navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រវត្តិសិល្បៈភាពយន្តខ្មែរ: ផលិតកម្ម​ភាព​យន្ត​

ផលិតកម្ម​ភាព​យន្ត​ 

 ផលិតកម្មរន្ទះពេជ្រភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកលី ប៊ុនយីម
 ផលិតកម្មបក្សីឋានសួគ៌ភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកអ៊ី វ៉ុងហែម
 ផលិតកម្មតារារ័ត្នភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកទា លឹមគុណ
 ផលិតកម្មឥន្ទ្រទេវីភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកប៊ីវ ឆៃលាង
 ផលិតកម្មវណ្ណច័ន្ទភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មអ្នកស្រីវណ្ណច័ន្ទ
 ផលិតកម្មហេមពាន្តភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកលី យូស្រ៊ាង
 ផលិតកម្មព្រះខ័នពេជ្រភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកលី វ៉ា
 ផលិតកម្មកងចក្រភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកអ៊ួង កន្ធន់
 ផលិតកម្មប្រាសាទកែវភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកឡុង ស៊ីដេត
 ផលិតកម្មនាគព័ន្ធភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកស៊ុន ប៊ុនលី
 ផលិតកម្មសុរិយាភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកឡាយ ងួនហេង
 ផលិតកម្មសុវណ្ណគិរីភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកហ៊ុយ គឹង
 ផលិតកម្មកងពេជ្រភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកឈា នុក
 ផលិតកម្មអប្សរាភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកលី សុងហេង
 ផលិតកម្មវិមានរដ្ឋភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកឈួន ឆៃ
 ផលិតកម្មប្រាសាទមាសភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកសារ៉ាវុធ
 ផលិតកម្មច័ន្ទណារីភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មអ្នកស្រីច័ន្ទ ណារី
 ផលិតកម្មកណ្ដឹងមាសភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកណុប ណែម
 ផលិតកម្មពិស្ណុការភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកវណ្ណ វណ្ណៈ
 ផលិតកម្មអង្គរវត្តភាពយន្ត    ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកគង់ សំអឿន
 ផលិតកម្មត្រង់ដឺភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មលោកយិន បឿន ហៅត្រង់ដឺ
 ផលិតកម្មវិជ្ជរ៉ាភាពយន្ត ចាងហ្វាងផលិតកម្មអ្នកស្រីទិត្យ វិជ្ជរ៉ាដានី

thumb|right|រូបពីឆ្វេងទៅស្ដាំអ្នកស្រីសោម វណ្ណសូដានី,លោកជា យុទ្ធថន,លោកទា លឹមគុណ(ចាងហ្វាងផលិតកម្មតារារ័ត្នភាពយន្ត),អ្នកស្រីឌី សាវ៉េត និងលោក គង់ សំអឿន ពេលទទួលពានរង្វាន់ក្នុងមហោស្រពភាពយន្តនៅប្រទេសសឹង្ហបុរី 

thumb|right|លោកប៊ីវ ឆៃលាង ចាងហ្វាងផលិតកម្មឥន្ទ្រទេវីភាពយន្ត

thumb|right|លោកលី​ យូស្រ៊ាង ចាងហ្វាងផលិតកម្មហេមពាន្តភាពយន្ត
ប្រវត្តិសិល្បៈភាពយន្តខ្មែរ: តារាភាព​យន្ត​ប្រុស

តារាភាព​យន្ត​ប្រុស 

 លោកគង់ សំអឿន
 លោកជា យុទ្ធថន
 លោកណុប ណែម
 លោកវណ្ណ វណ្ណៈ
 លោកន ប្ញទ្ធីយ៉ា
 លោកសោម ដូរិន
 លោកមាស សំអ៊ែល
 លោកយី គីលែន
 លោកសូ ហ៊ាន
 លោកម៉ៃ យ៉ាសិទ្ធិ
លោកគង់ សំអាត 
 លោកគង់ ចន្ថា
 លោកប៉ិច សាលឿន
 លោកជុំ កែម
 លោកម៉ក់ ហ៊ូ
 លោកលឹម សុផុន
 លោកសារ៉ាវុធ
 លោកឈួន ឆៃ
 លោកឱ​ ឌុំ
 លោកហ៊ុយ គឹង
 លោកហ៊ុយ សាន់
លោកតាត សំណាង
 លោកសាសាគុយនី
 លោកយិន បឿន ហៅ នាយត្រង់ ដឺ
 នាយម៉ុងដូលីន
 លោកសួន ប៊ូ ហៅនាយ ឡូតូ
 នាយស៊ុយ
 លោកប៊ី​ សាឡួត

thumb|right|តារាភាពយន្តប្រុសក្នុងទ.វទី៦០និងដើមទ.វទី៧០
ប្រវត្តិសិល្បៈភាពយន្តខ្មែរ: តារាភាព​យន្ត​ស្រី​

តារាភាព​យន្ត​ស្រី​ 

​​ អ្នកស្រីទិត្យ វិជ្ជរ៉ាដានី
​​ អ្នកស្រីសោម វណ្ណសូដានី
​ អ្នកស្រីឌី សាវ៉េត
​ អ្នកស្រីវីរៈ តារា
 អ្នកស្រីគីម ណូវ៉ា
​​​​ អ្នកស្រីពៅ ទេវី
 អ្នកស្រីផ្កា រ៉ូហ្សែត
 អ្នកស្រីរ៉ូហ្សា ណារ៉ា
​ អ្នកស្រីកែវ មន្ថា
​​​ អ្នកស្រីឈូករតន៍
 អ្នកស្រីអ៊ី គឹមសួ
 អ្នកស្រីសាក់ ស៊ីស្បោង
 អ្នកស្រីរ័ត្ន មុនី
 អ្នកស្រីនារី ហែម
​ អ្នកស្រីណុប យ៉ាដា
 អ្នកស្រីភួង ផាវី
 អ្នកស្រីភួង ផល្លី
 អ្នកស្រីជិន ស៊ីណាត
 អ្នកស្រីធ្នូ កែវ
 អ្នកស្រីបូ រ៉ាវី
 អ្នកស្រីតារា ចោមច័ន្ទ
 អ្នកស្រីសោម បុប្ផា
​ អ្នកស្រីសក្តិ សាកេតមយូរ៉ា
​​ អ្នកស្រីសេង បុទុម
 អ្នកស្រីពៅ ធីតា
​ អ្នកស្រីសរ កេសរា
​​ អ្នកស្រីម៉ាប់ ណូយ៉ា
 យាយម៉ែ ម៉ឺន
 យក្សញ៉ម

thumb|right|តារាភាពយន្តស្រីក្នុងទ.វទី៦០និងដើមទ.វទី៧០
ប្រវត្តិសិល្បៈភាពយន្តខ្មែរ: ភាព​យន្តដែលនៅសេសសល់ពេលបច្ចុប្បន្ន​

