navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
វត្ត ស្វាយទង

ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ទិដ្ឋភាពក្នុងបរិវេណវត្ត
វត្ត Xa Ton ឬ វត្តស្វាយទង ស្ថិតនៅក្នុងក្រុមទី 3 ទីក្រុង Tri Ton ស្រុក Tri Ton ខេត្ត អានយ៉ាង ។ វត្តនេះតំណាងឱ្យសិល្បៈស្ថាបត្យកម្មនៃប្រាង្គវត្តរបស់ ប្រជាជនខ្មែរ នៅ ភាគខាងត្បូង គឺជាវត្តខ្មែរដែលមានវ័យចំណាស់ជាងគេនៅក្នុងខេត្ត និងជាកន្លែងរក្សាទុកសៀវភៅសូត្រមន្តភាគច្រើននៅ ប្រទេសវៀតណាម  ។
វត្ត ស្វាយទង: ឈ្មោះ

ឈ្មោះ 
រឿងព្រេង​និទាន​ថា​កាលពី​អតីតកាល តំបន់​នេះ​នៅ​តែ​ព្រៃ​ក្រាស់​នៅ​លើ​មែកឈើ​ខ្ពស់ៗ ក្រុម​ស្វា​ដឹក​គ្នា​ទៅ​ជុំវិញ​។ នៅពេលដែលមនុស្សកាន់តែច្រើនឡើងមកទីនេះដើម្បីរស់នៅ និងកសាងវត្ត ពួកគេបានឆ្លៀតយកទិដ្ឋភាពដ៏ចម្លែក និងសប្បាយរីករាយនេះភ្លាមៗ ហើយបានដាក់ឈ្មោះថា វត្ត ស្វាតោង យូរៗទៅឈ្មោះ ស្វាតោង បានផ្លាស់ប្តូរការបញ្ចេញសំឡេងរបស់វាទៅជា Xa Ton ដើម្បីឱ្យវាកាន់តែងាយស្រួលក្នុងការអាន។
វត្ត ស្វាយទង: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ព្រះវិហារធំនៃវត្ត  និងចេតិយជុំវិញ
មិនដឹងថាវត្តនេះសាងសង់នៅឆ្នាំណាទេ គ្រាន់តែឮព្រះសង្ឃនិយាយថា វត្ត មានអាយុកាលជាង ២០០ ឆ្នាំមកហើយ។

ដំបូងឡើយ វត្តនេះត្រូវបានសាងសង់ដោយស្លឹកឈើ និងឈើភ្នំនៅលើដីទាប។ ដល់ ឆ្នាំ១៨៩៦ វត្ត និងប្រជាជនជុំវិញតំបន់នោះបានព្យាយាមអស់ពីសមត្ថភាពដើម្បីជីកបឹងមួយនៅខាងមុខដែលមានផ្ទៃដី ០.១៥០ ហិកតា ដើម្បីប្រើប្រាស់ដីដើម្បីលើកគ្រឹះវត្ត។ គ្រឹះ​វត្ត​មាន​កម្ពស់ ១,៨ ម៉ែត្រ ហើយ​សង់​ពី​ថ្ម​ពណ៌​បៃតង កំបោរ និង​ឆ័ត្រ។ បន្ទាប់​មក វត្ត​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​ឡើង​យ៉ាង​រឹង​មាំ​ដោយ​ឥដ្ឋ ប្រក់​ក្បឿង និង​សសរ ​ឈើ ដែល​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​ពីរ​ឆ្នាំ​ដើម្បី​បញ្ចប់​គម្រោង​នេះ ហើយ​មាន​រូបរាង​ដូច​សព្វ​ថ្ងៃ។

នៅ ឆ្នាំ 1933 វត្ត  បានជួសជុលបន្តិចបន្តួច ទ្រុងខាងក្រោយសាលធំត្រូវបានខូចខាត មាននរណាម្នាក់ជំនួសវាដោយទ្រនិចថ្មី ហើយបានសាងសង់បង្គោល បេតុង បន្ថែមចំនួនពីរបន្ថែមទៀត។
វត្ត ស្វេដាហ្គុន

វត្ត ស្វេដាហ្គុន ( ) គឺជា វត្តពុទ្ធសាសនា ដ៏ពិសិដ្ឋបំផុតក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ព្រោះវាត្រូវបានគេជឿថាមានផ្ទុកសារីរិកធាតុរបស់ ព្រះពុទ្ធ បួនអង្គកាលពីមុននៃ kalpa បច្ចុប្បន្ន។ ព្រះសារីរិកធាតុទាំងនោះរួមមាន កឋិនទាន កង្កែប ទឹក កណ្ឌគហបតី អាវផាយ កឋិន និងសក់ប្រាំបី ពីក្បាល គោតម ។

សាងសង់នៅលើដី  ភ្នំ Sinuttara ខ្ពស់ 112 ម (៣៦៧ ft) វត្ត ខ្ពស់ 170 ម (៥៦០ ft) ពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ  និងគ្របដណ្តប់ លើមេឃ Yangon ។ បទប្បញ្ញត្តិកំណត់តំបន់របស់ទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោន ដែលកំណត់កម្ពស់អតិបរមានៃអគារដល់  ពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ (75% នៃកម្ពស់កម្រិតទឹកសមុទ្ររបស់វត្ត) ធានាបាននូវភាពលេចធ្លោរបស់ Shwedagon នៅក្នុងផ្ទៃមេឃរបស់ទីក្រុង។
វត្តកោកកាក

វត្តកោកកាក​ ស្ថិតនៅក្នុងភូមិក្រាំងធ្មៃ ឃុំគោកត្រប់​ ស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង ខេត្តកណ្តាល​ ។
វត្តកោះ

វត្តកោះជាវត្តមួយស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ។ វត្តនេះស្ថិតនៅតាមបណ្ដោយមហាវិថីព្រះមុនីវង្ស ហើយស្ថិតនៅក្នុងសង្កាត់បឹងរាំង ខណ្ឌដូនពេញ។

វត្តកោះមានវ័យចំណាស់ប្រហាក់ប្រហែលនឹងការកកើតរាជធានីភ្នំពេញ ក្នុងសតវត្សទី១៥ សម័យព្រះបាទសុរិយោពណ៌ ពញ្ញាយ៉ាតជាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជា ។ វត្តដែលមានវ័យចំណាស់ជាងគេក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ មានចំនួន៤គឺ វត្តកោះ វត្តសំពៅមាស វត្តលង្ការ និងវត្តព្រះពុទ្ធមានបុណ្យ ។ វត្តកោះត្រូវបានកសាងនិងកែលំអជាបន្តបន្ទាប់ក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩ បន្ទាប់ពីរបបប៉ុល ពត បានបំផ្លាញសំណង់ក្នុងវត្តមួយចំនួន ហើយក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥ ត្រូវបានសម្ពោធដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់រួចមកហើយ ប៉ុន្តែដោយសាររបង និងខ្លោងទ្វារមានសភាពចាស់ទ្រុឌទ្រោម ទើបព្រះគ្រូចៅអធិការ និងគណៈកម្មការវត្តបានបំផុសចលនាសប្បុរសជន ជាពិសេសលោកកែប ជុតិមា បានជួយចូលរួមកសាង និងត្រូវសម្ពោធដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការក្នុងពេលនេះ ។
វត្តកោះ: តំនភា្ជប់

