navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
សាឌិញ: ប្រវត្តិ (សង្ខេប)

ប្រវត្តិ (សង្ខេប) 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ចេនឡា -ហ្វូណន ក្នុងឆ្នាំ៦០០។
សាឌិញ ពីបុរាណ ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ប្រទេស ហ្វូណន (មាននៅប្រហែលដើម សតវត្សន៍ទី ១ ដល់ពាក់កណ្តាល សតវត្សន៍ទី ៧ ) បន្ទាប់មកជាកម្មសិទ្ធិរបស់នគរ ចាន់ឡា (បច្ចុប្បន្នជា ប្រទេសកម្ពុជា )។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី «ជាកម្មសិទ្ធិ» យ៉ាងធូររលុង៖ «ជនជាតិភាគតិចនៅតែរស់នៅដោយស្វ័យភាព ហើយជនជាតិខ្មែរឯកោមិនទាន់បង្កើតអង្គភាពរដ្ឋបាលនៅក្រោមឡាបិច (ចេនឡា) នៅឡើយទេ។ទន្ទឹមនឹងនោះ ត្រូវប្រមូលផ្តុំកម្លាំងនៅភាគខាងត្បូង បឹងទន្លេសាប (បន្ទាប់ពីបោះបង់ចោលអង្គរនៅភាគខាងជើង) ដើម្បីប្រឈមមុខនឹង សៀម (ឥឡូវ ប្រទេសថៃ ) ដែលបន្តទន្ទ្រានយកដីចេនឡានៅភាគខាងលិច ដី សាឌិញ នៅតែជាដីសេរីរបស់ប្រជាជននិងស្ទើរតែគ្មានម្ចាស់ ទំនេរ​ទាំង​សេដ្ឋកិច្ច និង​អធិបតេយ្យ​តាំង​ពី​បុរាណ​មក»  ។

យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ជនចំណាកស្រុកវៀតណាមបានមកទីនេះដើម្បីទាមទារយកដី និងប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិតនៅដើម សតវត្ស១៧ ដោយសារ​ការ​រៀប​អភិសេក​រវាង ​ព្រះនាង ង៉ុក វ៉ាន់ និងស្ដេច ​ចេនឡា ​ជ័យជេដ្ឋា​ទី ២ ក្នុង ​ឆ្នាំ ១៦២០ ។ ដើម្បី​ប្រកប​របរ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត ជន​អន្តោប្រវេសន៍​វៀតណាម​ប្រហែល​ជា​បាន​មក​ទី​នេះ​មុន​ពេល​រៀប​ការ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយសារទំនាក់ទំនងនោះ ដាយវៀត (ឥឡូវ វៀតណាម ) និងចេនឡាមានសន្តិភាព ប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរអាចធ្វើដំណើរទៅមកដោយសេរីដើម្បីរស់នៅ បង្កើតលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាមកាន់តែច្រើនឡើងជាងនៅ ដុងណៃ និងតំបន់ សៃហ្គន ...  .

ហើយផ្អែកលើអត្ថបទដែលសរសេរដោយ សាឌិញថាញ់ថុងជី នៅពេលនោះ ជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាម "លាយឡំជាមួយប្រជាជនកម្ពុជា" (មានន័យថា ចាន់ឡាប) បានដកស្រង់ថា៖

 "នៅឆ្នាំ ឆ្កែ ( ១៦៥៨ ) ... ស្តេច (លោក Nguyen Phuc Tan ) បានបញ្ជាឱ្យឧត្តមសេនីយរង Yen Vu Marquis (Nguyen Phuoc Yen) ... នាំកងទ័ពចំនួន 2,000 នាក់ដើរល្បាតទៅកាន់បន្ទាយ Tuoc Xoai ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា វាយឆ្មក់ និង ចាប់បានស្តេចប្រទេសនោះ Nac Ong Chan យកទៅដាក់គុក ហើយប្រហារជីវិតនៅរាជវាំង Quang Binh ស្តេចបានដាស់តឿនព្រះអង្គឱ្យអត់ទោសបាបរបស់ខ្លួន... នៅពេលនោះ ប្រមុខក្រុង សាឌិញ មានពីរតំបន់។ Xoai, Dong Nai បានជម្លៀសប្រជាជនពីប្រទេសយើង មករស់នៅជាមួយប្រជាជនកម្ពុជា ដើម្បីដណ្តើមយកទឹកដី” ..
សាឌិញថាញ់ថុងឈី

Gia Dinh Thanh Thong Chi (嘉定城通志) ឬ Gia Dinh Thong Chi (嘉定通志) គឺជាសៀវភៅ ភូមិសាស្ត្រ ដោយ Trinh Hoai Duc (1765-1825) សរសេរអំពីទឹកដី សាឌិញ ក្នុងអក្សរ ខុងជឺ និង Nom ដែលជាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយ។ ឯកសារអំពី ភាគខាងត្បូង ក្នុង រាជវង្សង្វៀន ។
សាឌិញថាញ់ថុងឈី: បរិបទវិចារណកថា

បរិបទវិចារណកថា 
វាមិនច្បាស់ទេថានៅពេលណាដែល Trinh Hoai Duc ចងក្រងសៀវភៅនេះ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះជឿថាសៀវភៅនេះត្រូវបានបញ្ចប់ក្នុងរជ្ជកាល សាឡុង (1802 – 1820) ហើយឧទ្ទិសនៅឆ្នាំទីមួយ នៃ មិញម៉ាង (Canh Thin, 1820) បន្ទាប់ពីរជ្ជកាលស្តេច។ សាឡុង មានផែនការស្វែងរក និងប្រមូលគន្ថនិទ្ទេសចាស់  ។ យោង​តាម​លោក G. Aubaret សៀវភៅ​នេះ​ត្រូវ​បាន​សរសេរ​ឡើង​ក្នុង​រជ្ជកាល​របស់​លោក មិញម៉ាង ប្រហែល​ឆ្នាំ 1830  ។ Yang Baojun អ្នកប្រាជ្ញនៅ សកលវិទ្យាល័យ Peking ជឿដោយប្រយ័ត្នប្រយែងថាការចងក្រងនេះត្រូវបានអនុវត្តនៅចន្លោះឆ្នាំ 1820 និង 1822  ។
សាឌូស៊ី

សាឌូស៊ី (អង់គ្លេស: Sadducees /sadjʊsiː/) ជានិកាយសាសនាមួយរបស់ពួកយូដា ដែលប្រឆាំងនឹងពួកផារិស៊ី និងពួកអេសស៊ីន។ សាឌូស៊ីជាគណបក្សតូចមួយដែលមានឥទ្ធីពលតិចតួចនៅក្នុងចំណោមប្រជាជន ហើយមានគំនិតហេតុផលនិយម។ ពួកគេប្រកាន់យកគោលការណ៍៤គឺៈ

១ មិនជឿលើអាទិទេព និងច្បាប់របស់ផារិស៊ី។

២ ទទួលយកតែការបង្រៀនរបស់ម៉ូសេប៉ុណ្ណោះ ហើយទំនងជាបដិសេធកណ្ឌគម្ពីរក្រោយៗ នៅក្នុងព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់។

៣ មិនជឿថាមានការរស់ឡើងវិញ។ ពួកគេជឿថាវិញ្ញាណស្លាប់ជាមួយរូបកាយ។

៤ មនុស្សមានសេរីភាពពេញលេញក្នុងការជ្រើសរើស រវាងល្អ និងអាក្រក់។

សាឌូស៊ី ( Ṣĕḏûqîm) ជាក្រុមមួយដែលមាននៅយូឌា ក្នុងសម័យព្រះវិហារទី២ (Second Temple period) ចាប់ផ្ដើមតាំងពីសតវត្សទី២មុនគ.ស រហូតដល់ការបំផ្លាញព្រះវិហារក្នុងឆ្នាំ៧០។ "...while the Sadducees are able to persuade none but the rich, and have not the populace obsequious to them, but the Pharisees have the multitude on their side."  និកាយនេះបានបំពេញតួនាទីជាច្រើនដូចជា នយោបាន សង្គម និងសាសនា រួមទាំងការថែរក្សាព្រះវិហារផងដែរ។

ដើមកំណើតសាឌូស៊ី

យោងតាមអ័ប្រាហាំ ហ្គេជើ (Abraham Geiger) បានឲ្យដឹងថា និកាយសាឌូស៊ីមានឈ្មោះពីហ្សាដុក (Zadok)មហាបូជាចារ្យរបស់អ៊ីស្រាអែលសម័យបុរាណ ដែលបម្រើការងារនៅព្រះវិហារទី១ (First Temple)។ ហ្សាដុកជាមួយនឹងមេដឹកនាំនៃនិកាយនេះ បានស្នើរឲ្យមានបូជាចារ្យពីពួកកូនចៅហ្សាដុកដែលជាកូនរបស់អើរ៉ុន។Abraham Geiger, Urschrift, pp. 20 &c

Newman, p. 76Cohen, 1–5, 15–16Cohen, 153–154
សាឌូស៊ី: តួនាទីរបស់សាឌូស៊ី

តួនាទីរបស់សាឌូស៊ី 

 ខាងសាសានា 
ការទទួលខុសត្រូវរបស់ពួកសាឌូស៊ីនៅក្នងសាសនារួមបញ្ចូលទាំងការថែរក្សាព្រះវិហារនៅយេរូសាឡិមដែរ។ ពួកគេមានឋានៈខ្ពស់នៅក្នុងសង្គម ដោយសារពួកគេមានការទទួលខុសត្រូវខាងបូជាចារ្យ ដូចដែលមានចែងនៅក្នុងកណ្ឌគម្ពីរទាំង៥របស់ម៉ូសេ (Torah)។ បូជាចារ្យមានការទទួលខុសត្រូវខាងធ្វើពិធីថ្វាយយញ្ញបូជានៅព្រះវិហារ ដែលជាវិធីថ្វាយបង្គំដូបូងនៅអ៊ីស្រាអែលសម័យបុរាណ។ ការទទួលខុសត្រូវនេះរួមបញ្ចូលទាំងការធ្វើអធិបតីលើការថ្វាយយញ្ញបូជាក្នុងពិធីបុណ្យទាំងបីនៃការធ្វើដំណើរដ៏វិសុទ្ធទៅយេរូសាឡិម។ ជឿខាងសាសនារបស់ពួកសាឌូស៊ី និងឋានៈរបស់ពួកគេនៅក្នុងសង្គម មានការគាំទ្រគ្នាទៅវិញមក គឺមុខងារជាបូជាចារ្យតែងតែតំណាងឲ្យពួកដែលមានវណ្ណៈខ្ពស់ នៅក្នុងសង្គមយូដា។Cohen 155

 ខាងនយោបាយ 
ពួកសាឌូស៊ីបានមើលការខុសត្រូវលើកិច្ចការរបស់រដ្ឋ។Wellhausen, 45 សមាជិករបស់សាឌូស៊ី:
 គ្រប់គ្រងរដ្ឋក្នុងប្រទេស
 តំណាងរដ្ឋជាអន្តរជាតិ
 ចូលរួមក្នុងក្រុមប្រឹក្សា ហើយតែងតែប្រឈមមុខដាក់គ្នាជាមួយពួកផារិស៊ី
 ប្រមូលពន្ធ
 រៀបចំ និងដឹកនាំទាហាន
 សម្របសម្រួលទំនាក់ទំនងជាមួយរ៉ូម
 Mediated domestic grievances.
សាឌូស៊ី: ខាងសាសានា

ខាងសាសានា 
ការទទួលខុសត្រូវរបស់ពួកសាឌូស៊ីនៅក្នងសាសនារួមបញ្ចូលទាំងការថែរក្សាព្រះវិហារនៅយេរូសាឡិមដែរ។ ពួកគេមានឋានៈខ្ពស់នៅក្នុងសង្គម ដោយសារពួកគេមានការទទួលខុសត្រូវខាងបូជាចារ្យ ដូចដែលមានចែងនៅក្នុងកណ្ឌគម្ពីរទាំង៥របស់ម៉ូសេ (Torah)។ បូជាចារ្យមានការទទួលខុសត្រូវខាងធ្វើពិធីថ្វាយយញ្ញបូជានៅព្រះវិហារ ដែលជាវិធីថ្វាយបង្គំដូបូងនៅអ៊ីស្រាអែលសម័យបុរាណ។ ការទទួលខុសត្រូវនេះរួមបញ្ចូលទាំងការធ្វើអធិបតីលើការថ្វាយយញ្ញបូជាក្នុងពិធីបុណ្យទាំងបីនៃការធ្វើដំណើរដ៏វិសុទ្ធទៅយេរូសាឡិម។ ជឿខាងសាសនារបស់ពួកសាឌូស៊ី និងឋានៈរបស់ពួកគេនៅក្នុងសង្គម មានការគាំទ្រគ្នាទៅវិញមក គឺមុខងារជាបូជាចារ្យតែងតែតំណាងឲ្យពួកដែលមានវណ្ណៈខ្ពស់ នៅក្នុងសង្គមយូដា។Cohen 155
សាឌូស៊ី: ខាងនយោបាយ

