navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ខ្សែដៀវ: លក្ខណៈទូទៅ

លក្ខណៈទូទៅ 
តាមទម្លាប់គេតែងតែនាំគ្នាហៅឧបករណ៍ថា ខ្សែដៀវ ឬសាយដៀវ។ ឧបករណ៍ខ្សែដៀវនេះ កាលពីសម័យដើមានខ្សែសំនៀងធ្វើអំពិសំណុំសរសៃសូត្រវេញចូលគ្នា សម័យបច្ចុប្បន្ននេះគេយកខ្សែលោហធាតុមកប្រើជំនួសវិញ។ ឧបករណ៍នេះមានឃើញលេងនៅក្នុងវង់ភ្លេងអារក្ស ភ្លេងការបុរាណ និងចំរៀងទោល(កវីក្រម ង៉ុយយកឧបករណ៍នេះមកដេញកំដការច្រៀងកំណាព្យរបស់លោក)រូបរាងខ្សែដៀវទាំងមូលតំណាងឱ្យសត្វពស់នាគរាជ។ខ្សែដៀវ គឺជាឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ ប្រើខ្សែមួយ។ នៅក្នុងការវាយតម្លៃបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់កម្ពុជា អង្គការសហប្រជាជាតិបានចាត់ទុកខ្សែដៀវ ជាឧបករណ៍ភ្លេងខ្មែរ ដែលមានវ័យចំណាស់បំផុត។ វាត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ប្រគំក្នុងវង់ភ្លេងអារក្ស និងវង់ភ្លេងការបុរាណ។ ខ្សែដៀវ ចែកចេញជា ដង ព្រលួត ប្រអប់សំនៀង ខ្សែសំនៀង ខ្សែក និងក្រចកកេះ។ ដងធ្វើអំពីឈើរឹងមានរាងមូលរាវ ហើយងខាងចុង ឬជួនកាលឆ្លាក់។ ប្រអប់សំនៀងធ្វើអំពីសម្បកឃ្លោកទុំ(ឃ្លោកក្អម)ពុះពាក់កណ្តាល ខ្សែសំនៀងធ្វើអំពីលួសរស់ ឬលង្ហិន ក្រចកកេះជាទូទៅធ្វើអំពីលង្ហិន ពាក់នៅម្រាមឈ្នាងដៃស្តាំ។ ដើម្បីលេង តន្ត្រីករយកផ្នែកបើកនៃប្រអប់សំនៀងមកដាក់នឹងទ្រូង រួចប្រើក្រចកកេះ ដើម្បីដេញ ហើយប្រើចង្អុលដៃឆ្វេងដើម្បីប្តូរខ្ទង់សម្លេង ដោយសង្កត់លើខ្សែសំនៀង។
ខ្សែទឹកកោះបាហ្វហ្វីន

thumb|right|400px|ខ្សែទឹកកោះបាហ្វហ្វីន
ខ្សែទឹកកោះបាហ្វហ្វីន (ឬ ខ្សែទឹកបាហ្វហ្វីន) (ជាភាសាអង់គ្លេសBaffin Island Current) គឺជាខ្សែទឹកមហាសមុទ្រមួយដែលហូរនៅផ្នែកខាងលិចឆកសមុទ្របាហ្វហ្វីន
សំដៅទៅខាងត្បូង។ វាមានប្រភពពីខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងលិច និងពីមហាសមុទ្រអាកទិក។ វាមានល្បឿនប្រហែល ១៧គ.ម ក្នុងមួយថ្ងៃ។
ខ្សែទឹកកោះបាហ្វហ្វីន: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 ខ្សែទឹកមហាសមុទ្រ
 ខ្សែទឹកឡាប្រាដរ
 ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងកើត
 ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងលិច
ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ

thumb|right|350px|ខ្សែទឹកអុយ៉ាស៊ីអុ (បៃតង) និង ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ (ក្រហម)
ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ Kuroshio Current , ជាភាសាជប៉ុន៖ 黒潮=ជំនោរខ្មៅ) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ខ្សែទឹកជប៉ុន ឬ ខ្សែទឹកខ្មៅ។ វាជាខ្សែទឹកមានកំលាំងខ្លាំងក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើងប៉ែកខាងលិច។ វាមានប្រភពពីឆ្នេរខាងកើតកោះតៃវ៉ាន់ និងហូរទៅទិសឦសានកាត់តាមប្រទេសជប៉ុនរួចវិលចូលទៅក្នុងខ្សែទឹកប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង។ ខ្សែទឹកនេះដឹកនាំទឹកក្ដៅពីត្រូពិចឆ្ពោះទៅកាន់តំបន់ប៉ូល។ គេឃើញមានកំហាប់អ៊ុយរ៉ានីញ៉ូមខ្ពស់ធ្វើដំនើរតាមខ្សែទឹកនេះជារៀងរាល់ឆ្នាំ (ប្រហែល ៥,២លានតោន)។ ទឹកក្ដៅរបស់ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុជួយទ្រទ្រង់ការលូតលាស់របស់ថ្មប៉ប៉្រះទឹករបស់ជប៉ុន និងត្រីក្នុងសមុទ្រ។
thumb|300px|right|ខ្សែទឹកក្បែរប្រទេសជប៉ុន1. ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ 2.ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ(បន្ត) 3.ខ្សែទឹកច្រាស់ឃឹរ៉ុស៊ីអុ 4.ខ្សែទឹកត្សឹស៊ីម៉ា(ក្ដៅ) 5.ខ្សែទឹកត្សឹហ្គារឹ(ក្ដៅ) 6.ខ្សែទឹកសូយ៉ា(ក្ដៅ) 7.ខ្សែទឹកអុយ៉ាស៊ីអុ 8.ខ្សែទឹកលីម៉ាន់(ត្រជាក់)
ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ: អំពីឈ្មោះ

អំពីឈ្មោះ 
ទឹកសមុទ្រនៅក្នុងខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុថ្លានិងមិនសូវសំបូរប្លុងតុងទេ។ ដោយហេតុនេះពណ៌របស់វាមានពណ៌ខៀវចាស់ ទើបគេដាក់ឈ្មោះវាថាឃឹរ៉ុស៊ីអុ(=ជំនោរខ្មៅ)នោះទៅ។
ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ: លក្ខណៈខ្សែទឹក

លក្ខណៈខ្សែទឹក 
ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុមានប្រភពពីខ្សែទឹកអេក្វាទ័រខាងជើងដែលហូរពី​តំបន់ក្បែរអេក្វាទ័រខាងជើងទៅទិសខាងលិច។ បន្ទាប់មកវាធ្វើដំនើរទៅសសៀរតាមខាងកើតកំរងកោះហ្វីលីពីនឆ្ពោះទៅទិស​ខាងជើង។ កំលាំងខ្សែទឹកកាន់តែខ្លាំងដោយសារឥទ្ឋិពលកំលាំងកូរ្យូលីសនិង​ផលបេតា(ឥទ្ឋិពលបំរែបំរួលរយៈទទឹង)។ បន្ទាប់មកទៀតវាហូរកាត់តាមចន្លោះកោះតៃវ៉ាន់និងកោះអ៊ីស៊ីហ្គាគី ចូលទៅលើធ្នើរទ្វីបសមុទ្រចិនខាងកើត។ នៅក្បែរខាងត្បូងកោះឃ្យឺស្សឺ វាប្ដូរទិសទៅខាងកើតកាត់តាមច្រកការ៉ាចូលទៅក្នុងធ្នើរទ្វីបជប៉ុនខាងត្បូង។ នៅទីនោះវាចែកជា២គឺ ខ្សែទឹកដែលហូរបន្តទៅខាងកើតចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក (ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុបន្ត) និងខ្សែទឹកដែលហូរតាមច្រកកូរ៉េចូលទៅក្នុងសមុទ្រជប៉ុន (ខ្សែទឹកត្សឹស៊ីម៉ា)។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ក្រៅពីខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុមេដែលហូរជាចំបងពីលិចទៅកើត នៅមានខ្សែទឹកមួយទៀតដែលហូរនៅនៅខាងត្បូងខ្សែទឹកមេ មានទិសដៅផ្ទុយនិងមានល្បឿនយឺត (០,៣ណុត) ដែលគេអោយឈ្មោះថាខ្សែទឹកច្រាស់ឃឹរ៉ុស៊ីអុ។

ទទឹងខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុក្បែរជប៉ុនមានប្រហែល១០០គ.ម និងមានល្បឿនអតិបរមា៤ណុត(ប្រហែល៧,៤គ.មក្នុង១ម៉ោង)។ នៅជំរៅពី៦០០ទៅ៧០០ម វានៅមានល្បឿន១ទៅ២ណុត។ តាមការគណនា ក្នុង១វិនាទីមានទឹកប្រមាណ២ទៅ៥ម៉ឺនម៉ែត្រគូបត្រូវបានហូរនាំតាមខ្សែទឹកនេះ។ សីតុណ្ហភាពផ្ទៃទឹកខាងលើគឺ ៣០℃ នៅរដូវក្ដៅនិង២០℃នៅរដូវរងារ។ កំរិតភាពប្រៃខ្ពស់ គឺ ៣៤,៨%នៅរដូវរងារ និង ក្រោម៣៤%នៅរដូវក្ដៅ។ កំរិតរំលាយអុកស៊ីសែន ៥ ml/l។
ខ្សែទឹកណរវេយ

thumb|right|500px|រាប់ពីក្រោមទៅ៖​ខ្សែទឹកអេក្វាទ័រខាងជើង​→​ខ្សែទឹកឈូងសមុទ្រម៉ិកសិក​→​ខ្សែទឹកអាត្លង់ទិកខាងជើង​→​ទៅខាងជើងជាខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងកើត ទៅកើតជាខ្សែទឹកណរវេយ ទៅត្បូងជាខ្សែទឹកខាណារី

ខ្សែទឹកណរវេយ (ជាភាសាអង់គ្លេស៖Norwegian Current) ជាខ្សែទឹកមហាសមុទ្រ ដែលហូរទៅឦសានតាមបណ្ដោយឆ្នេរអាត្លង់ទិក​របស់ប្រទេសណរវេយ នៅជំរៅពី៥០ទៅ១០០ម៉ែត្រ។ វាជាខ្សែទឹកបន្តរបស់ខ្សែទឹកអាត្លង់ទិកខាងជើង។ នៅខាងជើងប្រទេសណរវេយ ខ្សែទឹកនេះបែកចេញជា២គឺ មួយហូរតាមឆ្នេរខាតជើងតំបន់ស្កែនឌីណាវៀទៅសមុទ្របារិន និងមួយទៀតជាខ្សែទឹកស្ពីតស៊្បែរហ្គិនដែលហូរទៅកាន់កោះស្ពិតស៊្បែរហ្គិន។ 
វាមានកំដៅត្រជាក់និងកំរិតអំបិលតិចជាងខ្សែទឹកអាត្លង់ទិកខាងជើង ប៉ុន្តែក្ដៅនិងកំរិតអំបិលច្រើនជាងសមុទ្រអាកទិក។ សីតុណ្ហភាពក្នុងខ្សែទឹកណរវេយ​មានប្រហែល 2 - 5°C ខណៈសីតុណ្ហភាពមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកលើសពី 6°C។
ខ្សែទឹកប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង

thumb|250px|right|ខ្សែទឹកអុយ៉ាស៊ីអុ​និង​ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ​ហូរចូលគ្នាបង្កើតជា​ខ្សែទឹកប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង
ខ្សែទឹកប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ North Pacific Current) ជាខ្សែទឹកក្ដៅមានល្បឿនយឺតដែលហូរពីលិចទៅកើត (ពីរយៈបណ្ដោយ១៦០ខាងកើតទៅរយៈបណ្ដោយ១៥០ខាងលិច) នៅរយៈទទឹងពី៤០ទៅ៥០ដឺក្រេខាងជើង ក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ វាជាផ្នែកខាងជើងនៃខ្សែទឹករង្វល់ប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង។

ខ្សែទឹកប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើងកើតឡើងពីការហូរបញ្ចូលគ្នារវាង​ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ (ខ្សែទឹកដែលហូរទៅខាងជើងសសៀរតាមប្រទេសជប៉ុន) និង ខ្សែទឹកអុយ៉ាស៊ីអុ (ខ្សែទឹកត្រជាក់អនុអាកទិកដែលហូរទៅខាងត្បូង)។ នៅប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើងប៉ែកខាងត្បូង វាបែកចេញជា២គឺ ខ្សែទឹកកាលីហ្វរនៀដែលហូរទៅខាងត្បូង និង ខ្សែទឹកអាឡាស្កាដែលហូរទៅខាងជើង។
ខ្សែទឹកមហាសមុទ្រ

thumb|right|350px|ខ្សែទឹកមហាសមុទ្រសំខាន់ៗ (ផែនទីរបស់ NOAA)
ខ្សែទឹកមហាសមុទ្រជាចរន្តហូរជាប់គ្នាឥតអាក់នៃទឹកសមុទ្រ។ វាប្រៀបបានទៅនឹងទន្លេដែលហូរនាំចរន្តទឹកក្ដៅនិងត្រជាក់នៅក្នុងមហាសមុទ្រ។ ខ្សែទឹកនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអំនាចនៃកំលាំងនានាទៅលើទឹកសមុទ្រ រួមមាន ចលនារង្វិលខ្ញាល់របស់ផែនដី ខ្យល់បក់ ភាពខុសគ្នានៃសីតុណ្ហភាពិងកំរិតភាពប្រៃរបស់ទឹកសមុទ្រ និងកំលាំងទំនាញរបស់ព្រះច័ន្ទ។ គែមតាមជំរៅទឹក និង ព្រំដែនឆ្នេរជះឥទ្ឋិពលផងដែរទៅលើទិសដៅនិងកំលាំងរបស់ខ្សែទឹក។

ខ្សែទឹកមហាសមុទ្រអាចហូរក្នុងចំងាយរាប់ពាន់គីឡូម៉ែត្រ។ វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់ក្នុងការកំនត់អាកាសធាតុរបស់ទ្វីបជាពិសេសតំបន់ដែលនៅក្បែរ​មហាសមុទ្រ។ ជាក់ស្ដែង ខ្សែទឹកឈូងសមុទ្រ ជួយអោយអឺរ៉ុបពាយ័ព្យមានកំដៅកក់ក្ដៅជាងតំបន់ផ្សេងៗទៀតដែលមានរយៈទទឹងដូចគ្នា។ ឧទាហរណ៍មួយទៀតគឺ ខ្សែទឹកកាលីហ្វរនៀ ជួយអោយកំរងកោះហាវ៉ៃមានភាពត្រជាក់ (អាកាសធាតុអនុត្រូពិច) ទោះជាវាស្ថិតនៅរយៈទទឹងត្រូពិចក៏ដោយ។
ខ្សែទឹកមហាសមុទ្រ: តើគម្រូខ្យល់បក់សកលបានបង្កើតអោយមានចរន្តទឹកមហាសមុទ្រយ៉ាងដូចម្ដេច?

