navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ស្រីជេដ្ឋា: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិបារាំងក្នុងឆ្នាំ (1883) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាបារាំងផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ កំណត់ត្រា របស់ ស្រីជេដ្ឋា ឬ ស្ដេចកន មិនត្រូវបានសរសេរញាត់បញ្ជូលជាពង្សាវតារនៃរាជវង្សស្ដេចខ្មែរ ដោយប្រវត្តិវិទូរហូឡង់ ក្នុងឆ្នាំ (1871) នោះទេ ។
ស្រីជេដ្ឋា (រឿងនិទាន)

ព្រះស្រីជេដ្ឋា រជ្ជកាលធនញ្ជ័យគោរពរាជ្យ។ ​បើ​តាមពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន ​​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​សរសេរ​ថា​ ​ជាមួយនឹង​នាង​គន្ធមាលី​ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​រាជបុត្រ​មួយ​ឈ្មោះ​ស្រីជេដ្ឋា​ ​ដែល​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំរកា​ ​និង​បុត្រី​មួយទៀត​ព្រះ​នាម​ធីតាមាលី។​ ​
ស្រីជ័យរាជបុរៈ

ស្រីជ័យរាជបុរៈ ជាទីក្រុងបុរាណមួយរបស់ខ្មែរក្នុងរាជ្យស្ដេចជ័យវរ្ម័នទី៧ ។ ដែល​បច្ចុប្បន្នគេជឿថាមានទីតាំងនៅមឿងរាជបុរីខេត្តរាជបុរីប្រទេសថៃ នៅទីនោះមានសល់ប្រាសាទខ្មែររចនាបថបាយ័ន វត្តមហាធាតុវរវិហារ ដែលគេជឿថាអាចជាចំណុចកណ្ដាលនៃទីក្រុង។
ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ

ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ  ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា ⁠កូត្តេ (  ),  គឺជា រដ្ឋធានី រដ្ឋបាលផ្លូវការរបស់ ប្រទេសស្រីលង្កា ។  ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ គឺជា ទីក្រុងរណប និងមានទីតាំងនៅក្នុងតំបន់ទីក្រុងនៃសេដ្ឋកិច្ច នីតិប្រតិបត្តិ និងរាជធានីនៃតុលាការនៃប្រទេសស្រីលង្កា កូឡុំបូ ។

តំបន់ ក្រុមប្រឹក្សាក្រុងស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេ មានព្រំប្រទល់នៅក្នុង៖

 ខាងជើងដោយតំបន់ក្រុមប្រឹក្សាក្រុង កូឡុនណាវ៉ា ,
 ភាគឦសានដោយតំបន់ កូទិកាវ៉ាតា - មុលឡេរីយ៉ាវ៉ា ប្រដេស៊ីយ៉ា សាបា ,
 ខាងកើតដោយតំបន់ក្រុមប្រឹក្សាក្រុង កាឌូវេឡា ,
 ភាគអាគ្នេយ៍ ដោយតំបន់ក្រុមប្រឹក្សាក្រុង មហារ៉ាកាម៉ា ,
 ភាគនិរតីដោយក្រុមប្រឹក្សាក្រុង ដេហ៊ីវ៉ាឡា-មោន្ត ឡាវីនី  និង
 ខាងលិចដោយតំបន់ក្រុមប្រឹក្សាក្រុង កូឡុំបូ ដែលជារដ្ឋធានីពាណិជ្ជកម្មនៃប្រទេសស្រីលង្កា។
ស្រីទេពធីតា

សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីទេពធីតា ជាព្រះមហាក្សត្រីនៃក្រុងកម្ពុជាធិបតី សម័យលង្វែក (រជ.១៥៦៦-១៥៧៦) ទ្រង់ត្រូវជាបុត្រីសម្ដេចចៅហ្វាទឡ្ហៈដុង និងជំទាវជៃ ព្រះបរមិន្ទរាជាបានប្រទាន ព្រះនាមថា សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីជា ព្រះភគវតី ស្រីទេពធីតា មហាចក្រពត្តិឧត្តមបរមរតនារាជធានីសោភីលក្ខណាមហាក្សត្រី។ បើតាមសិលាចារឹកអគ្គមហេសីព្រះបរមិន្ទរាជា គឺជាព្រះសុជាតិក្សត្រីទៅវិញទេ។ (ប្រវត្តិព្រះនាង ប្រហែលអាចជាការប្រឌិតឡើង រឺ ក៏ជារឿងនិទាន)
ស្រីទេពធីតា: ជួបព្រះបរមិន្ទរាជា

ជួបព្រះបរមិន្ទរាជា
ឯសម្ដេចព្រះបរមិន្ទរាជា មហាឧបរាជ សម័យថ្ងៃមួយព្រះអង្គស្ដេចទៅថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយនៅភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ តាមរដូវទ្វារទសមាសចូលឆ្នាំលុះមកដល់ភូមិតាដុង នោះទ្រង់ទតព្រះនេត្រទៅយល់អ្នកទេព ជាបុត្រីព្រះដុង អ្នកជៃនោះមាននូវរូបល្អពន់ប្រមាណ។ ទ្រង់ពេញព្រះស្នេហាណាស់ទ្រង់ត្រាស់ឱ្យមន្ត្រីទៅសុំពីព្រះដុង្គអ្នកជៃ ប៉ុន្តែព្រះ និងអ្នកទាំងពីរនេះ មិនព្រមថ្វាយទទេថាឱ្យទ្រង់លើកជាថ្នល់ ហើយឱ្យអ្នកផ្លូវប្រុសមួយស្រីមួយដើរកាន់បណ្ណាការភ័ស្តុភារពីបន្ទាយលង្វែកទៅដល់ភូមិគាត់ទើបព្រមថ្វាយ។ 

