navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
មហាចក្រពត្តិ: ព្រះអង្គម្ចាស់នៃអយុធ្យា

ព្រះអង្គម្ចាស់នៃអយុធ្យា
ព្រះឌៀររាជា () គឺជាបុត្រានៃព្រះបាទរាមាធិបតីទី២។ ព្រះភាតាបិតាតែមួយរបស់ព្រះអង្គ ព្រះជ័យរាជាធិរាជ ត្រូវបានអភិសេកជាព្រះរាជានៃអយុធ្យានៅឆ្នាំ១៥៣៤ បានតែងតាំងព្រះឌៀររាជាជាឧបរាជ ប៉ុន្តែមិនបានប្រគល់គោរម្យងារជាព្រះចៅនៃសុខោទ័យអោយទ្រង់ឡើយ។ ព្រះឌៀររាជាបានប្រឡូកជាមួយព្រះភាតាទ្រង់ក្នុងយុទ្ធនាការប្រឆាំងនឹងលានស្រែ និងនៅឆ្នាំ១៥៤៦ ឈានដល់ការឡោមព័ទ្ធជើងថ្មី (ឆៀងម៉ៃ) ទៀតផង។

ជ័យរាជាបានសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ១៥៤៦ ហើយព្រះរាជបុត្រទ្រង់ (ហើយក៏ជាព្រះភាគិនេយ្យោរបស់ព្រះឌៀររាជាដែរ) ព្រះកែវហ្វា បានឡើងសោយរាជ្យជាព្រះបាទយតហ្វា ដែលមានព្រះមាតារបស់ទ្រង់ឝ្រីសុតាចន្ទ្រ៍ជារាជានុសិទ្ធិ។ ព្រះនាងពិតជាបានធ្វើគតយតហ្វានៅឆ្នាំ១៥៤៨ មែន និងជាអវសានបានបន្តុបសហាយរបស់ទ្រង់ឱ្យឡើងសោយរាជ្យជាព្រះបាទវរវង្ឝាធិរាជ។ មុនពេលធ្វើដូច្នេះ យ៉ាងណាព្រះឌៀររាជាគឺជាសហរាជានុសិទ្ធិរបស់ព្រះនាង ប៉ុន្តែដើម្បីបំពេញសទ្ធាជ្រះថ្លាចំពោះព្រះមហេសីរបស់ទ្រង់ឝ្រីសុរិយោទ័យ ព្រះអង្គបានបួសជាភិក្ខុដើម្បីសងគុណចំពោះព្រះវររាជមាតារបស់ទ្រង់។

"ព្រះភាតាមួយក្រុម" ជាពួកមន្ត្រីចូលនិវត្តន៍រួចហើយត្រូវបានដឹកនាំដោយឃុនពិរេន្ទ្របានរៀបចំឆាកនយោបាយដើម្បីធ្វើរាជ្យប្រហារប្រឆាំងធ្វើគតព្រះបាទវរវង្ឝាធិរាជ និង ម្ចាស់ក្សត្រីឝ្រីសុតាចន្ទ្រ។  ពិរេន្ទ្រទេពក្រោយមកបានលើកព្រះឌៀររាជាឱ្យឡើងសោយរាជ្យជា ព្រះមហាចក្រពត្រាធិរាជ។
មហាចក្រពត្តិ: ការឡោមព័ទ្ធអយុធ្យាលើកទីមួយ (១៥៤៨)

ការឡោមព័ទ្ធអយុធ្យាលើកទីមួយ (១៥៤៨)

ក្នុងពេលឡើងសោយរាជ្យរបស់ព្រះបាទមហាចក្រពត្រាធិរាជ ព្រះបាទឌ្បិនឝ្វេធិនៃរាជវង្សតោនងូបានបរពលចូលមកអយុធ្យា ដោយឆ្លៀតឱកាសនៃភាពចលាចលយ៉ាងខ្លាំងជាច្រើនលើកនៅរាជធានីសៀម។Rajanubhab, D., 2001, Our Wars With the Burmese, Bangkok: White Lotus Co. Ltd., ISBN 9747534584

កងទ័ពភូមាបានឈប់នៅក្បែរអយុធ្យា។ ឌ្បិនឝ្វេធិបានយាងមកជាមួយកំពូលមេទ័ពរបស់ទ្រង់ ឧបរាជ ព្រះរៀមអង្គ ព្រះអនុរាជនៃប្រំម៍ និងចៅហ្វាយស្រុកខែត្រកុសមៈ។ ព្រះបាទមហាចក្រពត្រាធិរាជក៏បានចូលរួមក្នុងសមរភូមិទាំងព្រះត្រកូល រួមមានឝ្រីសុរិយោទ័យ ឧបរាជ ព្រះរាមេឝ្វរ និង ព្រះមហិន្ទ្រាធិរាជ។  នៅឯវាលពូកៅថង មហាចក្រពត្រាធិរាជបានប្រយុទ្ធជាយុទ្ធហត្ថីប្រឆាំងនឹងព្រះអនុរាជនៃប្រំម៍ ប៉ុន្តែដំរីព្រះអង្គត្រូវបានគេយកឈ្នះបានហើយក៏បានរត់ទៅឆ្ងាយ។ ឝ្រីសុរិយោទ័យបន្ទាប់មកបានបរដំរីយ៉ាងលឿនដើម្បីទៅសង្គ្រោះព្រះស្វាមីរបស់ទ្រង់ ប៉ុន្តែត្រូវបានកាប់រហូតដល់មរណាដោយព្រះអនុរាជអង្គនោះបាត់ទៅ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងពីរអង្គក្រោយមកបានបង្ខំព្រះអនុរាជអង្គនោះឱ្យដកទ័ពថយទៅវិញ។

ពួកសៀមបន្ទាប់មកបានបំពាក់កាំភ្លើងធំបំពង់វែងលើទូកដឹកឥវ៉ាន់មួយ ហើយចេញក្ដោងតាមដងទន្លេចៅព្រះញាដើម្បីបាញ់ពួកសត្រូវ។ បេសកកម្មនេះបានដំណើរការ កងទ័ពភូមាក៏បានដកថយ ក៏ប៉ុន្តែក្រោយមកទៀតពួកគេបានពួនស្ទាក់កងទ័ពសៀមនៅកំពែងពេជ្រដែលដឹកនាំដោយព្រះរាមេឝ្វរ និង មហាធម៌រាជាធិរាជ។ ពួកភូមាចាប់ព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងពីរបានជាឈ្លើយរហូតដល់មហាចក្រពត្រាធិរាជប្រគល់ដំរីសង្គ្រាមឈ្មោលពីរក្បាលដើម្បីដោះដូរយកព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ និង ព្រះមហាធម៌រាជាធិរាជមកវិញ។
មហាចក្រពត្តិ: សង្គ្រាមដណ្ដើមដំរីស (១៥៦៣-១៥៦៤)

សង្គ្រាមដណ្ដើមដំរីស (១៥៦៣-១៥៦៤)

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមឆ្នាំ១៥៤៨ ព្រះបាទមហាចក្រពត្រាធិរាជបានទទូចចង់ប្រយុទ្ធនឹងកងទ័ពភូមាក្បែរអយុធ្យា ដូច្នេះហើយទ្រង់អាចពង្រឹងក្រុងនេះឱ្យកាន់តែរឹងមាំខ្លាំង និងក្រុងក្បែរបីដែលមានការការពារទន់ខ្សោយរួមមាន សុវណ៌បុរី លពបុរី និង នគរនាយកដើម្បីការពារពួកភូមាពីការដណ្ដើមយកក្រុងទាំងនោះជាមូលដ្ឋានទ័ពរបស់ពួកគេ។ ការកេណ្ឌទ័ពបានកេណ្ឌមនុស្សប្រុសទំនេរៗទាំងអស់ឱ្យចូលធ្វើសង្គ្រាម។ ដំរីព្រៃច្រើនក្បាល (ជាពិសេសដំរីស) ត្រូវបានចាប់បាន និង ប្រមែប្រមូលត្រៀមធ្វើសឹកសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំ។

