navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រាសាទព្រះធាតុខ្វាន់ពីរ

ប្រាសាទព្រះក្វាន់ពីរ ជាសំណង់ប្រាសាទដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងខេត្តក្រចេះ ប្រាសាទព្រះក្វាន់ពីរ ជាសំណង់ប្រាសាទសង់អំពីឥដ្ឋ ដែលមានតួប៉មចំនួនពីរ និងលម្អដោយ ផ្ដែរ ទ្វារ ហោជាង និង សសេរពេជ្រ លើប្រាសាទយ៉ាងស្រស់ស្អាតដែលនៅសេសសល់។ ក្រៅពីនេះ ក៏មានសិលាចារឹកដែលចារលើមេទ្វារ មានអក្សរពីរបន្ទាត់ ដែលនិយាយពីនាមព្រះរាជា និងកាលបរិច្ឆេទដែរ។ ប្រាសាទសង់អំពីឥដ្ឋនេះ មានតួប៉មពីរ សង់លើរាងចតុកោណស្មើ ដោយក្នុងមួយជ្រុង៧០ម៉ែត្រ លាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូង ស្ថិតក្នុងជ្រលងខ្ពង់រាបធម្មជាតិ រាងដូចធ្នូ លាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រហែល ១៥០ម៉ែត្រ និងលាតសន្ធឹងពីកើតទៅលិច ១៣០ម៉ែត្រ ព្រមទាំងព័ទ្ធជុំវិញដោយគូទឹកថែមទៀតផង។ 

https://thmeythmey.com/m/?page=detail&id=99061 

ប្រាសាទនេះ បែរមុខទៅទិសខាងកើត ហើយមានកំពែងតាមទិសចំនួនពីរ គឺនៅទិសខាងកើត និងទិសខាងត្បូង។ ចំណែកទិសខាងជើង និងទិសខាងកើត ពុំឃើញមានស្លាកស្នាមកំពែងឡើយ។ដោយឡែកចំពោះតួប៉មទាំងពីរ នៃប្រាសាទព្រះក្វាន់ពីរនេះ សង់នៅលើទួលរាងចតុកោណ ប៉ុន្តែតួប៉មទាំងពីរ មិនស្ថិតនៅចំកណ្ដាលឡើយ ពោលគឺស្ថិតនៅមួយផ្នែកកៀននឹងជ្រុងនៃភាគអាគ្នេយ៍។ ចំពោះតួប៉មទាំងពីរវិញ ក៏មានទំហំខុសគ្នា រីឯកម្ពស់ក៏មិនជាខ្ពស់នោះដែរ លាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ២០ម៉ែត្រ និងពីកើតទៅលិចប្រវែង ១០ម៉ែត្រ។ តួប៉មខាងជើងដួលរំលំទាំងស្រុង គឺមានឃើញតែសំណង់ជញ្ជាំងប្រាសាទបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ តួប៉មខាងជើងនេះ ប្រហែលជាសង់ឡើងក្នុងបំណងតម្កល់សិវលិង្គ ដោយឃើញមានបន្សល់នូវស្នាមយោនី។ ចំណែកតួប៉មខាងត្បូង មានទំហំធំជាងខាងជើង ព្រមទាំងគ្រឿងតុបតែងលម្អ ដោយ ហោជាង ផ្ដែរ ទ្វារ សសរពេជ្រ សសរផ្អោប ស៊ុមទ្វារជាដើម។ នៅឯជញ្ជាំងនៅផ្នែកខាងក្នុងនៃតួប៉មខាងត្បូងវិញ គឺផ្នែកជញ្ជាំងពីមួយទៅមួយ មានលម្អជារាងមណ្ឌបចំនួនពីរ រៀបចំយ៉ាងស្រស់ស្អាត។ ឯផ្ដែរមានឆ្លាក់ជាក្បាច់ស្លឹកឈើធំៗ រាងជាដងធ្នូ។ ចំណែកឯផ្ដែរទ្វារបញ្ឆោតទាំងអស់វិញ មានទំហំ និងចម្លាក់ដូចៗគ្នា ហើយក៏រក្សាសភាពល្អនៅឡើយផងដែរ។ កាន់តែពិសេសនោះគឺ សិលាចារឹក បានបន្សល់ទុកនៃប្រាសាទព្រះធាតុក្វាន់ពីរមួយផ្ទាំង សរសេរជាភាសាសំស្ក្រឹត និងសរសេរជាពាក្យកាព្យចំនួនពីរបន្ទាត់។ សិលាចារឹកនេះ ត្រូវបានចម្លងនៅឆ្នាំ ១៩០៦ ដោយ លោកហ្វីណត (L.Finot)។ សិលាចារឹកនេះនិយាយពី ស្ដេចមួយព្រះអង្គ ព្រះនាមបុស្ការ ដោយក្នុងនោះនិយាយពីការបញ្ជារឲ្យតាបស និងពួកព្រាហ្មឋានៈខ្ពស់ កសាងទេវរូបមួយអង្គ នាមស្រីបុស្ការេសា ក្នុងឆ្នាំ៧១៦ នៃ គ.ស។ ប្រាសាទព្រះក្វាន់ពីរ ស្ថិតក្នុងរចនាបថកំពង់ព្រះ ព្រមទាំងមានលក្ខណៈពិសេសហាក់ ប្លែកពីប្រាសាទដទៃនាសម័យអង្គរ។ ស្ថាបត្យករនៃប្រាសាទនេះ គួរជាទីទាក់ទាញដោយសារការសាងសង់ ផ្ដែរ សសរពេជ្រ សសរផ្អោប ទ្វារបញ្ឆោត ហោរជាង ក្បាច់ចម្លាក់តុបតែងលម្អយ៉ាងប្រណិត ព្រមទាំងលើកទំនប់ដើម្បីធ្វើជាកំពែងព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទថែមទៀត។￼
ប្រាសាទព្រះធាតុតូច

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [ 105.749217, 11.795908 ]
      }
    }
  ]
}ប្រាសាទនេះនៅក្នុងបន្ទាយព្រៃនគរក្នុងភូមិអង្គក្នុងឃុំដូនតីស្រុកពញាក្រែកខេត្តត្បូងឃ្មុំ។ 

