muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Danıştay — Esas No: 2020/751, Karar No: 2024/2806, Tarih: 10.09.2024

"İçtihat Metni"
       T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas     No : 2020/751
Karar	No : 2024/2806                                                                   
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR): 1-...
		 2- ...
		 3- ...
		 4- ...
		 5- ...
		 6- ...
		 7- ...
		 8- ...
		 9- ...
		 10- ...
		 11- ...
		 12- ...
		 13- ...
		 14- ...
VEKİLLERİ	: Av. ..., Av. ...
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	:  ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ	:  1. Huk. Müş. Yrd. V. ...
İSTEMİN_KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem: Davacıların yakını ...'ın 09/06/2014 tarihinde, Siirt ilinde vefatı olayında idarenin sorumluluğu bulunduğundan bahisle, uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık ..., ..., ..., ... ve ... için ayrı ayrı 500,00 TL maddi,  (miktar artırımı ile toplam 39.886,21 TL) maddi, davacıların her biri için ayrı ayrı 30.000,00 TL olmak üzere toplam 420.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
                   İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; olayın meydana gelmesinde biber gazı kullanımına ilişkin  hizmet kusuru bulunmadığı, olayın teröre müzahir bir grubun eylemine polisin karşı koyduğu sırada gerçekleştiği bu nedenle olayın terör olayı kabul edilmesi gerektiği gerekçesiyle, uyuşmazlığın maddi tazminata ilişkin kısmının 5233 sayılı Kanun kapsamında, manevi tazminata ilişkin kısmının ise sosyal risk ilkesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, 5233 sayılı Kanun'a göre hesaplanan 35.947,10 TL maddi tazminatın miras payları oranında davacılara ödenmesine, olay nedeniyle uğradıkları manevi zarara karşılık takdiren davacılara ayrı ayrı 5.000,00 TL olmak üzere toplam 70.000,00 TL manevi tazminat ödenmesine, fazlaya ilişkin maddi ve manevi tazminat istemlerinin reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; İdare Mahkemesi kararının manevi tazminata ilişkin kısmına yönelik davacıların istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, kısmen reddine, davalı idarenin istinaf başvurusunun reddine, kararın manevi tazminata ilişkin kısmının kaldırılmasına, davacılar için ayrı ayrı 10.000,00 TL olmak üzere toplam 140.000,00 TL manevi tazminatın idareye başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacılara  ödenmesine, fazlaya ilişkin manevi tazminat istemlerinin reddine,  davacılar tarafından, davalı idareye genel hükümler uyarınca maddi ve manevi tazminat ödenmesi için başvurulduğu ve genel  hükümler uyarınca tazminat istemiyle bakılan davanın açıldığı,  bu nedenle davacıların maddi tazminat istemlerinin genel hükümlere göre irdeleme yapılıp karar verilmesi gerekirken, İdare Mahkemesince 5233 sayılı Kanun kapsamında tazminat miktarı belirlendiği gerekçesiyle, İdare Mahkemesi kararının maddi tazminata ilişkin kısmına yönelik tarafların istinaf başvurusunun kabulü ile kararın maddi tazminata ilişkin kısmının  kaldırılmasına, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 5. fıkrası  uyarınca maddi tazminata ilişkin kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ait olduğu  mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davacılar vekili tarafından, hükmedilen manevi tazminat tutarlarının yetersiz olduğu, idare vekilinin avukat olmaması nedeniyle davalı idare lehine vekalet ücretine hükmedilmesinin hatalı olduğu, müvekkiller için (lehe) ayrı ayrı vekalet ücretine hükmedilmesi gerekirken tek vekalet ücretine hükmedilmesinin hatalı olduğu iddialarıyla Bölge İdare Mahkemesi kararının aleyhlerine olan kısımlarının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.   
 Davalı idare tarafından, olayın meydana gelmesinde idarenin sorumluluğunun bulunmadığı, hükmedilen manevi tazminat tutarlarının yüksek olduğu iddialarıyla Bölge İdare Mahkemesi kararının aleyhlerine olan kısımlarının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.   
