muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Danıştay — Esas No: 2021/3498, Karar No: 2024/4002, Tarih: 16.10.2024

Bununla birlikte, dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olmamakla birlikte, uygulanacak kanun olarak atıfta bulunulan ve Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlarla Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin işletilmesi, işlettirilmesi ve diğer yollarla ekonomiye kazandırılmasına ilişkin temel kanun olan 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nda da, sahip olunan tasarruf yetkisinin ihale yoluyla kullanılacağı benimsenmiştir. 2886 sayılı Kanun'un "İhale Usullerine Tabi Olmayan İşler" başlıklı üçüncü kısmın 71 ila 82. maddeleri arasında yer alan düzenlemelerle ihalesiz olarak bazı işlerin gördürülebileceği belirtilmiş olup, anılan düzenlemelerin çoğunlukla idarelerin ihtiyaçlarına yönelik alımlarla ilgili olduğu ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle birlikte uygulanma kabiliyetini de yitirdiği, dolayısıyla Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin ihale yapılmaksızın kiralanmasına, bu yerlerle ilgili kullanma izni veya işletme hakkı verilmesine imkan tanıyan bir düzenlemenin bulunmadığı anlaşılmaktadır.
	Geniş anlamda, bir işi birçok istekli arasından en uygun görülen şartlarla kabul edene bırakma süreci olan "ihale"den önce; isteklilerin kim olacağının ihale eden (idare) tarafından bilinmesi mümkün değildir. Bu çerçevede, gerçekleştirilecek olan ihalede, mevzuatta öngörülen hangi ihale usulünün uygulanacağının da isteklilerin kimler olacağına göre tayin edilmesinin hukuki bir izahının olmadığı açıktır. Başka bir anlatımla, istekli olabileceklerin niteliğinden yola çıkılarak, bir ihale usulünün belirlenmesi ve hatta tek bir isteklinin davet edilmesine imkan sağlayan bir ihale usûlünün (pazarlık usulü) tercih edilmesi mümkün değildir. Dolayısıyla, dava konusu Yönetmeliğin 55. maddesinin 4. fıkrasının (c) bendinde, isteklinin sahip olması gereken niteliğe göre ihalenin pazarlık usulüyle yapılabileceğine yönelik düzenlemeye yer verilmesinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
	Bu itibarla, davalı Bakanlığın 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve kamu taşınmazlarıyla ilgili esas alınması gereken 2886 sayılı Kanun'un kendisine tanıdığı görev ve yetkilerle sınırlı olarak yönetmelik çıkarma salahiyeti bulunduğu, tabiat varlıkları ve doğal sit alanları ile özel çevre koruma bölgelerinde bulunan Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması ve anılan taşınmazlarla ilgili olarak kullanma izni veya işletme hakkı verilmesinin 2886 sayılı Kanun ve uyuşmazlığa konu Yönetmelik'te genel usul olarak benimsenen ihale usûlüne tabi olduğu, dolayısıyla 55. maddesinin 4. fıkrasının (c) bendinde yer alan kurum ve kuruluşlar için pazarlık usulü ile taşınmaz kiralanmasının üst hukuk kurallarına aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

Öte yandan, dosya incelendiğinde, davalı ... Belediyesi tarafından, ... Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’ne ... tarihinde, “... ilçesi sınırları içerisinde bulunan ... Koyu, ..., ... Mahallesi, ... mevkii ve ... mevkiinde bulunan sahil kesimleri ile aynı zamanda tüm sahil/kıyı alanlarını halkın serbestçe kullanımına açmak ve duş, soyunma kabini, WC gibi gereksinimleri karşılayacak geçici yapıların hizmete sunulması amacıyla Belediyeye tahsisini, bu isteğin kabul görmemesi durumunda ise, ilçe sınırlarındaki sahiller için 2886 sayılı Kanun'a göre yapılacak ihalelerin tümüne iştirak edeceğinden, yapılacak ihalelerin içerik, gün, yer ve saatinin bir ay önceden ... Belediyesine duyurulması” talebiyle başvuru yapıldığı, başvuruya cevap verilmeyerek zımnen reddedildiği, davalı idare tarafından savunma ekinde sunulan 28/07/2021 tarihli ihale komisyonu kararı, 12/08/2020 tarih ve ... sayılı Bakanlık Olur'u ve ihalelere ilişkin diğer belgelerden, ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... mevkii; ... Mahallesi, ... mevkii; ... Mahallesi, ... mevkii; ... Mahallesi, ... mevkiinin 2886 sayılı Kanun'un 51/g ve dava konusu Yönetmeliğin 55. maddesinin 4. fıkrasının (c) bendi ile 63. maddesine göre pazarlık usulüyle kiralanmasına ilişkin ihalelerin yapıldığı ve bu ihalelere tek istekli olarak katılan ... Ltd. Şti.'ye anılan yerlerin 10 yıllığına kiralanmasına karar verildiği görülmektedir.
