navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ទ្វីបអាមេរិក: ជនជាតិដែលចំនាស់ជាងគេនៅទ្វីបអាមេរិច

ជនជាតិដែលចំនាស់ជាងគេនៅទ្វីបអាមេរិច 
ទីក្រុងចាស់ជាងគេនៅទ្វីបអាមេរិច មានឈ្មោះថា ទីក្រុងការ៉ាល នៅប្រទេសប៉េរ៉ូ ដែលមានជាង ១២ពាន់ឆ្នាំមកហើយ ហើយនឹងនៅអេមេរិច​ខាងជើងមានអារ្យធម៌ដែលមានឈ្មោះ ក្លូវីស៍ នៅប្រទេសមិចសិចកូមានជនជាតិដែលមានឈ្មោះ អល៍មេកា ​ និង ទល៍ទេកា​ ចាស់ជាង ១០ពាន់ឆ្នាំ ។
ទ្វីបអាមេរិក: ជនជាតិមុនសម័យគ្រីស្តូបកូឡុំ

ជនជាតិមុនសម័យគ្រីស្តូបកូឡុំ 
មុនលោក​គ្រីស្តូបកូឡុំ រកឃើញទ្វីបអាមេរិចមានជនជាតិជាច្រើនដែលមានអនុវត្តន៍ច្រើនជាពិសេសនៅប្រទេសមិចសិចកូ និងអាមេរិចកណ្តាល ដូចជា ជនជាតិម៉ាយ៉ា និងជនជាតិអាស្តេកា គឺជាជនជាតិម៉ាយ៉ាដែលរកឃើញលេខសូន្យនៅគណិតវិទ្យា ហើយនឹងម៉ាយ៉ាបានរៀនច្រើន​អំពី​តារាសាស្រ្ត (តារាវិទ្យា) គេមានប្រតិទិនរបស់ខ្លួនដែលអភិវឌ្ឍជាងគេលើពិភពលោក ហើយនឹងម៉ាយ៉ាបានព្យាករណ៍ថា សូរ្យគ្រាស ដល់សតវត្ស​​
ទី ២១ ក៏ប៉ុន្តែនៅពេលដែលជនជាតិអ៊ឺរ៉ុបមកដល់ទ្វីបអាមេរិច ពេលនោះជនជាតិម៉ាយ៉ាបានរលត់ផុតទៅ ។ 
នៅប្រទេសប៉េរ៉ូ ប្រទេសបូលីប៊ែរ ប្រទេសអេក្វាឌ័រ ប្រទេសឈីលីខាងជើង និងប្រទេសកូឡុំប៊ីខាងត្បូង មានជនជាតិកេឆ្វ័រ ដែលគេហៅថាអ៊ីនកា
នៅប្រទេសកូឡុំប៊ីមានសហរដ្ឋមួយដែលហៅខ្លួនឯង មូអ៊ីស្ការ ឬឈីបឆា ហើយនឹងនៅសមុទ្រការីបមានជនជាតិហៅ ការីប ។ មនុស្សទាំងនោះ​កាន់សាសនាព្រាហ្ម គេអង្វរព្រះអាទិត្យ និងព្រះច័ន្ទ និង​គេធ្វើពិធីបូជាយញ្ញមនុស្ស គេនិយាយភាសាជាច្រើន មានអ្នកបំរើ និងមានជនជាតិខ្លះស៊ី​មនុស្ស គេអត់ដឹងដែលមានទ្វីបផ្សេងទៀតនៅពិភពលោក គេអត់ស្គាល់សត្វសេះ លោហធាតុ សំរាប់គ្រឿងសព្វាវុធ ហើយនឹងអត់ស្គាល់រំសេវ ​ 
ភាសារបស់គេ អត់មានអក្សរ ។
ទ្វីបអាមេរិក: ការរកឃើញទ្វីបអាមេរិច

ការរកឃើញទ្វីបអាមេរិច 
នៅឆ្នាំ ១៤៩២ លោកគ្រីស្តូបកូឡុំបានរកឃើញទ្វីបអាមេរិច លោកជាជនជាតិអ៊ីតាលី ប៉ុន្តែម្ចាស់ក្សត្រី អ៊ីសាប៊ែល នៅរាជាណាចក្រអេស្ប៉ាញបាន​អោយ​គាត់កប៉ាល់ចំនួនបី និងបុរសជាច្រើនសំរាប់គាត់រកឃើញផ្លូវផ្សេងទៀតសំរាប់ទៅដល់នៅប្រទេសឥណ្ឌា ពីព្រោះនៅពេលនោះជនជាតិ​អារ៉ាប់មានសង្រ្គាមជាមួយជនជាតិអ៊ឺរ៉ុប និងមិនអនុញ្ញាតិជំនួញជាមួយប្រទេសឥណ្ឌា និងប្រទេសចិន ហើយនឹងគ្រីស្តូបកូឡុំដែលជានាវិកកប៉ាល មានគំនិតថាផែនដី ជាមូល ពីព្រោះនៅពេលនោះនៅទ្វីបអ៊ឺរ៉ុប គេគិតថាផែនដីរាងតំប៉ែត ។ គ្រីស្តូបកូឡុំ និងបុរសដែលទៅជាមួយគាត់បានតាម​មហាសមុទ្រអាតាឡង់ទិច ទៅដល់ទិសខាងលិចពីព្រោះគាត់គិតថា​ គេនឹងដល់នៅប្រទេសឥណ្ឌា បើសិនពិភពលោកពិតជាមូល គេ​នាវិក​កប៉ាលមួយឆ្នាំនៅពេលបុរសចាប់ផ្តើមបារម្មណ៍ គេចង់ព្យួរករលោកកូឡុំ ក៏ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃ១២ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៤៩២​ គេបានឃើញដីថ្មី​ដែលជា​ទ្វីប​អាមេរិច គេទៅដល់កោះដូមីនិចកាន់ ដែលបច្ចុប្បន្ននេះជាប្រទេសសាធារណៈរដ្ឋដូមីនិចកាន់ និងប្រទេសហៃទី កូឡុំអោយឈ្មោះកោះនោះថា ស្ប៉ាញថ្មី ក៏ប៉ុន្តែកូឡុំគិតដែលទ្វីបនោះជាទ្វីបអាស៊ី ដូច្នេះគាត់ហៅជនជាតិទាំងអស់នៅទ្វីបថ្មី​ជាជនជាតិឥណ្ឌា ។
ទ្វីបអាមេរិក: ជ័យជំនះរបស់អាមេរិច

