លីលាវតី: ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង

ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង

ម្នាល​លោក​ដ៏​មានអាយុ ! នៅ​ខណៈ​ដែលដើរផ្លូវជិតដល់ក្រុងរាជគ្រឹះនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាបានសង្កេតឃើញ​ភូមិប្រទេសជាវាលស្រែច្រើនជាងព្រៃឈើ ផ្ទៃដី​ប្រកប​ដោយ​ជីវជាតិ​ពីព្រោះ​ដើម​ស្រូវ​ក្នុង​ស្រែ​ដែល​កសិករ​ច្រូតកាត់មិនទាន់ហើយនៅឡើយមើលទៅល្អណាស់គុម្ពធំៗ និង គ្រាប់ថ្លោសត្រសោល ។ ក្នុង​មួយថ្ងៃៗ ខ្ញុំព្រះករុណាធ្វើដំណើរដើរឆ្លងកាត់ភូមិស្រុកបានជាច្រើន សង្កេតឃើញអ្នកស្រុករស់នៅកុះករ ។ ​តាមវាលស្រែ កសិករកំពុងច្រូតស្រូវជាពួកជាក្រុម ក្រុមខ្លះសន្ទនាគ្នាបណ្តើរជន្លជន្លេញលេងសើចជាមួយគ្នាបណ្តើរយ៉ាងរីករាយខ្ញៀវខ្ញារ ។ ក្រុម​ខ្លះ​ក៏​ច្រៀង​ចម្រៀង​ឆ្លើយឆ្គងគ្នារវាងប្រុស និង ស្រី មើលទៅពួកគេហាក់នឹងថា សប្បាយរីករាយណាស់ ។ គិតៗទៅគួរឲ្យចម្លែកដែរដែលពួកគេធ្វើការទាំងកណ្តាលថ្ងៃចែស មានញើស​ហូរ​ជោក​ខ្លួន ក៏​នៅតែញញឹមញញែមស្រស់ស្រាយរីករាយបាន ។ ផ្ទុយគ្នាស្រឡះទៅនឹងមហាសេដ្ឋីដែលរស់នៅ​លើប្រាសាទ ៧ ជាន់ក្នុងមហានគរ បែរ​ជា​នៅ​ក្រៀមក្រំ​ក្រវល់ក្រវាយ​ចិត្ត​ឥត​ស្រាកស្រាន្ត​ទៅវិញ ។ នាំឲ្យខ្ញុំ​ករុណា​កើត​គំនិតគិតសង្ស័យថា អ្នកណាហ្នជាអ្នកមានសេចក្តីសុខពិត? គិតទៅគិតមកក៏ល្មមនឹងមើលឃើញចម្លើយថា  សេចក្តីសុខ​ស្ថិត​នៅ​លើ​ការ​​ពេញចិត្ត ។ អ្នកស្រែដែលធ្វើស្រែបែកញើសហូរញើស បើពេញចិត្តនឹងភាវៈជា​អ្នកស្រែ ពួក​គេក៏មានសេចក្តីសុខ ។ មហាសេដ្ឋីទោះមានប្រាក់ ៧០ កោដិ(៧០០ លាន) រស់នៅ​ក្នុង​ប្រាសាទ​វិមាន​ក៏ដោយ បើមិនពេញចិត្តនឹងភាវៈបែបនោះទេ ច្បាស់ជានៅត្រដរត្រដាស់ខ្នះខ្នែងស្វែងរកភាវៈដទៃទៀតមិន​ខាន​ ។ កាលបើ​ដូច្នេះ​មុខ​ជា​នឹង​គ្មាន​សេចក្តី​សុខសម្រាន្ត​ក្សាន្តចិត្ត​ឡើយ ។ ម្លោះហើយយើងមិនអាចយកទ្រព្យ​សម្បត្តិខាងក្រៅមកវាស់សេចក្តីសុខរបស់មនុស្សបានទេ ។ 
 
