លីលាវតី ភាគ​ទី​ ២: សច្ចធម៌និងព្រះសម្ពុទ្ធ

សច្ចធម៌និងព្រះសម្ពុទ្ធ

ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! ចាប់តាំងពីព្រះទេវទត្តមហាថេរៈនិមន្តមកគង់នៅឯវត្តវេឡុវនារាមមក ខ្ញុំព្រះករុណា យល់ឃើញថា វត្តអារាមបែរជាទទួលបានសភាពរស់រវើក ប្រជាជនក្រុងរាជគ្រឹះស្រស់ស្រាយសប្បាយចិត្ត ដែលព្រះមហាថេរជាសហរាជវង្សបានមកគង់វសនាការក្នុងវត្តវេឡុវ័នប្រាកដស្មើនឹងព្រះតំណាងរបស់ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ រាល់ៗសាយណ្ហសម័យ ប្រជាជនក្រុងរាជគ្រឹះគ្រប់ភេទគ្រប់វ័យម្នាក់ៗកាន់យក បុប្ផជាតិទៀនធូបផ្កាភ្ញីដើរទៅកាន់វត្តអារាមជាហ្វូងជាហ្វាយដើម្បីស្តាប់ព្រះធម្មទេសនាដ៏ពីរោះក្បោះក្បាយ របស់ព្រះមហាថេរៈ 

"ឧបាសកឧបាសិកាទំាងឡាយអើយ ! "ព្រះមហាថេរៈចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌ក្នុងរសៀលថ្ងៃមួយ "សច្ចធម៌ ៤ ប្រការ គឺ ទុក្ខ ១ មូលហេតុនាំឲ្យទុក្ខ ១​ សេចក្តីរំលត់ទុក្ខ ១ ផ្លូវបដិបត្តិដើម្បីឲ្យដល់សេចក្តីរំលត់ទុក្ខ ១ ជាធម៌ មាននៅជាប្រចាំក្នុងលោកនេះ ព្រះសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទោះនឹងឧប្បត្តិកឡើងឬមិនឧប្បត្តិកឡើងក្នុងលោក ក៏ដោយ សច្ចធម៌ទាំង ៤ ប្រការនេះក៏នៅស្ថិតស្ថេរដដែល ទុក្ខ គឺ កើត ចាស់ ឈឺ ស្លាប់ជាដើមក៏មាននៅ ពាសពេញទាំងពិភពលោក មូលហេតុនាំឲ្យកើតទុក្ខ គឺ ចំណង់តណ្ហាក៏មាននៅក្នុងសន្តានរបស់សត្វ សេចក្តីរំលត់ទុក្ខក៏ជាសភាពដែលអាចធ្វើឲ្យកើតមានឡើងបាន មគ្គ គឺ ផ្លូវមានអង្គ ៨ សម្រាប់នាំទៅរក សេចក្តីរំលត់ទុក្ខក៏មាន ព្រះសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់គ្រាន់តែជាអ្នករុករកឃើញសច្ចធម៌ទាំង ៤ ប្រការហើយបង្ហើប បង្ហាញដល់សព្វសត្វឲ្យយល់ដឹងតាមសភាពពិតប៉ុណ្ណោះ មុនពុទ្ធុប្បាទក៏មានមុនីអ្នកមានបញ្ញាជាច្រើន ដែលមើលឃើញទុក្ខប៉ុន្តែរកមិនឃើញសច្ចធម៌ ៣ ប្រការទៀត មុនីខ្លះអាចមើលឃើញទុក្ខនិងមូលហេតុ នៃទុក្ខ ប៉ុន្តែមើលមិនឃើញនិរោធនិងមគ្គ មុនីខ្លះអាចមើលឃើញទុក្ខ មូលហេតុនៃទុក្ខ និង សេចក្តីរំលត់ ទុក្ខ ប៉ុន្តែមិនដឹងវិធីបដិបត្តិដើម្បីឲ្យដល់សេចក្តីរំលត់ទុក្ខនោះ មុនីខ្លះអាចមើលឃើញសច្ចធម៌ទាំង ៤ ហើយក្លាយជាព្រះបច្ចេកពុទ្ធជាម្ចាស់ ប៉ុន្តែមិនប្រកាសដល់អ្នកដទៃ ឬប្រកាសដែរប៉ុន្តែមិនស្ថាបនា សាសនា" 