តំនភា្ជប់ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
វត្តកោះអណ្តែតហៅវត្តខ្សាច់ចាក់

រូបភាពតូច|ព្រចៅអធិការវត្តខ្សាច់ចាក់ ព្រះនាម ឈន លីហួត ២៤ព្រះវស្សាគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩ (មកទល់នឹងបច្ចុប្បន្នត្រូវជា១២ព្រះវស្សាជាបុព្វជិត)|alt=
រូបភាពតូច|ប្រជាជនចំណុះជើងវត្តមានមកពីភូមិឈ្លីតក្រោម ឈ្លីតលើ ព្រៃកែស និងភូមអូរពពូល
វត្តកោះអណ្តែត ដែលជាទូទៅប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងតំបន់ និងក្រៅតំបន់គេបានហៅជាប់ជាប្រចាំថាជា វត្តខ្សាច់ចាក់។ ស្ថិតនៅភូមិដំណាក់កន្ទួតខាងជើង ភូមិដំណាក់កន្ទួត ស្រុកកំពង់ត្រាច ខេត្តកំពត។ បច្ចុប្បន្ននេះស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះចៅអធិការព្រះនាម ឈន លីហួត ព្រះជន្មាយុ២៤ព្រះស្សាគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩។
វត្តកំពែងបាងចាក

វត្តកំពែងបាងចាក (    ) គឺជាវត្តអារាមបែបពុទ្ធទ្ធសាសនាថៃបុរាណមួយនៅក្នុងមហានិកាយ នៅផ្នែកខាងធនបុរី (ខាងលិចទន្លេចៅព្រះយ៉ា) នៃទីក្រុងបាងកក ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាវត្តចំណាស់ជាងគេ និងលេចធ្លោបំផុតនៅក្នុងទីក្រុងបាងកក។

វត្តនេះត្រូវបានគេជឿថាបានសាងសង់តាំង​ពី​ចុងសម័យអយុធ្យា ​ដោយ​មិន​ដឹង​ពី​ប្រវត្តិ​ពិត​ប្រាកដ។ ប៉ុន្តែ​ជឿ​ថា ការ​ជួសជុល​ធំៗ​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង ជា​ពិសេស​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទចេស្តាបតិន្ទ្រ (រាមាទី៣) និង ​ចុល្លាង្ករណ៍(រាមាទី៥) ។

ផ្ទាំងគំនូរខាងក្នុងសាលឧបោស បង្ហាញពីរឿងរបស់ ទសជាតក (១០ ជាតិមុនរបស់ព្រះពុទ្ធ) ។ រូបសំណាកព្រះពុទ្ធបដិមានៅមារវិជ័យ ព្រះនាម ហ្លួងពោធិប៊ុតសាខម ដែលតម្កល់នៅខាងក្នុង រូបរាងទាំងមូលនៃសាលឧបោស គឺជាសិល្បៈមួយក្នុងសម័យអយុធ្យា។ ប៉ុន្តែសម្ភារៈដែលតុបតែងផ្នែកផ្សេងៗត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយរចនាបថស្ថាបត្យកម្មចិន ដែលជាគំរូពេញនិយមក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទចេស្តាបតិន្ទ្រ (រាមាទី៣)។
វត្តក្តុលដូនទាវ

វត្តប្រាប្បច្ចាមិត្រហៅវត្តក្ដុល ឬ វត្តក្តុលដូនទាវ ស្ថិតនៅភូមិក្ដុល សង្កាត់ដូនទាវ ក្រុងបាត់ដំបង ខេត្តបាត់ដំបង ខាងកើតទល់ស្ទឹង    សង្កែ ខាងលិចជាប់អូរ ខាងត្បូងទល់ថ្នល់កៅស៊ូ មានចំងាយប្រមាណ ៤គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តបាត់ដំបង។ ឈ្មោះដើមហៅថាវត្តប្រាប្បច្ចាមិត្រ វត្តនេះបានកសាងឡើងតាំងពីឆ្នាំ ១៨៤៥ ដោយលោកឧកញ្ញាបឌិន។ ហេតុដែលមានឈ្មោះ ថាវត្តប្រាប្បច្ចាមិត្រ ព្រោះទីនោះជាទីលានកន្លែងហ្វឹកហាត់ទ័ព និងដោយឧកញ្ញាបដិនចេញទៅធ្វើសឹក សង្គា្រមបង្រ្កាបពួកបច្ចាមិត្ត បានទទួលជ័យជំនះ ដោយលោកបានធ្វើពាក្យសច្ចាថាបើកាលណាធ្វើសឹកឈ្នះសត្រូវនឹងយកទីលានហ្វឹកហាត់ទ័ពនេះកសាងវត្ត ឧទ្ទិសចំពោះ ពុទ្ធសាសនា ការតាំងចិត្តនិង ក្ដីប្រាថ្នារបស់លោកក៏បានសំរេច។  

ហើយបានដាក់ងារវត្តនេះឈ្មោះថាវត្តប្រាប្បមិត្ររហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ ម៉្យាងវិញទៀតចំពោះពាក្យវត្តក្ដុល ដែលគេតែងនិយមហៅខាងក្រៅព្រោះក្នុងសម័យនោះមានដើមក្ដុល ដុះនៅតាមដងព្រែកក្ដុល ទើបមានអ្នកស្រុកក្នុងសម័យនោះនិយមហៅថាវត្តក្ដុលតៗគ្នាមក។ ពីឆ្នាំ១៨៤៨ ក្រោយពីឧកញ្ញាបឌិនលោកទទួលមរណៈភាពទៅ មានព្រះគ្រូចៅអធិការ៤អង្គទៀត គ្រប់គ្រងវត្តនេះបន្តបន្ទាប់គ្នា គឺព្រះនាមអិម ព្រះគ្រូបានកសាងបោតនិងកុដិមួយចំនួន ព្រះនាមព្រំ ព្រះគ្រូបានកសាងចេតិយប្រាសាទ១ ព្រះនាម អ៊ុង អ៊ឹម ព្រះគ្រូបានកសាងខឿនព្រះវិហារ និងកុដមួយចំនួន ព្រះនាមជូ ក្រឹង ព្រះគ្រូបានកសាងខឿនព្រះវិហារ ក្លោងទ្វាវត្តសាលាធម្មសភា និងជួសជុលព្រះវិហារ។ 

