គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ: វិធី៣យ៉ាងដើម្បីចាប់យកនិម្មិត

វិធី៣យ៉ាងដើម្បីចាប់យកនិម្មិត 
           យោគីគួរបំពេញកម្មដ្ឋានដោយសម្លឹងមណ្ឌល: និងចាប់យកនិមិត្មិដោយវិធី៣យ៉ាងគឺ ដោយការសម្លឹង មើលតែល្មម[x] ដោយឧបាយ[xi] និងដោយការកំចាត់នូវភាពរវើរវាយ[xii] ។

បុ          យោគីបាននិមិត្ដដោយការសម្លឹងមើលតែល្មម យ៉ាងដូចម្តេច?

វិ        កាលបើយោគីកំពុងសម្លឹងមណ្ឌល:នោះ មិនគួរបើកភ្នែកធំពេក ឬបិទភ្នែកជិតពេកទេ ព្រោះថា បើបើក ភ្នែកធំពេកក៏រមែងនឹងឆាប់រោយ និងមិនឤចដឹងពីលក្ខណ:ពិតប្រាកដរបស់មណ្ឌល:នោះបានឡើយ ហើយ បដិភាគនិមិត្ដក៏នឹងមិនកើតឡើងទេ។ បើសម្លឹងមណ្ឌល:ដោយបិទភ្នែកជិតពេក យោគីនឹងមិនឤច មើល និមិត្ដឃើញទេ ព្រោះមានតែភាពងងឹត ហើយនិងឤចធ្វើឲ្យអស់នូវការជក់ចិត្ដដិតឤរម្មណ៍។ ព្រោះហេតុ នេះ យោគីមិនគួរបើកភ្នែកធំពេកទេ និងមិនគួរប្រញាប់បិទភ្នែករហ័សពេកដែរ។ យោគីមិន គប្បីមាន សេចក្ដីប្រមាទក្នុងការសម្លឹងមណ្ឌល:នោះ។ យោគីអ្នកចង់បានសំរេចនូវការតាំងមាំនៃចិត្ដ គប្បី សម្លឹង មណ្ឌល:ដូចដែលបានពោលទុកមកហើយនេះចុះ ឧបមាបីដូចជាបុគ្គលដែលសម្លឹងមើលមុខ របស់ ខ្លួនឯង នៅក្នុងកញ្ចក់ឆ្លុះមុខ រមែងឃើញមុខរបស់ខ្លួនព្រោះឤស្រ័យកញ្ចក់យ៉ាងណា កាលបើយោគី សម្លឹងមើល មណ្ឌល: ក៏រមែងឃើញសមាធិនិមិត្ដដែលកើតឡើង ព្រោះឤស្រ័យមណ្ឌល: យ៉ាងនោះដែរ។ ដូច្នេះ យោគី គប្បីប្រកាន់យកនិមិត្ដដោយការសម្លឹងតែល្មមចុះ។ ការកំណត់និមិត្ដដោយការសម្លឹងមើល តែល្មមនេះ មាន សេចក្ដីដូចបានពោលមកខាងលើនេះឯង។

បុ          យោគីកំណត់និ់មិត្ដដោយឧបាយយ៉ាងដូចម្តេច?

វិ        យោគីគប្បីរៀបចំមណ្ឌល: ដោយវិធី៤ប្រការគឺ: ទី១ គឺការកំចាត់ភា់ពខ្វះខ្វាតរបស់មណ្ឌល:។ ទី២ គឺការ សម្លឹងមើលមណ្ឌល:ដោយគ្រប់សព្វ។ ទី៣ គឺការបំពេញឲ្យដល់និមិត្ដនូវចំណែកដែលមិនគ្រប់ឲ្យពេញ ឡើង បើសិនជានិមិត្ដនោះប្រាកដឡើងតែមួយចំណិត ឬតែពាក់កណ្តាលរបស់មណ្ឌល:។ ទី៤ គឺក្នុង ខណ: នោះ បើចិត្តរបស់យោគីនោះនៅតែរវើរវាយនិងមានសេចក្ដីប្រមាទ យោគីគួរតែព្យាយាមតទៅ ទៀត ឲ្យដូចជានាយស្មូនឆ្នាំងដែលជាប់ដៃជាមួយនឹងកង់ក្រឡឹងដូច្នោះដែរ[xiii] ។ កាលបើចិត្តរបស់យោគី បានដល់នូវភាពនឹងល្អហើយ ក៏គួរសម្លឹងមណ្ឌល:និងបណ្តោយឲ្យកសិណចូលជ្រួតជ្រាបទៅក្នុងចិត្ត និង ពិចារណាភាពស្ងប់ ដោយប្រាសចាកអំពីវិបត្ដិចុះ។ បណ្ឌិតគប្បីជ្រាបអំពីការកំណត់និមិត្ដដោយឧបាយ យ៉ាងដូច្នេះចុះ។

