navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
បញ្ញា និងសទ្ធា(មហាយាន): ការបដិបត្តិ

ការបដិបត្តិ
ការបដិបត្តិប្រកបដោយសេចក្តីព្យាយាម ពិតមានសារះសំខាន់
ការសូត្រឈ្មោះព្រះពុទ្ធ និងសេចក្តីពិត៤យ៉ាង
ការសូត្រឈ្មោះព្រះពុទ្ធ និងការប្រណិបត្តិ៤យ៉ាង
មាគ៌ាទាំង៤ នៃការសូត្រឈ្មោះព្រះពុទ្ធ
Ten Variants of Oral Recitation
Reflect the Name Recitation
Counting Rosary Beads Recitation
Breath-by-Breath Recitation
Continually Linked Recitation
Enlightened, Illuminating Recitation
Bowing to the Buddha Recitation
Decimal Recording Recitation
Lotus Blossom Recitation
Reciting Amidst Light
"Contemplating of the Buddha" Recitation
សមាធិ៤ប្រភេទ
Prayutpanna Samathi
Single Practice Samathi
Lotus Blossom Samathi
Following One's Inclinations Samathi
ពិធីបុណ្យបីយ៉ាងនៃដែនដីបរិសុទ្ធ
របៀបប្រយុទ្ធជាមួយនឹងភាពងងោកងងុយ និងចិត្តរាយមាយ
បញ្ញា និងសទ្ធា(មហាយាន): Ten Variants of Oral Recitation

Ten Variants of Oral Recitation
Reflect the Name Recitation
Counting Rosary Beads Recitation
Breath-by-Breath Recitation
Continually Linked Recitation
Enlightened, Illuminating Recitation
Bowing to the Buddha Recitation
Decimal Recording Recitation
Lotus Blossom Recitation
Reciting Amidst Light
"Contemplating of the Buddha" Recitation
បញ្ញា និងសទ្ធា(មហាយាន): សេចក្តីទុក្ខវេទនាដ៏ខ្លាំក្លា

សេចក្តីទុក្ខវេទនាដ៏ខ្លាំក្លា
Opening up the Mind
How to combat and Subdue Lust and Desire
ភាពមិនបរិសុទ្ធ
សេចក្តីទុក្ខ
អនិច្ចំ​(សេចក្តីមិនទៀង)
អនត្តា (មិនជារបស់ខ្លួន)
How to Subdue Greed in its Subtle Form
របៀបជំនះលើសេចក្តីខឹងក្រោធ
How to do away with the Judgmental Mind
​​===ដំបូន្មានមួយចំនួនចំពោះការស្វែងរកកំហុស===
General Outline of the Karma of Delusion
Sadness and Discouragement Should Be Eradicated
General Guidelines for Countering Afflictions
Suppressing Afflictions with the Mind
Suppressing Affliction with Noumenon
Suppressing Afflictions with Phenomena
Suppressing Afflictions with Repentance and Recitation
បញ្ញា និងសទ្ធា(មហាយាន): How to combat and Subdue Lust and Desire

How to combat and Subdue Lust and Desire
ភាពមិនបរិសុទ្ធ
សេចក្តីទុក្ខ
អនិច្ចំ​(សេចក្តីមិនទៀង)
អនត្តា (មិនជារបស់ខ្លួន)
បញ្ញា និងសទ្ធា(មហាយាន): Seek a Response within a Definite Time Frame

Seek a Response within a Definite Time Frame
បញ្ហាដ៏មហិមានៃការកើត​ និងការស្លាប់
The Meaning of Conducing a Retreat
How to conduct a Seven-Day Retreat
Teaching Spiritual Adviser
Caretaking Spiritual Advisors
Common Practice Spiritual Advisors
ធម៌ និងវិន័យ
ការសូត្រឈ្មោះព្រះពុទ្ធ...សារៈ និងការប្រណិបត្តិ
One-Pointedness of Mind...ទ្រឹស្តី និងការអនុវត្តន៍
Internal Realms
External Realms
Discussing on Demonic Realms
ប្រភេទប្រេត
បញ្ញា និងសទ្ធា(មហាយាន): Perseverance and Steadfastness in Recitation

Perseverance and Steadfastness in Recitation
Remember the Ultimate Aim and Be Diligent
មាគ៌ាមួយសម្រាប់ការរួ​ចរំដោះពីការកើត និងការស្លាប់
Do not Procrastinate
ការចម្រើនបន្តិចម្តងៗ
Recitation Should be Pure and Unmixed--the Number of Utterance is Secondary
Let us not Lose our Place within the Lotus Grades
ការសូត្រឈ្មោះព្រះពុទ្ធ ជាមាគ៌ាបដិបត្តិដ៏ងាយ​ស្រួលមួយ
ចិត្តរាយមាយឈានដល់ចិត្តស្ងប់
The Pure Lands of the Directions and the Tushita Heaven
បញ្ញា និងសទ្ធា(មហាយាន): Tolerance of Adversity

Tolerance of Adversity
Cause of Adversity
Demonic Testing Conditions
Internal "testing conditions"
External testing conditions
Testing conditions caused by adverse circumstances
Testing condition caused by "favorable circumstance"
Testing conditions of a clear, explicit nature
Silence, hidden testing condition
តំបូន្មានរបស់បណ្ឌិតបុរាណ
របៀបការពារមិនឲ្យចិត្តដើរថយក្រោយ
Afterthoughts
បញ្ញា និងសទ្ធា(មហាយាន): សេចក្តីបញ្ចប់ Epilogue

សេចក្តីបញ្ចប់ Epilogue
Editors' Note
Glossary
ឯកសាយោង​

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនានិងវិទ្យាសាស្រ្ត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបស្សនាកម្មដ្ឋាន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះសូត្រ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះធម្មបទគាថា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទស្សនៈវិជ្ជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិកំណើតសាសនាក្នុងលោក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចិត្តវិទ្យា
បញ្ញាព្រះពោធិសត្វ: ការយល់ដឹង បញ្ញា៨យ៉ាងរបស់ព្រះពោធិសត្វ

ការយល់ដឹង បញ្ញា៨យ៉ាងរបស់ព្រះពោធិសត្វ

ថ្ងៃមួយ ពេលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅឯឧទ្យានកេសាកាឡា នាភ្នំសំសមារាគីរី ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទៅកាន់ ភិក្ខុទាំងឡាយថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ
 
តថាគតចង់ ប្រាប់អ្នករាល់គ្នា អំពីការយល់ដឹង បញ្ញា៨យ៉ាង របស់ព្រះពោធិសត្វ ។ ព្រះអនុរុទ្ធ ធ្លាប់មានព្រះថេរដិការ នូវការយល់ដឹង ទាំង៨យ៉ាងនេះ ពីមុនរួចមក

