navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
កម្មបថ១០: វចីសុចរិត ៤

វចីសុចរិត ៤ 
១- មុសាវាទា វេរមណី ចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា ពោលនូវពាក្យកុហក។

២- បិសុណាវាចា វេរមណី ចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា ពោលនូវពាក្យញុះញង់ស៊កសៀត បំបែកបំបាក់អ្នកដទៃ។

៣- ផរុសវាចា វេរមណី ចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា ពោលនូវពាក្យអាក្រក់ មានពាក្យទ្រគោះបោះបោក ជេរប្រទេចអ្នកដទៃជាដើម។

៤- សម្ផប្បលាបា វេរមណី ចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា ពោលនូវពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍។
កម្មបថ១០: មនោសុចរិត ៣

មនោសុចរិត ៣ 
១- អនភិជ្ឈា មិនមានចិត្តគិតសម្លឹងរំពៃចំពោះទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃ ដោយគិតបំរុងនឹងឲ្យបានមកជាទ្រព្យរបស់ខ្លួនឡើយ ។

២- អព្យាបាទោ មិនមានចិត្តចងគំនុំគុំគួន គិតប៉ងនឹងឲ្យអ្នកដទៃដល់នូវសេចក្តីវិនាសឡើយ ។

៣- សម្មាទិដ្ឋិ គំនិតយល់ឃើញត្រូវពិត ហើយប្រកាន់ឡើងថាត្រូវមែន។
កម្មបថ១០: អកុសលកម្មបថ ១០

អកុសលកម្មបថ ១០ 

 កាយទុច្ចរិត ៣ 
១- បាណាតិបាតា កិរិយាធ្វើសត្វមានជីវិតឲ្យធ្លាក់ចុះកន្លង គឺសម្លាប់សត្វ។

២- អទិន្នាទានា កិរិយាកាន់យកវត្ថុដែលគេមិនបានឲ្យដោយកាយ ឬដោយវាចា។

៣- កាមេសុមិច្ឆាចារា កិរិយាប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ។

 វចីទុច្ចរិត ៤ 
១- មុសាវាទា កិរិយាពោលនូវពាក្យកុហក។

២- បិសុណាវាចា កិរិយាពោលនូវពាក្យញុះញង់ស៊កសៀត បំបែកបំបាក់អ្នកដទៃ។

៣- ផរុសវាចា កិរិយាពោលនូវពាក្យអាក្រក់ មានពាក្យទ្រគោះបោះបោក ជេរប្រទេចអ្នកដទៃជាដើម។

៤- សម្ផប្បលាបា កិរិយាពោលនូវពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍។

 មនោទុច្ចរិត ៣ 
១- អភិជ្ឈា មានចិត្តគិតសម្លឹងរំពៃចំពោះទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃ ដោយគិតបំរុងនឹងឲ្យបានមកជាទ្រព្យរបស់ខ្លួន។

២- ព្យាបាទោ មានចិត្តចងគំនុំគុំគួន គិតប៉ងនឹងឲ្យអ្នកដទៃដល់នូវសេចក្តីវិនាស។

៣- មិច្ឆាទិដ្ឋិ គំនិតយល់ឃើញខុស ហើយប្រកាន់ថាត្រូវ។
កម្មបថ១០: កាយទុច្ចរិត ៣

កាយទុច្ចរិត ៣ 
១- បាណាតិបាតា កិរិយាធ្វើសត្វមានជីវិតឲ្យធ្លាក់ចុះកន្លង គឺសម្លាប់សត្វ។

២- អទិន្នាទានា កិរិយាកាន់យកវត្ថុដែលគេមិនបានឲ្យដោយកាយ ឬដោយវាចា។

៣- កាមេសុមិច្ឆាចារា កិរិយាប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ។
កម្មបថ១០: វចីទុច្ចរិត ៤

វចីទុច្ចរិត ៤ 
១- មុសាវាទា កិរិយាពោលនូវពាក្យកុហក។

២- បិសុណាវាចា កិរិយាពោលនូវពាក្យញុះញង់ស៊កសៀត បំបែកបំបាក់អ្នកដទៃ។

៣- ផរុសវាចា កិរិយាពោលនូវពាក្យអាក្រក់ មានពាក្យទ្រគោះបោះបោក ជេរប្រទេចអ្នកដទៃជាដើម។

៤- សម្ផប្បលាបា កិរិយាពោលនូវពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍។
កម្មបថ១០: មនោទុច្ចរិត ៣

មនោទុច្ចរិត ៣ 
១- អភិជ្ឈា មានចិត្តគិតសម្លឹងរំពៃចំពោះទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃ ដោយគិតបំរុងនឹងឲ្យបានមកជាទ្រព្យរបស់ខ្លួន។

២- ព្យាបាទោ មានចិត្តចងគំនុំគុំគួន គិតប៉ងនឹងឲ្យអ្នកដទៃដល់នូវសេចក្តីវិនាស។

៣- មិច្ឆាទិដ្ឋិ គំនិតយល់ឃើញខុស ហើយប្រកាន់ថាត្រូវ។
កម្មបថ១០: អង្គនៃកម្មបថ

អង្គនៃកម្មបថ 
បាណាតិបាត មានអង្គ៥

1.   បាណោ សត្វមានជីវិត។

2.   បាណសញ្ញិតោ សេចក្តីដឹងថា សត្វមានជីវិត។

3.   វធកចិត្តំ គិតនឹងសម្លាប់។

4.   ឧបក្កមោ ព្យាយាមនឹងសម្លាប់។

5.   តេនមរណំ សត្វស្លាប់ដោយព្យាយាមនោះ។

អទិន្នាទាន មានអង្គ ៥

1.   បរបរិគ្គហិតំ ទ្រព្យដែលម្ចាស់គេហួងហែងរក្សា។

2.   បរបរិគ្គហិតសញ្ញិតា សេចក្តីដឹងថា ទ្រព្យមានម្ចាស់គេហួងហែងរក្សា។

3.   ថេយ្យចិត្តំ គិតនឹងលួច។

4.   ឧបក្កមោ ព្យាយាមនឹងលួច។

5.   តេនហរណំ លួចបានមកដោយព្យាយាមនោះ។

កាមេសុមិច្ឆាចារ មានអង្គ ៤

1.   អគមនីយដ្ឋានំ ស្ត្រីដែលមិនគួរនឹងគប់រក គឺស្ត្រីដែលមានគេហួងហែងរក្សា(*)។

2.   តស្មឹសេវនចិត្តំ គិតនឹងសេពនូវមេថុនធម្ម។

3.   ឧបក្កមោ ព្យាយាមនឹងសេពនូវមេថុនធម្ម។

4.   មគ្គេនមគ្គប្បដិបាទនំ ញុំាងមគ្គនឹងមគ្គឲ្យដល់គ្នា។

មុសាវាទ មានអង្គ ៤

1.   អតថំវត្ថុ វត្ថុមិនពិត។

2.   វិសំវាទនចិត្តំ គិតនឹងពោលឲ្យខុស។

3.   តជ្ជោវាយាមោ ព្យាយាមនឹងពោលឲ្យខុស។

4.   បរស្សតទត្ថវិជាននំ ញុំាងអ្នកដទៃឲ្យដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនោះ។

