navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ប្រាសាទចៅសាយទេវតា: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទចៅសាយទេវតាស្ថិតនៅខាងត្បូងទល់មុខប្រាសាទធម្មនន្ទ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានស្ថាបនាឡើងដោយព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ នៅចុងសតវត្សទី១១ និង ដើមសតវត្សទី១២ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ប្រាសាទនេះនិងប្រាសាទធម្មនន្ទមានរូបរាងប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ ឈ្មោះចៅសាយទេវតាមានប្រភពបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ទេ។ តែបើតាមការសន្និដ្ឋានរបស់អ្នកស្រុក ឈ្មោះនៃប្រាសាទនេះជាឈ្មោះរបស់មេទ័ពម្នាក់ដែលមានស្នាដៃល្អ ក្នុងការធ្វើសឹកសង្រ្គាម ឬ ក៏ឈ្មោះដែលមានស្នាដៃក្នុងការធ្វើអ្វីមួយ។ ឈ្មោះនៃប្រាសាទនេះ អ្នកស្រុកហៅសព្វថ្ងៃនេះថា ចៅសាយៗ មិនមានពាក្យទេវតានៅខាងចុងទេ នេះគឺជាទំលាប់របស់ខ្មែរដែលច្រើនប្រើឈ្មោះខ្លី មិនចូលចិត្តឈ្មោះវែងៗ។ ប្រាសាទនេះមានទំហំបណ្តោយប្រវែង៥០ម៉ែត្រ និងទទឹងប្រវែង៤០ម៉ែត្រ។ ប្រាសាទមានទីតាំងស្ថិតនៅប្រហែល៥០០ម៉ែត្រពីក្លោងទ្វាររាជធានីអង្គរធំខាងត្បូង។ ប្រាសាទនេះ និងប្រាសាទមានទីតាំងក្បែរប្រាសាទធ្មនន្ទ ដែលនៅចំហៀងផ្លូវ និងមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា តែប្រាសាទចៅសាយទេវតាកសាងមុនប្រាសាទធម្មនន្ទ។ ប្រាសាទនេះស្ថិតលើអក្សត្រង់ ដែលមានបួនគោបុរៈ បណ្ណាល័យ (ហោត្រ័យ)មានចំនួន២ និងប៉មសំខាន់មួយ។ ប្រាសាទបែរមុខទៅទិសខាងកើត ដែលផ្លូវដើមខាងកើតឆ្ពោះទៅកាន់ស្ទឹងសៀមរាប។ ប្រាសាទនេះមានភាពទ្រុឌទ្រោមយ៉ាងខ្លាំងរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦០ នៅពេលគោបុរៈ ឬក្លោងទ្វារខាងលិចបានជុសជុសដោយសាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស និងបន្ទាប់មកត្រូវបានជុសជុលឡើងវិញដោយអ្នកជំនាញប្រទេសចិនបានចប់រួចរាល់នៅឆ្នាំ២០០៩។
ប្រាសាទច័ន្ទគីរី​: ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត

ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត 
រូបភាពតូច
នេះជាប្រាសាទបុរាណមួយដែលបានស្ថាបនាឡើងអំពីថ្មភក់ពណ៌សុីជំពូរ ដែលបានស្ថិតនៅស្រុកភូមិជនបទកណ្តាលព្រៃនៃស្រុកវ៉ារិន ដែលមានចំងាយ៨០គមពីខេត្តសៀមរាប និងចំងាយ៥០គមខាងជើងឆៀងខាងលិចនៃប្រាសាទបន្ទាយស្រី។ មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាប្រាសាទដែលស្អាតមានលក្ខណ:សមសួនដូចរចនាបទបន្ទាយស្រីដែរ ដែលចំលាក់ថ្មជ្រៅៗរអិតសើមដូចរូបរាងចំឡាក់ឈើបេងក្រញូង ។ ដោយឡែកវាប្រហែលជាសាងសង់ដោយព្រះរាជគ្រូណាម្នាក់នៃព្រះបាទជ័យវរម្ម័នទី៥ ដែលមានជំនាញនិងស្នាដៃសិល្ប:ខ្ពស់ ។ គួររំលឹកឡើងវិញព្រះរាជេន្ទ្រវរម្ម័នទី២ និងព្រះបាទជ័យវរម្ម័នទី៥ ជាព្រះរាជាដែលបានមានព្រះគ្រូច្រើនជាងគេបង្អស់នៃព្រះរាជាសម័យអង្គរ ។ បើចឹងទេក្នុងរាជ្ជកាលនៃព្រះអង្គមួយលោក ព្រះរាជគ្រូ ព្រាហ្មបុរោហិតបានស្ថាបនាប្រាសាទដើម្បីអទិទេពក្នុងសាសនាហិណ្ឌូរាងៗខ្លួន ដូច្នេះ ហើយទើបមានប្រាសាទច្រើនwww.seeangkorguide.com។
ប្រាសាទច្រាប: ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ច្រាបមានន័យថាអំណាយភ័យ(ឧទាហរណ៍ច្រាបជាន់)ដីប្រៃ(ដីច្រាប) និងជាផ្សិតដែលដុះនៅលើដីប្រៃ(ផ្សិតច្រាប)។ ប្រាសាទនេះគ្មានឈ្មោះដើមនៅក្នុងសិលាចារឹកឡើយ រហូតពេលលោក អេជែន លុយណេដឺឡាហ៊្សុងគែ មកស្រាវជ្រាវនិងចុះបញ្ជីសារពើភណ្ឌនោះ មិនបានចុះលេេខនិងឈ្មោះដែរ។ ទើបអ្នកស្រាវជ្រាវសម័យក្រោយមកនិងក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈហៅថាប្រាសាទច្រាបជាផ្លូវការជារៀងរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដោយមានចុះលេខ CISARK.685។ សព្វថ្ងៃប្រាសាទនេះស្ថិតនៅចម្ងាយ ៣គីឡូម៉ែត្រទិសអាគ្នេយ៍ភូមិកោះកេរ ៤០០ម៉ែត្រខាងកើតឆៀងខាងត្បូងបន្តិចពីជ្រុងអាគ្នេយ៍នៃរហាល និង ៤០០ម៉ែត្រទិសអាគ្នេយ៍នៃ ប្រាសាទចម្រេះ។ គេឃើញថាវាមានកំពែងការពារព័ន្ធជុំវិញចំនួនពីរជាន់ធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀមដូចគ្នា ដោយកំពែងទី១ឬកំពែងខាងក្នុងរត់ជួរជើងទៅត្បូង បែរមុខទៅរកទិសខាងលិចតាមស៊ុមទ្វារអំពីថ្មភក់។ ប្រាសាទនេះមានតួប៉មបី ធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀមត្រូវរលុះអស់ពាក់កណ្តាលផ្នែកខាងលិច ជាទិសដែលប្រាសាទបែរមុខរក តួប៉មទាំងនេះលំអដោយទ្វារបញ្ឆោតពីខាងជើង កើត និងត្បូង សង់លើខឿនថ្មបាយក្រៀមតែមួយដោយមានជណ្តើរបីចូលខាងលិចមុខប្រាសាទតែម្តង។ បដិមាព្រះសិវមួយអង្គត្រូវបានដឹកចេញពីប្រាសាទនេះតម្កល់ទុកនៅសារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញសព្វថ្ងៃ។
ក្នុងធ្លានៃកំពែងទីមួយ មានហោត្រៃពីរមានប្លង់រាងចតុកោណដោយបណ្ណាល័យខាងជើងស្ថាបនាឡើងដោយថ្មបានក្រៀម ចំណែកបណ្ណាល័យខាងត្បូងធ្វើអំពីឥដ្ឋតាន់បែរមុខទៅរកទិសខាងលិចដូចប្រាសាទដែរ ក៏ប៉ុន្តែត្រូវរលំទាំងស្រុងលើដី។ 
កំពែងទី២ឬកំពែងខាងក្រៅបង្អស់សង់អំពីថ្មបាយក្រៀម ដោយមានគោបុរៈពីរគឺទិសខាងលិចមានប្លង់រាងកាកបាទ និងច្រកខាងកើតដែររលុះទាំងស្រុងក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ សាលាបារាំងចុងបូពា៌ប្រទេស(EFEO) ឆ្នាំ២០០៨ បញ្ជីសារពើភណ្ឌស្ថានីយបុរាណប្រទេសកម្ពុជា ខេត្តព្រះវិហារ ទំព័រទី៣២ដល់៣៣។។
ប្រាសាទជប់ពល