	Bu durumda, davacının tahsis talebinin uygun görülüp görülmeyeceğinin idarenin takdir yetkisinde olduğu, nitekim davacının başvurusuna konu taşınmazların tahsisi yoluna da gidilmediği anlaşıldığından, davacının tahsis talebinin zımnen reddedilmesinde hukuka aykırılık bulunmamakla birlikte; davalı idare tarafından, başvuruya konu yerlerin kiralama ihalelerinin, davacının, "yapılacak ihalelerin tümüne iştirak edeceğinden, yapılacak ihalelerin içerik, gün, yer ve saatinin bir ay önceden ... Belediyesine duyurulması" talebi sonrasında Yönetmeliğin 55. maddesinin 4. fıkrasının (c) bendi kapsamında gerçekleştirildiği anlaşıldığından ve anılan Yönetmelik hükmünde hukuka uygunluk görülmediğinden, gerçekleştirilecek olan ihaleye katılmak için davacı tarafından yapılan başvurunun zımnen reddine dair dava konusu işlemde de hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacı tarafından ... Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne yapılan ... tarih ve ... sayılı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlem ile 02/05/2013 tarih ve 28635 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tabiat Varlıkları ve Doğal Sit Alanları ile Özel Çevre Koruma Bölgelerinde Bulunan Devletin Hüküm ve Tasarrufu Altındaki Yerlerin İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 55. maddesinin 4. fıkrasının (c) bendinin İPTALİNE oyçokluğuyla,
2. Dava konusu Yönetmeliğin 55. maddesinin 4. fıkrasının (c) bendi hariç diğer kısımları yönünden DAVANIN REDDİNE oybirliğiyle,

2. Dava konusu Yönetmeliğin 55. maddesinin 4. fıkrasının (c) bendi hariç diğer kısımları yönünden DAVANIN REDDİNE oybirliğiyle,
3. Dava kısmen ret, kısmen iptal ile sonuçlandığından, ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam...-TL yargılama giderinin yarısı olan...-TL'nin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, kalan ...-TL'nin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, ...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 
5. Davalı yanında müdahil tarafından yapılan toplam ...-TL yargılama giderinin yarısı olan ...-TL'nin davacıdan alınarak davalı idare yanında müdahile verilmesine, kalan ...-TL'nin davalı yanında müdahil üzerinde bırakılmasına, 
6. Davacı yanında müdahiller tarafından yapılan toplam ...-TL yargılama giderinin yarısı olan ...TL'nin davalı idareden alınarak davacı yanında müdahillere verilmesine, kalan ...-TL'nin davacı yanında müdahiller üzerinde bırakılmasına,
7. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra taraflara ve müdahillere iadesine,
8. Fazladan yatırılan...-TL harcın istemi halinde davacıya iadesine,
9. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 16/10/2024 tarihinde karar verildi.
(X) KARŞI OY:
Dava konusu Tabiat Varlıkları ve Doğal Sit Alanları ile Özel Çevre Koruma Bölgelerinde Bulunan Devletin Hüküm ve Tasarrufu Altındaki Yerlerin İdaresi Hakkında Yönetmelik'in "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, bu Yönetmelikte geçen "kanun" kelimesinin 08/09/1983 tarih ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nu ifade ettiği belirtilmiş; Yönetmeliğin "İhale esasları" başlıklı 55. maddesinin 4. fıkrasında, "Aşağıda belirtilen kurum ve kuruluşlara Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler Kanun'un 51. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine göre pazarlıkla kiraya verilebilir. (...) c) En az on yıl süreli, çevrenin ve biyolojik çeşitliliğin en uygun şekilde korunması, kullanması, izlenmesi, proje geliştirilmesi, iyileştirilmesi ile çevre kirliliğinin önlenmesi amacı ile faaliyet gösteren vakıflara veya bu vakıfların kuruluşlarına kiraya verme (...)" kuralına yer verilmiştir.

