រាជវង្សថាង

រាជវង្ស​ថាង (ភាសា​ចិនៈ  唐朝; ភីនអ៊ីន Táng cháo; IPA: [tʰɑ̌ŋ tʂʰɑ̌ʊ]; ភាសាចិនកណ្ដាលៈ Dâng) ជាអតីតរាជវង្ស​មួយ​នៃ​ប្រទេស​ចិន ដែល​បន្ត​ពី រាជវង្ស​សួយ និងបន្ដដោយ​ សម័យកាលរាជវង្សប្រាំ​ និង​នគរដប់។ រាជវង្សនេះ​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​គ្រួសារ​ត្រកូលលី(李) ដែលបាន​ដណ្ដើម​កាន់កាប់​អំនាច​ក្នុង​ពេល​ធ្លាក់ចុះ និងការដួលរលំ​នៃ​ចក្រភព​សួយ។ រាជវង្ស​នេះ​ត្រូវ​បានបង្អាក់​មួយរយៈពេល​ខ្លី នៅពេល​ដែលម្ចាស់ក្សត្រីអ៊ួ ស៊ឺធាន បាន​ដណ្ដើមយក​រាជបល្ល័ង និង​បាន​ប្រកាសខ្លួនជា​រាជវង្សចូវ​ទី២ (៨ តុលា ឆ្នាំ៦៩០ ដល់ ៣ មិនា ៧០៥) ហើយ​ទ្រង់​ក្លាយ​ស្ដេចស្រីចិន​តែ​មួយអង្គ​គត់​ដែលបាន​ឡើងគ្រងរាជ។

រាជវង្ស​ថាង មាន​រាជធានី​នៅឆាងអាន (បច្ចុប្បន្នក្រុងស៊ីអាន) ដែល​នៅ​ពេល​នោះ​ជា​ទីក្រុង​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​ជាង​គេ​នៅលើលោក ហើយជាទូទៅ​​ត្រូវបាន​គេ​ចាក់​ទុក​ជាចំនុច​មួយ​ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់​នៃ​អារ្យធម៌ចិន ជា​យុគមាសនៃ​វប្បធម៌ចំរុះពីគ្រប់តំបន់។ ទឹកដី​នៃ​រាជវង្សថាង​បានពីការ​ធ្វីចំបាំង​យោធានៃ​អ្នកដឹកនាំ​មុនៗ ដែលបាន​ប្រគួតប្រជែងគ្នា​តាំងពីរាជវង្ស​ហាន ។ តាមរយៈ​ការ​ធ្វើ​ជំរឿន​២លើក នៅ​សតវត្សទី៧ និង ទី៨ កំណត់ត្រា​បានប៉ានប្រមាណ​ប្រជាជន​គិតជា​ចំនួន​គ្រួសារដែលបាន​ចុះបញ្ជី​​មាន​ប្រហែល ៥០លាននាក់។ ទោះ​បីជានៅពេលដែល​រដ្ឋាភិបាល​កណ្ដាល​បាន​ធ្លាក់ស្រុតចុះ និង​មិនអាចចងក្រង​នូវ​ចំនួន​ប្រជាជន​ពី​ការធ្វើជំរឿង​ច្បាស់លាស់មួយនៅសតវត្សទី៩ យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏គេប៉ានស្មាន​ថា​ចំនួន​ប្រជាជន​បានកើនឡើងរហូតដល់​ប្រហែល ៨០លាននាក់។  ដោយសារមានប្រជាជន​ច្រើន រាជវង្សថាង​អាចបង្កើន​ចំនួន​កងទ័ព្ធរាប់សែននាក់​ដើម្បីត្រួតត្រា​តំបន់អាស៊ី និង ផ្លូវជំនួញរកកំរ៉ែ​តាមរយៈផ្លូវសូត្រ។ 
រដ្ឋ និង​នគរ​ជាច្រើន​បាន​ផ្ដល់សួយសារអាករ​ដល់នគរថាង ខណៈពេល​​នោះនគរថាង​បាន​កាន់កាប់ ត្រួតត្រា​តំបន់​ជាច្រើន ដែលគ្រប់គ្រងដោយប្រយោល​ក្រោម​ប្រព័ន្ធ​អាណាព្យាបាល។ ក្រៅពី​អំនាច​នយោបាយ នគរ​ថាង​បាន​ប្រើ​ប្រាស់ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌យ៉ាងខ្លាំង​លើ​នគរ​ជិតខាង​របស់ខ្លួន​មានដូចជាកូរ៉េ ជប៉ុន និង វៀតណាម។