ប្រាសាទជប់ពលស្ថិតនៅក្នុងភូមិបារាយណ៍ ឃុំបារាយណ៍ ស្រុកដូនកែវ ខេត្តតាកែវ ចំងាយ៣,៥គីឡូម៉ែត្រភាគឦសានពីទីរួមខេត្តតាកែវ។ រមណីដ្ឋាននេះ​គឺ​ជា​បុរាណដ្ឋាន​ដែល​គួរ​ជា​ទី​ចាប់​អារម្មណ៍ ដែលមានគួទឹក ទន្លេអ៊ុំ បារាយណ៍ជាដើម។ សព្វថ្ងៃនេះ ខេត្តតាកែវនៅសល់ប្រាសាទបុរាណមួយចំនួនតូច។ ប្រាសាទជប់ពលនេះមានរាងការ៉េ ជ្រុង​នីមួយៗ​មាន​កំពស់​ប្រមាណ​១៣​ម៉ែត្រ ធ្វើអំពីឥដ្ឋដែលសព្វថ្ងៃនេះ គេឃើញមាននៅសល់តែតួប្រាសាទផ្នែកខាងក្រោមប៉ុណ្ណោះ។ នៅជុំវិញប្រាសាទមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញដែលមានទំហំ ១៣០ម × ១៥០ម ប្រកប​ដោយ​ទឹក​ថ្លា​ធ្វេង។ នៅក្នុងតំបន់នេះមានបុរាណដ្ឋានជាច្រើន ជាពិសេស​ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត​ដែល​បុព្វបុរស​ខ្មែរ​បាន​គិត​គូ​ដល់​ការងារ​កសិកម្ម​ជាចម្បង ក្នុងនោះមានស្រះស្រង់មួយមានទំហំ ៧ម × ១០០ម ដែលអ្នកស្រុកនិយមហៅថាទន្លេអ៊ុំ។

ជប់ពល
Category:ខេត្តតាកែវ
ប្រាសាទជម

ប្រាសាទជមមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងក្រុមប្រាសាទព្រះពិធូ ដែលទទួលរងការខូចខាតធ្ងន់ធ្ថរ ដោយផ្អែកលើស្ថានភាពខូចខាតរបស់ប្រាសាទ ការងារជុសជុលតម្រូវឱ្យអ្នកជំនាញអនុវត្តបច្ចេកទេសអាណាស្ទីលូស ពោលគឺត្រូវធ្វើការរូសរើតួនៃប្រាសាទទាំងស្រុង ដើម្បីធ្វើការពង្រឹងគ្រឹះ ពង្រឹងរចនាសម្ព័ន្ធពាក់ព័ន្ធផ្នែកខាងក្រោម ជួសជុលថ្ម ដែលបាក់ខូច និងរៀបចំតួប្រាសាទឡើងវិញ ដោយរក្សាឱ្យបានទម្រង់ដើមទាំងស្រុង។ គម្រោងជួសជុលនេះត្រូវប្រើពេលវេលារយៈ៣ឆ្នាំ ដោយចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ២០២១។ គម្រោងនេះមានការសហការរវាងអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា ជាមួយមូលនិធិបេតិកភណ្ឌពីភពលោកការផ្សព្វផ្សាយរបស់គេហទំព័ររបស់អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា នៅថ្ងៃទី១៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២។។
ប្រាសាទជាងប៉ី

ប្រាសាទជាងប៉ី (); () ចប្ចប្បន្នប្រាសាទជាងប៉ី ស្ថិតក្នុងភូមិជាងប៉ី ខេត្តសុរិន្ទ្រ ត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១២ ដើមសតវត្សរ៍ទី១៣ នៃគ្រិស្ដសករាជ ។ តាមរឿងនិទានប្រាសាទនេះ ជាឈ្មោះរបស់កម្មករម្នាក់ ដែលមានឈ្មោះល្បីល្បាញក្នុងអតីតកាល ហើយភាពល្បីល្បាញនេះ បណ្ដាលមកពីថ្វីដៃដ៏ចំណានរបស់គាត់ ក្នុងការផលិតប៉ី ដែលជាឧបករណ៍តន្ដ្រីមួយប្រភេទ ។ អ្នកស្រុកបាននិយាយតៗគ្នាថា ឈ្មោះជាងប៉ីនេះបណ្ដាលមកពីពាក្យចាប៉ី ដែលជាផ្កាចំប៉ី ក៏ប៉ុន្ដែការសន្និដ្ឋាននេះ ត្រូវបានអ្នកប្រាជ្ញស្រាវជ្រាវចាត់ទុកថា វាមិនសមហេតុផលទេ ។

ដើមឡើយប្រាសាទជាងប៉ី ដែលសាងសង់ឡើងដោយថ្មបាយក្រៀមនៅល្អនៅឡើយ ប៉ុន្ដែទើបតែទ្រុឌទ្រោមនៅឆ្នាំ១៩២៥ ប៉ុណ្ណោះ ដោយសារតែឈ្មួញវត្ថុបុរាណម្នាក់បានឃុបឃិត ជាមួយអ្នកស្រុកមួយចំនួនតូច ជីកគាស់កកាយរាវរកវត្ថុបុរាណ ។ គេបានប្រមូលយកវត្ថុបុរាណដែលនៅសេសសល់ នៅតាមប្រាសាទយកទៅរក្សាទុកក្នុងវត្ដជាងប៉ី ទោះបីយ៉ាងនេះក្ដី ក៏នៅមានការបាត់បង់តទៅទៀតដែរ ។
យោងតាមកំណត់ហេតុ យើងដឹងថា ប្រមាណជា ៤០ ឆ្នាំមុននេះ នៅលើទីតាំងនៃប្រាសាទនេះ នៅមានវត្ថុបុរាណជាច្រើនដូចជា ផ្ទាំងរូបរឿងរាមកេរ្ដិ៍ និងបំណែកចម្លាក់តំណាងឲ្យព្រះពោធិសត្វមួយចំនួន ដែលឥឡូវគេយកទៅលក់ដូរទាំងអស់ ។

មានរឿងនិទាននិយាយតៗគ្នាថា ប្រាសាទជាងប៉ីត្រូវបានស្ថាបនាឡើងដោយជាងប៉ីជាមួយគ្នា នឹងប្រាសាទស៊ីខរភូមិ ។ បុរសជាងប៉ីដែលជាអ្នកសាងសង់ប្រាសាទជាងប៉ី រីឯស្ដ្រីវិញបានសាងសង់នៅស៊ីខរភូមិ ។ ប្រាសាទដែលបុរសបានសាងសង់នេះ មិនទាន់រួចទេ ។ ពួកបុរសក៏នាំគ្នាបំបែកកម្លាំងទៅជួយស្ដ្រី រហូតដល់ប្រាសាទសាងសង់រួច ។ តំណាលនេះត្រូវ បានអ្នកស្រុកនិយាយនៅគ្រប់ទីកន្លែង ។

