muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Danıştay — Esas No: 2023/2160, Karar No: 2024/4308, Tarih: 25.09.2024

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:  İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ihalesi gerçekleştirilen 2016/333904 hale kayıt numaralı "Bakırköy Ataköy Uluslararası Gençlik Merkezi İnşaatı İşi"  uhdesinde kalan davacı şirketin ödediği 370.606,11-TL sözleşme ve 222.441,86-TL ihale kararı damga vergisinin iadesi istemiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine ilişkin ... tarih ve E... sayılı işlemin iptali ile ödenen verginin faiziyle iadesi istenilmektedir.
İLGİLİ MEVZUAT:
	213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 19. maddesinin 1. fıkrasında, vergi  alacağının, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülü ile doğacağı; 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun 1. maddesinin 2. fıkrasında, bu Kanundaki kağıtlar teriminin, yazılıp imzalanmak veya imza yerine geçen bir işaret konmak suretiyle düzenlenen ve herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek olan belgeleri ifade edeceği; aynı Kanun'un 3. maddesinin birinci fıkrasında ise, damga vergisinin mükellefinin kağıtları imza edenler olduğu, resmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kağıtların damga vergisini kişilerin ödeyeceği; 8. maddesinde, bu Kanundaki resmi dairlerden maksadın genel ve özel bütçeli idarelerle, il özel idareleri, belediyeler ve köyler olduğu, bu dairelere bağlı olup ayrı tüzel kişiliği bulunan iktisadi işletmelerin resmi daire sayılmayacağı  kurallarına yer verilmiştir.   
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Kanun belediyeleri kapsar" düzenlemesi ve "Belediyeye tanınan muafiyet" başlıklı 16. maddesinde; "Belediyenin kamu hizmetine ayrılan veya kamunun yararlanmasına açık, gelir getirmeyen taşınmazları ile bunların inşa ve kullanımları katma değer vergisi ile özel tüketim vergisi hariç her türlü vergi, resim, harç, katılma ve katkı paylarından muaftır." düzenlemesi, 16. maddenin gerekçesinde de bu madde ile "kamu tüzel kişisi olan belediyelerin yararlanacağı muafiyetlerin belirlendiği" yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ihalesi yapılıp davacı uhdesinde kalan "Bakırköy Ataköy Uluslararası Gençlik Merkezi İnşaatı İşi" nedeniyle davacı tarafından ödenen toplam 593.047,97-TL sözleşme ve ihale kararı damga vergisinin, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 16. maddesi uyarınca vergi hatası kapsamında vergiden muaf olduğu iddiasıyla yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddedildiği anlaşılmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ihalesi yapılıp davacı uhdesinde kalan "Bakırköy Ataköy Uluslararası Gençlik Merkezi İnşaatı İşi" nedeniyle davacı tarafından ödenen toplam 593.047,97-TL sözleşme ve ihale kararı damga vergisinin, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 16. maddesi uyarınca vergi hatası kapsamında vergiden muaf olduğu iddiasıyla yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddedildiği anlaşılmaktadır.
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun 8. maddesi uyarınca  İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin resmi daire olması ve Kanunun 3. maddesi uyarınca resmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlerin damga vergisinin kişiler tarafından ödeneceğinin hüküm altına alınması nedeniyle  İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile davacı arasında imzalanan, ihale ve sözleşme damga vergisinin kişiler tarafından ödeneceği açık olup, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 2. maddesinde Kanunun belediyeleri kapsadığının belirtildiği, 16. maddesindeki muafiyetin ise kendi özel Kanununa istinaden belediyelere tanındığı, anılan maddenin gerekçesiyle birlikte değerlendirildiğinde ihaleyi yapan belediyeye 5393 sayılı Belediye Kanunu uyarınca tanınan muafiyet hükmünün konuya tanınmayıp belediyeye  tanındığı, verginin ödenmesinden sadece belediyelerin muaf tutulacağı,  belediyenin faaliyetleri ile ilgili olarak ihaleyi alan şirkete muafiyet hükmünün uygulanamayacağı, damga vergilerinin, vergileri ödemekle yükümlü olan davacı tarafından beyan edilip ödendiği, davacıya Damga Vergisi Kanunu uyarınca tanınan herhangi bir istisna hükmü bulunmadığı, bu durumda olayda vergi hatası bulunmadığı anlaşıldığından davacı tarafından yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine yönelik işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından yukarıda yazılı gerekçeyle davanın kabulüne karar veren Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
     	   Açıklanan nedenlerle;
								1. Davalının temyiz isteminin kabulüne,
	2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
	3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesine gönderilmesine, 25/09/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.
