navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រាង្គនាងផងហម

ប្រាង្គនាងផមហម (ปรางนางผมหอม) មានទីតាំងនៅ ស្រុកឡាំសនធី ខេត្តលពបុរី វាជា ប្រាង្គ ឯកោធ្វើពីឥដ្ឋ គ្មានបាយអ ដូច ប្រាសាទប្រាង្គខែក។ ប្រាសាទបែមុខទៅទិសខាងកើតទ្វារអនុញ្ញាតឱ្យចូលទៅក្នុងប្រាង្គ។ នៅខាងក្នុងប្រាង្គគឺជាសាលមួយ។ ស៊ុមទ្វារធ្វើអំពីថ្ម ជុំវិញប្រាង្គក៏មានថ្មធំ ៗ រាយប៉ាយជុំវិញដែរ នៅក្បែរនោះគឺជាកន្លែងដាក់សត្វពាហនៈ Ban Khok Khli ដែលជាពំនូកដីដែលមានសំណល់ឥដ្ឋ។  គេសន្មត់ថាកន្លែងនេះដើមឡើយជាទីក្រុងបុរាណ ข้อมูลของ "ปรางค์นางผมหอม" 

ប្រាង្គនេះប្រហែលកសាងនៅរចនាបថបាភួន។
ប្រាង្គព្រួញបី

​
រូបភាពតូច| 
ប្រាសាទប្រាង្គបី ឬ ព្រួញបី (); ()ជាប្រាសាទខ្មែរបុរាណដែលស្ថិតនៅលើទឹកដីថៃ ស្ថិតក្នុងខេត្តលវបុរី ដែលមានរចនាបថបាយ័ន។
ប្រាង្គព្រួញបី: ទីតាំង

ទីតាំង
ស្ថិត​ចម្ងាយ​ពី​ទីក្រុង​បាងកក​ប្រមាណ ១៥៤ គីឡូម៉ែត្រ តែប៉ុណ្ណោះ ប្រាសាទ​ប្រាង្គ​មាន​កំពូល​បី​ដ៏​ធំ ដែល​ភាសា​ថៃ​ហៅថា សាម​យ​ត​មាន​ន័យ​ថា ប្រាង្គ​បី ឬ​ព្រួញ​បី ត្រូវបាន​កសាងឡើង​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​សូរ្យ​វរ្ម័នទី​១។ ប្រាសាទ​នេះ​ស្ថិត​ក្នុង​ទីក្រុង​លពបុរី​បច្ចុប្បន្ន ដែល​ជា​ទីក្រុង​មួយ​ធំ​របស់​ខ្មែរ​នា​ សម័យមហានគរ ដើម្បី​ឧទ្ទិស​ចំពោះ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ទីក្រុង​ល្វ ឬ​លពបុរី​នេះ គឺជា​ឈ្មោះ​ខ្មែរ​សុទ្ធសាធ ដែល​ត្រូវបាន​កត់ត្រា​ក្នុង​ផ្ទាំង​សិលាចារឹក​នៃ​ប្រាសាទព្រះខ័ន នៅ​ខេត្ត​សៀមរាប​អង្គរ។​
រូបភាពតូច|
ប្រាង្គព្រួញបី: លក្ខណៈ

លក្ខណៈ
​​ប្រាសាទ​ព្រួញ​បី ដែល​ងាយស្រួល​ក្នុងការ​សម្គាល់ គឺ​ប្រាសាទ​មាន​កំពូល​បី ឬ​ប្រាង្គ​បី​ត្រូវ​បាន​កសាងឡើង​ដោយ​ថ្មបាយក្រៀម​បូក​ពី​ក្រៅ​ដោយ​បាយ​អ។ ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ​នា​សម័យ​អង្គរ​ដ៏​ល្អ​គ្មាន​ពីរ​នេះ ជា​ការបង្ហាញ​ពី​បច្ចេកទេស​ដ៏​ប៉ិនប្រសព្វ​របស់​ខ្មែរ នា​រាជ្យព្រះបាទ​សូរ្យវរ្ម័នទី១ ដែល​បាន​ស្ថាបនា​បូជនីយដ្ឋាន​នេះ​បញ្ចប់​ជា​ស្ថាពរ។​
​    ​
ការប្រើ​ថ្មបាយក្រៀម ដើម្បី​សាងសង់​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​បែបនេះ បាន​ចាប់​ពន្លក​តាំងពី​សម័យ​នគរ​ភ្នំ និង​ចេនឡា គឺ​ជា​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​សុទ្ធសាធ។ ថ្វី​ត្បិត​តែ​ផ្នែក​សំខាន់ៗ​ជាច្រើន នៃ​ប្រាសាទ​កំពូល​បី ឬ​ព្រួញ​បី​ត្រូវ​បាន​ជន​ទុច្ចរិត​បំផ្លាញ​ចោល​ទៅ​ហើយ​ក៏​ដោយ ក៏ប៉ុន្ដែ​ក្បាច់ក្បូរ និង​ចម្លាក់​ដែល​នៅ​សេសសល់​បានបង្ហាញ​នូវ​សម្រស់​ទឹក​ដម ជា​លក្ខណៈ​ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ​នា​សម័យអង្គរ។​
ប្រាង្គព្រួញបី: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ
​ប្រាសាទ​ព្រួញ​បី ត្រូវបាន​កសាងឡើង​តាំងពី​សម័យ​មុន​គេ​បង្អស់ ដោយ​ព្រះបាទ​សូរ្យវរ្ម័នទី​១ នៅ​ឆ្នាំ​១០០២ ទៅ ១០៥០។ ប៉ុន្ដែ​នៅ​សម័យ​ព្រះបាទ​សូរ្យ​វរ្ម័នទី​២ ទើប​បញ្ចប់​ការស្ថាបនា​ជា​ស្ថាពរ​នៅ​ឆ្នាំ​១១១៣ ដល់ ១១៥០។ លុះដល់​ចុង​សតវត្សរ៍​ទី​១២ ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវបាន​ជួសជុល​សាជាថ្មី​ឡើងវិញ ដោយ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧ ដែល​កាន់​ព្រះពុទ្ធសាសនា គឺ​មុន​ទីក្រុង​ល្វនេះ​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​កណ្ដាប់ដៃ​រ​បស់​ថៃ ដូច្នេះ​ហើយ​ពុទ្ធបដិមា​ទាំងនេះ ស្ថិត​ក្នុង​រចនាបថ​បាយ័ន។ ប្រាសាទបុរាណ​ព្រួញ​បី នៅ​ទីក្រុង​ល្វនេះ​មាន​ទម្រង់​ធំ បន្ទាប់​ពី​ប្រាសាទ​ពិ​មា​យ និង​ប្រាសាទ​មឿង​តាំ (​ប្រាសាទក្រោម) ក្នុង​ខេត្ត​បុរីរម្យ​នាពេល​បច្ចុប្បន្ន។​

