navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រវត្តិភាសាខ្មែរយើង​និង​ ការប្រើប្រាស់: <span lang="km༄𝐁𝐓7᭄✿គុណអ៊ី✿࿐" dir="ltr">[[༄𝐁𝐓7᭄✿គុណអ៊ី✿࿐|<sup>'''''<big>༄𝐁𝐓7᭄✿គុណអ៊ី✿࿐</big>'''''</sup>]]</span>

༄𝐁𝐓7᭄✿គុណអ៊ី✿࿐
ភាសាខ្មែរ ឬ ខ្មែរ គឺជាភាសាមួយនៃជនជាតិខ្មែរ និង ជាភាសាជាផ្លូវការនៃប្រទេសកម្ពុជា ។  ភាសាខ្មែរជាភាសាសំខាន់ទីពីរត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយ ដែលមានមនុស្សនិយាយភាសាខ្មែររហូតដល់ ១០ លាននាក់ ។  ភាសាខ្មែរទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លំាងពីភាសាបាលីសស្រ្កឹត និង ភាសាបាលី ជាពិសេសនៅក្នុងវង្សត្រកូលស្តេច និង នៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ និង ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ ភាសាខ្មែរ ត្រូវបាននិយាយឡើង ចងចាំ និង សសេរដោយពួកក្រុមគ្រួសារខ្មែរមន  ។  ដូចជាលទ្ធផលនៃភូមិសាស្ត្រ ជាញ្ញាតិសន្តាន ភាសាខ្មែរ បានមានឥទ្ធិពល ហើយនឹង ផងដែរ បានមានឥទ្ធិពលដោយ ភាសាមួយចំនួនដូចជា ថៃ ឡាវ វៀតណាម និង ចាម ដែលរួមបញ្ជូលទាំងអស់ នៅក្នុងឧបទ្វីប អាស៊ីខាងត្បូងភាគខាងកើត ដែលតាំងពីមានការផ្ទុកនូវគុណភាពខ្ពស់នៃភាសាសំស្រ្កឹត និង Facebook បាលីឲ្យមានអនុភាពឡើង ។ 

ខ្មែរជាអ្នកនិពន្ធសសេរអក្សរដោយផ្ទាល់ ត្រូវបានស្គាល់ថាខ្មែរ ។  ភាសាខ្មែរខុសប្លែកពីភាសានៅជិតខាង ដូចជា ភាសាថៃ ឡាវ និង ភាសាវៀតណាម  ព្រោះតែ វាមិនមែនជាសំនៀងភាសា ។ 

គ្រាមភាសាសំខាន់ៗ អញ្ញមញ្ញអាចស្តាប់បាន ងាយយល់ គឺ ៖

បាត់ដំបង៖    និយាយជាភាសាភាគខាងជើងនៃប្រទេស ។ 
ភ្នំពេញ៖        ជារាជធានីគ្រាមភាសា  និង គឹផងដែរ ត្រូវបាននិយាយនៅជុំវិញខេត្ត  ។ 

ភាសាភាគខាងជើង  ត្រូវបានស្គាល់ថា ជាភាសាខ្មែរសុរិន្ទរ៍ ត្រូវបាននិយាយដោយ ជាតិពន្ធភាសាដើម ខ្មែរទៅភាគខាងជើងទឹកដីថៃ ។ 
ខ្មែរក្រុម ឬ ខ្មែរភាគខាងត្បូង ត្រូវបាននិយាយដោយ អន្តោគ្រាមខ្មែរ(ក្នុងស្រុក) ប្រជាជន នៃដែនដីសណ្តរទន្លេមេគង្គ ។ 
ខ្មែរក្រវាញ ជាភាសាដែលគេលែងប្រើ ដោយសារតែមានមនុស្សនិយាយតិចតូចនៅក្នុងភ្នំក្រវាញ នៃភាគលិចនៃប្រទេសកម្ពុជា ។ 

សិក្សានៃភាសាវិទ្យានៃភាសាខ្មែរ បែងចែកនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ៤ ។  មុនខ្មែរអង្គរ ភាសា បន្ទាប់ មានការក្លាយពី បុរាណខ្មែរមន រហូតដល់ សតវត្សរ៍ទី ៩ គឺត្រូវបានស្គាល់តែមួយមកពីពាក្យជាច្រើន និង ឃ្លាជាច្រើន នៅក្នុងអក្សរសស្រ្កឹតនៃសករាជ ។  ភាសាខែ្មរពីដើម (ឬ ខ្មែរសម័យអង្គរ) គឺជាភាសាដែលត្រូវបានគេនិយាយនៅក្នុងចក្រភពខ្មែរ ពី សតវត្សរ៍ទី ៩ រហូតដល់ សវត្សរ៍ទី ១៣ដែលជាពេលវេលាមានការអន់ថយនែចក្រភព ។  ភាសាខ្មែរដើម គឺត្រូវបានពិសោធដោយប្រភពដើម និង ត្រូវបានសិក្សាយ៉ាងស៊ីជម្រៅដោយអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួន ។  តាមរយះចុងបញ្ចប់នៃចក្រភពខ្មែរ ភាសាបានបាត់ធ្វើឲ្យមានអនុភាពបមាណីយកម្មនៃការបង្កើត  ជាភាសារដ្ឋ និង ដូច្នោះទទួលក្នុងសម័យផ្លាស់ប្តូរជា រូបសាស្ត្រ សទ្ទវិទ្យា និង សន្ទានុក្រម ។  ភាសានេះ ជាស្ពាននៃសម័យកាល ប្រហែលពីសតវត្សរ៍ទី ១៤ ទៅ សតវត្សរ៍ទី ១៨ ត្រូវបានសំដៅទៅលើ ខ្មែរពាក់កណ្តាល និង តាមការសង្ខេតឃើញដែលមានការខ្ចីមកពីប្រទេសថៃ ឡាវ និង អាណាខេត្តតិច តួច ប្រទេសវៀតណាម ។  ការផ្លាស់ប្តូរអំឡុងពេលសម័យកាលនេះ គឺតាមច្បាប់គម្ពីរ នៃខ្មែរសម័យនេះ មិនអាចកំណត់ថាត្រឹមត្រូវយល់ ខ្មែរបុរាណ ។  ភាសា បានមកពី ការទទួលស្គាល់ដូចខ្មែរសម័យនេះ ត្រូវបាននិយាយពីសតវត្សរ៍ទី ១៩ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ។ 
ខ្មែរត្រូវបានធ្វើជាវគ្គីករណ៍ ដូចជាសមាជិកនៃសាខាពីទិសខាងកើត នៃក្រុមពួកភាសាខ្មែរមន ពួកគេផ្ទាល់ បានបែងចែកជាផ្នែកតូចៗ នៃក្រុមភាសាធំៗ  ដែលមានជាតំណាងជាតែភ្លែតប៉ុណ្ណោះ នៃទឹកដីពី ទិសខាងជើងភាគខាងកើតប្រទេសឥណ្ឌា តាមរយះទិសខាងត្បូងភាគខាងកើត អាស៊ី ទៅ ឧបទ្វីបមាឡេ និង កោះ ។  ដូចជា សាច់ញ្ញាតិជិតៗ គឺភាសាត្រូវបាននិយាយដោយ ពួកកុលសម្ពន្ធ័នៅ តាមតំបន់ភ្នំ ។ភាសាខ្មែរទាំងអស់កម្មវិធីទាំងអស់ភាសាខ្មែរទាំងអស់
ប្រវត្តិភាសាខ្មែរយើង​និង​ ការប្រើប្រាស់: សទ្ទវិទ្យាខ្មែរ