តាមពិតប្រាសាទជាងប៉ី គឺជាមន្ទីរពេទ្យរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដូចដំណាក់ព្រះពុទ្ធអង្គព្រះនាមភ្សៃជ្យគុរុ ដែលជាគ្រូពេទ្យកំពូលជាសក្ខីភាព ។ មន្ទីរពេទ្យដទៃៗទៀតក្នុងសម័យនោះ គេឃើញមានកំពែងថ្មបាយក្រៀមព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទ ព្រមទាំងស្រះទឹកផង តែសព្វថ្ងៃត្រូវរីងអស់ទៅហើយ ។អំពីឈ្មោះនេះប្រហែលជាឈ្មោះគឺបុរសដែលប្រហែលជាជាងបី។ប្រាសាទនេះជាប្រាសាទមន្ទីរបុរាណ១០២ឯណោះ។
ប្រាសាទជាហោ: ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ

ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច
ប្រាសាទជាហោ មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិព្រៃក្តី ឃុំគគីរ ស្រុករមាសហែក ខេត្តស្វាយរៀង។ ប្រាសាទនេះជាប្រាសាទបុរាណដែលមិនសូវមានអ្នកបានស្គាល់ឡើយដោយសារទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាលខ្លាំងពេកគឺស្ថិតនៅក្បែរទៅនឹងបន្ទាត់ព្រំដែនជាមួយនឹងប្រទេសវៀតណាម។ ស្ថានភាពនៃការធ្វើដំណើរដើម្បីទៅដល់ទីកន្លែងនេះហាក់មិនមានភាពលំបាកឡើយទាំងម៉ូតូរថយន្តគឺសុទ្ធតែអាចចូលទៅដល់បានទាំងអស់នាពេលបច្ចុប្បន្ន។
ប្រាសាទជាហោ: ស្ថាបត្យកម្ម

ស្ថាបត្យកម្ម 
រចនាបថនៃប្រាសាទដ៏ចំណាស់នេះនៅមិនទាន់ប្រភពណាអះអាងបាននៅឡើយប៉ុន្តែតាមការស្រាវជ្រាវមួយចំនួននិងឯកសារដែលមានគេអាចសន្និដ្ឋានបានថាវាមានអាយុកាលចំណាស់ជាងប្រាសាទអង្គរវត្តរបស់យើងទៅទៀត។ឯកសារខ្លះបានសរសេរថា ប្រាសាទនេះកសាងឡើងតាំងពី ស.វ ទី៦ឬ៧ដើម្បីឧទ្ទិសអោយមេទ័ពម្នាក់ ដែលមានឈ្មោះថា ជាហោរ នេះឯង។
លក្ខណ:ពិសេសរបស់ប្រាសាទនេះគឺស្ថិតនៅលើដីទូលជាប់និងមាត់ទន្លេតាមបណ្តោយខ្សែបន្ទាត់ព្រុំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម។ទោះបីខែទឹកឡើងខ្លាំងយ៉ាងណាក៏ដីទួលនេះមិនលេចដែរ។នៅខាងលិចប្រាសាទវិញមានកន្លែងលេងទឹកបុរាណមួយដែរប៉ុន្តែដោយសារតែពេលវេលាបានធ្វើឲ្យខូចរូបរាងទឹកប្រែជារាក់មិនអាចលេងទឹកបានសមរម្យឡើយ។
ប្រាសាទជើងអង

ប្រាសាទជើងអង  គឺជាសំណង់ឥដ្ឋនៃសម័យ អាណាចក្រខ្មែរ ក្នុង ខេត្តត្បូងឃ្មុំ ប្រទេសកម្ពុជា ។
រូបភាពតូច| ប្រាសាទជើងអង ប្រាសាទពីខាងជើងខាងកើត។
ប្រាសាទជើងអង: ទីតាំង

ទីតាំង 
ប្រាសាទ​ជើង​អងត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​តាំង​នៅ​ចំ​កណ្តាល​ក្បូន​រាង​ការ៉េ​តាម​ការ​កំណត់​ស្តង់ដារ​នៃ​ប្រាសាទ​បុរាណ​ខ្មែរ។ មានចម្ងាយ 10 គីឡូម៉ែត្រខាងជើងឈៀងខាងកើតនៃទីតាំងទីក្រុងស្រឡប់ដូនតីវិជ័យព្រៃនគរ (ឥន្ទ្របុរៈបុរាណ)។
ប្រាសាទជើងអង: ប្រាសាទ

ប្រាសាទ 
ប្រាសាទ​នេះ​សង់​ឡើង​ដោយ​ឥដ្ឋ​ដោយ​មាន​ទ្រនុង និង​ទ្វារ​បញ្ឆោត​នៅ​ខាង​លិច ខាងជើង និង​ខាងត្បូង។ ទ្វារ​ខាង​កើត​មាន​ស៊ុម​ថ្ម​ដែល​មាន​សសរ​ឈើ​ដើម្បី​លម្អ និង​ផ្ដែ​ដែល​ឆ្លាក់​យ៉ាង​ល្អិតល្អន់។ ការបិទទ្វារខាងក្នុងមានភាពរលោង និងមានសិលាចារឹក។ ទាំងនេះផ្តល់កាលបរិច្ឆេទនៃ ៩៣២ នៃគ.ស (មហាសករាជ ឆ្នាំ ៨៥៤) ។ ប្រាសាទ​នេះ​ដើម​ឡើយ​សម្រាប់​ឧទ្ទិស​ដល់ ​ព្រះ​សិវៈ ប៉ុន្តែ​ឥឡូវ​ជា​ថ្វាយ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។
ប្រាសាទជើងអង: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
សិលាចារឹក​ខាង​ក្នុង​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា K.99 តាម​ប្រព័ន្ធ​លេខ​ដែល​ទទួល​យក​ជា​ទូទៅ​សម្រាប់​កំណត់ត្រា​ខ្មែរ។  កំណត់ត្រាជា ភាសាសំស្ក្រឹត និង ខ្មែរចាស់ ត្រូវបានបោះពុម្ពដោយ Georges Cœdès ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៤។  ថ្មីៗនេះ សិលាចារឹកត្រូវបានសិក្សា និងបោះពុម្ពលើអ៊ីនធឺណិតដោយ Philip Jenner ។  សិលាចារឹក និងទិន្នន័យពាក់ព័ន្ធផ្សេងទៀតអាចត្រូវបានសិក្សាតាមអ៊ីនធឺណិតនៅក្នុងបណ្តាញ SIDDHAM ដែលអត្ថបទ ការបកប្រែ និងព័ត៌មានផ្សេងទៀតត្រូវបានប្រមូល។ 

សិលាចារឹកនៅប្រាសាទជើងអង កត់ត្រាបញ្ជាពីស្តេចខ្មែរ ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៤ ឱ្យបញ្ចូលគ្នានូវចំណូលនៃប្រាសាទពីរផ្សេងគ្នានៃ: ឝ្រី ត្រិភូវនៃកនាថ និង ឝ្រី ចាម្បេឝ្វរ ។ សំវិធានធនបន្ថែម រួមទាំងទាសករ ក៏ត្រូវបានចាត់ចែងឱ្យ ឝ្រី ចាម្បេឝ្វរ ផងដែរ។
ប្រាសាទជើងអង្គ: ប្រវត្តប្រាសាទ

