muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Danıştay — Esas No: 2024/474, Karar No: 2025/294, Tarih: 09.04.2025

Uyuşmazlığın çözümünün ithale konu eşyanın tabi olduğu pozisyonun tespitine ilişkin olması ve ihtilafın hukuki bilgi ile tek başına çözülemeyecek nitelikte uzmanlık ve teknik bilgiyi gerektirmesi nedeniyle eşyalar üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmiştir. Davacı tarafından aynı ve benzer eşyaların ithali nedeniyle yapılan ek tahakkuk ve ceza kararları işlemlerinin iptali istemiyle ... ...Vergi Mahkemesinin E:... sayılı dava dosyasında yaptırılan bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen raporda, ihtilaf konusu konektör ticari tanımlı gümrük eşyasına ilişkin anestezi uygulamaları sırasında veya yoğun bakım tedavileri sırasında hastaların çoğu zaman solutulması gerektiği, bu amaçla anestezi cihazlarındaki veya yoğun bakımdaki mekanik ventilatörler (solutma cihazları) kullanıldığı, solutma cihazı ile hasta arasındaki bağlantıyı solutma devresi denilen solutma hortumlarının sağladığı, solutma devresinde yer alan hortumlar arasında, hortumlar ile solutma cihazı arasında ve hortumlar ile hastanın hava yoluna yerleştirilmiş olan tüp arasında bağlantı (konnektör) kullanılmasına gerekli olduğu, uygulanacak solutma süresine, solutma yöntemine ve tedaviye göre farklı şekillerde ve boyutlarda bağlantının gerekli olabildiği, uzun süreli solutma gerektiğinde ayrıca ısıtıcı, nemlendirici, su tutucu, bakteri filtresi gibi bağlantılara ihtiyaç duyulabildiği, incelenmesi istenen eşya ve dosya ile ilgili gerekli incelemenin yapıldığı, mesleki ve bilimsel bulgular çerçevesinde söz konusu parçaların tıbbi cihaz aksamı ve aksesuarı olduğu kanaatine varıldığı görülmüştür.
Uyuşmazlığa esas beyannameler muhteviyatı eşyalar ile... Vergi Mahkemesinin E... sayılı dosyasında görülen uyuşmazlığa esas eşyaların aynı ve benzer nitelikte olduğu anlaşılmıştır. Bilirkişi raporunda yer alan dava konusu eşyaların esas işlevi, teknik özellikleri ve kullanım alanlarına ilişkin değerlendirmelerin karara esas alınacak nitelikte olduğu anlaşıldığından, bilirkişi raporundaki tespitler ile açıklama notlarının birlikte incelenmesinden, uyuşmazlığa konu eşyanın, 9018.90.60.00.00 GTİP'te sınıflandırılması gerektiği sonucuna varıldığından, geri verme başvurularının reddine dair işlemlere yapılan itirazın reddine dair dava konusu işlemde hukuka uygunluk görülmemiştir. 
ii. Faiz istemi yönünden yapılan inceleme:
Faiz, sermayenin elde ettiği getiriyi ifade etmekte olup başka bir ifade ile paranın kullanım bedelidir.
İdarelerin hukuka aykırı işlemlerinden doğan zararı karşılama yükümlülüğü ve Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrası uyarınca kişilere verilen zararın karşılanması için açık yasa hükmü aranmasına gerek bulunmamaktadır.
Gümrük Kanunu'nun 216. maddesinin dava konusu beyannamelerin tescil edildiği tarihte yürürlükte bulunan halinde, fazladan ödenen vergilerin 6183 sayılı Kanun'a göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanan faiz ile birlikte geri verileceği düzenlemesine  yer verilmiştir.

İdarelerin hukuka aykırı işlemlerinden doğan zararı karşılama yükümlülüğü ve Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrası uyarınca kişilere verilen zararın karşılanması için açık yasa hükmü aranmasına gerek bulunmamaktadır.
Gümrük Kanunu'nun 216. maddesinin dava konusu beyannamelerin tescil edildiği tarihte yürürlükte bulunan halinde, fazladan ödenen vergilerin 6183 sayılı Kanun'a göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanan faiz ile birlikte geri verileceği düzenlemesine  yer verilmiştir. 
