navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: ព្រះបរមរាជវាំងចាស់

ព្រះបរមរាជវាំងចាស់ 
នៅលើកំពូលថ្មភ្នំនោះមានទំហំប្រមាណជាង១ហិចតាកន្លះ។ ទំហំនេះត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ការសាងសង់ព្រះបរមរាជវាំងទាំងអស់។ បច្ចុប្បន្ននេះ នៅមានសេសសល់គ្រឹះ និងផ្នែកខ្លះនៃសំណង់ព្រះរាជវាំងចាស់ និងបឹងដែលមានទឹកពេញថ្លាយង់មួយ ហើយនៅជិតបឹងនោះ ក៏មានអាសនៈមួយដែរនៅពេលយើងឡើងទៅដល់កំពូលថ្មភ្នំនោះ យើងនឹងមានអារម្មណ៍ស្រស់ស្រាយ ពីព្រោះមានខ្យល់បក់យ៉ាងត្រជាក់មកពីចម្ងាយ។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: រាជឧទ្យាន

រាជឧទ្យាន 
left|thumb|130px|ស្រះទឹកសីគិរី
ចំណុចសំខាន់បីដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នា ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទីនេះ គឺឧទ្យានល្អាងទឹក, ឧទ្យានផ្ទាំងថ្ម និងឧទ្យានជម្រាលភ្នំ ដែលឡោមព័ទ្ធដុំថ្មសីគិរីនោះ។ ការរួបរួមសួនឧទ្យានទាំងបី ប្រភេទនេះ ក៏មាននៅក្នុងព្រះរាជឧទ្យាននាព្រះរាជវាំងនៅលើកំពូលថ្មនោះដែរ។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: ជញ្ជាំងកញ្ចក់

ជញ្ជាំងកញ្ចក់ 
right|thumb|130px|ជញ្ជាំងកញ្ចក់សីគិរី
មានអាយុកាលតាំងពីស.វ.ទី ៥ និងត្រូវបានរក្សាយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួននូវទ្រង់ទ្រាយដើមរហូតមក។ ត្រូវបានកសាងឡើងពីផ្ទាំងថ្មធំៗ ជាមួយនឹងឥដ្ឋកំបោរ។ ជញ្ជាំងនេះមានកំបោរសិតរូប ដែលរំលីង យ៉ាងរលោង ព្រោះហេតុនោះទើបមានឈ្មោះថា ជញ្ជាំងកញ្ចក់ដូច្នេះ។ ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រលង្កា បានអះអាងថា ជញ្ជាំងកញ្ចក់ និងថ្មភ្នំសីគីរីនេះ គឺជាអច្ឆរិយវត្ថុទី ៨ របស់ពិភពលោកហៅថា ជញ្ជាំងកញ្ចក់ពិភពលោក (The World Mirror Wall)។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: ជណ្តើរបង្កាន់ដៃក្រញ៉ាំតោ

ជណ្តើរបង្កាន់ដៃក្រញ៉ាំតោ 
left|thumb|130px|បង្កាន់ដៃក្រញុំាតោ
លក្ខណៈដ៏គួរឱ្យស្ញប់ស្ញែងបំផុតមួយ របស់ភ្នំ សីគិរីនោះគឺជណ្តើរបង្កាន់ដៃក្រញ៉ាំតោដ៏ធំស្កឹមស្កៃ ដែលបច្ចុប្បន្ននេះនៅរក្សាទ្រង់ទ្រាយដើមនៃក្រញ៉ាំ តោពីរដ៏ធំសម្បើមនិងបណ្តុំឥដ្ឋកំបោរព័ន្ធព័ទ្ធជណ្តើរ ចុណ្ណីសិលាបុរាណនេះបានយ៉ាងល្អ។ នៅត្រង់កណ្តាល ក្រញ៉ាំតោនោះ ក្នុងសម័យព្រះរាជាដែលកសាង សីគីរីនោះ ទ្រង់ក៏បានកសាងផ្លូវសំងាត់មួយដែរ ប៉ុន្តែ សព្វថ្ងៃនេះ អ្នកបុរាណវិទូមិនទាន់រកឃើញ នៅឡើយទេ, ហើយគេហៅផ្លូវនោះថា សិង្ហាកតៈ (Mouth of Lion)។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: កិរិ វិហារ  Kiri Vehara

កិរិ វិហារ  Kiri Vehara 
left|thumb|180px|កិរិ វិហារ
កិរិ វិហារ គឺជាបូជនីយដ្ឋានមួយក្នុងចំណោមបូជនីយដ្ឋានដ៏សំខាន់ៗទាំង១៦កន្លែងដែលព្រះពុទ្ធ ទ្រង់ធ្លាប់យាងដល់និងទ្រង់ធ្លាប់បានគង់ចូលនិរោធសមាបត្តិនាស.វ.ទី៦ B.C.។ ដោយសារតែមានសភាពទ្រុឌទ្រោម ទើបនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១គ្រឹះព្រះស្ថូបត្រូវបានគេបញ្ចុះសិលា និងកសាងជាថ្មីឡើងវិញយ៉ាងស្អាតហើយស្រេចជាស្ថាពរ។ ព្រះស្ថូប ដំបូងកសាងឡើងដោយព្រះបាទមហាបរាក្រមពាហុ  ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ១១៥៣-១១៨៦ ដោយការស្នើរសុំរបស់ព្រះនាងសុពទ្រា (Subadra) ជាព្រះរាជអគ្គមហេសីរបស់ព្រះអង្គ។ ព្រះស្ថូបនេះ មានកំពស់២៩ម និងរង្វង់បរិមាត្រអង្កត់ផ្ចិត៨៥ម។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: ពោធិព្រឹក្ស  The Bo-Tree

ពោធិព្រឹក្ស  The Bo-Tree 
ព្រះពោធិព្រឹក្ស ស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណនៃរោង ខ្ទមកតរគមៈ (Kataragama Devale) ជាដើមពោធិ មួយដើមដែលគេដាំបានមកពីចំណែកទាំងប្រាំបីនៃជយសិរីមហាពោធិ៍នៅឯអនុរាធបុរៈ។
Katargama Maha Devale
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: កតរគម មហាទេវតា

