navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រាសាទពោធិសោម: វត្តឧណ្ណាលោម

វត្តឧណ្ណាលោម 
ពាក្យ ឧណ្ណា = ចិញ្ចើម + លោម = រោម ដែលមានន័យថារោមចិញ្ចើម គឺរបស់ព្រះអសជិតត្ថេរ ដែលខ្មែរយើងតែងគោរពបូជារៀងមក។  កាលពីដើមត្រង់មុខវត្តឧណ្ណាលោមមានកំពង់ទឹកមួយដែលជាចំណតកប៉ាល់ ទូក កាណូត ដែលអ្នកពាណិជ្ជករ យកប្រាសាទនេះជាគោលសម្រាប់ជាសញ្ញាផ្លូវទឹករបស់ពួកគេ ព្រោះកាលនោះមិនទាន់មានចេតិយវត្តភ្នំទេ។ កាលនោះត្រង់វត្តឧណ្ណាលោមជាទីទួលមួយខ្ពស់ ហើយនៅជុំវិញសុទ្ធសឹងតែបឹង និងព្រៃរបោះៗ ហើយវត្តបទុមវត្តីសព្វថ្ងៃនេះ មានវិហារសង់អំពីឈើប្រក់ស្លឹក និងមានកុដិតូចៗ ដូចគ្នានឹងវត្តឧណ្ណាលោមដែរ។ ក្រោយមកទើបមានសំណង់អំពីបេតុងធំៗដូចសព្វថ្ងៃ។ បើយោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតាខ្មែរដ៏ចំណាស់របស់ខ្មែរបានឲ្យដឹងថា ក្នុងរាជព្រះច័ន្ទរាជា កាលស្តេចកន គ្រប់គ្រងប្រទេសម្ខាងនោះ ចៅពញ្ញាសង្គ្រាម សុក មន្រ្តីខាងព្រះច័ន្ទរាជា បាននាំពល ៥០០ នាក់ រុករកគ្រឿងបញ្ចក្សត្រនោះបានទៅឃើញប្រាសាទថ្មមួយ ដែលមានចារឹកអក្សរថា  ព្រះចេតិយ ព្រះឧណ្ណាលោម  នៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២០៨៣ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៣៩ ។ លុះចៅសង្គ្រាម សុក នាំដំណឹងនេះថ្វាយព្រះច័ន្ទរាជា ទ្រង់ក៏ចាត់តែងប្រាសាទនោះតាំងជាអារាម និងរៀបចំបញ្ចុះសីមា មានចៅអធិការគ្រប់គ្រងរៀងមក ។ លុះ១៤៥ ឆ្នាំក្រោយមក ក្នុងរាជព្រះជ័យចេស្តា គេហៅវត្តនោះថា វត្តព្រះស្រកាលេញ ទៅវិញ ក្នុងព.ស ២២២៨ ត្រូវគ.ស ១៦៨៤ ដូច្នោះយើងអាចនិយាយបានថាប្រាសាទថ្មនោះបានក្លាយជាវត្តអារាម តាំងពី ៤៧២ ឆ្នាំមុន។ ប្រាសាទនេះមានរាង ៤ជ្រុងស្មើ មានប្រវែងប្រហែល ៥.៥ម៉ែត្រ និងមានកម្ពស់ ១៨ម៉ែត្រ។ ប្រាសាទនេះសង់សម្រាប់ឧទ្ទិសដល់លទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា តែក្រោយមកបានប្រែក្លាយមកជាព្រះពុទ្ធសាសនាវិញក្នុងរូបភាពជាចេតិយទៅវិញ ដោយមានតម្កល់ព្រះពុទ្ធរូប ដែលយើងសង្កេតពីទម្រង់សិល្បៈដូចគ្នាទៅនឹងព្រះពុទ្ធរូបថ្មទាំងឡាយក្នុងសម័យក្រោយអង្គរ។ ចំណែកឯសំណង់ទាំងឡាយដែលបានសង់បន្ថែមក្នុងសម័យកាលសម្តេចសង្ឃរាជ និល ទៀង ព្រះសង្ឃរាជទី១នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដោយព្រះអង្គបានសង់ភ្ជាប់បន្តពីប្រាសាទចាស់ជាចេតិយ ៥ទៀត ដែលធ្វើពីឥដ្ឋ បូកបាយអរ មានប្រវែងប្រហែល ៣.៥ម៉ែត្រ ដែលមានរាង​ ៤ជ្រុង និងមានការសង់និងកែលម្អមកក្រោយៗទៀត។ វត្តមានប្រាសាទនេះបានប្រាប់យើងថាភ្នំពេញមិនមែនមានមនុស្សរស់នៅត្រឹមរាជស្តេចពញ្ញាយ៉ាត ឡើយ គឺវាជាប្រជុំជនមួយតាំងពីសម័យអង្គរមកម្លេ៉ះ។ បើបានចូលវត្តឧណ្ណាលោម សូមទៅមើប្រាសាទនេះផងwww.spktliv.com។
ប្រាសាទព្រហ្មកិល: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទព្រហ្មកិល គឺជាប្រាសាទតូចមួយស្ថិតនៅក្បែរប្រាសាទអង្គរវត្ត មានចម្ងាយ ប្រមាណ ៣០០ ម៉ែត្រ ខាងលិចខ្លោងទ្វារ ប្រាសាទអង្គរវត្ត ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងឡើងពីថ្មភក់ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ ប្រាសាទនេះជាប្រាសាទមួយដែលមានរាងតូចច្រឡឹង ហើយមានចម្ងាយពីផ្លូវមុខ អង្គរប្រហែលជា ៥០ ម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះ។ ប្រាសាទព្រហ្មកិលមានរូបចម្លាក់មនុស្ស និង ក្បាច់ឆ្លាក់នៅផ្ទាំងថ្មប្រាសាទគួរជាទីចាប់ចិត្ត។ ប្រាសាទតាព្រហ្មកិលសាងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១២ ដោយស្នាមព្រះហស្ត ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧ បច្ឆមរណៈព្រះនាម មហាបរមសំគតតបតៈ ដើម្បីឧទ្ទិសចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាសៀវភៅដើមកំណើតអង្គរ រៀបរៀងដោយ ម៉ារ បូ ឆ្នាំ១៩៦៩ ទំព័រទី៦២។ ប្រាសាទនេះ បានទទួលការថែរក្សាដោយក្រសួងអភិរក្សអង្គរតាំងពីឆ្នាំ ១៩១៩។ ដោយសារការរុករកកាលពីឆ្នាំ ១៩២៨ គេបានរកឃើញ សិលាចារឹកមួយដែលមានចុះព្រះរាជបញ្ជាផ្សេងៗនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧ ដែលឆ្លាក់ជាប់នឹងមន្ទីរព្យាបាលរោគ ។ តាមសិលាចារឹកនៅប្រាសាទតាព្រហ្មប្រាប់ថា ប្រាសាទនេះជាធម្មមន្ទីរ សម្រាប់ស្វាធ្យាយន៍ធម៌ប៉ែកខាងព្រះពុទ្ធសាសនា។ នៅក្នុងប្រាសាទនេះ គេប្រទះឃើញរូបបដិមាព្រះពោធិសត្វ អវលោកកេស្វរៈដែលជាពោធិសត្វជួយព្យាបាលសត្វលោក។  ដើម្បីធ្វើដំណើរចូលក្នុងប្រាសាទគេត្រូវឆ្លងកាត់គោបុរៈមួយតូចសាងអំពីថ្មភក់ ទើបចូលដល់តួប្រាង្គប្រាសាទ ដែលស្ថិននៅលើថ្នាក់តូចៗបី។ ប្រាសាទនេះបែរមុខទៅទិសខាងកើត ដែលមានទ្វារបញ្ឆោតបី និងមានជើងទម្រមួយ ដែលមានក្បាច់រចនា និងសោមសូត្របង្ហូរទឹកមន្តមួយនៅប្រហោងប្រាសាទនៅទិសខាងជើង។ ការរចនាប្រាសាទមានលក្ខណៈមិនសូវផ្ចិតផ្ចង់នោះទេ ប៉ុន្តែមានទ្រង់ទ្រាយដូចប្រាសាទបាយ័នដែរ ព្រោះក្បាច់ចម្លាក់មានសភាពកោង និងឆ្លាក់ជារូបទេវតានៅតាមសសរជ្រុងប្រាសាទ។ នៅសសរមាត់ទ្វារចូល គេឃើញក្បាច់រចនាល្អឆើត។
ប្រាសាទព្រហ្មកិល: ការជួសជុល