តែ​ទោះបីយ៉ាងណា​ក៏ដោយ សារៈសំខាន់​នៃ​ចម្លាក់​បុរាណ​របស់​ប្រាសាទ​ព្រួញ​បី គឺ​បាន​កែប្រែ​ទស្សនៈ​មួយចំនួន​ដែល​យល់​ថា តំបន់​នេះ​ដើមឡើយ​ជា​ទឹកដី​របស់​មន ដែល​ព្រះបាទ​សូរ្យវរ្ម័នទី២ ដណ្ដើម​បាន​នោះ។ តាមពិត​ទៅ​ទឹកដី​នៃ​ខេត្ត​លពបុរី​នេះ គឺជា​ទឹកដី​ដែល​ខ្មែរ​យើង​បាន​កាន់កាប់​ត្រួតត្រា​មុន​សតវត្ស​ទី​១២ ម្ល៉េះ ដូច​វត្តមាន​របស់​វត្ថុ​បុរាណ​ជា​សក្ខីកម្ម​ស្រាប់៕​ (​ម​.​ត្រា​ណេ​)
ប្រាង្គព្រួញបី: ឯកសារសៀមកាឡៃប្រវត្តិសាស្ត្រ

ឯកសារសៀមកាឡៃប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រហែលសតវត្សទី១០ ទីក្រុងរដ្ឋទ្វារវត្តីទាំងនេះត្រូវបានបង្រួបបង្រួមជាមណ្ឌលពីរ លវោ (សម័យទំនើបលពបុរី) និងសុវណ្ណភូមិ (សុវ៌ណបុរីសម័យទំនើប)។ តាមរយៈរឿងនិទាននៅក្នុងពង្សាវតារភាគខាងជើង នៅឆ្នាំ៩០៣ ស្ដេចមួយអង្គនៃតម្ព្រលិង្គ បានលុកលុយនិងដណ្ដើមយកលវោ ហើយបានតែងតាំងព្រះអង្គម្ចាស់ម៉ាឡេមួយអង្គឱ្យឡើងសោយរាជ្យនៅល្វោ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ម៉ាឡេអង្គនេះបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាងខ្មែរដែលបានភៀសព្រះកាយពីការសំលាប់រង្គាលរាជវង្សនៅមហានគរ។ បុត្រានៃគូស្វាមីទាំងពីរបានដណ្ដើមយកបានរាជបល្លង្កខ្មែរ ហើយបានក្លាយជាព្រះបាទសូយ៌្យវម៌្មទី១ ដូចនោះនាំឱ្យល្វោស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ខ្មែរឆ្លងតាមសហបុគ្គល។ សូយ៌្យវម៌្មទី១ក៏បានពង្រីកទឹកដីទៅដល់ខ្ពង់រាបគោរាជ (ក្រោយមកបានហៅថា ឦសាន) ដោយបានសាងសង់ប្រាសាទជាច្រើន។

សូយ៌្យវម៌្ម យ៉ាងណាមិញ ព្រះអង្គគ្មានរជ្ជទាយាទជាឱរសឡើយ ហើយលវោក៏បានទទួលឯករាជ្យឡើងវិញ។ ព្រះបាទអនិរុទ្ធនៃបាកានបានលុកលុយលវោនៅឆ្នាំ១០៥៨ និង បានយកព្រះនាងលវោមួយអង្គជាព្រះមហេសីរបស់ទ្រង់។ អំណាចនៃនគរលវោបានឡើងដល់កំពូលក្នុងរាជ្យនៃព្រះនរាយណ៍ (១០៧២-១០៧៦)។ លវោបានប្រឈមមុខនឹងការឈ្លានពានរបស់ភូមា ក្រោមរាជ្យក្យានហ៊្សីត្ថា ដែលមាតារបស់ទ្រង់គឺជាព្រះនាងនៃលវោ នៅឆ្នាំ១០៨០ ប៉ុន្តែព្រះអង្គប្រហែលត្រូវគេវាយច្រានឱ្យដកទ័ពថយក្រោយវិញ។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតនៃព្រះនរាយណ៍ យ៉ាងណាមិញ លវោបែរធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភ្នក់ភ្លើងសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីបង្ហូរឈាមគ្នាឯង ហើយខ្មែរស្ថិតក្រោមរជ្ជកាលនៃព្រះបាទសូយ៌្យវម៌្មទី២ បានឆក់យកឱកាសដ៏ល្អនេះដោយបើកការលុកលុយលវោបានសំរេច រួចហើយក៏តែងតែព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ជាស្ដេចនៃលវោ។

ម្ដងហើយម្ដងទៀត ផ្ទុយទៅវិញដោយមិនអាចបញ្ឈប់ការត្រួតត្រារបស់ខ្មែរបាន នៅទីបញ្ចប់ខ្មែរក៏បានធ្វើ "ខ្មែរូបនីយកម្ម" នគរលវោ។ លវោត្រូវបានប្រែទំរង់ពីទីក្រុងទ្វារវត្តីមនខាងថេរវាទទៅជាទីក្រុងខ្មែរបែបព្រហ្មញ្ញសាសនាទៅវិញ។ លវោបានក្លាយជាឃ្លាំងនៃវប្បធម៌ខ្មែរនិងមហាអំណាចនៃតំបន់អាងទន្លេចៅព្រះញា។ ចំលាក់លៀនរាក់នៅអង្គរវត្តបានបង្ហាញពីកងទ័ពលវោជាកងទ័ពរបស់នគរចំណុះនៃមហានគរខ្មែរ។ ប៉ុន្តែ ការចាប់អារម្មណ៍មួយគួរឱ្យយើងកត់សំគាល់នោះគឺថាកងទ័ពតៃត្រូវគេឃើញថាជាចំណែកមួយនៃកងទ័ពលវោ មួយសតវត្សមុនពេលពួកសៀមបង្កើតនគរសុខោទ័យ។
ប្រាង្គឬស្សី

ស្តាំ|រូបភាពតូច|297x297ភីកសែល| ផែនទីខ្មែរសំខាន់ៗ
ប្រាង្គឬស្សីជាប្រាសាទរបស់ខ្មែរដែលមានទីតាំងនៅ ប្រទេសថៃ ក្នុង ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រ Sri Thep ( ខេត្ត ពេជ្របូណ៍ ) ។ វា​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​បរិវេណ​វត្ត​ប៉ាសាក់ ខាង​ជើង ភាគ​ខាង​កើត​នៃ​ក្រុង Si Thep ចម្ងាយ​ប្រហែល ២ គីឡូម៉ែត្រ​ពី​កណ្តាល​ក្រុង។ ជា​សំណង់​បែប​ខ្មែរ​សង់​ពី​ឥដ្ឋ។ វាប្រហែលជាសហសម័យជាមួយ ប្រាង្គសីទេព ដូច្នេះហើយបានកសាងឡើងដោយ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ អគារនេះត្រូវបានកែប្រែជាច្រើនដង ទាំងកាលពីអតីតកាល និងថ្មីៗនេះ។ វា​ជា​ប៉ម​តែ​មួយ មាន​ទ្វារ​ចំហ​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត ហើយ​មាន​ជញ្ជាំង​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ។ នៅខាងកើតប៉មនេះ នៅសល់នៃអគារតូចមួយ។
ប្រាជ្ញ ឈួន