កតរគម មហាទេវតា 
គេក៏ស្គាល់ដែរថាជា ស្កន្ទៈ ឬកន្ទកុមារៈ។ ទេវតាដ៏ចម្បង គឺត្រូវបានគេឧទ្ទិសចំពោះកន្ទកុមារៈ ទេវតាទាំងឡាយដទៃផ្សេងទៀត ថ្មីៗនេះត្រូវបានកសាងក្នុងសម្មតិកម្មដូចគ្នាដែរ ទេវតាទាំងនោះគឺ គណៈទេវតា វិស្ណុទេវតា និង សុនិយាមទេវតា។
មានរឿងដំណាលពីបូរាណផ្សេងៗគ្នា ដែលជាប់ទាក់ទងនឹងកតរគមទេវតានេះ។ និយាយអំពីទេពធីតាឈ្មោះថានាង ឱម៉ា មានកូនពីរនាក់គឺកូនច្បង ឈ្មោះថា គនេស្ស ឬគណៈទេវិ (Ganesh or Ganadevi) និងកូនប្អូនឈ្មោះថា កន្ទកុមារៈ ឬ កតរគមទេវតា។ បណ្តាកូនទាំងពីរ គនេស្ស មានប្រាជ្ញាជាងកតរគម ដូច្នេះហើយទើបគេហៅគាត់ថា វិនាយកទេព (God of Wisdom) (មានន័យថា ព្រះជាម្ចាស់នៃប្រាជ្ញា ឬភាពឈ្លាសវៃ)។
នៅថ្ងៃមួយមានផ្លែស្វាយមួយបានធ្លាក់ពីដើមចុះមកនៅខាងមុខផ្ទះនាង ឱម៉ា អ្នកទាំងពីរគឺគនេស្ស និងកតរគម បានរត់ទៅរើសផ្លែស្វាយនោះ។ បន្ទាប់មកឱពុកបាននិយាយទៅកាន់កូនទាំងពីរថា បើនរណាអាចរត់ជុំវិញមហាសមុទ្រដែលមានរសជាតិប្រៃ ហើយមកដល់ទីមុនគេចូររើសផ្លែស្វាយនោះចុះ។ Ganesh ដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិឈ្លាសវៃពីកំណើតបានគិតថា ត្រឡោកដូងដែលដាក់ត្រាំទឹកអំបិល ក៏មានរសជាតិប្រៃដែរ។ ដោយគិតឃើញដូច្នេះហើយ គាត់ក៏យកត្រឡោកដូងជាមួយនឹងទឹកអំបិល មកដាក់លើដីមុខផ្ទះហើយគាត់ក៏បានរត់ជុំ វិញត្រឡោកដូងនោះរួចក៏រើសផ្លែស្វាយនោះមុនទៅ។ Kataragama ខឹងយ៉ាងខ្លាំងព្រោះគាត់តែម្នាក់ឯងគត់ បានរត់ជុំវិញមហាសមុទ្រ តែដោយ Ganesh ប្រើកល់ល្បិច ទើបគាត់មកដល់ក្រោយរួចគាត់ ក៏យកដំបងរឹងទៅវាយមុខ Ganesh ធ្វើឱ្យបាក់ភ្លុកមួយខាងទៅ។ សូមបញ្ជាក់ថា Ganesh មានរូបរាងដៃជើងជាមនុស្ស តែមានក្បាលជាសត្វដំរី ហើយ ដោយសារតែឧបទ្ទវហេតុនេះកើតឡើង ទើបគេគូរ ឆ្លាក់រូបគាត់មានដៃម្ខាងកាន់ភ្លុក រីឯដៃម្ខាងទៀត មានកាន់ផ្លែស្វាយនៅគ្រប់ទីកន្លែង។  
Kataragama ទេវតាមានឈ្មោះហៅបានច្រើន គាត់មានអានុភាពខ្លាំងក្លា និមិត្តមុខ៦ និងដៃ ១២ ព្រមទាំងមានសត្វក្ងោកជាយានជំនិះ។ ស្ថិតនៅជិត (Beligala Vihāra) ពេលិគលៈ វិហារ មានដើមល្ពៅ និងផ្លែធំមួយដែលមានសណ្ឋានដូចជាឆ្នាំង ថ្ងៃមួយផ្លែល្ពៅនោះ ក៏ផ្ទុះឡើងដូចជាកាំរស្មី ហើយនាងទេពធីតាមួយព្រះអង្គក៏បានប្រសូតចេញពីផ្លែល្ពៅ (Beli)ធំនោះ មានព្រះនាមថា ហេនកន្ទៈពិសោភន្ទរា (Henakanda Biso Bhandara) ដែលក្រោយមក ក៏បានជាអគ្គមហេសីរបស់ God Kataragamaដែរ។ មនុស្សជាច្រើន គោរពគាត់ទៅតាមជំនឿជាច្រើន ផ្សេងៗគ្នា នៅទួទាំងប្រទេសស្រីលង្កា។ ហើយក្បួនដង្ហែរ God Kataragama គេប្រារព្ធធ្វើនៅកំឡុង ខែសីហា(អាសាឍ)ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ នៅក្នុងក្បួន ដង្ហែរបូជានោះ គេឃើញមានពិធីបូជាដ៏អស្ចារ្យ ផ្សេងៗ ដូចជាការដើរលើភ្លើង. បោកបំបែកដូងទុំ. ដេកលើដែកគោល និងចាក់ទម្លុះស្បែកដោតឆ្អឹង ព្យួរដង្ហែរនៅតាមទីប្រជុំជននានាជាដើម។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: តិស្សាមហារាមចេតិយ Tissāmahārāma

តិស្សាមហារាមចេតិយ Tissāmahārāma  
ទីធ្លានៅព័ទ្ធជុំវិញ តិស្សាមហារាម គឺជាផ្នែក មួយនៃបរិវេណវត្តដែរ ដូច្នេះតំបន់ទាំងនោះក៏រាប់ ថាជាតិស្សាមហារាម។ ទីអារាមនេះ គឺជាបូជនី-យដ្ឋានដ៏សំខាន់មួយ បណ្តាបូជនីយដ្ឋានដ៏សំខាន់ ទាំង១៦េនៅក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា។ព្រះចេតិយនេះ មានកំពស់ ៦ម និងបរិមាត្រអង្កត់ផ្ចិត ១៦៧.៥ម កសាងឡើងដោយព្រះបាទ កកាវន្តិស្សៈ (Kaka-vantissa)នៅស.វ.ទី២ B.C. ជាព្រះរាជាដែលបាន គ្រប់គ្រងនៅនារោហណៈជនបទ  (Rohana) នោះ មុនគេ។ តាមឯកសារសម័យបច្ចុប្បន្នថា ព្រះចេតិយ នេះដម្កល់ព្រះអដ្ឋិធាតុមួយរបស់ព្រះមានព្រះភាគ ប៉ុន្តែ សិលាចារិកបូរាណបាន បង្ហាញប្រាប់យើងថា ព្រះទន្តធាតុ Tooth Relic គឺ ឆ្អឹងថ្គាមខាងក្រោម នៃព្រះសុគតបានប្រតិស្ថានទុកនៅទីនេះ។  េចតិយ នេះ មានសភាពទ្រុឌទ្រោមគេបានជួសជុលកែលំអ ជាបន្តបន្ទាប់ ហើយក្រោយគេគឺនៅឆ្នាំ ១៩៩០។ 
យោងទៅតាមពង្សាវតារស្រីលង្កាក្នុងកំឡុង ពេលដែលព្រះសាស្តាទ្រង់យាងមកកាន់កោះនេះ ក្នុងលើកទី៣ ទ្រង់បានគង់ចូលនិរោធសមាបត្តិនៅ ទីនេះមួយអន្លើដោយព្រះភិក្ខុសង្ឃជាព្រះអរហន្តចំនួន៥០០អង្គផងដែរ។ នៅមានបូជនីយដ្ឋានមួយ ចំនួនទៀត ដែលជាប់ទាក់ទងទៅនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចជា Sandagiri dāgaba, Yatāla Menik Vihara, and Kirinda Vihara ។
        
