muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2017/1714, Karar No: 2017/3190, Tarih: 12.04.2017

**10. Hukuk Dairesi         2017/1714 E.  ,  2017/3190 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Asliye Hukuk Mahkemesi

Dava, 2926 sayılı Kanun kapsamında Tarım Bağ-Kur sigortalılığının tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, ilamında belirtilen gerekçelerle davanın feragat nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Hükmün, davacı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davacı 10.12.2014 tarihli dilekçesi ile davadan feragat ettikleri anlaşılmaktadır.

Davanın yasal dayanağı olan 2926 sayılı Kanunun “sigortalılığın başlangıcı ve zorunlu oluşu” başlığını taşıyan 5. maddesinin birinci fıkrasında, “2. madde kapsamına girenler, on sekiz yaşını doldurdukları tarihi takip eden yıl başından itibaren sigortalı sayılırlar. Ancak, 7. maddede belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülükleri kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden ay başından itibaren başlar.”, ikinci fıkrasında, “Bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçilemez ve kaçınılamaz.” hükmü öngörülmüş olup; sigortalı olmak, kamu düzenine ilişkin, kişiye bağlı, vazgeçilemez ve kaçınılamaz hak ve yükümlülük doğuran bir hukuksal statü meydana getirmektedir. Kişilerin ve sosyal güvenlik kuruluşlarının bu statünün oluşumundaki rolü, yenilik doğurucu ve iradi bir durum değil, kanun gereği kendiliğinden oluşan statüyü belirlemekten ibarettir. Dolayısıyla, sosyal güvenlik hakkından HMK. 307. (HUMK. 91.) maddesi kapsamında feragat olanaksızdır ve açılan sigortalılığın ve sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davadan da vazgeçilemez. Davacı ancak, HMK. 123. maddesinde düzenlenen hakkını kullanabilir ve ileride yeniden dava açabilme hakkını saklı tutarak, davalının rızası ile davanın takibinden vazgeçebilir veya HMK. 150. maddesi hükmü gereğince davayı takip etmeyerek yenileninceye kadar dosyanın işlemden kaldırılması ve giderek davanın açılmamış sayılması sonucunu elde edebilir.

Bu nedenle; inceleme konusu davada, davacı vekili davadan feragat ettiğini bildirdiğine göre Mahkemece, HMK. 123. veya duruma göre HMK. 150. maddelerinde öngörülen prosedür işletilmeli, sonuca göre dava konusu istem hakkında karar verilmelidir.

Yukarıda açıklanan ve hükümden sonra ortaya çıkan maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulduğunda, Mahkemece verilen kararın, usul ve yasaya aykırı olduğu belirgin olup, bozulması gerekmektedir.

O hâlde, davacının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ : Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istem halinde davacıya iadesine, 12.04.2017 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/14381, Karar No: 2017/10393, Tarih: 19.06.2017

**3. Hukuk Dairesi         2016/14381 E.  ,  2017/10393 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :TÜKETİCİ MAHKEMESİ

Taraflar arasındaki (kanal katılım) istirdat davasının mahkemece yapılan yargılaması sonucunda, davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün, süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içerisindeki kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Dosyadaki yazılara, kararın bozmaya uygun olmasına ve delilerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, yerinde görülmeyen bütün temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA, 6100 sayılı HMK'nun geçici madde 3 atfıyla 1086 sayılı HUMK.nun 440.maddesi gereğince karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 19.06.2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/20003, Karar No: 2014/18419, Tarih: 22.12.2014

**19. Hukuk Dairesi         2014/20003 E.  ,  2014/18419 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

- K A R A R -

Uyuşmazlığın Sermaye Piyasası Kanunundan kaynaklanmasına ve davanın menfi tespit veya itirazın iptali davası şeklinde olmamasına göre kararın temyiz incelemesi Dairemizin görevi dışındadır.

