រោគ​ស្វាយ

រោគ​ស្វាយ ឬ ជំងឺ​ស្វាយ (Syphilis) គឺ​ជា​ជំងឺ​ឆ្លង​តាម​ការ​រួម​ភេទ (ឆ្លង​តាម​ផ្លូវ​ភេទ) ឬ​ជំងឺ​កាម​រោគ ឬ​រោគ​សង្គម (sexually transmitted infection) អាច​ហៅ​កាត់​ថា STI ឬ STD ប៉ុន្តែ​ពាក្យ​កាត់ STD លែង​មាន​ការ​ពេញ​និយម​ហើយ​ព្រោះ​​ពាក្យ STI មាន​ន័យ​ទូលំទូលាយ​ជាង​ពាក្យ STD ដែល​បង្កប់​អត្ថន័យ​ថា ជំងឺ ។ រោគ​ស្វាយ​ឆ្លង​ដោយ​បាក់តេរី​​​ដែល​មាន​សណ្ឋាន​ដូច​រឺស័រ (spirochete bacterium) ម្យ៉ាង​ឈ្មោះ​ថា ត្រេផឺនីម៉ា ផាល់​លីដឹម (Treponema pallidum) ប្រភេទ palludum ។ ផ្លូវ​ចម្លង​សំខាន់​ជាង​គេ​គឺ​ការ​ប៉ះពាល់​ខាង​ផ្លូវ​ភេទ (sexual contact) ។ ប៉ុន្តែ​រោគស្វាយ​ក៏​អាច​ឆ្លង​ពី​ម្តាយ​ទៅ​ទារក​ក្នុង​ពេល​មាន​គភ៌ ឬ នៅ​ពេល​ឆ្លង​ទន្លេ បង្ក​ទៅ​ជា​រោគស្វាយ​ពីកំណើត (congenital syphilis) ។ ជំងឺ​ផ្សេង​ទៀត​របស់​មនុស្ស​ ដែល​បង្ក​ឡើង​ដោយ​ប្រភេទ​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​ពួក​បាក់តេរី Treponema pallidum ដូច​ជា​ជំងឺ yaws ដែល​បង្ក​ឡើង​ដោយ​បាក់តេរី​ប្រភេទ pertenue, ជំងឺ pinta ដែល​បង្ក​ឡើង​ដោយ​បាក់តេរី​ប្រភេទ carateum និង ជំងឺ​ bejel ដែល​បង្ក​ឡើង​ដោយ​បាក់តេរី​ប្រភេទ endemicum ។