លុះដើរផ្លូវតទៅមុខទៀតមិនយូរប៉ុន្មាន ខ្ញុំព្រះករុណាក៏មើលឃើញជួរភ្នំមានពណ៌ខៀវស្រងាត់ឈរនៅ​ច្រងាងចំខាងមុខឯទិសខាងកើត នុះ​ឯង​គឺ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ក្រុង​រាជគ្រឹះ ជា​រាជធានី​នៃ​មគធរដ្ឋ​របស់​ព្រះភូវនាថពិម្ពិសារ ។ ក្រុងរាជគ្រឹះនៅមាន​នាមាភិធេយ្យ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា បញ្ចគិរីនគរ ព្រោះមានភ្នំ ៥ ខ្សែ គឺ វេភារៈ វេបុល្លៈ គិជ្ឈកូដ ឥសិគិលិ និង សោណៈ តាំងនៅរៀងរាយគ្នាជុំវិញក្រុង ជាកំពែងធម្មជាតិដ៏រឹង​មាំដែល​ពួកបច្ចាមិត្រ​មិនហ៊ានរុករាន​ទន្រ្ទាន​ចូលវាយប្រហារ ។ ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា​អង្គុយ​ចុះ​នៅ​ក្រោម​ម្លប់ដើម​ព្រីងធំ ហើយសម្លឹងមើលកាត់ទៅក្សេត្រភូមិ(វាលស្រែ)ដ៏ល្វឹងល្វើយដែលកំពុងតែបង្អោនកួរលៀងទុំដូច​មាសឆ្អិន ។ មៀងមើលទៅមហាប្រាការនៃក្រុងរាជគ្រឹះដោយរន្តិភាព ព្រោះ​ដឹងថាខ្លួនបានដើរផ្លូវជិតដល់​គោលដៅ ១ ដំណាក់ហើយ ។

នៅ​ខណៈដែលកំពុងតែអង្គុយរំភើយអារម្មណ៍នោះឯង មានវុទ្ធជនម្នាក់ដើរស្ពាយយាមឆ្លងកាត់មក នៅ ពេល​ដែល​ឆ្មៀង​ភ្នែក​ក្រឡេក​មើល​មក​ឃើញ​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​អង្គុយ​នៅ​ក្រោម​ម្លប់​ឈើ​ក្បែរ​ផ្លូវ គាត់​ក៏​ឈាង​ចូលមកអង្គុយសម្រាកដែរ ។ លុះដាក់យាមចុះនៅលើផ្ទៃដីហើយ គាត់ក៏ចាប់ផ្តើមណែនាំខ្លួនឯងថាជាគ្រូ​ពេទ្យ ដើរព្យាបាលអ្នកជម្ងឺតាមស្រុកភូមិនានា ហើយ​ក៏​រៀបរាប់​បូរបាច់ដល់សមត្ថភាពរបស់ខ្លួនក្នុងការ​ព្យាបាលអ្នកជម្ងឺឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាស្តាប់យ៉ាងហូរហែ ។ នៅខណៈដែលអង្គុយលើចង្អេរលើកខ្លួនឯងយ៉ាងខ្ពស់​លើសគេនោះ គាត់ក៏រិះគន់ និង តិះដៀលពេទ្យដទៃទៀតយ៉ាងចាស់ដៃផងដែរ ។ គាត់និយាយហាក់នឹងថា ក្នុងលោកនេះ គាត់ជាអ្នកពូកែជាងអ្នកណាៗទាំងអស់ ឈ្លាសវៃប្រាជ្ញប្រាយក្នុងគ្រប់សាខាវិជ្ជា គ្មានអ្វី ដែល​គាត់​មិនចេះនោះទេ ។ កាលបើសង្កេតមើលការនិយាយអួតក្អេងក្អាងរបស់គាត់ទៅ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ដឹង បានភ្លាមថាវុទ្ធជននោះកំពុងតែត្រូវទិដ្ឋិមានះ​គ្របសង្កត់ កំពុង​តែ​ឆ្កួត​ចំណេះ​រហូត​ដល់​យល់ខុសថាខ្លួនជា អ្នកវិសេសតែម្នាក់ឯងក្នុងលោក ។ ខ្ញុំព្រះករុណាគិតថាប្រសិនបើមិនបង្ក្រាប​មនុស្សនេះឲ្យអស់​ព្យសន៍ពុត​ត្បុតទេ​ តួនាទី​ប្រៀនប្រដៅ​មនុស្ស​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​មុខ​ជា​ខ្វះចន្លោះមានខ្ចោះដោយពិត ។
 