ប្រាសាទនេះកសាងនៅសតវត្សទី ៦-៧
ប្រាសាទព្រះធាតុទឹកឆា: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
មន្ត្រីនៃមន្ទីរវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ខេត្តកំពង់ចាម បានដាក់សំណើទៅក្រសួងដើម្បីសុំជួសជុលប្រាសាទព្រះធាតុទឹកឆា ស្ថិតនៅក្នុងឃុំក្រូច ស្រុកព្រៃឈរ ដែលបាន និងកំពុងរងការប្រេះស្រាំពុកផុយ និងស្រុតនៅប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ដើម្បីសង្គ្រោះ និងលើកសម្រស់ប្រាសាទមួយនេះឡើងវិញ។ លោក ជួន សុផាត ប្រធានមន្ទីរវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ខេត្តកំពង់ចាមបានឲ្យដឹងថា ខាងមន្ទីរបានដាក់សំណើសុំជួសជុល ប្រាសាទព្រះធាតុទឹកឆា ទៅកាន់នាយកដ្ឋានគាំពារ និងអភិរក្សសំណង់បុរាណ នៃក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ រួចហើយ។ ប្រធានមន្ទីរ បានឲ្យដឹងថា ប្រាសាទព្រះធាតុទឹកឆាបានសាងសង់ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ សូរ្យវម៌្មទី១ (វរ័្មន) នៃគ្រឹស្តសករាជ១០២៥។ មានទទឹងប្រវែង៧,៣០ម៉ែត្រ បណ្តោយប្រវែង ៧,៨០ម៉ែត្រ និងកម្ពស់១០ម៉ែត្រ។ ជាប្រាសាទសង់ពីដីឥដ្ឋ ដែលមានទំហំធំជាងគេក្នុងចំណោមប្រាសាទចំនួនជាង៣០កន្លែង ដទៃផ្សេងទៀតដែលបានសាងសង់ដំណាលៗគ្នា លើផ្ទៃដីទំហំ១៥ហិកតា នៃតំបន់ទឹកឆា ស្រុកព្រៃឈរ ដែលមានចម្ងាយជាង៤០គីឡូម៉ែត្រ ពីក្រុងកំពង់ចាម។ 
លោក ថាំង ធាម ជាឆ្មាំប្រាសាទព្រះធាតុទឹកឆា បានឲ្យដឹងដែរថា នៅតំបន់ទឹកឆា មានប្រាសាទ និងស្រះទឹកបុរាណជាច្រើនកន្លែង ដូចជាប្រាសាទស្រី ប្រាសាទប្រុស ប្រាសាទស្រីគ្រប់លក្ខណ៍...ជាដើម។ ប៉ុន្តែប្រាសាទទាំងនោះបានបាក់បែក ជ្រុះធ្លាក់រាយប៉ាយសល់តែបំណែកថ្ម និងតួប្រាសាទមួយចំនួនប៉ុណ្ណេះ។ ដោយឡែកមានតែប្រាសាទព្រះធាតុទឹកឆានេះ ដែលនៅល្អជាងប្រាសាទផ្សេងទៀត ហើយតែងមានភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិមកទស្សនាកម្សាន្តជាប្រចាំនាថ្ងៃបុណ្យទាន។ ប្រាសាទព្រះធាតុទឹកឆា ហាក់ដូចជាបានស្រុតគ្រឹះតួប្រាសាទទាំងមូលក្នុងមួយឆ្នាំប្រហែល០.០៣ម៉ែត្រ។ ដោយសព្វថ្ងៃខុសនឹងគ្រឹះចាស់ដើមប្រមាណ០.៣០ម៉ែត្រ គឺបណ្តាលពីដំបូលបានជួសជុលតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ បានប្រេះ ទឹកភ្លៀងលិចជ្រាបចូលក្នុងប្រាសាទ និងម្យ៉ាងតួប្រាសាទក៏បានរងនូវការប្រេះស្រាំដោយសារការទម្លាក់គ្រាប់បែកតាំងពីសម័យសង្គ្រាមក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ផងដែរដកស្រង់ពី www.rasmeinews.com ។ ប្រាសាទព្រះធាតុទឹកឆា សាងសង់ក្នុងរាជព្រះបាទសូរ្យវម្ម៌ទេវៈទី១ (គ.ស.១០២៥) ប្រាសាទព្រះធាតុទឹកឆា មានទីតាំងស្ថិតនៅចន្លោះភូមិពីរជាប់គ្នា គឺភូមិថ្មដា ឃុំបឹងណាយ និងភូមិថ្មី ឃុំក្រូច ស្រុកព្រៃឈរ មានចម្ងាយ៣៩គ.ម ពីទីរួមខេត្តកំពង់ចាម ចូលពីផ្លូវជាតិ ១៣គ.ម ត្រង់ភូមិក្រូច ត្រូវបែក ចេញពីផ្លូវខេត្តបត់ទៅស្តាំតាមផ្លូវសសៀរបណ្តោយប្រឡាយទឹក៥គ.ម.ទៀត ទើបដល់ប្រាសាទព្រះធាតុទឹកឆា នេះ។
ប្រាសាទព្រះធាតុទឹកឆា: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