បុ        យោគីបាននិមិត្ដដោយការកំចាត់ភាពរវើរវាយ យ៉ាងដូចម្តេច?

វិ        ភាពរវើរវាយមាន៤ប្រភេទគឺ: ទី១ ការព្យាយាមដែលប្រញាប់ប្រញាល់ហួសពេក។ ទី២ ការព្យាយាមដែល បណ្តែតបណ្តោយហួសពេក។ ទី៣ ការកំសាន្ដរីករាយ។ ទី៤ ការធ្លាក់ទឹកចិត្ត។

បុ        អ្វីគឺការព្យាយាមដែលប្រញាប់ប្រញាល់ហួសពេក?

វិ        គឺការបដិបត្តិដែលប្រញាប់ប្រញាល់ ដោយយោគីជាអ្នកខ្វះការអត់ធន់។ យោគីអង្គុយកម្មដ្ឋានតាំងតែពី ព្រឹក លុះដល់ពេលល្ងាចទើបឈប់សំរាក ព្រោះការនឿយហត់របស់រាងកាយ។ នេះជាការធ្វើកម្មដ្ឋាន ដោយ ប្រញាប់ប្រញាល់។

បុ        អ្វីគឺការព្យាយាមដែលបណ្តែតបណ្តោយហួសពេក?

វិ        គឺការព្យាយាមដែលចេញឆ្ងាយពីវិធីកម្មដ្ឋាន។ បើទោះជាយោគីប្រឹងសម្លឹងមើលមណ្ឌល:យ៉ាងណាក្ដី ក៏

           លោកមិនបានយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការសម្លឹងមណ្ឌល:នោះដោយការគោរពឡើយគឺបន្ដិចក្រោកបន្ដិចដេក

           ជាញឹកញាប់។

           កាលបើយោគីព្យាយាមហួសពេក រាងកាយរមែងរោយស្ពឹកស្រពន់ ទឹកចិត្តក៏ធ្លាក់ចុះឬក៏អណ្ដែតអណ្ដូង ព្រោះការគិតរវើរវាយ។ កាលបើយោគីនោះព្យាយាមដោយធូររលុងហួសពេក ចិត្តរបស់យោគីនោះក៏នឹង កើតការ ខ្ជិលច្រអូស ស្ពឹកស្រពន់ ហើយភាពងោកងុយក៏នឹងគ្របសង្កត់[xiv] ។

           ការកំសាន្តរីករាយ: បើចិត្តអណ្តែតអណ្ដូងទៅជាមួយនឹងការគិតដែលគ្មានសារ:នោះ យោគីរមែងមិន មានការពេញចិត្តនឹងការបដិបត្តិកិម្មដ្ឋានទេ។ បើសិនជាពីដំបូង យោគីមិនរីករាយក្នុងគំនិតដែលរវើរវាយទេនោះ ចិត្តរបស់យោគីនោះក៏នឹងកើតការរីករាយដោយអំណាចនៃឆន្ទ:។ ម៉្យាងទៀត ចិត្ដរមែងមានសេចក្តីរីករាយ បើ យោគីធ្វើកម្មដ៏ច្រើនដោយការប្រាថ្នាសេចក្ដីសុខ និងបីតិ។

