muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Danıştay — Esas No: 2024/1880, Karar No: 2024/3482, Tarih: 24.09.2024

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesince, Dairemizin 01/06/2023 tarih ve E:2023/700, K:2023/2839 sayılı bozma kararına uyularak; 
Davacının, Mahkeme kararının manevi tazminatın reddedilen kısmına yönelik, davalı idarenin ise kabul edilen kısmına yönelik istinaf başvurusunun incelenmesinden;  
Dosyadaki belgeler ile başvuru dilekçesindeki iddiaların incelenmesinden, istinaf başvurusuna konu kararın bu kısmının hukuka ve usule uygun olduğu, kararın bu kısmının  kaldırılmasını gerektirecek yasal bir sebebin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Davacının, Mahkeme kararının maddi tazminatın reddedilen kısmına yönelik istinaf başvurusunun kısmen kabul edilmesi, kısmen de kabul edilen kısım yönünden (1.500,00-TL) davalı idarenin  istinaf başvurusunun reddi yönünden incelenmesinden;
... gün E:...sayılı ara kararı ile uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için gerekli görüldüğünden, dosya üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmiş, bilirkişi heyetince düzenlenerek dosyaya sunulan 13/03/2024 kayıt tarihli rapor ve dosyada bulunan bilgi ve belgeler dikkate alınarak davacının mahrum kaldığı karının; raporda yer alan iyimser projeksiyona göre belirlenen tutar olan 223.086,00-TL olduğu ve bu tutarın dava (23/06/2021) tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesi gerektiği, Mahkemece reddedilen 525.414,00-TL'lik kısmına yönelik istinaf başvurusunun ise reddi gerektiği  sonucuna varılarak Mahkeme kararının, 750.000,00-TL maddi tazminat talebinin 748.500,00-TL'lik kısmının reddine ilişkin olarak davacı istinaf başvurusunun; 525.414,00 TL'lik kısmı bakımından reddine, 223.086,00-TL maddi tazminat istemine ilişkin kısmının kabulü ile bu tutarın dava tarihi olan 23/06/2021 tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacıya ödenmesine karar verilmiştir.
Sonuç olarak, davacının manevi tazminat isteminin 10.000-TL'sinin kabulü geriye kalan kısmının reddi, maddi tazminat işleminin 1.500,00-TL+223.086,00-TL'sinin kabulü geriye kalan kısmın ise reddi şeklinde hüküm oluşmuş, taraflarca aleyhlerine olan kısımlar temyiz edilmiştir.

Sonuç olarak, davacının manevi tazminat isteminin 10.000-TL'sinin kabulü geriye kalan kısmının reddi, maddi tazminat işleminin 1.500,00-TL+223.086,00-TL'sinin kabulü geriye kalan kısmın ise reddi şeklinde hüküm oluşmuş, taraflarca aleyhlerine olan kısımlar temyiz edilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI      :Davacı tarafından, ...tarih ve E:..., K:... sayılı Mahkeme kararı ile ihalenin idarece iptali kararının iptal edildiği ve Dairemizin 19/01/2021 tarih ve E:2015/3626, K:2021/152 sayılı kararı ile iptal kararının onandığı, 30/03/2021 tarihli ihtarname ile davalı idareden işlemlere kaldığı yerden devam edilerek yer teslimi yapılmasının ve sözleşmeye davet edilmesinin talep edildiği, ancak davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı yazısı ile taşınmazın dava dışı ... Halk Gıda Turizm Ticaret Anonim Şirketi'ne ayni sermaye olarak aktarıldığının ve bu nedenle ihale kararının uygulanmasının fiilen mümkün olmadığının bildirildiği, ihaleye hazırlık sürecinde yatırılan teminat bedeli, ihale dosya ücreti, lunapark için kullanılacak cihazların hazır bulundurulması için yapılan masraflar vb. zararlarının meydana geldiği, yine ekipmanların depolanması ve muhafazası için harcama yapıldığı, tema parktan elde edilecek 15 yıllık kardan mahrum kalındığı, işi yapamaması nedeniyle düştüğü ekonomik sıkıntılara ek olarak ticari kaybının zedelenmesi gibi durumlarla karşılaşıldığı; Davalı idare tarafından, ihale şartnamesinin ilgili maddelerinde ilgililerin yalnızca geçici teminatlarının iade edilebileceği, başka herhangi bir hak talebinde bulunulamayacağı hususlarının öngörüldüğü, davacının basiretli