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "Pazarlık usulüyle yapılacak işler" başlıklı 51. maddesinde, "Aşağıda yazılı işlerin ihalesi, pazarlık usulüyle yapılabilir; (...) (g) Kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı veya açık teklif yöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen, Devletin özel mülkiyetindeki taşınır ve taşınmaz malların kiralanması, trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi" düzenlemesine; anılan Kanun'un 71 ila 82. maddelerinin yer aldığı "İhale Usullerine Tabi Olmayan İşler" başlıklı üçüncü kısmında ise anılan maddelerde yer alan bazı düzenlemelerle ihalesiz olarak bazı işlerin gördürülebileceği belirtilmiş olup, 2886 sayılı Kanun'da, belirtilen işlerin ihalesiz olarak gördürülmesi mümkün kılınmıştır. 
Bu durumda, idarelerce tabiat varlıkları ve doğal sit alanları ile özel çevre koruma bölgelerinde yer alan Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin pazarlık usulüyle ile gerçekleştirilecek ihale ile kiralanabileceği, bununla birlikte bu ve benzeri yerlere ilişkin olarak ihaleye çıkılmaksızın maddede belirtilen kişi, kurum ve kuruluşlara doğrudan doğruya kiralama, kullanma izni, işletme hakkı verilebileceği anlaşıldığından, dava konusu Yönetmelik'in 55. maddesiyle, davalı Bakanlık tarafından 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile (Mülga 644 sayılı KHK ile aynı düzenlemeleri içermektedir) kendisine verilen görev ve yetki sınırları içerisinde ve Yönetmelik'in dayanağı kanun olmamakla birlikte uygulanacak kanun olarak atıfta bulunulan 2886 sayılı Kanun'a uygun düzenleme yapıldığı anlaşıldığından, Yönetmelik'in 55. maddesinin 4. fıkrasının (c) bendinde hukuka aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu Yönetmelik'in 55. maddesinin 4. fıkrasının (c) bendinde hukuka aykırılık bulunmadığından, bu kısım yönünden de davanın reddine karar verilmesi gerektiği oyuyla kararın bu kısmına katılmıyoruz.
Danıştay — Esas No: 2024/3010, Karar No: 2024/5289, Tarih: 16.10.2024

"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
DOKUZUNCU DAİRE
Esas No : 2024/3010
Karar No : 2024/5289
 
TEMYİZ EDEN (DAVACI)	: ... İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş.
VEKİLİ	: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI)	:... Başkanlığı
VEKİLİ	: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca ihale edilen ... ihale kayıt nolu "... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 2. Etap 403 Konut ve 1 Adet Ticaret Merkezi İnşaatı ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi"ne ilişkin  ihale kararı ve sözleşme nedeniyle ödenen damga vergisinin iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun zımnen reddine dair işlemin iptali ve ödenen tutarın tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte iadesi istemine ilişkindir. 
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin... tarih ve E:... K:... sayılı kararıyla; olayda, dava konusu işlem ile iadesi istenen damga vergisinin, davacı tarafından kazanılan ihalenin döviz kazandırıcı nitelikte olup olmadığına bağlı olduğu, söz konusu ihalenin döviz kazandırıcı nitelikte olup olmadığının tespitinin ise, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun Ek 2. Maddesinin 4. Fıkrasında yer alan "uluslararası ihale" tanımının yorumlanmasına bağlı olup, söz konusu 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun Ek 2. Maddesinin 4. Fıkrasında yer alan  "ve yabancı firmalarca da teklif verilen" ibaresinin, davacı sözleşmeye ilişkin damga vergisini ödemesinden önce iptal edildiği, diğer bir anlatımla, iptal edilen kanun hükmünün verginin ödendiği tarihte yürürlükte bulunmadığı ve vergilendirme işleminin de yürürlükte olan mevzuata aykırı yapıldığı, dolayısıyla vergilendirme işleminin dayanağı kanun hükmünün Anayasa Mahkemesince iptal edilmesi sonrasında iptal edilmiş kanun hükmüne istinaden yapılmış tahsilatların iade edilip edilmeyeceği hususu açık bir hata olduğundan düzeltme şikayete konu edilebileceği sonucuna varılarak dava konusu düzeltme-şikayet başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı; öte yandan, davacıdan haksız olarak tahsil edildiği sonucuna varılan anılan tutarların davacıya iadesi de gerektiği; faiz istemine ilişkin ise; tahsili hukuka aykırı bulunan ve idarece tahsili