ជ័យជំនះរបស់អាមេរិច 
នៅពេលនោះ នៅទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបមានបញ្ហាជាច្រើនពីព្រោះមានសង្រ្គាមធំជាមួយជនជាតិអារ៉ាប់ ប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបទាំងអស់មានបញ្ហាម្ហូប និងក្រីក្រមែនទែន ដូច្នេះ នៅពេលគេដឹងដែលគ្រីស្តូបកូឡុំរកឃើញដីថ្មី ប្រទេសច្រើននៅទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបចង់ទៅទីនោះ និងរកអ្វីៗសំរាប់ពួកគេប្រទេសដែលទៅនៅទ្វីបអាមេរិច​ ទីមួយគឺប្រទេសអេស្ប៉ាញ និងប្រទេសប៉ុទុយកាល់ បន្ទាប់មកប្រទេសអង់គ្លេស បារាំង ហូឡង់ ពីព្រោះប្រទេសអេស្ប៉ាញ និងប្រទេសប៉ុទុញកាល់ មានបញ្ហាជាមួយគ្នា សម្តេចប៉ាបមានព្រះនាម អាឡិចសាន់ឌ្រូ បានចែកពិភពលោក សំរាប់ទាំងពីរ​ បានជាប្រទេសអេស្ប៉ាញយកដីច្រើននៅអាមេរិចខាងត្យូង និងប៉ុទុយកាល់បានយកដីច្រើននៅទ្វីបអាហ្រិច ប្រទេសអង់គ្លេសចាប់​
ដីនៅអាមេរិចខាងជើងជាមួយប្រទេសបារាំង និងប្រទេសហូឡង់​ ។ ជនជាតិអ៊ឺរ៉ុប ធ្វើអាណានិគមជាច្រើននៅទ្វីបអាមេរិចទាំងអស់គេបានសម្លាប់
ជនជាតិអាមេរិចកាំងច្រើន ហើយនឹងជនជាតិអាមេរិចទាំងអស់ឆ្លងជំងឺរបស់អ៊ឺរ៉ុប និងស្លាប់ជាច្រើន ឯមនុស្សដែលរួចជីវិតនៅអាមេរិចធ្វើជាអ្នក​បំរើរបស់អ៊ឺរ៉ុប និងជនជាតិអ៊ឺរ៉ុបអោយគេនិយាយភាសាអ៊ឺរ៉ុប ហាមពួកគេមិនអោយនិយាយភាសារបស់ខ្លួនឯង ហើយនឹងអោយគេអង្វរសាសនា​គ្រីស្តទូត​ នៅពេលមានអាមេរិចកាំងបុរាណតិចតូចជនជាតិអ៊ឺរ៉ុបបានចាប់ជនជាតិអាហ្រិចជាច្រើនសំរាប់ធ្វើជាអ្នកបំរើនៅទ្វីបអាមេរិច ជាពិសេស​ ជនជាតិអង់គ្លេស ជនជាតិប៉ុទុយកាល់ ជនជាតិបារាំង ជនជាតិហូឡង់ ចាប់អាហ្រិចជាច្រើន និងលក់សំរាប់ជនជាតិអេស្ប៉ាញ ។ ជនជាតិអ៊ឺរ៉ុបយក​មាសច្រើនសំរាប់ទ្វីបអ៊ឺរ៉ុប ជនជាតិអេស្ប៉ាញបន្តរកទ្វីបអាស៊ី ហើយនឹងបុរសម្នាក់ដែលជាជនជាតិប៉ុទុយកាល់មានឈ្មោះ ម៉ាហ្រ្គាចាណេស៍ គេ​បានធ្វើការសំរាប់អេស្ប៉ាញ គេនាវិកកប៉ាល់នៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្រ្វិច និងទៅដល់ប្រទេសពីលីពីន ប៉ុន្តែជនជាតិហ្រីលីពីនសំលាប់គាត់ បន្ទាប់មកប្រទេសអេស្ប៉ាញ បានដាក់ប្រទេសពីលីពីនជាអនានិគមរបស់គេដែរ ។
ទ្វីបអាមេរិក: ឯករាជ្យនៅទ្វីបអាមេរិច

ឯករាជ្យនៅទ្វីបអាមេរិច 
អាណានិគមដែលឯករាជ្យទីមួយនៅទ្វីបអាមេរិច គឺជាប្រទេសអាមេរិចនៅឆ្នាំ ១៧៨៣​ ពីប្រទេសអង់គ្លេស បន្ទាប់មកប្រទេសហៃទី នៅឆ្នាំ ១៨០៤ ពីប្រទេសបារាំង និងអាមេរិចខាងត្បូងទាំងអស់ នៅឆ្នាំ១៨១០ ប្រទេសកាណាដា ជាអាណានិគមអង់គ្លេស និងប្រទេសប្រេស៊ីលជាអាណានិគម របស់ប៉ុទុយកាល់​មិនធ្វើសង្រ្គាមសំរាប់សេរីភាព ។ សហរដ្ឋអាមេរិច ជាអាណានិគមច្រើនរបស់ប្រទេសអង់គ្លេស ហូឡង់ បារាំង និងប្រទេស​អេស្ប៉ាញ សង្រ្គាមជាមួយប្រទេសអង់គ្លេសចាប់ផ្តើមនៅរដ្ឋខាងលិចដូចជា ញូយ៉ក ពីមុនជាអាណានិគមរបស់ប្រទេសហូឡង់ នៅពេលគេឈ្នះ​ជនជាតិអង់គ្លេសគេយកអាណានិគមដែលនៅអាមេរិចខាងជើង និងបង្កើតសហរដ្ឋ ដែលគេអោយឈ្មោះថា អាមេរិចដូចទ្វីបរបស់ខ្លួន ។ នៅអាមេរិច​ខាងត្បូងដែលនិយាយភាសាអេស្ប៉ាញ​ មានសង្រ្គាមពីឆ្នាំ ១៨១០ ដល់ឆ្នាំ ១៨២០ បន្ទាប់មកមានសេរីភាពអាណានិគម​អេស្ប៉ាញទាំងអស់ធ្វើប្រទេសច្រើន​ដែលយើងហៅពេលបច្ចុប្បន្ននេះថា អាមេរិចឡាទិន ពីព្រោះគេនិយាយភាសាអេស្ប៉ាញ​ដែលមកពី​ភាសាឡាតាំង ។ នៅឯករាជ្យទាំងអស់របស់អាណានិគមអាមេរិច មានបុរស និងស្រ្តីជាច្រើនដែលជាវិរៈបុរសនារី ក៏ប៉ុន្តែជាពិសេសមានបីនាក់ លោក ចច់វ៉ាស៊ីនតុន នៅសហរដ្ឋអាមេរិច លោក យ៉ូស៊េបស៊ានមាទីន នៅអាហ្សង់ទិន និងស៊ីនម៉ូនប៊ូលីប៉ាល នៅប្រទេសដទៃ ។
ទ្វីបអាមេរិក: ប្រទេសនៅទ្វីប

ប្រទេសនៅទ្វីប 

 សហរដ្ឋ
 អង់ទីហ្គានិងបារប៊ូដា
 អារហ្សង់ទីន
 បាហាមាស
 បារបាដូស
 ប៊ែលីហ្ស
 ប៊ូតាន
 បូលីវីអា
 ប្រេស៊ីល
 កាណាដា
 កូឡុមប៊ី
 គុយបា
 អេក្វាឌ័រ
 ក្រីណាដា
 ហ្គាទេម៉ាឡា
 ហាយទី
 ហុងឌូរ៉ាស
 នីការ៉ាហ្គា
 ប៉ាណាម៉ា
 ប៉ារ៉ាហ្គាយ
 ប៉េរូ
ទ្វីបអាមេរិក: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 អាស៊ី
 អឺរ៉ុប
 អាមេរិក
 អូសេអានី

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទ្វីបអាមេរិក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទ្វីប
ទ្វីបអឺរ៉ុប

