកមេទ័ពង៉ូង្វៀន មេទ័ពក្នុងស្រុកនៃតំបន់វ៉ាលឺ ភាគខាងត្បូងនៃទន្លេក្រហម បានវាយបណ្ដេញពួកចិន ហើយបង្កើតរាជវង្សង៉ូ និងប្ដូរឈ្មោះប្រទេសជា ដាយវៀត។ ក្រោយពេលព្រះអង្គសុគត អាណាចក្រត្រូវបែងចែកជា ១២ នគរ មានមេដឹកនាំរៀងខ្លួនដែលមិនចំណុះគ្នា។

គ.ស ៩៦៨-៩៨០
រាជវង្សឌិង លោកមេទ័ពឌិងបុលិង របស់រាជវង្សង៉ូ អាចបង្ក្រាបនិងបង្រួបង្រួមនគរផ្សេងៗ ឱ្យមានឯកភាព ហើយប្ដូរឈ្មោះប្រទេសជា ដាយកូវៀត ចាប់ផ្ដើមអនុវត្ដរបបគ្រប់គ្រងបែបចិនសម័យមុន ហើយតាំងខ្លួនជាស្ដេចចក្រពត្ដិ ឌិងទៀន ឬឌិងទៀនវ៉ាង ប្រៀបស្មើនឹងចក្រពត្ដិជិនស៊ីហង់តេអ្នកបង្រួបបង្រួមដែនដីចិន ចាត់ទុកជាការចាប់ផ្ដើមប្រើតំណែងចក្រពត្ដិ ឬវ៉ាងដេនៅវៀតណាមជាលើកដំបូង។            

គ.ស ៩៨១-១០០៩
រាជវង្សទៀនលេ ឬលេយុគសម័យដំបូង មហេសីរបស់ចក្រពត្ដិឌិងបុលិង បានបណ្ដេញរជ្ជទាយាទរាជវ​ង្សឌិង ស្ថាបនាព្រះស្វាមីថ្មីគឺ លោកមេទ័ពលេវ៉ាន ឱ្យឡើងធ្វើជាចក្រពត្ដិលេដាយហែង ដោយខិតខំពង្រឹងស្ថេរភាពដោយទៅរឹតចំណងសម្ព័ន្ធមេត្រីជាមួយរាជវង្សសុងរបស់ចិន និងបង្រ្កាបចលនាក្បត់ក្នុងប្រទេស តែនៅតែមិនអាចគេចផុតពីការធ្វើរដ្ឋប្រហារ។ ក្នុងសម័យនេះព្រះពុទ្ធសាសនា និងសាសនាតាវរុងរឿងណាស់ បានទទួលការគោរពពីពួកមន្រ្ដីថ្នាក់ខ្ពស់។
វៀតណាម: គ.ស ៩៥៥-៩៦៧

គ.ស ៩៥៥-៩៦៧
រាជវង្សង៉ូ ក្រោយពេលការដួលរលំនៃរាជវង្សថាងរបស់ចិន លោកមេទ័ពង៉ូង្វៀន មេទ័ពក្នុងស្រុកនៃតំបន់វ៉ាលឺ ភាគខាងត្បូងនៃទន្លេក្រហម បានវាយបណ្ដេញពួកចិន ហើយបង្កើតរាជវង្សង៉ូ និងប្ដូរឈ្មោះប្រទេសជា ដាយវៀត។ ក្រោយពេលព្រះអង្គសុគត អាណាចក្រត្រូវបែងចែកជា ១២ នគរ មានមេដឹកនាំរៀងខ្លួនដែលមិនចំណុះគ្នា។
វៀតណាម: គ.ស ៩៦៨-៩៨០

គ.ស ៩៦៨-៩៨០
រាជវង្សឌិង លោកមេទ័ពឌិងបុលិង របស់រាជវង្សង៉ូ អាចបង្ក្រាបនិងបង្រួបង្រួមនគរផ្សេងៗ ឱ្យមានឯកភាព ហើយប្ដូរឈ្មោះប្រទេសជា ដាយកូវៀត ចាប់ផ្ដើមអនុវត្ដរបបគ្រប់គ្រងបែបចិនសម័យមុន ហើយតាំងខ្លួនជាស្ដេចចក្រពត្ដិ ឌិងទៀន ឬឌិងទៀនវ៉ាង ប្រៀបស្មើនឹងចក្រពត្ដិជិនស៊ីហង់តេអ្នកបង្រួបបង្រួមដែនដីចិន ចាត់ទុកជាការចាប់ផ្ដើមប្រើតំណែងចក្រពត្ដិ ឬវ៉ាងដេនៅវៀតណាមជាលើកដំបូង។
វៀតណាម: គ.ស ៩៨១-១០០៩

