navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
នយោបាយឡាវ: គណៈមេធាវីឡាវ

គណៈមេធាវីឡាវ 
ចំពោះមេធាវីជាទូទៅ យោងតាមមាត្រាឆ្នាំ 2016 មានមេធាវីចំនួន 188 នាក់នៅក្នុងប្រទេសឡាវ ដែលជាសមាជិកនៃគណៈមេធាវីឡាវ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មេធាវីភាគច្រើនបានចូលបម្រើការងារក្នុងវិស័យរដ្ឋាភិបាល ហើយមិនអនុវត្តច្បាប់ទេ កម្រនឹងគិតអំពីការអនុវត្តក្នុងវិស័យឯកជន។ ខណៈ​មាន​ភស្តុតាង​នៃ​មេធាវី​ជា​ស្ត្រី​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ ក៏​មិន​មាន​ការ​បង្ហាញ​ពី​របៀប​ដែល​ស្ត្រី​បាន​រត់គេច​ក្នុង​វិស័យ​ច្បាប់​ដែរ។  អនុលោមតាមសេចក្តីសម្រេចរបស់រដ្ឋសភា លេខ ០២៤/.សជណ (ស្តីពីការអនុម័តច្បាប់ស្តីពីមេធាវី ថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៦) លក្ខខណ្ឌតម្រូវរួមមាន មាន សញ្ញាបត្រ បរិញ្ញាបត្រ សញ្ជាតិឡាវ និងប្រឡងជាប់ (លក្ខខណ្ឌតម្រូវដាច់ដោយឡែកមានសម្រាប់ជនបរទេស។ មេធាវី)។ ទោះបីជាគណៈមេធាវីឡាវចេញវិញ្ញាបនបត្រដល់និស្សិតបញ្ចប់ការសិក្សាផ្នែកច្បាប់ក៏ដោយ ក៏ក្រសួងយុត្តិធម៌ឡាវជាអ្នកកំណត់ស្តង់ដារបណ្តុះបណ្តាលផ្នែកច្បាប់។
នយោបាយឡាវ: រដ្ឋាភិបាល

រដ្ឋាភិបាល 

 កសិកម្ម និងរុក្ខាប្រមាញ់ លៀង ធីកែវ
 អប់រំ និងកីឡា សេងឌឿន ឡាចន្ថាប៊ុន
 ថាមពល និងរ៉ែ ខាំម៉ានី អ៊ិនធីឡាត
 ហិរញ្ញវត្ថុ លៀង ធីកែវ
 សាឡឹសាយ កុមម៉ាសិត ក្រសួងការបរទេស
 កិច្ចការផ្ទៃក្នុង (មហាផ្ទៃ) ខាំម៉ាញ សូនវិលៀត
 ឧស្សាហ៍កម្ម និងពាណិជ្ជកម្ម ខេមនី ផុលសេណា

តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Bosengkham_Vongdara_%282019%29.jpg/220px-Bosengkham_Vongdara_%282019%29.jpg|រូបភាពតូច| បូសេងខាំ វង្សតារា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន វប្បធម៌ និងទេសចរណ៍ឡាវ ក្នុងវេទិកាទេសចរណ៍អាស៊ាន ២០១៩ នៅទីក្រុង ហា ឡុងបាយ៍ ប្រទេសវៀតណាម។ រៀបចំដោយ TTG Events, សិង្ហបុរី

 ព័ត៍មាន វប្បធម៌ និងទេសចរណ៍ បូសេងខាំ វង្សតារា
 យុត្តិធម៍ សាយស៊ី សន្តិវង្ស
 ការងារ និងសុខុមាលភាពសង្គម ខាំផេង សាយសំផេង 
 រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ប្រៃសណីយ៍ ទូរគមនាគមន៍ និង​ទូរគមនាគមន៍ លោក  ​ថា​ន​សាម៉ៃ កុ​ម៉ាសិត
 ការពារជាតិ ច័ន្ទសាម៉ន ចាន់យ៉ាឡាត
 ធនធានធម្មជាតិ និងបរិស្ថាន សោម៉ាត់ ផុលសេនា
 ផែនការ និងការវិនិយោគ សូផាញ កែវមីសាយ
 ក្រសួងសុខាភិបាល ប៊ុតកុង ស៊ីហាវង្ស
 ឧត្តមសេនីយទោ សោមកែវសីឡាវង្ស សន្តិសុខសាធារណៈ
 ប៊ុនចាញ ស៊ិនថាវង្ស  មន្ទីរសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន
នយោបាយឡាវ: វិមានប្រធានាធិបតី

វិមានប្រធានាធិបតី 

 លោក ភុងសាវ៉ាត បុប្ផា រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី
នយោបាយឡាវ: រដ្ឋសភា (ខែមេសា ឆ្នាំ ២០១៦)

រដ្ឋសភា (ខែមេសា ឆ្នាំ ២០១៦) 

 ប្រធានរដ្ឋសភា៖ ប៉ានី យ៉ាថូទូ (ជាប់ឆ្នោតឡើងវិញ)
 អនុប្រធានរដ្ឋសភា៖ លោក សោម ផាន់ ផេងខាំមី (ជាប់ឆ្នោតឡើងវិញ), សេងនួន សាយឡាត, ប៊ុនផន ប៊ុតតាណាវង្ស និង ស៊ីសាយ ឡឿតមឿងសន
នរក (ហិណ្ឌូ)

រូបភាពតូច| បន្ទះកណ្តាលបង្ហាញពី យម ជំនួយដោយ ចិត្រគុប្ត និង យមទូត វិនិច្ឆ័យអ្នកស្លាប់។ បន្ទះផ្សេងទៀតពណ៌នាអំពីអាណាចក្រ/ឋាននរកផ្សេងៗរបស់ណានរក។
នរក  ដែលហៅផងដែរថា យមលោក គឺជា ហិណ្ឌូ ស្មើនឹង ឋាននរក ដែលមនុស្សមានបាបត្រូវទទួលទារុណកម្មបន្ទាប់ពីការស្លាប់។  វាក៏ជាលំនៅរបស់ យម ដែលជាព្រះនៃមរណៈ។ វាត្រូវបានពិពណ៌នាថាមានទីតាំងនៅភាគខាងត្បូងនៃសកលលោក និងនៅក្រោមផែនដី។

