navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ហ្គោទួគ

𐱅𐰇𐰼𐰜:𐰉𐰆𐰑𐰣
ទួរុគ បូឌុនតំនភ្ជាប់=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tyurki.jpg|200x200ភីកសែលគំនូរលើថ្មបង្ហាញពីប្រជាជនហ្គោទួគនៅប្រទេសម៉ុងហ្គោលី
បច្ចុប្បន្ន (ពីស.វទី៦ទៅ៨)ចំនួនប្រជាជនសរុបជាបុព្វបុរសនៃប្រជាជនទួគមួយចំនួនតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនអាស៊ីកណ្តាល និង អាស៊ីខាងកើតភាសាទួគចាស់Lloyd, Keith (10 June 2020). សាសនាតេងគ្រីជាតិពន្ធដែលពាក់ព័ន្ធទួហ្គេស, តូគុស អូហ្គុស, យើនីសី កៀហ្គី, សឺយ៉ានតួ, សាតួXiu Ouyang, (1073), Historical Records of the Five Dynasties, p. 39
𐱅𐰇𐰼𐰜:𐰉𐰆𐰑𐰣
ទួរុគ បូឌុនតំនភ្ជាប់=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tyurki.jpg|200x200ភីកសែលគំនូរលើថ្មបង្ហាញពីប្រជាជនហ្គោទួគនៅប្រទេសម៉ុងហ្គោលី
បច្ចុប្បន្ន (ពីស.វទី៦ទៅ៨)ចំនួនប្រជាជនសរុបជាបុព្វបុរសនៃប្រជាជនទួគមួយចំនួនតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនអាស៊ីកណ្តាល និង អាស៊ីខាងកើតភាសាទួគចាស់Lloyd, Keith (10 June 2020). សាសនាតេងគ្រីជាតិពន្ធដែលពាក់ព័ន្ធទួហ្គេស, តូគុស អូហ្គុស, យើនីសី កៀហ្គី, សឺយ៉ានតួ, សាតួXiu Ouyang, (1073), Historical Records of the Five Dynasties, p. 39
ពួក ហ្គោទួគ ទួគ ទួគមេឃា ឬទួគខៀវ គឺជាសហព័ន្ធ ពនេចរ នៃ ប្រជាជនទួគ នៅ អាស៊ីកណ្តាល ក្នុងមជ្ឈិមសម័យ។ ពួកហ្គោទួគ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ប៊ូមុីន កាហ្កាន់ (ស្លាប់ឆ្នាំ៥៥២) និងកូនប្រុសរបស់គាត់បានស្នងរាជ្យបន្តពី ខាហ្គាន់ណេត រូរ៉ាន ជាមហាអំណាចក្នុងតំបន់ ហើយបានបង្កើត ខាហ្គាន់ណេតទួគទីមួយ ដែលជារាជវង្សមួយក្នុងចំណោមរាជវង្សពនេចរមួយចំនួនដែលនឹងកំណត់អនាគតទីតាំងភូមិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងជំនឿរបស់ ប្រជាជនទួគី ។
ហ្គោទួគ: ប្រភពដើម

ប្រភពដើម 
រូបភាពតូច| រូបភាពពិធីបុណ្យសពរបស់ជនជាតិទួគសក់វែងនៅវាលស្មៅកាហ្សាក់ស្ថាន។ កៅអីបុណ្យសព មីហូ ប្រហែលឆ្នាំ៥៧០។ 
និយាយឲ្យចំ ឈ្មោះទូទៅថា "ហ្គោទួគ" បានកើតចេញពីការអានខុសនៃពាក្យ "ហ្គោគ" ដែលមានន័យថា អាស៊ីណា ដែលជាត្រកូលគ្រប់គ្រងនៃក្រុមជាតិពន្ធដែលហៅខ្លួនឯងថា : ជាភាសាទួគចាស់បញ្ជាក់ថាជា 𐱅𐰇𐰼𐰜 ទួរុគ ឬ 𐰚𐰇𐰜:𐱅𐰇𐰼𐰜 ហ្គោគ ទួរុគ ឬ 𐱅𐰇𐰼𐰚 ទួគ។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាឈ្មោះ ទួគ Türk ត្រូវបានបំបែកចេញមកពីពាក្យកម្លាយ ទួគចាស់ (Bŭlgarska akademii︠a︡ na naukite.  𐱅𐰇𐰼𐰜 Türük / Törük ដែលមានន័យថា 'បានបង្កើត, កើត' ។ Faruk Sümer, Oghuzes (Turkmens): History, Tribal organization, Sagas, Turkish World Research Foundation, 1992, p. 16)

ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​នៅ​ក្នុង​ប្រភព​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ​ចិន​មជ្ឈិមសម័យ ​ថា​ជា Tūjué (ភាសាចិន:突厥) សរសេរឡើងវិញជា ភាសាចិន កណ្តាលក្នុងទម្រង់អក្សរឡាតាំង៖ * dwət-kuɑt > tɦut-kyat ). 

ឈ្មោះដែលជនជាតិផ្សេងហៅក៏ត្រូវបានកត់ត្រាជាភាសាអាស៊ីកណ្តាលផ្សេងទៀតផងដែរ ដូចជា សុកឌៀ * Türkit ~ Türküt, tr'wkt, trwkt, turkt > trwkc, trukč ; ខូតាន សាកា Ttūrka / Ttrūka, រូរ៉ាន to̤ro̤x / türǖg និង ទីបេចាស់ Drugu ។
ហ្គោទួគ: និយមន័យ

និយមន័យ 
យោងតាមប្រភពចិន Tūjué មានន័យថា " មួកចម្បាំង " ដែលត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាដោយសារតែរូបរាងរបស់ ភ្នំអាល់តៃ ជាកន្លែងដែលពួកគេរស់នៅគឺស្រដៀងទៅនឹងមួកប្រយុទ្ធ។   Li Yanshou (李延寿), History of the Northern Dynasties, Vol. 99.  រ៉ូណា តាស (១៩៩១) បានចង្អុលទៅពាក្យ ខូតាន សាកា tturakä "គម្រប" ដែលកម្លាយទៅជា "មួក" ជាប្រភពមួយដែលអាចមានលទ្ធភាពសម្រាប់និរុត្តិសាស្ត្រប្រជាប្រិយនេះ ប៉ុន្តែ Golden គិតថាការតភ្ជាប់នេះតម្រូវឱ្យមានទិន្នន័យបន្ថែមទៀត។ 