សទ្ទវិទ្យាខ្មែរ 

ប្រពន្ធ័សទ្ទវិទ្យា បានពិពណ៍នាទាំងនេះគឺ បញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌនៃសំឡេង នៃភាសានិយាយ មិនមែនពួកគេ ត្រូវបានសសេរជា ភាសាអក្សរក្រមខ្មែរ ។
ប្រវត្តិភាសាខ្មែរយើង​និង​ ការប្រើប្រាស់: សម្លេង និង បន្លឺសទ្ទកម្ម<ref name=":0" />

សម្លេង និង បន្លឺសទ្ទកម្ម

គ្រាមភាសាប្រជាជនកម្ពុជាគឺមិនជាសំនៀងទេ ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការសន្ទនាគ្នាជាគ្រាម ភាសានៅភ្នំពេញ បានអភិវឍ្ឍន៏ សំនៀងខុសប្លែកពីគ្នា (កម្រិត គឺ សំនៀងក្នុងការនិយាយ) ដើម្បីទូទាត់ សម្រាប់ការកាត់សម្លេងចំពោះពាក្យខ្លះ  ។ 

ពាក្យខ្មែរមួយមាន សទ្ទកម្ម សំគាល់ទៅលើ ជា ស្រះ ដែលត្រូវបានចង្អុលបង្ហាញនៅក្នុងការសសេរ ដោយការជ្រើសរើស រវាង ដាក់អត្ថបទពីរ ដោយយោងទៅលើ ប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រភពនៃ សទ្ទកម្ម ។  ជាយ៉ាងណាក្តី សទ្ទកម្ម បានបាត់បង់ទាំងអស់ប៉ុន្តែ គ្រាមភាសាហួសសម័យនៃ ភាសាខ្មែរ ។  សម្រាប់ជា ឧទាហរណ៍ ខ្មែរបុរាណ មានឈ្មោះបោះសម្លេង ល្បីឈ្មោះ និង មិនល្បីឈ្មោះ ដោយមានពាក្យមួយគូរ គឺ *kaa vs *qaa ។  ស្រះជាច្រើន ដែលបន្ទាប់ពីបញ្ចេញសម្លេងព្យញ្ជនៈ បានក្លាយជា សូរដង្ហើម និង បំបែកជាសំយុត្តស្រះ *kaa, *qea  ។  នៅពេលដែលព្យញ្ជនៈគ្មានសម្លេង សំគាល់ទៅលើសារះសំខាន់ ដោយស្រះ *kaa, *kea និង សទ្ទកម្មត្រូវបានមិនលេចចេញសម្លេងដូចគ្នានោះទេ ដូចជា [ka:] , [kiə] ។ 

ខ្មែរ គឺជារឿយៗរៀបរាប់អំពីបំណងប្រាថ្នា ។  ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រហែលជាការធ្វើ វិភាគដូច ព្យញ្ជនៈ “ ភ ធ ឆ ខ “ ធ្វើអន្តរាបទដែលអាចកើតឡើងរវាង ពាក្យបញ្ចប់ និង ខ្យល់ចូល (phem ,  p<an>hem) ឬ មិនសំគាល់ទៅលើ សម្លេងឲ្យប្រាកដនៅក្នុងព្យញ្ជនៈ ដទៃទៀត ដូចជា “ ខ “ ជា “ ខ្មែរ “ ។  “ ប “ និង “ ដ “ គឺ សូរសម្លេងនៃ ដូចគ្នា ។ 

ក្នុងការបូកនូវ ព្យញ្ជនៈ “ /f/, /ʃ/, /z/ និង/ɡ/ អាចជួន កើតឡើងនៅក្នុង ពាក្យកម្ចីថ្មីៗ ក្នុងការ និយាយនៃប្រជាជនកម្ពុជាដែលមានការស្និលស្នាលជាមួយ ភាសាបារំាង និង ភាសាដទៃទៀត ។  សម្លេងមិនពីកំនើតគឺ មិនជាសញ្ញាក្នុងការនិពន្ធខ្មែរ ផងដែលនោះ បន្សំនៃ អក្សរផ្សេងពីនេះមិនអាចអានបាន មិនអាចថាបាន គឺធ្លាប់សំគាល់អក្សរនោះនៅពេលមាន សារះសំខាន់ ។  ក្នុងការនិយាយ គឺមិនទ្វិភាសា សម្លេងទាំងនេះត្រូវបានមានសម្លេងប្រហែលគ្នា ជាមួយនឹងពីកំណើតការកើតឡើងមូលសទ្ទ:

សម្លេងបរទេស	អនុទស្សន៏ខ្មែរ	ពាក្យប្រហែលស្រដៀងខ្មែរ

/ɡ/	ហ្គ	ខ
/ʃ/	ហ្ស	ស
/f/	ហ្វ	ហ ឬ ភ
/z/	ហ្ស	ស
កម្មវិធីត្រូវមានភាសាខ្មែរទាំងអស់ភាសាខ្មែរ
ប្រវត្តិភាសាខ្មែរយើង​និង​ ការប្រើប្រាស់: ស្រះ

ស្រះ

មានប្រតិស្រពណ៍តិចតួចដូចជាស្រះខ្មែរ ។  ប្រហែលជាមួយផ្នែកដោយសារមជ្ឈការ នយោបាយដែលមិនបានបំពេញ ពាក្យត្រឹមត្រូវ គឺមិនផ្សព្វផ្សាយពាសពេញប្រទេសកម្ពុជា ទាំងស្រុងនោះទេ ។ ដូចជាអ្នកនិយាយមួយចំនួន ដូចសង្គមអាចមានសូរសទ្ទវិទ្យាខុសៗគ្នាក្នុង បញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌ ។
ប្រវត្តិភាសាខ្មែរយើង​និង​ ការប្រើប្រាស់: វេយ្យាករណ៍

វេយ្យាករណ៍

វេយ្យាករណ៍ខ្មែរ

ជាទូទៅ ភាសាខ្មែរគឺមាន ប្រធានបទ កិរិយាសព្ទ និង កម្មបទ ជាមួយអាយតនិបាត ។ ផងដែល នោះជាដំបូង ជាការបំបែកចេញជាភាសា នៃសទ្ទានុក្រម តទ្ធិតកម្ម(ការបំបែរ ការក្លាយមកពី) មានន័យថា ការដាក់បុព្វបទ(ការបន្ថែមដើម) និង អន្តរាបទ(ការបន្ថែមចុង) គឺជាសាធារណនាម ។  គុណនាម និទស្សសព្ទ និង តូលេខ តាមរយះនាម : ដូចជា

ស្រីស្អាតនោះ “srəj sʔaːt nuh” ( girl pretty that ) មានន័យថា that pretty girl
នាមមិនមានភេទត្រឹមត្រូវតាមវេយ្យាករណ៍ ឬ ភាពខុសគ្នា ចំពោះឯកវចនះ  និងពហុវចនះ ។  ពហុវចនះអាចត្រូវបានកើតឡើងដោយសារ បរិវារសព្ទ តួលេខ ឬ ដោយគុណនាមទ្វេភាព ដែលអាចប្រើលក្ខណះគុណនាម :

ឧទាហរណ៍:

ឆ្កែធំ “cʰkae tʰom “ (dog large) = large dog
ឆ្កែធំធំ “cʰkae tʰom tʰom” (dog large large) = a very large dog and large dogs
ឆ្កែធំណាស់ “cʰkae tʰom nah” (dog large very) =very large dog
ឆ្កែពីរ “cʰkae piː” (dog two) = two dogs
ការចាត់ថ្នាក់បរិវារសព្ទ សម្រាប់ប្រើរវាងតួលេខនិងនាមមានសារះសំខាន់ តែជារឿយៗមិនជា កាតព្វកិច្ច ដូចនៅក្នុង ជាឧទាហរណ៍ ភាសាថៃ ។  ដូចជាតួយ៉ាងនៃភាសាជនជាតិអាស៊ីខាង កើត កិរិយាមិនធ្វើមិនមានពាក្យបន្ថែមចុងទេទាំងអស់ កាលវេយ្យាករណ៍ និង ទ្រង់ទ្រាយ អាច ត្រូវបានបង្ហាញដោយបរិវារសព្ទ និង គុណកិរិយាឬ ត្រូវបានស្គាលដោយបរិបទ ។  នៅក្នុងការ និយាយជាធម្មតាកិរិយាសព្ទអាចត្រូវបានបដិសេធដោយគ្មានត្រូវការបញ្ចប់បរិវារសព្ទ ដោយ ដាក់ពីមុខ ។ 
ជាឧទាហរណ៍
ខ្ញុំជឿ
ខ្ញុំមិនជឿទេ
ខ្ញុំឥតជឿភាសាខ្មែរទាំងអស់កម្មវិធីទាំងអស់គ្រប់កម្មវិធីទាំងអស់
ប្រវត្តិភាសាខ្មែរយើង​និង​ ការប្រើប្រាស់: គ្រាមភាសា

គ្រាមភាសា

គ្រាមភាសា គឺពេលខ្លះលិចចេញច្បាស់យ៉ាងពេញលេញ ។  គួឲ្យកត់សំគាល់វិបរិណាម(ការ ផ្លាស់ប្តូរ) ត្រូវបានសំអាងទៅលើអ្នកនិយាយមកពី ទីក្រុងភ្នំពេញ(ដែលជាទីក្រុងរាជធានី) ទឹកដីជនបទខេត្តបាត់ដំបង តំបន់ខាងជើងភាគខាងកើតប្រទេសថៃ នៅជិតប្រទេសកម្ពុជា ដូចជាខេត្ត សុរិន្ទរ៍ ភ្នំក្រវាញ និង ភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម ។  គ្រាមភាសាមកពីភាសា មានដំណើរការរដិបរដុបដែលមិនអាចវែកញែកឲ្យដាច់ចេញពីគ្នាបានពីខាងជើងទៅ ខាង ត្បូង ។  ការនិយាយនៃ ប្រជាជននៅ ទីក្រុងភ្នំពេញ ជឿទុកចិត្តត្រឹមត្រូវ គឺជាអាចស្តាប់បាន អាចងាយបានទៅវិញទៅមក(អញ្ញមញ្ញ) ជាមួយភាសាដទៃ ប៉ុន្តែអ្នកនិយាយខ្មែរក្រុម មកពី វៀតណាម ឧបមាដូចជា អាចមានការពិបាកការទំនាក់ទំនងជាមួយខ្មែរដើម ទៅខេត្ត ស៊ីសាកេត នៅក្នុងប្រទេសថៃ ។ 

ខ្មែរភាគខាងជើង គ្រាមភាសាត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងប្រទេសថៃ ត្រូវបានសំដៅទៅលើ ខ្មែរ ដូច ខ្មែរសុរិន្ទរ៍ និង ផងដែលនោះ ខ្មែរ ចាប់ផ្តើមឃ្លាតចេញពីគ្នាពី ពាក្យខ្មែរត្រឹមត្រូវនៅក្នុង ២០០ឆ្នាំមុន ត្រូវបានជឿជាក់ថាដោយអ្នកប្រាជ្ញខាងភាសា ដែលអាចជាភាសាផ្សេងៗ ។  នេះដោយហេតុតែមានការសង្កត់សម្លេងផ្សេងៗគ្នាត្រូវបានមានអនុភាពដោយជុំវិញសំនៀង ភាសា ថៃ នៃសទ្ទានុក្រម មានលក្ខណះខុសគ្នា និង សូរសព្ទ ខុសគ្នានៅក្នុងស្រះទាំងពីរ និង ការចែកព្យញ្ជនៈ ។ ពាក្យបញ្ចប់ដោយអក្សរ “ រ” ដែលក្លាយមកជាពាក្យគ្មានសម្លេង នៅក្នុងគ្រាមភាសាដទៃនៃភាសាខ្មែរ ត្រូវបានអាននៅខ្មែររស់នៅតំបន់ភាគខាងជើង ។ 

ខ្មែររស់នៅភាគខាងលិច យើងអាចហៅបានថា ខ្មែររស់នៅលើភ្នំក្រវាញ ត្រូវបាននិយាយ ដោយតិចតួចណាស់ ការបែងចែញប្រជាជននៅជួរភ្នំក្រវាញ ដោយពង្រីកពីប្រទេសកម្ពុជាទៅ ប្រទេសថៃ កម្រិតការអប់រំតិចតួច គឺមានតែមួយ ដែលត្រូវតែរក្សាទូក ត្រូវការពារប្រពន្ធ័ឲ្យ បានច្បាស់លាស់នៃ ការបញ្ចេញសម្លេងដែលមានទាំងអស់ ប៉ុន្តែមិនអាចកើតមានឡើង នៅក្នុងគ្រាមភាសាផ្សេងទៀត នៃអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរ ។ 

ការកំណត់សំគាល់ទៅលើចរិកលក្ខណះនៃជាធម្មតានិយាយគឺ លាយឡំ រួបបញ្ចូលគ្នា ឬ កាត់ សម្លេងចេញពាក្យខ្លះត្រូវបំពេញ នៃព្យាង្គ ដែលត្រូវបានត្រួតពិនិត្យដោយអ្នកនិយាយមកពី តំបន់ផ្សេងៗគ្នា  ដូចការអានធូរ ឬ ស្រាក ។ ឧបមាដូចជា ទីក្រុងភ្នំពេញ ពេលខ្លះនិងអាច និយាយបានខ្លីទៅជា “ អ៊ំពេញ “  ។  ចរិកលក្ខណះផ្សេងទៀតនៃទីក្រុងភ្នំពេញនិយាយគឺ ត្រូវ បានប្រតិបត្តិតាមពាក្យជាច្រើនជាមួយ អក្សរ “ រ “ ថែមទាំងព្យញ្ជនៈខាងដើម ដូចអង្គទីពីរនៃ ក្រុមព្យញ្ជនៈ ។  ព្យញ្ជនៈ “ រ “ មានសូររលាក់ ឬ សូរទទះក្នុងគ្រាមភាសាដទៃ គឺថែមទាំងការ បញេ្ចញសម្លេង ដូចសូររលាក់ដោយសូរបន្លឺឡើងដោយយកអណ្តាតទល់កន្លើត ឬ មិនបញេ្ចញសម្លេងទាំងអស់ទេ ។  នេះជាការផ្លាស់ប្តូរគុណសម្បត្តិនៃព្យញ្ជនៈនៅខាងដើម  សង្កត់ពាក្យអាន ។  លទ្ធផលមួយផេ្សងទៀតគឺ ព្យាង្គត្រូវបាននិយាយជាមួយ សម្លេងឡើង ចុះ ដូច សម្លេងជនជាតិវៀតណាម ។  ជាឧទាហរណ៍ មនុស្សខ្លះនិយាយថា “ ថ្រី “ មានន័យថា “ត្រី” គឺដូច “ថី” ព្យញ្ជនៈ “រ” មិនមានសម្លេង គឺត្រូវបានទម្លាក់សម្លេងនិងស្រះ មានសម្លេងតិចជាង នៅក្នុងសម្លេងនិយាយត្រឹមត្រូវ និង ខាំ្លងជាង  ។  មួយផ្សេងទៀត គឺពាក្យ “ រៀន “ (សិក្សា និង រៀន) ។  វាគឺមានសម្លេង “រៀន” បញ្ចេញសម្លេងឲ្យធំដោយយកអណ្តាតទល់កន្លើត “រ” និង សម្លេងនិយាយខាងលើ ។កម្មវិធីទាំងអស់ត្រូវមាន ភាសាខ្មែរទាំងអស់ភាសាខ្មែរ
ប្រវត្តិភាសាខ្មែរយើង​និង​ ការប្រើប្រាស់: កំពស់នៃសូរសម្លេង