ព្រះរៀមអង្គបានក្លាយជាស្ដេចបន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតនៃឌ្បិនឝ្វេធិ និង ដោយលឺថាសៀមមានដំរីសច្រើនក្បាល ព្រះអង្គក៏បានទូលសូមដំរីសពីរក្បាល។ កាលណោះ ព្រះបាទមហាចក្រពត្រាធិរាជបានបដិសេធនូវការសូមនោះ ស្ដេចភូមាក៏បានបរពលចូលមកអយុធ្យាជាមួយកងទ័ពដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ ផ្លូវរបស់ព្រះអង្គត្រូវឆ្លងកាត់បណ្ដាខែត្រភាគខាងជើង ដោយហេតុនោះហើយព្រះអង្គក៏បានសញ្ជ័យបានលានស្រែក្នុងឆ្នាំ១៥៥៨ និង បានកាន់កាប់ជើងថ្មី។ ព្រះញាសុខោទ័យ និង ព្រះមហាធម៌រាជាបានចុះចាញ់នៅពេលនោះសុខោទ័យ និង ពិឝ្ណុលោកក៏ត្រូវបានគេកាន់កាប់បាន។ ចៅហ្វាយស្រុកសួគ៌លោក និង ពិជ័យបានចុះចូលដោយគ្មានការតស៊ូអ្វីសោះឡើយ។ នៅឯជ័យនាទ ព្រះរៀមអង្គបានប៉ះទង្គិចគ្នាជាមួយកងទ័ពព្រះរាមេឝ្វរ ប៉ុន្តែនៅតែអាចបំបែកកងទ័ពព្រះអង្គម្ចាស់អង្គនេះបានដដែល។ កងទ័ពភូមាក្រោយមកបានចូលមកដល់អយុធ្យា ហើយធ្វើការឡោមព័ទ្ធ ដោយមានការបាញ់ផ្លោងក្រុងយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់ផងនោះ ក៏ធ្វើឱ្យមហាចក្រពត្រាធិរាជទ្រង់ "បានយល់ព្រមចងស្ពានមេត្រីមិត្តភាពជាមួយអម្ចាស់ហង្សាវតី។" បន្ថែមពីនោះ ព្រះអង្គបានថ្វាយសួយសារជាដំរីសបួនក្បាល ហើយព្រះរាមេឝ្វរ ព្រះញាចក្រី និង ព្រះសង្គ្រាមត្រូវបាននាំត្រឡប់ទៅបារគូជាចំណាប់ខ្មាំង។

នៅបារគូ ព្រះចៅមហាចក្រពត្រាធិរាជបានសាងព្រះផ្នួសជាភិក្ខុ។Harvey 1925: 168–169 ទោះបីយ៉ាងណា តំរងរាជានុភាពអះអាងថាក្សត្រអង្គនេះគ្រាន់ត្រឹមតែចូលវត្តតែប៉ុណ្ណោះក្រោយពីបុត្រីរបស់ទ្រង់ ព្រះទេពក្ឞត្រីយ៍ត្រូវបានចាប់ពង្រាត់ទៅដោយពួកភូមា ដើម្បីឱ្យទ្រង់បោះបង់ចោលរាជបល្លង្កដោយទុយ៌ស។  ព្រះអង្គក៏បានយកអំណាចក្សត្រមកវិញដោយលើកព្រះរាជបុត្រារបស់ទ្រង់ មហិន្ទ្រាធិរាជឱ្យឡើងសោយរាជ្យ។
មហាចក្រពត្តិ: រជ្ជកាលទីពីរ

រជ្ជកាលទីពីរ

នៅដើមឆ្នាំ១៥៦៨ ស្ដេចជាប់ទោសបានបញ្ចុះបញ្ចូលព្រះរៀមអង្គបានសំរេចដើម្បីឱ្យព្រះអង្គឯងអាចយាងត្រឡប់មកអយុធ្យាវិញតាមក្បួនធម្មយាត្រា។ ក្នុងពេលមកដល់អយុធ្យាវិញ នៅខែឧសភា ១៥៦៨ ព្រះអង្គបានដោះស្បង់ចេញ ហើយក៏បានធ្វើការបះបោរ។ ព្រះអង្គក៏បានចូលចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយព្រះបាទជេឞ្ឋាធិរាជនៃលានដំរី។ ព្រះអង្គមិនអាចបញ្ចុះបញ្ចូលព្រះចៅមហាធម៌រាជាធិរាជនៃពិឝ្ណុលោកអោយចូលរួមជាមួយព្រះអង្គ និងបុត្ររបស់ទ្រង់បានឡើយក្នុងការបះបោរនេះ។ ធម៌រាជាធិរាជនៅស្មោះស្ម័គ្រនឹងព្រះរៀមអង្គ ហើយនៅរស់រានពីការឡោមព័ទ្ធដោយកងទ័ពអយុធ្យា និង លានដំរីរហូតដល់ខែតុលា នៅពេលនោះកងទ័ពជំនួយពីបារគូក៏បានមកដល់។ កងទ័ពឈ្លានពានបានឡោមព័ទ្ធអយុធ្យាលើកទីបីនៅខែធ្នូ ១៥៦៨។ ព្រះបាទមហាចក្រពត្រាធិរាជបានសោយទិវង្គតក្រោយពីការឡោមព័ទ្ធមួយខែនៅខែមករា ១៥៦៩។Wyatt 2003: 82 (ប្រភពភូមានិយាយថាព្រះរាជាអង្គនេះបានសោយទិវង្គតនៅថ្ងៃ ១៧ មេសា ១៥៦៩Hmannan Vol. 2 2003: 407 ប៉ុន្តែនេះទំនងជាកាលបរិច្ឆេទដែលពួកគេបានដឹងពីការចូលទិវង្គតរបស់ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះទៅវិញទេ។)
មហាចក្រពត្តិ: អំណានបន្ថែម

អំណានបន្ថែម 
 Richard D. Cushman (David K. Wyatt Ed.): The Royal Chronicles Of Ayutthaya. The Siam Society, Bangkok 2000, ISBN 974-8298-48-5

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រថៃ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រថៃ
Category:រាជវង្សសុវណ៌ភូមិ
Category:ក្សត្រនៃអយុធ្យា
Category:ក្សត្រនៅអាស៊ីសតវត្សទី១៦
មហាចោរ​៥​ពួក

១. សេចក្តី ​ត្រិះរិះ​របស់ភិក្ខុបាបថា បើ​ដល់កាល​ណាអញបាន​បរិសទ្យ១រយ ឬ១ពាន់​ចោមរោម​ជាគ្នាហើយ នឹងត្រេច​ទៅកាន់ចារិក ក្នុង​ស្រុកនិគម​រាជធានី ក៏នឹង​បាននូវ​ចីវរ បិណ្ឌបាត សេនាសនៈ គិលានប្បច្ចយ​ភេសជ្ជបរិក្ខារ ដែល​ពួកគ្រហស្ថ​ក្តី ពួកបព្វជិត​ក្តី ធ្វើសក្ការ​គោរពរាប់អាន​បូជាកោត​ក្រែង។ លុះដល់​សម័យខាង​ក្រោយមក ភិក្ខុបាប​នោះបាន​បរិសទ្យ​១រយ ឬ១ពាន់​ចោមរោមជា​គ្នាហើយ ក៏ត្រេចទៅ​កាន់ចារិក ក្នុងស្រុក​និគមរាជធានី បានចីវរ បិណ្ឌបាត សេនាសនៈ គិលានប្បច្ចយ​ភេសជ្ជ​បរិក្ខារ ដែលពួក​គ្រហស្ថក្តី បព្វជិត​ក្តី ធ្វើ​សក្ការ​គោរព​រាប់អាន​បូជាកោត​ក្រែង។ ភិក្ខុនេះ​ហៅថា មហាចោរទី១ ដែលមាន​ប្រាកដ​ក្នុងលោក។

