navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់  
សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២

ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ 250px Angkorian Temple of West Mebon built by King Udayadityavarman II, 11th century.រជ្ជកាល ១០៥០-១០៦៦ (ចក្រភពខ្មែរ)គ្រងរាជ​ ១០៥០ព្រះនាមពេញព្រះកម្រតែងអញ ម្ចាស់ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទេវៈ មរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រាក្សត្រមុន សូរ្យវរ្ម័នទី១រាជបន្ត ហស៌វរ្ម័នទី៣សន្តិវង្ស រាជវង្ស​អង្គរ អំបូរខ្មែរប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រា ចូលទីវង្គត់ ១០៦៦ (ជន្មាយុ)​
មិនមានកំណត់ត្រាជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា ​មហាយាន
​ព្រះវិស្ណុ និយម

ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ (អង់គ្លេស: Outey Tityavaraman II) (សំស្ក្រឹត: Udayadityavarman II) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-១០៦៦) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១០៥០-១០៦៦) ក្រោយគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ១០៥០ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មានព្រះបរមនាមថា "វ្រះកម្រតេងអញ កំត្វនឝ្រីឧទ័យទិត្យវម៌្មទេវ" ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះកម្រតែងអញ ម្ចាស់ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទេវៈ" ។​ MBN International (2005) 
 Who's who in Cambodia, Publisher: MBN International in partnership with Promo-Khmer, Original from the University of California, ISBN: 2951352409
ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២: ការបះបោរ ចំនួន៣លើក

ការបះបោរ ចំនួន៣លើក 
Three times rebellion

left|thumb|កំំណត់ត្រាសិលាចរឹក រាជព្រះបាទ ​ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ នៅក្រុងព្រៃនគរ 
(Saigon) ប្រទេសវៀតណាម

នៅក្នុងរាជព្រះបាទ ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ ព្រះអង្គបានជាប់រវល់ដោះស្រាយភារកិច្ចជាច្រើន ដែលបណ្ដាលមកពីការបះបោរចំនួន៣ លើកពីសំណាក់ជនបរទេសឈ្លានពាន និង ក្រុមស្ដេចត្រាញ់ក្នុងតំបន់ លើកទី១ ការបះបោរ បំបែកភាគខាត្បូងពីការច្រៀតជ្រែករបស់ពួកចាមនៅ "ប៉ាន់តុរាំង" (Panduranga) (បច្ចុប្បន្ន​ជាទីក្រុង: Phan Rang) ដែលបានបំបែកកាត់យកមកធ្វើជារដ្ឋអធិបតេយ្យរបស់ខ្លួន ។ លើកទី២ ការបះបោរ​ដោយ ស្ដេចត្រាញ់នាម "ជ័យ បរមស្វរៈវរ្ម័ន" (Jaya Paramesvaravarman) ដែលជាមេដឹកនាំ​នៃកងបាញ់ព្រួញ បានបង្ករការវឹកវរនៅ "សម្ភពបុរៈ" (Sambhupura: ខេត្តក្រចេះ) យ៉ាងណាមិច ការបះបោរ​នេះ បានបង្ក្រាបដោយ មេទ័ព​ដ៏ល្បីល្បាញ របស់ព្រះបាទ ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ នាម "សង្គរាមា" (Sangrama) ដែលបានយកជ័យនះក្នុងការបង្ក្រាបការបះបោរទាំងអស់នេះ ។​ លើកទី៣ ការបះបោរ នៃរដ្ឋ​ចំនុះមន (Khmer Mon) អំឡុងពេលនោះ ស្ដេចភូមា (Burma King) នាម "អនុរុទ្ធ" (អង់គ្លេស: Anawrahta King of Pagan) នៃអាណាចក្របាកាន បានចាត់ឱ្យមេទ័ពនាម "ក្យានសុីដ្ឋា" (Kyanzittha) ឈ្លានពានយកភាគខាងកើតរដ្ឋមន (Mon state) ដែលហៅថាសង្គ្រាមចែកព្រំប្រទល់រវាង (ភូមា និង ខ្មែរ) ។ ក្នុងពេលនោះដែរ ក៏មានស្ដេចត្រាញ់មួយទៀតនាម "កំវៅ" (Kamvau) បានបះបោរបង្ករភាពវឹកវរនៅតំបន់ "លប់បុរី" (Lopburi) ប៉ុន្តែ​ត្រូវបានកំចាត់ដោយមេទ័ព "សង្គរាមា" របស់ព្រះបាទ ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ ផងដែរ ។ Daniel George Edward Hall (1981) History of South East Asia, Publisher: Macmillan International Higher Education p.1073 ISBN: 1349165212  Editor: Nicholas Tarling (1992) 
The Cambridge History of Southeast Asia: From early times to c. 1800, Publisher: Cambridge University Press p.706 ISBN: 0521355052
ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២: ជំនឿសាសនា

ជំនឿសាសនា 
Religious Beliefs
thumb|បដិមាព្រះវិស្ណុផ្ទំនៃ ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច (សព្វថ្ងៃស្ថិតក្នុង សារៈមន្ទីរជាតិកម្ពុជា) ក្រុងភ្នំពេញ រាជព្រះបាទ ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ ស.វទី១១

