Władysław Gomułka

Po odejściu ze sceny politycznej kanclerza Adenauera władze zachodnioniemieckie zaczęły korygować jego politykę. Zamiast koncentrowania się wyłącznie na relacjach ze Związkiem Radzieckim postanowiły zintensyfikować kontakty gospodarcze i kulturalne z krajami socjalistycznymi, oprócz Niemiec Wschodnich, licząc na narastającą izolację Berlina również w obozie socjalistycznym. W 1963 otwarto m.in. w Warszawie zachodnioniemiecką misję gospodarczą. Polityka Niemiec Zachodnich zaczęła jednak rodzić obawy nie tylko Niemiec Wschodnich, ale i Polski, albowiem Gomułka podejrzewał, że Bonn będzie chciało normalizować stosunki z pozostałymi krajami socjalistycznymi bez konieczności uznawania polskiej granicy zachodniej. Gomułka wraz z przywódcą Niemiec Wschodnich Walterem Ulbrichtem wymogli na niechętnym w tym względzie Leonidzie Breżniewie zwołanie narady ministrów spraw zagranicznych państw socjalistycznych, która miałaby za zadanie ujednolicenie ich polityki względem Niemiec Wschodnich. Obawy polskiego kierownictwa nie były płonne. W styczniu 1967 Rumunia, pod przywództwem Nicolae Ceaușescu, nawiązała stosunki dyplomatyczne z Bonn mimo nieuznania przez Niemcy Zachodnie powojennego systemu granic. Bukareszt odmówił też wysłania swego ministra na wspomnianą naradę. W stosunku do pozostałych krajów socjalistycznych starania Gomułki zakończyły się sukcesem. W 1967 doszło do istotnych spięć na linii Gomułka-Ulbricht. Gomułka zaczął lansować koncepcję tzw. „żelaznego trójkąta” Warszawa-Berlin-Praga, który miałby występować nie tylko z jednolitym stanowiskiem wobec Bonn, ale również stanowiłby płaszczyznę głęboko idącej integracji gospodarczej. Miał to być sposób na odciągnięcie Niemiec Wschodnich od coraz mocniejszych kontaktów gospodarczych z Niemcami Zachodnimi, które Berlin przedkładał ponad współpracę w ramach RWPG. Gomułka obawiał się, że jest to cichy sposób prowadzący do zjednoczenia Niemiec. Gomułka zagroził w rozmowach z Breżniewem, że w razie pogłębiających się problemów we współpracy z Niemcami Wschodnimi oraz biorąc pod uwagę nieskoordynowane działania innych krajów socjalistycznych w kwestiach relacji gospodarczych z Niemcami Zachodnimi, Polska będzie zmuszona do podjęcia samodzielnych rokowań z Bonn. Gomułka, widząc również wzmacniającą się pozycję Niemiec Wschodnich w obozie socjalistycznym oraz jej wzrastającą stabilizację społeczną i gospodarczą, zaczął uznawać, że dalsze umacnianie geopolitycznej pozycji Berlina zaczyna kolidować z polskimi interesami. W 1968 Gomułka, obawiając się, że nowe władze czechosłowackie w ramach polityki „praskiej wiosny” porzucą relacje z Polską na rzecz otwarcia na Niemcy Zachodnie bez warunku uznania naszej granicy zachodniej, stał się jednym z inicjatorów interwencji państw Układu Warszawskiego w sierpniu tego samego roku w Czechosłowacji.

Pytanie: Dlaczego polski rząd zaczęła niepokoić polityka Niemiec Zachodnich?
Odpowiedź: Gomułka podejrzewał, że Bonn będzie chciało normalizować stosunki z pozostałymi krajami socjalistycznymi bez konieczności uznawania polskiej granicy zachodniej

Pytanie: Do czego zmusili Breżniewa Gomułka i Ulbricht, w związku z obawami tego pierwszego?
Odpowiedź: zwołania narady ministrów spraw zagranicznych państw socjalistycznych

Pytanie: Jakie stolice miałyby współpracować ze sobą w ramach tzw. „żelaznego trójkąta”?
Odpowiedź: Warszawa-Berlin-Praga

Pytanie: Co miały na celu działania podejmowane w ramach „żelaznego trójkąta”?
Odpowiedź: odciągnięcie Niemiec Wschodnich od coraz mocniejszych kontaktów gospodarczych z Niemcami Zachodnimi