navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សហភាពឥណ្ឌូចិន: ប្រជាជន

ប្រជាជន
ក្រុមជនជាតិវៀតណាម លាវ និងខ្មែរគឺជាក្រុមជនជាតិដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិន។ ជនជាតិមឿង តៃ ចាម និងចារ៉ៃត្រូវបានគេស្គាល់ជារួមថាម៉ុងតេញ៉ា (Montagnards) ហើយពួកគេភាគច្រើនមានទីលំនៅនៅតាមតំបន់ភ្នំនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន។ ជនជាតិហាន (ចិន) ក៏មានវត្តមាននៅក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិនផងដែរហើយពួកគេភាគច្រើនចូលចិត្តរស់នៅតាមទីប្រជុំជនធំៗ ជាពិសេសគឺនៅផ្នែកខាងត្បូងវៀតណាមនិងប្រទេសកម្ពុជាព្រោះវាត្រូវជាតំបន់ពាណិជ្ជកម្មធំៗ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩១៣ គេបានធ្វើការប៉ាន់ស្មានថា ប្រហែល ៩៥% នៃប្រជាជនឥណ្ឌូចិនគឺមានទីលំនៅនៅតំបន់ជនបទប៉ុន្តែតួលេខខាងលើត្រូវបានធ្លាក់ចុះបន្តិចម្តងៗនៅឆ្នាំបន្ទាប់ៗដោយសារតែការរីកចម្រើននៃនគរូបនីយកម្ម។
សហភាពឥណ្ឌូចិន: សាសនា

សាសនា
thumb|វិហារគ្រិស្តសាសនានៅទីក្រុងហាណូយ

សាសនាគ្រឹះនៅសហភាពឥណ្ឌូចិនគឺព្រះពុទ្ធសាសនាដោយនៅវៀតណាមគឺគេប្រកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយានរីឯនៅកម្ពុជានិងឡាវគឺប្រកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ។ សាសនទូតកាតូលិកអឺរ៉ុបបានដើរផ្សព្វផ្សាយសាសនានៅពាសពេញឥណ្ឌូចិនហើយនៅពេលបារាំងបានដកការត្រួតត្រារបស់ខ្លួន គេបានប៉ាន់ស្មានថាប្រជាជនតំបន់តុងកឹងប្រមាណ ១០% ជាអ្នកកាន់សាសនាកាតូលិក។ កាវដាយសាសនាក៏ចាប់ផ្តើមមានប្រជាប្រិយភាពនៅអំឡុងពេលនេះផងដែរ។
សហភាពឥណ្ឌូចិន: ការតាំងទីលំនៅរបស់បារាំង

ការតាំងទីលំនៅរបស់បារាំង
thumb|220px|បំណែងចែករដ្ឋបាលនៃសហភាពឥណ្ឌូចិន
ខុសពីអាណានិគមអាល់ហ្សេរី ជនជាតិបារាំងតិចតួចណាស់ដែលបានមកតាំងទីលំនៅនៅលើដែនដីឥណ្ឌូចិន។ ត្រឹមឆ្នាំ១៩៤០ មានជនជាតិបារាំងតែ ៣៤,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលរស់នៅក្នុងឥណ្ឌូចិនរួមជាមួយនឹងបុគ្គលិកយោធានិងបុគ្គលិករដ្ឋាភិបាលបារាំង។ មូលហេតុចម្បងដែលធ្វើឱ្យឥណ្ឌូចិនមានជនជាតិបារាំងរស់នៅតិចជាងអាណានិគមអាហ្រ្វិកខាងជើង (ដែលមានប្រជាជនបារាំងរស់នៅរហូតដល់ទៅ ១ លាននាក់ជាងឯណោះ) ព្រោះតំបន់ឥណ្ឌូចិនត្រូវបានជនជាតិបារាំងមើលឃើញថាជា colonie d'exploitation économique (អាណានិគមសេដ្ឋកិច្ច) ច្រើនជាជាង colonie de peuplement (ទឹកដីអាណានិគមដែលប្រមូលប្រជាជនបារាំងមករស់នៅដើម្បីកុំឱ្យប្រទេសបារាំងមានចំនួនប្រជាជនលើសលប់ពេក) និងមួយទៀតគឺព្រោះតែឥណ្ឌូចិនមានចម្ងាយឆ្ងាយពីប្រទេសបារាំង។
សហភាពឥណ្ឌូចិន: ភាសា

ភាសា
នៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់បារាំង ភាសាបារាំងគឺត្រូវជាភាសាចម្បងដែលគេលើកយកមកប្រើប្រាស់នៅក្នុងវិស័យជាច្រើនដូចជា៖ វិស័យអប់រំ រដ្ឋាភិបាល ពាណិជ្ជកម្ម ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងសារព័ត៌មានជាដើម។ ភាសាបារាំងគឺមានភាពពេញនិយមបំផុតនៅតាមទីប្រជុំជននិងក្រុងនានាហើយវាបានក្លាយជាភាសាចម្បងមួយសម្រាប់វរជននិងបញ្ញវន្តនាសម័យនោះ។ ជាពិសេសគឺនៅក្នុងតំបន់តុងកឹងនិងកូសាំងស៊ីនដែលឥទ្ធិពលភាសាបារាំងមានច្រើនចំណែកឯតំបន់អណ្ណាម កម្ពុជា និងឡាវវិញគឺមិនសូវមានប៉ុន្មានទេ។Vietnam. ទោះបីជាភាសាបារាំងត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនៅក្នុងវិស័យអប់រំក្តី ក៏ប្រជាជនក្នុងស្រុកនីមួយៗនូវតែនិយាយភាសាកំណើតរបស់ពួកគេដដែរ។ បន្ទាប់ពីការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងបានបញ្ចប់ ភាសាបារាំងគឺនូវតែគេយកមកប្រើជារឿយៗនៅក្នុងវិស័យរដ្ឋាភិបាលឯករាជ្យថ្មី, ឧទាហរណ៍៖ របបសង្គមរាស្រ្តនិយម និងសម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ។ សព្វថ្ងៃ ភាសាបារាំងគឺនូវតែគេលើកមកបង្រៀបជាភាសាទីពីរឬទីបីនៅក្នុងប្រទេសនៃតំបន់ឥណ្ឌូចិនហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់នៅក្នុងកិច្ចការរដ្ឋបាលមួយចំនួនផងដែរ។Vietnam.
សហភាពឥណ្ឌូចិន: សេដ្ឋកិច្ច

សេដ្ឋកិច្ច
សហភាពឥណ្ឌូចិនត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលបារាំងចាត់ទុកថាជា"អាណានិគមអាជីវកម្មសេដ្ឋកិច្ច"។ រដ្ឋាភិបាលអាណានិគមបានប្រមូលថវិកានិងមូលនិធិពីឥណ្ឌូចិនដោយការយកពន្ធពីសំណាកប្រជាជនក្នុងស្រុក។ លើសពីនេះទៅទៀត រដ្ឋាភិបាលបារាំងបានបង្កើតឱ្យមានភាពផ្តាច់មុខលើពាណិជ្ជកម្មអាភៀន អំបិល ហើយនិងស្រាសជាដើម។ រដ្ឋបាលបារាំងបានបង្កើតនូវបមាណភាគនៃការប្រើប្រាស់សម្រាប់ភូមិនីមួយៗនៅវៀតណាមដោយបង្ខំអ្នកភូមិទាំងនោះឱ្យទិញនិងប្រើប្រាស់ទំនិញផលិតផលអាជីវកម្មផ្តាច់មុខ។Peters. នៅឆ្នាំ១៩២០ ពាណិជ្ជកម្មផលិតផលទាំងនោះគឺមានតម្លៃស្មើនឹង ៤៤% នៃថវិការរដ្ឋាភិបាលអាណានិគមសរុបប៉ុន្តែវាបានថយចុះនៅត្រឹម ២០% ក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ ដោយសារតែអាណានិគមបានចាប់ផ្តើមធ្វើពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ច។

ធនាគារដ៏សំខាន់បំផុតរបស់អាណានិគមឥណ្ឌូចិនគឺមានឈ្មោះថា ធនាគារនៃឥណ្ឌូចិន ដែលបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៨៧៥ ហើយមានទំនួលខុសត្រូវចំពោះការធ្វើប្រាក់កាករូបិយប័ណ្ណរបស់ឥណ្ឌូចិន។ ឥណ្ឌូចិនគឺជាអាណានិគមដែលបារាំងបានចូលវិនិយោគច្រើនជាងគេទីពីរនៅឆ្នាំ១៩៤០ បន្ទាប់ពីអាល់ហ្សេរីដោយថវិកាវិនិយោគសរុបមានចំនួនរហូតទៅដល់ ៦.៧ លានហ្វ្រង់។

នៅឆ្នាំ១៩៣០ បារាំងបានចាប់ផ្តើមធ្វើពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូចិនដោយបានជីករាស់ធនធានធម្មជាតិបន្ថែមដើម្បីនាំចេញទៅបរទេស។ តំបន់កូសាំងស៊ីន អណ្ណាម និងតុងកឹង (សព្វថ្ងៃប្រទេសវៀតណាម) បានក្លាយជាប្រភពនៃតែ ស្រូវ កាហ្វេ ម្រេច ធ្យូង ស័ង្កសី និងសំណប៉ាហាំង ចំណែកឯប្រទេសកម្ពុជាវិញគឺជាប្រភពចម្បងនៃដំណាំស្រូវនិងដំណាំម្រេច។ មានតែលាវទេដែលបារាំងគិតថាជាដែនដីអាណានិគមខ្វះខាតហើយលាវមានតែឈើតិចតួចប៉ុណ្ណោះសម្រាប់បារាំងយកទុកនាំចេញ។

នៅដើមសតវត្សទី២០ ការរីកចម្រើននៃឧស្សាហកម្មដោយប្រើប្រាស់គ្រឿងយន្តបានធ្វើឱ្យឧស្សាហកម្មដំណាំកៅស៊ូនៅឥណ្ឌូចិនផ្ទុះឡើងហើយចម្ការកៅស៊ូត្រូវបានគេបង្កើតឡើងនៅពាសពេញផ្ទៃឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិនជាពិសេសគឺនៅក្នុងតំបន់អណ្ណាមនិងតុងកឹង។ មិនយូរប៉ុន្មាន ប្រទេសបារាំងបានក្លាយជាអ្នកផលិតដំណាំកៅស៊ូនាំមុខគេតាមរយៈអាណានិគមឥណ្ឌូចិនរបស់ខ្លួនហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះដំណាំកៅស៊ូឥណ្ឌូចិនក៏បានក្លាយជាផលិតផលដ៏មានតម្លៃមួយនៅក្នុងពិភពឧស្សាហកម្មថែមទៀតផង។ ភាពជោគជ័យនៃផលិតកម្មដំណាំកៅស៊ូនៅតំបន់ឥណ្ឌូចិនបារាំងបានបណ្តាលឱ្យមានការចូលវិនិយោគពីសំណាកក្រុមហ៊ុនធំៗផ្សេងៗដូចជា មីឆែលីនជាដើម។ ការផ្ទុះឡើងនៃការវិនិយោគលើអណ្តូងរ៉ែ ដំណាំកៅស៊ូ តែ និងដំណាំកាហ្វេបានធ្វើឱ្យសហភាពឥណ្ឌូចិនចាប់ផ្តើមអភិវឌ្ឍន៍ផ្នែកឧស្សាហកម្មយ៉ាងរហ័សហើយរោងចក្រជាច្រើនក៏ចាប់ផ្តើមបើកដំណើរការចាប់តាំងពីពេលនោះមក។ រោងចក្រថ្មីៗទាំងនោះគឺជាប្រភពផលិតវាយនភ័ណ្ឌ បារី ស្រាបៀរ និងស៊ីម៉ងត៍រួចត្រូវនាំចេញយកទៅទូទាំងចក្រភពបារាំងលើពិភពលោក។

ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ
thumb|right|សារមន្ទីរជាតិនៃប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាមនៅទីក្រុងហាណូយដែលបានកសាងឡើងនៅឆ្នាំ១៩៣២
thumb|right|អូតែលឡេរ៉ូយ៉ាល់ (Hotel le Royal), បើកទ្វាដំបូងនៅ១៩២៩

ខណៈពេលដែលសហភាពឥណ្ឌូចិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអាណានិគមសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់មួយរបស់បារាំង រដ្ឋាភិបាលបារាំងក៏បានកំណត់នូវគោលដៅថ្មីគឺចាប់អភិវឌ្ឍន៍វិស័យដឹកជញ្ជូននិងបណ្តាញគមនាគមន៍នៅឥណ្ឌូចិន។ កំពង់ផែទីក្រុងសៃហ្គនបានក្លាយជាកំពង់ផែដ៏សំខាន់មួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍និងត្រូវជាគូប្រជែងជាមួយនឹងកំពង់ផែទីក្រុងសិង្ហបុរីរបស់អង់គ្លេស។ ត្រឹមឆ្នាំ១៩៣៧ កំពង់ផែក្រុងសៃហ្គនបានក្លាយជាកំពង់ផែមមាញឹកបំផុតទីប្រាំមួយនៅក្នុងចំណោមកំពង់ផែដ៏មមាញឹកទាំងឡាយរបស់ចក្រភពបារាំង។

នៅឆ្នាំ១៩៣៦ ខ្សែរត់ភ្លើងដែលតភ្ជាប់ពីក្រុងហាណូយទៅសៃហ្គនត្រូវបានបើកដំណើរការឡើង។ ជាមួយនឹងការកែលម្អបន្ថែមទៀតនៅក្នុងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដឹកជញ្ជូនឥណ្ឌូចិន វាបានធ្វើឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើររវាងបារាំងនិងឥណ្ឌូចិន។ ត្រឹមឆ្នាំ១៩៣៩ នាវាបារាំងត្រូវការពេលតិចជាងមួយខែតែប៉ុណ្ណោះដើម្បីធ្វើដំណើរពីទីក្រុងម៉ាកសីមកដល់ឥណ្ឌូចិននិងប្រមាណប្រាំថ្ងៃសម្រាប់ការធ្វើដំណើរតាមយន្តហោះពីប៉ារីសមកសៃហ្គន។
សហភាពឥណ្ឌូចិន: ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ

ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ
thumb|right|សារមន្ទីរជាតិនៃប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាមនៅទីក្រុងហាណូយដែលបានកសាងឡើងនៅឆ្នាំ១៩៣២
thumb|right|អូតែលឡេរ៉ូយ៉ាល់ (Hotel le Royal), បើកទ្វាដំបូងនៅ១៩២៩

ខណៈពេលដែលសហភាពឥណ្ឌូចិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអាណានិគមសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់មួយរបស់បារាំង រដ្ឋាភិបាលបារាំងក៏បានកំណត់នូវគោលដៅថ្មីគឺចាប់អភិវឌ្ឍន៍វិស័យដឹកជញ្ជូននិងបណ្តាញគមនាគមន៍នៅឥណ្ឌូចិន។ កំពង់ផែទីក្រុងសៃហ្គនបានក្លាយជាកំពង់ផែដ៏សំខាន់មួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍និងត្រូវជាគូប្រជែងជាមួយនឹងកំពង់ផែទីក្រុងសិង្ហបុរីរបស់អង់គ្លេស។ ត្រឹមឆ្នាំ១៩៣៧ កំពង់ផែក្រុងសៃហ្គនបានក្លាយជាកំពង់ផែមមាញឹកបំផុតទីប្រាំមួយនៅក្នុងចំណោមកំពង់ផែដ៏មមាញឹកទាំងឡាយរបស់ចក្រភពបារាំង។

នៅឆ្នាំ១៩៣៦ ខ្សែរត់ភ្លើងដែលតភ្ជាប់ពីក្រុងហាណូយទៅសៃហ្គនត្រូវបានបើកដំណើរការឡើង។ ជាមួយនឹងការកែលម្អបន្ថែមទៀតនៅក្នុងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដឹកជញ្ជូនឥណ្ឌូចិន វាបានធ្វើឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើររវាងបារាំងនិងឥណ្ឌូចិន។ ត្រឹមឆ្នាំ១៩៣៩ នាវាបារាំងត្រូវការពេលតិចជាងមួយខែតែប៉ុណ្ណោះដើម្បីធ្វើដំណើរពីទីក្រុងម៉ាកសីមកដល់ឥណ្ឌូចិននិងប្រមាណប្រាំថ្ងៃសម្រាប់ការធ្វើដំណើរតាមយន្តហោះពីប៉ារីសមកសៃហ្គន។
សហភាពឥណ្ឌូចិន: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
ឥណ្ឌីបូព៌ា
សហភាពបារាំង
រដ្ឋបាលនយោបាយនៃសហភាពឥណ្ឌូចិន
បញ្ជីរាយអាណានិគមរបស់បារាំង
សហភាពឥណ្ឌូចិន: គន្ថនិទ្ទេស

គន្ថនិទ្ទេស
 Brocheux, Pierre, and Daniel Hemery. Indochina: An Ambiguous Colonization, 1858–1954 (University of California Press; 2010) 490 pages; a history of French Indochina.

Perkins, Mandaley (2006). Hanoi, Adieu: A bittersweet memoir of French Indochina, Sydney, Harper Perennial, ISBN 978-0-7322-8197-7, ISBN 0-7322-8197-0
សហភាពឥណ្ឌូចិន: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ

 (មានជាភាសាអង់គ្លេសនិងបារាំង)  The Colonization of Indochina, from around 1892
 (មានជាភាសាអង់គ្លេសនិងបារាំង) Indochina, a tourism book published in 1910
 Pierre Brocheux: Colonial Society (Indochina), in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
 Annuaire général de l'Indo-Chine française - BnF (ភាសាបារាំង)

ឥណ្ឌូចិន
 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍
ឥណ្ឌូចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចក្រភពអាណានិគមបារាំង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា–បារាំង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងបារាំង–លាវ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងបារាំង–វៀតណាម
សហរដ្ឋ

អត្ថបទនេះអំពី«សហរដ្ឋ»​ សំរាប់ប្រទេស សូមមើល សហរដ្ឋអាមេរិក

សហរដ្ឋគឺជាប្រភេទរដ្ឋមួយដែលមានរដ្ឋជាន់នៅក្នុងដែលជាមួយគ្នា
ទាំងអស់មានរដ្ឋភិបាលតែមួយនឹងសមាគមអន្ដរជាតិស្គាលវាដូចតែមួយ

ឧទាហរណ៏ខ្លះដូចទូទៅ

សហរដ្ឋអាមេរិក
សហរដ្ឋម៉ិចស៊ិក
សហភាពអារ៉ាប់
សហរដ្ឋ: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 

 សហគម
សហភាព
ការចូលរួមជាសម្ព័ន្ធ
សហព័ន្ឋ

Category:ប្រភេទរដ្ឋ Category:រដ្ឋ
សហរដ្ឋអាមេរិក: អំពី​និរុត្តិសាស្ត្រ

អំពី​និរុត្តិសាស្ត្រ 
នៅ​ឆ្នាំ ១៥០៧ សិល្បករ​ខាង​ផែនទី​ជនជាតិ​អាល្លឺម៉ង់ បាន​បង្កើត​ផែនទី​ពិភពលោក​មួយ ដែល​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា​ឈ្មោះ​ថា​ដី​នៃ​ពិភព​ខាងលិច "អាមេរិក" (America) ក្រោយពេល​អ្នករុករក និង​សិល្បករ​ផែនទីជន​ជាតិ​អ៊ីតាលី អាមេរីកូ វេសពូស៊ី (Amerigo Vespucci) ។
សហរដ្ឋអាមេរិក: តើសហរដ្ឋអាមេរិកពង្រិកទឹកដីប៉ះពាល់ដល់អ្វីខ្លះ?

តើសហរដ្ឋអាមេរិកពង្រិកទឹកដីប៉ះពាល់ដល់អ្វីខ្លះ? 

 ជនជាតិដើមភាគតិចនិងប្រវត្តិសាស្ត្រមុនកូឡំបូស 
អ្នកស្រុករស់នៅអាមេរិកខាងជើងមនុស្ស​ដំបូង ធ្វើចំណាកស្រុកពីស៊ីបេរីដោយនៅលើស្ពានប៊ែរីងនិងបានមកដល់យ៉ាងហោចណាស់ ១៥.០០០ ឆ្នាំមុន ទោះបីជាមានភស្តុតាងកាន់តែច្រើនឡើង ៗ ដែលបង្ហាញថាវាប្រហែលជាមកដល់សូម្បីតែមុននេះក៏ដោយ បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ស្ពាន ជនជាតិអាមេរិកដំបូងបានផ្លាស់ទៅភាគខាងត្បូង អាចនៅតាមបណ្តោយឆ្នេរប៉ាស៊ីហ្វិក ឬតាមរយៈធ្នើដែលគ្មានទឹកកកនៅក្នុងដីរវាងធ្នើទឹកកកខរឌីល្ល័ររ៉ែន (Cordilleran) និងឡូរ៉េនថាយដ៍​ (Laurentide) វប្បធម៌ក្លូវីសបង្ហាញខ្លួនប្រហែល ១១.០០០ ឆ្នាំមុន ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាបុព្វបុរសនៃវប្បធម៌ជនជាតិដើមភាគតិចភាគច្រើននៅទ្វីបអាមេរិច វាត្រូវបានគេគិតនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ២០ ថាវប្បធម៌ក្លូវីសតំណាងឱ្យការតាំងលំនៅដំបូងរបស់មនុស្សនៅអាមេរិក ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំក្រោយវាបានផ្លាស់ប្តូរទៅជាការយល់ដឹងអំពីវប្បធម៌មុនក្លូវីស។

