navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ការដួលរលំនៃលង្វែក: ការនិរទេសខ្មែរ

ការនិរទេសខ្មែរ 
បន្ទាប់ពីសៀមដណ្តើមបានរាជធានីនៅលង្វែក ប្រជាជនខ្មែរចំនួន 90,000 នាក់ រួមទាំងព្រះអង្គម្ចាស់ សូរ្យពណ៌ ផង ត្រូវបាននាំយកទៅអយុធ្យា។ ទោះបីព្រះបាទសត្ថាបានរត់គេចខ្លួនទៅ ប្រទេសឡាវ ជិតខាងក៏ដោយ ក៏រាជវង្សខ្មែរត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង ហើយបានផ្លាស់ទៅនៅរាជវាំងអយុធ្យា ដែលស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលសៀមជាអចិន្ត្រៃយ៍ ហើយទុកឱ្យមានការសម្រុះសម្រួល និងប្រកួតប្រជែងគ្នាទៅវិញទៅមកក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់ចៅហ្វាយនាយ។

មិន​ត្រឹម​តែ​និរទេស​មនុស្ស​ចេញ​ទេ សៀម​ក៏​បាន​លួច​ប្លន់​យក​ទីក្រុង ហើយ​យក​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​របស់​ខ្លួន​ទៅ​វិញ ក្នុង​នោះ​មាន​រូប​សំណាក ​ព្រះពុទ្ធ​ព្រះកែវមរកត ដែល​ជា​អ្នក​ការពារ​នគរ។ សៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ កត់ត្រារឿងព្រេងរបស់ព្រះគោព្រះកែវ ជាការពន្យល់សម្រាប់ការបាត់បង់បញ្ញានៃទឹកដីរបស់ពួកគេ៖ របស់នៅក្នុងពោះ ផលបូកនៃអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរទាំងអស់ត្រូវបានយកទៅទៅសៀម។ នោះក៏ជាជោគវាសនារបស់ជនបរទេសទាំងអស់ដែលមានវត្តមាននៅក្នុងលង្វែក ដូចជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាដូមីនីក Friar Silvestre de Azevedo, Friar Jorge da Mota និង Friar Luís da Fonseca ក៏ដូចជាពួកហ្វ្រង់ស៊ីស្កូបីនាក់៖ Friar Gregório da Cruz, Friar António da Madalena និង Friar Damião da Torre ។ 

សរុបមក សៀម​ធ្វើ​ដូច​ជា​ចង់​លុប​បំបាត់​រាល់​ការ​ចងចាំ​ពី​ភាព​រុងរឿង​របស់​ខ្មែរ​បុរាណ។
ការដួលរលំនៃលង្វែក: កត្តា

កត្តា 

 ជម្លោះថាមវន្ត 
ជម្លោះ​រាជវង្ស​អាច​ជា​កត្តា​មួយ​នាំ​ឱ្យ​លង្វែក។  តាមប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ បន្ទាប់ពីព្រះបាទសត្ថាបានសម្រេចផ្ទេរអំណាចទៅឱ្យព្រះរាជបុត្រទាំងពីរព្រះអង្គ គឺព្រះជន្ម ១១វស្សា និងព្រះជន្ម៦អង្គទៀត ព្រះអង្គម្ចាស់ ឧបរាជស្រីសុរិយោពណ៌ និង Mandarins មានអារម្មណ៍ខកចិត្តដែលយុវជនបែបនេះនឹងត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នកដឹកនាំ។ ប្រទេសជាតិក្នុងគ្រាមានវិបត្តិ។ នៅពេលដែលស្តេចយកព្រះរាជបុត្រទាំងពីរព្រះអង្គនិរទេសទៅប្រទេសលាវ ជំនួសឱ្យការប្រយុទ្ធនឹងសៀមឈ្លានពាន ទ័ពខ្មែរបានអនុញ្ញាតឲ្យកងទ័ពសៀមចូលរាជធានីបានយ៉ាងងាយស្រួល ដោយមិនមានការទប់ទល់ខ្លាំងណាមួយឡើយ។ 

 អស្ថិរភាពខាងសាសនា 
ខណៈពេលដែលប្រជាជនខ្មែរបានដើរចេញបន្តិចម្តងៗពីសាសនា វេទ ហើយបានទទួលយកព្រះពុទ្ធសាសនាជាសាសនាថ្មី អស្ថិរភាពខាងសាសនា ដូចដែលបានបង្ហាញដោយការបំប្លែងសាសនាឥស្លាមទៅជាអ្នកគ្រប់គ្រងខ្មែរនៅសតវត្សទី ១៧ និងការមកដល់នៃអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាកាតូលិកដូចជា Gaspar da Cruz ។ ក៏​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​នៃ iconoclasm ដែល​ទាក់ទង​នឹង​របាក្សត្រ​កម្ពុជា។ ស្តេចខ្មែរនៃក្រុងលង្វែកបានចាត់ទុកអាទិទេពរបស់ពួកវាថាជារូបព្រះពុទ្ធកាយសិដ្ឋនៅវត្តព្រហ្មឥន្ទ្រទេព និងថ្វាយបង្គំព្រះ ឃ្លាំងមឿង នៅទីសក្ការៈរបស់ព្រះអង្គ។ គ្រូមន្តអាគមពីរនាក់ ទាំងអ្នកជំនាញខាងវេទមន្តខ្មៅ និងក្លែងខ្លួនជាព្រះសង្ឃ ត្រូវបានស្តេចសៀមបញ្ជូនមកប្រទេសកម្ពុជា។ ដោយ​ទាក់​ទាញ​ព្រះអង្គ​ដោយ​មន្ត​ស្នេហ៍ គេ​បាន​បញ្ចុះបញ្ចូល​ស្ដេច​ខ្មែរ​សត្ថា​ឲ្យ​បំផ្លាញ​រូបសំណាក​ព្រះពុទ្ធ​មុខ​បួន​របស់​ព្រះពុទ្ធ​កាយសិដ្ឋិ និង​ព្រះពុទ្ធ​វត្ត​ត្រឡែង​កេង ដោយ​អដ្ឋិធាតុ​ចោល​ទៅ​ក្នុង​ទន្លេ។ ជា​សញ្ញា​ដ៏​អាក្រក់​មួយ ដាវ​ដ៏​ពិសិដ្ឋ​នៃ​ស្តេច​ខ្មែរ ព្រះខ័នរាជ បាន ​រសាត់​ទៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​ទឹក​ផ្កា​ដ៏​ពិសិដ្ឋ​នៅ​បាណន់ ក្នុង​ខេត្ត​បាត់ដំបង រីង​ស្ងួត។ ព្រះពុទ្ធរូបមួយអង្គនៅ វត្តវិហារសួគ៌ បានហូរឈាម ហើយស្លឹកនៃដើមពោធិ៍នៅលង្វែកបានជ្រុះអស់រដូវ ខណៈដែលជំងឺអាសន្នរោគបានរីករាលដាលដល់គ្រប់ទិសទីនៃព្រះរាជាណាចក្រ។ យោងទៅតាមកាលប្បវត្តិដដែល "មានតែនៅពេលដែលបំណែកនៃរូបភាពដ៏ពិសិដ្ឋត្រូវបានប្រមូលមកវិញប្រមូលផ្តុំឡើងវិញនិងស្ដារឡើងវិញនូវកន្លែងត្រឹមត្រូវរបស់ពួកគេប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានបណ្តេញចេញ" ។ 