SONUÇ : Yukarıda açıklanan nedenlerle dosyanın temyiz incelemesini yapmakla görevli Yüksek 11. Hukuk Dairesi Başkanlığına gönderilmesine, 22.12.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/1504, Karar No: 2013/18798, Tarih: 24.10.2013

**11. Hukuk Dairesi         2013/1504 E.  ,  2013/18798 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen davada ...2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce verilen 12/09/2012 tarih ve 2011/702-2012/358 sayılı kararın Yargıtayca incelenmesi davalı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili,... tarafından, davacı kuruluş aleyhine, asıl işveren sıfatı iddiasından dolayı, işe girdiği 12/01/2004 tarihinden, işine son verildiği 31.12.2004 tarihine kadar, ...PTT Başmüdürlüğü'ne bağlı işyerlerinde, temizlik işçisi olarak aralıksız çalıştığından bahisle kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma, bayram ve genel tatil ile yıllık izin ücretlerinin tahsili talebiyle fazlaya dair hakları saklı kalmak üzere ...1.İş Mahkemesi'nin 2005/1023 esas sayılı dosyası üzerinde dava açtığını, mahkemece davanın kabulüne karar verildiğini, alacaklının ...4.İcra Müdürlüğü'nün 2009/3875 takip sayılı dosyasında başlatılan ilamlı icra takibi gereğince 2.846,54 TL'yi icra dosyasına yatırdığını,icra dosyasına yatırılan 2.846,54 TL'nin ödeme tarihinden itibaren tahsilini talep etmiştir.

Davalı vekili; zamanaşımı def'inde bulunmuş, esastan da davanın haksız ve mesnetsiz olduğunu savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre; süresinde olmadığı gerekçesiyle davalının zamanaşımı itirazının reddine, davacı PTT Genel Müdürlüğü ile davalı arasında "Hizmet Alım Tip Sözleşmesi" gereğince asıl-alt işveren ilişkisi olduğu, işçilik alacaklarından her iki işverenin işçiye karşı müşterek-müteselsil sorumlu bulunduğu, ancak kendi aralarında yaptıkları Temizlik Hizmet Alımı Tip Sözleşmesi'nin diğer hususlar kısmının 3-1 maddesine göre "çalıştırılacak personelin iş kanunundan ve diğer yasalardan doğan tüm sorumlulukları yükleniciye aittir" şeklinde hüküm bulunduğu, bu sözleşmeye göre davacı tarafça işçiye ödenen işçilik alacaklarının ve icra dosyası masraflarından davalı yüklenici alt işverenin sorumlu olduğu, davacı tarafından dayanak ...4.İcra Müdürlüğü'nün 2009/3875 takip sayılı dosyasından dolayı 2.846,54 TL ödendiği gerekçesiyle, davanın kabulüne, 2.846,54 TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, karar verilmiştir.

Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir.

Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davalı vekilinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir.

Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir.

Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davalı vekilinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı, davalı vekilinin bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı bakiye 152,10 TL temyiz ilam harcının temyiz eden davalıdan alınmasına, 24.10.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2018/5574, Karar No: 2019/1707, Tarih: 11.04.2019

**15. Hukuk Dairesi         2018/5574 E.  ,  2019/1707 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Asliye Hukuk Mahkemesi

Yukarıda tarih ve numarası yazılı hüküm taraf vekillerince temyiz edilmiş, davalı-k.davacılar birleşen dosya davacıları vekili tarafından duruşma istenmiş olmakla duruşma için tayin edilen günde davacı-k.davalı vekili Avukat ... ile davalı-k.davacı vekili Avukat ... geldi. Temyiz dilekçelerinin süresi içinde verildiği anlaşıldıktan ve hazır bulunan taraflar avukatları dinlendikten sonra eksiklik nedeniyle mahalline iade edilen dosya ikmâl edilerek gelmiş olmakla dosyadaki kağıtlar okundu işin gereği konuşulup düşünüldü:

- K A R A R -

Asıl, karşı ve birleşen davalar arsa payı karşılığı inşaat yapım sözleşmesinden kaynaklanmış olup, yüklenici tarafından açılan asıl dava tapu iptâli ve tescil ile fazla imâlat bedelinin tahsili, arsa sahibi tarafından açılan karşı dava inşaatın gecikmesi, eksik ve kusurlu imâlat ve sözleşme uyarınca yükümlülüklerin yerine getirilmemesi sebebiyle alacak, arsa sahibi tarafından açılıp birleşen ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2003/861 Esas sayılı dosyasındaki dava gecikme tazminatı (kira kaybı) yüklenici namına yapılan ödemelerin istirdadı, yine arsa sahibi tarafından bozmadan sonra ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2011/624 Esasında açılıp birleşen dava gecikme tazminatı (kira alacağı)'nın tahsili istemlerine ilişkindir.