ប្រាជ្ញ ឈួនthumb|400px|រូបភាពព្រឹទ្ធាចារ្យវោហោ ប្រាជ្ញ ឈួនជីវប្រវត្តិសង្ខេបនាម​ពេញប្រាជ្ញ ឈួនរហស្សនាមព្រឹទ្ធាចារ្យភិរម្យវោហោសញ្ជាតិអាជីព អ្នកចម្រៀងចាប៉ីដងវែង 
 និពន្ធទំនុកច្រៀងចាប៉ីដងវែង 
 ទំនុកភ្លេង សម្រួលតន្ត្រីចាប៉ីដងវែង
 តន្ត្រីករចាប៉ីដងវែងជំនាញចាប៉ីដងវែងថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើត  មានអ្នកសារព័ត៌មានបានចុះផ្សាយថាគាត់ កើតនៅខែតុលា ឆ្នាំ1936ថ្ងៃទទួលមរណភាព
|colspan="2"|
|- style="vertical-align:top;"
|ទទួលមរណភាពដោយសារ លើសឈាម 
 តម្រង់នោម 
 បេះដូង 
 សួតស្រុកកំណើត​ភូមិត្រពាំងកក់ បច្ចុប្បន្នភូមិនេះស្ថិតនៅក្នុងឃុំអង្គកែវ តែ ភូមិសម៉ ត្រូវបានបែងចែកជា២ មាន ភូមិសម៉លើ និង ភូមិសម៉ក្រោម ស្ថិតនៅ ឃុំខ្វាវ ស្រុកទ្រាំង  ខេត្តតាកែវឪពុកប្រាជ្ញ អូនម្តាយជ្រឹង ភាបងប្អូន
ចំនួន ៦ នាក់ គឺ ប្រុស ៥ ស្រី ១
 លោកតា ប្រាជ្ញ ឈិន
 លោកយាយ ប្រាជ្ញ អ៊ុល
 លោកតា ប្រាជ្ញ ឈាង
 លោកតា ប្រាជ្ញ ឈាន
 លោកតា ប្រាជ្ញ ដោក
 លោកតា ប្រាជ្ញ ឈួនភរិយាកៅ ព្រីងបុត្រ៥នាក់
 ប្រាជ្ញ ឆាតព្រឹទ្ធាចារ្យចាប៉ីដងវែងជំនាន់មុខ ព្រឹទ្ធាចារ្យ ពូថៅ ដៃ
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ គង់ ណៃ
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ ចង្កូម ប្រាំបី
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ នេត ប៉េ
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ ម៉ម សុន
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ អ៊ិន សារុន ម្ចាស់ពានចាប៉ីដងវែងលេខ2 នៅសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម ជាកូនសិស្សលោកតា ពូថៅ ដៃ ឆ្នាំ1960។
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ ងាំ ង៉ូ
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ សួន សាន ម្ចាស់ពានរង្វាន់ចាប៉ីដងវែងលេខ2 ប្រចាំឆ្នាំ2002។
 ព្រឹទ្ធាចារ្យ គុយ ហ៊ីនអ្នកចាប៉ីដងវែងជំនាន់ក្រោយ លោក ពេជ្រ សារ៉ាត់
 លោក សាន វណ្ណឌឿន
 លោក ឌួង សុខគាដៃគូ
ប្រាជ្ញ ឈួន: ប្រវត្តិ

ប្រវត្តិ
លោក​តាព្រឹទ្ធាចារ្យ ភិរម្យវោហារ ប្រាជ្ញ ឈួន​ចាប់​កំណើត​នៅ​ខែ​តុលា​ឆ្នាំ​១៩៣៦ ​ជា​កូន​ពៅ​ក្នុង​គ្រួសារ​កសិករ​ ដែល​មាន​កូន​ប្រាំ​មួយ​នាក់​នៅ​ភូមិ​ត្រពាំង​កក់ ​ឃុំខ្វាវ​ ស្រុក​ទ្រាំង​ ខេត្ត​តាកែវ។ លោក​តា បានចាប់​ផ្តើម​រៀន​ចាប៉ី​នៅ​អាយុ​ ៩​ឆ្នាំ​ពី​ឪពុកមារ​ខាង​ឪពុក​ម្នាក់​ឈ្មោះ​ប៉ែត ឌុប​ ហៅ​ចង្កូម​ប្រាំបី។
លោក​តា ជា​កូន​សិស្ស​របស់​លោក​សង្ឃ​ព្រះ​នាម​អេតសែន​ក្នុង​វត្ត​ប្រមរ។​ ព្រះ​សង្ឃ​បាន​បង្ហាត់​បង្រៀន​បាលី​ ចម្រៀង ​កំណាព្យ​ និង​រឿង​និទាន​អក្សរ​សិល្ប៍​ផ្សេងៗ​ដល់​រូប​លោក​ដែល​ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក​សម្បូរវោហារ​ និង​ចេះ​ដឹង​ផ្នែក​អក្សរ​សាស្ដ្រ​បាន​ច្រើន។​
ក្រោយពី​រៀន​ចេះ​វិជ្ជា​ដេញ​ចាប៉ី​ដងវែង​ហើយ ​ទស្សនិក​ជន​ដំបូង​របស់​លោក​គឺ​អ្នករួម​ស្រុក​ទាំង​ឡាយ។​ លោកតា ​ប្រាជ្ញ ឈួន​ ​ជា​អ្នក​ចម្រៀង​ចាប៉ី​ដែល​មាន​សំឡេង​ធំ​មូល​ក្រអួន​ប្រកប​ដោយ​ទឹក​ដម​និង​ភាព​ប៉ិន​ប្រសព្វ។
ប្រាជ្ញ ឈួន: ​ប្រវត្តិ​​​តស៊ូ ​និង​ដើម​​ចម​ក្លាយ​ជា​អ្នក​លេង​ចាប៉ី ៖

​ប្រវត្តិ​​​តស៊ូ ​និង​ដើម​​ចម​ក្លាយ​ជា​អ្នក​លេង​ចាប៉ី ៖
​​​លោក​មាន​ចំណូល​ចិត្ត​ផ្នែក​លេង​ចាប៉ី​ដង​វែង​តាំង​ពី​កុមារ​ភាព ​ខុស​ពី​បង​ប្រុស​ទាំង​៤​ បាន​ក្លាយ​ជា​​ទាហាន ​និង​បង​ស្រី​ម្នាក់​ទៀត​ ​ធ្វើ​ស្រែ​ចម្ការ។ នៅ​អាយុ​៩​ឆ្នាំ ឪពុក​មារ​របស់​លោក​ឈ្មោះ ​ប៉ែត ​ឌុប ​ហៅ​​ចង្កូម​ប្រាំ​បី ​បាន​បង្ហាត់​បង្រៀន​ជំនាញ​​នេះ ព្រម​ទាំង​បង្រៀន​បាលី ​ចម្រៀង កំណាព្យ ​និង​រឿង​និទាន​អក្សរសិល្ប៍​ផ្សេងៗ​ ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក​កាន់​តែ​ពូ​កែ​វោហា​ស័ព្ទ ​និង​ចេះ​​ដឹង​ផ្នែក​អក្សរ​សាស្ត្រ​បាន​ច្រើន។​​​​​​​​​​
​​ចម្រៀង​របស់​លោក​​ ច្រើន​រៀប​រាប់​ពី​ច្បាប់​ស្រី ​ច្បាប់​ក្រម​ង៉ុយ ​​មាន​ជា​កំប្លែង​ខ្លះ ​ហើយ​ភាគ​ច្រើន​​បង្កប់​ន័យ​​អប់រំ។ លើស​ពី​នេះ ​លោក​​​អាច​​តែង​បទ​ចម្រៀង​ ច្រៀង​ភ្លាម​ៗ​ ស្រប​ពេល​កំពុង​លេង​ចាប៉ី ​ហើយ​ឃ្លា​ឃ្លោង​វិញ ​មាន​ចំណាប់​ជួន​ល្អ​ណាស់។​
​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩​៦២ ​លោក​បាន​ចូល​ការ​ប្រលង​ប្រជែង​​ជ្រើស​រើស​អ្នក​ចេះ​ដឹង​ ផ្នែក​ចាប៉ី​ដង​វែង ​របស់​វិទ្យុ​ជាតិ ​ដោយ​ទទួល​ចំណាត់​ថ្នាក់​លេខ១ ​។ ក្រោយ​មក ​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​លោក ចាប់​ផ្ដើម​ល្បី​ល្បាញ​ពេញ​ប្រទេស ​ ដោយ​លោក​​ត្រូវ​បាន​គេ​អញ្ជើញ​ទៅ​​ក្រៅ​ប្រទេស​ដូច​ជា ​អាមេរិក បារាំង សិង្ហបុរី​ជា​ដើម។
ប្រាជ្ញ ឈួន: កុមារភាព