បិសុណាវាចា មានអង្គ៤គឺៈ

1.   ភិន្ទិតព្វោបរោ អ្នកដទៃដែលមានរូប គឺខ្លួនគប្បីញុះញង់បំបែក។

2.   ភេទនបុរេក្ខាតោ គិតនឹងញុះញង់បំបែកបំបាក់អ្នកដទៃនោះ។

3.   តជ្ជោវាយាមោ ព្យាយាមបំបែកបំបាក់អ្នកដទៃនោះ។

4.   តស្សតទត្ថវិជ្ជាទនំ ញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យដឹងច្បាស់នូវដំណើរដែលញុះញង់នោះ។

ផរុសវាចា មានអង្គ៣គឺៈ

1.   អក្កោសិតព្វោបរោ អ្នកដទៃដែលមានរូប គឺខ្លួនគប្បីជេរប្រទេច។

2.   កុប្បិតចិត្តំ ចិត្តខឹងរន្ធត់។

3.   អក្កោសនា បានជេរប្រទេច។

សម្ផប្បលាប មានអង្គ២គឺៈ

1.   ភារតយុទ្ធសិតាហរណាទិនិរត្ថកថា ពាក្យឥតប្រយោជន៍ មានរឿងចម្បាំងនៃភារត និងរឿងរាពណ៍លួចនាងសេតាយកទៅជាដើម ។

2.   តថារូបឹកថាកថនំ បានពោលនូវពាក្យឥតប្រយោជន៍ មានសភាពដូច្នេះ ។

អភិជ្ឈា មានអង្គ២គឺៈ

1.   បរភណ្ឌំ ទ្រព្យជារបស់អ្នកដទៃ។

2.   អត្តនោ បរិណាមនំ គិតចង់បង្អោនទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃនោះ ឲ្យមកជាទ្រព្យរបស់ខ្លួន ដោយកលឧបាយផ្សេងៗ។

ព្យាបាទ មានអង្គ២គឺៈ

1.   បរសត្តោ អ្នកដទៃក្រៅពីខ្លួន។

2.   តស្សតំតំវិនាសចិន្តា គិតចងគំនុំគុំគួននឹងអ្នកនោះ ឲ្យដល់នូវសេចក្តីវិនាសដោយហេតុនោះ។

មិច្ឆាទិដ្ឋិ មានអង្គ២គឺៈ

1.   វត្ថុនោ ច គហិតាការវិបរិតតា ចិត្តប្រែប្រួលដោយអាការៈខុស អំពីព្រះរតនត្រ័យជាដើម ។

2.   យថា ច តំ គណ្ហាតិ តថាភាវេន តស្សុបដ្ឋានំ គំនិតដែលយល់ខុសនោះ ឃើញខុសយ៉ាងណា ក៏ប្រកាន់សេចក្តីខុសនោះថាជាត្រូវវិញ។
កម្មបថ១០: '''កម្មបទ ៨០'''

កម្មបទ ៨០ 

 កុសលកម្មបថ ៤០ 
កុសលកម្មបថនីមួយៗមាន ៤ ប្រភេទគឺ

1.   មិនធ្វើដោយខ្លួនឯង (មិនសម្លាប់សត្វដោយខ្លួនឯង ជាដើម)

2.   មិនប្រើគេឲ្យធ្វើ (មិនប្រើគេឲ្យសម្លាប់សត្វ ជាដើម)

3.   មិនពេញចិត្តក្នុងការធ្វើ (មិនពេញចិត្តក្នុងការសម្លាប់សត្វ ជាដើម)

4.   មិនពោលសរសើរគុណនៃការធ្វើ (មិនពោលសរសើរការសម្លាប់សត្វ ជាដើម)។

ដូចនេះ រួមបញ្ចូលកុសលកម្មបថទាំងអស់ គឺមាន ៤០ (កុសលកម្មបថ ១០ គុណនឹង ៤ ត្រូវជា ៤០)។

អកុសលកម្មបថ ៤០

អកុសលកម្មបថនីមួយៗមាន ៤ ប្រភេទគឺ

1.   ធ្វើដោយខ្លួនឯង (សម្លាប់សត្វដោយខ្លួនឯង ជាដើម)

2.   ប្រើគេឲ្យធ្វើ (ប្រើគេឲ្យសម្លាប់សត្វ ជាដើម)

3.   ពេញចិត្តក្នុងការធ្វើ (ពេញចិត្តក្នុងការសម្លាប់សត្វ ជាដើម)

4.   ពោលសរសើរគុណនៃការធ្វើ (ពោលសរសើរគុណនៃការសម្លាប់សត្វ ជាដើម) ។

ដូចនេះ រួមបញ្ចូលអកុសលកម្មបថទាំងអស់ គឺមាន ៤០ (អកុសលកម្មបថ ១០ គុណនឹង ៤ ត្រូវជា ៤០)។

អង្គធម៌របស់កុសលកម្មបថ ១០

 កាយកម្ម ៣ គឺ សម្មាកម្មន្តចេតសិក និងសម្មាអាជីវចេតសិក
 វចីកម្ម ៤ គឺ សម្មាវាចាចេតសិក និងសម្មាអាជីវចេតសិក
 មនោកម្ម ៣ គឺ អនភិជ្ឍា បានដល់ អលោភចេតសិក

                       អព្យាបាទ បានដល់ អទោសចេតសិក​

                       សម្មាទិដ្ឋិ បានដល់ បញ្ញាចេតសិក ។
កម្មបថ១០: កុសលកម្មបថ ៤០

កុសលកម្មបថ ៤០ 
កុសលកម្មបថនីមួយៗមាន ៤ ប្រភេទគឺ

1.   មិនធ្វើដោយខ្លួនឯង (មិនសម្លាប់សត្វដោយខ្លួនឯង ជាដើម)

2.   មិនប្រើគេឲ្យធ្វើ (មិនប្រើគេឲ្យសម្លាប់សត្វ ជាដើម)

3.   មិនពេញចិត្តក្នុងការធ្វើ (មិនពេញចិត្តក្នុងការសម្លាប់សត្វ ជាដើម)

4.   មិនពោលសរសើរគុណនៃការធ្វើ (មិនពោលសរសើរការសម្លាប់សត្វ ជាដើម)។

ដូចនេះ រួមបញ្ចូលកុសលកម្មបថទាំងអស់ គឺមាន ៤០ (កុសលកម្មបថ ១០ គុណនឹង ៤ ត្រូវជា ៤០)។

អកុសលកម្មបថ ៤០

អកុសលកម្មបថនីមួយៗមាន ៤ ប្រភេទគឺ

1.   ធ្វើដោយខ្លួនឯង (សម្លាប់សត្វដោយខ្លួនឯង ជាដើម)

2.   ប្រើគេឲ្យធ្វើ (ប្រើគេឲ្យសម្លាប់សត្វ ជាដើម)

3.   ពេញចិត្តក្នុងការធ្វើ (ពេញចិត្តក្នុងការសម្លាប់សត្វ ជាដើម)

