navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
កិច្ចប្រជុំអាស៊ីបូព៌ា: ពាណិជ្ជកម្ម និងភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចទូលំទូលាយនៅអាស៊ីបូព៌ា (CEPEA)

ពាណិជ្ជកម្ម និងភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចទូលំទូលាយនៅអាស៊ីបូព៌ា (CEPEA) 
ពាណិជ្ជកម្មគឺជាការផ្តោតសំខាន់សម្រាប់កិច្ចប្រជុំកំពូល.

ទាក់ទងនឹងពាណិជ្ជកម្ម និងសមាហរណកម្មក្នុងតំបន់ ខាងក្រោមនេះត្រូវបានកត់សម្គាល់នៅក្នុងរបាយការណ៍របស់ប្រធានសម្រាប់កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាទីពីរ ៖១២. យើងបានស្វាគមន៍ចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់អាស៊ានឆ្ពោះទៅរកការធ្វើសមាហរណកម្ម និងការកសាងសហគមន៍បន្ថែមទៀត ហើយបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់យើងក្នុងការធ្វើការយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយគ្នាក្នុងការបង្រួមគម្លាតនៃការអភិវឌ្ឍន៍នៅក្នុងតំបន់របស់យើង។ យើង​បាន​បញ្ជាក់​ជាថ្មី​អំពី​ការ​គាំទ្រ​របស់​យើង​ចំពោះ​តួនាទី​របស់​អាស៊ាន​ជា​កម្លាំង​ជំរុញ​សម្រាប់​សមាហរណកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច​ក្នុង​តំបន់​នេះ។ ដើម្បីធ្វើឱ្យសមាហរណកម្មកាន់តែស៊ីជម្រៅ យើងបានព្រមព្រៀងគ្នាក្នុងការចាប់ផ្តើមកម្មវិធីតាមដានដើម្បីសិក្សាលើភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចទូលំទូលាយសម្រាប់អាស៊ីបូព៌ា (CEPEA) ក្នុងចំណោមអ្នកចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា។ យើងបានប្រគល់ភារកិច្ចឱ្យលេខាធិការដ្ឋានអាស៊ានដើម្បីរៀបចំពេលវេលាសម្រាប់ការសិក្សា និងអញ្ជើញប្រទេសរបស់យើងទាំងអស់ឱ្យតែងតាំងអ្នកចូលរួមរៀងៗខ្លួននៅក្នុងវា។

 យើងស្វាគមន៍ចំពោះសំណើរបស់ប្រទេសជប៉ុនសម្រាប់ វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់អាស៊ាន និងអាស៊ីបូព៌ា (ERIA)។ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការពិតលេចឡើងថា ចលនាឆ្ពោះទៅរកទំនាក់ទំនងបែបនេះ គឺជាផ្លូវឆ្ងាយ។ លី ក្វាន់យូ បានប្រៀបធៀបទំនាក់ទំនងរវាង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងឥណ្ឌាជាមួយនឹងសហគមន៍អ៊ឺរ៉ុប និង ប្រទេសទួរគី ហើយបានស្នើថា តំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងឥណ្ឌាគឺមានរយៈពេលពី ៣០ ទៅ ៥០ ឆ្នាំ។ 

សមាជិកនៃ EAS បានយល់ព្រមសិក្សាលើសំណើរបស់ជប៉ុនដែលបានស្នើឡើង  ភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចទូលំទូលាយនៅអាស៊ីបូព៌ា (CEPEA) ។ របាយការណ៍ Track Two ស្តីពី CEPEA នឹងត្រូវបញ្ចប់នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០០៨  ហើយនៅ EAS ទី 3 វាត្រូវបានព្រមព្រៀងគ្នានេះនឹងត្រូវបានពិចារណានៅ EAS ទី 4 ។

ដូចដែលបានកត់សម្គាល់ខាងលើ EAS ទីពីរបានស្វាគមន៍វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់អាស៊ាននិងអាស៊ីបូព៌ា (ERIA) ។ វាត្រូវបានប្រកាសជាបន្តបន្ទាប់ថា ERIA នឹងត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2007  ហើយត្រូវបានបញ្ជាក់នៅ Third EAS ។

សេចក្តីថ្លែងការណ៍នៃខួបលើកទីប្រាំនៃកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាដែលបានចេញនៅឯ EAS ទីប្រាំ បានផ្តល់កិច្ចប្រជុំកំពូលបានប្រកាសថា: Ha Noi Declaration on the commemoration of the fifth anniversary of the EAST ASIA summit ៣. ដើម្បីបង្កើនកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីជំរុញវឌ្ឍនភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុង EAS ទៅមុខបន្ថែមទៀត រួមទាំងក្នុងវិស័យអាទិភាព និងក្នុងការជំរុញសមាហរណកម្មក្នុងតំបន់ តាមរយៈការគាំទ្រការសម្រេចបាននូវសហគមន៍អាស៊ាន និងគំនិតផ្តួចផ្តើមដូចជា ASEAN Plus FTAs និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់ដ៏ធំទូលាយផ្សេងទៀតដែលមានស្រាប់។ រួមទាំងការសិក្សាអំពីតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីអាស៊ីបូព៌ា (EAFTA) និងភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចទូលំទូលាយនៅអាស៊ីបូព៌ា (CEPEA)។ឥណ្ឌា​បាន​ចាប់​ផ្តើម ​គម្រោង​តភ្ជាប់ Look-East មួយ​ចំនួន​ជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​ចិន និង​ប្រទេស ​អាស៊ាន ។
កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្ម

