muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2018/2512, Karar No: 2019/1978, Tarih: 30.04.2019

**15. Hukuk Dairesi         2018/2512 E.  ,  2019/1978 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi:... Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi

Yukarıda tarih ve numarası yazılı olan Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Dairesi’nce verilen kararın temyizen tetkiki davacı-karşı davalı vekili tarafından duruşmalı olarak istenmiş, duruşma talebi kabul edilerek 16.04.2019 tarihinde yapılan duruşmaya taraf vekilleri yapılan tebligata rağmen gelmediklerinden incelemenin evrak üzerinden yapılmasına karar verildikten ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşıldıktan dosyadaki kağıtlar okundu işin gereği konuşulup düşünüldü:

- K A R A R -

Asıl dava ve karşı dava, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinden kaynaklanmakta olup, asıl dava 5 nolu bağmsız bölümün tapu iptâli ve tescili, karşı dava ise 2 ve 4 nolu bağımsız bölümlerin 3. kişiye devredilmesi nedeniyle bedellerinin tahsiline ilişkindir. Mahkemece asıl davanın reddine, karşı davanın kısmen kabulüne dair verilen kararın davacı-karşı davalı tarafından istinaf edilmesi üzerine ... Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi tarafından başvurunun esastan reddine dair verilen karar, davacı-karşı davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı davasında, davacı yüklenici ile davalı arsa sahibi arasında ... 14. Noterliği’nin 10.01.2014 tarih ve 800 yevmiye nolu ile arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi yapıldığını, sözleşmeye göre davacı yükleniciye 1-3-5 nolu bağımsız bölümlerin verilmesi gerektiğini, 5 nolu bağımsız bölümün tapusunun davacıya verilmediğini beyanla 5 nolu bağımsız bölümün tapu kaydının iptâlini ve davacı adına tescilini talep etmiş, davalı ise sözleşmedeki paylaşım gereğince arsa sahibi davalıya 2 ve 4 nolu bağımsız bölümlerin verilmesi gerektiği, davacının sözleşme gereğince verilen vekâleti kötüye kullanarak 2 ve 4 nolu bağımsız bölümleri dava dışı 3. kişilere sattığını, bedelinin ise davalıya vermediğini, bu

bedellerin davacı alacağından takas ve mahsubunu talep ettiklerini beyan ederek davanın reddini savunmuş, karşı davasında ise vekâlet akdinin kötüye kullanılması nedeniyle ıslah ile birlikte 210.000,00 TL alacağın tahsilini talep etmiştir.

bedellerin davacı alacağından takas ve mahsubunu talep ettiklerini beyan ederek davanın reddini savunmuş, karşı davasında ise vekâlet akdinin kötüye kullanılması nedeniyle ıslah ile birlikte 210.000,00 TL alacağın tahsilini talep etmiştir.

Mahkemece sözleşme gereğince 1, 3, 5 nolu bağımsız bölümlerin yükleniciye 2, 4, 6 nolu bağımsız bölümlerin ise arsa sahibine ait olduğu, sözleşme gereğince yüklenici yetkilisine verilen vekaletname uyarınca arsa sahibine isabet eden 2 ve 4 nolu bağımsız bölümlerin satıldığı, yükleniciye verilmesi gereken 5 nolu bağımsız bölümün ise verilmediği, yüklenicinin satışını yaptığı 2 ve 4 nolu bağımsız bölümlerin değerinin 210.000,00 TL, arsa sahibi tarafından yüklenici adına tescil edilmeyen bağımsız bölümün değerinin ise 160.000,00 TL olduğu, davalı arsa sahibinin takas ve mahsup talebinde bulunması nedeniyle asıl davanın reddine ile karşı davanın ise 50.000,00 TL üzerinden kabulüne karar verilmiştir. Mahkeme kararının davacı tarafından istinaf edilmesi üzerine ... Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi tarafından davacının davasının tapu iptâli ve tescil istemine ilişkin olup, bu karşı davadaki alacak talebinin asıl davadan mahsup edilerek hüküm kurulması TBK 139. maddesine uygun düşmemekte ise de istinaf dilekçesinde belirtilen haller ile sınırlı olarak inceleme yapılacağından istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekilince temyiz olunmuştur.