4.   ពោលសរសើរគុណនៃការធ្វើ (ពោលសរសើរគុណនៃការសម្លាប់សត្វ ជាដើម) ។

ដូចនេះ រួមបញ្ចូលអកុសលកម្មបថទាំងអស់ គឺមាន ៤០ (អកុសលកម្មបថ ១០ គុណនឹង ៤ ត្រូវជា ៤០)។

អង្គធម៌របស់កុសលកម្មបថ ១០

 កាយកម្ម ៣ គឺ សម្មាកម្មន្តចេតសិក និងសម្មាអាជីវចេតសិក
 វចីកម្ម ៤ គឺ សម្មាវាចាចេតសិក និងសម្មាអាជីវចេតសិក
 មនោកម្ម ៣ គឺ អនភិជ្ឍា បានដល់ អលោភចេតសិក

                       អព្យាបាទ បានដល់ អទោសចេតសិក​

                       សម្មាទិដ្ឋិ បានដល់ បញ្ញាចេតសិក ។
កម្មវិធីសម្រាប់ការវាយតម្លៃនិស្សិតអន្តរជាតិ

រូបភាពតូច|450x450ភីកសែល| ពិន្ទុគណិតវិទ្យាមធ្យមកម្មវិធីសម្រាប់ការវាយតម្លៃសិស្សអន្តរជាតិ (២០១៨)
រូបភាពតូច|450x450ភីកសែល| ពិន្ទុវិទ្យាសាស្ត្រមធ្យមកម្មវិធីសម្រាប់ការវាយតម្លៃសិស្សអន្តរជាតិ (២០១៨)
រូបភាពតូច|450x450ភីកសែល| ពិន្ទុអានជាមធ្យមកម្មវិធីសម្រាប់ការវាយតម្លៃសិស្សអន្តរជាតិ (២០១៨)
កម្មវិធីសម្រាប់ការវាយតម្លៃសិស្សអន្តរជាតិ ( PISA ) គឺជាការសិក្សាទូទាំងពិភពលោកដោយអង្គការសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍន៍ (OECD) ក្នុងប្រទេសជាសមាជិក និងមិនមែនសមាជិក ដែលមានបំណងវាយតម្លៃប្រព័ន្ធអប់រំដោយវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពសិក្សារបស់សិស្សសាលាដែលមានអាយុ ១៥ ឆ្នាំ លើគណិតវិទ្យា វិទ្យាសាស្ត្រ និងការអាន។  វាត្រូវបានសម្តែងជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ២០០០ ហើយបន្ទាប់មកធ្វើម្តងទៀតរៀងរាល់ ៣ ឆ្នាំម្តង។ គោលបំណងរបស់វាគឺដើម្បីផ្តល់នូវទិន្នន័យដែលអាចប្រៀបធៀបបានជាមួយនឹងទិដ្ឋភាពមួយក្នុងការអនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសនានាធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវគោលនយោបាយ និងលទ្ធផលនៃការអប់រំរបស់ពួកគេ។ វាវាស់វែងការដោះស្រាយបញ្ហា និងការយល់ដឹង។ 

លទ្ធផលនៃការប្រមូលទិន្នន័យឆ្នាំ២០១៨ ត្រូវបានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩។
កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ

កម្មវិធី​អភិវឌ្ឍន៍​សហប្រជាជាតិ​(ភាសាអង់គ្លេស: United Nations Development Programme) ​មាន​ឈ្មោះហៅ​កាត់​ថា យូអឹនឌីភី(UNDP) គឺ​ជា​ទីភ្នាក់​ងារ​បណ្តាញ​អភិវឌ្ឍន៍​សកល​លោក​របស់​អង្គការសហប្រជាជាតិ ។ អង្គការ​នេះ​មាន​បុគ្គលិក ៧.០០០នាក់​ធ្វើ​ការ​​នៅ​ក្នុង​​ប្រ​ទេស​​ចំនួន ១៨៥ ហើយ​មាន​ការិយាល័យ​ធំ​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ញូវយ៉ក ។ យូអឹនឌីភី ជួយ​ជំរុញ​ការ​អភិវឌ្ឍ​ដោយ​ភ្ជាប់​ទំនាក់​ទំនង​រវាង​ប្រទេស​និង​ប្រ​ទេស ដើម្បី​ចែក​រំលែក​ចំណេះ​ដឹង បទ​ពិសោធ និង​ធនធាន​ដែល​ជា​សេចក្តី​ត្រូវ​ការ​សម្រាប់​ជួយ​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ក្នុង​ការ​កសាង​ជីវិត​ឱ្យ​ប្រសើរឡើង ។ អង្គការយូអឹនឌីភី ផ្តោត​ការ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ ជាពិសេស​លើ​ការ​វិវត្ត​ជា​សកល​ឆ្ពោះ​ទៅ​រក​គោលដៅ​អភិវឌ្ឍន៍​សហស្សវត្សរ៍ ដែល​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ដោយ​អង្គការសហប្រជាជាតិក្នុង​ឆ្នាំ ២០០០។

អង្គការ​យូអឹនឌីភី នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​វត្តមាន​តំណាង​ឱ្យ​យូអឹនឌីភី ទូ​ទាំង ពិភពលោក ។ អង្គការ​យូអឹនឌីភី នៅ​ក្នុង​ប្រ​ទេស​កម្ពុជា​មាន​​គោល​​បំណង​ជួយ​ប្រជាជន​កម្ពុជា ស្វែង​រក​ដំណោះស្រាយ​បញ្ហា​នៃ​ការ​អភិវឌ្ឍ​នានា​ដោយ​ខ្លួន​គេ​ផ្ទាល់ ។ អង្គការ​​យូអឹនឌីភី នៅ​កម្ពុជា​ផ្តោត​ការ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ជា​សំខាន់​លើ​ការ​សម្រេច​បាន​ជា​ទូទៅ​នៃ​គោលដៅ​អភិវឌ្ឍន៍​សហស្សវត្សរ៍​កម្ពុជា គាំទ្រ​កម្មវិធី​ជាតិ​ផ្សេងៗ​ដែល​មាន​គោល​បំណង​កាត់​បន្ថយ​​ភាព​​ក្រីក្រ លើក​ស្ទួយ​អភិបាល​កិច្ច​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ធានា​និរន្តរភាព​បរិស្ថាន គាំ​ទ្រ​ការ​សម្អាត​មីន ជម្រុញ​សមភាព​យេនឌ័រ និង​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​មេរោគ​អេដស៍​និង​​ជម្ងឺ​អេដស៍ ។

