navinnseab/khmer-wikipedia-article huggingface dataset:
ឥណ្ឌូណេស៊ី: សេដ្ឋកិច្ច

សេដ្ឋកិច្ច

រូបភាពតូច|ទីក្រុងចាកាតាគឺជាមជ្ឈមមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី
ជាសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងពាក់លើការនាំចេញប្រេងនិងឧស្ម័នធម្មជាតិ ឧស្សាហកម្មប្រេងជាប្រភពសំខាន់បំផុតក្នុងការរកប្រាក់ចំណូលឱ្យឥណ្ឌូនេស៊ី។ ចាប់តាំងពីសម័យក្រោយឯករាជ្យ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូនេស៊ីបានយកប្រាក់ចំណូលមកអភិវឌ្ឍមូលដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេសខាងផ្នែកដឹកជញ្ជូននិងគមនាគមន៍ បង្កើតឧស្សាហកម្មដែលមានការវិនិយោគឆ្ពោះទៅរកភាពរឹងមាំដល់ឧស្សាហកម្មរបស់ប្រទេស ដូច្នេះ ពេលកើតវិបត្ដិប្រេងលើទីផ្សារពិភពលោកក្នុងរវាងឆ្នាំគ.ស ១៩៨០-១៩៨៤ ដែលតម្លៃប្រេងក្នុងទីផ្សារពិភពលោកធ្លាក់ចុះយ៉ាងគម្ហក់ ធ្វើឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចរួមរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី ទើបរដ្ឋាភិបាលងាកមកអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មការផលិត ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងពាក់ប្រាក់ចំណូលដែលបានពីប្រេងនិងឧស្ម័នធម្មជាតិ ដូចជា ឧស្សាហកម្មតម្បាញ រ៉ែលោហៈមានតម្លៃ ទំនិញឧស្សាហកម្មផ្សេងៗ រួមទាំងអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្ម ដើម្បីបន្ថែមផលិតផល ធ្វើឱ្យឥណ្ឌូនេស៊ីមានស្រូវគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ចិញ្ចឹមខ្លួនដោយមិនចាំបាច់នាំចូលដូចមុនទៀត លើកលែងឆ្នាំខ្លះដែលផលិតស្រូវមិនបានល្អ ក្នុងពេលជាមួយគ្នាដែរ ប្រាក់ចំណូលបានមកពីការនាំចេញទំនិញផ្សេងៗ ដែលមិនមែនជាប្រេងនិងឧស្ម័នធម្មជាតិ ក៏មានការកើនឡើងជាលំដាប់ ជាពិសេសទំនិញឧស្សាហកម្ម បានក្លាយជាទំនិញនាំចេញដ៏សំខាន់ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ដោយគិតជាភាគរយគឺ ៧៥% នៃទំនិញនាំចេញ ។

ក្នុងផ្នែកឧស្សាហកម្ម ឥណ្ឌូនេស៊ីបានអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មសំខាន់ៗ មានជាអាទិ ឧស្សាហកម្មនាវានៅចាកាតា សុរាបាយ៉ា សេម៉ារ៉ាំង និងអាំបយណា ឧស្សាហកម្មផលិតយន្ដហោះ ឧស្សាហកម្មតម្លើងរថយន្ដប្រភេទផ្សេងៗ ឧស្សាហកម្មអេឡិចត្រូនិច ឧបករណ៍និងគ្រឿងបន្លាស់ ឧស្សាហកម្មក្រដាស ឧស្សាហកម្មកញ្ចក់ ដើម្បីជំរុញការវិនិយោគពីបរទស រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូនេស៊ីបានខិតខំកែប្រែច្បាប់ សេដ្ឋកិច្ចពានិជ្ជកម្ម ហិរញ្ញវត្ថុ ធនាគារ និងការវិនិយោគ ដើម្បីឱ្យមានសេរីភាពនិងភាពងាយស្រួលជាងមុន ការកាត់បន្ថយទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចដែលរដ្ឋជាអ្នកគ្រប់គ្រង បើកឱកាសឱ្យក្រុមហ៊ុនឯកជនអន្ដរជាតិ ចូលមកវិនិយោគលើវិស័យផ្សេងៗ ដែលធ្លាប់តែមានកម្រិត រួមទាំងផ្នែកសាធារណូបភោគ មានជាអាទិ ការអភិវឌ្ឍប្រភពថាមពលអគ្គិសនី ផ្លូវគមនាគមន៍ ទូរគមនាគមន៍ ជាដើម ដូច្នេះហើយទើបសេដ្ឋកិច្ចរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី មានការរីកចម្រើនជាបន្ដបន្ទាប់ ស្ថេរភាពខាងនយោបាយ ធនធានដែលសម្បូរហូរហៀរ និងតម្លៃពលកម្មមិនសូវខ្ពស់ សុទ្ធសឹងជាបច្ច័យទាក់ទាញការវិនិយោគពីអន្ដរជាតិ។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការធ្វើការគិតតែពីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ច្រើនជាងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ការខ្ចីប្រាក់ក្នុងអត្រាការប្រាក់ទាបពីខាងក្រៅ ដើម្បីវិនិយោគលើកិច្ចការដែលមិនបង្កើតប្រាក់ចំណូល ការផលិតដែលពុំមានការប្រណាំងប្រជែង ដោយសារបានទទួលការគ្រប់គ្រងពីរដ្ឋ ធ្វើឱ្យមិនអាចប្រកួតប្រជែងនឹងអ្នកផលិតពីក្រៅប្រទេសបាន ការគ្មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រាក់ទុន ការវាយលុកតម្លៃប្រាក់ក្នុងភូមិភាគ បំណុលបរទេស ។ល។ ទំាងអស់នេះធ្វើឱ្យកើតវិបត្ដិសេដ្ឋកិច្ចនៅឥណ្ឌូនេស៊ី ។

ឥណ្ឌូនេស៊ីផ្ដល់ភាពសំខាន់លើវិស័យកសិកម្ម និងឧស្សាហកម្មអាហារ ដោយរដ្ឋាភិបាលបានលើកស្ទួយវិស័យកសិកម្មក្នុងប្រទេសយ៉ាងខ្លាំង ក្រោយពេលកើតក្ដីកង្វល់ថា ផលិតផលកសិកម្មនិងអាហារនៅឥណ្ឌូនេស៊ី អាចមិនគ្រប់គ្រាន់ចំពោះតម្រូវការរបស់ប្រជាជនក្នុងពេលអនាគត។

ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីមានផ្ទៃដីច្រើនជាង ២លានគម២ ធ្វើឱ្យមានផ្ទៃដីសម្រាប់ដាំដុះច្រើន ហើយមានសក្ដានុពលខ្ពស់ក្នុងការដាំដុះ ដោយសារមានសភាពដីនិងអាកាសធាតុដែលសមស្របក្នុងការដាំដុះ ការដាំដុះភាគច្រើនធ្វើនៅកោះជ្វា និងកោះស៊ូម៉ាត្រា ផលិតផលកសិកម្មសំខាន់គឺ ស្រូវ ដំឡូងមី កៅស៊ូ កាកាវ កាហ្វេ ប្រេងដូង សាច់ដូងហាលស្ងួត សត្វស្លាប គោ ជ្រូក។
ឥណ្ឌូណេស៊ី: ការស្លៀកពាក់