កុមារភាព
​​​លោក​មាន​ចំណូល​ចិត្ត​ផ្នែក​លេង​ចាប៉ី​ដង​វែង​តាំង​ពី​កុមារ​ភាព ​ខុស​ពី​បង​ប្រុស​ទាំង​៤​ បាន​ក្លាយ​ជា​​ទាហាន ​និង​បងស្រី​ម្នាក់ទៀត ជា​អ្នក​ចម្ការ។ 

នៅ​អាយុ​៩​ឆ្នាំ ឪពុក​មារ​របស់​លោក​ឈ្មោះ ​ប៉ែត ​ឌុប(​​ចង្កូម​ប្រាំ​បី) ​បាន​បង្ហាត់​បង្រៀន​ជំនាញ​​នេះ ព្រម​ទាំង​បង្រៀន​បាលី ​ចម្រៀង កំណាព្យ ​និង​រឿង​និទាន​អក្សរសិល្ប៍​ផ្សេងៗ​ ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក​កាន់​តែ​ពូ​កែ​វោហា​ស័ព្ទ ​និង​ចេះ​​ដឹង​ផ្នែក​អក្សរ​សាស្ត្រ​បាន​ច្រើន។ ​​​​​​​​​​
ប្រាជ្ញ ឈួន: ស្នាដៃ

ស្នាដៃ
 ​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩​៦២ ​លោក​បាន​ចូល​ការ​ប្រលង​ប្រជែង​​ជ្រើស​រើស​អ្នក​ចេះ​ដឹង​ ផ្នែក​ចាប៉ី​ដង​វែង ​របស់​វិទ្យុ​ជាតិ ​ដោយ​ទទួល​ចំណាត់​ថ្នាក់​លេខ១ ដែលមានអ្នកចូលរួបប្រឡង ២០រូប។
ចម្រៀង​របស់​លោក​​ ច្រើន​រៀប​រាប់​ពី​ ច្បាប់​ស្រី ច្បាប់​ក្រម​ង៉ុយ ​​មាន​ជា​កំប្លែង​ខ្លះ ​ហើយ​ភាគ​ច្រើន​​បង្កប់​ន័យ​​អប់រំ។ លើស​ពី​នេះ ​លោក​​​អាច​​តែង​បទ​ចម្រៀង​ ច្រៀង​ភ្លាម​ៗ​ ស្រប​ពេល​កំពុង​លេង​ចាប៉ី ​ហើយ​ឃ្លា​ឃ្លោង​វិញ ​មាន​ចំណាប់​ជួន​ល្អ​ណាស់។​
 ពេញ​មួយ​ជីវិត​របស់លោកតា ប្រាជ្ញ ឈួន គាត់​បាន​បន្សល់​ទុក​នូវ​​មរតក​សំនៀង​ជាច្រើនដូចជា ​សាយ័នណារា​ ​ច្បាប់​ក្រម​ង៉ុយ​​ អាចារ្យ​ចុង​ រឿង​សុវណ្ណសាម​ ​ពុទ្ធ​ប្រវត្តិ និងរឿង​រាម​កេរ្តិ៍​ និងមានស្នារដៃជាច្រើនទៀត។
ប្រាជ្ញ ឈួន: ជរា

ជរា
មុន​អនិច្ចកម្ម លោក​តែង​មាន​ជំ​ងឺ​ប្រចាំ​កាយ ​ខ្សោយ​អស់​កម្លាំង ​និង​ពិសា​បាយ​មិន​សូវ​បាន​នោះ​ទេ។ លោក​ត្រូវ​បាន​ក្រុម​គ្រួសារ​បញ្ជូន​ពី​ខេត្ត​តាកែវ មក​សង្គ្រោះ និង​សម្រាក​ព្យាបាល​នៅ​មន្ទីរពេទ្យ​កាល់​ម៉ែត្រ កាលពីថ្ងៃទី៩ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៨។
ប្រាជ្ញ ឈួន: មរណភាព

មរណភាព
ម៉ម ប៉ុណ្ណារ៉ាយ
 ព្រឹទ្ធ​ភិរម្យ​វោហា​សាស្ត្រ​ ប្រាជ្ញ​ ឈួន​ បាន​ទទួល​មរណភាព​ ​នៅ​វេលា​ម៉ោង១ និង ៣០​នាទី រំលង​អាធ្រាត្រ ថ្ងៃទី១៧ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៨ ដោយ​រោគា​ពាធ ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម៨២​ឆ្នាំ នៅ​មន្ទីរពេទ្យ​កាល់​ម៉ែត្រ។ 

 សព​របស់​ព្រឹទ្ធាចារ្យ​​ចាប៉ី​ដង​វែង លោក​តា​ភិរម្យវោយោ ប្រាជ្ញ ឈួន ត្រូវ​បាន​ដឹក​ពី​មន្ទីរពេទ្យ​មក​តម្កល់​ធ្វើ​បុណ្យ​តាម​ប្រពៃណី នៅ​ក្នុង​សាលា​ធម្មសភា ​វត្ត​បទុម​វតី​ ស្ថិត​ក្នុង​ សង្កាត់​ចតុមុខ​ ខណ្ឌដូនពេញ​ រាជធានី​ភ្នំពេញ ៕
ប្រាសាទ

ប្រាសាទ(បាលី/សំស្រ្តឹត)គឺជាគ្រឹហាទីនាំចិត្តនាំចិត្តឱ្យជ្រះថ្លា ឬជាទីស្រឡះភ្នែកគឺជាផ្ទះមានថ្នាក់ខ្ពស់ស្រឡះ។ ខ្មែរយើងហៅតាមទម្លាប់ហៅជំពោះរាជដំណាក់ឬគ្រឹហាដែលមានកំពូល សូម្បីសង់មួយជាន់ក៏ហៅប្រាសាទដែរ តែវិហារសាសនា ឬសាលា ទោះបីមានកំពូលក៏ពុំហៅប្រាសាទឡើយការផ្សព្វផ្សាយពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ឆ្នាំ១៩៦៧ វចនានុក្រមខ្មែរ។ ប្រាសាទនីមួយៗ តែងតែមានឈ្មោះបុរាណតាមសិលាចារឹកដោយតាមឈ្មោះព្រះសិវលិង្គ បដិមាករទីកន្លែងដូចជា ត្រីភុវនមហេស្វរៈ(អ្នកគ្រប់គ្រងឋានទាំងបី)គឺជាឈ្មោះប្រាសាទបន្ទាយស្រី តាមសិលាចារឹកK-៨៤២ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១០។
ប្រាសាទ: ការគ្រប់គ្រងប្រាសាទ និងអាស្រម