ពេលក្រោយ វប្បធម៌ជនជាតិដើមនៅអាមេរិកខាងជើងកាន់តែស្មុគស្មាញ និងវប្បធម៌មួយចំនួនដូចជា វប្បធម៌មីស៊ីស៊ីពីសម័យមុនកូឡំបូសនៅភាគអាគ្នេយ៍ ការអភិវឌ្ន៍កសិកម្មវឌ្នភាព ស្ថាបត្យកម្មធំ និងសង្គមថ្នាក់រដ្ឋ ចាប់តាំងពីប្រហែលឆ្នាំ ៨០០ ដល់ឆ្នាំ ១៦០០ វប្បធម៌មីស៊ីស៊ីពីបានរីកចម្រើន និងទីក្រុង​ដ៏​ធំ កាហូគៀ (Cahokia) វាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាកន្លែងបុរាណវិទ្យាមុនកូឡុំបៀដែលធំជាងគេនិងស្មុគស្មាញបំផុតនៅសហរដ្ឋអាមេរិកនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ នៅភូមិភាគហ្គ្រេតលេកស៍ខាងត្បូង​ មានការបង្កើតឡើងសមាព័ន្ធរដ្ឋអ៊ីរ៉ូក្វូយ នៅចំណុចខ្លះក្នុងកំឡុងសតវត្សទី ១២ ដល់ ១៥ ហើយនៅតែមានរហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមបដិវត្តន៍។Richter, "Ordeals of the Longhouse", in Richter and Merrill, eds., Beyond the Covenant Chain, 11–12.

ការតាំងទីលំនៅកោះហាវ៉ៃលើកដំបូងពេលណានោះវានៅតែជាប្រធានបទនៃការពិភាក្សាដែលកំពុងបន្ត ភស្តុតាងបុរាណវិទ្យាហាក់ដូចជាបង្ហាញថាការតាំងទីលំនៅមានតាំងពីឆ្នាំ ១២៤ រវាងដំណើរទូកទីបីនិងពេលមុន កាបទែន ជេមស៍ ឃុក ជាជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងគេដែលបង្កើតទំនាក់ទំនងជាផ្លូវការជាមួយហាវ៉ៃ បន្ទាប់ពីការឡើងគោកលើកដំបូងនៅខែមករាឆ្នាំ ១៧៧៨ នៅផែវ៉ាយមៀ​ កោះកាវ៉ាយ ឃុកបានដាក់ឈ្មោះកោះនេះថា "កោះសាំងវិច" តាមអឺលទី ៤ នៃសាំងវិច រដ្ឋមន្ត្រីស្តីទីនៃកងទ័ពជើងទឹករបស់រាជនាវីប្រ៊ីទិស
សហរដ្ឋអាមេរិក: ជនជាតិដើមភាគតិចនិងប្រវត្តិសាស្ត្រមុនកូឡំបូស

ជនជាតិដើមភាគតិចនិងប្រវត្តិសាស្ត្រមុនកូឡំបូស 
អ្នកស្រុករស់នៅអាមេរិកខាងជើងមនុស្ស​ដំបូង ធ្វើចំណាកស្រុកពីស៊ីបេរីដោយនៅលើស្ពានប៊ែរីងនិងបានមកដល់យ៉ាងហោចណាស់ ១៥.០០០ ឆ្នាំមុន ទោះបីជាមានភស្តុតាងកាន់តែច្រើនឡើង ៗ ដែលបង្ហាញថាវាប្រហែលជាមកដល់សូម្បីតែមុននេះក៏ដោយ បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ស្ពាន ជនជាតិអាមេរិកដំបូងបានផ្លាស់ទៅភាគខាងត្បូង អាចនៅតាមបណ្តោយឆ្នេរប៉ាស៊ីហ្វិក ឬតាមរយៈធ្នើដែលគ្មានទឹកកកនៅក្នុងដីរវាងធ្នើទឹកកកខរឌីល្ល័ររ៉ែន (Cordilleran) និងឡូរ៉េនថាយដ៍​ (Laurentide) វប្បធម៌ក្លូវីសបង្ហាញខ្លួនប្រហែល ១១.០០០ ឆ្នាំមុន ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាបុព្វបុរសនៃវប្បធម៌ជនជាតិដើមភាគតិចភាគច្រើននៅទ្វីបអាមេរិច វាត្រូវបានគេគិតនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ២០ ថាវប្បធម៌ក្លូវីសតំណាងឱ្យការតាំងលំនៅដំបូងរបស់មនុស្សនៅអាមេរិក ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំក្រោយវាបានផ្លាស់ប្តូរទៅជាការយល់ដឹងអំពីវប្បធម៌មុនក្លូវីស។

ពេលក្រោយ វប្បធម៌ជនជាតិដើមនៅអាមេរិកខាងជើងកាន់តែស្មុគស្មាញ និងវប្បធម៌មួយចំនួនដូចជា វប្បធម៌មីស៊ីស៊ីពីសម័យមុនកូឡំបូសនៅភាគអាគ្នេយ៍ ការអភិវឌ្ន៍កសិកម្មវឌ្នភាព ស្ថាបត្យកម្មធំ និងសង្គមថ្នាក់រដ្ឋ ចាប់តាំងពីប្រហែលឆ្នាំ ៨០០ ដល់ឆ្នាំ ១៦០០ វប្បធម៌មីស៊ីស៊ីពីបានរីកចម្រើន និងទីក្រុង​ដ៏​ធំ កាហូគៀ (Cahokia) វាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាកន្លែងបុរាណវិទ្យាមុនកូឡុំបៀដែលធំជាងគេនិងស្មុគស្មាញបំផុតនៅសហរដ្ឋអាមេរិកនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ នៅភូមិភាគហ្គ្រេតលេកស៍ខាងត្បូង​ មានការបង្កើតឡើងសមាព័ន្ធរដ្ឋអ៊ីរ៉ូក្វូយ នៅចំណុចខ្លះក្នុងកំឡុងសតវត្សទី ១២ ដល់ ១៥ ហើយនៅតែមានរហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមបដិវត្តន៍។Richter, "Ordeals of the Longhouse", in Richter and Merrill, eds., Beyond the Covenant Chain, 11–12.