នៅក្នុងរាជព្រះបាទ ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ ព្រះអង្គមានជំនឿយ៉ាងមុតមាំទៅលើ ព្រះវិស្ណុ ទ្រង់បានក៏សាង ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយ​ចំពោះ ព្រះវិស្ណុ ។ ទ្រង់បានសាង បដិមា ព្រះវិស្ណុ​ផ្ទុំធ្វើពីសំរិទ្ធ យ៉ាងធំ ដែលស្ថាបនាដាក់នៅចំកណ្ដាល បារាយណ៍ខាងលិច ដែលតំណាងឱ្យប្រវត្តិរបស់ព្រះវិស្ណុ ដែលបានផ្ទុំលង់លក់ លើខ្នងនាគរាជ "អនន្តៈ" នៅលើផ្ទៃសមុទ្រអន្ទកាលដ៏ល្វឹងល្វើយ (Universe) ។​ Wolfgang Felten, Martin Lerner (1989) Thai and Cambodian Sculpture from the 6th to the 14th Centuries, Illustrated by	Hugo Stiegler, Publisher: P. Wilson Publishers, Original from the University of Michigan p.253 ISBN: 0856673617  ក្រៅពីជំនឿទៅលើសាសនាហិណ្ឌូ ទ្រង់ក៏មានជំនឿ ទៅលើ ពុទ្ធសាសនា ផងដែរ ទ្រង់បានសាងបញ្ចប់ ប្រាសាទបាពួន ពីព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៥ និង បង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលកណ្ដាលនៅទីនោះដែលជាទីក្រុងប្រជុំជន ដូចទៅនិងទីក្រុងអង្គរធំ ផងដែរ ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្ដី ព្រះអង្គនៅតែគោរពប្រតិប័ត្តសាសនាហិណ្ឌូហើយព្រះអង្គបានដើរតាមមាគាហ៍ នៃសាស្ដា ព្រះសិវៈ (Sasdasiva) ដែលបានលើកពួកព្រាហ្មណ៍បាគូ ឱ្យដឹកនាំប្រព័ន្ធសាសនារបស់រដ្ឋផងដែរ ហើយជាចុងក្រោយព្រះអង្គបានចូលព្រះទីវង្គត់ក្នុងឆ្នាំ ១០៦៦ នៃគ.សករាជ ហើយព្រះអនុជ ដែលជាប្អូនប្រុសបង្កើតរបស់ព្រះអង្គព្រះនាម ហស៌វរ្ម័នទី៣ បានឡើងសោយរាជ្យបន្តពីព្រះអង្គ ។  Jan Myrdal (1970) Angkor: An Essay on Art and Imperialism, Publisher: Pantheon Books, Original from the University of Michigan p.167 ISBN: 0394415167   George Coedes (1983) 
 The Making of South East Asia, Publisher: University of California Press p.268 ISBN: 0520050614
ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២: ស្ថាប័ត្យកម្ម​ដែលទ្រង់បានកសាង

ស្ថាប័ត្យកម្ម​ដែលទ្រង់បានកសាង 

 សាងបញ្ចប់ បារាយណ៍ខាងលិច
 ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច
 សាងបញ្ចប់ ប្រាសាទបាពួន
 ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ
ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២: សេចក្ដីជំរាប

សេចក្ដីជំរាប 

មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»?

ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។ Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12, Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from	the University of Michigan 

ដូចនេះ ៖ ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។  

បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។
ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់  
សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
ឧទ័យធិរាជប្រាង្គ

ចៅពញាឧទ័យធិរាជប្រាង្គ កាន់តំណែងឆ្នាំ ១៥១៦-១៥?? ជាចៅហ្វាយស្រុកខែត្រអាសន្ទុក មានចៅមឿងស្រុកឡើង ២៤ ស្រុក: មឿងស្ទោង១ ជីក្រែង១ ព្រំទេព១ ប្រាសាទដប់១ ព្រៃក្ដី១ ស្រងែ១ ឈើទាល១ ងន១ កំពង់លែង១ កោះកេរ្តិ៍១ ព្រះកាន១ ពោធិ៍រោង១ សេន១ នគរ១ ម្លូព្រៃ១ ជាំក្សាន្ត១ វារីសែន១ ព្រៃសំបួរ១ កំពូលពេជ្រ១ ព្រះប្រសប់១ ត្បែង១ ព្រះឃ្លាំង១ គោកសេះ១។
ឧទ័យធិរាជប្រាង្គ: ដណ្ដើមអាណាខែត្រឱ្យព្រះចន្ទរាជា

