navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ហ្រ្គេតស៊ីងមួន: ជីវិតដំបូងនិង ការសិក្សា

ជីវិតដំបូងនិង ការសិក្សា
right|thumb|alt=photograph|220px|Freud's birthplace, a rented room in a blacksmith's house
ហ្រ្គេត​ គឺជាកូនច្បងនៅក្នុងគ្រួសារ​ដែលមានកូនប្រាំបីនាក់ ដែលមានឪពុកម្ដាយជាជនជាតិហ្វិជ និង​ ហ្គាលីសៀន នៅទីក្រុង ម៉ូរ៉ាវៀន​ នៃប្រទេស​ប៊ីបរ(German: Freiberg in Mähren) ចក្រភពអូស្រ្តាលី ដែលជាផ្នែកមួយនៃ សាធារណៈ​រដ្ឋសេក(Czech Republic)។Gresser 1994, p. 225.ឪពុករបស់គាត់ ចេកខប​ ហ្គ្រេត(១៨១៥ដល់ ១៨៩៦) ជាឈ្មួញរកស៊ីទិញលក់រោមជាម មានអាយុ៤១ ឆ្នាំនៅពេលដែលគាត់បានកើត ហើយឪពុកម្ដាយរបស់គាត់មិនទាន់រៀបការនៅឡើយ និងបន្តរមានកូនពីរទៀត។ គ្រួសាររបស់ ចេកខប គឺជា​ជនជាតិហ្វិជ ដែលជាហេតុដែលបណ្ដាលអោយ គាត់ត្រូវចាកចេញទៅឆ្ងាយពីស្រុកកំនើត។ គាត់និង​ម្ដាយរបស់ ហ្គ្រេត ដែលមានវ័យ​២០ឆ្នាំបានរៀបការដោយ រ៉ាប៊ី នៅថ្ងៃទី២៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨៥៥ និងមានភាពក្រីក្រ​នៅពេលដែល​ហ្រ្គេតបានមកដល់​ប្រហែល​ជាប្រាំបួនខែ។ គ្រួសារនេះ​បានរស់នៅដោយជួលបន្ទប់គេដែលជាផ្ទះរបស់​ជាងដែកនៅក្នុង Schlossergasse 117.Gay 2006, pp. 4–8
For Jacob's Torah study, see Meissner 1993, p. 233.
For the date of the marriage, see Rice 1990, p. 55. គាត់បានកើតតំនាលនិង​ភេសជ្ជៈ​ ដែលម្ដាយរបស់គាត់យល់ថាវាមានប្រយោជសំរាប់​ក្មេងជំនាន់ក្រោយ។Margolis 1989​
ចេកខប(Jacob) និង​អាមេលា(Amelia) បានចិញ្ចឹម​ ហ្រ្គេត និងបងប្អូនរបស់គាត់បានយ៉ាងល្អ ហើយថ្វីបើ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ ត្រូវបាន​លក់សំរាប់ការសិក្សារបស់គាត់ក៏ដោយ។ ជាលទ្ធផល ហេតុការដែល​គួអោយរន្ធត់នៅឆ្នាំ១៨៥៧ ឪពុករបស់គាត់បានបាត់បង់ជំនួញ ហើយគ្រួសាររបស់គាត់បានផ្លាស់ប្ដូរទៅកាន់ លេបសិហ្ស(Leipzig) មុនពេលតាំងលំនៅ នៅវេន​ណា(Vienna)។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៦៥​ហ្រ្គេតមានអាយុ​ប្រាំបួនឆ្នាំ ត្រូវបានបញ្ជូលទៅ​រៀននៅវិទ្យាល័យ Leopoldstädter Kommunal-Realgymnasium​។ គាត់គឺជាសិស្សពូកែនៅក្នុងថ្នាក់ ហើយគាត់បានបញ្ចប់ការសិក្សា និងទទួលបានបណ្ណ័សរសើរ​នៅ​ម៉ាតូរ៉ា(Matura) ក្នុងឆ្នាំ១៨៧៣។ គាត់ចូលខាងអក្សរសាស្រ្ត ហើយគាត់អាចនិយាយភាសាអ៉ាឡឺម៉ង់ បារាំង អ៊ីតាលី អេស្បាញ អង់គ្លេស អេប្រឺ ឡាទីន និង​ភាសាក្រិច។Hothersall 2004, p. 276. ហ្រ្គេត​បានអានសៀវភៅWilliam Shakespeare ជាភាសាអង់គ្លេស ដែលធ្វើអោយគាត់​បានយល់ពីចិត្តមនុស្សដែលបានមកពីសៀវភៅShakespeare  Bloom 1994, p. 346 ហ្រ្គេតបានទៅបន្តរការសិក្សានៅសកលវិទ្យាល័យនៅក្នុងរដ្ឋវេនណា​នៅក្នុងអាយុ១៧ឆ្នាំ។ គាត់មានបំនងទៅសិក្សាផ្នែកច្បាប់ ប៉ុន្តែដោយសារតែមុខវិជ្ជា ផ្នែកថ្នាំពេទ្យមានរួបបញ្ចូល​មុខវិជ្ជាសរីរៈវិជ្ជាផងដែរ​នោះទើបគាត់សំរេចរៀនខាងថ្នាំពេទ្យវិញ។ សរីរៈវិជ្ជាគឺនៅក្រោម​ Ernst Wilhelm von Brücke|Ernst Brücke ហើយនិង សត្វវិជ្ជា នៅក្រោម Carl Friedrich Wilhelm Claus|Karl Claus។Hothersall 1995 នៅឆ្នាំ១៨៧៦ ហ្រ្គេតបានសិក្សាស្រាវជ្រាវស្ថានីយ៍Trieste ចំនួនបួនសប្តាហ៍ ពិនិត្យអន្ទង់រាប់រយក្នុងលក្ខណៈមិនជាក់លាក់សំរាប់​អោយភេទឈ្មោលរបស់ពួកគេម្ដងទៀត។ គាត់បានទទួលជោគជ័យជា MD នៅឆ្នាំ១៨៨១។
ហ្រ្គេតស៊ីងមួន: ការងារដំបូង​ និង ការរៀបការ

ការងារដំបូង​ និង ការរៀបការ
ដោយយោងទៅតាមវ័យរបស់គាត់នៅឆ្នាំ១៨៨២ គាត់បានធ្វើជាការជាមួយថ្នាំរបស់គាត់នៅក្លីនិច សេដរ មេយនឺត(Theodor Meynert) នៅក្នុងក្រុង​Vienna General Hospital។ ហើយគាត់បានបង្កើតមន្ទីពេទ្យឯក​ជននៅឆ្នាំ១៨៨៦ ដែលព្យាបាលសំខាន់ទៅលើជំងឺខួរក្បាល។ នៅក្នុងឆ្នាំនោះដែរគាត់ក៏បានរៀបការជាមួយនិង ម៉ាសា​ បឺនេយ ដែលជាចៅស្រីរបស់Isaac Bernays ដែលជាអ្នកដឹកនាំក្រុមរ៉ាប៊ី នៅ ហាមប៊ូង។ ហើយគាត់មានកូនចំនួន៦នាក់ គឺ ម៉ាសហេល បានកើតនៅឆ្នាំ១៨៨៧ ចេន ម៉ាទីន កើតនៅឆ្នាំ១៨៨៩ អូលីវឺ បានកើតនៅឆ្នាំ១៨៩១ អិន​ អែល ហ្រ្គេត បានកើតនៅឆ្នាំ១៨៩២ សូភី បានកើតនៅឆ្នាំ១៨៩៣ ហើយនិង អានណា ហ្រ្គេត បានកើតនៅឆ្នាំ១៨៩៥។

