கேள்வி: புகாரா வரலாறு - தொடக்க இசுலாமிய காலம் பற்றி தகவல் சொல்.
பதில்: நர்சகி தன்னுடைய ''புகாரா வரலாறு'' (பொ.கா. 943-44 நிறைவு செய்யப்பட்டது) என்ற நூலிற் பின்வருமாறு குறிப்பிடுகிறார்: . தலாசுப் போர் நிகழ்ந்ததிலிருந்து ஒரு நூற்றாண்டு காலத்தினுள் இஸ்லாம் மெள்ள மெள்ள புகாராவினுள் வேரூன்றியது. பொ.கா. 850 இற்சாமானியப் பேரரசு தலைநகரமாக புகாரா மாறியது. அக்காலப் பகுதியிலேயே அரபு ஆதிக்கத்திலிருந்த புகாராவிற் பாரசீக மொழியும் பண்பாடும் மீண்டும் தழைத்தோங்கின. சாமானியப் பேரரசின் ஆளுகையிலிருந்த போது, அதன் பெருமையைப் பொறுத்தவரையில் பக்தாத் நகருக்குப் போட்டி நகரமாக புகாரா விளங்கியது.Elton L. Daniel, ''The History of Iran'', Greenwood Press (2000) p. 74, . [http://books.google.com/books?id=AzqbYf9Q_2UC&dq=isbn:0313307318 View p. 74 on Google Books]. அரபு மொழிக்கு மிக்க சங்கை செய்திருந்த அதேவேளை, பூயி மரபினர் மற்றும் சபாரிய மரபினர் ஆகியோரின் ஆட்சிக் காலங்களைவிட மிகக் கூடியளவிற் பாரசீக மொழியையும் பண்பாட்டையும் மீளத் தழைத்தோங்கச் செய்வதில் சாமானியர் பெரும் பங்காற்றினரென அறிஞர்கள் குறிப்பிடுகின்றனர். "இங்கே இப்பகுதியின் மொழி பாரசீக மொழி. இதன் ஆட்சியாளர் பாரசீக மன்னர்களே." எனச் சாமானிய ஆட்சியாளர் கூறியதாகப் புகழ் மிக்க கூற்றொன்று உள்ளது. சாமானிய அரசின் பொற்காலத்தில் இஸ்லாமிய உலகம் மட்டுமல்லாது அக்காலத்தில் முழு உலகிலுமே மிகச் சிறந்த அறிவியற் களமாக புகாரா நகரம் மிளிர்ந்தது. குறிப்பிடத் தக்க அறிஞர்கள் பலரும் இந்நகரிலேயே தமது ஆக்கங்களை அமைத்தனர். முகம்மது அல்-புகாரி எனவழைக்கப்படும் தலைசிறந்த ஹதீஸ் கலை அறிஞரும் இந்நகரிற் பிறந்தவரே. அவரது ஹதீஸ் தொகுப்பே இஸ்லாமிய உலகில் இன்று வரையும் மிகவும் போற்றப்படும் ஒன்றாகத் திகழ்கிறது. அவரது காலப் பகுதியில், புகாரா நகரம் நடு ஆசியாவின் மிகப் பெரும் நகரமாகவும் குர்துபா, எசுப்பானியா, கெய்ரோ, பக்தாத் போன்ற பெருநகரங்களைப் போன்று 300,000 பேருக்கு மேற்பட்ட மக்கட்டொகையையும் கொண்டிருந்தது. இந்நகரம் நக்சபந்திய்யா தரீக்கா போன்ற பல்வேறு சூபியம் வழிமுறையினரினதும் சிறப்புக்குரிய இடமாகவும் காணப்பட்டது. பொ.கா. 999 இல், சாமானியரிடமிருந்த புகாராவின் ஆட்சி துருக்கிய இனத்தவரான கராகான் மரபினர் கைகளுக்கு வந்தது. அதன் பின்னர் புகாரா நகரம் குவாரசம் பேரரசு கீழ் வந்தது. குவாரசம் மரபினரே மொங்கோலியர் தூதரைக் கொலை செய்து அவர்களின் பகையைத் தேடிக் கொண்டோராவர். 1220 ஆம் ஆண்டில், அதன் காரணமாகப் படையெடுத்து வந்த மொங்கோலியப் பேரரசன் செங்கிசு கான் இந்நகரைத் தரைமட்டமாக்கினான். அதன் பின்னர் மீண்டும் மெதுவாகத் தளிர்த்த இந்நகரம் சகதாயி கானரசு, தைமூரியப் பேரரசு என்பவற்றின் பகுதியாக விளங்கியது. சுகுது ஆற்றிற் தொடங்கி புகாராவின் தோட்டங்களுக்கும் சமவெளிகளுக்கும் நீர் வழங்கிய முதன்மையான ஓடைகளையும் கால்வாய்களையும் பற்றி இப்னு ஹௌக்கல் என்பவர் விபரமாக எழுதியுள்ளார்.G. Le Strange: ''The Lands''; pp. 461-2.