ដណ្ដើមអាណាខែត្រឱ្យព្រះចន្ទរាជា
លុះ​ពល​ទាំងនោះ​សុំ​ចុះចូល​អស់ហើយ ព្រះ​អង្គ​ត្រាស់​បង្គាប់​ទៅ​ពញា​ឧទ័យធិរាជ​ជា​ចៅហ្វាយ​ស្រុកខែត្រ​អាសន្ទុក​ដែល​ទើបនឹង​សុំ​ចុះចូល​ឲ្យ​នាំ​មឿង​ទាំង​ ២២ ​ស្រុក និង​រេហ៍ពល ​៦០០០០​ នាក់​ដែល​សល់​ពី​ស្លាប់​នោះ​ឲ្យ​លើកទ័ព​ទៅ​វាយបន្ទាយ​ខែត្រ​កំពង់សៀម បន្ទាយ​ខែត្រជើងព្រៃ និង​ស្ទឹងត្រង់ ទាំង ​៣​ ខែត្រ​នេះ​ឲ្យ​បាន។ ចៅហ្វាយស្រុក​ទាំង ​៣ ​ខែត្រ​នេះ​ធ្លាប់​ខ្លាច​ថ្វីដៃ​ចៅពញា​ឧទ័យធិរាជ​ស្រាប់លុះ​ឃើញ​កងទ័ព​ពញា​ឧទ័យធិរាជ​ចាត់​សេនា​ទាហាន​ឲ្យ​នៅ​រក្សា​ខែត្រ​ទាំង ​៣​ នោះ​ហើយក៏​លើកទ័ព​មក​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ស្ដេច​ចៅពញា​ចន្ទរាជា​អំពី​ជ័យ​ជំនះ​ ដែល​ខ្លួន​យក​បាន​គ្រប់​ប្រការ។ ស្ដេច​ចៅពញា​ចន្ទរាជា​ទ្រង់មាន​ព្រះ​អំណរ​ណាស់ ទ្រង់​ត្រាស់​ព្រះ​រាជទាន​មាស ប្រាក់ យសស័ក្ដិ​ដល់​សេនា​ទាហាន​ទាំងនោះ​ឲ្យ​ឡើង​ទីទៃៗ​ពី​គ្នា​តាម​សមគួរ​ហើយ ទ្រង់​ផ្ដាំ​នឹង​ចៅពញា​ឧទ័យធិរាជ​ឲ្យ​ការពារ​សឹក​សង្គ្រាម​ត្រើយ​ខាងកើត ទិស​ខាងជើង​នេះ​ឲ្យ​ជាប់​នៅ​នឹង​បា​ឯងឲ្យ​បា​ឯង​ខំ​រក្សា​អាណាខេត្ដ ព្រមទាំង​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​ចៅហ្វាយស្រុក ចៅ​មឿង​ទីទៃៗ​ឲ្យ​បាន​មក​ជា​ចំណែក​ខាងយើង​ទាំងអស់។ ចៅពញា​ឧទ័យធិរាជប្រាង្គ និង​ចៅ​មឿង ​២១​ ខែត្រក៏​ថ្វាយបង្គំ​ទូល​ថ្វាយ​ទទួល​ព្រះ​បន្ទូល​ពិសេស​ហើយ ក៏​លើក​ទ័ព​ត្រឡប់​ទៅ​ខែត្រទីទៃៗ​រៀងខ្លួន។ ចៅពញា​ឧទ័យធិរាជ​ទៅ​ដល់​ខែត្រ​ហើយ ក៏​ឲ្យ​កេណ្ឌ​សេនា​ទាហាន និង​អ្នកមាន​ប្រាជ្ញា​ស្មារតី​មាន​ថ្វីមាត់​ចេញ​ទៅ​និយាយ​បញ្ចុះបញ្ចូល​ ចៅហ្វាយស្រុក​ចៅ​មឿង​ដែល​នៅ​ទិស​ខាងកើត​ ប៉ែក​ខាងលិច​នោះ​ទាំងអស់។ សេនា​ទាហាន និង​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា​ស្មារតី​ថ្វីមាត់​ទាំងនោះ​ទៅ​បញ្ចុះបញ្ចូល​បាន​ ចៅហ្វាយស្រុក​មហានគរ ចៅ​មឿង​សូទ្រ​និគម ចៅ​មឿង​ពួក ចៅ​មឿង​ក្រឡាញ់ ចៅ​មឿង​ចុងកាល់ និង​រហូត​រៀង​ទៅ​ដល់​ចុងផែន​បានជា​ច្រើន​នៅ​ទិស​ខាងលិច​ជា​ស្រេច​ដាច់ខាត​មកខាង​ស្ដេច​ពញា​ចន្ទរាជា​ទាំងអស់។ ចៅពញា​ឧទ័យធិរាជ​ជោគជ័យ​ដូច្នោះ​ហើយ ក៏​ធ្វើ​សំបុត្រ​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ចូល​មក​ព្រះបាទ​ចន្ទរាជា​ជា​ម្ចាស់​តាម​ដំណើរ។ ព្រះបាទ​អ្នក​អង្គ​ម្ចាស់​ទ្រង់​ជ្រាប​ហើយ ទ្រង់មាន​ព្រះ​អំណរ​ណាស់ ទើប​ព្រះ​អង្គ​ថយ​ទ័ព​ត្រឡប់​មក​ខេត្ដ​អម្រិន្ទបូរ​វិញ។ ក្នុង​ឆ្នាំជូត​ អដ្ឋស័ក​នោះ ព្រះ​សង្ឃរាជ​រាជាគណៈ ​ឋានានុក្រម និង​ព្រះ​បុរោហិត ព្រឹទ្ធាចារ្យ ព្រះរាជ​វង្សានុវង្ស​ដែល​រត់​ខ្ចាត់​ភ្លាត់​ចេញពី​ក្រុងភ្នំពេញ និង​ពី​ក្រុង​បាសាន្ត​នោះ​ដឹង​ថា “សម្ដេច​ព្រះអនុជ (ព្រះ​ចន្ទរាជា) ព្រះ​អង្គ​មាន​ជ័យ​ជំនះ​ហើយ” ក៏​ចេញពី​ព្រៃ​ដែល​ពួន​ជ្រក​នោះ​មក​ជួបជុំ​នាយកង​នាយ​ទ័ពសុំ​ឲ្យ​នាំ​ខ្លួន​យក​ទៅ​ថ្វាយ​ជា​ខ្ញុំ​រាជការ ហើយ​ប្រឹក្សា​គ្នា​ថា “ទ្រង់​ព្រះករុណា​ពិសេស​ជា​អម្ចាស់​យើង​នេះ​ពេញ​ជា​ព្រះរាជ​បុត្រា​បង្កើត​នៃ​ព្រះបាទ​សម្ដេចព្រះ​រាជឱង្ការ​ ព្រះ​ធម្មរាជា​ដែល​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ទ្រង់ធម៌ ទ្រង់​ប្រាថ្នា​ជា​ពុទ្ធភូមិ វិរិយោធិក ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​យើង​នេះ​ពេញ​ជា​មាន​សតិបញ្ញា​ឈ្លាសវៃ​ណាស់ ព្រះ​អង្គ​ឈម​ព្រះ​ភ័ក្ដ្រ​ទៅ​ធ្វើសង្គ្រាម​ទិស​ណា ក៏​វាយ​ទិស​នោះ​បាក់បប​ខ្លបខ្លាច​ទាំងអស់ ពុំដែល​ទើស​ទាក់ និង​ព្រះ​រាជានុភាព​បាន​ឡើយ។
ឧទ័យធិរាជប្រាង្គ: រាជទាន

