ដំរី កាំភ្លើងបាញ់ថ្ម: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

 ដើមកំណើតចិនទល់នឹងអូស្ត្រូអាស៊ី 
រូបភាពតូច| ដំរី ខ្មែរ ឡើងស្នា។
ដំរីកាំភ្លើងបាញ់ថ្ម គឺជាការវិវត្តន៍ពីស្នាអូស្ត្រូអាស៊ី។ ការពិភាក្សាអំពីប្រភពដើមនៃស្នាអាស៊ី ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញក្នុងកម្រិតតិចជាងនេះ ចំពោះអ្នកបាញ់ថ្ម ក៏ដូចជាម៉ាស៊ីនសង្រ្គាមស្ទើរតែដូចគ្នាត្រូវបានគេសង្កេតឃើញនៅក្នុងប្រទេសចិន។ កាំភ្លើងបាញ់ថ្ម ដែលដាក់នៅលើរទេះសេះមានកង់ក៏ត្រូវបានតំណាងនៅលើជញ្ជាំងនៃបាយ័នផងដែរ។ ប៉ុន្តែ​លក្ខណៈ​ពិសេស​របស់​ខ្មែរ​របស់​អ្នកកាំភ្លើងបាញ់ថ្មនេះ គឺ​វា​ត្រូវ​បាន​គេ​បំពាក់​លើ​ដំរី។

 ប្រើដោយអាណាចក្រអង្គរ 
ហាក់​ដូច​ជា​កាំភ្លើងបាញ់ថ្ម​មិន​មាន​ដើម​កំណើត​ខ្មែរ​ទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាគឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នានៃធាតុផ្សេងៗនៃសម្ភារៈសង្គ្រាមរបស់ចិន ដែលត្រូវបានកែច្នៃឡើងដោយបានបំពាក់វាដោយច្នៃប្រឌិតនៅលើខ្នងដំរីសង្រ្គាម។  ដំរី​កាំភ្លើងបាញ់ថ្ម​តំណាង​ឱ្យ​នៅ​ក្នុង​ចម្លាក់​ស្រាល​ទាំង ​បន្ទាយឆ្មា និង ​បាយ័ន ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ចម្លាក់បាយ័នមានភាពស្មុគ្រស្មាញជាង និងបង្ហាញយន្តការបច្ចេកទេសបន្ថែមទៀត ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មាបង្ហាញពីភាពសាមញ្ញនៃអាវុធ។ នៅបាយ័ន ដំរីកាំភ្លើងបាញ់ថ្មត្រូវបានផ្ទុកដោយទាហានក្នុងឯកសណ្ឋានចាម ដែលបង្ហាញថា កាំភ្លើងបាញ់ថ្មខ្មែរប្រហែលជាត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងកងទ័ពអង្គរដោយទាហានស៊ីឈ្នួលចាម។ នៅក្នុងករណីទាំងពីរនេះ ពួកវាលេចឡើងតែនៅក្នុងក្បួនដង្ហែរយោធាដ៏អស្ចារ្យប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចបង្ហាញថា ដំរីកាំភ្លើងបាញ់ថ្មមិនដែលបានធ្វើវាទៅកាន់សមរភូមិសម្រាប់ហេតុផលជាក់ស្តែង។ តាមគ្រប់មធ្យោបាយ ដំរីកាំភ្លើងបាញ់ថ្ម គឺជាភស្តុតាងនៃភាពទំនើបនៃបច្ចេកវិទ្យារបស់កងទ័ពខ្មែរ និងសព្វាវុធ។ 

