navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី: ឈ្មោះ

ឈ្មោះ
ក្រោមការដឹកនាំរបស់វ្លាឌីមៀរ លេនីន និងលីយ៉ុង ទ្រុតស្គី ចលនាបុលសេវិចបានបង្កើតរដ្ឋសូវៀតឡើងនៅថ្ងៃទី៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩១៧ ក្រោយពីបានផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ីនៅក្នុងបដិវត្តន៍ខែតុលា។ ដំបូង រដ្ឋកុម្មុយនីស្តមួយនេះគឺមិនទាន់មានឈ្មោះផ្លូវការនិងមិនត្រូវទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋមួយណានោះឡើយនៅក្នុងរយៈពេល ៥ ខែដំបូងក្រោយការបង្កើត។

នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩១៨ កិច្ចប្រជុំលើកទីបីនៃសភាសូវៀតរុស្ស៊ីរួមបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង ហើយជាលទ្ធផល ប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវបានប្តូរឈ្មោះមក សាធារណរដ្ឋសូវៀតរុស្ស៊ី។Конституции РСФСР 1918 г.  (in Russian). Hist.msu.ru. Retrieved on 22 June 2011. សន្ធិសញ្ញាប្រេស្ត-លីតូវស្កត្រូវបានចុះនៅថ្ងៃទី៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩១៨ ដោយរុស្ស៊ីនិងអាល្លឺម៉ង់។ នៅក្នុងសន្ធិសញ្ញានេះ រុស្ស៊ីបានកាត់ទឹកដីភាគខាងលិចនៃអតីតចក្រភពរុស្ស៊ីប្រគល់ឱ្យចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ ជាថ្នូរនឹងសន្តិភាព។ នៅថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩១៨ រដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីបានផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះប្រទេសមកជា សាធារណរដ្ឋសូវៀតសហព័ន្ធសង្គមនិយមរុស្ស៊ី។Soviet Russia information . Russians.net (23 August 1943). Retrieved on 22 June 2011. នៅឆ្នាំ១៩១៨ ខណៈពេលដែលសង្គ្រាមស៊ីវិលកំពុងតែឆាបឆេះនៅពាសពេញផ្ទៃប្រទេស រដ្ឋមួយចំនួនដែលធ្លាប់នៅក្រោមការកាន់កាប់របស់ចក្រភពរុស្ស៊ី បានប្រកាសឯករាជ្យដោយផ្តាច់ខ្លួនចេញពីប្រទេសរុស្ស៊ីដែលជាហេតុនាំឱ្យទឹកដីរុស្ស៊ីកាន់តែតូចទៅៗ។ 

នៅឆ្នាំ១៩២០ សសសស រុស្ស៊ីត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជារដ្ឋឯករាជ្យមួយដោយប្រទេសជិតខាងតែប៉ុណ្ណោះមានដូចជា ប្រទេសអេស្តូនី ហ្វាំងឡង់ ឡេតូនី និងលីទុយអានីនៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាតាទូ។Carr, EH The Bolshevik Revolution 1917–23, vol 3 Penguin Books, London, 4th reprint (1983), pp. 257–258. The draft treaty was published for propaganda purposes in the 1921 British document Intercourse between Bolshevism and Sinn Féin (Cmd 1326).

នៅថ្ងៃទី៣០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩២២ សន្ធិសញ្ញាស្តីពីការបង្កើតសហភាពសូវៀតក៏ត្រូវបានចុះដោយរុស្ស៊ីជាមួយនឹងសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមចំនួនបីទៀតដូចជា ត្រង់ករកាស៊ី អ៊ុយក្រែន និងបេឡារុស។ ទីបំផុត ឈ្មោះ សសសស រុស្ស៊ីក៏បានក្លាយជាឈ្មោះផ្លូវការបន្ទាប់ពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃឆ្នាំ១៩៣៦ បានអនុម័ត។

ក្នុងមួយអត្ថិភាពនៃសហភាពសូវៀត វាត្រូវបានគេសម្តៅជាទូទៅថា'រុស្ស៊ី' ទោះបីជារុស្ស៊ីគ្រាន់តែជារដ្ឋតែមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋចំនួន ១៥ នៅក្នុងសហភាពមហាអំណាចដ៏ធំមួយនេះក៏ដោយ។ ប្រវត្តិវិទូខ្លះបានចង្អុលបង្ហាញថា មូលហេតុដែលមនុស្សមួយចំនួនចូលចិត្តសម្តៅមកលើសហភាពសូវៀតថារុស្ស៊ីព្រោះថារុស្ស៊ីគឺជាសាធារណរដ្ឋដែលធំនិងខ្លាំងជាងគេនៅក្នុងចំណោមសាធារណរដ្ឋទាំងអស់នៃសហភាពសូវៀត។

នៅថ្ងៃទី២៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩១ អំឡុងពេលសហភាពសូវៀតកំពុងដួលរលំ សាធារណរដ្ឋមួយនេះក៏បានប្តូរឈ្មោះមកសហព័ន្ធរុស្ស៊ីដែលជាឈ្មោះផ្លូវការរបស់ប្រទេសរុស្ស៊ីរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។Chronicle of Events . Marxistsfr.org. Retrieved on 22 June 2011.
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី: ភូមិសាស្ត្រ

ភូមិសាស្ត្រ
សសសស រុស្ស៊ីគឺជាសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតដ៏ធំជាងគេនៅក្នុងចំណោមសាធារណរដ្ឋទាំងអស់សរុប ១៥ ដោយមានផ្ទៃក្រឡា ១៧,១២៥,២០០ គម (ស្មើនឹង ៦,៦១២,០០០ ម៉ាយការ៉េ)។

សសសស រុស្ស៊ីមានព្រំប្រទល់អន្តរជាតិជាប់នឹងប្រទេសជាច្រើនដូចជា៖ ភាគខាងលិចជាប់នឹងប្រទេសប៉ូឡូញ ទិសពាយព្យជាប់នឹងប្រទេសន័រវែសនិងហ្វាំងឡង់ ភាគអាគ្នេយ៍ជាប់នឹងតំបន់អាស៊ីបូព៌ាដែលមានប្រទេសដូចជាសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតប្រជាធិបតេយ្យកូរ៉េ (កូរ៉េខាងជើង) ប្រទេសម៉ុងហ្គោល និងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (ដើមឡើយគឺសាធារណរដ្ឋចិន)។ ចំណែកនៅក្នុងសហភាពសូវៀតវិញ សសសស រុស្ស៊ីមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង៖ ភាគខាងលិចមាន សសស អ៊ុយក្រែន (អ៊ុយក្រែន), សសស បេឡារុស (បេឡារុស), សសស អេស្តូនី (អេស្តូនី), សសស ឡេតូនី (ឡេតូនី) និងសសស លីទុយអានី ចំណែកឯនៅអាស៊ីវិញ (ត្បូងនិងកណ្តាល) មាន សសស អាស៊ែបៃសង់ (អាស៊ែបៃសង់), សសស ចចជី (ចចជី), និងសសស កាហ្សាក់ស្ថាន (កាហ្សាក់ស្ថាន)។