Buna göre hukuka aykırı tahsil işlemiyle davacıya verilmiş olan maddi zararın karşılanması bakımından fazladan tahsil edilen vergilerin ödeme tarihinden geri verme kararının tebliğ edildiği tarihe kadar işletilecek tecil faiziyle birlikte davacıya iadesi gerekmektedir.
Karar sonucu:
Mahkeme bu gerekçeyle dava konusu işlemin iptaline ve fazladan tahsil edilen vergilerin ödeme tarihinden geri verme kararının tebliğ edildiği tarihe kadar işletilecek tecil faiziyle birlikte iadesine karar vermiştir.
Davalıların istinaf istemini inceleyen ... Bölge İdare Mahkemesi .... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı:
Vergi Dava Dairesi, istinaf istemine konu edilen kararın usul ve kanuna uygun olduğu gerekçesiyle istinaf istemini reddetmiştir. 
Davalıların temyiz istemini inceleyen Danıştay Yedinci Dairesinin 18/12/2023 tarih ve E:2022/4788, K:2023/4885 sayılı kararı:
4458 sayılı Kanun'un 211. maddesinde, kanunen ödenmemeleri gerektiği halde ödenmiş olduğu belirlenen gümrük vergilerinin geri verileceği, kanunen tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergilerinin kaldırılacağı hükmüne yer verilmiştir.
Öte yandan yürürlükten kaldırılan 1615 sayılı Gümrük Kanunu'nun yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine benzer şekilde hükümler içeren 87. maddesi ile ilgili olarak, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 02/07/1966 tarih ve E:1965/13, K:1966/6 sayılı kararında, tahsil olunan gümrük vergilerinin anılan madde uyarınca geri verilebilmesinin, yanlışlıkla veya fuzulen tahsil olunduklarının açıkça anlaşılması koşuluyla olanaklı bulunduğu belirtilmiştir. Bu bakımdan, 4458 sayılı Kanun'un benzer hükümler taşıyan 211. maddesinin uygulanmasında da iadesi istenen gümrük vergilerinin kanunen ödenmelerinin veya tahakkuk ettirilmelerinin gerekmediğinin, açıkça; yani, herhangi bir inceleme, araştırma ve yoruma gerek olmaksızın anlaşılabilir olması koşulu aranmalıdır.
 Dosyanın incelenmesinden, fazladan ödendiği ileri sürülen vergilerin iadesi istemiyle yapılan başvuruların reddine ilişkin işlemlere karşı yapılan itirazın, 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesinde belirtilen şartlara uymadığından bahisle reddine dair işlemin iptali istemiyle davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Dosyanın incelenmesinden, fazladan ödendiği ileri sürülen vergilerin iadesi istemiyle yapılan başvuruların reddine ilişkin işlemlere karşı yapılan itirazın, 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesinde belirtilen şartlara uymadığından bahisle reddine dair işlemin iptali istemiyle davanın açıldığı anlaşılmıştır.
 Uyuşmazlığın çözümü davacı şirketçe ithal edilen eşyanın dahil olduğu gümrük tarife istatistik pozisyonunun belirlenmesini gerektirmektedir. Bu belirleme ise, ancak eşyanın teknik özelliklerinin bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle ortaya konulmasını ve elde edilecek verilerin, Tarifenin Yorumu ile ilgili Genel Kurallar ve ilgili pozisyonların açıklama notları bağlamında yorumlanmasını gerektirmektedir. Bu nedenle ortada, açıkça yanlışlıkla alınan veya fuzulen tahakkuk eden veya tahsil edilen bir verginin söz konusu olmadığı anlaşıldığından, yukarıda değinilen gerekçeyle dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu kararda isabet görülmemiştir.
Daire bu gerekçeyle kararı bozmuştur.
... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararı: 
Her ne kadar hukuki ihtilaf bulunduğu gerekçesiyle temyize konu karar bozulmuş ise de söz konusu ihtilafın Dairelerinin kararı ile daha önce çözüme kavuşturulduğu, davacının her bir beyannameye ilişkin olarak dava açmak yerine açılan davanın sonucuna göre geri verme ve kaldırma başvurusunda bulunduğu anlaşılmıştır.
Diğer taraftan, Anayasa Mahkemesinin 25/01/2023 tarih ve E:2022/136, 2023/16 sayılı kararında, 4458 sayılı Kanun’un 211. maddesinin (1) numaralı fıkrasında kanunen ödenmemeleri gerektiği hâlde ödenmiş olduğu belirlenen gümrük vergilerinin geri verileceği, kanunen tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği hâlde tahakkuk ettirilen gümrük vergilerinin ise kaldırılacağının hükme bağlandığı belirtilmiştir. Anılan fıkrada öngörülen gümrük vergilerinin kanunen ödenmemesinin ya da tahakkuk ettirilmemesinin gerekmesinin gümrük idaresinin tahakkuk ettirdiği gümrük vergisi tutarı ile maddi hukuk açısından gümrük vergisi mükellefinin ödemekle yükümlü olduğu tutarın birbiriyle uyumlu olmamasını ifade ettiği, söz konusu uyumsuzluğun geri verme veya kaldırma yoluyla düzeltilebildiği, diğer geri verme veya kaldırma sebeplerinden bağımsız olarak bu durumda ilgilinin talepte bulunmasının gerekmediği, gümrük idaresinin geri verme veya kaldırma sebebini re'sen göz önünde bulundurmak suretiyle geri verme veya kaldırmayı gerçekleştirebildiği, bahse konu fıkranın devamında ise kanunen ödenmemesi veya tahakkuk ettirilmemesi gereken gümrük vergilerinin ilgili kişinin kasten yaptığı bir tahrifat veya ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması sonucunda ödenmiş veya tahakkuk ettirilmiş olması durumunda bu vergilerin geri verilmesine veya kaldırılmasına ilişkin taleplerin kabul edilmeyeceğinin düzenlendiği belirtilmiştir.

Dolayısıyla geri verme ve kaldırma başvurularının yerine getirilmesinde "açık hata" ve hukuka aykırılık kavramları yerine "kanunilik ilkesi" ve dürüstlük kuralının esas alındığı görüldüğünden, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 02/07/1966 tarih ve E:1965/13, K:1966/6 sayılı kararı dikkate alınarak karar verilmesinde normun düzenleniş amacına uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Vergi Dava Dairesi, bu ek gerekçeyle ısrar etmiştir. 
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: 3917.40.00.00.19 tarife pozisyonunda beyan ve ithal işlemleri tamamlanan eşyalar için başka bir dava dosyası kapsamındaki farklı beyannameler için yaptırılan bilirkişi incelemesi ve verilen mahkeme kararının bağlayıcı olmadığı, eşyaların gümrük gözetiminden çıktığı, davacının pozisyona ilişkin olarak ihtirazi kayıt koyduğu beyannameler açısından Gümrük Kanunu'nun 242. maddesi kapsamında itiraz yoluna başvurması gerektiği belirtilerek ısrar kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.   
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ: Temyizen incelenen ısrar kararının, Danıştay Yedinci Dairesinin kararında yer alan hukuksal nedenler ve gerekçe uyarınca bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME : 
Danıştay Yedinci Dairesinin yukarıda yer verilen kararının dayandığı aynı hukuksal nedenler ve gerekçeyle ısrar kararının bozulması gerekmektedir. 
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1-Davalıların temyiz isteminin KABULÜNE,
2-... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin...... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,
3-Yeniden verilecek kararda karşılanacağından, yargılama giderleri hakkında hüküm kurulmasına gerek bulunmadığına, 
09/04/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.
Danıştay — Esas No: 2024/5573, Karar No: 2025/1855, Tarih: 09.04.2025

"İçtihat Metni"
               T.C.
D A N I Ş T A Y
 ALTINCI DAİRE  
Esas  No : 2024/5573
Karar No : 2025/1855                                                                                
DAVACI	 :...
