muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/1748, Karar No: 2017/358, Tarih: 25.01.2017

Söz konusu maddenin ikinci fıkrasında, hakkındaki kamu davasının açılmasının veya kovuşturmanın ertelenmesine karar verilen kişinin kararın verildiği tarihten itibaren üç yıl içinde birinci fıkradaki kapsama giren yeni bir suç işlememesi halinde kovuşturmaya yer olmadığı veya düşme kararı verileceği, aksi durumda ise soruşturma ve kovuşturmaya devam olunacağı hüküm altına alınmıştır.

Mahkemeler tarafından bu kanun yürürlüğe girdikten sonra tensip ile bile 6352 sayılı Yasanın geçici 1. maddesi gereğince kovuşturmanın ertelenmesi kararı verildiği veya devam eden yargılamalarda bu suçlardan kovuşturmanın ertelenmesine karar verildiği, deneme süresi olarak tespit edilen 3 yıllık süre içerisinde şüphelinin herhangi bir suç işlemesi halinde dava dosyası yeniden ele alınarak yapılan yargılama sonucunda beraat kararı veya düşme kararı verildiği takdirde ortada örgüt adına suç işleme suçuna kaynak olarak kabul edilen suç kalmayacağından örgüt adına suç işleme suçunun da dayanağı kalmayacaktır.

Peki bu durumda yapılması gereken nedir ?

Ceza Genel Kurulunun, Dairemizin ve Yargıtayın diğer Dairelerinin istikrarlı uygulamalarından 6352 sayılı Kanunun geçici 1. maddesinin 1. fıkrasına göre verilen kovuşturmanın ertelenmesine ilişkin karar anılan maddenin 4. fıkrası ile CMK ‘nın 223. maddesinin 8. fıkrasının 2. cümlesi hükmü karşısında durma kararı niteliğinde karar olarak kabul edilmiştir.

Bu durumda terör örgütü adına suç işleme suçunun kaynağı kabul edilen suçun işlendiğinin mahkeme kararı ile tespiti zorunlu olduğundan, örgüt adına suç işleme suçunun yargılamasının bu husus bekletici sorun yapılarak yani bu suç hakkında da durma kararı verilerek kaynak suçtan mahkumiyet kararı verildiği takdirde bu suçta da mahkumiyet verilmesi hukuken zorunlu olan bir durumdur. Yani kaynak suç yokken bu suçun varlığını kabul ederek örgüt adına suç işleme suçundan ceza verilmesi mümkün değildir. Ayrıca kaynak suçtan beraat etme veya düşme durumunda da örgüt adına suç işleme suçundan ceza verilemeyeceği aşikardır. Nitekim;

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, içtihatlarındaki “yasayla öngörülen” kavramından ne anlaşılmalıdır sorusuna Sunday Times- Birleşik Krallık no:6538/74, 26/4/1979 tarihli sayılı kararında cevap vermiştir.

-Ulaşılabilir,

-Öngörülebilir... olması gerekir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi A. Tamer Akçam- Türkiye(TCK m. 301), No:27520/07, 25/10/2011, Cengiz ve diğerleri- Türkiye(Internet), No:48226/10, 1/12/2015 tarihli kararlarında yasaların öngörülebilir ve ulaşılabilir olmadığı sonucuna ulaşarak ihlal kararları vermiştir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve Dairemizin istikrarlı uygulamalarında örgüt adına işlenen suçlarda araç suçların zaman aşımına uğraması, düşme ve beraat kararı verilmesi halinde üyelik suçundan mahkumiyet kararları verilemeyeceği kabul edilmiştir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve Dairemizin istikrarlı uygulamalarında örgüt adına işlenen suçlarda araç suçların zaman aşımına uğraması, düşme ve beraat kararı verilmesi halinde üyelik suçundan mahkumiyet kararları verilemeyeceği kabul edilmiştir.

2-Örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleyen failin örgüt üyesi gibi cezalandırılabilmesi için işlemiş olduğu suçun 3713 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinde sayılan suçlardan olması gerekir mi?