A trade agreement (also known as trade pact) is a wide ranging tax, tariff and trade treaty  that often includes investment guarantees. The most common trade agreements are of the preferential and free trade types are concluded in order to reduce (or eliminate) tariffs, quotas and other trade restrictions on items traded between the signatories.
កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្ម: By number and type of signatories

By number and type of signatories
A trade agreement is classified as bilateral (BTA) when signed between two sides, where each side could be a country (or other customs territory), a trade bloc or an informal group of countries (or other customs territories). A trade agreement signed between more than two sides (typically neighboring or in the same region) is classified as multilateral.
កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្ម: By sophistication

By sophistication
thumb|right|334px|Stages of economic integration around the World:(each country colored according to the most advanced agreement that it participates into.)      

There are a variety of trade agreements; with some being quite complex (European Union), while others are less intensive (North American Free Trade Agreement). The resulting level of economic integration depends on the specific type of trade pacts and policies adopted by the trade bloc:

Separate
 Trade and Investment Framework Agreement (TIFA)
 Bilateral Investment Treaty (BIT)
 Preferential Trade Arrangement (PTA) - limited scope and depth of tariffs reduction between the customs territories.
 Free Trade Agreement establishing a Free Trade Area (FTA) - extensive reduction or elimination of tariffs on substantially all trade allowing for the free movement of goods and in more advanced agreements also reduction of restrictions on investment and establishment allowing for the free movement of capital and free movement of services
 Common market - FTA with significantly reduced or eliminated restrictions on the freedom of movement of all factors of production, including free movement of labour and of enterprise; and coordination in economic policy
 Currency union - sharing the same currency
Composite
 Customs union - FTA with common external tariffs of all signatories in respect to non-signatory countries
 Customs and monetary union - Customs union with Currency union
 Economic union - Customs union with Common market
 Economic and monetary union (EMU) - Economic union with Currency Union
 Fiscal Union - common coordination of substantial parts of the fiscal policies (proposed step between EMU and Complete economic integration)
កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្ម: កិច្ចព្រមព្រៀងពិសេស

កិច្ចព្រមព្រៀងពិសេស
 World Trade Organization treaty
 agreements in the WTO framework (Textile Agreement and others)
 the now defunct Multilateral Agreement on Investment (in the OECD framework)
កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្ម: By the World Trade Organization

By the World Trade Organization
Typically the benefits and obligations of the trade agreements apply only to their signatories.

In the framework of the World Trade Organization a different agreement types are concluded (mostly during new member accessions), whose terms apply to all WTO members on the so-called most-favored basis (MFN), which means that beneficial terms agreed bilaterally with one trading partner will apply also to the rest of the WTO members.

All agreements concluded outside of the WTO framework (and granting additional benefits beyond the WTO MFN level, but applicable only between the signatories and not to the rest of the WTO members) are called preferential by the WTO. According to WTO rules these agreements are subject to certain requirements such as notification to the WTO and general reciprocity (the preferences should apply equally to each of the signatories of the agreement) where unilateral preferences (some of the signatories gain preferential access to the market of the other signatories, without lowering their own tariffs) are allowed only under exceptional circumstances and as temporary measure.The EU got a WTO waiver to grant favourable access to its market for the ACP states, without requiring that in return they open their markets to competition from the EU. The WTO waiver already expired and currently the EU and the ACP states are negotiating WTO compliant reciprocial agreements).

The trade agreements called preferential by the WTO are also known as regional (RTA), despite not necessarily concluded by countries within a certain region. There are currently 205 agreements in force as of July 2007. Over 300 have been reported to the WTO. The number of FTA has increased significantly over the last decade. Between 1948 to 1994, the General Agreement on Tariffs and Trade (GATT), the predecessor to the WTO, received 124 notifications. Since 1995 over 300 trade agreements have been enacted.

The WTO is further classifying these agreements in the following types:
Goods covering:
basic preferential trade agreement (a.k.a. partial scope agreement)
free trade agreement
customs union
Services covering:
Economic Integration Agreement - any agreement, including a basic PTA, that covers also services
កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្ម: ប្រតិកម្ម

ប្រតិកម្ម 
Trade pacts are frequently politically contentious since they may change economic customs and deepen interdependence with trade partners. Increasing efficiency through "free trade" is a common goal. For the most part, governments are supportive of further trade agreements.

There have been however some concerns expressed by the WTO. According to Pascal Lamy, Director-General of the WTO, the proliferation of RTA “...is breeding concern — concern about incoherence, confusion, exponential increase of costs for business, unpredictability and even unfairness in trade relations.”  The position of the WTO is that while the typical trade agreements (called preferential or regional by the WTO) are useful to a degree, it is much more beneficial to focus on global agreements in the WTO framework such as the negotiations of the current Doha round.