 ភាពអន់ថយខាងយោធា 
ការបរាជ័យខាងយោធាអាចមកពីការខ្វះខាតផ្នែកកាំភ្លើងធំ ដូចដែលបានលើកឡើងដោយរវត្សកម្ពុជា ដែលតែងឡើងនៅចុងសតវត្សទី១៨-ដើមសតវត្សទី១៩ ទាក់ទងនឹងការដួលរលំនៃលង្វែក។ តាមពិតទៅ ទាំងដំរីដែកដែលបញ្ជូនមកទល់នឹងព្រះគោ និងកាក់មាសដែលបោះចូលទៅក្នុងព្រៃឬស្សី អាចជាឧទាហរណ៍មួយ ប្រហែលជានិទានរឿងអំពីកម្លាំងយោធារបស់សៀម ដែលបំពាក់ដោយកាំភ្លើងធំ និង កាំភ្លើងខ្លី ។ នៃសមត្ថភាពរបស់សៀមក្នុងការតម្រង់ជួរកងវរសេនាតូចប្រដាប់ដោយកាំភ្លើងតាមលំដាប់លំដោយ។
ការដួលរលំនៃលង្វែក: ជម្លោះថាមវន្ត

ជម្លោះថាមវន្ត 
ជម្លោះ​រាជវង្ស​អាច​ជា​កត្តា​មួយ​នាំ​ឱ្យ​លង្វែក។  តាមប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ បន្ទាប់ពីព្រះបាទសត្ថាបានសម្រេចផ្ទេរអំណាចទៅឱ្យព្រះរាជបុត្រទាំងពីរព្រះអង្គ គឺព្រះជន្ម ១១វស្សា និងព្រះជន្ម៦អង្គទៀត ព្រះអង្គម្ចាស់ ឧបរាជស្រីសុរិយោពណ៌ និង Mandarins មានអារម្មណ៍ខកចិត្តដែលយុវជនបែបនេះនឹងត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នកដឹកនាំ។ ប្រទេសជាតិក្នុងគ្រាមានវិបត្តិ។ នៅពេលដែលស្តេចយកព្រះរាជបុត្រទាំងពីរព្រះអង្គនិរទេសទៅប្រទេសលាវ ជំនួសឱ្យការប្រយុទ្ធនឹងសៀមឈ្លានពាន ទ័ពខ្មែរបានអនុញ្ញាតឲ្យកងទ័ពសៀមចូលរាជធានីបានយ៉ាងងាយស្រួល ដោយមិនមានការទប់ទល់ខ្លាំងណាមួយឡើយ។
ការដួលរលំនៃលង្វែក: អស្ថិរភាពខាងសាសនា

អស្ថិរភាពខាងសាសនា 
ខណៈពេលដែលប្រជាជនខ្មែរបានដើរចេញបន្តិចម្តងៗពីសាសនា វេទ ហើយបានទទួលយកព្រះពុទ្ធសាសនាជាសាសនាថ្មី អស្ថិរភាពខាងសាសនា ដូចដែលបានបង្ហាញដោយការបំប្លែងសាសនាឥស្លាមទៅជាអ្នកគ្រប់គ្រងខ្មែរនៅសតវត្សទី ១៧ និងការមកដល់នៃអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាកាតូលិកដូចជា Gaspar da Cruz ។ ក៏​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​នៃ iconoclasm ដែល​ទាក់ទង​នឹង​របាក្សត្រ​កម្ពុជា។ ស្តេចខ្មែរនៃក្រុងលង្វែកបានចាត់ទុកអាទិទេពរបស់ពួកវាថាជារូបព្រះពុទ្ធកាយសិដ្ឋនៅវត្តព្រហ្មឥន្ទ្រទេព និងថ្វាយបង្គំព្រះ ឃ្លាំងមឿង នៅទីសក្ការៈរបស់ព្រះអង្គ។ គ្រូមន្តអាគមពីរនាក់ ទាំងអ្នកជំនាញខាងវេទមន្តខ្មៅ និងក្លែងខ្លួនជាព្រះសង្ឃ ត្រូវបានស្តេចសៀមបញ្ជូនមកប្រទេសកម្ពុជា។ ដោយ​ទាក់​ទាញ​ព្រះអង្គ​ដោយ​មន្ត​ស្នេហ៍ គេ​បាន​បញ្ចុះបញ្ចូល​ស្ដេច​ខ្មែរ​សត្ថា​ឲ្យ​បំផ្លាញ​រូបសំណាក​ព្រះពុទ្ធ​មុខ​បួន​របស់​ព្រះពុទ្ធ​កាយសិដ្ឋិ និង​ព្រះពុទ្ធ​វត្ត​ត្រឡែង​កេង ដោយ​អដ្ឋិធាតុ​ចោល​ទៅ​ក្នុង​ទន្លេ។ ជា​សញ្ញា​ដ៏​អាក្រក់​មួយ ដាវ​ដ៏​ពិសិដ្ឋ​នៃ​ស្តេច​ខ្មែរ ព្រះខ័នរាជ បាន ​រសាត់​ទៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​ទឹក​ផ្កា​ដ៏​ពិសិដ្ឋ​នៅ​បាណន់ ក្នុង​ខេត្ត​បាត់ដំបង រីង​ស្ងួត។ ព្រះពុទ្ធរូបមួយអង្គនៅ វត្តវិហារសួគ៌ បានហូរឈាម ហើយស្លឹកនៃដើមពោធិ៍នៅលង្វែកបានជ្រុះអស់រដូវ ខណៈដែលជំងឺអាសន្នរោគបានរីករាលដាលដល់គ្រប់ទិសទីនៃព្រះរាជាណាចក្រ។ យោងទៅតាមកាលប្បវត្តិដដែល "មានតែនៅពេលដែលបំណែកនៃរូបភាពដ៏ពិសិដ្ឋត្រូវបានប្រមូលមកវិញប្រមូលផ្តុំឡើងវិញនិងស្ដារឡើងវិញនូវកន្លែងត្រឹមត្រូវរបស់ពួកគេប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានបណ្តេញចេញ" ។
ការដួលរលំនៃលង្វែក: ភាពអន់ថយខាងយោធា

ភាពអន់ថយខាងយោធា 
ការបរាជ័យខាងយោធាអាចមកពីការខ្វះខាតផ្នែកកាំភ្លើងធំ ដូចដែលបានលើកឡើងដោយរវត្សកម្ពុជា ដែលតែងឡើងនៅចុងសតវត្សទី១៨-ដើមសតវត្សទី១៩ ទាក់ទងនឹងការដួលរលំនៃលង្វែក។ តាមពិតទៅ ទាំងដំរីដែកដែលបញ្ជូនមកទល់នឹងព្រះគោ និងកាក់មាសដែលបោះចូលទៅក្នុងព្រៃឬស្សី អាចជាឧទាហរណ៍មួយ ប្រហែលជានិទានរឿងអំពីកម្លាំងយោធារបស់សៀម ដែលបំពាក់ដោយកាំភ្លើងធំ និង កាំភ្លើងខ្លី ។ នៃសមត្ថភាពរបស់សៀមក្នុងការតម្រង់ជួរកងវរសេនាតូចប្រដាប់ដោយកាំភ្លើងតាមលំដាប់លំដោយ។
ការដួលរលំនៃលង្វែក: ផលវិបាក