           ការធ្លាក់ទឹកចិត្ដ: យោគីជួបនឹងបរាជ័យព្រោះការរញ្ជួយក្នុងចិត្តដែលជាចំណែកនាំឲ្យកើតការមិនសប្បាយ ចិត្ត ហើយនិងមិនចូលចិត្តក្នុងការបដិបត្តិកិម្មដ្ឋាន។ បើសិនជាយោគីមិនចូលចិត្ដការបដិបត្ដិកម្មដ្ឋានតាំង តែពីដំបូង ហើយនោះ យោគីនោះក៏រមែងមិនពេញចិត្តនឹងកិច្ចដែលត្រូវធ្វើដែរ។ ព្រោះការមិនពេញចិត្តនោះ ចិត្តរបស់យោគី រមែងជួបនឹងភាពនឿយហត់ធ្លាក់ទឹកចិត្ដ។  ម៉្យាងទៀត ចិត្តរបស់យោគីក៏មានសេចក្តីនឿយហត់ ក្នុងវិតក្ក:និងវិចារ: ចិត្តនឹងធ្លាក់ចុះអំពីលក្ខណ:ដើមរបស់ខ្លួន ហើយចិត្តនោះក៏ធ្លាក់ចុះព្រោះតែតណ្ហា។

           បើសិនជាចិត្តរបស់យោគីស្ថិតនៅក្នុងសភាវ:នៃការល្អក់ចិត្ដ យោគីឤចយកឈ្នះនិងលះបង់នូវការល្អក់ ចិត្ដនោះមួយរំពេចបាន ឤស្រ័យដោយកម្លាំងសតិនិងសមាធិ។ បើចិត្តរបស់យោគីស្ថិតក្នុងសភាវ:នៃការប្រមាទ យោគីនោះគួរយកឈ្នះនិងលះបង់នូវសភាវ:ប្រមាទនោះបានដោយកំលាំងនៃសតិនិងវិវិយ:។ បើយោគីមានចិត្តរវើ រវាយហើយធ្លាក់ទៅក្នុងរាគភាវ: លោកគប្បីលះបង់នូវរាគភាវ:នោះភ្លាម។ បើយោគីធ្លាក់ទឹកចិត្ដនិងស្ថិតនៅក្នុង សភាវ:ក្រេវក្រោធ លោកគប្បីលះបង់នូវសេចក្ដីក្រោធនោះភ្លាម។ ក្នុងទីតាំងទាំង៤ស្ថាននេះឯង ដែលយោគីសំរេច បាន និងធ្វើឲ្យចិត្តរបស់ខ្លួនឆ្ពោះទៅរកទិសដៅតែមួយ ហើយបើចិត្តរបស់យោគីឆ្ពោះទៅរកទិសដៅតែមួយហើយ នោះ យោគីនោះក៏នឹងឤចធ្វើនិមិត្ដឲ្យកើតឡើងបានជាពុំខានដែរ។

 ឧគ្គហនិមិត្ដ (និមិត្ដជាប់នឹងភ្នែក) 
           និមិត្ដមាន២យ៉ាងគឺ ឧគ្គហនិមិត្ដ និងបដិភាគនិមិត្ដ។ អ្វីគឺឧគ្គហនិម្មិត? កាលបើយោគីសម្លឹងមណ្ឌល: ដោយចិត្តមិនរវើរវើយ ក៏នឹងកើតមណ្ឌលសញ្ញា និងមើលឃើញមណ្ឌល:នោះហាក់ដូចជាអណ្តែតក្នុងឤកាស ជួន ក៏នៅឆ្ងាយជួនក៏នៅជិត ជួនកាលនៅខាងឆ្វេងជួនកាលនៅខាងស្តាំ ជួនក៏មានខ្នាតធំជួនក៏មានខ្នាតតូច ជួនកាល មានលក្ខណ:គួរឲ្យស្អប់ ជួនកាលមានលក្ខណ:គួរឲ្យស្រឡាញ់។ ជួនកាលមើលឃើញដូចជាបែងភាគចេញជា ចំនួនច្រើន ជួនកាលមើលឃើញដូចបែងភាគចេញជាចំនួនតិច។ ដោយមិនចាំបាច់ពិនិត្យពិច័យនូវមណ្ឌល:នោះ យោគីក៏ធ្វើឧគ្គហនិមិត្ដឲ្យកើតឡើងបានដោយឤស្រ័យការសម្លឹងយ៉ាងជំនាញ។ នេះហៅថាឧគ្គហនិម្មិត។