ការស្លៀកពាក់

 ដោយសារប្រជាជនភាគច្រើនគោរពសាសនាឥស្លាម ទើបការតែងកាយមានទំនោរទៅតាមប្រពៃណីសាសនា

 មនុស្សប្រុស ស្លៀកសារុង ពាក់អាវកបិទដៃវែង ពាក់មួកមូល ឬមួកសំប៉ែត ធ្វើអំពីក្រណាត់ពណ៌ខ្មៅ ជួនការគេស្លៀកសារុងជាន់លើខោប្រមាណពាក់កណ្ដាលខ្លួន ដោយប្រលែងឱ្យឃើញជើងខោ ក្នុងករណីដែលត្រូវចូលរួមពិធី អាចមានការសៀតស្នៀតដែរ បច្ចុប្បន្នបុរសឥណ្ឌូនេស៊ីភាគច្រើននិយមតែងកាយបែបសាកល តែនៅពាក់មួកដូចដើម។

 មនុស្សស្រីប្រើក្រណាត់ខៃ រុំព័ទ្ធជុំវិញខ្លួន និងប្រើសម្រាប់ស្លៀកនៅផ្ទះប៉ុណ្ណោះ ក្រណាត់ខៃមានក្បាច់ស្រស់ស្អាត សាច់ល្អនិងតម្លៃថ្លៃ ដែលជាទីពេញនិយម គេហៅឈ្មោះមួយបែបទៀតថា ក្រណាត់ប៉ាទិក(Patik) ពេលស្លៀកត្រូវទុកឱ្យវែងគ្របជើង។ អាវហៅថា ខេបាចា(Kebaja) ជាអាវដែលរឹបជាប់ខ្លួន ដៃវែង សម្រាប់ស្រ្ដី អ្នកកោះស៊ូម៉ាត្រា និយមពាក់អាវរលុង វែងជិតដល់ជង្គង់ ហៅថាបាត់យូករុង និងមានប្រើក្រណាត់ផាហ៊ុំឈៀងស្មាដែរ ស្រ្ដីឥណ្ឌូនេស៊ីទុកសក់វែង ហើយបួង និងប្រើគ្រឿងតុបតែងលម្អ ដូចជា ត្បូងឬផ្កា លម្អលើក្បាល។

វប្បធម៌ក្នុងការបរិភោគ 

អាហាររបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីមានច្រើនប្រភេទ សមស្របទៅតាមភូមិសាស្ដ្រ និងប្រវត្ដិសាស្រ្ដ គឺមានទាំងមីនុយអាហារមុស្លីម ចិន ឥណ្ឌា ដាណឺម៉ាក។ ជនជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីនិយមធ្វើអាហារតែមួយដងក្នុងពេលព្រឹក ហើយអាចញ៉ាំបានទាំងពេលថ្ងៃរហូតដល់ពេលល្ងាច លើកលែងតែមានភ្ញៀវពន្លឺមកលេង ដែលជាឱកាសពិសេស ម្ចាស់ផ្ទះត្រូវចូលចង្ក្រានធ្វើអាហារថ្មី ជាការស្វាគមន៍អ្នកមកលេង។

សាក់តិ 

សាក់តិ ឬដែលជនជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីហៅថា សាក់តេ ជាអាហារមួយប្រភេទដែលគេនិយមញ៉ាំនៅក្នុងគ្រប់គ្រួសារ ដោយមានទឹកជ្រលក់សណ្ដែកដី ជាគ្រឿងផ្សំ មានប្រើសាច់មាន់ ជ្រូក ឬសាច់គោ នៅប្រទេសផ្សេងៗ ក៏ត្រូវបានគេធ្វើញ៉ាំដែរ ជនជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីមានចង្ក្រានសាក់តិនៅស្ទើរគ្រប់គ្រួសារ។

រ៉េនដាំង ជាអាហាររបស់អ្នកកោះស៊ូម៉ាត្រា (ពួកប៉ាដាំងឬមិណាំងកាបៅ) មានលក់ជាទូទៅនៅឥណ្ឌូនេស៊ី។ រ៉េនដំាងធ្វើអំពីសាច់គោ ជាគ្រឿងផ្សំសំខាន់ គេយកសាច់គោទៅរំងាស់ជាមួយគ្រឿងសម្ល​ ឱ្យយូររហូតទាល់តែគ្រឿងសម្លរីងខាប់ចូលទៅក្នុងសាច់គោ។

ណាស៊ិ​ គូនិង ណាស៊ិ គូនិងជាបាយលឿង បាយនេះជាធម្មតាមិនសូវឃើញនរណាញ៉ាំ ក្រៅពីក្នុងពិធីបុណ្យផ្សេងៗ​ របស់ជនជាតិឥណ្ឌូនេស៊ី គេដំាបាយលឿង(ដំាបាយជាមួយខ្ទិះ) ហើយធ្វើជាកន្ទោងវែងៗ ឬដែលជនជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីហៅថា ទុមប៉ិង ក្នុងពិធីកម្មពេលដល់វេលាញ៉ាំគេមានធ្វើពិធីកាច់កន្ទោងបាយ ហើយបែងចែកគ្នាញ៉ាំ ណាស៊ិគូនិងឬបាយលឿងនេះ គេញ៉ាំរួមជាមួយអាហារផ្សេងៗ ។

វប្បធម៌ខាងភាសា
ភាសាឥណ្ឌូនេស៊ី ជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងជាភាសាដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ក្នុងច្រើនករណី ចាប់ផ្ដើមដោយការដែលជនជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីភាគច្រើននិយាយភាសាឥណ្ឌូនេស៊ីជាភាសាទី២ និងភាគតិចដែលនិយាយជាភាសាមេ ក្នុងន័យខ្លះភាសានេះជាភាសាថ្មី ដោយសារកើតឡើងជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៤៥ និងជាភាសាដែលផ្លាស់ប្ដូរគ្រប់ពេលវេលា ដោយសារកើតពាក្យដែលខ្ចីពីភាសាផ្សេងៗ រហូត។ ការសិក្សាពីភាសាឥណ្ឌូនេស៊ីជាបទពិសោធដែលធ្វើឱ្យមានផលជះដល់ជនបរទេស ដោយសារការបញ្ចេញសំឡេងនិងវេយ្យាករណ៍ មានលក្ខណៈងាយស្រួល ចំណេះដឹងមូលដ្ឋានដែលចាំបាច់សម្រាប់ការធ្វើទំនាក់ទំនងប្រចាំថ្ងៃអាចសិក្សាបានដោយប្រើរយៈពេលមិនប៉ុន្មានសប្ដាហ៍ ឈ្មោះក្នុងស្រុករបស់ភាសាឥណ្ឌូនេស៊ីគឺ បាហាសាឥណ្ឌូនេស៊ី(Bahasa Indonesia) ហើយឈ្មោះក៏ត្រូវបានគេយកមកប្រើក្នុងភាសាអង់គ្លេសក្នុងពេលខ្លះដែរ។
ឥន្ទធនូ

thumb|right|400px|ឥន្ទធនូឌុប និង supernumerary rainbows on the inside of the primary arc. The shadow of the photographer's head on the bottom marks the centre of the rainbow circle (antisolar point).

