கேள்வி: ஹம்மிரவர்மன் - வரலாறு பற்றி விளக்கவும்.
பதில்: ஹம்மிரவர்மனின் ஆரம்பகால மற்றும் சமீபத்திய அறியப்பட்ட கல்வெட்டுகள் கிபி 1289 மற்றும் கிபி 1311 ஆம் ஆண்டைச் சேர்ந்தவை. இவரது ஆட்சி குறைந்தது 22 ஆண்டுகள் நீடித்தது என்பதை இது குறிக்கிறது. தில்லி சுல்தானகம் அலாவுதீன் கில்சி இந்த நேரத்தில் வட இந்தியாவின் பெரும் பகுதிகளை தனது கட்டுப்பாட்டில் வைத்திருந்தார். சர்க்காரி செப்புத் தகடு " மஹாராஜாதிராஜா " (அரசர்களின் அரசன்) என்ற பட்டத்தை இவரது முன்னோர்களுக்குப் பயன்படுத்துகிறது. ஆனால் இவருக்கு அல்ல. சந்தேல மன்னனின் அந்தஸ்து இவரது காலத்தில் தாழ்ந்திருந்தது என்பதை இது உணர்த்துகிறது. தமோ மாவட்டம் - ஜபல்பூர் மாவட்டம் பகுதியை ஆண்ட வாகதேவன் என்ற கூர்ஜர-பிரதிகாரப் பேரரசு தலைவன், ஹம்மிரவர்மனின் அடிமையாக இருந்ததாகத் தெரிகிறது. சாலையா கிராமத்தில் இருந்து பொ.ச.1304 தேதியிட்ட கல் கல்வெட்டு, இது ''மகாராஜபுத்திரன்'' ("அரசரின் மகன்") வாகதேவரின் ஆட்சியின் போது வெளியிடப்பட்டது என்று கூறுகிறது. இது பாம்னி கிராமத்திலிருந்து வாகதேவனை சமகால ஆட்சியாளர் என்று குறிப்பிடுகிறது. கூடுதலாக, இது அவரது ஆட்சியாளர் ஹம்மிரவர்மனை கலஞ்சராதிபதி (" கலிஞ்சர் கோட்டை இறைவன்") என்று விவரிக்கிறது. இருப்பினும், 1309 தேதியிட்ட சாலையா கிராமத்திலிருந்த ஒரு கல்வெட்டு "அலயதினா சுல்தானா" (சுல்தான் அலாவுதீன் கில்ஜி) சமகால ஆட்சியாளராக பெயரிட்டுள்ளது. 1309 வாக்கில், தில்லி சுல்தானகம் இந்தப் பகுதியைக் கைப்பற்றியதை இது குறிக்கிறது. 1300 களின் பிற்பகுதியில் தில்லி படைகள் தக்காணப் பீடபூமி நோக்கி அணிவகுத்து வந்ததாக முஸ்லிம் ஆதாரங்கள் குறிப்பிடுகின்றன. தக்காணத்திற்கு செல்லும் வழியில் இருந்த தமோ-ஜபல்பூர் பகுதியை அவர்கள் கைப்பற்றியிருக்கலாம் என்று இதன் மூலம் அறியப்படுகிறாது. இருப்பினும், அஜய்கர் கண்டுபிடிக்கப்பட்ட 1311 தேதியிட்ட ஒரு கல்வெட்டு, அஜய்கர் (மற்றும் கலிஞ்சராக இருக்கலாம்) சந்தேல ஆட்சியின் கீழ் இருந்ததாகக் கூறுகிறது. இவை அலாவுதீன் கில்ஜியின் ஆட்சிக் காலத்தில் தில்லி சுல்தானகத்தால் கைப்பற்றப்பட்டதாக எந்தப் பதிவும் இல்லை. ஹம்மிரவர்மனின் வாரிசுகள் அஜய்கர் மற்றும் கலிஞ்சர் கோட்டைகளின் கட்டுப்பாட்டை தக்கவைத்திருக்கலாம். இருப்பினும், அதிகரித்து வந்த முஸ்லிம் செல்வாக்கு மற்றும் பிற உள்ளூர் வம்சங்களான பண்டேலர்கள், பகேலாக்கள் மற்றும் கங்கர்கள் போன்றவற்றின் எழுச்சியின் காரணமாக சந்தேல சக்தி வீழ்ச்சியடைந்திருக்கும். 1315 லத்வாரி (லார்வாரி) கல்வெட்டு, ஹம்மிரவர்மனுக்குப் பிறகு ஒரு தெளிவற்ற அரசன் இரண்டாம் வீரவர்மன் ஆட்சிக்கு வந்தான் என்று கூறுகிறது. அவருடைய தலைப்புகள் உயர் அரசியல் அந்தஸ்தைக் குறிக்கவில்லை. குடும்பத்தின் ஒரு சிறு பிரிவு கலிஞ்சரை ஆட்சி செய்தது: அதன் ஆட்சியாளர் ஷெர்ஷா சேர் சா சூரி இராணுவத்தால் கிபி 1545 இல் கொல்லப்பட்டார். மற்றொரு சிறிய கிளை மகோபாவில் ஆட்சி செய்தது: அதன் இளவரசிகளில் ஒருவர் மண்ட்லா கோண்டு மக்கள் அரச குடும்பத்துடன் திருமணம் செய்து கொண்டார். வேறு சில குடும்பங்களும் சந்தேல வம்சாவளியைக் கூறினர்