សាសនា​សកល: '''៣-[[សាសនា​យូដា]] (Judaism)'''

៣-សាសនា​យូដា (Judaism)
រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញា
ប្រជាជនជ្វីហ្វ ដែលជាប្រទេសតូចមួយ នៅតំបន់មេឌីទែរ៉ាណេ ត្រង់ដែនដីប៉ាឡេស្ទីន និងអ៊ីស្រាអែលនាសម័យកាលបច្ចុប្បន្ន គឺជាប្រជាជន ដែលបានបង្កើតមុនគេ នូវមនោគមន៍វិជ្ជាសាសនាដ៏ថ្មីស្រឡាងមួយ ដោយមានមូលដ្ឋានលើជំនឿថា ព្រះពិតមានតែមួយ គឺព្រះជាម្ចាស់ ដែលបានបង្កើត និងមានអំណាចលើអ្វីៗទាំងអស់នៅលើចក្រវាលទាំងមូល។ មនោគមន៍វិជ្ជាសាសនារបស់ពួក ជ្វីហ្វនេះ គេឲ្យឈ្មោះថា “សាសនាយូដា” (Judaism)ក៏ប៉ុន្តែកាលពី២ពាន់ឆ្នាំមុនសាសនាយូដានេះបានបែកមែកធាងទៅជាសានាថ្មីមួយទៀតគឺគ្រិស្តសាសនា សាសនាយូដារបស់ជនជាតិជី្វហ្វនឹងគ្រិស្តសាសនាដែលជាសានាគោរពដោយប្រជាជនភាគច្រើនលើសលប់នៅលើពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន តាមពិតទៅមានតំណើររឿងដើមរួមគ្នាគឺតំណើរឿងមានកត់ត្រាទុកក្នុងសញ្ញាចាស់នៃគម្ពីរប៊ីបនឹងគម្ពីរតូរារបស់ពួកជ្វីហ្វ សានាយូដានឹងសានាគ្រិស្តមានជំនឿដូចគ្នាភាគច្រើនដូចជាជំនឿលើព្រះតែមួយ ទាំងសានាយូដានឹងគ្រិស្តសាសនាយល់ថាព្រះបានបង្កើតមនុស្សអោយមានសិទ្ទិស្មើគ្នាមិនថាស្រីមិនថាប្រុសជាតិសាសន៏ឬពណ៌សម្បុរអ្វីនុះទេដែលនេះគឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមមួយដែលឈានទៅបង្កើតទស្សនៈទាននៃសិទ្ធិមនុស្សជាសកលនៅក្នុងពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន ក៏ប៉ុន្តែសាសនាយូដានឹងសាសនាគ្រិស្តបានដើមកដល់ផ្លូវបំបែកជាមួយនឹងការចាប់កំណើតរបស់ព្រះយេស៊ូសំរាប់គ្រិស្តសាសនាគឺជាព្រះសង្គ្រោះដែលមកជួយរំដោះមនុស្សពីអំពើបាបនឹងពីទំនៀមទំលាប់ដ៏ចាស់គំរិលនឹងដ៏តឹងតែងរបស់សាសនាយូដាដូចជាការកាត់ស្បែកនឹងការហាមឃាត់មិនអោយទទួលទានសាច់សត្វនេះឬសត្វនុះជាដើមម្យ៉ាងវិញទៀតតាមសេចក្តីបង្រៀនរបស់ព្រះយេស៊ូព្រះមានគ្រប់ទីកន្លែងទាំងអស់ហើយអាចទាក់ទងដោយផ្ទាល់ជាមួយព្រះជាម្ចាស់ដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់តាមមន្រ្តីសង្ឃដូចជាទំនៀមទំលាប់របស់សាសនាយូដាពិមុនមកនុះទេ។នៅមុនសម័យកាលជី្វហ្វ គ្រប់សាសនាទាំងអស់នៅទូទាំងពិភពលោកគឺជាសាសនាដែលមានព្រះជាច្រើនអង្គមនុស្សជាតិនាំគ្នាគោរពព្រះអាទិត្យ ព្រះច័ន្ទ ផ្កាយឬសមុទ្រថាជាព្រះហើយនាំគ្នាសង់រូបសំណាកដើម្បីតំណាងតួអង្គព្រះដើម្បីជាសការៈ ជនជាតិជី្វហ្វបានបង្កើនៅមនោគមន៏វិជ្ជាសាសនាថ្មីមួយដែលមានជំនឿថាព្រះមានតែមួយអង្គគត់គឺជាព្រះជាម្ចាស់ដែលជាអ្នកបង្កើតនឹងមានអំណាចលើអ្វីៗទាំងអស់នៅក្នុងចក្រវាលទាំងមូល ព្រះអាទិត្យព្រះច័ន្ទផ្កាយឬសមុទ្រដែលគេតែងតែគោរពបូជាពីពេលមុនមកនុះមិនមែនជាព្រះនុះទេហើយមនុស្សគេត្រូវតែបោះបង់រូបសំណាកព្រះចោលហើយបែរមកគោរពបូជាព្រះពន្លិច ហើយការបង្កើតសាសនាថ្មីនេះគឺជារបត់សំខានថ្មីមួយនៃការផ្លាស់ប្តូរផ្តត់គំនិតមនុស្សតាមជំនឿថ្មីនេះធម្មជាតិលែងជាព្រះដូចគេធ្លាប់ជឿពីមុនទៀតហើយ ធម្មជាតិគឺជាអ្វីដែលព្រះបានបង្កើតឡើងហើយដែលព្រះដាក់អោយឋិតនៅក្រោមអំណាចរបស់មនុស្ស ពេលវេលាមិនមែនជាវាលវត្តសង្សាវិលវល់ដូចកង់រទះ កើត ចាស់ ឈឺ ស្លាប់ហើយចាប់ជាតិមកវិញដូចដែលគេធ្លាប់ជឿពីមុនមកនុះទេ ក៏ប៉ុន្តែពេលវេលាសំរាប់ពួកជី្វហ្វគឺធ្វើរតំណើទៅមុខជានិច្ចដោយមិនអាចវិលត្រឡប់ថយក្រោយវិញបានទេហើយនៅថ្ងៃអនាគតអ្វីៗអាចនឹងប្រសើរឡើងវិញប្រសិនបើគេខិតខំប្រឹងប្រែង ដូច្នេះមនុស្សមិនត្រូវផ្តេកផ្តួលរង់ចាំវាសនាហើយក៏មិនត្រូវផ្អែកលើទស្សនៈកម្មផលដែលមើលអយុត្តិធម៌សង្គមថាជាផលដែលបានពីកម្មពួកគេបានប្រព្រឹត្តពីមុននុះដែរ មនុស្សចាំបាច់ត្រូវតែចេះរើបំរាស់ងើបឡើងប្រឆាំងនឹងអំពើអយុត្តិធម៌ដោយមិនត្រូវនៅស្ងៀមទ្រាំទទួលរងការជិះជាន់ដោយចាត់ទុកថាជាកម្មផលរបស់ខ្ឡួនពីជាតិមុននុះទេ ដោយសារតែមានផ្តត់គំនិតបែបនេះហើយទើបជនជាតិជី្វហ្វដែលជាជាតិតូចមួយហ៊ានងើបឡើងតវាប្រឆាំងនឹងការជិះជាន់របស់អាណាចក្ររ៉ូមការតវាបះបោរដែលធ្វើអោយជនជាតិជី្វហ្វត្រូវអាណាចក្ររ៉ូមបណ្តេញចេញពីទឹកដីកំណើតទៅរស់នៅរប៉ាត់រប៉ាយគ្មានស្រុកគ្មានទេសនឹងគេអស់រយៈពេលរាប់ពាន់ឆ្នាំ ក៏ប៉ុន្តែផ្តត់គំនិតនេះបានជះឥទ្ធិពលដល់មនុស្សយ៉ាងច្រើនរហូតមកទល់សព្វថ្ងៃនេះជាពិសេសចំពោះប្រជាជននៅតាមបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិចដែលមានជំនឿនឹងវប្បធម៌តាមបែបជី្វហ្វឬគ្រិស្តសាសនា។
កណ្តាល|រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញាពេញ

តាមប្រភពkvm-mtv.ru

និមិត្តសញ្ញារបស់សាសន៍យូដា

 ផ្កាយរបស់ដាវីឌ (ចង្អុលប្រាំមួយ) ។ វាមើលទៅដូចជាត្រីកោណត្រួតលើគ្នា ២ ដែលបង្វិល ១៨០ អង្សារទាក់ទងគ្នា។ ពួកវាជាភ្លើងនិងទឹក។ វាត្រូវបានគេជឿជាក់ថាក្រោមនិមិត្តសញ្ញានេះនៅជំនាន់ដាវីឌមានការបង្រួបបង្រួមជាតិអ៊ីស្រាអែលផ្សេងទៀតជាមួយជនជាតិយូដា។ផ្កាយចង្អុលប្រាំមួយ  វាត្រូវបានគេរកឃើញជាញឹកញាប់ហើយត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងសាសនាយូដា។
 Kipa គឺជាប្រធានបុរសជនជាតិជ្វីហ្វ។ គាត់ត្រូវបានគេពាក់ទាំងស្រុងសម្រាប់ការទៅមើលសាលាប្រជុំក្នុងអំឡុងពេលថ្ងៃឈប់សម្រាកនិងនៅក្នុងរង្វង់របស់គាត់។
 ម៉ែនរ៉ាហុ - ជើងទ្រដែលមាន ៧ សាខា។
 សៀវភៅបរិសុទ្ធរបស់ជនជាតិយូដាគឺតូរ៉ា។

 សាសនាគឺជាសាសនាជាតិរបស់សាសន៍យូដា។ តើជនជាតិយូដាមានព្រះបែបណា? 

ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលតែងតែបង្កឱ្យមានការច្រណែនការស្អប់និងការកោតសរសើររបស់ជនជាតិអឺរ៉ុប។ ទោះបីជាបានបាត់បង់រដ្ឋនិងបង្ខំឱ្យវង្វេងអស់រយៈពេលជិតពីរពាន់ឆ្នាំក៏ដោយក៏អ្នកតំណាងរបស់ខ្លួនមិនបានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវក្រុមជនជាតិភាគតិចដទៃទៀតទេប៉ុន្តែបានថែរក្សាទាំងអត្តសញ្ញាណជាតិនិងវប្បធម៌ដោយផ្អែកលើប្រពៃណីសាសនាដ៏ជ្រាលជ្រៅមួយ។ តើជំនឿរបស់ជនជាតិយូដាគឺជាអ្វី? ជាការពិតអរគុណដល់ព្រះពួកគេបានរួចផុតពីអំណាចចក្រភពនិងប្រជាជាតិទាំងមូល។ ពួកគេបានឆ្លងកាត់អ្វីៗទាំងអស់ដូចជាអំណាចនិងទាសភាពរយៈពេលនៃសន្តិភាពនិងការខ្វែងគំនិតគ្នាសុខុមាលភាពសង្គមនិងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។ សាសនារបស់ជនជាតិយូដាគឺសាសនាហើយដែលពួកគេនៅតែដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងឆាកប្រវត្តិសាស្ត។

 ការបើកសម្តែងដំបូងរបស់ព្រះអម្ចាស់ 
ទំនៀមទម្លាប់សាសនារបស់ជនជាតិយូដាគឺការគោរពបូជាពោលគឺទទួលស្គាល់តែព្រះមួយអង្គប៉ុណ្ណោះ។ ឈ្មោះរបស់គាត់គឺយេហូវ៉ាដែលមានន័យត្រង់ ៗ ថា«លោកដែលជាហើយនឹងទៅជា»។

សព្វថ្ងៃនេះជនជាតិយូដាជឿថាព្រះអម្ចាស់ជាអ្នកបង្កើតនិងបង្កើតពិភពលោកហើយពួកគេចាត់ទុកព្រះដទៃទៀតថាមិនពិត។ យោងទៅតាមជំនឿរបស់ពួកគេបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃមនុស្សដំបូងកូនមនុស្សបានភ្លេចព្រះពិតហើយចាប់ផ្តើមបម្រើព្រះក្លែងក្លាយ។ ដើម្បីរំpeopleកមនុស្សអំពីខ្លួនឯងព្រះអម្ចាស់បានហៅព្យាការីម្នាក់ឈ្មោះអប្រាហាំដែលគាត់បានទាយថានឹងក្លាយជាឪពុករបស់ប្រជាជាតិជាច្រើន។ អាប្រាហាំដែលបានមកពីក្រុមគ្រួសារមិនជឿបានទទួលការបើកសម្តែងពីព្រះអម្ចាស់បានលះចោលការគោរពបូជាចាស់និងបន្តដំណើរធម្មយាត្រាដឹកនាំពីខាងលើ។

តូរ៉ាដែលជាបទគម្ពីរបរិសុទ្ធរបស់ហេព្រើរប្រាប់អំពីរបៀបដែលព្រះបានសាកល្បងជំនឿរបស់អ័ប្រាហាំ។ នៅពេលដែលកូនប្រុសម្នាក់កើតចេញពីគាត់ពីប្រពន្ធជាទីស្រឡាញ់របស់គាត់ព្រះអម្ចាស់បានបញ្ជាឱ្យគាត់ត្រូវបានបូជាដែលអាប្រាហាំបានឆ្លើយតបជាមួយនឹងការគោរពប្រតិបត្តិដោយឥតសង្ស័យ។ នៅពេលដែលគាត់បានយកកាំបិតមកលើកូនរបស់គាត់រួចហើយនោះព្រះជាម្ចាស់បានបញ្ឈប់គាត់ទាក់ទងនឹងការបន្ទាបខ្លួនដូចជាជំនឿនិងការលះបង់ដ៏ជ្រាលជ្រៅ។ ហេតុដូច្នេះហើយថ្ងៃនេះនៅពេលដែលជនជាតិយូដាត្រូវបានគេសួរថាតើពួកយូដាមានជំនឿបែបណាពួកគេឆ្លើយថា“ ជំនឿរបស់អ័ប្រាហាំ” ។

យោងទៅតាមតូរ៉ាព្រះបានបំពេញតាមការសន្យារបស់គាត់ហើយពីអ័ប្រាហាំតាមរយៈអ៊ីសាកបានបង្កើតប្រជាជនយូដាដ៏ធំមួយដែលត្រូវបានគេស្គាល់ដោយឈ្មោះអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។

 ដើមកំណើតនៃសាសនាយូដា 
ការថ្វាយបង្គំព្រះយេហូវ៉ាដោយកូនចៅដំបូងរបស់អ័ប្រាហាំមិនមែនជាសាសនាយូដាឬសូម្បីតែការគោរពព្រះតាមពាក្យតឹងរ៉ឹងនោះទេ។ តាមពិតព្រះនៃសាសនាក្នុងគម្ពីរប៊ីបរបស់ជនជាតិយូដាមានច្រើនណាស់។ អ្វីដែលជនជាតិយូដាខុសគ្នាពីអ្នកមិនជឿដទៃទៀតគឺជាការស្ទាក់ស្ទើររបស់ពួកគេក្នុងការថ្វាយបង្គំព្រះដទៃទៀត (ប៉ុន្តែមិនដូចសាសនានិយមពួកគេបានទទួលស្គាល់អត្ថិភាពរបស់ពួកគេ) ក៏ដូចជាការហាមឃាត់លើរូបភាពសាសនា។ ច្រើនក្រោយមកជាងពេលរបស់អ័ប្រាហាំនៅពេលដែលកូនចៅរបស់គាត់បានកើនឡើងដល់ចំនួនប្រជាជាតិទាំងមូលហើយសាសនាយូដាក៏មានទ្រង់ទ្រាយដូចនោះដែរ។ នេះត្រូវបានពិពណ៌នាយ៉ាងខ្លីនៅក្នុងតូរ៉ា។

ដោយជោគវាសនាប្រជាជនជ្វីហ្វបានធ្លាក់ខ្លួនជាទាសកររបស់ផារ៉ាអុងអេហ្ស៊ីបដែលភាគច្រើនបានធ្វើបាបគាត់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ដើម្បីដោះលែងអ្នកដែលគាត់បានជ្រើសរើសព្រះបានហៅអ្នកប្រកាសទំនាយថ្មីម្នាក់ឈ្មោះម៉ូសេដែលជាជនជាតិយូដាត្រូវបាននាំឡើងនៅឯរាជវាំង។ បន្ទាប់ពីសម្តែងអព្ភូតហេតុជាច្រើនដែលគេស្គាល់ថាជាការប្រហារជីវិតជនជាតិអេហ្ស៊ីបលោកម៉ូសេបានដឹកនាំជនជាតិយូដាចូលទៅក្នុងវាលខ្សាច់ដើម្បីនាំពួកគេទៅ។ ក្នុងដំណើរនេះលោកម៉ូសេបានទទួលបទបញ្ញត្តិដំបូងនិងការណែនាំផ្សេងទៀតទាក់ទងនឹងការរៀបចំនិងការអនុវត្តនៃការគោរពនេះ។ នេះជារបៀបដែលជំនឿសាសនាយូដាបានលេចចេញមក។

 ប្រាសាទដំបូង 
ពេលនៅស៊ីណៃលោកម៉ូសេក្នុងចំណោមវិវរណៈផ្សេងទៀតបានទទួលពីព្រះជាម្ចាស់នូវការណែនាំអំពីការសាងសង់រោងឧបោសថ - ព្រះវិហារចល័តមួយដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីថ្វាយយញ្ញបូជានិងបញ្ជូនអ្នកដទៃ។ នៅពេលដែលឆ្នាំវង្វេងនៅទីរហោស្ថានបានបញ្ចប់ជនជាតិយូដាចូលទឹកដីសន្យាហើយបង្កើតភាពជារដ្ឋរបស់ពួកគេស្តេចដាវីឌ គ្រោងនឹងជំនួសព្រះពន្លាដោយប្រាសាទថ្មពេញ។ ទោះយ៉ាងណាព្រះមិនពេញចិត្ដនឹងការសាទររបស់ដាវីឌទេហើយកូនប្រុសសាឡូម៉ូនបានប្រគល់ភារកិច្ចសាងសង់ទីជម្រកថ្មី។ សាឡូម៉ូនបានក្លាយជាស្ដេចបានចាប់ផ្ដើមធ្វើតាមបញ្ញត្ដិដ៏ទេវភាពហើយបានកសាងព្រះវិហារដ៏អស្ចារ្យមួយនៅលើភ្នំមួយនៃភ្នំយេរូសាឡិម។ យោងទៅតាមប្រពៃណីប្រាសាទនេះបានឈរអស់រយៈពេល ៤១០ ឆ្នាំរហូតដល់ឆ្នាំ ៥៨៦ ប្រជាជនបាប៊ីឡូនបានបំផ្លាញវា។

 ប្រាសាទទីពីរ 
ព្រះវិហារបរិសុទ្ធគឺសម្រាប់ជនជាតិយូដាដែលជានិមិត្តរូបជាតិបដានៃសាមគ្គីភាពភាពរឹងប៉ឹងនិងជាអ្នកធានាខាងការការពារដ៏ទេវភាព។ នៅពេលព្រះវិហារត្រូវបានបំផ្លាញហើយជនជាតិយូដាចាប់បាន ៧០ ឆ្នាំជំនឿរបស់ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលបានរញ្ជួយ។ មនុស្សជាច្រើនបានចាប់ផ្ដើមគោរពបូជារូបព្រះមិនពិតហើយប្រជាជនបានត្រូវគេគំរាមនឹងរំលាយក្នុងចំណោមកុលសម្ព័ន្ធឯទៀត។ ប៉ុន្តែក៏មានអ្នកគាំទ្រខ្នះខ្នែងចំពោះប្រពៃណីរបស់ឪពុកដែលបានតស៊ូមតិដើម្បីអភិរក្សប្រពៃណីសាសនានិងរចនាសម្ព័ន្ធសង្គមពីមុន។ នៅពេលដែលនៅក្នុងឆ្នាំ ៥១៦ ជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានផ្តល់ឱកាសឱ្យវិលត្រឡប់ទៅទឹកដីកំណើតនិងកសាងប្រាសាទឡើងវិញក្រុមអ្នកដែលមានចំណាប់អារម្មណ៍នេះបានដឹកនាំដំណើរការនៃការស្តារភាពជារដ្ឋអ៊ីស្រាអែលឡើងវិញ។ ព្រះវិហារនេះត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញសេវាកម្មនិងការបូជាដ៏ទេវភាពបានចាប់ផ្តើមធ្វើឡើងជាថ្មីម្តងទៀតហើយនៅតាមផ្លូវសាសនាជ្វីហ្វផ្ទាល់បានបង្កើតមុខមាត់ថ្មី: បទគម្ពីរបរិសុទ្ធត្រូវបានរៀបចំឡើងទំនៀមទម្លាប់ជាច្រើនត្រូវបានតំឡើងគោលលទ្ធិផ្លូវការមួយត្រូវបានគេរៀបចំឡើង។ យូរ ៗ ទៅជំនឿជាច្រើនបានកើតឡើងក្នុងចំណោមជនជាតិយូដាខុសពីទស្សនៈខាងគោលលទ្ធិនិងសីលធម៌។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយសាមគ្គីភាពខាងវិញ្ញាណនិងនយោបាយរបស់ពួកគេបានផ្តល់នូវព្រះវិហារបរិសុទ្ធនិងការថ្វាយបង្គំរួម។ យុគសម័យនៃប្រាសាទទី ២ បានបន្តរហូតដល់ ៧០ អេ។ អេ។ ង។