ហើយ ការយល់ដឹងនេះ ត្រូវបានទូន្មាន ដោយព្រះពោធិសត្វ ដើម្បីជួយអ្នកដទៃ ឲ្យមានជ័យជំនះលើការភ្លេចភ្លាំង និងទទួលពន្លឺ នៃការត្រាស់ដឹង ។

ការយល់ដឹង ទាំង៨យ៉ាងនោះគឺ៖

ទី១ គឹការដឹងថា ធម៌ទាំងអស់ មានសភាពមិនទៀងទាត់ មិនតាំងនៅជាប់រហូត ជាអនិច្ចំ និងមានសេចក្តីវិនាស ទៅជាធម្មតា ។ ដោយសារការចំរើន
 
ភាវនាលើធម្មជាតិ អនិច្ចំ និងយល់ឲ្យបានច្បាស់អំពីភាពអនត្តា នៃធម៌ទាំងអស់ អ្នកនឹងអាចចាកចេញផុត អំពីសេចក្តីទុក្ខពីការជំពាក់ចិត្ត និងបានទទួល នូវពន្លឺត្រាស់ដឹង ដែលសេចក្តីស្ងប់ខ្ពស់ផុតពី គ្រឿងវិញ្ញាណ ផុតពីកាយ និងចិត្ត ។

ទី២ គឺការដឹងថា មានតណ្ហាច្រើន នាំមកនូវទុក្ខក៏ច្រើន ។ ការលំបាកវេទនាទាំងអស់ ពិតជាកើតឡើង ពីតណ្ហានិងលោភៈ ។

ទី៣ គឺការដឹងថា ការរស់នៅធម្មតា និងការមានប្រាថ្នាតិចតួច នាំឲ្យមានសេចក្តីស្ងប់ សេចក្តីរីករាយ និងសុភមង្គល ។ ការរស់នៅធម្មតា អាចមាន

ពេលវេលា និងការសញ្ជឹងគិតបានច្រើន ដើម្បីនឹងហាត់រៀន ព្រះធម៌វិន័យ និងជួយដល់អ្នកដទៃ ។

ទី៤ គឺការដឹងថា មានតែការខំប្រឹងប្រែង ដោយវិរិយភាព ប៉ុណ្ណោះទេ ដែលអាចនាំឲ្យទៅដល់ពន្លឺត្រាស់ដឹង ។ ការខ្ជិលច្រអូស និងការឈ្លក់វង្វេង
 
ក្នុងតម្រេកតណ្ហា ជាឧបស័គ្គធំបំផុត ចំពោះការសិក្សា ។

ទី៥ គឺការដឹងថា អវិជ្ជាជាប្រភព នៃការវិលកើតវិលស្លាប់ មិនចេះចប់មិនចេះហើយ ដូចនេះអ្នកត្រូវចម្រើនវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន ដើម្បីបណ្តុះបញ្ញាថ្នាក់ទីបី គឺភាវនាមយបញ្ញា បញ្ញាដែលកើតមកអំពីការបដិបត្តធម៌ជាក់ស្តែង(មិនមែនត្រឹមជាការអាន ការលឺ ការរៀនសូត្រ ឫការសញ្ជឹងគឹតនោះទេ) ពិនិត្យមើលការកើត និងរល់ទៅវិញនៃវេទនាទាំងឡាយ និងពង្រឹង សតិដឹង មេត្តា ករុណា មុទិតា និងឧបេក្ខា ដែលជាធាតុបរិសុទ្ធរបស់ចិត្ត និងជាបញ្ញាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។

ទី៦ គឺការដឹងថា ភាពក្រីក្រពិតជា បង្កើតឲ្យមាន សេចក្តីស្អប់និងកំហឹង ។ បុគ្គលដើរតាមមាគ៌ាធម៌ ពេលសិក្សា អាចពិចារណាឃើញអំពី ធាតុនៃមេត្តា ករុណា និងមុទិតា ចំពោះមនុស្ស

គ្រប់ៗរូប ទោះបីជាមិត្តភ័ក្តក្តី ទោះបីជាសត្រូវក្តី សុទ្ធតែមានសភាព ដូចៗគ្នា និងមានសិទ្ធិស្មើៗគ្នា បុគ្គលនោះនឹង មិនទាំងផ្តន្ទាទោស ដល់ជនដែលប្រព្រឹត្តខុស
 
ពីពេលមុន និងមិនទាំងស្អប់ ដល់ជនដែល ធ្វើឲ្យអន្តរាយ នាពេលបច្ចុប្បន្ន ។

ទី៧ គឺការដឹងថា យើងរស់នៅក្នុងលោកនេះ ដើម្បីជួយទូន្មាន និងសង្រ្គោះដល់អ្នកដទៃ ដូច្នេះយើងមិនត្រូវ ជាប់ជំពាក់ ជាមួយនឹងវត្ថុលោកិយទេ
 
បុគ្គលដែលចាក ចោលផ្ទះហើយទៅបួស មានសិទ្ធិទទួលកម្មសិទ្ធ តែស្បង់ចីវរ ៣សំរាប់ និងបាត្រ១ ប៉ុណ្ណោះ ។ បុព្វជិតអង្គនោះ រស់នៅតាមសភាពធម្មតា និងមើល

ទៅកាន់ សព្វសត្វ លោកទាំងអស់ ដោយចក្ខុនៃមេត្តាជានិច្ច ។

ទី៨ គឺការដឹងថា យើងមិនត្រូវសិក្សា សម្រាប់ការត្រាស់ដឹង តែខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ ទេ ប៉ុន្តែត្រូវបូជាកាយ និងចិត្តទាំងស្រុង ដើម្បីជួយដឹកនាំ អ្នកដទៃ

ទៀត ឲ្យបានដល់ទ្វារ នៃការត្រាស់ដឹងផងដែរ ។

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទាំងអស់នេះហើយ ជាការយល់ដឹង ជាបញ្ញារបស់ព្រះពោធិសត្វ ។ ព្រះពោធិសត្វគ្រប់ព្រះអង្គ តែងតែពិចារណា ដល់សេចក្តីយល់ដឹង
 
ទាំង៨ប្រការនេះ ទើបព្រះអង្គបានទទួល នូវពន្លឺត្រាស់ដឹង ។ ទោះទីកន្លែងណាក៏ដោយ ឲ្យតែព្រះពោធិសត្វ យាងទៅដល់ ព្រះអង្គតែងតែ ប្រើសេចក្តីយល់ដឹង
 