ហ្គោទួគ មានន័យថា "ទួគមេឃា", ឬពេលខ្លះ "ទួគមេឃា" (មានន័យថា ដោយសារតែ មេឃពណ៌ខៀវ ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង អាណាចក្រមេឃា )។ នេះគឺស្របជាមួយនឹង "ការគោរពនៃការគ្រប់គ្រងដែលបានតែងតាំងនៅស្ថានសួគ៌" ដែលជាធាតុកើតឡើងដដែលៗនៃវប្បធម៌នយោបាយអាល់តៃ ហើយដូច្នេះប្រហែលជាត្រូវបានបង្កប់ដោយពួកហ្គោទួគ ពីបុព្វបុរសមុនរបស់ពួកគេនៅក្នុងប្រទេសម៉ុងហ្គោលី។ Wink 64. ការបកស្រាយបែបប្រពៃណីនៃ "ខៀវ" ក្នុងការផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងប្រជាជនគឺបូព៌ា ដូចដែលវាត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុង ប្រព័ន្ធទិស នៃអាស៊ីកណ្តាល។ ដូច្នេះមានន័យថា "ទួរគីនៃបូព៌ា" ។  ឈ្មោះនៃ កុលសម័្ពន្ធអាស៊ីណា ដែលកំពុងគ្រប់គ្រងអាចមកពីពាក្យ ខូតាន សាកា សម្រាប់ "ពណ៌ខៀវជ្រៅ", āššɪna ។ 

យោងតាម វចនានុក្រមបេតិកភណ្ឌអាមេរិច ពាក្យទួគមានន័យថា "ខ្លាំង" នៅក្នុងភាសាទួគចាស់  ទោះបីជា Gerhard Doerfer គាំទ្រទ្រឹស្ដីនេះក៏ដោយ Gerard Clauson ចង្អុលបង្ហាញថា "ពាក្យ ទួគ មិនត្រូវបានប្រើក្នុងន័យទូទៅនៃ 'ខ្លាំង'" ហើយថានាម ទួគ មានន័យថា "ចំណុចកំពូលនៃភាពចាស់ទុំ" (នៃផ្លែឈើមួយ។ មនុស្ស។ល។) ប៉ុន្តែច្រើនតែប្រើជា [គុណនាម] មានន័យថា (ផ្លែឈើ) 'គ្រាន់តែទុំពេញលេញ'; (របស់មនុស្ស) 'នៅក្នុងជីវិតបឋម, ក្មេង, និងរឹងមាំ'"។ 

ឈ្មោះនេះត្រូវបានប្រើសម្រាប់តែពួកហ្គោទួគសម្រាប់សម្តៅលើក្រុមខ្លួន អាណាចក្រ និងប្រជារាស្រ្តខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ។ ក្រុមហ្គោទួគ មិនបានចាត់ទុកក្រុមនិយាយទួគីផ្សេងទៀតដូចជា អ៊ុយហ្គឺ ទីឡេ និង កៀហ្គី ជាជនជាតិទួគីទេ។ នៅក្នុង សិលាចារឹកអូខុន អក្សរ តូគុស អូហ្គុស និង យើនីសី កៀហ្គី មិនត្រូវបានគេហៅថា ទួគទេ។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ជនជាតិអ៊ុយហ្គឺ បានហៅខ្លួនឯងថាអ៊ុយហ្គឺ ហើយបានប្រើពាក្យ ទួគ ទាំងស្រុងសម្រាប់ពួកហ្គោទួគ ដែលពួកគេបានបង្ហាញថាជាជនបរទេសជាសត្រូវនៅក្នុងសិលាចារឹករាជវង្សរបស់ពួកគេ។ ជនជាតិកាហ្សា ប្រហែលជាបានរក្សាប្រពៃណីហ្គោទួគ ឱ្យនៅរស់ដោយអះអាងថាមានដើមកំណើតពីពួកអាស៊ីណា ។ នៅពេលដែលមេដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធបានកសាងខាណេតរបស់ពួកគេ គ្រប់គ្រងលើកុលសម្ព័ន្ធចម្រុះ និងសហព័ន្ធកុលសម្ព័ន្ធ ប្រជាជនទាំងមូលបានកំណត់អត្តសញ្ញាណខ្លួនឯងជានយោបាយជាមួយនឹងអ្នកដឹកនាំ។ ទួគ បានក្លាយជាការកំណត់សម្រាប់ប្រជារាស្រ្តទាំងអស់នៃចក្រភពទួរគី។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កុលសម្ព័ន្ធក្រោមបង្គាប់ និងបណ្តុំកុលសម្ព័ន្ធនៅតែរក្សាឈ្មោះដើម អត្តសញ្ញាណ និងរចនាសម្ព័ន្ធសង្គម។ ការចងចាំរបស់ពួកហ្គោទួគ និងអាស៊ីណា បានរសាត់ទៅនៅដើមនៃសហស្សវត្សរ៍។ ពួក ការ៉ាខានីត កូឆូ អ៊ុយហ្គឺ និង សែលជូក មិនបានអះអាងតំណពូជពង្សពីពួកហ្គោទួគទេ។  Lee, Joo-Yup; Kuang, Shuntu (18 October 2017).  Sui-Tang China and Its Turko-Mongol Neighbors, Page 34
ហ្គោទួគ: ការពង្រីកខ្លួន

ការពង្រីកខ្លួន 
𐱅𐰇𐰼𐰜:𐰉𐰆𐰑𐰣
ទួរុគ បូឌុនតំនភ្ជាប់=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tyurki.jpg|200x200ភីកសែលគំនូរលើថ្មបង្ហាញពីប្រជាជនហ្គោទួគនៅប្រទេសម៉ុងហ្គោលី
បច្ចុប្បន្ន (ពីស.វទី៦ទៅ៨)Altınkılıç, Arzu Emel (2020). "Göktürk giyim kuşamının plastik sanatlarda değerlendirilmesi" (PDF). Journal of Social and Humanities Sciences Research: 1101–1110. Archived (PDF) from the original on 2020-10-24.ចំនួនប្រជាជនសរុបជាបុព្វបុរសនៃប្រជាជនទួគមួយចំនួនតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនអាស៊ីកណ្តាល និង អាស៊ីខាងកើតភាសាទួគចាស់Lloyd, Keith (10 June 2020). សាសនាតេងគ្រីជាតិពន្ធដែលពាក់ព័ន្ធទួហ្គេស, តូគុស អូហ្គុស, យើនីសី កៀហ្គី, សឺយ៉ានតួ, សាតួXiu Ouyang, (1073), Historical Records of the Five Dynasties, p. 39
ទោះបីជា ខាហ្កាន់ណេតហ្គោទួគ ធ្លាប់បានផ្តល់ការគាំទ្រដល់រាជវង្សថាងនៅដើមដំបូងនៃសង្រ្គាមស៊ីវិលកំឡុងការដួលរលំនៃ រាជវង្សស្វី ក៏ដោយ ជម្លោះរវាងពួកហ្គោទួគ និងថាង ទីបំផុតបានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលនគរថាងកំពុងបង្រួបបង្រួម ប្រទេសចិនជាបណ្តើរៗ ។ ពួកហ្គោទួគ បានចាប់ផ្តើមវាយលុក និងវាយឆ្មក់ព្រំដែនភាគខាងជើងនៃចក្រភពថាង ហើយបានលើកទ័ពសំខាន់របស់ពួកគេចំនួន ១០០ ០០០ នាក់ទៅកាន់ ទីក្រុងឆាងអាន ដែលជារាជធានីនៃចក្រភព ។ អធិរាជតៃសុង នៃ ថាង ថ្វីបើធនធានមានកម្រិត បានវាយបកឲ្យពួកហ្គោទួគដកថយទៅវិញ។ ក្រោយមកអធិរាជតៃសុង បានបញ្ជូនកងទ័ពរបស់ទ្រង់ទៅម៉ុងហ្គោលី ហើយបានកម្ចាត់កម្លាំងសំខាន់នៃកងទ័ពហ្គោទួគនៅក្នុង សមរភូមិយិនសាន បួនឆ្នាំក្រោយមក ហើយបានចាប់យក អ៊ីលីគ ខាហ្កាន់ នៅឆ្នាំ ៦៣០នៃគ.ស.។  ជាមួយនឹងការចុះចូលនៃកុលសម្ព័ន្ធទួគី ថាងបានដណ្តើមយក ខ្ពង់រាបម៉ុងហ្គោលី ។ ចាប់​ពី​ពេល​នោះ​មក ពួក​ទួគ​ខាង​កើត​ត្រូវ​បាន​ចាប់បញ្ជូល​ទៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន។
ហ្គោទួគ: ការធ្វើសញ្ជ័យដោយពួកថាង