សម្ដេចព្រះបរមិន្ទបរមរាជា ទ្រង់ពិរោធណាស់គិតនឹងលើកសេនាយោធាទៅចាប់ តែខ្លាចទ្រង់ជ្រាបដល់សម្ដេចព្រះវររាជបិតាគិតថានឹងឱ្យលើកផ្លូវទៅជាថ្នល់ទៅក៏មិនគួរ ព្រោះហេតុតែស្រីមួយទៅឱ្យនឿយដល់អាណាប្រជានុរាស្ត្រគិតថានឹងឱ្យចាស់ទុំទៅនិយាយចែចង់អ្នកទេពនោះ ចាស់ទុំចូលភូមិព្រះដុង្គអ្នកជៃពុំបាន ព្រះដុង អ្នកជៃគាត់ចាំយាមមាំមួនណាស់។ ទ្រង់ព្រះស្នេហាក្រៃពេករហូតដល់ជាដួលដំជាព្រះរោគខានចូលគាល់ព្រះវរបិតាច្រើនថ្ងៃ។ សម្ដេចព្រះបរមរាជា ជាសម្ដេចព្រះវរបិតាយល់បាត់ព្រះរាជបុត្រដូច្នេះ ទ្រង់ត្រាស់សួរមន្ត្រី ខ្ញុំរាជការគ្រប់គ្នា មន្ត្រីខ្ញុំរាជការ ក៏យកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលគ្រប់ប្រការ។ ខណៈនោះ ព្រះបរមបពិត្រទ្រង់ជ្រាប ទ្រង់ព្រួយព្រះរាជហឫទ័យនឹងព្រះរាជបុត្រណាស់ ទ្រង់ត្រាស់ថា: ចៅរាមាធិបតី កូនច្បងនោះ វាប្រព្រឹត្តិបទទុច្ចរិត ព្រះធរណីស្រូបស្លាប់ ស្រុតអស់ទាំងព្រះរាជវាំងទៅហើយនៅឡើយតែព្រះបរមិន្ទមួយនេះ អញគិតតែនឹងឱ្យសោយរាជ្យស្នងអញ ព្រោះមានតំរិះប្រាជ្ញាចិត្តក៏សុចរិតល្អ ពុំគួរព្រះដុង អ្នកជៃរឹងទទឹងឡើយ។ ដូច្នេះ គួរឱ្យសេនាទាហានទៅចាប់យកខ្លួនមកធ្វើទោសតាមបទព្រះអយ្យការ។

ក្នុងខណៈនោះ សេនាបតី មន្ត្រីតូចធំ ខ្ញុំព្រះរាជា ក្រាបបង្គំទូលថា: ព្រះដុងអ្នកជៃនេះមានគុណបំណាច់នឹងផែនដីច្រើនណាស់។ កាលព្រះអង្គជាអម្ចាស់ផែនដីស្ដេចព្រះដំណើរទៅស្រុកសៀមនោះ ព្រះដុង អ្នកជៃនោះសទ្ធាចំណាយឱ្យទ្រព្យសម្បត្តិ ស្រូវ អង្កររបស់ខ្លួនចិញ្ចឹមអាណាប្រជានុរាស្ត្រទុកចាំល្អងធូលីព្រះបាទច្រើនណាស់។ ដល់ទ្រង់ត្រឡប់មកពីស្រុកសៀមហើយធ្វើសង្គ្រាមនឹងព្រះស្ដេចកន និងពញាអុងរាជាទៀត ក៏នាយឃ្លាំងទៅខ្ចីស្បៀងអាហារព្រះដុងអ្នកជៃច្រើនម៉ឺនថាំងណាស់ពុំទាន់បានសងគាត់ផង។ ព្រះអង្គពុំទាន់លើកគុណបំណាច់ឱ្យគាត់សោះ ហើយស្រាប់តែយកទោសនេះពុំគប្បីទេ មួយទៀតខាងយើងវិញ បន្ទាយសីមាបីបួនជាន់កសាងបាន ចុះគ្រាន់តែថ្នល់ពីរប៉ុណ្ណោះ ម្ដេចក៏ធ្វើមិនកើត គួរតែសាងទុកឱ្យមានជាព្រះកេរ្តិ៍ឱ្យចំពោះព្រះដុងអ្នកជៃដែលមានគុណបំណាច់នោះកុំបីខាន។ ព្រះបាទព្រះបរមបពិត្រ ទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់មន្ត្រីក្រាបបង្គំទូលដូច្នេះ ទ្រង់ត្រូវព្រះរាជហឫទ័យណាស់ ទ្រង់ត្រាស់ឱ្យមន្ត្រីកេណ្ឌរាស្ត្រមកលើកជាថ្នល់ ប្រុសមួយ ស្រីមួយហើយឱ្យឧកញ៉ាមហាមន្ត្រីមហាទេពនាំបណ្ណាការភ័ស្តុភារ អ្នកផ្លូវប្រុសដើរថ្នល់មួយឱ្យជំទាវមហាមន្ត្រីមហាទេពនាំបណ្ណាការជាអ្នកផ្លូវស្រី ដើរថ្នល់មួយទៅដណ្ដឹងអ្នកទេពបុត្រីព្រះដុងអ្នកជៃថ្វាយព្រះទេពី សម្ដេចព្រះមហាឧបរាជ ហើយតាំងព្រះដុងជាសម្ដេចចៅហ្វាទឡ្ហៈ តាំងអ្នកជៃជាជំទាវទេវីសោភី លក្ខណា មហាក្សត្រីបានជាមានឈ្មោះហៅថា ស្រុកឧដុង្គមេជៃរៀងមក តែយាៗមកហៅស្រុកឧដុង្គមានជ័យ ថ្នល់ប្រុស ថ្នល់ស្រីវិញ លុះដល់ឥឡូវនេះ។ សម្ដេចព្រះមហាឧបរាជទ្រង់ព្រះស្នេហានឹងអ្នកព្រះម្នាងទេពបុប្ផានោះណាស់ ទ្រង់តាំងព្រះនាងជាសម្ដេចព្រះទេពធីតាមហាទេវីសោភីក្សត្រី។
ស្រីមារៈ

ស្រីមារៈ ឬ ឝ្រីមារៈ ( ចាម : ꨦꨴꨫ ꨠꨩꨣ, ខ្មែរ : ឝ្រីមារ,    fl. ១៣៧ ឬ ១៩២ គ.ស.) ជា​អ្នក​បង្កើត​ប្រទេស​ចម្ប៉ា ។ Milton Walter Meyer Asia: A Concise History 1997 Page 63 "around the beginning of the third century a Hindu ruler named Sri Mara founded the kingdom of Champa and conquered ..."
ស្រីមារៈ: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ 
លោកត្រូវបានគេស្គាល់នៅក្នុងកំណត់ត្រាចិនថា ឃ្យូលៀន (區連)  ដែលនៅក្នុងការបញ្ចេញសំឡេងរបស់វៀតណាមគឺ ឃួ លៀន (ក៏ 區連) ។ ការព្យាយាមក៏ត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណស្រីម៉ារ៉ាជាមួយ ហ្វានស៊ីម៉ាន់  (范師蔓) នៃ ហ្វូណន (ប្រហែលឆ្នាំ ២៣០ គ.ស.)។ Dougald J. W. O'Reilly Early Civilizations of Southeast Asia - 2007 -Page 131 "preferred to identify Sri Mara with Fan Shi-man of Funan (circa 230 C.E.). This view is indirectly supported by Filliozat (1968) and Jacques (1969, 123). H. R. Chakrabartty Vietnam, Kampuchea, Laos, bound in comradeship: a panoramic study  1988 - Volume 2 - Page 423 "Maintaining his tempo of triumphs, Fan Shih-man, or Sri Mara, conquered most of Siam, central Burma and northern Malaya.5 According to Chinese sources, the Great King died in action while campaigning in Chin-lin, meaning 'Frontier of ." Kelley Ross webpage "The Periphery of China -- Korea, Vietnam, Thailand, Laos, Cambodia, Burma, Tibet, and Mongolia" នៅ​លើ សិលាចារឹក កត់ត្រា​ថា​ជា ស្រីមារៈ (ចិន 释利摩罗​) ។ 邱新民, 东南亚文化交通史 Singapore Society of Asian Studies - 1984- Page 184 "晋书卷九十七林邑国传说: "后汉末,县功曹姓区,有子日连,杀令自立为王,子孙相承"。其详细情形,据水经注卷三十六引林邑记说: "国无文史,失其籌代,世数难详"。但据一般的研究,以为林邑王统的始祖,是碑文中所载的释利摩罗"

