muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Danıştay — Esas No: 2019/1640, Karar No: 2024/774, Tarih: 15.02.2024

Ancak, anılan kararımızın temyiz edilmesi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 17/09/2020 tarih ve E:2019/2441, K:2020/1508 sayılı kararıyla; "Dosyanın ve Kurulumuzun YD İtiraz No:2020/250 sayılı dosyasının birlikte incelenmesinden; davacının, İmtiyaz Sözleşmesi ve Su Kullanım Anlaşmasında yer alan hükümlere uygun olarak ilk dört yılda rehabilitasyon çalışmalarına bağlı olarak elektrik üretimini düşük tutması gerekirken üretimi öngörülen seviyenin üzerine çıkardığı, DSİ Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısından da, davacının gölü beslemek üzere 8 km kanal açılması, 20 km dere ıslahı, gölet yapımı, gölet ve dere çevirmeleri yapımı ile terfi hattı ve terfi merkezi yapılması yolundaki yükümlülüklerini yerine getirmediği, yapılan imalatların teknik standartlara uygun olmadığı anlaşılmaktadır.
 Diyarbakır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararının iptali istemiyle açılan dava reddedildiğinden, söz konusu Kurul kararının hukuka aykırı olmadığı da yargı kararıyla ortaya konulmuş bulunmaktadır.
Diğer taraftan; İmtiyaz Sözleşmesinin "Sözleşme süresinin sonunda tesislerin devri" başlıklı 28. maddesinde, sözleşme süresinin sonunda, üzerindeki haklarla birlikte Sözleşme konusu tesisler ile taşınır ve taşınmaz malların, bakımlı, çalışır ve kullanılabilir durumda teslim edileceği hüküm altına alınmıştır.
 Konunun bu kısmına ilişkin olarak; EÜAŞ Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısıyla tesiste eksik olan yapıların bildirildiği, DSİ Genel Müdürlüğünün 05/12/2012 tarihli yazısıyla, Hazar I-II HES'in bakım ve onarım işlerinin yapılmamasından kaynaklı sorunlar olduğu, İmtiyaz Sözleşmesi gereği şirketin bakım onarım işlerini yapması gerektiği, EÜAŞ Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ile de, 09/05/2014 tarihinde yapılan denetimde tesislerde iki yıldır hiçbir bakım yapılmadığının tespit edildiği bildirilmiştir.
Davalı idarenin … tarih ve … sayılı, … tarih ve … sayılı, … tarih ve … sayılı yazıları ile Sözleşmenin ilgili maddeleri gereği tesislerin bakım ve onarımının yapılması gerektiğinin davacıya bildirildiği; ancak, davacı tarafından söz konusu bakım ve onarımların yapıldığına, tesislerin Sözleşmenin 28. maddesi kapsamında çalışır durumda idareye teslim edilebileceğine ilişkin olarak davalı idareye bir bildirim yapılmadığı anlaşılmaktadır.
Temyize konu kararda, Sözleşmenin fiilen uygulanabilirliğinin kalmadığı, davalı idarece bir işlem tesis edilmesi gerektiği belirtilerek; davacının, tarafların geçmişe yönelik tüm hukuki hakları saklı kalmak kaydıyla, Sözleşmenin sonlandırılarak santrallerin EÜAŞ'a devredilmesi yolundaki başvurusunun zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin iptaline karar verilmiştir.

Temyize konu kararda, Sözleşmenin fiilen uygulanabilirliğinin kalmadığı, davalı idarece bir işlem tesis edilmesi gerektiği belirtilerek; davacının, tarafların geçmişe yönelik tüm hukuki hakları saklı kalmak kaydıyla, Sözleşmenin sonlandırılarak santrallerin EÜAŞ'a devredilmesi yolundaki başvurusunun zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin iptaline karar verilmiştir.