 សីតុលបហុវ Situlpahuwa  
ស្ថិតនៅលើកំពូលភ្នំធម្មជាតិ រំលេចដោយថ្ម ដានេះ គឺជាបូជនីយដ្ឋានដ៏សំខាន់មួយដែរ នៅឯ រោហណៈជនបទនោះ។ គេជឿថាព្រះបាទ កកា-វន្តិស្សៈ ជាស្តេចកសាងព្រះវិហារនេះ។ យោងទៅ តាមពង្សាវតារថា ព្រះបាទវាសភៈ(Vasabha)បាន កសាងព្រះចេតិយចំនួន ១០០០ ហើយព្រះបាទ ទាតោបលិស្សៈ(Dātopalissa) បានព្រះរាជទានភមូិ និងទីធ្លាដើម្បីរក្សាព្រះវិហារនេះ។ កំពូលភ្នំនេះ គេ ចាត់ទុកថា ជាកន្លែងសម្រាប់លំហែរកាយមួយ ហើយកាលពីបុរាណកាលមកធ្លាប់មានព្រះភិក្ខុ -សង្ឃជាច្រើនពាន់អង្គគង់អាស្រ័យនៅនាតំបន់នេះ។ កូដាគារប្រាសាទ  (Kotāgeruwa Prāsāda) និង និង្ក បោណ្ណាបភានរឃរៈ(Ninkaponnāpabhanaraghara) គជឺអាគារាពីរដែលជាប់ទាក់ទងគ្នា។ ប្រជាពល-រដ្ឋនៅទីនោះ បានតំណាលរឿងតៗគ្នាមកប្រាប់ យើងថា កាលដែលព្រះអរហន្តព្រះនាម សង្ឃ-រក្ខិតិត្ថេរ មានអាពាធគង់នៅក្នុងទីនោះ ព្រះអរហន្ត ចំនួន៨០០០អង្គ មួយអន្លើដោយស្តេចសក្កទេវរាជ បានជួយផ្គត់ផ្គង់ថែរក្សា។ នៅបុរាណសម័យ Situl-pahuwa មានសារៈសំខាន់ដូច Abhayagiri និង Mahavihara ដែរ។
 បោវារាម មហាវិហារ  
Poovārāma Mahāvihāra មានចំងាយប្រមាណ ជាមួយគីឡូកន្លះពីទីក្រុងម៉ាតរៈ(Matara) បត់ពីផ្លូវ ទេវុន្ទរៈ (Devundara) ឆ្ពោះទៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មាន គណធម្មយាត្រានឹងទៅដល់បូជនីយដ្ឋាននេះ។ នេះ គឺជាពុទ្ធស្ថានតែមួយគត់ដែលបានកសាងឡើងនៅនាស.វ.ទី២០នេះ។ ព្រះពុទ្ធបដិមាទ្រង់ព្រះភ្នែនផ្ងា ព្រះហតស្ថដ្តាំកា់លើព្រះហត្ថឆ្វេង (វិតក្កមុទ្រ) ធ្វើ សមាធិនេះ មានកំពស់៨៨ហត្ថ(៤៤ម៉ែត្រ) ហើយ ប្រជាជនស្រីលង្កាជឿថា ជាព្រះពុទ្ធបដិមាដែល ខ្ពស់ជាងគេលើពិភពលោកយើងនេះ។ 
ផ្ទះសំណាក (Image House) នេះកសាងនៅ ក្រោមដី ហៅថា ឧមង្គវិហារ ឬវិហារេក្រាមដី។ ព្រះវិហារនេះ កសាងដើម្បីរំឮកដល់រូងក្រោមដី ដែលព្រះបរមពោធិសត្វព្រះមហោសថបណ្ឌិតធ្លាប់ កសាងហើយក្នុងឧមង្គជាតកនោះ។  គេបានសរសេរ សំណៅ និងគូរប្រវត្តិរឿងរ៉ាវទាំងអស់ តាំងពីទ្រង់ នៅបានសោយព្រះជាតិជាព្រះពោធិសត្វនៅក្នុងរូង ក្រោមដីនេះ។ 
វិហារដ្ឋាននេះ បានគូរប្លង់ និងស្ថាបនាដោយ ព្រះភិក្ខុ P.R. Anunāyaka Thero អនុនាយក ជា ព្រះចៅអធិការស្តីទីនៃវត្តនោះ។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: សីតុលបហុវ Situlpahuwa

សីតុលបហុវ Situlpahuwa  
ស្ថិតនៅលើកំពូលភ្នំធម្មជាតិ រំលេចដោយថ្ម ដានេះ គឺជាបូជនីយដ្ឋានដ៏សំខាន់មួយដែរ នៅឯ រោហណៈជនបទនោះ។ គេជឿថាព្រះបាទ កកា-វន្តិស្សៈ ជាស្តេចកសាងព្រះវិហារនេះ។ យោងទៅ តាមពង្សាវតារថា ព្រះបាទវាសភៈ(Vasabha)បាន កសាងព្រះចេតិយចំនួន ១០០០ ហើយព្រះបាទ ទាតោបលិស្សៈ(Dātopalissa) បានព្រះរាជទានភមូិ និងទីធ្លាដើម្បីរក្សាព្រះវិហារនេះ។ កំពូលភ្នំនេះ គេ ចាត់ទុកថា ជាកន្លែងសម្រាប់លំហែរកាយមួយ ហើយកាលពីបុរាណកាលមកធ្លាប់មានព្រះភិក្ខុ -សង្ឃជាច្រើនពាន់អង្គគង់អាស្រ័យនៅនាតំបន់នេះ។ កូដាគារប្រាសាទ  (Kotāgeruwa Prāsāda) និង និង្ក បោណ្ណាបភានរឃរៈ(Ninkaponnāpabhanaraghara) គជឺអាគារាពីរដែលជាប់ទាក់ទងគ្នា។ ប្រជាពល-រដ្ឋនៅទីនោះ បានតំណាលរឿងតៗគ្នាមកប្រាប់ យើងថា កាលដែលព្រះអរហន្តព្រះនាម សង្ឃ-រក្ខិតិត្ថេរ មានអាពាធគង់នៅក្នុងទីនោះ ព្រះអរហន្ត ចំនួន៨០០០អង្គ មួយអន្លើដោយស្តេចសក្កទេវរាជ បានជួយផ្គត់ផ្គង់ថែរក្សា។ នៅបុរាណសម័យ Situl-pahuwa មានសារៈសំខាន់ដូច Abhayagiri និង Mahavihara ដែរ។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: បោវារាម មហាវិហារ

