navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
យន្តការ៨ចំណុច: យន្តការ៨ចំណុច និងការបកស្រាយខ្លះៗ

យន្តការ៨ចំណុច និងការបកស្រាយខ្លះៗ 
ដើម្បីរៀបចំសង្គមប្រជាធិបតេយ្យដែលមានពលរដ្ឋជាម្ចាស់អំណាច

១.	ត្រូវកំណត់អាណត្តិនាយករដ្ឋមន្រ្តី  ( ត្រឹមពីរអាណត្តិ ) ៖ ការកំណត់ត្រឹមពីរអាណត្តិនេះ គឺជៀសវាងកុំឲ្យនាយករដ្ឋមន្រ្តី មានឱកាសបង្កើតជាបណ្តាញខ្សែរយៈ គ្រួសារ បក្សពួកក្នុងគ្រប់ស្ថាប័នរដ្ឋពង្រឹងអំណាចរហូតដល់បង្កើតជា របបផ្តាច់ការ បក្សពួកក្រុមគ្រួសារនិយម បំផ្លាញដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ និងប្រជាជន។

២.	នាយករដ្ឋមន្រ្តីមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឲ្យបង្កើតក្រុមអង្គរក្សដោយខ្លួនឯង ៖ ការបង្កើតក្រុមអង្គរក្សដោយខ្លួនឯង ស្មើនឹងការបង្កើតក្រុមប្រដាប់អាវុធមួយអាចជាលទ្ធភាពយកទៅ បំរើមហិច្ឆិតាអ្នកគ្រប់គ្រង ធ្វើការគៀបសង្កត់ ឬគំរាមកំហែងដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីរក្សា និងបន្តក្រាញក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន។

៣.	នាយករដ្ឋមន្រ្តីត្រូវរស់នៅក្នុងនិវេសនដ្ឋានដែលផ្តល់ដោយរដ្ឋ ៖ គឺជាវិធានការ ជួយដល់ការការពារសន្តិសុខ និងទំនុកបំរុងជីវភាពគ្រួសារនាយករដ្ឋមន្រ្តី ប្រកបដោយ សុខុមាលភាព និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ បង្កលក្ខណៈងាយស្រួលក្នុងការបំពេញការងារ ទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ បំរើ ប្រទេសជាតិ ហើយក៏ជាការផ្តល់ មុខមាត់ដល់ប្រទេសជាតិផងដែរ។

៤.	បង្កើតតុលាការរដ្ឋបាល ៖  ដើម្បីបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលដល់ពលរដ្ឋ ប្តឹងចំពោះទង្វើមិនសមស្រប ឬរំលោភរបស់មន្រ្តីរាជការ ក្នុងការបំពេញការងារ ឬពលរដ្ឋអាចប្តឹងឲ្យស្ថាប័ននេះពិនិត្យលើភាពមិនស្របច្បាប់ នៃលិខិតស្នាម ឬសេចក្តីសម្រេច ផ្សេងៗចេញដោយអង្គភាពរដ្ឋបាលសាធារណៈគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ ។

៥.	ឋានន្តរសក្តិ៍ចាប់ពីឧត្តមសេនីយ៍យោធា និងនគរបាលត្រូវសុំសេចក្តីទុកចិត្តពីសភា ៖ វិធានការនេះ គឺដើម្បីឲ្យសភាជាតំណាងរបស់ពលរដ្ឋ អាចមានឥទ្ធិពលខ្លះទៅលើនាយទាហាន និង នាយនគរបាលជាន់ខ្ពស់ ដែលជាអ្នកបញ្ជាលើកងកំលាំងប្រដាប់អាវុធ រក្សាបូរណភាពទឹកដី និងសន្តិសុខ ស្ថេរភាពសង្គម ហើយក៏អាចជួយទប់ស្កាត់ ការប្រើប្រាស់កងកំលាំងប្រដាប់ អាវុធជាឧបករណ៍ផ្តាច់ការរបស់មេគណបក្សកាន់អំណាចផងដែរ។

៦.	អព្យាក្រិត្យមន្ត្រីរាជការ ៖  ការដាក់ឲ្យអនុវត្តចំណុចនេះ គឺដើម្បីធានាការចាត់តាំងបែងចែកការងារដល់មន្រ្តីរាជការចំជំនាញ ស្របតាមសមត្ថភាព, បទពិសោធន៍ការងារ និងផ្តល់នូវសេចក្តីថ្លៃថ្នូរដល់មន្ត្រីរាជការដែលជាភ្នាក់ងាររបស់រដ្ឋ ។ ដូច្នេះ មន្ត្រីរាជការត្រូវមានភាពស្មោះត្រង់មិនលំអៀង។ ចៀសវាងការប្រើប្រាស់មន្ត្រីរាជការជាឧបករណ៍ឃោសនបំរើប្រយោជន៍ គណបក្ស។

៧.	ប្រជាពលរដ្ឋបោះឆ្នោតដោយផ្ទាល់ ជ្រើសរើស ឬទំលាក់តំណាងឃុំ-សង្កាត់/ក្រុង-ស្រុក-ខណ្ឌ/ខេត្ត-រាជធានី ៖ គឺជាវិធានការ ធ្វើឲ្យតំណាងពលរដ្ឋគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់ ចំពោះមុខប្រជាពលរដ្ឋ ដែលជាម្ចាស់ អំណាច ហើយក៏ជួយកាត់ផ្តាច់ខ្សែរយៈបក្សពួក ពីថ្នាក់ជាតិ ដល់មូលដ្ឋានដែលជាចំណុចផ្តើម នៃការកកើត នូវអំណាចផ្តាច់ការ ។

៨.	ប្រើប្រព័ន្ធឯកត្តនាមសំរាប់ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរាស្រ្ត ៖ ប្រព័ន្ធឯកត្តនាមនេះ បានកាត់បន្ថយយ៉ាងខ្លាំងនូវឥទ្ធិពលរបស់មេបក្សទៅលើអ្នកតំណាង រាស្រ្ត។ ឥទ្ធិពលមេបក្សអាចធ្វើឲ្យតំណាងរាស្រ្ត បាត់ឯករាជ្យភាព ខ្វល់ខ្វាយតែផលប្រយោជន៍បក្សខ្លួន ជាជាងគិតគូរដល់ផលប្រយោជន៍ប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់ប្រទេស។ តំណាងរាស្រ្តមានឯករាជ្យ និងសេរីភាពគ្រប់គ្រាន់ ដោយគ្មានរងសម្ពាធពីជនមានឥទ្ធិពលណាម្នាក់នោះ តំណាងរាស្រ្តនោះអាចបំពេញការងារជួយកែតម្រង់រដ្ឋាភិបាល យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងរៀបចំធ្វើច្បាប់ណាដែលបំរើដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ និងផលប្រយោជន៍ប្រជាជនពិតៗ។
យន្តសាស្រ្តរថយន្ត

thumb|300px|right|រូបថតនេះគឺជាសកម្មធ្វើការងាររបស់សិស្សផ្នែកយន្តសាស្រ្តទូទៅនៅសាលាបច្ចេកទេសដុនបូស្កូ ក្រុងព្រះសីហនុ។