ខ្ញុំព្រះករុណាទើបរៀបចំនយោបាយស្រាយទិដ្ឋិមានះ​របស់គាត់ ដោយចាប់ផ្តើមសន្ទនាគ្នាថា ៖
 
"ម្នាលឧបាសក ! អាត្មាកើតមកក្នុងលោកនេះក៏ច្រើនឆ្នាំហើយ ទាំងបានត្រាច់ចរមកស្ទើរតែផុតដែនដីក្នុង​មជ្ឈិមប្រទេស ប៉ុន្តែ​នៅ​មិន​ដែល​ពើប​ពះ​ប្រទះ​ឃើញ​ពេទ្យ​ណា​ម្នាក់​មាន​ចំណេះ​ចេះដឹង​ដូច​យ៉ាងញោមទេ ។ ញោមជាគ្រូពេទ្យដែលមានសមត្ថភាពបំផុតតាមដែលអាត្មាធ្លាប់បានប្រទះឃើញមក" ។

គាត់ញញឹមយ៉ាងពេញចិត្តពេញថ្លើមហើយនិយាយយ៉ាងមោទនភាពថា ៖

"ត្រឹមត្រូវហើយ លោកសមណៈ ! បើនិយាយតាមការពិតទៅ គ្មានឱសថមុខណាដែលខ្ញុំកណាមិនចេះ​នោះទេ ។ គ្មានរោគប្រភេទណាដែលខ្ញុំកណាព្យាបាលមិនបាននោះទេ ។ នេះ​បើ​និយាយ​​តាមត្រង់ មិនមែន​និយាយអួតខ្លួនងទេ" ។

"អាត្មាជឿញោម" ខ្ញុំព្រះករុណាក្លែងស៊ែមគាត់ថែមទៀត "​ចាត់ទុកថាជាភ័ព្វសំណាងរបស់អាត្មាមែនទែន ដែលបានមកជួបញោម ពីព្រោះ​អាត្មា​មាន​ញាតិ​ម្នាក់​ក្នុង​ក្រុង​រាជគ្រឹះ​នេះ​កំពុង​តែ​កើត​ជម្ងឺតត្រាំតត្រែង​ម្យ៉ាង ។ អាត្មាចង់នាំញោមទៅពិនិត្យមើលរោគសញ្ញារបស់គាត់ហើយផ្សំថ្នាំព្យាបាលឲ្យផង ។ បើញោមរក្សា ឲ្យជាសះស្បើយបាន អាត្មា​នឹង​ជូន​រង្វាន់​យ៉ាង​លើសលន់​បំផុត" ។

"ទុកចិត្តខ្ញុំកណាចុះ លោកសមណៈ !" គាត់និយាយទាំងសើចកក្អឹកដោយជឿជាក់លើខ្លួនឯង "ខ្ញុំកណា ត្រេកអរនឹងរក្សាព្យបាលអ្នកជម្ងឺដោយឥតគិតថ្លៃសោះក៏បាន សូម​តែ​ប្រាប់​អាការៈរោគ​របស់គាត់មកចុះ ។ ខ្ញុំកណានឹងស្រាវរកសមុដ្ឋានរោគហើយផ្សំថ្នាំប្រគេនឥឡូវនេះឯង" ។ លុះបញ្ឆោតឲ្យពេទ្យស្មឿកធ្លាក់ចូលរណ្តៅងងឹតហើយ ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ក៏​ព្រលះ​ព្រលាំង​ស្នៀត​ផ្តាច់ព្រលឹងភ្លាម​ថា ៖