ចំនួន និងឈ្មោះនៃឋាននរក ក៏ដូចជាប្រភេទនៃមនុស្សមានបាបដែលបានបញ្ជូនទៅនរកជាក់លាក់មួយ ប្រែប្រួលពីអត្ថបទមួយទៅអត្ថបទមួយ; ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ គម្ពីរជាច្រើនពណ៌នាអំពី 28 នរក។  បន្ទាប់ពីមរណភាព អ្នកនាំសាររបស់យ៉ាម៉ាហៅថា យមទូត នាំសត្វទាំងអស់ទៅកាន់តុលាការយមរាជជាកន្លែងដែលគាត់បានថ្លឹងថ្លែងនូវគុណធម៌និងគុណធម៌របស់សត្វនោះហើយឆ្លងកាត់ការវិនិច្ឆ័យបញ្ជូនគុណធម៌ទៅ សួគ៌ (ស្ថានសួគ៌) និងមនុស្សមានបាបទៅកាន់នរកមួយ។ ការស្នាក់នៅ សួគ៌ ឬ នរក ជាទូទៅត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាបណ្តោះអាសន្ន។ បន្ទាប់ពីការដាក់ទណ្ឌកម្មត្រូវបានបញ្ចប់ ព្រលឹងបាន កើតជាថ្មី ជាសត្វទាប ឬខ្ពស់ជាងតាមគុណសម្បត្តិរបស់ពួកគេ  (ករណីលើកលែងគឺទស្សនវិទូហិណ្ឌូ Madhvacharya ដែលជឿលើ ការបំផ្លាញ អស់កល្បជានិច្ចនៃ Tamo-yogyas នៅ Andhantamas) ។
នរក (ហិណ្ឌូ): ទីតាំង

ទីតាំង 
Bhagavata Purana ពិពណ៌នាអំពី នរក ថាស្ថិតនៅក្រោមផែនដី ស្រដៀងទៅនឹងឋាននរកខាងលិច រវាងអាណាចក្រទាំងប្រាំពីរនៃពិភពលោកក្រោម ( បាតាល ) និងមហាសមុទ្រ គភោទក ដែលជាតំបន់ទាបបំផុតនៅភាគខាងត្បូងបំផុតនៃសកលលោក។ បិត្រលោក, "រាជធានី" នៃ នរក ដឹកនាំដោយ អគ្នីស្វាត្តា, គឺជាកន្លែងដែលអ្នកស្នងតំណែងមុននិងសាច់ញាតិរបស់យើង ( បិត្រ ) ស្នាក់នៅ, ហើយក៏មានទីតាំងនៅក្នុងតំបន់ខាងក្រោមនេះ។ យម ព្រះអម្ចាស់នៃនគរណារា រស់នៅក្នុងអាណាចក្រនេះជាមួយនឹងជំនួយការរបស់គាត់។  ទេវី Bhagavata Purana រៀបរាប់ថា នរក គឺជាផ្នែក "ខាងត្បូង" នៃសកលលោកខាងក្រោមផែនដីប៉ុន្តែ "ខាងលើ" បាតាល ។  ព្រះ ​វិស្ណុ​បុរៈ ​បាន​លើក​ឡើង​ថា វា​ស្ថិត​នៅ​ខាងក្រោម​«​ទឹក​នៃ​ចក្រវាល​» ។  វីរភាពហិណ្ឌូ ក៏យល់ស្របថា នរក មានទីតាំងនៅភាគខាងត្បូងសកលលោកដែលជាទិសដៅដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយយមហើយជារឿយៗត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការស្លាប់ដោយផ្ទាល់។ បិត្រលោក ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​រាជធានី​នៃ នរក និង​ជា​លំនៅ​របស់​យម​ទៅ​ជា​កន្លែង​ដែល​ព្រលឹង​ត្រូវ​បាន​នាំ​យក​នៅ​ចំពោះ​គាត់​ដើម្បី​ទទួល​បាន​យុត្តិធម៌​របស់​ពួក​គេ​។
នរក (ហិណ្ឌូ): រដ្ឋបាល

រដ្ឋបាល 
រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| តុលាការ​យម, គ.ស 1800
ព្រះនៃសេចក្តីស្លាប់ យម ជួលយម-ទូត (អ្នកនាំសាររបស់យម) ឬយម-បុរុស ដែលនាំព្រលឹងនៃសត្វទាំងអស់ទៅកាន់យមសម្រាប់ការវិនិច្ឆ័យ។  ជាទូទៅ សត្វមានជីវិតទាំងអស់ រាប់បញ្ចូលទាំងមនុស្ស និងសត្វទាំងឡាយ ទៅកាន់លំនៅរបស់យម នៅពេលស្លាប់ ដែលពួកគេត្រូវបានវិនិច្ឆ័យ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយសត្វដែលមានគុណធម៌ត្រូវបាននាំដោយផ្ទាល់ទៅ ស្វគ៌ (ស្ថានសួគ៌) ។ មនុស្ស​ដែល​លះបង់​ដើម្បី​សប្បុរសធម៌ ជាពិសេស​អ្នក​ផ្តល់​អាហារ និង​អ្នក​និយាយ​អំពី​សេចក្តី​ពិត​ដ៏​អស់កល្ប​ជានិច្ច​ត្រូវ​បាន​រួច​ផុត​ពី​យុត្តិធម៌​នៃ​តុលាការ​យម។ វីរបុរសនៃសង្រ្គាមដែលលះបង់ជីវិតរបស់ពួកគេ និងមនុស្សដែលស្លាប់នៅក្នុងទីសក្ការៈដូចជា កុរុក្រេត្រ ក៏ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាអ្នកគេចពីយមផងដែរ។  អ្នក​ដែល​ទទួល​បាន ​មុក្ស (សេចក្តី​សង្គ្រោះ) ក៏​រួច​ផុត​ពី​កណ្ដាប់​ដៃ​របស់ ​យមទូត ​ដែរ។  អ្នក​ដែល​មាន​ចិត្ត​ទូលាយ និង​ជា​អ្នក​បួស​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រោស​ប្រណី​ពេល​ចូល​ទៅ​នរក​ដើម្បី​វិនិច្ឆ័យ។ ផ្លូវត្រូវបានបំភ្លឺសម្រាប់អ្នកដែលបានបរិច្ចាគចង្កៀង ចំណែកអ្នកដែលបានទទួលការតមអាហារត្រូវបានដឹកដោយក្ងោក និងក្ងាន។ 

យម​ជា​ព្រះ​អម្ចាស់​នៃ​យុត្តិ​ធម៌​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា ​ព្រះ​ធម៌ -រាជ ។  យមបញ្ជូនគុណធម៌ទៅ ស្វគ៌ ដើម្បីរីករាយនឹងភាពប្រណីតនៃឋានសួគ៌។ ទ្រង់ក៏វាយតម្លៃអំពើអាក្រក់របស់មនុស្សស្លាប់ ហើយធ្វើតាមការវិនិច្ឆ័យ ដោយចាត់ពួកគេទៅកាន់ឋាននរកសមស្រប ដូចជាការដាក់ទណ្ឌកម្មដែលសមស្របនឹងភាពធ្ងន់ធ្ងរ និងធម្មជាតិនៃអំពើបាបរបស់ពួកគេ។   បុគ្គល​មិន​រួច​ពី ​សង្ខារ (វដ្ត​នៃ​ការ​កើត​-​មរណៈ-ការ​កើត​ឡើង​វិញ) ហើយ​ត្រូវ​ចាប់​កំណើត​ឡើង​វិញ​បន្ទាប់​ពី​ការ​ត្រេកអរ​ក្នុង​សវរៈ ឬ​ទោស​ក្នុង​ណារាកា​ចប់។ 