ខាងនយោបាយ 
ពួកសាឌូស៊ីបានមើលការខុសត្រូវលើកិច្ចការរបស់រដ្ឋ។Wellhausen, 45 សមាជិករបស់សាឌូស៊ី:
 គ្រប់គ្រងរដ្ឋក្នុងប្រទេស
 តំណាងរដ្ឋជាអន្តរជាតិ
 ចូលរួមក្នុងក្រុមប្រឹក្សា ហើយតែងតែប្រឈមមុខដាក់គ្នាជាមួយពួកផារិស៊ី
 ប្រមូលពន្ធ
 រៀបចំ និងដឹកនាំទាហាន
 សម្របសម្រួលទំនាក់ទំនងជាមួយរ៉ូម
 Mediated domestic grievances.
សាឌូស៊ី: '''ជំនឿ'''

ជំនឿ 

 ទូទៅ 
ពួកសាឌូស៊ីមិនទទួលស្គាល់ក្រឹត្យវិន័យផ្ទាល់មាត់ (Oral Law) ដែលពួកផារិស៊ីបានលើកឡើងនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេមើលឃើញកណ្ឌគម្ពីរទាំង៥របស់ម៉ូសេ (Torah)ថាជាប្រភពតែមួយគត់នៃសិទ្ធិអំណាចរបស់ព្រះ។ យោងទៅតាមលោក យ៉ូសែភូស (Josephus) ពួកសាឌូស៊ីជឿថា:
 គ្មានព្រេងវាសនាទេ
 ព្រះមិនធ្វើការអាក្រក់ឡើយ
 មនុស្សមានសេរីភាព "មនុស្សមានសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើសយកល្អ ឬយកអាក្រក់"
 វិញ្ញាណមិនមែនមិនចេះស្លាប់នោះទេ; គ្មានជាតិក្រោយទេ
 គ្មានរង្វាន់ ហើយក៏គ្មានការដាក់ទោសក្រោយពីស្លាប់ដែរ
ពួកសាឌូស៊ីមិនជឿថាមានការរស់ឡើងវិញពីស្លាប់ឡើយ ប៉ុន្តែជឿលើគំនិតបុរាណរបស់ពួកយូដាអំពីស្ថាននរកសម្រាប់អ្នកដែលបានស្លាប់។

 ជម្លោះជាមួយពួកផារិស៊ី 
 យោងទៅតាមពួកផារិស៊ី ទឹកដែលគំពប់ត្រឡប់ជាមិនបរិសុទ្ធដោយសារការគំពប់នោះឯង។ ពួកសាឌូស៊ីបដិសេធថាការយល់ឃើញបែបនេះគឺគាំទ្រដល់ច្បាប់ Tumah (ភាពមិនបរិសុទ្ធ)។Mishnah Yadaim 4:7 សាឌូស៊ី និងផារិស៊ីមានជម្លោះជាច្រើនជុំវិញបញ្ហា Tumah និងអំពីភាពបរិសុទ្ធ។ មានអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនលើកឡើងថាការបញ្ជាក់អំពីភាពបរិសុទ្ធគឺជាចារិកលក្ខណៈរបស់ក្រុមបូជាចារ្យ ដែលតែងតែប្រើការយល់ដឹងរបស់ខ្លួនស្ដីអំពីភាពបរិសុទ្ធ និងភាពមិនបរិសុទ្ធ ដើម្បីពង្រឹងអំណាចរបស់ខ្លួន។
 យោងទៅតាមក្រឹត្យវិន័យរបស់យូដា មានតែកូនប្រុសទេដែលអាចទទួលមរតកបាន រីឯកូនស្រីមិនអាចទទួលស្រីអាចទទួលមរតកបានទេ ហើយបើកូនស្រីជាអ្នកទទួលមរតកបាន លុះត្រាតែគ្មានកូនប្រុសជាអ្នកទទួល។ ពួកផារិស៊ីអះអាងថា ប្រសិនបើកូនប្រុសស្លាប់ទៅ ហើយនៅសល់តែកូនស្រីប៉ុណ្ណោះ នោះនាងត្រូវតែចែកមរតកនោះជាមួយនឹងកូនប្រុសរបស់ជីតានាង រីឯពួកសាឌូស៊ីបានបដិសេធនឹងច្បាប់នេះ។Mishnah Yadaim 4:6 
 ពួកសាឌូស៊ីបានអះអាងថាចៅហ្វាយត្រូវតែសងថ្លៃខូចខាតដែលបង្កឡើងដោយអ្នកបម្រើរបស់ខ្លួន។ ​ពួកផារិស៊ីបានជំទាស់នឺងច្បាប់នេះ ដោយគេអះអាងថាបើធ្វើដូច្នេះ ពួកអ្នកបម្រើអាចមានចេតនាធ្វើឲ្យមានការខូចខាត ហើយឲ្យចៅហ្វាយជាអ្នកទទួលខុសត្រូវជំនួស។
 ពួកផារិស៊ីអះអាងថាសាក្សីភូតភរនឹងត្រូវប្រហារជីវិត ប្រសិនបើសាលក្រមត្រូវបានប្រកាសដោយផ្អែកលើទីបន្ទាល់របស់អ្នកនោះ ទោះបីជាចុងចោទមិនទាន់ត្រូវប្រហារជីវិតក៏ដោយ តែពួកសាឌូស៊ីបដិសេធថាសាក្សីភូតភរនឹងត្រូវប្រហារជីវិតលុះត្រាតែចុងចោទត្រូវបានប្រហារជីវិតហើយដោយសារតែការចោទប្រកាន់ភូតភរនោះ។Mishnah Makot 1.6
 សាឌូស៊ីមិនជឿថាមានការរស់ឡើងវិញឡើយ ផ្ទុយពីផារិស៊ីដែលពួកគេជឿលើការនេះ។
 ពួកសាឌូស៊ីក៏បដិសេធចំពោះគំនិតដែលថាយើងអាចសម្គាល់វិញ្ញាណ ឬទូតសួគ៌ ខណៈដែលពួកផារិស៊ីទទួលស្គាល់គំនិតនេះdged them. 
Pesher on Nahumin Eshol, 40'Pulpit Commentary on Matthew 22, accessed 14 February 2017Commentary, New Oxford Annotated BibleMishnah Yadaim 4:6–8
សាឌូស៊ី: ទូទៅ

