ទស្សនវិជ្ជា: ទស្សនវិជ្ជា

ទស្សនវិជ្ជា
បាប៊ីឡូននៀន
ដើមកំណើតនៃទស្សនវិជ្ជាបាប៊ីឡូននេះអាចត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងត្រឡប់ទៅប្រាជ្ញារបស់ដើមនាយទន្លេអឺប្រាដែលបានបញ្ចូលទស្សនវិជ្ជាជាក់លាក់នៃជីវិតជាពិសេសសីលធម៍, នៅក្នុងសំណុំបែបបទនៃភាសា, ការសន្ទនា, កំណាព្យវីរភាព, រឿងព្រេង, ចំរៀង, អត្ថបទចម្រៀង, ពាក្យរាយនិងសុភាសិតនេះ។ ហេតុផលនិងរបបនៃបាប៊ីឡូនបានបង្កើតហួសពីការសង្កេតជាក់ស្ដែង។ [10] អត្ថបទបាប៊ីឡូនប្រអប់នៃទុទិដ្ឋិនិយមមានភាពស្រដៀងគ្នាទៅនឹងការគិតមិនជឿលើព្រះនៃការស្មុគ្រស្មាញដែលជាគោលលទ្ធិ Heraclitean នៃការផ្ទុយនិងការសន្ទនារបស់លោកផ្លាតូបានព្រមទាំងមុនគេទៅ វិធីសាស្រ្តនៃការសូក្រាត maieutic Socratic ប្លាតុងនិង។ [11] នេះបានទស្សនវិទូ Milesian តាលែសបាននិយាយថាជាប្រពៃណីផងដែរបានសិក្សាទស្សនវិទ្យានៅនាយទន្លេអឺប្រា។
ចិនបុរាណ
ទស្សនវិជ្ជាបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើជនជាតិចិននិងអាស៊ីខាងកើតទាំងមូល។ មនុស្សជាច្រើននៃសាលារៀនទស្សនវិជ្ជាធំត្រូវបានបង្កើតកំឡុងសម័យនិទាឃរដូវនិងសរទរដូវនិងសម័យកាលរដ្ឋចម្បាំង, និងការចូលមកត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារយសាលានៃគំនិតដែលមានលទ្ធិខុងជឺសាសនាតាវ, Mohism, ច្បាប់, កសិកម្ម, សាលាធម្មជាតិវិទូនិង អ្នកតក្កវិទ្យា។ ស្រដៀងទៅនឹងទស្សនលោកខាងលិចជាទស្សនវិជ្ជាចិនគ្របដណ្តប់ជួរធំនិងស្មុគ្រស្មាញនៃការគិត, មានសាលារៀនដែលមហាជនសាខារៀងរាល់និងដោះស្រាយតំបន់ប្រធានបទនៃទស្សនវិជ្ជាមួយ។
ទស្សនវិជ្ជាអ្នកជំនួញ Graeco-រ៉ូម៉ាំងបុរាណគឺជារយៈពេលនៃទស្សនវិជ្ជាលោកខាងលិចមួយចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សទី 6 [គ។ 585] មុនគ្រិស្តសករាជនៅសតវត្សទី 6 ។ ជាធម្មតាវាត្រូវបានបែងចែកជាបីរយៈពេល: រយៈពេលមុនសូក្រាត, ប្លាតុងនិងរយៈពេលនៃការអារីស្តូត, និងរយៈពេលក្រោយរបស់អារីស្តូត (ឬដែលនិយាយភាសាក្រិក) នេះ។ មួយរយៈពេលបួនដែលត្រូវបានបន្ថែមពេលខ្លះមានរួមបញ្ចូលទាំង Neoplatonic និងទស្សនវិទូគ្រីស្ទានចុងចាស់មួយ។ សំខាន់បំផុតនៃទស្សនវិទូបុរាណនេះ (នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌនៃឥទ្ធិពលជាបន្តបន្ទាប់) គឺលោកផ្លាតូនិងអារីស្តូត។ [12]
រ៉ូម-ក្រិកបុរាណ
នេះជាប្រធានបទសំខាន់នៃទស្សនវិជ្ជាបុរាណគឺ: ការយល់ដឹងអំពីមូលហេតុនិងគោលការណ៍នៃចក្រវាលមូលដ្ឋាន; ពន្យល់វានៅក្នុងវិធីសន្សំសំចៃមួយ; បញ្ហា epistemological ផ្សះផ្សាភាពចម្រុះនិងការផ្លាស់ប្តូរនៃសកលលោកធម្មជាតិ, ជាមួយនឹងលទ្ធភាពនៃការទទួលបានចំណេះដឹងថេរនិងប្រាកដប្រជាអំពីវា! សំណួរអំពីអ្វីដែលមិនអាចត្រូវបានដឹងដោយវិញ្ញាណដូចជាលេខ, ធាតុ, សាកលវិទ្យាល័យនិងព្រះ។ សូក្រាតត្រូវបាននិយាយថាបានផ្តួចផ្តើមនៃការសិក្សាផ្តោតកាន់តែច្រើនលើរឿងរបស់មនុស្សរួមទាំងការវិភាគពីលំនាំនៃហេតុផលនិងអាគុយម៉ង់និងធម្មជាតិនៃជីវិតដែលល្អនិងសារៈសំខាន់នៃការយល់ដឹងនិងចំណេះដឹងនៅក្នុងគោលបំណងដើម្បីបន្តវា! ការបំភ្លឺរបស់គំនិតនៃតុលាការនិងទំនាក់ទំនងរបស់ខ្លួនដើម្បីប្រព័ន្ធនយោបាយជាច្រើន។ [12]
នៅក្នុងអំឡុងពេលនេះមានលក្ខណៈពិសេសសំខាន់នៃវិធីសាស្រ្តទស្សនវិជ្ជាដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង: វិធីសាស្រ្តសំខាន់ក្នុងការទទួលបានឬបង្កើតឡើងពីទស្សនៈនិងបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍ទៅហេតុផលនិងអាគុយម៉ង់។
ទស្សនវិជ្ជាឥណ្ឌារយៈពេល (សំស្ក្រឹត: Darshanas) អាចសំដៅទៅលើការណាមួយនៃប្រពៃណីនៃគំនិតទស្សនវិជ្ជាជាច្រើនមានប្រភពដើមក្នុងឧបទ្វីបដែលឥណ្ឌាដែលក្នុងនោះរួមមានទស្សនវិជ្ជាសាសនាហិណ្ឌូ, ទស្សនវិជ្ជាព្រះពុទ្ធសាសនានិងទស្សនវិជ្ជារបស់លោក Jain ។ មានដើមកំណើតដូចគ្នាឬវិស័យជាទាំងអស់នៃទស្សនវិជ្ជានេះមានសាច់រឿងដែលមានមូលដ្ឋានទូទៅនៃ Dharma និងស្រដៀងព្យាយាមពន្យល់អំពីការសំរេចនៃការរំដោះសត្វ។ ពួកគេត្រូវបានជាផ្លូវការនិងប្រកាសឱ្យប្រើជាពិសេសរវាង 1000 ឆ្នាំមុនគទៅជាពីរបីសតវត្សគជាមួយនឹងការអត្ថាធិប្បាយសំណល់និងកំណែទម្រង់បន្តឡើងទៅនៅចុងសតវត្សទី 20 ដោយ Aurobindo និង ISKCON ក្នុងចំណោមអ្នកដទៃទៀត, ដែលបានផ្តល់ការបកស្រាយរៀបចំរចនាប័ទ្ម។
ឥណ្ឌាបុរាណ
ក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌាបន្ទាប់ពីការបង្កើតឡើងនៃវប្បធម៍វេទ, ការអភិវឌ្ឍនៃគំនិតទស្សនវិជ្ជានិងសាសនារយៈពេលនៃការពីរពាន់មួយដែលបានបណ្ដាលឱ្យមានអ្វីដែលត្រូវបានគេហៅថាសាលាប្រាំមួយនៃ astika ឬគ្រិស្តអូស្សូដក់, ឥណ្ឌាឬទស្សនវិជ្ជាសាសនាហិណ្ឌូ ។ សាលារៀនទាំងនេះបានមកដល់មានន័យស្រដៀងនឹងសាសនាកាន់តែច្រើននៃសាសនាហិណ្ឌូដែលជាការអភិវឌ្ឍនៃសាសនាវេទដើមមួយ។

