ស៊ុយហ្សាន កាប៉ឺឡែស: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ 
នាងកញ្ញា ស៊ុយហ្សាន កាប៉ឺឡែស កើតនៅទីក្រុងប៉ារីសក្នុងគ្រួសារអ្នកមានជនជាតិយូដាហុងគ្រី ហើយធំធាត់នៅ ទីក្រុងពូឌូឈែរី នៅឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងកើតនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌា ដែលជាទឹកដីអាណានិគមបារាំងនៅពេលនោះ។ Goodman, J. (2018). Suzanne Karpelès (1890-1969): Thinking With the Width and Thickness of Time: Suzanne Karpelès (1890-1969) Denken mit der Breite und Tiefe der Zeit. Bildungsgeschichte - International journal for the historiography of education : IJHE, 8(2), 231-244. https://winchester.elsevierpure.com/en/publications/suzanne-karpel%C3%A8s-1890-1969-thinking-with-the-width-and-thickness-

 ការអប់រំ 
នៅឆ្នាំ ១៩១៧ ទីក្រុងប៉ារីស នាងកញ្ញា ស៊ុយហ្សាន កាប៉ឺឡែស គឺជាស្ត្រីដំបូងគេដែលបានបញ្ចប់ការសិក្សាពីសាលាបូព៌ា ជាកន្លែងដែលនាងបានសិក្សាវប្បធម៌ និងភាសាភាគខាងកើតដូចជា សំស្រ្កឹត បាលី ភាសា ទីបេ និងសាសនាទីបេដែរ។ Goodman, J. (2018). Suzanne Karpelès (1890-1969): Thinking With the Width and Thickness of Time: Suzanne Karpelès (1890-1969) Denken mit der Breite und Tiefe der Zeit. Bildungsgeschichte - International journal for the historiography of education : IJHE, 8(2), 231-244. https://winchester.elsevierpure.com/en/publications/suzanne-karpel%C3%A8s-1890-1969-thinking-with-the-width-and-thickness- នៅទីនោះគ្រូបង្រៀនរបស់នាងរួមមានអ្នកប្រាជ្ញ ល្វីស៍ ហ្វ៊ីណូត៍ ហើយនាងបានបញ្ចប់ការសិក្សាបន្ទាប់ពីការបោះពុម្ពផ្សាយការបកប្រែរបស់នាងនូវអត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនា សំស្ក្រឹត និង ទីបេ លោកិតេស្វារជាតក ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៩ នៅក្នុង ទិនានុប្បវត្តិអាស៊ី។ 

នាងកញ្ញា ស៊ុយហ្សាន កាប៉ឺឡែស គឺជាសមាជិកស្ត្រីទីមួយនៃ សាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស ជាមួយនឹងការប្រកាសនៅឆ្នាំ ១៩២២ ទៅកាន់ ទីក្រុងហាណូយ (ពេលនោះជាផ្នែកនៃ ឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង បច្ចុប្បន្នជា ប្រទេសវៀតណាម) បន្តដោយការតែងតាំងទៅកាន់ ទីក្រុងភ្នំពេញ ក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ ។ Goodman, J. (2018). Suzanne Karpelès (1890-1969): Thinking With the Width and Thickness of Time: Suzanne Karpelès (1890-1969) Denken mit der Breite und Tiefe der Zeit. Bildungsgeschichte - International journal for the historiography of education : IJHE, 8(2), 231-244. https://winchester.elsevierpure.com/en/publications/suzanne-karpel%C3%A8s-1890-1969-thinking-with-the-width-and-thickness- នៅពេលដែលនាងទៅដល់ទីនោះភ្លាម នាងបានចាប់ផ្តើមចងក្រងសាត្រាស្លឹករឹត ស្រីលង្កា ជាភាសាបាលី ហៅថា កានីកថាវីតារ៉ាន់ ដោយមានជា ភាសាខ្មែរ ។  បន្ទាប់មកនៅឆ្នាំ ១៩២៣ នាងត្រូវបានគេបញ្ជូនទៅកាន់ ទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ដើម្បីប្រៀបធៀបការងាររបស់នាងទៅនឹងសាត្រាស្លឹករឹតមួយផ្សេងទៀតនៃអត្ថបទដូចគ្នា ដើម្បីបង្កើនភាពងាយស្រួលរបស់នាងជាមួយនឹង ភាសាថៃ ។ 

 ជីវិតនៅកម្ពុជា 
នៅឆ្នាំ ១៩២៥ នៅទីក្រុងភ្នំពេញ ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានតែងតាំងនាងកញ្ញា ស៊ុយហ្សាន កាប៉ឺឡែស ជាអ្នកថែរក្សាបណ្ណាល័យដំបូងបង្អស់របស់ព្រះអង្គដែលទើបនឹងបង្កើតថ្មី។ នៅក្នុងមុខតំណែងនោះ ភារកិច្ចដំបូងរបស់នាងគឺប្រមូល ចាត់ថ្នាក់ ថែរក្សា និងផ្សព្វផ្សាយទ្រព្យសម្បត្តិរបស់បណ្ណាល័យ។ ដើម្បីពង្រីកចំណេះដឹងសាធារណៈអំពីការកាន់កាប់បណ្ណាល័យឱ្យកាន់តែទូលំទូលាយ នៅឆ្នាំ១៩២៩ នាងបានស្នើឱ្យបង្កើតស្ថាប័នថ្មីមួយ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ការសិក្សា ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ បង្កើតឡើងរួមគ្នាដោយកម្ពុជា និង ឡាវ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣០ ជា វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ កម្ពុជា នាងត្រូវបានតែងតាំងជាអគ្គលេខាធិការទី១។ បណ្ណាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ (ឥឡូវជា បណ្ណាល័យជាតិ) និងបណ្ណាល័យរាជវង្សស្រដៀងគ្នាដែលបង្កើតឡើងក្នុងពេលតែមួយនៅ ទីក្រុងហ្លួងព្រះបាង ប្រទេសឡាវ ទាំងពីរត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដោយបេសកកម្មជាក់លាក់បំផុត៖ ដើម្បីប្រមូល និងអភិរក្សអត្ថបទដែលមានស្រាប់។   