ឥន្ទធនូ គឺជាបាតុភូតមួយនៃភ្នែក និងនៃឧតុនិយមវិទ្យាដែលបណ្ដាលមកពីវិសាលគមនៃពន្លឺមួយ​លេចឡើងក្នុងផ្ទៃមេឃ នៅពេលដែលព្រះអាទិត្យបញ្ចាញពន្លឺមកលើតំណក់នៃសំណើម​នៅក្នុងបរិយាកាសរបស់ផែនដី។ វាចាប់ទម្រង់ជារាងធ្នូរដែលមានពណ៌ច្រើនចម្រុះគ្នា។ ឥន្ទធនូកើតឡើងតាមរយៈពន្លឺព្រះអាទិត្យលេចឡើងជានិរន្តន៍​ក្នុងផ្ទៃមេឃផ្ទាល់ផ្ទុយនឹងព្រះអាទិត្យ។

ឬក៏អាចហៅម៉្យាងទៀតថា ‍​‌‍"ឥន្ទធនូបឋម" (ឥន្ទធនូទាបបំផុត ធម្មតានិងភ្លឺបំផុត) រង្វង់នៃឥន្ទធនូមួយបង្ហាញផ្នែកពណ៌ក្រហមខាងក្រៅ(ខាងលើ)នៃរង្វង់ និងដ៏ខ្លាំងក្លានៅផ្នែកខាងក្រៅ។ 
ឥន្ទធនូនេះកើតឡើងតាមរយៈពន្លឺដែលបានឆ្លុះបញ្ចាំងក្នុងតំណក់ទឹក​តូចៗនៃគ្រាមួយ។ នៅក្នុងឥន្ទធនូពីរជាន់មួយ ធ្នួរទីពីរអាចមើលឃើញពីលើ និងពីខាងក្រៅធ្នូរបឋម ហើយភាពរៀងគ្នានៃពណ៌របស់វាបញ្ច្រស (ពណ៌ក្រហមខាងក្នុងទល់ឆ្ពោះទៅឥន្ទធនូផ្សេងទៀតក្នុងចំណោមឥន្ទធនូទាំងពីរ)។ ឥន្ទធនូទីពីរបង្ករឡើងដោយសាពន្លឺជះត្រឡប់ពីរដងទៅក្នុងតំណក់ទឹក។
នៅក្នុងតំបន់នៅក្នុងឥន្ទធនូពីរជាន់គឺងងឹត។ មូលហេតុសម្រាប់ខ្សែរងងឹតនេះគឺ នៅខណៈដែលពន្លឺផ្នែកខាងក្រោមឥន្ទធនូបឋមបានពីការចាំងឆ្លុះតំណក់តូចៗ ហើយពន្លឺខាងលើឥន្ទធនូជាន់លើ(មធ្យមទីពីរ)ក៏មកពីការចាំងឆ្លុះតំណក់តូចៗផងដែរ។ ពុំមានគ្រឿងយន្តរវាងឥន្ទធនូពីរជាន់មួយ​ដែលបង្ហាញពន្លឺណាមួយដែលចាំងឆ្លុះតំណក់ទឹកទាល់តែសោះ។

Category:បាតុភូតធម្មជាតិ
ឥន្ទរាជា

​

ព្រះចៅឥន្ទរាជា រឺ ពញាព្រែក រឺ ឥន្ទកុមារ (សំស្ក្រឹត:ឥន្ទ្ររាជា) (គ.ស ១៣៥៩-១៣៨៤ រឺ ១៣៩២-១៤១៧) រជ្ជកាល (គ.ស ១៣៨៤ រឺ ១៤១៧) ទ្រង់ឡើងសោយរាជ្យ នៅមហានគរ ក្នុងឆ្នាំជូត ឆស័ក ព.ស. ១៩២៨, គ.ស. ១៣៨៤ ក្នុងជន្មាយុ ២៥ ឆ្នាំ។ ពញាព្រែក ទ្រង់ព្រះនាមជា សម្ដេចព្រះឥន្ទរាជារាមាធិបតីខ្លះ ហៅថា ព្រះឥន្ទកុមារ។ បើតាមឯកសារមហាបុរខ្មែរ។
ឥន្ទរាជា: ការលើកទ័ពមកទន្ទ្រានមហានគរ

ការលើកទ័ពមកទន្ទ្រានមហានគរ
ស្ដេចសៀម​​ដែល​ជាប់​ជា​កូនចៅ​របស់​ព្រះ​រាមេសូរ​ ​មានឈ្មោះ​ថា​ ​ចៅសោមពញា។​ ​ឯ​គោរម្យនាម​ព្រះមហាក្សត្រ​វិញ​គឺ​ ​ព្រះ​បរមរាជា​ (បើ​តាម​អ្នក​ប្រវត្ដិវិទូ​ឯកទេស​ខ្លះ​ ​គេ​បាន​ប៉ាន់​ស្មានថា​ ​ស្ដេច​សៀម​អង្គ​នេះ​ ​ជា​ព្រះ​បរមរាជា​ទី​២​ ​ដែល​សោយរាជ​សម្បត្តិ​នៅ​ប្រទេស​សៀម​ពី​គ.ស ​១៤០៤​ ​ដល់ ​១៤៤៨ តែ​ចំណោទ​ស្ថិត​នៅ​ត្រង់​កាលបរិច្ឆេទ​ ​ថ្ងៃខែ​ឆ្នាំ​ដែល​មិន​ស្របគ្នា)។ គ្រានោះ​កងទ័ព​សៀម​ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​ចៅសោមពញា​ ​ឬ​ព្រះ​បរមរាជា​ទី​២​ ​មាន​ចំនួន​ដល់​ទៅ​ ១០ ​ម៉ឺន​នាក់ ចែក​ចេញ​ជា​៤​កងពល​ធំៗ។​ ព្រះ​អង្គ​បាន​ចាត់​កូនប្រុស​ព្រះ​អង្គ​ ​ឈ្មោះ​ឥន្ទរាជា​ ​ជា​មេទ័ព​ស្រួច។​ នៅ​ទីបំផុត​កងទ័ព​សៀម​ ព្រះ​បរមរាជា​ទី​២​ ​បាន​យកជ័យ​ជំនះ​លើ​ទ័ព​ខ្មែរ​ ​ហើយ​បាន​ចូល​កាន់កាប់​ត្រួតត្រា​មហានគរ។​ នេះ​ជា​លើក​ទី​២​​ហើយ ​ដែល​សៀម​វាយប្រហារ​ឈ្លានពាន​លុកលុយ​ដណ្ដើម​យក​បាន​ព្រះ​មហានគរ​ (ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន​បាន​សរសេរ​ថា​ ​មហានគរ​ត្រូវ​សៀម​វាយ​ដណ្ដើម​យក​បានជា​លើក​ទី​២​នៅ​ក្នុង​គ.ស​ ១៤១៦។ ចំពោះ​ឯកសារ​ខ្មែរ​ខ្លះទៀត មានពង្សាវតារ​សម្ដេច​សង្ឃនាយក​ប៉ាន់​ ​និង​វត្ដ​ទឹកវិល​ជាដើម​ ​គឺ​នៅ​ក្នុង​គ.ស​ ១៣៧៣។​ ​ចំណែកឯ​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​អាមេរិកាំង​ ​ឈ្មោះ​ ​L. P. ​Briggs​ មហានគរ​បាន​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​កណ្ដាប់ដៃ​សៀម​ក្នុង​គ.ស​១៤៣១។ តែ​អ្នកប្រវត្ដិវិទូ​ម្នាក់​ទៀត​ឈ្មោះ​ ​O. W​ ​Wolter​ ​អះអាង​ថា​ ​នៅ​ក្នុង​គ.ស ​១៣៨៩)។ ស្ដេច​សៀម​បង្គាប់​ឲ្យ​ប្រមែប្រមូល​លួច​ប្លន់​ ​ដឹក​ជញ្ជូន​យក​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ខ្មែរ​ ​មាន​មាស ប្រាក់​ ​ពេជ្រ​កែវកង​ពិទូរ្យ​សូរ្យកាន្ដ​ ​ដែល​មាន​ច្រើន​ឥតឧបមា​ក្នុង​នគរ។​ ​រូបចម្លាក់​ជា​ច្រើន​ ​មាន​ព្រះ​គោ​ ​ដែល​ក្នុង​ពោះ​ ​អ្នកប្រាជ្ញ​ ​គ្រូអាចារ្យ​បាធ្យាយ​បូរម្យបូរាណ​ខ្មែរ​ ​ធ្លាប់​បាន​តម្កល់​ទុក​នូវ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ ​ត្រៃវេទ ​និង​ក្បួន​គម្ពីរ​សិល្ប៍​សាស្ដ្រ​វិជ្ជា​វេទមន្ដ​គ្រប់​បែប​យ៉ាង​ ​និង​ព្រះ​បដិមាករ​ជា​ច្រើន​នៅ​នគរវត្ដ​ ​ក៏​ត្រូវ​ស្ដេច​សៀម​លួច​ប្លន់​ដឹក​ជញ្ជូន​យក​ទៅ​ក្រុង​ស្រីអយុធ្យា​ដែរ។​ ​គ្រួសារ​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន​ម៉ឺន​សែន​នាក់​ ​ត្រូវ​សៀម​សង្កត់សង្កិន​ជិះជាន់​ ​ធ្វើបាប​វាយដំ​ច្រំធាក់​ ​កាប់​ចាក់​សម្លាប់​ ចាប់ចង​ដាក់​ច្រវាក់​ខ្នោះឃ្នាង​ ចោះត្រចៀក​បង្ហូត​ខ្សែ​ដោត​ជា​ជួរ​ ​កេណ្ឌ​កៀរ​យក​ទៅ​ធ្វើ​ជា​ឈ្លើយ​ ​ជា​ទាសាទាសី។​ ​ពញា​កែវ​ ​និង​ពញា​ទ័យ​ បើ​តាម​ពង្សាវតារ​ដែល​រៀបចំ​ដោយ​សម្ដេច​សង្ឃនាយក​ប៉ាន់​ ​និង​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​ ​ត្រូវ​ស្ដេច​សៀម​ចាប់ខ្លួន។​
ឥន្ទរាជា: ការឡើងគ្រងរាជ្យនៅមហានគរ

