navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ចម្លាក់តោ

តោ ឬ សិង្ហ ឬ សឹង្ហ ឬ សីហ ឬ សីហា (សំស្ក្រឹត : सिंह ,នរសិំហ ; បាលី : सीह, សីហ) តោ គឺជាសត្វចតុបាទមានរស់នៅក្នុងព្រៃ មានជើងបួន ដែលមានអំណាចអង់អាច មាឌធំក្រអាញបន្តិច ហើយឥរិយាបថរបស់វាជាសត្វដែលអង្គុយលើត្រគាកក្រោយ ឬឈរនៅលើជើងក្រោយ មាត់បើកចំហរយ៉ាងធំ និងមានចង្កូមបង្ហាញពីលក្ខណៈគំរាមកំហែងគួរឲ្យខ្លាច។  គេដឹងថាសត្វតោ កើតមានដំបូងបង្អស់នៅសម័យភ្លីអូសែន (Pliocence) ប្រហែល ៥ - ១.៨លានឆ្នាំមុន ក្នុងទ្វីបអាព្រិច ដែលកើតមានឡើងប្រហាក់ប្រហែលនឹងពូជមនុស្សដែរ ព្រោះគេដឹងតាមរយៈការវិភាគឆ្អឺងសត្វតោដែលបានរកឃើញ។ តោ ជានិមិត្តរូបនៃអំណាចថាមពលខ្លាំងក្លា។ 
នៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា គេយល់ថាសត្វតោ ជាសត្វមួយប្រភេទក្នុងចំណោមសត្វជាច្រើនដែលមានភាពអង់អាចក្លាហាន មានអំណាចខ្លាំងក្លា ជាស្តេចនៃសត្វចតុបាទ រស់នៅខាងជើងភ្នំព្រះសុមេរុដែលជាស្នូលចក្រវាលដែលមានតួនាទីជាឆ្មាំចាំការពារភ្នំព្រះសុមេរុដែលទីស្ថានរបស់ទេពនិករទាំង ៣៣ គង់នៅ។  តោ ជាយានជំនិះរបស់ព្រះនាងទុគ៌ា ព្រះកេតុ ព្រះកុបេរ ជួនកាលមានតួនាទីអូសរទេះឲ្យក្រុងរាពណ៍ ជួនកាលអូសរទេះឲ្យព្រះឥសូរ។ លើសពីនេះ យើងដឹងថាអវតារមួយរបស់ព្រះវិស្ណុមានឈ្មោះថា “នរសិង្ហ” មានខ្លួនជាមនុស្ស ក្បាលជាតោ ចុះមកសម្លាប់បិសាចការពារស្ថានកណ្តាល។ 
ចំណែក នៅក្នុងលទ្ធិព្រះពុទ្ធសាសនា កាលពីរវាងស.វ.ទី៣ មុនគ.ស. នៅស្រុកឥណ្ឌា ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ អសោក ដែលជាស្តេចល្បីល្បាញខ្លាំងធ្វើឲ្យព្រះពុទ្ធសាសនារីកចម្រើនឡើង ទ្រង់បានធ្វើជាសសរមួយដែលខាងលើសសរគេបានឆ្លាក់ជាសត្វតោឈរចំនួនបី។ គេឆ្លាក់សត្វតោនេះឡើងក្នុងបំណងជឿថា សត្វតោជាសត្វមានអំណាចអនុភាពខ្លាំងក្លា នៅពេលដែលសត្វតោគ្រហឹម ឬស្រែក មានន័យថាឥទ្ធិពលនៃការផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនាទៅកាន់ពិភពលោកកាន់តែមានភាពល្បីសុះសាយ។  ជាងនេះទៅទៀត នៅស្រុកឥណ្ឌាគេយល់ថាតោជានិមិត្តរូបនៃសន្តិវង្សស្តេចនិងជានិមិត្តរូបនៃច្បាប់ព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយសារតែអំណាចរិទ្ធានុភាព និងការសម្តែងធម៌ទេសនានៃព្រះពុទ្ធអង្គមានអំណាចដូចសម្រែកសត្វតោ។

នៅក្នុងសិល្បះខ្មែរ គេឃើញចម្លាក់តោត្រូវបានឆ្លាក់នៅមុខប្រាសាទឬទីកន្លែងគោរពបូជាផ្សេងដែលតំណាងជាឆ្មាំការពារឬជាយានជំនិះរបស់ទេពឬសម្រាប់លម្អរក្នុងសិល្បះ។
ចម្លាក់តោ: ចម្លាក់

ចម្លាក់ 
រូបភាពតូច|តោនៅប្រាសាទតោ C1
រូបភាពតូច|ប្រាសាទព្រះគោ
រូបភាពតូច|ភ្នំបាខែង
រូបភាពតូច|កោះកេ
រូបភាពតូច|ប្រាសាទព្រះខ័ន
រូបភាពតូច
ចម្លាក់ត្រីប្រាសាទអង្គរវត្តនិងបាយ័ន្ត: <span style="font-family: khmer os​bokor ; font-size:120%;color:Green;"> ចម្លាក់ត្រីប្រាសាទអង្គរវត្តនិង បាយ័ន</span>

