navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ឈូក

​​​ ​ ​ ផ្កាឈូក(ឈូក) 250pxភាសាអង់គ្លេស   Nelumbo nuciferaIndian lotus, sacred lotusor simply lotusBinomial nameNelumbo nuciferaGaertn. Synonyms  Nelumbium speciosum WilldNelumbo komarovii GrosshNymphaea nelumbo
200x250px|thumb|ផ្កាឈូក. 
ឈូក () គឺ ជាជលជជាតិ​ពួក​មួយ ដើម​រឹង​មាន​បន្លា, ស្លឹក​ធំ​កំពាង, ផ្កា​ប្រើ​ជា​គ្រឿង​បូជា, ក្រអៅ​និង​មើម​ប្រើ​ជា​អាហារ​បាន​ច្រើ​ន​យ៉ាង, បុក​ត្រង​ច្រោះ​យក​ម្សៅ​ក៏​បាន, ផ្លែ​ប្រើ​ជា​អាហារ​តាម​ខ្ចី​តាម​ចាស់, ដាំ​ក្នុង​ស្រះ, ត្រពាំង, បឹង ងាយ​កើត ដុះ​សាយ​ឆាប់​រហ័ស; ឈូក​មាន​ច្រើន​ប្រភេទ​មាន ឈូក​ស, ឈូក​ក្រហម, ឈូក​ច្រាល ជាដើម ។ ឈ្មោះ​ស្រុក​មួយ​ក្នុង​ខេត្ត​កំពត : ស្រុក​ឈូក ។

នាងរាក្សសាទេវី ធីតាកបិលមហាព្រហ្ម ទ្រង់សៀត​ផ្កា​ឈូក ។ 

ឈូកអាមេរិក (American lotus) ក៏​មាន​ផ្កា​ពណ៌​លឿង​ និង ឈ្មោះ​ឡាតាំងជា Nelumbo lutea ។

ផ្កាឈូក ជាជលជជាតិ​ពួក​មួយ ដើម​រឹង​មាន​បន្លា, ស្លឹក​ធំ​កំពាង, ផ្កា​ប្រើ​ជា​គ្រឿង​បូជា, ក្រអៅ​និង​មើម​ប្រើ​ជា​អាហារ​បាន​ច្រើ​ន​យ៉ាង, បុក​ត្រង​ច្រោះ​យក​ម្សៅ​ក៏​បាន, ផ្លែ​ប្រើ​ជា​អាហារ​តាម​ខ្ចី​តាម​ចាស់, ដាំ​ក្នុង​ស្រះ, ត្រពាំង, បឹង ងាយ​កើត ដុះ​សាយ​ឆាប់​រហ័ស; ឈូក​មាន​ច្រើន​ប្រភេទ​មាន ឈូក​ស, ឈូក​ក្រហម, ឈូក​ច្រាល ជាដើម ។ ឈ្មោះ​ស្រុក​មួយ​ក្នុង​ខេត្ត​កំពត : ស្រុក​ឈូក ។

នាង រាក្យៈសាទេវី ជាបុត្រីរបស់ កៈបិលមហាព្រហ្ម ទ្រង់សៀត​ផ្កា​ឈូក ។
ឈូក: ផ្កាឈូកខ្មែរ

ផ្កាឈូកខ្មែរ  
ឈូកជាបុប្ផាដែលដុះនៅក្នុងភក់ តែមានសម្រស់ស្រស់ត្រកាលគួរជាទីគយគន់។ ផ្កាឈូកតែងត្រូវបានលើកតម្កើង និងជាគ្រឿងសក្ការៈក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មូលហេតុអ្វី? ព្រោះឈូកតំណាងអោយបញ្ញាអ្នកគោរពរព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រោះព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធចានចាត់ទុកបញ្ញារបស់សត្វលោកដូចជាផ្កាឈូកបួនពួកក្នុងជលសា។

១ ពួកផ្កាដែលកំពុងដុះចេញពីភក់

២ ពួកផ្កាដែលដុះចេញពីភក់តែនៅក្នុងទឹក

៣ ពួកផ្កាដែលដុះចេញពីភក់ហើយ តែផុតពីទឹក

៤ ពួកផ្កាដែលដុះចេញពីភក់ពីទឹក ហើយរងចាំព្រះសូរ្យសែងចាំងមកអាលនឹងរីក

តាមចម្លាក់នានារបស់ខ្មែរ ប្រសិនបុគ្គលណាគង់នៅលើស្រទាប់ក្បាច់ផ្កាឈូក បុគ្គលនោះជាបុគ្គលប្រកបដោយបញ្ញា តួយ៉ាងដូចជាព្រះពុទ្ធជាដើម។

 
ការបកស្រាយពន្យល់លំអិតពីបង សុធា

ឈូកមានបួន

១.តំណាងអោយ អ្នកដែលដឹងច្បាស់នូវភាពពិតនៃធម្មជាតិ(ធម៌) ក្នុងពេលដែលបណ្ឌិតសំដែងដោយអត្ថខ្លីៗ ហៅថា«ឧគ្ឃតិតញ្ញូ»(សម្រេចធម៌ក្នុងពេលស្ដាប់) ប្រៀបដូចជាឈូកដែលផុសចេញពីទឹករីកស្រស់បំព្រងគួរអោយគយគន់។
២. តំណាងអោយអ្នកដែលនឹងដឹងច្បាស់នូវភាពពិតនៃធម្មជាតិដោយ បណ្ឌិតសំដែងអត្ថលើកយកនូវអធិប្បាយមកបន្ថែមទើបជាក់ច្បាស់ មានតណ្ហា ទិដ្ឋិ មានះ កិលេស ស្ដួចស្ដើង ហៅថា«វិបចិត្តញ្ញូ» ប្រៀបដូចជាឈូកដែលផុសចេញពីទឹកហើយរងចាំតែរស្មីនៃទិនករទើបរីកស្រស់បំព្រង។
៣.តំណាងអោយអ្នកដែលនឹងបានដឹងច្បាស់នូវភាពពិតនៃធម្មជាតិដោយការអធិប្បាយហើយអធិប្បាយទៀត ទម្រាំនឹងបានយល់និងឃើញពីការពិតនៃធម្មជាតិ ជីវិត ត្រូវទទួលនូវការអប់រំហើយ អប់រំទៀត ព្រោះកិលេស តណ្ហា មានះ ទិដ្ឋិនៅមានខ្លះ ហៅថា«នេយ្យៈ» ប្រៀបដូចជាឈូកផុសចេញពីភក់តែនៅក្នុងទឹក ត្រូវរងកម្មដោយការវាយប្រហារពីមច្ឆាជាតិ។
៤.តំណាងអោយអ្នកដែលពិបាននឹងធ្វើការពន្យល់ អធិប្បាយអោយយល់ (ប្រៀបដូចជាទាញថ្មឡើងភ្នំ)ទោះជាខំជួយយ៉ាងណា ក៏បុគ្គលនេះមិនអាចយល់ ឃើញច្បាស់ពីភាពពិតនៃធម្មជាតិព្រោះមានតណ្ហា ទិដ្ឋិ មានះ កិលេសច្រើនហូសនឹងជួយ ប្រៀបដូចជាឈូកក្នុងភក់ រងកម្មមួយអន្លើដោយមច្ឆាជាតិ ដូចជាអន្ទង់ ជាដើម ផុសចេញពីភក់តែស្ថិតនៅក្នុងទឹកត្រូវរងកម្មដោយមច្ឆាជាតិ ដូចជាត្រី ជាដើម។
ឈូក​ច្រាល

​​​ ​ ​ ផ្កាឈូក​ច្រាល 250pxភាសាអង់គ្លេស   Nymphaea nouchaliNymphaea stellataor simply blue lotusBinomial nameNymphaea nouchaliBurm. f. Synonyms  Castalia lotus (L.) WoodCastalia mystica Salisb.Castalia thermalis (DC.) Simonk.
200x250px|thumb|ផ្កាឈូក​ច្រាល. 