ភាព​យន្តដែលនៅសេសសល់ពេលបច្ចុប្បន្ន​ 

 រឿងពុទ្ធិសែននាងកង្រី
​ រឿងសព្វសិទ្ធិ
 រឿងអនអើយស្រីអន
 រឿងទិព្វសូដាច័ន្ទ
​ រឿងសុវណ្ណបញ្ចា
 រឿងពៅឈូកស
​ រឿងពស់កេងកង
 រឿងអាជ័យនាងរត
​​​ រឿងក្រៃថោងក្រពើឆារ៉ាវ៉ាន់
 រឿងធីតាសក់ពស់
 រឿងវិលវិញណាបង(ទឹកភ្នែកនាងរំចង់)
​​​​ រឿងភក្ដីស្នេហ៍
 រឿងពេលដែលត្រូវយំ
 រឿងពុះទ្រូងអូនទៅ
​​​​ រឿងជីវិតអភ័ព្វ
 រឿងឆ្អឹងដៃឳពុក
​​​​ រឿងព្រះធិនវង្ស
 រឿងសុវណ្ណហង្ស
​ រឿងព្រះច័ន្ទគោរព
​​ រឿងកាកី
 រឿងចំប៉ាថោង
 រឿងបញ្ចពណ៌ទេវី
 រឿងអ៊ីណាវបុស្បា
 រឿងអាប៊ុលកាសេម
​​ រឿងមួយម៉ឺនអាល័យ
​​​ រឿងថាវរីមាសបង
​​​ រឿងច័ន្ទគ្រឿហ្វា
 រឿងរតនាវង្ស
​​ រឿងដារ៉ាវិឆ័យម៉ាល័យសុរិយា
 រឿងចិត្តម្ដាយ
​​ រឿងផលកម្មខ្ញុំ
 រឿងឆាយាលើអង្គរ
​​​​ រឿងវាសនាអកុសល
 រឿងសន្ធិប្រកាស
 រឿងអប្សរា
ប្រវត្តិស្រុកអង្គរបុរី

អង្គរបុរី ជាអតីតរាជធានីមួយដ៏ចំណាស់មួយរបស់ខ្មែរ​នៅសម័យមុនអង្គរ គឺសម័យហ្វូណនឬសម័យនគរភ្នំ។ ពោលគឹជាស្ថានីយ៍សំខាន់មួយក្នុងចំណោមស្ថានីយ៍សំខាន់ៗបី នៃអាណាចក្រហ្វូណន (ស្ថានីយ៍អូរកែវ បច្ចុប្បន្នក្នុងទឹកដីវៀតណាមភាគខាងត្បូង ស្ថានីយ៍បាភ្នំក្នុងខេត្តព្រៃវែង និងស្ថានីយ៍អង្គរបុរីក្នុងខេត្តតាកែវ)។thumb|Angkor Borei District

អាណាចក្រហ្វូណនផ្ទុកនូវអារ្យធម៌ដ៏ចំណាស់ដែលលាតសន្ធឹងទៅទិសខាងកើត និងខាងត្បូងក្នុងទឹកដីវៀតណាមសព្វថ្ងៃ ខាងលិចក្នុងទឹកដីថៃរហូតទៅដល់ឩបទ្វីបម៉ាលេស៊ីសព្វថ្ងៃ ហើយប្រហែលជាទៅដល់កោះស៊ូម៉ាត្រានៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។

តាមលោក អេដតេនី អាយមុនា ជាពិសេសលោក ពោល ប៉ែលិដ បានអះអាងថា អង្គរបុរីដែលចិនហៅថា ណាហ្វូណា គឺជារាជធានីបុរាណរបស់ហ្វូណន។

បើតាមសិលាចារឹកភ្នំដាលេខ ខេ.៥៤៩ រកឃើញនៅភ្នំដាជាសិលាចារឹកចុងសម័យអង្គរ (ស.វ ទី១២)បានអោយដឹងថា មជ្ឈមណ្ឌលទីក្រុងរបស់ហ្វូណនគឹនៅអង្គរបុរីដែលមានឈ្មោះជាភាសាសំស្ក្រឹតថា នរវនរនគរ។thumb|ភ្នំ ដា

តាមរយៈការស្រាវជ្រាវរូបថតពីលើអាកាសគេអាចមើលឃើញច្បាស់នូវសំណល់ ស្លាកស្នាម ជាគូទឹក និងកំពែងទីក្រុងដែលមានប្រវែងជិត៦គីឡូម៉ែត។ កំពែងនេះ ធ្វើពីឥដ្ឋមានកម្ពស់ពី៦ទៅ៨ម៉ និងមានទទឹងប្រែវែង១ម៉ែត។

តាមរយៈកំណាយបុរាណវិទ្យានាពេលថ្មីៗនៅអង្គរគេបានជួបប្រទះដូចជា អង្កាំ ធ្វើពីកែវ និងក្រឡភាជន៍ ព្រមទាំងសំណល់គ្រោងឆ្អឹងសព្វមនុស្សបុរាណដែលបានផ្ដល់ជាភស្តុតាងថា អង្គរបុរីនេះមានអាយុកាលតាំងពីប្រហែល៤០០ឆ្នាំមុនគ.សមកម៉្លេះ។

តាមរយៈការស្រាវជ្រាវទាំងអស់នេះគេក៏បានដឹងផងដែរថា អង្គរបុរីមានសំណង់ប្រាសាទបុរាណយ៉ាងតិចណាស់ក៏ចំនូន១០ដែរ ដែលមានកាលបរិច្ឆេទចាប់ពីស.វទី១នៃគ.សទៅ។ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះគេឃើញនៅសល់រូបរាងជាប្រាសាទបុរាណនៅទីនោះតែ២គត់គឺប្រាសាទអាស្រមមហាឥសី និងប្រាសាទភ្នំដា។
យើងអាចនិយាយបានថា ដោយសារមានសំណល់ចាស់ៗយ៉ាងច្រើននៅអង្គរបុរី ប្រវត្តិវិទូ និងបុរាណវិទូ បានទទូលស្គាល់ថា អង្គរបុរីជាស្ថានីយ៍ប្រវត្តិសាស្រ្តសំខាន់មួយក្នុងចំណោមស្ថានីយ៍សំខាន់ៗទាំងបីរបស់ហ្វូណន ហើយពិតជាមានចំណាស់ជាងគេបំផុត។ ដូច្នោះរាជធានីខ្មែរសម័យហ្វូណនឬសម័យនគរភ្នំ ពិតជានៅអង្គរបុរីខេត្តតាកែវសព្វថ្ងៃនេះ ដែលមានឈ្មោះជាភាសាសំស្រ្កឹតថា នរវរនគរ ដែលជាទីកន្លែងចាប់កំណើតនៃអារ្យធម៌ខ្មែរ។ Stark, Miriam; Bong Sovath (2001). "Recent Research on emergent complexity in Cambodia's Mekong". Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association: 85–98.
ប្រវត្តិស្រុកអង្គរបុរី: សម័យហ្វូណន

សម័យហ្វូណន

នគរភ្នំឬហ្វូណន ជាឈ្មោះអាណាចក្របុរាណ ដែលមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ក្នុងឯកសាររបស់ជនជាតិចិនថា ជារដ្ឋដំបូងគេក្នុងអាស៊ីបូព៌ាដែលទទួលឥទ្ធិពលពីវប្បធម៌ឥណ្ឌា។ ពាក្យថា ហ្វូណននេះ សាស្ត្រាចារ្យហ្សកសឺដេស(George Coedes) សន្និដ្ឋានថា គួរតែត្រូវនឹងពាក្យថា ភ្នំក្នុងភាសាខ្មែរ ហើយសន្និដ្ឋានថា អាណាចក្របុរាណមួយនេះមានទីតាំងនៅបរិវេនដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ។
ក្នុងសម័យដែលអាណាចក្រហ្វូណន ចម្រើនរុងរឿងអាចពង្រីកអំណាចគ្រប់គ្រងរហូតដល់ឈូងសមុទ្រថៃទាំងអស់ រួមទាំងដែនដីទន្លេមេគង្គក្រោម។ ដូច្នេះ ទើបហ្វូណន ជារដ្ឋឆ្នេរសមុទ្រ ហើយពាណិជ្ជកម្មមានទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសជិតខាង និងរដ្ឋមហាអំណាចខ្លះដែលឆ្ងាយ ជាពិសេសឥណ្ឌា និងចិន។
ប្រវត្តិស្រុកអង្គរបុរី: វប្បធម៌