ការឡើងគ្រងរាជ្យនៅមហានគរ
កាលបើយកជ័យ​ជំនះ​លើ​ប្រទេស​ខ្មែរ​ ​និង​កាន់​ក្ដាប់​ព្រះ​មហានគរ​បាន​ហើយ​ ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំរកា​ដដែល​ ​ស្ដេច​សៀម​ព្រះ​បរមរាជា​ទី​២​ ​ក៏​តែងតាំង​អភិសេក​កូនប្រុស​ព្រះឥន្ទរាជា​ ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​សៀម​គ្រប់គ្រង​ ​ត្រួតត្រា​ ​មើល​ការ​ខុស​ត្រូវ​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា។​ ​កាលនោះ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ព្រះ​ជន្ម​ ២៥ ​វស្សា។ ព្រះឥន្ទរាជា​ ​បាន​ខំ​ស៊ើបរក​វត្ថុ​ស័ក្ដិសិទ្ធ​ជា​ច្រើន​ទៀត​ ​ដូច​ជា​ ព្រះខ័នរាជ្យ​ ​និងបញ្ចក្សត្រ​ជាដើម​ ​ដើម្បី​ដឹក​ជញ្ជូន​យក​ទៅ​ស្រុក​សៀម។​ ​គោលបំណង​សៀម​ ​ដើរ​លួច​ប្លន់​ប្រទេស​ខ្មែរ​ ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​វត្ថុ​ស័ក្ដិសិទ្ធ​ទាំងឡាយ​ ​មានការ​ក្ដៅក្រហាយ​ ​បង្កបង្កើត​ឲ្យ​មាន​អភូតហេតុ​ ​ដ៏​សែន​អស្ចារ្យ​កើត​ចេញ​ជា​ភ្លៀង​ខ្យល់ព្យុះសង្ឃរា​បោកបក់​ខ្លាំងក្លា​ទៅ​ លើ​គ្រប់​ទិសទី​ ​លាយឡំ​ទៅ​ដោយ​ផ្គរ​រន្ទះ​​បាញ់លាន់ឮ​កងរំពង​ពេញ​អស់​នភាល័យ​ ​គួរ​ឲ្យ​តក់ស្លុត​រន្ធត់​អនេកកប្បការ​ ​អស់​រយពេល​ច្រើន​យប់​ច្រើន​ថ្ងៃ។​ ​យប់​មួយ​ ​កំពុង​តែ​និទ្រា​លង់លក់​ ​ស្ដេច​សៀម​ព្រះឥន្ទរាជា​ ​យល់សប្ដ​ឃើញ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​មួយ​អង្គ​ជំនាន់​ដើម​ ​យាង​មក​ឈរ​ចំ​លើ​ក្បាល​ដំណេក​ ព្រមាន​ថា​ ​ព្រះ​អង្គ​នឹង​មក​យក​ជីវិត​ជា​មិន​ខាន។​ ​ស្ដេច​សៀម​ភ្ញាក់​ដឹងខ្លួន​កាលណា​ ​ភ័យ​ញាប់​ញ័រ​តក្កមា​ ​សឹង​លែង​ហ៊ាន​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​បរមរាជវាំង​មហានគរ។​
ឥន្ទរាជា: ការធ្វើគត

