Likwidacja unickiej diecezji chełmskiej

Władze carskie zdecydowały jednak o natychmiastowej likwidacji unii. W kwietniu 1871 ks. Marceli Popiel wydał kolejny okólnik nakazujący eliminację elementów pochodzenia łacińskiego z liturgii unickiej. W grudniu nakazał natomiast obowiązkowe obchodzenie wspomnień św. Mikołaja, św. Jana Teologa oraz św. Jana Chrzciciela przy równoczesnym pominięciu świąt św. Jozafata, Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny oraz Bożego Ciała. Jego rozporządzenia, w zestawieniu z antyunicką polityką gubernatora siedleckiego, wywołały niepokój wśród części unitów, przyczyniając się do wybuchu nowych rozruchów w parafiach na Podlasiu. W związku z tym w czerwcu 1872 car Aleksander II polecił oberprokuratorowi Świątobliwego Synodu Rządzącego powołanie specjalnego Komitetu Nadzwyczajnego do spraw Diecezji Chełmskiej, który miał skoordynować działania organów świeckich i kościelnych w regionie. Komitet sporządził instrukcję dotyczącą środków karnych wobec opornych parafii: w razie zamieszek nakazywano aresztowania przywódców, a w razie dalszego oporu karać całą wieś lub parafię. Duchowni niechętni wobec poczynań władz mieli być zagrożeni deportacją z Rosji. Czterech kapłanów (z Dobratycz, Sworów, Łomaz i Dobrynia) planowano deportować natychmiast. Administratorowi diecezji chełmskiej nakazał natomiast rozpoznać postawy duchowieństwa wobec wprowadzanych zmian i zaproponować kary dla niechętnych wobec nich. Zobowiązano go także do poinformowania wiernych, że celem oczyszczenia obrządku nie jest przygotowywanie masowej konwersji, lecz odtworzenie obrządku unickiego w jego pierwotnej wersji, bez łacińskich elementów. 31 sierpnia/12 września 1872 ks. Popiel przedstawił wyniki badania nastrojów wśród unickiego duchowieństwa, stwierdzając, że przeciwnych zmienionej liturgii jest 75 ze 262 kapłanów, zaś dalszych 45 należy traktować jako niepewnych. W październiku tego samego roku na liście „niepewnych i nieprawomyślnych” duchownych działających w guberni lubelskiej znajdowało się 47 osób. W okresie sprawowania przez ks. Popiela zadań administratora diecezji 74 duchownych unickich o antyprawosławnym nastawieniu zostało zesłanych lub internowanych, zaś kolejnych 66 uciekło z Chełmszczyzny do Galicji. Dalsze działania administrator diecezji chełmskiej konsultował w styczniu 1873 z gubernatorami lubelskim i siedleckim. Zdecydowano wówczas o wprowadzeniu w ciągu trzech miesięcy do parafii unickich liturgii całkowicie opartej na wzorach rosyjskich (tzw. ryt synodalny). Potwierdzono także decyzje z posiedzenia Komitetu Nadzwyczajnego w czerwcu 1872 oraz ustalono, że w miejscowościach, gdzie lokalne siły porządkowe nie będą w stanie opanować sytuacji, interweniuje wojsko.

Pytanie: Jakie rozporządzenie wydał ksiądz Marceli Popiel pod koniec 1871 roku?
Odpowiedź: nakazał natomiast obowiązkowe obchodzenie wspomnień św. Mikołaja, św. Jana Teologa oraz św. Jana Chrzciciela przy równoczesnym pominięciu świąt św. Jozafata, Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny oraz Bożego Ciała

Pytanie: Czym miał zająć się komitet utworzony na polecenie cara w połowie 1872 roku?
Odpowiedź: miał skoordynować działania organów świeckich i kościelnych w regionie

Pytanie: Jaki schemat postępowania w przypadku opornych parafii został ustalony przez Komitet Nadzwyczajny do spraw Diecezji Chełmskiej?
Odpowiedź: w razie zamieszek nakazywano aresztowania przywódców, a w razie dalszego oporu karać całą wieś lub parafię

Pytanie: Jakie konsekwencje groziły duchownym sprzeciwiającym się działaniom rządu?
Odpowiedź: deportacja z Rosji