បោវារាម មហាវិហារ  
Poovārāma Mahāvihāra មានចំងាយប្រមាណ ជាមួយគីឡូកន្លះពីទីក្រុងម៉ាតរៈ(Matara) បត់ពីផ្លូវ ទេវុន្ទរៈ (Devundara) ឆ្ពោះទៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មាន គណធម្មយាត្រានឹងទៅដល់បូជនីយដ្ឋាននេះ។ នេះ គឺជាពុទ្ធស្ថានតែមួយគត់ដែលបានកសាងឡើងនៅនាស.វ.ទី២០នេះ។ ព្រះពុទ្ធបដិមាទ្រង់ព្រះភ្នែនផ្ងា ព្រះហតស្ថដ្តាំកា់លើព្រះហត្ថឆ្វេង (វិតក្កមុទ្រ) ធ្វើ សមាធិនេះ មានកំពស់៨៨ហត្ថ(៤៤ម៉ែត្រ) ហើយ ប្រជាជនស្រីលង្កាជឿថា ជាព្រះពុទ្ធបដិមាដែល ខ្ពស់ជាងគេលើពិភពលោកយើងនេះ។ 
ផ្ទះសំណាក (Image House) នេះកសាងនៅ ក្រោមដី ហៅថា ឧមង្គវិហារ ឬវិហារេក្រាមដី។ ព្រះវិហារនេះ កសាងដើម្បីរំឮកដល់រូងក្រោមដី ដែលព្រះបរមពោធិសត្វព្រះមហោសថបណ្ឌិតធ្លាប់ កសាងហើយក្នុងឧមង្គជាតកនោះ។  គេបានសរសេរ សំណៅ និងគូរប្រវត្តិរឿងរ៉ាវទាំងអស់ តាំងពីទ្រង់ នៅបានសោយព្រះជាតិជាព្រះពោធិសត្វនៅក្នុងរូង ក្រោមដីនេះ។ 
វិហារដ្ឋាននេះ បានគូរប្លង់ និងស្ថាបនាដោយ ព្រះភិក្ខុ P.R. Anunāyaka Thero អនុនាយក ជា ព្រះចៅអធិការស្តីទីនៃវត្តនោះ។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: មុតិយង្គណៈ Mutiyangana

មុតិយង្គណៈ Mutiyangana 
ស្ថិតនៅស្រុកពទុល្លៈ (Badulla) ២១៧ គ.ម. ពី កូឡុំបូ និង ១២៩ គ.ម.ពីរតនបុរៈ បូជនីយដ្ឋាន មួយក្នុងចំណោមបូជនីយដ្ឋានដ៏សំខាន់ ៗ ទាំង១៦ នៃដែនកោះនេះគព្រឺះចេតិយមុតិយង្គណៈនេះឯង។ ទីនេះព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ធ្លាប់គង់ចូលនិរោធ-សមាបត្តិមួយអន្លើដោយព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ ៥០០អង្គ។ បានឮថា ភិក្ខុ ៦០ អង្គបានបន្លុះ ជា ព្រះអរហន្តក្នុងពេលតែមួយជាមួយគ្នានៅទីនេះ។ ព្រះចេតិយនេះកសាងដោយព្រះបាទ ទេវានម្បិ-យតិស្ស និងបានកសាងពង្រីកបន្លែម ដោយព្រះ រាជាព្រះបាទ ទេតុតិស (Detutis)។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: នាយិនតិវុ (Nayinativu)

នាយិនតិវុ (Nayinativu) 
គឺជាកោះដ៏តូចជាង គេក្នុងឈូងសមុទ្រមន្នារ(Mannar) ស្ថិតនៅចម្ងាយ ប្រហែល៥០គ.ម.ពីប្រទេសឥណ្ឌា។ ពួកពាណិជ្ជ-ករទាំងឡាយ បានធ្វើដំណើរដ៏ឆ្ងាយមកកាន់កោះ នេះ និងកោះមួយចំនួនទៀត នៅជុំវិញនេះ ដេីម្បី ទិញសំបកខ្យងស័ង្ខ (Conch shells) ែដលគេ រើសមកពីក្នុងទឹករាក់ៗក្តៅឧណ្ឌៗក្នុងឈូងសមុទ្រ។ សំបកខ្យងស័ង្ខនេះ មានសារៈប្រយោជន៍ចំពោះ ពិធីកម្មរបស់ពួកសាសនិកហិណ្ឌូ និងមួយចំនួនក្នុង
          ១ ប្រវត្តិរឿងរ៉ាវទាំងអស់នេះ ស្រង់ចាកគម្ពីរ មហាវង្ស ទំព័រទី ៥ ដល់ទី ៨ ត្រង់ The visit to Nāgadipa. 
ព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយក៏អាចឆ្លាក់ជារូបបានយ៉ាង 
ល្អប្រណិត និងជាងនេះទៅទៀត ចំលាក់ខ្យង ទាំងនេះ គឺមានតម្លៃខ្ពស់ទៀតផង។ 
គណៈធម្មយាត្រាទាំងឡាយ បានមកកាន់កោះ តូចនេះ ដើម្បីថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយដ៏ល្បីនៅលើដី េកាះនេះ ដែលមានតាំងពីស.វ.ទី១នៃគ.ស.មក ម៉្លេះ។ ទីនេះគឺជាកន្លែងដ៏សំខាន់មួយ ក្នុងចំណោម កន្លែងសំខាន់ៗ ទាំង១៦ នៃប្រទេសនេះ។ នៅក្នុង គម្ពីរពុទ្ធសាសនារបស់ពួកទមិឡ ឈ្មោះ មណិ-មេខឡៃ (Manimekhalai) បានរៀបរាប់ពីបល្ល័ង្ក ស្រោបត្បូង និងផ្ទាំងថ្មមួយផ្ទាំង មានប្រតិស្ថាន ស្នាមព្រះបាទនៅនាកោះនាគទីបៈនេះ ដ៏ជាកន្លែង ដែលគណៈធម្មយាត្រាពីប្រទេសឥណ្ឌាធ្លាប់បានមក ធ្វើការគោរពបូជា ។ គណៈធម្មយាត្រាទាំង នោះ បានដើរកំសាន្តតាមឆ្នេរខ្សាច់និងបឹងទឹកប្រៃដ៏វែង 
អន្លាយនៃកោះនេះ។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: Nāgapusaniaman Kovil

Nāgapusaniaman Kovil 
នៅពេលទូកចូលដល់ស្ពានធំ យើងនឹងឃើញ នូវជញ្ជាំងវិហារសាសនាហិណ្ឌូ ដែលមានពណ៌ឆ្នូត ក្រហមសគួរឱ្យគយគន់។ វិហារបុរាណបានរលត់ បាត់ទៅ នៅសល់តែវិហារថ្មី និងថ្មបុរាណពីរដុំ ប៉ុណ្ណោះ។  ខាងឆ្វេង ខ្លោងទរ្វាមានសិលាចារិក ព្រះបាទបរាក្រមពាហុទី I ។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: នាគទីបវិហារ