ខាល ចាង បានរាប់បញ្ចូលទៅក្នុងរឿងប្រលោម​លោក​ដែលពេញនិយម​ទំនាក់ទំនងជាមួយនិង​​ហ្រ្គេត ហើយនិងបងប្អូនស្រីថ្លៃរបស់គាត់​ មីនា បើនេយ ដែលបានផ្ដូរទៅផ្ទះរបស់ហ្រ្គេត សារៈមន្ទីនៅសាយមន​ ហ្រេ្គត បឺកហ្គេស នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៩៦ បន្ទាប់ពីការស្លាប់គូដណ្ដឹងរបស់នាង។Gay 2006, p. 76 នៅឆ្នាំ២០០៦ការបោះពុម្ពរបស់សណ្ឋាគា ស្វិស​លូក បាននិយាយអំពីការបង្ហាញរបស់ហ្រ្គេត អំពីពាក្យចចាមអារាមនេះ​។ កាលពីមុន ភីតឺហ្គេយ បានសង្ស័យពីការស្នើសុំរបស់ហ្រ្គេតធ្វើការជាមួយបឺនេយ​ដើម្បីមើលការបង្ហាញនៃរឿងផ្សេងៗរបស់ពួកគេតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ ហាន​ អាយ​សេង  បានស្នើរថាការងារបានកើតឡើង ជាលទ្ធផលទាក់ទងទៅ​និងការមានផ្ទៃពោះរបស់បឺនេយ។Eysenck 2004
ហ្រ្គេត ចាប់ផ្ដើមជក់បារី​តាំងពីគាត់មានអាយុ អាយុ២៤  នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីតាលី។ គាត់បានជឿជាក់ថា ការជក់បារីជួយអោយគាត់ធ្វើការងារបានល្អ ហើយនិងធ្វើឲ្យគាត់មានអារម្មណ៍ធូស្រាល នៅពេលដែលជក់វា​ ថ្វីបើមានការ​ហាមឃាត់ពីសហសេវិតា ថាមានផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពរបស់គាត់ក៏ដោយ គាត់នៅតែទាមទាជក់វារហូតដល់ប៉ះពាល់សួតរបស់គាត់។Gay 2006, pp. 77, 169​គាត់បាន​ស្នើរអោយមានការហោះហើរ​នៅឆ្នាំ១៨៩៧ ដែលមានទាំងថ្នាំជក់ទៀតផង​ នេះជាទំលាប់ល្អរបស់គាត់។Freud and Bonaparte 2009, pp. 238-239

ហ្រ្គេតមានគំនិតជាច្រើនទៅលើទស្សនវិជ្ជារបស់គាត់​ ដែលបង្រៀន Brentano​ដែលជាអ្នកមានចំនេះវិជ្ជាខាងទ្រឹស្ដីនិង​ ខាងអារម្មណ៍មានដូចជា​ Theodor Lipps ដែលជាអ្នកទស្សនវិទូម្នាក់។Pigman 1995 Brentano​ បានបកស្រាយអំពីគំនិតល្អៗដែលបង្ហាញនៅក្នុងការបង្ហាញរបស់គាត់​ថា​ប្រហែលជាត្រូវការ​ជួយហ្រ្គេតបង្ហាញដម្បីអោយមានការទទួលស្គាល់។​Vitz 1988, pp. 53–54 ខ្លួនហ្រ្គេតផ្ទាល់ និងបានធ្វើអោយ​ការសរសេរ​របស់Charles Darwin​ មានការរីកចំរើន ហើយនិងមានឥទ្ធិពល​ដោយEduard von Hartmann's The Philosophy of the Unconscious។Sulloway 1979, pp. 243, 253

គាត់អានសៀវភៅ​របស់Friedrich Nietzsche​ដែលជាសិស្ស ហើយនិង​ទំនាក់ទំនងរវាងការងារ​របស់គាត់​និង​អ្វី​ដែល​Nietzsche​បានរៀនសូត្រយ៉ាងល្អដោយមានការរីកចំរើន​និង​ធ្វើតាមគាត់​បានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។Paul Roazen, in Dufresne, Todd (ed). Returns of the French Freud: Freud, Lacan, and Beyond. New York and London: Routledge Press, 1997, p. 13​នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០០​គឺជាឆ្នាំដែលNietzsche បានស្លាប់​ ហើយហ្រ្គេត​បានទិញការងារ​របស់គាត់​ ហើយគាត់បានប្រាប់មិត្តភក្កិរបស់គាត់​Fliess​ថា​ គាត់សង្ឃឹមថា​អាចឃើញការងារ​របស់​Nietzsche​ មានពាក្យជាច្រើន​ដែលសំដៅទៅលើរូបគាត់ គាត់បានបន្ថែមថា​គាត់មិនមានអ្វីនៅឡើយទេ។Gay 2006, p. 45​ហ្គេយ​សរសេរ​អ្វីដែលហ្រ្គេត​ផ្ដាំ​ហើយបានធ្វើអោយការសរសេរ​របស់​Nietzsche​អោយដូចនូវអ្វីដែលហ្រ្គេតបានផ្ដាំ​ ដូចជា​អត្ថបទដែលគេ​យកទៅសិក្សា​ជាដើម​។​ ការចាប់អារម្មណួ៍របស់គាត់នៅក្នុងការសិក្សា​ខាង​ទស្សនវិជ្ជា​បាន​ក្លាយ​ជា​មានសារៈ​សំខាន់​បន្ទាប់ពី​គាត់​មាន​ការងារ​ខាង​ស្រាវជ្រាវ​ជំងឺ។Holt 1989, p. 242<div class="references-small">
ហ្លីតាយ

ហ្លីតាយ (១៦១–២៥៦) នាមគួរសម ទិងគង់ លោកគឺជាមេទ័ពនគរអ៊ូខាងកើតកំឡុងសម័យនគរបី។ បន្តបន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ស៊ុនឈ្ហ្រៀន ហ្ជូកឺខ្ហ្រឺ និង ហ្លីតាយត្រូវបានគេជឿទុកចិត្តឱ្យអភិបាលគ្រប់គ្រងនគរ។ យ៉ាងណាមិញ តាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រ ហ្លីតាយបានបំរើរាជការកំឡុងរជ្ជកាលស៊ុនឈ្ហ្រៀនជា ព្រឹទ្ធាចារ្យមេទ័ព (上大將軍)។ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនិយាយថាលោកនៅតែសកម្មទោះបីជាលោកមានវ័យចំណាស់ក៏ដោយ។
ហ្លីតាយ: តំណែង និង គោរម្យងារបានកាន់ និង ទទួល