ប្រវត្តប្រាសាទ 
ក្នុងរាជធានី “ស្រឡប់ដូនតីពិជ័យព្រៃនគរ” នៅខេត្តកំពង់ចាមកន្លងមក យើងបានកត់សម្គាល់នូវវត្តមាននៃប្រាង្គប្រាសាទនាសម័យបុរេង្គរមួយចំនួន។ ដោយសារតែវត្តមានរបស់បូជនីយដ្ឋានបែបព្រហ្មញ្ញសាសនាទាំងនោះ ទើប យើងបានទទួលស្គាល់ថា មុននឹងក្លាយទៅជាព្រះរាជាធានីរបស់ស្តេចកន នាដើមស.វទី១៦ តំបន់ខាងលើនេះធ្លាប់ ជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌យ៉ាងសំខាន់មួយក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជារួចទៅហើយ។ មូលហេតុដែលនាំឲ្យមានការសន្និដ្ឋានដូច្នេះ គឺបណ្តាលមកពីបុព្វការីជនបានទុកនូវកេរ្តិ៍តំណែលវប្បធម៌ គ្រប់សម័យកាលនៅទីនោះ ដែលបង្ហាញបញ្ជាក់យើងអំពីចំណាស់នៃប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងភូមិភាគនេះ។ ហើយម្យ៉ាងវិញទៀត ស្ថានភាពនេះក៏បង្ហាញឲ្យដឹងផងដែរថា មិនមែនស្តេចកន ស្តេចជ្រែករាជ្យទេ ដែលបានស្ថាបនាប្រាង្គប្រាសាទទាំងនោះឡើង ។ ប្រាសាទឥដ្ឋទោលនេះ ដែលស្ថិតក្នុងភូមិជើងអង្គ នៅខាងជើងឈៀងខាងកើតនៃបន្ទាយព្រៃនគរ ស្រុកត្បូងឃ្មុំ ខេត្តកំពង់ចាមបច្ចុប្បន្ន ត្រូវបានសាងសង់ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ (៩២៤-៩៤១) ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវៈ ដូចខ្លឹមសារនៃផ្ទាំងសិលាចារឹកមួយផ្ទាំង (K.99/Ka 288) ជាភ័ស្តុតាងស្រាប់។ សូមជម្រាបថា តាមខ្លឹមសារនៃសិលាចារឹក ជាភាសាខ្មែរសំស្ក្រឹត នៅក្លោងទ្វារខាងជើងនៃប្រាសាទ។ ប្រាសាទជើងអង្គ ដែលបែរមុខទៅទិសខាងកើត ត្រូវបានស្ថាបនាឡើងនៅឆ្នាំ ៨៤៤សក ត្រូវនិងគ.ស ៩២៣។ សូមរំឭកថា បូជនីយដ្ឋាននេះ មានរាងបួនជ្រុងស្មើ និងទំហំប្រមាណជា ៤ម៉ែត្រ x ៤ម៉ែត្រ និងកំពស់ប្រមាណជា ៦ម៉ែត្រ ស្ថិតនៅលើទួលមួយខ្ពស់ពីដី។ បូជនីយដ្ឋានសម័យអង្គរនេះ ស្ថិតក្នុងរចនាប័ថ្មកោះកេរ ហើយបានបន្សល់នូវសសរពេជ្រ និងក្បាច់ផ្តែរមួយដែលរិចរិល គួរឲ្យអាណិតអាសូរណាស់។ តាមពិតទៅភិនភាគនៃប្រាសាទនេះ មិនមានលក្ខណៈខុសគ្នាប៉ុន្មានទៅនឹងប្រាង្គប្រាសាទដទៃៗឯទៀត ដែលត្រូវបានកសាងឡើងដោយវិចិត្រករក្នុងរាជ្យរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤នោះទេ។ វត្តមានរបស់ប្រាសាទនេះ ជាព័ត៌មានពិតដែលគេពុំអាចប្រកែកបាន ស្តីពីវិសាលភាពនៃភូមិសាស្ត្រ ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយព្រះរាជាអង្គខាងលើនេះ។ តើហេតុអ្វីបានជារចនាប័ថ្មកោះកេរត្រូវបានគេរកឃើញក្នុងតំបន់នេះ? ចម្លើយគឺ អំណាចរបស់ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានលាតសន្ធឹងពីខេត្តព្រះវិហារ រួមមានខេត្តមួយចំនួននៅលើខ្ពង់រាបនគររាជសីមា ដូចខេត្តបុរីរម្យ និងនគររាជសីមាជាអាថ៌ ហើយក៏សាយភាយមកដល់ភូមិភាគនេះយ៉ាងប្រាកដ(ម.ត្រាណេ)៕
ប្រាសាទជ្រុង: ប្រវត្តិប្រាសាទជ្រុង

ប្រវត្តិប្រាសាទជ្រុង 
ប្រាសាទជ្រុងជាប្រាសាទតូចមួយដែលស្ថិតក្នុងបរិវេណកំពែងខាងក្រៅនៃ ប្រាសាទបាយ័ន នៅត្រង់កន្លែងកាច់ជ្រុងនៃទន្លេអុំ ។ នៅខ្លោងទ្វារចូលផ្នែកខាងត្បូងនៃប្រាសាទអង្គរធំ ហើយបត់ខាងឆ្វេងដៃធ្វើដំណើរតាមមាត់ទន្លេអុំ ឆ្ពោះទៅទិសខាងលិចដល់កន្លែងកាច់ជ្រុងនៃកំពែងប្រាសាទ យើងនឹងឃើញប្រាសាទតូចមួយ ទីនោះហើយជាប្រាសាទជ្រុង ។ ប្រាសាទជ្រុងជាកន្លែងអាចទស្សនាទេសភាពថ្ងៃលិចដ៏ពិសិដ្ឋនិងគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍។
បើតាមឯកសារដែលស្រាវជ្រាវ និង ចងក្រងដោយ គង្គាអង្គរ របស់ក្រុមហ៊ុន ហ្គ្រីងអឺស បានឱ្យដឹងថា ប្រាសាទជ្រុងគឺជាប្រាសាទតូច ច្រឡឹងល្អប្រណីតមួយ ដែលមានក្បាច់រចនាផ្កាភ្ញីរស់រវើក អមដោយចម្លាក់ អាទិទេពជាច្រើននៅគ្រប់ផ្នែកសំណង់នៃប្រាសាទ ។ តួប៉មប្រាសាទនេះបែរមុខ ទៅទិសខាងកើត ខណ្ឌជាបន្ទប់ៗ សាងសង់ឡើងអំពីថ្មភក់ និង ថ្មបាយក្រៀម មានទំហំប្រមាណ ១៥ ម៉ែត្រ គុណ ១០ ម៉ែត្រ មានកម្ពស់ប្រហែល ៥,៧ ម៉ែត្រ ពីលើខ្នងកំពែង សង់នៅលើកំពែងអង្គរធំ ចំត្រង់កែងនៃកំពែងទិសទក្សិណ និង ទិសបស្ចិម ។ ប្រាសាទនេះកសាងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលជាស្នាព្រះហស្ត របស់ព្រះមហាវីរក្សត្រព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ។ នៅក្នុងសម័យអង្គរ ប្រាសាទជ្រុងគឺជា ហោត្រ័យ ឬ បណ្ណាល័យតម្កល់ទុកនូវផ្ទាំងសិលាចារឹកដ៏សំខាន់ដែលពិពណ៌នា យ៉ាងពិស្តារអំពីការស្ថាបនាកសាងមហាកំពែង កសិណទឹកព័ទ្ធជុំវិញ និង ទ្វារ ចូលរាជធានីអង្គរធំក្នុងរជ្ជកាលព្រះមហាវីរក្សត្រព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ។ រហូតមកទល់ ពេលនេះ ប្រាសាទជ្រុងទទួលរងការបាក់បែកផ្នែកខ្លះៗដោយសារអាយុកាល និង ការបំផ្លិចបំផ្លាញរបស់មនុស្ស ។ នៅតាមខ្នងកំពែងខាងកើតប្រាសាទប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រ មានរន្ធទ្វារសម្ងាត់ចំនួនប្រាំដែលអ្នកស្រុកហៅថា រន្ធត្រដេវតាំងពី យូរណាស់មកហើយ ពីព្រោះមានសត្វត្រដេវធ្លាប់ធ្វើសំបុកនៅទីនោះ ទើបអ្នក ស្រុកហៅឈ្មោះនេះរហូតមក ។ តាមលក្ខណៈ ភូមិសាស្ត្ររន្ធនេះគឺជាច្រកទឹកចេញចូលរវាង ទន្លេអុំ និង បឹងតូចៗនៅភាគនិរតីនៃអង្គរធំ ហើយវាក៏ប្រាកដជាច្រកសម្ងាត់សម្រាប់ការរត់ ភៀសខ្លួនរបស់ស្តេច ឬ មន្ត្រីនៅក្នុងករណីមាន ភយន្តរាយណាមួយជាយថាហេតុផងដែរ ។ រូង ទាំងប្រាំនេះសង់ទម្លុះមហាកំពែងដ៏រឹងមាំរបស់ អង្គរធំ ដែលស្ថិតនៅជាប់ៗគ្នា ប៉ុន្តែវាមានទំហំ មិនស្មើគ្នាទេ រូងកណ្តាលធំហើយខ្ពស់ជាងគេ បន្តិច គឺទទឹងទំហំប្រមាណ ១,៥ ម៉ែត្រ និង កម្ពស់ ២ ម៉ែត្រ ។
ប្រាសាទជ្រុង: សិលាចារឹក