ការធ្វើសញ្ជ័យដោយពួកថាង 
ទោះបីជា ខាហ្កាន់ណេតហ្គោទួគ ធ្លាប់បានផ្តល់ការគាំទ្រដល់រាជវង្សថាងនៅដើមដំបូងនៃសង្រ្គាមស៊ីវិលកំឡុងការដួលរលំនៃ រាជវង្សស្វី ក៏ដោយ ជម្លោះរវាងពួកហ្គោទួគ និងថាង ទីបំផុតបានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលនគរថាងកំពុងបង្រួបបង្រួម ប្រទេសចិនជាបណ្តើរៗ ។ ពួកហ្គោទួគ បានចាប់ផ្តើមវាយលុក និងវាយឆ្មក់ព្រំដែនភាគខាងជើងនៃចក្រភពថាង ហើយបានលើកទ័ពសំខាន់របស់ពួកគេចំនួន ១០០ ០០០ នាក់ទៅកាន់ ទីក្រុងឆាងអាន ដែលជារាជធានីនៃចក្រភព ។ អធិរាជតៃសុង នៃ ថាង ថ្វីបើធនធានមានកម្រិត បានវាយបកឲ្យពួកហ្គោទួគដកថយទៅវិញ។ ក្រោយមកអធិរាជតៃសុង បានបញ្ជូនកងទ័ពរបស់ទ្រង់ទៅម៉ុងហ្គោលី ហើយបានកម្ចាត់កម្លាំងសំខាន់នៃកងទ័ពហ្គោទួគនៅក្នុង សមរភូមិយិនសាន បួនឆ្នាំក្រោយមក ហើយបានចាប់យក អ៊ីលីគ ខាហ្កាន់ នៅឆ្នាំ ៦៣០នៃគ.ស.។  ជាមួយនឹងការចុះចូលនៃកុលសម្ព័ន្ធទួគី ថាងបានដណ្តើមយក ខ្ពង់រាបម៉ុងហ្គោលី ។ ចាប់​ពី​ពេល​នោះ​មក ពួក​ទួគ​ខាង​កើត​ត្រូវ​បាន​ចាប់បញ្ជូល​ទៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន។ 

បន្ទាប់ពីការជជែកដេញដោលគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា អធិរាជតៃសុង បានសម្រេចចិត្តលើកលែងទោសដល់ពួកអភិជនហ្គោទួគ ហើយបានផ្តល់ឱ្យពួកគេនូវមុខតំណែងជាឆ្មាំអធិរាជ។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សំណើនេះត្រូវបានបញ្ចប់ដោយផែនការសម្រាប់ការធ្វើឃាតព្រះចៅអធិរាជ។ នៅថ្ងៃទី១៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ៦៣៩ 貞觀十三年 四月戊寅 Academia Sinica   អាស៊ីណា ជីសេស្វាយ និងកុលសម្ព័ន្ធរបស់គាត់បានវាយប្រហារដោយផ្ទាល់ទៅលើអធិរាជតៃសុងនៃថាង នៅវិមានជីឆេង (, នៅ ស្រុកលីនយូ បាវជី ខេត្តសានស៊ី នាពេលបច្ចុប្បន្ន) ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកគេមិនបានសម្រេចជោគជ័យ ហើយរត់ទៅភាគខាងជើង ប៉ុន្តែត្រូវបានអ្នកដេញតាមចាប់បាននៅជិត ទន្លេវុី ហើយត្រូវបានសម្លាប់ចោល។ អាស៊ីណា ហេស៊ានហ្គូ ត្រូវបាននិរទេសទៅ លីងពាវ ។ Sima Guang, Zizhi Tongjian, Vol. 195.  បន្ទាប់ពីការវាយឆ្មក់មិនបានសម្រេចរបស់ អាស៊ីណា ហេស៊ានហ្គូអាស៊ីណា ហេស៊ានហ្គូ នៅថ្ងៃទី១៣ ខែសីហា ឆ្នាំ៦៣៩ 貞觀十三年 七月庚戌 Academia Sinica   អធិរាជតៃសុង បានដំឡើង ឈីលីប៊ី ខាន់ ហើយបានបញ្ជាឱ្យប្រជាជនទួគីដែលបានតាំងទីលំនៅឲ្យទៅតាមគាត់ភាគខាងជើងនៃ ទន្លេលឿង ដើម្បីតាំងលំនៅរវាង មហាកំផែងនៃប្រទេសចិន និង វាលខ្សាច់កូប៊ី ។ Ouyang Xiu et al., New Book of Tang, Vol.  ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ មេទ័ពហ្គោទួគជាច្រើននៅតែស្មោះត្រង់ក្នុងការបម្រើចក្រភពថាង។
រូបភាពតូច| បំណែកក្បាលនៃ គូល ទីហ្គីន (៦៨៤-៧៣១) ត្រូវបានរកឃើញនៅ ខាសាត ខេត្ត អាខានហ្គៃ ជ្រលង ទន្លេអូរខុន ។ មានទីតាំងនៅ សារមន្ទីរជាតិម៉ុងហ្គោលី ។
ហ្គោទួគ: ការងើបឡើងវិញ