ទាំង៨ប្រការនេះ ដើម្បីបើកចិត្តគំនិត បើកភ្នែក និងអប់រំអ្នកដទៃ ដើម្បីឲ្យរកឃើញផ្លូវ នៃពន្លឺត្រាស់ដឹង គឺវិមុត្តិសុខ ។
 
ចម្លងចេញពីពុទ្ធប្រវត្តិ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គន្ថធុរៈ
បញ្ញាសជាតក

រូបភាពតូច| គម្របសៀវភៅ បញ្ញាសជាតក របស់ថៃបានបោះពុម្ពជាសៀវភៅបុណ្យសពក្នុងឆ្នាំ 1961
បញ្ញាសជាតក (   ;   ) គឺ​ជា​ការ​ប្រមូល​ផ្ដុំ​នៃ​រឿង​ចំនួន 50 នៃ​អតីតកាល​របស់​ព្រះពុទ្ធ​មាន​ដើម​កំណើត​នៅ ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ​ដី​គោក​។  រឿង​ទាំង​នោះ​ផ្អែក​តាម​រចនាបថ​របស់​ ជាតកត្ថវណ្ណនា ប៉ុន្តែ​មិន​មែន​មក​ពី ​គម្ពីរ​បាលី ​ផ្ទាល់​ទេ។   រឿងរ៉ាវរៀបរាប់អំពីជីវប្រវត្តិរបស់ព្រះពុទ្ធ និងបង្ហាញពីការទទួលបានភាពឥតខ្ចោះរបស់ព្រះអង្គ ( បារាមិតា ) ដោយផ្តោតលើចិត្តសប្បុរស ( ទាន )។
បញ្ញាសជាតក: ប្រភពដើម

ប្រភពដើម 
រឿង បញ្ញាសជាតកជាច្រើនមានភាពស្រដៀងគ្នាជាមួយនឹង អក្សរសិល្ប៍សំស្រ្កឹត ក៏ដូចជារឿងនិទានតាមីល ចិន ទីបេ ខូតាន់ និងរឿងនិទានប្រជាប្រិយអាស៊ីអាគ្នេយ៍។  

យោងទៅតាមទំនៀមទំលាប់ភូមានៅសតវត្សទី 17 និង 18  រឿងប្រហែលជាមានដើមកំណើតនៅសតវត្សទី 15 ឡានណា ( ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ សម័យទំនើប)។  ឈ្មោះភូមា Zimmè Paññāsa ( ဇင်းမယ်ပညာသ ),  តាមពិតមានន័យថា 'ឈៀងម៉ៃ ហាសិប' ហើយគេគិតថារឿងទាំងនេះប្រហែលជាមានដើមកំណើតនៅក្នុងទីក្រុងនោះ ដែលឥឡូវស្ថិតនៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ  ពីកន្លែងដែលការប្រមូលផ្តុំទំនងជាត្រូវបានបញ្ជូន។  យោងតាម ដាំរុងរាជនុភព រឿងរ៉ាវត្រូវបានចងក្រងជាលើកដំបូងនៅ ឈៀងម៉ៃ រវាងឆ្នាំ 1467 និង 1667:  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នេះទំនងជាមិនត្រឹមត្រូវទេ។ ដូចដែលអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនបានចង្អុលបង្ហាញថា រឿងនិទាន បញ្ញាសជាតក ត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងសម័យ សុខោទ័យ (១២៣៨-១៤៣៨)។ 

ព្រះសង្ឃជាច្រើនអង្គបានភៀសខ្លួនទៅ ហ្លួងព្រះបាង មុន និងកំឡុងពេល ការដណ្តើមយកទីក្រុងឈៀងម៉ៃរបស់ភូមា ក្នុងឆ្នាំ ១៥៥៨ ហើយមួយចំនួនទៀតត្រូវបាននាំយកទៅភូមា។ នេះមិនត្រឹមតែអាចពន្យល់ពីការរីករាលដាលនៃ បញ្ញាសជាតក ប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងការកើនឡើងនៃការផលិតសាត្រាស្លឹករឹតដែលមាន បញ្ញាសជាតកនៅទូទាំងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកផងដែរ។
បញ្ញាសជាតក: កំណែ

កំណែ 
ដោយ​សារ​តែ​រឿងនិទាន​ដើម​ឡើយ ហើយ​ជា​យូរ​មក​ហើយ​បាន​ផ្ទេរ​ដោយ​ផ្ទាល់​មាត់ វា​ពិបាក​ក្នុង​ការ​តាម​ដាន​ការ​វិវត្ត​ដ៏​ជាក់លាក់​មួយ។ ភាគច្រើននៃសាត្រាស្លឹករឹតដែលនៅរស់រានមានជីវិតដែលមាន បញ្ញាសជាតកមួយឬច្រើនមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សទីដប់ប្រាំបី និងសតវត្សទីដប់ប្រាំបួន ប៉ុន្តែភាគច្រើននៃពួកគេហាក់ដូចជាចម្លងពីសាត្រាស្លឹករឹតចាស់ៗ។  ការ​ប្រមូល​ផ្ដុំ​នេះ​មាន​៣​វគ្គ គឺ​មួយ​ជា​ភាសា​ឡាវ និង​២​ជា​ភាសា​បាលី មួយ​មក​ពី​ភូមា និង​មួយ​ទៀត​មក​ពី​កម្ពុជា និង​ថៃ។ ខណៈពេលដែលមានការត្រួតគ្នាខ្លះរវាងកំណែ វាមានកម្រិតនៃការប្រែប្រួលយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុង 3 ។ 

 ការបោះពុម្ពរាជវង្សថៃ 
ការបោះពុម្ពព្រះរាជក្រឹត្យនៃជម្រើសនៃ បញ្ញាសជាតក ត្រូវបានតែងតាំងដោយស្តេច មង្កុត ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា រាមាទី៤ ដែលគ្រប់គ្រងពីឆ្នាំ 1851 ដល់ឆ្នាំ 1868 ។ អត្ថបទនេះត្រូវបានសរសេរជាចម្បងជា អក្សរខ្មែរ ដែលប្រើជាទូទៅសម្រាប់គម្ពីរពុទ្ធសាសនាបាលីនៅភាគកណ្តាលប្រទេសថៃ រហូតដល់ចុងសតវត្សទីដប់ប្រាំបួន។ 

ការ​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ថៃ​លើក​ដំបូង​ត្រូវ​បាន​បោះពុម្ព​នៅ​ឆ្នាំ 1923 ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់ ​ព្រះអង្គម្ចាស់ ដាំរុងរាជនុភព ដែល​ជា​បុត្រ​របស់​ព្រះ​មហាក្សត្រ។ 