Ancak, yukarıda aktarılan, Sözleşmenin imzalanmasından bugüne kadar olan süreçte, idarenin, santrallerde üretimin durduğu 01/01/2006 tarihinden itibaren santrallerin tekrar işletilmesine yönelik ilgili kurumlar nezdinde girişimlerde bulunmak da dâhil olmak üzere, Sözleşme kapsamında üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirdiği, davacıya tesisleri, 28. madde kapsamında, devre uygun hâle getirmesi gerektiği yolunda uyarılarda bulunduğu hususları dikkate alındığında, santrallerde üretim fiilen durmuş da olsa, davacının Sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerinin devam ettiği; taraflar arasındaki ilişkinin Sözleşmeye dayanıyor olması nedeniyle Sözleşmenin hukuken sonlandırılmasının da ancak sözleşme hükümleri çerçevesinde mümkün olduğu; bu nedenle, davacının bu aşamada sözleşme hükümleri yok sayılmak suretiyle tarafların geçmişe dönük hakları saklı kalmak kaydıyla sözleşmenin sonlandırılması ve santrallerin EÜAŞ'a devredilmesi yolundaki başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir. 
	Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolundaki Daire kararında hukuki isabet bulunmamaktadır." gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiş, Dairemizin 27/05/2021 tarih ve E:2021/655, K:2021/1964 sayılı kararı ile bozma kararına uyularak davanın reddine karar verilmiştir.
	Öte yandan, davacı şirketin taahhüt edilen yıllık elektrik üretim miktarını üretmemesine bağlı olarak, … A.Ş'ye teslim edilmeyen 58.451.547-kWh'lik enerji miktarının, Elektrik Satış Anlaşması (ESA)'nın 1.3.10. maddesi uyarınca hesaplanan 957.519,35.-TL ile 09.02.2007 tarihinden 12.03.2007 tarihine kadar hesaplanan 25.533,85.-TL gecikme faizi ve 4.596,09.-TL KDV'si ile birlikte toplam 987.649,29.-TL eksik üretim tazminatının, dava tarihinden sonra işleyecek faizi ile birlikte  tahsiline karar verilmesi istemiyle … A.Ş. tarafından davacı şirkete açılan davanın bakılan dava  açısından incelenmesi gerekmektedir. 
	Anılan davada, ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile şirketin üretemediği enerji nedeniyle davacıya sözleşme hükümleri uyarınca tazminat ödemesinin hukuksal bir dayanağı bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmiş, anılan karar Dairemizin 05/12/2016 tarih ve E:2010/4275, K:2016/4074 sayılı kararı ile onanmış ise de 05/12/2016 tarihinde verilen Dairemiz onama kararı sonrasında yukarıda aktarılan Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 17/09/2020 tarih ve E: 2019/2441, K:20201508 sayılı bozma kararının verildiği, bozma kararında davalı idarenin ve davacı şirketin sorumluluklarına ilişkin olarak tespitlerde bulunulduğu görülmektedir.

Davacı tarafından işbu davada ise, yargısal denetimden geçmiş konular sebep unsuru olarak ileri sürülmektedir. Zira, Bölge Kurulu kararının iptali istemiyle açılan dava reddedildiği gibi, söz konusu Kurul kararının mücbir sebep olarak belirlenen hâllerden olmadığı, İmtiyaz Sözleşmesi'nin imzalanmasından bugüne kadar olan süreçte, davalı idarenin, santrallerde üretimin durduğu 01/01/2006 tarihinden itibaren santrallerin tekrar işletilmesine yönelik ilgili kurumlar nezdinde girişimlerde bulunmak da dahil olmak üzere, Sözleşme kapsamında üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirdiği, davacıya tesisleri, 28. madde kapsamında, devre uygun hâle getirmesi gerektiği yolunda uyarılarda bulunduğu, ancak, davacı tarafından söz konusu bakım ve onarımların yapıldığına, tesislerin Sözleşmenin 28. maddesi kapsamında çalışır durumda idareye teslim edilebileceğine ilişkin olarak davalı idareye bir bildirim yapılmadığı hususları dikkate alındığında, santrallerde üretim fiilen durmuş da olsa, davacının Sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerinin devam ettiği; taraflar arasındaki ilişkinin Sözleşmeye dayanıyor olması nedeniyle Sözleşmenin hukuken sonlandırılmasının da ancak sözleşme hükümleri çerçevesinde mümkün olduğu kesinleşen yargı kararıyla ortaya konulmuştur.