ការគ្រប់គ្រងប្រាសាទ និងអាស្រម 
ប្រាសាទនានា ក៏ដូចជាវត្តអារាម ឬអាស្រមសុទ្ធសឹងតែជាបូជនីយដ្ឋាន។ គេបានដឹងពីរបៀបនៃការគ្រប់គ្រងតាមរយៈអត្តបទសិលាចារឹក។ នៅបូជនីយដ្ឋាននីមួយៗ ដែលជាទេវស្ថានតែងតែមានខ្ញុំបម្រើព្រះអាទិទេពយ៉ាងកោះករ។ ចំនួននៃពួកខ្ញុំបម្រើត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងបញ្ជីពោលគឺគេមានសំបុត្រស្នាមត្រូវតែបញ្ជាក់ពីវត្តមាន និងតួនាទីរបស់ពួកគេជាខ្ញុំព្រះ។ ទិដ្ឋភាពមួយចំនួនដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍នៅក្បែរប្រាសាទមួយចំនួនដូចជាប្រាសាទព្រះខ័នជាដើមមានការសាងសង់អាស្រមព្រមទាំងវត្តអារាមផងដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ការគោរពបូជានូវព្រះសិវលិង្គ និងព្រះពុទ្ធអង្គ ដែលការបូជានេះមានលក្ខណៈប្រចាំថ្ងៃក្នុងបូជនីយដ្ឋាននោះ។ ប្រភពសិលាចារឹកបានឱ្យដឹងទៀតថា ចំពោះប្រាង្គប្រាសាទដែលសាងឡើងនាសម័យនោះសម្រាប់ជាទីសក្ការបូជា។ ដើម្បីការពារបូជនីយដ្ឋានទាំងនោះឱ្យរួចផុតពីការបំផ្លិចបំផ្លាញ ព្រះរាជាខ្មែររមែងតែដាក់ទោសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរតាមរយៈប្រទិស្ថា ដែលជាបទបញ្ជា ឬបម្រាមចំពោះជនណា ដែលបំពានការហាមឃាត់ដូចជាសម្លាប់អ្នកបួស គ្រូបាធ្យាយ ឬគ្រូអាចារ្យជាដើម ដើម្បីប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិ ឬក៏ជនណាដែលបំផ្លិចបំផ្លាញព្រះទេវរូប ឬព្រះពុទ្ធរូប។ល។ ដែលគេបានតម្កល់ទុកនៅក្នុងបូជនីយដ្ឋានទាំងនោះ សម្រាប់ការគោរពបូជាពីសំណាក់សានិកជន។ អ្នកដែលប្រព្រឹត្តល្មើសច្បាប់ទាំងនោះមិនត្រឹមតែមានទោសចំពោះព្រះមហាក្សត្រតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីធ្វើកាលកិរិយាទៅអ្នកនោះក៏ត្រូវធ្លាក់នរកផងដែរសាស្រ្តាចារ្យបណ្ឌិត មីសែល ត្រាណេ ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃព្រះរាជាណាក្រកម្ពុជា ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋនាសម័យអង្គរពីសតវត្សរ៍៩ ដល់១៤ ទំព័រទី៩៤។
ប្រាសាទ: មុខងារប្រាសាទ

មុខងារប្រាសាទ 
ប្រជាជនខ្លះមិនបានយល់ដឹងច្បាស់អំពីមុខងារប្រាសាទបុរាណ ដែលបុព្វបុរសខ្មែរបានខិតខំកសាងទុកមកទេ។ ពួកគេបានយល់ច្រឡំថាប្រាសាទបុរាណជាព្រះបរមរាជវាំង ឬទីលំនៅរបស់ព្រះមហាក្សត្រគង់នៅ។ តាមពិតសំណង់ប្រាសាទបុរាណខ្មែរទាំងអស់កសាងឡើង ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយដូចជាសៀវភៅសិក្សាសង្គម ថ្នាក់ទី១០ ឆ្នាំ២០១៧ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ទំព័រទី២៣៧៖
 ព្រះអាទិទេព ឬព្រះទេវៈផ្សេងៗក្នុងព្រាហ្មណ៍សាសនាដូចជា ព្រះសិវៈ ឬព្រះឥសូរ ព្រះវិស្ណុ ឬព្រះនរាណ៍ និងព្រះព្រហ្មជាដើម
 ព្រះពោធិសត្វក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយានដូចជា លោកេស្វរៈ
 ទេវរាជ(គេដាក់តម្កល់លិង្គព្រះឥសូរក្នុងប្រាសាទជាតំណាងព្រះរាជា
 បុព្វបុរស ព្រះរាជាដូចជា ព្រះមាតា ព្រះបិតា និងវរជនស្នេហាជាតិ។
ប្រាសាទ ដាវីន

ប្រាសាទ ដាវីន(; កើត​ថ្ងៃ​ទី​២៩ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៩១) ជា​តារា​ម៉ូដែល និង​ជា​រាជិនី​សម្រស់​កម្ពុជា។ នាងត្រូវបានគេគ្រងមកុដ បវរកញ្ញាចក្រវាលកម្ពុជា 2024 ហើយនឹងតំណាងឱ្យប្រទេសកម្ពុជានៅក្នុង បវរកញ្ញាចក្រវាល 2024។
ប្រាសាទ ដូនតាល

រូបភាពតូច| ប្រាសាទ ដូនតាល
ប្រាសាទ ដូនតាន មានទីតាំងនៅ បានភូមិខរអល ឃុំ សៅថងជ័យ ស្រុក កន្ថរលក្ស៍ ខេត្តស៊ីសាកេត ៨ គីឡូម៉ែត្រ ពី​ភូមិ ៣៨ គីឡូម៉ែត្រ ពី​ស្រុក​កន្ថរលក្ស៍ ដោយ​ប្រើ​ផ្លូវ​បំបែក​ពី​ផ្លូវជាតិ​លេខ ២២៤៣ គ.ម.៩៨ ចម្ងាយ ៤ គីឡូម៉ែត្រ ជា​ប្រាសាទ​សំខាន់​មួយ​ទៀត។ ស្ថិតនៅជាប់ព្រំដែនប្រទេសថៃ ចំងាយតែ 300 ម៉ែត្រពី ផាមអអីតែង
ប្រាសាទ ដូនតាល: ប្រាសាទ

ប្រាសាទ 
ប្រាសាទ​ដូនតាន ជា​ប្រាសាទ​បុរាណ​ខ្មែរ​ដ៏​តូច​មួយ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​មាត់​ច្រាំង​ថ្ម​ខ្ពស់​មួយ។ នៅលើជួរភ្នំ ដងរែក តំបន់ក្បែរព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ វា​មាន​ប្រាង្គ​រាង​បួន​ជ្រុង​ទ្រវែង​ធ្វើ​ពី​ឥដ្ឋ និង​ក្លោងទ្វារ​ធ្វើ​ពី​ថ្ម ហើយ​មាន​រូប​តោ​ឆ្លាក់​នៅ​មុខ​ប្រាសាទ។