សំណុំនៃភាសាថៃភាគខាងជើង បញ្ញាសជាតក បកប្រែពី អក្សរថៃថាម ទៅជា អក្សរថៃ ត្រូវបានបោះពុម្ពក្នុងឆ្នាំ 1998 ក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់ សាកលវិទ្យាល័យឈៀងម៉ៃ ។ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិដែលចូលរួមក្នុងគម្រោងនេះ ចង្អុលបង្ហាញថា កំណែសាត្រាស្លឹករឹតដើមដែលសរសេរជាអក្សរថៃថាមខាងជើង ភាគច្រើនជា ភាសាថៃខាងជើង ដែលមានពាក្យ និងឃ្លាបន្ថែមជាភាសាបាលី។  

នៅក្នុងការប្រមូល បញ្ញាសជាតក របស់ថៃនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះមាន 61 រឿងនិទាន។ នៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ ប្រភេទ telenovela របស់ថៃដែលគេស្គាល់ថា " jakrawong " ត្រូវបានបំផុសគំនិតពី បញ្ញាសជាតក; រឿងប្រឌិតអំពីរាជវង្ស ជារឿយៗពាក់ព័ន្ធនឹងអំណាចវេទមន្តដ៏ភ្លឺស្វាង - នៅតែពេញនិយម ទោះបីជាមានអត្ថិភាពជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយក៏ដោយ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ គុណធម៌ដូចជា សេចក្តីសុចរិត និងសីលធម៌ត្រូវបានជំនួសដោយអាវុធ និងកម្លាំងសាហាវ។ យោងតាមលោក Niyata Lausunthorn ការធ្វើទំនើបកម្មនៃ បញ្ញាសជាតក បានជួយរក្សាបាននូវប្រជាប្រិយភាពរបស់ខ្លួនរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ទោះបីជាវាជួនកាលមានការចាកចេញយ៉ាងយូរពី ជាតករបស់ បាលី ក៏ដោយ។ 

 កំណែខ្មែរ 
បញ្ញាសជាតក របស់កម្ពុជា, មិនមែនជាផ្នែកមួយនៃ បាលី ដកស្រង់និងយកគំរូតាមរចនាប័ទ្មនៃ សាស្ត្រាល្បែង , ប្រឌិតនិងអក្សរសាស្រ្តខ្មែរអប់រំ។ បញ្ញាសជាតក មានបួនប្រភេទដែលសរសេរនៅលើ:

 សាត្រាស្លឹករឹត  ទាំងភាសាខ្មែរ និងភាសាបាលី
 សម្រាំងដែលបានកែសម្រួលពីស្លឹកត្នោតជាភាសាបាលីជាបួនភាគ,
 បញ្ញាសជាតកសង្ខេប ជាភាសាខ្មែរ សង្ខេប  និង
 បញ្ញាសជាតកសម្រាយ, អធិប្បាយអំពី បញ្ញាសជាតក ជាបួនភាគ។

ជាតក ខ្មែរ រឿងជីវិតរបស់ព្រះពុទ្ធ ចេញដំណើរពីគំរូឥណ្ឌា ក្នុងការពណ៌នាស្ត្រីភាគច្រើនថាជាមនុស្សឆ្លាតវៃ សកម្ម និងថ្លៃថ្នូរ ហើយរៀបរាប់លម្អិតអំពីផលវិបាកសម្រាប់បុរសដែលមិនចាត់ទុកស្ត្រីដូចខ្លួន។ 

ចំពោះ បញ្ញាសជាតក, ហាសិបមួយ ទៀត ទេវកថា ជាតកដែល មិន មែន ជា និទាន ត្រូវ បាន ប្រមូល ពួក វា ពី រឿងព្រេង ខ្មែរ ក្នុង សម័យ សង្គម រាស្ត្រ និយម ; ពួកគេត្រូវបានបោះពុម្ពម្តងទៀតជា 8 ភាគក្នុងឆ្នាំ
បញ្ញាសជាតក: ការបោះពុម្ពរាជវង្សថៃ

ការបោះពុម្ពរាជវង្សថៃ 
ការបោះពុម្ពព្រះរាជក្រឹត្យនៃជម្រើសនៃ បញ្ញាសជាតក ត្រូវបានតែងតាំងដោយស្តេច មង្កុត ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា រាមាទី៤ ដែលគ្រប់គ្រងពីឆ្នាំ 1851 ដល់ឆ្នាំ 1868 ។ អត្ថបទនេះត្រូវបានសរសេរជាចម្បងជា អក្សរខ្មែរ ដែលប្រើជាទូទៅសម្រាប់គម្ពីរពុទ្ធសាសនាបាលីនៅភាគកណ្តាលប្រទេសថៃ រហូតដល់ចុងសតវត្សទីដប់ប្រាំបួន។ 

ការ​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ថៃ​លើក​ដំបូង​ត្រូវ​បាន​បោះពុម្ព​នៅ​ឆ្នាំ 1923 ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់ ​ព្រះអង្គម្ចាស់ ដាំរុងរាជនុភព ដែល​ជា​បុត្រ​របស់​ព្រះ​មហាក្សត្រ។ 

សំណុំនៃភាសាថៃភាគខាងជើង បញ្ញាសជាតក បកប្រែពី អក្សរថៃថាម ទៅជា អក្សរថៃ ត្រូវបានបោះពុម្ពក្នុងឆ្នាំ 1998 ក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់ សាកលវិទ្យាល័យឈៀងម៉ៃ ។ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិដែលចូលរួមក្នុងគម្រោងនេះ ចង្អុលបង្ហាញថា កំណែសាត្រាស្លឹករឹតដើមដែលសរសេរជាអក្សរថៃថាមខាងជើង ភាគច្រើនជា ភាសាថៃខាងជើង ដែលមានពាក្យ និងឃ្លាបន្ថែមជាភាសាបាលី។  

នៅក្នុងការប្រមូល បញ្ញាសជាតក របស់ថៃនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះមាន 61 រឿងនិទាន។ នៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ ប្រភេទ telenovela របស់ថៃដែលគេស្គាល់ថា " jakrawong " ត្រូវបានបំផុសគំនិតពី បញ្ញាសជាតក; រឿងប្រឌិតអំពីរាជវង្ស ជារឿយៗពាក់ព័ន្ធនឹងអំណាចវេទមន្តដ៏ភ្លឺស្វាង - នៅតែពេញនិយម ទោះបីជាមានអត្ថិភាពជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយក៏ដោយ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ គុណធម៌ដូចជា សេចក្តីសុចរិត និងសីលធម៌ត្រូវបានជំនួសដោយអាវុធ និងកម្លាំងសាហាវ។ យោងតាមលោក Niyata Lausunthorn ការធ្វើទំនើបកម្មនៃ បញ្ញាសជាតក បានជួយរក្សាបាននូវប្រជាប្រិយភាពរបស់ខ្លួនរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ទោះបីជាវាជួនកាលមានការចាកចេញយ៉ាងយូរពី ជាតករបស់ បាលី ក៏ដោយ។
បញ្ញាសជាតក: កំណែខ្មែរ