ពាក្យ ទឹកឆា នេះទៀត ក៏ពុំមែនជាពាក្យទើបតែបង្កើតថ្មីដែរ គឺមានតាំងពីយូរណាស់ហើយ ទើបបានជាមានជាប់ហៅនៅក្នុងសៀវភៅ «សិលាចារឹកនៅប្រទេសកម្ពុជា» របស់លោក ហ្ស-សឺដែស (Inscription du Cambodge par G. Cœdès) សរសេរកំណត់ឈ្មោះកន្លែងនេះថា «វត្តព្រះធាតុនៅទឹកឆា» (Vat Parh That de Tuk-C’a) ។ ដើម្បីនឹងយកជាសំអាង យើងតោងតែងនិយាយតាមសិលាចារឹកមួយ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវបានរកឃើញ ហើយនាំមកតម្កល់ទុកនៅសារមន្ទីរជាតិ នាក្រុងភ្នំពេញសព្វថ្ងៃ ។ សិលាចារឹកនេះ នៅមានរូបរាងល្អស្អាត អក្សរនៅច្បាស់ ជាបន្ទះក្រាស់ កម្ពស់ ១ ម៉ែត្រ (មិនគិតជើងតម្កល់) ទទឹងមុខ ០.៥០ម៉ែត្រកំពូលលើ មានឆ្លាក់ជារូប ព្រះគណេស ។ អក្សរចារឹកមានទាំងសងខាង គឺម្ខាងមាន ២៣ បន្ទាត់ ជាភាសាសំស្ក្រឹត និងម្ខាងទៀតមាន ១៦ បន្ទាត់ ជាភាសាខ្មែរ ។ សេចក្ដីក្នុងសិលាចារឹកនេះហើយ ជាទ្វារបើកចំហរ ឲ្យយើងមើលផ្លូវឃើញនូវប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏វែងឆ្ងាយ នៃទីកន្លែងនេះ។ សិលាចារឹកឲ្យការណ៍ថា ទីកន្លែងនេះកសាងឡើងតាំងពីមហាសករាជ ៩៤៧ ស័ក (គ.ស. ១០២៥) ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យរម៌្មទី ១ ។ កាលនោះព្រះរាជា ទ្រង់ទទួលប្រោសព្រះរាជទានតាមសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលស្នើរអំពី អ្នកប្រាជ្ញម្នាក់ឈ្មោះ «ជង្ឃាល» ហើយដែលមានសន្មតនាមមួយទៀតថា លក្ស្មិន្ទ្របណ្ឌិត ។ លោក ជង្ឃាល បានរកឃើញទីដីមួយកន្លែងក្នុងតំបន់មួយហៅថា សិទ្ធិបុរ (ត្រង់កន្លែងទឹកឆាសព្វថ្ងៃ) មានទំនងស្រឡះល្អ ក៏ទូលស្នើចំពោះព្រះរាជាសុំទីនេះធ្វើជាអារាមសម្រាប់ធ្វើសក្ការបូជាចំពោះសាសនាព្រាហ្មណ៍ ដោយថ្វាយទាំងសេចក្ដីព្រាងសព្វគ្រប់ សម្រាប់រៀបចំកន្លែងនេះទុកជាស្នាដៃដ៏សំខាន់ផង ។ គ្រានោះ ព្រះបាទសូរ្យរម៌្មទី ១ ព្រះអង្គទ្រង់ប្រោសព្រះរាជានុញ្ញាត តាមសេចក្ដីសុំព្រមទាំងប្រទាននូវទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើនទៀត ដើម្បីជាមធ្យោបាយក្នុងការកសាងនេះផង ។ បណ្ឌិតជង្ឃាល ឬ លក្ស្មិន្ទ្របណ្ឌិត ចាប់ធ្វើកិច្ចការស្ថាបនានេះឡើង តាមកម្លាំងព្រះរាជទ្រព្យ និងតាមប្រាជ្ញារបស់លោកក្នុងការបញ្ចុះបញ្ចូលរកជំនួយអំពីអ្នកស្រុក លុះត្រាតែបានហើយស្រេចសព្វគ្រប់តាមគម្រោងដែលដាក់ថ្វាយព្រះរាជាទ្រង់ទត ។ នៅក្នុងប្រាសាទធំ មានតម្កល់សិវលិង្គមួយនៅកណ្ដាលសន្មតនាមលិង្គនោះថា «ស្រីភទ្រេស្វរៈ» និងទេវរូបពីរអមសងខាង មួយមាននាមថា «បរមេស្វរៈ» មួយទៀតថា«សរស្វតិ» ។ ចំពីមុខ ទិសខាងកើត មានគុហាមួយទៀតជាទេវស្ថានមានទំហំតូច ដែលសព្វថ្ងៃយើងឃើញបាក់ធ្លាក់ថ្មគរជាគំនរកប់ក្នុងព្រៃក្បែរប្រឡាយទឹកជ្រោះ មានតែស៊ុមទ្វារមួយនៅសល់គ្រាន់ជាការបង្ហាញហេតុ តែប៉ុណ្ណោះ ។ ស្ថាបត្យករបានចាត់ការជីកស្រះមួយយ៉ាងធំទូលាយ នៅចំហៀងខាងស្ដាំនៃប្រាសាទឲ្យឈ្មោះថា «លក្ស្មិន្ទ្រដាក» ហើយប្រតិស្ថានលិង្គមាសមួយ តម្កល់នៅកណ្ដាលស្រះផង ។ ព័ទ្ធជុំវិញនៃទីបរិវេណនេះមានការរៀបចំបានជាស្រុកភូមិមួយ យ៉ាងស្ដុកស្ដម្ភ ដោយប្រជុំអ្នកស្រុកជិតខាងឲ្យមករស់នៅជួបជុំកុះករគ្នាឡើងក្នុងសម័យនោះ ។ ដូច្នេះ បរិយាកាសក្រុងថ្មីនេះឯង ក៏បានជាសភាពអ៊ូអរឡើង ។ ក្រោយដែលរៀបចំរួចស្រេច លក្ស្មិន្ទ្របណ្ឌិត បាននាំព័ត៌មានចូលក្រាបបង្គំទូល ព្រះបាទសូរ្យរម៌្មទី ១ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ស្ដេចយាងប្រារព្ធពិធីសម្ពោធទីកន្លែងនេះយ៉ាងមហោឡារិក នៅក្នុងឆ្នាំ ៩៤៧ ស័ក (គ. ស. ១០២៥) ដែលយើងចង្អុលម្ដងមកហើយពីខាងលើ ។ ក្នុងព្រះរាជពិធីសម្ពោធនេះ ព្រះរាជាទ្រង់ប្រោសប្រទាននូវធនធានជា ប្រដាប់ប្រើប្រាស់, ពួកពលព្រះ ២៩ នាក់ ដីស្រែនៅជុំវិញប្រាសាទ និងស្រះទឹកនេះទាំងអស់ ព្រមទាំងទីលានធំៗ សម្រាប់ប្រកបពិធី ឬជាគ្រឿងលំអ, ទុកជាទ្រព្យផ្ទាល់នៃគុហានេះផង ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គបានប្រោសព្រះរាជទាននាមទីកន្លែងនេះថា «លក្ស្មិន្ទ្របថ» ដោយនិយមតាមនាមបណ្ឌិតអ្នកកសាង។ សេចក្ដីហូរហែដូចអធិប្បាយមកនេះហើយ ជាប្រវត្តិដើមនៃប្រាសាទ និងទីកន្លែងទឹកឆា។
ប្រាសាទព្រះធាតុធំ