ដើម្បី​ធ្វើ​ឱ្យ​ទស្សនៈ​វិស័យ​នេះ​ក្លាយ​ជា​ការ​ពិត អង្គការ​​យូអឹនឌីភី​នៅ​កម្ពុជា សហការ​ជាមួយ​ទីភ្នាក់ងារ​​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ដទៃ​ទៀត ជួយ​គាំ​ទ្រ​ការ​អភិវឌ្ឍ​ជា​អាទិភាព​ប្រទេស​កម្ពុជា ។ ការ​គាំទ្រ​នេះ​មាន​ថវិការ​សរុប ៤០០លាន​ដុល្លារពី​ឆ្នាំ ២០០៦ ដល់​ឆ្នាំ ២០១០ ។ ​ជា​ទីភ្នាក់​ងារ​មួយ​ដែល​ធ្វើ​ការ​នៅ​​ក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​នេះ អង្គការ ​​យូអឹនឌីភី ខ្លួន​ឯង​​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​កម្មវិធី​ផ្សេងៗ​ដែល​មាន​ទឹក​ប្រាក់​ជាង ២៤លាន​​ដុល្លារ​កាល​ពី​ឆ្នាំ ២០០៥ ។ ភាគ​ច្រើន​នៃ​ថវិការ​ទាំងនេះ​ត្រូវ​បាន​ផ្តល់​ឱ្យ​តាម​រយៈ​អង្គការ​​ យូអឹនឌីភី នៅ​កម្ពុជា ដោយ​អ្នក​ផ្តល់​ជំនួយ​នានា​ពី​ប្រ​ទេស​អភិវឌ្ឍន៍ និង​ពី​ជំនួយ​ទុក​ចិត្ត​សកល ។ អង្គការ​យូអឹនឌីភី នៅកម្ពុជា ធ្វើ​ការ​ជា​ចម្បង​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបា​ល​​កម្ពុជា ។ ទោះជា​យ៉ាង​នេះ​ក្តី ក៏​អង្គការ​យូអឹនឌីភី នៅ​កម្ពុជា ​ចូល​រួម​​ផង​​ដែរ​ជាមួយ​អង្គការ​​មិន​មែន​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុង​ស្រុក និង​អន្តរជាតិ​នានា អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល និង​ផ្នែក​ឯកជន ។
កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ: ប្រវត្តិUNDP

ប្រវត្តិUNDP 

អង្គការ​​យូអឹនឌីភី ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៦៥ ដោយបញ្ចូលកម្មវិធីជំនួយខាងផ្នែកបច្ចេកទេសនិងជំនួយថវិកាពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ អង្គការទាំងពីរនេះ ត្រូវបានបញ្ចូលអោយទៅជាអង្គការ​​យូអឹនឌីភីតែមួយនៅឆ្នាំ ១៩៧១។
កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ: គេហទំព័រ

គេហទំព័រ 
 កម្មវិធី​អភិវឌ្ឍន៍​សហប្រជាជាតិ​ប្រចាំប្រទេសកម្ពុជា http://www.un.org.kh/undp/ 
 កម្មវិធី​អភិវឌ្ឍន៍​សហប្រជាជាតិ​ http://www.undp.org/
កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ: ឯក​អគ្គរដ្ឋទូត​សុច្ឆន្ទៈ

ឯក​អគ្គរដ្ឋទូត​សុច្ឆន្ទៈ 
UNDP, along with other UN agencies, has long enlisted the voluntary services and support of prominent individuals as Goodwill Ambassadors or Youth Emissaries to highlight and promote key policies. According to UNDP’s website: “Their fame helps amplify the urgent and universal message of human development and international cooperation, helping to accelerate achievement of the Millennium Development Goals.” Goodwill Embassy  has a complete list of UNDP Goodwill Ambassadors as well as Goodwill Ambassadors of other UN Organisations.

 ឯក​អគ្គរដ្ឋទូត​សាកល 
 Antonio Banderas
 Crown Prince Haakon Magnus of Norway
 Nadine Gordimer
 Misako Konno
 Ronaldo
 Zinedine Zidane
 Maria Sharapova
 Aisam-ul-Haq Qureshi in November 2010

 ឯក​អគ្គរដ្ឋទូត​សុច្ឆន្ទៈ​ក្នុង​តំបន់ 
 Arta Dobroshihttp://www.ks.undp.org/?cid=2,26,625
 Muna Wassef
 Hussein Fahmy
 Adel Emam
 Khaled Abol Naga
 Didier Drogba

 ឯក​អគ្គរដ្ឋទូត​កិត្តិយស​ការ​អភិវឌ្ឍ​ធនធាន​មនុស្ស 
 Princess Basma bint Talal of Jordan

 ទីប្រឹក្សា​កិត្តិយស​លើ​ផ្នែក​កីឡា និង​ការ​អភិវឌ្ឍ 
 Syndiely Wade

 តំណាង​យុវជន 
 Dikembe Mutombo
 Baaba Maal
 Maria de Lurdes Mutola
កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ: ឯក​អគ្គរដ្ឋទូត​សាកល

ឯក​អគ្គរដ្ឋទូត​សាកល 
 Antonio Banderas
 Crown Prince Haakon Magnus of Norway
 Nadine Gordimer
 Misako Konno
 Ronaldo
 Zinedine Zidane
 Maria Sharapova
 Aisam-ul-Haq Qureshi in November 2010
កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ: ឯក​អគ្គរដ្ឋទូត​សុច្ឆន្ទៈ​ក្នុង​តំបន់

ឯក​អគ្គរដ្ឋទូត​សុច្ឆន្ទៈ​ក្នុង​តំបន់ 
 Arta Dobroshihttp://www.ks.undp.org/?cid=2,26,625
 Muna Wassef
 Hussein Fahmy
 Adel Emam
 Khaled Abol Naga
 Didier Drogba
កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ: ឯក​អគ្គរដ្ឋទូត​កិត្តិយស​ការ​អភិវឌ្ឍ​ធនធាន​មនុស្ស

ឯក​អគ្គរដ្ឋទូត​កិត្តិយស​ការ​អភិវឌ្ឍ​ធនធាន​មនុស្ស 
 Princess Basma bint Talal of Jordan
កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ: មើល​ផង​ដែរ

មើល​ផង​ដែរ 

 Muhammad Yunus
 Development assistance
 Economic development
 ECOSOC
 International development
 List of UNDP country codes
 U.S. Committee for the United Nations Development Program
 United Nations Millennium Campaign
 Equator Prize
 United Nations Development Group
កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ: តំណ​ខាង​ក្រៅ

តំណ​ខាង​ក្រៅ 

 Official UNDP web site
 U.S. Committee for the UNDP web site 
 UNDP for Beginners : a short, comprehensive introduction to the UNDP; an updated, fourth edition from June 2011 is now available  online. Also available in French and Spanish.
 United Nations Rule of Law: United Nations Development Programme , on the rule of law work conducted by the United Nations Development Programme.
 Goodwill Embassy
 Declaration on Social Progress and Development
 Palgrave Macmillan, official publisher of the Human Development Report 2006 
 Interactive maps 
 Europe and CIS
 Twitter Europe and CIS
 Knowledge Pilot Platform for Latin America and the Caribbean 
 Humanizing Development Global Photography Campaign 
 UNDP International Policy Centre for Inclusive Growth

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អសប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:UN
កម្មសិទ្ធិបញ្ញា

