muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Danıştay — Esas No: 2024/2592, Karar No: 2024/7680, Tarih: 19.12.2024

.000 m³ x 0,1 m) 1180 m³ olduğu, bu oturmuş hacmin kazı sonucunda belli bir oranda kabaracağı, literatürde farklı toprak türleri için kabarma oranının % 25-43 arasında değiştiği, kabarma oranı %25 alındığında toprak hacminin 1475 m³ olacağı, toprak depolamak için ayrılan alanın (0,033 ha x 10.000 m²) 330 m² olduğu, bu alana bitkisel toprak kenarları düşey olarak yığıldığında yığın yüksekliğinin  (1475 / 330) 4,47 m olduğu, yan yüzlere literatürde önerilen 1:3 (9633) eğim verilince bu yüksekliğin daha da artacağı, bilindiği gibi yan yüzlere toprağın doğal şev açısından fazla eğim verildiğinde yığın yamaçları duraylılığını kaybettiği, literatürde bitkisel toprağın canlılığını koruyabilmesi için en fazla 3 m yükseklik önerildiği, dolayısıyla bitkisel toprak için ayrılan alanın yetersiz olduğu, yığının erozyonla taşınmaması için üzerinin ucuz bir tohumla otlandırılması gerektiği, PTD'de bir kümülatif değerlendirme bulunduğu, değerlendirmede kırma eleme tesisinin etkisine ek olarak "Truva Bakır maden ocağı üretim faaliyetinin", kaya-3 malzeme ocağının, kil malzeme ocağının ve üç köyün ısınmasından kaynaklanan hava kirleticilerin (toz, gaz) dikkate alındığının ifade edildiği, hava kalitesi ile gürültünün incelendiği, ancak etki alanının 2x2 km alındığının görüldüğü, kırma eleme tesisinin, Truva Bakır madeninin bir parçası olduğu, dolayısıyla kümülatif değerlendirmeye entegre tesisin ana parçaları olan maden ocağı, atık depolama tesisi (ADT) ile diğer parçaları olan Hacıbekirler Göletlerinin, Kocaçay regülatörünün, su iletim hattının da eklenmesinin gerektiği, öte yandan yakın çevrede çevreye olumsuz etkileri olan tek tesisin bu olmadığı, örneğin Bezirganlar Köyü civarında 12 adet rüzgâr enerji santrallerinin bulunduğu, çoğu orman alanında bulunan bu kulelerin her birinin 1 hektara yakın orman alanını çıplak bıraktğı, yollar ve enerji nakil hattı eklenince bu miktarın daha da büyüdüğü, değerlendirmeye yöredeki diğer açık madenlerin de eklenmesinin gerektiği, örneğin ...  Köyü hem RES'ler, hem Truva maden entegre tesisi hem de ...  Köyü civarındaki diğer yerüstü maden ocaklarının toplam (kümülatif) etkisi altında olduğu, bu şekilde gerçek kümülatif etkinin ortaya çıktığı, kümülatif değerlendirmenin eksik kaldığının görüldüğü, PTD'nin birkaç yerinde geçen yıkama eleme tesisi ile ilgili su temini, atık yönetimi vb. yönlerden PTD'de değerlendirmenin bulunmadığı, yönünde tespit ve değerlendirmede bulunulmuştur.

