navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ភាសានៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា: ភូមា

ភូមា 
រូបភាពតូច| ភូមា ថតនៅ តៃវ៉ាន់ ។
ភាសាភូមាគឺជា ភាសាកំណើត របស់ ជនជាតិភូមា និងក្រុមជនជាតិភាគតិចដែលពាក់ព័ន្ធនៃ ភូមា ក៏ដូចជាជនជាតិភាគតិចមួយចំនួននៅក្នុងប្រទេសភូមា ដូចជាជនជាតិ មន ។ នៅឆ្នាំ ២០០៧ ភាសាភូមាត្រូវបានប្រជាជន ៣៣ លាននាក់និយាយជាភាសាដំបូង។ Mikael Parkvall, "Världens 100 största språk 2007" (The World's 100 Largest Languages in 2007), in Nationalencyklopedin ភាសាភូមាត្រូវបាននិយាយជាភាសាទីពីរដោយប្រជាជន 10 លាននាក់ផ្សេងទៀត ជាពិសេសជនជាតិភាគតិចនៅក្នុងប្រទេសភូមា និងអ្នកដែលនៅក្នុងប្រទេសជិតខាង។ 

ភាសាភូមាគឺជា ភាសាចិន-ទីបេ ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់សាខា ភូមាភាគខាងត្បូង នៃ ភាសាទីបេ-ភូមា ។ ភាសាភូមាគឺជាភាសាដែលនិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតនៃភាសាទីបេ-ភូមា និងក្នុងចំណោមភាសាស៊ីណូ-ទីបេ ដែលជាភាសានិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតទីពីរបន្ទាប់ពី ភាសាស៊ីនីទិក ។  ភាសាភូមាគឺជាភាសាទីបួននៃភាសាចិន-ទីបេ ដែលបង្កើតប្រព័ន្ធសរសេរ បន្ទាប់ពី ចិន ទីបេ និង តាងគុត ។ 

តាមការស្រាវជ្រាវ ពីដំណើរការភាសាធម្មជាតិ ទាក់ទងនឹងអន្តរកម្មនៃកុំព្យូទ័រ និងភាសាភូមាដែលនិយាយដោយមនុស្សមានការព្រួយបារម្ភ ក្នុងរយៈពេលជាង 25 ឆ្នាំ ចាប់ពីឆ្នាំ 1990 ដល់ឆ្នាំ 2016 ការងារគួរឱ្យកត់សម្គាល់ត្រូវបានធ្វើរួច និងកំណត់ចំណាំនៅក្នុងផ្នែកនៃការកំណត់អត្តសញ្ញាណពាក្យភាសាភូមា។ ការបែងចែក ភាពមិនច្បាស់លាស់ ការរួមផ្សំ ការញែកន័យ និងសញ្ញាសម្ងាត់តាមពីក្រោយដោយការដាក់ស្លាកផ្នែកនៃការនិយាយ ប្រព័ន្ធបកប្រែម៉ាស៊ីន ការដាក់សោ/បញ្ចូលអត្ថបទ ការសម្គាល់អត្ថបទ និងវិធីសាស្ត្របង្ហាញអត្ថបទ។  វិសាលភាពសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវបន្ថែមក៏ត្រូវបានរុករកផងដែរសម្រាប់ផ្នែកនៃការអភិវឌ្ឍន៍ សាកសពស្របគ្នា ក៏ដូចជាការអភិវឌ្ឍន៍ម៉ាស៊ីនស្វែងរក និង WordNet សម្រាប់ភាសាភូមា។
ភាសានៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា: ភាសាជនជាតិដើម

ភាសាជនជាតិដើម 
ក្រៅពីមីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) និងគ្រាមភាសារបស់វា ភាសាមួយរយនៃមីយ៉ាន់ម៉ារួមមាន សាន (តៃ និយាយដោយ 3.2 លាន) ភាសាការ៉ែន (និយាយដោយ 2.6 លាន) កាឈិន (និយាយដោយ 900,000) ភាសាតាមីល (និយាយដោយ 1.1 លាននាក់។ ) ភាសាចិន ផ្សេងៗគ្នា (និយាយដោយ 780,000) និង មន (មន-ខ្មែរ និយាយដោយ 750,000)។   ភាសាទាំងនេះភាគច្រើនប្រើអក្សរភូមា (ភូមា)។

វាមិនច្បាស់ទេថាតើមាន ភាសាភូមា មួយ ឬពីរ។[ ត្រូវការដកស្រង់ ]
ភាសាបរទេស

ភាសាខ្មែរ
left|thumb|upright=2|ក្រុមភាសានៅផែនដីភាសាគឺជាប្រព័ន្ធមួយសំរាប់ការទាក់ទង។មានគ្រាមភាសាដែលជាប្រព័ន្ធមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធមួយធំ។
ភាសាខ្លងដែលមានឧប្បតិដ្ឋានដូចគ្នាធ្វើក្រុមភាសាវិទ្យា។ឧទាហរណ៏ភាសាខ្មែរនៅក្នុងក្រុមភាសាវិទ្យាមនខ្មែរ។
ភាសាបរទេស: ឧប្បតិដ្ឋាន

ឧប្បតិដ្ឋាន 

មានអ្នកបា្រជ្ញខ្លះដែលគិតថាភាសាទាំងអស់មកពីឧប្បតិដ្ឋានតែមួយ។​មានមនុសទៀតដែលគិតថាភាសាទាំងអស់មកពីឧប្បតិដ្ឋានខុសគ្នា។
ភាសាបរទេស: មូលភាសា

មូលភាសា 

មូលភាសាគឺជាភាសាដែលជាឧប្បតិដ្ឋានរបស់ភាសាមួយទៀ។ឧទាហរណ៏​ភាសាសំស្រ្កឹតគឺជាមូលភាសារបស់ភាសាខ្មែរ។មានមូលភាសាដូចតាម:

ភាសាសំស្រ្កឹត។សំរាបភាសាខ្មែរ។
ភាសាបាលី។
ភាសាក្រិក។
ភាសាឡាតាំងសំរាប់ភាសាបារាំង​ភាសាអេស្បាញ​ភាសាព័រទុយហ័្គល​ភាសាអ៊ីតាលី។
ភាសាអាឡឺម៉ង់សំរាប់ភាសាអង់គ្លេស។
ភាសាចិនសំរាប់ភាសាចិន​ភាសាជប៉ុន​​ភាសាកូរ៉េ
ភាសាបរទេស: ក្រុមភាសា

ក្រុមភាសា 

មានក្រុមភាសាច្រើនដូចជា៖

ក្រុមភាសាឥណ្ឌាអ៊ីរ៉ុប។
ក្រុមភាសាអូស្រ្ដាលីអាស៊ី។
ក្រុមភាសាចិនទីបេ។
ក្រុមភាសាសេមីទី
ក្រមភាសាអាមេរិកាំង។
ភាសាបារាំង

ភាសាបារាំង () ជាភាសារ៉ូមម៉ាំងមួយ ដែលត្រូវបាននិយាយជាលើកដំបូង ដោយមនុស្សប្រហែល ១៣៦ 
លាននាក់នៅជុំ​វិញពិភពលោក ។ 
មនុស្សប្រមាណជា ១៩០ លាននាក់យកភាសាបារាំងជាភាសាទីពីរ ហើយលើសពីនេះទៅទៀត មនុស្សជាង ២០០ 
លាននាក់បានរៀនភាសានេះជាភាសាបរទេសទៀតផង ។ សព្វថ្ងៃប្រទេសជាច្រើនដែល​និយាយបារាំងមាន ៥៦ ប្រទេស 
និងអាណាចក្រជាច្រើនទៀត។ អ្នកនិយាយភាសាបារាំងភាគច្រើន ជាជនជាតិដើមរស់នៅក្នុងប្រទេសបារាំង។កន្លែងសំរាកដែលជាកន្លែងសំខាន់នោះគឺនៅក្នុង
ប្រទេសកាណាដា ។ជាពិសេសនៅក្នុងទីក្រុង ខ្យូបេខ "Quebec" ។ មានតំបន់តូចៗ នៅក្នុងទីក្រុង New Brunswick ហើងនិង Maine នៃប្រទេសកាណាដា
រួមបញ្ចូលមានដូចជា៖ ប្រទេសបេលចៀម (Belgium) ប្រទេសស្វីតសឺលែន (Switzerland) ប្រទេសម៉ូណាកូ (Monaco) ប្រទេសលូសេមប៊ើគ (Luxembourg) ។
ហើយនៅក្នុងប្រទេសលូស៊ីអាណា (Louisiana)។ អ្នកដែលនិយមនិយាយភាសាបារាំងធ្វើជាភាសាទីពីររបស់ខ្លួនគឺរស់នៅ អាហ្រ្វិក ដែលអាចនិយាយនិងការប្រាស្រ័យ
ទាក់ទងគ្នាបានដូចនឹងជនជាតិដើមដែរ ។ ភាសាបារាំងគឺជាភាសាក្មេងជាងភាសាឡាតាំង នៃអាណាចក្ររ៉ូមម៉ាំង ដែលមានភាសាជាតិដូចជា៖ ភាសាអ៊ីតាលី ភាសាប៉ទុយហ្គាល់
ភាសាអេស្ប៉ាញ ភាសារូម៉ាំង និង ភាសាកាតាឡាន់។ ហើយភាសាដែលមានអាយុកាលតិចបានមកពីភាសាអ៊ុកស៊ីតេន (Occitan Language) ទៅភាសានេប៉ាល់ ហើយ
មានភាសាដទៃច្រើនផ្សេងទៀត។ យ៉ាងណាក៏ដោយក៏ វាមានភាពទាក់ទងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ នៃភាសាដទៃទៀត ដូចជាភាសាឌយល៍ (langues d'oïl)​ ហើយនិងភាសាគ្រឹះ
បារំាង និង ភាសាក្រេអូល (French-based creole languages) ។ ភាសានេះត្រូវបានអភិវឌ្ឍន៍ និងមានឥទ្ធិពលដោយសារតែ ជនជាតិដើមដែលនិយាយ ភាសាសេលីក
(Celtic languages) នៃជនជាតិដើមរ៉ូមម៉ាំង ។
ភាសាបាលី

ពាក្យ "មហោ" មានន័យថា ធំធេង ឬ គួរ​ឲ្យពេញចិត្ត។
ទិនបតិ

thumb|350px|Plate 10 from C. Faulmann: Illustrirte Geschichte der Schrift (1880). The upper half shows a text in Sanskrit (praise of Vishnu), written in Devanagari. For the script, while the lower half shows a text in Pali  from a Buddhist ceremonial scripture called "Kammuwa" from Burma (probably in old Mon script). pp.485f. of that book.
បាលី (Pāi)គឺជាភាសាឥណ្ឌូ-អារ្យមជ្ឈិមមួយ (ឬ ប្រាក្រឹត) នៃឧបទ្វីបឥណ្ឌា ។ បាលីជាភាសាបុរាណមួយបែប ដែលមនុស្សជំនាន់​​ដើម​និយាយ​ទាក់ទងគ្នា ។ មនុស្ស​ខ្លះ​និយម​ហៅ​ភាសា​បាលី​ថា​ជា​ភាសារបស់ព្រះពុទ្ធ។ សព្វថ្ងៃ គេឃើញមានភាសានេះនៅក្នុងក្បួនច្បាប់មួយចំនួនធំ ដូចជាក្នុងព្រះពុទ្ធ​វចនៈ (ព្រះត្រៃបិដក) ជាដើម​ និង មាន​ពុទ្ធបរិស័ទខាងនិកាយ​ថេរវាទ​យក​ទៅ​ប្រើ​តាម​ប្រទេស​រៀង​ខ្លួន ។
ភាសាបាលី: និរុត្តិសាស្ត្រនៃឈ្មោះ

និរុត្តិសាស្ត្រនៃឈ្មោះ 

ពាក្យថា បាលី បានសេចក្តីថា ជួរ ឬដងព្រៃ ,ស្ពាន , របៀប , ភាសាដ៏មានរបៀបមួយ ។ This name for the language seems to have its origins in commentarial traditions, wherein the Pali (in the sense of the line of original text quoted) was distinguished from the commentary or vernacular translation that followed it in the manuscript. As such, the name of the language has caused some debate among scholars of all ages; the spelling of the name also varies, being found with both long "ā"  and short "a" , and also with either a retroflex  or non-retroflex  "l" sound, as in the ISO 15919/ALA-LC rendering, Pāli. To this day, there is no single, standard spelling of the term; all four spellings can be found in textbooks. R.C. Childers translates the word as "series" and states that the language "bears the epithet in consequence of the perfection of its grammatical structure".Hazra, Kanai Lal. Pali Language and Literature; a systematic survey and historical study. D.K. Printworld Lrd., New Delhi, 1994, page 19.
ភាសាបាលី: ចំណាត់ថ្នាក់

ចំណាត់ថ្នាក់ 
Pali is a literary language of the Prakrit language family. When the canonical texts were written down in Sri Lanka in the first century BCE, Pali stood close to a living language; this is not the case for the commentaries.Students' Britannica India, . Despite excellent scholarship on this problem, there is persistent confusion as to the relation of  to the vernacular spoken in the ancient kingdom of Magadha, which was located around modern-day Bihār.

Pali as a Middle Indo-Aryan language is different from Sanskrit not so much with regard to the time of its origin as to its dialectal base, since a number of its morphological and lexical features betray the fact that it is not a direct continuation of  Vedic Sanskrit; rather it descends from a dialect (or a number of dialects) that was, despite many similarities, different from .Oberlies, Thomas Pali: A Grammar of the Language of the , Walter de Gruyter, 2001.
ភាសាបាលី: នៅក្នុងពុទ្ធសាសនាថេរវាទ

នៅក្នុងពុទ្ធសាសនាថេរវាទ 
នៅក្នុងប្រភពនៃ ថេរវាទ ត្រូវបានស្គាល់ភាសាបាលីជាភាសា មគធៈ (Magadha). ភាសានេះត្រូវបានសរសេរនៅក្នុងព្រះត្រៃបិដក, អដ្ឋកថា ជាដើម, ហើយ​នឹង​ត្រូវ​បាន​ព្យាយាម​ប្រើ​ប្រាស់​ដោយ​ពុទ្ធ​សាសនិក​ជន​​ជា​ច្រើន ដើម្បី​ងាយ​ស្រួល​ក្នុង​ការ​ប្រាស្រ័យ​ទាក់​ទង​នឹង​សាសន៍​ដទៃ​ដែល​​កាន់​​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដូចគ្នា ។ ព្រះ​ពុទ្ធ​បង្រៀន, ប្រទាន​ឱវាទ ដល់​ជន​ទាំង​ឡាយ​ជា​ភាសា​មគធៈ ប៉ុន្តែ​ទី​ស្ថាន​សំខាន់​ៗ​ ៤ ​កន្លែង​របស់​ព្រះអង្គ​ ស្ថិត​នៅ​ក្រៅ​តំបន់​នេះ​ទាំង​អស់ ។ វា​ប្រហែល​ជា​ភាសា​បាលី​ជា​គ្រាម​ភាសា​ដែល​ធ្វើ​អោយ​​មាន​ការ​ងាយ​ស្រួល​ក្នុង​ការ​ពន្យល់​ និង ​ងាយ​យល់​ពីសំណាក់​ប្រជាជន ឥណ្ឌូអារ្យមជ្ឈិម ។ គេ​ពុំ​ទាន់​ឃើញ​មាន​​ភស្តុតាង​​ណា​មួយ​ដែល​អាច​បញ្ជាក់ពីភាសា​ដទៃ​របស់​ពួក​ ឥណ្ឌូអារ្យមជ្ឈិម​ ដែល​ប្រសើរ​​ជាង​​ភាសា​បាលី​ទេ ។ គេ​ឃើញ​មាន​​ភាសា​បាលី​នៅ​ក្នុង​សិលា​ចារឹក​​ជា​ច្រើន​​របស់​ព្រះបាទ​អសោកនៅ ​Girnar​ ផ្នែកខាងលិចប្រទេសឥណ្ឌា, និង c នៅខាងកើត ។ Similarities to the Western inscription may be misleading, because the inscription suggests that the Ashokan scribe may not have translated the material he omreceived from មគធៈ into the vernacular of the people there. Whatever the relationship of the Buddha's speech to Pali, the Canon was eventually transcribed and preserved entirely in it, while the commentarial tradition that accompanied it (according to the information provided by ព្រះពុទ្ធឃោសៈ) was translated into olkភាសាសីហឡៈ and preserved  local languages for several generations.

In Sri Lanka, Pali is thought to have entered into a period of decline ending around the 4th or 5th century (as Sanskrit rose in prominence, and simultaneously, as Buddhism's adherents became a smaller portion of the subcontinent), but ultimately survived. The work of Buddhaghosa was largely responsible for its reemergence as an important scholarly language in Buddhist thought. The Visuddhimagga and the other commentaries that Buddhaghosa compiled codified and condensed the Sinhalese commentarial tradition that had been preserved and expanded in Sri Lanka since the 3rd century BCE.
ភាសាបាលី: ទិដ្ឋភាពនៅដើមបស្ចឹម

ទិដ្ឋភាពនៅដើមបស្ចឹម 
T.W. Rhys Davids in his book Buddhist India,Buddhist India, ch. 9 Retrieved 14 June 2010. and Wilhelm Geiger in his book Pali Literature and Language, suggested that Pali may have originated as a form of lingua franca or common language of culture among people who used differing dialects in North India, used at the time of the Buddha and employed by him. Another scholar states that at that time it was "a refined and elegant vernacular of all Aryan-speaking people."Hazra, Kanai Lal. Pali Language and Literature; a systematic survey and historical study. D.K. Printworld Lrd., New Delhi, 1994, page 11. Modern scholarship has not arrived at a consensus on the issue; there are a variety of conflicting theories with supporters and detractors.Hazra, Kanai Lal. Pali Language and Literature; a systematic survey and historical study. D.K. Printworld Lrd., New Delhi, 1994, pages 1-44. After the death of the Buddha, Pali may have evolved among Buddhists out of the language of the Buddha as a new artificial language.Hazra, Kanai Lal. Pali Language and Literature; a systematic survey and historical study. D.K. Printworld Lrd., New Delhi, 1994, page 29. R.C. Childers, who held to the theory that Pali was Old Magadhi, wrote: "Had Gautama never preached, it is unlikely that Magadhese would have been distinguished from the many other vernaculars of Hindustan, except perhaps by an inherent grace and strength which make it a sort of Tuscan among the Prakrits."Hazra, Kanai Lal. Pali Language and Literature; a systematic survey and historical study. D.K. Printworld Lrd., New Delhi, 1994, page 20.

According to K.R. Norman, it is likely that the viharas in North India had separate collections of material, preserved in the local dialect. In the early period it is likely that no degree of translation was necessary in communicating this material to other areas. Around the time of Ashoka there had been more linguistic divergence, and an attempt was made to assemble all the material. It is possible that a language quite close to the Pali of the canon emerged as a result of this process as a compromise of the various dialects in which the earliest material had been preserved, and this language functioned as a lingua franca among Eastern Buddhists in India from then on. Following this period, the language underwent a small degree of Sanskritisation (i.e., MIA bamhana -> brahmana, tta -> tva in some cases).K.R. Norman, Pali Literature. Otto Harrassowitz, 1983, pages 1-7.
ភាសាបាលី: Modern scholarship

Modern scholarship 

Bhikkhu Bodhi, summarizing the current state of scholarship, states that the language is "closely related to the language (or, more likely, the various regional dialects) that the Buddha himself spoke." He goes on to write:

According to A.K. Warder, the Pali language is a Prakrit language used in a region of western India.Warder, A.K. Indian Buddhism. 2000. p. 284 Warder associates Pali with the Indian realm (janapada) of Avanti, where the Sthavira sect was centered.Warder, A.K. Indian Buddhism. 2000. p. 284 Following the initial split in the Buddhist community, the Sthavira branch of Buddhism became influential in western and southern India, while the Mahāsāṃghika branch became influential in central and eastern India.Hirakawa, Akira. Groner, Paul. A History of Indian Buddhism: From Śākyamuni to Early Mahāyāna. 2007. p. 119 Akira Hirakawa and Paul Groner also associate Pali with west India and the Sthavira sect, citing inscriptions at Girnar in Gujarat, India, which are linguistically closest to the Pali language.Hirakawa, Akira. Groner, Paul. A History of Indian Buddhism: From Śākyamuni to Early Mahāyāna. 2007. p. 119
ភាសាបាលី: បច្ចុប្បន្នភាពនៃភាសាបាលី

បច្ចុប្បន្នភាពនៃភាសាបាលី 

បច្ចុប្បន្ននេះ មុខវិជ្ជាភាសាបាលីត្រូវបានបញ្ចូល​ក្នុង​ផ្នែកពុទ្ធសាសនា ដើម្បីអោយ​ពុទ្ធ​សាសនិក​ជន​មាន​ភាព​ងាយ​ស្រូល​ក្នុង​ការ​អាន​គម្ពីរ និង​សូត្រ​នមស្សការជា​ប្រចាំ​រាល់​ថ្ងៃ។  ក្រៅពី​ខាង​ផ្នែក​សាសនា, ​អក្សរសាស្ត្រ កាលប្បវត្តិជាភាសាបាលី, ឯកសារ​ខាង​វិជ្ជាពេទ្យ​ និង​អក្សរ​ចារឹក​មួយ​ចំនួន គឺជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាង​សំខាន់​ផង​ដែរ ។ មជ្ឈមណ្ឌល​រៀន​ភាសា​បាលីដែល​គួរ​អោយ​កត់​សំគាល់​ក្នុង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ គឺ​មា​ននៅ​តែ​ក្នុង​ពុទ្ធ​សាសនា​ថេរវាទ នៅ​ប្រទេស​អាស៊ីអាគ្នេយ៍មាន​ដូច​ជា: ភូមា, ស្រីលង្កា, ថៃ, ឡាវ, និង កម្ពុជា។ ចាប់​តាំង​ពី​សតវត្យ​ទី​១៩, various societies for the revival of Pali studies in India have promoted awareness of the language and its literature, perhaps most notably the Maha Bodhi Society founded by Anagarika Dhammapala.

In Europe, the Pali Text Society has been a major force in promoting the study of Pali by Western scholars since its founding in 1881. Based in the United Kingdom, the society publishes romanized Pali editions, along with many English translations of these sources. In 1869, the first Pali Dictionary was published using the research of Robert Caesar Childers, one of the founding members of the Pali Text Society. It was the first Pali translated text in English and was published in 1872. Childers's dictionary later received the Volney Prize in 1876.

The Pali Text Society was in part founded to compensate for the very low level of funds allocated to Indology in late 19th-century England and the rest of the UK; incongruously, the citizens of the UK were not nearly so robust in Sanskrit and Prakrit language studies as Germany, Russia, and even Denmark. Without the inspiration of colonial holdings such as the former British occupation of Sri Lanka and Burma, institutions such as the Danish Royal Library have built up major collections of Pali manuscripts, and major traditions of Pali studies.
ភាសាបាលី: Lexicon

Lexicon 

Virtually every word in  has cognates in the other Prakritic Middle Indo-Aryan languages, e.g., the Jain Prakrits.  The relationship to earlier Sanskrit (e.g., Vedic language) is less direct and more complicated. Historically, influence between Pali and Sanskrit has been felt in both directions.  The Pali language's resemblance to Sanskrit is often exaggerated by comparing it to later Sanskrit compositions which were written centuries after Sanskrit ceased to be a living language, and are influenced by developments in Middle Indic, including the direct borrowing of a portion of the Middle Indic lexicon; whereas, a good deal of later Pali technical terminology has been borrowed from the vocabulary of equivalent disciplines in Sanskrit, either directly or with certain phonological adaptations.