3713 sayılı TMK'nın Terör amacı ile işlenen suçlar başlıklı 4. maddesi:

Aşağıdaki suçlar 1'inci maddede belirtilen amaçlar doğrultusunda suç işlemek üzere “kurulmuş bir terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlendiği takdirde”, terör suçu sayılır:

a) Türk Ceza Kanununun 79, 80, 81, 82, 84, 86, 87, 96, 106, 107, 108, 109, 112, 113, 114, 115, 116, 117,118, 142, 148, 149, 151, 152, 170, 172, 173, 174, 185, 188, 199, 200, 202, 204, 210, 213, 214, 215, 223, 224, 243, 244, 265, 294, 300, 316, 317, 318 ve 319'uncu maddeleri ile 310 uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan suçlar.

b) 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan suçlar.

c) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 110 uncu maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarında tanımlanan kasten orman yakma suçları.

ç) 10/7/2003 tarihli ve 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar.

d) Anayasanın 120'nci maddesi gereğince olağanüstü hal ilan edilen bölgelerde, olağanüstü halin ilanına neden olan olaylara ilişkin suçlar.

e) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 inci maddesinde tanımlanan suç) şeklinde düzenleme yapılmıştır.

Görüldüğü gibi kanun koyucu terör amacıyla işlenen suçları tek tek katalog olarak saymıştır.

Terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleyen failin 3713 sayılı yasanın 4. maddesinde sayılan suçlardan birini işlenmesi gerekir.

e) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 inci maddesinde tanımlanan suç) şeklinde düzenleme yapılmıştır.

Görüldüğü gibi kanun koyucu terör amacıyla işlenen suçları tek tek katalog olarak saymıştır.

Terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleyen failin 3713 sayılı yasanın 4. maddesinde sayılan suçlardan birini işlenmesi gerekir.

Kanun koyucumuz 3713 sayılı Kanunun ‘Terör amacıyla işlenilen suçlar’ başlıklı 4’üncü maddesinde; TCK'da düzenlenen adi suçların kurulmuş bir terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlendiği takdirde terör amacıyla işlenen suç sayılacağını kabul edip, bu suçları katalog halinde tek tek saymasına rağmen 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Kanunu’na muhalefet suçlarını bu maddede saymamıştır. Bununla birlikte, aynı kanunda düzenlenen toplantı ve gösteri yürüyüşleri sırasında kolluğa direnme, çekim yapan kolluk görevlilerini engelleme (TCK. m.265), yürüyüş sırasında silah taşıma (6136 sayılı Kanun’...muhalefet), mala zarar verme (TCK. m.151, 152), izinsiz tehlikeli madde bulundurma (TCK. m.174) Genel Güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (TCK m.170) eylemelerinin “düşünce ve kanaat açıklama yöntemleriyle” işlenmediğinde şüphe yoktur. Ancak, toplantı ve gösteri yürüyüşü sırasında bu eylemlerin gerçekleşmiş olması toplantı ve gösteri yürüyüşünü sair düşünce ve kanaat açıklama yöntemi olduğunu gerçeğini de değiştirmeyecektir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 16.09.2014 tarihli 2014/9-147-376 sayılı kararları).

Görüldüğü üzere 2911 sayılı kanunun asıl olarak toplantı ve gösteri yürüyüşlerine katılmayı düzenleyen gerek 32/1 gerekse 33/1 maddelerinde toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılmanın yanında gerçekleştirilen diğer fiillerin başka suçları oluşturması halinde gerçek içtima kuralları uygulanarak cezalandırılması gerektiğinde sadece toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılma kapsamında kalan eylemlere ilişkin bölümün düşünce ve kanaat açıklama yöntemi olduğu kabul edilmelidir.

