navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ដើមត្នោត: អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌

អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌
thumb|Borassus flabellifer in Cambodia, 1965.
The palmyra tree is the official tree of Tamil Nadu. Highly respected in Tamil culture, it is called "karpaha Veruksham" ("celestial tree") because all its parts without exception have a use. Panaiveriyamman, named after panai, the Tamil name for the Palmyra palm, is an ancient tree deity related to fertility linked to this palm. This deity is also known as Taalavaasini, a name that further relates her to all types of palms.Heinrich Zimmer, Myths and Symbols in Indian Art and Civilization. (1946)

The Asian palmyra palm is a symbol of Cambodia. It grows near the Angkor Wat temple and is a very common palms, where it found all over the country.The Cambodian palm tree Palmyra tree is also symbol of South Sulawesi province (Indonesia).

The palm is also common in Thailand, especially in the northeast or Isaan provinces, where it is a prevailing part of the landscape.

This plant has captured the imagination of Bengalis in the words of Rabindranth Tagore whose nursery rhyme 'Taal Gaach ek Paye daariye' (তাল গাছ এক পায়ে দাড়িয়ে..)  in Sahaj Path (সহজ পাঠ) is a staple reading material in most schools in West Bengal
ដើមត្នោត: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
 Tropical fruits: Asian Palmyra Palm 
 The Hindu: Delicious Summer Fruit 
 The Hindu: Slurp! It's Nungu season 
 Nungu for sale
 Tamil Nadu Palm Products Development Board

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ដើមត្នោត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រុក្ខជាតិ
ដើមធំថេត

ដើមធំថេត ដែលហៅតាមសូរសៀងសៀម ដែលបានក្លាយមកពីពាក្យខ្មែរ ក្ទម្ពទេស ឬ សម្បួរទេស មានឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្តជាឡាតាំង "Leucaena leucocephala" ឈ្មោះជាក់លាក់ត្រូវបានមកពីពាក្យក្រិក λευκό មានន័យថា "ស" និង κέφαλος មានន័យថា "ក្បាល" សំដៅដល់ផ្ការបស់វា។ ដើមធំថេតគឺជាដើមមមូសូសដែលលូតលាស់យ៉ាងឆាប់រហ័សមានដើមកំណើតនៅម៉ិកស៊ិកភាគខាងត្បូងនិងភាគកណ្តាលអាមេរិច (ប្រទេសបេលី និង ប្រទេសហ្គាតេម៉ាឡា) ហើយឥឡូវនេះត្រូវបានគេធ្វើឱ្យធម្មជាតិឆ្លងកាត់តំបន់ត្រូពិក។

ឈ្មោះ​ដ៏​ទៃ​ទៀតគឺ ស្ពាន់នាំមុខពណ៌ស ជេមបេយ អម្ពិលទន្លេ និង ប៉ុបប៉ាណាពណ៌ស។

ដើមធំថេតត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់គោលបំណងខុសៗគ្នាដូចជា អុស អំបិល និងចំណីសត្វ។

រូបភាពតូច|ស្តាំ|ដើមធំថេត ឬ ក្ទម្ពទេស ឬ សម្បួរទេស
ដើមធំថេត: ប្រើដោយមនុស្ស

ប្រើដោយមនុស្ស 

ក្នុងកំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ និង១៩៨០ វាត្រូវបានតម្លើងឋានៈជា "ដើមឈើអព្ភូតហេតុ" សម្រាប់ការប្រើប្រាស់ច្រើនរបស់វា។ វាត្រូវបានគេពិពណ៌នាផងដែរថាជា "ដើមឈើជម្លោះ" ពីព្រោះវាត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ផលិតកម្មចំណីប៉ុន្តែវារាលដាលដូចជាស្មៅនៅក្នុងកន្លែងខ្លះ។ 

ដំឡូងត្រូវបានតម្លើងនៅតាមបណ្តាប្រទេសមួយចំនួននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (យ៉ាងហោចណាស់មាន ភូមា កម្ពុជា ឡាវ និងថៃ) ដែលភាគច្រើនជាប្រភពនៃចំណីសត្វដែលមានគុណភាព ប៉ុន្តែក៏សម្រាប់ការប្រើប្រាស់អុសសម្រាប់ផលិតអុសឬធ្យូង។

 ចំណី 

ដំឡូងនេះផ្តល់នូវប្រភពដ៏ល្អបំផុតនៃចំណីសត្វគោក្រពើខ្ពស់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយចំណីអាហារមាន មីមីស៊ីនដែលជាអាស៊ីតអាមីនពុល។ សេះនិងសត្វលាដែលត្រូវបានចុកវាបាត់បង់សក់រលុង។

ក្នុងករណីជាច្រើនអាស៊ីតនេះត្រូវបានរំលាយដោយអាស៊ីតខ្លាញ់ទៅ DHP [3-hydroxy-4 (1H) pyridone] ក្នុង ក្រពះរូមេណ របស់គោក្របី ប៉ុន្តែនៅតំបន់ខ្លះតំបន់សម្បូរសត្វមាន់ខ្វះសារពាង្គកាយ (ដូចជា Synergistes jonesii) អាចបំបាត់ DHP ។

ក្នុងករណីបែបនេះបញ្ហាពុលពីការរំលាយអាហាររបស់ដើមធំថេត ជួនកាលត្រូវបានយកឈ្នះដោយការបញ្ជូនសត្វដែលងាយទទួលរងនូវសារធាតុរាវ ក្រពះរូមេណ ពីសត្វសម្បូរសត្វដែលមានភាវរស់បែបនេះ និងថ្មីៗនេះដោយការចាក់បញ្ចូលសារពាង្គកាយសត្វពាហនៈជាមួយនឹងសារពាង្គកាយដូចជានៅក្នុងវីតាមីន។

វិធានការបែបនេះបានជួយសម្រួលដល់ក្រពះរូមេណ សម្រាប់ចំណីអាហារនៅក្នុងប្រទេសអូស្ត្រាលីនិងនៅកន្លែងផ្សេងទៀត។

 ជីលាមកសត្វនិងជីវម៉ាស 

ដើមធំថេតត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផលិតផលជីវមា៉ស់ ពីព្រោះទិន្នផលនៃស្លឹករបស់វាត្រូវគ្នាទៅនឹងបរិមាណហួតហែង ២ពាន់-២ពាន់ គីឡូក្រាមក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយចំនួនឈើមាន ៣០-៤០ ម៉ែត្រគូប / ហិកតាក្នុងមួយឆ្នាំ។ អាកាសធាតុ។ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាវាត្រូវបានគេលើកកម្ពស់សម្រាប់ចំណីនិងថាមពល។