"អាការៈរោគរបស់គាត់យ៉ាងនេះ គឺ ពីមុនមក គាត់ស្វាហាប់ហំហែងណាស់ ប៉ុន្តែក្រោយមក គាត់ក៏ក្លាយ ទៅជាមនុស្សទន់ខ្សោយព្រវីព្រវារយ៉ាងគួរឲ្យអាណិត ។ ស្បែក​សាច់​ដែល​ធ្លាប់​តឹង​ណែនហាប់ក៏ប្រែទៅជាជីវ​ជ្រួញយុរយារពេញទាំងសារពាង្គកាយ ។ សក់ដែលធ្លាប់តែខ្មៅរលើបរលង់ក៏ប្រែទៅជាមានពណ៌សសំពោង​ដូចសំឡី ។ កែវភ្នែក​ដែល​ធ្លាប់​តែភ្លឺ​ច្បាស់​ស្រឡះស្រឡំ​ក៏​ប្រែ​ទៅជាស្រវាំងស្រពិលមើលអ្វីៗមិនសូវឃើញ ។ ត្រចៀកដែលធ្លាប់តែស្តាប់សម្លេងឮច្បាស់ ក៏បែរទៅជាថ្លង់ហ៊ឹងសឹងស្តាប់អ្វីមិនបាន ។ ធ្មេញដែលធ្លាប់តែសក្បុស​ពេញ​អញ្ចាញ ​ក៏បែរ​ទៅជាបាក់ជ្រុះរលុះអស់ម្តងមួយគ្រាប់ពីរគ្រាប់ទាល់តែអស់រលីង ។ ខ្នងដែលធ្លាប់តែតាំង​ត្រង់សង្ហាសង្ហាញក៏បែរទៅជាកោងទោរបោរទៅមុខ ពេលដើរត្រូវប្រើឈើច្រត់ ។សតិស្មារតី​ដែល​ធ្លាប់តែ​ល្អ​ល្អះ ក៏បែរទៅជារងាប់រងើវង្វេងវង្វាន់ ។ មនុស្សម្នា​នាំគ្នាហៅគាត់ថា កើតជម្ងឺជរា ឥឡូវនេះ គាត់មានអាការៈ រោគដាបខ្លាំងណាស់ទៅហើយ សូម​ញោម​មេត្តា​ជួយ​រក្សាព្យាបាលគាត់ឲ្យជាសះស្បើយដូចដើមវិញផង" ។

គ្រាន់តែស្តាប់ខ្ញុំព្រះករុណានិយាយចប់ ពេទ្យស្មឿកក៏ផ្ទុះសំណើចសើចកាច់កកាច់ស្រង្គលាន់ឮពេញ ទាំងវាលស្រែហើយនិយាយថា "រោគនេះគ្មានអ្នកណាគេព្យាបាលទេ លោកសមណៈ ! ព្រោះវាជារោគ ធម្មតារបស់សង្ខារ"

"មិនព្យាបាលរោគនេះ ទៅព្យាបាលរោគឯណាទៅវិញ?" ខ្ញុំព្រះករុណាឈ្លេចសួរ ។

"ព្យាបាលរោគផ្សេងៗទៀតដូចជា រោគឈឺក្បាល ឈឺពោះ ឈឺធ្មេញ ជាដើម" ។

"រោគប្រភេទអស់ហ្នឹងជារោគរប៉ិចរប៉ីរាយរង អ្នកណាៗក៏អាចព្យបាលបានដែរ ប៉ុន្តែរោគជរានេះជារោគរ៉ាំរ៉ៃ​បំផុតដែលមនុស្សជាតិទូទាំងពិភពលោកកើតគ្រប់តែគ្នា ។ ពេទ្យ​ដទៃ​ទៀត​មិន​អាច​រក្សាព្យាបាលបានទេ ព្រោះគេមិនពូកែដូចយ៉ាងញោម ។ ញោមពូកែជាងពេទ្យណាៗទាំងអស់ គួរតែរក្សាព្យបាលបាន ។ បើញោម អាចរក្សាព្យាបាលរោគនេះឲ្យជាស្រឡះបាន ញោម​នឹងក្លាយជាពេទ្យស្តុកស្តម្ភបំផុតក្នុងលោក ។ យ៉ាងម៉េចដែរ តើញោមនឹងរក្សាទេ?"