Taraflar arasında ... 14. Noterliği’nin 10.01.2014 tarih ve 00800 yevmiye nolu ile arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi ilişkisi kurulduğu, sözleşme gereğince 2, 4, 6 nolu bağımsız bölümlerin arsa sahibine, diğer bağımsız bölümlerin ise yükleniciye ait olacağı, arsa sahibine düşen 2 ve 4 nolu bağımsız bölümlerin sözleşme gereğince verilen vekâletname uyarınca yüklenici temsilcisi tarafından 3. kişilere satıldığı, yükleniciye düşen 5 nolu bağımsız bölümün ise arsa sahibi uhdesinde olduğu tartışmasızdır. 6098 sayılı TBK'nın 139. maddesi gereğince iki kişi karşılıklı olarak bir miktar parayı veya özdeş diğer edimleri birbirine borçlu oldukları takdirde, her iki borç muaccel ise iki tarafın her biri borcunu alacağı ile takas edebilir. Takas borcu sona erdiren nedenlerden biridir. Takas karşı dava olarak ileri sürülebileceği gibi def'i olarak da ileri sürülebilir. Davalı tarafın süresinde sunduğu cevap dilekçesi ve beyanlardan takas talebi anlaşılması halinde mahkemece kendiliğinden dikkate alınması gerekir. Yine 6100 sayılı HMK'da da taleple bağlılık ilkesi düzenlenmiş olup 26. maddede "Hâkim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre, talep sonucundan daha azına karar verebilir. Hâkimin, tarafların talebiyle bağlı olmadığına ilişkin kanun hükümleri saklıdır." hükmü bulunmaktadır. Bu emredici bir hüküm olduğundan mahkemece kendiğinden dikkate alınması gerekir. Bu nedenlerle davacı-karşı davalının tapu iptâli ve tescil talebi ile davalı-karşı davacının alacak talepleri birbiriyle özdeş talepler olmadığı için davalının takas-mahsup talebinin mahkemece değerlendirilmesi mümkün değildir, ayrıca mahkemece davacının tapu iptâli ve tescil talebi değerlendirilmeyerek taleple bağlılık ilkesi de ihlal edilmiştir

Mahkemece yapılması gereken iş; davacı yüklenici asıl davada tapu iptâli ve tescil talebinde bulunmuş olup mahkemece asıl dava incelenerek tapu iptâli ve tescil koşullarının oluşup oluşmadığı, karşı davada ise mahsup kalemleri incelenip hüküm verilmesi böylelikle

taleplerin ayrı ayrı değerlendirilmesi olmalıdır. Bu hususlar gözetilmeden asıl davada alacak kaleminin bulunmadığı halde takas ve mahsup yapılarak davanın sonuçlandırılması doğru olmamış, hükmün bozulması uygun bulunmuştur.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle davacının temyiz itirazlarının kabulü ile temyize konu ... Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi Kararının HMK 371. maddesi gereğince BOZULMASINA, Yargıtay duruşmasında vekille temsil edilmediğinden taraflar yararına vekâlet ücreti takdirine yer olmadığına, 5766 sayılı Kanun'un 11. maddesi ile yapılan değişiklik gereğince Harçlar Kanunu 42/2-d maddesi uyarınca alınması gereken 353,20 TL Yargıtay başvurma harcının temyiz eden davacı-karşı davalıdan alınmasına, ödediği temyiz peşin harcının istek halinde temyiz eden davacı-karşı davalıya iadesine,

HMK 373/I. madde gereğince ... Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi'nin 25.01.2018 gün 2017/370 Esas, 2018/47 Karar sayılı kararının kaldırılmasına, dosyanın bozma kararı doğrultusunda yeniden karar verilmek üzere ... 3. Asliye Hukuk Mahkemesi'ne gönderilmesine, karardan bir örneğin ise ... Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi'ne, 30.04.2019 gününde kesin olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/1136, Karar No: 2015/4030, Tarih: 28.05.2015

**23. Hukuk Dairesi         2015/1136 E.  ,  2015/4030 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Gerekçeli karar, davalı kooperatif tüzel kişiliğine tebliğe çıkarılmış olup, hükmün kooperatif daimi işçisine tebliğ edildiği anlaşılmaktadır.

7201 Sayılı Tebligat Kanunu'nun 12. maddesine göre, hükmi şahıslara tebligat selahiyetli mümessillerine, bunlar birden fazla ise yalnız birine yapılır. Aynı kanunun 13. maddesine göre de, tebliğ yapılacak bu kişiler, herhangi bir sebeple mutad iş saatlerinde işyerinde bulunmadıkları veya o sırada evrakı bizzat alamayacak bir halde oldukları takdirde, tebliğ orada hazır bulunan memur ve müstahdemlerinden birine yapılır. Tebligat Kanunu'nun uygulanmasına dair yönetmeliğin 21. maddesinde de, tüzel kişi adına, tebligatı kabul edecek kişi herhangi bir sebeple mutad iş saatlerinde bulunmadığı veya o sırada evrakı bizzat alamayacak durumda olduğu takdirde tebliğin, orada hazır bulunan memur veya müstahdemlerinden birine yapılacağı, kendisine tebliğ yapılacak memur veya müstahdemin tüzel kişinin o yerdeki teşkilatı veya personeli içinde vazife itibariyle tüzel kişinin yetkilisinden sonra gelen kimse veya evrak müdürü gibi esasen bu kabil işlerle vazifelendirilmiş biri olması lazım geldiği, bunların da bulunmadığı tebliğ mazbatasında tespit edilmek şartıyla, o yerdeki diğer memur veya müstahdemlerinden birine yapılacağı hüküm altına alınmıştır.

Tebligat Kanunu'nun uygulanmasına dair Yönetmeliğin 21. maddesinde belirtildiği şekilde, evrakı almaya yetkili bir kişinin olup olmadığı araştırılmaksızın ve yetkili kişi yok ise bu husus tebliğ evrakına şerh edilmeksizin tebliğ işlemi gerçekleştiğinden yapılan tebligat usulsüzdür.

Mahkemece, ilgili Ticaret Sicil Memurluğu'ndan gerekçeli kararın tebliğ ve temyiz tarihi itibariyle kooperatifin yetkili temsilci ya da temsilcilerinin isimleri, yetkilerinin kapsamı sorularak, gerekçeli karar ile Dairemiz geri çevirme kararının davalı kooperatifin Ticaret Sicil Memurluğu'nca bildirilen adresine "kooperatif tüzel kişiliğine" adına tebliğe çıkarılarak, Tebligat Kanunu'nun 12 ve 13. maddeleri ile Tebligat Kanunu'nun Uygulanmasına Dair Yönetmeliğin 20 ve 21. maddeleri uyarınca kooperatif temsilcilerinden ya da koşulları oluştuğunda memur veya müstahdemlerinden birine kooperatif adına tebliğ edilmesiyle işlemeye başlayan temyiz süresinin beklenmesi, münferiden temsile yetkili olanlardan birinin ya da müştereken temsile yetkili olanların tamamının birlikte kaleme almaları gereken dilekçe ile kararı temyiz etmeleri halinde temyiz dilekçesinin davacı vekiline tebliği, cevap süresinin beklenmesi,

İçin dosyanın yerel mahkemesine geri çevrilmesi gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenle, dosyanın yerel mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE, 28.05.2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/4694, Karar No: 2018/8550, Tarih: 07.06.2018

**17. Ceza Dairesi         2017/4694 E.  ,  2018/8550 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hırsızlık

HÜKÜM : Mahkumiyet

Yerel mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle, başvurunun süresi ve kararın niteliği ile suç tarihine göre dosya görüşüldü:

Suça sürüklenen çocuk hakkında hakkında mala zarar verme suçundan zamanaşımı süresi içinde işlem yapılması olanaklı görülmüştür.

Park halindeki tırın çekici dış kısmında bulunan tırın kilitli takım sandığından akünün çalınmaya teşebbüs edilmesi eyleminin 5237 sayılı TCK'nın 142/1-b bendinde düzenlenen suçu oluşturmasına rağmen, TCK'nın 142/1-e bendi uyarınca hüküm kurulması, sonuç ceza değişmediğinden bozma nedeni yapılmamıştır.

Dosya ve duruşma tutanakları içeriğine, toplanıp karar yerinde incelenerek tartışılan hukuken geçerli ve elverişli kanıtlara, gerekçeye ve hakimin takdirine göre; suçun suça sürüklenen çocuk tarafından işlendiğini kabulde ve nitelendirmede usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmış, diğer temyiz nedenleri de yerinde görülmemiştir.

Ancak;

Mahkemece 5271 sayılı Yasa’nın 150/3. maddesi uyarınca, suça sürüklenen çocuk hakkında hazırlanan sosyal inceleme raporu için bilirkişiye ödenen 200,00 TL'nin suça sürüklenen çocuğa yargılama gideri olarak yükletilmesine karar verilmesi suretiyle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6/3-c maddesindeki düzenlemeye aykırılık meydana getirilmesi,

3-6352 sayılı Yasa'nın 100. maddesi ile CMK'nın 324. maddesinin 4. fıkrasına eklenen cümle gereğince, bilirkişiye ve zorunlu müdafiye ödenen ücretlerin mahsubundan sonra geriye kalan 16,00 TL yargılama giderinin, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 106. maddesindeki terkin edilmesi gereken tutardan az olduğu ve bu nedenle suça sürüklenen çocuğa yargılama gideri olarak yükletilemeyeceğinin gözetilmemesi,

3-6352 sayılı Yasa'nın 100. maddesi ile CMK'nın 324. maddesinin 4. fıkrasına eklenen cümle gereğince, bilirkişiye ve zorunlu müdafiye ödenen ücretlerin mahsubundan sonra geriye kalan 16,00 TL yargılama giderinin, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 106. maddesindeki terkin edilmesi gereken tutardan az olduğu ve bu nedenle suça sürüklenen çocuğa yargılama gideri olarak yükletilemeyeceğinin gözetilmemesi,

Bozmayı gerektirmiş, suça sürüklenen çocuk ... müdafiinin temyiz nedenleri bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün açıklanan nedenlerle 1412 sayılı CMUK’nun 321. maddesi uyarınca, tebliğnameye uygun olarak BOZULMASINA, bozma nedenleri yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, 5320 sayılı Yasa'nın 8/1. maddesi yollamasıyla 1412 sayılı CMUK'nun 322. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak, hüküm fıkrasından yargılama giderlerine ilişkin bölümün çıkartılarak, yerine ''Mahkemece 5271 sayılı Yasa’nın 150/3. maddesi uyarınca, suça sürüklenen çocuk hakkında hazırlanan sosyal inceleme raporu için bilirkişiye ödenen 200,00 TL'nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6/3-c maddesi uyarınca Devlet Hazinesi üzerinde bırakılmasına; ayrıca geriye kalan 16,00 TL yargılama giderinin de 6183 sayılı Kanun'un 106/1. maddesinde belirlenen miktar dahilinde olması nedeniyle 6352 sayılı Kanun'un 100. maddesi ile eklenen 5271 sayılı CMK'nın 324/4. maddesi gereğince Devlet Hazinesine yüklenmesine,” cümlelerinin yazılması suretiyle, eleştiri dışında diğer yönleri usul ve yasaya uygun bulunan hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA, 07.06.2018 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/4988, Karar No: 2019/14386, Tarih: 26.06.2019

