លីលាវតី: ភាគ​ទី ១

ភាគ​ទី ១

អ្នក​ស្គាល់​កតិកា​ (ខសន្យា, ច្បាប់) នៃ​ការ​លេង​កីឡា​នៅ​ពេល​ទស្សនា​ការ​ប្រកួត​កីឡា តែង​តែ​ទទួល​បាន​ភាព ស្រណុក​ស្រណាន​ច្រើន​ជាង​អ្នក​មិន​ស្គាល់​កតិកា​នៃ​ការ​លេង​កីឡា យ៉ាង​ណា​មិញ អ្នក​ស្គាល់ ​កតិកា​របស់​លោក រស់​នៅ​លើ​ពិភព​គឺ​ផែនដី​នេះ​តែងតែ​បាន​ប្រៀប​ជាង​អ្នក​មិន​ស្គាល់​កតិកា​របស់​លោក​យ៉ាង​នោះ​ដែរ ។

ពុទ្ធធម៌ជាពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះជិនស្រី បង្រៀនឲ្យមនុស្សយល់ដឹងកតិការបស់លោក ស្គាល់ការពិតរបស់លោក អ្នកយល់ដឹងពុទ្ធធម៌ជាអ្នកយល់ដឹងលោក គេនឹងលេងកីឡា ជាមួយនឹងលោកនេះដោយទឹកចិត្តអ្នកកីឡា គឺថា ញញឹមជានិច្ចនៅពេលចាញ់ ឬ នៅពេលឈ្នះ ទាំងនៅពេលសោយសុខ និង នៅពេលរងទុក្ខ ។

មនុស្សយើងចូលចិត្តអ្វីៗងាយៗ មើលអ្វីងាយៗ អាន-ស្តាប់-យល់អ្វីងាយៗប៉ុន្តែពុទ្ធធម៌ជាពាក្យប្រៀនប្រដៅល្អិតជ្រាលជ្រៅ ពិបាកស្តាប់ ពិបាកអាន ពិបាកយល់ណាស់ហេតុដូច្នេះបានជាមនុស្សមិនសូវចាប់អារម្មណ៍វិធីផ្សព្វផ្សាយពុទ្ធធម៌ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះសោត ក៏សំដៅយកការថែរក្សាប្រពៃណីដោយភាគច្រើនជាជាងឲ្យមនុស្សយល់ដឹងពុទ្ធធម៌ទើបបានផលមិនជាទីគាប់ចិត្ត ។

រឿងលីលាវតី (ลีลาวดี) ជា​ការ​លើកបង្ហាញ​ពុទ្ធធម៌​ក្នុង​រូប​បែប​ល្បើក​និទាន​ដោយ​មិន​ចាំបាច់​ឲ្យ​អ្នកអាន​ប្រើ​ខួរ​ក្បាល​គិត​ច្រើន​ពេក​ទេ​ខ្ញុំ​ប្រែ​សម្រួល​ចេញ​ពី​សៀវភៅ​របស់​លោក ធម្មឃោស (សាស្ត្រាចារ្យ សែង ចន្ទ្រង៉ាម, ศาสตราจารย์แสง จันทร์งาม) ដោយ​មាន​គោលបំណង​ចង់​ឲ្យ​ពុទ្ធធម៌​របស់​ព្រះ​បរមសាស្តា​ស្ថិត​នៅ​ជា​គូ​ផែនដី​ខ្មែរ​ជា​យូរ​អង្វែង​ ដើម្បី​ឲ្យ​ខេមរជន​ជា​ទូទៅ​យល់​ដឹង​ឲ្យ​ទូលំទូលាយ មានចិត្តស្លូតបូត មានសុជីវធម៌ និង សីលធម៌​ក្នុង​សង្គម​ដើម្បី​លើក​ទឹកចិត្ត​ខេមរជន​ឲ្យ​ស្រឡាញ់​ក្នុង​ការអាន​សៀវភៅ និង ដើម្បី​លើក​ស្ទួយ​វណ្ណកម្ម​អក្សរសាស្ត្រ​​ជាតិ ក្នុង​យុគសម័យ​បច្ចុប្បន្​នផង ។

