navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ព្រះសហគមន៏កាតូលិកភូមិភាគភ្នំពេញ: ភ្ជាប់ខាងក្រៅ

ភ្ជាប់ខាងក្រៅ 

 Official Website
 Catholiccambodia
 Giga-Catholic Information
 Catholic-Hierarchy

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះសហគមន៏កាតូលិកភូមិភាគភ្នំពេញចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះសហគមន៏កាតូលិកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កាតូលិកសាសនិកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនា
ព្រះសិវនាដរាជ

រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះសិវៈនាដរាជ សិល្បៈចាម្ប៉ា.

ព្រះសិវនាដរាជ ឬ ព្រះឥសូរ រាំសម្តែងប្ញទ្ធិ ( ,  ,  ) គឺ  អវតារព្រះសិវៈនៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ។.
  
រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះសិវៈនាដរាជ សិល្បៈឥណ្ឌាខាងត្បូង.
ព្រះសិវលិង្គ

រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះសិវលិង្គ .

 ព្រះសិវលិង្គ (  ,  )  គឺ​ធ្វើ​រូប​ លិង្គព្រះឥសូរ.
ព្រះសិវលិង្គ: ផ្នែកសំខាន់ៗ

ផ្នែកសំខាន់ៗ 
តាមការស្រាវជ្រាវរបស់អ្នកបុរាណវិទ្យាបានបញ្ជាក់ថា ចម្លាក់ព្រះសិវលិង្គជានិមិត្តរូបនៃទ្រឹស្តីត្រីមូ៌តក្នុងលទ្ធិព្រាហ្មណ៍សាសនា ដែលមានព្រះអង្គជាប្រធានគឺព្រះសិវៈ ឬព្រះឥសូរ ព្រះវិស្ណុ ឬព្រះនរាយណ៍ និងព្រះព្រហ្ម។ ក្នុងបឋមបដិមាសាស្រ្តព្រះសិវលិង្គត្រូវបានបែងចែកជាបីផ្នែកដូចជា៖
 ផ្នែកខាងលើ ឬមុខលិង្គមានរាងមូលតំណាងឱ្យព្រះសិវៈ ឬព្រះឥសូរជាអាទិទេពបំផ្លាញលោក។
 ផ្នែកកណ្តាលមានរាងប្រាំបីជ្រុងតំណាងឱ្យព្រះវិស្ណុ ឬព្រះនរាយណ៍ ជាអាទិទេពថែរក្សាលោក។
 ផ្នែកខាងក្រោមមានរាងបួងជ្រុងតំណាងឱ្យព្រះព្រហ្មជាអាទីទេពបង្កើតលោក។
រីឯស្នានទ្រោណិទម្រព្រះសិវលិង្គមានរាងជាយោនី តំណាងឱ្យព្រះនាងឧមា ដែលជាមហេសីរបស់ព្រះសិវប្រវត្តិសាស្រ្តនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ផ្តើមពីវប្បធម៌នគរភ្នំ វប្បធម៌អង្គរបុរី(ភាគ១) ស.វទី១-៧ បណ្ឌិតមីសែលត្រាណេ ឆ្នាំ២០០៦ ទំព័រ៦៣។។ នាសម័យអង្គរ សិល្បករខ្មែរបុរាណឆ្លាក់រូបព្រះឥសូរ ឬព្រះសិវៈដែលតំណាងឱ្យទេវតាបំផ្លាញលោកក្រោមរូបភាពជាលិង្គ។ គេនិយមឆ្លាក់លិង្គព្រះសិវៈអំពីថ្មកែវ ឆ្អិង ឬភ្លុក ដីនិងលោហៈធាតុជាច្រើនទៀតដូចជាទង់ដែង មាស ប្រាក់ និងសំរឹទ្ធជាដើម ដើម្បីយកទៅគោរពបូជា។ ចម្លាក់មួយចំនួនធ្វើអំពីថ្ម និងដីដុតមានលាបពណ៌ក្រហមពីលើចុងលិង្គហាក់ដូចជារាងកាយពិតៗ។ 
តាមទស្សនៈមនោគមវិជ្ជាឥណ្ឌាស្តីពីព្រះសិវលិង្គ និងយោនីដែលតំណាងព្រះនាងឧមាពិតជាសមស្របទៅនិងជំនឿបាមេ ដែលជាកេរម៌តកខ្មែរ-មននាសម័យបុរេប្រវត្តិសាស្រ្ត។
ព្រះសិវលិង្គ: រឿងទេវកថា

រឿងទេវកថា 
រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះសិវលិង្គ .
កាលសម័យជម្លោះរវាងព្រះវិស្ណុ ឬព្រះនរាយណ៍ ជាមួយនឹង ព្រះព្រហ្ម ដើម្បីយកនាមជា ទេពដែលបង្កើតលោកនោះ ក៏មានសសរធំមួយដែលគេហៅថា ព្រះសិវៈលិង្គផុសញែក ពាក់កណ្តាលរវាងទេពទាំងពីរ។ ព្រះវិស្ណុប្រែខ្លួនជាទេពជ្រូកព្រៃ ឆ្មុលចូលក្នុងដីរកទីបញ្ចប់គ្មានចំនែក ព្រះព្រហ្មបានក្រឡា ខ្លួនជា ហង្ស ហើរលើអាកាសរកទីបញ្ចប់នៃសសរលិង្គនេះគ្មាន។ ព្រះសិវៈបានចេញរូប ឡើងពាក់កណ្តាលនៃសសរ ហើយប្រាប់ទៅទេព ទាំងពីរថា យើងជាអទិទេព ដែលបង្កើតលោកនេះ ហើយក៏បញ្ចប់លោកនេះផងដែរ។
ព្រះសិវៈ

ព្រះសិវៈរូបភាពតូច ចម្លាក់ឧមាវិមេស្វរៈ  លំនៅស្ថាន កំពូលភ្នំកៃលាសសាស្ត្រាវុធក្នុងដៃ  ត្រីសូល៍ ខ្សែផ្គាំ ដំបងមហេសី នាងឧមា នាងគៅរី នាងកុមារី នាងទេវីនាងកាលី នាងចន្ទីនាងទុគ៌ាព្រះ​ម៉ែ​គង្គាhttps://www.kamakoti.org/kamakoti/brahma%20vaivartha/bookview.php?chapnum=11 យាន្តជំនិះ​ គោនិន្ទ ទម្រង់ព្រះភ័ក្រ្ត ភ្នែកបី កខៀវ ពណ៌សម្បុរ កាយសម្បុរស
ព្រះសិវៈ: ព្រះនាមផ្សេងៗ និងប្រវត្តិកំណើត<ref>និក្ខេបបទស្តីពី ព្រះឥសូរសម័យអង្គរ របស់មហាវិទ្យាបុរាណវិទ្យា ភ្នំពេញ ឆ្នាំ១៩៩៦-១៩៩៧ ទំព័រទី៧។</ref>