រាជទាន
តែងតាំងរួចហើយ សម័យថ្ងៃមួយនោះ ព្រះបរមបពិត្រ ព្រះអង្គចេញគង់ចុងព្រះរាជរោងរម្យ ជួបជុំព្រះបរមវង្សានុវង្ស អង្គអគ្គសេវកាមហាមាត្យ បុរោហិត បណ្ឌិត កវី មន្ត្រីតូចធំ ទើបមានព្រះរាជបន្ទូលមង្គលទិព្វពិសេសត្រាស់ថា: ទំនៀមព្រះមហាក្សត្រខត្តិយាវង្ស អំពីបូរាណរាជរៀងមកតែង ទ្រង់គ្រឿងអលង្ការ កកុធភណ្ឌ ចេញឱ្យមន្ត្រីក្រាបបង្គំគាល់ជាប្រក្រតី នោះឃើញលំបាកណាស់ ទើបត្រាស់ឱ្យធ្វើព្រះសភ័គ ប្រវែង ៨ ហត្ថ ឱ្យពិចិត្ររចនាដោយសុវណ្ណបុប្ផាដាំជរ ជាសំរាប់ព្រះអង្គទ្រង់ជាប្រក្រតីវិញហើយទ្រង់ប្រញប្ដិ ខាងរបៀបក្សត្រីនោះ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស ជំទាវខុនណាង តូចធំឱ្យដណ្ដប់ស្បៃប្រវែង ៨ ហត្ថ មានផ្កាភ្ញីជរដោយខណ្ឌ ដោយសែសយតិចច្រើនតាមបណ្ដាសក្ដិធំតូច។ ក្នុងមួយខ្លួនឱ្យមានជា ៣ យ៉ាង ឬ ៣ សំរាប់ សំរាប់ស្លៀកដណ្ដប់ដោយមានការណ៍ធំតូច។ វេលាកាលចូលគាល់ឱ្យដណ្ដប់ស្បៃដែលបញ្ញត្តិ។ ឱ្យសេនាទាហានកាន់ផ្លិតស្លឹកត្នោត ឯផ្លិតនោះឱ្យបិទមាសរាយផ្កាយជាជរប៉ាន់ប៉ាក់។ វេលាណាចូលគាល់ ឱ្យចូលគាល់រាល់ខ្លួនតាមសក្ដិ។ ព្រះបរមវង្សានុវង្សខាងក្សត្រាឱ្យបាំងព្រះក្លស់ គង់ព្រះរាជយានបិទមាស ព្រះវង្សាដែលមានយសជាធំឱ្យបាំងសប្បធមជិះគ្រែក្រញូង មនុស្សសែង ៤ នាក់បាំងតាំងយូក្រអែ រាយផ្កាយបិទមាសរំយោលមាសយ៉ាងច្រើន។ មន្ត្រីធំតូចឱ្យបាំងតាំងយូក្រអែលាបម្រ័ក្សណ៍ លាបប្រាក់ និង ជាតិហិង្គុលបិទមាសរំយោលយ៉ាងច្រើន។ មន្ត្រីធំ តូច ឱ្យបាំងតាំងយូ ក្រអែ លាបម្រ័ក្សណ៍ លាបប្រាក់ និងជាតិហិង្គុលបិទមាសរំយោលយ៉ាងច្រើនតិច ចុះមកតាមបណ្ដាសក្ដិធំតូច។ ឯតាំងយូក្រអែនោះ ធ្វើនឹងស្លឹកត្នោត តែតំលោះពុំបាន ហើយទ្រង់ព្រះករុណា ឱ្យចៅពញាឧទ័យធិរាជចៅហ្វាយស្រុកខែត្រអាសន្ទុកខ្នងពស់១ ឱ្យចៅពញាពិស្ណុលោកខែត្រទ្រាំង១ ឱ្យចៅពញាធម្មាតេជោខែត្របាភ្នំ ១ ឱ្យចៅពញាអរជូនស្រុកត្បូងឃ្មុំ១ ឱ្យចៅពញាសួគ៌ាលោកជាចៅហ្វាយស្រុកខ្នងពស់ខែត្រពោធិ៍សាត់១ ជើងគ្រឹះទាំង ៥ នេះឱ្យមានដំរី សេះ និង រោងពលសំរាប់ចាំទ្វារ សំរាប់សែងបំរើដោយចំនួនតិចច្រើន និង តាមសក្ដិធំតូច។
ឧទ័យរាជាទី១

ឧទ័យរាជាទី១ រឺ ឧទ័យ (១៥៧៧ - ៥ មករា ១៦៤២)ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​ព្រះរាជាណចក្រកម្ពុជា​ពីគ.ស. ១៦២៧ ដល់ គ.ស. ១៦៤២

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ
ឧទ័យរាជាទី៣

ឧទ័យរាជាទី៣  250px រជ្ជកាល ១៧៧៥-១៧៧៩
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ ១៧៧៥រាជសម័យ សម័យកាលឧដុង្គព្រះនាមពេញ ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះឧទ័យរាជាធិរាជ រាមាធិបតីមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា  ក្សត្រមុន នរាយណ៍រាជា រាជបន្ត រាមាធិបតីទី៣សន្តិវង្ស រាជវង្ស​ឧដុង្គប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រាបុត្រ មិនមានកំណត់ត្រាចូលទីវង្គត់ ១៧៧៩ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និកាយថេរវាទ
(Buddha Theravada)  ព្រហ្មញ្ញសាសានា
ឧទ័យរាជាទី៣: កម្ពុជាកាត់ខេត្ត២ ទៅឱ្យអណ្ណាម គ.សករាជ ១៧៧៦

កម្ពុជាកាត់ខេត្ត២ ទៅឱ្យអណ្ណាម គ.សករាជ ១៧៧៦ 
Cambodia cuts 2 provinces to Annam, 1776 AD