**9. Hukuk Dairesi         2016/4988 E.  ,  2019/14386 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi süresi içinde duruşmalı olarak davalı vekili tarafından istenilmiş ise de; duruşma gününün taraflara tebliği için davetiyeye yapıştırılacak posta pulu bulunmadığından duruşma isteğinin reddine ve incelemenin evrak üzerinde yapılmasına karar verildikten sonra Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor sunuldu, dosya incelendi. gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, davacının 05.09.2008-07.03.2013 tarihleri arasında davalı işyerinde kesintisiz olarak, garson ve rezervasyon görevlisi olarak çalıştığını, iş akdinin haksız şekilde feshedildiğini, davacının son aylık net ücretinin 3.000,00 TL. olduğunu, bunun 1.500,00 TL.sinin banka kanalı ile ödendiğini, 350,00-450,00 TL. arası değişen bahşiş ödemesi ile eline toplamda aylık 3.000,00 TL. geçtiğini, iddia ederek, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, resmi tatil alacağı, dini bayram ücret alacağı, fazla mesai ücret alacağının davalı işverenden tahsilini talep ve dava etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili, davacının garson yardımcısı-kapı görevlisi olarak çalıştığını, iş akdinin 01.03.2013 tarihinden itibaren işe gelmemesi nedeni ile İş Kanunu 25/II-g hükmü gereği son bulduğunu, son aylık brüt ücretinin 1.950,00 TL. olduğunu, savunarak davanın reddini talep etmiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı davalı vekili temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Dosyadaki bilgi ve belgeler ile tanık beyanlarından evlilik hazırlığında olan davacının davalı işyerinden izin istediği ancak işyerin yoğunluğu gerekçesi ile talep ettiği izni alamadığı sonrasında da işyerini terk ederek eylemli fesih gerçekleştirdiği, eylemli fesih tarihi itibariyle ödenmemiş işçilik alacaklarının varlığı karşısında kıdem tazminatına hükmedilmesinin yerinde olduğu ancak haklı neden ile dahi olsa iş akdini fesheden tarafın ihbar tazminatı talep edemeyeceği gözetilerek ihbar tazminatı talebinin reddi yerine kabulü hatalıdır.

3-Taraflar arasındaki uyuşmazlık, işveren tarafından yapılan kısmi ödemenin işçinin hangi alacağına mahsup edileceği noktasında toplanmaktadır.

I. Normatif Dayanak

3-Taraflar arasındaki uyuşmazlık, işveren tarafından yapılan kısmi ödemenin işçinin hangi alacağına mahsup edileceği noktasında toplanmaktadır.

I. Normatif Dayanak

Uyuşmazlığın normatif dayanağı Borçlar Kanunu'nun 84–86 maddeleridir. Borçlar Kanunu'nun 84. maddesinde “Borçlu faiz veya masrafları tediyede gecikmiş değil ise kısmen icra eylediği tediyeyi resülmale mahsup edebilir. Alacaklı alacağın bir kısmı için kefalet, rehin veya sair teminat almış ise borçlu kısmen icra eylediği tediyeyi temin edilen veya teminatı daha iyi olan kısma mahsup etmek hakkını haiz değildir” kuralına yer verilmiş; 85. maddesinde “birden fazla borcu bulunan borçlu, borçları ödemek zamanında bu borçlardan hangisini tediye etmek istediğini alacaklıya beyan etmek hakkını haizdir. Borçlu beyanatta bulunmadığı surette vukubulan tediye kendisi tarafından derhal itiraz edilmiş olmadıkça alacaklının makbuzda irae ettiği borca mahsup edilmiş olur” hükmü öngörülmüş, 86. maddede ise “kanunen muteber bir beyan vaki olmadığı yahut makbuzda bir güna mahsup gösterilmediği takdirde, tediye muaccel olan borca mahsup edilir. Müteaddit borçlar muaccel ise tediye, borçlu aleyhinde birinci olarak takip edilen borca mahsup edilir. Takibat vaki olmamış ise tediye, vadesi iptida hulül etmiş olan borca mahsup edilir. Müteaddit borçların vadeleri aynı zamanda hulül etmiş ise mahsup mütenasiben vaki olur. Hiç bir borcun vadesi hulül etmemiş ise alacaklı için en az teminatı haiz olan borca mahsup edilir” kuralı düzenlenmiştir.

