សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១: មូលហេតុ និងផ្ទៃរឿង

មូលហេតុ និងផ្ទៃរឿង

thumb|left|ផែនទីឥណ្ឌូចិនបារាំង (១៩១៣)

ប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិនក្នុងដំណាក់កាលរវាងឆ្នាំ១៨៥៨ និងឆ្នាំ១៨៨៧។ ជាតិនិយមបានកើនឡើងតាំងពីពេលដំបូងៗមកម្លេះរហូតទាន់តែសង្គ្រាមលោកលើកទី២ បានកើតឡើងទើបបារាំងបានរបូតឥណ្ឌូចិនពីការការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ ជនតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យវៀតណាមដំបូងគឺជាបញ្ញវន្តម្នាក់ឈ្មោះផាន់ ប៊ុនឆាវ។ ឆាវបានយកប្រទេសជប៉ុនជាគំរូ, ជប៉ុនគឺជាប្រទេសដែលធ្វើទំនើបកម្មបានយ៉ាងរហ័សនៅចុងសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ ហើយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រជាជាតិអាស៊ីមួយចំនួនតូចដែលអាចទប់ទល់នឹងមហាអំណាចអាណានិគមអឺរ៉ុបបាន។ ជាមួយនឹងព្រះអង្គម្ចាស់គួង ឌេ លោកបានទៅបង្កើតអង្គការរំដោះជាតិចំនួនពីរនៅឯប្រទេសជប៉ុន។

ដោយសារតែមានការដាក់សម្ពាធពីបារាំង ជប៉ុនក៏ត្រូវនិរទេសលោកផាន់ ប៊ុនឆាវទៅប្រទេសចិន។ នៅឯប្រទេសចិន ឆាវបានទទួលបទពិសោធន៍ពីបដិវត្តិន៍ចិនរបស់លោកស៊ុន យ៉ាតសេន។ បដិវត្តន៍របស់ចិនមួយនេះក៏បានញ៉ាំងឆាវឱ្យរៀបចំបង្កើតចលនាបដិវត្តន៍នៅទីក្រុងក្វាងចូវ។ ពីឆ្នាំ១៩១៤ ដល់ឆ្នាំ១៩១៧ ឆាវក៏ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលប្រឆាំងបដិវត្តន៍របស់លោកយ័ន ស៊ីខាយចាប់ដាក់គុក។ នៅឆ្នាំ១៩២៥ គាត់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយភ្នាក់ងារបារាំងនៅទីក្រុងស៊ាងហៃហើយក៏ត្រូវបានជំរុញឱ្យត្រឡប់មកវៀតណាមវិញ។ ដោយសារប្រជាប្រិយភាពរបស់គាត់នៅវៀតណាម ឆាវមិនបានទទួលទោសប្រហារជីវិតឡើយដោយបារាំងបានដាក់លោកឃុំជាប់នៅក្នុងគេហដ្ឋានគាត់រហូតទាន់តែបានឆាវបានស្លាប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤០។

នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់លោកផាន់ ប៊ុនឆាវ ជប៉ុនក៏បានចូលមកឈ្លានពានតំបន់ឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំងក្រោយពីសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនគឺប្រទេសអាឡឺម៉ង់បានសម្រេចដណ្តើមកាន់កាប់បារាំងនៅអឺរ៉ុប។ ដោយរក្សានូវរដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំង ជប៉ុនបានគ្រប់គ្រងតំបន់ឥណ្ឌូចិននៅពីក្រោយខ្នង។ រឿងក៏គួរឱ្យព្រួយបារម្ភបំផុតរបស់អ្នកជាតិនិយមវៀតណាមក៏បានក្លាយជាការពិត នៅពេលដែលដឹងថាវៀតណាមបានក្លាយជារដ្ឋអាយ៉ងដែលគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសពីរ។ ក៏ដូចជាមួយបារាំងដែរ អធិរាជបាវ ដាយបានសហការជាមួយជប៉ុនដើម្បីបន្តរក្សានូវតំណែងរបស់ព្រះអង្គ។