ព្រះឧទ័យរាជាទី៣ ក្រោយពេលទ្រង់ទទួលបានជោគជ័យក្នុងការធ្វើរដ្ឋប្រហារយោធា ដណ្ដើមរាជពី ព្រះនរាយណ៍រាជា ដោយមានការជ្រោមជ្រែងពីពួកអណ្ណាម ទ្រង់ក៏បានកាត់ខេត្តពីររបស់កម្ពុជាទៅឱ្យស្ដេចអណ្ណាមថ្មី ព្រះនាម "ថាយឌុក" (Thay Duc) ដែលជាអ្នកបង្កើតក្រុមចលនាតៃសុឺន (Tay Son)  គឺជាក្រុមដែលបង្កើតឡើងដោយ ត្រកូល "ត្រិញទាំង៣" (Three Trinh) ដែលជាជនជាតិចិនម៉ាន់ជូ នៃយួនដាយវៀតភាគខាងត្បូង ដែលមានវប្បធម៌ប្រពៃណីស្ទើរតែដូចចិនទាំងស្រុង ដែលបានធ្វើការបះបោរដណ្ដើមរាជសម្បត្តិពីស្ដេចក្រុងហ្វេ ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧១ និង បានចូលកាន់កាប់ទឹកដីអណ្ណាមទាំងស្រុងក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៤ នៃគ.សករាជ ។ ដោយសារគោលនយោបាយយួនតែមួយ ប្រវត្តិសាស្ត្រនៅសង្គមវៀតណាមបច្ចុប្បន្ន ត្រូវបានគេសរសេរកែប្រែដើម្បីលុបបំបាត់ជនជាតិអណ្ណាម ដូចនិងប្រវត្តិសាស្ត្រថៃបច្ចុប្បន្នដែលចង់លុបបំបាត់ជនជាតិ មន-ខ្មែរ ។ ខេត្តពីររបស់កម្ពុជា ដែលកាត់ទៅឱ្យអណ្ណាមមាន ខេត្តផ្សារដែក (Dong Thap) និង ខេត្តមាត់ជ្រូក (Chau Doc) (បច្ចុប្បន្ន: An Giang) ដែលត្រូវបានកាត់ទៅឱ្យអណ្ណាមជាផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៦ នៃគ.សករាជ ។ Société Asiatique (1872) Journal asiatique ou recueil de mémoires d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux · Volume 20, Publisher: Soc. Original from:the Bavarian State Library
ឧទ័យរាជាទី៣: សៀមឈ្លានពានកម្ពុជា គ.សករាជ ១៧៧៨

សៀមឈ្លានពានកម្ពុជា គ.សករាជ ១៧៧៨ 
Siam invaded Cambodia, 1778 AD

 ការប្ដូរហៅពី អណ្ណាម ទៅយួន គ.សករាជ ១៧៧៨  Change of call from Annam to Yuon 1778 AD

