navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
វិន័យបិដក: [[ភិក្ខុនីវិភង្គ]]

ភិក្ខុនីវិភង្គ 

ភិក្ខុនីវិភង្គ (Bhikkhuni Vibhanga) គឺ​ជា​ គម្ពីរ ​​រៀប​រាប់​វិន័យ​ទាំង​ឡាយ ​ដែល​​ភិក្ខុនី ត្រូវ​គោរព និង ប្រតិបត្តិ ។ វិន័យ​សម្រាប់​ភិក្ខុនី​ សរុប​ទាំង​អស់​​មាន​ ៣១១ សិក្ខាបទ ។ ក្រុម​ជំនុំ​ព្រះត្រៃបិដក​​ខ្មែរ​បាន​ដាក់​តម្រៀប​វិន័យ​ទាំង​នោះ​នៅ​ក្នុង​ ភិក្ខុនីវិភង្គ ឬ ​សៀវភៅ​​លេខ ៥ ក្នុង​ចំណោម​សៀវភៅ​ទាំង ១៣ ក្បាល​​ នៃ​វិន័យបិដក ។​
វិន័យបិដក: [[មហាវគ្គ]]

មហាវគ្គ 

គឺ​វគ្គ​ធំៗ ឬ ​ពួក​ធំៗ ដែល​ពោល​ដល់​សិក្ខាបទ​ក្រៅ​ពី​បាតិមោក្ខ ខាង​ដើម​ ១០ ​ខន្ធកៈ ឬ​ វគ្គ ​១០ មាន​ទាំង​អស់​ ៣​ ភាគ ។
វិន័យបិដក: [[ចុល្លវគ្គ]]

ចុល្លវគ្គ 

វគ្គ​តូច​ៗ ឬ​ពួក​តូច​ៗ ដែល​ពោល​ដល់​សិក្ខាបទ​ខាង​ចុង ១២ ​ខន្ធកៈ  ឬ​ ១២ ​វគ្គ មាន ​៣ ​ភាគ ។ តាម​ការ​​រៀបចំ​តាម​របៀប​ប្រែ​នៃ​ព្រះត្រៃបិដក​ភាសា​ខ្មែរ​ ចុល្លវគ្គ​​ត្រូវ​បាន​ចាត់​លំដាប់​ពី​សៀវភៅ​​លេខ​ ៩ ដល់​លេខ ១១ ។
វិន័យបិដក: [[បរិវារវគ្គ]]

បរិវារវគ្គ

គឺ​ពួក​ដែល​ជា​ចំណែក​ប្រកប​ដោយ​ពាក្យ​សួរ ពាក្យ​ឆ្លើយ បង្កើន​ចំណេះ​ដឹង​ខាង​ផ្នែក​ព្រះ​វិន័យ ដែល​រួម​បញ្ចូល​ជា​២​ភាគ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះត្រៃបិដក
វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា

រូបភាពតូច|ការដុតព្រះកាយរបស់ព្រះសង្ឃវៀតណាមមួយអង្គ ដែលកើតឡើង នៅពេលមានវិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា
វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា (    ) គឺជាអំឡុងពេលនៃភាពតានតឹងផ្នែកនយោបាយនិងសាសនានៅវៀតណាមខាងត្បូង ចន្លោះខែឧសភា និងវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣  ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយការគាបសង្កត់ជាបន្តបន្ទាប់ដោយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូង និងយុទ្ធនាការនៃការតស៊ូស៊ីវិល ដែលដឹកនាំភាគច្រើនដោយព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនា ។ Adam Roberts, 'Buddhism and Politics in South Vietnam', The World Today, Royal Institute of International Affairs, London, vol. 21, no. 6, June 1965, pp. 240–50 analyses the causes of the Buddhist crisis and its significance as a case of non-violent struggle.

វិបត្តិនេះត្រូវបានបង្កឡើងដោយការបាញ់ប្រហារលើជនស៊ីវិលគ្មានអាវុធចំនួនប្រាំបួននាក់ កាលពីថ្ងៃទី៨ ខែឧសភា នៅកណ្តាលទីក្រុងហ្វេ ដែលកំពុងតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការហាមឃាត់ទង់ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ វិបត្តិបានបញ្ចប់ដោយរដ្ឋប្រហារនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ ដោយកងទ័ពនៃសាធារណៈរដ្ឋវៀតណាម (ARVN) និងការ ចាប់ខ្លួន និងធ្វើឃាតប្រធានាធិបតី ង៉ូ ឌិញឌៀម នៅថ្ងៃទី ២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។
វិបត្តិមនុស្សធម៌កម្ពុជា

រូបភាពតូច| ជំរំជនភៀសខ្លួន នង សាម៉េត ជាប់ ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៤។
វិបត្តិមនុស្សធម៌កម្ពុជា ពីឆ្នាំ ១៩៦៩ ដល់ឆ្នាំ ១៩៩៣ មានព្រឹត្តិការណ៍ពាក់ព័ន្ធជាបន្តបន្ទាប់ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការស្លាប់ ការផ្លាស់ទីលំនៅ ឬការតាំងទីលំនៅថ្មីនៅបរទេសនៃប្រជាជនកម្ពុជារាប់លាននាក់។

វិបត្តិមានដំណាក់កាលជាច្រើន។ ទីមួយ គឺ សង្រ្គាមស៊ីវិលកម្ពុជា រវាងរដ្ឋាភិបាល លន់ នល់ និង ខ្មែរក្រហម ពីឆ្នាំ ១៩៧០ ដល់ ១៩៧៥។ ដំណាក់កាលនេះក៏ត្រូវបានកត់សម្គាល់ដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែកដ៏ខ្លាំងក្លា របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ពីឆ្នាំ ១៩៦៩ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៣ នៃខ្មែរក្រហម និងទីជម្រក និងមូលដ្ឋាននានានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៃ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង ដែលជាផ្នែកនៃយុទ្ធសាស្រ្តរបស់ខ្លួនដើម្បីឈ្នះ សង្រ្គាមវៀតណាម ។ ដំណាក់​កាល​ទី​២ គឺ ​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម ​ពី​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៧៩។ ខ្មែរក្រហមបានសម្លាប់ ឬបង្អត់អាហារប្រហែលមួយភាគបួននៃចំនួនប្រជាជន ៨ លាននាក់នៅក្នុង របបប្រល័យពូជសាសន៍កម្ពុជា ។