នាគទីបវិហារ 
នៅមិនឆ្ងាយជាងកន្លះគីឡូម៉ែត្រគឺនាគវិហារ ដែលកសាងឡើងត្រង់កន្លែងដែលព្រះបរមគ្រូទ្រង់ គង់ពេលព្រះអង្គយាងមកកោះតូចនេះ។ នៅជ្រុង ម្ខងានៃផ្លូវនោះមានពោធិព្រឹក្សមួយដើម និងជ្រុង ម្ខាងទៀតមានវត្តមួយដែលមានចេតិយលាបពណ៌ប្រាក់។ មានវិហារពីរដទៃទៀត ដែលវិហារមួយ ដម្កល់ព្រះបដិមាទង់ដែងជាអំណោយរបស់រដ្ឋាភិ-បាលភូមាឆ្នាំ១៩៥៦។ សំណង់ទាំងអស់ទើបកសាង នៅឆ្នាំ ១៩៥០ ដោយគ្មានរមណីយដ្ឋានប្រវត្តិ-សាស្ត្រេឡីយ។ នាគទីបនេះ សព្វថ្ងៃហៅថា ជហ្វនា (Jaffna)មានចម្ងាយ៣៩៥គ.ម.ពីទីក្រុងColombo. ឯវិហារនេះ មានចំងាយ៣០គ.ម.ពី Jaffna នោះ។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: កោះ Slave Island

កោះ Slave Island 
ប៉ែកខាងត្បូងនៃប៉មការពារ (Fort) គឺទៅ តាមបណ្តោយកោះយើងនឹងឃើញកូនកោះមួយជាកន្លែងដែលពួកទាសករធ្លាប់បានស្នាក់នៅអស់កាល៤យប់៤ថ្ងៃ, ព្រោះហេតុនោះ កោះនេះ ទើបគេនាំ គ្នាហៅថា Slave Island ដែលមានន័យថា កោះពួក ទាសករស្នាក់នៅ។ ទាសភាព គឺភាពជាខ្ញុំកញ្ជោះគ នេះ ត្រូវបានគេលុបបំបាត់ចោលនៅឆ្នាំ១៨៤៥។ ទី តាំងបច្ចុប្បន្ននេះ ឡោមព័ទ្ធដោយបឹង Beira តាំង ពីបុរាណកាលមក។ ពីដើមឡើយគេមិនចាត់ទីនេះ ថា ជាកោះទេ ទើបក្រោយមកនៅឆ្នាំ ១៩៩០ ត្រូវ គេទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការថា ជាកោះ ។ ការិយាល័យ អាគារខ្ពស់ៗ បានរីកដុះដាលជាជួរប្រកិតគ្នា ដូចផ្សិត បានបន្ថែមសោភ័ណភាពដ៏ស្រស់ស្អាតដល់ទីក្រុង។ កោះនេះ គឺជាផ្នែកមួយដែលបានផ្តល់ទីសម្រាប់ សក្នា់អាស្រ័យនៅនៃអ្នករដ្ឋករទាំងឡាយ។ បើ យើងធ្វើដំណើរចាប់តាំងក្រសួងពន្ធដារ រហូតដល់ អាកាសយានដ្ឋាន តំបន់នោះភាគច្រើនជាជនជាតិមួរ៍ (អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមមកពីអាហ្វ្រិក)រស់នៅ។ មានវត្តសាសនាហិណ្ឌូ ឈ្មោះថា Arumila Shiva Subraham Swami Kovil ដែលគេធ្វើឡើងដើម្បី ឧទស្ទិថ្វាយព្រះអាទិទេពព្រះនាម Subrahmaniya, Marugan និង Skanda សាងសង់នៅឆ្នាំ ១៩៩៣។ នៅតាមដងវិថី Kew មានវិហារសាសនាឥស្លាម វិហារសាសនា្រគឹស្ទ, សណ្ឋាគារ និងវត្តគង្គារាម ដែលលោកអ្នកកំពុងអាននេះ ដ៏មានរចនាបទផ្សេង ៗគ្នា គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ និងជាចណីំចក្ខុន្ទ្រីយ៍នៃ អ្នកទេសចរទាំងឡាយ។ ម៉្យាងទៀត យើងអាច ទស្សនាកោះសីមាមាលកៈ ដែលជាកន្លែងស្ងប់ស្ងាត់ គួរជាទីមនោរម្យនៃសមាធិចិត្ត ដែលស្ថិតនៅជិតវត្ត គង្គារាមនោះឯងហើយក៏ជាកម្មសិទ្ធិរបស់វត្តដែរ។ ទីនេះ មានដម្កល់ព្រះពុទ្ធបដិមា ដែលនាំមកពី ប្រទេសសៀម និងរៀបចំគម្រោងដោយ ស្ថាបនិក Geoffer Bawa។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: ពិធីបុណ្យប្រចាំឆ្នាំ

ពិធីបុណ្យប្រចាំឆ្នាំ 
ពិធីបុណ្យនេះ សីហឡភាសាហៅថា នវំ ប៉េរាហេរៈ (Navam Perahera) គេបានប្រារឰធ្វើ នៅខែកុម្ភៈជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីបង្ហាញឱ្យឃើញ នូវទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណី សាសនានៃជនជាតិ សីហឡៈ ក៏ដូចជាស្រីលង្កាទាំងមូល ចូលរួមដោយ ព្រះសង្ឃរាប់រយអង្គ ប្រដាប់ដោយចីវរដែលមាន ពណ៌ល្អស្អាត ប្រកបដោយឥន្ទ្រិយសំវរៈ និមន្តជា ជួរគួរជាទីជ្រះថ្លា។ បន្ទាប់ពីនោះមានក្រុមយុវវ័យ ពាក់ឯកសណ្ឋានពណ៌សកាន់ទង់សាសនា ដើរហែ-ហមពីក្រោយព្រះសង្ឃ។ ស្តេចដំរីដែលបំពាក់ដោយ គ្រឿងប្រដាប់យ៉ាងស្រស់ស្អាត បាននាំកោដ្ឋព្រះ សារីរិកធាតុ។ ពួកសិល្បករ (អ្នករាំ) សម្តែង ជូន ទស្សនាដែលនាំមកពីបណ្តាខេត្តផ្សេងៗនៃប្រទេស។ ក្រុមអ្នកប្រគំស្គរបានប្រគំយ៉ាងពីរោះបង្ហាញចេញ នូវជំនាញនិងទេពកោសល្យរៀងៗខ្លួន។ ដំរីជា ច្រើនកល្បា ក៏ចូលរួមក្នុងក្បួនដង្ហែនោះដែរ។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: សេរុវិលៈ Seruwila

សេរុវិលៈ Seruwila 
 
ស្ថិតនៅស្រុកត្រនីកោមាលីប្រមាណ២៥៦គ.ម. ពីទីក្រុង Colombo ដោយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវគោក រួចចុះតាមទូកឬជិះរថយន្តបន្តិចទៀត ទើបដល់ទី ព្រះចេតិយ។ គម្ពីរធាតុវង្សថា ព្រះចេតិយនេះ កសាងឡើងដោយព្រះបាទ កកាវន្តិស្ស ហើយព្រះ ឧណ្ហីសធាតុ គឺឆ្អឹងថ្ងាស (Forehead) របស់ព្រះ តថាគតដម្កល់ទុកក្នុងព្រះចេតិយនេះឯង។ មាន ពុទ្ធបដិមា ប្រក់នាគ (Mucalinda)គេបានដាប់ពីថ្ម ភ្នំនៅ Seruwila នោះមួយព្រះអង្គផងដែរ១។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: វដទាគេ Vatadāge at Tiriyāna