វាក៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកំណត់អាសូតលើសពី ៥០០គីឡូក្រាម / ហ។ ត / ឆ្នាំ។

វាមានអត្រាលូតលាស់ឆាប់រហ័សណាស់: កូនដើមឈើឈានដល់កម្ពស់ជាង២០ហ្វីតក្នុងរយៈពីរទៅបីឆ្នាំ។

 អាហារសម្រាប់មនុស្ស 

ផ្លែកួរឆ្អឹងខ្ចីអាចបរិភោគបាន ហើយម្តងម្កាលត្រូវបានគេបរិភោគនៅក្នុងសាឡាត់បន្លែជ្វាជាមួយទឹកជ្រលក់សណ្តែកដីហឹរ និងត្រីរសជាតិដែលរុំនៅក្នុងស្លឹកល្ហុង ឬស្លឹកស្តៅនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងផ្លែល្ហុងនៅក្នុងប្រទេសឡាវនិងថៃដែលពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថា បុកកាក់គិន។ នៅម៉ិកស៊ិកវាត្រូវបានគេបរិភោគនៅក្នុងស៊ុបហើយក៏នៅខាងក្នុង តាកូ វាត្រូវបានគេស្គាល់ថា គួអាហេ។ លើសពីនេះទៅទៀត រដ្ឋអូហាកានៅក្នុងប្រទេសម៉ិកស៊ិកមានឈ្មោះរបស់វាពីពាក្យណាហ៊ូវែលហ្យ៉ាស៊ីកាកដែលជាឈ្មោះដើមឈើដើមធំថេត ដែលត្រូវបានគេរកឃើញនៅជុំវិញទីក្រុងអូហាកា។

 ឈើសម្រាប់ឧស្សាហកម្មក្រដាស 

បច្ចុប្បន្ននេះផ្នែកឈើនៃមែកធាងដើមធំថេត ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ធ្វើក្រដាស នៅក្នុងឧស្សាហកម្មក្រដាសជូតនិងក្រដាស។ នៅរដ្ឋភាគខាងត្បូងនិងភាគកណ្តាលនៃប្រទេសឥណ្ឌា ក្រដាសគឺជាប្រភេទបន្ទះឈើដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់បង្កើតជាបន្ទះ។ វាមានផលប៉ះពាល់វិជ្ជមានលើសេដ្ឋកិច្ចសង្គមលើជីវភាពរបស់កសិករតូចៗដែល ដើមធំថេតត្រូវបានដាំដុះជាដំណាំឧស្សាហកម្ម។ នេះផ្តល់ជម្រើសដំណាំជំនួសកសិករនៅរដ្ឋ អាន្ដ្រា ប្រ៉ាដេស និងរដ្ឋ តេល៉ានកាណា នៃប្រទេសឥណ្ឌាដែលជាកន្លែងដែលពួកគេកំពុងដាំកប្បាសនិងម្ទេស។
ដើមធំថេត: ចំណី

ចំណី 

ដំឡូងនេះផ្តល់នូវប្រភពដ៏ល្អបំផុតនៃចំណីសត្វគោក្រពើខ្ពស់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយចំណីអាហារមាន មីមីស៊ីនដែលជាអាស៊ីតអាមីនពុល។ សេះនិងសត្វលាដែលត្រូវបានចុកវាបាត់បង់សក់រលុង។

ក្នុងករណីជាច្រើនអាស៊ីតនេះត្រូវបានរំលាយដោយអាស៊ីតខ្លាញ់ទៅ DHP [3-hydroxy-4 (1H) pyridone] ក្នុង ក្រពះរូមេណ របស់គោក្របី ប៉ុន្តែនៅតំបន់ខ្លះតំបន់សម្បូរសត្វមាន់ខ្វះសារពាង្គកាយ (ដូចជា Synergistes jonesii) អាចបំបាត់ DHP ។

ក្នុងករណីបែបនេះបញ្ហាពុលពីការរំលាយអាហាររបស់ដើមធំថេត ជួនកាលត្រូវបានយកឈ្នះដោយការបញ្ជូនសត្វដែលងាយទទួលរងនូវសារធាតុរាវ ក្រពះរូមេណ ពីសត្វសម្បូរសត្វដែលមានភាវរស់បែបនេះ និងថ្មីៗនេះដោយការចាក់បញ្ចូលសារពាង្គកាយសត្វពាហនៈជាមួយនឹងសារពាង្គកាយដូចជានៅក្នុងវីតាមីន។

វិធានការបែបនេះបានជួយសម្រួលដល់ក្រពះរូមេណ សម្រាប់ចំណីអាហារនៅក្នុងប្រទេសអូស្ត្រាលីនិងនៅកន្លែងផ្សេងទៀត។
ដើមធំថេត: ជីលាមកសត្វនិងជីវម៉ាស

ជីលាមកសត្វនិងជីវម៉ាស 

ដើមធំថេតត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផលិតផលជីវមា៉ស់ ពីព្រោះទិន្នផលនៃស្លឹករបស់វាត្រូវគ្នាទៅនឹងបរិមាណហួតហែង ២ពាន់-២ពាន់ គីឡូក្រាមក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយចំនួនឈើមាន ៣០-៤០ ម៉ែត្រគូប / ហិកតាក្នុងមួយឆ្នាំ។ អាកាសធាតុ។ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាវាត្រូវបានគេលើកកម្ពស់សម្រាប់ចំណីនិងថាមពល។

វាក៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកំណត់អាសូតលើសពី ៥០០គីឡូក្រាម / ហ។ ត / ឆ្នាំ។

វាមានអត្រាលូតលាស់ឆាប់រហ័សណាស់: កូនដើមឈើឈានដល់កម្ពស់ជាង២០ហ្វីតក្នុងរយៈពីរទៅបីឆ្នាំ។
ដើមធំថេត: អាហារសម្រាប់មនុស្ស

អាហារសម្រាប់មនុស្ស 

ផ្លែកួរឆ្អឹងខ្ចីអាចបរិភោគបាន ហើយម្តងម្កាលត្រូវបានគេបរិភោគនៅក្នុងសាឡាត់បន្លែជ្វាជាមួយទឹកជ្រលក់សណ្តែកដីហឹរ និងត្រីរសជាតិដែលរុំនៅក្នុងស្លឹកល្ហុង ឬស្លឹកស្តៅនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងផ្លែល្ហុងនៅក្នុងប្រទេសឡាវនិងថៃដែលពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថា បុកកាក់គិន។ នៅម៉ិកស៊ិកវាត្រូវបានគេបរិភោគនៅក្នុងស៊ុបហើយក៏នៅខាងក្នុង តាកូ វាត្រូវបានគេស្គាល់ថា គួអាហេ។ លើសពីនេះទៅទៀត រដ្ឋអូហាកានៅក្នុងប្រទេសម៉ិកស៊ិកមានឈ្មោះរបស់វាពីពាក្យណាហ៊ូវែលហ្យ៉ាស៊ីកាកដែលជាឈ្មោះដើមឈើដើមធំថេត ដែលត្រូវបានគេរកឃើញនៅជុំវិញទីក្រុងអូហាកា។
ដើមធំថេត: ឈើសម្រាប់ឧស្សាហកម្មក្រដាស