តើគម្រូខ្យល់បក់សកលបានបង្កើតអោយមានចរន្តទឹកមហាសមុទ្រយ៉ាងដូចម្ដេច? 

 មហាសមុទ្រអាកទិក 
ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងកើត
ខ្សែទឹកណរវេយ
Beaufort Gyre (ចរន្តទឹកឬទឹកកក)
Transpolar Drift (ចរន្តទឹកឬទឹកកក)

 មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក 
ខ្សែទឹកអង់ហ្គោឡា
ខ្សែទឹកអង់ទីយ
ខ្សែទឹកកោះបាហ្វហ្វីន
ខ្សែទឹកបេងហ្គុយអេឡា
ខ្សែទឹកប្រេស៊ីល
ខ្សែទឹកខាណារី
ខ្សែទឹកជ្រោយហន
ខ្សែទឹកការ៉ាអ៊ីប
ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងកើត
ខ្សែទឹកហ្វកលែន
ខ្សែទឹកឈូងសមុទ្រ
ខ្សែទឹកហ្គីនេ
ខ្សែទឹកឡាប្រាដរ
ខ្សែទឹកឡូម៉ូណូសូវ (ខ្សែទឹកជ្រៅ)
ខ្សែទឹកអាត្លង់ទិកខាងជើង
ខ្សែទឹកប្រេស៊ីលខាងជើង
ខ្សែទឹកណរវេយ
ខ្សែទឹកព័រទុយហ្គាល់
ខ្សែទឹកអាត្លង់ទិកខាងត្បូង
Spitsbergen Current
ខ្សែទឹកហ្គ្រីលលែនខាងលិច
West Wind Drift

 មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក 
ខ្សែទឹកអាឡាស់ស្កា
Aleutian Current
ខ្សែទឹកកាលីហ្វរនៀ
ខ្សែទឹកក្រំវ៉ែល (ខ្សែទឹកជ្រៅ)
ខ្សែទឹកអូស្ត្រាលីខាងកើត
ខ្សែទឹកច្រាស់អេក្វាទ័រ
ខ្សែទឹកប៉េរូ
ខ្សែទឹកកាំចាត់កា
ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ (ឬ ខ្សែទឹកជប៉ុន)
ខ្សែទឹកមិនដាណាវ
ខ្សែទឹកអេក្វាទ័រខាងជើង
ខ្សែទឹកប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង
ខ្សែទឹកអុយ៉ាស៊ីអូ
ខ្សែទឹកអេក្វាទ័រខាងត្បូង
West Wind Drift

 មហាសមុទ្រឥណ្ឌា 
ខ្សែទឹកអាហ្គុលហាស់
ខ្សែទឹកម៉ាដាហ្គាស្ការខាងកើត
ខ្សែទឹកច្រាស់អេក្វាទ័រ
Indonesian Through-flow
Leeuwin Current
ខ្សែទឹកម៉ាដាហ្កាស្ការ
ខ្សែទឹកម៉ូហ្សំប៊ីក
ខ្សែទឹកសូម៉ាលី
ខ្សែទឹកច្រាស់អូស្ត្រាលីខាងត្បូង
ខ្សែទឹកអេក្វាទ័រខាងត្បុង
ខ្សែទឹកមូសុងឥណ្ឌា
ខ្សែទឹកអូស្ត្រាលីខាងលិច
West Wind Drift

 ផ្សេងទៀត 
Antarctic Circumpolar Current
Weddell Gyre
Tasman Outflow
ខ្សែទឹកមហាសមុទ្រ: [[មហាសមុទ្រអាកទិក]]

មហាសមុទ្រអាកទិក 
ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងកើត
ខ្សែទឹកណរវេយ
Beaufort Gyre (ចរន្តទឹកឬទឹកកក)
Transpolar Drift (ចរន្តទឹកឬទឹកកក)
ខ្សែទឹកមហាសមុទ្រ: [[មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក]]

មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក 
ខ្សែទឹកអង់ហ្គោឡា
ខ្សែទឹកអង់ទីយ
ខ្សែទឹកកោះបាហ្វហ្វីន
ខ្សែទឹកបេងហ្គុយអេឡា
ខ្សែទឹកប្រេស៊ីល
ខ្សែទឹកខាណារី
ខ្សែទឹកជ្រោយហន
ខ្សែទឹកការ៉ាអ៊ីប
ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងកើត
ខ្សែទឹកហ្វកលែន
ខ្សែទឹកឈូងសមុទ្រ
ខ្សែទឹកហ្គីនេ
ខ្សែទឹកឡាប្រាដរ
ខ្សែទឹកឡូម៉ូណូសូវ (ខ្សែទឹកជ្រៅ)
ខ្សែទឹកអាត្លង់ទិកខាងជើង
ខ្សែទឹកប្រេស៊ីលខាងជើង
ខ្សែទឹកណរវេយ
ខ្សែទឹកព័រទុយហ្គាល់
ខ្សែទឹកអាត្លង់ទិកខាងត្បូង
Spitsbergen Current
ខ្សែទឹកហ្គ្រីលលែនខាងលិច
West Wind Drift
ខ្សែទឹកមហាសមុទ្រ: [[មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក]]

មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក 
ខ្សែទឹកអាឡាស់ស្កា
Aleutian Current
ខ្សែទឹកកាលីហ្វរនៀ
ខ្សែទឹកក្រំវ៉ែល (ខ្សែទឹកជ្រៅ)
ខ្សែទឹកអូស្ត្រាលីខាងកើត
ខ្សែទឹកច្រាស់អេក្វាទ័រ
ខ្សែទឹកប៉េរូ
ខ្សែទឹកកាំចាត់កា
ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ (ឬ ខ្សែទឹកជប៉ុន)
ខ្សែទឹកមិនដាណាវ
ខ្សែទឹកអេក្វាទ័រខាងជើង
ខ្សែទឹកប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង
ខ្សែទឹកអុយ៉ាស៊ីអូ
ខ្សែទឹកអេក្វាទ័រខាងត្បូង
West Wind Drift
ខ្សែទឹកមហាសមុទ្រ: [[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]

មហាសមុទ្រឥណ្ឌា 
ខ្សែទឹកអាហ្គុលហាស់
ខ្សែទឹកម៉ាដាហ្គាស្ការខាងកើត
ខ្សែទឹកច្រាស់អេក្វាទ័រ
Indonesian Through-flow
Leeuwin Current
ខ្សែទឹកម៉ាដាហ្កាស្ការ
ខ្សែទឹកម៉ូហ្សំប៊ីក
ខ្សែទឹកសូម៉ាលី
ខ្សែទឹកច្រាស់អូស្ត្រាលីខាងត្បូង
ខ្សែទឹកអេក្វាទ័រខាងត្បុង
ខ្សែទឹកមូសុងឥណ្ឌា
ខ្សែទឹកអូស្ត្រាលីខាងលិច
West Wind Drift
ខ្សែទឹករង្វល់របស់មហាសមុទ្រ