រោគសញ្ញា (signs) និង សញ្ញា​តំអូញ (symptoms) នៃ​រោគស្វាយ​ប្រែប្រួល​ទៅតាម​ដំណាក់កាល​នីមួយៗ​នៃ​ដំណាក់កាល​ទាំង​ ៤ ដែល​​រោគស្វាយ (ពោល​គឺ​តំណាក់កាល​ទី ១, ទី ២, ពួន​សង្ងំ និង តំណាក់កាល​ទី ៣) ។ ដំណាក់កាល​ទី ១ រោគសញ្ញា​កើត​មាន​ជាទូទៅ​គឺ​​ដំបៅរលួយ​តែ​មួយ​កន្លែង (chancre) ដែល​ជា​ដំបៅ​ស្បែក​រលួយ​ (ulceration) មាន​លក្ខណៈ​ហាប់ មិន​ឈឺ មិន​រមាស់ ។ តំណាក់កាល​ទី ២ នៃ​រោគស្វាយ​ឃើញ​មាន​ចេញ​រោគសញ្ញា​នៃ​ការកើត​កន្ទួល​រមាស់ (diffuse rash) សព្វ​បាទដៃ​ (palm) និង​ បាត​ជើង (sole of the feet) ។ ដំណាក់កាល​ពួន​សម្ងំ​នៃ​រោគស្វាយ​មាន​បង្ហាញ​រោគសញ្ញា​បន្តិចបន្តួច​ឬ​គ្មាន​រោគសញ្ញា​សោះ​ក៏​មាន ។ ដំណាក់កាល​ទី​ ៣ នៃ​រោគ​ស្វាយ​ឃើញ​មាន​ចេញ​ដុំពកទន់ៗ (gumma) លេច​ឡើង​នៅ​តាម​ទីតាំង​ផ្សេងៗ​ដូច​ជា​​នៅ​ក្នុង​ថ្លើម (liver) (gumma hepatis), នៅ​​ក្នុង​ខួក្បាល (brain), នៅ​ក្នុង​បេះដូង (heart), នៅ​លើ​ស្បែក (skin) ឧទាហរណ៍​ស្បែក​មុខ​ ស្បែក​កន្សោម​ពង​ស្វាស, នៅ​ក្នុង​ឆ្អឹង (bone), នៅ​ក្នុង​ពង​ស្វាស (testis), និង​នៅ​ក្នុង​ជាលិកា​ដទៃ​ទៀត (other tissues), ដែល​បង្ក​ឲ្យ​កើត​ជា​បញ្ហា​ច្រើន​យ៉ាង​ទៀត​រួម​ទាំង​​បញ្ហា​សរសៃ​ប្រសាទ (neurological disorders) ឬ​បញ្ហា​សន្ទះ​​បេះ​ដូង (heart valve disease) ។ រោគស្វាយ​នៅ​ដំណាក់កាល​ទី ៣ នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា​ជា​រោគ​ពូកែ​ត្រាប់ជំងឺ​ផ្សេងៗ (the great imitator) ព្រោះ​វា​បង្ហាញ​រោគសញ្ញា​ច្រើនយ៉ាង​ដែល​មិន​មែន​ជា​រោគសញ្ញា​នៃ​រោគស្វាយ ។ ដើម្បី​វិនិច្ឆ័យ​ថា​អ្នក​ជំងឺ​ម្នាក់​កើត​រោគស្វាយ វេជ្ជបណ្ឌិត​នឹង​បូមឈាម​យក​ទៅ​ធ្វើ​តេស្ត​​ដើម្បី​រក​មើល​វត្តមាន​បាក់តេរី (blood tests) ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ វេជ្ជបណ្ឌិត​ក៏​អាច​ប្រើវិធីផ្សេង​ទៀត​ដើម្បី​រក​មើល​វត្តមាន​បាក់តេរី​ ពោល​គឺ​ការ​ប្រើ dark field microscopy ។ វេជ្ជបណ្ឌិត​អាច​ព្យាបាល​រោគស្វាយ​ឲ្យ​ជា​ស្រឡះ​ដោយ​ការប្រើ​ថ្នាំ​ពេទ្យ​ប្រភេទ​អង់ទីប៊ីយ៉ូទិច (antibiotics) ជាពិសេស​​​​វេជ្ជបណ្ឌិត​ចូលចិត្ត​ប្រើ​ថ្នាំ​​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​ penicillin G សម្រាប់​ចាក់​ក្នុង​សាច់ដុំ (intramuscular) ប៉ុន្តែ​សម្រាប់​ការ​ព្យាបាល​រោគស្វាយ​ដែល​ចេញ​សញ្ញា​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​សរសៃប្រសាទ (neurosyphilis) វេជ្ជបណ្ឌិត​នឹង​ប្រើ​ penicillin G ដើម្បី​ចាក់​បញ្ចូល​តាម​សរសៃ​ឈាម​ខ្មៅ (intravenously) ​ហើយ​សម្រាប់​ក្រុម​អ្នក​ជំងឺ​ដែល​មាន​ប្រតិកម្មទាស់​ជាមួយ​នឹង penicillin វេជ្ជបណ្ឌិត​នឹង​ឲ្យ​អ្នក​ជំងឺ​លេប​ថ្នាំ​ ceftriaxone ឬ doxycycline ឬ​ azithromycin ។

កាល​ពី​ឆ្នាំ ១៩៩៩ មាន​របាយការណ៍​បញ្ជាក់​ថា មនុស្ស​ចំនួន ១២ លាន​នាក់​​បន្ថែម​ទៀត​នៅ​​លើ​ពិភពលោក​ បាន​កើត​រោគ​ស្វាយ ដែល​ក្នុង​នោះ​​លើស​ពី​ ៩០% នៃ​អ្នក​ជំងឺ​ដែល​កើត​រោគស្វាយ​ រស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កំពុង​អភិវឌ្ឍន៍ (developing world) ។ ដោយសារ​ការ​ប្រើ​ថ្នាំ​ penicillin ជាទូទៅ​សម្រាប់​ព្យាបាល​អ្នក​ជំងឺ​ស្វាយ​នៅ​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៤០ ចំនួន​អ្នក​កើត​រោគស្វាយ​បាន​ថយ​ចុះ​គួរ​ឲ្យ​កត់​សម្គាល់ ក៏​ប៉ុន្តែ​ចំនួន​អ្នក​កើត​រោគស្វាយ​​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ជា​ច្រើន​ចាប់​ផ្តើម​កើន​ឡើង​យ៉ាង​រហ័ស​នៅ​ក្នុង​សហវត្ស​ថ្មី ជា​ពិសេស​ដោយសារ​អ្នក​កើត​រោគស្វាយ​​​ក៏​​​មាន​ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ​ថយចុះ​ដោយ​សារ​ពួក​គេ​​មាន​មេរោគ​អេដស៍ (human immunodeficiency virus) ឬ HIV​ នៅ​ក្នុង​ចរន្ត​ឈាម​ផង​ដែរ ។​ បញ្ហា​នេះ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ថា​ កត្តា​ចូលរួម​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​កត្តា​ចូលរួម​ជាច្រើន​ គឺ​ ការ​រួម​ភេទ​គ្មាន​សុវត្ថភាព ដូច​ជា​មនុស្ស​ប្រុស​រួម​ភេទ​ជា​មួយ​មនុស្ស​ប្រុស​, ការ​រួម​ភេទ​ជា​មួយ​ដៃគូ​ច្រើន, ពេស្យាចារ និង ការ​ថយ​ចុះ​នៃ​ចំនួន​អ្នក​ប្រើ​ស្រោម​អនាម័យ (condoms) ។ [1][2][3]