២. ភិក្ខុ​បាបខ្លះរៀនសូត្រ​ធម្មវិន័យដែលព្រះ​តថាគតបាន​សំដែងហើយ ដុតកំដៅ​ខ្លួនឯងចោល​ (គឺលាក់នាមគ្រូអាចារ្យ ប្រាប់គេថា រៀនចេះ​ដោយ​ខ្លួនឯង)។ ភិក្ខុនេះ​​ហៅថា មហាចោរទី២ ដែលមាន​ប្រាកដ​ក្នុងលោក។

៣. ភិក្ខុ​បាបខ្លះពោល​ចោទភិក្ខុ​ដែលប្រព្រឹត្ត​ធម៌ប្រសើរ​ដ៏ស្អាត ដែល​កំពុង​ប្រព្រឹត្តធម៌​ប្រសើរដ៏​បរិសុទ្ធ ចោទដោយ​ការប្រព្រឹត្ត​មិនប្រសើរ រក​មូលគ្មាន គឺចោទដោយ​មិនបាន​ឃើញនឹងភ្នែក មិនបាន​ឮនឹងត្រចៀក ឬមិនបាន​រង្កៀសក្នុង​ចិត្ត។ ភិក្ខុនេះ​ហៅថា មហាចោរទី៣ មានប្រាកដ​ក្នុងលោក។

៤. ភិក្ខុ​បាបខ្លះ​សង្គ្រោះ​ផ្គាប់ផ្គុន​គ្រហស្ថដោយ​គ្រឿងគរុភណ្ឌ​របស់សង្ឃ ឬគ្រឿង​គរុណបរិក្ខារ គ្រឿង​គរុភណ្ឌ គឺអ្វីខ្លះ គ្រឿងគរុភណ្ឌ​នោះគឺ គុម្ពផ្កា និង​ដើមឈើ១ ទីដែល​សំរាប់ដាំ​គុម្ពផ្កា និង​ដើមឈើ១ កុដិ១ ទីដែល​សំរាប់សង់​កុដិ១ គ្រែ១ តាំង១ ពូក១ ខ្នើយ១ ឆ្នាំង​លោហៈ១ ស្នូក​លោហៈ១ ក្អមលោហៈ១ ផើងលោហៈ១ កាំបិត១ ពូថៅ១ ដឹង១ ចប១ ពន្លាក (ឬដែក​កណ្តារ)១ វល្លិប្រវែង​មួយលូក​ឡើងទៅ១ ឫស្សី​ប្រវែង៨ធ្នាប់​ឡើងទៅ១ ស្មៅដំណេកទន្សាយ១ ស្មៅយាប្លង១ ស្មៅធម្មតា១ ដីស្អិត១ គ្រឿងធ្វើ​នឹងឈើ១ គ្រឿងធ្វើ​នឹងដី១។ ភិក្ខុនេះ​ហៅថា មហាចោរទី៤ មានប្រាកដ​ក្នុងលោក។

៥. ភិក្ខុណា​ពោលអួត​ឧត្តរិមនុស្សធម្ម ដែល​មិនមាន មិនប្រាកដ​ក្នុងខ្លួន ភិក្ខុនេះ​ជាមហាចោរទី៥ ជាចោរធំ​បំផុតក្នុងលោក ព្រមទាំង​ទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ក្នុងពពួក​សត្វ ព្រមទាំង​សមណៈ និងព្រាហ្មណ៍ ទាំងមនុស្ស​ជាសម្មតិទេព និងមនុស្ស​ដ៏សេស។
មហាជនកជាតក: ប្រភពរឿង

ប្រភពរឿង 
មហាជនកជាតក ជាតកទី២នៃជាតកទាំង១០ ដែលបង្ហាញពីការបំពេញបារមីរបស់ព្រះពោធិសត្វក្នុងជាតិជាមហាជនកដើម្បីសាងនូវវីរយបារមី។ រឿងនេះប្រភពដើមជាភាសាបាឡី មាននៅក្នុងគម្ពីរខុទ្ទកនិកាយ ជាតក មហានិបាត ដែលគេប្រកាន់ជឿថាជាព្រះពុទ្ធវចនៈ ហើយនិងក្នុងគម្ពីរជាតកអដ្ឋកថាដែលមានមកជាង២ពាន់ឆ្នាំហើយ។ លោក ឈឹម ស៊ុម បានដកស្រង់នឹងបកប្រែពីអដ្ឋកថា។រូបភាពតូច|មហាជនកត្រូវបានសង្គ្រោះដោយនាងមុនីមេខលា
មហាត្មះគន្ធី

