navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ពិជ័យគជេន្ទ្រយុទ្ធ: ធ្លាប់ខ្លួនឈឺ

ធ្លាប់ខ្លួនឈឺ
នៅក្នុងឆ្នាំជូត សំរឹទ្ធិស័កនោះ ព្រះបាទបរមខត្តិយា មហាចន្ទរាជា ជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ ឧកញ៉ាចក្រី ឧកញ៉ារាជតេជៈ ក៏ថ្វាយបង្គំលាចេញ ត្រៀមដំរី សេះ រទេះ ហើយចាត់មន្ត្រីគ្រប់ក្រុម ខ្ញុំព្រះរាជាការឱ្យតាមហែស្ដេចទៅប្រពាតព្រៃ។ ចាត់ស្រេចហើយ មន្ត្រីទាំងពីរនាក់ក៏នាំយកទៅត្រៀមទុក នៅមុខព្រះលាន ព្រះបរមរាជវាំង។ ដល់ថ្ងៃ ៥ កើត ខែចែត្រ ឆ្នាំជូត វេលាព្រឹក សម្ដេចព្រះបរមនាថបពិត្រជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូងនាំព្រះអគ្គមហេសី ស្រីព្រះស្នំក្រមការចេញអំពីព្រះបរមរាជវាំងឡើងគង់ព្រះទីនាំងកញ្ចោងគជេន្ទ្រា។ ឯព្រះស្នំ ក្រុមបរិវារក៏ឡើងជិះជំនិះតាមចំណាំសព្វខ្លួនទីទៃៗ ស្រេចហើយក៏លើកព្យូហយាត្រា ប្រពាតព្រៃចេញទៅ។ សូរសព្ទរទេះ សេះ ដំរី នោះសន្ធោសន្ធឹក ពន់ប្រមាណ។ លុះដល់មុខភ្នំត្រៀល ក្នុងខែត្រលង្វែកនោះទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឱ្យឈប់ធ្វើព្រះសុវណ្ណព្រះពន្លាជ័យឡើង គង់ប្រថាប់កំសាន្ត ព្រះចិន្តា។ ខណៈនោះ ព្រះទីនាំងគង់ភក្ដី ព្រះទីនាំងពិជ័យគជេន្ទ្រយុទ្ធឈឺ ដួលមួយរំពេច។ អស់ហ្មប្រកបថ្នាំ ពុំស្បើយ ទ្រង់ជ្រាបដល់ក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទ ទ្រង់ព្រួយព្រះទ័យណាស់ ទ្រង់ត្រាស់ថា: ព្រះពិជ័យគជេន្ទ្រយុទ្ធនេះ ធ្លាប់ជិះធ្វើសង្គ្រាមមានជ័យច្រើនគ្នា លុះត្រាតែបានសំរេចផែនដី។ ឥឡូវមកមានជំងឺដូច្នេះ បើនរណាមើលជាអញនឹងឱ្យប្រាក់មួយហាប និង គ្រឿងឧបភោគបរិភោគឱ្យបរិបូរណ៍ ហើយនឹងឱ្យមានយសសក្ដិជាចៅហ្វាយខែត្រនេះផង។ ខណៈនោះមានតាចាស់ម្នាក់ជាមនុស្សកាន់សីល ឈ្មោះពញាដែកជាមេស្រុកចាស់ ក្រោយមកលាចេញពីរាជការមកកាន់រក្សាបង់បត់នៅភ្នំត្រៀលទូលថា: ព្រះទីនាំងគជេន្ទ្រនោះ ប្រហែលជាដើរកាត់មុខអ្នកតាហើយ បានជាមានជំងឺឈឺនេះ។ ឯអ្នកតា និងបង់បត់នោះកាលផែនដីព្រះបរមរាជា ពញាយ៉ាត ស្ដេចមកសាងព្រះនគរនៅចតុមុខនោះ ព្រះអង្គសាងរូបព្រះទសមុខ ៤ និង ព្រះឥសូរ ព្រះនារាយណ៍ និងព្រះយាយទេព ច្រើនព្រះអង្គ ទ្រង់ប្រតិស្ឋានទុកនៅភ្នំត្រៀល ១ ភ្នំស្រង់ ១ ទុកជាទ្វារព្រះនគរ បង្ការសឹកសង្គ្រាមសៀម លាវ ពីទិសខាងលិច ខាងជើងប្រតិស្ឋាន នៅវត្តស្លាកែត១ ព្រែកអំពិល១ ព្រះវិហារសួគ៌១ ទុកជាទ្វារព្រះនគរ បង្ការសឹកសត្រូវខាងយួន ចាម ទៅទិសខាងត្បូង ខាងកើត។ ក្នុងមួយឆ្នាំ ព្រះអង្គតែងតែនាំអង្គព្រះកឋិន និង គ្រឿងសក្ការបូជានោះ អស់ទៅហើយ ព្រះទីនាំងក៏ពានមកលើទីនេះផង បានជាព្រះទីនាំងនោះពុំស្រួល។ សម្ដេចព្រះបរមខត្តិយា មហាចន្ទរាជា ទ្រង់ជ្រាបហើយ ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការត្រាស់ថា:
បើដូច្នោះ ចូរតាឯងយកទៀនធូបទៅបន់ស្រន់ជាប្រញាប់ បើចំពិតដូចសំដីតាឯងនិយាយមែន យើងនឹងឱ្យរង្វាន់ឱ្យពេញចិត្ត។ ខណៈដែលពញាដែក ទទួលទៀនធូបទៅកាលណា ព្រះទីនាំងពិជ័យគជេន្ទ្រយុទ្ធនោះ ក៏សះជាមួយរំពេច ទើបអស់ព្រះបរមវង្សានុវង្ស និង អគ្គមហាសេនា សេនាបតី មន្ត្រីតូចធំ ខ្ញុំរាជការទាំងឡាយ ក៏ត្រេកអរលើកហត្ថទៅលើ ហើយសរសើរព្រមគ្នាថា: តាចាស់នេះទាយចំពិតជាត្រូវណាស់។ សេចក្ដីនេះ ជ្រាបដល់ព្រះបរមបពិត្រ ទ្រង់មានព្រះសោមនស្សណាស់ ទើបទ្រង់ប្រែនាមភ្នំត្រៀលនោះ ឱ្យឈ្មោះភ្នំចំពិតវិញ ហើយតាំងពញាដែកនោះ ឱ្យធ្វើជាចៅហ្វាយស្រុក និងព្រះរាជទានប្រាក់មួយហាប សំពត់ អាវ ១០០ មួយមុខ។ ឯពញាដែក ទទួលហើយ ក្រាបបង្គំទូលថ្វាយថារបស់អស់ទាំងនេះ ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំ សូមក្រាបបង្គំថ្វាយដាក់ក្នុងព្រះឃ្លាំងជាសំរាប់ចែកចាយសេនាទាហានចុះ ដ្បិតពីរឆ្នាំទៀត សៀមនឹងលើកទ័ពមកចោមព្រះនគរហើយ។
ពិជ័យនាគគឹម

ព្រះពិជ័យនាគគឹម លោកជាមន្ត្រីធំនៅខេត្តបាសាន ក្រោយមកប្រែឈ្មោះថាស្រីសឈរ រឺ ស្រីសន្ធរ។ ភរិយារបស់លោកគឺនាងបានដែលមានវណ្ណៈជាពលព្រះ មានបុត្រាជាព្រះស្ដេចកន និង អ្នកព្រះម្នាងកេសរបុប្ផា មានចៅជាសម្ដេចយសរាជា ត្រូវជាអ្នកព្រះបិតា ព្រះបាទឝ្រីឝៅគន្ធបទ។
ពិជ័យសង្គ្រាមសុខ

ចៅពិជ័យសង្គ្រាមសុខ (ប្រ.សតវត្សទី១៦) ជាមន្ត្រីសម័យលង្វែក ជាអ្នករកព្រះខឌ្ដរាជ្យមកថ្វាយព្រះបាទចន្ទរាជា។
ពិណ

ពិណ250pxឈ្មោះ​ជាភាសាអង់គ្លេស: Pin

ពិណ () គឺជា​ឧបករណ៍​ភ្លេងបុរាណ​ខ្មែរ​មួយ​ប្រភេទ​ ។​ “​ពិណ​”​ មាន​វត្ត​មាននៅ​ក្នុងប្រទេស​កម្ពុជា​​ តាំងពី​សតវត្ស​រ៍ទី​៧ ​មកម៉្លេះ​ដែលមានរូបរាង្គនិងតឹកតាងច្បាស់លាស់ ក្នងចម្លាក់នាប្រាសាទកម្ពុជាមួយចំនួន ពិណ ជាឧបករណ៍ខ្សែកេះ ឬដេញដោយប្រើម្រាមដៃទាំងដប់ ឧបករណ៍នេះប្រើរួមជាមួយនឹងឧបករណ៍ដ៏ទៃទៀត សម្រាបការប្រគំជូនការរាំច្រៀងថ្វាយអាទិទេពក្នុង ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ 
ឧបករណ៍នេះបានផ្ទេរឈ្មោះរបស់ខ្លួនរហូតដល់សព្វថ្ងៃឱ្យទៅជាវង់ភ្លេងមួយហៅថាវង់ភ្លេងពិណពាទ្យ គឺជាវង់ភ្លេង ដែលមានឧបករណ៍ពិណដឹកមុខកាលពីសម័យបុរាណ ។ Kaev Ṇārūaṃ (2005) Cambodian Music, Publisher: Raiyaṃ institute of Arts and Culture/Toyota Foundation, Phnom Penh, Cambodia p.287 ISBN: 9781588860835, 1588860833
ពិធា លិមចម្រើនរ័ត្ន

ពិធា លិមចម្រើនរ័ត្ន (ថៃ: พิธา ลิ้มเจริญรัตน์​ អានថា ភិថា លីមចារើនរ៉ាត់) កើតថ្ងៃទី 5 ខែកញ្ញា ព.ស. 2523 (គ.ស.​ 1980) មានឈ្មោះហៅក្រៅថាធិម  គឺជាពាណិជ្ជករ និងជាអ្នកនយោបាយថៃ ជាមេដឹកនាំគណបក្សឆ្ពោះទៅមុខ និងជាអតីតសមាជិកសភាតំណាងរាស្រ្ត។ បញ្ជីឈ្មោះគណបក្សនេះធ្លាប់មានទំនាក់ទំនងជាមួយគណបក្សអនាគតថ្មីពីការបោះឆ្នោតសកលក្នុងឆ្នាំ 2019។ គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់នៅក្នុងរង្វង់នយោបាយពីការពិភាក្សាអំពីគោលនយោបាយកសិកម្ម "ទ្រឹស្តីនៃ៥ចំណុច" ក្រោមរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក ប្រយុទ្ធ ច័ន្ទ្ឱជា ។
ពិធា លិមចម្រើនរ័ត្ន: បឋមវ័យ

បឋមវ័យ 
ពិធា កើតនៅថ្ងៃទី ៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៨០  គាត់ជាកូនប្រុសច្បងរបស់នាយ ពង្សស័ក្ដិ៍ លិមចម្រើនរ័ត្ន អតីតទីប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងកសិកម្ម និងសហករណ៍ ជាមួយលោកស្រី លិលដា លិមចម្រើនរ័ត្ន ហើយ​ក៏ជា​ចៅ​ប្រុស​របស់​លោក ផ្ដុង លិមចម្រើនរ័ត្ន អតីតលេខាធិការរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ និងលោក តាមចៃ ខាំភតោ អតីតនាយកគ្រប់គ្រងធនាគារ ក្រុងថៃ ដែលជាសាច់ញាតិខាងម្តាយ ทิม พิธา : กระดุม 5 เม็ดของอนาคตใหม่ กับปณิธานใหม่ขอเป็น "พรรคที่เล่นการเมืองน้อยที่สุด" ជាមួយប្អូនប្រុសម្នាក់ឈ្មោះ ភាសិណ លិមចម្រើនរ័ត្ន 

ពិធា ចូល​រៀនថ្នាក់​មធ្យម​សិក្សា​នៅសាលាក្រុងទេពគ្រីសស្ទានវិទ្យាល័យ ដោយសារចរិតរប៉ិលរប៉ុចរបស់គាត់ លោកពង្សស័ក្ដិ៍ដែលជាឪពុក​​បាន​បញ្ជូន​ពិធា​ទៅ​រៀន​នៅប្រទេស នូវែលសេឡង់ ពេលគាត់មានអាយុ 11 ឆ្នាំដោយរស់នៅ Hamilton ជាមួយគ្រួសារចិញ្ចឹមមួយ  ដែលជាហេតុនាំឲ្យពិធាចាប់ផ្តើមចាប់អារម្មណ៍នឹងនយោបាយពីស្ត្រីមេផ្ទះម្នាក់ដែលចូលចិត្តមើលការពិភាក្សារបស់សភារហូត។ ក្រៅពីការសិក្សានៅសាលា លោកពិធាធ្វើការក្រៅម៉ោងដើម្បីរកប្រាក់ដោយការជិះកង់ទៅចែកកាសែត បេះផ្លែស្ត្របឺរី និងទទួលមើលសត្វសុនខឲ្យគេ  នៅពេលបញ្ចប់ការសិក្សានៅអនុវិទ្យាល័យ ពិធាបាន​ចូល​សិក្សាបន្ត​នៅ​ឯ មហាវិទ្យាល័យពាណិជ្ជកម្ម និងគណនេយ្យ នៃសាកលវិទ្យាល័យ ធម្មសាស្ត្រ ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ (កម្មវិធីភាសាអង់គ្លេស) បានបញ្ចប់ការសិក្សាដោយកិត្តិយសថ្នាក់ដំបូង បន្ទាប់មកបន្តទៅសិក្សាថ្នាក់អនុបណ្ឌិតនៅ មហាវិទ្យាល័យនយោបាយ និងអភិបាលកិច្ចនៅ សកលវិទ្យាល័យ​ហារ៍​វើដ រួមជាមួយនឹងផ្នែកការគ្រប់គ្រងអាជីវកម្មនៅ  វិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាមែសសាឈូសេត្ត្រ ។
ពិធា លិមចម្រើនរ័ត្ន: ការងារនយោបាយ