	Öte yandan, tesiste yapılan sonraki denetim sonucunda EÜAŞ'ın … tarih ve … sayılı yazısı bildirilen tespitlere göre, tesiste hiçbir bakım onarımın yapılmadığı, santral binası, türbinler ve yardımcı teçhizat, su çıkış yapısı ve elektromekanik tüm teçhizatın çalışamayacak hâlde olduğu, santral binalarının ve çevre yapılarının bakımsız ve boyasız olduğu, santrallere ait lojman ve diğer tesislerin bakımsızlıktan kullanılamayacak hâlde olduklarının tespit edildiği görülmektedir. 
	Bu durumda, bakılan uyuşmazlık açısından hukuki düzenlemelerde ve uyuşmazlığa konu maddi vakıalarda farklı bir hukukî yorum yapılarak Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun yukarıda anılan kararında yer verilen gerekçeden ayrılmayı gerektirir herhangi bir değişiklik olmadığı görülmektedir.
	Bu itibarla, davacı tarafından imtiyaz sözleşmesinin sonlandırılmasına yönelik olarak yeni ve geçerli bir hukukî sebep belirtilmeksizin, yargı kararıyla reddedilerek kesinleşmiş bir sebebe dayanılarak istemde bulunulduğu anlaşıldığından davacı şirketin taraflar arasındaki muarazanın giderilmesi, Diyarbakır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararının santrallerin üretime devam etmesini fiilen imkânsız hâle getirdiğinin tespiti, ifanın imkânsız hâle geldiği 30/12/2005 tarihi itibarı ile Sözleşmenin feshedilmesi gerektiğinin tespiti, bu mümkün görünmez ise tesisin mühürlü kaldığı 270+15. gün olan 14/10/2006 tarihi itibarıyla Sözleşmenin feshedilmesi gerektiğinin tespiti, hâlen yürürlükte bulunan sözleşmenin ifa imkânsızlığı nedeniyle hükmen feshi taleplerinin hukuki dayanağı bulunmamaktadır.  
              2- Davacı şirketin yatırım yükümlülüğünü yerine getirdiğinin tespiti istemi açısından yapılan inceleme:

2- Davacı şirketin yatırım yükümlülüğünü yerine getirdiğinin tespiti istemi açısından yapılan inceleme:
	Şirket tarafından hazırlanan ve davalı idareye verilen Fizibilite Raporunda, mevcut santrallerin üretiminin 4 yıllık bir rehabilitasyon süresinin sonunda 15 milyon kWh/yıl'dan, 60 milyon kWh/yıl'a çıkarma, mevcut türbin ve generatör gruplarının rehabilitasyonu yanında, gölet yapımı, gölet ve dere çevirmeleri yapımı ile terfi hattı ve terfi merkezi yapılması işleri taahhüt edilmiştir. Davacı şirket, gölü beslemek üzere 8 km kanal açılması, 20 km dere ıslahı, gölet yapımı, gölet ve dere çevirmeleri yapımı ile terfi hattı ve terfi merkezi yapılması işlerini taahhüt etmiştir.
	Davacı şirket tarafından, 1996-2000 yılları arasında fizibilite raporlarına konu yatırımları tamamladığı, rehabilitasyon ve restorasyon yatırımlarını hayata geçirdiği, buna göre; 4,5 km’lik iletim tünellerinin çöken kısımlarını açılması, dökülen kaplamaların yenilenmesi, %30’a yakını rüsubatla dolan tünelin temizlenmesi, santrallerin elektro-mekanik teçhizatının onarımı, hidro mekanik aksamın onarımı, alt ve üst yapının onarımı ve yenilenmesi, yeni kanallar ve yapılar yapılarak su temini işlerinin yapıldığı, 1997, 1998, 1999 ve 2000 yıllarında yapılan denetimlerde davalı idarenin bunları tutanağa bağladığı iddia edilmektedir. 