ការជួសជុល 
ការជួសជុលប្រាសាទព្រហ្មក្រិលចែកចេញជាពីរដំណាក់កាល ដោយដំណាក់កាលទី១ គឺជាការសិក្សាស្រាវជ្រាវ គូសប្លង់ និងការធ្វើកំណាយស្រាវជ្រាវ។ ដំណាក់កាលទី២ គឺជាដំណាក់ការជួសជុលប្រាសាទ ដែលបានចាប់ផ្តើមជួសជុលចាប់តាំងពីអំឡុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣ ដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ បានបញ្ជប់ការជួសជុលធ្វើឱ្យរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ប្រាសាទមានភាពរឹងមាំ ដែលធ្លាប់តែទ្រេតបាក់ធ្លាក់ និងទល់ទ្រជាញឹកញាប់។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានជួសជុល និងអនុវត្តដោយនាយកដ្ឋានអភិរក្សប្រាសាទ និងបុរាណវិទ្យានៃអាជ្ញាធរជាតិអប្សរាអត្តបទអាជ្ញាអរជាតិអប្សរា តាមផេកផ្លូវការ ចេញផ្សាយថ្ងៃទី១៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៣។
ប្រាសាទព្រាមបានាន: ប្រវត្តិសាស្រ្ត

ប្រវត្តិសាស្រ្ត 
ប្រាសាទនេះបានកសាងឡើងដោយព្រះបាទរាកែពិកាតាន (Rakai Pikatan) ក្នុងឆ្នាំ៨៥៦ នៃគ.ស លេីកោះចាវ៉ា (central Java) នៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីបច្ចុប្បន្ន។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានគេសាងសង់ឡើង សម្រាប់បូជាដល់ព្រះមហាព្រហ្ម ព្រះវិស្ណុ ព្រះសិវៈ។ 
បើយើងក្រឡេកមើលមួយភ្លែតប្រាសាទនេះគឺមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងប្រាសាទអង្គរវត្តរបស់ខ្មែរយើងផងដែរ ជាពិសេសគឺត្រង់កំពូលនៃប្រាសាទ ដែលមើលពីចម្ងាយ យើងឃើញមានប្រាសាទកំពូលប្រាំ ប្រកបដោយក្បូរក្បាច់រចនាដូចគ្នា។
ប្រាសាទព្រៃ: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទព្រៃស្ថិតនៅខាងស្តាំដៃចំងាយប្រមាណ៤០ម៉ែត្រនៃជ្រុងឦសានប្រាសាទព្រះខ័ន។ ប្រាសាទនេះស្ថាបនាឡើងអំពីថ្មភក់បែរមុខទៅទិសខាងកើត ចុងសតវត្សទី១២ និង ដើមសតវត្សទី១៣ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ ការហៅថាប្រាសាទព្រៃនេះប្រហែលជានៅពេលមនុស្សទៅដល់ដំបូងគឺឃើញប្រាសាទនេះត្រូវព្រៃដុះជុំជិត។ពាក្យថាព្រៃនេះត្រូវបានប្រើច្រើនសំរាប់ឈ្មោះប្រាសាទ ដូចជាប្រាសាទនេះខាងលិចភូមិអង្គរក្រៅហៅថាប្រាសាទព្រៃដែរ ហើយមានប្រាសាទមួយទៀតនៅខាងត្បូងបារាយណ៍ខាងកើត និង នៅជ្រុងនិរតីនៃប្រាសាទបន្ទាយសំរ៉ែ អ្នកស្រុកហៅថា ប្រាសាទព្រៃប្រាសាទ។ ពាក្យដែលមានន័យថាព្រៃនេះគឺប្រើតាំងពីសម័យខ្មែរបុរាណដែលសរសេរលើសិលាចារឹករ្រៃ។ ប្រាសាទនេះមានទំហំបណ្តោយប្រវែង ២០ម៉ែត្រ និងទទឹងប្រវែង ២៤ម៉ែត្រ វាមានតួប៉មកណ្តាលមួយ និងមានបណ្ណាល័យ ឬហោត្រ័យមួយនៅទិសខាងកើត។ នៅឆ្នាំ១៩៣៤ ប្រាសាទនេះត្រូវបានជុសជុលដោយប្រទេសបារាំង។
ប្រាសាទព្រៃប្រាសាទ: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទព្រៃប្រាសាទស្ថិតនៅប្រហែល៨០០ម៉ែត្រទិសពាយ័ព