ការងារនយោបាយ 
ពិធា ចូល​ប្រឡូក​ក្នុង​ឆាក​នយោបាយ​ក្នុង​នាម​ជា​ទីប្រឹក្សា​ទីស្តីការ​នាយករដ្ឋមន្ត្រីប្រចាំនៅក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម និងក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ  ក្រោយមក ពិធាបានដាក់ពាក្យចូលជាសមាជិក គណបក្សអនាគតថ្មី និង​បាន​ឈរ​ឈ្មោះ​បោះ​ឆ្នោត​ជា​សមាជិក​សភា​ក្នុង​បញ្ជី​គណបក្ស​លេខរៀងទី​៤ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​តាំង​ជា​សមាជិក​សភា​ជា​លើក​ដំបូង  ដោយពិធាត្រូវ​បាន​ជ្រើស​តាំង​ជា​ប្រធាន​គណៈកម្មាធិការដែន​ដី ធនធានធម្មជាតិ និងបរិស្ថាន សភាតំណាងទី 25 ក្នុងសមាមាត្រនៃគណបក្សអនាគតថ្មី 

នៅថ្ងៃទី 25 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 2019 ពិធាបានរួមពិភាក្សាជាលើកដំបូងនៅក្រុមប្រឹក្សាគោលនយោបាយកសិកម្មនៃ រដ្ឋាភិបាល​របស់លោកប្រាយុទ្ធ ជាពិសេស «បញ្ហាទ្រឹស្តីនៃ៥ចំណុច» បានទទួល​ការ​​សរសើរពី​ប្រជាជន និងសមាជិកសភាតំណាងរាស្រ្ត ពិធាផ្តល់ជូនដំណោះស្រាយដល់កសិករដោយការភ្ជាប់ជាមួយ ទ្រឹស្តីនៃ៥ចំណុច៖ ដីធ្លី បំណុលកសិកម្ម សារធាតុគីមីនិងការធានារ៉ាប់រងតម្លៃដំណាំ ការកែច្នៃ និងនវត្តកម្ម និងកសិទេសចរណ៍  ពីការពិភាក្សារបស់គាត់ លោក នាយឧត្តមសេនីយ៍ អនុពង្ស ផោចិន្តា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃថៃ បាន​សរសើរ​ការ​ពិភាក្សា​របស់​ពិធាអំពីការ​លើក​ឡើង​ថាបញ្ហា​ក្រុម​ជនជាតិ​ភាគតិច និង​បញ្ហា​ដីធ្លី​មាន​ការ​ពាក់ព័ន្ធ  

បន្ទាប់ពីសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការធម្មនុញ្ញក្នុងការរំលាយគណបក្សអនាគតថ្មីនៅថ្ងៃទី ២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២០ បន្ទាប់មកទៀតនៅថ្ងៃទី ៨ ខែមីនា លោកពិធា បានផ្លាស់ទៅ គណបក្សឆ្ពោះទៅមុខ រួមជាមួយនឹងអតីតសមាជិកគណបក្សចំនួន ៥៤ នាក់ផ្សេងទៀត ដែលលោកពិធាបានកាន់តំណែងជាប្រធានគណបក្ស។ 

បន្ទាប់ពី ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 2023 ក្នុងសភាតំណាងរាស្រ្តថៃ កាលពីថ្ងៃទី 15 ឧសភា លោកពិធា បានប្រកាសថាលោកត្រៀមខ្លួនជានាយករដ្ឋមន្ត្រី បន្ទាប់ពីគណបក្សឆ្ពោះទៅមុខទទួលបានសំឡេងភាគច្រើន ហើយបានអញ្ជើញ គណបក្សភឿថៃ រួមជាមួយនឹងគណបក្សមួយចំនួនទៀតបង្កើត រដ្ឋាភិបាលចម្រុះ ។
ពិធា លិមចម្រើនរ័ត្ន: ជីវិត​ឯកជន

ជីវិត​ឯកជន 
ពិធាពីមុនធ្លាប់រៀបការជាមួយតារាសម្ដែង ជុតិមា ទីបៈមាថ(ชุติมา ทีปะนาถ) នៅឆ្នាំ 2012  និងបានលែងលះគ្នាក្នុងឆ្នាំ 2018  ដោយមានកូនស្រីម្នាក់គឺ ភិភិម  ដែលអ្នកទាំងពីរមានសិទ្ធិមើលថែស្មើគ្នា។
ពិធីខួបកំណើតខ្មែរ

ពិធីអុជទាន ពេលប្រារព្ធខួបកំណើត តាមបែបប្រពៃណីខ្មែរបុរាណបច្ចុប្បន្ននេះ មានមនុស្សជាច្រើន បាននាំគ្នា ប្រារព្ធខួបកំណើត តាមបែបលោកខាងលិច ដែលគេនិយមហៅថា Birth Day ប៉ុន្តែ ពួកគេ ប្រហែលជាភ្លេចហើយថា ពិធីខួបកំណើតបែបខ្មែរក៏មានដែរ ។ តាមក្បួនខ្នាត ដែលមានសេសសល់ពីបុរាណ និងកំពុងអនុវត្ត នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ សព្វថ្ងៃ ពិធីខួបកំណើតខ្មែរនេះ គេធ្វើឡើងដោយមិនប្រកាន់ក្មេង ចាស់ ប្រុស ស្រី ព្រះសង្ឃ និងព្រះរាជានោះទេ គឺគ្រាន់តែការហៅខុសគ្នា និងពេលវេលានៃការប្រារព្ធធ្វើ តែប៉ុណ្ណោះ ។ សម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រ និងព្រះសង្ឃគេហៅថា ពិធីចម្រើនព្រះជន្ម តែសម្រាប់មនុស្សសាមញ្ញវិញគេហៅថា ចម្រើនអាយុ ឬខួបកំណើត ។

ការធ្វើបុណ្យខួបកំណើតបែបប្រពៃណីខ្មែរ ដែលស្ទើរតែបាត់បង់ទាំងស្រុងទៅហើយនោះ ត្រូវបានគេបង្ហាញតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ជារឿយៗ ឡើងវិញ ។ ក្រៅពីនោះ ពិធីនេះ ត្រូវបានគេប្រារព្ធតែ ចំពោះព្រះមហាក្សត្រ ញាតិវង្សានុវង្ស មន្ត្រីថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ និងបណ្ដាជន ដែលមានធនធានសម្បូរហូរហៀរ ។
កាលពីសម័យបុរាណ ពិធីនេះគេច្រើនប្រារព្ធធ្វើរវាង១២ឆ្នាំម្ដង គឺកំណត់យកតាមថ្ងៃខែឆ្នាំ របស់ម្ចាស់ពិធី តាមប្រតិទិនចន្ទគតិ (ប្រតិទិនពុទ្ធសាសនា) តែដល់សម័យក្រោយមក គេក៏ឃើញមានការផ្លាស់ប្ដូរ ពីធ្វើរវាង១២ឆ្នាំម្ដង មកប្រារព្ធធ្វើមួយឆ្នាំម្ដងវិញទៅតាម ធនធាន ។ ជាក់ស្ដែងសព្វថ្ងៃនេះ ពិធីខួបកំណើត ច្រើនតែរៀបចំសម្រាប់ព្រះមហាក្សត្មនកកក
រ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលធំៗ និងអ្នកមានធនធានមួយចំនួនតែប៉ុណ្ណោះ ។
ពិធីខួបកំណើតខ្មែរ: អត្ថន័យនៃពិធីខួបកំណើតខ្មែរ

