ថេរគាថា: ចត្តាឡីសនិបាត

ចត្តាឡីសនិបាត 

 មហាកស្សបត្ថេរ 
[២៦២] ភិក្ខុ​មិន​គប្បី​ប្រព្រឹត្ត ​មាន​គណៈចោមរោម ​(​ព្រោះ​) រមែង​មាន​ចិត្ត​ក្ដៅ ក្រហាយ ​បាន​សមាធិ ​ដោយ​លំបាក​ ការ​សង្គ្រោះជននានា នាំ​មក​នូវ​សេចក្ដី​ទុក្ខ ភិក្ខុ ឃើញ​ដូច្នេះ​ហើយ មិន​គប្បី​ត្រេកអរ​នឹង​គណៈ​ឡើយ​ ។ ​អ្នក​ប្រាជ្ញ ​មិន​គប្បី​ចូល​ទៅ​ អែប​អប​នឹង​ត្រកូល​ទាំងឡាយ​ទេ ​(​ព្រោះ​) រមែង​មាន​ចិត្ត​ក្ដៅក្រហាយ ​បាន​សមាធិ​ដោយ​លំបាក​ ភិក្ខុ​ណា​ជា​អ្នក​ល្មោភ​ក្នុង​រស​មាន​ចម្ងាញ់ ភិក្ខុ​នោះ​ជា​អ្នក​រនះរនាត ​ជាប់​ចិត្ត​ក្នុង​រស រមែង​ខូចបង់ប្រយោជន៍ ។ មែន​ពិត អ្នក​ប្រាជ្ញ​ទាំង​ឡាយ បាន​ដឹង​នូវ​ការ​ថ្វាយបង្គំ ​និង​ការ​បូជា ​ក្នុង​ត្រកូល​ទាំងឡាយ​ថា ​ដូច​ជាភក់ ​(​ព្រោះ​ថា​) សរ ​គឺ​កិលេស​ល្អិត​ៗ ភិក្ខុ​កន្លងបង់​បាន​ដោយ​លំបាក គ្រឿង​សក្ការៈ ​បុរស​លា​មក លះបង់​បាន​ដោយ​ក្រ ។ ​ខ្ញុំ​ចុះ​ចាក​សេនាសនៈ ​(​លើ​ភ្នំ​) ចូល​ទៅ​កាន់​នគរ ​ដើម្បី​បិណ្ឌបាត ។ ​ខ្ញុំ​បាន​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ ចូល​ទៅ​ឈរ​ជិត បុរស​ឃ្លង់ ​ដែល​កំពុង​តែបរិភោគ ។ ​បុរស​នោះ បាន​បង្អោនពំនូតបាយ ​ដល់​ខ្ញុំ​ដោយ​ដៃ ​ដែល​មាន​រោគឃ្លង់​ទុំផេរ​ៗ ​ហើយ​ កាល​បុរស​នោះ កំពុង​ដាក់​ពំនូត​បាយ ម្រាម​ដៃ​ក៏​ដាច់​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​បាតនុ៎ះ ។ ​ខ្ញុំ​ផ្អែក​នឹង​ជញ្ជាំងផ្ទះ ​ហើយ​ក៏​បាន​ឆាន់​នូវ​ពំនូតបាយ​នោះ​ កាលពំនូតបាយ​ដែល​ខ្ញុំ​កំពុង​បរិភោគក្ដី បរិភោគរួច​ហើយ​ក្ដី ​ខ្ញុំ​មិន​មាន​សេចក្ដី​ខ្ពើមរអើម​ឡើយ​ ។ ដុំបាយ​ដែល​ភិក្ខុ​ទៅ​ឈរ​ទៀប​ទ្វារ​ផ្ទះ​នៃ​ជន​ដទៃ ​ហើយ​បាន​មក​ជាអាហារ ១ សម៉​ដែល​ត្រាំ​ដោយ​ទឹក​មូត្រគោស្អុយ ​ជាឱសថ ១ ម្លប់​ឈើ​ជា​សេនាសនៈ ១ សំពត់បង្សុកូលចីវរ ១ ភិក្ខុ​ណា​បាន​បរិភោគ​នូវ​របស់​ទាំង​នេះ​ហើយ​ ភិក្ខុ​នោះ​ អាចនៅ​ក្នុង​ទិស​ទាំង ៤ ​បាន​ ។ ​ពួក​មនុស្ស​ខ្លះ កាល​ឡើង​ភ្នំ ​តែង​តែ​លំបាក​ចិត្ត ក្នុង​បច្ឆិមវ័យ​ណា​ កស្សបៈ ជាទាយាទ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ជា​អ្នក​ដឹង​ខ្លួន មាន​ស្មារតីមាំ រឹងប៉ឹង​ដោយ​កម្លាំងឫទ្ធិ ​ឡើង (​ភ្នំ​) ​ក្នុង​បច្ឆិមវ័យ​នោះ​បាន​ ។ កស្សបៈ ​តែឆាន់រួច​ហើយ ឡើង​ទៅ​លើ​ភ្នំ ​ហើយ​ចម្រើន​ឈាន ជា​អ្នក​មិន​មាន​សេចក្ដី​ប្រកាន់ មាន​ភ័យ​ដ៏​ពន្លឹក​លះ​ចោល​ហើយ​ ។ កស្សបៈ ​តែឆាន់រួច​ហើយ ឡើង​ទៅ​លើ​ភ្នំ ​ហើយ​ចម្រើន​ឈាន ជា​អ្នក​មិន​មាន​សេចក្ដី​ប្រកាន់​ កាល​ពួក​សត្វ​ក្ដៅក្រហាយ លោក​ក៏​ជា​បុគ្គល​ត្រជាក់ ។ កស្សបៈ ​តែឆាន់រួច​ហើយ ឡើង​ទៅ​លើ​ភ្នំ ​ហើយ​ចម្រើន​ឈាន ជា​អ្នក​មិន​មាន​សេចក្ដី​ប្រកាន់ មាន​កិច្ចធ្វើ​ហើយ មិន​មាន​អាសវៈ​ ។ ចំណែកផែនដី ​ដែល​ផ្សាយ​ទៅ​ដោយ​ក្លិន ​នៃ​ផ្កា​ក្ទម្ព ជា​ទី​ត្រេកអរ​នៃ​ចិត្ត​ សម្រែក​នៃ​ដំរីជា​ទី​ត្រេកអរ ភ្នំ​ទាំងឡាយ​នោះ​ រមែង​ញ៉ាំង​ខ្ញុំ​ឲ្យ​ត្រេកអរ ។ ភ្នំ​ទាំង​នោះ មាន​ពណ៌​ដូច​ពពកខៀវ​ដ៏​រុងរឿង ​មាន​ទឹក​ត្រជាក់ ទ្រទ្រង់​នូវ​វត្ថុ​ដ៏​ស្អាត ដេរដាស​ដោយ​ភ្លៀង ​តែង​ញ៉ាំង​ខ្ញុំ​ឲ្យ​ត្រេកអរ ។ ភ្នំ​ទាំង​នោះ ប្រាកដ​ស្មើ​ដោយ​កំពូល​ពពក​ដ៏​ខៀវ ឧបមា​ដូច​ផ្ទះ​មាន​កំពូល​ដ៏​ប្រសើរ ​មាន​សម្រែក​នៃ​ដំរី ជា​ទី​ត្រេកអរ ​តែង​ញ៉ាំង​ខ្ញុំ​ឲ្យ​ត្រេកអរ ។ ភ្នំថ្ម​ទាំង​នោះ ដែល​ភ្លៀង​បន្ទរ​ហើយ មាន​ផ្ទៃ​ជា​ទី​ត្រេកអរ ​ដែល​ឥសី​ទាំងឡាយ​ ធ្លាប់អាស្រ័យនៅ​ហើយ ដែល​ពួក​សត្វ​ក្ងោកស្រែកយំ​ហើយ តែង​ញ៉ាំង​ខ្ញុំ​ឲ្យ​ត្រេកអរ ។ ​(​ភ្នំ​ទាំងឡាយ​) ​គួរ​ដល់​ខ្ញុំ ដែល​ប្រាថ្នា​ដើម្បី​ចម្រើន​ឈាន ​មាន​ចិត្ត​ស្លុង​ទៅ​រក​ព្រះ​និព្វាន គួរ​ដល់​ខ្ញុំ​ដែល​ប្រាថ្នា​ប្រយោជន៍ ជាភិក្ខុ​មាន​ចិត្ត​ស្លុង​ទៅ​រក​ព្រះ​និព្វាន