នៃកំពែងអង្គរធំ និងទិសភូមិអង្គក្រៅ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានស្ថាបនាឡើងអំពីថ្មភក់បែរមុខទៅទិសខាងកើត។ តាមបច្ចេកទេសស្ថាបត្យកម្ម និង ចម្លាក់ ប្រាសាទនេះគឺស្ថិតនៅក្នុរចនាបទបាយ័ន ក្នុងរាជព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ ឈ្មោះរបស់ប្រាសាទនេះព្រៃប្រាសាទនេះគឺមានន័យដូចព្រៃដែរ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែយកព្រៃមកដាក់ពីមុខប្រាសាទវិញ គឺមានន័យថាប្រាសាទដែលមានព្រៃដុះគ្របជុំវិញ។ ប្រាសាទនេះអ្នកស្រុកនៅភូមិអង្គរក្រៅហៅម្យ៉ាងទៀតថា ប្រាសាទតាអួន ឬ ប្រាសាទគោកប្រាសាទ ។ ពាក្យគោកមានន័យថាទីទួលខ្ពស់ ពំនូលដី។
ប្រាសាទព្រៃមន្ទីរ: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទព្រៃមន្ទីរស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពីប្រាសាទបាគង ក្នុងតំបន់រលួស ខេត្តសៀមរាប ដែលអ្នកសិក្សាដឹងថាជាអតីតរាជធានី ហរិហរាល័យ (ហរិហរ + អាលយ > ហរិហរាលយ = លំនៅព្រះហរិហរ) ក្នុងសម័យអង្គរ។ អ្នកស្រាវជ្រាវបញ្ជាក់ថាម្តុំប្រាសាទព្រៃមន្ទីរ គឺរាជវាំងចាស់មុនសម័យអង្គរទៅទៀត (រវាងឆ្នាំ៧០០)។ គេបានរកឃើញសិលាចារឹករបស់ព្រះនាងជ័យទេវី នៅក្បែរបារាយណ៍ទឹកថា្ល។ មួយវិញទៀតលោក Christophe Pottier វិស្វករ សាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស បញ្ជាក់ថានៅម្តុំប្រាសាទនេះគឺបានរកឃើញ៖
 រចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗ
 ស្លាកស្នាមផ្នែកស្ថាបត្យកម្ម
 ការរៀបចំទីធ្លា
 ប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹក
 រោងថែវ
 ទីលានប្រាសាទជាដើម និងវត្ថុបុរាណដែលមានលក្ខណៈពិសេសនាំចូលពីចិន និងមជ្ឈិមបូព៌ា។
ប្រាសាទព្រះខ័ន: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ច្រកចូលសំខាន់របស់ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅទិសខាងកើត ប៉ុន្តែភ្ញៀវទេសចរអាចចេញចូលពីទិសខាងលិច ឬទិសខាងជើងក៏បានដែរ។ នាខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៣៩ លោក មូរីស៍គ្លេសជាមន្ត្រីអភិរក្សអង្គរបានរកឃើញសិលាស្ដម្ភចារិកមួយផ្ទាំងកប់ដីនៅក្នុងបរិវេណនៃប្រាសាទនេះ។ ផ្ទាំងសិលាចារិកនោះមានកម្ពស់ ១,៨៥ម៉ែត្រ សរសេរជាភាសាសំស្រ្កឹតមានចំនួន ១៧៨ ស្លោកគាថា ដែលបរិយាយអំពី ការបួងសួង ការលើកសរសើរព្រះរាជា ការតម្កល់ព្រះបដិមា ការចូលរួមថែទាំនិងផ្តល់តង្វាយពីព្រាហ្មផ្សេងៗ ពីស្តេចជ្វា ស្តេចចាម ស្តេចយួន និងពីអ្នកភូមិនៅជុំវិញប្រាសាទ ពិធីអភិសេកព្រះ និងផ្តល់ព័ត៌មានអំពីបារាយណ៍ជយតដាកដែលមានប្រាសាទនាគព័ន្ធស្ថិតនៅចំកណ្តាល។ សិលាចារិកនេះនិពន្ធដោយព្រះអម្ចាស់ វិរកុមារ ជាព្រះបុត្រាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧សៀវភៅមគ្គុទេ្ទសក៍អាណាចក្រអង្គរភាគ២ របស់លោក ហែម សោភ័ន្ត បោះពុម្ពលើកដំបូងឆ្នាំ២០១៥ ទំព័រទី១៨២ និងទំព័រទី១៨៣។។
ប្រាសាទព្រះខ័ន: ស្ថាបត្យកម្ម

ស្ថាបត្យកម្ម 
ប្រាសាទព្រះខ័ន មានរាងបួនជ្រុងទ្រវែង មានវិមាត្រប្រវែង ៨០០ ម៉ែត្រ x ៧០០ ម៉ែត្រ សង់ឡើងនៅរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ តែពុំបានសង់រួចនៅក្នុងសម័យព្រះអង្គទេ មហាក្សត្រក្រោយៗ បានសង់បន្ថែមបន្ដបន្ទាប់នៅគ្រិស្តសតវត្សទី ១២ - ១៣។ ក្បាច់រចនានៃប្រាសាទ មានលក្ខណៈដូចជាប្រាសាទបន្ទាយក្តី និង ប្រាសាទតាព្រហ្មដែរ។ ប្រាសាទព្រះខ័ន ស្ថិតនៅតាមផ្លូវវង់ធំ ដោយចេញតាមផ្លូវទ្វារដីឆ្នាំងនៃរាជធានីអង្គរធំ។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងនៅសតវត្យរ៍ទី១២ ក្នុងឆ្នាំ១១៩១ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧  ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះវររាជបិតារបស់ព្រះអង្គ។ ប្រាសាទនេះ មានទំហំ ៥៦ ហិចតា។ តាមសិលាចារឹកថា ប្រាសាទនេះសាងសង់នៅសមរភូមិចុងក្រោយ ដែលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បានផ្តួលរំលំពួកចាម។ ប្រាសាទនេះមានកំពែងបួនជាន់។ នៅកំពែងខាងក្រៅ  ដែលបច្ចុប្បន្នរុំព័ទ្ធទៅដោយព្រៃ  គឺជាកន្លែងដែលព្រះសង្ឃ និងសិស្សស្នាក់នៅក្នុងប្រាសាទនេះ។ នៅកំពែងជាន់ទីពីរ គឺជាកន្លែងគោរពសាសនា។ ប្រាសាទកណ្តាលជាកន្លែងព្រះពុទ្ធសាសនា ឯភាគខាងជើង និងខាងលិច គឺសម្រាប់ឧទ្ទិសដល់ព្រហ្មមញ្ញសាសនា  គឺព្រះនារាយណ៍ (ព្រះវិស្ណុ) (ខាងលិច) និងព្រះឥសូរ (ព្រះសិវៈ) (ខាងជើង)។ នៅផ្នែកខាងត្បូង ជាកន្លែងសម្រាប់គោរពបុព្វជន។ ប្រាសាទព្រះខ័នត្រូវបានកសាងនៅលើតំបន់ដែលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បានទទួលជ័យជំនះលើការឈ្លានពានរបស់ពួកចាម ក្នុង១១៩១នៃគ្រឹស្តសករាជ។ ឈ្មោះនៃប្រាសាទមានន័យថា ព្រះខ័នជ័យ (ដាវជ័យ) ដែលយកឈ្មោះពីបុរាណ ជ័យស្រី  (ទីក្រុងជ័យជំនះដ៏ពិសិដ្ឋ)។ ទីតាំងដែលមានប្រាសាទសំខាន់បីគឺប្រាសាទព្រះខ័ន ប្រាសាទតាសោម និងប្រាសាទនាគព័ន្ធត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា នគរជយស្រី មានន័យថាទីក្រុងនៃព្រះខ័នជ័យ។ ប្រាសាទព្រះខ័នត្រូវបានកសាងនៅចំកណ្តាលអតីតនគរជយស្រីសម្រាប់ឧទ្ទិសថ្វាយជូនដល់ព្រះបិតារបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ព្រះនាមធរណិន្រ្ទវម្ម៌ ក្នុងទម្រង់ជាបដិមាព្រះពោធិសត្វអវលោកេស្វរៈ ដែលមាននាមថា ជយវម្ម៌ស្វេរ នៅឆ្នាំ១១៩១។ លើសពីនេះទៅទៀតនៅអឡុងពេលនៃការជួសជុលរាជធានីយសោធរបុរៈ ឬហៅថាក្រុងអង្គរធំដែលធ្លាប់ត្រូវបានដុតបំផ្លាញ់ដោយកងទ័ពចាម ហើយវាមានតួនាទីជាកន្លែងសម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រធ្វើការផង ជាសកលវិទ្យាល័យផង និងសម្រាប់គោរពប្រតិបត្តិសាសនាចម្រុះទាំងព្រះពុទ្ធសាសនា និងព្រហ្មញសាសនាផង។ ប្រាសាទព្រះខ័នក៏ធ្លាប់ជាសមរភូមិប្រយុទ្ធប្រឡាក់ទៅដោយថ្លុកឈាមនៅពេលកងទ័ពចាមវាយលុបនិងគ្រប់គ្រងក្រុងអង្គរនៅឆ្នាំ១១៧៧ ប៉ុន្តែត្រូវបានព្រះបាទជយវម្ម៌ទី៧ ធ្វើសង្គ្រាមដណ្តើមយកជ័យបានមកវិញនៅឆ្នាំ១១៨១។
រូបភាពតូច
ប្រាសាទព្រះខ័ន: ឈ្មោះ