អត្ថន័យនៃពិធីខួបកំណើតខ្មែរ
ពិធីខួបកំណើតបែបប្រពៃណីខ្មែរ មានបង្កប់អត្ថន័យអប់រំ ដាស់តឿនមនុស្ស តាមបែបទស្សនវិជ្ជាខ្មែរ ព្រោះនៅក្នុងពិធីនីមួយៗ សុទ្ធតែបង្កប់នូវអត្ថន័យអប់រំមនុស្ស ឲ្យដើរទៅរកផ្លូវល្អ មិនមែនចេះតែប្រឌិត ធ្វើដោយគ្មានគោលបំណងពិតនោះទេ ។ នេះបើតាមការឲ្យដឹងរបស់លោក ជា គាន អគ្គលេខាធិការរង គណៈកម្មការបុណ្យជាតិ និងអន្តរជាតិ ។

លោកបន្តថា តាំងពីសម័យបុរាណរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ប្រជាជនខ្មែរបានភ្ជាប់ខ្លួនជានិច្ច ទៅនឹងរូបភាព អច្ឆរិយៈ ផ្សេងៗដូចជា៖ ដងទន្លេមេគង្គ ទួល ឬអង្គ ភ្នំ សត្វដំរី ជំនឿលើទេវតា អារក្សអ្នកតា ប្រាង្គប្រាសាទនានា និងសាសនាជាដើម ។

ជំនឿទាំងអស់នេះជាធាតុសំខាន់មួយ នៅក្នុងខឿនវប្បធម៌ខ្មែរ ដែលគេពុំអាចកាត់ផ្ដាច់ចេញ បានឡើយ ។ លោកជា គាន បញ្ជាក់ថា ពិធីខួបកំណើតបែបប្រពៃណីខ្មែរកើតចេញពីជំនឿសាសនាសុទ្ធសាធ ហើយពិធីនេះ នឹងព្យាបាលចិត្តគំនិត របស់ម្ចាស់ពិធី និងអ្នកចូលរួមពិធី ឲ្យយល់ពីតម្លៃនៃជីវិត ដែលបានចាប់បដិសន្ធិមក ហើយត្រូវខិតខំធ្វើអំពើល្អ ចេះយោគយល់អាណិតអាសូរ និងស្រឡាញ់គ្នា ទៅវិញទៅមក។

បើតាមការឲ្យដឹងរបស់លោក ជា គាន បច្ចុប្បន្នប្រជាជនខ្មែរមួយចំនួន នៅតាមបណ្ដាខេត្តនានា នៅតែធ្វើ ពិធីនេះនៅឡើយ ប៉ុន្តែមានអ្នកខ្លះ ធ្វើចំថ្ងៃកំណើត អ្នកខ្លះក៏រើសយកថ្ងៃផ្សេង ដែលគេយល់ថា ល្អតាមក្បួនតម្រាផ្សេងៗ និងជាពិសេស គេច្រើនឃើញមានធ្វើនៅមុនថ្ងៃបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ជាថ្ងៃដែលប្រជាជនខ្មែរយល់ថា មានជ័យមង្គលបំផុត លើសអស់ថ្ងៃទាំងពួង នៅក្នុងឆ្នាំនីមួយៗ ។
ពិធីខួបកំណើតខ្មែរ: ដំណើរការនៃការប្រារព្ធពិធី

ដំណើរការនៃការប្រារព្ធពិធី
លោកស្រី ស៊ុន សុវណ្ណនី ប្រធានមន្ទីរវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈខេត្តសៀមរាបបាននិយាយថា ពិធីខួបកំណើត បែបប្រពៃណីខ្មែរ បានចាប់ផ្ដើមពិធីទីមួយរបស់ខ្លួន ដោយការនិមន្តព្រះសង្ឃមក សូត្រមន្តរំដោះគ្រោះចង្រៃទាំងឡាយ ឲ្យចៀស ចេញឆ្ងាយ និងនាំចូលមកវិញ នូវសិរីសួស្ដី ជ័យមង្គល និងលាភសំណាងទាំងពួង ។

បន្ទាប់មកទៀត គឺពិធីសំពះម្ដាយដើម ដែលសាមីពិធី ត្រូវសំពះនៅចំពោះមុខទៀនមួយគូ ហើយនៅក្នុងទៀននីមួយៗ មានសរសៃអំបោះចំនួន១២សរសៃ តំណាងឲ្យគុណម្ដាយទាំង១២ ។ រីឯពិធីទីបីវិញ គឺជាពិធីបង្វិលពពិល ការបង្វិលពពិលមានច្រើនបែបដូចជា៖

បង្វិល៣ជុំ មានន័យថា មនុស្សយើងមុននឹងចូលមកចាប់បដិសន្ធិ ក្នុងផ្ទៃមាតាត្រូវដើរក្រឡឹង ចំនួន៣ជុំសិន ។
បង្វិល៥ជុំ គឺតំណាងឲ្យគុណព្រះពុទ្ធទាំង៥អង្គ (ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ គុណមាតា និងបិតា) ។

លោកស្រីបញ្ជាក់ថា ក្នុងការបង្វិលពពិលនោះ គេមិនអនុញ្ញាតឲ្យបុរសចូលរួមបង្វិលទេ គឺមានតែស្ត្រីប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចចូលអង្គុយបង្វិលបាន ។

ពិធីទី៤ គឺពិធីចងដៃ ឬចងព្រលឹង គឺគេយកអំបោះមកចងដៃ ដែលក្នុងអំបោះមួយខ្សែមានសរសៃអំបោះចំនួន១២ វេញបញ្ចូលគ្នាតំណាង ឲ្យគុណម្ដាយទាំង១២ ហើយនៅចុងបញ្ចប់គឺ ពិធីស្រោចទឹកកម្ចាត់គ្រោះកាចចង្រៃ ។
លោកស្រី ស៊ុន សុវណ្ណនី បញ្ជាក់ថា មានពិធីខួបកំណើតខ្មែរខ្លះបានប្រព្រឹត្តធ្វើដល់ទៅ៦ពិធី គឺមានពិធីសែនក្រុងពាលីមួយទៀត ប៉ុន្តែនេះជាពិធីធំមួយដែលត្រូវ ចំណាយច្រើនទាំងពេលវេលា និងធនធានដែល ជាទូទៅ មានតែអ្នកមានឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់ និងព្រះសង្ឃជាដើមដែលត្រូវធ្វើ ។

ពិធីខួបកំណើត ឬចម្រើនព្រះជន្មអាចនិយាយបានថា ក៏មានប្រើពាក្យរួមមួយទៀតដែរ គឺពិធីអាយុវឌ្ឍនៈមង្គល ដែលជាទូទៅគេធ្វើរៀងរាល់១២ឆ្នាំម្ដង គឺនៅអាយុ១២ឆ្នាំ អាយុ២៤ឆ្នាំនិង អាយុ៣៦ឆ្នាំ ។នៅពេលធ្វើពិធី អ្នកចូលរួមត្រូវជាភ្ញៀវកិត្តិយសក្ដី ជាសាច់ញាតិក្ដី ត្រូវប្រសិទ្ធិពរជ័យ សិរីមង្គល និងស្រោចទឹក លាងជម្រះសេចក្ដី មន្ទិលសៅហ្មងទាំងឡាយ ដែលកើតមាននៅឆ្នាំចាស់កន្លងមក ។