ជាងម៉ាស៊ីនឡានគឺមនុស្សដែលចេះជួសជុលហើយនិងចេះថែរក្សាត្រួតពិនិត្យ។

thumb|300px|ជាងយន្តសាស្រ្តរថយន្តកុំពុងធ្វើការជួសជុលកង់ឡាន

Category:ការថែទាំគ្រឿងយន្ត
Category:ការងារឧស្សាហកម្ម
យន្តហោះ

យន្តហោះ គឺជាយានជំនិះដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីហោះហើរទៅតាមអាកាស មានយន្តហោះជាច្រើនប្រភេទ រួមទាំង យន្តហោះ ឧទ្ធម្ភាគចក្រ ប៉ាឡុង។ល។ ជាធម្មតា យន្តហោះត្រូវបានបំពាក់ដោយគ្រឿងម៉ាស៊ីន ។ យន្តហោះគឺជាប្រភេទយន្តហោះដឹកជញ្ជូនទូទៅបំផុត ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់គោលបំណងជាច្រើន រួមទាំងការធ្វើដំណើរតាមផ្លូវអាកាស ប្រតិបត្តិការយោធា និងការដឹកជញ្ជូនជាឯកជន។ ជាធម្មតាត្រូវបានបំពាក់ដោយម៉ាស៊ីនយន្តហោះ ឬម៉ាស៊ីនរុញ ហើយអាចមានទំហំចាប់ពីយន្តហោះម៉ាស៊ីនតែមួយតូចរហូតដល់យន្តហោះពាណិជ្ជកម្មធំ។រូបភាពតូច|យន្តហោះកម្ពុជាដោយក្រុមហ៊ុមខេមបូឌាអែម
នៅពេលចាប់ផ្ដើមឡើង និងនៅពេលចុះ យន្តហោះត្រូវប៉ះជាមួយនឹងបរិយាកាសក្រាស់ៗដែលនៅជិតផែនដីបំផុត ដូច្នេះវាចាំបាច់វាត្រូវប្រើកម្លាំងថាមពលខ្លាំង ដើម្បីឡើងឱ្យផុតផ្ទៃពពក ឬចុះឱ្យដល់ដី ទើបធ្វើឱ្យម៉ាស៊ីនរបស់វាមានលក្ខណៈដំឡើងសំឡេង និងកម្លាំងរោទ៍ខ្លាំង។យន្តហោះត្រូវហោះហើរក្នុងរយៈកម្ពស់ខ្ពស់បំផុត គឺប្រហែលជាង១១ គីឡូម៉ែត្រពីដី។ ការហោះហើរនៅកម្ពស់បែបនេះ គឺដោយសារមូលហេតុចំនួន៣ រួមមាន៖ ការសន្សំសំចៃប្រេងសាំង បង្កើនល្បឿន និងការគេចចេញពីឧបសគ្គអាក្រក់ដែលកើតមានឡើង។ នៅពេលយន្តហោះហោះហើរក្នុងរយៈកម្ពស់ខ្ពស់ផុតពីពពក វាមិនចាំបាច់ប្រើប្រាស់ថាមពលម៉ាស៊ីនខ្លាំងនោះឡើយ មានន័យថា នៅពេលវាហោះឡើងដល់រយៈកម្ពស់ជាង១០ គីឡូម៉ែត្រផុតពីផ្ទៃពពកហើយ នោះវានឹងគ្មានឧបសគ្គមករំខានធ្វើឱ្យយន្តហោះប្រឹងដំឡើងថាមពល និងចំណាយប្រេងសាំងច្រើននោះឡើយ។ នៅតំបន់ខាងលើផ្ទៃពពកនេះទៀតសោតក៏មិនសូវមានខ្យល់បោកបក់ខ្លាំងដែរ ដែលស្ថានភាពនេះគឺពិតជាល្អណាស់សម្រាប់ធ្វើឱ្យយន្តហោះហោះហើរបានក្នុងល្បឿនលឿន។ ជាមធ្យមវាអាចហោះបានល្បឿន ១,០០០ គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោងឯណោះ។ មូលហេតុចម្បងមួយទៀត គឺការជៀសពីគ្រោះថ្នាក់ដោយសារធម្មជាតិ ដូចជា ខ្យល់ព្យុះ ដុំពពកក្រាស់ៗ ភ្នំខ្ពស់ៗ និងបក្សីធំៗជាដើម។ ត្រង់់ចំណុចនេះ លោកអ្នកប្រហែលជាបានដឹងហើយថា យន្តហោះភាគច្រើនមានគ្រោះថ្នាក់នៅក្នុងកំលុងពេលចាប់ផ្ដើមឡើង និងពេលចុះ។
យន្តហោះប៉ូឡូញកំទេចឆ្នាំ២០១០

right|thumb|200px|យន្តហោះTupolev Tu-154M។

យន្តហោះប៉ូឡូញកំទេចឆ្នាំ២០១០ ជាគ្រោះថ្នាក់យន្តហោះ របស់ប្រទេសប៉ូឡូញ នៅថ្ញៃទី១០ខែមេសា ឆ្នាំ២០១០ ជិត ទីក្រុងស្មឡេណ្សក នៅ ប្រទេសរុស្ស៊ី ។​ នៅគ្រោះថ្នាក់នោះ លោក លេច កាកស៊ីន្សគី ជា ប្រធានរបស់ប្រទេសប៉ូឡូញ បានស្លាប់ ជាមួយអ្នករដ្ឋការ ឧត្តមកងទព អភិបាលធនាគារជាតិ អ្នកបម្រើការបរទេស​ សមាជិករបស់សភា និង អ្នកដឺកនាំរបស់ សាសនាផ្រេងៗ   

ពួកគេបានទៅ  ធ្វើពិធីថ្ញៃខួប៧០ឆ្នាំ របស់វិនាសការ កាទីណប្រធានប៉ូឡូញ បានស្លាប់នៅគ្រោះថ្នាក់យន្តហោះ (នៅភាសាអង់គ្លេស) CNN (Turner Broadcasting). 2010-04-10.អៀង សុខម៉ិញៈ ប្រធានាធិបតី​ប៉ូឡូញ​ស្លាប់​ក្នុង​គ្រោះថ្នាក់​ធ្លាក់​យន្តហោះ  នៅ ខេមរភាសា ១០/០៤/២០១០
 
អាជ្ញធរមិនទាន់ដឹងហេតុផល គ្រោះថ្នាក់យន្តហោះនេះ ។​ មានសេចក្ដីរាយការណ៏ប្រារភ ដែលប្រហែលអ្នកបើកបរយន្ដហោះ បានព្យាយាមហោះចុះ៤គ្រា និងគាត់ អត់ធ្វើតាម ការណែនាំរបស់ អ្នកអភិបាលនៅចំណតអាកាស ដែលបានប្រាប់​ សូមទៅនៅ ចំណតអាកាសដែលមាននិរភ័យជាង ពីព្រោះ នៅ ស្មឡេណ្សក មានអ័ភ្រច្រើន ។ នៅពេលទី៤ ដែលព្យាយាមហោះចុះ យន្ដហោះបានវាយ ដើមឈើ និងបែកខ្ទច នៅក្នុងព្រៃ ។ យានចរទាំង៩៧នាក់ស្លាប់។ប្រធានប៉ូឡូញ បានស្លាប់នៅគ្រោះថ្នាក់យន្តហោះ (នៅភាសាអង់គ្លេស) – Yahoo! News. News.yahoo.com.

រដ្ឋភិបាលរបស់ប្រទេសច្រើន ផ្ញើសមានទុក្ខ សំរាប់ ប្រទេសប៉ូឡូញThe Philippine Star: Polish leader, 95 others dead in Russia jet crash, April 11, 2010. សាយករដ្ឋមន្រ្ដី ហ៊ុន សែន ផ្ញើសមានទុក្ខ សំរាប់សាយករដ្ឋមន្រ្ដីប៉ូឡូញ។Xinhua News Agency: Cambodian PM shares condolences to Polish President's death in plane crash, 2010-04-11
យន្តហោះប៉ូឡូញកំទេចឆ្នាំ២០១០: សេចក្តីបញ្ជាក់

សេចក្តីបញ្ជាក់ 

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសប៉ូឡូញ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆ្នាំ២០១០
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:យន្តហោះ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសរុស្ស៊ី
យមកវគ្គបាឡី

ព្រះត្រ័យបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > ធម្មបទបាឡិ > យមកវគ្គោ

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស
យមកវគ្គបាឡី: ១. យមកវគ្គោ

១. យមកវគ្គោ 

មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា, មនោសេដ្ឋា មនោមយា;

មនសា ចេ បទុដ្ឋេន, ភាសតិ វា ករោតិ វា;

តតោ នំ ទុក្ខមន្វេតិ, ចក្កំវ វហតោ បទំ។

២.

មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា, មនោសេដ្ឋា មនោមយា;

មនសា ចេ បសន្នេន, ភាសតិ វា ករោតិ វា;

តតោ នំ សុខមន្វេតិ, ឆាយាវ អនបាយិនី [អនុបាយិនី (ក.)]។

៣.

អក្កោច្ឆិ មំ អវធិ មំ, អជិនិ [អជិនី (?)] មំ អហាសិ មេ;

យេ ច តំ ឧបនយ្ហន្តិ, វេរំ តេសំ ន សម្មតិ។

៤.

អក្កោច្ឆិ មំ អវធិ មំ, អជិនិ មំ អហាសិ មេ;

យេ ច តំ នុបនយ្ហន្តិ, វេរំ តេសូបសម្មតិ។

៥.

ន ហិ វេរេន វេរានិ, សម្មន្តីធ កុទាចនំ;

អវេរេន ច សម្មន្តិ, ឯស ធម្មោ សនន្តនោ។

៦.

បរេ ច ន វិជានន្តិ, មយមេត្ថ យមាមសេ;

យេ ច តត្ថ វិជានន្តិ, តតោ សម្មន្តិ មេធគា។

៧.

សុភានុបស្សិំ វិហរន្តំ, ឥន្ទ្រិយេសុ អសំវុតំ;

ភោជនម្ហិ ចាមត្តញ្ញុំ, កុសីតំ ហីនវីរិយំ;

តំ វេ បសហតិ មារោ, វាតោ រុក្ខំវ ទុព្ពលំ។

៨.

អសុភានុបស្សិំ វិហរន្តំ, ឥន្ទ្រិយេសុ សុសំវុតំ;

ភោជនម្ហិ ច មត្តញ្ញុំ, សទ្ធំ អារទ្ធវីរិយំ;

តំ វេ នប្បសហតិ មារោ, វាតោ សេលំវ បព្ពតំ។

៩.

អនិក្កសាវោ កាសាវំ, យោ វត្ថំ បរិទហិស្សតិ;

អបេតោ ទមសច្ចេន, ន សោ កាសាវមរហតិ។

១០.

យោ ច វន្តកសាវស្ស, សីលេសុ សុសមាហិតោ;

ឧបេតោ ទមសច្ចេន, ស វេ កាសាវមរហតិ។

១១.

អសារេ សារមតិនោ, សារេ ចាសារទស្សិនោ;

តេ សារំ នាធិគច្ឆន្តិ, មិច្ឆាសង្កប្បគោចរា។

១២.

សារញ្ច សារតោ ញត្វា, អសារញ្ច អសារតោ;

តេ សារំ អធិគច្ឆន្តិ, សម្មាសង្កប្បគោចរា។

១៣.

យថា អគារំ ទុច្ឆន្នំ, វុដ្ឋី សមតិវិជ្ឈតិ;

ឯវំ អភាវិតំ ចិត្តំ, រាគោ សមតិវិជ្ឈតិ។

១៤.

យថា អគារំ សុឆន្នំ, វុដ្ឋី ន សមតិវិជ្ឈតិ;

ឯវំ សុភាវិតំ ចិត្តំ, រាគោ ន សមតិវិជ្ឈតិ។

១៥.

ឥធ សោចតិ បេច្ច សោចតិ, បាបការី ឧភយត្ថ សោចតិ;

សោ សោចតិ សោ វិហញ្ញតិ, ទិស្វា កម្មកិលិដ្ឋមត្តនោ។

១៦.

ឥធ មោទតិ បេច្ច មោទតិ, កតបុញ្ញោ ឧភយត្ថ មោទតិ;

សោ មោទតិ សោ បមោទតិ, ទិស្វា កម្មវិសុទ្ធិមត្តនោ។

១៧.

ឥធ តប្បតិ បេច្ច តប្បតិ, បាបការី [បាបការិ (?)] ឧភយត្ថ តប្បតិ;

‘‘បាបំ មេ កត’’ន្តិ តប្បតិ, ភិយ្យោ [ភីយោ (សី.)] តប្បតិ ទុគ្គតិំ គតោ។

១៨.

ឥធ នន្ទតិ បេច្ច នន្ទតិ, កតបុញ្ញោ ឧភយត្ថ នន្ទតិ;

‘‘បុញ្ញំ មេ កត’’ន្តិ នន្ទតិ, ភិយ្យោ នន្ទតិ សុគ្គតិំ គតោ។

១៩.

ពហុម្បិ ចេ សំហិត [សហិតំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ភាសមានោ, ន តក្ករោ ហោតិ នរោ បមត្តោ;

គោបោវ គាវោ គណយំ បរេសំ, ន ភាគវា សាមញ្ញស្ស ហោតិ។

២០.

អប្បម្បិ ចេ សំហិត ភាសមានោ, ធម្មស្ស ហោតិ [ហោតី (សី. បី.)] អនុធម្មចារី;

រាគញ្ច ទោសញ្ច បហាយ មោហំ, សម្មប្បជានោ សុវិមុត្តចិត្តោ;

អនុបាទិយានោ ឥធ វា ហុរំ វា, ស ភាគវា សាមញ្ញស្ស ហោតិ។

យមកវគ្គោ បឋមោ និដ្ឋិតោ។
យមទូត

រូបភាពតូច|320x320ភីកសែល| Vishnudutas ជួយសង្គ្រោះព្រលឹង Ajamila ពី យមទូត (ស្តាំ) ។
យ៉ាម៉ាឌូតា ( សំស្ក្រឹត : यमदूत ) គឺជាអ្នកនាំសារនៃសេចក្តីស្លាប់ យោងទៅតាម សាសនាហិណ្ឌូ ភ្នាក់ងាររបស់ យមរាជ ដែលជាព្រះនៃពិភព netherworld ។ ពួកគេដឹកព្រលឹងមនុស្សលោកដែលមិនបានសំរេច មោក្ស ទៅកាន់ យម​លោក ដែលជាពិភពក្រោមដី។
យមទូត: រឿងរ៉ាវរបស់ អជមិល

រឿងរ៉ាវរបស់ អជមិល 
យមទូត មានភាពលេចធ្លោនៅក្នុងរឿង អជមិល ។ អជមិល ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជា ព្រាហ្មណ៍ ដែលធ្លាប់ចេញដំណើរទៅព្រៃដើម្បីប្រមូលស្មៅ កុស ។ អជមិល បានជួបនារី សុទ្រ ដ៏ស្រស់ស្អាតម្នាក់នៅតាមផ្លូវហើយព្រាហ្មណ៍បានធ្វើឱ្យនាងធ្វើជាភរិយា។ កូនដប់នាក់កើតមក។ នៅពេលដែលគាត់នៅលើគ្រែរបស់គាត់នៅពេលដែលអ្នកនាំសាររបស់យមកំពុងរង់ចាំគាត់ទៅនរកនោះគាត់បានហៅឈ្មោះកូនប្រុសសំណព្វរបស់គាត់ឈ្មោះនរាយណ៍ដែលជានិទានរបស់ព្រះវិស្ណុផងដែរ។ នៅពេលនោះ ព្រះវិស្ណុទូត ដែលជាអ្នកនាំសាររបស់ព្រះវិស្ណុ បានរារាំងមនុស្សរបស់យម មិនឱ្យយក អជមិល ទៅនរក។ ជម្លោះនោះ យមទូតបាននាំព្រាហ្មណ៍មកគាល់ជាមួយយម លុះឮរឿងនោះ អាទិទេពនៃមរណៈ បញ្ជាក់ថា ព្រះវិស្ណុទូតនៅខាងស្តាំ ជាអ្នកនាំសារនៃមរណៈ លើកតម្កើងសិរីរុងរឿងរបស់ព្រះវិស្ណុ។  រឿងព្រេងនេះគឺជាប្រភពដើមនៃជំនឿដែលថាយមទូតបានកាត់ចេញពីវៃស្នាឬយ៉ាងហោចណាស់នាំពួកគេទៅកាន់វៃកុន្ថជាជាងយមលោក។
យមរាជព្រាប