ឈូក​ច្រាល () គឺ  ជាជលជជាតិ​ពួក​មួយ ដើម​រឹង​មាន​បន្លា, ស្លឹក​ធំ​កំពាង, ផ្កា​ប្រើ​ជា​គ្រឿង​បូជា,
ឈូងសមុទ្រ

thumb|right|250px|ឧ៖ឈូងសមុទ្រថៃជាផ្នែកមួយរបស់​សមុទ្រចិនខាងត្បូងដែលលយ​ចូលមកក្នុងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក
ឈូងសមុទ្រ ជាផ្នែកមួយនៃសមុទ្រដែលលយចូលមកក្នុងដីទ្វីប។ ជាទូទៅឈូងសមុទ្រមានទំហំធំជាងឆកសមុទ្រនិងមានជំរៅទឹករាក់។ ឈូងសមុទ្រភាគច្រើនកកើតឡើងឬពង្រីកខ្លួនដោយការកើនឡើងនៃកំពស់ទឹកសមុទ្រ​នៅចុងយុគទឹកកកចុងក្រោយ។ មានឈូងសមុទ្រខ្លះទៀតកកើតឡើងដោយការស្រុតចុះនៃស្រទាប់ដី​ដែលធ្វើអោយផ្នែកខ្លះនៃឆ្នេរធ្លាក់ចុះទៅក្រោមផ្ទៃសមុទ្រ។ តួយ៉ាងដូចជាឈូងសមុទ្រកាលីហ្វរនៀនិងឈូងសមុទ្រអូម៉ង់ជាដើម។ ឈូងសមុទ្រភាគច្រើនតភ្ជាប់ទៅសមុទ្រតាមរយៈច្រកសមុទ្រមួយឬច្រើន។
ឈូងសមុទ្រកំពង់សោម

រូបភាពតូច|ឈូងសមុទ្រកំពង់សោម
ឈូងសមុទ្រកំពង់សោម គឺជាឈូងសមុទ្រមួយស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ។ កំពង់សោម​មាន​ទឹក​ជ្រៅ​ចូល​ច្រាំង​សមុទ្រ និង​មាន​កោះ​នៅ​ពាសពេញ​មាត់​ដែល​ការពារ​ឆ្នេរសមុទ្រ​ពី​ព្យុះ។ ការ​កាប់​បំផ្លាញ ​ព្រៃ​កោងកាង​ឥណ្ឌូចិន ​បាន​ក្លាយ​ជា​បញ្ហា។  កំពង់សោមក៏ជាទីតាំងនៃ ដងពែង និង ក្រុងព្រះសីហនុ ដែលមាន កំពង់ផែស្វយ័តក្រុងព្រះសីហនុ ដែលជាកំពង់ផែសមុទ្រទឹកជ្រៅដ៏សំខាន់ និងតែមួយគត់របស់កម្ពុជា។ Ports in Cambodia
ឈូងសមុទ្រតុងកឹង

តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Gulf_of_Tonkin.jpg/220px-Gulf_of_Tonkin.jpg|រូបភាពតូច| រូបភាពផ្កាយរណបពណ៌ពិតនៃឈូងសមុទ្រតុងកឹង
ឈូងសមុទ្រតុងកឹង គឺជាឈូងសមុទ្រមួយនៅភាគពាយ័ព្យនៃសមុទ្រចិនខាងត្បូងដែលមានទីតាំងនៅឈូងសមុទ្រតុងកឹង (ភាគខាងជើងវៀតណាម)និងចិនខាងត្បូង ។ វាមានផ្ទៃដីសរុប    ។ វាត្រូវបានកំណត់នៅភាគខាងលិចនិងភាគពាយ័ព្យ ដោយឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងជើងនៃប្រទេសវៀតណាម ចុះទៅកាន់កោះហ៊នឡា នៅភាគខាងជើងដោយតំបន់ស្វយ័តក្វាងស៊ីសួង របស់ប្រទេសចិន និងនៅភាគខាងកើតដោយឧបទ្វីបឡៃចូវ និងកោះហៃណាន ។
ឈូងសមុទ្រថៃ

រូបភាពតូច
 

ឈូងសមុទ្រថៃ (Gulf of Thailand) ដែល  បានគេស្គាល់តាម ថៃ ថា  សៀម គឺជាច្រកចូលរាក់   នៅភាគនិរតីនៃ សមុទ្រចិនខាងត្បូង ដែលមានព្រំប្រទល់រវាងច្រាំងភាគនិរតីនៃ ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន និងពាក់កណ្តាលខាងជើងនៃ ឧបទ្វីបម៉ាឡេ ។ វាគឺប្រហែល  មានប្រវែង និងរហូតដល់  ទទឹង និងមានផ្ទៃក្រឡា    ។   ឈូងសមុទ្រត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធនៅខាងជើង ខាងលិច និងនិរតីដោយឆ្នេរសមុទ្រ ប្រទេសថៃ ភាគឦសានជាប់ ប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់ ដីសណ្តមេគង្គ នៃ ប្រទេសវៀតណាម ហើយបើកទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងនៅភាគអាគ្នេយ៍។
ឈូងសមុទ្រថៃ: ឈ្មោះ

ឈ្មោះ 
ឈ្មោះ ថៃ សម័យទំនើបនៃឈូងសមុទ្រគឺ អូថៃ ( ថៃ:  อ่าวไทย , 'ឈូងសមុទ្រថៃ') និង "ឈូងសមុទ្រថៃ" ត្រូវបានអនុម័តជាឈ្មោះផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នដោយ អង្គការធារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ។  [ <span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (March 2015)">ពេលណា?</span> ] ឈ្មោះរបស់វាជាភាសា ម៉ាឡេ គឺ "ឈូងសមុទ្រសៀម" តេលូ សៀម 