bir tacir gibi davranma yükümlülüğünün olduğu, ihalenin iptaline ilişkin hukuki sürecin Dairemizin 19/01/2021 tarihli kararıyla sonuçlandığı, bu nedenle aradan geçen süre zarfında Belediyenin tasarrufunda bulunan gayrimenkulün ... Halk Gıda Turizm Ticaret Anonim Şirketi'ne ayni sermaye olarak verildiği, Danıştay kararının verildiği tarihte uyuşmazlığa konu taşınmazın anılan şirketin tasarrufunda olması nedeniyle taşınmazın davacıya devredilemediği, kasti bir durumun söz konusu olmadığı, talep edilen tazminat miktarlarının fahiş olduğu, idarenin kusurundan söz edilemeyeceği ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN SAVUNMALARI  :Davalı idare tarafından, temyize konu Mahkeme kararının davacının maddi ve manevi tazminat taleplerinin reddine ilişkin kısmının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. 
Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ      : Temyiz isteminin kısmen kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen onanması, kısmen de bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
	Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
	ESAS YÖNÜNDEN:
	MADDİ OLAY :

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ      : Temyiz isteminin kısmen kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen onanması, kısmen de bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
	Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
	ESAS YÖNÜNDEN:
	MADDİ OLAY : 
	Muğla ili, Marmaris ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ...,..., ..., ..., ... parsel ile ... pafta, ... ada, ... parselde kayıtlı bulunan ve mülkiyeti Marmaris Belediyesine ait olan toplam 9.135,38 m2'lik alanın tema park (eğlence alanı) yapılması, işletilmesi ve bu arazi üzerinde 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 18. maddesinin (e) bendi gereğince 15 yıl süre ile gayri ayni hak tesis edilmesi işi kapsamında 27/11/2013 tarihinde yapılan ihalede davacı şirketin gerekli şartları sağladığı belirtilerek ihalenin uhdesinde bırakıldığı, 09/12/2013 tarihli yazı ile ihale bedelinin istenildiği ve yasal süresi içerisinde ilgili hesaba yatırılması gerektiğinin bildirildiği, daha sonra, ... tarih ve ...  sayılı karar ile ihale sürecinde yapılabilecek olası itirazların işin süresini uzatabileceği, bu durumda söz konusu işin turizm sezonu öncesi bitirilmesinin mümkün olmayacağından bahisle ihalenin idarece iptal edildiği, davacı şirket tarafından ihalenin iptaline ilişkin işlemin iptali istemiyle dava açıldığı, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile ihalenin idarece iptali kararının iptal edildiği ve Dairemizin 19/01/2021 tarih ve E:2015/3626, K:2021/152 sayılı kararı ile bu kararın onandığı, bunun üzerine davacı şirket tarafından 30/03/2021 tarihli ihtarname ile davalı idareden işlemlere kaldığı yerden devam edilerek yer teslimi yapılmasının ve sözleşmeye davet edilmesinin talep edildiği, ancak davalı idarenin...tarih ve ... sayılı yazısı ile taşınmazın dava dışı ... Halk Gıda Turizm Ticaret Anonim Şirketi'ne ayni sermaye olarak aktarıldığının ve bu nedenle ihale kararının uygulanmasının fiilen mümkün olmadığının bildirilmesi üzerine davacı şirket tarafından ihalenin iptali nedeniyle uğranıldığı belirtilen zararlara karşılık 750.000,00 TL maddi, 250.000,00 TL manevi olmak üzere toplam 1.000.000,00 TL tazminatın ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
 
	İLGİLİ MEVZUAT:

İLGİLİ MEVZUAT:
	Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu kurala bağlanmış; "Mahkemelerin bağımsızlığı" başlıklı 138. maddesinin dördüncü fıkrasında, "Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez."; "Anayasa Mahkemesinin kararları" başlıklı 153. maddesinde, "Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir. (…) Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazete'de hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlar.”; kuralına yer almıştır.