ការតាំងទីលំនៅកោះហាវ៉ៃលើកដំបូងពេលណានោះវានៅតែជាប្រធានបទនៃការពិភាក្សាដែលកំពុងបន្ត ភស្តុតាងបុរាណវិទ្យាហាក់ដូចជាបង្ហាញថាការតាំងទីលំនៅមានតាំងពីឆ្នាំ ១២៤ រវាងដំណើរទូកទីបីនិងពេលមុន កាបទែន ជេមស៍ ឃុក ជាជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងគេដែលបង្កើតទំនាក់ទំនងជាផ្លូវការជាមួយហាវ៉ៃ បន្ទាប់ពីការឡើងគោកលើកដំបូងនៅខែមករាឆ្នាំ ១៧៧៨ នៅផែវ៉ាយមៀ​ កោះកាវ៉ាយ ឃុកបានដាក់ឈ្មោះកោះនេះថា "កោះសាំងវិច" តាមអឺលទី ៤ នៃសាំងវិច រដ្ឋមន្ត្រីស្តីទីនៃកងទ័ពជើងទឹករបស់រាជនាវីប្រ៊ីទិស
សហរដ្ឋអាមេរិក: ភូមិសាស្ត្រ និង បរិស្ថាន

ភូមិសាស្ត្រ និង បរិស្ថាន 
ផ្ទៃដី​សរុប​បណ្ដា​រដ្ឋ​ខាងលើ​នៃ​សហរដ្ឋអាមេរិក (contiguous United States) មា​ប្រមាណ ១.៩ ពាន់​លាន acres ។ រដ្ឋ​អាឡាស្កា ដែល​ជា​រដ្ឋ​ធំ​ជាងគេ មាន​ប្រមាណ ៣៦៥ លាន acres បាន​នៅ​ដាច់​ពី​បណ្ដា​រដ្ឋ​ខាងលើ​ដោយ​ប្រទេស​កាណាដា​ ។ រដ្ឋ​ហាវៃ ជា​ទី​ប្រជុំ​កោះ​មួយ ស្ថិតនៅ​កណ្ដាល​មហាសមុទ្រ​ប៉ាស៊ីហ្វិក ប៉ែក​និរតី​នៃ​អាមេរិក​ខាងជើង ដែល​មាន​ក្រឡាផ្ទៃ ប្រមាណ​ជាង ៤ លាន acres ។ បន្ទាប់​ពី​ប្រទេស​រុស្ស៊ី និង​កាណាដា សហរដ្ឋអាមេរិក​គឺជា​ប្រទេស​ធំ​ជាងគេ​ទី​៣ ឬ ទី​៤ លើ​ពិភពលោក (ប្រហាក់​ប្រហែល​នឹង​ផ្ទៃដី​ប្រទេស​ចិន) ។ ចំណាត់ថ្នាក់​នេះ ក៏​អាស្រ័យ​ផង​ដែរ​លើ​ការ​រួមបញ្ចូល​តំបន់​ចំនួន​ពីរ ដែល​កំពុង​មាន​ជម្លោះ​ជាមួយ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន​ដែរ​ឬ​យ៉ាងណា​ ។ ម្យ៉ាង​ទៀត ការ​ផ្ដល់​តួលេខ​ពី​ក្រឡាផ្ទៃ​នៃ​សហរដ្ឋអាមេរិក មាន​ភាព​ខុសគ្នា៖ CIA World Fackbook ផ្ដល់​តួលេខ ៣.៧៩៤.០៨៣ ម៉ាយ​ការ៉េ (៩.៨២៦.៦៣០ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា) ផ្នែក​ស្ថិតិ​អង្គការសហប្រជាជាតិ (United Nations Statistics Division) ផ្ដល់​តួលេខ ៣.៧១៧.៨១៣ ម៉ាយ​ការ៉េ (៩.៦២៩.០៩១ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា) និង Encyclopedia Britannica ផ្ដល់​តួលេខ ៣.៦៧៦.៤៨៦ ម៉ាយ​ការ៉េ (៩.៥២២.០៥៥ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា) ។ ករណី​មួយទៀត ប្រសិនបើ គិត​បញ្ចូល​តែ​ផ្ទៃ​​ដីគោក​សុទ្ធសាធ​នោះ (មិន​រាប់បញ្ចូល​ដី​កោះ) សហរដ្ឋអាមេរិក​ជា​ប្រទេស​ធំ​ជាងគេ​ទី​៣ ក្រោយ​ប្រទេស​រុស្ស៊ី និង​ចិន ដោយ​នាំមុខ​ប្រទេស​កាណាដា​ ។

តំបន់​ឆ្នេរ​វាលរាប​នៃ​បណ្ដោយ​ឆ្នេរ​មហាសមុទ្រ​អាត្លង់ទិក ត្រូវ​បាន​គ្របដណ្ដប់​ដោយ​ព្រៃ​ក្រាស់ៗ និង​ហ៊ុមព័ទ្ធ​ដោយ​តំបន់​ភ្នំ​ ។ តំបន់​ភ្នំ Appalachian បាន​ខណ្ឌ​ចែក​ច្រាំង​សមុទ្រ​ភាគ​ខាងកើត ពី​បឹង​ធំៗ និង​វាលស្មៅ​នៃ​ពាក់កណ្ដាល​ខាងលិច ​។ ទន្លេ​មីស៊ីស៊ីពី-មីស៊ូរី ដែល​ជា​ប្រព័ន្ធ​ទន្លេ​វែង​ជាងគេ​ទី​ទី​៤ លើ​ពិភពលោក ហូរ​ពី​ជើង​ទៅ​ត្បូង កាត់​តាម​បេះដូង​នៃ​ប្រទេស ​។ ទំនាប ដែល​មាន​វាលស្មៅ​ដ៏​ធំ​ល្វឹងល្វើយ​ប្រកប​ដោយ​ជីជាតិ លាតសន្ធឹង​ឆ្ពោះ​ទៅ​ទិស​ខាងលិច ត្រូវ​បាន​កាត់ផ្ដាច់​ដោយ​តំបន់​ខ្ពង់រាប នៅ​ភាគ​អាគ្នេយ៍​។ បណ្ដា​ភ្នំ​ថ្ម​ជាច្រើន ដែល​ស្ថិតនៅ​ចុង​ខាងលិច​នៃ​ទំនាប លាតសន្ធឹង​ពី​ជើង​ទៅ​ត្បូង កាត់​ផ្ទៃ​ប្រទេស រហូត​ទៅដល់​តំបន់​ដែល​មាន​រយៈ​កម្ពស់​ជាង ៤.៣០០ ម៉ែត្រ​នៅ​កូឡូរ៉ាដូ (Colorado)​ ។ ចុង​បំផុត​នៃ​ភាគ​ខាងលិច គឺជា​អាង​ថ្ម​ដ៏​ធំ និង​វាលលំហ ដូចជា​វាលលំហ​ម៉ូចាវ (Mojave)​ ។ ជួរភ្នំ​ព្រិល​សៀរ៉ាណេវ៉ាដា និង​កាសកាដ គ្របដណ្ដប់​រហូត​ជិតដល់​ឆ្នេរ​មហាសមុទ្រ​ប៉ាស៊ីហ្វិក​ ។ ភ្នំ McKinley នៃ​អាឡាស្កា ដែល​មាន​កម្ពស់ ៦.១៩៤ ម៉ែត្រ គឺជា​ចំណុច​ខ្ពស់​បំផុត​នៃ​ប្រទេស​ ។ ភ្នំភ្លើង​ដ៏​សកម្ម បាន​គ្រប​ពាសពេញ​កោះ Alexander និង Aleutian របស់​អាឡាស្កា ហើយ​រដ្ឋហាវៃ ក៏​មាន​កោះ​ភ្នំភ្លើង​ជាច្រើន​ផង​ដែរ​ ។ ភ្នំភ្លើង​ដ៏​ធំ​សម្បើម ក្រោម​ឧទ្យានជាតិ Yellowstone គឺ​ជា​ភ្នំភ្លើង​ធំ​បំផុត​នៃ​ទ្វីប​អាមេរិក ​។
សហរាជាណាចក្រ: រដ្ឋាភិបាល និង នយោបាយ

រដ្ឋាភិបាល និង នយោបាយ 

សហរាជាណាចក្រ គឺ​ប្រទេស​រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែល​មាន​ព្រះមហាក្សត្រី អេលីហ្សាបែតទី២ ជា​ព្រះប្រមុខរដ្ឋ​នៃ​សហរាជាណាចក្រ ក៏ដូចជា​អាណាចក្រកុំមុនវាល​១៤​ផ្សេងទៀត​។ ស្ថាប័ន​រាជបល្ល័ង្ក​សហរាជាណាចក្រ មាន​អំណាច​លើ​ក្សត្របុរី​ចំណុះ​នៃ Isle of Man, Bailiwicks of Jersey, និង Guernsey ដែល​ពុំ​មែន​ជា​ផ្នែក​នៃ​សហរាជាណាចក្រ​ទេ ថ្វីបើ​រាជរដ្ឋាភិបាល​នៃ​សហរាជាណាចក្រ គ្រប់គ្រង​លើ​កិច្ចការ​ការបរទេស និង ការពារជាតិ ហើយ​រដ្ឋសភា​សហរាជាណាចក្រ មាន​អំណាច​អនុម័ត​ជំនួស​ពួកគេ​ក៏ដោយ​។
សហរាជាណាចក្រ: ទំនាក់ទំនង​ការបរទេស និង យោធា

ទំនាក់ទំនង​ការបរទេស និង យោធា 
សហរាជាណាចក្រ គឺជា​សមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ នៃ​ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ​អង្គការសហប្រជាជាតិ, ជា​សមាជិក G8, អង្គការណាតូ និង សហភាពអឺរ៉ុប​។ សហរាជាណាចក្រ មាន​ទំនាក់ទំនង​ពិសេស​ជាមួយ​សហរដ្ឋអាមេរិក​។ ក្រៅពី​សហរដ្ឋអាមេរិក និង អឺរ៉ុប សម្ព័ន្ធមិត្ត​ជិតស្និទ្ធ​របស់​សហរាជាណាចក្រ​រួមមាន ប្រជាជាតិកុំមុនវាល និង បណ្ដា​ប្រទេសនិយាយភាសាអង់គ្លេស​ដទៃទៀត​។
សហរាជាណាចក្រ: សេដ្ឋកិច្ច

សេដ្ឋកិច្ច 
សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​សហរាជាណាចក្រ គឺ​ត្រូវ​បាន​បូកបញ្ចូល​ទាំង សេដ្ឋកិច្ច​របស់ អង់គ្លេស ស្កុតឡែន វ៉ែល និង អៀរឡង់ខាងជើង​។ ដោយ​ផ្អែក​តាម​អត្រាប្ដូរប្រាក់​នៅលើ​ទីផ្សារ បច្ចុប្បន្ន​សហរាជាណាចក្រ គឺជា​មហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ច​ធំជាងគេ​ទី៥ លើ​ពិភពលោក និង ទី២ នៅ​អឺរ៉ុប បន្ទាប់ពី​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់​។ 

បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម បាន​ចាប់ផ្ដើម​នៅ​សហរាជាណាចក្រ ជាមួយ​ការប្រមូលផ្ដុំ​ជាចម្បង​ទៅលើ​ឧស្សាហកម្ម​ធុន​ធ្ងន់​ដូចជា ផលិតផល​សំណង់នាវា ធ្យូងថ្ម ដែកថែប និង វាយនភណ្ឌ​។ ចក្រភពអង់គ្លេស បាន​បើក​ទីផ្សារ​នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស សម្រាប់​ផលិតផល​អង់គ្លេស ដែល​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​សហរាជាណាចក្រ ធ្វើការ​គ្រប់គ្រង​លើ​ទីផ្សារ​អន្តរជាតិ នា​សតវត្ស​ទី១៩​។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សហរាជាណាចក្រ​ក៏ដូចជា​ប្រទេសឧស្សាហកម្ម​ដទៃ​ទៀត​ដែរ បាន​ជួប​នឹង​ឱនភាព​សេដ្ឋកិច្ច​បន្ទាប់ពី​សង្គ្រាមលោក​ទាំងពីរ​។ សហរាជាណាចក្រ បាន​បាត់បង់​អត្ថប្រយោជន៍​ប្រកួតប្រជែង និង ឱនភាព​ឧស្សាហកម្ម​ជាខ្លាំង​ពេញ​សតវត្ស​ទី២០​។ វិស័យ​ផលិតកម្ម នៅតែ​ជា​កត្តា​ដ៏​សំខាន់​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​សហរាជាណាចក្រ ប៉ុន្តែ​មាន​តែ ១ ភាគ ៦ នៃ​ផលិតផល​នាំចេញ​សរុប​នា​ឆ្នាំ​២០០៣​ប៉ុណ្ណោះ​។
សហរាជាណាចក្រ: តំណភ្ជាប់ក្រៅ

តំណភ្ជាប់ក្រៅ

 រដ្ឋាភិបាល
 គេហទំព័រផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាននៃសហរាជាណាចក្រ
 គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រ
 របាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំនៃសហរាជាណាចក្រ ស្ថិតិ
 គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ការិយាល័យនាយករដ្ឋមន្រ្តី

 ព័ត៌មានទូទៅ
 United Kingdom from the BBC News
 
 United Kingdom from UCB Libraries GovPubs
 United Kingdom Encyclopædia Britannica entry
 
 
 Key Development Forecasts for the United Kingdom from International Futures

 ការធ្វើដំណើរ
 មគ្គុទេសទេសចរណ៍ទៅប្រឺតាញ 

 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កោះប្រឺតាញ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមប្រាំពីរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមម្ភៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសតំបន់អឺរ៉ុបខាងជើង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសតំបន់អឺរ៉ុបខាងលិច
សហស្សរង្សី

ព្រះបាទសហស្សរង្សី (គ.ស ៤៣១-៥១១  រឺ គ.ស ៤៣៤-៥១៤) រជ្ជកាល (គ.ស ៤៦៥-៥១១ រឺ គ.ស​ ៤៦៨-៥១៤)នៅ ​ទីបំផុត គឺ​ចៅ​របស់ព្រះកេតុមាលា​ ​ព្រះ​នាម​សហស្សរង្សី​ ​ព្រះ​ជន្ម ​៣៤ ​វស្សា​ ​ដែល​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ដ​ពី​ព្រះ​អង្គ។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ក្លាយជា​មហាក្សត្រ​ទី​៨​ ​នេះ​បើ​យើង​សំអាងទៅ​លើ​ពង្សាវតារ​របស់​សម្ដេច​វាំង​ជួន​ ​ចំពោះ​ពង្សាវតារ​វត្ដ​កោកកាក​វិញ​ ​គឺ​ព្រះ​បទុមវរវង្ស​ទៅវិញ ​ដែល​បាន​សោយរាជ្យ​បន្ដ​ពី​ព្រះ​កេតុមាលា។​ ​ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំងជួន​បាន​កត់ត្រា​ថា​ ​ព្រះ​អង្គ​សហស្សរង្សី​ ​បាន​តាំង​ព្រះរាជ​ធានី​នៅ​ឯ​មហា​នគរធំ​ដដែល។​ ​ព្រះ​អង្គ​សោយរាជ្យ​បាន​ ៤៦ ​ឆ្នាំ​ ​ហើយ​ចូល​ទិវង្គត​នៅ​ឆ្នាំថោះ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​ ៨០ ​វស្សា។​ ​ព្រះ​អង្គ​ធ្លាប់​បាន​ចែក​កេរ្ដិ៍​ដល់​ព្រះរាជ​វង្ស​ដែល​ជា​ស្ដេច​នៅ​ស្រុកសៀម​ ​នូវ​ដង​ព្រះខ័នរាជ​ ​និង​ដល់​ព្រះរាជ​វង្ស​ស្ដេច​នៅ​ប្រទេស​លាវ​នូវ​ស្រោមដាវ​នោះ។​ ជាមួយ​និងព្រះ​នាងច័ន្ទបុប្ផា ​ព្រះ​អង្គ​បាន​មាន​បុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម​ ​ព្រះ​ជ័យវង្ស​ ​ដែល​ប្រសូត​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំថោះ។​
សហស្សវត្សរ៍ទី២

សហស្សវត្សរ៍ទី២គឹជាកំឡុងពេល១០០០ឆ្នាំចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃទី០១​ខែ​មករាឆ្នាំ១០០១និងបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី៣១​ខែ​ធ្នូឆ្នាំ២០០០។ រួមបញ្ចុលកំឡុងពេលកណ្ដាលខ្ភស់ កំឡុងពេលដែលកើតឡើងវិញ កំឡុងពេលទំនើបដំបូង កំឡុងពេលអាណានិគមនិយម កំឡុងពេលឧស្សាហូបនីយកម្ម ចាប់ផ្ដើមរដ្ធប្រទេស និងចប់នៅសតវត្សទី២០ជាមួយនិងអំណាចវិទ្យាសាស្ដ្រ ផ្សព្វផ្សាយការអប់រំ ការថែររក្សារសុខភាពនិងការចាក់ថ្នាំវ៉ាក់សាំងសាកលនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន។

មនុស្សឡើងដល់ថានព្រះចន្ទ័​ជាលើកដំបូងបង្អស់នៅសតវត្សទី២០។

បចេ្ចកវិទ្យាថ្មីត្រូវបានអភិវឌ្ឈន៍ដោយរដ្ឌាភិបាលជា្រច្រើនឧស្សាហកម្មសកលវិទ្យាល័យនៅទូទាំងពិភពលោក។​ ការអភិវឌ្ឈន៍វិទ្យុទូរទស្សន៍និងអិនធឺរណែតផ្សព្វផ្សាយពត៍មានសកលជុំវិញពិភពលោក។ពីសតវត្សទី១៦មនុស្សបានផ្លាស់ពីអឺរ៉ុប អាហ្វ្រិក និង អាស៊ី ទៅកាន់កន្លែងថ្មីដែលពួកគេហៅថាពិភពលោកថ្មីហើយនិងចាប់ផ្ដើមសកលភារូបនីយកម្ម។

ចំនួនប្រជាជនទាំងអស់នៃពិភពលោកកើនឡើងមួយជាពីរនៅប្រាំពីរសតវត្សដំបូង​ (ពី៣១០លាននាក់នៅក្នូងឆ្នាំ១០០០ដល់៦០០លាននាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៧០០)និងបីសតវត្សចុងក្រោយកើនឡើងមួយជាដប់ច្រើនជាងប្រាំមួយពាន់លាននាក់។
សហស្សវត្សរ៍ទី២: អារ្យធម៌

អារ្យធម៌ 
+អារ្យធម៍សហស្សវត្សរ៍ទី២អាហ្វ្រិកអាមេរិកអាស៊ីអឺរ៉ុបអូសេអានី ចក្រភពហ្វាតាមីដ 
 ម៊ាមលុក
 ខ្សៃរាជវង្សអាល់មូរាវីដ 
 ខ្សៃរាជវង្សអាល់ម៉ូហាត
 ខ្សៃរាជវង្សសាឌី
 ចក្រភពម៉ាឡាវី 
  ចក្រភពសងហៃ 
 រដ្ធរបស់ស្ដេចកាលិហ្វសុកុតុ
 សិណារ
 ចក្រភពអាសានទី
 ព្រះរាជាណាចក្រ​ដាហូមី
 អ៊ីហ្វ
 ចក្រភពអូយ៉ូ
 ចក្រភពប៊ែនីន
 ចក្រភពកុងហ្គូ
 ព្រះរាជាណាចក្រ​មិរីនា
 ចក្រភពប៊ុហ្គាន់ដា
 ព្រះរាជាណាចក្រ​​​រ្វ៉ាន់ដា
 ព្រះរាជាណាចក្រ​​ប៊ូរុនឌី
 ចក្រភព​​​​ឃីតារា
 ចក្រភពមូតាផា
 ចក្រភពម៉ារ៉ាវី
 ចក្រភពលូបា
 ចក្រភពលុនដា
 ចក្រភពហ៊្សូលូ ចក្រភពអាស្តែក 
 ចក្រភពអាំងកា  ចក្រភពពុនចាប 
 ចក្រភពខ្មែរ 
 ព្រះរាជាណាចក្រ​បាកាន 
 ខ្សៃរាជវង្សឆូឡា 
 ហ្គូរីយ៉ូ 
 រាជវង្សសុង 
 ចក្រភពហុយសាលា 
 សេលជុក 
 ចក្រភពម៉ុងហ្គោល 
 រាជវង្សយាន 
 រាជវង្សមិង 
 ចក្រភពវិជ័យនគរ 
 រាជវង្សឈីង 
 ចក្រភពមូហ្គាល  ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន (330–1453) 
 ព្រះរាជាណាចក្រ​​អង់គ្លេស 
 ចក្រភពរ៉ូមពិសិដ្ឋ 
 ព្រះរាជាណាចក្រ​បារាំង 
 ចក្រភពអាណានិគមបារាំង (1605–1960)
 ព្រះរាជាណាចក្រ​ហុងគ្រី 
 ម្កុដនៃអារ៉ាហ្គន 
 ខាសទីល 
 ចក្រភពអូតូម៉ង់ (1299–1922)
 ចក្រភពប៊ុលហ្គារីទីពីរ (1185–1396)
 រុសឃាវ(880-1150)
 ព្រះរាជាណាចក្រ​ស៊ែប៊ី (1217-1346)
 ចក្រភពស៊ែបប៊ី (1346-1371)
 រាជាណាចក្រប៉ូឡូញ 
 ចក្រភពអេស៉្បាញ (1402–1975)
 ចក្រភពប៉ទុយហ្គាល់ (1415–1999)
 ចក្រភពអូទ្រីស (1526–1918)
 ចក្រភពអង់គ្លេស (1583–1997) 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រ
សឡាយតនសំយុត្ត: បណ្ណាសក ទី ២ (ទុតិយបណ្ណាសក)