លោកកើតនៅ ទឿងឡាម (ការបញ្ចេញសំឡេងវៀតណាមនៃភាសាចិន 象林 នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ខេត្ត ធៀន ហឿ នៅ ភាគកណ្តាលវៀតណាម ) ដែលជាតំបន់នៃភាពតានតឹងរវាង រាជវង្សហាន និងជនជាតិដើមនៃឡាំអប (ការបញ្ចេញសំឡេងវៀតណាមរបស់ចិន លីនយី, 林ដើម ចម្ប៉ា )។ នៅឆ្នាំ ១៣៧ ឬ ១៩២ នៃគ.ស. 程爱勤 叶调国研究 1993 Page 131 "《水经注》的记载则明显表明区怜是范熊的远夕卜祖,其间已"失其纂代,世数难详。"而《隋书》的记载则只能理解为区连是范熊的舅舅,范熊为区连的外甥。前面已经说过,林邑的建国只有二个年代,或者 137 年,或者 192 年。" លោកបានកម្ចាត់អាណាខេត្តចិន ហើយបានប្រកាសខ្លួនឯងថាជាស្តេចនៃចាម្ប៉ា (លីនយី) ។ Higham, C., 2014, Early Mainland Southeast Asia, Bangkok: River Books Co., Ltd.,  នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ការ​បង្កើត​ប្រទេស​ចាម្ប៉ា​ជា​ផ្លូវ​ការ​ ទោះ​បី​ជា​រឿងព្រេង​ចាម​បាន​កំណត់​កាលបរិច្ឆេទ​នៃ​ការ​បង្កើត​នេះ​មុន​ពេល​ច្រើន​ក៏​ដោយ។ Nguyễn Khắc Viện Vietnam, a Long History reprint 2002 Page 107 "... Cù Mông Pass (present-day Quảng Nam and Nghĩa Bình provinces) which Chinese historians called Lin Yi, or Lâm Ấp in ... Under the Gangaraja Dynasty (6[th] to 8[th] century) which comprised nine successive kings, the capital was transferred to "

នៅឆ្នាំ ២៤៨ គាត់បានដឹកនាំចាមក្នុងការលួច និងវាយលុក Jiaozhi និង Cửu Chân ។ ចាម​បន្ទាប់​មក​បាន​កម្ចាត់​កង​នាវា​ដែល​បញ្ជូន​ទៅ​វាយ​វិញ​នៅ​ឈូង​សមុទ្រ​សមរភូមិ។ Maspero, G., 2002, The Champa Kingdom, Bangkok: White Lotus Co., Ltd.,
ស្រីរាជា

ស្រីរាជា 250px រជ្ជកាល ១៤៣៧-១៤៦៨
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ​​១៤៣៧រាជសម័យ សម័យកាលចតុមុខព្រះនាមពេញ​​​ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះស្រីរាជា មរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា ក្សត្រមុន នរាយណ៍រាមារាជបន្ត ស្រីសុរិយោទ័យសន្តិវង្ស រាជវង្ស​ចតុមុខប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រា  បុត្រពញ្ញាអង្គ ធម្មខាត់ចូលទិវង្គត ១៤៦៨ ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និង ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា  ជំនឿ​លើពពួកទេវតា 

ស្រីរាជា (អង់គ្លេស: Srei Reachea) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៤៦៨) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៤៣៧-១៤៦៨) ព្រះអង្គជាព្រះរាជបុត្រទី២ របស់ ពញ្ញាយ៉ាត ទ្រង់ឡើងសោយរាជសម្បត្តិក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ សំរឹទ្ធិស័ក ព.សករាជ ១៩៨១ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៤៣៧ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៣៦០ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះស្រីរាជា" និងបានឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះជេស្ឋា (បង) របស់ខ្លួនគឺ ព្រះនរាយណ៍រាមា ។ ព្រះស្រីរាជា នេះហើយដែលលើកទ័ពខ្មែរ ទៅវាយយកបណ្ដារស្រុកភាខាងលិច ពីសៀមមកវិញ និង បានលើកទ័ពឡោមព័ទ្ធរាជធានី ស្រីអាយុធ្យា ដែលជារាជធានីធំ របស់សៀម ផងដែរ ។ Treng Nga (1973) Khmer History Volume 2, Publisher: Khmer Mon Institute, Publication: Center for Khmer Studies Library p.198 ISBN: 9995059959, 9789995059958
ស្រីរាជា: ជីវិតចាប់ផ្ដើម

ជីវិតចាប់ផ្ដើម 
Early Life

ស្រីរាជា មានបិតាព្រះនាម ពញ្ញាយ៉ាត និង មានមាតាព្រះនាម សុីសាង៉ាម ហើយព្រះអង្គមានបុត្រ១អង្គ នាម "ពញ្ញាអង្គ ធម្មខាត់" ហើយទ្រង់បានឡើងសោយរាជបន្តពី នរាយណ៍រាមា ក្នុងឆ្នាំ ១៤៣៧ នៃគ.សករាជ ដែល នរាយណ៍រាមា ត្រូវជាព្រះជេស្ឋា (បង) ដែលមានបិតាតែមួយ តែម្ដាយទីទៃពីគ្នា ។ 
ព្រះស្រីរាជា ជាស្ដេចខ្មែរមួយអង្គដែលលើកទ័ពខ្មែរ វាយយកបណ្ដាស្រុកភាគខាងលិច ពីសៀមមកវិញ និងបានលើកទ័ព ព័ទ្ធរាជធានី ស្រីអាយុធ្យា ផងដែរ ។ ក្រៅពី ធ្វើសង្គ្រាមនិងពួកសៀម ព្រះអង្គត្រូវធ្វើសង្គ្រាម ជាមួយ ស្រីសុរិយោទ័យ ដែលជាព្រះនុជ (ប្អូន) បង្កើតរបស់ព្រះអង្គ ដែលបានធ្វើរាជប្រហារដណ្ដើមរាជពីទ្រង់ផងដែរ ក្រៅពី ស្រីសុរិយោទ័យ ទ្រង់ត្រូវប្រឈមមុខ និង ប្អូនបង្កើតមួយអង្គទៀត ជាបុត្ររបស់ក្សត្រីយ៍ បុទមកេសរ គឺ ធម្មរាជាទី២ ដែលកាន់កាប់ទឹកដីមួយចំណែកទៀត ដាក់ជាតំបន់គ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន ។ ជម្លោះរាជវង្សដ៏ផុយស្រួយនេះ បានបង្ករជាសង្គ្រាមក្នុងព្រះនគរ រហូតឈានដល់ការពុះទឹកដីកម្ពុជា ជា៣ ចំណែកធំៗ ថែមទៀតផង ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique ou recueil de mémoires, d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 99, Publisher: Dondey-Dupré, Original from National Library of the Netherlands
ស្រីរាជា: ខ្មែរវាយយក បស្ចឹមបុរី