តំណែង និង គោរម្យងារបានកាន់ និង ទទួល
 ជំនួយការអ៊ូ (吳丞)
 នាយអគ្គសេនាធិការហ៊្អីយ៉ោវ (餘姚長)
 វរសេនាឯកពិនិត្យកងទ័ព (督軍校尉)
 មេទ័ពគហៈនៃសទ្ធាកិត្តិនាម (昭信中郎將)
 អ្នករដ្ឋបាលលូលិង (廬陵太守)
 អធិការភិបាលខេត្តហ្ជាំវ (交州刺史)
 មេទ័ពកំរាបភាគខាងត្បូង (安南將軍)
 ឧកញ៉ានៃស្រុកប្រមុខ (都鄉侯)
 ឧកញ៉ាផានអ៊ី (番禺侯)
 មេទ័ពការពារខាងត្បូង (鎮南將軍)
 ចៅហ្វាយខេត្តហ្ជាំវ (交州牧)
 អគ្គព្រឹទ្ធិមេទ័ព (上大將軍)
 មហាសេនាប្រមុខ (大司馬)
ហ្លួង វិចិត្រវាថការ

ឧត្តមសេនីយឯក ហ្លួង វិចិត្រវាថការ (ត្រូវបានគេស្គាល់ថាគ្រាន់តែជា វិចិត្រ វិចិត្រវាថការ ) ( ថៃ หลวงวิจิตรวาทการ วิจิตร วิจิตรวาทการ ចិន金良 ) (១១ សីហា ១៨៩៨  – ថ្ងៃទី ៣១ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៦២  ) គឺជាអ្នកនយោបាយថៃ អ្នកការទូត ប្រវត្តិវិទូ អ្នកនិពន្ធប្រលោមលោក និងជាអ្នកនិពន្ធរឿង។ គាត់គឺជា​អ្នក​បង្កើត​និង​ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​សំខាន់​ដែល​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ក្នុង​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ប្រទេស​ពី​សៀម​មក​ជា​ប្រទេស​ថៃ។

ហ្លួង វិចិត្រវាថការ បានចូលប្រឡូកក្នុងវិស័យនយោបាយ និងទំនើបភាវូបនីយកម្មរបស់ប្រទេសថៃយ៉ាងលេចធ្លោ ហើយស្ថិតក្នុងសម័យរបស់គាត់ជាតួអង្គដ៏សំខាន់បំផុតក្នុងការបង្កើតអត្តសញ្ញាណជាតិថៃ។ គាត់គឺជាអ្នកដឹកនាំមនោគមវិជ្ជា និងជាអ្នកបង្កើតយុទ្ធនាការវប្បធម៌ក្នុងកំឡុងរបបយោធាមុនសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ របស់សេនាប្រមុខ ផ្លាក ភីប៊ុលសុងក្រាម  ក្នុងគោលបំណងបង្កើនអារម្មណ៍ជាតិនិយមរបស់ជនជាតិថៃ
ហ្លួងណាំថា

ហ្លួងណាំថា ( ឡាវ : ຫລວງນໍ້າທາ ) គឺជាស្រុក មួយក៏ដូចជាទីរួមខេត្តនៃ ខេត្ត ហ្លួងណាំថា នៅភាគខាងជើង ប្រទេសឡាវ ។ ទីក្រុងនេះស្ថិតនៅលើ ទន្លេថា ( ណាំថា )។

ហ្លួងណាំថា ជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយម និងជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ ដើរលេង ជិះកង់ ទៅកាន់ភូមិកុលសម្ព័ន្ធភ្នំជុំវិញ។ សារមន្ទីរហ្លួងណាំថា ស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុង។
ហ្លួងណាំថា: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ចាប់ពីខែមករាដល់ខែឧសភាឆ្នាំ 1962 កងទ័ពមកពីកងទ័ព ភូមិន្ទឡាវ (RLA) បានប្រយុទ្ធជាមួយ ប៉ៈថេតឡាវ និង កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម នៅក្នុង សមរភូមិហ្លួងណាំថា ។ ការ​ប្រយុទ្ធ​បាន​បញ្ចប់​ដោយ​ការ​ដក​ថយ​ពី​ទិស​ខាង​ត្បូង​របស់ RLA ចំងាយ ១៥០ គីឡូម៉ែត្រ​ឆ្លង ​ទន្លេ​មេគង្គ ។
ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ

thumb|right|
ហ្វកក្រុមហ៊ុនផ្សាយ () ឬ ហ្វក () គឺជាបណ្តាញទូរទស្សន៍អាមេរិក ដែលគ្រប់គ្រងដោយ Fox Corporation ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី 9 ខែតុលាឆ្នាំ 1986 ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍នៅសហរដ្ឋអាមេរិក
ហ្វដ

ក្រុមហ៊ុន ក្រុមហ៊ុន ហ្វដ ម៉ូទ័រ គឺជាក្រុមហ៊ុនផលិតរថយន្តរបស់អាមេរិក។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី 16 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 1903 នៅទីក្រុង ឌីត្រយ ដោយ ហេនរី ហ្វដ ។ នៅពេលមួយ រោងចក្រនៅ Michigan មានបុគ្គលិកប្រហែល 100,000 នាក់។ បច្ចុប្បន្ននេះ វាគឺជាក្រុមហ៊ុនដ៏ធំមួយនៅក្នុងឧស្សាហកម្មរថយន្ត ដែលផលិតរថយន្តដឹកអ្នកដំណើរ ឡានដឹកទំនិញ ឡានក្រុង រថយន្តកសិកម្ម និងម៉ាស៊ីន ឧបករណ៍ IT និងផលិតផលផ្សេងទៀត។ ឥឡូវនេះក្រុមហ៊ុនមានបុគ្គលិកប្រហែល 246 ពាន់នាក់ (ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2008)។ ហ្វដ គឺជាក្រុមហ៊ុនផលិតរថយន្តធំជាងគេទីពីរនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងធំជាងគេទី 5 នៅលើពិភពលោកដោយចំនួននៃចំនួនផលិតកម្មរថយន្ត និងប្រាក់ចំណូល។
ហ្វា ង៉ុម

ព្រះបាទ ហ្វា ង៉ុម (ប្រសូតនៅឆ្នាំ១៣១៦ នៅមឿងស្វា អាណាចក្រឡានសាង) ជាព្រះមហាក្សត្រឡាវត្រូវបានសោយរាជ្យពីឆ្នាំ ១៣៥៣-១៣៧២ ហើយត្រូវសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ ១៣៩៣ ទ្រង់បានរៀបអភិសេកជាមួយរាជបុត្រីព្រះមហាក្សត្រខ្មែរមួយអង្គគឺ ក្សត្រីកែវ យ៉ត ។
ហ្វា ង៉ុម: ជីវិតដំបូង

ជីវិតដំបូង 
ព្រះបាទ ហ្វ៊ាង៉ុម កូនប្រុសរបស់ភីហ្វ៊ាដែលនិរទេសខ្លួន ចៅប្រុសរបស់ព្រះបាទខាំផង និងជាចៅទួតរបស់ប្រាយ៉ាឡាងដែលនិរទេសខ្លួនបានកើតនៅឆ្នាំ ១៣១៦។ គាត់ត្រូវបានចិញ្ចឹមដោយអ្នកប្រាជ្ញសាសនា Maha Pasaman Chao ( Phra Mahasamana ) ។ នៅអាយុ១៦ឆ្នាំ ទ្រង់បានរៀបអភិសេកជាមួយបុត្រីព្រះមហាក្សត្រខ្មែរមួយព្រះអង្គដែលគេស្គាល់ថា កែវ ,យ៉ត កែវ ឬ កែវ ឡុតហ្វា។ Coedes, p. 224.

