navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ពញាលើថៃ

{{Infobox royalty|name=លើថៃ|death_date=១៣២៣ (61 ឆ្នាំ)|regent=|reg-type=|religion=Theravada Buddhism|mother=|father=ពុកឃុនរាមកំហែងមហារាជ|house=រាជវង្សព្រះរោង|issue-pipe=|issue-link=|issue=លិថៃ (ព្រះមហាធម្មរាជាទី​១)ម៉ាយនីនតាពី|spouse=|death_place=អាណាចក្រសុខោទ័យ|birth_place=អាណាចក្រសុខោទ័យ|title=ព្រះយាលើថៃ|birth_date=១២៦២|regent1=|reg-type1=|suc-type=|successor=ងួណាំធុម|predecessor=ពុកឃុនរាមកំហែងមហារាជ|cor-type=|coronation=|reign=១២៩៨ - ១៣២៣|succession=[[ព្រះមហាក្សត្រថៃ|ព្រះយានៃសុខោទ័យ'']]|caption=|image=|signature=}}ព្រះយាលើថៃ''' (    , បាន  ) គឺជាស្តេចទីបួននៃ ព្រះរាជាណាចក្រសុខោទ័យ (ជាព្រះរាជាណាចក្រប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ ប្រទេសថៃ ) ពីឆ្នាំ 1298 ដល់ 1323 ។ ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បាន​បន្ត​ដោយ​បិតា​របស់​ព្រះអង្គ គឺ ព្រះបាទ រាមាកំហែង រហូត​ដល់​ការ​ឡើង​សោយរាជ្យ​ត្រូវ​បាន​ក្តោប​ក្តាប់​ដោយ​បងប្អូនជីដូនមួយ​របស់​ព្រះអង្គ ង៉ោ ណាំធុំ ។

បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ ព្រះបាទរាមាកំហែង ដៃទន្លេសុខោទ័យក៏ដាច់ចេញ។ ព្រះបាទរាមាកំហែង ត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយកូនប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះ លឺ ថៃ។ រាជាណាចក្រ​ដែល​មាន​ឋានៈ​ខ្ពង់ខ្ពស់​ដំបូង​បង្អស់នៅខេត្ត ឧត្តមធានី ​នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង បន្ទាប់​មក​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​បន្ទាប់​ពី ​នគរ​លាវ ​នៃ ​ហ្លួងព្រះបាង និង ​វៀងចន្ទន៍ (វៀងចនន្ទ៍)បាន​រំដោះ​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ម្ចាស់​ត្រួតត្រា​របស់​ខ្លួន។ នៅឆ្នាំ ១៣១៩ អាណាចក្រ ហង្សាវត្តី បែរទៅទិសខាងលិច។ នៅឆ្នាំ១៣២១ ប្រាត តាក់ ដែលជាទីក្រុងចំណាស់ជាងគេមួយនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សុខោទ័យ បានទទួលសេរីភាព។ នៅ​ខាង​ត្បូង ក្រុង ​ស៊ូផាន់​បុរី ​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​ក៏​បាន​រំដោះ​ចេញ​ពី​ដើម​រជ្ជកាល​ឡៅថៃ។

ទ្រង់​បាន​បញ្ជូន​បេសកកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង ​ចម្ប៉ា ​នៅ​ប្រហែល​ឆ្នាំ ១៣១២  ទោះបីជា លោក George Cœdès គិតថាវាជាឪពុករបស់គាត់ដែលរៀបចំការវាយឆ្មក់នៅឆ្នាំ 1313។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
ពញាល៏

ពញាល៏ (,  [ប្ញាឡ]; ស្លាប់ ឆ្នាំ១៥៣៨) គឺជាព្រឹទ្ធិមន្ត្រីម្នាក់ក្នុងរាជវាំងព្រះបាទដ្កាយុពីនៅហង្សាវត្តី។ លោក និងពញាចាន់ ព្រឹទ្ធិមន្ត្រីមួយរូបទៀត បានរៀបចំ និងដឹកនាំការការពារនគរតាមឆ្នេរសមុទ្រមួយនេះ ដោយបានរុញច្រានការវាយឆ្មក់រដូវប្រាំងបីលើករបស់តោនងូដែលជានគរកំពុងឡើងដៃថ្មីនៅចន្លោះឆ្នាំ១៥៣៤ និង ១៥៣៨ បានយ៉ាងជោគជ័យ។ លោកទាំងពីរគឺជាព្រះរាជគ្រូកាលវ័យកុមាររបស់ព្រះមហាក្សត្រវ័យក្មេង និងបានតាំងចិត្តយ៉ាងមុតមាំថានឹងហ៊ានពលីគ្រប់យ៉ាងដើម្បីព្រះអង្គ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ មន្ត្រីទាំងពីររូបត្រូវបានប្រហារជីវិតនៅឆ្នាំ១៥៣៨ ដោយសារតែក្សត្រក្មេងជឿទៅលើដំណឹងញុះញង់របស់តោនងូ ដែលបង្ខូចថាមន្ត្រីទាំងពីរជាដង្កូវក្នុងសាច់បំរើឱ្យតោនងូ។ បន្ទាប់ពីពួកលោកទទួលមរណភាពហើយនោះ ក្សត្រអង្គនេះបានដឹងថាខ្លួនទ្រង់លែងមានអ្នកណាជួយទៀតហើយ។ កាលណោះកងទ័ពតោនងូបានចូលមកម្ដងទៀតនៅចុងឆ្នាំ១៥៣៨ ព្រះអង្គក៏បានសំរេចព្រះទ័យភៀសព្រះកាយជាជាងប្រយុទ្ធតបត។Htin Aung 1967: 107–108Sein Lwin Lay 2006: 152–156
ពញាហ្វារ្យូ

ពញាហ្វារ្យូ (,  អានថា:ប្ញាប៊្យូ; មន: ; រ. ១៤១៨–១៤៥១) គឺជាព្រះមហាក្សត្រទី១២នៃនគរហង្សាវត្តីនៅភូមាចាប់ពីឆ្នាំ១៤៤៦ ដល់ ១៤៥១។ ព្រះអង្គត្រូវជាព្រះភាគិនេយ្យ និងត្រូវជាព្រះរាជបុត្រចិញ្ចឹមនៃព្រះបាទពញារាមទី១ ដែលក្រោយមក ទ្រង់ក៏បានឡើងសោយរាជ្យនៅហង្សាវត្តីជំនួសព្រះអង្គ។ ក្សត្រអង្គនេះត្រូវបានគេស្គាល់ដោយការគ្រប់គ្រងប្រកាន់ក្បួនច្បាប់យ៉ាងតឹងរឹង។ ព្រះអង្គតាមដឹងមកថា ទ្រង់ចូលចិត្តធ្វើដំណើរជុំវិញព្រះនគរដោយតែងព្រះកាយជារាស្ត្រសាមញ្ញដើម្បីសង្កេតរាជកិច្ចផ្ទាល់ព្រះហស្ថ ហើយទ្រង់កាត់ក្ដីប្រកបដោយយុត្តិធម៌ ទោះបីថាជនល្មើសទាំងនោះបានប្រព្រឹត្តិកំហុសតូចតាចប៉ុនណាក៏ដោយ។ ពញាហ្វារ្យូត្រូវបានធ្វើគតដោយព្រះភាតាអយ្យកោមួយរបស់ព្រះអង្គ គឺពញាចាន់ ព្រះបុត្រានៃព្រះបាទពញាធម្មរាជា នៅឆ្នាំ១៤៥១។Harvey 1925: 116
ពញាហ្វារ្យូ: សង្ខេប

សង្ខេប
ពង្សាវតារភូមាផ្សេងៗមិនស្របគ្នាលើកាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗនៃព្រះរាជជីវិតរបស់ក្សត្រអង្គនេះឡើយ។

 ពង្សាវតារ ប្រសូត–សុគត ព្រះជន្ម រជ្ជកាល ល្វែងនៃរជ្ជកាល ស្លាផាតរាជវង្សSlapat provides wildly divergent and inconsistent dates for the early Hanthawaddy history, including the reign of this king. The birth-death and regnal dates use the regnal years given in the Slapat chronicle with 888 ME (1526/27), the death year of King Binnya Ran II, which is in agreement with standard Burmese chronicles, as the anchor reference point. រc. ១៤១៥/១៦–១៤៤២ ២៦ ១៤៣៧–១៤៤២ ៥ ស្លាផាតបានសំរបសំរួល រ. ១៤២៥–១៤៥១ ២៦ ១៤៤៦–១៤៥១ ៥ មហារាជវង្ស ១៤២០/២១Maha Vol. 2 2006: 82–មិថុនា ១៤៥០Both Maha Yazawin and Hmannan Yazawin chronicles say he was assassinated in Waso 812 ME (10 June 1450 to 8 July 1450). ២៩ រឺ ៣០ ១៤៤៦–មិថុនា ១៤៥០ ៤ ប្រាសាទកែវរាជវង្ស ១៤១៨/១៩Hmannan Vol. 2 2003: 92–មិថុនា ១៤៥០ ៣១ រឺ ៣២ ១៤៤៦–មិថុនា ១៤៥០ ៤
ពញាហ្វារ្យូ: ព្រះរាជជីវភាពពីដំបូង

ព្រះរាជជីវភាពពីដំបូង
ពញាហ្វារ្យូបានប្រសូតចេញពីព្រះនាងឝ៊ីនចៅពូ បុត្រីនៃព្រះបាទរាជាធិរាជ និងពញាព្យេ ដែលត្រូវជាព្រះភាគិនេយ្យរបស់ព្រះរាជាធិរាជ។ ព្រះអង្គមានព្រះភគិនីពីរអង្គ នេតាកាត៏ និង នេតាកាធីន។ ព្រះបិតារបស់ទ្រង់បានសុគតនៅឆ្នាំ១៤១៩។ ក្នុងឆ្នាំ១៤២៣ ព្រះមាតារបស់ទ្រង់ឝ៊ីនចៅពូត្រូវបានបញ្ជូនទៅអវៈជាតង្វាយដល់ព្រះបាទសីហសុនៃអវៈដោយព្រះបិតុច្ឆារបស់ទ្រង់ព្រះបាទពញារាម ដែលកាលណោះទ្រង់នៅជាព្រះអង្គម្ចាស់ស្នងរាជ្យនៅឡើយ។ មួយឆ្នាំកន្លងទៅ បន្ទាប់ពីពញារាមបានក្លាយជាក្សត្រក្រោយពេលបំពុលព្រះបាទពញាធម្មរាជា ដែលព្រះបាទពញាធម្មរាជាក៏ត្រូវជាព្រះបិតុច្ឆារបស់ទ្រង់ដែរ ព្រះពញារាមក៏បានចិញ្ចឹមបីបាច់ហ្វារ្យដែលកំព្រាមាតាបិតាទុកដូចជាបុត្រារបស់ព្រះអង្គបង្កើត។Phayre 1967: 81–84 ក្នុងឆ្នាំ១៤៣០ ព្រះមាតារបស់ទ្រង់ ឝ៊ីនចៅពូបានភៀសព្រះកាយចេញពីអវៈ ហើយក៏យាងត្រឡប់មកបារគូវិញ ប៉ុន្តែគ្មានបុត្រអង្គណាមួយ រួមទាំងព្រះហ្វារ្យូផងនោះ ស្គាល់ព្រះនាងឡើយ ដោយហេតុថា ព្រះនាងបានយាងចាកចេញទៅចោលអស់រយៈពេលប្រាំពីរឆ្នាំមកហើយ។
ពញាហ្វារ្យូ: សោយរាជ្យ

សោយរាជ្យ
ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ១៤៤៦ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ពញារាមទី១ ព្រះបិតុច្ឆារបស់ទ្រង់។ ព្រះអង្គបានសោយរាជ្យអស់រយៈពេលប្រហែលប្រាំឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ (ពង្សាវតារមន ស្លាផាតរាជវង្ស ផ្ដល់រយៈកាលប្រាំឆ្នាំនៃរជ្ជកាល រីឯពង្សាវតារភូមាផ្ដល់រយៈកាលបួនឆ្នាំនៃរជ្ជកាល។)
ពញាហ្វារ្យូ: គន្ថនិទ្ទេសន៍

គន្ថនិទ្ទេសន៍
 
 
 
 
 

Category:ក្សត្រភូមា
Category:ក្សត្រមន
Category:រាជវង្សហង្សាវត្តី
ពញាអរ

ពញាអរ (អានថា:ភ្ញា-អ) គឺជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទអរិដ្ឋពលពាហនោ និងជាចៅហ្វាយស្រុកនៃខេត្តត្បូងឃ្មុំ ដែលមានងារថាសម្ដេចចៅពញាអជ៌ុន។ ក្រោយពីសោយរាជ្យនៅត្បូងឃ្មុំ ៨ តំណវង្សមកទើបបានព្រះនត្តាព្រះធម្មាសោករាជ។
ពញាអរ: ប្រវត្តិនៃការទទួលងារ និង ព្រះសារីរិកធាតុ

ប្រវត្តិនៃការទទួលងារ និង ព្រះសារីរិកធាតុ
កាលផែនដីព្រះបាទអរិដ្ឋពលពាហនោនោះ ព្រះអង្គចាត់ព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គព្រះនាមពញាអរ តាំងជាសម្តេចចៅពញាអជ៌ូនឱ្យមកគ្រងស្រុកត្បូងឃ្មុំជាសាមន្តរាជធំ។ សន្តតិវង្សពញាអរគ្រងស្រុកនេះបាន៨តលុះផុតបុត្រព្រះត្រកូលនោះទៅ ដោយព្រះរាជាជាន់ក្រោយៗរបស់សម្តេចចៅពញាអរជូននោះ អាឥតរាជបុត្រនឹងតវង្ស​នោះ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអង្គម្ចាស់ខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សទេវង្សអស្ចារ្យ
ពញាឧ

ពញាឧ (, ; ១៣២៣–១៣៨៤) ជាក្សត្រទីប្រាំបីនៃហង្សាវត្តីបាគូ ដែលទ្រង់បានសោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៣៤៨ ដល់ ១៣៨៣។  ចាប់ពីសោយរាជ្យបានបាន ៣៥ ឆ្នាំ ព្រះអង្គបានប្រឈមមុខនឹងការបះបោរផ្ទៃក្នុងជាច្រើនលើក និង ការលុកលុយពីខាងក្រៅ។ ព្រះអង្គបានព្យាយាមបង្កបង្កើតអំណាចឥទ្ធិពលនគរឡើងវិញចេញក្រៅពីរាជធានីបុរាណ មុំហ៍ ក៏ប៉ុន្តត្រូវបានបង្ខំឱ្យត្រឡប់មកបាគូវិញ ដែលចុងក្រោយបានសន្មតថាជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រមួយដើម្បីក្ដោបក្ដាប់ដែនដីដែលមានមនុស្សនិយាយភាសាមននៅភូមាក្រោម។ ប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនៃរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ពោរពេញដោយឧបាយកលទុច្ចរិតក្នុងរាជវាំងដណ្ដើមរាជបល្លង្កគ្នា។ ព្រះអង្គបានសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ១៣៨៤ ពេលដែលកំពុងប្រឈមមុខនឹងការបះបោរមួយដោយព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ទ្រង់ រាជាធិរាជ។

ពញាឧត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ហ៊្សិនប៊្យូឝ៊ិន (ស្ដេចដំរីស) ពីព្រោះទ្រង់មានដំរីសមួយក្បាល រាប់ថាជាគ្រឿងសំគាល់សំខាន់នៃស្ដេចពុទ្ធសាសនិក។ ពេលដែលដំរីសបានស្រុតស្លាប់ទៅ ទ្រង់បានចំណាយពេលជាច្រើនឆ្នាំដើម្បីរកដំរីសមួួយទៀត។ នៅឆ្នាំ១៣៦២ ពញាឧបានជួសជុលព្រះចេតិយមាសឝ្វេដាហ្កន ដោយបន្ថែមឱ្យមានកំពស់ដល់ទៅ ២០ មាត្រ។
ពញាឧ: ព្រះរាជជីវភាពដំបូង

ព្រះរាជជីវភាពដំបូង
ជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទចៅជេន និងជាព្រះនត្តាភាគិនេយ្យ នៃក្សត្រស្ថាបនិកនគរ ព្រះបាទហ្វារ្យូ ពញាឧបានចំរើនធំធាត់ឡើងនៅក្នុងរាជវាំងរបស់ព្រះបិតុលាទ្រង់ ព្រះបាទពញាឯល៏។ នៅក្នុងយុវវ័យរបស់ទ្រង់ ព្រះអង្គ និង ព្រះភាតាអយ្យកាមួយរបស់ទ្រង់ បុត្ររបស់ពញាឯល៏តែងតែមានជំលោះនឹងគ្នាដោយហេតុនេះទើបពួកគេត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាសត្រូវរាជល្លង្ក។ ព្រះភាតាអយ្យកាមួយរបស់ទ្រង់បានសោយទិវង្គតដោយព្រះរោគ ដូច្នេះទ្រង់ក៏បានក្លាយជាព្រះរជ្ជទាយាទជំនួសវិញ។Phayre 1967: 67
ពញាឧ: ប៉ុន្មានឆ្នាំនៅមុំហ៍

ប៉ុន្មានឆ្នាំនៅមុំហ៍
នៅពេលពញាឧបានអំណាចហើយ ព្រះអង្គបានរើរាជធានីត្រឡប់ទៅមុំហ៍វិញ (មោត្តមៈ) រាជធានីពេលកកើតរាជវង្ស។ (ព្រះបិតាទ្រង់បានរើរាជធានីទៅបាគូនៅឆ្នាំ១៣២៤។) នេះមិនមែនជាការរើរាជធានីដ៏សមស្របនោះទេ។ រីឯបាគូបានតាំងនៅក្នុងតំបន់យុទ្ធសាស្ត្រនៅកណ្ដាលចន្លោះ ដីសណ្ដឥរាវត្តី និង ឆ្នេរតនាវស្រីភាគខាងលើ មុំហ៍នៅចុងឆ្នេរតនាវស្រីដែលនៅខាងស្ដាំជាមាត់ច្រកឥទ្ធិពលអំណាចរបស់សៀម ហើយនៅឆ្ងាយពីមជ្ឈមណ្ឌលមនសំខាន់ទាំងពីរ។

ខណៈនោះ ព្រះរាជាប្រហែលជាកំពុងព្យាយាមយកតំរាប់តាមភាពជោគជ័យព្រះបិតុលារបស់ទ្រង់ចៅអក្នុងការសញ្ជ័យខ្សែឆ្នេរតនាវស្រីនៅទសវត្សឆ្នាំ១៣១០ តែព្រះអង្គមិនបានដូចបំណងឡើយ។ ជាដំបូង ឆ្នេរតនាវស្រីជាក់ស្ដែងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាណាចក្រអយុធ្យាដែលជាអាណាចក្រទើបកកើតថ្មី។ នៅមុំហ៍ ព្រះអង្គបានប្រឈមមុខនឹងការបះបោរផ្ទៃក្នុងជាច្រើន ហើយនិងការវាយប្រហារពីខាងក្រៅដែលនៅទីបំផុតបានបង្ខំព្រះអង្គចាកចេញពីមុំហ៍។

នៅឆ្នាំ១៣៥៦ ទាហានលានស្រែដែលមានចំនួន ៨០០០០ នាក់ បានចូលមកលុកលុយស្រុកនៃមុំហ៍ ស៊ីត្តោង តាអ៊ិកក្លា ដុនវ៉ុន និង ឡាហ្គុនព្យី។ (ពង្សាវតារលានស្រែមិនបានកត់ត្រាអំពីការលុកលុយនេះឡើយ ដូច្នេះពួកអ្នកឈ្លានពានជាក់ស្ដែងអាចមកពីរដ្ឋទៃភាគខាងជើងផ្សេងមួយទៀត)។Fernquest 2006: 4–5 ព្រះអង្គក៏បានវាយបកការវាយប្រហារនេះវិញ។ នៅពាក់កណ្ដាលទសវត្សឆ្នាំ១៣៦០ ទ្រង់បានប្រឈមមុខនឹងការបះបោរមួយផ្សេងទៀត ពេលនោះបង្កឡើងដោយព្រះភាតារបស់ទ្រង់ មិនលិង្កា។ ព្រះអង្គបានបង្ក្រាបការបះបោរនេះបាន ហើយបានចេញរាជបញ្ជាប្រហារជីវិតមិនលិង្កា ហើយបានលើកមហេសីរបស់មិនលិង្កា ម្វេស៊ីន ជាព្រះម្ចាស់ក្សត្រី។ នៅខែមករា ១៣៦៨ ម្វេស៊ីនបានផ្ដល់កំណើតដល់ពញាន្វេ (ក្រោយមកហៅថា រាជាធិរាជ)។
ពញាឧ: ខាងក្រៅមុំហ៍

ខាងក្រៅមុំហ៍
នៅឆ្នាំ១៣៦៩ ព្រះអង្គនៅតែប្រឈមមុខនឹងការបះបោរផ្សេងមួយទៀតដោយព្រះភាតាអយ្យកាមួយរបស់ទ្រង់ ប្យ៉ាត្តាបា ហើយត្រូវបានបង្ខំឱ្យចាកចេញពីមុំហ៍។ បន្ទាប់ពីកំណត់បំព្រួញព្រំដែននៅត្រឹមដុនវ៉ុន ទីកំណើតនៃបុព្វបុរសរបស់រាជវង្សរបស់ទ្រង់ នៅភាគខាងជើងមុំហ៍ ពញាឧបានឃ្លាតកាន់តែឆ្ងាយទៅដល់បាគូដើម្បីប្រមូលផ្ដុំកំលាំងឡើងវិញ។ បាគូមិនមែនជារាជធានីមនសំខាន់ទៀតទេចាប់ពីឆ្នាំ១០៥៧ នៅពេលដែលវាធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រាជវង្សបាកាន និងនៅឆ្នាំ១៣៦៩ វាមានទំហំត្រឹមតែភូមិដ៏ធំមួយប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះអង្គក៏អាចពង្រឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ទ្រង់ចាប់ពីបាគូ ក៏ប៉ុន្តែមិនអាចសញ្ជ័យមុំហ៍បានមកវិញឡើយ។ ព្រះអង្គបានបញ្ជូនបុត្រីព្រះអង្គមួយអង្គ តឹឡាមេសិរីទៅថ្វាយព្រះចៅលានស្រែដើម្បីទទួលបានជំនួយពីព្រះអង្គមកវិញ។ (ព្រះនាងមនអង្គនេះត្រូវបានយាងត្រឡប់មកវិញនៅប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមកទៀត ព្រោះតែព្រះនាងមិនទទួលបានការថ្នាក់ថ្នមដោយស្ដេចលានស្រែឡើយ។)Harvey 1925: 111–112
ពញាឧ: ការបះបោរពញាន្វេ

ការបះបោរពញាន្វេ
នៅបាគូ ពញាឧបានប្រឈមនឹងជំលោះទាស់ទែងបន្ថែមទៀតនៅក្នុងព្រះរាជវង្ស។ បុត្រាច្បងរបស់ទ្រង់ ព្រះអង្គម្ចាស់ពញាន្វេល្បីថាមិនចុះសំរុងគ្នានឹងព្រះអគ្គមហេសី ដែលព្រះបុត្រារបស់ព្រះអគ្គមហេសី ត្រូវបានព្រះបាទពញាឧតែងតាំងជារជ្ជទាយាទ។ ព្រះភគិនីរបស់ពញាឧ មហាទេវី និងព្រះភាតារបស់ទ្រង់លោកពញា ព្រះចៅនៃម្ចោនម្ចាបានឃ្លាំមើលរាជបល្លង្ក ហើយមានគំនិតសង្ស័យជាមួយពញាន្វេ។Htin Aung 1967: 80 នៅឆ្នាំ១៣៨៣ ពញាន្វេព្រះជន្ម១៦វស្សា បានពង្រត់ជាមួួយព្រះភគិនីបិតាតែមួយ តឹឡាមេឌ៏របស់ទ្រង់ ភៀសព្រះកាយទៅកាន់ដាហ្កូន (ឥឡូវយ៉ានហ្កូន) ហើយបានបង្កការបះបោរមួយឡើង។ ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់មានព្រះប្រឈួនខ្លាំង និងជិតសោយទិវង្គត។ នៅខែឧសភា ១៣៨៣ ព្រះអគ្គមហេសីរបស់ទ្រង់បានបញ្ជូនកងទ័ពមួយកងទៅកាន់ដាហ្កូន។ ពញាន្វេបានបង្ក្រាបកងទ័ពទ្រង់នៅដាហ្កន ហើយបរពលទៅកាន់បាគូ។ ព្រះមហាក្សត្រក៏បានសោយទិវង្គតកំឡុងពេលវាយប្រយុទ្ធគ្នា ហើយពញាន្វេបានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រ ដោយបានហៅព្រះអង្គឯងថាជា រាជាធិរាជ មានន័យថា ស្ដេចលើស្ដេច។
ពញាឧ: ស្ដេចដំរីស

ស្ដេចដំរីស
ពញាឧត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ហ៊្សិនប្យូឝ៊ិន (ស្ដេចដំរីស) ពីព្រោះទ្រង់មានដំរីសមួយក្បាល ដែលបានចាត់ទុកជាគ្រឿងសំគាល់សំខាន់នៃស្ដេចពុទ្ធសាសនិក។ ពេលដែលដំរីសបានស្រុតស្លាប់ទៅ ព្រះអង្គបានចំណាយពេលជាច្រើនឆ្នាំដើម្បីស្វែងរកដំរីសមួយទៀត។ នៅឆ្នាំ១៣៦២ ពញាឧបានជួសជុលព្រះចេតិយមាសឝ្វេដាហ្កន ដោយការបន្ថែមកំពស់វារហូតទៅដល់ ២០ មាត្រ។

ពញាឧបានបញ្ជូនគណបេសកទូតមួយទៅសីហលៈ ហើយបានទទួលមកវិញនូវព្រះសារីរិកធាតុ ដែលចេតិយតំកល់សារីរិកធាតុមួយត្រូវបានកសាងឡើងនៅក្បែរ កន្លែងទទួល "ជ័យជំនះ" របស់ទ្រង់លើកងទ័ពលានស្រែ។
ពញាឧ: គន្ថនិទ្ទេសន៍

គន្ថនិទ្ទេសន៍
 
 
 
 
 
 
 
 

Category:ក្សត្រភូមា
Category:ក្សត្រមន
Category:រាជវង្សហង្សាវត្តី
ពញាឯល៏

ពញាឯល៏ (, ; ១៣០៨–១៣៤៨) គឺជាក្សត្រទីប្រាំពីរនៃហង្សាវត្តីបាគូ ដែលបានសោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៣៣០ ដល់ ១៣៤៨។ លើកឡើងឱ្យសោយរាជ្យដោយព្រះភគិនីរួមបិតារបស់ព្រះអង្គ ព្រះម្ចាស់ក្សត្រីចន្ទាមិនលុ ទ្រង់ជារាជបុត្រនៃព្រះបាទឃុនល ព្រះអង្គបានបង្ក្រាបការលុកលុយរបស់អាណាចក្រសុខោទ័យនៅឆ្នាំ១៣៣០ - ១៣៣១ ហើយបានរំដោះហង្សាវត្តីពីឋានៈជាសាមន្តរាជ្យរបស់សុខោទ័យ។ ព្រះអង្គបានរើរាជធានីទៅបាគូវិញ ហើយបានគ្រងរាជ្យអស់រយៈពេល ១៧ ព្រះវស្សា។Phayre 1967: 67
ពញាឯល៏: ព្រះរាជសាវតារ

ព្រះរាជសាវតារ
ពញាឯល៏ត្រូវជាព្រះបុត្រានៃព្រះបាទឃុនល ហើយជាព្រះភាគិនេយ្យនៃព្រះបាទហ្វារ្យូ ស្ថាបនិកនៃព្រះនគរនេះ។ ដូចនឹងបណ្ដាក្សត្រអង្គមុនដែរ ទ្រង់ក៏មានឈាមជ័រឝាន និងមនដូចគ្នាដែរ។Htin Aung 1967: 78–80 (ព្រះអង្គយ៉ាងហោចណាស់ក៏មានខ្សែលោហិតឝានតាមបិតារបស់ទ្រង់ឃុនល ដែលមានព្រះលោហិតឝានពាក់កណ្ដាល។) ព្រះអង្គបានក្លាយជាចៅហ្វាយស្រុកខែត្របាគូនៅឆ្នាំ១៣៣០ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតនៃព្រះបាទចៅជេន។
ពញាឯល៏: រជ្ជកាល