យមត្រូវបានជួយដោយរដ្ឋមន្ត្រីរបស់គាត់ ចិត្រកុប្ត ដែលរក្សាកំណត់ត្រានៃអំពើល្អនិងអាក្រក់នៃគ្រប់សត្វមានជីវិត។  យម-ទូត ក៏ត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យអនុវត្តនូវការដាក់ទណ្ឌកម្មលើមនុស្សមានបាបនៅក្នុងនរកផ្សេងៗ។
នរក (ហិណ្ឌូ): លេខនិងឈ្មោះ

លេខនិងឈ្មោះ 
នរក ទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ដោយឈ្មោះជាច្រើនដែលបង្ហាញថាវាជាអាណាចក្ររបស់យម។ Yamālaya យមាល័យ, Yamaloka យមលោក, Yamasādana យមសាទ និង Yamalokāya យមលោកាយ មានន័យថាទីលំនៅរបស់យម។ Yamakṣaya យមក្សយ ( អក្សយ នៃ យម) និងសមមូលរបស់វាដូចជា Vaivasvatakṣaya ប្រើ pun សម្រាប់ពាក្យ kṣaya ដែលអាចមានន័យថាលំនៅដ្ឋានឬការបំផ្លាញ។ វាត្រូវបានគេហៅផងដែរថា Saṃyamanī "កន្លែងដែលនិយាយតែការពិតហើយអ្នកទន់ខ្សោយធ្វើទារុណកម្មអ្នកខ្លាំង" Mṛtyulokāya - ពិភពនៃមរណៈឬនៃមរណៈនិង "ទីក្រុងនៃស្តេចខ្មោច" ប្រេតរាជបុរ ។ 

Agni Purana និយាយអំពីនរក 4 ប៉ុណ្ណោះ។  អត្ថបទខ្លះនិយាយអំពីនរកទាំង ៧៖ បុត ("គ្មានកូន" សម្រាប់មនុស្សគ្មានកូន) អវិចិ ("រលក" សម្រាប់អ្នកដែលរង់ចាំការចាប់កំណើតឡើងវិញ) សម្ហត ("បោះបង់ចោល" សម្រាប់សត្វអាក្រក់) តមិស្រ ("ភាពងងឹត" ដែលជាកន្លែងដែលភាពងងឹតនៃ នរកចាប់ផ្តើម), រិជិស ("បណ្តេញចេញ" ដែលជាកន្លែងដែលទារុណកម្មនៃនរកចាប់ផ្តើម), កុទ្មល ("ឃ្លង់" នរកដ៏អាក្រក់បំផុតសម្រាប់អ្នកដែលនឹងចាប់កំណើតឡើងវិញ) និង កកោល ("ថ្នាំពុលខ្មៅ" រណ្តៅគ្មានបាតសម្រាប់អ្នកដែលត្រូវបានថ្កោលទោសជារៀងរហូតទៅឋាននរកហើយគ្មានឱកាសនៃការចាប់កំណើតឡើងវិញទេ) ។   

Manu Smriti រៀបរាប់អំពីនរកទាំង 21 យ៉ាងគឺ Tamisra, Andhatamisra, Maharaurava, Raurava, Kalasutra, Mahanaraka, Samjivana, Mahavichi, Tapana, Sampratapana, Samhata, Sakakola, Kudmala, Putimrittika, Lohasanku, Rijisha, Pathana, Lomaravitaraniran និង 

Yajnavalkya Smriti ក៏មានបញ្ជីឈ្មោះម្ភៃមួយផងដែរ៖ Tamisra, Lohasanku, Mahaniraya, Salamali, Raurava, Kudmala, Putimrittika, Kalasutraka, Sanghata, Lohitoda, Savisha, Sampratapana, Mahanaraka, Kakola, Sanjivana, Mahapatha, Avichi,Andhatamisra, Asipatravana, And Tapana។ Notes in  Bhagavata Purana, Vishnu Purana និង Devi Bhagavata Purana បានចុះឈ្មោះនិងពណ៌នា 28 នរក; ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកគេបញ្ចប់ការពិពណ៌នាដោយបញ្ជាក់ថា មាននរករាប់រយពាន់។     Bhagavata Purana រាប់ចំនួន 28 ដូចខាងក្រោម: Tamisra, Andhatamisra, Raurava, Maharaurava, Kumbhipaka, Kalasutra, Asipatravana, Sukaramukha, Andhakupa, Krimibhojana, Samdamsa, Taptasurmi, Vajrakantaka-salmali, Vaitarana, Puyoda, Puyoda ។ Sarameyadana, Avichi, Ayahpana, Ksharakardama, Raksogana-bhojana, Sulaprota, Dandasuka, Avata-nirodhana, Paryavartana និង Suchimukha ។  ទេវី Bhagavata Purana យល់ស្របជាមួយ Bhagavata Purana ក្នុងនាមភាគច្រើន; ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ឈ្មោះមួយចំនួនខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច។ Taptasurmi, Ayahpana, Raksogana-bhojana, Avata-nirodhana, Paryavartana ត្រូវបានជំនួសដោយ Taptamurti, Apahpana, Raksogana-sambhoja, Avatarodha, Paryavartanataka រៀងគ្នា។  ព្រះវិស្ណុពោធិរ៉ាណា រៀបរាប់អំពី ២៨ យ៉ាងដូចតទៅ៖ Raurava, Shukara, Rodha, Tala, Visasana, Mahajwala, Taptakumbha, Lavana, Vimohana, Rudhirandha, Vaitaraní, Krimiśa, Krimibhojana, Asipatravana, Krishna, Lalabhaksa, Dáruńa, Púyaváha, Pápa, Vahnijwála, Adhośiras, Sandansa, Kalasutra, Tamas, Avichi, Śwabhojana, Apratisht́ha, និង អវចិ ផ្សេងទៀត។
នរសិង្ហ