Fa Ngoum ឬ Fa Ngum កើតនៅ មឿងស្វា ដែលជារដ្ឋអំណាចរបស់ឡាវ ដែលមានទីតាំងនៅលើទឹកដី Luang Prabang នាពេលបច្ចុប្បន្ន ហើយបានបង្កើតនគរ Lan Xang Hôm Khao (ដែលគេស្គាល់ច្បាស់ថា Lan Xang) ក្នុងប្រទេសឡាវក្នុងឆ្នាំ ១៣៥៣។ Fa Ngum គឺជាចៅប្រុសរបស់ Souvanna Khamphong មានងារជា Phagna Khampong អ្នកគ្រប់គ្រង មឿងស្វា និងជាជីតារបស់ Fa Ngum បានបណ្តេញ Fa Ngum និងឪពុករបស់គាត់ឈ្មោះ Chao Fa Ngiao ទៅកាន់ នគរខ្មែរ ក្នុងទស្ស វត្សរ៍ ឆ្នាំ 1320 ដោយសារតែឪពុករបស់គាត់មិនប្រុងប្រយ័ត្នជាមួយមួយ។ របស់ភរិយារបស់ជីតា។ ប្រភពមួយទៀតបាននិយាយថា Fa Ngum ត្រូវបានបញ្ជូនទៅនិរទេសដោយសារតែ Fa Ngum បានកើតមកដោយអព្ភូតហេតុមានធ្មេញសាមសិបបីដែលជាប្រផ្នូលនៃការគំរាមកំហែងដល់សុខុមាលភាពនៃនគរជីតារបស់គាត់។ Holt, p. 4. Fa Ngum បាន​រៀប​អភិសេក​ជា​បន្តបន្ទាប់​ជាមួយ​ព្រះនាង​ខ្មែរ​ម្ចាស់ក្សត្រីកែវ​កណ្ណិកា ។ ដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពី ព្រះបាទបរមនិពាន្វបទ ហ្វាង៉ុមបានត្រឡប់ទៅទីក្រុង មឿងស៊ូ វិញជាមួយនឹងទាហាន ១០.០០០ នាក់ ដើម្បីទទួលបានការគ្រប់គ្រង និងបង្រួបបង្រួមនគររបស់ទ្រង់។ ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីកែវ​កណ្ណិកា ក្រោយមកបានសោយទិវង្គតដោយរោគរាតត្បាត ខណៈដែលព្រះអង្គកំពុងធ្វើយុទ្ធនាការភាគខាងជើងប្រឆាំងនឹងម៉ុងហ្គោល។ នៅឆ្នាំ 1353 Fa Ngum បានបង្កើតនគរ Lan Xang Hôm Khao - "ទឹកដីនៃដំរីមួយលាន និង parasol ពណ៌ស" ។ ដំរីនេះជានិមិត្តរូបនៃអំណាចយោធា ចាប់តាំងពីការប្រយុទ្ធភាគច្រើនត្រូវបានប្រយុទ្ធដោយប្រើដំរី ហើយប៉ារ៉ាសុលពណ៌សគឺជានិមិត្តរូបនៃរាជវង្ស ជាពិសេសស្តេចពុទ្ធសាសនា។ Fa Ngum បានធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់ស្របច្បាប់បន្ថែមទៀត ដោយដាក់រូបព្រះពុទ្ធ Prabang ជាអ្នកការពារខាងវិញ្ញាណនៃនគរនៅ Viang Chan Viang Kham (វៀងច័ន្ទបច្ចុប្បន្ន) ។ ទ្រង់បានធ្វើឱ្យ Xiang Dong Xiang Thong (ក្រោយមកប្តូរឈ្មោះជា Luang Prabang) រាជធានីរបស់គាត់។

ហ្វាង៉ុម មានកិត្តិយសក្នុងការឧទ្ទេសនាមវប្បធម៌ខ្មែរ និងព្រះពុទ្ធសាសនាសិង្ហ ទៅកាន់តំបន់។ គ្រូ​បង្រៀន​ខាង​សាសនា​របស់​គាត់​គឺ Maha Pasaman ក៏​បាន​នាំ​មក​វិញ​នូវ​អត្ថបទ​ពិសិដ្ឋ និង ព្រះបាង ផង​ដែរ។ Coedes, pp. 225–26.

ភាពចលាចលនយោបាយបានកើតឡើង ហើយកូនប្រុសរបស់ Fa Ngum ឈ្មោះ Oun Huan ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា Samsènethai បានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ 1368 ។
ហ្វាទីម៉ា

​ ហ្វាទីម៉ា​(កូនស្រីរបស់មហាម៉េដព្យាការីរបស់ឥស្លាមសាសនា)250pxនាម​របស់នាងក្នុងឥស្លាមសាសនា(ភាសាអារ៉ាប់)សាសនាឥស្លាមសាសនា​កើត​អំឡុង​ឆ្នាំ​៦១៥គ.ស ​ទីក្រុង​ម៉ិកកា (Mecca) ក្នុង​ឧបទ្វីបអារ៉ាប់ (ប្រទេស​អារ៉ាប៊ី​សាអ៊ូឌីត​​បច្ចុប្បន្ន)មរណភាព អំឡុង​ឆ្នាំ​៦៣២​គ.ស ​ ក្នុង​ឧបទ្វីបអារ៉ាប់ (ប្រទេស​អារ៉ាប៊ី​សាអ៊ូឌីត​​បច្ចុប្បន្ន)ឪពុក មហាម៉េដម្តាយ  ​ខាឌីចា ប៊ីន ឃូវេលីដប្តី​អាលីបច្ឆាញាតិ អាសាន អ៊ី អាលីហ៊ូសាយ អ៊ី អាលី 
នាងហ្វាទីម៉ា  () គឺ កូនស្រីរបស់​ មហាម៉េដ ជា​ព្យាការីរបស់ឥស្លាមសាសនា.។ . . . .
ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី

ព្រះក្សត្រីហ្វារេន្ទ្រលក្ស្មី (គ.ស ប្រហែលសតវត្សទី៨) រជ្ជកាល (គ.ស ប្រហែលសតវត្សទី៨) ព្រះនាងមានព្រះភស្ដា គឺវ្រះបាទរាជបតិវម៌្មដែលទ្រង់សោយរាជ្យនៅវ្យាធបុរ ប្រសូត្របានបុត្រីមួយអង្គគឺ ម្ចាស់ក្សត្រី រាជេន្ទ្រទេវីដែលត្រូវជាមហេសីនៃវ្រះបាទមហីបតិវម៌្ម ព្រះនាមហ្វារេន្ទ្រលក្ស្មី ដែលត្រូវជាបុត្រីនៃវ្រះបាទឝ្រីនរេន្ទ្រវម៌្ម និងព្រះនាងយសោមទិ។ ហើយទ្រង់មានបុត្រីមួយព្រះអង្គ ព្រះនាមរាជេន្ទ្រទេវី។
ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី: ពង្សាវតារ