 ការរកឃើញពីបុរាណវិទ្យាទំនើប 
រូបភាពតូច| ស្នាធំដែលគេស្គាល់ថាជា "ស្នាគ្រែ" ត្រូវបានគេប្រើនៅដើមសម័យ សង្គ្រាមរដ្ឋ ជា អាវុធឡោមព័ទ្ធរបស់ចិន ។ Mozi បានពណ៌នាពួកវាថាជាអាវុធការពារដែលដាក់នៅលើសមរភូមិ។
បន្ទាប់ពីអ្នករុករកជនជាតិបារាំង Henri Mouhot ដឹកនាំដោយអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាកាតូលិក Emile Bouillevaux គឺជាជនបរទេសដំបូងគេដែលរុករកប្រាសាទអង្គរវត្តដោយចេតនាបុរាណវិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ការរកឃើញសម្រាប់ដំរី កាំភ្លើងបាញ់ថ្ម បានធ្វើឱ្យមានការស្រមើស្រមៃជាក់លាក់មួយលើការស្រមើលស្រមៃរបស់ជនបរទេស។ លើសពីការស្រមើស្រមៃ វាក៏បានចូលរួមចំណែកក្នុងការស្ដារឡើងវិញនូវពេលវេលានៃប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា។ វាត្រូវបានសិក្សាដំបូងដោយ Georges Groslier ក្នុងឆ្នាំ ១៩២១។ Groslier, George (1921). Recherches sur les Cambodgiens d'aprés les textes et les monuments depuis les premiers siècles de notre ére;. Duke University Libraries. Paris, A. Challamel. p. 90.

ជាដំបូង ភាពស្មុគស្មាញនៃដំរីកាំភ្លើងបាញ់ថ្មដែលត្រូវបានតំណាងនៅបាយ័ន និងមិនមែននៅក្នុងប្រាសាទអង្គរវត្ត គឺជាកត្តាមួយដែលនាំឱ្យលោក Georges Coedes សង្ស័យអំពីកាលប្បវត្តិផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់។ តាមពិតទៅ គាត់យល់ច្រឡំថាប្រាសាទបាយ័ននៅខាងមុខអង្គរវត្ត ប៉ុន្តែវត្តមានរបស់ដំរីកាំភ្លើងបាញ់ថ្ម និងសម្លៀកបំពាក់យោធាទំនើបៗផ្សេងទៀតនៅក្នុងបាយ័ន និងការអវត្តមានរបស់វានៅក្នុងប្រាសាទអង្គរវត្ត ដែលនឹងក្លាយជាវិបត្តិដ៏អាក្រក់មួយសម្រាប់គាត់។

ដំរីកាំភ្លើងបាញ់ថ្មក៏បានជួយឱ្យអ្នកបុរាណវិទ្យាយល់កាន់តែច្បាស់អំពីតួនាទី ឥទ្ធិពល និងទំនាក់ទំនងនៃអរិយធម៌ខ្មែរជាមួយប្រទេសចិន។ តាម​ពិត​គេ​ជឿ​ដំបូង​ថា កាំភ្លើងបាញ់ថ្ម​ចិន​យក​ពី​គំរូ​អង្គរ។ Hervey de Saint-Denys ដែលជាអ្នកជំនាញខាង Sinologist ខ្លួនឯងបានជឿថាធាតុមួយចំនួននៃកាំភ្លើងធំរបស់ចិន ជាពិសេសធ្នូទ្វេអាចជាដើមកំណើតខ្មែរ។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កាំភ្លើងបាញ់ថ្មយក្សត្រូវបានប្រើប្រាស់រួចហើយនៅឆ្នាំ ១១២៧ ក្នុងអំឡុងពេល ឧប្បត្តិហេតុ Jingkang កំឡុង សង្គ្រាម Jin-Song ។  នៅឆ្នាំ ១២៨២ ជនជាតិចាមបានការពារខ្លួនប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់ម៉ុងហ្គោលដោយប្រើគ្រាប់ផ្លោងបែបនេះ  ដែលត្រូវបានរកឃើញផងដែរនៅក្នុងប្រទេសភូមាក្នុងអំឡុងពេល ការឈ្លានពានរបស់ម៉ុងហ្គោលទីពីររបស់ភូមា ។ ដូច្នេះហើយ ជាជាងដើមកំណើតខ្មែរនៃធ្នូដែលបានដំឡើង ការរីករាលដាលនៃ កាំភ្លើងបាញ់ថ្ម នៅទូទាំងអាស៊ីបង្ហាញពីរបៀបដែលសង្គ្រាមរបស់ចិននៅក្នុងតំបន់បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាសង្គ្រាមនៅអាស៊ី។