(Ceza Genel Kurulu 11.07.2014 tarihli 2013/9-386-353, 16.09.2014 tarih 2014/9-96-375 sayılı kararı)

Silahlı örgütler açısından uygulanabilen bu hükmü düzenleyen kanun koyucunun amacının, örgütün organik yapısına katılmayan dışarıdan kişilerin, her ne şekilde olursa olsun, örgütün hayatta kalmasına veya güçlenmesine katkı sağlayacak biçimde örgüt adına suç işlemesini önlemek olduğu söylenebilir. Yine, bu hükmün düzenleniş amacının kamu barışını bozan suçlarla etkin mücadele etme gayesi olduğu da söylenebilir.

Silahlı örgütler açısından uygulanabilen bu hükmü düzenleyen kanun koyucunun amacının, örgütün organik yapısına katılmayan dışarıdan kişilerin, her ne şekilde olursa olsun, örgütün hayatta kalmasına veya güçlenmesine katkı sağlayacak biçimde örgüt adına suç işlemesini önlemek olduğu söylenebilir. Yine, bu hükmün düzenleniş amacının kamu barışını bozan suçlarla etkin mücadele etme gayesi olduğu da söylenebilir.

Kanun koyucu burada tercihini yaparak hangi suçların terör amacıyla işlenebilen suçlar olduğunu tek tek katalog halinde saymak suretiyle bunun dışında ki suç tiplerini bu kapsamda kabul etmemiştir. Zira kanun koyucu 3713 Sayılı Terörle Mücadele Kanunun 3. maddesinde, Türk Ceza Kanunun 302, 307, 309, 311, 312 ,313, 314, 315, 320. maddeleriyle 310. maddenin 1. fıkrasında yazılan suçları doğrudan terör suçları olarak tanımlamıştır. Terör amacıyla işlenen suçları ise 4. maddede katalog halinde tek tek saymıştır. Kanuni sistematik gözönüne alındığında TCK'nın 314. maddesi, TCK'nın 220. maddesine göre daha özel bir düzenlemedir. TMK'nın 4. madde ise TCK'nın 314. maddesine göre daha özel düzenlemedir. Kanun koyucu TMK'nın 4. maddesinde katalog suç sistemini kabul ederek iradesini açıkça ortaya koymuştur. TCK'nın 2/3 maddesinde ki düzenlemede olduğu gibi “kanunların suç ve ceza içeren hükümlerin uygulamasında kıyas yapılamaz. Suç ve ceza içeren hükümler, kıyasa yol açacak biçimde geniş yorumlanamaz” hükmüde gözönüne alındığında TMK'nın 4. maddesinde sayılan suçlar dışındaki suçların terör amacıyla işlenen suç kategorisine sokulmadığı için bu suçların örgüt adına işlendiği kabul edilerek örgüt üyeliğinden ceza verilmesi mümkün değildir. Bunun dışında kanun koyucu 3713 sayılı yasada yapılan değişiklerle ifade özgürlüğü ve toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının bu düzenleme kapsamında olmadığı belirtmiştir. 3713 sayılı yasada değişiklik yapan 5532 sayılı yasanın gerekçesi üzerinden kamuoyunda suçların kapsamının geniş olduğu eleştirileri üzerine tasarının değiştirilmiş olması ve yasanın genel gerekçesi dikkate alındığında terör suçlarında örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleyen failin örgütü üyesi olarak cezalandırılabilmesi için işlemiş olduğu suçun 3713 sayılı yasanın 4. maddesinde sayılan suçlardan olması gerektiği, işlenen suçun örgütün amacı doğrultusunda yaptığı çağrı sonucunda işlenmesi gerektiği , terör amacıyla işenen suçlarda yasada tek tek sayıldığına göre bu sayılan suçların dışındaki suçların terör amacıyla veya terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenebileceğinin kabulünün mümkün olmadığı bu nedenle de terör amacıyla veya terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenemeyecek bir suç işleyen faalin terör örgütü üyesi gibi cezalandırılması mümkün değildir (Prof. Dr. Feridun Yenisey, Doç. Dr. Namık Kemal Topçu, Yrd. Doç. Dr. Önder Tozman, Yrd. Doç Dr. Kemal Şahin, Örgütlü suçlar ve terör suçları- Avrupa Konseyi Ortak Projesi, adı geçen eser s. 157, 158)

Kanun koyucu esas itibariyle Anayasamızda, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde ve 2911 sayılı Yasada düzenlenen ifade özgürlüğü, toplanma ve örgütlenme özgürlüğü kapsamındaki Uluslararası taahhütlerine aykırılık teşkil etmemesi düşüncesiyle ifade ve toplanma ve örgütlenme özgürlüğünü düzenleyen 2911 sayılı toplantı ve gösteri yürüyüşleri kanunu katalog suçlar arasında saymamıştır.