ប្រហែល ៧០% នៃផ្ទៃដី សសសស រុស្ស៊ីជាតំបន់ទំនាបដ៏ធំរួមជាមួយនឹងតំបន់ភ្នំទុនដ្រាដែលភាគច្រើនមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃតំបន់ស៊ីបេរីជាមួយអាស៊ីកណ្តាលនិងអាស៊ីខាងកើត។ តំបន់នេះគឺសម្បូរទៅដោយធនធានរ៉ែជាច្រើនដូចជា ប្រេងកាត ឧស្ម័នធម្មជាតិ និងរ៉ែដែកជាដើម។
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី: ឆ្នាំដំបូងៗ (១៩១៧–១៩២០)

ឆ្នាំដំបូងៗ (១៩១៧–១៩២០)
រដ្ឋាភិបាលសូវៀតបានឡើងកាន់កាប់អំណាចដំបូងនៅថ្ងៃទី៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩១៧ ក្រោយពីបានផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ីនៅក្នុងបដិវត្តន៍ខែតុលា។ បន្ទាប់ពីសូវៀតបានឡើងកាន់កាប់អំណាច ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺមិនទាន់មានឈ្មោះផ្លូវការច្បាស់លាស់ឡើយហើយវាមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋមួយណាក្នុងរយៈពេលប្រាំខែដំបូងនោះទេ។

នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩១៨ កិច្ចប្រជុំលើកទីបីនៃសភាសូវៀតរុស្ស៊ីរួមបានសម្រេចផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះរដ្ឋមួយនេះទៅជាសាធារណរដ្ឋសូវៀតរុស្ស៊ី។ នៅថ្ងៃទី៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩១៨ សន្ធិសញ្ញាប្រេស្ត-លីតូវស្កក៏ត្រូវបានចុះហើយទឹកដីភាគខាងកើតរបស់អតីតចក្រភពរុស្ស៊ីក៏ត្រូវបានកាត់ប្រគល់ទៅឱ្យចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ជាថ្នូរនឹងសន្តិភាព។ នៅថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩១៨ រដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩១៨ បានប្តូរឈ្មោះប្រទេសមក សាធារណរដ្ឋសូវៀតសហព័ន្ធសង្គមនិយមរុស្ស៊ី។ ក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ ដែលជាអំឡុងពេលសង្គ្រាមស៊ីវិលកំពុងតែឆាបឆេះ រដ្ឋមួយចំនួនដែលធ្លាប់នៅក្រោមការកាន់កាប់របស់ចក្រភពរុស្ស៊ី បានផ្តាច់ខ្លួនចេញដែលជាហេតុធ្វើឱ្យប្រទេសរុស្ស៊ីកាន់តែមានទំហំតូចទៅៗ។
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី: ទសវត្សរ៍ ១៩២០

ទសវត្សរ៍ ១៩២០
thumb|ទឹកដី សសសស រុស្ស៊ីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២២
thumb|ទឹកដី សសសស រុស្ស៊ីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៤
thumb|ទឹកដី សសសស រុស្ស៊ីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៩

គ្រោះទុរ្ភិក្សរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩២១–២២ បានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណប្រាំលាននាក់ហើយចំនួនអ្នកស្លាប់ភាគច្រើនគឺមកពីតំបន់វ៉ុលហ្កា និងទន្លេអ៊ូរ៉ាល។ 

នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩២២ សមាជជាតិលើកទីមួយនៃសភាសូវៀតបានអនុម័តលើសន្ធិសញ្ញាស្តីពីការបង្កើតសហភាពសូវៀតដោយក្នុងសន្ធិសញ្ញានេះ រុស្ស៊ីត្រូវបានបង្រួបបង្រួមជាមួយសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតអ៊ុយក្រែន សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតបេឡារុស និងសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតត្រង់ករកាស៊ីចូលជារដ្ឋសហព័ន្ធតែមួយ។ សន្ធិសញ្ញាមួយនេះត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញសូវៀតឆ្នាំ១៩២៤ ដែលបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី៣១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩២៤ នៅក្នុងសមាជលើកទីពីរនៃសភាសូវៀត។

កថាខណ្ឌទីបីនៃជំពូក ១ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ សសសស រុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩២៥ បានចែងដូចខាងក្រោម៖Constitution (Basic Law) of the Russian Socialist Federative Soviet Republic (approved by Twelfth All-Russian Congress of Soviets on 11 May 1925).

ដោយឆន្ទៈរបស់ប្រជាជននៃសាធារណរដ្ឋសូវៀតសហព័ន្ធសង្គមនិយមរុស្ស៊ីក្នុងការសម្រេចបង្កើតសហភាពសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតនៅក្នុងមហាសន្និបាតទីដប់នៃសភាសូវៀតរុស្ស៊ីរួម សាធារណរដ្ឋសូវៀតសហព័ន្ធសង្គមនិយមរុស្ស៊ីដែលឥឡូវជាផ្នែកនៃសហភាពសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀត នឹងប្រគល់អំណាចរបស់ខ្លួនទៅឱ្យសហភាព បើយោងទៅតាមមាត្រា ១ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសហភាពសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀត, អង្គភាពនានានៃរដ្ឋាភិបាលសហភាពសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតឥឡូវនឹងទទួលខុសត្រូវចំពោះអំណាចទាំងនោះ។
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី: ទសវត្សរ៍ ១៩៣០

ទសវត្សរ៍ ១៩៣០
thumb|ទឹកដី សសសស រុស្ស៊ីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣០

នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៣២–៣៣ គ្រោះទុរ្ភិក្សមួយទៀតបានកើតឡើងនៅសហភាពសូវៀតហើយវាបានប៉ះពាល់ដល់តំបន់ជាច្រើនដូចជា៖ តំបន់វ៉ុលហ្កា ករកាសខាងជើង អ៊ូរ៉ាល គ្រីមៀ ផ្នែកមួយនៃតំបន់ស៊ីបេរីខាងលិច និងរដ្ឋសសសស កាហ្សាក់។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញសូវៀតឆ្នាំ១៩៣៦ ដែលបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី៥ ខែធ្នូ បានកាត់ទឹកដី សសសស រុស្ស៊ីចេញកាន់តែច្រើនឡើង។ រដ្ឋសសសស កាហ្សាក់ត្រូវបានប្រែក្លាយទៅជាសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតកាហ្សាក់ ចំណែកឯសសសស កៀហ្ស៊ិកត្រូវបានប្រែមកជាសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតកៀហ្ស៊ីគីស្ថាន។ ទឹកដីនៃសាធារណរដ្ឋសូវៀតសង្គមនិយមស្វយ័តការ៉ាកាប៉ាក់ដែលធ្លាប់កាន់កាប់ដោយរុស្ស៊ីត្រូវបានប្រគល់ទៅឱ្យសសស អ៊ូសបេគីស្ថាន។

ទីបំផុត ឈ្មោះ សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី ក៏ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការថាជាឈ្មោះរបស់រដ្ឋនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីនៃឆ្នាំ១៩៣៧។
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី: ទសវត្សរ៍ ១៩៤០

ទសវត្សរ៍ ១៩៤០
thumb|ទឹកដី សសសស រុស្ស៊ីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤០

នៅឆ្នាំ១៩៤៣ តំបន់របស់ជនជាតិការ៉ាឆេត្រូវបានលុបចោលពីផែនទីសហភាពសូវៀតដោយមេដឹកនាំហ្សូសែហ្វ ស្តាលីន ហើយជនជាតិការ៉ាឆេក៏ត្រូវបានគេបង្ខំនិរទេសទៅភូមិភាគអាស៊ីកណ្តាលក្រោយពីត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាបានចូលដៃជាមួយអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ីក្នុងការប្រឆាំងនឹងទឹកដីជាតិមាតុភូមិសូវៀត។ ក្រោយបន្តិចមក តំបន់ជនជាតិការ៉ាឆេនោះក៏បានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតចចជី។

នៅថ្ងៃទី៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៤ ព្រឹត្តិការណ៍ស្រដៀងគ្នានឹងជនជាតិការ៉ាឆេបានកើតឡើងដោយលើកនេះគឺនៅក្នុងទឹកដីសសសស ឆេឆេន–អ៊ីហ្គីស។ ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងទឹកដីនេះត្រូវបានគេនិរទេសដោយបង្ខំក្រោយពីមានការចោទប្រកាន់ថា ប្រជាជននៅតំបន់ឆេឆេន–អ៊ីហ្គីសបានរួមដៃជាមួយសត្រូវឈ្លានពាន។

នៅថ្ងៃទី១១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៤ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតទូវ៉ានបានសម្រេចចុះចូលជាមួយ សសសស រុស្ស៊ី ដោយបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតស្វយ័តមួយ។ ប្រទេសអេស្តូនីនិងឡេតូនីបានធ្លាក់ក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ីម្តងទៀតនៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៤៤។

នៅចុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ កងទ័ពសូវៀតបានចូលកាន់កាប់តំបន់ភាគខាងត្បូងនៃកោះសាកាលីន និងកោះគូរៀលដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគខាងជើងប្រទេសជប៉ុនហើយបានកាត់ទឹកដីនៃកោះទាំងពីរនោះចូលជាផ្នែកមួយនៃ សសសស រុស្ស៊ី។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកបានបញ្ចប់ ជម្លោះទឹកដីក៏កើតមានរវាងជប៉ុននិងសហភាពសូវៀតនៅទឹកដីចុងភាគខាងត្បូងបំផុតនៃកោះគូរៀល ក្រោយមកគឺនៅឆ្នាំ១៩៥១ ជម្លោះទឹកដីរវាងរដ្ឋទាំងពីរក៏បានបញ្ចប់ក្រោយពីបានចុះលើសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពដែលឧបត្ថម្ភដោយអាមេរិក។

នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៦ តំបន់កាលីនីនក្រាដដែលជាអតីតទឹកដីរបស់ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់និងសព្វថ្ងៃស្ថិតនៅភាគខាងជើងប្រទេសប៉ូឡូញ ត្រូវបានសូវៀតកាត់បញ្ចូលជាទឹកដីរបស់ខ្លួន។
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី: ទសវត្សរ៍ ១៩៥០

ទសវត្សរ៍ ១៩៥០
ក្រោយពីលោកហ្សូសែហ្វ ស្តាលីនបានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៣ លោកចចជី ម៉ាលិងកូវក៏បានឡើងក្លាយជាមេដឹកនាំថ្មីរបស់សហភាពសូវៀត។

នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៤ លោកម៉ាលិងកូវបានកាត់ទឹកដីតំបន់គ្រីមៀទៅឱ្យរដ្ឋអ៊ុយក្រែន។

នៅថ្ងៃទី៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៥៥ ម៉ាលិងកូវត្រូវបានគេបញ្ចុះតំណែងមកជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃសហភាពសូវៀត។ ការកាត់បន្ថយអំណាចរបស់លោកម៉ាលិងកូវគឺជាការបង្កើននូវប្រជាប្រិយភាពឱ្យអាជ្ញាធរលោកនីគីតា គ្រូឆេវ។

ក្រោមការដឹកនាំរបស់គ្រូឆេវ ទឹកដីការ៉េឡូ–ហ្វាំងឡង់ត្រូវបានកាត់ប្រគល់មកឱ្យ សសសស រុស្ស៊ីវិញនៅឆ្នាំ១៩៥៦។

នៅថ្ងៃទី៩ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៧ អតីតទឹកដីការ៉ាឆេ និងឆេឆេន–អ៊ីហ្គីសត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញដោយលោកគ្រូឆេវដោយកាត់ទឹកដីទាំងពីរពីរដ្ឋចចជីនិងបញ្ចូលមកជាផ្នែកមួយនៃ សសសស រុស្ស៊ីវិញ។
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី: អំឡុងទសវត្សរ៍ ១៩៦០–១៩៨០