ខ្មែរវាយយក បស្ចឹមបុរី 
Khmer invades Pachim Borei

 (Thai Pronounciation: Prachin Buri)

ក្រោយពេល ព្រះស្រីរាជា ឡើងសោយរាជ បានរយៈពេល ១៦ ឆ្នាំ ទ្រង់បានលឺដំណឹងថា នគរសៀម កំពុងជួបវិបិត្តរាជវង្សដណ្ដើមរាជ ដោយហេតុថា "ឃុនវរវង្ស" បានក្បត់សម្លាប់ "ព្រះចៅយ៉តហ្វា" ដូចនេះព្រះស្រីរាជា បានប្រមូលទ័ពប្រមាណជា ១២០,០០០ (១២មុឺននាក់) និង បានតែងតាំងមេទ័ពប្រមុខ "ចៅហ៊្វាកលហៈ" ជាសេនាបតីធំ (រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ) ឱ្យលើកទ័ពទៅវាយ យកស្រុកបស្ចឹមបុរី ជាមុនដើម្បី ដាក់ជាមូលដ្ឋានទ័ព ហើយរងចាំទ័ពហ្លួងរបស់ទ្រង់នៅទីនោះ ដើម្បីធ្វើការប្រមូលទ័ព វាយយកបណ្ដាស្រុកភាគខាងលិចពីសៀមត្រឡប់មកវិញ ក្នុងឆ្នាំ ១៤៥៣ នៃគ.សករាជ ត្រូវនិង ព.សករាជ ១៩៩៧ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៣៧៦ ។ ក្រោយពេលទ័ពខ្មែរ ដែលដឹកនាំដោយ "ចៅហ៊្វាកលហៈ" វាយបែកបស្ចឹមបុរី ព្រះស្រីរាជា បានលើកទ័ពហ្លួងដោយផ្ទាល់ ចំនួន ៥៥,០០០ (៥មុឺន ៥ពាន់នាក់) បន្ថែមទៀត បូករួមទាំងដំរីសឹក ១៨០ ក្បាល រទេះសឹកចម្បាំង ២០០០ គ្រឿង និង សេះចម្បាំង ៤០០០ និង កងបាញ់ព្រួញ ៥០០០ នាក់ ទៅជួបជុំកងទ័ពនៅបស្ចឹមបុរី ដើម្បីត្រៀមវាយចូល រាជធានីធំ របស់សៀម ស្រីអាយុធ្យា ។ Société asiatique (Paris, France), Centre national de la recherche (1871) Journal asiatique, Publisher: Société asiatique., Original from Harvard University
ស្រីរាជា: ខ្មែរវាយប្រហារ ស្រីអាយុធ្យា

ខ្មែរវាយប្រហារ ស្រីអាយុធ្យា 
Khmer attack Srei Ayudhya

 (Thai Pronounciation: Si Ayutthaya)

ក្រោយពេលកងទ័ពខ្មែរវាយបែក បស្ចឹមបុរី កងទ័ពបានប្រមូលផ្ដុំក្នុងចំនួន ១៨០,០០០ (១៨មុឺននាក់) 
ព្រះស្រីរាជា បានត្រាសបង្គាប់ឱ្យ ចៅហ៊្វាកលហៈ ដកទ័ព ៦០,០០០ (៦មុឺននាក់) វាយយកស្រុក ចន្ទបុរី និង រយ៉ង ចំណែកទ្រង់ដឹកនាំទ័ពធំដោយផ្ទាល់ ១២៥,០០០ (ជាង១សែននាក់) វាយចូលក្រុងស្រីអាយុធ្យា ក្នុងរាជស្ដេចសៀម "បរមរាជា តិលោករាជ" ក្នងឆ្នាំ ១៤៥៩ នៃគ.សករាជ កងទ័ពខ្មែរ សម្រុកចូលកំពែងក្រុងសៀម ដោយដាក់ជណ្ដើរឬស្សី វាយចូល ដោយសារកំពែងក្រុងសៀមមានកម្ពស់ខ្ពស់ ប្រមាណជា ២៤ហត្ថ ដោយស្មើនិងកម្ពស់ ១២ ម៉ែត្រ សៀមបានបាញ់កាំភ្លើងធំមកវិញស្លាប់កងទ័ពខ្មែរអស់ជាច្រើន ឃើញដូចនេះ ព្រះស្រីរាជា ត្រាសបង្គាប់ឱ្យ មេទ័ពខ្មែរ ចក្រីប៉ែន ដកកងព្រួញ ៥០០០ (៥ពាន់នាក់) បាញ់ទម្លាក់ទ័ពសៀមតាមកំពែងក្រុង សៀមប្រើកងកាំភ្លើងវែង បាញ់ប្រហារមកវិញ ត្រូវមេទ័ពខ្មែរ ចក្រីប៉ែន ក៏ពលីក្នុងសង្គ្រាមនេះ កងទ័ពខ្មែរបានឡោមព័ទ្ធ ក្រុងស្រីអាយុធ្យា អស់រយៈពេល ៤ខែ នៅតែវាយមិនបែក ហើយក៏ខ្វះស្បៀង ព្រះស្រីរាជា ក៏សម្រេចចិត្តដកទ័ព ទៅបោះជុំរំនៅ បស្ចឹមបុរី វិញ ។ ព្រះស្រីរាជា ជាប់ធ្វើចម្បាំងនិងសៀម មិនទាន់ដឹងឈ្នះចាញ់ផង ក៏ទទួលបានសារលិខិត អំពីរាជប្រហារ យករាជបល្ល័ង របស់ ស្រីសុរិយោទ័យ ដែលផ្ញើដោយ ធម្មរាជាទី២ ដូចនេះ ទ្រង់សម្រេចចិត្តដកកងទ័ពត្រឡប់មកវិញ ។ Société Asiatique (1871) Journal asiatique: ou recueil de mémoires d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux, Volume 18, Publisher: Society, Original from the Bavarian State Library
ស្រីរាជា: អភូត្តហេតុ ផ្កាយដុះកន្ទុយ គ.សករាជ ១៤៦១

អភូត្តហេតុ ផ្កាយដុះកន្ទុយ គ.សករាជ ១៤៦១ 
The Miracle of the Comet 1461 AD
thumb|Cambodia Map royal conflict 15th century, Cambodia has three king 1461-1476 AD.