	Rehabilitasyon çalışmaları ile ilgili kurallara İmtiyaz Sözleşmesi'nin 6. maddesinde yer verilmiş; Sözleşme'nin 7. maddesinde, davacı şirket tarafından yapılacak her türlü rehabilitasyon çalışmalarının 6. madde uyarınca onanmış projeler ve iş programına uygun olarak yapılıp yapılmadığının Bakanlıkça oluşturulacak bir kurul veya Bakanlığın yetkili kılacağı bir kuruluş tarafından kontrol edileceği kurala bağlanmıştır. 
	Davacı şirket tarafından bu kapsamda, 08/12/2000 tarihli tespit tutanağının ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji İşleri Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı yazıların sunulduğu görülmektedir. 
	08/12/2000 tarihli tespit tutanağının elektrik yüksek mühendisi Yatırımlar ve Denetleme Şube Müdürü ile inşaat yüksek mühendisinden oluşan iki kişilik bir heyet tarafından hazırlandığı, tutanağın toplam iki sayfadan oluştuğu, tutanakta rehabilitasyon programında yer alan türbin ve jeneratör grupları ile ilgili elektromekanik işlerin, idari, sosyal yapılar ve çevre rehabilitasyonu ile ilgili işlerin, su yapıları ile ilgili yeni inşa ve rehabilitasyon işlerinin tamamlandığı, çalışır oldukları tespitine yer verilmiştir.

Öte yandan, 03/01/2003 tarihli ve Teftiş.M:001 sayılı Başbakan Olur'u üzerine, … tarihli ve … sayılı Bakanlık Olur'u ile; 3096 sayılı Kanun kapsamında işletmeye geçen Yap-İşlet-Devret ve İşletme Hakkı Devirlerine ait fizibilite raporlarında yer alan teknik, mali, hukuki kriterlerin, sözleşmelerin, kesin proje, kabul ve bugünkü durumları ile karşılaştırılması, incelenmesi, değerlendirilmesi ve enerji fiyatlarının asgari düzeye çekilebilmesi çalışmalarının yapılması amacıyla, davalı Bakanlık Teftiş Kurulu'na bağlı komisyon oluşturulduğu, söz konusu komisyonun Hazar I - II HES projesine ait raporunda; "...denetim heyetlerinin incelemelerine esas oluşturan ve Şirkete de bildirilen iş programında yer alan işlerle, fizibilitede yapılacağı belirtilen işler ve son olarak teknik heyetçe yapıldığı belirtilen işler arasında gerek içerik gerekse de uygulama itibariyle farklılıkların olduğu, Teknik heyet raporlarında, fizibiliteye göre yapılması gereken bazı imalatların hiç yapılmadığı, fizibilitede olmayan bazı imalatların kurumların bilgisi dışında yapıldığı, fizibilitede olan ve projesi olan bazı imalatların projeye uygun yapılmadığı ve imalatların genellikle fen ve sanat kaidelerine aykırı olarak yapıldığı hususları yer almasına rağmen, bu hususların hiçbirisinin denetim heyetlerinin raporlarında bulunmadığı görülmüştür." tespitlerine yer verildiği görülmektedir.
DSİ Genel Müdürlüğü'nce, davacı şirketin yapmayı taahhüt ettiği su kaynak arttırımına yönelik derivasyonların ve bu tesislerle ilgili sanat yapılarının ve çalışmalarının yerinde tespiti için, beş şube müdürü, üç inşaat mühendisi ve bölge müdür yardımcısından oluşan dokuz kişilik bir heyet tarafından hazırlanan ve 23/07/2004 tarih ve 3710 tarihli yazıyla davalı idareye gönderilen durum tespit raporunda; "santralde yerinde yapılan inceleme sonucunda, özetle,  Gezin çevirme kanalının projesine uygun olmadığı ve rusubatla dolduğu, Gezin göletinin ise hiç yapılmadığı; Behramaz deresinin yukarı havzasından aşırı rusubat gelmekte olduğu, biriken rusubatın derivasyon kanalı ile birlikte Hazar Gölü'ne taşındığı; Önşepken ve Keydan çevirme kanalının tasdikli projesinde kapalı kanal olmasına rağmen, imalatın kısmen duvarlı kısmen de toprak kanal ile yapıldığı ve genel olarak imalat kalitesinin düşük olduğunun tespit edildiği; Dörtbölük çevirme yapısının projesinden farklı imal edildiği, yapının rezervuarının rusubat ile dolduğu; Ziyarettepe çevirme yapısında yer yer sızıntı olduğu" tespitlerine yer verildiği görülmektedir.