ប្រាសាទបែរមុខទៅទិសខាងកើត។ នៅ​ខាង​មុខ​ប្រាសាទ​មាន​ផ្លូវ​ក្រាល​ថ្ម​តូច​ទទឹង​៦​ម៉ែត្រ មាន​សសរ​ថ្ម​ពីរ​គូ មាន​កម្ពស់​៣​ម៉ែត្រ ចំងាយ​ប្រហែល​២៥០​សង់ទីម៉ែត្រ ច្រក​ចូល​ប្រាសាទ​មាន​ចម្លាក់​តោ​មួយ​នៅ​លើ​ជើង​ទម្រ​មួយ ប្រាសាទ​មាន​ក្លោងទ្វារ​មួយ និង​ប្រាង្គ​ចំនួន​២ មាន​ខ្លោងទ្វារ​ចំនួន​៣ ដែល​ធ្វើ​អំពី​ថ្ម ខ្លោងទ្វារ​កណ្តាល​មាន​ទំហំ​ធំជាងគេ ទទឹង​១​ម៉ែត្រ និង​កម្ពស់​២,៥​ម៉ែត្រ ស៊ុមទ្វារ និងធ្នឹមថ្មមិនត្រូវបានឆ្លាក់ជាលំនាំទេ។

ប្រាង្គ​ខាង​មុខ​មាន​ចំងាយ​ប្រហែល​១​ម៉ែត្រ​ពី​ក្លោងទ្វារ​បាក់​រហូត​ដល់​ជា​គំនរ​ឥដ្ឋ​។ ប្រាង្គ​ខាង​ក្នុង​មាន​ចម្ងាយ​ប្រមាណ​១​ម៉ែត្រ​ពី​ប្រាង្គ​ទី​១ ធ្វើ​អំពី​ឥដ្ឋ​និង​ថ្មបាយក្រៀម​មាន​៤​ជាន់ ទទឹង​៦​ម៉ែត្រ​នៅ​សងខាង និង​កម្ពស់​២៦​ម៉ែត្រ ។ ប្រាង្គ​មាន​ទទឹង​១​ម៉ែត្រ និង​កម្ពស់​២​ម៉ែត្រ មាន​ផ្ទៃដី​៣,៧​គុណ​នឹង​៣​ម៉ែត្រ​។ ចម្ងាយពីប្រាសាទប្រហែល ១០ ម៉ាយ មានស្រះធំមួយ ទទឹង ៨០ ម៉ែត្រ នៅសងខាងមានប្រឡាយបង្ហូរទឹកពីកំពូលភ្នំចុះទៅក្នុងស្រះជម្រៅប្រហែល ២ ម៉ែត្រ។
ប្រាសាទ បានខៃ

វត្ត​បាន​ខៃ ​ជា ​អារាមហ្លួង ​មួយ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម ​មហានិកាយ ​​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង ​ឃុំ​បាន​ខៃ ស្រុក​បាន​ខៃ ខេត្ត​រយ៉ង។
ប្រាសាទ បានខៃ: កត់ត្រា

កត់ត្រា 
សហគមន៍វត្តបានខៃ ជាសហគមន៍បុរាណមួយនៅផ្នែកខាងលើនៃ ទន្លេរយ៉ង កំណត់ត្រារបស់ចិនបានរៀបរាប់អំពីតំបន់នេះតាំងពីប្រហែលឆ្នាំគ.ស.  ១៧០០  ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ប្រវត្តិប្រាសាទក្នុងខេត្តរយ៉ង គេជឿថាប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងសម័យ សុខោទ័យ ដែលជាពេលដែល អាណាចក្រខ្មែរ នៅតែរីកចម្រើននៅក្នុងតំបន់នេះ។ នេះ​អាច​មើល​ឃើញ​ពី​ប្រាសាទ​បុរាណ​ដែល​អ្នក​ស្រុក​ហៅ​ថា​ព្រះវិហារ​ខ្មែរ។ ពីដានថ្មបាយក្រៀមចាស់ សិមា និង ធម្មចក្រ ដែលមានលំនាំសិល្បៈខ្មែរ ដែល​មាន​អាយុ​កាល​ជាង ១ ពាន់​ឆ្នាំ។

គេជឿថាវត្តនេះត្រូវបានបោះបង់ចោលជាយូរមកហើយ រហូតដល់អ្នកស្រុក រយ៉ង ឈ្មោះ នាយតាល មកតាំងផ្ទះនៅតំបន់នេះ។ ហើយ​បាន​សុំ​កម្លាំង​ពី​អ្នក​ភូមិ​ឲ្យ​ជួយ​កសាង ​កុដិ ​មួយ មុន​នឹង​សុំ​ព្រះ​គ្រូ​ចៅអធិការ ប៉ាន ពី​វត្ត​វង់​វៀន​តា​ខៀន​ជេត​តុន ( ​វត្ត​បាន​កៅ ​) មក​ស្នាក់​នៅ​ក្នុង​ថ្ងៃ​ចូល​វស្សា និង​សង់​វិហារ​ថ្មី ។ ដើម្បី​មាន​កន្លែង​ធ្វើ​ពិធី​សាសនា និង​ធ្វើ​សកម្មភាព​ព្រះសង្ឃ។ ប៉ុន្តែ​ដោយ​សារ​វត្ត​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ដែល​ទឹក​ហូរ​កាត់។ ប្រការ​នេះ​ធ្វើ​ឲ្យ​ទឹក​ជន់​លិច​ច្រាំង​ទន្លេ​នៅ​រដូវ​ទឹក​ជំនន់។ ដូច្នេះ វត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ទៅ​ជាន់​ទាប។ មាន​បុគ្គល​ម្នាក់​បាន​បរិច្ចាគ​ដី​ប្រហែល ៤០ រ៉ៃ​ដល់​វត្ត​ឈ្មោះ​លោក​រឿង។ ពេល​ដែល​វត្ត​ថ្មី​ត្រូវ​បាន​គេ​សាង​សង់​ឡើង វត្ត​ដើម​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា "វត្ត​លើ" ហើយ​វត្ត​ថ្មី​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា "វត្ត​ក្រោម" បច្ចុប្បន្ន​នេះ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូ​រ​ទៅ "វត្ត បានខៃ"  នៅ​ខាង​ជើង​វត្ត​ពី​ដើម​មាន​ដាន​នៃ​ទំនប់​ដី​វែង​មួយ​។ អ្នក​ភូមិ​មាន​ជំនឿ​ថា​ជា​ជំរំ​របស់​ខ្មែរ ទើប​គេ​ហៅ​ថា​វត្ត​បាន​ខៃ។
ប្រាសាទ បានផ្លៃ

ប្រាសាទ ​បានផ្លៃ ជា ​ប្រាសាទ​ខ្មែរ ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ប្រទេស​ថៃ ខេត្ត​សុរិន្ទ ។ ផ្ទាំងថ្មភក់​ដែល​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​កន្លែង​នោះ​បង្ហាញ​ថា​វា​ជា​ទីសក្ការ​បូជា​ហិណ្ឌូ​ឧទ្ទិស​ដល់ ​ព្រះ​សិវៈ ។ ការសាងសង់របស់វាមានតាំងពីពាក់កណ្តាលទីពីរនៃ សតវត្សទី 11 ។  

វាមានប្រាង្គចំនួនបី ( ធ្វើអំពីឥដ្ឋ ដែលមួយនៅទិសខាងត្បូង ឥឡូវនេះត្រូវបានខូចខាតទាំងស្រុង។ ប្រាង្គ​ទាំង​បី​ស្ថិត​នៅ​លើ​បន្ទះ ​ថ្មបាយក្រៀម ​មួយ ហើយ​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត។
ប្រាសាទ អង្គរវត្ត