កំណែខ្មែរ 
បញ្ញាសជាតក របស់កម្ពុជា, មិនមែនជាផ្នែកមួយនៃ បាលី ដកស្រង់និងយកគំរូតាមរចនាប័ទ្មនៃ សាស្ត្រាល្បែង , ប្រឌិតនិងអក្សរសាស្រ្តខ្មែរអប់រំ។ បញ្ញាសជាតក មានបួនប្រភេទដែលសរសេរនៅលើ:

 សាត្រាស្លឹករឹត  ទាំងភាសាខ្មែរ និងភាសាបាលី
 សម្រាំងដែលបានកែសម្រួលពីស្លឹកត្នោតជាភាសាបាលីជាបួនភាគ,
 បញ្ញាសជាតកសង្ខេប ជាភាសាខ្មែរ សង្ខេប  និង
 បញ្ញាសជាតកសម្រាយ, អធិប្បាយអំពី បញ្ញាសជាតក ជាបួនភាគ។

ជាតក ខ្មែរ រឿងជីវិតរបស់ព្រះពុទ្ធ ចេញដំណើរពីគំរូឥណ្ឌា ក្នុងការពណ៌នាស្ត្រីភាគច្រើនថាជាមនុស្សឆ្លាតវៃ សកម្ម និងថ្លៃថ្នូរ ហើយរៀបរាប់លម្អិតអំពីផលវិបាកសម្រាប់បុរសដែលមិនចាត់ទុកស្ត្រីដូចខ្លួន។ 

ចំពោះ បញ្ញាសជាតក, ហាសិបមួយ ទៀត ទេវកថា ជាតកដែល មិន មែន ជា និទាន ត្រូវ បាន ប្រមូល ពួក វា ពី រឿងព្រេង ខ្មែរ ក្នុង សម័យ សង្គម រាស្ត្រ និយម ; ពួកគេត្រូវបានបោះពុម្ពម្តងទៀតជា 8 ភាគក្នុងឆ្នាំ
បញ្ញាសជាតក: ការវិភាគ

ការវិភាគ 

 សីលៈ ការលើកតម្កើងនៃការលះបង់ខ្លួនឯង 
ខណៈពេលដែលទំនៀមទម្លាប់ព្រះពុទ្ធសាសនាសំខាន់ៗមិនលើកកម្ពស់ ការធ្វើទុក្ករកម្ម ទេ រឿងនិទាន បញ្ញាសជាតក បង្ហាញពីតម្លៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ជាក់លាក់មួយនៅក្នុងការអនុវត្ត ពោធិសត្វ នៃការលះបង់ខ្លួនឯង និងការលះបង់ចំពោះមាតាបិតា និង ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និង ព្រះសង្ឃ ។
បញ្ញាសជាតក: សីលៈ ការលើកតម្កើងនៃការលះបង់ខ្លួនឯង

សីលៈ ការលើកតម្កើងនៃការលះបង់ខ្លួនឯង 
ខណៈពេលដែលទំនៀមទម្លាប់ព្រះពុទ្ធសាសនាសំខាន់ៗមិនលើកកម្ពស់ ការធ្វើទុក្ករកម្ម ទេ រឿងនិទាន បញ្ញាសជាតក បង្ហាញពីតម្លៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ជាក់លាក់មួយនៅក្នុងការអនុវត្ត ពោធិសត្វ នៃការលះបង់ខ្លួនឯង និងការលះបង់ចំពោះមាតាបិតា និង ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និង ព្រះសង្ឃ ។
បញ្ញាសជាតក: រូបតំណាង

រូបតំណាង 
គំនូរដែលលេចឡើងនៅក្នុង បញ្ញាសជាតកខ្លះក៏អាចត្រូវបានរកឃើញនៅលើការផ្តល់ជំនួយសង្គ្រោះនៅសតវត្សរ៍ទី 9 នៅ បូរ៉ូប៊ូឌូរ នៅកោះជ្វាដែលបង្ហាញថា បញ្ញាសជាតក ខ្លះអាចមកពីរឿងព្រេងអាស៊ីអាគ្នេយ៍មុនពុទ្ធសាសនា។
បញ្ញាសជាតក: សូមមើលផងដែរ។

សូមមើលផងដែរ។ 

 សីលធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនា
 ឃុដ្ដកនិកាយ
 រឿងនិទានជាតក
 បញ្ជីនៃជាតក
 សាស្តា ល្បែង
 មហានិបតជាតក
 ព្រះវេស្សន្តរជាតក
បដាចារា

នាងបដាចារ​ ឬបដាចារថេរី ជាសាវ័កដ៏ឆ្នើម មួយ រូបនៅ​សម័យ​ពុទ្ធកាល ដែល​នាង​មានជំនាញខាងទ្រទ្រង់ព្រះវិន័យ  ។  អក្សរសីល្ប៍ខ្មែរ​​បែបពុទ្ធនិយម គឺ​ជា​រឿង​មួយ​ដែល​មាន​​ប្រជាប្រិយភាព​ និង មានផលិតកម្មជាច្រើន កំពុងថតរឿងនេះជា​ភាពយន្ត និង​​ចម្រៀង​ខារាអូខេ  ។
បដាចារា: ប្រវត្តិរូប

ប្រវត្តិរូប 
នាងបដាចារ ដែលពីកុមារីឈ្មោះថាសេដ្ឋីធីតា បានកើតក្នុងត្រកូលសេដ្ឋី មួយ  (ចូឡសេដ្ឋី) ស្ថិតនៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានទ្រព្យសម្បត្តិ ៤០ កោដិ ​ ។ សេដ្ឋីនោះមានកូន  ២ នាក់ ប្រុសម្នាក់ (បង) នាងជាកូនទី  ២  (កូនពៅ) ហើយក៏ជាកូនជាទីស្រលាញ់បំផុតរបស់មាតា និងបិតាផងដែរ ។
បដាចារា: ប្រវត្តិនៃការសិក្សា