វប្បធម៌
វប្បធម៍របស់អាណាចក្រភ្នំគឺជាល្បាយនៃជំនឿនិងគំនិតឥណ្ឌាដើមកំណើតមួយ។ នគរនេះត្រូវបានគេនិយាយថាបានត្រូវបានមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដោយវប្បធម៍ឥណ្ឌានិងដើម្បីប្រជាជនឥណ្ឌាត្រូវបានជួលសម្រាប់គោលបំណងរដ្ឋបាលរបស់រដ្ឋ។ សំស្រ្កឹតគឺភាសានៅតុលាការនិងអាណាចក្រភ្នំដែលបានគាំទ្រសាសនាហិណ្ឌូនិងបន្ទាប់ពីសតវត្សទីប្រាំ, គោលលទ្ធិសាសនាព្រះពុទ្ធសាសនា។ កំណត់ត្រាបង្ហាញថាប្រាក់ពន្ធត្រូវបានបង់នៅក្នុងប្រាក់មាសគុជខ្យងនិងឈើក្រអូប។ កាងតៃ និង ជូយីង បានរាយការណ៍ថាអាណាចក្រភ្នំបានអនុវត្តទាសភាពហើយថាតុលាការត្រូវបានគេបង្ហាញតាមរយៈការកាត់ក្តីដោយ អដដៀល រួមទាំងវិធីសាស្រ្តដូចជាការយកច្រវ៉ាក់ដែកមួយក្រហមក្តៅនិងទៅយកចិញ្ចៀនអាពាហ៍ពិពាហ៍មាសនិងស៊ុតពីទឹកក្តៅ។
ភស្តុតាងខាងបុរាណវត្ថុភាគច្រើនទាក់ទងទៅនឹងកំណត់ត្រារបស់ប្រទេសចិន។ ចិនដែលបានរៀបរាប់អាណាចក្រភ្នំជាមនុស្សដែលរស់នៅលើផ្ទះសសរស្រូវដាំដុះនិងបញ្ជូនការគោរពពីមាសប្រាក់ភ្លុកនិងសត្វកម្រនិងអសកម្ម។ Paul Pelliot,Le Fou-nan, pp.248–303 របាយការណ៍របស់លោកកងតៃបាត់បង់នូវចំណាប់អារម្មណ៍ទៅ Funanese ស៊ីវិល, បើទោះបីជាកំណត់ត្រាតុលាការចិនបង្ហាញថាក្រុមតន្ត្រីករហ៊្វូណមួយនៃប្រទេសចិនក្នុង ២៦៣ ទៅទស្សនាគ។ ព្រះចៅអធិរាជចិនបានស្ងើចណាស់ដែលលោកបានបញ្ជាឱ្យបង្កើតនូវវិទ្យាស្ថានសម្រាប់តន្ត្រីរបស់អាណាចក្រភ្នំនៅក្បែរ Nanking មួយនេះ។ D.R.Sardesai, Southeast Asia: Past And Present, 3rd ed. 1994, Westview Press, ISBN 978-0-8133-1706-9, p.23 អាណាចក្រភ្នំនេះត្រូវបានគេរាយការណ៍ថានឹងមានការប្រមូលសៀវភៅនិងទូលំទូលាយនៅទូទាំងប្រទេសបណ្ណសាររបស់ពួកគេដែលបង្ហាញកម្រិតខ្ពស់នៃសមិទ្ធិផលសិក្សា។
ព្រះសង្ឃព្រះពុទ្ធសាសនាចំនួនពីរមកពីហ៊្វូណនឈ្មោះ មានដ្រាសិនា និង សេងហាប៉ាឡា ។ បានឡើងការស្នាក់នៅក្នុងប្រទេសចិននៅក្នុងទី ៥ ដល់សតវត្សទី​​ ៦ និងបកប្រែសូត្រពុទ្ធសាសនាជាច្រើនពីសំស្រ្កឹត (ឬ ប្រាគ្រីត មួយ) ចូលទៅក្នុងប្រទេសចិន T'oung Pao: International Journal of Chinese Studies. 1958. p. 185   ក្នុងចំណោមអត្ថបទទាំងនេះគឺជាមហាយាន សាបតាសាតិកា ប្រាជ្ញនាប៉ារ៉ាមីតា សូត្រផងដែរដែលហៅថា មាហាប្រាជនាប៉ារ៉ាមីតាមានជូសរីប៉ារីវ៉ាតា។ The Korean Buddhist Canon: A Descriptive Catalog (T 232) អត្ថបទនេះត្រូវបានបកប្រែដោយឡែកពីគ្នាដោយព្រះសង្ឃទាំងពីរ។ព្រះពោធិសត្វមានជូសរី គឺជាតួលេខលេចធ្លោនៅក្នុងអត្ថបទនេះ។
ប្រវត្តិអាចារ្យ ហែម ចៀវ (កំណាព្យ)

ប្រវត្តិអាចារ្យ ហែម ចៀវ គឺជាចំណងជើងកំណាព្យមួយ និពន្ធដោយ វ៉ា ប៊ុណ្ណនី ជាបទពាក្យ៧ធម្មតា ដែលមានខ្លឹមសារឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីប្រវត្តិ ក៏ដូចជាវិរភាពរបស់អាចារ្យ  ហែម ចៀវ ។
ប្រវត្តិអ៊ិនធឺណែត