Mahkemece bozmaya uyularak yapılan yargılamada bozmadan sonra açılan dava da birleştirilerek asıl davada davacı-k.davalı yüklenicinin davasının kısmen kabulüne, arsa sahibinin açtığı karşı davanın kısmen kabulüne, birleşen 2003/861 Esas sayılı dosyada davanın gecikme

tazminatı yönünden kısmen kabulüne, birleşen 2011/624 Esas sayılı dosyasındaki davanın zamanaşımı nedeniyle reddine dair verilen karar, taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

1-Dosyadaki yazılara ve mahkemece uyulan bozma kararı gereğince inceleme yapılarak hüküm verilmiş olmasına, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına ve bozmanın şümulü dışında kalarak kesinleşen cihetlere ait temyiz itirazlarının incelenmesinin artık mümkün olmamasına göre asıl, karşı davada verilen kararlara karşı tarafların, birleşen ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2011/624 Esas sayılı dosyada verilen karara karşı davacısı arsa sahibinin tüm temyiz itirazları reddedilerek, asıl, karşı ve birleşen 2011/624 Esas sayılı dosyalarında kurulan hükümlerin onanması gerekmiştir.

2-Birleşen ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2003/861 Esas sayılı dosyasında verilen karara yönelik taraf vekillerinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiş, reddedilmiştir.

3-Birleşen 2003/861 Esas sayılı dosyada tarafların diğer temyiz itirazlarına gelince;

2-Birleşen ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2003/861 Esas sayılı dosyasında verilen karara yönelik taraf vekillerinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiş, reddedilmiştir.

3-Birleşen 2003/861 Esas sayılı dosyada tarafların diğer temyiz itirazlarına gelince;

... 5. Noterliği'nde dava dışı ... İnş. Tic. A.Ş. ile 05.03.1990 gün 11216 yevmiye no ile düzenlenip imzalanan ve bilahare aynı noterliğin 30.06.1995 gün 27120 yevmiye nolu asıl ve ek düzenleme şeklinde gayrimenkul satış vaadi ve kat karşılığı inşaat yapım sözleşmeleri gereğince asıl dava davacısı, karşı dava ve birleşen davalar davalısı Fazıl Bingül'ün yüklenici sıfatını kazandığı sözleşme ve ek sözleşmede, inşaatın kararlaştırılan sürede tamamlanıp arsa sahiplerine ait bağımsız bölümlerin teslim edilmemesi hali için kararlaştırılan cezai şart ya da gecikme tazminatı bulunmamaktadır. Sözleşmede gecikme halinde uygulanacak ceza ve tazminatla ilgili düzenleme bulunmasa dahi sözleşme ve dava tarihinde yürürlükte bulunan 818 sayılı Borçlar Kanununun 106/II. maddesi hükmünce alacaklı-arsa sahibi ifayı bekleyerek gecikmeden doğan zarar ve ziyanını talep edebilecektir. Bunada istenebilecek zarar ve ziyana gecikme tazminatı adı verilmekte olup Dairemiz'in arsa payı karşılığı inşaat yapım sözleşmeleri ile ilgili yerleşik içtihat ve uygulamalarında gecikme tazminatının tesliminde gecikilen bağımsız bölüm ya da bölümlerin en az aylık kira geliri kadar olabileceği kabul edilmektedir. Bunun sonucu olarak da uygulamada bu hal kira alacağı ya da gecikme tazminatı alacağı şeklinde farklı biçimde ifade edilmektedir. Ancak 6100 sayılı HMK'nın 33. maddesi gereğince hakim Türk Hukuku'nu re'sen uygulayacağından maddi vakıaları ileri sürmek taraflara, vasıflandırma mahkemeye ait olduğundan, hangi ifade kullanılırsa kullanılsın talep edilenin gecikme tazminatı olduğu ve birleşen ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2003/861 Esas sayılı dosyasında gecikme tazminatı ve kira alacağı olarak adlandırılan talebin tek bir talep ve gecikme tazminatı olduğunun kabulü gerekir.