ចម្លាក់ត្រីប្រាសាទអង្គរវត្តនិង បាយ័ន 
ចម្លាក់ក្រឡោតទាបនៅលើជញ្ជាំងរោងំខាងកើត ស្លាបខាងត្បូង ប្រាសាទអង្គវត្ត 
right|thumb|200px|អង្គរវត្តនៃប្រទេសកម្ពុជា
បង្ហាញពីរឿងទេវកថាមួយបរិយាអំពី”ការកូរសមុទ្រទឹកដោះ”។ផ្ទាំងចម្លាក់នេះមានបណ្តោយប្រវែង ៥០ មែត្រ ចែកជាបីផ្នែក ផ្នែកខាងលើនៃផ្ទាំងចម្លាក់ បង្ហាញនូវពូកទេពអប្សរា កំពុងហោះរេរាំនៅលើផ្ទៃ អាកាស។ ផ្នែកកណ្តាល បង្ហាញពសកម្មភាពកូរសមុទ្រទឹកដោះដោយពូកអាសូនិងទេវតាដែលមានព្រះនារាយណ៍ជាអាជ្ញាកណ្តាល។ពួកអាសូរដែលឈរនៅផ្នែក ខាងក្រោមបង្ហាញពី ពពួកសត្វទឹកជាច្រើនប្រភេទដែលមានរូបរាងប្លែកៗ។ ក្នុងនោះ ត្រីខ្លះមានរូបរាងចម្លែកណាស់ ហើយមិនដែលប្រទះឃើញក្នុងធម្មជាតិទៀតផង។ តាមរយៈដំណើររឿងខាងលើ ការកូសមុទ្រទឹកដោះប្រព្រឹត្តទៅ អស់រយៈពេល១.០០០ឆ្នាំ ហើយលេចចេញនូវបតុភូត ផ្សេងៗជាច្រើនដូចជា ពួកទេពអប្សរា ដំរីព្វរ៉ាវ័ន្ត សេះ ឧច្ច័យស្រព នាងលក្សីនិងអ្វីៗជាច្រើនទៀត ។ចុងក្រោយបង្អស់គឺទឹកអម្រឹតដែលជាទឹកមន្តពិសិដ្ឌសម្រាប់ធ្វើអោយជីវិតលែងស្លាប់។
	ក្រៅពីប្រាសាទអង្គវត្ត ចម្លាក់ត្រីក៍មានបង្ហាញនៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទដទៃដែរ។ ប្រាសាទបាយ័ន្ត ដែលសង់ក្នុងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន (ទី៧)នៅអំពីរឿងរ៉ាវប្រវត្តិសាស្រ្តទេវកថានិងជីវកថាប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជន។ ចម្លាក់នៅរោងទងខាងត្បូង ស្លាបខាងកើតនៃប្រាសាទនេះបង្ហាញអំពីការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍នេសាទដូចជាធ្មុកដៃ និងសំណាញ់ ។លើសពីនេះ ចម្លាក់ហាក់ដូចជា បង្ហាញពីផល់ប្រយោជន៍ត្រីក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជននាសម័យអង្គរ។ ម្យ៉ាងទៀត ចម្លាក់ទាំងនេះមើលទៅហាក់ ដូចជាត្រីកំពុងហែលក្នុងទឹកតាមបែបធម្មជាតិ។
	តាមរយៈសារណាបញ្ចាប់បរិញ្ញាប័ត្ររបស់ លោក ជ័យ ឈន (១៩៧៣) យើងអាច ស្គាល់ ឈ្មោះត្រី ខ្លះដែល ឆ្លាក់នៅលើជញ្ជាំង ប្រាសាទបាយ័នវិភាគរក ប្រភេទពូជត្រីទាំអស់នេះទេ។ ដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីរលោក ទូច សៀង តាណា អ្នកអែកទេសត្រីប្រចាំគណះកម្មាធិការជាតិទន្លេ មេគង្គ និងអ្នស្រី Barbara Albrecht យើងអាចបញ្ចាក់ អំពីអំបូរត្រី ឬជួនកាលថែមទាំងអាចស្គាល់ប្រភេទពូជ ត្រីដែលឆ្លាក់នៅលើជញ្ជាំងរោងទងខាងត្បូងនៃប្រាសាទបាយ័ន និងរោងទងខាងកើតនៃប្រាសាទអង្គរវត្តទៀតផង ។
	ក្នុងចំណោមប្រភេទត្រីចំនួន១៦ដែល ឆ្លាក់បង្ហា្ញញនៅលើជញ្ជាំងនៃរោងទងប្រាសាទអង្គវត្ត និងបាយ័ន យើងអាចវិភាគស្គាល់ពូជត្រីចំនួន១៣ ការសង្កេតពិនិត្យផ្ទាល់លើចម្លាក់នៃប្រាសាទទាំងពីនេះ យើងរាប់ឃើញមានត្រីចំនួន ១.១៩៣។ ចំនូននេះយើងរាប់ចំពោះត្រីដែលអាចមើលឃើញច្បាស់ប៉ុណ្ណោះ។ ក្រៅពីនេះ មានត្រីជាច្រើនទៀតដែលយើងពុំមានលទ្ធភាពវិភាគបាន ដោយហេតុថាចម្លាក់ខ្លះឆ្លាក់មិនទាន់រូច ហើយផ្នែកខ្លះពុកផុយដោយសារធម្មជាតិនិងការបំផ្លាញដោយទង្វើមនុស្ស។
	ចម្លាក់មច្ឆជាតិមិនត្រឹមតែឆ្លាក់ទៅលើប្រាសាទទាំងពីរខាងលើទេ។ នៅលើជញ្ជាំងស្រះស្រី(ឈ្មោះបុរាណកេហៅ “សិលាតដាក”) ដែលស្ថិតក្នុង បរិវេណព្រះបរមរាជ្យវាំងអង្គរ 
និងជញ្ជាំងលានស្តេច គម្លង់ចម្លាក់ត្រីច្រើនដែរ។ តែនៅទីនេះយើងសូមលើកយកតែចម្លាក់ត្រីនៅប្រាសាទអង្គរវត្តនិងបាយ័នមកសិក្សាតែប៉ុណ្ណោះ។ ចម្លាក់នៅប្រាសាទអង្គវត្តមាន បង្ហាញអំបូរត្រីមានស្រកាច្រើន ។គេចាត់ទុកថាប្រភេទត្រីមានស្រកានេះប្រហែល ៧៨%នៃប្រភេទត្រីទាំងអស់ ។ក្រៅពីនោះ អំបូរត្រីស្លាតមាន៧%អំបូរត្រីរាស់មាន៤%និងអំបូរត្រីផ្ទូងមាន៤.៦។

អង្គរវត្ត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តសៀមរាប
ចម្លាក់ពុទ្ធសាសនាឡាវ

រូបភាពតូច|ព្រះធាតុហ្លួង នៅឯរដ្ឋធានីវៀងចន្ទន៍ គឺជានិមិត្តរូប និង ព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសឡាវ
ចម្លាក់ពុទ្ធសាសនាឡាវ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយប្រជាជនឡាវនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ជាធម្មតាពួកវាត្រូវបានធ្វើពីលង្ហិន ទោះបីជារូបភាព មាស និង ប្រាក់ ក៏អាចត្រូវបានរកឃើញផងដែរ។ វត្ត​មនោរម្យ ​ត្រូវ​បាន​គេ​ជឿ​ថា​ជា​ចម្លាក់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ឡាវ​ចំណាស់​ជាងគេ​បំផុត​។ សព្វថ្ងៃនេះ សួនចម្លាក់ របស់លោក ហ្លួង ពូប៊ុនលាវ ស៊ូលីឡាត ផ្តល់នូវភាពទំនើបទាន់សម័យទៅនឹងទំនៀមទម្លាប់បុរាណ។
ចម្លាក់ពុទ្ធសាសនាឡាវ: រូបចម្លាក់គួរឱ្យកត់សម្គាល់

រូបចម្លាក់គួរឱ្យកត់សម្គាល់ 
មានរូបភាពដ៏អស្ចារ្យជាច្រើននៅក្នុងសំរិទ្ធ។ អ្វីដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាងគេនោះ គឺរូប ព្រះអង្គទឿ (សតវត្សទី១៦) នៃទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ ព្រះអង្គទឿនៃសំនៀង រូបនៅ វត្តចន្ទបូរី (សតវត្សទី១៦) ក្នុងទីក្រុងវៀងច័ន្ទ និងរូបភាពនៅ វត្តមនោរម្យ (សតវត្សទី១៤) នៅហ្លួងព្រះបាង។ ហាក់ដូចជាចំណាស់ជាងគេបំផុតនៃរូបចម្លាក់ដ៏ធំសម្បើម។ ព្រះពុទ្ធ​មនោរម្យ ដែល​នៅ​សល់​តែ​ក្បាល និង​ដងខ្លួន បង្ហាញ​ថា លង្ហិន​ដ៏​សម្បើម​ត្រូវ​បាន​គេ​បោះ​ជា​ផ្នែកៗ ហើយ​ផ្គុំ​នៅ​នឹង​កន្លែង។

ឥដ្ឋ​និង​បាយអ​ក៏​ហាក់​ដូច​ជា​ឧបករណ៍​ដែល​ពេញ​ចិត្ត​សម្រាប់​រូបភាព​ចម្រុះ។ ប្រហែលជាអ្វីដែលល្បីបំផុតនោះគឺរូប ផ្យាវ៉ាត់ (សតវត្សទី១៦) នៅទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ ថ្វីត្បិតតែការជួសជុលជាអកុសលបានផ្លាស់ប្តូររូបរាងរបស់ចម្លាក់ទាំងស្រុង ហើយវាលែងស្រដៀងនឹងព្រះពុទ្ធឡាវទៀតហើយ។