អឺរ៉ុប (ពីភាសាបារាំង Europe អ៊ើរ៉ុប៉ិ៍) គឺជា​ទ្វីប​មួយ​ក្នុងចំណោម​ទ្វីប​ទាំង ៧ នៅលើ​ពិភពលោក ដែល​ស្ថិតនៅ​ចុង​ខាងលិច​បំផុត​នៃ​​អឺរ៉ាស៊ី​។ អឺរ៉ុប ត្រូវ​ចែក​ចេញពី​ទ្វីបអាស៊ី ខាងកើត​ដោយ​ខ្សែទឹក​នៃ ជួរភ្នំ​អ៊ូរ៉ាល់ ទន្លេ​អ៊ូរ៉ាល់ សមុទ្រ​កាសព្យែន និង ខាងត្បូង​ឆៀង​ខាងកើត​ដោយ​ជួរភ្នំ​កាវកាស​។ ក្រៅពីនេះ ទ្វីប​អឺរ៉ុប ត្រូវ​បាន​ព័ទ្ធជុំវិញ​ដោយ​មហាសមុទ្រអាកទិក​នៅ​ខាងជើង, មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក​នៅ​ខាងលិច, សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ​នៅ​ខាងត្បូង និង សមុទ្រខ្មៅ​នៅ​ប៉ែក​អាគ្នេយ៍ ព្រមទាំង​ផ្លូវទឹក​ភ្ជាប់​ទៅកាន់​សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ​។ គេ​នៅ​ពុំ​ទាន់​មាន​ការកំណត់​ខណ្ឌសីមា​ច្បាស់លាស់​សម្រាប់​ទ្វីប​អឺរ៉ុប​នៅឡើយ​ទេ បើ​យើង​ក្រឡេក​មើល​ទៅ​សម័យ​កាល​បុរាណ​ដ៏​យូរលង់​មក​ហើយ​នោះ គឺជា​អ្វី​ដែល​ជា​រំលោភបំពាន​ដោយ​អំណាច ដូចជា​ពាក្យ​ថា «ទ្វីប» (Continent) អាច​តំណាង​ឲ្យ​ការ​បែកចែក​ភាព​ខុសគ្នា​នូវ «វប្បធម៌និងនយោបាយ» ឬក៏លក្ខណៈ​រូបភូមិសាស្ត្រ​មួយ​។

អឺរ៉ុប គឺជា​ទ្វីប​តូចជាងគេ​ទី២ បន្ទាប់ពី «អូសេអានី» ដែល​មាន​ក្រឡាផ្ទៃ​ប្រមាណ ១០,១៨០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ឬ ២% នៃ​ផ្ទៃ​ផែនដី និង ប្រហែល ៦.៨% នៃ​ផ្ទៃដី​។ អឺរ៉ុប​មាន​ប្រទេស​ប្រហែល ៥០ ដែល​រុស្ស៊ី​ជា​ប្រទេស​ធំជាងគេ​ទាំង​ផ្ទៃដី និង ប្រជាជន ចំណែក "បុរីវ៉ាទីកង់" ជា​រដ្ឋ​តូចជាងគេ​បង្អស់​។ អឺរ៉ុប គឺជា​ទ្វីប​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ច្រើនជាងគេ​ទី៣ បន្ទាប់ពី​អាស៊ី និង អាហ្វ្រិក ដែល​មាន​ប្រជាជន ៧៣១,០០០,០០០ ឬ ប្រហែល ១១% នៃ​ប្រជាជន​ពិភពលោក​។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ តាម​របាយការណ៍​អង្គការសហប្រជាជាតិ ចំនួន​ប្រជាជន​នៅ​ទ្វីប​នេះ នឹង​ធ្លាក់​មក​នៅ​ត្រឹមតែ ៧% នៅ​ឆ្នាំ​២០៥០ ដែល​មាន​ចំនួន​ប្រហែល ៦៥៣,០០០,០០០ ប៉ុណ្ណោះ​។ 

អឺរ៉ុប គឺជា​ទីកន្លែង​កំណើត​នៃ​«វប្បធម៌​បស្ចិមលោក»។ ប្រជាជាតិ​អឺរ៉ុប បាន​ដើរតួ​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​កិច្ចការ​សកលលោក​ចាប់ពី​សតវត្ស​ទី១៦​មក ជាពិសេស​ការចាប់ផ្ដើម​ធ្វើ​អាណានិគម​។ រហូត​មកដល់​សតវត្ស​ទី១៧ និង ១៨ ជនជាតិ​អឺរ៉ុប បាន​ត្រួតត្រា​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក និង អាមេរិក ស្ទើរតែ​ទាំងមូល ព្រមទាំង​មួយ​ផ្នែក​ធំ​នៃ​ទ្វីប​អាស៊ី ។ សង្គ្រាមលោកលើកទី១ និង សង្គ្រាមលោកលើកទី២ បាន​បញ្ចប់​នូវ​ភាព​នាំមុខ​របស់​អឺរ៉ុប​នៅក្នុង​កិច្ចការ​សកល ហើយ​បាន​ធ្វើឲ្យ​ប្រជាជាតិ​ធំៗ​ពីរ​គឺ​៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និង សហភាព​សូវៀត បាន​លេចធ្លោ​ឡើង​ជា​កំពូល​មហាអំណាច​ពិភពលោក​។ សង្គ្រាមត្រជាក់​រវាង​កំពូល​មហាអំណាច​ទាំងពីរ បាន​ខណ្ឌ​ចែក​ទ្វីប​អឺរ៉ុប​ជាមួយ "វាំងននដែក" ។ ការ​បង្រួបបង្រួម​ទ្វីប​អឺរ៉ុប​ឡើងវិញ បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​មាន​ការបង្កើត​ឡើង​នូវ​ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប និង សហភាពអឺរ៉ុប នៅ​អឺរ៉ុបខាងលិច ហើយ​អង្គការ​ទាំងពីរ​នេះ​បាន​ពង្រីក​ខ្លួន​ទៅ​ខាងកើត​ចាប់តាំងពី​ការដួលរលំ​នៃ​សហភាព​សូវៀត នា​ឆ្នាំ​១៩៩១​។
ទ្វីបអឺរ៉ុប: និយមន័យ

និយមន័យ 

ពាក្យ «អឺរ៉ុប» ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង​គោលដៅ​ច្រើនយ៉ាង​។ មូលដ្ឋាន​របស់​វា គឺ​យោង​ទៅ​តាម​លក្ខណៈ ភូមិសាស្ត្រ និង នយោបាយ​។ 
 តាម​លក្ខណៈ​ភូមិសាស្ត្រ អឺរ៉ុប​គឺជា​ឧបទ្វីប​ចុង​ខាងលិច​បំផុត​នៃ​ផ្ទាំង​ទ្វីប «អឺរ៉ាស៊ី» ព្រំដែន​របស់​វា​ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​យ៉ាង​ជាក់លាក់ ដោយ​សមុទ្រ​នៅ​ខាងជើង ខាងត្បូង និង ខាងលិច​។ ជួរភ្នំ​អ៊ូរ៉ាល់ ជា​ធម្មតា​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ថា​ជា​ព្រំដែន​ខាងកើត​នៃ​អឺរ៉ុប ជាមួយ​នឹង​ទន្លេ​អ៊ូរ៉ាល់ និង សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ អឺរ៉ុប អាច​ត្រូវ​បាន​សន្មត​ថា​មាន​ព្រំដែន​ខាងត្បូង​ឆៀង​ខាងកើត​ដោយ​ជួរភ្នំកាវកាស សមុទ្រខ្មៅ និង ផ្លូវទឹក​ភ្ជាប់​ទៅកាន់​សមុទ្រខ្មៅ និង សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ​។ ព្រំដែន​ខាងកើត និង ខាងត្បូង​ឆៀង​ខាងកើត ត្រូវ​បាន​គេ​ពិភាក្សា​ដូច​ខាងក្រោម​។