"ខ្ញុំកណារក្សាមិនបានទេ" ពេទ្យស្មឿកនិយាយដោយសម្លេងខ្សោយចុះ ។

"បើញោមព្យបាលរោគនេះមិនបានទេ ញោមក៏មិនពូកែវិសេសវិសាលជាងពេទ្យដទៃដែរ ។ ការដែលញោម​និយាយអួតថាពូកែជាងពេទ្យណាៗទាំងអស់ ជាការព្រោកប្រាជ្ញបំផ្លើសការពិត ព្រោះតែអំណាចនៃទិដ្ឋិ​មានះប៉ុណ្ណោះឯង" ។

ពេទ្យស្មឿកអង្គុយឈ្ងោកមុខស្រតឹកដោយមង្កុភាព មិនតតបខ្ញុំព្រះករុណាថាដូចម្តេចទេ យកដៃទាំង​សងខាងត្រដុសគ្នាទៅមក ។
 
"ម្នាលឧបាសក ! " ខ្ញុំព្រះករុណាឆ្លៀតឱកាសនោះទូន្មានគាត់ដូចតទៅ ៖

"ជម្ងឺរ៉ាំរ៉ៃដែលកាត់បន្ថយសេចក្តីសុខរបស់មនុស្សមាន ៣ យ៉ាង គឺ រោគជរា រោគព្យាធិ និង រោគមរណៈ ។ រោគជរា និង រោគមរណៈ ញោមមិនអាចរក្សាព្យាបាលឲ្យជាស្រឡះបានទេ ។ ទាំងពេទ្យធម្មតាដទៃទៀតក៏មិន​អាចរក្សាព្យាបាលបានដែរ រក្សាព្យាបាលបានតែរោគព្យាធិខ្លះប៉ុណ្ណោះ ។ រោគខ្លះក៏ញោមមិនអាចព្យាបាល​បានដែរ ជា​ការសមគួរ​ហើយ​ឬ​ដែល​ញោម​យល់​ថាជាពេទ្យវិសេសវិសាលក្នុងលោក" ។

"ម្នាលនាយពេទ្យ ! មានសិល្បវិទ្យាច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ណាស់ដែលមនុស្សរកឃើញហើយនាំគ្នាសិក្សារៀន​សូធ្យ ។ គ្រាន់តែក្នុងជម្ពូទ្វីបនេះមានដល់ទៅ ១៨ សាខាវិជ្ជាឯណោះ ។ វេជ្ជសាស្ត្រ​របស់ញោមត្រឹមតែ ១ ក្នុងចំណោម ១៨ សាខាវិជ្ជាប៉ុណ្ណោះ ។ សូម្បីតែវេជ្ជសាស្ត្រ ១ មុខវិជ្ជាក៏មានវិសាលគមទូលំទូលាយហួសវិស័យ​នឹង​ញោម​សិក្សា​ឲ្យ​ចេះ​ចប់​សព្វ​គ្រប់​ទៅ​ហើយ មិន​បាច់ពោលដល់ថ្វីដល់សិប្បសាស្ត្រដទៃទៀត ។ គ្មានអ្នកណា​អាចរៀនចេះចប់សព្វគ្រប់ក្នុងសិល្បសាស្ត្រទាំងពួងបានទេ ព្រោះត្រូវប្រើពេលវេលារាប់ពាន់ឆ្នាំ ។ ប៉ុន្តែ​​មនុស្ស​មានអាយុកាលមធ្យមយ៉ាងយូរត្រឹមតែ ១០០ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ ។ ហេតុនោះទើបគ្មានពេលវេលាគ្រប់​គ្រាន់នឹងសិក្សាឲ្យចេះចប់សព្វគ្រប់ក្នុងសិល្បសាស្ត្រទាំងពួងបានទេ" ។

"ម្នាលរោគហារី ! អ្វីៗទាំងពួងក្នុងសកលចក្រវាលនេះមានច្រើនប្រភេទជាអនេករាប់ម៉ឺនរាប់សែន ។ ប៉ុន្តែញោម ចេះដឹងមុខវិជ្ជាវេជ្ជសាស្ត្រតែបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ ។ ចំណេះ​ចេះដឹង​របស់​ញោម​គ្រាន់តែជាចម្រៀកមួយក្នុង​ចំនួនសែនប៉ុណ្ណោះ ។ ចាត់ទុកថាជាចំណេះដឹងតិចតួចណាស់ ជាការសមគួរហើយឬដែលញោមដើរអួតប្រាប់ គេ​ប្រាប់​ឯង​ថា​ខ្លួន​ពូកែ​វិសេស​វិសាល​ជាង​អ្នក​ដទៃ" ។

