ខេត្តបាត់ដំបង: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
កាល​ពី​មុន​សម័យ​អង្គរនិង​សម័យ​អង្គរ​ភាគ​ខាង​លិចនិង​ភាគ​ពាយ័ព្យ​នៃបឹងទន្លេសាប​គឺ​ជា​ដែន​ដីអ​មោឃ​បុរៈ​និង​ជា​​ដែន​ដី​ភិមៈ​បុរៈ។នៅ​ក្នុងសម័យ​អង្គរ​ដែន​ដី​ឬ​ភូមិ​ភាគ​អមោឃ​បុរី​មាន​ការ​រីកចម្រើនខ្លាំង​ដោយ​សារដី​មាន​ជីវជាតិ​ល្អអាច​ដាំ​ដំណាំ​ស្រូវ​និង​បន្លែ​ផ្លែ​ឈើ​ផ្សេង​ៗ​បានប្រកប​ដោយ​ទិន្ន​ផល​ល្អ​ប្រសើរ។ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ខ្មែរ​ជំនាន់​នោះ​មក​រស់​នៅ​ភូមិ​ភាគ​នេះ​​ច្រើនដែលជា​ភស្តុតាង ​បង្ហាញគឺ​មាន​ប្រា​សាទ​បុរាណ​ជា​ច្រើន​សន្ធឹក​សន្ធាប់​ក្នុង​តំបន់​នេះ។ប៉ុន្តែ​ប្រាសាទ​បុរាណ​ទាំងនោះត្រូវបានរលំ​បាក់​បែក​បាត់​បង់​ស្ទើរ​តែ​ទាំង​អស់លើក​លែង​តែតែប្រាសាទបាណន់  ប្រាសាទ​ឯក​ភ្នំ ប្រាសាទបាសែត ប្រាសាទ​ស្នឹងលិច-កើត ប្រាសាទបន្ទាយ​​ទ័យ ប្រាសាទដូនទ្រី។​ល​។ដែលនា​ម៉ឺនសព្វ​មុខ​មន្ត្រី​និង​ប្រជា​រាស្ត្រ​ជំនាន់​នោះ​បាន​កសាងឡើងសម្រាប់ជា​ទី​សក្ការៈ​បូជា​ដល់​ព្រះ​​អាទិ​ទេព​និងព្រះពោធិសត្វផ្សេង​ៗខាង​ព្រហ្មញ្ញ​សាសនានិងព្រះពុទ្ធ​សាសនា។នៅ​សតវត្ស​រ៍ក្រោយ​មក​ទៀតដែន​ដី​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ត្រូវ​បាន​ទទួល​រង​គ្រោះ​យ៉ាង​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ពី​ចម្បាំងរាំង​ជល់ដោយ​ការ​ឈ្លាន​​ពាន​ពីសំ​ណាក់​ពួក​សៀម​តាំង​ពី​សត​វត្សរ៍ ១៥-១៦-១៧-១៨ ​ធ្វើឲ្យជីវភាពរស់​នៅ​របស់​ប្រជាជន​បាត់ដំបង​ជំនាន់​នោះ​ធ្លាក់​​ក្រលំ​បាក​ព្រាត់ប្រាស់និរាសគ្រួសារទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទះ​សម្បែង​គួរ​អោយ​ខ្លោច​ផ្សាក្រៃលែង។ 

thumb|right|150px|ត្រាខេត្តបាត់ដំបង​ក្រោមសម័យគ្រប់គ្រង​ដោយសៀម
នៅ​ចុង​សត​វត្ស​រ៍ទី ១​៨ ដល់ដើម​សតវត្ស​រ៍ទី ​២០​ ខេត្តបាត់ដំបង​ក៏ធ្លាក់នៅក្រោមអំណាច​ត្រួត​ត្រា​ជិះ​ជាន់​របស់​ពួក​សៀម​អស់​រយៈ​​ពេល​ជាង​មួយ​សតវត្សរ៍ ដែល​គ្រប់​គ្រង​ដោយ​អំណាច​គ្រួសារ ចៅហ្វាបែន​ក្រោយ​មក​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា " ត្រ​កូល​អភ័យ​វង្ស​ "​​អស់​ ០៦​ តំណរ​ហូត​ដល់​ឆ្នាំ ​១៩០៧ ។