 តាម​លក្ខណៈ​នយោបាយ អឺរ៉ុប​សំដៅ​ទៅលើ​ប្រទេស​ទាំងឡាយ​ណា​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​សហភាពអឺរ៉ុប ប៉ុន្តែ​នៅ​ពេលខ្លះ​អាច​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ជា​ផ្លូវការ ឬ ញឹកញាប់ តំណាង​ឲ្យ​ទាំង​សហភាពអឺរ៉ុប រួម​ជាមួយ​បណ្ដា​ប្រទេស​មិន​មែន​សហភាពអឺរ៉ុប​ផងដែរ ឧទាហរណ៍ ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប មាន​សមាជិក ៤៧ ប្រទេស និង រួមបញ្ចូល​ទាំង​សមាជិក​ទាំង ២៧ នៃ​សហភាពអឺរ៉ុប​ផង​។ 

 លើស​ពី​នេះ​ទៅទៀត ដោយ​តាម​ទន្លាប់​ប្រជាជន​រស់នៅ​ក្នុង​តំបន់​ដូចជា​៖ អៀរឡង់ រាជាណាចក្ររួម ស្កង់ឌីណាវ និង បណ្ដា​កោះ​ដែល​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងជើង និង​សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ ត្រូវ​បាន​កាត់ចេញពី​ទ្វីបអឺរ៉ុប ("continental" or "mainland" Europe និយាយ​ខ្លី​គឺ Europe or "the Continent") ។
ទ្វីបអឺរ៉ុប: ឧស្សាហកម្ម​លូតលាស់​មុន​សង្គ្រាមលោកលើកទី២

ឧស្សាហកម្ម​លូតលាស់​មុន​សង្គ្រាមលោកលើកទី២ 
បដិវត្តន៍​ឧស្សាហកម្ម បាន​ចាប់ផ្ដើម​ឡើង​នៅ​អឺរ៉ុប ជាពិសេស​រាជាណាចក្ររួម នា​សតវត្ស​ទី១៨ និង សតវត្ស​ទី១៩ ដែល​ជា​សម័យ​ឧស្សាហកម្ម​នៅ​អឺរ៉ុប​។ ភាព​រីកចម្រើន​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​ត្រូវ​បាន​បង្អាក់ ដោយសារ​សង្គ្រាមលោកលើកទី១ ប៉ុន្តែ​ពួកគេ​បាន​ស្ដារសេដ្ឋកិច្ច​ឡើងវិញ និង អាច​ប្រកួតប្រជែង​ជាមួយ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​អស្ចារ្យ​របស់​សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន រហូតមកដល់​មុន​ការ​ចាប់ផ្ដើម​សង្គ្រាមលោកលើកទី២​។ ឧស្សាហកម្ម​អឺរ៉ុប បាន​រង​ការបំផ្លាញ​យ៉ាង​ដំណំ​ម្ដងទៀត ដោយ​សង្គ្រាមលោកលើកទី២​។
ទ្វីបអឺរ៉ុប: សង្គ្រាមត្រជាក់ (១៩៤៥-១៩៩០)

សង្គ្រាមត្រជាក់ (១៩៤៥-១៩៩០) 
ក្រោយ​សង្គ្រាមលោកលើកទី២ សេដ្ឋកិច្ច​រាជាណាចក្ររួម បាន​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ភាព​ខ្ទេចខ្ទាំ​យ៉ាង​ដំណំ និង​បាន​អូស​បន្លាយ​ស្ថានភាព​បែប​នេះ​ជាច្រើន​ទសវត្ស​បន្ត​មក​ទៀត​។ អ៊ីតាលី ក៏​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ស្ថានភាព​តោកយ៉ាក​ដែរ ប៉ុន្តែ​បាន​ស្គាល់​នូវ​ភាព​រីកចម្រើន​ឡើងវិញ​នា​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩៥០​។ អាល្លឺម៉ង់ខាងលិច បាន​ស្ដារ​ឡើងវិញ​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស និង​បាន​បង្កើន​ផលិតផល​ទ្វេដង​ពី​សម័យ​មុន​សង្គ្រាម នា​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩៥០​។ ប្រទេស​បារាំង ក៏​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ដំណាក់កាល​នៃ​ភាព​រុងរឿង​ដ៏​អស្ចារ្យ​ឡើងវិញ និង​ការ​ធ្វើ​ទំនើបកម្ម​។ ក្រោយមក ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់ «ហ្វ្រង់កូ» ក៏​បាន​ស្ដារ​ឡើងវិញ ហើយ​ប្រជាជាតិ​បាន​ស្គាល់​នូវ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​អស្ចារ្យ ដែល​ពុំ​ដែល​ជួបប្រទះ នា​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩៦០ ដែល​គេ​បាន​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា "អច្ឆរិយហេតុ​អេស្ប៉ាញ" (Spanish miracle) ។ បណ្ដា​រដ្ឋ​អឺរ៉ុប​សំខាន់ៗ​ជាច្រើន បាន​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​អំណាច​គ្រប់គ្រង​របស់​របស់​សហភាព​សូវៀត និង លើស​ពី​នេះ​ទៅទៀត បាន​ក្លាយទៅជា​សមាជិក​នៃ "ក្រុមប្រឹក្សា​នៃ​កិច្ចសង្គ្រោះ​សេដ្ឋកិច្ច​ទៅវិញទៅមក" (Council for Mutual Economic Assistance) ដែល​ហៅ​កាត់​ថា "កូមេកុង" (COMECON) ។ បណ្ដា​រដ្ឋ​ដែល​បាន​រក្សា​ទុក​ប្រព័ន្ធ​សេដ្ឋកិច្ច​ទីផ្សារ​សេរី ត្រូវ​បាន​ទទួល​ជំនួយ​យ៉ាង​ច្រើន​ពី​សហរដ្ឋអាមេរិក តាម​រយៈ "ផែនការ​ម៉ារសាល" (Marshall Plan) ។ ប្រទេស​អឺរ៉ុបខាងលិច បាន​ផ្សារ​ភ្ជាប់​ទំនាក់ទំនង​សេដ្ឋកិច្ច​ជាមួយ​គ្នា ដែល​ជា​មូលដ្ឋាន​សម្រាប់​សហភាពអឺរ៉ុប និង​បង្កើន​ការ​ធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​ឆ្លង​ប្រទេស​។ គន្លឹះ​នេះ បាន​ជួយ​ឲ្យ​ពួកគេ​ទទួល​បាន​នូវ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស ចំណែក​បណ្ដា​នៃ​អង្គការ​សេដ្ឋកិច្ច​កូមេកុង កំពុងតែ​តស៊ូ​ពុះពារ​នៅក្នុង​មួយ​ផ្នែក​ធំ​ក្នុង​ការ​ចំណាយ​នៃ​សង្គ្រាមត្រជាក់​។ រហូតមកដល់​ឆ្នាំ​១៩៩០ សហគមន៍អឺរ៉ុប​បាន​បង្កើន​សមាជិក​ពី ០៦ ទៅ ១២​។ ចំណុច​សំខាន់​គឺ​ការ​រស់រាន​ឡើងវិញ​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​អាល្លឺម៉ង់ខាងលិច បាន​នាំមុខ​រាជាណាចក្ររួម ជា​ប្រទេស​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ធំជាងគេ​នៅ​អឺរ៉ុប​។
ទ្វីបអឺរ៉ុប: ការលេចឡើង​នៃ​សហភាពអឺរ៉ុប

