navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ចូសន់

រាជវង្សចូសន់ ឬ ចូសុន (; ; ភាសាកូរ៉េកណ្តាល: 됴ᇢ〯션〮 Dyǒw syéon ឬ 됴ᇢ〯션〯 Dyǒw syěon), មានឈ្មោះផ្លូវការថា មហារាជវង្សចូសន់ (; ), គឺជារាជវង្សចុងក្រោយរបស់កូរ៉េ ដែលមានអាយុកាលជាង ៥០០ ឆ្នាំ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ អ៊ី សុងគ្យេ នៅខែកក្កដាឆ្នាំ ១៣៩២ និងជំនួសដោយចក្រភពកូរ៉េ នៅខែតុលា ឆ្នាំ ១៨៩៧ អាណាចក្រនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីបន្ទាប់ពីការផ្តួលរំលំហ្គោរ្យ៉ូនៅក្នុងទីក្រុងកែសុងសព្វថ្ងៃនេះ កាលពីដើម កូរ៉េត្រូវបានប្តូរឈ្មោះឡើងវិញ ហើយរដ្ឋធានីត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅទីក្រុងសេអ៊ូលសម័យទំនើប ព្រំប្រទល់ខាងជើងបំផុតរបស់អាណាចក្រត្រូវបានពង្រីកទៅព្រំដែនធម្មជាតិនៅទន្លេអាំណុក និងទន្លេទូមេនតាមរយៈការបង្ក្រាបនៃពួកជូរឆេន
ចូសេ ម៉ូជីកា

ចូសេ អាល់បឺតូ " ពេ ពេ " ម៉ូជីកា ខរដាណូ ( កើត ២០ ឧសភា ១៩៣៥) គឺជាអ្នកនយោបាយអ៊ុយរូហ្គាយ អតីតអ្នកបដិវត្តន៍និងជាកសិករ ដែលបានបម្រើការជា ប្រធានាធិបតីទី ៤០ នៃប្រទេសអ៊ុយរូហ្គាយ ពីឆ្នាំ ២០១០ ដល់ឆ្នាំ ២០១៥។  អតីតទ័ពព្រៃជាមួយក្រុម ធូប៉ាម៉ារូស គាត់ត្រូវបានគេធ្វើទារុណកម្ម និងដាក់គុករយៈពេល ១៤ ឆ្នាំក្នុងអំឡុងពេល របបផ្តាច់ការយោធា ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ និង ១៩៨០ ។ សមាជិកនៃសម្ព័ន្ធ រណសិរ្សធំទូលាយ នៃគណបក្សឆ្វេងនិយម លោក ម៉ូជីកា ជា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងបសុសត្វ កសិកម្ម និងនេសាទ ពីឆ្នាំ ២០០៥ ដល់ឆ្នាំ ២០០៨ និងជា សមាជិកព្រឹទ្ធសភា ក្រោយមក។ ក្នុងនាមជាបេក្ខជននៃរណសិរ្សទូលំទូលាយគាត់បានឈ្នះ ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ២០០៩ ហើយបានចូលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីនៅថ្ងៃទី ១ ខែមីនាឆ្នាំ ២០១០ ។

គាត់ត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជា "ប្រមុខរដ្ឋដ៏ក្រីក្របំផុតរបស់ពិភពលោក" ដោយសារតែរបៀបរស់នៅដ៏លំបាករបស់គាត់ និងការបរិច្ចាគប្រហែល ៩០ភាគរយនៃប្រាក់ខែ ១២ ០០០ ដុល្លារក្នុងមួយខែរបស់គាត់ដល់អង្គការសប្បុរសធម៌ដែលផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់ប្រជាជនក្រីក្រ និងសហគ្រិនខ្នាតតូច។  Jonathan Watts (13 December 2013). Uruguay's president José Mujica: no palace, no motorcade, no frills. The Guardian. Retrieved 15 December 2013. ការរិះគន់ដោយឥតសំចៃមាត់ចំពោះ មូលធននិយម ផ្តោតលើការស្តុកទុកទ្រព្យសម្បត្តិដែលមិនរួមចំណែកដល់សុភមង្គលរបស់មនុស្ស លោក ពេពេ ត្រូវបានគេឃើញជាញឹកញាប់ជិះកង់អាយុ ៦០ ឆ្នាំ។  Times Higher Education បានហៅគាត់ថាជា "ប្រធានទស្សនវិទូ" នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ ដែលជាការលេងមួយនៅលើពាក្យនៃទស្សនៈរបស់ផ្លាតូចំពោះ ស្តេចទស្សនវិទូ ។ 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Mujicatopolansky.jpg/220px-Mujicatopolansky.jpg|រូបភាពតូច| លោក ម៉ូជីកា និងភរិយារបស់លោក។
ចូសេ រ៉ាម៉ូសហ័រតា

ចូសេ រ៉ាម៉ូសហ័រតា GColIH GCL ( Portuguese pronunciation: [ʒuˈzɛ ˈʁɐ̃muz ˈɔɾtɐ] ; កើតថ្ងៃទី ២៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៤៩)   គឺជាអ្នកនយោបាយ ទីម័រខាងកើត ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងបម្រើការជា ប្រធានាធិបតីទីម័រខាងកើត ចាប់តាំងពីខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២២។ លោកធ្លាប់ធ្វើជាប្រធានាធិបតីពីថ្ងៃទី ២០ ឧសភា ឆ្នាំ ២០០៧ ដល់ថ្ងៃទី ២០ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០១២។ ពីមុនលោកជា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស ពីឆ្នាំ ២០០២ ដល់ ២០០៦ និងជា នាយករដ្ឋមន្ត្រី ពីឆ្នាំ ២០០៦ ដល់ ២០០៧។ គាត់គឺជាសហអ្នកទទួល រង្វាន់ណូបែលសន្តិភាព ឆ្នាំ ១៩៩៦ រួមជាមួយ កាឡូស ហ្វីលីពេ ហ្ស៊ីមេណេសប៉េឡូ សម្រាប់ការងារ "ឆ្ពោះទៅរកដំណោះស្រាយដោយយុត្តិធម៌ និងសន្តិភាពចំពោះជម្លោះនៅទីម័រខាងកើត"។

ក្នុងនាមជាស្ថាបនិក និងជាអតីតសមាជិកនៃ ហ្វ្រីទីលីន លោក រ៉ាម៉ូស ហ័រតា បានបម្រើការជាអ្នកនាំពាក្យនិរទេសខ្លួនសម្រាប់ការតស៊ូរបស់ទីម័រខាងកើតក្នុងអំឡុងពេលប៉ុន្មានឆ្នាំនៃការ កាន់កាប់របស់ឥណ្ឌូនេស៊ីនៃទីម័រខាងកើត (១៩៧៥-១៩៩៩) ។ ខណៈ​ដែល​គាត់​បន្ត​ធ្វើ​ការ​ជាមួយ ហ្វ្រីទីលីន លោក រ៉ាម៉ូស ហ័រតា បាន​លាលែង​ពី​បក្ស​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៨៨ ដោយ​ក្លាយ​ជា ​អ្នក​នយោបាយ​ឯករាជ្យ ។ 