ជាទូទៅវាត្រូវបានសម្គាល់ដោយ ឈូងសមុទ្រដ៏អស្ចារ្យ  ត្រូវបានគេស្គាល់ចំពោះអ្នកគូសវាស ជនជាតិក្រិច រ៉ូម៉ាំង អារ៉ាប់ ពែរ្ស និង ក្រុមហ៊ុន Renaissance មុន ពេលលំហូរចូល នៃ អ្នករុករកព័រទុយហ្គាល់ បានដក ឧបទ្វីប Dragon Tail ខ្មោចចេញពីផែនទីពិភពលោកនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី ១៦ ។
ឈូងសមុទ្រថៃ: និរុត្តិសាស្ត្រ

និរុត្តិសាស្ត្រ 
ឈូងសមុទ្រថៃ ដែលគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រថា ឈូងសមុទ្រសៀម យកឈ្មោះរបស់វាពីនគរប្រវត្តិសាស្ត្រ សៀម ដែលជាអតីតឈ្មោះរបស់ប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ ពាក្យ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង តារាងផែនទី បស្ចិមប្រទេស និងឯកសារយោងភូមិសាស្ត្ររហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអនុវត្ត សម័យអាណានិគម នៃការដាក់ឈ្មោះតំបន់ដោយផ្អែកលើអង្គភាពនយោបាយក្នុងស្រុកដែលរីករាលដាលនៅពេលនោះ។

"សៀម" ខ្លួនវាផ្ទាល់ជា ពាក្យនិក្ខមនំ ដែលគេជឿថាមានដើមកំណើតពីពាក្យ សំស្ក្រឹត "ស្យាម" ដែលមានន័យថា "ងងឹត" ឬ "ត្នោត" សំដៅលើស្បែករបស់អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់។ ពាក្យ "សៀម" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាអន្តរជាតិរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៩ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជាប្រទេសថៃ។ បន្ទាប់ពីការប្តូរឈ្មោះនេះ "ឈូងសមុទ្រថៃ" បានក្លាយជាពាក្យដែលប្រើជាទូទៅកាន់តែច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទផ្លូវការ ទោះបីជា "ឈូងសមុទ្រសៀម" នៅតែប្រើម្តងម្កាលក៏ដោយ។
ឈូងសមុទ្រថៃ: ភូមិសាស្ត្រ

ភូមិសាស្ត្រ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃឈូងសមុទ្រ
ឈូងសមុទ្រថៃមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស កម្ពុជា ថៃ ម៉ាឡេស៊ី និង វៀតណាម ។   វាកាន់កាប់តំបន់បាតសមុទ្រចំនួន 304,000 គីឡូម៉ែត្រ 2 ពី 6 ° N ដល់ 13 ° 30' N រយៈទទឹង និង 99 ° E ដល់ 104 ° E រយៈបណ្តោយ។  ចុងខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រគឺ ឈូងសមុទ្របាងកក នៅមាត់ទន្លេ ចៅប្រាយ៉ា ។ ព្រំដែនភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រត្រូវបានកំណត់ដោយខ្សែពី Capeបៃបុង នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម (ភាគខាងត្បូងនៃមាត់ ទន្លេមេគង្គ ) ទៅកាន់ទីក្រុង Tumpat និង Pengkalan Chepa នៅលើឆ្នេរសមុទ្រម៉ាឡេស៊ី។

ឈូងសមុទ្រគឺរាក់ណាស់៖ ជម្រៅមធ្យមរបស់វាគឺ  ហើយជម្រៅអតិបរមាគឺត្រឹមតែ   នេះធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរទឹកមានភាពយឺតយ៉ាវ ហើយលំហូរទឹកខ្លាំងពីទន្លេកាត់បន្ថយកម្រិត ជាតិប្រៃ នៅក្នុងឈូងសមុទ្រ (3.05-3.25 ភាគរយ) និងធ្វើឱ្យ ដីល្បាប់ ។ មានតែនៅជម្រៅធំជាងនេះទេ ដែលទឹកដែលមានជាតិប្រៃខ្ពស់ (3.4 ភាគរយ) ហូរចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រពី សមុទ្រចិនខាងត្បូង ។ វាបំពេញការធ្លាក់ទឹកចិត្តកណ្តាលនៅក្រោមជម្រៅ  ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលឈូងសមុទ្រគឺ ចាវប្រាយ៉ា រួមទាំង ទន្លេថាជីន  មេក្លុង និងទន្លេ បាងប៉ាកុង នៅ ឈូងសមុទ្របាងកក ហើយក្នុងកម្រិតតិចជាងនេះ ទន្លេតាពី ហូរចូល ឈូងសមុទ្រ Bandon នៅភាគនិរតីនៃ ឈូងសមុទ្រ។

អង្គការជលសាស្ត្រអន្តរជាតិ កំណត់ដែនកំណត់ភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រថាជា "[a] ខ្សែរត់ពីចុងខាងលិចនៃ ប្រទេសកម្ពុជា ឬ Camau Point (8°36'N) ទៅចុងខាងជើងនៃចំណុចនៅត្រើយខាងកើតនៃមាត់ទន្លេ។ ទន្លេកាឡាន់តាន់ (

 សរីរវិទ្យាបាតសមុទ្រ 

 ឆ្នេរសមុទ្រ 

 ប្រទេសថៃ

 ឈូងសមុទ្របាងកក
 ឈូងសមុទ្រ ប្រជួប
 អូម៉ាណាវ
 ឆកសមុទ្រ សតហប
 ឆ្នេរសមុទ្រ បានដុន

 កម្ពុជា

 ឆកកំពង់សោម 
 ឆ្នេរសមុទ្រវាលរេញ
 ឆ្នេរសមុទ្រកែប
 ឆក កោះកុង

 ប្រទេសវៀតណាម

 Vinh Thuan Yen
 Vinh Ba Hon
 Vinh Hon Chong

 កោះ 
កោះធំៗនៅឈូងសមុទ្ររួមមាន៖
កោះឆាង
កោះម៉ាក
កោះកុត
កោះសាម៉ុយ
កោះផាងាន
កោះតៅ
កោះផាលូវ
កោះស៊ីឆាង
កោះឡាន់
កោះផៃ
កោះខ្រម
កោះសមែសាន
កោះសាម៉េត
កោះរ៉ាង
កោះខាងខៅ 
កោះម៉ាន់នុក
កោះវ៉ៃ
កោះភិ
កោះខាំ
កោះសៃ
កោះក្រា
កោះលូស៊ីន
កោះត្រល់
កោះហាទៀន
កោះបាលួ
កោះណាំទុ
កោះកុង
កោះរុង
កោះស្ដេច
កោះរ៉ុងសន្លឹម
កោះពោះ
កោះដែកគោល
កោះឬស្សី
កោះតាកៀវ
កោះព្រាប
កោះថ្មី
កោះសេះ
កោះទន្សាយ
កោះតាង
កោះព្រីង
កោះពូលូវ៉ៃ
ឈូងសមុទ្រថៃ: ឆ្នេរសមុទ្រ

