navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
មនុស្សប្រុស

អត្តនេះគឺនិយាយអំពីមនុស្សប្រុស ឬនិយាយអំពីបុរសៗដែលជាបុរសភេទទាំងនេះគឺរូបភាពរបស់ បុរសៗដែលនៅលើពិភពលោកដែលជាបុរសពិត។ចំពោះដីកោះមួយដែលជាកូនកោះតូចមួយដែលមានបុរសរស់នៅលើទឹកដីកោះនោះ។ គេមិនអាចនិយាយ ឬមិនអនុញ្ញាតអោយនិយាយថាមនុស្សវ័យក្មេងជាមនុស្សប្រុសបានទេ។
នៅក្នុងភាសាអង់គ្លេសចាប់ពីថ្នាក់ក្រោមឡើងគឺមានន័យថាចាប់ពីវ័យក្មេងឡើងទៅរហូតដល់វ័យកណ្តាល។ទោះជាយ៉ាងណាក្តីមានបុរសៗ ទាំងអស់មានសិទ្ធក្នុងការបន្តពូជពង់វង្សត្រកូកផងដែរតាមការប្រើប្រាស់ប្រដាប់ភេទ ឬតាមបែបវទ្យាសាស្រ្តបានផងដែរ ឬតាមការរូមភេទជាមួយស្រ្តដោយការ បញ្ចូលឈាបជាដើមដោយតាមការធ្វើការពិសោធរវាងមនុស្សប្រុស។
ក្នុងចំណោះក្រុមអ្នកដែលពេញវ័យជាប្រុសនោះគឺគេសំគាល់ថាបុរស់មានប្រដាប់ភេទផ្ទុយពីស្រ្តី និងមានលក្ចណះផ្សេងៗជាច្រើនទៀតដូចជាចរិកលក្ខណះខុសពីស្រ្តី អកប្បកិរិយាមាយាតខុសពីស្រ្តី
ដូច្នេះបុរសភេទប្រកបដោយបុរិសលក្ខណះ ទៅលើកាមតណ្ហាជាងស្រ្តី។
មនុស្សប្រុស: ដើមកំណើតមនុស្សប្រុស

ដើមកំណើតមនុស្សប្រុស 
អត្តស្រ្តីអំពីមនុស្សប្រុស
ក្រុមមនុស្សប្រុសមុនដំបូងមានដើមកំណើតមកពីបុរសចាស់ម្នាក់ដែលជាជនជាតិអង់គេ្លស​ ប៉ុន្តែមានមតិមួយបានលើកឡើងថាដើមកំណើតដំបូងរបស់ បុរសដំបូងនោះគឺមានដើមកំណើតមកពីប្រទេសឥណ្ឌាដែលជាឈ្មោះចាស់របស់អង់គ្លេសដែលមានន័យពេញលេញថា​​មនុស្សពេញវ័យដែលជាបុរសនោះដែលវាមាន ន័យគ្រប់គ្រាន់សំរាប់បុរសភេទ។
យើងអាចនិយាយបានថាបុរស ឬមនុស្សប្រុសនេះគឺបានប្រើមកពីជនជាតិដើមរបស់អាល្លឺម៉ងក្នុងការបង្កើតពាក្យថាមនុស្សនេះជាទស្សនះមួយ។
ទាំងនេះគឺបានរួមបញ្ចូលទាំងបុរសចាស់ម្នាក់ដែលជាជនជាតិអាល្លឺម៉ង់។
មនុស្សប្រុស: អាយុ និងបច្ចេកទេស

អាយុ និងបច្ចេកទេស 
ចំពោះមនុស្សដែលមានវ័យពេញលេញជាបុរសគឺយើងអាចនិយាយពិព័ណ៍នាបានថាគឺជាសម័យមួយ ឬជាឪកាសមួយសំរាប់ជីវិតរបស់គាត់ហើយលោកបាន ឆ្លងការពីដំណាកកាលមួយដែលមានន័យថាសង្សាប្រុស ដែលធ្លាប់បានឆ្លងការភាពពេញកម្លោះរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ។
មនុស្សប្រុស: អានបន្ថែម

អានបន្ថែម 
 Andrew Perchuk, Simon Watney, Bell Hooks, The Masculine Masquerade: Masculinity and Representation, MIT Press 1995
 Pierre Bourdieu, Masculine Domination, Paperback Edition, Stanford University Press 2001
 Robert W. Connell, Masculinities, Cambridge : Polity Press, 1995
 Warren Farrell, The Myth of Male Power Berkley Trade, 1993  ISBN 0-425-18144-8
 Michael Kimmel (ed.), Robert W. Connell (ed.), Jeff Hearn (ed.), Handbook of Studies on Men and Masculinities, Sage Publications 2004
មនុស្សពីងពាង: សៀវភៅបោះពុម្ភជាប្រវត្តិសាស្រ្ត

សៀវភៅបោះពុម្ភជាប្រវត្តិសាស្រ្ត 
 ការបង្កើតនិងការអភិវឌ្ឌន៍ 
ក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ជាមួយនិងភាពជោគជ័យនៃ មនុស្សអច្ឆរិយៈទាំងបួនដែលរួមមានទាំងភាពអច្ឆរិយៈនិងកំប្លែងដែលនិពន្ធដោយលោក ស្តាន លី ដែលបោះចោលនូវគំនិតរបស់ រឿងស៉ូប ពោះហេរ៉ូ។ គាត់បាននិយាយថាគំនិតនៅក្នុង រឿងមនុស្សពីងពាងដែលបានធ្វើអោយភ្ញាក់ផ្អើលឡើងពីយុវវ័យ ហើយទាមទារចង់បាននូវសៀវភៅរឿងថែមទៀតផង និងប្រាថ្នាចង់ក្លាយជាតួអង្គក្នុងរឿងជាមួយក្មេងៗវ័យជំទង់រូបរាងភិនភាគដូច នឹងមនុស្សពីងពាង។ នៅក្នុងស្វ័យជីវប្រវត្តិរបស់គាត់ លី
មនុស្សពីងពាង: ការបង្កើតនិងការអភិវឌ្ឌន៍

ការបង្កើតនិងការអភិវឌ្ឌន៍ 
ក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ជាមួយនិងភាពជោគជ័យនៃ មនុស្សអច្ឆរិយៈទាំងបួនដែលរួមមានទាំងភាពអច្ឆរិយៈនិងកំប្លែងដែលនិពន្ធដោយលោក ស្តាន លី ដែលបោះចោលនូវគំនិតរបស់ រឿងស៉ូប ពោះហេរ៉ូ។ គាត់បាននិយាយថាគំនិតនៅក្នុង រឿងមនុស្សពីងពាងដែលបានធ្វើអោយភ្ញាក់ផ្អើលឡើងពីយុវវ័យ ហើយទាមទារចង់បាននូវសៀវភៅរឿងថែមទៀតផង និងប្រាថ្នាចង់ក្លាយជាតួអង្គក្នុងរឿងជាមួយក្មេងៗវ័យជំទង់រូបរាងភិនភាគដូច នឹងមនុស្សពីងពាង។ នៅក្នុងស្វ័យជីវប្រវត្តិរបស់គាត់ លី
មនុស្សពីងពាង: ភាពយន្ត