ឈ្មោះ 
ព្រះខ័ន មានន័យថាដាវ។ តាមការស្រាវជ្រាវនៅពេលថ្មីៗ នេះ ប្រជាជនយល់ថា ប្រាសាទព្រះខ័ន ជាទីកន្លែងដាក់គ្រឿងសម្រាប់ធ្វើសឹក។ ដូច្នេះ ព្រះខ័ន គឺជាឈ្មោះទំនើបនៅរក្សា ឈ្មោះពីបុរាណ ពោលគឺ ជ័យស្រី នេះមានន័យថា  ព្រះខ័ន និងមានន័យម៉្យាងទៀតថា ម្លូ សៀវភៅតំបន់ទេសចរណ៍នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដោយលោក កែវ ភួង។
ប្រាសាទព្រះខ័ន: កំពែងប្រាសាទ

កំពែងប្រាសាទ 
កំពែងទី១ នៅតាមបណ្តោយកំពែងខាងក្រៅមានលម្អចម្លាក់គ្រុឌដ៏ធំចំនួន ៧២ឈរចាប់យកសត្វពស់នឹងក្រញុាំជើងទាំងពីរ រីឯស្លាបទាំងគូរលាតត្រដាងឡើងទៅលើចាប់កន្ទុយពស់។ ផ្នែកខាងលើកំពែងមានលម្អផ្ទាំងថ្មភក់តូចៗ ដាក់តម្រៀបគ្នារាងអង្កាញ់ៗដូចទឹករលក ហើយមានសោមលម្អរូបព្រះពុទ្ធសមាធិ ប៉ុន្តែត្រូវបានដាប់បំផ្លាញចោល។ ចំណែកឯកំពែងទី២នៃផ្នែកខាងកើតមានព្រះពន្លាកិត្តិយសដ៏ធំទូលាយ ដែលត្រូវបានប្រក់ដោយដំបូលឈើកាលពីមុន មានខ្លោងទ្វារចេញចូលបីគឺធំនៅចំកណ្តាលនៃព្រះពន្លាកិត្តិយស រីឯពីផ្សេងទៀតស្ថិតនៅផ្នែកម្ខាងៗនៃទ្វារកណ្តាលពីព្រះពន្លា។
ប្រាសាទព្រះខ័ន: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
តាមរយៈព័ត៌មានសិលាចារិកព្រះខ័ន បានឱ្យដឹងថា បដិមានៃរូបព្រះពុទ្ធ ព្រះឥសូរ និងព្រះវិស្ណុ ដែលត្រូវបានតម្កល់នៅក្នុងប្រាសាទនេះមានចំនួនដល់ទៅ ២០,៤០០ ដែលធ្វើអំពីមាស ប្រាក់ សំរិទ្ធ និងថ្ម (ប៉ុន្តែលោក ហ្សក សឺដែស្ត តថា បដិមាទេវៈផ្សេងៗមានចំនួន ៤៣០) និងភូមិចំនួន ១៣,៥០០ ដែលមានតួនាទីថែរក្សាផ្គត់ផ្គង់មូលនិធិសាសនាឱ្យមានដំណើរការល្អនៅប្រាសាទនេះ (ប៉ុន្តែលោកហ្សក សឺដែស្តថាស្បៀងអាហារជាច្រើនផ្តល់ដោយឃ្លាំងព្រះរាជទ្រព្យ ឬដោយភូមិចំនួន ៥៣២៥ ដែលមានមនុស្សទាំងពីរភេទចំនួន៨៧,៨៤០នាក់)។ មានបដិមាចំនួន ២៨៣ ត្រូវបានតម្កល់ជុំវិញបដិមាព្រះពោធិសត្វលោកេស្វរៈ ដែលតំណាងឱ្យដួងប្រលឹងព្រះបិតាព្រះរាជា។ មានសំណង់ប៉មចំនួន ៨៥សម្រាប់តម្កល់ព្រះបដិមាដល់ទៅ ៥២៥អង្គជាចំណុះប្រាសាទដ៏ធំនេះ។ សិលាចារឹកបានបន្តទៀតថា អ្នកនិពន្ធបានឧទ្ទឹសកុសលទៅកាន់អតីតព្រះរាជាព្រះនាម ធរណិន្ទ្រវរ្ម័ន ដែលជាព្រះបិតាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ និងបួងសួងឱ្យព្រះមហាក្សត្រជំនាន់ក្រោយ ដែលបានជួយថែរក្សាសំណង់ព្រះពុទ្ធសានា ដែលមានទាសាទាសីចំនួន ៣០៦,៣៧២នាក់ សូមឱ្យទទួលផលបុណ្យគ្រប់ៗគ្នាអន រស្មី ឆ្នាំ២០១០ ទំព័រទី២៨២-២៨៣។។ខ្លឹមសារសិលាចារឹកបានឱ្យដឹងថា មានសាលាសំណាក់ដែលមានភ្លើងបំភ្លឺចំនួន ១២១ត្រូវបានកសាងតាមផ្លូវទូទាំងអាណាចក្រក្នុងនោះមាន៖
 ចំនួន ៥៧សាលាសំណាក់ ពីក្រុងអង្គរទីរាជធានីប្រទេសចាម្ប៉ា(ផាន់រ៉ាង ឬវិជ័យ)
 ចំនួន ១៧សាលាសំណាក់ ពីរាជធានីអង្គរទៅប្រាសាទភីម៉ៃនៅលើភ្នំកូរ៉ាត
 ចំនួន ៤៤សាលាសំណាក់ ស្ថិតនៅតាមផ្លូវផ្សេងៗទៀត ដែលគេមិនដឹងទីកន្លែងពិតប្រាកដ
 សាលាសំណាក់មួយនៅលើភ្នំជីសូរ និងពីរទៀតនៅមានភាពស្រពិចស្រពិលនៅឡើយ។
ចម្ងាយពីសាលាសំណក់មួយទៅសាលាសំណាក់មួយទៀតមានប្រវែង ១២ទៅ១៥គីឡូម៉ែត្រ ដែលត្រូវប្រើប្រាស់ពេលប្រហែលជា ៤ទៅ៥ម៉ោងដើរដោយថ្មើរជើង។ គេបានសម្គាល់បានចំនួន ៨ក្នុងចំណោម១៧ ដែលស្ថិតនៅតាមផ្លូវពីរាជធានីអង្គរទៅភីម៉ៃ បឹងមាលា តាព្រហ្ម និងបន្ទាយឆ្មារលោក ហ្សក សឺដែស ឆ្នាំ១៩៤៧ ទំព័រទី១១៣-១១៤។។ សិលាចារឹកនៃប្រាសាទព្រះខ័នមានការរៀបរាប់ពីទីក្រុងដ៏រីចម្រើនដ៏ជឿនលឿនមួយ ដែលផ្តោតទៅលើសកម្មភាពសាសនា និងសេចក្តិត្រូវការនៃប្រាសាទនេះ ដង្វាយត្រូវបានរៀបចំសម្រាប់អាទិទេពហើយកម្រងផ្កាត្រូវបានលម្អសម្រាប់អាទិទេពទាំងនេះទៀតផង។ ម្ហូបអាហារត្រូវបានផ្គតផ្គង់ហើយនៅតាមខ្លោងទ្វារតែងមានអ្នកយាម និងមានក្រុមរបាំរាប់ពាន់នាកសម្តែងនៅប្រាសាទនេះមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មាននៅក្បែរប្រាសាទព្រះខ័ន។
ប្រាសាទព្រះខ័ន: ប្រាសាទដាវទេព