វដទាគេ Vatadāge at Tiriyāna 
នៅត្រនីកោមាលី តាមដងផ្លូវ បុលមុដាយ (Pulmudai)ប្រមាណ ៤៣ ទៅ ៤៥ គ.ម. ថយទៅ ក្រោយ យើងអាចមើលឃើញចេតិយបុរាណមួយ នៅលើជួរភ្នំធម្មជាតិដ៏ស្រស់ស្អាត។ តាមជំនឿអ្នក ស្រុករស់នៅទីនោះ គេជឿថា ព្រះកេសធាតុ (hair relic)ដែលតបុស្សៈ(Tapussa) និងភល្លិកៈ(Bhallika) ជាពាណិជ្ជករពីរនាក់បងប្អូន និងជាអ្នកបានថ្វាយ ចង្ហាន់ ដល់ព្រះលោកនាថមុនគេបានទទួលមកនោះ គឺបានដម្កល់ទុកនៅទីនេះឯង។ 
  
ប៉ុន្តែ យោងទៅតាមគម្ពីរព្រះអដ្ឋកថា ព្រះ វិន័យ សមន្តប្បាសាទិកា ត្រង់មហាវគ្គមហាខន្ធកៈ ប្រាប់ថា ពាណិជ្ជករពីរនាក់បងប្អូននោះ មកពីដែន សុវណ្ណភូមិទេ (ឧគ្គលនគរ) ម៉្យាងទៀត ព្រះចេតិយ នៅ Yangon ប្រទេសភូមា សព្វថ្ងៃនេះ គេជឿ ច្បាស់ថា ជា សិង្គុត្តរចេតិយ ដែលបានដម្កល់ទុក នូវព្រះកេសធាតុនោះឯង។ ឯកសារមួយរបស់អ្នក កោះលង្កាក៏បាននិយាយដែរថា ឈ្មួញទាំងពីរបាន ទទួលព្រះកេសធាតុ ហើយក៏ត្រឡប់ទៅភូមាវិញ។ ក្រោយមកគាត់បានដម្កល់ព្រះកេសធាតុនៅទីនេះដោយខ្លួនឯង បន្ទាប់ពីគាត់ទាំងពីរ បានមកកាន់ កោះ លង្កា ដោយកិច្ចឯណានីមួយ ១ ។
កសាងនៅកំពូលភ្នំសិង្គុត្តរៈ (Singuttara Hills) ព្រះចេតិយ ស្វេដកុន បាយៈ (Shwedagon Paya) ឬ    
១ John S.Streng, Relics of the Buddha page 76,80;179
ព្រះចេតិយមាស (Golden Dagaba) បានដម្កល់នូវ ព្រះកេសធាតុទាំង ៨ សរសៃរបស់ព្រះពុទ្ធសមណ គោតមជាម្ចាស់ និងព្រះធាតុរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ មុនៗផងដែរ។ ព្រះចេតិយនោះមានកំពស់ ៩៨ម មានអាយុកាល រហូតដល់ទៅ២៥០០ឆ្នាំឯណោះ។ នេះបើតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសភូមា ប៉ុន្តែ អ្នកបុរាណវិទូបានបញ្ជាក់ប្រាប់យើងថា ព្រះចេតិយ ដើម កសាងដោយជនជាតិខ្មែរ-មន ប្រហែលជា នៅចន្លោះសតវត្សរ៍ទី ៦ និងទី១០(១)។ ដូច្នេះ យើងអាចសនិ្នដ្ឋនាបានថា តបុស្សៈ និងភល្លិកៈ(២) គឺជនជាតិខ្មែរ-មន និងជាពាណិជ្ជករនៅនាសម័យ នោះ។ ហើយបើេយាងតាមសេចក្តីអត្ថាធិប្បាយ
      ១ Lonely Planet Myanmar (Burma) page 177.
      ២ ជនជាតិខ្មែរមនពីរនាក់បងប្អូននេះ មានឈ្មោះដើមថា តាបូ និងតាពៅ តែពេលជួបព្រះសម្ពុទ្ធមក ទ្រង់ក៏ប្រទាននាមថ្មីនេះ។

របស់ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យ សដូវផង់ និងសដូវដុំ ដែល ឈ្មួញទាំងពីរនាក់នាំទៅថ្វាយព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងកាលនោះ ក៏គឺនំកំពង ឬនំជាល និងលាចម៉ដ្ឋ របស់ខ្មែរយើងសព្វថ្ងៃនេះឯង។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: វត្តកល្យាណី

វត្តកល្យាណី 
Kaleni Vihāra 
យោងទៅតាមពង្សាវតារ បាននិយាយថា ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់បានយាងមកទស្សនាវត្តកល្យាណី នៅក្នុងវស្សាទី៨បន្ទាប់ពីការត្រាស់ដឹងក្នុងថ្ងៃពេញ បូណ៌មី ខែវិសាខ ដោយការអារាធនា របស់ស្តេច នាគ ឈ្មោះ មណិកក្ខិៈ (Manaikkhika) នៃវត្ត កល្យាណី, ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ព្រះអង្គបានគង់នៅលើ រតនបល្ល័ង្គ សែម្តងធម៌ដល់ស្តេចនាគព្រមទាំងពួក បរិវារ។ រតនបល្ល័ង្គដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្តែងព្រះ ធម៌នោះ បានដម្កល់ទុកកង្នុព្រះចេតិយ ក្នុងវត្ត កល្យាណីនោះឯង។ ប្រភពខ្លះថា ព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់ បានប្រតិស្ថានទុកនូវស្នាមព្រះបាទពីរកន្លែងនៅ ស្រីលង្កា, មួយនៅលើកំពូលភ្នំសុមនកូដ និងមួយ ទៀត នៅនាជ្រលងស្ទឹងកល្យាណីនេះឯង។ តែ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ក៏គេមិនបានចាប់អារម្មណ៍ទៅ លើទីនេះដែរ១ ។ 
ព្រះបាទយទាតិស្សជាព្រះភាគិនេយ្យ(ក្មួយ) របស់ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្ស ព្រះអង្គបានកសាង វត្តកល្យាណីនោះ។ ចេតិយនេះមានកំពស់ ២៤ម រង្វាស់ជុំវិញ មានប្រវែង ៥៥ម។ មាន រាងដូចជា ពំនូកស្រូវ ឬចំបើង នៅក្នុងបរិវេណវត្តមានរូបជា ច្រើន ដែលគេធ្វើឡើងដើម្បីឧទ្ទិសចំពោះព្រះជា ម្ចាស់ទាំងឡាយដូចជា កតរកមៈ, វិស្ណុ, នាថៈ និង វិភិស្សនៈ(Kataragama Vashnu Nātha Vibhishana)។ 
េយាងតាមការកត់ត្រានៃGalpotta និយាយថា ព្រះបាទ និស្សង្ក មល្លៈ (Nissanka Malla) ទ្រង់បាន យាងមកធ្វើសក្ការបូជាវត្តកល្យាណីនេះដែរ។ ក្នុង សៀវភៅដដែលនោះបាននិយាយទៀតថា ស្តេច កាលិង្គមាឃ (Kalinga Māgha) បានឆ្មក់ចូលក្នុង 
វត្តហើយបានលួចទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់របស់វត្ត។ 
ពួកព័រទុយកាល់ បានដុតបំផ្លាញវត្តកល្យាណី ដ៏ជាទីកន្លែងធ្វើសក្ការបូជាដ៏សំខាន់មួយ ក្នុងចំណោម កន្លែងដ៏សំខាន់ៗ ទាំង ១៦ ក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា នេះ។ Duruthu Perahera គឺគេប្រារឰធ្វើ ក្នុងខែ មករា យ៉ាងអធិកអធម និងល្បីខ្ចរខ្ចាយ។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: វត្តពេល្លង្វិលៈ