Dolayısıyla TMK'nın 4. maddesinde sayılmayan bir suçu örgüt adına işlenmiş terör suçu kabul ederek ayrıca örgüt üyeliğinden cezalandırılmasına karar verilmesi “suçta ve cezada kanunilik ilkesi”ne (kanunsuz suç ve ceza olmaz) aykırıdır. İkinci aykırılık unsuru ise toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılan ve bu hakkını kullandığını düşünen kişinin kanunda “ulaşılabilir ve öngörülebilir” şekilde düzenlenmeyen TCK'nın 220/6 ve 314/3 maddesi delaletiyle TCK'nın 314/2 maddesinde düzenlenen terör örgütü üyesi olarak cezalandırılması yoluna gidilemez.

Çoğunluk görüşü kabul edilse bile çoğunluk görüşüne göre 2911 sayılı Yasanın 32 maddesine muhalefet suçu terör örgütü adına suç işleme suçuna kaynak kabul edilse bile;

Somut kararımızda en önemli husus sanıkların işlediği kabul edilen 2911 sayılı toplantı ve gösteri yürüyüşleri kanunun 32 maddesine muhalefet suçundan dolayı mahkemenin bu suçun 6352 sayılı yasanın 1-b maddesi gereğince eylemlerin düşünce ve kanaat açıklama yöntemi ile işlendiğinin kabul edilerek kovuşturmanın ertelenmesine karar verdiği ve yukarıda zikredilen Ceza Genel Kurulu 16/09/2014 tarih 2014/9-147-376, Ceza Genel Kurulunun 11/07/2014 tarih 2013/9-386 – 353, Ceza Genel Kurulunun 16/09/2014 tarih 2014/9-96-375 sayılı kararlarınında 31/12/2011 tarihine kadar işlenen suçların bu kapsamda kabul edildiği göz önüne alındığında terör örgütü adına suç işleme suçunun kaynağı kabul edilen suçun işlendiğinin mahkeme kararı ile tespiti zorunlu olduğundan bu durumda örgüt adına suç işleme suçununda yargılamanın atiye bırakılarak yani bu suç hakkında da durma kararı verilerek kaynak suçtan mahkumiyet kararı verildiği takdirde bu suçta da mahkumiyet verilmesi hukuken zorunlu olan bir durumdur. Yani kaynak suç yokken bu suçun varlığını kabul ederek örgüt adına suç işleme suçundan ceza verilmesi mümkün değildir. Ayrıca kaynak suçtan beraat veya düşme kararı verilmesi durumunda da örgüt adına suç işleme suçundan ceza verilemeyeceği aşikardır.

Açıklanan gerekçelerle mahkeme kararı ve Dairemizin onama kararı Anayasa, AİHS, yasalarımız ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ve Ceza Genel Kurulu kararlarına aykırı olduğundan çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Yargıtay — Esas No: 2013/1922, Karar No: 2015/1245, Tarih: 22.04.2015

**Hukuk Genel Kurulu         2013/1922 E.  ,  2015/1245 K.**

* TASARRUFUN İPTALİ

* GÖNDERME KARARI

* İŞ BÖLÜMÜ İTİRAZI

* YETKİSİZLİK VE GÖREVSİZLİK KARARI

* İCRA VE İFLAS KANUNU (İİK) (2004) Madde 277

* TÜRK TİCARET KANUNU(MÜLGA) (6762) Madde 5

* HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU(MÜLGA) (1086) Madde 193