នៅឆ្នាំ១៩៧៩ វៀតណាមបានឈ្លានពានកម្ពុជា និងផ្ដួលរំលំរបបខ្មែរក្រហម។ វៀតណាម​និង​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ដែល​ខ្លួន​បង្កើត​បាន​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​រយៈពេល ១២ ឆ្នាំ​បន្ទាប់។ ខ្មែរក្រហម និងក្រុមផ្សេងទៀត បានធ្វើសង្គ្រាមទ័ពព្រៃ ប្រឆាំងនឹងអ្នកកាន់កាប់វៀតណាម និងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៩ និង ១៩៨០ ភាពចលាចលបានធ្វើឱ្យប្រជាជនកម្ពុជារាប់សែននាក់ប្រញាប់ប្រញាល់ទៅព្រំដែនជាមួយប្រទេសថៃ ដើម្បីគេចចេញពីអំពើហិង្សា និងដើម្បីបញ្ចៀស គ្រោះទុរភិក្ស ដែលគំរាមកំហែងដល់កម្ពុជា។ អង្គការមនុស្សធម៌បានដោះស្រាយវិបត្តិជាមួយនឹង "ស្ពានដី" ដែលជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែង ជំនួយមនុស្សធម៌ ដ៏ធំបំផុតមិនធ្លាប់មាន។

ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៨១ ដល់ឆ្នាំ ១៩៩១ សង្រ្គាមទ័ពព្រៃប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាម និងកម្ពុជាបានបន្ត ហើយប្រជាជនកម្ពុជារាប់សែននាក់បានបន្តស្នាក់នៅក្នុងជំរុំជនភៀសខ្លួនក្នុងប្រទេសថៃ ឬនៅតាមព្រំដែនជាមួយប្រទេសថៃ។ ជនភៀសខ្លួន​ប្រហែល ២៦០០០០ នាក់​ត្រូវ​បាន​គេ​តាំង​ទី​លំនៅ​នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស ដែល​ច្រើន​ជាង ​ពាក់​កណ្តាល​នៃ​ពួកគេ​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ។ ដំណាក់​កាល​ចុង​ក្រោយ​នៃ​វិបត្តិ​មនុស្សធម៌​កម្ពុជា គឺ​ការ​ដោះស្រាយ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩១-១៩៩៣។ វៀតណាមបានដកខ្លួនចេញពីប្រទេស ហើយ អង្គការសហប្រជាជាតិ បានដឹកនាំកម្ពុជាឆ្ពោះទៅរករដ្ឋាភិបាលជាប់ឆ្នោត និង បានធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ ពលរដ្ឋកម្ពុជាចំនួន ៣៦ ម៉ឺននាក់ ដោយបិទ និងបិទជំរុំជនភៀសខ្លួន។
វិបត្តិមនុស្សធម៌កម្ពុជា: សង្គ្រាមស៊ីវិល និងការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិក

សង្គ្រាមស៊ីវិល និងការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិក 
នៅឆ្នាំ ១៩៦៩ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងទូលំទូលាយលើទីជម្រក និងមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើង ដែលភាគច្រើននៅភាគខាងកើតប្រទេសកម្ពុជា។ ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់​បែក​ក្រោយ​មក​បាន​ពង្រីក​ចំ​គោលដៅ​លើ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម។ ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នេះ ខ្មែរក្រហម​បាន​ចាប់​ផ្តើម​ងើប​ឡើង​ក្នុង​នាម​ជា​កម្លាំង​ទ័ពព្រៃ​ជនជាតិ​ដើម​ភាគតិច​ដើម្បី​ប្រជែង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល។ ផលប៉ះពាល់ និងការទាក់ទងគ្នានៃការទម្លាក់គ្រាប់បែក និងការរីកធំធាត់របស់ខ្មែរក្រហមត្រូវបានជំទាស់ដោយអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត។នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ លន់ នល់ [ ] ល រំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់សម្តេ ចនរោត្តមសីហនុ ។ លន់ នល់ បានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការមិនជោគជ័យមួយ ដើម្បីបណ្តេញទាហាន និងកាត់ខ្សែបន្ទាត់ផ្គត់ផ្គង់របស់វៀតណាមខាងជើងនៅកម្ពុជា។ ជាការឆ្លើយតប NVA បានបង្ហូរចេញពីទីជម្រក និងដណ្តើមយកទឹកដីកម្ពុជាបន្ថែម។ ទឹកដីនេះត្រូវបានប្រគល់ឱ្យខ្មែរក្រហម។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះ កងទ័ពអាមេរិក និងវៀតណាមខាងត្បូងបានផ្តួចផ្តើម យុទ្ធនាការកម្ពុជា ដើម្បីបណ្តេញកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងចេញពីទីជម្រក។

ផលវិបាកមនុស្សធម៌នៃការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាមេរិកមានកម្រិតខ្ពស់។ អាមេរិក​ប្រហែល​បាន​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​មួយ​តោន​មក​លើ​កម្ពុជា​ជិត​ស្មើ​នឹង​គ្រាប់​បែក​ទាំង​អស់​ដែល​អាមេរិក​ទម្លាក់​ក្នុង ​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​ពីរ ។ ការ​ប៉ាន់​ស្មាន​នៃ​ការ​ស្លាប់​យោធា និង​ជន​ស៊ីវិល​កម្ពុជា​ដែល​កើត​ចេញ​ពី​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់​បែក​ឆ្នាំ ១៩៦៩-១៩៧៣ មាន​ចន្លោះ​ពី ៤០.០០០ ទៅ​ជាង ១៥ ម៉ឺន​នាក់។   