ការលេចឡើង​នៃ​សហភាពអឺរ៉ុប 
ជាមួយ​នឹង​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​នៃ​លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត នៅ​អឺរ៉ុបខាងកើត​នា​ឆ្នាំ​១៩៩១​មក ប្រទេស​អឺរ៉ុបខាងកើត​មួយចំនួន បាន​ប្ដូរ​មក​អនុវត្ត​របប​ទីផ្សារ​សេរី​។ មាន​ជោគជ័យ​យ៉ាង​ល្អ​ប្រសើរ​ជាមួយ​ប្រទេស​អឺរ៉ុបកណ្ដាល​ខ្លះ​ដូចជា ប៉ូឡូញ ហុងគ្រី និង ស្លូវ៉េនី ដែល​បាន​ធ្វើ​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស ចំណែក​ប្រទេស​អឺរ៉ុបខាងកើត​ដូចជា អ៊ុយក្រែន និង​រុស្ស៊ី នៅ​តែ​រក្សា​របប​សេដ្ឋកិច្ច​ចាស់​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​បន្ត​មក​ទៀត​។ ប្រទេស​អឺរ៉ុបខាងលិច បាន​ជួយ​អឺរ៉ុបខាងកើត តាមរយៈ​ការ​បង្កើត​សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​ជាមួយ​ពួកគេ​។ បន្ទាប់ពី​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់​ទាំងពីរ​បាន​ធ្វើការ​បង្រួបបង្រួម​ឡើងវិញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩០ សេដ្ឋកិច្ច​អាល្លឺម៉ង់​ខាងលិច បាន​ជួប​ការ​លំបាក ដោយសារ​តែ​ត្រូវ​កសាង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ដ៏​ធំ នៃ​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់​ខាងកើត​ឡើងវិញ​។ ប្រទេស​យូហ្គោស្លាវី ដែល​មាន​ការ​វិវត្ត​ក្រោយ​គេ ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ​ដោយ​សង្គ្រាម និង​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៣ នៅតែ​មាន​កងទ័ព​រក្សា​សន្តិភាព​របស់​សហភាពអឺរ៉ុប និង​អង្គការ​ណាតូ​ជាច្រើន​ស្ថិតនៅ​កូសូវ៉ូ សាធារណរដ្ឋ​ម៉សេដូនី និង បូស្នៀ និង​ហេហ្សេហ្គូវីណា ដែល​មាន​តែ​ស្លូវ៉េនី​ប៉ុណ្ណោះ​បាន​ស្គាល់​នូវ​វឌ្ឍនភាព​ពិតប្រាកដ​។ នា​ឱកាស​ឆ្លង​សហស្សវត្ស​ថ្មី សហភាពអឺរ៉ុប​បាន​ជួយ​ឲ្យ​សេដ្ឋកិច្ច​អឺរ៉ុប​មាន​ស្គាល់​ការ​រីកចម្រើន​យ៉ាងខ្លាំងក្លា ជាពិសេស​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​ចំនួន​០៥ ដែល​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​នាំមុខ​គេ​គឺ​៖ អាល្លឺម៉ង់ រាជាណាចក្ររួម បារាំង អ៊ីតាលី និង អេស្ប៉ាញ​។ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥ ប្រទេស​ចំនួន ១២ ក្នុងចំណោម​សមាជិក​ទាំង ១៥ នៃ​សហភាពអឺរ៉ុប​បាន​រួម​គ្នា​បង្កើត​តំបន់​ប្រាក់អឺរ៉ូ ដែល​ប្រើប្រាស់​ប្រាក់អឺរ៉ូ​រួម ជំនួស​ឲ្យ​រូបិយវត្ថុ​ជាតិ​របស់​ពួកគេ​។ ប្រទេស ០៣ ទៀត​ដែល​មិន​ប្រើប្រាស់​ប្រាក់អឺរ៉ូ​មាន​៖ រាជាណាចក្ររួម ដាណឺម៉ាក និង ស៊ុយអែត​។
ទ្វីបអឺរ៉ុប: ភាសា

ភាសា 
ភាសា​នៅ​អឺរ៉ុប​ភាគច្រើន មាន​ទំនង​ទៅ​នឹង​អម្បូរ​ភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប​ចំនួន​០៣​គឺ​៖ ក្រុម​ភាសារ៉ូម៉ាំង ដែល​បាន​មកពី​ភាសាឡាតាំង​នៃ​ចក្រភព​រ៉ូម, ក្រុម​ភាសាអាល្លឺម៉ង់ ដែល​ចាប់កំណើត​ចេញ​មកពី​ភាសា​នៃ​តំបន់​ស្កង់ឌីណាវ ខាងត្បូង និង ក្រុម​ភាសាស្លាវ​។ ចំណែក​ភាសាអង់គ្លេស គឺជា​ភាសា​មួយ​ដែល​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ក្រុម​ភាសាអាល្លឺម៉ង់ តែ​ពាក្យ​ជាច្រើន​នៃ​ភាសាអង់គ្លេស មាន​ប្រភព​ចេញ​មកពី​ក្រុម​ភាសារ៉ូម៉ាំង​។ 

ក្រុម​ភាសារ៉ូម៉ាំង ត្រូវ​បាន​និយាយ​ជាបឋម​នៅ​អឺរ៉ុប​ប៉ែក​ពាយ័ព្យ​ដូចជា នៅ​រ៉ូម៉ានី និង ម៉ូលដូវី ជាដើម​។ ក្រុម​ភាសាអាល្លឺម៉ង់ ត្រូវ​បាន​និយាយ​នៅ​ប៉ែក​និរតី​នៃ​អឺរ៉ុប និង ផ្នែក​ខ្លះ​នៃ​អឺរ៉ុបកណ្ដាល​។ ក្រុម​ភាសាស្លាវ ត្រូវ​បាន​និយាយ​នៅ​ប៉ែក​កណ្ដាល ខាងកើត និង ប៉ែក​អាគ្នេយ៍​នៃ​អឺរ៉ុប​។  

នៅ​មាន​ភាសា​ជាច្រើន ដែល​មិន​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​ភាសា​ទាំង​០៣​ខាងលើ​នេះ​។ អម្បូរ​ភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប​ផ្សេង​ទៀត​មាន​ដូចជា​៖ ក្រុម​ភាសាបាលទិក (ដូចជា​៖ ភាសាឡាតវី និង ភាសាលីទុយអានី), ក្រុម​ភាសាសែលទិក (ដូចជា​៖ ភាសាអៀរឡង់, ភាសាស្កុតហ្កាអ៊ិលិក, ភាសាម៉ានស៍, ភាសាវ៉ែល, ភាសាកូរនីស្ហ និង ភាសាប្រេតុន), ភាសាក្រិច ភាសាអាល់បានី និង ភាសាអាមេនី ។ ក្រុម​ភាសា​មួយ​ទៀត​ដែល​ផ្សេង​ពី​អម្បូរ​ភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប​គឺ​ក្រុម​ភាសាអ៊ូរ៉ាល់ (Uralic Language) ដែល​មាន​៖ ភាសាអេស្តូនី, ភាសាហ្វាំងឡង់ និង ភាសាហុងគ្រី ត្រូវ​បាន​និយាយ​នៅ​តាម​តំបន់​នៃ​ប្រទេស​ខ្លះ​ដូចជា​៖ រ៉ូម៉ានី រុស្ស៊ី ស៊ែប៊ី និង ស្លូវ៉ាគី​។ ភាសា​មួយ​ចំនួន​ផ្សេងទៀត​ដែល​មិន​មែន​អម្បូរ​ភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប​ដែរ​នោះ​មាន​ដូចជា​៖ ភាសាបាស្ក (Basque), ភាសាហ្សកហ្ស៊ី, ភាសាអហ្សែបែហ្សង់ និង ភាសា​នៃ​ជនជាតិ​ភាគតិច​នៃ​ប្រទេស​រុស្ស៊ី​។ 