ប៉ុន្តែជាអកុសល ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ទីអារាមវត្តនេះ មានសភាពស្ងាត់ជ្រងំ ប្រែក្លាយជាទីលានហាលស្រូវ បញ្ជាន់ស្រូវ ជង្រុកស្រូវ​ និងរោងជាងដេរ និងសមិទ្ធិផលមួយចំនួនក្នុងវត្ត ចេតិយរួមកុដិព្រះសង្ឃ ខ្លះត្រូវបានពួកប៉ុលពត កំទេច ចាប់ផ្សឹកព្រះសង្ឃបង្ខំធ្វើការ និងទារុណកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ក្រោយថ្ងៃរំដោះ៧មករា ១៩៧៩ ក្រោមការដឹកនាំរបស់រណសិរ្ស សាមគ្គីសង្គ្រោះ ជាតិកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នជា រណសិស្ស សាមគ្គីអភិវឌ្ឍន៍ មាតុភូមិកម្ពុជា និង គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវបានបង្កើត អោយមានឡើងវិញ វត្តក្ដុលក៏ដូចជាវត្តដ៏ទៃផ្សេងទៀតទូទាំងប្រទេសដែរ។

នៅឆ្នាំ ១៩៨១ ដល់ឆ្នាំ ១៩៩៣ ក្រោមការដឹកនាំថ្នាក់ខេត្ត បានអោយពុទ្ធបរិស័ទ ចំណុះជើងវត្តមួយចំនួនជួយកាប់ឆ្កាព្រៃបោសសំអាត និងជួសជុល​ទីអារាមនេះឡើងវិញ សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅជាទីសក្ការៈរបស់ពុទ្ធបរិស័ទនិងចាត់តាំងអោយព្រះតេជគុណ ឡាច ឆែម ធ្វើជាចៅអធិការវត្ត ហើយរៀបចំអោយមានគណៈកម្មការអាចារ្យវត្ត ដើម្បីអោយងាយស្រួលដល់ ពុទ្ធបរិស័ទចំណុះជើងវត្ត ប្រតិបត្តិពិធីបុណ្យទានតាមទំនៀមបុណ្យជាតិ និងបុណ្យសាសនា។ ពីឆ្នាំ ១៩៩៤ ដោយគំនិតដ៏ឆ្លាតវៃ និងការប៉ិនប្រសប់របស់ព្រះគ្រូចៅអធិការ សុច សឿម ធ្វើអោយទីដ្ឋាន មិនតែប៉ុណ្ណោះព្រះគ្រូក៏បានចាត់តាំងអោយមានគ្រូសូត្រស្ដាំ-ឆ្វេង សុទ្ធសឹងជាអ្នកមានទេពកោសល្យអោយមកជួយបំរើការងារខ្លះចំនួសព្រះអង្គ។ ជាពិសេសព្រះគ្រូបានរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធ គណៈកម្មការអាចារ្យវត្តអោយមានតម្លាភាព​ ស្នាព្រះហស្ដព្រះគ្រូជាច្រើនដូចជា ជួសជុលព្រះវិហារ ប្រក់ដំបូលព្រះវិហារ កសាងកុដិជាច្រើនឡើងវិញ និងកសាង សាលា     ភត្ត័ ។ បុព្តហេតុទាំងនេះហើយ ធ្វើអោយកិត្តិស័ព្ទ និង កិត្តិនាមវត្តប្រាប្បច្ចាមិត្រ ហៅវត្តក្ដុល ល្បីរន្ទឺរហូតមកទល់សព្វថ្ងៃនេះ។
វត្តគម្ពីរសាគរ ព្រែកជ្រៅ

វត្តគម្ពីរសាគរ ព្រែកជ្រៅ (Chùa Xiêm Cán) ស្ថិតនៅភូមិ Bien Dong B ឃុំ Vinh Trach Dong ទីក្រុង បាក់លាវ ខេត្ត បាក់លាវ គឺជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មដ៏ឆ្នើម និងជាកន្លែងរៀបចំពិធីបុណ្យប្រចាំឆ្នាំរបស់ ប្រជាជនខ្មែរ ។  វត្តនេះមានបរិវេណទំហំ 4 ហិចតា  គឺជាសំណង់ស្ថាបត្យកម្ម សាសនា ដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងតំបន់ ដីសណ្ដមេគង្គ ។
វត្តគម្ពីរសាគរ ព្រែកជ្រៅ: ឈ្មោះនិងទីតាំង

ឈ្មោះនិងទីតាំង 
វត្ត Xiem Can ដើមឡើយមានឈ្មោះ ខ្មែរ ថា Komphisako នៅពេលដែល ជនជាតិចិន តាំងទីលំនៅ  ភាគច្រើនជាជនជាតិ Chaozhou  ពួកគេបានហៅវត្ត Xiem Can,  ជាភាសា ទៀវ របស់ពួកគេ  មានអត្ថន័យ "ទឹកជាប់ព្រំដែន" សំដៅលើ វត្តដែលមានទីតាំងនៅជាប់ឆ្នេរ។ 

វត្ត Xiem Can ស្ថិតនៅភូមិ Bien Dong B ឃុំ Vinh Thanh Dong ចម្ងាយ ៧ នាទីពីកណ្តាលទីក្រុង បាក់លាវ ។ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត   និង 2 គីឡូម៉ែត្រពីសមុទ្រ។
វត្តគម្ពីរសាគរ ព្រែកជ្រៅ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
វត្តនេះត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងខែមេសា  1887,   ប្រតិទិនព្រះពុទ្ធសាសនាឆ្នាំ 2430, អាចារ្យដំបូងគឺព្រះតេជគុណថាច់ណាម, និងជាអ្នកដែលបានចាប់ផ្តើមសាងសង់វត្តនេះ។  តំបន់ដើមរបស់វត្តគឺ 4,500 m²,   បរិវេណបច្ចុប្បន្នគឺ 4 ហិកតា។  នេះ​ជា​វត្ត​បុរាណ​ដែល​មាន​បទពិសោធន៍​ជា​អាចារ្យ​៩​ជំនាន់។  ជាងមួយសតវត្ស ត្រូវបានបង្កើតឡើង និងអភិវឌ្ឍន៍ វត្តគម្ពីរសាគរ ព្រែកជ្រៅ គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃសកម្មភាពវប្បធម៌ខាងវិញ្ញាណ សកម្មភាពវប្បធម៌ និងសិល្បៈរបស់ ប្រជាជនខ្មែរ ។  

វត្ត​នេះ​ជា​កន្លែង​ដែល​សៀវភៅ​ខ្មែរ​បុរាណ​សរសេរ​លើ​ស្លឹក​ឈើ​មាន​កម្រាស់​ដល់​ទៅ ៧០ ទំព័រ។  

ក្នុង ឆ្នាំ ២០០១ គណៈកម្មាធិការប្រជាជនខេត្ត បាក់លាវ បានចាត់ថ្នាក់វត្តគម្ពីរសាគរ ព្រែកជ្រៅ ជាវត្ថុបុរាណខាងស្ថាបត្យកម្ម និងសិល្បៈ។ 

ក្នុង ឆ្នាំ ២០០៩ វត្តគម្ពីរសាគរ ព្រែកជ្រៅ បានស្នើសុំព្រះសារីរិកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធ ហើយបានសាងសង់ស្តូប Ngoc Xa Loi ដ៏មហិមាទល់មុខសាលបង្រៀន។ 