right|thumb|អ៊ិនធឺណេត

ប្រវត្តិនៃអ៊ីនធឺណិតចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សឆ្មាំ ១៩៥០ និង ១៩៦០ ជាមួយនិងការរីកចម្រើន
លូតលាស់នៃកុំព្យូទ័រ 
ការចាប់ផ្តើមនេះជាមួយការទំនាក់ទំនងពីចំនុចមួយទៅចំនុចមួយ ចន្លោះកុំព្យូទ័រមេនហ្រ្វេមនិងស្ថានីយ៏។
ពង្រីកការតភ្ជាប់ពីចំនុចមួយទៅចំនុចមួយ នៅចន្លោះកុំព្យូទ័រ ហើយបន្ទាប់មកការស្រាវជ្រាវដំបូងចូលទៅក្នុងសំណុំបើកបណ្តាញ 
សំណុំបើកបណ្តាញគឺជា ARPANET សញ្ញា I នៅ NPL នៅអង់គ្លេស 
ហើយតេលេណិតបានបង្កើតនៅចុងសតវត្សរ៏ឆ្នាំ ១៩៦០ និងដើមសតវត្សរ៏ឆ្នាំ ១៩៧០ ការប្រើប្រាស់ការផ្លាស់ប្តូរនៃពិធីការ។ARPANET នៅក្នុងការដឹកនាំជាពិសេសទៅកាន់ការរីកចម្រើនលូតលាស់នៃពិធីការ សម្រាប់ការងារអ៊ិនធឺណែត បណ្តាញជាច្រើនបែកចេញពីគ្នាជាច្រើនកន្លែងដែលអាចចូលរួមជាមួយគ្នាទៅក្នុងបណ្តាញមួយក្នុងបណ្តាញជាច្រើន។
	នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ពិធីការសម្រាប់អ៊ិនធឺណែត (TCP/IP) ដែលបានហៅថាអ៊ិនធឺណែតដូចដែលបានស្គាល់។
ការចូលទៅកាន់ ARPANET គឺបានពង្រីកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨១ 
ពេលដែលមូលនិធិវិទ្យាសាស្រ្តបង្កើតប្រព័ន្ធវិទ្យាសាស្រ្តកុំព្យូទ័រ ( CSNET ) និងក្រៅពីនេះនៅឆ្នាំ ១៩៨៦ ពេលដែល NSFNT បានផ្តល់អោយដំណើការទីកន្លែងកុំព្យូទ័រធំនៅក្នុងសហរដ្ធអាមេរិក ចាប់ពីការស្រាវជ្រាវនិងការរៀបចំការអប់រំ អ្នកផ្តល់សេវាពាណិជ្ជកម្មអ៊ិនធឺណែត (ISPs) បានចាប់ផ្តើមកើតឡើងនៅចុងសតវត្សរ៏ឆ្នាំ ១៩៨០ និង ១៩៩០។ 
ARPANET បានបំបែកនៅឆ្នាំ ១៩៩០។អ៊ិនធឺណែតបានក្លាយទៅជាពាណិជ្ជកម្មនៅឆ្នាំ ១៩៩៥ បែលដែល NSFNET បានបំបែក ការផ្លាស់ប្តូរលក្ខណ្ឌ័ចុងក្រោយនៅលើការប្រើប្រាស់អ៊ិនធឺណែត។
ចាប់តាំងពីពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៏ឆ្នាំ ១៩៩០ អ៊ិនធឺណែតបានមានការប៉ះទង្គិចដ៏ខ្លាំងខ្លាលើវប្បធម៍និងពាណិជ្ជកម្ម
ការរូមបញ្ចូលការកើតឡើងនៃខណៈនៃការផ្ញើសារជាអក្សរ ជាសម្លេងលើពិធីការអ៊ិនធឺណែត ( VOIP ) 
“ ការហៅទូរស័ព្ទ “  វិធីទីពីរគឺការហៅទូរស័ព្ទជាលក្ខណៈវីដេអូជាអន្តរជាតិ និង World Wide Web ជាមួយកិច្ចពិភាក្សាជាសមោហរដ្ធរបស់វា ប្លុក បណ្តាញសង្គម និងជាកន្លែងទិញទំនិញតាមរយៈអ៊ិនធឺណែត។ 
ការស្រាវជ្រាវនិងការអប់រំរបស់សង្គម ដើម្បីបន្តការអភិវឌ្ឍន៏និងការប្រើប្រើប្រាស់បណ្តាញជឿនលឿន ដូចជា 
សេវាកម្មបណ្តញ Bakbone ដែលជាល្បឿនដ៏លឿនរបស់ NSF ( vBNS ) អ៊ិនធឺណែត២ LambdaaRail ជាតិ។
	ការតម្លើងតម្លៃនៃទិន្ន័យ[……….] ឬក៏ជាងនេះអ៊ិនធឺណែតបន្តការរីកដុះដាលដែលបានជម្រុញដោយតម្លៃដ៏ធំជាអចិន្ត្រៃនៃពត៏មាននៃការប្រើប្រាស់អ៊ិនធឺណែត 
និង ចំណេះដឹង ពានិជ្ជកម្ម ការកំសាន្តនិងបណ្តាញសង្គម។

​ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ិនធឺណែត
ប្រវត្តិអ៊ីនធើណេត

ប្រវត្តិនៃអ៊ីនធឺណេតបានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងទស្សវត្សឆ្នាំ ១៩៥០ និងឆ្នាំ១៩៦០ ជាមួយនិងការអភិវឌ្ឍន៍ នៃកុំព្យូទ័រ ។ ការចាប់ផ្ដើមនេះជាមួយ និងការទំនាក់ទំនងមួយទល់នឹងមួយ រវាង កុំព្យូទ័រមួយទៅកុំព្យូទ័រមួយ , ហើយបានពង្រីក ទៅជាការភ្ជាប់មួយទៅមួយរវាង កុំព្យូទ័រហើយនិងប្រពន្ធ័ស្រាវជ្រាវបានយ៉ាងរហ័ស សំនុំបានបិទនូវបណ្ដាញដូចជា ARPANET Mark នៅឯ​ NPL ក្នុង ចក្រភពអង់គ្លេស​ CYCLADES,គុណូបបណ្ដាញ,ធីមណេត, និងតេលេណេត ត្រូវបាន​អភិវឌ្ឍ​នៅចុងទស្សវត្ស ឆ្នាំ ១៩៦០ និងដើមទស្សវត្ស ឆ្នាំ១៩៧០​ ការប្រើពិធីសារផ្សេងគ្នា។ ARPANET គឺវានៅដោយឡែកពីគ្នា ក្នុងការនាំទៅរក ការអភិវឌ្ឍន៍ នៃពិធីសារ សំរាប់បណ្ដាញ​អ៊ីនធើណេត ,ដែលបំបែកបណ្ដាញពហុគុណ អាច ចូលរួមទាំងអស់គ្នា ពីបណ្ដាញមួយទៅបណ្ដាញមួយ។

right|thumb|200px|វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិ ស្ទានហ្វត (Stanford) ឡានដឹកជញ្ជូនឯកសារ ជាវិធីសាស្ត្រលើកដំបូងបី។

ក្នុងឆ្នាំ១៩៨២សារ​របស់អ៊ីនធើណេត​ (TCP/IP)ត្រូវបានធ្វើអោយបមាណីយកម្ម ហើយនិង​ គំំនិតនៃ បណ្ដាញពិភព​លោក​ដ៏​ទូ​លាយ​​ នៃ ការដាក់ខ្សែប្រទាក់គ្នា របស់បណ្ដាញ​ TCP/IP ត្រូវបានស៊កបញ្ចូល​។ ការស៊កចូលទៅ ARPANET បានពង្រីកក្នុងឆ្នាំ ១៩៨១ នៅពេលមូលនិធិវិទ្យាសាស្ត្រជាតិ(NSF) បានអភិវឌ្ឍបណ្ដាញវិទ្យាសាស្ត្រកុំព្យូទ័រ (CSNET) ហើយចាប់ផ្ដើមក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨៦ក្នុងពេលដែល NSFNET បានតៀបចំស៊កទៅក្នុង ទីកុំព្យូទ័រធំ ក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិច​ ពីការស្រាវជ្រាវនិងការរៀបចំការអប់រំ​​​។​អ្នក​ផ្ដល់សេវាកម្មខាងជំនួញអ៊ីនធើណេត​ (អាយ អែស ភី អែស) បានបង្ហាញនៅក្នុងទស្សវត្សឆ្នាំ១៩៨០ និងទស្សវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ ។ ARPANET បានដាក់អោយប្រើការនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ ។អ៊ីនធើណេតត្រូវបានគេយកវាធ្វើជាជំនួញក្នុងឆ្នា១៩៩៥ ពេល NSFNET ត្រូវ បានដាក់អោយប្រើការ,ការផ្លាស់ប្ដូរ​ ការកំនត់ចុងក្រោយ លើការប្រើបា្រស់អ៊ីនធើណេតសំរាប់ជាចរាចរណ៍ជំនួញ ។

right|thumb|200px|មូស៊ីឡា ហ្វាយអឹហ្វក់ (Mozilla Firefox) និង អ៊ីនធើណេតអ៊ិចហ្លរឺរ (Internet Explorer) ជាគេហទំព័រ ដែលគេ និយមប្រើជាងគេ នៅលើពិភពលោកនេះ​