ឥទ្ធិពលរបស់ខ្មែរក្រហមទៅលើប្រជាជននៅជនបទគឺធ្ងន់ធ្ងរ។ កលល្បិចរបស់ពួកគេគឺ "ភេរវកម្ម អំពើហឹង្សា និងកម្លាំង"។  សង្គ្រាមស៊ីវិលបានបង្ខំឱ្យប្រជាជនកម្ពុជាជាច្រើននៅជនបទភៀសខ្លួនទៅកាន់ទីក្រុងនានាដើម្បីសុវត្ថិភាព។ ចំនួន​ប្រជាជន​ក្នុង ​រាជធានី​ភ្នំពេញ ​បាន​កើន​ឡើង​ពី ៦០ ម៉ឺន​នាក់​ដល់​ជាង ២ លាន​នាក់។ ការផ្គត់ផ្គង់ទីក្រុងឡើងវិញដោយផ្លូវគោក និងសមុទ្រត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ដោយខ្មែរក្រហម ហើយនៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលចុះចាញ់នៅថ្ងៃទី ១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ប្រជាជនជាច្រើនបានអត់ឃ្លាន។  ក្នុង​អំឡុង​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល ប្រជាជន​កម្ពុជា​ពី ២០០.០០០ ទៅ ៣០០.០០០ នាក់​បាន​ស្លាប់​ដោយសារ​មូលហេតុ​ទាំងអស់។
វិបត្តិមនុស្សធម៌កម្ពុជា: របបខ្មែរក្រហម

របបខ្មែរក្រហម 
រូបភាពតូច| រូបភាពជនរងគ្រោះនៃ អំពើប្រល័យពូជសាសន៍កម្ពុជា នៅក្នុង សារមន្ទីរប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង ។
សកម្មភាព​ដំបូង​របស់​ខ្មែរក្រហម​លើ​ការ​កាន់​អំណាច​នៅ​ភ្នំពេញ គឺ​បញ្ជា​ប្រជាជន​ឲ្យ​បោះបង់​ទីក្រុង​នានា​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ "មួយភាគបីទៅមួយពាក់កណ្តាលនៃចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេសត្រូវបានបង្ខំដោយពួកកុម្មុយនិស្តក្នុងការបាញ់កាំភ្លើងឱ្យដើរចូលទៅក្នុងទីជនបទក្នុងអាកាសធាតុត្រូពិច និងភ្លៀងមូសុងដោយគ្មានការផ្គត់ផ្គង់អាហារ ទឹក ទីជម្រក សន្តិសុខរាងកាយ ឬការថែទាំវេជ្ជសាស្រ្ត" ។  អ្នករស់នៅក្នុងទីក្រុងដែលនៅរស់រានមានជីវិតត្រូវបានបង្ខំឱ្យបង្កើតការតាំងទីលំនៅថ្មីនៅក្នុងព្រៃ។ អតីតមន្ត្រីរាជការ និងទាហានរបស់រដ្ឋាភិបាល លន់ នល់ ត្រូវបានប្រហារជីវិត។ 

ចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយសារការប្រហារជីវិត ការអត់ឃ្លាន និងជំងឺក្នុងអំឡុងពេលជិតបួនឆ្នាំនៃការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែរក្រហមត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចន្លោះពីមួយទៅបីលាននាក់។
វិបត្តិមនុស្សធម៌កម្ពុជា: ការឈ្លានពានរបស់យួន និងទុរ្ភិក្ស

ការឈ្លានពានរបស់យួន និងទុរ្ភិក្ស 
នៅថ្ងៃទី ២៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៧៨ វៀតណាមបានឈ្លានពានកម្ពុជា ហើយមិនយូរប៉ុន្មានបានកាន់កាប់ប្រទេសភាគច្រើន ដោយបង្កើតរដ្ឋាភិបាលគាំទ្រវៀតណាម ដើម្បីគ្រប់គ្រងប្រទេសកម្ពុជា ដែលពួកគេបានហៅថា សាធារណៈ រដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា ។ ប្រជាជនកម្ពុជារាប់ម៉ឺននាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការឈ្លានពាន ឬប្រហារជីវិតដោយរដ្ឋាភិបាលថ្មី។  សំណល់នៃខ្មែរក្រហមបានដកថយទៅ ភ្នំក្រវាញ ក្បែរព្រំដែនជាមួយប្រទេសថៃ ហើយចលនាតស៊ូផ្សេងទៀតបានផ្ទុះឡើងនៅភាគខាងលិចនៃប្រទេសកម្ពុជា។

ក្នុង​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​មាន​តែ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ប៉ុន្មាន​ពាន់​នាក់​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​អាច​រត់​គេច​ពី​កម្ពុជា​ទៅ​ជ្រកកោន​នៅ​ប្រទេស​ថៃ។ ជាមួយនឹងការឈ្លានពានរបស់វៀតណាម ទ្វារទឹកជំនន់បានបើក ហើយប្រជាជនកម្ពុជាបានព្យាយាមឆ្លងចូលទៅក្នុងប្រទេសថៃយ៉ាងច្រើន។ នៅ​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៧៩ រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​បាន​បង្ខំ​ជនភៀសខ្លួន​កម្ពុជា​ជាង ៤​ម៉ឺន​នាក់​ត្រឡប់​មក​កម្ពុជា​វិញ​នៅ​ប្រាសាទ ​ព្រះវិហារ ។ ប្រជាជនកម្ពុជា ៣០០០ នាក់ ឬច្រើនជាងនេះ ត្រូវបានសម្លាប់ដោយប៉ុនប៉ងឆ្លងកាត់វាលមីន។ ឧបទ្ទវហេតុ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​បាន​ជំរុញ​សហគមន៍​មនុស្សធម៌​អន្តរជាតិ​ឲ្យ​មាន​សកម្មភាព​ជួយ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ដែល​មក​ដល់​ព្រំដែន​ថៃ​ជា​ញឹក​ញាប់​ក្នុង​ការ​អត់ឃ្លាន​ចុងក្រោយ។ 