ឆ្នេរសមុទ្រ 

 ប្រទេសថៃ

 ឈូងសមុទ្របាងកក
 ឈូងសមុទ្រ ប្រជួប
 អូម៉ាណាវ
 ឆកសមុទ្រ សតហប
 ឆ្នេរសមុទ្រ បានដុន

 កម្ពុជា

 ឆកកំពង់សោម 
 ឆ្នេរសមុទ្រវាលរេញ
 ឆ្នេរសមុទ្រកែប
 ឆក កោះកុង

 ប្រទេសវៀតណាម

 Vinh Thuan Yen
 Vinh Ba Hon
 Vinh Hon Chong
ឈូងសមុទ្រថៃ: កោះ

កោះ 
កោះធំៗនៅឈូងសមុទ្ររួមមាន៖
កោះឆាង
កោះម៉ាក
កោះកុត
កោះសាម៉ុយ
កោះផាងាន
កោះតៅ
កោះផាលូវ
កោះស៊ីឆាង
កោះឡាន់
កោះផៃ
កោះខ្រម
កោះសមែសាន
កោះសាម៉េត
កោះរ៉ាង
កោះខាងខៅ 
កោះម៉ាន់នុក
កោះវ៉ៃ
កោះភិ
កោះខាំ
កោះសៃ
កោះក្រា
កោះលូស៊ីន
កោះត្រល់
កោះហាទៀន
កោះបាលួ
កោះណាំទុ
កោះកុង
កោះរុង
កោះស្ដេច
កោះរ៉ុងសន្លឹម
កោះពោះ
កោះដែកគោល
កោះឬស្សី
កោះតាកៀវ
កោះព្រាប
កោះថ្មី
កោះសេះ
កោះទន្សាយ
កោះតាង
កោះព្រីង
កោះពូលូវ៉ៃ
ឈូងសមុទ្រថៃ: បរិស្ថាន

បរិស្ថាន 

 ផ្កាថ្ម 
មាន ថ្ម ប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មចំនួន 75,590 រ៉ៃនៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលក្នុងនោះ 5 ភាគរយត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមានជីជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 ការប្រែពណ៌ផ្កាថ្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានកើតឡើងនៅតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹកភាគច្រើនក្នុងប្រទេស។ ការហូរចេញនៃថ្មប៉ប្រះទឹកនៅសមុទ្រ Andaman គឺធ្ងន់ធ្ងរ និងទូលំទូលាយជាងនៅឈូងសមុទ្រថៃ។   នៅឆ្នាំ 2016 ផ្កាថ្ម bleach ត្រូវបានគេរកឃើញនៅ Ko Thalu និង Ko Luam ក្នុង ខេត្ត Prachuap Khiri Khan ជាលើកដំបូង។  អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានកំណត់ថាការ bleaching ចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រកើនឡើងលើសពី 30 °C លើសពីបីសប្តាហ៍។ ដែលបានផ្តល់ឱ្យរយៈពេលយូរនៃសីតុណ្ហភាពរហូតដល់ 32 °C នៅ Ko Thalu ក្នុងខេត្ត Prachuap Khiri Khan ផ្កាថ្មពី 5 ទៅ 10 ភាគរយនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបាន bleach រួចហើយ។ 

 គុណភាពទឹក។ 
លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យទឹកតាមឆ្នេរសមុទ្រក្នុងឆ្នាំ 2015 ពីទីតាំងសំណាកចំនួន 202 ដែលប្រមូលបានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ បង្ហាញថាគ្មានទឹកឆ្នេរសមុទ្រថៃត្រូវបានគេរកឃើញថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អប្រសើរនោះទេ។ ដប់ប្រាំមួយភាគរយនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រមានគុណភាពល្អ 72 ភាគរយមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ 9 ភាគរយមានគុណភាពអន់ និង 3 ភាគរយមានគុណភាពអន់ខ្លាំង។ គុណភាពនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រទាំងអស់បង្ហាញភាគរយស្រដៀងគ្នា — ភាគច្រើនមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ លើកលែងតែឈូងសមុទ្រខាងក្នុងនៃប្រទេសថៃ ដែលទឹកនៅឆ្នេរសមុទ្រមានកម្រិតទាបទៅអន់ខ្លាំង។ បើ​ប្រៀបធៀប​នឹង​គុណភាព​ទឹក​តាម​ឆ្នេរ​តាម​ការ​វាស់វែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ គុណភាព​ទឹក​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ។   ទឹកឈូងសមុទ្រមួយចំនួននៃ ខេត្ត ស្ទឹងជ្រៅ ខេត្ត សមុទ្រសកល ខេត្ត សមុទ្រព្រះកាណ៌ ទីក្រុងបាងកក ខេត្ត រយ៉ង ខេត្តជលបុរី  ខេត្ត ពេជ្របុរី ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន និង ខេត្តសុរាស្ត្រធានី ត្រូវបានវិនិច្ឆ័យថាមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រនៅក្នុង "មិនល្អ" ឬ "ក្រីក្រខ្លាំង" ។ លក្ខខណ្ឌ  សុងក្លា គឺជាខេត្តតែមួយគត់នៅឈូងសមុទ្រ ដែលមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រវាយតម្លៃគុណភាព "ល្អ"។  

 ជលផល 

 សំណឹកឆ្នេរសមុទ្រ 

 ការបំពុលផ្លាស្ទិច 

 ការធ្លាយប្រេង
ឈូងសមុទ្រថៃ: ផ្កាថ្ម

ផ្កាថ្ម 
មាន ថ្ម ប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មចំនួន 75,590 រ៉ៃនៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលក្នុងនោះ 5 ភាគរយត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមានជីជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 ការប្រែពណ៌ផ្កាថ្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានកើតឡើងនៅតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹកភាគច្រើនក្នុងប្រទេស។ ការហូរចេញនៃថ្មប៉ប្រះទឹកនៅសមុទ្រ Andaman គឺធ្ងន់ធ្ងរ និងទូលំទូលាយជាងនៅឈូងសមុទ្រថៃ។   នៅឆ្នាំ 2016 ផ្កាថ្ម bleach ត្រូវបានគេរកឃើញនៅ Ko Thalu និង Ko Luam ក្នុង ខេត្ត Prachuap Khiri Khan ជាលើកដំបូង។  អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានកំណត់ថាការ bleaching ចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រកើនឡើងលើសពី 30 °C លើសពីបីសប្តាហ៍។ ដែលបានផ្តល់ឱ្យរយៈពេលយូរនៃសីតុណ្ហភាពរហូតដល់ 32 °C នៅ Ko Thalu ក្នុងខេត្ត Prachuap Khiri Khan ផ្កាថ្មពី 5 ទៅ 10 ភាគរយនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបាន bleach រួចហើយ។
ឈូងសមុទ្រថៃ: គុណភាពទឹក។