ទស្សនវិជ្ជាសាសនាហិណ្ឌូបង្កើតបានជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃវប្បធម៍នៃតំបន់អាស៊ីខាងត្បូងនិងជាលើកដំបូងនៃទស្សនវិជ្ជា Dharmic ដែលមានឥទ្ធិពលពាសពេញទ្វីបអាស៊ី។ ភាពចម្រុះយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការគិតនិងការអនុវត្តន៍នៃសាសនាហិណ្ឌូត្រូវបីបាច់ដោយសាកលវិទ្យាល័យសេរីរបស់ខ្លួន
ពែរ្សបុរាណ (ផឺសៀរ)
ទស្សនវិជ្ជាពែអាចឆ្លុះបញ្ចាំងត្រឡប់មកវិញដូចជានៅឆ្ងាយដូចប្រពៃណីទស្សនវិទូអ៊ីរ៉ង់និងគំនិតចាស់ដោយមានឫសឥណ្ឌូអ៊ីរ៉ង់បុរាណរបស់ពួកគេ។ ទាំងនេះត្រូវបានរងឥទ្ធិពលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដោយការបង្រៀន Zarathustra នេះ។ ទូទាំងប្រវត្តិសាស្រ្តអ៊ីរ៉ង់ហើយដោយសារតែឥទ្ធិពលនយោបាយនិងសង្គមគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដូចជាម៉ាសេដូនីអារ៉ាប់និងឈ្លានពានរបស់ម៉ុងហ្គោលនៃ Persia, វិសាលគមធំទូលាយមួយនៃការគិតរបស់សាលារៀនក្រោកឡើង។ ទាំងនេះបានប្រកាន់ភាពខុសគ្នានៃទស្សនៈលើសំណួរទស្សនវិជ្ជាមួយដែលលាតសន្ធឹងពីអ៊ីរ៉ង់និងភាគច្រើនជាប្រពៃណីដែលមានឥទ្ធិពលចាស់ Zoroastrianism ដល់សាលារៀនលេចឡើងនៅក្នុងសម័យមុនអ៊ីស្លាមចុង, ដូចជាម៉ានិចនិង Mazdakism ព្រមទាំងសាលារៀនអ៊ីស្លាមនានាក្រោយ។ ទស្សនវិជ្ជាអ៊ីរ៉ង់បន្ទាប់ពីការលុកលុយអារ៉ាប់ពែរ្សត្រូវបានកំណត់ដោយអន្តរកម្មផ្សេងគ្នាជាមួយទស្សនវិជ្ជាអ៊ីរ៉ង់ចាស់, ទស្សនវិជ្ជាក្រិចនិងជាមួយការអភិវឌ្ឍនៃទស្សនៈអ៊ីស្លាម។ សាលាបំភ្លឺនិង theosophy ហួសពីត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រពៃណីពីរនាក់នៃសម័យចម្បងរបស់ទស្សនវិជ្ជានៅពែរ្សនោះ។ Zoroastrianism ត្រូវបានគេកំណត់ថាជាផ្នែកមួយនៃព្រឹត្តិការណ៍ដើមសំខាន់នៅក្នុងការអភិវឌ្ឍនៃទស្សនៈនេះ។ [13]
សតវត្សទី៥-ទី១៦[កែប្រែ​កូដ]
អឺរ៉ុប[កែប្រែ​កូដ]
មជ្ឈិម

ទស្សនគឺទស្សនវិជ្ជានៃអឺរ៉ុបខាងលិចនិងមជ្ឈឹមភាគខាងកើតក្នុងអំឡុងពេលមជ្ឈឹមវ័យប្រហែលលាតសន្ធឹងពីនោះគ្រីស្ទសាសនានៃចក្រភពរ៉ូមរហូតដល់ក្រុមហ៊ុន Renaissance នេះ។ [14] ទស្សនត្រូវបានកំណត់ដោយ rediscovery និងការអភិវឌ្ឍបន្ថែមទៀតនៃបុរាណក្រិចនិងទស្សនវិជ្ជាដែលនិយាយភាសាក្រិក និងមួយផ្នែកដោយតម្រូវការក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាខាងសាសនាទេហើយដើម្បីរួមបញ្ចូលគោលលទ្ធិពិសិដ្ឋបន្ទាប់មករីករាលដាលនៃសាសនាអ័ប្រាហាំ (សាសនាអ៊ីស្លាមសាសនានិងគ្រិស្តសាសនា) ជាមួយនឹងការរៀនសូត្រខាងលោកិយវិញ។

ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃទស្សនវិជ្ជាមជ្ឈិមសម័យនៅអឺរ៉ុបភាគខាងលិចត្រូវបានបែងចែកជាប្រពៃណីនេះទៅជារយៈពេលសំខាន់ពីរនៅក្នុងរយៈពេលខាងលិចបន្ទាប់ពីការកឡាទីនដើមជ្ឈឹមវ័យរហូតដល់សតវត្សទី 12 នៅពេលដែលការប្រព្រឹត្ដរបស់អារីស្តូតនិងផ្លាតូត្រូវបានអភិរក្សនិងការដាំដុះ; និង "យុគសម័យមាស" [ត្រូវការអំណះអំណាង] នៃទី 12, ទី 13 និងសតវត្សទី 14 នៅឡាទីនភាគខាងលិចដែលបានធ្វើជាសាក្សីចំណុចខ្ពស់បំផុតនៃការងើបឡើងវិញនៃទស្សនវិជ្ជាបុរាណ, និងការអភិវឌ្ឍយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងវាលនៃទស្សនវិជ្ជានៃសាសនាតក្កនិងបរមត្ថនេះ។