បន្ទាប់ពីទីម័រខាងកើតទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ២០០២ រ៉ាម៉ូស ហ័រតា ត្រូវបានតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសដំបូងរបស់ប្រទេស។ លោក​បាន​បម្រើ​ក្នុង​មុខ​តំណែង​នេះ​រហូត​ដល់​ការ​លាលែង​ពី​តំណែង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០០៦ ចំ​ពេល​មាន ​ភាព​ចលាចល​ផ្នែក​នយោបាយ ។ នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០០៦ បន្ទាប់ពីការលាលែងពីតំណែងរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី ម៉ារី អាល់កាទីរី លោក រ៉ាម៉ូស ហ័រតា ត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស្តីទីដោយប្រធានាធិបតី សាណាណា ហ្គូម៉ាវ ។ ពីរសប្តាហ៍ក្រោយមក គឺនៅថ្ងៃទី ១០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០០៦ លោកបានស្បថចូលកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទីពីរនៃទីម័រខាងកើត។ លោក​បាន ​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​ប្រធានាធិបតី ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៧។ នៅថ្ងៃទី ១១ ខែកុម្ភៈឆ្នាំ ២០០៨ រ៉ាម៉ូស ហ័រតា ត្រូវបានបាញ់សម្លាប់ក្នុងអំឡុងពេល ប៉ុនប៉ងធ្វើឃាត ។

បន្ទាប់ពីចាកចេញពីតំណែងជាប្រធានាធិបតីក្នុងឆ្នាំ ២០១២ លោក រ៉ាម៉ូស ហ័រតា ត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នកតំណាងពិសេស របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងជាប្រធាន ការិយាល័យកសាងសន្តិភាពរួមបញ្ចូលគ្នារបស់អង្គការសហប្រជាជាតិនៅហ្គីនៀប៊ីស៊ាវ (UNIOGBIS) នៅថ្ងៃទី 2 ខែមករា ឆ្នាំ 2013 ។ គាត់ឈរជាបេក្ខជននៃ សមាជជាតិសម្រាប់ការកសាងទីម័រ ក្នុង ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ 2022 ហើយបានបញ្ចប់ដោយឈ្នះការបោះឆ្នោត។
ចូសេហ្វ ហិនរី

+ចូសេហ្វ ហិនរីJoseph Henry 250px|<small>ចូសេហ្វ ហិនរី , ឆ្នាំ១៨៧៩<small> កើតនៅ ថ្ងៃ​ទី ១៧ ធ្នូ ១៧៩៧អាល់បានី, ញូយ៉ក, អាមេរិក មរណភាព ថ្ងៃ​ទី ១៣ ឧសភា ១៨៧៨ (អាយុ៨០ឆ្នាំ)វ៉ាស៊ីងតុនឌីស៊ី, អាមេរិក សញ្ជាតិ  ស្នាដៃសំខាន់ៗ​ អាំងឌុចស្យុងអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច
ចូសេហ្វ ហិនរី (Joseph Henry) (១៧ ធ្នូ ១៧៩៧ - ១៣ ឧសភា ១៨៧៨) ជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាមេរិក​ដែលបានធ្វើជាអគ្គលេខាធិការទី១នៃស្ថាប័ន Smithsonian Institution។ នៅក្នុងឆាកជីវិតរបស់គាត់ គេតែងចាត់ទុកគាត់ជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាមេរិក​ដ៏អស្ចារ្យបំផុត បន្ទាប់ពីបេនចាមីន ហ្វ្រែងឃ្លីន (Benjamin Franklin)។ នៅពេលកំពុងធ្វើអេឡិចត្រូមេដែក ហិនរីបានរកឃើញបាតុភូតអូតូអាំងឌុចស្យុង។ គាត់ក៏បានរកឃើញ​បាតុភូតអាំងឌុចស្យុងមុយទុយអែល ដាច់ដោយឡែកពីម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ ប៉ុន្តែហ្វារ៉ាដេយជាអ្នកបោះផ្សាយលទ្ធផលរបស់គាត់មុន។ ស្នាដៃរបស់គាត់លើរ៉ឺឡេអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច បានក្លាយជាគ្រឹះរបស់ទូរសារអគ្គីសនីដែលក្រោយមកផលិតដោយ សាម៉ុយអែល ម៉កស៍ (Samuel Morse) និង ឆាលស៍ វៀតស្តូន (Charles Wheatstone)។

ខ្នាតរបស់អាំងឌុចតង់នៅក្នុងSI គឺ ហង់រី ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះជាកិត្តិយសដល់គាត់។
ចូហានសឺបាសៀនបាច

រូបភាពតូច| ចូហានសឺបាសៀនបាច ១៧៤៦ កណ្តាល|គ្មានស៊ុម| ហត្ថលេខារបស់ Bach
រូបភាពតូច| ត្រាដែលត្រូវបានរចនាឡើងដោយខ្លួនរបស់ ចូហានសឺបាសៀនបាច ជាមួយនឹងអក្សរទីមួយនៃឈ្មោះរបស់គាត់ឈ្មោះ "JSB" ដែលមានភ្ជាប់គ្នានៅក្នុងរូបភាពកញ្ចក់
ចូហានសឺបាសៀនបាច (ថ្ងៃទី ២១ ខែមីនាឆ្នាំ ១៦៨៥ ដល់ថ្ងៃទី ២៨ ខែកក្កដាឆ្នាំ ១៧៥០) គឺជាតន្ត្រីករជនជាតិអាឡឺម៉ង់នៅដើមសតវត្សទី ១៨ ។ គាត់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាតន្ត្រីករដ៏អស្ចារ្យបំផុតម្នាក់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រលោកខាងលិច។ ចូហានសឺបាសៀនបាច មានឥទ្ធិពលលើតន្រ្តីករដូចជា ម៉ូហ្សាត, បេថេវិន និង វ៉ាកណឺរ ហើយគាត់បានលើកតម្កើងតន្ត្រីសម័យរបស់គាត់ឱ្យមានភាពប្រសើរនិងល្អឥតខ្ចោះ។ តន្ត្រីរបស់បាចត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារភាពស្រស់ស្អាតភាពស្មុគស្មាញភាពត្រចះត្រចង់បញ្ញានិងថាមពលអារម្មណ៍។ ដោយសារតែគុណភាពនៃតន្ត្រីរបស់គាត់អ្នកនិពន្ធអាជីពតែងហៅគាត់ថាជាអ្នកនិពន្ធដ៏អស្ចារ្យបំផុតម្នាក់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រលោកខាងលិច។ ស្នាដៃតន្ត្រីរបស់បាចត្រូវបានសម្តែងសិក្សានិងរីករាយទូទាំងពិភពលោក។https://www.biography.com/musician/johann-sebastian-bachhttps://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-6002278195http://www.classical.net/music/comp.lst/bachjs.phphttps://artsandculture.google.com/exhibit/the-life-and-legacy-of-johann-sebastian-bach-bach-archiv-leipzig/OwIihCfnO_8ZJQ?hl=en
ចូឡាលង្ករណ៍

ព្រះបាទសម្ដេចចូឡាលង្ករណ៍ (ភាសាថៃ៖ จุฬาลงกรณ์, ២០ កញ្ញា ១៨៥៣ – ២៣ តុលា ១៩១០) ឬរាមាទី៥ គឺជាព្រះមហាក្សត្រសៀមទីប្រាំក្រោមរាជវង្សចក្រីពីឆ្នាំ១៨៦៨ ដល់ឆ្នាំ១៩១០។ ប្រជាជននៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គតែងទូលហៅព្រះអង្គថា ព្រះពុទ្ធចៅហ្លួង (ភាសាថៃ៖ พระพุทธเจ้าหลวง)។ 