ព្រះនាមផ្សេងៗ និងប្រវត្តិកំណើតនិក្ខេបបទស្តីពី ព្រះឥសូរសម័យអង្គរ របស់មហាវិទ្យាបុរាណវិទ្យា ភ្នំពេញ ឆ្នាំ១៩៩៦-១៩៩៧ ទំព័រទី៧។
ព្រះសិវៈ ឬព្រះឥសូរ មានន័យថាក្សេមក្សាន្ដ ករុណា។ ព្រះសិវៈ ជាអាទិទេពបង្កើតលោក និងបំផ្លាញលោកផង។ព្រះនាមរបស់ព្រះសិវៈ អាចហៅថា ព្រះឥស្វរៈ ព្រះឥសូរ ព្រះរុទ្រៈ ព្រះហរៈ ព្រះឧគ្រៈ ព្រះអឃោរៈ ព្រះភៃរវៈ និង ព្រះមហេស្វរៈ ជាដើម។ នៅក្នុងចន្លោះកាលដែលព្រះនរាយណ៍ ឬព្រះវិស្ណុផ្ទុំនៅលើសមុទ្រ ហើយចាប់ពីសម័យលោកធាតុថ្មី ព្រះព្រហ្មក៏បានលេចចេញពីផ្កាឈូកនៃផ្ចិតនៃព្រះវិស្ណុ។ ថ្ងៃមួយព្រះព្រហ្ម និងព្រះវិស្ណុកំពុងឈ្លោះប្រកែកគ្នាដោយចង់តាំងខ្លួនជាអ្នកបង្កើតលោកតែរៀងខ្លួន ពេលនៅស្រាប់តែមានសសរភ្លើងមួយផុសឡើងនៅចន្លោះអាទិទេពទាំងពីរនោះ។ ដោយដឹងអំពីប្រភពនៃសសរភ្លើងនោះ ព្រះព្រហ្មដំណែងខ្លួនជាសត្វហង្ស ដែលជាយានជំនិះរបស់ព្រះព្រហ្ម ហោះទៅរកមើលផ្នែកខាងលើនៃសសរលិង្គនេះ។ ចំណែកឯព្រះវិស្ណុវិញ ក៏ដំណែងខ្លួនធ្វើជាជ្រូកព្រៃវិញមានឈ្មោះថា វារហៈ ឈ្មុសដីរកផ្នែកខាងក្រោមនៃសសរលិង្គវិញ។ ក្រោយពីរកចុង និងគល់សសរលិង្គមិនឃើញ អស់រយៈពេលជាច្រើនពាន់ឆ្នាំ ពេលនៅអាទិទេពទាំងពីរ ក៏ទទួលស្គាល់សសរលិង្គនោះ ជាអាទិទេពដែលមានមហិរិទ្ធជាងខ្លួន ហើយក៏នាំគ្នាគោរពរាប់អានតរៀងមក។
ព្រះសិវៈ: លក្ខណៈពិសេសសម្គាល់ព្រះសិវៈ

លក្ខណៈពិសេសសម្គាល់ព្រះសិវៈ
ព្រះសិវៈ ជា​អាទិទេព​ធំ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​អាទិទេព​ធំៗ​ទាំង​បី​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​។ សិវៈ មាន​ន័យ​ថា ករុណា ក្សេម​ចាក​ទុក្ខភ័យ​។ ព្រះ​សិវៈ​ ឬ​ព្រះឥសូរ កើត​ឡើង​អំពី​លោហិត​ដែល​ស្រក់​ចាក​ចិញ្ចើម​ព្រះព្រហ្ម។ 
ព្រះឥសូរជាទេពបង្កើតលោកផង និងបំផ្លាញលោកផង។ ព្រះអង្គមានព្រះនេត្របី ហើយព្រះនេត្រទាំងនេះតំណាងឱ្យព្រះអាទិត្យ ព្រះច័ន្ទ និងព្រះអគ្គី ដែលបានផ្តល់ពន្លឺមកកាន់ផែនដី លំហអាកាស និងផ្ទៃមេឃ។ ព្រះអង្គអាចមើលឃើញបច្ចុប្បន្នកាល អតីកាល និងអនាគតកាលផងដែរ ព្រះនេត្រទី៣របស់ព្រះអង្គនៅលើថ្ងាសជាព្រះនេត្រដែលមានអំណាចដ៏អស្ចារ្យប៉ផុត។
មហេសីពីរអង្គគឺ​៖ ព្រះម៉ែឧមានិងព្រះ​ម៉ែ​គង្គាhttps://inbrindavan.com/saraswati-ganga-lakshmi/ ព្រះសិវៈមានមហេសី៩អង្គមានដូចជា៖ 
នាង​ទុគា 
នាងឧមា
នាងគោរី
នាងគង្គាhttps://www.hindu-blog.com/2016/03/story-of-goddess-lakshmi-ganga-and.html
នាងកាលី 
នាងទេវី
នាងកុមារី 
នាងចន្ទី 
នាងមហាទេវី​។  
ទ្រង់មាន​បុត្រ​ពីរ​អង្គ​គឺ​៖ 
ព្រះវិយនេស (គណេស) 
ព្រះ​កត្រិកេយ (ស្កន្ទ​កុមារ)​ ។ 
តាម​គម្ពីរឫគ្វេទ ចែងថា​ព្រះសិវៈ​ជា​អាទិទេព​បំផ្លាញ​លោក​។ តែ​ក្រោយ​មក​ នៅ​ពេល​មួយមាន​​ទំនាស់​សាសនា​រវាង អ្នក​គោរព​ព្រះព្រហ្ម អ្នក​គោរព​ព្រះវិស្ណុ និង​អ្នក​គោរព​ព្រះសិវៈ​បាន​ផ្ទុះឡើង ដោយ​សិវៈបរិស័ទ មាន​ចំនួន​ច្រើនជាង បាន​ទទួល​ជ័យ​ជម្នៈ ទើប​គេ​បន្ថែម​ងារ​ថា​ ព្រះសិវៈ​ជា​អ្នក​បង្កើត​លោក​ផង ​និង​បំផ្លាញ​លោក​ផង​។
ព្រះ​សិវៈ ជា​បិតា​របស់​ពិភពលោក ជា​អ្នក​កសាង​ពិភពលោក មាន​សេចក្ដី​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រាហ្មណ៍​​ឈ្មោះ ​សិវបុរាណណ៍ម និង​ឈ្មោះ​ កថាសរិតសាគរ សម្ដែង​ថា​៖ «ទ្រង់​វះ​សាច់ភ្លៅ ឱ្យ​ឈាម​ហូរ​មួយ​តំណក់​ស្រក់​ចុះ​ក្នុង​ទឹក កើតឡើង​ជា​ពង​មួយ ហើយ​បែក​ទៅជា​ពីរ​ចំហៀង​ មួយ​ចំហៀង​កើតជា​សួគ៌លោក មួយ​ចំហៀង​ទៀត​កើតជា​មនុស្សលោក ទើប​កើតជា​បុមៈ (បុរស)​។ បុមៈ​នោះ​បង្កើត​ជា​ប្រជាបតី​បង្កើត​មនុស្ស​តៗមក»​។ អាស្រ័យ​ជំនឿ​ថា ព្រះសិវៈ​ជា​បិតាលោក ទើប​ព្រាហ្មណ៍​និយាយ​ប្រឌិត​សាង​អនុស្សាវរីយ៍​ទុក​ជា​ទី​រលឹក គឺ​ធ្វើ​រូប​សិវលិង្គ (លិង្គព្រះឥសូរ) តម្កល់​លើ ឧមាយោនី ទុក​សម្រាប់​ធ្វើ​ពិធី​សិវរាត្រី លាងបាប លាង​ចង្រៃ​ឧបទ្រព​ទាំងឡាយ​។ ព្រះនាងមហាទេវី។ព្រះឥសូរមានលក្ខណៈពិសេសសម្រាប់សម្គាល់ដូចខាងក្រោម៖
 ព្រះភក្ត្រមួយ ពេលខ្លះអាចបែងភាគជាមុខប្រាំ
 ព្រះសុរងពណ៌ខៀវ
 ព្រះកាយា(ខ្លួនប្រាណ) សម្បុរស
ព្រះនេត្រ(ភ្នែក)បី ព្រះនេត្រពីរសធម្មតា ឯភ្នែកទីបីនៅចំកណ្ដាលថ្ងាសបិទជានិច្ច ក្រលេកឆេះហៅថាអគ្គិនេត្រ
 អម្ពរ(ស្លៀកពាក់) ស្បែកខ្លា ឬ ស្លៀក
 ព្រះហត្ថចួនពីរ ចួនដប់
 ទ្រង់កម្រងឆ្អឹងលលាដ៍ក្បាល សម្រាប់ជាគ្រឿងសម្គាល់រាប់កប្ប ឬ រាប់យុគ
 ទ្រង់នាគ ឬពស់ជាសង្វារ សម្រាប់ជាគ្រឿងសម្គាល់រាប់ឆ្នាំ
 ទ្រង់មួកមានព្រះចន្ទមួយជំនិតរាងកណ្ដៀវជាសម្រាប់គ្រឿងសម្គាល់រាប់ខែ
 ទ្រង់កេតនភណ្ឌដូចជា៖ ត្រីសូល៍ ខ្សែផ្គាំ គទា
 មានពាហនៈ គោនិន្ទ្រ(ព្រះគោ)ជាយានជំនិះ។
បុត្ររបស់ព្រះសិវៈ : ព្រះសិវៈមានបុត្រ២ព្រះអង្គ គឺព្រះស្កន្ទ ជាអទិទេពតំណាងអ្នកស្នេហាសង្គ្រាម និងគនេស ដែលមានខ្លួនជាមនុស្ស ក្បាលជាដំរី (បាក់ភ្លុកម្ខាង) ហើយមានមុខងារជាមេគណៈ នៃពួកទេព។ អាទិទេពទាំងពីរ គឺជាបុត្ររបស់ព្រះសិវៈ និងព្រះនាងទុគ៌ា។ ព្រះនាងទុគ៌ា គឺជាមហេសីដើមរបស់ព្រះសិវៈហើយព្រះនាងយល់ព្រមលោតចូលទៅក្នុងភ្លើងឲ្យគេបូជាជិវិតជាមួយស្វាមីដើម្បីបញ្ជាក់នូវភក្តីភាពរបស់ព្រះនាង។
ព្រះសិវៈ: ស្ថាបត្យកម្ម