 សាសនាបន្ទាប់ពីឆ្នាំ ៧០ គស 
ក្នុងកំឡុងពេលប្រយុទ្ធគ្នាក្នុងសង្គ្រាមសង្រ្គាមមេបញ្ជាការទីតុសបានចាប់ផ្តើមឡោមព័ទ្ធហើយក្រោយមកបានបំផ្លាញក្រុងយេរូសាឡិម។ ក្នុងចំណោមអគារដែលរងផលប៉ះពាល់គឺប្រាសាទជ្វីហ្វដែលត្រូវបានបំផ្លាញទាំងស្រុង។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមកជនជាតិយូដាត្រូវបានបង្ខំដោយផ្អែកលើលក្ខខណ្ឌប្រវត្តិសាស្ត្រដើម្បីកែប្រែសាសនា។ សរុបសេចក្ដីមកការផ្លាស់ប្តូរទាំងនេះបានប៉ះពាល់ដល់ជំនឿសាសនាប៉ុន្តែភាគច្រើនទាក់ទងនឹងការចុះសម្រុងគ្នា: ជនជាតិយូដាបានឈប់ចុះចូលចំពោះសិទ្ធិអំណាចបូជាចារ្យ។ បន្ទាប់ពីការបំផ្លិចបំផ្លាញព្រះវិហារគ្មានបូជាចារ្យទាល់តែសោះហើយតួនាទីអ្នកដឹកនាំសាសនាត្រូវបានដឹកនាំដោយពួកគ្រូសាសនាពួកអាចារ្យជាមនុស្សដែលមានឋានៈសង្គមខ្ពស់ក្នុងចំណោមពួកយូដា។ ចាប់ពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះសាសនាយូដាត្រូវបានតំណាងតែក្នុងទម្រង់ជាគ្រូសាសនាប៉ុណ្ណោះ។ តួនាទីរបស់សាលាប្រជុំដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលមូលដ្ឋាននៃវប្បធម៌និងខាងវិញ្ញាណរបស់ជនជាតិយូដាបានមកមុនគេ។ Liturgies ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងសាលាប្រជុំអត្ថបទគម្ពីរត្រូវបានអានការបង្រៀនត្រូវបានប្រគល់ឱ្យហើយពិធីសំខាន់ៗត្រូវបានអនុវត្ត។ Yeshivas ត្រូវបានរៀបចំនៅឯពួកគេ - សាលាជំនាញសម្រាប់ការសិក្សាសាសនាជ្វីហ្វភាសានិងវប្បធម៌ជ្វីហ្វ។

វាជាការសំខាន់ដែលត្រូវចងចាំថារួមគ្នាជាមួយប្រាសាទនៅឆ្នាំ 70 គ.ស ជនជាតិជ្វីហ្វបានបាត់បង់ភាពជារដ្ឋ។ ពួកគេត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យរស់នៅក្នុងក្រុងយេរូសាឡិមជាលទ្ធផលពួកគេត្រូវបានខ្ចាត់ខ្ចាយពាសពេញទីក្រុងផ្សេងទៀតនៃចក្រភពរ៉ូម។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមកជនភៀសខ្លួនជ្វីហ្វមានវត្តមាននៅស្ទើរតែគ្រប់ប្រទេសនៅលើទ្វីបទាំងអស់។ គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលពួកគេមានភាពធន់ទ្រាំទៅនឹងការបញ្ចូលខ្យល់និងអាចអនុវត្តអត្តសញ្ញាណរបស់ពួកគេឆ្លងកាត់ជាច្រើនសតវត្សរ៍មិនថាមានបញ្ហាអ្វីក៏ដោយ។ ទោះយ៉ាងណាមនុស្សម្នាក់ត្រូវចាំថាយូរ ៗ ទៅសាសនាយូដាបានផ្លាស់ប្តូរវិវឌ្ឍន៍និងរីកចម្រើនដូច្នេះនៅពេលឆ្លើយសំណួរថាតើសាសនាជ្វីហ្វមានសាសនាអ្វីខ្លះ? វាចាំបាច់ត្រូវកែតម្រូវសម្រាប់សម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រព្រោះសាសនាយូដាគឺសតវត្សរ៍ទី ១ មុនគ.ស និងសាសនាយូដានៃសតវត្សទី ១៥ នៃគ. ស ឧទាហរណ៍ៈមិនដូចគ្នាទេ។

ដូចដែលបានបញ្ជាក់រួចមកហើយគោលលទ្ធិរបស់សាសនាយូដាយ៉ាងហោចណាស់ទំនើបត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាលទ្ធិ monotheism៖ ទាំងអ្នកប្រាជ្ញខាងសាសនានិងពួកជ្វីហ្វខ្លួនឯងទទូចលើរឿងនេះ។ ជំនឿនៃការសារភាពរបស់ជនជាតិយូដាមាននៅក្នុងការទទួលស្គាល់ថាព្រះអម្ចាស់ជាព្រះតែមួយនិងជាអ្នកបង្កើតអ្វីៗទាំងអស់។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះដែរជនជាតិយូដាខ្លួនឯងមើលឃើញខ្លួនឯងថាជាមនុស្សដែលបានជ្រើសរើសពិសេសគឺជាកូនចៅរបស់អ័ប្រាហាំដែលពួកគេមានបេសកកម្មពិសេស។

នៅពេលខ្លះនៅក្នុងពេលវេលាដែលភាគច្រើនទំនងជានៅក្នុងយុគសម័យនៃការជាប់ឃុំឃាំងនៅបាប៊ីឡូននិងប្រាសាទទីពីរយូដាបានទទួលយកគំនិតនៃការរស់ឡើងវិញនៃមនុស្សស្លាប់និងការជំនុំជំរះចុងក្រោយ។ ទន្ទឹមនឹងនេះគំនិតបានលេចចេញអំពីពួកទេវតានិងពួកបិសាច - កងកម្លាំងដែលមានចរិតលក្ខណៈល្អនិងអាក្រក់។ គោលលទ្ធិទាំងពីរនេះមកពីហ្សូរ៉ាស្ការីនិយមហើយទំនងជាតាមរយៈការទាក់ទងជាមួយបាប៊ីឡូនដែលពួកយូដាបានបញ្ចូលការបង្រៀនទាំងនេះទៅក្នុងការគោរពសាសនារបស់ពួកគេ។

 តម្លៃសាសនារបស់សាសនាយូដា 
និយាយអំពីភាពខាងវិញ្ញាណរបស់ជនជាតិយូដាវាអាចត្រូវបានអះអាងថាសាសនាជ្វីហ្វគឺជាសាសនាមួយដែលមានលក្ខណៈសង្ខេបជាការគោរពប្រពៃណី។ តាមពិតប្រពៃណីសូម្បីតែជនជាតិភាគតិចភាគច្រើនមានសារៈសំខាន់ណាស់នៅក្នុងសាសនាហើយការដាក់ទណ្ឌកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរចំពោះការរំលោភបំពានរបស់ពួកគេ។

ប្រពៃណីដ៏សំខាន់បំផុតគឺទំនៀមទម្លាប់នៃការកាត់ស្បែកដែលជនជាតិយូដាមិនអាចចាត់ទុកជាអ្នកតំណាងពេញសិទ្ធិរបស់ប្រជាជនរបស់គាត់បានទេ។ ការកាត់ស្បែកត្រូវបានធ្វើជាសញ្ញានៃសម្ពន្ធមេត្រីរវាងប្រជាជនដែលព្រះអង្គបានជ្រើសរើសនិងព្រះអម្ចាស់។

លក្ខណៈសំខាន់មួយទៀតនៃរបៀបរស់នៅរបស់ជនជាតិយូដាគឺការគោរពថ្ងៃឈប់សម្រាកយ៉ាងតឹងរឹង។ ថ្ងៃសៅរ៍ត្រូវបានផ្តល់ឱ្យនូវភាពបរិសុទ្ធទាំងស្រុង: ការងារណាមួយសូម្បីតែសាមញ្ញបំផុតដូចជាការចម្អិនអាហារត្រូវបានហាមឃាត់។ ដូចគ្នានេះផងដែរនៅថ្ងៃសៅរ៍អ្នកមិនគ្រាន់តែអាចរីករាយ - ថ្ងៃនេះត្រូវបានបម្រុងទុកសម្រាប់តែការសម្រាកនិងលំហាត់ខាងវិញ្ញាណប៉ុណ្ណោះ។ 
មនុស្សខ្លះជឿថាសាសនាសាសនាគឺជាសាសនាពិភពលោក។ ប៉ុន្តែតាមពិតនេះមិនមែនដូច្នោះទេ។ ទីមួយដោយសារភាគច្រើននៃការគោរពវប្បធម៌ជាតិផ្លូវដែលមិនទាក់ទងនឹងជ្វីហ្វគឺពិបាកហើយទី ២ ចំនួនអ្នកដើរតាមវាគឺតូចពេកក្នុងការនិយាយអំពីវាជាសាសនាពិភពលោក។ ទោះយ៉ាងណាសាសនាយូដាគឺជាសាសនាមួយដែលមានឥទ្ធិពលទូទាំងពិភពលោក។ សាសនាពិភពលោកពីរបានផុសចេញពីដើមទ្រូងនៃសាសនាយូដា - គ្រីស្ទសាសនានិងអ៊ីស្លាម។ ហើយសហគមន៍ជ្វីហ្វជាច្រើនដែលខ្ចាត់ខ្ចាយពាសពេញពិភពលោកតែងតែមានឥទ្ធិពលមួយឬផ្សេងទៀតទៅលើវប្បធម៌និងជីវិតរស់នៅរបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយវាសំខាន់ណាស់ដែលសាសនាយូដាខ្លួនឯងមានលក្ខណៈតំណពូជនៅថ្ងៃនេះហើយដូច្នេះនៅពេលឆ្លើយសំណួរថាតើសាសនាជ្វីហ្វមានប្រភេទបែបណាវាចាំបាច់ត្រូវបញ្ជាក់ពីទិសដៅរបស់វានៅក្នុងករណីជាក់លាក់នីមួយៗ។ មានក្រុមជ្វីហ្វផ្ទៃក្នុងជាច្រើន។ អ្នកសំខាន់ត្រូវបានតំណាងដោយស្លាបអូតូដូដូចលនាហាឌីស៊ីកនិងជ្វីហ្វកំណែទម្រង់។ ក៏មានសាសនាជឿនលឿននិងក្រុមជ្វីហ្វមេនគ្រីមមួយក្រុមតូចផងដែរ។ ទោះយ៉ាងណាសហគមន៍ជ្វីហ្វបណ្តេញអ្នកក្រោយចេញពីសហគមន៍ជ្វីហ្វ។

 សាសនានិងសាសនាអ៊ីស្លាម 
និយាយអំពីឥរិយាបថរបស់សាសនាអ៊ីស្លាមចំពោះសាសនាយូដាជាដំបូងចាំបាច់ត្រូវកត់សំគាល់ថាម៉ូស្លីមក៏ចាត់ទុកខ្លួនឯងថាជាកូនចៅរបស់អ័ប្រាហាំដែរទោះបីមិនមែនមកពីអ៊ីសាកក៏ដោយ។ ទីពីរជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រជាជននៃសៀវភៅនិងអ្នកកាន់វិវរណៈដ៏ទេវភាពទោះបីជាហួសសម័យពីទស្សនៈរបស់ប្រជាជនម៉ូស្លីមក៏ដោយ។ ដោយឆ្លុះបញ្ចាំងពីជំនឿបែបណាដែលជនជាតិយូដាមាន, អ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមទទួលស្គាល់ការពិតនៃការគោរពបូជាព្រះតែមួយ។ ទីបីទំនាក់ទំនងប្រវត្តិសាស្រ្តរវាងជ្វីហ្វនិងមូស្លីមតែងតែមានភាពមិនច្បាស់ហើយទាមទារឱ្យមានការវិភាគដាច់ដោយឡែក។ អ្វីដែលសំខាន់នោះគឺថានៅក្នុងវិស័យទ្រឹស្តីមានច្រើនដូចគ្នារវាងពួកគេ។

 សាសនានិងគ្រីស្ទសាសនា 
ទំនាក់ទំនងជាមួយគ្រីស្ទបរិស័ទតែងតែមានការលំបាកសម្រាប់ជនជាតិជ្វីហ្វ។ ភាគីទាំងសងខាងមិនចូលចិត្តគ្នាដែលតែងតែនាំឱ្យមានជម្លោះនិងរហូតដល់ការបង្ហូរឈាមគ្នា។ ទោះយ៉ាងណាសព្វថ្ងៃនេះទំនាក់ទំនងរវាងសាសនាអាប្រាហាំទាំងពីរកំពុងមានភាពប្រសើរឡើងជាលំដាប់ទោះបីជាវានៅឆ្ងាយពីឧត្តមគតិក៏ដោយ។ ជនជាតិយូដាមានអនុស្សាវរីយ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រល្អហើយចងចាំគ្រីស្ទបរិស័ទជាអ្នកជិះជាន់និងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញអស់រយៈពេលមួយកន្លះកន្លះ។ សម្រាប់ផ្នែករបស់ពួកគេគ្រីស្ទសាសនាបន្ទោសជនជាតិយូដាចំពោះការពិតហើយភ្ជាប់រាល់បញ្ហាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកគេជាមួយនឹងអំពើបាបនេះ។

 សេចក្តីសន្និដ្ឋាន 
នៅក្នុងអត្ថបទខ្លីមួយវាមិនអាចទៅរួចទេក្នុងការពិចារណាឱ្យបានទូលំទូលាយអំពីប្រធានបទនៃអ្វីដែលជាប្រភេទជំនឿដែលជនជាតិយូដាមាននៅក្នុងទ្រឹស្តីការអនុវត្តនិងក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកកាន់សាសនាខន្តីដទៃទៀត។ ដូច្នេះខ្ញុំចង់ជឿថាការពិនិត្យឡើងវិញខ្លីនេះនឹងនាំឱ្យមានការសិក្សាកាន់តែស៊ីជម្រៅអំពីទំនៀមទម្លាប់របស់សាសនាយូដា។

 សាសនាយូដាសាសនារបស់ប្រជាជនជ្វីហ្វ 
ពាក្យ“ សាសនាយូដា” មកពីភាសាក្រិក ioudaismos ដែលត្រូវបានណែនាំដោយជនជាតិយូដាដែលនិយាយភាសាក្រិក។ ១០០ មុនគ។ សដើម្បីបែងចែកសាសនារបស់ពួកគេពីភាសាក្រិក។ វាត្រឡប់ទៅឈ្មោះកូនប្រុសទីបួនរបស់យ៉ាកុប - យូដា (យូហ៊ូដ) ដែលកូនចៅរួមជាមួយកូនចៅបេនយ៉ាមីនបានបង្កើតនគរខាងត្បូង - យូដាស - ជាមួយរាជធានីនៅក្រុងយេរូសាឡិម។ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃភាគខាងជើង - អ៊ីស្រាអែល - នគរនិងការបែកខ្ញែកនៃកុលសម្ព័ន្ធដែលរស់នៅក្នុងនោះប្រជាជនយូដា (ក្រោយមកត្រូវបានគេស្គាល់ថា "យូហ៊ូឌីម" "ជ្វីហ្វ" ឬ "ជ្វីហ្វ") បានក្លាយជាអ្នកកាន់សាសនាដ៏សំខាន់នៃវប្បធម៌ជ្វីហ្វហើយបានរក្សាពួកគេសូម្បីតែបន្ទាប់ពីការបំផ្លាញរដ្ឋរបស់ពួកគេ។

សាសនាគឺជាសាសនាមួយដ៏សំខាន់នៃអារ្យធម៌ជ្វីហ្វ។ សូមអរគុណដល់ស្មារតីនៃការជ្រើសរើសខាងសាសនានិងគោលបំណងពិសេសរបស់ប្រជាជនរបស់ខ្លួនជ្វីហ្វអាចរស់បានក្នុងស្ថានភាពនៅពេល វាបានបាត់បង់អត្តសញ្ញាណជាតិនយោបាយម្តងហើយម្តងទៀត។

សាសនាយូដាបង្ហាញជំនឿលើព្រះតែមួយនិងផលប៉ះពាល់ពិតនៃជំនឿនេះទៅលើជីវិត។ ប៉ុន្តែសាសនាមិនត្រឹមតែជាប្រព័ន្ធក្រមសីលធម៌ប៉ុណ្ណោះទេវារួមបញ្ចូលទាំងសាសនាប្រវត្តិសាស្រ្តពិធីសាសនានិងវត្ថុជាតិផងដែរ។ អាកប្បកិរិយាខាងសីលធម៌មិនមានភាពគ្រប់គ្រាន់ដោយខ្លួនឯងទេវាត្រូវតែត្រូវបានផ្សំជាមួយនឹងជំនឿថាគុណធម៌«លើកតម្កើងព្រះតែមួយ»។

សនិទានភាពសំខាន់សម្រាប់ជំនឿនិងការអនុវត្តសំខាន់ៗរបស់សាសនាយូដាគឺជាប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រជាជនជ្វីហ្វ។ សូម្បីតែខ្ចីថ្ងៃឈប់សម្រាកពីបុរាណឬពិធីសាសនាពីវប្បធម៌ដែលមានការរីកចម្រើននៃប្រទេសកាណាននិងបាប៊ីឡូនក៏ដោយសាសនាយូដាបានផ្លាស់ប្តូរអត្ថន័យសំខាន់របស់ពួកគេបន្ថែមហើយបន្ទាប់មកជំនួសការបកស្រាយធម្មជាតិនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ឧទាហរណ៍បុណ្យរំលង (បុណ្យរំលងរបស់សាសន៍យូដា) ដែលដើមឡើយជារដូវប្រមូលផលនិទាឃរដូវបានក្លាយជាការប្រារព្ធនៃការរំដោះពីទាសភាពអេហ្ស៊ីប។ ទំនៀមទម្លាប់បុរាណនៃការកាត់ស្បែកដែលមានដើមកំណើតក្នុងចំណោមប្រជាជាតិដទៃទៀតជាពិធីដែលសម្គាល់ពីភាពពេញវ័យរបស់ក្មេងប្រុសត្រូវបានប្រែក្លាយទៅជាការប្រព្រឹត្ដដែលបានធ្វើនៅពេលកំណើតរបស់ក្មេងប្រុសហើយជានិមិត្តរូបនៃការបញ្ចូលកុមារទៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀង (សន្ធិសញ្ញាសហជីព) ដែលព្រះបានធ្វើជាមួយ អ័ប្រាហាំ.

សេចក្តីសន្និដ្ឋានដែលក្នុងសតវត្សទី ១៩ ។ អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តសាសនា (ភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនា) ដែលប្រវត្តិសាស្រ្តជ្វីហ្វបានបង្កើតឱ្យមានសាសនាពីរផ្សេងគ្នាគឺសាសនាអ៊ីស្រាអែលមុនពេលអែសរ៉ា (គ។ ស ៤៤៤ មុនគ។ ស។ ) និងបន្ទាប់មកសាសនាជ្វីវដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយមនុស្សជាច្រើនថាមានការភាន់ច្រឡំ។ ការវិវឌ្ឍន៍នៃសាសនាជឿនលឿនកំពុងតែបន្តហើយដូចសាសនាដទៃទៀតដែរសាសនាយូដាបានផ្លាស់ប្តូរនិងអភិវឌ្ឍដោយដោះលែងខ្លួនពីធាតុចាស់ៗជាច្រើននិងយល់ដឹងពីគោលការណ៍និងបទដ្ឋានថ្មីៗស្របតាមលក្ខខណ្ឌផ្លាស់ប្តូរ។ ទោះបីមានតួនាទីកាន់តែច្រើនឡើង ៗ នៃធាតុគតិយុត្តនៅក្នុងសាសនាយូដាបន្ទាប់ពីការជាប់ឃុំឃាំងនៅបាប៊ីឡូនក៏ដោយក៏សាសនានៅតែមានដដែលដូចនៅសម័យមុនការជាប់ឃុំឃាំងហើយគោលលទ្ធិសំខាន់ណាមួយនៃសាសនាយូដាបន្ទាប់ពីការជាប់ជាឈ្លើយទៅនឹងការបង្រៀនមុន ៗ ។ សាសនាបន្ទាប់ពីការជាប់ជាឈ្លើយដោយមិនចាកចេញពីភាពជាសាកលរបស់ពួកហោរាមុន ៗ បានលើកឡើងពីភាពជាសាកលរបស់ពួកគេដល់កម្ពស់ថ្មីមួយនៅក្នុងកិច្ចការនៃសៀវភៅចោទិយកថាគឺសៀវភៅរូថយ៉ូណាសទំនុកតម្កើង។ អក្សរសិល្ប៍នៃប្រាជ្ញានិងចងក្រងដោយពួកផារិស៊ី ហាឡូកា  និង Agade.