ផលវិបាក 

 ជនរងគ្រោះ 
បន្ទាប់ពីការឡោមព័ទ្ធរយៈពេលបីខែ ការដួលរលំនៃក្រុងលង្វែក គឺជា ជ័យជម្នះដោយការចុះចាញ់ ជាជាងការបង្ហូរឈាម។ ការ​និរទេស​ឥស្សរជន​ខ្មែរ​ទៅ​សៀម និង​ការ​លួច​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ពី​លង្វែក​គឺ​ជា​គ្រោះ​ថ្នាក់​ដ៏​ធំ​បំផុត​បន្ទាប់​ពី​ការ​ដួល​រលំ​នៃ​លង្វែក។ ដូចនេះ វាជាការបរាជ័យចុងក្រោយដែលសៀមវាយលុកមកលើនគរខ្មែរ ហើយវាបានជះឥទ្ធិពលយូរអង្វែងដល់មោទនភាពខ្មែរ។"ការចាប់យក និងកម្ទេចលង្វែកនៅឆ្នាំ ១៥៩៤ ដោយព្រះបាទនរេសួន នៃអយុធ្យាគឺមហន្តរាយ"។ 

 អធិបតេយ្យភាពបាត់បង់ 
ការដួលរលំនៃទីក្រុងលង្វែកបានធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាងបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃអង្គរ ខណៈដែលអធិបតេយ្យភាពខ្មែរត្រូវបានបាត់បង់ស្ទើរតែទាំងស្រុង។ ការបរាជ័យខាងយោធា និងការនិរទេសរបស់ស្តេច បានបង្កើតការមិនទុកចិត្តចំពោះអ្នកគ្រប់គ្រងក្នុងចំនោមប្រជាជាតិ ដែលធ្វើអោយស្ទើរតែមិនអាចមានការលំបាកក្នុងការកែទម្រង់សូម្បីតែបន្ទាប់ពីការស្តារឡើងវិញនូវរាជវង្សនៅ ឧដុង្គ ។  រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ការក្បត់របស់ឥស្សរជនខ្មែរនៅលង្វែកនេះ តែងតែត្រូវបានមេដឹកនាំបក្សប្រឆាំងរំលឹកឡើងវិញ ដោយអ្នកខ្លះចោទមេដឹកនាំកម្ពុជាក្នុងសតវត្សទី២០ ថាប្រគល់ប្រទេសរបស់ខ្លួនទៅឱ្យបរទេសម្តងទៀត៖ការលក់ធនធានរបស់ប្រទេសដែលកំពុងកើតមាននៅកម្ពុជាយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅ បានផ្តល់ឥន្ធនៈដល់ភាពស្រដៀងគ្នារវាងការខ្វះការដឹកនាំដ៏ឈ្លាសវៃនាពេលបច្ចុប្បន្ន និងស្តេចលង្វែក។ បោកបញ្ឆោតដោយល្បិច មេដឹកនាំដែលគ្មានគុណធម៌ លះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាមួយវា ភាពស្មោះត្រង់របស់នាង។ 
រូបភាពតូច| រូបគំនូរនៅវត្តសុវណ្ណតារារ៉ាម បង្ហាញអំពីព្រះ នរេ សួន ស្តេច អយុធ្យា ថ្វាយបង្គំ ព្រះបាទសត្ថាទី១ ដើម្បីធ្វើពិធីដ៏អាម៉ាស់ មុននឹងកាត់ក្បាលព្រះអង្គ។ ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ​ពិត​ជា​បាន​កើត​ឡើង​ឬ​អត់​គឺ​មាន​ជម្លោះ​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ប្រាជ្ញ​សម័យ​ទំនើប។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
ការដួលរលំនៃលង្វែក: ជនរងគ្រោះ

ជនរងគ្រោះ 
បន្ទាប់ពីការឡោមព័ទ្ធរយៈពេលបីខែ ការដួលរលំនៃក្រុងលង្វែក គឺជា ជ័យជម្នះដោយការចុះចាញ់ ជាជាងការបង្ហូរឈាម។ ការ​និរទេស​ឥស្សរជន​ខ្មែរ​ទៅ​សៀម និង​ការ​លួច​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ពី​លង្វែក​គឺ​ជា​គ្រោះ​ថ្នាក់​ដ៏​ធំ​បំផុត​បន្ទាប់​ពី​ការ​ដួល​រលំ​នៃ​លង្វែក។ ដូចនេះ វាជាការបរាជ័យចុងក្រោយដែលសៀមវាយលុកមកលើនគរខ្មែរ ហើយវាបានជះឥទ្ធិពលយូរអង្វែងដល់មោទនភាពខ្មែរ។"ការចាប់យក និងកម្ទេចលង្វែកនៅឆ្នាំ ១៥៩៤ ដោយព្រះបាទនរេសួន នៃអយុធ្យាគឺមហន្តរាយ"។
ការដួលរលំនៃលង្វែក: អធិបតេយ្យភាពបាត់បង់

អធិបតេយ្យភាពបាត់បង់ 
ការដួលរលំនៃទីក្រុងលង្វែកបានធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាងបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃអង្គរ ខណៈដែលអធិបតេយ្យភាពខ្មែរត្រូវបានបាត់បង់ស្ទើរតែទាំងស្រុង។ ការបរាជ័យខាងយោធា និងការនិរទេសរបស់ស្តេច បានបង្កើតការមិនទុកចិត្តចំពោះអ្នកគ្រប់គ្រងក្នុងចំនោមប្រជាជាតិ ដែលធ្វើអោយស្ទើរតែមិនអាចមានការលំបាកក្នុងការកែទម្រង់សូម្បីតែបន្ទាប់ពីការស្តារឡើងវិញនូវរាជវង្សនៅ ឧដុង្គ ។  រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ការក្បត់របស់ឥស្សរជនខ្មែរនៅលង្វែកនេះ តែងតែត្រូវបានមេដឹកនាំបក្សប្រឆាំងរំលឹកឡើងវិញ ដោយអ្នកខ្លះចោទមេដឹកនាំកម្ពុជាក្នុងសតវត្សទី២០ ថាប្រគល់ប្រទេសរបស់ខ្លួនទៅឱ្យបរទេសម្តងទៀត៖ការលក់ធនធានរបស់ប្រទេសដែលកំពុងកើតមាននៅកម្ពុជាយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅ បានផ្តល់ឥន្ធនៈដល់ភាពស្រដៀងគ្នារវាងការខ្វះការដឹកនាំដ៏ឈ្លាសវៃនាពេលបច្ចុប្បន្ន និងស្តេចលង្វែក។ បោកបញ្ឆោតដោយល្បិច មេដឹកនាំដែលគ្មានគុណធម៌ លះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាមួយវា ភាពស្មោះត្រង់របស់នាង។ 
រូបភាពតូច| រូបគំនូរនៅវត្តសុវណ្ណតារារ៉ាម បង្ហាញអំពីព្រះ នរេ សួន ស្តេច អយុធ្យា ថ្វាយបង្គំ ព្រះបាទសត្ថាទី១ ដើម្បីធ្វើពិធីដ៏អាម៉ាស់ មុននឹងកាត់ក្បាលព្រះអង្គ។ ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ​ពិត​ជា​បាន​កើត​ឡើង​ឬ​អត់​គឺ​មាន​ជម្លោះ​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ប្រាជ្ញ​សម័យ​ទំនើប។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
ការតមក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា

រូបភាពតូច|ព្រះពុទ្ធសង្រួមសម័យហ្វូណន បច្ចុប្បន្ននៅសារមន្ទីរ Honolulu រដ្ឋហាវ៉ៃ
នៅក្នុង ពុទ្ធសាសនា មានឥរិយាបទផ្សេងៗគ្នាចំពោះ ការតមអាហារ ផ្សេងៗគ្នា ( សំស្ក្រឹត: ឧបវាស )។  ព្រះពុទ្ធត្រូវបានគេដឹងថាបានអនុវត្តទម្រង់នៃការតមអាហារយ៉ាងខ្លាំង ដែលនាំឱ្យព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យស្លន់ស្លោ និងបានលះបង់វាចោលមុនពេលភ្ញាក់ដឹងខ្លួនដ៏អស្ចារ្យ។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ទម្រង់​នៃ​ការ​តម​ផ្សេងៗ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រតិបត្តិ​តាម ​ប្រពៃណី​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ផ្សេងៗ​គ្នា ។
ការតមក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា: ការតមក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដើម និងថេរវាទ

ការតមក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដើម និងថេរវាទ 
តាមទំនៀមទំលាប់ ព្រះសង្ឃ ប្រតិបត្តិតាមបញ្ញត្តិ ប្រាតិមោក្ស ដែលមានចែងក្នុង វិន័យ ផ្សេងៗ (អត្ថបទដែលចែងអំពីវិន័យសង្ឃ) ដែលចែងថា មិនត្រូវបរិភោគអាហារក្រោយបាយថ្ងៃត្រង់។  ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ គម្ពីរ​ពុទ្ធសាសនា​បាន​លើក​ឡើង​ថា សម័យ​នេះ​ជា​សម័យ​ដែល​គួរ​ប្រើ​សម្រាប់​ធ្វើ​សមាធិ ឬ​សូត្រ ​ធម៌ ។ ការបំពាន​ច្បាប់​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​បទល្មើស ​បាចិត្តិក ​ដែល​ត្រូវ​សារភាព។  នេះ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ប្រភេទ​នៃ​ការ​តម​អាហារ​នោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​ជា​វិធី​សាមញ្ញ និង​មធ្យម​នៃ​ការ​ទទួល​ទាន​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​ថា​ជួយ​ដល់​ការ​ធ្វើ​សមាធិ និង​សុខភាព​របស់​មនុស្ស។ ពុទ្ធសាសនិកជន​ដែល​មាន​ពុទ្ធសាសនិកជន ​ក៏​នឹង​ប្រតិបត្តិ​តាម​ក្បួន​នេះ​ជា​សិក្ខាបទ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម ​សិក្ខាបទ​ទាំង ៨ ក្នុង​ថ្ងៃ​សំខាន់​នៃ​ការ​ប្រតិបត្តិ​តាម​សាសនា ( ឧបោសថ ) ។ 

 នៅដើមពុទ្ធសាសនា 
មាគ៌ាកណ្តាល របស់ព្រះពុទ្ធ សំដៅលើការគេចវេះពីភាពច្របូកច្របល់នៅលើដៃម្ខាង និងការធ្វើឱ្យខ្លួនឯងស្លាប់ទៅម្ខាងទៀត។ យោងតាម ពុទ្ធសាសនាសម័យដើម មុននឹងបាន បរិនិព្វាន ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ គោត្តម បានអនុវត្តរបបនៃការតមអាហារដ៏តឹងរ៉ឹង និងតមអាហារ ដែលជារឿងធម្មតាក្នុងចំណោម សាមនៈ នាសម័យនោះ (កំណត់ត្រឹមតែស៊ុបសណ្តែកពីរបីដំណក់ក្នុងមួយថ្ងៃ)។ ឧបេក្ខា​នេះ​ជាមួយ​នឹង​បព្វជិត ៥ អង្គ​ទៀត មិន​បាន​នាំ​ឲ្យ​មាន​ការ​ចម្រើន​ឡើង​ខាង​វិញ្ញាណ​ទេ ប៉ុន្តែ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​គាត់ ​ស្លេក​ស្លាំង ​រហូត​ដល់​ទ្រាំ​លែង​បាន។ លុះ​ដល់​ពេល​ដែល​ព្រះអង្គ​លះបង់​ការ​ប្រតិបត្តិ​នូវ​ធម៌​ដ៏​លំបាក រួម​ទាំង​ការ​តម​អាហារ​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​បែរ​ជា​ផ្ដោត​លើ​ការ​ប្រតិបត្តិ​សមាធិ និង ​ឈាន ទើប​ទ្រង់​ត្រាស់​ដឹង។ 

ដោយសារតែបទពិសោធន៍នេះ ព្រះពុទ្ធបានរិះគន់ការតមអាហារដែលប្រតិបត្តិដោយអ្នកបួសឥណ្ឌានៅសម័យរបស់ព្រះអង្គ ដូចជាការប្រតិបត្តិដោយ ជេន ដែលជឿថាការតមអាហារបានដុតបំផ្លាញ កម្ម អាក្រក់នេះ​បើ​តាម ​ភិក្ខុ​អនាលយោ ។ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត​ដែល​បាន​តម​អាហារ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់ ប៉ុន្តែ​បាន​បរិភោគ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់ ដើម្បី​បាន​កម្លាំង​ឡើង​វិញ នោះ​ទើប​នឹង​មក​ជួបជុំ​គ្នា​ជា​ថ្មី​នូវ​អ្វី​ដែល​ពួក​គេ​បាន​បន្សល់​ទុក​ពី​មុន (MN 36)។ ផ្ទុយទៅវិញ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ផ្ដោតលើការប្រតិបត្តិ សតិសម្បជញ្ញៈ ក្នុងពេលកំពុងញ៉ាំអាហារ ដែលជាការប្រតិបត្តិដែលទ្រង់ណែនាំដល់ព្រះសង្ឃ និងឧបាសក។ យោងទៅតាម អនាលយោ ការអនុវត្តនេះភ្ជាប់ សតិបត្ថន ទី ២ និងទី ៣ (មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសតិសម្បជញ្ញៈ) នៃសតិសម្បជញ្ញៈ ( វេទនា ) និងសតិសម្បជញ្ញៈ ( ចិត្ត ) រៀងៗខ្លួន។ នេះអនុញ្ញាតឱ្យមនុស្សម្នាក់យល់ពីរបៀបដែលតណ្ហាដែលកើតឡើងពីអារម្មណ៍រីករាយនៃលោកិយហើយទទួលបាន ការយល់ដឹង អំពីធម្មជាតិនៃត្រេកត្រអាល (ហើយដូច្នេះនាំទៅរកការរលត់របស់វា) ។ 