ពហុភាសានិយម និង ការ​អភិរក្ស​ភាសា​តំបន់ និង​ភាសា​ជនជាតិ​ភាគតិច ត្រូវ​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ជា​គោលដៅ​នយោបាយ​នៃ​អឺរ៉ុប​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​។
ធនញ្ជ័យគោរពរាជ្យ

អ្នកប្រាជ្ញខ្មែរជំនាន់ម៉ុងហ៊្គោលលុកលុយពិភពលោក។

ព្រះបាទធនញ្ជ័យគោរព្យរាជ្យ (គ.ស ៧០១-៧៩៤) រជ្ជកាល (គ.ស ៧២៩-៧៩៤) បន្ទាប់​ពី​ព្រះ​អង្គព្រះបាទបទុមសុរិយវង្សចូល​ទិវង្គតទៅ​ ​ព្រះ​ធនញ្ជ័យ​កុមារ​ត្រូវ​ឡើង​គ្រងរាជសម្បត្ដិ​បន្ដ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម ​២៩​ វស្សា។​ ​ពិធី​អភិសេក​ត្រូវ​បាន​ប្រព្រឹត្ដ​ទៅ​នៅ​ថ្ងៃ​ ១០​កើត ខែបុស្ស ​ឆ្នាំម្សាញ់​ ​ព.ស​១២៧៣​ ​ត្រូវជា​ ​គ.ស ​៧២៩ ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​នាម​ ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ធនញ្ជ័យ​គោរពរាជ្យ​ ​ព្រះអង្គ​ជា​មហាក្សត្រ​ទី​១២។​
ធនញ្ជ័យគោរពរាជ្យ: [[មហេសី]]

មហេសី
នៅ​ឆ្នាំច ​ ​៣៦៣​ នៃ ម.ស​ ជាមួយ​នឹង​អ្នក​ម្នាងមាលាបទុម​ ​ព្រះកេតុមាលា​បាន​មាន​បុត្រី​មួយ​អង្គ​ព្រះ​នាម​បទុមមាលា​អាយុ​ ១៦ ​ឆ្នាំ​ ​ព្រះ​នាង​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​អភិសេក​ជាមួយ​នឹង​ព្រះ​អង្គ​ធនញ្ជ័យ​ ​ដែល​ជា​កូន​របស់​ព្រះអង្គ​កែវ​ (ក្នុង​ចំណោម​កូន​ទាំង​ប៉ុន្មាន​របស់​ព្រះ​ កេតុមាលា មាន​ក្សត្រ​មួយ​អង្គ​ព្រះ​នាមអង្គ​កែវដែរ)។
ធនញ្ជ័យគោរពរាជ្យ: បុត្រ

បុត្រ
ព្រះបាទ​ធនញ្ជ័យគោរពរាជ្យ​ ​មាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម​ វិជ័យកុមារ​ ​ដែល​បាន​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំច​ ​ច.ស​ ១៣២​ នេះ​បើ​តាម​ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន​​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​សរសេរ​ថា​ ​ជាមួយនឹង​នាង​គន្ធមាលី​ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​រាជបុត្រ​មួយ​ឈ្មោះស្រីជេដ្ឋា​ ​ដែល​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំរកា​ ​និង​បុត្រី​មួយទៀត​ព្រះ​នាមធីតាមាលី។​ ​ព្រះបាទ​ធនញ្ជ័យ​គោរពរាជ្យ​ក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១២​ ​សោយរាជ្យ​បាន ​៦៦ ឆ្នាំ ហើយ​ចូល​ទិវង្គត​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​ ៩៤​វស្សា​ ​ដោយជំងឺចាស់ជរា។​
ធនញ្ជ័យគោរពរាជ្យ: សក្ដិមន្ត្រី

សក្ដិមន្ត្រី
សេនាបតី និងចៅហ្វាយស្រុក សក្ដិ ១០ ហ៊ូពាន់ ពីបុរាណរៀងមក គឺតាំងពីផែនដីព្រះបាទអរត្តពលពាលោនោះ ទ្រង់តាំងឡើង សុទ្ធតែជាទី "សម្ដេចចៅពញា" ព្រោះចៅហ្វាយស្រុកទាំងនោះ សុទ្ធតែជាសម្ដេចព្រះរាជត្រកូល ដែលចេញទៅគ្រងស្រុក សក្ដិ ១០ ហ៊ូពាន់ ក៏មាន ៩ ហ៊ូពាន់ ក៏មានដល់មកផែនដី ព្រះបាទធនញ្ជ័យកោរព្យរាជនោះ ចៅហ្វាយស្រុកទាំងនោះ ពុំសូវកោតខ្លាចសេនាបតី ទើបព្រះបាទកោរព្យរាជទម្លាក់ចៅហ្វាយស្រុកទាំងនោះមកនៅត្រឹមតែទី "ចៅពញា" វិញ។ បើសក្ដិ ៨ ហ៊ូពាន់ចុះមក តាំងជាទី "ពញា"។ ឯសេនាបតី និងមន្ត្រីសក្ដិ ៩ ហ៊ូពាន់ ក្នុងវង្សមន្ត្រីរត្ននោះ ពីមុនមក បានតែងតាំងជា "សម្ដេចចៅពញា" ដល់មកផែនយើងនេះ យើងពិនិត្យទៅក៏ឃើញថា នៅតែច្រឡូកច្រឡំនៅឡើយ។ ដូច្នេះ យើងត្រូវគិតរៀបចំជាថ្មី គឺថា នាម៉ឺនក្រៅពីខ្នងពស់ទាំង៤ សំរាប់បើតាំងឡើង ឱ្យតាំងជាទី "ឧកញ៉ា"។ ឯចៅហ្វាយស្រុកសក្ដិ ៩ ឬ ១០ ហ៊ូពាន់នោះឱ្យតាំងជាទី "ចៅពញា"។ បើ៧ ឬ ៨ ហ៊ូពាន់ឱ្យតាំងជាទី "ពញា"។