រជ្ជកាល
ពញាឯល៏ត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យដោយព្រះម្ចាស់ក្សត្រី ចន្ទាមិនលុ ដែលទ្រង់បានធ្វើគត់ក្សត្រពីរអង្គមុនគឺ ព្រះបាទជេនបុន និង ចៅឯ ក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានខែ បន្តបន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទចៅជេននៅខែ មេសា ១៣៣០។ ចន្ទាមិនលុ ដែលទ្រង់ក៏ជាព្រះមហេសីនៃចៅជេន ចៅឯ ហើយក៏ជាព្រះភគិនីរួមបិតារបស់ពញាឯល៏ផងដែរ។ (បិតារបស់ពួកទ្រង់គឺព្រះបាទឃុនល។)

ព្រះរាជកិច្ចជាបន្ទាន់របស់ទ្រង់ជាព្រះមហាក្សត្រគឺត្រូវបញ្ឈប់ការវាយប្រហារពីសុខោទ័យ។ ព្រះមហាក្សត្រនៃសុខោទ័យបានបញ្ជូនកងប្រដាប់អាវុធដើម្បីសងសឹកនឹងការធ្វើគត់របស់ព្រះនាងចន្ទាមិនលុលើចៅឯ ដែលជាព្រះនត្តារបស់ព្រះអង្គ។ ពញាឯល៏បានបង្ក្រាបកងទ័ពឈ្លានពានបាននៅក្បែរមុំហ៍។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ហង្សាវត្តីបានបោះបង់ចោលឋានៈជារដ្ឋចំណុះមានតែឈ្មោះរបស់សុខោទ័យតទៅទៀត ហើយក៏លែងមានការវាយលុកពីខាងក្រៅចាប់ពីពេលនោះមក។

ពញាឯល៏បានរើរាជធានីត្រឡប់ទៅបាគូវិញ (ដូចដែលចៅជេនបានធ្វើ) ហើយបានសោយរាជ្យរហូតដល់ចូលទិវង្គតនៅឆ្នាំ១៣៤៨។ ព្រះអង្គបានលើកព្រះភគិនីរួមបិតា ចន្ទាមិនលុជាព្រះអគ្គមហេសីរបស់ទ្រង់។ (ព្រះអង្គទំនងជាគ្មានជំរើសទេមើលទៅ។ តាមរយៈពង្សាវតារភូមា និង មនមួយចំនួន នៅពេលនោះទ្រង់ត្រូវបានកោះហៅដោយចន្ទាមិនលុឱ្យឡើងសោយរាជ្យ ពញាឯល៏បានយាងទៅមុំហ៍ ដោយគ្មានព្រះស្នំណាមួយទៅតាមឡើយ។ ចន្ទាមិនលុក៏បានធ្វើគត់ក្សត្រអង្គមុនចៅឯ ដោយត្រូវបានគេសន្និដ្ឋានថាព្រោះតែទ្រង់បានចំណាយពេលវេលាជាមួយពួកព្រះស្នំច្រើនពេក។)

ព្រះអង្គសោយទិវង្គតនៅព្រះជន្ម ៤០ វស្សា នៅឆ្នាំ១៣៤៨ (ភាគច្រើន ប្រហែលពាក់កណ្ដាលទីពីរនៃឆ្នាំ១៣៤៨)។(Pan Hla 2004: 44) only states he died in 710 ME (March 1348 to March 1349) at age 40 (41st year), having completed 18 years of reign. Since he came to power c. May 1330, Binnya E Law must have died after May 1348. Moreover, (Pan Hla 2004: 161) states that Binnya U, the successor of Binnya E Law, died in January 1384, having reigned for 35 years. It means some time between May 1348 and January 1349, Binnya E Law died and Binnya U succeeded. ព្រះអង្គត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយព្រះភាគិនេយ្យរបស់ទ្រង់ពញាឧ។
ពញាឯល៏: គន្ថនិទ្ទេសន៍

គន្ថនិទ្ទេសន៍
 
 
 

Category:ក្សត្រភូមា
Category:ក្សត្រមន
Category:រាជវង្សហង្សាវត្តី
Category:អ្នកភូមាដើមកំណើតមន
ពណ៌

រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ក្រុមខ្មៅដៃដែលបានបង្ហាញជាពណ៌ផ្សេងៗខុសពីគ្នា
ពណ៌ ( សំ. វណ៌; បា. វណ្ណ "សម្បុរ; ពួក; ថ្នាក់ត្រកូល; ភេទ; ពាក្យសរសើរ; គុណដែលគួរសរសើរ; អក្សរ..." ) រូបសម្បុរដែលបានមើលឃើញ គឺជាការយល់ឃើញដែលមើលឃើញ ដោយផ្អែកលើវិសាលគមអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ។ ទោះបីជាពណ៌មិនមែនជាកម្មសិទ្ធិរបស់រូបធាតុក៏ដោយ ប៉ុន្តែការយល់ឃើញពណ៌គឺទាក់ទងទៅនឹង ការស្រូបពន្លឺ ការឆ្លុះបញ្ចាំង ការបំភាយ និង ការជ្រៀតជ្រែករបស់វត្ថុ។ សម្រាប់មនុស្សភាគច្រើន ពណ៌ត្រូវបានគេយល់ឃើញនៅក្នុងវិសាលគមពន្លឺដែលអាចមើលឃើញជាមួយនឹងកោសិកាកោណបីប្រភេទ ( ទ្រីឆ្រូមេស៊ី )។ សត្វផ្សេងទៀតអាចមានប្រភេទកោសិការាងកោណខុសៗគ្នា ឬមានភ្នែកដែលងាយនឹងរលកពន្លឺខុសៗគ្នា ដូចជា ឃ្មុំ ដែលអាចបែងចែកកាំរស្មីអ៊ុលត្រាវីយូឡេ ហើយដូច្នេះវាមានកម្រិតភាពប្រែប្រួលនៃពណ៌ផ្សេងគ្នា។ ការយល់ឃើញរបស់សត្វអំពីពណ៌មានប្រភពចេញពីរលកពន្លឺខុសៗគ្នា ឬ ភាពប្រែប្រួលនៃវិសាលគម នៅក្នុងប្រភេទកោសិកាកោណ ដែលបន្ទាប់មកត្រូវបានដំណើរការដោយខួរក្បាល ។