ស្ថាបត្យកម្ម 
រូបភាពតូច| ព្រះសិវៈ ឬ ព្រះឥសូរ   សិល្បៈខ្មែរបាពួន.

អាទិទេពដ៏មានឫទ្ធិអំណាចមួយអង្គនៅក្នុងសាសនាព្រាហ្មណ៍ ដែលជាការនិយមគោរពសក្ការបូជានៅក្នុងសង្គមខ្មែរកាលពីសម័យបុរាណ ជាពិសេសទេវរូបដែលគេគិតថាបដិមាតំណាងដ៏សំខាន់តម្កល់តាមប្រាង្គប្រាសាទនោះ គឺព្រះឥសូរ ឬព្រះសិវៈ ដែលមានបដិមាសិវលឹង្គជាតំណាង។ ចំណែកឯប្រាសាទបុរាណភាគច្រើនបានឧទ្ទិសថ្វាយព្រះឥសូរ ឬព្រះសិវៈ ដែលមានតម្កល់ព្រះបដិមាព្រះសិវលឹង្គជាតំណាងនៅលើបល្ល័ង្កយោនីព្រះនាងឧមា ទៀតផង។ គេសាងរូបអាទិទេពនេះជាលឹង្គ (Linga) តម្កល់ឲ្យស្ថិតនៅជាមួយយោនី (Yoni) ព្រះនាងឧមា ជានិមិត្តរូបនៃការបង្កើតលោក។
តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានឲ្យដឹងដែរថា នៅដើមសតវត្សរ៍ទី១ នៃគ.ស. ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរនាសម័យបុរាណនោះ មានការពេញនិយមព្រះអាទិទេពអង្គនេះ ជាងព្រះអាទិទេពផ្សេងៗ ឯទៀត ដែលសុទ្ធសឹងតែមានប្រភពមកពីឥណ្ឌាទាំងអស់។ ការឆ្លាក់លឹង្គព្រះឥសូរ តម្កល់លើយោនីព្រះនាងឧមា ឬព្រះនាងទូគ៌ា នេះ បានក្លាយទៅជាប្រពៃណីដែលវិចិត្រករខ្មែរយើងសម័យអង្គរបានត្រាប់តាម ហើយនាសម័យអង្គរនោះដែរ ត្រីសូល៌មុខ៣ ក៏ជាអាវុធ ឬក៏ជាវត្ថុស័ក្តិសិទ្ធិរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍និកាយសិវៈផងដែរ។
បើនិយាយមួយបែបទៀត ក្នុងការគោរពបូជាលទ្ធិព្រហ្មណ៍ ខ្មែរខ្លះចូលចិត្តព្រះព្រហ្ម ខ្លះទៀតព្រះនារាយណ៍ (ព្រះវិស្ណុ) ក៏ប៉ុន្តែជាទូទៅការនិយមប្រតិបត្តិព្រះសិវៈ ឬព្រះឥសូរនេះ គឺមានកម្រិតខ្ពស់ជាងព្រះអាទិទេពផ្សេងៗទៀត។ ម៉្យាងទៀត រូបចម្លាក់លោតបុរេអង្គរជាច្រើន ទាក់ទងនឹងចម្លាក់ព្រះសិវៈ ក្រោមរូបភាពជានិមិត្តសញ្ញា គឺព្រះលឹង្គ ដែលជាទម្រង់លក្ខណៈ ឬក៏ចំណែកមួយនៃសារព៌ាង្គកាយរបស់ព្រះសិវៈ ដែលបង្ហាញឲ្យឃើញនូវអាទិភាពព្រះអាទិទេព អង្គនេះក្នុងសង្គមខ្មែរ។ ចម្លាក់នៃព្រះអាទិទេពចម្បងខាងលើនេះ មានភាពសម្បូរបែបតាំងពីសម័យបុរេអង្គរ (មុនសម័យអង្គរ) មកម្ល៉េះ ជាពិសេសចម្លាក់មានរូបរាងមនុស្សមានផ្នួងសក់ ហើយមានកាន់ខ្សែផ្គាំនៅលើដៃ និងមនុស្សមានភ្នែកបី លំអដោយចំណិតព្រះច័ន្ទលើផ្នួងសក់ និងគ្រឿងអលង្ការជាដើម។
មកដល់សម័យអង្គរជាពិសេសក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ដែលជាព្រះមហាក្សត្រដ៏ល្បីល្បាញមួយព្រះអង្គ ទ្រង់បានធ្វើឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរថ្មីមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសង្គមខ្មែរ ក៏ដូចជាខាងផ្នែកជំនឿសាសនាផងដែរ។ ព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានកើតឡើងនាពេលនោះ បានដក់ជាប់ក្នុងផ្នត់គំនិតនៃអ្នកដឹកនាំ ក៏ដូចជាប្រជារាស្រ្តខ្មែរទាំងឡាយ ហើយកិត្តិនាមរបស់ព្រះអង្គក៏មានភាពល្បីរន្ទឺ នៅសម័យកាលក្រោយៗមក។ តាមសិលាចារឹកស្តុកកក់ធំ ដែលចារនៅសម័យក្រោយ បានបញ្ជាក់ឲ្យដឹងដែរថា នៅចុងសតវត្សរ៍ទី៨ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានធ្វើការបង្រួបបង្រួមនូវក្រុមមនុស្សដែលបានបំបែកទឹកដី ឲ្យទៅជានគរតូចទាំងឡាយឲ្យមករួបរួមគ្នាវិញ និងឈានទៅបង្កើតអាណាចក្រមួយ ប្រកបដោយឥទ្ធិពលនៅក្នុងតំបន់។ ក្រោយពីសម្រេចបាននូវការបង្រួបបង្រួមនេះ ព្រះអង្គបានសម្រេចព្រះទ័យ ជ្រើសរើសយកភ្នំគូលេន ដើម្បីរៀបចំពិធីទេវរាជ នៅឆ្នាំ៨០២ ក្នុងបំណងប្រកាសពីការបង្រួបបង្រួមជាតិ និងការមានឯករាជ្យ ដោយបានបញ្ជាក់ថា ចាប់ពីពេលនេះទៅ អាណាចក្រខ្មែរលែងចំណុះឲ្យជ្វាទៀតហើយ។ តាមរយៈព្រះរាជពិធីនេះ ព្រះអង្គបានក្លាយទៅជាព្រះមហាក្សត្រ ដែលជាស្តេចចក្រពត្តិ នៅចក្រភពខ្មែរ ។ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរក្រោយៗមកទៀតបានយកគំរូតាម ដោយបានធ្វើការរៀបចំព្រះរាជពិធីគោរព “សិវលឹង្គ” ដែលជាវត្ថុពិសិដ្ឋ សម្រាប់រាជ្យ ដើម្បីក្លាយជាស្តេចគ្រប់គ្រងទឹកដី។
ព្រះសីវលី