Post-canonical Pali also possesses a few loan-words from local languages where Pali was used (e.g. Sri Lankans adding Sinhalese words to Pali).  These usages differentiate the Pali found in the  from later compositions such as the Pali commentaries on the canon and  folklore (e.g., the stories of the Jātaka commentaries), and comparative study (and dating) of texts on the basis of such loan-words is now a specialized field unto itself.

ភាសាបាលីមិនត្រូវបានប្រើទាំងស្រុងដើម្បីបង្ហាញការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទេ ដូចដែលអាចសន្និដ្ឋានបានពីអត្ថិភាពនៃអត្ថបទខាងលោកិយមួយចំនួនដូចជា សៀវភៅវិទ្យាសាស្ត្រវេជ្ជសាស្រ្ត/ការណែនាំជាភាសាបាលី។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការចាប់អារម្មណ៍របស់អ្នកប្រាជ្ញលើភាសាត្រូវបានផ្តោតលើអក្សរសិល្ប៍សាសនា និងទស្សនវិជ្ជា ដោយសារតែបង្អួចតែមួយគត់ដែលវាបើកក្នុងដំណាក់កាលមួយក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ព្រះពុទ្ធសាសនា។
ភាសាបាលី: Emic views of Pali

Emic views of Pali 

Although Sanskrit was said in the Brahmanical tradition to be the unchanging language spoken by the gods, in which each word had an inherent significance, this view of language was not shared in the early Buddhist tradition, in which words were only conventional and mutable signs.David Kalupahana, Nagarjuna: The Philosophy of the Middle Way. SUNY Press, 1986, page 19. The author refers specifically to the thought of early Buddhism here.  Neither the Buddha nor his early followers shared the Brahmins' reverence for the Vedic language or its sacred texts.  This view of language naturally extended to Pali, and may have contributed to its usage (as an approximation or standardization of local Middle Indic dialects) in place of Sanskrit. However, by the time of the compilation of the Pali commentaries (4th or 5th century), Pali was regarded as the natural language, the root language of all beings.Dispeller of Delusion, Pali Text Society, volume II, pages 127f

Comparable to Ancient Egyptian, Latin or Hebrew in the mystic traditions of the West, Pali recitations were often thought to have a supernatural power (which could be attributed to their meaning, the character of the reciter, or the qualities of the language itself), and in the early strata of Buddhist literature we can already see Pali s used as charms, e.g. against the bite of snakes. Many people in Theravada cultures still believe that taking a vow in Pali has a special significance, and, as one example of the supernatural power assigned to chanting in the language, the recitation of the vows of  are believed to alleviate the pain of childbirth in Sri Lanka.  In Thailand, the chanting of a portion of the  is believed to be beneficial to the recently departed, and this ceremony routinely occupies as much as seven working days.  Interestingly, there is nothing in the latter text that relates to this subject, and the origins of the custom are unclear.
ភាសាបាលី: សូរវិទ្យា

សូរវិទ្យា 

With regard to its phonology, R.C. Childers compared Pali to Italian: "Like Italian, Pali is at once flowing and sonorous: it is a characteristic of both languages that nearly every word ends in a vowel, and that all harsh conjunctions are softened down by assimilation, elision, or crasis, while on the other hand both lend themselves easily to the expression of sublime and vigorous thought."Robert Caesar Childers, A Dictionary of the Pali Language. Published by Trübner, 1875, pages xii-xiv. Republished by Asian Educational Services, 1993.

 ស្រៈ 
លក្ខណៈសំឡេងទីតាំងមុខកណ្តាលក្រោយខ្ពស់ិ ឬ ឥ 
ី ឬ ឦ ុ ឬ ឧ 
ូ ឬ ឩ មធ្យមេ ឬ  ឯ , ៈ  ឬ អ ោ ឬ ឱ , ទាបា ឬ អា 

Long and short vowels are only contrastive in open syllables; in closed syllables, all vowels are always short.  Short and long e and o are in complementary distribution: the short variants occur only in closed syllables, the long variants occur only in open syllables.  Short and long e and o are therefore not distinct phonemes.

