கேள்வி: இரத்தன் தேவி (சாட்சி) குறித்து விரிவாக சொல்லுங்கள்.
பதில்: இரத்தன் தேவி (Ratan Devi (witness)) (பிறப்பு 1891), இந்தியாவின் பஞ்சாப் மாநிலம் அமிர்தசரசில் 1919 ஆம் ஆண்டு ஏப்ரல் மாதம் 13 ஆம் தேதியன்று நடந்த ஜலியான்வாலா பாக் படுகொலை பின்னர் நடந்த சம்பவத்தை நேரில் பார்த்த இந்திய சாட்சியாக இருந்தார். துப்பாக்கிச் சூடு சத்தத்தைக் கேட்டதும், தனது கணவரைத் தேடுவதற்காக ஜலியான்வாலா பாக் விதிக்கப்பட்டிருந்த ஊரடங்கு உத்தரவை மீறினார். இறந்து கிடந்தவர்களில் தனது கணவரின் உடலைக் கண்டுபிடித்த இவர், மறுநாள் காலை உதவி வரும் வரை இரவு முழுவதும் கணவரின் உடல் பக்கத்திலேயே இருந்தார். பின்னர் இவர் அடுத்தடுத்து இந்திய தேசிய காங்கிரசு விசாரணை மற்றும் பின்னர் ''ஓ 'டயர் வி. நாயர் லிபெல் வழக்கு'' ஆகிய இரண்டிற்கும் சாட்சியம் அளித்தார். தனது இழப்புக்கான இழப்பீடு எதையும் தேவி மறுத்துவிட்டார். இவரது விவரம் பின்னர் வரலாற்றாசிரியர் விசுவ நாத் தத்தாவால் பதிவு செய்யப்பட்டது. மேலும் ஜாலியன் வாலாபாக் நினைவிடத்தில் ஓர் ஓவியத்தில் நினைவுகூரப்பட்டார். படுகொலை பற்றிய வரலாற்றுக் குறிப்புகளில் மேற்கோள் காட்டப்படுகிறார்.