ចៅពញាយមរាជព្រាប (ចៅពញា ជាសក្ដិ, យមរាជ ជាងារ, ព្រាប ជាឈ្មោះ) ជាចតុស្ដម្ភមួយរូបរបស់ព្រះស្ដេចកន ហើយបានលើកទ័ពវាយអាណាចក្របន្ទាយមានជ័យលើកទីពីរ។
យមរាជព្រំ

ឧកញ៉ាយមរាជព្រំ (កាន់.គ.ស.១៥១៦-ប.១៥២២) ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទចន្ទរាជាហ្លួងត្រើយខាងលិចនៃក្រុងមានជ័យ។ លោកជាព្រះភីលៀងជំនិត មានយសថា ហ្លួងស្នេហានុរ័ក្ស។
យមរាជព្រំ: លបធ្វើគតព្រះស្ដេចកនលើកទី២

លបធ្វើគតព្រះស្ដេចកនលើកទី២
ក្នុង​ថ្ងៃមួយ​នោះ សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា ព្រះ​ហត្ថា​ម្ខាង​កៅទណ្ឌ ព្រះ​ហត្ថា​ម្ខាង​ទ្រង់​នូវ​ធ្នូ ​២៥ ស្ដេច​នាំ​អ្នក​ព្រះ​ម្នាង​ជាលែង និង​ព្រះ​ស្នំ​ក្រមការយាង​ព្រះបាទា​តាម​ផ្លូវថ្នល់​ទៅ​ថ្វាយបង្គំ​ព្រះអរហន្ដ​ធាតុ​នៅ​វត្ដ​ព្រះ​ធាតុ​តាម​សព្វដង។ ព្រះរាជកិច្ច​នោះ​ដឹង​ដល់​ឧកញ៉ា​យមរាជ​ព្រំ (សួស) ជា​មេទ័ព​ហ្លួង​ខាងលិច ទើប​មេទ័ព​នេះ​ក៏​ចាត់​កងទ័ព​កាំភ្លើង​តូច​ ១០០ ​នាក់​ឲ្យទៅ​បង្កប់​ចាំ​ក្នុងព្រៃ​ដើម្បី​លប​លុក​ព្រះស្ដេច​កន។ លុះ​ព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ទៅ​ដល់​ទាហាន​កាំភ្លើង​ដែល​ឧកញ៉ា​យមរាជ​ព្រំ (សួស)​ចាត់​ទៅ​នោះក៏​បាញ់​ត្រូវ​ដាច់​ព្រះ​ពស្ដ្រ​សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ ៥ ​គ្រាប់។ សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ទ្រង់​ព្រះ​ពិរោធ​ណាស់ ទ្រង់​ទាញ​កៅទណ្ឌ​បាញ់​ទៅ​វិញបាញ់​ម្ដង​ចេញ​ទៅ​ ៥ ​ព្រួញបាញ់ ​៥ ​ដង​ត្រូវជា​ ២៥​ ព្រួញបណ្ដាល​ឲ្យ​ស្លាប់​ពល​ឧកញ៉ា​យមរាជ​ព្រំ (សួស)​ ២៥​ នាក់ ទ័ព​សល់​ពី​នោះ​មិន​ហ៊ាន​តទៅ​ទៀត ក៏​បែក​រត់ទៅ​ប្ដឹង​ឧកញ៉ា​សួស​វិញតាម​ដំណើរ​គ្រប់​ប្រការ។ ខណៈនោះ​សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ក៏​នាំ​ព្រះ​ស្នំ​ក្រមការ​ត្រឡប់​ទៅ​បន្ទាយ​ពិជ័យ​ព្រៃនគរ​វិញ ហើយ​ទ្រង់​ឲ្យ​តែង​ព្រះរាជសារ ហើយ​ចាត់​ឧកញ៉ា​មហាមន្ដ្រី​ទេព​ឲ្យ​អញ្ជើញ​ព្រះរាជសារ​នោះ​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះ​បរមខត្តិយា​មហា​ចន្ទរាជា​សូម​ទ្រង់ជ្រាប។ រាជទូត​ក៏​ក្រាបថ្វាយបង្គំ​លា​អញ្ជើញ​ព្រះរាជសារ​ទៅ​ដល់​សេនាបតី សេនាបតី​នាំ​ចូល​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះ​បរមបពិត្រ។ ព្រះ​បរមបពិត្រ​ស្ដេច​ទ្រង់​អាល័ក្ស​ថ្លែង​សេចក្ដី​តាម​ព្រះរាជសារ​ថា យើង​ជា​ម្ចាស់ផែនដី​ទិស​ខាងកើត​មាន​ព្រះរាជសារ​សុំ​ឲ្យ​បញ្ឈប់​សង្គ្រាម​ដើម្បី​រាស្ដ្រ​ធ្វើស្រែ ម្ចាស់ផែនដី​ខាងលិច​ក៏​ព្រម​ហើយ។ ឥឡូវនេះ​ហេតុ​អ្វី​ម្ចាស់ផែនដី​ទិស​ខាងលិច​ដែល​ធ្វើ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ធំ ហើយ​ស្ដេច​មក​ស្រដី​គ្មាន​ពាក្យ​សត្យ​សោះគឺថា​ឲ្យ​ពល​ទាហាន​ទៅ​លប​បាញ់​យើង ធ្វើ​ដូច​ទ័ព​ចោរ​ប្លន់​ដូច្នេះ? ព្រះបាទ​ព្រះ​បរមបពិត្រ​ខត្តិយាមហា​ចន្ទរាជា ទ្រង់​ពិរោធ​នឹង​កងទ័ព​ដែល​ទៅ​លួច​បាញ់​នោះ​ពន់ប្រមាណ។ ទ្រង់​ត្រាស់​ឲ្យ​សួរ​រកមុខ​ទៅ​ឃើញ​ថា ឧកញ៉ា​យមរាជ​ព្រំ (សួស) ​ឲ្យ​កងទ័ព​ទៅ​លប​បាញ់ ទើប​សេនា​ទាហាន​ក្រុម​រក្សាព្រះអង្គ​ចាប់​យក​ឧកញ៉ា​យមរាជព្រំ (​សួស) ​ទៅសំលាប់​ភ្លាម។ ឧកញ៉ា​យមរាជ​ស្លាប់ ហើយ​គ្មាន​នរណា​ហ៊ាន​កប់​សោះលុះ​ខ្មោច​យមរាជ​ហើម​ស្អុយ ទ្រង់​ជ្រាប​ហើយ​ក៏​ត្រាស់​បង្គាប់​ប្រោស​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ញាតិសន្ដាន​យក​ខ្មោច​នោះ​ទៅ​ធ្វើបុណ្យ រួច​ត្រាស់​បង្គាប់​ឲ្យ​បញ្ជូន​កងទ័ព​ដែល​នៅ​សេសសល់​ ៧៥ ​នាក់​នោះ​ជា​ពល​រក្សា​ផ្នូរខ្មោច​ឧកញ៉ា​យមរាជ ហេតុនេះ​ហើយ​បាន​ជា​ជាប់​មាន​ពល​សំរាប់​ងារ​យមរាជ​នោះ​រៀង​មក។ ឯ​ទី​ដែល​ឧកញ៉ា​យមរាជ​ស្លាប់​ហើម​នោះ អ្នកស្រុក​ហៅ​ថា ភូមិ​យមរាជ​ហើម តែ​យូរៗ​មក​ក៏​ហៅ​ភូមិ​ហើម​រៀង​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ។ ឯ​ព្រះបាទ​សម្ដេចព្រះ​បរមខត្តិយាមហា​ចន្ទរាជា គ្រា​ដែល​ឈប់​សង្គ្រាម​នោះ ព្រះ​អង្គ​តាំង​បន្ទាយ​នៅ​ភូមិ​ក្ដុល មាន​រេហ៍ពល​សំរាប់​ការពារ​បន្ទាយ​ ១០០០០​ នាក់ ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ទុក​តែ​សម្ដេចព្រះ​ភាគិនេយ្យ​យស​រាជា​ កែវ​នាយក​ និង​សេនា​ទាហាន ​៤០០០ ​នាក់​ឲ្យ​នៅ​រក្សា​បន្ទាយ។ ឯ​ព្រះ​អង្គ​ និង​រេហ៍ពល ​៦០០០​ នាក់យាង​ត្រឡប់​ទៅ​ខែត្រ​ពោធិ៍សាត់​វិញ ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ឲ្យឈ្មោះ​បន្ទាយ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​គង់​នោះ​ហៅ​ថា បន្ទាយ​មានជ័យ វិញ។
យមរាជសួស