នៅ ថ្ងៃទី 29 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2022 គណៈកម្មាធិការប្រជាជនខេត្ត បាក់លាវ បានចេញសេចក្តីសម្រេចលេខ 247/QD-UBND ទទួលស្គាល់វត្ថុបុរាណ និងវប្បធម៌នៃវត្តគម្ពីរសាគរ ព្រែកជ្រៅ ជាគោលដៅទេសចរណ៍ធម្មតានៃតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ  ។
វត្តឃ្លាំង

រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពនៃព្រះវិហារវត្តឃ្លាំង ស្ថិតនៅទីរួមខេត្តឃ្លាំង ខេត្តឃ្លាំង ដែនដីកម្ពុជាក្រោម
វត្តឃ្លាំង គឺជាវត្តអារាមខ្មែរបែបព្រះពុទ្ធសាសនា ថេរវាទ ដ៏ល្បីមួយនៅ ទីរួមខេត្តឃ្លាំង ដែលជាទីប្រជុំជនក្នុងតំបន់ ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ នៃភាគខាងត្បូងអតីត ដែនដីកម្ពុជាក្រោម ។ វាជាវត្តដែលល្បីជាងគេនៅក្នុងក្រុង និងជា វត្តខ្មែរ ។ ទីក្រុងនេះស្ថិតនៅជិតព្រំដែនជាមួយ ប្រទេសកម្ពុជា និងមានប្រជាជនខ្មែរជាជនជាតិដើមច្រើន។
វត្តឃ្លាំង: ការពិពណ៌នា

ការពិពណ៌នា 
វត្តនេះ​ស្ថិត​នៅ​លើ​ដី​ទំហំ ៣,៥ ហិកតា ដែល​មាន​ដើមឈើ​ខ្ពស់ៗ និង​ស្រមោល​ជាច្រើន។ វត្តនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងដំបូងនៅឆ្នាំ ១៥៣៣ នៅពេលដែលតំបន់នេះស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ អាណាចក្រខ្មែរ មុនពេលតំបន់នេះត្រូវបានកាន់កាប់ដោយអ្នកតាំងលំនៅរបស់វៀតណាមក្នុងសតវត្សទី ១៧ និង ១៨ ។ ដំបូងឡើយ វា​មាន​អគារ​ឈើ​មួយ​ដំបូល​ប្រក់​ស្បូវ មុន​នឹង​ត្រូវ​ជំនួស​ដោយ​ដំបូល​ប្រក់ក្បឿង។ វត្តអារាមមានច្រកចូលបួន គឺទិសខាងជើង ខាងត្បូង ខាងកើត និងខាងលិច។ វត្តនេះត្រូវបានជួសជុលជាច្រើនដងក្នុងរយៈពេលប្រាំសតវត្សមកហើយចាប់តាំងពីការស្ថាបនារបស់វាមក ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានជួសជុលទេក្នុងរយៈពេល ៨០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។ ចាប់ពី​ព្រះចៅអធិការ​ទី ១ ធីច ថាច់ សក ដល់​ព្រះចៅអធិការ​បច្ចុប្បន្ន មាន​អាចារ្យ​ចំនួន ២១ អង្គ។ Võ Văn Tường. "Các chùa Nam Bộ". Buddhism Today (in Vietnamese). Retrieved 2008-04-28.
Category:CS1 Vietnamese-language sources (vi)

សាលពិធីសំខាន់កាន់កាប់ផ្ទៃដី ៤១៦ ម; វាគឺ ២០ m ទទឹង ២០.៨០ m វែង។ វាឈរនៅលើវេទិកាខ្ពស់ជុំវិញមួយម៉ែត្រពីលើកម្រិតដី។ ដំបូលត្រូវបានតោងឡើងដោយសសរធំទូលាយចំនួន ១២ ដែលត្រូវបានសាងសង់ក្នុង រចនាប័ទ្មកូរិនធៀស នៃ ប្រទេសក្រិក ។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​លាប​ពណ៌​ខ្មៅ​ភ្លឺ​រលោង ដោយ​មាន​គំនូរ​ពណ៌​មាស​របស់​នាគ និង​ត្រី​រុំ​ជុំវិញ​សសរ។ ផ្ទាំងបដាមួយឈរនៅមុខអាសនៈធំ ហើយលាតសន្ធឹងដល់ពិដាននៃសាលធំដោយមានសិលាចារឹកពណ៌មាស។ នៅចំកណ្តាលនៃសាលធំគឺជារូបសំណាករបស់ ព្រះពុទ្ធ Gautama ដែលឈរ 6.80 m ខ្ពស់ និង 2.70 មទទឹង។ ផ្ទាំង​សិលាចារឹក​ខ្មែរ​បញ្ជាក់​ថា ព្រះចៅអធិការ​ទី ១៧ នៃ​ប្រាសាទ​បាន​រៀបចំ​ការ​បូជា​រូបសំណាក​នៅ​ឆ្នាំ ១៩១៦ ដែល​ឧបត្ថម្ភ​ថវិកា​ដោយ​គ្រួសារ​លោក លំ ស៊ុំ។ Võ Văn Tường. "Các chùa Nam Bộ". Buddhism Today (in Vietnamese). Retrieved 2008-04-28.
Category:CS1 Vietnamese-language sources (vi)

វត្តនេះត្រូវបានលម្អដោយវត្ថុផ្សេងៗតាមទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ។ Võ Văn Tường. "Các chùa Nam Bộ". Buddhism Today (in Vietnamese). Retrieved 2008-04-28.
Category:CS1 Vietnamese-language sources (vi)
វត្តឃ្លាំង: គ្រុឌ

គ្រុឌ 
គ្រុឌ គឺជាតំណាងនៃព្រះដែលមានក្បាលនិងស្លាបនិងរាងកាយរបស់មនុស្ស។ ចំពុះ​របស់​បក្សី​កាន់​ត្បូង​មួយ​ដុំ។ បក្សី​ប្រភេទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​ជា​សត្រូវ​ដ៏​អស់កល្ប​របស់​ពស់។ គ្រុឌ ត្រូវ​បាន​ពិពណ៌នា​ថា​ខាំ​កន្ទុយ​ពស់​នៅ​លើ​លម្អ​ដំបូល​ប្រាសាទ។ Võ Văn Tường. "Các chùa Nam Bộ". Buddhism Today (in Vietnamese). Retrieved 2008-04-28.
Category:CS1 Vietnamese-language sources (vi)
វត្តឃ្លាំង: យក្ស

យក្ស 
ក្នុង​រឿងព្រេង​ខ្មែរ យក្ស ​គឺជា​តំណាង​នៃ​អំពើ​អាក្រក់ ហើយ​ជា​ធម្មតា​ពណ៌នា​បង្ក​បញ្ហា​ដល់​សត្វ​មានជីវិត​។ ជារឿយៗវាត្រូវបានបង្ហាញដោយមនុស្សដែលមានមុខដ៏កាចសាហាវ មាត់ធំ ធ្មេញឆ្កែវែង ភ្នែកប៉ោង ពាក់អាវពាសដែក មកុដ និងជើងវែង។ បដិមា​យក្ស​ពីរ​ត្រូវ​តម្កល់​នៅ​ម្ខាង​នៃ​ប្រាសាទ ដើម្បី​តំណាង​ឲ្យ​ការ​កម្ចាត់​អំពើ​អាក្រក់​ដោយ​ព្រះពុទ្ធ និង​ការ​ប្រែ​រូប​យក្ស​មក​ជា​អ្នក​ការពារ​ព្រះពុទ្ធសាសនា។ Võ Văn Tường. "Các chùa Nam Bộ". Buddhism Today (in Vietnamese). Retrieved 2008-04-28.
Category:CS1 Vietnamese-language sources (vi)