សម័យមជ្ឈិមសម័យត្រូវបានព្យាបាលដោយ humanistic ន្ដុះបង្អាប់ក្រុមហ៊ុន Renaissance ដែលបានមើលឃើញថាវាជា "កណ្តាល" រយៈពេលមួយព្រៃផ្សៃរវាងគ្រាបុរាណនៃវប្បធម៍ក្រិកនិងរ៉ូម៉ាំង, និង "កើត" ឬរស់ឡើងវិញនៃវប្បធម៍បុរាណ។ រយៈពេលជិតនៅឡើយទេមួយពាន់ឆ្នាំនេះជារយៈពេលវែងបំផុតនៃការអភិវឌ្ឍទស្សនវិជ្ជានៅអឺរ៉ុបនិងអាចមានបំផុត។ លោក Jorge Gracias បានអះអាងថា "នៅក្នុងអាំងតង់ស៊ីតេ, ស្មុគ្រស្មាញនិងសមិទ្ធិផលជាផ្កាទស្សនវិជ្ជាក្នុងសតវត្សរ៍ទីដប់បីនេះអាចនឹងត្រូវបាននិយាយយ៉ាងត្រឹមត្រូវដើម្បីប្រជែងជាមួយយុគមាសនៃទស្សនវិជ្ជាក្រិចនៅសតវត្សទីបួន B.C ។ " [15]

បញ្ហាមួយចំនួនដែលបានពិភាក្សានៅទូទាំងរយៈពេលនេះគឺជាទំនាក់ទំនងនៃសេចក្ដីជំនឿវែកញែកអត្ថិភាពនិងសាមគ្គីភាពរបស់ព្រះជាម្ចាស់វត្ថុនៃទេវវិទ្យានិងបរមត្ថ, បញ្ហានៃចំណេះដឹងនៃសាកលវិទ្យាល័យនិងរបស់បុគ្គល។

ទស្សនវិទូពីមជ្ឈឹមវ័យរួមមានទស្សនវិទូពួកគ្រីស្ទាន Augustine នៃហីពប៉ូ, Boethius, Anselm, លោក Gilbert នៃ Poitiers, លោក Peter Abelard, លោក Roger Bacon, Bonaventure, លោក Thomas Aquinas, Duns Scotus, លោក William នៃ Ockham និងលោក Jean Buridan; ទស្សនវិទូសាសន៍យូដា Maimonides និង Gersonides; និងទស្សនវិទូម៉ូស្លីម Alkindus, Alfarabi, Alhazen, អាវីសេនណា, Algazel, Avempace, Abubacer និង Averroes ។ ប្រពៃណីយុគកណ្ដាលនៃ Scholasticism បន្តមានការរីកចំរើននៅចុងសតវត្សទី 17 ក្នុងតួលេខដូចជាហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូនិងលោកយ៉ូហានជារបស់កីឡាករ Suarez ផ្លូវថូម៉ាស។

Aquinas ជាឪពុករបស់ Thomism គឺមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងកាតូលិកអឺរ៉ុបបានដាក់ការគូសបញ្ជាក់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើអំណះអំណាងហេតុផលនិងជាផ្នែកមួយនៃការលើកដំបូងដើម្បីប្រើការបកប្រែថ្មីនៃការសរសេរជំនឿនិង epistemological របស់អារីស្តូត។ ការងាររបស់គាត់គឺជាការចាកចេញពីការគិត Neoplatonic សំខាន់និង Augustinian ដែលបានគ្របដណ្តប់ច្រើននៃដើម Scholasticism ។

សម័យបុនភព
ក្រុមហ៊ុន Renaissance ( "កើត") គឺជាសម័យកាលមួយនៃការផ្លាស់ប្តូររវាងមជ្ឈឹមវ័យនិងគំនិតសម័យទំនើប, [16] ដែលនៅក្នុងការងើបឡើងវិញនៃអត្ថបទបុរាណដែលបានជួយផ្លាស់ប្តូរផលប្រយោជន៍ទស្សនវិជ្ជាឆ្ងាយពីការសិក្សាបច្ចេកទេសក្នុងការតក្ក metaphysics និងទ្រឹស្ដីឆ្ពោះទៅរកការសាកសួរសម្រាំងចូលទៅក្នុងសីលធម៍ , philology និងរៀបចំធ្វើកិច្ចការជំនួញ។ [17] [18] ការសិក្សាពីបុរាណនិងសិល្បៈមនុស្សទូទៅដូចជាប្រវត្តិសាស្រ្តនិងអក្សរសាស្រ្ត, ការរីករាយការចាប់អារម្មណ៍សិក្សាមួយដែលរហូតមកដែលមិនស្គាល់ក្នុងពិភពគ្រីស្ទ, ទំនោរសំដៅដល់ថាជាមនុស្សម្នាក់។ [19] [20 ] កម្មការិនីចាប់អារម្មណ៍ medieval នៅក្នុង metaphysics និងតក្ក humanistic តាមពីក្រោយក្នុងការធ្វើបុរសម្នាក់ Petrarch និងគុណសម្បត្តិរបស់គាត់ផ្តោតអារម្មណ៍នៃទស្សនវិជ្ជា។ [21] [22]
ការសិក្សានៃទស្សនវិជ្ជាបុរាណផងដែរការអភិវឌ្ឍនៅក្នុងវិធីថ្មីពីរ។ នៅលើដៃមួយ, ការសិក្សារបស់អារីស្តូតនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរតាមរយៈឥទ្ធិពលនៃ Averroism នេះ។ ការខ្វែងគំនិតគ្នារវាង Averroist របស់អារីស្តូតនេះ, និងអារីស្តូតកាតូលិកគ្រិស្តអូស្សូដក់ជាច្រើនទៀតដូចជាការ Albertus Magnus និងលោក Thomas Aquinas នេះនៅទីបំផុតបានរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍនៃ "របស់អារីស្តូត humanistic" បានបង្កើតនៅក្នុងក្រុមហ៊ុន Renaissance ដូចឧទាហរណ៍បញ្ជាក់នៅក្នុងការគិតរបស់លោក Pietro Pomponazzi និង Giacomo Zabarella នេះ។ ទីពីរ, ជាការជំនួសទៅអារីស្តូតបានសិក្សារបស់លោកផ្លាតូនិង Neoplatonists បានក្លាយជារឿងធម្មតា។ នេះត្រូវបានជួយដោយការប្រព្រឹត្ដដែលសង្កេតឃើញនៃការមិនត្រូវបានគេកាលពីមុនគេស្គាល់ផងដែរនោះនៅអឺរ៉ុបខាងលិច។ Platonists ក្រុមហ៊ុន Renaissance គួរឱ្យកត់សម្គាល់រួមមានលោក Nicholas នៃ Cusa ហើយក្រោយមក Marsilio Ficino និងលោក Giovanni Pico ល្លា Mirandola ។ [22]