សក្ដិ ១០ រឺ ៩ ហ៊ូពាន់ សំរាប់ខ្នងពស់ទាំង ៤ សំរាប់ (ចៅហ្វាទឡ្ហៈ រឺ អគ្គមហាេសេនា, សម្ដេចចៅពញា (អង្គឌួង), ជេដ្ឋាមន្ត្រី (អង្គឌួង) និង អធិបតីសេនា (អង្គឌួង)) តាំងឡើងជា ........................... សម្ដេចចៅពញា
សក្ដិ ១០ រឺ ៩ ហ៊ូពាន់ ក្នុងវង្សមន្ត្រីរត្ន (យមរាជ វាំង ចក្រី មហាទេព ក្រឡាហោម និង មហាមន្ត្រី)ជា ... ឧកញ៉ា
សក្ដិ ១០ រឺ ៩ ហ៊ូពាន់ចៅហ្វាយស្រុក តាំងឡើងជា ...................................... ចៅពញា
សក្ដិ ៨ រឺ ៧ ហ៊ូពាន់ចៅហ្វាយស្រុក តាំងឡើងជា ........................................ ពញា
សក្ដិ ៦ ហ៊ូពាន់ តាំងឡើងជា ........................................................ ព្រះ
សក្ដិ ៥ ហ៊ូពាន់ តាំងជា ............................................................ ហ្លួង
សក្ដិ ៤ ហ៊ូពាន់ តាំងជា ............................................................ ឃុនម៉ឺន
សក្ដិ ៣ ហ៊ូពាន់ តាំងជា ............................................................ ឧកម៉ឺន
សក្ដិ ២ ហ៊ូពាន់ តាំងជា ............................................................. ចៈម៉ឺន
សក្ដិមួយម៉ឺន តាំងជា ................................................................ ម៉ឺន
គ្មានយសសក្ដិទេឱ្យហៅថា ............................................................. នាយ
ធនធានដែលមិនកកើតឡើងវិញ

thumb|right|ធ្យូង​ថ្ម ត្រូវ​បាន​កើត​ឡើង​​​ក្នុង​ពេល​រាប់​លាន​ឆ្នាំ​មក​ហើយ​ ត្រូវ​បាន​ប្រមូល​ផល​បាន​ច្រើន​និង​ឆាប់​រហ័ស​ជា​ជាង​ធម្មជាតិ​អាច​បង្កើតបាន​​​ជា​ថ្មី​ទៀត​។​|243x243px
ធនធានដែលមិនកកើតឡើងវិញ គឺ​ជាប្រភព​ធនធាន​ធម្មជាតិ ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​​យ៉ាង​​លឿន​​ជាង​ការ​បង្កើត​ឡើង​វិញ​របស់ធម្មជាតិ។ វាមិន​អាច​កកើត ឬ​ត្រូវ​បាន​ផលិត​ឡើង​វិញ នៅ​លើ​ក្នុង​អត្រា​មួយ​ដែល​អាច​ផ្គត់ផ្គង់​ដល់​ការ​ប្រើប្រាស់​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស​របស់​មនុស្ស​ បាន​នោះ​ទេ។ នៅ​ពេល​ដែល​គេ​ប្រើវាអស់​ ពេល​នោះ​តម្រូវ​ការ​នា​ពេល​អនាគតនឹង​​ត្រូវ​បាន​កាត់ផ្ដាច់​។ យើង​ក៏​ត្រូវ​ពិចារណា​ផង​ដែរថា​ ​ធនធានដែលមិនកកើតឡើងវិញ​ គឺ​ជា​ធនធាន​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ប្រាស់​លឿន​ជាង​កម្រិត​ដែល​ធម្មជាតិ​អាច​បង្កើត​ឡើង​វិញ​។ ឥន្ធនៈ​ផូស៊ីល (ដូច​ជា ធ្យូង​ថ្ម, ប្រេងកាត និងឧស្ម័ន​ធម្មជាតិ)​, ប្រភេទ​នៃ​ថាមពល​​នុយ​ក្លេ​អ៊ែ​រ (អ៊ុយ​រ៉ា​ញ៉ូ​ម) និង​​សិលាដែលជ្រាប​ទឹក​បាន​​ គឺ​ជា​ឧទាហរណ៍នៃ​​​ធនធានដែលមិនកកើតឡើងវិញ។ ធនធាន​ដូច​ជា ឈើហុប​ (នៅ​ពេល​ប្រមូល​ផល​ប្រកបដោយ​និរន្ត​ភាព​) ឬ លោហៈ (ត្រូវ​ដែល​អាចកែ​ច្នៃ​បាន) ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ជា ធនធាន​ដែល​ក​កើតឡើងវិញ។On site renewable energy options
ធនធានដែលមិនកកើតឡើងវិញ: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ​

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ​
Non-Renewable Resources  at NASA.gov
Electricity from Non-Hydroelectric Renewable Energy Sources at EPA.gov
Non-renewable energy resource  at EPA.gov
Environmental impacts of nuclear power at EPA.gov

Category:អេកូឡូស៊ី
Category:ថាមពល​
Category:រ៉ែ
Category:សេដ្ឋកិច្ច​
ធនបុរី

ធនបុរី (    ,  ) គឺជាស្រុកមួយក្នុងចំណោម 50 ស្រុក ( ខេត ) នៃ ទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ។ ស្ថិតនៅនៅច្រាំងខាងលិចនៃ ទន្លេចៅប្រាយ៉ា វាធ្លាប់ជាផ្នែកនៃ ខេត្តធនបុរី ។ 

ក្រៅពីអ្នកស្រុកកំណើត ស្រុកនេះត្រូវបានតាំងទីលំនៅដំបូងដោយជនបរទេស ឈ្មួញចិនដំបូង បន្ទាប់មកជនជាតិព័រទុយហ្គាល់បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃ អយុធ្យា ទៅ ភូមា នៅឆ្នាំ 1767 ។ ក្រៅពីជនជាតិចិន និងព័រទុយហ្គាល់ ក៏មាន អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម និង មន មកពីប្រទេសភូមា ក៏ដូចជាសង្ឃបារាំងផងដែរ ជាពិសេសនៅក្នុងសង្កាត់ដែលហៅថា គូឌីជីន ។ តំបន់នេះនៅតែរក្សាបាននូវទីសក្ការៈបូជា វិហារអ៊ីស្លាម និងវត្តសាងតាគ្រូសដែលជាព្រះវិហារកាតូលិកទីពីរដែលត្រូវបានសាងសង់នៅក្នុងប្រទេសថៃ។ 

ស្រុក​នេះ​ធ្លាប់​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា រាជគ្រឹហ៍ (ราชคฤห์) ដោយ​សារ​តែ ​វត្ត ​ក្បែរ​នោះ​មាន​ឈ្មោះ​ដូច​គ្នា។ វាត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជា បាងយីរូរាជ នៅថ្ងៃទី 11 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 1916 (បន្ទាប់ពីទីតាំងរបស់សាលាស្រុកថ្មី) ហើយទីបំផុត ធនបុរី នៅថ្ងៃទី 17 ខែមេសា ឆ្នាំ 1939។  ស្រុកនោះជារបស់ ខេត្តធនបុរី ។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧១ ខេត្តនេះត្រូវបានបញ្ចូលគ្នាជាមួយទីក្រុងបាងកក ដើម្បីបង្កើតជាតំបន់ទីក្រុងបាងកកនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធតាត្រៃរតនៈ ដែលគេស្គាល់ថាជា ហ្លួងផូតូ ឬ ព្រះពុទ្ធអង្គ នៃវត្តកល្យាណមិត្ត
ធនាគារកណ្ដាល

ឯកឧត្តមទួនសុច ប្រធានធនាគារកណ្ដាល ធនាគារបម្រុង ឬអាជ្ញាធររូបិយវត្ថុ គឺជាស្ថាប័នសាធារណៈដែលតែងតែបោះពុម្ពរូបិយវត្ថុ គ្រប់គ្រងលើការផ្គត់ផ្គង់រូបិយវត្ថុ និងគ្រប់គ្រងអត្រាការប្រាក់។ ធនាគារកណ្ដាលក៏តែងតែគ្រប់គ្រងលើប្រព័ន្ធធនាគារពាណិជ្ជកម្មនៅក្នុងស្រុកផងដែរ។ ធនាគារកណ្ដាលខុសពីធនាគារពាណិជ្ជកម្មត្រង់ដែលវាអាចមានសិទ្ធិផ្ដាច់មុខលើការបោះពុម្ពរូបិយវត្ថុជាតិ។