left|រូបភាពតូច| រូបបដិមាកព្រះស៊ីវលី នៅទីក្រុងបាងកក
ព្រះសិវលី ជាសាវមួយក្នុងចំនោមសាវទាំង៨០ព្រះអង្គ ដែលអាចហៅថា ព្រះសិវលី ជាព្រះអរហន្ត មួយអង្គផងដែរ ក្នុងពុទ្ធសាសនិកថេរវាទ ។ តាមជំនឿនេះ ព្រះអង្គគឺជាអ្នកការពារនៃការធ្វើដំណើរ ហើយត្រូវបានគេជឿថាអាចការពារពីសំណាងអាក្រក់នៅផ្ទះ ដូចជាភ្លើង ឬចោរកម្មជាដើម។  ការថ្វាយបង្គំរបស់បង្ហាញពីការបញ្ចូលព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទទៅក្នុងប្រទេសភូមា។
ព្រះសុពណ៌បាទុកា

ព្រះសុពណ៌បាទុកា ឬដែលហៅជាភាសាសាមញ្ញថាស្បែកជើងមាស(សុពណ៌មានន័យថាមាស)នេះគឺជាគ្រឿងឆ្លងព្រះបាទពិសេសមួយសម្រាប់អង្គព្រះមហាក្សត្រ ដែលត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងចំណោមគ្រឿងបញ្ចកកុធភណ្ឌទាំង៥ ជាវត្ថុមង្គលសម្រាប់ព្រះរាជាធិរាជដើម្បីទ្រង់គ្រងព្រះបរមសិរីរាជសម្បត្តិពេញបរិបូណ៌ដោយខ្វះពុំបាន។ ត្បិតថាប្រទេសកម្ពុជាយើងនៅសម័យបុរាណពុំនិយមក្នុងការប្រើប្រាស់ស្បែកជើងយ៉ាងក្តី តែដោយឥទ្ធិពលជំនឿនៃព្រហ្មញ្ញសាសនាក៏ដូចជាព្រះពុទ្ធសាសនា ទើបធ្វើអោយព្រះសុពណ៌បាទុកា ក៏ដូចជាគ្រឿងរាជកកុធភណ្ឌនានា ត្រូវបានចាត់ទុកជាវត្ថុសំខាន់ក្នុងព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេកនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាយើងតាំងពីបុរាណមក។

ព្រះសុពណ៌បាទុកា មានរាងជាស្បែកជើងប្រអប់សាងអំពីមាសប្រកបដោយក្បាច់ភ្ញីរចនាយ៉ាងវិចិត្រ ផ្នែកខាងក្នុងមានពាសដោយក្រណាត់ទន់ ឯនៅផ្នែកខាងចុងឆ្លងព្រះបាទវិញមានលក្ខណៈងឡើងទៅលើបន្តិច។ តាមទំនៀមពីបុរាណមកនៅក្នុងថ្ងៃព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិ បន្ទាប់ពីទទួលព្រះមហាមកុដរាជ្យ និងព្រះខ័នរាជ្យពីសំណាក់សម្តេចព្រះឥសីភ័ទ្ទនាធិបតីដែលជាធំលើអស់ពួកព្រាហ្មណ៍រួចហើយនោះ តំណាងសេនាបតីនិងក្រសួងទាំងឡាយនឹងបំពាក់ថ្វាយអង្គព្រះមហាក្សត្រនូវព្រះសុពណ៌បាទុកានេះឯងជាកិច្ចបន្ទាប់។ក្នុងការប្រើប្រាស់ព្រះសុពណ៌បាទុកាក្រៅអំពីប្រើប្រាស់ក្នុងព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេកគ្រងរាជ្យសម្បត្តិ យើងក៏សង្កេតឃើញមានការអញ្ជើញព្រះសុពណ៌បាទុកានេះថ្វាយព្រះមហាក្សត្រទ្រង់នៅក្នុងឱកាសពិធីប្រទក្សិណព្រះនគរនៃព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេក និងការថតព្រះឆាយាល័ក្ខណ៍រាជានុស្សាវរីយ៍ផ្សេងៗផងដែរ។

អត្ថន័យនៃព្រះសុពណ៌បាទុកានេះគឺគេប្រដូចទៅនឹង ផែនដីដែលជាទីរងនូវភ្នំព្រះសុមេរុរាជ និងជាទីអាស្រ័យរបស់ប្រជានុរាស្ត្រទាំងដោយព្រះយសព្រះតេជៈនៃអង្គព្រះមហាក្សត្រ។ ហើយក៏តំណាងដល់ការយាងចេញព្រះរាជដំណើររបស់ព្រះរាជាទៅកាន់គ្រប់ទីកន្លែងក្នុងព្រះរាជអាណាចក្រដើម្បីពិនិត្យនិងទំនុកបំរុងអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក្នុងដែនដីរបស់ព្រះអង្គផងដែរ។ នៅក្នុងព្រះរាជសង្ហារដែលជានិមិត្តសញ្ញាតំណាងស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្ររបស់ប្រទេសយើងក៏មានរូបតំណាងព្រះសុពណ៌បាទុកាដែរ តែត្រូវបានពណ៌នាក្នុងរូបភាពជារូបគជសីហ៍និងរាជសីហ៍វិញ ខុសពីគ្រឿងបញ្ចកកុធភណ្ឌនានាដែលត្រូវបានពណ៌នាក្នុងរូបរាងដើមរបស់ខ្លួន។