**"İçtihat Metni"**

Taraflar arasındaki “tasarrufun iptali” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesince davanın açılmamış sayılmasına dair verilen 09.12.2010 gün ve 2010/535 E., 2010/692 K. sayılı kararın incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 28.03.2012 gün ve 2011/6393 E., 2012/3762 K. sayılı ilamı ile;

(...Davacı vekili, davalı borçlu İ.. Çipura Balık İşl. Tur. San. Ltd. Şti aleyhine icra takibi yaptıklarını, borcu karşılayacak malı bulunmadığını ileri sürerek borçlunun dava konusu taşınmazını davalı E. Deniz Balıkçılık Üretim Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti’ye bu davalı tarafından da G..Balıkçılık Teknoloji Denizcilik Nak. Tur. İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti.’ye devrine ilişkin tasarrufların iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı borçlu vekili ile diğer davalılar, davanın asliye ticaret mahkemelerinde görülmesi gerektiğini belirterek işbölümü itirazında bulunmuş ayrıca borçlu vekili ile davalı E. Deniz Balıkçılık Üretim Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti temsilcisi yetkili mahkemenin İzmir mahkemeleri diğer davalı G. Balıkçılık Teknoloji Denizcilik Nak. Tur. İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti. temsilcisi ise yetkili mahkemenin Ordu mahkemeleri olduğunu ileri sürerek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, işbölümü itirazına ilişkin olarak, davalıların tümünün şirket olduğu, tasarrufun iptaline konu işlemin ticari alacaktan kaynaklandığı gerekçesiyle davaya asliye ticaret mahkemesinde bakılması gerektiği; yetki itirazına ilişkin olarak ise genel yetki kuralları ve bir kısım davalıların ikametgahının İzmir olması gerekçesiyle davanın İzmir mahkemelerinde görülmesi gerekçesiyle davanın yetki ve görev yönünden reddine, dosyanın yetkili ve görevli İzmir Asliye Ticaret Mahkemesi’ne gönderilmesine karar verilmiş hüküm davacı tarafından temyiz edilmiş ve Dairemizin 05/04/2010 tarih 2010/680-3084 E-K sayılı hükmü ile onanmasına karar verilmiştir.

Onama kararı sonrası dava dosyası İzmir Asliye 4. Ticaret Mahkemesine gönderilmiş ve bu mahkeme tarafından Urla Asliye Hukuk Mahkemesince verilen hükmün işbölümüne dair gönderme kararı olduğundan bahisle 10 günlük süre içinde müracaat yapılmadığı gerekçesi ile davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiş; hüküm, davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, İİK.nın 277 vd. maddelerine dayalı tasarrufun iptali istemine ilişkindir.

Onama kararı sonrası dava dosyası İzmir Asliye 4. Ticaret Mahkemesine gönderilmiş ve bu mahkeme tarafından Urla Asliye Hukuk Mahkemesince verilen hükmün işbölümüne dair gönderme kararı olduğundan bahisle 10 günlük süre içinde müracaat yapılmadığı gerekçesi ile davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiş; hüküm, davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, İİK.nın 277 vd. maddelerine dayalı tasarrufun iptali istemine ilişkindir.

Urla Asliye Hukuk Mahkemesinin yetki ve görev yönünden reddine dair verilen hükmünün Dairemizin 05/04/2010 tarih 2010/680-3084 E-K sayılı hükmü ile onanmasına karar verilmiş olması ile birlikte bu mahkemenin gönderme kararı ve yetkisizlik ile ilgili kararı da kesinleşmiş hale gelmiştir. Artık kesinleşmiş hususlara ilişkin olarak son mahkeme tarafından inceleme yapılması mümkün değildir. Mahkemece işin esasına girilerek hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi yerine yazılı şekilde davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesi isabetli değildir...)

gerekçesiyle oyçokluğuyla bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

TEMYİZ EDEN : Davacı vekili

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, tasarrufun iptali istemine ilişkindir.

