muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/3224, Karar No: 2024/4367, Tarih: 26.11.2024

Davalı; aynı alacak için aynı gerekçelerle Ankara 13. İcra Müdürlüğü'nün 2012/4563 Esas sayılı dosyaya yaptıkları itirazın iptali talebiyle açılan davada davanın reddine karar verilerek kesinleştiğini, alacaklı tarafın daha önce başlattığı icra dosyası üzerinden aleyhine kesinleşen mahkeme kararı nedeniyle işlem yapılamadığından haksız olarak mükerrer takip başlatıldığını, davalı şirketin yaptığı ihalede davacı şirketin ihale dokümanını oluşturan bütün belgelerin tamamının taraflarınca incelenip okunduğunu ve herhangi bir ayrım ve sınırlama yapmadan bütün koşullarıyla kabul ettiğini ve imza altına aldığını, davacı şirketin hakediş raporlarının pek çoğunu ''istihkakı aynen kabul ediyorum'' şeklinde imzaladığını, tespit davasında miktarı belirtilerek talep edilen bir alacak bulunmadığını, likit bir alacak olmadığından icra inkar tazminatı istenemeyeceğini, temerrüt tarihi olarak tespit davasının açıldığı tarihin kabulünün hukuka aykırı olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

Sivas 2. Asliye Hukuk Mahkemesince; davalı tarafın cevaplarında ve bilirkişi raporunda, Yargıtay içtihatlarına göre idari şartnamenin 42. maddesine uygun bir şekilde hak edişlere itiraz edilmediğinden hak edişlerin kesinleştiği, sonradan hak talep edilemeyeceği ileri sürülmüş ise de taraflar arasındaki anlaşmazlığın dava konusu yapıldığı ve Sivas 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2011/199 Esas, 2011/224 Karar sayılı kararı ile davacı lehine karar verildiği, bu kararın Yargıtay incelemesinden geçerek kesinleştiği, bu karara göre; idari şartnamenin 26.3.1. maddesinde düzenlenen işçilik ücretlerinin işveren payı dahil hesaplanması gerektiğinin tespit edildiği, bunun aksine karar verilmesinin kesinleşmiş bir mahkeme kararını uygulamamak olduğu, mahkeme kararı ile tespit olunan bir hakkın korunması gerektiği, işçilik ücretlerinin işveren payı dahil hesaplanmasında takibe konu alacağın likit olmadığı bu nedenle icra inkar tazminatına hükmedilmemesi gerektiği belirtilerek davanın kısmen kabulü ile Sivas İcra Müdürlüğünün 2020/6758 Esas sayılı icra takibine vaki itirazın iptaline, takibin 224.265,99 TL asıl alacak, 371.072,28 TL işlemiş faiz yönünden devamına, alacak likit olmadığından İcra İnkar Tazminatı talebinin reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararına karşı taraf vekillerince istinaf yoluna başvurulması üzerine, Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi tarafından açılan tespit davası sonucunda, Sivas 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2011/199 Esas, 2011/224 Karar sayılı ve 20.01.2012 kesinleşme tarihli kararı ile sözleşme süresince brüt işçilik ücretlerinin işveren payının da dahil edilerek hesaplanmak suretiyle ödenmesi gerektiğinin hüküm altına alınıp, kararın kesinleştiği, bilirkişiden alınan rapor doğrultusunda mahkemenin tespit hükmü nazara alınarak asıl alacak ve faiz hesaplaması yapılarak davanın kısmen kabulüne karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı, davacının sözleşme gereği hak ediş tutarı ve bu tutarın ödenmesi gereken tarihin belirli olduğu, haksız olarak yapılan kesintinin de diğer kısımla birlikte ödenmesi gerektiği, asıl alacak yönünden temerrüdün kesintinin yapıldığı tarihte gerçekleşmiş olduğu, davalının zamanaşımı itirazı ve mükerrer takip olduğu iddiasının yerinde görülmediği, davacının tespit davası açarak hakedişleri kabul etmediği, muarazayı bu şekilde ortaya koyduğu, alacağın miktarının belirlenebilir olduğu belirtilerek davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile Sivas 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulü ile Sivas İcra Müdürlüğünün 2020/6758 Esas sayılı icra takibine vaki itirazın iptaline, takibin 224.265,99 TL asıl alacak, 371.072,28 TL işlemiş faiz yönünden devamına, alacak likit olduğundan alacağın %20'sine tekabül eden 119.067,65 TL İcra İnkar Tazminatının davalıdan alınarak davacıya verilmesine, karar verilmiştir.