ឧកញ៉ាយមរាជសួស រឺ សួស្តិ៍ (កា.១៥២២-ប្រ.១៥៣០) ជាមេទ័ព និង សេនាបតីសម័យលង្វែកក្នុងរាជព្រះបាទចន្ទរាជា ចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមបង្ក្រាបសៀមឈ្លានពាននៅសៀមរាបមហានគរក្នុងឆ្នាំគស.១៥៣០។
យមលោក

យមលោក ឬអបាយភូមិបួនយ៉ាងក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាមានដូចជា 
 នរកគឺជាទីអបាយភូមិ ដែលមានរណ្តៅជាលំនៅនៃសត្វមានបាប
 ប្រេតគឺជាសត្វកើតក្នុងអបាយភូមិមួយពួក
 អសុរកាយគឺជាអទិស្សមានកាយច្រើនពួកជាអបាយសត្វ
 តិរច្ឆានគឺជាសត្វទីទៃពីមនុស្សដូចជាគោ ក្របីជាដើមសាកលវិទ្យាល័យជាតិគ្រប់គ្រង ឆ្នាំ២០២២ អរិយធម៌ខ្មែរ ទំព័រទី១១៤-១១៧។
យល់ដឹងអំពីទង់ព្រលឹងជាតិខ្មែរ

ទង់ជាតិនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ពុំមែនគ្រាន់តែជាក្រណាត់ពណ៌ក្រហម ខៀវ និង សនោះទេតែជានិមិត្តសញ្ញាតំណាងនូវប្រជាជន ទឹកដី និង វប្បធម៌ ក្នុង អតីតកាល បច្ចុប្បន្នកាល និងអនាគតកាលរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
យល់ដឹងអំពីទង់ព្រលឹងជាតិខ្មែរ: (ក) ការបង្ហូត

(ក) ការបង្ហូត

នៅកន្លែងធ្វើការ ទង់ជាតិត្រូវបង្ហូតរាល់ថ្ងៃធ្វើការ ពីថ្ងៃរះដល់ថ្ងៃលិច លើកលែងតែមានភ្លៀងធ្លាក់។ ប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ ត្រូវបង្ហូតនៅថ្ងៃបុណ្យជាតិ ឬ បុណ្យផ្សេងៗដែលប្រកាសដោយប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាល។ នៅថ្ងៃកាន់មរណទុក្ខ ដូចជាមានវីរៈជនទទួលមរណភាព ឬមានសោកនាដ្យកម្មលំដាប់ថ្នាក់ជាតិ ត្រូវបង្ហូតទង់ជាតិពាក់កណ្ដាលដង។ ដើម្បីបង្ហូត គេត្រូវបង្ហូតឡើងដល់លើ រួចបង្ហូតចុះមកវិញដល់ពាក់កណ្ដាលដងរួចចង។ ដើម្បីដាក់ចុះ ត្រូវបង្ហូតឡើងដល់លើសិនរួចទើបបង្ហូតចុះមកវិញ។
យល់ដឹងអំពីទង់ព្រលឹងជាតិខ្មែរ: (ខ) ការបង្ហូតឡើង

(ខ) ការបង្ហូតឡើង

ត្រូវការប្រើមនុស្សពីរនាក់ ដើម្បីបង្ហូតឡើង បង្ហូតចុះ និងបត់ទង់ជាតិ។ដំបូងម្នាក់ត្រូវកាន់ទ្រទង់ជាតិដោយដៃពីរកុំអោយធ្លាក់ប៉ះដី។ ម្នាក់ទៀតត្រូវចងខ្សែទង់ជាតិភ្ជាប់ទៅនឹងខ្សែបង្ហូត។ នៅពេលភ្លេងជាតិបន្លឺឡើង ឬ ពេលចាប់ផ្ដើមច្រៀងបទនគររាជ អ្នកដែលចងនេះត្រូវបង្ហូតឡើងយឺតៗល្មមតែដល់លើ នៅពេលដែលភ្លេងឬចំរៀងចប់។ នៅពេលទង់ជាតិចេញផុត ពីដៃអ្នកដែលកាន់ទ្រអស់ហើយ អ្នកនេះត្រូវឈានជំហានថយក្រោយមគំនាប់ទង់ជាតិហើយរង់ចាំអ្នកទីមួយអោយចងទង់ជាតិរួច។
យល់ដឹងអំពីទង់ព្រលឹងជាតិខ្មែរ: (គ) ការបង្ហូតចុះ

(គ) ការបង្ហូតចុះ

មនុស្សម្នាក់ស្រាយខ្សែពីបង្គោល ស្ដាប់ភ្លេង ឬចំរៀងជាតិ ផ្ដើមបង្ហូតចុះយឺតៗហើយម្នាក់ទៀតឈរគំនាប់។ នៅពេលទង់ជាតិធ្លាក់ដល់ល្មមឈោងចាប់បាន អ្នកគំនាប់នេះត្រូវយកដៃទ្រទង់ជាតិដរាបដល់អ្នកទីមួយស្រាយខ្សែនឹងចងខ្សែទៅនឹងបង្គោលអោយជាប់។
យល់ដឹងអំពីទង់ព្រលឹងជាតិខ្មែរ: (ឃ) ការបត់ទង់ជាតិ

(ឃ) ការបត់ទង់ជាតិ

ចូរបត់គ្នាពីរនាក់ ដោយបត់អោយចេញជាត្រីកោណទីមួយ រួចយកភាគដែលនៅសល់បត់ពីលើត្រីកោណទីមួយ ដើម្បីអោយនៅជាត្រីកោណដដែល រួចបត់ជាត្រីកោណមួយឬពីរជាន់ថែមទៀត។ នៅទីបញ្ចប់យើងអាចមើលឃើញកំពូលប្រាសាទនៅចំកណ្ដាលផ្នត់។
យល់ដឹងអំពីទង់ព្រលឹងជាតិខ្មែរ: (ង) ការគំនាប់ទង់ជាតិ

(ង) ការគំនាប់ទង់ជាតិ

កាលណាអ្នកស្លៀកពាក់ឯកសណ្ឋានកាយរិទ្ធមានឬគ្មានមួកក៏ដោយអ្នកត្រូវគោរពទង់ជាតិ នៅពេលណាដែលគេបង្ហូតទង់ជាតិឡើង ឬ ចុះ ឬនៅពេលអ្នកធ្វើសច្ចាប្រណិធានចំពោះជាតិ។ កាលណាអ្នកគ្មានឯកសណ្ឋាន អ្នកគ្រាន់តែឈរក្នុងស្ថានភាពប្រុងបែរមុខទៅរកទង់ជាតិ។ ក្នុងករណីនេះបើអ្នកពាក់មួក អ្នកគប្បីដោះមួកចេញ។
យល់ដឹងអំពីទង់ព្រលឹងជាតិខ្មែរ: (ច) ការកាន់ហែទង់ជាតិ