ភាពយន្ត 
 មនុស្សពីងពាង (2002)
 មនុស្សពីងពាង វគ្គ២ (2004)
 មនុស្សពីងពាង វគ្៣ (2007)
 មនុស្សពីងពាងដ៏អស្ចារ្យ (2012)
 មនុស្សពីងពាងដ៏អស្ចារ្យ វគ្២ (2014)
 មនុស្សពីងពាង (2017)
 មនុស្សពីងពាង: ចក្រវាលថ្មី (2018)
 មនុស្សពីងពាង: ឆ្ងាយពីផ្ទះ (2019)
 មនុស្សពីងពាង: មកផ្ទះលែងកើត (2021)

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សពីងពាង
មនុស្សពីងពាង: មកផ្ទះលែងកើត

មនុស្សពីងពាង: មកផ្ទះលែងកើត () គឺជាខ្សែភាពយន្តកំពូលវីរបុរសរបស់អាមេរិក ដែលគ្រោងនឹងចេញផ្សាយនាពេលខាងមុខ។ ផ្អែកលើ តួអង្គ Spider-Man របស់ Marvel Comics ។ ខ្សែភាពយន្តនេះ គឺជាការបង្កើតរួមគ្នារវាង Columbia Pictures និង Marvel Studios និងចែកចាយដោយ ការចេញផ្សាយ Sony Pictures ភាពយន្តនេះគឺជារឿងភាគរបស់ Spider-Man: Homecoming (2017) និង Spider-Man: Far From Home (2019) ហើយជាខ្សែភាពយន្ត ទី 27 នៅក្នុង Marvel Cinematic Universe (MCU)។ ដឹកនាំដោយ Jon Watts និពន្ធដោយ Chris McKenna និង Eric Sommers និងសម្តែងជា Tom Holland ជា Peter Parker/Spider-Man រួមជាមួយនឹង Zendaya, Bae. Nedict Cumberbatch, Jon Favreau, Jacob Batelon, Meriza Tomei, J. B. Smooth , Benedict Wong, Willem Dafoe, Alfred Molina និង Jamie Foxx នៅក្នុងខ្សែភាពយន្តនេះ Parker បានរកជំនួយពី Stephen Strange ដើម្បីធ្វើឲ្យមហាជនមិនដឹងពីគាត់ក្រោយបែកការក្នុងវគ្គ Far From Home។

ខ្សែភាពយន្ត Spider-Man ទីបីត្រូវបានគ្រោងទុកសម្រាប់ដើមឆ្នាំ 2017 ក្នុងអំឡុងពេលនៃការផលិត Homecoming នៅខែសីហា ឆ្នាំ 2019 ការចរចារវាង Sony និង Marvel Studios Dios ដើម្បីកែប្រែកិច្ចព្រមព្រៀងរបស់ពួកគេ ដោយបង្កើតខ្សែភាពយន្តពីងពាងរួមគ្នា។ ការចរចាបានបញ្ចប់ដោយ Marvel Studios ចាកចេញពីគម្រោងនេះ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រតិកម្មអវិជ្ជមានរបស់អ្នកគាំទ្របាននាំឱ្យមានកិច្ចព្រមព្រៀងថ្មីរវាងក្រុមហ៊ុនទាំងពីរនៅខែបន្ទាប់។ ការថតចាប់ផ្តើមនៅខែតុលា ឆ្នាំ 2020 នៅទីក្រុងញូវយ៉ក។ មុនពេលផ្លាស់ទៅ Atlanta ដើម្បីថតរឿងក្នុងខែដដែល។ កំឡុងពេលថត Fox និង Molina វាត្រូវបានគេបង្ហើបថាគាត់នឹងបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងខ្សែភាពយន្ត។ ការត្រលប់ទៅតួនាទីដើមពី <i id="mwJg">ខ្សែភាពយន្ត Spider-Man អតីតកាល</i> ចំណងជើងនៃខ្សែភាពយន្តនេះត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 2021 មុនពេលការថតចប់នៅខែមីនា។

Spider-Man: No Way Home គ្រោងនឹងចេញផ្សាយនៅសហរដ្ឋអាមេរិកនៅថ្ងៃទី 17 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 2021 ដែលជាផ្នែកមួយនៃ ដំណាក់កាលទី 4 នៃ Marvel Cinematic Universe ។ ខ្សែភាពយន្ត Spider-Man ទីបួនកំពុងស្ថិតក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍។
មនុស្សពីងពាង: មកផ្ទះលែងកើត: សង្ខេប

សង្ខេប 
បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍នៃ Spider-Man: Far From Home  ជីវិតរបស់ Peter Parker និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់គាត់បានប្រែប្រួល នៅពេលដែលអត្តសញ្ញាណរបស់គាត់ត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងដៃរបស់ Mysterio គាត់ស្វែងរកជំនួយពី Stephen Strange ដើម្បីព្យាយាមកែប្រែអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង។ ហើយ Parker ត្រូវតែស្វែងយល់ថាតើវាមានន័យយ៉ាងណាក្នុងការក្លាយជា Spider-Man ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តអាមេរិក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តមនុស្សពីងពាង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សពីងពាង
មនុស្សពេញវ័យ

right|thumb|270px|A group of adult people.

​​    មនុស្សពេញវ័យ គឺជាមនុស្សជាតិដែលមានអាយុ និងវ័យចាស់ទុំបន្ដិច រូមបញ្ជូលទាំងពីរភេទក្នុងមជ្ឈិមវ័យ​ ហើយការផ្លាស់ប្ដូរទៅវ័យមួយទៀត។
បរិបទនៃមនុស្សជាតិ​គឺ មានការពឹងពាក់ពំនាក់អាស្រ័យគ្នាទៅវិញទៅមកមានន័យថា មនុស្សមានការទាក់ទងគ្នាក្នុងសង្គមនិង ក្នុងផ្នត់គំនិត។
ឧទាហរណ៏៖ ផ្នត់គំនិតមនុស្សពេញវ័យគឺជាផ្នត់គំនិនមួយដែលមនុស្សបានមកដល់ភាពពេញវ័យការ​ ឫរៀបអាពាណ៏ពិពាហ៏​ 
ហេតុដូច្នោះហើយពួកគេបានយល់ឃើញថា ខ្លួនមានឯករាជ មានការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងបានគ្រប់គ្រាន់ ហើយមានទំនូលខុសត្រូវ(មានភាពខុសគ្នាពីភាពជាអានីតិជន)។ ភាពជាមនុស្សពេញគេអាចសំគាល់បានដោយសារការមើលទៅលើរូបរាងកាយ​ តាមចិត្តគំនិតនៃការអភិវឌ្ឈន៍របស់ពួកគេ​​ តាមក្រឹតក្រមច្បាប់ តាមចរិតលក្ខណៈផ្ទាល់ខ្លួន
និង តាមភាពខ្ពង់ខ្ពស់របស់សង្គម។ ភាពខុសគ្នានៃទ្រង់ទ្រាយពួកគេទាំងនោះគឺ មានភាពមិនពិតប្រាកដម្ដងដូច្នេះម្ដងដូច្នោះ ហើយមានភាបផ្ទយគ្នាយ៉ាងដាច់ស្រលាស។
មនុស្សម្នាក់ៗប្រហែលជាជីវសាស្រ្ដនៃមនុស្សពេញវ័យ​ ហើយមនុស្សពេញវ័យមានចរិតលក្ខណៈមួយបែប ប៉ុន្ដែក៏នៅមានការប្រព្រឹត្តដូចជាក្មេង ប្រសិនបើពួកគេបានយល់
ឫបានឈានចូលដល់វ័យគ្រប់រៀបអាពាណ៏ពិពាហ៍នោះ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាពមនុស្សពេញជាមនុស្សពេញវ័យ ប៉ុន្ដែគ្មានអ្នកណាមានមិនបានឆ្លងកាត់ភាពជាមជ្ឈិមវ័យ ហើយនិងមានទំនួលខុសត្រូវបាននោះទេ ប្រហែលជាការផ្ដល់ន័យឲ្យចរិតលក្ខណៈភាពជាមនុស្សពេញវ័យ។