ចាប់ពីខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤០ រហូតដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤១ នៅក្នុងសង្គ្រាមបារាំង–ថៃ ទ័ពបារាំងវិឈីនៅតំបន់ឥណ្ឌូចិនបានការពារទឹកដីអាណានិគមរបស់ខ្លួននៅក្នុងជម្លោះព្រំដែនដែលកងកម្លាំងថៃបានកំពុងលុកលុយឈ្លានពាន។ ទោះជាយ៉ាងណា ជ័យជម្នះរបស់ថៃនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះត្រូវមានកំណត់ហើយនៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៤១ កងកម្លាំងទ័ពជើងទឹកបារាំងវិឈីបាញ់កម្ទេចកងកម្លាំងទ័ពជើងទឹកថៃនៅឯសមរភូមិកោះឆាង។ សង្រ្គាមក៏បានបញ្ចប់នៅខែឧសភា ដោយបារាំងបានយល់ព្រមកាត់ទឹកដីបន្តិចបន្តួចដែលពីមុនៗធ្លាប់ជារបស់ថៃទៅឱ្យប្រទេសថៃវិញ។
thumb|លោកវ៉ូ ង្វៀនវ៉ាប និងហូ ជីមិញ (១៩៤៥)

នៅឆ្នាំ១៩៤១ ហូ ជីមិញបានយល់ឃើញថាមានតែបដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្តតែមួយទេដែលជាមាគ៌ានៃសេរីភាពវៀតណាម ហើយក៏បានវិលត្រឡប់មកស្រុកកំណើតលោកវិញហើយចាប់បង្កើត"សម្ព័ន្ធដើម្បីឯករាជ្យវៀតណាម" (យួន៖ Việt Nam độc lập đồng minh) ឫគេច្រើនហៅថាវៀតមិញ។ ហូ ជីមិញបានបង្កើតវៀតមិញឡើងជាលក្ខណៈអង្គការធំមួយសម្រាប់ចលនាតស៊ូជាតិនិយមវៀងណាមទាំងអស់ដោយមិនបានសង្កត់ធ្ងន់ឫបង្ហាញពីសាវតាបដិវត្តន៍សង្គមកុម្មុយនិស្តរបស់គាត់នោះទេ។

ក្នុងពេលនៃភាពអត់ឃ្លាននៅវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥ ហូ ជីមិញបានចោទប្រកាន់ជប៉ុនពីការកេងប្រវ័ញ្ចដោយគ្មានមេត្តាភាព ហើយនិងមកពីអាកាសធាតុមិនល្អ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យជនជាតិវៀតណាមរហូតដល់ទៅ ២ លាននាក់បានបាត់បង់ជីវិត។ ជាលទ្ធផល វៀតមិញបានរៀបចំកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងជួយសង្គ្រោះនៅភាគខាងជើងនៃប្រទេស ហើយក៏ទទួលបានការគាំទ្រយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់នៅតំបន់នោះ។

នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ជប៉ុនបានចាប់ផ្តើមនូវយុទ្ធនាការបារាំងឥណ្ឌូចិនលើកទី២ ដើម្បីទម្លាក់វិឈីបារាំងចេញពីអំណាចហើយតម្លើងអធិរាជបាវ ដាយជាប្រមុខដឹកនាំនៃចក្រភពវៀតណាមថ្មី។ ពួកជប៉ុនបានចាប់ខ្លួនរាល់មន្រ្តីនិងមន្រ្តីយោធាបារាំងទាំងប៉ុន្មានដែលនៅសេសសល់ក្នុងប្រទេស។