មហាត្មះគន្ធី205px ព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួនកើត២ តុលា ឆ្នាំ១៨៦៩មរណភាព៣០​ មករា ១៩៤៨(អាយុ៧៨ឆ្នាំ)សញ្ជាតិឥណ្ឌាផ្សេងៗ
មហាត្មះ​ ការាំចាន់ គន្ធី(០២-តុលា-១៨៦៩​ ដល់ ៣០-មករា-១៩៤៨) ជាមេដឹកនាំមនោគមវិជ្ជា និងជាអ្នកនយោបាយដ៏ពូកែនៃប្រទេសឥណ្ឌាអំឡុងពេលចលនាទាមទារឯករាជ្យជាតិឥណ្ឌា។​ គាត់ជាអ្នកត្រួសត្រាយក្នុងការទប់ទល់ពីការគាបសង្កត់អ្នកបាសបោរជាច្រើន ដោយការប្រកាន់ភ្ជាប់ភាពអត់ធ្មត់ អហិង្សា គន្ធីបានធ្វើអោយប្រទេសឥណ្ឌាឆ្ពោះទៅរកញភាពឯករាជ្យ និងបានបំផុសអោយមានចលនាតស៊ូសំរាប់សិទ្ធនិងសេរីភាព ក្នុងពិភពលោក។ ជារឿយៗគន្ធីត្រូវបានអះអាងថាជាមហាត្មះរឺ វិញ្ញានខក្ខដ៏អស្ចារ្យ,​ ជាកិត្តិយសមួយដំបូងដែលបានអនុវត្ដន៍ចំពោះគាត់ដោយ រ៉ាប៊ីនដ្រិណាថ​ តាហ្គរ។ ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា គាត់ក៏ត្រូវបានគេហៅ​ បាពូ(Bapu)ដែលមានន័យថា ឪពុក​ ហើយត្រូវបានដាក់កិត្តនាមថា បិតាជាតិ ។គាត់បានកើតនៅថ្ងៃ,​ ០២-តុលា, ត្រូវបានរំលឹកក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាជាបុណ្យជាតិឈ្មោះថា គន្ធី ដ្យាយន្តទី ហើយក្នុងពិភពលោកជាថ្ងៃបុណ្យសន្ដិភាពជាតិ។
ដំបូង គន្ធីបានជួលជាមេធាវីនេរទេសន៍គ្មានហិង្សាទៅក្នុងអាព្រិចខាងត្បូង, ក្នុងការតស៊ូរបស់សហគមន៍ឥណ្ឌាសំរាប់សិទ្ធប្រជាជន។ បន្ទាប់ពីការត្រឡប់ទៅប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងឆ្នាំ១៩១៥, គាត់បានរៀបចំអំពីការងារកសិកម្ម កសិករ​ និងកម្មករទីក្រុងតវ៉ាពន្ធដីឡើងថ្លៃ និងភាពរើសអើងប្រកាន់ពូជសាសន៍។ ក្នុងការប៉ានស្មានរបស់អ្នកដឹកនាំនៃសមាជជាតិឥណ្ឌាក្នុងឆាំ១៩២១, គន្ធីបានបញ្ចុះបញ្ចូលប្រទេសទាំងមូលចំពោះភាពក្រីក្រដោយងាយស្រួល, ការពង្រីកសិទ្ធនារី​, កសាងសាសនា និងមិត្តភាពជាតិពន្ធ,​ បង្កើនការជឿជាក់លើសេដ្ឋកិច្ចខ្លួនឯង,  តែការសម្រេចច្បាប់ទាំងនោះ​ និងឯករាជ្យភាពគឺស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បរទេស។ គន្ធី បានដឹកនាំជនជាតិឥណ្ឌាយ៉ាងប្រសើរក្នុងការតវ៉ាបង់ពន្ធអំបិលរបស់អង់គ្លេសនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៣០ ហើយក្រោយមកបានបន្ដេញអង់គ្លេសចេញពីឥណ្ឌាក្នុងឆ្នាំ១៩៤២។ គាត់ត្រូវបានគេដាក់គុកអស់ជាច្រើនឆ្នាំ​ ក្នុងប្រទេសអាព្រិចខាងត្បូង និងឥណ្ឌា។ គន្ធី បានខិតខំអនុវន្តភាពគ្មានអំពើហិង្សា និងសេចក្តីពិតក្នុងគ្រប់ស្ថានភាពទាំងអស់និងជួយឧបត្ថម្ភដូចដែលអ្នកផ្សេងៗទៀតបានធ្វើ។ 
គាត់បានរស់នៅយ៉ាងសមរម្យក្នុងសហគមន៍ ហើយគាត់ស្លៀកសំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីឥណ្ឌា។​ 
​​​​​        ក្នុងឆ្នាំចុងក្រោយរបស់គាត់ គឺគាត់មិនសប្បាយចិត្តចំពោះការបែងចែកប្រទេសឥណ្ឌា និងគាត់បានបញ្ឍប់ការកាប់សំលាប់រវាងសាសនាម៉ូស្លីមជាមួយសាសនាឥណ្ឌូនៅព្រំប្រទល់នៃប្រទេសឥណ្ឌា និងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ គាត់ត្រូវបានគេសម្លាប់នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៤៨ អ្នកជាតិនិយមឥណ្ឌូ ដោយពួកគេគិតថា គាត់លំអៀងទៅខាងសាសនាម៉ូស្លីមក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ ថ្ងៃទី៣០ ខែមករាគឺជាថ្ងៃបុណ្យនៃសេចក្ដីទុក្ខក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា(Martyrs' Day)។ គេបានដាក់ឈ្មោះអោយគាត់ថា មហត្មះ មានន័យថា ព្រលឹងដ៏អស្ចារ្យ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៤។ គាត់ក៏ត្រូវបានគេហៅថា បាពូ មានន័យថា ឪពុក។ គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា បិតានៃសន្ដិភាព ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ហើយថ្ងៃកំណើត-ថ្ងៃទី០២ ខែតុលា ជាថ្ងៃបុណ្យរំលឹករបស់លោក គន្ធី ចាយ៉ាន់ធី , បុណ្យជាតិ និងជាថ្ងៃបុណ្យទិវាគ្មានអំពើហិង្សាលើពិភពលោក។
មហាត្មះគន្ធី: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ
 thumb|right|300px|គន្ធីស្គាល់រូបថតដំបូងបំផុតនៅ
ពេលគាត់មានអាយុ៧ឆ្នាំ
មហាត្រានៃបារាំង

Category:Pages using multiple image with auto scaled images
មហាត្រានៃបារាំង ឬ មហាត្រានៃសាធារណរដ្ឋបារាំង (  ) គឺជាត្រាផ្លូវការរបស់ សាធារណរដ្ឋបារាំង ។ បន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៧៩២ បានបង្កើតសាធារណរដ្ឋបារាំងដំបូង  សញ្ញានៃរាជាធិបតេយ្យត្រូវបានដកចេញពីត្រា។ យូរ ៗ ទៅត្រាថ្មីបានផ្លាស់ប្តូរ។ ដំបូងវាមានលក្ខណៈពិសេសម៉ារីអាន ដែលជានិមិត្តរូបនៃបដិវត្តន៍។ វាវិវត្តន៍ដើម្បីបង្ហាញថាប្រជាជនបានអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ និងនយោបាយរបស់ពួកគេ។ នៅក្នុងសម័យទំនើប វាពណ៌នាអំពីសេរីភាព រួមជាមួយនឹងទិដ្ឋភាពនៃវប្បធម៌ដូចជាសិល្បៈ ការអប់រំ និងកសិកម្ម។ 
រូបភាពតូច|មហាត្រានៃសាធារណរដ្ឋបារាំង
មហាទេវី (លង្វែក)

សម្ដេចព្រះមហាទេវីក្សត្រីយ៍ ជាបុត្រីនៃព្រះបាទចន្ទរាជាដែលជាព្រះមហាក្សត្រសម័យចតុមុខ-លង្វែក។ ព្រះនាងមិនត្រូវបានស្គាល់ព្រះមាតាក្នុងពង្សាវតារឡើយ ព្រះនាងមានព្រះញាតិគឺព្រះរាមាធិបតី និងព្រះបរមិន្ទរាជា។
មហាទ្វារនិកាយ

មហាទ្វារនិកាយ ( ភូមា:  မဟာဒွာရနိကာယ, Mahādvāra Nikāya ); សរសេរថា មហាទ្វាយនិកាយ ឬ Mahādvāra Nikāya គឺជានិកាយតូចមួយនៅ មីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) ជាចម្បងនៅ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាក្រោម ។  បទបញ្ជានេះគឺមានលក្ខណៈអភិរក្សយ៉ាងខ្លាំងទាក់ទងនឹងបទប្បញ្ញត្តិ វិន័យ ។  វា​ជា​ដីកា​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ដីកា​របស់​ព្រះសង្ឃ​ចំនួន ៩ ដែល​បាន​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​ស្រប​ច្បាប់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស ក្រោម​ច្បាប់​ស្ដីពី​អង្គការ​សង្ឃ​ឆ្នាំ ១៩៩០។
មហាទ្វារនិកាយ: ស្ថិតិ

ស្ថិតិ 
យោងតាមស្ថិតិឆ្នាំ 2016 ដែលចេញផ្សាយដោយ គណៈកម្មាធិការរដ្ឋ មហានិកាយ ព្រះសង្ឃ 6,166 អង្គជាកម្មសិទ្ធិរបស់និកាយនេះតំណាងឱ្យ 1.15% នៃព្រះសង្ឃទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាលំដាប់ធំទីបីបន្ទាប់ពី ថុធម្ម និង ស្វេគ្យីននិកាយ ។  ទាក់ទងទៅនឹងតំណាងភូមិសាស្រ្ត ភាគច្រើនមានមូលដ្ឋាននៅ ប្រទេសភូមាក្រោម ដោយមានព្រះសង្ឃ មហាទ្វារ ច្រើនអង្គរស់នៅក្នុង តំបន់ អយេយាវ៉ាឌី (40.69%) បន្ទាប់មក តំបន់ យ៉ាងហ្គន (20.65%) តំបន់ បាគូ (20.61%) និង រដ្ឋមន ( ៩.៩៧%)។
មហាទ្វារនិកាយ: ប្រភពដើម