tarihinden işbu karara göre iadesi tarihine kadar geçen süre içinde kullanımından mahrum kalınan tutarın yer verilen Kanun hükmü uyarınca tahsil tarihinden işbu karar uyarınca yapılacak iadeye kadar işleyecek tecil faizi oranında hesaplanacak faiziyle birlikte davacıya iadesi gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne, dava konusu işlemin iptaline, davacıdan tahsil olunan  dava konusu tutarın tahsil tarihinden itibaren işleyecek tecil faiziyle birlikte davacıya iadesine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca davacıya ihale edilen ... ihale kayıt numaralı "... ili, ... ilçesi, ... mahallesi 2. Etap 403 Konut ve 1 Adet Ticaret Merkezi İnşaatı ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi"nin uluslararası bir ihale olduğunun açık olmasına karşın, davacının ara karara cevaben verdiği dilekçesinde ihale konusu işe ilişkin vergi, resim, harç istisna belgesinin bulunmadığının beyan edildiği, bu durumda işin ihalesi uluslararası ihale olmakla birlikte işe ilişkin istisna belgesi   bulunmadığı anlaşıldığından, dava konusu ihaleye ilişkin imzalanan sözleşmenin ve alınan ihale kararının damga vergisinden istisna tutulmasının mümkün bulunmadığı sonucuna varılmış olup, davacı tarafından ödenen sözleşme damga vergisi ve ihale kararı damga vergisinin iadesi isteminin zımnen reddine dair dava konusu işlemde hukuka aykırılık, davanın kabulü yolunda verilen Mahkeme kararında ise hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne, Vergi mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir. 
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: İşin ihalesine katılımın yerli ve yabancı isteklilere açık olması  edeniyle ihalenin uluslararası ihale olduğu, dolayısıyla damga vergisini istisnası kapsamında olan iş nedeniyle düzenlenen kağıtlara ilişkin olarak damga vergisi alınmasının vergi hatasına dayandığı iddiasıyla kararın bozulması istenilmektedir. 
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ:488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun Ek 2/2 maddesinde döviz kazandırıcı faaliyetler arasında, Kalkınma Bakanlığınca yayımlanan  cari yıl yatırım programında yer alan yatırımlar sayılarak kural kapsamında anılan yatırımlara ilişkin olarak düzenlenen kağıtlar damga vergisinden müstesna tutulmuştur. Öte yandan ihalesinde yabancı firmalarca teklif verilmemesi nedeniyle  döviz kazandırıcı faaliyetlerin vergi resim harç istisna belgesine bağlanmasına engel olan 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun Ek 2. maddesinde yer alan "... ve yabancı firmalarca da teklif verilen" ibaresinin iptali istemiyle yapılan başvuru üzerine verilen Anayasa Mahkemesinin 24/12/2020 tarih ve E:2020/15, K:2020/78 sayılı kararıyla mülkiyet hakkına müdahale içeren normun, hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik unsurlarını ihtiva etmediği tespitinde bulunularak, anılan  maddede geçen ... ve yabancı firmalarca da teklif verilen" ibaresinin iptaline karar verildiği görülmektedir. Anayasa Mahkemesi iptal kararı ile normun bünyesinde mülkiyet hakkına müdahalede bulundurması gereken unsurları barındırmadığı, diğer bir ifadeyle mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin kanunilik koşulunu sağlamadığı ortaya çıkmış olup Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığı karşısında, Anayasa Mahkemesi iptal kararlarının yürürlüğe girmesi ile öznel işlemlerin dayanağı normun Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe gireceği güne kadar ki dönem için geçerliliği iptal karının yürürlüğe girmesiyle sona ereceğinin, Anayasa Mahkemesi tarafından Anayasa aykırılığı saptanan norma dayanarak tesis edilen islemlerin geçerliliğini ileriye yönelik ilelebet  sürdürebilmelernin olanaksız hale geleceğinin kabulü gerekmektedir. Zira iptal kararının yürürlüğe girmesiyle normu ileriye yurutmenin, bu norma dayanan öznel işlemlere ileriye dönük geçerlilik tanımaya hukuki imkan bulunmamaktadır. Aksinin kabulü dayanak normu yürürlükten kalkmış  öznel işlemlerle kişilere Anayasa ile teminat altına alınan hak ve ödevlerin ötesinde ileriye yönelik ilelebet hak bahşedilmesi, ödev yüklenmesi anlamına gelecektir ki bu durum Anayasada düzenlenen Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ilkesine ve mülkiyet hakkı bağlamında eşitlik ilkesine aykırı düşecektir.Bu itibarla, öznel işlemlerin dayanağı normun iptaline dair Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe girmesiyle birlikte hukuki denetiminin oluşan yeni hukuki duruma göre yapılması gerektiği açıktır. Bu durumda, Anayasa Mahkemesi kararının resmi gazetede yayımlandığı tarihten önce yapılan ve ihalesine katılımın yerli ve yabancı tüm isteklilere açık olduğu yasada döviz kazandırıcı faaliyet olarak kabul edilmiş işlere ilişkin işlemler nedeniyle düzenlenen kağıtlara istisna belgesi aranmaksızın damga vergisi istisnası uygulanması gerektiği sonucuna varılmakla birlikte uyuşmazlıkta, ihale konusu işin, 488 sayılı Kanunun ek-2

. Bu durumda, Anayasa Mahkemesi kararının resmi gazetede yayımlandığı tarihten önce yapılan ve ihalesine katılımın yerli ve yabancı tüm isteklilere açık olduğu yasada döviz kazandırıcı faaliyet olarak kabul edilmiş işlere ilişkin işlemler nedeniyle düzenlenen kağıtlara istisna belgesi aranmaksızın damga vergisi istisnası uygulanması gerektiği sonucuna varılmakla birlikte uyuşmazlıkta, ihale konusu işin, 488 sayılı Kanunun ek-2. maddesi kapsamında sayılan döviz kazandırıcı faaliyetler arasında  olduğunun davacı tarafından ortaya konulmadığı, işin ihalesinin uluslararası ihale olmasının ise tek başına ihale konusu işin döviz kazandırıcı faaliyet sayılmasına yeterli olmadığı anlaşıldığından, vergiye tabi kağıtların düzenlenmesi nedeniyle davacıdan vergi alınmasında vergi hatası bulunmadığı, dolayısıyla dava konusu işlemde hukuka aykırılık, davayı kabul eden Vergi mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunu yazılı gerekçeyle kabul ederek Vergi mahkemesi kararının kaldırılmasına davanın reddine hükmeden Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibariyle hukuka aykırılık bulunmaması nedeniyle temyiz isteminin reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE: 
MADDİ OLAY: Davacı tarafından, Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca ihale edilen ... ihale kayıt nolu "... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 2. Etap 403 Konut ve 1 Adet Ticaret Merkezi İnşaatı ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi"ne ilişkin  ihale kararı ve sözleşme nedeniyle ödenen damga vergisinin iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun zımnen reddine dair işlemin iptali ve ödenen tutarın tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte iadesi istenilmektedir.
İLGİLİ MEVZUAT: 
Anayasa’nın 35. maddesinde, "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmü yer almaktadır.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Ek 1 Numaralı Protokolünün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesinde, "Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez." hükmüne yer verilmiştir.
Anayasa ve uluslararası sözleşmelerde mülkiyet hakkını korumaya yönelik düzenlemelere yer verilmiş ve mülkiyet hakkı korunması gereken temel insan hakları arasında sayılmıştır. Mülkiyet hakkına müdahalelerin de olabileceği hükme bağlanarak bu müdahalelerde kamu yararı, kanuni düzenleme ve ölçülülük ya da orantılılık gibi uluslararası hukukun genel ilkelerinin varlığının dikkate alınması gerektiği, aksi durumda müdahalenin mülkiyet hakkının ihlaline neden olacağı kabul edilmiştir. Bu husus Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarıyla da ortaya konulmuştur.

Anayasa'nın 153. maddesinde ise Anayasa Mahkemesi kararlarının kesin olduğu, iptal kararlarının gerekçesi yazılmadan açıklanamayacağı, Anayasa Mahkemesinin, bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemeyeceği, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümlerinin, iptal kararlarının Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkacağı, gereken hallerde, Anayasa Mahkemesinin, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabileceği, bu tarihin, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemeyeceği, iptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda, Türkiye Büyük Millet Meclisinin, iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak kanun teklifini, öncelikle görüşüp karara bağlayacağı, iptal kararlarının geriye yürümeyeceği, Anayasa Mahkemesi kararlarının Resmî Gazete'de hemen yayımlanacağı ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlayacağı düzenlenmiştir.