នៅចុងឆ្នាំ ១៩៧៩ ការវាយលុករបស់វៀតណាមប្រឆាំងនឹងខ្មែរក្រហម និងក្រុមប្រឆាំងផ្សេងទៀត បូកនឹងគ្រោះទុរ្ភិក្សដែលកំពុងគម្រាមកំហែងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានបង្ខំមនុស្ស ៧៥០០០០ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាអ្នកប្រយុទ្ធនឹងវៀតណាមទៅកាន់ព្រំដែនថៃ។  ភាគច្រើនត្រូវបានរារាំងមិនឱ្យចូលប្រទេសថៃ ប៉ុន្តែរស់នៅក្នុងជំរុំបណ្តោះអាសន្ននៅតាមព្រំដែន ទោះបីជាជាង ១០០០០០ នាក់ស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសថៃនៅមជ្ឈមណ្ឌល Khao-I-Dang Holding Center ក៏ដោយ។ អ្នក​មក​ថ្មី​ជា​ច្រើន​នាក់​ខ្វះ​អាហារូបត្ថម្ភ ឬ​អត់​អាហារ។
វិបត្តិមនុស្សធម៌កម្ពុជា: ស្ពានដី

ស្ពានដី 
ការ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​រវាង​កងទ័ព​វៀតណាម និង​កម្លាំង​ប្រឆាំង​វៀតណាម បាន​រំខាន​ដល់​ផលិតកម្ម​ស្រូវ​របស់​កម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៩។ ទុរ្ភិក្សទូទាំងប្រទេសត្រូវបានរំពឹងទុកនៅឆ្នាំ ១៩៨០ ។ ទីភ្នាក់ងារជំនួយបានប៉ាន់ប្រមាណថា ប្រជាជនកម្ពុជារហូតដល់ ២.៥ លាននាក់កំពុងប្រឈមនឹងការអត់ឃ្លាន។  រដ្ឋាភិបាលគាំទ្រវៀតណាមនៅភ្នំពេញទាមទារឱ្យផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ទាំងអស់តាមរយៈវា ហើយអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការជំនួយមួយចំនួនព្យាយាមធ្វើការជាមួយរដ្ឋាភិបាល។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយមានរបាយការណ៍អំពី "បញ្ហាដឹកជញ្ជូននិងចែកចាយ" ។ "The Land Bridge" Forced Migration , accessed 21 Jan 2014

“ស្ពានដី” ដែលបង្កើតដោយបុគ្គលិកជំនួយលោក Robert Patrick Ashe គឺជាវិធានការសង្គ្រោះដែលឆ្លងកាត់រដ្ឋាភិបាលក្រុងភ្នំពេញ។  អង្គការមនុស្សធម៌ និងទីភ្នាក់ងារផ្តល់ជំនួយអន្តរជាតិ បាននាំយកអង្ករ និងពូជស្រូវផ្សេងទៀត ទៅកាន់ ជំរុំជនភៀសខ្លួន ណងចាន់ នៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា ក្នុងប្រទេសថៃ និងបានចែកអង្ករដល់ពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលមកព្រំដែន។ "ប្រជាជនកម្ពុជាយ៉ាងច្រើនដែលមានរទេះគោ និងកង់...បានមកព្រំដែនជារៀងរាល់ថ្ងៃ" ហើយត្រូវបានផ្តល់អង្ករមួយបាវដើម្បីយកទៅផ្ទះជាមួយពួកគេ។ "The Land Bridge" Forced Migration , accessed 21 Jan 2014

ស្ពានដីនេះគឺជា "ប្រតិបត្តិការដ៏ធំ និងជោគជ័យ" ដែលចែកចាយរួមគ្នាជាមួយប្រតិបត្តិការជំនួយផ្សេងទៀត រួមទាំងការចែកចាយស្រូវដល់អ្នកកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ អង្ករប្រហែល ១៥០០០០ តោន អាហារផ្សេងទៀត និងពូជស្រូវដល់ប្រជាជនកម្ពុជាចាប់ពីខែធ្នូ ១៩៧៩ ដល់ខែកញ្ញា ១៩៨០ ។ 

ខណៈពេលដែលស្ពានដីបានទទួលជោគជ័យក្នុងការជួយទប់ស្កាត់នូវអ្វីដែលហាក់ដូចជាគ្រោះទុរ្ភិក្សដែលនឹងកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា វាមានភាពចម្រូងចម្រាសក្នុងចំណោមភ្នាក់ងារជំនួយ។ ទីភ្នាក់ងារជំនួយមួយចំនួនបានអនុគ្រោះដល់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយរដ្ឋាភិបាលក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ ហើយបានចោទប្រកាន់ស្ពានអាកាសថាបានលើកទឹកចិត្តទីផ្សារងងឹតនៅក្នុងម្ហូបអាហារ និងជួយដល់កងកម្លាំងប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាល រួមទាំងខ្មែរក្រហមផងដែរ។ ផលប៉ះពាល់នៃស្ពានដីនេះ មិនអាចវាស់វែងបានពេញលេញទេ ដោយសារមិនមានមធ្យោបាយត្រួតពិនិត្យការប្រើប្រាស់ចុងក្រោយនៃអាហារដែលខ្លួនចែកចាយ។
វិបត្តិមនុស្សធម៌កម្ពុជា: ការតាំងទីលំនៅថ្មី និងជំរុំជនភៀសខ្លួន