Bu karara karşı davacı vekilince duruşmasız, davalı vekilince duruşmalı olarak temyiz yoluna başvurulması üzerine dosya duruşmalı olarak incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

Taraflar arasında imzalanan sözleşmenin "Sözleşmenin Ekleri" başlıklı 9. maddesi ile Hizmet İşleri Genel Şartnamesi sözleşmenin eki olarak kabul edilmiştir. Hizmet İşleri Genel Şartnamesi'nin 42/a maddesinde; yüklenicinin geçici hakedişlere itirazı olduğu takdirde, karşı görüşlerinin neler olduğunu ve dayandığı gerekçeleri idareye vereceği ve bir örneğini de hakediş raporuna ekleyeceği dilekçesinde açıklaması ve hakediş raporunu “idareye verilen ... tarihli dilekçemde yazılı ihtirazi kayıtla” cümlesini yazarak imzalaması gerektiği, eğer yüklenicinin hakediş raporunun imzalanmasından sonra tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar, yetkililer tarafından hakediş raporunda yapılabilecek düzeltmelere bir itirazı olursa hakedişin kendisine ödendiği tarihten başlamak üzere en çok on gün içinde bu itirazını dilekçe ile idareye bildirmek zorunda olduğu, yüklenicinin itirazlarını bu şekilde bildirmediği takdirde hakedişi olduğu gibi kabul edilmiş sayılacağı düzenlenmiştir.

Şartnamenin bu kuralları, sözleşme tarihinde yürürlükte bulunan 6100 sayılı HMK'nın 193. maddesi uyarınca delil sözleşmesi niteliğinde olup, tarafları bağladığı gibi mahkemece de re'sen dikkate alınması gerekir. Bu hüküm uyarınca hakedişlere şartnamede belirtilen şekilde itiraz edilmediği takdirde yüklenicinin o hakedişe bağlı hakları düşer. Yüklenicinin alacak talebi halinde delil sözleşmesi niteliğindeki bu şartname hükümleri gözetilerek değerlendirme yapılmalı araştırma da bu değerlendirmenin yapılmasını sağlayabilecek nitelikte olmalıdır.

Her ne kadar yargılama aşamasında taraflarca sunulmamış ise de emsal nitelikte dosyalarda sunulan ilamlara göre, HİGŞ’in 42/a maddesinde yer alan geçici hak edişlere itiraz şeklini içeren düzenlemenin iptali istemiyle Danıştay 13. Dairesinde dava açılmış, Danıştay 13. Dairesinin 01.12.2021 tarih ve 2020/1740 E., 2021/4123 K. sayılı davanın reddine dair verilen kararın temyizi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 03.11.2022 tarih, 2022/892 E., 2022/3100 K. sayılı kararı ile hükmün bozulmasına karar verilmiş, bozma kararı üzerine Danıştay 13. Dairesinin 06.06.2023 tarihli, 2023/404 E., 2023/2898 K. sayılı ilamı ile HİGŞ'in 42/a maddesinin iptaline karar verilmiştir.

Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin geçici hak edişlere itiraz prosedürü düzenleyen 42/a maddesinin iptali nedeniyle bu yeni durumun, iptal kararından önce imzalanan sözleşmeler ve dolayısıyla derdest davalara etkilerinin ne olacağı üzerinde durulması gerekmektedir.

Yukarıda da belirtildiği gibi “Şartnameler” Kamu İhale Kanunu ve Kamu İhale Kanunu gereğince doğrudan doğruya idâre tarafından tek yanlı olarak düzenlenlenmekte olup, bunlarda sözleşmenin yapılma ve uygulanmasına ilişkin hükümler bulunmaktadır. Bu niteliği itibariyle Şartnamelerdeki sözleşmenin yapılması sürecine ilişkin hükümler, daima tek yanlı ve genel düzenleyici işlem niteliğinde olduğundan İdâre bunlarda istediği zaman iyi niyet kuralları çerçevesinde istediği değişikliği yapabilirler.

Şartnamelerdeki hükümler, sözleşmeler imzalanıncaya kadar düzenleyici işlem niteliğinde iken sözleşme imzalandıktan sonra ise akdî niteliğe bürünürler. Bu nedenle sözleşme imzalandıktan sonra idâre tarafından tek taraflı olarak değiştirilemez.

