កម្ពុជាសម័យសង្គ្រាមលោកទាំងពីរ: សង្គមសេដ្ឋកិច្ចខ្មែររាជ្យ[[ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស]](១៩២៧ - ១៩៤១)

សង្គមសេដ្ឋកិច្ចខ្មែររាជ្យព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស(១៩២៧ - ១៩៤១)
ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិបានសោយទិវង្គតនៅថ្ងៃទី ៩ ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៩២៧ ក្នុងជន្មាយុ៨៧ព្រះវស្សា។ ក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្ក ដែលស្ថិតនៅក្រោមអធិបតីភាពនៃលោកលឺផុល(Le Fol) រេស៊ីដង់ស៊ុបប៉េរីយ័របានជ្រើសរើសរាជបុត្រច្បងនាមស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស ឲ្យឡើងសោយរាជ្យស្នងព្រះបិតា។ ពិធីរាជាភិសេកបានប្រារព្ធឡើង នៅរាជធានីភ្នំពេញ ក្នុងខែ កក្កដា ឆ្នាំ ១៩២៨ នៅចំពោះមុខលោកអង្គទេសាភិបាលឥណ្ឌូចិន និងលោករេស៊ីដង់ស៊ុបប៉េរីយ័រនៃប្រទេសខ្មែរ។
ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ច
ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស ទ្រង់បានយាងទៅសិក្សាយោធវិជ្ជានៅប្រទេសបារាំង ព្រមទាំងបានក្លាយជាមេទាហានមួយរូបនៃកងទ័ពប្រទេសទៀតផង។

ដូចយើងបានឃើញរួចមកហើយ នៅឆ្នាំ ១៩៣១ ទំហំផ្ទៃចំការកៅស៊ូនៅប្រទេសកម្ពុជាកាន់តែកើនឡើងជាលំដាប់។ ចំការកៅស៊ូនៅមេមត់ ដែលមានផ្ទៃ ៦០០០ហិចតា និងមានដើមកៅស៊ូ៥៥០០០០ដើម ជាចំការធំបំផុតក្នុងពិភពលោកនាសម័យនោះ។ ឯដំណាំថ្នាំជក់ និងពោតក៏ត្រូវបានគេធ្វើដែរ។

ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស ទ្រង់បានដាក់ឲ្យបង្កបង្កើនផលឡើងវិញ លើដីស្រែដ៏ធំទូលាយ ដែលត្រូវជនជាតិខ្មែរបោះបង់ចោលដោយការភៀសខ្លួន គេចឲ្យផុតពីខ្មាំងឈ្លានពាន ឬដោយការចាប់យកទៅប្រទេសសៀម ជាឈ្លើយសឹកកាលពីសម័យសង្គ្រាម។ ដូចនេះតំបន់ខ្លះ ដូចជាត្រពាំងជងជាដើម(ក្នុងខេត្តពោធិ៍សាត់ បានក្លាយទៅជាមណ្ឌលកសិកម្ម និងពាណិជ្ជកម្មមួយយ៉ាងសំខាន់។ នៅឆ្នាំ១៩៣០ ព្រះអង្គទ្រង់បានប្រកាសឲ្យប្រើនូវព្រះរាជបញ្ញត្តិ ដែលបង្កើតធនាគារសម្រាប់ផ្ដល់ឥណទានឲ្យកសិករនៅខេត្តបាត់ដំបង ខេត្តព្រៃវែង និងខេត្តកំពង់ចាម។