ប្រភពដើម 
ការបង្កើត មហាទ្វារនិកាយត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយការកែទម្រង់ និកាយ នៅក្នុង ប្រទេសស្រីលង្កា ក្នុងអំឡុងសតវត្សទី 19 ។  និកាយ នេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1855 ជុំវិញជម្លោះជាមួយ ថុធម្មនិកាយ លើរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃ សីមា (  ឬ ក្នុង ភាសាភូមា) ដែលជាព្រំប្រទល់ផ្លូវការដែលពិធីសាសនាព្រះពុទ្ធ (រាប់បញ្ចូលទាំងការតែងតាំង ព្រះសង្ឃ ) កើតឡើង។ 

នៅឆ្នាំ 1900 និង 1918 មានក្រុមពីរទៀតគឺអាណាចក្រទ្វារ (  ) និង មូលទ្វារ (  ; Mūladvāra ) រៀងគ្នាបំបែកចេញពី មហាទ្វារនិកាយ ជុំវិញជម្លោះភាពជាអ្នកដឹកនាំ។
មហាធម៌រាជាទី១

មហាធម៌រាជាទី១ (, ), ឈ្មោះកំណើតជា លិថៃ (, ), ជាព្រះមហាក្សត្រនៃអាណាចក្រសុខោទ័យ និងទស្សនវិទូព្រះពុទ្ធសាសនាដំបូងគេដែលសរសេរជាភាសាថៃ ព្រះអង្គសោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ ១៣៤៧ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៣៦៨ លិថៃគឺជាព្រះរាជបុត្ររបស់ស្តេចលើថៃ និងចៅប្រុសរបស់ស្តេចរាមកំហែងមហារាជ
មហាធម៌រាជាទី២

មហាធម្មរាជាទី២  ( ថៃ : มหาธรรมราชาที่ 2 ) ហៅថា លឺថៃ ( ថៃ : ลือไทย )ជាស្តេចនេះ ព្រះរាជាណាចក្រសុខោទ័យ ដែលជាព្រះរាជាណាចក្រ ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ ប្រទេសថៃ ។
មហាធម៌រាជាទី៤

ព្រះបាទមហាធម្មរាជាទី ៤  (    , បាន ) ឬ បរមបាល (    , បាន ) គឺជាព្រះមហាក្សត្រចុងក្រោយនៃអាណាចក្រសុខោទ័យ ដែលបានសោយរាជ្យពីឆ្នាំ១៤១៩–១៤៣៨។នៅឆ្នាំ ១៤១៩ បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ពញា សៃ លឺថៃ បុត្ររបស់ព្រះអង្គឈ្មោះ ព្រះយារាម និង ព្រះយាបានមឿង បានប្រយុទ្ធគ្នាដើម្បីដណ្តើមរាជ្យសម្បត្តិ។ស្តេច ឥន្ទ្ររាជ នៃនគរ អយុធ្យា បាន​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍និង​បែងចែក​នគរ​រវាង​ទាំងពីរ​បន្ថែម​ទៀត។ បាន​មឿង ​ត្រូវ​បាន​គេ​ឡើង​សោយរាជ្យជា​ស្តេច​សក្តិភូមិ​ដោយមាន​ភក្តីភាព​នឹង​អយុធ្យា។  ព្រះរាជដំណាក់របស់​ទ្រង់​គឺ​នៅ​ក្រុងភី​តសា​នុលោក​ ទោះ​បី​ជា​នគរ​នេះ​នៅ​តែ​ហៅ​ថា "សុខោទ័យ"។ នៅពេលដែល មហាធម៌រាជាទី ៣ បានសុគតនៅឆ្នាំ១៤៣៨ ស្តេចបរមរាជាទី ២ នៃអយុធ្យាបានលើកបុត្រារបស់ព្រះអង្គ រាមសូរ្យ ។
មហាធម៌រាជាធិរាជ

មហាធម៌រាជាធិរាជ () រឺ សព៌េជ្ញទី១ (), រឺ មហាធម៌រាជា, មុនពេលឡើងសោយរាជ្យមានងារជា ឃុនពិរេន្ទ្រទេព () រឺ ឃុនពិរេន្ទ្រ ជាព្រះមហាក្សត្រទីមួយនៃរាជអាណាចក្រអយុធ្យាមកពីរាជវង្សសុខោទ័យដែលសោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៥៦៩ ដល់ ១៥៩០។ ជាអភិជនសុខោទ័យដ៏មានអំណាចមួយរូប ពិរេន្ទ្រទេពក៏ចាប់ផ្ដើមមានអំណាចឥទ្ធិពលបន្តិចម្ដងៗ។ បន្ទាប់ពីការដើរតួក្នុងរបត់នយោបាយជាច្រើនលើកច្រើនសាមក ព្រះអង្គនៅទីបំផុតត្រូវបានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៃប្រទេសស្យាម។
មហាធម៌រាជាធិរាជ: អភិជននៅសុខោទ័យ

អភិជននៅសុខោទ័យ

ទោះបីជារាជអាណាចក្រសុខោទ័យបានស្ថិតនៅក្រោមសហភាពបុគ្គលជាមួយនិងអយុធ្យាតាំងពីឆ្នាំ១៤៤៨ក៏ដោយ ក៏រាជត្រកូលនៃសុខោទ័យនៅតែបានកាន់អំណាចនៅមូលដ្ឋានរបស់ពួកទ្រង់ឯ ពិឞ្ណុលោក និងត្រូវចាត់ចូលជារាជវង្សមួយក្នុងចំណោមរាជវង្សនយោបាយទាំងបួននៅអយុធ្យាក្នុងសតវត្សទី១៦ (សុពណ៌ភូមិ ឧទង សុខោទ័យ និង ឝ្រីធម៌នគរ)។ ជ័យរាជា យ៉ាងណាក៏ដោយ បានខិតខំកាត់បន្ថយអំណាចពួកអភិជនសុខោទ័យ។ ព្រះអង្គបានបញ្ឈប់ការតែងតាំង ឧបរាជ ឱ្យធ្វើជាស្ដេចនៅសុខោទ័យ ហើយបានកោះហៅពួកអភិជនសុខោទ័យទាំងនោះឱ្យចូលមកអយុធ្យាដើម្បរំលាយមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃអំណាចរបស់ពួកគេនៅពិឞ្ណុលោក។ประวัติศาสตร์ สุริโยไท บทสนทนาอันไม่รู้จบระหว่างปัจจุบันกับอดีต

ឃុនពិរេន្ទ្រទេព គឺជាអភិជនម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអភិជនសុខោទ័យនៅឯព្រះរាជវាំងអយុធ្យា។ នៅឆ្នាំ១៥៤៨ រាជអាណាចក្របានដួលរលំស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងនៃព្រះបាទវរវង្ឝាធិរាជ និង ឝ្រីសុតាចន្ទ្រនៃរាជវង្សឧទង។ រាជវង្សឧទងបានបង្កើនអំណាចដើម្បីគ្របដណ្ដប់លើរាជវង្សដទៃទៀត។ ឃុនពិរេន្ទ្រទេពក្រោយមកបានស្វះស្វែងចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយរាជវង្សឝ្រីធម៌នគរដែលដឹកនាំដោយឃុនឥន្ទ្រវង្ឝ ហើយក៏បង្កើតឆាករាជ្យប្រហារមួយប្រឆាំងនឹងវរវង្ឝាធិរាជ និង ឝ្រីសុតាចន្ទ្រក្នុងឆ្នាំ១៥៤៨ ដោយស្ដាររាជបល្លង្កមកវិញថ្វាយទៅដល់រាជវង្សសុពណ៌ភូមិវិញ។