Category:ភាពពេញវ័យ
Category:ជីវវិទ្យា
មនុស្សព្រៃ

{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;"
|-
| colspan="2" style="background:#00EE21; text-align:center; padding:2px; border-bottom:1px #00FF00 solid;" |
កំណាព្យប្រស្នា មនុស្សព្រៃ (បទ ពាក្យ៨)  
|-
| valign="top" style="padding:8px 8px 0px 8px; background:#F5FAFF;" | 
កំណាព្យប្រស្នា មនុស្សព្រៃ (បទ ពាក្យ៨)  
ពីតូចដល់ធំសំងំក្នុងព្រៃ ស្វែងរកចំណីដោយការបរបាញ់

ផ្លែព្រួញតំរង់ផ្ចិតផ្ចង់ប្រមាញ់ មិនដែលចុះចាញ់ឧបសគ្គទាំងឡាយ។

ពេលចូលក្នុងភូមិអារម្មណ៍ចំលែក ជួបក្រុមមនុស្សប្លែកទាំងការតែងកាយ

គេប្រើគំនិតចំណេះដោះស្រាយ ឯស្រស់ឆោមឆាយដកព្រួញទាញធ្នូ។
 

ថ្ងៃមួយមេភូមិប្រកាសចាប់ខ្លា ចេញលិខិតសាររកជនគំរូ

មានព្វក្លាហានដៃកាន់ព្រួញធ្នូ ទាហានចិត្តស៊ូប្រដាប់អាវុធ។
និពន្ធដោយ សុខគឹមហេង០៣ មិនា ២០១១

Category:កំណាព្យ
មនុស្សម៉ាល់

ជនជាតិ​ម៉ាល់ ​ជា​ក្រុម​ជនជាតិ​ដើម​នៅ​ប្រទេស​ឡាវ និង​ថៃ។ ពួក​គេ​គឺ​ជា​ក្រុម​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ក្រុម​រង​ពីរ​នៃ ​ជនជាតិ លូ (ក្រុម​មួយ​ទៀត​គឺ​ពួក ផៃ)។
មនុស្សម៉ាល់: ការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះ

ការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះ 
ម៉ាល់ ត្រូវបានគេហៅជាទូទៅថា Madl, Khatin, T'in, Htin, Thin និង Tin ។ Ethnologue report for Laos
មនុស្សម៉ាល់: ភាសា

ភាសា 
ម៉ាល់និយាយភាសាម្យ៉ាងហៅថា ម៉ាល់ ដែលជា ភាសាឃ្មុ ។ Ethnologue report for Laos ភាសា​ឃ្មុគឺ​ជា ​ភាសា​អូស្ត្រូអាស៊ី ។
មនុស្សម៉ាល់: ការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ

ការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ 

 រស់នៅឡាវ៖ ២៣.១៩៣ នាក់ក្នុង ខេត្ត សៃនាបូលី Ethnologue report for Laos
 នៅ​ប្រទេស​ថៃ​: 4,700នាក់
 ចំនួននៅសហរដ[ ត្រូវការដកស្រង់ ]្ឋអាមេរិក៖ មិនដឹង
មនុហ

មនុហ (; ), រឺ មកុត, គឺជាក្សត្រចុងក្រោយនៃនគរសុធម្ម។ ព្រះមនុហបានសោយរាជ្យនៅសុធម្មចាប់ពីទសវត្ស១០៣០ ដល់ ១០៥៧ ដែលជាពេលទ្រង់ត្រូវបានវាយបង្ក្រាបដោយព្រះបាទអនិរុទ្ធនៃនគរបាកាន។ តាមរយៈទំនៀមប្បវេណីមន ព្រះមនុហជាក្សត្រទី៥៩នៃខ្សែស្រឡាយស្ដេច ដែលគេយល់ថាបានស្ថាបនានគរសុធម្មកំឡុងសម័យពុទ្ធកាលនៅក្នុងសតវត្សទី៦ ម.គ។

ការសរសេរឡើងវិញជាភាសាភូមា និងមនបុរាណក៏បាននិយាយហូរហែថាព្រះអនិរុទ្ធ ជាអ្នកប្រែសាសនាមកកាន់ពុទ្ធសាសនាថេរវាទវិញ បានទូលសូមព្រះរាជទានគម្ពីរបិដកខាងពុទ្ធសាសនាថេរវាទពីព្រះមនុហ។ ស្ដេចមនអង្គនេះ បើតាមស្មានមើលបានច្រានចោលព្រះរាជបំណងរបស់ព្រះអនិរុទ្ធ ដោយមានព្រះរាជឱង្ការថា ពួកភូមាដែលគ្មានវប្បធម៌នៅភាគខាងជើងមិនបានឱ្យតំលៃចំពោះសាសនាឡើយ។ ការបដិសេធនេះត្រូវបានព្រះអនិរុទ្ធប្រើដើម្បីជាលេសដើម្បីលុកលុយ និង សញ្ជ័យនគរមន។Htin Aung 1967: 32–33 ថ្វីបើមានរឿងនេះក៏ពិតមែន វាក៏ទំនងប្រហែលជាព្រះអនិរុទ្ធសញ្ជ័យសុធម្មដើម្បីបង្អាក់ការរុលមកភាគខាងលិចនៃអធិរាជាណាចក្រខ្មែរមកកាន់ឆ្នេរតនាវស្រីដែរ។ តែយ៉ាងណាក៏ដោយ តាមរយៈជំនឿបុរាណ ព្រះមនុហ និង ព្រះរាជវង្សានុវង្សព្រះអង្គរួមជាមួយព្រះសង្ឃប្រមាណ ៣០០០០ អង្គ និង សិប្បករសិល្បករមួយចំនួន ត្រូវបាននាំទៅកាន់បាកានវិញ។ រវាងឆ្នាំ១០៥០ និង ប្រមាណឆ្នាំ ១០៨៥ សិប្បករ និងសិល្បករមនជាច្រើនបានជួយកសាងបូជនីយដ្ឋានប្រមាណពីរពាន់កន្លែងនៅបាកាន សំណល់បូជនីយដ្ឋានទាំងនេះដែលសព្វថ្ងៃជាគូប្រជែងនូវភាពត្រចះត្រចង់នៃអង្គរវត្ត។South 2003: 67