Davacı vekili, davalı borçlu İ.. Ç. Balık İşl. Tur. San. Ltd. Şti aleyhine icra takibi yaptıklarını, ancak borçlunun dava konusu taşınmazını davalı E. Deniz Balıkçılık Üretim Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti’ne devrettiği, taşınmazın bu davalı tarafından da G. Balıkçılık Teknoloji Denizcilik Nak. Tur. İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti.’ne devredildiğini, davalı borçlunun borcu karşılayacak malvarlığı bulunmadığını ileri sürerek devre ilişkin tasarrufların iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı borçlu vekili ile diğer davalılar temsilcileri, davanın asliye ticaret mahkemelerinde görülmesi gerektiğini belirterek işbölümü itirazında bulunmuşlar, ayrıca borçlu vekili ile davalı E. Deniz Balıkçılık Üretim Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti. temsilcisi yetkili mahkemenin İzmir mahkemeleri, diğer davalı G. Balıkçılık Teknoloji Denizcilik Nak. Tur. İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti. temsilcisi ise yetkili mahkemenin Ordu mahkemeleri olduğunu ileri sürerek davanın reddini savunmuşlardır.

Urla Asliye Hukuk Mahkemesince, işbölümü itirazının kabulü ile davaya asliye ticaret mahkemesinde bakılması gerektiği; yetki itirazına ilişkin olarak ise genel yetki kuralları ve bir kısım davalıların ikametgahının İzmir olması nedeniyle davanın İzmir mahkemelerinde görülmesi gerektiği gerekçesiyle dava dilekçesinin yetki ve görev yönünden reddine, dosyanın talep halinde yetkili ve görevli İzmir Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir. Hükmün davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 05/04/2010 gün ve 680/3084 E., K sayılı hükmü ile onanmasına karar verilmiştir.

Onama kararının davacı vekiline 28.07.2010 tarihinde tebliğ edilmesi üzerine davacı vekilinin 04.08.2010 havale tarihli dilekçesi ile dosyanın görevli ve yetkili İzmir Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmesinin talep edildiği anlaşılmaktadır. Dosyanın gönderildiği İzmir 4. Asliye Ticaret mahkemesince Urla Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından verilen hükmün işbölümüne dair gönderme kararı olduğu, bu nedenle 10 günlük süre içinde müracaat yapılmadığı gerekçesiyle davanın açılmamış sayılmasına dair verilen karar davacı vekilinin temyizi üzerine, Özel Dairece yukarıda başlık bölümünde yazılı gerekçeyle bozulmuş; mahkemece önceki kararda direnilmiştir. Direnme kararını, davacı vekili temyize getirmiştir.

Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; asliye hukuk mahkemesince verilen kararın işbölümü nedeniyle verilen gönderme kararı mı, yoksa görevsizlik ve yetkisizlik kararı mı olduğu, varılacak sonuca göre davacı vekili tarafından dosyanın asliye ticaret mahkemesine gönderilmesi talebini içerir dilekçenin süresinde verilip verilmediği noktasında toplanmaktadır.

Bilindiği üzere, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun 24.03.2005 tarih ve 188 sayılı kararının 11. maddesinde asliye ticaret mahkemeleri konusunda düzenleme yapılmış ve anılan kararın 11/I-B-a bendinde “Büyükşehir Belediyesinin sınırları içerisindeki merkez ilçe ile diğer ilçelerin adı ile kurulu ağır ceza merkezlerinde oluşturulan müstakil ticaret mahkemelerinin yargı çevresinin, yalnız Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde kalan ilçeleri kapsamına alacak biçimde, ağır ceza mahkemesinin yargı çevresi olarak tespitine” yer verilmiştir. Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun anılan kararı uyarınca Urla Asliye Hukuk Mahkemesinin ticaret mahkemesi sıfatı ile davalara bakma yetkisi ortadan kaldırılarak bu yetki İzmir Asliye Ticaret Mahkemelerine verilmiştir.

Eldeki dava 12.08.2008 tarihinde açılmıştır.