ក្រុមហ៊ុន Renaissance ចាប់អារម្មណ៍ជាថ្មីផងដែរនៅក្នុងទ្រឹស្តីប្រឆាំងរបស់អារីស្តូតនៃធម្មជាតិចាត់ទុកថាជាសរីរាង្គមួយដែលរស់នៅទាំងមូលទូលំទូលាយដោយឯករាជ្យនៃទ្រឹស្ដីដូចនៅក្នុងការងាររបស់នីកូឡានៃ Cusa, លោក Nicholas លោក Copernicus, ការងារលោក Bruno, Telesius និង Tommaso Campanella នេះ [23] ចលនាបែបនេះ។ ក្នុងទស្សនវិជ្ជាធម្មជាតិ dovetailed ជាមួយនឹងការរស់ឡើងវិញនៃការចាប់អារម្មណ៍ក្នុងការ occult, វេទមន្ត, hermeticism និងហោរាសាស្ដ្រដែលត្រូវបានគេគិតថាដើម្បីទទួលបានវិធីដែលបានលាក់នៃការដឹងនិងគ្រូធម្មជាតិ (ឧទា, ក្នុង Marsilio Ficino និងលោក Giovanni Pico ល្លា Mirandola នេះ) ។ [24]

ចលនាថ្មីទាំងនេះនៅក្នុងការអភិវឌ្ឍដែលមានស្រាប់ជាមួយនឹងទស្សនវិជ្ជាការបម្លែងខាងសាសនានិងនយោបាយដែលមានទំហំធំនៅអឺរ៉ុប: ការធ្វើកំណែទម្រង់និងការធ្លាក់ចុះនៃសក្ដិភូមិនេះ។ បើទោះបីជាទ្រឹស្ដីរបស់ពួកប្រូតេស្ដង់កំណែទម្រង់នេះបានបង្ហាញការចាប់អារម្មណ៍ដោយផ្ទាល់តិចតួចនៅក្នុងទស្សនវិជ្ជា, ការបំផ្លិចបំផ្លាញរបស់ពួកគេនៃគ្រឹះប្រពៃណីនៃសិទ្ធិអំណាចខាងសាសនានិងបញ្ញាចុះសំរុងគ្នាជាមួយនឹងការរស់ឡើងវិញនៃ fideism និងសង្ស័យអ្នកគិតដូចជាកម្មវិធីអាហារូបករណ៍ Erasmus, Montaigne, និងហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូ Sanches បានទេ។ [25] [26 ] [27] ទន្ទឹមនឹងនេះដែរ, កណ្តាលបន្តិចម្តងនៃអំណាចនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសរដ្ឋត្រូវបានបន្ទរដោយការកើតនៃទស្សនវិជ្ជានយោបាយមិនទាក់ទងនឹងសាសនាដែលនៅក្នុងការប្រព្រឹត្ដរបស់ Niccolo Machiavelli (ជាញឹកញាប់បានរៀបរាប់ថាជាអ្នកគិតនយោបាយដំបូងទំនើបឬចំណុចរបត់សំខាន់មួយឆ្ពោះទៅរកសម័យទំនើប គិតនយោបាយ [28]), លោក Thomas បន្ថែម, កម្មវិធីអាហារូបករណ៍ Erasmus, យូស្ទូស Lipsius, លោក Jean Bodin, និង Hugo Grotius ។ [29] [30
អាស៊ីខាងកើត [កែប្រែកូដ]
ចិនមជ្ឈិមាធិរាជ [កែប្រែកូដ]
អត្ថបទដើមចំបង: លទ្ធិខុងជឺថ្មី
ទស្សនវិជ្ជាចិនពាក់កណ្តាលត្រូវបានកំណត់ជាចម្បងអធិរាជការអភិវឌ្ឍនៃដោយលទ្ធិខុងជឺបាន។ ក្នុងអំឡុងពេលរាជវង្សថាំងព្រះពុទ្ធសាសនាមកពីប្រទេសនេប៉ាល់ផងដែរបានក្លាយជាវិន័យទស្សនវិជ្ជានិងសាសនាលេចធ្លោ។ (វាគួរតែត្រូវបានកត់សម្គាល់ថាទស្សនវិជ្ជានិងសាសនាត្រូវបានគេបានសម្គាល់យ៉ាងច្បាស់នៅភាគខាងលិចខណៈពេលដែលគំនិតទាំងនេះត្រូវបានបន្តជាច្រើនទៀតនៅភាគខាងកើតដោយសារតែការ, ឧទាហរណ៍, គំនិតទស្សនវិជ្ជានៃព្រះពុទ្ធសាសនា) ។
ស្សនវិជ្ជាសតវត្សទី 19 [កែប្រែកូដ]
អត្ថបទដើមចំបង: នៅសតវត្សរ៍ទី 19 ទស្សនវិជ្ជា
ទស្សនវិជ្ជាទំនើបក្រោយមកជាធម្មតាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការចាប់ផ្តើមបន្ទាប់ពីទស្សនវិជ្ជារបស់អេម៉ាញូអែ Kant នៅដើមនៃសតវត្សទី 19 ។ [31] ទស្សនៈវិជ្ជាអាឡឺម៉ង់បានធ្វើលំហាត់ប្រាណមានឥទ្ធិពលយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងសតវត្សនេះដោយសារមួយផ្នែកទៅនឹងឥទ្ធិពលនៃប្រព័ន្ធសាកលវិទ្យាល័យអាឡឺម៉ង់។ [32] អាឡឺម៉ង់ គំនិតនិយមដូចជាយ៉ូហាន Gottlieb Fichte, Georg Wilhelm Friedrich Hegel និងលោក Friedrich Wilhelm លោកយ៉ូសែប Schelling, ផ្លាស់ប្តូរការងាររបស់ Kant ដោយរក្សាបាននូវថាពិភពលោកត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានដំណើរការសមហេតុផលឬចិត្តដូចនិងជាបែបនេះគឺ knowable ទាំងស្រុង។ [33] លោក Arthur Schopenhauer បានកំណត់អត្តសញ្ញាណនៃដំណើរការពិភពលោក constituting នេះជាឆន្ទៈមិនសមហេតុផលដើម្បីរស់នៅបានមានឥទ្ធិពលនៅពេលក្រោយ 19th- និងគំនិតដើមសតវត្សទី 20 ដូចជាមូលនិធិ Friedrich Nietzsche ការងាររបស់ Freud បាននិងតែ Sigmund ។

បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ 1831 Hegel, ទស្សនវិជ្ជាភាគច្រើននៅសតវត្សរ៍ទី 19 បានប្រឆាំងមនោគមនិយមក្នុងការពេញចិត្តនៃពូជនៃធម្មជាតិទស្សនវិជ្ជាដូចជា positivism Auguste Comte របស់, empiricism រោងម៉ាស៊ីនកិនរបស់លោកយ៉ូហានលោក Stuart នេះហើយទ្រព្យសម្បត្ដិរបស់លោក Karl ម៉ាក្សនេះ។ តក្កចាប់ផ្តើមពីរយៈពេលនៃបុសំខាន់បំផុតរបស់ខ្លួនចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមនៃវិន័យនេះជាការបង្កើនភាពជាក់លាក់គណិតវិទ្យាបានបើកវាលទាំងមូលនៃការ inference ដើម្បី formalization នៅក្នុងការងាររបស់លោក George Boole និង Gottlob Frege នេះ។ [34] ទស្សនវិទូផ្សេងទៀតដែលជាអ្នកផ្តួចផ្តើមបន្ទាត់នៃការគិតថានឹងនៅតែបន្ត ដើម្បីបង្កើតទស្សនវិជ្ជាចូលទៅក្នុងសតវត្សទី 20 នេះរួមមាន

Gottlob Frege និង Henry Sidgwick ការងារដែលនៅតក្កនិងសីលធម៍, រៀងគ្នាបានផ្តល់ឧបករណ៍សម្រាប់ទស្សនវិជ្ជាវិភាគដំបូង។
លោក Charles Sanders Peirce និងលោក William លោក James ដែលបានបង្កើតអនុវត្តជាក់ស្តែង។
Soren Kierkegaard និងមូលនិធិ Friedrich Nietzsche ដែលបានដាក់មូលដ្ឋានសម្រាប់ទ្រឹស្តីទស្សននិងក្រោយរចនាសម្ព័ន្ធ។
ទស្សនវិជ្ជាសតវត្សទី 20 [កែប្រែកូដ]
អត្ថបទដើមចំបង: ទស្សនវិជ្ជាសហសម័យ
នៅក្នុងសតវត្សទីចុងក្រោយដែលជាទស្សនវិជ្ជាមួយដែលបានក្លាយទៅជាកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅក្នុងការអនុវត្តវិន័យដែលមានជំនាញវិជ្ជាជីវៈសាកលវិទ្យាល័យ, ដូចជាវិញ្ញាសាសិក្សាផ្សេងទៀត។ ដូច្នោះហើយវាបានក្លាយទៅជាតិចទូទៅនិងជាពិសេសជាច្រើនទៀត។ នៅក្នុងទិដ្ឋភាពនៃប្រវត្តិសាស្រ្តថ្មីដែលលេចធ្លោមួយ: "។ ទស្សនវិជ្ជាបានក្លាយជាវិន័យរៀបចំខ្ពស់, បានធ្វើឡើងដោយអ្នកជំនាញជាចម្បងសម្រាប់អ្នកជំនាញផ្សេងទៀតចំនួននៃទស្សនវិទូបានផ្ទុះទំហំនៃការបោះពុម្ពផ្សាយនេះបានកើនឡើងនិងការ subfields នៃការស៊ើបអង្កេតទស្សនវិជ្ជាធ្ងន់ធ្ងរបានគុណ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះគឺជាវាលធំទូលាយនៃទស្សនវិជ្ជានាពេលបច្ចុប្បន្ននេះនៅឆ្ងាយពេកទៅនឹងត្រូវបានធំទូលាយដោយមានចិត្ដគំនិតតែមួយឱប, អ្វីមួយដែលស្រដៀងគ្នានេះដែរគឺជាការពិតសូម្បីតែការ subfields ឯកទេសខ្ពស់ជាច្រើន "។ [35]

នៅក្នុងពិភពលោកនិយាយភាសាអង់គ្លេស, ទស្សនវិជ្ជានៅសាលាវិភាគបានក្លាយជាច្រើននៃការលេចធ្លោសតវត្សរ៍ទី 20 ។ នៅក្នុងពាក់កណ្តាលទីមួយនៃសតវត្សរ៍នេះវាជាសាលារៀនស្អិតរមួត, រាងយ៉ាងខ្លាំងដោយ positivism ឡូជីខល, រួបរួមដោយសញ្ញាណថាបញ្ហាទស្សនវិជ្ជាអាចនិងគួរត្រូវបានដោះស្រាយដោយយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការតក្កនិងភាសា។ ការងារត្រួសត្រាយផ្លូវរបស់លោក Bertrand រ័សុលគឺជាគំរូសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍដំបូងនៃទស្សនវិជ្ជាវិភាគមួយផ្លាស់ប្តូរពីការបដិសេធនៃមនោគមនិយមលេចធ្លោនៅចុងទស្សនវិជ្ជារបស់អង់គ្លេសសតវត្សទី 19 ដើម្បី empiricism neo-Humean បានពង្រឹងដោយធនធានស្មារតីនៃតក្កគណិតវិទ្យាទំនើបនេះ។ [36 ] [37] [38] នៅក្នុងពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី 20 ចូលទៅក្នុងទស្សនវិជ្ជាវិភាគបាំងគ្នាធំមួយនៃទស្សនៈទស្សនវិជ្ជារប៉ាត់រប៉ាយ, រួបរួមតែរលុងដោយបន្ទាត់ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃការប្តេជ្ញាចិត្តនិងមានឥទ្ធិពលលើខ្លួនឯងបានកំណត់ភាពច្បាស់លាស់និងមានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់។ នេះជាការផ្លាស់ប្តូរក្រោយសង្គ្រាមនៃកម្មវិធីវិភាគបានដឹកនាំក្នុងទិសដៅធំទូលាយចំនួនពីរ: នៅលើដៃមួយ, ការចាប់អារម្មណ៍នៅក្នុងភាសាសាមញ្ញដូចជាវិធីនៃការជៀសវាងឬ redescribing បញ្ហាបែបប្រពៃណីទស្សនវិទូនិងនៅលើផ្សេងទៀតដែលជាធម្មជាតិ thoroughgoing ទៀតដែលបានស្វែងរកដើម្បីរំលាយល្បែងផ្គុំរូបនេះ ទស្សនវិជ្ជាទំនើបតាមរយៈលទ្ធផលនៃវិទ្យាសាស្រ្តធម្មជាតិ (ដូចជាចិត្តវិទ្យាយល់ដឹងនិងការវិវត្តនជីវវិទ្យា) ។ ការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងការងាររបស់ Ludwig Wittgenstein, ពីល្អៀងទិដ្ឋភាពមួយជាមួយនឹង positivism ឡូជីខលទៅជាការរំលាយព្យាបាលនៃទស្សនវិជ្ជាបែបប្រពៃណីដូចជាការយល់ច្រឡំភាសានៃទម្រង់ធម្មតានៃជីវិតគឺជាកំណែមានឥទ្ធិពលបំផុតនៃទិសដៅដំបូងក្នុងទស្សនវិជ្ជាវិភាគ។ [39] [ 40] ការងារក្រោយរ័សុលនិងទស្សនវិជ្ជានៃ WVO នេះ លោកក្វីនបានមានតាំងគំរូឥទ្ធិពលនៃវិធីសាស្រ្តធម្មជាតិដែលបានលេចធ្លោនៅក្នុងឆមាសទីពីរនៃសតវត្សរ៍ទី 20 [41] [42] [43] [44] ប៉ុន្តែភាពចម្រុះនៃទស្សនវិជ្ជាវិភាគពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 មកម៉្លេះ defies ការបង្កើតភាពងាយស្រួល: ។ ធម្មជាតិនៃលោកក្វីនបាននិងរបស់គាត់ epigoni គឺនៅឯបរិវេណមួយចំនួនជំនួសដោយ "បរមត្ថថ្មី" របស់ពិភពលោកអាចធ្វើបានដូចនៅក្នុងការងារមានឥទ្ធិពលរបស់ព្រះបាទដាវីឌ Lewis បាន។ [45] [46] នេះ, ចលនាទស្សនវិជ្ជាពិសោធន៍បានព្យាយាមពិចារណាហើយកែប្រែតាមរយៈការបច្ចេកទេសមានបញ្ហាទស្សនវិជ្ជាការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្រ្តសង្គម។