ឆ្ងាយ​ពីជ្រោះ​ភ្នំហិមាល័យ (The Himalayan range)​ ទៅ​ទិស​ទក្សិណ​ (ខាង​ត្បូង​) នៃ​ដែនដី​ភារតរដ្ឋ(ឥណ្ឌា) ប៉ែក​ទិស​ឧត្តរ (ខាង​ជើង) មាន​ទីក្រុង​មួយ ឈ្មោះថា គោរក្ខបុរៈ (Gorakhpur) ត​អំពី​ក្រុង​នេះ​ទៅ​ទិសពាយ័ព្យ​តាម​ផ្លូវ​អយស្ម័យយាន (រថភ្លើង) ក្នុង​បល្លកញ្ចៈ មាន​ចម្ងាយ​ផ្លូវ​ប្រមាណ​ជា ៦ យោជន៍៍ ពួក​បូជនីយេសក៍ (pilgrim) ​នឹង​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ដល់​ច្រាំង​ស្ទឹង​ អចិរវតី ដែល​ជា​ស្ទឹង​ធំ ១ ក្នុង​ចំណោមស្ទឹង​ទាំង ៥ គឺ មហានទី​គង្គា (the Ganga, the Ganges) មហានទីអចិរវតី (the Acirvati, the Rapti river) មហានទីយមុនា (the Yamuna) មហានទីសរភូ (the  Sarabhu) និង មហានទីមហី (the Mahi) ស្ទឹងធំដែលហៅតាមគម្ពីរថេរវាទថា មហានទី​អចិរវតីនេះ​តែងផ្តល់ជំនោជោកជាំដល់មធ្យមប្រទេស (Madhyadesh) ប៉ុន្តែឥឡូវនេះនៅសល់តែដីខ្សាច់ និង ទឹកតិចតួចប៉ុណ្ណោះ ឰដ៏ច្រាំងទិសទក្សិណនៃស្ទឹងនេះ យើង​ឃើញ​មាន​សំណាក​បាក់បែក (ruins) នៃ​ក្រុងសាវត្ថី (Śrāvastī, श्रावस्ती, Sāvatthī) ជារាជធានីនៃ កោសលរដ្ឋដ៏ល្បីរន្ទឺក្នុង​អតីតកាល​ដែល​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ដោយបុរាណវិទូបច្ចឹមប្រទេស ។

កាលពីពុទ្ធសករាជ ២៥៥០ ឆ្នាំប្លាយកន្លងមកហើយ ទីក្រុងសាវត្ថីនាសម័យនោះរុងរឿងថ្កុំថ្កើងណាស់ ក្រៅតែពីក្រុងរាជគ្រឹះជារាជធានីនៃមគធរដ្ឋចេញគ្មានក្រុងណាក្នុងមធ្យមប្រទេស ប្រៀបផ្ទឹមនឹងក្រុងសាវត្ថីបានឡើយ ចាប់តាំងពីជើងភ្នំហិមាល័យរហូតដល់ច្រាំងស្ទឹងគង្គាចាត់ជាក្រុង ល្អឯកជាង ក្រុងដទៃទៀតក្នុងដែនដីជម្ពូទ្វីប ក្រុងពារាណសី សាកេតុ កបិលព័ស្តុ និង ក្រុងផ្សេងៗទៀតសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្នុងខណ្ឌសីមា ឬ ជាក្រុងបរិវាររបស់សាវត្ថីទាំងអស់ប្រៀបបីដូចជាហ្វូងតារាករក្នុងដែននភាល័យជាបរិវាររបស់ព្រះរជនីករដូច្នោះ ។

ក្នុងក្រុងសាវត្ថីនេះឯង ព្រះបរមសាស្តារបស់យើងបានទ្រង់ប្រថាប់នៅអស់រយៈពេល ២៥ ព្រះវស្សាយូរជាងកន្លែងណាៗទាំងអស់ ។ ព្រះអង្គប្រថាប់នៅក្នុងវត្តជេតវ័នដែល
អនាថបិណ្ឌិក សេដ្ឋីសាងថ្វាយអស់រយៈពេល ១៩ ព្រះវស្សា និង ប្រថាប់នៅក្នុងវត្តបុព្វារាមដែលនាងវិសាខា មហាឧបាសិកាសាងថ្វាយអស់រយៈពេល ៦ ព្រះវស្សា ។