ពង្សាវតារ
តាម​សិលា​ចារឹកវ្រះបាទ​ បាន​បញ្ជាក់​ថាវ្រះបាទមហីបតិវម៌្មទ្រង់​មាន​បុត្រី​មួយ​ព្រះ​អង្គ គឺ​ព្រះ​នាងឥន្ទ្រទេវី ដែល​ត្រូវជា​ព្រះ​មាតា​របស់​វ្រះបាទ​យឝោវម៌្មទី១ ​ក៏​ប៉ុន្ដែ​មិន​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ តើ​ព្រះ​អង្គ​មាន​រាជបុត្រ​មួយ​អង្គ​ដែរ​ឬ​ក៏​អត់​ទេ? ដូច្នេះ គ្មាន​រជ្ជទាយាទ​មួយ​អង្គ​ណា​ទេ​នៅ​រាជបល្លង្ក​កម្ពុជា​ពេល​ដែល​វ្រះបាទជយវម៌្មទី៣​ យាង​មក​ពី​កោះ​ជ្វា។ ប្រាកដណាស់ថារាជវង្សវ្យាធបុរ និងសម្ភុបុរ ជាគ្រួសារតែមួយ ជាងសាច់តាមខ្សែព្រះមាតា ហើយមានទំនាក់ទំនងល្អរវាងគ្នានិងគ្នា តាំងតែពីពេលដែលបែកគ្នាជាពីរមកម៉្លេះ។​ ដោយហេតុនេះយើងអាចសន្និដ្ឋានថា ប្រទេស​ទាំងពីរបែកគ្នាអាចជាការបែងចែកទឹកដីគ្នា គ្រប់គ្រងដោយមានការយោគយល់គ្នាទៅវិញទៅមក​រវាងបងប្អូន ហើយបើទោះជាការបែកបាក់គ្នានេះ បណ្តាលមកពីអំពើហិង្សា ណាមួយក្តី ក៏អំពើហិង្សានោះ​ឆាប់រលត់បាត់ទៅវិញ ព្រោះមិនបាន ២៥ ឆ្នាំផង ក្រោយពីបែកគ្នា ក្សត្រប្រទេសទំាងពីរបានរៀបចំភ្ជាប់ ចំ​ណងអាពាហ៍ពិពាហ៍នឹងគ្នា។ សិលាចារឹកវ្រះបាទបានឲ្យដឹងថា វ្រះបាទស្រីបុឝ្ករាក្ឝដែលជាប់ខ្សែស្រ​ឡាយជាមួយនឹងស្តេចនៃអនិន្ទិតបុរ បានក្លាយជាព្រះរាជានៃសម្ភុបុរ ហើយទ្រង់ត្រូវជាព្រះបិតារបស់​វ្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី១។ វ្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី១ បានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយព្រះនាងន្ឫបតេន្ទ្រទេវីទី១ ជាព្រះ​រជ្ជទាយាទរបស់ព្រះរាជានៃវ្យាធបុរ ដែលប្រសូត្របានព្រះរាជឱរស មួយអង្គព្រះនាមមហីបតិវម៌្ម។ ព្រះមហីបតិវម៌្មបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី និងត្រូវជាព្រះបិតា ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី ដែលជាព្រះមាតារបស់វ្រះបាទយឝោវម៌្មទី១។ ដូច្នេះព្រះនាងឥន្ទ្រទេវីជាបច្ឆាញាតិរបស់រាជវង្សវ្យាធបុរផង ​និង​សម្ភុបុរផង ហើយទ្រង់ក៏ជាបច្ឆាញាតិរបស់ស្តេចអនិន្ទិតបុរ ថែមទៀត។ ព្រះនាងជាប់ខ្សែស្រ​ឡាយខាងព្រះ​មាតា​ជាមួយនឹង ព្រាហ្មណ៍​អគ្គស្សត្យ ដែលចេះចាំគម្ពីរវេទ និងវេទង្គ ព្រាហ្មណ៍នោះ​មានដើមកំណើតចេញមកពីអារ្យប្រទេស នៅឥណ្ឌាភាគខាងជើង ជាមួយនឹងព្រះនាងយសោមទិ ជាព្រះរាជ​អគ្គមហេសីនៃត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ដែលមានព្រះរាជបុត្រមួយព្រះអង្គព្រះនាមថាស្រីនរេន្ទ្រវម៌្ម។ ព្រះរាជាជា​ម្ចាស់ពិភពលោកនេះមានបុត្រីមួយអង្គព្រះនាមថា ហ្វារេន្ទ្រលក្ស្មី។ រាជបុត្រីនេះបានរៀបអភិសេកជាមួយ​វ្រះបាទរាជបតិវម៌្ម ហើយប្រសូត្របានព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី។ នៅក្នុងគភ៌របស់ព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី ជាគភ៌​ដែលផ្តល់កំនើតដល់វង្ស ស្តេចសិង្ហទាំងឡាយនេះហើយដែលវ្រះបាទមហីបតិវម៌្មបានបង្រួបបង្រួមទឹក​ដី​ទាំងពីរមកក្នុងអំណាចរបស់ព្រះអង្គ គឺបានផ្តល់កំណើតដល់ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវីទី១ដែលល្អឥតផ្ទឹម និងមានកិត្តិ​នាមមូលបីដូចសមុទ្រទឹកដោះ៤។
ហ្វារ័វ

ហ្វារ័វ រឺ វារីរូៈ (, ; ១២៥៣–១៣០៧) ជាស្ថាបនិកនៃនគររាមញ្ញមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមាភាគខាងក្រោមសព្វថ្ងៃនេះ (មីយ៉ាន់ម៉ា)។ នគរត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា នគរហង្សាវត្តីបាគូ រឺ ជាធម្មតាថា បាគូ បើទោះជារាជធានីដំបូងគេនៅមុំហ៍ក៏ដោយ។ ដោយប្រើប្រាស់ជំនាញខាងការទូតនិងយោធា សាមញ្ញជនដែលជាបច្ឆាញាតិនៃពួកឝាន និងមន បានឆ្លាក់ចេញជារូបរាងនូវនគរមួយឱ្យជនជាតិមននៅភូមាក្រោមបន្តបន្ទាប់ពីការស្រុតចុះនៃចក្រភពបាកាននៅឆ្នាំ១២៨៧។ ហ្វារ្យូធ្លាប់ជាសាមន្តរាជនៃព្រះបិតាក្មេករបស់ទ្រង់ដែលមានតែឈ្មោះ បិតាក្មេកទ្រង់មានព្រះនាមថា រាមកំហែងនៅសុខោទ័យ និង ក៏ជាសាមន្តរាជរបស់ពួកម៉ុងហ្គោលដែរ ហើយទ្រង់ក៏បានវាយរុញច្រានការវាយប្រហារពីបងប្អូនឝានទាំងបីនៃម្យិនហ្សែនដោយទទួលបានជោគជ័យនៅឆ្នាំ១២៨៧ និង ១២៩៤។