Danıştay — Esas No: 2023/2159, Karar No: 2024/4309, Tarih: 25.09.2024

"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
 DOKUZUNCU DAİRE 
Esas	No : 2023/2159
Karar	No : 2024/4309
TEMYİZ EDEN (DAVALI)	:... Başkanlığı-ANKARA 
VEKİLİ                                           : Av. ...
 
KARŞI TARAF (DAVACI)              : ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi	       
VEKİLİ                                           : Av. ...
İSTEMİN KONUSU           : ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin  ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ihalesi gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "İstanbul Anadolu Yakası Kamu Binaları Bakım Onarım ve Ek Hizmet Yapıları 4. Grup İnşaatı İşi" uhdesinde kalan davacı şirket tarafından ödenen 715.463,07-TL sözleşme damga vergisinin iadesi istemiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine ilişkin ... tarih ve E... sayılı işlemin iptali ile ödenen verginin faiziyle iadesi istemine ilişkindir. 
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dosyanın incelenmesinden; İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ihalesi yapılan "İstanbul Anadolu Yakası Kamu Binaları Bakım Onarım ve Ek Hizmet Yapıları 4. Grup İnşaatı İşi" nedeniyle ödenen 715.463,07-TL sözleşme damga vergisinin, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 16. maddesi uyarınca iadesi istemiyle düzeltme şikayet başvurusu yapıldığı, başvurunun reddedildiği, İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile davacı arasında imzalanan söz konusu sözleşmenin mükellefinin, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun 8. maddesi uyarınca resmi daire olması sebebiyle ve söz konusu Kanunun 3. maddesi uyarınca damga vergisini kişiler ödeyeceğinden, davacı olduğu, davacının mükellefi olduğu damga vergisine ilişkin olarak davacıya tanınmış herhangi bir muafiyet ve/veya olaya özgü bir istisna hükmü de bulunmadığı, her ne kadar davacı tarafından, 5393 sayılı Belediye Kanunu madde 16 gereğince belediyelere muafiyet tanındığı itirazı ileri sürülmüş ise de; söz konusu muafiyetin belediyelere tanınan bir muafiyet olduğu, oysa olaydaki damga vergisinin mükellefinin belediye olmadığı, söz konusu damga vergisinin mükellefinin davacı olduğu ve davacıya tanınan herhangi bir muafiyet hükmünün de bulunmadığı sonuç ve kanaatine varıldığından, davacının iddialarının yerinde görülmediği, damga vergisinin mükellefi olan davacıya tanınan herhangi bir muafiyet hükmünün bulunmadığı, olayda herhangi bir vergi hatası bulunmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için 5393 sayılı Yasanın 16. maddesinin sadece belediyeye bir muafiyet mi tanıdığının yoksa bunun yanında ayrıca belli başlı işler için öngörülmüş bir istisna mı olduğunun açıklığa kavuşturulması gerektiği, maddede iki ayrı duruma yer verilmiş olup belediyenin kamu hizmetine ayrılan veya kamunun yararlanmasına açık gelir getirmeyen taşınmazları ile bu taşınmazların inşa ve kullanımlarından söz edilerek katma değer vergisi ile özel tüketim vergisi hariç her türlü vergi, resim, katılma ve katkı paylarından muaf olduğunun düzenlendiği, Belediyelerin bu taşınmazların inşa işi ile iştigal etmediği, katma değer vergisi ve özel tüketim vergisi mükellefi olamayacağı, yine kurumlar ve gelir vergisi mükellefi olmasının da söz konusu olmadığı hususu da değerlendirildiğinde inşa ve kullanım bakımından tanınan muafiyetin sadece belediyeye tanınmadığı, Kanunda açıkça katılma ve katkı paylarından da muafiyetten söz edilmekte olup belediyelerin söz konusu katılma paylarının mükellefi değil alanı -tarh tahakkuk ve tahsil edeni- olduğu düşünüldüğünde kanun koyucunun amacının bu taşınmazların inşa işinin söz konusu vergilerden muaf tutulması olduğu sonucunun ortaya çıktığı, Kanunda her türlü vergi ibaresine de yer verildiğinden damga vergisinin de bu kapsamda olduğu, davacı şirketin üstlendiği inşaat yapım işinin kamu hizmetine ayrılan, kamunun yararlanmasına açık gelir getirmeyen bir taşınmaza ilişkin ve inşa işi ile ilgili olarak sadece belediyeye değil işin kendisine tanınmış bir muafiyetin söz konusu olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne, Vergi Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kabulüne, dava konusu işlemin iptaline, dava konusu damga vergilerinin ödeme tarihinden iade tarihine kadar tecil faiziyle birlikte davacıya iadesine karar verilmiştir.
