គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: ដោយបុគ្គល

ដោយបុគ្គល 
បុ          លក្ខណ: “កំណត់ដឹងបានដោយបុគ្គល” ដូចម្តេច?

វិ           បុគ្គលដែលមានរាគចរិត មិនគួរបដិបត្តិអិប្បមញ្ញា៤ទេ ព្រោះនិម្មិតរបស់អប្បមញ្ញាជារបស់ប្រសើរ ណាស់។

បុ          ព្រោះហេតុអ្វី ?

វិ           ព្រោះថា បុគ្គលមានរាគចរិតមិនសូវជាចូលចិត្តលើកសរសើរពីនិមិត្តដែលល្អទេ។ ការបដិបត្តិអប្បមញ្ញា៤ នេះ សំរាប់រាគចរិតបុគ្គល ប្រៀបប្រដូចទៅនឹងបុគ្គលដែលមានជំងឺគ្រុនផ្តាសាយ មានស្លេស្ម៍ កាលបើ បរិភោគឤហារដ៏ល្អហើយនោះ នឹងបណ្តាលគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាពរបស់រូបគេ។

           បុគ្គលដែលមានទោសចរិតមិនគួរបដិបត្តិអិសុភសញ្ញា១០ទេ ពីព្រោះតែការកើតឡើងនូវបដិឃសញ្ញា។ បុគ្គលមានរាគចរិតមិនសូវជាចូលចិត្តលើកសរសើរពីបដិឃសញ្ញានោះទេ ហើយប្រៀបប្រដូចទៅនឹងមនុស្សដែល មានជំងឺប្រម៉ាត់ កាលបើបរិភោគឤហារនិងទឹកដែលក្តៅហឹរ នឹងបណ្តាលឲ្យមានគ្រោះថ្នាក់ចំពោះរូបគេ។

           បុគ្គលដែលមានមោហចរិត ដែលមិនទាន់បានអប់រំនូវបញ្ញា មិនគួរបដិបត្តិនូវកម្មដ្ឋានណាៗទាំងអស់ ពីព្រោះតែការខ្វះខាតនូវជំនាញ។ កាលបើបុគ្គលនោះមិនទាន់ចេះនូវជំនាញទេ សេចក្តីព្យាយាមរបស់គេនោះរមែង គ្មានប្រយោជន៍ឡើយ ប្រៀបដូចជាអ្នកជិះដំរីដែលគ្មានកង្វេរនៅក្នុងដៃ។

           បុគ្គលរាគចរិតគួរគប្បីបដិបត្តិអិសុភសញ្ញា១០និងកាយគតានុស្សតិ ព្រោះកម្មដ្ឋានទាំងនេះ ធ្វើឲ្យគេ ឤច ឈ្នះនូវរាគ:បាន ។

           បុគ្គលទោសចរិតគួរគប្បីបដិបត្តិអប្បមញ្ញា៤ ព្រោះកម្មដ្ឋាននេះធ្វើឲ្យគេឤចយកឈ្នះទោស:បានឬ គួរគប្បី  បដិបត្តិវណ្ណកសិណ ព្រោះចិត្តរបស់បុគ្គលនោះមានទំនោរទៅក្នុងកម្មដ្ឋាននោះ។

           បុគ្គលដែលមានសទ្ធាចរិតគួរគប្បីបដិបត្តិអនុស្សតិ៦ ដោយចាប់ផ្តើ់មពីពុទ្ធានុស្សតិទៅ។ កាលបើបដិបត្តិ យ៉ាងនោះហើយ សទ្ធារបស់គេរមែងតាំងមាំ។

           បុគ្គលដែលមានពុទ្ធិចរិតគួរគប្បីបដិបត្តិចតុធាតុវវដ្ឋាន ឤហារេបដិកូលសញ្ញា មរណានុស្សតិ និង ឧបសមានុស្សតិ ពីព្រោះគេជាអ្នកមានចិត្តល្អិតល្អន់ស៊ីជំរៅ។

           ម៉្យាងទៀត បុគ្គលមានពុទ្ធិចរិត មិនបានហាមឃាត់មិនឲ្យបដិបត្តិកម្មដ្ឋានណាទាំងអស់នោះឡើយ។

           បុគ្គលមានវិតក្កចរិតគួរគប្បីបដិបត្តិឤនាបាណស្សតិ ព្រោះកម្មដ្ឋាននោះកំចាត់នូ់វភាពរវើរវើយបាន[12] ។

           បុគ្គលដែលមានមោហចរិត គួរគប្បីធ្វើការសាកសួរស្រាវជ្រាវនូវអ្វីដែលទាក់ទងទៅនឹងធម៌ គួរស្តាប់ ធម្មទេសនាតាមកាលដ៏គួរដោយសេចក្តីគោរព ហើយគួរគប្បីលើកតំកើងព្រះធម៌។ បុគ្គលនោះគួរគប្បីនៅជាមួយ នឹងឤចារ្យ សន្សំបញ្ញា និងបដិបត្តិកម្មដ្ឋានណាមួយក្នុងចំណោមកម្មដ្ឋានទាំង៣៨ តាមដែលគេចូលចិត្ត។ មរណនុស្សតិ និងចតុវវដ្ឋាន គឺជាកម្មដ្ឋានដែលសមនឹងបុគ្គលនោះជាទីបំផុត។

           ឤចារ្យខ្លះបានស្រដីទុកថា “កាលបើត្រិះរិះពីកម្មដ្ឋានទាំងនោះហើយ ឤត្មាបានឃើញពីលក្ខណ: ពិសេស របស់កម្មដ្ឋាននោះៗ។ ដូច្នេះ បុគ្គលទាំង៦ចរិតនោះឤចបំព្រួញឲ្យមកនៅត្រឹមតែ៣ពួកបាន”។

បុ          បើសិនជាដូច្នោះមែន តើមានការលំបាកក្នុងការចាប់ផ្តើ់មបដិបត្តិដែរឬទេ?