ព្រះហ្វារ្យូត្រូវបានធ្វើគត់ដោយពួកព្រះនត្តារបស់ទ្រង់នៅខែមករា ១៣០៧ និងត្រូវបានស្នងរាជ្យដោយព្រះភាតារបស់ទ្រង់ ឃុនល។ សមិទ្ធិផលដ៏ធំបំផុតក្នុងរាជ្យព្រះអង្គគឺព្រះតំរិះផ្ដួចផ្ដើមចាត់តាំងឱ្យមានគណៈកម្មាការដើម្បីចងក្រងធម្មសាស្ត្រ ក្រមច្បាប់ដែលមានគង់វង្សនៅភូមា; និងការស្ថាបនានគរមនឱ្យបានរុងរឿងថ្កុងថ្កើងអស់រយៈពេលពីរសតវត្សកន្លះតទៅមុខទៀត។
ហ្វារ័វ: ព្រះនាម

ព្រះនាម

ព្រះនាមមនរបស់ទ្រង់គឺ ម៉ាហ្កាឌូ (, , ) ខ្មែរ (មគទោ) និង គោរម្យងារជាភាសាឝានត្រូវបានគេកត់ត្រាថា វ៉ារ៉ូ ; , , ) ដោយសារតែគោរម្យងារនេះទើបព្រះនាមនេះបានវិវត្តជាព្រះនាម ហ្វារ្យូ។ South 2003: 69

ព្រះនាមទ្រង់ត្រូវបានកត់ត្រាជាភាសាសៀមថា ចៅហ៊្វារួ (, ) រឺ ព្រះចៅហ៊្វារួ (พระเจ้าฟ้ารั่ว, )។ ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រសៀមពោលថា ព្រះបាទរាមកំហែងបានប្រទានព្រះនាម ហ៊្វារួ ដែលមានន័យថា "ធ្លាក់ពីលើមេឃ" ពីព្រោះទ្រង់មានគុណបំណាច់ធំធេងហាក់បីដូចជាលេចចេញពី រឺ ចុះពីលើមេឃ។Chaophraya Phra Khlang (Hon), 2013: 28–30.Prachum Phongsawadan..., 1999: 186–187.

ទ្រង់ត្រូវបានគេកត់ត្រាជាភាសាឝានថា សៅផា (អ.ស.អ.: ) ដែលត្រូវគ្នានឹងគោរម្យងារសៀម ចៅហ៊្វា (เจ้าฟ้า, "ម្ចាស់មេឃ")។  សៅ និង ចៅ ពាក្យទាំងពីរក្លាយចេញមកខុសប្លែកពីគ្នាតែមានឫសគល់ចេញពីភាសាចិនថា ម្ចាស់ ដូចគ្នា។
ហ្វារ័វ: ព្រះរាជជីវភាពពីដំបូង

ព្រះរាជជីវភាពពីដំបូង
មគទោបានប្រសូតនៅក្បែរសុធម្មដែលមានបិតាជាតិជាឝាន និងមាតាជាមន។Htin Aung 1967: 78–80 ទ្រង់ជាបុត្រច្បង និងមានតែព្រះភាតាពីរអង្គ និងព្រះភគិនីមួយអង្គ។ ជាយុវរាជមួយអង្គ ព្រះមគទោបានក្លាយជាពាណិជ្ជករមួយរូបដែលធ្វើដំណើររវាងមុំហ៍ និង សុខោទ័យ។ នៅទសវត្សឆ្នាំ១២៧០ ព្រះអង្គបានចូលទៅធ្វើខ្ញុំរាជការនៃស្ដេចសុខោទ័យ រាមកំហែង (រ. ១២៧៨-១២៩៨) នៅរោងដំរី(Terwiel 1983: 59); The category phu tat ya chang, "persons cutting grass for the elephants", was apparently used by the Ahom people for a category of people being punished for some misdeed. This corresponds neatly to the Siamese term phu tat  chang [] for a class of people punished in the same manner. This could be taken as an indication that the logistic problem of providing captive elephants with fodder goes back to pre-Sukhothai times and was solved by employing criminals. ហើយបានឡើងតំណែងក្លាយជាមេកងអង្គរក្សរាជវាំង។ នៅឆ្នាំ១២៨០ ទ្រង់បានលួចរៀបអភិសេកជាមួយបុត្រីរបស់ស្ដេចសុខោទ័យ ម្នាងសយដាវ (, ) និងបានភៀសព្រះកាយចេញពីសុខោទ័យមកជាមួយរាជបរិពារម្ភៃសាមសិបនាក់។South 2003: 69
ហ្វារ័វ: ការចំរើនអំណាច (១២៨១–១២៨៧)

ការចំរើនអំណាច (១២៨១–១២៨៧)
ត្រឡប់មកមុំហ៍វិញ ព្រះហ្វារ្យូបានរៀបផែនការដើម្បីដណ្ដើមតំណែងចៅហ្វាយខេត្តនៅទីនោះ។ តាមរយៈពង្សាវតារភូមា ព្រះហ្វារ្យូបានធ្វើជាព្រះរាជទានព្រះភគិនីដ៏ស្រស់សោភាទ្រង់ នីអ៊ូយ៉ាញ ឱ្យរើសទីស្រង់ព្រះគង្គានៅក្នុងទន្លេត្រង់កន្លែងដែលអាឡេម៉្មាអាចមើលឃើញព្រះនាង។ អាឡេម៉្មាបានសុំព្រះនាងរៀបអភិសេក។ នៅក្នុងពិធីរៀបអភិសេក ព្រះហ្វារ្យូបានសំលាប់ចៅហ្វាយខេត្ត រួចមកក៏បានក្លាយជាម្ចាស់នៃមុំហ៍។Harvey 1925: 110–111 ឆ្នាំបះបោរគឺឆ្នាំ ១២៨១ តាមរយៈកំណត់ត្រារបស់មន ប៉ុន្តែត្រូវនឹងឆ្នាំ១២៨៦ បើតាមរយៈកំណត់ត្រាភូមា។Pan Hla 2004: 23 យ៉ាងណាមិញ ចក្រភពបាកាន កំពុងកាន់កាប់ស្របពេលជាមួយការលុកលុយរបស់ពួកម៉ុងហ្គោល គឺជាដំណាក់កាលឈរជើងចុងក្រោយរបស់ចក្រភពនេះ ដែលជាចក្រភពលែងមានឥទ្ធិពលតទៅទៀតហើយ។ 