សិលាចារឹក 
សិលាចារឹកប្រាសាទជ្រុងនៃកំពែងនៃទីក្រុងអង្គរធំ K.២៨៨ ជាតឹកតាងមួយយ៉ាងសំខាន់ បង្ហាញឲ្យយើងដឹងថា នាសម័យវប្បធម៌បាយ័ន ក្នុងរាជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ មហាឫសីវាល្មិកិ ព្រាហ្មណ៍ដែលនៅប្រទេសឥណ្ឌាតែងរឿងរាមយណៈឥណ្ឌា (រាមកេរ្តិ៍ខ្មែរ) ត្រូវបានគោរពបូជា ដោយជនជាតិខ្មែរ ហើយឈ្មោះរបស់ព្រាហ្មណ៍ដ៏មានប្រជាប្រិយភាពសំខាន់នេះ ក៏ត្រូវបានបញ្ជាក់តាមអក្សរសាស្ត្រ ឬក៏រឿងព្រេងនិទាន ដែលមានប្រភពនិទានមួយចំនួនដែលចេញពីប្រទេសក្លិង្គ បានផ្សព្វផ្សាយចូលមកទឹកដីនគរភ្នំ ឬហ្វូ-ណន តាំងពីដើមស.វទី១ម្ល៉េះ។ ដូច្នេះហើយ ទើបបានជាខ្មែរបានពេញនិយមរឿងនេះជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់សម័យវប្បធម៌បាយ័ន។ ដោយសារតែការពេញនិយមនេះហើយ ទើបវគ្គមួយក្នុងរឿង ពាលកណ្ឌ ត្រូវបានឆ្លាក់ឡើងនៅលើផ្ទាំងផ្តែរមួយនៅលើប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ។
នៅចំកណ្តាលនៃក្បាច់ផ្តែរ យើងឃើញមានវត្តមានរបស់ព្រះព្រហ្មទ្រង់ភ្នែន ដោយនៅខាងស្តាំមានព្រាហ្មណ៍ពីរនាក់ ខាងឆ្វេងមានបុរសកាន់ធ្នូ បាញ់សត្វក្រសាមួយគូរ។ ចម្លាក់នេះចង់បង្ហាញថា គឺព្រះព្រហ្មផ្ទាល់បានយាងចុះមកប្រាប់ឲ្យវាល្មិកិ តែងរឿងរាមកេរ្តិ៍ជាពាក្យការព្យ។
សូមជម្រាបថា រីឯនៅប្រទេសចម្ប៉ាវិញ គេក៏ឃើញមានការគោរពបូជាមហាឫសីវាល្មិកិ ផងដែរ នេះបើយើងលើការស្រាវជ្រាវរបស់លោក ម៉ូស (មើល P. Mus, 1928, Inscription de Valmiki, Prakas Adharma, BEFEO, XXVIII)។ ម្យ៉ាងទៀត តាមការស្រាវជ្រាវរបស់យើងខាងបដិមាសាស្ត្រ យើងក៏បានដឹងទៀតថា ព្រះឥសីឫសីវាល្មិកិ ដែលជាអ្នកបានតែងរឿងរាមកេរ្តិ៍នេះឡើង ក៏ត្រូវបានតំណាងដោយចម្លាក់ថ្ម នាស.វទី៧ ផងដែរ។
យ៉ាងណាមិញ ជ្រុងខាងឥសាននៃផ្ទាំងសិលាចារឹកមួយទៀត គឺសិលាចារឹកថ្នាល់បារាយណ៍ ដែលមានលេខជំនឿន K.291 នាស.វទី៩ បានឲ្យដឹងថា ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ ដែលកម្លាំង និងកិត្យានុភាពរបស់ព្រះអង្គ ត្រូវបានប្រៀបផ្ទឹមទៅនឹងព្រះរាម ហើយទ្រង់ក៏ចេះចងចាំរឿងរាមកេរ្តិ៍របស់វាល្មិកិយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញផងដែរ(ម.ត្រាណេ)។
ប្រាសាទជ្រៃ

ប្រាសាទជ្រៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ ប្រាសាទនេះនៅជិតប្រាសាទ N1 និង N17។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២ ក្នុងសម័យចេនឡា ក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។
Category:ខេត្តកំពង់ធំ
ជ្រៃ
ប្រាសាទឈូតម៉ាត់

ប្រាសាទឈូតម៉ាត់ គឺជាប៉មបុរាណមួយនៅក្នុងភូមិ Xom Moi ឃុំ Tan Phong ស្រុក Tan Bien ខេត្ត តាយនិញ   ។ នេះ​គឺ​ជា​សំណង់​ប៉ម​មួយ​ដែល​នៅ​សេសសល់​នៃ ​វប្បធម៌អូរកែវ នៅ ​ភាគ​ខាង​ត្បូង ​ប្រទេស​វៀតណាម ។  មានចម្ងាយ២៥គីឡូម៉ែត្រពីច្រកព្រំដែនត្រពាំងផ្លុង ខេត្តត្បូងឃ្មុំ។
ប្រាសាទឈូតម៉ាត់: ពិពណ៌នា

ពិពណ៌នា 
ប្រាសាទឈូតម៉ាត់ មានចម្ងាយ 21 គីឡូម៉ែត្រពីកណ្តាលទីក្រុង តាយនិញដែលសាងសង់នៅលើភ្នំរាងចតុកោណកែងខ្ពស់នៅកណ្តាលវាលដោយប្រើសម្ភារៈសំខាន់ពីរគឺ ឥដ្ឋដុត និង បន្ទះក្តារបន្ទះ ។ រូបរាងប៉មនេះត្រូវបានគេនិយាយថាស្រដៀងនឹងប៉ម ចាម នៅតំបន់កណ្តាល។ មូលដ្ឋានរបស់ប៉មគឺធំទូលាយ ជញ្ជាំងរបស់ប៉មគឺត្រង់ និងក្រាស់ ផ្នែកខាងលើរបស់ប៉មត្រូវបានជ្រើសរើស ហើយថ្នេរឥដ្ឋត្រូវបានជង់លើគ្នាយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដោយគ្មានចន្លោះ។