អំឡុងទសវត្សរ៍ ១៩៦០–១៩៨០
នៅឆ្នាំ១៩៦៤ នីគីតា គ្រូឆេវត្រូវបានគេដកហូតសិទ្ធិអំណាចហើយបានជំនួសដោយលោកឡេអូនីត ប្រេស្នេវ។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកប្រេស្នេវ សសសស រុស្ស៊ីនិងសហភាពសូវៀតទាំងមូលបានឈានចូលទៅក្នុងសម័យកាលមួយដែលគេហៅថាសម័យកាលគាប់ជាំង ដែលជាសម័យកាលដែលសហភាពសូវៀតត្រូវប្រឈមនឹងបញ្ហាជាប់គាំងខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយ មិនអាចដើរទៅមុខឬថយក្រោយឡើយគឺនៅជាប់ត្រង់តែចំណុចកណ្តាល។ ទោះក្រោយពីលោកប្រេស្នេវបានទទួលមរណភាពក្នុងឆ្នាំ១៩៨២ ក្តីក៏សម័យកាលជាប់គាំងនូវតែបន្តដដែររហូតទាន់តែលោកមីខាអ៊ីល ហ្គ័របាឆូវបានឡើងកាន់កាប់អំណាចនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៨៥ ទើបសូវៀតបានចាប់ផ្តើមដើរដំណើរការទៅមុខម្តងទៀត។
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី: រដ្ឋាភិបាល

រដ្ឋាភិបាល

រដ្ឋាភិបាល សសសស រុស្ស៊ីត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថា ក្រុមប្រឹក្សាតំណាងប្រជាជន (១៩១៧–១៩៤៦) និងក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រី (១៩៤៦–១៩៩១)។ រដ្ឋាភិបាលដំបូងត្រូវបានដឹកនាំដោយវ្លាឌីមៀរ លេនីនដែលលោកត្រូវជាប្រធាននៃក្រុមប្រឹក្សាតំណាងប្រជាជននៃ សសសស រុស្ស៊ី ហើយរដ្ឋាភិបាលចុងក្រោយគឺដឹកនាំដោយលោកយែលស៊ីនដែលមានតំណែងជាប្រមុខរដ្ឋផងនិងរដ្ឋាភិបាលផង។

សសសស រុស្ស៊ីត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយបក្សកុម្មុយនីស្តនៃសហភាពសូវៀតរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១។ នៅឆ្នាំ១៩៩១ មានរដ្ឋប្រហារមួយបានកើតឡើងនៅខែសីហាប៉ុន្តែត្រូវទទួលបរាជ័យ។ ដោយមូលហេតុនេះហើយបានជាលោកប្រធានាធិបតីយែលស៊ីនសម្រេចចិត្តរំលាយគណបក្សកុម្មុយនីស្តនៃសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ីចោល។
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី: សេដ្ឋកិច្ច

សេដ្ឋកិច្ច

នៅឆ្នាំដំបូងៗ សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ីបានប្រកាន់យកប្រព័ន្ធកុម្មុយនីស្តសង្គ្រាមនិយមជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋ។

បន្ទាប់ពីសហភាពសូវៀតបានបង្កើតឡើង សេដ្ឋកិច្ច សសសស រុស្ស៊ីត្រូវបានបញ្ចូលជាផ្នែកមួយក្នុងសេដ្ឋកិច្ចសហភាពសូវៀត។  កម្មវិធីសេដ្ឋកិច្ចនៃ សសសស រុស្ស៊ី (ពោលគឺគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចថ្មី) ត្រូវបានអនុវត្តបន្តទៅក្នុងសាធារណរដ្ឋសហភាពទាំងអស់។

ខុសពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីមុនៗ រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៧៨ បានលុបចោលនូវជំពូកទាំងមូល (ជំពូក ២) ចំពោះការពិពណ៌នានៃប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលកំណត់ប្រភេទទ្រព្យសម្បត្តិ និងបង្ហាញពីគោលដៅនៃកិច្ចការសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋ។
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី: វប្បធម៌

វប្បធម៌

ថ្ងៃបុណ្យជាតិនិងនិមិត្តសញ្ញា
ថ្ងៃបុណ្យជាតិដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅ សសសស រុស្ស៊ីមានដូចជា៖ ទិវាការពារមាតុភូមិ (២៣ កុម្ភៈ) ដែលជាថ្ងៃគោរពទៅដល់បុគ្គលដែលបម្រើក្នុងជួរកងទ័ព ទិវានារីអន្តរជាតិ (៨ មីនា) ទិវាកម្មករអន្តរជាតិ (១ ឧសភា) ទិវាជ័យជម្នះ និងទិវាមហាបដិវត្តន៍ខែតុលា (៩ វិច្ឆិកា)។

ទិវាជ័យជម្នះគឺជាថ្ងៃបុណ្យជាតិដ៏ពេញនិយមបំផុតទីពីរនៅប្រទេសរុស្ស៊ី ព្រោះវាគឺជាថ្ងៃរំលឹកទៅដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ពរុស្ស៊ីលើពួកនិយមណាស៊ី។ ក្បួនព្យុហយាត្រាយោធាដ៏ធំត្រូវបានរៀបចំប្រារព្ធឡើងដោយប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅឯវិសាលដ្ឋានក្រហមក្នុងទីក្រុងមូស្គូ និងទីក្រុងធំៗដទៃទៀត។

thumb|កូនក្រមុំឬតុក្កតាម៉ាទ្រីយ៉ូស្កា

ក្នុងអត្ថិភាពរយៈពេល ៧៦ ឆ្នាំ ភ្លេងជាតិរបស់ សសសស រុស្ស៊ីគឺ Patrioticheskaya Pesnya (ប្រែមកថា ចម្រៀងស្នេហាជាតិ) ប៉ុន្តែមុនឆ្នាំ១៩៩០ រដ្ឋមួយនេះគឺមានភ្លេងជាតិមួយទៀតដែលមានលក្ខណៈស្ទើរដូចនឹងភ្លេងជាតិសូវៀតគ្រាន់តែខុសទំនុកច្រៀងបន្តិចបន្តួច។ ចម្រៀងអន្តរជាតិគឺជាភ្លេងជាតិផ្លូវការរបស់រដ្ឋមួយនេះមុនឆ្នាំ១៩៤៤។ បាវចនាជាតិដែលអានថា"កម្មករនៅទូទាំងពិភពលោក, ចូលយើងរួបរួមគ្នា"ត្រូវបានប្រើជាទូទៅនៅតាមសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតទាំងអស់នៅក្នុងសហភាព។ បច្ចុប្បន្ន យើងអាចមើលឃើញសញ្ញាញ្ញញ្ញួរនិងកណ្តៀវហើយវរលញ្ឆករសូវៀតខ្លះៗនៅតាមទីក្រុងមួយចំនួននៃប្រទេសរុស្ស៊ីដោយពីមុនសញ្ញាទាំងនេះគឺជាផ្នែកនៃរចនាបថស្ថាបត្យកម្មរបស់ពួកសូវៀត។ ក៏ប៉ុន្តែ កេរ្តិ៍ទាំងអស់នោះត្រូវបានដកឬលុបចោលជាបណ្តើរៗក្រោយពីសហភាពសូវៀតបានដួលរលំនៅឆ្នាំ១៩៩១។ ផ្កាយក្រហមសូវៀតក៏មានភាពពេញនិយមផងដែរហើយសព្វថ្ងៃ យើងអាចរកឃើញវាបាននៅលើគ្រឿងសព្វាវុធយោធាឬនៅតាមទីចងចាំសង្គ្រាម។ ទង់ក្រហមត្រូវបានប្រើជារឿយៗព្រោះវាគឺជានិមិត្តសញ្ញានៃជ័យជម្នះរបស់រុស្ស៊ីនៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។