វិសាលភាពការងាររបស់ នាងកញ្ញា ស៊ុយហ្សាន កាប៉ឺឡែស បានពង្រីកយ៉ាងខ្លាំង។ នាងបានក្លាយជាប្រធានផ្នែកបោះពុម្ពផ្សាយសម្រាប់ សាលាបាលីជាន់ខ្ពស់, Goodman, J. (2018). Suzanne Karpelès (1890-1969): Thinking With the Width and Thickness of Time: Suzanne Karpelès (1890-1969) Denken mit der Breite und Tiefe der Zeit. Bildungsgeschichte - International journal for the historiography of education : IJHE, 8(2), 231-244. https://winchester.elsevierpure.com/en/publications/suzanne-karpel%C3%A8s-1890-1969-thinking-with-the-width-and-thickness- ហើយនាងក៏បានបើកការផ្សាយជាទៀងទាត់នៃកម្មវិធីអំពីព្រះពុទ្ធសាសនាតាមវិទ្យុរដ្ឋ។  នាងបានបោះពុម្ភផ្សាយតាមកាលប្បវត្តិព្រះពុទ្ធសាសនាជាលើកដំបូងរបស់ប្រទេស បានចាប់ផ្តើមគម្រោងបណ្ណាល័យចល័ត និងរៀបចំការចែកចាយគម្ពីរ ព្រះត្រៃបិដក ជាអក្សរខ្មែរទៅកាន់គ្រប់វត្តអារាមនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ 

ជាមួយនឹងការចាប់ផ្តើមនៃ សង្គ្រាមលោកលើកទី២ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤០ នាងកញ្ញា ស៊ុយហ្សាន កាប៉ឺឡែស គឺជាជនជាតិជ្វីហ្វម្នាក់ក្នុងចំណោម ១៥ នាក់ដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលត្រូវបានបង្ខំឱ្យធ្វើការដោយរដ្ឋាភិបាលគាំទ្រ ណាស៊ី វីឈី-បារាំង ។ នាង​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​មក​វិញ​នៅ​ពេល​សង្គ្រាម​បាន​បញ្ចប់។  ចាប់ពីពេលនោះរហូតដល់ចូលនិវត្តន៍ នាងបានធ្វើដំណើររវាងប្រទេសបារាំង និងកម្ពុជា ដោយ "បន្តការរួមចំណែកដ៏សំខាន់ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនា" ។ 

 អ្នកមានឥទ្ធិពល 
ដោយសារតែ នាងកញ្ញា ស៊ុយហ្សាន កាប៉ឺឡែស បានធ្វើការជាមួយព្រះសង្ឃវ័យក្មេងនៃប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីជួយពួកគេបង្កើនចំណេះដឹងអំពីព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏ដូចជាវប្បធម៌របស់ពួកគេ នាងអាចបង្កើតការងាររបស់មេដឹកនាំប្រទេសនាពេលអនាគត។ យោងតាមប្រភព សាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស "នាងបានបញ្ចេញឥទ្ធិពលយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់លើការបង្កើតបញ្ញានៃអ្នកស្នងតំណែងពី សម្តេចព្រះសង្ឃរាជនៃកម្ពុជា " គឺព្រះតេជគុណ ឈួន ណាត (ក្នុងតំណែង ១៩៤៨-១៩៦៩) និងព្រះតេជគុណ ហួត តាត (១៩៦៩-១៩៧៥)។ 

 ការចូលនិវត្តន៍ និងការស្លាប់នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា 
នាងកញ្ញា ស៊ុយហ្សាន កាប៉ឺឡែស ចេះភាសាជាច្រើន រួមមាន បារាំង សំស្រ្កឹត បាលី នេប៉ាល់ ទីបេ ថៃ និងខ្មែរ។ ក្នុង​ចំណោម​ការ​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​របស់​នាង​ក្រោយ​មក ​គាត់បាន​បកប្រែ​ ​ព្រះធម្មបទ ​ជា​ភាសា​បារាំង​ដែល​បាន​បោះពុម្ព​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៦០។ 

បន្ទាប់ពីចូលនិវត្តន៍ នាងកញ្ញា ស៊ុយហ្សាន កាប៉ឺឡែស បានផ្លាស់ទៅជិត ទីក្រុងពូឌូឈែរី (ដែលនៅពេលនោះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសឥណ្ឌា នៅពេលដែលអាណានិគមនិយមបារាំងបានបញ្ចប់) ចូលទៅក្នុង អាស្រម មួយគន្លែង ជាកន្លែងដែលនាងបានបង្រៀនភាសា និងអក្សរសាស្ត្របារាំង។ នាងបានស្លាប់នៅ ទីក្រុងពូឌូឈែរី ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៨ ។