នៅលើទ្វីបអឺរ៉ុប, គ្មានសាលាតែមួយឬអារម្មណ៍រីករាយឥទ្ធិពល។ ការហោះហើររបស់ positivists ឡូជីខលមកពីអឺរ៉ុបភាគកណ្តាលក្នុងអំឡុងឆ្នាំ 1930 និងឆ្នាំ 1940 ទោះជាយ៉ាងណា, ថយចុះការចាប់អារម្មណ៍ក្នុងវិទ្យាសាស្រ្តទស្សនវិជ្ជាធម្មជាតិហើយនិងការសង្កត់ធ្ងន់លើមនុស្សសាស្ត្រមួយបានបកស្រាយថាយ៉ាងទូលាយ, តួលេខលេចធ្លោនៅក្នុងអ្វីដែលត្រូវបានគេហៅថាជាធម្មតា«ទស្សនវិជ្ជាទ្វីប»។ ចលនាសតវត្សទី 20 ដូចជាអភូតហេតុ
និរុត្តិវិទ្យា [កែប្រែកូដ]
សេចក្តីណែនាំនៃពាក្យ "ទស្សនវិទូ" និង "ទស្សនវិជ្ជា" ត្រូវបានអះអាងលើហេតុផលក្នុងការគិតក្រិច Pythagoras ។ [51] ascription នេះត្រូវបានគេនិយាយថាត្រូវបានផ្អែកលើការអនុម័តនៅក្នុងការងារដែលបានបាត់ពី Herakleides Pontikos, សិស្សរបស់អារីស្តូតមួយ។ វាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃរាងកាយរីករាលដាលនៃរឿងព្រេងរបស់ Pythagoras នៃពេលវេលានេះ។ "ទស្សនវិទូ" ត្រូវបានយល់ថាជាពាក្យដែលផ្ទុយស្រឡះជាមួយ "ទំនើប" (ពី sophoi) មួយ។ ការធ្វើដំណើរទំនើបឬ«អ្នកប្រាជ្ញ»ត្រូវបានគេសំខាន់ក្នុងបុរាណក្រិចជាញឹកញាប់ប្រាក់ជាគ្រូបង្រៀនរកប្រាក់ចំណូលបានចំណែកទស្សនវិទូ«ស្រឡាញ់ប្រាជ្ញា»និងមិនជំនាញ។

សនិទាននិយម និង ពិសោធន៍និយម
សមហេតុផលណាមួយដែលសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើទស្សនៈនេះគឺជាតួនាទីឬសារៈសំខាន់នៃហេតុផលរបស់មនុស្ស។ សនិទាននិយមខ្លាំងព្យាយាមមូលដ្ឋានចំណេះដឹងទាំងអស់នៅលើហេតុផលតែម្នាក់ឯង។ សនិទាននិយមជាធម្មតាចាប់ផ្តើមពីបរិវេណដែលអាចត្រូវបានបដិសេធមិន coherently បន្ទាប់មកព្យាយាមដោយជំហានឡូជីខលដើម្បីឈានទៅដល់គ្រប់វត្ថុដែលអាចធ្វើបាននៃចំណេះដឹង។

នេះសនិទាននិយមដំបូងនៅក្នុងន័យធំទូលាយនេះត្រូវបានប្រារព្ធឡើងជាញឹកញាប់ដើម្បីឱ្យមានផាមីនិ (FL ។ 500 មុនគ) ដែលបានអះអាងថាវាមិនអាចទៅរួចទេសង្ស័យថាគិតកើតឡើងជាក់ស្តែង។ ប៉ុន្តែការគិតត្រូវមានវត្ថុមួយ, ដូច្នេះអ្វីមួយដែលហួសពីការគិតពិតជាមាន។ ផាមីនិ deduced ថាអ្វីដែលពិតជាមានត្រូវតែមានលក្ខណៈសម្បត្តិសម្រាប់ការមួយចំនួនឧទាហរណ៍ថាវាមិនអាចចូលមកក្នុងអត្ថិភាពឬដើម្បីបញ្ឈប់ការមាន, ថាវាគឺជាការទាំងមូល coherent, ថាវានៅតែមានដូចគ្នានៅអស់កល្បជានិច្ច (ជាការពិតនៅខាងក្រៅទាំងអស់គ្នាមានពេល) ។ នេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអាគុយម៉ង់បុរសទីបី។ ការ Zeno នៃ Elea (កើតនៅគ។ 495 មុនគ) ជាសិស្សរបស់ផាមីនិមួយហើយបានអះអាងថាចលនានេះគឺមិនអាចទៅរួចនោះទេចាប់តាំងពីមានការអះអាងថាវាមានបង្កប់ន័យផ្ទុយមួយ (សូមមើលសញ្ញាព្រួញរបស់ Zeno) ។

លោកផ្លាតូ (427-347 មុនគ) ត្រូវបានរងឥទ្ធិពលផងដែរដោយផាមីនិចទេប៉ុន្តែរួមបញ្ចូលគ្នាសនិទាននិយមជាមួយនឹងការរបាកដនិយមមួយ។ ការងារទស្សនវិទូនេះគឺដើម្បីពិចារណាសុខុមាលភាពនិងខ្លឹមសារ (ousia) នៃរឿង។ ប៉ុន្តែលក្ខណៈនៃសារៈសំខាន់នោះគឺថាពួកគេគឺជាសកល។ ធម្មជាតិនៃបុរសម្នាក់, ត្រីកោណ, ដើមឈើមួយនេះបានអនុវត្តទៅមនុស្សទាំងអស់, ត្រីកោណទាំងអស់ដើមឈើទាំងអស់។ លោកផ្លាតូបានអះអាងថាទាំងនេះគឺមានសារៈសំខាន់ "ទម្រង់" គំនិតឯករាជ្យដែលមនុស្ស (ប៉ុន្តែជាពិសេសទស្សនវិទូ) អាចចូលមកស្គាល់ដោយមូលហេតុនិងដោយមិនអើពើនឹងការរំខាននៃការយល់-ការយល់ឃើញនេះ។