ការងើបឡើងវិញ 
នៅឆ្នាំ៦៧៩ អាស៊ីដ វិនហ្វូ និង អាស៊ីដ ហ្វឹងជី ដែលជាមេដឹកនាំទួគនៃ អាណាព្យាបាលចាន់យូ (單于大都護府) បានប្រកាស អាស៊ីណា នីស៊ូហ្វូ ជាខាហ្កាន់ ហើយបានបះបោរប្រឆាំងនឹងរាជវង្សថាង។ Sima Guang, Zizhi Tongjian, Vol. 202  នៅឆ្នាំ៦៨០ បុី ស៊ីនជាន បានកម្ចាត់ អាស៊ីណា នីស៊ូហ្វូ និងកងទ័ពរបស់គាត់។ អាស៊ីណា នីស៊ូហ្វូ  ត្រូវបានសម្លាប់ដោយបក្សពួករបស់ខ្លួន។  អាស៊ីដ វិនហ្វូ បានធ្វើឱ្យ អាស៊ីណា ហ៊្វូនាន ក្លាយជា ខាហ្កាន់ ហើយបានបះបោរម្តងទៀតប្រឆាំងនឹងរាជវង្សថាង។  អាស៊ីដ វិនហ្វូ និង អាស៊ីណា ហ៊្វូនាន បានចុះចាញ់នឹង បុី ស៊ីនជាន ។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ៦៨១ 開耀元年 十月乙酉 Academia Sinica   ជនជាតិហ្គោទួគ ៥៤នាក់ ក្នុងនោះមានអាស៊ីដ វិនហ្វូ និងអាស៊ីណា ហ៊្វូនាន ត្រូវបានប្រហារជីវិតជាសាធារណៈនៅផ្សារភាគខាងកើតនៃ ទីក្រុងឆាងអាន ។  នៅឆ្នាំ៦៨២ អ៊ីទែរីស ខាហ្កាន់ និង តូនីយូគុគ បានបះបោរនិងកាន់កាប់ ប្រាសាទហ៊ីសា (ភាគពាយព្យនៃ ហូហូត បច្ចុប្បន្ន ម៉ុងហ្គោលីខាងក្នុង ) ជាមួយនឹងបក្សពួកសេសសល់របស់ អាស៊ីណា ហ្វ៊ូនាន ។ Sima Guang, Zizhi Tongjian, Vol. 203  ខាហ្កាន់ណេតហ្គោទួគ ដែលបានស្ដារឡើងវិញ បានធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងសង្គ្រាមរវាងកុលសម្ព័ន្ធថាង និងគីតាន។  ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ប៊ីល ខាហ្កាន់ ជនជាតិហ្គោទួគ មិនអាចគ្រប់គ្រងកុលសម្ព័ន្ធទួគ ផ្សេងទៀតនៅក្នុងវាលស្មៅបានទេ។ នៅឆ្នាំ៧៤៤ សម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយរាជវង្សថាង ខាហ្កាន់ណេត អ៊ុយហ្គ័រ បានកម្ចាត់ ខាហ្កាន់ណេត ហ្គោទួគ ចុងក្រោយហើយបានគ្រប់គ្រងខ្ពង់រាបម៉ុងហ្គោលី។
ហ្គោទួគ: អ្នកគ្រប់គ្រង

អ្នកគ្រប់គ្រង 
កុលសម្ព័ន្ធអាស៊ីណា នៃហ្គោទួគ បានគ្រប់គ្រង ខាហ្កាន់ណេតទួគទីមួយ ដែលបន្ទាប់មកបានបំបែកទៅជា ខាហ្កាន់ណេតទួគខាងកើត និង ខាហ្កាន់ណេតទួគខាងលិច ហើយក្រោយមកទៀតគឺ ខាហ្កាន់ណេតទួគទីពីរ ដែលគ្រប់គ្រងភាគច្រើននៃអាស៊ីកណ្តាល និងខ្ពង់រាបម៉ុងហ្គោលី នៅចន្លោះឆ្នាំ ៥៥២ និង៧៤៥។ អ្នកគ្រប់គ្រងត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា " ខាហ្កាន់ " (កាហ្គាន់) ។
ហ្គោទួគ: សាសនា

សាសនា 
សាសនារបស់ពួកគេគឺពហុនិយម។ ព្រះដ៏អស្ចារ្យគឺជាមេឃ តេងគ្រី ដែលបានចែកចាយដំណើរជីវិតសម្រាប់ដំណើរជីវិត (qut) និងសំណាង (ulug) ហើយមើលលើលំដាប់លោកធាតុនិងសណ្តាប់ធ្នាប់នយោបាយនិងសង្គម។ មនុស្ស​ម្នា​បាន​បួងសួង​ដល់​ទ្រង់ ហើយ​បូជា​ដល់​ទ្រង់ ដោយ​និយម​បូជា​សេះ​ស។ អ្នកគ្រប់គ្រងដែលមកពីទ្រង់ ហើយទទួលបានសិទ្ធិអំណាចពីទ្រង់ ត្រូវបានលើកនៅលើកៅបាំដើម្បីជួបទ្រង់។ តេងគ្រី បានចេញក្រឹត្យ នាំយកសម្ពាធមកលើមនុស្ស និងអនុវត្តការដាក់ទណ្ឌកម្មជាធរមាន ជាញឹកញាប់ដោយការវាយជនល្មើសដោយរន្ទះ។ អំណាចបន្ទាប់បន្សំជាច្រើន - ជួនកាលត្រូវបានគេហៅថាជាអាទិទេព ជួនកាលវិញ្ញាណ ឬនិយាយសាមញ្ញថាពិសិដ្ឋ ហើយស្ទើរតែតែងតែភ្ជាប់ជាមួយតេងគ្រី - គឺផែនដី ភ្នំ ទឹក ទឹកហូរ និងទន្លេ។ ម្ចាស់/អ្នកកាន់កាប់វត្ថុទាំងអស់ ជាពិសេសទឹកដី និងទឹកនៃប្រទេសជាតិ។ ដើមឈើ អ័ក្សលោកធាតុ និងប្រភពនៃជីវិត ភ្លើង និមិត្តសញ្ញានៃគ្រួសារនិង វិញ្ញាណពិសេសនៃគ្រូវេទមន្ត ផ្កាយ ជាពិសេសព្រះអាទិត្យ និងព្រះច័ន្ទ ផ្កាយ Pleiades និង Venus ដែលរូបភាពប្រែប្រួលតាមពេលវេលា។ អ៊ូម៉ាយ ជាមាតាទេពធីតាដែលមិនមានអ្វីក្រៅពីសុក ចំណុចចាប់ផ្តើម និងគ្រោងទ្វារ លក្ខណៈបុគ្គលនៃពេលវេលា ផ្លូវ សេចក្តីប្រាថ្នា ។ល។ វីរបុរស និងបុព្វបុរស បង្កប់នៅក្នុងផ្ទាំងបដា បន្ទះដែលមានសិលាចារឹក និងរូបព្រះ។ និង​វិញ្ញាណ​ត្រាច់ចរ ឬ​តាំង​នៅ​ក្នុង​បិណ្ឌបាត ឬ​ក្នុង​វត្ថុ​បរិសុទ្ធ​គ្រប់​ប្រភេទ។ ថាមពលទាំងនេះ និងកម្លាំងផ្សេងទៀតមានកម្លាំងមិនស្មើគ្នាដែលកើនឡើងនៅពេលដែលវត្ថុប្រមូលផ្តុំ ដូចជាដើមឈើបង្កើតជាព្រៃ ថ្មបង្កើតជាផ្ទាំងថ្ម ព្រួញបង្កើតជាស្រោមព្រួញ និងតំណក់ទឹកបង្កើតជាបឹង។ Asian Mythologies by Yves Bonnefoy, Page 315
ហ្គោហ្គោឡេឡឹស - ហ្គាតថេរ៉ាមៀរ