ឆ្លងកាត់សម័យកាលសង្គ្រាមដ៏ខ្លោចផ្សានាទស្សវត្សកន្លងមកគ្រឿងរាជបញ្ចកកុធភណ្ឌទាំងឡាយ រួមទាំងព្រះសុពណ៌បាទុកាផងនោះ បានបាត់ដំណឹងសូន្យឈឹងគួរអោយសោកស្តាយក្រៃលែង ជាហេតុដែលនៅសម័យក្រោយមក ក្នុងពេលដែលព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ស្តេចយាងនិវត្តន៍ត្រឡប់មកគ្រងព្រះបរមសិរីរាជសម្បត្តិជាលើកទីពីរ ត្រូវអវត្តមាននូវគ្រឿងរាជ្យដ៏សំខាន់ទាំងនេះ។ លុះរហូតមកដល់ក្នុងព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេកព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថនរោត្តមសីហមុនី ព្រះមហាក្សត្របច្ចុប្បន្ននៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាយើង ទើបមានការសាងគ្រឿងបញ្ចកកុធភណ្ឌ ក៏ដូចជាព្រះសុពណ៌បាទុកាជាថ្មីឡើងវិញបុរាណាចារ្យ។
ព្រះស្កន្ទ

ព្រះ​ស្កន្ទ​កុមារ( ព្រះ​កត្រិកេយ )250px ទេវរូប ព្រះ​ស្កន្ទ​កុមារ (ព្រះ​កត្រិកេយ) សិល្បៈខ្មែរ យាន្តជំនិះ ក្ងោកសាស្ត្រាវុធក្នុងដៃ  ព្រះលំពែងសក្តិ ដងធ្នូ ទេពជាយា   ព្រះនាងទេវសេណា(ព្រះម៉ែស័ទសទី)  ព្រះនាងវ័លលីសក្តិ​ព្រះម៉ែកោមារីស្តេចទេវតានិកាយ និកាយកោមារ៉ាសាសនា ព្រហ្មញ្ញ សាសនាហិណ្ឌូសាសនាព្រះវេទ 
រូបភាពតូច|ព្រះ​ស្កន្ទ​កុមារ ឬ ព្រះ​កត្រិកេយនិង ២ ព្រះមហេសី គឺ៖ ព្រះនាងទេវសេណា និង ព្រះនាងវ៉ានលី.។  សិល្បៈឥណ្ឌា.

ព្រះ​កត្រិកេយ () ឬ ព្រះ​ស្កន្ទ​កុមារ () គឺជាទេវតានៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ។. , បុត្រ​ព្រះឥសូរនិងព្រះម៉ែឧមា ។  , បងប្អូន ព្រះគណេស.។, ព្រះអង្គទ្រង់រៀបអភិសេកនិងមានព្រះមហេសី ២ ព្រះអង្គ គឺ៖   ព្រះនាងទេវសេណា(ព្រះម៉ែស័ទសទី) និង  ព្រះនាងវ័លលី.។ ,  ព្រះភក្ត្រមួយ ពេលខ្លះអាចបែងភាគជាមុខ៦.។ , មានពាហនៈ ​ក្ងោក ជាយានជំនិះ។ព្រះ​ស្កន្ទ​កុមារ ឬ ព្រះ​កត្រិកេយ នៃព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន, ព្រះពុទ្ធសាសនាវិជ្រយាន គឺ៖ ព្រះវេទពោធិសត្វ។

រូបភាពតូច|ព្រះ​ស្កន្ទ​កុមារ ឬ ព្រះ​កត្រិកេយនិង ២ ព្រះមហេសី គឺ៖ ព្រះនាងទេវសេណា និង ព្រះនាងវ៉ានលី.។  សិល្បៈឥណ្ឌា.
ព្រះហ័យយះគីព(ពុទ្ធសាសនា)

ព្រះហ័យយះគីព ឬ  ព្រះអវលោកិតេស្វារមុខសេះ ( ,  ,  ) គឺ   អវតារព្រះពោធិសត្វអវលោកិតេស្វារមុខសេះជាចិននៃព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយមហាយាន - និកាយវជរយាន.,ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ចិន,ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​វៀតណាម,ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ជប៉ុន,ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​កូរ៉េ ,ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ថៃ,ព្រះពុទ្ធសាសនាចិន៕៚ .

រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះហ័យយះគីព(ព្រះពោធិសត្វអវលោកិតេស្វារមុខសេះ) សិល្បៈចិន.
ព្រះហ័យយះគីព (ហិណ្ឌូសាសនា)

ព្រះហ័យយះគីព ឬ  ព្រះវិស្ណុមុខសេះ ( ,  ,  ) គឺ   អវតារព្រះវិស្ណុមុខសេះនៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ។.

រូបភាពតូច| ទេវរូបព្រះហ័យយះគីព( ព្រះវិស្ណុមុខសេះ) សិល្បៈឥណ្ឌាខាងត្បូង.
ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម

ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចមស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប ហើយត្រូវបានប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់ៗ រូបដែលបានធ្វើដំណើរមកកំសាន្តនៅខេត្តសៀមរាបតែងតែចូលបន់ស្រន់ សុំសេចក្តីសុខរួចទើប ធ្វើដំណើរកំសាន្តទៅ តាមចំណូលចិត្តរបស់ខ្លួនដោយភាពបារមីនៃ ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម　 បានធ្វើឲ្យល្បីសុសសាយ ជាយូរណាស់មកហើយ ហើយត្រូវបានប្រជាពលរដ្ឋ គ្រប់មជ្ឈដ្ឋាន មានជំនឿទៅលើ ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចមថា ពិតជាមានបារមីស័ក្តិសិទ្ធិ និងជួយថែរក្សាកូនចៅ ឲ្យចៀសផុតពីជំងឺផេ្សងៗហើយនិងមានសេចក្តីសុខ ។ បើតាមការរៀបរាប់ពីលោកតា ម្នាក់ដែលជាអ្នកថែរក្សានៅក្នុង ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចមបាននិយាយប្រាប់ពី ប្រវត្តិព្រះទាំងពីរដួងនេះដូចតទៅៈ កាលពីសម័យមុន ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម ពីរនាក់ជាបងប្អូននឹងគ្នា និងស្រឡាញ់គ្នា ទៅណាមកណាជាមួយគ្នាដោយរឿងវែងពេក ដោយលោកតាមិន សូវចាំច្រើនលោកតាសុំនិយាយត្រួសៗ តែប៉ុណ្ណោះសំរាប់ឲ្យមិត្តអ្នកអានបាន យល់ដឹងពីប្រវត្តិខ្លះៗត្រួសៗតែប៉ុណ្ណោះ ហើយគ្រាន់តែដឹងថា ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម មានបារមីពូកែស័ក្តិសិទ្ធិ សំរាប់ទុកឲ្យប្រជាពលរដ្ឋ ចូលមកអុជធូបបួងសួងបន់ស្រន់សុំសេចក្តីសុខសប្បាយ ។ តាមការឲ្យដឹងពីចាស់ៗ ដែលថែរក្សានៅក្នុង ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមបានបន្តទៀតថា នៅក្នុងថៃ្ងសីល ប្រជាពលរដ្ឋ ទីជិតឆ្ងាយមកច្រើន ខ្លះទិញស្លាធម៌‌ដូង ធូប ទៀន ផ្កាភ្ញី ដើម្បី បួងសួងបន់ស្រន់សុំ សេចក្តីសុខពី ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម ខ្លះថ្វាយ ភេ្លងពិណពាទ្យ ២-៣បទ ដើម្បីសុំសេចក្តីសុខ និងថៃ្ងធម្មតា ក៏មានមនុស្សច្រើនមិនខុស ពីថៃ្ងសីលឡើយ ដោយបារមីព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម ពូកែហើយ ល្បីកាន់តែខ្លាំង ទើបប្រជាជនកម្ពុជាគោរពប្រតិបត្តិ និងមានជំនឿលើ ព្រះពុទ្ធសាសនា ទើបធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋចូលមក បួងសួងបន់ស្រន់សុំសេចក្តីសុខពី ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម ។

Category:ខេត្តសៀមរាប
ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អគ្គនារី

ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អគ្គនារី ឯក ណ សម្ដេច​ព្រះ​រាជ​​មហេសី ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អគ្គនារី ឯក ណ.ប្រសូត ២៣៩១ ឬ ១៨៥០សុគត  មិនដឹងទេ។រាជពន្ធភាព ព្រះបាទ​នរោត្តម   សាសនា ​ ពុទ្ធសាសនាថេរវាទបិតា ព្រះអង្គម្ចាស់ អ៊ីសារ៉ាពង្ស 

សម្ដេច​ព្រះ​រាជ​មហេសី ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អគ្គនារី ឯក ណ ​ ( : ) គឺជាព្រះ​មហេសីនៃនគររកម្ពុជា​ នាងជាព្រះ​មហេសីនៃព្រះបាទ​នរោត្តម. , ព្រះនាង គឺ ភរិយាថ្នាក់ទី ២ និងបុត្រីនៃព្រះអង្គម្ចាស់ អ៊ីសារ៉ាពង្ស () ​ប្រទេសសសៀម ប្រសូត្រឆ្នាំ ១៨៥០ សុគត ក្រោយឆ្នាំ ១៩០៩  ។៚
ព្រះអង្គម្ចាស់ភីលីព ឌុកនៃអេឌីនបឺក

ព្រះអង្គម្ចាស់ភីលីព ឌុកនៃអេឌីនបឺក (, ១០ មិថុនា ១៩២១ - ៩ មេសា ២០២១) 
 
  ជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សអង់គ្លេសនិងជាព្រះរាជភស្តា(ស្វាមី)​របស់មហាក្សត្រីយានីអេលីសាបិតទី ២

ទ្រង់ភីលីពប្រសូតនៅក្នុងគ្រួសាររាជវង្សក្រិកនិងដាណឺម៉ាក​នារាជាណាចក្រក្រិក ប៉ុន្តែគ្រួសាររបស់ទ្រង់ត្រូវបានគេនិរទេសចេញពីប្រទេសនៅពេលទ្រង់មានអាយុ ១៨ ខែ បន្ទាប់ពីបានទទួលការអប់រំនៅប្រទេសបារាំង អាល្លឺម៉ង់ និងចក្រភពអង់គ្លេស ទ្រង់បានចូលរួមជាមួយកងទ័ពជើងទឹកអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ ១៩៣៩ ដែលមានអាយុ ១៨ ឆ្នាំ ចាប់ពីខែកក្កដាឆ្នាំ ១៩៣៩ ទ្រង់ចាប់ផ្តើមត្រូវគ្នាជាមួយម្ចាស់ក្សត្រីអេលីសាបិតអាយុ ១៣ ឆ្នាំ ដែលទ្រង់បានជួបគ្នាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩៣៤ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ពេលដែលទ្រង់បានបម្រើជាមួយភាពខុសគ្នានៅក្នុងកងនាវាមេឌីទែរ៉ាណេនិងប៉ាស៊ីហ្វិក។បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម អង្គម្ចាស់ភីលីពត្រូវបានផ្តល់ការអនុញ្ញាតដោយព្រះមហាក្សត្រ ព្រះអង្គចចទី​ ៦ ហើយបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាងអេលីសាបិតទី ២ មុនពេលការប្រកាសជាផ្លូវការនៃការចូលរួមរបស់ពួកគេនៅខែកក្កដាឆ្នាំ ១៩៤៧ ទ្រង់បានបោះបង់ចោលចំណងជើងនិងស្ទីលក្រិកនិងដាណឺម៉ាករបស់ទ្រង់បានក្លាយជាបញ្ហាអង់គ្លេស និងបានយកនាមរាជត្រកូលម៉ោនបាតថេនរបស់ម្ដាយជីដូនជីតារបស់ទ្រង់ ទ្រង់ក៏បានរៀបការជាមួយអេលីសាបិតនៅថ្ងៃទី ២០ ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ ១៩៤៧ មុនពេលរៀបអភិសេក គាត់ត្រូវបានគេផ្តល់ឱ្យនូវព្រះគោរមងារខ្ពស់របស់ព្រះអង្គនិងបានបង្កើត ឌុកនៃអេឌីនបឺក អឺលនៃមេរីអូណិត និងបារូន ហ្គ្រីនវីស ដោយព្រះអង្គចចទី ៦ អង្គម្ចាស់ភីលីពបានចាកចេញពីការបម្រើយោធាយ៉ាងសកម្មនៅពេលដែលព្រះនាងអេលីសាបិតបានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រីយានី(ស្តេចស្រី)​នៅឆ្នាំ ១៩៥២ បានដល់ឋានៈជាមេបញ្ជាការ ហើយត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះអង្គម្ចាស់អង់គ្លេសនៅឆ្នាំ ១៩៥៧ អង្គម្ចាស់ភីលីពមានបុត្របួននាក់ជាមួយមហាក្សត្រីយានីអេលីសាបិត៖ ព្រះអង្គម្ចាស់ឆាល ព្រះអង្គម្ចាស់នៃវែល, ព្រះនាងអាន ព្រះនាងនៃរាជវង្ស, ព្រះអង្គម្ចាស់អានឌ្រូវ ឌុកនៃយ៉ក និងព្រះអង្គម្ចាស់អេដវឺដ អឺលនៃវឺសសិក តាមរយៈបទបញ្ជាអង់គ្លេសជាក្រុមប្រឹក្សាដែលបានចេញនៅឆ្នាំ ១៩៦០ កូនចៅរបស់ប្តីប្រពន្ធដែលមិនមានសិទ្ធិ​ស្នងរាជ្យនិងឋានៈជាស្តេចអាចប្រើនាមត្រកូលម៉ោនបាតថេន-វិនដ៍សឺរ ដែលត្រូវបានប្រើដោយសមាជិករាជវង្សខ្លះដែលកាន់តំណែងដូចជាព្រះនាងអាន,​ ព្រះអង្គម្ចាស់អានឌ្រូវ,​ និងព្រះ​អង្គម្ចាស់អេដវឺដ

អង្គម្ចាស់​ភីលីព​ ទ្រង់ចូលចិត្តកីឡា ភីលីពបានជួយអភិវឌ្ឍព្រឹត្តិការណ៍ជិះសេះប្រណាំង ទ្រង់ជាអ្នកឧបត្ថម្ភ ប្រធានឬសមាជិកនៃអង្គការជាង ៧៨០ អង្គការ ហើយគាត់បានបម្រើការជាប្រធានរបស់ពានរង្វាន់របស់ឌុកនៃអេឌីនបឺក កម្មវិធីកែលម្អខ្លួនឯងសំរាប់យុវជនដែលមានអាយុពី ១៤ ទៅ ២៤ ឆ្នាំ ទ្រង់គឺជាអ្នកគ្រងយសដែលយូរជាងគេបំផុតនៃរាជាធិបតេយ្យអង់គ្លេសនិងជាសមាជិក(បុរស)​ដែលមានទិឃាយុវែងបំផុតនៃគ្រួសាររាជវង្សអង់គ្លេស ព្រះអង្គបានចូលនិវត្តន៍ពីព្រះរាជកិច្ចរបស់ព្រះអង្គនៅថ្ងៃទី ២ ខែសីហាឆ្នាំ ២០១៧ អាយុ ៩៦ ឆ្នាំ បានបញ្ចប់ការភ្ជាប់ទោលចំនួន ២២,២១៩ និងសុន្ទរកថាចំនួន ៥.៤៩៣ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥២ អង្គម្ចាស់ភីលីពបានសុគតនៅថ្ងៃទី ៩ ខែមេសាឆ្នាំ ២០២១ ពីរខែមុនថ្ងៃកំណើតគម្រប់ ១០០ ឆ្នាំរបស់ទ្រង់
ព្រះអង្គម្ចាស់ហ្វ៊ុមិហ៊ីតុ​ អាគីស្ស៊ីណុមីយ៉ា

thumb|210px|ព្រះអង្គម្ចាស់ហ្វ៊ុមិហ៊ីតុ​ អាគីស្ស៊ីណុមីយ៉ា

ព្រះអង្គម្ចាស់ហ្វ៊ុមិហ៊ីតុ​ អាគីស្ស៊ីណុមីយ៉ា () (កើតនៅថ្ងៃទី ៣០ ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ ១៩៦២) គឺជាព្រះអង្គម្ចាស់នៃ ជប៉ុនImperial Household Agency (Kunaicho): Their Imperial Highnesses Prince and Princess Akishino; personal histories  គឺជាបងប្អូននៅក្នុង អធិរាជណារុតូទី ដែលជាអធិរាជជប៉ុនបច្ចុប្បន្ន។
ព្រះអង្គម្ចាស់អាល់ប៊ើតទី ២ នៃម៉ូណាកូ

ព្រះអង្គម្ចាស់​ អាល់ប៊ើតទី ២ នៃម៉ូណាកូ. princerainier3.palais.mc. – Website of the Palace of Monaco (, ប្រសូត: 14 មីនា 1958) ព្រះនាមពេញ អាល់ប៊ើត អាឡិចសង់ដ្រេ លូអ៊ីស ព្យែរ ហ្គ្រីម៉ាល់ឌី (Albert Alexandre Louis Pierre Grimaldi) ជាព្រះអង្គម្ចាស់ម៉ូណាកូ និងជាប្រធានរបស់រាជវង្សហ្គ្រីម៉ាល់ឌី ព្រះអង្គជាព្រះឱរសរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់រេនីយែរទី 3 និងហ្គ្រេស ខេលី

ទ្រង់ប្រសូតនៅព្រះបរមរាជវាំងរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់នៃម៉ូណាកូ និងបានចូលរៀននៅលីសេ​​ អាល់ប៊ើត ព្រែមៀរ (Lycée Albert Premier) មុនពេលសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយនៅមហាវិទ្យាល័យអាមហឺស ក្នុងយុវវ័យរបស់ព្រះអង្គ ទ្រង់បានប្រកួតប្រជែងនៅក្នុងបូបស្លេ (Bobsleigh) អំឡុង​ការ​ប្រកួត​កីឡា​អូឡាំពិក​រដូវ​រងា​មុន​ពេល​ចូល​និវត្តន៍​ក្នុង​ឆ្នាំ 2002 ទ្រង់ត្រូវបានតែងតាំងជារាជានុសិទ្ធិនៅខែមីនា ឆ្នាំ 2005 បន្ទាប់ពីព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គធ្លាក់ខ្លួនឈឺ ហើយ​បាន​ក្លាយ​ជា​ព្រះអង្គម្ចាស់​អធិបតេយ្យ​នៅពេល​ទ្រង់​សោយ​ទិវង្គត​មួយ​សប្តាហ៍​ក្រោយ​មក ចាប់តាំងពីការឡើងសោយរាជ្យរបស់ព្រះបិតា ទ្រង់ត្រូវបានគេនិយាយមិនច្បាស់នៅក្នុងវិស័យបរិស្ថាននិយម​ និងអ្នកតស៊ូមតិរបស់ការអភិរក្សសមុទ្រ និងការទទួលយកប្រភពថាមពលកកើតឡើងវិញដើម្បីដោះស្រាយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុសកល​ និងបានបង្កើតមូលនិធិព្រះអង្គម្ចាស់អាល់ប៊ើតទី 2​ នៃម៉ូណាកូ ក្នុងឆ្នាំ 2006​ ដើម្បីរៃអង្គាសថវិកាដោយផ្ទាល់ និងផ្តួចផ្តើមសកម្មភាពសម្រាប់បុព្វហេតុបែបនេះ និងការអភិរក្សអេកូឡូស៊ីកាន់តែច្រើន

ជាមួយនឹងទ្រព្យសម្បត្តិដែលមានតម្លៃជាង 1 ពាន់លានដុល្លារ ទ្រង់មានកាន់កាប់ភាគហ៊ុននៅក្នុង Société des Bains de Mer ដែលដំណើរការកាស៊ីណូរបស់ម៉ូណាកូនិងអចលនទ្រព្យកម្សាន្តផ្សេងទៀតនៅក្នុងទីក្រុង

ក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ 2011 ព្រះអង្គម្ចាស់អាល់ប៊ើតទ្រង់បានរៀបការជាមួយព្រះនាងឆាលីន វីតស្តុក មានព្រះឱរសនិងព្រះធីតាពីរនាក់គឺ ព្រះនាងកាព្រីយ៉ែឡា និងព្រះអង្គម្ចាស់ហ្សាក់ រជ្ជទាយាទ ព្រះអង្គម្ចាស់អាល់ប៊ើតក៏​ជា​ព្រះបិតា​របស់​ព្រះឱរស​ពីរ​នាក់​ដែលប្រសូត​មុន​ពេល​រៀប​អភិសេក​ដែរ ចាហ្សមីន ហ្គ្រេស ហ្គ្រីម៉ាល់ឌី ដែលកើតនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងអាឡិចសង់ដ្រេ ហ្គ្រីម៉ាឌី កូស្ត កើតនៅបារាំង
ព្រះអស្វិន​កុមារ

ព្រះអស្វិនកុមារ(ព្រះទេពបុត្រកូនភ្លោះមុខសេះ)250pxគំនូរ  ព្រះអាសវីនកុមាររកូនភ្លោះ សិល្បៈថៃ សាសនា ព្រហ្មញ្ញ សាសនាហិណ្ឌូសាសនាព្រះវេទសាស្ត្រាវុធក្នុងដៃ (បែងភាគដៃ២) ព្រះខ័ន ទេពជាយា(ព្រះមហេសី) ព្រះនាងឱស្សាទេវីព្រះនាងជយោធីព្រះនាងម៉ាយ៉ាន់ឌ្រី.  https://ashywrites.medium.com/ashwini-nakshatara-the-star-of-healers-585d0bd2ab41 យាន្តជំនិះ​សេះព្រះបិតា - ព្រះមាតា ព្រះអាទិត្យព្រះនាង​សុន្ធយា​ព្រះ​រាជ​បុត្រ   ​នកុល(រឿងមហាភារតយុទ្ធ)​សហទេព(​រឿងមហាភារតយុទ្ធ) 

រូបភាពតូច| ព្រះឥន្ទ - ព្រះអាសវីនកុមារ(ព្រះទេពបុត្រកូនភ្លោះមុខសេះ) - (រឿងមហាភារតយុទ្ធ)សិល្បៈឥណ្ឌា.