ក្នុងសម័យរជ្ជកាលរបស់ស្តេចចូឡាលង្ករណ៍ ត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការធ្វើទំនើបកម្មនៃសៀម កំណែទម្រង់រដ្ឋាភិបាលនិងសង្គម និងការផ្តល់ដីសម្បទានដល់ ពួកអង់គ្លេស និង បារាំង ។ ដោយសារសៀមត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយពួកអាណានិគមអឺរ៉ុប ចូឡាលង្ករណ៍ តាមរយៈគោលនយោបាយ និងទង្វើរបស់លោកបានធានាឯករាជ្យភាពរបស់សៀម។
ចេកឆាប: របៀបធ្វើបង្អែមចេកឆាប

របៀបធ្វើបង្អែមចេកឆាប 
-គ្រឿងផ្សំមាន៖
 ផ្លែចេកណាំវ៉ាខ្ចី30ផ្លែ
 ស្ករស 0.5 គីឡូក្រាម
 ទឹកអប់ផ្កាម្ល៉េះ 3ចានចង្កឹះ
 ប្រេងឆា
-របៀបធ្វើ៖
 យកផ្លែចេកចិតសំបកឲ្យសា្អត់រួចចឹតជាបន្ទះស្ដើងៗ(ចឹតបណ្តោយផ្លែចេក)បន្ទាប់មកដាក់តំរៀបវាដាក់ហាលថ្ងៃឲ្យស្ងួតរួចដាក់ឆ្នាំងខ្ទះចាក់ប្រេងឆាចូលពេលក្តៅខ្លាញ់ចាក់ផ្លែចេកចូលធ្វើការកូរវាដោយតិចកុំឲ្យវាបាក់ចេក
 ទុករហូតដល់ចេកមានពណ័រៀងលឿងរួចធ្វើការដាក់វាចុះ។បន្ទាប់មកស្រង់ចេកនោះដាក់សម្រស់ឲ្យស្ងួតប្រេង ។
 ក្រោយមកទៀតយកឆ្នាំងថ្មីមួយទៀតដាក់ដាំទឺកផ្កាម្ល៉េះនោះចាក់ចូលក្នុងឆាំងព្រមទាំងស្ករសផង ។យើងធ្វើការគូរវារហូតដល់ដែលលោកអ្នកគិតថាសមស្របហើយបានដាក់ចេកចូលរូចធ្វើការគូរវារហូតដាច់ទឹកលើកវាចុះ
 ហើយដួកដាក់ចានដែកទុកឲ្យត្រជាក់ជាការស្រេច  ។

Category:បង្អែមខ្មែរ
ចេង ហេង

ចេង ហេង ( កើតនៅថ្ងៃទី១០ មករា ១៩១០ ដល់ ១៥ មីនា ១៩៩៦)  គឺជាអ្នក នយោបាយខ្មែរ ដែលដើរតួជាប្រមុខរដ្ឋពីឆ្នាំ ១៩៧០-១៩៧១ និងជាឥស្សរជននយោបាយដ៏លេចធ្លោមួយរូបក្នុង សម័យសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០-១៩៧៥)។ 

លោក ចេង​ ហេង កើតនៅខេត្តតាកែវ។ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ការសិក្សា មធ្យមសិក្សានៅ វិទ្យាល័យស៊ីសុវត្ថិ គាត់បានចូលទៅ សាលាភូមិន្ទរដ្ឋបាល (ERA)។ គាត់បានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយ កូនស្រីម្នាក់ នៃកូនស្រីជាច្រើនរបស់ លោក អ៊ឹង ហ៊ី។ លោក អ៊ីង ហ៊ី ជាអ្នកប្រៀបប្រដៅរបស់លោក ប៉ែន សុវណ្ណ។ លោកមានកូនចំនួន ៧នាក់។

លោកបានចូលបម្រើការងាររដ្ឋបាលជាដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩៤០ នៅខេត្តបាត់ដំបង ដែលនៅពេលនោះ ខេត្តនេះនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ទ័ពសៀមនៅឡើយ និង បន្ទាប់មកនៅ ខេត្តកំពត ព្រៃវែង និង កណ្តាល នៅខែមិថុនា ១៩៥៤។ នៅខែសីហា ១៩៥៥ គាត់ជានាយកពន្ធនាគារកណ្តាលក្រុងភ្នំពេញ។ គាត់ជាអ្នកជំនាញខាងសកិកម្ម ដោយបានណែនាំធ្វើ អភិវឌ្ឍន៍កសិកម្ម ជាលក្ខណៈឧស្សាហកម្ម។

គាត់ជាម្ខាស់លើ កសិដ្ឋានដំណាំដូង នៅតំបន់រាម ក្នុងខេត្តកំពត។ ពីថ្ងៃ ១៩ មេសា ១៩៦០ ដល់ថ្ងៃ ១៧ វិច្ឆិកា ១៩៦១ គាត់ជារដ្ឋលេខាធិការ ក្រសួងកសិកម្ម។ នៅឆ្នាំ ១៩៦២ គាត់បានជាប់ឆ្នោតជាតំណាងរាស្រ្តនៅ មណ្ឌលតាខ្មៅ។ នៅឆ្នាំ ១៩៦៦ ជាប់ឆ្នោតជាប់តំណារាស្រ្ត មណ្ឌលភ្នំពេញ និងជាប់ឆ្នោត ជាប្រធាន សភាជាតិ នៅឆ្នាំ ១៩៦៩។

នៅថ្ងៃ ១៨ មីនា ១៩៧០ នៅពេលដែល សភាទាំងពីរ បោះឆ្នោតទម្លាក់ សម្តេច សីហនុ ពីតំណែងប្រមុខរដ្ឋ លោកមានឋានៈជាប្រមុខរដ្ឋស្តីទី។ នៅថ្ងៃ ១០ មីនា ១៩៧២ បន្ទាប់ពី បាតុកម្មនិស្សិតគគ្រឹកគគ្រេង គាត់បានប្រគល់តំណែងនេះទៅ លោកសេនាប្រមុខ លន់ នល់ ដែលពេលក្រោយមក ថ្ងៃទី ៤ មិថុនា ១៩៧២ លោកលន់ នល់ បានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានធីបតី សាធារណរដ្ឋខ្មែរ។ នៅថ្ងៃ ៥ កុម្ភៈ ១៩៧៥ សម្តេច សីហនុ និង ខ្មែរ ក្រហម បានផ្យាយបញ្ជីខ្មៅ វរជនសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ៧នាក់ រួមមាន៖ លន់ នល់, សិរិមតៈ, អ៊ិន តាំ, ចេង ហេង, សុស្តែន ហ្វែណង់ដេស្ត, លន់ ណុន, និង ឡុង បូរ៉េត។

នៅថ្ងៃ ១ មេសា ១៩៧៥ គាត់បានអមដំណើរលោក លន់ នល់ ភៀសខ្លួនមកប្រទេសអាមេរិក ហើយបានរស់នៅប្រទេសនេះ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩២។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ គាត់បានវិលត្រឡប់ចូលកម្ពុជាវិញ បានបង្កើត គណបក្សសម្ព័ន្ធសាធារណរដ្ឋ ដើម្បីប្រកួតប្រជែងយកអាសនៈនៅ សភាធម្មនុញ្ញ។ គណបក្សនេះ ទទួលបរាជ័យ គ្មានបានមួយអាសនៈទេ។ លោក ចេង ហេង​បានវិលត្រឡប់ទៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ និង បានទទួលអនិច្ចកម្មនៅប្រទេសនេះ នៅឆ្នាំ ១៩៩៦។
ចេង ហេង: ជីវិតដំបូង

ជីវិតដំបូង 
ហេង កើត​នៅ ​ខេត្ត​តាកែវ ក្នុង​គ្រួសារ​កសិករ​កណ្តាល​ដើម​កំណើត ​ខ្មែរ ។ Liang (1988), p. 27 លោក​បាន​បន្ត​ក្លាយ​ជា​អ្នក​ជំនួញ​ដ៏​រុងរឿង និង​ម្ចាស់​ដី។ លោក​បាន​បម្រើការ​ក្នុង​ជួរ​មន្ត្រីរាជការ​នៃ ​អាណានិគម​និយមបារាំងនៅកម្ពុជា ដែល​ទីបំផុត​បាន​ដល់​ថ្នាក់ ​ឧត្តមមន្ត្រី (​ភាសា ​កុកងឺ ​ថ្នាក់ជាន់ខ្ពស់​) នៅ​ពាក់កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៩៥០​។
ចេង ហេង: អាជីពនយោបាយ

អាជីពនយោបាយ 
អាជីពនយោបាយដំបូងរបស់ទ្រង់ក្នុងកំឡុងពេលដែលគណបក្ស សង្គមរាស្ត្រនិយម របស់ សម្ដេចនរោត្តមសីហនុ គ្រប់គ្រងប្រទេសគឺមានភាពស្រពិចស្រពិល៖ គាត់បានចូលប្រឡូកក្នុងឆាកនយោបាយនៅឆ្នាំ ១៩៥៨ និងធ្វើជារដ្ឋលេខាធិការក្រសួងកសិកម្មនៅឆ្នាំ ១៩៦១-២។ គាត់បានជាប់ឆ្នោតជាជំទប់សង្កាត់ តាខ្មៅ នៅឆ្នាំ ១៩៦២ ប៉ុន្តែចាញ់ក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៦៦ លើបេក្ខជនគូប្រជែងគឺបណ្ឌិតសីហនុនិយមវ័យក្មេងហៅថា កែវ សាន។ Corfield, p.40. The 1966 election was the first in which the Sangkum fielded multiple candidates in each constituency. ក្រោយមកលោក បានត្រឡប់មកវិញតាមរយៈការបោះឆ្នោតដោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ 1967 នៅ ភ្នំពេញ ហើយនៅឆ្នាំ 1970 បានធ្វើជាប្រធានរដ្ឋសភាកម្ពុជា។ កម្រិតនៃការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយរបស់គាត់ហាក់ដូចជាមានកម្រិតរហូតដល់ឆ្នាំ 1970 ។ ក្រៅ​ពី​ជា​ប្រធាន​សភា លោក​ក៏​ធ្លាប់​ជា​ប្រធាន​ពន្ធនាគារ​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ដែរ។

ភ្លាមៗក្រោយ រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ 1970 ដែលនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឧត្តមសេនីយ៍ លន់ នល់ និងព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ បានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ព្រះសីហនុ លោកត្រូវបានធ្វើជាប្រមុខរដ្ឋរហូតដល់ការបោះឆ្នោតអាចរៀបចំបាន។ នេះ​ជា​តួនាទី​ដ៏​ធំ​មួយ​ដែល​លោក លន់ នល់ បាន​កាន់​អំណាច​នយោបាយ​ភាគច្រើន​របស់​ប្រមុខរដ្ឋ​ក្នុង​គ្រាអាសន្ន៖ ព្រះនរោត្តមសីហនុ​ដែល​និរទេស​ចេញ​គឺ​ត្រូវ​បបណ្តេញលោកបានថា​ជា «អាយ៉ង​មិន​សំខាន់»។ Sihanouk, p.51 ក្រៅពីធ្វើសន្និសីទសារព័ត៌មាន លោក ចេង ហេង ក៏ត្រូវបានអំពាវនាវឱ្យទទួលអ្នកនយោបាយបរទេសដែលកំពុងបំពេញទស្សនកិច្ចផងដែរ៖ លោក William Shawcross រៀបរាប់អំពីឧប្បត្តិហេតុមួយក្នុងអំឡុងដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់លោក Spiro Agnew ខែកក្កដា ឆ្នាំ 1970 មកកាន់ទីក្រុងភ្នំពេញ ដែលប្រមុខរដ្ឋស្តីទីត្រូវបានបង្ខំឱ្យឈ្លោះជាមួយ សម្ងាត់សហរដ្ឋអាមេរិក។ បុគ្គលិក បម្រើការ ហ្វឹកហាត់កាំភ្លើងរបស់ពួកគេនៅលើគាត់ខណៈពេលដែលគាត់កំពុងព្យាយាមស្វាគមន៍ Agnew ទៅកាន់ ព្រះបរមរាជវាំង ។ Shawcross, p.176

ក្រោយមក ណុល បានប្រើវិបត្តិនយោបាយដើម្បីដក ហេង ហើយចូលកាន់តួនាទីខ្លួនឯងនៅដើមឆ្នាំ ១៩៧២។ The 'crisis' was precipitated after Sirik Matak sacked a dissident Sihanoukist academic, Keo An - the brother of Keo Sann, Heng's opponent in the 1966 election. នៅឆ្នាំ ១៩៧៣ បន្ទាប់ពីការគាបសង្កត់របស់អាមេរិកលើ លន់ នល់ ឱ្យពង្រីកការពាក់ព័ន្ធនយោបាយ ហេង ត្រូវបានតែងតាំងជាអនុប្រធានក្រុមប្រឹក្សានយោបាយជាន់ខ្ពស់មួយ ដើម្បីគ្រប់គ្រងប្រទេស។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ឥទ្ធិពល​របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​ត្រូវ​បាន​គេ​បដិសេធ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន ហើយ​ណុល​បាន​បន្ត​ការ​គ្រប់​គ្រង​បុគ្គល​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​ដែល​កំពុង​ធ្លាក់​ចុះ។

នៅឆ្នាំ១៩៧៥ ដោយមានកងកម្លាំង ខ្មែរក្រហម ឡោមព័ទ្ធរាជធានី ឈ្មោះរបស់រូបលោក ត្រូវបានបោះពុម្ភក្នុងបញ្ជី "ជនក្បត់ជាតិទាំងប្រាំពីរ" (រួមទាំង លន់ នល់ ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ អ៊ិន តាំ ឡុង បូរ៉េត សូស្តេន ហ្វឺណង់ដេស និង សឺង ង៉ុកថាញ់ ) ដែលត្រូវបានគំរាមកំហែង។ ជាមួយនឹងការប្រហារជីវិតភ្លាមៗនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នៃជ័យជំនះកុម្មុយនិស្ត។ លោក បាន​ភៀសខ្លួន​ចេញ​ពី​ប្រទេស​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​មេសា ទៅ ​ទីក្រុង​ប៉ារីស ជា​កន្លែង​ដែល​គាត់​មាន​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​ក្រុម​និរទេស​ដែល​ផ្តោត​លើ ​សឺន សាន ។