រូបបដិមារាជសីហ៍ពីរឈរនៅសងខាងនៃច្រកចូល។ នេះ​ជា​សត្វ​ដែល​ព្រះ​ស្រី និង​យក្ស​ឈរ​នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​គេ​ចូល​ប្រយុទ្ធ។ រូបសំណាក​ព្រះតេហ៊ូ​ដែល​ពណ៌នា​ថា​ជា​មនុស្ស​មាន​កំហឹង កាច​សាហាវ មាន​ព្រះអាទិត្យ​និង​ព្រះ​ច័ន្ទ​ជា​ដៃ ក្នុង​ការ​រៀបចំ​លេប​ចូល។ វាក៏ឈរនៅច្រកចូលផងដែរ។ Võ Văn Tường. "Các chùa Nam Bộ". Buddhism Today (in Vietnamese). Retrieved 2008-04-28.
Category:CS1 Vietnamese-language sources (vi)

បរិវេណ​ប្រាសាទ​មាន ​ចេតិយ ​ចំនួន​ប្រាំមួយ ដែល​បូជាសព​របស់​ព្រះសង្ឃ និង​ឧបាសក​ផ្សេងៗ​ត្រូវបាន​តម្កល់​ទុក។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានប្រកាសជាតំបន់បេតិកភណ្ឌប្រវត្តិសាស្ត្រដោយក្រសួងវប្បធម៌នៅថ្ងៃទី 27 ខែមេសា ឆ្នាំ 1990។ Võ Văn Tường. "Các chùa Nam Bộ". Buddhism Today (in Vietnamese). Retrieved 2008-04-28.
Category:CS1 Vietnamese-language sources (vi)
វត្តងន: ស្ថានភាពនៅក្នងសម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ

ស្ថានភាពនៅក្នងសម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ 
វត្តងនមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិងន ឃុំងន ស្រុកសណ្តាន់ ខេត្តកំពង់ធំ។ យើងស្នាក់នៅវត្តងន ស្ថិននៅកណ្តាលភូមិមានបរិវេណធំទូលាយប្រកបដោយដើមស្វាយមែកសាខាទ្រឈឹងទ្រឈៃព័ន្ធជុំវិញ។ នៅខាងមុខព្រះវិហារមានដើមដូង ដើមស្លាដាំជាជួរព្រមគ្នា ដើមពោធិ៍ព្រឹកទម្លាក់ស្លឹករយីងរយោងគួរឱ្យខ្លាចហាក់ដូចជាអសៅរកាយដ៏ធំឈរចាំលង និងយកព្រលឹងយើង។ នៅខាងឆ្វេងព្រះវិហារមានសាលាឆាន់ ព្រមទាំងដើមត្របែក ទ្រទឹម ខ្នុរ ល្មុត ទាប ខ្យល់បក់មករហើយត្រសៀក។ ភ្នែកយើងរំពៃមើលគ្រប់ដើមឈើ ក្រែងមានផ្លែអាចបរិភោគបានតែគ្មានប្រទះទាល់តែសោះ ឃើញតែព្រលិតមួយទងៗ ដុះនៅក្នុងស្រះ និងស្លឹងក្រសាំងទាបដាំនៅក្រោមគុម្ពឫស្សីតែប៉ុណ្ណោះដែរអាចធ្វើម្ហូបបាន។ អ្នកស្រុកងនបានប្រាប់យើងឱ្យដឹងថា ពួកទមិឡឥតសាសនាបាបផ្សឹកព្រះសង្ឃ ដឹងរូបមដិមាករទាំងធំទាំងតូចពីព្រះវិហារទៅចាក់ចោលក្នុងព្រៃជ្រៅ។ ឥឡូវនេះវត្តងនបានក្លាយជាជំរំបណ្តោះអាសន្នរបស់ប្រជាជន ដែលពួកខ្មែរក្រហមជម្លៀសមកពីតំបន់ប្រជុំនានាដូចពួលយើងជាដើម។ យើងស្នាក់នៅវត្តងនរងចាំអង្គការបញ្ជារឱ្យទៅរស់នៅជាមួយគ្រួសារអ្នកស្រុក ដើម្បីឱ្យឃ្លាំចាំមើលសកម្មភាពរបស់ប្រជាជន១៧មេសា ឬប្រជាជបបញ្ញើរ ឬប្រជាជនថ្មីដូចពួកយើង។ នៅក្នុងវត្តងនប្រជាជនថ្មីជាច្រើនគ្រួសារត្រូវគេជំរុញឱ្យមកស្នាក់នៅពពាក់ពពូននៅលើព្រះវិហារ និងនៅសាលាឆាន ដោយទឹកមុខអស់សង្ឍឹម ហត់ហាចជាខ្លាំងខ្លះទៀតឈឺដេកទទូភួយ។ នៅទីនោះខ្ញុំបានស្គាល់ពីរគ្រួសារថែមទៀតគឺលោកវេជ្ជបណ្ឌិត មីសាមីឌី និងវេជ្ជបណ្ឌិត ផ្អែក ឆាត ព្រមទាំងយុវជនណារិន ដែលបែកពីឪពុកម្តាយបងប្អូនសាច់ញាតិសន្តានមានតែម្នាក់ឯកគត់សៀវភៅ ជីវិតក្នុងរបបប៉ុល ពត ឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់១៩៧៩ វេជ្ជបណ្ឌិត ប៉ែន ភីមាន ឆ្នាំ១៩៩៩ ទំព័រទី៣៧ និង៣៨។
វត្តចង្ក្រានតាព្រហ្ម

វត្ត​ចង្ក្រានតាព្រហ្ម ឬ​ដែល​គេ​និយម​ហៅ​ថា​វត្តស្ទឹង​មានជ័យ ជា​វត្ត​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​វត្ត​នានា​ដែល​មាន​អាយុ​កាល​ចាស់​គួរសម។ វត្ត​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ប្រប​នឹង​ស្ពាន​ស្ទឹង​មាន​ជ័យ ក្នុង​សង្កាត់​ស្ទឹងមានជ័យ រាជធានីភ្នំពេញ។
វត្តចង្ក្រានតាព្រហ្ម: តំនភា្ជប់

តំនភា្ជប់ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
វត្តចន្រ្កានតាព្រហ្ម

វត្តចង្រ្កានតាព្រហ្មជាវត្តមួយស្ថិតក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ។ វត្តនេះស្ថិតនៅតាមបណ្តោយមហាវិថីព្រះមុនីរ៉េត​ ហើយជិតនឹងគល់ស្ពានស្ទឹងមានជ័យ​។
វត្តចេតយ៉ត

រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| មហាចេតិយនៃវត្តចេតយ៉ត ឆ្នាំ២០២២
វត្តចេតយ៉ត (    , ប្រែ៖ ប្រាសាទប្រាំពីរ) ឬហៅជាផ្លូវការថា វត្តពោធារាមមហាវិហារ (    ពី   ) ជាវត្តអារាម​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​មួយ​នៅឈៀងម៉ៃ ​ភាគ​ខាងជើង​ប្រទេស​ថៃ ។ វា​ជា​មជ្ឈមណ្ឌលធម្មយាត្រា ​សម្រាប់​អ្នក​កើតឆ្នាំម្សាញ់ ។
វត្តចេតយ៉ត: ទីតាំង

ទីតាំង 
វត្តចេតយ៉ត ស្ថិតនៅភាគពាយព្យនៃកណ្តាលទីក្រុងឈៀងម៉ៃ តាមបណ្តោយមហាវិថី ឈៀងម៉ៃ-ឡាំប៉ាង ( ផ្លូវហាយវេលេខ ១១ ) ខាងជើងប្រសព្វនៃផ្លូវហួយកែវ និងផ្លូវនីមម៉ានហែមីន។
វត្តចេតិយហ្លួងវរវិហារ

តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B9%8C%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%A7%E0%B8%87.jpg/220px-%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B9%8C%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%A7%E0%B8%87.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ចេតិយហ្លួងនៅពេលរាត្រី
វត្តចេតិយហ្លួង (    , ភ្លឺ។ ​វត្តចេតិយ​ធំ ឬ ​ វត្តចេតិយ ​) ជា ​វត្តអារាមព្រះពុទ្ធ​សាសនា ​នៅ​កណ្តាល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ ​ខេត្ត​ឈៀងម៉ៃ ប្រទេស​ថៃ ។ ទីធ្លា​ប្រាសាទ​បច្ចុប្បន្ន​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ពី​ដើម​មាន​ប្រាសាទ​ចំនួន​បី — ​វត្ត​ចេតិយ​ហ្លួង វត្ត​ហូថាំម និង​វត្ត​សុខមិន្ទ្រ។
វត្តចេតិយហ្លួងវរវិហារ: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ការ​សាងសង់​ប្រាសាទ​នេះ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​នៅ​សតវត្ស​ទី ១៤ នៅ​ពេល​ដែល​ស្ដេច សែន មឿងម៉ា មាន​គម្រោង​បញ្ចុះ​ផេះ​របស់​បិតា​នៅ​ទី​នោះ។ ក្រោយ​ពេល​សាង​សង់​អស់​រយៈ​ពេល​១០​ឆ្នាំ គេ​ទុក​ចោល​មិន​ទាន់​ចប់ ហើយ​ក្រោយ​មក​បន្ត​បន្ទាប់​ពី​ការ​សោយ​ទិវង្គត​របស់​ស្ដេច​ដោយ​ស្ត្រី​មេម៉ាយ​របស់​ព្រះអង្គ។ ប្រហែល​ជា​ដោយសារ​បញ្ហា​ស្ថិរភាព វា​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​រហូត​ដល់​ពាក់​កណ្តាល​សតវត្ស​ទី ១៥ ដើម្បី​បញ្ចប់​ក្នុង​រជ្ជកាល​ស្តេច ទីលោការាជ ។ កាល​នោះ​វា​មាន​កម្ពស់ ៨២ ម៉ែត្រ និង​មាន​អង្កត់ផ្ចិត​មូលដ្ឋាន ៥៤ ម៉ែត្រ ដែល​នៅ​ពេល​នោះ​ជា​អគារ​ធំ​ជាង​គេ​នៃ​ប្រទេស ​លាន​ណា ​ទាំង​អស់។ នៅឆ្នាំ ១៤៦៨ ព្រះពុទ្ធ Emerald ត្រូវបានតំឡើងនៅផ្នែកខាងកើត។ នៅឆ្នាំ 1545 រចនាសម្ព័ន្ធខាងលើ 30 ម៉ែត្របានដួលរលំបន្ទាប់ពីការរញ្ជួយដីមួយហើយមិនយូរប៉ុន្មាននៅឆ្នាំ 1551 ព្រះពុទ្ធកែវមរកត ត្រូវបានផ្លាស់ទៅ ហ្លួងព្រះបាង ។ 'Wat Chedi Luang: Temple of the Great Stupa', in: Forbes, Andrew, and Henley, David, Ancient Chiang Mai Volume 4. Chiang Mai ,Cognoscenti Books, 2012. ASIN: B006J541LE

នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 ចេតិយត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញ ផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដោយ អង្គការយូណេស្កូ និងរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន។ យ៉ាង​ណា​មិញ លទ្ធផល​គឺ​មាន​ភាព​ចម្រូងចម្រាស​ខ្លះ​ព្រោះ​អ្នក​ខ្លះ​អះអាង​ថា​ធាតុ​ថ្មី​គឺ​ជា​រចនាបថ​ថៃ​កណ្តាល មិន​មែន​រចនាបថ​ឡាណា​ទេ។ សម្រាប់ខួបលើកទី 600 នៃចេតិយនៅឆ្នាំ 1995 ច្បាប់ចម្លងនៃព្រះពុទ្ធរូបត្បូងមរកតដែលធ្វើពីត្បូងថ្មខ្មៅត្រូវបានដាក់នៅក្នុងទីផ្សារពិសេសខាងកើតដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញ។ រូបតំណាងនេះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា ព្រះភុតឆាឡឺមសិរីរាជ ប៉ុន្តែត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា ព្រះយក្ស  ។
វត្តចៅចន្ទ

វត្តចៅចន្ទ វា​ជា​ទីតាំង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​គេ​បោះបង់ចោល​ដែល​មាន​ទីតាំង​ស្ថិតនៅ​ក្នុង មឿងឆាលៀង ឃុំស្រីសជ្ជនាល័យ។ ស្រុកស្រីសជ្ជនាល័យ ខេត្តសុខោទ័យ
វត្តចៅចន្ទ: កត់ត្រា

កត់ត្រា 
មិនមានភស្តុតាងនៃការបង្កើតរបស់វាទេ។ ប៉ុន្តែ​ពី​ការ​ប្រើ​ថ្មបាយក្រៀម​ជា​សម្ភារៈ​សំខាន់ គេ​អាច​ប្រៀបធៀប​នឹង​ទីតាំង​សាសនា​របស់​គេ​បាន។ ដូច្នេះហើយ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ត្រូវបានគេជឿថាបានកសាងឡើងក្នុងសម័យនេះ។

វត្ត​ចៅចន្ទ​លេច​ឡើង​ក្នុង​សំណេរ​របស់​ព្រះរាជា។ ទស្សនាទីក្រុងព្រះរោង របស់ ស្តេចរាមា VI ។