ព្រះអស្វិនកុមារ ឬ  ព្រះទេពបុត្រកូនភ្លោះមុខសេះ  ( ,  ,  ) គឺ  ទេវតារកូនភ្លោះមុខសេះនៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ៕៚, §1.42. ព្រះអង្គទ្រង់រៀបអភិសេកនិងមានព្រះមហេសី  គឺ  ព្រះនាងឱស្សាទេវី - ព្រះនាងជយោធី - ព្រះនាងម៉ាយ៉ាន់ឌ្រី.  https://ashywrites.medium.com/ashwini-nakshatara-the-star-of-healers-585d0bd2ab41 ៕៚
ព្រះអាទិត្យ

ព្រះអាទិត្យ 250px The Sun photographed at 304 angstroms by the Atmospheric Imaging Assembly (AIA 304) of NASA's Solar Dynamics Observatory (SDO).ឈ្មោះ ព្រះអាទិត្យ (Sun)គុណនាម​ ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ (Solar) ឈ្មោះជាសំស្ក្រឹត ព្រះសូរិយា (Soriya) ទិន្នន័យសង្កេតចម្ងាយមធ្យមពីផែនដី1 AU ≈ 1.496×108 km 
8 នាទី 19 វិនាទី នៃល្បឿនពន្លឺកាំរស្មីឆ្លុះពន្លឺ (V) −26.74ទំហំដាច់ខាត 4.83ការចាត់ថ្នាក់វិសាលភាព G2Vលោហៈធាតុ Z = 0.0122ទំហំកែង (31.6–32.7)លក្ខណៈនៃគន្លង

ព្រះអាទិត្យ ឬ ថ្ងៃ គឺជា ផ្កាយ នៅចំកណ្តាលនៃ ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ វាគឺជាដុំមូលស្ទើរពេញវង់នៃប្លាស្មាក្តៅHow Round is the Sun?". NASA. 2 October 2008. Retrieved 7 March 2011. Charbonneau, P. (2014). "Solar Dynamo Theory". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 52: 251–290. Bibcode:2014ARA&A..52..251C ជាមួយនឹងចលនា បញ្ច្រាស ផ្ទៃក្នុងដែលបង្កើត ដែនម៉ាញេទិច តាមរយៈ ដំណើរការឌីណាម៉ូ Charbonneau, P. (2014). "Solar Dynamo Theory". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 52: 251–290. Bibcode:2014ARA&A..52..251Cវាគឺជាប្រភព ថាមពល ដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់ ជីវិត នៅលើ ផែនដី ។ អង្កត់ផ្ចិតរបស់វាគឺប្រហែល 1,39 លានគីឡូម៉ែត្រពោលគឺ 109 ដងនៃផែនដីហើយ ម៉ាស់របស់វា គឺប្រហែលជា 330.000 ដងនៃផែនដីដែលមានប្រហែល 99,86% នៃម៉ាស់សរុបនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។
ព្រះអាទិត្យ: ឈ្មោះនឹងនិមត្តិសញ្ញ

ឈ្មោះនឹងនិមត្តិសញ្ញ
ភាសាអង់គ្លេសត្រឹមត្រូវឈ្មោះ ព្រះអាទិត្យបាន បង្កើតឡើងពី ភាសាអង់គ្លេសបុរាណ sunne និងអាចទាក់ទងទៅ ខាងត្បូង ។ ភាសាអង់គ្លេសសំដៅទៅភាសាអង់គ្លេសផ្សេងទៀតរួមមាន Old Frisian sunne , sonne , Old Saxon sunna , កូនប្រុសរបស់ ប្រទេសហូឡង់ , សម័យទំនើប ហូឡង់ហូឡង់ , sunna អា ឡាតាំង ចាស់ , អាល្លឺម៉ង់សម័យទំនើប Sonne , sunna ចាស់ Norse និង ហ្គោធិក sunnō ។ ពាក្យអាល្លឺម៉ង់ទាំងអស់សម្រាប់ព្រះអាទិត្យដែលមកពីដើម Proto-Germanic * sunnōn Barnhart, R. K. (1995). The Barnhart Concise Dictionary of Etymology. HarperCollins. p. 776. ISBN 0-06-270084-7. Mallory, J. P. (1989). In Search of the Indo-Europeans: Language, Archaeology and Myth. Thames & Hudson. p. 129. ISBN 0-500-27616-1.

ពន្លឺព្រះអាទិត្យ

ថេរពន្លឺព្រះអាទិត្យ គឺជាចំនួនថាមពលដែលប្រាក់បញ្ញើព្រះអាទិត្យក្នុងមួយឯកតាដែលត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់[6]ទៅនឹងពន្លឺព្រះអាទិត្យ។ ថេរពន្លឺព្រះអាទិត្យគឺស្មើនឹងប្រមាណ 1.368 W / m 2 (វ៉ាត់ក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ) នៅចម្ងាយនៃ អង្គភាពតារាសាត្រាមួយ (AU) ពីព្រះអាទិត្យ (ដែលនៅលើឬនៅជិតផែនដី)។ការសាងសង់ស៊េរីពេលវេលាសរុបសមាសធាតុព្រះអាទិត្យ Irradiance (TSI) ស៊េរីពីឆ្នាំ 1978 ដល់បច្ចុប្បន្ន" ។ បានដាក់ក្នុងប័ណ្ណសារ ពីដើម នៅថ្ងៃទី 22 ខែសីហាឆ្នាំ 2011 ។ ទាញយក 5 តុលា 2005ពន្លឺព្រះអាទិត្យនៅលើផ្ទៃផែនដីត្រូវបាន ថយចុះ ដោយបរិយាកាសរបស់ផែនដីដូច្នេះថាមពលតិចជាងមុនមកដល់ផ្ទៃដី (ជិត 1000 W / m 2 ) នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌច្បាស់លាស់នៅពេលដែលព្រះអាទិត្យគឺនៅជិត zenith នេះ ។ ពន្លឺព្រះអាទិត្យនៅផ្នែកខាងលើនៃបរិយាកាសផែនដីត្រូវបានផ្សំឡើងដោយថាមពលសរុបនៃពន្លឺអ៊ីនហ្វ្រារ៉េដ 50% ពន្លឺដែលអាចមើលឃើញ 40% និងពន្លឺអ៊ីយ៉ុងឧស្ម័ន 10%"Solar radiation" (PDF)បរិយាកាសនៅក្នុងតម្រងពិសេសបញ្ចេញជាង 70% នៃ ultraviolet ព្រះអាទិត្យជាពិសេសនៅជំហានរលកខ្លី។"Reference Solar Spectral Irradiance: Air Mass 1.5". Retrieved 12 November 2009វិទ្យុសកម្មកាំរស្មីអ៊ុលត្រាវីយូអេយ៉ូ នបានបង្កើត ionisation បរិយាកាសខាងលើថ្ងៃរបស់ផែនដីបង្កើត អាតូម អេឡិចត្រូនិច។ពណ៌របស់ព្រះអាទិត្យគឺពណ៌សជាមួយសន្ទស្សន៍ចន្លោះពណ៌ CIE ជិត (0.3, 0.3) នៅពេលដែលមើលពីលំហឬនៅពេលដែលព្រះអាទិត្យខ្ពស់នៅលើមេឃ។ នៅពេលដែលវាស់ថតទាំងអស់ដែលបញ្ចេញបញ្ចេញពន្លឺព្រះអាទិត្យពិតជាបញ្ចេញពន្លឺកាន់តែច្រើនក្នុងផ្នែកពណ៌បៃតងជាងវិសាលគមដទៃទៀត។