Bu açıklamalardan sonra söz konusu birleşen dosyadaki temyiz itirazları ile ilgili olarak, mahkemece 110.080,00 TL gecikme tazminatınada hükmedilmiş ise de; bu dava ile ilgili karar gerekçesinde hükmedilen gecikme tazminatının nasıl hesaplandığı gösterilmediği gibi gerek bozmadan önce alınan bilirkişi raporlarında, gerekse bozmadan sonra alınan bilirkişi raporlarında hükmedilen miktarda gecikme tazminatını hesaplayan bir rapor ve açıklama bulunmamaktadır.

Bu durumda mahkemece birleşen 2003/861 Esas sayılı dosyada talep edilen gecikme tazminatı alacağının ne şekilde hesaplandığı konusunda verilen karar gerekçesiz olup HMK'nın 297/1-c maddesindeki unsurları içermediğinden söz konusu karar bu maddenin ihlâli niteliğindedir. Kanunun emredici düzenlemesine uygun biçimde gerekçe içeren, adil yargılanma hakkını ihlâl etmeyen ve temyiz denetimine elverişli bir karar verilmek üzere, bu dosyada verilen kararın

Bu durumda mahkemece birleşen 2003/861 Esas sayılı dosyada talep edilen gecikme tazminatı alacağının ne şekilde hesaplandığı konusunda verilen karar gerekçesiz olup HMK'nın 297/1-c maddesindeki unsurları içermediğinden söz konusu karar bu maddenin ihlâli niteliğindedir. Kanunun emredici düzenlemesine uygun biçimde gerekçe içeren, adil yargılanma hakkını ihlâl etmeyen ve temyiz denetimine elverişli bir karar verilmek üzere, bu dosyada verilen kararın

gecikme tazminatı ile ilgili kısmının bozulması uygun bulunmuştur.

SONUÇ: Yukarıda 1. bentte açıklanan nedenlerle tarafların asıl ve karşı davaya yönelik, arsa sahibi ...'in birleşen ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2011/624 Esas sayılı dosyasında verilen karara yönelik temyiz itirazlarının reddi ile asıl, karşı ve birleşen 2011/624 Esas sayılı dosyalarda verilen hükümlerin ONANMASINA, 2. bent uyarınca tarafların birleşen ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2003/861 Esas sayılı dosyasında verilen karara karşı yaptıkları diğer temyiz itirazlarının REDDİNE, 3. bende göre kabulüyle birleşen 2003/861 Esas sayılı dosyada kurulan hükmün gecikme tazminatı ile ilgili kısmının taraflar yararına BOZULMASINA, 1.630,00'ar TL duruşma vekâlet ücretinin taraflardan ayrı ayrı alınarak Yargıtay'daki duruşmada vekille temsil olunan diğer tarafa verilmesine, aşağıda yazılı bakiye 969,60 TL temyiz ilam harcının temyiz eden davacı-k.davalı birleşen dosyalar davalısından, bakiye 21.234,10 TL temyiz ilam harcının temyiz eden davalı-k.davacılar-birleşen dosyalar davacılarından alınmasına, karara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme isteminde bulunulabileceğine 11.04.2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/39650, Karar No: 2013/28095, Tarih: 04.11.2013

**9. Hukuk Dairesi         2011/39650 E.  ,  2013/28095 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ

DAVA :Davacı, kıdem tazminatı, ücret alacağı, ücret fark alacağı ile asgari geçim indirimi alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.

Hüküm süresi içinde davalılardan ... avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı, iş akdini haklı olarak kendisinin feshettiğini iddia ederek kıdem tazminatı, ücret, ücret farkı ve asgari geçim indirimi alacaklarının tahsilini istemiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalılardan ..., davada taraf sıfatı bulunmadığını, işveren vekili olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

Davalılardan ..., davacının istifa ederek ayrıldığını savunarak davanın reddini istemiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanılarak, davacının iş akdinin feshinin haklı olduğu gerekçesi ile davalılardan ... hakkında davanın husumet yokluğu nedeni ile reddine, davalılardan ... açısından kıdem tazminatı, ücret ve ücret farkı taleplerinin kabulüne, asgari geçim indirimi talebinin reddine karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı davalılardan ... temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre davalı ...'ın aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Taraflar arasındaki uyuşmazlık, işveren tarafından yapılan kısmi ödemenin işçinin hangi alacağına mahsup edileceği noktasında toplanmaktadır.