"បពិត្រលោកសមណៈដ៏ចម្រើន ! ខ្ញុំកណាទើបនឹងដឹងខ្លួនអម្បាញ់មិញនេះថាខ្លួនពេញជាមានចំណេះដឹង​ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រតិចតួចមែនទែន ។ ខ្ញុំកណា​នឹក​អៀនខ្មាស់​ពន់ពេក​ណាស់​ដែល​បាន​និយាយ​ប្រាប់​អ្នកដទៃ​ជាច្រើនដោយសារតែសេចក្តីយល់ឃើញខុសថាខ្លួនជាគ្រូពេទ្យឆ្នើមវិសេសក្នុងលោក ។ ចាប់តាំងពីពេល​នេះទៅ ខ្ញុំកណា​នឹង​មិន​ធ្វើ​ដូច្នេះ​ទៀត​ទេ" ។ និយាយ​ហើយ​គាត់​ក៏​ឱន​ថ្វាយបង្គំ​ខ្ញុំព្រះករុណាយ៉ាងលំអុត​លំឱន ។

"ម្នាលរោគហារី ! មនុស្សល្ងង់នៅពេលបានសិក្សារៀនសូធ្យចេះដឹងតិចតួចច្រើនតែកើតអស្មិមានះទ្រើស​ឃ្នងចំពោះឯកវិជ្ជារបស់ខ្លួន  យល់ថា​ខ្លួន​វិសេសវិសាល​ហើយ​ដើរ​អួត​ប្រាប់​គេឯង​ដើរ​ផ្ទាញ់ផ្ទាល់​អ្នកដទៃ ជាមនុស្សប្រកាន់ទិដ្ឋិមានះរឹងរូសគគ្រីសគគ្រូស មិនព្រមចុះញ៉មទោរទន់នឹងអ្នកណាៗទេ មិនគិតថាខ្លួន កំពុងតែអួតចំហោតល្ងង់របស់ខ្លួនឡើយ ។ បុគ្គល​ណា​ធ្វើ​ដូច្នោះ​ ព្រះបោរាណាចារ្យ​ប្រៀបប្រដូចទៅនឹង​សត្វកង្កែបចាស់ដែលរស់នៅក្នុងស្រះទឹកតូចៗ មិនដែលទៅឃើញស្ទឹង-បឹង-ទន្លេ-សាគរ និង មហាសមុទ្រ ម្តងណាឡើយ  ក៏យល់​ថា​ស្រះទឹក​របស់ខ្លួនធំសម្បើមណាស់ក្នុងលោក លោត​​​អួតប្រាប់គេឯងក្នុង​ស្រះ ។ លុះពេលណាកង្កែបនោះមានឱកាសចេញទៅឃើញស្ទឹងបឹងបួនៅខាងក្រៅ ទើបដឹងការពិតថា ស្រះទឹក​របស់​ខ្លួន​តូចមែនទែន​ទាល់តែឥតសព្ទឥតសារអ្វីឡើយ ។ វានឹងនឹកអៀនប្រៀនពន់ពេក ដែលបានដើរអួតប្រាប់គេឯងអំពីទឹកស្រះរបស់ខ្លួន ហើយ​វា​នឹង​ក្លាយ​ជា​កង្កែប​គត់មត់​ស្រគត់​ស្រគំ​លែង​ក្រអឺតក្រអោងតទៅទៀត" ។