អធិរាជអណ្ណាមថ្មី ព្រះនាម "ថាយឌុក" (Thay Duc) ដែលបានផ្ដួលរំលំព្រះចៅក្រុងហ្វេ ព្រះនាម "ក្វៀងភុតុង" (Nguyễn Phúc Dương) ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៤ នៃគ.សករាជ និង បានប្រកាសរាជជាអធិរាជយួនដាយវៀត ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៨ នៃគ.សករាជ និងបានធ្វើការកែប្រែសង្គមអណ្ណាមទាំងស្រុង ដោយធ្វើការបញ្ចូលនូវវប្បធម៌ចិនចូលក្នុងសង្គមជនជាតិអណ្ណាម ដូចនេះ កម្ពុជាលែងហៅអណ្ណាមទៀតហើយ ដោយប្ដូរហៅថា ជនជាតិយួន ចាប់ពីពេលនោះមក ដោយពាក្យ "យួន" ដែលមានន័យថា ប្រជាជាតិមកពីភាគខាងជើង នៃដែន​តុងកឹង ។ គ.សករាជ ១៧៧៨ ស្ដេចសៀម ផាយា តាកសុីន ដែលហៅជាសំនៀងខ្មែរថា ពញ្ញាតាកសុីន បានលើកទ័ព ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ចូលឈ្លានពានកម្ពុជា ដោយបែកចែកជាពីរកង កងពលទី១ ជាកងទ័ពជើងគោក មកតាមនគរឡាវ មានចំនួន ១០,០០០ (១មុឺននាក់) កងពលទី២ ជាកងទ័ពជើងទឹកឡើងតាមដង្លេមេគង្គក្រោមមានចំនួន ១០,០០០ (១មុឺននាក់) សៀមលើកទ័ពបង្វែរដាន ដើម្បីត្រៀមទ័ពធំវាយលុកចូលរាជធានីឧដុង្គ ព្រះឧទ័យរាជាទី៣ ទ្រង់បញ្ជារឱ្យពលសេនាសិតកាំភ្លើងធំទាំងបួនទិស កិនរំសេវកាប់ឈើធ្វើបន្ទាយនៅ ភ្នំពេញ និង នៅស្រុកមុខកំពូល ខេត្តកណ្ដាល ដើម្បីត្រៀមទប់ទល់និងកងទ័ពសៀម ចម្បាំងបានផ្ទុះឡើង ដោយកម្ពុជាមានជំនួយពីយួនផង និងបានត្រៀមលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ផង ធ្វើឱ្យខាងភាគីសៀមបានបរាជ័យហើយដកថយត្រឡប់ទៅវិញ ។ ស្ដេចសៀមពញ្ញាតាក ដោយខឹងកម្ពុជារួមដៃ និង អណ្ណាម ពោលគឺនៅចុងឆ្នាំ ១៧៧៨ សៀមបានលើកទ័ពចំនួន ៦០,០០០ (៦មុឺននាក់) វាយចូលកម្ពុជាម្ដងទៀត ព្រះឧទ័យរាជាទី៣ ក៏បានផ្ញើរសារលិខិតសុំជំនួយទ័ពយួន ដើម្បីទប់ទល់និងកងទ័ពសៀម ប៉ុន្តែមិនមានការឆ្លើយតបពីពួកយួននោះទេ ដូចនេះ ព្រះឧទ័យរាជាទី៣ ក៏បញ្ជាឱ្យចៅហ្វាម៉ូ លើកទ័ពចំនួន ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ទប់ទល់និងកងទ័ពសៀម ការច្បាំងគ្នាលើកនេះធ្វើឱ្យមានការស្លាប់រង្គាលនៅលើទឹកដីកម្ពុជា តាមតំបន់ជាច្រើនមាន​សភាព​ស្ងាត់​ជ្រងំ នៅ​តាម​ស្រុក​ខ្លះ​មាន​តែ​មនុស្ស​ចាស់​ជរា និង​កុមារ​តូចៗ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ កងទ័ពសៀមសេសសល់ បាន​ចាប់​កេណ្ឌ​ប្រជា​រាស្ត្រ​ខ្មែរ​ជាច្រើន​ពាន់គ្រួសារ បង្ខំ​យក​ទៅ​ស្រុក​សៀម ហើយកងទ័ពសៀមបាន​ប្លន់​រឹប​អូស​យក​ទាំង​សម្បត្តិ​ដ៏​មាន​តម្លៃ​ផ្សេងៗរបស់ប្រជាជន​ផងដែរ ។ ចំណែកឯ​ខាង​យួនវិញ ឆ្លៀត​ឱកាស​នេះបាន​បញ្ជូន​ប្រជាជនខ្លួនចូល​មក​តាំង​ទី​លំនៅ​ក្នុង​ដែនដី​ខ្មែរកម្ពុជាក្រោម កាន់តែច្រើនឡើងៗ ចៅហ្វាម៉ូ កាល​ដែលឃើញ​ទុក្ខ​វេទនា​របស់​រាស្ត្រ​ដូច្នោះ លោកកើតមាន​ក្តី​សង្វេគជាខ្លាំង ហើយ​លោកក៏​ព្រម​ចង​សម្ព័នភាពជាមួយ​សៀមវិញ ដើម្បី​បញ្ចប់​ទុក្ខ​សោក​នេះលោកបានធ្វើឃាត ព្រះឧទ័យរាជាអង្គណន ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៩ នៃគ.សករាជ ហើយលោកបានស្នើសុំស្ដេចសៀមនូវ ព្រះអង្គអេង ដែលជាបុត្ររបស់ ព្រះជ័យជេស្ឋាទី៤ ឱ្យឡើងគ្រងរាជជាព្រះមហាក្សត្រនៅកម្ពុជា ហើយលោកយកតំណែងជាមហាឧបរាជ ព្រះអង្គអេង ទ្រង់យកព្រះនាមហៅថា ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាមរាជាធិបតី ដែលត្រូវបានក្រុមប្រវត្តិវិទូកម្ពុជាហៅសម្គាល់ថា រាមាធិបតីទី៣ ។ Centre national de la recherche scientifique (France) (1872) Journal asiatique, Publisher: Société asiatique. Original from the University of Michigan
ឧទ្ធម្ភាគចក្រ

thumb|ឧទ្ធម្ភាគចក្រ 1922
thumb|right|
thumb|right|
thumb|right|
ឧទ្ធម្ភាគចក្រ គឺជាប្រភេទ មួយនៃការ rotorcraft ដែលក្នុងនោះ លើក និង ការសម្រុក ត្រូវបាន ផ្គត់ផ្គង់ដោយ rotors ។ នេះអនុញ្ញាតឱ្យ ឧទ្ធម្ភាចក្រ ដើម្បី យកបានបិទ និងដី បញ្ឈរ ដើម្បី ដាក់ និងការ ហោះហើរ ទៅមុខ , ក្រោយ ហើយក្រោយមក ។ លក្ខណៈទាំងនេះ អនុញ្ញាតឱ្យ ឧទ្ធម្ភាគចក្រ ត្រូវបាន ប្រើនៅក្នុងតំបន់ កកកុញ ឬ បែកបាក់គ្នា ជាកន្លែងដែល យន្តហោះ ថេរ និយម នឹង ជាធម្មតា មិនអាច យកបានបិទ ឬដី ។ សមត្ថភាព ក្នុងការ ដាក់ មានប្រសិទ្ធិភាព សម្រាប់ រយៈពេល វែង នៃការពេលវេលា អនុញ្ញាតឱ្យ ឧទ្ធម្ភាគចក្រ មួយ ដើម្បីសម្រេច ភារកិច្ច ដែល យន្ដហោះ ថេរ និយម និងទម្រង់ ដទៃទៀតនៃ យន្តហោះ takeoff និងការ ចុះចត បញ្ឈរ មិនអាចអនុវត្ត ។

ឧទ្ធម្ភាគចក្រ ពាក្យ នេះត្រូវបាន ប្រែប្រួល ពី hélicoptère ភាសា បារាំង , បង្កើត ដោយ Gustave ដឺ Ponton d' Amecourt នៅឆ្នាំ 1861 ដែល មានប្រភព មកពី ភាសាក្រិក helix/helik- ( ἕλιξ ) = " twisted , កោង " [ 1 ] និង pteron ( πτερόν ) = " ស្លាប "។ [2] [3 ] [ 4] ឈ្មោះហៅក្រៅ ភាសាអង់គ្លេស បានប្រើសម្រាប់ការ រួមបញ្ចូល ឧទ្ធម្ភាគចក្រ chopper helo និង whirlybird ។

