user: ماخذ او سرچینه:
عنوان: سيلاب
پته: https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D9%8A%D9%84%D8%A7%D8%A8
لاندې متن په غور سره ولولئ او په خپلو هغو کې خوندي کړئ:

assistant: سيلاب د اوبو هغه زيات بهېدل دي، کومې چې په عمومي توګه وچې ځمکې لاندې کوي. د بهاندو اوبو په معنا کې شونې ده چې دا ټکی د اوبو مد او جزر ته هم وکارول شي. سيلابونه د هايډرولوژي د علم يوه برخه ده، چې په کرنه، ملکي انجنيرۍ او عامې روغتيا کې له زيات اهميت نه برخمنه ده. د انسانانو له خوا په چاپېريال کې بدلون ډېر ځله د سيلاب د سختوالي او تکرار په زياتېدو کې ونډه لري، د بېلګې په ډول: د ځمکې په کارولو کې بدلون لکه د ځنګلونو وهل او د اوبو لرونکو ځمکو له منځه وړل، د ابو د جريان د لارو بدلونونه يا د سيلاب د مخنيوي کوونکو بدلونونه، لکه، له بندونو سره ډکه، هغه بندونه چې د سيلابي اوبو مخه نيسي او تر دې ستر چاپيرياليز مسائل، لکه د اقليم بدلون او د سمندر د اوبو سطحې راپورته کېدل. په ځانګړي ډول په اقليمي بدلونونو کې د بارانونو زياتېدل او د بادونو سختې پېښې د سيلابونو په نورو لاملونو کې زياتوالی راولي، په پايله کې لا زيات سخت سيلابونه منځ ته راځي او د سيلاونو ګواښونه زياتېږی. شونې ده چې د اوبو له هستو نه د زياتو اوبو د بهېدو له امله هم سيلابونه منځ ته راشي، لکه له سيند، جهيل يا سمندر نه، چېرې چې اوبه پورته راخيژي يا بندونه ماتوي، په پايله کې ځينې اوبه له خپلو اصلي پولو نه اوړي. شونې ده چې په يو سيمه ييز سيلاب کې په خړوبه شوې ځمکه د باراني اوبو د راټولېدو له امله منځ ته راشي. په داسې حال کې چې د موسمي بدلونونو له امله د اورښت او واورې د وېلې کېدو پر مهال د يوه جهيل يا د اوبو د بلې هستې اندازه بدلون مومي، خو د اوبو په اندازه کې دا بدلون تر هغه وخته مهم نه بلل کېږي، تر کومه چې دا اوبه شتمنۍ يا کورني څاروي ډوب نه کړي. په سيندونو کې هم هغه مهال سيلابونه راتلای شي، کله چې د اوبو د بهېدو کچه د سیند د ويالې له وړتيا ظرفيت نه زیاته شي، په ځانګړي ډول د اوبو د بهنګ په اوږدو کې په تاوېدونکو برخو او کږليچونو کې. په عمومي توګه سيلابونه کورونو او سوداګريو ته زيان اړوي، خو دا هغه مهال وي، که چېرې کورونه يا سوداګرۍ چارې د سيندونو د طبيعي سيلابونو په هوارو ځمکو کې وي. که څه هم له سيندونو او اوبو له نورو هستو نه په لرې کېدو سره، د سيند په غاړه د سيلاب د ويجاړيو مخه نيول کېدای شي، په دوديز ډول خلک د سيندونو په څنډو اوسېدلي او هلته يې کار کړی، ځکه چې دا ځمکې په عمومي توګه هوارې او زرخېزه وي او په دې وجه چې سيندونه د سفر اسانه لارې، سوداګرۍ او صنعت ته لاسرسی برابروي. د شتمنيو پر ويجاړولو سربېره سيلابونه کولای شي، د دويمې درجې پايلې هم ولري، لکه د اوږدې مودې لپاره د خلکو بې ځايه کېدل، له اوبو نه پيدا کېدونکو ناروغيو د خپرېدو منځ ته راوړل او د مياشو په مټ لېږدېدونکې ناروغۍ. ډولونه سيمه ييز شونې ده سيلابونه په اوارو يا کمو ټيټو سيمو کې هغه مهال منځ ته راشي، کله چې اوبه د باران د اورښت يا د واورې د وېلې کېدو له امله د جذب کېدو يا بهېدو په نسبت زياتې شي. زیاتې اوبه په سيمه کې راټولېږي، کله کله دا راټولېدل تر خطرناکې ژورتيا پورې وي. د ځمکې سطحه خړوبه شوې تغذيه شوېپه اوبو ډکه شوې وي، له همدې امله په ځمکه کې جذب کېدل درېږي او دا په هغه سيمو کې چېرې چې سطحه ډېره ژوره نه وي، لکه سيلابي دښتې، يا د يو يا ډېرو توپانونو له امله د سختو بارانونو په سبب. د کنګل شوې ځمکې، ډبرې، کانکريټ په ډبرو، شګو او قير پوخ شوی، هوارېدل هغه سیمه چې وېړه او هواره کړای شوې وي يا د بامونو له لارې هم د اوبو ننوتل يا ډېر کرار يا بېخي کم وي. سيمه یيز سيلابونه په هوارو ځمکو کې منځ ته راځي، لکه سيلابي دښتې او سيمه ييزو ټيټو برخو کې کومې چې د بهنګ له ويالو سره نه وي تړلي، ځکه چې د ځمکې پر سر بهېدل د سطحې تر رېونده والي پورې اړه لري. شونې ده چې اندورهيک ډنډونه ايندوريزک ډنډونه هغه دي چې اوبه زېرمه کوي او بېرته يې بلې هستې ته نه لېږدوي د هغو پړاوونو پر مهال سيلابونه تجربه کړي، کله چې اورښت له بخار نه زيات وي. رود کانالويالهناوه سیلابونه په هر ډول سيندونو او رودونو کې پېښېدای شي، په لمدو سيمو کې له کوچنیو ژر پای موندونکو ويالو نيولې بيا په عمومي ډول د وچ اقليم په وچو ويالو او ان د نړۍ په لویو سيندونو کې. کله چې په کرنيزه ځمکه اوبه بهېږي، شونې ده چې له خټو ډک سيلاب لامل وګرځي، ځکه چې روانې اوبه له ځانه سره رسوبات د خپرې شوې مادې یا د ناستې مادې خړې په توګه لېږدوي. شونې ده چې سيمه یيز سيلاب د ځمکې د ښوېدو، يخ، خځلو يا د لرګيو-بوټو د بندونو له امله د زېم ايستنې د بنديدو په سبب منځ ته راشي، يا په ډېر سخت حالت بدل شي. کرار کرار زياتېدونکي سيلابونه په هغو لويو سيندونو کې منځ ته راځي چې د اوبو ساتلو پراخه سيمې لري. شونې ده چې د بهېدو زياتېدل د پرله پسې باران، په تېزۍ سره د واورې وېلې کېدو، موسمي باد باران يا استوايي توپانونو پايله وي، خو د وچ اقليم په لويو سيندونو کې شونې ده چې په چټکۍ سره سيلابونه راشي، ځکه شونې ده چې دوی د اوبو د ډنډ کېدو سترې زېرمې ولري، خو سيلابي ويالې يې کوچنۍ وي، په همدې سبب شونې ده چې د دې ډنډونو په کوچنيو سيمو کې د باران اورښت خورا زيات وي. د ناڅاپي سيلابونو په ګډون د چټکو سيلابونو پېښې ډېر ځله په کوچنيو سيندونو، هغو سيندونو کې چې رېونده درې لري او په هغو سيندونو کې منځ ته راځي چې د بهنګ په اوږدو کې يې د جذب وړ ځمکې نه وي، يا په عمومي توګه وچې ويالې وي. شونې ده چې لامل يې په سیمه یيز ډول محرک باران له تېزې برېښنا او تندر لرونکی يا په ناڅاپي ډول د هغه بند له