thumb|right|250px|ផែនទីខ្សែទឹករង្វល់របស់មហាសមុទ្រ

ខ្សែទឹករង្វល់របស់មហាសមុទ្រ សំខាន់ៗនៅលើផែនដីមាន៖
 ខ្សែទឹករង្វល់អនុប៉ូលអាត្លង់ទិកខាងជើង (North Atlantic Subpolar Gyre)
 ខ្សែទឹករង្វល់អនុប៉ូលប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង (North Pacific Subpolar Gyre)
 ខ្សែទឹករង្វល់អនុត្រូពិកអាត្លង់ទិកខាងជើង (North Atlantic Subtropical Gyre)
 ខ្សែទឹករង្វល់អនុត្រូពិកប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង (North Pacific Subtropical Gyre) ៖ ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​ខ្សែទឹករង្វល់ប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង​។ ខ្សែទឹករង្វល់នេះ​គ្របដណ្ដប់​ស្ទើរពាសពេញ​មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង​ទាំងស្រុង។ វាស្ថិតនៅ​ចន្លោះ​ខ្សែអេក្វាទ័រ​និង​រយៈទទឹង​៥០០​ខាងជើង។ ខ្សែទឹករង្វល់នេះ​វិលតាមទិសទ្រនិចនាឡិកា និងផ្គុំឡើងដោយ​ខ្សែទឹកមហាសមុទ្រ៤​គឺ ខ្សែទឹកប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង ខ្សែទឹកកាលីហ្វរនៀ ខ្សែទឹកអេក្វាទ័រខាងជើង និង ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ។
 ខ្សែទឹករង្វល់អនុត្រូពិកអាត្លង់ទិកខាងត្បូង (South Atlantic Subtropical Gyre)
 ខ្សែទឹករង្វល់អនុត្រូពិកប៉ាស៊ីហ្វិកខាងត្បូង (South Pacific Subtropical Gyre)
 ខ្សែទឹករង្វល់អនុត្រូពិកមហាសមុទ្រឥណ្ឌា (Indian Ocean Subtropical Gyre)
 ខ្សែទឹកជុំវិញអង់តាកទិក (Antarctic Circumpolar Current)
 ខ្សែទឹករង្វល់អនុប៉ូលសមុទ្រវិដដែល (Weddell Sea Subpolar Gyre)
 ខ្សែទឹករង្វល់អនុប៉ូលសមុទ្ររ៉ូស (Ross Sea Subpolar Gyre)
 ប្រព័ន្ឋខ្សែទឹកអេក្វាទ័រអាត្លង់ទិក (Atlantic Equatorial Current System)
 ប្រព័ន្ឋខ្សែទឹកអេក្វាទ័រប៉ាស៊ីហ្វិក (Pacific Equatorial Current System)
 ខ្សែទឹករង្វល់មូសុងឥណ្ឌា (Indian Monsoon Gyres)
ខ្សែទឹករង្វល់របស់មហាសមុទ្រ: ខ្សែទឹករង្វល់អនុត្រូពិក

ខ្សែទឹករង្វល់អនុត្រូពិក 
ផ្ចិតរបស់ខ្សែទឹករង្វល់នេះ​ជាតំបន់​មានសំពាធខ្ពស់។ ទិសដៅរង្វល់របស់ខ្សែទឹកគឺ តាមទិសទ្រនិចនាឡិកាចំពោះអឌ្ឍគោលខាងជើង និង ច្រាស់ទិសទ្រនិចនាឡិកាចំពោះអឌ្ឍគោលខាងត្បូង។ នេះជាផលរបស់កំលាំងកូរ៉្យូលីស។ កត្តាដែលធ្វើអោយចំនុចផ្ចិត​មានសំពាធខ្ពស់គឺដោយសារ ខ្យល់នៅខាងជើងខ្សែទឹកដែលបក់ទៅខាងលិច និងខ្យល់ជំនួញនៅខាងត្បូងខ្សែទឹកដែលបក់ទៅទិសខាងកើត។
ខ្សែទឹករង្វល់របស់មហាសមុទ្រ: ខ្សែទឹករង្វល់អនុប៉ូល

ខ្សែទឹករង្វល់អនុប៉ូល 
ខ្សែទឹករង្វល់អនុប៉ូលកើតឡើងនៅរយៈទទឹងខ្ពស់ (ប្រហែល​៦០០) ។ ទិសដៅរង្វល់គឺច្រាស់ទ្រនិចនាឡិកា​ចំពោះអឌ្ឍគោលខាងជើង ជុំវិញតំបន់សំពាធទាបមួយ។ ចរន្តទឹកខាងលើ​ជាទូទៅហូរសំដៅទៅផ្ចិតរបស់វា។ បាតុភូតនេះគេហៅថាដំនឹកអេកម៉ាន់​ ដែលបង្កើតអោយមានការនាំមកផ្ទៃខាងលើ​នូវសារធាតុចិញ្ចឹមពីបាតសមុទ្រ។
ខ្សែទឹកហាំបុល

thumb|300px|ខ្សែទឹកហាំបុល
ខ្សែទឹកហាំបុល (ជាភាសាអង់គ្លេស៖Humboldt Current) ជាខ្សែទឹកត្រជាក់ និងមានកំរិតជាតិប្រៃទាប ដែលហូរពីជើងទៅលិចតាមបណ្ដោយឆ្នេរខាងលិច​ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បួង ពីចុងខាងត្បួងប្រទេសឈីលី​ទៅដល់​ប្រទេសប៉េរូប៉ែកខាងជើង។ វាជាផ្នែកខាងកើតរបស់ខ្សែទឹករង្វល់ប៉ាស៊ីហ្វិកខាងត្បូង។ ខ្សែទឹកនេះមានប្រភពនៅក្បែរៗ​អង់តាកទិក​ ហេតុនេះវាមានសីតុណ្ហភាព ៧ទៅ៨អង្សា ទាបជាងខ្សែទឹកដទៃទៀតដែលនៅរយៈទទឹងដូចគ្នា។ ខ្សែទឹកនេះសំបូរប្លង់តុង និង ត្រីសមុទ្រ។ វាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមអ្នកធម្មជាតិវិទ្យា អាឡិចសង់ ដឺ ហាំបុល។
ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងកើត

thumb|right|400px|ខ្សែទឹកហ្គ្រីលលែនខាងកើត
ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងកើត (ជាភាសាអង់គ្លេស៖The East Greenland Current) ហូរនាំទឹកត្រជាក់និងមានកំរិតជាតិប្រៃទាបពីមហាសមុទ្រអាកទិក ទៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរខាងកើតនៃកោះហ្គ្រីនលែន។ វាជាខ្សែទឹកមួយក្នុងចំនោមខ្សែទឹកទាំង៥របស់ខ្សែទឹករង្វល់អនុអាកទិក ដែលផ្ដល់នូវលំហូរដ៏ចំបងមួយនៃទឹកត្រជាក់ពីមហាសមុទ្រអាកទិកចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក។
ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងកើត: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ 
 ខ្សែទឹកមហាសមុទ្រ
 ខ្សែទឹកឡាប្រាដរ
 ខ្សែទឹកកោះបាហ្វហ្វីន
 ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងលិច
ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងលិច

thumb|right|400px|ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងលិច
ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងលិច (ជាភាសាអង់គ្លេស៖West Greenland Current)គឺជាខ្សែទឹកត្រជាក់ មានកំលាំងខ្សោយ ដែលហូរទៅខាងជើងតាមបណ្ដោយឆ្នេរខាងលិចកោះហ្គ្រីនលែន។ វាជាខ្សែទឹកហូរបន្តពីខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងកើត។
ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងលិច: សូមមើលផងដែរ