ការធ្វើគត
​ទោះបីជា​សៀម​បាន​ជ័យ​ជំនះ​លើ​ខ្មែរ​ ​កាន់កាប់​មហានគរ​ ​និង​ខេត្ដ​ខណ្ឌ​ខ្មែរ​មួយ​ភាគ​ក៏​ដោយ​ ​ក៏​សៀម​មិន​ទាន់​បង្ក្រាប​ខ្មែរ​បាន​ទាំងអស់​ដែរ។​ ​មិន​ទាន់​បាន​ប៉ុន្មាន​ខែ​ផង​ ​ភាព​រំជើបរំជួល​បះបោរ​តស៊ូ​រំដោះជាតិ​ ​បាន​ផ្ទុះ​កើត​មាន​ឡើង​នៅ​គ្រប់​ទិសទី​ក្នុង​ប្រទេស​ ​ប្រឆាំង​នឹង​វត្ដមាន​សៀម។​ គ្រានោះ ​ ​មេទ័ព​ជំនិត​របស់​ព្រះ​អង្គ​ពីរ​នាក់​ ​ម៉ឺន​ពៅ​ ​និង​ម៉ឺន​ពេជ្រ​ ​ដែល​ត្រូវជា​បងប្អូន​បង្កើត​ ​បាន​ស្ម័គ្រចិត្ដ​ ​នាំ​គ្នា​ទៅ​ក្រាបថ្វាយបង្គំ​ព្រះចៅ​ពញាយ៉ាត​ ​សុំ​សេចក្ដី​អនុញ្ញាត​ ​ដើម្បី​ទៅ​លួច​ធ្វើឃាត​ស្ដេច​សៀម។​ ​មុន​នឹង​ចេញ​ទៅ​បំពេញ​បេសកកម្ម​ ​មេទ័ព​ខ្មែរ​ដ៏​ក្លាហាន​ទាំង​ពីរ​ ​បាន​ជ្រើសរើស​សេនា​ខ្លាំងពូកែ​មាឌធំ​មាំមួន​ហើយ​រហ័សរហួន​ដប់​នាក់​ទៀត​យក​ ទៅ​ជាមួយ។​ ​បន្ទាប់​មកម៉ឺន​ពៅ​ ​និងម៉ឺន​ពេជ្រ​ ​នាំ​ពល​សេនា​ទាំង​ដប់​នាក់​ទៅ​សុំ​គាល់​ ​ចុះចូល​បម្រើ​ស្ដេច​សៀម។​ ​ស្ដេច​សៀម​ឥន្ទរាជា​ ​ឮ​សូរ​ដូច្នេះ​ ​សប្បាយចិត្ដ​ណាស់​ ​ពីព្រោះ​ជាង​បី​ខែ​ហើយ​ ​ដែល​ខ្លួន​បាន​មក​សោយរាជ្យ​ត្រួតត្រា​កាន់កាប់​ស្រុក​ខ្មែរ​ ​ពុំ​ទាន់​ដែល​មាន​មេទ័ព​ ​ឬ​មន្ដ្រី​ខ្មែរ​ណា​ម្នាក់​ ​បាន​ចុះចូល​ចំណុះ​សុំ​យក​ជីវិត​មក​បម្រើ​សោះឡើយ។​ ​ស្ដេច​សៀម​បញ្ជា​ឲ្យ​ក្រុម​បរិវារ​ ​យក​ខោអាវ​កំណាត់​ល្អ​ប្រណិត​ ​មក​ប្រទាន​ជូន​ជា​រង្វាន់​ ​លើកទឹកចិត្ដ​អ្នក​ទាំង​ដប់​ពីរ​នាក់។​ ​ម៉ឺន​ពៅ​ ​និង​ម៉ឺន​ពេជ្រ​ ​ដែល​កំពុង​តែ​ក្រា​ថ្វាយបង្គំ​ស្ដេច​សៀម​ ​ចេះ​តែ​លួច​រំកិល​ខិតចូល​ទៅ​ជិត​ស្ដេច​ឥន្ទរាជា​ ​បន្ដិច​ម្ដងៗ​ជា​លំដាប់។ ​គ្រាន់តែ​ចូល​ទៅ​ដល់​កៀក​ជិត​ភ្លាម​កាលណា​ ​មេទ័ព​ខ្មែរ​ទាំង​ពីរ​រូប​ ​ក៏​ស្ទុះ​ងើប​ស្រ​ឡើង​ ​លូក​កញ្ឆក់​យក​កាំបិត​ស្នៀត​ដែល​លាក់​បង្កប់​ក្នុង​ផ្នួងសក់​ ​ចាក់​បុក​បូស​ចំ​ដើមទ្រូង​ស្ដេច​សៀម។​ ​មួយ​កាំបិត​ទៀត​ ​ចាក់​ចំ​ត្រូវ​ធ្លាយ​ពោះ​ខាងស្ដាំ។​ ​គ្រាន់តែ​ខំ​ស្រែកហៅ​ ​កង​អាមាត្យ​ការពារ​ ​ឲ្យ​ចូល​មក​ជួយ​ចប់​កាលណា​ ​ស្ដេច​សៀម​ព្រះ​ឥន្ទរាជា​ ​ក៏​ដួល​ដេក​ដាច់ខ្យល់​អស់​អាយុ​ ​ក្នុង​ថ្លុកឈាម​ ​មួយ​រំពេច​ភ្លាម​នោះ​ដែរ។​ ពល​ទា​ហាន​សៀម​ជា​ច្រើន​ ​រត់​ចេញពី​គ្រប់​ទិស​ទី​ ​ឡោម​ព័ទ្ធ​ស្ទាក់​វាយប្រហារ​អ្នក​ស្ម័គ្រចិត្ដ​ខ្មែរ​ពីមុខ​ពីក្រោយ។ ​អ្នកក្លាហាន​ខ្មែរ​ទាំង​១២​នាក់​ ​ដែល​គ្មាន​គ្រឿង​អាវុធ​ជាប់​នឹង​ខ្លួន​បាន​ឆក់​យក​ព្រះ​ខ័ន​ស្ដេច​សៀម​ ​មក​កាប់​ចាក់​ដណ្ដើម​យក​ដាវ​លំពែង​អង្គរក្ស​សៀម​ ​ហើយ​ប្រយុទ្ធ​ការពារ​ប្រឈម​មុខ​តតាំង​សម្លាប់​សត្រូវ​បាន​ជាង​មួយ​រយ​នាក់។​ តែ​នៅ​ទីបំផុត​ ​ដោយ​អស់កម្លាំង​ខ្លាំង​ពេក​ ​ហើយ​ដោយ​កងទ័ព​សៀម​មាន​គ្នា​ច្រើន​លើសលប់​ផង​ ​មេទ័ព​ខ្មែរ​ម៉ឺន​ពៅ ​ម៉ឺន​ពេជ្រ​ ​និង​យុទ្ធជន​ស្ម័គ្រចិត្ដ​ខ្មែរ​ដប់​នាក់​ទៀត​ត្រូវ​បូជាជីវិត​ក្រោម​ ផ្លែដាវ​កាំបិត​លំពែង​សៀម​ក្នុង​ពេល​នោះ​ទៅ។​
ឥន្ទរាជា (ស្តេចអយុធ្យា)

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata

ឥន្ទរាជា (  , Indarājā ) ដែលជាក្មួយប្រុសរបស់បរមរាជាធិរាជទី១ និងជាអតីតម្ចាស់នៃសុវណ្ណបុរី ដែលទីបំផុតបានឡើងសោយរាជ្យនៅអយុធ្យាសម្រាប់រាជវង្សសុវណ្ណភូមិ បានសោយរាជ្យជាស្តេចទីប្រាំមួយនៃអាណាចក្រអយុធ្យា (១៤០៨-១៤២៤) ។

នៅពេលលោកស្លាប់ទៅ កូនប្រុសច្បងទាំងពីររបស់លោកបានប្រយុទ្ធរហូតដល់ស្លាប់នៅក្នុងការប្រយុទ្ធតែមួយនៅលើដំរី។ បល្ល័ង្កបានទៅប្អូនប្រុសពៅ។ Chakrabongse, C., 1960, Lords of Life, London: Alvin Redman Limited
ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)

ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី រជ្ជកាល (សតវត្សទី៩) គឺជាបុត្រីនៃព្រះបាទមហីបតិវម៌្ម និងព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី។ ព្រះបាទឥន្ទ្រវម៌្មទី១ ជាព្រះស្វាមីនៃព្រះនាង និងព្រះបាទយឝោវម៌្មទី១ ជាបុត្ររបស់ព្រះនាង។Some Aspects of Asian History and Culture by Upendra Thakur. Page 37.

បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទឥន្ទ្រវម៌្មទី១ សង្គ្រាមដណ្ដើមរាជ្យគ្នារវាងបុត្រទាំងពីរអង្គ យឝោវម៌្ម និង ព្រះភាតារបស់ទ្រង់បានផ្ទុះឡើង។ គេមានជំនឿថាសង្គ្រាមនោះបានធ្វើឡើងនៅលើដីនិងតាមសមុទ្រក្បែរបឹងទន្លេសាប។ នៅទីបញ្ចប់យឝោវម៌្មបានទទួលជ័យជំនះ។
ឥន្ទ្របុរៈ

រាជធានីឥន្ទ្របុរៈ មានទីតាំងនៅប្រាសាទបន្ទាយព្រៃនគរ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ នៃប្រទេសកម្ពុជា (បច្ចុប្បន្ន)។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ព្រះអង្គបានយាងមកគង់នៅរាជធានីឥន្ទ្របុរៈ បន្ទាប់មកផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់រាជធានីកុតិ(ម្តុំប្រាសាទបន្ទាយក្តី បន្តមកទៀតរាជធានីអមន្ទ្របុរៈ(ប្រាសាទអកយំ ត្រង់ទំនប់នៃបារាយណ៍ទឹកថ្លា) ព្រះអង្គបានផ្លាស់ទៅរាជធានីហរិហរល័យ(តំបន់រលួស ដែលមានប្រាសាទបាគងជាចំណុចកណ្តាលរាជធានី) ហើយផ្លាស់ម្តងទៀតទៅកាន់រាជធានីមហិរន្ទ្របព៌ត(ភ្នំគូលែន ដែលរាជធានីនេះមានប្រាសាទអារាមរោងចិនជាចំណុចកណ្តាលនៃរាជធានី) ជាទីបញ្ចប់ព្រះអង្គបានត្រឡប់មករាជធានីហរិហរាល័យវិញមគ្គុទ្ទេសក៍អាណាចក្រអង្គរភាគ១ ដោយលោក ហែម សោភ័ន្ត ឆ្នាំ២០១៥ ទំព័រទី២០។។ 