វត្តពេល្លង្វិលៈ 
Bellanvila ស្ថិតនៅជាយក្រុងដីហិវលៈ (Dehiwala) ប្រហែលជា ៣.៥ គីឡូម៉ែត្រ។ ក្នុង សីហឡវង្សបាននិយាយថា ក្នុងចំណោមគ្រាប់ពោធិ៍ ៣២គ្រាប់ ពីមែកមហាពោធិ៍នាទីក្រុងអនុរាធបុរៈ ដែលព្រះនាងសង្ឃមិត្តាថេរីបាននាំមកកាន់ប្រទេស ស្រីលង្កា ហើយមានមួយគ្រាប់បានប្រតិស្ថានក្នុង វត្ត Bellanvila នេះឯង។ 
ព្រះពោធិព្រឹក្ស ក្នុងវត្តពេល្លង្វិលៈនេះ បាន គ្របដណ្តប់ដោយព្រៃក្រាស់ គ្មាននរណាម្នាក់ឃើញ ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ជាសំណាងល្អ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៥០ មានព្រះសង្ឃមួយព្រះអង្គ ព្រះនាម តេណ្ណេគោដ គេទរត្ថេរ(Tennegoda Gedara Thera)បានរកឃើញ។ ឯវតប្តច្ចុប្បន្ននេះ  គឺជាការខំប្រឹងប្រែងខ្នែងខ្នះ កសាងដោយយកចិត្តទុកដាក់របស់ព្រះសោមារ-តនត្ថេរ (Somarathanatthera)។ វត្តសព្វថ្ងៃនេះ មានពាសពេញដោយទីសក្ការបូជា,ដើមពេធាិ៍,កុដិ សម្រាប់ព្រះសង្ឃស្នាក់នៅជាច្រើន, សាលាសម្រាប់ សម្តែងធម៌, កន្លែងសម្រាប់អ្នកបូជា និងកន្លែង សម្រាប់សួរពត៌មានផ្សេងៗ។ យោងតាមរឿងព្រេង ដែលគេសរសេរឡើងនៅតាមជុំវិញវត្ត និយាយថា ព្រះ Kataragama, Vishnu, Huniyam បានបញ្ចោញ ពណ៌ ក្រហម ខៀវ និងភេង្លីពណ៌សជាច្រើន។ កម្មវិធីបុណ្យ មួយ ឈ្មោះ Bellanvila Esala Perahera  អាសាឡ្ហបូជា គេបានប្រារឰធ្វើជាលើកទីមួយ នៅ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ និងរៀងរាល់ឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ទៀត។
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: ស្ថានទីប្រតិស្ថានកូនពោធិព្រឹក្ស ៤០ដើម

ស្ថានទីប្រតិស្ថានកូនពោធិព្រឹក្ស ៤០ដើម 
ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ៣ មុនគ្រឹស្ទ (3rdB.C.) គឺ ក្រោយការបរិនិព្វាន នៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធប្រមាណ ២៣៦ឆ្នាំ ព្រះនាងសង្ឃមិត្តាថេរីព្រះរាជបុត្រីរបស់ ព្រះបាទធម្មាសោក ជាព្រះភគិនីរបស់ព្រះមហិន្ទត្ថេរ និងជាព្រះមាតារបស់សុមនសាមណេរ បាននាំព្រះ ពោធិព្រឹក្សមែកខាងស្តាំ អំពីព្រះពោធិព្រឹក្សដែល ព្រះសុគតទ្រង់គង់ត្រាស់ដឹងសព្វញ្ញុត្តញ្ញាណ នាពុទ្ធ-គយា(Buddhagayā) មកប្រតិស្ថាននៅកោះស្រីលង្កា ឰដ៏ក្រុងអនុរាធបុរៈដែលសព្វថ្ងៃគេចាត់ទុកថា ជា ដើមឈើដែលមានវ័យចណំសា់ជាងគេបង្អស់ ក្នុង ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក។ 
ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ បានរៀបរាប់ក្នុងគម្ពីរ ព្រះអដ្ឋកថា ព្រះវិន័យ ឈ្មោះ សមន្តប្បាសាទិកា របស់លោក(Samantappāsādikā)ថា ព្រះពោធិព្រឹក្ស ដែលនាំមកនោះ មានផ្លែចំនួន៥ ជាមួយផង។ នៅ ក្នុងថ្ងៃប្រតិស្ថានព្រះ ស្រីមហាពោធិនោះ ផ្លែពោធិ ទាំងនោះ ក៏ទុំហើយព្រះថេរៈមហិន្ទៈ ក៏បង្អោនព្រះ ហស្ថទទួលផ្លែព្រះពោធិ រួចថ្វាយទៅព្រះរាជាព្រះ បាទ ទេវានម្បិយតិស្ស ឱ្យទ្រង់ប្រតិស្ថាន។ ភ្លាម នោះ កូនព្រះពោធិព្រឹក្ស ៨ ដើម អំពីផ្លែនីមួយៗ ប្រមាណ ៤ ហត្ថ បានដុះឡើង ហើយទ្រង់មាន ព្រះរាជឱង្ការឱ្យប្រតិស្ថាន នូវកូនព្រះពោធិ ទាំង នោះ តាមស្ថានទីទាំង ៨ កន្លែងនេះឯង ៖
 ៨ ដើមដំបូងនៃផ្លែទី ១

