கேள்வி: கத்லி ஆறு - கணேசுவர் நாகரிகம் குறித்து விரிவாக சொல்லுங்கள்.
பதில்: Ganeshwar என்பது சீகர் மாவட்டம் உள்ள நீம் கா தானா வட்டத்தில் உள்ள ஒரு கிராமம். அகழ்வாராய்ச்சிகள் 4000 ஆண்டுகள் பழமையான நாகரிகத்தின் எச்சங்களைக் கொண்ட பழங்கால இடங்களை வெளிப்படுத்தியுள்ளன. இந்த இடம் வடக்கே சோனி-பத்ரா அருகே, திரிசத்வதி நதியுடன் இணையும் காந்தலி நதியின் மூலத்தில் அமைந்துள்ளது. 1977ஆம் ஆண்டு கணேசுவரில் அகழ்வாராய்ச்சி செய்யப்பட்டபோது, கருப்பு உருவப்படத்துடன் கூடிய சிவப்பு மட்பாண்டங்கள் கண்டுபிடிக்கப்பட்டதாக வரலாற்றாசிரியர் ரத்தன் லால் மிசுரா எழுதினார். இது கிமு 2500–2000ஐச் சேர்ந்ததாக மதிப்பிடப்பட்டுள்ளது. இராசத்தானில் உள்ள கேத்ரி செப்புப் பட்டையின் சிகார்-சுன்சுனூ பகுதியின் செப்புச் சுரங்கங்களுக்கு அருகில் கணேசுவர் அமைந்துள்ளது. இது முக்கியமாக அரப்பா செப்புப் பொருட்களை வழங்கியுள்ளது. செம்புப் பொருட்களில் அம்புக்குறிகள், ஈட்டி முனைகள், மீன் கொக்கிகள், வளையல்கள், உளி ஆகியவை அடங்கும். இங்கு கண்டுபிடிக்கப்பட்ட மைக்ரோலித்கள், மிகவும் வளர்ச்சியடைந்த வடிவியல் தொழிலைக் குறிக்கின்றன. முக்கிய கருவி வகைகள் மழுங்கிய-பின்புற கத்திகள், சாய்வாக-மழுங்கிய கத்திகள், சந்திரன்கள், முக்கோணங்கள், புள்ளிகள் ஆகும். இந்தத் தொழிலுக்குப் பயன்படுத்தப்படும் மூலப்பொருட்களில் குவார்ட்சு, கார்னெட், ஜாசுபர் ஆகியவை அடங்கும். கண்டுபிடிக்கப்பட்ட மட்பாண்டங்கள் காவி நிற மட்பாண்டப் பண்பாட்டினைக் குறிக்கின்றன. சேமிப்பு ஜாடிகள், குவளைகள், பேசின்கள், கிண்ணங்கள், மூடிகள், சிறிய பானைகளை உள்ளடக்கிய பொருட்கள் கண்டுப்பிடிக்கப்பட்டன.