ឧទ្ធម្ភាគចក្រ ត្រូវបាន បង្កើតនិង បានកសាងឡើង ក្នុងអំឡុងពេល ពាក់កណ្តាល ដំបូង នៃ សតវត្សរ៍ទី ហោះហើរ ដោយ Focke - Wulf Fw 61 ដែលត្រូវបាន ឧទ្ធម្ភាគចក្រ ប្រតិបត្ដិការ លើកដំបូងនៅក្នុង ឆ្នាំ 1936 ។ ឧទ្ធម្ភាគចក្រ មួយចំនួន បានឈានដល់ ការផលិត មានកំណត់ នោះទេប៉ុន្តែ វាមិនមែន រហូតដល់ ឆ្នាំ 1942 ដែលថា ឧទ្ធម្ភាគចក្រ បានរចនាឡើង ដោយ Igor Sikorsky មួយដែល បានឈានដល់ ការផលិត ទ្រង់ទ្រាយ ពេញលេញ [ 5] ជាមួយនឹង យន្តហោះ 131 បានកសាងឡើង ។ [ 6] បើទោះបីជា ការរចនាម៉ូដ កាលពីដើម ច្រើនបំផុត ដែលត្រូវបានប្រើ rotor សំខាន់ ច្រើនជាងមួយ វាគឺជា rotor ដ៏សំខាន់ តែមួយ ជាមួយនឹង ការកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធ rotor កន្ទុយ ប្រឆាំងនឹង កម្លាំងបង្វិលជុំ ដែលបាន ក្លាយជា ការកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធ ឧទ្ធម្ភាគចក្រ ទូទៅបំផុត ។ ឧទ្ធម្ភាគចក្រ rotor រួម មាន ផងដែរនៅក្នុង ការប្រើប្រាស់ រីករាលដាល ដោយសារតែ សមត្ថភាព payload កាន់តែច្រើន របស់ពួកគេ។ Quadrotor ឧទ្ធម្ភាគចក្រ និងប្រភេទ ផ្សេងទៀតនៃ multicopter បានត្រូវបង្កើតឡើង សម្រាប់កម្មវិធី ឯកទេស ។
ឧទ្យាន រាជភ័ក្ត្រ

តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Rajabhakti_Park_Jan2016.JPG/325px-Rajabhakti_Park_Jan2016.JPG|ស្តាំ|រូបភាពតូច|325x325ភីកសែល| រូបសំណាក​សំរិទ្ធ​របស់​ស្តេច​ថៃ​ទាំង​ប្រាំពីរ​អង្គ​ ឧទ្យាន​រាជភ័ក្ត្រ
ឧទ្យាន រាជភ័ក្ត្រ    , RTGS ៖ Utthayan Ratchaphak ) គឺជាឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រដែលគោរពដល់អតីតព្រះមហាក្សត្រថៃពីសម័យសុខោទ័យ រហូតដល់ព្រះរាជវង្សបច្ចុប្បន្នរបស់ ចក្រី ។ វាស្ថិតនៅក្នុង ហួហ៊ិន ខេត្តប្រចួនគីរីខាន់ ប្រទេសថៃ ។ វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយ កងទ័ពភូមិន្ទថៃ លើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់កងទ័ពថៃ ជាមួយនឹងថវិកាប្រមាណ ១០០០លានបាត (២៨ លានដុល្លារអាមេរិក) ជាថវិកាដែលបរិច្ចាគដោយវិស័យសាធារណៈ និងឯកជន។ ព្រះមហាក្សត្រ ភូមិបុល អតុល្យតេជ បានផ្តល់ឈ្មោះឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រថា "ឧទ្យាន រាជភ័ក្ត្រ" ដែលមានន័យថា "ឧទ្យានដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយភាពស្មោះត្រង់របស់ប្រជាជនចំពោះព្រះមហាក្សត្រ" ។  ឧទ្យាននេះកាន់កាប់ផ្ទៃដី ២២២ រ៉ៃ (៣៥៥ ២០០ ម ២ ឬ ៣៦ ហិកតា ) ។
ឧទ្យាន រាជភ័ក្ត្រ: ផ្ទៃខាងក្នុង

ផ្ទៃខាងក្នុង 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/7_Kings_-_panoramio_%281%29.jpg/220px-7_Kings_-_panoramio_%281%29.jpg|រូបភាពតូច| ស្តេចទាំងប្រាំពីរ, ឧទ្យានរាជភ័ក្ត្រ
គម្រោង ឧទ្យានរាជភ័ក្ត្រ ត្រូវបានចាប់ផ្តើមជាគំនិតផ្តួចផ្តើមរបស់ កងទ័ពភូមិន្ទថៃ (RTA) ដោយឧត្តមសេនីយ ឧត្តមតេជ ស្រីតាបុត្រ នៅពេលដែលគាត់ជាមេទ័ព មុនពេលគាត់ចូលនិវត្តន៍នៅចុងខែកញ្ញា ២០១៥។ មូលនិធិ ឧទ្យានរាជភ័ក្ត្រ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីរៃអង្គាសថវិកាសម្រាប់គម្រោង និងគ្រប់គ្រងវា។

ព្រះអង្គម្ចាស់  មហាវជិរាលង្ករណ៍ អមដំណើរដោយបុត្រីព្រះអង្គម្ចាស់ ពេជ្ររាជកិទិយ៉ាភា បានយាងជាអធិបតីក្នុងពិធីបើកឧទ្យាននៅថ្ងៃទី ២៦ ខែកញ្ញា ២០១៥។
ឧទ្យាន រាជភ័ក្ត្រ: ប្លង់នៃឧទ្យាន

ប្លង់នៃឧទ្យាន 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/7_Kings_-_panoramio.jpg/220px-7_Kings_-_panoramio.jpg|រូបភាពតូច| ព្រះមហាក្សត្រ ឧទ្យាន រាជភ័ក្ត្រ
ឧទ្យានជាតិកែប