លោកហេង បានត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញ បន្ទាប់ពី អង្គការសហប្រជាជាតិ ជាអ្នកសម្របសម្រួលដំណោះស្រាយនយោបាយឆ្នាំ ១៩៩១ (កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស) ហើយបានចូលរួមបន្ថែមទៀតក្នុងនយោបាយ ដោយបានបង្កើតគណបក្សសម្ព័ន្ធសាធារណរដ្ឋ ដែលមិនបានជោគជ័យក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣។  គាត់បានស្លាប់នៅថ្ងៃទី 15 ខែមីនាឆ្នាំ 1996 ក្នុងអាយុ 86 ឆ្នាំនៅ ទីក្រុង Portland រដ្ឋ Oregon សហរដ្ឋអាមេរិក។
ចេតិយ

រូបភាពតូច| ព្រះបឋមចេតិយ ដែលជាចេតិយដ៏ធំបំផុតមួយនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ នៅក្នុងភាសាថៃ ពាក្យថា ចេតី (ចេតិយ) ប្រើជំនួសគ្នានឹងពាក្យ ស្តូប
ចេតិយ, "រំលឹក" ឬ "អនុស្សាវរីយ៍" ( សំស្ក្រឹត ចៃត្យ ) គឺជាវត្ថុ និងទីកន្លែងដែល ពុទ្ធសាសនិក ប្រើប្រាស់ដើម្បីរំលឹក ដល់ព្រះពុទ្ធបដិមា ។  

នៅសម័យមុនពុទ្ធសាសនា ប្រទេសឥណ្ឌា ចៃត្យ គឺជាពាក្យសម្រាប់ទីសក្ការៈបូជា ឬទីសក្ការៈនៅក្នុងទេសភាព ជាទូទៅនៅខាងក្រៅ កន្លែងរស់នៅ ឬពិសិដ្ឋចំពោះអាទិទេពជាក់លាក់ណាមួយ។ មហាយាន មហាបរិនិវាណសូត្រជិត​ផុត​ព្រះជន្ម​របស់​ព្រះអង្គ ព្រះពុទ្ធ​ទ្រង់​ត្រាស់​នឹង ​ព្រះអានន្ទ ​ថា ដែល​នៅ​ជុំវិញ ​ក្រុង​វេសាលី នោះ ​ស្អាត​យ៉ាង​ណា។
ចេតិយ: សារីរក

សារីរក 
សារីរក (សំស្ក្រឹត śarīra ) ឬ ធាតុ ចេតិយ ដែលជាអដ្ឋិធាតុនៃព្រះកាយរបស់ព្រះពុទ្ធ គោត្ដម គឺជាប្រភេទដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា "សារីរិកធាតុ" នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះដោយអ្នកសង្កេតការបស្ចិមប្រទេស ហើយទទួលខុសត្រូវចំពោះទម្រង់សំខាន់ៗនៃសិល្បៈ និងនិមិត្តសញ្ញាព្រះពុទ្ធសាសនា ទោះបីជាវាគ្រាន់តែជាផ្នែកមួយក្នុងចំណោមបីក៏ដោយ។ ប្រភេទនៃការរំលឹក។  ផ្នែកដែលត្រូវបានរក្សាទុកជាញឹកញាប់បំផុតនៃព្រះកាយរបស់ព្រះពុទ្ធគឺធ្មេញ និងឆ្អឹង ពីព្រោះផ្នែកទាំងនេះនឹងនៅដដែលបន្ទាប់ពីផ្នែកដែលនៅសល់នៃរាងកាយត្រូវបានពុកផុយ។ (ប៉ុន្តែសូមចំណាំថាសាកសពរបស់ព្រះពុទ្ធត្រូវបានបូជា) កន្លែង ផ្ទុកសារីរិកធាតុនៃធ្មេញរបស់ព្រះពុទ្ធ នៅប្រទេសស្រីលង្កាគឺជាកន្លែងគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតដែលសារីរិកធាតុមួយត្រូវបានថែរក្សាដោយមើលឃើញប៉ុន្តែកន្លែងរាប់រយត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមទម្រង់ស្ថាបត្យកម្មឥឡូវនេះហៅថា ចេតិយ ។
ចេតិយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា

ចេតិយ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ជា ​ចេតិយ​ដែល ​មាន​រាង​ជា​ចេតិយ ​ដែល​ផ្ទុក​ឆ្អឹង​និង​ផេះ​របស់​អ្នក​ស្លាប់​ដាក់​ពាស​ពេញ​បរិវេណ​វត្ត ដែល​ជាទូទៅ​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា ដែល​ជា​ទូទៅ​ផ្តល់​ហិរញ្ញប្បទាន​ដោយ​អ្នក​មាន​អ្នក​មាន​ជំនឿ ខ្លួនគេ និងសាច់ញាតិរបស់ពួកគេ។  ខណៈពេលដែល ប្រាង្គ បានមកពីគំរូដើម សិខរ របស់ឥណ្ឌា ចេតិយ មានអារម្មណ៍ទាំងឥទ្ធិពលរបស់ឥណ្ឌា តាមរយៈគំរូដើមនៃចេតិយ ជាពិសេសរបស់ Sanchi ក៏ដូចជាឥទ្ធិពលផ្សេងទៀត ជាពិសេសជាមួយនឹងស្តូបគំរូរបស់ Ruwanwelisaya នៅ Ceylan ដែលមកពី ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ក៏បានមកដល់។
ចេតិយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: វាក្យសព្ទ

វាក្យសព្ទ 
ចំណែកពាក្យថា ស្តូប ត្រូវបានជនបរទេសប្រើជាទូទៅ ពាក្យ <i id="mwGw">ចេតិយ</i> ជាភាសាខ្មែរ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយអ្នកស្រុក តាមពាក្យ បាលី ចៃត្យ ដែលមានអត្ថន័យថា "កប់សព ឬ ប្រាសាទ"។ ឬភាសាសំស្ក្រឹត Chaiitya មកពី root ចិត ឬ ចិ មានន័យថា "ប្រមូលផ្ដុំ" ជាពាក្យ សំស្ក្រឹត សម្រាប់ពំនូកឬជើងទម្រឬ "គំនរពិធីបុណ្យសព" ។ ,   ក៏មានអត្ថន័យជិតទៅនឹងពាក្យ ស្តូប មកពី សំស្រ្កឹត (स्तूप) មានន័យត្រង់ថា 'គំនរ' ។
ចេតិយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច| ចេតិយ ​លើ ​វត្ត​ភ្នំ មាន​ប្រវត្តិ​ពី​ការ​សោយ​ទិវង្គត​របស់​ព្រះបាទ​ពញាយ៉ាត ក្នុង​ឆ្នាំ ១៤៦៣។
ចេតិយ ​បុរាណ​គ្រាន់តែ​ជា ​ចេតិយ ​តាម​គម្ពីរ​ពុទ្ធសាសនា​បុរាណ​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​វា​ត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​ដើម្បី​ទុក​ជា​ផេះ និង​សារីរិកធាតុ​របស់​ព្រះពុទ្ធ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ ចេតិយបានអភិវឌ្ឍទៅជាទម្រង់បច្ចុប្បន្ន តាមរយៈការរួមផ្សំជាមួយរូបសំណាកព្រះពុទ្ធ។ ការវិវត្តន៍ឆ្ពោះទៅរកចេតិយសម្រាប់បុគ្គលអាចជាវត្តមួយនាពេលថ្មីៗនេះ ដោយសារវត្តចាស់ ដូចជាវត្តខ្នាត  ក្នុង ខេត្តសៀមរាប ដែលមានរូបបដិមាព្រះពុទ្ធបដិមាគង់លើ កោដ្ឋសព ។
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ចេតិយនៃ វត្តប្រាស៊ីសានផេត នៅអយុធ្យា ក្នុងប្រទេសថៃសម័យទំនើប បន្ថែមនៅឆ្នាំ ១៤៩២។
ចេតិយ ដ៏ចំណាស់ជាងគេ និងល្បីល្បាញបំផុតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គឺចេតិយដែលសាងសង់នៅលើកំពូល វត្តភ្នំ សម្រាប់ព្រះបាទ ពញាយ៉ាត ដែលជារជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គដែលកត់សម្គាល់ការចាប់ផ្តើមនៃយុគសម័យចតុមុខនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។