"ម្នាលរោគហារី ! កង្កែបចាស់ដែលបានទៅប្រទះឃើញមហាសាគរ តែងមើលឃើញស្រះទឹករបស់ខ្លួន តូចទៅយ៉ាងណា ពហូសុតជន​ដែល​បាន​សិក្សា​សិល្បសាស្ត្រ​ច្រើនៗ​ទៅ​តែងតែ​មើល​ឃើញថាខ្លួនចេះ​ដឹងតិចទៅយ៉ាងនោះដែរ ។ កាន់តែរៀនចេះដឹងច្រើនមើលទៅខ្លួនក៏ហាក់នឹងថាចេះដឹងតិចទៅៗ ល្ងង់ទៅៗ ព្រោះ​អ្វីៗ​ដែល​រៀនសូធ្យ​ចេះដឹង​មាន​ច្រើន​លើស​លុប​ទាល់​តែអាយុ និង សមត្ថភាពខាងបញ្ញារបស់ខ្លួន​មិនល្មាក់ល្មមនឹងរៀនសូធ្យឲ្យចេះចប់សព្វគ្រប់បាន ។ ព្រោះហេតុនោះនរជនដែលមានប្រាជ្ញាច្រើនមែន ទែន​នោះ​តែង​ជា​មនុស្ស​ស្រគត់ស្រគំ​រម្យទមដាក់ខ្លួនគួរគោរពរាប់អាន មានចិត្តទូលំទូលាយ ទទួលស្គាល់​ថាខ្លួនមិនចេះក្នុងអ្វីដែលខ្លួនមិនបានសិក្សា និង ព្រមទទួលខុសនៅពេលដែលខ្លួននិយាយខុសធ្វើខុស ។ ចំណែក​ខាងអ្នករៀនសូធ្យចេះដឹងតិចតួចវិញ ច្រើនតែវង្វេងវង្វាន់ចើងម៉ើងក្នុងវិជ្ជាកូដរបស់ខ្លួន យល់ថាខ្លួនឆ្លាតបំផុត ពូកែបំផុតក្នុងចំណោមមហាជន កើតទិដ្ឋិមានះរឹងត្អឹង យល់​ថា​អ្វីៗ​ដែល​ខ្លួនគិត និយាយ និង ធ្វើសុទ្ធតែត្រឹមត្រូវជានិច្ច ។ សូម្បីបើអ្នកដទៃមើលឃើញថាខុសក៏ដោយ ក៏នៅតែអះអាង ថាខ្លួនត្រូវដដែល ប្រសិនបើគ្មានផ្លូវណានឹងតស៊ូទស់ទប់ទេ ក៏ទម្លាក់កំហុសឲ្យអ្នកដទៃ ។ មនុស្សប្រភេទនេះ មិនទទួលស្គាល់ថាខ្លួនល្ងង់ខ្លៅទេ ខំអួតថាឆ្លាតថ្វីបើគ្មានសេចក្តីឆ្លៀវឆ្លាតក៏ដោយ គឺ​ស្មើនឹងយកមាស​ក្លែងក្លាយទៅដើរពពាយនាយលក់ ធានា​ថាលក់បានតែម្តងប៉ុណ្ណោះ ។ ក្រោយមក លុះគេដឹងការពិតហើយ នឹងគ្មានអ្នកណាទិញទៀតឡើយ" 

"បពិត្រលោកសមណៈដ៏ចម្រើន ! ហេតុផលរបស់ព្រះតេជព្រះគុណហាក់បីដូចជា​ប្រទីបដ៏ភ្លឺស្វាងដែល​ឆេះច្រាលរន្ទាលនៅក្នុងដួងចិត្តដ៏ងងឹតសូន្យសុងដោយមោហៈរបស់ខ្ញុំកណា ។ ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្ញុំកណា​យល់ជាក់​ច្បាស់ក្នុងបញ្ហាជីវិតដែលមិនធ្លាប់បានដឹងឮមកពីមុន ។ ព្រះតេជព្រះគុណបានធ្វើឧបការគុណដ៏ធំធេងដល់​ខ្ញុំកណា ។ ខ្ញុំកណា​គ្មាន​អ្វី​នឹង​បូជា​គុណ​របស់​ព្រះតេជ​គុណ​ទេ ។ ប៉ុន្តែបើព្រះតេជព្រះគុណប្រាថ្នា ខ្ញុំកណារីក​រាយនឹងបង្ហាត់បង្រៀនវិជ្ជាពេទ្យតាម​ដែលខ្ញុំកណាចេះដឹងទាំងប៉ុន្មានដល់ព្រះតេជព្រះគុណក្រែងលោព្រះ តេជ​គុណ​នឹង​មាន​វិជ្ជា​ជា​គ្រឿង​រក​ទទួលទាន​ជាមួយនឹងមនុស្សលោកតទៅ" ។

"សូមអរគុណណាស់ចំពោះបំណងល្អរបស់ញោម ប៉ុន្តែអាត្មាគ្មានបំណងនឹងរៀនវេជ្ជសាស្ត្រពីញោមទេ ព្រោះអាត្មាជាពេទ្យស្រាប់ទៅហើយ"

ព្រឹទ្ធជន​សម្លឹងមើលខ្ញុំព្រះករុណាយ៉ាងប្លែកចម្លែកចិត្តហើយស្រដីឡើងថា ៖
 
"ព្រះតេជព្រះគុណក៏ជាពេទ្យដែរឬ? តើព្រះតេជព្រះគុណមានជំនាញការក្នុងការព្យាបាលរោគអ្វី?"