អំឡុងពេលដែល ស្រីសុរិយោទ័យ ធ្វើរាជប្រហារ ព្រះស្រីរាជា បានកើតមាន អភូត្តហេតុ ផ្កាយដុះកន្ទុយ កើតឡើង មនុស្សម្នាងើយមើលឃើញគ្រប់គ្នាៗ ផ្កាយដុះកន្ទុយ នេះចាប់រះ ពីទិសខាងកើត ហើយវាទម្លាក់កន្ទុយយ៉ាងវែង មក ទិសខាងត្បូង ផ្កាយដុះកន្ទុយនេះ បានរះរយៈពេល ១៥ ថ្ងៃ ប្រជារាស្ត្រចាប់ផ្ដើមជជែកគ្នាអំពីហេតុការណ៍នេះ ដោយសន្និដ្ឋានថា ព្រះនគរ និង កើតមានកល្លិយុគសង្គ្រាម ចលាចលជាក់ជាមិនខាន ។ ក្រោយពេល ព្រះស្រីរាជា ដកទ័ព ត្រឡប់មកវិញ ទ្រង់បានធ្វើដំណើរកាត់តាម បាត់ដំបង និង ពោធិ៍សាត់ និង បានបោះជុំរំទ័ពនៅ "អមរិន្ទគិរីបូរណ៍ " (បច្ចុប្បន្នជាស្រុក បរិបូរណ៍) ខែត្រ កំពង់ឆ្នាំង ។ គ.សករាជ ១៤៦១ ព្រះស្រីរាជា បានដឹកនាំទ័ពចំនួន ៧០០០០ (៧មុឺននាក់) បើកការវាយការប្រហារ ទៅលើ ស្រីសុរិយោទ័យ នៅរាជធានី ចតុមុខ និង បានដុតបំផ្លាញព្រះរាជវាំងថែមទៀតផង ហើយ ស្រីសុរិយោទ័យ និងកងទ័ព បានដកទៅដល់ បន្ទាយទួលបាសាន ក្នុងខែត្រ កំពង់ចាម ។Eng Suth (1969) Mohaboros Khmer Documents Volume 1-2, Publisher: Institut Français du Cambodge Bibliothèque Numérique Culturethèque.
ស្រីរាជា: ចម្បាំងនៅក្រចេះ

ចម្បាំងនៅក្រចេះ  
Battle at Kratie

ក្នុងឆ្នាំ ១៤៦៣ នៃគ.សករាជ ព្រះស្រីរាជា បានចាត់ "ពញ្ញាយមរាជ" លើកទ័ព ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ទៅវាយ ស្រីសុរិយោទ័យ នៅបន្ទាយទួលបាសាន (បច្ចុប្បន្ន: កំពង់ចាម) ស្រីសុរិយោទ័យ បានដកថយបន្តទៀត ទៅស្រុកឆ្លូង (បច្ចុប្បន្នជា: ខេត្តក្រចេះ) ហើយកងទ័ព ស្រីរាជា បានបន្តវាយចូលដល់ ស្រុកឆ្លូង ស្រីសុរិយោទ័យ ក៏ចាត់ សេនាបតីវុធ ឱ្យលើកទ័ពជើងទឹកវាយគៀបពីក្រោយត្រង់សមរភូមិក្រចេះ ហើយទីបំផុតកងទ័ព ស្រីរាជា ក៏បរាជ័យ នៅក្រចេះដយថយជាបន្តបន្ទាប់ និងបន្តដកថយរហូតដល់ កំពង់ឆ្នាំង វិញ ក្នុងឆ្នាំ ១៤៦៥ នៃគ.សករាជ សង្គ្រាមរវាង ស្រីរាជា និង ស្រីសុរិយោទ័យ បានអូសបន្លាយពីឆ្នាំ ១៤៦១ ដល់ឆ្នាំ ១៤៦៥ នៃគ.សករាជ ។ ស្រីរាជា បានដំណឹងថា ធម្មរាជាទី២ បានរក្សាទុកនៅគ្រឿងសម្រាប់រាជទាំង៥ ទ្រង់បានចាត់បេសកជនទៅទាមទារមកវិញ តែធម្មរាជាទី២ ទ្រង់មិនយល់ព្រមនោះទេ ដោយសេចក្ដីគ្រោធខឹង ស្រីរាជា បានលើកទ័ពទៅវាយ 
ធម្មរាជាទី២ នៅសំរោងទង (បច្ចុប្បន្ន: កំពង់ស្ពឺ) តែមិនទទួលបានជោគជ័យនោះទេ ត្បិតត្រូវទ័ព ធម្មរាជាទី២ វាយរុញច្រានមកវិញ និងវាយយកបានតំបន់ចតុមុខ (បច្ចុប្បន្ន: ភ្នំពេញ) ដូចនេះ ស្រីរាជា ក៏បន្តគ្រប់គ្រងនូវទឹកដីភាគខាងលិចចាប់ពី រយ៉ង ជល់បុរី បស្ចឹមបុរី នគររាជសីម៉ា បុរីរម្យ ទៅទល់និង ព្រំប្រទល់សៀម ហើយភាគខាងកើត ចាប់ពី កោះកុង ពោធិ៍សាត់ កំពង់ឆ្នាំង សៀមរាប ដល់ កំពង់ធំ ភាគខាងជើងចាប់ពី ព្រះវិហារ សុីសាកេត ដល់ ម្លូព្រៃ ទល់និងព្រំប្រទល់ នគរឡាវ ក្នុងរជ្ជកាលគ្រប់គ្រងរបស់ទ្រង់ ក្រោយមកទើបទ្រង់យាងចូលព្រះទីវង្គត់ក្នុងឆ្នាំ ១៤៦៨ នៃគ.សករាជ ។ Eng Soth, Lim Yan (1969) Document of the great Khmer man (Khmer royal genealogy), Publisher: Member of the Historical Committee Ministry of Education, Youth, and Sport, OCLC Number: 1112074917
ស្រីរាជា: ក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស

ក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស 
Royal family

 ស្រីរាជា  បុត្រ  ព្រះស្រីរាជា ជាបុត្រស្នំឯកសុីសាង៉ាម ព្រះស្រីរាជា យល់សុបិនឃើញ ព្រះស្រីសុរិយោទ័យ ដែលជាប្អូនរបស់ខ្លួន ដកព្រះខ័នរាជ
មកកាប់សម្លាប់ខ្លួនក្នុងព្រះក្រឡាបន្ទំ (បន្ទប់ដេក), ព្រះស្រីរាជា ដកហូតមិនឱ្យ ស្រីសុរិយោទ័យកាន់កិច្ចការក្នុងរាជវាំង ។ ដូច្នេះ ស្រីសុរិយោទ័យ បានធ្វើរាជប្រហារ ព្រះស្រីរាជា ពញ្ញាអង្គធម្មខាត់  ក្លាយជាបុត្រធម៌ស្ដេចសៀម "តិលោករាជ" 

