user: ماخذ او سرچینه:
عنوان: د سکاتلند تاریخ
پته: https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%20%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D9%84%D9%86%D8%AF%20%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE
لاندې متن په غور سره ولولئ او په خپلو هغو کې خوندي کړئ:

assistant: د سکاتلند ثبت شوی تاریخ ، په لومړۍ پېړۍ کې د روم د سترواکۍ را رسېدوته ورګرځي هغه وخت چې د بریتانیا ولایت شمال خواته د انتوناین دیوال ته رسېده، شمال ته یې کالیدونیا پرته وه چې د پیکتي خلک پکې مېشت و، د دې خلکو پاڅونونو د روميانو عسکري غونډونه د هادریان دیوال پورې په شا وتمبول. کله چې رومي عسکر بلاخره له برتانیا څخه ووتل، د ګلیک ژبې ویونکو داد سکاتلند بومي ژبه وه چې سکاتي نومیدل د لویدیځ سکاتلند او ویلز سیمې یې خپل مستعمره کړل. د رومیانو څخه وړاندې، له تاریخ د مخه سکاتلند د ډبرې دورې ته په ۴۰۰۰ قبل المیلاد، د برونزو دورې ته په ۲۰۰۰ قبل المیلاد، د وسپنې دورې ته په ۷۰۰ قبل المیلاد کې داخل شوی دی. د ګلیک د دال ریاتا شاهی دولت د سکاتلند په لودیځه څنډه کې په شپږمه پېړۍ کې جوړ شو. په راتلونکې پېړۍ کې ایرلندي مبلغینو پخواني بې دینه پیکتان د سلتي نژاد عیسویت ته وروپېژندل. د انګلند له تبشیری ماموریت وروسته، نیکتان چې یو پېکتیش پاچا و داوپتیله چې د سلتیانوډیري عشایرد رومیانو د ګټې لپاره له منځه یوسی او په دې توګه د ګلیک اغیزه په خپل شاهي دولت کمه او له انګلیایي نارتومبریا سره د جګړې مخه ونیسي. د اتلسمې پېړۍ په پای کې، د ویکنګ د سکاندوي جنګیالیو نوم دی چې په اروپايي هیوادونو یې یرغل کاوه یرغلونه پېل شول چې پیکتان او ګیلسان یې اړایستل چې خپلې تاریخي دښمنۍ پرېږدي او په نهمه پېړۍ کې سره یو او د سکاتلند شاهي حکومت جوړ کړي. د الپین د سلسلي په مهال سکاتلند یوموټی و خو غړي یې څو ځلو ځای ناستي توب په سرخپل منځ کې سره وجنګیدل. د الپین د سلسلې وروستي پاچا دوهم مالکولم د یولسمې پېړۍ په پیل کې پرته له دې چې نارینه وارث ترې پاتې شي ومړ او پاچاهي د هغه د لور د ځوی له لارې دنکلید یا کانمور سلسلې ته ورسېده. دریم الکساندر د دنکلید د سلسلې وروستۍ پاچا و چې په ۱۲۸۶ ز کې ومړ. له هغې یوه شیرخوره لمسۍ مارګارت چې پالنه یې ناروژۍ خدمتګارې کوله د وارثې په توګه پاتې شوه چې هغه هم وروسته له څلورو کلو مړه شوه. د لومړي ادوارد په مهال له دې مشکوک وراثت څخه ګټه پورته کړه اویو شمیر بریالیتوبونه ېې تر لاسه کړل چې د سکاتلند د خپلواکۍ د جګړې چې د بالیول او بروس سلسلو تر منځ پاچاهی به پکې وړاندې وروسته کېده لامل شو او په پای کې سکاتلند یو خپلواک او تسلط لرونکی شاهي دولت شو. کله چې پاچا دویم دیوید پرته له وارث پرېښودو مړ شو، دهغه وراره د ستوارت د پاچاهی سلسله رامنځ ته کړه چې سکاتلند یې د درې پېړیو لپاره بې له ستونځو اداره کړ. په سکاتلند کې د ستوارت دسلسلې پاچا شپږم جیمز هم په ۱۶۰۳ ز کال کې د انګلستان تخت ته ورسید او د انګلستان لومړی جیمز شو چې په دې سره د ستوارت د دورې پاچاهانو او ملکو دواړه مستقل شاهی حکومتونه په ۱۷۰۷ ز کال کې د یووالي د قانون تر پلي کیدو چې دواړه شاهي دولتونه یې د سترې برتانیا د شاهی حکومت په نامه سره یو کړل اداره کړل، چې ملکه انې د ستوارت د شاهي دورې ورستۍ ملکه وه چې هیواد یې تر ۱۷۱۴ ز کال پورې اداره کړ. له ۱۷۱۴ ز کال څخه را پدیخوا، د برتانیا د شاهی دولتونو میراث د هانور ، سکس کوبرګ - او ګوتا ویندسور په دورو پورې اړونده دی چې پېل یې د ستوارت د دورې له شپږم جیمز یا لومړي جیمز له نسب څخه دی. د سکاتلندي روڼ اندۍ او صنعتي انقلاب په مهال، سکاتلند د اروپا له سوداګریزو،فکري او صنعتي محرکه قواوو څخه وه. له دویمې نړیوالې جګړې وروسته د سکاتلند صنعتي ځوړ په ځانګړې توګه حاد حالت کې و. په وروستیو لسیزوکې سکاتلند له کلتورې او اقتصادي نوې شوې دورې برخمن دی چې لامل یې تر یوه حده د مالي خدماتو غوړېدونکی سکتور او دشمال سمندر د تیلو او ګازو عواید دي. له ۱۹۵۰ ز لسیزو راپدېخوا ملتپالنه یوه غښتلې سیاسي موضوع ده چې د سکاتلند خپلواکي په اړوند جدي بحثونه او په ۲۰۱۴ ز کال کې د برتانیې د یووالي د پرېښوولو لپاره د ټولپوښتنې تر سره کول پکې شامل دي. له تاریخ د مخه دوره د برتانیا له ثبت شوي تاریخ څخه د مخه په سکاتلند کې کم له کمه د ۸۵۰۰ کلونو لپاره خلک اوسېدل. د دوو کنګلي دورو ترمنځ په وروستی دوره کې ۱۳۰۰۰۰-۷۰۰۰۰ کلونه له میلاد پخوا اروپا له نن څخه ډېر ګرم اقلیم درلوده نو ښایي چې پخوانیو انسانانو سکاتلند ته مخه کړې وي اود سکاتلند په اصلي ځمکه او اورکني کې هغه تبرونه موندلي وي چې د کنګل ترزمانې مخکې کاریدل. کنګلونه له دې وروسته د برتانیا له ډېرې برخو ها خوا هم تېر شول اوکله چې کنګلونه بیرته رامنځ ته شول، نو سکاتلند یوځل بیا ۹۶۰۰ کاله له میلاد پخوا د هستوګنې وړ شو. د ډبرو د لومړۍ دورې پورې اړوند د ښکار او خوړووړ نباتاتو ټولونکو داهغه خلک وه چې دښکاراو له کرهنې پرته دخوړو وړ نباتاتو دکارولو له لارې یې ژوند کاوه کمپونه پېژندل شوي هستوګنځایونه دی، او لرغونپوهان بیګار ته نژدې یو کمپ ته ۱۲۰۰۰ کاله له میلاد پخوا نېټه ټاکي. سکاتلند ته نژدې نور ځایونه هم موندل شوي چې هلته یو انځور دي چې د وړوبېړیو کاروونکي خلک سامانونه له ډبرو، هډوکو او د ګوزو له ښکرو جوړوي. د هغه خورا زاړه کورشواهد چې په برتانیا کې موندل شوي لرګینې بېضوي ډوله پایې دي چې په جنوبي کوینسفري کې دفورت خلیج ته نژدې موندل شوي دي او د ډبرو د پخوانۍ او وروستۍ تر منځ دورې پورې چې ۸۲۴۰ قبل المیلاد پورې اړه لري د ډبرو خورا پخواني ساختمانونه هغه درې کورې دي چې په جوره سیمه کې موندل شوې دي چې ۶۰۰۰ قبل المیلاد پورې اړه لري. د ډبرو د نوې دورې کرهنی دایمې هستوګنې را منځ ته کړې چې شواهد یې په ښه توګه ساتل شوي ډبرین کور دی چې د پاپا ویسترې د هوآر په څوکه کې پروت دی چې لرغونتوب یې ۳۵۰۰ قبل المیلاد ته رسیږي اود ورته کورونو یو کلی دی چې د لویدیځ ماین لند د اورکني په سکارا برې کې پروت دی چې له پورته کوريې لرغونتوب ۵۰۰ کاله وروسته دی. دې اوسيدونکو له تخته ډوله ډبرو جوړې خونه لرونکې ګنبدي ۳۵۰۰ قبل المیلاد کې دود کړي چې په مېشو کې شته . د ۳۰۰۰ قبل المیلاد ولاړې او دایروي ډبرې د اورکني په اصلی ځمکه د ستینس په سیمه کې شته چې په ۳۱۰۰ قبل المیلاد پورې اړه لري دا څلور ډبرې دي چې خورا لوړه یې ۱۶ فوته یا پنځه متره لوړوالی لري. دا د هغې طرحي یو ه برخه وه چې په ورته وخت کې یې د اروپا په ډیریو سیمو کې برمختګ وکړ. د تخته ډولو ډبرو او ډبرینو یادګارونو جوړول د برونزو په دوره کې دوام وموند چې په سکاتلند کې په ۲۰۰۰ قبل المیلاد کې پېل شول. د اروپا په نورو ځایو کې په دې دوره کې لومړی غوندۍ ډوله کلاوې دود شوې چې له دې ډلې د سکاتلند سرحدو کې د میلروس ته نژدې د ایلدون غونډۍ ده چې په یوه ټینګه کړل شوې غونډۍ باندې یې څو سوو کورونوته ځای ورکړی دی. د برونزو له لومړۍ او منځنۍ دورو نه پاتې د ډبرو ګرد سورې لرونکي کورونو شواهد هم شته چې د شېتلند په جارلشاف او سمبرغ سیمو کې پراته دي. د کرانوګس په جزیره کې د دایروي کورونو شواهد هم شته چې په بشپړ ډول یا نیمایي ډول په مصنوعي جزیرو معمولا خلیجونو، سیندونو او د اوبو دوتلو په ځای کې جوړشوي وه . د وسپنې د دورې په لومړیو کې، د قبل المیلاد د اومې پېړۍ څخه را دېخوا، په شمالي کوچنیو جزیرو کې د سورې لرونکي کورونو ځای دایروي اتلنتیک ډوله کورونو ونیو چې ټينګو ودانۍ وې چې له وچې سنګکارۍ جوړیدلۍ. له ۴۰۰ قبل المیلاد را دې خوا لا پېچلي اتلنتیک ډوله کورونو جوړیدل پېل شول لکه په هووې ، اورکنې ، کراسکریک او کایتنس کې. خورا ستر ساختمانونه چې په دې عصر پورې اړوند دي د بروچ برجونه دي چې احتمالا په ۲۰۰ قبل المیلاد کال پورې به اړه ولري. دا دوره د لومړیو عرابه ډوله کورونو شاهده هم وه، داهم یو ډول ګرد کورونه وه چې د ځانګړي نښان درلودونکې بهرنی دیوال یې درلود چې په هغه کې ډبرینې پایې داسې نصب شوې وي چې د عرابې څرخ ته یې ورته والی درلوده خو دا ډول کورونه د رومیانو د اشغال په عصر کې ډیر دود وه. په سکاتلند کې څه ناڅه ۱۰۰۰ غونډۍ ډوله کلاوې هم شته چې د وسپنې په دورې پورې اړه لري او ډیری یې د کلاید فورت - تر کرښې لاندې پراته دي چې ځينې لرغون پېژندونکې یې د وړوکو فرمان چلوونکو او جنګیالیو مشرانو د ټولنې په ظهور پورې چې د رومیانو له روایاتو دپېژندنې وړ دي اړوند بولي.