 ប្រវត្តិ 
នៅក្នុងទំរង់ដំបូងសាសនាជ្វីហ្វមាននៅក្នុងកំឡុងពេលនៃអយ្យកោ (គ។ ស ២០០០-១៦០០ ម។ គ។ ) ក្នុងយុគសម័យមួយដែលត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវកម្លាំងនៃធម្មជាតិជំនឿលើអំណាចរបស់អារក្សនិងវិញ្ញាណខ្ទមដែលសម្គាល់រវាងសត្វស្អាតនិងមិនស្អាតការគោរពនៃមនុស្សស្លាប់។ គំនិតនៃក្រមសីលធម៌សំខាន់ៗមួយចំនួនដែលលោកម៉ូសេនិងព្យាការីបានអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់មានរួចហើយនៅសម័យដើម។

យោងទៅតាមព្រះគម្ពីរអាប្រាហាំគឺជាមនុស្សដំបូងដែលទទួលស្គាល់លក្ខណៈខាងវិញ្ញាណរបស់ព្រះតែមួយគត់។ ចំពោះលោកអប្រាហាំព្រះជាម្ចាស់ជាព្រះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតដែលអ្នកជឿអាចបង្វែរបានព្រះមិនត្រូវការព្រះវិហារនិងបព្វជិតទេគឺជាអ្នកមានវណ្ណៈខ្ពស់និងមានវណ្ណៈខ្ពស់។ អាប្រាហាំបានចាកចេញពីក្រុមគ្រួសាររបស់គាត់ដែលមិនបោះបង់ចោលជំនឿអាសស៊ើរ - បាប៊ីឡូនហើយរហូតដល់មរណភាពរបស់គាត់នៅស្រុកកាណានបានវង្វេងពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយដោយផ្សព្វផ្សាយជំនឿលើព្រះតែមួយ។

នៅក្រោមលោកម៉ូសេ (ប្រហែលជាសតវត្សរ៍ទី ១៥ មុនគ។ ស។ ) ដែលត្រូវបានធំឡើងក្រោមល័ក្ខខ័ណ្ឌនៃវប្បធម៌អេហ្ស៊ីបដែលមានការរីកចម្រើនខ្លាំងនោះសាសនាយូដាបានបង្កើតទម្រង់ស្មុគស្មាញនិងទំនើបជាងនេះ។ លោកម៉ូសេបានផ្តល់ឱ្យសាសនានូវទម្រង់នៃការថ្វាយបង្គំផ្តាច់មុខរបស់ព្រះអម្ចាស់ (ដូចជនជាតិយូដាហៅថាព្រះ) ។ តាមរយៈការធ្វើអន្តរាគមន៍របស់គាត់គាត់បានពន្យល់ពីគ្រោះមហន្តរាយដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចដែលកើតឡើងនៅអេហ្ស៊ីបនិងនាំឱ្យមានការរំដោះអ៊ីស្រាអែលពីទាសភាពនិងការជិះជាន់ដ៏ច្រើន - អ្នកដែលមានបំណងក្លាយជាប្រជាជនជ្វីហ្វ។ ការគោរពចំពោះព្រះតែមួយគត់ត្រូវបានអមដោយការបង្កើតពិធីសាសនានិងច្បាប់សង្គមដែលគ្រប់គ្រងកូនចៅអ៊ីស្រាអែលក្នុងអំឡុងពេលដើរលេងនៅវាលរហោស្ថាន។ ការគោរពនិងពិធីសាសនាមិនមានសារៈសំខាន់ពិសេសសម្រាប់លោកម៉ូសេទេពួកគេគ្រាន់តែជាមធ្យោបាយបន្ថែមក្នុងការជួយប្រជាជនឱ្យរក្សាភក្ដីភាពចំពោះព្រះ។ ការសង្កត់ធ្ងន់ចំបងគឺការគោរពច្បាប់ខាងវិញ្ញាណនិងខាងសីលធម៌ដែលបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងក្រិត្យទាំង ១០ ដែលបានហាមឃាត់យ៉ាងខ្លាំងដល់ការថ្វាយបង្គំរូបព្រះដែលពិពណ៌នាអំពីព្រះ។ សាសនារបស់លោកម៉ូសេបានអនុញ្ញាតឱ្យសាងសង់ត្រសាលពិសេសត្រសាលនៃសេចក្ដីសញ្ញាដែលជាសញ្ញាបង្ហាញពីវត្តមានរបស់ព្រះក៏ដូចជាហឹបនៃកិច្ចព្រមព្រៀង - ប្រអប់ឈើមាសដែលប្រអប់«សេចក្ដីសញ្ញា»របស់ព្រះអម្ចាស់ត្រូវបានដាក់ជាវត្ថុអាថ៌កំបាំងមួយដែលអាចបញ្ចេញកាំរស្មីដ៏គ្រោះថ្នាក់ (១ សាំ។ ៥) -៦) ។

ដោយបានច្បាំងដណ្តើមទឹកដីកាណានដែលជាកូនចៅអ៊ីស្រាអែលក្រោមឥទិ្ធពលនៃទំនៀមទម្លាប់សាសនាក្នុងតំបន់បានបង្កើត ឲ្យ មានការគោរពដែលរួមបញ្ចូលទាំងការបូជាបុណ្យនិងទីសក្ការៈបូជាក្នុងស្រុកដែលមានបព្វជិតភាពដែលបានរៀបចំឡើង។ នៅស្រុកកាណានជនជាតិអ៊ីស្រាអែលក៏បានរកឃើញការគោរពបូជាអាទិទេពដែលមានលក្ខណៈគួរអោយស្អប់ខ្ពើមបំផុតដែលជាអាទិទេពសំខាន់បំផុតគឺអេស៊ារ៉ាត។

ក្រោយមកទាក់ទងនឹងការតស៊ូប្រឆាំងនឹងការថ្វាយបង្គំរូបព្រះអ្នកប្រកាសទំនាយបានលេចមុខនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលដែលជាក្រុមមនុស្សតែមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោកពីបុរាណដែលសាសនារបស់ជនជាតិជ្វីហ្វឈានដល់កំរិតខ្ពស់បំផុត។ ទាំងនេះគឺជាមនុស្សដែលមានសាវតាសង្គមខុសៗគ្នាដែលហ៊ានប្រកាសជាសាធារណៈនូវអ្វីដែលត្រូវបានបង្ហាញដល់ពួកគេទោះបីជាការព្យាករណ៍របស់ពួកគេបានប្រកាសពីគ្រោះមហន្តរាយដ៏ធំការស្លាប់របស់ប្រជាជនទាំងមូលឬការបំផ្លាញក៏ដោយ។ ប្រាសាទ។ ពួកគេបានបង្រៀនពីមនោគមវិជ្ជានិយមនិងសកលលោកការបង្រៀនរបស់ពួកគេត្រូវបានចាក់បញ្ចូលទៅនឹងមាគ៌ានៃយុត្តិធម៌សង្គម។ ពួកហោរាមិនបានប្រឆាំងនឹងការលះបង់ច្រើនទេប៉ុន្តែប្រឆាំងនឹងការផ្តល់តម្លៃឯករាជ្យដល់ពួកគេឬចាត់ទុកពួកគេជាការគោរពដល់សន្ធិសញ្ញាសហភាពអ៊ីស្រាអែលជាមួយព្រះ។ ភាពចម្រូងចម្រាសរបស់ពួកហោរាដែលមាននៅក្នុងបទទំនុកដំកើងបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការលុបបំបាត់មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ឯករាជ្យជាច្រើនប៉ុន្តែមិនមែននៅក្នុងការលុបបំបាត់ការលះបង់ទេ។ ជាលទ្ធផលនៃការធ្វើមជ្ឈការនៃការគោរពបូជាក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទយ៉ូសៀសព្រះវិហារយេរូសាឡិមបានផ្គត់ផ្គង់ទីសក្ការៈចាស់ជាមួយនឹងអាទិទេពនិងសាសនាមិនពិត។ វាជាការរិះគន់ដែលព្យាករណ៍ពីការគោរពបូជានិងការដាក់សេចក្តីសុចរិតទៅភាគីធ្វើពិធីសាសនាដែលភាគច្រើននាំឱ្យគេហៅថា ការកែទម្រង់ deuteronomic ដែលអនុវត្តព្រះបាទយ៉ូសៀសគ។ ៦២១ មុនគ។ ស

ជាមួយនឹងការដួលរលំនៃនគរយូដាសនិងការបំផ្លាញប្រាសាទនៅឆ្នាំ ៥៨៦ មុនគ។ ស ក្នុងចំណោមជនជាតិយូដាដែលនិរទេសខ្លួនដែលរស់នៅស្រុកបាប៊ីឡូននោះសាសនាយូដាបានធ្វើបែបបទថ្មី។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការនិរទេសខ្លួនជនជាតិយូដាបានតាំងទីលំនៅមិនត្រឹមតែនៅក្នុងប្រទេសបាប៊ីឡូនប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែក៏នៅក្នុងប្រទេសអេហ្ស៊ីបស៊ីរីនិងប្រទេសដទៃទៀតផងដែរ។ ទំនោរទៅនឹងការថ្វាយបង្គំព្រះនិរទេសខ្លួនមិនត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងទេហើយនៅពេលនោះមានតែការធ្វើពិធីទាំងនោះប៉ុណ្ណោះដែលមិនទាក់ទងនឹងការគោរពបូជាព្រះវិហារ។ ការរក្សាថ្ងៃឈប់សម្រាកនិងការកាត់ស្បែកគឺជាសញ្ញាសំខាន់បំផុតនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសហជីពជាមួយព្រះ។ នៅក្នុងក្រុមជំនុំដែលពួកគេបានរំtraditionsកពីប្រពៃណីបកស្រាយបទគម្ពីរអានទំនុកដំកើងនិងស្នាដៃផ្សេងទៀតនៃកំណាព្យសាសនាបានសារភាពនិងថ្វាយបួងសួងជាមួយគ្នាឬរៀងៗខ្លួន។ ការបង្កើតថ្មីនៅក្នុងជីវិតជ្វីហ្វគឺសេវាកម្មអធិស្ឋាន។ មិនចាំបាច់មានអគារវត្ថុនៃការថ្វាយបង្គំទ្រព្យសម្បត្តិរបស់បូជាចារ្យទេ។ មានតែបំណងប្រាថ្នារបស់ក្រុមឬបុគ្គលប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានទាមទារ។ ការប្រជុំមិនបានបែងចែកប្រជាជនដោយការចូលរួមក្នុងសង្គមរបស់ពួកគេទេហើយក្នុងន័យនេះលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យក្រោយមកបានក្លាយជាលក្ខណៈ សាលាប្រជុំ។ នៅពេលជននិរទេសវិលត្រឡប់មកក្រុងយេរូសាឡិមវិញការអធិស្ឋានដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងសាលាប្រជុំបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃសេវាកម្មព្រះវិហារហើយបន្ទាប់ពីការបំផ្លិចបំផ្លាញបន្ទាប់បន្សំនៃប្រាសាទ (៧០ គ។ ស។ ) ការលះបង់ត្រូវបានគេត្រូវការជាថ្មី។ សាលាប្រជុំជំនួសព្រះវិហារ។ សម្រាប់ជនជាតិយូដាដែលរស់នៅក្នុងអន្តេវាសិកដ្ឋានវាបានបម្រើជាផ្ទះគោរពបូជាសាលាសាសនានិងកន្លែងប្រជុំ។ ក្នុងកំឡុងពេលនិងបន្ទាប់ពីការជាប់ឃុំឃាំងនៅបាប៊ីឡូនអត្ថន័យជាសកលនៃគំនិតរបស់សាសនាយូដាត្រូវបានបង្ហាញហើយវាត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរពីសហគមន៍ដោយផ្អែកលើការឃុបឃិតទៅជាសហគមន៍ផ្អែកលើជំនឿដែលអ្នកតំណាងនៃប្រជាជាតិណាមួយអាចក្លាយជាសមាជិក។ មនោគមវិជ្ជាជាតិនៅតែបន្តកើតមានដែលរួមជាមួយគំនិតឯកភាពរបស់មនុស្សជាតិ។ គំនិតនេះត្រូវបានបង្ហាញដោយការថ្វាយយញ្ញបូជាចំនួនចិតសិបសម្រាប់បុណ្យបារាំ (ស៊ូគុក) ដែលជានិមិត្តរូបនៃការចូលរួមរបស់ប្រជាជនទាំងចិតសិបនាក់នៅលើពិភពលោកក្នុងការបម្រើព្រះតែមួយ។

បន្តិចក្រោយមករយឆ្នាំបន្ទាប់ពីការបំផ្លាញប្រាសាទជននិរទេសបានចាប់ផ្តើមវិលត្រឡប់ទៅប៉ាឡេស្ទីនវិញ។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់នេហេមាពួកគេបានសង់កំពែងក្រុងយេរូសាឡិមឡើងវិញហើយបានសង់វិហារឡើងវិញ។ តាមបទបញ្ជារបស់គាត់ជនជាតិយូដាបានលែងលះប្រពន្ធបរទេសដើម្បីថែរក្សាសហគមន៍ជ្វីហ្វដែលត្រូវបានគំរាមកំហែងដោយការជ្រៀតចូលនៃសាសនានិងទំនៀមទម្លាប់របស់អ្នកមិនជឿដែលបាននាំមកដោយជនចម្លែក។

ប្រសិនបើប្រាសាទនេះបានក្លាយជាកន្លែងបូជាម្តងទៀតបន្ទាប់មកសាលាប្រជុំបានផ្តល់ឱ្យអ្នករាល់គ្នានូវឱកាសដើម្បីសិក្សាតូរ៉ា (ច្បាប់) ។ ក្រិត្យវិន័យលោកម៉ូសេបានដាក់កម្រិតលើវិស័យសកម្មភាពនៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់សង្ឃ (បូជាចារ្យ) ។ ភារកិច្ចនៃការបកប្រែតូរ៉ាត្រូវបានសន្មត់ដោយពួកស្ក្រែបរៀន ("សូហ្វឺរីម") ។ កិត្យានុភាពរបស់ពួកស្ក្រែបបានកើនឡើងជាពិសេសនៅពេលដែលបព្វជិតភាពតំណពូជបានចាប់ផ្ដើមសម្របខ្លួនទៅនឹងទំនៀមទម្លាប់និងទំនៀមទម្លាប់របស់ហេលេនីយ។ ពួកអាចារ្យបានដឹកនាំការតស៊ូដើម្បីថែរក្សាភាពបរិសុទ្ធជាតិនិងសាសនា។ នៅក្នុងការតស៊ូដើម្បីសេរីភាពកូនប្រុសរបស់ Matthew Hasmonaeus ដែលដឹកនាំដោយយូដាស Maccabee បានដឹកនាំជនជាតិយូដាឱ្យទទួលបានជ័យជំនះលើកងទ័ពក្រិកអាន់ទីយ៉ូចអេពីផាស (ជ័យជំនះរបស់ហាន់គូកាត្រូវបានឧទ្ទិសដល់វា) ។

អែសរ៉ា (អែសរ៉ា) និងពួកស្ក្រែបដែលបានមកបន្ទាប់ពីនេហេមា (សតវត្សទី ៥ - ២ មុនគ។ ស។ ) ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាបានបញ្ចប់ការអានព្រះគម្ពីរហេព្រើរ (តង់ណា) ៣ ផ្នែក។ ការងារនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលដែលការសរសេរ apocryphal ជាច្រើនបានលេចឡើង។ ឥឡូវការសិក្សាអំពីច្បាប់ដែលបានសរសេរ (តូរ៉ានាង - ប៊ី - ហាវ) ត្រូវបានបំពេញបន្ថែមដោយការបកស្រាយនៃច្បាប់ផ្ទាល់មាត់ (តូរ៉ានាង - អា - ព) ដែលផ្សំឡើងដោយបទបញ្ញត្តិដែលយោងទៅតាមរឿងព្រេងលោកម៉ូសេបានទទួលនៅស៊ីណៃជាមួយអ្នកនិពន្ធតូរ៉ា។ ជាក់ស្តែងបទប្បញ្ញត្តិជាច្រើនរបស់អ្នកនិពន្ធតូរ៉ាបានផ្លាស់ប្តូរតាមពេលវេលា។ ច្បាប់សរសេរនិងពាក្យផ្ទាល់មាត់រួមបញ្ចូលការអនុវត្តពិធីសាសនា សកម្មភាពអាជីវកម្មច្បាប់អនាម័យអនាម័យមរតកសិទ្ធិទ្រព្យសម្បត្តិកសិកម្មសម្លៀកបំពាក់ការហាមឃាត់ម្ហូបអាហារ - ស្ទើរតែគ្រប់វិស័យនៃជីវិតមនុស្ស។ អ្នកនិពន្ធសរសេរនិងផ្ទាល់មាត់បានប្តេជ្ញាចិត្តថាមិនត្រឹមតែជាសាសនាប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែក៏ជាផ្លូវនៃជីវិតផងដែរ។

នៅសតវត្សរ៍ទី ២ មុនគ ក្រុមពីរមានរាងជាសាសនា ពួកសាឌូស៊ីនិងពួកផារីស៊ី។ ពួកសាឌូស៊ីជាកម្មសិទ្ធិរបស់បព្វជិតភាពនិងអភិជន។ ពួកគេបានធ្វើជាសសរស្តម្ភនៃរាជវង្ស Tsadokid ដែលជាបូជាចារ្យហើយប្រហែលជាត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមស្ថាបនិករបស់ខ្លួនគឺ Tsadok ។ ពួកផារីស៊ីដែលតំណាងឱ្យស្រទាប់កណ្តាលនៃសង្គមនិងការប្រព្រឹត្ដស្របតាមប្រពៃណីរបស់ពួកស្ក្រែបបានព្យាយាមកំណត់ឥទ្ធិពលរបស់ពួកសាឌូស៊ីហើយជំទាស់នឹងការសម្រេចចិត្តរបស់ពួកគេ។ ដោយឧត្តមគតិរបស់ពួកគេពួកគេបានប្រកាសបព្វជិតភាពរបស់ប្រជាជនទាំងមូលហើយត្រូវបានគេជឿជាក់ថាជីវិតទាំងមូលរបស់មនុស្សគួរតែត្រូវបានគេពោរពេញដោយការគោរព។ ពួកសាឌូស៊ីបានចេញមកពីលិខិតរបស់ក្រិត្យវិន័យគឺពួកផារីស៊ីពីវិញ្ញាណរបស់វា។ មិនដូចពួកសាឌូស៊ីទេ ពួកផារិស៊ីរួមជាមួយ Pisana Torah បានទទួលស្គាល់អូរ៉ាល់តូរ៉ាដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយពួកស្ក្រែបនិងពួកបុព្វបុរស (ពួកគ្រូខាងច្បាប់គ្រូបង្រៀន) ដោយពិចារណាលើការណែនាំរបស់វាដែលត្រូវបានចងia ។ សូមអរគុណចំពោះការទទួលស្គាល់សិទ្ធិអំណាចទាំងច្បាប់សរសេរនិងច្បាប់ផ្ទាល់មាត់ជីវិតរបស់ប្រជាជនជ្វីហ្វមិនបានបាត់បង់នូវលក្ខណៈប្រពៃណីរបស់ខ្លួនសូម្បីតែក្រោយពេលការដួលរលំនៃរដ្ឋជ្វីហ្វនិងការបំផ្លាញប្រាសាទក៏ដោយ។ ការបង្កើនសិទ្ធិអំណាចនៃច្បាប់បានប្រែក្លាយគ្រូរបស់តូរ៉ាទៅជាមេដឹកនាំដែលគ្មានជម្លោះរបស់ប្រជាជន។ មានភាពខុសគ្នារវាងពួកផារីស៊ីនិងពួកសាឌូស៊ីចំពោះបញ្ហាជាក់លាក់មួយចំនួន។ ដូច្នេះពួកផារិស៊ីបានទទួលស្គាល់គោលលទ្ធិនៃភាពអមតៈនៃព្រលឹងនិងការរស់ពីស្លាប់ឡើងវិញហើយពួកសាឌូស៊ីបានបដិសេធ។

ទំនៀមទំលាប់របស់ពួកផារីស៊ីត្រូវបានបន្តដោយតាណៃ (តានីន - «គ្រូ») អាម៉ោរ៉ា (អារ៉ាម៉ម - អ្នកបកប្រែ) និងសារ៉ារ៉ាយ (savoraim -“ ពន្យល់”) អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលការងាររួមបានឈានដល់ការបង្កើត តាម៉ុលដែលជាការប្រមូលឯកសារយ៉ាងច្រើនរួមមានច្បាប់ផ្ទាល់មាត់យោបល់ផ្លូវច្បាប់ការពិភាក្សានិងការសម្រេចចិត្តលើបញ្ហាផ្សេងៗវេជ្ជបញ្ជានិងគោលការណ៍ក៏ដូចជាការនិទានកថារឿងព្រេងនិទាននិងប្រពៃណី។ រូបរាងចុងក្រោយរបស់អ្នក តាម៉ុល  បានអនុម័តនៅបាប៊ីឡូនប្រហាក់ប្រហែល។ ៥០០. បានកែប្រែចុងក្រោយ តាលូនបាប៊ីឡូន  សន្មតថារ៉ាវីណាដែលជាប្រធានបណ្ឌិត្យសភានៅស៊ូរ៉ានិងរ៉ាប៊ីយូសដែលដឹកនាំសាលាបណ្ឌិត្យសភានៅបុមបៃត។ ក្រុងយេរូសាឡឹម, ឬ Talmud ប៉ាឡេស្ទីនដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងសាលាប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើនជំនាន់ត្រូវបានបញ្ចប់ប្រហាក់ប្រហែល។ ៣៥០ នៅក្រុងយេរូសាឡិម .