ហ៊ូហ្គោឡឺស - ហ្គាតថេរ៉ាមៀរ (ទីក្រុងម៉ិកស៊ិកថ្ងៃទី ២២ ខែកុម្ភះឆ្នាំ ១៩៦៩) គឺជាអ្នកជំនាញផ្នែករោគរាតត្បាតអ្នកស្រាវជ្រាវសាស្រ្តាចារ្យនិងមន្រ្តីសាធារណៈ។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ១ ខែធ្នូឆ្នាំ ២០១៨ លោកជាប្រធានអនុលេខាធិការការពារនិងលើកកម្ពស់សុខភាពនៃក្រសួងសុខាភិបាលម៉ិចស៊ិកូ។
ហ្គ៉ាយ៉ាទ្ម៉ុនតា

ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|ហ្គ៉ាយ៉ាទ្ម៉ុនតា នៃ ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី.
ហ្គ៉ាយ៉ាទ្ម៉ុនតា ( ) វាគឺជាការអធិស្ឋានសម្រាប់ការគោរពបូជានិងការចងចាំ ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី និង ព្រះអាទិត្យនៅ ព្រហ្មញ្ញសាសនា និង ព្រហ្មញ្ញ សាសនា.
ហ្គ៉ាយ៉ាទ្ម៉ុនតា: ការថ្វាយបង្គំ

ការថ្វាយបង្គំ
B. van Nooten and G. Holland, Rig Veda. A metrically restored text. Cambridge: Harvard Oriental Series (1994).  ជា ភាសាសំស្ក្រឹត:

ជាភាសាខ្មែរ។
 
 
 
 
– Rigveda 3.62.10
ហ្គ័រដា តារ៉ូ: ជីវិតដំបូង

ជីវិតដំបូង

ហ្គ័រដា ប៉ូហូរីលេបានកើតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១០ នៅក្នុងរដ្ឋ Stuttgart នៃប្រទេសប៉ូឡូញ គាត់បានសិក្សានៅសាលា Swiss boarding school ។ ក្នងឆ្នាំ១៩២៩ គាត់បានចាកចេញទៅរស់នៅរដ្ឋេ Leipzig ជាដំបូងគាត់ ចូលជាមួយពួក ណាស៊ីស អាឡាម់ង់។
ហ្គ្រាប្រីអ៊ែល ហ្រ្គារ៉ាស្សៀ ម៉ារ៉ាហ្គេស

right|thumb|200px

ហ្រ្គប្រ៊ីល ជូស៏ដឺឡា ខនខរដៀ "ហ្គាបូ" ហ្គ្រាប្រីអ៊ែល ហ្រ្គារ៉ាស្សៀ​ ម៉ារ៉ាហ្គេស( ភាសាអេស្ប៉ាញប្រកបថា៖​​ ([ɡaˈβɾjel ɣarˈsia ˈmarkes]) 
កើតថ្ងៃទី ៦ ខែ មិនា ឆ្នាំ ១៩២៦ ជាអ្នកសសេររឿងប្រលោមលោក, រឿងខ្លី, អ្នកសសេរស្រ្គីពរឿង, ជាអ្នកការសែត ជនជាតិកូឡំប៊ី ។ 
ហ្គ្រាប្រីអ៊ែល ហ្រ្គារ៉ាស្សៀ​ ម៉ារ៉ាហ្គេស ត្រូវបានគេស្គាល់ដោយពេញចិត្តហៅថា "ហ្គាបូ" ពាសពេញ ទ្វីបអាមេរិចឡាទីន ដែលត្រូវបានគេ
ចាត់ទុកថា អ្នកនិពន្ធដ៏សំខាន់មួយរូបក្នុងស.វទី ២០ ។ គាត់ត្រូវបានគេប្រគល់វង្វាន់<font face color"red">ណូប៊ែល<font> ខាងអក្សរ
សាស្រ្តក្នុង ឆ្នាំ ១៩៨២ ។ គាត់ស្វែងរករៀនដោយខ្លួនឯង ហើយបានចាកចេញពីសាលាច្បាប់ដើម្បីទៅសិក្សាមុខវិជ្ជាអ្នកកាសែត ។ 
​ចាប់តាំងពីនោះមកគាត់បានបង្ហាញ មិនអាចហាមឃាត់ពីការរិះគន់របស់គាត់សំរាប់ប្រជាជនកូឡំប៊ី និងនយោបានរបរទេសទេ ។ គាត់មាន
រៀបការជាមួយនឹង មើស្សិតដេស៏ បាឆា ពួកគេទាំងពីរមានកូនពីរនាក់ជាមួយគ្នា គឺ រ៉ូឌ្រីហ្រ្គូ  និង ហ្រ្គូហ្សាលូ ។  
គាត់បានចាប់ផ្តើមធ្វើជាអ្នកកាសែត​ ហើយបានសសេរការងារទាក់ទងនឹងរឿងផ្សេងៗជាច្រើន ប៉ុន្តែគេទទួលស្គាល់ថាវាល្អណាស់សំរាប់​រឿង​ប្រលោមលោករបស់គាត់ ដូចជា រឿង រង់ចាំបន្ត

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកូឡុំប៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រង្វាន់ ណូបែល
ហ្មជ័យ

ចៅពញាជ័យ តាមរាជពង្សាវតារ កាល ឆ្នាំគ.ស. ១៥១៦ ក្រោយថ្ងៃធ្វើបុណ្យឧទ្ទិសកុសលជូនខ្មោចពញាពេជ្រ នោះក្នុងពេលព្រឹក មានមនុស្សម្នាក់ឈ្មោះហ្មជ័យ យកដំរីភ្លុកមួយកំពស់ ៦ ហត្ថ ១២ ធ្នាប់ មានរូបល្អបរិសុទ្ធមកក្រាបទូលថ្វាយព្រះចន្ទរាជា។ ដំរីនោះ មានកិរិយាប្រពៃក្រៃលែងជាងដំរីទាំងពួង សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ស្ដេចទ្រង់សព្វព្រះទ័យណាស់ ទុកដំរីនោះជាព្រះទីនាំងតាំងខ្នាន់នាមជា "ព្រះពិជ័យគជា" តាមឈ្មោះហ្ម និងតាមជាតិដំរី។ ទ្រង់តាំងហ្មជ័យ នោះជាចៅហ្វាយស្រុកខែត្រក្រងរួចហើយស្ដេចយាងទៅឯមុនព្រះពន្លា។ លុះឃើញអ្នកមុខអ្នកការបណ្ដារាស្ត្រនាំ ដំរី សេះ មកក្រាបបង្គំទូលថ្វាយខ្លះមួយ ខ្លះពីរ ស្ដេចទទួលបានដំរី ៣៥ សេះ ៣០។ ទ្រង់មានព្រះអំណរណាស់ ស្ដេចប្រោសព្រះរាជទាន រង្វាន់ជាមាសប្រាក់ និង យសសក្ដិ ដល់ជនជាម្ចាស់ដំរី ម្ចាស់សេះ ដែលថ្វាយព្រះអង្គ។
ហ្រាន្ដកូស ហ្វីឡុន