ឈើ​មាន​ប្រជាប្រិយ​សម្រាប់​រូប​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​តូចៗ ដែល​ច្រើន​តែ​ទុក​ក្នុង​រូងភ្នំ។ ឈើ​ក៏​ជា​រឿង​ធម្មតា​ដែរ​សម្រាប់​រូប​ព្រះ​ពុទ្ធ​ដែល​មាន​ទំហំ​ធំ។

ចម្លាក់​ដ៏​ល្បី​បំផុត​ចំនួន​ពីរ​ដែល​ឆ្លាក់​ដោយ​ថ្ម​ពាក់កណ្តាល​មានតម្លៃ​គឺ ព្រះកែវ ( ​ព្រះ​កែវ​មរកត ​) និង​ព្រះ​ពុទ្ធ​ប៊ុតសាវ៉ាត​។ ព្រះកែវ ដែល​ប្រហែល​ជា​មាន​ដើម​កំណើត​ពី សៀង សេន ( ឈៀង​សាន ) ត្រូវ​បាន​ឆ្លាក់​ចេញ​ពី​ដុំ​ថ្ម​ដ៏​រឹង​មាំ​នៃ​ត្បូង​ថ្ម។ វា​បាន​សម្រាក​នៅ​វៀងចន្ទន៍​អស់​រយៈ​ពេល​ពីរ​រយ​ឆ្នាំ​មុន​ពេល​សៀម​យក​វា​ទៅ​បាត់​នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី​១៨។ ឥឡូវនេះវាបម្រើជា palladium នៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ ហើយស្នាក់នៅក្នុង Grand Palace ក្នុងទីក្រុងបាងកក។ ព្រះ​ពុទ្ធ​ប៊ុតសាវង្ស​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ក្រុង​បាងកក​ដែរ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​គង់​នៅ​ឯ ​អាំផន សាថាន ។ មុន​ពេល​សៀម​ចាប់​យក​បាន​នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី​១៩ រូប​គ្រីស្តាល់​នេះ​គឺ​ជា​រូប​ចម្លាក់​នៃ​នគរ​លាវ ចំប៉ាសាក់ ។

រូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធសាសនាឡាវភាគច្រើនធ្វើពីឈើត្រូវបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅខាងក្នុង រូងភ្នំ Pak Ou ។
ចម្លាក់ពុទ្ធសាសនាឡាវ: ការអភិវឌ្ឍន៍ទំនើប

ការអភិវឌ្ឍន៍ទំនើប 
រូបភាពតូច| ឧទ្យានព្រះពុទ្ធ
ទំនៀមទំលាប់សិល្បៈសាសនានៃតំបន់បានទទួលការកែប្រែសហសម័យដើមនៅក្នុង សួនចម្លាក់ ដ៏អស្ចារ្យរបស់ ហ្លួងពូប៊ុនឡៅស៊ូលីឡាតៈ ឧទ្យានព្រះពុទ្ធ នៅជិត ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ និង សាឡាកែវគុ នៅជិត ណងខៃ ប្រទេសថៃ ។
ចម្លាក់ពុទ្ធសាសនាឡាវ: សូម​មើល​ផង​ដែរ

សូម​មើល​ផង​ដែរ 

 រូបសំណាកព្រះពុទ្ធ Gautama នៅប្រទេសឡាវ និងប្រទេសថៃ
 រូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធសាសនាកូរ៉េ
 រូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធសាសនាថៃ
 លីឡាអាកប្បកិរិយា
 ម៉ារ៉ាវីយ៉ា អាកប្បកិរិយា
 ឥរិយាបថសមាធិ
 Naga Prok Attitude
ចរបាប់

ចរបាប់ គេត្បាញរំលេចដោយសរសៃសូត្រចាក់ពណ៌មាស និងពណ៌ទឹកប្រាក់។ ក្រណាត់នេះមានតម្លៃនេះ ប្រើសម្រាប់ព្រះរាជវង្សនុវង្សតាមបែបប្រពៃណី។ សព្វថ្ងៃនេះ ប្រើប្រាស់ក្នុងពិធីរៀបអាពាហ៌ពិពាហ៌Artisans Angkor Cambodia Fine Arts and Crafts។
ចលនាចល័តទ័ពវែង

thumb|right|200px|ចលនាចល័តទ័ពវែង
ចលនាចល័តទ័ពវែង រឺ ចលនាទ័ពវែង 

ក្នុងឆ្នាំ១៩២៧ លោកឆៀង ខាយចៀកតម្រង់ទៅរកពួកគណបក្សកុម្មុយនិស្តចិន រឺ ស៊ីភីស៊ី (CPC) ហើយដោយចាំមិនភ្លេចទេលោកបានបណ្ដេញកងទ័ពស៊ីភីស៊ី និងមេរបស់វា គឺពីមូលដ្ឋានទ័ពពួកវាទៅកាន់ភាគខាងត្បូង និងខាងកើតប្រទេសចិន ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ ដោយបានបណ្ដេញពីមូលដ្ឋានទ័ពតាមតំបន់ភ្នំរបស់ពួកគេដូចជា សាធារណរដ្ឋសូវៀតចិន កងកម្លាំងស៊ីភីស៊ី បានចេញដំណើរជាចលនាទ័ពវែងៗកាត់តាមតំបន់ ដែលមានភូមិសាស្ត្រស្មុគស្មាញបំផុតក្នុងប្រទេសចិន នៅឯខាងជើងឆៀងខាងលិច ជាកន្លែង ដែលបង្កើតឡើង នូវមូលដ្ឋានទ័ពព្រៃ នៅយានអានក្នុងខេត្តសានស៊ី ។ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រចិន
ចលនាថៃសេរី

ចលនាថៃសេរី (   ; អានថា ៖ សេរីថៃ) គឺជាចលនាតស៊ូក្រោមដីរបស់ថៃប្រឆាំងនឹងអធិរាជជប៉ុន ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។ សេរី​ថៃ​ជា​ប្រភព​ស៊ើបការណ៍​យោធាដ៏សំខាន់សម្រាប់​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ក្នុង​តំបន់។ 
រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញា "ចលនាថៃសេរី" ។
ចលនាថៃសេរី: ផ្ទៃខាងក្នុង

ផ្ទៃខាងក្នុង 
បន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់ជប៉ុនមកលើប្រទេសថៃ នៅថ្ងៃទី ៧-៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤១ របប ប្លែក ពិបូលសង្គ្រាម (ពិបូល) បានប្រកាសសង្រ្គាមលើ ចក្រភពអង់គ្លេស និង សហរដ្ឋអាមេរិក នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៤២។  សេនីយ៍ ប្រាមោជ ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​ថៃ​ប្រចាំ​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​បាន​បដិសេធ​មិន​ប្រគល់​សេចក្តី​ប្រកាស​នេះ​ទៅ​រដ្ឋាភិបាល​សហរដ្ឋអាមេរិក​ទេ។ 

