user: ماخذ او سرچینه:
عنوان: فوکلور پېژندنه
پته: https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%88%DA%A9%D9%84%D9%88%D8%B1%20%D9%BE%DB%90%DA%98%D9%86%D8%AF%D9%86%D9%87
لاندې متن په غور سره ولولئ او په خپلو هغو کې خوندي کړئ:

assistant: فوکلور پېژندنه فوکلور يا په بله ژبه فولکلور د يوناني ژبې مرکبه کلمه ګڼلی شو چې د خلکو د پوهې په مانا ياده شوې ده، دغه ټکی د لفظي مانا له مخې د ژوند هره برخه راچاپېروي لکه د زوکړې له وخت نه تر مړينې، د يوملت ، ولس، هېواد او قوم ټول کړه وړه د فوکلور د اجزاوو په توګه د مطالعې وړ ګڼل شوي، په تېره هغه څه چې يو ولس له نورو نه سره جلا کوي لکه ژبه، دود، دستور، د ځينو ځانګړو ژونديو پېښو په باب د يو ولس ليدلوری او انداز يا د فکر ډول. د فوکلور د مطالعې ساحه ډېره پراخه ده ځينې وايي له اسمان نه لاندې د ځمکې په سر ټول هغه کړه وړه چې په بېلابېلو ټولنو کې يې انسانان ترسره کوي، د هر ولس د ځانګړي فوکلور برخه ګڼل کيږي، ځينې نور بيا وايي، فوکلور د انسانانو يوازې هغه کړه وړه راښيي چې له نورو نه مختلف دي، يا هغه چې يو ولس يا يوه انساني کتله له بلې هغې نه سره جلا کوي، يا هغه بڼه چې د انساني ټولنو تر مينځ د بېلتون کرښې کاږي. د فوکلور د کلمې په باب ځينې وايي چې دا يوه انګليسي کلمه ده ، ځينې بيا وايي چې فوکلور يوه يوناني کلمه ده، خو ځينې يې بيا فرانسوي ګڼي، په فرانسوي، انګليسي او يوناني ژبو کې دا کلمه په همدغه اوسني جوړښت ويل کيږي، خو څرنګه چې د دغه ژبو ځينې لغتونه په يوناني او ځينې يې د هغې ژبې په مور لاتيني پورې اړه لري، نو فکر کيږي چې دا کلمه به هم اصلاً لاتيني وي او د نورو اصطلاحاتو په څېر به دا اصطلاح هم دغو ژبو ته راننوتې وي، ځينې اوسني انګليسي ژبي د فوکلور پرځای يوازې د توری کاروي، نو دا ښيي چې په نورو ژبو کې بايد دا ټکی لومړی د فوک په بڼه وکتل شي لور لاحقه وروسته جوړښت دی. څنګه چې د فوکلور د نومونې د ژبې په ريښه کې نظرونه بېلابېل دي، همداسې د فوکلور د سکښت او جوړښت په باب هم نظرونه بېلابېل دي، ورسره د فوکلور د چوکاټونو په اړه هم نظرونه ډېر دي يو شمېر څېړونکي په دې اند دي چې فوکلور د ژوندانه هره برخه مطالعه کوي يا په بله ژبه فوکلور په چوکاټ کې د ژوندانه ټول اړخونه شامل دي په تېره هغه چې يو ولس له نورو هغو نه سره بېلوي لکه ډوډۍ خوراک، کالي اغوستل، واده کول، مړي ښخول، اړيکې، د پېښو په وړاندې غبرګون او ګڼ شمېر نور ځايونه. ځينې بيا وايي فوکلور يوازې هغه احساسات ګڼل کيږي چې د پېښو پر وخت د يوه ځانګړي ولس له خوا چې په يوه ګډه ژبه خبرې کوي، څرګنديږي په دې مانا چې فوکلور يوازې د خلکو د پوهې هغه برخه ده چې په ژبني توکونو کې تر چوکاټ کې تر چوکاټ بندۍ وروسته په ځان خبرۍ يا ناځان خبرۍ کې راڅرګند شوي وي، دلته په پيل کې د فولکلور د کليمې په اړه د ځينو قاموسونو او پښتنو څېړونکو نظريات ذکر کوو : ۱ : ۲۰ مخ فوکلور څه دی؟ فوکلور : فرانسوي ټکی دی د عوامو پېژندنه، د ولسي خلکو د ادابو ، دودونو او عنعناتو پوهنه يا علم، د سيمه ايزو عقيدو، افسانو او ترانو ټولګه. معين فرهنګ ليکي : فولکلور فرانسوي ټکی دی چې د خلکو او د هغو پوهه ده، هغه علم چې د يوې سيمې د اصلي پخوانيو استوګنو له خوا د هغو دودونو، ادابو،اخلاقو، کيسو او ولسي تعانينو نه جوړ دی، يا خلک پېژندنه ده. د څېړندوی محمدصديق روهي په نظر : فوکلور د زيار ايستونکو د هلو ځلو او ژوند پېښو هېنداره ده، چې په هغه کې د خلکو اجتماعي سيکالوژي ، د دوی انګېرنې او برداشتونه، د هغوی ارمانونه او غوښتنې، د دوی ذوق او پوهې سطحه، د دوی مبارزې او فعاليتونه او په پای کې د دوی باطني نړۍ ژوتياوې منعکسيږي، سره له دې چې په فوکلور کې جادوو،خرافات او دې ته ورته نور عقايد او تجربې هم شاملې دي، خو که موضوع په ژوره او هراړخيزه توګه وڅېړل شي، نو د لرغونو انسانانو جادو او خرافات هم، د حياتي اړتياوو سره نېغې اړيکې درلودې، له ځينې خرافاتي اړخونو په نفي کولو سره له فوکلور څخه د تربيتي مقصدونو و ستيتيکې غوښتنو د پوره کولو لپاره هم استفاده کيږي. کانديد اکاډ ميستن محمد صديق روهي د څېړنوال دوست محمد دوست د کتاب ولسي ادب لارې په سريزه کې بل ځای ليکي د فوکلور د اساساتو د څېړنو په ترڅ کې بايد د فوکلور او اجتماعي بشر پېژندنې ترمنځ حدود څرګند وي، پخوانيو ليکوالو دغه دواړه موضوع ګانې سره ګډې کړې وې. د دې مانا دا ده چې عمومي بشر پېژندنه يوه بېله موضوع ده او د بشر به مټ توليد شوي مادي وسايل او د هغو په وړاندې احساسات جلا بحث دی دلته دی چې فوکلور په تيوريک لحاظ يوازې په هغه مسئلو بايد راوڅرخي چې له احساساتو نه سرچينه اخلي. ۱ : ۳۶ مخ څېړندوی حبيب الله رفېع ليکي فوکلور ته په بېلابېلو ژبو کې د فرهنګ عامه، خلک پېژندنې، توره شناسي، دانش عوام، خلقيات او د اساطيرو او مېتودولوژۍ نومونه ور کړل شوي، چې هره يوه د خلکو د پېژندنې او د خلکو د فرهنګ مانا لري. همدا ليکوال بيا بل ځای کې داسې ليکي دا اصطلاح لومړی ځل انګريزي ليکوال ټامس په ۱۸۴۶ زېږديز کال کې د همدې مفهوم د خلکو پوهه او حکمت لپاره وضع کړه، خو محققين په پښتو کې د خلکو پوهه د فوکلور جامعه او مانعه مانا نه ګڼي، ځکه چې د خلکو پوهه يو عام نوم دی چې د دوی ټول علوم، زده کړې او تجربې پکې مطالعه کېدای شي او دا نو فوکلور ته نشو اختصاصولی... فضل مير خټک وايي د عوامو مجموعي ژونند او د ژوند طور طريقو ته فوکلور وايي، دا داسې ژوندی طور او طريقې وي چې نه مري او نه زړيږي، ځکه دا د ماضي تعلق نه پرې کوي او په وړاندې وختونو کې نظر لري او ځان ته لار پيدا کوي لکه زمونږ دودونه، دستورونه. پرفيسور داور خان داوود ليکي فوکلور د انګريزي ژبې يوه مرکبه کلمه ده چې د دوو کلمو فولک او لور نه ترکيب شوې ده، د فولک لغوي مانا د ولس يا خلک او د لور لغوي مانا پوهه يا زده کړه ده، دغسې د فوکلور د مرکبې کلمې مانا شوه د خلکو زده کړه