តាំងពីពាក់កណ្ដាលទស្សវត្ស ឆ្នាំ១៩៩០ អ៊ីនធើណេត មានការប៉ះទង្គិចយ៉ាងខ្លាំង ទៅលើវប្បធម៌និង ជំនួញ,រួមបញ្ចូលទាំងការ​កើតឡើង នៃការទំនាក់ទំនងយ៉ាងឆាប់រហ័ស តាមរយៈសារអេឡិចត្រូនិច​, សារឆាប់រហ័ស ,សំលេង តាមសារអ៊ីនធើណេត​ (វី អូ អែល ភី)​ "ទូរសព្ទ័",ទំនាក់ទំនងតាមរយៈវីឌីអូទៅវិញទៅមក​​ ,និងពិភព ធំទូលាយ នៃការទាក់ទង​ ជាមួយាការពិភាក្សា​ សមោសរដ្ឋ​,
ប្លក់ ,បណ្ដាញទំនាក់ទំនង ,ហើយនិងការបើកទីកន្លែង សំរាប់ទីផ្សារ។ ការស្រាវជ្រាវ និងការអប់រំសហគមន៍ បន្ត ទៅរកការអភិវឌ្ឍន៍និង​ប្រើបណ្ដាញអោយរីកចំរើនទៅមុខ ដូចជាNSF  គឺវាមានល្បឿនខ្ពស់ បណ្ដាញសេវាកម្មរឹងមាំ ​។​ចំនោមការកើនឡើង នៃទិន្នន័យ ត្រូវបានបញ្ជូនល្បឿនខ្ពស់ទៅៗលើបណ្ដាញសរសៃអុបទិក ​នៅកំរិតមួយជីហ្កាបៃក្នុងមួយវិនាទី ,១០ ជីហ្កាបៃ ក្នុងមួយវិនាទីឬ ក៏ច្រើនជាងនេះ ។អ៊ីនធើណេតនៅតែបន្តលូតលាស់ ,បន្តការលូតលាស់ធំជាងមុន នៃការទទួលពត៌មាន និង​ចំនេះដឹង មុខជំនួញ ,ការកំសាន្ត និងបណ្ដាញសង្គម។
វាត្រូវបាន​ ប៉ាន់ស្មានថា ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ អ៊ីនធើណេត ប្រើតែ១% ប៉ុណ្ណោះនៃការស្រាវជា្រវ ពត៌មានឆ្លងតាមទូរគមនាគមន៍ទៅវិញទៅមក ,ដោយ២០០០​​​តួរលេខនេះបាន លួតប្រហែល ៥១% ហើយនិង ឆ្នាំ២០០៧ ជាង៩៧% ដែលការទំនាក់ទំនង គ្នាទៅវិញទៅមកការផ្ដល់ពត៌មាន តាមអ៊ីនធើណេត។
ប្រវត្តិអ៊ីនធើណេត: ការរៀបចំជាមុន