ប្រវត្តិនៃការសិក្សា 
         កុមារីដ៏ស្រស់ប្រិមប្រិយនៅពេលដែលមានអាយុល្មមចូលរៀនហើយមាតា បិតាក៏បានបញ្ជូនឲ្យទៅសិក្សារៀនសូត្រនៅឯសាលាជាមួយនឹងកូនៗរបស់សេដ្ឋីដទៃទៀត ។ សេដ្ឋីធីតាគឺជាក្មេងឆ្លាតបំផុតក្នុងការសិក្សា និងជាក្មេងរួសរាយរាក់ទាក់ជាមួយនឹងភក្តិ លោកគ្រូ អ្នកគ្រូដោយមិនរើសអើង និងប្រកាន់ឫកពារអ្វីឡើយ ។ នាងត្រូវបានការលើកសរសើរជារឿយៗ​ពីលោកគ្រូ អ្នកគ្រូថាជាក្មេងជាឆ្លាត ពូកែ និងរួសរាយជាងគេ ជាពិសេសការមិនរើសអើង និងមិនចេះប្រកាន់ឫកពារឬក្រអើតក្រទមឡើយ ។ ម្យ៉ាងទៀត នាងត្រូវបានទទួលការស្រលាញ់រាប់អានពីលោកគ្រូ អ្នកគ្រូ និងមិត្តភក្តិ សូម្បីតែអ្នកបម្រើ ។
បដាចារា: ប្រវត្តិនៃការសាងផ្នួស

ប្រវត្តិនៃការសាងផ្នួស 
ក្រោយពីឆ្កួតវង្វេង នាងចេះតែដើរគ្រប់ទីកន្លែង ស្រែកឡូឡាមិនឈប់ ។ មានថ្ងៃមួយ នាងដើរៗទៅដល់វត្តជេតពន ចំពេលដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធកំពុងសម្តែងព្រះធម៌ប្រោសបរិស័ទ ។ ព្រះអង្គក៏ត្រាស់ហៅនាងឲ្យចូលទៅអង្គុយស្តាប់ធម៌នឹងគេ ហើយបរិស័ទក៏ផ្លាស់សម្លៀកបំពាក់ឲ្យនាងដើម្បីឲ្យនាងបានអង្គុយស្តាប់ធម៌ស្រួល ។ គ្រានោះព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ៖ " យោ ច វស្សសតំ ជីវេ ឣបស្សំ ឧទយព្វយំ ឯកាហំ ជីវិតំ សេយ្យោ បស្សតោ ឧទយព្វយំ ។ " ប្រែថា "បុគ្គលណា មិនឃើញនូវការកើតឡើង និងការវិនាសទៅ ទោះបីរស់នៅបាន ១០០ ឆ្នាំ​ក៏ដោយ ការរស់នៅ សូម្បីតែមួយថ្ងៃ របស់លោកឣ្នកដែលឃើញ​នូវការកើតឡើង និងការវិនាសទៅប្រសើរជាងការរស់នៅ ១០០ ឆ្នាំ​របស់បុគ្គលនោះទៅទៀត ។" លុះនាងស្តាប់ធម៌ចប់ក៏បានសម្រេចសោតាបត្តិផល រួចនាងក៏ជ្រះថ្លាបានសូមបួសក្នុងសំណាក់ព្រះនាងបជាបតិគោតមី ។ ដោយការខិតខំប្រឹងប្រែងបតិបត្តិព្រះធម៌ មិនយូរប៉ុន្មាននាងក៏បានសម្រេចអរហត្តផល ។
បដាចារា: ជំនាញក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា

ជំនាញក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា 
ព្រះនាងបដាចារថេរី គឺជាព្រះអរហន្តីមួយរូប ដែលក្រោយពីបានសម្រេចអរហត្តផលមកព្រះនាងបានខិតខំប្រឹងប្រែងសិក្សាព្រះវិន័យបានយ៉ាងល្អបំផុត រហូតដល់ព្រះនាងត្រូវបានទទួលរាប់អាន​ពីភិក្ខុ ភិក្ខុនីទាំងឡាយឲ្យជួយដោះស្រាយវិវាទ ឬដោះស្រាយអធិករណ៍ផ្សេងៗនៅ​ក្នុង​​ព្រះសាសនា ។ មិនយូរប៉ុន្មានដោយភាពល្បីល្បាញ និងសមត្ថភាពនៃចំណេះដឹងនេះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធក៏ទ្រង់កោះហៅភិក្ខុ ភិក្ខុនីទាំងឡាយមកប្រជុំគ្នាហើយប្រកាសប្រាប់ថា ៖ " ឯតទគ្គំ ភិក្ខវេ មម សាវិកានំ ភិក្ខុនីនំ វិនយធរានំ យទិទំ បដាចារា ។" ប្រែថា " ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នាងបដាចារថេរីជាអ្នកប្រសើរជាងភិក្ខុនីទាំងឡាយផ្នែកខាងទ្រទ្រង់ព្រះន័យ " គឹមានជំនាញច្បាស់លាស់ជាងភិក្ខុនីទាំងឡាយផ្នែកខាងវិន័យ ។
បដាចារា: ការងារផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនា

ការងារផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនា 
–   បានចូលរួមដោះស្រាយសំនួរផ្សេងៗដែលភិក្ខុ និងភក្ខុនីទាំងឡាយឆ្ងល់ទាក់ទងនឹងវិន័យ ។

–   ចូលរួមរម្ងាប់អធិករណ៍ ឬដោះស្រាយវិវាទផ្សេងៗ

–   ចូលរួមធ្វើសង្ឃកម្មនានា

–   ចុះជួយអប់រំ និងបង្រៀនពុទ្ធវិន័យដល់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ

–   បានជួយអនុគ្រោះស្ត្រី ៣០ នាក់ឲ្យបានបួសជាភិក្ខុនី

–   បានជួយនាងចន្ទាដែលគ្មានញាតិសន្តាន ព្រោះញាតិរបស់នាងបានកើតអហិវាតករោគ (រោគកើតពីខ្យល់មានពិសដូចពិសពស់ ឬហៅថារោគដំនួចពិស) ហើយនាងបានកាន់អំបែងដើរសុំទានគេអស់រយៈពេល ៧ ឆ្នាំ ឲ្យបួសជាភិក្ខុនីរហូតបានសម្រេចអរហត្តផល ។

– បានប្រោសដល់ស្ត្រីទាំង ៥០០ នាក់ដែលសុទ្ធតែមានកូនស្លាប់ទាំងអស់ឲ្យបានជាអរហន្តី

– បានចូលរួមផ្សព្វផ្សាយពង្រឹង និងពង្រីកគុណតម្លៃវិស័យសាសនាឲ្យមានប្រសិទ្ធភាព

– បានបន្សល់នូវគម្រូវិរភាពដ៏ឈ្លាសវៃ និងស្នាដែដ៏ល្អៗក្នុងព្រះវិន័យ ក៏ដូចជាក្នុងព្រះសាសនា រហូតបានចងក្រងទុកក្នុងគម្ពីរដិកាជាច្រើនមកដល់បច្ចុប្បន្ន ។ 