ព្រះអង្គទ្រង់បានអាស្រ័យទីក្រុងសាវត្ថីនេះជាទីប្រកាសផ្លូវនៃបរមសុខដ៏ប្រសើរដល់អស់ វេនេយ្យសត្វច្រើនរាប់ពុំបានប្រមាណពុំត្រូវ ។អ្នកក្រុងសាវត្ថីជាច្រើនដែលបដិបត្តិ
តាមសម្មាមគ្គ ដែលព្រះអង្គត្រាស់បង្រៀនប្រៀនប្រដៅបានចូលដល់សុគតិហើយ ។

ឥឡូវនេះ ក្រុងសាវត្ថីបានក្លាយជាក្រុងអតីតកាលទៅហើយ ប្រាសាទ រាជមន្ទីរ ខ្លោងទ្វារកូដាគារ និង ទេវាល័យដែលធ្លាប់តែឈរបង្អួតរាងត្រដែតត្រដឹមស្កឹមស្កៃបានប្រែក្លាយជា
គំនរ ឥដ្ឋ គំនរដីដ៏រកប្រយោជន៍គ្មានទៅហើយ ទីក្រុងសាវត្ថីដែលធ្លាប់តែអ៊ឹកធឹកគគ្រឹកគគ្រេងដោយ សម្លេងទាំង ៦ គឺ រនាត គងវង់ ស្រឡៃ សម្ភោរ ស្គរធំ និង ពិណ ហើយ និង 
មីរដេរដាសដោយ សេដ្ឋីគ្រហបតី សមណៈព្រាហ្មណាចារ្យ ឈ្មួញដង្ខៅជនានុជនគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈបានប្រែ ក្លាយទៅជាដងព្រៃដ៏ស្ងាត់ច្រងំ ជាទីសណ្ឋិតនៅនៃពួក
ព្រាយបិសាច និង សត្វព្រៃ សមដូច ពុទ្ធតម្រាស់ថា យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្វន្តំ និរោធធម្មំ ប្រែថា "ធម្មជាតណានីមួយ រមែងមានការ កើតឡើងជាធម្មតា ធម្មជាតទាំង
អស់នោះរមែងមានការរលត់ទៅវិញជាធម្មតា" ។ ពាក្យពេចន៍នេះ ជាអមតវាចារបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ ។ ទីក្រុងសាវត្ថីបានកើតឡើងហើយក៏រលត់ទៅវិញតាមសភាព
របស់សង្ខារសមដូចពុទ្ធតម្រាស់ មែន ប៉ុន្តែក្នុងអតីតកាល ក្រុងសាវត្ថីនេះជាប្រភពនៃធម្មនិទានផ្សេងៗក្នុងព្រះត្រៃបិដក អដ្ឋកថា ជាដើម តទៅនេះ នឹងលើកយកតែសាច់
រឿងខ្លះ ដើម្បីបន្ថែមចំណេះដឹងដល់អ្នកត្រូវការចេះ ដឹងច្រើនម្យ៉ាង និង ដើម្បីបន្ថែមបីតិប្រាមោទ្ធដល់អ្នកប្រាថ្នានឹងស្រាកស្រាលសម្រាលចិត្តដែលកើតចេញពីអត្ថរសនៃធម៌
ក្នុងរឿងលីលាវតីនេះម្យ៉ាងរឿងលីលាវតីនេះនឹងចុះផ្សាយនៅក្នុងវេបសាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរត្រង់ធម្មនិទាននេះបន្តិចម្តងៗទៅជារឿយលុះត្រាតែដល់អវសាននៃរឿងនេះ
សូមប្រិយមិត្រអ្នកអានចាំតាមដានលំអានរឿងនេះដូចតទៅ ៖