Bu durumda, dava dosyasında mevcut bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; biyoloji (flora) bilimi açısından; PTD eksiklikleri ve eksik flora envanteri nedeniyle çevresel etki değerlendirmesi sürecinin sağlıklı bir şekilde yürütülmediği ve alandaki biyolojik çeşitliliğin korunması konusunda yetersizliklerin bulunduğu, jeoloji mühendisliği açısından; PTD'de jeolojik ve hidrojeolojik değerlendirmelerin bütünsellik açısından önemli eksikler içerdiği, söz konusu eksiklikler nedeniyle projenin çevresel etkilerinin en aza indirilmesi yönünden PTD'nin yetersiz olduğu, çevre mühendisliği açısından; projenin, birbirine bağlı ve tamamlayıcı nitelikteki birden fazla faaliyeti kapsayan projeler kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, bu sebeple diğer projeler ile entegre proje olarak değerlendirilerek oluşacak çevresel etkilerin bütünsel olarak değerlendirilmesi ve önlemlerin de bu bağlamda oluşturulması gerektiği, Kırma Eleme Tesisine malzeme sağlayacak işlenmiş malzemenin tesisten beton santraline nakliye yollarına dair PTD'de yer alan bilgilerin yetersiz olmasının toz emisyon hesaplamalarının denetlenebilirliği üzerinde engel oluşturduğu, kabul edilen değerler nedeniyle oluşacak toz emisyonlarının hesaplanandan daha yüksek olmasının söz konusu olabileceği, meteoroloji mühendisliği açısından; mevcut bölgenin rüzgarlı geçtiğinden, oluşacak toz ve partiküllerin proje alanı çevresindeki ağaç yapraklarına zarar verebileceği, yaprakları kurutacağı kalıcı ekolojik dengeye zarar verebileceği, PTD'de mevcut projede belirtilen bölgeye ait diğer meteorolojik elemanlar ile birlikte, rüzgâr değerleri ve analizinin, rüzgâr esme sayılarının tam olarak belirtilmediği, bu verilerin Meteoroloji Genel Müdürlüğünden alındığı ve geçerli olduğu ancak hazırlanan meteorolojik grafik ve tabloların uygunluğunun yanı sıra eksik olduğu,  projenin uygulanması halinde çevre, hava ve su kirliliğine olumsuz etkisi olacağı, orman mühendisliği açısından; kırma eleme ve depolama tesisinin, tekil olarak kısa süreli olduğu için çevresel etkisinin göreceli olarak az olacağı ancak tesisin Hacıbekirler Entegre projesine su sağlamak üzere planlanan Hacıbekirler 1 ve 2 göletlerinin olmazsa olmaz bir parçası olduğu, ayrıca bu göletlerin yalıtımında kullanılacak kil ocağı, Kocaçay'dan su taşıyacak boru hattı, su alma yapısı, maden ocağı ve atık depolama tesisi gibi projenin olmazsa olmaz parçalarının aynı ÇED raporunda yer almadığı anlaşıldığından, Çanakkale İli Bayramiç İlçesi ...  Köyünde DSİ 25. Bölge Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilmesi planlanan "Kırma Eleme Tesisi" projesi için verilen ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. 
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1- Davalı idare tarafından, dava konusu projenin ÇED Yönetmeliğinin Ek-2 listesinde yer alması nedeniyle PTD hazırlandığı ve ilgili kurumlardan alınan görüşler çerçevesinde ÇED Gerekli Değildir kararının verildiği, ancak Mahkemece, söz konusu projeye ait dosyanın, ÇED Yönetmeliğinin Ek-1 listesinde yer alan projelere özgü kritere göre hazırlanması gerektiği yönünde değerlendirme yapıldığı, ancak projenin Yönetmeliğin Ek-2 listesinde yer alması nedeniyle bu projeler için geçerli olan kriterler çerçevesinde PTD'nin hazırlanmasının hukuka uygun olduğu, dolayısıyla yargılamanın da bu kriterler çerçevesinde yapılması gerektiği belirtilerek, Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