ការរៀបចំជាមុន
អ៊ីនធើណេតមានអ្នករៀបចំទុកជាមុន​ ដែលបានកំនត់ថ្ងៃខែ ក្នុងសត្សវត្សទី១៩ ,ជាពិសេស ប្រពន្ធ័ទូរលេខ ,មុនសត្សវត្សនេះទៅទៀតអ៊ីនធើណេតបានក្លាយជា ការប្រើប្រាស់មួយដ៏ធំទូលាយ ក្នុងពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ ទស្សវត្សឆ្នាំ១៩៩០ ។គំនិតនៃ ការទំនាក់ទំនងទិន្នន័យ - ការបញ្ជូនទិន្នន័យរវាងពីរកន្លែងផ្សេងៗគ្នា,ភ្ជាប់តាមរយៈអសនីចុម្ពិត ជាមធ្យម ,ដូចជាវិទ្យុ ខ្សែអគ្គិសនីមួយ - ការបង្ហាញ កុំព្យូទ័រមុនកាលកំនត់។ ដូចជាប្រពន្ធ័ទំនាក់ទំនង ជា​តួរយ៉ាង​ការកំនត់ពីទំនាក់ទំនងមួយទៅមួយ រវាង ឧបាយ កលពីរចុងក្រោយ។ប្រពន្ធ័ទូរលេខ និង​ម៉ាស៊ីនទូរលេខអង្គុលីលេខ អាច ចាត់ទុកជា ការរៀបចំគំរោងទុកជាមុន នៃការ​ទំនាក់ទំនងដ៏ល្អនេះ។កុំព្យូទ័រ បានប្រើយ៉ាងឆាប់រហ័ស​ ក្នុងប្រពន្ធ័បច្ចេកវិទ្យា ក្នុងពេលដែលការទំនាក់ទំនងបានអនុញ្ញាតិ រវាង ការអនុវត្តន៍ចំនុចកណ្ដាលនៃក្រុម និង​ តំបន់ នៅខាងចុង​ ។ នៅពេលបច្ចេកវិទ្យា បានវិវត្តន៍ ,ប្រពន្ធ័ថ្មី បានបែងចែក អោយការទំនាក់ទំនង កាន់តែឆ្ងាយទៅៗ (សំរាប់ចុងម្ខាងទៀត) រឺក៏ ល្បឿនខ្ពស់ (សំរាប់បែងចែក​ប្រពន្ធ័អ៊ីនធើណេតតាមខ្សែ)ដែលវាមានសារសំខាន់សំរាប់ប្រពន្ធ័មែនហ្វែមកុំព្យូទ័រ ។ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាទាំងនេះ វាជា លទ្ធភាពការផ្លាស់ប្តូរ ទិន្នន័យ ( ដូចជា សំណុំរឿង​ច្រើន)រវាងកុំព្យូទ័រផ្សេងៗ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការទំនាក់ទំនងពីមួយទៅមួយ ត្រូវបានកំនត់,ពេលដែលវាមិនអនុញ្ញាតិ សំរាប់អោយយើង ទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ រវាងការរំលោភ បំពានទៅលើប្រពន្ធ័ផ្សេង,  ការទាក់ទងជាការសំខាន់ណាស់។ បច្ចេកវិទ្យាចាត់ត្រូវបានចាត់ទុកជា ការទាក់ទងដែលជៀសមិនរូច វាសំខាន់សំរាប់ខាង​យុទ្ធិសាស្ត្រសំរាប់ទាហានប្រើប្រាស់ផងដែរ,ពីព្រោះវាគ្មានការផ្លាស់ប្តូរគ្នាសំរាប់ការទំនាក់ទំនងក្នុងករណីវាយប្រហារ នៃក្រុមទាហាន។
ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦២ , ឡៃគ្លីដឺរ៍ និង វែលដិន ខ្លាក បានបោះពុម្ពផ្សាយ ក្រដាស ការទំនាក់ទំនងកុំព្យូទ័រ តាមអ៊ីនធើណេត វាជា ពិពណ៍នាជាលើកដំបូង នៃ បណ្ដាញទៅថ្ងៃ​អនាគត។
ក្នុង ខែតុលាឆ្នាំ១៩៦២ , ឡៃគ្លីដឺរ៍ ត្រូវបានជួលដោយ ចេក រូអ៊ីណា ជា នាយក នៃ ការិយាល័យ វិធីអភិវឌ្ឍន៍ ពត៌មានដែលកើតឡើងថ្មីៗ (អាយ ភី ធី អូ) ជាមួយនឹង​ ដាផា ,ជាមួយអាណត្តិ ដើម្បីទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមក ក្នុងផ្នែកការពារ ផ្នែកសំខាន់នៃកុំព្យូទរ័ នៅឯ ភ្នំឈី យីន​ នៅសហរដ្ឋ , ពហុកោណ , និង អែស អេ ស៊ី អេច ឃ្យូ ។ ដែលនោះគាត់បាន កំនត់ទ្រង់ទ្រាយ ក្រុមជាផ្លូវការមួយ ជាមួយ ដាផា ជា ការ​ស្រាវជ្រាវកុំព្យូទរ័ឆ្ងាយៗ ។គាត់បាន ចាប់ផ្ដើម ដោយការសរសេរ ពិពណ៌នា រៀបចំបណ្ដាញទៅ​ជា បុគ្គលិក អា ភី ធី អូ ,អ្នកដែលគាត់បានហៅថា"សមាជិកសាខា នៃ បណ្ដាញកុំព្យូទ័រ ផ្កាយ"។ពេលដែលផ្នែកមួយ នៃពត៌មាន អភិវឌ្ឍន៍​មុខងារការិយាល័យ ,បណ្ដាញបីដែលនៅនាយម្ខាងទៀត បានដាក់ៈមួយសំរាប់អភិវឌ្ឍន៍សារជីវកម្មក្នុង សាន់តាម៉ូនីកា,មួយសំរាប់គំរោងGenie នៅឯសកលវិទ្យាល័យ​កាលីហ្វញ៉ា ,ប៊ើកឃ្លីតលី​ហើយមួយទៀត សំរាប់គំរោងប្រពន្ធ័ចែកចាយ ដែលមានភាពត្រូវគ្នា នៅក្នុងរដ្ឋម៉ាសាឈូសេត នៃវិទ្យាស្ថាន បច្ចេកវិទ្យា(អែម អាយ ធី)។ឡៃគ្លីដឺរ៍ បានពិសោធន៍សំរាប់បណ្ដាញ​ដែលមានភាពជាក់ស្ដែង ឃើញច្បាស់នៃប្រភព មូលហេតុនេះ។thumb|left|កុំព្យូទ័រនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយ ស៊ើន ធីមប៊ើនែស្លី នៅស៊ើន ហើយក៏បានក្លាយជា ការប្រើប្រាស់លើកដំបូងនៅលើពិភពលោក 
"សំរាប់ស្ថាននីយ៍ទាំងបីនេះ ,ខ្ញុំបានកំនត់ជំហានបីផ្សេងៗគ្នា នៃការប្រើប្រាស់ទីបញ្ជាការ។ ដូច្នេះប្រសិនបើខ្ញុំនិយាយតាមអ៊ីនធើណេត ជាមួយអ្នកដទៃ ទៀត នៃឯ អែស ឌី ប៊ី និង ខ្ញុំចង់និយាយទៅនរណាម្នាក់ដែលខ្ញុំបានដឹង ថានៅ ប៊ើកគ្លីលី រឺក៏អែម អាយ ធី , ខ្ញុំត្រូវតែទទួលពី អែស ឌី ប៊ី ,ទៅនាយឆ្ងាយៗផ្សេងៗទៀតនិងទទួល ការជួបជាមួយពួកគេ​ ។​ខ្ញុំបាននិយាយ ,វា ជាការជាក់ស្ដែង នូវអ្វី ដែលបានធ្វើ( ប៉ុន្តែ ខ្ញុំមិនចង់ធ្វើវាទេ )​​ ប្រសិន បើអ្នកមានស្ថាននីយ៍បីទាំងនេះ ,នោះគួរតែជា ស្ថាននីយ៍ ដែល ជាកន្លែងដែលអ្នកចង់ទៅ កន្លែងដែលអ្នកធ្វើការទាក់ទងពីកុំព្យូទ័រមួយទៅកុំព្យូទ័រមួយ ។​
ប្រវត្តិអ៊ីនធើណេត: ប្រពន្ធ័ទូរសព្ទ័និងអ៊ីនធើណេត

ប្រពន្ធ័ទូរសព្ទ័និងអ៊ីនធើណេត
​ ទូរសព្ទ័ចលត័លើកដំបូងដែលអាចភ្ជាប់អ៊ីនធើណេតបានគឺជាប្រភេទទូរសព្ទ័ ណូគារ៩០០០ ,​ដែលបានបង្កើតនៅក្នុងប្រទេស ហ្វ៉ាងឡង់ ក្នុង​ឆ្នាំ​ ១៩៩៦ ។​ ភាពសំរេចបាន​នៃ​សេវាកម្មអ៊ីនធើណេត​អាចឈានទៅដល់ទូរសព្ទ័ចលត័​ ដែលមានដែនកំណត់ រហូតដល់តំលៃ​ធ្លាក់ចុះ​ ពី​គំរូ ស្តង់ដារ​​និង​អ្នកផ្ដល់បណ្ដា​ញ​ចាប់ផ្ដើម ដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ ប្រពន្ធនិង​សេវាកម្ម​អោយដំណើរការទៅយ៉ាងស្រួល​លើប្រពន្ធទូរសព្ទ័ ។ អែន​ ធី ធី ដូខូម៉ូក្នុងប្រទេសជប៉ុន បានបង្កើតសេវាកម្មអ៊ីណធើណេត​ចលត័លើកដំបូង ,អាយ ម៉ូត​​ ,ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩​ហើយនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកជា កំនើត​នៃសេវាកម្មអ៊ីនធើណេតចលត័ ។ក្នុងឆ្នាំ២០០១ ប្រពន្ធអ៊ី ម៉ែល ទូរសព្ទ័ចលត័ដោយការស្រាវជ្រាវក្នុងចលនាសំរាប់ ផលិតផល​ ប្លែកបឺរី របស់ពួកគេ​ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅអាមេរិក។សេវាកម្មអ៊ីនតាមទូរសព្ទ័ជាច្រើនធ្វើការប្រើ​​វ៉ែប។ការលូតលាស់នៃសេវាកម្មទូរសព្ទ័ចលត័​ជាអាទិភាពដំបូង នៅអាស៊ាននិង​ជប៉ុន​,​កូរ៉េខាងត្បូង​និង​តៃវ៉ាន់ហើយឆាប់ៗនេះ នឹងស្វែងរក​​នូវប្រភពនៃការប្រើអ៊ីនធើណេត​ដោយទូរសព្ទ័​។ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេស​ដូចជា ឥណ្ឌា,​អាហ្វ្រិកខាងត្បូង​,កេនយ៉ា,​ភីលីពីន​​ និង​ប៉ាគីស្ថាន​ ទាំងអស់រាយការណ៍ថា ភាពចំបងនៃការប្រើអ៊ីនធើណេតតាមទូរសព្ទ័ចលត័ ច្រើនជាង​តាមកុំព្យូទរ័ ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីនធើណែត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីផ្សារ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋកិច្ច
ប្រវត្តិ​សំពត់​ចង​ក្បិន