ទូទៅ 
ពួកសាឌូស៊ីមិនទទួលស្គាល់ក្រឹត្យវិន័យផ្ទាល់មាត់ (Oral Law) ដែលពួកផារិស៊ីបានលើកឡើងនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេមើលឃើញកណ្ឌគម្ពីរទាំង៥របស់ម៉ូសេ (Torah)ថាជាប្រភពតែមួយគត់នៃសិទ្ធិអំណាចរបស់ព្រះ។ យោងទៅតាមលោក យ៉ូសែភូស (Josephus) ពួកសាឌូស៊ីជឿថា:
 គ្មានព្រេងវាសនាទេ
 ព្រះមិនធ្វើការអាក្រក់ឡើយ
 មនុស្សមានសេរីភាព "មនុស្សមានសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើសយកល្អ ឬយកអាក្រក់"
 វិញ្ញាណមិនមែនមិនចេះស្លាប់នោះទេ; គ្មានជាតិក្រោយទេ
 គ្មានរង្វាន់ ហើយក៏គ្មានការដាក់ទោសក្រោយពីស្លាប់ដែរ
ពួកសាឌូស៊ីមិនជឿថាមានការរស់ឡើងវិញពីស្លាប់ឡើយ ប៉ុន្តែជឿលើគំនិតបុរាណរបស់ពួកយូដាអំពីស្ថាននរកសម្រាប់អ្នកដែលបានស្លាប់។
សាឌូស៊ី: ជម្លោះជាមួយពួកផារិស៊ី

ជម្លោះជាមួយពួកផារិស៊ី 
 យោងទៅតាមពួកផារិស៊ី ទឹកដែលគំពប់ត្រឡប់ជាមិនបរិសុទ្ធដោយសារការគំពប់នោះឯង។ ពួកសាឌូស៊ីបដិសេធថាការយល់ឃើញបែបនេះគឺគាំទ្រដល់ច្បាប់ Tumah (ភាពមិនបរិសុទ្ធ)។Mishnah Yadaim 4:7 សាឌូស៊ី និងផារិស៊ីមានជម្លោះជាច្រើនជុំវិញបញ្ហា Tumah និងអំពីភាពបរិសុទ្ធ។ មានអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនលើកឡើងថាការបញ្ជាក់អំពីភាពបរិសុទ្ធគឺជាចារិកលក្ខណៈរបស់ក្រុមបូជាចារ្យ ដែលតែងតែប្រើការយល់ដឹងរបស់ខ្លួនស្ដីអំពីភាពបរិសុទ្ធ និងភាពមិនបរិសុទ្ធ ដើម្បីពង្រឹងអំណាចរបស់ខ្លួន។
 យោងទៅតាមក្រឹត្យវិន័យរបស់យូដា មានតែកូនប្រុសទេដែលអាចទទួលមរតកបាន រីឯកូនស្រីមិនអាចទទួលស្រីអាចទទួលមរតកបានទេ ហើយបើកូនស្រីជាអ្នកទទួលមរតកបាន លុះត្រាតែគ្មានកូនប្រុសជាអ្នកទទួល។ ពួកផារិស៊ីអះអាងថា ប្រសិនបើកូនប្រុសស្លាប់ទៅ ហើយនៅសល់តែកូនស្រីប៉ុណ្ណោះ នោះនាងត្រូវតែចែកមរតកនោះជាមួយនឹងកូនប្រុសរបស់ជីតានាង រីឯពួកសាឌូស៊ីបានបដិសេធនឹងច្បាប់នេះ។Mishnah Yadaim 4:6 
 ពួកសាឌូស៊ីបានអះអាងថាចៅហ្វាយត្រូវតែសងថ្លៃខូចខាតដែលបង្កឡើងដោយអ្នកបម្រើរបស់ខ្លួន។ ​ពួកផារិស៊ីបានជំទាស់នឺងច្បាប់នេះ ដោយគេអះអាងថាបើធ្វើដូច្នេះ ពួកអ្នកបម្រើអាចមានចេតនាធ្វើឲ្យមានការខូចខាត ហើយឲ្យចៅហ្វាយជាអ្នកទទួលខុសត្រូវជំនួស។
 ពួកផារិស៊ីអះអាងថាសាក្សីភូតភរនឹងត្រូវប្រហារជីវិត ប្រសិនបើសាលក្រមត្រូវបានប្រកាសដោយផ្អែកលើទីបន្ទាល់របស់អ្នកនោះ ទោះបីជាចុងចោទមិនទាន់ត្រូវប្រហារជីវិតក៏ដោយ តែពួកសាឌូស៊ីបដិសេធថាសាក្សីភូតភរនឹងត្រូវប្រហារជីវិតលុះត្រាតែចុងចោទត្រូវបានប្រហារជីវិតហើយដោយសារតែការចោទប្រកាន់ភូតភរនោះ។Mishnah Makot 1.6
 សាឌូស៊ីមិនជឿថាមានការរស់ឡើងវិញឡើយ ផ្ទុយពីផារិស៊ីដែលពួកគេជឿលើការនេះ។
 ពួកសាឌូស៊ីក៏បដិសេធចំពោះគំនិតដែលថាយើងអាចសម្គាល់វិញ្ញាណ ឬទូតសួគ៌ ខណៈដែលពួកផារិស៊ីទទួលស្គាល់គំនិតនេះdged them. 
Pesher on Nahumin Eshol, 40'Pulpit Commentary on Matthew 22, accessed 14 February 2017Commentary, New Oxford Annotated BibleMishnah Yadaim 4:6–8
សាតាំង