មានទីតាំងនៅបន្ទាយព្រៃនគរ នៅភូមិអង្គរក្នុងឃុំដូនតីស្រុកពញាក្រែក ខេត្តត្បូងឃ្មុំ។

ប្រាសាទនេះមានតួរប៉មចំនួន២មានរូបរាងខុសគ្នា។  

ប្រាសាទនៅខាងត្បូងកសាងក្នុងរាជ្យស្ដេចភវវម៌្មទី១ ប្រាសាទនេះមានរាងបួនជ្រុងបែមុខទៅទិសខាងកើត ប្រាសាទនេះមានរាងដូចប្រាសាទនៅតំបន់សំបូរព្រៃគុក(N8,N9,N10,N12,N13,N19,C3,C4,C5)ប្រាសាទព្រះគោនៅថាឡាបរិវ៉ាត់។ល។ 

ចំណែកខាងជើងប្រហែលជាកសាងក្នុងរាជស្ដេចជ័យវម៌្មទី១ឬស្ដេចជ័យវម៌្មទី២។ គេរកឃើញផ្ដែរចំនួន២ ផ្ដែរមួយក្នុងរចនាបថសំបូរព្រៃគុគនិងមួយទៀតរចនាបថព្រៃក្មេង
ប្រាសាទព្រះធាតុបារាយណ៍: ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត 
ប្រាសាទព្រះធាតុបារាយណ៍​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ឃុំ​បារាយណ៍ ស្រុកស្រីសន្ធរ ខេត្ត​កំពង់ចាម ដើម្បីធ្វើ​ដំណើរ​ពីប្រាសាទ​នេះ (ដោយ​ចេញ​ពី​ក្រុង​ភ្នំពេញ) គេត្រូវ​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ​៦អា ហើយ​ឆ្លង​ស្ពាន​ព្រែក​តា​មាក់​ទៅ​ត្រើយ​ខាង​កើត បន្ទាប់​មក​បត់​ឆ្វេង​ស្រប​តាម​បណ្ដោយ​មាត់​ទន្លេ។ ត្រូវ​ធ្វើ​ដំណើរ​រហូត​តាម​ផ្លូវ​កៅស៊ូ​និង​ផ្លូវ​បេតុង​រហូត​ដល់​ទីរួម​ស្រុក​ស្រីសន្ធរ គឺទីប្រជុំជន​ព្រែកពោធិ៍។ បន្ត​ដំណើរ​ទៅ​ទៀត​ប្រមាណ​ជា​ ៨គីឡូម៉ែត្រ​​ទៅ​ដល់​ផ្សារ​ព្រែក​ដំបូក ដែល​មាន​វត្ត​កោះកែវនៅ​ខាងឆ្វេងដៃ និងវត្ត​ប្រាសាទ​វដ្ដី​នៅខាង​ស្ដាំ​ដៃ។ បន្ទាប់​មក​ត្រូវ​បត់​តាម​ផ្លូវ​ដី​នៅ​មុខ​វត្ត​ប្រាសាទ​វដ្ដី​ហើយធ្វើ​ដំណើរ​ប្រមាណ​ ៧គីឡូម៉ែត្រ​ទៀត​មុននឹង​ទៅ​ដល់​ឃុំ​បារាយណ៍ ឯប្រាសាទ​ព្រះ​ធាតុ​បារាយណ៍​ស្ថិត​នៅ​ចម្ងាយ​ប្រមាណ​ ១គីឡូម៉ែត្រ​ខាង​ត្បូង​ឃុំ​នេះhttps://kampongchamprovince.wordpress.com/2019/05/13/preah-theat-baray-1/។
ប្រាសាទព្រះធាតុបារាយណ៍: រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ

រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ 
ប្រាសាទនេះ​សព្វ​ថ្ងៃនៅ​សល់​ប្រាង្គ​មួយ​ធ្វើ​ពី​ថ្មភក់ និង​ថ្មបាយក្រៀម។ ប្រាង្គ​នេះ​មា​នទ្វារ​ចូលពី​ពីរ​ទិស​ គឺ​ខាង​កើតនិងខាង​លិច (គេសន្ធប់​ទ្វារ​ខាង​លិច​នឹង​ឥដ្ឋ) ឯទ្វារ​ខាង​ជើងនិងត្បូង​ជា​ទ្វារ​បញ្ឆោត។ គេសង្ស័យ​ថា​ប្រាសាទ​នេះ​មាន​ប្រាង្គ​បី​ពីព្រោះគេ​ឃើញ​មាន​សំណល់​ចម្លាក់​ផ្ដែរនិងហោជាង​ជា​ច្រើន​ដែល​ត្រូវ​បាន​យក​មក​ប្រើប្រាស់​ជា​ថ្មី។ តាម​រយៈក្បាច់​ចម្លាក់ទាំង​ប៉ុន្មាននេះ​ អាច​នាំឱ្យគិត​ថា​ប្រាសាទ​នេះ​កសាង​ឡើង​នៅ​សតវត្ស​ទី១១ ក្នុង​រចនាបថ​បាពួន។ ក្រោយ​មក​ប្រហែល​អាច​នៅ​សតវត្ស​ទី១៤ ឬ​១៥ គេបាន​កែប្រែ​ប្រាសាទ​នេះ​ដោយ​​លើក​ដី​ធ្វើ​លាន​មួយ​ទ្រវែង​នៅ​ខាង​មុខ​ប្រាសាទ ហើយ​យក​ផ្ដែ​និង​ហោជាង​មក​តម្រៀប​ជុំ​វិញ ធ្វើ​ជា​ឃឿន​ព្រះ​វិហារ​តែ​ម្ដង។ លាន​បែប​នេះ​ អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ប្រើពាក្យ​ថា Buddhist Terrace។​ ​បើពិនិត្យ​ឱ្យ​ច្បាស់លាស់​ជាង​នេះ​ទៀត យើង​នៅ​តែ​ឃើញ​ការសាងសង់ព្រះវិហារ​នៅ​មុខ​ប្រាសាទ​បុរាណ​មាន​​ពាសពេញ​ប្រទេស​កម្ពុជា​។ ​មាន​ឧទាហរណ៍​​សន្ធឹកសន្ធាប់​ដូចជានៅប្រាសាទ​នគរបាជ័យ ខេត្ត​កំពង់ចាម, ប្រាសាទ​រកាជន្លឹង ខេត្ត​កណ្ដាល, ប្រាសាទភូមិប្រាសាទ ខេត្ត​កំពង់ធំ, ប្រាសាទ​ចេតិយ​ខេត្ត​សៀមរាប, ប្រាសាទឯកភ្នំខេត្ត​បាត់ដំបង ជាដើម។
ប្រាសាទព្រះធាតុបាស្រី

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [ 105.475549, 11.847358 ]
      }
    }
  ]
}ប្រាសាទព្រះធាតុបាស្រី ស្ថិតនៅភូមិព្រះធាតុ ឃុំព្រះធាតុ ស្រុកអូររាំងឪ មានចម្ងាយ ៤៣គីឡូម៉ែត្រ ពីទីរួមខេត្តត្បូងឃ្មុំ កាត់ផ្លូវជាតិលេខ ១១ បត់ចូលតាមខាងត្បូងផ្សារអូររាំងឪ។

កន្លែង​បាក់បែក​ដ៏​ស្មុគស្មាញ និង​ទូលំទូលាយ​មួយ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​បរិវេណ​វត្ត​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ស។ ទីតាំងប្រាសាទបុរាណហាក់ដូចជាត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូងនៅដើមដំបូង ហើយត្រូវបានជួសជុលជាបន្តបន្ទាប់ /ឬបន្ថែមក្នុងកំឡុងពេលបន្តបន្ទាប់ទៀត។ ប្រាសាទថ្មបាយក្រៀម និងឥដ្ឋអាចមើលឃើញ ខណៈដែលទ្វារថ្មភក់ចំនួន ២ ដែលមានផ្ដែ និងផ្ទាំងធំនៅដដែល។ មានផ្ដែមួយក្នុង​រចនាប័ទ្ម​កំពង់​ព្រះ ខណៈ​មួយ​ទៀត​មាន​រចនាបថនៅចុងសតវត្សទី ១០ (អាច​ជា​ចុង​រចនាបថប្រែរូប ឬ​ដើម​រចនាបថឃ្លាំង។ )

យើងអាចឃើញកំពែងប្រាសាទនៅតែរក្សារដដែលដាននៃប្រាសាទកណ្ដាលនៅតែត្រូវបានឃើញតែបច្ចុប្បន្នត្រូវបានជំនួសដោយមណ្ឌបពុទ្ធសាសនា។
ប្រាសាទព្រះធាតុរកា