I. Normatif Dayanak

Uyuşmazlığın normatif dayanağı Borçlar Kanununun 84–86 maddeleridir. Borçlar Kanununun 84 üncü maddesinde “Borçlu faiz veya masrafları tediyede gecikmiş değil ise kısmen icra eylediği tediyeyi resülmale mahsup edebilir. Alacaklı alacağın bir kısmı için kefalet, rehin veya sair teminat almış ise borçlu kısmen icra eylediği tediyeyi temin edilen veya teminatı daha iyi olan kısma mahsup etmek hakkını haiz değildir” kuralına yer verilmiş; 85 inci maddesinde “birden fazla borcu bulunan borçlu, borçları ödemek zamanında bu

borçlardan hangisini tediye etmek istediğini alacaklıya beyan etmek hakkını haizdir. Borçlu beyanatta bulunmadığı surette vukubulan tediye kendisi tarafından derhal itiraz edilmiş olmadıkça alacaklının makbuzda irae ettiği borca mahsup edilmiş olur” hükmü öngörülmüş, 86 ncı maddede ise “kanunen muteber bir beyan vaki olmadığı yahut makbuzda bir güna mahsup gösterilmediği takdirde, tediye muaccel olan borca mahsup edilir. Müteaddit borçlar muaccel ise tediye, borçlu aleyhinde birinci olarak takip edilen borca mahsup edilir. Takibat vaki olmamış ise tediye, vadesi iptida hulül etmiş olan borca mahsup edilir. Müteaddit borçların vadeleri aynı zamanda hulül etmiş ise mahsup mütenasiben vaki olur. Hiç bir borcun vadesi hulül etmemiş ise alacaklı için en az teminatı haiz olan borca mahsup edilir” kuralı düzenlenmiştir.

II. Genel Hükümler Yönünden Değerlendirme

Borçlar Kanununun yukarıda belirtilen hükümleri öncelikle muacceliyet ve temerrüt kavramlarının açıklanmasını gerektirmektedir.

Muacceliyet, alacaklının borçludan borçlanılan edimi talep ve dava edebilme yetkisidir. Borç muaccel olmadan borçlu temerrüdü söz konusu olmaz.

Temerrüt, en kısa tanımıyla, alacaklı tarafından talep edilebilir (muaccel) hale gelmiş bir borcun ifasındaki gecikmedir. Kural olarak, bu tür (muaccel) bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarı ile temerrüde düşer (BK. m. 101/1). Başka bir ifadeyle, temerrütten söz edilebilmesi için, öncelikle muaccel bir borcun ve alacaklının o borca yönelik ihtarının bulunması gerekir. Kural böyle olmakla birlikte, borçlunun temerrüde düşmesi için alacaklının ihtarının gerekmediği bazı durumlar da vardır: Örneğin, ifa gününün taraflarca birlikte kararlaştırıldığı (BK. m.101/2), borçlunun borcu ifa etmeyeceğini bildirmiş olduğu veya hal ya da durumundan bu sonuca varılabildiği (BK. m.107/1) durumlarda, temerrüdün gerçekleşmesi için alacaklının ihtarına gerek yoktur.

Tek bir borç ilişkisinin söz konusu olduğu durumlarda, borçlu para borcunun faiz ve masraflarını ödemede temerrüde düşmemişse yaptığı kısmi ödemeyi anapara borcuna mahsup etme hakkına sahiptir. Ancak, para borcunun bir kısmı için kefalet, rehin veya benzeri bir teminat verilmişse, yapılan kısmi ödemenin teminatlı olan borca mahsubu istenemez. Bu durumda, kısmi ödemenin teminatsız olan ya da teminatı daha az olan borca mahsubu gerekir. Borçlu, faiz ve masrafları ödemede temerrüde düşmüşse yaptığı kısmi ödeme öncelikle gecikmiş faiz ve masraf borçlarına mahsup edilecektir. Hukuk Genel Kurulunun 27.9.2000 tarih ve 2000/12-1148 esas, 2000/1193 karar sayılı ilamında da vurgulandığı üzere, Borçlar Kanununun 84 üncü maddesi gereğince, ödemelerin öncelikle asıl alacaktan düşülebilmesi için, borçlunun faiz ve masrafları ödemede gecikmemiş olması zorunludur. Gecikme ve alacaklının iradesini açıklaması halinde, ödenen kısmın öncelikle faizden düşülmesi gerekir. İcra takibi, ödemeye ihtirazi kayıt konulması irade açıklamasıdır.