សាតាំង (ភាសាអង់គ្លេស: Satan, ភាសាហេប្រឺ: שָׂטָן, ភាសាក្រិច: Σατανάς) ជាអ្នកនាំសេចក្ដីអាក្រក់ និងការល្បួង ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកបោកបញ្ឆោត ដែលនាំមនុស្សឲ្យវង្វេង។  វាជាទូតសួគ៌ដែលធ្លាប់គោរពព្រះយ៉ាងខ្លាំង

ហើយមានរូបឆោមស្រស់ស្អាតទៀតផង ប៉ុន្តែវាបានធ្លាក់ចុះពីស្ថានសួគ៌ ដោយសារតែអំណួត ទាំងនាំមនុស្សទៅក្នុងផ្លូវនៃសេចក្ដីកុហក និងបាប ហើយវាមានអំណាចនៅក្នុងពិភពលោកនេះទៀតផង។
រូបភាពតូច|ការបង្ហាញនូវទស្សនីយភាពមួយ នៅក្នុងបទកាព្យដែលមានឈ្មោះថា Paradise Lost ជាស្នាដៃរបស់John Milton,ត្រង់កន្លែងដែលសាតាំងធ្លាក់ទៅក្នុងទន្លេ Styx (Hate) គូរដោយ Darodes ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨ (Illustration of a scene from John Milton's Paradise Lost, wherein Satan falls into the river Styx (Hate) by Darodes, c. 1868)
រូបភាពតូច|រូបភាពដ៏សំខាន់មួយដែលពិពណ៌នាអំពីសាតាំង នៅក្នុងបទកាព្យ Paradise Lost ដែលជាស្នាដៃរបស់ John Milton គូរដោយ​ Gustave Doré ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ (Gustave Doré, Depiction of Satan, a central figure in John Milton's Paradise Lost c. 1866)
សាតាំង (ភាសាហេព្រើរ שָּׂטָן‎‎ មានន័យថា "សត្រូវ" ឬ "បច្ចាមិត្រ"http://jewishencyclopedia.com/articles/13219-satan "Term used in the Bible with the general connotation of "adversary", being applied (1) to an enemy in war (I Kings v. 18 [A. V. 4]; xi. 14, 23, 25), from which use is developed the concept of a traitor in battle (I Sam. xxix. 4); (2) to an accuser before the judgment-seat (Ps. cix. 6); and (3) to any opponent (II Sam. xix. 23 [A. V. 22]). The word is likewise used to denote an antagonist who puts obstacles in the way, as in Num. xxii. 32, where the angel of God is described as opposing Balaam in the guise of a satan or adversary; so that the concept of Satan as a distinct being was not then known."Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions, page 290, Wendy Doniger។ នៅក្នុងព្រះគម្ពីរភាសាហេព្រើរ និងព្រះគម្ពីរសញ្ញាថ្មី សាតាំងគឺជាអ្នកចោទប្រកាន់ និងជាសត្រូវដ៏ធំមួយ ជាអ្នកព្យាបាទដ៏ច្បាស់ក្រឡែត ហើយក៏ត្រូវបានហៅថាអារក្សដែរ។ វាមានភាពគួរឲ្យស្អប់ខ្ពើម។Contemporary Religious Satanisim: A Critical Reader, Jesper Aagaard Petersen – 2009Who's ? Right: Mankind, Religions and the End Times, page 35, Kelly Warman-Stallings – 2012ed. Buttrick, George Arthur; The Interpreter's Dictionary of the Bible, An illustrated EncyclopediaCrenshaw, James L. Harper Collins Study Bible (NRSV), 1989Stephen M. Hooks – 2007 "As in Zechariah 3:1–2 the term here carries the definite article (has'satan="the satan") and functions not as a...the only place in the Hebrew Bible where the term "Satan" is unquestionably used as a proper name is 1 Chronicles 21:1."Coogan, Michael D.; A Brief Introduction to the Old Testament: The Hebrew Bible in Its Context, Oxford University Press, 2009Rachel Adelman The Return of the Repressed: Pirqe De-Rabbi Eliezer p65 "However, in the parallel versions of the story in Chronicles, it is Satan (without the definite article),"Septuagint 108:6 κατάστησον ἐπ᾽ αὐτὸν ἁμαρτωλόν καὶ διάβολος στήτω ἐκ δεξιῶν αὐτοῦRuth R. Brand Adam and Eve p88 – 2005 "Later, however, King Hadad 1 Kings 11:14) and King Rezon (verses 23, ... Numbers 22:22, 23 does not use the definite article but identifies the angel of YHWH as "a satan."
សាធារណរដ្ឋ

សាធារណរដ្ឋ () គឺជារបបដែលប្រទេសមួយត្រូវបានចាត់ទុកថាជា "កិច្ចការសាធារណៈ"​ () មិនមែនជាអាជីវកម្ម ឬទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ឪពុកម្តាយនោះ និងកន្លែងដែលមុខងាររបស់រដ្ឋត្រូវបានជ្រើសរើសដោយផ្ទាល់ ឬដោយប្រយោល ឬត្រូវបានតែងតាំង​ មិនត្រូវបានទទួលមរតកក្នុងសម័យទំនើប និយមន័យទូទៅ និងងាយយល់នៃសាធារណរដ្ឋគឺ របបដែលប្រមុខរដ្ឋដែលមិនមែនជាព្រះមហាក្សត្រ បច្ចុប្បន្ន រដ្ឋឯករាជ្យចំនួន ១៣៥ ក្នុងចំណោម ២០៦ ប្រើពាក្យ "សាធារណរដ្ឋ" ជាផ្នែកនៃឈ្មោះផ្លូវការ
សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ

សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ (បារាំង: République du Congo) ឬអាចហៅបានថា កុងហ្គោ-ប្រាហ្សាវីល, កុងហ្គោខាងលិច ឬក៏អាចហៅសាមញ្ញថា​ កុងហ្គោ គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅឆ្នេរប៉ែកខាងលិចនៃតំបន់អាហ្វ្រិកកណ្តាល​ និងទន្លេកុងហ្គោ។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់ប្រទេសកាបុង ប៉ែគពាយ័ព្យជាប់ប្រទេសកាមេរូន នៅភាគឦសានជាប់នឺងសាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល អាគ្នេយ៍ជាប់សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ ខាងត្បូងជាប់នឹងអង់កូឡាត្រង់តំបន់កាបង់ដា និងភាគនិរតីជាប់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក។ 

តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយកុលសម្ព័ន្ធដែលនិយាយភាសាបានទូ យ៉ាងហោចណាស់ ៣០០០ឆ្នាំមុន ដែលបានកសាងទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មឈានទៅដល់អាងទន្លេកុងហ្គោ។ កុងហ្គោ ពីមុនជាផ្នែកមួយនៃអាណានិគមបារាំងនៃទ្វីបអេក្វាទ័រអាហ្រ្វិក។ សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៨ ហើយបានទទួលឯករាជ្យពីប្រទេសបារាំងនៅឆ្នាំ១៩៦០។ ដែលជារដ្ឋម៉ាក្សនិយម-លេនីននិយមពីឆ្នាំ១៩៦៩ ដល់ឆ្នាំ១៩៩២ ក្រោមឈ្មោះ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកុងហ្គោ។ ប្រទេសនេះមានការបោះឆ្នោតពហុបក្សតាំងពីឆ្នាំ១៩៩២ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលជាប់ឆ្នោតតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យត្រូវបានបណ្តេញចេញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ នៃសង្រ្គាមស៊ីវិលសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ។ លោកប្រធានាធិបតី ដេនីស សាស៊ូ ងូអេស៊ូ ដែលឡើងកាន់អំណាចដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ បានគ្រប់គ្រងរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩២ ហើយបន្ទាប់មកម្តងទៀតចាប់តាំងពីបន្ទាប់ពីការចូលកាន់តំណែងឡើងវិញ។ 

សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ គឺជាសមាជិកសហភាពអាហ្វ្រិក ,អង្គការសហប្រជាជាតិ, ឡា ហ្វ្រង់កូហ្វូនី ,សហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល និងចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។ ដែលបានក្លាយជាប្រទេសផលិតប្រេងធំជាងគេទី៤ នៅឈូងសមុទ្រហ្គីណេ ដែលផ្តល់ឱ្យប្រទេសនូវកម្រិតនៃភាពរុងរឿង ជាមួយនឹងអស្ថិរភាពនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងតំបន់មួយចំនួន និងការចែកចាយប្រាក់ចំណូលប្រេងមិនស្មើគ្នានៅទូទាំងប្រទេស។ សេដ្ឋកិច្ចរបស់វាពឹងផ្អែកលើវិស័យប្រេង ហើយកំណើនសេដ្ឋកិច្ចបានធ្លាក់ចុះចាប់តាំងពីការធ្លាក់ចុះតម្លៃប្រេងក្រោយឆ្នាំ២០១៥។  គ្រិស្តសាសនា គឺជាជំនឿដែលគេហៅយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតនៅក្នុងប្រទេស។
សាធារណរដ្ឋខ្មែរ: ផ្ទៃរឿង

ផ្ទៃរឿង
បានប្រកាសជាផ្លូវការនៅ ថ្ងៃ៩តុលា ឆ្នាំ១៩៧០ សាធារណរដ្ឋខ្មែរគឺជារដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយយោធានិយមសហរដ្ឋខាងស្ដាំ ដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍លន់-ណុល និងព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីសុវត្ថិ-សិរិមតៈ ដែលដណ្ដើមអំណាចបាននៅក្នុងរដ្ឋប្រហារ១៨មីនា១៩៧០ប្រឆាំងនឹងសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុ គឺក្រោយមកក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋរបស់ប្រទេសនេះ ។

ហេតុសំខាន់ៗនៃរដ្ឋប្រហារគឺការបណ្ដែបណ្ដោយដល់សកម្មភាពវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងព្រំដែនកម្ពុជា ដែលអនុញ្ញាតអោយពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមប្រដាប់អាវុធជាច្រើន​ផ្ដល់អោយមានការគ្រប់គ្រង តាមជាក់ស្ដែង លើតំបន់នានាដ៏ធំនៃកម្ពុជាភាគខាងកើត ។ កត្តាសំខាន់ផ្សេងមួយទៀតគឺសភាពបន្ទាន់នៃសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា គឺជាលទ្ធផលមិនចំពោះនៃគោលនយោបាយរបស់ព្រះសីហនុ​ក្នុងការស្វែងរកអព្យាក្រឹតភាពតាមរយៈប្រឆាំងអាមេរិកនិយមដែលបានរីករាលដាល ។Milton Osborne, Sihanouk, Prince of Light, Prince of Darkness. Silkworm 1994. ISBN 978-0824816391.

ដោយមានការដកព្រះសីហនុចេញ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាដែលកំពុងមានស្រាប់ក៏បានប្រែទៅជាសាធារណរដ្ឋ សូម្បីតែរាជបល្ល័ង្កត្រូវបានទំនេរជាផ្លូវការអស់រយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំ​ចាប់តាំងពីការសោយទីវង្គតនៃព្រះបាទនរោត្តម-សុរាម្រិតមក ។ ចរិកលក្ខណៈនៃរបបថ្មីនេះគឺមានលក្ខណៈស្ដាំនិយមនិងជាតិនិយម ដោយសំខាន់បំផុត វាបានបញ្ចប់សម័យកាលរបស់ព្រះសីហនុ​ក្នុងសហប្រតិបត្តិការបរិវត្តន៍ជាមួយនឹងរបបវៀតណាមខាងជើង និងពួកវៀតកុង ហើយបានតម្រែតម្រង់អោយកម្ពុជាជាមួយវៀតណាមខាងត្បូងចូលទៅក្នុងសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីពីរ ។ សាធារណរដ្ឋខ្មែរត្រូវបានប្រឆាំងនៅខាងក្នុងព្រំដែនកម្ពុជាដោយ រណសិរ្សរួបរួមជាតិកម្ពុជា (Front Uni National du Kampuchea) រឺ ផ្វាំង្ក (រ.រ.ជ.ក.) សម្ព័ន្ធមិត្តធំមួយទាក់ទងរវាងព្រះសីហនុ ពួកអ្នកគាំទ្រទ្រង់ និងបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា ។ កុបកម្មខ្លួនឯងត្រូវប្រព្រឹត្តទៅដោយ ក.អ.រ.ជ.ប.ក. (CPNLAF) កងទ័ពរំដោះជាតិប្រជាជនកម្ពុជា: ពួកគេនៅពីក្រោយខ្នងដោយកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម (ក.ប.វ.ណ. រឺ PAVN) និងរណសិរ្សរំដោះជាតិ (រ.រ.ជ. រឺ NLF ដែលគេស្គាល់ច្បាស់ថាជាពួកវៀតកុង) ដែលបានកាន់កាប់ប៉ែកមួយចំនួន​នៃកម្ពុជាជាផ្នែកនៃសង្គ្រាមដែលកំពុងកើតឡើងរបស់ពួកគេ​ជាមួយពួកវៀតណាមខាងត្បូង ។