កម្មសិទ្ធិបញ្ញា ( ឬ IP) គឺជាច្បាប់របស់គំនិត ឬច្បាប់រក្សាតម្លៃរបស់គំនិតដែលបានអនុម័ត ស្ទើរតែទាំងអស់ដោយរាជរដ្ឋាភិបាល បានផ្តល់ឲ្យអ្នកបង្កើត ច្បាប់ដើម មានសិទ្ធិយ៉ាងពិសេស ចំពោះវា ក៏ប៉ុន្តែវាមាន រយៈពេលកំណត់ណាមួយ។Owen, Lynette (2001) Piracy Association of Learned and Professional Society Publishers 14(1) p. 67.
កម្មសិទ្ធិបញ្ញា: ជាទូទៅ

ជាទូទៅ 
វាជា(សិទ្ធិសម្រាប់ថតចម្លង) 
ប៉ុន្តែ ពេលខ្លះសម្រាប់ ផ្តល់ឲ្យអ្នកដែលជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិបញ្ញា  នូវសិទ្ធិ ជាថវិការ សម្រាប់ការងាររបស់ពួកគេ ធ្វើការប្តេជ្ញា ហើយមានការប្រែប្រួល ទៅតាមទម្រង់ដទៃទៀត ដែលជាអ្នកចាត់ចែងការងារ ហើយទទួលបាននូវប្រាក់ចំណេញពីវា និងទាក់ទងទៅនឹងសិទ្ធិដទៃទៀត។ វាគឺជាទម្រង់នៃកម្មសិទ្ធិបញ្ញា (ដូចជា ប្រកាសនីយប័ត្រតក្កកម្ម  និកិ្ខត្តសញ្ញា និងការសម្ងាត់ពាណិជ្ជកម្ម) ដែលត្រូវបានអនុវត្ត ទៅតាមទម្រង់របស់ការអធិប្បាយផ្សេងៗ នៃគំនិតឬព័ត៌មាន ដែលមានសារៈសំខាន់ និងរក្សាការសម្ងាត់។
កម្មសិទ្ធិបញ្ញា ចាប់ផ្តើមបង្កើតឡើង រាជរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីកំណត់លើការបោះពុម្ព។
កម្មសិទ្ធិបញ្ញា: សហបំណង

សហបំណង 
សហបំណងនៃការបង្កើតកម្មសិទ្ធិបញ្ញានេះគឺដើម្បីលើកទឹកចិត្ត ដល់អ្នកបង្កើតនូវការងារថ្មីៗ ដែលផ្តល់ឲ្យអ្នកនិពន្ធ គ្រប់គ្រងបាននូវចំណូលពីការបង្កើតរបស់គេ។ កម្មសិទ្ធិបញ្ញាគឺអាចនិយាយបានថា វាជាអធិបត្តេយ្យភាព ដែលមានន័យថា អ្វីដែលពួកគេធ្វើ មិនបានពង្រីក ឲ្យរួចផុត ពីការគ្រប់គ្រង នៃរដ្ឋណាមួយទេ លុះត្រាតែរដ្ឋនោះបានចូលរួម និងកិច្ចព្រមព្រាងជាអន្តរជាតិ។ សព្វថ្ងៃនេះ បើទោះបីជាមានការទាក់ទង ជាមួយ និងប្រទេសជាច្រើនតែ មានការចូលរួមមានចំនួនតិចតួចក្នុងការព្រមព្រាង។
កំឡុងពេលដែលមានទ្រង់ទ្រាយ នៃច្បាប់កម្មសិទ្ធិបញ្ញាជាតិ បានធ្វើឲ្យបមាណីយកម្ម ទៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រាង កម្មសិទ្ធិបញ្ញាអន្តរជាតិ។
កម្មសិទ្ធិបញ្ញា: ច្បាប់កម្មសិទ្ធិបញ្ញា

ច្បាប់កម្មសិទ្ធិបញ្ញា 
ច្បាប់កម្មសិទ្ធិបញ្ញានៃប្រទេសទាំងអស់ត្រូវតែមានសណ្ឋានតែមួយ។ តួយ៉ាង ថិរវេលានៃកម្មសិទ្ធិបញ្ញា គឺពេញមួយជីវិត របស់អ្នកបង្កើត  បូកនិង ៥០ ឬ ១០០ឆ្នាំ ចាប់ពីអ្នកនិពន្ធនោះបានស្លាប់ ឬក៏រយៈពេលកំណត់ ដែលជនអនាមិក ឬក៏មានការកែប្រែថ្មី។ សាលាក្តីខ្លះទាមទារឲ្យ មានការកាន់ទម្រង់និយម ដើម្បីបង្កើតកម្មសិទ្ធិបញ្ញា ប៉ុន្តែការទទួលស្គាល់ កម្មសិទ្ធិបញ្ញា នៅក្នុងការបំពេញការងារ ដោយគ្មាន ការចុះឈ្មោះជាផ្លូវការ ។ ជាទូទៅ កម្មសិទ្ធិបញ្ញា អាចបង្ខំឲ្យមានបញ្ហាស៊ីវិល ថ្វីបើ សាលាក្តីខ្លះបានអនុម័តការដាក់ទោសក៏ដោយ។ 
សាលាក្តីជាច្រើន បានទទួលស្គាល់ដែនកំណត់នៃកម្មសិទ្ធិបញ្ញា អនុញ្ញាតជាពិសេសដោយយុត្តិធម៌ ដើម្បីផ្តល់សិទ្ធិដល់អ្នកបង្កើតថ្មី និងផ្តល់ឲ្យអ្នកប្រើប្រាស់ នូវសិទ្ធិយ៉ាងជាក់ស្តែង។ ការអភិវឌ្ឍនៃ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និង បណ្តាញបច្ចេកវិទ្យាកុំព្យូទ័រ មានភាពឆាប់រហ័ស នូវការកែប្រែជាថ្មីយ៉ាងពិសេស។ ការណែនាំ ថ្មីមានភាពពិបាក ដល់កម្មសិទ្ធិបញ្ញា និងបំផុសគំនិតបន្ថែមលើការប្រកួតប្រជែង ទៅលើច្បាប់មូលដ្ឋាននៃកម្មសិទ្ធិបញ្ញា។   

ឯកសារ:Statute_of_anne.jpg
កម្រតេងអញ

កម្រងតេងអញជាពាក្យខ្មែរបុរាណមានន័យថា ម្ចាស់ ចំណែកអញស្មើពាក្យខ្ញុំ ដូច្នេះប្រែថា ម្ចាស់របស់ខ្ញុំ ជាគោរម្យងារប្រើចំពោះមនុស្សផង និងទេពផងដែរអាំង ជូលាន ឆ្នាំ២០១៣ មូលដ្ឋាន ខ្មែរបុរាណ យសោធរ។ បណ្ឌិតសាស្រ្តចារ្យ ឡុង សៀម ពញ្ជាក់ថា(ព្រះ) កម្រតាង/តេង/កំម្រតាញអញ ជាឋានន្តរនៃវណ្ណៈអភិជនដូចជារាជវង្សានុវង្ស មន្ត្រី និងជាពាក្យសម្រាប់ហៅអាទិទេពហើយមានន័យថា ព្រះ ឬព្រះបាទ ឡុង សៀម ឆ្នាំ២០០០ វចនានុក្រមខ្មែរបុរាណ។ មុនសម័យអង្គរ និងអំឡុងដើមសម័យអង្គររហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១០ គេថ្វាយព្រះនាមទេពពីព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រ ព្រះអង្គម្ចាស់និងមន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់ដោយប្រើព្រះបរមងារ និងគោរម្យងារ កម្រតេញអញ(លោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ)។ នៅពាក់កណ្តាលទី២ នៃសតវត្សរ៍ទី១០ គេថ្វាយទេព កម្រតេងជគត ដោយឈប់ប្រើព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រជាមនុស្សទៀតឡើយ។ ពាក្យ កម្រតេងអញ នេះហើយក្លាយជា គម្តែងអញ ហៅព្រះសង្ឃ(បពិត្រព្រះគម្តែងសង្ឃដ៏ចម្រើន)។
កម្វុ