ចេតិយ​ដែល​រក្សា​ទុក​មាន​មុខងារ​ជា​កន្លែង​គោរព​វិញ្ញាណក្ខន្ធ ប៉ុន្តែ​រូបរាង​របស់​វា​ក៏​បាន​វិវត្ត​ដូច​នឹង​ស្តូប​ដ៏​មហិមា​ដែល​បាន​សាងសង់​នៅ​មុខ ​ស្ថានីយ​រថភ្លើង​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ ​ដែរ។ វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៥៧ សម្រាប់ឆ្នាំ ២៥០០ នៃពុទ្ធសករាជ ជាមួយនឹងព្រះសារីរិកធាតុនៃ ព្រះអរហន្ត របស់ពុទ្ធសាសនិក។ មូលដ្ឋានរាងស៊ីឡាំងរបស់វាមានទ្វារ និងបង្អួចដែលអនុញ្ញាតឱ្យវាក្លាយជាកន្លែងគោរពបូជានៅថ្ងៃបុណ្យ។

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ចេតិយ ឯកជនបានកើនឡើងជាលំដាប់ និងជាកន្លែងសម្រាប់សម្រាកអស់កល្បជានិច្ច ដោយមិនចាំបាច់មានគម្រោងហានិភ័យក្នុងការសាងសង់រយៈពេលវែងនោះទេ។
ចេតិយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: ការពិពណ៌នា

ការពិពណ៌នា 
ចេតិយ ​ធម្មតា​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​អាច​ធ្វើ​ពី ​ថ្មភក់ ថ្មបាយក្រៀម ឥដ្ឋ និង​ថ្មីៗ​ទៀត​ពី ​ស៊ីម៉ងត៍ ។

ជាញឹកញាប់បំផុត ចេតិយត្រូវបានសាងសង់នៅភាគឦសាននៃ វិហារព្រោះយោងទៅតាមលោក George Cœdès ក្នុងវប្បធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរ ទិសឦសានគឺជាទិសដៅដែលការចេញពីសកលលោកឆ្ពោះទៅកាន់ឋានសួគ៌។  ចំណែក​ឯ​ចេតិយ​មិន​តម្រង់​ទិស​ជា​ប្រព័ន្ធ ជ្រុង​នៃ​ចេតិយ​ច្រើន​តែ​ដើរ​ស្រប​នឹង​វិហារ​ធំ​ក្នុង​វត្ត ដោយ​មិន​ចង់​មាន​សណ្តាប់​ធ្នាប់ និង​សោភ័ណភាព​នៅ​លើ​ទីធ្លា​វត្ត។ 

ពួកវាអាចមានទំហំទាំងអស់ ប៉ុន្តែតែងតែរក្សាសមាមាត្រដូចគ្នា។ ចេតិយ​ប្រើ ​វិសាលភាព ​ជា​រង្វាស់​ប្រពៃណី។ ច្រើន ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​គល់​នៃ ​ចេតិយ ​មាន​វិសាលភាព​ស្មើ​នឹង​ម្ចាស់​វា ហើយ​បើ​អំពូល​នោះ​មាន​ប្រវែង ១២ ចន្លោះ នោះ ​គល់ ​ក៏​ត្រូវ​មាន​ប្រវែង​ដូច​គ្នា​ដែរ។ ផ្នែកខាងក្រោម ឬមូលដ្ឋាន និង spire គឺពាក់កណ្តាលខ្ពស់ដែលមានតែ 6 វិសាលភាព។ ផ្ទៃរាបស្មើខាងក្នុងពីរមានកំពស់ 5 វិសាលភាព។ តែមួយគត់នៅក្រោមមូលដ្ឋានមានកម្ពស់ត្រឹមតែមួយវិសាលភាព។ ទទឹង​របស់​ចេតិយ​មាន​១៨​វិសាល ដែល​មាន​កំពស់​៣​ដង​នៃ​ទទឹង​៦ ។

ចំនួន​កម្រិត​នៅ​លើ​ផ្ទៃ​ដី និង​​ថ្នាក់​ត្រូវ​តែ​មិន​ស្មើគ្នា៖ ៣, ៥, ៧ និង ៩ សម្រាប់​ព្រះមហាក្សត្រ។

វជ្រ ​ជា​ធាតុ​សំខាន់​នៃ​ការ​តុបតែង​ចេតិយ ហើយ​វា​ជា​សំណល់​ធម្មតា​មួយ​នៃ ​ពុទ្ធសាសនា​មហាយាន ​ក្នុង ​ពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ ​ភាគ​ច្រើន​នៃ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។
ចេតិយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: រចនាប័ទ្ម

រចនាប័ទ្ម 
រូបភាពតូច| ចេតិយ ​ព្រះបាទ​នរោត្តម រាជធានី​ភ្នំពេញ។
ចេតិយ ​ត្រូវ​បាន​គេ​សាង​សង់​ឡើង​តាម​រចនាបថ​ដ៏​អស្ចារ្យ​ដែល​ពិបាក​នឹង​សំយោគ។ ចេតិយ​នៅ​មីយ៉ាន់ម៉ា ថៃ និង​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ឥទ្ធិពល​តាម​រចនាបថ​ដោយ ​ចេតិយ​សេឡង់ ​មូល​ព្រម​ទាំង​ចេតិយ​ហិនយាន​ឥណ្ឌា​ក្នុង​សម័យ​អធិរាជ ​អសោក ។ នៅកម្ពុជា បើតាមអ្នកវិទូជនជាតិបារាំង លោក Jean-Pierre Carbonnel ស្តូបបីផ្សេងគ្នាអាចសម្គាល់បានថាជារបស់ខ្មែរ៖ ចេតិយ ដែលមានដំបូល ចេតិយ ចំលាក់ និង ចេតិយ សាមញ្ញ។ 