រូបភាពតូច|រចនាបថឃ្លាំង
នរសិង្ហ ( សំស្ក្រឹត:      नरसिंह , Narasiṃha ,  នរសិំហ)នរ(មនុស្ស) សិំហ (តោ) គឺជា អវតារ ទីបួននៃ ព្រះវិស្ណុ របស់ហិណ្ឌូ ។  ព្រះអង្គ​បាន​កើត​ជា​សិង្ហ​មួយ​ចំណែក​ជា​ចំណែក​បុរស ហើយ​បាន​សម្លាប់ ​ហិរន្យកសិបុ​ បញ្ចប់​ការ​បៀតបៀន​សាសនា និង​មហន្តរាយ​នៅ​លើ ​ផែនដី ហើយ​បាន​ស្តារ​នូវ ​ធម៌ ​ឡើង​វិញ ។   នរសិង្ហ មានភ្នែកបីហើយស្ថិតនៅក្នុងព្រះនៃសេចក្តីវិនាសនៅ Vaishnavism ។ ព្រះអង្គ​ដែល​បំផ្លាញ​ចក្រវាឡ​ទាំង​មូល​ដោយ​ការ​វិនាស​អន្តរាយ ( បលយ ) ។ ដូច្នេះគាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា កាល (ពេលវេលា) ឬ មហាកាល (ពេលវេលាដ៏អស្ចារ្យ) ឬ បរកាល (ហួសសម័យ) នៅក្នុងឈ្មោះរបស់គាត់។ មាន មថ (វត្ត) ឧទ្ទិសដល់គាត់ដោយឈ្មោះ បរកាលមថ នៅ Mysuru ក្នុងប្រពៃណី Sri Vaishnava ។  នរសិង្ហ គឺជាព្រះនៃ យោគ ដូចជា យោគ-នរសិង្ហ ។  

នរសិង្ហ មានដងខ្លួនមនុស្ស និងរាងកាយខាងក្រោម មានមុខតោ និងក្រញ៉ាំជើង ដោយ អសុរ ហិរន្យកសិបុ ត្រូវបានរំសាយ និងសម្លាប់ដោយគាត់នៅលើភ្លៅរបស់គាត់។ អសុរ គឺជាបងប្រុសដ៏មានឥទ្ធិពលរបស់ ហិរន្យក្ស អាក្រក់ដែលត្រូវបានសម្លាប់ដោយព្រះវិស្ណុកាលពីមុនជា ពាហនៈ ហើយដូច្នេះស្អប់អ្នកក្រោយ។  ហិរន្យកសិបុ ទទួល​បាន​លាភ​ពី ​ព្រាហ្មណ៍ ព្រោះ​មិន​អាច​សម្លាប់​ក្នុង​ពេល​ថ្ងៃ ឬ​យប់ ក្នុង​ឬ​ក្រៅ​ផ្ទះ។ មិន​ថា​នៅ​លើ​មេឃ ឬ​នៅ​លើ​គោក ឬ​នៅ​ក្រុង ​ស្វគ៌ ឬ​នៅ ​បាតាល ដោយ​អាវុធ ឬ​ដៃ ឬ​ដោយ​មនុស្ស អាទិទេព អារក្ស ឬ​សត្វ​ឡើយ។  ដោយ​ទទួល​បាន​នូវ​លាភសក្ការៈ​នេះ ព្រះអង្គ​ក៏​ចាប់​ផ្ដើម​បង្ក​ចលាចល និង​មហន្តរាយ ដោយ​បៀតបៀន​អ្នក​កាន់​សាសនា​ព្រះ​វិស្ណុ​ទាំង​អស់ រួម​ទាំង​បុត្រា​របស់​ព្រះអង្គ Prahlada ។ George M. Williams (2008).    ព្រះវិស្ណុដែលដឹងអំពីគុណប្រយោជន៍របស់អសុរ បានសន្មតថាជាទម្រង់ចម្រុះដែលមិនមែនជាមនុស្ស ឬសត្វជាសត្វតោ ក្នុងនាម នរសិង្ហ ហើយ នរសិង្ហ បានដកខ្លួនចេញ ហើយសម្លាប់ ហិរន្យកាសិបុ ហើយនៅពេលល្ងាច ដែលមិនទាំងថ្ងៃ និងយប់ នៅមាត់ទ្វាររបស់ទ្រង់។ វាំង​ដែល​មិន​នៅ​ក្នុង​និង​ខាង​ក្រៅ​នៅ​លើ​ភ្លៅ​របស់​គាត់​ដែល​មិន​មែន​ជា​មេឃ​ឬ​ដី និងដោយក្រញ៉ាំជើងរបស់គាត់ ដែលមិនមែនជាអាវុធ ឬដៃ។  នរសិង្ហ ត្រូវបានគេស្គាល់ជាចម្បងថាជា 'អ្នកការពារដ៏អស្ចារ្យ' ដែលជាពិសេសការពារនិងការពារអ្នកលះបង់របស់គាត់ពីអំពើអាក្រក់និងបំផ្លាញអំពើអាក្រក់។  ទេវកថា នរសិង្ហ ដែលពេញនិយមបំផុតគឺរឿងព្រេងនៃការការពាររបស់គាត់ចំពោះអ្នកកាន់សាសនា Prahlada និងការសម្លាប់ឪពុកអាក្រក់ របស់ Prahlada និងបិសាច ហិរន្យកសិបុ ។ 
រូបភាពតូច| ព្រះវិស្ណុ និង អវតារ របស់ព្រះអង្គ ( Vaikuntha Chaturmurti ) : ព្រះវិស្ណុ មានវត្តមានជា គ្រឹស្នា ជាមនុស្ស, នរសិង្ហ ជាតោ, វរាហ ជាជ្រូក និង រាម ជាមនុស្ស។ សិល្បៈនៃ Mathura ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី 5 នៃគ។ សារមន្ទីរបូស្តុន ។ For English summary, see page 80
នរសិម្ហគុប្ត

នរសិម្ហគុប្ត គឺជារាជបរិវារនៃព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មទី១ និង ព្រះបាទឦសានវម៌្មទី១ ព័ត៌មានដែលដឹងពីលោកគឺបានដោយសារសិលាចារឹក K.១៥១ ពីរបងរមាសនៅឦសានបុរ (រមណីយដ្ឋានបុរាណវត្ថុសម្បូរព្រៃគុហ៍) បញ្ជាក់ថា នរសិម្ហគុប្ត គឺជាបរិវារ (សមាន្តន្ឫប) នៃស្ដេចស្នងរាជ្យបន្តពីព្រះបាទភវវម៌្មទី១ ព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម (ព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យនៃព្រះអង្គម្ចាស់ចិត្រសេនា) និងព្រះបាទឦសានវម៌្មទី១បានកសាងនៅ ថ្ងៃ ១៣ មេសា ឆ្នាំ ៥៩៨ កំឡុងរជ្ជកាលព្រះបាទភវវម៌្មនូវរូបបដិមាតំណាងឱ្យកល្បវាសុទេវ (ព្រះវិស្ណុ)។
នរាយណ៍រាជា