កំពស់នៃសូរសម្លេង

ខ្មែរប្រើប្រពន្ធ័លើកដាក់សម្លេង ដែលអ្នកនិយាយត្រូវតែមានមនសិការ មានស្មារតីនៅក្នុង សង្គមនៃសង្គមមនុស្សត្រូវនិយាយ ។  ការលើកដាក់សម្លេងខុសៗគ្នា ដែលរួមមានការប្រើ ប្រាស់សម្រាប់ការនិយាយជាធម្មតា ការនិយាយឲ្យមានគួរសម មានសុជីវធម៌ ការនិយាយ រៀបចំពាក្យពេចន៍ ឬ ការនិយាយជាមួយស្តេច ឬ ភិក្ខុ ប្រើប្រាស់កិរិយាសព្ទខុសគ្នា ឈ្មោះ នៃជាផ្នែកមួយនៃខ្លួនមនុស្ស និង សព្វនាម ។  លទ្ធផលដែលមានឡើង ជនបរទេសអាចបំបែក ភាសា និង ព្រឹត្តន័យ អ្នកភូមិដែលរស់នៅឆ្ងាយៗ ជារឿយៗគឺមិនទុកចិត្តរបៀបការនិយាយជា មួយស្តេច និង មិនហ៊ាននិយាយជាមួយតែម្តងដោយខ្លាច និង មិនមានអារម្មណ៍ល្អនិយាយ ក្នុងការលើកដាក់សម្លេងជាធម្មតា ។  លទ្ធផលផ្សេងទៀត គឺសព្វនាមគឺស្មុគស្មាញ និង ការផ្លាស់ប្តូរគោត្តនាមទាំងស្រុង ។ 
ជាឧទាហរណ៍ សម្រាប់ពាក្យ “ ពិសា “ត្រូវបានប្រើរវាងភាពស្និតស្នាល ឬ ចំពោះសត្វសំអាង ទៅលើ គឺ ស៊ី ។  ត្រូវបានប្រើជាលក្ខណះគួរសមបំផុត ទៅមនុស្សសាមញ្ញ  ជានាម ។  នៅពេល ដែលប្រើប្រាស់ជាមួយមនុស្សខ្ពង់ខ្ពស់ យើងប្រើពាក្យ ពិសា ឬ ទទួលទាន  ។ សម្រាប់ភិក្ខុ គួរប្រើពាក្យ ឆាន់ និង សម្រាប់ស្តេច គួរប្រើពាក្យ សោយ ។
ប្រវត្តិភាសាខ្មែរយើង​និង​ ការប្រើប្រាស់: ប្រពន្ធ័ការសសេរ

ប្រពន្ធ័ការសសេរ

ខ្មែរត្រូវបានសសេរជាមួយអ្នកនិពន្ធខ្មែរ  ។ អ្នកនិពន្ធខ្មែរមានលក្ខណះស្រដៀងដែលធ្លាបបាន ប្រើទាំងពីរ គឺថៃ និង ឡាវ ដែលជាមួលដ្ឋាននៃប្រពន្ធ័ខ្មែរ និង មានទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នក និពន្ធភូមា ។ តួលេខខ្មែរ ។ អ្នកនិពន្ធខ្មែរគឺ បានប្រើនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដើម្បីចម្លង ប្រែភាសា ពួកកុលសម្ពន្ធ័ដែលមិនមានប្រព័ន្ធការសសេរត្រឹមត្រូវ ។
ប្រវត្តិភាសាខ្មែរយើង​និង​ ការប្រើប្រាស់: រៀនអានលេខ

រៀនអានលេខ

0	០	សូន្យ
1	១	មួយ
2	២	ពីរ
3	៣	បី
4	៤	បួន
5	៥	ប្រាំ
6	៦	ប្រាំមូយ
7	៧	ប្រាំពីរ
8	៨	ប្រាំបី
9	៩	ប្រាំបួន
10	១០	ដប់
100	១០០	មួយរយ
1,000	១០០០	មួយពាន់
10,000	១០០០០	មួយម៉ឺន
100,000	១០០០០០	មួយសែន
1,000,000	១០០០០០០	មួយលាន
ប្រវត្តិភាសាអ៊ីតាលី

+ភាសាអ៊ីតាលី
 ភាសាដើម អ៊ីតាលីណូ ការបញ្ចេញសម្លេង​ អ៊ីត តា លី ណូ និយាយក្នុង​ ប្រទេសអ៊ីតាលី
ស្វីស
អេរីទ្រៀ
លីបយ៉ា
សាន ម៉ារីណូ
ទីក្រុង វ៉ាទីខាន
ជនជាតិ អ៊ីតាលី

តំបន់នៅក្នុង ស្លូវ៉េណៀ​និង គ្រូទៀ ​តំបន់ អឺរ៉ុបខាងត្បូង សរុបអ្នកនិយាយ ៧០ លាននាក់ ចំណាត់ថ្នាក់​ ២០​ ភាសាគ្រូសារ អ៊ីតាលី
រ៉ូមុំាង
អ៊ីតាឡូ ខាងលិច
ជនជាត់អ៊ីតាលី ប្រព័ន្ធការសសេរ អក្សរក្រម ឡាតាំង  ភាសាជាផ្លូវការ សហភាព អឺរ៉ុប
ប្រទេសអ៊ីរតាលី
ប្រទេសស្វីស
ប្រទេស សាន​ ម៉ារីណូ
ទីក្រុង វ៉ាទីខាន
ប្រទេស អ៊ីសទ្រៀ
ប្រទេស​ស្លូវ៉េណៀ
ប្រវត្តិភាសាអ៊ីតាលី