អាស្រ័យហេតុនេះ សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​បដិសេធ​មិន​ប្រកាស​សង្គ្រាម​លើ​ប្រទេស​ថៃ។ LePoer, Barbara Leitch, ed. (1987). Thailand: a country study. Washington, D.C.: Federal Research Division. pp. 30–31. OCLC 44366465. សេនីយ៍ ដែលជាអភិជនអភិរក្សនិយមដែលអត្តសញ្ញាណប្រឆាំងជប៉ុនត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងល្អ បានរៀបចំចលនាថៃសេរី ដោយមានជំនួយពីអាមេរិក ដោយជ្រើសរើសនិស្សិតថៃនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីធ្វើការជាមួយការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក (OSS)។  ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក បានបណ្ដុះបណ្ដាលបុគ្គលិកថៃសម្រាប់សកម្មភាពក្រោមដី ហើយអង្គភាពបានត្រៀមលក្ខណៈដើម្បីជ្រៀតចូលប្រទេសថៃ។  នៅចុងបញ្ចប់នៃសង្រ្គាម ប្រជាជនថៃជាង ៥០ ០០០ នាក់ត្រូវបានបណ្តុះបណ្តាល និងបំពាក់អាវុធដើម្បីទប់ទល់នឹងជនជាតិជប៉ុនដោយសមាជិកថៃសេរី ដែលត្រូវបានលោតឆ័ត្រយោងចូលក្នុងប្រទេស។
ចលនានៅក្នុងរូបវិទ្យា

300px|right|
នៅក្នុងមេកានិច, ចលនាជាបំលាស់ទីនៃអង្គធាតុមួយធៀបនឹងចំនុចនឹងមួយនៅក្នុងលំហ នៅខណៈកំនត់មួយ។
ចលនានៅក្នុងរូបវិទ្យា: ប្រភេទចលនា

ប្រភេទចលនា 

នៅក្នុងមេកានិចញូតុន គេចែកប្រភេទចលនាដូចតទៅ៖
 ចលនាដាច់ខាត ៖ ចលនារបស់អង្គធាតុមួយគិតធៀបទៅនឹងតំរុយដាច់ខាតដែលនៅនឹងថ្កល់
 ចលនាធៀប ៖ ចលនារបស់អង្គធាតុមួយគិតធៀបទៅនឹងតំរុយសមញ្ញដទៃទៀត (ក្រៅពីតំរុយដាច់ខាត) ដែលមិននៅនឹងថ្កល់
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបែកចែកបែបនេះលែងមានសុពលភាពហើយ តាំងពីពេល ហង់រី ព័ងការ៉េ បានអះអាងមិនប្រើសញ្ញាណតំរុយដាច់ខាត
ហើយជាពិសេសទៅទៀតតាំងពីពេលអាល់បឺត អែងស្ដែងបានប្រកាសនូវគោលការណ៍រ៉ឺឡាទីវីតេ។

ចលនាពិសេសៗផ្សេងៗ៖
 ចលនាត្រង់ ៖ ចលនាដែលគន្លងជាបន្ទាត់ត្រង់
 ចលនាត្រង់ស្មើ ៖ ចលនាដែល(វ៉ិចទ័រ)ល្បឿនថេរ
 ចលនាត្រង់ប្រែប្រួលស្មើ ៖ ចលនាដែល(វ៉ិចទ័រ)សំទុះថេរ
 ចលនាវង់ ៖ ចលនាដែលគន្លងជារង្វង់
 ចលនាវង់ស្មើ ៖ ចលនាវង់ដែលមានល្បឿនមុំថេរ
 ចលនាវង់ប្រែប្រួលស្មើ ៖ ចលនាវង់ដែលមានសំទុះមុំថេរ
 ចលនារំកិល
 ចលនារង្វិល
 ចលនាលំញ័រ ៖ ចលនាដែលអង្គធាតុញ័រទៅមកកាត់តាមទីតាំងលំនឹងរបស់វា
 ចលនាប៊្រោន ៖ ចលនាចៃដន្យ
ចលនានៅក្នុងរូបវិទ្យា: ចលនាដែលមនុស្សមិនអាចសង្កេតបានដោយភ្នែកទទេ

ចលនាដែលមនុស្សមិនអាចសង្កេតបានដោយភ្នែកទទេ 
 សកល 
លំហពេល (សសៃរបស់សកល) តាមពិតទៅរីកធំឡើងជាលំដាប់។ ជាពិសេសទៅទៀតគឺថាសកលយឺតដូចជាកៅស៊ូកងអញ្ចឹង។ ការផ្ទៀងផ្ទាត់ពីការពន្យល់នេះត្រូវបានផ្ដល់ដោយ អិដវីន ហាប់បល ដែលបានបកស្រាយថាកាឡាក់ស៊ីទាំងអស់និងវត្ថុនៅក្នុងអវកាសឆ្ងាយៗទាំងឡាយ​កំពុងធ្វើចលនាចាកឆ្ងាយពីយើង (ច្បាប់របស់ហាប់បល) នៅក្នុងបាតុភូតដែលគេហៅថា ពង្រីកសកល។

 កាឡាក់ស៊ី 
កាឡាក់ស៊ីមីលគីវេយ កំពុងតែធ្វើចលនាក្នុងលំហដោយល្បឿនមិនគួរអោយជឿមួយ។ វាត្រូវបានផ្ដល់ថាមពលដោយកំលាំងសល់ពីបន្ទុះប៊ីកបាង។ តារាវិទូជាច្រើននាក់ជឿថាកាឡាក់ស៊ីមីលគីវេយកំពុងធ្វើចលនា​ដោយល្បឿនប្រហែល 600 km/s ធៀបនឹងកាឡាក់ស៊ីដទៃទៀតដែលនៅក្បែរ។
 ប្រព័ន្ឋព្រះអាទិត្យ 
កាឡាក់ស៊ីមីលគីវេយកំពុងតែវិលជុំវិញផ្ចិតដ៏ខាប់របស់វា។ ហេតុនេះ ប្រព័ន្ឋព្រះអាទិត្យកំពុងតែធ្វើចលនាជារង្វង់​នៅក្នុងដែនទំនាញរបស់កាឡាក់ស៊ី។
 ផែនដី 
ផែនដីកំពុងធ្វើចលនាវិលជុំវិញខ្លួនឯងដោយល្បឿន 0.4651 km/s ចំពោះចំនុចលើអេក្វាទ័រ។ ម្យ៉ាងទៀតផែនដីក៏វិលជុំវិញព្រះអាទិត្យដោយល្បឿនប្រហែល 30 km/s។
 ទ្វីប 
ទ្រឹស្ដីរសាត់ទ្វីបប្រាប់ថាទ្វីបកំពុងធ្វើចលនារំកិល ដោយឥទ្ឋិពលរបស់ចរន្តវិលវល់នៃម៉ងតូ ក្នុងល្បឿនប្រហែល 2.54 cm ក្នុងមួយឆ្នាំ។ ចលនាដែលលឿនជាងគេគឺចលនាផ្លាកកូកូស (75 mm/ឆ្នាំ) និងផ្លាកប៉ាស៊ីហ្វិក (52–69 mm/ឆ្នាំ)។ ចលនាដែលយឺតជាងគេគឺផ្លាកអឺរ៉ាស៊ី (21 mm/ឆ្នាំ)។
 នៅក្នុងរាងកាយមនុស្ស 
បេះដូងមនុស្សលោតក្នុងចង្វាក់ស្មើមួយ ដើម្បីបញ្ជូនឈាមក្នុងរាងកាយ។ នៅក្នុងសសៃវ៉ែន និង អាកទែរ ធំៗ ឈាមរត់ក្នុងល្បឿនប្រហែល 0.33 m/s។
 ភាគល្អិត 
នៅក្នុងអាតូម អេឡិចត្រុងធ្វើចលនាជុំវិញណ្វៃយ៉ូក្នុងល្បឿនប្រហែល​ 242,000 m/s។​ ហើយផ្សំឡើងពី អេឡិចត្រុង(ធ្វើចលនាជុំវិញណ្វៃយ៉ូ) និង ប្រូតុង(ណ្វៃយ៉ូ)។