يا ولسي پوهه. په دې اصطلاح کې فوکلور د يو ولس رسم او رواج، تهذيب او تمدن، توهماتو، عقايدو، رواياتو، کړو وړو، واده ښادۍ، مړي ژوندي، تعصباتو، خوښۍ ناخوښۍ، د ژوند طرز طريقو او داسې نورو سره تعلق لري. پښتو- پښتو تشحريحي قاموس د فوکلور په اړه ليکي : فوکلور، فولکلور، فوکلار : د خلکو ابديات، د ولس ادبيات، د خلکو فرهنګ، ولسي پوهه، د خلکو زده کړې، عاميانه اداب او رسوم، ولس پېژندنه، د خلکو علم. ۱ د کولتور هغه څانګه چې انساني مشخصو ډلو عنعنې، دودونه، نکلونه، افسانې ، ارزښتونه، ټوټکې، کرکې، انګېزې،اعتقادونه، طب، ټوکې او داسې نور پکې شامل دي، په شوروي اتحاد کې فوکلور د ولي شفاهي ادب او خلاقيت، ولسي سندرو، ولسي موسيقۍ او ګډا په مفهوم استعماليږي او د فوکلور اصطلاح له شاعرانه شفاهي تخليق سره برابره راوړي. ۲ فوکلور د محتوا له نظره درې برخې لري: شفاهي فوکلور : چې اجزاوې يې دا دي : سيمه ايزې محلي ويناګانې، سيمه ايزه نومونه، متلونه، سندرې لنډۍ ، معماوې، کيسۍ، ټوکې، دودونه ، ولسي قوانين، د مشرانو درناوی، د کشرانو حقوق، ټولنيزې چارې په ګډه اشر، بسپنه، نکلونه.... نيم شفاهي فوکلور : خرافاتي عقيدې، کرکې، پال، دستورو پېژندنه ، سيمه ايزې نڅاوې، او ګډېدا، سيمه ايزې لوبې. غير شفاهي فوکلور : سيمه ايز هنرونه، سيمه ايزه موسيقي، سيمه ايز خواړه، سيمه ايز ادب، سيمه ايزې اشارې... د دغو عناصرو علمي څېړنه : فوکلور پنځه خاصيته لري، شفاهاً موجود دي، په عنعنوي توګه وجود لري، نظم يا نثر دی، جوړونکي يې معمولاً معلوم نه دي، د کولتور د جز په حيث په هر کولتور کې شته . اوس مو چې په قاموسونو کې د ولسي ادب ټکی هم وموند، نو د څېړنوال دوست محمد نظريات هم د کتو وړ دي چې په لاندې ډول يې ذکر کوو : فولکلور...د ولسي پوهې لمن بيخي پراخه ده چې د ولس دودونه، عادتونه، طب، د کور جوړولو، کرنې، پوښاک، خصوصيات، کيسې، سندرې، معاملې او نورو کې شامل دي، کله کله د ولسي ادب نه مطلب يوازې د ولس ادب هم وي، چې د خلکو ادب ، ولسي ادب ، شفاهي ادب، فولکلوريک ادب او خپله د فولکلور په نامه ياديږي. ۲ : ۲ مخ بل ځای د ولسي ادب وېش داسې راښيي : ولسي ادب په درېو برخو وېشلای شو : . منثور ادب افسانې کيسې . . منظوم ادب ولسي سندرې او نور. . منظوم وزمه ادب متلونه، منثورې کيسې . د څېړنوال دوست په اند که څه هم خاصې سندرې چې شاعر يې معلوم وي په ولسي فورم کې ويل شوي وي، خو معلوم ويونکي فوکلور نشي توليدولای، دا مسئله که څه هم د يوې نظريې په توګه د اورېدو وړ ده، ځکه کله چې د يوه اثر مثلاً چاربيتې يو ولسي يا په بله وينا نازده کړي شاعر په خپل دغه اثر کې ولسي احساسات د هماغه پر ژبه وړاندې کوي، د هماغو ولس په چاپېريال کې رالوی شوي خيالونه او د پېښو په وړاندې غبرګون راوښيي، نو که شاعر يې معلوم هم وي، د ځينو په فکر دغسې طرز تفکر له فوکلوره بهر نشي ګڼل کېدای ځکه چې داسې څه له هغه نورو عروضي يا دېواني هغه سره د فکر، اندېښنو او اغېز پېژندنې له پلوه توپير لري. د څېړنوال دوست دا نظريه هغه وخت د منلو وړ وه چې ويل کېدل ادب د ادب لپاره دی خو کله چې څرګنده شوه چې ادب يوازې د ادب لپاره نه دی، بلکې د ژوند لپاره هم دی، نو دا نظريه د معلوم شاعر شعر د هغه خپل ملکيت ګڼي او بل څوک پکې د مداخلې حق نه لري، دا وخت دا نظر ارزښت پيدا کوي چې د شاعر او ليکوال له خولې وتلې خبرې، د خلکو لپاره وي، د ده د ځان او ساعت تېرۍ لپاره نه وي او که وکتل شي، د تفريح مسئله پکې دوهمه درجه ارزښت مومي، زمونږ د فوکلور تاريخي چاربيتې چې د ډېرو پېښو تاريخونه يې ژوندي ساتلي د ټولو ګډ مال ګڼل کيږي او شاعر يې يوازې د موزونولو له کبله د شاباسي وړ ګڼل کيږي. په هره توګه دا دوه نظريې له پخوا نه موجودې دي او ځينې برخې يې لا هم څېړنو او بحثونو ته لار څاري، د ادبياتو د تيورۍ پېژندنې په برخه کې ارواښاد کانديد اکاډميسن پوهاند ډاکتر محمد رحيم الهامم، کانديد اکاډميسن محمد صديق روهي، څېړنوال دوست محمد دوست، کانديد اکاډميسن محمد انور نوميالی زياتره د انټرپولوجۍ يا بشر پېژندنې په برخه کې او ځينو نورو پام وړ نظريات وړاندې کړي، خو دا نظريات لاپسې غځول او پراخول غواړي. د کابل پوهنتون د دري ژبې او ادبياتو څانګې استاد پوهاند ډاکتر محمد افضل بنووال، په دې وروستيو کې په خپور کړي کتاب هم د دري ژبو په فوکلور کې يوازې ويناوې او ګړنې نه بلکې، د ژوندانه دودونه او دستورونه هم د فوکلور د اجزاوو په توګه د زده کړې لپاره د ادبياتو پوهنځي زده کړيالانو ته مهم ګڼي، لکه کليوالي طبابت، لاسي هنر او نور. کانديد اکاډميسن روهي يو ځای فوکلور او ادب داسې سره وېشي د فوکلور پېژندنې له تاريخي سير څخه داسې جوتيږي چې د فوکلور ساحه ډېره پراخه ده، شفاهي ادبيات يا فوکلوريک ادبيات ، هغه يوه برخه ګڼل کيږي، څرنګه چې د فولکلور ځينې برخې د کولتوري انټر پولجستانو يا اتنولوجستانو له خوا په علمي توګه تر څېړنې لاندې راغلي، نو ځينو فوکلوريستانو يوازې د شفاهي ادبياتو په ډګر کې خپلې څېړنې ترسره کړي او داسې تمايل منځته راغلی چې د فوکلور نورې برخې کولتوري بشرپېژندنې ته ور پريږدي. ښايي يوه بله وجه يې دا وي چې ځينو پوهانو د فوکلوريستانو کار ته په سپکه سترګه کتل او داسې تصوير يې درلود چې فوکلور له مبتذلو او غير علمي موضوعاتو سره سر او کار لري، نو فوکلوريستانو خپله پاملرنه په هغو برخو چې ستيتيکي ارزښت لري، متمرکزه کړه، په ځينو ځايونو کې فوکلور د خلکو د شفاهي ايجاداتو په مفهوم استعماليږي. ۶ : ۲۰ مخ خو څېړندوی حبيب الله رفېع څلور کاله وړاندې په ۱۳۸۸ لمريز کال بيا هم د فوکلور پېژندنې يو نوی او جامع وېش وړاندې کړی : د خلکو ادبيات لکه سندرې، منظومې کيسې، نکلونه، متلونه، اصطلاحات، ټوکې، ترانې او نور دودونه او رواجونه، عنعنات، عقايد او طرز تفکر، ګډ کارونه، اشر، بدرګه، ګوندي او نور. پښتونولي او نرخونه، لکه روغه جوړه، ناغه، ننواتې، تيږه، برمته او نور. خپلوي د ژوند اداب، د خپلوانو نومونه، د مشرانو درناوی، د کشرانو نازول او نور ارزښتونه او لوبې لکه د ځوانانو اونجونو لوبې، د ځوانانو او پېغلو لوبې او د لويانو لوبې،شګونونه بختونه ، فالونه، کرکې، کږنې، د خوبونو تعبيرونه او نور. دستورو، لمر، سپوږمۍ، ځمکې، اسمان، کهکشان اونورو موجوداتو په باب نظريې، د ستورو اغېزې، فالونه، د لاس کرښې، د تندي کرښې، او نور. جامې، د کور لوښي او نور ولسي ادب، لکه د بوټو او نورو په وسيله د ناروغيو درملنه، وينه ايستل، پوستکی اغوستل، هډوکي تړل او نور. کرنه، د څارويو او وښو د روزنې او جوړښت په باب معلومات، کرکېله او نور. د انسان پېژندګلوۍ او د هغه د پيدايښت په باب افسانې او اساطير د پښتني فوکلور موضوعات دي او د ټولو تر شا افسانې او اسطورې ولاړې دي. ۴ : ۵۲ مخ فوکلور د نورو له انده د فوکلور يا فولکلوريکو څېړنو په اړه د نړۍ په هره برخه کې نظريات موجود دي، چې ځينې ډېر مهم يې دلته ذکر کوو : د فوکلور د کلمې په اړه د نورې نړۍ د پوهانو نظرونه هم بېلابېل دي، ځينې يې د مادي ژوند وسايل او له وسايلو سره چال چلند د دغه پوهې يوه برخه ګڼي، خو ځينې يې بيا داسې نه ګڼي، يو شی چې د ټولو ترمنځ ګډ ښکاري دا دی چې د فوکلور ارزښت، ساتنه او پالنه د ټولو له نظره ارزښتمن کار ګڼل شوی دی دلته يې په لنډ ډول يادونه کوو : نامتو روسي پوه ماکسيم ګورکي وايي : زه بيا ستاسو پام دغه ټکي ته راګرځوم چې فوکلور د خلکو د ژبې محصول دی او دوی له دغه لارې ډېر پياوړي اتلان چې په هنري لحاظ کامل ټيپونه کرکټرونه ګڼل کيږي، خلق کړي دي، مونږ هغه وخت د مبارزو انسانانو په تاريخ پوره پوهېدلی شو چې د فوکلور په باره کې يې جامع معلومات ولرو... ۳ : ۷۸ مخ معاصر انګليسي تاريخ پوه تاين بي وايي : د بشري تمدنونو د تکامل او يا تنازل په باره کې نه نژادي او نه محيطي عوامل موثر دي بلکې دا له بشري روح سره اړه لري، په دې توګه ميتودولوژي او فوکلور په دې برخه کې خورا ارزښت لري، د بشري او جغرافيايي عواملو له مخې د تمدن مطالعه يوه سهوه ده ځکه چې دا ډول مطالعه د انسانانو په روحياتو پورې اړه لري او مونږ بې ځايه مدي علوم لکه بيولوجي او جيو لوجي په دې لاره کې استخداموو... په وروستيو منځنيو پېړيو کې په لوېديځ کې فوکلور ته د څېړونکو پام ور اوښتی، خو دا پام په نولسمې او شلمې پېړۍ کې پراخه شو او بېلابېلو لوېديزو پوهانو نظريات ور کړل، په دوی کې په اوولسمه پېړۍ کې جان اوبري ۱۶۸۷ زېږديز کال زوکړه ، سرادوارد تايلر ۱۹۱۷ ۱۸۳۲ زېږديز کال ، سرجيمز جورج فريزو ۱۹۴۱ ۱۸۵۴ زېږديز کال او توماس ۱۸۴۶ زېږديز کال د يادونې وړ دي. د کېپلنګ انګليسي پوه له انده په فوکلور کې لاندې موضوعات د مطالعې وړ دي : د ځمکې او اسمان پيدايښت او بېلتون. د طبيعت د تاريخ خصوصيات . د انساني تمدن پيل. د مذهبي او اجتماعي عاداتو او دودونو سرچينه. سر جورج لارنس ګومي ۱۹۱۶ ۱۸۵۳ زېږديز په خپل کتاب کې فوکلور داسې وېشي : دوديزې کيسې، عاميانه حکايات، د اتلولۍ داستانونه، ترانې، سرودونه، او نور . دودونه، ولسي رواجونه او عادات، مراسم، لوبې او نور. عقيدې او خرافات، جادوګري، نجوم، خرافي او موهومي تمرينونه . عاميانه ويناوې او خطابې، د خلکو دوديزې ويناوې، متلونه، هجايي شعرونه او کيسې. د کورنيو او بهرنيو څېړونکو پورتني نظريات په ټوله کې په دې راټول او متمرکز دي چې فوکلور د خلکو هغه ولسي پوهه ده چې د سيمه ايز چاپېريال د تعبيرونو په ښودنه، د ژوندانه په باب په منثور او منظمه بڼه ويل شوي وي، دا هم تقريباً په ټولو نظرياتو کې وينو، چې د ژوندانه رواجونه او دودونه هم د فوکلور يوه برخه ده، خو په ځينو نظرياتو کې بيا هم فوکلور او ولسي ادبيات په يوه مانا ګڼل شوي دي، په داسې ترڅ کې چې فوکلور يوه عامه کلمه ده او ادبيات خاصه په لاندې کرښو کې دا تفصيل روښانولای شو. ۳ : ۸۲ مخ فوکلوريک ادبيات فوکلوريک ادبيات يوازې بايد هغه وګڼو چې په ګړني ډول په کليو، بانډو او ولسونو کې د ښځينه وو او نارينه وو له خوا په منظوم او منثور ډول توليد شوي وي او هنري ارزښت ولري، د فوکلوري توکيو ژانرونو هغه برخې چې هنري ښېګڼې او ښکلاوې و نه لري، په فوکلوريکو يا ولسي ادبياتو نه شي حسابېدای، هغه نورې برخې چې د کليوالي دود او دستور او د پېښو پر وخت د ځانګړي طرز او تفکر استازيتوب کوي، کېدای شي د فوکلور د يوې برخې يا جز په توګه د بحث وړ وبولو، نه د فوکلوريک ادب په توګه. سر محقق هېوادمل هم دې ټکي ته پام کړی او يوځای ليکي اوسني زياتره کره کتوونکي د يوې ژبې هغه شفاهي توکي او ليکلي اثار ادبيات بولي چې يوه موضوع په هنري بڼه بيان کاندي يانې دا چې دا چې د هنر په ښېګڼو اراسته او پسوللی وي، دغسې چې اوسني ادبي کره کتونکي هر ډول ليکنې او منظومې په ادبياتو کې نه شمېري، نو دارنګه بايد شفاهي ژبني توکي مونږ هم د شفاهي ادبياتو په جمله کې تنصنيف بندي نه کړو،دا هغه ژبني شفاهي توکي دي چې د يوې ژبې د ادبياتو د تاريخ په عمومي مباحثو کې پرې خبرې نه شي کيدای، بلکې د ژبپوهنې د ځينو څانګو څېړونکي او پلټونکي ترې ګټه اخيستی شي. په دې توګه د ده له انده دې نتيجې ته رسيږو چې په خپله ځينې فوکلوريک منظوم ژانرونه مخامخ ادب نه دی لکه د ماشومانو سندرې، د ميندو سندرې، فالونه، کيسۍ او په نثري برخه کې وړې کيسې، اصطلاحات او محاورې، ستړې مه شي او مخه ښه، تشبېهات او استعارې، تکيه کلامونه، دوعاوې او ښېراوې، القاب او صفات، نومونه، روايات، عقيدې او اندونه طرز و فکر ، کنايې او دې ته ورته نور ژانرونه يا بڼې چې هنري ارزښت نه لري، په ادبياتو کې نه شو شمېرلی، خو بل پلو د ژوندانه هره برخه تقريباً يو ځانګړی هنر لري، کېدای شي دا هم وويل شي چې هر فن او مسلک ځانګړی هنري ارزښت لرلی شي دلته به يوازې ادبي ټکی کارول ورته وړ وي، د ادبي هنر ارزښت يا ارزښتونه د دغه تازه نظرياتو په رڼا کې د ولس او خلکو له ټکي سره د ادبي ټکی په احتياط کارول په کار دی. ۷ : ۱۳ مخ د فوکلور پيدايښت او