លោក មៀច ប៉ុណ្ណ សមាជិកក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ បាននិយាយថា តាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ពិធីខួបកំណើត អាចកើតឡើងប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ជាមួយពិធីកោរជុក ក្នុងសម័យប្រទេសកម្ពុជា កាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនា ព្រោះរបៀបរៀបចំក្នុង ពិធីទាំងមូលស្ទើរតែដូចគ្នាទាំងស្រុង ។

មានពិធីប្រពៃណីខ្មែរផ្សេងៗជាច្រើន រួមទាំងពិធីខួបកំណើតខ្មែរ  នេះផង បានបាត់បង់ និងស្ទើរតែគ្មានអ្នកចងចាំ និងប្រតិបត្តិឡើយ ។ លោក មៀច ប៉ុណ្ណ និយាយថា នេះគឺដោយសារតែរយៈពេល នៃការប្រារព្ធធ្វើម្ដងៗយូរពេកគឺរហូត ដល់១២ឆ្នាំធ្វើម្ដង ទើបធ្វើឲ្យពិធីនេះត្រូវបានគេភ្លេចអស់ ហើយបែរជាំនាំគ្នាមកធ្វើតាមបែបបស្ចិមប្រទេស ដូចសព្វថ្ងៃវិញ។
ពិធីខួបកំណើតខ្មែរ: ម្ដាយដើមរបស់មនុស្ស

ម្ដាយដើមរបស់មនុស្ស
តាមគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនាម្ដាយដើមមាន៩គឺ៖
ម្ដាយទី១៖ ជាអ្នកបង្កើតអាត្ម័នសង្ខារ ។
ម្ដាយទី២៖ ជាអ្នកថែរក្សា ។
ម្ដាយទី៣៖ ជាអ្នកជូនផ្លូវឲ្យមកចាប់បដិសន្ធិនាឋានកណ្ដាល ។
ម្ដាយទី៤៖ ជាអ្នកសង់ផ្ទះឲ្យនៅ ឬរកផ្ទៃឲ្យកំណើត ។
ម្ដាយទី៥៖ ជាអ្នកបង្កើត បំពេញឲ្យមើលឃើញ ដឹងឮនូវអ្វីៗទាំងឡាយ ។
ម្ដាយទី៦៖ គឺម្ដាយដែលបានបង្កើត និងចិញ្ចឹមថែរក្សាសព្វថ្ងៃនេះ ។
​​*ចំណែកម្ដាយ៣ទៀតក្នុងសាស្ត្រាលោកថា ពុំគួរឲ្យសម្ដែងឡើយ បានន័យថា ម្ដាយ៣ទៀតនេះគឺជាអ្នកទទួលជីវិតឲ្យត្រលប់ទៅវិញ ៕
អាចារ្យ ជាអ្នកប្រដៅ
ពិធីខួបកំណើតខ្មែរ: តំណភ្ជាប់

តំណភ្ជាប់
គេហទំព័រសម្រាប់កូនខ្មែរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិធីបុណ្យនៅស្រុកខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា
ពិធីជីកដី និងបុកគ្រឹះប្រាសាទ

ដូចសំណង់សម័យទំនើប ប្រាសាទទាំងអស់ត្រូវបានគេជីកដីកំណើត ដើម្បីចាក់បញ្ចូលដីខ្សាច់ជាគ្រឹះបាតក្រោមបំផុតហើយការជីកគ្រឹះតូចឬធំ និងជ្រៅឬរាក់អាស្រ័យទៅតាមទំហំប្រាសាទនីមួយៗ។ នៅលើកំពូលភ្នំដែលមានដីកំណើតមាំស្រាប់ គេគ្រាន់តែជីកដីធ្វើគ្រឹះរាក់ជាងដីនៅវាលរាប ហើយគេត្រូវដាប់ថ្មភ្នំធម្មជាតិឱ្យរាចស្មើ ដើម្បីសាងសង់ជាអាទិ៍ប្រាសាទបាខែង ដែលមានឈ្មោះដើមថា យសោធរេស្វរៈ តាមសិលាចារឹក K-២៣៥។ ប្រាសាទនេះកសាងដោយព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ឧទ្ទិសថ្វាយព្រះសិវ ក្រោមរូបតំណាងជាសិវលិង្គ។ សិល្បៈខ្មែរបានជ្រើសទីកន្លែងសាងសង់ប្រាសាទតាមក្បួនព្រហ្មញ្ញសាសនា ស្ថាបនានៅលើភ្នំធម្មជាតិ ភ្នំនិមិត្ត ឬដីរាបសៀវភៅ ទម្លាយអាថ៌កំបាំងប្រាសាទអង្គរ ឆ្នាំ២០១៥ ដោយលោក ស៊ឺម សុភក្រ្តា ទំព័រ៣៤។។
ពិធីបញ្ជាប់ពាក្យ

នៅក្នុងសម័យដើម ពិធីភ្ជាប់ពាក្យត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងច្រើនខែ ឬច្រើនឆ្នាំមុនពេលរៀបការ។ នៅពេលបច្ចុប្បន្នគេច្រើនរៀបចំពិធីភ្ជាប់ពាក្យនៅថ្ងៃរៀបការតែម្ដង។

តាមប្រពៃណីខ្មែរ ភ្ជាប់ពាក្យជាពិធីមួយមានអត្ថន័យជ្រាលជ្រៅ។ ពិធីនេះ រៀបចំឡើងដើម្បីជាចំណងអនុស្សាវរីយ៍សម្រាប់អនាគតស្វាមីភរិយា។ ពិធីភ្ជាប់ពាក្យ មានភាពអធិកអធមណាស់ មានផ្លែឈើគ្រប់មុខ នំចំណី ប្រាក់ មាស ពេជ្រ (ខាន់ស្លា) ទៅតាមលទ្ធភាពស្ថានភាពគ្រួសារ។ ញាតិមិត្តទាំងសងខាងជួយកាន់ជំនូនទាំងអស់ ដង្ហែយកទៅផ្ទះកូនស្រីដោយមានចាស់ទុំ អ្នកផ្លូវចៅមហានាំមុខ។

លុះទៅដល់ផ្ទះខាងស្រី ម្ដាយឪពុក បងប្អូនខាងស្រី អង្គុយក្នុងបន្ទប់កិត្តិយសមួយរង់ចាំទទួលពាក្យ និងជំនូនពីអ្នកផ្លូវចៅមហា។

បន្ទាប់ពីបានចែចូវត្រូវរូវគ្នារួចរាល់ហើយ កូនក្រមុំកម្លោះអញ្ជើញភ្ញៀវ និងបងប្អូនទាំងសងខាងពិសាស្លា។ ដូចនេះ ហើយទើបមានពាក្យទំនៀមថា ស៊ីស្លាភ្ជាប់ពាក្យ។
ពិធីបញ្ជាប់ពាក្យ: ការភ្ជាប់ពាក្យ

ការភ្ជាប់ពាក្យ
ការភ្ជាប់ពាក្យជាបែបបទដែលកើតចេញពីដំណាក់ស្វែងយល់ចិត្ត និងជាសកម្មភាពនៃការប្ដេជ្ញាចិត្ត ក្នុងនោះស្រី និងប្រុសយល់ព្រមរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយគ្នា បន្ទាប់ពីអភិវឌ្ឍន៍ទំនាក់ទំនងរវាងបុគ្គលនិងបុគ្គលបានយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ សកម្មភាពនេះ ត្រូវបានមិត្តទទួលដឹងឮ បន្ថែមលើនេះទៅទៀត មានការបំពាក់ចិញ្ចៀនភ្ជាប់ពាក្យរបស់សាមីខ្លួនទាំងពីរនៅក្នុងពិធីទៀតផង។
ពិធីបញ្ជាប់ពាក្យ: អត្ថន័យនៃការភ្ជាប់ពាក្យ