នរាយណ៍រាជា  250px រជ្ជកាល ១៧៥៧-១៧៧៥
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ ១៧៥៧រាជសម័យ សម័យកាលឧដុង្គព្រះនាមពេញ ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះនរាយណ៍រាជា រាមាធិបតីមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា  ក្សត្រមុន រាមាធិបតីទី២  (រជ្ជកាលទី២) រាជបន្ត ឧទ័យរាជាទី៣សន្តិវង្ស រាជវង្ស​ឧដុង្គប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រាបុត្រ មិនមានកំណត់ត្រាចូលទីវង្គត់ ១៧៧៥ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និកាយថេរវាទ
(Buddha Theravada)  ព្រហ្មញ្ញសាសានា 

នរាយណ៍រាជា ឬ អង្គតន់ទី២ (អង់គ្លេស: Noreay Reachea) or (Ang Ton II) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៧៧៥) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៧៥៧-១៧៧៥) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ នៅរាជធានីឧដុង្គ ព.សករាជ ២៣០១ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៧៥៧ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៦៨០ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះនរាយណ៍រាជា រាមាធិបតី ព្រះអង្គជាបុត្រ ព្រះរាមាធិបតីទី២ នៃ អង្គទងទី២ ទ្រង់ឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះបិតារបស់ទ្រង់ ។  Manomohan Ghosh (1968) A History of Cambodia: From the Earliest Times to the End of the French Protectorate, Publisher: Calcutta Oriental Book Agency, Original from the University of Michigan p.304
នរាយណ៍រាជា: អណ្ណាមឈ្លានពានកម្ពុជា គ.សករាជ ១៧៥៨

អណ្ណាមឈ្លានពានកម្ពុជា គ.សករាជ ១៧៥៨ 
Annam invaded Cambodia, 1758 AD

គ.សករាជ ១៧៥៨ អណ្ណាមលើកទ័ពចំនួន ៨០,០០០  (៨មុឺននាក់) ចូលឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា នៅឯកម្ពុជាក្រោម ព្រះនរាយណ៍រាជា ពេលនោះបានបញ្ជូនកងទ័ព ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) ទៅច្បាំងទប់ទល់និងពួកអណ្ណាម ដោយចំនួនទ័ពភាគីកម្ពុជាតិចជាង នៅទីបំផុតពួកអណ្ណាមបានច្បាំងឈ្នះភាគីកម្ពុជាយកបានខេត្តចំនួនពីរ គឺ ខេត្តបាសាក់, (Hậu Giang) និង ខេត្តព្រះត្រពាំង (Tra Vinh) ។ អណ្ណាមបានបន្តពង្រីកទឹកដីដោយច្បាំងយកតំបន់ ហាទៀង (Ha tien) ដែលកាន់កាប់ដោយដោយស្ដេចត្រាញ់ចិននៃគ្រួសារ ម៉ក់កូវ (Mac Cuu Family) ដែលជាអតីត ខេត្តពាម របស់កម្ពុជា ។ នៅអំឡុងចុងឆ្នាំ ១៧៥៨ នៃគ.សករាជ អណ្ណាមលើកទ័ពមកឈ្លានកម្ពុជាម្ដងទៀត ដោយចូលច្បាំងយក ខេត្តកំពត ព្រះនរាយណ៍រាជា ដោយខ្លាចបាត់បង់ទឹកដីជាបន្តបន្ទាប់ ទ្រង់ បានទៅពឹងពាក់សៀម ក្នុងការផ្ដល់នូវសម្ភារវុធ ដើម្បីច្បាំងទប់ទល់និងពួកអណ្ណាមជាបន្តទៀត ដូចនេះពួកអណ្ណាម មិនអាចច្បាំងយកខេត្តកំពតបាននោះទេ ។ Société Asiatique (1872) Journal asiatique ou recueil de mémoires d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux · Volume 20, Publisher: Soc. Original from:the Bavarian State Library
នរាយណ៍រាជា: កម្ពុជាកាត់ខេត្ត៣ ទៅឱ្យសៀម គ.សករាជ ១៧៦៩

កម្ពុជាកាត់ខេត្ត៣ ទៅឱ្យសៀម គ.សករាជ ១៧៦៩ 
Cambodia cuts 3 provinces to Siam 1769 AD

ក្រោយពេលអណ្ណាម ឈ្លានពានកម្ពុជា ជាច្រើនលើកច្រើនសារ ព្រះនរាយណ៍រាជា ដែលបានពឹងពាក់សៀមក្នុងការទប់ទល់ និង ពួកអណ្ណាម ត្រូវស្ដេចសៀមថ្មី ដែលមានឈាមជ័រជាជនជាតិចិន ព្រះនាម ព្យាតាក (Phya Tak) ដែលជាមេទ័ពធំប្រចាំនៅធនបុរី បានដណ្ដើមរាជ ពីរាជវង្សសៀមអាយុធ្យា ក្រោយពេលភូមាលើកទ័ពដុតក្រុងអាយុធ្យា នៅឆ្នាំ ១៧៦៧ ស្ដេចសៀមថ្មីអង្គនេះ បានទាមទារសគុណដែលខ្លួនបានផ្ដល់សម្ភារវុធជួយដល់ ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជា ។ ដូចនេះ ព្រះនរាយណ៍រាជា ដោយមិនចង់ជំពាក់គុណសៀម ទ្រង់ក៏កាត់ទឹកដីកម្ពុជាចំនួន ៣ខេត្ត ទៅឱ្យសៀមដូចជា៖ ខេត្តបុរីរម្យ (Buriram), ខេត្តសុរិន្ទ (Surin), ស្រីស្លាកែត (Sisaket) នៅឆ្នាំ ១៧៦៩ នៃគ.សករាជ ។ ព្រះនរាយណ៍រាជា ទ្រង់បានឡើងសោយរាជពីឆ្នាំ ១៧៥៧ រហូតដល់សោយទិវង្គត ដោយការបះបោរដណ្ដើមរាជរបស់ ព្រះអង្គណន ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៥ នៃគ.សករាជ ។ Centre national de la recherche scientifique (France) (1872) Journal asiatique, Publisher: Société asiatique. Original from the University of Michigan
នរាយណ៍រាជាទី២

នរាយណ៍រាជាទី២  250px រជ្ជកាល ១៨០២-១៨៣៤
រាជាណាចក្រកម្ពុជាគ្រងរាជ ១៨០២រាជសម័យ សម័យកាលឧដុង្គព្រះនាមពេញ ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះនរាយណ៍រាជាធិរាជ រាមរាជាធិបតីមរណៈនាម មិនមានកំណត់ត្រា  ក្សត្រមុន រាមាធិបតីទី៣ រាជបន្ត ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២សន្តិវង្ស រាជវង្ស​ឧដុង្គប្រសូត្រ ១៧៧៨បុត្រ អង្គស្ងួន (បុត្រី)  អង្គប៉ែន (បុត្រី)   អង្គពៅ (បុត្រី)  អង្គមុី (បុត្រី)  ចូលទីវង្គត់ ១៨៣៤ជំនឿសាសនាពុទ្ធសាសនា និកាយថេរវាទ
(Buddha Theravada)  ព្រហ្មញ្ញសាសានា 