គួរ​ដល់​ខ្ញុំ​ដែល​ប្រាថ្នា​រក​សេចក្ដី​ស្រួល ​មាន​ចិត្ត​ស្លុង​ទៅ​រក​ព្រះ​និព្វាន​ ជា​អ្នក​សិក្សា ​គួរ​ដល់​ខ្ញុំ​ដែល​ប្រាថ្នា​ព្យាយាម ​មាន​ចិត្ត​ស្លុង​ទៅ​រក​ព្រះ​និព្វាន​ ជាតាទិ​បុគ្គល​ ។ ភ្នំ​ទាំង​នោះ​ដ៏​ដេរដាស ​ដោយ​ផ្កា​កណិការ​ រីកព្រោងព្រាត ​ដូច​ផ្ទៃមេឃ ដេរដាស​ដោយ​ពួក​បក្សី​ផ្សេង​ៗ ​តែង​ញ៉ាំង​ខ្ញុំ​ឲ្យ​ត្រេកអរ ។ ភ្នំ​ទាំងឡាយ​នោះ មិន​ច្រឡូក​ច្រឡំ​ដោយ​ពួក​គ្រហស្ថ ​មាន​តែ​ពួក​ម្រឹគនៅ​អាស្រ័យ ដេរដាស​ដោយ​ពួក​បក្សីផ្សេង​ៗ ​តែង​ញ៉ាំង​ខ្ញុំ​ឲ្យ​ត្រេកអរ ។ ភ្នំ​ទាំង​នោះ មាន​ទឹក​ថ្លា ​មាន​ថ្មក្រាស់ ​ប្រកប​ដោយ​ពួក​ម្រឹគ ​មាន​កន្ទុយ​ដូច​គោ ដេរដាស​ដោយ​ទឹក និង​សារាយ ​តែង​ញ៉ាំង​ខ្ញុំ​ឲ្យ​ត្រេកអរ ។ ​សេចក្ដី​ត្រេកអរ ​(​នៃ​ខ្ញុំ​) ​ដោយ​សារតូរ្យតន្រ្ដី​ប្រកប​ដោយ​អង្គ ៥ ​ប្រាកដ​ដូច្នោះ ​មិន​មាន​ឡើយ ដូច (​ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​ត្រេកអរ​) ​នៃ​ព្រះ​យោគី ​ដែល​មាន​ចិត្ត មាន​អារម្មណ៍​មូល​តែ​មួយ ឃើញ​ច្បាស់​នូវ​ធម៌​ដោយ​ប្រពៃ ។

បុគ្គល​មិន​ត្រូវ​ធ្វើ​ការ​ងារ​ឲ្យ​ច្រើន ត្រូវ​វៀរជន ​(​មិន​មែន​ជាកល្យាណមិត្ត​) ​មិន​ត្រូវ​ខ្នះខ្នែង ​(​ដើម្បី​បច្ច័យ​) ​បុគ្គល​ណា​ជា​អ្នក​ល្មោភ​ក្នុង​រស​មាន​ចម្ងាញ់ ​បុគ្គល​នោះ​ ជា​អ្នក​ខ្នះខ្នែង​ជាប់​ចិត្ត​ក្នុង​រស រមែង​ខូចបង់ប្រយោជន៍ ​បុគ្គល​មិន​ត្រូវ​ធ្វើ​ការ​ងារ​ឲ្យ​ច្រើន ត្រូវ​វៀរចាក​ជន ​(​មិន​មែន​ជាកល្យាណមិត្ត ​ព្រោះ​) ការ​ងារនុ៎ះ ​មិន​មែនជាប្រយោជន៍ កាយ​រមែង​លំបាក​នឿយព្រួយ ​បុគ្គល​អ្នក​ដល់​នូវ​សេចក្ដី​នឿយ​ព្រួយ​នោះ​ រមែង​មិន​បាន​នូវ​សេចក្ដី​ស្ងប់​រម្ងាប់​ឡើយ​ ។