Davalı Bakanlık, DSİ ve mülga EİE Genel Müdürlüğü tarafından üç inşaat mühendisi, iki makine mühendisi, iki meteoroloji mühendisi, bir elektrik yüksek mühendisi ve bir araştırmacıdan oluşan komisyonun hazırlandığı 07/05/2007 tarihinde sunulan raporda, özetle, "yapılan imalatların fen ve sanat kaidelerine uygun yapımı ve muhafazasının yapılmadığı, tasdikli projelere uygun olmadığı, -Gezin, Dörtbölük, Ziyarettepe çevirme yapılarının tasdikli projelerin uygun olmadığı, Keydan ve Önşepken çevirme yapılarının eksik yapıldığı, kanalların kaplamasının yapılmadığı, kalitesiz beton döküldüğü, İşletme tarihlerine bakıldığında, devirden sonra santrallarda sürekli işletme yapıldığı için tünelde yapılması gereken yenileme, kaplama, kontak ve konsolidasyon enjeksiyonların yapılmadığı kaanatine varıldığı, tünel maliyeti olan 2.163.000,00-ABD Dolarının nereye harcandığına ilişkin tatmin edici açıklama yapılmadığı, -Gezin ve Dörtbölük çevirme yapıları için DSİ'den görüş alınmadığı, -Yerinde yapılan metrajlara göre toplam yatırım tutarının 4.058.082,48-ABD Doları olarak hesaplandığı, -Şirketin verdiği hak ediş faturaları, kredi faiz ve sigorta poliçelerine göre toplam harcamanın 15.007.311,78-ABD Doları olduğu, ancak hak ediş faturalarında hangi işin yapıldığı belirtilmediğinden yapılan işlerle ilişkilendirilememiştir.” tespitlerine yer verildiği anlaşılmıştır.
	Bu durumda, davacı tarafından yapılan imalatlar açısından 08/12/2000 tarihli tespit tutanağı ile sonraki raporların birbiri ile çelişkili tespitler içerdiği görülmektedir. Her ne kadar, ilk tutanağın tarihinin 2000 yılı, sonraki iki raporun tarihlerinin ise 2004 ve 2007 yılları olduğu görülse de İmtiyaz Sözleşmesi'nin 24. maddesi uyarınca davacı şirketin sözleşme kapsamındaki tesisleri sözleşme süresinin sonuna kadar normal aşınma ve yıpranma dışında iyi ve çalışır durumda tutma yükümlülüğü bulunduğundan, tesisin 30/12/2005 tarihine kadar üretim yaptığı da göz önüne alındığında, tamamlanmış tesislerin sonraki yıllarda da tespit edilebilir durumda olması beklenecektir.

Bununla birlikte, davacı şirket tarafından, uyuşmazlığa konu tesislerde üretim yapılamadığından anılan santrallerin Bakanlığa iade edileceğinden bahisle yapılan imalatların tespiti için açılan davada, ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin … D.İş sayılı dosyasında alınan 10/04/2009 tarihli bilirkişi raporunda sonuç olarak, "Hazar I- HES rehabilitasyon ve ilave su kaynaklarının rehabilitasyon maliyetlerinin bulunması ile ilgili olarak, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji İşleri Genel Müdürlüğü'nce tasdik edilen projeler eşliğinde yerinde incelemeler yapılmış, yapılan tesislerin mevcut durumu, firma beyanları, imalat resimleri ve sarf belgeleri dikkate alınarak çalışmalar yapıldığı, çalışmaların maliyeti çıkarılırken imalatların mevcut bugünkü durumu, boyutları ve firma beyanları dikkate alınarak hesaplamalar yapıldığı, buna göre beyanlar neticesinde yapıldığı belirtilen imalatların değerinin (tesislerin toplam yatırım bedeli inşaat-makine-elektrik) 14.637.216,78-USD olarak bulunduğu" tespitinin yapıldığı, davacı tarafından bu raporun yatırım yükümlülüğünün tespitinde delil olarak ileri sürüldüğü anlaşılmaktadır. 