តើ "រាជធានីឥន្រ្ទបុរៈ" នៅស្រុកខ្មែរ ឬនៅស្រុកចាម? សូមបកស្រាយឈ្មោះរាជធានីទាំងពីប្រទេសនេះឱ្យបានច្បាស់លាស់។ ព្រោះនៅស្រុកចាម (បច្ចុប្បន្ន ដាណាង Da Nagng) ក៏ជារាធានីឥន្រ្ទបុរៈពីអតីតកាលដែរ។
ឥន្ទ្របុរៈ(ចម្ប៉ា)

ឥន្ទ្របុរៈ ឬ ឦន្ទ្រពុរ ជារាជធានីនៃ នគរចម្ប៉ា ពីឆ្នាំ ៨៧៥ នៃគ.ស ដល់ ៩៨២  ឬរហូតដល់សតវត្សទី ១២ នៃគ.ស  អស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍ O'Reilly, 2006 p.139  ក្រោមរជ្ជកាលព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ (៨៧៧-៨៩០) និង អ្នកបន្តរាជ្យរបស់គាត់មួយចំនួនដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់រាជវង្សទី ៦ នៅដុងឌឿង។  ពាក្យ ឥន្រ្ទបុរៈ មានន័យថា "ទីក្រុងនៃព្រះឥន្ទ្រ " ជា ភាសាសំស្ក្រឹត ព្រះឥន្ទ្រជាព្រះហិណ្ឌូនៃព្យុះ និងសង្រ្គាម និងជាស្តេចនៃទេវៈនៅក្នុង រីកវេតា ។
ឥន្ទ្របុរៈ(ចម្ប៉ា): ឈ្មោះ

ឈ្មោះ 
ឥន្ទ្របុរៈ (សព្វថ្ងៃ ដុងសឿង ) ត្រូវបានចម្លងជាភាសាចិន និងវៀតណាមថា ហ្វូសុី/ផាត់ថា (ចិន៖ 佛逝) ឬ ហ្វូសឈីង (ចិន៖ 佛逝城, ទីក្រុង ឥន្ទ្រៈ ឬ 'ទីក្រុងព្រះពុទ្ធ') .  អាហារូបករណ៍បារាំងជំនាន់មុនបានសន្មតថា ហ្វូស៊ី ទៅជា វិជ័យ (ចិន៖ 尸唎皮奈; pinyin: Shīlì Pínài ; វៀតណាម៖ Thị Lợi Bi Nai ; ឆ្លាស់គ្នា៖ Chà Bàn )។
ឥន្ទ្របុរៈ(ចម្ប៉ា): ឥទ្ធិពលនៃព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន

ឥទ្ធិពលនៃព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ចម្លាក់​ព្រះសង្ឃ​ចាម, c. សតវត្សទី១០ រចនាបថដុងឌឿង។ សារមន្ទីរចម្លាក់ចាម ដាណាង ។
សម័យ​នេះ​ក៏​បាន​កត់​សម្គាល់​ការ​រីក​ចម្រើន​នៃ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​មហាយាន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​នគរ​ចំប៉ា​ពី​ជីវិត​សាសនា និង​សង្គម។ ព្រះពុទ្ធសាសនា គឺជាសាសនាផ្លូវការរបស់ប្រទេស ក៏ដូចជារាជវាំងផងដែរ។ ស្តេចចម្ប៉ាឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២ ក្នុងឆ្នាំ ៨៧៥ បានផ្តួចផ្តើមសាងសង់វត្តព្រះពុទ្ធដ៏ធំនៅឥន្ទ្របុរៈ ដែលត្រូវបានកត់ត្រាថាជាវត្តដ៏ធំបំផុតនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅពេលនោះ។ ស្នងរាជ្យរបស់ព្រះអង្គ ជយា សីហៈវរ្ម័នទី ១ និងក្រោយមកទៀតបានបញ្ជាឱ្យគម្រោងព្រះពុទ្ធសាសនាបន្ថែមទៀតនៅឥន្ទ្របុរៈ និងទូទាំងនគរចាម ឧទាហរណ៍ប្រាសាទមួយឈ្មោះ vihara Pramuditalokeśvara នៅ Quang Nam ត្រូវបានសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ 902 ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ Avalokiteśvara ហើយនៅឆ្នាំ 911 វត្តមហាយានដ៏ធំមួយទៀតត្រូវបានសាងសង់នៅ Quang Trị ។ ដោយ Rajadvara ដែលជាពួកអភិជនជនជាតិចាមដែលគេស្គាល់ថាជាអ្នកបម្រើស្តេចជាច្រើនអង្គ និងបានបំពេញបេសកកម្មការទូតចំនួនពីរទៅកាន់ កោះជ្វា ដែលគ្រប់គ្រងដោយ Mahayana Shailendras ផងដែរ។ ទីសក្ការៈបូជាព្រះពុទ្ធសាសនាមួយត្រូវបានសាងសង់នៅ Kon Klor, Kon Tum, Central Highlands ក្នុងឆ្នាំ 914 ផងដែរ។

ប្រាសាទពុទ្ធសាសនាបានលាតសន្ធឹងទៅភាគខាងជើងឆ្ងាយដូចជា Quang Binh និងឆ្លងកាត់ភាគខាងជើងចំប៉ា។ នោះអាចជាហេតុផលដែលក្នុងកំឡុងសតវត្សទី 13 ស្តេចវៀតណាម Trần Nhân Tông ដែលជាអ្នកកាន់សាសនាព្រះពុទ្ធ បានចំណាយពេលប្រាំបួនខែសម្រាប់ការធ្វើដំណើររបស់គាត់នៅចំប៉ា ដោយមិនសង្ស័យសម្រាប់ការទស្សនាកន្លែងពុទ្ធសាសនានៅទីនោះ។ 

ពីឆ្នាំ ៨៧៥ ដល់ ៩៨២ ចម្ប៉ាក៏បានរក្សាទំនាក់ទំនងជាមួយ អាណាចក្រខ្មែរ និង ជ្វា ដែលមានឥទ្ធិពលខ្លះលើស្ថាបត្យកម្មចាម។
ឥន្ទ្របុរៈ(ចម្ប៉ា): ការបញ្ចប់និងការបំផ្លិចបំផ្លាញ

ការបញ្ចប់និងការបំផ្លិចបំផ្លាញ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| Đồng Dương និងចេតិយរបស់វា។ រូបថតឆ្នាំ 1902 ។
ការកើនឡើងនៃប្រទេសជិតខាងទាំងពីរ Đại Cồ Việt នៅភាគខាងជើង និង អាណាចក្រខ្មែរ នៅលោកខាងលិច គឺជាការគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខជាតិ។ សង្គ្រាមរវាងចក្រភពចាម្ប៉ា និង អាណាចក្រខ្មែរ នៅឆ្នាំ ៩៤៥ និង ដាយក្វាវវៀត ក្រោម រាជវង្សដើមឆ្នាំ ៩៧៩ ដែលនាំឱ្យប្រទេសចុះខ្សោយ។ នៅឆ្នាំ ៩៨២ ស្តេចដាយវៀត ឡេហៀន បានដឹកនាំទ័ព និងវាយបំផ្លាញទីក្រុងមួយនៅចំប៉ាខាងជើង (ក្វាងប៊ិញ) ក្នុង សង្រ្គាមចាម-វៀតណាម (៩៨២) ហើយបានសម្លាប់ស្តេចចាមប៉ាមេសវរៈវរ្ម័ន។ អ្នកស្នងរាជ្យជនជាតិចាម (ប្រហែលជាស្តេចក្នុងស្រុកតូច) បានដកថយ 700 លី (300 គីឡូម៉ែត្រ/186 ម៉ាយ) ទៅទីក្រុងឥន្ទ្របុរៈ ( Fóshì ) ។ 