សូមមើលផងដែរ
 ខ្សែទឹកមហាសមុទ្រ
 ខ្សែទឹកឡាប្រាដរ
 ខ្សែទឹកកោះបាហ្វហ្វីន
 ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងកើត
ខ្សែទឹកអាត្លង់ទិកខាងជើង

thumb|right|500px|រាប់ពីក្រោមទៅ៖​ខ្សែទឹកអេក្វាទ័រខាងជើង​→​ខ្សែទឹកឈូងសមុទ្រម៉ិកសិក​→​ខ្សែទឹកអាត្លង់ទិកខាងជើង​→​ទៅខាងជើងជាខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងកើត ទៅកើតជាខ្សែទឹកណរវេយ ទៅត្បូងជាខ្សែទឹកខាណារី
ខ្សែទឹកអាត្លង់ទិកខាងជើង (ជាភាសាអង់គ្លេស៖North Atlantic Current) ជាខ្សែទឹកមហាសមុទ្រម៉ិកសិក ក្ដៅនិងមានថាមពលខ្លាំង ដែលបន្តពីខ្សែទឹកឈូងសមុទ្រទៅទិសឦសាន។ នៅខាងលិចប្រទេសអៀរឡង់ វាបែកចេញជា២គឺ មួយជាខ្សែទឹកខាណារីដែលហូរទៅខាងត្បូង និងមួយទៀតហូរទៅខាងជើង តាមបណ្ដោយឆ្នេរសមុទ្រនៃអឺរ៉ុបពាយ័ព្យ។ មែកធាងផ្សេងទៀតមានខ្សែទឹកអៀមីងហ្គើរនិងខ្សែទឹកណរវេយ។ ដោយសារតែខ្សែទឹកនេះដឹកនាំដោយចរន្តវិលវល់ទែរម៉ូហាលីន ( thermohaline circulation) គេអាចចាត់ទុកថាបាជាផ្នែកដឹកនាំដោយខ្យល់បក​របស់ខ្សែទឹកឈូងសមុទ្រម៉ិកសិក ដែលហូរទៅខាងកើតនិងខាងជើង ឆ្ងាយចេញពីឆ្នេរអាមេរិកខាងជើង កាត់តាមមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក​ ចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រអាកទិក។ គេសង្ស័យថាកំនើនកំដៅផែនដី​មានផលប៉ះពាល់ទៅលើខ្សែទឹកនេះ។
ខ្សែបណ្ដោយ

thumb|right|ខ្សែបណ្ដោយគោលកាត់តាមហ្គ្រីនវីច,​អង់គ្លេស
ខ្សែបណ្ដោយ ឬខ្សែមេរីឌីយាង (Meridian) គឺជាងអ័ក្សប្រឌិតនៅលើផ្ទៃផែនដី ដែលតភ្ជាប់ប៉ូលខាងជើងនិងប៉ូលខាងត្បូង កាត់តាមរយៈបណ្ដោយកំនត់មួយ។ ទីតាំងរបស់ចំនុចមួយនៅលើខ្សែបណ្ដោយកំនត់ដោយរយៈទទឹងរបស់វា។ គ្រប់ខ្សែបណ្ដោយទាំងអស់កែងទៅនឹងគ្រប់ខ្សែស្របនៅរាល់ចំនុចកាត់គ្នា។ ខ្សែបណ្ដោយទាំងអស់មានប្រវែង ២០ ០០៣,៩៣គ.ម ស្មើៗគ្នា គឺស្មើនឹងពាក់កណ្ដាលបរិមាត្រផែនដី។

ខ្សែបណ្ដោយដែលកាត់តាមមជ្ឍមណ្ឌលហ្គ្រីនវីច (អង់គ្លេស) ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាគោល(រយៈបណ្ដោយ0o និងត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថាខ្សែបណ្ដោយហ្គ្រីនវីច។ ខ្សែបណ្ដោយដទៃទៀតកំនត់ដោយមុំដែលមានកំពូលនៅផ្ចិតផែនដី និងមានរង្វាស់មុំ(តាមអេក្វាទ័រ)ធៀបទៅខ្សែបណ្ដោយហ្គ្រីនវីច។ ដោយមួយជុំមាន 360o ខ្សែបណ្ដោយដែលនៅម្ខាងទៀតនៃខ្សែបណ្ដោយហ្គ្រីនវីចមានរយៈបណ្ដោយ 180o ។ខ្សែបណ្ដោយដែលនៅចន្លោះពី 0oទៅ180o ក្នុងរយៈទទឹងខាងលិចស្ថិតនៅក្នុងអឌ្ឍគោលខាងលិច (ខាងលិចខ្សែបណ្ដោយហ្គ្រីនវីច) ហើយ ខ្សែបណ្ដោយដែលនៅចន្លោះពី 0oទៅ180o ក្នុងរយៈទទឹងខាងកើតស្ថិតនៅក្នុងអឌ្ឍគោលខាងកើត (ខាងកើតខ្សែបណ្ដោយហ្គ្រីនវីច)។
ខ្សែររាជវង្សរបស់ស្តេចថៃ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ ​រាជាធិបតេយ្យ​នៃ​ប្រទេស​ថៃ ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ចាប់​ផ្ដើម​ដោយ​ការ​បង្កើត ​នគរ​សុខោទ័យ ​ដែល​បាន​សម្ពោធ​ដោយ ​ស្រីឥន្ទ្រាទិត្យក្នុង​ឆ្នាំ ១២៣៨  ​ត្រូវ​បាន​បន្តរដោយ ​នគរ​អយុធ្យា និង ​នគរ​ធនបុរី ​ដែល​មាន​ពេលវេលាដ៏​ខ្លី។ រាជវង្ស ​ដែល​កំពុង​សោយរាជ្យ​បច្ចុប្បន្ន គឺ ​រាជវង្ស​ចក្រី បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៧៨២ ដោយ​បាន​បង្កើត ​នគរ​រតនៈ​កូស៊ីន ។ របបរាជានិយមអាស្រ័យធម្មនុញ្ញ បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ 1932 ។ ស្តេចចក្រីត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា រាមាៈ ស្តេចសោយរាជ្យគឺព្រះបាទ រាមាទី X (វជ្រាឡុងកន) ។
ខ្សែររាជវង្សរបស់ស្តេចថៃ: ខ្សែររាជវង្ស

ខ្សែររាជវង្ស 
នគរសុខោទ័យ 
-ព្រះរោងរាជវង្ស (១២៣៨-១៣៦៨ ; ១៣៦៨-១៤៣៨)
នគរអយុធ្យា
-ឧទងរាជវង្ស (១៣៥០-១៣៥០;១៣៧០-១៤០៩)
- សុវណ្ណភូមិរាជវង្ស 
(១៣៧០-១៣៨៨;១៤០៩-១៥៦៩)
-សុខោទ័យរាជវង្ស
(១៥៦៩-១៦២៩)
- ប្រាសាទថងរាជវង្ស
(១៦២៩-១៦៨៨)
-បានផ្លុហ្លួងរាជវង្ស 
(១៦៨៨-១៧៦៧)
នគរធនបុរី
-ធនបុរីរាជវង្ស 
(១៧៦៨-១៧៨២)
នគររតនកោសិនិងនគរថៃ
- ចក្រីរាជវង្ស 
(១៧៨២-បច្ចុប្បន្ន)
ខ្សែអេក្វាទ័រ

thumb|350px|ផែនទីពីភពលោកដែលមានបង្ហាញខ្សែអេក្វាទ័រជាពណ៌ក្រហម

ខ្សែអេក្វាទ័រ ​គូសខ័ណ្ឌចែកផែនដីជា២អឌ្ឍគោល គឺ អឌ្ឍគោលខាងជើង​ និង អឌ្ឍគោលខាងត្បូង។ ពាក្យ​ «អេក្វាទ័រ» (អង់គ្លេស៖ equator) មក​ពី​ពាក្យ «equate» មាន​ន័យ​ថា ធ្វើ​ឲ​ស្មើ ។ ឯ​ពាក្យ «ភូមធ្យរេខា» គឺ​ពាក្យ​ក្លាយ​មក​ពី​ភាសា​បាលី « भूमध्यरेखा » (Bhūmadhyarēkhā) ដែល​ចេញ​មក​ពី​ពាក្យ ភូមិ (ផែន​ដី, ដី, ...) + រេខា (ស្នាម, គំនូស, ...) ។
ខ្សែអេក្វាទ័រ: ទិន្នន័យខ្លះៗ