The anti-globalization movement opposes such agreements almost by definition, but some groups normally allied within that movement, e.g. green parties, seek fair trade or safe trade provisions that moderate what they perceive to be the ill effects of globalization.
កិច្ចព្រមព្រៀងសេរីភាពប្រតិបត្តិការ

កិច្ចព្រមព្រៀងសេរីភាពប្រតិបត្តិការ គឺជា ការរារាំងកងទ័ពអាកាសទីប្រាំពីររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងយុទ្ធនាការ គាំទ្រផ្លូវអាកាសយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ដែលបានធ្វើនៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ចន្លោះពីថ្ងៃទី 19 ឧសភា ឆ្នាំ 1970 ដល់ថ្ងៃទី 15 ខែសីហា ឆ្នាំ 1973 ដែលជាការពង្រីកនៃ សង្រ្គាមវៀតណាម ក៏ដូចជា សង្រ្គាមស៊ីវិលកម្ពុជា ។ ចាប់ផ្តើមដោយ រីឆាត នីសុន ជាអ្នកតាមដានការឈ្លានពានដីមុនៗក្នុងអំឡុង យុទ្ធនាការកម្ពុជា គោលដៅដំបូងនៃប្រតិបត្តិការគឺតំបន់មូលដ្ឋាន និងជម្រកព្រំដែននៃ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម (PAVN) និង វៀតកុង (VC) ។ 

យូរៗទៅ ការទម្លាក់គ្រាប់បែកភាគច្រើនត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលកម្ពុជារបស់ លន់ នល់  ក្នុងការតស៊ូប្រឆាំងនឹង ខ្មែរក្រហម កុម្មុយនីស្ត។ តំបន់​ដែល​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់​បែក​បាន​កើត​ឡើង​ត្រូវ​បាន​ពង្រីក​រួម​បញ្ចូល​ភាគ​ច្រើន​នៃ​ភាគ​ខាង​កើត​មួយ​ភាគ​កណ្តាល​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់​បែក​នេះ​មាន​ភាព​ចម្រូងចម្រាស​ខ្លាំង ហើយ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​សភា​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​អនុម័ត ​ដំណោះស្រាយ​អំណាច​សង្គ្រាម ។ 

កិច្ចព្រមព្រៀងសេរីភាពប្រតិបត្តិការ បានតាមដាន និងពង្រីកការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅកម្ពុជា ដែលធ្វើឡើងក្រោម ម៉ឺនុយប្រតិបត្តិការ ក្នុងឆ្នាំ 1969 និង 1970។ ការទម្លាក់គ្រាប់បែកភាគច្រើនត្រូវបានធ្វើឡើងដោយ យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែក B-52 របស់កងទ័ពអាកាសអាមេរិក (USAF)។ ខណៈពេលដែលប្រសិទ្ធភាពនៃការទម្លាក់គ្រាប់បែក និងចំនួនប្រជាជនកម្ពុជាដែលស្លាប់ដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងមានជម្លោះ ការស្លាប់ជនស៊ីវិលបានយ៉ាងងាយក្នុងរាប់ម៉ឺននាក់។
កិច្ចព្រមព្រៀងសេរីភាពប្រតិបត្តិការ: ផ្ទៃជម្លោះ

ផ្ទៃជម្លោះ 
ជាមួយនឹងការបញ្ចប់អព្យាក្រឹតភាពកម្ពុជា ដោយសាររដ្ឋប្រហារទម្លាក់សម្ដេច នរោត្តម សីហនុ និងដំឡើងឧត្តមសេនីយនិយម លន់នល់  ជាប្រធានាធិបតី សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជាកាន់តែក្តៅគគុក នៅពេលដែល កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម (ក.ប.វ.ណ.) ប្រតិកម្មនឹងសកម្មភាពយោធារបស់ពលរដ្ឋខ្មែរ អាមេរិកាំង។ និងវៀតណាមខាងត្បូង។  

នៅថ្ងៃទី ១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៧០ លន់ នល់ បានចេញឱសានវាទដល់វៀតណាមខាងជើង ដោយបញ្ជាឱ្យពួកគេចេញពីតំបន់ព្រំដែន។ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម/វៀតកុង និងសម្ព័ន្ធមិត្ត ខ្មែរក្រហម ជនជាតិដើមភាគតិចរបស់ពួកគេបានកាន់កាប់ភាគខាងកើតប្រទេសកម្ពុជាអស់រយៈពេលដប់ឆ្នាំមុន ហើយបានបង្កើតប្រព័ន្ធភស្តុភារ និងមូលដ្ឋាននៅតាមព្រំដែនក្នុងអំឡុងពេលតស៊ូដើម្បីវៀតណាមបង្រួបបង្រួមមួយ។ ពួកគេមិនហៀបនឹងបោះបង់ចោលតំបន់គ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេដោយគ្មានការប្រយុទ្ធនោះទេ។
កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក

{{Infobox Geopolitical organization
| name           = កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក (APEC)
| linking_name   = កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក 
| symbol_type    = 
| image_symbol   = 
| symbol_width   = 
| image_map      = Asia-Pacific Economic Cooperation nations.svg
| map_caption    = សេដ្ឋកិច្ចសមាជិក APEC មានពណ៌បៃតង។
| org_type       = វេទិកាសេដ្ឋកិច្ច
| membership_type = សមាជិក
| membership     = 21 សមាជិក
 វេទិកាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក (APEC) គឺជាវេទិកានៃសេដ្ឋកិច្ចសមាជិកអាស៊ាន ២១ ប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលមានគោលដៅពង្រឹងទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ។