អត្ថន័យនៃការភ្ជាប់ពាក្យ
ការភ្ជាប់ពាក្យជាជំហានចុងក្រោយនៃការស្វែងយល់ចិត្ត។ តាមរយៈការភ្ជាប់ពាក្យនេះ សាមីខ្លួនទាំងពីរ នឹងទៅដល់ការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍។ ការភ្ជាប់ពាក្យបានបំពេញបំណងមួយដល់សាមីខ្លួនទាំងពីរ និងសហគមន៍ ព្រោះការភ្ជាប់ពាក្យបង្ហាញថា ការរៀបការនឹងឈានមកដល់ហើយ។

ការភ្ជាប់ពាក្យគួរតែធ្វើឡើងឲ្យបានរយៈពេលវែងបន្តិចមុនពេលរៀបការ ដើម្បីផ្ដល់ឱកាសគ្រប់គ្រាន់ឲ្យសាមីខ្លួនទាំងពីរបានស្វែងយល់ សាកល្បង សិក្សា ដោះស្រាយភាពខុសគ្នាពីគ្នាទៅវិញទៅមក ធ្វើឲ្យការសម្រេចចិត្តរបស់គេលើការរើសគូស្រករ ប្រកបបានដោយជោគជ័យ។ ការភ្ជាប់ពាក្យគួររៀបចំឡើងក្នុងរយៈពេលច្រើនខែមុនរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ ដើម្បីឲ្យភាគីទាំងសងខាងកែលំអខ្លួនឲ្យបានប្រសើរលើការរស់នៅ។
ពិធីបញ្ជាប់ពាក្យ: សារសំខាន់នៃការភ្ជាប់ពាក្យ

សារសំខាន់នៃការភ្ជាប់ពាក្យ
សាមីខ្លួនដែលបានភ្ជាប់ពាក្យហើយ ត្រូវប្រើពេលវេលាមុនរៀបការ ដើម្បីបង្ហាញពីសេចក្ដីស្រឡាញ់ និងការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក។ ដូចនេះពួកគេត្រូវតែ៖
មានចិត្តទូលំទូលាយចំពោះគ្នានិងគ្នា ដោយមិនចង្អៀតចង្អល់ បើនរណាម្នាក់រក្សាមិត្តភាពចាស់ និងបង្កើតមិត្តភាពថ្មី។
លាតត្រដាងពីប្រវត្តិអតីតកាលដែលគេធ្លាប់បានជួបប្រទះ ដូចជា៖
ធ្លាប់បានរៀបការម្ដងរួចហើយ (ប្រសិនបើមាន)
ប្រវត្តិការងារ និងកាតព្វកិច្ចទទួលខុសត្រូវចំពោះខ្លួនឯង និងគ្រួសារ
កត្តាលក្ខណៈតំណពូជ និងមិនតំណពូជដែលអាចផ្ដល់ផលអាក្រក់ដល់កូន
ប្រវត្តិជម្ងឺ ដូចជា ជម្ងឺរបេង ជម្ងឺគាំងបេះដូង ជម្ងឺកាមរោគ ជម្ងឺអេដស៍ ឬជម្ងឺសរសៃប្រសាទ -ល-។
បញ្ជីបំណុល ឬកាតព្វកិច្ចផ្សេងៗទៀតដែលអាចជះឥទ្ធិពលទៅលើការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍។
បញ្ជាក់ឲ្យឃើញពីភាពកក់ក្ដៅ ឬការស្រឡាញ់យល់ចិត្តគ្នាទៅលើសកម្មភាពផ្សេងៗ ដោយមិនទាក់ទងនឹងការរួមភេទ។ ចំណង់ចំណូលចិត្តខាងភេទមុនពេលរៀបការ ត្រូវតែជំនះដាច់ខាត ដើម្បីចៀសវាងកំហុស ការខ្មាសអៀន និងការស្ដាយក្រោយ។
រកវិធីដោះស្រាយការយល់ច្រឡំ និងការខ្វែងគំនិតគ្នាដើម្បីជំនះរាល់ការមន្ទិលសង្ស័យ និងផ្សះផ្សាមនោសញ្ចេតនាគ្នាមុនពេលរៀបការ។
ជូនពាក្យទៅគេវិញបើអ្នកយល់ថា ភាគីម្ខាងមិនអាចធ្វើជាប្ដី ឬប្រពន្ធល្អបាន។
មុខងារដ៏សំខាន់នៃ ការភ្ជាប់ពាក្យគឺដើម្បីចៀសវាងពីការចាប់បង្ខំ ឲ្យរៀបការជាមួយមនុស្សណាដែលគេគិតថា គ្មានសុភមង្គល ក្រោយពីគេរៀបការរួច។ ការរៀបការរួចមិនទទួលបានសុភមង្គលមានមូលហេតុដូចខាងក្រោម៖
មានអារម្មណ៍មិនស្និទ្ធស្នាល ឬមិនចុះសម្រុងគ្នា
គ្មានចំណាប់អារម្មណ៍ ឬមិនស្រឡាញ់គ្នាទៅវិញទៅមក
ត្រូវម្ដាយឪពុក ឬអាណាព្យាបាល គ្របសង្កត់ផ្លូវចិត្តដោយគ្មានសមត្ថភាពប្រឈមមុខ នឹងទំនួលខុសត្រូវនៃជីវិតរៀបការ
មានមន្ទិលសង្ស័យជាញឹកញាប់ មិនប្រាកដប្រជា និងមានជម្លោះ។
គូស្វាមី ភរិយាគួរចេះពិភាក្សាគ្នា ដើម្បីកំណត់ពីចំនួនកូនតាមចិត្តប្រាថ្នា។

ពួកគេអាចអនុវត្តវិធីពន្យារកំណើតដោយសុំដំបូន្មានពីមណ្ឌលសុខភាព ឬសេវាពន្យារកំណើត។ ការពន្យារកំណើតនេះកាន់តែផ្ដល់ សារៈសំខាន់ចំពោះកូនក្រមុំមានអាយុ២០ឆ្នាំ ឬគ្រួសារមានស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចទន់ខ្សោយ៕
ពិធីបុណ្យ: វិធីរៀបចំសែនសុំទឹកដី