តាម៉ុល  មានពីរផ្នែក។ ផ្នែកដំបូងគឺ Mishnahដែលជាស្នាដៃរបស់ថេណានដែលកែសម្រួលដោយយូដាហា - ណាស៊ី (“ ស្តេចយូដា - ព្រះអង្គម្ចាស់”) ។ ទីពីរ - ហ្គេនរ៉ា  ("ការបញ្ចប់") លទ្ធផលនៃអាម៉ូរ៉ា។ សម្ភារៈនីតិប្បញ្ញត្តិរបស់តាលុឌុត្រូវបានគេហៅថា ហាឡាក់ហានិងសម្ភារៈសម្តែងសម្មតិកម្មនិងវណ្ណៈអភិជន - អាដាដា  (“ តាង”“ និទានកថា”) ។

គោលលទ្ធិនេះត្រូវបានចាត់តាំងជាអ្នកក្រោមបង្គាប់ចាប់តាំងពីគោលការណ៍គ្រឹះនៃសាសនាជ្វីហ្វដែលត្រូវបានគេស្គាល់និងទទួលស្គាល់មិនចាំបាច់ត្រូវបានចុះបញ្ជីឬការបង្កើតពិសេសណាមួយឡើយ។ ការផ្តោតអារម្មណ៍គឺផ្តោតលើច្បាប់គ្រប់គ្រងឥរិយាបទរបស់ជ្វីហ្វនៅក្នុងវិស័យណាមួយនៃជីវិត។ហាឡាក់ហា  - ផ្នែកសំខាន់ តាម៉ុលចំណែកឯ អាដាដា  កាន់កាប់កន្លែងលេចធ្លោជាងនេះទៅទៀតនៅក្នុងស្នាដៃរបស់សាសនាដទៃទៀត។ ប្រភេទនេះ,ពាក់កណ្តាលបានផ្គត់ផ្គង់សម្ភារៈសំខាន់សម្រាប់ទេវវិទ្យាជ្វីហ្វ។

យុគសម័យសាវូវមានរហូតដល់ ៦០០ នាក់។ នៅពេលនេះកាឡាក់ស៊ីរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រឈានមុខគេនិងហ្គោលឡិនបានលេចចេញមក (ពី“ ភូមិសាស្ត្រ” របស់ហេប្រឺ -“ ឧត្ដមភាព”“ រុងរឿង”) ។ ហ្គុនបានដឹកនាំសាលាសិក្សានៅស៊ូរ៉ានិងប៉ាល់ដាឌីតដែលជាសាលានាំមុខពីរនៅបាប៊ីឡូនដែលបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់ការសិក្សាច្បាប់បន្ទាប់ពីរ៉ូមបានបិទសាលារៀននៅប៉ាឡេស្ទីន (៣០០) ។ នៅពេលនោះប្រមុខសហគមន៍បាប៊ីឡូនគឺ“ Reshut Galuta” (“ មេដឹកនាំនិរទេស”“ ជននិរទេសខ្លួន”) ដែលត្រូវបានអនុម័តដោយច្បាប់របស់អាជ្ញាធរពែរ្ស។ ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលពិតប្រាកដលើជីវិតរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វទាំងនៅបាប៊ីឡូននិងនៅប្រទេសដទៃទៀតត្រូវបានបញ្ចេញដោយអ្នកណែនាំហ្គុន។ រយៈពេលហ្គូណាតមានរយៈពេលប្រហែល ៤៥០ ឆ្នាំ (៦០០-១០៥០) ។ ហ្គោហ្គោនខ្លះបានបញ្ចេញមតិនិងបង្រៀនហ្វាហ្វានៅតាមសាលាដែលពួកគេដឹកនាំហើយជាចៅក្រមកំពូលបានណែនាំវាទៅក្នុងសហគមន៍។ ពួកគេបានធ្វើការស្រាវជ្រាវលើសពីនេះទៅទៀត តាម៉ុល, - ប្រវត្តិវេយ្យករណ៍, liturgy ។ Rabbi Sherira Gaon នៃទីក្រុង Pumbedita ក្នុងឆ្នាំ ៩៨៧ បានសរសេរលិខិតវិវត្តដ៏ល្បីល្បាញទៅកាន់ជនជាតិជឺរី តាម៉ុលដែលនៅតែជាប្រភពដ៏សំខាន់មួយលើប្រធានបទនេះ។ Rabbi Amram Gaon មកពី Surah ក្នុងឆ្នាំ ៨៧០ និង Rabbi Saadiah Gaon (៨៩២-៩៤២) ដែលជាអ្នកជំនាញវេយ្យាករណ៍និងទស្សនវិទូឆ្នើមបានបង្កើតភាពភ្លឺស្វាង។ យានជាច្រើនឆ្លើយតបទៅនឹងសំណូមពររបស់ជនជាតិយូដានៅឌុសប៉ូរ៉ាបានសរសេរចម្លើយវែងឆ្ងាយ (សារដែលគេហៅថាគ្រូបូរាណដែលមានការអនុញ្ញាតជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសំនួរដែលទាក់ទងនឹងធម្មជាតិ។ ការសម្រេចចិត្តដែលបានចែងនៅក្នុងអ្នកឆ្លើយតបគឺជាគំរូនិងមានឥទ្ធិពលនៃច្បាប់) ។ ភាពល្បីល្បាញបំផុតគឺការឆ្លើយតបរបស់រ៉ាប៊ីហៃយ៉ាហ្គុននៃបុមបដាតាដែលមានអាយុកាលប្រហែល ១០០០ នាក់។ ហ្គុនក៏បានកែសម្រួលក្រមនៃច្បាប់តាលុដិកផងដែរ។

និកាយដែលបានកើតឡើងក្នុងយុគសម័យ Gaonath ដែលគេស្គាល់ថាជា ខារ៉ាត់បដិសេធ តាម៉ុល។ អ្នកទាំងនេះជាអ្នកដើរតាមអាណាន់បិលដាវីឌ (ឃ។ ៨០០) ដែលមិនបានជោគជ័យក្នុងការដាក់ពាក្យសុំតំណែងពី Excilarch ដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយពូរបស់គាត់។ បន្ទាប់ពីក្លាយជាមនុស្សរឹងរូសប្រឆាំងនឹងហ្គុនដែលមិនគាំទ្រការអះអាងរបស់គាត់ចំពោះជំហរនេះអាណានបានទៅប៉ាឡេស្ទីនជាកន្លែងដែលគាត់បានប្រមូលផ្តុំក្រុមខ្លួនអ្នកដើរតាមខ្លួនដែលជឿជាក់ថាវេជ្ជបញ្ជាតាម៉ុលនិចធ្វើឱ្យខូចច្បាប់។ អាណានបានអំពាវនាវឱ្យមានការគោរពយ៉ាងតឹងរឹងនូវលិខិតរបស់ក្រិត្យវិន័យដែលមានចែងនៅក្នុងព្រះគម្ពីរ។ ឆ្លើយតបនឹងអាណាន់ដំបូងគ្រូអាចារ្យបានសង្កត់ធ្ងន់លើសិទ្ធិអំណាចរបស់តាលុដដោយជឿជាក់ថានៅក្នុងបរិបទនៃការរីករាលដាលនៃសាសនាអ៊ីស្លាមវាចាំបាច់ត្រូវប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការបកស្រាយនៃអក្សរសិល្ប៍សរសេរនិងផ្ទាល់មាត់ដែលបានបន្សុទ្ធដោយប្រពៃណីដែលមានអាយុកាលរាប់សតវត្សរ៍។ ដើម្បីឆ្លើយតបឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ចំពោះបញ្ហាប្រឈមរបស់ខារ៉ាខាសអ្នកត្រកូលឌឺបានចូលរួមសិក្សាព្រះគម្ពីរវេយ្យាករណ៍និងទស្សនវិជ្ជាជ្វីហ្វក៏ដូចជាទ្រឹស្តីនិងក្រមសីលធម៌ជ្វីហ្វ។ នៅចុងបញ្ចប់កំណើននៃចលនាខារ៉ាតបានបញ្ឈប់ហើយសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ តាម៉ុល  នៅតែជាការងារដែលមានអំណាចបំផុត។

និយាយជាទូទៅ តាម៉ុល  វាមិនមែនជាលេខកូដដែលត្រូវបានបញ្ជាទិញទេដូចជាការប្រមូលច្បាប់សាមញ្ញ ៗ ។ ផងដែរ តាម៉ុល  បំពេញបន្ថែមជាមួយនឹងការអត្ថាធិប្បាយយ៉ាងទូលំទូលាយរបស់ពួកបុព្វជិតដែលបានបកស្រាយវាស្របតាមការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងស្ថានភាពសង្គមនិងវប្បធម៌។ មិនមានច្បាប់តឹងរឹងនៃការបកស្រាយគ្មានអំណាចសំខាន់ឬអាជ្ញាធរចុងក្រោយ។ ក្នុងករណីភាគច្រើនអ្នកអត្ថាធិប្បាយបានព្យាយាមបង្ហាញពីទស្សនៈរបស់ពួកគេនៅក្នុងព្រះគម្ពីរនិង តាម៉ុល  ឬនៅក្នុងសំណេររបស់គ្រូបុព្វជិត។ អ្នកអត្ថាធិប្បាយនាំមុខ តាម៉ុល  គឺ Rashi (រ៉ាប៊ី Shlomo bin Yitzhak នៃ Troyes, ១០៤០-១១០៥) ។ ពួកគេបាននិយាយថាបើគ្មានការអត្ថាធិប្បាយរបស់គាត់ទេ តាម៉ុល  ឥឡូវនេះវាអាចជាសៀវភៅដែលមានត្រា ៧ ។

ទោះបីជាយោបល់បានធ្វើឱ្យការរៀនសូត្រមានភាពងាយស្រួលជាងមុន តាម៉ុលមានតំរូវការសៀវភៅដៃដែលអាចចូលដំណើរការបានងាយស្រួលសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែង។ តាំងពីដំបូងពួកគេចាប់ផ្តើមបង្កើតច្បាប់នៃច្បាប់ជ្វីហ្វដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីបំពេញនូវភាពខ្វះចន្លោះនេះ។ ក្នុងចំណោមអ្នកដំបូង - អនុក្រឹត្យធំ(ហាឡាចតហ្គូដូត) និង ហ្គីសអាល់ហ្វាសា,  ត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់ការធ្វើវិយោគបន្ថែម។ សំខាន់បំផុតនៃលេខកូដក្រោយៗបានក្លាយជា ម័រតុន ធ្វើច្បាប់ម្តងទៀត(Mishneh Torah), បួនជួរ(Arbaa Turim) ការងាររបស់យ៉ាកុបប៊ីនអេស៊ើរ (ឃ។ ១៣៤០) និង តារាងដាក់(Shulchan Aruch) យ៉ូសែបខាឡូ (១៤៨៨-១៥៧៥) ។ Maimonides លេខកូដតំណាងឱ្យប្រព័ន្ធនៃសាសនាយូដាទាំងមូលហើយ Maimonides មិនដូចអ្នកសរសេរកូដដទៃទៀតមិនអនុវត្តតាមនីតិវិធីដែលបានអនុម័តនៅក្នុង តាម៉ុលប៉ុន្តែបានដាក់ជាក្រុមនូវសម្ភារៈតាមរបៀបរបស់ខ្លួនហើយណែនាំផ្នែកថ្មី។ គាត់មិនបានសំដៅទៅលើអាជ្ញាធរដែលគាត់ត្រូវបានគេរិះគន់នោះទេ។ រចនាប័ទ្មរបស់គាត់គឺសង្ខេប។   Shulchan Aruch  Caro ផ្អែកលើ Arbaa Turim និងបំពាក់ដោយពន្លឺភ្លឺរលោងរបស់លោកម៉ូសេអ៊ីសឺស (១៥២០-១៥៧២) ដែលត្រូវបានអនុម័តដោយយុគសម័យគ្រិស្តអូស្សូដក់សម័យទំនើបជាក្រមបទដ្ឋាន។

នៅយុគសម័យកណ្តាលជនជាតិជ្វីហ្វបានចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍទស្សនវិជ្ជា។ ទស្សនវិទូជ្វីហ្វដ៏លេចធ្លោដំបូងគេគឺសាដាឌីហ្គោន។ ការងារសំខាន់បំផុតរបស់គាត់គឺ សៀវភៅជំនឿនិងទស្សនៈ(សេហ្វហា - អេមណុតវ៉េតាដឺពី) ជាកន្លែងដែលភាពសំខាន់ផ្នែកទស្សនវិជ្ជានៃបទប្បញ្ញត្តិខាងគោលលទ្ធិនៃសាសនាយូដាត្រូវបានផ្តល់ឱ្យ។ បាហាយ៉ាណុណាប៉ាដាដា (សតវត្សរ៍ទី ១១) បានក្លាយជាអ្នកនិពន្ធជនជាតិជ្វីហ្វដំបូងគេដែលសរសេរសន្ធិសញ្ញាលើប្រព័ន្ធក្រមសីលធម៌ - ទំនួលខុសត្រូវរបស់បេះដូង។ ទស្សនវិទូខាងសាសនារបស់សាសនាយូដាជំពាក់យ៉ាងច្រើន ប្រភពនៃជីវិត  neoplatonics សាឡូម៉ូន ibn Gebirol  (១០២១-១០៥៨) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា Avicebron មកពី Valencia ។ យូដាហាឡវីមកពីតូលដូដូ (ឆ្នាំ ១០៨០ - គ ១១៤០) បានរិះគន់គោលលទ្ធិនៃរឿងនិទានក៏ដូចជាការបង្រៀនរបស់អារីស្តូតអំពីភាពអស់កល្បជានិច្ចនៃរូបធាតុ។

អ្នកប្រាជ្ញនិងទស្សនវិទូជ្វីហ្វដ៏អស្ចារ្យនៃមជ្ឈឹមវ័យត្រូវបានគេលើកឡើងរួចមកហើយគឺលោកម៉ូសេមៃម៉ុនដេត (១១៣៥-១២០៤) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់នៅក្រោមអក្សរកាត់ថា“ រ៉ាមမ်” ដែលជាអ្នកនិពន្ធនៃកតិកាសញ្ញានេះ។   អ្នកណែនាំស្ទាក់ស្ទើរ (ច្រើនទៀត Nevuhim) ដែលបានបង្រៀនអំពីភាពសុខដុមនៃហេតុផលនិងសេចក្ដីពិតដែលបានទទួលតាមរយៈវិវរណៈ។ Maimonides គឺជាអារីស្តូតហើយការងាររបស់គាត់មានឥទ្ធិពលដែលមិនអាចប្រកែកបានមិនត្រឹមតែលើជនជាតិជ្វីហ្វប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែថែមទាំងលើទស្សនវិទូដែលមិនមែនជាជនជាតិជ្វីហ្វរួមទាំងថូម៉ាសអាគីណាសផងដែរ។ ទស្សនវិទូជ្វីហ្វដ៏សំខាន់ផ្សេងទៀតនៅសម័យនោះគឺលោកម៉ូសេ ibn Ezra, Levi bin Gershon (១២៨៨-១៣៤៤) និង Hasdai bin Abraham Kreskas (១៣៤០-១៤១០) ដែលព្យាយាមលុបសាសនាយូដាចេញពីអារីស្តូត។ នៅជុំវិញដើមសតវត្សទី ១៧ ។ ទស្សនវិទូដែលមានការសង្ស័យបានលេចមុខក្នុងចំណោមទស្សនវិទូជនជាតិជ្វីហ្វដែលល្បីល្បាញជាងគេ យូរីអាសេស្ត្រា  មកពី Amsterdam, Leon ពី Modena និង Yosef Delmedigo ប៉ុន្តែចំណុចនៃភាពចម្រូងចម្រាសរបស់ពួកគេត្រូវបានដឹកនាំភាគច្រើននៅជ្រលងភ្នំ Talmudism និង Kabbalah ។

ប្រតិកម្មទៅនឹងសនិទានភាពរបស់ទស្សនវិទូនិងសំខាន់ជាងនេះទៅទៀតចំពោះការបង្រៀនរបស់ម៉ូម៉ាណែមដែលបានរួមចំណែកដល់ការពង្រឹងចរន្តអាថ៌កំបាំង។ គោលលទ្ធិថ្មីដែលត្រូវបានគេហៅថា "Kabbalah" ("ប្រពៃណី") បានរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សពីអេស្ប៉ាញទៅភាគខាងជើង។ សៀវភៅសំខាន់ដំបូងបង្អស់របស់គូបឡាគឺ សៀវភៅការបង្កើត(សេរ៉ាសយូស្សារ៉ា, ៩ គ។ ) អក្សរសិល្ប៍ Kabbalistic បានបន្តអភិវឌ្ឍនៅក្នុងសហគមន៍ជ្វីហ្វនៃប្រទេសបារាំងនិងអាឡឺម៉ង់និងនៅសតវត្សទី ១៥ ។ បានរស់រានមានជីវិតនៅថ្ងៃចុងក្រោយនៅប៉ាឡេស្ទីនដោយសារសាលារៀន Moshe មកពី Cordoba (១៥២២-១៥៧០) និងអ៊ីសាក Luria (១៥៣៤-១៥៧២) ។ ការងាររបស់ Kabbalistic ដែលគួរឱ្យគោរពបំផុតគឺសៀវភៅ ហ្សូហាសន្មតថាបារ៉ាស៊ីស៊ីម៉ុនបារយូឆៃប៉ុន្តែត្រូវបានចងក្រងដោយជនជាតិអេស្បាញអេស្បាញ លោកម៉ូសេដឺឡេអូ.