– រឿងរបស់នាងបានចូលរួមអប់រំក្នុងសង្គមជាច្រើនដូចជា ពេលខ្លះគេយកមកសម្តែងជាភាពយន្ត ជារឿងសម្រាប់សិក្សាក្នុងអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរបែបពុទ្ធនិយម ខ្លះគេយកមកថតជាចម្រៀងកាយវិកាជាដើម ។ រឿងនេះបានជ្រួតជ្រាបដល់សង្គមស្ទើរគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ ក្នុងការអប់រំពង្រឹងទឹកចិត្ត គំនិតស្មារតី គឺនៅពេលដែលជួបទុក្ខលំបាកប្រហាក់ប្រហែល ឬដូចទៅនឹងរូបនាងបដាចារ ។
បដាចារា: '''បរិនិព្វាន'''

បរិនិព្វាន 
ព្រះនាងបដាចារថេរី ក្រោយពីបំពេញភារកិច្ចក្នុងវិស័យព្រះពុទ្ធសាសនាអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកព្រះនាងក៏នឿយណាយ និងអស់កម្លាំងកាយពលទ្រុឌទ្រោមគ្រាំគ្រាហើយផងដែរ ។ ជីវិតសត្វលោកកើតមកមិនទៀងតែងល្អៀងឃ្លាតទៅជាធម្មតា វាជាច្បាប់ធម្មជាតិ, សត្វលោកតែងរស់នៅក្រោមអំណាចនៃមច្ចុរាជមិនអាចហាមឃាត់បាន ​មិនយូរប៉ុន្មានបដាចារថេរីអរហន្តីក៏ចូលកាន់និព្វានទៅតាមទំនៀមនៃច្បាប់ធម្មជាតិទៅ ។ (មិនបានបញ្ជាក់ថាបរិនិព្វាននៅទីណា ពេលណានោះទេ)
បដាចារា: សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន 
ជីវិតរបស់នាងបដាចារថេរីពិតជាស្មុគស្មាញ និងក្រៀមក្រំពិបាកនឹងទ្រាំបាន ឬទទួលយក ។ បញ្ហាខាង​ផ្លូវ​ចិត្ត​របស់​នាង​បដាចារ មាន​ព្រះពុទ្ធ​​ជា​អ្នក​ជួយ​បំភ្លឺ​ផ្លូវ ផ្ដល់​ការ​ណែនាំ​ឲ្យ​នាង​​មាន​សេចក្ដី​សង្ឃឹម ​និង​បន្ត​រស់​នៅ​​ក្នុង​​ជីវភាពយ៉ាង​សាមញ្ញ ​ជា​សាវក​​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ពុទ្ធសាសនិកជន ។ នៅ​ក្នុង​​សង្គមឥណ្ឌា ទោះ​ជា​អក្សរសិល្ប៍​បែប​ព្រាហ្មនិយម​ក្ដី បែប​ពុទ្ធ​និយម​ក្ដី យើង​កម្រ​ឃើញ​រដ្ឋាភិបាល (ស្ដេច ឬ​អ្នក​គ្រប់គ្រង​និគមណាមួយ) គិតគូរ​​ជួយ​ប្រជារាស្ត្រ​តាម​រយៈ​​ការ​បង្កើត​គម្រោង​ ឬ​កម្មវិធី​ផ្សេងៗ​ដើម្បី​ឱ្យ​ប្រជារាស្ត្រ​មាន​ការងារ​ធ្វើ ឬ​បង្កើត​របប​សន្តិសុខ​សង្គម​សម្រាប់​ជួយ​កុមារ​តូចៗ សិស្សានុសិស្ស ស្ត្រី​មេម៉ាយ ជន​ពិការ ជន​អានាថា ឬ​មនុស្ស​ចាស់​ជរា​ ។ យើង​សង្កេត​ឃើញ​មាន​តែ​ការ​ធ្វើ​ទាន​ម្ដង​ម្កាល​ហើយ​ក៏​ចប់ ពោល​គឺ​មិន​​មាន​ដំណោះស្រាយ​​ដែល​មាន​និរន្តរភាព​ទេ​​ ។ សព្វថ្ងៃ មាន​មនុស្ស​ប្រុស​ស្រី​ច្រើន​នាក់​នៅ​លើ​ពិភព​លោក​កំពុង​ជួប​ប្រទះ​ការ​លំបាក​ខាង​ផ្លូវ​កាយ ដូច​ជា​កង្វះ​ខាត​ទី​ជម្រក សម្លៀក​បំពាក់ ចំណី​អាហារ​សម្រាប់​ទ្រទ្រង់​ជីវិត​​ខ្លួន​ឯង​ផង​និង​ក្រុម​គ្រួសារ​ផង ។ មនុស្ស​ខ្លះ​ទៀត​ទោះបី​មាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​គ្រប់គ្រាន់​ឬ​ច្រើន​លើសលប់​ក៏​ដោយ ក៏​ពួក​គេ​នៅ​មានបញ្ហា​ខាង​ផ្លូវ​ចិត្ត​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​គេ​មិន​អាច​រស់​នៅ​ដោយ​រីករាយ​ឡើយ ។ បញ្ហា​ជីវភាព​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​មនុស្ស​ គឺ​ជា​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​របស់​បុគ្គល​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ផង និង​ជា​ភារកិច្ច​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ផង​ ដើម្បី​ផ្ដល់​ឱកាស​ធ្វើការងារ​ដល់​ពួក​គេ​ដើម្បី​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ប្រសិន​បើ​ពួក​គេ​អាច​ធ្វើការងារ​បាន និង​ផ្ដល់​ជំនួយ​​ឧបត្ថម្ភ​ជា​ប្រាក់កាស សម្លៀក​បំពាក់ ទី​ជម្រក ឬ​អាហារូបត្ថម្ភ​ប្រសិន​បើ​ពួក​គេ​មិន​អាច​ធ្វើការងារ​បាន ។ រដ្ឋាភិបាល​ ជា​ពិសេស​ ក្រសួង​សង្គមកិច្ច ត្រូវ​មាន​ថវិកា​គ្រប់គ្រាន់​សម្រាប់​ជួយ​ជន​​ទាំងឡាយ​ដែល​កំពុង​ជួប​ការ​លំបាក និង​បណ្ដុះបណ្ដាល​វិជ្ជាជីវៈ​ដល់​ពួក​គេ​ដើម្បី​ឱ្យ​ពួក​គេ​អាច​ធ្វើការ​ ឬ​រក​ស៊ី​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​បាន ។ ចំពោះ​មនុស្ស​មាន​​ពិការភាព​ ឬ​បញ្ហា​ផ្លូវ​ចិត្ត រដ្ឋាភិបាល​ត្រូវ​មាន​មន្ទីរពេទ្យ ឬ​មណ្ឌល​សម្រាប់​ផ្ដល់​សេវា​ពិគ្រោះ​យោបល់ និង​ជួយ​ព្យាបាល​ពួក​គេ​ឱ្យ​អាច​ស្ដារ​លទ្ធភាព​ពលកម្ម​ និង​អាច​ចូលរួម​ក្នុង​សកម្មភាព​សង្គម​តាម​លទ្ធភាព​របស់​ពួក​គេ ។ វត្ត​អារាម និង​ភិក្ខុសង្ឃ​គួរ​ចូលរួម​យ៉ាង​សកម្ម​នៅ​ក្នុង​ការ​ជួយ​សង្គម​នៅ​ក្នុង​វិស័យ​នេះ​ផង​ដែរ ។ ចំណែក​សាលា​រៀន និង​គ្រូបង្រៀនវិញ​ក៏​ត្រូវ​មាន​ចំណែក​យ៉ាង​សំខាន់​ផង​ដែរ​នៅ​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ធនធាន​មនុស្ស សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ និង​សន្តិភាព​សង្គម​ ។
បដាចារា: អនុសាសន៍