II. Genel Hükümler Yönünden Değerlendirme

Borçlar Kanunu'nun yukarıda belirtilen hükümleri öncelikle muacceliyet ve temerrüt kavramlarının açıklanmasını gerektirmektedir.

Muacceliyet, alacaklının borçludan borçlanılan edimi talep ve dava edebilme yetkisidir. Borç muaccel olmadan borçlu temerrüdü söz konusu olmaz.

Temerrüt, en kısa tanımıyla, alacaklı tarafından talep edilebilir (muaccel) hale gelmiş bir borcun ifasındaki gecikmedir. Kural olarak, bu tür (muaccel) bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarı ile temerrüde düşer (BK. m. 101/1). Başka bir ifadeyle, temerrütten söz edilebilmesi için, öncelikle muaccel bir borcun ve alacaklının o borca yönelik ihtarının bulunması gerekir. Kural böyle olmakla birlikte, borçlunun temerrüde düşmesi için alacaklının ihtarının gerekmediği bazı durumlar da vardır: Örneğin, ifa gününün taraflarca birlikte kararlaştırıldığı (BK. m.101/2), borçlunun borcu ifa etmeyeceğini bildirmiş olduğu veya hal ya da durumundan bu sonuca varılabildiği (BK. m.107/1) durumlarda, temerrüdün gerçekleşmesi için alacaklının ihtarına gerek yoktur.

Tek bir borç ilişkisinin söz konusu olduğu durumlarda, borçlu para borcunun faiz ve masraflarını ödemede temerrüde düşmemişse yaptığı kısmi ödemeyi anapara borcuna mahsup etme hakkına sahiptir. Ancak, para borcunun bir kısmı için kefalet, rehin veya benzeri bir teminat verilmişse, yapılan kısmi ödemenin teminatlı olan borca mahsubu istenemez. Bu durumda, kısmi ödemenin teminatsız olan ya da teminatı daha az olan borca mahsubu gerekir. Borçlu, faiz ve masrafları ödemede temerrüde düşmüşse yaptığı kısmi ödeme öncelikle gecikmiş faiz ve masraf borçlarına mahsup edilecektir. Hukuk Genel Kurulunun 27.9.2000 tarih ve 2000/12-1148 esas, 2000/1193 karar sayılı ilamında da vurgulandığı üzere, Borçlar Kanunu'nun 84. maddesi gereğince, ödemelerin öncelikle asıl alacaktan düşülebilmesi için, borçlunun faiz ve masrafları ödemede gecikmemiş olması zorunludur. Gecikme ve alacaklının iradesini açıklaması halinde, ödenen kısmın öncelikle faizden düşülmesi gerekir. İcra takibi, ödemeye ihtirazi kayıt konulması irade açıklamasıdır.

Birden fazla borcu bulunan borçlunun yaptığı ödeme, ifa zamanında beyan ettiği borca mahsup edilir. Borçlu, ödeme sırasında, yapılan ödemenin hangi borca ilişkin olduğunu beyan etmemiş veya alacaklının makbuzda belirttiği borca derhal itirazda bulunmamışsa makbuzda belirtilen borca mahsup edilmelidir.