Birden fazla borcu bulunan borçlunun yaptığı ödeme, ifa zamanında beyan ettiği borca mahsup edilir. Borçlu, ödeme sırasında, yapılan ödemenin hangi borca ilişkin olduğunu beyan etmemiş veya alacaklının makbuzda belirttiği borca derhal itirazda bulunmamışsa makbuzda belirtilen borca mahsup edilmelidir.

Birden fazla para borcunun bulunduğu bir borç ilişkisinde, borçlunun, yapılan kısmi ödemenin hangi borç için mahsup edildiğini belirtmemesi, alacaklının da ödemenin hangi borca ilişkin olduğunu makbuzda göstermemesi durumunda, kısmi ödemenin hangi borca mahsup edileceği sorunu Borçlar Kanununun 86 ncı maddesine göre çözümlenmelidir. Bu gibi durumlarda, kısmi ödeme öncelikle muaccel olan borç için yapılmış sayılır. Ödeme zamanında birden fazla borç muaccel hale gelmişse, ödeme ilk takibe konulan borca mahsup edilir. Muaccel olan borçlardan hiçbiri takibe verilmemişse kısmi ödeme ifa zamanı önce gelen borca mahsup edilmiş sayılır. Borçların ifa zamanları (vadeleri) aynı günde gelmişse yapılan kısmi ödeme borçların miktarlarıyla orantılı olarak mahsup edilir. Borçlardan hiçbirinin ifa zamanı gelmemişse, kısmi ödeme alacaklı için güvencesi en az olan borca mahsup edilmiş sayılır.

III. İşçi Alacakları Yönünden Değerlendirme

İş sözleşmesinden doğan para borçlarının kısmi ifasında, mahsubun ne şekilde yapılacağı ile ilgili 4857 sayılı İş Kanununda özel bir düzenleme bulunmadığından, Borçlar Kanununun yukarıda belirtilen genel hükümleri kapsamında sorun çözümlenmektedir. İşçinin işverenden bir alacağının, örneğin sadece kıdem tazminatı alacağının bulunduğu durumlarda, kısmi ödeme nedeniyle mahsup işlemi Borçlar Kanununun 84 üncü maddesi çerçevesinde yapılacaktır. Dairemiz uygulamasına göre, temerrüde düşmüş olan işverenin yaptığı kısmi ödeme işçinin bu hususta beyanda bulunup bulunmadığına bakılmaksızın öncelikle faiz ve masraflara mahsup edilmelidir.

Borcun taksitle ödenmesi konusunda yapılan anlaşma aksi öngörülmemişse, kural olarak, işçinin faiz talebinden vazgeçtiğini kapsar. Ancak, bu sonuç işverenin taksit anlaşmasına uygun hareket etmesine bağlıdır. İşverenin taksitlerden birini zamanında ödememesi halinde, işçinin faizle ilgili feragati geçersiz hale gelir ve sadece ödenmeyen taksit için değil, tüm alacak için faiz talep hakkı doğacaktır. Bu durumda ödenmiş olan önceki taksitlerin öncelikle faiz ve masraflara mahsubu gerekecektir. Kuşkusuz taksit sözleşmesinin işçinin serbest iradesi ile meydana gelmesi gerekir.

İşçinin birden fazla alacağının söz konusu olması halinde, yapılan kısmi ödemenin hangi alacağa ilişkin olduğu işveren tarafından ödeme sırasında belirtilmemiş ve işçi tarafından da bu husus makbuzda gösterilmemiş ise, mahsup işlemi Borçlar Kanununun 86 ncı maddesine göre yapılacaktır. İş Kanununda işçinin sözleşme ve kanundan doğan alacaklarının muacceliyet ve vade zamanları konusunda değişik hükümler öngörülmüştür.