ប្រាសាទព្រះធាតុរកាដែលប្រជាជន និងអ្នកប្រាជ្ញាបារាំងមូយចំនួនច្រើននិយមហៅថាតាមរូបភាពជាក់ស្តែងថា ប្រាសាទទ្រេង ព្រោះប្រាសាទនេះមានរាងទ្រេតទៅទិសខាងលិច។ ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណសាលាបឋមសិក្សារកា មានចម្ងាយផ្លូវចូលប្រមាណ ៥គីឡូម៉ែត្រពីផ្លូវជាតិលេខ៦។ ប្រសិនបើយើងធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាតិលេខ៦ មានចម្ងាយប្រមាណ ៩៣គីឡូម៉ែត្រនៅខាងឆ្វេងដៃមកដល់ក្លោងទ្វារមួយ ដែលលំអដោយរូបចម្លាក់ព្រះកេសព្រហ្មមុខបួនមានសណ្ឋានជាប្រាសាទកំពូលប្រាំ ដែលព្រះកេសកណ្តាលខ្ពស់ជាងគេ។ប្រាសាទព្រះធាតិរកាកសាងអំពីថ្មភក់ ដែលខ្លោងទ្វារបញ្ឆោតខាងត្បូងមានផ្តែរមួយ ដែលមានសណ្ឋានទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងគ្នានិងផ្តែរទ្វារក្នុងរចនាបថសំបូរព្រៃគក់ ដែលលំអដោយអង្កត់ធ្នូ៤។
ព្រះធាតុរកា
Category:ខេត្តកំពង់ធំ
ប្រាសាទព្រះធាតុសម្ដី

រូបភាពតូច|ប្រាសាទព្រះធាតុសម្ដី
ប្រាសាទព្រះធាតុសម្តី ដែលស្ថិតនៅខាងត្បូងសាលាខេត្តត្បូងឃ្មុំ ភូមិនិគមលើ ឃុំស្រឡប់ ស្រុកត្បូងឃ្មុំ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ។ ប្រាង្គប្រាសាទនេះ ត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញនៅថ្ងៃទី៧ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ២០១៨។ គម្រោងជួសជុលនេះអនុវត្តន៏ដោយនាយកដ្ឋានគាំពារ និងអភិរក្សសំណង់បុរាណ (ភាគខាងត្បូង) ដែលដឹកនាំគម្រោងដោយ លោក អ៊ុក សុខាអគ្គនាយករងនៃអគ្គនាយកដ្ឋានបេតិកភណ្ឌ ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ។ ដោយសារប្រាសាទព្រះធាតុសម្តីនេះបានបាក់បែកនៅសល់តែជញ្ជាំងផ្នែកខាងលិចនិងទិសខាងត្បូងប៉ុនោះ ដែលជាហេតុធ្វេីឲ្យប្រាសាទនេះរងនូវហានិភ័យខ្ពស់បំផុត។ដូច្នេះហេីយបានក្រុមការងារអភិរក្សបានលេីកគម្រោងមកជួសជុលដោយចាប់ផ្តេីមពង្រឹងផ្នែកខាងក្រោមនូវចំណុចដែលបាក់បែក។ ចំពោះបរិវេណផ្នែកខាងក្នុងប្រាសាទដែលបានកប់ដីដោយសារដីចាក់បង្គរនិងបំណែកឥដ្ឋដែលបាក់សង្កត់ធ្វេីឲ្យបាត់បង់រូបរាងមេីលមិនយល់ ដូចនេះបានក្រុមបុរាណវិទ្យា បានចាប់ផ្តេីមធ្វេីកំណាយនិង បានរកឃេីញរចនាសម្ព័នគ្រិះប្រាសាទ ជញ្ជាំងប្រាសាទផ្នែកខាងជេីង និងកំរាលឥដ្ឋមួយចំនួន ។ ក្រុមការងារកំពុងបន្តធ្វេីកំណាយបន្តទៀតក្នុងគោលបំណងជួសជុលជញ្ជាំងប្រាសាទដែលរកឃេីញនិងជួសជុលកម្រាលឥដ្ឋដេីម្បីថែទាំរចនាសម្ព័នគ្រិះទាំងនេះនៅគង់វង់សម្រាប់ឲ្យកូនចៅជំនាន់ក្រោយបានស្គាល់ពីស្នាដៃបុព្វបុរសដែលបានខិតខំកសាងប្រាសាទអស់រយៈពេលជាងសតវត្សមកហេីយមន្ទីរវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈខេត្តត្បូងឃ្មុំ។
ប្រាសាទព្រះប៉ាលីឡៃ: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
រូបភាពតូច|ប្រាង្គកណ្តាលប្រាសាទបាលិលេយ្យ
ប្រាសាទព្រះបាលិលេយ្យមានទីតាំងស្ថិតនៅខាងជើងប្រាសាទភិមានអាកាស និងនៅខាងក្រោយប្រាសាទទេពប្រណម។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងនៅចុងសតវត្សទី១២ ដែលជាស្នាដៃរបស់ព្រះបិតាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ គឺព្រះបាទធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២ (១១៥០ - ១១៦០) ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រះពុទ្ធសាសនា។ ប្រាសាទនេះមានទ្វារបើកបួនទិសដែលប្រាង្គស្ថិតនៅខាងលើគ្រឹះបីជាន់ មានជណ្តើរឡើងគ្រប់ទិស។ នៅតាមហោជាង និង ផ្តែរទ្វារនៃប្រាសាទនេះសុទ្ធសឹងជាចម្លាក់របស់ព្រះពុទ្ធសាសនា។ ចម្លាក់នៅខាងកើតគឺរូបព្រះពុទ្ធចូលនិពា្វន ខាងត្បូងរូបព្រះពុទ្ធតាំងសមាធិ និងខាងជើងគឺរូបព្រះពុទ្ធឈរច្រត់ដៃលើសត្វដំរីមួយ។ ប្រាសាទនេះមានព្រះពន្លាកិត្តិយសមួយសាងអំពីថ្មភក់លម្អដោយបង្កាន់នាគក្បាលប្រាំ និងចម្លាក់តោបែរទៅទិសខាងកើត។ នៅចុងនៃព្រះពន្លាមានរូបបដិមាព្រះពុទ្ធសាងអំពីថ្មភក់ដ៏ធំមួយទ្រង់គង់ក្នុងទម្រង់យកព្រះធរណីជាសាក្សី។ ប្រាសាទបាលិលេយ្យមានប្រាង្គធំមួយសង់នៅលើខឿនដែលមានកាំជណ្តើរបែរទៅទិសសំខាន់ទាំងបួន ហើយមានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញ ប៉ុន្តែនៅសេសសល់ជារាងកំពែងនៅផ្នែកខាងកើតដែលសង់អំពីថ្មបាយក្រៀមលាយឡំ និងមានការលម្អដោយថ្មភក់នៅខ្លោងទ្វារប៉ុណ្ណោះ។ ខ្លោងទ្វារនោះមានលម្អផ្តែរ និងហោជាងដែលមានចម្លាក់រឿងពុទ្ធប្រវត្តិនោះរួមមាន៖
ប្រាសាទព្រះប៉ាលីឡៃ: ខ្លោងទ្វារកណ្តាលបែរទៅទិសខាងកើត