"កាលបើសច្ចធម៌ជាសភាពមាននៅជាប្រចាំក្នុងលោកបែបនេះ សច្ចធម៌ទើបជាធម៌ចាស់ទុំជាងព្រះពុទ្ធជា ម្ចាស់និងព្រះសង្ឃ ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់គ្រាន់តែរកឃើញសច្ចធម៌ហើយចង្អុលប្រាប់អ្នកដទៃ ព្រះសង្ឃគ្រាន់តែ ជាអ្នកជឿកាន់តាមពាក្យតំណាលប្រាប់របស់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ហើយបដិបត្តិតាមផ្លូវទៅកាន់សេចក្តីរំលត់ ទុក្ខប៉ុណ្ណោះ ទោះបីជាព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់នឹងបរិព្វានទៅក្តី ព្រះសង្ឃនឹងសូន្យសោះអស់រលីងពីជម្ពូទ្វីបទៅក្តី ព្រះធម៌ដែលជាសច្ចធម៌ជាអកាលិកធម៌ក៏នៅមានដែរ គ្មានថ្ងៃណាវិនាសសាបសូន្យពីលោកនេះបានទេ ប៉ុន្តែអាចនឹងរលស់រលុបចេញពីស្មារតីចងចាំរបស់សត្វលោកដែលក្រាស់ក្រែលដោយអវិជ្ជា សត្វទាំងនេះ ទោះជារស់នៅជាមួយនឹងសច្ចធម៌គ្រប់ចង្វាក់នៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលក៏ដោយ ក៏នៅតែមិនស្គាល់ សច្ចធម៌ដដែលប្រៀបដូចជាវែកមិនស្គាល់រសជាតិសម្លដូច្នោះ" ។

"ម្នាលឧបាសកឧបាសិកាទាំងឡាយ ! ព្រះពុទ្ធក្តី ព្រះបច្ចេកពុទ្ធក្តី ព្រះអរិយសាវ័កក្តីសុទ្ធតែចូលដល់សេចក្តី រំលត់ទុក្ខ ព្រោះដឹងច្បាស់ឃើញច្បាស់ក្នុងសច្ចធម៌នោះ មិនមែនព្រោះប្រការផ្សេងឡើយ ប្រសិនបើញាតិ ញោមត្រូវការចូលដល់សេចក្តីរំលត់ទុក្ខ ញាតិញោមត្រូវដឹងច្បាស់ឃើញច្បាស់ក្នុងសច្ចធម៌នោះដែរ កាលបើដូច្នេះ ទើបសមគួរនឹងត្រដកត្រដោះសេចក្តីប្រកាន់ខ្ជាប់ចំពោះព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ព្រះអរិយសាវ័ក ទាំងឡាយចោលហើយងាករេបែរមករកព្រះធម៌វិញដោយផ្ទាល់ ប្រសិនបើញាតិញោមនៅប្រកាន់ស្អិត ចំពោះបុគ្គលទេ គ្មានថ្ងៃណាញាតិញោមនឹងចូលដល់ព្រះធម៌និងដែនក្សេមក្សាន្ត គឺ ព្រះនិព្វានបានទេ" ។
វោហារយ៉ាងក្លៀវក្លាហាវហានរបស់ព្រះមហាថេរៈបានបង្កបង្កើតសម្លេងរិះគន់យ៉ាងផុសផុលក្នុងចំណោម ពុទ្ធបរិស័ទ ពួកខ្លះក៏យល់ស្របនឹងព្រះមហាថេរៈ ប៉ុន្តែពួកខ្លះក៏មិនយល់ស្របដែរ ពួកដែលយល់ស្របអាងថា ក្នុងការចូលដល់អមតធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នោះ ធម្មចារីគប្បីត្រដកត្រដោះឧបាទានចំពោះសត្វបុគ្គលខ្លួនយើងគេ បានយ៉ាងអស់រលីង មិនត្រូវតោងទាមឬជាប់ចំពាក់ចំពោះបុគ្គលឬអ្វីណានីមួយទាំងអស់ ភាគីដែលមិនយល់ ស្របភាគច្រើនជាអ្នកចម្រើនដោយវយវុឌ្ឍិ បានសទ្ធាជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន

"ម្នាលឧបាសកឧបាសិកាទាំងឡាយ ! "ព្រះទេវទត្តមហាថេរៈសម្តែងធម៌ក្នុងថ្ងៃតមក "សាសនាណាក៏ដោយ តែងមានធាតុផ្សំសំខាន់ ២ ប្រការ គឺ ពាក្យប្រៀនប្រដៅ និង អ្នកប្រៀនប្រដៅ(សាស្តា) មនុស្សពួកខ្លះតែងជ្រះថ្លាក្នុងពាក្យប្រៀនប្រដៅ កាលបើឃើញថាពាក្យប្រៀន ប្រដៅត្រឹមត្រូវមានហេតុផល គួរឲ្យជឿកាន់បានក៏ជ្រះថ្លានិងបដិបត្តិតាម មិនប្រកាន់ខ្ជាប់អ្នកប្រៀនប្រដៅ ជាសម្លាក់សំខាន់ទេ ប៉ុន្តែមនុស្សពួកខ្លះតែងជ្រះថ្លាចំពោះបុគ្គលអ្នកប្រៀនប្រដៅ និយមចូលចិត្តជាតិ កំណើតពណ៌សម្បុរស្បែក លក្ខណៈបែបបទ សណ្តាប់ភាសារបស់អ្នកប្រៀនប្រដៅដោយឥតបើគិតដល់ ពាក្យប្រៀនប្រដៅថាជាយ៉ាងណានោះទេ មនុស្សប្រភេទក្រោយនេះប្រសិនបើអ្នកប្រៀនប្រដៅដែលខ្លួន ជ្រះថ្លាផុតរលត់ទៅឬភៀសផាយឬរសាយព្យាយាមវិលវេបែរទៅជាហីនភេទវិញ ក៏អស់សទ្ធាជ្រះថ្លាដែរ ព្រោះហេតុនោះសទ្ធារបស់មនុស្សប្រភេទនេះទើបមិនទៀងទាត់ជាក់លាក់ទេ វិធីល្អគួរប្រកាន់យកពាក្យ ប្រៀនប្រដៅជាសម្លាក់សំខាន់ បើពាក្យប្រៀនប្រដៅល្អមានហេតុផល ស៊ូទ្រាំនឹងការពិសោធសាកល្បង បាន ជាមូលភាពនៃសច្ចធម៌ ទោះបីជាពាក្យប្រៀនប្រដៅនោះចេញពីបបូរមាត់របស់ស្មូមយាចកក៏គួរ ជឿកាន់និងបដិបត្តិតាម" ។