 ពន្លឺ 

ពន្លឺមានលក្ខណៈជារលកផង និងជាហ្វូតុង ផង។ វាមានចលនាក្នុងល្បឿនប្រហែល 300,000 km/s។ វាជាល្បឿនលឿនបំផុត​ដែលមនុស្សស្គាល់ ហើយបើតាមអែងស្តែង ល្បឿននេះជាល្បឿនកំរិត ដែលគ្មានអ្វីផ្សេងទៀតអាចធ្វើចលនាលឿនជាងនេះទេ។

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស៊ីនេម៉ាទិច
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេកានិច
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា
ចលនានៅក្នុងរូបវិទ្យា: សកល

សកល 
លំហពេល (សសៃរបស់សកល) តាមពិតទៅរីកធំឡើងជាលំដាប់។ ជាពិសេសទៅទៀតគឺថាសកលយឺតដូចជាកៅស៊ូកងអញ្ចឹង។ ការផ្ទៀងផ្ទាត់ពីការពន្យល់នេះត្រូវបានផ្ដល់ដោយ អិដវីន ហាប់បល ដែលបានបកស្រាយថាកាឡាក់ស៊ីទាំងអស់និងវត្ថុនៅក្នុងអវកាសឆ្ងាយៗទាំងឡាយ​កំពុងធ្វើចលនាចាកឆ្ងាយពីយើង (ច្បាប់របស់ហាប់បល) នៅក្នុងបាតុភូតដែលគេហៅថា ពង្រីកសកល។
ចលនានៅក្នុងរូបវិទ្យា: [[កាឡាក់ស៊ី]]

កាឡាក់ស៊ី 
កាឡាក់ស៊ីមីលគីវេយ កំពុងតែធ្វើចលនាក្នុងលំហដោយល្បឿនមិនគួរអោយជឿមួយ។ វាត្រូវបានផ្ដល់ថាមពលដោយកំលាំងសល់ពីបន្ទុះប៊ីកបាង។ តារាវិទូជាច្រើននាក់ជឿថាកាឡាក់ស៊ីមីលគីវេយកំពុងធ្វើចលនា​ដោយល្បឿនប្រហែល 600 km/s ធៀបនឹងកាឡាក់ស៊ីដទៃទៀតដែលនៅក្បែរ។
ចលនានៅក្នុងរូបវិទ្យា: [[ប្រព័ន្ឋព្រះអាទិត្យ]]

ប្រព័ន្ឋព្រះអាទិត្យ 
កាឡាក់ស៊ីមីលគីវេយកំពុងតែវិលជុំវិញផ្ចិតដ៏ខាប់របស់វា។ ហេតុនេះ ប្រព័ន្ឋព្រះអាទិត្យកំពុងតែធ្វើចលនាជារង្វង់​នៅក្នុងដែនទំនាញរបស់កាឡាក់ស៊ី។
ចលនានៅក្នុងរូបវិទ្យា: [[ផែនដី]]

ផែនដី 
ផែនដីកំពុងធ្វើចលនាវិលជុំវិញខ្លួនឯងដោយល្បឿន 0.4651 km/s ចំពោះចំនុចលើអេក្វាទ័រ។ ម្យ៉ាងទៀតផែនដីក៏វិលជុំវិញព្រះអាទិត្យដោយល្បឿនប្រហែល 30 km/s។
ចលនានៅក្នុងរូបវិទ្យា: [[ទ្វីប]]

ទ្វីប 
ទ្រឹស្ដីរសាត់ទ្វីបប្រាប់ថាទ្វីបកំពុងធ្វើចលនារំកិល ដោយឥទ្ឋិពលរបស់ចរន្តវិលវល់នៃម៉ងតូ ក្នុងល្បឿនប្រហែល 2.54 cm ក្នុងមួយឆ្នាំ។ ចលនាដែលលឿនជាងគេគឺចលនាផ្លាកកូកូស (75 mm/ឆ្នាំ) និងផ្លាកប៉ាស៊ីហ្វិក (52–69 mm/ឆ្នាំ)។ ចលនាដែលយឺតជាងគេគឺផ្លាកអឺរ៉ាស៊ី (21 mm/ឆ្នាំ)។
ចលនានៅក្នុងរូបវិទ្យា: នៅក្នុងរាងកាយមនុស្ស

នៅក្នុងរាងកាយមនុស្ស 
បេះដូងមនុស្សលោតក្នុងចង្វាក់ស្មើមួយ ដើម្បីបញ្ជូនឈាមក្នុងរាងកាយ។ នៅក្នុងសសៃវ៉ែន និង អាកទែរ ធំៗ ឈាមរត់ក្នុងល្បឿនប្រហែល 0.33 m/s។
ចលនានៅក្នុងរូបវិទ្យា: ភាគល្អិត

ភាគល្អិត 
នៅក្នុងអាតូម អេឡិចត្រុងធ្វើចលនាជុំវិញណ្វៃយ៉ូក្នុងល្បឿនប្រហែល​ 242,000 m/s។​ ហើយផ្សំឡើងពី អេឡិចត្រុង(ធ្វើចលនាជុំវិញណ្វៃយ៉ូ) និង ប្រូតុង(ណ្វៃយ៉ូ)។
ចលនានៅក្នុងរូបវិទ្យា: [[ពន្លឺ]]

ពន្លឺ 

ពន្លឺមានលក្ខណៈជារលកផង និងជាហ្វូតុង ផង។ វាមានចលនាក្នុងល្បឿនប្រហែល 300,000 km/s។ វាជាល្បឿនលឿនបំផុត​ដែលមនុស្សស្គាល់ ហើយបើតាមអែងស្តែង ល្បឿននេះជាល្បឿនកំរិត ដែលគ្មានអ្វីផ្សេងទៀតអាចធ្វើចលនាលឿនជាងនេះទេ។

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស៊ីនេម៉ាទិច
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេកានិច
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា
ចលនារំដោះជាតិកម្ពុជា

