navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ខ្នាតកំលាយនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ: ខ្នាតផ្សេងទៀត

ខ្នាតផ្សេងទៀត 
 ខ្នាតរបស់ ឈ្មោះដើម ឈ្មោះជាខ្មែរ និមិត្តសញ្ញា សរសេរដោយប្រើ​និមិត្តសញ្ញាខ្នាតគោល ផ្ទៃក្រលា  mètre carré  ម៉ែត្រការ៉េ m2    មាឌ  mètre cube  ម៉ែត្រគូប m3    ល្បឿន  mètre par seconde  ម៉ែត្រក្នុងមួយវិនាទី m s-1    ល្បឿនមុំ  radian par seconde  រ៉ាដ្យង់ក្នុងមួយវិនាទី rad s-1    សំទុះ  mètre par seconde carrée  ម៉ែត្រក្នុងមួយវិនាទីការ៉េ m s-2    សំទុះមុំ  radian par seconde carrée  រ៉ាដ្យង់ក្នុងមួយវិនាទីការ៉េ rad s-2    ម៉ូម៉ង់កំលាំង  newton-mètre  ញូតុនម៉ែត្រ N m kg m2 s-2 ចំនួនរលក  mètre à la puissance moins un  ម៉ែត្រស្វ័យគុណ​ដកមួយ m-1    ម៉ាស់មាឌ  kilogramme par mètre cube  គីឡូក្រាមក្នុងមួយម៉ែត្រគូប kg m-3    ម៉ាស់ប្រវែង  kilogramme par mètre  គីឡូក្រាមក្នុងមួយម៉ែត្រ kg m-1    មាឌម៉ាស់  mètre cube par kilogramme  ម៉ែត្រគូបក្នុងមួយគីឡូក្រាម m3 kg-1    កំហាប់ជាម៉ូល  mole par mètre cube  ម៉ូលក្នុងមួយម៉ែត្រគូប mol m-3    មាឌម៉ូល  mètre cube par mole  ម៉ែត្រគូបក្នុងមួយម៉ូល m3 mol-1    កាប៉ាស៊ីតេកំដៅ, អង់ត្រូពី  joule par kelvin  ហ្ស៊ូលក្នុងមួយកែលវ៉ាំង J K-1 kg m2 K-1 s-2 កាប៉ាស៊ីតេកំដៅម៉ូល, អង់ត្រូពីម៉ូល  joule par mole-kelvin  ហ្ស៊ូលក្នុងមួយម៉ូលកែលវ៉ាំង J mol-1 K-1 kg m2 mol-1 K-1 s-2 កំដៅម៉ាស់, អង់ត្រូពីម៉ាស់  joule par kilogramme-kelvin  ហ្ស៊ូលក្នុងមួយគីឡូក្រាមកែលវ៉ាំង J kg-1 K-1 m2 K-1 s-2= m² . K-1 . s-2 ថាមពលម៉ូល  joule par mole  ហ្ស៊ូលក្នុងមួយម៉ូល J mol-1 kg m2 mol-1 s-2 ថាមពលម៉ាស់  joule par kilogramme  ហ្ស៊ូលក្នុងមួយគីឡូក្រាម J kg-1 m2 s-2 ថាមពលមាឌ  joule par mètre cube  ហ្ស៊ូលក្នុងមួយម៉ែត្រគូប J m-3 kg m-1 s-2 Tension capillaire  newton par mètre  ញូតុនក្នុងមួយម៉ែត្រ N m-1 kg s-2 ហ្វ្លុចកំដៅ  watt par mètre carré  វ៉ាត់ក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ W m-2 kg s-3 កុងឌុចទីវីតេកំដៅ  watt par mètre-kelvin  វ៉ាត់ក្នុងមួយម៉ែត្រកែលវ៉ាំង W m-1 K-1 M kg K-1 s-3 វីស្កូស៊ីតេស៊ីនេម៉ាទិច  mètre carré par seconde  ម៉ែត្រការ៉េក្នុងមួយវិនាទី m2 s-1    វីស្កូស៊ីតេឌីណាមិច  pascal-seconde  ប៉ាស្កាល់វិនាទី Pa s kg m-1 s-1 ដង់ស៊ីតេបន្ទុកអគ្គីសនី  coulomb par mètre cube  គូឡុំក្នុងមួយម៉ែត្រគូប C m-3 A s m-3 ដង់ស៊ីតេចរន្ត  ampère par mètre carré  អំពែរក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ A m-2    កុងឌុចទីវីតេ  siemens par mètre  ស៊ីម៉ែនក្នុងមួយម៉ែត្រ S m-1 A2 s3 kg-1 m-3 កុងឌុចទីវីតេម៉ូល  siemens mètre carré par mole  ស៊ីម៉ែនម៉ែត្រការ៉េក្នុងមួយម៉ូល S m2 mol-1 A2 s3 kg-1 mol-1 ពែរមីទីវីតេ  farad par mètre  ហ្វារ៉ាដក្នុងមួយម៉ែត្រ F m-1 A2 s4 kg-1 m-3 ពែរមេអាប៊ីលីតេ  henry par mètre  ហង់រីក្នុងមួយម៉ែត្រ H m-1 M kg s-2 A-2 ដែនអគ្គីសនី  volt par mètre  វ៉ុលក្នុងមួយម៉ែត្រ V m-1 m kg A-1 s-3 ដែនម៉ាញ៉េទិច  ampère par mètre  អំពែរក្នុងមួយម៉ែត្រ A m-1    លុយមីណង់  candela par mètre carré  កង់ដេឡាក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ cd m-2    អិចស្ប៉ូស៊ីស្យុង (កាំរស្មី X និង កាំរស្មីហ្គាំម៉ា)  coulomb par kilogramme  គូឡុំក្នុងមួយគីឡូក្រាម C kg-1 A s kg-1 Débit de dose absorbée  gray par seconde  ហ្គ្រេយក្នុងមួយវិនាទី Gy s-1 m2 s-3 Débit massique  kilogramme par seconde  គីឡូក្រាមក្នុងមួយវិនាទី kg s-1    Débit volumique  mètre cube par seconde  ម៉ែត្រគូបក្នុងមួយវិនាទី m3 s-1
ខ្នាតកំលាយនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 បុព្វបទនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ 
 ខ្នាតគោលនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ
ខ្នាតគោលនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ

ប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ មានខ្នាតគោលចំនួន៧ ដែលជាខ្នាតគ្រឹះ និងឯករាជ្យពីគ្នា។ បំបែកចេញពីនេះគេអាចបង្កើត ខ្នាតកំលាយ។
ខ្នាតគោលនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ: និយមន័យ

និយមន័យ 
ខាងក្រោមនេះជានិយមន័យរបស់ខ្នាតគោលទាំង៧ ដែលគេទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។

 ទំហំ និមិត្តសញ្ញា ឈ្មោះដើមរបស់ខ្នាត ឈ្មោះជាខ្មែររបស់ខ្នាត និមិត្តសញ្ញារបស់ខ្នាត និយមន័យ និងកំនត់សំគាល់ ប្រវែង l  mètre  ម៉ែត្រ  m 
មួយម៉ែត្រជា​ចំងាយចរក្នុងសុញ្ញាកាសរបស់ពន្លឺក្នុងរយៈពេល 1/299 792 458  វិនាទី 