ប្រាសាទ អង្គរវត្ត 250px ប្រាសាទ អង្គរវត្ត សាសង់ដោយព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២
(គ.ស ១១២២)  ឈ្មោះ ប្រាសាទ អង្គរវត្តអ្នកសាងសង់  សូរ្យវរ្ម័នទី២ឆ្នាំសាងសង់ គ.ស (១១២២)ស្ថាប័ត្យកម្ម អង្គរទី២សិល្បៈក្បាច់លម្អ  រចនាបថ អង្គរវត្តកំណត់ត្រាពិភពលោកGuinness World Records (1985)ឆ្នាំប្រកាស UNESCOថ្ងៃ ១៤ ខែ ធ្នូ ១៩៩២ជាប់ជាសម្បត្តិ បេតិកភណ្ឌពិភពលោកWorld Heritage SiteLink 
100px     Angkor World Heritage Site- UNESCO

ប្រាសាទ អង្គរវត្ត ឬ នគរវត្ត (អង់គ្លេស: Angkor Wat) or (Nokor Wat) ជាប្រាសាទ ដែលធំបំផុត នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានមាឌដ្ឋានលើផ្ទៃដីទំហំ ១៦២,៦ ហិចតា ដោយស្មើនឹង (1,626,000 m2) ។ រចនាសម្ព័ននៃសំណង់ប្រាសាទត្រូវ បានចាត់ទុកជាស្ថាបត្យកម្មដ៏កំពូល នៃ អច្ឆរិយៈវត្ថុរបស់ពិភពលោក ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងស.វទី១២ ដោយព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ ដែលជាព្រះមហាក្សត្រ នាសម័យកាល ចក្រភពខ្មែរ ប្រាសាទនេះសាងសង់ ដើម្បីឧទ្ទិសឱ្យ ព្រហ្មញ្ញសាសនា នៃលទ្ធិជំនឿលើ ព្រះវិស្ណុ ដូចនេះហើយ ប្រាសាទអង្គរវត្តត្រូវបានគេសន្មតថា ជាប្រាសាទសាសនា ដែលធំបំផុតនៅលើពិភពលោក ដែលជាប់ក្នុងកំណត់ត្រាពិភពលោក "ហ្គីនណេស" (Guinness World Records) ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩៨៥ ។ Kalman Dubov (2006) Kalman Dubov, Publisher: Kalman Dubov, Jewish Studies p.282   Ross McWhirter (1985) Guinness Book of World Records, Editor: Norris McWhirter, Publisher: Sterling Publishing Company, Original from the University of Virginia p.480 ISBN: 0806902647, 9780806902647
ប្រាសាទ អង្គរវត្ត: អង្គរវត្ត នៃកំណត់ត្រាអុឺរ៉ុប

អង្គរវត្ត នៃកំណត់ត្រាអុឺរ៉ុប 
Angkor Wat of European Record

ជនជាតិអុឺរ៉ុបដំបូងបង្អស់ដែលបានរកឃើញ ប្រាសាទអង្គរវត្ត ក្នុងឆ្នាំ ១៥៨៦ នៃគ.សករាជ លោកមានឈ្មោះថា "អានតូនីញូ ដា មាដេឡេណា" (Antonio da Magdalena) លោកគឺជាបុព្វជិត សាសនកាតុលិក (Catholic Religion) ដែលជាជនជាតិ "ប៉ុទុយហ្គេស" (Portuguese) ដែលបានធ្វើកំណត់ត្រានៃការរកឃើញប្រាសាទអង្គរវត្ត ជាមួយនិងការពណ៌នាអំពីដំណើររបស់លោកចូលមកក្នុងព្រៃដ៏ជ្រៅ និងបានប្រទះឃើញនូវប្រាសាទក្នុងព្រៃជាច្រើន ជាមួយនិងកំពូលប្រាំនៃប្រាសាទដែលមានរចនាបថ ដូចទៅនិងផ្កាឈូក ដែលត្រូវបានបំផុសគំនិតឱ្យពួកគេធ្វើកំណត់ត្រាពីប្រាសាទដ៏អស្ចារ្យនេះ ។ រយៈពេល ៣ឆ្នាំ បន្ទាប់ ពោលគឺនៅឆ្នាំ ១៥៨៩ នៃគ.សករាជ មានប្រវត្តិវិទូជនជាតិ ប៉ុទុយហ្គេស មួយរូបទៀតមានឈ្មោះថា "ឌៀអាហ្គូ ដូគោតូ" (Diago do Couto) ដែលបានរកឃើញប្រាសាទក្នុងតំបន់អង្គរ ជាមួយនិងការពិពណ៌នារបស់លោក អំពីលក្ខណៈដែលលោកបានមើលឃើញ នៅសំណង់ប្រាសាទ ដែលមើលទៅដូចជ្រុងនៃទីក្រុងមួយក្នុងទម្រង់ដូចរាជវាំង ដែលមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញ និង មានស្ពានឆ្លងកាត់ចំនួន ៥ច្រកទ្វារ ជាមួយនិងរូបចម្លាក់ដែលមានសណ្ឋានដូចកាន់ខ្សែរពួរ និង មានត្រចៀកវែងៗ ផងដែរ ដែលនេះប្រហែលជាទីក្រុង អង្គរធំ ។ Charles Higham (2004) The Civilization of Angkor, Publisher: University of California Press p.192 ISBN: 0520242181, 9780520242180   Qāṃn Jūlān, Vann Molyvann (1998) Angkor, a Manual for the Past, Present, and the Future, Compiled by Eric Prenowitz, Ashley Thompson, Publisher: UNESCO with United Nations Development Program [and] Swedish International Development Agency, Original from University of California, Berkeley p.264
ប្រាសាទ អង្គរវត្ត: អង្គរវត្ត នៃកំណត់ត្រា ស.វទី១៧

អង្គរវត្ត នៃកំណត់ត្រា ស.វទី១៧ 
Angkor Wat of the 17th Century Record

ការមកដល់របស់ ជនជាតិជប៉ុន (Japanese) នាស.វទី១៧ ក្នុងរាជព្រះបាទ បរមរាជសម្ភារ តាមរយៈឈ្មួញសំពៅ ដោយលោក "ខេនរីអុ សុីម៉ាណុ" (Kenryo Shimano) ដែលមកពី "ណាកាសាគុី" (Nagasaki) ដែលបានរកឃើញប្រាសាទអង្គរវត្ត ក្នុងឆ្នាំ ១៦៣២ នៃគ.សករាជ លោកបានគូរនូវ គំនូរព្រាង របស់ប្រាសាទអង្គរវត្ត ជាមួយនិង ការគូរនូវរូបសំណង់ប្រាសាទ ដែលមានបរិវេណដ៏ធំ និង គំនូរដែលមានសំណង់ប្រាសាទដ៏ច្រើន តាមរយៈនៃការរកឃើញប្រាសាទអង្គរវត្តនេះ ដែលមានដំណើរសុីចង្វាក់គ្នាទៅនិង កំណត់ត្រា ពងស្សាវតារនៃប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា ដែលកត់ត្រា អំពីព្រះបរមរាជសម្ភារ ដែលទៅបួសជាភិក្ខុសង្ឃនៅនគរវត្ត ក្នុងព្រះនាមនៃអង្គ ពញ្ញាតូ ក្នុងឆ្នាំ ១៦៣០ នៃគ.សករាជ ដែលបានកត់ត្រាក្នុងឯកសារមហាបុរសខ្មែរ ក្នុងឆ្នាំ ១៩២៩ ដែលអាចបញ្ចាក់បានយ៉ាងច្បាស់ថា លោក ខេនរីអុ សុីម៉ាណុ ទំនងជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាព្រះពុទ្ធម្នាក់ផងដែរ ។ Michio Fujioka, Kazunori Tsunenari, Chikao Mori (1972) Angkor Wat, Publisher: Kodansha International Original from the University of Michigan p.221
ប្រាសាទ អង្គរវត្ត: អង្គរវត្ត នៃកំណត់ត្រា បារាំង

