muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Danıştay — Esas No: 2024/2345, Karar No: 2024/5579, Tarih: 10.10.2024

HES Projesi"ne "Çevresel Etki Değerlendirme Olumlu" kararı verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
	Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.        
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1- Davalı idare tarafından, projenin ÇED sürecinin ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda yürütüldüğü, dava konusu "ÇED Olumlu" kararı verilmesinin dayanağı olan tüm iş ve işlemlerin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak tamamlandığı; nihai ÇED raporunda tüm çevresel etkilerin değerlendirildiği, her türlü tedbirin alındığı ve gerekli taahhütlerin proje sahibince yapıldığı; proje alanının hidrojeolojik özelliklerinin, nihai ÇED raporu Bölüm II.2.4 ve Bölüm II.2.5'te detaylı olarak ele alındığı, proje için onaylatılan imar planına esas jeolojik ve jeoteknik etüt raporu kapsamında açılmış toplam 27 metre sondaj çalışmasında, 15 metre derinliğe kadar yer altı suyuna rastlanmadığı, belirtilen etüt raporunun da nihai ÇED raporu Ek 3.26'da verildiği; kazı fazlası malzeme alanlarının uygunluğu konusunda DSİ 10. Bölge Müdürlüğüne yapılan başvuru sonucunda verilen ve nihai ÇED raporu Ek 3.20'de sunulan görüş yazısında, projeden kaynaklanacak kazı fazlası malzemenin depolanması amacıyla belirlenen 2 adet kazı fazlası malzeme alanının, DSİ bünyesindeki herhangi bir proje sahasına denk gelmediğinin belirtildiği; proje alanının yakınından geçen Zarova Çayı kapsamında koruma tedbirlerinin alınacağına, dere yatağının ekolojik yapısının korunarak muhafaza edileceğine, 2006/27 sayılı Başbakanlık Genelgesi'ne uyularak çay yatağına hiçbir şekilde müdahalede bulunulmayacağına, malzeme dökülmeyeceğine, malzemenin akmaması  ve akış rejiminin bozulmaması için gerekli tedbirlerin alınacağına, yatak kesitinin daraltılmayacağına  ilişkin nihai ÇED raporunda taahhütlerin yer aldığı; belirtilen konuların Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün 12/01/2023 tarih ve 3059128 sayılı yazısı ile uygun bulunduğu; planlanan projede regülatör alanında sert kaya kazılması sırasında açık alanda patlatmalı kazı çalışmaları yapılmasına ilişkin planlama ile belirtilen alanlarda yapılacak kazı miktarlarına ilişkin bilgilerin nihai ÇED raporu Bölüm III.1.6'da belirtildiği, bu bağlamda kaya fırlamasından yerleşim yerlerinin etkilenmesinin söz konusu olmadığı; emisyon hesaplamalarına ilişkin detaylı bilgilere nihai ÇED raporunda yer verildiği; proje ile yenilebilir enerji kaynağından elektrik enerjisi üretimi amaçlandığı, dolayısıyla projenin yapılmasında kamu yararının bulunduğu ileri sürülmektedir.

2- Davalı yanında müdahil tarafından,  ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı iptal kararında yer verilen gerekçeler dikkate alınarak, 2009/7 Genelgesi uyarınca, önceki projede yer alan kırma-eleme tesisinin projeden çıkartıldığı, iptal kararı çerçevesinde sadece eksik ve yetersiz görülen kısımların düzeltildiği; kesinleşen idari yargı kararının iptal gerekçelerinin her  biri için çeşitli araştırma ve çalışmalar gerçekleştirilerek çözümler getirildiği, bu kapsamda nihai ÇED raporunda yer verilen detaylı açıklamaların hükme esas alınan bilirkişi raporunda göz ardı edildiği; öte yandan, yukarıda belirtilen iptal kararındaki gerekçeleri aşan yeni iptal gerekçelerinin oluşturulduğu, "projenin etki alanı tespitinin jeolojik, hidrolik, hidrojeolojik ve tarımsal açıdan doğru yapılmadığı", "madencilik bilim ve teknolojisi açısından değerlendirildiğinde çevreye vereceği özellikle kazılabilirlik sınıfının yapılmadığı", "patlatma değerlerinin hatalı yapıldığı, gevşetme amaçlı ön patlatma tasarımında çevresel etki risk değerlendirmesi hesabı açısından hatalı ve yetersiz kaldığı" ve "proje alanında mevcut şevlerin ve yapılacak kazılar sonucunda oluşturulacak kazı şevlerinde oluşabilecek duraysızlıkların ortaya konmasına yönelik herhangi bir kinematik analiz ve stabilete analizinin olmadığı" şeklinde yer verilen gerekçelerin ilk iptal kararında yer almadığı ve 2009/7 Genelgesi uyarınca belirtilen şekilde değerlendirme yapılmasının yerinde olmadığı, kaldı ki belirtilen konularda eksiklik olduğu yolunda görüş bildirilen hususların, kesin proje kapsamında yapılacak çalışmalarda ele alınacağı ya da zaten mevcut nihai ÇED raporu veya eklerinde belirtilen konularda gerekli ölçüde bilgiye yer verildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI	: Temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ	: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz istemlerinin reddi ile Mahkeme kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
	MADDİ OLAY :

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI	: Temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ	: ...
DÜŞÜNCESİ	: Temyiz istemlerinin reddi ile Mahkeme kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
	MADDİ OLAY : 
	Siirt ili, Eruh ilçesi, ... ve ... Köylerinde, ... Çayı üzerinde davalı yanında müdahil ... Enerji Üretim A.Ş. tarafından yapılması planlanan "Mergi Regülatörü ve HES (20,00 MWn/19,40 Mwe), Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Santrali' projesine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi,  İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirme Olumlu" kararının iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile "...  proje alanında kırma eleme tesisinin neden bulunduğunun izah edilemediği, kazıdan çıkacak malzemenin kırma eleme tesisinde kullanılmasının beton kullanımına uygun olup olmadığına yönelik bir çalışma bulunmadığı, malzeme ocağının açılmaması sebebiyle planlanan projenin inşaat aşamasında meydana gelecek çevresel olumsuzlarda azalma olmayacağı zaten mevcut kazılar ve bu malzemenin taşınması sırasında çevresel olumsuz etkilerin oluşacağı, bu durumunun bitkiler üzerinde olumsuz etki göstereceği, kırma tesisinde oluşan gürültünün ise yabanı hayvan popülasyonunu etkileyeceği, nihai ÇED raporunda toz kaynaklarının çizgisel gösterilmesinin hatalı olduğu, projede emisyonların atmosfere bir kirletici bulutu oluşturacağı, bu sebeple toz emisyonlarının çizgisel bir kaynaktan oluşacağı varsayımının yanlış olduğu, toz emisyonlarının hatalı hesaplandığı, balık geçitlerinin işletilmesinin mümkün olmayacağı, önemli miktarda habitat kaybı yaşanacağı, nihai ÇED raporunda önerilen koruma önlemlerinin yetersiz olduğu, fayların proje alanına etkilerinin dikkate alınmadığı, proje alanında yer alan kütle özelliklerinin belirlenmesine yönelik çalışmaların yapılmadığı, yer yapısıyla ilgili gerekli ve yeterli analizlerin yapılmadığı, kazı ve patlatmalar neticesinde yer altı suyu yönlerinde değişimlere sebebiyet vereceği, malzeme akışlarının önlenmesi konusunda herhangi bir öneri ve projenin bulunmadığı, bölgede yaşayan insanlar için içme ve kullanma suyu açısından problemler doğuracağı, kısa delikte patlatmanın kaya, hava şoku ve kontrolsüz titreşimi beraberinde getirdiği, nizami basamak oluşturmak için yapılması gereken çalışmanın öngörülmediği, titreşim tahmin hesaplamasının bilimsel bilgi birikimine uygun olmadığı, önemli gen kaynaklarımızdan olan yabani meyve ağaçlarının  korunması hususunda herhangi bir bilgiye yer verilmediği, bölgede yetiştiriciliği yapılan küçükbaş hayvancılık faaliyetlini olumsuz etkileyeceği" gerekçeleriyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Davalı yanında müdahil tarafından, Mahkemenin iptal gerekçeleri dikkate alınarak, ÇED raporunun revize edildiği belirtilerek yeniden davalı idareye sunulması üzerine, 2009/7 sayılı Genelge uyarınca yapılan değerlendirme neticesinde dava konusu "Mergi Regülatörü ve HES Projesine (20 MWn/19,40  Mwe)" projesi ile ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararı verilmiştir. 
	Bunun üzerine, ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
	İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. ..." hükmüne yer verilmiştir.

29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren  Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 4. maddesinde; ''Çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı olarak tanımlanmıştır. Aynı Yönetmeliğin 6. maddesinde ise; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını ve ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez." kuralına; 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-1 listesinde yer alan projelere, b) "ÇED Gereklidir" kararı verilen projelere, c) Kapsam dışı değerlendirilen veya kanunen muafiyeti bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesinin Ek-1'deki listede yer aldığı projelere, ÇED Raporu hazırlanması zorunludur." kuralına yer verilmiştir.

Aynı Yönetmeliğin Ek-III bölümünde; Çevresel Etki Değerlendirmesi Genel Formatının ihtiva etmesi gereken hususlar düzenlenmiş, "Bölüm I: Projenin tanımı ve özellikleri; a) Proje konusu yatırımın tanımı, özellikleri, ömrü, hizmet maksatları, önem ve gerekliliği, b) Projenin yer ve teknoloji alternatifleri, proje için seçilen yerin koordinatları, Bölüm II: Proje Yeri ve Etki Alanının Mevcut Çevresel Özellikleri; Proje alanının ve önerilen proje nedeniyle etkilenmesi muhtemel olan çevrenin; nüfus, fauna, flora, jeolojik ve hidrojeolojik özellikler, doğal afet durumu, toprak, su, hava, atmosferik koşullar, iklimsel faktörler, mülkiyet durumu, kültür varlığı ve sit özellikleri, peyzaj özellikleri, arazi kullanım durumu, hassasiyet derecesi, tarihi çevreler ve sit bölgelerini etkileyecek su tabanı değişiklikleri (Ek-5’deki Duyarlı Yöreler Listesi de dikkate alınarak) benzeri özellikleri. Bölüm III: Projenin İnşaat ve İşletme Aşamasında Çevresel Etkileri ve Alınacak Önlemler, Projenin; a) Çevreyi etkileyebilecek olası sorunların belirlenmesi, kirleticilerin miktarı, alıcı ortamla etkileşimi, kümülatif etkilerin belirlenmesi, b) Projenin iklim üzerindeki etkisi (sera gazı emisyonlarının niteliği ve büyüklüğü) ve projenin iklim değişikliğinden nasıl etkileneceği. c) İklim değişikliğine bağlı projeyle ilgili afet veya kaza riski, ç) Projenin çevreye olabilecek olumsuz etkilerinin azaltılması için alınacak önlemler, Bölüm IV:Kümülatif Çevresel Etki Değerlendirme, Bölüm V: Çevresel ve Sosyal Eylem Planı; V-1: Çevre İzleme Planı V-2: Sürdürülebilirlik Planı (Sıfır Atık Planı, Trafik Yönetim Planı, Sera Gazı Azaltım Planı, Çevresel ve Sosyal Yönetim Planı vb.), Bölüm VI Halkın Bilgilendirilmesi ve Sürece Katılımı ile Paydaş Katılım Planı; a)	Projeden etkilenmesi muhtemel ilgili halkın belirlenmesi ve halkın görüşlerinin çevresel etki değerlendirmesi çalışmasına yansıtılması için önerilen yöntemler, b)	Görüşlerine başvurulması öngörülen diğer taraflar, c)	Paydaş Katılım Planı, Bölüm VII Notlar, Kaynaklar ve Ekler 1-Çevresel Etki Değerlendirmesi Başvuru Dosyası hazırlanmasında kullanılan bilgi ve belgeler ile raporda kullanılan tekniklerden rapor metninde sunulamayan belgeler, 2-Proje için seçilen yerin koordinatları, 3-Proje için belirlenen yer ve alternatiflerinin varsa; çevre düzeni, nazım, uygulama imar planı, vaziyet planı veya plan değişikliği teklifleri,  4-Faaliyet alanında yetkili müşavir firma tarafından yer incelemesi yapıldığını gösterir tutanak, 5-Proje ile ilgili olarak daha önceden ilgili kurumlardan alınmış belgeler, 6-Vekâletname, İmza Sirküleri ve Ticari Sicil Gazetesi" şeklinde düzenlemeler yer almıştır.

13/02/2009 tarih ve 2009/7 sayılı "ÇED Yönetmeliği Uygulamaları" konulu Çevre ve Orman Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi ve Planlama Genel Müdürlüğü Genelgesinde; "...Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararları hakkındaki yürütmenin durdurulması/iptal kararları, hakkında ÇED Olumlu Kararı verilen ÇED Raporunun bir ya da birkaç bölümüne ilişkin ise ve yürütmenin durdurulması/iptal kararı, ÇED Raporunun diğer bölümlerini olumsuz yönde etkilemiyor, yani Kararın tümünün yeniden ele alınıp değerlendirilmesini gerektirmiyorsa, ÇED Raporunun hazırlanmasına ilişkin tüm sürecin en baştan tekrarlanmasına gerek bulunmamaktadır.
Böyle bir durumda uygulamanın 'yürütmenin durdurulması/iptal kararının gerekçesi dikkate alınarak, sadece eksik veya yetersiz görülen kısımların yeniden düzenlenerek hazırlandığı ÇED Raporunun Bakanlığa sunulmasını müteakip, Bakanlıkça bir toplantı tarihi belirlenerek, İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tekrar toplanır ve komisyonca değerlendirilir. Yapılan düzenlemelerin yeterli görülmesi halinde ÇED Raporu Komisyonca nihai edilir. Komisyonun değerlendirmeleri, üyeler tarafından imzalanarak tutanak altına alınır. Bakanlık, proje ile ilgili olarak ÇED Olumlu ya da ÇED Olumsuz Kararını verir. Bu kararı, proje sahibi ile ilgili kurum ve kuruluşlara yazılı olarak bildirir. Valilik, alınan kararın içeriğini, karara esas gerekçelerini uygun araçlarla halka duyurur.' şeklinde yapılması"  düzenlemesine yer verilmiştir.
 
Diğer taraftan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin atıf yaptığı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu yerine çıkarılan ve 01/10/2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun "Bilirkişinin oy ve görüşünün değerlendirilmesi" başlıklı 282. maddesinde ise, "Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir." hükmüne yer verilmiştir.
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

Diğer taraftan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin atıf yaptığı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu yerine çıkarılan ve 01/10/2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun "Bilirkişinin oy ve görüşünün değerlendirilmesi" başlıklı 282. maddesinde ise, "Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir." hükmüne yer verilmiştir.
	HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
	Çevresel etki değerlendirmesi ile, gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlendiği, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin irdelendiği, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin değerlendirildiği, ayrıca projelerin uygulanmasının izlendiği ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaların belirlendiği bir süreç öngörülmüş olup, Yönetmelik kapsamında yer alan  bir faaliyet nedeniyle hazırlanacak ÇED raporunda özel format uyarınca, projenin gerçekleştirileceği yer ile alternatif alanlar belirlenerek projenin hizmet amacı, önem ve gerekliliği kapsamında yerin ve etki alanının çevresel özellikleri, çevresel etkiler ve alınacak önlemlerin tartışılması, faaliyet yerinin belirlenmesinde ise, faaliyetin büyüklüğü, amacı, ulaşım, iklim, toprağın ve çevrenin özellikleri, olası etkiler ve etkilerin azami giderilme olanakları gibi unsurların etkili olması, bu bağlamda, sürdürülebilir kalkınma ve sürdürülebilir çevre dengesinin sağlanması yolunda belirtilen nitelikteki bir faaliyete en uygun yerin seçilmesi esastır.
             Çevresel etki değerlendirmesi; gerçekleştirilmesi planlanan projenin, çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlenmesi, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin belirlenerek değerlendirilmesi amacıyla yapıldığından, ÇED sürecinde verilen kararların iptali istemiyle açılacak davalarda, yukarıda belirtilen Yönetmeliğin Ek III. maddesindeki unsurlar yönünden, ÇED kararlarının bir bütün olarak çevresel etkilerinin irdelenmesi gerekmektedir.   
Diğer taraftan, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 282. maddesi uyarınca, hakimin bilirkişi raporu doğrultusunda karar verme zorunluluğu bulunmadığından, sunulan bilirkişi raporunun hükme esas alınabilecek yeterlikte olmaması veya taraflarca yapılan itirazları karşılamaması halinde bilirkişilerden ek rapor istenilebileceği veya yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılabileceği gibi, verilen bilirkişi raporu teknik açıdan yeterli görülmesi halinde, gerekçelerini ortaya koymak suretiyle bilirkişi raporunun aksine karar verilebileceği de açıktır.

Öte yandan, anılan Genelge ile yapılması planlanan projeyle ilgili verilen ÇED Olumlu kararına karşı açılan davada, Mahkemesince verilen yürütmenin durdurulması veya iptal kararları, ÇED Olumlu kararının dayanağı ÇED raporunun bir veya birkaç bölümüne ilişkinse ve ÇED raporunun tamamını kusurlandırmıyorsa, ÇED raporunun yetersiz görülen bu kısımları yeniden düzenlenmek suretiyle davalı idareye sunulması üzerine, Yönetmelikte öngörülen ÇED sürecinin en başından işletilmeyerek değerlendirme yapılabilmesi mümkün hale gelmiştir. 
Uyuşmazlıkta; nihai ÇED raporunun, Mahkemenin iptal gerekçesi dikkate alınmak suretiyle revize edildiği belirtildiğinden, 2009/7 sayılı Genelge kapsamında değerlendirilerek dava konusu "ÇED Olumlu" kararı verilmiş olup, bakılmakta olan davada, yargı kararının gereklerine uygun olarak nihai ÇED raporunun revize edilip edilmediğinin öncelikli olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.
İdare Mahkemesince verilen temyize konuda kararda, Siirt ili, Eruh ilçesi, Bilgili ve Kuşdalı köyleri mevkiinde Zarova Çayı üzerinde Tigris Enerji Üretim A.Ş. tarafından yapılması planlanan "Mergi Regülatörü ve HES Projesinde (20,00 MWn/19,40 Mwe), "proje etki alanı tespitinin, jeolojik, hidrolik ve 
hidrojeolojik ve tarımsal açıdan doğru yapılmadığı, dava 
konusu alanda projenin uygulanması ile bölgede yapılacak kazılar ve patlatmalar nedeniyle hidrolojik, 
hidrojeolojik, jeomorfolojik ve ekolojik açıdan birçok değişikliğin ortaya çıkacağı ve beslenme ve 
boşalım alanlarında farklılıklar oluşturacak bu değişimlere bağlı olarak kireçtaşlarından beslenen 
Şelmo formasyonu, yamaç molozu ve alüvyonlardan oluşan birimler içerisinde su kaynaklarının olumsuz 
yönde etkileneceği" gerekçesine yer verildiği görülmekte ise de; nihai ÇED raporu Ek 3.26’da yer alan "İmar Planına Esas Jeolojik ve Jeoteknik Etüt Raporu"nda proje alanında kütle özelliklerinin belirlenmesine yönelik olarak gözlem, araştırma çukuru, sondaj ve jeofizik ölçümlerin yapıldığı, araştırma çukurları ve sondajlardan alınan kaya numunelerine laboratuarda kaya mekaniği deneylerinin uygulandığı; söz konusu "Jeolojik ve Jeoteknik Etüt Raporu" kapsamında toplam 27 m. derinliğinde üç adet sondaj açıldığı, yapılan sondajlarda 15 m. derinliğe kadar yer altı suyuna rastlanmadığı ve aynı rapor kapsamında yapılan jeofizik ölçümlerde de yer altı suyu seviyelerine rastlanmadığının ve gerekmesi durumunda yapılacak gevşetme amaçlı patlatma işlemlerinin proje alanında yapılan etüt çalışmaları (sondaj ve jeofizik çalışmalar) ile tespit edilmemiş olan yer altı su seviyelerinin değişimine yol açmasının beklenmeyeceğinin nihai ÇED raporunda açıkça vurgulandığı görüldüğünden; yukarıda belirtilen hususların dava konusu işlemin iptalini gerektirmeyeceğinin kabulü gerekmektedir.
Temyize konu kararda; "madencilik bilim ve teknolojisi açısından değerlendirildiğinde, özellikle kazılabilirlik sınıfının yapılmadığı, patlatma derinliğinin

Temyize konu kararda; "madencilik bilim ve teknolojisi açısından değerlendirildiğinde, özellikle kazılabilirlik sınıfının yapılmadığı, patlatma derinliğinin 
hatalı yapıldığı, gevşetme amaçlı ön patlatma tasarımında çevresel etki risk değerdirmesi hesabının ise hatalı ve yetersiz kaldığı" gerekçesine yer verildiği görülmekte ise de; nihai ÇED raporu Ek 3.26’da yer alan "İmar Planına Esas Jeolojik ve Jeoteknik Etüt Raporu" kapsamında yapılan çalışmalarda proje alanlarının tamamının kırıklı ve çatlaklı Midyat Formasyonu Dolomitik Kireçtaşları üzerinde yer aldığı bilgisine yer verildiği; yapılan değerlendirmelerde kireçtaşları W3 Grubu “Ayrışmış – Çok Çatlaklı Zayıf Kayalar” sınıfına girdiği, bu nedenle bu sınıfta yer alan kaya kütlelerinde kazı çalışmaları için patlayıcı kullanılmasına gerek bulunmadığı ve kazı çalışmalarının tamamının iş makineleri ile yapılabileceğinin belirtildiği, öte yandan, projede planlanan regülatör alanında sert kaya kazılması sırasında açık alanda patlatmalı kazı çalışmaları yapılmasına ilişkin planlama kapsamında belirlenen alanların kazı miktarlarına ilişkin bilgilerin nihai ÇED raporu Tablo III.1.6.1’de verildiği; bu bağlamda hükme esas alınan bilirkişi raporunda yer verilen söz konusu değerlendirmenin de dava konusu işlemin iptalini gerektirmeyeceği sonucuna varılmaktadır.
Ayrıca temyize konu kararda, "planlanan faaliyetin çevreye olabilecek tüm etkilerinin 
incelenmeye çalışıldığı ancak sınırlı miktardaki tarım alanlarının korunması, işletme kaynaklı tozların bitkiler ve hayvanlar üzerine olumsuz etkilerinin azaltılması, proje etki alanı içerisindeki yabani meyve 
türlerinin korunması, mera alanlarına olumsuz etkilerinin engellenmesi ve hayvancılık faaliyetlerinin