តួនាទីចំបងរបស់ធនាគារជាតិគឺផ្គត់ផ្គង់រូបិយវត្ថុជាតិ មិនគិតការប្រាក់ពីប្រជាជនកម្ពុជាទេ អត្រាការប្រាក់ និងជាឥណទាយិកចុងក្រោយនៃវិស័យធនាគារក្នុងពេលមានវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ។ វាក៏មានអំណាចគ្រប់គ្រងផងដែរ ដើម្បីធ្វើឲ្យប្រាកដថាធនាគារទាំងឡាយ និងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុដទៃទៀតមិនមានការធ្វេសប្រហែស និងមិនកេងបន្លំ។

ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ភាគច្រើនមានធនាគារជាតិ “ឯករាជ្យ” ដែលដំណើរការក្រោមច្បាប់ដោយឡែកមួយដើម្បីជៀសវាងការជ្រៀតជ្រែកបែបនយោបាយ។ ឧទាហរណ៍ដូចជា ធនាគារកណ្ដាលសហគមន៍អឺរ៉ុប និងប្រព័ន្ធបម្រុងសក្ដិភូមិរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។

សកម្មភាពនិងទំនួលខុសត្រូវ
មុខងាររបស់ធនាគារកណ្ដាលរួមមានៈ
ប្រតិបត្តិគោលនយោបាយហិរញ្ញវត្ថុ
កំណត់អត្រាការប្រាក់ ដើម្បីគ្រប់គ្រងអតិផរណា និងអត្រាប្ដូរប្រាក់ ដើម្បីធ្វើឲ្យប្រាកដថាអត្រាប្ដូរប្រាក់នេះមានប្រសិទ្ធភាពតាមរយៈយន្តការគោលនយោបាយផ្សេងៗ
គ្រប់គ្រងការផ្គត់ផ្គង់រូបិយវត្ថុទូទាំងប្រទេស
ឥណទាយិកចុងក្រោយ
គ្រប់គ្រងការប្តូរប្រាក់អន្តរជាតិរបស់ប្រទេស ការស្ដុកទុកមាស និងការចុះបញ្ជីប័ណ្ណភាគហ៊ុនរបស់រដ្ឋាភិបាល
ដាក់បញ្ញត្តិ និងគ្រប់គ្រងលើឧស្សាហកម្មធនាគារ។

គោលនយោបាយហិរញ្ញវត្ថុ
ធនាគារកណ្ដាលអនុវត្តនូវគោលនយោបាយហិរញ្ញវត្ថុរបស់ប្រទេសមួយ ដែលរួមមានការបង្កើតទម្រង់រូបិយវត្ថុដែលប្រទេសគួរតែមាន គណៈរូបិយវត្ថុ ឬសមាគមរូបិយវត្ថុ។ នៅពេលប្រទេសមួយមានរូបិយវត្ថុផ្ទាល់ខ្លួនហើយ វាអាចបោះពុម្ពនូវរូបិយវត្ថុស្តង់ដារក្នុងទម្រង់ជាក្រដាសប្រាក់ ដែលអាចប្តូរជាមួយរូបិយវត្ថុផ្សេងទៀតបាន។ តាមលក្ខណៈប្រវត្តិសាស្ត្រ ក្រដាសប្រាក់នេះអាចប្ដូរជាមួយលោហធាតុមានតម្លៃ។

គោលបំណងគោលនយោបាយហិរញ្ញវត្ថុ
ធ្វើឲ្យមានស្ថិរភាពថ្លៃ អត្រាមានការងារធ្វើខ្ពស់ កំណើនសេដ្ឋកិច្ច ស្ថិរភាពអត្រាការប្រាក់ ស្ថិរភាពទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ និងស្ថិរភាពទីផ្សារប្ដូរប្រាក់អន្តរជាតិ។ 

ការបោះពុម្ពរូបិយវត្ថុ
ធនាគារកណ្ដាលគឺជា “ធនាគារ” ព្រោះវាមានទ្រព្យសកម្ម (ការប្ដូរប្រាក់អន្តរជាតិ មាស និងទ្រព្យសកម្មហិរញ្ញវត្ថុដទៃទៀត) និងបំណុល។ ធនាគារជាតិជាទូទៅរកប្រាក់បានតាមរយៈការបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់ និងលក់ក្រដាសប្រាក់ទាំងនោះទៅទ្រព្យសកម្មសាធារណៈដែលអាចផ្តល់ការប្រាក់បានដូចជាសញ្ញាប័ណ្ណរដ្ឋាភិបាល។

ឈ្មោះធនាគារកណ្ដាល
ការជ្រៀតជ្រែកក្នុងអត្រាការប្រាក់
ដែនកំណត់នៃអំណាចអនុវត្ត

ឧបករណ៍គោលនយោបាយ
អត្រាការប្រាក់
ប្រតិបត្តិការទីផ្សារបើកចំហរ
តម្រូវការមូលធន
តម្រូវការទុនបម្រុង
តម្រូវការប្ដូរប្រាក់
តម្រូវការបន្ថែម និងឧបករណ៍ផ្សេងៗទៀត

ការគ្រប់គ្រងធនាគារ និងសកម្មភាពដទៃទៀត

ឯករាជ្យភាព
ធនាគារកណ្ដាល: ឯកឧត្តមទួនសុច ប្រធាន=

ឯកឧត្តមទួនសុច ប្រធាន=
 គោលនយោបាយសារពើពន្ធ

កំណត់ចំនាំ និងឯកសារយោង

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
Bank for International Settlements
US Federal Reserve
CentralBankNews.info
European Central Bank
Central Bank Rates: worldwide rates, monetary meetings, central banks

 
Category:ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
Category:គោលនយោបាយម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធនាគារ
ធនាគារកណ្ដាល: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
Bank for International Settlements
US Federal Reserve
CentralBankNews.info
European Central Bank
Central Bank Rates: worldwide rates, monetary meetings, central banks

 
Category:ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
Category:គោលនយោបាយម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធនាគារ
ធនាគារកាណាឌីយ៉ា

ធនាគារកាណាឌីយ៉ា (ភាសាអង់គ្លេស៖ Canadia Bank) គឺជា ធនាគារក្នុងស្រុកដ៏ធំបំផុត មួយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ។ ធនាគារនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១ ហើយបានក្លាយជាឯកជននៅឆ្នាំ ១៩៩៨ ។ វាមានសាខាចំនួន ២២ នៅរាជធានីភ្នំពេញ និង ២៨ សាខានៅក្នុងខេត្តចំនួន ២០ នៅទូទាំងប្រទេស។ដកស្រង់ពីសារព័ត៌មានវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស
ធនាគារកាណាឌីយ៉ា: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ
សាជីវកម្មវិនិយោគកម្ពុជានៅបរទេស (OCIC) 
Canadia Bank PLC - បែបបទជាភាសាខ្មែរ
Canadia Bank PLC - បែបបទជាភាសាអង់គ្លេស

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធនាគារនៅកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមហ៊ុនឯកជននៅកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមហ៊ុនមានមូលដ្ឋាននៅរាជធានីភ្នំពេញ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមហ៊ុនកម្ពុជាបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៩១