ប្រធានាធិបតីអាមេរិកកាលនោះគឺលោកហ្រ្វែងគ្លីន រ៉ូសឺវេលត៍ និងឧត្តមសេនីយ៍ចូសែហ្វ ស្ទីលវែល បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាបារាំងនឹងមិនបន្តគ្រប់គ្រងសហភាពឥណ្ឌូចិនតទៅទៀតទេនៅពេលចប់សង្គ្រាម។ រូសឺវេលត៍បានលើកឡើងថា ចាង កាយចៀកគួរតែដាក់ឥណ្ឌូចិនឱ្យនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចិន, លោកចាង កាយចៀកបានតបមកវិញថា "នៅក្នុងកាលៈទេសៈណាក៏ដោយ!" (មានន័យថា ឥណ្ឌូចិនអាចនឹងក្លាយជារបស់ចិនឫមិនមែនគឺអាស្រ័យទៅតាមកាលៈទេសៈនៃប្រទេសចិន)។ បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់លោករ៉ូសឺវេលត៍នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៥ ការប្រឆាំងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកទៅនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅឥណ្ឌូចិនក៏បានចុះខ្សោយ។

ក្រោយការចុះចាញ់របស់ជប៉ុន
thumb|កុម៉្មង់ដូនៃ អអត (អង្គភាពអន្តរាគមន៍តូច) នៅឥណ្ឌូវចិនបន្ទាប់ពីជប៉ុនបានទទួលចុះចាញ់|alt=

បទឈប់បាញ់ត្រូវបានចុះរវាងប្រទេសជប៉ុននិងសហរដ្ឋអាមេរិកនៅថ្ងៃទី២០ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥។ រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋបារាំងចង់ស្តារការគ្រប់គ្រងអាណានិគមរបស់ខ្លួនវិញនៅឥណ្ឌូចិនសម្រាប់ជំហានចុងក្រោយនៃការរំដោះបារាំង។

នៅថ្ងៃទី២២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ ភ្នាក់ងារអូអេសអេសចំនួនពីរនាក់បានមកដល់ទីក្រុងហាណូយក្នុងបេសកកម្មប្រោសប្រណីដើម្បីរំដោះអ្នកឈ្លើយសង្គ្រាមខាងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួន និងត្រូវបានអមដំណើរដោយមន្រ្តីរដ្ឋាភិបាលបារាំងលោកហ្សង់ សាងតេនី។ កងទ័ពរាជាធិរាជជប៉ុនដែលជាកងកម្លាំងតែមួយគត់ដែលអាចរក្សាច្បាប់និងសណ្តាប់ធ្នាប់បាន នូវតែជាអ្នកកាន់អំណាចខណៈពេលដែលកំពុងរក្សាឃុំខ្លួនកងទ័ពអាណានិគមបារាំងនិងលោកសាងតេនី។

កងកម្លាំងជប៉ុនបានអនុញ្ញាតឱ្យវៀតមិញនិងក្រុមជាតិនិយមផ្សេងទៀតកាន់កាប់អាគារសាធារណៈនិងអាវុធយ៉ាងស្រួល នេះគឺជាការចាប់ផ្តើមនៃបដិវត្តន៍ខែសីហា។ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ហូ ជីមិញក៏បានបង្ខំឱ្យអធិរាជបាវ-ដាយដាក់រាជ្យ។ រួចហើយ បាវ-ដាយក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់នៃរដ្ឋាភិបាលថ្មីដែលដឹកនាំដោយវៀតមិញនៅហាណូយ។
thumb|កងទ័ពជប៉ុនកំពុងទម្លាក់អាវុធនៅមុខកងទ័ពអង់គ្លេសក្នុងពិធីមួយនៅទីក្រុងសៃហ្គន (១៩៤៥)។

នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា នៅលើនាវាមីស៊ូរី នៅឯឈូងសមុទ្រទីក្រុងតូក្យូ, កុម៉្មង់ដូនៃអង្គភាពបេសនកម្មចុងបូព៌ាបារាំងគឺលោកលេឃ្លែរបានធ្វើជាអ្នកតំណាងបារាំងហើយបានចុះហត្ថលេខាលើបទឈប់បាញ់ជាមួយជប៉ុន។ នាថ្ងៃដដែលនោះហូ ជីមិញបានប្រកាសពីឯករាជ្យភាពនៃវៀតណាមពីប្រទេសបារាំង។ ដោយយកត្រាបតាមសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ហូ ជីមិញបានប្រកាសថា៖