ទេសនាគ្រាក្រោយៗមករបស់ព្រះមហាថេរៈធ្វើឲ្យពុទ្ធបរិស័ទភាគច្រើនបែរទៅជឿកាន់ពាក្យប្រៀនប្រដៅ សំខាន់ជាងអ្នកប្រៀនប្រដៅនៅពេលជាមួយគ្នានោះ ក៏កើតមានសទ្ធាជ្រះថ្នាចំពោះព្រះមហាថេរៈយ៉ាង ខ្លាំង ចំនួនអ្នកមកស្តាប់ធម៌ក្នុងធម្មសាលាកើនច្រើនឡើងរាល់ថ្ងៃរហូតដល់ហៀរពេញចេញទៅដល់ ព្រៃឫស្សីជុំវិញធម្មសាលា ខ្ញុំព្រះករុណាក្នុងឋានៈជាប្រធានសង្ឃក្នុងវត្តវេឡុវនារាម នឹកត្រេកអរសាទរ ដែលបានឃើញ ប្រជាជនភ្លូកភ្លឹកមកកាន់វត្តអារាមនិងរឹតតែត្រេកអរសាទរទៀត នៅពេលបានដំណឹង ថាព្រះមហាថេរៈអាចទេសនាឲ្យព្រះរាជកុមារអជាតសត្តុជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាបាន ព្រោះតាមធម្មតា ព្រះរាជកុមារមិន ដែលចាប់ព្រះទ័យក្នុងព្រះសាសនា មិនដែលយាងមកកាន់វត្តអារាមដើម្បីស្តាប់ធម៌ទេ បង្អស់ពេលវេលា ឲ្យអស់ទៅដោយការលេងស្រណុកជាមួយនឹងមិត្រសម្លាញ់ជាបុត្ររបស់សព្វមុខមន្ត្រី ព្រះរាជាធិបតីធ្លាប់ ព្យាយាម បញ្ជូនព្រះរាជឱរសទៅសិក្សាសិល្បវិទ្យាក្នុងសម្នាក់ នៃវិទ្យាចារ្យទិសាបោមោក្ខនៃក្រុងតក្កសិលា ដែរ ប៉ុន្តែព្រះរាជកុមារទ្រង់មិនព្រម អត្តចរិយារបស់ព្រះរាជកុមារមិនត្រឹមតែសាងសេចក្តីមិនសព្វព្រះទ័យ ចំពោះព្រះរាជបិតាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែនៅសាងកង្វល់ខ្វល់ព្រួយដល់សព្វមុខមន្រ្តីរាជការនិង អាណាប្រជា- រាស្ត្រជាទូទៅផង កាលបើព្រះរាជឱរសងាករេបែរមកជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសាសនា ព្រះរាជជនកនិងព្រះរាជ ជននីនូវអស់អាណាប្រជារាស្ត្រទើបស្រស់ស្រាយសប្បាយចិត្ត ព្រះរាជាធិបតីពិម្ពិសារទ្រង់សព្វព្រះរាជ ហឫទ័យជាពិសេស ដល់ថ្នាក់ទ្រង់ព្រះរាជទានពរថា បើព្រះរាជកុមារត្រូវការបើកយកព្រះរាជទ្រព្យពី ឃ្លាំងហ្លួងដើម្បីយកទៅធ្វើកងការកុសលក៏អាចបើកយកបានតាមបំណង ព្រះរាជកុមារអជាតសត្តុលុះ ទទួលបានពរនោះហើយក៏ប្រើគេឲ្យចាត់រៀបរណ្តាប់ ៥០០ យកទៅប្រគេនព្រះទេវទត្តមហាថេរៈ ហើយសន្ទនាប្រាស្រ័យគ្នាអស់ពេលជាយូរ សម្ពន្ធភាពរវាងព្រះរាជកុមារនិងព្រះមហាថេរៈប្រព្រឹត្តទៅ យ៉ាងស្និទ្ធស្នាល ជួលកាលទាំង ២ អង្គ ចូលទៅសន្ទនាគ្នាមួយទល់នឹងមួយក្នុងព្រៃឫស្សី បណ្តោយឲ្យ រាជបរិពាររងចាំនៅខាងក្រៅ ថ្ងៃខ្លះ ព្រះមហាថេរៈក៏និមន្តចូលទៅគាល់ព្រះរាជកុមារដល់សម្នាក់ផ្ទាល់ ព្រះអង្គនិងសន្ទនាគ្នាជាឧភតោ រហូតដល់កាលកន្លងចូលដល់មជ្ឈិមយាមទើបនិមន្តត្រឡប់មកវត្ត អារាមវិញ ។

ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! ចំណែកឯខ្ញុំព្រះករុណាក្នុងឋានៈជាសង្ឃបាមោក្ខក្នុងវេឡុវនារាម កាលបើ សម្លឹងឃើញស្ថានភាពថ្កុំថ្កើងរុងរឿងនៃព្រះសាសនា មើលឃើញការរស់ឡើងវិញនៃសទ្ធារបស់មហាជន និងមើលឃើញការយកព្រះទ័យទុកដាក់របស់ព្រះរាជកុមារជារជ្ជទាយាទក្នុងព្រះសាសនា ក៏អត់នឹងកើត បីតិប្រាមោទ្យពុំបាន នៅខណៈជាមួយគ្នានោះ ក៏ងាករេបែរមកពិចារណាដល់ខ្លួនឯង រហូតថេរវេលាដែល ព្រះទេវទត្តមហាថេរៈនិមន្តមកគង់នៅក្នុងវេឡុវនារាម ឃើញថា កិត្តិយសឈ្មោះសម្លេងរបស់ខ្លួនឯងបាន ថមថយខ្សោយចុះបីដូចជាពន្លឺផ្កាយកាលបើត្រូវរស្មីព្រះអាទិត្យចាំងប្រភាយឡើងកាន់នភាល័យដូច្នោះ បុញ្ញាភិនីហាររបស់ព្រះមហាថេរៈធ្វើឲ្យប្រជាជន​ក្រុងរាជគ្រឹះភ្លេចខ្ញុំព្រះករុណាទៅមួយរយៈកាល ​ធ្វើឲ្យខ្ញុំ ព្រះករុណាមានពេលទំនេរពីការគ្រប់គ្រងគណៈសង្ឃនិងការសម្តែងធម៌ច្រើនឡើង ព្រោះហេតុនេះ វិញ្ញាណនៃការត្រាច់ចរបានវិលត្រឡប់មករកខ្ញុំព្រះករុណាម្តងទៀតក្រោយពីរលុបបាត់ទៅអស់រយៈពេលជិត ១០ ឆ្នាំ ។