ថ្វីបើចរិកលក្ខណៈនៃយោធានិយមដ៏ខ្លាំងក្លានៃសាធារណរដ្ឋខ្មែរ និងចំនួននៃជំនួយយោធានិង ហិរញ្ញវត្ថុពីសហរដ្ឋច្រើនក៏ដោយ ក៏កងទ័ពខ្លួនគឺ  (Force Armée Nationale Khmère, រឺ ក.ជ.ខ.) មានការវឹកហាត់ខ្សត់ខ្សោយ និងមិនអាចកម្ចាត់ក.រ.ជ.ប.ក. (កងទ័ពរំដោះជាតិប្រជាជនកម្ពុជា) រឺក៏ កងកម្លាំងវៀតណាមរបស់ ក.ប.វ.ណ (កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម) និងរ.រ.ជ. ( រណសិរ្សរំដោះជាតិ)បានឡើយ ។ សាធារណរដ្ឋតាមយថាហេតុបានដួលរលំនៅ ថ្ងៃ១៧មេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេលនោះពួកកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាបានដណ្ដើមបានភ្នំពេញ ។
សាធារណរដ្ឋខ្មែរ: ការប្រកាសសាធារណរដ្ឋ និងការបង្កើតកងទ័ពជាតិខ្មែរ (ក.ជ.ខ. រឺ FANK)

ការប្រកាសសាធារណរដ្ឋ និងការបង្កើតកងទ័ពជាតិខ្មែរ (ក.ជ.ខ. រឺ FANK)
thumb|left|250px|ពួកកងពលរថក្រោះទី១១
អាមេរិកចូល ស្នួល កម្ពុជា ថ្ងៃទី៤ឧសភា ឆ្នាំ១៩៧០

ឥទ្ធិពលភ្លាមៗដ៏សំខាន់បំផុតនៃរដ្ឋប្រហារគឺយុទ្ធនាការកម្ពុជានៅខែមេសា-កក្កដា ១៩៧០ នៅក្នុងនោះកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង (ក.ស.វ.ណ. រឺ ARVN) បាននៅពីក្រោយខ្នងដោយកងទ័ពស.រ. (សហរដ្ឋ) បានចូលកម្ពុជាភាគខាងកើតដើម្បីវាយប្រហារកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង និងវៀតកុងដែលកំពុងប្រតិបត្តិការនៅទីនោះ ។ ថ្វីបើមានការប្រទុស្តវាយនេះក៏ដោយ ក៏ពួកកងកម្លាំងកុម្មុយនិស្តជាច្រើនបានភៀសខ្លួន ទៅខាងលិចកាន់តែជ្រៅទៅក្នុងកម្ពុជា រឺក៏ចូលទៅតំបន់ជនបទនានានៅភាគឦសាន ដែលពួកគេបាននឹងផ្ដល់ការឧបត្ថម្ភដល់កុបកម្មប្រឆាំងនឹងលន់-ណុលថែមទៀត ។ 

ប្រតិកម្មភ្លាមៗរបស់លន់-ណុលគឺដើម្បីផ្ដន្ទាទោសដល់សកម្មភាពពេលដែលមានការរំលោភបំពាន​នៅក្នុងទឹកដីកម្ពុជា ។ គាត់ក្រោយមកបានផ្ដល់ដំណឹងដល់លោកអេឡិចស៊ែនដឺរ-ហេហ្គថាប្រទេសរបស់គាត់ត្រូវបានប្រែទៅជាមានគ្រោះថ្នាក់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ​ជាលទ្ធផលមកវិញ នៅពេលនោះលោកហេហ្គបានប្រាប់គាត់ថាកងទ័ពជើងគោកអាមេរិក​នឹងមិនត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីជួយកងទ័ពកម្ពុជាទេ ក៏ប៉ុន្តែថា (ជាការអនុលោមជាមួយលទ្ធិនិច្សុន) កម្មវិធីជំនួយនឹងត្រូវបានផ្ដល់ជំនួសវិញ លន់-ណុលបានសម្រក់ទឹកភ្នែកដោយបើកចំហ ។Shawcross, p.163

ថ្ងៃ៩តុលា ព្រះសីហនុត្រូវបានគេដាក់ទោសប្រហារជីវិត ក្នុងអវត្តមាន ដោយតុលាការយោធា ព្រះមាតាទ្រង់ ព្រះមហាក្សត្រយានីកុសមៈ អ្នកតំណាងនិមិត្តរូបនៃរាជាធិបតេយ្យក្រោមរបបរបស់ទ្រង់ ត្រូវបានជំនួសក្រោមការឃុំម្ចាស់ក្សត្រីក្នុងដំណាក់ និងព្រះមហេសីរបស់ទ្រង់ត្រូវបានគេកាត់ទោសដាក់ទោសមួយជីវិត ។ របបថ្មីនេះបានប្រកាសសាធារណរដ្ឋជាបន្តបន្ទាប់គ្នា ហើយនិងនៅទីបញ្ចប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី​ដែលត្រូវបានគេយកមកប្រើនៅឆ្នាំ១៩៧២ ។ ព្រះសីហនុ នៅក្នុងខណៈពេលនោះ បានបង្កើតរ.រ.រ.ជ.ក. (GRUNK) គឺរដ្ឋាភិបាលនិរទេសដែលមានមូលដ្ឋាននៅប៉ីជិង (ប៉េកាំង) ដែលចូលរួមដោយពួកកុម្មុយនិស្តនិងបូជាដើម្បីការផ្ដួលរំលំសាធារណរដ្ឋ ទ្រង់បានប្រកាសថាលន់-ណុលគឺជា មនុស្សលីលាពេញទី និងបានបង្ហាញចរិកលក្ខណៈទ្រង់សិរិមតៈជា មនុស្សអប្រិយស្មោកគ្រោក ទុច្ចរិតពុតត្បុត និងអាក្រក់ ។Marlay, p.166