 អាហារមួយពេលក្នុងមួយថ្ងៃហាត់ 
ក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនា ថេរវាទ មានការប្រតិបត្តិតាមជម្រើសផ្សេងៗដែលហៅថា ធុតង្គ (មានន័យថា "រលាស់ចេញ" ឬ "រង្គោះរង្គើ" ដូចទៅនឹង "បំផុស") ដែលពេញនិយមដោយ ព្រះសង្ឃថៃ ដែលភាគច្រើនមានអាហារ។ .  បដិបត្តិ​មួយ​ហៅថា “ការ​ប្រតិបត្តិ​មួយ​វគ្គ” ( ឯកសនិកង្គ​ ​) ដែល​សំដៅ​លើ​ការ​បរិភោគ​អាហារ​តែ​មួយ​មុខ​ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ។ 

ការ​ប្រតិបត្តិ​មួយ​ទៀត​គឺ​ការ​បរិភោគ​តែ​អាហារ​ដែល​ប្រមូល​បាន​ក្នុង​ចាន​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​ពេល​ប្រគេន​បិណ្ឌបាត​ប្រចាំ​ថ្ងៃ ( បិណ្ឌបាត ) ក្នុង​ពេល​ដែល​ព្រះសង្ឃ​ទៅ​សុំ​ទាន។ ប្រសិនបើ​អ្នក​ណា​ម្នាក់​ទទួល​បាន​អាហារ​តិចតួច ឬ​មិន​ទទួល​អ្វី​ទាំងអស់​ក្នុង​ថ្ងៃ​ជាក់លាក់​ណាមួយ នោះ​អ្នក​ត្រូវ​តម​អាហារ។ 

ធុតង្គ ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​ជា​មធ្យោបាយ​ធ្វើ​ឲ្យ​ការ​ប្រតិបត្តិ​ខាង​វិញ្ញាណ​កាន់​តែ​ស៊ី​ជម្រៅ និង​ដើម្បី​អភិវឌ្ឍ​ការ​ផ្ដាច់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​វត្ថុ​នានា រួម​ទាំង​រូបកាយ។
ការតមក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា: នៅដើមពុទ្ធសាសនា

នៅដើមពុទ្ធសាសនា 
មាគ៌ាកណ្តាល របស់ព្រះពុទ្ធ សំដៅលើការគេចវេះពីភាពច្របូកច្របល់នៅលើដៃម្ខាង និងការធ្វើឱ្យខ្លួនឯងស្លាប់ទៅម្ខាងទៀត។ យោងតាម ពុទ្ធសាសនាសម័យដើម មុននឹងបាន បរិនិព្វាន ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ គោត្តម បានអនុវត្តរបបនៃការតមអាហារដ៏តឹងរ៉ឹង និងតមអាហារ ដែលជារឿងធម្មតាក្នុងចំណោម សាមនៈ នាសម័យនោះ (កំណត់ត្រឹមតែស៊ុបសណ្តែកពីរបីដំណក់ក្នុងមួយថ្ងៃ)។ ឧបេក្ខា​នេះ​ជាមួយ​នឹង​បព្វជិត ៥ អង្គ​ទៀត មិន​បាន​នាំ​ឲ្យ​មាន​ការ​ចម្រើន​ឡើង​ខាង​វិញ្ញាណ​ទេ ប៉ុន្តែ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​គាត់ ​ស្លេក​ស្លាំង ​រហូត​ដល់​ទ្រាំ​លែង​បាន។ លុះ​ដល់​ពេល​ដែល​ព្រះអង្គ​លះបង់​ការ​ប្រតិបត្តិ​នូវ​ធម៌​ដ៏​លំបាក រួម​ទាំង​ការ​តម​អាហារ​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​បែរ​ជា​ផ្ដោត​លើ​ការ​ប្រតិបត្តិ​សមាធិ និង ​ឈាន ទើប​ទ្រង់​ត្រាស់​ដឹង។ 

ដោយសារតែបទពិសោធន៍នេះ ព្រះពុទ្ធបានរិះគន់ការតមអាហារដែលប្រតិបត្តិដោយអ្នកបួសឥណ្ឌានៅសម័យរបស់ព្រះអង្គ ដូចជាការប្រតិបត្តិដោយ ជេន ដែលជឿថាការតមអាហារបានដុតបំផ្លាញ កម្ម អាក្រក់នេះ​បើ​តាម ​ភិក្ខុ​អនាលយោ ។ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត​ដែល​បាន​តម​អាហារ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់ ប៉ុន្តែ​បាន​បរិភោគ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់ ដើម្បី​បាន​កម្លាំង​ឡើង​វិញ នោះ​ទើប​នឹង​មក​ជួបជុំ​គ្នា​ជា​ថ្មី​នូវ​អ្វី​ដែល​ពួក​គេ​បាន​បន្សល់​ទុក​ពី​មុន (MN 36)។ ផ្ទុយទៅវិញ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ផ្ដោតលើការប្រតិបត្តិ សតិសម្បជញ្ញៈ ក្នុងពេលកំពុងញ៉ាំអាហារ ដែលជាការប្រតិបត្តិដែលទ្រង់ណែនាំដល់ព្រះសង្ឃ និងឧបាសក។ យោងទៅតាម អនាលយោ ការអនុវត្តនេះភ្ជាប់ សតិបត្ថន ទី ២ និងទី ៣ (មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសតិសម្បជញ្ញៈ) នៃសតិសម្បជញ្ញៈ ( វេទនា ) និងសតិសម្បជញ្ញៈ ( ចិត្ត ) រៀងៗខ្លួន។ នេះអនុញ្ញាតឱ្យមនុស្សម្នាក់យល់ពីរបៀបដែលតណ្ហាដែលកើតឡើងពីអារម្មណ៍រីករាយនៃលោកិយហើយទទួលបាន ការយល់ដឹង អំពីធម្មជាតិនៃត្រេកត្រអាល (ហើយដូច្នេះនាំទៅរកការរលត់របស់វា) ។
ការតមក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា: អាហារមួយពេលក្នុងមួយថ្ងៃហាត់

អាហារមួយពេលក្នុងមួយថ្ងៃហាត់ 
ក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនា ថេរវាទ មានការប្រតិបត្តិតាមជម្រើសផ្សេងៗដែលហៅថា ធុតង្គ (មានន័យថា "រលាស់ចេញ" ឬ "រង្គោះរង្គើ" ដូចទៅនឹង "បំផុស") ដែលពេញនិយមដោយ ព្រះសង្ឃថៃ ដែលភាគច្រើនមានអាហារ។ .  បដិបត្តិ​មួយ​ហៅថា “ការ​ប្រតិបត្តិ​មួយ​វគ្គ” ( ឯកសនិកង្គ​ ​) ដែល​សំដៅ​លើ​ការ​បរិភោគ​អាហារ​តែ​មួយ​មុខ​ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ។ 

ការ​ប្រតិបត្តិ​មួយ​ទៀត​គឺ​ការ​បរិភោគ​តែ​អាហារ​ដែល​ប្រមូល​បាន​ក្នុង​ចាន​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​ពេល​ប្រគេន​បិណ្ឌបាត​ប្រចាំ​ថ្ងៃ ( បិណ្ឌបាត ) ក្នុង​ពេល​ដែល​ព្រះសង្ឃ​ទៅ​សុំ​ទាន។ ប្រសិនបើ​អ្នក​ណា​ម្នាក់​ទទួល​បាន​អាហារ​តិចតួច ឬ​មិន​ទទួល​អ្វី​ទាំងអស់​ក្នុង​ថ្ងៃ​ជាក់លាក់​ណាមួយ នោះ​អ្នក​ត្រូវ​តម​អាហារ។ 