គុណភាពទឹក។ 
លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យទឹកតាមឆ្នេរសមុទ្រក្នុងឆ្នាំ 2015 ពីទីតាំងសំណាកចំនួន 202 ដែលប្រមូលបានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ បង្ហាញថាគ្មានទឹកឆ្នេរសមុទ្រថៃត្រូវបានគេរកឃើញថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អប្រសើរនោះទេ។ ដប់ប្រាំមួយភាគរយនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រមានគុណភាពល្អ 72 ភាគរយមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ 9 ភាគរយមានគុណភាពអន់ និង 3 ភាគរយមានគុណភាពអន់ខ្លាំង។ គុណភាពនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រទាំងអស់បង្ហាញភាគរយស្រដៀងគ្នា — ភាគច្រើនមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ លើកលែងតែឈូងសមុទ្រខាងក្នុងនៃប្រទេសថៃ ដែលទឹកនៅឆ្នេរសមុទ្រមានកម្រិតទាបទៅអន់ខ្លាំង។ បើ​ប្រៀបធៀប​នឹង​គុណភាព​ទឹក​តាម​ឆ្នេរ​តាម​ការ​វាស់វែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ គុណភាព​ទឹក​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ។   ទឹកឈូងសមុទ្រមួយចំនួននៃ ខេត្ត ស្ទឹងជ្រៅ ខេត្ត សមុទ្រសកល ខេត្ត សមុទ្រព្រះកាណ៌ ទីក្រុងបាងកក ខេត្ត រយ៉ង ខេត្តជលបុរី  ខេត្ត ពេជ្របុរី ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន និង ខេត្តសុរាស្ត្រធានី ត្រូវបានវិនិច្ឆ័យថាមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រនៅក្នុង "មិនល្អ" ឬ "ក្រីក្រខ្លាំង" ។ លក្ខខណ្ឌ  សុងក្លា គឺជាខេត្តតែមួយគត់នៅឈូងសមុទ្រ ដែលមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រវាយតម្លៃគុណភាព "ល្អ"។
ឈូងសមុទ្រថៃ: ទេសចរណ៍

ទេសចរណ៍ 
ថ្មប៉ប្រះ ទឹកផ្កាថ្ម ជាច្រើននៅឈូងសមុទ្របានធ្វើឱ្យវាទាក់ទាញដល់អ្នកមុជទឹក។ កំដៅត្រូពិចនៃទឹកទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ គោលដៅទេសចរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួននៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃគឺកោះ កោះសាម៉ុយ និង កោះផាងាន ក្នុង ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី, Pattaya ក្នុង ខេត្ត ជលបុរី, Cha-am ក្នុង ខេត្ត ពេជ្របុរី, Hua Hin ក្នុង ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន និង កោះសាម៉េត នៅ ខេត្តរយ៉ង ។

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ឆ្នេរសមុទ្រនេះត្រូវបានគេស្គាល់សម្រាប់សកម្មភាព មើលត្រីបាឡែន របស់ខ្លួន ដោយកំណត់គោលដៅដល់ប្រជាជនដែលជិតផុតពូជ និងជិតផុតពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃ ពពួក cetaceans ( Eden's whales, newly described Omura's whale,  Chinese white dolphins និង Irrawaddy dolphins ដែលបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយាពិសេសនៃការចិញ្ចឹម) និង សត្វព្រាប ។   Marsh, H. et al. (2002). Dugong: status reports and action plans for countries and territories . IUCN. វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដំបូងដោយ Muller ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៦ ជា Trichechus dugon ។  អណ្តើកសមុទ្រចំនួន ៥ ប្រភេទត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ និងឆ្នេរសមុទ្រ Andaman រួមមានអណ្តើកអូលីវ រីលលី អណ្តើកបៃតង អណ្តើកហាកប៊ីល អណ្តើកក្បាលដី និងអណ្តើកស្បែក។
ឈូងសមុទ្រថៃ: ជម្លោះទឹកដី

ជម្លោះទឹកដី 
តំបន់​រវាង​ម៉ាឡេស៊ី, ថៃ ,កម្ពុជា និង​វៀតណាម​មាន​ជម្លោះ​ទឹកដី​ជាច្រើន​។ ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី និង​ថៃ​បាន​ជ្រើសរើស​រួម​គ្នា​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​ជម្លោះ​ដែល​រួម​មាន​កោះ កោះក្រា និង កោះឡោសិន ។  ជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមនៅឈូងសមុទ្រថៃ ភាគច្រើនទាក់ទងនឹងកោះ ភូកុក ឬកោះត្រល់ជាភាសាខ្មែរ ដែលនៅជាប់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា។  កម្ពុជា​ក៏​ទាមទារ​យក  នៃ ផ្ទៃធ្នើ ។  [Reprint of ] 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text
ឈូងសមុទ្របេងហ្គាល់

ឈូងសមុទ្របេងហ្គាល់ (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ Bay of Bengal) គឺជាផ្នែកខាងជើងនៃមហាសមុទ្រឥណ្ឌា។ វាមានរាងជាត្រីកោណដែលហ៊ុមព័ទ្ឋពីខាងកើតដោយឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន និងពីខាងលិចដោយឧបទ្វីបឥណ្ឌា។ នៅខាងជើងឈូងសមុទ្រនេះគឺរដ្ឋបេងហ្គាល់ខាងលិចរបស់ឥណ្ឌា និងប្រទេសបង់ក្លាដែស្ស នៅខាងលិចគឺប្រទេសឥណ្ឌានិងស្រីលង្កា នៅខាងកើតគឺប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ប៉ែកខាងត្បូងប្រទេសថៃនិងកំរងកោះអង់ដាម៉ង់និងនីកូបារ។ ព្រំដែនខាងត្បូងរបស់វាជាខ្សែប្រឌិតភ្ជាប់ពីចុងខាងត្បូងកោះស្រីលង្កាទៅ​ចុងខាងជើងកោះស៊ូម៉ាត្រា។
ឈូងសមុទ្របេងហ្គាល់: ទន្លេ

ទន្លេ 
ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលមកក្នុងឈូងសមុទ្របេងហ្គាល់មាន៖
 ទន្លេគង្គា
 ទន្លេប្រាមាពុត្រា
 ទន្លេអាយ៉េយ៉ារវ៉ាឌី
 ទន្លេហ្គោដាវ៉ារី
 ទន្លេមហាណាឌី
 ទន្លេគ្រឹស្នា
 ទន្លេមេគណា
 ទន្លេកាវារី
 ទន្លេកូអ៊ុំ
ឈូងសមុទ្រពែរ្ស

រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពឈូងសមុទ្រពែរ្សនាពេលរាត្រី ថតពីស្ថានីយ៍អវកាសអន្តរជាតិក្នុងអំឡុងឆ្នាំ២០២០។