«​នៅ​ទិស​ដូច​គ្នា​នឹង​វត្ត​មហា​ធាត​មាន​កន្លែង​មួយ ។ ដែល​អ្នក​ភូមិ​ហៅ​វត្ត​ចៅចន្ទ ច្រក​ចូល​ត្រូវ​ឆ្លង​កាត់​ចម្ការ​ចេក​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ។ នៅ​ក្នុង​ប្រាសាទ​មាន​ប្រាង្គ​រាង​បួន​ជ្រុង​ទ្រវែង​ដែល​មាន​បាត​៣​វ៉ា​និង​កម្ពស់​ប្រហែល​៦​វ​។​ ពេល​ឃើញ​ដូច្នេះ ខ្ញុំ​លាន់​មាត់​ថា​ជា​ចេតិយ ឬ​ប្រាសាទ​ព្រាហ្មណ៍។ វត្ត​ជា​សាក្សី​ច្បាស់​លាស់។ វា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​រចនាប័ទ្ម​ដូច​គ្នា​នឹង​វត្តស្រីស្វាយឬវត្ត ព្រះផៃហ្លួង, មឿងសុខោទ័យ ពេល​គាត់​ដើរ​ទៅ​រក​ក្នុង​ចំណោម​គំនរ​ថ្ម និង​ឥដ្ឋ​ដែល​បាក់។ បាន​រក​ឃើញ​ព្រះសិវលិង្គរបស់​ព្រះ​សិវៈ​ដែល​បន្សល់​ទុក​នៅ​ពី​ក្រោយ​មួយ​ដែល​ធ្វើ​ពី​ថ្ម
វត្តចៅចន្ទ: ទីតាំងបុរាណ និងវត្ថុបុរាណ

ទីតាំងបុរាណ និងវត្ថុបុរាណ 
សំណង់​សំខាន់​គឺ ​ប្រាង្គ ​ប្រធាន​សិល្បៈ​ខ្មែរ​ធ្វើ​ពី​ថ្មបាយក្រៀម​ធំៗ និង​តុបតែង​ដោយ​បាយអ។ មានក្លោងទ្វារទាំងបួន។ មាន​ច្រក​ចូល​តែ​មួយ​គត់​នៅ​ខាង​កើត ហើយ​នៅ​ខាង​មុខ​មាន​បន្ទប់​សម្រាប់​ដាក់​រូប។ ម្ខាងទៀតជាទ្វារក្លែងក្លាយ។ ​ខាង​លើ​របស់​ប្រាសាទ​មាន​រាង​ដូច​គុម្ពោត ហើយ​តុបតែង​ដោយ​មកុដ។

ក្រោយ​មក​ក្នុង ​សម័យ​សុខោទ័យ ទីសក្ការៈ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​ប្រាសាទ​ពុទ្ធសាសនា។ តំបន់ជុំវិញមូលដ្ឋានប្រាសាទត្រូវបានបំពេញ។ ធ្វើ​ឱ្យ​គល់​ឈូក​ក្រឡាប់​លិច​ក្នុង​ដី បន្ទាប់មក ប្រាសាទថ្មបាយក្រៀមមួយត្រូវបានសាងសង់នៅខាងមុខប្រាង្គប្រាសាទ រួមជាមួយនឹងមន្ទាថ្មបាយក្រៀម ដើម្បីតម្កល់ ព្រះអាត្ថារោត នៅផ្នែកខាងជើងនៃប្រាង្គ។ នៅ​ក្នុង​មណ្ឌា​មាន​ចម្លាក់​ថ្មបាយក្រៀម​របស់​ព្រះពុទ្ធ​ឈរ​មួយ​ដៃ​ជាប់​នឹង​ដងខ្លួន 

ក្រោយ​មក នាយកដ្ឋាន​វិចិត្រសិល្បៈ ​បាន​រក​ឃើញ ​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​មួយ​អង្គ ​ធ្វើ​អំពី​ចីវលោ និង​ស្លៀក​ពាក់​ឯកសណ្ឋាន​ព្រះរាជា។ ហើយនៅក្នុងស្រទាប់កាន់តែជ្រៅ វត្ថុបុរាណ ពីសម័យ ទ្វាវតី ត្រូវបានគេរកឃើញ វត្ថុបុរាណហរិបុញ្ជ័យ អង្កាំកញ្ចក់ និងផ្នែកខ្លះនៃគ្រោងឆ្អឹងមនុស្ស
វត្តជម្ពូវ័ន្ត: លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ

លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ

វត្តជម្ពូវ័នស្ថិតក្នុងភូមិជម្ពូវ័ន សង្កាត់ចោមចៅ ខណ្ឌដង្កោ រាជធានីភ្នំពេញ។ វត្តនេះមានព្រំប្រទល់ខាងកើតទល់វិទ្យាល័យសម្ដេចហ៊ុនសែនជម្ពូវ័ន។ ខាងត្បូងទល់ភូមិព្រៃព្រីងខាងត្បូង ខាងជើងទល់ផ្លូវជាតិលេខ៤។ វត្តនេះមានទំហំបណ្ដោយ ២០០ម៉ែត្រ ទទឹង ១៩៥ម៉ែត្រ។ ឈ្មោះដើមរបស់វត្តគឺ វត្តអង្គតារាជ ឈ្មោះផ្លូវការ វត្តជម្ពូវ័ន បានកសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩០២។ ទីនេះកាលដើមឡើយជាទួលអង្គមួយ។ ទួលនេះជាទួលរបស់លោកតារាជ។ ទួលនេះសំបូរដោយដើមព្រីង គឺជាព្រៃព្រីងសុទ្ធតែម្ដង។
វត្តជម្ពូវ័ន្ត: អំពីឈ្មោះ

អំពីឈ្មោះ 

ទីនេះគឺជាទួលអង្គរបស់លោកតារាជ។ ក្នុងគោលបំណងរក្សាលក្ខណៈភូមិសាស្រ្ត និងជាកិច្ចលើកទឹកចិត្តចំពោះម្ចាស់ដីផង គេបានដាក់ឈ្មោះវត្តនេះថា វត្តអង្គតារាជ។ក្រោយមកពេលបញ្ចុះសីមា សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជទ្រង់ជ្រាបថា ទីនេះគឺជាទួលអង្គសំបូរដោយ ដើមព្រីង។ ទ្រង់ជ្រាបពីទិដ្ឋភាពនេះ សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជទ្រង់ប្រែឈ្មោះវត្តនេះពីវត្តអង្គតារាជ មកជា វត្តជម្ពូវ័ន វិញ មានន័យថា «ជម្ពូ» ប្រែថា «ព្រីង» + «វ័ន» ប្រែថា «ព្រៃ»។ ដូចនេះវត្តបានកំណត់ឈ្មោះផ្លូវការថា វត្តជម្ពូ -វ័ន តរៀងមក។
វត្តជម្ពូវ័ន្ត: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ

មុនឆ្នាំ១៩៧៥
ក្នុងរយៈពេលនោះ វត្តនេះជាវត្តអនុគណតរៀងមកទល់សព្វថ្ងៃ។ វត្តនេះ មានការឧបត្ថម្ភគាំទ្រ ពីអ្នកមុខ អ្នកការ ជាមន្រ្តីរាជការ ឧកញ៉ា ធ្វើឱ្យវត្តមានការរីកចំរើនគួរឱ្យមោទនភាពក្រៃលែង។ប្រការគួរឱ្យកត់សម្គាល់វត្តនេះ ជាវត្តដែលអ្នកប្រាជ្ញព្រះពុទ្ធសាសនា យកព្រះទ័យទុកដាក់ហើយ បានបើកបង្រៀនធម្មវិន័យយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន។