និយមម័យផ្លូវការដំបូងរបស់ម៉ែត្រ (ឆ្នាំ១៧៩១) គឺ មួយម៉ែត្រស្មើនឹង 1/20 000 000 នៃប្រវែងខ្សែបណ្ដោយដែលកាត់តាមប៉ារីស។ ពីមុន មួយម៉ែត្រជាប្រវែងប៉ោលទោល​ដែលយោលបានកន្លះខួប​ក្នុងរយៈពេលមួយវិនាទី។ ម៉ាស់  m  kilogramme  គីឡូក្រាម  kg 
មួយគីឡូក្រាមជាម៉ាស់របស់កូនទំងន់គីឡូក្រាមអន្តរជាតិ។ កូនទំងន់នោះជាសំលោហៈផ្លាទីននិងអ៊ីរីដ្យូម(90%-10%) និងត្រូវបានតំកល់នៅការិយាល័យអន្តរជាតិសំរាប់ទំងន់និងរង្វាស់រង្វាល់​នៅប្រទេសបារាំង។

និយមន័យពីមុនគឺ មួយគីឡូក្រាមជាម៉ាស់របស់ទឹកមួយសង់ទីម៉ែត្រគូប (មួយលីត)។ ចំនាំផងដែរថា​គីឡូក្រាមជាខ្នាតគោលតែមួយគត់ដែលកំនត់ដោយ​វត្ថុគំរូ និងមានបុព្វបទ។ ពេល  t  seconde  វិនាទី  s មួយវិនាទីជារយៈពេល 9 192 631 770 ដងនៃការបញ្ចេញរស្មី ដែលត្រូវគ្នានឹងចន្លោះកំរិតថាមពលដ៏មហាស្ដើងពីរនៃ​ស្ថានភាពគ្រឹះរបស់អាតូមសេស្យូម-133 នៅសីតុណ្ហភាព 0 K។

ពីមុន មួយវិនាទីជារយៈពេល 1⁄(24 × 60 × 60) ថ្ងៃ (ស្មើនឹង 1⁄86 400 ថ្ងៃ) ចរន្តអគ្គីសនី  I  ampère  អំពែរ  A 
មួយអំពែរ​ជាអាំងតង់ស៊ីតេចរន្តថេរមួយ ដែលឆ្លងកាត់ខ្សែចំលងពីរស្របគ្នា មានប្រវែងអនន្តនិងមានផ្ទៃមុខកាត់អាចចោលបាន ដាក់នៅប្រវែង 1 m ពីគ្នា និងបង្កើតកំលាំងអន្តរកម្ម​ស្មើនឹង 2 × 10–7 ញូតុនក្នុងមួយម៉ែត្រ។

កាលពីមុន មួយអំពែរជាអាំងតងស៊ីតេចរន្តចាំបាច់សំរាប់ធ្វើ​កំនរប្រាក់ 1.118 មីលីក្រាម ក្នុងរយៈពេលមួយវិនាទី ពីក្នុងសូលុយស្យុងនីទ្រីត។ សីតុណ្ហភាព  T  kelvin  កែលវ៉ាំង  K ខ្នាតសីតុណ្ហភាពទែរម៉ូឌីណាមិច កែលវ៉ាំងជាប្រភាគ 1/273,16 នៃសីតុណ្ហភាពទែរម៉ូឌីណាមិចនៃចំនុចទ្រីបរបស់ទឹក

កាលពីមុន អង្សាសេ (អង្សាសែលស៊ុសឬអង្សាសតភាគ) ត្រូវបានគេប្រើមុខកែលវ៉ាំង។ 1 អង្សាសេ = 1⁄100 នៃគំលាតសីតុណ្ហភាពចំនុចរំពុះ​និងចំនុចកំនករបស់ទឹក នៅនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ បរិមាណរូបធាតុ  n  mole  ម៉ូល  mol 
មួយម៉ូលជាបរិមាណរូបធាតុនៅក្នុងប្រព័ន្ធមួយ​ដែលមានធាតុឯកតា (អាតូម ម៉ូលេគុល អ៊ីយ៉ុង អេឡិចត្រុង ឬ ភាគល្អិត) ស្មើនឹងចំនួនអាតូមនៅក្នុង កាបូន-12 សុទ្ឋចំនួន 0.012 គីឡូក្រាម។

1 ម៉ូលមានចំនួនធាតុឯកតា 6.0221415(10) × 1023 គ្រាប់ (ចំនួនអាវ៉ូកាដ្រូ) អាំងតង់ស៊ីតេពន្លឺ  IV candela  កង់ដេឡា  cd 
មួយកង់ដេឡាជាអាំងតង់ស៊ីតេពន្លឺ​នៅក្នុងទិសដៅកំនត់មួយពីប្រភពពន្លឺ​ដែលបញ្ចេញកាំរស្មីម៉ូណូក្រូម៉ាទិច ដែលមានប្រេកង់ 540·1012 អ៊ែក និងបញ្ចេញអាំងតង់ស៊ីតេថាមពលក្នុងទិសដៅនោះចំនួយ 1/683 វ៉ាត់ ក្នុងមួយ ស្តេរ៉ាដ្យង់។
ខ្នាតគោលនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ: កំនត់សំគាល់

កំនត់សំគាល់ 
នៅក្នុងនិយមន័យរបស់ខ្នាតគោលទាំងនេះ មានឃើញប្រើខ្នាតគោលដទៃទៀត ឬជួនកាលប្រើខ្នាតកំលាយ។ ហេតុនេះខ្នាតគោលទាំងអស់មិនមែនថាឯករាជ្យគ្នាដាច់ម៉ាត់​តែម្ដងទេ។
ខ្នាតគោលនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 បុព្វបទនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ
 ខ្នាតកំលាយនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ

eo:Internacia sistemo de unuoj#Bazaj unuoj
ខ្នាតរង្វាស់: ខ្នាតរង្វាស់ក្រលាផ្ទៃ

ខ្នាតរង្វាស់ក្រលាផ្ទៃ
ក្រលាផ្ទៃជារង្វាស់បរិមាណឬទំហំនៃផ្ទៃ (ផ្ទៃជាផ្ទាំងឬតំបន់) ដែលខ័ណ្ឌដោយខ្សែកោងបិទជិត។
ខ្នាតរង្វាស់ក្រលាផ្ទៃមានដូចជា៖

ខ្នាតរង្វាស់ក្រលាផ្ទៃពី ម៉ែត្រការ៉េ ទៅដល់ ម៉ែត្រ ខ្នាតអន្តរជាតិ(ISO) ខ្នាតជាភាសាខ្មែរ ម៉ែត្រការ៉េ ដេកាម៉ែត្រការ៉េ ហិចតូម៉ែត្រការ៉េ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ម៉េហ្គាម៉ែត្រការ៉េ ជីហ្គាម៉ែត្រការ៉េ តេហ្គាម៉ែត្រការ៉េ ប៉េតាម៉ែត្រការ៉េ អ៊ិចហ្សាម៉ែត្រការ៉េ ហ្សេតតាម៉ែត្រការ៉េ យ៉ូតាម៉ែត្រការ៉េ ខ្នាតជាភាសាអង់គ្លេសSquare MetreSquare DecametreSquare HectometreSquare KilometreSquare MegametreSquare GigametreSquare TegametreSquare PetametreSquare ExametreSquare ZettametreSquare Yottametre ចំនួនស្វ័យគុណ100 102 104 106 1012 1018 1024 1030 1036 1042 1048  ការបំបែកខ្នាតធៀបនឹង ម៉ែត្រការ៉េ