ភាសាអ៊ីតាលី​  ជាភាសាមួយមកពីភាសា រ៉ូមុំាង ដែលត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតិដើមប្រហែលមនុស្ស ៧០ លាននាក់នៅក្នុងប្រទេស អ៊ីតាលី ម៉ាលតា  សាន់​ ម៉ារីណូ​  និងផ្នែកនៃ ប្រទេសស្វីស ក្រូទៀ សូវៀត និង ប្រទេសបារំាង។ អ្នកនិយាយភាសាដើមមួយចំនួនគឺសុទ្ធតែជាទ្វិភាសាដើមនៃមាត្រដ្ឋានជនជាតិអ៊ីតាលីទាំងពីរប្រភេទ និង តំបន់ផ្សេងៗពីគ្នា។ នៅក្នុងប្រទេស​ ស្វីស ភាសាអ៊ីតាលីជាភាសាផ្លូវការមួយក្នុងភាសាជាផ្លូវការទាំងបួន ត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតិស្វីសក្នុងតំបន់នៃ  ហ្រ្គីហ្គីអូណី និង ទីស៊ីណូ។ ផងដែរនោះ វាគឺជាភាសាផ្លូវការនៃ​ តំបន់ សាន់ ម៉ារីណូ ប្រសើរជាង ភាសាដើមនៃទីក្រុង វ៉ាទីខខាន។ ភាសាអ៊ីតាលី ត្រូវបានចាត់ទុកជាភាសារបស់ខ្លួនដោយរដ្ឋ បន្ទាប់ពីប្រទេសអ៊ីតាលីបានបង្រួបបង្រួមមក ត្រូវបានគេជាមូលដ្ឋានទៅលើគ្រាមភាសា ទូសខាន  ដែលទុកមុនគឺដែលអាចទទួលយកបាននៅក្នុងសាលា ថ្នាក់រៀន ក្នុងសង្គម ហ្លរ៉េទីន។ វាមានការរីកចម្រើនឡើងៗ គឺផងដែរនោះឈានទៅដល់មានឥទិ្ធពលដោយ​ ភាសាគ្រាមភាសាអ៊ីតាលី និង ដោយភាសាអាឡឺម៉ង់​ នៃអ្នកឈ្លានពានពួករ៉ូមុំាង។
ភាសាអ៊ីតាលី ក្លាយចេញមកពី សញ្ញាភាសាឡាតាំង និង មានភាពយ៉ាងជិតស្និតរវាងភាសាជាតិ ទៅនឹង ភាសាឡាតំាង។ មិនដូចភាសារ៉ូមុំាងផេ្សងៗទាំងអស់នោះទេ ភាសាអ៊ីតាលីរក្សាទុកខុសគ្នារបស់ភាសា ឡាតំាង រវាង ព្យញ្ញានះខ្លី និងព្យញ្ញានះវែង។ ដូចនៅក្នុងភាសា រ៉ូមុំាង  ការសង្កត់សម្លេង គឺជាកំណត់សំគាល់។ ជាពិសេស ការចូលរូមរបស់ភាសារ៉ូមុំាង អ៊ីតាលី​ គឺមានភាពយ៉ាងជិតស្អិតទៅនឹង ភាសាឡាតំាង ក្នុងក្រុមនៃ វេយ្យករណ៏។ សទ្ធានុក្រម សទិសភាព (ការអានដូចគ្នា) គឺមានទៅដល់ ៨៩% ជាមួយនឹងភាសាបារំាង ៨៧% ជាមួយភា សាន់ឌីណៀន ៨៥%ជាមួយភាសា កាតាឡាន់ ៨២%ជាមួយភាសាស្ប៉ាញ ៧៨%​ជាមួយភាសា  ហ៊េតូ រ៉ូមុំាង និង ៧៧%​ជាមួយភាសា រ៉ូមុំាង។
ប្រវត្តិភាសាអ៊ីតាលី: ប្រវិត្តភាសាអ៊ីតាលី

ប្រវិត្តភាសាអ៊ីតាលី

ភាសាអ៊ីតាលីមានប្រវត្តិយូរយាណាស់មកហើយ ប៉ុន្តែជាភាសាដ៏ពេញនិយមនៃភាសាគឺភាគច្រើនត្រូវបានអោយចេញជារូបរាង អោយប្រើប្រាស់ ដោយប្រៀបធៀបមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ។ មុនពេល ដែលអក្សរមានអនុភាពដែលអាចមានអត្ថន័យអាចហៅបានថា ភាសាអ៊ីតាលី ( ដោយត្រឹមត្រូវ ភាសាក្នុងស្រុក ដូចជាមានការសំគាល់ពី​ បុព្វាធិការី ឡាតាំងសាមញ្ញ) គំរូលិខិតនីត្យានុកូលមកពីតំបន់ ប៊ីណីវ៉េនតូ ដែលមាននៅឆ្នាំ ចាប់ពីឆ្នាំ ៩៦០ ដល់ ៩៦៣។​​ អ្វីដែលចង់អោយមានអាចគិតអំពី ភាសាអ៊ីតាលី  គឺបានយល់ព្រមជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំដំបូង ក្នុងសតវត្សរ៏ទី១៤ តាមរយះការងារនៃ ដាន់ទី អាលីហ្គីអេរី ដែលលាយជាមួយភាសាអ៊ីតាលីខាងត្បូង ជាពិសេស ភាសា ស៊ីសីលៀន ជាមួយជនជាតិដើម ហ្លរ៉េនទីន នៅក្នុងបទកាព្យនិយាយអំពីព្រឹត្តការណ៏របស់អ្នកចម្បាំង ដ៏ល្បីល្បាញ​​ ដោយរួបរួម ដូចជា ខាមមីឌា ជាមួយ ហ្គីអូវានី បូស្កាហ្សីអូ​ ទាក់ទងគ្នានឹងអត្ថបទ ឌីវីណា។ សេចក្តីស្រលាញ់ការងារយ៉ាងខ្លាំងរបស់លោក ដាត ត្រូវបានគេអានពាសពេញប្រទេសអ៊ីតាលី​ និង អត្ថបទភាសាគ្រាមភាសារបស់គាត់ បានក្លាយទៅជា "  ត្រូវតាមសាសនប្បញ្ញត្តិ " ដែលសម្រាប់ការអប់រំទៅដល់ជនជាតិអ៊ីតាលីទាំងអស់ អាចនិងងាយយល់ ដឹងកាន់តែច្បាស់។ ដាត គឺនៅតែមានជំនឿជឿជាក់ មានកិត្តិយសជាមួយនឹងបមាណីយកម្ម ភាសាអ៊ីតាលី​និង ដូចនេះ គ្រាមភាសានៃ ភាសាហ្លរ៉េន ក្លាយទៅជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់អ្វីដែលចង់ក្លាយទៅជាភាសាជាផ្លូវការនៃ​ភាសាអ៊ីតាលី។
ភាសាអ៊ីតាលីជារឿយៗគឺភាសាជាផ្លូវការផ្សេងពីរដ្ឋអ៊ីតាលី គឺសសេរថ្ងៃខែមុន ដណើ្តមយកភាសាឡាតាំងបន្តិចម្តងៗ នៅពេលដែលមានឥទ្ធិពលពីបរទេស (ដូចជា ភាសាស្ប៉ាញនៅក្នុង អាណាចក្រ ណេប៉ល ឬ ភាសាអូស្រ្តាលី នៅក្នុងអាណាចក្រ ឡំាមប៉ាឌី វីណេទៀ) សូម្បីតែ ទីប្រជុំជនក៏បាននិយាយភាសាក្នុងស្រុក និងគ្រាមភាសា។ ភាសាអ៊ីតាលី ផងដែរគឺជាភាសាមួយ ក្នុងចំណោមភាសាជា ច្រើនដែលទទួលស្គាល់ភាសានៅក្នុង ពាក់កណ្តាល ចក្រភពអូស្រ្តាលី និង ចក្រភពហ៊ុងគ្រី។
ប្រទេសអ៊ីតាលីជារឿយៗបានសំគាល់ដោយ​​ភាសាគ្រាមភាសាសម្រាប់ទីក្រុងតាំងពីទីក្រុងពីមុន រហូតដល់ថ្មីៗនេះ​ គិតនៃទីក្រុងរដ្ឋ។​ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គ្រាមភាសាទាំងនោះ សព្វថ្ងៃនេះ មានយ៉ាងច្រើនដោយខុសប្លែកពីគ្នា បន្តិចបន្តួច។ ដូច ទាញយកភាសាអ៊ីតាលីមកអោយប្រើប្រាស់ពាសពេញប្រទេសអ៊ីតាលី ជាការពិត ការនិយាយតាមតំបន់គឺរក្សាទុកយ៉ាងត្រឹមត្រូវ តាមធម្មជាតិ ការបង្កើតផ្សេងមួយទៀតនៃ តំបន់ភាសាអ៊ីតាលី។ ភាពខុសគ្នាចំពោះអត្តចរិតសំខាន់ សម្រាប់ជំនួស រវាង ភាសាអ៊ីតាលី រ៉ូមុំាង និង មីឡានីសអ៊ីតាលី​ គឺជាករផ្គួបចូលគ្នាទាំងពីរ នៃព្យញ្ញានះខាងដើម និងការបញ្ចេញសម្លេងនៃការអាន " អ៊ី ""e" និង " អេស ""s" ក្នុងករណីខ្លះ (ឧទាហរណ៏ va bene  "all right" "  " )
ភាពខុសគ្នាទៅនឹង ភាសាអ៊ីតាលីខាងជើង គ្រាមភាសា និងភាសា អ៊ីតាលីខាងត្បូងជារឿយៗត្រូវបានមិនបានពិភាក្សាដោយ ហ្រាន់កូ អូសីតាន មានឥទិ្ធពលនាំអោយប្រើប្រាស់នៅប្រទេសអ៊ីតាលី។ យ៉ាងសំខាន់នោះដោយ កវី ពាក្យកាព្យឃ្លោង មកពីប្រទេសបារាំង។ ក្នុងអំឡុងពេលពាក់កណ្តាលអាយុ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីទទួលជោគជ័យជំនះនៃអ៊ីតាលីខាងត្បូង ស៊ីស៊ីលី ក្លាយជាទឹកដីប្រទេសអ៊ីតាលីជា លើកដំបូងដើម្បីរក្សាទុក អូសីតាន លីរី អារម្មណ៏ ឬ វិធីនៅក្នុង កំណាព្យកវីនិពន្ធ។ សូម្បីតែនៅក្នុងករណីភាសាអ៊ីតាលីខាងជើង ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនគឺមានការប្រុងប្រយ័ត្តដោយមិនបំផ្លើសមានអនុភាព ប្រសិទ្ធភាពនៃអ្នកខាងក្រៅលើ រីកចម្រើនភាសាក្នុងស្រុក។
ឥទិ្ធពលសេដ្ឋកិច្ច និង ដោយប្រៀធៀបភាពជឿនលឿននៃ ទូសសាណី នៅសម័យ (ចុងពាក់កណ្តាលសម័យកាល) អោយគ្រាមភាសាមានរឹងមាំ គិតអំពីភាសា វ៉េណីទៀន បានរលឹកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយពាសពេញក្នុងតំបន់ជិតសមុទ្រ វិជ្ជាជីវះនៅជិត សមុទ្រម៉េឌីទែរ៉ាណេ។ ផងដែរនោះ ការកើតឡើង នៃនយោបាយមានភាពទាក់ទងនៃ ហ្លរ៉េន ក្នុងអំឡុងពេលសម័យកាសកើតឡើងនៃច្រាំង មីឌីស៊ី មនុស្សនិយម និងដំណើរមានសកម្មភាពជាថ្មីនៃអក្សរសាស្ត្រកើតឡើង វិញភាសាគ្រាមភាសា ឬ ដូចជាធ្វើអោយប្រសើរឡើង តាមនិយាម ក្នុងសិល្បះ។
ប្រវត្តិភាសាអ៊ីតាលី: ដំណើរមានសកម្មភាពជាថ្មីនៃអក្សរសាស្ត្រ