 Srei Reachea Son  Srei Reachea, son of Sisa Ngam, Srei Reachea dreamed saw his younger brother, Srei Soriyoatey, take royal sword to killed him in the bedroom. So Srei Reachea deprives Soriyoatey of holding royal affairs, So Soriyoatey royal coup d'etat Ponhea Ang Dhamma Khat  Become Son Adoption of Siam King (Tilokaraj)
ស្រីរាជា: ចំណារពន្យល់

ចំណារពន្យល់ 

នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
ស្រីរាជា: បញ្ចាក់

បញ្ចាក់ 

ដើម្បីលើកស្ដេចកន ជាអ្នកស្នេហាជាតិ និង ដើម្បីទម្លាក់កិត្តិយសស្ដេចចន្ទរាជា អ្នកប្រវត្តិវិទូនយោបាយបច្ចុប្បន្ន គេបានសរសេរបំភ្លៃថា ធម្មរាជាទី២ ជាបុត្រស្នំឯកសុីសាង៉ាម ត្រង់ឃ្លាមួយនៃឯកសារមហាបុរសខ្មែរ បានបញ្ចាក់ច្បាស់ នៅពេលដែលស្ដេចសៀមនិយាយទៅកាន់ ពញ្ញាអង្គ ដែលយកពញ្ញាអង្គធ្វើជាកូនធម៌ ឬ បុត្រចិញ្ចឹម ស្ដេចសៀមមានបន្ទូលថា ពញ្ញាអង្គមានអយ្យកោ ជាជាតិសៀមដូចយើងដែរ ។ ហើយអ្នកដែលកាត់ទឹកដីកម្ពុជាភាគខាងលិច ទៅរួមផែនដីជាមួយស្ដេចសៀម គឺជាពញ្ញាអង្គ បុត្ររបស់ស្រីរាជា ដើម្បីលើកស្ដេចកន ក្រុមប្រវត្តិវិទូផ្នែកនយោបាយ បានបំភ្លៃលាបពណ៌ ទៅស្ដេច ធម្មរាជាទី២ ថាជាអ្នកកាត់ទឹកដីឱ្យសៀម ដែលជាព្រះបិតា ចន្ទរាជា ។
ស្រីលង្កា

ប្រទេសស្រី​លង្កា (​ភាសាសិង្ហល​៖ ශ්‍රී ලංකාව និងជាភាសាទមិឡ៖ இலங்கை) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមប្រជាធិបតេយ្យស្រីលង្កា គឺជាប្រទេសកោះមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង។ សព្វថ្ងៃ ប្រទេសនេះត្រូវបានបំបែកពីឧបទ្វីបឥណ្ឌាដោយឈូងសមុទ្រមាណ្ណារ និងច្រកសមុទ្រប៉ាក។ ស្រីលង្កាមានព្រំដែនសមុទ្រជាប់ជាមួយប្រទេសឥណ្ឌា និងម៉ាល់ឌីវ។  ស្រីជ័យវធ៌នបុរ⁠កូត្តេគឺជារដ្ឋធានីនីតិប្បញ្ញត្តិ ហើយកូឡុំបូគឺជាទីក្រុង និងមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុដ៏ធំបំផុតមួយនៅក្នុងប្រទេស។ ប្រទេសមួយនេះត្រូវបានគេនិយមហៅថា សៃឡង់ (ភាសាអង់គ្លេស៖ Ceylon) នៅក្នុងសម័យកាលក្រោមអាណានិគមអង់គ្លេស។

លង្កាទ្វីបបានទទួលឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេសនៅថ្ងៃទី៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៨។ ជាកោះមួយដ៏ស្រស់ស្អាត លាយចំរុះទៅដោយវប្បធម៌សាសនា អម្បូរ ពូជសាសន៍ និង ភូមិសាស្ត្រ។  សំណល់បូរាណវត្ថុជាង ២០០០ឆ្នាំ នៃអរិយធម៌ចាស់មួយមាន វត្តអារាម និង បូជនីយដ្ឋាន សត្វព្រៃ សួនច្បារ ពិធីបុណ្យដ៏ចំរុះពណ៌និង ជាតិសាសន៍ របាំប្រចាំជាតិ ភ្នំ ទន្លេ និង​ទឹកធ្លាក់ គួរជាទីទាក់ទាញដល់ក្រសែភ្នែកអ្នកទេសចរទាំងឡាយ។ ក្នុងកោះលង្កានេះ ប្រជាជនចំនួន ៧០% កាន់សាសនាព្រះពុទ្ធ, ១៥% កាន់សាសនាហិណ្ឌូ, ៧.៥% កាន់សាសនាគ្រឺះ និង ៧.៥% ទៀតកាន់សាសនាឥស្លាម។
ស្រីលង្កា: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

ប្រវត្តិសាស្រ្តក្នុងប្រទេសស្រីលង្កាបានចាប់ផ្តើមមកកត់ត្រាទុក នៅពេលដែលព្រះពុទ្ធសាសនាបានផ្តល់កំនើតទៅលើការអភិវឌ្ឍន៍ទៅនៃវប្បធម៌ ជាង ២០០០ឆ្នាំកន្លងទៅនេះ។ គួររំលឹកដល់ការអភិវឌ្ឍន៍ទៅនៃវប្បធម៌ ដែលបានឈានដល់កំរិតនៃស្នាដៃដ៏ពិសិដ្ឋ បញ្ចាក់រចនាបទទាន់សម័យ នៃរបៀប និង​ ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន។ ការបង្កបង្កើតសិល្បៈ មាន ការកសាងព្រះស្តូប ព្រះចេតិយ្យ ព្រះវិហារ ទីវត្តអារាម ព្រះពុទ្ធបដិមា អាងទឹក និង ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ បានប្រែក្លាយទៅជាការកែឆ្នៃ ផ្នែកវិស្វកម្មដ៏ពិសេសមួយ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
នៅឆ្នាំ ១៥០៥ ពួកព័រទុយកាល់ បានឈ្លានពាន និងច្បាំងដណ្តើមយកខេត្តនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រ រហូតដល់ឆ្នាំ១៦៥៦ ទើបពួកដាច់(Dutch) ឬពួកហូឡង់ ច្បាំងដណ្តើមយកខេត្តទាំងនោះមកវិញ និងក្នុងឆ្នាំ ១៧៩៦ ពួកអង់គ្លេស ដែលនៅគ្រប់គ្រងឥណ្ឌាខាងកើត ក៏បានដណ្តើយកខេត្តទាំងនោះបន្ត។
យោងតាមអនុសញ្ញាទីក្រុងឃេនឌី(Kandyan Convention) ឆ្នាំ១៨១៥ គ្រប់អាណាខេត្តរបស់រាជាណាចក្រឃេនឌីទាំងអស់ ត្រូវបានប្រគល់អោយអង់គ្លេស ហើយដីកោះទាំងមូលក៏ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អង់គ្លេសដែរ។
នៅថ្ងៃទី២២ ខែ ឧសភា ១៩៧២ ប្រទេសស្រីលង្កាបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋ និងជារដ្ឋឯករាជ្យពេញលេញ។
ស្រីលង្កា: ភូមិសាស្ដ្រ