ប៉ម​នេះ​មាន​ផ្ទៃ​ក្រឡា​៥​ម៉ែត្រ​នៅ​សងខាង និង​មាន​កម្ពស់​ជាង​១០​ម​។ ជញ្ជាំង និងប៉ម បែរមុខទៅទិសទាំងបួន គឺ ខាងកើត ខាងលិច ខាងត្បូង ខាងជើង; មុខសំខាន់នៃប៉មគឺខាងកើត។
ប្រាសាទឈូតម៉ាត់: ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ប៉ម​ចុង​ម៉ាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​សាង​សង់​នៅ​ប្រហែល​សតវត្សទី៨នាររចនាបថកំពង់ព្រះ  ហើយ​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ដើម ​សតវត្ស 20 តាមរយៈរបាយការណ៍បុរាណវិទ្យានៃវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យាឥណ្ឌូចិន។ នៅ ថ្ងៃទី 23 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 1993 ប៉មនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសម្បត្តិវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រដោយក្រសួងវប្បធម៌ និងព័ត៌មាន (បច្ចុប្បន្នជា ក្រសួងវប្បធម៌ កីឡា និងទេសចរណ៍ )។
ប្រាសាទដាន

ប្រាសាទដានមានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ២គីឡូម៉ែត្រ ទិសពាយ៉ព្យពីភូមិកោះកេរ និងចម្ងាយប្រមាណ ៨០០ម៉ែត្រពីទិសពាយ័ព្យប្រាសាទរលំ និងប្រមាណ ៥០ម៉ែត្រខាងលិចផ្លូវមកពីភូមិរំចេក។ ប្រាសាទនេះមានតួប៉មពីសង់អំពីថ្មបាយក្រៀមមានដំបូលប្រក់ឥដ្ឋ ដោយតួប៉មខាងជើងរលំទាំងស្រុង ចំណែកតួប៉មខាងត្បូងត្រូវរលំផ្នែកខាងមុខ និងដំបូល។ តួប៉មទាំងពីស្ថិតនៅលើខឿនថ្មបាយក្រៀម បែរមុខទៅទិសខាងកើតកប់ក្នុងគំនរដីជ្រៅ ចំណែកផ្នែកលើដំបូលប្រាសាទគ្រប់ដណ្តប់ដោយព្រៃឈើ។ ស៊ុមទ្វារត្រូវដួលរលំនៅសល់មេទ្វារខាងត្បូងដែលមានសិលាចារឹកមួយលេខ K-៦៧៤ ចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ៩៦៦នៃគ.ស ក្នុងរាជកាលព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ (៩៤៤-៩៦៨)មាន១៨បន្ទាត់ជាភាសាខ្មែរបុរាណGeorge Coedes,1966, Inscriptions du Cambodge,p.183.។ ដោយគ្មានឈ្មោះពីមុនមក ទើបក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈបានកំណត់ឈ្មោះជាផ្លូវការថា ប្រាសាទដាន ចុះលេខថ្មី CISARK.៦៨៩ ។ ប្រាសាទមានអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវតិចតួចណាស់មានដូចជា ហង់រីប៉ាម៉ង់ជេ ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៩ លោកហ៊្យក សឺដេស ឆ្នាំ១៩៦៤-១៩៦៦ បន្តដោយលោក ប្រ៊ុយណូ ប្រ៊ូហ្គេ ឆ្នាំ២០០៧ និងលោកហ៊្សេហេន ឆ្នាំ២០០៩។
ប្រាសាទដូនតួន

រូបភាពតូច| ប្រាសាទដូនតួន
ប្រាសាទដូនតួន មានទីតាំងនៅ បានភូមិសរន ឃុំ សៅថងជ័យ  ស្រុកកន្ធរលក្ស ខេត្តស៊ីសាកេត ។ ចម្ងាយ ៨ គីឡូម៉ែត្រ ពី​ភូមិ ។ ៣៨ គីឡូម៉ែត្រ ពី​ស្រុក​កន្ធរលក្ស ដោយ​ប្រើ​ផ្លូវ​បំបែក​ពី​ផ្លូវជាតិ​លេខ ២២៤៣ គ.ម.៩៨ ចម្ងាយ ៤ គីឡូម៉ែត្រ ជា​ប្រាសាទ​សំខាន់​មួយ​ទៀត។ ស្ថិតនៅជាប់ព្រំដែនប្រទេសថៃ ចំងាយតែ 300 ម៉ែត្រពី Pha Mo I Daeng
ប្រាសាទដូនតួន: ប្រាសាទ

ប្រាសាទ 
ប្រាសាទ​ដូនទួន ជា​ប្រាសាទ​បុរាណ​ខ្មែរ​ដ៏​តូច​មួយ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​មាត់​ច្រាំង​ថ្ម​ខ្ពស់​មួយ។ នៅលើជួរភ្នំដងរែក តំបន់ក្បែរព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ វា​មាន​ប្រាង្គ​រាង​បួន​ជ្រុង​ទ្រវែង​ធ្វើ​ពី​ឥដ្ឋ និង​ក្លោងទ្វារ​ធ្វើ​ពី​ថ្ម។ ហើយ​មាន​រូប​តោ​ឆ្លាក់​នៅ​មុខ​ប្រាសាទ។

ប្រាសាទបែរមុខទៅទិសខាងកើត។ នៅ​ខាង​មុខ​ប្រាសាទ​មាន​ផ្លូវ​ក្រាល​ថ្ម​តូច​ទទឹង​៦​ម៉ែត្រ មាន​សសរ​ថ្ម​ពីរ​គូ មាន​កម្ពស់​៣​ម៉ែត្រ ចំងាយ​ប្រហែល​២៥០​សង់ទីម៉ែត្រ ច្រក​ចូល​ប្រាសាទ​មាន​ចម្លាក់​តោ​មួយ​នៅ​លើ​ជើង​ទម្រ​មួយ ប្រាសាទ​មាន​ក្លោងទ្វារ​មួយ និង​ប្រាង្គ​ចំនួន​២ មាន​ខ្លោងទ្វារ​ចំនួន​៣ ដែល​ធ្វើ​អំពី​ថ្ម ខ្លោងទ្វារ​កណ្តាល​មាន​ទំហំ​ធំជាងគេ ទទឹង​១​ម៉ែត្រ និង​កម្ពស់​២,៥​ម៉ែត្រ ស៊ុមទ្វារ និងធ្នឹមថ្មមិនត្រូវបានឆ្លាក់ជាលំនាំទេ។

ប្រាង្គ​ខាង​មុខ​មាន​ចំងាយ​ប្រហែល​១​ម៉ែត្រ​ពី​ក្លោងទ្វារ​បាក់​រហូត​ដល់​ជា​គំនរ​ឥដ្ឋ​។ ប្រាង្គ​ខាង​ក្នុង​មាន​ចម្ងាយ​ប្រមាណ ១​ម៉ែត្រ​ពី​ប្រាង្គ​ទី​១ ធ្វើ​អំពី​ឥដ្ឋ និង​ថ្មបាយក្រៀម មាន​៤​ជាន់ ទទឹង​៦​ម៉ែត្រ​នៅ​សងខាង និង​កម្ពស់​២៦​ម៉ែត្រ ប្រាង្គ​មាន​ទ្វារ​ចូល​និង​ចេញ​១​នៅ​ខាង​មុខ ។ ប្រាង្គ​មាន​ទទឹង​១​ម៉ែត្រ និង​កម្ពស់​២​ម៉ែត្រ មាន​ផ្ទៃដី​៣,៧​គុណ​នឹង​៣​ម៉ែត្រ​។ ចម្ងាយពីប្រាសាទប្រហែល ១០ ម៉ាយ មានស្រះធំមួយ ទទឹង ៨០ ម៉ែត្រ នៅសងខាងមានប្រឡាយបង្ហូរទឹកពីកំពូលភ្នំចុះទៅក្នុងស្រះជម្រៅប្រហែល ២ ម៉ែត្រ។
ប្រាសាទដែលជាអរោគ្យសាលា: ប្រទេសកម្ពុជា