ខ្លោងទ្វារកណ្តាលបែរទៅទិសខាងកើត 
មានចម្លាក់ហោជាងស្តីអំពីព្រះពុទ្ធទ្រង់ឈរប្រហែលជាលើកដៃមួយចំហៀងដាក់ត្រឹមដើមទ្រូង ដើម្បីសម្តែងការទទួលពីអ្នកគោរពបូជាព្រះអង្គ។ ចំណែកផ្តែរនៅខាងក្រោមហោជាងនេះមានបង្ហាញអំពីរូបព្រះពុទ្ធចូលបរិព្វានដោយយកដៃស្តាំទ្រព្រះកេស និងដាក់ដៃឆ្វេងដាក់សណ្តូកលើព្រះកាយ ហើយពីក្រោមព្រះអង្គមានក្រុមសាវ័នកំពុងតែយំទួញសោកស្តាយចំពោះការបាត់បង់ព្រះអង្គ។ រូបនេះស្ថិតនៅលើក្បាលកាលា។
ប្រាសាទព្រះប៉ាលីឡៃ: ខ្លោងទ្វារខាងជើងបែរទៅទិសខាងកើត និងខាងលិច

ខ្លោងទ្វារខាងជើងបែរទៅទិសខាងកើត និងខាងលិច
មានចម្លាក់ហោជាងស្តីអំពីក្រុមសត្វស្វានិងដំរីគោរពបូជាថ្វាយម្ហូបចង្ហាន់ចំពោះព្រះពុទ្ធ។ ចំណែកនៅក្លោងទ្វារខាងលិចមានចម្លាក់អ្នកគោរពថ្វាយតង្វាយចំពោះព្រះអង្គ។
ប្រាសាទព្រះប៉ាលីឡៃ: ចម្លាក់ហោជាងពីរជាន់នៅទិសខាងជើង

ចម្លាក់ហោជាងពីរជាន់នៅទិសខាងជើង 
ចម្លាក់ជាន់ក្រោមបង្ហាញពីរូបព្រះពុទ្ធប្រោសដំរីឈ្មោះនាឡាគិរី ដែលត្រូវបានទេវទត្តប្រលែងក្នុងបំណងឱ្យព្រេច(ជាន់)ព្រះពុទ្ធខណៈព្រះអង្គកំពុងនិមន្តបិណ្ឌបាត្រក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ពេលនោះដំរីដ៏កំណាចនេះចូលទៅដល់ចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះអង្គ វាបានបែរជាមិនហ៊ានព្រេច ព្រះអង្គដូចជាទេវទត្តសង្ឃឹមទុកឡើយ មិនតែប៉ុណ្ណោះ វាត្រឡប់ទៅជាស្លូតបាក់បបខ្លបខ្លាចលែងកាចទៅវិញ ដោយសារព្រះវិជិតមារជាម្ចាស់ទ្រង់ផ្សាំងវាដោយមេត្តាបារមីរបស់ព្រះអង្គ។ ចំណែកនៅផ្នែកខាងលើបង្ហាញពីបរុសពីរនាក់កំពុងកាន់របស់អ្វីម្យ៉ាងដាក់ពន្លទៅលើព្រះកេសរបស់ព្រះពោធិសត្វនៅក្នុងរឿងព្រះតេមិយជាតក។
ប្រាសាទព្រះពិធូរ: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
រូបភាពតូច
ប្រាសាទព្រះពិធូរជាឈ្មោះរូបនៃប្រាសាទតូចៗ ដែលមានឈ្មោះផ្សេងគ្នា ហើយសៀវភៅបរទេសភាគច្រើនសរសេរថា ប្រាសាទក្រុមព្រះពិធូរ។ ក្រុមនៃប្រាសាទាំងនេះស្ថិតនៅស្ទើរចំពីមុខនៃប្រាសាទទេពប្រណម ហើយស្ថិតនៅខាងជើងនៃប្រាសាទសួគ៌ព្រ័ត្រ។ តាមរយៈបច្ចេកទេសសំណង់ប្រាសាទទាំងនេះ  បញ្ជាក់ថា  ប្រាសាទនេះត្រូវបានស្ថាបនាឡើងនៅដើមសតវត្សទី១២ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ គោរពដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា លើកឡែងតែប្រាសាទព្រះពុទ្ធសាសនាមួយ គឺប្រាសាទតាទួរ ដែលានចម្លាក់ព្រះពុទ្ធរូបនៅសតវត្សទី១៣-១៦ (មានស្លាកស្នាមព្រះពុទ្ធសាសនាជាច្រើននៅប្រាសាទនេះ)។
ប្រាសាទព្រះពិធូរ: ប្រាង្គលេខ១

ប្រាង្គលេខ១ 
ប្រាង្គលេខមួយស្ថិតនៅផ្នែកខាងមុខគេបង្អស់ ហើយមានព្រះពន្លាទ្រដោយសសរនៅខាងមុខ។ ប្រាង្គនេះស្ថិតនៅលើខឿនខ្ពស់មួយ ដែលមានជណ្តើរឡើងចុះបែរមុខទៅទិសខាងទាំងបួន។ នៅជុំវិញផ្នែកខាងក្រោមខឿនមានផ្ទាំងថ្មភក់ជាច្រើនស្ថិតនៅរាយប៉ាយ ចំណែកនៅផ្នែកខាងលើនៃប្រាង្គពុំមានអ្វីចាប់អារម្មណ៍ក្រៅតែពីមានផ្តែរមួយស្ថិតនៅពីមុខប្រាង្គបែរទៅទិសខាងលិចនៃទ្វារដើរចូលដែលមានចម្លាក់រឿហកូរសមុទ្រទឹកដោះស្រដៀងទៅនឹងចម្លាក់នៅលើផ្តែររបស់ប្រាង្គលេខ៤។
ប្រាសាទព្រះពិធូរ: ប្រាង្គលេខ២