ប្រាសាទដាវទេព 
ប្រាសាទព្រះខ័ន និងទីក្រុងនៅជុំវិញ ត្រូវបានប្រសិទ្ធិនាមឡើង ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពអស្ចារ្យនៃប្រាសាទនេះ។ ព្រះខ័នមានន័យថាដាវទេពជាភាសាខ្មែរជាពាក្យមួយនិយាយសំដៅដល់ជ័យជំនះរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ លើពួកជ្វាឈ្លានពានត្រង់ចំណុចនេះ។ ការប្រយុទ្ធគ្នានិងស្ទឹងឈាមនៃការប្រយុទ្ធគ្នានេះ ត្រូវបានចារលើសសរធ្វើអំពីថ្មភក់ ឬសិលាចារឹកដែលត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ១៩៣៩នៅប្រាសាទនេះ។ សិលាចារឹកនេះក៏បានរៀបរាប់ផងដែរ អំពីប្រវត្តិសាស្រ្តដំបូងនៃប្រាសាទនេះ និងការប្រតិបត្តិសាសនាប្រចាំថ្ងៃនៃទីក្រុងនេះមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មាននៅក្បែរប្រាសាទព្រះខ័ន។
ប្រាសាទព្រះខ័ន: ការផ្លាស់ប្តូរសាសនា

ការផ្លាស់ប្តូរសាសនា 
ប្រាសាទមានការផ្លាស់ប្តូរជាបន្តបន្ទាប់ដោយបន្ថែមនូវទ្រង់ទ្រាយ និងការបាត់បង់នៃការតុបតែងលម្អទៅតាមពេលវេលា។ ជាក់ស្តែងប្រាសាទព្រះខ័នក៏បានទទួលរងនូវការផ្លាស់ប្តូរដែរ នៅក្នុងការផ្លាស់ប្តូរដ៏ធំពីព្រះពុទ្ធសាសនាទៅព្រហ្មញ្ញសាសនាបន្ទាប់ការសោយទីវង្គតរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នៅដើមសតវត្សទី១៣។ ចម្លាក់បែបព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវបានគេលុបបំបាត់ចោលហើយជួនកាលត្រូវដាកជំនួសចម្លាក់រូបតាបសហិណ្ឌូកំពង់ធ្វើសមាធិវិញ។ ការប្រែប្រួលនៃពេលវេលាបានបន្សល់ទុកតែផ្នែកសំខាន់ៗនៃប្រាសាទ ដែលជាទីសក្ការៈបំផុត ហើយត្រូវបានសម្អិតសម្អាងជាចម្លាក់ដ៏សម្បូរបែបនិងក្បាច់តែប៉ុណ្ណោះ។ ការផ្លាស់ប្តូរទ្រង់ទ្រាយសាសនាធ្វើឱ្យមានការប្រែប្រួលទ្រង់ទ្រាយប្រាសាទព្រះខ័នយ៉ាងខ្លាំង ប៉ុន្តែកត្តាសេដ្ឋកិច្ច និងបរិយាកាសសង្គមផ្សេងៗបាននាំទីក្រុងនេះទៅរកឱនភាព។ យុទ្ធនាការកសាងដ៏ធំរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧បានធ្វើឱ្យអាណាចក្រទាំងមូលបាត់បង់ធនធាន ចំណែកប្រព័ន្ធទឹកស្មុកស្មាញរបស់ទ្រង់ទៅជាប្រើមិនកើត និងគ្មាននិរន្តរភាពផ្នែកបរិស្ថាន។ មកដល់សតវត្សរ៍ទី១៥ អង្គរត្រូវបានបោះបង់ចោលទាំងស្រុងមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មាននៅក្បែរប្រាសាទព្រះខ័ន។
ប្រាសាទព្រះខ័ន: ទេវកថា