ទិន្នន័យខ្លះៗ 

តាមនិយមន័យ ខ្សែអេក្វាទ័រមានរយៈទទឹង 0 ដឺក្រ។ ខ្សែអេក្វាទ័រប្រវែងសរុបប្រហែល​ ៤០០៧៥ គ.ម។
គង

គងវង់មានពីរប្រភេទគឺ គងវង់តូច និង គងវង់ធំ គងទាំងពីរនេះប្រើប្រាស់នៅក្នុងវង់ភ្លេងពិណពាទ្យបច្ចុប្បន្ន។ គងទាំងពីរមានសណ្ឋានដូចគ្នា និងរបៀបធ្វើដូចគ្នាមានផ្លែសំនៀងចំនួន ១៦ផ្លែ អន្លូងសម្រាប់គោះដូចគ្នា ផ្លែសំនៀងដូចគ្នាដែរ ប៉ុន្តែសំដៅគងធំ ឬតូចសំដៅទៅលើរង្វង់គងធំ ឬតូច និងសំដៅទៅលើផ្លែសំនៀងធំ ឬតូចតែប៉ុណ្ណោះ។ គង់វង់តូច ឬគងវង់ធំគឺជាគងដែលមានអាយុកាលរាប់សតវត្សរ៍ណាស់មកហើយ វាមានសារៈសំខាន់នៅក្នុងវង់ភ្លេងពិណពាទ្យ ដែលជាវង់ភ្លេង ដែលបម្រើឱ្យព្រហ្មញ្ញសាសនាកាលពីសម័យដើម។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត បានមានបន្ទូលថាគងវង់ខ្មែរទាំងពីរបែបនេះ ខ្មែរយើងបានបំបែកចេញពីគងពាក់កណ្តាលវង់ដែលមានផ្លែសំនៀង៨ ឬ៩ បានចេញគងវង់ធំ ទើបបន្ទាប់មកបំបែកជាគងវង់តូចទៀត នៅក្នុងចន្លោះសតវត្សរ៍ទី៩ និងទី១២រីឯគងពាក់កណ្តាលវង់ខ្មែរមានទាំងពីសម័យមុនអង្គររបាំព្រះរាជទ្រព្យ សីហា ឆ្នាំ២០០៥។
គងមន

គងមន ( ) គឺ​ជា ​សំឡេង​គង​ ​ដែល​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​ទាក់ទង​នឹង ​ជនជាតិ​មន ​នៃ ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ​ដីគោក​។ គងមន ត្រូវបានស្រូបចូលទៅក្នុងក្រុមតន្ត្រីប្រពៃណីនៃសង្គមអាស៊ីអាគ្នេយ៍ជិតខាង។
គងមន: ឈ្មោះ

ឈ្មោះ 
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច| សំឡេង​គង, ស្គរ, ស្នែង​នៅ ​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត ចម្លាក់​បុរាណ​ខ្មែរ រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​សូរ្យវរ្ម័ន​ទី​២ (១១១៣-១១៥០ គ.ស.) ក្រុង​សៀមរាប ប្រទេស​កម្ពុជា។
ឧបករណ៍​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​តាម​ឈ្មោះ​ផ្សេង​ៗ​គ្នា​ក្នុង​តំបន់​រួម​មាន ឡា​ហ្គេ​ន​សាំង (   ), la gyan kye waing (လခြမ်းကြေးဝိုင်း  ), ខង ម៉ន ( ) និង  ( ) នៅក្នុង ភាសាមន គេហៅថា naung not  ឬ ប៉ាតកោនចៅ((,    ) ។
គងមន: ការរចនានិងបំរែបំរួល

ការរចនានិងបំរែបំរួល 
គងមន មាន​គង​ប្រហែល​មួយ​ដប់ (១០​ទៅ​១៥) ដែល​ដាក់​ក្នុង​ស៊ុម​ឈើ​រាង​បញ្ឈរ។  វាបង្កើតជួរដូចគ្នានឹងរង្វង់គងធម្មតា (ដូចជា  គងតូច និង គងវង់ ) ប៉ុន្តែជាជាងសម្រាកនៅលើដី ស៊ុមឈើនៃឧបករណ៍នេះលាតសន្ធឹងឡើងលើក្នុងទម្រង់ជា សេះ ។ ឧបករណ៍នេះពីមុនត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុងពិធីសូត្រមន្ត ណាត (វិញ្ញាណ) ហើយដើមឡើយមាន 14 គង ប៉ុន្តែគងទី 15 ត្រូវបានបន្ថែមនៅឆ្នាំ 1962 ដោយសម្រួលដល់កំណត់ចំណាំទីប្រាំ។ 

ស៊ុម​ឈើ​របស់​ឧបករណ៍​នេះ​ធ្វើ​ពី​ឈើ​ប៊ីច ( Gmelina arborea ) ដែល​ប្រើ ​ផ្តៅ ​សម្រាប់​ព្យួរ​គង​នីមួយៗ។  ស៊ុមឈើត្រូវបានតុបតែងជាមួយនឹងការរចនាបែបបុរាណបែបរាជានិយម ឬ kanok ស្រោបដោយ កញ្ចក់ mosaic និងចម្លាក់ដែលពណ៌នាអំពីសត្វស្លាប កិន្នរី ដែលមានរចនាបថ ឬទេវ។   រូប​មនុស្ស​ពាក់​កណ្តាល​ស្លាប​ពាក់​កណ្ដាល​ដែល​ឆ្លាក់​លើ​ស៊ុម​គឺ​ជា​ប្រពៃណី ហើយ​មាន​ន័យ​ថា​ជា​និមិត្ត​រូប​របស់​តន្ត្រីករ​សេឡេស្ទាល​ម្នាក់។ ស៊ុម​ក៏​ត្រូវ​បាន​តុបតែង​យ៉ាង​ប្រណីត​ដោយ​ថ្នាំលាប​ពណ៌​មាស និង ​កញ្ចក់​ mosaic ។ ខង មន ត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងប្រភេទពិសេសនៃក្រុម ថៃ ហៅថា ភីផាត ដែលដើរតួជា ភីផាតម៉ន ឬ ភីផាតណាហុង ចូលទៅក្នុងចរន្តតន្ត្រីប្រពៃណីថៃផងដែរ។ pi phat mon ឬ pi phat nang hong ជាធម្មតាសំដែងដោយអ្នកលេងភ្លេងថៃ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
គងម៉ង់

គង​ម៉ង់គងម៉ង់​ គឺ​ជា​គង​តែ​មួយ​ម្នាក់​ឯង គ្មាន​គង​​មួយ​ទៀត​ជា​គម្រប់​ពីរ​ទេ ។
គងម៉ង់: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ
តាម​បន្ទូល​របស់​សម្តេច​ព្រះ​សង្ឃរាជ​ ជួន ណាត ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៥​ថា «គង់​ម៉ង់​នេះ​ខ្មែរ​មាន​ប្រើ​ប្រាស់​តាំង​ពី​យូរយារ​មុន​សម័យ​អង្គរ​ អ្នក​គោះ​គង​ត្រូវ​ជា​មនុស្ស​ក្រមាច់​ក្រមើម» ។ ​តាម​ប្រសាសន៍​របស់​​លោក Alain Danié-lou ថា «នៅ​សៀម​គង​ចិន​ហៅ​ឈ្មោះ​ថា គង​ម៉ង់» ។