ខ្នាតរង្វាស់ក្រលាផ្ទៃពី ម៉ែត្រការ៉េ ទៅដល់ ម៉ែត្រ ខ្នាតអន្តរជាតិ(ISO)µm2 ខ្នាតជាភាសាខ្មែរ  ម៉ែត្រការ៉េ  ម៉ែត្រការ៉េ   ម៉ែត្រការ៉េ   ម៉ែត្រការ៉េ   ម៉ែត្រការ៉េ   ម៉ែត្រការ៉េ   ម៉ែត្រការ៉េ   ម៉ែត្រការ៉េ   ម៉ែត្រការ៉េ   ម៉ែត្រការ៉េ   ម៉ែត្រការ៉េ  ខ្នាតជាភាសាអង់គ្លេសSquare metreSquare DecemetreSquare CentimetreSquare MillimetreSquare MicrometreSquare NanometreSquare PicometreSquare FemtometreSquare AttometreSquare ZeptometreSquare Yoctometre ចំនួនស្វ័យគុណ100 10-2 10-4 10-6 10-12 10-18 10-24 10-30 10-36 10-42 10-48 

 រូបមន្តក្រលាផ្ទៃសំខាន់ 
 រូបមន្តទូទៅចំពោះក្រលាផ្ទៃ   ទ្រង់ទ្រាយ រូបមន្ត អញ្ញត្តការ៉េ ជារង្វាស់ជ្រុងការ៉េ ត្រីកោណសម័ង្សជារង្វាស់ជ្រុងត្រីកោណសម័ង្ស បញ្ចកោណនិយ័ត ជារង្វាស់ជ្រុងបញ្ចកោណនិយ័ត អដ្ឋកោណនិយ័ត ជារង្វាស់ជ្រុងអដ្ឋកោណនិយ័តពហុកោណនិយ័ត ជាអាប៉ូតែម (apothem) ឬជាកាំនៃរង្វង់ចារឹកក្នុងពហុកោណ និង  ជាបរិមាត្រពហុកោណពហុកោណនិយ័ត ជាបរិមាត្រពហុកោណ និង  ជាចំនួនជ្រុងពហុកោណពហុកោណនិយ័ត (ប្រើរង្វាស់គិតជាដឺក្រេ)ចតុកោណកែង និង  ជារង្វាស់ជ្រុងនៃចតុកោណកែង (ទទឹង និង បណ្តោយ)ប្រលេឡូក្រាម (ទូទៅ)  ជារង្វាស់បាត និង  ជារង្វាស់កំពស់កែងនឹងបាតចតុកោណស្មើ និង  ជារង្វាស់ប្រវែងនៃអង្កត់ទ្រូងទាំងពីររបស់ចតុកោណស្មើត្រីកោណ (សូមមើលបន្ថែម ក្រលាផ្ទៃត្រីកោណ) ជារង្វាស់បាត និង  ជារង្វាស់កំពស់ (កំពស់ដែលកែងនឹងបាត)ត្រីកោណ និង  ជារង្វាស់ជ្រុងពីរ និង  ជារង្វាស់មុំអមដោយជ្រុងទាំងពីរនេះរង្វង់ ឬ  ជារង្វាស់កាំរង្វង់ និង  ជារង្វាស់អង្កត់ផ្ចិតអេលីប ជាកន្លះអ័ក្សធំ និង   ជាកន្លះអ័ក្សតូចចតុកោណព្នាយ  និង  ជារង្វាស់ជ្រុងស្រប និង  ជាចំងាយរវាងជ្រុងស្រប (កំពស់) ក្រលាផ្ទៃសរុបនៃស៊ីឡាំង ជាកាំនិង និង  ជាកំពស់នៃស៊ីឡាំង ក្រលាផ្ទៃខាងនៃស៊ីឡាំង ក្រលាផ្ទៃសរុបនៃកោន  ជាកាំនិង  ជារង្វាស់ទ្រនុងខាងនៃកោនក្រលាផ្ទៃខាងនៃកោន ក្រលាផ្ទៃសរុបនៃស្វ៊ែរ ឬ  ជាកាំ និង   ជាអង្កត់ផ្ចិតស្វ៊ែរចំរៀករង្វង់ ជាកាំនិង  មុំផ្ចិត (គិតជារ៉ាដ្យង់)

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រលាផ្ទៃ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
ខ្នាតរង្វាស់: រូបមន្តក្រលាផ្ទៃសំខាន់

រូបមន្តក្រលាផ្ទៃសំខាន់ 
 រូបមន្តទូទៅចំពោះក្រលាផ្ទៃ   ទ្រង់ទ្រាយ រូបមន្ត អញ្ញត្តការ៉េ ជារង្វាស់ជ្រុងការ៉េ ត្រីកោណសម័ង្សជារង្វាស់ជ្រុងត្រីកោណសម័ង្ស បញ្ចកោណនិយ័ត ជារង្វាស់ជ្រុងបញ្ចកោណនិយ័ត អដ្ឋកោណនិយ័ត ជារង្វាស់ជ្រុងអដ្ឋកោណនិយ័តពហុកោណនិយ័ត ជាអាប៉ូតែម (apothem) ឬជាកាំនៃរង្វង់ចារឹកក្នុងពហុកោណ និង  ជាបរិមាត្រពហុកោណពហុកោណនិយ័ត ជាបរិមាត្រពហុកោណ និង  ជាចំនួនជ្រុងពហុកោណពហុកោណនិយ័ត (ប្រើរង្វាស់គិតជាដឺក្រេ)ចតុកោណកែង និង  ជារង្វាស់ជ្រុងនៃចតុកោណកែង (ទទឹង និង បណ្តោយ)ប្រលេឡូក្រាម (ទូទៅ)  ជារង្វាស់បាត និង  ជារង្វាស់កំពស់កែងនឹងបាតចតុកោណស្មើ និង  ជារង្វាស់ប្រវែងនៃអង្កត់ទ្រូងទាំងពីររបស់ចតុកោណស្មើត្រីកោណ (សូមមើលបន្ថែម ក្រលាផ្ទៃត្រីកោណ) ជារង្វាស់បាត និង  ជារង្វាស់កំពស់ (កំពស់ដែលកែងនឹងបាត)ត្រីកោណ និង  ជារង្វាស់ជ្រុងពីរ និង  ជារង្វាស់មុំអមដោយជ្រុងទាំងពីរនេះរង្វង់ ឬ  ជារង្វាស់កាំរង្វង់ និង  ជារង្វាស់អង្កត់ផ្ចិតអេលីប ជាកន្លះអ័ក្សធំ និង   ជាកន្លះអ័ក្សតូចចតុកោណព្នាយ  និង  ជារង្វាស់ជ្រុងស្រប និង  ជាចំងាយរវាងជ្រុងស្រប (កំពស់) ក្រលាផ្ទៃសរុបនៃស៊ីឡាំង ជាកាំនិង និង  ជាកំពស់នៃស៊ីឡាំង ក្រលាផ្ទៃខាងនៃស៊ីឡាំង ក្រលាផ្ទៃសរុបនៃកោន  ជាកាំនិង  ជារង្វាស់ទ្រនុងខាងនៃកោនក្រលាផ្ទៃខាងនៃកោន ក្រលាផ្ទៃសរុបនៃស្វ៊ែរ ឬ  ជាកាំ និង   ជាអង្កត់ផ្ចិតស្វ៊ែរចំរៀករង្វង់ ជាកាំនិង  មុំផ្ចិត (គិតជារ៉ាដ្យង់)