អនុសាសន៍ 
ដូច្នេះ ជីវិតរបស់បុគ្គល​ម្នាក់ៗ ក៏ត្រូវតែចេះកែប្រែផងដែរ ដោយអាចកែប្រែបានតាមរយៈការអប់រំពីមជ្ឈដ្ឋានផ្សេងៗ រួមមានការសេពគប់ និងការសិក្សារៀនសូត្រពីសាលារៀនជាដើម ។ មិនត្រូវបណ្តោយជីវិតឲ្យស្ថិតនៅក្នុងភាពល្ងិតល្ងង់ ឬបណ្តោយឲ្យទុក្ខគ្របសង្កត់ឡើយ និងមិនត្រូវណ្តោយឲ្យលោភៈ ទោសៈ មោហៈ និងលោកធម៌អូសទាញចិត្ត​នោះ​ទេ ។ ពេលមានទុក្ខ ត្រូវចេះរកវិធីដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ឬដោយប្រាជ្ញា ។ ប្រសិនបើ​បុគ្គល​ម្នាក់​​កើតមកភ្លឺ គាត់​មិន​ត្រូវ​​ស្លាប់​​ទៅវិញងងិត​ទេ ប្រសិន​បើបុគ្គល​ម្នាក់​កើតមកងងិត គាត់​​មិនត្រូវ​ស្លាប់​ទៅវិញងងិតដដែលទេ ពោល​គឺ​គាត់​​ត្រូវទៅវិញភ្លឺ ហើយប្រសិន​បើ​កើត​​មកភ្លឺ គាត់​ក៏​​ត្រូវស្លាប់​ទៅវិញក៏ភ្លឺដែរ ទើបជីវិតនេះមានតម្លៃ និងប្រសើរឡើង ។
បដិច្ចសមុប្បាទធម៌

ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > សំយុត្តនិកាយ > និទានវគ្គ > តតិយភាគ > អភិសមយសំយុត្ត > ពុទ្ធវគ្គ ទី១

បដិច្ចសមុប្បាទសូត្រ ទី១

[១] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុង​វត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ កាល​ព្រះមានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តនោះ បានត្រាស់​ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួល​ព្រះពុទ្ធដីកា នៃ​ព្រះមានព្រះភាគថា ព្រះករុណាព្រះអង្គ។ ទើប​ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ដូច្នេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត នឹងសំដែងនូវបដិច្ចសមុប្បាទធម៌ ដល់​អ្នកទាំងឡាយ ចូរអ្នក​ទាំងឡាយ ប្រុងស្តាប់ធម៌នោះ ចូរធ្វើទុក​ក្នុងចិត្តដោយប្រពៃចុះ តថាគត នឹង​សំដែងប្រាប់។ ភិក្ខុ​ទាំងនោះ ទទួល​ព្រះពុទ្ធដីកា នៃ​ព្រះមានព្រះភាគថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។

[២] ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ដូច្នេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះបដិច្ចសមុប្បាទធម៌ តើដូចម្តេច ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារទាំងឡាយកើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ វិញ្ញាណកើត​មាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ នាមរូបកើត​មាន ព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ អាយតនៈ៦កើត​មាន ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ ផស្សៈកើត​មាន ព្រោះអាយតនៈ៦ជាបច្ច័យ វេទនាកើត​មាន ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ តណ្ហា​កើត​មាន ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ ឧបាទានកើត​មាន ព្រោះតណ្ហា​ជាបច្ច័យ ភពកើត​មាន ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ ជាតិកើត​មាន ព្រោះភពជាបច្ច័យ ជរាមរណៈ សេចក្តីសោកស្តាយ សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ លំបាកចិត្ត និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់​ចិត្ត ក៏កើតមានព្រម ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ។​ ការកើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មាន​យ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា បដិច្ចសមុប្បាទធម៌។

[៣] ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះការវិនាស និងការរលត់ឥតសេសសល់នៃអវិជ្ជា ការរលត់​នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការរលត់នៃសង្ខារ ការរលត់នៃនាមរូប ព្រោះការរលត់នៃវិញ្ញាណ ការរលត់នៃ​អាយតនៈ៦ ព្រោះការរលត់នៃនាមរូប ការរលត់នៃផស្សៈ ព្រោះការរលត់នៃអាយតនៈ៦ ការរលត់នៃវេទនា ព្រោះការរលត់នៃផស្សៈ ការរលត់នៃតណ្ហា ព្រោះការរលត់នៃវេទនា ការរលត់នៃឧបាទាន ព្រោះការរលត់នៃតណ្ហា ការរលត់នៃភព ព្រោះការរលត់នៃឧបាទាន ការរលត់នៃជាតិ ព្រោះការរលត់នៃភព ជរាមរណៈ សេចក្តីសោកស្តាយ សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ លំបាកចិត្ត និងសេចក្តី​ចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ក៏រមែង​រលត់ទៅ ព្រោះ​ការរលត់​នៃជាតិ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មានយ៉ាងនេះ។ លុះព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់​ត្រាស់ដូច្នេះហើយ ពួកភិក្ខុទាំងនោះ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយ ចំពោះភាសិតរបស់​ព្រះមានព្រះភាគ។ ចប់សូត្រ ទី១។