តាម​សន្ធិសញ្ញា​បារាំង-សៀមចុះ​នៅថ្ងៃទី​ ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ សៀម​ត្រូវ​ប្រគល់​មក​ឲ្យកម្ពុជាវិញនូវ​ទឹក​ដី​ដែល​ខ្លួន​​ធ្លាប់​កាន់​កាប់​ជាង​មួយ​សតវត្ស​រ៍នោះគឺ​បាត់​ដំបង សៀមរាប-អង្គរ​ សិរី​សោ​ភ័ណ​និង​ចុង​កាល់​ដោយប្តូរនិង​ខេត្ត​ត្រាចនិង​តំបន់​​ដាច់​សេឬប៉ាក់សេ (ដែន​ដី​លាវ)​ ប៉ែក​ខាង​លើ​នៃ​ទន្លេមេគង្គ។ប៉ុន្មាន​ខែ​ក្រោយ​មក​ព្រះ​ករុណា​ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ​ទ្រង់​បាន​ចេញ​ព្រះរាជ​​ប្រកាស​លេខ​ ៦៦ ចុះ​ថ្ងៃទី​ ០៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧​ កំណត់​ដែន​ដី​បាត់​ដំបង​ត្រូវ​បែង​ចែក​ជា ០​៣​ ខេត្តគឺ ខេត្ត​បាត់ដំបង ខេត្តសៀមរាប និង ខេត្ត​សិរី​សោ​ភ័ណ។

នៅ​ឆ្នាំ ​១៩២៥ ទឹក​ដីខេត្ត​បាត់​ដំបងត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​សាជា​ថ្មី​ឲ្យ​ទៅជា ខេត្ត​បាត់​ដំបង​ និង ខេត្តសៀមរាប ក្នុង​នោះ​ខេត្ត​បាត់ដំបង​មាន​ស្រុក ០​២ គឺ​ស្រុកបាត់ដំបង និង ស្រុកសិរីសោភ័ណ ។នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៤០ ខេត្ត​បាត់​ដំបង​​មាន​ស្រុក​ចំនួន ០​៧ គឺ​ស្រុកបាត់ដំបង ស្រុកសង្កែ ស្រុក​មោង​ឫស្សី​ ស្រុក​មង្គល​បូរី ស្រុក​ទឹក​ជោរ ស្រុកសិរីសោភ័ណ និង​ ស្រុក​បិ​ត្បូង។

នៅ​ខែឧសភា ឆ្នាំ​ ១៩៥៣​ តំបន់​រដ្ឋបាល​ប៉ោយ​ប៉ែត​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ចំណុះ​ឲ្យស្រុក​សិរី​សោ​ភ័ណ។នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ​ ១៩៥៧ ស្រុក​​ទឹក​ជោរ​ ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ទៅជា​ ០២ ស្រុក​គឺ​ ស្រុក​ព្រះនេត្រព្រះ ​ និង​ ស្រុក​ភ្នំ​ស្រុក។​ស្រុកសិរីសោភ័ណ​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ទៅ​ជា​ ០២​ ស្រុក​ដែរ​​គឺ ស្រុក​សិរីសោ​ភ័ណ និង​ ស្រុក​បន្ទាយ​ឆ្មារ។​នៅ​ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៦៥ ​តំបន់​រដ្ឋ​បាល​ប៉ោយ​ប៉ែត​ដែល​បាន​បង្កើត​នៅ​ឆ្នាំ ​១៩៥៣ នោះ​ត្រូវ​​បាន​ចាត់​ថ្នាក់​ជា​ស្រុកឈ្មោះថាស្រុក​អូរជ្រៅ។នៅ​ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៦៥ ទឹក​ដី​មោង​ឫស្សី(ស្រុកមោងឬស្សី)​មួយ​ផ្នែក​ត្រូវ​បាន​កាត់​ទៅ​ជា​តំបន់​រដ្ឋ​បាល​​គាស់​ក្រឡ(ស្រុកគាស់ក្រឡ)។នៅ​ខែ​មីនា​ ឆ្នាំ ១៩៦៦ ស្រុកថ្មី​មួយ​ទៀត​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​គឺ​ស្រុកថ្ម​ពួក​មាន​ទីតាំង​នៅតាំងនៅ​ថ្ម​ពួក។ជា​មួយ​គ្នា​នោះស្រុក​បន្ទាយ​ឆ្មារ​ត្រូវ​បាន​ដក​ចេញ​ពី​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​ឲ្យ​ចំណុះ​ខេត្ត​ឧត្តរមាន​​ជ័យ​វិញ​ដែល​ជា​ខេត្ត​ដែល​ទើប​បង្កើត​ថ្មី។