យ៉ាងណាក៏ដោយ ការស្រាវជ្រាវនាពេលថ្មីៗនេះ ទស្សនៈខ្លះលើកឡើងថា ឥទ្ធិពលមនក្នុងផ្ទៃប្រទេសក្រោយពេលការសញ្ជ័យរបស់ព្រះអនិរុទ្ធគឺជារឿងព្រេងនិទានដែលគេបានបំផ្លើសក្រោយសម័យនគរបាកាន ដែលរឿងនឹងនិទានពោលថានៅភូមាក្រោមពិតជាមិនមានរដ្ឋបុរីឯករាជ្យមាំមួនណាមួយឡើយមុនពេលការពង្រីកទឹកដីរបស់បាកាន។Lieberman 2003: 91 ប្រវត្តិវិទូ ម៉ៃឃើល-អង្គស៊្វីន (អង្គស៊្វីន ២០០៥) លើកឡើងថាអត្ថិភាពនៃសុធម្មមិនស៊ីគ្នាតាមរយៈភស្តុតាងសហសម័យឡើយ។Aung-Thwin 2005

ព្រះមនុហបានទូលសុំព្រះរាជទាន និងត្រូវបានចេញព្រះរាជានុញ្ញាតឱ្យកសាងប្រាសាទមនុហនៅបាកានក្នុងឆ្នាំ១០៥៩។ ខាងក្នុងប្រាសាទមានព្រះពុទ្ធរូបដ៏ធំសំបើមបីអង្គតាំងព្រះភ្នែនមើលទៅឃើញធំមែនទែនដោយសារតែមានរបងព័ទ្ធជុំវិញ និងទីតាំងទទឹងទទែង មិនសមរម្យត្រូវបានគេពោលថាតំណាងឱ្យការគាបសង្កត់ និង ការខ្វះនូវភាពស្រណុកសុខស្រួល នៃ 'ស្ដេចឈ្លើយសឹក' មានជារៀងដរាប។
មនោយិទ្ធិ: ព័ត៌មាន​អំពី​សៀវភៅ

ព័ត៌មាន​អំពី​សៀវភៅ 
ចំណងជើង​សៀវភៅៈ មនោមយិទ្ធិ

ចំណងជើង​ជា​ភាសា​បារាំងៈ Le pouvoir de la volonté

ចំណងជើង​ជា​ភាសា​អង់គ្លេសៈ The Willpower

អ្នកនិពន្ធៈ ស៊ា ប៊ុន​ភេង

បោះពុម្ពនៅ​ឆ្នាំៈ ១៩៧៣

ប្រែសម្រួលចេញពី​សៀវភៅៈ Le pouvoir de la volonté: Techniques de suggestion, de visualisation pour maîtriser son esprit et réussir sa vie​​ (១៩៣៩) របស់​អ្នក​និពន្ធ Paul-Clément Jagot
មនោយិទ្ធិ: វាចា​របស់​អ្នក​និពន្ធ​ក្នុង​ការ​បោះពុម្ព​លើក​ទី​២

វាចា​របស់​អ្នក​និពន្ធ​ក្នុង​ការ​បោះពុម្ព​លើក​ទី​២ 
លោក​អ្នក​អាន​ជា​ទី​គោរព!

ដំបូង​បំផុត​យើង​ខ្ញុំ​សូម​ថ្លែង​អំណរ​គុណ​ជា​ពន្លឹក​ចំពោះ​ការ​យក​ចិត្ត​ទុកដាក់​អាន​សៀវភៅ​មនោមយិទ្ធិ​នេះ​ ជា​ការ​ចាក់​ហោប៉ៅ​បញ្ចូល​ក្បាល​មួយ​ដែល​យើង​ខ្ញុំ​យល់​ថា​ប្រាកដ​ជា​មិន​ឥត​ប្រយោជន៍​ឡើយ ។ ...

សូម​ទទួល​នូវ​អភិនន្ទនាការ​ដ៏​ស្មោះ​ពី​យើង​ខ្ញុំ

ភ្នំពេញ ថ្ងៃ​ទី ៥ មីនា ១៩៧៣

ស៊ា ប៊ុន ភេង
មនោយិទ្ធិ: វាចា​របស់​អ្នក​និពន្ធ​ក្នុង​ការ​បោះពុម្ព​លើក​ទី​១

វាចា​របស់​អ្នក​និពន្ធ​ក្នុង​ការ​បោះពុម្ព​លើក​ទី​១ 
....វត្តអង្គ​តាមិញ ថ្ងៃទី ១០ កញ្ញា ១៩៦៣

ស៊ា ប៊ុន ភេង
មនោយិទ្ធិ: អារម្ភកថា​របស់​លោក​ ប៉ូល ហ្សាកូត៍

អារម្ភកថា​របស់​លោក​ ប៉ូល ហ្សាកូត៍ 
ការ​មាន​លក្ខណៈ​រឹងប៉ឹង ការ​ជឿ​ក្នុង​ខ្លួន​ឯង សេចក្ដី​ព្យាយាម​យ៉ាង​មិន​ដាក់​ធុរៈ​ដើម្បី​ធ្វើការ​ដែល​បាន​ត្រិះរិះ​ល្អិតល្អន់ និង​ចុះ​ចិត្ត​ពិត​ប្រាកដ​ហើយ​ឲ្យ​សម្រេច​ សមត្ថភាព​បង្គាប់​ការ​គិត ការ​ចុះ​សម្រុង​តាម​ការ​វិនិច្ឆ័យ​របស់​អ្នក​ដទៃ និង​កម្លាំង​ចិត្ត​និង​ភាព​មាំទាំ​សម្រាប់​តស៊ូ​សេចក្ដី​លំបាក​តោកយ៉ាក​ទាំង​ពាន់​ប្រការ មែន​ពិត​គុណសម្បត្តិ​ទាំង​នេះ ប្រាកដ​ដល់​យើង​ហាក់​ដូច​ជា​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​មាន​ឡើង​ពុំបាន ។

ប៉ុន្តែ​គុណសម្បត្តិ​ទាំង​នោះ​ជា​ធម្មជាតិ​ដែល​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​ឡើង​បាន​ សៀវភៅ​នេះ​នឹង​សំដែង​ឲ្យ​លោក​អ្នក​ឃើញ សៀវភៅ​នេះ​នឹង​បង្រៀន​លោក​អ្នក​ថា​តើ​នឹង​ប្រើ​វិធី​ណា​ទើប​អាច​ឲ្យ​គុណសម្បត្តិ​ទាំង​អស់​ដែល​ពោល​ខាង​ដើម​នោះ​កើត​ឡើង​ក្នុង​ខ្លួន​លោក​អ្នក​យ៉ាង​ច្រើន​ជា​ទី​បំផុត​បាន សូម្បី​លោក​អ្នក​មាន​ហើយ​ប៉ុន្តែ​តិច​ជា​ទី​បំផុត​ក៏ដោយ​ចុះ ។

ហ្ល័ក​វិធី​ដែល​ចែង​ទុក​ក្នុង​សៀវភៅ​នេះ​នឹង​ឲ្យ​ផល​សម្រេច​ត្រឹម​លោក​អ្នក​អាន​ទាំងឡាយ​នឹង​បាន​ឃើញ​ការ​ពិសោធន៍​មក​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ហើយ ។

សូម​អ្នក​ដែល​រួញរា​ ចូរ​មានៈ​និង​ចុះ​ដៃ​ធ្វើការ​ហ្វឹកហាត់​យ៉ាង​ប្រាកដ​ប្រជា​ម្ដង​បន្តិចៗ​តាម​ដែល​យើង​ខ្ញុំ​បាន​ដឹក​នា​ទុក​ចុះ សូម្បី​ជន​នោះ​ជា​ជន​ទន់ខ្សោយ​ចិត្ត​រសាត់អណ្ដែត​ឬ​ខ្លាច​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ក្នុង​ពេល​មិន​យូរ​ក៏​នឹង​មាន​មនោមយិទ្ធិ​ខ្លាំងក្លា​ឡើង​ នឹង​មាន​សេចក្តី​អត់ធន់ និង​ការ​អាច​យក​ឈ្នះ​គូ​ខាង​ម្ខាង​របស់​ខ្លួន​បាន ។