បុគ្គល​មិន​ពិចារ​ណា​ឃើញ​ខ្លួន​ឯង ​ដោយ​ត្រឹម​តែ​រលាស់​បបូរ​មាត់ ​(​ស្វាធ្យាយ​ពុទ្ធវចនៈ​) ​បុគ្គល​ប្រព្រឹត្តរឹងរូស ​តែង​សំគាល់​ថា ​អាត្មា​អញ​ប្រសើរ ។ ​បុគ្គល​ពាល ​មិន​ប្រសើរ ​តែង​សំគាល់ខ្លួន​ ថាស្មើ​នឹង​បុគ្គល​ប្រសើរ ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ទាំងឡាយ មិន​សរសើរ​ជន​អ្នក​មាន​ចិត្ត​រឹងរូស​នោះ​ឡើយ​ ។ ​បុគ្គល​ណា មិន​ញាប់ញ័រ​ក្នុង​មានះ ​(​ទាំង ៩ ​ណា​មួយ​) ​ដោយ​ចិត្ត​កើត​ឡើង​ថា ​អញ​ជា​មនុស្ស​ប្រសើរ ​ឬ​ថា​អញ​ជា​មនុស្ស​មិន​ប្រសើរ ​អញ​ជា​មនុស្ស​ថោក ​ឬ​ថា​អញ​ជា​មនុស្ស​ប្រហែល​នឹង​គេ​ ។ ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ទាំងឡាយ តែង​សរសើរ​បុគ្គល​នោះ ថា​ជា​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា ​អ្នក​និយាយទៀងទាត់ ​អ្នក​មាន​ចិត្ត​តម្កល់មាំ ​ក្នុង​សីល​ទាំងឡាយ អ្នក​ប្រកប​រឿយ​ៗ ​នូវ​ការ​ស្ងប់​ស្ងាត់​ចិត្ត​ ។ ​បុគ្គល​ណា មិន​បាន​គោរព​សព្រហ្មចារី​បុគ្គល​ទាំងឡាយ​ទេ ​បុគ្គល​នោះ​ រមែង​ឆ្ងាយ​ចាក​ព្រះ​សទ្ធម្ម ​ដូច​ផែនដី ​(​ឆ្ងាយ​) ពីមេឃ ។ ​បុគ្គល​ទាំងឡាយ​ណា មាន​ហិរិ និង​ឱត្តប្បៈ តម្កល់នៅ​ដោយ​ប្រពៃ​គ្រប់ពេល ​បុគ្គល​ទាំង​នោះ មាន​ព្រហ្មចារ្យដុះ​ចម្រើន​ហើយ មាន​ភពថ្មី​អស់​ហើយ​ ។ ភិក្ខុ​ណា​មាន​ចិត្ត​រវើរវាយ ឃ្លេងឃ្លោង ស្លៀកដណ្ដប់​សំពត់បង្សុកូល ភិក្ខុ​នោះ មិន​សម​នឹង​សំពត់​បង្សុកូល​នោះ​ឡើយ ដូច​ស្វាដណ្ដប់ស្បែកសីហៈ ។ ភិក្ខុ​ណា​មាន​ចិត្ត​មិន​រវើរវាយ ​មិន​ឃ្លេង​ឃ្លោង ជា​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញាចាស់ សង្រួម​ឥន្រ្ទីយ៍ ​ទើប​សម​នឹង​សំពត់បង្សុកូល ​ដូច​សីហៈ​ក្នុង​ច្រកភ្នំ ។ ​ពួក​ទេវតា​ដ៏​ច្រើន មាន​ឫទ្ធិ ​មាន​យសស័ក្តិ ទេវតា​មួយ​ម៉ឺន ​ទាំង​អស់​នុ៎ះ ជា​ពួក​ព្រហ្ម ​ឈរ​នមស្ការ​ប្រណម្យអញ្ជលី ​ចំពោះ​ព្រះ​សារីបុត្ត ជាធម្មសេនាបតី ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ ​មាន​ឈាន​ច្រើន មាន​ចិត្ត​តម្កល់មាំថា បពិត្រ​បុរស​អាជានេយ្យ ​ខ្ញុំ​សូម​ក្រាបថ្វាយបង្គំ​លោក​ម្ចាស់ បពិត្រ​បុរស​ដ៏​ឧត្តម ​ខ្ញុំ​សូមក្រាប​ថ្វាយបង្គំលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់​ចម្រើន​ឈាន អាស្រ័យអារម្មណ៍​ណា ​ពួក​យើង​ខ្ញុំ​មិន​បាន​ដឹង​នូវ​អារម្មណ៍​នោះ របស់​លោកម្ចាស់ទេ ។ អស្ចារ្យហ្ន៎ អារម្មណ៍​របស់​ពួក​លោក​អ្នក​ត្រាស់​ដឹង​នូវ​សច្ចៈ​ទាំង ៤ ជាអារម្មណ៍​ដ៏​ជ្រាលជ្រៅ ​(​ពិបាក​ដឹង​ណាស់​) ​ពួក​យើង​ដូច​ពួក​ខ្មាន់ធ្នូ​ បាញ់​នូវ​រោម​កន្ទុយ​សត្វ មក​ប្រជុំគ្នា ​(​ពិចារ​ណា​) នៅ​តែ​មិន​ដឹង​ ។ ​ព្រះ​កប្បិនត្ថេរ ​បាន​ញញឹម ​ព្រោះ​ឃើញ​ព្រះ​សារីបុត្តត្ថេរ​នោះ គួរ​ជា​ទី​បូជា ​ដែល​ព​ពួក​ទេវតា​បូជា​ហើយ ដោយ​ប្រការ​ដូច្នោះ ។ ​ក្នុង​ពុទ្ធខេត្ត​ទាំងមូល ​ខ្ញុំ​ជា​មនុស្ស​វិសេស​ខាង​ធុតង្គគុណ ​គ្មាន​លោក​ណា​ស្មើ​នឹង​ខ្ញុំ​ទេ លើ​កលែង​តែ​ព្រះ​មហាមុនីចេញ​ ។ ​ព្រះ​សាស្ដា ​ខ្ញុំ​បាន​បម្រើ​ហើយ​ ពាក្យ​ប្រៀន​ប្រដៅ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ​ខ្ញុំ​បាន​ធ្វើ​ហើយ​ ភារៈ​ធ្ងន់​ខ្ញុំ​ដាក់​ចោល​ហើយ​ តណ្ហាជា​គ្រឿង​នាំ​សត្វ​ទៅ​កាន់​ភពទៀត ​ខ្ញុំ​ក៏​ដកចោល​ហើយ​ ។ ​ព្រះ​គោតម​មាន​គុណ​ប្រមាណ​មិន​បាន មាន​ព្រះ​ហឫទ័យ​ឱន​ទៅ​រក​នេក្ខម្មៈ រលាស់ចោល​នូវ​ភព​ទាំង ៣ ​មិន​ជាប់​ចំ​ពាក់​ក្នុង​ចីវរ ​មិន​ជាប់​ចំ​ពាក់​ក្នុង​សានាសនៈ ​មិន​ជាប់​ចំ​ពាក់​ក្នុង​ភោជនាហារ ​ដូច​ផ្កា​ឈូក​មិន​មាន​មន្ទិល​សៅហ្មង ​មិន​ជាប់​ដោយ​ទឹក​ ។ ​ព្រះ​មហាមុនី​នោះ មាន​សតិប្បដ្ឋាន​ ជា​ព្រះ​សូរង្គ ​មាន​សទ្ធាជា​ព្រះ​ហស្ដ ​មាន​ប្រាជ្ញាជា​ព្រះ​សីរ្សៈ ​មាន​ព្រះ​ញាណ​ធំ ព្រះ​អង្គ​ប្រព្រឹត្ត​រំលត់​ទុក្ខគ្រប់ពេល ។ 

ឧទ្ទាន

ក្នុង​ចត្តាឡីសនិបាត ​(​នេះ​) ​ព្រះ​ថេរៈ ​ព្រះ​នាម​មហាកស្សប​តែ​មួយ​អង្គឯង ​បាន​សំដែង​នូវ​គាថា​ទាំងឡាយ​ ៤២ ។

ចប់ ចត្តាឡីសនិបាត ។