2- Davalı yanında müdahil tarafından, davanın konusunun kırma eleme tesisi projesi olduğu, dolayısıyla dava dilekçesinde ileri sürüldüğü ve bilirkişi raporunda değerlendirildiği gibi Hacıbekirler 1-2 Göletleri projesinin veya Halilağa Bakır Madeni projesinin davanın konusunu oluşturmadığı, kırma eleme tesisi projesinin, Hacıbekirler 1-2 Göletleri ile Kocabaş Çayı Su Alma Yapısı ve iletim hattı inşaatında ihtiyaç duyulan agreganın temini amacıyla yapılmasının planlandığı, dolayısıyla kırma eleme tesisi geçici bir tesis olduğu, dolayısıyla sürekli çalışması planlanmış bir tesis gibi değerlendirilemeyeceği, ayrıca Halilağa Bakır Madeni projesi kapsamında kırma eleme tesisinin kullanılması mümkün olmadığından madenin işletmeye alınıp alınmamasının davalı yanında müdahili ilgilendiren bir konu olmadığı gibi, göletlerin inşaatı için de dava konusu projenin bir ön koşul olmadığı, nitekim maden şirketi ile yapılan protokol gereği, göletlerin mülkiyeti ve işletme bakımının DSİ'ye ait olacağı ve öncelikli amacın Hacıbekirler Göleti ile proje alanındaki diğer köylere içme ve kullanma suyunun sağlanması olduğu, ancak artan su olması durumunda maden projesinin proses suyu sağlanacağı, dolayısıyla projelerin bağımsız değerlendirilmesi gerektiği, bununla birlikte, toz emisyonu, gürültü ve diğer çevresel bileşenler yönünden kümülatif etki değerlendirmesinin yapıldığı, kümülatif etki değerlendirmesine malzeme ocağında üretilecek agreganın kırma eleme tesisine nakledilip burada kırıldıktan sonra ÇED muafiyet kararı kapsamında yapılması planlanan beton santraline nakliye ve boşaltma işlemlerinin de dahil edildiği, ayrıca kırma eleme tesisinin tozumayı önleme amaçlı kapalı sistem olarak kurulacağı, toz indirgeme sisteminin kurulacağı ve pulvarize su püskürtüleceğinin taahhüt edildiği, proje alanının orman açıklığı olduğu, PTD'de flora yönünden detaylı bir çalışmaya yer verildiği, toz emisyonları  kümülatif olarak ele alınarak modelleme çalışmasına dahil edildiği, ancak çevre mühendisi tarafından emisyon hesaplamaları yönünden ayrıntılı bir incelemenin yapılmadığı, aynı şekilde kümülatif olarak hesaplanan gürültünün de yasal sınır altın kaldığının çevre mühendisi tarafından göz ardı edildiği, proje kapsamında kullanılacak toz bastırmaya yönelik sistemlerin projenin yeraltı suyu akiferlerine ve su kaynaklarına olan etkiyi azaltacağı, meteoroloji mühendisi tarafından soyut değerlendirmelerde bulunulduğu, nitekim sadece rüzgar miktarlarına bakıldığı, hava kalitesi modelleme çalışmalarını göz ardı edildiği, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu, dava konusu proje dışında diğer projelerin de değerlendirilmesi suretiyle hazırlanan bilirkişi raporunun hükme esas alınması suretiyle verilen Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI	: Davacı tarafından, dava konusu projenin Halilağa Bakır Madeni projesinin bir parçası olduğu, dolayısıyla bilirkişi raporunun hükme esas alınması suretiyle hukuka aykırı olan dava konusu işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararının onanması gerektiği belirtilerek, temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ	: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz istemlerinin reddi ile Mahkeme kararının dava konusu proje ile Halilağa Bakır Ocağı Kapasite Artışı, Cevher Zenginleştirme Tesisi ve Atık Depolama Tesisi projesi ve Hacıbekirler Göleti-1 ve Hacıbekirler-2 Göleti projesinin (Dairemizin E:2024/2791 ve E:2024/2847 sayılı dosyaları ile birlikte değerlendirildiğinde) entegre olduğu gerekçesiyle Mahkeme kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin ve Üye ...'in aynı Kanun'un "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinin (i) bendi uyarınca "temyiz iddialarının açıklığa kavuşturulması amacıyla keşif ve bilirkişi incelemesinin Dairemizce yaptırılması ve sonucuna göre karar verilmesi gerektiği" yolundaki usule ilişkin azlık oyuna karşın, Mahkemece maddi olay açıklığa kavuşturulmadığından, bu aşamada temyiz isteminin esasının görüşülemeyeceği sonucuna varılarak, gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
	MADDİ OLAY: 
DSİ 25. Bölge Müdürlüğü (davalı yanında müdahil) tarafından, Çanakkale ili, Bayramiç ilçesi, ...  Köyü mevkiinde yapılması planlanan Hacıbekirler Sulama Göleti projesine hammadde sağlanması amacıyla "Malzeme Ocağı, Kil Ocağı, Konkasör Tesisi, Yıkama Eleme Tesisi, Hazır Beton Santrali, Şantiye alanı, Pasa alanları, Stok alanları, Bitkisel Toprak Depolama Alanı" projesinin yapılması planlanmış, hazırlanan PTD esas alınarak söz konusu projeyle ilgili ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilmiştir.