នរាយណ៍រាជាទី២ ឬ អង្គចន្ទទី២ (អង់គ្លេស: Noreay Reachea II) or (Ang Chan II) (ប្រ.ស|គ.ស ១៧៧៨-១៨៣៤) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៨០២-១៨៣៤) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ នៅរាជធានីឧដុង្គ ព.សករាជ ២៣៤៦ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៨០២ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៧២៥ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះនរាយណ៍រាជាធិរាជ រាមាធិបតី ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ ព្រះរាមាធិបតីអង្គអេង ក្នុងរជ្ជកាលគ្រងរាជរបស់ព្រះអង្គ ទ្រង់បានផ្លាសប្ដូរគោលនយោបាយ ប្រឆាំងរដ្ឋអំណាចសៀម ដល់ទីបញ្ចប់នៃរាជ ។ D. J. M. Tate (1971) The Making of Modern South-East Asia: The European conquest, Publisher: Oxford University Press, Original from the University of Michigan p.25
នរាយណ៍រាជាទី២: សៀមឈ្លានពានកម្ពុជា គ.សករាជ ១៨១១

សៀមឈ្លានពានកម្ពុជា គ.សករាជ ១៨១១ 
Siam invaded Cambodia, 1811 AD

ក្រោយពេលព្រះអង្គចន្ទ ឡើងសោយរាជនៅកម្ពុជា ទ្រង់មិនដាក់ប្រទេសកម្ពុជា ចំណុះឱ្យនគរសៀមនោះទេ ដូចនេះស្ដេចសៀម រាមាទី២ (Rama II) បានបញ្ចូនទ័ពសៀមចំនួន ១០០,០០០ (១សែននាក់) បើកការឈ្លានពានមកលើកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ ១៨១១ នៃគ.សករាជ ព្រះនរាយណ៍រាជាអង្គចន្ទ ប្រមូលទ័ពបានចំនួន ៧០,០០០ (៧មុឺននាក់) ត្រៀមទប់ទល់និងកងទ័ពសៀម ចម្បាំងបានផ្ទុះឡើង សៀមវាយសម្រុករាជធានីឧដុង្គអស់រយៈពេលពេញមួយខែ ក្រុមមន្ត្រីដោយព្រួយបារម្មណ៍សុវត្ថិភាពរបស់ព្រះរាជា ក៏ស្នើឱ្យព្រះអង្គចន្ទ ភៀសខ្លួនទៅទីក្រុងសាយហ្គន នគរអណ្ណាម ។ ក្នុងគំនិតរបស់ព្រះរាជាសៀម បើរាជវង្សខ្មែរ ត្រូវកំចាត់អស់ សៀមនិងលេបយកប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូល បើសៀមកំចាត់រាជវង្សខ្មែរមិនអស់ទេ សៀមនិងគាំទ្ររាជរាជវង្សខ្មែរណាមួយ ដើម្បីជាប្រយោជន៍របស់ខ្លួនបន្តទៀត ទោះជាយ៉ាងណា កងទ័ពសៀមមិនអាចប៉ុនប៉ងយករាជធានីឧដុង្គបានទេ ព្រោះតំបន់នេះពោពេញទៅដោយព្រៃក្រាស ងាយស្រួលក្នុងការបង្កប់កម្លាំងទ័ព អំឡុងពេលកងទ័ពសៀមកំពុងវាយសំរុកប៉ុនប៉ង យករាជធានីឧដុង្គ ពេលនោះពួកភូមា (Burma) បានលើកទ័ពមកឈ្លានពានប្រទេសសៀមផងដែរ ដូចនេះហើយសៀមក៏សម្រេចដកទ័ពរបស់ខ្លួនត្រឡប់ទៅវិញ ហើយព្រះនរាយណ៍រាជាអង្គចន្ទ បានយាងត្រឡប់ពីអណ្ណាម មកកម្ពុជាវិញ ក្នុងឆ្នាំ ១៨១៣ នៃគ.សករាជ ។ Jacob Tomlin (2001) Early Missionaries in Bangkok: The Journals of Tomlin, Gutzlaff and Abeel, 1828-1832, Publisher: White Lotus Press, Original from the University of Michigan p.170 ISBN: 9747534835, 9789747534832
នរាយណ៍រាជាទី២: សង្គ្រាមកម្ពុជា-សៀម ១៨១៣

សង្គ្រាមកម្ពុជា-សៀម ១៨១៣ 
Cambodian-Siamese War 1813

គ.សករាជ ១៨១៣ សៀមបានបញ្ជូនទ័ពចំនួន ៧០,០០០ (៧មុឺននាក់) វាយចូលរាជធានីឧដុង្គម្ដងទៀត ព្រះនរាយណ៍រាជា អង្គចន្ទ ភ្លាមៗប្រមូលកងទ័ពបានចំនួន តែ ៣៣,០០០ (ជាង៣មុឺននាក់) ប៉ុនណោះ ចម្បាំងបានផ្ទុះឡើង ក្រុមមន្ត្រីមានការភិតភ័យជាខ្លាំងបានសុំយាងព្រះអង្គចន្ទភៀសព្រះកាយ ដូចនេះព្រះអង្គចន្ទបានភៀសព្រះកាយទៅ ខេត្តលង់ហោរ (Vinhlong) ដែលជាអតីតដែនដីរបស់កម្ពុជា ។ កងទ័ពសៀមដែលកំពុងវាយចូលរាជធានីឧដុង្គមិនមែនជារឿងងាយស្រួលទេ ក្រុមមន្ត្រីទ័ពខ្មែរបានរាយអន្ទាក់ បង្កប់កម្លាំងទ័ពគ្រប់ច្រកល្ហក សង្គ្រាមបានអូសបន្លាយអស់ពេល ៣ខែ ការចរចារសម្ព័នមិត្តរវាងកម្ពុជា-អណ្ណាម បានធ្វើឡើង ស្ដេចអណ្ណាម ព្រះនាម យ៉ាឡុង (Gia-Long) បានបញ្ជូនទ័ពជំនួយអណ្ណាមចំនួន ១៣,០០០ (ជាង១មុឺននាក់) ចូលមកជួយកម្ពុជា កងទ័ពសៀមស្លាប់របួសកាន់តែច្រើននៅតែមិនអាចវាយបំបែក កងទ័ពកម្ពុជា-អណ្ណាមបាន សៀមក៏សម្រេចដកទ័ពត្រឡប់ទៅវិញ ។ Manomohan Ghosh (1968) A History of Cambodia: From the Earliest Times to the End of the French Protectorate, Publisher: Calcutta Oriental Book Agency, Original from the University of Michigan p.304   A. Dirk Moses (2008) Empire, Colony, Genocide: Conquest, Occupation, and Subaltern Resistance in World History, Publisher: Berghahn Books p.491 ISBN: 1845454529, 9781845454524
នរាយណ៍រាជាទី២: ព្រែកជីកវិញតេ ១៨១៦