នៅឆ្នាំ១២៨៧ ពួកម៉ុងហ្គោលឈ្លានពានបានលួចប្លន់បំផ្លិចបំផ្លាញបាកាន ហើយអំណាចកណ្ដាលរបស់ចក្រភពនេះបានធ្លាក់ស្រុតចុះទូទាំងព្រះនគរ។ ពួកចៅហ្វាយខេត្តភាគច្រើនជាពិសេសពួកចៅហ្វាយខេត្តនៅតំបន់ឆ្ងាយៗក្នុងចក្រភព កំពុងបានគ្រប់គ្រងទឹកដីហាក់បីដូចជាក្សត្រមានអធិបតេយ្យរួចជាស្រេចទៅហើយ ពួកគេបានរើបំរះខ្លួនដោយបើកចំហ។ ព្រះហ្វារ្យូត្រៀមកិច្ចកលក្នុងការបះបោរតាំងពីឆ្នាំ១២៨១ (រឺ ១២៨៦) ដើម្បីដណ្ដើមយកមុំហ៍ដោយសំលាប់ចៅហ្វាយខេត្តដែលបានតែងតាំងដោយរាជការបាកាន។ ព្រះហ្វារ្យូបានបង្កើតសម្ពន្ធភាពជាមួយតារ៉ាប្យ៉ា ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តបាគូ ដោយរៀបអភិសេកនឹងបុត្រីគ្នាទៅវិញទៅមក។ កងពលភាគខាងត្បូងរបស់ពួកគេទាំងអស់គ្នាបានបង្ក្រាបកងពលភាគខាងជើងដែលដឹកនាំដោយរាជសិង្យន ដែលលោកក្រោយមកក្លាយជាសហស្ថាបនិកម្នាក់នៃនគរម្យិនហ្សែន និងបានចាត់វិធានការសញ្ជ័យភូមាភាគខាងក្រោមទាំងមូល។ បន្ទាប់មកទៀតមេបះបោរទាំងពីរមានជំលោះនឹងគ្នា ហើយនៅក្នុងការប្រយុទ្ធប្រទាញប្រទង់គ្នាមួយ តារ៉ាប្យ៉ាត្រូវបានចាប់ខ្លួន ហើយត្រូវគេប្រហារជីវិតចោល។

ព្រះហ្វារ្យូបានប្រកាសខ្លួនជាព្រះមហាក្សត្រនៅថ្ងៃ ៤ មេសា ១២៨៧ តាមរយៈកំណត់ត្រាមន (រឺ ១៨ មករា ១២៨៨ ក្នុងកំណត់ត្រាភូមាខ្លះ)។(Pan Hla 2004: 25): Mon records say he formally broke away on Thursday, 6th waning of Tagu 648 ME, which translates to Saturday, 16 March 1286. But the date is more probably 6th waning of Tagu 649 ME (Friday, 4 April 1287) because the Mon records themselves (Pan Hla 2004: 36) say Wareru, who was born on 20 March 1253, became king at age 34 (35th year). Moreover, per (Pan Hla 2004: 25–26), Burmese records say he formally broke away on 18 January 1288 (Full moon of Tabodwe 649 ME), after King Narathihapate had been assassinated. But Nai Pan Hla writes that the latter date is likely the date of coronation at the newly built palace.
ហ្វារ័វ: រជ្ជកាល (១២៨៧–១៣០៧)

រជ្ជកាល (១២៨៧–១៣០៧)
ព្រះហ្វារ្យូជាកូនកាត់ឝានបានខិតខំធ្វើឱ្យខ្លួនព្រះអង្គមានគុណតំលៃជាអ្នកស្នងរាជ្យបន្តពីស្ដេចមនអង្គមុនៗដែលបានសោយរាជ្យនៅភូមាក្រោម មុនពេលនគរត្រូវបានលេបត្របាក់ដោយចក្រភពបាកាន។ ព្រះអង្គបានប្រកាសព្រះនាមព្រះនគរព្រះអង្គថា រាមញ្ញទេឝ (ស្រុកពួករាមញ្ញ (មន)) ដែលមានមុំហ៍ជារាជធានី។ ទោះបីជាយ៉ាងណា ទ្រង់ទើបតែបានកំរាបកងទ័ពពួកភាគខាងជើងរួចទេ ហើយអធិរាជាណាចក្របាកានបានបិទបញ្ចប់វត្តមានរបស់ខ្លួន ព្រះបាទហ្វារ្យូ ទ្រង់នៅតែព្រួយព្រះទ័យចំពោះការលុកលុយពីភាគខាងជើងពេញមួយរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់។

ក្នុងកិច្ចរៀបចំ ព្រះអង្គបានរៀបចំផ្លូវក្រោយរបស់នគរព្រះអង្គឱ្យមានសុខសន្តិភាពដោយបញ្ជូនសួយសារអាករជាធម្មតាមួយទៅកាន់ព្រះវររាជបិតាក្មេករបស់ព្រះអង្គ ព្រះបាទរាមកំហែង ព្រះរាជានៃសុខោទ័យ។ នៅឆ្នាំ១២៩៣ ទ្រង់បានទទួលពីសុខោទ័យមកវិញ ទាំងការទទួលស្គាល់ទ្រង់ជាក្សត្រ និង ការព្រះរាជទានដំរីសមួយក្បាលផងដែរ។ ពិតមែនហើយ ព្រះរាជដំណឹងនៃការចុះចូលបានធ្វើឱ្យមានការឆ្លើយតបមកវិញពីបងប្អូនឝានបីនាក់នៃម្យិនហ្សែន ដែលពួកគេបានបញ្ជូនកងទ័ព ៨០០០ នាក់ទៅទន្ទ្រានមុំហ៍នៅចុងឆ្នាំ១២៩៣។Pan Hla 2004: 35 ដោយសារតែមានមូលដ្ឋានទ័ពមាំមួន ព្រះហ្វារ្យូបានរុញច្រានកងកំលាំងលុកលុយឈ្លានពានទៅវិញដោយជោគជ័យនៅដើមឆ្នាំ១២៩៤ ហើយក៏មិនមានការវាយប្រហារដែលបន្សល់ក្នុងរជ្ជកាលទ្រង់តទៅទៀតឡើយ។Phayre 1967: 65 ទោះបីជាមាននាមជានគរចំណុះនៃសុខោទ័យក៏ពិតមែន ក៏ព្រះហ្វារ្យូនៅតែមានការព្រួយព្រះរាជហឫទ័យចំពោះឧបាយកលរបស់សុខោទ័យលើទឹកដីឆ្នេរតនាវស្រីជាដដែល។ ដើម្បីពង្រឹងរាជបល្លង្ករបស់ទ្រង់ នៅឆ្នាំ១២៩៨ ទ្រង់បានស្វែងរក និងទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីពួកម៉ុងហ្គោល ហើយក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋចំណុះចិនដោយផ្ទាល់ ស្របនឹងសុខោទ័យក៏ជាសាមន្តរដ្ឋរបស់ម៉ុងហ្គោលផងដែរ។

ថ្ងៃសៅរ៍មួយ ក្នុងខែមករា ១៣០៧ ព្រះហ្វារ្យូ ត្រូវបានធ្វើគត់ដោយពួកព្រះនត្តារបស់ទ្រង់ បុត្ររបស់តារ៉ាប្យ៉ា។ ក្សត្រដែលត្រូវបានសោយរាជ្យបន្តពីទ្រង់គឺព្រះភាតារបស់ទ្រង់ ឃុនល។
ហ្វារ័វ: ព្រះកេរ្តិ៍