Kabbalah បានអភិវឌ្ឍជាប្រព័ន្ធនៃការប្រៀបធៀបដោយផ្តោតលើគោលលទ្ធិនៃការបញ្ចោញចេញដ៏ទេវភាពនិងការបើកសម្តែងដែលជាគោលលទ្ធិនៃ "Sefirot" (ដំណាក់កាលនៃការរំដោះនិងជំហានឋានានុក្រមនៃវិញ្ញាណនិងពួកទេវតា) ក៏ដូចជា "gilgul" ("ការផ្លាស់ប្តូរព្រលឹង") ។ នៅគ្រប់ពាក្យសម្តីឬសកម្មភាពមនុស្សម្នាក់ៗត្រូវគិតពីទំនាក់ទំនងថ្មីជាមួយពិភពខាងវិញ្ញាណ។ ឈ្មោះរបស់ព្រះជាម្ចាស់គឺជាអាថ៌កំបាំងដែលគ្របដណ្ដប់លើអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងនិងប៉ះពាល់ដល់អ្វីៗទាំងអស់អក្សររបស់វាមានអំណាចអាថ៌កំបាំង។

ទន្ទឹមនឹងទ្រឹស្តីអាថ៌កំបាំងនេះកាបាឡាឡាជាក់ស្តែងក៏បានបង្កើតឡើងដោយសង្កត់ធ្ងន់លើសារៈសំខាន់នៃធម្មជាតិរបស់មនុស្ស។ នាងបានបង្កើតប្រព័ន្ធនៃការបិសាចនិងមន្តអាគមមួយដែលលើកទឹកចិត្តដល់ការធ្វើត្រាប់តាមគ្រិស្តសាសនាប៉ុន្តែការផ្តោតសំខាន់គឺទៅលើព្រះមេស្ស៊ីនិងការសង្គ្រោះរបស់អ៊ីស្រាអែល។ ចំណង់ចំណូលចិត្តចំពោះកូបឡាឡាបានត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់ការទទួលស្គាល់នៃព្រះមេស្ស៊ីក្លែងក្លាយដូចជាអាប្រាហាំអាប់ឌុលហ្វា (១២៤០ - គ .១៩៩១), ដាវីឌរេរូបេនី (១៤៩០-១៥៣៥), សាឡូម៉ូនម៉ុកហូ (១៥០០-១៥៣២) ។ សាន់តាតាយឯកតា (១៦២៦-១៦៧៦),  ដែលមានអ្នកតាមដានរាប់ពាន់នាក់និងយ៉ាកុបហ្វ្រង់ស័រ (១៧២៦-១៧៩១) ។ Kabbalah បានជះឥទ្ធិពលលើអក្សរសិល្ប៍សីលធម៌ ("musar") ។ ក្នុងចំណោមស្នាដៃរៀបចំធ្វើកិច្ចការជំនួញអាចត្រូវបានគេហៅថាជាសន្ធិសញ្ញាសាំយូអែលហាឌីត (១១១៥-១១៨០) និងកូនប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះយូសាហាឌីត (១១៥០-១២១៧) សៀវភៅគួរឱ្យគោរព (សេកហាស៊ីឌីម) ដែលគោលការណ៍សីលធម៌ខ្ពស់ជាប់ទាក់ទងនឹងអបិយជំនឿជំនឿលើវិញ្ញាណអាក្រក់និងបិសាច។

និន្នាការអាថ៌កំបាំងនេះបានរកឃើញកន្សោមថ្មីនៅក្នុង ភាពស្អប់ខ្ពើម  សតវត្សទី ១៨ និង ១៩ ដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសប៉ូឡូញ។ ក្នុងកម្រិតដ៏ច្រើនចលនានេះគឺជាការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងលទ្ធិសាសនានិយមនិងទស្សនៈនៃការរៀនសូត្រ តាម៉ុល  គឺជាមធ្យោបាយតែមួយគត់ដើម្បីទទួលបាននូវជីវិតដ៏សុចរិត។ ចលនានេះបានចាប់ផ្តើមជាមួយអ៊ីស្រាអ៊ែនប៊ិនអេលីស៊ើរ (បាឡាំសិមតូត) (គ។ ស ១៧០០-១៧៦០) និងឌូបាវឺពីមេហ្សេច (១៧១០-១៧៧២) ។ហាឌីឌីសគឺជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសេចក្តីប្រាថ្នាខាងវិញ្ញាណរបស់មហាជនដែលគ្មាន to កាសចូលទៅជិតព្រះតាមរយៈការសិក្សា។ តាម៉ុលមិនដឹងថាត្រូវធ្វើយ៉ាងម៉េចទេ។ មធ្យោបាយសំខាន់ដែលពួកគេអាចមានសាមគ្គីភាពជាមួយព្រះគឺការអធិស្ឋាន។ ប៉ុន្តែការអនុវត្តជាក់ស្តែងដែលផ្ទុយស្រឡះពីគ្នាបានចាប់ផ្តើមចាក់ឫសនៅក្នុងហាឌីស៊ីស។ The Talmudហើយនេះបាននាំអោយហាឌីឌីមមានជម្លោះជាមួយរ៉ាប៊ីអេលីយ៉ា (អេលយ៉ាហ៊ូ) (១៧២០-១៧៩៧) វីលណាហ្កុនដែលបានថ្កោលទោសពួកគេ។

លោកម៉ូសេ Mendelssohn (១៧២៩-១៧៨៦) ដែលទស្សនៈរបស់ទស្សនវិទូត្រូវបានគេយល់ខុសដោយជនជាតិយូដាខ្លះថាជាលេសសម្រាប់ការបដិសេធសាសនាយូដាដែលជាឥស្សរជនសំខាន់មួយនៃការបន្តជាថ្មីដែលធ្វើឱ្យមានលទ្ធភាពយល់កាន់តែច្បាស់អំពីតម្លៃរបស់សាសនាយូដា។ ការចូលរួមចំណែកដ៏សំខាន់របស់មេឌែលសូសូក្នុងការសម្របខ្លួនទៅនឹងជីវិតជ្វីហ្វទៅនឹងជីវភាពរស់នៅខាងក្រៅហ្គេតធូគឺជាការបោះពុម្ពផ្សាយការបកប្រែភាសាអាល្លឺម៉ង់របស់មន្ទីរបញ្ចកោណ។ គាត់បានបើកសាលាជ្វីហ្វឥតគិតថ្លៃលើកដំបូងនៅប៊ែរឡាំងដែលជាកន្លែងដែលរួមជាមួយព្រះគម្ពីរនិង តាម៉ុល  វិន័យខាងលោកិយត្រូវបានបង្រៀន។ សាលានេះបានធ្វើជាគំរូសម្រាប់សាលាព្រះសហគមន៍កាតូលិកជ្វីហ្វដែលបានបើកជាបន្តបន្ទាប់នៅគ្រប់ទីកន្លែងហើយបានធ្វើឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍ក្នុងការសិក្សាភាសាហេព្រើរ។ ចាប់ពីទីនេះបានចាប់ផ្តើមចលនាហាស់ឡាឡា (ការត្រាស់ដឹងជ្វីហ្វ) នៅអឺរ៉ុបកណ្តាល។ អ្នកដើរតាមរបស់ Mendelssohn រួមមាន Naftali Herz Wessel (១៧២៥-១៨០៥) នៅទីក្រុង Hamburg, Nachman Krohmal (១៧៨៥-១៨៤០) នៅអឺរ៉ុបខាងកើតនិងសាំយូអែល David Luzzatto (១៨០០-១៨៦៥) នៅអ៊ីតាលី។ ការចូលរួមវិភាគទានយ៉ាងសំខាន់ដល់ការសិក្សាសាសនាជ្វីហ្វដោយប្រើវិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រអ៊ឺរ៉ុបត្រូវបានធ្វើឡើងដោយឡេអូផូលហ្សូន (១៧៩៤-១៨៦៦) ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្ថាបនិកនៃការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្ររបស់សាសនាជ៉ែម (ដែលគេហៅថាវិសឹនសេតឌ័រឌឺមែនសិន) ។

នៅដើមសតវត្សទី ១៩ នៅប្រទេសអាឡឺម៉ង់មានចលនាមួយដែលគេហៅថាអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់សាសនាយូដា ម៉ា  វាត្រូវបានជំរុញដោយបំណងប្រាថ្នារបស់ជនជាតិយូដាដែលត្រូវបានរួមបញ្ចូលនៅក្នុងដំណើរការនៃការរំដោះខ្លួននយោបាយនិងវប្បធម៌ដើម្បីសម្របសាសនាយូដាទៅនឹងលក្ខខណ្ឌទំនើប។ ដំបូងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើកំណែទម្រង់មានគោលបំណងជាចម្បងក្នុងការធ្វើឱ្យសេវាកម្មសាលាប្រជុំអាចទទួលយកបានសម្រាប់ពិភពលោកលោកខាងលិច។ សរីរាង្គមួយក្រុមចម្រៀងចំរុះនិងការច្រៀងទំនុកច្រៀងសាសនាអាឡឺម៉ង់ត្រូវបានគេណែនាំអោយគោរពបូជា។ ភាសាអាឡឺម៉ង់ត្រូវបានគេប្រើជាភាសានៃការអធិស្ឋាននិងការអធិប្បាយ។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការបម្រើស្ត្រីនិងបុរសបាននៅជាមួយគ្នា។ ក្រោយមករាល់ការលើកឡើងអំពីទីក្រុងស៊ីយ៉ូនដែលបង្ហាញពីសេចក្តីប្រាថ្នាជាតិជ្វីហ្វដើម្បីស្តារស្រុកកំណើតពីបុរាណត្រូវបានដកចេញពីការអធិស្ឋាន។ ចលនាកែលំអនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយមនុស្សដែលមិនមានងារជាអ្នកកែសំរួលទោះបីជាពួកអ្នកកែទំរង់កំណែទម្រង់ក៏បានលើកឡើងពីតម្រូវការនៃការផ្លាស់ប្តូរដែលក្នុងនោះ - អ័ប្រាហាំ Geiger(១៨១០-១៨៧៤) និងសាំយូអែលហ៊ីហេហ៊ីម (១៨០៦-១៨៦០) ។ ហ្គេហ្គីបានមើលសាសនាជ្វីហ្វពីទស្សនវិស័យប្រវត្តិសាស្ត្រដោយសង្កត់ធ្ងន់ថាគំនិតនិងស្ថាប័នសង្គមដូចដែលប្រវត្តិសាស្រ្តជ្វីហ្វបានបង្ហាញអាចក្លាយជាលែងប្រើហើយផ្តល់ផ្លូវដល់អ្នកថ្មី។ ហ៊ីធហ៊ីមជាអ្នកគាំទ្ររ៉ាឌីកាល់នៃសាសនាដែលបដិសេធមិនទទួលស្គាល់។ គាត់បានទៅលើសពីហ្គេហ្គីដោយសារភាពការផ្លាស់ប្តូរដែលហ្គេហ្គីបានចាត់ទុកការផ្តល់សម្បទានដល់គ្រីស្ទសាសនាដូចជាការផ្លាស់ប្តូរថ្ងៃសម្រាកពីថ្ងៃសៅរ៍ដល់ថ្ងៃអាទិត្យ។ ការធ្វើកំណែទម្រង់បានបដិសេធការប្រកាន់ខ្ជាប់របស់អក្សរសាស្រ្តនៃច្បាប់ដែលបានដាក់ចេញជំនួសគោលការណ៍នៃប្រវត្តិសាស្ត្រនៃវិវរដែលបង្ហាញពីតម្រូវការដើម្បីសម្របខ្លួនទៅនឹងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាននិងតម្រូវការនៃយុគសម័យ។

ចលនាអ្នកកែទម្រង់បានជ្រៀតចូលអង់គ្លេសនិងបារាំង។ Haskala ក៏បានឆ្លងកាត់ឥទ្ធិពលរបស់គាត់ដែលស្ទើរតែបានអភិវឌ្ឍក្នុងពេលដំណាលគ្នានៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី។ កន្លះសតវត្សរ៍ក្រោយមកកំណែទម្រង់នៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះ។ កំណែទម្រង់សាសនាជ្វីហ្វដែលឥឡូវនេះមានអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់ទូទាំងពិភពលោកបានឆ្លងកាត់ពេលវេលាដ៏រុងរឿងរបស់ខ្លួននៅសហរដ្ឋអាមេរិកដែលជាកន្លែងដែលវាបានវិវឌ្ឍតាំងពីទសវត្សឆ្នាំ ១៨៤០ ។ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ២០ ។ អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់អាមេរិចគឺលោក Judaism បានធ្វើការផ្លាស់ប្តូរជំហរប្រឆាំងនឹងអ្នកជាតិនិយមនិងប្រឆាំងនឹងពិធីសាសនាដែលទទួលបានពីកំណែទម្រង់អាល្លឺម៉ង់។ ឥលូវនេះគំនិតនៃស៊ីនស៊ីសកំពុងរីករាលដាលនៅក្នុងសហគមន៍អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ទម្រង់ធ្វើពិធីដើមកំពុងត្រូវបានស្តារឡើងវិញការធ្វើពិធីសាសនាដែលត្រូវបានកែប្រែឬថ្មីត្រូវបានគេណែនាំ។ ភាសាហេព្រើរបានត្រូវប្រើជាទូទៅក្នុងការថ្វាយបង្គំ។

ការឆ្លើយតបរបស់គ្រិស្តអូស្សូដក់គ្រិស្តសាសនាចំពោះការរំដោះខ្លួននិងការគំរាមកំហែងនៃការបាត់បង់សមាជិករបស់ខ្លួនគឺការកើនឡើងនូវភាពធន់ទ្រាំទៅនឹងការប៉ុនប៉ងដើម្បីផ្លាស់ប្តូរច្បាប់ដែលបានទទួលតាមរយៈវិវរណៈដ៏ទេវភាពនិងការបកស្រាយខាងសាសនា។ នៅប្រទេសអាឡឺម៉ង់លោកសាំសុនរ៉ាហ្វាអែលហឺស (១៨០៨-១៨៨៨) ជាស្ថាបនិក ចលនាណីតូតូដូសជឿថាគំនិតរបស់សាសនាជ្វីហ្វនិងមនុស្សជាតិសកលលោកមិនផ្ទុយពីគ្នាទេ។ នៅក្នុងសៀវភៅ អក្សរជ្វីហ្វចំនួន ១៩ (Neunzehn Briefe über Judenthumឆ្នាំ ១៨៣៦) គាត់បានអះអាងថាការលំបាកដែលបានជួបប្រទះដោយអ្នកតំណាងជំទាស់នៃមនុស្សជំនាន់ក្រោយដែលព្យាយាមផ្សះផ្សាទិដ្ឋភាពសាសនានិងសាសនានៃជីវិតគឺចាក់ឫសដោយភាពល្ងង់ខ្លៅនៃសាសនាយូដា។ ម៉្យាងទៀតមនុស្សជំនាន់ចាស់មានកំហុសក្នុងការសង្កេតមើលការអនុវត្តសាសនាជ្វីហ្វជាផ្លូវការសុទ្ធសាធ។ លោក Rabbi Hirsch បានយល់ស្របជាមួយក្រុមអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ថាអ៊ីស្រាអែលមានបេសកកម្មប៉ុន្តែបានបញ្ជាក់ថាសម្រាប់ជនជាតិយូដាបំពេញបេសកកម្មរបស់ពួកគេឱ្យបានត្រឹមត្រូវព្រះបានថ្កោលទោសពួកគេចំពោះភាពឯកោខាងសីលធម៌និងខាងវិញ្ញាណ។ លើសពីនេះទៅទៀតលោក Rabbi Hirsch បានប្រកែកថាសាលាឌុយប៉ូគឺជាសាលានៃការសំអាតដែលតាមឆន្ទៈរបស់ព្រះជនជាតិយូដាត្រូវតែឆ្លងកាត់ដើម្បីបំពេញបទបញ្ញត្តិនៅក្នុងការបកស្រាយរបស់សាសនាយូដាដែលជាបុព្វជិតដើម្បីទទួលបានមកវិញនូវទំនាក់ទំនងនេះ។ ការផ្លាស់ប្តូរណាមួយគួរតែរួមបញ្ចូលការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវការបណ្តុះបណ្តាលដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីធ្វើឱ្យមានភាពស៊ីជម្រៅជាមួយសាសនាគ្រិស្តអូស្សូដក់និងបង្រៀនពីរបៀបរស់នៅស្របតាមបទដ្ឋានរបស់វា។ ហឺសបានធ្វើជាគំរូមួយដោយបង្កើតសាលាព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅក្នុងសហគមន៍របស់គាត់នៅហ្វ្រែងហ្វើត។ តាមគាត់អ៊ីស្រាអែលហ៊ីលឡេសស៊ីមឺរ (១៨២០-១៨៩៩) បានបើកសិក្ខាសាលាថ្នាក់សិក្ខាសាលាមួយនៅប៊ែរឡាំងជាកន្លែងដែលគ្រូបព្វជិតគ្រិស្តអូស្សូដក់ត្រូវបានបណ្តុះបណ្តាលទាំងផ្នែកសាសនាទូទៅនិងជ្វីហ្វ។

ជនជាតិយូដាជាច្រើនមិនបានត្រៀមខ្លួនដើម្បីទទួលយកភាពជ្រុលនិយមទាំងខាងជំនឿអរូបីតូសនិងអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់នោះទេប៉ុន្តែបានស្វែងរកដំណោះស្រាយដែលមិនសូវស៊ីជម្រៅចំពោះបញ្ហានៃការសម្របខ្លួនតាមប្រពៃណីរបស់សាសន៍យូដាទៅនឹងការទាមទារនៃសម័យនោះ។ មេដឹកនាំស្លាបមធ្យមគឺហ្សាចៀរីហ្វ្រែល (១៨០១-១៨៧៥) ដែលជាស្ថាបនិកសាលាទំនើបខាងសាសនាប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យក្រោយហៅថា“ សាសនាអភិរក្សនិយម” ».គាត់ជឿជាក់ថាស្ថាប័នដែលបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងដំណើរនៃការអភិវឌ្ឍន៍ប្រវត្តិសាស្ត្រគួរតែត្រូវបានគេគោរពថាមិនមានការផ្លាស់ប្តូរហើយការបដិសេធរបស់ពួកគេគឺការបោះបង់ចោលសាសនា។ ការព្រួយបារម្ភចម្បងរបស់គាត់គឺការថែរក្សាទំនៀមទម្លាប់ជ្វីហ្វ។ ហ្វ្រែនឌែលបានចៀសវាងអ្នកនយោបាយអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់និងគ្រិស្តអូស្សូដក់របស់គាត់ប៉ុន្តែបានចូលរួមក្នុងសកម្មភាពច្នៃប្រឌិតក្នុងនាមជាប្រធាននៃសិក្ខាសាលាខាងសាសនានៅប៊ែលឡៅ (ឥឡូវវ៉ូក្លាវប្រទេសប៉ូឡូញ) ។ លោកបានលះបង់រាល់ការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោកក្នុងការចិញ្ចឹមបីបាច់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រភេទថ្មីដែលនឹងប្តេជ្ញាទាំងតម្លៃប្រពៃណីនិងវិធីសាស្រ្តរិះគន់ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកសូមអរគុណដល់ព្រះបាទសាឡូម៉ូន Schechter (១៨៤៧-១៩១៥) និងអ្នកដើរតាមគាត់អ្នកកាន់សាសនាអភិរក្សនិយមមានការរីកចម្រើនគួរឱ្យកត់សម្គាល់និងទទួលបានអ្នកគាំទ្រថ្មីមួយចំនួនធំ។ ចលនាអ្នកកសាងឡើងវិញដែលដឹកនាំដោយលោក Mordechai M. Kaplan (១៨៨១-១៩៨៣) បានកើតឡើងនៅក្នុងពិភពអភិរក្សសាសនាប៉ុន្តែមានអ្នកតំណាងមកពីគ្រប់ទិសដៅក្នុងចំណោមសមាជិកទាំងអស់។ តាមទស្សនៈនៃការកសាងឡើងវិញសាសនាយូដាគឺជាអរិយធម៌សាសនាដែលកំពុងរីកចម្រើនដែលជាបទដ្ឋាននៃអាកប្បកិរិយាដែលត្រូវបានកំណត់មិនមែនដោយជំនឿសាសនាទេប៉ុន្តែដោយប្រជាជនជ្វីហ្វខ្លួនឯង។