 ចេតិយ ​ជាន់ 
ចេតិយ ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​ផេះ​របស់​ស្តេច​ជា​ធម្មតា​មាន​ចម្លាក់​នៅ​លើ​ជើង​ទម្រ​ទាំង​ប្រាំ​ក្នុង​ទិស​ទាំង​បួន។ អំពូល​ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​តួ​ដ៏​ពិសិដ្ឋ​នៃ​ចេតិយ​នោះ​ត្រូវ​បាន​គេ​តុបតែង​ដោយ​ខ្សែ​ក​ក្នុង​លក្ខណៈ​ដែល​ចុង​នៅ​ជាប់​គ្នា។ ចំណែក​ធាតុ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​មូលដ្ឋាន​របស់​វា​អាច​តំណាង​ឱ្យ​ព្រហ្ម​មុខ​បួន។

 ចម្លាក់ ​ចេតិយ 
ចេតិយ ​ចម្លាក់​ដែល​ប្រើ​សម្រាប់​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស​ពុំ​មាន​តួ​ព្រះ​ព្រហ្ម​ទេ។ វាអាចមានរូបចម្លាក់នៅលើជើងទម្រនៃអំពូល លើកំពូលរបស់វា និងឆ័ត្រលំដាប់ថ្នាក់ប៉ុណ្ណោះ។

 ចេតិយ សាមញ្ញ 
រូបភាពតូច| ចេតិយ​ជ័យ​នន្ទ ​នៅ ​អង្គរវត្ត ​មាន​អាយុកាល​តាំងពី​ឆ្នាំ ១៧០១។
ចេតិយ ​សាមញ្ញ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​ឆ្លាក់​ទេ ប៉ុន្តែ​កម្រ​ណាស់ វា​នឹង​ត្រូវ​បាន​តុបតែង​ជា​ជួរ​នៃ​ផ្កា​ឈូក​បញ្ច្រាស​នៅ​លើ​ស្មា​អំពូល។
ចេតិយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: ''ចេតិយ'' ​ជាន់

ចេតិយ ​ជាន់ 
ចេតិយ ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​ផេះ​របស់​ស្តេច​ជា​ធម្មតា​មាន​ចម្លាក់​នៅ​លើ​ជើង​ទម្រ​ទាំង​ប្រាំ​ក្នុង​ទិស​ទាំង​បួន។ អំពូល​ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​តួ​ដ៏​ពិសិដ្ឋ​នៃ​ចេតិយ​នោះ​ត្រូវ​បាន​គេ​តុបតែង​ដោយ​ខ្សែ​ក​ក្នុង​លក្ខណៈ​ដែល​ចុង​នៅ​ជាប់​គ្នា។ ចំណែក​ធាតុ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​មូលដ្ឋាន​របស់​វា​អាច​តំណាង​ឱ្យ​ព្រហ្ម​មុខ​បួន។
ចេតិយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: ចម្លាក់ ''​ចេតិយ''

ចម្លាក់ ​ចេតិយ 
ចេតិយ ​ចម្លាក់​ដែល​ប្រើ​សម្រាប់​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស​ពុំ​មាន​តួ​ព្រះ​ព្រហ្ម​ទេ។ វាអាចមានរូបចម្លាក់នៅលើជើងទម្រនៃអំពូល លើកំពូលរបស់វា និងឆ័ត្រលំដាប់ថ្នាក់ប៉ុណ្ណោះ។
ចេតិយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: ''ចេតិយ'' សាមញ្ញ

ចេតិយ សាមញ្ញ 
រូបភាពតូច| ចេតិយ​ជ័យ​នន្ទ ​នៅ ​អង្គរវត្ត ​មាន​អាយុកាល​តាំងពី​ឆ្នាំ ១៧០១។
ចេតិយ ​សាមញ្ញ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​ឆ្លាក់​ទេ ប៉ុន្តែ​កម្រ​ណាស់ វា​នឹង​ត្រូវ​បាន​តុបតែង​ជា​ជួរ​នៃ​ផ្កា​ឈូក​បញ្ច្រាស​នៅ​លើ​ស្មា​អំពូល។
ចេតិយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: សណ្ឋានដី

សណ្ឋានដី 
ចេតិយ ខ្មែរ​អាច​រក​ឃើញ​ជា​ចម្បង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ហើយ​មាន​ឥទ្ធិពល​លើ ​ចេតិយ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ ​ផង​ដែរ ដែល​អាច​មើល​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​សិល្បៈ​ខ្មែរ​នៃសិល្បៈ ​​លពបុរី ។ 

សំណង់​ចេតិយ​ត្រូវ​បាន​ចម្លង​ដោយ​ជនជាតិ​ខ្មែរ និង​ថៃ ជាពិសេស​នៅ ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ដែល​គេ​អាច​មើល​ឃើញ​នៅ​វត្ត​ខេមរាពុទ្ធិករាម។ 

ចេតិយ ​មួយ​ត្រូវ​បាន​គេ​សាង​សង់​ក្នុង ​ប្រទេស​កាណាដា ​សម្រាប់​ការ​តាំង​ពិពណ៌ 'Observance and Memorial' នៅ ​សារមន្ទីរ Royal Ontario ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១១។ វា​ត្រូវ​បាន​ឧទ្ទិស​ដល់​អ្នក​នៅ​រស់រាន​មាន​ជីវិត និង​វិញ្ញាណក្ខន្ធ​អ្នក​បាត់​បង់​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​អំពើ​ហិង្សា​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំ​នៅ​កម្ពុជា។
ចេតិយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: មុខងារ

មុខងារ 
ចេតិយ ​ដែល​ពី​ដើម​ជា​កន្លែង​សក្ការៈ​នៃ​ការ​សន្ទនា​របស់​សារីរិកធាតុ ឥឡូវ​នេះ​មាន​មុខងារ​ធ្វើ​បុណ្យ​សព​ជា​ចម្បង​ដើម្បី​រក្សា​អដ្ឋិធាតុ​ដែល​លែង​មាន។ វាក៏អាចមានមុខងារតុបតែងផងដែរ ព្រោះសូម្បីតែប្រអប់កំបោរសម្រាប់ betel ក៏មានរាង ជាចេតិយ ហើយក៏អាចសាងសង់ដោយសក្ការៈ ដូចករណីនៅក្នុងរឿងព្រេងរបស់ព្រះបាទបាយង់កោរ ដែលមាន ចេតិយ ចំនួន ១០០០ កសាងបន្ទាប់ពីបាន រួមរក្ស ជាមួយមាតាដោយអចេតនា។ .  ចេតិយ​ចាស់​ក្នុង​វត្ត​ច្រើន​តែ​ក្លាយ​ជា​កន្លែង​ដាក់​វត្ថុ​បុរាណ បំណែក​រូប​បដិមា ឬ ​សិលាចារឹក​ខ្មែរ សាស្ត្រាស្លឹករិត​ខូច​ត្រូវ​បាន​តម្កល់​ជា​ជាង​ដុត​ចោល។
ចេតិយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: ការបកស្រាយ