     DSİ 25. Bölge Müdürlüğü tarafından Çanakkale İli, Bayramiç İlçesi, Hacıbekirler Köyü’ne ait yaklaşık toplam 330 ha’lık  tarım arazilerinin sulanması ile Hacıbekirler Köyü doğusunda yapılacak madencilik faaliyetinde ihtiyaç duyulacak proses suyunun Kocabaş Çayı’ndan yapılacak pompaj yardımıyla temininin sağlanması amacıyla yapılması planlanan Hacıbekirler Göleti-1 ve Hacıbekirler Göleti-2 projesinin ÇED Yönetmeliği kapsamında belirtilen eşik değerler altında kalması nedeniyle Hacıbekirler Göleti-1 ve Hacıbekirler Göleti-2 ile Kocabaş Çayı Sualma Yapısı Regülatörü ve iletim hattı ile ilgili yapılarına ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının... tarih ve ...  sayılı işlemi ile ÇED Yönetmeliği hükümlerine uyulmasına gerek bulunmadığı belirtilmiştir.

Söz konusu projelerin inşai faaliyetlerinde beton ihtiyacını karşılamak amacıyla 90 m3/sa kapasiteli Hazır Beton Tesisi projesi yapılması planlanmış, söz konusu projeyle ilgili Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Bila Tarih ve ...  sayılı işlemle  “ÇED Yönetmeliği hükümlerinin uygulanmasına gerek kalmadığına karar verilmiştir.
Sonrasında DSİ 25. Bölge Müdürlüğü tarafından Hacıbekirler-1 Ve Hacıbekirler-2 Göletleri ile Kocabaş Çayı Su Alma Yapısı ve iletim hattı inşaatlarında ihtiyaç duyulan agreganın temini amacı ile “Kırma Eleme Tesisi” projesinin yapılmasının planlanması üzerine, hazırlanan PTD davalı idareye sunulmuş, ilgili kurumlardan alınan görüşler çerçevesinde projeyle ilgili olarak (dava konusu) ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilmiştir.
Bunun üzerine, anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
            İLGİLİ MEVZUAT:
           2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez..." hükmüne yer verilmiştir.

29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 4. maddesinde; "... h) Çevresel etki değerlendirmesi gereklidir kararı: Ek-2’deki listede yer alan çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projelerin, incelenmesi ve değerlendirilmesi sonucunda çevresel etki değerlendirmesi raporu hazırlanmasının gerektiğini belirten Bakanlık kararı olarak tanımlanmış, 6. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını ve ÇED Raporunu, Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeleri için de Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez." kuralına, 15. maddesinde; (1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-2’deki listede yer alan projeler, b) Kapsam dışı değerlendirilen veya kanunen muafiyeti bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi Ek-2’deki listede belirtilen projeler, için proje tanıtım dosyası hazırlanması zorunludur." kuralına, 16. maddesinde; "(1) 15 inci maddede tanımlanmış projelerin çevresel etkilerinin incelenmesi amacıyla, proje sahibi tarafından vekâleten yetkilendirilen ve Bakanlıkça yeterlik verilmiş olan kurum/kuruluşlar tarafından; Ek-4’te yer alan formata göre proje tanıtım dosyası hazırlanır. Hazırlanan proje tanıtım dosyası, proje tanıtım dosyasında ve eklerinde yer alan bilgi ve belgelerin doğru olduğunu belirtir proje sahibince onaylı taahhüt yazısı ile başvuru bedelinin ödendiğine dair dekontla birlikte Bakanlığa sunulur. (2) Bakanlık, proje için hazırlanan proje tanıtım dosyasını Ek-4’te yer alan format çerçevesinde 5 iş günü içinde inceler. Formata uygun hazırlanmadığı tespit edilen proje tanıtım dosyası, tamamlanmak üzere iade edilir. Eksiklikleri tamamlanan dosya 15 takvim günü içinde yeniden Bakanlığa sunulur. Sunulmaması durumunda ÇED süreci sonlandırılır