ការតាំងទីលំនៅថ្មី និងជំរុំជនភៀសខ្លួន 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផែនទីនៃជំរុំជនភៀសខ្លួនតាមព្រំដែនថៃ ដែលមានផ្លូវថ្នល់ និងសហគមន៍ថៃនៅក្បែរនោះ ត្រូវបានចែកចាយដល់កម្មករជំនួយដោយ គណៈកម្មាធិការជនភៀសខ្លួនអាមេរិក ក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៨៤។
ជំរុំព្រំដែនមានការប្រែប្រួលក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ៨០ អាស្រ័យលើភាពខ្លាំងនៃការប្រយុទ្ធនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ អ្នក​ប្រយុទ្ធ​បាន​ចូល​ជ្រក​ក្នុង​ជំរំ​ព្រំដែន ហើយ​ទាំង​កង​កម្លាំង​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម និង​កម្ពុជា បាន​បាញ់​ផ្លោង​លើ​ជំរំ​ជា​ញឹក​ញាប់ ។  ទន្ទឹមនឹងនេះ នៅឯ Khao-I-Dang និងជំរុំជនភៀសខ្លួនផ្សេងទៀតដែលមានចម្ងាយប៉ុន្មានម៉ាយក្នុងប្រទេសថៃ ប្រជាជនកម្ពុជាដែលភាគច្រើនជាអ្នករស់រានមានជីវិតពីវណ្ណៈកណ្តាលក្នុងទីក្រុង សង្ឃឹមសម្រាប់ការតាំងទីលំនៅថ្មីនៅបរទេស។ Khao-I-Dang បានឈានដល់កម្រិតកំពូលនៃចំនួនប្រជាជន ១៦០០០០ នៅខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៨០ ប៉ុន្តែជាមួយនឹងការតាំងទីលំនៅថ្មី ការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ (ជួនកាលដោយមិនស្ម័គ្រចិត្ត) និងការផ្ទេរទៅជំរុំផ្សេងទៀត ចំនួនប្រជាជនបានធ្លាក់ចុះដល់ ៤០០០០ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៨២ ហើយជំរុំបានប្រកាន់យកស្ថានភាពដែលត្រូវបានពិពណ៌នាថាជា "ច្រើនបំផុត។ ជំរុំជនភៀសខ្លួនដែលផ្តល់សេវាយ៉ាងល្អិតល្អន់នៅលើពិភពលោក”។ ជំរុំជនភៀសខ្លួន Site Two បានកើនឡើងដល់ចំនួនប្រជាជន ១៦០០០០ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៧ ។ ទាំងជំរុំជនភៀសខ្លួន និងព្រំដែនត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការប្រយុទ្ធគ្នាក្នុងចំណោមបក្សពួកនយោបាយ អំពើហិង្សា ការរំលោភ ការធ្លាក់ទឹកចិត្ត និងភាពអសកម្ម។ ជំរុំជនភៀសខ្លួនត្រូវបានប្រកាសថាបិទចំពោះអ្នកមកដល់ថ្មីដោយរដ្ឋាភិបាលថៃ ប៉ុន្តែប្រជាជនកម្ពុជាទទួលបានតាមរយៈការសូកប៉ាន់ ឬត្រូវបានរត់ពន្ធចូលទៅក្នុងជំរុំ។ 

ប្រជាជនកម្ពុជាជាច្រើននាក់នៅក្នុងជំរុំជនភៀសខ្លួន និងព្រំដែនបានបន្តនៅទីនោះអស់ជាច្រើនឆ្នាំ ដោយភ័យខ្លាចការវិលត្រឡប់ទៅកាន់ប្រទេសរបស់ពួកគេ និងចង់តាំងទីលំនៅថ្មីនៅបរទេស។ ប្រជាជនកម្ពុជាសរុបចំនួន ២៦០០០០ នាក់នឹងត្រូវបានតាំងទីលំនៅថ្មីនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧៥ និង ១៩៩៧ ដែលភាគច្រើននៅសហរដ្ឋអាមេរិក (១៥៣០០០) និងប្រទេសបារាំង (៥៣០០០) ។
វិបត្តិមនុស្សធម៌កម្ពុជា: ការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍

ការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ 
នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពពេញលេញមួយត្រូវបានសម្រេចរវាងភាគីជម្លោះនៅកម្ពុជា ដែលបានអំពាវនាវឱ្យមានការដកកងកម្លាំងយោធាវៀតណាម និងការបង្កើត អាជ្ញាធរអន្តរកាលអង្គការសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា (អ៊ុនតាក់) ជាមួយនឹងការទទួលខុសត្រូវក្នុងការអនុវត្តបទឈប់បាញ់ រៀបចំការបោះឆ្នោតសម្រាប់ រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ថ្មី និង​ធ្វើ​មាតុភូមិនិវត្តន៍​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ដែល​នៅ​ក្នុង​ជំរំ​ជនភៀសខ្លួន​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ ឬ​ក្នុង​ជំរំ​ព្រំដែន។ 

UNHCR បានត្រួតពិនិត្យកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ដែលបណ្តាលឱ្យមានប្រជាជនកម្ពុជាចំនួន ៣៦០០០០ នាក់បានវិលត្រឡប់មកប្រទេសវិញពីជនភៀសខ្លួន និងជំរុំព្រំដែនក្នុងប្រទេសថៃ។  Khao-I-Dang និងជំរុំជនភៀសខ្លួនផ្សេងទៀតត្រូវបានបិទ។ ប្រជាជនដែលនៅសេសសល់របស់ពួកគេត្រូវបានផ្ទេរទៅតំបន់ទី ២ ដែលត្រូវបានបិទនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ១៩៩៣ បន្ទាប់ពីចំនួនប្រជាជនរបស់វាត្រូវបានធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍មកប្រទេសកម្ពុជា 

ការបោះឆ្នោតនៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ ហើយអ៊ុនតាក់ត្រូវបានរុះរើ។ ចំនួនដ៏ច្រើននៃអង្គការសហប្រជាជាតិ និងបុគ្គលិកជំនួយមនុស្សធម៌នៅតែស្ថិតក្នុងប្រទេសនេះ ដើម្បីលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងគាំទ្រការកសាងឡើងវិញ និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច។
វិបត្តិមនុស្សធម៌កម្ពុជា: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 

