user: ماخذ او سرچینه:
عنوان: ځمکسنجي
پته: https://ps.wikipedia.org/wiki/%DA%81%D9%85%DA%A9%D8%B3%D9%86%D8%AC%D9%8A
لاندې متن په غور سره ولولئ او په خپلو هغو کې خوندي کړئ:

assistant: جیوډوزي د ځمکې د کرې اندازه کولو او د ځمکې د شکل هندسي شکل او اندازې، په فضا کې د ځمکې د جهت او جاذبې ساینس دی. په څانګه کې څېړنې لکه د وخت په تېرېدو سره دا ځانګړتیاوې څنګه بدلېږي او د نورو سیارو لپاره ورته سنجش چې د سیاروي جیوډوزي په نوم یادېږي هم راځي. جیوډینامیکل د ځمکې تحرک پدیدې، لکه قشري حرکت، مد او جذر او قطبي خوځښت، د نړیوالو او ملي کنټرول کوونکو شبکې په را منځ ته کولو او د فضایي جیوډوزي او ځمکنیو جیودوزیکي تخنیکونو په کارولو او د سنجش او د مختصاتو د سیسټمونو پر مټ مطالعه کېږي. په دې برخه کې د دندې عنوان جیوډیسیسټ یا جیوډیټیک سروې کوونکی دی. پېژند د جیودوزي کلیمه، د لرغوني یوناني کلیمې څخه چې تحت الفظي معنا یې د ځمکې وېش دی اخیستل شوې ده. دا پوهه په اساسي توګه د لنډمهاله بدلون په حال کې جاذبوي ساحه کې موقعیت ټاکنه تر پوښښ لاندې راولي. په آلماني ژبه نړۍ کې جیودوزي په لوړ جیودوزي یا چې په نړیواله کچه د ځمکې سنجش تر پوښښ لاندې روالي او عملي جیودوزي یا انجنیري جیودوزي ، چې د ځمکې د ځانګړو برخو یا سیمو سنجش تر پوښښ لاندې راولي او په هغه کې سروې ګډون لری، وېشل شوې ده. دا ډول جیودوزیکې کړنې په لمریز سیسټم کې د نورو سماوي اجسامو په برخه کې هم کارول کېږي. همدارنګه جیودوزي، د ځمکې د هندسي شکل، فضایي جهت او د جاذبې د ساحې د سنجش او پوهېدو ساینس دی. تر ډېره حده، د ځمکې شکل د هغې د څرخېدو، چې د استوایی وتنې لامل کېږي او د جیولوژیکي پروسو د سیالي لکه د پلیټونو ټکر او د اور غورځونې پایله ده چې د ځمکې د جاذبوي ساحې له مقاومت سره مخامخ کېږي. دا په جامده سطحه، مایع سطحه د سمندرونو د نقشې متحرکه سطحه او د ځمکې په اتموسفیر باندې تطبیق کېږي. له همدې امله، د ځمکې د جاذبې د ساحې مطالعې ته فزیکي جیودوزي ویل کېږي. جیود کره ډوله جسم او مبنا الیپسوید بیضوي ډوله جسم جیود په اصل کې د ځمکې هغه شکل دی چې د هغې د توپوګرافیکي ځانګړتیاوو څخه خلاصه شوی دی. دا د سمندر د اوبو یوه ایدیالي تعادلي سطحه ده، یعنې د جریانونو او د هوا د فشار د بدلونونو په نشتوالي کې د سمندري سطحې منځنۍ کچه ده او د براعظمي کتلې پر بنسټ دوام کوي. جیود، د مبنا بیضوي برعکس، د محاسبوي سطحې په توګه، د هندسي ستونزو د حل لپاره، لکه د نقطې موقعیت ټاکل، غیر منظم او خورا پېچلی دی. د جیود او مبنا بیضوي تر منځ هندسي بېلتون د جیودي نوسان په نامه یادېږي. کله چې بیضوي ته مراجعه کېږي، دا په نړیواله کچه د ۱۰۰ ترمنځ بدلون مومي. مبنا بیضوي، چې په دودیز ډول د جیود په څېر د ورته اندازې حجم لپاره غوره شوی، د نیم لوی محور د استوایی وړانګې یا نیم قطر چې په ښودل کېږي، او اوارېدنه چې په ښودل کېږي، پر بنسټ تشرېح شوی. د مقدار، چی په کې نیم کوچنی محور دی قطبي شعا یا نیم قطر، په بشپړه توګه هندسي دی. د ځمکې میخانیکي بیضویتوب متحرکه اوارېدنه، سمبول سپوږمکۍ د مدار د نوسان د مشاهدې له لارې لوړ دقیقیت ته ټاکل کېدی شي. له هندسي اوارېدنې سره یې اړیکه غیر مستقیمه ده. اړیکه د داخلي کثافت په وېش پورې، یا په ساده توګه، د کتلې د مرکزي غلظت په کچې پورې اړه لري. د ۱۹۸۰ ز کال جیوډوزیک مبنا سیسټم د۶،۳۷۸،۱۳۷ مترو نیم لوی محور او ۱:۲۹۱۸.۲۵۷ اوارېدنه فرض کړل. دا سیسټم د جیودوزي او جیو فزیک نړیوالې اتحادیې په نړیواله اولسمه عمومي غونډې کې تصویب شو. دا په اصل کې د نړیوال موقعیت موندنې سیسټم له خوا د جیوډوزیک موقعیت ټاکنې پر بنسټ دی او په دې توګه د جیوډوزیکې ټولنې څخه بهر په پراخه کچه کارول کېږي. له هغه وخت څخه چې هېوادونو په پر له پسې توګه د منبا بیضوي په کارولو سره نړیوال، جیو سینټریک مبنا سیسټمونو ته مخه کړې ده، زیاتره سیسټمونه چې هېوادونو د نقشو او چارټونو د رامینځ ته کولو لپاره کارولي دي ،زاړه دي. جیود د د پوهېدو وړ یا حقیقي دی، په دې معنا چې د فزیکي وسایلو، لکه د مد او جذر او سنج د مناسب ساده سنجش پر مټ یې په کره توګه موقعیت د ځمکې پر مخ ټاکل کېدای شي. له همدې امله، جیوډ یوه حقیقي سطحه ګڼل کېدای شي. خو د مبنا بیضوي، ډېرې ممکنې بېلګې وړاندې کوې او په اسانۍ سره د پوهېدو وړ نه دي، نو ځکه دا غیر حقیقي سطحه ده. د جیوډزیکې لېوالتیا درېیمه لومړنۍ سطحه - یعنې د ځمکې توپوګرافیک سطحه ؛ حقیقي سطحه ده.