យើងប្រកាន់ការពិតថាមនុស្សកើតមកគឺមានភាពស្មើៗគ្នាទាំងអស់, ម្នាក់ៗកើតមកត្រូវតែមានសឹទ្ធិពេញលេញនៅក្នុងជីវិតរបស់គេ សឹទ្ធិសេរីភាព និងការស្វែងរកសុភមង្គល។Stanley Karnow, Vietnam: A History, (New York: Penguin Books Ltd., 1997), 146

បន្ទាប់ពីការសុំទទួលចុះចាញ់របស់ពួកគេទៅនឹងក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត កងទ័ពជប៉ុនបានប្រគល់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងប៉ុន្មានមកឱ្យពួកវៀតមិញទាំងអស់។ ដើម្បីជួយដល់ក្រុមជាតិនិយមបន្ថែមទៀត ជប៉ុនបានឃុំឃាំងមន្ដ្រីបារាំងនិងមន្រ្តីយោធាឱ្យជាប់ពន្ធនាគារអស់រយៈពេលជាងមួយខែបន្ទាប់ពីការចុះចាញ់របស់គេ។ ភ្នាក់ងារអូអេសអេស បានសូមជួបគ្នាម្តងហើយម្តងទៀតជាមួយហូ ជីមិញនិងមន្រ្តីវៀតមិញផ្សេងទៀតក្នុងអំឡុងពេលនេះ។ ពួកវៀតមិញបានកេណ្ឌទាហានជប៉ុនប្រមាណជាង ៦០០ នាក់ហើយប្រគល់តួនាទីឱ្យពួកគេហ្វឹកហាត់និងបញ្ជាទាហានវៀតណាម។

នៅថ្ងៃទី១៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥ កងប៉ូលីសនិងក្រុមការងារបារាំង–អង់គ្លេសក៏បានមកដល់កោះជ្វា, ដែលកាលនោះជាកោះសំខាន់បំផុតរបស់ឥណ្ឌាខាងលិចហូឡង់ (ដើម្បីដោះស្រាយរឿងកិច្ចការឯករាជ្យដែលស្នើដោយលោកស៊ូការណូ) ហើយក្រោយមកក៏បានមកដល់ទីក្រុងសៃហ្គន (នៅក្រោមកាន់កាប់ដោយជប៉ុននៅឡើយ)។Allies Reinforce Java and Saigon, British Paramount News rushes, 1945 សៃហ្គនក៏ត្រូវបានឡោមព័ទ្ធដោយកងកម្លាំងជើងអាកាស កងវរសេនាធំអង់គ្លេស–ឥណ្ឌាចំនួនពីរ និងកងរវសេនាធំអាណានិគមបារាំងទី៥ ដែលមានលោកឧត្តមសេនីយ៍អង់គ្លេសម្នាក់ឈ្មោះឌូក្លាស ក្រាស៊ី ជាមេបញ្ជាការកំពូល។ ក្រោយមកទៀតក៏បានប្រកាសច្បាប់អាជ្ញាសឹកនៅថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញា។ នៅយប់បន្ទាប់កងទ័ពបារាំង–អង់គ្លេសក៏បានសម្រេចកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន។Philipe Leclerc de Hauteloque (1902–1947), La légende d'un héro, Christine Levisse-Touzé, Tallandier/Paris Musées, 2002

thumb|upright=0.9|តេឡេក្រាមពីហូ ជីមិញផ្ញើទៅប្រធានាធិបតីអាមេរិក ហារី ទ្រូម៉ាន់ ស្នើសុំការគាំទ្រឯករាជ្យ (ហាណូយ, ថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ១៩៤៦)