កងទ័ពហ្លួងតូចដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធ ដែលនៅក្នុងពេលរដ្ឋប្រហារនេះមានក្បែរៗ៣៥,០០០កង (នៅក្នុងការយល់ស្របជាមួយគោលនយោបាយអព្យាក្រឹតភាព ដែលបានថ្លែងឡើងរបស់ព្រះសីហនុ) ត្រូវបានពង្រីកកាន់តែធំ ។ ដោយបានរៀបចំឡើងវិញជាក.ជ.ខ. រឺ FANK កងទ័ពសាធារណរដ្ឋ បានកើនឡើងដល់ប្រហែល១៥០,០០០នាក់ នៅដើមក៏ដូចជានៅចុងនៃឆ្នាំ១៩៧០ ជាចំបងឆ្លងតាមរយៈការចូលធ្វើទាហានដោយស្ម័គ្រចិត្តពេលនោះលន់-ណុលបានប្រមើលមើលឃើញ ហើយឆ្លៀតឱកាសលើរលក​នៃការរំជើបរជួលប្រឆាំងវៀតណាម ។Kiernan, p.303 ស.រ.ក៏បានប្រតិបត្តិកម្មវិធីជំនួយយោធាដែលបានចងក្រង និងជំនួយខាងហ្វឹកហ្វឺន ហើយបានបញ្ជូនកងឈ្លបខ្មែរសេរី និងខ្មែរកម្ពុជាក្រោមជាច្រើនពាន់នាក់តាមយន្តហោះ ទៅហ្វឹកហ្វឺននៅក្នុងមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង ។ ពួកនាយអគ្គរួម (នាយអគ្គសេនាធិការួម)បានទទូចលើការពង្រីកអោយច្រើននៃFANKរហូតលើស២០០,០០០នាក់ ថ្វីបើបារម្ភនូវឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដ៏ខ្លាំង ដែលនេះអាចនឹងមានលើសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏ពេលនោះក្រុមដឹកជញ្ជូនបរិក្ខារយោធា ដែលបានដឹកនាំដោយឧត្តមសេនីយ៍ ធៀដឺរស៊ី-មែធែខ្ស៊ីស (Theodore C. Mataxis) បានទាមទារអោយមាន 'អាមេរិកូបនីយកម្ម'​នៃរចនាសម្ព័ន្ធខាងក្នុងដែលរងឥទ្ធិពលរបស់កងទ័ពបារាំង ថ្វីត្បិតភាពច្របូកច្របល់នេះបានបង្កនៅក្នុងសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ផង ។ Shawcross, pp.190-194. The US insistence on requisition forms being printed in អង់គ្លេស, rather than the dual បារាំង and ខ្មែរ forms previously used, meant that quartermasters had to be recruited from the ភីលីពីន ។
បំនែងចែករដ្ឋបាល
សាធារណរដ្ឋខ្មែរ: តំណក្រៅ

តំណក្រៅ

National anthem of the Khmer Republic
Lon Nol- The Khmer Republic
Patriotic poster
République Khmère 1970-1975 (07/15) Part of a series {{fr}
République Khmère 1970-1975 (15/15) 

Category:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា

សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា (ស.ប.ក.) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅប្រទេសកម្ពុជាដោយរណសិរ្សសង្គ្រោះពោលគឺក្រុមកុម្មុយនីស្តខ្មែរដែលមិនពេញចិត្តនឹងរបបដឹកនាំរបស់ខ្មែរក្រហម។ ក្រុមនោះបានផ្តាច់ខ្លួនចេញពីខ្មែរក្រហមរួចបានរត់ទៅសុំជំនួយពីប្រទេសវៀតណាមក្នុងគោលបំណងចង់ផ្តួលរំលំរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យរបស់រដ្ឋាភិបាលប៉ុលពត។ រដ្ឋនេះមានប្រទេសវៀតណាម និងសហភាពសូវៀតជាសម្ព័ន្ធមិត្តសំខាន់របស់ខ្លួន។

ស.ប.ក. មិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់នៃកម្ពុជាដោយអង្គការសហប្រជាជាតិទេព្រោះដោយសារតែការធ្វើអន្តរាគមន៍ការទូតរបស់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន សហរាជាណាចក្រ សហរដ្ឋអាមេរិក និងបណ្តាប្រទេសអាស៊ានមួយចំនួន។ អាសនៈនៃប្រទេសកម្ពុជានៅអង្គការសហប្រជាជាតិត្រូវបានកាន់កាប់ដោយរដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យដែលជារដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយខ្មែរក្រហម និងបក្សសម្ព័ន្ធមិនមែនកុម្មុយនិស្តចំនួនពីរទៀត។ យ៉ាងណាមិញ ស.ប.ក. ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជារដ្ឋាភិបាលជាក់ស្ដែងនៃកម្ពុជានៅរវាងឆ្នាំ១៩៧៩ និងឆ្នាំ១៩៩៣ ទោះជាការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិមានការកំណត់ក្តី។

ដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៨៩ ស.ប.ក. បានប្តូរឈ្មោះសារជាថ្មីថា រដ្ឋកម្ពុជា (រ.ក.) ក្នុងគោលបំណងព្យាយាមទាក់ទាញការទទួលស្គាល់របស់អន្តរជាតិ។Michael Leifer, Dictionary of the modern politics of South-East Asia ឈ្មោះប្រទេសបានប្តូរមែនប៉ុន្តែថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេស និងរចនាសម្ព័ន្ធបក្សតែមួយរបស់រដ្ឋគឺបានរក្សានូវដដែរ ហើយទីបំផុតរដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋកម្ពុជាក៏សម្រេចចិត្តចុះកិច្ចព្រមព្រៀងស្តាររបបរាជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជាឡើងវិញ។ ស.ប.ក./រ.ក. មានអត្ថិភាពជារដ្ឋកុម្មុយនីស្តចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៩ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១ ជាឆ្នាំដែលបក្សកំពុងកាន់អំណាចបានលះបង់ចោលនូវមនោគមវិជ្ជាម៉ាក្ស–លេនីននិយម។