VEKİLİ	: Av. ...
DAVALILAR	: 1- ... - ...
VEKİLİ	: Av. ...
 2- ... Müdürlüğü/ ...
VEKİLİ	: Av. ...
DAVANIN KONUSU  : "154 kV R3-...-4 RES-... TM Enerji İletim Hattı Projesi" kapsamında ekli harita ile listede güzergah ve bulunduğu yer ile ada ve parsel numaraları gösterilen taşınmazlarda, direk yerlerinin mülkiyet şeklinde, iletim salınım gabarisinin ise irtifak hakkı kurulmak suretiyle Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 20/04/2024 tarih ve 32523 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 19/04/2024 tarih ve 8356 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararının ... ili, ..., ... Köyü ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz yönünden iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI  : Proje güzergahı belirlenirken en kısa ve çevresel etkisi en az olabilecek yerlerin seçilmesi gerekirken alternatif güzergahların dikkate alınmadığı,  imar planları ile ilgili yasal süreçlerin devam ettiği, mülkiyet hakkının ihlal edildiği, projeye ilişkin olarak alınan ÇED gerekli değildir kararının dava konusu edildiği ve davanın derdest olduğu, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesinde düzenlenen acele kamulaştırmanın şartlarının dava konusu olayda gerçekleşmediği,  acele kamulaştırmanın olağanüstü bir kamulaştırma yolu olduğu ve istisnai hallerde başvurulacak bir yöntem olduğu, acelelik halinin bulunmadığı ve kamu yararının gözetilmediği ileri sürülmektedir.
DAVALI İDARELERİN SAVUNMASI :  
1-Cumhurbaşkanlığı tarafından; Usule yönelik olarak davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiği, esas yönünden ise, proje kapsamındaki güzergaha isabet eden taşınmazlar hakkında 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 5. maddesi uyarınca TEİAŞ Yönetim Kurulu tarafından kamu yararı kararları alındığı ve Bakanlık tarafından aynı Kanunun 6. maddesi uyarınca onaylandığı, akabinde dava konusu Cumhurbaşkanlığı kararının alındığı, Enerji İletim Hattının ivedilikle devreye alınmasının, enerjinin devamlılığının sağlanması ve bölgenin artan enerji ihtiyacının karşılanması anlamında büyük önem arzettiği, bu nedenle acelelik halinin oluştuğu, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

2-TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından; Usule yönelik olarak davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiği, esas yönünden ise, dava konusu işlemin kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek Anayasa ve ilgili mevzuata uygun olarak tesis edildiği, söz konusu iletim hattı güzergahı tespit edilirken; coğrafi durum, topografik yapı ve güvenlik gibi hususların dikkate alındığı, iletim hattının ... ve civar yerleşim yerlerinin enerjiye kaliteli, hızlı ve güvenli erişiminin sağlanması bakımından da önem taşıdığı, enerji ihtiyacının hızla artış göstermesi ve inşa edilecek elektrik iletim hatları için ihtiyaç duyulan taşınmazların temininde enerjinin tüketim noktalarına ulaştırılmasında gecikmeye yol açılmaması, enerjide dışa bağımlılığı azaltacak üretim kaynağı olması sebebiyle ülke ekonomisine azami katkı sağlayacak olması hususları dikkate alındığında kamu yararının ve acelelik halinin bulunduğunun açık olduğu, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN  DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'İN DÜŞÜNCESİ :  Dava, 154 kV R3-...-4 Res-... TM Enerji İletim Hattı Projesi kapsamında ekli harita ile listede güzergah ve bulunduğu yer ile ada ve parsel numaraları gösterilen taşınmazlarda, direk yerlerinin mülkiyet şeklinde, iletim salınım gabarisinin ise irtifak hakkı kurulmak suretiyle 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırmasına dair 20.04.2024 tarih ve 32523  sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 19.04.2024 tarih ve 8356 sayılı Cumhurbaşkanı kararının, davacıya ait ... ili, ... ilçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin olarak iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idarelerin usule ilişkin iddiaları yerinde görülmemiştir.
5403 sayılı Toprak Koruma Ve Arazi Kullanımı Kanununun 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, toprağın korunması, geliştirilmesi, tarım arazilerinin sınıflandırılması, asgari tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin belirlenmesi ve bölünmelerinin önlenmesi, tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazilerin çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak planlı kullanımını sağlayacak usul ve esasların belirlemesi olduğu hükme bağlandıktan sonra 13. maddesinde, "Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz. Ancak, alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi şartıyla;
	a) Savunmaya yönelik stratejik ihtiyaçlar,
	b) Doğal afet sonrası ortaya çıkan geçici yerleşim yeri ihtiyacı,
	c) Petrol ve doğal gaz arama ve işletme faaliyetleri,
	ç) İlgili bakanlık tarafından kamu yararı kararı alınmış madencilik faaliyetleri,
	d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plân ve yatırımlar,
	e) (Ek: 31/1/2007-5578/3 md.) Kamu yararı gözetilerek yol altyapı ve üstyapısı faaliyetlerinde bulunacak yatırımlar,

a) Savunmaya yönelik stratejik ihtiyaçlar,
	b) Doğal afet sonrası ortaya çıkan geçici yerleşim yeri ihtiyacı,
	c) Petrol ve doğal gaz arama ve işletme faaliyetleri,
	ç) İlgili bakanlık tarafından kamu yararı kararı alınmış madencilik faaliyetleri,
	d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plân ve yatırımlar,
	e) (Ek: 31/1/2007-5578/3 md.) Kamu yararı gözetilerek yol altyapı ve üstyapısı faaliyetlerinde bulunacak yatırımlar,	
	f) (Ek: 26/3/2008-5751/1 md.) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun talebi üzerine 20/2/2001 tarihli ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca yenilenebilir enerji kaynak alanlarının kullanımı ile ilgili yatırımları,
	g) (Ek: 26/3/2008-5751/1 md.) Jeotermal kaynaklı teknolojik sera yatırımları,
	İçin bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile Bakanlık tarafından izin verilebilir. (Ek cümle: 31/1/2007-5578/3 md.) Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir.
Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri dışında kalan tarım arazileri; toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile valilikler tarafından tarım dışı kullanımlara tahsis edilebilir." hükmü yer almıştır.
4342 sayılı Mera Kanununun 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; daha önce çeşitli kanunlarla tahsis edilmiş veya kadimden beri kullanılmakta olan mera, yaylak, kışlak ve kamuya ait otlak ve çayırların tespiti, tahdidi ile köy veya belediye tüzel kişilikleri adına tahsislerinin yapılmasını, belirlenecek kurallara uygun bir şekilde kullandırılmasını, bakım ve ıslahının yapılarak verimliliklerinin artırılmasını ve sürdürülmesini, kullanımlarının sürekli olarak denetlenmesini, korunmasını ve gerektiğinde kullanım amacının değiştirilmesini sağlamaktır." hükmü, 14. maddesinin 1. fıkrasında, "Tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz." hükmü yer almış, aynı fıkranın devamı bentlerinde, gerektiğinde mera vasfından çıkarmayı gerektiren istisnalar sayılmış, (ğ)  bendinde de Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun talebi üzerine, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu hükümlerine göre, petrol iletim faaliyetleri ile elektrik ve doğal gaz piyasası faaliyetleri için gerekli bulunan tarım alanlarının istisna kapsamına girdiği belirtilmiş, maddenin 3. fıkrasında, bu madde kapsamında başvuruda bulunan kamu kurumları ile işletmecilerin, faaliyetlerini çevreye ve kalan mera alanlarına zarar vermeyecek şekilde yürütmek ve kendilerine tahsis edilen yerleri tahsis süresi bitiminde eski vasfına getirmekle yükümlü oldukları hükme bağlanmıştır. 
Anayasa’nın 35. maddesinde, "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmü yer almaktadır.

Anayasa’nın 35. maddesinde, "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmü yer almaktadır.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Ek 1 Numaralı Protokolünün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesinde, "Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez." hükmüne yer verilmiştir.
Anayasa ve uluslararası sözleşmelerde mülkiyet hakkını korumaya yönelik düzenlemelere yer verilmiş ve mülkiyet hakkı korunması gereken temel insan hakları arasında sayılmıştır. Mülkiyet hakkına müdahalelerin de olabileceği hükme bağlanarak bu müdahalelerde kamu yararı, kanuni düzenleme ve ölçülülük ya da orantılılık gibi uluslararası hukukun genel ilkelerinin varlığının dikkate alınması gerektiği, aksi durumda müdahalenin mülkiyet hakkının ihlaline neden olacağı kabul edilmiştir. Bu husus Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarıyla da ortaya konulmuştur.
Bu bağlamda idarelerin, kanunlarla ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını kamulaştırabileceği 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 3. maddesinde hükme bağlanmış ve devam eden maddelerinde bu olağan kamulaştırmanın usul ve şartları düzenlenmiştir.
Öte yandan Kamulaştırma Kanununun 27. maddesinde, "3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın10 uncu madde esasları dairesinde ve 15 inci madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına 10 uncu maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir." hükmüne yer verilmiştir.

Taşınmazın mülkiyetinin kamu hizmetini yürütecek olan idareye geçmesine ilişkin Kamulaştırma Kanununun 3. maddesi ve devamı maddeleri uyarınca yapılan (olağan) kamulaştırma ile mülkiyetin malikin üzerinde kalmasına rağmen taşınmaza el konularak kullanımının idareye geçmesine ilişkin Kanun'un 27. maddesinde düzenlenen acele kamulaştırma işlemi aynı taşınmaza ilişkin olsa da farklı işlemlerdir. İdare doğrudan olağan kamulaştırma yapabileceği gibi olağanüstü bazı durumlarda önce acele kamulaştırma işlemi tesis edip sonra  kamulaştırma  işlemini  tamamlayabilir. Acele kamulaştırma ile taşınmaza el konulduktan sonra idare tarafından öncelikle satın alma yolunun işletilmesi, bunun mümkün olamaması durumunda ise asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açılması gerekmektedir. Taşınmazın maliki, taşınmazına el konulması üzerine acele kamulaştırma işleminin iptali istemiyle dava açabileceği gibi asliye hukuk mahkemesinde açılan dava üzerine olağan kamulaştırmaya dönüşen işlemin iptali istemiyle de ayrıca dava açabilir.
Dolayısıyla acele kamulaştırma bir kamulaştırma usulü olmayıp kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması ve mülkiyetin idareye geçmesine kadar taşınmaza el konularak kullanım hakkının idareye  geçmesini  sağlayan bir  işlemdir. Nitekim  Cumhurbaşkanınca  kamulaştırma kararı  değil kamulaştırmayı yapacak olan idarenin istemi üzerine "acelelik" kararı alınmaktadır. Bu nedenle acele kamulaştırma ve kamulaştırma işlemlerinin yargı denetimi de farklı olacaktır. Kamulaştırma işleminin kamu yararına ve kanunlarda belirtilen hükümlere ve kamulaştırma usulüne uygun olup olmadığı yönünden değerlendirilmesi gerekirken acele kamulaştırma işleminde acelelik durumunun olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir. Bu itibarla kamu yararının bulunmadığı kamulaştırma işlemlerinde acelelik durumunun olmadığı açık olmakla birlikte kamu yararı bulunan işlemlerde her zaman acelelik halinin bulunmadığı, olağan kamulaştırma ile taşınmazın mülkiyetinin idareye geçmesiyle kamu yararının gerçekleşebileceği tabidir.
Hukuk devletinde idarenin, acele kamulaştırma işlemi tesis edebilmesi için, olağanüstü durumlar karşısında, kamulaştırmaya konu taşınmaza daha acil olarak ihtiyaç duyması, idarenin anılan taşınmazı bir an önce kullanmaya başlamaya muhtaç olması, bir başka ifadeyle üstün kamu yararının gerçekleşebilmesi için olağan usulden ayrılmasının zorunlu olması gerekir.