2709 sayılı T.C. Anayasasının (Anayasa) 138/4. maddesinde, yasama ve yürütme organları ile idarenin, mahkemenin kararlarına uymak zorunda olduğu, bu organlar ve idarenin, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceği ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği belirtilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usul Kanunu’nun (İYUK) 28/1. maddesinde ise; Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idarenin, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu, bu sürenin hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemeyeceği belirtilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usul Kanunu’nun (İYUK) 28/1. maddesinde ise; Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idarenin, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu, bu sürenin hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemeyeceği belirtilmiştir.

Anılan bu yasal düzenlemeler uyarınca, idare, yasa, yürütme ve pek tabii yargı organlarına, mahkemece verilen karar doğrultusunda işlem tesis etme yükümlülüğü altındadır. Bu durumda Danıştay tarafından verilecek bir iptal kararı üzerine söz konusu makamlar bu iptal kararı doğrultusunda hareket etmek zorundadır.

Anayasanın 153/5. maddesinde, Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının geriye yürümeyeceği düzenlemesi mevcut iken, idari yargı makamlarınca verilen iptal kararının geriye yürüyüp yürümeyeceği noktasında açık yasal düzenleme bulunmamakla birlikte, idari yargıda verilen iptal kararının geriye yürüyeceğine dair Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulunun ve Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun içtihatları bulunmaktadır (Danıştay Dava Daireleri Umumi Heyetinin 25.01.1938 tarihli ve 1937/202 E., 1938/14 K, Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 09.07.1966 tarihli ve 1965/21 E., 1966/7 K. sayılı kararı).

Söz konusu kararlardan farklı olarak Danıştayın somut olayın özelliğine göre iptal kararının etkilerini değerlendirdiği farklı kararları da bulunmaktadır. Danıştay 12. Dairesinin 28.10.2008 tarihli ve 2008/4343 E., 2008/5507 K. sayılı kararında da bahsedildiği üzere, verilen iptal kararı ile iptali istenen idari işlemin tesis edildiği andan itibaren ortadan kalkacağı ve o işlemin tesisinden önceki hukuki duruma dönüleceği, ancak hukuka aykırılığı yargı kararı ile iptal edilen genel düzenleyici işlemin iptali ile bu genel düzenleyici işleme dayanarak tesis edilen bireysel işlemlerin uzun süre uygulanması, bu süre içerisinde kişilerin elde ettiği kazanımlarım geri alınmasının mümkün olmadığı durumlarda idari istikrar ilkesi ve kazanılmış hak kavramlarına aykırılık oluşturabilecek olması nedeniyle somut olay kapsamında değerlendirme yapılması gerektiğine de işaret edilmiştir.

Buna göre idari yargı organlarınca verilen bir iptal kararının somut olayın özelliğine göre geçmişe etkili olmasında elbette yasal bir engel bulunmamaktadır. Eldeki uyuşmazlığa konu HİGŞ’sinin 42/a maddesinde yer alan hükmün iptal edilmesi ile idari makamlarca anılan düzenlemenin uygulanması artık mümkün olmayıp, HİGŞ'in iptal edilen hükmünün anılan şartnameden çıkarılması gerekir, ancak somut olayda taraflar arasında özel hukuk sözleşmesi imzalanmış olup, HİGŞ’in ilgili hükmü artık idari bir düzenleyici işlem formundan çıkıp, sözleşmenin bir hükmü hâline gelmiştir. Dolayısıyla sözleşmenin bir normu hâline gelen HİGŞ’in ilgili hükmü taraflar arasında uygulanmaya devam edilecektir.