ឈើសម្រាប់ឧស្សាហកម្មក្រដាស 

បច្ចុប្បន្ននេះផ្នែកឈើនៃមែកធាងដើមធំថេត ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ធ្វើក្រដាស នៅក្នុងឧស្សាហកម្មក្រដាសជូតនិងក្រដាស។ នៅរដ្ឋភាគខាងត្បូងនិងភាគកណ្តាលនៃប្រទេសឥណ្ឌា ក្រដាសគឺជាប្រភេទបន្ទះឈើដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់បង្កើតជាបន្ទះ។ វាមានផលប៉ះពាល់វិជ្ជមានលើសេដ្ឋកិច្ចសង្គមលើជីវភាពរបស់កសិករតូចៗដែល ដើមធំថេតត្រូវបានដាំដុះជាដំណាំឧស្សាហកម្ម។ នេះផ្តល់ជម្រើសដំណាំជំនួសកសិករនៅរដ្ឋ អាន្ដ្រា ប្រ៉ាដេស និងរដ្ឋ តេល៉ានកាណា នៃប្រទេសឥណ្ឌាដែលជាកន្លែងដែលពួកគេកំពុងដាំកប្បាសនិងម្ទេស។
ដើមធំថេត: លក្ខណៈសម្បត្តិដែលរាតត្បាត

លក្ខណៈសម្បត្តិដែលរាតត្បាត 

ដើមធំថេតត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រភេទសត្វដែលរាតត្បាតដ៏អាក្រក់បំផុត ១០០ប្រភេទដោយក្រុមអ្នកឯកទេសប្រភេទសត្វដែលមានឈ្មោះថា IUCN Species Survival Commission។

វាជាប្រភេទសត្វដែលរាតត្បាតខ្លាំងនៅតំបន់ស្ងួតហួតហែងតៃវ៉ាន់ប៊ីហាម៉ាសកោះហាវ៉ៃហ្វីជីព័រតូរីកូហុងកុងអាហ្វ្រិកខាងត្បូង និងខាងជើងប្រទេសអូស្ត្រាលី ក៏ដូចជានៅអាមេរិកខាងត្បូងនិងអឺរ៉ុប។

រោងចក្រនេះក៏ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃសហរដ្ឋអាមេរិក រួមទាំងកាលីហ្វ័រនីញ៉ា អារីហ្សូណា រដ្ឋតិចសាស និងរដ្ឋផ្លរីដា។

វាលូតលាស់យ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយបង្កើតជាសំបកក្រាស់ដែលរញ្ជួយចេញពីបន្លែដើមទាំងអស់។

នៅតាមតំបន់ទីក្រុងវាជាប្រភេទសត្វដែលមិនចង់បានជាពិសេសដុះតាមដងផ្លូវស្ងួតហួតហែងក្នុងចំណតរថយន្តនិងនៅលើដីដែលគេបោះបង់ចោល។
ដើមធំថេត: សត្វល្អិត

សត្វល្អិត 

ប្រភេទនេះងាយទទួលរងការវាយប្រហារពីសត្វល្អិត។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ការបាត់បង់ប្រជាប្រិយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍គឺដោយសារតែការវាយប្រហារពីសត្វល្អិតដោយថ្នាំ psyllids។

នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាដើមឈើនេះត្រូវបានតម្លើងឋានៈជាលើកដំបូងសម្រាប់ការដាំដើមឈើដោយសារតែធម្មជាតិរីកលូតលាស់យ៉ាងឆាប់រហ័សរបស់វា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយឥឡូវនេះវាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមិនសមស្របសម្រាប់ការដាំដុះនៅតាមទីប្រជុំជនដោយសារតែទំនោររបស់វាក្នុងការដួលរលំក្នុងភ្លៀងនិងខ្យល់។ ប្រាំបីដើមនៃដើមឈើ១០ដើមដកចេញដោយខ្យល់នៅក្នុងពូគឺជាដើមធំថេត។
ដើមព្នៅ

រូបភាពតូច|ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់សៀតស្លឹកក្នុងព្រះរាជពិធីបុណ្យអ៊ុំទូក
បុរាណបានឱ្យដាំដើមព្នៅនៅក្បែរផ្ទះ ដើម្បីការពារអមនុស្ស ខ្មោច បិសាច និងជាសិរីមង្គលក្នុងភូមិស្ថាន។ ដើមព្នៅក៏ជាឧសថបុរាណដ៏ពូកែផងដែរ។ ផ្កាព្នៅមានពណ៌សបរិសុទ្ធស្អាត ឬមានពណ៌សលាយពណ៌បៃតង និងមានក្លិនក្រអបគួរឱ្យចង់ស្រស់ស្រូប ផ្ការបស់វានៅចន្លោះស្លឹក និងចុងមែក វាជារុក្ខជាតិចូលចិត្តពន្លឺ និងធន់និងអាកាសធាតុ ព្រមទាំងអាចដាំដុះនៅគ្រប់ទីកន្លែងនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ស្លឹកព្នៅមួយទង់មានស្លឹកចំនួន ៣ស្លឹក តំណាំងឱ្យត្រីវេទម្កុដពេជ្រ តំណាងឱ្យអាទិទេព៣អង្គគឺ ព្រះវិស្ណុ ព្រះព្រហ្ម និងព្រះឥសូរ ឬសិវៈ ដែលអាទិទេពទាំងបីអង្គពង្រួមចូលគ្នាក្នុងទងតែមួយ មិនបែកគ្នាបង្ហាញពីភាពសាមគ្គីនៃអនុភាពសិរីមង្គល ឈ្នះអស់មារសត្រូវwww.sbu.edu.kh។
ដើមសម័យអង្គរ