គង​បែប​នេះ​មាន​នៅ​ក្នុង​កម្ពុជា​មាន​ឈ្មោះ​ថា គង​ម៉ង់​ដែរ ។ បើ​តាម​ប្រសាសន៍​របស់​លោក​ខាង​លើ​នេះ​គង​ម៉ង់​ដែល​សៀម​ប្រើ​ និង​ខ្មែរ​ប្រើ​គឺ​ជា​គង​ម៉ង់​ដែល​មាន​កំណើត​នៅ​ប្រទេស​ចិន។ ប្រសិន​បើ​យ៉ាង​នេះ​មែន​​គង​បែប​នេះ​អាច​ចូល​មក​ស្រុក​ខ្មែរ​តាំង​ពី​មុន​សតវត្ស​​សាង​អង្គរ ពី​ព្រោះ​នៅ​លើ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​អង្គរ​មាន​ឆ្លាក់​រូប​អ្នក​គោះ​គង​ម៉ង់​ជា​មួយ​នឹង​ក្រុម​ស្គរ​ឆៃយ៉ាំ​ប្រគំ​ក្នុង​ពិធី​ស៊ី​ផឹក​មួយ ។

នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​ “3p.26” សរសេរ​ថា «បន្ទាប់​ពី​ទំនៀម​ទម្លាប់​ប្រពៃណី​ចិន គឺ​ប្រជាជន​ជា​អ្នក​បង្កើត​គង​ឡើង​រវាង​សតវត្ស​ទី​៥ ឬ​ទី​៦ គង​ទាំង​នោះ​មាន​មុខងារ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​នៅ​ក្នុង​តន្ត្រី​កម្ពុជា តាំង​ពី​បាន​បង្កើត​រវាង​សតវត្ស​ទី​៦​មក» ។
គងម៉ង់: បច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ន
គង​ម៉ង់​សព្វ​ថ្ងៃ​គឺ​ជា​ផ្លែ​សំនៀង​គង​វង់​តូច ឬ​គង​វង់ធំ​សុទ្ធ​សាធ​ត្រង់​ផ្លែ​សំនៀង​ទី​៥ ឬ​ទី​៦ គេ​អាច​ដោះ​យក​ផ្លែ​ណា​មួយ​មក​ប្រើ​ក៏​បាន ។ គេ​ប្រើ​អន្លូង​ឈើ​រឹង​សម្រាប់​គោះ​គង​ម៉ង់​ម្តងៗ ។

គង​ម៉ង់​​មាន​មុខងារ​សំខាន់​ក្នុង​ក្រុម​ស្គរ​ឆៃ​យ៉ាំ គឺត្រូវ​ចាប់​ផ្តើម​ចេញ​ចង្វាក់​មុន​គេ (គោះ​មុន​គេ) បី ឬ​បួន​ចង្វាក់​សិន ទើប​ឧបករណ៍​គោះ​ដំ​​ដទៃ​ចេញ​តាម​ក្រោយ ។ គង​ម៉ង់​នេះ​ជួន​កាល​គេ​ប្រើ​ចង្វាក់​ចំ ជួន​កាល​គេ​ប្រើ​ចង្វាក់​ឆ្លាស់​នឹង​ចង្វាក់​ក្រាប់ ឬ​ឆាប ។ អ្នក​គោះ​គង​ម៉ង់ គឺ​ជា​អ្នក​រាំ​ក្រមាច់​ក្រមើម ចាក់​ក្បាច់​លោត​ហក់​កញ្ឆេង​ខ្លួន​ប្រាណ និង​ស្រែក​បែប​ផ្អែលៗ តាម​លក្ខណៈ​រួម​នៃ​ក្បាច់​ឆៃយ៉ាំ​របៀប​ត្លុក​កំប្លែង បង្កើត​ជា​បរិ​យា​កាស​​រីក​រាយ៕
គងរ៉េង

រូបភាពតូច|គង់រែង នៅ ខេត្តមណ្ឌលគិរី ប្រទេសកម្ពុជា។
គងរ៉េង ឬ ចាបុីឃ្លោក ជាឧបករណ៍ភ្លេងបុរាណរបស់បងប្អូនជនជាតិដើមព្នង។ ឧបករណ៍នេះមាននៅខេត្តរតនញិរីដែរ ទំពួនហៅថា «ហ្គងរីង» ឯគ្រឹងនិងព្រៅហៅថា «ជីងរៀង»។

គងរ៉េង ធ្វើអំពីឬស្សី និង ឃ្លោក ។ របៀបធ្វើ គេយកឫស្សីប្រវែង ៥០ ស.ម និង លួសប្រវែង ៤០ ស.ម ចំនួន ៦ ខ្សែហើយនឹងយកឃ្លោកដែលទុំចាស់ល្អ ហើយមានរាងមូលល្អមកធ្វើ ។

របៀបលេងចាបុីឃ្លោក​គឺគេត្រះដែញដោយយកប្រអប់សូរមកផ្អឹបនឹងដើមទ្រូង ហើយផ្នែកមានព្រលួតនោះត្រូវដាក់ចុះមកក្រោម។

គងរ៉េង ក៏អាចប្រគុំលាយគ្នាជាមួយឧបករណ៍រ៉ាណយ (ខ្លុយ) ដូច​គ្នា​នឹង​គងម៉ង់ និងចម្រៀង តេតតាវេវ របស់ជនជាតិដើមដែរ ប្រសិនបើ មានអ្នកលេងនិងច្រៀងជាមួយបាន។ តាមទំនៀមទម្លាប់ជនជាតិព្នង គងរ៉េង ត្រូវបាន លេងសម្រាប់បំពេរកូនចៅមុនចូលដំណេក ឬនៅពេលទំនេរពីការងារ ដើម្បីការកម្សាន្តអារម្មណ៍លេង, ពេលចាំចម្ការ, ទៅកម្សាន្តលេងក្នុងព្រៃ និងសម្រាប់និយាយក្នុងន័យជាពាក្យប្រស្នាអ្វីមួយពេល ដែលនៅក្នុងកម្មវិធីពិសារស្រា។

បុរសវ័យចំណាស់ជនជាតិដើមភាគតិចព្នង រស់នៅខេត្តមណ្ឌលគិរី ដែលចេះលេងឧបករណ៍គងរ៉េងនិងច្រៀងចម្រៀងព្នងយ៉ាងពីរោះ ក៏កំពុងតែអភិរក្សសម្បត្តិវប្បធម៌ខ្លួន ដែលប្រឈមនឹងបាត់បង់នៅក្នុងទឹកដីកំណើតផងដែរ៕​
គងវង់តូច

គងវង់ចែកចេញជាគង់គងវង់តូច និងគងវង់ធំ។ គងវង់តូចជាឧបករណ៍គោះ ដំ ដែលមានផ្លែសំនៀងចំនួន ១៦ផ្ឡែ។ ឧបករណ៍នេះច្រើនប្រគុំក្នុងវង់ភ្លេងពិណពាទ្យ។
គងវង់ធំ

thumb|right|គងវង្សធំឬគងងងឹត។ ជារបស់ខ្មែរ។
គងវង់ធំ មានលក្ខណៈសណ្ឋានដូចគ្នាពី គងវង់តូច ត្រង់ទំហំជាង និងផ្លែសំនៀង។