នៅ​ដើម​សម័យ​សា​ធារ​ណ​រដ្ឋ​ខ្មែរ​មាន​ស្រុក​ចំនួន​ ០២​ បាន​បង្កើត​ឡើង​គឺ​ ស្រុកបា​ណន់ និង ​ស្រុក​គាស់ក្រ​ឡ។សរុប​មក​ដល់​ត្រឹម​នេះ​​ខេត្តបាត់​ដំបង​មាន​ស្រុក​ចំនួន ០​៩ គឺ​ស្រុក​បាត់​ដំបង ស្រុក​សង្កែ ស្រុក​មោង​ឬស្សី​ ស្រុក​មង្គល​បូរី ស្រុក​សិរី​សោ​ភ័ណ​​ ស្រុក​អូរ​ជ្រៅ​​ ស្រុក​ព្រះនេត្រ​ព្រះ ស្រុក​បាណន់ ស្រុក​គាស់ក្រ​ឡ និង​តំបន់​រដ្ឋបាល​ចំនួន​ ០២ ​គឺ​ តំបន់​រដ្ឋ​បាល​បាក់​ព្រា​ និង​ តំបន់​រដ្ឋ​បាល​ល្វា។ក្នុង​របប​​វាល​ពិ​ឃាត ០៣ ឆ្នាំ ០៨​ ខែ​ ២០ ថ្ងៃ​នៅ​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​ក៏​ដូច​ជាខេត្ត​នានា​ទូ​ទាំង​ប្រទេស​ដែរ​ ប្រជាពល​រដ្ឋ​ត្រូវ​​បាន​ជម្លៀស​ចុះ​ឡើង​ពិសេស​​ពី​​តំបន់​ទី​ក្រុង​ទី​ ប្រជុំ​ជន​ទៅ​កាន់​ជន​បទ​និង​តំបន់​ព្រៃ​ភ្នំ។ខេត្តបា​ត់​ដំបង​ធ្លាប់​ល្បីថា​ជា​ជង្រុក​ស្រូវ​នៃ​ប្រទេស​បាន​ក្លាយ​ទៅជា​តំបន់​ទទួល​ទារុណ​កម្ម​កាប់​សម្លាប់​និង​បង្អត់​អាហារ​ពេល​នោះ​ខេត្ត​ពុំមាន​ព្រំ​ប្រទល់​ច្បាស់​លាស់​ទេ​ដោយសារអង្គ​ការ​ដឹក​នាំ​ពេល​នោះ​បានដាក់​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​​ទៅ​ក្នុង​តំបន់​ភូមិ​ ភាគពាយ័ព្យ​ហើយ​មាន​តំបន់ ០​១ ​តំបន់ ០​៣​ តំបន់ ០​៤  និង​ តំបន់​ ០៥ ។ខណៈ​នោះ​មាន​ឮ​គេ​ហៅ​ឈ្មោះ​ស្រុក​ខ្លះ​ដែរ​ដូច​ជា​ស្រុក​​ភ្នំ​សំពៅ ស្រុក​បាត់​ដំបង ស្រុក​មង្គល​បូរី​ ស្រុក​សង្កែ​ ​ស្រុកមោង​ឬស្សី​ ​ស្រុក​៤១​-​ស្រុក​៤២។ល។

ខេ​ត្តបាត់​ដំបង​ត្រូវ​បាន​រំដោះ​ជា​ស្ថាព​រពីរ​បប​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍នៅថ្ងៃ​ទី ១៣ ខែមករា ឆ្នាំ ​១៩៧៩។ក្បាល​ម៉ា​ស៊ីន​ដឹក​នាំ​មាន​ឈ្មោះ​​ថា​គណៈ​កម្មាធិ​ការ​ប្រជា​ជន​បដិវត្តន៍ ​(ខេត្ត​-​ស្រុក​-ទីរួម​ខេត្ត-​ឃុំ-​សង្កាត់​)។គណៈ​កម្មាធិការ​ប្រជាជនឃុំ​-​សង្កាត់​ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​រើស​​ដោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដំបូង​បំផុតនៅក្នុងឆ្នាំ​ ១៩៨៣។ពី​ឆ្នាំ​ ១៩៨៩ ដល់ ឆ្នាំ ១៩៨៦ ខេត្ត​បាត់ដំបង​មាន​ស្រុក​ចំនួន​ ០៩​ ទី​រួម​ខេត្ត​ចំនួន​ ០១ ។

នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៨៦ ស្រុក​ថ្មី ០​៣ ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​បន្ថែម​ទៀត​មាន​ស្រុកបាណន់​ ​ស្រុក​បវេល ​និង ​ស្រុកឯ​កភ្នំ។ត្រឹម​តំណាក់​កាល​នេះខេត្ត​​បាត់​ដំបង​មាន ១២ ​ស្រុក​និង​ទី​រួម​ខេត្ត​ ០១ គឺ ​ស្រុក​មោង​ឬស្សី ​ស្រុក​សង្កែ​ ស្រុក​បាណន់ ស្រុកឯក​ភ្នំ ​ស្រុក​បាត់ដំបង ស្រុករតនៈមណ្ឌ​ល ស្រុក​មង្គល​បូរី​ ស្រុក​សិរិសោ​ភ័ណ ស្រុក​ព្រះ​នេត្រ​ព្រះ ​ស្រុកថ្មពួក​ ស្រុក​ភ្នំ​ស្រុក​ និង​ ស្រុកបវេល​។

នៅ​ឆ្នាំ ​១៩៨៨​ ស្រុក​ចំនួន​ ០៥​ គឺ​ស្រុក​មង្គល​បូរី​ ​ស្រុក​ថ្ម​ពួក ​ស្រុក​សិរី​សោ​ភ័ណ ​ស្រុក​ព្រះ​នេត្រព្រះ និង ​ស្រុក​ភ្នំ​ស្រុក ​ត្រូវ​បាន​​កាត់​ចេញ​ដើម្បី​បង្កើត​ជា​ខេត្ត​ថ្មី​មួយទៀត​គឺ​ខេត្ត​បន្ទាយ​មាន​ជ័យ។ ចាប់​ពី​ពេលនោះ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​ ១៩៩៣ ខេត្ត​បាត់​ដំបង​មាន​ស្រុក​ចំនួន​ ០៧ ​​ទី​រួម​ខេត្ត​ ០១ និង​ឃុំ​ចំនួន​ ៥៣​ និង​សង្កាត់​ចំនួន​ ១០ ។

ក្រោយ​មាន​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​ទី​រួម​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​ត្រូវ​បាន​ប្តូរឈ្មោះ​មក​ជា​ស្រុក​ស្វាយ​ប៉ោ​វិញ។ចំណែក​សង្កាត់​ទាំង ​១០​ ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​​មក​ជា​ឃុំ​ដូច្នេះ​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​មាន​ស្រុក​ចំនួន ០​៨​ និង​ឃុំ​ចំនួន​ ៤៧ ។

នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៩៨ ក្រោយ​សមា​ហរណកម្មកងកម្លាំងកម្ពុជា​ប្រជា​ធិប​តេយ្យខេត្ត​បាត់​ដំបង​ត្រូវ​បាន​កាត់​ទឹក​ដី​មួយ​ផ្នែក​ទៀត​ដើម្បី​បង្កើត​ក្រុងប៉ៃលិន​ហើយ​ស្រុក​ចំនួន​ ០៤ ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ថែម​មាន​ ស្រុក​សំឡូត ស្រុក​កំរៀង ​ស្រុក​ភ្នំ​ព្រឹក ​និង​ ស្រុក​សំពៅ​លូន​។នៅ​ឆ្នាំ ​២០០០ ទឹក​ដី​ស្រុក​មោង​ឬ​ស្សី​ត្រូវ​បាន​រំលែក​មួយ​ផ្នែក​បង្កើត​ជា​ស្រុក​គាស់​ក្រឡ​ដែល​មាន ០​៦​ ឃុំ។ចំណែក​ឯ​ស្រុក​ស្វាយ​ប៉ោត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​មក​ជា​ស្រុក​បាត់​ដំបង​វិញ​។រីឯ​ស្រុក​បាត់​ដំបង​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ថ្ម​គោល​ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​​ជា​ស្រុក​ថ្ម​គោល​វិញ។

ចាប់​ពី​ពេល​នោះ​រហូ​ត​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​មានស្រុកចំនួន​ ១៣ ឃុំ​ចំនួន​ ៩៦​ និង​ភូមិចំនួន ​៧៤១​។ ប្រវត្តិសាស្ត្រខេត្តបាត់ដំបងពីអតីតកាលរហូតបច្ចុប្បន្ន