នៅឆ្នាំ 988 ស្តេច Foshi Yángtuópái (楊陀排 ឬ Ju-shi-li-he-shen-pai-ma-luo) បានបញ្ជូនបេសកជនមួយរូបទៅកាន់ រាជវង្សសុង ។ ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃរាជវង្ស សុង (សុងស៊ី) រាយការណ៍ប្រេសិតជនជាតិចាមនៅឆ្នាំ 1007 ដោយនិយាយថា "ប្រទេសរបស់ខ្ញុំពីមុនស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ជៀវចូវបន្ទាប់មកយើងបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ហ្វូស៊ី 700 លី ភាគខាងត្បូងនៃអតីតទីតាំងរបស់យើង" ។ កាលប្បវត្តិរបស់វៀតណាម Khâm định Việt sử Thông giám cương mục រៀបរាប់ថា អតីត Huế គឺជាទឹកដី Foshi ឬធ្លាប់ជាកម្មសិទ្ធិរបស់អាណាចក្រឥន្ទ្របុរៈ។ គ្មានភ័ស្តុតាងណាមួយដែលថា yāï po ku vijaya śrī Harivarman (r. 989–997) ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយជនជាតិចាម ដើម្បីផ្តួលរំលំ លូ កែតុង ធ្លាប់បានផ្លាស់ប្តូររាជធានីភាគខាងត្បូងទៅប៊ិញ Ðịnh នោះទេ។  គណនីប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនេះអាចត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាភ័ស្តុតាងសម្រាប់ការវាយប្រហាររបស់វៀតណាមក្នុងឆ្នាំ 982 មិនមែនលើ Indrapura ទេ ប៉ុន្តែជាទីក្រុងដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចតូចតាចពីរាជវង្សឥន្ទ្របុរៈដូចគ្នានៅ Quảng Bình សម័យទំនើប។ ការបកស្រាយខុសនៃការសិក្សាដំបូងបានបរាជ័យក្នុងការទទួលស្គាល់ការពិតដែលថា 'Foshi' នៅក្នុងប្រភពទាំងចិននិងវៀតណាមគឺពិតជា Indrapura មិនមែន Vijaya ដែលនាំឱ្យមានការភាន់ច្រលំដែលមានរយៈពេលយូរ។ 

មិនមានការសន្និដ្ឋានបន្ថែមទៀតទេដែលថាឥន្ទ្របុរៈត្រូវបានចាមបោះបង់ចោលទាំងស្រុងមុនឆ្នាំ ១៤៧១។ យ៉ាងហោចណាស់ឋានៈរបស់វាប្រហែលជាបានបន្ទាបពីភាពជាអ្នកដឹកនាំដ៏សំខាន់នៃចំប៉ាចំប៉ាក្នុងកំឡុងសតវត្សទីប្រាំបួនដល់ទីដប់ ទៅជាអនីតិជន។

ការស្ទង់មតិបង្ហាញថា ឥន្ទ្របុរៈអាចនឹងត្រូវបានលោះ និងខូចខាតបន្តិចបន្តួចក្នុងអំឡុងការឈ្លានពានសម័យអង្គរឆ្នាំ ១១៤៥-១២០៣។ ទីក្រុងនេះត្រូវបានយួនកាន់កាប់ដោយសង្ខេបនៅឆ្នាំ ១៤០២ ហើយចាម្ប៉ាដណ្តើមមកវិញនៅឆ្នាំ ១៤០៧។ វា​ប្រហែល​ជា​ត្រូវ​បាន​ពួក​ដាយវៀត​ប្លន់​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៤៧១ ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ទុក​ចោល​បន្ទាប់​មក។

ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម នៅខែសីហា ឆ្នាំ 1969 ទីភ្នាក់ងារ USAF បានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកកំរាលព្រំដ៏ធំនៅលើ Indrapura/Dong Duong និងតំបន់ជុំវិញប្រឆាំងនឹងកន្លែងលាក់ខ្លួនរបស់ Vietcong ដោយកាត់បន្ថយទីក្រុងបុរាណ និងវត្តអារាមរបស់ខ្លួនឱ្យរុះរើសំណង់ទទេ។
ឥន្ទ្ររាជ

ឥន្ទ្ររាជ ជាប្រភេទប្រលោមលោកច្នៃប្រតិដ្ឋបែបផ្សងព្រេង និងអភីនិហារ និពន្ធដោយលោក ទីម សុឃៀង (ទិនករ)។ ឥន្ទ្ររាជ ជាប្រលោមដែលមានចំនួន៥ភាគ ហើយអ្នកនិពន្ធបានបង្កើតសាច់រឿងដោយផ្សារភ្ជាប់ពិភពរបស់មនុស្ស ទៅនឹងពិភពក្រៅពីមនុស្សដូចជា ឋានសួគ៌ ឋានខ្មោច បិសាច និងសត្វចម្លែកជាដើម។
ឥន្ទ្ររាជ: សង្ខេប (ភាគទី១)

សង្ខេប (ភាគទី១) 
ថ្ងៃមួយស្ដេចខ្មោចបានចាប់ម្ដាយរបស់រាជ ដោយឱ្យគេទៅរកព្រះខ័ឌ្គរាជ្យយកមកដោះដូរជាមួយជីវិតម្ដាយរបស់គេ។ រាជក៏សម្រចចិត្តចេញទៅរកព្រះខ័ឌ្គរាជ្យនោះ ដោយមានការចូលរួមពីមិត្តរបស់គេពីរនាក់ទៀត គឺវតីទេវី និងរឹទ្ធិស័ក្តិ។ មនុស្សម្នាក់បានឱ្យផែនទីម្យ៉ាងទៅពួកគេដើម្បីស្វែងរកព្រះខ័ឌ្គរាជ្យ។ ក្នុងដំណើរផ្សងព្រេងទៅរកព្រះខ័ឌ្គនោះពួកគេត្រូវប្ដូរជីវិត ដោយឆ្លងកាត់ដើមឈើមានជីវិត ល្អាងអគ្គី សត្វក្របីភ្លើងដែលមានដងខ្លួនផ្គុំឡើងពីថ្មជាច្រើនដុំ រួមទាំងកុលសម្ព័ន្ធក្នុងព្រៃ រូបចម្លាក់មានវិញ្ញាណ និងសត្វបិសាចចម្លែក ជាពិសេសនោះ គឺមនុស្សពស់ ដែលជាមនុស្សតែមួយបានជួយពួកគេក្នុងការស្វែងរកព្រះខ័ឌ្គរាជ្យ។ ពេលបានព្រះខ័ឌ្គរាជ្យហើយ ពួកគេក៏ទៅកាន់ឋានរបស់ស្ដេចខ្មោចដើម្បីជួយជីវិតម្ដាយត្រលប់មកវិញ តែស្ដេចខ្មោចមិនគោរពពាក្យសន្យាដោយចាប់ពួកគេឃុំទុកព្រោះនៅមានប្រយោជន៍។ មហេសីរបស់ស្ដេចខ្មោចជាមនុស្សគោរពពាក្យសច្ចៈក៏បានលួចយកព្រះខ័ឌ្គដើម្បីនាំអ្នកទាំងបួនត្រលប់ទៅផ្ទះវិញ។ រាជក៏បានយកព្រះខ័ឌ្គទៅប្រគល់ឱ្យព្រះឥន្ទដែលជាស្ដេចឋានសួគ៌ តាមច្រកទ្វាឋានសួគ៌នៅលើភ្នំបូកគោ។ ប៉ុន្តែមានរឿងរ៉ាវអាថ៌កំបាំងជាច្រើនទៀតដែលរាជមិនបាននឹកស្មានដល់....
ឥន្ទ្ររាជ: តួអង្គ