ដើមសម័យអង្គរចាប់ផ្ដើមពីព្រះបាទជយវម៌្មទី២ បានវាយបង្ក្រាបពួកជ្វា នៅឯកម្វុជទឹក ហើយរដោះទឹកដីតាមព្រះរាជពិធី កល្យាណសិទ្ធិ ដែលធ្វើនៅភ្នំគូលែន បន្ទាប់មកក៏បង្រួបបង្រួមកម្វុជគោក និង កម្វុជទឹក។ ក្រោយពីព្រះអង្គសោយទិវង្គតទៅបុត្ររបស់ព្រះអង្គបានសោយរាជ្យបន្ត គឺព្រះបាទជយវម៌្មទី៤។ ព្រះបាទឥន្ទ្រវម៌្មទី១ ជាក្សត្រដែលបានសោយរាជ្យបន្ទាប់ពីព្រះបាទជយវម៌្មទី៤ ករណីការឡើងសោយរាជ្យនេះគេពុំបានដឹងច្បាស់លាស់ទេ គេគ្រាន់តែដឹងថា ព្រះអង្គត្រូវបានព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រមទាំងនាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រី ជ្រើសរើសតែងតាំងជាព្រះមហាក្សត្រ។ ប៉ុន្ដែ គេអាចប៉ាន់ស្មានថា ព្រះអង្គបានព្រះរាជគ្រូព្រាហ្មណ៍ឝិវសោម ជា
អ្នកជ្រោមជ្រែងជួយសំរួលក្នុងការឈោងយកឋានៈជាព្រះមហាក្សត្រ។ ព្រះរាជគ្រូឝិវសោមត្រូវជាប់ជាបងប្អូននឹងព្រះបាទជយវម៌្មទី៣។ ចំណែកព្រាហ្មណ៍វាមឝិវ ត្រូវជាចៅមីងរបស់ព្រាហ្មណ៍ឝិវកៃវល្យ ព្រះរាជគ្រូព្រះបាទជយវម៌្មទី៣។ ព្រះឥន្រ្ទវម៌្មទី១ មានជាប់ព្រះញាតិវង្ស នឹងព្រះបាទជយវម៌្មទី៤ដែរ ក្នុងឋានៈជាព្រះភាតាមហាយ្យកាមួយជាមួយព្រះអង្គ។ បិតាព្រះអង្គព្រះនាម ព្រះប្ឫថិវេន្ទ្រវម៌្ម (មហេសីព្រះនាមប្ឫថិវេន្ទ្រទេវី) ជាកូនរបស់ព្រះរុទ្រវម៌្ម (ត្រូវជាព្រះអនុជនៃព្រះអយ្យការបស់ព្រះបាទជយវម៌្មទី៤) និងព្រះរាជេន្ទ្រទេវីទី២ ព្រះអង្គគង់នៅរាជធានី ហរិហរាលយ ឯរលួស។
ដើមសម័យអង្គរ: ក្រឹត្យក្រមកំណត់ព្រះរាជវង្ស

ក្រឹត្យក្រមកំណត់ព្រះរាជវង្ស 

ប្រហែលជាដើម្បីជៀសវាងតទៅអនាគត កុំអោយកើតមានបញ្ហាចោទ ក្នុងការឡើងសោយរាជសម្បត្ដិ កុំអោយមានការដណ្ដើមអំណាចគ្នា ដែលជាប្រភពនៃជំលោះ នៃការបែកបាក់សាមគ្គី និងចំបាំងរវាងជាតិឯង ទើបបានជាព្រះបាទឥន្រ្ទវម៌្មទី១ រៀបអោយមានក្បួនខ្នាតក្រឹត្យវិន័យក្នុងវង្សត្រកូលក្សត្រ។ ក្រឹត្យបញ្ជានោះមានកំណត់ថាព្រះមហាក្សត្រជាប្រធានធំ លើព្រះរាជវង្សានុវង្សទាំងអស់។ ព្រះរាជវង្សស្ដេច ចែកចេញជាបីខ្សែ៖
 សម្ដេចព្រះឧបយោវរាជ មានស្វេតឆត្រ៦ជាន់
 ព្រះឧបរាជ មានស្វេតឆត្រ៥ជាន់
 មាតាព្រះមហាក្សត្រ រឺ បុត្រីច្បងព្រះមហាក្សត្រ មានស្វេតឆត្រ ៤ជាន់
ក្រុមក្សត្រទាំងបីជំពូកនេះ សុទ្ធតែមានគ្រូអាចារ្យ នាម៉ឺនមុខមន្រ្ដី ទ័ព ទាហាន ពលសេនា និង ទឹកដី ទ្រព្យសម្បត្ដិ ខ្ញុំ កំដរ ទាសា ទាសី បរិវារ ដូចគ្នានឹងព្រះរាជា គ្រាន់តែតិចច្រើនជាងគ្នាប៉ុណ្ណោះ។ កូនចៅព្រះមហាក្សត្រ ក្នុងប្រាំតំណស្ថិតនៅក្នុងក្របខណ្ឌព្រះរាជវង្សដដែល ហើយមានសិទ្ធិអំណាចនឹងឡើងគ្រងរាជសម្បត្ដិ ជាម្ចាស់ផែនដីបាន គឺនៅក្នុងចំណោមព្រះរាជវង្សទាំងប្រាំតំណ រឺ ប្រាំជំនាន់នេះហើយ ដែលព្រាហ្មណ៍ និង នាម៉ឺនមន្រ្ដី ត្រូវជ្រើសរើសតែងតាំងជាស្ដេចក្នុងពេលណាដែលព្រះមហាក្សត្រចូលទិវង្គត។ 
តាមធម្មតា គេតែងជ្រើសរើស ព្រះឧបរាជអោយឡើងធ្វើជាព្រះមហាក្សត្របន្ដរាជវង្ស។ ម្យ៉ាងទៀត សមាជិកនីមួយៗរបស់ព្រះរាជវង្សមុននឹងរៀបការត្រូវតែមានសេចក្ដីសុខចិត្ដយល់ព្រមអនុញ្ញាតពីព្រះមហាក្សត្រសិន។ ចំណែកកូនស្ដេច ដែលហួសពីប្រាំតំណគេហៅថាព្រះវង្ស។ ស្ដេចទាំងនេះ គ្មានសិទ្ធិនឹងទាមទារឡើងធ្វើជាព្រះមហាក្សត្រឡើយ។ ដូច្នេះដើម្បីរក្សាអោយមានសិទ្ធិអាចនឹងឡើងសោយរាជ្យទៅថ្ងៃក្រោយ ស្ដេចព្រះវង្សត្រូវ
ស្វះស្វែងរៀបការជាមួយស្ដេចអង្គណា ដែលមិនទាន់អស់សិទ្ធិ។ ដោយសារបុព្វហេតុនេះ ទើបបានជាក្នុងចង្កោមព្រះរាជវង្សខ្មែរ គេសង្កេតឃើញស្ដេចខ្មែរ ច្រើនតែរៀបការជាមួយបងប្អូនឯង។
ព្រះបាទឥន្រ្ទវម៌្មទី១ ជាព្រះមហាក្សត្រមួយអង្គធំកំពូល ក្លាហានខ្លាំងពូកែ ក្នុងចំបាំងព្រះអង្គមិនដែលចាញ់ រឺ ដកឃ្លាថយឡើយ សិលាចារឹកនៅប្រាសាទព្រះបាទ និង បាគងបានសរសេរបន្ដទៀតថា «ព្រះបាទឥន្រ្ទវម៌្មទី១ ជាព្រះមហាក្សត្រ ដែលប្រកបទៅដោយទសពិធរាជធម៌ ជាទីត្រជាក់ត្រជុំរបស់ប្រជានុរាស្រ្ដ។ ព្រះអង្គមានគុណសម្បត្ដិគ្រប់យ៉ាងឥតមានខ្វះ ព្រះអង្គមានមហិទ្ធិរិទ្ធិអំណាចបីយ៉ាង ព្រះអង្គអាចយកជ័យជំនះឈ្នះលើរូបព្រះអង្គ ព្រះអង្គមិនដែលភ្លេចគោរពបូជាព្រះ ហើយព្រះអង្គបានការពារទឹកដីដូចជាមនូ(១) ដោយស្គាល់ដឹងយល់អ្វីដែលត្រូវធ្វើ​ និង​អ្វីដែលមិនត្រូវធ្វើ។ ព្រះបាទឥន្ទ្រវម៌្មទី១ បានចូលទិវង្គតក្នុងគ.ស ៨៨៩ នៅរាជធានី ហរិហរាលយ។
ដើមសម័យអង្គរ: ការកសាង និង ស្នាដៃ