 TEMYİZ EDENİN İDDİALARI:  5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 16. maddesi ile belediyeler için özel istisna hükmü getirdiği, bu hüküm kapsamında belediye tarafından yapılan ihale nedeniyle ödenen vergilerin muafiyet kapsamında olduğu, damga vergisi açısından vergi hatası bulunduğu iddiasıyla kararın bozulması istenilmektedir. 
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir. 
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Davalı temyiz isteminin kabulü ile kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
     Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY: İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ihalesi gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "İstanbul Anadolu Yakası Kamu Binaları Bakım Onarım ve Ek Hizmet Yapıları 4. Grup İnşaatı İşi"  uhdesinde kalan davacı şirket tarafından ödenen 715.463,07-TL sözleşme damga vergisinin iadesi istemiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine ilişkin ... tarih ve E... sayılı işlemin iptali ile ödenen verginin faiziyle iadesi istenilmektedir.

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY: İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ihalesi gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "İstanbul Anadolu Yakası Kamu Binaları Bakım Onarım ve Ek Hizmet Yapıları 4. Grup İnşaatı İşi"  uhdesinde kalan davacı şirket tarafından ödenen 715.463,07-TL sözleşme damga vergisinin iadesi istemiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine ilişkin ... tarih ve E... sayılı işlemin iptali ile ödenen verginin faiziyle iadesi istenilmektedir.
İLGİLİ MEVZUAT:
	213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 19. maddesinin 1. fıkrasında, vergi  alacağının, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülü ile doğacağı; 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun 1. maddesinin 2. fıkrasında, bu Kanundaki kağıtlar teriminin, yazılıp imzalanmak veya imza yerine geçen bir işaret konmak suretiyle düzenlenen ve herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek olan belgeleri ifade edeceği; aynı Kanun'un 3. maddesinin birinci fıkrasında ise, damga vergisinin mükellefinin kağıtları imza edenler olduğu, resmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kağıtların damga vergisini kişilerin ödeyeceği; 8. maddesinde, bu Kanundaki resmi dairlerden maksadın genel ve özel bütçeli idarelerle, il özel idareleri, belediyeler ve köyler olduğu, bu dairelere bağlı olup ayrı tüzel kişiliği bulunan iktisadi işletmelerin resmi daire sayılmayacağı kurallarına yer verilmiştir.   
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Kanun belediyeleri kapsar" düzenlemesi ve "Belediyeye tanınan muafiyet" başlıklı 16. maddesinde; "Belediyenin kamu hizmetine ayrılan veya kamunun yararlanmasına açık, gelir getirmeyen taşınmazları ile bunların inşa ve kullanımları katma değer vergisi ile özel tüketim vergisi hariç her türlü vergi, resim, harç, katılma ve katkı paylarından muaftır." düzenlemesi, 16. maddenin gerekçesinde de bu madde ile "kamu tüzel kişisi olan belediyelerin yararlanacağı muafiyetlerin belirlendiği" yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden,  İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ihalesi yapılıp davacı uhdesinde kalan "İstanbul Anadolu Yakası Kamu Binaları Bakım Onarım ve Ek Hizmet Yapıları 4. Grup İnşaatı İşi" nedeniyle davacı tarafından ödenen 715.463,07-TL sözleşme damga vergisinin, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 16. maddesi uyarınca vergi hatası kapsamında vergiden muaf olduğu iddiasıyla yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddedildiği anlaşılmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden,  İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ihalesi yapılıp davacı uhdesinde kalan "İstanbul Anadolu Yakası Kamu Binaları Bakım Onarım ve Ek Hizmet Yapıları 4. Grup İnşaatı İşi" nedeniyle davacı tarafından ödenen 715.463,07-TL sözleşme damga vergisinin, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 16. maddesi uyarınca vergi hatası kapsamında vergiden muaf olduğu iddiasıyla yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddedildiği anlaşılmaktadır.