. (2) Bakanlık, proje için hazırlanan proje tanıtım dosyasını Ek-4’te yer alan format çerçevesinde 5 iş günü içinde inceler. Formata uygun hazırlanmadığı tespit edilen proje tanıtım dosyası, tamamlanmak üzere iade edilir. Eksiklikleri tamamlanan dosya 15 takvim günü içinde yeniden Bakanlığa sunulur. Sunulmaması durumunda ÇED süreci sonlandırılır. Formata uygun hazırlandığı tespit edilen proje tanıtım dosyasına konu proje ile ilgili ÇED inceleme değerlendirme süreci başlatılır. ..." kuralına, 17. maddesinde ise; "(1) Bakanlık inceleme değerlendirme süreci tamamlanarak karar aşamasına geçilen proje hakkında 5 iş günü içinde "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararını verir. Verilen karar il müdürlüğüne, görüş alınan kurum/kuruluşlara, proje sahibine ve Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara bildirilir. Bu karar il müdürlüğü tarafından internet sitesinde süresiz ve askıda 30 takvim günü ilan edilerek halka duyurulur." kuralına yer verilmiştir.

Yukarıda alıntısına yer verilen Yönetmeliğin EK-IV bölümünde Proje Tanıtım Dosyası Genel Formatında; 1. Projenin Özellikleri kısmında: a) Projenin ve yerin alternatifleri (proje teknolojisinin ve proje alanının seçilme nedenleri), b) Projenin iş akım şeması, kapasitesi, kapladığı alan, teknolojisi, çalışacak personel sayısı, c) Doğal kaynakların kullanımı (arazi kullanımı, su kullanımı, kullanılan enerji türü vb.), ç) Projenin inşaat ve işletme aşamasında oluşan her türlü atığın özelliği (cinsi, türü, miktarı vb.)  bertarafı ve geri kazanımına yönelik değerlendirmeler, d) Kullanılan teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek kaza riski, 2. Proje Yeri ve Etki Alanının Mevcut Çevresel Özellikleri kısmında: a) Mevcut arazi kullanımı ve kalitesi (tarım alanı, orman alanı, planlı alan, su yüzeyi ve benzeri), b) Ek-5’deki Duyarlı Yöreler Listesi dikkate alınarak korunması gereken alanlar, Bölüm III: Projenin İnşaat ve İşletme Aşamasında Çevresel Etkileri, Öncelikli Etkilerin  Belirlenmesi ve Alınacak Önlemler, Bölüm IV: Kümülatif Etki Değerlendirme, Bölüm V: Çevresel ve Sosyal Eylem Planı, V-1: Çevre İzleme Planı, V-2: Sürdürülebilirlik Planı (Sıfır Atık Planı, Trafik Yönetim Planı, Sera Gazı Azaltım Planı, Çevresel ve Sosyal Yönetim Planı vb.), Bölüm VI: Notlar ve Kaynaklar ve Ekler: 1- Proje için seçilen yerin koordinatları, 2-Proje alanı ve yakın çevresinin mevcut arazi kullanımını değerlendirmek için; yerleşim alanlarının, ulaşım ağlarının, enerji nakil hatlarının, mevcut tesislerin ve Ek-5’te yer alan Duyarlı Yöreler Listesinde belirtilen diğer alanların (proje alanı ve yakın çevresinde bulunması halinde) yerlerine ilişkin verileri gösterir bilgiler 1/25000 ölçekli hâlihazır harita (çevre düzeni planı, nazım, uygulama imar planı, vaziyet planı veya plan değişikliği teklifleri, topografik harita) üzerine işlenerek kısaca açıklanması, jeoloji haritası ve depremsellik, 3-Vekâletname, İmza Sirküleri ve Ticari Sicil Gazetesi, 4-Proje sahibince onaylı taahhüt yazısı, 5-Başvuru bedelinin ödendiğine dair dekont, 6-Faaliyet alanında yetkili müşavir firma tarafından yer incelemesi yapıldığını gösterir tutanak, şeklindeki konu başlıklarına yer verileceği düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :            
            Çevresel etki değerlendirmesi; gerçekleştirilmesi planlanan projenin, çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlenmesi, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin belirlenerek değerlendirilmesi amacıyla yapıldığından, ÇED sürecinde verilen ÇED Gerekli Değildir kararlarının iptali istemiyle açılacak davalarda, yukarıda belirtilen Yönetmeliğin Ek IV'te yer alan seçme eleme kriterleri yönünden, ÇED kararlarının bir bütün olarak çevresel etkilerinin irdelenmesi gerekmektedir.