 ការប្រគុំតន្ត្រីដើម្បីប្រជាជនកម្ពុជា។
 វិបត្តិជនភៀសខ្លួនឥណ្ឌូចិន
 មជ្ឈមណ្ឌល Khao-I-Dang Holding
 ជំរំជនភៀសខ្លួន នង សាម៉េត
 ជំរំជនភៀសខ្លួនណងចាន់
 ទីតាំងជំរុំជនភៀសខ្លួនពីរ
 ជំរំជនភៀសខ្លួនស្រះកែវ
 ប្រតិបត្តិការសង្គ្រោះព្រំដែនរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២

នៅខែមីនា និងខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ ប្រធានាធិបតីប្រទេសរុស្ស៊ី លោកវ៉្លាឌីមៀរ ពូទីនបានបញ្ជាឱ្យកងកម្លាំងយោធារុស្ស៊ីចាប់ផ្តើមប្រមូលផ្តុំទាហាន និងឧបករណ៍យោធារាប់រយរាប់ពាន់ដើមបញ្ជូនទៅតំបន់ព្រំដែនជាមួយប្រទេសអ៊ុយក្រែន និងគ្រីមៀ។ សកម្មភាពនេះ​បាន​បង្ក​ឱ្យ​មានវិបត្តិ​អន្តរជាតិមួយផុសឡើង និង​បង្កើត​ក្តី​បារម្ភ​ជុំវិញ​ការប៉ិនប៉ង​ឈ្លានពាន​របស់រុស្ស៊ីមកលើអ៊ុយក្រែន។ រូបភាពពីផ្កាយរណបបានបង្ហាញពីចលនារថយន្តយោធា មីស៊ីល និងអាវុធធុនធ្ងន់ជាច្រើនដែលបានកំពុងផ្តូកផ្តុំគ្នានៅក្បែរព្រំដែនរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន។ នៅអំឡុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១ កងទ័ពរុស្ស៊ីមួយចំនួនត្រូវបានដកថយចេញវិញ ប៉ុន្តែនៅក្នុងខែតុលា និងខែវិច្ឆិកានៃឆ្នាំដដែរ វិបត្តិនេះក៏បានត្រឡប់មកសារជាថ្មីម្តងទៀតនៅពេលដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីជាង ១០០,០០០ នាក់បានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅជុំវិញទឹកដីអ៊ុយក្រែនទាំងបីទិស។ ទោះបីជាមានការប្រមូលផ្តុំកងយោធារបស់រុស្ស៊ីក្តី ក៏មន្ត្រីរុស្ស៊ីនៅចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ ដល់ថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ តែងតែចេញបដិសេធម្តងហើយម្តងទៀតថា ប្រទេសគេមិនមានផែនការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែនឡើយ។

វិបត្តិនេះបានកើតចេញពីសង្រ្គាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនដែលអូសបន្លាយនិងកំពុងបន្ត បូករួមទាំងសង្រ្គាមនៅដុនបាស ដែលបានផ្ទុះឡើងកាលពីឆ្នាំ២០១៤។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានចេញសេចក្តីព្រាងសន្ធិសញ្ញាចំនួនពីរដែលមានសំណើហៅថា "ការធានាសុវត្ថិភាព" រួមទាំងកិច្ចសន្យាស្របច្បាប់មួយថា អ៊ុយក្រែននឹងមិនចូលរួមជាមួយអង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង (ណាតូ) ក៏ដូចជាការកាត់បន្ថយកងទ័ពណាតូ និងជំរុំអយោម័យយោធារបស់ពួកគេដែលឈរជើងនៅតំបន់អឺរ៉ុបខាងកើត ហើយថែមទាំងបានគំរាមកំហែងអ៊ុយក្រែនទៀតថា រុស្ស៊ីនឹងឆ្លើយតបដោយប្រើកម្លាំងយោធា ប្រសិនបើការទាមទារទាំងនោះមិនត្រូវបានបំពេញជាក់លាក់។ អង្គការណាតូបានច្រានចោលសំណើទាំងនេះ ហើយសហរដ្ឋអាមេរិកបានព្រមានរុស្ស៊ីអំពីទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចដ៏"រហ័ស និងធ្ងន់ធ្ងរ" ប្រសិនបើខ្លួនហ៊ានឈ្លានពានប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ វិបត្តិនេះត្រូវបានអ្នកអត្ថាធិប្បាយជាច្រើននាំគ្នាចាត់ទុកថាជាវិបត្តិដ៏ព្រឺព្រួចបំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបចាប់តាំងពីសង្គ្រាមត្រជាក់បានបញ្ចប់មក។

នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវតំបន់ផ្តាច់ខ្លួនចំនួនពីរនៅភាគខាងកើតប្រទេសអ៊ុយក្រែន ពោលគឺ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍ ជារដ្ឋឯករាជ្យ ហើយបានដាក់ពង្រាយទ័ពនៅតំបន់ដុនបាស។ បន្ទាប់មកនៅថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ លោកពូទីនបាននិយាយថា កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងមីនស្កឹ គឺលែងមានសុពលភាពទៀតហើយ។ នៅក្នុង​ថ្ងៃ​ដដែរ សភាជាន់ខ្ពស់ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធ​បាន​អនុញ្ញាត​ជា​ឯកច្ឆ័ន្ទ​ឱ្យ​​ប្រើប្រាស់​កម្លាំង​យោធានៅ​ក្នុង​ទឹកដីទាំងនោះ។

នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ លោកពូទីនបានប្រកាសថា រុស្ស៊ីកំពុងចាប់ផ្តើម "ប្រតិបត្តិការយោធាពិសេស" នៅក្នុងតំបន់ដុនបាស រួចបន្តិចមក លោកក៏បានបើកការឈ្លានពានយ៉ាងពេញទំហឹងចូលទៅក្នុងទឹកដីអ៊ុយក្រែន។
វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ

បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ប្រទេសអ៊ុយក្រែន និងរុស្ស៊ីបាននូវតែបន្តរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធនឹងគ្នា។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ អ៊ុយក្រែនបានយល់ព្រមបោះបង់ចោលឃ្លាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន ហើយបានចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សារណៈនាទីក្រុងប៊ុយដាប៉ែស ស្តីអំពីការធានាសន្តិសុខជាតិក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលរុស្ស៊ី ចក្រភពអង់គ្លេស និងសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងចេញការធានាប្រឆាំងនឹងការគំរាមកំហែង ឬការប្រើប្រាស់កម្លាំងប្រឆាំងនឹងបូរណភាពទឹកដី ឬឯករាជ្យភាពនយោបាយប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ ប្រាំឆ្នាំក្រោយមក រុស្ស៊ីបានក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសហត្ថលេខីទាំងប៉ុន្មាននៃធម្មនុញ្ញដើម្បីសន្តិសុខអឺរ៉ុប ដោយបាន"បញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសិទ្ធិរបស់រដ្ឋដែលចូលរួមនីមួយៗ និងមានសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើស ឬផ្លាស់ប្តូរការរៀបចំសន្តិសុខរបស់ខ្លួន រួមទាំងសន្ធិសញ្ញាសម្ព័ន្ធភាព ដូចដែលពួកគេវិវត្តន៍"។ 

ថ្វីបើជាប្រទេសឯករាជ្យដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩១ មែនប៉ុន្តែកាលពីនៅជាអតីតសាធារណរដ្ឋនៃសហភាពសូវៀត អ៊ុយក្រែនត្រូវបានមេដឹកនាំរុស្ស៊ីជាច្រើនយល់ឃើញថាជាផ្នែកមួយនៃដែនឥទ្ធិពលរបស់គេ។ នៅ​ឆ្នាំ២០០៨ ប្រធានាធិបតី​រុស្ស៊ីគឺលោកវ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីន បាន​និយាយ​ប្រឆាំង​នឹង​សមាជិកភាព​របស់​អ៊ុយក្រែន​ក្នុង​អង្គការណាតូ។

បន្ទាប់ពីការតវ៉ាជាច្រើនសប្តាហ៍ដែលជាផ្នែកមួយនៃចលនាអ៊ឺរ៉ូម៉ីដាន (២០១៣–២០១៤) ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោកវិចទ័រ យ៉ានូកូវិច និងមេដឹកនាំនៃក្រុមប្រឆាំងសភាអ៊ុយក្រែននៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៤ បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងដោះស្រាយមួយដែលអំពាវនាវឱ្យមានការបោះឆ្នោតមុនកាលកំណត់។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ប្រធានាធិបតីដែលគាំទ្ររុស្ស៊ីរូបនេះបានភៀសខ្លួនចេញពីរដ្ឋធានីកៀវ មុនពេលការបោះឆ្នោតទម្លាក់លោកចេញពីអំណាចជាប្រធានាធិបតីត្រូវដំណើរការ។ ថ្នាក់ដឹកនាំនៃតំបន់ភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែនដែលសម្បូរដោយប្រជាជននិយាយភាសារុស្សី បានរួមគ្នាប្រកាសបន្តភក្ដីភាពចំពោះលោកយ៉ានូកូវិច ដែលជាហេតុបង្កឱ្យមានបាតុកម្មគាំទ្ររុស្ស៊ីផ្ទុះឡើងនៅក្នុងតំបន់ទាំងនោះ។ សភាពការណ៍នៅក្នុងតំបន់ក៏កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង បន្ទាប់ពីរុស្ស៊ីបានកាត់ឧបទ្វីបគ្រីមៀចូលជាទឹកដីខ្លួននៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០១៤ និងសង្រ្គាមនៅតំបន់ដុនបាសដែលបានផ្ទុះឡើងនៅខែមេសា ឆ្នាំ២០១៤ ហើយក្រោមក រដ្ឋចំនួនពីរក៏បានផុសឡើងដែលមានការគាំទ្រពីរុស្ស៊ីគឺ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍។

នៅថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០ ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោកវ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គី បានអនុម័តយុទ្ធសាស្រ្តសន្តិសុខជាតិថ្មីរបស់អ៊ុយក្រែន "ដែលនឹងផ្តល់ការអភិវឌ្ឍនៃភាពជាដៃគូពិសេសជាមួយអង្គការណាតូ រួមជាមួយនឹងគោលបំណងចូលជាសមាជិកនៃអង្គការមួយនេះ"។ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២១ លោកហ្សេឡេនស្គីបានចុះហត្ថលេខាលើក្រឹត្យលេខ ១១៧/២០២១ ដែលអនុម័ត "យុទ្ធសាស្រ្តនៃការដកហូតការកាន់កាប់និងការធ្វើសមាហរណកម្មឡើងវិញនៃទឹកដីកាន់កាប់បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋស្វយ័តគ្រីមៀ និងទីក្រុងសេវាស្តូប៉ូល"។

នៅខែកក្កដាឆ្នាំ២០២១ លោកពូទីនបានចេញផ្សាយអត្ថបទមួយដែលមានចំណងជើងថា "ការរួបរួមជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ជនជាតិរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែន" ដោយក្នុងនោះលោកបានអះអាងឡើងវិញនូវទស្សនៈរបស់គាត់ថារុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែនគឺជា "ប្រជាជនតែមួយ"។ អ្នកសង្កេតការណ៍ផ្សេងៗបានកត់សម្គាល់ថា ថ្នាក់ដឹកនាំរុស្ស៊ីគឺមានទស្សនៈឆ្គងខ្លាំងចំពោះប្រទេសអ៊ុយក្រែនសម័យ និងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់វា។

រុស្ស៊ីបាននិយាយថា សេណារីយ៉ូអ៊ុយក្រែនចូលជាសមាជិកអង្គការណាតូ និងការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ណាតូជាទូទៅគឺជាសកម្មភាពគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខជាតិរបស់ខ្លួន។  ជាការឆ្លើយតប អ៊ុយក្រែន និងប្រទេសអឺរ៉ុបផ្សេងទៀតដែលស្ថិតនៅជាប់ប្រទេសរុស្ស៊ី បានរួមគ្នាចោទប្រកាន់លោកពូទីនពីការប៉ុនប៉ងចង់ស្តារចក្រភពរុស្ស៊ី/សហភាពសូវៀតឡើងវិញ និងបន្តគោលនយោបាយយោធានិយមឈ្លានពានរបស់ខ្លួន។

centre|thumb|700px|
វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២: ការប្រមូលផ្ដុំកងយោធារុស្ស៊ីលើកដំបូង