(ច) ការកាន់ហែទង់ជាតិ

ទង់ជាតិអាចដាក់ដងកាន់ក្នុងការហែក្បួន ក្នុងពេលផ្ដើមនិងពេលបញ្ចប់កិច្ចប្រជុំពួក ឬនៅក្នុងពិធីបុណ្យធំៗ។ គេត្រូវតែកាន់លើកអោយផុតពីក្បាលមនុស្ស។នៅពេលមានទង់ជាតិរបស់ខ្មែរតែម្នាក់ឯង ត្រូវមានអ្នកកាន់ម្នាក់ ហើយមានអ្នកអមឆ្វេងស្ដាំម្នាក់ៗទៀត។ បើមានទង់ជាតិច្រើនប្រទេស ហើយធ្វើដំណើរទៅមុខ ទង់ជាតិខ្មែរត្រូវស្ថិតនៅខាងមុខបង្អស់ បើឈរជាខ្សែ ទង់ជាតិខ្មែរត្រូវស្ថិតនៅខាងស្ដាំបង្អស់។ មិនត្រូវបង្អោនទង់ជាតិខ្មែរក្រោមឥទ្ធិពលមនុស្ស ឬ វត្ថុអ្វីណាមួយឡើយ។
យល់ដឹងអំពីទង់ព្រលឹងជាតិខ្មែរ: (ឆ) ការដាក់តាំងទង់ជាតិ

(ឆ) ការដាក់តាំងទង់ជាតិ

កាលណាដាក់តំាងលើដងដែលមានកំពស់មិនស្មើគ្នា ដងទង់ជាតិខ្មែរត្រូវតែខ្ពស់ជាងដងទង់ជាតិដទៃទៀត។ ត្រូវបង្ហូតទង់ជាតិខ្មែរឡើងមុន ហើយបង្ហូតចុះក្រោយគេ។កាលណាដាក់តាំងលើដងដែលមានកំពស់ស្មើគ្នា ត្រូវដាក់ទង់ជាតិខ្មែរនតែនៅខាងមុខដងទង់ជាតិដទៃ ឬ អោយស្ថិតនៅខាងស្ដាំបង្អស់។កាលណាដាក់តំាងនៅលើជញ្ជាំង ត្រូវអោយកំពូលអង្គរវត្តឡើងលើជានិច្ចនៅក្នុងវិហារ សាលារៀន ឬ សាលប្រជុំ ត្រូវដាក់ទង់ជាតិខ្មែរនៅខាងស្ដាំវាគ្មិន។តាមច្បាប់អន្ដរជាតិ មិនត្រូវដាក់តាំងទង់ជាតិខ្មែរនៅលើទង់ជាតិណាមួយទៀតឡើយ។ទង់ជាតិនៃប្រទេសនិមួយៗដែលត្រូវតែមានទំហំប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ត្រូវដាក់តាំងនៅតាមដងទង់រៀងៗខ្លួន។

 

រៀបរៀងដោយ សុខគឹមហេង

០៦ តុលា ឆ្នាំ២០១០

(ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ខេមរកាយរិទ្ធ ឯកសារបណ្តុះបណ្ដាលកាយរិទ្ធឆ្នាំ២០០០)﻿
យឝោវម៌្មទី១

ព្រះបាទយសោវម៌្មទី១ (យសោពម៌ទី១) គឺជាព្រះមហាក្សត្រសម័យមហានគរដែលបានសោយរាជ្យនៅឆ្នាំគ.ស ៨៨៩-៩១០ (ត្រូវនឹងមហាសករាជ ៨១១)។ ទ្រង់ត្រូវបានគេហៅថា ស្ដេចគំលង់។ Vietnam, Cambodia, Laos & the Greater Mekong by Nick Ray, Tim Bewer, Andrew Burke, Thomas Huhti, Siradeth Seng. Page 212. Footscray; Oakland; London: Lonely Planet Publications, 2007. វ្រះបាទយសោវម៌្មទី១ ព្រះនាមពេលសោយរាជ្យ  ធូលិវ្រះបាទ ធូលិជេងវ្រះកម្រតេងអញឝ្រិយឝោវម៌្មទេវ (ធូលីព្រះបាទ ធូលីជើង ព្រះគម្តែងអញស្រីយសោពម៌ទេព)។ ព្រះអង្គស្ថាបនាទីក្រុងថ្មីមួយទៀតឈ្មោះ នគរឝ្រិយឝោធរបុរ ស្ថាបនាប្រាសាទភ្នំសំរាប់រាជ្យ នៅលើ "វ្នំកន្តាល"​​​(សំស្រ្កឹត មធ្យាទ្រិ) មានន័យថា "ភ្នំកណ្ដាល" គឺត្រូវគ្នានិងប្រាសាទភ្នំបាខែង, សាងប្រាសាទលលៃ (នៅកណ្ដាលបារាយណ៍ឥន្ទ្រតដាក) បារាយណ៍ខាងកើត (យឝោធរតដាក) និងទំនងជាអ្នកកសាងប្រាសាទភ្នំក្រោម និងភ្នំបូកផងដែរ។ ក្នុងរាជ្យព្រះអង្គ តួអក្សរដែលខ្មែរខ្ចីពីអក្សរព្រាហ្មី បានអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់ចាប់តាំងពីសតវត្សទី៦ ត្រូវបានកែច្នៃឲ្យកាន់តែមានសោភ័ណ និងដាក់ឈ្មោះថា "កម្វុជាក្សរ"។ រាជបុរោហិតនាម ហិរណ្យរុចិ ឬ ស្ដេងអញវ្នំកន្សាត្រូវជាប្អូនរបស់កម្រតេងឝិវាស្រម។ ព្រះបរមមរណនាម វ្រះបាទបរមឝិវលោក (ព្រះបាទបរមសិវលោក)។
យឝោវម៌្មទី១: បច្ឆាមរណនាម

បច្ឆាមរណនាម
យឝោវម៌្មបានសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ ៩១០ និងបានទទួលព្រះបរមមរណនាមថាបរមឝិវលោក។ ទ្រង់មានជំងឺឃ្លង់។The Rough Guide to Cambodia by Beverley Palmer and Rough Guides.
យឝោវម៌្មទី១: ពង្សាវលី

ពង្សាវលី 
ព្រះអយ្យកាព្រះនាម ប្ឫថិវេន្ទ្រវម៌្ម និង ព្រះអយ្យកោព្រះនាម ប្ឫថិវេន្ទ្រទេវី
ព្រះបិតាព្រះនាម ឥន្ទ្រវម៌្មទី១ និងព្រះមាតាព្រះនាម ឥន្ទ្រទេវី
 ព្រះភគិនី ព្រះនាងមហេន្ទ្រទេវី, ជយទេវី
មហេសីនៃយឝោវម៌្មគឺជាព្រះភគិនីនៃជយវម៌្មទី៤។ 
ព្រះនាងបានប្រសូតបានបុត្រពីរអង្គឱ្យយឝោវម៌្ម គឺ ឦឝានវម៌្មទី២ និង ហឝ៌វម៌្មទី១។Briggs, Lawrence Palmer. The Ancient Khmer Empire. Transactions of the American Philosophical Society. 1951.
ព្រះនត្តា ព្រះនាមមិនស្គាល់។
យឝោវម៌្មទី២