ភូមិសាស្ដ្រ 

left|thumb|230px|ផែនទីប្រទេសស្រី​លង្កា
ស្រី​លង្កា គឺជាកោះមួយស្ថិតនៅលើខ្សែបន្ទាត់អេក្វាទ័រ ព័ទ្ធជុំវិញដោយមហាសមុទ្រឥណ្ឌា និង ស្ថិតនៅភាគអគ្នេយ៍នៃប្រទេសឥណ្ឌា លាតសន្ធឹងរវាងខ្សែស្របទី ៥o និង ទី ១០o នៃរយៈទទឹងខាងជើង និង ៧៩០- ៨១០ នៃរយៈបណ្តោយខាងកើត។ ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដីប្រមាណ ៦៥,៦១០គម២  មានប្រជាជន ជាង ២០លានអ្នក។
ប្រទេសនេះចែកចេញជា៣តំបន់ធំៗគឺៈ
 តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ 
តំបន់នេះជាតំបន់ទំនាប គ្មានភ្នំ ស្ថិតនៅជិតឆ្នេរសមុទ្រ។
 តំបន់ភ្នំតូចៗ 
ស្តាំ||thumb|180px|មើលពីលើកំពូលភ្នំ ពាតលេគលៈ កន្ទៈ
right|thumb|180px|ជណ្តើរថ្មនៅសីគីរី
ជាតំបន់ដែលមានកំពស់ពី ៣០ម ទៅ ៣០០ម មានភ្នំតូចៗនៅក្នុងតំបន់នោះដូចជាៈ
 ភ្នំរិតិគលៈ Ritigala មានកំពស់ ៥៧២ម
 ភ្នំទិម្បូលគលៈ Dimbulagala មានកំពស់ ៥៣៤ម
 ភ្នំកុរុនេគលៈ Kurunegala មានកំពស់ ៣០៧ម
 ភ្នំកត្តរគាមៈ Kataragama មានកំពស់ ៤២៤ម
 ភ្នំសីគីរី Sigiriya មានកំពស់ ៣៦៥ម
 ភ្នំមិហិន្ទលេ Mihintale មានកំពស់ ៣១០ម
 ភ្នំកទុរុកន្ទៈ Kadurukanda មានកំពស់ ២៩២ម
 ភ្នំយាបហុវៈ Yapahuwa មានកំពស់ ២៣៨ម
 ភ្នំវេទ្ទាកន្ទៈ Veddakanda មានកំពស់ ១២២ម
 និង ភ្នំពាតលេគលៈ កន្ទៈ Batalegala Kanda មានកំពស់ ៧៩ម
 តំបន់ភ្នំធំៗ 
ជាតំបន់ប្រជុំភ្នំធំៗ មានកំពស់ជាង ៣០០ម ឡើងទៅ បើប្រៀបនឹងនីវូទឹកសមុទ្រ ស្ថិតនៅផ្នែកកណ្តាលនៃដីកោះ ក្នុងលំនាំជាដងភ្នំជាប់តគ្នា ដូចជាៈ បិទុរុតាលគលៈ សុមនកូដ ខ្នុកខល នាមុណុកុលៈ​ លុណុគលៈ ទោលោសពាគេ ហាបុតលេ និង​ រគលៈ។ 
 បិទុរុតាលគលៈ Pidurutalagala មានកំពស់ ២៥២៤ម
 កោដបោលៈ Kotapola មានកំពស់ ២៣៥៧ម
 សុមនកូដ Adam's eak មានកំពស់ ២២៤៣ម
 ខ្នុកខល Knuckles មានកំពស់ ១៨៦៣ម
 នាមុណុកុលៈ Namunukula មានកំពស់ ២០៣៦ម
ស្ទឹងធំៗទាំងឡាយ ហូរចេញពីប្រជុំភ្នំធំៗទាំងនោះ។ ស្ទឹងដែលធំជាងគេក្នុងកោះនេះ គឺ ស្ទឹងមហាវេលី Mahaveli មានប្រវែង ៣៣៥គ.ម ហូរចាប់ពីភ្នំសុមនកូដ ឆ្ពោះទៅសមុទ្រ នៅទ្រីនកោមលី Trincomalee ឆ្នេរខាងកើត។ ស្ទឹងកល្យាណី Kelani ប្រវែង ១៤៥គ.ម វាលវេគង្គា Walave Ganga ១៣៥គ.ម កលុគង្គា Kalu Ganga ១២៩គ.ម។ ប្រទេសនេះមាន ស្ទឹងធំៗចំនួន៣៦ និង ស្ទឹងតូចៗ ចំនួន១០៣។
នៅតំបន់ប្រជុំភ្នំធំៗ មានរមនីយដ្ឋានទឹកធ្លាក់ គួរជាទីទាក់ទាញអារម្មណ៌ជាច្រើន ដូចជាៈ 
 កាដុរុ ឱយៈ Kaduru កំពស់ ១៩០ម
 ទិយាលុមា Dizaluma កំពស់ ១៧០ម
 កិរិន្ទិ ឯល្លៈ Kirindi Ella កំពស់ ១៧១មជាដើម។
អាកាសធាតុ
ប្រទេសស្រីលង្កា ទទួលទឹកភ្លៀងដោយចំពោះ អំពីខ្យល់មូសុង។ ខ្យល់មូសុងនិរតី នាំទឹកភ្លៀងមកបង្អុរចុះ ចាប់ពីខែ ឧសភា ដល់ ខែ កញ្ញា ធ្វើអោយតំបន់ភាគខាងលិច និង ភាគពាយព្យ នៃប្រទេសទទួលទឹកភ្លៀង។ 
តំបន់ភាគខាងជើង ខាងកើត អាគ្នេយ៍ និង ឦសាន្ត ទទួលទឹកភ្លៀងពីមូសុងឦសាន្ត ចាប់ពីខែ ធ្នូ ដល់ខែ កុម្ភៈ។ ក្រៅពីនេះ ភាពអ័ព្ធអួរនៃឆកសមុទ្របេង្គាល Bengal និងខ្យល់ព្យុះកំបុតត្បូង បាននាំយកទឹកភ្លៀងមកម្តងម្កាលជំនួស។ ដោយភាពបំរែបំរួលនៃអាកាសធាតុ បាននាំមកនូវភ្លៀងយ៉ាងខ្លាំង ជាញឹកញយដែលបណ្តាលអោយមានជាទឹកជំនន់ក្នុងតំបន់មួយចំនួន។
ជាទូទៅ សីតណ្ហភាពក្នុងប្រទេសនេះមានភាពខុសគ្នាខ្លះៗតាមតំបន់។ ដូចជានៅ ទីក្រុងកូឡុំបូ  មានសីតណ្ហភាពប្រមាណ ២៧ ទៅ ៣៣អង្សា, ទីក្រុងឃេនឌី ២៥អង្សា,​ ទីយាតឡាវៈ ២០អង្សា និងតំបន់ នោវរៈ ឥលិយៈ ១៦អង្សា ដែលជាតំបន់មានសីតណ្ហភាពទាបជាងគេបំផុត។ ជួនកាលសីតណ្ហភាពអាចធ្លាក់ដល់ ០អង្សា ដែលអាចបង្កអោយកកបាន។
ស្រីលង្កា: តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ

តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ 
តំបន់នេះជាតំបន់ទំនាប គ្មានភ្នំ ស្ថិតនៅជិតឆ្នេរសមុទ្រ។
ស្រីលង្កា: តំបន់ភ្នំតូចៗ

តំបន់ភ្នំតូចៗ 
ស្តាំ||thumb|180px|មើលពីលើកំពូលភ្នំ ពាតលេគលៈ កន្ទៈ
right|thumb|180px|ជណ្តើរថ្មនៅសីគីរី
ជាតំបន់ដែលមានកំពស់ពី ៣០ម ទៅ ៣០០ម មានភ្នំតូចៗនៅក្នុងតំបន់នោះដូចជាៈ
 ភ្នំរិតិគលៈ Ritigala មានកំពស់ ៥៧២ម
 ភ្នំទិម្បូលគលៈ Dimbulagala មានកំពស់ ៥៣៤ម
 ភ្នំកុរុនេគលៈ Kurunegala មានកំពស់ ៣០៧ម
 ភ្នំកត្តរគាមៈ Kataragama មានកំពស់ ៤២៤ម
 ភ្នំសីគីរី Sigiriya មានកំពស់ ៣៦៥ម
 ភ្នំមិហិន្ទលេ Mihintale មានកំពស់ ៣១០ម
 ភ្នំកទុរុកន្ទៈ Kadurukanda មានកំពស់ ២៩២ម
 ភ្នំយាបហុវៈ Yapahuwa មានកំពស់ ២៣៨ម
 ភ្នំវេទ្ទាកន្ទៈ Veddakanda មានកំពស់ ១២២ម
 និង ភ្នំពាតលេគលៈ កន្ទៈ Batalegala Kanda មានកំពស់ ៧៩ម
ស្រីលង្កា: តំបន់ភ្នំធំៗ

តំបន់ភ្នំធំៗ 
ជាតំបន់ប្រជុំភ្នំធំៗ មានកំពស់ជាង ៣០០ម ឡើងទៅ បើប្រៀបនឹងនីវូទឹកសមុទ្រ ស្ថិតនៅផ្នែកកណ្តាលនៃដីកោះ ក្នុងលំនាំជាដងភ្នំជាប់តគ្នា ដូចជាៈ បិទុរុតាលគលៈ សុមនកូដ ខ្នុកខល នាមុណុកុលៈ​ លុណុគលៈ ទោលោសពាគេ ហាបុតលេ និង​ រគលៈ។ 
 បិទុរុតាលគលៈ Pidurutalagala មានកំពស់ ២៥២៤ម
 កោដបោលៈ Kotapola មានកំពស់ ២៣៥៧ម
 សុមនកូដ Adam's eak មានកំពស់ ២២៤៣ម
 ខ្នុកខល Knuckles មានកំពស់ ១៨៦៣ម
 នាមុណុកុលៈ Namunukula មានកំពស់ ២០៣៦ម
ស្ទឹងធំៗទាំងឡាយ ហូរចេញពីប្រជុំភ្នំធំៗទាំងនោះ។ ស្ទឹងដែលធំជាងគេក្នុងកោះនេះ គឺ ស្ទឹងមហាវេលី Mahaveli មានប្រវែង ៣៣៥គ.ម ហូរចាប់ពីភ្នំសុមនកូដ ឆ្ពោះទៅសមុទ្រ នៅទ្រីនកោមលី Trincomalee ឆ្នេរខាងកើត។ ស្ទឹងកល្យាណី Kelani ប្រវែង ១៤៥គ.ម វាលវេគង្គា Walave Ganga ១៣៥គ.ម កលុគង្គា Kalu Ganga ១២៩គ.ម។ ប្រទេសនេះមាន ស្ទឹងធំៗចំនួន៣៦ និង ស្ទឹងតូចៗ ចំនួន១០៣។
នៅតំបន់ប្រជុំភ្នំធំៗ មានរមនីយដ្ឋានទឹកធ្លាក់ គួរជាទីទាក់ទាញអារម្មណ៌ជាច្រើន ដូចជាៈ 
 កាដុរុ ឱយៈ Kaduru កំពស់ ១៩០ម
 ទិយាលុមា Dizaluma កំពស់ ១៧០ម
 កិរិន្ទិ ឯល្លៈ Kirindi Ella កំពស់ ១៧១មជាដើម។
ស្រីលង្កា: អាកាសធាតុ

អាកាសធាតុ
ប្រទេសស្រីលង្កា ទទួលទឹកភ្លៀងដោយចំពោះ អំពីខ្យល់មូសុង។ ខ្យល់មូសុងនិរតី នាំទឹកភ្លៀងមកបង្អុរចុះ ចាប់ពីខែ ឧសភា ដល់ ខែ កញ្ញា ធ្វើអោយតំបន់ភាគខាងលិច និង ភាគពាយព្យ នៃប្រទេសទទួលទឹកភ្លៀង។ 
តំបន់ភាគខាងជើង ខាងកើត អាគ្នេយ៍ និង ឦសាន្ត ទទួលទឹកភ្លៀងពីមូសុងឦសាន្ត ចាប់ពីខែ ធ្នូ ដល់ខែ កុម្ភៈ។ ក្រៅពីនេះ ភាពអ័ព្ធអួរនៃឆកសមុទ្របេង្គាល Bengal និងខ្យល់ព្យុះកំបុតត្បូង បាននាំយកទឹកភ្លៀងមកម្តងម្កាលជំនួស។ ដោយភាពបំរែបំរួលនៃអាកាសធាតុ បាននាំមកនូវភ្លៀងយ៉ាងខ្លាំង ជាញឹកញយដែលបណ្តាលអោយមានជាទឹកជំនន់ក្នុងតំបន់មួយចំនួន។
ជាទូទៅ សីតណ្ហភាពក្នុងប្រទេសនេះមានភាពខុសគ្នាខ្លះៗតាមតំបន់។ ដូចជានៅ ទីក្រុងកូឡុំបូ  មានសីតណ្ហភាពប្រមាណ ២៧ ទៅ ៣៣អង្សា, ទីក្រុងឃេនឌី ២៥អង្សា,​ ទីយាតឡាវៈ ២០អង្សា និងតំបន់ នោវរៈ ឥលិយៈ ១៦អង្សា ដែលជាតំបន់មានសីតណ្ហភាពទាបជាងគេបំផុត។ ជួនកាលសីតណ្ហភាពអាចធ្លាក់ដល់ ០អង្សា ដែលអាចបង្កអោយកកបាន។