	6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun "Zararın ve kusurun ispatı" başlıklı 50. maddesinde, "Zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır. Uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak, zararın miktarını hakkaniyete uygun olarak belirler." ; 51. maddesinde, "Hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler(..)." ; "Kişilik hakkının zedelenmesi" başlıklı 58. maddesinde, "Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebilir. Hâkim, bu tazminatın ödenmesi yerine, diğer bir giderim biçimi kararlaştırabilir veya bu tazminata ekleyebilir; özellikle saldırıyı kınayan bir karar verebilir ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir." kuralına yer verilmiştir.
	 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, "İdari dava türleri şunlardır: (...) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, (...)" kuralı yer almıştır.	
 
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
	Bölge İdare Mahkemesi kararının, davacının, İdare Mahkemesi kararının manevi tazminatın reddedilen kısmına yönelik istinaf başvurusunun, davalının ise kabul edilen kısımına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının incelenmesinden:
	Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
	Temyizen incelenen kararın bu kısmı usul ve hukuka uygun olup temyiz dilekçelerinde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
	Bölge İdare Mahkemesi kararının, davacının istinaf isteminin kısmen kabulü ile maddi tazminat isteminin  "mahrum kalınan kârının" 223.086,00-TL olduğu ve bu tutarın dava (23/06/2021) tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine ilişkin kısmının incelenmesinden:

Temyizen incelenen kararın bu kısmı usul ve hukuka uygun olup temyiz dilekçelerinde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
	Bölge İdare Mahkemesi kararının, davacının istinaf isteminin kısmen kabulü ile maddi tazminat isteminin  "mahrum kalınan kârının" 223.086,00-TL olduğu ve bu tutarın dava (23/06/2021) tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine ilişkin kısmının incelenmesinden:
	Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 125. maddesinin son fıkrasında; “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.” hükmüne yer verilmiştir.  
	Doktrinde idarenin hukuki sorumluluğu, kamu hizmetlerinden doğan zararların karşılanıp giderilmesini amaçlayan hukuki bir kurum olarak tanımlanmaktadır. (Sarıca, Ragıp (1949) Hizmet Kusuru ve Karakterleri, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C:15, S:4, s. 858 vd.)
	İdarenin hukuki sorumluluğundan söz edebilmek için, ortada bir zararın bulunması ve bunun idareye yüklenebilen bir işlem veya eylemden doğması, başka bir deyişle, zararla idari faaliyet arasında bir illiyet bağı bulunması gerekir. Ayrıca, ilgilinin zarara uğramasına neden olan idari işlem veya eylem, hizmetin geç işlemesi, kötü işlemesi veya hiç işlememesi şeklinde bir hizmet kusuru oluşturmalı ya da kusursuz sorumluluk esasının uygulanmasına elverişli olmalıdır.
	Başka bir anlatımla, kamu idareleri, yürüttükleri hizmetin işleyişini sürekli kontrol etmek ve gerekli önlemleri almakla yükümlüdürler. Bu yükümlülüğün tam ve gereği gibi yerine getirilmemiş olması nedeniyle doğan zararların, hizmeti yürütmekle yükümlü bulunan idare tarafından tazmini gerekmektedir.
	Ancak, ortada tazmini gereken zararın bulunmaması, zararın zarar gören kişinin veya üçüncü kişinin eyleminden doğması, zararın mücbir sebeplerden kaynaklanması, zararla idari faaliyet arasında nedensellik bağının kurulamaması, idare hukukuna özgü tazmin nedenlerinin bulunmaması gibi durumlarda idarenin tazmin yükümlülüğü ortadan kalkar.