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រលាផ្ទៃ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
ខ្នាយមាន់ ចង្កូមសុនខ

{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;"
|-
| colspan="2" style="background:#00EE21; text-align:center; padding:2px; border-bottom:1px #00FF00 solid;" |
កំណាព្យប្រស្នា ខ្នាយមាន់ ចង្កូមសុនខ (បទ ពាក្យ៨) 
|-
| valign="top" style="padding:8px 8px 0px 8px; background:#F5FAFF;" | 
កំណាព្យប្រស្នា ខ្នាយមាន់ ចង្កូមសុនខ (បទ ពាក្យ៨) 
ស្រមោចតូចពិតរួមចិត្តសាមគ្គី     ប្រមូលគ្នាគ្នីស្វែងរកចំណី

កសាងជំរុំក្នុងរន្ធក្រោមដី        សត្រូវអប្រិយរួមគ្នាតតាំង។

 
ជាតិជាសុនខស្គាល់គ្នាពេលសុខ    ដល់ពេលមានទុក្ខប្រខាំប្រឆាំង

ចង្កូមសស្ញាចចេញក្បាច់ចម្បាំង    អួតខ្លួនថាខ្លាំងខាំតែគ្នាឯង។

 
មាន់ស្រុកមាន់ព្រៃនិស្ស័យខុសគ្នា    មាន់ស្រុកវន្ទាអោនក្បាលហួងហែង

បញ្ចេញខ្នាយក្រាស់ឆុតឆាកសម្ដែង    ប្រជល់បែកផ្សែងបង់ទាំងសង្ខារ។
 
និពន្ធដោយ សុខគឹមហេង២២ មេសា ២០១១

Category:កំណាព្យ
ខ្នារ

ខ្នារជាពាក្យបុរាណ ដែលមានន័យថា ទីដីជាទួលខ្ពស់ ព័ន្ធជុំវិញដោយត្រពាំង ឬស្រះគឺជាស្រះ ដែលកើតឯងដោយឥតអ្នកណាជីក ជួនកាលគេហៅជាភូមិ ឬក៏វត្តលើទីទួលដូចជា ត្រពាំងខ្នារ វត្តខ្នារ ប្រាសាទខ្នារ ភូមិខ្នារជាដើមសទ្ទានុក្រម ស្ថាននាមខ្មែរ រៀបរៀងដោយ គេន រង្សី ឆ្នាំ២០១៧ ទំព័រទី១៤។
ខ្នុរ

ខ្នុរ  (ក៏ដូចជាដើមខ្នុរ (jack tree), ផ្លែខ្នុរ (jakfruit), រឺពេលខ្លះហៅថា ជែគ (jack) រឺ jak ; ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ៖ Artocarpus heterophyllus  ), គឺជាជំពូកនៃដើមឈើនៅក្នុងប្រភេទ Artocarpus  នៃគ្រួសារ មន (Moraceae ). វាជាសន្តានទៅភាគខាងត្បូងនិងអាស៊ីអាគ្នេយ៍, ហើយជឿថាមានដើមកំណើតនៅក្នុងព្រៃក្នុងភាគខាងត្បូងនៃបស្ចឹមប្រទេស នៃប្រទេសឥណ្ឌា បច្ចុប្បន្នហៅថា Kerala, តាមឆ្នេរសមុទ្រKarnataka និង Maharashtra. ដើមឈើខ្នុរសមជាមួយនឹងដីទំនាបក្នុងតំបន់ត្រូពិច, ហើយផ្លែរបស់វាគឺជាផ្លែធំ, លូតលាស់ខ្លាំងបំផុត  ក្នុងទម្ងន់និងឡើងលើ វែងនិង ក្នុងវិជ្ឈមាត្រ

ដើមឈើខ្នុរជាដំនំាមានដំាទូទៅក្នុងតំបន់ត្រូពិចនៃប្រទេសឥណ្ឌា, បង់ក្លាដែស, នែរប៉ាល់, សេរីល័ង្កា, វៀតណាម, ថៃ, ម៉ាឡេស៊ី, ឥណ្ឌូនេស៊ី, និងប្រទេស ភីលីពីន. ផ្លែខ្នុរក៏អាចរកឃើញនៅក្នុងអាហ្វ្រិចខាងកើត, ឧ., ក្នុងប្រទេសUganda, Tanzania, and Mauritius, គ្រប់កន្លែងក្នុង ប្រទេសប្រេស៊ីល និង ប្រជាជាតិតំបន់ការាអិព ដូចជាចាម៉ែកា(Jamaica).
ខ្នុរ: សទ្ទ​ន័យ

សទ្ទ​ន័យ 
thumb|left|upright|Jackfruits growing on the Trunk.
ពាក្យ‹‹ខ្នុរ››មកពី ភាសាព័រទុយហ្គាល Jaca , ពេលខ្លះគេថាបានមកពីពាក្យក្នុងភាសាម៉ាឡាយ៉ាឡំា, chakka  (ម៉ាលេយ៉ាឡំា Chakka pazham : ചക്ക, តាមីល pila-pazham). ពេល ជនជាតិព័រទុយហ្គាលមកដល់ប្រទេសឥណ្ឌានៅKozhikode (Calicut) លើ ឆ្នេរម៉ាឡាបា (Kerala) ក្នុងឆ្នំា 1498, ម៉ាឡាយ៉ាឡំាឈ្មោះ chakka  បានកត់ត្រាទុកដោយ Hendrik van Rheede (1678–1703) ក្នុង Hortus Malabaricus , ច្បាប់ iii ជា ឡាទីន. Henry Yule បានបកប្រែសៀវភៅរបស់ Jordanus Catalani (f. 1321–1330) Mirabilia descripta: ភាពអស្ចារ្យនៃភាគខាងកើត .

ឈ្មោះជាភាសាអង់គ្លេសថា "jackfruit" ត្រូវបានប្រើដោយរូបវិទូ និង ធម្មជាតិវិទូឈ្មោះ Garcia de Orta ក្នុងសៀវភៅរបស់គាត់នៃឆ្នំា1563 Colóquios dos simples e drogas da India .Oxford English Dictionary , Second Edition, 1989, online editionAnon. (2000) The American Heritage Dictionary of the English Language: Fourth Edition. ច្រើនសតវត្សកន្លងមក, អ្នករុក្ខសាស្រ្តឈ្មោះRalph Randles Stewart ប្រាប់ថាវាជាឈ្មោះមកពីវាល៍លៀមជែគ (1795–1822), ជាអ្នករុក្ខសាស្រ្តជនជាតិស្កត់ឡែនម្នាក់ ដែលធ្លាប់ធ្វើការអោយក្រុមហ៊ុន ឥណ្ឌាខាងកើតក្នុង បេងហ្គាល ស៊ូម៉ាត្រា និង ម៉ាឡេស៊ី។ នេះជាអ្វី ដែលប្រឌិតឡើង ដូចផ្លែហៅថា "ជែគ" ជាភាសាអង់គ្លេសមុនពេលវាល៍លៀមជែគកើត៖ ឧទាហរណ៍ដូចជា ក្នុងសៀវភៅរបស់Dampierឆ្នំា 1699, A New Voyage Round the World . គេហៅថា "panasa" នៃ Telugu. ជា Marathi គេហៅថា "phanas".
ខ្នុរ: ការធ្វើកសិកម្ម និង បរិស្ថានវិទ្យា​​

ការធ្វើកសិកម្ម និង បរិស្ថានវិទ្យា​​ 

ផ្លែខ្នុរដើរតួយ៉ាងសំខាន់មួយក្នុងការធ្វើកសិកម្មរបស់ជនជាតិឥណ្ឌា ច្រើនសតវត្សមកហើយ។ ការស្វែងរកបុរាណវត្ថុក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា បានបង្ហាញថាផ្លែខ្នុរមានដំាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាតំាងពី 3000 ទៅ 6000 ឆ្នំាមុន។ វាក៏មានដំាពាសពេញឣាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែរ។
ខ្នុរ: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 

 Germplasm Resources Information Network: Artocarpus heterophyllus 
 Fruits of Warm Climates: Jackfruit and Related Species
 California Rare Fruit Growers: Jackfruit Fruit Facts 
 Jackfruit (Artocarpus heterophyllus)  on Wayne's Word
Science in India with Special Reference to Agriculture 
How to Select and Prepare a Jackfruit (Online Video) 
Crops for the Future: Jackfruit (Artocarpus heterophyllus )
Ayurvedic medicinal plants and their uses 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្លែឈើ
ខ្ពង់រាប

thumb|upright=1.25|រូបថតផ្កាយរណបនៃខ្ពង់រាបទីបេរវាងជួរភ្នំហិមាល័យទៅខាងត្បូង និង វាលខ្សាច់តាក្លាម៉ាកានទៅខាងជើង

នៅក្នុងភូគព្ភវិទ្យា និង ភូមិវិទ្យារូប ខ្ពង់រាប គឺជាផ្ទៃនៃខ្នងទួលមួយដែលមានទីដីរាបស្មើផុសឡើងយ៉ាងខ្លាំងលើបរិវេណជុំវិញទោះបីមានខ្នងទួលតែម្ខាងក៏ដោយ។ ជានិច្ចកាល មានទួលភ្នំ ឬ ចំនោតៗតែម្ខាង ឬ ទាំងសងខាងក៏មានផងដែរ។  ខ្ពង់រាបអាចត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយដំណើរវិវត្តន៍មួយចំនួន រួមមានជំនោរម៉ាក់ម៉ាភ្នំភ្លើង  ការខ្ពុរចេញនៃកំអែរភ្នំភ្លើង និងសំនឹកដោយទឹក និងធារទឹកកក។ ខ្ពង់រាបអាចត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយដំណើរការជាច្រើន រួមទាំងការឡើង (Upwelling) របស់ភ្នំភ្លើងម៉ែកម៉ា, ការហូរចេញរបស់ឡាវ៉ា, និងសំណឹកដោយទឹកនិងផ្ទាំងទឹកកក ខ្ពង់រាបត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ទៅតាមបរិស្ថាននៅជុំវិញវា ដូចជាប្រភេទ ចន្លោះភ្នំ  ជើងភ្នំ ឬ ដីទ្វីប។ ខ្ពង់រាប​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ថ្នាក់​ទៅ​តាម​បរិយាកាស​ជុំវិញ​របស់​វា​ថា​ជា Intermontane, Piedmont, ឬ continental មានខ្ពង់រាបដ៏តិចតួចណាស់អាចមានទីខាងលើរាបស្មើតូចចង្អៀត តែក៏មានខ្ពង់រាបផ្សេងទៀតដែរ ដែលមានទីខាងលើរាបស្មើធំទូលាយជាច្រើនផងដែរ។​​ ខ្ពង់រាបមួយចំនួនអាចមានកំពូលផ្ទះល្វែងតូចមួយ ខណៈដែលតំបន់ផ្សេងទៀតមានទទឹង។
ខ្ពង់រាបគោរាជ

ខ្ពង់រាបគោរាជ ឬ ខ្ពង់រាបគូរ៉ាត់ (    ) ជា ​ខ្ពង់រាប ​មួយ​ស្ថិតនៅ​ភូមិ​ភាគ ​ឦសាន ​នៃ ​ប្រទេស​ថៃ ។ ខ្ពង់រាបបង្កើតបានជា តំបន់ធម្មជាតិ ដែលដាក់ឈ្មោះតាមទម្រង់ខ្លីនៃ នគររាជសីមា ដែលជារបាំងប្រវត្តិសាស្ត្រគ្រប់គ្រងការចូលទៅកាន់ និងចេញពីតំបន់នោះ។
ខ្ពង់រាបបរឡាវេន

រូបភាពតូច| ទឹកធ្លាក់តាតហ្វាន ស្ថិតនៅលើខ្ពង់រាបបរឡាវេន ។ ទឹក​ស្រក​ប្រហែល ១២០ ម៉ែត្រ។
រូបភាពតូច| តាតឡរ ខ្ពង់រាបបរឡាវេន ប្រទេសឡាវ
ខ្ពង់រាបបរឡាវេន គឺជាតំបន់ខ្ពស់មួយនៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសឡាវ ។ ខ្ពង់រាបភាគច្រើនមានទីតាំងនៅក្នុង ខេត្តចំប៉ាសក្តិ នៃប្រទេសឡាវ ទោះបីជាគែមនៃខ្ពង់រាបក៏មានទីតាំងនៅ ខេត្តសាឡៈវ៉ាន់ ខេត្តស្រែគង្គ និង ខេត្តអាចម៍ក្រពើ ។ ស្ថិតនៅចន្លោះជួរភ្នំអាណ្ណាម តាមបណ្តោយព្រំដែនភាគខាងកើតនៃប្រទេសឡាវ ជាមួយប្រទេសវៀតណាម និងទន្លេមេគង្គនៅភាគខាងលិច នៅម៉ោងប្រហែល . កម្ពស់ខ្ពង់រាបមានចាប់ពី  ពីលើ នីវ៉ូទឹកសមុទ្រ ។ ខ្ពង់រាប​នេះ​ឆ្លង​កាត់​ទន្លេ​ជា​ច្រើន ហើយ​មាន​ទឹកធ្លាក់​ដ៏​ស្រស់​ស្អាត​ជា​ច្រើន។ ឈ្មោះ "បូឡាវិន" សំដៅលើក្រុមជនជាតិភាគតិច ឡាវិន ដែលបានគ្រប់គ្រងតំបន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការធ្វើចំណាកស្រុកក្នុងស្រុកដោយក្រុមជនជាតិភាគតិចឡាវ (ដែលមានប្រមាណពី 50 ទៅ 60 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនឡាវ) បានបណ្តាលឱ្យមានការរីករាលដាលនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ជនជាតិភាគតិច ដូច្នេះការកែប្រែសមាសភាពជនជាតិនៃតំបន់។
ខ្មុកម្រ័ក្ស

ខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ជាប្រភេទជ័រឈើធម្មជាតិ ដោយគេចៀរយកពីដើមឈើឈ្មោះថា គ្រើល មានពណ៌ក្រហមលាយជាមួយអំពិលដែលមានរសជាតិជូរ ជួយរក្សាពណ៌បានយូរ ហេតុនោះហើយបានគេប្រើសម្រាប់សម្លាប់ពណ៌សូត្រ និងបន្ទន់ស្បែកមុនពាសលើស្គរ។ គេបន្ថែមផេះដែលបានដោយដុតស្លឹកត្នោត រួចរែងយកភាពម៉ត់បំផុត ព្រោះថាវាជាល្បាយមិនរលាយជ័រគ្រើល ទោះបីជាត្រូវកម្តៅថ្ងៃក៏ដោយ។ ការលាយខ្មុកម្រ័ក្សជាមួយឥដ្ឋ ថ្ម ឈើផងដែរសៀវភៅ ទម្លាយអាថ៌កំបាំងប្រាសាទអង្គរ ឆ្នាំ២០១៥ ទំព័រទី៤០។។ 
នៅក្នុងព្រាហ្មញសាសនា ពណ៌ក្រហមខ្មុកម្រ័ក្សតំណាងឱ្យភាពរុងរឿង ទ្រព្យសម្បត្តិ សិរីសួស្តី សុខដុមរមនា ស្មោះត្រង់ជាដើម។ នៅប្រទេសឥណ្ឌាតែងតែឃើញស្រ្តីរៀបការរួច ត្រូវបិទជ័រឈើក្រហមលាយជាមួយអាចម៍គោលើថ្ងាស់ដោយគេយល់ឃើញថាគោសម្បុរសជាយានជំនិះរបស់ព្រះនាងឧមាននិងព្រះសិវៈដែលស្មោះត្រង់មប្រើម្ចាស់។ សិលាចារឹកប្រាសាទអង្គរវត្ត K-៣០៣ លេខ២ សម័យកណ្តាលត្រង់រួតបាកាណរបស់សម្តេចព្រះរាជមាតា មហាក្យាណវត្តីស្រីសុជាតិតា ឧត្តមជាតិក្សត្រីយ៍ជាព្រះមហាឧបាសិកាថ្លែងថា គម្បីខ្ញុំម្ចាស់កាត់ផ្នួងសក់ដ៏មានចេស្តាពេកក្រៃដោយគ្មានអណពល់ និងធ្វើពីធីស្រោចទឹកមន្តលើព្រះសិរសាបង់នៅស្ថានព្រះវិស្ណុលោកនេះឯង។ រួចហើយដុតជាខ្មុកម្រ័ក្សយកទៅសាងព្រះពុទ្ធរូបនៅស្ថានបាកាណនេះ(បន្ទាត់១៥ដល់២៤)វង់ សុធារ៉ា ឆ្នាំ២០០៩ សិលាចារឹកនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា សម័យកណ្តាល ទំព័រទី៩៤-១០២។។
ខ្មែរ

ខ្មែរ ជានាមអសាធារណ៍សម្រាប់សម្គាល់ ក្រុមជនជាតិ ភាសា វប្បធម៌ អរិយធម៌ និង ក្រុមពួកមនុស្សមួយពួកដែលរស់នៅលើទឹកដីកម្ពុជា កម្ពុជាក្រោម ថៃភាគខាងត្បូងឈៀងខាងកើតជាដើម។
ខ្មែរ: ជនជាតិ

ជនជាតិ
ពួកខ្មែរ ជាជនខ្មែរទាំងមូលទោះនៅទីណាក៏ដោយ
ខ្មែរក្រោម ជនជាតិខ្មែរដែលរស់នៅតំបន់ទឹកដីកម្ពុជាក្រោមសព្វថ្ងៃនេះ
ខ្មែរសុរិន្ទ ជាជនជាតិខ្មែរដែលតាំងពីដើមរស់នៅម្ដុំ សុរិន្ទ ស្រីសៈកេត ត្រាច នគររាជ ជាដើម។
ខ្មែរ​លើ សំដៅលើជនជាតិខ្មែរដើមរស់នៅតំបន់មួយចំនួននៅភូមិភាគឦសាន។
ខ្មែរ​ឥស្លាម សំដៅលើជនជាតិចាម រឺ ខ្មែរកាន់សាសនាឥស្លាម
ខ្មែរកាត់ចិន ខ្មែរដែលជាកូនកាត់ចិន ឬមានដំណើមកំណើតចិន
ខ្មែរអាមេរិកាំង ជនជាតិខ្មែររស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលទទួលបានសញ្ជាតិអាមេរិក
ខ្មែរកាត់បារាំង ខ្មែរកាត់បារាំង
ខ្មែរកាត់ព័រទុយហ្កាល់ ខ្មែរដែលមានឈាមជ័រព័រទុយហ្កាល់
ខ្មែរកាត់ថៃ ខ្មែរដែលមានឈាមជ័រថៃ
ខ្មែរកាត់ឡាវ ខ្មែរដែលមានឈាមជ័រឡាវ
ខ្មែរកាត់វៀតណាម ខ្មែរដែលមានឈាមជ័រវៀតណាម
ខ្មែរ: ទឹកដី

ទឹកដី
ខ្មែរ​ក្រោម សំដៅលើទឹកដីដែលស្ថិតនៅកម្ពុជាក្រោមសព្វថ្ងៃនេះ
ប្រទេសខ្មែរ សំដៅលើ ខ្មែរព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាសព្វថ្ងៃ រឺ សំដៅលើទឹកដីជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្មែរ
ខ្មែរ: នយោយបាយ ភូមិសាស្ត្រ និង ប្រវត្តិសាស្ត្រ

នយោយបាយ ភូមិសាស្ត្រ និង ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ខ្មែរកណ្ដាល សំដៅលើភូមិសាស្ត្រប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន រឺ ខ្មែរដែលរស់នៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាសព្វថ្ងៃនេះ
ជាតិខ្មែរនិយម ទម្រង់នៃលទ្ធិជាតិនិយមដែលផ្ដោតយកជាតិសាសន៍ខ្មែរជាធំ
ខ្មែរឥស្សរៈ ចលនាខ្មែរតស៊ូរំដោះទឹកដីពីបារាំង
ខ្មែរក្រោក កាសែតខ្មែរសម័យបារាំងបង្កើតដោយ សឺង ង៉ុកថាញ់
ខ្មែរស ជាក្រុមមនុស្សដែលកាន់របបរាជានិយម តើពាក្យ​ “ខ្មែរ​ក្រហម” មាន​កំណើត​មក​ពីណា? វិទ្យុបារាំង RFI
ខ្មែរខៀវ ជាក្រុមខ្មែរស្ដាំនិយមសាធារណរដ្ឋ ខ្មែរសេរី
ខ្មែរក្រហម ជាក្រុមខ្មែរឆ្វេងនិយមកុម្មុយនីស្ត
ខ្មែរវៀតមិញ ចលនាខ្មែរបង្កើតឡើងដោយពួកកុម្មុយនីស្តវៀតណាម
ចក្រភពខ្មែរ
បុរេប្រវត្តិខ្មែរ
ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ
ព្រៃខ្មែរ
សាធារណរដ្ឋខ្មែរ
ខ្មែរ: ភាសា

ភាសា
ភាសាខ្មែរ
ភាសាខ្មែរខាងជើង
អក្សរខ្មែរ
ខ្មែរ-មន
បាលីខ្មែរ(បាលៃខ្មែរ)
ខ្មែរ: សិល្បៈ

សិល្បៈ
ក្មេងខ្មែរ ក្រុមចំរៀង
ផ្ទះខ្មែរ
ក្បាច់ខ្មែរ
ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ
ខ្មែរថែមស៍ (Khmer Time)
ខ្មែរ: វប្បធម៌ និង អរិយធម៌

វប្បធម៌ និង អរិយធម៌
វប្បធម៌ខ្មែរ
អរិយធម៌ខ្មែរ
បណ្ដាញព័ត៌មានវប្បធម៌ខ្មែរ អង្គការផ្សព្វផ្សាយវប្បធម៌ខ្មែរ ( ខ្មេរេណេសង់)
ខ្មែរក្រហម: ប្រវត្តិនៃឈ្មោះ

ប្រវត្តិនៃឈ្មោះ 

ដូចជាបានបកស្រាយខាងលើរួចជាស្រេចហើយថា ខ្មែរក្រហមគឺជានាម ឬឈ្មោះដែលព្រះបាទនរោត្តម សីហនុមានព្រះបន្ទូលសំដៅលើក្រុមកុម្មុយនិស្តខ្មែរដែលប្រឆាំងនឹងព្រះអង្គក្នុងទស្សវត្ត ១៩៦០។ ដូចពួកកុម្មុយនិស្តផ្សេងៗអញ្ជឹងដែរ ខ្មែរក្រហមបានជ្រើសយកពណ៌ក្រហមជាអត្តសញ្ញាណរបស់ពួកគេ។ នៅក្នុងលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត ពណ៌ក្រហមគឺតំណាងអោយបដិវត្តន៍ ឬឈាមរបស់បុគ្គលទាំងឡាយណាដែលតស៊ូដើម្បីបដិវត្តន៍។

thumb|250px|ទង់បដិវត្តន៍ខ្មែរក្រហម

'ខ្មែរក្រហម'ជាភាសាឡាតាំងគឺ Khmer Rouge ឬ red Khmer។ ស្លាបយោធារបស់បក្សនេះមានឈ្មោះថាកងទ័ពបដិវត្តន៍កម្ពុជា និងកងទ័ពជាតិកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។
ខ្មែរក្រហម: មនោគមវិជ្ជា

មនោគមវិជ្ជា 
 លទ្ធិម៉ាក្សនិយម 
thumb|ប៉ុល ពត ដែលត្រូវជាលេខាបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា និងជានាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ

នៅក្នុងកំឡុងពេលកាន់អំណាច មនោគមវិជ្ជាខ្មែរក្រហមបានផុះចេញជារូបរាងឡើងបន្ទាប់ពីពួកមជ្ឈឹមបក្សដែលដឹកនាំដោយប៉ុល-ពតបានកម្ចាត់រាល់ធាតុទាំងអស់នៃថ្នាក់ដឹកនាំរបស់ខ្លួន (អ្នកដែលមានមនោគមវិជ្ជាខុសពីពួកមជ្ឈឹមបក្ស)។ មនោគមវិជ្ជារបស់មជ្ឈឹមបក្សនេះគឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងម៉ាក្សនិយមជាមួយនឹងគំនិតជាតិនិយម (ជ្រុលហួស)។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក្តី រាល់សកម្មភាពរបស់ពួកខ្មែរក្រហមគឺសុទ្ធតែផ្ទុយពីលទ្ធិម៉ាក្សទាំងអស់ សកម្មភាពរបស់ខ្មែរក្រហមនេះត្រូវបានអ្នកប្រវត្តិវិទូមួយចំនួនធំចាត់ទុកថាជាការប្រឆាំងនឹងលទ្ធិម៉ាក្សទៅវិញ ពួកគេច្រើនសំដៅទៅវាថា'បដិវត្តន៍ប្រជាកសិករ'។ 

មេដឹកនាំ និងអ្នកទ្រឹស្តីខ្មែរក្រហមភាគច្រើនគឺប្រកាន់យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួននូវគំនិតស្តាលីននិយមរបស់បក្សកុម្មុយនិស្តបារាំងនាអំឡុងទសវត្ស ១៩៥០។ ទាំងនេះបានបង្កើតចេញជាមនោគមវិជ្ជាមួយគឺ"ក្រោយលេនីននិយម"ដែលជាការផ្សំបញ្ចូលគ្នានៃលទ្ធិស្តាលីន ម៉ៅនិយម និងទ្រឹស្តីក្រោយអាណានិគមរបស់លោកហ្រ្វានស៍ ហ្វាណន។ នៅដើមទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ ខ្មែរក្រហមបានយកគំរូតាមប្រទេសអាល់បានី ដោយពួកគេបានគិតថាអាល់បានីពេលនោះគឺជារដ្ឋកុម្មុយនិស្តដ៏ជឿនលឿនមួយ។ នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម វិស័យកសិកម្មគឺសំខាន់ជាងគេបង្អស់ បើចង់រស់រានមានជីវិត ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនាពេលនោះត្រូវតែខំប្រឹងធ្វើកិច្ចការងារកសិកម្ម និងពលកម្មធ្ងន់ៗ ទាំងអស់នេះគឺជាការអនុវត្តតាមទ្រឹស្តីលោកម៉ៅសេទុង។

ក្នុងឆ្នាំ១៩៨១ បន្ទាប់ពីបានចាញ់សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម (ដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក) ខ្មែរក្រហមក៏បានប្រកាស់ឈប់ប្រកាន់លិទ្ធិកុម្មុយនិស្តតមកទៀត។

 ជាតិខ្មែរនិយម 
គំនិតមនោគមវិជ្ជាមួយទៀតដែលខ្មែរក្រហមប្រកាន់យកគឺ ជាតិខ្មែរនិយមជ្រុលហួស។ ជាតិនិយមគឺជាមនោគមវិជ្ជាដែលគណបក្សនយោបាយតាមប្រទេសមួយចំនួនតែងប្រកាន់យក គណបក្សជាតិនិយមច្រើនលើកតម្កើងនិងយកជាតិជាធំ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់គំនិតជាតិនិយមរបស់ខ្មែរក្រហមគឺខុសពីទ្រឹស្តីជាតិនិយមជាទូទៅ ជាតិនិយមរបស់ខ្មែរក្រហមគឺជាជាតិនិយមហួសកម្រិត ហួសហេតុ ស្អប់អ្វីៗដែលមានប្រភពមកពីបរទេស។

នៅពេលកាន់អំណាច ពួកវាបានសម្លាប់រាល់ជនជាតិចិន យួន និងចាមដែលមានវត្តមាននៅលើទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា និយាយរួមគឺអ្នកជាប់សញ្ជាតិគេក្រៅ។ សម្បីតែគ្នាឯងក៏ខ្មែរក្រហមមិនលើកលែងអោយដែល ឧទាហរណ៍៖ ឥស្សរជន ឬសមាជិកបក្សណាដែលមានសញ្ជាតិបរទេស ឬមិនមែនជាខ្មែរសុទ្ធគឺនឹងត្រូវបានខ្មែរក្រហមដកចេញពីតំណែង ហើយយកទៅសម្លាប់ចោលមិនប្រណី ទោះបីជាអ្នកនោះបានតស៊ូជាមួយខ្មែរក្រហមតាំងពីដើមឡើងក៏ដោយ។

 ស្វ័យធិបតេយ្យ 
thumb|ស្នាមគ្រាប់កាំភ្លើងខ្មែរក្រហមនៅលើផ្ទាំងជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្ត
ខ្មែរក្រហម: លទ្ធិម៉ាក្សនិយម

លទ្ធិម៉ាក្សនិយម 
thumb|ប៉ុល ពត ដែលត្រូវជាលេខាបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា និងជានាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ

នៅក្នុងកំឡុងពេលកាន់អំណាច មនោគមវិជ្ជាខ្មែរក្រហមបានផុះចេញជារូបរាងឡើងបន្ទាប់ពីពួកមជ្ឈឹមបក្សដែលដឹកនាំដោយប៉ុល-ពតបានកម្ចាត់រាល់ធាតុទាំងអស់នៃថ្នាក់ដឹកនាំរបស់ខ្លួន (អ្នកដែលមានមនោគមវិជ្ជាខុសពីពួកមជ្ឈឹមបក្ស)។ មនោគមវិជ្ជារបស់មជ្ឈឹមបក្សនេះគឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងម៉ាក្សនិយមជាមួយនឹងគំនិតជាតិនិយម (ជ្រុលហួស)។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក្តី រាល់សកម្មភាពរបស់ពួកខ្មែរក្រហមគឺសុទ្ធតែផ្ទុយពីលទ្ធិម៉ាក្សទាំងអស់ សកម្មភាពរបស់ខ្មែរក្រហមនេះត្រូវបានអ្នកប្រវត្តិវិទូមួយចំនួនធំចាត់ទុកថាជាការប្រឆាំងនឹងលទ្ធិម៉ាក្សទៅវិញ ពួកគេច្រើនសំដៅទៅវាថា'បដិវត្តន៍ប្រជាកសិករ'។ 

មេដឹកនាំ និងអ្នកទ្រឹស្តីខ្មែរក្រហមភាគច្រើនគឺប្រកាន់យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួននូវគំនិតស្តាលីននិយមរបស់បក្សកុម្មុយនិស្តបារាំងនាអំឡុងទសវត្ស ១៩៥០។ ទាំងនេះបានបង្កើតចេញជាមនោគមវិជ្ជាមួយគឺ"ក្រោយលេនីននិយម"ដែលជាការផ្សំបញ្ចូលគ្នានៃលទ្ធិស្តាលីន ម៉ៅនិយម និងទ្រឹស្តីក្រោយអាណានិគមរបស់លោកហ្រ្វានស៍ ហ្វាណន។ នៅដើមទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ ខ្មែរក្រហមបានយកគំរូតាមប្រទេសអាល់បានី ដោយពួកគេបានគិតថាអាល់បានីពេលនោះគឺជារដ្ឋកុម្មុយនិស្តដ៏ជឿនលឿនមួយ។ នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម វិស័យកសិកម្មគឺសំខាន់ជាងគេបង្អស់ បើចង់រស់រានមានជីវិត ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនាពេលនោះត្រូវតែខំប្រឹងធ្វើកិច្ចការងារកសិកម្ម និងពលកម្មធ្ងន់ៗ ទាំងអស់នេះគឺជាការអនុវត្តតាមទ្រឹស្តីលោកម៉ៅសេទុង។

ក្នុងឆ្នាំ១៩៨១ បន្ទាប់ពីបានចាញ់សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម (ដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក) ខ្មែរក្រហមក៏បានប្រកាស់ឈប់ប្រកាន់លិទ្ធិកុម្មុយនិស្តតមកទៀត។
ខ្មែរក្រហម: ជាតិខ្មែរនិយម

ជាតិខ្មែរនិយម 
គំនិតមនោគមវិជ្ជាមួយទៀតដែលខ្មែរក្រហមប្រកាន់យកគឺ ជាតិខ្មែរនិយមជ្រុលហួស។ ជាតិនិយមគឺជាមនោគមវិជ្ជាដែលគណបក្សនយោបាយតាមប្រទេសមួយចំនួនតែងប្រកាន់យក គណបក្សជាតិនិយមច្រើនលើកតម្កើងនិងយកជាតិជាធំ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់គំនិតជាតិនិយមរបស់ខ្មែរក្រហមគឺខុសពីទ្រឹស្តីជាតិនិយមជាទូទៅ ជាតិនិយមរបស់ខ្មែរក្រហមគឺជាជាតិនិយមហួសកម្រិត ហួសហេតុ ស្អប់អ្វីៗដែលមានប្រភពមកពីបរទេស។

នៅពេលកាន់អំណាច ពួកវាបានសម្លាប់រាល់ជនជាតិចិន យួន និងចាមដែលមានវត្តមាននៅលើទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា និយាយរួមគឺអ្នកជាប់សញ្ជាតិគេក្រៅ។ សម្បីតែគ្នាឯងក៏ខ្មែរក្រហមមិនលើកលែងអោយដែល ឧទាហរណ៍៖ ឥស្សរជន ឬសមាជិកបក្សណាដែលមានសញ្ជាតិបរទេស ឬមិនមែនជាខ្មែរសុទ្ធគឺនឹងត្រូវបានខ្មែរក្រហមដកចេញពីតំណែង ហើយយកទៅសម្លាប់ចោលមិនប្រណី ទោះបីជាអ្នកនោះបានតស៊ូជាមួយខ្មែរក្រហមតាំងពីដើមឡើងក៏ដោយ។
ខ្មែរក្រហម: ស្វ័យធិបតេយ្យ

ស្វ័យធិបតេយ្យ 
thumb|ស្នាមគ្រាប់កាំភ្លើងខ្មែរក្រហមនៅលើផ្ទាំងជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្ត