MOULINAKA ( ខ្មែរ:   ម៉ូលីណាកា ; Mouvement pour la Liberation Nationale du Kampuchea ; ចលនារំដោះជាតិ កម្ពុជា ) គឺជាអង្គការយោធានិយម សីហនុ ដែលបង្កើតឡើងក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៩ ដោយក្រុមប្រដាប់អាវុធនៅព្រំដែន ថៃ - កម្ពុជា ។
ចលនារំដោះជាតិកម្ពុជា: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ចលនារំដោះជាតិកម្ពុជា ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដោយ លោក គង់ សិលា ជាមេទ័ពជើងទឹកក្នុង របបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ដែលធ្លាប់នៅប្រទេស បារាំង បន្ទាប់ពីលោកបានបដិសេធសំណើរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍ ឌៀន ដេល ក្នុងការចូលរួមជាមួយមេទ័ពព្រំដែនផ្សេងទៀតក្នុងការបង្កើត រណសិរ្សរំដោះជាតិខ្មែរ (KPNLF)។ ) សិលា​ចង់​បាន​អង្គការ​រួបរួម​មួយ​ជំនួស​ឱ្យ​រណសិរ្ស ក៏ដូចជា​រចនាសម្ព័ន្ធ​បញ្ជាការ​បង្រួបបង្រួម។ វា​ជា​ក្រុម​តស៊ូ​ដំបូង​ដែល​បាន​សន្យា​ភក្ដីភាព​ចំពោះ​សម្ដេច ​នរោត្តម សីហនុ ដែល​ក្រោយ​មក​បាន​ក្លាយ​ជា​ស្លាប​យោធា​នៃ​គណបក្ស ​ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច ​របស់​ទ្រង់។ ចលនារំដោះជាតិកម្ពុជា បានទទួលការគាំទ្រភាគច្រើនពីនិរទេសកម្ពុជាដែលមានមូលដ្ឋាននៅ បារាំង ហើយមូលដ្ឋានគាំទ្ររបស់ខ្លួនគឺនៅក្នុង ជំរុំជនភៀសខ្លួន តាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ជាចម្បង ជំរុំជនភៀសខ្លួន ណងចាន់ ក្បែរ អរញ្ញប្រទេស ។  ចលនារំដោះជាតិកម្ពុជា គឺជាអ្នកនាំមុខគេនៃអង្គការឆ័ត្រ ANS ឬ Armée Nationale Sihanoukiste ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់។ 

សិលា បានទទួលមរណភាពក្នុងអាយុ ៤៥ ឆ្នាំ នៅថ្ងៃទី ១៦ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៨០ ដោយ ជំងឺគ្រុនចាញ់ ហើយលោកវរសេនីយ៍ឯក ញ៉ែម សុផុន បានឡើងកាន់អំណាចគ្រប់គ្រង មូលីណាកា តែម្នាក់ឯង។  ឧត្តមសេនីយ In Tam ក្រោយមកបានទទួលបន្ទុកប្រតិបត្តិការយោធារបស់ ANS ។  ព្រះ​អង្គ​ត្រូវ​បាន​ស្នង​រាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨៥ ដោយ​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​របស់​ព្រះ ​នរោត្តម រណឫទ្ធិ ។

នៅឆ្នាំ ១៩៩២ ក្រុមបំបែកចេញពីគណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច គឺ មូលីណាកា ណាកាទ័រ-ស៊ូ (គណបក្សអ្នកប្រយុទ្ធសេរីភាពកម្ពុជា) ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ ព្រំ នាគរាជ។ គណបក្សនេះបានចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣ ហើយទទួលបានមួយអាសនៈនៅ ខេត្តកំពង់ចាម ប៉ុន្តែត្រូវបានរំលាយនៅឆ្នាំ ១៩៩៨ ដោយសារតែជម្លោះ។

មូលីណាកា ក៏បានចូលរួមជាមួយ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា របស់ លោក ហ៊ុន សែន បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលធ្វើឲ្យគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច រងការរិះគន់ផងដែរ ត្បិតពួកគេទាំងពីរធ្លាប់បានប្រយុទ្ធជាមួយគ្នាប្រឆាំងនឹងរបប ស.ប.ក/ស.ក គាំទ្រ- ហាណូយ ហើយដោយសារតែ ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច បានផ្តល់រដ្ឋាភិបាល មូលីណាកា។ ទីតាំងដោយចំណាយផ្ទាល់ខ្លួន។
ចលនាអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ

ចលនាអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ត្រូវបានបែងចែកជា៤ផ្នែកគឺ ចលនាអក្សរសិល្ប៍ប្រែប្រួលតាមឥទ្ធិពលសាសនា ៖
ចលនាអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ: ពុទ្ធនិយម

ពុទ្ធនិយម

ខ្លឹមសាររឿងបានបង្ហាញពីជាតិកំណើតព្រះពោធិសត្វ ការសរជាតិ ឬខ្លឹមសារមួយចំនួនបម្រើទ្រឹស្តី ឬពាក្យទូន្មានរបស់ព្រះពុទ្ធអង្គ។ ការដោះស្រាយទំនាស់គឺប្រើធម៌អហិង្សា ខន្តី ការមិនតបតដោយកម្រោល។ គេចែក​អក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធនិយម ជាបីទៀត​គឺ​៖ ពុទ្ធនិយមសុទ្ធសាធ មាន​នៅក្នុង​រឿងទសជាតក ដូចជា​ សុវណ្ណសាមជាតក ព្រះវេស្សន្តរជាតក ជាដើម​ និង ពុទ្ធនិយមក្លាយ មាន​នៅក្នុង​រឿងបញ្ញាសជាតក ដូចជា រឿងសពសិទ្ធ រឿងក្រុងសុរាម្រិត និង "ពុទ្ធនិយមហួសហេតុ'' ជាដើម ​។
ចលនាអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ: ព្រហ្មណ៍និយម

ព្រហ្មណ៍និយម

ខ្លឹមសាររឿងបានបង្ហាញពីការបង្ក្រាបនៃសភាវៈល្អ ទៅលើ សភាវៈអាក្រក់។ ការដោះស្រាយគឺដោយប្រើសង្គ្រាមវេទមន្ត មហិទ្ធិរិទ្ធសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាទំនាស់។ ឧទា. រឿងរាមកេរ្តិ៍ រឿងរាមាយណ:... ។
ចលនាអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ: អក្សរសិល្ប៍ខេមរនិយម

អក្សរសិល្ប៍ខេមរនិយម

រឿងនេះបានបង្ហាញពីបញ្ហានានាច្រើនករណី ដែលកើតមានឡើងនៅក្នុងសង្គមមនុស្ស ដូចជាបញ្ហាស្នេហា ប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ ជំនឿ សាសនា ជីវភាពរស់នៅក្នុងសង្គម។ វិធីដោះស្រាយក្នុងរឿងច្រើនប្រើសមត្ថភាពផ្ទាល់ខ្លួន។ ឧទា. រឿងកុលាបប៉ៃលិន រឿងផ្កាស្រពោន រឿងទុំទាវ... ។
ចលនាអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ: អក្សរសិល្ប៍បរទេសនិយម

អក្សរសិល្ប៍បរទេសនិយម

ខ្លឹមសារនៃរឿងបានបង្ហាញពីបញ្ហាទំនាក់ទំនង រឿងរ៉ាវផ្សេងៗនៅ ប្រទេសដទៃ ឬក៏ជារឿងដែលធ្វើការបកស្រាយ ប្រែមកពីភាសាគេ មកជាភាសាជាតិខ្មែរ នៅរក្សាខ្លឹមសារដដែល។ ការដោះស្រាយរឿងស្របតាមស្ថានភាពពិតៗនៅជាតិសាសន៍នោះ។ ឧទា. រឿងក្តី រឿងកិត្តិយសនិងស្នេហា... 