....
មនោយិទ្ធិ: វសោ ឥស្សរិយំ បោ[កេ]]

វសោ ឥស្សរិយំ បោ[កេ]] 
អំណាច​ជា​ធំ​ក្នុង​លោក (ពុទ្ធភាសិត)

កាំភ្លើង​ជា​អាវុធ​ដែល​គេ​ចាប់​បាញ់​សម្លាប់​បាន​ទាំង​មនុស្ស​និង​សត្វ​យ៉ាង​ណា មនោមយិទ្ធិ​​គេ​ក៏​អាច​ប្រើ​បាន​ទាំង​ផ្លូវ​ល្អ​និង​អាក្រក់​យ៉ាង​នោះ​ដែរ ប៉ុន្តែ​ប្រសិន​បើ​គេ​ប្រើ​កាំភ្លើង​បាញ់​ទៅ​លើ​មនុស្ស​សត្វ​ដែល​ច្បាប់​ពុំ​អនុញ្ញាត គេ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ទោស​តាម​យថាហេតុ ។

...
មនោយិទ្ធិ: ជំពូក​១- ការ​ហ្វឹកហាត់​សម្រាប់​ដាស់​ឬ​ធ្វើ​ឲ្យ​មនោមយិទ្ធិ​កើត​ឡើង

ជំពូក​១- ការ​ហ្វឹកហាត់​សម្រាប់​ដាស់​ឬ​ធ្វើ​ឲ្យ​មនោមយិទ្ធិ​កើត​ឡើង 
យើង​យល់ដឺង​ចូលចិត្ត​ហើយ​ថា "មនោមយិទ្ធិ" នោះ​គឺ​ជា​អំណាច​នៃ​ចិត្ត​របស់​យើង​ដែល​ប្រើ​បង្គាប់​បញ្ជា​ខ្លួន​យើង​ បង្គាប់​បញ្ជា​អ្នក​ដទៃ និង​បង្គាប់​បញ្ជា​គ្រោះកម្ម​ទាំងឡាយ ...

វិធី​បណ្ដុះ​ឲ្យ​មនោមយិទ្ធិ​កើត​ឡើង​នោះ​មាន​ជា​ថ្នាក់ៗ​ដូច​តទៅ​នេះ ៖

១. រៀបការគិត​ឲ្យ​មាន​របៀប

២. ហាត់​ចិត្ត​ឲ្យ​ក្លៀវក្លា

៣. បម្រុងរាងកាយ

៤. បង្កើន​ការ​ខ្លាំងក្លា​នៃ​ខ្យល់​ដកដង្ហើម

៥.​ បម្រុងសរសៃ​ប្រសាទ

៦. ហាត់​ចិត្ត​ឲ្យ​ជា​សមាធិ

៧. ហាត់​ប្រើការ​គិត​ប្រកប​ខ្សែ​ភ្នែក

៨. រក្សា​ទុក​មនោមយិទ្ធិ​ដែល​កើត​មាន​ហើយ

...
មនោយិទ្ធិ: ជំពូក​២- ​មនោមយិទ្ធិ​បង្គាប់​ខ្លួន​ឯង

ជំពូក​២- ​មនោមយិទ្ធិ​បង្គាប់​ខ្លួន​ឯង 
ហេតុអ្វី​យើង​ទើប​ត្រូវ​ប្រើ​មនោមយិទ្ធិ​បង្គាប់​ខ្លួន​យើង បើ​ប្រើ​​បង្គាប់​អ្នក​ដទៃ​តែ​ម្ដង​ទៅ​មិន​ល្អ​ជាង​ឬ? ...

ការ​ប្រើ​មនោមយិទ្ធិ​បង្គាប់​ខ្លួន​ឯង​នេះ​មាន​សាខា​ដែល​នឹង​ញែក​ចែកចេញ​ជា​ ៧ ប្រការ​ដូច្នេះ ៖

១. បង្គាប់​ការ​ដេក​លក់​និង​ការ​ភ្ញាក់

២. ធ្វើ​ការ​គិត​ឲ្យ​ស្រឡះស្រឡំ​ក្នុង​វេលា​ភ្ញាក់​ឡើង

៣. ផ្លាស់​ការ​គិត​បាន​តាម​ត្រូវការ

៤. ចិត្ត​ស្ងប់​សូម្បី​ធ្លាក់​ក្នុង​អន្តរាយ

៥. ផ្លាស់​ទម្លាប់​និស្ស័យ​របស់​ខ្លួន​ពី​អាក្រក់​មក​រក​ល្អ

៦. ត្រួតត្រា​មើល​ខ្លួន​របស់​អ្នក​ជា​គ្រាៗ​ដោយ​ទៀងទាត់

៧. ការពារ​រក្សា​ខ្លួន​ឲ្យ​មនោមយិទ្ធិ

...
មនោយិទ្ធិ: ជំពូក​៣- ​មនោមយិទ្ធិ​បង្គាប់​អ្នក​ដទៃ

ជំពូក​៣- ​មនោមយិទ្ធិ​បង្គាប់​អ្នក​ដទៃ 
ក្នុង​ជំពូក​១ យើង​បាន​រៀន​ដល់​វិធី​ខាង​ដើម​បំផុត​សម្រាប់​ហ្វឹកហាត់​ឲ្យ​កើត​មនោមយិទ្ធិ​ និង​ក្នុង​ជំពូក​២ យើង​បាន​ប្រើ​មនោមយិទ្ធិ​ជា​គ្រឿង​បង្គាប់​ខ្លួន​ឯង ហើយ​ក្នុង​ជំពូក​៣​នេះ​ជា​ការ​ប្រើ​មនោមយិទ្ធិ​ដែល​មាន​កម្លាំង​ក្រៃលែង​ឡើង​រហូត​ដល់​អាច​បង្គាប់​អ្នក​ដទៃ ដូច្នោះ​ទើប​ត្រូវ​មាន​ការ​ហ្វឹកហាត់​ជា​ពិសេស​បំពេញ​លើ​ទាំង​ពីរ​ជំពូក​ដែល​យើង​បាន​រៀន​មក​ហើយ​ពី​ខាង​ដើម​ច្រើន​ប្រការ​ទៀត ។ ...

ក្នុង​ជំពូក​នេះ​ត្រូវ​ចែក​ចេញ​ជា​ពីរ​ភាគ ៖ 

ភាគ​ទី១៖ មនោមយិទ្ធិ​យ៉ាង​ខ្លី មាន​វិធី​ហ្វឹកហាត់​យ៉ាង​ងាយ​និង​ប្រើ​សម្រេច​បាន​ដោយ​ងាយ ។

ភាគទី២៖ មនោមយិទ្ធិ​យ៉ាង​ខ្លាំង ដែល​មាន​វិធី​ហ្វឹកហាត់​លំបាក​ឡើង​និង​ធ្វើ​សម្រេច​ដោយ​លំបាក​ដូច​គ្នា ។

 ភាគ​ទី១- មនោមយិទ្ធិ​យ៉ាង​ខ្លី 
មនោមយិទ្ធិ...