ប្រទេសកម្ពុជា 
 ខេត្តកំពង់ធំ 
ប្រាសាទគោករកា
ប្រាសាទសិរីសាច
 ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ 
ប្រាសាទគុក (ស្វាយចេក)
 ខេត្តព្រះវិហារ 
ប្រាសាទកី
ប្រាសាទក្រពុំឈូក ឬ ប្រាសាទអង្គខ្នារ
ប្រាសាទខ្នារមខុប
ប្រាសាទចែងម៉ែង
ប្រាសាទដីខ្មៅ
ប្រាសាទតូច ឬ ប្រាសាទកោរមួយ (កន្ទួត)
ប្រាសាទត្រពាំងក្រសាំងជ្រុំខាងកើត
ប្រាសាទបឹងស្រែខាងលិច
 ខេត្តសៀមរាប 
ប្រាសាទតាព្រហ្មកិល
ប្រាសាទលាក់នាង
ប្រាសាទទន្លេស្ងួត
ប្រាសាទត្រមូង
ប្រាសាទដូនទ្រូង
ប្រាសាទក្ដីតាគម
ប្រាសាទតានុប
ប្រាសាទដើមចាន់
 ខេត្តឧត្តរមានជ័យ 
ប្រាសាទព្រៃនគរ
ប្រាសាទត្រពាំងប្រាសាទតូច
ប្រាសាទដែលជាអរោគ្យសាលា: ខេត្តព្រះវិហារ

ខេត្តព្រះវិហារ 
ប្រាសាទកី
ប្រាសាទក្រពុំឈូក ឬ ប្រាសាទអង្គខ្នារ
ប្រាសាទខ្នារមខុប
ប្រាសាទចែងម៉ែង
ប្រាសាទដីខ្មៅ
ប្រាសាទតូច ឬ ប្រាសាទកោរមួយ (កន្ទួត)
ប្រាសាទត្រពាំងក្រសាំងជ្រុំខាងកើត
ប្រាសាទបឹងស្រែខាងលិច
ប្រាសាទដែលជាអរោគ្យសាលា: ខេត្តសៀមរាប

ខេត្តសៀមរាប 
ប្រាសាទតាព្រហ្មកិល
ប្រាសាទលាក់នាង
ប្រាសាទទន្លេស្ងួត
ប្រាសាទត្រមូង
ប្រាសាទដូនទ្រូង
ប្រាសាទក្ដីតាគម
ប្រាសាទតានុប
ប្រាសាទដើមចាន់
ប្រាសាទដែលជាអរោគ្យសាលា: ប្រទេសថៃ

ប្រទេសថៃ 
 ខេត្តខនកែន 
គូព្រះភាជ័យ
ប្រាង្គគូកែវ
 ខេត្តជ័យភូមិ 
ប្រាង្គគូបានណកហ្វាក
ប្រាង្គគូ (ជ័យភូមិ)
 ខេត្តនគររាជសីមា 
ប្រាសាទនាងរាំ
ប្រាង្គផងសង្គ្រាម
ប្រទេសបានប្រាសាទ
ប្រាសាទកុដិឥសីណយ
ប្រាង្គបានប្រាង្គ
ប្រាសាទមឿងកៅ
ប្រាសាទខនបុរី
 ខេត្តនគរសុវណ្ណ 
គោកទឹក
 ខេត្តបុរីរម្យ 
ប្រាសាទគោកងាវ
កុដិឥសីបានគោកមឿង
កុដិឥសីបានណងបួរ៉ាយ
ប្រាង្គគូឬស្សី
 ខេត្តប្រាជិនបុរី 
ប្រាសាទស្រះមរកត
 ខេត្តមហាសារគាម 
ប្រាសាទគូមហាធាតុ
ប្រាសាទគូសន្តរត្ន
 ខេត្តរយអេត (១០១) 
គូក័នថាណាំ
គូផនរក័ង
ប្រាង្គណងគូ
 ខេត្តសកលនគរ 
ប្រាសាទគូបញ្ញា
 ខេត្តសុខោទ័យ 
វត្តចៅចន្ទ
 ខេត្តសុរិន្ទ 
ប្រាសាទតាមាន់តូច
 ខេត្តស៊ីសាកេត 
ប្រាសាទព្រះជម្រុង
ប្រាសាទហ៊ិនបានសាម៉
ប្រាសាទស្រះកំពែងតូច
ប្រាសាទដំណាក់សៃ
 ខេត្តស្រះកែវ 
ប្រាសាទបានណយ
 ខេត្តឧត្ដរធានី 
បាង្គគូកែវ
ប្រាសាទដែលជាអរោគ្យសាលា: ខេត្តនគររាជសីមា

ខេត្តនគររាជសីមា 
ប្រាសាទនាងរាំ
ប្រាង្គផងសង្គ្រាម
ប្រទេសបានប្រាសាទ
ប្រាសាទកុដិឥសីណយ
ប្រាង្គបានប្រាង្គ
ប្រាសាទមឿងកៅ
ប្រាសាទខនបុរី
ប្រាសាទដែលជាអរោគ្យសាលា: ខេត្តបុរីរម្យ

ខេត្តបុរីរម្យ 
ប្រាសាទគោកងាវ
កុដិឥសីបានគោកមឿង
កុដិឥសីបានណងបួរ៉ាយ
ប្រាង្គគូឬស្សី
ប្រាសាទដែលជាអរោគ្យសាលា: ខេត្តស៊ីសាកេត

ខេត្តស៊ីសាកេត 
ប្រាសាទព្រះជម្រុង
ប្រាសាទហ៊ិនបានសាម៉
ប្រាសាទស្រះកំពែងតូច
ប្រាសាទដំណាក់សៃ
ប្រាសាទដំរី: លក្ខណៈទូទៅ