ការកសាង និង ស្នាដៃ 

កាលបើឡើងសោយរាជ្យភ្លាម ក្នុង គ.ស ៨៧៩ កាតព្វកិច្ចដំបូងរបស់ព្រះអង្គគឺកសាងប្រាសាទ និង រៀបចំព្រះរាជធានី ហរិហរាល័យ នៅរលួស ប្រាង្គប្រាសាទដែលព្រះអង្គសាងសង់មាន៖

 ប្រាសាទព្រះគោ  ដែលមានកំពូលទាំងអស់៦ ត្រូវបានសង់មុនគេ ក្នុង គ.ស. ៨៧៩ ដើម្បីទុកជាទីសក្ការៈបូជានៅខាងក្នុង ព្រះអង្គបានតំកល់លិង្គព្រះឥសូរ ព្រះបដិមាករតំណាងព្រះឥសូរ និង ព្រះនាងឱមា មហេសីព្រះឥសូរ ដែលមានរូបរាងមុខមាត់ ដូចនឹងជីដូនជីតាព្រះអង្គខាងម្ដាយ និង ដូចព្រះបាទជយវម៌្មទី៣ និង អគ្គមហេសី។ ប្រាសាទព្រះគោបានសង់ទៅដោយឥដ្ឋ មានប្រវែង ៩៧ម x ៩៤ មាត្រ និង កំពស់ ១៥ ម។

 ប្រាសាទបាគង  ជាប្រាសាទមួយទៀត ដែលព្រះអង្គបានកសាង លើទីកន្លែងជិតនោះដែរ ក្នុង គ.ស ៨៨១។ ប្រាសាទបាគងមានទំហំ ៦៧ម x ៦៥ម សង់លើខឿនខ្ពស់ពីដី ១៥ ម ហើយមានកំពូលទាំងអស់ ៩។ កំពូលប្រាសាទចំកណ្ដាលខ្ពស់ជាងគេ មានកំពស់ ១៥ ម។ ក្នុងនោះព្រះបាទឥន្រ្ទវម៌្មទី១ តម្កល់លិង្គព្រះឥសូរ។ ឯកំពូល ៨ទៀត ត្រូវបានសង់ដាក់តម្រង់ទៅតាមទិសទាំងប្រាំបី។

 បារាយណ៍លលៃ ស្ថិតនៅក្នុងគោលគំនិត នយោបាយទឹក ដែលជីក ព្រែក ស្រះ បឹង ត្រពាំង នៅតាមភូមិស្ថានគ្រប់ទិសទី តម្រូវទៅតាមសេចក្ដីត្រូវការរបស់បណ្ដាជន និង នយោបាយកសាងជាតិ ការជីកកសាងបារាយណ៍លលៃ មិនមែនជាការផ្សងព្រេង មិនមែនជាការពិសោធ ធ្វើយកល្អមើលនោះទេ អ្វីៗសុទ្ធតែត្រិះរិះគិតគូរយ៉ាងល្អិតល្អន់  ដើម្បីអោយសមិទ្ធិបារាយណ៍នេះ អាចចែកចាយទឹក ផ្សព្វផ្សាយពាសពេញព្រះរាជធានី ភូមិជិតឆ្ងាយ និងស្រែចម្ការនៅ ក្បែរនោះ បារាយណ៍លលៃនៅរលួស មានទំហំ ៣៨០០ម x ៨០០ម ហើយទុកទឹកបានយ៉ាងតិច ៦០០០០០០ ម ត្រីគុណ។ ស្នាដៃនេះ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ដ អ្នកបុរាណវិទ្យា និង អ្នកប្រវត្ដិសាស្ដ្រដែលបានសិក្សា អំពីប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរបានទទួលស្គាល់កោតសរសើរនិងបញ្ជាក់ថាជាជំហានដំបូងដែលនាំ ប្រទេសខ្មែរឆ្ពោះទៅរកការីកចម្រើនក្លាយទៅជាមហាអំណាច។
ដើមសម័យអង្គរ: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ
កម្វុជទេឝ
មហានគរ
ចុងមហានគរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្វុជទេឝ

 (១) = មនូ ជាតួអង្គមួយសំខាន់ណាស់ នៅក្នុងព្រាហ្មណ៍សាសនា គឺជាតួអង្គដែលទទួលច្បាប់បញ្ញត្តិពីព្រះអាទិទេព យកមកអោយមនុស្សលោកអនុវត្តប្រតិបត្ដិតាម។ ព្រះព្រហ្មបានបង្កបង្កើតពិភពលោក និង ផ្ដល់ជីវិតដល់មនូ មនូបានទទួលធម្មសាស្រ្ដ ពីព្រះព្រហ្ម។ ហើយបន្ទាប់មក គឺមនូនេះជាអ្នកបង្កើតមនូ និងព្រាហ្មណ៍ជាច្រើនទៀត ដើម្បីរៀបចំកសាងពិភពលោក។
ដើមអណ្តាតគោ