នាយករដ្ឋមនន្រ្ដីហ្រាន្ដកូស ហ្វីឡុន200px|ហ្រាន្ដកូស ហ្វីឡុនព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួន​ពី​លោកឈ្មោះលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ្រាន្ដកូស​ ហ្វីឡុនឡើងកាន់តំណែងនៅ ថ្ងៃទី២៧​ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ២០០៧ថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំកំណើតថ្ងៃទី ៤​ ខែ មិនា ឆ្នាំ១៩៥៤ទីកន្លែងកំណើតទីក្រុងឡេម៉ាន ប្រទេសបារាំង(Le Mans, France)គណះបក្សចលនារួមគ្នាដើម្បីប្រជាជនជំនាញអ្នកច្បាប់សាសនារ៉ូមាំង កាតូលិកហត្ដលេខា100px|ហ្រាន្ដកូស ហ្វីឡុន
លោកហ្រាន្ដកូស ហ្វីឡុនគីជានាយករដ្ឋមន្ដ្រី នៃប្រទេសបារាំង​ ដែលទើបតែត្រវបានតែងតាំងតំនែងដោយលោកប្រធានាធិបតី នីកូឡាស់ សាកូស៊ី កាលពីថ្ងៃទី ១៧ ខែឧសភាឆ្នាំ២០០៧។ ក្នុងឋានះជាសមាជិកនៃគណះបក្ស ចលនារួមគ្នាដើម្បីប្រជាជន(UMP)​ លោកហ្វីលឡុន បានក្លាយជា មន្ដ្រី របស់ ជីនផែរ៉ី រ៉ាហ្វារីន ដែលគ្រប់គ្រងជំលោះកម្មករនៃច្បាប់ធ្វើការ៣៥ម៉ោងក្នុងមួយសប្ដាហ៏ និង គ្រប់គ្រងការចូលនិវត្តន៏ គាត់បានក្លាយជាមន្ដ្រីនៃក្រសួងអប់រំនិង ត្រួតពីនិត្យនៅឆ្នាំ២០០៤ ហើយស្នើអោយមានការជំនួបពីភាក្សាជាច្រើនជាមួយលោកហ្វីលឡុង ជាមួយការអប់រំច្បាប់។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥ គាត់មិន ត្រូវ បានរាប់បញ្ចូលជាមេដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលដោយលោកឌូមីនិកខ្យូ ដេ វ៉ីលលេពីន (Dominique de Villepin) នោះទេ។ ប៉ុន្តែលោកត្រូវបានជាប់ឆ្នោតជា ព្រិទ្ឋសភា សំរាប់ សាទី ឌីបាតាម៉ង់។ មុខងាររបស់គាតនាពេលនោះ គឺជាអ្នកដាស់តឿននយោបាយនៅក្នុងការធ្វើអោយនីកូលាស់ សាកូស៊ីក ទទួលបានជយ័ជំនះក្នុងកាឡើងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដូចយើងឃើញសព្វថ្ងៃ។
ហ្រាន្ដកូស ហ្វីឡុន: ជីវិតដំបូងរបស់លោកហ្រាន្ដកូស ហ្វីឡុន

ជីវិតដំបូងរបស់លោកហ្រាន្ដកូស ហ្វីឡុន 
>>>ក្រុមគ្រួសារ របស់ ហ្វីលឡុន មានឬស់គាល់កើតពី ក្រុម ទាហ៊ាន សាតទី
ឪពុក របស់លោក ហ្រាន្ដកូស ហ្វីឡុន គឺ ជាសារការី ច្បាប់ នៅក្នុងសង្គាម ស៊ីវិល ហើយម្ដាយរបស់ គាត់ គឺ ជាអ្នក ដែលចេះប្រវត្តិស្ត្រយ៉ាងល្បីល្បាញ ហើយប្អូប្រុសពៅឈ្មោះដូមិននិកខ្យូគឺ​ជាអ្នក លេងព្យាណូដ៏​ល្បីល្បាញម្នាក់
លោកហ្វីលឡុន រស់នៅជាមួយប្រពន្ឋរបស់គាត់ឈ្មោះ ពេនីឡុប ហើយគាត់មានកូន៥នាក់គឺ ម៉ារ៉ៀ(Marie) ឆាលី(Charles) អានតូនៀន(Antoine) អ៊ីយ៉ាត(Édouard ) និង អាននូត(Arnaud) នៅក្នុង សតវត្តិទី១២ ចាតទូ ដេ ប៉ៅ បានប្រគាល់ដីដែលមានព្រៃនៅច្រាំងទន្លេសាត ចំនួន២០ អេគ្រី ត្រូជា ៨អា សំរាប់សាងសង់ភូមិគ្រិះសូឡាសមី នៅក្បែសាបលេ ស៊ឺ សាដ(Sablé-sur-Sarthe)ប្រហែលជាពាកកណ្ដាលវិមានឡើម៉ង់និងវិមានអង់ហ៊្សា និងជា កន្លែង មួយសំរាប់ គេប្រារពពិធី អាពាហ៏ពិពាហ៏ រហូតដល់ ពួកគេ ទិញ វិមានប៉ូសេនៅឆ្នាំ១៩៩៣។
 មូលដ្ឋានគ្រួសារដែលទាក់ទងនិងសហរាជាណាចក្រអង់គ្លេស 
>>>ហ្វីឡុង មានភាពល្បីល្បាញខាង ជាអ្នករកឃើញនៅវប្បធម៏អង់គ្លេស ហើយបានធ្វើកិច្ចសន្យាយ៉ាងធំទូលាយ ផ្សេងគ្នា ជាច្រើននៅ សាកលវិទ្យាលយ័ ក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស គួកត់សំគាល់ នៅ សាលា សេដ្ឋកិច្ចនៅទីក្រុង ឡុង។
ប្រពន្ឋរបស់គាត់ឈ្មោះ ប៉ង់ណឺឡូប់ កាទ្រីន ក្ខាក កើតនៅ ក្នុងភូមិល្វាណូវែក្បែផ្សារទីក្រុង អាបៀហ្គាវង់នី នៅក្នងវាលេសនាងគឺជាស្ត្រីដែលស្មាក់ស្មោះម្នាក់។ ពួកគេជួបគ្នា​នៅពេលដែល​ប្រពន្ឋរបស់​គាត​កំពុង​បង្រៀន​ភាសារអង់គ្លេ ស​នៅក្នុង ចន្លោះឆ្នាំដែលនាងទំនេនៅក្នុងទីក្រុង ឡើម៉ង់ ហើយពួកគាត់បានរៀបអាពាហ៏ពីពាហ៏នៅព្រះវិហាខាងកូនក្រមុំ នៅខែ មិថុនា ឆ្នាំ១៩៨០ ប្អូនប្រុសរបស់លោកហ្វីឡុង ឈ្មោះលោកផារៀ គឺជាអ្នកឯកទេសខាងព្យាបាលជំងឺភ្នែក បន្ទាប់មករៀបការជាមួយនិង ប្អូនស្រីលោកផែន នីឡុប ហ្វីលឡុង ខែមិថុនា។
ឥឡូវនេះពួកគាត់ទាំងអស់គ្នារស់នៅ ទីក្រុង ឡើម៉ង់ទាំងអស់គ្នា ហើយពេលឥឡួវនេះគាត់គឺជាអ្នកតំនាងនយោបាយ លោកហ្វីលឡុង គឺជាអ្នកគាំទ្រកីឡាប្រណាំងឡានយ៉ាងសប្បាយរីករាយនិងជក់ចិត្តផុត ដែលគាត់គឺ តែងតែយក ចិត្តទុកដាក់ ស្ទើតែជារៀងរាល់ឆ្នាំ ជាជាមួយនិងកីឡានេះ ស្ទើតែ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ តាំងតែពីកុមារភាព។ គាត់គឺជាសមាជិកនៃ ក្រុម អូតូម៉ូបាយអិល អូឆែស(Automobile Club de l'Ouest)។
ហ្រាន្ដកូស ហ្វីឡុន: មូលដ្ឋានគ្រួសារដែលទាក់ទងនិងសហរាជាណាចក្រអង់គ្លេស