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun 8. maddesi uyarınca  İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin resmi daire olması ve Kanunun 3. maddesi uyarınca resmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlerin damga vergisinin kişiler tarafından ödeneceğinin hüküm altına alınması nedeniyle  İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile davacı arasında imzalanan, ihale ve sözleşme damga vergisinin kişiler tarafından ödeneceği açık olup, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 2. maddesinde Kanunun belediyeleri kapsadığının belirtildiği, 16. maddesindeki muafiyetin ise kendi özel Kanununa istinaden belediyelere tanındığı, anılan maddenin gerekçesiyle birlikte değerlendirildiğinde ihaleyi yapan belediyeye 5393 sayılı Belediye Kanunu uyarınca tanınan muafiyet hükmünün konuya tanınmayıp belediyeye  tanındığı, verginin ödenmesinden sadece belediyelerin muaf tutulacağı,  belediyenin faaliyetleri ile ilgili olarak ihaleyi alan şirkete muafiyet hükmünün uygulanamayacağı, damga vergilerinin, vergileri ödemekle yükümlü olan davacı tarafından beyan edilip ödendiği, davacıya Damga Vergisi Kanunu uyarınca tanınan herhangi bir istisna hükmü bulunmadığı, bu durumda olayda vergi hatası bulunmadığı anlaşıldığından davacı tarafından yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine yönelik işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından yukarıda yazılı gerekçeyle davanın kabulüne karar veren Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
     	   Açıklanan nedenlerle;						1. Davalının temyiz isteminin kabulüne,
	2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...  sayılı kararının BOZULMASINA,
	3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare   Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesine gönderilmesine, 25/09/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.
Danıştay — Esas No: 2024/2728, Karar No: 2024/4971, Tarih: 25.09.2024

"İçtihat Metni"
                T.C.
 D A N I Ş T A Y
 ALTINCI DAİRE  
Esas     No : 2024/2728
Karar	No : 2024/4971                                                                                
DAVACI	: ...	  
VEKİLİ	: Av. ...
DAVALILAR	: 1- ... - ...
		2- ... Başkanlığı - ...
VEKİLLERİ	: Av. ...
DAVANIN KONUSU     : Kastamonu ve Sinop illeri sınırları içerisinde bulunan ve ekli haritalar ile listelerde sınır ve koordinatları gösterilen sahalarda yer alan özel mülkiyete konu taşınmazların, bu bölgelerde meydana gelen sel ve heyelan afeti nedeniyle ihtiyaç duyulan yapılaşmanın ivedilikle gerçekleştirilmesi amacıyla Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 25/08/2021 tarih ve 31579 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, ... tarih ve ... sayılı Cumhurbaşkanlığı kararının Kastamonu İli, Bozkurt İlçesi, ... Mahallesi, ... ada ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin olarak ve 02/10/2021 tarih ve 31616 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 01/10/2021 tarih ve 4566 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararının Kastamonu ili, Bozkurt ilçesi, ... Mahallesi,  ... ada ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin olarak iptali ile  anılan taşınmazlara yönelik ... Asliye Hukuk Mahkemesince verilen acele el koyma kararlarının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, acele kamulaştırma kararının alınabilmesi için gerekli olan acelelik halinin ve olağanüstü koşulların somut olayda gerçekleşmediği, acele kamulaştırma işleminde kamu yararı bulunmadığı, mülkiyet hakkına müdahalenin ölçüsüz ve orantısız olduğu, dava konusu işlemin iptali gerektiği  ileri sürülmektedir.
DAVALILARIN SAVUNMALARI : 2021 yılı yaz aylarında bölgede meydana gelen sel ve heyelan afeti sonrasında bölge halkının hem konutlarını hem de geçim kaynaklarını yitirdiği, bölgede ihtiyaç duyulan yapılaşmanın ivedilikle sağlanması için proje sahasında yer alan özel mülkiyete konu taşınmazların acele kamulaştırılmasında kamu yararının görüldüğü, olayda acelelik halinin bulunduğu, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır. 
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ  ...'IN DÜŞÜNCESİ : 4566 sayılı Cumhurbaşkanı kararının ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz yönünden davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ  ...'IN DÜŞÜNCESİ : 4566 sayılı Cumhurbaşkanı kararının ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz yönünden davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'İN DÜŞÜNCESİ : Dava Kastamonu ve Sinop illeri sınırları içerisinde bulunan ve ekli listelerde sınır ve koordinatları gösterilen sahalarda yer alan özel mülkiyete konu taşınmazların, bu bölgelerde meydana gelen sel ve heyelan afeti nedeniyle ihtiyaç duyulan yapılaşmanın gerçekleştirilmesi amacıyla 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 25/08/2021 tarih ve 31579 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 24/08/2021 tarih ve 4415 sayılı Cumhurbaşkanı kararının  Kastamonu ili, Bozkurt ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden, 02.10.2021 tarih ve 31616 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 01.10.2021 tarih ve 4566 sayılı Cumhurbaşkanı kararının Kastamonu ili, Bozkurt ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ...  parsel sayılı taşınmaz yönünden iptali istemiyle açılmış, İdari Dava Daireleri Kurulunca Danıştay Altıncı Dairesi kararının bozulmasına karar verilen ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin olarak işin esası incelenmiştir. 
	Anayasa’nın 35. maddesinde, "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmü yer almaktadır.
	Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Ek 1 Numaralı Protokolünün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesinde, "Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez." hükmüne yer verilmiştir.
Anayasa ve uluslararası sözleşmelerde mülkiyet hakkını korumaya yönelik düzenlemelere yer verilmiş ve mülkiyet hakkı korunması gereken temel insan hakları arasında sayılmıştır. Mülkiyet hakkına müdahalelerin de olabileceği hükme bağlanarak bu müdahalelerde kamu yararı, kanuni düzenleme ve ölçülülük ya da orantılılık gibi uluslararası hukukun genel ilkelerinin varlığının dikkate alınması gerektiği, aksi durumda müdahalenin mülkiyet hakkının ihlaline neden olacağı kabul edilmiştir. Bu husus Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarıyla da ortaya konulmuştur.

Bu bağlamda idarelerin, kanunlarla ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını kamulaştırabileceği 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 3. maddesinde hükme bağlanmış ve devam eden maddelerinde bu olağan kamulaştırmanın usül ve şartları düzenlenmiştir.
Anılan Kanun'un 27. maddesinde ise "3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın10 uncu madde esasları dairesinde ve 15 inci madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına 10 uncu maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir." hükmüne yer verilmiştir.
Taşınmazın mülkiyetinin kamu hizmetini yürütecek olan idareye geçmesine ilişkin Kamulaştırma Kanununun 3. maddesi ve devamı maddeleri uyarınca yapılan (olağan) kamulaştırma ile mülkiyetin malikin üzerinde kalmasına rağmen taşınmaza el konularak kullanımının idareye geçmesine ilişkin Kanun'un 27. maddesinde düzenlenen acele kamulaştırma işlemi aynı taşınmaza ilişkin olsa da farklı işlemlerdir. İdare doğrudan olağan kamulaştırma yapabileceği gibi olağanüstü bazı durumlarda önce acele kamulaştırma işlemi tesis edip sonra kamulaştırma işlemini tamamlayabilir. Acele kamulaştırma ile taşınmaza el konulduktan sonra idare tarafından öncelikle satın alma yolunun işletilmesi, bunun mümkün olamaması durumunda ise asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açılması gerekmektedir. Taşınmazın maliki, taşınmazına el konulması üzerine acele kamulaştırma işleminin iptali istemiyle dava açabileceği gibi asliye hukuk mahkemesinde açılan dava üzerine olağan kamulaştırmaya dönüşen işlemin iptali istemiyle de ayrıca dava açabilir.