សនិទាននិយមសម័យទំនើបបានចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការដេកា។ ការឆ្លុះបញ្ចាំងលើធម្មជាតិនៃបទពិសោធដែលអាចស្គាល់ការរកឃើញផងដែរនៅសរីរវិទ្យានិងវិទ្យាសាស្រ្តអុបទិចដែលដឹកនាំដេកាត (ហើយចាក់សោ) ដើម្បីទិដ្ឋភាពដែលយើងមានដោយផ្ទាល់ដឹងអំពីការគំនិតជាជាងវត្ថុ។ ទិដ្ឋភាពនេះបានបណ្ដាលឱ្យមានសំណួរចំនួនបី:

នេះគឺជាគំនិតមួយច្បាប់ចម្លងពិតនៃរឿងពិតប្រាកដថាវាតំណាងឱ្យ? អារម្មណ៍គឺមិនមែនជាការទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់រវាងវត្ថុរាងកាយនិងអារម្មណ៍របស់យើងនោះទេប៉ុន្តែគឺជាដំណើរការ physiological ពាក់ព័ន្ធនឹងការតំណាង (ឧទាហរណ៍រូបភាពនៅលើរីទីណា) ។ លោក Locke បានគិតថាជា "គុណភាពអនុវិទ្យាល័យ" ដូចជាអារម្មណ៍នៃការបៃតងអាចមិនស្រដៀងទៅនឹងការរៀបចំនៃភាគល្អិតនៅក្នុងបញ្ហាដែលបានចូលទៅក្នុងការផលិតអារម្មណ៍នេះទោះបីជាគាត់បានគិតថា«លក្ខណៈសម្បត្ដិចម្បងដែល "ដូចជារូបរាង, ទំហំ, ចំនួន, ពិតជា នៅក្នុងវត្ថុ។
អាចដូចជាវត្ថុរាងកាយនិងតារាងកៅអី, ឬសូម្បីតែនៅក្នុងដំណើរការសរីរវិទ្យាពីរបៀបដែលខួរក្បាល, ផ្តល់នូវការកើនឡើងទៅធាតុផ្លូវចិត្តដូចជាគំនិត? នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃអ្វីដែលបានក្លាយជាគេស្គាល់ថាជាបញ្ហាគំនិតរាងកាយ។
ប្រសិនបើមាតិកាទាំងអស់នៃការយល់ដឹងគឺជាគំនិត, របៀបដែលយើងអាចដឹងថាអ្វីនោះទេក្រៅពីគំនិតមាន?
ដេកាតបានព្យាយាមដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាចុងក្រោយនេះដោយហេតុផល។ លោកបានចាប់ផ្តើមផងដែរផាមីនិចជាមួយគោលការណ៍ដែលគាត់គិតថាអាចនឹងត្រូវបានបដិសេធមិន coherently មួយ: ខ្ញុំគិតថាដូច្នេះខ្ញុំត្រូវបាន (ជាញឹកញាប់បានផ្ដល់ឱ្យក្នុងលោកដើមឡាទីន: ផលបូក ergo Cogito) ។ ពីគោលការណ៍នេះដេកាតទៅលើការសាងសង់ប្រព័ន្ធពេញលេញនៃចំនេះដឹង (ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការបញ្ជាក់ពីអត្ថិភាពរបស់ព្រះជាម្ចាស់ដោយប្រើ, ក្នុងចំណោមមធ្យោបាយផ្សេងទៀត, កំណែនៃអាគុយម៉ង់ ontological នេះ) ។ ទស្សនៈរបស់លោកមូលហេតុដែលតែម្នាក់ឯងអាចផ្តល់នូវសេចក្ដីពិតច្រើនអំពីការពិតបានមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទស្សនវិទូទាំងនោះជាធម្មតាបានចាត់ទុកជាសនិទាននិយមទំនើប (ដូចជាបារូ Spinoza, លោក Gottfried ឡែបនីសនិងលោក Christian Wolff) ខណៈពេលដែលជំរុញឱ្យមានការរិះគន់ពីអ្នកទស្សនវិទូផ្សេងទៀតដែលបានមកឥលូវនិងពីមុនមកនឹងត្រូវបានដាក់ជាក្រុមរួមគ្នាជា empiricists ។

Empiricism ផ្ទុយទៅសនិទាននិយម, មិនដែលឬបដិសេធចោលសមត្ថភាពនៃហេតុផលតែម្នាក់ឯងដើម្បីទទួលបានចំនេះដឹងនៃពិភពលោក, preferring ទៅមូលដ្ឋានចំណេះដឹងណាមួយដែលយើងមាននៅលើអារម្មណ៍របស់យើង។ នេះបានចុះកាលបរិច្ឆេទត្រលប់ទៅគំនិតនៃ rasa គ្រាប់ (កុំព្យូទ័របន្ទះ unscribed) ទាំងស្រុងរបស់អារីស្តូតនៅលើព្រលឹងដែលបានរៀបរាប់ជាច្រើនទៀតជាក់លាក់នៅក្នុងរបស់អាវីសេនណាសៀវភៅនៃការព្យាបាល, [52] និងបានបង្ហាញនៅក្នុង Ibn Tufail របស់ Hayy Ibn Yaqdhan ជាការពិសោធន៍គំនិតមួយ។ [53] សម័យទំនើប empiricism ត្រូវបានពន្យល់ដោយ Francis Bacon ដែលគួរឱ្យកត់សំគាល់ជាលោកយ៉ូហាន Lock នៅក្នុងអត្ថបទមួយស្ដីអំពីការយល់ដឹងមនុស្សនៅឆ្នាំ 1689 និង David Hume ។

ក្នុងអំឡុងពេលសម័យនេះគំនិតសាសនាបានដើរតួនាទីយ៉ាងលាយបញ្ចូលគ្នាក្នុងការតស៊ូដែលជាប់រវល់ទស្សនៈវិជ្ជាខាងលោកិយឡើយ។ refutation ឧត្តមគតិនៃគោលការណ៍សំខាន់ល្បីរបស់អ៊ីសាកញូតុនប៊ីស្សព Berkeley គឺករណីនៃការទស្សនវិទូត្រាស់ដឹងដែលបានទាក់ទាញខ្លាំងពីគំនិតសាសនា។ អ្នកគិតសាសនាមានឥទ្ធិពលផ្សេងទៀតនៃពេលវេលាដែលរួមមានលោក Blaise Pascal, លោកយ៉ូសែបលោក Butler, លោក Thomas Reid និងយ៉ូណាថាន Edwards បាន។ អ្នកនិពន្ធសំខាន់ផ្សេងទៀតដូចជាលោក Jean-Jacques Rousseau និង Edmund Burke បានយកផ្លូវផ្សេងគ្នាជា។ [ត្រូវការបញ្ជាក់]