ការប្រមូលផ្ដុំកងយោធារុស្ស៊ីលើកដំបូង
យោងតាមការវិភាគរបស់ទស្សនាវដ្តីថែមស៍ (Times) ដែលបានចេញផ្សាយនៅដើមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ បានបង្ហាញថា កំណើនវត្តមានយោធារបស់រុស្ស៊ីនៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ២០២១ គឺមានប្រភពចេញពីការប្រកាសរបស់ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ីកាលពីថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ទាក់ទងនឹងការដាក់ពង្រាយទាហានឆ័ត្រយោងចំនួន ៣,០០០ នាក់នៅក្បែរព្រំដែនដើម្បីធ្វើ"សមយុទ្ធទ្រង់ទ្រាយធំ"។ សេចក្តីប្រកាសរបស់ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ីនោះត្រូវបានធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនបានចាប់ខ្លួនលោកវិចទ័រ មេដវេដឈូក ដែលត្រូវជាអ្នកនយោបាយបក្សប្រឆាំងនៅអ៊ុយក្រែន មានទំនោរទៅខាងរុស្ស៊ីដ៏ប្រជាប្រិយ និងព្រមទាំងជាមហាសេដ្ឋីម្នាក់ផងដែរដោយគេបានចោតលោកថាមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធផ្ទាល់ជាមួយប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីលោកវ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន។

ចាប់ពីថ្ងៃទី១៦ ខែមីនា អង្គការណាតូបានចាប់ផ្តើមធ្វើសមយុទ្ធយោធាជាបន្តបន្ទាប់ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា Defender Europe 2021។ វាជាសមយុទ្ធយោធាដ៏ធំបំផុតមួយដែលដឹកនាំដោយណាតូនៅទ្វីបអឺរ៉ុប រួមមានប្រតិបត្តិការជិតដំណាលគ្នានៅទូទាំងតំបន់ហ្វឹកហ្វឺនជាង ៣០ នៅក្នុងប្រទេសចំនួន ១២  និងមានការចូលរួមពីទាហានចំនួន ២៨,០០០ នាក់មកពី ២៧ ប្រទេស។ ដោយឃើញដូច្នេះ ប្រទេសរុស្ស៊ីក៏បានចេញមុខរិះគន់អង្គការណាតូសម្រាប់ការប្រតិបត្តិ Defender Europe 2021 ហើយខ្លួនបានដាក់ពង្រាយកងទ័ពសម្រាប់ធ្វើសមយុទ្ធយោធានៅតាមព្រំដែនភាគខាងលិចដើម្បីជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសកម្មភាពយោធារបស់ណាតូ។ ការប៉ាន់ស្មានដោយអ៊ុយក្រែនបានបង្ហាញថា រុស្ស៊ីបានដាក់ពង្រាយកម្លាំងប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់សម្រាប់តំបន់គ្រីមៀ និងទឹកដីផ្នែកខាងកើតនៃព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន។ រដ្ឋាភិបាលអាល្លឺម៉ង់បានថ្កោលទោសការដាក់ពង្រាយទ័ពរុស្ស៊ីនេះថាជាការចង់បង្កបញ្ហានៅក្នុងតំបន់។

នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា អគ្គមេបញ្ជាការនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអ៊ុយក្រែនគឺលោករូស្លង់ ឃុំឆាក់បានបង្ហាញពីវត្តមានក្រុមយុទ្ធវិធីកងវរសេនាតូចរុស្ស៊ីចំនួន ២៨ ក្រុមស្ថិតនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន ជាចម្បងគឺនៅគ្រីមៀ រ៉ូស្តូវ ប៊្រីយ៉ានស្ក៍ និងវ៉ូរ៉ូនេហ្ស៍។ គេប៉ាន់ប្រមាណថា ទាហានរុស្ស៊ីប្រមាណ ៦០,៧០០ នាក់បានឈរជើងនៅតំបន់គ្រីមៀ និងដុនបាស ជាមួយនឹងទីប្រឹក្សាយោធា ២,០០០ នាក់នៅភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែន។ យោងតាមលោកឃុំឆាក់បានឱ្យដឹងថា ការប្រមូលផ្តុំយោធាសំទុះនេះនឹងអាចធ្វើឱ្យក្រុមយុទ្ធវិធីកងវរសេនាតូចកើនឡើងដល់ ៥៣ ក្រុម ហើយអាចបង្ក "ការគំរាមកំហែង" ដល់សន្តិសុខយោធារបស់អ៊ុយក្រែន។ លោកឌីមីឌ្រី ប៉េស្កូវ ដែលជាអ្នកនាំពាក្យរបស់វ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីន បានសម្តែងការមិនយល់ស្របនឹងសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់អ៊ុយក្រែនដោយអះអាងថា ចលនាយោធារបស់រុស្ស៊ី "មិនគួរជាការព្រួយបារម្ភអ្វីឡើយ" ដល់ប្រទេសជិតខាង។ ផ្ទុយទៅវិញ សេចក្តីសម្រេចត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា "សន្តិសុខជាតិ"។

នៅចន្លោះចុងខែមីនា និងដើមខែមេសា បរិមាណនៃអាវុធ និងឧបករណ៍យោធាសំខាន់ៗមកពីតំបន់ផ្សេងៗនៃប្រទេសរុស្ស៊ី រួមទាំងតំបន់ឆ្ងាយស្រយាលដូចជាស៊ីបេរីជាដើម ត្រូវបានគេដឹកជញ្ជូនឆ្ពោះទៅកាន់ព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន និងចូលទៅក្នុងតំបន់គ្រីមៀ។