	Anılan bilirkişi raporu incelendiğinde ise, raporda davacı şirketin yapmış olduğu imalatların geçen uzun zaman zarfında bozulduğunun belirtilmesi ve imalatların yerinde olmaması nedeniyle tüm yapılan imalatlarda davacı şirketin beyanları üzerinden hesaplama yapıldığının belirtildiği görülmektedir. Bu durumda, davacı şirketin yatırım yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediği hususunda davacı şirketin beyanları üzerine hazırlanan rapora dayanılarak alınan bilirkişi raporu uyarınca bir sonuca varılması mümkün değildir. 
	Yine davacı şirket tarafından, yatırım yükümlülüğünün yerine getirildiğinin ispatı için öne sürülen Aralık/2010 tarihli KTÜ Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü'nden alınan değerlendirme raporu incelendiğinde; raporda kimi yerlerde, "firma tarafından beyan edildiği ve yerinde görüldüğü" ifade edilmesine karşılık pek çok yerde, "firma tarafından beyan edildiği" üzere inceleme ve değerlendirme yapıldığının belirtildiği, raporda ayrıca Dörtbölük çevirmesi ve Kanalı için SKA'ya aykırı olarak DSİ'nin görüşü alınmadan yapıldığı, Ziyarettepe çevirme yapıları ve kanallarının projesine tam uyumlu olmadığı, bazı yerlerde proje dışı imalat olarak silt geçidi yerine kapaklı çakıl geçidi yapıldığı, kimi kanalın su ve rüsupla dolu olması nedeniyle girilemediği gibi hususların belirtildiği görülmüştür. Bu nedenle, anılan rapordan da davacının yatırım yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdiği sonucunun çıkarılması mümkün değildir. 
	Bu itibarla, yukarıda yer verilen raporlar ve tespitler birlikte değerlendirildiğinde davacı şirketin yatırım yükümlülüğünü yerine getirdiğinin tespiti isteminin reddi gerekmektedir.

Bu itibarla, yukarıda yer verilen raporlar ve tespitler birlikte değerlendirildiğinde davacı şirketin yatırım yükümlülüğünü yerine getirdiğinin tespiti isteminin reddi gerekmektedir. 
	3-  Tarife yoluyla geri alınması gereken ancak alınamayan öz sermaye tutarından şimdilik 10.000,00-ABD Doları, geri ödenmemiş kredi borç tutarından şimdilik 10.000,00-ABD Doları, geri ödenmemiş kredi borcu faiz tutarından şimdilik 10.000,00-ABD doları, santrallerin üretiminin durdurulduğu tarihten itibaren bugüne kadarki fiili işletme giderinden şimdilik 10.000,00-ABD Doları ve santrallerin mühürlendiği tarihten bu yana elektrik üretilememesinden dolayı yoksun kalınan kârdan şimdilik 10.000,00-ABD Doları olmak üzere alacağın faizi ile birlikte tahsil tarihindeki ABD Doları kurunun TL karşılığı tutarın tahsili istemi açısından yapılan inceleme:
	Taraflar arasındaki uyuşmazlık kronolojik olarak incelendiğinde:
 Elazığ ili, Hazar ilçesi sınırları içerisinde yer alan Hazar 1 HES santralinin 1958 yılında 4 ünite, 1967 yılında 1 ünite olarak toplam 19.8 MW kurulu güç ile Hazar II HES'in ise 1967 yılında toplam 10 MW kurulu güç ile enerji üretimine başladığı, her iki santralin de kurulduğu yıldan 1975 yılına kadar tam kapasite çalıştıkları, 1958 yılında ilk ünite devreye girdiğinde göl kotu 1248 m iken 1984 yılında göl seviyesi 1238 m kotuna düştüğü,
 1994 yılında 68 küçük HES ile birlikte "Hizmet Alımı Yoluyla" işlettirilmek üzere ihaleye çıkıldığı, ihaleye ilişkin teklifler alınması sonrasında istenilen rekabet oluşmadığından bahisle ihalenin iptal edildiği; 
Sonrasında davacı şirket tarafından fizibilite raporu hazırlanılarak hâlihazırda mevcut olan Hazar I ve Hazar II HES'lerini 3096 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik hükümleri çerçevesinde Yap-İşlet-Devret modeli ile rehabilite ederek ve su kaynaklarını artırarak işletmek üzere, 17/11/1994 tarihinde davalı idareye müracaatta bulunmuştur. Şirket tarafından hazırlanan ve davalı idareye verilen fizibilite raporunda, mevcut santrallerin üretiminin 4 yıllık bir rehabilitasyon süresinin sonunda 15 milyon kWh/yıl'dan, 60 milyon kWh/yıl'a çıkarma, mevcut türbin ve jeneratör gruplarının rehabilitasyonu yanında, gölet yapımı, gölet ve dere çevirmeleri yapımı ile terfi hattı ve terfi merkezi yapılması işleri taahhüt edilmiştir.