TARAFLARIN_SAVUNMALARI : Davacılar tarafından savunma verilmemiştir. Davalı idare tarafından, davacıların temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ	: Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:
	MADDİ OLAY : 
	Davacıların iddiasına göre, yakınları ..., 09/06/2014 tarihinde, Siirt ilinde, ... inşaatlarını protesto amacıyla gerçekleştirilen terör olayları esnasında, kendi evinden oğlunun evine gitmek için yürüdüğü esnada, polis memurlarınca eylemci grubu dağıtmak için kullanılan biber gazından etkilenmiş, yolda durumu ağırlaşmış, biber gazından dolayı astım hastalığı tetiklenmiş oğlunun evine vardığında vefat etmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE	:
	MADDİ OLAY : 
	Davacıların iddiasına göre, yakınları ..., 09/06/2014 tarihinde, Siirt ilinde, ... inşaatlarını protesto amacıyla gerçekleştirilen terör olayları esnasında, kendi evinden oğlunun evine gitmek için yürüdüğü esnada, polis memurlarınca eylemci grubu dağıtmak için kullanılan biber gazından etkilenmiş, yolda durumu ağırlaşmış, biber gazından dolayı astım hastalığı tetiklenmiş oğlunun evine vardığında vefat etmiştir.
	 Olayla ilgili olarak ... Cumhuriyet Başsavcılığınca E:... sayılı dosyada yürütülen ceza soruşturmasında alınan Adli Tıp Kurumu 1. İhtisas Kurulu raporunda; müteveffanın ölümünün biber gazı maruziyeti sonucu kendisinde mevcut olan astım hastalığının tetiklenerek gelişen komplikasyonlar sonucu olduğu belirtilmiştir. 
	Savcılık tarafından, ... sayılı dosyada, ... tarih ve ... sayılı karar ile şüpheliler hakkında, müteveffanın olayda doğrudan hedef alınmadığı, müteveffanın hastalığının polis memurlarınca önceden bilinerek hareket edilmesinin hayatın olağan akışında beklenilebilecek bir öngörü olmadığı gerekçeleriyle takipsizlik kararı verilmiştir. Bu karara müşteki tarafından itiraz edilmesi neticesinde, ...  Sulh Ceza Hakimliğince, ... tarih ve Değişik İş No:... sayılı karar ile, dosyada kolluğun olaya müdahalesini gösteren video, krokinin bulunmadığı, olayda biber gazının hangi mesafeden atıldığı, haddinden fazla kullanılıp kullanılmadığının araştırılmadığı, biber gazlarının kullanıldığı yerden çevreye ne kadar mesafede etkisinin olduğu ve ne kadar süre bu etkinin devam ettiğine dair bilimsel bilgi edinilmediği gerekçeleriyle takipsizlik kararı kaldırılmıştır.
	Sulh Ceza Hakimliğince savcılığın verdiği takipsizlik kararının kaldırılmasının ardından, ceza soruşturmasının akıbetinin ne olduğuna ilişkin dosyada bir bilgi ve belge bulunmamaktadır.
	Davacılar tarafından, 31/03/2015 tarihinde olayın meydana gelmesinde idarenin sorumluluğu bulunduğundan bahisle, genel hükümlere göre maddi ve manevi tazminat ödenmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
	İLGİLİ MEVZUAT:
	Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b  maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davalarıdır. Bu tür davalarda mahkeme, hem olayın maddi yönünü, yani zararı doğuran işlem veya eylemleri, hem de bundan çıkabilecek hukuki sonuçları tespit edecektir.

Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davalarıdır. Bu tür davalarda mahkeme, hem olayın maddi yönünü, yani zararı doğuran işlem veya eylemleri, hem de bundan çıkabilecek hukuki sonuçları tespit edecektir.
Tam yargı davalarında, öncelikle zarara yol açtığı öne sürülen idari işlem veya eylemin hukuka uygunluğunun denetlenmesi esas alındığından, olayın oluşumu ve zararın niteliği irdelenip, idarenin hizmet kusuru olup olmadığının araştırılması, hizmet kusuru yoksa kusursuz sorumluluk ilkelerinin uygulanıp uygulanmayacağının incelenmesi, tazminata hükmedilirken de her halde sorumluluk sebebinin açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır. Bu bağlamda hizmet kusuru, özel hukuktaki anlamından uzaklaşarak nesnelleşen, anonim bir niteliğe sahip, bağımsız karakteri olan bir kusurdur. Hizmet kusurundan dolayı sorumluluk, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedenini oluşturmaktadır.
	Öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İstinaf" başlıklı 45. maddesinin 1. fıkrasında, idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabileceği belirtilmiş; 3. fıkrasında, "Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir. Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir."; 4. fıkrasında, "Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir. İnceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir. İstinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir."; 5. fıkrasında, "Bölge idare mahkemesi, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir. Bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verilen kararları kesindir." hükümlerine yer verilmiştir.
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 
	Uyuşmazlıkta, olayla ilgili olarak yürütülen ceza soruşturmasının olayın aydınlatılması noktasında bakılan davaya etkisinin olacağı açıktır. Bu nedenle, Bölge İdare Mahkemesince, savcılığın verdiği takipsizlik kararının kaldırılmasının ardından, ceza soruşturmasının akıbetinin ne olduğu araştırılmadan eksik incelemeyle karar verilmesinde hukuki isabet bulunmamaktadır.
	Öte yandan, temyize konu kararda Bölge İdare Mahkemesince, İdare Mahkemesi kararının maddi tazminata ilişkin kısmı kaldırıldıktan sonra, işin esası hakkında bir karar verilmesi gerekirken, 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 5. fıkrasında sayılan gönderme sebeplerden biri olmadan, dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi yönüyle de hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
            Açıklanan nedenlerle;
1. Tarafların temyiz istemlerinin KABULÜNE,
2.  ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu  kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 10/09/2024 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.
Danıştay — Esas No: 2020/1263, Karar No: 2024/2779, Tarih: 10.09.2024

"İçtihat Metni"
       T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas     No : 2020/1263
Karar	No : 2024/2779                                                                   
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	: ... Başkanlığı	  
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR)            : 1- ... İnşaat A.Ş.
		 2- ...  A.Ş.
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN_KONUSU	: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ	:
Dava konusu istem: Davacı şirketler tarafından, İş Teftiş Kurulu Müfettişlerince hazırlanan ve davacıların iş yerinde çalışan bazı sigortalıların fazla çalışma ücretlerinin ödenmediği yönünde tespit içeren ... tarih ve ... sayılı rapora istinaden söz konusu sigortalıların 01/05/2016 ila 30/04/2017 tarihleri arasındaki dönem için Kuruma yapılan bildirimlerinde fazla çalışma ücretlerinin ilgili aylarda eksik tahakkuk ettirildiğinden ve söz konusu dönemlere ait ek aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içinde Kuruma verilmediğinden bahisle 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi uyarınca 147.384,00 TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin  ... tarih ve ...  sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; işçilere ödenmesi gerektiği halde ödenmediği ileri sürülen fazla çalışma ücretlerinin iş müfettişleri tarafından yapılan incelemeler ile ortaya çıktığı, işçi ile işveren arasında hizmet akdinin gerek işleyişinden kaynaklanan, gerekse fazla mesai yapılmasından kaynaklanan hak ve alacakların ödenmesinin gerekip gerekmeyeceği konusunun, özellikle çalışanlar tarafından Mahkemeler önüne dava olarak getirilmesi halinde bu konudaki tüm deliller toplandıktan sonra çözümlemesi gereken bir ihtilaf olduğu, olayda Mahkemeye taşınan bir ihtilaf söz konusu olmadığına göre iş müfettişleri tarafından düzenlenen dava konusu işleme dayanak teşkil eden bu rapor ile işverenin bağlı olacağını, diğer bir ifadeyle bu rapora dayalı olarak doğrudan ücret ödemeye davacıların zorlanabileceğini söylemenin mümkün olmadığı, bu haliyle söz konusu rapora istinaden 01/05/2016 ila 30/04/2017 tarihleri arasındaki dönem için Kuruma yapılan bildirimlerde fazla çalışma ücretlerinin ilgili aylarda eksik tahakkuk ettirildiği ve söz konusu dönemlere ait ek aylık prim ve hizmet belgelerinin Kuruma süresi içinde verilmediğinden bahisle dava konusu idari para cezası tesis edilmiş ise de, bu haliyle çalışanlara ödendiği halde Kuruma eksik bildirilen bir ücret bulunmadığı, eksik ödenen bu ücretler nedeniyle ilgili dönem için aylık prim ve hizmet belgesi ile Kuruma bildirilen brüt ücretin gerçeği yansıtmadığı, dolayısıyla eksik matrah bildiriminde bulunulduğu varsayımıyla dava konusu para cezasına ilişkin işlemin tesis edildiği, ödemesi yapılmamış olan ihtilaflı bir ücretin Kuruma yapılacak bildirimde gösterilerek, bu tutar üzerinden de prim ödemesi yapılacağına dair açık bir mevzuat hükmü bulunmaması karşısında, öncelikle ihtilafa konu ücretin işverence ödenmesi, ancak bu tutara ilişkin aylık prim ve hizmet belgesinin işverence öngörülen sürede düzenlenmemesi halinde bu belgenin Kurumca düzenlenerek 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesinde yer verilen idari para cezasının tahakkuk ettirilebileceği, bu durumda, ödemesi yapılmayan dolayısıyla aylık prim ve hizmet belgesi düzenlenmesini henüz gerektirmeyen ücret alacaklarından dolayı 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi kapsamında tesis edilen idari para cezasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
              Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, istinaf mahkemesi kararının haksız, Kurum işleminin ise usul ve yasaya uygun olduğu, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.   
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE	:	
	MADDİ OLAY : 
	Dava dosyasının incelinmesinden; davacı şirketlerin adi ortaklık şeklinde Manisa ili, Soma ilçesi, ... Mahallesinde linyit kömürü üretimi yaptığı işyerinde Çalışma Bakanlığı iş müfettişleri aracılığıyla yapılan denetim sonucunda düzenlenen ... tarih ve ... sayılı raporda, fazla çalışma ücretlerinin eksik tahakkuk ettirilmiş olduğu ve işçilere eksik ödendiğinin, bu nedenle de işveren tarafından prime esas kazanç olarak gösterilmemiş olduğunun tespit edilmesi üzerine raporun davalı idareye iletildiği, davalı idarece rapordaki tespitler esas alınarak davacı şirketlerden ... tarih ve ... sayılı yazıyla ek aylık prim ve hizmet belgesinin düzenlenmesinin istenildiği,  ek aylık prim ve hizmet belgesinin Kuruma yasal süresi içinde verilmediğinden bahisle de 5510 sayılı Kanun'un 102/c-4 maddesi uyarınca 147.384,00 TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin Manisa Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Soma Sosyal Güvenlik Merkez Müdürlüğünün ... tarih ve ...  sayılı işleminin tesis edildiği, davacıların dava konusu işleme yaptığı itirazın ... tarih ve ... sayılı Komisyon kararı ile reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. 
 
	İLGİLİ MEVZUAT:

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun "Prime esas kazançlar" başlıklı 80. maddesinde, "4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas aşağıdaki şekilde belirlenir. a) Prime esas kazançların hesabında; 1) Hak edilen ücretlerin, 2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların, 3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır." hükmüne;  "Prim belgeleri ve iş yeri kayıtları" başlıklı 86. maddesinde, "Bu Kanunun 4 üncü ve 5 inci maddesine tabi sigortalılar ile sosyal güvenlik destek primine tabi sigortalılar için işverenlerce Kuruma verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgelerinin şekli, içeriği, ekleri, ilgili olduğu dönemi, verilme süresi ve diğer hususlar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir... Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca, fiilen yapılan denetimler sonucunda veya işyeri kayıtlarından yapılan tespitlerden ya da kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde veya kamu kurum ve kuruluşları ile bankalar tarafından düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı anlaşılan sigortalılara ait olup, bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi gereken belgelerin yapılan tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya noksan verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca re’sen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta primleri Kurumca tespit edilerek işverene tebliğ edilir. İşveren, bu maddeye göre tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde, ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. İtiraz, takibi durdurur. İtirazın reddi halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Yetkili mahkemeye başvurulması, prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz... Bu maddede belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde, 102 nci maddeye göre işlem yapılır." hükmüne; "Kurumca verilecek idari para cezaları" başlıklı 102. maddesinin 1. fıkrasının  (c) bendinde, “86 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen şekilde ve usûlde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için;...

." hükmüne; "Kurumca verilecek idari para cezaları" başlıklı 102. maddesinin 1. fıkrasının  (c) bendinde, “86 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen şekilde ve usûlde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için;.... 4) Belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca yapılan tespitler veya diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği anlaşılan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.” hükmüne; yine Kanun'un "Kurumun denetleme ve kontrol yetkisi" başlıklı 59. maddesinin 1. fıkrasında, "Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin işlemlerin denetimi, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları eliyle yürütülür." hükmüne; 7. fıkrasında da, "Kamu idarelerinin denetim elemanları, kendi mevzuatı gereğince işyerlerinde yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler sırasında, çalıştırılanların sigortalı olup olmadığını da tespit ederek, sigortasız çalıştırılanları Kuruma bildirmek zorundadır. Bu kurumlar ayrıca kendi mevzuatları gereğince yaptıkları inceleme ve tespitler sırasında bu Kanuna göre sigortalı sayılanların prime esas kazançlarının veya sigortalı gün sayılarının eksik bildirmesi sonucunu doğuran tespitlerini de en geç bir ay içinde Kuruma bildirirler. Kurum, bu bildirimleri esas almak üzere gerekli yasal işlemi yapar. İlgililerin itiraz hakları saklıdır." hükmüne yer verilmiştir.