 បដិភាគនិមិត្ដ (និមិត្ដប្រៀបធៀប) 
           ព្រោះកំណត់នូវឧគ្គហនិមិត្ដនោះម្ដងហើយម្ដងទៀតច្រើនដង បដិភាគនិមិត្ដក៏កើតឡើង។ បដិភាគនិមិត្ដ

មានន័យដូច្នេះ: គឺអ្វីដែលបុគ្គលសម្លឹងក៏កើតប្រាកដឡើងព្រមជាមួយចិត្ត។ ក្នុងទីនេះ ចិត្ដមិនបាននូវសមាធិដោយ សារការសំឡឹងមើលនូវមណ្ឌល:ទេ ប៉ុន្ដែបុគ្គលនោះមើលឃើញនូវនិមិត្ដនោះបានដោយភ្នែកដែលបិទជិត ដូចជា គេបើកភ្នែកមើលដែរ គឺនិមិត្ដនោះកើតឡើងតែក្នុងការគិតតែប៉ុណ្ណោះ។ បើសិនជាមានបំណងចង់មើលឃើញឲ្យ ឆ្ងាយ យោគីក៏ឤចមើលឃើញឆ្ងាយបាន ហើយបើចង់ឃើញជិត ចង់ឃើញនៅពីខាងឆ្វេង ពីខាងស្តាំ ពីខាង ក្រោយ ពីខាងក្នុង ពីខាងក្រៅ ពីខាងលើ ឬពីខាងក្រោមក្ដី ក៏បានដូចគ្នាទាំងអស់។ និមិត្ដនោះប្រាកដឡើងព្រមគ្នា នឹងចិត្ត។ នេះហៅថាបដិភាគនិមិត្ដ។

 និមិត្ដ 
           អ្វីគឺអត្ថន័យរបស់និមិត្ដ?      អត្ថន័យរបស់ហេតុបច្ច័យគឺជាអត្ថន័យរបស់និមិត្ដ គឺដូចដែលព្រះពុទ្ធជាបរម គ្រូទ្រង់ត្រាស់បង្រៀនដល់ពួកភិក្ខុទាំងឡាយថា: “អកុសលធម៌ទាំងអស់កើតឡើងព្រោះឤស្រ័យនិមិត្ដ[xv]”។ នេះ ជាអត្ថន័យរបស់ហេតុបច្ច័យ។ ប្រការមួយទៀតលោកពោលទុកថា  អត្ថន័យរបស់បញ្ញា គឺជាអត្ថន័យរបស់និមិត្ដ ដូចដែលព្រះពុទ្ធជាបរមគ្រូទ្រង់ប្រកាសថា: “បុគ្គលអ្នកដែលមានសញ្ញាហ្វឹកហាត់ហើ់យ គួរលះបង់កិ់លេស[xvi] ”។ នេះហៅថាបញ្ញា។ ម៉្យាងទៀត អត្ថន័យរបស់រូបភាព គឺជាអត្ថន័យរបស់និមិត្ដ មានន័យឧបមាដូចគ្នាទៅនឹងការគិត របស់បុគ្គលម្នាក់ នៅពេលដែលឃើញចំណាំងមុខនិងរូបរបស់មុខខ្លួននៅនឹងកញ្ចក់ ដូច្នោះដែរ។ អត្ថន័យរបស់ ឧគ្គហនិមិត្ដគឺជាក់ច្បាស់ដូច្នេះឯង។

 ការរក្សានិមិត្ដ 
           បន្ទាប់ពីបាននូវនិមិត្ដហើយ យោគីអ្នកមានសេចក្តីគោរពចំពោះឤចារ្យរបស់ខ្លួន គប្បីរក្សានិមិត្ដដ៏ ឧត្ដម នោះ។ បើសិនជាមិនរក្សាទេ និមិត្ដនោះនឹងបាត់បង់ទៅយ៉ាងពិតប្រាកដ។

បុ          យោគីគួរគប្បីរក្សានិមិត្ដយ៉ាងដូចម្តេច?

វិ          យោគីគួររក្សានិមិត្ដដោយការធ្វើនូវកម្ម៣យ៉ាងគឺ ដោយការវៀរចាកការធ្វើអំពើឤក្រក់ ដោយការធ្វើអំពើ ល្អ និងដោយការព្យាយាមជាប់មិ់នឲ្យដាច់[xvii] ។

           យោគីវៀរចាកការធ្វើអំពើឤក្រក់ យ៉ាងដូចម្តេច? គួរវៀរចាកនូវការរីករាយក្នុងការងារ ក្នុងការជជែក វែកញែកផ្សេងៗ ក្នុងការដេកលក់ ក្នុងការប្រជុំជាញឹកញាប់ ក្នុងទម្លាប់ដែលមិនល្អ។ វៀរចាកការមិនគ្រប់គ្រង ឥន្ទ្រីយ៍[xviii]  វៀរចាកការមិនចេះប្រមាណក្នុងឤហារ វៀរចាកការមិនបំពេញឈាន វៀរចាកការមិនមានសតិទាំង នៅក្នុងបឋមយាមនិងបច្ចិមយាម វៀរចាកការមិនគោរពនូវវិជ្ផាដែលខ្លួនបានរៀនជាច្រើនមកហើយ វៀរចាកការ សេពគប់មិ់ត្តឤក្រក់ និងវៀរចាកការមើលវត្ថុដែលមិនគួរមើល។ ការបរិភោគឤហារ ការអង្គុយ ការដេក ក្នុង វេលាមិនសមគួរ មិនមែនជាការល្អទេ។ ការយកឈ្នះលើរឿងអស់នេះបាន គឺជាការធ្វើអំពើល្អ។ យោគីគួរបដិបត្តិ ដោយប្រការដូច្នេះ ជានិច្ចចុះ។

បុ        យោគីរក្សានិមិត្ត ដោយការព្យាយាមជាប់មិនឲ្យដាច់ យ៉ាងដូចម្តេច?

វិ        យោគីនោះ កាលបើកំណត់និមិត្ដបានហើយ រមែងសម្លឹងមើលគុណរបស់និ់មិត្ដនោះជានិច្ច គឺហាក់ដូចជា និមិត្ដនោះជាគ្រាប់ពេជ្រដ៏មានតម្លៃជាទីបំផុតមានចិត្តរីករាយនិងបដិបត្តិកិម្មដ្ឋានជានិច្ចគឺបដិបត្តិទាំងយប់ ទាំងថ្ងៃ អង្គុយក៏ជាសុខ ដេកក៏ជាសុខ។ យោគីថែរក្សានិមិត្ដនោះ ដោយធ្វើចិត្តឲ្យចេញឆ្ងាយពីការហក់ទៅ ហក់មក។ ដោយការថែរក្សាយ៉ាងខ្ជាប់ សតិរបស់លោកក៏ភ្ញាក់ឡើង។ កាលបើសតិភ្ញាក់ឡើងហើយ លោក ក៏អង្គុយកម្មដ្ឋាន ហើយសម្លឹងមើលមណ្ឌល:។ ដោយសារការប្រឹងព្យាយាមមិនដាច់នោះយោគីក៏ឃើញនូវ និមិត្ដ ហើយក៏រក្សានូវនិមិត្ដនោះ។ ដោយការរក្សានូវនិមិត្ដនោះ យោគីរមែងបាននូវភាពងាយស្រួល (សប្បាយ:)។ បើសិនជាបដិភាគនិមិត្ដប្រាកដឡើងក្នុងចិត្តរបស់យោគីនោះ ឈ្មោះថាយោគីបាននូវឧបចារ សមាធិ។ ហើយបើសិនជាឧបចារសមាធិប្រាកដឡើងនៅក្នុងចិត្ដហើយ ឤស្រ័យដោយឧបចារសមាធិនេះ យោគីនឹងបានសំរេចនូវអប្បនាឈាន។