ដំណើរមានសកម្មភាពជាថ្មីនៃអក្សរសាស្ត្រ
របកគំហើញសារជាថ្មី នៃដាត និងបានបន្តអោយចំនាប់អារម្មណ៏នៅ ក្នុងភាសាវិទ្យា ក្នុងសតវត្សរ៏ទី១៦ បានពិភាក្សាគ្នាយ៉ាងរស់រវើកដែលអសុក្រឹត្តពាសពេញប្រទេសអ៊ីតាលី ការទុកព្រួយ ខ្វល់ខា្វយ ការវិនិច្ឆ័យដែលគួរតែគ្រប់គ្រងគ្រឹះស្ថានសម្រាប់នៃអក្សរសាស្ត្រ អ៊ីតាលី និងត្រូវបាននិយាយភាសា។អ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនបានបែង ចែកក្នុងនោះជាបីក្រុម 
១ អ្នកសុទ្ធនិយម ដឹកនាំដោយ ភីតត្រូ ប៊េមប៉ូ (ទាមទារភាសាអោយ មានអនុភាពតែមួយត្រូវបានដាក់ជាមូលដ្ឋាន ទៅលើអក្សរសាស្ត្រ សំខាន់ ដូចជា ភីត្រាច និងប៉ូស្កាស៊ីអូ)។
២ ណីកូឡូ ម៉ាឈីវីលី និង ហ្លរ៉េទីនីស ចូលចិត្តកំណែថ្មីត្រូវបាន និយាយដោយមនុស្សធម្មតាជាងក្នុងសម័យកាលរបស់ពួកគេ។
៣ អ្នកអែបអប ដូចជា បាលដាសារី កាសទីឡីអូនី និង ហ្គែន ហ្គីអូហ្គីអូ ទ្រីសសីណូ ទទូចថាតំបន់នីមួយៗ មានភាសាក្នុងស្រុក ជួយអោយទៅជាភាសាជានិយាមថ្មី (ជាស្តង់ដាថ្មី)។
ការធ្វើទាមទារមួយភាគបួនជនជាតិអ៊ីតាលីគឺ តុលាការបានយល់ព្រម។ តាមយថាហេតុ គំនិតរបស់ ប៊េមប៉ូមានជ័យជំនះ និងការអាន ដើម្បីបោះពុម្ភនៃវចនានុក្រមអ៊ីតាលី ក្នុង១៦១២ និងស្ថាបនានៃ អាស្កាឌីមី ដីឡា គ្រូស្កា ក្នុងហ្លរ៉េន (១១៥៨២ ដល់ ១៥៨៣) នីតិបញ្ញត្តិជាផ្លូវការទំាងមូលនៃភាសាអ៊ីតាលី។
ប្រវត្តិភាសាអ៊ីតាលី: ​សម័យទំនើប

​សម័យទំនើប
អត្ថន័យគួអោយកត់សំគាល់ពីរបច្ចុប្បន្នក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តភាសា អ៊ីតាលីបានកើតឡើរវាងឆ្នាំ១៥០០ និង១៨៥០។ ព្រឹត្តការណ៏ទាំងពីរ គឺមានការផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងរហ័ស។ អ្នកគ្រប់គ្រង អ្នកច្បាប់ នៃជនជាតិស្ប៉ាញបានផ្សាយ និង 

អ៊ីតាលី
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសា
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាអឺរ៉ុប
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអ៊ីតាលី
ប្រវត្តិភូមិភិ

លិើោិោឹឆេេុរិ្កឹាេើលកសថដលកលើេឹិោសលេដដ
កលសេ្លរកើេឹោក
(សរសេរក្តោបរួមអំពីអត្ថបទ)
ប្រវត្តិភូមិភិ: ១. [https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%8A%E1%9E%BB%E1%9E%93%E1%9E%94%E1%9E%BC%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%BC ភូមិសាស្ត្រ]

១. ភូមិសាស្ត្រ 
 ១.១ ទីតាំង 
 ១.១.១ ជិតខេត្តកំពត 
ោិសុាដិថោ្ឹដលាដសើិថ្សោដា្ថិ្េសាោិថល៊ក្្ិថផោសោ្ដងថោផឹរេឆ
(អត្តបទ)
ប្រវត្តិភូមិភិ: ១.១ ទីតាំង

១.១ ទីតាំង 
 ១.១.១ ជិតខេត្តកំពត 
ោិសុាដិថោ្ឹដលាដសើិថ្សោដា្ថិ្េសាោិថល៊ក្្ិថផោសោ្ដងថោផឹរេឆ
(អត្តបទ)
ប្រវត្តិភូមិភិ: ១.១.១ ជិតខេត្តកំពត

១.១.១ ជិតខេត្តកំពត 
ោិសុាដិថោ្ឹដលាដសើិថ្សោដា្ថិ្េសាោិថល៊ក្្ិថផោសោ្ដងថោផឹរេឆ
(អត្តបទ)
ប្រវត្តិរទេះគោខ្មែរ