ក្នុងវិស័យផ្លូវគមនាគមន៍ បណ្ដាញផ្លូវថ្នល់ត្រូវបានគេពង្រីកយ៉ាងខ្លាំង។ ផ្លូវរថភ្លើងទី១ ពីភ្នំពេញទៅព្រំដែនប្រទេសសៀម ដោយកាត់តាមខេត្តបាត់ដំបង ត្រូវបានស្ថាបនាឡើងនៅគ.ស.១៩៣២។ ផ្លូវនេះមានប្រវែង២៧៥គីឡូម៉ែត។ ក្រៅពីនេះ ស្ពានធ្វើពីបេតុងជាច្រើនបានស្ថាបនាផងដែរ ជាពិសេសស្ពានដែលឆ្លងកាត់ទន្លេបាសាក់(ប្រវែង២៩២ម៉ែត) ហើយដែលមានឈ្មោះថាស្ពានព្រះមុនីវង្ស ត្រូវបានសម្ពោធនៅថ្ងៃទី ១៨ ខែ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩២៨។
ស្ថានភាពសង្គម
ក្នុងវិស័យនយោបាយ និងវប្បធម៌ ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស ទ្រង់បានសាងសមិទ្ធិយ៉ាងសំខាន់ៗ ដូចជា៖
សភាសម្រាប់ឲ្យយោបល់មួយ(សភាខ្មែរ) តាមរាជបញ្ញត្តិថ្ងៃទី ១៥ ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៩២៨។ ប៉ុន្តែបើតាម លោកហង់រីរូស៊ីយេ(Henri Russier)ថា សភានេះត្រូវបានបង្កើតតាំងពីរជ្ជកាលមុនមកម្ល៉េះ ហើយត្រូវមានភារៈផ្ដល់យោបល់ពីបញ្ហាពន្ធដារ បញ្ហារដ្ឋបាល ឬបញ្ហាបង្កើតផលទាក់ទងនឹងជីវភាពប្រជារាស្ត្រខ្មែរ។ សភានេះមានសមាជិក៤៦នាក់។ ក្នុងចំណោមនេះ ៤១នាក់ត្រូវបោះឆ្នោតជ្រើសរើសដោយពួកបញ្ញវន្តខ្មែរ និង៥នាក់ទៀតត្រូវបានតែងតាំងដោយគណៈរដ្ឋមន្ត្រី។
ក្រុមជំនុំប្រែព្រះត្រៃបិដក ដែលបានត្រូវបង្កើតនៅថ្ងៃទី១៤ ខែ វិច្ឆិការ ឆ្នាំ ១៩២៩ ហើយដែលមានភារៈបកប្រែព្រះត្រៃបិដក(វិន័យបិតក សុត្តន្តបិដក និងអភិធម្មបិដក)។ សព្វថ្ងៃនេះ គម្ពីរទាំងបីត្រូវបានបកប្រែចប់សព្វគ្រប់ហើយ មានទាំងអស់១១១ក្បាល។
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ បានត្រូវបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៣០ មានភារៈធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវពីព្រះពុទ្ធសាសនា នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាតែម្ដង មិនបាច់ចេញទៅបរទេសដូចមុនៗទៀត។ ក្នុងឆ្នាំដដែល តាមរាជបញ្ញត្តិថ្ងៃទី ១៦ ខែ ធ្នូ ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្សទ្រង់បានរៀបចំការសិក្សាភាសាបាលី និងលទ្ធិព្រះពុទ្ធក្នុងខេត្តទាំងឡាយនៃព្រះរាជាណាចក្រ។ សាលាទាំងនោះ អនុវត្តសម្រាប់ព្រះសង្ឃ ហើយព្រះសង្ឃទាំងអស់បានទៅសិក្សាពីវិធីបង្រៀនតាមបែបទំនើប។

នៅឆ្នាំ១៩៣៩ សង្គ្រាមលោកលើកទី២បានផ្ទុះឡើង។ ប្រទេសសៀមមានវិវាទជាថ្មីជាមួយប្រទេសបារាំង ហើយបានទទួលការគាំទ្រពីប្រទេសជប៉ុន។ នៅទីបំផុត ជប៉ុនបានគាបសង្កត់ប្រទេសបារាំង ដណ្ដើមយកខេត្តបាត់ដំបង និងទឹកដីនៅត្រង់ជួរភ្នំដងរែក ប្រគល់ឲ្យសៀមកាន់កាប់វិញ។

ដោយឈឺព្រះទ័យនឹងការរំលោភពីសំណាក់សៀមនេះ ព្រះសុខភាពទ្រុឌទ្រោមយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្សទ្រង់សោយទិវង្គតនៅរាត្រីថ្ងៃទី ២២ ខែ មេសា ឆ្នាំ ១៩៤១ នៅបូកគោ ក្នុងព្រះជន្មាយុ៦៥ព្រះវស្សា។

រហូតមកដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៤៦ ដើម្បីធ្វើឲ្យចលនាបះបោររបស់ប្រជារាស្ត្រខ្មែរបានស្ងប់ ពួកអាណានិគមបារាំង បានគាបសង្កត់ និងគំរាមកំហែងរដ្ឋាភិបាលសៀម ឲ្យប្រគល់ខេត្តបាត់ដំបង និងខេត្តសៀមរាបមកឲ្យខ្មែរវិញ៕