ឈូងសមុទ្រពែរ្ស (ភាសាពែរ្ស៖ خلیج فارس) ឬអាចហៅបានថា ឈូងសមុទ្រអារ៉ាប់ គឺជាសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេនៅតំបន់អាស៊ីខាងលិច។ សមុទ្រមួយនេះគឺជាផ្នែកមួយនៃមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ដែលស្ថិតនៅចន្លោះប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងឧបទ្វីបអារ៉ាប់។United Nations Group of Experts on Geographical Names Working Paper No. 61 , 23rd Session, Vienna, 28 March – 4 April 2006. accessed October 9, 2010 វាត្រូវបានតភ្ជាប់ទៅឈូងសមុទ្រអូម៉ង់តាមច្រកសមុទ្រអ័រមូស។ លើសពីនេះ ដីសណ្ដទន្លេឆាតអែលអារ៉ាប់ដ៏សំខាន់មានទីតាំងស្ថិតនៅច្រាំងភាគពាយ័ព្យនៃសមុទ្រនេះ។

ឈូងសមុទ្រពែរ្សមានទីកន្លែងនេសាទច្រើន ថ្មប៉ប្រះទឹកយ៉ាងទូលំទូលាយ (ភាគច្រើនជាថ្មរឹង ប៉ុន្តែក៏មានផ្កាថ្មដែរ) និងអយស្ទ័រគុជខ្យងដ៏សម្បូរបែប តែសមុទ្រនេះក៏បានទទួលរងនូវការបំពុលផ្នែកបរិស្ថានផងដែរដោយសារតែកំណើនឧស្សាហូបនីយកម្មក្នុងតំបន់ និងការកំពប់រ៉ែប្រេងកាតចូលក្នុងសមុទ្រជាដើម។ 

ឈូងសមុទ្រពែរ្សនេះស្ថិតនៅក្នុងអាងឈូងសមុទ្រពែរ្សដែលមានដើមកំណើតតាំងពីស័កសេណូសូអ៊ិក និងមានទំនាក់ទំនងទៅនឹងការធ្លាក់ចុះនៃផ្លាកអារ៉ាប់នៅក្រោមភ្នំហ្សាក្រូស។A Brief Tectonic History of the Arabian basin. Retrieved from the website: http://www.sepmstrata.org/page.aspx?pageid=133  ដំណើរទឹកហូរបច្ចុប្បន្ននៃអាងទឹកនេះបានចាប់ផ្តើមកាលពី ១៥,០០០ ឆ្នាំមុនដោយសារតែកំណើនកម្រិតទឹកសមុទ្រកើតចេញពីការរំលាយផ្ទាំងទឹកកកនៅជំនាន់ហូឡូសែន។
ឈូងសមុទ្រពែរ្ស: ឈ្មោះ

ឈ្មោះ 

មុនពេលត្រូវបានទទួលឈ្មោះបច្ចុប្បន្នរបស់វា ឈូងសមុទ្រពែរ្ស ត្រូវបានគេហៅតាមឈ្មោះផ្សេងៗគ្នា។  នៅក្នុងឯកសាររបស់បាប៊ីឡូន សមុទ្រមួយនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថា "សមុទ្រខាងលើអាកកាដ" ខណៈដែលពួកអាស៊ីរីបានហៅវាថា "សមុទ្រជូរ"។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៥៥០ មុន គ.ស.  ចក្រភពអាឆេមីនីដ្ស៍បានបង្កើតអាណាចក្របុរាណដំបូងមួយនៅតំបន់ពែរស៊ីស ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅប៉ែកនិរតីនៃតំបន់ខ្ពង់រាបអ៊ីរ៉ង់។ ក្រោយមកទៀតដោយយោងតាមប្រភពពីក្រិក សមុទ្រមួយនេះក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថា "ឈូងសមុទ្រពែរ្ស"។

 ជម្លោះទាក់ទងនឹងឈ្មោះ 
ដែនសមុទ្រនេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអន្តរជាតិថា ឈូងសមុទ្រពែរ្ស។ រដ្ឋាភិបាលអារ៉ាប់តែងហៅវាថា ឈូងសមុទ្រអារ៉ាប់ ឬ "ឈូងសមុទ្រ" ទទេNiusha Boghrati, Omission of 'Persian Gulf' Name Angers Iran , World Press.com, December 28, 2006 ហើយប្រទេស និងអង្គការផ្សេងទៀតក៏បានចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ឈ្មោះថាឈូងសមុទ្រអារ៉ាប់តាម។ ឈ្មោះ ឈូងសមុទ្រអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានអង្គការធារាសាស្ត្រអន្តរជាតិប្រើប្រាស់សម្រាប់សម្ដៅលើឈូងសមុទ្រពែរ្ស។

ជម្លោះ​ជុំវិញនឹងឈ្មោះ​សមុទ្រនេះបាន​កើត​មានឡើង​ ជា​ពិសេស​ចាប់​តាំង​ពី​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ១៩៦០ មក។ ការប្រជែងគ្នារវាងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងប្រជាជាតិអារ៉ាប់មួយចំនួន រួមជាមួយនឹងកំណើននៃលទ្ធិអារ៉ាប់តែមួយ និងជាតិនិយមអារ៉ាប់ បាននាំឱ្យឈ្មោះ "ឈូងសមុទ្រអារ៉ាប់" កើនមានប្រជាប្រិយភាពកាន់តែខ្លាំងនៅតាមបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ភាគច្រើន។
ឈូងសមុទ្រពែរ្ស: ជម្លោះទាក់ទងនឹងឈ្មោះ

ជម្លោះទាក់ទងនឹងឈ្មោះ 
ដែនសមុទ្រនេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអន្តរជាតិថា ឈូងសមុទ្រពែរ្ស។ រដ្ឋាភិបាលអារ៉ាប់តែងហៅវាថា ឈូងសមុទ្រអារ៉ាប់ ឬ "ឈូងសមុទ្រ" ទទេNiusha Boghrati, Omission of 'Persian Gulf' Name Angers Iran , World Press.com, December 28, 2006 ហើយប្រទេស និងអង្គការផ្សេងទៀតក៏បានចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ឈ្មោះថាឈូងសមុទ្រអារ៉ាប់តាម។ ឈ្មោះ ឈូងសមុទ្រអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានអង្គការធារាសាស្ត្រអន្តរជាតិប្រើប្រាស់សម្រាប់សម្ដៅលើឈូងសមុទ្រពែរ្ស។

ជម្លោះ​ជុំវិញនឹងឈ្មោះ​សមុទ្រនេះបាន​កើត​មានឡើង​ ជា​ពិសេស​ចាប់​តាំង​ពី​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ១៩៦០ មក។ ការប្រជែងគ្នារវាងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងប្រជាជាតិអារ៉ាប់មួយចំនួន រួមជាមួយនឹងកំណើននៃលទ្ធិអារ៉ាប់តែមួយ និងជាតិនិយមអារ៉ាប់ បាននាំឱ្យឈ្មោះ "ឈូងសមុទ្រអារ៉ាប់" កើនមានប្រជាប្រិយភាពកាន់តែខ្លាំងនៅតាមបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ភាគច្រើន។
ឈូងសមុទ្រពែរ្ស: បុរាណកាល