ឈ្មោះតាមព្រះអដ្ឋកថា        ឈ្មោះហៅបច្ចុប្បន្ន 
 ត្រង់កំពង់ ជម្ពូកោលបដ្តនៈ Dambulutota 
 មុខទ្វារផ្ទះតិវក្កព្រាហ្មណ៍   Tivakka Brahamin Village 
  ក្នុងវត្ត ថូបារាម  		Thupārāmaya 
  ក្នុង ឥស្សរនិម្មានវិហារ 	Kasupgiri Vehera 
  ត្រង់ទី បឋមចេតិយ 	Pattamaka Stupa 
  ត្រង់ ចេតិយបព៌ត  	Sandagiriya 
  ត្រង់ កាជរគ្រាម  		Kataragama 
  ត្រង់ស្រុក ចន្ទនគ្រាម  	Sadungama 
 កន្លែងកូនពោធិ៣២ដើម នៃផ្លែ ៤ ដទៃទៀត 
 Malvessa Vihara	
 Tantirimale
 Madalgamuwa 	
​ Kottiyārāma 
 Polonnaruwa 	
 Rusigama 
 Māgama 		
 Wilvala 
 Mahiyangana    
 Vilgam Vehera 
 Mutiyangana 	
 Buttala 
 Happoruwa 	
 Situlpauwa
 Vanavāsa Vehera 
 Weligama 
 Eragoda 		
 Meddigama 
 Ganegama 	
 Pusulpitiya 
 Chatura 		
 Beligala 
 Bellanvila 	
 Vandurawa 
 Wattārāma Raja Mahā Viharaya 	
 Sulugalla 
 Res Seruwa 	
 Kattiyāwa 
 Giribā Vehera 	
 Yapahuwa 
 Kasāgala 		
 Embalāwa
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា: បូជនីយដ្ឋានសំខាន់ៗទាំង១៦កន្លែង

បូជនីយដ្ឋានសំខាន់ៗទាំង១៦កន្លែង 
	មហិយង្គណៈ 		Mahiyangana
	នាគទីប			Nāgadīpa 
	ព្រះវិហារ កល្យាណី 	Kelani Vihara 
	ភ្នំស្រីបាទ 			Sri Pāda 
	ទិវាគុហា			Divāguhawa 
	ព្រះស្ថូប ទីឃវាបិ 	Digavāpi Stupa 
	មុថិយង្គណៈ 		Muthiyangana 
	តិស្សមហាវិហារ 		Tissamaha Vihāra 
	ស្រីមហាពោធិ 		Sri Mahā Bodhi 
	មិរិសវេតិ ចេតិយ 	Mirisavetiseya 
	សុវណ្ណមាលិកចេតិយ Ruvanveliseya 
	ថូបារាម 		Thupārāmaya 
	អភយគីរីចេតិយ    Abhayagiri Dāgāba 
	ចេតិយព្រះជេតពន 	Jetavana Dāgāba 
	សេលៈ ចេតិយ 	Sela Dāgāba 
	កតរគាម វិហារ     Kataragama Vihāra 

ស្ថានទីទាំង ១៦ នេះ គឺជាកន្លែងដែលព្រះ ជិនស្រី ទ្រង់ធ្លាប់យាងមក ហើយទ្រង់ថែមទាំង បានគង់ធ្វើសមាធិចូលនិរោធសមាបត្តិ ជាមួយនឹង ព្រះអរហន្ត ទាំងឡាយប្រាំរយអង្គទៀតផង ។
បូជាចារ្យ: និកាយប្រូតេស្តង់

និកាយប្រូតេស្តង់ 
មុខងារជាបូជាចារ្យទូទៅ ឬមុខងារជាបូជាចារ្យរបស់អ្នកជឿទាំងអស់ គឺជាគោលលទ្ធិមួយរបស់គ្រីស្ទាន ដែលមានប្រភពមកពីព្រះបន្ទូលនៅក្នុងព្រះគម្ពីរសញ្ញាថ្មី។ វាជាគំនិតដ៏សំខាន់នៃនិកាយប្រូតេស្តង់។ វាជាគោលលទ្ធិដែលលោក Martin Luther លើកឡើងក្នុងឆ្នាំ១៥២០ ដល់ពួកអភិជនគ្រីស្ទាននៅអាឡឺម៉ង់ ដើម្បីលុបបំបាត់នូវជំនឿគ្រីស្ទានមជ្ឈឹមសម័យ ដែលថាគ្រីស្ទានត្រូវតែមានការបែងចែកជាពីរថ្នាក់គឺ: "គ្រីស្ទានខាងវិញ្ញាណ" និង "គ្រីស្ទានខាងលោកីយ៍" ឬ គ្រីស្ទានមិនមែនខាងវិញ្ញាណ។

បុព្វជិតដែលត្រូវបានតែងតាំងឡើងខាងនិកាយប្រូតេស្តង់ ជាធម្មតាមមានងារជាគ្រូគង្វាល ជាអ្នកបម្រើ ជារីវើរិន (reverend)។ល។ នៅក្នុងក្រុមជំនុំលូធើរ៉ានខ្លះ បុព្វជិតដែលត្រូេវបានតែងតាំងឡើង ត្រូវបានហៅថាបូជាចារ្យ ខណៈដែលក្រុជំនុំផ្សេងទៀតចូលចិត្តហៅថាគ្រូគង្វាលវិល។ .
បូរ៉ាកៃ

បូរ៉ាកៃ (ភាសាអង់គ្លេស:Boracay ,ជាញឹកញាប់ក្នុងស្រុកហៅកាត់ខ្លីទៅជា បូរ៉ា) គឺជាកោះរមណីយដ្ឋានមួយនៅក្នុងតំបន់វីសាយ៉ាសខាងលិចនៃប្រទេសហ្វីលីពីន ដែលមានទីតាំងនៅ០.៨គីឡូម៉ែត្រ ពីឆ្នេរសមុទ្រភាគពាយព្យនៃកោះប៉ាណៃ។ កោះនេះមានផ្ទៃដីសរុប១០.៣២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ស្ថិតក្រោមដែនសមត្ថកិច្ចរបស់រដ្ឋបាលចំនួនបីនៅ ម៉ាឡៃ, អាកឡាន និងមានប្រជាជនចំនួន៣៧,៨០២នាក់ក្នុងឆ្នាំ២០២០។
រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពពីអាកាសនៃឆ្នេរបូរ៉ាកៃនៅហ្វីលីពីន
រូបភាពតូច|កោះបូរ៉ាកៃមើលពីអាកាសតាមផ្កាយរណប
រូបភាពតូច|ផែនទីកោះបូរ៉ាកៃ
បូរ៉ាកៃ ដើមឡើយត្រូវបានរស់នៅដោយជនជាតិទូម៉ាន់ដុក (Tumandok) និង អាទី (Ati) ប៉ុន្តែការអភិវឌ្ឍន៍ផ្នែកពាណិជ្ជកម្មបាននាំឱ្យមានការខ្វះខាតយ៉ាងខ្លាំងរបស់ពួកគេចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០។ ក្រៅពីឆ្នេរខ្សាច់ពណ៌ស បូរ៉ាកៃក៏ល្បីល្បាញដោយសារជាគោលដៅទេសចរណ៍កំពូលមួយរបស់ពិភពលោកសម្រាប់ការសម្រាកលំហែកាយ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៣ វាកំពុងលេចធ្លោក្នុងចំណោមគោលដៅកំពូលសម្រាប់ភាពស្ងប់ស្ងាត់ និងជីវិតពេលយប់។ កោះនេះត្រូវបានជាប់ឈ្មោះថាជាកោះដែលល្អបំផុតមួយនៅលើពិភពលោកក្នុងទស្សនាវដ្ដីល្បីៗរបស់អន្តរជាតិ។