គងវង់ធំមានផ្លែ ១៦ (មិនប្រាកដ) ផ្លែនិមួយៗធ្វើអំពីសំរិទ្ធលាយលង្ហិន/ទង់ដែង។ ក្នុងវិធីធ្វើនេះគេយកវត្ថុធាតុទាំងពីរនេះស្លលាយបញ្ចូលគ្នាជាផ្ទាំងរួចលត់នឹងភ្លើងដំវាយតាមពុម្ភ។ ​ផ្លែទាំងនេះមានរាងដូចផ្ទិល តែគេដំចំកណ្តាលឲ្យប៉ោង ដែលគេហៅថា ដោះគង។ គេវាយគងនៅលើដោះដូចនេះហើយក្នុងដោះនោះគេបិទប្រមរ សម្រាប់ធៀបសូរ។ ផ្លែនីមួយៗគេចោះប្រហោង ៤ សម្រាប់ចងខ្សែរឹតកុំឲ្យផ្អៀង។

តួររង្វង់កងទាំងមូលធ្វើអំពីឬស្សីឬផ្តៅដំបងដែលគេយកមករោលភ្លើង បកសំបកចេញ កាត់ជាកង់ៗចំនួន៤ ល្មមផ្លែគង រួចពត់ជារង្វង់មូល រួចដាក់រង្វង់ផ្តៅពីរខាងលើ និងខាងក្រោមពីរ និងមានភ្ជាប់ឈើក្បាច់រាងជើងទានពីលើមកក្រោម​ រួចពុះជម្រៀកឬស្សីដោយគ្រងជើងទៀន បន្ទាប់មកទៀតគេយកឬស្សីពីរជម្រៀកទៀតមកពត់វង់តាមរង្វង់គងខាងក្នុងសម្រាប់ចងផ្លែគងឲ្យតឹងៗ នៅផ្នែកក្នុងរង្វង់គងខាងលើ ។ ផ្លែអន្លូងទាំងពីរដែរសម្រាប់វាយគងគឺគេធ្វើអំពីស្បែកក្របី ឬដំរី ដែលគេកាត់ជារង្វង់មូលហើយចោះរន្ធកណ្តាលសម្រាប់ស៊កដងធ្វើពីឈើ។ ផ្លែគងដែលធំជាងគេមានអង្កត់ផ្ចិត ១៦.៥០ ទៅ ១៨.៥០ ស.ម។
ពាក្យគងនេះគឺជាពាក្យហៅរបស់អ្នកខេត្តសៀមរាប។ ចំពោះគងវង់ដែលមានរាងចំណិតខែគឺមានសណ្ឋានដូចព្រះចន្ទពាក់កណ្តាលវង់ដែលមានផ្លែតែ ៨ ឬ៩ ប៉ុណ្ណោះ តែរបៀបធ្វើគឺដូចគ្នា។

​​​គង​វង់​តូច និង​គង​វង់​ធំ គឺ​ជា​គង​វង់​ដែល​មាន​អាយុ​ច្រើន​សតវត្ស​ណាស់​មក​ហើយ ហើយ​មាន​សារ​សំខាន់​ក្នុង​វង់​ភ្លេង​ពិណ​ពាទ្យ​ដែល​ជា​វង់​ភ្លេង​សំរាប់​បំរើ​ឱ្យ​ព្រហ្ម​ញ្ញ​សាសនា​កាលពី​សម័យ​ដើម ។ តាម​បន្ទូល​របស់​សម្តេច​​ព្រះ​សង្ឃ​រាជ ​ជួន ណាត ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៥ ថា «គង​វង់​ទាំង​ពីរ​បែប​នេះ​ខ្មែរ​យើង​បំបែក​ចេញ​ពី​គង​ពាក់​កណ្តាល​វង់​មាន​ផ្លែ​សំនៀង​៨​និង​៩ ដំបូង​បំបែក​ចេញ​បាន​គង​វង់​ធំ​មុន​គេ បន្ទាប់​មក​ទើប​បំបែក​ចេញ​ជា ​គង​វង់​​តូច ទៀត ក្នុង​ចន្លោះ​សតវត្ស​ទី​៩ និង​ទី​១២ រីឯ​គង​ពាក់​កណ្តាល​វង់​ខ្មែរ​មាន​តាំង​ពី​សម័យ​មុន​អង្គរ» ។
គង់ ណៃ

រូបភាពតូច| លោកគង់ណៃ កំពុងអង្គុយលេង ចាប៉ីដងវែង នៅរាជធានីភ្នំពេញ ឆ្នាំ២០០៧
ព្រឹទ្ធាចារ្យកោសល្យវោហារ គង់ ណៃ ( កើតនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៤ នៅខេត្តកំពត – មរណភាពនៅថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា​ ឆ្នាំ២០២៤) គឺជាតន្ត្រីករខ្មែរម្នាក់ មកពីខេត្តកំពត ភាគនិរតីនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលលេងភ្លេងបុរាណគឺចាប៉ីដងវែង។ លោកគឺជាអ្នកសិល្បៈករដ៏អស្ចារ្យម្នាក់ក្នុងចំណោមសិល្បៈករខ្មែរមួយចំនួនដែលបានរស់រានមានជីវិតពីសម័យ ខ្មែរក្រហម ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា រ៉ាយ ឆាលស៍នៃកម្ពុជា។

លោកបានទទួលរង្វាន់សិល្បៈ និងវប្បធម៌ហ្វូគូអូកាឆ្នាំ២០១៧។

នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា​ ឆ្នាំ២០២៤ លោកគង់​ ណៃបានទទួលមរណភាពដោយរោគាពាធនៅឯស្រុកកំណើត ក្នុងជន្មាយុ ៨០ ឆ្នាំ។
គង់ ប៊ុនឈឿន: ជីវប្រវត្តិ

ជីវប្រវត្តិ
កវី​និពន្ធ​ម្ចាស់​ដង​ស្ទឹង​សង្កែ ជា​កូន​កសិករ​ក្រីក្រ​ម្នាក់​ក្នុង​ចំណោម​បង​ប្អូន ២​នាក់ តែ​ជា​អកុសល បង​ប្រុស​របស់​លោក​បាន​ស្លាប់​ទៅ​តាំង​ពី​រូប​លោក​នៅ​វ័យ​កុមារ​ភាព។

កវី​និពន្ធ​រូប​នេះរស់នៅ ​ភូមិ​ចម្ការសំរោង ឃុំ​ចម្ការសំរោង ស្រុក​បាត់ដំបង ខេត្ត​បាត់ដំបង។ លោក​បាន​រៀប​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ជាមួយ អ្នកស្រី តាត គឹមលន នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៣ ហើយ​មាន​កូន​ចំនួន ៦​នាក់ គឺ​ប្រុស​ម្នាក់ និង​ស្រី ៥​នាក់ ហើយ​ក្នុង​នោះ កូន​ចំនួន ៥​នាក់​បាន​ទៅ​រស់នៅ​ប្រទេស​ន័រវេសន៍ និង​កូន​ស្រី​ម្នាក់​នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ។

កូន​ច្បង​ទី​មួយ អ្នកស្រី ប៊ុនឈឿន សូរិដា ថ្លែង​ថា ប្អូនៗ​របស់​អ្នកស្រី​បាន​ចាក​ចេញ​ពី​ស្រុក​ខ្មែរ​ទៅ​រស់នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស​តាម​ឪពុក​របស់​អ្នកស្រី តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០០ រហូត​មក។ អ្នកស្រី​បន្ថែម​ថា អំឡុង​ពេល​រស់នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស គឺ ៤​ឆ្នាំ​ដំបូង​នៅ​ប្រទេស​ថៃ ហើយ​ក្រោយ​មក បាន​ផ្លាស់​ទៅ​រស់នៅ​ប្រទេស​ន័រវេសន៍ វិញ។