A sound called anusvāra (Skt.; Pali: nigghahita), represented by the letter  (ISO 15919) or  (ALA-LC) in romanization, and by a raised dot in most traditional alphabets, originally marked the fact that the preceding vowel was nasalized. That is, ,  and  represented ,  and .  In many traditional pronunciations, however, the anusvāra is pronounced more strongly, like the velar nasal , so that these sounds are pronounced instead ,  and .  However pronounced,  never follows a long vowel; ā, ī and ū are converted to the corresponding short vowels when  is added to a stem ending in a long vowel, e.g.  becomes , not ,  becomes , not *.

 ព្យញ្ជនៈ 
The table below lists the consonants of Pali. In bold is the transliteration of the letter in traditional romanization, and in square brackets its pronunciation transcribed in the IPA.

 ឱដ្ឋជៈ ទន្តជៈ Alveolar មុទ្ធជៈ តាលុជៈ កណ្ឋជៈ Glottal (bilabial) (labiodental) central lateral central lateral ព្យញ្ជនវគ្គ នាសិក ម  ន  ណ  ញ  (ង ) អឃោសៈ សិថិល ប  ត  ដ  ច  ក  ធនិត ផ  ថ  ឋ  ឆ ខ   ឃោសៈ សិថិល ព  ទ  ឌ  ជ  គ  ធនិត ភ  ធ  ឍ  ឈ  ឃ  ព្យញ្ជនអវគ្គ ឧសុម ស  ហ   សិថិល វ  ល  រ  (ឡ ) យ  ធនិត (ំ )

Of the sounds listed above only the three consonants in parentheses, ṅ, ḷ, and ḷh, are not distinct phonemes in Pali: ṅ only occurs before velar stops and ḷ, and ḷh are allophones of single ḍ, and ḍh between vowels.
ភាសាបាលី: ស្រៈ

ស្រៈ 
លក្ខណៈសំឡេងទីតាំងមុខកណ្តាលក្រោយខ្ពស់ិ ឬ ឥ 
ី ឬ ឦ ុ ឬ ឧ 
ូ ឬ ឩ មធ្យមេ ឬ  ឯ , ៈ  ឬ អ ោ ឬ ឱ , ទាបា ឬ អា 

Long and short vowels are only contrastive in open syllables; in closed syllables, all vowels are always short.  Short and long e and o are in complementary distribution: the short variants occur only in closed syllables, the long variants occur only in open syllables.  Short and long e and o are therefore not distinct phonemes.

A sound called anusvāra (Skt.; Pali: nigghahita), represented by the letter  (ISO 15919) or  (ALA-LC) in romanization, and by a raised dot in most traditional alphabets, originally marked the fact that the preceding vowel was nasalized. That is, ,  and  represented ,  and .  In many traditional pronunciations, however, the anusvāra is pronounced more strongly, like the velar nasal , so that these sounds are pronounced instead ,  and .  However pronounced,  never follows a long vowel; ā, ī and ū are converted to the corresponding short vowels when  is added to a stem ending in a long vowel, e.g.  becomes , not ,  becomes , not *.
ភាសាបាលី: ព្យញ្ជនៈ

ព្យញ្ជនៈ 
The table below lists the consonants of Pali. In bold is the transliteration of the letter in traditional romanization, and in square brackets its pronunciation transcribed in the IPA.

 ឱដ្ឋជៈ ទន្តជៈ Alveolar មុទ្ធជៈ តាលុជៈ កណ្ឋជៈ Glottal (bilabial) (labiodental) central lateral central lateral ព្យញ្ជនវគ្គ នាសិក ម  ន  ណ  ញ  (ង ) អឃោសៈ សិថិល ប  ត  ដ  ច  ក  ធនិត ផ  ថ  ឋ  ឆ ខ   ឃោសៈ សិថិល ព  ទ  ឌ  ជ  គ  ធនិត ភ  ធ  ឍ  ឈ  ឃ  ព្យញ្ជនអវគ្គ ឧសុម ស  ហ   សិថិល វ  ល  រ  (ឡ ) យ  ធនិត (ំ )

Of the sounds listed above only the three consonants in parentheses, ṅ, ḷ, and ḷh, are not distinct phonemes in Pali: ṅ only occurs before velar stops and ḷ, and ḷh are allophones of single ḍ, and ḍh between vowels.