គ.ស ៩៨១-១០០៩
រាជវង្សទៀនលេ ឬលេយុគសម័យដំបូង មហេសីរបស់ចក្រពត្ដិឌិងបុលិង បានបណ្ដេញរជ្ជទាយាទរាជវ​ង្សឌិង ស្ថាបនាព្រះស្វាមីថ្មីគឺ លោកមេទ័ពលេវ៉ាន ឱ្យឡើងធ្វើជាចក្រពត្ដិលេដាយហែង ដោយខិតខំពង្រឹងស្ថេរភាពដោយទៅរឹតចំណងសម្ព័ន្ធមេត្រីជាមួយរាជវង្សសុងរបស់ចិន និងបង្រ្កាបចលនាក្បត់ក្នុងប្រទេស តែនៅតែមិនអាចគេចផុតពីការធ្វើរដ្ឋប្រហារ។ ក្នុងសម័យនេះព្រះពុទ្ធសាសនា និងសាសនាតាវរុងរឿងណាស់ បានទទួលការគោរពពីពួកមន្រ្ដីថ្នាក់ខ្ពស់។
វៀតណាម: គ.ស ១០០៩-១២២៥

គ.ស ១០០៩-១២២៥
រាជវង្សលី លី កុង អួន មានអំណាចនៅក្នុងរាជសំណាក់វ៉ាលឺ ពេលឡើងគ្រងរាជទ្រង់ប្ដូររាជធានីទៅឯ ថាងឡង (ហាណូយ) ទ្រង់បានបង្កើតវត្ដ ១៥០ កន្លែង នៅឆ្នាំគ.ស ១០៧០ នាំយកប្រព័ន្ធការប្រឡង ចងួន មកប្រើ បង្កើតសាកលវិទ្យាល័យវ៉ាន់មៀវ ផ្ដល់ចំណេះដឹងទាក់ទងនឹងអក្សរសិល្ប៍ខុងជឺ ដើម្បីប្រឡងចូលបម្រើរាជការក្នុងប្រព័ន្ធចងួន តែពួកមន្រ្ដីនៅមានអំណាចតិចតួច មន្ដ្រីមួយចំនួនមានខ្សែស្រឡាយអ្នកមានអំណាចតាមខេត្ដខណ្ឌ ក្រោយមកទ្រង់ព្រះនាមថា លីថៃតូ ។ សម័យលីជាសម័យដែលព្រះពុទ្ធសាសនាមានឥទ្ធិពលលើនយោបាយគ្រប់គ្រងនិងសង្គមយ៉ាងខ្លាំង ទីប្រឹក្សារាជការក្នុងរជ្ជកាលខ្លះជាព្រះសង្ឃ។ ចក្រពត្ដិរាជវង្សលីសម័យក្រោយបង្កើតវត្ដធំៗ ជាច្រើនកន្លែង និងដាក់រាជសម្បត្ដិចេញសាងផ្នួស ជាមូលហេតុធ្វើឱ្យអំណាចក្នុងការគ្រប់គ្រងរាជការត្រូវធ្លាក់នៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃរបស់ញាតិព្រះរាជជាយាដែលមកពីត្រកូលអ្នកមាននៅតាមខេត្ដ។ ក្សត្រគ្រប់គ្រងអង្គចុងក្រោយជាក្មេងស្រីដែលទទួលការតែងតាំងជាចក្រពត្ដិនី ព្រះនាមថា លីចៀវ។ ការគ្រប់គ្រងរាជការធ្លាក់នៅក្រោមអំណាចព្រះញាតិវង្សព្រះមាតា ដែលជាមេទ័ពមានកងកម្លាំងទាហាននៅតាមខេត្ត ដូចជា ចឺនធូដុ ដែលធ្វើរដ្ឋប្រហារផ្ដួលរំលំរាជវង្សលីនាពេលក្រោយមកទៀត។
វៀតណាម: គ.ស ១២២៥-១៤០០

គ.ស ១២២៥-១៤០០
រាជវង្សចឺន ចឺនធូដុ ញាតិរបស់ព្រះជាយាចក្រពត្ដិ ធ្វើរដ្ឋប្រហារ ដណ្ដើមអំណាចក្នុងពេលដែលមានចលនាក្បត់និងការរុករានពីមេទ័ពបរទេស ក្រោយមកបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាងចៀវវ៉ាង ចក្រពត្ដិនីអង្គចុងក្រោយនៃរាជវង្សលី ហើយលើកក្មួយឱ្យធ្វើជាចក្រពត្ដិអង្គដំបូងនៃរាជវង្សចឺន។ សម័យចឺន វៀតណាមត្រូវប្រឈមមុខនឹងសង្គ្រាមជាប្រចាំ អ្វីដែលធ្ងន់ធ្ងរបំផុតនោះគឺការរុករានពីសំណាក់ពួកម៉ុងកូលនិងចាម្ប៉ា។ សម័យចឺនចាប់ផ្ដើមផ្ដល់ភាពសំខាន់លើអរិយធម៌ចិនច្រើនជាងយុគសម័យមុនៗ ជាពិសេសខាងផ្នែកភូមិបញ្ញានិងអក្សរសាស្រ្ដ រួមទាំងការគ្រប់គ្រងនគរដូចចិន។ នៅសម័យនោះមានការចងក្រងប្រវត្ដិពង្សាវតារជាតិវៀតណាមជាលើកដំបូង មានឈ្មោះថា ដាយវៀតស៊ឺគី ឬកំណត់ត្រាប្រវត្ដិសាស្រ្ដអាណាចក្រដាយវៀត ដោយរាជបណ្ឌិត លេវ៉ាន់ហ៊ឹវ។ ក្រៅពីនេះនៅមានការចាប់ផ្ដើមប្រឌិតអក្សរវៀតណាម ដែលគេហៅថា អក្សរណូម ជាលើកដំបូង។