ធុតង្គ ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​ជា​មធ្យោបាយ​ធ្វើ​ឲ្យ​ការ​ប្រតិបត្តិ​ខាង​វិញ្ញាណ​កាន់​តែ​ស៊ី​ជម្រៅ និង​ដើម្បី​អភិវឌ្ឍ​ការ​ផ្ដាច់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​វត្ថុ​នានា រួម​ទាំង​រូបកាយ។
ការតមក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា: ពុទ្ធសាសនាអាស៊ីបូព៌ា

ពុទ្ធសាសនាអាស៊ីបូព៌ា 
នៅក្នុង ពុទ្ធសាសនាមហាយាននៅអាស៊ីបូព៌ា មានការតមអាហារផ្សេងៗគ្នា ( ចិន ៖ zhai )។ ទម្រង់​ទូទៅ​បំផុត​សំដៅ​ទៅ​លើ​ទម្រង់​ដ៏​តឹងរ៉ឹង​នៃ ​ការ​បួស ។  ផ្នែក​ទូទៅ​នៃ​ការ​បួស​តាម​បែប​ពុទ្ធសាសនា​អាស៊ី​បូព៌ា​ក៏​ត្រូវ​ចៀសវាង ​អាហារ​មាន​ជាតិ​ផ្អែម​ទាំង​ប្រាំ​ប្រភេទ ​ដែរ។

ទម្រង់នៃការតមអាហារដ៏សំខាន់បំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រគឺការអនុវត្តព្រះពុទ្ធសាសនាចិនហៅថា ចៃជី ឬ បាក្វាន់ហ្សៃ (តមប្រាំបីដង) ដែល បានក្លាយជាការអនុវត្តដ៏សំខាន់សម្រាប់ពុទ្ធសាសនិកជនធ្ងន់ធ្ងរក្នុង រាជវង្សហាន ។  ក្នុងអំឡុងពេល baguan zhai មួយត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងជៀសវាងសាច់ទាំងអស់ (និងត្រី) និងប្រកាន់យក ប្រាំបី (នេះរួមបញ្ចូលទាំងការមិនបរិភោគបន្ទាប់ពីថ្ងៃត្រង់) ។ រយៈពេលនៃការផ្លាស់ប្តូរលឿន; ទម្រង់ទូទៅគឺការតមអាហាររយៈពេលប្រាំមួយថ្ងៃ ( liuzhai ) និងការតមអាហាររយៈពេលបីថ្ងៃ ( sanzhai ) ។  ទម្រង់​មួយ​ផ្សេង​ទៀត​គឺ​ជា​ការ ​តម ​អាហារ​ដ៏​វែង​មួយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​សង្កេត​ឃើញ​ជា​បន្តបន្ទាប់ "នៅ​ក្នុង​ពាក់​កណ្តាល​ទី​មួយ​នៃ​ខែ​ទី 1 ទី 5 និង​ទី 9" ។ 

ការអនុវត្តទាំងនេះមានប្រជាប្រិយភាពក្នុងចំណោមពុទ្ធសាសនិកជនចិនជាច្រើន រួមទាំងអ្នកអក្សរសាស្ត្រជាន់ខ្ពស់ និងមន្ត្រីដែលនឹងប្រមូលផ្តុំគ្នាដើម្បីតមអាហារ។ ភាពពេញនិយមនៃការអនុវត្តប្រហែលជាទាក់ទងនឹងអធិរាជចិនមួយចំនួន ដូចជា អធិរាជ Ming (465-472) នៃ រាជវង្ស Liu Song ដែលជាអ្នកបួស និងជាអ្នកតមអាហារ។ ការ​តម​ប្រាំបី​ដង​ជា​ញឹក​ញាប់​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​នៅ​ក្នុង​ថ្ងៃ​បុណ្យ​ពុទ្ធសាសនា​ខ្លះ​ៗ​ដូច​ជា​ក្នុង ​ថ្ងៃ​វិសាខបូជា ​ជាដើម។ 

នៅក្នុងនិកាយព្រះពុទ្ធសាសនាជប៉ុននៃ Tendai និង Shingon ការអនុវត្តនៃការតមអាហារសរុប ( danjiki ) សម្រាប់រយៈពេល (ដូចជាមួយសប្តាហ៍) ត្រូវបានរួមបញ្ចូលនៅក្នុងលក្ខណៈសម្បត្តិនៃការក្លាយជា ajari ( <i id="mwqg">acarya</i> គ្រូមេ ) ។ ការអនុវត្តដ៏ឃោរឃៅរបស់សាលា Tendai នៃ kaihōgyō បញ្ចប់ដោយការតមអាហាររយៈពេលប្រាំបួនថ្ងៃ ដែលជាការមិនអនុញ្ញាតទាំងស្រុងពីអាហារ និងភេសជ្ជៈ។   ការអនុវត្តនេះ (រួមជាមួយនឹងការអនុវត្ត ascetic ផ្សេងទៀតដូចជាការងូតទឹកក្នុងទឹកត្រជាក់ - suigyo ) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការផលិតថាមពលខាងវិញ្ញាណ ascetic ក៏ដូចជាមានលក្ខណៈសម្បត្តិសម្អាត និងបង្កើតភាពច្បាស់លាស់ខាងផ្លូវចិត្តផងដែរ។
ការតមក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា: នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ

នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ 
ការអនុវត្ត វជ្រយាន នៃ nyungne គឺផ្អែកលើការអនុវត្ត តន្ត្រ ខាងក្រៅ របស់ Chenrezig ហើយបានតាមដានទៅកាន់ដូនជីពុទ្ធសាសនាអាហ្វហ្គានីស្ថានដែលមានឈ្មោះថា Gelongma Palmo ។  វាត្រូវបានគេនិយាយថា Chenrezig បានបង្ហាញខ្លួនដល់ដូនជីជនជាតិឥណ្ឌាម្នាក់ដែលបានឆ្លង ជំងឺឃ្លង់ ហើយជិតស្លាប់។ Chenrezig បានបង្រៀននាងអំពីវិធីសាស្រ្តនៃ នីយ៉ុង ដែលមនុស្សម្នាក់រក្សា សីលប្រាំបី នៅថ្ងៃដំបូង (ក៏ដូចជាការបរិភោគតែអាហារបួស) បន្ទាប់មកបដិសេធអាហារនិងទឹកនៅលើទីពីរ។
ការតែងតាំងអាទិទេព

ការតែងតាំងអាទិទេព ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរដោយឈ្មោះជាភាសាចិនថា  ( ) និង  គឺជាប្រលោមលោករបស់ចិននៅសតវត្សរ៍ទី១៦ និងជាស្នាដៃសំណេរប្រពៃណីជនជាតិចិន ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រភេទសាច់រឿង អាទិទេព និងបិសាច ( Shenmo ) ដែលសរសេរក្នុងសម័យ រាជវង្សមិង (១៣៨៦-១៦៤៤) ។  ដោយមាន ១០០ជំពូក វាត្រូវបានបោះពុម្ពជាលើកដំបូងក្នុងទម្រង់ជាសៀវភៅរវាងឆ្នាំ១៥៦៧ និង១៦១៩។  ប្រភពមួយទៀតអះអាងថា វាត្រូវបានបោះពុម្ពនៅក្នុងការបោះពុម្ពចុងក្រោយក្នុងឆ្នាំ១៦០៥ Chang, Kang-i Sun (2010). The Cambridge History of Chinese Literature Volume II: From 1375. ការងារនេះរួមបញ្ចូលគ្នានូវធាតុផ្សំនៃប្រវត្តិសាស្រ្ត រឿងព្រេងនិទាន ទេវកថា រឿងព្រេង និងរឿងប្រឌិត។ Chew, Katherine Liang (2002). Tales of the Teahouse Retold: Investiture of the Gods. Page XI. .

