លោកិយបដិច្ចសមុប្បាទ១២: ចំណង១២មានតាមលំដាប់

ចំណង១២មានតាមលំដាប់
ចំណង១២មានតាមលំដាប់គឺ៖ 
១.អវិជ្ជា(Ignorance) នាំឲ្យកើតសង្ខារ(volitional activities)
២.សង្ខារ នាំឲ្យកើត វិញ្ញាណ(consciousness)
៣.វិញ្ញាណ នាំឲ្យកើតនាមរូប(Mind and matter)
៤. នាមរូប នាំឲ្យកើត សឡាយតន (sixfold sense bases)
៥. សឡាយតន នាំឲ្យកើត ផស្សៈ (contact)
៦. ផស្សៈ នាំឲ្យកើត វេទនា(feeling)
៧. វេទនា នាំឲ្យកើត តណ្ហា(craving)
៨. តណ្ហា នាំឲ្យកើត ឧបាទាន (grasping, clinging or attachment)
៩.ឧបាទាន នាំឲ្យកើត ភព (becoming)
១០. ភព នាំឲ្យកើត ជាតិ(Birth)
១១. ជាតិ នាំឲ្យកើត ជរា(old age), មរណៈ (death), សោកៈ( sorrow), បរិទេវៈ(lamentation), ទុក្ខ(pain), ទោមនស្ស ឧបយសៈ(grief and despair)។

វាប្រសើរបំផុតដែលធម៌(doctrine)នេះ ត្រូវបានរៀនជាភាសាបាលីដោយអស់ពីចិត្ត អ្នកទាំងឡាយដែលមិនទាន់បានចងចំានូវធម៌នេះ គួរតែស្រវ៉ាទន្ទេញមើលតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន ពីព្រោះធម៌នេះអាចជួយឲ្យអ្នកទាំងអស់គ្នាយល់នូវអត្ថន័យធម៌។ មនុស្សមួយចំនួនបានសូត្រ ធម៌នេះក្នុងពេលដែលគោរពបូជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។ ពួកគេអាចសូត្រវាឡើង ប្រសិនបើពួកគេត្រូវការសូត្រវន្ទាព្រះពុទ្ធ។ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែការសូត្រដោយគ្មានដឹងពីសារៈសំខាន់ និងគោលបំណងរបស់ធម៌នេះសោះឡើយ ហើយនឹងមិនអាចធ្វើឲ្យពួកគេកំចាត់បង់នូវទិដ្ឋិទាំងឡាយដែលជាប្រភពគ្រោះថ្នាក់នៃការធ្លាក់ទៅកាន់ទុគ្គតិ (woeful abode)បានដែរ។

វាមានភាពងាយស្រួលក្នុងការចងចាំ ធម៌នេះគ្មានទ្រង់ទ្រាយទេ ប៉ុន្តែខ្លួនអ្នកផ្ទាល់ ខ័ន្ធរបស់អ្នកផ្ទាល់ នាមរូបជាដើម ហើយវានៅមានច្រើនជាងនេះទៀត។វាបង្ហាញពីតណសម្ព័ន្ធហេតុ របស់អ្នកខ្លួនឯង ក្នុងការកើត ហើយនិង រលត់ទៅវិញ នៃនាម និងរូប តាមលំដាប់សុខ និងទុក្ខ គ្មានទីបញ្ចប់។

បដិច្ចសមុប្បាទនេះ ជាវដ្តកើត និង រលត់នៃធម៌ ឬខ័ន្ធ។ សភាវៈធម៌ចាស់ឲ្យការកើត ទៅកាន់សភាវៈធម៌ថ្មីទៀត គ្មានទីបញ្ចប់។ សភាវៈធម៌កើត រលត់ៗបែបនេះ ហៅថា បដិច្ចសមុប្បាទ និង បដិច្ចសមុប្បន្ន ដែលមានងារគ្មានអ្នកបង្កើត ឬគ្មានព្រះជាម្ចាស់ណាអាចបង្កើត ហើយបញ្ឈប់វាបានដែរ។ ការធ្វើមុខងារនេះ គឺជាការចងឡើងវិញនៃ បដិច្ចសមុប្បាទ។ មគ្គផលជាធម៌តែមួយគត់ ដែលអាចកាត់ផ្តាច់ចំណងបដិច្ចសមុប្បាទបាន ហើយ នៅពេលមិនមានការចងឡើងវិញនៃបដិច្ចសមុប្បាទនេះ ហៅថា និព្វាន។

ដំណើរការនេះ គឺមានតែកើត និងការរលត់ទៅនៃខ័ន្ធតែប៉ុន្នោះ។ នាមរូប និងសភាវៈផ្សេងទៀត មានដំណើរទៅតាមច្បាប់ហេតុ និងផលរបស់វា ដែលមានលក្ខណៈខុសៗគ្នា ដោយត្រូវបានយកមកសំគាល់ថាជា ខ្ញុំ របស់ខ្ញុំ ឬអាត្មាអញ។ វាគ្មានអ្វីទេ លើកលែងតែការកើត និងការរលត់ទៅវិញនៃខ័ន្ធ នាមរូប ឬអាយតនៈ ប៉ុណ្ណោះ។