បណ្ណាសក ទី ២ (ទុតិយបណ្ណាសក) 

 អវិជ្ជាវគ្គ 

 មិគជាលវគ្គ 

 គិលានវគ្គ 

 ឆន្នវគ្គ 

 ឆឡវគ្គ
សឡាយតនសំយុត្ត: បណ្ណាសក ទី ៣ (តតិយបណ្ណាសក)

បណ្ណាសក ទី ៣ (តតិយបណ្ណាសក) 

 យោគក្ខេមីវគ្គ 

 លោកកាមគុណវគ្គ 

 គហបតិវគ្គ 

 ទេវទហវគ្គ 

 នវបុរាណវគ្គ
សឡាយតនសំយុត្ត: បណ្ណាសក ទី ៤ (ចតុត្ថបណ្ណាសក)

បណ្ណាសក ទី ៤ (ចតុត្ថបណ្ណាសក) 

 នន្ទិខយវគ្គ 

 សដ្ឋិបេយ្យាល 

 សមុទ្ទវគ្គ 

 អាសីវិសវគ្គ
សាកលវិទ្យាលត្រាវិញ

គេ​ហទំព័រនេះ​កំពុង​កែសូម​មេត្តា​កុំ​លប់

សាកលវិទ្យាល័យត្រាវិញ (ហៅកាត់ ជាអង់គ្លេស: TVU)​ បានស្ថាបនាឡើងយោងតាមសេចក្ដីសម្រេចលេខ 141/QĐ/ 2006 - TTg របស់នាយករដ្ឋមន្រ្តី ចុះថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៦  មានអាសយដ្ឋាលេខ១២៦ ផ្លូវជាតិលេខ៥៣ សង្កាត់ទី៥ ទីក្រុងត្រាវិញ ខេត្តត្រាវិញ។ សាកលវិទ្យាល័យត្រាវិញ​​បណ្តុះ​បណ្តាល​ធន​ធាន​មនុស្ស​ចម្បង​គេ​លើ​វិស័យ​​ភាសា​វប្បធម៌​វិចិត្រ​សិល្បៈ​ខ្មែរ​ណាម​បូ​​នៅ​​តំ​បន់​វាល​រាប​ទន្លេគឺវ​ឡុុង។

ជាសាកលវិទ្យាល័យរបស់រដ្ឋ បណ្តុះ​បណ្តាលច្រើន​កំរិត៖ ពី​ធម្យម​សិក្សា​ជំនាញ ឧត្តម​សិក្សា អនុបណ្ឌិត និង​បណ្ឌិត; ច្រើន​វិស័យ៖ វិស័យ​ភាសា វប្បធម៌ វិចិត្រសិល្បៈ​ខ្មែរ​ណាម​បូ​ សេដ្ឋកិច្ច នីតិសាស្ត្រ ភាសា​បរទេស បច្ចេកទេស បច្ចេកវិទ្យា គីមីសាស្ត្រ កសិកម្ម ជលវប្បកម្ម គរុកោសល្យ វេជ្ជសាស្ត្រ; ច្រើន​បែប​៖ ពេញ​ម៉ោង សញ្ញាបត្រ​ទី២ រៀន​បន្ត​ឡើង សិក្សា​បណ្តើរ​ធ្វើការ​បណ្តើរ សិក្សា​ពីចម្ងាយ ឆ្លើយ​តប​តម្រូវ​ការ​ឯក​ទេស​សម្រាប់​អ្នក​សិក្សា​និង​សហគមន៍។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត សាកលវិទ្យាល័យ​នៅ​មាន​សហការ​បណ្តុះ​បណ្តាលកំរិតឧត្តមសិក្សា និង​អនុបណ្ឌិត​ជាមួយ​វិទ្យាស្ថាន សាកលវិទ្យាល័យ​នៅ​ក្នុង​និង​ក្រៅ​ប្រ​ទេស។
សាកលវិទ្យាលត្រាវិញ: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ 
សាកលវិទ្យាល័យត្រាវិញ មានប្រភពដើមមកពីសាកលវិទ្យាល័យរងសហគមន៍ត្រាវិញ ស្ថាបនានៅឆ្នាំ២០០១ លើមូលដ្ឋានបង្កើតគម្រោងការសាកលវិទ្យាល័យរងសហគមន៍ Vietnam-Canada ដោយអាស្រាយ​ស្ថាប័នអភិវឌ្ឍពិភពលោកកាណាដា(CIDA)សហព័ន្ធ​សាកលវិទ្យាល័យរង​សហគមន៍កាណាដា​ (ACCC)​វិទ្យាស្ថាន/សាលាមួយចំនួន​របស់កាណាដាដូចជា វិទ្យាស្ថាន និងបច្ចេកទេសអនុវត្តខេត្ត Saskatchewan (SIAST) វិទ្យាស្ថាននាវាចរណ៍ (MI) វិទ្យាស្ថានបច្ចេកទេសកសិកម្មខេត្ត Québec (ITA) និងសាកលវិទ្យាល័យ-សាកលវិទ្យាល័យរង (MUC) និងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមរួមឧបត្ថម្ភអំពីហិរញ្ញវត្ថុនិងបច្ចេកទេស។ គម្រោងការសាកលវិទ្យាល័យរងសហគមន៍វៀតណាម-កាណាដា បញ្ជាក់នូវរូបភាពនៃសាកលវិទ្យាល័យរងសហគមន៍ប្រទេសកាណាដា នឹងអាចអនុវត្តមានប្រសិទ្ធិភាពក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំក្នុងប្រទេសវៀតណាម។

ថ្ងៃទី ១៩ មិថុនា ២០០៦ នាយករដ្ឋមន្ត្រី​បាន​ចេញ​សេចក្តី​សម្រេច​លេខ 141/QĐ-TTg បង្កើត​សាកលវិទ្យាល័យ​​ត្រាវិញ​លើ​មូលដ្ឋាន​មហាវិទ្យាល័យ​រង​សហគមន៍​ត្រាវិញ។

ថ្ងៃទី ២៨ មេសា ២០១១ នាយករដ្ឋមន្ត្រី​បាន​ចេញ​សេចក្តី​សម្រេច​លេខ 639/QĐ-TTg រួម​បញ្ចូល​មហាវិទ្យាល័យ​រង​គរុកោសល្យ​ត្រាវិញ​​​ទៅ​​ក្នុង​សាកលវិទ្យាល័យ​ត្រាវិញ។