ការបញ្ជូនទ័ពចិនប្រមាណ ២០០,០០០ នាក់ចូលទៅក្នុងឥណ្ឌូចិនទៅតាមសន្ធិសិទផតស៍ដាមក៏បានប្រព្រឹត្តិទៅដើម្បីបណ្តេញទ័ពជប៉ុនចេញពីតំបន់។Text of Supreme Commander for the Allied Powers General Order no. One, Taiwan Documents Project  សកម្មភាពនេះក៏បានបញ្ចប់នូវអធិបតេយ្យភាពនៃរដ្ឋាភិបាលហូ ជីមិញនៅហាណូយ។ ដំបូងឡើយចិនបានរក្សាទាហានអាណានិគមបារាំងឱ្យធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ទាប់ពីមានការយល់ស្របពីអាមេរិក។ ចិនក៏បានប្រើប្រាស់ គជវ ជាឈ្នាន់ដើម្បីបង្កើនឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួននៅឥណ្ឌូចិននិងដើម្បីដាក់សម្ពាធទៅលើគូប្រជែងរបស់ខ្លួន។

នៅថ្ងៃទី៩ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៥ ឧត្តមសេនីយ៍លេក្លែរបានទៅដល់សៃហ្គន ដោយមានការអមដោយក្រុមទាហានរបស់លោកវរសេនីយ៍ឯកម៉ាស៊ូ។ គោលបំណងចំបងរបស់លេក្លែរគឺ ស្តារសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈឡើងវិញនៅវៀតណាមខាងត្បូងនិងបង្កើនចំនួនទ័ពនៅតុងកឹង (វៀតណាមខាងជើង)។ គោលបំណងបន្ទាប់គឺរងចាំទ័ពបម្រុងរបស់បារាំងមកដល់រួចនាំគ្នាសម្រុកយកទីក្រុងហាណូយពីចិនមកវិញ ហើយបន្ទាប់មកចូលធ្វើការចរចាជាមួយពួកមន្រ្តីវៀតមិញ។

ចាង កាយចៀកបានគំរាមបារាំងថានឹងមានសង្គ្រាមប្រសិនបើបារាំងនិងហូ ជីមិញធ្វើសមយុទ្ធប្រឆាំងគ្នា នេះគឺជាហេតុដែលបង្ខំឱ្យពួកគេធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៦ ចិនបានបង្ខំបារាំងឱ្យបោះបង់និងប្រគល់ដីសម្បទាននិងកំពង់ផែទាំងប៉ុន្មានដែលធ្លាប់ជាកម្មសឹទ្ធរបស់ចិនដូចជាទីក្រុងស៊ាងហៃជាដើម។ ជាការស្នងវិញ ចិនក៏បានដកទ័ពរបស់ខ្លួនចេញពីភាគខាងជើងឥណ្ឌូចិននិងអនុញ្ញាតឱ្យកងទ័ពបារាំងធ្វើសមាហរណកម្មតំបន់នេះឡើងវិញ ចាប់ផ្តើមពីខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៦។ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់កិច្ចព្រមព្រៀងនេះ កងកម្លាំងជាតិនិយមវៀតណាមអាចនឹងងាយរងគ្រោះយ៉ាងធ្ងន់បន្ទាប់ពីចិនបានដកទ័ពចេញ ហើយក៏ត្រូវបានវាយប្រហារដោយកងទ័ពវៀតមិញ ហើយនិងកងទ័ពបារាំង។ វៀតមិញបានសម្លាប់សមាជិក គជវ រាប់ពាន់នាក់និងព្រមទាំងអ្នកជាតិនិយមផ្សេងទៀតផងដែរនៅក្នុងយុទ្ធនាការធ្វើវិសុទ្ធកម្មរបស់ពួកគេ។Tucker, Spencer C. (2000). Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social and Military History. Santa Barbara, Californiap. p 443.Currey, Cecil B. (1999). Victory at Any Cost: the genius of Viet Nam's Gen. Vo Nguyen Giap. Washington, D.C.: Brassey. p 120.