Birden fazla para borcunun bulunduğu bir borç ilişkisinde, borçlunun, yapılan kısmi ödemenin hangi borç için mahsup edildiğini belirtmemesi, alacaklının da ödemenin hangi borca ilişkin olduğunu makbuzda göstermemesi durumunda, kısmi ödemenin hangi borca mahsup edileceği sorunu Borçlar Kanunu'nun 86. maddesine göre çözümlenmelidir. Bu gibi durumlarda, kısmi ödeme öncelikle muaccel olan borç için yapılmış sayılır. Ödeme zamanında birden fazla borç muaccel hale gelmişse, ödeme ilk takibe konulan borca mahsup edilir. Muaccel olan borçlardan hiçbiri takibe verilmemişse kısmi ödeme ifa zamanı önce gelen borca mahsup edilmiş sayılır. Borçların ifa zamanları (vadeleri) aynı günde gelmişse yapılan kısmi ödeme borçların miktarlarıyla orantılı olarak mahsup edilir. Borçlardan hiçbirinin ifa zamanı gelmemişse, kısmi ödeme alacaklı için güvencesi en az olan borca mahsup edilmiş sayılır.

III. İşçi Alacakları Yönünden Değerlendirme

İş sözleşmesinden doğan para borçlarının kısmi ifasında, mahsubun ne şekilde yapılacağı ile ilgili 4857 sayılı İş Kanununda özel bir düzenleme bulunmadığından, Borçlar Kanunu'nun yukarıda belirtilen genel hükümleri kapsamında sorun çözümlenmektedir. İşçinin işverenden bir alacağının, örneğin sadece kıdem tazminatı alacağının bulunduğu durumlarda, kısmi ödeme nedeniyle mahsup işlemi Borçlar Kanunu'nun 84. maddesi çerçevesinde yapılacaktır. Dairemiz uygulamasına göre, temerrüde düşmüş olan işverenin yaptığı kısmi ödeme işçinin bu hususta beyanda bulunup bulunmadığına bakılmaksızın öncelikle faiz ve masraflara mahsup edilmelidir.

Borcun taksitle ödenmesi konusunda yapılan anlaşma aksi öngörülmemişse, kural olarak, işçinin faiz talebinden vazgeçtiğini kapsar. Ancak, bu sonuç işverenin taksit anlaşmasına uygun hareket etmesine bağlıdır. İşverenin taksitlerden birini zamanında ödememesi halinde, işçinin faizle ilgili feragati geçersiz hale gelir ve sadece ödenmeyen taksit için değil, tüm alacak için faiz talep hakkı doğacaktır. Bu durumda ödenmiş olan önceki taksitlerin öncelikle faiz ve masraflara mahsubu gerekecektir. Kuşkusuz taksit sözleşmesinin işçinin serbest iradesi ile meydana gelmesi gerekir.

İşçinin birden fazla alacağının söz konusu olması halinde, yapılan kısmi ödemenin hangi alacağa ilişkin olduğu işveren tarafından ödeme sırasında belirtilmemiş ve işçi tarafından da bu husus makbuzda gösterilmemiş ise, mahsup işlemi Borçlar Kanunu'nun 86. maddesine göre yapılacaktır. İş Kanunu'nda işçinin sözleşme ve kanundan doğan alacaklarının muacceliyet ve vade zamanları konusunda değişik hükümler öngörülmüştür.

4857 sayılı İş Kanunu'na göre ücret en geç ayda bir ödenir (m.32/5). İş hukuku mevzuatımızda Basın İş Kanunu'nun 14. maddesi hariç, ücretin peşin ödeneceğine dair bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle ücret, çalışılan ayı takip eden aybaşında muaccel hale gelmektedir. Fazla mesai, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücretlerinin muacceliyet tarihleri normal aylık ücret gibidir. İşçinin ihbar ve kıdem tazminatı ile yıllık izin ücreti sözleşmenin feshi ile muaccel hale gelir.

1475 sayılı İş Kanunu'nun 14 ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun 120. maddesi uyarınca, işveren kıdem tazminatı borcu bakımından iş sözleşmesinin feshedildiği tarihte temerrüde düşer. Yukarıda belirtilen diğer tazminat ve alacaklar bakımından ise, tarafların sözleşme ile kararlaştırdıkları ödeme zamanı ya da işçi tarafından gönderilecek ihtarnamede belirtilen ödeme günü itibariyle işverenin temerrüdü gerçekleşir.