រាជវង្ស​ថាង​ជាសម័យកាល​ដែល​មាន​ការរីកលូតលាស់ខ្លាំង និង​មាន​លំនឹងយ៉ាងរឹងមាំ លើកលែងតែ​ក្នុងពេលនៃ​ការបះបោលអាន លូសាន និង ការស្រុតចុះ​នៃ​អំនាច​ថ្នាក់​កណ្ដាលនៅ​ពាក់កណ្ដាល​ចុងក្រោយ​នៃ​រាជវង្ស​នេះ។ ដូចគ្នា​នឹង​រាជវង្ស​សួយ​ពីមុន​ដែរ រាជវង្ស​ថាង​បាន​រក្សា​ប្រព័ន្ធ​សេវា​របស់រដ្ឋ ដោយបាន​ជ្រើសតាំង​​មន្រ្តី​មាន​ចំណេះដឹង​តាម​រយៈការ​ប្រលង​ដែល​មាន​ស្តង់ដារ និង​តាមរយៈការស្នើឲចូល​កាន់តំណែង។ បទបញ្ជារាជ្យការ​នេះបានរលាយ​បាត់ដោយសារ​មាន​ការកើនឡើង​នូវ​ចំនួនមេទ័ពនៅតាម​តំបន់​ក្នុងសតវត្សទី៩ ដែលត្រូវបានគេហៅថាជាទួស៊ី (jiedushi) ។​ ក្នុង​សម័យរាជវង្ស​ថាង វប្បធម៌​ចិន​បានរីកសាយភាយ និង បន្តកាន់តែ​រុងរឿងឡើង ដែល​ត្រូវបាន​គេ​ចាត់ទុក​ជា​សម័យការដ៏អស្ចារ្យ​នៃកំណាព្យចិន។ កវីល្បីល្បាញ២រូប លី ប៉ាយ (Li Bai) និង ទូ ហ៊្វូ (Du Fu) គឺ​ស្ថិតក្នុង​សម័យកាល​នេះ ហើយ​ក៏​មាន​វិចិត្រករ​ល្បីល្បាញ​ជាច្រើន​រូប​ផងដែរ​ដូចជា ហាន ហ្កាន (Han Gan) ចាង សៀន (Zhang Xuan) និង ចូវ ហ្វាង (Zhou Fang) ។ អក្សរសាស្រ្ត​ប្រវត្តិសាស្រ្តរីកចម្រើន​យ៉ាង​សម្បូរណ៍បែបដែល​ត្រូវបាន​ចងក្រង​ដោយអ្នកប្រាជ្ញ រួមមានទាំងសព្វវចនាធិប្បាយ និង កិច្ចការភូមិសាស្រ្ត​ផងដែរ។

មាន​នវានុវត្ដន៍​គួរ​ឲកត់សំគាល់​ជាច្រើន​នៅសម័យនគរ​ថាង រួមទាំងការលូតលាស់នៃ​ការឆ្លាក់​លើ​បន្ទះឈើ។ ព្រះពុទ្ធសាសនា​មាន​ឥទ្ធិពលខ្លាំង​ក្នុង​វប្បធម៌​ចិន ដែលពុទ្ធសាសនិក​ដើមកំនើតចិន​មានចំនួន​កាន់​តែ​ច្រើន​ឡើង។ ប៉ុន្តែ​ក្រោយមក​ព្រះពុទ្ធសាសនា​បាន​រងការបំពារបំពាន ​ដោយសារ​ការធ្លាក់ចុះ​ឥទ្ធិពល​នៃ​រាជវង្សថាង។  ទោះបី​ជា​រាជវង្ស​និងរដ្ឋាភិបាល​កណ្ដាល​បាន​ស្រុតចុះ​នៅ​សតវត្សទី៩ ក៏ដោយ សិល្ប និង វប្បធម៌នៅ​តែ​បន្តរីកចម្រើន។  ​រដ្ឋាភិបាល​កណ្ដាលដែលទន់ខ្សោយបាន​ដកចេញស្ទើរតែ​ទាំងស្រុង ពីការគ្រប់គ្រង​សេដ្ឋកិច្ច ហេតុដូច្នេះ​សេដ្ឋកិច្ច​ប្រទេសនៅមាន​លំនឹង រីឯជំនួញជួញដូរវិញ​នៅតែបន្តលូតលាស់ដោយឥតឈប់ឈរ។