 Yani, mevcut tesisler rehabilite edilerek ve yeni inşaat işleri yaparak elektrik üretilmesine davacı şirket tarafından talip olunmuştur. Davalı idare tarafından bu aşamada davacı şirkete taahhüt edilen herhangi bir husus bulunmamaktadır.

Yani, mevcut tesisler rehabilite edilerek ve yeni inşaat işleri yaparak elektrik üretilmesine davacı şirket tarafından talip olunmuştur. Davalı idare tarafından bu aşamada davacı şirkete taahhüt edilen herhangi bir husus bulunmamaktadır. 
İmtiyaz Sözleşmesi'nin 21. maddesi uyarınca DSİ ile davacı şirket arasında imzalanan Hazar I-II Hidroelektrik Santrallerinin Su Kullanımına İlişkin İşletme Esasları Hakkında Anlaşma'nın 6. maddesinde, şirketin Hazar Gölü ve çevresindeki su kaynaklarının çeşitli amaçlara hizmet edecek şekilde kullanımındaki hassas dengeyi korumak amacıyla, gölün işletme politikasının belirlenmesinde DSİ tarafından tespit edilen su kotlarına uymakla yükümlü olduğu belirtilmiş, minimum işletme kotu DSİ'nin sulama suyu için alacağı suyun karşılanması, Hazar Gölü ve çevresinin I., II. ve III. derece	doğal sit alanı olarak belirlendiğinin göz önünde bulundurulması ve çevresel sorunlar yaratılmaması kaydıyla 1234,50 m. dir." hükmü ile şartlı olarak belirlenmiş; 9. maddesinde, çeşitli nedenlerle santrallere beklenenden az su gelmesi veya suyun az olduğu süre içinde santrallerin çalıştırılamaması durumunda davacı şirketin DSİ'den herhangi bir talepte bulunmayacağı kurala bağlanmıştır. Minimum su kotu olarak belirlenen 1234,50 m. Hazar Gölü ve çevresinin I., II. ve III. derece	doğal sit alanı olarak belirlendiğinin göz önünde bulundurulması ve çevresel sorunlar yaratılmaması kaydıyla geçerli olup SKA maddesinin mefhumu muhalifinden sit alanına ilişkin koşullarda çevresel sorunlara yol açacak değişikliğin olması hâlinde kotun değişmesi beklenecektir. 
Nitekim, İmtiyaz Sözleşmesi'nin imzalanması ve üretime başlanması sonrasında, Diyarbakır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun 07/10/2004 tarih ve 34 sayılı kararıyla, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından hazırlanmış olan rapor uyarınca, Hazar HES ve devamında Keban Barajı'ndan dolayı Hazar Gölü su seviyesinde 20 yılda 10 metre gibi çok ciddi bir düşüşün olduğu, 1975'ten sonra belli bir artış olmasına karşın, Hazar HES'lerin imtiyaz sözleşmesiyle devir tarihi olan 1996'dan itibaren yine ciddi bir düşüşün meydana geldiği, su miktarındaki bu azalmanın öncelikle durdurulması ve yükseltilmesi gerektiği, bu çerçevede yapılmış olan tespitler ışığında Hazar Gölü'nün korunması için ilgili kurum ve kuruluşların duyarlı davranması gerektiğine karar verilmiştir.