	Öte yandan, Borçlar Kanunu’nun 49. maddesinde, “Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür” kuralı yer almaktadır. Bu düzenlemeden yola çıkılarak, doktrin ve yargı kararlarında, haksız fiilin; kusur, hukuka aykırı bir fiil, illiyet bağı ve zarar şeklinde dört temel unsuru olduğu ifade edilmektedir. Dolayısıyla özel hukuka göre hukuka aykırılık ile kusur birbirinden ayrı karaktere sahip unsurlardır. Hukuka aykırılık, fiilin hukuk düzeni tarafından kabul edilmediğini ifade eden objektif bir durumken, kusur ise işlediği eylem nedeniyle failin kınanabilir olmasını ifade eden sübjektif bir durumdur. (Nomer, Haluk Nami (2015) Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul, s. 151 vd.; Oğuzman, M. Kemal/Öz, M. Turgut (2012) Borçlar Hukuku Genel Hükümler, C. 2, İstanbul 2012, s. 14.; Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin, 11.1.2016 tarih ve E:2015/570, K. 2016/171 sayılı kararı.)

Ancak özel hukuk öğretisinde, kusur ve zarar unsurlarından ayrı bir unsur olarak belirtilen “hukuka aykırılık” unsurunun nasıl yorumlanması gerektiği konusunda çeşitli görüşler ileri sürülmüştür.
	Türk öğretisinde genel olarak kabul edilen görüş olan “objektif hukuka aykırılık teorisi” uyarınca, mutlak hakların (mülkiyet hakkı, kişilik hakkı, yaşama hakkı vb.) ihlali ile diğer zararlar (örneğin: salt ekonomik zararlar) arasında bir ayrıma gidilmektedir. Bu görüşe göre, mutlak hakların ihlali tek başına hukuka aykırılık unsurunun kurulması için yeterli görülse de; diğer menfaatlerin zarar görmesi halinde, ayrıca bir hukuk normunun da ihlal edilmiş olması aranmaktadır. (Tercier, Pierre/ Pichonnaz, Pascal / Develioğlu, H. Murat (2016) Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul s. 571; Kurtulan, Gökçe (2017) Haksız Fiilde Hukuka Aykırılık Unsuru, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C:23, S:1, s.469.)
	Fransız hukukunda da hukuka aykırılık bazen başlı başına bir sorumluluk sebebi olarak kabul edilmekte iken, Conseil d’Etat zaman zaman salt hukuka aykırılığı tazminat sebebi olarak kabul etmemiştir. (Chapus, Rene (1957) Responsabilite Publıque et Responsabilite Privee, Paris, Librairie Generale de Droit et de Jurisprudence. s.165)
	Salt ekonomik zararlar olarak ifade edilen zararlar ise, kişinin üzerinde mutlak bir hakka sahip olduğu malvarlığı değerindeki eksilmeyi içermemektedir. Bu zararlar, maddi bir zarar kalemi olup "diğer zarar" kategorisi altında değerlendirilmektedir. Başka bir ifadeyle salt ekonomik zararlar, kişinin hayatına, sağlığına ya da malına gelen zararlar dışındaki "kar kaybı" gibi ekonomik menfaatlerini etkileyen zararlardır. (Sanlı, Kerem Cem (2007) Haksız Fiil Hukukunun Ekonomik Analizi, İstanbul, s.333.)	
	Uyuşmazlığın; davalı idare tarafından ihalenin hukuka aykırı olarak iptal edilmesi ve ihalenin iptaline yönelik işlem yargı kararıyla hukuk aleminden kaldırılana kadar ihale konusu taşınmazın dava dışı başka bir şirkete ayni sermaye olarak verilmesi nedeniyle davacı ile fiili imkansızlıktan bahisle sözleşme imzalanamamasından ve dolayısıyla yargı kararının uygulanamamış olması nedeniyle davacı şirketin maddi ve manevi tazminat talebinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.  