តួអង្គ 

 ឥន្ទ្ររាជ
 វតីទេវី
 រឹទ្ធិសក្តិ
 លោកគ្រូទេពបុរី
 ម្ដាយរបស់រាជ
 ខ្វាន់
 ស្ដេចខ្មោច
 មហេសីស្ដេចខ្មោច
 ព្រះឥន្ទ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រលោមលោកខ្មែរ
ឥន្ទ្រលោក

វ្រះបាទឥន្ទ្រលោក ប្រវត្តិក្សត្រអង្គនេះគឺជាស្ដេចដែលគេដឹងត្រួសៗ តាមរយៈសិលាចារឹក K. ១២៤ ចុះកាលបរិច្ឆេទ ៨០៣/០៤ ថាមានស្ដេចមួយអង្គ វ្រះបាទឥន្ទ្រលោក ហើយព្រះមហាក្សត្រីស្នងរាជ្យបន្តបន្ទាប់បីអង្គទៀតគឺ ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២ ជយេន្ទ្រភា និង ជ្យេស្ថាយ៌ា។ សិលាចារឹកពីរផ្ទាំងបញ្ជាក់ថាមានក្សត្រមួយអង្គព្រះនាមថាជយវម៌្ម៖ សិលាចារឹកទី១ K. ១០៣ មកពីព្រះធាតុព្រះស្រីភាគខាងត្បូងកំពង់ចាម ចុះកាលបរិច្ឆេទ ២០ មេសា ឆ្នាំ ៧៧០ សិលាចារឹកទីពីរមកពីល្បុកស្រុត នៅបរិវេណក្រចេះក្បែរឝម្ភុបុរ (K. ១៣៤) ចុះកាលបរិច្ឆេទ ៧៨១ )។ លោកសឺដេសបានហៅទ្រង់ថាវ្រះបាទជយវម៌្ម(ស្ទួន ៧៧០-៧៨១) ប៉ុន្តែទំនងជាព្រះអង្គមិនប្លែកគ្នាជាមួយនិងវ្រះបាទជយវម៌្មទី២ បិតាស្ថាបនិកអាណាចក្រអង្គរទេ តាមលោកវីខ្ខឺរីបានគូសបង្ហាញ៖ វ្រះបាទជយវម៌្មទី២មិនមែនត្រឹមតែមកពី​ភាគខាងត្បូងប៉ុណ្ណឹងនោះទេ ច្រើនជាងអ្វីដែលយើងបានដឹងពីព្រះរាជាអង្គនេះទៅទៀត ទ្រង់មានខ្សែស្រឡាយជិតស្និទជាពិសេសជាមួយរាជវង្សនៅវ្យាធបុរ។
ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១

ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ 250px Le Bakong est le temple-montagne d'Etat du Roi Indravarman 1er (877-889). រជ្ជកាល ៨៧៧-៨៨៩​ (ចក្រភពខ្មែរ)គ្រងរាជ​ ៨៧៧  Ramesh Chandra Majumdar (1944) 
 Hindu Colonies in the Far East, Publisher: General printers & publishers limited, Original from the University of Michigan p.242  ព្រះនាមពេញ ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ 
ស្រិន្ទ្រវរ្ម័នទេវៈ មរណៈនាម ព្រះបាទឥសីស្វារៈលោក ក្សត្រមុន ជ័យវរ្ម័នទី៣រាជបន្ត យសោវរ្ម័នទី១សន្តិវង្ស កៅណ្ឌិន្យ (អំបូរខ្មែរជ្វា)ប្រសូត្រ មិនមានកំណត់ត្រា ចូលទីវង្គត់ ៨៩០ (ជន្មាយុ) 
មិនមានកំណត់ត្រាជំនឿសាសនាហិណ្ឌូសាសនា លទ្ធិ ព្រះវិស្ណុ និយម 
ព្រះសិវៈនិយម និង ​ឥសីនិយម 

ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ (អង់គ្លេស: Indravaraman I) (សំស្ក្រឹត: Indravarman I) (ប្រ.ស|គ.ស 000-៨៩០) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ៨៧៧-៨៨៩) ក្រោយទទួលរាជសម្បត្តិគ្រងរាជទ្រង់មានព្រះបរមនាមថា "ធូលីវ្រះបាទ ធូលិជេងវ្រះកម្រតេង អញឝ្រិន្ទ្រវម៌្មទេវ" ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ ស្រិន្ទ្រវរ្ម័នទេវៈ" ដែលមានរាជធានីឈ្មោះ "ហៈរិហៈរាល័យ" (Kh-pronoun: Hariharealay) &(Foreingners text: Hariharālaya) នៅតំបន់រលួស ខេត្តសៀមរាប ។  Gurcharn Singh Sandhu (2000) 
 A Military History of Ancient India,  Publisher: Vision Books, Original from the University of Michigan p.540 ISBN: 8170943752  
ព្រះបាទ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ត្រូវជាបងប្អូនជីដូនមួយនិងព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៣ ផងដែរ ជាចុងក្រោយនៃ ស.វទី៩ ដែលទ្រង់បានប្រគល់រាជសម្បត្តិរបស់ទ្រង់ទៅកូនរបស់ខ្លួនព្រះនាម "យសោវរ្ម័នទី១" ក្នុងឆ្នាំ ៨៨៩ នៃគ.ស ហើយជាពេលដែលកូនរបស់ទ្រង់បានស្ថាបនាទីក្រុងអង្គរធំឡើង នៃឬសគល់ ក្នុងការបង្កើតចក្រភពអង្គរនាដើម ស.វទី១០ ដែលជាសម័យកាលដ៏មានឥទ្ធិពលមួយរបស់ជាតិសាសន៍ខ្មែរ នាភូមិភាគអាសុីគ្នេយ៍នេះ ។  Deane H. Dickason (1937) 
 Wondrous Angkor, Publisher: Kelly & Walsh, Original from the University of Michigan p.147
ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១: កំណត់ត្រាសិលាចរឹក

កំណត់ត្រាសិលាចរឹក 
នេះបើយោងតាមកំណត់ត្រាសិលាចរឹក ប្រាសាទព្រះគោ (K.713) ត្រូវនិង "ស.ក" (Saka.801) បានឧទ្ទិសប៉មរបស់ប្រាសាទនេះនៅថ្ងៃទី ២៩ ខែមករា ឆ្នាំ ៨៨០ នៃគ.សករាជ ឧទ្ទិសដល់បុព្វបុរស ចំនួន3អង្គ ដែលជាញាតិវង្សរបស់ព្រះអង្គ ដែលបានយាងសោយព្រះទីវង្គត់កន្លងទៅ ដែលប្រាង្គកណ្ដាលរបស់ប្រាសាទ ឧទ្ទិស​ជូនចំពោះ ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី២ និង មហេសីរបស់ទ្រង់ ព្រះនាម "ធរណីន្ទ្រទេវី" សិលាចរឹក (K.320a) ចំណែកប្រាង្គប្រាសាទខាងជើង ឧទ្ទិស​ជូនចំពោះ ព្រះបាទ រុទ្រវរ្ម័ន និង មហេសីរបស់ទ្រង់ ព្រះនាម​ រាជេន្ទ្រទេវី ក្នុងសិលាចរឹក (K.318a) និងប្រាង្គប្រាសាទខាងត្បូង ឧទ្ទិស​ជូន បិតារបស់ទ្រង់ព្រះនាម "ព្រឹទ្ធិវរ្ម័ន" និង មាតារបស់ទ្រង់ ព្រះនាម "ព្រឹទ្វិទេវី" ក្នុងសិលាចរឹក (K.315a) & (K.713b) ។  Claudius Madrolle (1989) 
 To Angkor, Publisher: Hachette, Original from the University of Michigan p.90   Michael S. Falser (2006)  The Pre-Angkorian Temple of Preah Ko: A Sourcebook of the History, Construction and Ornamentation of the Preah Ko Style, Publisher: White Lotus Press, Original from the University of Michigan p.187 ISBN: 9744800852