ការបកស្រាយ 

 ការ​ផ្សំ​ព្រះ​ចេតិយ​ជាមួយ​នឹង​ព្រះកាយ​របស់​ព្រះពុទ្ធ 
រូបភាពតូច| ចេតិយ ក្នុងវត្តមួយក្នុង វត្តវិហារសួគ៌ ។
លោក Georges Groslier បានកត់សម្គាល់ថា នៅក្នុងវត្តព្រះពុទ្ធសាសនា ដូចជា វត្តវិហារសួគ៌ អាចមានទាំងអាសនៈ ឬចេតិយ ដែលសន្និដ្ឋានថា ទាំងពីរអាចបញ្ចូលគ្នាបាន។  សម្រាប់ Jeannine Auboyer សិរីរឹកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធត្រូវបានសម្គាល់ដោយ ចេតិយ ។  នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ដោយ​ពាក្យ​ដែល​ប្រើ​សម្រាប់​ចង្អុល​បង្ហាញ​ផ្នែក​ផ្សេងៗ​នៃ ​ចេតិយ ​ដែល​សំដៅ​ទៅ​លើ​រូបកាយ​ពិសិដ្ឋ ។

 ភាពខាងវិញ្ញាណនៃការឡើង 
ចេតិយ ​គឺ​ជា​ការ​សំយោគ​នៃ​ទស្សនវិជ្ជា​នៃ​ជីវិត​នៃ​មាគ៌ា​ជាក់លាក់​មួយ​នៃ​ការ​ស្លាប់​គឺ​៖

ជានិមិត្តរូប រចនាសម្ព័នរបស់ចេតិយដែលមានចំនួនមិនស្មើគ្នានៃការ៉េនៅខាងក្នុងដែលជារង្វង់អនុញ្ញាតឱ្យមនុស្សស្លាប់ទៅពីផែនដី ការ៉េទៅស្ថានសួគ៌ ដែលតំណាងដោយរង្វង់។
ចេតិយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: ការ​ផ្សំ​ព្រះ​ចេតិយ​ជាមួយ​នឹង​ព្រះកាយ​របស់​ព្រះពុទ្ធ

ការ​ផ្សំ​ព្រះ​ចេតិយ​ជាមួយ​នឹង​ព្រះកាយ​របស់​ព្រះពុទ្ធ 
រូបភាពតូច| ចេតិយ ក្នុងវត្តមួយក្នុង វត្តវិហារសួគ៌ ។
លោក Georges Groslier បានកត់សម្គាល់ថា នៅក្នុងវត្តព្រះពុទ្ធសាសនា ដូចជា វត្តវិហារសួគ៌ អាចមានទាំងអាសនៈ ឬចេតិយ ដែលសន្និដ្ឋានថា ទាំងពីរអាចបញ្ចូលគ្នាបាន។  សម្រាប់ Jeannine Auboyer សិរីរឹកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធត្រូវបានសម្គាល់ដោយ ចេតិយ ។  នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ដោយ​ពាក្យ​ដែល​ប្រើ​សម្រាប់​ចង្អុល​បង្ហាញ​ផ្នែក​ផ្សេងៗ​នៃ ​ចេតិយ ​ដែល​សំដៅ​ទៅ​លើ​រូបកាយ​ពិសិដ្ឋ ។
ចេតិយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា: ភាពខាងវិញ្ញាណនៃការឡើង

ភាពខាងវិញ្ញាណនៃការឡើង 
ចេតិយ ​គឺ​ជា​ការ​សំយោគ​នៃ​ទស្សនវិជ្ជា​នៃ​ជីវិត​នៃ​មាគ៌ា​ជាក់លាក់​មួយ​នៃ​ការ​ស្លាប់​គឺ​៖

ជានិមិត្តរូប រចនាសម្ព័នរបស់ចេតិយដែលមានចំនួនមិនស្មើគ្នានៃការ៉េនៅខាងក្នុងដែលជារង្វង់អនុញ្ញាតឱ្យមនុស្សស្លាប់ទៅពីផែនដី ការ៉េទៅស្ថានសួគ៌ ដែលតំណាងដោយរង្វង់។
ចេតិយឃុនឆាង

ចេតិយឃុនឆាងជាទីតាំងមួយ ដែលកម្រណាស់សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិរំលងមិនទៅកម្សាន្តនៅទីនោះ ព្រោះប្រជាជនមានជំនឿខ្លាំងសម្រាប់តំបន់នេះ ដែលមានចម្ងាយត្រឹមតែប្រមាណ ៣គីឡូម៉ែត្រពីក្រុងខេមរភូមិន្ទ ដោយប្រើរយៈពេលតែ ១៥នាទីប៉ុណ្នោះសៀវភៅផ្សព្វផ្សាយទេសចរណ៍ ដំណើរកម្សាន្តខេត្តកោះកុង ទំព័រ១៣។
ចេត្រ

ចេត្រ ( សំស្ក្រឹត:    चैत्र, ចៃត្រ ) គឺជា ខែ នៃ ប្រតិទិនហិណ្ឌូ ។

នៅក្នុង ប្រតិទិនហិណ្ឌូ ស្តង់ដារ និង ប្រតិទិនស៊ីវិលជាតិរបស់ប្រទេសឥណ្ឌា ចេត្រ គឺជាខែដំបូងនៃឆ្នាំនេះ។ វាជាខែចុងក្រោយនៅក្នុង ប្រតិទិន Bengali ដែលវាត្រូវបានគេហៅថា Choitro ។ ចេត្រ ឬ ចេត ក៏ជាខែចុងក្រោយនៅក្នុងប្រតិទិននេប៉ាល់ ( Vikram Samvat ) ដែលវាចាប់ផ្តើមនៅពាក់កណ្តាលខែមីនា។ ចិត្តិរៃ គឺជាខែដំបូងនៅក្នុង ប្រតិទិនតាមិល ។ នៅក្នុងប្រតិទិន Sindhi ខែនេះត្រូវបានគេហៅថា ចេត និងត្រូវបានសម្គាល់ដោយការប្រារព្ធ Cheti Chand (កំណើតនៃ Jhulelal ដែលជា incarnation នៃព្រះវិស្ណុ) ។ នៅក្នុងប្រតិទិន Vaishnava ព្រះវិស្ណុ គ្រប់គ្រងក្នុងខែនេះ។ នៅក្នុងប្រតិទិនសាសនានៃព្រះអាទិត្យ ចេត្រ ចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការចូលរបស់ព្រះអាទិត្យចូលទៅក្នុង Aries ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]

នៅក្នុងការគណនាតាមបែបប្រពៃណី ខែដំបូងចាប់ផ្តើមនៅខែមីនា ឬខែមេសា នៃ ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន, Henderson, Helene. (Ed.) (2005) Holidays, festivals, and celebrations of the world dictionary Third edition. Electronic edition. Detroit: Omnigraphics, p. xxix.   អាស្រ័យលើថាតើ ធិកមាស (ខែបន្ថែមសម្រាប់ការតម្រឹមតាមច័ន្ទគតិឬព្រះអាទិត្យ) ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញក្នុងឆ្នាំ។ ថ្ងៃដំបូងនៃ ចេត្រ ត្រូវបានសម្គាល់ថាជា  (ចេត្រនវរត្រិ) ឆ្នាំថ្មីតាមច័ន្ទគតិហិណ្ឌូ។
ចេត្រ: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 

 មូលដ្ឋានតារាសាស្ត្រនៃប្រតិទិនហិណ្ឌូ
 ជីត្រាហ្គូតា
 ឯកតារង្វាស់ហិណ្ឌូ
 តារាសាស្ត្រហិណ្ឌូ
 ចូតូសា
 នីសាន