APEC ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​ឆ្នាំ 1989 ក្នុង​ការ​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​ការ​កើន​ឡើង​ការ​ពឹង​ផ្អែក​គ្នា​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក​និង​ការ​កើត​ឡើង​នៃ​ប្លុក​ពាណិជ្ជកម្ម​ក្នុង​តំបន់​នៅ​ក្នុង​ផ្នែក​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​ពិភពលោក; ដើម្បីកាត់បន្ថយការភ័យខ្លាចថាប្រទេសជប៉ុនដែលមានឧស្សាហកម្មខ្លាំង (សមាជិកនៃ G8) នឹងគ្របដណ្តប់សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។ និងបង្កើតទីផ្សារថ្មីសម្រាប់ផលិតផលកសិកម្ម និងវត្ថុធាតុដើមនៅខាងក្រៅអឺរ៉ុប។

APEC មានអ្នកសង្កេតការណ៍ផ្លូវការចំនួនបី៖ លេខាធិការដ្ឋានសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ក្រុមប្រឹក្សាសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចប៉ាស៊ីហ្វិក និងលេខាធិការដ្ឋានវេទិកាប្រជុំកោះប៉ាស៊ីហ្វិក។ ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះនៃឆ្នាំ APEC ជាធម្មតាត្រូវបានអញ្ជើញឱ្យចូលរួមកិច្ចប្រជុំ G20 ក្នុងនាមជាអ្នកតំណាងប្រចាំតំបន់ យោងតាមការណែនាំរបស់ G20។
កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក: សេដ្ឋកិច្ចសមាជិក<ref>{{Cite web |title=History |url=https://www.apec.org/about-us/about-apec/history |access-date=2023-11-22 |website=APEC |language=en}}</ref>

សេដ្ឋកិច្ចសមាជិក 
+សេដ្ឋកិច្ច សមាជិកឆ្នាំនៃការចូលមើល198919891989198919891989198919891989198919891989ប្រភេទនេះអនុវត្តចំពោះតែចិនដីគោកប៉ុណ្ណោះ។ តំបន់រដ្ឋបាលពិសេសរបស់ខ្លួន៖ ហុងកុង និង ម៉ាកាវ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាតំបន់សេដ្ឋកិច្ចដាច់ដោយឡែក។1991នៅពេលចូលរួមដំបូង វានៅតែជាអាណានិគមរបស់អង់គ្លេស។ បន្ទាប់មកនៅឆ្នាំ 1997 វាត្រូវបានប្រគល់ឱ្យប្រទេសចិនវិញជាតំបន់រដ្ឋបាលពិសេស។1991ចូលរួមក្រោមឈ្មោះ 'ចិនតៃប៉ិ' ដើម្បីកុំធ្វើឱ្យភាពតានតឹងរវាងខ្លួន និងចិនកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង។1991199319931994199819981998
កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក: កិច្ចប្រជុំ ថ្នាក់ ដឹកនាំ សេដ្ឋកិច្ច APEC ប្រចាំ ឆ្នាំ

កិច្ចប្រជុំ ថ្នាក់ ដឹកនាំ សេដ្ឋកិច្ច APEC ប្រចាំ ឆ្នាំ 
+ឆ្នាំ និងកាលបរិច្ឆេទ#ប្រទេសទីក្រុង6–7 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 19891ទីកង់បេរ៉ា29-31 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 19902ទីសិង្ហបុរី12–14 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 19913ទីសេអ៊ូល10-11 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 19924ទីបាងកក19-20 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 19935ទីកោះប្លេក15-16 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 19946ទីបូហ្គ័រ18-19 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 19957ទីអូសាកា24-25 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 19968ទីម៉ានីល/ស៊ូប៊ីក24-25 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 19979ទីវ៉ាន់ខូវឺ17-18 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 199810ទីគូឡាឡាំពួ12-13 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 199911ទីខណ្ឌទួលគោក15-16 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 200012ទីបង់ដា⁠សេរីបេកាវ៉ាន់20-21 ខែតុលា ឆ្នាំ 200113ទីស៊ាងហៃ26-27 ខែតុលា ឆ្នាំ 200214ទីឡូសកាបូស20-21 ខែតុលា ឆ្នាំ 200315ទីបាងកក20-21 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 200416ទីសាន់ទីអាហ្គោ18-19 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 200517ទីប៊ូសាន18-19 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 200618ទីហាណូយ8-9 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 200719ទីស៊ីដនី22-23 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 200820ទីលីម៉ា14-15 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 200921ទីសិង្ហបុរី13-14 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 201022ទីយ៉ូកូហាម៉ា12-13 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 201123ទីហូណូលូលូ9-10 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 201224ទីវ្ល៉ាឌីវ៉ូស្តុក5-7 ខែតុលា ឆ្នាំ 201325ទីកោះបាលី10-11 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 201426ទីប៉េកាំង18-19 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 201527ទីប៉ាសាយ19-20 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 201628ទីលីម៉ា10-11 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 201729ទីដាណាង17-18 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 201830ទីព័រម៉ូរែសប៊ី16-17 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2019 (លុបចោល)31ទីសាន់ទីអាហ្គោ20 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 202031ទីគូឡាឡាំពួ (ជាមួយអ៊ីនធឺណិត)16 ខែកក្កដា និងថ្ងៃទី 12 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 202132ទីខណ្ឌទួលគោក (ជាមួយអ៊ីនធឺណិត)18-19 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 202233ទីបាងកក15-17 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 202334ទីសាន់ ហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូ10-16 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 202435ទីគូស្កូ
កិតិ៍នគរ (Cattigara)