មូលដ្ឋានគ្រួសារដែលទាក់ទងនិងសហរាជាណាចក្រអង់គ្លេស 
>>>ហ្វីឡុង មានភាពល្បីល្បាញខាង ជាអ្នករកឃើញនៅវប្បធម៏អង់គ្លេស ហើយបានធ្វើកិច្ចសន្យាយ៉ាងធំទូលាយ ផ្សេងគ្នា ជាច្រើននៅ សាកលវិទ្យាលយ័ ក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស គួកត់សំគាល់ នៅ សាលា សេដ្ឋកិច្ចនៅទីក្រុង ឡុង។
ប្រពន្ឋរបស់គាត់ឈ្មោះ ប៉ង់ណឺឡូប់ កាទ្រីន ក្ខាក កើតនៅ ក្នុងភូមិល្វាណូវែក្បែផ្សារទីក្រុង អាបៀហ្គាវង់នី នៅក្នងវាលេសនាងគឺជាស្ត្រីដែលស្មាក់ស្មោះម្នាក់។ ពួកគេជួបគ្នា​នៅពេលដែល​ប្រពន្ឋរបស់​គាត​កំពុង​បង្រៀន​ភាសារអង់គ្លេ ស​នៅក្នុង ចន្លោះឆ្នាំដែលនាងទំនេនៅក្នុងទីក្រុង ឡើម៉ង់ ហើយពួកគាត់បានរៀបអាពាហ៏ពីពាហ៏នៅព្រះវិហាខាងកូនក្រមុំ នៅខែ មិថុនា ឆ្នាំ១៩៨០ ប្អូនប្រុសរបស់លោកហ្វីឡុង ឈ្មោះលោកផារៀ គឺជាអ្នកឯកទេសខាងព្យាបាលជំងឺភ្នែក បន្ទាប់មករៀបការជាមួយនិង ប្អូនស្រីលោកផែន នីឡុប ហ្វីលឡុង ខែមិថុនា។
ឥឡូវនេះពួកគាត់ទាំងអស់គ្នារស់នៅ ទីក្រុង ឡើម៉ង់ទាំងអស់គ្នា ហើយពេលឥឡួវនេះគាត់គឺជាអ្នកតំនាងនយោបាយ លោកហ្វីលឡុង គឺជាអ្នកគាំទ្រកីឡាប្រណាំងឡានយ៉ាងសប្បាយរីករាយនិងជក់ចិត្តផុត ដែលគាត់គឺ តែងតែយក ចិត្តទុកដាក់ ស្ទើតែជារៀងរាល់ឆ្នាំ ជាជាមួយនិងកីឡានេះ ស្ទើតែ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ តាំងតែពីកុមារភាព។ គាត់គឺជាសមាជិកនៃ ក្រុម អូតូម៉ូបាយអិល អូឆែស(Automobile Club de l'Ouest)។
ហ្រាន្ដកូស ហ្វីឡុន: ជំនាញវិជ្ជាជីវះសង្ខេប

ជំនាញវិជ្ជាជីវះសង្ខេប 
 ការអប់រំ 
 នៅឆ្នាំ ១៩៧២ លោកបានបញ្ចប់ មធ្យមសិក្សា​ទុតិយភូមិ ផ្នែក​ទស្សនវិជ្ជា ។
 នៅឆ្នាំ ១៩៧៦ បានបញ្ចប់បរិញ្ញាប័ត្រ​ជាន់​ខ្ពស់ (Maîtrise) ផ្នែក​នីតិ​សាធារណៈ​នៅ​សាកលវិទ្យាលយ័នៃទីក្រុង​ម៉ង់ ។
 នៅឆ្នាំ ១៩៧៧ បានបញ្ចប់​សញ្ញាប័ត្រ​សិក្សា​ជាន់​ខ្ពស់ (Diplôme d'études approfondies) ផ្នែក​នីតិ​សាធារណៈ សាកលវិទ្យាលយ័ប៉ារីស ៥: រ៉ឺនេ ដេកាតស៍ (University of Paris V: René Descartes) ។
ហ្រាន្ដកូស ហ្វីឡុន: ការអប់រំ

ការអប់រំ 
 នៅឆ្នាំ ១៩៧២ លោកបានបញ្ចប់ មធ្យមសិក្សា​ទុតិយភូមិ ផ្នែក​ទស្សនវិជ្ជា ។
 នៅឆ្នាំ ១៩៧៦ បានបញ្ចប់បរិញ្ញាប័ត្រ​ជាន់​ខ្ពស់ (Maîtrise) ផ្នែក​នីតិ​សាធារណៈ​នៅ​សាកលវិទ្យាលយ័នៃទីក្រុង​ម៉ង់ ។
 នៅឆ្នាំ ១៩៧៧ បានបញ្ចប់​សញ្ញាប័ត្រ​សិក្សា​ជាន់​ខ្ពស់ (Diplôme d'études approfondies) ផ្នែក​នីតិ​សាធារណៈ សាកលវិទ្យាលយ័ប៉ារីស ៥: រ៉ឺនេ ដេកាតស៍ (University of Paris V: René Descartes) ។
ហ្រាន្ដកូស ហ្វីឡុន: អាជីពជាអ្នកនយោបាយ

អាជីពជាអ្នកនយោបាយ 
 មុខងារក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល 
 ជានាយករដ្ឋមន្ទ្រី តាំងពី ថ្ងៃទី១៧ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ២០០៧
 មន្ដ្រីនៃក្រសួងអប់រំនិង ត្រួតពីនិត្យ ជាន់ខ្ពស់នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៣-១៩៩៥
 មន្រ្តី នៃក្រសួងពត៌មានវិទ្យា និង សំបុត្រ ចាប់ពី ខែ ឧសភា - វិច្ឆិការ ឆ្នាំ១៩៩៥
 មន្ត្រី នៃ សំបុត្រ ទូរគមនាគមន៏ និង លំហរ កាលពី ខែវិច្ឆិករ ១៩៩៥-១៩៩៧
 មន្ត្រី ការងារសង្គម , ការងារនិង សាមគ្គីភាព: ២០០-២០០២
 មន្ត្រី អប់រំជាតិ និង ក្រសួងអប់រំនិង ត្រួតពីនិត្យ ជាន់ខ្ពស់ ២០០៤-២០០៥