thumb|410px|ឥណ្ឌាសម័យវេទ ដែលមានពួកកម្ពោជ នៅព្រំដែនភាគពាយព្យ

កម្វុស្វយម្ភុវ រឺ កម្វុ ជាឥសីមួយអង្គក្នុងចំណោមឥសីមួយចំនួនក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនាដែលគេវែកញែកជាមួយអគស្ត្យ កៅណ្ឌិន្យ រាជេន្ទ្រចោឡៈទី១ អឝោក និង បុឞ្យមិត្រឝុង្គា ស្លោក២២ នៃឯកមតស្តោត្រ ។ ឫសីអង្គនេះជាក្សត្រទីមួយនៃសន្តតិវង្សចេនឡាដំបូងគេ។
កម្វុ: ជនជាតិខ្មែរ

ជនជាតិខ្មែរ
ទឹកដី​កម្ពុជា​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​ត្រួត​ត្រា​របស់​នគរភ្វូណាន​អស់​រយៈពេល​ ដ៏​យូរ​ ហើយ​ដែល​ត្រូវ​នាំ​សួយសាអាករ​ជា​វត្ថុ​ប្រណិតៗ​ ទៅ​ថ្វាយ​ស្ដេច​នគរភ្វូណាន។ តែ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​ដូចនេះ​ក៏ដោយ​ ក៏​ពួក​ខ្មែរ​ខាង​ជើង ​ឬ​កម្ពុជ​មាន​ទំនាក់ទំនង​ទូលំទូលាយ​ តាម​រយៈ​នគរភ្វូណាន​ ជា​មួយ​និង​ភូមិភាគ​ផ្សេងៗ​ទៀត​ ហើយ​និង​បាន​ទទួល​ឥទ្ធិពល​នៃ​អរិយធម៌​ឥណ្ឌា​ដែរ ពិសេស​តួ​អក្សរ​ឥណ្ឌា​។ ចាប់​ពី​ពេល​នោះ​មក ពួក​ខ្មែរ​ខាង​ជើង​ឬ​កម្ពុជបាន​កែច្នៃ​បង្កើត​ជា​តួ​អក្សរ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ គឺ​អក្សរ​ខ្មែរ​បុរាណ​។ នេះ​ជា​វីរភាព​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់​ថ្លៃថ្លា​បំផុត​របស់​បុព្វបុរស​យើង ក្នុង​ការ​បង្កើត​វប្បធម៌​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​សម័យ​នោះ​។
ក្រោយ​មក​ នគរភ្វូណានបាន​ត្រូវ​ចុះ​ខ្សោយ​។ ពួក​ខ្មែរ​ខាង​ជើង​ក៏​បាន​ក្រោក​ឡើង​ប្រឆាំង​នគរភ្វូណាន​ ហើយ​បង្កើត​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​មួយ​។ ​ស្ដេច​ភវវម៌្មទី១​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ ហើយ​បាន​ប្រសិទ្ធិ​នាម​ប្រទេស​របស់​ព្រះអង្គថា​ “ភវបុរ”​។ បណ្ដា​ស្ដេច​ដែល​បាន​សោយរាជ្យ​បន្តបន្ទាប់​ បាន​បញ្ជូន​កងទ័ព​ឲ្យ​ចុះ​មក​ទិស​ខាង​ត្បូង ដើម្បី​បង្ក្រាប​នគរភ្វូណាន​ ហើយ​បាន​វាយ​ដណ្ដើម​យក​ទឹកដីដែល​នគរ​ភ្វូណាន​ធ្លាប់​ត្រួតត្រា​ទាំងអស់​ មក​ដាក់​ជា​ចំណុះ​ភវបុរវិញ​។
បន្ទាប់​ពីបាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​រដ្ឋ​ខ្លាំង​ពូកែ​មួយ ដែល​មាន​អធិបតេយ្យ​ភាព​លើ​ភូមិ​ភាគដ៏​ធំធេង​មក ស្ដេចភវបុរក៏​បាន​ផ្ទេរ​រាជធានី​មក​តាំង​នៅ​សម្បូរណ៍​ព្រៃគុហ៍​ដែល​ស្ថិត​ នៅ​តាម​មាត់​ស្ទឹងសែន​ ក្នុង​ខេត្ត​កំពង់ធំ​សព្វថ្ងៃ​នេះ​។
រាជធានី​សម្បូរណ៍​ព្រៃគុហ៍​មាន​មនុស្ស​រស់នៅ​រាប់ពាន់​គ្រួសារ​។
កម្វុ: ឈ្មោះប្រទេស

ឈ្មោះប្រទេស
បន្តិចម្តងៗ ឈ្មោះរបស់តាមហាឥសីកម្វុនេះ បានក្លាយទៅជា ឈ្មោះរបស់ប្រទេសខ្មែរគឺ កម្វុទេឝ ដែលត្រូវគេស្គាល់ជាផ្លូវការ តាមរយៈសិលាចារឹក K.៤០០ មានកាលបរិច្ឆេទ ឆ្នាំ ៨៦៨ នៅបអ៊ីកា ក្នុងចង្វាតនគររាជសីមា ប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន។ ការដាក់ឈ្មោះ កម្វុទេឝ បែបនេះនាសម័យចេនឡា ឬជួនកាលទៀត កម្វុជទេឝ ដូចករណីសិលាចារឹកនាសម័យអង្គរ ចារនៅវត្តសំរោង ស្រុកបាភ្នំ ខេត្តតាកែវ ក៏ដើម្បីរំលឹកដល់ប្រវត្តិនៃការកកើត នៃប្រទេសខ្មែរដែរ  ពោលគឺការរួមសង្វាសរវាងសមាសធាតុឥណ្ឌាតំណាងដោយតាមហាឥសី កម្វុ (កម្ពុ) និងខ្មែរ តំណាង ដោយព្រះនាងមេរា ឬនាងនាគ ដែលជាម្ចាស់ទឹកម្ចាស់ដី។ មានន័យថា ទឹកដីខ្មែរ គឺជាទឹកដីដែល ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះហស្ថរបស់តាមហាឥសី កម្វុ(កម្ពុ) និងព្រះនាងមេរា ដើម្បីទុកជាកេរ្តិ៍ដល់ កុលបុត្រ កុលធីតា ខ្មែរដែលជាកូនចៅ។ ម្ល៉ោះហើយ បានជាមានការប្រើពាក្យខ្មែរជាពន្ធុនាម ជាលើកដំបូងបង្អស់ នៅក្នុងសិលាចារឹក K.២២៧ ក្នុងន័យជាកូនចៅរបស់ មហាឥសីកម្ពុ និងព្រះនាងមេរា ដែលបានក្លាយជា ស្ថាននាម យ៉ាងប្រាកដ។