រឿង​នេះ​ត្រូវ​បាន​កំណត់ឡើងនៅ​ក្នុង​សម័យ​នៃ​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​នៃ ​រាជវង្សសាង (១៦០០-១០៤៦មុនគ.ស) និងការងើបឡើងនៃ រាជវង្សចូវ (១០៤៦-២៥៦មុនគ.ស) ។ វាបានផ្សារភ្ជាប់ធាតុជាច្រើននៃ ទេវកថាចិន រួមមានអាទិទេព សភាវៈអមតៈ និងវិញ្ញាណ។ ស្នាដៃនិពន្ធនេះត្រូវបានសន្មតថាជារបស់ ស៊ូ ចុងលីន ។
ការតែងតាំងអាទិទេព: សាច់រឿង

សាច់រឿង 
រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| គំនូរនៃ Fengshen Yanyi ពីការបោះពុម្ពប្រលោមលោកដែលមានការអត្ថាធិប្បាយដោយ ចុងស៊ីង (១៥៧៤-១៦២៥) (សៀវភៅមួយ)
ប្រលោមលោកនេះ គឺជាការរៀបរាប់ឡើងវិញលក្ខណៈប្រលោមលោក នៃការផ្តួលរំលំ ស្តេចចូវ ដែលជាមហាក្សត្រចុងក្រោយនៃ រាជវង្សសាង ដោយ ជី ហ្វា ដែលនឹងបង្កើត រាជវង្សចូវ ជំនួសវិញ។ រឿងនេះរួមបញ្ចូលរឿងនិទានផ្ទាល់មាត់ និងជាលាយលក្ខណ៍អក្សររបស់តួអង្គទេវកថាចិនជាច្រើន ដែលចូលរួមក្នុងការតស៊ូផងដែរ។ តួអង្គទាំងនេះរួមមាន វីរបុរសមនុស្ស សភាវៈអមតៈ និងវិញ្ញាណផ្សេងៗ (ជាធម្មតាត្រូវបានតំណាងក្នុងទម្រង់រូបតំណាង ដូចជា សត្វកញ្ជ្រោង និង សត្វក្ងោក ហើយម្តងម្កាលជាវត្ថុដែលគ្មានជីវិតដូចជា ខ្លុយ )។

ដោយត្រូវបានពង្វក់ដោយស្រីស្នំរបស់ព្រះអង្គគឺ តាជី ដែល​ធាតុពិត​ជា​វិញ្ញាណ​បិសាច​ក្លែង​ខ្លួន​ជា​នារី​ដ៏​ស្រស់​ស្អាត។ ស្តេចចូវនៃសាង បាន​ជិះជាន់​ប្រជារាស្រ្ត និង​ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ​អ្នក​ដែល​ប្រឆាំងព្រះអង្គ រួម​ទាំង​អ្នក​ដែល​ហ៊ាន​តវ៉ាជាមួយ​ទ្រង់។ ជី ហ្វា (ស្តេចអ៊ូនៃចូវ) ដែលមានជំនួយពីអ្នកយុទ្ធសាស្រ្តរបស់ទ្រង់គឺ ជៀង ជីយ៉ា បានប្រមូលផ្តុំកងទ័ពមួយដើម្បីផ្តួលរំលំរបបផ្តាច់ការ និងស្តារសន្តិភាព និងសណ្តាប់ធ្នាប់ឡើងវិញ។ ពេញមួយសាច់រឿង មានការប្រយុទ្ធគ្នារវាងនគរសាង និងចូវ ដោយភាគីទាំងសងខាងបានអំពាវនាវដល់សត្វអរូបីផ្សេងៗ ដូចជា អាទិទេព សភាវៈអមតៈ បិសាច វិញ្ញាណ និងមនុស្សដែលមានជំនាញវេទមន្ត ដើម្បីជួយពួកគេក្នុងសង្គ្រាម។ យន់ស៊ី ធានជុន ("ម្ចាស់ធំបំផុតនៃឋានសួគ៌") ផ្តល់ឱ្យ ចៀង ជីយ៉ា នូវ Fengshen Bang ដែលជាបញ្ជីដែលផ្តល់អំណាចឱ្យគាត់ក្នុងការតែងតាំងលើព្រះនៃស្ថានសួគ៌។ វីរបុរសរបស់ចូវ និងសត្រូវមួយចំនួនរបស់ពួកគេដែលបានស្លាប់ដោយពួកសាង នៅទីបំផុតត្រូវបានផ្តល់ឋានៈនៅឋានសួគ៌ និង ត្រូវបានលើកកម្ពស់ជាព្រះ ដូចចំណងជើងនៃប្រលោមលោក។
ការតែងតាំងអាទិទេព: នីវវ៉ា និង ស្តេចចូ​វ

នីវវ៉ា និង ស្តេចចូ​វ 
ស្តេចចូវ បានយាងទៅប្រាសាទទេពបុរាណចិន ព្រះម៉ែ នីវវ៉ា  ដើម្បីថ្វាយធូប និងបួងសួង។ នៅពេលគាត់កំពុងធ្វើដូច្នេះ ស្រាប់តែមានខ្យល់បក់បោកមកលើរូបសំណាក ព្រះម៉ែនីវវ៉ា។ ព្រះអង្គ​សង្កេត​ឃើញ​ថា​រូប​សំណាក​ព្រះ​នាង​មាន​ភាព​ទាក់​ទាញ​ខ្លាំង​ណាស់។ ដោយមិនគិតគូរ ព្រះអង្គមានបន្ទូលផ្តេសផ្តាសនៅមុខរូបសំណាកថា "វាច្បាស់ជាល្អប្រសិនបើយើងអាចរៀបអភិសេធជាមួយនាង" ។ ទ្រង់​សរសេរ​កំណាព្យ​នៅ​លើ​ជញ្ជាំង​ដើម្បី​បង្ហាញ​ពី​ចំណង់​តណ្ហា​របស់​ព្រះនាង។ ព្រះអង្គបានប្រមាថព្រះម៉ែនីវវ៉ា ដោយមិនដឹងខ្លួន ហើយព្រះម៉ែនីវវ៉ាបានទស្សទាយថា ស្តេចចូវ មានវាសនាជាមហាក្សត្រចុងក្រោយនៃរាជវង្ស សាង ។ ព្រះនាង​បាន​បញ្ជូន ​វិញ្ញាណ​សត្វ​ស្វា​អាយុ​មួយ​ពាន់​ឆ្នាំ វិញ្ញាណ​បក្សី​ក្បាល​ប្រាំបួន និង ​វិញ្ញាណ​ពិនត្បូង ​ទៅ​ធ្វើ​ទារុណកម្ម​ស្តេចចូវ ព្រោះ​ព្រះនាង​ខ្ញាល់​ខ្លាំង​ណាស់​ពេល​ឃើញ​ស្តេចចូវ អាច​សប្បាយ​នឹង​ខ្លួន​ឯងបាន២៨ឆ្នាំ។ ស្តេចចូវឈ្លក់វង្វេងនឹងវិញ្ញាណ ដែលក្លែងខ្លួនជាស្រីស្អាត ហើយចាប់ផ្តើមព្រងើយកន្តើយនឹងកិច្ចការរដ្ឋ ហើយគ្រប់គ្រងដោយឃោរឃៅ។ ប្រជាជន​រង​ទុក្ខ​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ទ្រង់ ហើយ​នៅ​ទី​បំផុត​បាន​ចូលរួម​ជាមួយ ជី ហ្វា ដើម្បី​ក្រោក​ឡើង​ផ្ដួល​រំលំ​ទ្រង់។
ការតែងតាំងអាទិទេព: តាជី និង បូ អ៊ីកាវ