Sözleşmenin imzalanmasından sonra idare ile yüklenici arasında özel hukuk ilişkisi doğmuş olacağından ve buna ilişkin uyuşmazlık adli yargı mahkemelerinde çözümleneceğinden iptal kararının taraflar arasından imzalanmış sözleşme hükümlerini değiştirmiş sayılması gerektiği ve adliye mahkemelerinin de buna uygun işlem yapmak zorunda olduğu gibi bir sonuç ortaya çıkarılamaz. Aksine bir kabul yargı yolu kurallarına aykırı olduğu kadar Borçlar Hukuku düzenlemelerine, tarafların sözleşme ile bağlılığı ilkesine de aykırı bir sonuç olacaktır.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun bozma kararı ile Danıştay 13. Dairesinin iptal gerekçesine bakıldığında, HİGŞ’in 42/a maddesinde yer alan düzenlemenin KİSK’in 4/3. maddesinde yer alan “Bu Kanun kapsamında yapılan kamu sözleşmelerinin tarafları, sözleşme hükümlerinin uygulanmasında eşit hak ve yükümlülüklere sahiptir. İhale dokümanı ve sözleşme hükümlerinde bu prensibe aykırı maddelere yer verilemez. Kanunun yorum ve uygulanmasında bu prensip göz önünde bulundurulur” düzenlemesi uyarınca genel şartnamenin ilgili hükmünün, taraflar arasında eşitlik ilkesini zedeler biçimde yüklenici aleyhine alacak hakkını ve hak arama özgürlüğünü kısıtlayıcı nitelik taşıdığı gerekçesiyle iptal kararı verildiği görülmektedir.

Her ne kadar KİSK’in 4/3. maddesinde yer alan kamu sözleşmelerinin taraflarının, sözleşme hükümlerinin uygulanmasında eşit hak ve yükümlülüklere sahip olduğu yönündeki düzenleme, HİGŞ’in 42/a maddesinde yer alan ilgili hükmün iptali için bir gerekçe oluşturabilir ise de, bu düzenleme, yetki sınırları KİK ve KİSK’de belirlenen idarenin yine bu kanunlarda açıklanan sınırlara göre belirleyebildiği sözleşme tarafı ile imzaladığı ve bundan sonra adeta tarafların Anayasası hâline gelmiş bir özel hukuk sözleşmesi hükmünün eşitlik ilkesine aykırı olduğunu göstermez.

İptal kararı öncesi şartnamede delil sözleşmesi hükmü mevcut iken sözleşmenin imzalanmasıyla eki hâline gelen ve sözleşme hükmü niteliğini alan şartname, sonradan ortaya çıkacak uyuşmazlıklarda dahi uygulanacak ve idari yargıda iptal kararı verilmiş olsa dahi mahkemelerce bu hüküm uygulanacaktır. Zira mahkemeler bu hükmü şartnamede bulunduğu veya bulunmadığı için değil, sözleşmenin eki hâline gelen metne göre delil sözleşmesi niteliğinde olduğu için, sözleşme hükmü olarak uygulayacaklardır. Sonuç olarak HİGŞ'in 42/a maddesinde yer alan ve geçici hakedişlere itiraz prosedürünü düzenleyen ilgili hükmün iptal edilmesinin, iptal kararından önce taraflarca imzalanmış olan sözleşme ve dolayısıyla eldeki davaya etkisi bulunmamaktadır.

Somut olayda yukarıda açıklanan gerekçeler dikkate alındığında; her ne kadar işçilere ödenecek ücretlerin belirlenmesi konusunda tarafların ihtilafa düşmesi sonucunda Sivas 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2011/199 Esas, 2011/224 Karar sayılı kararı ile; ''El bilgisayarı ile endeks okuma hizmet alımlarında uygulanacak idari şartnamenin 26.3.1. maddesinde düzenlenen işçilik ücretlerinin işveren payı dahil hesaplanması gerektiğinin tespitine" şeklinde hüküm verilip, hükmün Yargıtay denetiminden geçerek 20.01.2012 tarihinde kesinleştiği anlaşılmış olsa da HİGŞ’in 42/a maddesinde yer alan geçici hak edişlere itiraz şeklini içeren düzenlemenin 6100 sayılı HMK'nın 193. maddesi uyarınca delil sözleşmesi niteliğinde olduğu, bu nedenle tarafları bağladığı gibi mahkemece de re'sen dikkate alınması gerektiği, dosya kapsamından, tespit davasının açıldığı tarih olan 07.07.2008 tarihinden önce 21.08.2008, 20.02.2008, 17.03.2008, 21.04.2008, 20.05.2008 tarihli ve tespit davasının açıldığı tarihten sonra 23.09.2009, 19.10.2009 ve 01.11.2009 tarihli hakedişlerin itirazsız imzalandığının anlaşıldığı, bu durumda; her ne kadar tespit hükmü ile hesaplamanın hatalı olduğu kesinleşmiş ise de hakedişlere usulüne uygun itiraz edilmemesi durumunda yüklenicinin o hakedişe bağlı hakları düşeceğinden Bölge Adliye Mahkemesince davacının tespit davası açarak hakedişleri kabul etmediği, muarazayı bu şekilde ortaya koyduğu gerekçesi ile delil sözleşmesi niteliğinde olan HİGŞ'in 42/a maddesindeki düzenlemeyi dikkate almaması hatalı olmuştur.