សង្ស័យនិយម [កែប្រែកូដ]
អត្ថបទដើមចំបង: ប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច
សង្ស័យជាអាកប្បកិរិយាទស្សនវិទូថានៅក្នុងសំណុំបែបបទខ្លាំងបំផុតរបស់ខ្លួន, សួរលទ្ធភាពនៃការទទួលបានការតម្រៀបនៃចំណេះដឹងណាមួយ។ វាត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ជាលើកដំបូងដោយ Pyrrho ដែលជឿថាអ្វីគ្រប់យ៉ាងអាចនឹងត្រូវបានលើកលែងតែការបង្ហាញខ្លួននៅសង្ស័យ។ Sextus Empiricus (សតវត្សទី 2 នៃគ), ការតស៊ូមតិលេចធ្លោបំផុតសង្ស័យរបស់រៀបរាប់អំពីវាជា

«សមត្ថភាពដើម្បីដាក់នៅក្នុង antithesis, ក្នុងលក្ខណៈណាមួយអ្វីដែល, ការបង្ហាញខ្លួននិងវិន័យហើយដូច្នេះ ... អញ្ជើញមកមុននៃការទាំងអស់ឱ្យមានការព្យួរការវិនិច្ឆ័យមួយហើយបន្ទាប់មកទៅកាន់ Tran ផ្លូវចិត្ត

អត្ថិភាពនិយម

សព្វគឺជាពាក្យដែលបានអនុវត្តការងារនៃចំនួន 19th- ចុងសតវត្សទី 20 និងទស្សនវិទូម្នាក់ដែលបាន, បើទោះបីជាភាពខុសគ្នាខាងគោលលទ្ធិយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ, [68] [69] បានចែករំលែកជំនឿដែលថាការគិតចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងប្រធានបទទស្សនវិទូមិនមែនមនុស្សគ្រាន់តែជាប្រធានបទការគិតមួយ ប៉ុន្តែការសម្ដែង, អារម្មណ៍, ការរស់នៅរបស់បុគ្គលរបស់មនុស្ស។ [70] នៅក្នុងទ្រឹស្តីទស្សនចំណុចចាប់ផ្តើមរបស់បុគ្គលដែលត្រូវបានកំណត់ដោយអ្វីដែលត្រូវបានគេហៅថា«អាកប្បកិរិយាសព្វ ", ឬអារម្មណ៍នៃអារម្មណ៍ភាន់ភាំងនិងការភាន់ច្រឡំនៅក្នុងការប្រឈមមុខនឹងមួយជាក់ស្តែងឥតបានការឬមិនទំនងនេះ នៅលើពិភពលោក។ [71] ទ្រឹជាច្រើនចាត់ទុកថាផងដែរទស្សនវិជ្ជាមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធឬសិក្សាតាមបែបប្រពៃណី, ទាំងនៅក្នុងរចនាប័ទ្មនិងមាតិកា, ជាអរូបីផងដែរនិងពីចម្ងាយពីបទពិសោធបេតុងមនុស្ស។ [72] [73]

ទោះបីជាពួកគេមិនបានប្រើពាក្យនេះជាទស្សនវិទូសតវត្សទី 19 Soren Kierkegaard និងមូលនិធិ Friedrich Nietzsche ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាទូទៅថាជាឪពុកនៃទ្រឹស្តីទស្សននេះ។ ឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួន, ទោះជាយ៉ាងណា, បានពង្រីកហួសពីការគិតទ្រឹ។ [74] [75] [76]

នេះជាគោលដៅសំខាន់នៃការសរសេរ Kierkegaard គឺប្រព័ន្ធទស្សនវិជ្ជាឧត្តមគតិរបស់ Hegel ដែលលោកបានគិតថាមិនអើពើឬដកចេញជីវិតប្រធានបទនៃការរស់នៅខាងក្នុងមនុស្ស។ Kierkegaard, ផ្ទុយទៅវិញ, បានប្រារព្ធឡើងថា: «ការពិតគឺជាប្រធានបទ "អះអាងថាអ្វីដែលសំខាន់បំផុតដើម្បីជាការពិតប្រាកដមានមនុស្សសំណួរការដោះស្រាយជាមួយនឹងការទំនាក់ទំនងខាងក្នុងរបស់បុគ្គលម្នាក់ដើម្បីជីវិត។ ជាពិសេស Kierkegaard, គ្រីស្ទានមួយបានជឿថាសេចក្តីពិតនៃជំនឿសាសនានេះគឺជាសំណួរប្រធានបទនិងមួយដែលនឹងត្រូវបានបោកចំបាប់ជាមួយខ្លាំង។ [77] [78]

ទោះបីជា Kierkegaard និង Nietzsche នាក់ក្នុងចំណោមឥទ្ធិពលរបស់គាត់ទំហំដែលអ្នកទស្សនវិទូលោកម៉ាទីនអាល្លឺម៉ង់លោកហាយដឺជឺត្រូវបានពិចារណាថាទ្រឹជាការជជែកដេញដោល។ ក្នុង Being and Time ដែលលោកបានធ្វើបទបង្ហាញវិធីសាស្រ្តនៃទស្សនវិជ្ជាក្នុងការពន្យល់ rooting ជីវិតរបស់មនុស្ស (ពាក្យ Dasein) នឹងត្រូវបានវិភាគនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌនៃប្រភេទសព្វ (existentiale) មួយ; ហើយនេះបាននាំឱ្យមានការអត្ថាធិប្បាយជាច្រើនដើម្បីព្យាបាលគាត់ជាឥស្សរជនសំខាន់នៅក្នុងចលនាទ្រឹនេះ។ ទោះជាយ៉ាងណា, នៅក្នុងលិខិតនៅលើមនុស្សរបស់លោកហាយដឺជឺបានច្រានចោលទ្រឹស្តីទស្សនរបស់លោក Jean-Paul Sartre យ៉ាងជាក់លាក់។

លោកសាត្រឺបានក្លាយជាអ្នកគាំទ្រល្អបំផុតដែលបានស្គាល់ពីទ្រឹស្តីទស្សន, ស្វែងយល់ពីវាមិនត្រឹមតែនៅក្នុងស្នាដៃទ្រឹស្តីដូចជា Being and Nothingness ទេតែថែមទាំងនៅក្នុងការប្រកួតនិងរឿងប្រលោមលោក។ លោកសាត្រឺរួមជាមួយកីឡាករ Simone de Beauvoir តំណាងឱ្យសាខាបដិសេធនឹងព្រះ avowedly ជីវិតរបស់មនុស្សដែលបច្ចុប្បន្ននេះត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយគំនិតកាន់តែច្រើនរបស់ខ្លួននៃការចង្អោរ, យថាភាព, ជំនឿមិនល្អនិងមិនទំនងជាងជាមួយ angst ខាងវិញ្ញាណ Kierkegaard នេះ។ ទោះជាយ៉ាងណាការផ្តោតអារម្មណ៍នៅលើមនុស្សបុគ្គលដែលទទួលខុសត្រូវសម្រាប់ការផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវមុនពេលសកលលោកនៃអត្ថិភាពរបស់ខ្លួននោះគឺជារឿងធម្មតាគំនិតទាំងអស់នេះ។