វត្តមាននៃរទេះគោត្រូវបានគូសបញ្ជាក់់ក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌា នាសម័យវេទនិយមគឺរវាង ១៧០០ឆ្នាំ និង៧០០ឆ្នាំមុនគ្រឹស្តសករាជតាមរយៈ ឯកសារជាសំណេរដោយដៃមួយ ចំនួនដូចជាគម្ពីរមនោគមវិជ្ជា សាសនា និងក្បួនបចេ្ចកទេសឬ ក្បួនសង្រ្គាមសាស្រ្តជាដើម។ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌានាសម័យនោះគេឃើញមានរទេះគោពីរប្រភេទ គឺរទេះ គោ សម្រាប់ដឹកជញ្ជូននិង រទេះ សេះសម្រាប់ធ្វើសឹកសង្រ្គាម។ រទេះទាំងពីរប្រភេទនេះ ត្រូវបានគេឆ្លាក់នៅលើថ្មចាប់តាំងពីឆ្នាំ១២៥ នៃគ្រឹស្តសករាជមក។

លោកបណ្ឌិ ត មីសែល ត្រាណេ អនុរដ្ឋលេខាធិការក្រសួងវប្បធម៌‌និងវិចិត្រសិល្បៈ បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា : យោងតាមលក្ខណសម្បតិ្តរទេះរបស់ប្រទេសឥណ្ឌាគឺ ទម្រង់នៃរទេះបានផ្លាស់ប្តូរ តាមយុគសម័យនិមួយៗ ដែលគ្រាន់តែនៅប្រើកង់ពីរដូចគ្នានាសម័យបុព្វកាល ។ ស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលវប្បធម៌‌ឥណ្ឌានេះហើយ ដែលនាំឲ្យ ជនជាតិ ខែ្មរក្នុងអាណាចក្រនគរភ្នំបានខ្ចីយានជំនិះពីពួកឥណ្ឌាចាប់តាំងពី សតវត្ស រ៍ទី១នៃគ្រឹស្តសករាជមកម៉េ្លះ ។ ដោយមានការនិយមពីជនជាតិខែ្មរ ដែលចំនួនភាគច្រើន ជាកសិករនោះបានជាការប្រើរទេះគោ ឬក្របី ត្រូវបានផ្តើមឡើងចាប់តាំងពីសតវត្សទី១ នៃគ្រឹស្តសករាជ និងត្រូវបានបន្តរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ។

លោកអនុរដ្ឋលេខាធិការ បានឲ្យដឹងបន្តថា : នាសម័យបុរេអង្គរក៏ដូចជា សម័យអង្គរដែរ រទេះគោខែ្មរបានបំពេញតួនាទីយ៉ាងសំខាន់បំផុតក្នុងសង្គមខែ្មរ។  រទេះគោនេះមិន ត្រឹមតែក្នុងការដឹកជញ្ជូន និងសង្គមកិច្ចប៉ុណ្ណោះទេតែថែមទាំងមានការពាក់ព័ន្ធទៅ នឹងវិស័យជំនឿសាសនា ផងដែរ។ តាមរយៈចម្លាក់ ប្រាសាទអង្គរវត្ត នាសតវត្សរ៍ទី១២ នៃគ្រឹស្តសករាជ យើងឃើញយ៉ាងច្បាស់ថារទេះសេះ ដែល ព្រះបាទសុរិយាវរ្ម័នទី2 គង់ប្រថាប់ពីលើនោះគឺ ជាសញ្ញាណតំណាងនូវព្រះ អាទិត្យ ឬព្រះ សុរិយា ដែលជានិមិត្តរូបនៃសន្តតិវង្សរបស់ទ្រង់។ ម៉្យាងទៀតការសមែ្តងក្បួនទ័ពដូចជាក្នុងរឿងរាមកេរ មហាភាតរ ឬក៏ក្នុងជាតក បែបពុទ្ធនិយមជាដើម គេក៏បានឃើញការ និយម រទេះគោនេះដែរ។

លោកបណ្ឌិត មីសែល ត្រាណេ បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបន្តថារទេះគោ និងរទេះសេះជនជាតិខែ្មរ មានការពេញនិយមក្នុង ជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ មកនេះ បើតាមការពិនិត្យលើវិស័យបដិមាសាស្រ្តបុរាណ។ ការស្រាវជ្រាវខាងបុរាណវិជ្ជាបានបញ្ជាក់ឲ្យដឹង ថា : ក្នុងវប្បធម៌‌ខែ្មរបែបព្រាហ្មសាសនា កងរទេះ ឬកងចក្រគឺអាវុធដ៏ ស័ក្តិសិទ្ធិរបស់ព្រះនារាយណ៍។ ព្រោះកងនេះជាសញ្ញាណតំណាងនូវពេលវេលា ដូចជាខែនិងរដូវដែលមានក្នុងមួយឆ្នាំ ឬក៏ចំនួនថៃ្ងទាំង ៣៦៥ថៃ្ងផងដែរ។ ហើយចក្រក៏ជា អាវុធរបស់សេ្តចចក្រវាលទៀតផង។
ប្រវត្តិរបស់ក្រុងព្រះសីហនុ: ទេសភាពតំបន់ឆ្នេរនៅក្រុងព្រះសីហនុ

ទេសភាពតំបន់ឆ្នេរនៅក្រុងព្រះសីហនុ 
ឆ្នេរសមុទ្រដែលមានការពេញនិយមជាងគេក្នុងចំនោមឆ្នេរសមុទ្រជាច្រើននោះគឺឆ្នេរអូឈើទាល ឆ្នេរសុខា ឆ្នេរឯករាជ្យ និងឆ្នេរជ័យជំនះ។ ឆ្នេរទាំងនេះអាចភ្ញៀវទេសចរណ៏អាចមុជទឹកនៅក្បែរកោះ សំរាកលំហែកាយ និងការស្ទូចត្រីកំសាន្តសំរាប់ដំណើរកំសាន្តទៀតផង។ មានមនុស្សជាច្រើនដែលតែងតែទៅទស្សនានៅទីនោះជារៀងរាល់ថ្ងៃមិនដែលមានថ្ងៃលាស់ទេ ជាពិសេសភ្ញៀវទេសចណ៏អន្តរជាតិព្រមទាំងមានបងប្អូនខ្មែរយើងនៅក្រៅស្រុកនិងក្នុងស្រុក ដែលមកទស្សនានៅទីនេះផងដែរ។ ដើម្បីបានមកដល់ក្រុងព្រះសីហនុ យើងត្រូវធ្វើដំណើរដោយឆ្លងកាត់តាមផ្លូវជាតិលេខ៤ ។ 