ពណ៌មានលក្ខណៈសម្បត្តិយល់ឃើញដូចជា ពណ៌រលាំពណ៌ ពណ៌ចម្រុះ (តិត្ថិភាព) និង ពន្លឺ ។ ពណ៌ក៏អាចត្រូវបានលាយបញ្ចូលគ្នាបន្ថែម (ប្រើជាទូទៅសម្រាប់ពន្លឺជាក់ស្តែង) ឬ លាយសណ្ដក (ប្រើជាទូទៅសម្រាប់សម្ភារៈ)។ ប្រសិនបើពណ៌ត្រូវបានលាយបញ្ចូលគ្នាក្នុងសមាមាត្រត្រឹមត្រូវ ដោយសារតែ មេតាមេរីស្សឹម ពួកវាអាចមើលទៅដូចគ្នាទៅនឹងពន្លឺរលកតែមួយ។ ដើម្បីភាពងាយស្រួល ពណ៌អាចត្រូវបានរៀបចំក្នុងចន្លោះពណ៌ដែលនៅពេលដែលត្រូវបានអរូបីជាគំរូពណ៌គណិតវិទ្យាអាចកំណត់តំបន់នីមួយៗនៃពណ៌ជាមួយនឹងសំណុំលេខដែលត្រូវគ្នា។ ដូច្នេះ ចន្លោះពណ៌គឺជាឧបករណ៍សំខាន់មួយសម្រាប់ ការបង្កើតឡើងវិញនូវពណ៌ នៅក្នុង ការបោះពុម្ព ការថតរូប ម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រ និង ទូរទស្សន៍ ។ ម៉ូដែលពណ៌ដែលល្បីជាងគេគឺ RGB, CMYK, YUV, HSL និង HSV ។

ដោយ​សារ​ការ​យល់​ឃើញ​នៃ​ពណ៌​គឺ​ជា​ទិដ្ឋភាព​ដ៏​សំខាន់​មួយ​នៃ​ជីវិត​មនុស្ស នោះ​ពណ៌​ផ្សេង​គ្នា​ត្រូវ​បាន​គេ​ភ្ជាប់​ជាមួយ​នឹង ​អារម្មណ៍ សកម្មភាព និង ​សញ្ជាតិ ។ ឈ្មោះ​នៃ ​តំបន់​ពណ៌ ​នៅ​ក្នុង​វប្បធម៌​ផ្សេង​គ្នា​អាច​មាន​ខុស​គ្នា ជួនកាល​មាន​ផ្ទៃ​ត្រួត​គ្នា។ នៅក្នុង សិល្បៈទស្សនីយភាព ទ្រឹស្ដីពណ៌ ត្រូវបានប្រើដើម្បីគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ពណ៌ ប្រកបដោយសោភ័ណភាព និង សុខដុមរមនា ។ ទ្រឹស្ដីនៃពណ៌រួមបញ្ចូល ការបំពេញបន្ថែមពណ៌ ; តុល្យភាពពណ៌ ; និងការចាត់ថ្នាក់នៃ ពណ៌ចម្បង (ជាប្រពៃណី ពណ៌ក្រហម លឿង ខៀវ ) ពណ៌បន្ទាប់បន្សំ (ជាប្រពៃណី ពណ៌ទឹកក្រូច បៃតង ពណ៌ស្វាយ ) និង ពណ៌ទីបី ។ ការសិក្សាអំពីពណ៌ជាទូទៅត្រូវបានគេហៅថា វិទ្យាសាស្ត្រពណ៌ ។
ពណ៌ក្រហម

ក្រហម ​ជា​ពណ៌​នៅ​ចុង​រលក​វែង​នៃ ​វិសាលគម​ពន្លឺ​ដែល​មើល​ឃើញ ​នៅ​ជាប់ ​ពណ៌​ទឹកក្រូច និង ​ពណ៌​ស្វាយ ​ផ្ទុយ។ វា​មានប្រវែងរលកសំខាន់ប្រហែល ៦២៥-៧៤០ ណាណូម៉ែត្រ ។  វាគឺជាពណ៌ចម្បងនៅក្នុង គំរូពណ៌ RGB និងពណ៌បន្ទាប់បន្សំ (ធ្វើពីស្វាយ និងពណ៌លឿង) នៅក្នុង គំរូពណ៌ CMYK ហើយជា ពណ៌បំពេញបន្ថែម នៃ ពណ៌ខៀវខ្ចី ។ ពណ៌ក្រហមមានចាប់ពី ពណ៌ក្រហម ដ៏ភ្លឺ ចែងចាំង និង ពណ៌ក្រហមដ៏ភ្លឺចែងចាំង ទៅជាពណ៌ក្រហមដ៏ខៀវស្រងាត់ ហើយប្រែប្រួលនៅក្នុងម្លប់ពី ពណ៌ផ្កាឈូក ស្លេកទៅពណ៌ក្រហមងងឹត ប៊ឺហ្គូឌី ។ 
រូបភាពតូច|ផ្កាកុលាបមានផ្ទៃពណ៌ក្រហមដិត
សារធាតុ​ពណ៌​ក្រហម​ដែល​ធ្វើ​ពី ​ផ្លែ​អុក ​គឺ​ជា​ពណ៌​ដំបូង​គេ​ដែល​ប្រើ​ក្នុង ​សិល្បៈ​បុរេប្រវត្តិ ។ ជនជាតិអេស៊ីបបុរាណ និង ជនជាតិម៉ាយ៉ា បានលាបពណ៌មុខរបស់ពួកគេពណ៌ក្រហមនៅក្នុងពិធី។ មេទ័ព រ៉ូម៉ាំង មានដងខ្លួនពណ៌ក្រហម ដើម្បីអបអរជ័យជំនះ។ វាក៏ជាពណ៌ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុង ប្រទេសចិន ដែលវាត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ពណ៌គ្រឿងស្មូនសម័យដើម ហើយក្រោយមកទៀត ទ្វារ និងជញ្ជាំងនៃវាំង។  នៅក្នុង ក្រុមហ៊ុនរីណាយស្សាន សំលៀកបំពាក់ពណ៌ក្រហមដ៏អស្ចារ្យសម្រាប់ពួកអភិជន និងអ្នកមានត្រូវបានលាបពណ៌ដោយ ខឺមេស និង ខូឆីននៀល ។ សតវត្សទី១៩ បាននាំមកនូវការណែនាំនៃថ្នាំលាបពណ៌ក្រហមសំយោគដំបូងដែលជំនួសថ្នាំពណ៌ប្រពៃណី។ ពណ៌ក្រហមបានក្លាយជាពណ៌និមិត្តរូបនៃ លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត និង សង្គមនិយម ។ សូវៀតរុស្ស៊ី បានយកទង់ក្រហមបន្ទាប់ពី បដិវត្តបូលសេវិក ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ រហូតដល់ការបែកបាក់នៃសហភាពសូវៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ។ ចិនកុម្មុយនិស្តបានអនុម័តទង់ក្រហមបន្ទាប់ពី បដិវត្តន៍ចិនឆ្នាំ១៩៤៩ ។ វាត្រូវបានអនុម័តដោយវៀតណាម ខាងជើងក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ និងដោយវៀតណាមទាំងអស់នៅឆ្នាំ១៩៧៥ ។

ចាប់តាំងពីពណ៌ក្រហមគឺជាពណ៌នៃ ឈាម វាត្រូវបានភ្ជាប់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រជាមួយនឹងការលះបង់ គ្រោះថ្នាក់ និងភាពក្លាហាន។ ការស្ទង់មតិទំនើបនៅ អឺរ៉ុប និង សហរដ្ឋអាមេរិក បង្ហាញថា ពណ៌ក្រហមក៏ជាពណ៌ដែលជាប់ទាក់ទងគ្នាច្រើនបំផុតជាមួយនឹងកំដៅ សកម្មភាព ចំណង់ផ្លូវភេទ កំហឹង សេចក្តីស្រឡាញ់ និងសេចក្តីរីករាយ។ នៅក្នុងប្រទេសចិន ឥណ្ឌា និងប្រទេសអាស៊ីជាច្រើនទៀត វាគឺជាពណ៌តំណាងឱ្យសុភមង្គល និងសំណាងល្អ។
ពណ៌ខៀវ

ពណ៌ខៀវ គឺជាពណ៌មួយក្នុងចំណោម ពណ៌ចម្បង ទាំងបីនៅក្នុង គំរូពណ៌ RYB (ទ្រឹស្ដីពណ៌ប្រពៃណី) ក៏ដូចជានៅក្នុង គំរូពណ៌ RGB (បន្ថែម) ។  វាស្ថិតនៅចន្លោះ ពណ៌ស្វាយ និង ពណ៌ខៀវ នៅលើ វិសាលគម នៃ ពន្លឺដែលអាចមើលឃើញ ។ ភ្នែក​យល់​ឃើញ​ពណ៌​ខៀវ​ពេល​មើល​ពន្លឺ​ដោយ​មាន ​រយៈ​ចម្ងាយ​រលក​លេច​ធ្លោ ​ចន្លោះ​ពី ៤៥០ ទៅ ៤៩៥ ណាណូម៉ែត្រ ។ ពណ៌ខៀវភាគច្រើនមានល្បាយបន្តិចនៃពណ៌ផ្សេងទៀត; ពណ៌ផ្ទៃមេឃ មានពណ៌បៃតងខ្លះ ចំណែក ឆ្ងាយស្រយោល មានពណ៌ស្វាយខ្លះ។ មេឃ​ពេល​ថ្ងៃ​ច្បាស់​លាស់ និង​សមុទ្រ​ជ្រៅ​មាន​ពណ៌​ខៀវ​ដោយ​សារ​ឥទ្ធិពល​អុបទិក​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជាពន្លឺថ្លាខ្ចរខ្ចាយ ។ បែបផែនអុបទិកដែលហៅថា ឥទ្ធិពលធីនដាល ពន្យល់ពី ភ្នែកពណ៌ខៀវ ។ វត្ថុ​ឆ្ងាយៗ​មាន​ពណ៌​ខៀវ​ច្រើន​ជាង​ដោយសារ​ឥទ្ធិពល​អុបទិក​មួយ​ទៀត​ហៅ​ថាទិដ្ឋភាពពីលើអាកាស ។
រូបភាពតូច
ពណ៌ខៀវគឺជាពណ៌ដ៏សំខាន់នៅក្នុងសិល្បៈ និងការតុបតែងតាំងពីសម័យបុរាណ។ ថ្មពាក់កណ្តាលដ៏មានតម្លៃ ឡាពីស ឡាស៊ូលី ត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុងប្រទេសអេហ្ស៊ីបបុរាណសម្រាប់គ្រឿងអលង្ការ និងលម្អ ហើយក្រោយមកនៅក្នុង ក្រុមហ៊ុនរីណាយស្សាន ដើម្បីធ្វើសារធាតុពណ៌ឆ្ងាយស្រយោល ដែលមានតម្លៃថ្លៃបំផុតក្នុងចំណោមសារធាតុពណ៌ទាំងអស់។ នៅសតវត្សរ៍ទីប្រាំបី វិចិត្រករជនជាតិចិនបានប្រើ ពណ៌ខៀវកប័ល ដើម្បីពណ៌ប៉សឺឡែនពណ៌ខៀវ និងពណ៌ស ។ នៅ យុគសម័យកណ្តាល វិចិត្រករអ៊ឺរ៉ុបបានប្រើវានៅក្នុងបង្អួចនៃវិហារ ។ ជនជាតិអ៊ឺរ៉ុបបានស្លៀកសំលៀកបំពាក់ ដែលមានពណ៌ចម្រុះពណ៌បន្លែ រហូតដល់វាត្រូវបានជំនួសដោយពណ៌កញ្ចក់ឆ្លុះ ពីអាមេរិក។ នៅសតវត្សទី១៩ ថ្នាំពណ៌ខៀវសំយោគ និងសារធាតុពណ៌បានជំនួសបន្តិចម្តងៗនូវសារធាតុពណ៌សរីរាង្គ និងសារធាតុពណ៌រ៉ែ។ ពណ៌ខៀវងងឹតបានក្លាយជាពណ៌ទូទៅសម្រាប់ឯកសណ្ឋានយោធា ហើយក្រោយមកនៅចុងសតវត្សទី២០ សម្រាប់ឈុតអាជីវកម្ម។ ដោយសារតែពណ៌ខៀវត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងភាពសុខដុមរមនាជាទូទៅវាត្រូវបានជ្រើសរើសជាពណ៌នៃទង់ជាតិរបស់ អង្គការសហប្រជាជាតិ និង សហភាពអឺរ៉ុប ។ Michel Pastoureau, Bleu – Histoire d'une couleur

ការស្ទង់មតិនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុបបង្ហាញថា ពណ៌ខៀវគឺជាពណ៌ដែលជាប់ទាក់ទងច្រើនបំផុតជាមួយនឹងភាពសុខដុម ភាពស្មោះត្រង់ ទំនុកចិត្ត ចម្ងាយ ភាពគ្មានទីបញ្ចប់ ការស្រមើលស្រមៃ ភាពត្រជាក់ និងម្តងម្កាលជាមួយនឹងភាពសោកសៅ។  នៅក្នុងការស្ទង់មតិសាធារណៈរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុប វាគឺជាពណ៌ដែលពេញនិយមបំផុត ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយស្ទើរតែពាក់កណ្តាលនៃទាំងបុរស និងស្ត្រីជាពណ៌ដែលពួកគេចូលចិត្ត។  ការស្ទង់មតិដូចគ្នាក៏បានបង្ហាញផងដែរថាពណ៌ខៀវគឺជាពណ៌ដែលជាប់ទាក់ទងបំផុតជាមួយបុរស គ្រាន់តែជាពណ៌ខ្មៅ ហើយក៏ជាពណ៌ដែលទាក់ទងបំផុតជាមួយនឹងភាពវៃឆ្លាត ចំណេះដឹង ភាពស្ងប់ស្ងាត់ និងការផ្តោតអារម្មណ៍។
ពណ៌ខ្មៅ

Category:Pages using infobox color with deprecated parameters
ខ្មៅ ​ជាពណ៌ដែលកើតចេញពីអវត្តមាន ឬ ​ការ​ស្រូប​យក ​ពន្លឺ ​ដែល​មើល​ឃើញ ​ពេញលេញ។ វាជាពណ៌ aដែលគ្មានពណ៌ ដោយគ្មាន ពណ៌លាំៗ ដូចជា ពណ៌ស និង ពណ៌ប្រផេះ ។  ជារឿយៗវាត្រូវបានគេប្រើ ជានិមិត្តរូប ឬ ន័យធៀប ដើម្បីតំណាងឱ្យភាពងងឹត។  ពណ៌ខ្មៅ និងស ជាញឹកញាប់ត្រូវបានគេប្រើដើម្បីពណ៌នាអំពីភាពផ្ទុយគ្នាដូចជា ល្អ និង អាក្រក់ យុគងងឹត ធៀបនឹង យុគនៃការត្រាស់ដឹង និង ពេលយប់ ធៀបនឹង ថ្ងៃ ។ ចាប់តាំងពី យុគសម័យកណ្តាល មក ពណ៌ខ្មៅគឺជាពណ៌និមិត្តសញ្ញានៃភាពឧឡារិក និងសិទ្ធិអំណាច ហើយសម្រាប់ហេតុផលនេះ វានៅតែត្រូវបានពាក់ជាទូទៅដោយចៅក្រម និងចៅក្រម។ 

ពណ៌ខ្មៅគឺជាពណ៌មួយក្នុងចំណោមពណ៌ដំបូងដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយវិចិត្រករក្នុងគំនូរគុហា សម័យក្រោយមកទៀត ។  វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​នៅ​អេហ្ស៊ីប​បុរាណ និង​ក្រិក​ជា​ពណ៌​នៃ​ពិភព​ក្រោម​ដី ។  នៅក្នុង ចក្រភពរ៉ូម វាបានក្លាយទៅជាពណ៌នៃការកាន់ទុក្ខ ហើយអស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ វាត្រូវបានភ្ជាប់ជាញឹកញាប់ជាមួយ ការស្លាប់ អំពើអាក្រក់ មេធ្មប់ និង មន្តអាគម ។  នៅសតវត្សទី១៤ វាត្រូវបានពាក់ដោយរាជវង្ស បព្វជិត ចៅក្រម និងមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលនៅអឺរ៉ុបភាគច្រើន។ វា​បាន​ក្លាយ​ជា​ពណ៌​ដែល​ពាក់​ដោយ​កវី​មនោសញ្ចេតនា​អង់គ្លេស អ្នក​ជំនួញ និង​រដ្ឋ​ក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី ១៩ និង​ជា​ពណ៌​ម៉ូដ​ខ្ពស់​នៅ​សតវត្សរ៍​ទី ២០។  យោងទៅតាមការស្ទង់មតិនៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើង វាគឺជាពណ៌ដែលជាប់ទាក់ទងច្រើនបំផុតជាមួយនឹងការកាន់ទុក្ខ ទីបញ្ចប់ អាថ៌កំបាំង វេទមន្ត កម្លាំង អំពើហឹង្សា ការភ័យខ្លាច អំពើអាក្រក់ និងភាពឆើតឆាយ។ Eva Heller (2000), Psychologie de la couleur – effets et symboliques, pp. 105–27.
រូបភាពតូច|រូបភាពតំណាងឲ្យពណ៌ខ្មៅ
ខ្មៅគឺជាពណ៌ទឹកថ្នាំ ទូទៅបំផុតដែលប្រើសម្រាប់បោះពុម្ពសៀវភៅ កាសែត និងឯកសារព្រោះវាផ្តល់នូវកម្រិតពណ៌ខ្ពស់បំផុតជាមួយក្រដាសពណ៌ស ហើយដូច្នេះគឺជាពណ៌ងាយស្រួលបំផុតក្នុងការអាន។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ អត្ថបទខ្មៅនៅលើអេក្រង់ពណ៌សគឺជាទម្រង់ទូទៅបំផុតដែលប្រើនៅលើអេក្រង់កុំព្យូទ័រ។ Heller, Eva, Psychologie de la couleur – effets et symboliques (2009), p. 126 គិតត្រឹមខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៩ សម្ភារៈងងឹតបំផុតត្រូវបានផលិតដោយវិស្វករអឹមអាយធី ពី បំពង់ណាណូកាបូន ដែលបានតម្រឹមបញ្ឈរ។
ពណ៌គេហទំព័រ

ពណ៌គេហទំព័រមានគោលការណ៍យោងពីរប្រភេទគឺ ផ្អែកលើលេខគោលដប់ប្រាំមួយ ក្នុងទម្រង់ RGB កូដពណ៌ក្រហម បៃតង និងខៀវត្រូវបានសរសេរកូដរួមគ្នា ឬសំដៅលើឈ្មោះពណ៌ជាភាសាអង់គ្លេស។
ពណ៌គេហទំព័រ: ពណ៌ចម្រុះ

ពណ៌ចម្រុះ 
ពណ៌ចម្រុះដែលប្រើក្នុង HTML, CSS និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រផ្សេងទៀត ប្រើជាលេខគោលដប់ប្រាំមួយ។ ខ្ទង់នីមួយៗតំណាងឱ្យសមាសធាតុនៃពណ៌ចម្បងនៃពណ៌ក្រហម បៃតង និងពណ៌ខៀវ ដែលទាំងអស់នេះអាចត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយចំនួនផ្សេងគ្នានៃពណ៌ចម្បងទាំងបី។ ទម្រង់ពីរត្រូវបានបង្ហាញគឺCSS Color Module Level 3: Numerical color values

 លេខគោលដប់ប្រាំមួយចំនួន 3 ខ្ទង់នីមួយៗ 0 ដល់ F (15) ចំនួនពណ៌សរុបដែលអាចបង្ហាញគឺ 163 = 4,096 ពណ៌
 លេខគោលដប់ប្រាំមួយ 6 ខ្ទង់ រៀងរាល់ 2 ខ្ទង់គឺចាប់ពី 00 ដល់ FF (255) ចំនួនពណ៌សរុបដែលអាចបង្ហាញគឺ 2563 = 16,777,216 ពណ៌

ឧទាហរណ៍ អនុញ្ញាតឱ្យក្រហម=36, បៃតង=104, និងខៀវ=160។ នឹងប្រើលេខគោលដប់ប្រាំមួយចំនួន 6 ស្មើនឹង 24, 68, A0 រៀងគ្នា (អក្សរធំអក្សរតូចមិនមានឥទ្ធិពលទេ) ដោយនាំពួកគេមកជាមួយគ្នាដោយគ្មានចន្លោះ និងនាំមុខដោយសញ្ញាលេខ # រួមជា #2468A0 ដែលនឹងបង្ហាញពណ៌ខៀវខ្ចី ██ លេខ 3 ខ្ទង់ដែលនៅជិតបំផុតជាមួយពណ៌នេះគឺ ██
ពណ៌គេហទំព័រ: ពណ៌ស្តង់ដារ HTML

ពណ៌ស្តង់ដារ HTML 
ពណ៌ស្តង់ដារចំនួន 16 ដែលបំពេញតាមស្តង់ដារ HTML 4.01 ដែលតំណាងឱ្យឈ្មោះពណ៌ស្តង់ដារជាភាសាអង់គ្លេស (អក្សរតូចធំក៏មិនមានឥទ្ធិពលដែរ) ហើយលេខកូដពណ៌នៅក្នុងលេខគោលដប់ប្រាំមួយគឺ

ឈ្មោះកូដពណ៌ឈ្មោះកូដពណ៌ឈ្មោះកូដពណ៌ឈ្មោះកូដពណ៌black#000000silver#c0c0c0maroon#800000red#ff0000navy#000080blue#0000ffpurple#800080fuchsia#ff00ffgreen#008000lime#00ff00olive#808000yellow#ffff00teal#008080aqua#00ffffgray#808080white#ffffff