Bu durumda mahkemece yapılacak iş; delil sözleşmesi niteliğinde olan sözleşme eki HİGŞ’in 42/a maddesi dikkate alınarak, dosya kapsamındaki bilirkişi raporlarında da tespit edildiği üzere hakedişlere davacı tarafından usulüne uygun itiraz edilmediğinden davanın reddine karar verilmesinden ibarettir.

Açıklanan nedenlerle hükmün temyiz eden davalı yararına bozulmasına, bozma sebebine göre de davacının temyiz itirazlarının incelenmesine yer olmadığında karar verilmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin İlk Derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılarak yeniden esas hakkında verdiği karar usul ve yasaya aykırı görüldüğünden BOZULMASINA, bozma nedenine göre davacının temyiz itirazlarının incelenmesine yer olmadığına, davalı Yargıtay duruşmasında vekille temsil olunmadığından lehine vekalet ücreti takdirine yer olmadığına, peşin alınan harcın istek halinde temyiz eden taraflara iadesine, HMK'nın 373/2. maddesi gereğince dosyanın Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesine gönderilmesine, 26.11.2024 gününde oy çokluğuyla kesin olarak karar verildi.

- MUHALEFET ŞERHİ -

1)Dava Konusu Uyuşmazlığın Özeti:

- MUHALEFET ŞERHİ -

1)Dava Konusu Uyuşmazlığın Özeti:

Dava konusu uyuşmazlık taraflar arasındaki hizmet sözleşmesi gereğince ödenmeyen hak ediş bedellerinden kaynaklı alacağın tahsili istemiyle başlatılan icra takibine itirazın iptali ve inkar tazminatına hükmedilmesi istemlerine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince davacının Hizmet İşleri Genel Şartnamesenin 42. maddesi gereğince hakediş raporlarına usulüne uygun olarak itiraz edilmediği gerekçesiyle davanın reddine ilişkin karara karşı istinaf başvurusu üzerine Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesince davacı tarafça açılan tespit davası sonucunda Sivas 2. Asliye Hukuk Mahkemesi 2011/199 E., 2011/224 K. sayılı ilamla sözleşme süresince bürüt işçilik ücretlerine işveren payının da dahil edilerek hesaplama yapılmak suretiyle ödenmesine ilişkin mahkeme kararının kesinleştiği alacağın likit olduğu icra takibine itirazın yerinde olmadığı gerekçeleriyle ilk derece mahkemesi karanınn kaldırılmasına itirazın iptali ile takibin devamına ve %20 inkar tazminatına karar verilmiştir.

Dairemiz sayın çoğunluğu hakediş raporlarına usulüne uygun itiraz etmeyen davacının başkaca delillerle alacağını ispatlamak suretiyle eksik hakediş bedellerinin tahsilini issteyip isteyemeceği ve Danıştay 13. Dairesince verilen iptal kararının somut uyuşmazlıkta uygulama yeri olmadığı görüşündedir.

Somut uyuşmazlıkta Dairemiz sayın çoğunluğunun Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 42. maddesinin Danıştay 13. Dairesince iptalinin sözleşme imzalandıktan sonra tarafların sözleşmeye bağlılık ilkesi gereğince uygulanamayacağı görüşüne aşağıdaki gerekçelerle katılmak mümkün olmadığı gibi dairemiz sayın çoğunluğu Sivas 2. AHM’nın 2011/199 E., 2011/224 K. sayılı ve 20.01.2012 tarihinde kesinleşen mahkeme hükmünü dahi dikkate almayarak kesinleşmiş adli yargı kararının kesin hükmün etkisini yok sayan görüşüne katılmak mümkün değildir. Anılan mahkeme kararı Yargıtay denetiminden de geçerek kesinleşmiş olup açıklanacağı üzere kesinleşmiş bir mahkeme kararına uyulmaması Anayasanın açık hükümlerine de aykırı niteliktedir.