150px
យោងទៅតាម​ការ​តំណាលតៗ គ្នា​របស់​លោកតា លោកយាយ ចាស់ៗ បាន​តំណាល​រឿងព្រេង ដែល​ទាក់ ទង​ទៅ​និង​សំពត់​ចងក្បិន​ថា ៖ កាលពី​យូរលង់​ណាស់​មកហើយ ខ្មែរ​យើង ស្លៀកសំពត់​ចងក្បិន​តាម​សាសន៍ក្លិង្គ។ សាសន៍​ក្លិង្គ​កាន់សាសនា​ជាច្រើន​បែបណា​ស់ តែ​សាសនា​ដែល​ធំជាងគេ​គឺ​សាសនា ព្រហ្មញ្ញសាសនា ។ ព្រះមហា ក្សត្រ​ខ្មែរ​យើង​ដែល​កសាង​នគរ​វត្ដ ក៏​ឧទ្ទិស​ចំពោះ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ដែរ ។ កាលពី​សម័យបុរាណ​ខ្មែរ​យើង​និយម រាប់អាន​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​ណាស់​នៅ​នឹង​ជញ្ជាំង​អង្គរវត្ដ​ថែវ​ជាន់​ទី ១ ទៀតផង ។ ចំពោះ​មូលហេតុ​ដែល​សាសន៍​ក្លិង្គ ស្លៀកសំពត់​ចងក្បិន ពីព្រោះ​ក្លិង្គ​គេ​គោរព​ចំពោះ​ហនុមាន ដែលជា​ទេវបុត្រ​របស់គេ​មួយ ហនុមាន​ជា​សេនា​របស់ ព្រះរាម ក្នុង​រឿង​រាមកេរ្តិ៍ ។ ដូច្នេះ​ហនុមាន​មាន​សម្បុរ​ស ហើយ​គេ​ស្លៀកពាក់​ឱ្យមាន​កន្ទុយ(ហនុមាន​មាន​ជាតិ ជា​សត្វ​ស្វា​សមាន​កន្ទុយ) ។

មានមតិ​ខ្លះទៀត​យល់ថា ក្លិង្គ​ទាំងនោះ​ជា​ពល​នៅក្រោម​អធិប​តោ​យ​ហនុមាន បានជា​គេ​ស្លៀកពាក់​ស ហើយ បណ្ដុះ​កន្ទុយ​យ៉ាង​ដូច្នេះ។ សរុបសេចក្ដី​មក​យើង​ឃើញថា សំពត់​ចងក្បិន​ដែល​ខ្មែរ​យើង​មានការ​ស្លៀក ពាក់​រហូតមកដល់​ស​ព្វ​ថ្ងៃនេះ គឺ​យកតាម​សាសន៍​ក្លិង្គ ដែល​មានបំណង​ធ្វើតាម​ហនុមាន​ជា​សេនា​ឯក​របស់ ព្រះរាម។

តែ​ឥឡូវនេះ​មិនមែន​តែប្រុសៗ ទេ ដែល​ស្លៀកសំពត់​ចងក្បិន ស្រីៗ ក៏​ស្លៀកសំពត់​ចងក្បិន​ដែរ ។ ដូចជា នៅក្នុង​រាជ​កាល​ព្រះករុណា ន​រើ​តម (គ.ស ១៨៣៥-១៩១៤)គេ​ស្លៀក​ចងក្បិន​ស្លុ​យ​ចុះទៅ​ក្រោម រួចមក​នៅ ត្រឹម​ពាក់កណ្ដាល​កំភួនជើង ។ លុះ​មកដល់​រជ្ជកាល​ព្រះករុណា ស៊ីសុវត្ថិ (គ.ស ១៨៧៥-១៩៤១)គេ​ចងក្បិន ខើច​នៅក្រោម​ជង្គង់​បន្តិច ដោយ​គេ​គិតថា​ការធ្វើ​របៀបនេះ គឺ​យកតាម​សៀម ។ ចំណែកឯ​សៀម និង​ខ្មែរ ជាប្រទេស​នៅ​ជិតគ្នា ហើយ​សៀម​បាន​យកតាម​បែប​ស្លៀកសំពត់​ចងក្បិន​របស់​ខ្មែរ​ទៅ​ស្លៀក ស្លៀក​មិន​ត្រឹមតែ ប្រុស​ទេ ថែមទាំង​ស្រី​ទៀតផង ។ លុះ​ខ្មែរ​យើង​ឃើញថា​ស្ត្រី​ស្លៀក​ក្បិន​ល្អ​ដែរ ក៏​នាំគ្នា​ស្លៀក​តាម​សៀម ។ អ្នកស្រុក​បាត់ដំបង និង​អ្នកស្រុក​សៀមរាប ដែល​នៅ​ជិត​សៀម ធ្វើតាម​សៀម​ស្លៀកសំពត់​ចងក្បិន​លិច​ត្រឹម​ជង្គង់ គឺ​ខើច​ជាង​ខ្មែរ​ដែល​នៅ​ភូមិ​​ឯទៀត ។ បច្ចុប្បន្ននេះ សំពត់​ចងក្បិន​ខ្មែរ​យើងនិយម​ស្លៀក​នៅក្នុង​ពិធីបុណ្យធំៗ ដូចជា​ក្នុង​ព្រះបរមរាជវាំង ឬ​ពិធី​បុណ្យជាតិ ពិសេស​ក្នុង​ទំនៀមទម្លាប់​ប្រពៃណីជាតិដែលមាន​ដូចជា៖ពិធីមង្គលការ​ជាដើម។
ប្រវត្តិ​សំពត់​ចង​ក្បិន: ឯកសារយោង​

ឯកសារយោង​ 
 ឯកសារអេឡិចត្រូនិច ប៉ាន មូលដ្ឋានីយកម្ម​អក្ខរក្រម 
 រៀបរៀង​ដោយ ឡុង រដ្ឋា
ប្រវត្តេរូបសង្ខេប: ប្រវត្តិទូទៅ

ប្រវត្តិទូទៅ 
ខ្ញុំបាទឈ្មោះ  ពូល គឹមសុង     កើតថ្ងៃទី ០៥ ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៩៨៨

ស្រុកកំណើតៈ ភូមិ ព្រែកជ្រៃលើ ឃុំ ព្រែកជ្រៃ ស្រុក កំពង់លាវ ខេត្ត ព្រែវែង

មុខរបរៈ ធ្វើទាហាន    ថ្ងៃទីចូលបំរើទ័ព្ទ ០១ មករា ២០០៦

ឋានស័ក្តៈ  អនុសេនីយ៍ទោ

មុខងាៈ    នាយរងការិយាល័យបច្ចេកទេស   អគ្គបញ្ជាការ

កង់ពលៈ    កង់ពលធំអត្តរគមន៍លេខ២

បច្ចុប្បន្នៈ      អស់ ផ្ទះ

ឆ្នាំសិក្សាៈបានបញ្ចប់វគ្គ បណ្តុះបណ្តាលមធ្យមបច្ចេកទេសជំនាន់ទី២

ពី វិទ្យាស្ថានបច្ចេកទេសតេជោ   ហ៊ុន សែន

ងៃទី      ខែ        ឆ្នាំ  ២០១៦

ស្នាមភិនភាគៈ    មានស្នាមប្រជ្រុយដុះឃ្លាពី ២ សម ខាងឆ្វេង 

កំពស់ ៈ     ១.៧២ ម
ប្រវិត្ត វង្សសុវណ្ណ

ប្រវិត្ត វង្សសុវណ្ណ (    , អានថា: ប្រាវីត វង្សស៊ុវ៉ាន់ ; កើតថ្ងៃទី ១១ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤៥) ជាអ្នកនយោបាយថៃ ដែលបានបម្រើការជា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ ពីឆ្នាំ ២០០៨ ដល់ឆ្នាំ ២០១១ និងពីឆ្នាំ ២០១៤ ដល់ឆ្នាំ ២០១៩។ លោកជាអនុប្រធាន ក្រុមប្រឹក្សាជាតិដើម្បីសន្តិភាព និងសណ្តាប់ធ្នាប់ (NCPO) និងកាន់តំណែងជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីផងដែរ។ ពីឆ្នាំ ២០០៤ ដល់ ២០០៥ លោកគឺជា អគ្គមេបញ្ជាការនៃកងទ័ពភូមិន្ទថៃ (RTA)។ បន្ទាប់ពីការសម្រេចរបស់ សភាធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសថៃ កាលពីថ្ងៃទី ២៤ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០២២ ដែលសភាបានព្យួរនាយករដ្ឋមន្រ្តី ឧត្តមសេនីយ៍ ប្រយុទ្ធ ច័ន្រ្ទ៍អូឆា  ពីការធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ដោយរង់ចាំការពិចារណាថាតើគាត់បានលើសពីការកំណត់របស់រដ្ឋធម្មនុញ្ញសម្រាប់អាណត្តិនាយករដ្ឋមន្ត្រីនោះ លោក ប្រាវិត បានក្លាយជា នាយករដ្ឋមន្ត្រី ស្តីទី រហូតដល់សភាចេញសេចក្តីសម្រេចលើបញ្ហានេះ។
ប្រវិត្តបទនគររាជ: ប្រវតិ្ត

ប្រវតិ្ត 
បទចំរៀងជាតិនៃ[] មានឈ្មោះថា បទនគររាជ ។បទនេះនិពន្ឋឡើងដោយសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួនណាត 
ក្នុងរជ្ជកាលព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចនរោត្ដម  សីហនុវរ្ម័ន នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្ដដា គ.ស១៩៤១ ត្រូវនិងថ្ងៃ
១២រោច ខែអាសាធ ឆ្នាំម្សាញ់ ព.ស ២៤៨៤។
ហើយបទនគររាជនេះមានបីបទគឺ
រូបភាពតូច
បទទី១ 
សរសើរព្រះបារមីនៃមហាក្សត្រខ្មែរ
 បទទី២ 
សរសើរការចនាប្រាសាទខ្មែរបុរាណ
 បទទី៣ 
សរសើរតំលៃខ្មែរកាន់ព្រះពុទ្ឋសាសនា

                     ១-  សូមពួកទេព្ដា                        ​   រក្សាមហាក្សត្រយើង
                         ឱ្យបានរុងរឿង                          ដោយជ័យមង្គល សិរីសួស្ដី
                         យើងខ្ញុំព្រះអង្គ                          សូមជ្រកក្រោមម្លប់ព្រះបារមី
                         នៃព្រះនរបតី                           វង្សក្សត្រាដែលសាងប្រាសាទថ្ម
                         គ្រប់គ្រងដែនខ្មែរ                        បុរាណថ្កើងថ្កាន។
                     ២-  ប្រាសាទសិលា                           កំបាំងកណ្ដាលព្រៃ
                         គួរឱ្យស្រមៃ                             នឹកដល់យសសក្តិ មហានគរ
                         ជាតិខ្មែរដូចថ្ម                           គង់វង្សនៅល្អ រឹងប៉ឹងជំហរ
                         យើងសង្ឃឹមពរ                          ភ័ព្វព្រេងសំណាងរបស់កម្ពុជា
                         មហារដ្ឋកើតមាន                        យូរអង្វែងហើយ។
                    ៣-   គ្រប់វត្តអារាម                          ឮតែសូរស័ព្ទធម៍
                          សូត្រដោយអំណរ                        រំឭកគុណពុទ្ធសាសនា
                          ចូរយើងជាអ្នក                         ជឿជាក់ស្មោះស្ម័គ្រ តាមបែបដូនតា
                          គង់តែទេវតា                          នឹងជួយជ្រោមជ្រែងផ្គត់ផ្គង់ប្រយោជន៍ឱ្យ
                          ដល់ប្រទេសខ្មែរ                        ជាមហានគរ។
ប្រវិត្តបទនគររាជ: បទទី៣

បទទី៣ 
សរសើរតំលៃខ្មែរកាន់ព្រះពុទ្ឋសាសនា

                     ១-  សូមពួកទេព្ដា                        ​   រក្សាមហាក្សត្រយើង
                         ឱ្យបានរុងរឿង                          ដោយជ័យមង្គល សិរីសួស្ដី
                         យើងខ្ញុំព្រះអង្គ                          សូមជ្រកក្រោមម្លប់ព្រះបារមី
                         នៃព្រះនរបតី                           វង្សក្សត្រាដែលសាងប្រាសាទថ្ម
                         គ្រប់គ្រងដែនខ្មែរ                        បុរាណថ្កើងថ្កាន។
                     ២-  ប្រាសាទសិលា                           កំបាំងកណ្ដាលព្រៃ
                         គួរឱ្យស្រមៃ                             នឹកដល់យសសក្តិ មហានគរ
                         ជាតិខ្មែរដូចថ្ម                           គង់វង្សនៅល្អ រឹងប៉ឹងជំហរ
                         យើងសង្ឃឹមពរ                          ភ័ព្វព្រេងសំណាងរបស់កម្ពុជា
                         មហារដ្ឋកើតមាន                        យូរអង្វែងហើយ។
                    ៣-   គ្រប់វត្តអារាម                          ឮតែសូរស័ព្ទធម៍
                          សូត្រដោយអំណរ                        រំឭកគុណពុទ្ធសាសនា
                          ចូរយើងជាអ្នក                         ជឿជាក់ស្មោះស្ម័គ្រ តាមបែបដូនតា
                          គង់តែទេវតា                          នឹងជួយជ្រោមជ្រែងផ្គត់ផ្គង់ប្រយោជន៍ឱ្យ
                          ដល់ប្រទេសខ្មែរ                        ជាមហានគរ។
ប្រសព្វរវាងបន្ទាត់និងប្លង់

thumb|350px|right|ប្រសព្វរវាងបន្ទាត់និងប្លង់
ចំនុចប្រសព្វរវាងបន្ទាត់និងប្លង់(Line-plane intersection) អាចជាសំនុំទទេ ចំនុចមួយ ឬបន្ទាត់មួយ ។