ដើមអណ្តាតគោ ជាប្រភេទរក្ខជាតិដុះពាស់ពេញក្នុងតំបន់អាស៊ី ភាសាសំស្ត្រិត ហៅថា अपामार्ग apamarga។ ជារក្ខជាតិក្នុងអម្បូរ Achyranthes aspera។
ដើមអណ្តាតគោ: ពណ៌នា

ពណ៌នា 
ជាប្រភេទស្មៅ អាច់រស់បានជាង ១ ឆ្នាំ។ កំពស់ពី 20 ទៅ 120 ស.ម ដើមអណ្តាតគោរាងមូលជ្រុង មានរោមខ្លះៗ ដើមមានថ្នាំកំប៉ោង ដុះមែកពីថ្នាំង សន្លឹកដុះជាគូដូចអណ្តាតគោ ទើបគេហៅថាដើមអណ្តាតគោ។ ផ្កាដុះចេញពីបណ្តូលវែងឡើង ហើយអាចមុតដូចបន្លា។ ចេញផ្កាត្រឹមខែ មិថុនា ដល់ខែ សីហា ទើបមានគ្រាប់។ ផ្លែរាងមូលស្រួច វាងាយនិឹងតោងជាប់អាវខោប្រសិនបើបះវា។

 ប្រភេទពូជ 
Achyranthes aspera var. argentea: អណ្តាតគោមានរោមស Achyranthes aspera var. aspera: អណ្តាតគោបែកគុម្ពសាខាAchyranthes aspera var. indica: អណ្តាតគោឥណ្ឌា Achyranthes aspera var. rubrofusca: អណ្តាតគោពណ៌ក្រហម
ស្តាំ|រូបភាពតូច|នៅឥណ្ឌា
ដើមអណ្តាតគោ: ប្រភេទពូជ

ប្រភេទពូជ 
Achyranthes aspera var. argentea: អណ្តាតគោមានរោមស Achyranthes aspera var. aspera: អណ្តាតគោបែកគុម្ពសាខាAchyranthes aspera var. indica: អណ្តាតគោឥណ្ឌា Achyranthes aspera var. rubrofusca: អណ្តាតគោពណ៌ក្រហម
ស្តាំ|រូបភាពតូច|នៅឥណ្ឌា
ដើមអណ្តាតគោ: ដុះពង្រាយ

ដុះពង្រាយ 
អណ្តាតគោដុះពង្រាយភាគច្រើននៅអាស៊ី និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដូចជា កូរេ ជប៉ុន ចិន កម្ពុជា វៀតណាម ឡាវ ថៃ ឥណ្ឌូណេស៊ិ ម៉ាលេស៊ី ភូមា ឥណ្ឌា ស្រីលង្កា ។ល។
ដើមអណ្តាតគោ: ឈ្មោះរបស់ប្រទេសមួយចំនួន

ឈ្មោះរបស់ប្រទេសមួយចំនួន 
Achyranthes aspera has different names in various languages:Dr. K. M. Nadkarni's Indian Materia Medica, Volume 1, Edited by A. K. Nadkarni, Popular Prakashan, Bombay, 1976, pp. 21-2.CS1 maint: Archived copy as title (link) 

 Sanskrit: Adhoghanta, Adhvashalya, Aghamargava, Aghata, Apamarga, Apangaka, Chamatkara, Dhamargava
 Hindi: Apang, Chirchra, Chirehitta,Latjira, Onga
 Nepali: Datiwan
 Assam: Apang
 Bengali: Apang
 Gujarati: Safed aghedo, Anghadi, Andhedi, Agheda
 Kannada: Uttaranee
 Malayalam: Kadaladi, Katalati
 Manipuri: Khujum Pere, Khujum Pere
 Cambodia : អណ្តាតគោ

 Marathi: Aghada, Aghara, Pandhara-aghada
 Myanmar: Kyet Mout Sue Pyan
 Persian: Kharevazhun
 Punjabi: Kutri
 Tamil: Nayurivi, Shiru-kadaladi
 Telugu: Antisha, Apamargamu, Uttareni
 Sinhalese: Gaskaralheba, Karal seba
 Indonesia: Jarong
 Arabian: Atkumah
 French: Achyranth a feuilles rudes, collant, gendarme
 Spanish: Mosotillo, rabo de gato, rabo de chango, rabo de raton
 Afrikaans: Grootklits, langklitskafblom
 Tocharian B: apamārga, viśīr
 Vietnamese: Cây cỏ xước
 Somali: sariibiye
ដើរ

category:ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ
ទម្លាប់ទំនៀមខ្មែរ រៀបរៀងដោយ ឧកញ៉ាមហាមន្ត្រី ញិក នូវ
ដើរ ជាឥរិយាបថទី៤ មានលក្ខណៈឲ្យជាបែប​បទ​ទៅ​ជា​​ទម្លាប់​ទំនៀមសម្រាប់​អ្នក​ស្រុក​ប្រិតិបត្តិ​ដែរ​ ឲ្យ​ត្រឹម​ត្រូវ​តាមគន្លងប្រវេណី ។
ដើរ​មាន​ច្រើន​ប្រភេទ គឺ​ដើរហែ​ជាក្បួន​ជា​ផ្លុវ​ការ ដើរ​ហែជាក្បួន​ធម្មតា​របស់សាមញ្ញជន (មាន​ធ្វើ​បុណ្យ​ជា​ដើម) ដើរ​ហែក្សត្រិយ៍​ខត្តិយវង្ស​ផ្ទាល់​ព្រះអង្គ ដើរ​តាម​មន្ត្រីធំ​តូច​ផ្ទាល់​ខ្លួន ដើរ​តាម​មាតា​បិតា ជីដូន ជីតា គ្រូ​បាអាចារ្យ​ចាស់ទុំ​ ដើរ​ជូន​ដំណើរ​ភ្ញៀវ... ។ល។ ត្រូវ​បំពេញ​គារកិច្ច​នេះ​ឲ្យ​គ្រប់​បរិបូណ៌ និង​តាម​ទម្លាប់​ទំនៀមខ្មែរ ។
ដើរកាត់ហ្វូង

category:ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ
ទម្លាប់ទំនៀមខ្មែរ រៀបរៀងដោយ ឧកញ៉ាមហាមន្ត្រី ញិក នូវ
នៅ​ទី​ប្រជុំ​នីមួយៗ ដែល​មាន​មនុស្ស​អង្គុយ​ដំ​កង់ ឬ ឈរ​ផ្ដុំ​គ្នា​ជា​វង់ ដោយ​ពួក​ដោយ​ក្រុម នោះ​អ្នក​ដើរ​ទៅ​មក មិន​ត្រូវ​ដើរ​កាត់​ហ្វូងឲ្យ​សោះ ទោះ​បី​គេ​ឈរ​និយាយ​គ្នាតែ​ពីរ​នាក់ យើង​ក៏មិន​ត្រូវ​ដើរ​កាត់គេ​ទេ ត្រូវ​ដើរ​ចៀស​គេច​ពី​ខាង​ក្រោយ​ខ្នង​គេ​ យ៉ាងនេះ​ទើប​សមជាអ្នក​កាត់គារវៈកិច្ច​ចំពោះ​មិត្រ​មនុស្សដូចគ្នា ។
ដើរជាមួយព្រះសង្ឃ

category:ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ
ទម្លាប់ទំនៀមខ្មែរ រៀបរៀងដោយ ឧកញ៉ាមហាមន្ត្រី ញិក នូវ
ព្រះសង្ឃ​ជា​ទី​គោរព​របស់​គ្រហស្ថ​គ្រប់​ទី​គ្រប់​តំបន់ ។ ដូច្នេះបើ​យើង​ជា​គ្រហស្ថដើរ​ជាមួយភិក្ខុ ឬ សាមណេរ នោះ​យើង​មិន​ត្រូវ​ដើរ​មុខ​ ឬ ទន្ទឹមស្មើនឹង​លោក​ទេ ទោះ​ជា​បិតា​ក្ដី ក៏​ពុំ​គប្បីឡើយ ។
តែមានកាល​ខ្លះ លោក​អនុញ្ញាត​ឲ្យគ្រសហ្ថ​ដើរ​មុខ​​បាន ។ ព្រះ​ធម្មកថិក​និមន្ត​ទៅសម្ដែង​ធម៌​នៅ​​គេហស្ថានឧបាសក​ឧបាសិកា លោក​តែង​ឲ្យ​ក្មេងដែល​លីគម្ពីរ​ដើរមុខ ។ យ៉ាងនេះ​គេ​ពុំ​សំគាល់​យក​ព្រះធម៌​ដែល​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​នោះ លើកតម្កល់​ឡើង​ឲ្យ​ធំ​ជាង​ព្រះសង្ឃ ។ តែ​បើ​ព្រះធម្មកថិក​អង្គណា​យល់​ថា​ក្មេង​ជា​សិស្ស​ ត្រូវតែ​ដើរ​ក្រោយ​លោកគ្រូ នោះ​ឃើញ​ថា ព្រះធម៌​ដែល​មាន​ក្នុង​គម្ពីរ មិនប្រសើរ​លើស​លោក​ដែល​ចេះ​សម្ដែងធម៌​ទេសនានោះ​ឡើយ ។
លោកសន្ដោសដល់​អ្នក​នាំ​ផ្លូវ​ទៀត អាច​នឹង​ដើរ​មុខ​ព្រះសង្ខ​បាន​ដោយ​សង្គ្រោះ​ថា​ជា​មគ្គុទ្ទេសក៍ ក៏ត្រូវ​តែ​ត្រាយ​ផ្លូវ​ខាង​មុខ​ទើប​ស្រួល​ធ្វើដំណើរ ។
ដៀន ដែល

ឧត្តមសេនីយ ដៀន ដែល (១៩៣២ - ១៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៣) គឺជាមន្ត្រីយោធាដ៏លេចធ្លោរបស់កម្ពុជា ហើយក្រោយមកជាអ្នកនយោបាយ។ គាត់បានដឹកនាំប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធនៅកម្ពុជា ទីមួយជាឧត្តមសេនីយនៅក្នុងកងទ័ពនៃសាធារណរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០-១៩៧៥) និងបន្ទាប់មកជាមេដឹកនាំនៃកងកម្លាំងទ័ពព្រៃរណសិរ្សរំដោះជាតិប្រជាជនខ្មែរ (KPNLF) ដែលកំពុងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការកាន់កាប់របស់វៀតណាម (១៩៧៩-១៩៩២) ។ បន្ទាប់ពីការដកទ័ពរបស់វៀតណាមចេញពីប្រទេសកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ គាត់បានធ្វើជាអធិបតីក្នុងការរំសាយកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់រណសិរ្សរំដោះជាតិប្រជាជនខ្មែរ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩២។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨ លោក​បាន​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​សមាជិក​រដ្ឋសភា​នៃគណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច ។ គាត់បានចំណាយពេលដប់ប្រាំឆ្នាំចុងក្រោយនៃអាជីពរបស់គាត់ជាទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។
ដៀន ដែល: អាជីពដំបូង

អាជីពដំបូង 
លោកបានកើតក្នុងគ្រួសារជនជាតិខ្មែរក្រោម Jennar, Raoul Marc; Les clés du Cambodge, Maisonneuve et Larose, 1995,  នៅឆ្នាំ១៩៣២ នៅខេត្តស្រុកឃ្លាំង។ លោកបានចូលរៀនវិទ្យាល័យព្រះស៊ីសុវត្ថិ ដ៏ល្បីល្បាញនៅទីក្រុងភ្នំពេញ ពីឆ្នាំ១៩៤៦ ដល់១៩៥២ បន្ទាប់មកបានចូលបម្រើយោធាក្នុងជួរកងទ័ពកម្ពុជាអាណានិគមបារាំង។ Information supplied by General Dien Del himself during an interview with the Cambodia Oral History Project on August 22, 1994.  ពីឆ្នាំ១៩៥៣ ដល់១៩៥៦ លោកគឺជាមេបញ្ជាការកងវរសេនាតូចលេខ៦ នៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ ។ គាត់បានមកទីក្រុងភ្នំពេញក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ហើយជាសមាជិកនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ការិយាល័យកណ្តាល G-1 ។ លោកបានសិក្សានៅរាជបណ្ឌិត្យសភាយោធានៅឆ្នាំ១៩៥៧-៥៨ ហើយបានត្រលប់ទៅទីបញ្ជាការជាអនុប្រធាន G-1 ។

ពីឆ្នាំ១៩៥៩ ដល់១៩៦០ លោកបានចូលរៀននៅសាលារដ្ឋបាលយោធាបារាំងនៅម៉ុនប៉េលីយ៉េ ប្រទេសបារាំង។ លោក​បាន​ត្រឡប់​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា​វិញ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦១ ហើយ​បាន​កាន់​តំណែង​ជា​អនុប្រធាន​ទីស្នាក់ការ G-1 ។ នៅឆ្នាំ១៩៦២ គាត់បានចូលបម្រើការងារជាអគ្គសេនាធិការនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ហើយនៅឆ្នាំ១៩៦៤ លោកត្រូវបានតម្លើងឋានៈជាមេទ័ព និងបានក្លាយជាមេបញ្ជាការកងវរសេនាតូចអន្តរាគមន៍ទី២៤។ Cambodia Oral History Project, August 22, 1994, p. 2
ដៀន ដែល: សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា (១៩៧០-១៩៧៥)

សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា (១៩៧០-១៩៧៥) 
នៅឆ្នាំ១៩៧០ លោកត្រូវបានតម្លើងឋានន្តរស័ក្តិជាវរសេនីយឯកក្នុងកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ (FANK) ហើយចូលកាន់តំណែងជាមេបញ្ជាការកងពលតូចទី២ នៅព្រៃស ក្បែររដ្ឋធានីភ្នំពេញ ។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះផងដែរ គាត់បានចូលរួមក្នុងការជម្លៀសកងកម្លាំងកម្ពុជាពីទីតាំងនៅតាមផ្លូវជាតិលេ១៩ ទៅកាន់ប្រទេសវៀតណាម ដោយមានជំនួយពីកងទ័ពអាមេរិក។ នៅឆ្នាំ១៩៧១ លោកត្រូវបានតម្លើងឋានន្តរស័ក្តិជាវរសេនីយឯកបញ្ជាការនៃក្រុមទី២ ដែលមានកងពលតូចទី២ និងកងពលតូចពីរផ្សេងទៀត។ អង្គភាពរបស់គាត់បានចូលរួមក្នុង ប្រតិបត្តិការចេនឡាទី២ ដែលជាការប៉ុនប៉ងបោសសម្អាតផ្លូវជាតិលេខ៦ ក្នុងខេត្តកំពង់ធំ ក្នុងឆ្នាំ១៩៧១។  បន្ទាប់​មក​លោកត្រូវបានគេបញ្ជូនទៅសិក្សានៅទីបញ្ជាការ​ជាន់ខ្ពស់​វៀតណាម​ខាង​ត្បូង ​ក្បែរទីក្រុងព្រៃនគរ ។ លោក​បាន​ត្រឡប់​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា​វិញ​នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៧២ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ដំឡើង​ឋានន្តរស័ក្តិ​ជា​ឧត្តម​សេនីយ៍​ត្រី​ទទួល​បន្ទុក​កងពលធំ​ទី២។ អ្នកកាសែត អេលីហ្សាបែត បេកឃឺ ក្រោយមកបានពណ៌នាអំពីដំណើរទស្សនកិច្ចទៅកាន់ទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់លោកនៅលើ ផ្លូវជាតិលេខ៤ ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ ជាមួយ អ្នកថតរូប នីល ដាវីស ដោយឃើញប្រមុខទាហានខ្មែរក្រហមនៅលើបង្គោលនៅតាមដងផ្លូវ។ លោក បានប្រាប់នាងថា ការកាត់ក្បាលត្រូវបានអនុវត្តដោយភាគីទាំងពីរ។ 

នៅ​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៧៤ លោក​ត្រូវ​បាន​តែង​តាំង​ជា​អភិបាល​ខេត្ត និង​ជា​មេ​បញ្ជាការ​កង​កម្លាំង​ទឹក​ដី ​ខេត្ត​កណ្តាល ។  ពេញមួយខែដើមឆ្នាំ១៩៧៥ លោកបានមើលការខុសត្រូវលើការការពារទីក្រុងភ្នំពេញ ហើយវិទ្យុខ្មែរក្រហម បានរាយការណ៍ថានៅថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈលោកបាន "រងរបួសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ" នៅក្នុងការប្រយុទ្ធនៅដីឥដ្ឋ។  កាល​ពី​ខែ​មេសា លោក​បាន​ទទួល​បន្ទុក​ការពារ ​ស្ពាន​ព្រះមុនីវង្ស ដែល​ជា​ផ្លូវ​ចូល​សំខាន់​ចូល​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ឆ្លង ​ទន្លេ​បាសាក់ ។ នៅពេល​កងកម្លាំង​ខ្មែរក្រហម​ចូល​ទីក្រុង ​នៅ​ថ្ងៃទី ១៧ មេសា លោកបានជិះឧទ្ធម្ភាគចក្រចុងក្រោយទៅកាន់មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសអ៊ូតាប៉ាវ ក្នុង ​ប្រទេស​ថៃ ។ Swain J. River of Time.   លោកត្រូវបានគេឃុំឃាំងនៅទីនោះក្នុងជំរុំជនភៀសខ្លួនរហូតដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេលដែលលោកបានទៅ អាឡិចសាន់ឌ្រី រដ្ឋវីជីនៀ ជាមួយប្រពន្ធនិងកូនរបស់លោក។
ដៀន ដែល: តួនាទីក្នុងការបង្កើត KPNLF (១៩៧៧-១៩៧៩)

តួនាទីក្នុងការបង្កើត KPNLF (១៩៧៧-១៩៧៩) 
នៅ​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៧៧ លោក​បាន​ជិះ​យន្តហោះ​ទៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស ហើយ​បាន​ជួយ​រៀបចំ​ក្រុម​នយោបាយ​មួយ​ដោយ​សហការ​ជាមួយ​កម្លាំង​តស៊ូ​មិនមែន​កុម្មុយនិស្ត​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​អតីត​នាយករដ្ឋមន្ត្រី សឺន សាន ។ Corfield J.J. "A History of the Cambodian Non-Communist Resistance, 1975–1983." Clayton, Vic. នៅថ្ងៃទី 1 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1979 លោក Dien Del បានហោះទៅប្រទេសថៃដើម្បីបង្កើត កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរំដោះជាតិប្រជាជនខ្មែរ (KPNLAF) ។ ងួន ពិទូរ៉េត តាម​ក្រោយ ហើយ​អ្នក​ទាំង​ពីរ​បាន​ចេញ​ពី​ជំរំ​ជនភៀសខ្លួន​មួយ​ទៅ​ជំរំ​មួយ​ទៀត​នៅ ​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ ដោយ​បញ្ចុះបញ្ចូល​មេដឹកនាំ​មូលដ្ឋាន​ឲ្យ​រួម​កម្លាំង។  នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ 1979 KPNLAF មានទាហានប្រហែល 1.600 ។ Abdul Gaffar Peang Meth, "A Study of the Khmer People's National Liberation Front and the Coalition Government of Democratic Kampuchea", Contemporary Southeast Asia v. 12 (Dec 1990), p. 174 នៅថ្ងៃទី 9 ខែតុលា ឆ្នាំ 1979 ក្រុមនេះបានក្លាយជា រណសិរ្សរំដោះជាតិខ្មែរ (KPNLF) ក្រោមការដឹកនាំ របស់លោក សឺន សាន ហើយឧត្តមសេនីយ ដៀន ដែល ត្រូវបានតែងតាំងជាអគ្គសេនាធិការ។