វ្រះបាទយឝោវម៌្មទី២ រជ្ជកាល (១១៦០-១១៦៥) ព្រះអង្គមានព្រះនាមពេញថា វ្រះបាទឝ្រីយឝោវម៌្មទេវ។ ព្រះមហាក្សត្រ ​អង្គ​នេះ ក្នុង​រាជ្យ​របស់​ព្រះអង្គ​បាន​ជួប​ប្រទះ​នូវ​វិបត្តិ​ផ្ទៃ​ក្នុង​ជាច្រើន។ តាម​រយៈ​សិលាចារឹក យើង​ដឹង​ថាមាន​មនុស្ស​មាន​ក្រុម​ជាច្រើន​បាន​ប៉ុនប៉ង​ចង់​ធ្វើ​ឃាត​ព្រះអង្គ តែ​មិន​បាន​សំរេច។ មនុស្ស ឬ​ក្រុម​ដែល​ចង់​ធ្វើ​គត​ព្រះអង្គ យើង​មិន​អាច​ស្គាល់​ឈ្មោះ​ទេ ពីព្រោះ​សិលា​ចារឹក​ប្រាសាទ​បន្ទាយឆ្មារ​បាន​ត្រឹម​តែ​បញ្ជាក់​ថាមាន ភារតៈរាហ៍ុ ក្បត់​ចង់​មក​យាយី​លេប​ត្របាក់។ គឺ​សិលា​ចារឹក​បាន​ប្រៀប​ប្រដូច​ព្រឹត្តិការណ៍​ក្បត់​ទៅ​នឹង​រាហ៍ុ​ដែល​កំពុងតែ​លេប​ព្រះចន្ទ។ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយរាហ៌ុនេះប្រហែលជាមេទ័ពរបស់ស្ដេចណាផ្សេង។ផ្ទុយទៅវិញនៅពេលរាហ៌ុរួមផ្សំគំនិតក្បត់ទ័ពក៏លបរត់ចេញពីយសោធបុរៈ។តែរាហុនេះពុំបានធ្វើគត់វ្រះបាទយសោវរ្ម័នទី២ពុំបានទេ។រហូតដល់មន្ត្រីរបស់ព្រះអង្គបានធ្វើគត់ព្រះអង្គបានហើយឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិ។

វ្រះបាទ​យឝោវម៌្មទី២បាន​រួច​រស់​មាន​ជីវិត​ដោយសារ​សេចក្ដី​ក្លាហាន និង​ប្រាជ្ញា​ភ្លឺ​ថ្លា​ឈ្លាស​វៃ​របស់​ព្រះ​ឝ្រីឥន្ទ្រកុមារ ព្រះរាជបុត្រ​វ្រះបាទជយវម៌្មទី៧​ដែល​ជា​មេទ័ព​កង​រក្សា​ព្រះអង្គ។ ព្រះឝ្រីឥន្ទ្រវម៌្ម​ខ្លួន​ឯង​បាន​រួច​រស់​ផុត​មក​ពី​សេចក្ដី​ស្លាប់​ដោយ​ វីរភាព​របស់​មេទ័ព​ពីរ​នាក់ អជ៌ូន និង​ឝ្រីភរទេវបុរ ដែល​បាន​យក​ជីវិត​ទៅ​បូជា​រាំងបាំង​ការពារ​ព្រះអង្គ។ តែ ​ក្នុង​គ.ស​១១៦៥ វ្រះបាទ​យឝោវម៌្មទី​២​មិន​អាច​គេច​ផុត​រួច​អំពី​អំពើ​ក្បត់​ប៉ង​ធ្វើ​ឃាត​ ដូច​លើក​មុន​ទៀត​ឡើយ។ ព្រះអង្គ​ត្រូវ​មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​ម្នាក់​ឈ្មោះ​ត្រិភុវនាទិត្យវម៌្ម និង​ក្រុម​បក្ស​ពួកក្បត់​ធ្វើ​រាជ្យប្រហារ​ធ្វើគត់ព្រះអង្គ។នៅឆ្នាំ១១៦៥។ហើយដែគ្រីន្ទ្រកុមារក៏អស់សង្ខាពេលនោះដែរ។
យស

យស (yasa) អានុភាព; ឥស្សរ​ភាព; បរិវារ; ទ្រព្យ​ធន; កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​ល្អ; សេចក្ដី ថ្កើងថ្កាន : មាន​យស, ថ្កើង​យស ។ ខ្មែរ​ច្រើន​ប្រើ​សំដៅ​លំដាប់ ឋានន្តរ​ស័ក្តិ​ធំ​តូច ឬ​អំណាច​តាម​មុខ​ងារ, មុខ​ក្រសួង : ស័ក្តិ ៩ ហ៊ូពាន់ តែ​យស​ជា​សេនាបតី គឺ​ស័ក្តិ​ត្រឹមតែ ៩ ហ៊ូពាន់​ទេ ប៉ុន្តែ​ទទួល​ស្តីទី​ជា​សេនាបតី​បណ្តោះអាសន្ន ។
យស: យស និង អយស

យស និង អយស 
ការ​មាន​យស និង​ការ​អត់​យស ក៏​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍​មួយ ដែល​សត្វ​លោក​គ្រប់គ្នា​ត្រូវ​តែ​ប្រឈម​មុខ ដោយ​មិន​អាច​ជៀស​ផុត។

យស តែង​ធ្វើ​ហឫទ័យ​របស់​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​ឲ្យ​សប្បាយ​រីករាយ​ភ្លើត​ភ្លើន និង​ទទួល​បាន​ដោយ​សេចក្ដី​សោមនស្ស។

អយស គឺ​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍​មួយ ដែល​មនុស្ស​ជា​ច្រើន ភ័យ​ខ្លាច និង​មិន​ចង់​ឲ្យ​កើតឡើង​ជា​ដាច់​ខាត តែ​គ្រប់​គ្នា​មិន​អាច​គេច​វេស​បាន​ឡើយ ហើយ​បញ្ចប់​ទៅ​ដោយ​សេចក្ដី​ទុក្ខ និង​តូច​ចិត្ត យ៉ាង​គួរ​ឲ្យ​អាណិត។

សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ មាន​មនុស្ស​ច្រើន​ណាស់​ដែល​ខ្វល់​ខ្វាយ​នឹង​ការ​ស្វែង​រក​កិត្តិយស អ្នក​ខ្លះ​ចង់​បាន​ល្បី ក៏​ចុះផ្សាយ​ពី​សកម្មភាព​ ឬ​ថា​រូប​ភាព​របស់​ខ្លួន​តាម​រយៈ​សារពត៌មាន ឬ​ក៏​តាម​ទស្សនាវដ្ដី​ទៀត​ផង។

អ្នក​ខ្លះក៏​រៀប​ចំ ពិធី​ជប់​លៀង​ណា​មួយ​ដើម្បី​យក​ចិត្ត​អ្នក​ធំ ព្រោះ​ប្រាថ្នា​ចង់បាន​នូវ​កិត្តិយស​ផ្ទាល់​ខ្លួន​របស់​គេ។

អ្នក​ខ្លះ​រៀប​ចំ​ធ្វើ​ពិធី​បុណ្យ យ៉ាង​ឱឡារិក​គគ្រឹក​គ្រេង ធ្វើ​ពិធី​រាប់​បាត្រ​​ព្រះសង្ឃ​រាប់​ពាន់​អង្គ ប៉ុន្តែ​គេ​មិន​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ទាល់​តែ​សោះ ចំពោះ​ជន​ទុគ៌ត ក្រខ្សត់​ ស្រេកឃ្លាន នៅ​ជុំ​វិញ​ខ្លួន​របស់​គេ គេ​អាច​ចោទ​ប្រកាន់ ហើយ​ផ្ដន្ទាទោស​ដល់​មនុស្ស​ស្រេក​ឃ្លាន​ម្នាក់ ដែល​បាន​លួច​បេះ​ផ្លែ​ដូង​មួយ​នៅ​ក្នុង​ចំការ​របស់​គេ ប៉ុន្តែ​គេ​មិនស្ទាក់​ស្ទើរ​នឹង​ឲ្យ​ដូង​មួយ​ពាន់​ផ្លែ ដើម្បី​បាន​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​ឬ​កិត្តិយស​ល្អ​នោះ​ឡើយ។

ទាំង​នេះ គឺ​ជា​ចំណុច​ខ្សោយ​របស់​មនុស្ស ហើយ​មនុស្ស​ភាគ​ច្រើន តែង​តែ​មាន​គំនិត​អាថ៌កំបាំង នៅ​ពី​ខាង​ក្រោយ​សកម្មភាពរបស់​ខ្លួន មិន​ងាយអ្នក​ណា​ម្នាក់​ស្មាន​ត្រូវ​ឡើយ ដូច​គេ​និយាយ​ថា ស្គាល់​មុខ តែ​មិនងាយ​ស្គាល់​ចិត្ត។