ព្រែកជីកវិញតេ ១៨១៦ 
Vĩnh Tế Canal 1816

ក្រោយពេលកម្ពុជាចងសម្ព័នមិត្តជាមួយអណ្ណាម ហើយអណ្ណាមបានបញ្ជូនទ័ពមកជួយច្បាំងកំចាត់សៀមចេញពីកម្ពុជារួចមក ស្ដេចអណ្ណាម យ៉ាឡុង មានបំណងជីកព្រែកមួយពីចូវឌុក (ខេត្តមាត់ជ្រូក) ដល់តំបន់ហាទៀង (ខេត្តពាម) ដែលមានប្រវែង ៥៣ គីឡូម៉ែត្រ មានទទឹង ៣៣ ម៉ែត្រ និង ជម្រៅទឹក ២ម៉ែត្រ ដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋនៅតំបន់ជាប់នោះយកទឹកបង្ហូរចូលវាលស្រែ ព្រោះគ្រោះរាំងស្ងួតបានបណ្ដាលប្រជារាស្ត្ររងទុក្ខលំបាកជាពន់ពេក ព្រះអង្គចន្ទ បានយល់ព្រមតាមសំណើរ ដោយឱ្យមន្ត្រីរៀបចំអ្នកទោស ដែលជាប់ពីបទ មនុស្សឃាត រំលោភ ប្លន់ លួច ចំនួន ៥០០០ នាក់ ដែលទម្លាក់ជាពួកទាសករ ឱ្យយកទៅជួយជាកម្លាំងក្នុងការជីកព្រែកជាមួយ និង អណ្ណាម ចំណែកខាងអណ្ណាម មានកម្មករចំនួន ៦០០០ នាក់ ។ ព្រែកជីកនេះបានចាប់ផ្ដើមជីកក្នុងឆ្នាំ ១៨១៦ ហើយត្រូវបានដាក់ឱ្យដំណើរការបង្ហូរទឹកក្នុងឆ្នាំ ១៨២០ ដោយអណ្ណាមដាក់ឈ្មោះថា ព្រែកជីកវិញតេ ។ David P. Chandler (1998) Facing the Cambodian Past: Selected Essays, 1971-1994, Publisher: Silkworm Books, Original from the University of Michigan p.331 ISBN: 9747100649, 9789747100648
នរាយណ៍រាជាទី២: សៀមចូលកាន់កាប់ ខេត្តស្ទឹងត្រែង ១៨១៦

សៀមចូលកាន់កាប់ ខេត្តស្ទឹងត្រែង ១៨១៦ 
Siam occupies Stung Treng 1816

គ.សករាជ ១៨១៦ សៀមបានលើកទ័ពចំនួន ១៤,០០០ (ជាង១មុឺននាក់) ដំរីសឹក ១៨០ សេះចម្បាំង ៣០០ ដឹកនាំដោយមេទ័ពនាម ចៅពញ្ញា លោមរាជ ចេញពីច្រកឡាវ វាយចូល ខេត្តស្ទឹងត្រែង ដែលមានទ័ពកម្ពុជាការពារតែ ៦,០០០ (៦ពាន់នាក់) ប៉ុនណោះ ដោយសារកម្ពុជាមានទ័ពតិចមិនអាចការពារបាន សៀមបានចូលកាន់កាប់ ខេត្តស្ទឹងត្រែង ផ្ទះប្រជាជនខ្មែរប្រមាណជា ១,០០០ (១ពាន់ខ្នង) ត្រូវបានទ័ពសៀមដុតបំផ្លាញ ។ បានជាសៀមលើកទ័ពចេញតាមច្រកនគរឡាវបានក៏ព្រោះតែ សៀមបានលើកទ័ពវាយចូលកាន់កាប់នគរឡាវទាំងស្រុង ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៨ នៃគ.សករាជ ។ សៀមចូលកាន់កាប់ ខេត្តរបស់កម្ពុជា ជាបន្តបន្ទាប់ ព្រះអង្គចន្ទ មានការព្រួយបារម្ភជាខ្លាំង បានបញ្ជូនស្ព័នធម៌ ៦,៥៨២ (ជាង៦តោន) ដោះដូរជាមួយអណ្ណាម យកមកវិញនូវសញ្ញវុធ កាំភ្លើងវែង ៥០០០ ដើម និង បានឱ្យពលសេនាសិតកាំភ្លើងធំ ៦០០ ដើម យកទៅដាក់តាមបន្ទាយទ័ពសំខាន់ៗ ដូចជា៖ បន្ទាយនៅពោធិ៍សាត់ កំពង់ឆ្នាំង កំពង់ធំ និង ភ្នំពេញ ។ Bertie Reginald Pearn (1963) An Introduction to the History of South-east Asia, Publisher: Longmans of Malaysia, Original from the University of Michigan p.222
នរាយណ៍រាជាទី២: សៀមចូលកាន់កាប់ ទន្លេរពៅ និង ម្លូព្រៃ ១៨២៣

សៀមចូលកាន់កាប់ ទន្លេរពៅ និង ម្លូព្រៃ ១៨២៣  
Siam occupies Tonle Rorpov and Mulu Prey 1823
 Tonle Rorpov province, Halft of North part Preah Vihear to Champasak of Cambodia. (Champasak lose to Laos 1864)
 Mulu Prey Province now Preah Vihear province.

គ.សករាជ ១៨២៣ កងទ័ពសៀមចំនួន ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) ដឹកនាំដោយពញ្ញាបែន លើកទ័ពពី ខេត្តសៀមរាប ចូលឈ្លានពានកម្ពុជាយកបាន ខេត្តម្លូព្រៃ (បច្ចុប្បន្ន: ខេត្តព្រះវិហារ) ដែលភាគីកម្ពុជាមានកងទ័ពឈរជើងនៅខេត្តម្លូព្រៃ ចំនួនតែ ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ប៉ុនណោះ ក្រោយសៀមដណ្ដើមបានខេត្តម្លូព្រៃ កងទ័ពសៀមចូលកាន់កាប់ ខេត្តកម្ពុជាជាបន្តទៀត នោះគឺ ខេត្តទន្លេរពៅ ដែលជា ខេត្តព្រះវិហារមួយកំណាត់ផ្នែកខាងលើ ទៅភ្ជាប់និង ខេត្តចំប៉ាសាក់ (ខេត្តចំប៉ាសាក់ របស់កម្ពុជាត្រូវបារាំងកាត់ឱ្យឡាវជាផ្លូវការណ៍ ក្នុងសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ ១៨៦៤) ។ ព្រះអង្គចន្ទ ដែលគង់នៅ ខេត្តលង់ហោ ទ្រង់ខ្ញាល់យ៉ាងខ្លាំង បានសុំជំនួយកងទ័ពពីអណ្ណាម បូករួមទាំងកងទ័ពកម្ពុជា ចូលដណ្ដើមយក ខេត្តស្ទឹងត្រែង ត្រឡប់មកវិញ ក្នុងឆ្នាំ ១៨២៣ នៃគ.សករាជ ។ Centre national de la recherche scientifique (France) (1872) Journal asiatique, Publisher: Société asiatique. Original from the University of Michigan p.113
នរាយណ៍រាជាទី២: ការចូលទិវង្គត នៃ ព្រះនរាយណ៍រាជាទី២