ទេវកថា 
រូបចម្លាក់នៅប្រាសាទព្រះខ័នមានលក្ខណៈរស់រវើកបង្កប់ដោយនិមិត្តរូបដ៏ពិសិដ្ឋ។ ភស្តុងតាងនៃជំនឿអំពីកកើតលោកបានកំណត់អំពីទម្រង់អរិយធម៌ខ្មែរឃើញមាននៅគ្រប់ទីកន្លែងនៃប្រាសាទព្រះខ័ន និងប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុងរាជធានីក្រុងអង្គរធំ។ នៅតាមស្ពានខាងកើតឆ្លងកសិណទឹកមានទេវតា(ឆ្លាក់ជារូបអ្នកប្រយុទ្ធ) និងរូបអសុរា(យក្ស)ប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមកូរសមុទ្រទឹកដោះដោយទាញពស់នាគរាជ។ នាគរាជ ឬស្តេចពស់ជានិមិត្តរូបនៃស្ពានរវាងឋានសួគ៌ នឹងផែនដី ដូច្នោះហើយបានជាលេចរូបរាងឡើងនៅលើបង្កាន់ដៃនៃស្ពានដើរទៅកាន់ប្រាសាទ។ នៅព័ន្ធជុំវិញប្រាសាទព្រះខ័នមានកំពែងខាងក្រៅមានរូបគ្រុឌចំនួន ៧២ឈរយាមការពារទីក្រុងទាំងមូល។ រូបមានលក្ខណៈពាក់កណ្តាលមនុស្សពាក់កណ្តាលជាបក្សីដ៏ធំអស្ចារ្យនៅក្នុងទេវកថាព្រហ្មញ្ញសាសនាទាំងនេះជាអ្នកឈ្នះនាគរាជហើយនៅក្នុងរឿងព្រេងជាច្រើននិទានថាបានលើកប្រាសាទព្រះខ័នទៅឋានសួគ៌ប្រៀបដូចជាទីក្រុងហោះ។ អ្នករបាំនៅលើចម្លាក់ជាប់ជញ្ជាំងទាំងនេះគឺជាអប្សរា ឬស្រីសួគ៌។ របាំមានសារៈសំខាន់ណាស់នៅក្នុងពិធីបដិសណ្ឋារកិច្ចនៅសម័យក្រោយការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ មានស្រ្តីរបាំរាប់ពាន់់នាក់សម្រាប់សម្តែងជាទៀងទាត់នៅក្នុងពិធីផ្សេងៗនៅក្នុងប្រាសាទព្រះខ័នមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មាននៅក្បែរប្រាសាទព្រះខ័ន។
ប្រាសាទព្រះខ័ន (កំពង់ស្វាយ): ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត 
ប្រាសាទព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ (អ្នកស្រុកហៅ ប្រាសាទបាកាន) មានចំងាយប្រមាណ ២៩០គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញ និងមានចម្ងាយប្រហែល ១៧០គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តសៀមរាប។ ប្រាសាទបាកាន(ឬ ប្រាសាទព្រះខ័ន កំពង់ស្វាយ) មានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិបាកាន ឃុំរណសិរ្ស ស្រុកសង្គមថ្មី ខេត្តព្រះវិហារ និងមានចម្ងាយ១០៥គីឡូម៉ែត្រ ពីក្រុងអង្គរ។ប្រាសាទស្ថិតនៅប៉ែកខាងត្បូងឆៀងខាងលិចស្រុកសង្គមថ្មី និងមានព្រំប្រទល់ខាងជើងជាប់ឃុំស្តៅ ខាងត្បូងជាប់នឹងឃុំសាគ្រាម ស្រុកប្រាសាទបល្ល័ង្ហ ខេត្តកំពង់ធំ រីឯខាងលិចជាប់នឹងឃុំខ្វាវ ស្រុកជីក្រែង ខេត្តសៀមរាប និងខាងកើតជាប់នឹងឃុំរមទម្យ ស្រុករវៀង ខេត្តព្រះវិហារ។ ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅលើដីទំហំ ២៥គីឡូម៉ែត្របួនជ្រុង។
ប្រាសាទព្រះខ័ន (កំពង់ស្វាយ): ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
រូបភាពតូច
ប្រាសាទបាកាន ឬ ប្រាសាទព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ កសាងឡើងនៅក្នុងសម័យអង្គរ ស្ថិតនៅរវាងពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១១ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១២ ដែលស្ថិតក្នុងរចនាបថអង្គរវត្ត។ ចំណែកប្រាសាទរណបជុំវិញ កសាងឡើងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី១២ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១៣ ស្ថិតក្នុងរចនាបថបាយ័ន និងមានប្រាសាទមួយទៀតកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១១ សម្រាប់ឧទ្ទិសទៅព្រហ្មញ្ញសាសនា តែសាងសង់មិនទាន់រួចនៅឡើយទេ។ ក្រុមប្រាសាទបាកាន ភាគច្រើនកសាងឡើងសម្រាប់ឧទ្ទិសដល់ព្រះពុទ្ធសាសនាដកស្រង់ពី ស្លាកបដាមុខប្រាសាទបាកាន។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បានសាងសង់ប្រាសាទព្រះខ័នកំពង់ស្វាយនេះឡើង ក្នុងគោលបំណងរម្លឹកជ័យជម្នះលើទ័ពចម្ប៉ា ឈ្លានពានអាណាចក្រអង្គរ។ តំបន់ប្រាសាទព្រះខ័ន កំពង់ស្វាយនេះ មានលក្ខណៈ ពិសេសខាងយុទ្ធសាស្ត្រទ័ព កាលពីសម័យព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន ទី៧ ព្រោះ ពីមុន តំបន់នេះ មានព្រៃជ្រៅ ហ៊ុមព័ទ្ធដោយបារាយណ៍ ស្ទឹង និងអូរទឹក ប្រភពទឹកធ្លាក់ចុះពីភ្នំដងរែក។ ជាងនេះទៀត ប្រាសាទនេះ ស្ថិតនៅជាប់តំបន់រ៉ែដែកដែលអាចស្លធ្វើជាឧបករណ៍សឹក សម្រាប់កងទ័ព កាលសម័យអតីតកាល។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បានជ្រើសយកភូមិសាស្ត្រ តំបន់ប្រាសាទ ព្រះខ័នកំពង់ស្វាយនេះ ធ្វើជាកន្លែងហ្វឹកហាត់កងទ័ពអស់រយៈពេលជាង ៤ឆ្នាំ គឺចាប់ពីឆ្នាំ ១១៧៧ ដល់ឆ្នាំ១១៨១ មុនពេលព្រះអង្គចេញទ័ពច្បាំងដេញទ័ពចម្ប៉ាចូល ឈ្លានពានទីក្រុងអង្គរ ដោយជ័យជម្នះ។ ក្រោយពីព្រះអង្គទទួលជ័យជំនះ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បានរៀបចំកសាងប្រាសាទជាច្រើនពាសពេញប្រទេស នាំឲ្យនគរកម្ពុជាខ្លាំងក្លា កាលពីសម័យបុរាណ។ ព្រះអង្គក៏បានសង់ប្រាសាទ និងស្ពានបុរាណ នៅតំបន់ព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ ដើម្បីរម្លឹកដល់ជ័យជំនះរបស់ព្រះអង្គ កាលសម័យនោះ តែម្តងលោក ចិន្ត ច័ន្ទរតនា ប្រធានមូលនិធិកេរដំណែលខ្មែរ ជាមួយសារព័ត៏មានថ្មីៗ ថ្ងៃទី២០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៦ ។
ប្រាសាទព្រះគោ: ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត  
ប្រាសាទព្រះគោមានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ១៣គីឡូម៉ែត្រ នៃភាគខាងកើតពីទីក្រុងសៀមរាប ហើយស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណនៃអតីតរាជធានីហរិហរល័យនាសម័យបុរាណ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃស្ថិតនៅក្នុង ភូមិឪឡោក ឃុំបាគង ស្រុកបាគង ខេត្តសៀមរាប នៃតំបន់រលួស។ប្រាសាទព្រះគោជាប្រាសាទមួយស្ថិតនៅចន្លោះបា្រសាទបាគង និងប្រាសាទលលៃ នៅខាងលិចផ្លូវទៅកាន់ប្រាសាទបាគងសៀវភៅមគ្គុទ្ទេសក៍អាណាចក្រអង្គរ ភាគ១ លោក ហែម សោភ័ន្ត ទំព័រទី២៣។។
ប្រាសាទព្រះគោ: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទព្រះគោ  ត្រូវបានប្រជាជនសម័យក្រោយដាក់ឈ្មោះថាប្រាសាទព្រះគោ ដោយយោងទៅតាមរូបសំណាក់ព្រះគោចំនួនបីចំពីមុខប្រាង្គទាំងបីនៃប្រាសាទនេះ។ ប៉ុន្តែតាមពិតប្រាសាទនេះមានឈ្មោះថា ស្រីបរមេស្វរៈ ជាភាសាសំស្ក្រឹត។ ប្រាសាទព្រះគោនេះត្រូវបានកសាងឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី៩ ដោយព្រះបាទឥន្រ្ទវរ្ម័នទី១ (៨៧៧-៨៨៩) ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះឥសូរក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា។ នេះក៏ជាប្រាសាទ ដែលសង់ឡើងដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រះមាតាបិតារបស់ព្រះអង្គ និងបុព្វជន ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ និងព្រះអគ្គមហេសី។
ប្រាសាទព្រះគោ: ការជុសជុល

ការជុសជុល 
ប្រាសាទព្រះគោត្រូវបានជុសជុលដោយគម្រោងពីរផ្សេងគ្នាគឺ ទី១គម្រោងរបស់ប្រទេសហុងគ្រី ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩៤ ដល់ ឆ្នាំ១៩៩៦ និងដំណាក់កាលទី២ដោយគម្រោងរបស់ប្រទេសអាឡឺម៉ង់ ចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៩១-២០០៣ លុះបច្ចប្បន្នបន្តដោយអភិរក្សដោយគម្រោងរបស់អាឡឺម៉ង់សហការជាមួយអាជ្ញាធរជាតិអប្សរាឯកសារអាជ្ញាធរជាតិអប្សរាស្តីអំពីការអភិរក្សតំបន់អង្គរ ឆ្នាំ២០១២។។ នៅថ្ងៃទី២០ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ អាជ្ញាធរជាតិអប្សាបានចាប់ផ្តើមដំណើរការជួសជុលកម្រាលផ្លូវចូល និងរចនាសម្ព័ន្ធខ្លោងទ្វារទី៣នៃប្រាសាទព្រះគោ។
ប្រាសាទព្រះគោ: ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទ

ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទ 
ប្រាសាទព្រះគោបែរមុខទៅទិសខាងកើត ដែលទិសសំខាន់ក្នុងការផ្តល់កំណើតដល់សត្វទាំងឡាយ។ ប្រាសាទនេះមានទំហំ៥០០ម៉ែត្រគុណ៤០០ម៉ែត្រមានកំពែងធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀមព័ទ្ធជុំវិញជាពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នា និងមានកំពែងមួយធ្វើអំពីឥដ្ឋព័ន្ធជុំវិញខឿនប្រាសាទដែលអាចមើលឃើញនូវស្នាកស្នាមខ្លះៗ។
ប្រាសាទព្រះគោ: កំពែងប្រាសាទ

កំពែងប្រាសាទ  
កំពែងទី១ សង់អំពីថ្មបាយក្រៀម។ ខ្លោងទ្វារចូលមានលម្អបង្អួច និងចម្រឹងបង្អួចធំធ្វើអំពីថ្មភក់ដោយមានក្បាច់ចម្លាក់ក្បូរល្អស្អាត មានសសរវែងពីរបញ្ឈរធ្វើអំពីថ្មភក់។ ផ្លូវចូលមានក្រាលថ្មបាយក្រៀម។ កំពែងទី២សង់អំពីថ្មបាយក្រៀមហើយមានសាភាពបាក់បែកខ្លាំង។ នៅពេលដើរហួសកាត់កំពែងទី២ទៅខាងក្នុង យើងឃើញមានប្រាង្គមួយនៅខាងខ្វេងដៃ ដែលប្រាង្គនោះធ្វើអំពីឥដ្ឋលម្អដោយថ្មភក់នៅខ្លោងទ្វារ និងសសរទ្វារ។ ចំណែកឯកំពែងទី៣ សង់អំពីឥដ្ឋត្រូវបានបាក់បែកខូចខាតស្ទើរតែមិនអាចសម្គាល់បានឡើយ ប៉ុន្តែបើយើងពិនិត្យឱ្យបានល្អិតល្អន់ យើងឃើញមានបំណែកឥដ្ឋខ្លះរបស់កំពែងនេះជាក់ជាមិនខាន។ នៅក្នុងកំពែងនេះមានរូបគោចំនួន៣ក្រាបពីមុខប្រាង្គសំខាន់។ គោនោះគឺជាយានជំនិះរបស់ព្រះឥសូរគឺគោនិន្ទិ។
ប្រាសាទព្រះគោ: ប្រាង្គកណ្តាល

ប្រាង្គកណ្តាល  
នៅលើខឿនមានប្រាង្គចំនួនប្រាំមួយសង់រៀបជាជួរនៅលើខឿនតែមួយ ក្នុងនោះមានប្រាង្គបីស្ថិតនៅក្នុងជួរខាងមុខ សម្រាប់ឧទ្ទិសដល់បុព្វការីជនភេទប្រុសដែលកាលពីមុននៅក្នុងប្រាង្គទាំងនេះត្រូវបានគេតម្កល់រូបទេវរូបភេទប្រុស និងប្រាង្គបីទៀតស្ថិតនៅជួរខាងក្រោយ សម្រាប់ឧទ្ទិសដល់បុព្វការីជនភេទស្រីកាលពីមុនត្រូវបានគេតម្កល់ទេវរូបភេទស្រីនៅក្នុងប្រាង្គនីមួយៗ។
ប្រាសាទព្រះគោ: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក  
តាមសិលាចារឹកលេខ K-៧១៣ ប្រាសាទព្រះគោមានឈ្មោះដើមថា បរមេស្វរៈ ជាភាសាបាលីឬសំស្រ្តឹត ដែលមានន័យថាព្រះសិដ៏ប្រសើរ ជាឈ្មោះព្រះសិវៈនិងព្រះមរណនាមព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២(៨០២-៨៥០)។ប្រាសាទនេះបានស្ថាបនាឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ៨៧៩នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ សៀវភៅ ដែនដីអាថ៌កំបាំងអច្ឆរិយៈប្រាសាទកោះកេរ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ឆ្នាំ២០១៧ ដោយលោក ស៊ឹម ភក្ត្រា ទំព័រទី៨។
ប្រាសាទព្រះថ្កោល: ប្រវត្តិប្រាសាទ<ref>http://spktliv.com/archives/5801{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