បើតាមការស្រាវជ្រាវ យើងក៏ដឹងទៀតថា ពាក្យចក្រភពកម្វុជទេឝ (ប្រទេសខ្មែរដែលជាចក្រភព ឬ មហាប្រទេស) ទើបតែត្រូវបាននិយម ប្រើប្រាស់នៅក្នុងរាជ្យរបស់ស្តេច ព្រះបាទជយវម៌្មទី២ ( ៨០២-៨៥០ គ.ស) ដែលជាស្តេចចក្រវរ្តិន។ កុំភ្លេចថា ស្តេចដ៏ខ្លាំងពូកែអង្គនេះ បានផ្តើម  ការបង្រួបបង្រួមដែនដី ចេនឡាទឹក និង ចេនឡាគោក ឲ្យក្លាយជាធ្លុង ឬជាទឹកដីតែមួយ។
 
ស្របនឹងទិន្នន័យ សិលាចារឹកនេះដែរ ដែលបានបញ្ជាក់ន័យនៃពាក្យ កម្វុជ យ៉ាងច្បស់លាស់នៅមានកត្តាផ្សេងៗ មួយចំនួន ក្នុងនោះរួមមានជំនឿរបស់ប្រជាជនខ្មែរ នាសម័យនគរភ្វូណាន ក្នុងអំឡុងស.តទី៦ នៃគ.ស ផងដែរ។

ខ្លឹមសារនៃសិលាចារឹកពីសម័យបុរេអង្គរដល់សម័យអង្គរគឺជាភស្តុតាង យ៉ាងសំខាន់ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការប្រើពាក្យ កម្វុជ ដើម្បីហៅប្រទេសខ្មែរ ក្នុងន័យដែលថាប្រទេសបង្កើតឡើងដោយមហាឥសី កម្វុ ឬជាប្រទេសរបស់ពួកកម្វុ។ ដូចនេះយើងអាចនិយាយបានថា ពាក្យ កម្វុជ ក្នុងសង្គមបុរាណ ជាពាក្យ មួយបង្កប់ទៅដោយអត្ថន័យដ៏ពិសិដ្ឋ ដោយហេតុថា ជាទឹកដីរបស់មហាឥសីដ៏មានមហិទ្ធិឫទ្ធិអស្ចារ្យ។ ជាឧទាហរណ៍ក្នុងសិលាចារឹក ស្តុកកក់ធំចារនៅឆ្នាំ ១០៥២ នៃ គ.ស (K.៩៣៥) នៅចង្វាតស្រះកែវ ក្នុងប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន តែជាអតីតទឹកដីខ្មែរពីមុនគេឃើញមានការប្រើពាក្យ ព្រះកម្វុជទេឝ។ 

អាស្រ័យហេតុនេះហើយបានជាយើងអាចនិយាយបានថាជាប្រពៃណី រាល់ជនជាតិសុទ្ធសឹងតែ ដាក់ឈ្មោះ ទឹកដី ស្រុកភូមិកំណើត ឬប្រទេស ដែលបានឲ្យកំណើតឲ្យខ្លួន  យ៉ាងណាមិញ ជនជាតិខ្មែរ ក្នុងអតីតកាលក៏ដូច្នោះដែរ។ ដូច្នេះការដាក់ឈ្មោះប្រទេស របស់ខ្លួនមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ ជាតិនីមួយៗ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការដាក់ឈ្មោះ កម្វុជទេឝ ឬ ប្រទេសកម្ពុជាខាងលើនេះ មានលក្ខណៈជាប្រវត្តិសាស្ត្រ គួរឲ្យយើងយកមកវិភាគ ស៊ីជម្រៅ។

នៅទីនេះ យើងចង់និយាយថា ការដាក់ឈ្មោះ កម្វុជ ទំនងជាជំនួសឈ្មោះគោកធ្លក (សក្កទ្វីប) ដែលត្រូវបាន អនុម័តឡើងនាសម័យ នគរភ្វូណាន និង ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយឈរលើគោលការណ៍ដ៏ជាក់ច្បាស់ ដោយសមហេតុផលជាទីបំផុត។
កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)

ព្រះនាងកម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ប្រសូត គ.ស ?-?) រជ្ជកាល (គ.ស ៥៧៥-៥៨០) ព្រះនាងបានរៀបអភិសេកជាមួយមហាក្សត្រនៃអាណាចក្រចេនឡាព្រះនាម ភវវម៌្មទី១ ព្រះនាងគឺជាសាច់ញាតិខាងមាតានៃវ្រះបាទឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម។
កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា): ពង្សាវលី

ពង្សាវលី
ព្រះនាងជាប់ខ្សែខាងព្រះមាតារបស់ព្រះបាទឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម ចុះពីព្រះបាទឝ្រុតវម៌្ម
ករណីយមេត្តសូត្រ: <span style="font-family: Khmer OS Muol Pali; font-size: 100%; Color: Blacke;">មេត្តសុត្តំ</span>

មេត្តសុត្តំ

(១)      ករណីយមត្ថកុសលេន, យន្តសន្តំ បទំ អភិសមេច្ច;               សក្កោ ឧជូ ច សុហុជូ ច, សុវចោ ចស្ស មុទុ អនតិមានី  ។

(២)      សន្តុស្សកោ ច សុភរោ ច, អប្បកិច្ចោ ច សល្លហុកវុត្តិ;               សន្តិន្ទ្រិយោ ច និបកោ ច, អប្បគព្ភោ កុលេស្វននុគិទ្ធោ ។

(៣)     ន ច ខុទ្ទមាចរេ កិញ្ចិ, យេន វិញ្ញូ បរេ ឧបវទេយ្យុំ;               សុខិនោវ ខេមិនោ ហោន្តុ, សព្ពសត្តា [សព្ពេ សត្តា ភវន្តុ សុខិតត្តា]  ។

(៤)       យេ កេចិ បាណភូតត្ថិ, តសា វា ថាវរា វនវសេសា;                ទីឃា វា យេវ មហន្តា , មជ្ឈិមា រស្សកា អណុកថូលា  ។

(៥)         ទិដ្ឋា វា យេវ អទិដ្ឋា , យេ វ ទូរេ វសន្តិ អវិទូរេ;                  ភូតា វ  សម្ភវេសី វ , សព្ពសត្តា ភវន្តុ សុខិតត្តា  ។

(៦)         ន បរោ បរំ និកុព្ពេថ, នាតិមញ្ញេថ កត្ថចិ ន កញ្ចិ ;                  ព្យារោសនា បដិឃសញ្ញា, នាញ្ញមញ្ញស្ស ទុក្ខមិច្ឆេយ្យ. ។