តុក្កតាម៉ាទ្រីយ៉ូស្កាក៏ជានិមិត្តរូបតំណាងឱ្យ សសសស រុស្ស៊ី និងសហភាពសូវៀតទាំងមូលផងដែរ។ អគារគ្រែមលីននិងវិហារសង់បាស៊ីលនៅក្រុងមូស្គូគឺជារូបតំណាងស្ថាបត្យកម្មសំខាន់ៗរបស់ សសសស រុស្ស៊ី។ ផ្កាឈូករ័ត្នគឺជាផ្កាតំណាងជាតិចំណែកឯដើមបឺធ៍គឺជាដើមឈើតំណាងជាតិ។ ខ្លាឃ្មុំរុស្ស៊ីគឺជាសត្វតំណាងជាតិនិងជាលក្ខណៈសម្គាល់ជាតិរុស្ស៊ី។ ពាក្យថា"មាតុប្រទេសរុស្ស៊ី" (ឬជាភាសាអង់គ្លេស៖ Mother Russia) គឺជាពាក្យសម្គាល់ឱ្យបុគ្គលដែលមានសញ្ជាតិសូវៀតរុស្ស៊ី។

ប្រវត្តិនៃទង់ជាតិ

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ទង់ជាតិនៃសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ីត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរជាច្រើនលើកច្រើនសារ។ ទង់ដំបូងត្រូវបានប្រើនៅអំឡុងបដិវត្តន៍ខែតុលាហើយវាមានផ្ទៃពណ៌ក្រហមជាមួយនឹងឈ្មោះសាធារណរដ្ឋដែលសរសេរជាពណ៌ស។ ទង់ដំបូងនេះគឺជាទង់បណ្តោះអាសន្នហើយមួយឆ្នាំក្រោយមក ពួកសូវៀតក៏បានជ្រើសរើសប្តូរយកទង់ថ្មី។ ទង់ទីពីរគឺមានអក្សរ"РСФСР" (សសសសរ) សរសេរជាពណ៌លឿងនៅផ្នែកខាងលើឈៀងខាងឆ្វេងលើផ្ទៃពណ៌ក្រហម។ ទង់បន្ទាប់គឺចាប់ផ្តើមប្រើនាដើមសង្គ្រាមលោកលើកទី២ រហូតដល់មរណភាពរបស់ហ្សូសែហ្វ ស្តាលីននៅឆ្នាំ១៩៥៤។ ទង់ទីបួនគឺមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងទង់សហភាពសូវៀតដែរគឺមានផ្ទៃពណ៌ក្រហម មានសញ្ញាញ្ញញ្ញួរនិងកណ្តៀវនិងផ្កាយមួយនៅផ្នែកខាងលើឈៀងខាងឆ្វេង អ្វីដែលខុសគ្នានោះគឺឆ្នូតឈរមួយនៅប៉ែកខាងឆ្វេងនៃទង់។ ទង់ទីបួននេះត្រូវបានប្រើពីឆ្នាំ១៩៥៤ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១ ក្រោយពីសហភាពសូវៀតត្រូវបានដួលរលំ។ ទង់បន្ទាប់គឺមានលក្ខណៈដូចនឹងទង់ស៊ីវិលនាសម័យរាជាធិរាជរុស្ស៊ីអញ្ជឹង។ ក្រោយឆ្នាំ១៩៩៣ បន្ទាប់ពីបានបោះបង់ចោលទម្រង់រដ្ឋាភិបាលសូវៀត សហព័ន្ធរុស្ស៊ីក៏បានកែពណ៌ទង់ជាតិរបស់ខ្លួនឱ្យមានពណ៌រាងដុតជាមុនបន្តិចហើយវាក៏ក្លាយជាទង់ជាតិប្រទេសរុស្ស៊ីរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី: ថ្ងៃបុណ្យជាតិនិងនិមិត្តសញ្ញា

ថ្ងៃបុណ្យជាតិនិងនិមិត្តសញ្ញា
ថ្ងៃបុណ្យជាតិដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅ សសសស រុស្ស៊ីមានដូចជា៖ ទិវាការពារមាតុភូមិ (២៣ កុម្ភៈ) ដែលជាថ្ងៃគោរពទៅដល់បុគ្គលដែលបម្រើក្នុងជួរកងទ័ព ទិវានារីអន្តរជាតិ (៨ មីនា) ទិវាកម្មករអន្តរជាតិ (១ ឧសភា) ទិវាជ័យជម្នះ និងទិវាមហាបដិវត្តន៍ខែតុលា (៩ វិច្ឆិកា)។

ទិវាជ័យជម្នះគឺជាថ្ងៃបុណ្យជាតិដ៏ពេញនិយមបំផុតទីពីរនៅប្រទេសរុស្ស៊ី ព្រោះវាគឺជាថ្ងៃរំលឹកទៅដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ពរុស្ស៊ីលើពួកនិយមណាស៊ី។ ក្បួនព្យុហយាត្រាយោធាដ៏ធំត្រូវបានរៀបចំប្រារព្ធឡើងដោយប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅឯវិសាលដ្ឋានក្រហមក្នុងទីក្រុងមូស្គូ និងទីក្រុងធំៗដទៃទៀត។