2.Dairemizin Sayın Çoğunluğu İle Oluşan Görüş Farklılığı ve Gerekçelerim

Temyiz yoluyla daire önüne gelen uyuşmazlık; somut olayda taraflar arasında imzalanan sözleşmenin, delil sözleşmesi niteliğinde olup olmadığı, mahkemece resen dikkate alınmasının gerekip gerekmediği, davacının düzenlenen hakedişleri ihtirazi kayıt koymadan imzalaması karşısında eksik ödenen bedelleri davalıdan talep edip edemeyeceği, uyuşmazlığın temelini oluşturan ve görüş farklılığına neden olan Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 42.maddesinin Danıştay 13.Dairesi tarafından 06.06.2023 tarih 2003/404 Esas, 2021/2898 Karar sayılı ilamla iptaline karar verilmiş olmasının somut uyuşmazlık bakımından herhangi bir etkisi olup olmayacağı konusunda toplanmaktadır.

2.1.Hak edişlere İtiraz Usulüne İlişkin Genel Şartname Hükümlerinin Delil Sözleşmesi Sayılmasına İlişkin Gerekçelerim:

2.1.Hak edişlere İtiraz Usulüne İlişkin Genel Şartname Hükümlerinin Delil Sözleşmesi Sayılmasına İlişkin Gerekçelerim:

Uyuşmazlığa konu Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 42. maddesi "yüklenicinin geçici hak edişlere itirazı olduğu takdirde karşı görüşlerinin neler olduğunu ve dayandığı gerekçeleri idareye vereceği ve bir örneğini hak edişe ekleyeceği dilekçesinde açıklaması ve hak ediş raporunu idareye verilen dilekçedeki ihtirazi kayıtla cümlesini yazarak hak ediş raporuna eklemek suretiyle hak edişe itiraz edebileceği, aksi takdirde hak edişi olduğu gibi kabul etmiş sayılacağı" hükmünü içermektedir.

Bilindiği üzere delil sözleşmesi; belli bir vakıanın belli bir delille veya diğer deliller yanında kararlaştırılan türdeki deliller ile de ispat edilebileceği konusunda taraflar arasında, davadan önce veya yargılama sırasında yapılan usuli bir sözleşmedir. (Pekcanıtez Usul, Medeni Usul Hukuku, Cilt 2, Sayfa 1741 vd). Delil sözleşmesinin yazılı olması ve geçerlilik koşulları bakımından genel işlem koşullarıyla yasa hükümlerine aykırı olmaması gerekmektedir.

Gerek doktrinde (Ejder Yılmaz, HUMK Şerhi Sayfa 1064 vd.) gerekse Yargıtay kararlarında (15. Hukuk Dairesi 18.03.1993, 1310 E./1346 K. ) Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 39 ve 40. maddeleri ile bu maddeler ile aynı mahiyette olan Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 42. maddesi "delil sözleşmesi" olarak kabul edilmektedir.

Delil Sözleşmeleri 6100 Sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunun 193.maddesinde ‘’(I) Taraflar yazılı olarak veya mahkeme önünde tutanağa geçirilecek imzalı beyanlarıyla kanunda belirli delillerle ispatı öngörülen vakıaların başka delil veya delillerle ispatını kararlaştırabilecekleri gibi; belirli delillerle ispatı öngörülmeyen vakıaların da sadece belirli delil veya delillerle ispatını kabul edebilirler.

(II) Taraflardan birinin ispat hakkının kullanımını imkânsız kılan veya fevkalade güçleştiren delil sözleşmeleri geçersizdir.’’

Bu yasal düzenlemelerden hareketle delil sözleşmeleri niteliğine göre ‘’daraltıcı delil sözleşmeleri’’, ‘’genişletici delil sözleşmeleri’’ ve ‘’yasaklayıcı delil sözleşmeleri’’ olmak üzere üçlü ayrıma tabii tutulmaktadır.

Bir davanın tarafları dava açılmadan önce veya dava açıldıktan sonra bir hususun yalnız belli bir delil ile ispat edileceği hakkında bir sözleşme yaparlarsa, buna münhasır delil sözleşmesi bir başka deyişle daraltıcı delil sözleşmesi denilmektedir. Buna göre taraflar delil sözleşmesi ile delillerini hasretmiş sayılacaklarından başka delil gösteremezler. (Kuru, B: Hukuk Muhakemeleri Usulü, 2001, c.3, s 2881 vd.)

Genişletici delil sözleşmelerinde ise taraflar tam aksine delillerini hasretmezler bir hususun başka delillerle de ispat edilebileceğini kararlaştırırlar. Örneğin senetle ispat zorunluluğu olan bir davada tanık, dinlenebileceğini kararlaştırmış olabilirler.