(៧)          មាតា យថា និយំ បុត្តមាយុសា ឯកបុត្តមនុរក្ខេ;                   ឯវម្បិ សព្ពភូតេសុ, មានសំ ភាវយេ អបរិមាណំ  ។

(៨)         មេត្តញ្ច សព្ពលោកស្មិ, មានសំ ភាវយេ អបរិមាណំ;                   ឧទ្ធំ អធោ ច តិរិយញ្ច, អសម្ពាធំ អវេរមសបត្តំ  ។

(៩)         តិដ្ឋំ ចរំ និសិន្នោ វ, សយានោ យាវតាស្ស វិតមិទ្ធោ ;                   ឯតំ សតិំ អធិដ្ឋេយ្យ, ព្រហ្មមេតំ វិហារមិធមាហុ  ។

(១០)        ទិដ្ឋិញ្ច អនុបគ្គម្ម, សីលវា ទស្សនេន សម្បន្នោ;                   កាមេសុ វិនយ គេធំ, ន ហិ ជាតុគ្គព្ភសេយ្យ បុន រេតីតិ។
ករណីយមេត្តសូត្រ: ប្រែជាភាសាខ្មែរ

ប្រែជាភាសាខ្មែរ 

[១០] កិច្ចណា (ដែលព្រះអរិយៈ) បានត្រាស់ដឹង​នូវបទ​ដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ គឺព្រះនិព្វាន (បានធ្វើ​ហើយ) កិច្ចនោះ កុលបុត្រ​អ្នកឈ្លាស​ក្នុងប្រយោជន៍​គួរធ្វើ (កុលបុត្រ​នោះ) ជាអ្នក​អាចហ៊ាន​ផង ត្រង់ដោយ​កាយនិងវាចា​ផង ត្រង់ល្អ​ដោយចិត្តផង គេប្រដៅ​ងាយផង 

មាន​សុភាព​ទន់ភ្លន់ផង មិនមាន​មានះដ៏ក្រៃលែង​ផង សន្តោសផង គេចិញ្ចឹម​ងាយផង​ មានកិច្ច​ធុរៈតិចផង ប្រព្រឹត្ត​ស្រាលព្រម (មាន​បរិក្ខារតិច) ផង មានឥន្ទ្រិយ​ស្រគត់ស្រគំ​ផង មានប្រាជ្ញា​ចាស់ផង មិនឃ្នើស​ឃ្នងផង មិនជាប់​ជំពាក់​ក្នុងត្រកូល​ទាំងឡាយ​ផង 

វិញ្ញូជន​ទាំងឡាយ គួរតិះដៀល​ជនទាំង​ឡាយដទៃ ដោយ​កម្មណា មិនគួរ​ប្រព្រឹត្ត​ធ្វើ​នូវ​កម្ម​នោះ ដែលជា​កម្មលាមក សូម្បី​តិចតួច ។ (ហើយគួរ​ផ្សាយមេត្តា​ចិត្ត ចំពោះ​ពពួក​សត្វថា) សត្វ​ទាំងឡាយ​ទាំងពួង សូមឲ្យ​មានសេចក្តី​សុខ ឲ្យមាន​សេចក្តីក្សេម ​ឲ្យមាន​ខ្លួនដល់​នូវសេចក្តី​សុខចុះ ។

សត្វមាន​ជីវិត​ទាំងឡាយ​ណាមួយ ឥតមាន​សេសសល់ ទោះ​សត្វមាន​សេចក្តី​​​តក់ស្លុត គឺនៅ​មាន​តណ្ហាក្តី មាំមួនគឺឥតមាន​តណ្ហាក្តី សត្វទាំងឡាយ​ណា មានកាយ​វែងក្តី ធំក្តី មានកាយ​យ៉ាងកណ្តាល​ក្តី ខ្លីក្តី មានកាយ​ស្គម ឬ​ធាត់ក្តី សត្វទាំង​ឡាយណា ដែលយើង​ឃើញហើយ​ក្តី មិនឃើញ​ហើយក្តី សត្វទាំង​ឡាយណា នៅក្នុង​ទីឆ្ងាយក្តី​ក្នុង​ទីជិតក្តី ដែលកើត​រួចមក​ហើយក្តី ដែលកំពុង​ស្វែងរក​ទីកើតក្តី​សត្វ​ទាំងអស់​(នោះ) ចូរមាន​ខ្លួនជា​សុខ​ចុះ។ 

សត្វដទៃ​មិនគួរ​កំហែង​បៀតបៀន​នូវសត្វ​ដទៃ​ឡើយ មិនគួរ​មើលងាយ​គេតិចតួច​ក្នុងទីណា​មួយឡើយ មិនគួរ​ប្រាថ្នានូវ​សេចក្តីទុក្ខ ដល់គ្នា​នឹងគ្នា ព្រោះសេចក្តី​ក្រេវក្រោធ និង​សេចក្តី​ចង្អៀតចង្អល់ ក្នុង​ចិត្តឡើយ។ 

មាតា​ថ្នមរក្សា​បុត្រដែល​កើតអំពី​ខ្លួន ជាកូន​តែមួយ​ដោយអាយុ (ស្មើដោយ​ជីវិត) យ៉ាង​ណាមិញ បុគ្គល​គួរចម្រើន​មេត្តាចិត្ត មិនមាន​ប្រមាណ ចំពោះសត្វ​ទាំងឡាយ​ទាំងពួង យ៉ាង​នោះឯង។ 

បុគ្គលគួរ​ចម្រើន​មេត្តាចិត្ត មិនមាន​ប្រមាណ ជាធម៌​មិនចង្អៀត មិនមាន​ពៀរ មិនមាន​សត្រូវ ទៅក្នុង​លោក​ទាំងអស់ គឺក្នុងទី​ខាងលើផង ខាង​ក្រោមផង ខាងទទឹង គឺត្រង់​​កណ្តាលផង។ 

(បុគ្គលអ្នក​ចម្រើន​មេត្តាចិត្ត​នោះ) ទោះឈរក្តី ដើរក្តី អង្គុយក្តី ដេកក្តី ជាអ្នក​មានសេចក្តី​ងោកងក់​ទៅប្រាសហើយ គឺជាអ្នក​មិនដេកលក់​អស់កាល​ត្រឹមណា គួរតម្កល់​នូវសតិនោះ អស់កាល​ត្រឹមនោះ ។​ បណ្ឌិត​ទាំងឡាយ ពោលនូវ​កិរិយានុ៎ះ​​ថា ជា​ព្រហ្មវិហារ​ក្នុង​សាសនា​នេះ ។ 

(បុគ្គល​ដែលមាន​មេត្តាព្រហ្មវិហារ) មិនងប់​នឹងទិដ្ឋិ ​ជាអ្នក​មានសីល ប្រកប​ដោយ​ទស្សនសម្បត្តិ គឺ​សោតាបត្តិមគ្គ​​ (តទៅទៀត) បន្ទោបង់​នូវ​សេចក្តី​ជាប់ជំពាក់​ក្នុងកាម​ទាំងឡាយ​ហើយ​ រមែង​មិនមក​កាន់​គព្ភសេយ្យា​ទៀត​ឡើយ ។