thumb|កូនក្រមុំឬតុក្កតាម៉ាទ្រីយ៉ូស្កា

ក្នុងអត្ថិភាពរយៈពេល ៧៦ ឆ្នាំ ភ្លេងជាតិរបស់ សសសស រុស្ស៊ីគឺ Patrioticheskaya Pesnya (ប្រែមកថា ចម្រៀងស្នេហាជាតិ) ប៉ុន្តែមុនឆ្នាំ១៩៩០ រដ្ឋមួយនេះគឺមានភ្លេងជាតិមួយទៀតដែលមានលក្ខណៈស្ទើរដូចនឹងភ្លេងជាតិសូវៀតគ្រាន់តែខុសទំនុកច្រៀងបន្តិចបន្តួច។ ចម្រៀងអន្តរជាតិគឺជាភ្លេងជាតិផ្លូវការរបស់រដ្ឋមួយនេះមុនឆ្នាំ១៩៤៤។ បាវចនាជាតិដែលអានថា"កម្មករនៅទូទាំងពិភពលោក, ចូលយើងរួបរួមគ្នា"ត្រូវបានប្រើជាទូទៅនៅតាមសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតទាំងអស់នៅក្នុងសហភាព។ បច្ចុប្បន្ន យើងអាចមើលឃើញសញ្ញាញ្ញញ្ញួរនិងកណ្តៀវហើយវរលញ្ឆករសូវៀតខ្លះៗនៅតាមទីក្រុងមួយចំនួននៃប្រទេសរុស្ស៊ីដោយពីមុនសញ្ញាទាំងនេះគឺជាផ្នែកនៃរចនាបថស្ថាបត្យកម្មរបស់ពួកសូវៀត។ ក៏ប៉ុន្តែ កេរ្តិ៍ទាំងអស់នោះត្រូវបានដកឬលុបចោលជាបណ្តើរៗក្រោយពីសហភាពសូវៀតបានដួលរលំនៅឆ្នាំ១៩៩១។ ផ្កាយក្រហមសូវៀតក៏មានភាពពេញនិយមផងដែរហើយសព្វថ្ងៃ យើងអាចរកឃើញវាបាននៅលើគ្រឿងសព្វាវុធយោធាឬនៅតាមទីចងចាំសង្គ្រាម។ ទង់ក្រហមត្រូវបានប្រើជារឿយៗព្រោះវាគឺជានិមិត្តសញ្ញានៃជ័យជម្នះរបស់រុស្ស៊ីនៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។

តុក្កតាម៉ាទ្រីយ៉ូស្កាក៏ជានិមិត្តរូបតំណាងឱ្យ សសសស រុស្ស៊ី និងសហភាពសូវៀតទាំងមូលផងដែរ។ អគារគ្រែមលីននិងវិហារសង់បាស៊ីលនៅក្រុងមូស្គូគឺជារូបតំណាងស្ថាបត្យកម្មសំខាន់ៗរបស់ សសសស រុស្ស៊ី។ ផ្កាឈូករ័ត្នគឺជាផ្កាតំណាងជាតិចំណែកឯដើមបឺធ៍គឺជាដើមឈើតំណាងជាតិ។ ខ្លាឃ្មុំរុស្ស៊ីគឺជាសត្វតំណាងជាតិនិងជាលក្ខណៈសម្គាល់ជាតិរុស្ស៊ី។ ពាក្យថា"មាតុប្រទេសរុស្ស៊ី" (ឬជាភាសាអង់គ្លេស៖ Mother Russia) គឺជាពាក្យសម្គាល់ឱ្យបុគ្គលដែលមានសញ្ជាតិសូវៀតរុស្ស៊ី។
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី: ប្រវត្តិនៃទង់ជាតិ

ប្រវត្តិនៃទង់ជាតិ

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ទង់ជាតិនៃសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ីត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរជាច្រើនលើកច្រើនសារ។ ទង់ដំបូងត្រូវបានប្រើនៅអំឡុងបដិវត្តន៍ខែតុលាហើយវាមានផ្ទៃពណ៌ក្រហមជាមួយនឹងឈ្មោះសាធារណរដ្ឋដែលសរសេរជាពណ៌ស។ ទង់ដំបូងនេះគឺជាទង់បណ្តោះអាសន្នហើយមួយឆ្នាំក្រោយមក ពួកសូវៀតក៏បានជ្រើសរើសប្តូរយកទង់ថ្មី។ ទង់ទីពីរគឺមានអក្សរ"РСФСР" (សសសសរ) សរសេរជាពណ៌លឿងនៅផ្នែកខាងលើឈៀងខាងឆ្វេងលើផ្ទៃពណ៌ក្រហម។ ទង់បន្ទាប់គឺចាប់ផ្តើមប្រើនាដើមសង្គ្រាមលោកលើកទី២ រហូតដល់មរណភាពរបស់ហ្សូសែហ្វ ស្តាលីននៅឆ្នាំ១៩៥៤។ ទង់ទីបួនគឺមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងទង់សហភាពសូវៀតដែរគឺមានផ្ទៃពណ៌ក្រហម មានសញ្ញាញ្ញញ្ញួរនិងកណ្តៀវនិងផ្កាយមួយនៅផ្នែកខាងលើឈៀងខាងឆ្វេង អ្វីដែលខុសគ្នានោះគឺឆ្នូតឈរមួយនៅប៉ែកខាងឆ្វេងនៃទង់។ ទង់ទីបួននេះត្រូវបានប្រើពីឆ្នាំ១៩៥៤ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១ ក្រោយពីសហភាពសូវៀតត្រូវបានដួលរលំ។ ទង់បន្ទាប់គឺមានលក្ខណៈដូចនឹងទង់ស៊ីវិលនាសម័យរាជាធិរាជរុស្ស៊ីអញ្ជឹង។ ក្រោយឆ្នាំ១៩៩៣ បន្ទាប់ពីបានបោះបង់ចោលទម្រង់រដ្ឋាភិបាលសូវៀត សហព័ន្ធរុស្ស៊ីក៏បានកែពណ៌ទង់ជាតិរបស់ខ្លួនឱ្យមានពណ៌រាងដុតជាមុនបន្តិចហើយវាក៏ក្លាយជាទង់ជាតិប្រទេសរុស្ស៊ីរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ
 (ជាភាសារុស្ស៊ី) Full Texts and All Laws Amending Constitutions of the Russian SFSR
 Russian Federation; The Whole Republic a Construction Site by D. S. Polyanski.
 Full 1918 RSFSR Constitution

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:លទ្ធិកុម្មុយនិស្តក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសរុស្ស៊ីនៅក្នុងសតវត្សទី២០
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអឺរ៉ុប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើបនៃប្រទេសរុស្ស៊ី
សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី

សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី () ជាទូទៅគេហៅថា ស.ស.ស យូហ្គោស្លាវី () ឬសាមញ្ញ យូហ្គោស្លាវី គឺជាប្រទេសសង្គមនិយមមួយនៅអឺរ៉ុបអាគ្នេយ៍ និងកណ្តាល ដែលមានតាំងពីដើមកំណើតនៅក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 រហូតដល់ការរំលាយនៅឆ្នាំ 1992 ចំពេលមានសង្រ្គាមយូហ្គោស្លាវី គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី 255,804 គីឡូម៉ែត្រក្រឡា (98,766 ម៉ែត្រការ៉េ) សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវីមានព្រំប្រទល់ជាប់សមុទ្រអាឌ្រីយ៉ាទិកនិងអ៊ីតាលីនៅខាងលិច អូទ្រីស និងហុងគ្រី នៅខាងជើង ប៊ុលហ្គារី និងរូម៉ានី នៅខាងកើត និងអាល់បានី និងក្រិកនៅភាគខាងត្បូង ជារដ្ឋសង្គមនិយមឯកបក្ស និងសហព័ន្ធដែលគ្រប់គ្រងដោយសម្ព័ន្ធកុម្មុយនិស្តយូហ្គោស្លាវី និងបង្កើតឡើងដោយសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមចំនួន 6—បូស្នៀ និងហឺហ្សេហ្គោវីណា ក្រូអាត ម៉ាសេដូនៀ ម៉ុងតេណេហ្គ្រោ ស៊ែប៊ី និងស្លូវេនី​—ជាមួយទីក្រុងបែលក្រាដជារដ្ឋធានីរបស់ខ្លួន ក៏រួមបញ្ចូលផងដែរនូវខេត្តស្វយ័តចំនួនពីរក្នុងប្រទេសស៊ែប៊ីគឺ កូសូវ៉ូ និងវ៉ូវីឌីណា
សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល

សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល (ភាសាសង់គោ៖ Ködörösêse tî Bêafrîka, ភាសាបារាំង៖ République centrafricaine, RCA) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់កណ្តាលនៃទ្វីបអាហ្វ្រិក។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេសឆាដនៅភាគខាងជើង ស៊ូដង់នៅភាគឦសាន ស៊ូដង់ខាងត្បូងនៅភាគអាគ្នេយ៍ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងគោនៅភាគខាងត្បូង សាធារណរដ្ឋកុងគោនៅភាគនិរតី និងប្រទេសកាមេរូននៅប៉ែកខាងលិច។

សាធារណរដ្ឋមួយនេះបានគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីប្រមាណ ៦២០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយបើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១ ប្រទេសនេះមានចំនួនប្រជាជនប្រហែល ៥.៥ លាននាក់។ សាធារណរដ្ឋ​អាហ្រ្វិក​កណ្តាល​សព្វថ្ងៃកំពុងទទួលរងនូវភ្លើងសង្រ្គាម​ស៊ីវិល​ដែល​បាន​ឆាបឆេះ​​តាំង​ពី​ឆ្នាំ២០១២ មកម៉្លេះ។ ដែនដីសាធារណរដ្ឋអាហ្រ្វិកកណ្តាលភាគច្រើនគ្របដណ្តប់ដោយតំបន់វាលស្មោងស៊ូដាណូ-គីនេ ហើយនៅភាគខាងជើងជាតំបន់សាអែល–ស៊ូដង់ និងភាគខាងត្បូងស្ថិតក្នុងតំបន់ព្រៃអេក្វាទ័រ។ ពីរភាគបីនៃទឹកដីប្រទេសទាំងមូលគឺស្ថិតនៅក្នុងអាងទន្លេអ៊ូបង់ហ្គី (ដែលបន្តហូរចូលទៅក្នុងទន្លេកុងគោ) ហើយមួយភាគទៀតគឺស្ថិតនៅក្នុងអាងទន្លេឆារី ដែលបន្តហូរទៅចូលបឹងឆាដ។

ទឹកដីសាធារណរដ្ឋអាហ្រ្វិកកណ្តាលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានមនុស្សចូលមករស់នៅអស់ជាច្រើនសហស្សវត្សរ៍មកហើយ។ ព្រំដែនប្រទេសនេះសព្វថ្ងៃត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយបារាំង ដែលធ្លាប់កាន់កាប់ជាដែនអាណានិគមនៅចុងសតវត្សទី១៩។ បន្ទាប់ពីទទួលបានឯករាជ្យពីប្រទេសបារាំងនៅឆ្នាំ១៩៦០ សាធារណរដ្ឋអាហ្រ្វិកកណ្តាលត្រូវធ្លាក់ក្រោមការដឹកនាំរបស់មេផ្តាច់ការជាច្រើនរូប។'Cannibal' dictator Bokassa given posthumous pardon .

គិតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ បន្ទាប់ពីមានការតស៊ូអំពាវនាវឱ្យមានលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យជាច្រើនលើកកន្លងមក ទីបំផុតការបោះឆ្នោតប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្សក៏បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣។ លោកអង្គ ហ្វេលីក-ប៉ាតាសេបាន​ជាប់ឆ្នោត​ជា​ប្រធានាធិបតី ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកក៏​ត្រូវ​បានឧត្តម​សេនីយ៍ហ្វ្រង់ស័រ បូហ្ស៊ីហ្សេធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ចេញពីតំណែងនៅ​ឆ្នាំ២០០៣។ មួយឆ្នាំក្រោយរដ្ឋប្រហារ សង្គ្រាមស៊ីវិលមួយបាន​ផ្ទុះឡើង​ ហើយ​ទោះ​ជា​មានការ​ចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​ក្នុង​ឆ្នាំ២០០៧ និង​ម្តង​ទៀត​ក្នុង​ឆ្នាំ២០១១ ក្តីក៏​សង្រ្គាម​ស៊ីវិលនៅតែ​​បន្ត​រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាម អាហ្វ្រិកកណ្ដាលត្រូវទទួលរងពីការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយបក្សសម្ព័ន្ធប្រដាប់អាវុធគ្រប់ភាគី ហើយសកម្មភាពបំពានសិទ្ធិមនុស្សទាំងនោះរួមមាន ការចាប់មនុស្សដាក់ពន្ធនាគារតាមអំពើចិត្ត ការធ្វើទារុណកម្ម និងការរឹតបន្តឹងលើសេរីភាពសារព័ត៌មាន និងសេរីភាពនៃការធ្វើដំណើរ។ល។

ទោះមានឈ្មោះជាប្រទេសដែលសំបូរទៅដោយកំណប់រ៉ែដ៏មានតម្លៃនិងធនធានផ្សេងៗទៀតCentral African Republic.  ក៏ដូចជាដីដាំដុះកសិកម្មច្រើនពិតមែន ប៉ុន្តែសាធារណរដ្ឋអាហ្រ្វិកកណ្តាលនៅតែជាប់ឈ្មោះជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមបណ្ដាប្រទេសក្រីក្របំផុតទាំងដប់នៅលើពិភពលោកដោយមានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗ (យអទ) ទាបបំផុតគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៧។World Economic Outlook Database, January 2018 , International Monetary Fund . Database updated on 12 April 2017.  បើយោងទៅតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស (HDI) នៅឆ្នាំ២០១៩ បានឱ្យដឹងថាប្រទេសនេះមានកម្រិតអភិវឌ្ឍន៍មនុស្សទាបបំផុតទីពីរ (នាំមុខប្រទេសនីហ្សេ) ដោយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៨៨ ក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន ១៨៩។ ប្រទេសនេះផងដែរមានចំណាត់វិសមភាពសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សទាបបំផុត (IHDI) ដោយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៥០ ក្នុងចំណោម ១៥០ ប្រទេស។ សាធារណរដ្ឋអាហ្រ្វិកកណ្តាលក៏ត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណដែរថាជាប្រទេសមានកំណត់ត្រាសុខភាពមនុស្សអាក្រក់បំផុត ក៏ដូចជាប្រទេសដែលមិនសមរម្យមួយសម្រាប់ជីវិតកុមារ។

សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាលគឺជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ សហភាពអាហ្វ្រិក សហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចនៃរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល អង្គការអន្តរជាតិដឺឡាហ្វ្រង់កូហ្វូនី និងចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។ល។
សាធារណរដ្ឋឥស្លាមអាហ្វហ្កានីស្ថាន

សាធារណរដ្ឋឥស្លាមអាហ្វហ្កានីស្ថាន គឺជាសាធារណរដ្ឋមួយដែលមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ២០០៤ រហូតដល់ឆ្នាំ២០២១ នៅអំឡុងសម័យសង្គ្រាមអាហ្វហ្កានីស្ថាន។ រដ្ឋនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៤ បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកបានចូលឈ្លានពានទឹកដីអាហ្វហ្កានីស្ថាននៅក្នុងឆ្នាំ២០០១ ដើម្បីផ្តួលរំលំរបបអេមីរ៉ាតឥស្លាមអាហ្វហ្កានីស្ថានដែលដឹកនាំដោយតាលីបង់។ នៅអំឡុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២១ រដ្ឋមួយនេះបានបាត់បង់អំណាចគ្រប់គ្រងលើទឹកដីភាគច្រើនទៅក្រុមតាលីបង់វិញ ហើយទីបំផុតនៅថ្ងៃទី១៥ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២១ តាលីបង់ក៏បានកាន់កាប់រដ្ឋធានីកាប៊ុល។

បន្ទាប់ពីណាតូបានប្រកាសដកទ័ពនៅអំឡុងឆ្នាំ២០២១ ចលនាតាលីបង់បានចាប់ផ្តើមបើកប្រតិបត្តិការវាយប្រហារភ្លាមៗនៅអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ ហើយរយៈពេលបីខែកន្លះក្រោយ ក្រុមមួយនេះបានឡើងគ្រប់គ្រងប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថានស្ទើរតែទាំងអស់។ ស្ថាប័នសាធារណរដ្ឋមួយនេះបានដួលរលំនៅថ្ងៃទី១៥ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២១ នៅពេលដែលកងកម្លាំងតាលីបង់បានចូលកាន់កាប់ទីក្រុងកាប៊ុល និងបន្ទាប់ពីប្រធានាធិបតីអាហ្វហ្កានីស្ថាននាពេលនោះគឺលោកអាស្រាហ្វ ហ្កានីបានរត់ភៀសខ្លួនចេញពីប្រទេស។

មុនពេលទីក្រុងកាប៊ុលត្រូវដួលរលំ កងកម្លាំងតាលីបង់បានគ្រប់គ្រងលើតំបន់ផ្សេងៗនៃប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថានខណៈដែលសង្គ្រាមស៊ីវិលកំពុងបន្តឆាបឆេះ។ មូលហេតុសង្គ្រាមនេះហើយដែលនាំឱ្យកំណត់ត្រាសិទ្ធិមនុស្សនិងសិទ្ធិនារីនៅអាហ្វហ្កានីស្ថានមានវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរដោយមានទង្វើរំលោភបំពានជាច្រើនដែលប្រព្រឹត្តដោយភាគីទាំងសងខាងដូចជា ការសម្លាប់ជនស៊ីវិល ការចាប់ជំរិត និងការធ្វើទារុណកម្មជាដើម។ អ្នកខ្លះបានចាត់ទុករដ្ឋនេះជារដ្ឋរណបរបស់អាមេរិកព្រោះដោយសារតែរដ្ឋាភិបាលអាហ្វហ្កានីស្ថាននេះបានពឹងផ្អែកលើជំនួយយោធានិងសេដ្ឋកិច្ចអាមេរិកច្រើនហួសហេតុ ហើយវាក៏បាត់បង់ការគ្រប់គ្រងបន្តិចម្តងៗនៅតាមតំបន់ជនបទបន្ទាប់ពីអាមេរិកបានបញ្ចប់ប្រតិបត្តិការទ្រាំទ្រសេរីភាព។

នៅថ្ងៃទី១៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២១ លោកគូលប៊ូដង់ ហេកម៉ាត្យា មេដឹកនាំនៃគណបក្សឥស្លាមគូលប៊ូដង់បានទៅជួបប្រជុំជាមួយលោកហាមីដ កាហ្សៃដែលជាអតីតប្រធានាធិបតីអាហ្វកានីស្ថាន និងលោកអាប់ឌុលឡាអាប់ឌុលឡាដែលជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់ដើម្បីសម្រុះសម្រួលជាតិនិងជាអតីតនាយកប្រតិបត្តិនៅឯទីក្រុងដូហា ដោយពួកគេចង់បង្កើតរដ្ឋាភិបាលមួយ (ទោះបីជាមិនសូវច្បាស់ថាតើកាហ្សៃឬអាប់ឌុលឡានឹងជាប់ពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ជាមួយរដ្ឋាភិបាលដែលគ្រោងនឹងបង្កើតក៏ដោយ)។ ប្រធានាធិបតីហ្កានីដែលកំពង់ជ្រកកោននៅអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមបាននិយាយថាលោកគឺគាំទ្រកិច្ចចរចានេះ។ នៅថ្ងៃដដែរ អនុប្រធានាធិបតីទីមួយគឺលោកអាមរូឡា សាឡេ – ដោយយោងតាមបទប្បញ្ញត្តិនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញអាហ្វហ្កានីស្ថាន – បានប្រកាសខ្លួនឯងថាជាប្រធានាធិបតីស្តីទីនៃប្រទេសហើយបន្តអះអាងថាខ្លួនជាតំណាងរដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់តែមួយគត់របស់អាហ្វហ្កានីស្ថានពីមូលដ្ឋានចលនាតស៊ូប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួននៅជ្រលងភ្នំបង់ស៊ារដោយបានប្តេជ្ញាបន្តប្រតិបត្តិការយោធាប្រឆាំងនឹងក្រុមតាលីបង់។