វិធីរៀបចំសែនសុំទឹកដី

ស្លាជម ៨ សំពត់ ស មួយ អាវកាសត្រណោត (ពីដើមប្រើកាសដោតជាត្រណោត ឥឡូវយើងដាក់ប្រាក់នោះបានហើយ) ផ្លែឈើរួមមាន កប្បាស សំឡីផង ។ តែបើបូជាក្នុងសាលាមេរុ ឬ កន្លែងប្រាសាទនោះមិនសុំទេ ព្រោះទីនោះមុននឹងធ្វើគេក្រុងពាលីរួចហើយ ។ ពេលអាចារ្យយោគីសែនសុំទឹកដីហើយក៏ត្រូវចាប់ជើងថ្ករ សូត្ររម្ងាប់ថា ៖ សិរោមេ ពុទ្ធទេវញ្ចលលាតេ ព្រហ្មទេវតា ហទយំ នរាណញ្ច ហត្ថេបារមី សុរាបាទេ ពិស្ណុកញ្ចេវ សព្វកម្មំ បសិទ្ធិមេ រួចហើយយកចុងជើងថ្ករចុចដោតទៅដី ទាំង ៤ នោះ ដោយដោតម្តងមួយជាឧត្តរាវដ្ដ ។ (ឥឡូវមិនសូវប្រើជើងថ្ករទេ ព្រោះគេមានកនែ្លងដុត ឬ បើកន្លែងកណ្តាលវាលក៏ពុំសូវប្រើដែរដោយគេយល់ ថាបើជើងថ្ករឆេះមិនអស់នាំឲ្យខ្មោចលង) ដូច្នេះបាលីសូត្រខាងលើនេះត្រូវតែត្រូវសូត្រដើម្បីសុំទឹកដីដុតខ្មោច ។ ឯអណ្តាប់បូលភូមិនោះបានអ្នកភ្លុកទាំង ៤ នោះចែកគ្នាទៅ ។ បន្ទាប់អាចារ្យយោគីកាន់ទង់ព្រលឹងដៃស្តាំដើរមុខ អ្នកសែងបុគ្គលដើរតាមក្រោយដោយដើរជាឧត្តរាវដ្ត ពេលដើរអាចារ្យយោគីសូត្រ ឧទេតយញ្ច គ្រប់ ៣ ជុំហើយលើកបុគ្គលដាក់ជើងថ្ករ យកក្បាលទៅកើត ។ យោគីឈរលើក្បាលបុគ្គលដៃជាប់ជើងថ្ករ សូត្រ អបេតយញ្ច…ដល់កាត់ខ្សែបាសឲ្យសូត្រថា អហិរិកំ អន្តោត្តប្បំ វិចិកិច្ឆា ជោតិបរិ យន្តិ តុសិតភវនំ គច្ឆន្តុ សូត្រចប់កាត់ខ្សែបាសទាំងអស់ចេញ ។ ឯកាំបិតកាត់ខ្សែបាសបានទៅអាចារ្យយោគី ។ បន្ទាប់មកភ្លុកទាំង ៤ ទាញបុគ្គលផ្អៀងឲ្យប្រែមុខទៅជើង ។ អាចារ្យ និង ភ្លុកទាំង ៤ ឈួលភ្លើង ដើរជាឧត្តរាវដ្ត សូត្រ អវិជ្ជាបច្ចយា សូត្រចប់ឈួលភ្លើង ។
ពិធីបុណ្យ: ចំពោះខ្មោចតៃហោង

ចំពោះខ្មោចតៃហោង

បើបញ្ចុះនៅទីណា ឲ្យបូជានៅទីនោះពេលដារ ត្រូវសូត្រពិស្តារ ៧ ចប់ចំនួន ១ ព្រឹក ឯ ចង្ហាន់រាប់បាត្រឲ្យយក រមៀត ១ ខ្ញី ១ បុកត្រងយកទឹកលាយជាមួយអង្ករ យកទៅដណ្តាំបាយរាប់បាត្រ ។ ត្រូវមានកន្ទោង ៤ ដាក់ឲ្យភ្លុកទាំង ៤ រាប់បាត្រហើយត្រូវដាក់ទៅកន្ទោងនោះផង ។ ពេលដារត្រូវបន់ជូនផលានិសង្សទៅព្រះកាលព្រះបាទទសមុខ ពេលដារសូត្រពិស្តារ ៦ ចប់ ។ ពេលយកចង្ហាន់ កន្ទោង និង ផ្លែឈើមកហើយ ឲ្យជីករណ្តៅកប់នៅក្រោមរានដែលយើងធ្វើនៅទិសអាគ្នេយ៍ ។ រួចមកសូន្យរូបព្រះកាល រូបព្រះបាទទសមុខ ផ្ទល់ខ្នងគ្នាដាក់លើរាន ។ ឯផ្លែឈើថ្វាយដាក់លើរានក្នុងតោពីរ ឲ្យដុតរូបនោះ ដោយអំពិល ១ ក្រសាំង ១ សង្កែ ១ ទ្រមែង ១ ឲ្យយក ៧ កង់មួយមុខៗដើម្បីដុតរូបព្រះកាល និង ទសមុខនោះ រួចហើយយោគីសូត្ររម្ងាប់ដោយឈមមុខទៅទិសទាំង៨ លុះត្រាតែរលត់ភ្លើងនោះហោង ។ 

ឯពេលគាស់បុគ្គលឡើង ឲ្យនិមន្តព្រះសង្ឃ ៤ អង្គបែរមុខចេញគ្រប់ទិសជុំវិញបុគ្គលឲ្យលោកសូត្រថា  ចរន្តំ ទិសំ អហាសិ សុខំ បរមំ សុខំនិពា្វនំ បរមំ កតា រូបក្ខន្ធោ អនត្តា បរមំ សញ្ញា និព្វានំ សោ ភគវា ឥតិ អរហំ ៣ ចប់ ឬ ៧ ចប់តាមជំពូកបុគ្គល ។ បាលីនេះ យោ ដា សម្មា សម្ពុទា ធម្មោ កត្តានំ រត្តយេ រកត្តានំ មនុ សន្តិ ចាយំ បហាយ មនុស្ស ទេហំ ទេវកាយំ បរិបតន្តិ សូត្រ ៣ ដល់ ៧ ចប់ នេះជាបាលីសូត្រដាក់ក្រណាត់សក្រាលដាក់មនុស្សណាដែលស្លាប់ដោយព្រះកាល និង ព្រះបាទទសមុខ ។ បើបានសូត្រ ៧ ចប់ហើយបែរបន់ថែមជូនព្រះកាល និង ព្រះបាទទសមុខនោះបាត់បាបចង្រៃអ្វីទាំងអស់ហើយ ។ បើពុំបានធ្វើដូចបង្គាប់នេះទេនោះកូនចៅអ្នកនៅរស់នៅមិនបាប រួចកម្មពៀរព្រះកាល និង ព្រះបាទទសមុខទេ ។ យាយ កលា កាក លិច្ចោ វេយ យរិមិយំ លោកំ ឆៗ ទិ ។ 

នេះនឹងស្រដីពី ស្លាប់ដោយម្រឹត្យូវ ១ ស្លាប់នឹងជំងឺបួស ១ ជំងឺហត់ ជំងឺចុះផ្ទៃ ១ ជំងឺអាបទាញា ១ ជំងឺក្អក ១ ជំងឺហឺត ១ ក្អកក្អតស្លាប់ ១ ស្លាប់ និង ជំងឺ ១ ស្រាប់តែស្លាប់ ១ ស្លាប់ទាំងអំបោលនេះសឹងបង្សុកូលចំអាសបានហោង រីឯស្លាប់នឹងព្រះកាលគឺ រំបល់ ១ សំរាលកូនមិនរួច ១ សំរាលកូនហើយឈឺស្លាប់ ១ នេះហៅថាស្លាប់ដោយព្រាយ មិនអាចចងទង់ព្រលឹងបង្សុកូលបានឡើយឲ្យយកខ្មោចយកទៅកប់យ៉ាងប្រញាប់ដាក់ក្បាលទៅជើង ។
ពិធីបុណ្យ: អំពីទង់ព្រលឹង