តាជី និង បូ អ៊ីកាវ 
ស្តេចចូវ ដាក់ ជី ឆាង ដែលជាស្តេចត្រាញ់ខាងលិច ឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការឃុំខ្លួនក្នុងផ្ទះនៅយូលី () អស់រយៈពេលជិតប្រាំពីរឆ្នាំ។ កូនប្រុសច្បងរបស់ ជី ឆាង បូ អ៊ីកាវ មក ចាវកឺ (ហឺប៉ី ខេត្តហឺណាន នាពេលបច្ចុប្បន្ន) ដើម្បីអង្វរស្តេចចូវ ឱ្យដោះលែងឪពុករបស់គាត់។ តាជី បានលង់ស្នេហ៍ជាមួយ បូ អ៊ីកាវ ហើយសុំឱ្យស្តេចអនុញ្ញាតឱ្យ​ បូ អ៊ីកាវ បង្រៀននាងពីរបៀបលេង ពិន ។ តាជី ព្យាយាមល្បួង បូ អ៊ីកាវ ប៉ុន្តែគាត់បដិសេធ និងចំអកឱ្យនាង។ តាជី ដែលខឹងសម្បារ បានត្អូញត្អែរនៅមុខស្តេចចូវ ថា បូ អ៊ីកាវ បានធ្វើបាបនាង និងជេរប្រមាថស្តេចតាមរយៈតន្ត្រីរបស់គាត់។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះពិរោធ ហើយទ្រង់បានប្រហារជីវិត បូ អ៊ីកាវ ដោយកាត់ជាចំណែកៗ ធ្វើជានំសាច់ ថ្វាយដល់បិតាគាត់។ ជី ឆាង ដឹង​ពី​ការ​ទស្សន៍ទាយ ហើយ​បាន​ទាយ​ទុក​ជា​មុន​អំពី​ជោគវាសនា​របស់​កូន​ប្រុស​គាត់។ ទ្រង់បាន​លាក់បាំង​ទុក្ខ​សោក ហើយ​សោយសាច់​នំ ។ បន្ទាប់​ពី​ឧប្បត្តិហេតុ​នោះ ស្តេច ចូវ បាន​បន្ថយ​ការប្រុងប្រយត្ន័​របស់​ខ្លួន​ប្រឆាំង​នឹង ជី ឆាង ហើយ​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ស្តេចត្រាញ់នេះ​ត្រឡប់​ទៅ​ផ្ទះ​វិញ។ ជី ឆាង បានកសាង​កម្លាំង​របស់​គាត់ ហើយ​គ្រោង​សងសឹក​កូនប្រុស​គាត់។
ការតែងតាំងអាទិទេព: ជី ឆាង និង ជៀង ជីយ៉ា

ជី ឆាង និង ជៀង ជីយ៉ា 
ជៀង ជីយ៉ា គឺជាសិស្សគុនរបស់លោកម្ចាស់នៃភ្នំឃុនលុន យន់សុី ធានជុន ។ គាត់ចាកចេញពីចៅហ្វាយរបស់គាត់នៅអាយុ៧២ឆ្នាំ។ គាត់​ប្រើ​តែ​សន្ទួច​ត្រី​ត្រង់​គ្មាន​នុយ​ ដាក់នៅចម្ងាយបីហ្វីតពីលើ​ទឹក​សម្រាប់​ដាក់​ត្រី​។ អ្នក​ជិត​ខាង​របស់​គាត់​ឆ្ងល់​នឹង​វិធី​នេសាទ​ចម្លែក​របស់​គាត់។ ពួកគេសួរគាត់ដោយចង់ដឹងចង់ឃើញ។ ជៀង ជីយ៉ា ឆ្លើយថា "អ្វីដែលខ្ញុំកំពុងនេសាទនោះ មិនមែនជាត្រីមួយក្បាលទេ ប៉ុន្តែជាស្តេច និងអ្នកចំណុះធំៗជាច្រើន។ មានតែអ្នកដែលចង់ទៅស្ទូចទេ ទើបខ្ញុំចាប់បាន"។ ជៀង ជីយ៉ា មាន​ន័យ​ថា​គាត់​កំពុង​រង់​ចាំ​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​ដ៏​ឈ្លាស​វៃ​ដែល​ទទួល​ស្គាល់​ទេពកោសល្យ​របស់​គាត់​និង​ត្រូវ​ការ​គាត់។
ទំព័រ=19|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| នៅខាងក្នុងទំព័រនៃប្រលោមលោកដែលបានបោះពុម្ពដោយ ចុង ស៊ីង (សៀវភៅទីបី)
មានមនុស្សបានទៅប្រាប់ ជី ឆាង អំពី ជៀង ជីយ៉ា ហើយ ជី ឆាង បានចាប់អារម្មណ៍នឹងគាត់។ ថ្ងៃមួយ ជី ឆាង បានទៅលេង ជៀង ជីយ៉ា ។ ជៀង ជីយ៉ា បានទាមទារឱ្យ ស្តេចត្រាញ់ជួយទាញរទេះរបស់គាត់។ ជី ឆាង ធ្វើដូច្នេះ ហើយឈប់ទាញ បន្ទាប់ពីគាត់បានផ្លាស់ទី៨០០ ជំហានទៅមុខ។ ជៀង ជីយ៉ា ប្រាប់ស្តេចត្រាញ់ថា អនាគតអាណាចក្ររបស់ទ្រង់( រាជវង្សចូវ ) នឹងមានអាយុកាល ៨០០ឆ្នាំ។ ជី ឆាង ចង់​ទាញ​រទេះ​ពីរបី​ជំហាន​ទៀត ប៉ុន្តែ​គាត់​ហត់​ខ្លាំង​ពេក​មិន​អាច​ដើរ​ទៅ​មុខ​បាន។ ជៀង ជីយ៉ាង បានក្លាយជាឧបរាជរបស់នគរចូវ  ហើយក្រោយមកជួយ ជី ឆាង ក្នុងការកសាងនគររបស់ទ្រង់។