 ភាគ​ទី២- មនោមយិទ្ធិ​យ៉ាង​ខ្លាំង 
ការសិក្សា...
មនោរ៉ា (របាំ)

រូបភាពតូច|អ្នករបាំថៃបុរាណ ពួកគេកំពុងសម្តែងរបាំមនោរ៉ាភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ  កោះសាមុយ 
មនោរ៉ា ( ជ្វា : منورا ) គឺជាប្រភេទរបាំដែលមានដើមកំណើតនៅ ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ ហើយបានអនុវត្តជាចម្បងនៅក្នុងរដ្ឋភាគខាងជើងនៃ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី និងខេត្តភាគខាងត្បូងនៃ ប្រទេសថៃ ។ មនោរ៉ា  (  ;  ឬ នោរ៉ា (  ; ) ជាភាសាថៃ ។
មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងខ្មែរ

មនោសញ្ចេតនា​ប្រឆាំង​ខ្មែរ ​គឺជា​មនោសញ្ចេតនា​ប្រឆាំង​នឹង​ប្រទេស​កម្ពុជា ជនជាតិ​ខ្មែរ ខ្មែរ​ក្រៅប្រទេស ឬ ​វប្បធម៌​ខ្មែរ ​។ ដោយសារ​ខ្មែរ​មាន​ឥទ្ធិពល​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា វា​អាច​សន្មត​ថា​ជា​មនោសញ្ចេតនា​ប្រឆាំង​និង​ការ​ស្អប់ខ្ពើម​របស់​ខ្មែរ​។
មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងខ្មែរ: មនោសញ្ចេតនា​ប្រឆាំង​ខ្មែរ​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់

មនោសញ្ចេតនា​ប្រឆាំង​ខ្មែរ​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់ 

 យួន 
ក្នុងសម័យស្ដេចមិញ ម៉ាង នៃរាជវង្សង្វៀន វៀតណាមបានបង្កប់នូវគោលនយោបាយមួយថា "Hán di hữu ngạn" 漢夷有限 ("ប្រជាជនយួន និងពួកឃោរឃៅត្រូវតែមានព្រំដែនច្បាស់លាស់") នៅពេលបែងចែករវាងខ្មែរ និងយួន។  អធិរាជ មិង ម៉ាង កូនប្រុសរបស់ យ៉ា ឡុង បាននិយាយទាក់ទងនឹងជនជាតិយួនដែលបង្ខំជនជាតិភាគតិចឱ្យធ្វើតាមទំនៀមទម្លាប់ចិន-វៀតណាមថា "យើងត្រូវសង្ឃឹមថាទម្លាប់ព្រៃផ្សៃរបស់ពួកគេនឹងរលាយសាបសូន្យទៅ ហើយថាពួកគេរាល់ថ្ងៃនឹងគំនិតហាន់ [ ទំនៀមទម្លាប់ចិន-យួន]។ 

 សៀម 
គួរឱ្យចង់ដឹងចង់ឃើញ ទស្សនវិស័យរបស់ថៃ ចំពោះខ្មែរគឺជាការលាយបញ្ចូលគ្នាដ៏ស្មុគស្មាញនៃការកោតសរសើរ និងការស្អប់ខ្ពើម។ ខណៈពេលដែលមានការដឹងគុណយ៉ាងពិតប្រាកដចំពោះវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ការស្អប់ខ្ពើមប្រវត្តិសាស្ត្រក៏មានផងដែរ។ ការយល់ខុសជាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់មួយបានកើតឡើងក្នុងចំណោមជនជាតិថៃដែលមានការអប់រំ និងក្រុមអ្នកកាន់អំណាច ដោយបង្ហាញដោយខុសឆ្គងអំពីក្រុមជនជាតិ ខម និង ខ្មែរ ថាជាជនជាតិផ្សេងគ្នា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបែងចែកនេះ កើតចេញពីការយល់ខុសជាប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺជាការស្ថាបនាតែមួយគត់នៅក្នុងនិទានរឿងថៃ ដែលធ្វើឡើងដោយប្រជាជនថៃទាំងស្រុង។ និទានកថានេះ នាំមកនូវផលវិបាកយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ធ្វើឱ្យមានការអវិជ្ជមានជាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបិទបាំងទំនាក់ទំនងប្រវត្តិសាស្ត្រពិតប្រាកដ និងបេតិកភណ្ឌរួមគ្នារវាងក្រុមទាំងពីរ។ វា​បិទបាំង​ការ​ស្រូប​យក​វប្បធម៌​ខ្មែរ​យ៉ាង​ជ្រាល​ជ្រៅ​របស់ ​ប្រទេស​ថៃ ខណៈ​ពេល​ដំណាល​គ្នា​អះអាង​អំពី​ទិដ្ឋភាព​នៃ​វប្បធម៌​នោះ ដោយ​ការ​ទទួល​ស្គាល់​ការ​រួម​ចំណែក​របស់​ខ្មែរ​ដែល​មិន​មាន។ ភាពអវិជ្ជមានជាប្រវត្តិសាស្ត្រ នេះ ដែលជឿលើឥទ្ធិពលខ្មែរដែលចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅមកលើអរិយធម៌ថៃ បានបណ្តុះនូវមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងខ្មែរនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ 

នៅខែមករា ឆ្នាំ២០០៣ កុប្បកម្មបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ បន្ទាប់ពីកាសែតកម្ពុជាមួយបានរាយការណ៍មិនពិតថា តារាស្រីថៃម្នាក់បានរៀបរាប់ថា ប្រាសាទអង្គរវត្ត ជារបស់ប្រទេសថៃយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ កាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមករា ស្ថានទូតថៃត្រូវបានដុតបំផ្លាញ ហើយជនអន្តោប្រវេសន៍ថៃរាប់រយនាក់បានភៀសខ្លួនចេញពីប្រទេសដើម្បីគេចពីអំពើហិង្សា។  ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​ភ្នំពេញ​ដុត​រូរូបស្ដេចភូមិបុល អាឌុលយ៉ាដេត និង​ប្រជាជន​ថៃ​នៅ​បាងកក​តវ៉ា​មុខ​ស្ថានទូត​ខ្មែរ​ដុត​ទង់ជាតិ​កម្ពុជា។ នេះ​ជា​ទី​បំផុត​នាំ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​ផ្តាច់​ចំណង​ការទូត​ជាមួយ​កម្ពុជា។  លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ហាម​មិន​ឲ្យ​ចាក់​បញ្ចាំង​រឿង និង​ភាពយន្ត​ថៃ​តាម​ស្ថានីយ​ទូរទស្សន៍។ ពេញ​មួយ​ឆ្នាំ​២០០៨-១៣ កម្លាំង​យោធា​ថៃ និង​កម្ពុជា​បាន​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ជុំវិញ​ការ​កាន់កាប់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ​ខ្មែរដែល​នាំ​ឱ្យ​មានជម្លោះ​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ ។ សេចក្តី​សម្រេច​របស់​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​ក្នុង​ជម្លោះ​នេះ​បាន​កាត់​សេចក្តី​ពេញ​ចិត្ត​ដល់​កម្ពុជា ដែល​បាន​បង្ក​ការ​ខឹង​សម្បារ​ក្នុង​ចំណោម​ពលរដ្ឋ​ថៃ។

