user: ماخذ او سرچینه:
عنوان: د ځنګل د اور مخنيوی
پته: https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%20%DA%81%D9%86%DA%AB%D9%84%20%D8%AF%20%D8%A7%D9%88%D8%B1%20%D9%85%D8%AE%D9%86%D9%8A%D9%88%DB%8C
لاندې متن په غور سره ولولئ او په خپلو هغو کې خوندي کړئ:

assistant: دځنګل تعريف ځنګل د لاتيني کلمې څخه اخستل شوی چې دکورڅخه بهرساحې يا طبيعت په معنی دی. يا ځنګل په زياته پيمانه پيچلی او په دوام داره توګه تغيرکوونکی محيط دی کوم چې دمختلفو ژونديو موجوداتو لکه ونو، بوټو، لرګينوځيليو، وحشي ګلانو، سرخسونو، خزې، ګل سنګ، فنجي اودخاورې دژونديو مايکروسکوپيک موجوداتواو غير ژوندي موجوداتولکه اوبو، تغذيوي موادو، تيږو، لمراوهوا څخه جوړشوی دی چې ددې پېچلې ټولنې لويه برخه ونې تشکېلوي دځنګل داور پيژندنه دځنګل اورله هغه اورڅخه عبارت دی کوم چې په هغه عضوي موادوکې رامنځته کېږي چې په ځنګل کې په پراخه پيمانه خپاره شوي وي. يادځنګل اورله هغه سوځېدنې څخه عبارت دی کوم چې په ځنګل کې صورت نيسي اودسوځېدوړټول عضوي موادسوځوي. داډول مواد په ځنګل کې په زياته اندازه خپاره شو ي وي اوله همدې امله داوردپراختياسره مرسته کوي . دځنګل اورته ويجاړونکې اور هم ويل کېږي داډول اورپه ځنګلي سيموکې رامنځته کېږي اودسوځېدووړنباتات سوځوي . دسوځېدوړنباتاتوپه اساس نوموړي اورته دبوټواور، دځنګل اور، ددښتې اور، دوښواور، دغره ياورشواوراود اورهم ويل کېږي. دځنګل اوردهغې دپراخه اندازې، داصلي منبع څخه دخپرېدو چټکتيا،په ناڅاپي توګه دلوري بدلولو وړتيا او د سيندونو، سرکونو او نورو موانعوڅخه دټوپ وهلودوړتياپه اساس له عامواورونوڅخه توپيرکوي. دځنګل اور داسې هم تشريح کېداي شي چې دځنګل اوردبې کنټروله اورڅخه عبارت دي کوم چې پخپله رامنځته کيږي او هغه نباتات سوځوي چې دځنګل دځمکې سطحه يې پوښلی وې. يادځنګل اوردلرګيو،ګڼو ځنګلونو ياګڼو بوټو، واښو اونور زراوراخيستونکو نباتاتوپه يوه برخه کې رامنځته کېږي. دځنګل اور ښايي په طبيعي ډول او ياد انسانې فعاليتونو په نتيجه کې رامنځته شي . په مجموع کې دځنګل داوردرامنځته کيدولپاره درې فکتورونه ضروري دي. چې په لاندې ډول ورڅخه يادونه کيږي. ۱ - سون مواد په دې کې ټول هغه مواد شامل دي کوم چې زراوراخيستونکي دي لکه ونې، وچ واښه، دډبروسکاره، تيل، دنباتاتو او حيواناتو پاتې شون، وچې پاڼې، ټول فوسيلي او نوراور اخيستونکي مواد دي ۲- اکسيجن اکسيجن چې په ښکاره اوڅرګندډول په هواکې شته دی او دنباتاتوپه واسطه دضيايي ترکېب دعمليې په نتيجه کې هوا ته ازاديږي، په زياته پيمانه داورسره مرسته کوي. ۳- داورسرچينه دسوځيدو سرچينه دسوځيدو سرچينی په ځنګل کې ډيرې زياتې دي خو د ځنګل ګڼوالی ورسره مرسته کوي دا ښايي دتندرپه واسطه، دکورڅخه دباندې اوربلولوپه واسطه، دغورځول شوي سګريټ څخه، اويا هم دغره په يو اړخ باندې دزيات وخت لپاره دلمردلګيدو پواسطه رامنځته شي همدارنګه وچې هواګانې چې وچکالي منځته راوړي ښايي د اور درامنځته کېدوسبب شي . چې دغه وچکالي نوو زرغون شوو اوکمزورو نباتاتو ته زيان اړوي اوهغوۍدوچوالي سبب کيږي وچ شوي مواد داورلپاره ستره منبع ده . همدارنګه دوامداره قوي بادونه ددې سبب کېږي چې دځنګل اورله يوځاي څخه بل ځاي ته انتقال شي چې په پايله کې يې زياته ساحه سوځي . دځنګل داورتاريخچه دځنګلونوداورلومړنۍ موندل شوي شواهد دانګلستان ته څيرمه د په سرحدونوکې د نباتاتوفوسيلونه ؤ کوم چې دچارکولودلرګوسکاره په ډول پاتې و اونژدې ٤٢٠ ميليونه کلونه وړاندې سلوري زمانې پورې يې اړه درلوده. همدارنګه بې لمبې سوځونکي اورونه ٤٠٥ ميليونه کاله دمخه پيل شو. دديوانيانوپه عصرکې په اتموسفيرکې داکسيجن کموالى دچارکولودکموالي سره يوځاي شو. دچارکولوڅخه ترلاسه شوي نورشواهدپه ډاګه کوي چې ځنګلي اورونوتر مودې پورې دوام وموندورپسې دديوانيانودعصرپه وروستيوکې د١٣ څخه ٣٠-٣١ پورې داتموسفيري اکسيجن مجموعي زياتوالى دپراخه ځنګلي اورونوسبب شو. دډبرودزمانې اورونه داوسنيواورونوسره ورته و. دهغه سطحي اورونوشواهد کوم چې دوچوموسمونو له امله منځته راتله په ديواني اوکاربونيفرس پر جمنوسپرم ځنګلونوکې منځته راتله. دکاربونيفرس دزمانې دځنګلونوتورې څوکې دتاج دبرخې داورونوڅرګندونه کوي. په جمنوسپرم ځنګلونوکې دمکرروسطحي اورونوشواهدموندل کيږي. په وروستيوکلونوکې دځنګلونوداورزياتوالى ښايي د ډوله واښودزياتوالي له امله وي څرنګه چې يادشوي واښه دمنځني رطوبت لرونکوسيموته منتقل شودسوځيدنې لوړې وړتيايې داورپيښيدنه زياته کړه اوپه پايله کې يې ځنګلي سيمې هم په ورشوګانوبدلې شوې. خوبياهم هغه ځنګلونه چې داورله ګواښ سره مخ و ښايي ديولړ ونولکه د جنس دشهرت سبب ګرځيدلي وي. دنوموړي جنس ونې ډبل پوستکى لري کوم چې داور په وړاندې مقاومت کولي شي نوموړي نباتات کولى شي دتاج دبرخې د٦٠ برخې سوځيدووروسته هم ژوندي پاتې شي. د١٩٨٠مې لسيزې راهيسې دنړۍ په اکثره برخوکې دځنګلونوداورپه شدت کې زياتوالى راغلى. په ٢٠٠٢م کال کې ځنګلي اورونو په نړۍ کې ٣٥٠ ميليونه هکتاره ځنګلونه اوورشوګانې وسوځولې چې نوموړې ياده شوې ساحه دهندوستان هيواد دمساحت سره برابره ده. په جرمنې کې داوردڅارنې دنړيوال مرکز دراپورپه اساس په ٢٠٠٣ کال کې ځنګلي اورونوپه اروپاکې تقريباُ٧٠٠٠٠٠هکتاره ځنګلونه او بوټه ييزې سيمې وسوځولې. د٢٠٠٩م کال دفبروري په مياشت کې داسترالياپه وکتوريه کې رامنځته شوي ځنګلي اورونو١٧٣تنه ووژل، له ٢٠٢٩ څخه زيات کورونه او٣٥٠٠ ودانۍ هغه وخت له منځه ولاړې کله چې داورلمبې ترې چاپيره شوې. زمونږپه هيوادکې هم په بيلابيلووختونوکې دځنګلونوداورپيښې رامنځته شوي مګردتيرودرې لسيزوجګړوله امله يې ارقام له منځه تللي اوياهم ناوئيلي پاتې دي. دځنګلي اور يوه وروستۍ اوستره پيښه په ١٩٩٩م کال دجون دمياشتې په ١٢مه نيټه دکنړولايت دشوړيک په سيمه کې رامنځته شوه. په دغه اورکې چې ددوه ډلودتربګنۍ له امله رامنځته شوى ودکنړ ولايت دشوړيک، ديوه ګل، باډيل، هډوال اوکوړنګل په ساحوکې يې ١٦٠٠٠هکتاره ځنګلونه وسوځول. نوموړي اورنژدې يوه مياشت دوام وکړد٣٠٠ په شاوخواڅاروي او٤تنه يې ووژل. ذکرشوى اورډيرپراخه او نه کنتروليدونکى ودسيمه ييزوخلکوپه هلوځلويې شدت کم شواوپه پاي کې دباران له امله پاي ته ورسيده. ددې ترڅنګ د٢٠٠٥م کال دنومبردمياشتې په ٢١مه نيټه دماڼوګي ولسوالۍ دکوړنګل په ځنګل کې اورولګيده چې يوه اونۍ يې دوام وکړاووروسته دباران له امله ووژل شو. نوموړي اور٢٥هکتاره ځنګل او٧٠٠٠٠٠ فټه چارتراش وسوځول. په دې وروستيوکې دځنګله داورونويوشميرنورې پيښې هم ثبت شويدي چې عامل يې دائتلافي ځواکونوبمباري ښودل شوې ده په ځنګل کې داور لګيدنې مخنيوي اهميت او اهداف ځنګلونه دطبيعي منابعوله جملې څخه دي کوم چې دنړۍ اوهمدارنګه ديوهيواد دخلکولپاره زيات اهميت لري خصوصاً دهغه خلکو لپاره کوم چې ځنګلي سيموته نږدې اوسيږي او دخپلو اړتياو دپوره کولو لپاره مستقيماً له ځنګل څخه استفاده کوي دځنګلونو څخه خلک د لرګيو، غوښې، ميوواو شنونباتاتودتوليد او همدارنګه دوحشي حيواناتو او الوتونکود ښکار او مالدارۍ لپاره استفاده کوي.ددي ترڅنګ ځنګلونه دچاپېريال په ساتنه کې هم مهم رول لري ځنګلونه دهواککړتياکنترولوي او داکسيجن دتوليد سبب کيږي کوم چې د ژونديو موجوداتو دتنفس لپاره ډير ضروري دی. ددي پرته ځنګلونه طبی ارزښتونه هم لری. يوشمير ځنګلي ونې داسي مواد افرازوي کوم چې مکروبونه وژني همدارنګه زيات شمير درملونه له ځنګلي ونو څخه ترلاسه کيږي په اوسنيو وختونو کې دنړۍ په زياتو هيوادونو کې خلک دتفريح اوهمدارنګه د طبيعيت څخه دخوند اخيستلو په منظور ځنګلونو ته ورځي. د ځنګل محصولات د فابريکو لپاره خام مواد برابر وي دغه فابريکې دزيات شمير خلکو لپاره دکار زمينه برابروي او په مجموع کې ديوهيواد داقتصادي ودې سره مرسته کوي له بده مرغه دغه ارزښتمنه شتمني ځينې وختونه داور پواسطه سوځي اوله منځه ځي داور له امله دځنګل په سوځيدلو سره نه يواځې دهغې دزنيتي، اقتصادي، تفريحی او محافظوي ارزښتونو څخه بې برخې کيږو بلکې ددغه سوځيدنې په ترڅ کې زيات شمير مضر ګازونه هم اتموسفير ته خوشې کيږي اودهوادککړتيا، دځمکې دسطې دمنځنۍ تودوخې دلوړوالي اوپه مجموع کې دچاپيريال دککړتيا سبب کيږي . ددې لپاره چې داور له ضرر څخه په امن کې شو اړينه ده چې ځنګلي اور ، دهغې درامنځته کيده عوامل او اغيزې وپيژنو اودمخنيوی په لارو چارو يې ځان پوهه کړو. په دي کارسره به وکولاشو چې ددغه باارزښته شتمنۍ ساتنه وکړو او په دوامداره ډول ورڅخه استفاده وکړو. دځنګل داورډولونه کله چې په ځنګلې سيموکې دسوځيدنې وړمواداوموسمي شرايط اورلګيدنې اودوامداره سوځيدنې ته لارهواره کړي درې ډوله اورونه رامنځته کيږي چې په لاندې ډول ورڅخه يادونه کيږي: ۱- ځمکني اورونه ځمکني اورونه په عادي توګه په پټه خپريږي اوياهم دهيومس اوعضوي بقاياوپه طبقو ښويږي اوټول عضوي پوښ اويادهغې يوه برخه اودځمکې لاندې ريښې سوځوي چې په نتيجه کې منرالي خاوره اويادخاورې لاندې ډبرې لوڅيږي. نوموړي اورونه عموماً يواځې داوږودمهاله وچکالۍ په موده کې چې خاوره په کافي توګه وچه شوې وي رامنځته کيږي او تراونيواومياشتوپورې په کراره کراره بليږي. داډول اورونه عموماً بې لمبې سوځيږي اوزياتره وختونه په اسانۍ تشخيص کيدى هم نه شي. دااورونه ترهغې دوام کوي ترڅوداورښت اوياټيټې تودوخې له امله ووژل شي اويايې هم دسوځيدو وړموادپاي ته ورسيږي. ځمکني اورونه زيان رسونکې اغيزې لري دبيلګې په ډول دااورونه داوږدې اولوړې حرارتي ضربې دتوليدولوله امله لويې اوکوچنۍ ونې وژني. هغه کوچني ژوندي موجودات اوفنګسونه چې په عضوي طبقواوهيومس کې ژوندکوي، له منځه وړي. همداراز په بقاياوکې ذخيره شوى تخم هم سوځوي اودخاورې دژوروطبقوپرته ټولې ريښې وژني. ځمکني اورونه په ميلان لرونکوسيموکې د سطحي جريان اوتخريب چانس زياتوي چې په پايله کې يې ځمکه کلکه اوسخته پاتې کيږي کوم چې ښايي دنباتاتودبيرته چټکې زرغونيدى مخه ونيسي. په لوڅو سطحوکې داوبوزيات سطحي جريان ښايي منحل غذايي مواداوايره له ځانه سره يوسي چې له امله يې شرايط دنبات دودې لپاره غيرمساعدګرځي. ځنګلداران عموماًدساحې داماده کولوپه منظورځمکني اورونه مناسب نه ګڼي اوترهغه پورې په تجويزشوي اوربنديزلګوي ترڅوهيومس دومره رطوبت واخلي چې داورپرمهال په بشپړډول ونه سوځيږي. ٢- سطحي اورونه سطحي اورونه دځمکې په سطحه اوياځمکې سطحې ته نژدې واقع کوچني ښاخونه، دچارتراشوڅخه اضافه شوي لرګي، واښه، بوټي اودبقاياوپاسنۍ طبقه سوځوي. سطحي اورونه عموماًپه يوه ساحه کې په چټکۍ سره حرکت کوي مګرټول عضوي مواد نه سوځوي. دعضوي هورايزونو رطوبت اکثره دهيومس دطبقې داوراخيستنې مخه نيسي همدارنګه خاوره اوپه خاوره کې ميشت مايکرواورګانيزمونه دتودوخې څخه ساتي. هغه حرارتي ضربه کومه چې ددې چټکوخپريدونکواورونوله امله داورمخې لوري ته توليديږي دومره اوږده نه وي ترڅووکولى شي دلويوونوډبل پوستکي لاندې انساج زيانمن کړي خوبياهم دکوچنيو ونواوبوټودغاړې برخه زيانمنه کړي اودکوچني قطرلرونکو ښاخونو او نورو کوچنيو سطحي خشاکودکموالي سبب وګرځي. ٣- دتاج دبرخې اورونه له هغه اورونوڅخه عبارت دي کوم چې دونودچترۍ په برخه کې موجودمواد، لوړقدې ونې، پيچکونه اوپه ځمکه پراته دسوځيدنې وړمواد سوځوي. دااورونه هغه وخت پيښيږي کله چې دقطع شوولرګو ډيرۍ، دولاړوونولانديني ژوندي ښاخونه اودونودتاج برخې دسطحې ياځمکني اورپه لمبوکې راګيرشي اواورشاوخواونوته خپورشي. دتاج دبرخې اورونه په ځنګل کې دوچکالۍ اوټيټ نسبتي لنده بل په موده کې رامنځته کيږي اوپه ځانګړي ډول په هغه سيموکې منځته راځي چيرته چې په ځمکه باندې په زياته اندازه دسوځيدووړموادچپه شوې ونې، قطع شوي لرګي اودچترۍ په لاندې برخه کې دسوځيدنې وړموادپراته وي. دتاج دبرخې اورونه ډيره زياته تودوخه منځته راوړي کوم چې دتودوخې دقوي انتقال په نتيجه کې پورته ځي اوسطحې خواته دتيزوهواګانود راښکلوسبب کيږي چې دغه هواګانې داورلمبې نورې هم زياتوي. دلمبوڅخه دتودې هواجريان داورڅخه ليرې دسوځيدووړموادګرم اووچوي چې په پايله کې يې نوموړي موادالوتونکي غازونه منځته راوړي. دتاج دبرخې اورونه دځمکنيواورونوپه څيرچاپيريال اغيزمنوي، په خپله لاره کې ټولې ونې اوبوټي له منځه وړي اوعموماًسطحي عضوي موادهم سوځوي. دځمکنيواورونوپه څيردتاج دبرخې اورونه يواځې هغه وخت له منځه ځي کله يې چې دسون موادختم شي يادباران پواسطه سوړشي اويايې هم دسوځيدو وړمواد دومره لامده شي چې دسوځيدو وړنه وي په مجموع کې دتاج دبرخې اورونه په ځنګلي ايکوسيستمونوکې دساحې داماده کولوپه منظوردومره ارزښت نلري. په ځنګل کې دوه ډوله اور پيژندل شوی دی چې لاندې ورڅخه يادونه کيږي: ۱- تجويز شوی اوريا کانترول شوی اور ۲-ويجاړونکی اورياپراخه سوځيدنه چې چټکه سوځيدنه هم ورته ويل کيږي ۱-تجويز شوی اور له هغه قصدي او پلان شوي اور څخه عبارت دى کوم چې د انسانانو پواسطه د مشخصو يا ځانګړو هدفونو لپاره په کاراچول کېږي. تجويز شوى اور يا سوځيدنه په عمومي توګه کنترول شوې سوځيدنه ده چې مشخصه او ځانګړې ساحه په برکې نيسي.دکنترول شوي اور دعملي کولو په وخت بايدله ډير احتياط څخه کارواخيستل شي ځکه چې په دغه وخت کې يوه کوچنۍ بې احتياطي هم ښايي پراخه او ويجاړونکي اور ته لار هواره کړي چې کنترول يې بيا ستونزمن وي د تجويز شوي اور موخې اوګټې تجويز شوى اور يا سوځيدنه که چېري په درست ډول سره کنترول شوی وي، د ځنګل، څارويو او همدارنګه انسانانو لپاره زياتې ګټې لري.داډول اور عموماً دځنګل د ادارې لخوا په کاراچول کيږي . او ګټې يې په لاندې ډول دي: ۱-تجويز شوي اور پواسطه دنباتاتو او حيواناتو هغه پاتې شوني له منځه ځي کوم چې دځنګل پر فرش موجود وي. ۲-. تجويز شوى اور دنيالګيود کرنې لپاره ساحه برابروي. ۳- تجويز شوى اورهغه نباتات له منځه وړ ي کوم چې نورونباتاتو ودې ته ستونزې پيښوي . ۴- تجويزشوی اورهغه کوچنۍ ساحې سوځوي چې ونې يې ناروغه ،کمزورې ، زخمي اونامطلوبه وي . ۵- تجويز شوى اوردڅړځاي دکېفيت دښه والي په منظور هرزه ګياو ې اووچې ګياوې له منځه وړي . دتجويزشوي اورڅخه د استفادې پر مهال بايد لاندې فکتورونه په نظرکې ونيول شي : ۱- د هوا شرايط يوازې يوې کوچنۍ ساحې ته بايد په يو معين او ټاکلي وخت کې اور ورکړل شي. په ځنګل کې بايد رطوبت ډېرټيت نه وي .داورلګونې په وخت کې بايدزيات بادموجودنه وي . ۲- اورشغلی بايدکمې وي د اور يا سوځيدنې د شغلې د زياتوالي لپاره بايد زيات زمينه مساعده نه شي.ځکه چې لوړ حرارت ياد تودوخې شدت ددې سبب کېږي ترڅو د ونو پاڼې مړاوي شې او ونې زيان ومومي. ۳- په کوچنيو ساحوکې بايد سوځونه ترسره سي اور يا سوځيدنې ته بايددا زمينه مساعده نه شي تر څو له کنتروله ووځي. که چيرته داډول اور له کنتروله ووځي اوزياته ساحه په بر کې ونيسي، په لوي اوخطرناک اور بدليږي او ښايی دډيرو تاوانونو سبب وګرځي. ۲- ويجاړونکی اور يا پراخه سوځيدنه دېته چټکه سوځيدنه هم وايي داله هغې اور يا سوځيدنې څخه عبارت دى چې خلک اودهغوۍ شتمني په خطر کې اچوي او په پراخه اندازه د ځنګل ساحه نيسي دکنتروله وتلي اور مشخص هدف معلوم نه وي.او دا په خپل سر ځنګل کې اورلګېدنه ده دا سوځيدنه يا اور له هوا او نورو شرايطو سره په تړاو خپله لمنه نور هم پراخوي. او په ټوله ساحه کې خپريږي. چې همدا اور دځنګل لپاره ډيرزيانمن دی.دااور دانسانې فعاليتونوپه اساس اويادطبيعي پيښوڅخه رامنځته کېږي. چې دځنګل نباتات، حيوانات،کوچنې موجودات، دځنګل خاوره له منځه وړي همدارنګه اقليم اونور ژوندي موجودات له ګواښ سره مخ کوي. دخلکو شتمنۍ او نورې ساحې په خطرکې واقع کوي . نو دداسې ځنګلي اورونوکنترول ډير مهم دی. دځنګل داورځانګړتياوې ځنګلي اورته يووخت يوناني اورهم ويل کيده مګرپه اوس وخت کې ورته پراخه، ويجاړونکى اوستراورويل کيږي. ځنګلي اورله نورواورونوڅخه دهغې درامنځته کيدودځاي له مخې هم توپيرکوي اوعموماً دباندې په واښه لرونکوسيمو، ځنګلي سيمو، بوټه ييزوسيمو، لرونکوسيمواونوروهغه سيموکې چې دسون موادود