	Davacının maddi tazminat talebi kapsamında "mahrum kalınan kar" talebi de yer almakta olup bu talep, İdare Mahkemesince Dairemizin yerleşik içtihadı doğrultusunda, "idarenin bir işlemi veya eylemi sebebiyle mali sorumluluğunun doğduğunun kabul edilebilmesi için zararın tam ve belirlenebilir olması, muhtemel ve farazi olmaması gerektiği, olayda da, ihale iptal edildiği ve iş davacıya teslim edilmediği için, teslim alınmayan bir işten dolayı "mahrum kalınan  kâra"  dayalı bir zarardan bahsedilmesi ve davacının talep etmiş olduğu bu zararın da idare hukuku ilkelerine göre tazmin edilmesinin mümkün olmadığı"  gerekçesiyle reddedilmiştir. Davacının buna ilişkin daha önceki istinaf başvurusu da reddedilmiştir.

Tam yargı davaları 2577 sayılı Kanun'da tanımlanmakla birlikte, davaların nasıl yürütüleceği ve sonuçlandırılacağı, idarenin işlem ve eylemlerinden doğan zararların nasıl hesaplanacağı ve hüküm altına alınacağı Kanun'da düzenlenmemiştir. Bu bakımdan, idare hukukunun birçok alanında olduğu gibi, idarenin sorumluluğuna ilişkin ilkelerin de yargı kararları ve özellikle Danıştay içtihatlarıyla geliştirildiği dikkate alınarak, 01/06/2023 tarihinde Dairemizin tüm üyelerinin katılımıyla yapılan heyette Anayasa Mahkemesi kararları dikkate alınarak konu yeniden ele alınmış ve bu karar temyiz aşamasında Dairemizin 01/06/2023 tarih ve E:2023/700, K:2023/2839 sayılı kararı ile  "davalı Belediye'nin dava dışı bir şirkete ayni sermaye olarak devrettiği ihale konusu taşınmazı ve buna ilişkin işlemleri geri alıp mahkeme kararını uygulamak için elinden gelen tüm gayreti gösterip göstermediği mevcut durumun özelliklerine uygun olarak eski hâle getirmeye denk düşecek en uygun alternatif çözümü teklif edip etmediği hususlarının değerlendirilmesi; diğer taraftan davacının, zararını ispat yükü altında olduğu dikkate alındığında, zararını ispatlamaya ve  zararın hesaplanmasına yönelik; proje, fizibilite raporu, finans modeli gibi tüm hususların kapsamlı bir şekilde araştırılarak varsa idarenin hizmet kusurunun tespit edilmesi ve bu aşamadan sonra tazminat miktarının belirlenmesi yönünde bir karar verilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.	
	 Benzer bir uyuşmazlığa ilişkin olarak 11/01/2023 tarih ve B. No: 2019/39236 sayılı Anayasa Mahkemesi kararında, benzer uyuşmazlığa ilişkin verilen Anayasa Mahkemesi kararındaki değerlendirmeler de dikkate alınarak gerekirse konuyla ilgili bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle maddi zarara ve tazminata ilişkin bir belirleme yapıldıktan sonra manevi tazminatın niteliği gereği zenginleşme aracı olamayacağı göz önünde bulundurularak manevi tazminat yönünden de yeniden bir karar verilmesi gerektiği" gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir. 
	Mahkemece anılan bozma kararına uyularak ara kararı ile davacıdan zararını ispatlamaya ve  zararın hesaplanmasına yönelik; proje, fizibilite raporu, finans modeli gibi tüm hususları davalı idareden ise dava dışı bir şirkete aynî sermaye olarak devrettiği ihale konusu taşınmazı ve buna ilişkin işlemleri geri alıp mahkeme kararını uygulamak için elinden gelen tüm gayreti gösterip göstermediği mevcut durumun özelliklerine uygun olarak eski hale getirmeye denk düşecek en uygun alternatif çözümü teklif edip etmediği hususları istenmiş, ara kararına verilen cevaplar sonrası bilirkişi incelemesi yaptırmıştır.