ចលនាសំខាន់បំផុតនៅពាក់កណ្តាលទីពីរនៃសតវត្សរ៍ទី ១៩ ។ បានក្លាយជាស៊ីស៊ីនិយម។ ពាក្យនេះត្រូវបានណែនាំដោយ Nathan Birnbaum ក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៦ ដោយពិពណ៌នាអំពីទស្សនៈនយោបាយថ្មីស្តីពីការស្តាររដ្ឋជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីននិងការតាំងទីលំនៅរបស់ប្រទេសនេះដោយជនជាតិជ្វីហ្វ។ ចលនានេះបានកើតឡើងជាផ្លូវការនៅឯសន្និបាតពិភពស៊ីននីសលើកទី ១ (១៨៩៧) ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយថេដ័រហឺស (១៨៦០-១៩០៤) នៅបាហ្សល (ស្វីស) ។ ស៊ីយ៉ូននិយមបានបង្កប់នូវក្តីសង្ឃឹមដ៏យូរអង្វែងរបស់ប្រជាជនជ្វីហ្វក្នុងការស្វែងរកផ្ទះរបស់ពួកគេដែលបានបង្ហាញជាលើកដំបូងនៅក្នុងសម័យព្រះគម្ពីរនិងមិនផុតពូជក្នុងរយៈពេលរាប់សតវត្សរ៍នៃការបែកខ្ញែក។ នយោបាយស៊ីយ៉ូននិយមទិសដៅដែលត្រូវបានកំណត់ ហឺហ្សែលបានទទួលស្គាល់ថាសម្រាប់ការសម្រេចបាននូវក្តីសុបិន្តនេះវាចាំបាច់ដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រពីប្រជាជននៅលើពិភពលោក។ ដូចប្រជាជាតិដទៃទៀតដែរនៅពេលនោះជនជាតិជ្វីហ្វជឿថាក្តីសង្ឃឹមតែមួយគត់សម្រាប់ការអភិរក្សជ្វីហ្វនិងអរិយធម៌របស់ខ្លួនគឺការអះអាងឯករាជ្យភាពរបស់ជាតិ។ ការរីកចម្រើននៃការប្រឆាំងនឹងពួកអ៊ីស្លាមទាំងបញ្ញវន្ត“ មានមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រ” និងនិយាយដោយត្រង់ទៅតាមធម្មជាតិដែលនាំឱ្យមានការសម្លាប់ជនជាតិជ្វីហ្វនៅអឺរ៉ុបខាងកើតបានបញ្ចុះបញ្ចូលពួកជ្វីហ្វថាពួកគេនឹងទទួលបានសន្តិសុខតែនៅក្នុងរដ្ឋជ្វីហ្វឯករាជ្យប៉ុណ្ណោះ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ចលនាហ្ស៊ីហ្ស៊ីសបានទទួលការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិដែលត្រូវបានសង្កត់ធ្ងន់ជាពិសេសនៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសបាឡឺរ (១៩១៧) ហើយបន្ទាប់មកក្នុងអាណត្តិគ្រប់គ្រងប៉ាឡេស្ទីនដែលបានផ្តល់ឱ្យចក្រភពអង់គ្លេស។ នៅថ្ងៃទី ២៩ ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ ១៩៤៧ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចចិត្តស្តីពីការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីនហើយនៅថ្ងៃទី ១៤ ខែឧសភាឆ្នាំ ១៩៤៨ រដ្ឋអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានប្រកាស។

 ការបង្រៀន 
គោលលទ្ធិសីលធម៌ទំនៀមទម្លាប់និងទិដ្ឋភាពសង្គមរបស់សាសនាយូដាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅតូរ៉ាដែលក្នុងន័យទូលំទូលាយរួមបញ្ចូលទាំងច្បាប់ផ្ទាល់មាត់និងសំណេរក៏ដូចជាចំនួនសរុបនៃការបង្រៀនរបស់ប្រជាជនជ្វីហ្វ។ ក្នុងន័យតូចចង្អៀតពាក្យថាតូរ៉ាសំដៅទៅលើមន្ទីរបញ្ចកោណរបស់លោកម៉ូសេ។ យោងទៅតាមទស្សនៈរបស់ជនជាតិយូដាតូរ៉ាដែលបានសរសេរនិងនិយាយត្រូវបានផ្តល់ដោយព្រះដោយផ្ទាល់ដល់កូនចៅអ៊ីស្រាអែលនៅលើភ្នំស៊ីណៃឬតាមរយៈលោកម៉ូសេ។ ចំពោះគ្រឿងអលង្ការបុរាណឬគ្រិស្តអូស្សូដក់សិទ្ធិអំណាចនៃវិវរណៈគឺមិនមានការសង្ស័យទេ។ អ្នកកាន់សាសនាសេរីនិយមឬអ្នកកែទម្រង់សាសនាយូដាមិនជឿថាតូរ៉ាត្រូវបានគេទទួលបានជាលទ្ធផលនៃវិវរណៈនោះទេ។ ពួកគេទទួលស្គាល់ថាការពិតគឺមាននៅក្នុងតូរ៉ាហើយតូរ៉ាត្រូវបានបំផុសគំនិតនិងត្រឹមត្រូវតាមកំរិតដែលវាស្របនឹងហេតុផលនិងបទពិសោធន៍។ ចាប់តាំងពីវិវរណៈត្រូវបានផ្តល់ឱ្យបន្តិចម្តង ៗ ហើយមិនត្រូវបានកំណត់ដោយក្របខ័ណ្ឌណាមួយទេការពិតអាចត្រូវបានរកឃើញមិនត្រឹមតែនៅក្នុងប្រភពជ្វីហ្វប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែថែមទាំងនៅក្នុងធម្មជាតិវិទ្យាសាស្ត្រនិងការបង្រៀនរបស់ប្រជាជនទាំងអស់ផងដែរ។

dogma ជ្វីហ្វមិនមាន dogmas, ការអនុម័តដែលនឹងធានាបាននូវការសង្គ្រោះរបស់សាសន៍យូដា។ សាសនាផ្តោតសំខាន់ទៅលើអាកប្បកិរិយាច្រើនជាងសាសនាទៅទៀតហើយក្នុងបញ្ហាសាសនាក៏ផ្តល់នូវសេរីភាពពិតប្រាកដដែរ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយមានគោលការណ៍គ្រឹះមួយចំនួនដែលជនជាតិយូដាទាំងអស់ចែករំលែក។

ជនជាតិយូដាជឿលើភាពពិតរបស់ព្រះក្នុងភាពពិសេសរបស់គាត់ហើយបង្ហាញជំនឿនេះក្នុងការអានសេម៉ាណារាល់ថ្ងៃដែលជាការអានថា៖ ព្រះអម្ចាស់ជាព្រះរបស់យើងព្រះអម្ចាស់ជាព្រះមួយអង្គ។ " ព្រះជាវិញ្ញាណដែលជាបុគ្គលដាច់ខាតដែលហៅខ្លួនឯងថា "ខ្ញុំមាន" ។ ព្រះជាអ្នកបង្កើតអ្វីៗទាំងអស់គ្រប់ពេលវេលាលោកជាមនុស្សមានគំនិតគិតពិចារណានិងជាកម្លាំងដែលសកម្មជានិច្ចលោកជាសកលលោកគ្រប់គ្រងពិភពលោកទាំងមូលមានតែមួយដូចលោក។ ព្រះបានបង្កើតច្បាប់ធម្មជាតិមិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះទេថែមទាំងច្បាប់នៃសីលធម៌ទៀតផង។ ព្រះដែលប្រទានជីវិតអស់កល្បជានិច្ចគឺល្អប្រទានពរនិងយុត្តិធម៌។ គាត់គឺជាមេនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ។ គាត់គឺជាទាំងពីរខាងហើយខ្ពស់។ ព្រះជាជំនួយនិងជាមិត្តចំពោះមនុស្សដែលជាឪពុករបស់មនុស្សលោកទាំងអស់។ គាត់ជាអ្នករំដោះប្រជាជននិងប្រជាជាតិ។ គាត់ជាអ្នកសង្គ្រោះជួយមនុស្សឱ្យរួចផុតពីភាពល្ងង់ខ្លៅអំពើបាបនិងអំពើអំនួត - មោទនភាពអាត្មានិយមស្អប់និងតណ្ហា។ ប៉ុន្តែសេចក្ដីសង្រ្គោះមិនត្រឹមតែទទួលបានតាមរយៈសកម្មភាពរបស់ព្រះប៉ុណ្ណោះទេបុរសត្រូវការជំនួយក្នុងរឿងនេះ។ ព្រះមិនទទួលស្គាល់គោលការណ៍អាក្រក់ឬអំណាចនៃអំពើអាក្រក់នៅក្នុងសកលលោកទេ។ ព្រះជាអ្នកបង្កើតពន្លឺនិងភាពងងឹត។ អំពើអាក្រក់គឺជាអាថ៌កំបាំងដែលមិនអាចយល់បានហើយមនុស្សម្នាក់ទទួលយកវាជាបញ្ហាប្រឈមដែលត្រូវតែឆ្លើយតបដោយការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើអាក្រក់គ្រប់ទីកន្លែងដែលវាលេចឡើងនៅក្នុងពិភពលោក។ ក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើអាក្រក់របស់សាសន៍យូដាជំនឿរបស់គាត់លើព្រះគាំទ្រគាត់។

សាសនាយូដាអះអាងថាមនុស្សត្រូវបានបង្កើតឡើង«តាមរូបនិងភាពដូចព្រះ»។ គាត់មិនគ្រាន់តែជាឧបករណ៍សំរាប់រស់របស់ព្រះប៉ុណ្ណោះទេ។ គ្មាននរណាម្នាក់អាចឈរនៅចំពោះមុខព្រះជាម្ចាស់និងមនុស្សបានឡើយហើយក៏មិនចាំបាច់មានការសម្រុះសម្រួលឬការអង្វរសុំដែរ។ ហេតុដូច្នេះហើយជនជាតិយូដាបដិសេធគំនិតនៃការប្រោសលោះដោយជឿថាមនុស្សគ្រប់គ្នាទទួលខុសត្រូវដោយផ្ទាល់ចំពោះព្រះ។ ទោះបីជាមនុស្សម្នាក់ត្រូវបានចងភ្ជាប់ដោយច្បាប់មូលហេតុនៃសកលលោកក៏ដូចជាស្ថានភាពសង្គមនិងនយោបាយក៏ដោយក៏គាត់នៅតែមានឆន្ទៈសេរីក្នុងការជ្រើសរើសជម្រើសសីលធម៌។

មនុស្សម្នាក់មិនគួរបម្រើព្រះសម្រាប់រង្វាន់ទេទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយព្រះនឹងប្រទានរង្វាន់សម្រាប់សេចក្ដីសុចរិតក្នុងជីវិតបច្ចុប្បន្នឬអនាគត។ សាសនាយូដាទទួលស្គាល់ភាពអមតៈនៃព្រលឹងមនុស្សប៉ុន្តែមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់នូវចលនាផ្សេងៗទាក់ទងនឹងការរស់ឡើងវិញ។ សាសនាគ្រិស្តអូស្សូដក់ជឿថាវានឹងកើតឡើងជាមួយនឹងការមកដល់នៃ មេស្ស៊ីអ្នកកែទម្រង់បដិសេធគំនិតនេះទាំងស្រុង។ មានការបកស្រាយជាច្រើនអំពីឋានសួគ៌ជាកន្លែងដែលមនុស្សសុចរិតមានសុឆន្ទៈនិងនរក (នរក) ជាកន្លែងដែលមនុស្សមានបាបត្រូវទទួលទណ្ឌកម្ម។ ព្រះគម្ពីរមិននៅស្ងៀមអំពីរឿងនេះទេប៉ុន្តែអក្សរសិល្ប៍ក្រោយមកទៀតមានគំនិតទូលំទូលាយបំផុតអំពីឋានសួគ៌និងឋាននរក។

ជនជាតិយូដាជឿលើការបោះឆ្នោតរបស់អ៊ីស្រាអែល (ប្រជាជនជ្វីហ្វប៉ុន្តែមិនមែនរដ្ឋជ្វីហ្វទេ): ព្រះមកពីគ្រប់ប្រជាជាតិទាំងអស់បានជ្រើសរើសជនជាតិជ្វីហ្វដូច្នេះគាត់បានទទួលវិវរណៈដើរតួសំខាន់នៅក្នុងរឿងនៃសេចក្ដីសង្គ្រោះរបស់មនុស្សជាតិ។ យោងទៅតាមទស្សនៈសម័យទំនើបអ៊ីស្រាអែលមិនគួរត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា“ អ្នកដែលបានជ្រើសរើស” នោះទេប៉ុន្តែ“ ការជ្រើសរើស” ដោយសន្មតថាគាត់បានចូលទៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយព្រះគាត់ត្រូវតែធ្វើការសំរេចចិត្តចុងក្រោយថាតើត្រូវទទួលយកព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះហើយក្លាយជាចង្កៀងសំរាប់ប្រជាជាតិនានា។ ភាពឯកោរបស់ជនជាតិយូដានិងការលះបង់របស់អ៊ីស្រាអែលចំពោះច្បាប់ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់សម្រាប់រក្សាភាពបរិសុទ្ធនិងកម្លាំងរបស់ប្រជាជនដែលត្រូវបានទាមទារសម្រាប់ការបំពេញបេសកកម្មរបស់ខ្លួន។

ជនជាតិយូដាជឿលើបេសកកម្មរបស់ពួកគេ - ដើម្បីបញ្ជាក់ពីការពិតនៃច្បាប់ដ៏ទេវភាពដើម្បីបង្រៀនមនុស្សជាតិច្បាប់នេះដោយការផ្សព្វផ្សាយនិងឧទាហរណ៍។ នោះហើយជារបៀបដែលសេចក្តីពិតដ៏ទេវភាពនឹងមានជ័យជំនះនៅលើផែនដីហើយមនុស្សជាតិនឹងលេចចេញពីស្ថានភាពដែលឥឡូវនេះ។ សណ្តាប់ធ្នាប់ពិភពលោកថ្មីកំពុងរង់ចាំមនុស្សជាតិគឺព្រះរាជាណាចក្រនៃព្រះដែលទីបំផុតនឹងត្រូវបានបង្កើតឡើងនូវច្បាប់របស់ព្រះ។ នៅក្នុងនោះប្រជាជនទាំងអស់នឹងស្វែងរកសន្តិភាពយុត្តិធម៌និងសេចក្តីប្រាថ្នាខ្ពស់បំផុត។ នគររបស់ព្រះនឹងត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងជាក់លាក់នៅលើផែនដីហើយមិនមែននៅពិភពលោកផ្សេងទៀតទេហើយរឿងនេះនឹងត្រូវបានដឹងនៅសម័យមេស្ស៊ី។ មានមតិខុសគ្នាទាក់ទងនឹងធម្មជាតិនៃសម័យព្រះមេស្ស៊ី។ គ្រិស្តអូស្សូដក់ជឿថាព្រះមេស្ស៊ី (អ្នកដែលបានត្រូវរើសតាំង) នឹងមកពីគ្រួសាររបស់ដាវីឌដែលនឹងជួយបង្កើតព្រះរាជាណាចក្ររបស់ព្រះ។ ពួកអ្នកកាន់សាសនាកំណែទម្រង់សាសនាយូដាមិនយល់ស្របនឹងរឿងនេះទេហើយជឿថាពួកហោរាបាននិយាយអំពីយុគសម័យមេស្ស៊ីដែលជាការចាប់ផ្តើមដែលមនុស្សអាចពន្លឿនដោយការប្រព្រឹត្ដដោយយុត្តិធ៌មនិងមេត្តាករុណាស្រឡាញ់អ្នកជិតខាងរស់នៅក្នុងជីវិតដ៏រាបទាបនិងគួរអោយគោរព។

សាសនាយូដាជឿថាមនុស្សទាំងអស់ដោយមិនគិតពីសាសនានិងសញ្ជាតិគឺជាកូនចៅរបស់ព្រះស្មើៗគ្នា។ ពួកគេជាទីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះមានសិទ្ធិស្មើគ្នាចំពោះយុត្តិធម៌និងមេត្តាករុណាពីអ្នកដទៃ។ សាសនាយូដាក៏ជឿជាក់ផងដែរថាវត្តមានរបស់ឈាមជ្វីហ្វ (នៅខាងសាច់ឈាម) មិនមានសារៈសំខាន់ក្នុងការកំណត់ទំនាក់ទំនងរវាងជ្វីហ្វ (យោងទៅតាមច្បាប់របស់សាសនាគ្រឹស្តនរណាម្នាក់ដែលបានកើតមកជាម្តាយជ្វីហ្វឬបានទទួលយកសាសនាយូដាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាសាសន៍យូដា) ។ មនុស្សគ្រប់រូបដែលទទួលយកជំនឿជនជាតិយូដាក្លាយជា "កូនចៅរបស់លោកអប្រាហាំ" និងជា "កូនចៅអ៊ីស្រាអែល" ។

សាសនាជ្វីហ្វគឺជាជំនឿពិតសម្រាប់ជនជាតិយូដាម្នាក់ប៉ុន្តែសាសនាដទៃទៀតមិនចាំបាច់ជាសាសនាខុសទេ។ វាត្រូវបានគេជឿជាក់ថាមិនចាំបាច់មានជនជាតិមិនមែនដើម្បីក្លាយជាជនជាតិយូដាដើម្បីទទួលបានសេចក្ដីសង្រ្គោះនោះទេពីព្រោះ "មនុស្សសុចរិតទាំងអស់នឹងទទួលបានជោគវាសនានៅលើពិភពលោកនាពេលអនាគត" ។ ដើម្បីធ្វើដូចនេះជនដែលមិនមែនជាជនជាតិយូដាតម្រូវអោយបំពេញបទបញ្ញត្តិរបស់កូនចៅណូអេពោលគឺៈ 1)បោះបង់ចោលរូបព្រះ 2) បដិសេធពីការញុះញង់និងការផិតក្បត់; 3) កុំកំពប់ឈាម; ៤) កុំប្រកាសព្រះនាមព្រះដោយឥតប្រយោជន៍ ៥) កុំធ្វើអំពើអយុត្តិធម៌និងគ្មានច្បាប់។ ៦) កុំលួច; ៧) កុំកាត់ផ្នែកពីសត្វមានជីវិត។

ជនជាតិយូដាសម្រាប់ព្រះយេស៊ូគ្រិស្ដ។ អាកប្បកិរិយាសាសនាទៅព្រះយេស៊ូវនៃណាសារ៉ែតដែលការបកស្រាយអំពីការស្លាប់ដែលស្នើឡើងដោយ St. ប៉ូលបានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសាសនាគ្រឹស្តសម្តែងដោយលោកម៉ូសេមៃម៉ុនដេត។ ដោយថ្វាយសួយសារអាករដល់ណាសារ៉ែតលោកមឺម៉ុនដេតបានចាត់ទុកគាត់ថាជាអ្នកដែលបានរៀបចំផ្លូវរបស់ព្រះមហាក្សត្រិយ៍។ ទោះយ៉ាងណាការបដិសេធរបស់សាសនាយូដាមិនទទួលស្គាល់គ្រីស្ទសាសនាត្រូវបានកំណត់ដោយជំនឿថាព្រះយេស៊ូវមិនមែនជាព្រះមេស្ស៊ីទេតែដោយសារអសមត្ថភាពក្នុងការទទួលយកនូវបទប្បញ្ញត្តិមួយចំនួនដែលបានណែនាំនៅក្នុងការបង្រៀនរបស់ព្រះយេស៊ូវ។ ប៉ូល។ ពួកគេត្រូវបានចុះបញ្ជីដោយអិមស្ទីនប៊ឺកក្នុងសៀវភៅមួយ។ មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសាសនាយូដា: បញ្ជាក់ថាសាច់ឈាមគឺមានបាបហើយត្រូវស្លាប់។ គំនិតនៃអំពើបាបដើមនិងបណ្តាសាពីវាកុហកមនុស្សគ្រប់គ្នាមុនពេលចាប់កំណើត។ គំនិតរបស់ព្រះយេស៊ូមិនមែនជាគំនិតរបស់មនុស្សទេតែដូចជាព្រះដែលនៅខាងសាច់ឈាម។ ជំនឿដែលថាមនុស្សអាចត្រូវបានសង្គ្រោះតាមរយៈដង្វាយធួនហើយនោះគឺជាមធ្យោបាយតែមួយគត់នៃការសង្គ្រោះហើយការសុគតរបស់ព្រះយេស៊ូគឺជាការបូជារបស់ព្រះរាជបុត្រាតែមួយគត់របស់ព្រះហើយមានតែសេចក្តីជំនឿលើព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះដែលអាចសង្គ្រោះបាន។ ការបដិសេធមិនអនុវត្តតាមបទប្បញ្ញត្តិនៃច្បាប់ ជំនឿដែលថាព្រះយេស៊ូវបានរស់ពីសុគតឡើងវិញកំពុងរង់ចាំនៅឯស្ថានសួគ៌នៅមួយម៉ោងនៃការយាងមកជាលើកទីពីររបស់ទ្រង់នៅលើផែនដីដើម្បីវិនិច្ឆ័យមនុស្សជាតិនិងបង្កើតព្រះរាជាណាចក្ររបស់ព្រះ។ គោលលទ្ធិដែលជឿដោយស្មោះត្រង់ក្នុងរឿងទាំងអស់នេះប្រាកដជាបានសង្រ្គោះហើយការបដិសេធពួកគេគឺត្រូវវិនាសមិនថាគាត់មានគុណធម៌យ៉ាងណាក៏ដោយ។

សាសនាជារបៀបនៃជីវិតត្រូវការធ្វើពិធីសាសនា។ សម្រាប់ជនជាតិយូដាពិធីណាមួយរំusកយើងពីកន្លែងដែលព្រះកាន់កាប់ក្នុងជីវិតរបស់គាត់។ ការប្រតិបត្តិសាសនាត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាវិន័យដែលរួមចំណែកដល់ការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវចរិតលក្ខណៈនីមួយៗដែលជាទម្រង់នៃការណែនាំ។ វាផ្តល់ឱ្យជនជាតិយូដានូវឱកាសដើម្បីដកស្រង់បទពិសោធន៍របស់ប្រជាជនរបស់គាត់ហើយដោយហេតុនេះពង្រឹងការលះបង់របស់គាត់។ វាជាផ្លូវនៃការរស់រានរបស់មនុស្សនិងការថែរក្សាជំនឿ។