Dava tarihinde yürürlükte bulunan Mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu (6762 sayılı TTK)’nun 5. maddesinde; “Aksine hüküm olmadıkça, dava olunan şeyin değerine göre asliye hukuk veya sulh hukuk mahkemesi ticari davalara dahi bakmakla vazifelidir.

Şu kadar ki; bir yerde ticaret mahkemesi varsa, asliye hukuk mahkemesinin vazifesi içinde bulunan ve bu kanunun 4 üncü maddesi hükmünce ticari sayılan davalarla hususi hükümler uyarınca ticaret mahkemesinde görülecek diğer işlere ticaret mahkemesinde bakılır.

Şu kadar ki; bir yerde ticaret mahkemesi varsa, asliye hukuk mahkemesinin vazifesi içinde bulunan ve bu kanunun 4 üncü maddesi hükmünce ticari sayılan davalarla hususi hükümler uyarınca ticaret mahkemesinde görülecek diğer işlere ticaret mahkemesinde bakılır.

İkinci fıkrada yazılı hallerde, münhasıran iki tarafın arzularına tabi olmayan işler hariç olmak üzere, bir davanın ticari veya hukuki mahiyeti itibariyle mahkemenin iş sahasına girip girmediği yalnız iptidai itiraz şeklinde taraflarca dermeyan olunabilir. İtiraz varit görüldüğü takdirde dosya ilgili mahkemeye gönderilir; bu mahkeme davaya bakmaya mecburdur; ancak, davanın mahiyetine göre tatbiki gerekli usul ve kanun hükümlerini tatbik eder. Ticari bir davanın hukuk mahkemesi, ticari olmayan bir davanın ticaret mahkemesi tarafından görülmesi hükmün bozulması için yalnız başına kafi bir sebep teşkil etmez.

Vazifesizlik sebebiyle dava dilekçesinin reddi halinde yapılacak muamelelere ve bunların tabi oldukları müddetlere dair usul hükümleri, iş sahasına ait iptidai itirazın kabulü halinde de tatbik olunur.” denilmek suretiyle ayrı ticaret mahkemesi bulunan yerlerde, asliye hukuk mahkemesinin görevinde olan ve 4. madde uyarınca ticari sayılan davalara ticaret mahkemesince bakılacağı belirtilmiş; üçüncü fıkrada ise kural olarak işbölümü itirazının taraflarca ancak ilk itiraz olarak ileri sürülebileceği öngörülmüştür. Kanun metninden de anlaşıldığı üzere gerçek anlamda bir gönderme kararının varlığından söz edilebilmesi için, tarafların süresi içerisinde ilk itiraz olarak işbölümü itirazında bulunmuş olmaları zorunludur.

Öte yandan Mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu (1086 sayılı HUMK)’nun 193. maddesine göre; davacı, iptaline karar verilen dilekçenin yerine yeni bir dilekçe düzenleyip vermek zorundadır. Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesi üzerine davacının karşı tarafa görevli veya yetkili mahkemede tebligat yaptırması zorunludur. Her iki hâlde kararın kesinleşmesi tarihinden itibaren on gün içinde yeniden dilekçe verilmesi veya yeniden çağrı kâğıdı tebliğ ettirilmesi gerekir. Aksi takdirde dava açılmamış sayılır.

Önemle belirtilmelidir ki kesinleşmiş mahkeme kararları kesinleştikleri şekliyle hukuksal sonuç doğurur.

Bu bağlamda, davanın açıldığı Urla Asliye Hukuk Mahkemesince verilen karar “işbölümü ve yetkisizliğe” ilişkindir. Nitekim anılan mahkeme hem kısa kararında hem de gerekçeli kararında açıkça işbölümü ve yetkisizlikten bahsederek dava dilekçesinin “yetki ve görev” yönünden reddine karar vermiş ve verilen karar temyiz incelemesinden geçerek kesinleşmiştir. Yerel mahkemece kesinleşen bu karar irdelenerek “işbölümü itirazı üzerine verilen gönderme kararı” olarak kabul edilmesi isabetli değildir.