Cattigara គឺជាឈ្មោះនៃទីក្រុងកំពង់ផែដ៏ធំមួយដែលមានទីតាំងនៅក្នុង Magnus Sinus ដែលបានពិពណ៌នាដោយប្រភពបុរាណវត្ថុផ្សេងៗ។ អ្នក​ប្រាជ្ញ​សម័យ​ទំនើប​បាន​ភ្ជាប់​ Cattigara ទៅ​នឹង​កន្លែង​បុរាណ​វិទ្យា​នៃ​ អូរកែវ ក្នុង ​ប្រទេស​វៀតណាម ​បច្ចុប្បន្ន។ "Oc-Eo dans le delta du Mékong serait donc une identification plus probable": Germaine Aujac, Claude Ptolémée, Astronome, Astrologue, Géographe: Connaissance et Représentation du Monde habité, Paris, Editions du CTHS, 1993, p.125, n.10. See also Adhir Chakravarti, "The Economic Foundations of Three Ancient Civilizations of South-east Asia: Borobudur, Dvararavati and Angkor: Preliminary Report of a Study Tour in some countries of South-east Asia in April–May 1985", in Haraprasad Ray (ed.), Studies on India, China, and South East Asia: Posthumous Papers of Prof. Adhir Chakravarti, Kolkata, R.N. Bhattacharya, 2007, p.89; and Adhir Chakravarti, "International Trade and Towns of Ancient Siam", Our Heritage: Bulletin of the Department of Post-graduate Training and Research, Sanskrit College, Calcutta, vol. XXIX, part I, January–June 1981, pp1-23, nb p.9. An alternative proposed by J. L. Moens was that the name derived from the Sanskrit, Koti-nagara "Cape City", referring to its location near Cape Ca Mau, the southern point of Indochina: J. L. Moens, "De Noord-Sumatraanse Rijken der Parfums en specerijen in Voor-Moslimse Tijd," Tijdschrift voor Indische Taal-, Land- en Volkenkunde, LXXXV, 3, 1955, pp.325-336, p.335; also J. L. Moens, "Kotinagara het antieke handescentrum op Yava's. Eindpunt," Tijdschrift voor Indische Taal-, Land- en Volkenkunde, LXXXV, 3, 1955, pp. 437-48, p.448; and also W.J. van der Meulen, "Ptolemy's Geography of Mainland Southeast Asia and Borneo," Indonesia, no.19, April 1975, pp.1-32, p.17. Kasper Hanus and Emilia Smagur, “Kattigara of Claudius Ptolemy and Óc Eo: the issue of trade between the Roman Empire and Funan in the Graeco-Roman written sources”, Helen Lewis (ed.), EurASEAA14, Vol.1, Ancient and Living Traditions, Papers from the Fourteenth International Conference of the European Association of Southeast Asian Archaeologists, Summertown (Oxford), Archaeopress, 2020, pp.140-145, p.144.
រូបភាពតូច| លោក Caverhill "បង្ហាញ" Cattigara បុរាណថាដូចគ្នាជាមួយនឹង Ponteamass (បន្ទាយមាស) , The Monthly Review, Or, Literary Journal, Volume 40, 1769, p.98 ។
កិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត

កិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិតគឺជាគោរម្យងារដែលទើបបង្កើតក្នុង​ឆ្នាំ២០១៣ ដែលបានផ្ដល់ដល់បុគ្គលបីរូបរួមមានសម្ដេចចៅពញាចក្រីហេង-សំរិន សម្ដេចមហាធម្មពោធិសាលជា-ស៊ីម និងលោកជំទាវប៊ុន-រ៉ានី-ហ៊ុនសែន បច្ចុប្បន្នបានងារជាសម្ដេចកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត។
កិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ
ដើម្បី​បង្ហាញ​នូវ​សេចក្តី​កោត​សរសើរ និង​ដឹងគុណ​ចំពោះ​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​ជាតិ ដែល​មាន​បុគ្គលភាព​ថ្លៃថ្នូរ​ល្អ​ប្រសើរ និង​មាន​មគ្គុទេសក៍​ដឹកនាំ​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់​ប្រកប​ដោយ​សេចក្តី​ថ្កុំថ្កើង ល្បីល្បាញ ហើយ​ស័ក្តិសម​ជា​ឥស្សរជន​ឆ្នើម​ជាន់​ខ្ពស់​របស់​ជាតិ និង​ដើម្បី​ជា​គំរូ​ប្រពៃ​ថ្លៃថ្លា​ដល់​ថ្នាក់​ដឹកនាំ មន្ត្រី​រាជការ ក៏​ដូចជា ប្រជារាស្ត្រ​ទូទាំង​ប្រទេស ក្នុង​ការ​បណ្តុះ​នូវ​ស្មារតី និង​ឆន្ទៈ​ស្រឡាញ់​ការពារ​ទឹកដី និង​សន្តិភាព​ឱ្យ​បាន​ជា​ភិយ្យោភាព​នោះ ក្រុម​សមាជិក​ពេញ​សិទ្ធិ ឬ ​បណ្ឌិតសភាចារ្យ (Academician) បាន​សម្រេច និង​ឯកភាព​ស្នើ​ថ្វាយ​ព្រះមហាក្សត្រ សម្តេច​ព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ដើម្បី​ទ្រង់​ប្រោស​ប្រទាន​នូវ​គោរមងារ​ដល់​លោក​ជំទាវ ប៊ុន រ៉ានី ហ៊ុន សែន ប្រធាន​កាកបាទ​ក្រហម​កម្ពុជា ជា​កិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត​នៃ​រាជបណ្ឌិត្យសភា​កម្ពុជា ។

គោរមងារ «កិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត (Kittipritthbindit)» ជា​គោរមងារ​ដ៏​ឧត្តុង្គឧត្តម ​របស់​រាជបណ្ឌិត្យ​សភា​កម្ពុជា ។ គោរមងារ​នេះ​ស្នើ​ប្រគល់​ជូន​វរជន​ខ្មែរ​ដែល​មាន​គុណ​បំណាច់ និង​ស្នាដៃ​ធំធេង​ចំពោះ​ប្រទេស​ជាតិ ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ឱ្យ​រស់​ឡើង​វិញ និង​អភិវឌ្ឍ​នូវ​សង្គម វប្បធម៌ និង​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ ព្រម​ទាំង​បាន​ការ​ទទួល​ស្គាល់​ជា​អន្តរជាតិ​លើ​វិស័យ​មនុស្សធម៌​ និង​សង្គមធម៌​ទៀត​ផង ។ គោរមងារ​នេះ​ត្រូវ​បាន​សម្រេច​ជ្រើស​រើស​ដោយ​សមាជិក​បណ្ឌិតសភា​ពេញ​សិទ្ធិ ឬ​បណ្ឌិតសភាចារ្យ (Academician) នៃ​រាជបណ្ឌិត្យសភា​កម្ពុជា​តាម​ការ​ស្នើ​សុំ​របស់​ប្រធាន​រាជបណ្ឌិត្យសភា​ កម្ពុជា និង​ដោយ​មាន​ការ​ឯកភាព​ពាក្យពេចន៍​ពី​ក្រុមប្រឹក្សា​ជាតិ​ភាសា​ខ្មែរ​ផង​ដែរ ព្រម​ទាំង​ត្រូវ​បាន​ត្រាស់​បង្គាប់​ប្រគល់​ជូន​ដោយ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ព្រះ​ ករុណា ព្រះបាទ​សម្តេច​ព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ជា​ព្រះប្រមុខរដ្ឋ​នៃ​ព្រះរាជា​ណាចក្រ​កម្ពុជា​ទៀត​ផង ។
និរុត្តិសាស្ត្រ
កិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត បាន​ផ្សំ​បង្កើត​ពី​ពាក្យ កិត្តិ + ព្រឹទ្ធ + បណ្ឌិត ៖

កិត្តិ ជា​នាមសព្ទ មាន​ន័យ​ថា សេចក្តី​រុងរឿង​ដ៏​មហាប្រសើរ សេចក្តី​ថ្កុំថ្កើង ភាព​ល្បីល្បាញ ។
ព្រឹទ្ធ ជា​គុណនាម មាន​ន័យ​ថា ដែល​មាន​ភាព​ចាស់​ទុំ​ខាង​ផ្នែក​វ័យ វឌ្ឍនាការ​ខាង​កិរិយា​មារយាទ ឬ ខាង​គំនិត​ដែល​គិត​វែង​ឆ្ងាយ ហើយ​ប្រកប​ដោយ​គុណធម៌ ។
បណ្ឌិត ជា​នាមសព្ទ​មាន​ន័យ​ថា អ្នកប្រាជ្ញ អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា​ឈ្លាសវៃ អ្នក​មាន​ចំណេះ​ដឹង​ខ្ពង់ខ្ពស់ អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​សុចរិត យុត្តិធម៌ ដោយ​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​នូវ​គុណធម៌ ។
ឥស្សរជនដែលទទួលគោរម្យងារ
សម្ដេចមហាធម្មពោធិសាលជា-ស៊ីម 
សម្ដេចចៅពញាចក្រីហេង-សំរិន
សម្ដេចកិត្តិព្រឹទ្ធិបណ្ឌិតប៊ុនរ៉ានី-ហ៊ុនសែន
កិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ
កិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត បាន​ផ្សំ​បង្កើត​ពី​ពាក្យ កិត្តិ + ព្រឹទ្ធ + បណ្ឌិត ៖

កិត្តិ ជា​នាមសព្ទ មាន​ន័យ​ថា សេចក្តី​រុងរឿង​ដ៏​មហាប្រសើរ សេចក្តី​ថ្កុំថ្កើង ភាព​ល្បីល្បាញ ។
ព្រឹទ្ធ ជា​គុណនាម មាន​ន័យ​ថា ដែល​មាន​ភាព​ចាស់​ទុំ​ខាង​ផ្នែក​វ័យ វឌ្ឍនាការ​ខាង​កិរិយា​មារយាទ ឬ ខាង​គំនិត​ដែល​គិត​វែង​ឆ្ងាយ ហើយ​ប្រកប​ដោយ​គុណធម៌ ។
បណ្ឌិត ជា​នាមសព្ទ​មាន​ន័យ​ថា អ្នកប្រាជ្ញ អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា​ឈ្លាសវៃ អ្នក​មាន​ចំណេះ​ដឹង​ខ្ពង់ខ្ពស់ អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​សុចរិត យុត្តិធម៌ ដោយ​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​នូវ​គុណធម៌ ។
កិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត: [[ឥស្សរជន]]ដែលទទួលគោរម្យងារ