Gerek uygulamada, gerekse yargı kararlarında proje sahibi tarafından eş zamanlı olarak yapılması planlanan birden fazla projenin bulunması durumunda, söz konusu projelerin konu veya işlev bakımından birbirine hizmet eden yönlerinin bulunması durumunda entegre proje olarak değerlendirildiği anlaşılmıştır.

Uyuşmazlıkta, her ne kadar İdare Mahkemesince; entegre projeyle ilgili olarak bilirkişi raporunda yer alan tespitler dikkate alınarak, tesisin Hacıbekirler Entegre projesine su sağlamak üzere planlanan Hacıbekirler 1 ve 2 göletlerinin olmazsa olmaz bir parçası olduğu, ayrıca bu göletlerin yalıtımında kullanılacak kil ocağı, Kocaçay'dan su taşıyacak boru hattı, su alma yapısı, maden ocağı ve atık depolama tesisi gibi projenin olmazsa olmaz parçalarının aynı ÇED raporunda yer almadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, projelerin, entegre proje olarak kabul edilebilmesi için bir faaliyetin yapılmasının diğer faaliyetin yapılmasına bağlı, bir başka ifadeyle, bir faaliyetin diğer faaliyet olmaksızın yapılamayacak olması ve faaliyetlerin birbirini tamamlayıcı nitelikte olması gerekmekte olup, Mahkemece entegre olarak değerlendirilen projelerden biri olan  "Halilağa Altın ve Bakır  Madeni İşletmesi Projesi" hakkında ilk olarak ...  tarih ve ...  sayılı "ÇED Olumlu" kararının verildiği, sonrasında "...  Ruhsat Nolu Sahada Halilağa Bakır Ocağı Kapasite Artışı, Cevher Zenginleştirme Tesisi ve Atık Depolama Tesisi" projesi ile ilgili olarak ...  tarih ve ...  sayılı "ÇED Olumlu" kararının verildiği, ancak bu kararın, ...  İdare Mahkemesinin ...  tarih ve E:... , K:...  sayılı kararıyla iptal edilmesi üzerine, "...  Ruhsat Numaralı Sahada Halilağa Bakır Ocağı Kapasite Artışı, Cevher Zenginleştirme Tesisi ve Atık Depolama Tesisi 2009/7" projesi ile ilgili olarak...  tarih ve ...  sayılı "ÇED Olumlu" kararının verildiği, öte yandan, Mahkemece entegre olarak değerlendirilen diğer bir proje olan sulama suyu temininin yanı sıra söz konusu maden faaliyeti için proses suyu temini amaçlı planlanan Hacıbekirler Göleti-1 ve Hacıbekirler Göleti-2 ile Kocabaş Çayı Sualma Yapısı Regülatörü ve İletim Hattı projesi ile ilgili ...  tarih ve ...  sayılı işlemle ÇED Kapsam Dışı kararının verildiği ve maden ocağı ile ilgili 14/03/2023 tarih ve 7044 sayılı "ÇED Olumlu" kararının iptali istemiyle ...  E:...  ve E:... sayılı dosyasında açılan davalarda, Mahkemenin sırasıyla ... 4 tarih ve E:... , K:...   sayılı ve ... tarih ve E:... , K:..