ពីឆ្នាំ១៩៧៥-១៩៧៩
រយៈពេលនេះ គឺជាការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកប៉ុលពត។ ទីវត្តទាំងមូលត្រូវបានបោះបង់ចោល ពួកប៉ុលពតយកទីនេះធ្វើជាជម្រំកងទ័ព។ សំណង់ទាំងឡាយរបស់វត្តត្រូវបានបំផ្លាញស្ទើរគ្មានសល់។

ក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩
ក្រោយថ្ងៃរំដោះ ៧មករា ១៩៧៩ ទីនេះនៅសល់ព្រះវិហារ និងឧបដ្ឋានសាលា ស្ថិតក្នុងសភាពបាក់បែក ប្រើការមិនកើត។ផ្អែកតាមគោលនយោបាយរបស់រណសិរ្សសាមគ្គីសង្គោះជាតិកម្ពុជា វត្តនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦។ក្រោយពីបើកឡើងវិញវត្តនេះ មានការអភិវឌ្ឍន៍ជាបន្តបន្ទាប់ ធ្វើឱ្យទីនេះមានសោភ័ណ្ឌភាពល្អ សមជាទីសក្ការៈ។
វត្តជម្ពូវ័ន្ត: មុនឆ្នាំ១៩៧៥

មុនឆ្នាំ១៩៧៥
ក្នុងរយៈពេលនោះ វត្តនេះជាវត្តអនុគណតរៀងមកទល់សព្វថ្ងៃ។ វត្តនេះ មានការឧបត្ថម្ភគាំទ្រ ពីអ្នកមុខ អ្នកការ ជាមន្រ្តីរាជការ ឧកញ៉ា ធ្វើឱ្យវត្តមានការរីកចំរើនគួរឱ្យមោទនភាពក្រៃលែង។ប្រការគួរឱ្យកត់សម្គាល់វត្តនេះ ជាវត្តដែលអ្នកប្រាជ្ញព្រះពុទ្ធសាសនា យកព្រះទ័យទុកដាក់ហើយ បានបើកបង្រៀនធម្មវិន័យយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន។
វត្តជម្ពូវ័ន្ត: ពីឆ្នាំ១៩៧៥-១៩៧៩

ពីឆ្នាំ១៩៧៥-១៩៧៩
រយៈពេលនេះ គឺជាការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកប៉ុលពត។ ទីវត្តទាំងមូលត្រូវបានបោះបង់ចោល ពួកប៉ុលពតយកទីនេះធ្វើជាជម្រំកងទ័ព។ សំណង់ទាំងឡាយរបស់វត្តត្រូវបានបំផ្លាញស្ទើរគ្មានសល់។
វត្តជម្ពូវ័ន្ត: ក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩

ក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩
ក្រោយថ្ងៃរំដោះ ៧មករា ១៩៧៩ ទីនេះនៅសល់ព្រះវិហារ និងឧបដ្ឋានសាលា ស្ថិតក្នុងសភាពបាក់បែក ប្រើការមិនកើត។ផ្អែកតាមគោលនយោបាយរបស់រណសិរ្សសាមគ្គីសង្គោះជាតិកម្ពុជា វត្តនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦។ក្រោយពីបើកឡើងវិញវត្តនេះ មានការអភិវឌ្ឍន៍ជាបន្តបន្ទាប់ ធ្វើឱ្យទីនេះមានសោភ័ណ្ឌភាពល្អ សមជាទីសក្ការៈ។
វត្តជម្ពូវ័ន្ត: អំពីព្រះចៅអធិការគ្រប់គ្រងវត្ត

អំពីព្រះចៅអធិការគ្រប់គ្រងវត្ត 

ចាប់ពីការកកើតវត្តមក គេមិនបានចាំព្រះនាមព្រះចៅអធិការអស់ឡើយ។ គេចាំបានតែមួយអង្គ ដែលមានព្រះជន្មវែង ហើយគ្រប់គ្រងវត្តនេះ យូរយាជាងគេគឺ ព្រះតេជគុណ អ៊ីង ឡាំង។ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៨៦ រហូតមកទល់ពេលនេះ​ គឺព្រះសុមេធវង្ស អឿ សំអាន ជាចៅអធិការ និងជា ព្រះអនុគណខណ្ឌ។គិតមកទល់ឆ្នាំ២០០៨ វត្តនេះមានអាយុកាល ១០៦ឆ្នាំ។សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត យាងជាព្រះរាជធិបតីភាពកាត់ឫសសីមា។

ក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩ សម្ដេចចៅហ្វាវាំង គង់ សំអុល ជាអ្នកឧបត្ថម្ភ៕
វត្តជម្ពូវ័ន្ត: តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
 http://watchompuvann.wordpress.com 
 http://anukunposenchey.org 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
វត្តជីខលើ: សម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ

សម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ 
វត្តមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងឃុំជីខលើ ស្រុកស្រែអំបិល ខេត្តកោះកុង។ នៅក្នុងសម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩។​ នៅក្នុងសម័យនោះវត្តនេះត្រូវបានកែប្រែពីទីតាំងជាវត្តអារាមក្លាយទៅជាមន្ទីរឃុំខ្លួនរបស់ខ្មែរក្រហមខ្សែជីវិតលោកស្រីប៉ុន ស៊ីរ៉ាដា ចៅស្រីសម្តេចចក្រីពេជ្រ ប៉ុណ្ណ។
វត្តជៀងម៉ាន់

ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ព្រះចេតិយ (ស្តាំ) និងព្រះវិហា (ឆ្វេង) នៃវត្តជៀងម៉ាន់ ក្នុងឆ្នាំ២០២២
វត្តជៀងម៉ាន់ (   វត្តឈៀង  ថៃខាងជើង - ពេលខ្លះក៏សរសេរថា វត្តជៀងម៉ុន ) គឺជាវត្តអារាមពុទ្ធសាសនា នៅខាងក្នុងទីក្រុងចាស់ (ដែលដាក់ក្នុង កំពែងក្រុង និង កសិណ ) នៃ ខេត្តឈៀងម៉ៃ នៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ។
វត្តជៀងម៉ាន់: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
វត្តជៀងម៉ាន់ត្រូវបានសាងសង់ដោយម៉ាងរៃ  នៅឆ្នាំ១២៩៧ នៃគ.ស ជាវត្តទីមួយរបស់ឈៀងម៉ៃនៅលើទីតាំងនៃវៀងលពបុរី ដែលជាទីក្រុងរឹងមាំរបស់ប្រជាជនល្វោ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយ ស្តេចម៉ាងរៃ ជាជំរំកំឡុងពេលសាងសង់រាជធានីថ្មីរបស់ទ្រង់ឈៀងម៉ៃ។