បុរាណកាល 

រូបភាពតូច|ផែនទីនៃចក្រភពពែរ្សអាឆេមីនីដ្ស៍ ដែលមានទីតាំងនៅជាប់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស។
thumb|រូបគំនូរនៃកងកម្លាំងបេសកកម្មប្រឺតាញនៅខាងច្រាំងរ៉ាសអាល់កីយម៉ាក្នុងឆ្នាំ១៨០៩។
វត្តមានរបស់មនុស្សដំបូងនៅលើប្រជុំកោះនៃឈូងសមុទ្រពែរ្សត្រូវបានគេកំណត់ថាមានតាំងពីពាក់កណ្តាលសម័យប៉ាឡេអូលីទិកមកម៉្លេះ ដោយមានឧបករណ៍ថ្មដែលត្រូវបានគេរកឃើញនៅលើកោះកេឃ្សឹមជាភស្តុតាង។ អរិយធម៌ដ៏ចំណាស់ជាងគេបំផុតរបស់ពិភពលោក (ស៊ូមែរ) បានវិវត្តឡើងនៅតាមបណ្តោយឈូងសមុទ្រពែរ្ស និងប៉ែកភាគខាងត្បូងមេសូប៉ូតាមី។

កាលនៅសម័យដើម កុលសម្ព័ន្ធពនេចរជាបន្តបន្ទាប់បាននាំគ្នាមកតាំងទីលំនៅនៅច្រាំងភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រពែរ្ស។ នៅចុងសហវត្សទី៤ មុន គ.ស. តំបន់ភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រពែរ្សត្រូវបានស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលអរិយធម៌ឌីលម៉ុន។ នៅសតវត្សរ៍ទី២ ក្រុមកុលសម្ព័ន្ធឡាហ៊ុម ដែលមានទីលំនៅនៅលើទឹកដីប្រទេសយេម៉ែនសព្វថ្ងៃ បានធ្វើចំណាកស្រុកសម្ដៅទៅភាគខាងជើង ហើយបានបង្កើតរាជាណាចក្រឡាក់មីដនៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរភាគខាងត្បូង។ សមរភូមិសង្គ្រាមបុរាណជាម្តងម្កាលបានកើតឡើងនៅតាមឆ្នេរនៃឈូងសមុទ្រពែរ្សរវាងចក្រភពពែរ្សសាស្សានីដ និងរាជាណាចក្រឡាក់មីដ ហើយយុទ្ធនាការយោធាដ៏ធំបំផុតគឺការឈ្លានពានដែលដឹកនាំដោយស្ដេចពែរ្សព្រះនាមឆាពួរទី២ ដែលបាននាំឱ្យអាណាចក្រឡាក់មីដដួលរលំខ្ទិចខ្ទាំ និងបើកផ្លូវឱ្យនគរព្រះអង្គពង្រីកទឹកដីចូលទៅក្នុងតំបន់អារ៉ាប់តាមខ្សែបន្ទាត់ឆ្នេរខាងត្បូង។ នៅអំឡុងសតវត្សរ៍ទីប្រាំពីរ ចក្រភពសាស្សានីដបានវាយដណ្តើមយកទឹកដីជុំវិញឈូងសមុទ្រពែរ្សបានទាំងមូល រួមទាំងច្រាំងភាគខាងត្បូង និងជើង។

នៅចន្លោះឆ្នាំ ៦២៥ មុន គ.ស. និងឆ្នាំ ២២៦ នៃ គ.ស. ប៉ែងខាងជើងនៃសមុទ្រនេះត្រូវបានត្រួតត្រាដោយអាណាចក្រ និងរាជវង្សពែរ្សតៗគ្នា ដូចជា ចក្រភពមេដេស អាឆេមីនីដ្ស៍ សេលូស៊ីដ និងប៉ារត៍ជាដើម។ នៅក្នុងរជ្ជកាលដឹកនាំរបស់ស្តេចអាឆេមីនីដ្ស៍ ព្រះចៅដារីយូសទី១ នាវារបស់ពែរ្សបានចាប់ផ្តើមធ្វើនាវាចរណ៍នៅលើផ្ទៃឈូងសមុទ្រពែរ្ស។ កងកម្លាំងទ័ពជើងទឹកពែរ្សបាននាំឱ្យមានវត្តមាននាវាពែរ្សកាន់តែច្រើននៅក្នុងឈូងសមុទ្រនេះ ហើយក៏បានបន្តមានរហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៩ នៅពេលដែលក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាងកើតរបស់អង់គ្លេស និងកងរាជនាវារបស់ខ្លួនបានចូលមកដល់។ កងនាវាពែរ្សមិនត្រឹមតែឈរជើងនៅតាមបណ្ដាកោះនៃឈូងសមុទ្រពែរ្សប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងចេញល្បាតតាមដងទន្លេផ្សេងៗនៅក្នុងចក្រភពផងដែរ រួមមានឆាតអែលអារ៉ាប់ ទីក្រឺ និងទន្លេនីលនៅភាគខាងលិច ព្រមទាំងផ្លូវទឹកស៊ីនដ៍ទៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។

កងបញ្ជាការទ័ពជើងទឹកកំពូលអាឆេមីនីដ្ស៍បានបង្កើតមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹកសំខាន់ៗ ដែលមានទីតាំងនៅតាមដងទន្លេឆាតអែលអារ៉ាប់ បារ៉ែន អូម៉ង់ និងយេម៉ែន។ មិនយូរប៉ុន្មាន កងនាវាពែរ្សមិនត្រឹមត្រូវបានប្រើសម្រាប់គោលបំណងរក្សាសន្តិភាពនៅតាមបណ្តោយឆាតអែលអារ៉ាប់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ដើម្បីបើកទ្វារធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយឥណ្ឌាតាមរយៈឈូងសមុទ្រនេះផងដែរ។

ក្រោយពីការដួលរលំនៃចក្រភពអាឆេមីនីដ្ស៍ និងចក្រភពប៉ារត៍ អាណាចក្រថ្មីមួយទៀតហៅសាស្សានីដក៏បានលេចឡើង។ ឈូងសមុទ្រពែរ្ស និងផ្លូវសូត្រ គឺជាផ្លូវពាណិជ្ជកម្មពីរដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់ចក្រភពសាស្សានីដ។ កំពង់ផែពាណិជ្ជកម្មជាច្រើននៃចក្រភពពែរ្សតែងមានទីតាំងស្ថិតនៅ ឬជុំវិញឈូងសមុទ្រមួយនេះ។ ស៊ីរ៉ាហ្វជាកំពង់ផែសាស្សានីដបុរាណដែលស្ថិតនៅលើច្រាំងខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រពែរ្ស មានទីតាំងនៅខេត្តប៊ូស៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់បច្ចុប្បន្ន គឺជាគំរូដ៏ល្អសម្រាប់កំពង់ផែពាណិជ្ជកម្មនៅសម័យនោះ។ ស៊ីរ៉ាហ្វមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងព្រោះដោយសារតែវាជាកំពង់ផែដែលតភ្ជាប់ពាណិជ្ជកម្មជាមួយប្រទេសចិននៅក្នុងសតវត្សទី៤ ដោយបានបង្កើតទំនាក់ទំនងជាមួយពាណិជ្ជករចុងបូព៌ាដំបូងនៅឆ្នាំ១៨៥ នៃ គ.ស.។
ឈូងសមុទ្រពែរ្ស: សម័យអាណានិគម