ការអធិស្ឋានជនជាតិយូដាតម្រូវឱ្យអធិស្ឋានជារៀងរាល់ថ្ងៃបីដងក្នុងមួយថ្ងៃ។ វាត្រូវបានគេជឿជាក់ថាការអធិស្ឋានរបស់គាត់គឺមានសីលធម៌ហើយមិនមានផលប៉ះពាល់ដល់ផលប្រយោជន៍អ្នកដទៃទេ។ ការអធិស្ឋានគួរតែត្រូវបានធ្វើនៅក្នុងការផ្តោតអារម្មណ៍យ៉ាងជ្រាលជ្រៅការស្រូបយកដោយខ្លួនឯង។ ជាការប្រសើរដែលយើងអធិស្ឋាននៅក្នុងសាលាប្រជុំព្រោះការអធិស្ឋានជាសាធារណៈមានប្រសិទ្ធភាពជាង។

បំរាមអាហារត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃក្រមពិសេសនៃភាពបរិសុទ្ធដែលអាចអនុវត្តបានសម្រាប់តែជនជាតិជ្វីហ្វប៉ុណ្ណោះ។ ពួកគេមិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការចង់បានឬចងភ្ជាប់លើមនុស្សជាតិទាំងអស់ទេ។

ថ្ងៃឈប់សម្រាក . ក្នុងចំណោមថ្ងៃឈប់សម្រាកសំខាន់ៗនិងថ្ងៃដ៏បរិសុទ្ធគឺសាបាបាត (ថ្ងៃសៅរ៍) ជាថ្ងៃសំរាកប្រចាំសប្តាហ៍ក្នុងការចងចាំនៃការបង្កើតពិភពលោកនិងការចាកចេញពីប្រទេសអេហ្ស៊ីប។ រ៉ូសហាសាណា ( ឆ្នាំថ្មី), ខួបនៃការបង្កើតពិភពលោកនិងថ្ងៃនៃការបន្តខាងវិញ្ញាណនិងខាងសីលធម៌; យ៉ុមគីបពួរ (ថ្ងៃជំនុំជំរះ) ជាថ្ងៃនៃការប្រែចិត្តហើយត្រឡប់មករកព្រះជាម្ចាស់វិញតាមរយៈការរំrenewកជាថ្មីខាងវិញ្ញាណនិងការប្រព្រឹត្ដល្អ។ Sukkot (Kushchi) រយៈពេលប្រាំបួនថ្ងៃ (នៅអ៊ីស្រាអែលនិងអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ចំនួនប្រាំបី) បានលះបង់ចំពោះការប្រមូលផលនៃរដូវស្លឹកឈើជ្រុះនិងការរំofកនៃការវង្វេងនៅវាលខ្សាច់ដែលជាថ្ងៃចុងក្រោយនៃថ្ងៃឈប់សម្រាក - ស៊ីមឆតតូរ៉ា (អំណរនៃថូរ៉ា); បុណ្យរំលង (បុណ្យអ៊ីស្ទើរ) សម្គាល់ការចាប់ផ្តើមនៃនិទាឃរដូវនិងការរំដោះពីទាសភាពអេហ្ស៊ីប; Shavuot (បុណ្យថ្ងៃទីហាសិប) ជាផ្នែកមួយនៃពិធីបុណ្យកសិកម្មប៉ុន្តែការចងចាំជាចម្បងនៅថ្ងៃដែលលោកម៉ូសេបានទទួលថូរ៉ានៅលើភ្នំស៊ីណៃ។ ហុនគូកា (បុណ្យនៃការញែកចេញជាពន្លឺ) បានប្រារព្ធឡើងជាកិត្តិយសនៃជ័យជំនះរបស់ពួកម៉ាកាក់លើកម្លាំងនៃអាន់ទីយ៉ូចអេពីផាដែលជាលទ្ធផលដែលជនជាតិយូដាទទួលបានសេរីភាពក្នុងការអនុវត្តសាសនារបស់ពួកគេ។ ភឺរីម (បុណ្យហ្សេប៊ីវីឬអេសធើរ) ក្នុងការរំofកដល់ការបរាជ័យរបស់ហាម៉ានដែលមានបំណងបំផ្លាញជនជាតិយូដា។ Tisha be-Av (ទីប្រាំបួននៃអាវ៉ា) គឺជាថ្ងៃនៃការកាន់ទុក្ខនៅក្នុងការចងចាំនៃការបំផ្លាញប្រាសាទទីមួយនិងទីពីរ។

ពិធីកំណើតនិងពេញវ័យ។នៅពេលទារកកើតមកស្បែកគ្របក្បាលលិង្គត្រូវបានកាត់ស្បែកដូច្នេះសន្ធិសញ្ញាសហជីពជាមួយព្រះត្រូវបានសម្គាល់ដោយសញ្ញានៅលើដងខ្លួន។ ក្មេងប្រុសទទួលបានឈ្មោះនៅពេលកាត់ស្បែក។ ក្មេងស្រីត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមសាលាប្រជុំ។ ពិធីលោះតម្លៃរបស់កូនប្រុសច្បងត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទីសាមសិបបន្ទាប់ពីកំណើត។ ទាក់ទងនឹងការចាប់ផ្តើមនៃការបណ្តុះបណ្តាលកុមារអនុវត្តពិធីផ្តួចផ្តើម។ នៅពេលឈានដល់អាយុ ១៣ ឆ្នាំក្មេងប្រុស (ហើយនៅក្នុងសហគមន៍អភិរក្សនិយមនិងសហគមន៍អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ខ្លះក៏មានក្មេងស្រីផងដែរ) ចូលរួមក្នុងពិធីបារមីហ្សេវ៉ា (សំរាប់ក្មេងស្រី Bat Mitzvah) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេចូលក្នុងសហគមន៍អ៊ីស្រាអែលជាសមាជិកពេញលេញដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះសកម្មភាពរបស់ពួកគេ។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ នៅក្នុងសហគមន៍អភិរក្សនិងអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ពិធីបញ្ជាក់មួយត្រូវបានណែនាំសម្រាប់ក្មេងប្រុសនិងក្មេងស្រីដែលត្រូវបានអនុវត្តជាធម្មតានៅថ្ងៃ Shavuot ។

ពិធីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍។ដំបូងការចូលរួមយ៉ាងឧឡារិកកើតឡើង (ការចូលរួម) ។ បន្ទាប់មកនៅថ្ងៃសៅរ៍មុនពេលរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍កូនកំលោះត្រូវបានគេអញ្ជើញឱ្យទៅតូរ៉ានៅក្នុងសាលាប្រជុំ (ជាធម្មតាមិនត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងសហគមន៍អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់) ។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃពិធីមង្គលការកូនក្រមុំនិងកូនកំលោះឈរនៅក្រោមផ្ទាំងក្រណាត់ - ផ្ទាំងក្រណាត់ (នេះមិនតែងតែជាការធ្វើកំណែទម្រង់ទេ) ។ ឈរនៅក្រោមចង្កេះកូនក្រមុំនិងកូនកំលោះផឹកស្រាពីកែវតែមួយ។ កូនកំលោះដាក់ចិញ្ចៀននៅលើម្រាមដៃចង្អុលរបស់កូនក្រមុំហើយប្រកាសរូបមន្តបុរាណដែលប្រកាសថាបុរសយកស្ត្រីម្នាក់ធ្វើជាប្រពន្ធ។ ពរជ័យចំនួនប្រាំពីរត្រូវបានប្រកាសសម្រាប់សិរីល្អនៃព្រះ (អ្នកកែទម្រង់មានម្នាក់) ។ នៅក្នុងការចងចាំអំពីការបំផ្លាញប្រាសាទកូនកំលោះបំបែកកញ្ចក់មួយដែលគាត់និងកូនក្រមុំបានផឹកស្រា (ពួកគេមិនធ្វើបែបនេះនៅក្នុងសហគមន៍អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់) ។ ពរចុងក្រោយត្រូវបានទទួលយកដោយអ្នកកែទម្រង់។ នៅក្នុងសហគមន៍គ្រិស្តអូស្សូដក់កិច្ចសន្យាអាពាហ៍ពិពាហ៍ (ketubba) ក៏ត្រូវបានអាននៅក្នុងពិធីនោះដែរ។

ពិធីបុណ្យសព។មុនពេលស្លាប់បុរសដែលស្លាប់បានសារភាព។ សាច់ញាតិនៃទឹកភ្នែកដែលបានស្លាប់នៅលើសម្លៀកបំពាក់របស់ពួកគេ (ទំនៀមទម្លាប់នេះគឺជារឿងធម្មតាក្នុងចំណោមគ្រិស្តអូស្សូដក់) ។ ទៀនមួយត្រូវបានបំភ្លឺនៅក្នុងការចងចាំរបស់អ្នកស្លាប់។ រាងកាយរបស់អ្នកស្លាប់ត្រូវបានគេពាក់ដោយក្រណាត់ស (នៅក្បែរអ័រតូដូស) ។ ក្នុងអំឡុងពេលបញ្ចុះសពពួកគេអាន«កាដឌីស»ដែលជាការអធិស្ឋានសរសើរតម្កើងព្រះនិងបង្ហាញការត្រៀមខ្លួនដើម្បីទទួលយកឆន្ទៈរបស់គាត់។ ការកាន់ទុក្ខយ៉ាងជ្រាលជ្រៅមានរយៈពេលមួយសប្តាហ៍ក្នុងអំឡុងពេលដែលអ្នកកាន់ទុក្ខមិនចាកចេញពីផ្ទះ (អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់មានរយៈពេលខ្លីជាងនេះ) ។ អ្នកកាន់ទុក្ខបានអានកាដឌីសនៅក្នុងសាលាប្រជុំអស់រយៈពេល ១១ ខែ។ បន្ទាប់ពីមួយឆ្នាំផ្នូរត្រូវបានដាក់នៅលើផ្នូរ។ ពិធីរំanniversaryកខួបមរណភាព (“ យ៉កសិប”) ត្រូវបានប្រារព្ធដោយការបំភ្លឺទៀនរំandកនិងការអាន“ កាដាស” ។ សម្រាប់ថ្ងៃឈប់សម្រាកយ៉ុមគីបពួរស៊ូខេត បុណ្យរំលងនិង សាវូតធ្វើពិធីរំorialកអនុស្សាវរីយ៍ក្នុងកំឡុងពេលដែលពួកគេអានការអធិស្ឋានរំYករំYកយូហ្សុក។

ការសំរេចចិត្តខាងជីវសាស្រ្តនិងសង្គមរបស់យូឌីសា

សាសនាគឺមានលក្ខណៈខាងសីលធម៌។ នៅក្នុងសាសនាយូដាសីលធម៌មិនចាំបាច់បំពេញបន្ថែមសាសនាទេពីព្រោះវាជាផ្នែកសំខាន់របស់វា។ នៅក្នុងសាសនាយូដាការស្គាល់ព្រះមិនមានន័យថាយល់ពីលក្ខណៈនៃខ្លួនគាត់ទេ។ ចំណេះដឹងអំពីព្រះបង្កប់នូវចំណេះដឹងដែលព្រះគ្រប់គ្រងពិភពលោកមនុស្សត្រូវខិតខំធ្វើតាម ផ្លូវត្រូវព្រះបានបង្ហាញឱ្យមនុស្សដឹង។

សេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះគឺជាកាតព្វកិច្ចដំបូងរបស់មនុស្សព្រោះប្រសិនបើបុរសម្នាក់ឈ្លក់វង្វេងនឹងវានោះគាត់នឹងខិតខំធ្វើអំពើល្អសូម្បីតែជីវិតរបស់គាត់ក៏ដោយ។ ភារកិច្ចរបស់មនុស្សគឺរក្សាភាពបរិសុទ្ធនៃព្រលឹងព្រោះវាជាអំណោយរបស់ព្រះ។ មនុស្សម្នាក់កើតមកមានភាពច្របូកច្របល់ក្នុងអំពើបាប (“ យ៉ូស្វេសត្រារ៉ា”) ប៉ុន្តែគាត់ក៏មានអារម្មណ៍ល្អផងដែរដែលអនុញ្ញាតឱ្យគាត់យកឈ្នះអំពើបាបជាពិសេសដោយមានជំនួយពីតូរ៉ា។ គាត់ថែមទាំងអាចបង្វែរថាមពលរបស់យ៉កសឺរទៅជាល្អដែលបង្ហាញពីឆន្ទៈសេរីរបស់គាត់។ រ៉ាប៊ីអាគីវ៉ាបានបង្រៀនថា៖ «អ្វីៗទាំងអស់ត្រូវបានកំណត់ទុកជាមុនដោយព្រះប៉ុន្ដែ [មនុស្ស] ត្រូវបានគេផ្ដល់សិទ្ធិ ឲ្យ មានសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើស»។ ប្រសិនបើមនុស្សម្នាក់បានធ្វើបាបដោយសកម្មភាពឬអសកម្មនោះផ្លូវទៅរកការអភ័យទោសគឺបើកចំហរតាមរយៈការប្រែចិត្តដែលជាផ្នែកសំខាន់មួយដែលជាសំណងសម្រាប់ការខូចខាតណាមួយដែលបានធ្វើ។

បុរសដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរូបភាពនៃព្រះត្រូវតែការពារនិងការពារសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់គាត់និងអ្នកដទៃ។ មនុស្សទាំងអស់មានសិទ្ធិស្មើគ្នានិងស្មើភាពគ្នាមានសិទ្ធិសេរីភាពនិងយុត្តិធម៌។ បទបញ្ញត្តិ«ត្រូវស្រឡាញ់អ្នកជិតខាងដូចខ្លួនឯង»គឺជាវិធីមួយដើម្បីបង្ហាញថាមនុស្សម្នាក់គួរតែស្រឡាញ់មនុស្សដទៃទៀតព្រោះពួកគេទាំងអស់សុទ្ធតែជាកូនចៅរបស់ព្រះ។ នេះគឺជាគំនិតជ្វីហ្វនៃភាពភាតរភាពរបស់មនុស្សដែលស្ថិតនៅក្រោមអំណាចឪពុករបស់ព្រះតែមួយ។

មនុស្សត្រូវតែស្មោះត្រង់ចំពោះការពិតត្បិត«ត្រានៃព្រះដ៏បរិសុទ្ធបំផុតគឺជាសេចក្តីពិត»។ ពិភពលោកឈរលើសច្ចភាពហើយអ្នកដែលធ្វេសប្រហែសនឹងកាតព្វកិច្ចរបស់គាត់ក្នុងការរស់នៅនិយាយនិងធ្វើសកម្មភាពក្នុងនាមនៃសេចក្តីពិតក្បត់ពិភពលោក។

ពិភពលោកគឺល្អដូច្នេះអំណោយរបស់វារួមទាំងទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវបានប្រទានពរប្រសិនបើពួកគេត្រូវបានប្រើយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ សាសនាគឺប្រឆាំងនឹងលទ្ធិធិបតេយ្យ។ គាត់មានសុទិដ្ឋិនិយមអំពីអនាគតនៃពិភពលោកនេះពិភពលោកមិនមែនជា "ទឹកភ្នែកដ៏អាក្រក់ដែលចាំបាច់ត្រូវភៀសខ្លួនទៅកាន់ពិភពលោកមួយផ្សេងទៀតនោះទេប៉ុន្តែវាជាកន្លែងដែលព្រះបានអញ្ជើញយើងឱ្យបង្កើតនគររបស់គាត់" ។

ក្នុងចំណោមគុណធម៌ដែលប្រពៃណីជ្វីហ្វចាត់ទុកជាកាតព្វកិច្ចរបស់មនុស្សគ្រប់រូបនោះគឺជាសេចក្តីសប្បុរស។ អ្នកដែលត្រូវការជំនួយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាសក្ដិសមនឹងជំនួយនេះពីព្រោះពួកគេក៏ជាកូនចៅរបស់ព្រះដែរ។ នៅក្នុងសាសនាយូដាគេជឿថាសេចក្តីសប្បុរសមិនមែនគ្រាន់តែជាការអាណិតអាសូរប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែក៏ជាទម្រង់នៃយុត្តិធម៌ផងដែរការស្តារឡើងវិញនូវអ្វីដែលមនុស្សត្រូវបានដកហូតដោយសារលទ្ធផលនៃភាពមិនល្អឥតខ្ចោះនៃសង្គមហើយដូច្នេះនៅក្នុងសេចក្តីសប្បុរសរបស់សាសនាត្រូវបានគេហៅថា -“ tzedaka” ("ភាពសុចរិត") ។

មនុស្សម្នាក់មិនអាចបំបែកខ្លួនពីសង្គមបានទេហើយត្រូវតែបំពេញកាតព្វកិច្ចទាំងអស់ដែលទាក់ទងនឹងរដ្ឋ។ រាប់រយឆ្នាំកន្លងមកហើយសាសនាយូដាបានបង្រៀនថា“ ឌីណាឌីម៉ាលុចគឺឌីណា” (“ ច្បាប់របស់រដ្ឋគឺជាច្បាប់របស់យើង”) ។

ក្រុមគ្រួសារនៅសាសនាយូដាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាគ្រឹះនៃជីវិតសង្គម។ ភាពស៊ីវីល័យតែងតែត្រូវបានគេច្រានចោលយ៉ាងម៉ត់ចត់ហើយភារកិច្ចរបស់គ្រួសារត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមិនត្រឹមតែកំណើតរបស់កុមារប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែថែមទាំងធានាឱ្យមានសាមគ្គីភាពរបស់សមាជិកផងដែរ។ អាពាហ៍ពិពាហ៍ផ្តល់នូវឱកាសដើម្បីរួមចំណែកដល់សុខុមាលភាពរបស់ពិភពលោក។ អាពាហ៍ពិពាហ៍គឺជាស្ថាប័នដ៏ទេវភាព។ ស្ត្រីដូចជាបុរសម្នាក់ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរូបភាពនៃព្រះដូច្នេះនាងគឺជាដៃគូស្មើគ្នាក្នុងអាពាហ៍ពិពាហ៍និងក្នុងអ្វីៗផ្សេងទៀត។ នៅកូបឡាឡាអាពាហ៍ពិពាហ៍គឺជាការធ្វើត្រាប់តាមសាមគ្គីភាពខាងវិញ្ញាណនៃគោលការណ៍បុរសនិងស្ត្រីដែលមាននៅក្នុងព្រះជាម្ចាស់។ តាំងពីដំបូងបំផុតទម្រង់អាពាហ៍ពិពាហ៍ធម្មតាក្នុងចំណោមជនជាតិយូដាគឺភាពជាអ្នកមានតែមួយ។ Gershom bin Judah នៃ Mainzus ប្រហែល ១០០០ នាក់បានចេញក្រឹត្យមួយដែលកំណត់និយមន័យឯកតោជនីយថាជាបទដ្ឋានតែមួយគត់ហើយក្រឹត្យនេះបានក្លាយជាច្បាប់សម្រាប់ជនជាតិជ្វីហ្វលើកលែងតែអ្នកដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសម៉ូស្លីម។ អាពាហ៍ពិពាហ៍ចម្រុះត្រូវបានហាមឃាត់ដោយគ្រិស្តអូស្សូដក់ហើយមិនត្រូវបានលើកទឹកចិត្តដោយអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ទេ។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីការប្រែចិត្តជឿរបស់សាសន៍យូដាមិនមែនជាសាសនាយូដាអាពាហ៍ពិពាហ៍បែបនេះត្រូវបានអនុញ្ញាត។