អំពីទង់ព្រលឹង

នៅគ្រប់ស្រុកក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គេតែងនិយមប្រើទង់ក្រពើ និង ទង់ព្រលឹងនៅពេលមានមនុស្សស្លាប់ ។ កាលណាអ្នកជំងឺមានកម្លាំងតិចជិតនឹងអស់ខ្យល់ អស្សាសៈ បស្សាសៈហើយលោកអាចារ្យតែងយកសំពត់សប្រវែង ៤ ហត្ថ បត់ជា ២ យកឈើ ឬបន្ទះ រឫស្សី ២ កំណាត់ដាក់ខ្វែងគ្នាគឺមួយជាដង មួយជាឈើឆ្កាង រួចស៊កក្នុងផ្នត់សំពត់ រួចចងបង្រួមក្រសោបក្រោយសម្រាប់កាន់ មានឆ្នាំងបាយថ្មីមួយ ចងបន្តោងភ្ជាប់នឹងដងទង់នោះផង ហើយអាចារ្យសរសេរបាលីក្នុងផ្ទៃនោះថា ៖  ឥមំ ធជ បជាកំ តាវតឹស ភវនេ ចេតិយស្ស ឧយ្យោជេមិ ឥមិន និស្សន្ទេន ។ ឬសរសេរថា ៖  អាទាយ វត ឥទំ អយំ តុសិតភវនំ អាគច្ឆន្តិ អសាមិកំ សុញ្ញំ គណា្ហមិ ។ 

ហើយអាចារ្យលើកទង់នោះទៅដាក់ក្បាលដំណេកបុគ្គលសា្លប់រួចផ្តាំបុគ្គល( ខ្មោច) នោះថា ទង់ព្រលឹងនេះជាសំបុត្រដើរផ្លូវរបស់អ្នកហើយចូរអ្នកកាន់ឲ្យជាប់ដើម្បីធ្វើដំណើរទៅថ្វាយបង្គំព្រះចូឡាមណីចេតិយព្រោះអ្នកទៅតែម្នាក់ឯងគ្មានអ្នកណានាំផ្លូវទេ ។
ពិធីបុណ្យ: ប្រវតិ្តរបស់ទង់ព្រលឹង

ប្រវតិ្តរបស់ទង់ព្រលឹង

កាលពីអតីតកាលដ៏យូរលង់ មានបុរសម្នាក់មានកូនប្រុសមួយជាទីស្រលាញ់ បានសុំឪពុកទៅរៀនសិល្បសាស្រ្តឯនគរ តក្ករសិលា លុះរៀនចប់សុំលាអាចារ្យចេញទៅរកគ្រូផ្សេងទៀត ដើម្បីរៀនបន្ថែម ។ លុះដើរទៅបានជួបប្រទះនឹងព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គ ឃើញលោកព្រឹត្តល្អតាមរបៀបសមណៈ មាណពនោះមានចិត្តស្រលាញ់ជ្រះថ្លា ក៏ចូលសុំទៅរៀនក្នុងសំណាក់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ លោកឲ្យរៀនតែលោកឲ្យបួសសិន ។ (មាណពនោះបួសរួចហើយលោកបង្រៀនធម៌ វិបស្សនាកម្មដ្ឋាន) ។ នៅរៀនយូរៗទៅមាណពនោះ បានសម្រេចពោធិញ្ញាណ ជាព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គដូចព្រះបច្ចេកពុទ្ធជាគ្រូដែរ ។ មិនយូរប៉ុន្មានមាណពបច្ចេកពុទ្ធក៏ចូលបរិនិពា្វនទៅទាំងវ័យក្មេង គួរឲ្យសោកស្តាយសម្រាប់បុគ្គលជាបុថុជ្ជន ។ អ្នកស្រុកភូមិនៅក្បែរនោះនាំគ្នាធ្វើបុណ្យបូជាសព ហើយកសាងចេតិយមួយបញ្ចុះអដិ្ឋធាតុព្រះបច្ចេកពុទ្ធអង្គនោះត្រង់ផ្លូវបំបែក ។ បុរសជាឪពុកបាត់កូនយូរពេកក៏ទៅតាមកូន ដល់ស្រុកនោះហើយក៏សួររក ។ អ្នកស្រុកបានប្រាប់តាមដំណើររឿងថា ៖ កូនរបស់អ្នកឯងបានសម្រេចជាព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គចូលបរិនិពា្វនបាត់ហើយ ។ បុរសជាឪពុកក៏យំសោកស្តាយអាល័យកូន ។ បន្ទាប់មកឪពុកក៏ទៅដងទឹកស្រោចស្រពទ្រនាប់ខ្សាច់ចេតិយ រួចយកក្រមាបង់ក ចងធ្វើជាទង់ ដោយ ឧទិ្ទសថ្វាយនៅមុខចេតិយ ហើយថ្វាយបង្គំលាវិលត្រលប់ទៅវិញ ។ ឃើញដូច្នោះអ្នកស្រុកនៅជិតនោះ ក៏យកតម្រាប់តាម ។ 

លុះចំណេរកាលតមកទៀតក៏ក្លាយទៅជាទំនៀមទម្លាប់គឺពេលដែលបែខ្មោច អាចារ្យតែងលីទង់ព្រលឹងដើរមុខប៉ាឆា ទើបយកទង់នោះទៅដាក់នៅទិសឥសាន ជាសញ្ញាឲ្យខ្មោចដឹងថាខ្លួនត្រូវចេញដំណើរទៅតាមទិសឥសាន ដើម្បីទៅថ្វាយបង្គំព្រះចូឡោមណីចេតិយ ។
ពិធីបុណ្យ: ប្រវត្តិរបស់ទង់ក្រពើ (ទី ១ )

ប្រវត្តិរបស់ទង់ក្រពើ (ទី ១ )

កាលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ គង់ធរមាននៅឡើយមានសត្វក្រពើញីឈ្មោល ១ គូរមានសេចក្តីជ្រះថ្លានឹងព្រះពុទ្ធសាសនាក៏ចូលទៅសុំព្រះពុទ្ធអង្គបួស តែព្រះពុទ្ធអង្គព្រមអនុញ្ញាត ព្រោះជាសត្វតិរច្ឆាន ។ ក្រពើក្រាបទូលព្រះអង្គថា យើងខ្ញុំព្រះអង្គទាំងពីររូបនេះពុំមាននិស្ស័យសាសនាព្រះអង្គសូមធ្វើសំណូមពរថា(បើយើងខ្ញុំស្លាប់ទៅសូមឲ្យគេយកស្បែកយើងខ្ញុំទៅដោតធ្វើជាទង់ថ្វាយចំពោះព្រះភ័ក្រ្តព្រះអង្គទុកជាសក្ការៈបូជាកុំបីខានឡើយ) ។ ព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់ទទួលសំណូមពរនោះដោយព្រះមេតា្ត ។ លុះក្រពើនោះស្លាប់ទៅគេក៏យកស្បែកក្រពើទៅដោតថ្វាយតាមសំណូមពរមែន ។ 

លុះព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ចូលនិព្វាន្តទៅ ស្បែកក្រពើនោះក៏ពុករលួយអស់គេក៏នាំគ្នាយកសំពតស ឬក្រដាសមករចនាធ្វើជារាងស្បែកក្រពើដើម្បីជាតំណាងតទៅទៀត ។ ដូចយើងតែងឃើញគេដោតទង់ក្រពើនៅគ្រប់កនែ្លងអាសនៈព្រះពុទ្ធរូបស្រាប់ ។