ឧទ្យានជាតិកែប​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ដែន​ដី​នៃ ខេត្ត​កែប ​ដែល​មាន​ចម្ងាយ​ប្រមាណ ២៥ គីឡូម៉ែត្រ ពី​ទីក្រុងកំពត ហើយ​មាន​ចម្ងាយ ១៧៣ គីឡូម៉ែត្រ​ពី​រាជធានី​ភ្នំពេញ ។ ឧទ្យាន​ជាតិ​នេះ​មាន​ផ្ទៃ​ដី ៥.០០០ ហិកតា មាន​ព្រំប្រទល់​ ខាងជើង​ជាប់​នឹង​ផ្លូវជាតិលេខ ១៦, ខាង​ត្បូង​ជាប់​នឹង​ឆ្នេរ​សមុទ្រ, ខាង​កើត និង ខាង​លិច​ជាប់​នឹង​ផ្លូវជាតិលេខ ១៦២ ។ បុរីកែប​មាន​ព្រំ​ប្រទល់​ប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រៅ​ពី​ផ្លូវ​គោក​ ផ្លូវសមុទ្រ​ក៏​អាចជា​មធ្យោបាយ​គមនាគមន៍​ដ៏​សំខាន់ សម្រាប់​សហគមន៍​ក្នុង​តំបន់ផងដែរ ។ ច្រើន​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត​វា​ផ្តល់​នូវ​ធនធាន​សមុទ្រ​ដ៏​ច្រើន​ដល់​ប្រជាជន​ក្នុង​តំបន់​ដូច​ជា ត្រី  ក្តាម បង្គា មឹក លៀស ខ្យង ងាវ... ៘ ទិដ្ឋភាព​ដ៏​ស្រស់​ត្រកាល​នៃ​ឆ្នេរ​ខ្សាច់​គឺ​តំបន់​ឧទ្យាន​ជាតិ​កែប គឺ​ជួយ​ទាក់​ទាញ​ភ្ញៀវ ទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិ​ឱ្យ​នៅ​ស្នាក់​កម្សាន្ត​តំបន់​នោះ​ផង​ដែរ ។ ផ្នែក​មួយ​ចំនួន​នៃ​មាត់​សមុទ្រ​នៅ​ភាគ​ខាង​កើត និង ខាង​លិច​នៃ​តំបន់​នេះ ព្រៃ​កោង​កាង​លាត​សន្ធឹង​ពី​តំនាប​ទឹក​ប្រៃ​រហូត​ដល់​មាត់​សមុទ្រ ហើយ​ព្រៃ​កោង​កាង​ខាង​លើ​នេះ​ផ្តល់​ជា​ថ្នាល​បណ្តុះ​ពូជ និង ជា​ទី​សម្បុក​ពង កូន​ដល់​ពពួក​ត្រី ក្តាម ខ្យង ល្មូន និង គ្រប់​សត្វ​សមុទ្រ ។ ក្រៅ​ពី​នោះ​ក៏ជា​តំបន់​តូច​ធំ​ធ្លាប់​មាន​ប្រវត្តិ​ថា ជា​តំបន់​ជម្រក​ធម្មជាតិ​ដ៏​សំខាន់​សម្រាប់​សត្វ​ព្រៃ ដូច​ជា​ចតុប្បាទ​បក្សា​បក្សី​សម្បូរ​បែប​ប្រកប​ដោយ​ជីវសាស្ត្រ​ចម្រុះ និង សោភណភាព​ទេសភាព​ស្រស់​បំព្រង ។ ដើម្បី​រារាំង​នឹង​ការ​ដែល​ចេះ​តែ​មិន​ឈប់​ឈរ​នូវ​ការ​កាប់​បំផ្លាញ​ព្រៃ​ឈើ បំផ្លាញ​ជម្រក​ធម្មជាតិ និង ជីវ​សាស្ត្រ​ចម្រុះ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ០១ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៣ ត្រូវ​បាន​សម្រេច និង ប្រកាស​ដាក់​ជា​ឧទ្យាន​ជាតិ​ដោយ​ព្រះរាជ​ក្រឹត ដែល​ឡាយ​ព្រះ ហស្ត​ដោយ​ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះនរោត្តម សីហនុវរ្ម័ន ។
ឧទ្យានជាតិខោយ៉ៃ

ឧទ្យានជាតិខោយ៉ៃ (ភាសាថៃ: อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่) គឺជាឧទ្យានជាតិមួយក្នុងប្រទេសថៃ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ជាឧទ្យានជាតិទីមួយរបស់ប្រទេសថៃ ជាឧទ្យានជាតិធំជាងគេទីបីនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ ឧទ្យានជាតិខោយ៉ៃ ស្ថិតនៅផ្នែកខាងលិចនៃជួរភ្នំសាមកំំំពែង នៅព្រំប្រទល់ភាគនិរតីនៃខ្ពង់រាបគោរាជ។ ភ្នំខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងតំបន់នៃឧទ្យាននេះមានភ្នំខោរ៉មកំពស់ ១ ៣៥១ម៉ែត្រ។ ឧទ្យាននេះភាគច្រើនស្ថិតនៅក្នុងខេត្តនគររាជសីមា ប៉ុន្តែក៏មានផ្នែកខ្លះនៃខេត្តសារ៉ាបុរី, ប្រាចិនបុរី និង នគរនាយក ផងដែរ។ 

ឧទ្យានជាតិខោយ៉ៃ គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ២១៦៦គីឡូម៉ែត្រការ៉េ មានរុក្ខជាតិចំនួន ៣០០០ប្រភេទ សត្វស្លាបចំនួន ៣២០ប្រភេទ។ ការសិក្សាអំពីសត្វព្រៃនាពេលថ្មីៗនេះ បង្ហាញថា ជួរសត្វ ជាពិសេសសត្វខ្លារស់នៅតិចតួច ត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយសកម្មភាពរបស់មនុស្សនៅជិតកណ្តាលឧទ្យាន។