Category:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ
ចលនាអារ្យធម៌ខ្មែរ

អារ្យធម៌ខ្មែរ ចែកចេញជាបួនផ្នែក ឬ បួនចលនាគឺ៖ ព្រហ្មនិយម ពុទ្ធនិយម ខេមរនិយម និងបរទេសនិយម ។ បានជាយើងចាត់ទុកគោលនិយមទាំងបួននេះ ជាគោលនិយមនៃអារ្យធម៌ខ្មែរយើង ព្រោះក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរ បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់នូវការដិតជាប់លាយឡំដោយទំនៀមទម្លាប់នៃឥទ្ធិពលទាំងនេះជាដរាប ។
ចលនាអារ្យធម៌ខ្មែរ: ព្រហ្មនិយម

ព្រហ្មនិយម 
គោលនិយមនេះ បានបង្កើតវប្បធម៌ខ្មែរឲ្យផ្ដេកផ្ដួលទៅតាមទម្លាប់នៃលទ្ធិព្រាហ្មន៍ ដូចជាការចោទ និងដោះស្រាយបញ្ហាផ្សេងៗ ក្នុងវប្បធម៌ និងសង្គមធម៌ សុទ្ធសឹងតែយកទំនៀមព្រាហ្មណ៍មកផ្សំបញ្ចូលជាដរាប ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ចលនានេះបានជ្រាបចូលក្នុងសន្ដានចិត្តខ្មែរគ្រប់រូប តាំងពីសម័យដែលខ្មែរយើងនិយមរាប់អានលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ពីសតវត្សទី១ ដល់ទី១៤នៃគ្រិស្តសករាជ ។
ចលនាអារ្យធម៌ខ្មែរ: ពុទ្ធនិយម

ពុទ្ធនិយម 
ពុទ្ធនិយមបានផ្លាស់វេនពីព្រាហ្មណ៍និយមចាប់តាំងពីសតវត្សទី១៣នៃគ្រិស្ដសករាជ ។ ជាពេលដែលខ្មែរប្ដូរការគោរពរាប់អានពីលទ្ធិព្រាហ្មណ៍មកពុទ្ធសាសនាវិញ ។ ឱវាទរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាបានជ្រួតជ្រាបចូលមកក្នុងសន្ដានចិត្តខ្មែរគ្មានសល់ម្នាក់ បណ្ដាលឲ្យខ្មែរយើងជ្រើសរើសយកទស្សនៈរបស់ព្រះពុទ្ធមកធ្វើជាការផ្ដួចផ្ដើមក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរ ។ ដូច្នេះបញ្ហាគ្រប់បែបយ៉ាងក្នុងចលនានេះគឺសំអាងយកគោលទស្សនៈព្រះពុទ្ធ ដូចជាការជឿលើកម្មផលជាដើម ។
ចលនាអារ្យធម៌ខ្មែរ: ខេមរនិយម

ខេមរនិយម 
គោលនិយមទី៣នេះ ពុំបានយកគោលពីលទ្ធិណា ឬ សាសនាណាឡើយ គឺប្រឌិតតាមការដែលគេធ្លាប់ឃើញពិត ជាក់ស្ដែងក្នុងសង្គមខ្មែរតែម្ដង ។ បានសេចក្ដីថា បើស្រុកទេសយើងជួបប្រទះនឹងបញ្ហាអ្វី បញ្ហានោះក៏បានជាការផ្ដួចផ្ដើមគំនិត កកើតជាបញ្ហាក្នុងវប្បធម៌ និងសង្គមធម៌ជាតិឡើង ។ ដូច្នេះបញ្ហាដែលកើតក្នុងគោកនិយមនេះ ពុំមានលក្ខណៈជាអច្ឆរិយៈឡើយ គឺសុទ្ធសឹងតែជាភាពពិតជាក់ស្ដែង ស្រប់ទៅនឹងលោកិយសច្ចៈទាំងស្រុង ។
ចលនាអារ្យធម៌ខ្មែរ: បរទេសនិយម

បរទេសនិយម 
គោលគំនិតនេះ សំដៅដល់គោលទស្សនៈផ្សេងៗដែលពុំស្របតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ឬ ព្រះពុទ្ធ ឬ ជាទំនៀមទម្លាប់សុទ្ធសាធរបស់ខ្មែរដែលធ្លាប់មានមកនោះទេ ។ ប្រទេសយើង ទើបតែមានគោលនិយមនេះ ក្នុរវាងពេលដែលខ្មែរយើងត្រូវធ្លាក់ខ្លួនគ្រាំគ្រា ហើយបរទេសបានយកគោលគំនិតពីប្រទេសគេមកផ្សាយបញ្ចូល ។ ប៉ុន្តែគោលគំនិតនេះមានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្លាណាស់ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន  ព្រោះមនុស្សទូទៅក្នុងសកលលោកចូលចិត្តគោលនិយមបែបនេះ ។ សព្វថ្ងៃគេឃើញនៅសល់គោលនិយមនេះពាសពេញ ដូចជាខាងសុជីវធម៌ការស្លៀកពាក់ សិល្បៈ របាំ តន្រី។ល។
ចលនាឯករាជ្យរបស់ចម្ប៉ា

រូបភាពតូច| ផែនទី ចម្ប៉ា ក្នុងសម័យរុងរឿង
រូបភាពតូច| ទង់ រណសិរ្សរំដោះចម្ប៉ា ដែលជារឿយៗត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីតំណាងឱ្យចលនាឯករាជ្យរបស់ចម្ប៉ា។
ចលនា​ឯករាជ្យ​ចាម្ប៉ា ​ជា​ចលនា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​របស់​ ​ប្រជាជនចាម និង​ការ​ប៉ុនប៉ង​បំបែក​ខ្លួន​ពី ​វៀតណាម ។
ចលនាឯករាជ្យរបស់ចម្ប៉ា: ផ្ទៃខាងក្នុង

ផ្ទៃខាងក្នុង 
ចាម្ប៉ា គឺជាបណ្តុំនៃនយោបាយចាមឯករាជ្យដែលលាតសន្ធឹងតាមឆ្នេរសមុទ្រនៃអ្វីដែលសព្វថ្ងៃនេះគឺវៀតណាមកណ្តាល និងភាគខាងត្បូង ចាប់ពីប្រហែលសតវត្សទី ២ នៃគ.ស រហូតដល់ឆ្នាំ ១៨៣២ នៅពេលដែលវាត្រូវបានបញ្ចូលដោយចក្រភពវៀតណាមនៅក្រោមស្តេច មិញ ម៉ាង ។  នៅពេលដែលនគរឯករាជ្យមួយ ចម្ប៉ាបានគ្រប់គ្រងដើម្បីអភិវឌ្ឍវប្បធម៌របស់ខ្លួនដែលទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីតំបន់វប្បធម៌ឥណ្ឌា ជាលទ្ធផលជាមួយនឹងមរតកវប្បធម៌ផ្ទាល់របស់ខ្លួនដែលបានបំបែកពួកគេចេញពីពួកស៊ីនិកជនយួននៅភាគខាងជើង ធ្វើឱ្យចម្ប៉ាក្លាយជាផ្នែកដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៃ វិស័យអរិយធម៌ឥណ្ឌូ ដោយសារតែសំណល់ហិណ្ឌូដ៏រឹងមាំរបស់វា។ 

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ជាមួយនឹងប្រជាជាតិវៀតណាមបានលេចឡើងបន្ទាប់ពីការកាន់កាប់របស់ចិន ចាម្ប៉ា និង ដាយវៀត បានចូលរួមក្នុងសង្រ្គាមជាច្រើន។ សង្រ្គាមថ្មីបានដំណើរការបន្តិចម្តងៗ ប៉ុន្តែបានធ្វើឱ្យចម្ប៉ាធ្លាក់ចុះយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយសារប្រទេសនេះមិនអាចទប់ទល់បានទាំងការគំរាមកំហែងពី អាណាចក្រខ្មែរ នៅភាគខាងលិច និងពួកយួននៅភាគខាងជើង។ ដើម្បីសង្គ្រោះប្រទេស ចាមបានយក សាសនាឥស្លាម ជាសាសនារបស់ខ្លួនពីសតវត្សទី ១៥ ប៉ុន្តែការសញ្ជ័យរបស់វៀតណាមនៅឆ្នាំ ១៤៧១ ទីបំផុតបានធ្វើឱ្យ ចម្ប៉ា បញ្ចប់ជារដ្ឋឯករាជ្យ។ 