សម័យអាណានិគម 
ព័រទុយហ្កាល់បានបន្សាយឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួននៅឈូងសមុទ្រពែរ្សអស់រយៈពេល ២៥០ ឆ្នាំ ក៏ប៉ុន្តែចាប់តាំងពីដើមសតវត្សទី១៦ មក អំណាចគ្រប់គ្រងរបស់ព័រទុយហ្កាល់ បានប៉ះទង្គិចជាមួយមហាអំណាចក្នុងតំបន់ និងក៏ដូចជាចក្រភពអូតូម៉ង់ផង។ បន្ទាប់ពីអង់គ្លេស និងហុល្លង់បានចូលមកដល់នៅសតវត្សទី១៧ ចក្រភពសេហ្វេវីដក៏បានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយនឹងអ្នកចំណូលថ្មីដើម្បីប្រជែងនឹងអំណាចព័រទុយហ្កាល់នៅឯនាយសមុទ្រ។
thumb|left|គំនូរបង្ហាញពីបន្ទាយព័រទុយហ្កាល់មួយនៅលើកោះអ័រមូស (១៥៥៦)។

ជាលទ្ធផលនៃការប៉ុនប៉ងពង្រីកឥទ្ធិពលចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រឥណ្ឌានៅដើមសតវត្សទី១៦ ព័រទុយហ្កាល់ក៏ត្រូវប្រឈមនឹងជម្លោះយោធាជាមួយរដ្ឋអំណាចអូតូម៉ង់នៅតាមតំបន់ឆ្នេរនៃឈូងសមុទ្រពែរ្ស។ នៅឆ្នាំ១៥២១ មេបញ្ជាការនៃកងកម្លាំងព័រទុយហ្កាល់ លោកអង់តូនីញ៉ូ កូរ៉េយ៉ាបានលើកទ័ពមកឈ្លានពានកោះបារ៉ែនដើម្បីគ្រប់គ្រងលើឧស្សាហកម្មគុជខ្យងនៅទីនោះ។ នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៦០២ ព្រះចៅអធិរាជពែរ្សនៃចក្រភពសេហ្វេវីដព្រះនាមអាបបាសបានដឹកនាំទ័ពវាយបណ្តេញជនជាតិព័រទុយហ្កាល់ចេញពីបារ៉ែន។ ដោយមានការគាំទ្រពីកងនាវាអង់គ្លេស នៅឆ្នាំ១៦២២ ព្រះចៅអាបបាសក៏បានវាយដណ្ដើមយកកោះអ័រមូសពីជនជាតិព័រទុយហ្កាល់ ហើយផ្លូវពាណិជ្ជកម្មភាគច្រើនក៏ត្រូវបានបង្វែរទៅរកទីក្រុងបង់ដារអាបបាសរបស់ចក្រភពពែរ្ស។ ក្រោយពីពេលនោះ ឈូងសមុទ្រពែរ្សក៏ត្រូវបានបើកឱ្យមានជំនួញជួញដូរពាណិជ្ជកម្មគ្រប់ប្រភេទជាមួយពាណិជ្ជករមកពីព័រទុយហ្កាល់ ហុល្លង់ បារាំង អេស្ប៉ាញ និងអង់គ្លេសក្រោមសិទ្ធិពិសេសដែលប្រគល់ដោយចក្រភពពែរ្ស។ រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៧១ ចក្រភព​អូតូម៉ង់​បាន​ចូលមកត្រួតត្រាតំបន់​អារ៉ាប់​បូព៌ា​​ជាថ្មី។Rahman 1979, pp. 138–139 ជាលទ្ធផលនៃសម្ពាធនយោបាយ និងយោធា កុលសម្ព័ន្ធនៅក្នុងតំបន់ក៏បានអនុញ្ញាតឱ្យអូតូម៉ង់ចូលត្រួតត្រាទឹកដីអារ៉ាប់ដោយសន្តិវិធី។ រដ្ឋអូតូម៉ង់ត្រូវបង្ខំដកអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនចេញពីតំបន់នេះក្រោយការផ្ទុះឡើងនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងតម្រូវការកងទ័ពនៅតាមតំបន់ព្រំដែនផ្សេងទៀត។ នៅអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ សម្ព័ន្ធភាពលោកខាងលិចបានប្រើប្រាស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ជាផ្លូវសម្រាប់បញ្ជូនសម្ភារៈយោធា និងការផ្គត់ផ្គង់ឧស្សាហកម្មទៅកាន់សហភាពសូវៀត ដោយគេតែងសម្ដៅលើផ្លូវនោះថា"ច្រកផ្លូវពែរ្ស"។ ដូចហេតុនេះទើបឈូងសមុទ្រពែរ្សបានក្លាយជាផ្លូវសមុទ្រដ៏សំខាន់មួយ តាមរយៈការដែលសម្ព័ន្ធមិត្តបានដឹកជញ្ជូនឧបករណ៍ជំនួយផ្សេងៗទៅកាន់សហភាពសូវៀតដើម្បីប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់ពួកណាស៊ី។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៧៦៣ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧១ ចក្រភពអង់គ្លេសគឺជាមហាអំណាចគ្រប់គ្រងលើបណ្ដារដ្ឋមួយចំនួននៅជុំវិញឈូងសមុទ្រពែរ្ស រួមទាំងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមផង។
ឈូងសមុទ្រពែរ្ស: សម័យទំនើប

សម័យទំនើប 
thumb|ប្រតិបត្តិការអឺណែស្តវីល, តុលា ១៩៨៧

ឈូងសមុទ្រពែរ្សនេះបានក្លាយជាសមរភូមិប្រយុទ្ធក្នុងសង្រ្គាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ១៩៨០–១៩៨៨ ដែលជាហេតុនាំឱ្យកើតមានការវាយប្រហារនាវាដឹកប្រេងរបស់ភាគីទាំងសងខាង។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៩១ សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រក៏បានផ្ទុះឡើងដែលជាលទ្ធផលនៃការឈ្លានពានរបស់អ៊ីរ៉ាក់មកលើប្រទេសគុយវ៉ែត ខណៈដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រឡូកចូលបន្តិចម្តងៗ។ នៅថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៨៨ យន្តហោះ Iran Air Flight 655 ត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ដោយកងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក (ដែលភាន់ច្រឡំយន្តហោះនេះថាជាយន្តហោះចម្បាំងរបស់អ៊ីរ៉ង់) ខណៈដែលវាកំពុងហោះហើរពីលើឈូងសមុទ្រពែរ្ស ដោយបានសម្លាប់មនុស្សទាំងអស់នៅលើយន្តហោះចំនួន ២៩០ នាក់។