មហាចក្រពត្តិបានតែងតាំងឃុនពិរេន្ទ្រទេព (អ្នកដែលបានបង្កើតឆាករាជ្យប្រហារ ហើយលើកទ្រង់ឱ្យឡើងសោយរាជ្យ)Chakrabongse, C., 1960, Lords of Life, London: Alvin Redman Limited ជាមហាធម៌រាជាធិរាជ។ ព្រះនាម មហាធម៌រាជាធិរាជ គឺជាព្រះនាមសំរាប់រាជ្យនៃព្រះមហាក្សត្រសុខោទ័យក្នុងសតវត្សទី១៤។ មហាធម៌រាជាធិរាជបានពេញព្រះរាជហឫទ័យនឹងអំណាចដ៏ធំធេងនេះណាស់។ ព្រះអង្គបានរៀបអភិសេកនឹងព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះបាទមហាចក្រពត្តិ ព្រះស្វស្តិរាជធីតា ជាសម្ដេចព្រះភគវតីរបស់ទ្រង់ដែលមានព្រះនាមជាម្ចាស់ក្សត្រីថា វិសុទ្ធក្សត្រីយ៍។
មហាធម៌រាជាធិរាជ: ស្ដេចនៃពិឞ្ណុលោក

ស្ដេចនៃពិឞ្ណុលោក
នៅឆ្នាំ១៥៤៨ ឌ្បិនឝ្វេធិនៃបារគូបានដឹកនាំកងទ័ពភូមា ហើយបានលុកលុយអយុធ្យាក្នុងសង្គ្រាមភូមាសៀម១៥៤៨។ សៀមបានរៀបចំកងទ័ពដើម្បីបង្ខំឱ្យពួកភូមាដកទ័ពថយ។ យ៉ាងណាមិញ កងទ័ពសៀមក្រោមការដឹកនាំនៃព្រះរាមេឝ្វរ ដែលជាឧបរាជ និងព្រះចៅមហាធម៌រាជាធិរាជត្រូវបានគេលួចវាយឆ្មក់និងចាប់ព្រះកាយបាន។ ព្រះអង្គត្រូវបានគេដោះលែងវិញនៅពេលព្រះមហាចក្រពត្តិបានលោះដោយដំរីសឹកឈ្មោលពីរក្បាល។Rajanubhab, D., 2001, Our Wars With the Burmese, Bangkok: White Lotus Co. Ltd., ISBN 9747534584

នៅឆ្នាំ១៥៦៣ អ្នកស្នងរាជ្យរបស់ព្រះបាទឌ្បិនឝ្វេធិ ព្រះរៀមអង្គ បានដឹកនាំកងទ័ពភូមាដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ចូលមកលុកលុយសៀម។ ព្រះអង្គបានឡោមព័ទ្ធពិឞ្ណុលោក។ មហាធម៌រាជាធិរាជបានធ្វើ "ការតស៊ូយ៉ាងរបឹងរឹងរូស" ប៉ុន្តែបានចុះចាញ់ ហើយចុះចូលទ្រង់បន្ទាប់ពីស្បៀងអស់រលីង និង ជំងឺអុតធំបានឆ្លងរាតត្បាត។

មហាធម៌រាជាធិរាជត្រូវតែបញ្ជូនព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ ព្រះនរេឝ្វរ ទៅបារគូជាឈ្លើយ។ ដោយមានព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ជាប់ជាឈ្លើយរបស់ភូមា មហាធម៌រាជាធិរាជត្រូវបានបង្ខំឱ្យចងសម្ព័ន្ធជាមួយព្រះរៀមអង្គ។

មហេន្ទ្រាធិរាជ ព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទមហាចក្រពរ្តិ ដែលក្រោយមកទ្រង់បានស្វះស្វែងធ្វើការចងសម្ព័ន្ធជាមួយព្រះបាទជេឞ្ឋាធិរាជនៃលានជាងដើម្បីប្រយុទ្ធតស៊ូនឹងព្រះរៀមអង្គ និង មហាធម៌រាជាធិរាជ។ នៅឆ្នាំ១៥៦៦ កំឡុងពេលអវត្តមានរបស់មហាធម៌រាជាធិរាជពីពិឞ្ណុលោកទៅបារគូ មហេន្ទ្រាធិរាជបាននាំយកព្រះម្ចាស់ក្សត្រីវិសុទ្ធក្ឞត្រីយ៍ និងព្រះរាជបុត្រាបុត្រីរបស់ព្រះនាងទៅកាន់អយុធ្យា។ មហាធម៌រាជាធិរាជក៏ស្វះស្វែងរកជំនួយពីព្រះរៀមអង្គ។

នៅឆ្នាំ១៥៦៨ ព្រះរៀមអង្គបានបររេហ៍ពលកងទ័ពភូមាដ៏ច្រើនសំបើមទៅកាន់អយុធ្យាជាមួយការជួយពីមហាធម៌រាជាធិរាជ។ អយុធ្យានៅចុងក្រោយបំផុតបានដួលរលំនៅឆ្នាំ១៥៦៩ និង មហាធម៌រាជាធិរាជត្រូវបានលើកជាព្រះមហាក្សត្រនៃអយុធ្យា។ ព្រះរៀមអង្គបានប្រទានព្រះនាមសំរាប់រាជ្យឱ្យទ្រង់ជា សព៌េជ្ញទី១។
មហាធម៌រាជាធិរាជ: បែកបាក់ចេញពីបារគូ

បែកបាក់ចេញពីបារគូ
ក្នុងឆ្នាំ១៥៨១ ព្រះរៀមអង្គបានសោយទិវង្គត ព្រះអង្គត្រូវបានឡើងសោយរាជ្យដោយព្រះរាជបុត្រារបស់ព្រះអង្គ នន្ទព្រះរៀម។ ក្នុងឆ្នាំ១៥៨៣ ព្រះចៅអវៈ និងពួកឝានបានបង្កជាការបះបោរប្រឆាំងនឹងបារគូ។ នន្ទព្រះរៀមក្រោយមកបានសុំជំនួយកងទ័ពពីអយុធ្យា។ កងទ័ពសៀមបានធ្វើដណ្ដើរយឺតៗទៅកាន់អវៈក្រោមការដឹកនាំទ័ពរបស់ព្រះនរេឝ្វរ។ នន្ទព្រះរៀមក្រោយមកបានមានមន្ទិលសង្ស័យនូវភក្ដីភាពរបស់សៀមក៏បានចេញរាជបញ្ជាដោយសំងាត់ឱ្យព្រះរាជបុត្រារបស់ទ្រង់ ម៉ុងគ្រីឝ្វា ដែលជា ឧបរាជ ឱ្យបង្ក្រាបកងទ័ពព្រះនរេឝ្វរ និង ប្រហារព្រះអង្គតាមផ្លូវទៅកាន់បារគូ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ព្រះនរេឝ្វរបានដឹងព្រះកាយមុន ហើយបានប្រកាសលែងជាចំណុះភូមានៅឆ្នាំ១៥៨៣តទៅ។

នៅឆ្នាំ១៥៨៤ នន្ទព្រះរៀមព្រះអង្គឯងក៏បានដឹកនាំកងទ័ពបារគូចូលទៅប្រទេសៀម ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ក្រាបដោយព្រះនរេឝ្វរ។ អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ កងទ័ពភូមាក៏បានពោរពាសពេញចូលអយុធ្យា ប៉ុន្តែត្រូវបានរុញច្រានទៅវិញ។ មហាធម៌រាជាធិរាជបានសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ១៥៩០។ ព្រះអង្គត្រូវបានឡើងសោយរាជ្យដោយព្រះនរេឝ្វរ។
មហានិកាយ