Bu aşamada,11/01/2023 tarih ve B. No: 2019/39236 sayılı Anayasa Mahkemesi kararı yeniden değerlendirildiğinde; kararın	Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkına ilişkin olduğu, zarar değerlendirmesine ilişkin olarak da "57.	Benzer uyuşmazlıklarda/olaylarda esas sorun derece mahkemelerinin kategorik olarak herhangi bir zarar değerlendirmesi yapmadan zararın meydana gelmeyeceğini kabul etmelerinden ve maddi zarar kavramını oldukça dar bir biçimde yorumlamalarından kaynaklanmaktadır. Nitekim bu yorum gerek Anayasa Mahkemesi gerekse de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından eleştiriye de uğramıştır (Erol Aksoy (2); Süzer ve Eksen Holding A.Ş./Türkiye, B. No: 6334/05, 23/10/2012).  gerekçesine dayandığı anlaşılmaktadır.  
	"Bireysel başvuru kararları, adil yargılanma hakkına ilişkin şekli noksanlıklara dayanan ihlallerde çoğunlukla derece mahkemelerine belirli bir yönde karar verme yükümlülüğü yüklememektedir. Bu bağlamda, derece mahkemelerinin yeniden yargılama kararından kaynaklanan yükümlülüğün her koşulda bir sonuç yükümlülüğü olduğu söylenemez."   (ATAY, Abdullah, "Bireysel Başvuru Sonucunda Verilen Kararların İdari Yargıda Usûl Kurallarının Yorumuna Etkisi" Onikilevha Yayınları, Ankara, 2021, s.62) 
	Bu doğrultuda, anılan  Anayasa Mahkemesi kararı; maddi tazminat talebi kapsamında "mahrum kalınan kar" talebine ilişkin olarak yargı yerlerince kategorik olarak herhangi bir zarar değerlendirmesi yapmadan zararın meydana gelmeyeceğinin kabul edilmemesi ve maddi zarar kavramının dar bir biçimde yorumlanmaması gerektiğini hüküm altına almakla, derece mahkemelerine belirli bir yönde karar verme ve her koşulda bir sonuç yükümlülüğü yüklememektedir. 
 	Diğer yandan, "Tam yargı davalarında; ihlal edilen bir hakkın yerine getirilmesi, kişilerin malvarlığı veya şahısvarlığında meydana gelen maddi veya manevi zararların giderilmesi söz konusudur. Doktrinde iptal davaları objektif davalar olarak nitelendirilirken, tam yargı davaları “bir hakkın ihlâli”ni gerektirdiği ve davalıya bir borç yüklediği için sübjektif davalar olarak nitelendirilir. Tam yargı davaları sonucu verilen hükümler sadece davacıyı ilgilendiren nispi etkiye sahiptir. Adli yargıdaki edim davalarına benzemekle birlikte tam yargı davalarında da re’sen araştırma ilkesi geçerlidir. Ancak hakimin dava malzemesinin toplanmasındaki rolü iptal davalarındaki kadar yoğun değildir. Özellikle idarenin bir eyleminden hakkı ihlâl edilenlerce açılan tam yargı davalarında, idari yargı yeri idarenin kusurlu sorumluluğuna hükmedebilmek için idarenin bir eylemini; maddi veya manevi gerçek ve belirlenebilir bir zararın varlığını; idarenin kusurunu ve eylem ile zarar arasında nedensellik bağının varlığını araştırır. İdarenin sorumluluğunu azaltan veya kaldıran sebeplerin (beklenmeyen hal, zarar görenin ortak kusuru, üçüncü kişilerin kusuru vs.) bulunup bulunmadığı da araştırılan konular arasındadır.