មនុស្ស​ជា​ច្រើន ចូល​ចិត្ត​និយាយ​អួត​អាង ដើម្បី​បាន​នូវ​កិត្តិយស ឬ​គុណ​សម្បត្តិ ប៉ុន្តែ​កិត្តិយស ឬ​គុណ​សម្បត្តិ​មិនមែនកើត​ឡើង ដោយ​ការ​អួត​អាង​នោះ​ទេ វា​នឹង​កើត​ឡើង​សម​ទៅ​នឹង​សមត្ថភាព និង​ការ​ប្រព្រឹត្ត​របស់​មនុស្ស​ម្នាក់​ៗ។

ពេល​ដែល​មាន​ពន្លឺ​ចាំង​មក មនុស្ស​យើង​តែង​តែ​មាន​ស្រមោល បើ​យើង​ខំ​ប្រឹង​ដេញ​ចាប់​ស្រមោល ពិត​ជា​ចាប់​មិន​បាន​ឡើយ តែ​បើ​យើង​មិន​តាម​ចាប់​ទេ ស្រមោល​នោះ​ក៏​មិន​បាន​ឃ្លាត​ទៅ​ណា​ឆ្ងាយ​ពី​យើង​ដែរ គឺ​តែង​តែជាប់​តាម​ទៅ​ជានិច្ច។ សូម​កុំ​ធ្វើ​ជា​មនុស្ស​ដេញ​ចាប់​ស្រមោល​ ទុក​ឲ្យ​ស្រមោល​ដើរ​តាម​យើង​វិញ​ទៅ​ចុះ។
យសរាជា

ចៅពញាយសរាជា (១៤៩៤-១៥២៧)ព្រះអង្គគឺជាបុត្រារបស់ព្រះបាទឝ្រីឝៅគន្ធបទ និង អ្នកព្រះម្នាងកេសរបុប្ផា ហើយត្រូវជាព្រះភគិនេយ្យោ ព្រះបាទចន្ទរាជា និង ព្រះស្រីជេដ្ឋា។
យសរាជា: ការប្រសូត

ការប្រសូត
អ្នកព្រះស្នំឯក មានព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គទ្រង់ព្រះនាមចៅពញាយសរាជា ជាព្រះរាជឱរសាធិរាជនៃព្រះបរមបពិត្រ អ្នកជាម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង ព្រះបាទឝ្រីឝៅគន្ធបទ។
យសរាជា: ការភៀសព្រះកាយទៅក្រុងទេព

ការភៀសព្រះកាយទៅក្រុងទេព
ក្រោយពីព្រះបិតា ព្រះស្រីសុគន្ធសុគតហើយ ចៅពញាយសរាជាជាព្រះរាជបុត្រព្រមទាំងបណ្ដាជាខ្ញុំក្រុមមហាតលិកនាំព្រះអង្គរត់ទៅដល់ស្រុកសៀម ហើយក៏ចូលទៅនៅនឹងសម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជាជាព្រះបិតុលា ហើយថ្វាយបង្គំយំខ្សឹកខ្សួលទូលពីរឿងដែលអា (កន) ព្រះស្ដេចគិតប្រទូសរ៉ាយ ក្លែងឧបាយក្បត់ផែនដី។ ទ្រង់ថ្លែងសេចក្ដីពីសម្ដេចព្រះវររាជបិតាក្ស័យព្រះជន្ម នៅស្ទឹងសែន សព្វគ្រប់ប្រការ។ សម្ដេចព្រះបរមរាជា មហាឧបរាជ ទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយទ្រង់មានសេចក្ដីអាល័យសម្ដេចព្រះជេដ្ឋាណាស់។ ទ្រង់នឹកតូចព្រះទ័យនឹងការចាញ់ឧបាយកលអា (កន) ព្រះស្ដេចដែលវាចេញក្បត់ផែនដីទាល់តែអន្តរាយដល់ព្រះអង្គព្រះជេដ្ឋា។ ស្ដេចទ្រង់ព្រះកន្សែងទាំងពីរអង្គ ទាំងមុខមន្ត្រីក៏សោកយំគ្រប់គ្នា។ លុះបន្ទោសោកស្រេច សម្ដេចព្រះបរមរាជាមហាឧបរាជ ស្ដេចនាំចៅពញាយសរាជចូលគាល់សម្ដេចព្រះមហាចក្រពត្តិ "ស្ដេចសៀម" ទូលរឿងសព្វគ្រប់ហើយទូលពីសម្ដេចព្រះរៀមសុគតគ្រប់ប្រការរួចទូលសុំកងទ័ពលើកទៅចាប់អា (កន) ព្រះស្ដេចប្រហារជីវិតឲ្យបាន។ ព្រះមហាចក្រពត្តិទ្រង់ប្រារព្ធនឹងក្រស័ត្រទាំងពីរព្រះអង្គហាក់ដូចជាឈឺឆ្អាលណាស់ថាចាំយើងចាត់សេនាទាហានឲ្យលើកទៅជួយបង្ក្រាបអាក្បត់នោះឲ្យវិនាសឆាប់ៗ កុំបីក្មួយ កុំបីចៅព្រួយព្រះទ័យឡើយ។ រីឯមហាឧបរាជកនភូសម្រេចរាជការ មហាក្រស័ត្រសឹក កាលបានជ័យជំនះឈ្នះ ព្រះមហាក្សត្រហើយ ក៏ទ្រើសចិត្តពន់ប្រមាណណាស់ ហើយឲ្យសម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ ត្រូវជាមានិងនាយកងនាយទ័ពលើកទៅសង្កត់ខែត្រឲ្យរាបទាបទាំងអស់គឺខាងជើងទល់នឹងនគរលាវខាងលិចទល់នឹងនគរចាមខាងត្បូងទល់នឹងសមុទ្រ។ លុះសង្កត់ខែត្របានរាបទាបហើយចៅហ៊្វាកៅ ក៏តាំងចៅហ្វាយស្រុកឲ្យនៅរក្សាខែត្រយ៉ាងមាំមួនរួចទើបត្រឡប់មករកមហាឧបរាជកនវិញ។

មហាឧបរាជភូសម្រេចការរាជការ (ភូ មានន័យថា អ្នក ឧទាហរណ៍ ភូឈួយ មានន័យថា អ្នកជួយ រឺជំនួយការ) មហាក្រស័ត្រសឹកបានដឹងថា អាណាខែត្ររាបទាបអស់ហើយ ក៏មានចិត្តត្រេកអរណាស់ ទើបឲ្យលើកកងទ័ពត្រឡប់មកក្រុងស្រីសន្ធរវិញ។ មហាឧបរាជលុះចូលទៅក្នុងព្រះរាជវាំងហើយ ក៏តាំងសម្ដេចចៅហ្វាកៅជាមាឲ្យជាធំសំរេចរាជការខាងទាហាន។ ក្រៅពីនោះ តាំងឲ្យជាសេនាបតីមន្ត្រីធំតូចតាមមានគុណបំណាច់រាល់រូប។ លុះរៀបចំសេនាបតីរួចស្រេចហើយមហាឧបរាជកនក៏ប្រកាសថា: បើអ្នកណារកព្រះខឌ្ដរាជ្យមកថ្វាយបាន មហាឧបរាជនឹងឲ្យរង្វាន់ជាមាស ៥០០ តម្លឹង តែរកពុំឃើញសោះ។ ស្ដេចកនឲ្យធ្វើព្រះខឌ្ដថ្មីវិចិត្ររចនាដោយសុវណ្ណរតន៍រួចស្រេចហើយ សម្ដេចចៅហ្វាកៅ និង អស់សេនាបតីមន្ត្រីតូចធំខ្ញុំព្រះរាជការជំនុំព្រមគ្នារៀបចំពិធីប្រាប្ដាភិសេកមហាឧបរាជ ឲ្យឡើងសោយរាជសម្បត្តិគ្រប់គ្រងក្រុងកម្ពុជាធិបតីតទៅ។