ប្រាង្គលេខ២ 
ប្រាង្គលេខ២ស្ថិតនៅខាងក្រោយប្រាង្គលេខ១។ ប្រាង្គនេះមានទ្វារបើចំហនៅទិសទាំងបួន សង់នៅលើខឿនខ្ពស់មួយដែលមានកំពែងព័ន្ធជុំវិញ។ នៅលើជញ្ជាំងរបស់ប្រាង្គមានចម្លាក់ក្បាច់ដ៏ល្អស្អាតជាពិសេសរូបចម្លាក់ឆ្មាំយាមនៅសងខាងបង្អួច និងទ្វារដែលមានរចនាបថស្រដៀងទៅនឹងប្រាសាទបន្ទាយស្រីស្ទើបេះដាក់។ នៅលើខ្លោងទ្វារខាងលិច ខាងត្បូង និងខាងកើតមានចម្លាក់ផ្តែរសម្អរូបផ្សេងៗគ្នាក្នុងនោះមានដូចជា៖
ចម្លាក់ផ្តែរនៅខ្លោងទ្វារខាងកើត៖ មានចម្លាក់ទេពមួយគង់លើកាលា។ ចម្លាក់នៅលើផ្តែរនៃខ្លោងទ្វារខាងលិចមានចម្លាក់រូបព្រះឥសូរដៃដប់ ទ្រង់ឈររាំសម្តែងបដិហារនៅលើក្បាលកាលា នៅសង់ខាងព្រះអង្គមានរូបអាទិទេពចំនួនពីរគឺព្រះវិស្ណុដៃបួន និងព្រះព្រហ្មដៃបួន ហើយនៅក្បែរនោះមានព្រះគណេសខ្លួនជាមនុស្សក្បាលជាដំរី។ ចម្លាក់ផ្តែរខ្លោងទ្វារខាងជើង មានចម្លាក់រឿងកូរសមុទ្រទឹកដោះ។ នៅក្នុងចម្លាក់មានរូបអាទិទេព និងអសុរឈរកាន់ខ្លួននាគវ៉ាសុកិ រីឯផ្នែកកណ្តាលដងខ្លួននាគមានរូបព្រះវិស្ណុដៃបួនគង់នៅព្រះអធិបតី ហើយនៅផ្នែកខាងក្រោមព្រះវិស្ណុមានរូបតូចៗ មួយចំនួនដែលជាប្រភេទរតនភណ្ឌកើតចេញពីការកូរសមុទ្រទឹកដោះនោះរួមមាន ព្រះនាងលក្ស្មី ក្បាលដំរី សេះ រូបទេពផ្សេងៗ  រូបអណ្តើក នៅខាងក្រោមក្បាលដំរី។ នៅលើដីផ្នែកខាងលិចនៃខឿន មានចម្លាក់ហោជាងមួយស្តីអំពី ព្រះវិស្ណុគង់លើគ្រុឌ។ ចំណែកនៅផ្នែកខាងជើង ឆៀងខាងកើតនៃខឿនមានចម្លាក់សេះក្បាលបីនៅលើផ្ទាំងថ្មមួយ រូបនេះប្រហែលជាយានជំនិះរបស់ព្រះច័ន្ទ។
ប្រាសាទព្រះពិធូរ: ប្រាង្គទី៣

ប្រាង្គទី៣ 
ប្រាង្គទី៣ស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃប្រាង្គទី២ហើយមានព្រះពន្លាមួយនៅចំពីមុខប្រាង្គនៃទិសខាងលិច។ ប្រាង្គនេះមានសភាពទ្រុឌទ្រោម និងផ្ទាំងថ្មភក់ធ្លាក់រាយប៉ាយនៅលើដី។ នៅផ្នែកខាងលើនៃប្រាង្គមានផ្ទាំងចម្លាក់ខ្លះស្ថិតនៅលើស្លាប់ខាងជើង ដែលបង្ហាញអំពិស្តេចយក្សបាណៈដៃដប់ ជិះរាជរថធ្វើចម្បាំងជាមួយនឹងព្រះក្រិស្ណៈគង់ល់បក្សីគ្រុឌ។ ចំណែកឯស្លាបនៃទ្វារខាងត្បូងមានចម្លាក់រឿងស្តីអំពីព្រះវិស្ណុដៃ៤ក្នុងទម្រង់ជាអាវតាព្រហ្មតឿឈ្មោះវាមនៈឈានជើងបីជំហានសង្រ្គោះភពទាំងបីពីការគ្រប់គ្រងរបស់ស្តេចយក្សក្រុងពាលី។
ប្រាសាទព្រះពិធូរ: ប្រាង្គលេខ៤ និងលេខ៥

ប្រាង្គលេខ៤ និងលេខ៥ 
ប្រាង្គលេខ៤នេះមិនសូវមានលក្ខណៈទាក់ទាញ ក្រៅពីមានព្រះសិវលិង្គមួយដ៏ធំមានបីថ្នាក់នៅផ្នែកខាងលើនៃប្រាង្គ។ ចំណែកឯប្រាង្គលេខ៥មានទីតាំងស្ថិតនៅខាងក្រោយប្រាង្គលេខ២និងលេខ៣។ ប្រាង្គមានសភាពធំទូលាយ និងមានជណ្តើរឡើងចុះពីថ្នាក់ដែលបានបង្ហាញអំពីលក្ខណៈខុសប្លែក និងគួឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាងប្រាង្គទាំងបួនឯទៀត។
ប្រាសាទព្រះភ្នំ: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទព្រះភ្នំមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិស្លាត ឃុំស្រែខ្វាវ ស្រុកអង្គរជុំ ខេត្តសៀមរាប។ តាមសិលាចារឹកលេខ K-៤៥៤ ប្រាសាទនេះមានឈ្មោះដើមថា បទមបុរៈជាភាសាសំស្ត្រឹត ដែលមានន័យថា ទីក្រុងដែលសម្បូរផ្កាឈូកគឺជាទីក្រុងរបស់ព្រះវិស្ណុ បានផ្តើមកសាងឡើងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី៩-១១ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ (៩៧៧-៨៨៩)និងសាងបន្ថែមក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤(៩២៨-៩៤១) និងបញ្ចប់ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៦(១០៨០-១១០៧) សៀវភៅ ដែនដីអាថ៌កំបាំងអច្ឆរិយៈប្រាសាទកោះកេរ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ឆ្នាំ២០១៧ ដោយលោក ស៊ឹម ភក្ត្រា ទំព័រទី៩។។
ប្រាសាទព្រះវិហារ: ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត 