 សហរដ្ឋអាមេរិក 
ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ត្រូវ​រង​ការ​រើសអើង​ពូជសាសន៍។ ក្រៅ​ពី​ការ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​រើសអើង​ជាតិ​សាសន៍​អាស៊ី​ទូទៅ ប្រជាជន​កម្ពុជា​ពេល​ខ្លះ​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​មាន​ទំនាក់ទំនង​នឹង​គូប្រជែង​វៀតណាម​ពីសង្គ្រាម​វៀតណាម ។
មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងខ្មែរ: យួន

យួន 
ក្នុងសម័យស្ដេចមិញ ម៉ាង នៃរាជវង្សង្វៀន វៀតណាមបានបង្កប់នូវគោលនយោបាយមួយថា "Hán di hữu ngạn" 漢夷有限 ("ប្រជាជនយួន និងពួកឃោរឃៅត្រូវតែមានព្រំដែនច្បាស់លាស់") នៅពេលបែងចែករវាងខ្មែរ និងយួន។  អធិរាជ មិង ម៉ាង កូនប្រុសរបស់ យ៉ា ឡុង បាននិយាយទាក់ទងនឹងជនជាតិយួនដែលបង្ខំជនជាតិភាគតិចឱ្យធ្វើតាមទំនៀមទម្លាប់ចិន-វៀតណាមថា "យើងត្រូវសង្ឃឹមថាទម្លាប់ព្រៃផ្សៃរបស់ពួកគេនឹងរលាយសាបសូន្យទៅ ហើយថាពួកគេរាល់ថ្ងៃនឹងគំនិតហាន់ [ ទំនៀមទម្លាប់ចិន-យួន]។
មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងខ្មែរ: សៀម

សៀម 
គួរឱ្យចង់ដឹងចង់ឃើញ ទស្សនវិស័យរបស់ថៃ ចំពោះខ្មែរគឺជាការលាយបញ្ចូលគ្នាដ៏ស្មុគស្មាញនៃការកោតសរសើរ និងការស្អប់ខ្ពើម។ ខណៈពេលដែលមានការដឹងគុណយ៉ាងពិតប្រាកដចំពោះវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ការស្អប់ខ្ពើមប្រវត្តិសាស្ត្រក៏មានផងដែរ។ ការយល់ខុសជាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់មួយបានកើតឡើងក្នុងចំណោមជនជាតិថៃដែលមានការអប់រំ និងក្រុមអ្នកកាន់អំណាច ដោយបង្ហាញដោយខុសឆ្គងអំពីក្រុមជនជាតិ ខម និង ខ្មែរ ថាជាជនជាតិផ្សេងគ្នា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបែងចែកនេះ កើតចេញពីការយល់ខុសជាប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺជាការស្ថាបនាតែមួយគត់នៅក្នុងនិទានរឿងថៃ ដែលធ្វើឡើងដោយប្រជាជនថៃទាំងស្រុង។ និទានកថានេះ នាំមកនូវផលវិបាកយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ធ្វើឱ្យមានការអវិជ្ជមានជាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបិទបាំងទំនាក់ទំនងប្រវត្តិសាស្ត្រពិតប្រាកដ និងបេតិកភណ្ឌរួមគ្នារវាងក្រុមទាំងពីរ។ វា​បិទបាំង​ការ​ស្រូប​យក​វប្បធម៌​ខ្មែរ​យ៉ាង​ជ្រាល​ជ្រៅ​របស់ ​ប្រទេស​ថៃ ខណៈ​ពេល​ដំណាល​គ្នា​អះអាង​អំពី​ទិដ្ឋភាព​នៃ​វប្បធម៌​នោះ ដោយ​ការ​ទទួល​ស្គាល់​ការ​រួម​ចំណែក​របស់​ខ្មែរ​ដែល​មិន​មាន។ ភាពអវិជ្ជមានជាប្រវត្តិសាស្ត្រ នេះ ដែលជឿលើឥទ្ធិពលខ្មែរដែលចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅមកលើអរិយធម៌ថៃ បានបណ្តុះនូវមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងខ្មែរនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ 

នៅខែមករា ឆ្នាំ២០០៣ កុប្បកម្មបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ បន្ទាប់ពីកាសែតកម្ពុជាមួយបានរាយការណ៍មិនពិតថា តារាស្រីថៃម្នាក់បានរៀបរាប់ថា ប្រាសាទអង្គរវត្ត ជារបស់ប្រទេសថៃយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ កាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមករា ស្ថានទូតថៃត្រូវបានដុតបំផ្លាញ ហើយជនអន្តោប្រវេសន៍ថៃរាប់រយនាក់បានភៀសខ្លួនចេញពីប្រទេសដើម្បីគេចពីអំពើហិង្សា។  ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​ភ្នំពេញ​ដុត​រូរូបស្ដេចភូមិបុល អាឌុលយ៉ាដេត និង​ប្រជាជន​ថៃ​នៅ​បាងកក​តវ៉ា​មុខ​ស្ថានទូត​ខ្មែរ​ដុត​ទង់ជាតិ​កម្ពុជា។ នេះ​ជា​ទី​បំផុត​នាំ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​ផ្តាច់​ចំណង​ការទូត​ជាមួយ​កម្ពុជា។  លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ហាម​មិន​ឲ្យ​ចាក់​បញ្ចាំង​រឿង និង​ភាពយន្ត​ថៃ​តាម​ស្ថានីយ​ទូរទស្សន៍។ ពេញ​មួយ​ឆ្នាំ​២០០៨-១៣ កម្លាំង​យោធា​ថៃ និង​កម្ពុជា​បាន​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ជុំវិញ​ការ​កាន់កាប់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ​ខ្មែរដែល​នាំ​ឱ្យ​មានជម្លោះ​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ ។ សេចក្តី​សម្រេច​របស់​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​ក្នុង​ជម្លោះ​នេះ​បាន​កាត់​សេចក្តី​ពេញ​ចិត្ត​ដល់​កម្ពុជា ដែល​បាន​បង្ក​ការ​ខឹង​សម្បារ​ក្នុង​ចំណោម​ពលរដ្ឋ​ថៃ។
មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងខ្មែរ: សហរដ្ឋអាមេរិក

សហរដ្ឋអាមេរិក 
ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ត្រូវ​រង​ការ​រើសអើង​ពូជសាសន៍។ ក្រៅ​ពី​ការ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​រើសអើង​ជាតិ​សាសន៍​អាស៊ី​ទូទៅ ប្រជាជន​កម្ពុជា​ពេល​ខ្លះ​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​មាន​ទំនាក់ទំនង​នឹង​គូប្រជែង​វៀតណាម​ពីសង្គ្រាម​វៀតណាម ។
មន្តស៊ិទ្ទ ខាំស្រុយ

មន្តស៊ិទ្ទ ខាំស្រុយ () ជាតារាចម្រៀងលូកធុង់ប្រុសថៃมาแล้ว! หวย "มนต์สิทธิ์" งวด 16 พ.ค. แฟนๆ เสี่ยงโชค ลุ้นรวยไปด้วยกัน
មន្តស៊ិទ្ទ ខាំស្រុយ: Discography

Discography 

 1995 - "Khai Kwai Chuai Mae" (ขายควายช่วยแม่)
 1996 - "Sang Nang" (สั่งนาง)
 1997 - "Kid Tueng Jang Loey" (คิดถึงจังเลย)
 1998 - "Ko Sam Phi" (โกสัมพี)
 1999 - "Kam Lang Jai" (กำลังใจ)
 2001 - "Dok Mai Hai Khoon" (ดอกไม้ให้คุณ)
 2002 - "Pha Poo Tieang" (ผ้าปูเตียง)
 2007 - "Rong Siea Hai Phoe" (ร้องเสียให้พอ)
មន្ត្រសេន