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសបារាំង
ហ្រាន្ដកូស ហ្វីឡុន: ''មុខងារក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល''

មុខងារក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល 
 ជានាយករដ្ឋមន្ទ្រី តាំងពី ថ្ងៃទី១៧ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ២០០៧
 មន្ដ្រីនៃក្រសួងអប់រំនិង ត្រួតពីនិត្យ ជាន់ខ្ពស់នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៣-១៩៩៥
 មន្រ្តី នៃក្រសួងពត៌មានវិទ្យា និង សំបុត្រ ចាប់ពី ខែ ឧសភា - វិច្ឆិការ ឆ្នាំ១៩៩៥
 មន្ត្រី នៃ សំបុត្រ ទូរគមនាគមន៏ និង លំហរ កាលពី ខែវិច្ឆិករ ១៩៩៥-១៩៩៧
 មន្ត្រី ការងារសង្គម , ការងារនិង សាមគ្គីភាព: ២០០-២០០២
 មន្ត្រី អប់រំជាតិ និង ក្រសួងអប់រំនិង ត្រួតពីនិត្យ ជាន់ខ្ពស់ ២០០៤-២០០៥

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសបារាំង
ហ្រ្គេតស៊ីងមួន

ហ្រ្គេតស៊ីមួន(Sigmund Freud)បានកើតនៅក្នុងអំឡុងពេល សាហ្គីសមួន ស្ចូម៉ូ​(Sigismund Schlomo Freud) (ថ្ងែទី០៦​ ខែឧសភា​១៨៥៦ ដល់ ថ្ងៃទី២៣ ខែកញ្ញា ១៩៣៩) ដែលជាបណ្ដាញប្រាសាទ​ដែលបានរកឃើញដោយលោកពុកនៃចិត្តវិភាគ។
ឪពុកម្ដាយរបស់ ហ្រ្គេតស៊ីមួន គឺជាអ្នកក្រីក្រ ប៉ុន្តែពូកគេ ធ្វើអោយគាត់មានការអប់រំយ៉ាងច្បាស់ គឺខាង ទស្សនវិជ្ជា និងច្បាប់ តែគាត់បានទៅរៀនខាងថ្នាំពេទ្យវិញ ដែលចុះទៅស្រាវជ្រាវជំងឺ​ដែលស្លាប់ដោយខូចខួក្បាល ជំងឺផ្លូវដង្ហើម វិកលចរិត្រ។ គាត់បានទៅបង្រៀនអំពីចិត្តវិទ្យា ហើយនិងបច្ចេកទេស​នៃការការពារកុំអោយមានជំងឺវិកលចរិត្រ និងបង្កើតនូវ​​​សៀវភៅអំពីជំងឺ​វិកលចរិត្រ​ និង បង្កើតកន្លែងសំរាប់សង្គ្រោះ ដែលមានជំងឺផ្លូវចិត្ត ។ នៅក្នុងការបង្កើតនេះដែរក៏មាន​បញ្ហាជាមួយនិង​ វិធីព្យាបាល ហើយវាបានជួយមនុស្សជាច្រើនអោយមានភាពងាយស្រួលក្នុងការដក​ដង្ហើម។ ហើយមានខ្លះទៀតកើតចេញពីគំនិតរបស់ ហ្គ្រេតស៊ីមួនផ្ទាល់។ For psychoanalysis having declined, see Kovel 1991, p. 96.
ហ្គ្រេត បានធ្វើនូវអ្វីដែលបានសល់ពីកាមតំរេកហើយ និងបង្កើតវីធីព្យាបាលរោគ ដូចជា  សមាគម ការស្រាវជ្រាវ ហើយនិងបង្កើតការិយាល័យកណ្ដាលមួយនៅក្នុងដំនើរការព្យាបាលនោះ ហើយស្នើរសុំ អោយមានការរំពឹងទុក ដើម្បីជួយការពារដោយ អ្នកតំណាង ធ្វើអោយមានសេចក្ដីសង្ឃឹម ហើយនឹង​សំរេចនូវអ្វីដែលជាក្ដីស្រម៉ៃ។ គាត់បានមានស្នាដៃជាច្រើនទៀត ដូចជា គូរគំនូរ ដែលបង្ហាញអំពី ចិត្តវិទ្យា និង​ វប្បធ៌ម។ ហ្គ្រេត បានត្រូវបានគេហៅថា ជាមនុស្សម្នាក់ ដែលខ្លាំងនៃបីនៃសាលានៃមិន្ទិលសង្ស័យ មានដូចជាកាម៉ាស(Karl Marx) និងលោកហ្រ្គេនរីច នេតស៊ី(Friedrich Nietzsche) អំឡុងពេលដែលគំនិតរបស់គាត់បានប្រៀបធៀបទៅនិង ផ្លាទូ(Plato) និង​ ថូម៉ាស អាខ្វីននាស(Thomas Aquinas)។
អ្នកចិត្តវិភាគគឺទាមទាអោយ មានឥទ្ធិពលជាមួយនិង ចិត្តវិទ្យា និងឆ្លងកាត់មនុស្សធម្មនិយម ហើយការគិតខ្លះគឺជារហស្សវិទ្យាសាស្ដ្រ និងនៃភេទ ហើយត្រូវបានគេស្នើវាអោយសិក្សានៅឆ្នាំ ២០០៨ នៅសកលវិទ្យាល័យចិត្តវិទ្យា។ មួយនៅក្នុងការបរិយាយអំពីការស្រាវជ្រាវ អក្សរ បានសំរេចនូវទិន្នន័យជាច្រើនដែលគាំទ្រនូវ ទ្រឹស្ដីរបស់ហ្គ្រេត មានដូចជា គំនិតផ្ទាល់ ផ្នែកនៃរន្ធគូត និង សារៈសំខាន់ខ្លះ​ទៀតនៅក្នុងការអភិវឌ្ឍខ្លួនឯង។ ប៉ន្តែមានខ្លះទៀត ដូចជា ការបង្ហាញនៃក្ដីស្រម៉ៃខាងដើមរបស់អ្នកសែង ហើយនិងការបង្ហាញអំពីអ្នកវិភាគខាងចិត្ត របស់ស្រ្ដី ដែលមិនទទួលស្គាល់ ដោយការស្រាវជ្រាវ។
ដោយក្ដីគោរពនៃអ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត ដល់គំនិតរបស់គាត់ ការងាររបស់គាត់ បានសាយភាយ ទៅដល់បញ្ញវ័ន្ធ និង វប្បធ៌មរ​បស់​ប្រជាជន អោយចូលរួមនៅឆ្នាំ១៩៣៩W.H.Auden បានសរសេរ​ជាកំនាព្យអោយគាត់។