ឥស្សរជនដែលទទួលគោរម្យងារ
សម្ដេចមហាធម្មពោធិសាលជា-ស៊ីម 
សម្ដេចចៅពញាចក្រីហេង-សំរិន
សម្ដេចកិត្តិព្រឹទ្ធិបណ្ឌិតប៊ុនរ៉ានី-ហ៊ុនសែន
កិត្តិមុខ: និយមន័យ កិត្តិមុខ

និយមន័យ កិត្តិមុខ
កិត្តិមុខ(Kirtimukha) មកពីពាក្យ កិត្តិ + មុខ ប្រែថាមុខដ៏មានកិត្តិសព្ទ មុខដ៏មានកិត្តិនាម។
កិត្តិមុខ: ភិនភាគ កិត្តិមុខ

ភិនភាគ កិត្តិមុខ
កិត្តិមុខ ជាភាវៈនៅសល់តែមុខ ពេលខ្លះសិល្បករបានឆ្លាក់បន្ថែមដៃ ដែលដៃទាំងគូរនោះកាន់កន្ទុយខ្លួនឯងលេបចូលទៅក្នុងមាត់។ 

thumb|កិត្តិមុខលេបកន្ទុយខ្លួនឯង  

ក្នុងសិល្បៈលើពិភពលោកជាពិសេសនៅប្រទេសឥណ្ឌា នេប៉ាល់ ទីបី ចិន ថៃ ឡាវ កម្ពុជា យើងឃើញមានការភាន់ច្រឡំរវាងភាវៈជាច្រើនដូចជា កិត្តិមុខ ម្ករ(មករ) រាហូ អសុរៈ(យក្សា) សត្វតោ សត្វគ្រុឌ ដោយសារតែសិល្បៈករបានឆ្លាក់រូបរាងរបស់ភាវៈទាំងនោះស្រដៀងគ្នាដែលធ្វើឲ្យមនុស្សទូទៅ ដែលមិនបានស្គាល់ពីដើមកំណើតនៃភាវៈនិមួយៗ និង ឈុតឆាកសាច់រឿងនិមួយៗមានការភាន់ច្រឡំ។ ហេតុដូចនេះ ដើម្បីកុំឲ្យបងប្អូនមានការភាន់ច្រឡំ ខ្ញុំនឹងបកស្រាយវែកញែកភាវៈទាំងនេះ នៅក្នុងអត្ថបទ (កិត្តិមុខ)នេះ ព្រមទាំងស្រាយចម្ងល់ហេតុអ្វីនាគខ្មែរមានតែក្បាល ត្រូវសត្វមករលេប។  
thumb|សត្វម្ករប្រមោយដំរីជើងពីរកន្ទុយត្របាញ់
កិត្តិមុខ: ប្រវត្តិ កិត្តិមុខ

ប្រវត្តិ កិត្តិមុខ
មុននឹងធ្វើការបកស្រាយប្រវត្តិកិត្តិមុខនេះ ខ្ញុំចង់រំលឹកប្រាប់បងប្អូនថា អស់រយៈកាលជាច្រើនសតវត្សមកនេះ មានអ្នកនិពន្ធជាច្រើនបានយកសាច់រឿងដើម កែប្រែនឹងសរសេរឡើងវិញដែលធ្វើឲ្យនៅពេលដែលយើងចង់ដឹងរឿងមួយ គឺយើងឃើញមានការបកស្រាយខុសៗគ្នាទៅតាមសម័យកាលនិងអ្នកនិពន្ធ ហេតុដូចនេះសាច់រឿងដែលនឹងលើកយកមកនិយាយនេះ គ្រាន់តែជារឿងមួយក្នុងចំណោមរឿងទាំងឡាយដែលមានវត្តមាននៅលើលោកនេះ។

ក្នុងតំណាលពីគម្ពីរ(Shiva Purana សិវៈភូរ៉ាណា) ថ្ងៃមួយព្រះឥន្ទ និង ព្រះព្រហស្បត្តិ៍បានធ្វើដំណើរទៅភ្នំកៃឡាសដើម្បីទៅជួបព្រះសិវៈ នៅពាក់កណ្តាលផ្លូវ ព្រះសិវៈបានក្រឡាខ្លួនជាឥសីម្នាក់មករារាំងផ្លូវដើម្បីសាកល្បងចំណេះដឹងរបស់ព្រះឥន្ទ
និងព្រះព្រហស្បត្តិ៍។ ព្រះឥន្ទបានឲ្យឥសីនោះចេញពីផ្លូវ តែឥសីពុំព្រមចេញ ព្រះឥន្ទក៏គំរាមឥសីដោយកាំរន្ទះរបស់ខ្លួន ពេលនោះឥសីដែលជាព្រះសិវៈនោះក៏បានធ្វើឲ្យដៃព្រះឥន្ទទន់ ដោយទង្វើនេះធ្វើឲ្យព្រះសិវៈខ្ញាល់ភ្នែកឡើងក្រហម បម្រុងនឹងបើកភ្នែកទី៣ ដែលជាអគ្គីនេត្រដើម្បីសម្លាប់ព្រះឥន្ទ ពេលនោះទើបព្រះព្រហស្បត្តិ៍ស្គាល់ថា ឥសីម្នាក់នោះគឺជាព្រះសិវៈក្រឡាខ្លួនហើយសូមអង្វរឲ្យលើកលែងជីវិតដល់ព្រះឥន្ទ ពេលនោះព្រះសិវៈក៏បើកអគ្គីនេត្រទៅប៉ះនឹងមហាសាគរកើតជាក្មេងប្រុសម្នាក់ ហើយទទួលបានការបីបាច់ថែរក្សាពីព្រះព្រហ្ម ក្មេងនោះធំឡើងនឹងក្លាយទៅជាស្តេចអសុរពុំមាននរណាសម្លាប់បានឡើយ មានតែព្រះសិវៈមួយអង្គគត់ ហើយនៅពេលដែលក្មេងនោះស្លាប់ វិញ្ញាណគេនឹងរត់ទៅក្នុងកែវភ្នែកទី៣របស់ព្រះសិវៈវិញ។