លក្ខណៈទូទៅ 
ដំរីជាសត្វចតុប្បាទមានរូបធំសម្បើម ស្បែកក្រាស់ហើយដៃរបស់វាហៅថា ប្រមោយ មានខ្លះមានភ្លុក ខ្លះមានចែការផ្សាយពុទ្ធសាសនបណ្ឌិតឆ្នាំ១៩៦៨ វចនានុក្រមខ្មែរ ទំព័រទី៣៤៣។។ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅចម្ងាយ ៣គីឡូម៉ែត្រទិសអាគ្នេយ៍ភូមិកោះកេរ ១.៨គីឡូម៉ែត្រខាងត្បូងនៃជ្រុងអាគ្នេយ៍នៃរហាល ចម្ងាយ២០០ម៉ែត្រខាងជើងត្រពាំងខ្នារ និងប្រមាណប្រហែល១០០ម៉ែត្រខាងជើងផ្លូវក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ សាលាបារាំងចុងបូពា៌ប្រទេស(EFEO) ឆ្នាំ២០០៨ បញ្ជីសារពើភណ្ឌស្ថានីយបុរាណប្រទេសកម្ពុជា ខេត្តព្រះវិហារ។ ប្រាសាទដំរីជាឈ្មោះផ្លូវការរបស់ប្រាសាទនេះ ត្បិតមានចម្លាក់ទោលសត្វដំរីនិងជើងទម្រធ្វើអំពីថ្មភក់មួយផ្ទាំងធំមានកម្ពស់ជិត២ម៉ែត្រ រីឯអ្នកខ្លះហៅថា ប្រាសាទដំរីចង់កណ្តឹង ពីព្រោះគេសង្កេតឃើញថាមានចម្លាក់សត្វដំរីមានឆ្លាក់តុបតែងកណ្តឹងជាមួយប្រឡៅក តម្កល់នៅតាមជ្រុងប្រាសាទនេះ។ ដំរីគឺជាយាន្តជំនិះសម្រាប់ព្រះឥន្ទ្រធិរាជដែលជាស្តេចនៃទេវតា ដែលស្ថិតនៅក្នុងស្រទាប់វណ្ណៈខ្ពស់ដូចព្រះមហាក្សត្រ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ហើយចាត់ទុកថាជានិមិត្តរូបនៃភាពសម្បូររុងរឿង និងរីកចម្រើនតំណាងទឹកភ្លៀង និងប្រើជាពាហនៈដឹកជញ្ជូន និងដំរីចម្បាំង។ 
ប្រាសាទដំរីមានតួប៉មឥដ្ឋមួយរាងការ៉េ ដូចប្រាសាទបក្សីចាំក្រុងដែរ។ ប្រាសាទនេះមានទ្វារបញ្ឆោតបីនៅទិសខាងជើង ត្បូង និងលិច ហើយមានមាត់ទ្វារទៅទិសខាងកើត ជាទិសបង្កើតចក្រវាល។ តួប៉មនេះសង់នៅលើខឿនថ្មភក់កម្ពស់២.៥ម៉ែត្រ ប្លងមានរាងការ៉េមានប្រវែង១២ម៉ែត្រក្នុងមួយជ្រុង កាត់ដោយជណ្តើរពីរទិសទាំងបួននិងមានប្រាំកាំក្នងជណ្តើរមួយ។ មេទ្វារធ្វើអំពីថ្មភក់ មានការតុបតែងលំអដោយសសរថ្មភក់ប្រាំបីជ្រុងលំអដោយក្បាច់ជញ្ចៀនយ៉ាងល្អ ចំណែកផ្តែរទ្វារមានចម្លាក់កម្រងមាលាដែលមានរូបព្រះឥន្ទ្រគង់លើដំរីព្ធរាវ័ណដែលកើតចេញពីការកូរសមុទ្រទឹកដោះ។ ខាងលើសត្វដំរីមានចម្លាក់ទេព១០លើដៃប្រណមមួយជួរ។
ហោត្រៃសង់អំពីឥដ្ឋពីរបែរមុខទៅទិសខាងលិច និងលំអដោយទ្វារបញ្ឆោតតាមជ្រុងខាងកើត ត្រូវដួលរលំទាំងស្រុងសល់តែជញ្ជាំងខ្លះប៉ុណ្ណោះ។ ប្រាសាទដំរីព័ន្ធជុំវិញដោយកំពែងឥដ្ឋមួយជាន់រាងចតុកោណមានប្រវែង ៦០ម៉ែត្រគុណ៥៥ម៉ែត្រ។
ប្រាសាទដំរី: លក្ខណៈស្ថាបត្យកម្ម

លក្ខណៈស្ថាបត្យកម្ម 
ប្រាសាទដំរីមានតួប៉មឥដ្ឋមួយរាងការ៉េ ដូចប្រាសាទបក្សីចាំក្រុងដែរ។ ប្រាសាទនេះមានទ្វារបញ្ឆោតបីនៅទិសខាងជើង ខាងត្បូង និងខាងលិច ហើយមានទ្វារចំហរនៅទិសខាងកើត ជាទិសបង្កើតចក្រវាលក្នុងទ្រឹស្តីហិណ្ឌូនិយម តួប៉មនេះសង់លើខឿនថ្មភក់កម្ពស់២.៥ម៉ែត្រ ប្លង់រាងការ៉េមានប្រវែង១២ម៉ែត្រក្នុងមួយជ្រុង កាត់ដោយជណ្តើរពីទិសទាំងបួននិងមានប្រាំកាំក្នុងជណ្តើរនិមួយៗ ប្រាសាទដំរីមានចម្លាក់សត្វដំរីអំពីថ្មភក់មួយផ្ទាំងភ្ជាប់ជាមួយជើងទម្រផ្ទាល់ កម្ពស់២.៥០ម៉ែត្រ តម្កល់នៅតាមជ្រុងទាំងបួន។ សិលាចារឹកប្រាសាទដំរី លេខ K-៦៧៧ កត់ត្រាថាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤បានកសាងសិវលិង្គ តម្កល់ក្នុងតួប៉មកណ្តាលប្រាសាទដំរី ដើម្បីជាកិត្តិយសថ្វាយដល់ព្រះជេដ្ឋា(បងប្រុស)មានមាតាតែមួយព្រះនាម រាជេន្ទ្រវរ្ម័នLawrence Palmer Briggs, 1974 The Ancient Khmer Empire. p.120.។ មេទ្វារធ្វើអំពីថ្មភក់ មានតុបតែងលំអសសរពេជ្រធ្វើអំពីថ្មភក់រាងប្រាំបីជ្រុងលំអដោយក្បាច់ជញ្ជៀនយ៉ាងល្អ ចំណែកផ្តែរទ្វារមានចម្លាក់កម្រងផ្កាមាលាដែលមានរូបព្រះឥន្ទ្រគង់លើដំរីឥរាវ័ណ ដែលកើតចេញពីការកើតចេញពីការកូរសមុទ្រទឹកដោះ។ ខាងលើសត្វដំរីមានចម្លាក់ទេព១០អង្គលើកដៃប្រណមមួយជួរ។
ប្រាសាទដំរី: ហោត្រៃ

ហោត្រៃ 
ចូលទៅក្នុងកំពែងនៃបរិវេណនៃប្រាសាទ គេប្រទះឃើញមានហោត្រៃ ឬបណ្ណាល័យសង់អំពីឥដ្ឋបែរទៅរកទិសខាងលិច និងលំអដោយទ្វារបញ្ឆោត។ លោក ហ៊្យង់ បូសយេ បានបកស្រាយបំភ្លឺក្នុងសៀវភៅ ប្រទេសកម្ពុជា ថាជាងប្រាសាទមានការព្រួយបារម្ភក្នុងការស្ថាបនាសំណង់សាសនាឱ្យជាប់បានយូរ ដូចការខ្ទាតថ្មចេញពីគ្នា និងភ្លាត់ចេញពីបាត ដូច្មេះហើយគេផ្គុំថ្មតាមបែបជាងឈើ ដោយប្រើប្រាស់ថ្មតែមួយដុំយ៉ាងគំហុកការងារអនុវត្តន៍ដដែលៗ ក្នុងការតម្រៀបបន្ទុបថ្មឱ្យបានរឹងមាំChanratana Chen, 2011. Le Site de Koh Ker et Regne de Jayavarman IV.p.66។
ប្រាសាទដំរី: កំពែង និងខ្លោងទ្វារ

កំពែង និងខ្លោងទ្វារ 
ប្រាសាទដំរីព័ទ្ធជុំវិញដោយកំពែងឥដ្ឋមួយជាន់រាងចតុកោណកែងមានទំហំ៦០ម៉ែត្រគុណ៥៥ម៉ែត្រ។ ផ្តាច់ដោយគោបុរៈ(ខ្លោងទ្វារ)សង់អំពីឥដ្ឋចូលពីទិសខាងកើតតែមួយគត់ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃមានការដូលរលំនៅសល់តែមេទ្វារធ្វើអំពីថ្មភក់ ដែលមានសិលាចារឹកទាំងសងខាងនៅទិសខាងកើតនៃប្រាសាទមានស្រះទឹកធំមួយ។ បើតាមរបាយការណ៍នៃការស្រាវជ្រាវថ្មីគេសន្និដ្ឋានថា នៅក្នុងបរិវេណកំពែងនេះអាចមានសំណង់ឈើដែលបាត់បង់ទៅ លើសពីនេះអាចមានអាគារឥដ្ឋឬថ្មJaya KOH KER project, Annual Report 2009, p.22។