கேள்வி: சாகா (குசான அரசன்) குறித்து விரிவாக சொல்லுங்கள்.
பதில்: சாகா ( ''Shaka'' ) பொ.ச.325-345-இல் ஆட்சி செய்த குசானப் பேரரசு கடைசி ஆட்சியாளர்களில் ஒருவராக இருக்கலாம். [https://books.google.com/books?id=chGrJUMarHoC&pg=PA112 '' Indian Numismatic Studies'' K. D. Bajpai p.112] இவர் இரண்டாம் வாசுதேவன் பிறகு ஆட்சிக்கு வந்திருக்கலாம். இரண்டாம் வாசுதேவனின் நாணயங்கள் 'வாசு' என்று எழுதப்பட்ட அதே இடத்தில், பிராமி எழுத்துமுறையில் சாகாவைப் பற்றி எடுத்துச் செல்லும் குசான தங்கக் காசுகளின் தொகுப்பு ஒன்று கிடைத்துள்ளது. எனவே சாகா என்பது வெளியிடப்பட்ட மன்னனின் பெயர் என்று கருதுவது இயற்கையானது. இந்த நாணயங்கள். சமுத்திரகுப்தர் புகழ்பெற்ற அலகாபாத் தூண் கல்வெட்டில், அவருக்கு மரியாதை செலுத்திய ஆட்சியாளர்களில் ஒருவராக "தேவபுத்ர சாகி சகான்சாகி சாகா முருண்டா" எனற ஒருவரின் குறிப்பு உள்ளது என்பது இந்தக் கருத்துக்கு மேலும் ஒரு ஆதரவாகும். இந்த சூழலில், சாகா ஒரு தலைப்பாக இருக்கலாம். அது ஒரு பழங்குடியைக் குறிக்கலாம் அல்லது தனிப்பட்ட பெயராகவும் இருக்கலாம். எப்படியிருந்தாலும், இது சாகா நாணயங்களுடன் தொடர்புடையதாகத் தெரிகிறது. துரதிர்ஷ்டவசமாக, அலகாபாத் கல்வெட்டின் தேதி அறியப்படவில்லை. எனவே, சுமார் 4 ஆம் நூற்றாண்டின் மத்தியில் சாகாவுடன் ஒப்பிடலாம் . தொல்லியல் ஆய்வாளர் இராபர்ட் கோப்ல், Münzprägung des Kušānreiches, Vienna: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, 1984 சாகா என்பது ஒரு ஆட்சியாளரின் பெயர் என்று நினைக்கவில்லை. மாறாக, அவர் நாணயங்களை பழங்குடிகள் வெளியிட்டதாக நினைத்தார். ஆனால் மைக்கேல் மிச்சினரும் Oriental Coins and their Values: The Ancient and Classical World, London: Hawkins Publications, 1978 மேலும் பல அறிஞர்களும் சாகா ஒரு தனிப்பட்ட பெயர் என்று நினைக்கிறார்கள். பல குசான ஆட்சியாளர்கள் தங்கள் நாணயங்களின் பின்புறத்தில் ஓஷோவை (அநேகமாக சிவன் காளை வாகனம்) பயன்படுத்தியதாக அறியப்பட்டிருந்தாலும், சாகாவின் நாணயங்கள் அனைத்தும் பின்புறத்தில் பெண் கடவுளான அர்தோக்சோ தேவியைக் கொண்டுள்ளன. பொ.ச. 78-க்கும் 128-க்கும் இடைப்பட்ட காலத்தில் தொடங்கிய ஒரு வரலாற்று காலத்திற்கு 'சாகா-குசான்' என்ற சொல்லை ஒரு முத்திரையாகப் பயன்படுத்திய ஆதாரங்களும் உள்ளன. இது வட இந்தியாவில் பல அகழ்வாராய்ச்சி செய்யப்பட்ட எச்சங்களுடன் தொடர்புடையது. இது கட்டிட நடவடிக்கைகள் மற்றும் சிவப்பு பளபளப்பான மட்பாண்டங்கள், மட்பாண்ட உருவங்கள் போன்ற கலைப்பொருட்களை வெளிப்படுத்தியது. கண்டுபிடிக்கப்பட்ட எச்சங்கள், தரை மற்றும் கூரைக்கு ஓடுகள் போன்ற அதிநவீன கட்டுமான நடைமுறைகளைக் காட்டியது. சாகா-குசானா தளங்களில் காணப்படும் சில நாணயங்கள் உட்பட பொருட்கள் தில்லி பல இடங்களிலும், நஜாப்கர் அருகிலுள்ள ஜாதிக்ரா நஹர் மற்றும் பட்லி கி சாராய்க்கு அருகிலும் கண்டுபிடிக்கப்பட்டன. தொல்பொருள் ஆராய்ச்சியாளர்கள் இது சமகால குடியேற்றங்களுக்கிடையேயான தொடர்பைக் குறிக்கிறது அல்லது இந்த தளங்கள் சாகா-குசானப் பேரரசின் செல்வாக்கின் கீழ் இருந்தன என்று நம்புகின்றனர்.