ភិក្ខុមន្ត្រសេន (ប្រហែលសតវត្សទី៦) ព្រះអង្គជា ព្រះសង្ឃនៃនគរវ្នំបានសំណាក់នៅនិវេសនដ្ឋាន[នៅចិនអស់រយៈពេល ១៦ ឆ្នាំរួមជាមួយព្រះតេជគុណសង្ឃបាល ហើយធ្វើការប្រាំការិយាល័យក្នុង​សតវត្សទី៥ដល់ទី៦ និងបកប្រែគម្ពីរព្រះសូត្រពុទ្ធសាសនាពីសំស្ក្រឹត (រឺ ប្រាក្រឹត) ទៅភាសាចិន។ ព្រះអង្គបានការស្ងើចសរសើរពីព្រះចៅក្រុងចិន ហើយបានចាត់ទុកព្រះអង្គជាព្រះគ្រូទៀតផង។ ក្នុងចំណោមអត្ថបទជាច្រើនទាំងនោះគឺជា សប្តសតិកាប្រាជ្ញាបារមីតសូត្រ មហាយាន (តៃស្ឆុត្រៃបិដក ២៣២)។ អត្ថបទនេះត្រូវបានបកប្រែផ្សេងពីគ្នាដោយព្រះសង្ឃទាំងពីរអង្គ។ ព្រះពោធិសត្វមញ្ជុស្រីកុមារភូត (Mañjuśrī) គឺជាតួអង្គលេចធ្លោមួយអង្គក្នុងអត្ថបទនេះ។
មន្ត្រសេន: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ
សម័យនគរវ្នំការសិក្សាចំរើនហើយ។ ភិក្ខុសាមណេរបានទទួលការសិក្សារហូតដល់វិជ្ជាជាន់ខ្ពស់។ កាលនោះមានព្រះថេរអង្គខ្លះមានភូមិសិក្សាខ្ពង់ខ្ពស់ចេះវិជ្ជាច្រើនប្រការមានភាសាសាស្ត្រជាដើមដូចជាព្រះមហាថេរមន្ត្រសេន។ ព្រះមហាថេរអង្គនេះក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជយកៅណ្ឌិនវម៌្ម គ្រឹស្គសតវត្សទី៥ បាននិមន្តទៅកាន់ប្រទេសចិន ព្រះចៅក្រុងចិនទ្រង់ប្រោសប្រណីណាស់។ ព្រះមហាថេរមន្ត្រសេន និងសង្ឃបាលបានចូលរួមប្រែព្រះត្រៃបិដកទៅជាភាសាចិន និងគម្ពីរវិមុត្តិមគ្គទៅជាភាសាចិនទៀតនៅការិយាល័យនគរវ្នំ (FounanQuang) នាប្រទេសចិន។ ស្នាព្រះហស្ថជាភាសាចិនមានសេចក្តីវិសេសវិសាលណាស់ មិនមានអ្នកណាអាចស្គាល់បានថាជាស្នាដៃខ្មែរឡើយបានព្រះចៅក្រុងចិនសព្វព្រះរាជហឬទ័យ ហើយថ្វាយព្រះអង្គជាសិស្សកសាង វត្តប្រគេនសំរាប់អោយគង់នៅ ដោយក្តីក្សេមក្សាន្ត។ កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ប្រទេសកម្ពុជាអណ្តែតខ្ពង់ខ្ពស់ត្រឡុងត្រឡាយ ដោយព្រះមហាថេរទាំងពីរអង្គនេះរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
មន្ត្រីតេជៈជ័យ

ចៅពញាមន្ត្រីតេជៈជ័យ (១៤??-១៥១៩)(ចៅពញា ជាសក្ដិ, មន្ត្រីតេជៈ ជាងារ, ជ័យ ជាឈ្មោះ) លោកត្រូវជាក្មួយម៉ែបាន ម្ដាយព្រះស្ដេចកន ដំបូងលោកមានងារជា ហ្លួងជ័យ ក្រោយមកក៏ត្រូវបានឡើងជា ចៅពញាមន្ត្រីតេជៈ។
មន្ត្រីរាជការ: មន្ត្រីរាជការតាមសិលាចារឹក

មន្ត្រីរាជការតាមសិលាចារឹក 
ភូមិបក្សក្នេត (ភូមិរបស់អ្នក្រកបការងារនៅថ្ងៃខ្នើតពី១កើតជាអ្នកប្រកបការងារ ដើម្បីវត្តអារាម) ។ ពាក្យថា បក្សក្នេត ច្រើនមានប្រើតាមសិលាចារឹកតាំងពីសម័យមុនអង្គរ សម្រាប់សម្គាល់អ្នកធ្វើការខាងខ្នើត ជាពាក្យប្រើទូទៅជាមួយពាក្យមួយទៀត បក្សណ្ណេ៌ច ដែលជាអ្នកប្រកបការងារចាប់ពីថ្ងៃ ១រោច ដល់១៥រោច។ ពាក្យទាំងពីរនេះ ចង់បង្ហាញពីរបៀបរបបនៃការបំពេញការងាររបស់ប្រជាពលករ ដែលយើងអាចនិយាយថា ប្រជាពលករបំពេញការងារសម្រាប់រាជការ ( កិច្ចការសម្រាប់រដ្ឋ) ឬបំពេញដារសម្រាប់វត្ថអារាម។ បានសេចក្តីថា អ្នកទាំងនោះធ្វើ ការសម្រាប់វត្តអារាម ឬរាជការចំនួន ១៥ថ្ងៃ ហើយមកបំពេញការងារសម្រាប់គ្រួសាររបស់ខ្លួនចំនួន ១៥ថ្ងៃ។ អ្នកទាំងនោះប្រហែលបំពេញការងារដោយគ្មានប្រាក់ឈ្មួលដូចសម័យបច្ចុប្បន្នទេ។ ក៏ប៉ុន្តែ គេមិនអាចនិយាយថា អ្នកទាំងនោះគ្មានបានទទួលរង្វាន់អ្វីសោះឡើយ ហេតុថា តាំងពីសម័យអង្គរមានប្រើពាក្យឈ្មួល(ជ្នួល) សម្រាប់សម្គាល់មនុស្សដែលគេជួល។ ចំពោះមន្ត្រីវិញ ឬក៏មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ របស់ដែលគេទទួលក្នុងការបំពេញងារ (ការងារ) គឺជាទ្រព្យសម្បត្តិ មានតាំងពីស្រូវ អង្គរ រហូតដល់សត្វពាហនៈ មាស ប្រាក់ ឬដីធ្លី។ ចំពោះមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ដូចមានសិលាចារឹកស្តុកក់ធំជាសក្តីភាព ត្រកូលអភិជន ច្រើនតែទទួលនូវ ភូមិរាជ្យប្រសាទ បានសេចក្តីថា ជាដីភូមិអំណោយ ដោយព្រះមហាក្សត្របណ្ឌិត្យ ឡុង សៀម សៀវភៅ ស្ថាននាមវិទ្យាខ្មែរ (ឆ្នាំ១៩៩៧) ទំព័រទី២៨-២៩។