user: ماخذ او سرچینه:
عنوان: د ترموډینامیک تاریخچه
پته: https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%20%D8%AA%D8%B1%D9%85%D9%88%DA%89%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9%20%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87
لاندې متن په غور سره ولولئ او په خپلو هغو کې خوندي کړئ:

assistant: د ترموډینامیک تاریخچه د فزیک په تاریخ، د کیمیا په تاریخ او په ټولیز ډول د علم په تاریخ کې یوه بنسټیزه څانګه ده. دا چې ترموډینامیک د علم او تنکالوژۍ له ډېرو برخو سره تړاو لري، له همدې امله یې تاریخچه هم د کلاسیک میخانیک، کوانټوم میخانیک، مقناطیس او کیمیاوي سنټیک له پرمختګونو؛ او په لږ واټن سره د هواپوهنې له تاریخ، د معلوماتو له تیورۍ او بیولوژۍ فزیولوژۍ؛ او د بخار د ماشین، د داخلي احتراق د ماشینونو او برېښنايي تولید په څېر تکنالوژيو له رامنځته کېدو سره غوټه شوی دی. د ترموډینامیک پرمختګ اتومي تیوري رامنځته کړه او له هغې سره یوځای مخته لاړ. د دې تر څنګ یې په احتمالاتو او احصائیه کې نوې لارې رامنځته کړې. د بېلګې لپاره د ترموډینامیک زماني جدول وګورئ. تاریخچه لرغونې دوره پخوانیانو تودوخه د اور اړونده ګڼله. تر میلاد ۳۰۰۰ کاله مخکې د لرغوني مصر اوسېدونکو تودوخه د لومړنیو اسطوره اړونده بلله. د لرغوني هند فلسفه، په ځانګړي ډول ویدي فلسفه په دې باور ده چې د ټولو کایناتو د پیداښت بنسټ پنځه عناصر دي. په لوېديځه فلسفه کې تر سقراط د مخکې فیلسوفانو تر منځ د لومړني عنصر په اړه تر ډېرو بحثونو وروسته امپډوکلس د څلورو عناصرو نظریه وړاندې کړه چې ویل یې ټول توکي له خاورې، اوبو، هوا او اور څخه رامنځته کېږي. تر میلاد شاوخوا ۵۰۰ کاله وړاندې یوناني فیلسوف هراکلیټوس د خپلې هغې مشهورې خبرې له امله د جریان او اور پر فیلسوف مشهور شو چې ویلي یې وو هر څه په جریان کې دي. هراکلیټوس په دې باور و چې په طبیعت کې درې عناصر اور، خاوره او اوبه دي. د معاصرې دورې په لومړیو کې داسې انګېرل کېده چې تودوخه د یوه نه لیدل کېدونکي مایع اندازه کول دي چې د کالورۍ په نامه پېژندل کېږي. اجسامو د دغې مایع د یوې مشخصې اندازې د ساتلو وړتیا لرله چې له امله یې د تودوخې ظرفیت اصطلاح رامنځته شوه، دا اصطلاح په لومړي ځل سکاټلنډي کیمیاپوه جوزف بلک په ۱۷۵۰مه لسیزه کې رامنځته کړه او ویې څېړله. اتومېزم د ترموډینامیک او احصائیوي میخانیک د اوسنۍ اړیکې مرکزي برخه ده. د لیوکیپوس او ډیموکرېټ په څېر لرغونو متفکرانو او وروسته اپیکوریانو اتومېزم مخته یووړ او د وروستۍ اتومي تیورۍ بنسټونه یې کېښودل. په شلمه پېړۍ کې د اتومونو تجربوي ثبوتونه وړاندې شول او تر هغه مخکې اتومي تیوري پر فلسفي لیدونو او علمي شعور ولاړه وه. د پنځمې مخزېږدې پېړۍ یوناني فیلسوف پارمنیډس په خپل یوازني شعري اثر کې چې د طبیعت په اړه یا نومېږي، استدلال کوي چې خلا یا تشیال په هغه ډول چې اوس پېژندل کېږي، په طبیعت کې نهشي پېښېدای. دغه لیدلوری د ارسطو استدلالونو تایید کړ، خو لیوکیپوس او هیرو اف الکساندریا نیوکې پرې وکړې. له لرغوني دور راهیسې تر منځنیو پېړیو پورې د خلا د اثبات یا رد لپاره بېلابېل دلایل وړاندې شول او د خلا د رامنځته کېدو لپاره ګڼې هڅې وشوې، خو ټولې ناکامې وې. اروپايي ساینسپوهانو کورنلیوس ډرېبل، رابرټ فلوډ، ګالیله ګالیله او سنټاریو سنټاریو په ۱۶مه او ۱۷مه پېړۍ کې وکولای شول چې د هوا نسبي سړوالی او ګرموالی د ترمامتر یا ترموسکوپ په مرسته اندازه کړي. دا ښايي له مخکېنۍ دستګا څخه اغېزمنه شوې وي چې کولای یې شول د فیلون بیزنسي او هيرو اف الکساندریا لهخوا جوړه شوې هوا منقبضه کړي. ترموډینامیک د علم په توګه ایرلنډي فزیکپوه او کیمیاپوه رابرټ بویل په ۱۶۵۶ کال کې له انګرېز ساینسپوه رابرټ هوک سره په همغږۍ د هوا یو پمپ جوړ کړ. بویل او هوک د دغه پمپ په مرسته د فشار او حجم - پیوستون ته متوجه شول: . ثابت. هغه مهال هوا د خوځنده مالیکلونو د سیستم پر ځای د بېحرکته ذراتو سیستم ګڼل کېده. د حرارتي حرکت مفهوم دوې پېړۍ وروسته مطرح شو. له دې امله بویل په ۱۶۶۰ کال کې په خپل اثر کې د یوه میخانکي مفهوم یعنې د هوا د فنر په اړه غږېدلی دی. وروسته چې کله ترمامتر اختراع شو، له ګي-لوساک سره یې مرسته وکړه چې خپل قانون رامنځته کړي چې لږه موده وروسته یې پایله د ایډیال ګاز قانون شو. خو د ایډیال ګاز د قانون تر جوړېدو مخکې د بویل یوه همکار ډنیس پاپین په ۱۶۷۹ کال کې د هډوکو هضموونکی جوړ کړ چې یو سرپټی کلک لوښی دی او بخار د لوړ فشار تر رامنځته کېدو پورې محدودوي. په نورو بڼو یا ډيزاینونو کې یې د بخار د تخلیې لپاره یوه دریڅه ورکړه چې د دستګا د چاودنې مخه ونیسي. پاپین چې د دریڅې ښکته او پورته حرکت ولید، د پیسټوني ماشین او سلنډر نظریه ورسره پیدا شوه. خو له دې سره سره ده خپله طرحه تعقیب نهکړه. په ۱۶۹۷ کال کې د پاپین د طرحو پر بنسټ انجنیر توماس ساوري لومړنی ماشین جوړ کړ. که څه هم دغه لومړني ماشینونه خام او ناکاره وو، خو د هغه مهال د مخښکو ساینسپوهانو توجه یې جلب کړه. په دې ډله کې د ترموډینامیک پلار ساډي کارنو و چې په ۱۸۲۴ کال کې یې د اور د خوځنده ځواک په اړه انګېرنې کتاب خپور کړ، دغه کتاب د تودوخې، ځواک او د ماشین د اغېزناکتیا په اړه بحثونه لرل. دا د یوه مدرن علم په توګه د ترموډینامیک د پیل یوه نښه وه. په ۱۸۴۳ کال کې جېمز ژول په تجربوي ډول د تودوخې میخانیکي معادل پیدا کړ. ښاغلي ژول په ۱۸۴۵ کال کې د خپل مشهور ازمېښت په اړه خبر ورکړ او دا د اوبو په یوه بوشکه کې د لاسي څرخ د ګډولو لپاره د لوېدونکي وزن کارول وو، د دې په مرسته یې د تودوخې میخانیکي معادل ۴.۴۱ ژول پر کالوري اټکل کړ. په دې توګه د انرژۍ د پایښت تیوري رامنځته شوه او څرګنده یې کړه چې تودوخه ولې کار کولی شي. د حرارت انتقال د حرارت انتقال یا د تودوخې لېږد داسې پدیده ده چې په ورځني ژوند کې د درک وړ ده. په ۱۷۰۱ کال کې ایزاک نیوټن د سړښت قانون خپور کړ. له دې سره سره، په اوولسمه پېړۍ کې باور دا و چې ټول توکي د لېږد یا انتقال مساوي وړتیا لري او توپیر یې د حرارتي ظرفیتونو په بېلابېوالي کې نغښتی دی. په دې اړه چې ښايي د تودوخې د لېږد قضیه داسې نه وي، ځینې وړاندیزونه د برېښنا له نوي علم څخه ترلاسه شوي دي چې په هغه کې په ښه ډول څرګندېده چې ځینې توکي د برېښنا ښه لېږدوونکي دي او ځینې نور ښه عایق دي. جان ایګن هوس په ۱۷۸۵-۱۷۸۹ کلونو کې ځینې لومړني ازمېښتونه وکړل چې تر څنګ یې بنجامین ټامسپون هم په همدې دوره کې دغه کار وکړ.