ព្រះកេរ្តិ៍
តាមរយៈសិល្ប៍វិធីរបស់ទ្រង់ខាងការទូត និង ព្រះកិត្តិនាមរបស់ទ្រង់ជាអ្នកចំបាំងអង់អាចក្លាហាន ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានឆ្លាក់ចេញនូវនគរឯកភាពមួយយ៉ាងជោគជ័យនៅភូមាក្រោមដែលបន្តទៅមុខបានពីរសតវត្សកន្លះតទៅទៀត។ ថ្វីត្បិតយ៉ាងនេះ ក៏ទ្រង់នៅតែត្រូវបានមើលឃើញថាជាអ្នកជ្រែករាជ្យជាតិឝានដោយអាណាប្រជានុរាស្ត្ររបស់ទ្រង់ដដែល ពួកគេបែរជាមានសេចក្ដីត្រេកអរទៅវិញនៅពេលទ្រង់ត្រូវបានគេធ្វើគត់។ ព្រះហ្វារ្យូចេះធម្មសាស្ត្រយ៉ាងប៉ិនប្រសប់ (ក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាក្រមហ្វារ្យូ) ដែលជាក្បួនច្បាប់គង់វង្សដំបូងគេបង្អស់នៅភូមា។Hall 1960: 34 ព្រះបាទហ្វារ្យូបានរិះរកវិធីដើម្បីធ្វើឱ្យក្បួនច្បាប់របស់បាកានកាន់តែរីកចំរើន ដែលជាច្បាប់ចងក្រងដោយព្រះឝិនធម្មវិល្ស ហើយបានបង្កើតរាជគណៈកម្មាការដើម្បីចងក្រងអភិប្រាយច្បាប់ពេញលេញថ្មីបន្ថែមទៀត។ គណៈកម្មាការបានធ្វើឱ្យក្រមហ្វារ្យូ ក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃច្បាប់ទំនៀមរបស់ភូមា។ សាស្ត្រាចារ្យរ៉ូប៊ែរ្ត៍-ឡាំងហ្គាំតបានអធិប្បាយថាអយុធ្យាធ្លាប់ជានគរអាស៊ីអាគ្នេយ៍តែមួយគត់ដែលបានអភិវឌ្ឍក្រមច្បាប់រដ្ឋប្បវេណី ហើយនេះក៏ជាលទ្ធផលចេញពីស្នាដៃបន្តបន្ទាប់គ្នា ហៅថា ធម្មសាស្ត្រ ដែលបានតាក់តែងឡើងដោយពួកមនពុទ្ធសាសនិក ជាក្បួនច្បាប់មួយក្នុងចំណោមក្បួនច្បាប់មានឥទ្ធិពលបំផុត ដែលនៅក្នុងនោះត្រូវបានគេសន្និដ្ឋានថាកើតចេញពីព្រះតំរិះផ្ដួចផ្ដើមរបស់ព្រះបាទវ៉ាហ្ការូ រឺ ហ្វារ្យូ (សៀម:ចៅផ្វារួ)។Griswold-Prasert 1969: 110(Griswold-Prasert 1969: 1) The whole subject of the development of Ayudhyan law from the Dharmasastra, via the Dhammasattha, has been admirably studied by Mr Lingat. See the following works by him: L'esclavage privé dans l'ancien droit siamois, Paris, 1931, 21ff.;  L'influence hindoue dans l'ancien droit siamois, Faculté de Droit de Paris, Conferences 1936, Paris, 1937;  Les sources du droit dans le système traditionnel de l'Inde, The Hague, 1967, pp. 294-300;  La conception du droit dans les pays hìnayânistes de l'Indochine, BEFEO XLIV, 163 ff.;   JSS XXXVIII/I Evolution of the Conception of Law in Burma and Siam , 9 f. Cf. Quaritch Wales, Ancient Siamese Government and Administration, London, 1934, Chapters VII, VIII. ក្បួនច្បាប់នេះបានបន្តក្លាយជាឯកសារសរសេររហូតដល់ការបង្កើតក្រមព្រហ្មទណ្ឌសៀមនៅឆ្នាំ១៩០៨។T. Masao 1908 1–10
ហ្វាសៀន

ហ្វាសៀន (៣៣៧– c. 422 គ.ស ) ដែលពីមុន ត្រូវបានសរសេរជាភាសារ៉ូម៉ាំង ថា ហ្វា-ហៀន និង ហ្វា-ហ្សៀន គឺជា ព្រះសង្ឃ និងអ្នកបកប្រែ ព្រះពុទ្ធសាសនា ចិន ដែលបានធ្វើដំណើរដោយថ្មើរជើងពី នគរជិន ទៅកាន់ ប្រទេសឥណ្ឌាមជ្ឈិមសម័យ ដើម្បីទទួល គម្ពីរពុទ្ធសាសនា ។ ឈ្មោះកំណើតរបស់គាត់គឺ Gong Sehi ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]ដោយចាប់ផ្តើមដំណើររបស់គាត់ប្រហែលអាយុ 60 ឆ្នាំគាត់បានធ្វើដំណើរទៅទិសខាងលិចតាមបណ្តោយ ផ្លូវសូត្រ លើគោក ទស្សនាកន្លែងពុទ្ធសាសនិកនៅ អាស៊ីកណ្តាល ខាងត្បូង និង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ ការធ្វើដំណើរ និងការត្រឡប់មកវិញបានចំណាយពេលពី 399 ទៅ 412 ដោយចំណាយពេល 10 ឆ្នាំនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ [1] [2] [3]

កំណត់ហេតុរបស់ ហ្វាសៀន អំពី ដំណើរធម្មយាត្រា របស់គាត់ ឈ្មោះ Foguoji ឬ កំណត់ត្រានៃព្រះរាជាណាចក្រពុទ្ធសាសនា គឺជាកំណត់ត្រាឯករាជ្យដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយនៃព្រះពុទ្ធសាសនាដើមនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ គាត់បានត្រឡប់ទៅប្រទេសចិនវិញជាមួយនឹងអត្ថបទបាលីមួយចំនួនធំ ដែលការបកប្រែរបស់វាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើព្រះពុទ្ធសាសនានៅអាស៊ីបូព៌ា និងផ្តល់នូវ  សម្រាប់ឈ្មោះប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្រឹត្តិការណ៍ អត្ថបទ និងគំនិតជាច្រើននៅក្នុងនោះ។ [1] [2]
ហ្វាំងឡង់

ប្រទេសហ្វាំងឡង់ (ភាសាហ្វាំងឡង់៖ Suomi និងភាសាស៊ុយអែត៖ Finland) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋហ្វាំងឡង់ គឺជាប្រទេសន័រឌិកមួយស្ថិតនៅតំបន់អឺរ៉ុបខាងជើង។ ហ្វាំងឡង់មានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយប្រទេសស៊ុយអែតនៅភាគខាងលិច រុស្ស៊ីនៅភាគខាងកើត ន័រវែសនៅភាគខាងជើង និងមានដែនសមុទ្រជាប់ឈូងសមុទ្រហ្វាំងឡង់ និងសមុទ្របាល់ទិកនៅភាគខាងត្បូង។ ប្រទេសនេះមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ៣៣៨,៤៥៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉ និងមានចំនួនប្រជាជនសរុប ៥.៥ លាននាក់។ រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុតមានឈ្មោះថា ហែលសុីនគី។ ហ្វាំងឡង់មានភាសាផ្លូវការចំនួនពីរ ពោលគឺ៖ ភាសាហ្វាំងឡង់ និងស៊ុយអែត។