មហានិកាយ (ការបកប្រែតាមព្យញ្ជនៈ៖ "មហានិកាយ") គឺជាបទបញ្ញតិមួយក្នុងចំនោមព្រះសង្ឃសំខាន់ពីរ ឬភាតរភាពនៃព្រះពុទ្ធសាសនាថៃ និងខ្មែរសម័យទំនើប។ ពាក្យ​នេះ​គេ​ប្រើ​សំដៅ​លើ​ព្រះសង្ឃ​ថេរវាទ​ណា​ដែល​មិន​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ព្រះធម្មយុត្តិកនិកាយ ជា​លំដាប់​សង្ឃ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ទៀត។ មហានិកាយគឺជាលំដាប់ធំបំផុតនៃព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ នៅក្នុងប្រទេសថៃ និងប្រទេសកម្ពុជា ដែលនៅក្នុងប្រទេសថៃបានកាន់កាប់ព្រះសង្ឃជាង ៩០% នៃព្រះពុទ្ធសាសនានៅក្នុងប្រទេស។
មហានិកាយ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
បន្ទាប់ពីការបង្កើតធម្មយុត្តិកនិកាយ ដោយស្តេចមង្កុដ ក្នុងឆ្នាំ១៨៣៣ ជាច្រើនទស្សវត្សរ៍ក្រោយមកព្រះសង្ឃទាំងអស់ដែលទទួលស្គាល់ថាមិនត្រូវបានតែងតាំងនៅក្នុងលំដាប់ ធម្មយុត្តិកនិកាយ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃ មហានិកាយ ដែលជា "ការប្រមូលផ្តុំដ៏អស្ចារ្យ" នៃអ្នកខាងក្រៅនៃធម្មយុត្តិកនិកាយភាតរភាពថ្មី ។ ដូច្នេះ ព្រះសង្ឃភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសថៃ ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មហានិកាយច្រើន ឬតិចតាមលំនាំដើម។ លំដាប់ដោយខ្លួនវាផ្ទាល់ មិនបានបង្កើតការអនុវត្ត ឬទស្សនៈជាក់លាក់ណាមួយ ដែលកំណត់លក្ខណៈដល់អ្នកដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលលទ្ធិរបស់ខ្លួន។ តាមពិតមាននិកាយ រាប់រយផ្សេងគ្នានៅទូទាំងតំបន់ថៃដែលត្រូវបានប្រមូលផ្តុំគ្នាជា "មហានិកាយ" ។

នៅ ​កម្ពុជា ​ក៏​មាន​ស្ថានភាព​ស្រដៀង​គ្នា​នេះ​ដែរ។ ធម្មយុត្តិកនិកាយ ត្រូវបានគេសន្មត់ថាបាននាំចូលពីប្រទេសសៀមនាក្នុងឆ្នាំ១៨៥៥ (សម័យព្រះបាទអង្គឌួង) ហើយព្រះសង្ឃទាំងនោះដែលនៅសេសសល់នៅខាងក្រៅបទបញ្ញត្តិធម្មយុត្តិកនិកាយ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាសមាជិកនៃមហានិកាយ ។ សង្ឃរាជ ​ដាច់​ដោយ​ឡែក​សម្រាប់​ព្រះធម្មយុត្តិកនិកាយ ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ដោយ​ព្រះបាទសម្តេចនរោត្តម ។ សង្ឃរាជកាលពីមុន បានក្លាយជាប្រមុខនៃមហានិកាយកម្ពុជា។

នៅក្នុងប្រទេសថៃ សង្ឃរាជ តែមួយត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាមានអំណាចលើទាំង មហានិកាយ និង ធម្មយុត្តិកនិកាយ។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ព្រះសង្ឃមហានិកាយ មួយចំនួនបានធ្វើយុទ្ធនាការសម្រាប់ការបង្កើតបុព្វបុរស មហានិកាយ ដាច់ដោយឡែកមួយ ដោយសារតែបុព្វបុរសកំពូលរបស់ថៃស្ទើរតែទាំងអស់ត្រូវបានដកចេញពី ធម្មយុត្តិកនិកាយ ដែលគាំទ្រដោយរាជវង្ស ទោះបីជាព្រះសង្ឃធម្មយុត្តិកនិកាយ មានត្រឹមតែ ៦ភាគរយនៃព្រះសង្ឃក៏ដោយនៅប្រទេសថៃ។
មហានិកាយ: សូម​មើល​ផង​ដែរ

សូម​មើល​ផង​ដែរ 

 ធម្មយុត្តិកនិកាយ
 មហាយាន
 និកាយ
 សង្ឃរាជ
 សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
 អយ្យកោនៃប្រទេសថៃ
មហាបុរិសលក្ខណៈ៣២ប្រការ: គតិពីរយ៉ាង

គតិពីរយ៉ាង 
មហាបុរសដែលប្រកបដោយបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ មានគតិតែ ២ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺ
 គ្រប់គ្រងផ្ទះ  
បើមហាបុរសនៅគ្រប់គ្រងគេហដ្ឋាន នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិប្រកបដោយធម៌ ជាស្តេចទ្រង់ធម៌ មានជ័យជំនះផ្សាយអំណាចរហូតដល់ផែនដីដែលមានមហាសមុទ្រទាំង៤ព័ទ្ធជុំវិញ​ទ្រង់ដល់នូវភាវៈជាអ្នកមានជនបទដ៏មាំមួន ទ្រង់ប្រកបដោយរតន៍​ ៧ ប្រការ។ ឯរតន៍ ៧ ប្រការនៃស្តេចចក្រពត្តិនោះគឺ
 ចក្ករតន៍១ (ចក្ករតន៍ជាទិព្វមានកាំ១.០០០ ព្រមទំាងខ្នងកង់ទាំងដុំ សំរាប់បង្រ្កាបសត្រូវ)
 ហត្ថិរតន៍១ (ដំរីកែវ ជាដំរីមានរឹទ្ធ ឈ្មោះឧបោសថ)
 អស្សរតន៍១(សេះកែវ ជាស្តេចសេះឈ្មោះវលាហកៈ)
 មណិរតន៍កែវ(ជាកែវពិទរ្យមានជ្រុង៨ មានពន្លឺផ្សាយបាន១យោជន៍ជុំវិញ)
 ឥត្ថិរតន៍កែវ(ស្រីកែវ មានរូបឆោមល្អលើសស្រីដទៃ)
 គហបតីរតន៍(មានទិព្វចក្ខុអាចមើលឃើញកំណប់ទ្រព្យដែលមានម្ចាស់ រឺ អត់ម្ចាស់)
 បរិនាយករតន៍(ព្រះរាជបុត្រច្បង ជាបណ្ឌិតវាងវៃ មានប្រាជ្ញា អង់អាច)
ព្រះរាជបុត្ររបស់ស្តេចចក្រពត្តិនោះមានចំនួនច្រើនពាន់ សុទ្ធតែអង់អាច អាចញាំញីសត្រូវបាន។ ព្រះអង្គគ្រប់គ្រងប្រទេសដោយធម៌ មិនប្រើអជ្ញា ឬ គ្រឿងសាស្ត្រាវុធឡើយ។

 ចេញបួស  

បើមហាបុរសនោះចេញបួសហើយ នឹងបានត្រាស់ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ក្នុងលោកមានដំបូល គឺកិលេសបើកចេញហើយ។
មហាបុរិសលក្ខណៈ៣២ប្រការ: គ្រប់គ្រងផ្ទះ