អង្គរវត្ត នៃកំណត់ត្រា បារាំង  
Angkor Wat of the French Record

ការរកឃើញ ប្រាសាទអង្គរវត្ត របស់លោក "ឆាលី អុីមម៉ូញែល បួលវ៉ក" (Charles-Emile Bouillevaux) ដែលជាបេសកជន នៃអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា និង ជាអ្នករុករកជនជាតិបារាំង ដែលបានមកទស្សនាអង្គរក្នុង ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨៥០ ហើយលោក បានបោះពុម្ពផ្សាយដំណើររឿងនៃការរុករករបស់លោកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៨៥៨ មុនពេលពីរឆ្នាំនៃការមកដល់របស់លោក "ហេនរីមូហត" (Henri Mouhot) ក្នុងឆ្ន ១៨៦០ នៃគ.សករាជ ។ លោក ឆាលី អុីមម៉ូញែល បានមកដល់ "កូសាំងស៊ីន" (Cochinchina) នៅឆ្នាំ១៨៤៩ ហើយគាត់បានបន្តដំណើរនៃការរុករករបស់គាត់ និងបានឃើញអង្គរវត្ត ក្នុង ឆ្នាំ១៨៥០ ហើយពីរបីខែក្រោយមកលោកបានស្នាក់នៅជាមួយប្រជាជនព្នង នៅភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា ហើយធ្វើដំណើរពីសំបូរទៅ ហាទៀង (Ha-Tien) ក្នុងរយៈពេលប្រាំបួនថ្ងៃ បន្ទាប់មកស្នាក់នៅ ប្រទេសឡាវ ក្នុងឆ្នាំ១៨៥៣ ទើបត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញនៅឆ្នាំ ១៨៥៥ ដែលបានមក ខេត្តបាត់ដំបង បន្ទាប់មកលោកបានត្រឡប់ទៅ អុឺរ៉ុបវិញ ដោយបម្រើការជាអាចារ្យនៃ "ស៊ូហ្គន" (Choquan) ពីឆ្នាំ ១៨៦៧ ដល់ឆ្នាំ ១៨៧៣ ក្រោយមកទើបឆ្នាំ ១៨៧៨ ទើបលោកបោះពុម្ភផ្សាយនូវដំណើររុករករបស់លោកនៅកម្ពុជា ទោះជាយ៉ាងណា ការចេញផ្សាយរបស់លោក គឺនៅពេលក្រោយ នៃការចេញផ្សាយរបស់លោក ហេនរីម៉ូហត ដែលបានចេញផ្សាយនូវ ទិនានុប្បវត្តិ និង គំនូររបស់គាត់ទាក់ទងនិងប្រាសាទអង្គរវត្តផងដែរ ។ Christopher Pym (1968) The Ancient Civilization of Angkor, Publisher: New American Library, Original from the University of Michigan p.224 ISBN: 0451608585, 9780451608581
ប្រាសាទ អង្គរវត្ត: អង្គរវត្ត ពីលោក ហេនរីមូហត

អង្គរវត្ត ពីលោក ហេនរីមូហត 
Angkor Wat by Henri Mouhot
thumb|Facade of Angkor Wat, a drawing by Henri Mouhot
thumb|Ruined Temples of Cambodia. Western collonade of the Temple of Angkor Wat, Cambodia. Illustration for The Illustrated London News, 1 February 1868.

ការបោះពុម្ពផ្សាយលើកដំបូងនៃដំណើរដ៏ល្បីល្បាញរបស់ លោក "ហេនរីមូហត" (Henri Mouhot) ក្នុងការធ្វើដំណើររបស់គាត់ឆ្លងកាត់ឥណ្ឌូចិន ។ លោក ហេនរីមូហត លោកជាទស្សនៈវិទូ និងជាអ្នកថតរូបដោយខ្លួនឯងជាមួយនិងធម្មជាតិនិយម លោកកើតនៅថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៨២៦ នៅឯ "ម៉ុងបេលីអាដ" (Montbeliard) ប្រទេសបារាំង ហើយលោក បានទទួលមរណៈភាពនៅឯ "ណាផាន" (Naphan) ប្រទេសឡាវ ដោយជំងឺគ្រុនចាញ់ នៅថ្ងៃទី១០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៦១ ។ លោក ហេនរីមូហត  បានចាប់ផ្តើមរុករកអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅឆ្នាំ ១៨៥៦ ដោយមានការគាំទ្រពី "សង្គមភូមិសាស្ត្រ" Royal Geographical Society និង សង្គមសត្វវិទ្យា Zoological Society នៃទីក្រុងឡុង (London) ចក្រភពអង់គ្លេស រីឯអាជ្ញាធរបារាំងមិនដែលគាំទ្រការធ្វើដំណើររបស់គាត់ក្នុងគោលបំណងស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិទេនាពេលនោះទេ ។ Henri Mouhot (1864) Travels in the Central Parts of Indo-China (Siam), Cambodia, and Laos: During the Years 1858, 1859, and 1860, Volume 1, Publisher: J. Murray, Original from the University of Wisconsin - Madison p.604   ទិនានុប្បវត្តិ និងសំបុត្ររបស់លោក "ហេនរី អេលិចសាន់ដ្រេ មូហត" (Henri Alexandre Mouhot) បានផ្ញើទៅភរិយារបស់គាត់និងប្អូនប្រុសរបស់គាត់ គឺលោក "ឆាលីមូហត" (Charles Mouhot) ក្រោយមកត្រូវបានចងក្រងនៅក្នុងសៀវភៅ "ដំណើរទៅកាន់ព្រះរាជាណាចក្រ សៀម កម្ពុជា និង ឡាវ" Voyage dans les Royaumes de Siam, de Cambodge et de Laos (1868) សម្រាប់សាធារណៈជនបារាំង បានក្លាយជាអារម្មណ៍មួយសម្រាប់ការពិពណ៌នាអំពី ប្រាសាទ អង្គរវត្ត របស់គាត់ ដែលគាត់បានទៅដល់ភាគខាងត្បូងក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ១៨៦០ ។ ប្រសិនបើគាត់មិនមែនជាជនជាតិបស្ចិមប្រទេសដំបូងគេដែលរកឃើញប្រាសាទអង្គរវត្ត នេះទោះ ភាពទាក់ទងរបស់គាត់ ដែលមានភាពរស់រវើក លម្អិត និងសរសេរបានល្អ ដែលគេបានផ្តល់ឱ្យគាត់នៅសម័យកាលក្រោយមកទៀត គឺការផ្ដល់ នូវកេរ្តិ៍ឈ្មោះចំពោះបុព្វហេតុនៃស្នាដៃរបស់លោកដែលជាអ្នករកឃើញនូវប្រាសាទអង្គរវត្តឡើងវិញផងដែរ ។ Henri Mouhot (1868) Voyage dans les royaumes de Siam, de Cambodge, de Laos et autres parties centrales de l'Indo-Chine: relation extraite du journal et de la correspondance de l'auteur, Editor: Ferdinand Lanoye, Publisher: Hachette, Original from the University of Michigan p.335