ការលែងលះគឺអាចទទួលយកបានប៉ុន្តែមិនត្រូវបានអនុម័តទេលើកលែងតែអាពាហ៍ពិពាហ៍មិនបានជោគជ័យ។ យោងទៅតាមច្បាប់ព្រះគម្ពីរស្ត្រីម្នាក់មិនអាចជ្រៀតជ្រែកជាមួយស្វាមីរបស់គាត់បានទេប្រសិនបើគាត់មានបំណងលែងលះគ្នាប៉ុន្តែច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌដំបូងបានការពារជំហររបស់ប្រពន្ធរបស់គាត់ដោយធ្វើឱ្យការលែងលះនីតិវិធីមានតំលៃថ្លៃសម្រាប់ស្វាមីហើយលើសពីនេះបានផ្តល់សិទ្ធិឱ្យភរិយាទាមទារលែងលះក្នុងករណីរំលោភបំពាន។ ក្រោយមកច្បាប់វិន័យខាងសាសនា ហាមមិនឲ្យ លែងលះគ្នាដោយគ្មានការយល់ព្រមពីប្រពន្ធ។ ការអនុវត្តគ្រិស្តអូស្សូដក់នាពេលបច្ចុប្បន្នគឺនៅជិតនឹងស្ថាប័នសាសនាបុរាណ។ បុព្វបុរសគ្រិស្តអូស្សូដក់នឹងមិនអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិយូដារៀបចំពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ទេប្រសិនបើគាត់ត្រូវបានលែងលះតែដោយអាជ្ញាធរស៊ីវិល។ មុនរៀបការម្តងទៀតពួកគេតម្រូវឱ្យមាន“ ទទួលបាន” (សំបុត្រលែងលះជនជាតិជ្វីហ្វ) ។ កំណែទម្រង់របស់ពួកគ្រូសាសនាទទួលស្គាល់ការលែងលះគ្នាដោយរដ្ឋប្បវេណីគឺជាការត្រឹមត្រូវហើយមិនតម្រូវឱ្យមានការទទួលបានការលះចោលឡើយ។

កាតព្វកិច្ចដើម្បីអប់រំកុមារត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងព្រះគម្ពីរ។ វាមានន័យថាមិនត្រឹមតែការអប់រំនៅក្នុងន័យទូទៅនៃពាក្យប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែវាក៏ជួយដល់កុមារផងដែរ។ កុមារគួរគោរពនិងគោរពឪពុកម្តាយ។ ព្យាការីម៉ាឡាគីបានបង្រៀនថាព្រះរាជាណាចក្រនៃព្រះនឹងមកដល់នៅពេលដែល«ដួងចិត្តរបស់ឪពុកប្រែទៅជាកូនហើយចិត្តរបស់កូន ៗ ចំពោះឪពុកគេ»។

នៃពិភពលោក។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី ១ មុនគ។ ស .។ ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃជំនឿគឺទាក់ទងដោយផ្ទាល់ជាមួយប្រជាជនជ្វីហ្វនិងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏សម្បូរបែបរបស់វាក៏ដូចជាការអភិវឌ្ឍជាតិនិងជីវិតរបស់អ្នកតំណាងរបស់ខ្លួននៅក្នុងអន្តេវាសិកដ្ឋាន។

 ខ្លឹមសារ 
អ្នកដែលប្រកាសជំនឿនេះហៅខ្លួនឯងថាជាជនជាតិយូដា។ អ្នកដើរតាមខ្លះអះអាងថាសាសនារបស់ពួកគេមានដើមកំណើតតាំងពីសម័យអ័ដាមនិងអេវ៉ានៅប៉ាឡេស្ទីន។ អ្នកខ្លះទៀតជឿជាក់ថាសាសនាយូដាគឺជាជំនឿមួយដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយក្រុមត្រកូលតូចមួយក្រុម។ ក្នុងចំណោមពួកគេគឺអាប្រាហាំដែលបានបញ្ចប់កិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយព្រះដែលបានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសាសនា។ អនុលោមតាមឯកសារនេះដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាបទបញ្ញត្តិប្រជាជនសន្យាថានឹងគោរពតាមច្បាប់នៃជីវិតដែលគោរពព្រះ។ ជាថ្នូរពួកគេបានទទួលការការពារពីព្រះដ៏មានមហិទ្ធិឫទ្ធិ។

ប្រភពសំខាន់ៗសម្រាប់ការសិក្សាសាសនាគឺជាគម្ពីរសញ្ញាចាស់និងព្រះគម្ពីរទាំងមូល។ សាសនាទទួលស្គាល់សៀវភៅតែបីប្រភេទប៉ុណ្ណោះគឺព្យាករណ៍ប្រវត្តិសាស្រ្តនិងតូរ៉ា - ការបោះពុម្ពដែលបកស្រាយច្បាប់។ ហើយក៏ជាតាលុឌុសដ៏ពិសិដ្ឋដែលមានសៀវភៅពីរគឺមីស្កានិងម៉ាការ៉ា។ ដោយវិធីនេះគាត់ធ្វើនិយ័តកម្មគ្រប់ផ្នែកនៃជីវិតរួមទាំងសីលធម៌ក្រមសីលធម៌និងសូម្បីតែយុត្តាធិការ: ច្បាប់ស៊ីវិលនិងព្រហ្មទណ្ឌ។ ការអាន Talmud គឺជាបេសកកម្មដ៏ពិសិដ្ឋនិងមានការទទួលខុសត្រូវដែលមានតែជនជាតិយូដាប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើ។

 ភាពខុសគ្នា 
លក្ខណៈពិសេសចម្បងនៃសាសនាគឺថាព្រះនៅក្នុងសាសនាយូដាមិនមានរូបរាងទេ។ នៅក្នុងសាសនានៅបូព៌ាបុរាណដទៃទៀតព្រះដ៏ខ្ពស់បំផុតត្រូវបានគេបង្ហាញជាញឹកញាប់ដូចជារូបមនុស្សឬរូបសត្វ។ មនុស្សបានព្យាយាមរកហេតុផលខាងធម្មជាតិនិងខាងវិញ្ញាណដើម្បីធ្វើឱ្យពួកគេអាចយល់បានតាមដែលអាចធ្វើទៅបានសម្រាប់តែមនុស្សប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែជនជាតិយូដាដែលអានព្រះគម្ពីរហៅវាថាការថ្វាយបង្គំរូបព្រះជាសៀវភៅសំខាន់របស់សាសន៍យូដាដែលថ្កោលទោសយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការបំរើរូបតំណាងរូបចម្លាក់ឬរូបភាព។

ចំពោះគ្រីស្ទសាសនាមានភាពខុសគ្នាធំពីរ។ ទីមួយព្រះនៅសាសនាយូដាមិនមានកូនប្រុសទេ។ ព្រះគ្រីស្ទពួកគេជឿថាជាមនុស្សរមែងស្លាប់ធម្មតាជាគ្រូអធិប្បាយខាងសីលធម៌និងពាក្យគួរអោយស្អប់ដែលជាហោរាចុងក្រោយ។ ទីពីរវាជាជាតិ។ នោះគឺពលរដ្ឋនៃប្រទេសមួយក្លាយជាជនជាតិយូដាដោយស្វ័យប្រវត្តិមិនមានសិទ្ធិទទួលយកសាសនាផ្សេងទៀតទេ។ នៅក្នុងពេលវេលារបស់យើង - វត្ថុបុរាណមួយ។ មានតែនៅសម័យបុរាណទេដែលបាតុភូតនេះរីកដុះដាល។ សព្វថ្ងៃនេះវាត្រូវបានគោរពដោយជនជាតិយូដាខណៈពេលដែលរក្សាអត្តសញ្ញាណនិងដើមកំណើតរបស់ប្រជាជន។

 ហោរា 
នៅក្នុងសាសនាយូដានេះគឺជាបុរសម្នាក់ដែលធ្វើតាមឆន្ទៈរបស់ព្រះទៅកាន់មហាជន។ ដោយមានជំនួយរបស់វាព្រះដ៏មានព្រះចេស្ដាបង្រៀនប្រជាជននូវបទបញ្ញត្តិ: មនុស្សធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងកែលម្អជីវិតនិងអនាគតអភិវឌ្ឍសីលធម៌និងខាងវិញ្ញាណ។ តើអ្នកណានឹងក្លាយជាហោរាព្រះជាម្ចាស់បានសំរេច - សាសនាយូដាបញ្ជាក់។ សាសនាមិនរាប់បញ្ចូលថាជម្រើសអាចធ្លាក់លើជីវិតរមែងស្លាប់ដែលពិតជាមិនចង់ទទួលយកបេសកកម្មដ៏សំខាន់បែបនេះទេ។ ហើយគាត់លើកឧទាហរណ៍មួយជាមួយយ៉ូណាសដែលថែមទាំងព្យាយាមរត់ភៀសខ្លួនដល់ចុងបំផុតនៃពិភពលោកពីភារកិច្ចពិសិដ្ឋដែលបានប្រគល់ឱ្យគាត់។

ក្រៅពីសីលធម៌និងភាពខាងវិញ្ញាណពួកហោរាក៏ទទួលបានអំណោយជាអ្នកត្រួសត្រាយផងដែរ។ ពួកគេបានព្យាករណ៍ពីអនាគតផ្តល់ដំបូន្មានដ៏មានតម្លៃក្នុងនាមព្រះដ៏មានមហិទ្ធិឫទ្ធិព្យាបាលជំងឺផ្សេងៗហើយថែមទាំងចូលរួមក្នុងជីវិតនយោបាយរបស់ប្រទេសទៀតផង។ ឧទាហរណ៍អាហ៊ីយ៉ាជាទីប្រឹក្សាផ្ទាល់របស់យេរ៉ូបោមដែលជាស្ថាបនិកនៃព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែលអេលីសេបានចូលរួមចំណែកក្នុងការផ្លាស់ប្តូររាជវង្សដានីយ៉ែលដោយខ្លួនគាត់ផ្ទាល់ដឹកនាំរដ្ឋ។ ការបង្រៀនរបស់ពួកហោរាជំនាន់ដើមត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងសៀវភៅតាន់ណាកហើយក្រោយមកត្រូវបានបោះពុម្ពជាច្បាប់ដាច់ដោយឡែក។ វាគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ណាស់ប៉ុន្តែអ្នកអធិប្បាយមិនដូចអ្នកតំណាងនៃសាសនាបុរាណដទៃទៀតបានជឿលើការចាប់ផ្តើមនៃ "យុគសម័យមាស" នៅពេលដែលមនុស្សទាំងអស់នឹងរស់នៅដោយសន្តិភាពនិងវិបុលភាព។

 ចរន្តនៅក្នុងសាសនាជ្វីហ្វ 
អស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្សនៃអត្ថិភាពរបស់វាសាសនាបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរនិងការផ្លាស់ប្តូរជាច្រើន។ ជាលទ្ធផលអ្នកតំណាងរបស់វាត្រូវបានបែងចែកជាពីរជំរំ: និងអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់។ អតីតនេះប្រកាន់ខ្ជាប់នឹងប្រពៃណីរបស់ដូនតារបស់ពួកគេហើយមិនណែនាំការច្នៃប្រឌិតទៅក្នុងជំនឿនិងកាណុងរបស់វាទេ។ ទីពីរផ្ទុយទៅវិញស្វាគមន៍និន្នាការសេរី។ អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ទទួលស្គាល់ការរៀបការរវាងជនជាតិយូដានិងសមាជិកនៃសាសនាដទៃទៀតការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នានិងការងាររបស់ស្ត្រីដែលជាបុព្វជិត។ គ្រិស្តអូស្សូដក់ភាគច្រើនរស់នៅភាគច្រើននៃអ៊ីស្រាអែលសម័យទំនើប។ អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់ - នៅសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអឺរ៉ុប។

ការប៉ុនប៉ងសម្រុះសម្រួលរវាងជំរុំសង្គ្រាមទាំងពីរគឺសាសនាអភិរក្សនិយម។ សាសនាចាក់ចូលក្នុងស្ទ្រីមពីរបានរកឃើញចំណុចកណ្តាលយ៉ាងជាក់លាក់នៅក្នុងការសំយោគនៃការច្នៃប្រឌិតនិងប្រពៃណីនេះ។ អ្នកអភិរក្សបានកំណត់ខ្លួនគេចំពោះការណែនាំអំពីតន្ត្រីសរីរាង្គនិងទេសនាជាភាសានៃប្រទេសដែលរស់នៅ។ ផ្ទុយទៅវិញពួកគេមិនបានប៉ះនឹងពិធីដ៏សំខាន់ដូចជាការកាត់ស្បែកពិធីឈប់សម្រាកថ្ងៃឈប់សម្រាកនិង kash-rut ។ កន្លែងណាដែលសាសនាយូដាអនុវត្តនៅប្រទេសរុស្ស៊ីសហរដ្ឋអាមេរិកឬប្រទេសមហាអំណាចអ៊ឺរ៉ុបជនជាតិជ្វីហ្វទាំងអស់សង្កេតឃើញមានឋានានុក្រមច្បាស់លាស់គោរពតាមព្រឹទ្ធាចារ្យរបស់ពួកគេ។

 បទបញ្ញត្តិ 
ពួកគេជាពួកបរិសុទ្ធសម្រាប់ជនជាតិយូដា។ អ្នកតំណាងប្រជាជននេះដឹងច្បាស់ថាក្នុងអំឡុងពេលនៃការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញនិងការសម្លុតធ្វើបាបជាច្រើនប្រទេសជាតិបានរស់រានមានជីវិតនិងរក្សាអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួនបានតែតាមរយៈការសម្លាប់រង្គាលនិងវិន័យ។ ហេតុដូច្នេះហើយនៅជំនាន់របស់យើងមនុស្សម្នាក់មិនអាចប្រឆាំងនឹងពួកគេបានទេទោះបីជាជីវិតផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេមានគ្រោះថ្នាក់ក៏ដោយ។ វាគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ប៉ុន្តែគោលការណ៍ "ច្បាប់នៃប្រទេស - ច្បាប់" ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសតវត្សទី III មុនគ។ យោងទៅតាមគាត់ច្បាប់របស់រដ្ឋត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់លើប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់ដោយគ្មានករណីលើកលែង។ ជនជាតិយូដាក៏មានកាតព្វកិច្ចត្រូវស្មោះត្រង់នឹងថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតតាមដែលអាចធ្វើទៅបានការមិនពេញចិត្តត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបង្ហាញតែចំពោះជីវិតសាសនានិងគ្រួសារប៉ុណ្ណោះ។

ការរក្សាបទបញ្ញត្តិទាំងដប់ដែលម៉ូសេបានទទួលនៅលើភ្នំស៊ីណាយគឺជាខ្លឹមសារនៃសាសនាយូដា។ លើសពីនេះទៅទៀតចំណុចសំខាន់ក្នុងចំណោមពួកគេគឺការគោរពថ្ងៃឈប់សម្រាកនៃថ្ងៃឈប់សម្រាក ("សាបាប") ។ ថ្ងៃនេះគឺពិសេសវាត្រូវតែលះបង់ដើម្បីសំរាកនិងបន់ស្រន់។ នៅថ្ងៃសៅរ៍អ្នកមិនអាចធ្វើការនិងធ្វើដំណើរសូម្បីតែការចម្អិនអាហារក៏ត្រូវបានហាមឃាត់ដែរ។ ហើយដើម្បីកុំអោយមនុស្សអង្គុយមិនឃ្លានពួកគេត្រូវបានគេបញ្ជាឱ្យធ្វើដំបូងនិងនៅយប់ថ្ងៃសុក្រ - ពីរបីថ្ងៃមុន។

 អំពីពិភពលោកនិងបុរស 
សាសនាគឺជាសាសនាផ្អែកលើរឿងព្រេងនៃការបង្កើតភពផែនដីដោយព្រះអម្ចាស់។ យោងទៅតាមនាងគាត់បានបង្កើតផែនដីពីផ្ទៃរលោងដោយចំណាយពេលប្រាំមួយថ្ងៃសម្រាប់បេសកកម្មដ៏សំខាន់នេះ។ ដូច្នេះពិភពលោកនិងសត្វទាំងអស់ដែលរស់នៅក្នុងវាគឺជាសត្វរបស់ព្រះ។ ចំពោះបុរសវិញនៅក្នុងព្រលឹងរបស់គាត់តែងតែមានគោលការណ៍ពីរយ៉ាងគឺល្អនិងអាក្រក់ដែលតែងតែមានការប្រឆាំងឥតឈប់ឈរ។ បិសាចខ្មៅងងឹតញុះញង់ឱ្យគាត់មានសេចក្តីត្រេកអរនៅលើផែនដីជាបិសាចស្រាលដើម្បីធ្វើអំពើល្អនិងការអភិវឌ្ឍខាងវិញ្ញាណ។ ការតស៊ូបានចាប់ផ្តើមបង្ហាញខ្លួនវានៅក្នុងទម្រង់នៃឥរិយាបថបុគ្គល។

ដូចដែលបានបញ្ជាក់រួចមកហើយអ្នកដើរតាមសាសនាជ្វីហ្វជឿមិនត្រឹមតែនៅក្នុងការចាប់ផ្តើមនៃអត្ថិភាពនៃពិភពលោកប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែថែមទាំងនៅចុងបញ្ចប់ដ៏គួរឱ្យបារម្ភរបស់វាផងដែរគឺ "យុគសម័យមាស" ។ ស្ថាបនិករបស់វានឹងក្លាយជាស្តេចម៉ាសាសៀសដែលជាព្រះមេស្ស៊ីដែលនឹងគ្រប់គ្រងប្រជាជនរហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃពេលវេលាហើយនាំគាត់ឱ្យមានភាពរុងរឿងនិងការរំដោះ។ មានគូប្រជែងដែលមានសក្តានុពលក្នុងគ្រប់ជំនាន់ទាំងអស់ប៉ុន្តែមានតែកូនចៅរបស់ដាវីឌប៉ុណ្ណោះដែលកាន់តាមបញ្ញត្ដិទាំងព្រលឹងនិងដួងចិត្តដ៏ស្មោះត្រង់ដែលត្រូវបានកំណត់ដើម្បីក្លាយជាព្រះមេស្ស៊ីដែលពេញដោយច្បាប់។

 អំពីអាពាហ៍ពិពាហ៍និងគ្រួសារ 
ពួកគេត្រូវបានផ្តល់សារៈសំខាន់បំផុត។ មនុស្សម្នាក់មានកាតព្វកិច្ចត្រូវមានគ្រួសារមួយអវត្តមានរបស់នាងត្រូវបានគេចាត់ទុកថាលះបង់និងសូម្បីតែអំពើបាប។ សាសនាគឺជាជំនឿមួយដែលការគ្មានកូនគឺជាការដាក់ទណ្ឌកម្មដ៏អាក្រក់បំផុតសម្រាប់ជីវិតរមែងស្លាប់។ បុរសម្នាក់អាចលែងលះប្រពន្ធរបស់គាត់ប្រសិនបើក្រោយពីរៀបការបាន ១០ ឆ្នាំនាងមិនបានផ្តល់កំណើតដល់កូនដំបូងរបស់គាត់ទេ។ កេរ្តិ៍ដំណែលនៃសាសនាត្រូវបានថែរក្សាយ៉ាងជាក់លាក់នៅក្នុងគ្រួសារសូម្បីតែក្នុងកំឡុងពេលនៃការបៀតបៀនរាល់កោសិកាទាំងអស់នៃសង្គមជ្វីហ្វត្រូវតែសង្កេតមើលពិធីនិងប្រពៃណីរបស់ប្រជាជនរបស់ខ្លួន។

ស្វាមីមានកាតព្វកិច្ចផ្តល់ឱ្យប្រពន្ធនូវអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដែលចាំបាច់: ផ្ទះសម្បែងសម្លៀកបំពាក់សម្លៀកបំពាក់។ កាតព្វកិច្ចរបស់គាត់គឺដើម្បីលោះនាងក្នុងករណីនៃការជាប់ឃុំឃាំងកប់នាងដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរមើលថែរក្សាអំឡុងពេលមានជំងឺផ្តល់ឱ្យនាងនូវមធ្យោបាយចិញ្ចឹមជីវិតប្រសិនបើស្ត្រីនៅតែជាស្ត្រីមេម៉ាយ។ ដូចគ្នានឹងកុមារទូទៅដែរពួកគេមិនចាំបាច់ត្រូវការអ្វីទាំងអស់។ កូនប្រុស - រហូតដល់មនុស្សពេញវ័យកូនស្រី - រហូតដល់ការចូលរួម។ ផ្ទុយទៅវិញបុរសដែលជាមេគ្រួសារមានសិទ្ធិទទួលបានប្រាក់ចំណូលពាក់កណ្តាលទៀតគឺទ្រព្យសម្បត្តិនិងតម្លៃរបស់នាង។ គាត់អាចទទួលមរតកលក្ខខណ្ឌរបស់ប្រពន្ធគាត់ហើយប្រើលទ្ធផលនៃការងាររបស់គាត់សម្រាប់គោលបំណងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់។ បន្ទាប់ពីគាត់បានស្លាប់ទៅបងប្រុសរបស់ប្តីត្រូវរៀបការជាមួយស្ត្រីមេម៉ាយប៉ុន្តែប្រសិនបើអាពាហ៍ពិពាហ៍គ្មានកូន។

សាសនាគ្រឺស្ត

ព្រះគ្រិស្តសាសនា គឺជាសាសនារបស់អស់អ្នកដែល ផ្ដោតជំនឿទៅលើជីវិត ការបង្រៀន និងការសុគតរបស់ព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទ។