តោង៑ងូក្សេត្រ: វណ្ណៈសង្គម

វណ្ណៈសង្គម
សង្គមតោង៑ងូក្សេត្រទីមួយដែលស្ថិតនៅតាមដងទន្លេឥរាវតីបានយកលំនាំតាមចក្រភពបុកាំ និង នគរអង៑ះវ។ នៅចុងកំពូលនៃសាជីគឺជាគ្រួសាររាជវង្សផ្ទាល់ បន្ទាប់ពីនោះតំណែងជាន់ខ្ពស់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានប្រគល់ទៅអោយពួករាជវង្សានុវង្សបន្តបន្ទាប់គ្នាយ៉ាងរដឹក។ ខត្តិយវង្ស និងពួកមន្ត្រីត្រូវបានគេស្គាល់ជារួមថាជា ”  "មង៑ះ រឺ មឹង" "ដែលត្រូវបានបែងចែកទៅជាមន្ត្រីថ្នាក់ក្រោមៗជាច្រើនថ្នាក់ ដែលមានឋានន្តរសក្ដិតាមឋានានុក្រមរៀងៗខ្លួន"។ Lieberman 2003: 194 បណ្ដារាស្ត្រភាគច្រើនអាចស្ថិតនៅក្នុងក្រុមធំមួយក្នុងចំណោមក្រុមធំទាំងបួននៃវណ្ណៈរាស្ត្រសាមញ្ញ (ហ្ស៊ីនយ៉េថា ន័យ. “អ្នកក្រ”)។Lieberman 2003: 113Aung-Thwin 1985: 71–73

 វណ្ណៈសង្គមរាស្ត្រសាមញ្ញ ការពិពណ៌នា អមូថម៑ះ ពួកខ្ញុំរាជការដែលទទួលបានការរាជទានដីធ្លីពីហ្លួង ហើយត្រូវបានរួចពីការបង់ពន្ធខ្លួនច្រើនជាងគេតាមរយៈការដោះដូរគ្នានឹងការចូលបម្រើកងទ័ពជាប្រចាំ។ ពួកនេះត្រូវបានគេហៅថា "ក្ញុំតៅ" រឺ "ខ្ញុំហ្លួង" នៅសម័យបុកាំ។ សិទ្ធិសេរីភាពរបស់ពួកនេះអាចដើរហើរចេញចូលឆ្លងកាត់ដែនអំណាចដែនដីនៃពួកចៅហ្វាយខែត្រ និង ពួកមេៗរបស់ពួកគេបាន។ ពួកនឹងបានបំពេញឱ្យហ្លួងនូវកំលាំងបម្រុងសម្រាប់បំពេញការខ្វះខាត រឺ ធ្វើឱ្យមានស្ថេរភាពនៃកំលាំងពលកម្មរបស់មនុស្ស។ ក្រៅពីការចូលបម្រើកងទ័ព "ពួកអមូថម៑ះ" ក៏បានបម្រើក្នុងរាជវាំងតាមរយៈ “ការបម្រើពិសេសផ្សេងៗទៀតរាប់ចាប់តាំងពីការបង្អើរដេញសត្វបក្សីរហូតដល់ការធ្វើទឹកអប់សម្រាប់គូរសញ្ញាមន្តអាគមសិល្ប៍សាស្ត្រផ្សេងៗ។” Lieberman 1984: 97–98 នៅចុងសតវត្សទី១៦ របប "អមូថម៑ះ" បានសាបរលាបអស់ទៅ ក៏ព្រោះតែប្រជារាស្ត្របានគេចវេសពីការចូលបម្រើកងទ័ព។ ព្រះមហាក្សត្រនៅដើមសម័យតោង៑ងូស្ដារ ត្រូវតែរៀបចំ របប "អមូថម៑ះ" ឡើងវិញចាប់ពីបាតដៃទទេតាមរយៈការកៀងគរពួកឈ្លើយសឹកដ៏ច្រើនសន្ធឹកឱ្យមកកាន់តំបន់បរិវេណវាលទំនាប ដែលស្ថិតនៅកៀកកិតនឹងរាជធានី។ អសញ៑ បណ្ដារាស្ត្រសាមញ្ញដែលមិនបានរស់នៅលើដីព្រះរាជទ្រព្យ។ ពួកនេះបង់ពន្ធពេញៗ ហើយក៏គ្មានជំពាក់ការបម្រើកងទ័ពនោះដែរ។ ក្យួន៑ះ រឺ ក្ញុំ ពួកទាសៈដែលជំពាក់កំលាំងពលកម្មចៅហ្វាយនាយរបស់ខ្លួន និងជាពួកជនដែលស្ថិតនៅក្រៅការគ្រប់គ្រងរបស់ហ្លួង។ បំណុលរបស់ពួកគេមិនជាប់សួពូជទេ។ ហើយពួកគេក៏មិនចាំបាច់បង់ពន្ធអ្វីដែរ។Aung Thwin 1985: 87–91 ភុរាះក្យួន៑ះ រឺ ក្ញុំព្រះ ពួកទាសៈមួយប្រភេទ ដែលជំពាក់កំលាំងពលកម្មតែតាមទីវត្តអារាម ប្រាសាទមន្ទីរតែប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនបានជំពាក់អ្វីទៅខាងព្រះបរមរាជវាំងឡើយ។ ពួកនេះមិនបាច់បង់ពន្ធឡើយ ហើយនិងក៏មិនបាច់ជាប់កំណែនកងទ័ពថែមទៀតផង។

របបស្រដៀងគ្នានេះ ក៏ត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើក្នុងប្រទេសស្យាមដែរ។

 វណ្ណៈសង្គម ការពិពណ៌នា មូលនាយ បណ្ដាជនទាំងឡាយណាដែលមានអំណាចក្នុងជួររាជការ ហើយដែលត្រូវបានគេលើកលែងពន្ធនៅក្នុងរាជធានី និង តាមមណ្ឌលរដ្ឋបាល។Lieberman 2003: 272 ព្រៃហ្លួង ខ្ញុំហ្លួងដែលធ្វើការក្នុងកំឡុងពេលជាក់លាក់ណាមួយរៀងរាល់ឆ្នាំ (ប្រហែល ប្រាំមួយខែ) ឱ្យហ្លួង។Lieberman 2003: 271 ពួកនេះជាធម្មតាត្រូវបានគេហាមប្រាមមិនឱ្យចាកចេញពីភូមិស្រុករបស់ខ្លួនឡើយ លើកលែងតែមានជាប់កំណែន រឺ ចូលបម្រើកងទ័ព។ ស្រដៀងនឹង  ពួក អមូថម៑ះ នៅភូមាដែរ។Lieberman 2003: 280 ព្រៃសម បណ្ដារាស្ត្រសាមញ្ញដែលនៅក្រៅអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់ហ្លួង។ ពួកនេះមានចំនួនសន្ធឹកសន្ធាប់ច្រើនជាង ពួក "ព្រៃហ្លួង"។ ស្រដៀងនឹងពួក ក្យួន៑ះ ភូមា (ក្ញុំ រឺ ខ្ញុំ) ដែរ។

វណ្ណៈទាំងពីរធំៗក្នុងចក្រភព ធ្វើឱ្យសង្គមរបស់ចក្រភពនេះត្រូវបានបែងចែកជាច្រើនស្រទាប់វណ្ណៈចាក់ស្រែះគ្នាយ៉ាងជ្រៅ: ការប្រកាន់វណ្ណៈរវាងពួកអភិជន និង បណ្ដារាស្ត្រសាមញ្ញពិតជាមានការប្រកាន់យ៉ាងមុតមាំពិតប្រាកដមែន។ នៅតាមដងទន្លេឥរាវតី ពួក "មង៑ះ រឺ មឹង" ប្រុសៗ តាមតុល្យការ ភាគច្រើនទំនងបានសិក្សារៀនសូត្រក្នុងវត្តអារាមរយៈពេលយូរ ហើយមានចំណេះជំនាញខាងភាសាបាលី បូករួមទាំងភាសាសំស្ក្រឹតផង ពួកគេអស់ទាំងនោះនិយមស្លៀកពាក់សំពត់ព្រែបែបឥណ្ឌានិងចិន ស្និទ្ធថ្នឹកនឹងទំនៀមទំលាប់បែបបរទេសជាង ពួក "ហ្ស៊ីនយ៉េថា រឺ hsin-ye-tha" ដែលជាពួករាស្ត្រសាមញ្ញ។  នៅតាមដងទន្លេចៅព្រះញាឯណេះវិញ ពួក "មូលនាយ" ក៏ដូចជាពួកអភិជនក្នុងលានជាង និង លាននា "គឺរាប់ចូលក្នុងវណ្ណៈតែមួយ។" អាពាហ៍ពិពាហ៍រវាង "មូលនាយ" នៅតាមរាជធានី និងតាមបណ្ដាខេត្តអាចទៅរួច ក៏ប៉ុន្តែជាមួយវណ្ណៈផ្សេងៗទៀត "មិនអាចទៅរួចទេ។" អ្វីទៅដែលពួកគេប្រកាន់យកបន្តមកទៀតនោះមានដូចជា ភាសាវប្បធម៌ស្យាម និង ជាតិសាសន៍ស្យាម ទាំងប៉ុន្មាននេះ វាអាចមានដែរ តែអាស្រ័យទៅលើការប្រកាន់ច្រើន រឺ តិចរបស់ពួកគេផ្ទាល់ខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ។