Aleksy I (patriarcha Moskwy)

10 sierpnia 1945 Aleksy I zwrócił się z listem do duchowieństwa Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego poza granicami Rosji, apelując o powrót do Patriarchatu Moskiewskiego. W liście powtórzył zarzuty wobec Cerkwi Zagranicznej, jakie stawiał jej patriarcha Sergiusz, nie zażądał jednak przysięgi lojalności wobec ZSRR. List ten został odrzucony przez Synod Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego poza granicami Rosji, zaś przewodniczący mu metropolita Anastazy (Gribanowski) stwierdził, iż nie może być mowy o porozumieniu, dopóki hierarchia Patriarchatu Moskiewskiego odnosi się lojalnie do władz radzieckich, czy wręcz zaprzecza prześladowaniom chrześcijan w ZSRR. Na powrót do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego zdecydował się natomiast stojący na czele Zachodnioeuropejskiego Egzarchatu Parafii Rosyjskich metropolita Eulogiusz (Gieorgijewski), który wcześniej razem z całą podległą sobie strukturą opuścił Cerkiew Rosyjską po konflikcie z metropolitą Sergiuszem w 1927. Niemniej po śmierci Eulogiusza w 1946 część zarządzanych przez niego parafii ponownie opuściła Patriarchat Moskiewski. Inny obrót przybrały rozmowy patriarchy z delegacją Metropolii Amerykańskiej (założonej przez Rosyjski Kościół Prawosławny, lecz od 1927 uznawanej za niekanoniczną, również z powodu konfliktu o stosunek do ZSRR). Delegaci Metropolii, kierowani przez jej zwierzchnika Teofila (Paszkowskiego), ubiegali się o ponowne przyjęcie do Patriarchatu Moskiewskiego, jednak bez przysięgi lojalności wobec Związku Radzieckiego, której oczekiwał od nich patriarcha. W rezultacie w 1946 VI Wszechamerykański Sobór zadeklarował uznanie patriarchy Moskwy za duchowego zwierzchnika Metropolii, ale odmawiał administracyjnego podporządkowania się Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu. Mimo tego, na prośbę metropolity Teofila, metropolita leningradzki Grzegorz (Czukow) podjął w 1947 nowe negocjacje z patriarchą Aleksym. Zakończyły się one fiaskiem i deklaracją o zawieszeniu w stanie duchownym wszystkich biskupów Metropolii. Od tego momentu do 1968 kontakty między obydwiema strukturami zostały zerwane. Patriarchat Moskiewski przejął natomiast pod swoją jurysdykcję struktury prawosławne w Czechosłowacji (przed II wojną światową prowadzone przez Serbski Kościół Prawosławny) oraz szereg etnicznie rosyjskich parafii w Jugosławii, Rumunii i Bułgarii, dotąd administrowanych przez Rosyjski Kościół Prawosławny poza granicami Rosji. Patriarcha Aleksy I i jego najbliżsi współpracownicy brali również udział w reorganizacji struktur Kościoła prawosławnego na terenach wcielonych po II wojnie światowej do ZSRR. Za organizację eparchii na terytorium Litewskiej, Łotewskiej i Estońskiej SRR odpowiedzialny był, za wiedzą Aleksego, metropolita leningradzki Grzegorz, który zrealizował to zadanie w 1946. Aleksy I przyjął ponownie do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego szereg duchownych, którzy wcześniej wypowiedzieli posłuszeństwo Patriarchatowi z powodu jego lojalności wobec władz radzieckich, w tym znaczną część duchownych Cerkwi katakumbowej.

Pytanie: O co wystąpił Aleksy I w 1945 roku?
Odpowiedź: powrót do Patriarchatu Moskiewskiego

Pytanie: Jaka instytucja jest założycielem Metropolii Amerykańskiej?
Odpowiedź: Rosyjski Kościół Prawosławny

Pytanie: Kto odpowiadał za stworzenie eparchii w krajach związkowych Litiwe, Łotwie i Estonii?
Odpowiedź: metropolita leningradzki Grzegorz