កុមារនោះឈ្មោះថាចាឡានដារ៉ា ដែលបានរៀនវិជ្ជាពីសម្តេចព្រះគ្រូសុក្រាចារ្យ ហើយបានលើកឲ្យក្លាយជាស្តេចនៃពពួកអសុរទាំងឡាយពិតមែន។ ចាឡានដារ៉ាបានដឹងដំណឹងពីសាច់រឿងព្រះវិស្ណុកាត់ក្បាលរាហូ និង ដឹងថាពួកទេវតាបានយកវត្ថុមានតម្លៃពីខាងអសុរក៏ទៅទាមទារមកវិញ​ ព្រះឥន្ទពុំព្រមប្រគល់អោយក៏កើតជាសង្គ្រាមរវាងទេវនិងអសុរ ហើយត្រូវអសុរទទួលបានជោគជ័យ។​ ថ្ងៃមួយមានឥសីម្នាក់បានមកប្រាប់ចាឡានដារ៉ាថានៅភ្នំកៃឡាស មហេសីរបស់ព្រះសិវ ព្រះនាងបវតីស្អាតដូចទេពអប្សរគ្មាននារីណាផ្ទឹម ពេលនោះចាឡានដារ៉ាបានឲ្យរាជទូតរបស់ខ្លួនគឺរាហូដើម្បីទៅសុំព្រះនាងបវតីពីព្រះសិវ ពេលនោះហើយដែលព្រះសិវខ្ញាល់បើកអគ្គីនេត្របង្កើតបានជាភាវៈមួយដែលធំជាងមុន ខ្លាំងជាងមុនទៀតគឺ (កិត្តិមុខ) នេះឯង រៀបនឹងសម្លាប់រាហូចោល។ រាហូក៏សូមអង្វរព្រះសិវៈអោយលើកលែងជីវិត ចុងក្រោយព្រះសិវក៏លើកលែងជីវិតឲ្យ បែរទៅកិត្តិមុខសួរទៅព្រះសិវៈថាខ្ញុំឃ្លានណាស់តើត្រូវធ្វើដូចម្តេច បើមិនអោយខ្ញុំស៊ីរាហូទេ ព្រះសិវកមានបន្ទូលថា ចុះឯងម្តេចមិនឆីខ្លួនឯងទៅ ពេលនោះ កិត្តិមុខក៏បានស៊ីខ្លួនឯងពីកន្ទុយរហូតនៅសល់តែក្បាល ទើបព្រះសិវប្រាប់ថាឈប់ ដោយសារឯងជាភាវៈស្មោះត្រង់ យើងប្រសិទ្ធនាមឯងថា (កិត្តិមុខ) ហើយមុខឯងនឹងត្រូវយកទៅឆ្លាក់នៅចំកណ្តាលខ្លោងទ្វារទាំងឡាយរបស់ប្រាសាទដែលឧទ្ទិសអោយយើង។ នេះជាដើមកំណើតនៃកិត្តិមុខដែលជាភាវនៅសល់តែមុខ(ក្បាល) ពេលខ្លះមានដៃមួយគូរចាប់ស៊ីកន្ទុយខ្លួនឯង ចំនែកចាឡានដារ៉ាត្រូវព្រះសិវសម្លាប់ក្នុងសង្គ្រាមហើយវិញ្ញាណបានត្រឡប់ចូលទៅក្នុងភ្នែកទី៣របស់ព្រះសិវវិញទៅ។
កិត្តិមុខ: ការភាន់ច្រឡំរវាងភាវទាំងឡាយជាមួយ កិត្តិមុខ

ការភាន់ច្រឡំរវាងភាវទាំងឡាយជាមួយ កិត្តិមុខ

thumb|កិត្តិមុខកាន់កំរងផ្កា  
កិត្តិមុខ នៅចំកណ្តាលខ្លោងទ្វារទាំងឡាយរបស់ប្រាសាទដែលឧទ្ទិសអោយព្រះសិវ កិត្តិមុខលេបកន្ទុយខ្លួនឯង។
រាហូ ដើមឡើយជាសម្តេចព្រះគ្រូសុក្រាចារ្យ ត្រូវព្រះវិស្ណុកាត់ក្បាល ក្បាលទៅជារាហូ ខ្លួនទៅជាកេតុ ហើយមិនលេបកន្ទុយទេ គឺលេបព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យ។
តោ ឬ នរសឹង្ហ មិនមានលេបកន្ទុយ ឬ ព្រះចន្ទឡើយ។
មករ គឺលេបនាគ មិនមែនលេបកន្ទុយទេ ប្រសិនបើលេបកន្ទុយគឺកិត្តិមុខ។
គ្រុឌ គឺលេបនាគ ដូចគ្នា។
ភាវទាំងអស់នេះ សិល្បៈឆ្លាក់មុខដូចៗគ្នាដែលធ្វើឲ្យមានការភាន់ច្រឡំ។