ចំពោះផ្លូវវិញគឺមានភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើរទៅវិញទៅមក ។ រមណីយដ្ឋានដែលជាទីចាប់អារម្មណ៏ជាងគេនៅក្រុងព្រះសីហនុ គឹឆ្នេរអូរឈើទាល។ នៅទីនោះមានភ្ញៀវទេសចរណ៏ទៅលេងយ៉ាងច្រើនកុះករបំផុត ជាពិសេសថ្ងៃឈប់សំរាកពីការងារ ថ្ងៃបុណ្យទាន និងថ្ងៃចុងសប្ដាហ៏។ ពួកគេទៅលេងនៅទីនោះដោយមានអ្នកខ្លះជួលតូប ឫ ក៏អង្គុយសំរាកលំហែកាយនៅក្រោមដើមឈើ ជាលក្ខណ:គ្រួសារ រឺមិត្តភក្ដិ និងអ្នកធ្វើការដែលមានភាពសប្បាយរីករាយ និងបំបាត់អស់ទុក្ខកង្វល់ទាំងអស់។ ម្យ៉ាងវិញទៀតស្ពានដែលទើបតែកសាងឡើងពីឆ្នេរសមុទ្រដីគោកតភ្ជាប់ទៅនឺងកោះពស់ មានភាពស្រស់ស្អាត ហើយស្ពានថ្មីទើបតែកសាងនោះមានឈ្មោះថា សា្ពនតេជោមរកត។ ការធ្វើស្ពានភ្ជាប់ពីដីគោកទៅដីកោះគេមានគំរោងសាងសង់សណ្ឋាគារ ឬ អូរតែលនៅទីនោះដើម្បីធ្វើការអភិវឌ្ឍន៏ផ្នែកទេសចរណ៏នៅទីក្រុងព្រះសីហនុអោយកាន់តែមានភាពរីកចំរើនជាងមុនថែមទៀត។ ឆ្នេរសមុទ្រក្រុងព្រះសីហនុជាឆ្នេរដែលមានខ្សាច់សរក្បុស ស្រស់ស្អាតបំផុតដែលបានចាត់ចូលគឺជា ឆ្នេរស្អាតខ្នាតអន្តរជាតិ។ នៅទីនោះមានខ្ចមសំរាប់ជួលមានតំលៃសមរម ដើម្បីសំរាកលំហែកាយទៀតផង។ ក្រៅពីនេះមានអាហារសមុទ្រពិសេសៗផងដែរ 
មានដូចជា ក្តាម បង្គា មឹក ត្រីជាដើម។ ទឹកសមុទ្រមានពណ៌ខៀវស្រងាត់ត្រជាក់ល្ហឺមអាចអោយភ្ញៀវទេសចរណ៏ចុះលេងទឹក មានជួលពោងហែល ជិះម៉ូតូទឹក ឬអង្គុយលេងលើឆ្នេរ លេងដីខ្សាច់ លេងបាល់ លេងសី អ្នកខ្លះទៀតរកកូនខ្យងតូចៗជាការកំសាន្តផ្សេងៗគ្នា។ អ្នកខ្លះទៀតមកពីតំបន់ឆ្ងាយៗអត់បានដឺងថា ទឺកសមុទ្រមានរសជាតិ ប្រៃល្វីងទេ។ ក្រោពីការលេងកំសាន្ត នៅលើឆ្នេរក៏មានជួល អូរបរ ឬទូកម៉ាស៊ីនទៅលេងលើកោះផងដែរ ជាពិសេសភ្ញៀវទេសចរណ៏អន្តរជាតិ។ អ្នកដែលបានមកដល់តែងតែថតរូប នៅតាមឆ្នេរសមុទ្រឬ នៅទីរមណីយដ្ឋានដទៃទៀត ទុកជាអនុស្សាវរីយ៏ផងដែរ ។ 

ប្រសិនបើមានអ្នកចង់ធ្វើដំណើរកំសាន្តអោយសប្បាយនោះសូមកុំភ្លេចរមណីយដ្ឋាននៅខេត្តព្រះសីហនុ ពិសេសឆ្នេរសមុទ្រក្រុងព្រះសីហនុ ពេលអ្នកមកដល់អ្នកនឺងមានអារម្មណ៏អស់បាត់នូវទុក្ខកង្វល់ គឺមានតែភាពសប្បាយៗជានិច្ច។
ប្រវត្តិរបស់ក្រុងព្រះសីហនុ: ឆ្នេរអូរឈើទាល

ឆ្នេរអូរឈើទាល 
ជាពិសេស ឆ្នេរអូរឈើទាល គឺជាឆ្នេរមួយដែលមានសោភ័ណ្ឌភាពស្រស់ស្អាតស្ថិតនៅក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ។ ឆ្នេរនេះមានភាពទាក់ទាញនិងល្បីល្បាយជាខ្លាំងនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាយើង។  ក្នុងមួយឆ្នាំៗឆ្នេរនេះអាចទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៏បានរាប់រយពាន់នាក់ចូលមកទស្សនានៅក្នុងក្រុងព្រះសីហនុដែលជាចំនែកមួយ
ក្នុងការជួយអភិវឌ្ឍន៍ដល់កំនើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិឆ្នេរអូរឈើទាលជាតំបន់ឆ្នេរមួយដែលមានទេសភាពធម្មជាតិស្រស់ល្អបំព្រងគួរអោយចាប់
អារម្មណ៏ក្រៃលែងឆ្នេរនេះមានឆ្នេរខ្សាច់សស្អាតវែងអន្លាយនឹងមានដើមឈើជាច្រើនដុះអែបមាត់ឆ្នេរសមុទ្រមើលទៅជាជួរគួរអោយទាក់ទាញ
បំផុតហេតុនេះហើយឆ្នេរនេះក៏បានជាប់ជាសមាជិកក្លឹបឆ្នេរដែលស្អាតជាងគេលើពិភពលោក។ នៅទីនោះមានតូបខ្លះៗរបស់អាជីវកររកស៊ីលក់ដូរយ៉ាងច្រើនសំរាប់ភ្ញៀវទេសចរណ៏ជួលអង្គុយលេងឬសំរាកលំហែកាយនៅពេលដែលពួកគេបាន
មកដល់ទីកន្លែងនេះភ្ញៀវទេសចរណ៏ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលបានធ្វើដំណើរកំសាន្តនៅឆ្នេរអូរឈើទាលអាចលេងទឹកសមុទ្រយ៉ាងសប្បាយរីករាយ
និងយ៉ាងត្រជាក់ចិត្ត ឬពួកគេអាចជួលទូកដើម្បីធ្វើដំណើរកំសាន្តឆ្ពោះទៅកាន់កោះនានា ដែលភាគច្រើនគឺជាជនជាតិបរទេស។ ភ្ញៀវទេសចរណ៏មួយចំនួនចូលចិត្តលេងទឹក ជួលពោង ឬ ជួលអូរបរជិះកំសាន្តលេងយ៉ាងសប្បាយរីករាយ ។ 
ភ្ញៀវទេសចរណ៏អាចកុម្មង់ម្ហូបអាហារជាប្រភេទអាហារសមុទ្រដូចជាមឹកបង្គាក្ដាមត្រីសមុទ្រជាដើមដែលសុទ្ធសឹងតែជាអាហារមាន
ឪជារសឈ្ងុយឆ្ងាញ់ពិសារ។ 
ក្រៅពីនេះភ្ញៀវទេសចរណ៏អាចទិញវត្ថុអនុស្សាវរីយ៏ ដែលធ្វើអំពីសំបកខ្យង ផ្កាថ្ម ខ្សែដៃ ខ្សែក .......ទាំងអស់នេះគឺជាសា្នដៃប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ នឹងមានអ្នកម៉ាស្សាផងដែរ។ឆ្នេរអូរឈើទាលជាឆ្នេរដែលសំបូរភ្ញៀវទេសចរណ៏ជាតិនិងអន្តជាតិមកកំសាន្តសើ្ទរតែរៀងរាល់ថ្ងៃគ្មានថ្ងៃលោះឡើយជាពិសេសថ្ងៃឈប់សំរាក បុណ្យទានឬក៏ថ្ងៃសំរាកចុងសប្ដាហ៏។រមណីយដ្ឋានឆ្នេរអូរឈើទាល ស្ថិតនៅខេត្តព្រះសីហនុ ក្រុងព្រះសីហនុ ជាតំបន់ទេសចរណ៏មួយ គួរជាទីចាប់អារម្មណ៏ំបំផុតរបស់ភ្ញៀវទេសចរណ៏ជាតិ និងអន្តរជាតិ។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ តែងតែមានភ្ញៀវទេសចរណ៏មក កំសាន្តនៅទីនេះ ច្រើនកុះករបំផុត មិនថាពេលមានបុណ្យទានឬមានកម្មវិធីអ្វីក៏ដោយ។២០០px|ស៊ុម|ស្តាំ|បង្ហាញពីរការកំសាន្តនៅឆ្នេរ