ការចូលទិវង្គត នៃ ព្រះនរាយណ៍រាជាទី២ 
Death of Noreay Reachea II

ក្រោយពេលស្ថានភាពនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាធូរស្រាលពីសង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់សៀម ក៏មានព្រឹត្តិការណ៍មួយកើតឡើងគឺពួកឡាវបានបះបោរដណ្ដើមយក ក្រុងវៀងច័ន្ទ ពីសៀមត្រឡប់មកវិញក្នុងឆ្នាំ ១៨២៨ នៃគ.សករាជ ។ ព្រះនរាយណ៍រាជាអង្គចន្ទ ទ្រង់បានយាងត្រឡប់ពី ខេត្តលង់ហោ មកកម្ពុជាវិញក្នុងឆ្នាំ ១៨៣១ នៃគ.សករាជ ក្រោយមកព្រះអង្គបានធ្លាក់ខ្លួនប្រឈួនជាទម្ងន់ទ្រង់ក៏យាងចូលព្រះទីវង្គត់ក្នុងឆ្នាំ ១៨៣៤ នៃគ.សករាជ ព្រះអង្គគ្មានរាជបុត្រស្នងរាជនោះទេ មានតែរាជបុត្រី ដូចនេះក្រុមមន្ត្រីសម្រេចលើក បុត្រីអង្គមុី ឱ្យឡើងសោយរាជជាព្រះមហាក្សត្រី ដែលយកព្រះនាមសម្រាប់រាជថា "ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ មហារាជនី" ។ Société Asiatique (1872) Journal asiatique ou recueil de mémoires d'extraits et de notices relatifs à l'histoire, à la philosophie, aux sciences, à la littérature et aux langues des peuples orientaux · Volume 20, Publisher: Soc. Original from:the Bavarian State Library
នរាយណ៍រាជាទី២: កំណត់ចំណាំ

កំណត់ចំណាំ 
* ក្រុមបុរាណាចារ្យ៖ បញ្ចាក់

ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ចាប់ពីស្ដេចជ័យជេស្ឋាទី២ មកដល់រាជ ក្សត្រីអង្គមុី ត្រូវបានអ្នកប្រវត្តិវិទូមួយចំនួនសរសេរលាបពណ៌មួលបង្កាច់បង្ខូចខ្សែរស្ដេច ចាប់ពីសម័យលន់នល់ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ អ្នកប្រវត្តិទូនិយមសៀម សរសេរ ជ័យជេស្ឋា ទៅជា ជ័យជេដ្ឋា ទាំងក្បាលពួកគេមិនស្គាល់ពាក្យរាជសព្ទផង ។ មិនមានកំណត់ត្រា ឬ ភស្តុតាងណាមួយ របស់ប្រវត្តិវិទូអន្តរជាតិ ថាកម្ពុជាក្រោមអណានិគមយួនក្នុងរាជអង្គចន្ទទី២ និង អង្គមុី នោះទេ កម្ពុជា និង យួន ពេលនោះគ្រាន់តែចងសម្ព័នមិត្តនិងគ្នាប៉ុនណោះ អ្នកដែលថាយួនបង្ខំខែ្មរ ចាប់ផ្សឹកព្រះសង្ឃ ស្លៀវពាក់អាវផាយ ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវយួនគ្រប់គ្រងជាដើម វាគឺជាចេតនាមួយដែលសរសេរឡើងដើម្បីបង្កើនជាតិនិយម ក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ប៉ុនណោះ ។ គួរបញ្ចាក់ថា ប្រវត្តិសាសពិត ប្រទេសកម្ពុជាក្រោមអណានិគមបារាំងតែមួយគត់ ។ ចំពោះកំណត់ត្រាដែលថាយួនគ្រប់គ្រងកម្ពុជា ប្ដូរឈ្មោះខេត្តក្រុងកម្ពុជា ភ្នំពេញ ទៅជាណាំវ៉ាង, កំពង់ស្ពឺ ទៅជាឡុងទង វាជារឿងរបស់យួនដែលកត់ត្រាចំណេញនយោបាយ ដូចពួកសៀមបច្ចុប្បន្នដែលកត់ត្រាថា កម្ពុជាក្រោមអាណានិគមសៀម 432 ឆ្នាំ ក្រោយការដួលរលំក្រុងលង្វែក វាជារឿងរបស់ពួកសៀម សំខាន់ប្រវត្តិវិទូអន្តរជាតិ និង ខ្លួនយើងដែលជាខ្មែរផ្ទាល់តើយល់ព្រមតាមប្រវត្តិសាស្ត្រដែលជាតិសាសន៍នេះបំផ្លៃដែល ឬ ទេ ? រឿងដែលគួរឱ្យអស់សំណើច ពួកក្មេងប្រវត្តិសាស្ត្រផុសពេញបណ្ដាញសង្គម មន្ត្រីយួនអុងខាំម៉ា លើកពលសេនា ១ពាន់នាក់ដាក់អណានិគមលើកម្ពុជា និពន្ធបន្ថែមខ្លួនឯង ហើយយកទៅផ្សារភ្ជាប់ ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ ? យួនចង់ដាក់អណានិគមលើខ្មែរ ត្រូវឆ្លងកាត់ កងទ័ពជាតិកម្ពុជា ឆ្លងកាត់ ក្រសួងការពារជាតិ ក្រសួងមាហាផ្ទៃ ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង កម្ពុជាមានក្រុមចារកម្ម ក្រុមចារកិច្ចដូចគ្នា ដូចនេះ ប្រវត្តិសាស្ត្រពិតមានភាពស្មុគស្មាញ មិនមែនសរសេរមកបែបលក្ខណៈព្រេងនិទាន បៃឡុកបៃឡក្មេងលេងដូចពួកឯងគិតទេ ។
ក្រុមបុរាណាចារ្យ សង្ឃឹមថា ក្រុមក្មេងជំនាន់ក្រោយ និង ក្រុមបណ្ឌិតជំនាន់ក្រោយ មុននិងចែកចាយ ប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិកម្ពុជាសូមសិក្សាឱ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ សូមអរគុណ ។