វិ           បុគ្គលរាគចរិតមាន២ពួក គឺអ្នកមានឥន្ទ្រីយ៍ទន់ខ្សោយ និងអ្នកមានឥន្ទ្រីយ៍ខ្លាំងក្លា។ បុគ្គលរាគចរិតដែល មានឥន្ទ្រីយ៍ទន់ខ្សោយ គួរគប្បីបដិបត្តិអសុភសញ្ញា ដើម្បីយកឈ្នះរាគ:។ បុគ្គលនោះគួរគប្បីបដិបត្តិយ៉ាង ដូច្នេះ ដើម្បីយកឈ្នះរាគ:។

           រីឯបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រីយ៍ខ្លាំងក្លា ពេលចាប់ផ្តើមដំបូង គប្បីបង្កើនសទ្ធាឲ្យកើនឡើងសិន។ បុគ្គលនោះ គួរគប្បីបដិបត្តិអនុស្សតិ។ បុគ្គលនោះគួរគប្បីបដិបត្តិយ៉ាងដូច្នេះ ដើម្បីយកឈ្នះរាគ:។

           បុគ្គលទោសចរិតមាន២ពួកគឺ អ្នកមានឥន្ទ្រីយ៍ទន់ខ្សោយ និងអ្នកមានឥន្ទ្រីយ៍ខ្លាំងក្លា។ អ្នកមានឥន្ទ្រីយ៍ ទន់ខ្សោយគួរបដិបត្តិអប្បមញ្ញា៤ ដោយការបដិបត្តិយ៉ាងនេះបុគ្គលនោះរមែងឤចយកឈ្នះទោស:បាន។ រីឯអ្នក មានឥន្ទ្រីយ៍ខ្លាំងក្លាវិញ ជាអ្នកដែលប្រកបដោយបញ្ញា គួរគប្បីបដិបត្តិឤយតន:ពិសេស(អរូបកម្មដ្ឋាន)។ ដោយ ការបដិបត្តិយ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះរមែងឤចបណ្តេញចេញនូវទោស:បាន។

           បុគ្គលមោហចរិតមាន២ពួកគឺ អ្នកដែលគ្មានឥន្ទ្រីយ៍ និងអ្នកមានឥន្ទ្រីយ៍ទន់ខ្សោយ។ បុគ្គលដែលគ្មាន ឥន្ទ្រីយ៍សោះនោះ មិនគួរគប្បីបដិបត្តិកម្មដ្ឋានណាៗទាំងអស់។ រីឯអ្នកដែលមានឥន្ទ្រីយ៍ទន់ខ្សោយនោះ គួរគប្បី បដិបត្តិឤនាបាណស្សតិ ដើម្បីបណ្តេញការគិតរវើរវាយ។

           ដូច្នេះ បុគ្គលទាំង៦ពួកនេះឤចសង្ខេបឲ្យមកនៅតែត្រឹម៣ពួកបាន។ ដូច្នេះដូចជាពុំមានការលំបាកអ្វី ទេ។ យោងលើការបង្រៀននេះ កសិណនិងឤនាបាណស្សតិនេះ ឤចធ្វើឲ្យចំរើនឡើងរហូតដល់ទៅថ្នាក់ឤកាស កសិណបាន។ ការធ្វើទាំងអស់នេះឤចបំពេញបានដោយមិនមានការលំបាកទេ។ បើសិនជាបុគ្គលប្រកបដោយ បុណ្យបារមីនោះ បុគ្គលនោះរមែងមិនមានការលំបាកក្នុងការធ្វើកម្មដ្ឋានដ៏ខ្ដង់ខ្ដស់ទាំងអស់នេះឲ្យបរិបូណ៌ឡើយ។

កម្មដ្ឋានបរិច្ឆេទ ចប់

[1] Cp. Vis. Mag. 110ff.

[2] A. I, 41:  នៅក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ មិនប្រើឤកាស និង វិញ្ញាណទេ តែប្រើជា ឤលោក និង បរិច្ឆិន្នាកាសកសីណ វិញ

[3] Pts. I, 49

[4] Lit. អប្បមាណាចិត្ត Cp. D.III, 223-4: ចតស្សោ អប្បមញ្ញាយោមេត្តា ករុណា មុទិតា ឧបេក្ខា

[5] Cp. Vis. Mag. 111 ff.

[6] A. IV, 426: ឥតិ ខោ ភិក្ខវេ យវតា សញ្ញាសម្បត្តិ តវតា អញ្ញាបដិវេធោ

[7] បដិភាគរម្មណានិ

[8] សភាវធម្មារម្មណានិ

[9] ឤរម្មណ៍ខាងក្នុង

[10] ឤរម្មណ៍ខាងក្រៅ

[11] យោងទៅតាម Vis.Mag. 113, មិនប្រើរូបភពទេ តែប្រើជា ព្រហ្មលោក វិញ

[12] A. I, 449:ចេតសោ វិក្ខេបស្ស បហានយ ឤនាបានសតិ ភាវេតព្វា