ប្រាសាទព្រះវិហារ (Prasat Preah Vihear) ស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជាក្នុងភូមិសាស្ត្រ ភូមិធម្មជាតិ ឃុំស្រអែម ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារឯកសារទីតាំងរដ្ឋបាលខេត្តព្រះវិហារ និងពីអតីកាលមានទីតាំងក្នុងភូមិគ១ ឃុំកន្ទួត ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារសៀវភៅ មគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរ ដោយលោក កែវ ភួង ឆ្នាំ២០០៣។។ ចំណែកពីអតីកាលស្រុកជាំក្សាន្តស្ថិតនៅក្នុងខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទព្រះវិហារជាប្រាសាទភ្នំដែលកសាងនៅលើកំពូលភ្នំព្រះវិហារនៃជួរភ្នំដងរែក ដែលមានរយៈកម្ពស់ ៦២៥ម៉ែត្រ ធៀបទៅនិងទឹកសមុទ្រ។ សិលាចារឹកប្រាសាទខ្នា បានហៅភ្នំដងរែកថា ភ្នំកំផែង ឬភ្នំជញ្ជាំង។ ប្រជាជនថៃហៅភ្នំដងរែកថា ភ្នំវែង ចំណែកប្រជាជនឡាវហៅថា ភ្នំដេនមឿង។ ប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅជាប់នឹងព្រំប្រទល់ខេត្តស៊ីសាកេត នៃប្រទេសថៃ។ ប្រាសាទព្រះវិហារមានចម្ងាយប្រមាណ ៥៥គីឡូម៉ែត្រពីសាលាស្រុកជាំក្សាន្ត ១០០គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តព្រះវិហារ ជាង ១៥០គីឡូម៉ែត្រពីទីរួម ខេត្តសៀមរាប និងចម្ងាយប្រមាណ ៤០០គីឡូម៉ែត្រពី រាជធានីភ្នំពេញ ។ ជួរភ្នំដងរែកជាខណ្ឌសីមាព្រំប្រទល់ធម្មជាតិអន្តរជាតិរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសថៃ។ ប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅលើចំណុចខ្សែស្រប១៤.២៤ ទៅ១៨នៃរយៈទទឹងខាងកើត និងចំណុចខ្សែស្រប១០៤ ទៅ៤១.០២នៃរយៈបណ្តោយខាងជើង។ ប្រាសាទព្រះវិហារមានទីតាំងស្ថិតនៅលើខ្នងភ្នំព្រះវិហារ ស្ថិតនៅលើផ្ទៃដីទំហំ៨០០ គុណនឹង ៤០០ ម៉ែត្រការ៉េ។ ភ្នំប្រាសាទព្រះវិហារនេះមានលក្ខណៈចោទខ្លាំងពីខាងប្រទេសកម្ពុជា និងជម្រាលពីខាងប្រទេសថៃ។  សព្វថ្ងៃនេះអ្នកលក់ដូរ និងប្រជាជនតំបន់នោះភាគច្រើនតែងតែឡើងទៅលើភ្នំតាមផ្លូវស៊ី១ ពីព្រោះថាផ្លូវនោះវាងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើរ។ ម្យ៉ាងទៀតអ្នកទេសចរអាចឡើងភ្នំព្រះវិហារតាមរយៈជណ្តើរបុរាណនៅផ្នែកខាងកើតនៃភ្នំ ដែលត្រូវបានកសាងតាំងពីសម័យជាមួយប្រាសាទមកម្លេះ តែត្រូវបានខូចខាតយ៉ាខ្លាំង តែនៅពេលបច្ចុប្បន្នមានការជួសជុលនិងយកឈើធ្វើជាជណ្តើរជំនួសវិញក្រោមការជួសជុលរបស់ អាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ។
ក្នុងការធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រាសាទព្រះវិហារគេអាចជ្រើសរើសតាមរយៈផ្លូវពីរគឺ៖
 ចេញពី ខេត្តសៀមរាបតាមផ្លូវទៅកាន់ ប្រាសាទបន្ទាយស្រី ឆ្ពោះទៅកាន់ ស្រុកអន្លង់វែង រហូតមកដល់វង្វង់មូលស្រអែម រួចបន្តដំណើរប្រហែល ២០គីឡូម៉ែត្រទៀត និងដល់ចំណតគ១ ដែលជាកន្លែងលក់សំបុត្រឡើងប្រាសាទព្រះវិហារ។
 ចេញដំណើរពី រាជធានីភ្នំពេញ ទៅ ខេត្តកំពង់ធំ បន្ទាប់មកដល់ថ្នល់បំបែកសៀមរាប-ព្រះវិហារ រួចបត់ស្តាំកាត់តាម រមណីយដ្ឋានសំបូរព្រៃគុក ឬប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក រហូតដល់ផ្លូវបំបែកភ្នំដែករួចបត់ឆ្វេងមកទីរួម ខេត្តព្រះវិហារ ហើយបន្តដំណើររហូតដល់វង្វង់មូលស្រអែម។
ប្រាសាទព្រះវិហារ: ឈ្មោះប្រាសាទ

ឈ្មោះប្រាសាទ 
ប្រាសាទព្រះវិហារ ឬប្រាសាទភ្នំព្រះវិហារ និងខៅផ្រៈវិហាន ជាភាសាថៃមានន័យថាប្រាសាទភ្នំព្រះវិហារ។ ខៅមានន័យថាភ្នំ ចំណែកពាក្យ ផ្រៈវិហានមកពីភាសាខ្មែរថាព្រះវិហារ ដែលភាសាសំស្រ្គឹតថាវិហារៈ។ តាមសិលាចារឹកប្រាសាទព្រះវិហារឈ្មោះតាមលិង្គ ដែលតម្កល់ទុកនៅទីនេះ មានឈ្មោះថា ប្រាសាទស្រី សិខារិស្វរៈ ដែលមានន័យថាម្ចាស់នៃកំពូលភ្នំ។ ប្រាសាទព្រះវិហារជាប្រាសាទហិណ្ឌូ។
ប្រាសាទព្រះវិហារ: ព្រះអង្គម្ចាស់ឥន្រ្ទាយុទ្ធ

ព្រះអង្គម្ចាស់ឥន្រ្ទាយុទ្ធ 
អំពីជីវប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ឥន្រ្ទាយុទ្ធ៖ ព្រះអង្គម្ចាស់ ឥន្រ្ទាយុទ្ធជាបុត្ររបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ នៅពេលដែលលោកមានព្រះជន្មចាស់ទៅ ព្រះអង្គបានទៅរៀនធម៌ តាំងសីលនៅលិង្គបុរៈគឺជាវត្តភូ នៅខាងត្បូងស្រុកលាវ សព្វថ្ងៃនេះ ។ រួចហើយ ព្រះអង្គបានកសាងលិង្គមួយ ដោយយកថ្មនោះជាបំណែកនៃលិង្គធំមួយ។ លិង្គនោះឈ្មោះថា ស្រីសិខរិស្វរៈ ព្រះអង្គបានយកលិង្គនេះមកទុកនៅប្រាសាទព្រះវិហារ ។ លិង្គឈ្មោះថា ស្រីសិខរិស្វរៈគឺជាឈ្មោះទីប្រាសាទព្រះវិហារនេះផងដែរ ដែលត្រូវបានយកមកប្រតិស្ឋស្ថាន នៅប្រាសាទស្រីសិខរិស្វរៈនេះ គឺជាបំណែកលិង្គ ដែលត្រូវបានយកមកពីលិង្គបុរៈ នៅវត្តភូចម៉្បាសាក់ ប្រទេសឡាវ គឺត្រូវបានយកមកទុកនៅប្រាសាទព្រះវិហារ ដោយព្រះអង្គម្ចាស់ឥន្រ្ទាយុទ្ធ។ ពេលនោះ អ្នកប្រាជ្ញដែលសិក្សាពីសិលាចារឹក និងអំពីប្រាសាទព្រះវិហារនេះ គេសន្មត់ថា ទីនោះប្រហែលជាទីតាំងទាំងប៉ុន្មាន គឺមិនមែនដូចសព្វថ្ងៃនេះទេ ។ មានតែអាស្រមធ្វើអំពីឈើ ពីព្រោះជាទីកន្លែងសម្រាប់ស្នាក់នៅនៃពួកព្រាហ្មណ៍ ដែលមានភារៈទទួលគោរពថែរក្សាលិង្គស្រីសិខរិស្វរៈនេះ។