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ពួកចាមបានបះបោរជាច្រើនដងប្រឆាំងនឹងការត្រួតត្រារបស់វៀតណាម ការបះបោរដ៏សំខាន់បំផុតបានកើតឡើងនៅក្នុងសតវត្សទី ១៩ ជាមួយនឹង ការបះបោរ កាទីប ស៊ូម៉ាត និង ការបះបោរចាថាក់វ៉ា ដែលធ្វើឱ្យវាជាលើកដំបូង ហើយរហូតមកដល់ពេលនេះ សង្រ្គាមជីហាដតែមួយគត់នៅក្នុង ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម។  អ្នកទាំងពីរត្រូវបានអាណាចក្រវៀតណាមវាយកម្ទេច។ នៅសតវត្សទី ២០ ជាពិសេស សង្រ្គាមវៀតណាម ពួកចាមបានសកម្មជាផ្នែកមួយនៃ រណសិរ្សរំដោះចម្ប៉ា ហើយក្រោយមក រណសិរ្សរួបរួមសម្រាប់ការរំដោះជាតិសាសន៍ ដែលត្រូវបានជិះជាន់បានបះបោរជាផ្នែកមួយនៃការចង់បានឯករាជ្យរបស់ពួកគេ។   ការបះបោរទាំងនេះនៅទីបំផុតត្រូវបានកំទេចដោយរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនិស្តបង្រួបបង្រួម ហើយចំនួនប្រជាជនចាមត្រូវបានកាត់បន្ថយយ៉ាងខ្លាំង។
ចលនាឯករាជ្យរបស់ចម្ប៉ា: ទឡ្ហីករណ៍ក្នុងការពេញចិត្តចំពោះឯករាជ្យភាព

ទឡ្ហីករណ៍ក្នុងការពេញចិត្តចំពោះឯករាជ្យភាព 
ក្រុមអ្នកតស៊ូមតិរបស់ចាមបានប្រកែកថា ដោយសារចម្ប៉ាធ្លាប់ជាប្រទេសឯករាជ្យរហូតដល់ទីបំផុតត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងទឹកដីវៀតណាមនៅឆ្នាំ ១៩៣២ ជនជាតិចាមមានសិទ្ធិទទួលបានមកវិញនូវអ្វីដែលខ្លួនបានបាត់បង់។ ក្រុមអ្នកតស៊ូមតិរបស់ចាមក៏បានរិះគន់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមអំពីការដណ្តើមយកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបដិសេធអត្ថិភាពនៃចម្ប៉ាជារដ្ឋ និងអំពើឃោរឃៅជាប្រព័ន្ធប្រឆាំងនឹងចាម។   

ជនជាតិចាមជាច្រើនជឿថា រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមនឹងមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការស្រាវជ្រាវជាផ្លូវការណាមួយអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រចាមឡើយ ដោយខ្លាចមានការបះបោរប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមដោយប្រជាជនចាម។  ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយសារចំនួនប្រជាជនចាមមានចំនួនតិចតួច សព្វថ្ងៃនេះ វាតែងតែជួបនឹងការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងពីភាគីវៀតណាម។

អ្នកតស៊ូមតិទាមទារឯករាជ្យរបស់ចាម តែងតែលើកយកសង្រ្គាមប្រឆាំងនឹងការពង្រីកនិយមរបស់វៀតណាម ជាឧទាហរណ៍អំពីរបៀបដែលចម្ប៉ាគួរតែឯករាជ្យដូចដែលធ្លាប់មាន។
ចលនាឯករាជ្យរបស់ចម្ប៉ា: អំណះអំណាងប្រឆាំងនឹងឯករាជ្យ

អំណះអំណាងប្រឆាំងនឹងឯករាជ្យ 
យោងតាមសកម្មជនចាម ជនជាតិវៀតណាម ដោយមិនគិតពីគោលជំហរនយោបាយ មានការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងក្លាចំពោះចលនាឯករាជ្យណាមួយរបស់ជនជាតិចាម ហើយដូច្នេះមានអរិភាពចំពោះចលនាឯករាជ្យរបស់ចាម្ប៉ា។ នេះ​មិន​ដែល​បាន​ពង្រីក​ដល់​ទំនាក់ទំនង​ពូជសាសន៍​ទេ ដោយសារ​ប្រជាជន​វៀតណាម រួម​ទាំង ​ជនជាតិ​វៀតណាម​នៅក្រៅ​ប្រទេស ​ជាច្រើន មានការ​ព្រងើយកន្តើយ​ទាំងស្រុង​ចំពោះ​ទស្សនៈ​របស់​ពួកគេ​ជាមួយ​ជនជាតិ​ចាម​ក្នុង​នាម​ជា​ជនរួមជាតិ និង​មិន​បាន​ដឹង​អំពី​សុន្ទរកថា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​បើ​តាម ជូលី ធីអ៊ុនដឺហេល។ 

លោក ពូ ដារម៉ា ដែលជាអ្នកស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រចំប៉ាដ៏សំខាន់មួយរូប ខណៈពេលដែលមានការរិះគន់ចំពោះរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមចំពោះការព្យាបាលជនជាតិចាមនោះ ជឿថា វៀតណាមគួរតែគោរពមរតកចាម ព្រោះថាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ចាម្ប៉ាតែងតែជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម បើមិននិយាយទេ វាជាផ្នែកមួយ។ 

ក្នុងចំណោមកិច្ចព្រមព្រៀងសង្រ្គាមប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាមទាំងអស់ សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងចម្ប៉ាក៏ទទួលបានអារម្មណ៍មោទនភាពក្នុងចំណោមប្រជាជនវៀតណាមភាគច្រើន ហើយការសញ្ជ័យត្រូវបានគោរពយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងប្រទេស។   

ជនជាតិវៀតណាមជាច្រើនក៏ជឿថា ប្រសិនបើមិនមែនសម្រាប់ការដណ្តើមយកទេ ចម្ប៉ាប្រហែលជានៅតែជាប្រទេសដែលមិនសូវមានការអភិវឌ្ឍន៍ដូចឡាវ និងកម្ពុជា ហើយការកែលម្អអាចត្រូវបានគេមើលឃើញនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមជាជាងការគ្រប់គ្រងរបស់ចាម។  ការនិទានរឿងវៀតណាមដ៏ពេញនិយមមួយទៀតគឺ ថ្វីត្បិតតែចម្ប៉ាមិនមានក៏ដោយ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមតាំងពីសម័យទំនើបបានព្យាយាមផ្សះផ្សា និងស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រចាម្ប៉ាជាអង្គភាព និងអរិយធម៌ វប្បធម៌ និងទំនៀមទម្លាប់របស់ជនជាតិចាម ដូច្នេះការនិទានរឿងជាតិនិយមចាមអំពីការបៀតបៀនគឺមិនពិត។