ប្រវត្តិប្រាសាទhttp://spktliv.com/archives/5801 
ដើម្បីទៅទស្សនាប្រាសាទព្រះថ្កោល នេះ យើងអាចធ្វើដំណើរបាន តាមរយៈផ្លូវ២ខ្សែគឺ តាមផ្លូវជាតិលេខ៦២ ជាខ្សែទី១ ចេញពីតំបន់ភ្នំដែក ឃុំរមណីយ ស្រុករវៀង កាត់តាមស្រុកសង្គមថ្មី និងឃុំសាគ្រាម ស្រុកប្រាសាទបល្ល័ង្ក របស់ខេត្តកំពង់ធំ។ ចំណែកខ្សែទី២ បែកចេញពីផ្លូវជាតិលេខ៦A ត្រង់ស្រុកស្ទោង ឆ្ពោះទៅក្រយា ឃុំសាគ្រាម របស់ស្រុកប្រាសាទបល្ល័ង្ក និងបានទៅដល់ប្រាសាទព្រះថ្កោល ដូចគ្នា។ ប្រាសាទនេះ មានទីតាំងនៅ ភូមិតាសែង ឃុំរណសិរ្ស ស្រុកសង្គមថ្មី ខេត្តព្រះវិហារ ដោយមានចម្ងាយជាង ១គីឡូម៉ែត្រ ពីទីប្រជុំជនភូមិ និងចម្ងាយ ១០៥គីឡូម៉ែត្រ ពីទីរួមខេត្តព្រះវិហារ។ បុរាណដ្ឋាននេះ យើងអាចទៅទស្សនាបានគ្រប់រដូវ មិនថាប្រាំង ឬវស្សាឡើយ ព្រោះបច្ចុប្បន្ន រាជរដ្ឋាភិបាលបានកសាងផ្លូវធ្វើដំណើរបានស្រួល មិនព្រួយពីរឿងជាប់ភក់ផុងអ្វីឡើយ មិនដូចពីមុនដែលអាចធ្វើដំណើរបានតែក្នុងរដូវប្រាំងប៉ុណ្ណោះទេ។ 
ប្រាសាទព្រះថ្កោល ឬព្រះបុណ្យ មានសិលាចារឹកប្រាប់កាលបរិច្ឆេទច្បាស់លាស់ ដែលកសាងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទេវ ទី១ រវាងគ.ស ១០០២ ដល់១០៥០ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយព្រះអាទិទេពក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា ប៉ុន្តែបានកសាងបង្ហើយក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជយវម៌្មទេវ ទី៧ ដូចទៅនឹងប្រាសាទព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ ដែរ។ប្រាសាទនេះអាចសម្គាល់បាន ដោយសត្វទេពឈរយាមនៅគ្រប់ជ្រុងទាំង៤ គឺបក្សីគ្រុឌ ប្រចាំការនៅជ្រុងខាងត្បូង និងខាងលិច ព្រមទាំងមានដំរីក្បាល៣ ឈរយាមនៅជ្រុងខាងជើងនិងខាងកើត ដែលជារូបសំណាកធំៗ អាចមើលឃើញពីចម្ងាយបាន។បន្ថែមពីលើនោះ នៅមានរូបចម្លាក់តូចៗ ពិពណ៌នា អំពីរឿងទេវកថានានា ដោយឆ្លាក់ជាសាច់រឿងភ្ជាប់នឹងរូបធំៗទាំង៤។ នៅភូមិតាសែង ឃុំរណសិរ្ស ស្រុកសង្គមថ្មី ខេត្តព្រះវិហារ ក៏មានបុរាណដ្ឋានជាច្រើនទៀតដែរ ដូចជា ប្រាសាទព្រះថ្កោល ឬព្រះបុណ្យ ប្រាសាទព្រះដំរី បារាយណ៍បាដាក ឬប្រដាកប្រាសាទស្ទឹង ឬព្រះព្រហ្ម និងប្រាសាទព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ ឬបាកានជាដើម៕
ប្រាសាទព្រះធាតុក្វាន់ពីរ: ព័ត៏មានទូទៅ

ព័ត៏មានទូទៅ 
ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅក្នុងខេត្តក្រចេះ ដូចបង្ហាញនៅក្នុងផែនទី។ អាចជិះឡាន ឬម៉ូតូទៅតាមផ្លូវដីក្រហមចេញពីក្រុងក្រចេះ ប្រហែល៣០នាទី ហើយត្រូវដើរថ្មើជើងប្រហែលជាងកន្លះម៉ោងទៀត ដោយឆ្លងកាត់ដុប ព្រៃ និងអូរ ទើបដល់ប្រាសាទនេះ។ បើចង់ទៅមើលប្រាសាទនេះ គួររកអ្នកភូមិឲ្យនាំទៅ ជៀសវាងវង្វេងនាំឲ្យខាតពេលវាលា។
ប្រាសាទនេះមានភាពរិចរិលខ្លាំងដោយធម្មជាតិ និងបាក់បែកដោយសារមនុស្សបំផ្លាញ។ ទោះបីយ៉ាងនេះក្ដី ប្រាសាទនេះនៅសល់ក្បាច់ចម្លាក់ដ៏ល្អៗ ដែលត្រូវតែថែរក្សា បើមិនដូច្នោះទេនឹងកាន់តែបាត់បង់ ឬក៏រិចរឹលហើយ។ អ្នកភូមិប្រាប់ថា កាលពីខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៦ ចោរបានលួចយកសិលាចារឹកមួយផ្ទាំងនៅទីនោះ។ នេះជារឿងដែលគួរឲ្យសោកស្ដាយណាស់។
យោងតាមសិលាចារឹកដែលគេបានផ្ដិត និងបកប្រែហើយ ដែលមានលេខក្នុងបញ្ជី K. 121 (អាចមើលនៅក្នុងវែបសាយរបស់CISARK) បានសរសេរនៅក្នុងឆ្នាំ៧១៦ (គិតជាគ្រិស្តសករាជ)https://www.facebook.com/Khmer History & Temples។