"អាត្មាក៏ជាពេទ្យដែរ ប៉ុន្តែអាត្មាមិនមែនជាពេទ្យព្យាបាលរោគកាយទេ ជាពេទ្យព្យាបាលរោគចិត្ត ។ អ្នកណាមិនស្រួលប្រាណអផ្សុកអប្បសាន្តរសាប់រសល់ព្រោះលោភ ក្រោធ វង្វេង អាត្មាព្យាបាលឲ្យជាបាន ។ ឱសថរបស់អាត្មា គឺ បញ្ញាក្នុងសភាវធម៌ ។ អ្នកជម្ងឺផ្លូវចិត្ត ពេលបានទទួលឱសថគឺបញ្ញាពីអាត្មាហើយ នឹងមាន​ចិត្តបរិសុទ្ធស្ងប់សុខ ត្រជាក់ត្រជុំ ស្រឡះស្រលួនជានិច្ច ។ រោគកាយដែលញោមព្យាបាល អ្នកខ្លះក៏​កើត អ្នកខ្លះក៏មិនកើត ប៉ុន្តែរោគចិត្តមនុស្សកើតគ្រប់គ្នាទាំងអស់ ។ ហេតុដូច្នេះអ្នកជម្ងឺរបស់អាត្មាទើបមាន ពេញ​ពិភពលោក ។ អាត្មាត្រាច់ចរល្បាតព្យាបាលគេជារៀងរហូតមក" ។

"ព្រះតេជព្រះគុណជាពេទ្យឈ្លាសវៃ និង មានអ្នកជម្ងឺច្រើនបំផុត ខ្ញុំកណាគិតថាព្រះតេជគុណប្រាកដ​ជាបានថ្លៃឈ្នួលច្រើនណាស់មើលទៅ" ។

"ត្រូវហើយ អាត្មាបានរង្វាន់ខាន់ខៅច្រើនណាស់ ប៉ុន្តែរង្វាន់ខាន់ខៅរបស់អាត្មាគឺសេចក្តីសុខផ្លូវចិត្តដែល​បានសាងប្រយោជន៍ដល់មនុស្សជាតិ​ មិនមែន​ថ្លៃឈ្នួល​គឺ​មាស ប្រាក់ លុយកាក់ នោះ​ទេ ។ ព្រោះរតនជាតិ​ទាំងនេះផ្តល់សេចក្តីសុខឲ្យបន្តិចបន្តួចម្តងម្កាលប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែសេចក្តីសុខខាងផ្លូវចិត្តដែលបានទទួល ពី​ការជួយ​ស្រោចស្រង់​អ្នកដទៃ​ផ្តល់​ឲ្យ​អាត្មា​មាន​សេចក្តីសុខ​គ្រប់​ពេលវេលា" ។

បុរសចំណាស់ថ្វាយបង្គំខ្ញុំព្រះករុណាយ៉ាងលំអុតលំឱនជាអវសាន ហើយក៏លាចេញទៅ ។ ខ្ញុំព្រះករុណាតាម​មើលគាត់ទៅរហូតដល់ដាច់កន្ទុយភ្នែក ទាំង​នឹក​ស្ងើច​ក្នុង​ចិត្ត​ដែល​បាន​ព្យាបាល​គាត់ឲ្យជាសះស្បើយពី​រោគយល់ច្រឡំ(អវិជ្ជា)គឺ​សេចក្តី​ឆោតល្ងង់​ដែលធ្វើឲ្យចិត្តរបស់គាត់ងងឹតងងល់មកជាយូរអង្វែង ។ ខ្ញុំព្រះករុណា នៅសម្រាកត្រង់កន្លែងនោះដដែល លុះស្កប់ស្កល់តាមតម្រូវការហើយក៏ស្ពាយបាត្រ លីក្លស់ធ្វើដំណើរដើរ​ផ្លូវតទៅទៀត ។