១. ផ្លូវនៃ សម្មតិសច្ចៈ(conventional truth) មាន បុរស ស្រ្តី មនុស្សទាំងឡាយ សត្វលោក ឬសត្វទាំងឡាយឯទៀត គឺត្រូវបានគេស្គាល់ និងហៅឈ្មោះជាសាកលបាន រីឯ ធម៌បដិច្ចសមុប្បាទ សឲ្យឃើញថា អវិជ្ជា និង តណ្ហាជាប្រភពដើមនៃសង្សារ។ វាមិនមែនជាប្រភពដើមរបស់ សត្វបុគ្គល ទំនៀមទំលាប់ ឬហេតុការណាមួយទេ។ ក្នុងបរមត្ថសច្ច(Ultimate Truth) មិនមានមនុស្ស ឬមនុស្សជាតិ ឬសត្វទាំងឡាយណាមួយទេ ហើយទីបំផុតវាត្រឹមតែត្រឡប់ទៅជាធម៌វិញទាំងអស់ មានន័យថា អវិជ្ជា និងតណ្ហាជាប្រភពដើមនៃសង្សារ។ 
២. វាសបង្ហាញឲ្យឃើញផងដែរថា ដំណើរការបន្ត និងគ្មានទីបញ្ចប់ នៃការកើត និងរលត់ទៅខ័ន្ធនេះ ហៅថាសត្វលោក ជាធម្មតាគេហៅថា សម្មតិសច្ចៈ ជា បុរស ស្រ្តី និង សត្វទាំងឡាយ។ 
៣. ចូរចងចាំទុកថា បរមត្ថសច្ចៈ មិនមាន បុរស មិនមានស្រ្តី ឬសត្វទាំងឡាយ ណាទេ។ វាជាច្បាប់ដែលបង្ហាញថា "កាលណាមាននេះ នោះកើតឡើង  ដោយការកើតឡើងនេះ នោះមាន កាលណានេះមិនមាន នោះក៏មិនកើតឡើង"។ 

៤. វាជាចំណងរវាងសង្ខារ​(Sankhara) និង វិញ្ញាណ​(Vinnana) និងកាមភព (Kammabhava) និងជាតិ( Jati)។

៥. វាបង្ហាញជុំវិញការកើតមិនចេះចប់ ដែលនាំឲ្យមានជាតិ ភាពជរា ការមានជម្ងឺ និងមរណៈក្នុងទីបំផុត។មួយវិញទៀត ការកើត ការមានជម្ងឺ ភាពជរា និង មរណៈ គឺវិលកើតគ្មានទីបញ្ចប់ ដូចជាដើមឈើដែលឲ្យផលជាផ្លែឈើ ហើយផ្លែឈើឲ្យផលជាដើមឈើវិញ ហើយដើមឈើឲ្យផលជាផ្លែម្តងទៀត បន្តទៅមុខដូច្នេះគ្មានទីបញ្ចប់។

៦.​ វាបង្ហាញថាដំណើរនៃការកើត និងការរលត់ទៅវិញគ្មានអ្វីសេសសល់ ក្រៅពីកងសុខ និងទុក្ខទេ។

៧.​ វាមានសភាពដូចជាគំនរប្រេង និងភ្លើង កាលណាប្រេង ត្រូវបានអុចដោយភ្លើង  នោះភ្លើងប្រាកដជាឆេះសន្ធោសន្ធៅ បើយើងនៅតែដាក់ប្រេង ភ្លើងក៏នៅតែបន្តឆេះទៅទៀត គ្មានទីបញ្ចប់ឡើយ។ 

៨.​ ចំពោះ ប្រភេទអរិយសច្ចៈ ជាដំណើរការកើតឡើងវិញតែម្យ៉ាងនៃ ទុក្ខសច្ចៈ និងសមុទយសច្ចៈ មិនមានទីបំផុត។ 

៩. ចំពោះប្រភេទនៃវដ្ត(round)ដែលមិនមានទីបំផុត មានបីវដ្តគឺ កិលេសវដ្ត​ (Kilesa Vatta) កម្មវដ្ត(Kamma Vatta ) និងវិបកវដ្ដ(Vipaka Vatta)។ ដោយសារតែកិលេសវដ្ដនោះ កើតបានជាកម្មវដ្ត ហើយកម្មវដ្តកើតបានជា វិបាកវដ្ត។

១០. មានត្រឹមតែរយៈកាលនៃ អតីត បច្ចុប្បន្ន និងអនាគតប៉ុនោះ។ វានឹងធ្វើឲ្យយើងដឹងជាក់ស្តែងថា បច្ចុប្បន្នជាអនាគតរបស់អតីតកាល ដែលប្រែក្លាយមកជាបច្ចុប្បន្នម្តងទៀត។ ដូច្នេះដំណើរការបន្តទៅគ្មានទីបញ្ចប់នៃសង្សារវដ្ដនៅតែបន្តគ្មានទីបំផុតឡើយ។