គ្រប់គ្រងផ្ទះ  
បើមហាបុរសនៅគ្រប់គ្រងគេហដ្ឋាន នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិប្រកបដោយធម៌ ជាស្តេចទ្រង់ធម៌ មានជ័យជំនះផ្សាយអំណាចរហូតដល់ផែនដីដែលមានមហាសមុទ្រទាំង៤ព័ទ្ធជុំវិញ​ទ្រង់ដល់នូវភាវៈជាអ្នកមានជនបទដ៏មាំមួន ទ្រង់ប្រកបដោយរតន៍​ ៧ ប្រការ។ ឯរតន៍ ៧ ប្រការនៃស្តេចចក្រពត្តិនោះគឺ
 ចក្ករតន៍១ (ចក្ករតន៍ជាទិព្វមានកាំ១.០០០ ព្រមទំាងខ្នងកង់ទាំងដុំ សំរាប់បង្រ្កាបសត្រូវ)
 ហត្ថិរតន៍១ (ដំរីកែវ ជាដំរីមានរឹទ្ធ ឈ្មោះឧបោសថ)
 អស្សរតន៍១(សេះកែវ ជាស្តេចសេះឈ្មោះវលាហកៈ)
 មណិរតន៍កែវ(ជាកែវពិទរ្យមានជ្រុង៨ មានពន្លឺផ្សាយបាន១យោជន៍ជុំវិញ)
 ឥត្ថិរតន៍កែវ(ស្រីកែវ មានរូបឆោមល្អលើសស្រីដទៃ)
 គហបតីរតន៍(មានទិព្វចក្ខុអាចមើលឃើញកំណប់ទ្រព្យដែលមានម្ចាស់ រឺ អត់ម្ចាស់)
 បរិនាយករតន៍(ព្រះរាជបុត្រច្បង ជាបណ្ឌិតវាងវៃ មានប្រាជ្ញា អង់អាច)
ព្រះរាជបុត្ររបស់ស្តេចចក្រពត្តិនោះមានចំនួនច្រើនពាន់ សុទ្ធតែអង់អាច អាចញាំញីសត្រូវបាន។ ព្រះអង្គគ្រប់គ្រងប្រទេសដោយធម៌ មិនប្រើអជ្ញា ឬ គ្រឿងសាស្ត្រាវុធឡើយ។
មហាបុរិសលក្ខណៈ៣២ប្រការ: ចេញបួស

ចេញបួស  

បើមហាបុរសនោះចេញបួសហើយ នឹងបានត្រាស់ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ក្នុងលោកមានដំបូល គឺកិលេសបើកចេញហើយ។
មហាបុរិសលក្ខណៈ៣២ប្រការ: ព្រះបាទស្មើ

ព្រះបាទស្មើ 

ព្រះមហាបុរសមានព្រះបាទប្រតិស្ថានល្អ ដាក់ព្រះបាទលើផែនដីក៏ស្មើ លើកឡើងក៏ស្មើ គឺព្រះបាទដិតស៊ប់នឹងផែនដីសព្វផ្ទៃជើង។ ហេតុដែលនាំអោយព្រះមហាបុរសមានព្រះបាទស្មើល្អ ព្រោះព្រះអង្គ តែងត្រកអរក្នុងវចីសច្ចៈផង ក្នុងធម៌ គឺកុសលកម្មបទ១០ផង ក្នុងការទូន្មាននូវឥន្រ្ឬិយផង ក្នុងសេចក្តីសង្រួម(ក្នុងសីល)ផង ក្នុងការសំអាតផ្លូវកាយ សីល និង​ ឧបោសថកម្មផង ក្នុងកិរិយាមិនបៀតបៀនសត្វ ក្នុងអំពើដែលមិនរួសរាន់ សមាទានមាំទាំ ប្រព្រឹត្តគ្រប់ទាំងអស់។
មហាបុរិសលក្ខណៈ៣២ប្រការ: ផ្ទៃព្រះបាទមានរូបចក្រ

ផ្ទៃព្រះបាទមានរូបចក្រ 
ត្រង់ផ្ទៃព្រះបាទទាំងគូមានរូបចក្រ ប្រកបដោយខ្នងកង់ និងដុំ ព្រមទាំងកាំ ១.០០០ មានចន្លោះស្មើគ្នាគ្រប់អន្លើ។ ហេតុដែលនាំអោយមានផលយ៉ាងនេះ ព្រោះព្រះមហាបុរស
អាស្រ័យនូវជាតិពីមុន បាននាំសេចក្តីសុខ អោយដល់ជនច្រើននាក់ផង ជាអ្នកកំចាត់បង់នូវភ័យ គឺសេចក្តីភ្ញាក់ផ្អើល និងសេចក្តីតក់ស្លត់ផង ជាអ្នកចាត់ចែងនូវការរក្សាការពារគ្រប់គ្រងប្រកប ដោយធម៌ផង បានអោយទានផង។
មហាបុរិសលក្ខណៈ៣២ប្រការ: ព្រះបណ្ហិ

ព្រះបណ្ហិ 
កែងព្រះបាទវែង​ជាតំណាងនៃអាយុវែង មិនអាចមានអ្នកណាមកផ្តាច់បង់ជីវិតក្នុងរវាងអាយុឡើយ។ កាលដែលព្រះមហាបុរសមានលក្ខណៈនេះ ព្រោះក្នុងកាលពីមុន ព្រះអង្គបានលះបង់នូវបាណាតិបាត (ការសំលាប់សត្វ) មានសេចក្តីខ្មាស់បាប មានចិត្តអាសូរ ករុណា តែងអនុគ្រោះសព្វសត្វដោយប្រយោជន៍។ ដោយសារបុព្វហេតុទាំងនេះ ទើបធ្វើអោយព្រះមហាបុរសមានលក្ខណៈទាំង៣ គឺ កែងព្រះបាទវែង១ ម្រាមព្រះហស្តនិងម្រាមព្រះបាទវែង១ មានកាយត្រង់ដូចជាកាយព្រហ្ម១។
មហាបុរិសលក្ខណៈ៣២ប្រការ: ព្រះអង្គុលី

ព្រះអង្គុលី 
ព្រះមហាបុរសមានម្រាមព្រះហស្តនិងព្រះបាទវែង។ ម្រាមព្រះហស្តម្ខាងៗទាំង៤ស្មើគ្នា វៀរលែងម្រាមមេដៃ។ ម្រាមព្រះបាទម្ខាងៗ ស្មើគ្នាទាំង៥។កាលដែលព្រះមហាបុរសមានលក្ខណៈនេះ ព្រោះក្នុងកាលពីមុន ព្រះអង្គបានលះបង់នូវបាណាតិបាត (ការសំលាប់សត្វ) មានសេចក្តីខ្មាស់បាប មានចិត្តអាសូរ ករុណា តែងអនុគ្រោះសព្វសត្វដោយប្រយោជន៍។ ដោយសារបុព្វហេតុទាំងនេះ ទើបធ្វើអោយព្រះមហាបុរសមានលក្ខណៈទាំង៣ គឺ កែងព្រះបាទវែង១ ម្រាមព្រះហស្តនិងម្រាមព្រះបាទវែង១ មានកាយត្រង់ដូចជាកាយព្រហ្ម១។
មហាបុរិសលក្ខណៈ៣២ប្រការ: ផ្ទៃព្រះហស្តនិងផ្ទៃព្រះបាទ

ផ្ទៃព្រះហស្តនិងផ្ទៃព្រះបាទ 
ព្រះមហាបុរសមានផ្ទៃព្រះបាទនិងផ្ទៃព្រះហស្តដ៏ទន់ដូចសំឡីដែលគេថ្ពេចអស់១០០ដង។ នេះគឺជាផលដែលព្រះមហាបុរសក្នុងកាលមុនបានសង្រ្គោះដល់ពួកជនដោយសង្គហវត្ថុ ៤ប្រការ គឺ ទាន១ ពាក្យជាទីស្រឡាញ់១ ការប្រព្រឹត្តដែលជាប្រយោជន៍១ ការតាំងខ្លួនស្មើ គឺមិនប្រកាន់១។