muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2020/1803, Karar No: 2021/2237, Tarih: 10.03.2021

**11. Hukuk Dairesi         2020/1803 E.  ,  2021/2237 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 20. HUKUK DAİRESİ

Taraflar arasında görülen davada Ankara 3. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesince verilen 18.07.2017 tarih ve 2015/463 E- 2017/372 K. sayılı kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, istinaf isteminin kabulüne dair Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi'nce verilen 22.01.2020 tarih ve 2018/631 E- 2020/48 K. sayılı kararın Yargıtay'ca incelenmesi davacı-karşı davalı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, müvekkilinin köpek balığı karaciğerinden üretilen "semo squalene" adlı bitkisel içeriğin Türkiye’deki distribütörü olduğunu, aynı zamanda bu ürünün ambalajının adına endüstriyel tasarım olarak tescilli bulunduğunu, davalıların ise müvekkilinin sattığı ürünün birebir aynısını piyasaya sürdüklerini, bu nedenle haklarında suç duyurusunda bulunduklarını, ceza dosyasında alınan bilirkişi raporunda da davalıların, müvekkili tasarımına tecavüzde bulunduklarının açıklandığını, davalıların sattıkları içeriği uygun olmayan ürünlerle müvekkilinin itibarına zarar verdiklerini ileri sürerek, tasarıma tecavüz teşkil eden davalı fillerinin durdurulmasına, 10.000.- TL maddi, 50.000.- manevi tazminatın davalılardan tahsiline karar verilmesini istemiş, yargılama sırasında davasını ıslah ederek davalı eylemlerinin aynı zamanda haksız rekabet oluşturduğunu da ileri sürmüştür.

Davalılar vekili, davacı beyanlarının gerçek dışı olduğunu savunarak, davanın reddini istemiş, karşı davasında ise davalı tasarımının 2009 yılından itibaren kamuya sunulduğunu, bu nedenle yeni ve ayırt edici olmadığını, ayrıca davacı karşı davalının internet sitesinde müvekkillerinin ürünü hakkında kötüleyici, yanıltıcı ilan vermesi nedeniyle satışlarının durma noktasına geldiğini ileri sürerek, davacı karşı davalı adına tescilli endüstriyel tasarımın hükümsüzlüğüne, 2.000.- TL maddi, 15.000.- TL manevi tazminatın davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiştir.

İlk Derece Mahkemesince, karşı davada davacı/karşı davalının 2013/07766 sayılı tasarımın hükümsüzlüğü koşullarının oluştuğu, kötüleme yoluyla davacı/karşı davalı tarafından haksız rekabet yaratıldığına ilişkin iddianın ispatlanamadığı, asıl dava yönünden ise davacı/karşı davalıya ait tasarım koruma şartlarını taşımadığından bu tasarıma, tasarım hukuku anlamında tecavüzden de bahsedilemeyeceği, davalı/karşı davacının dava dışı Semo Şirketinin ürününe iltibas yaratacak kadar benzer bir ürünü satıp pazarlamak suretiyle haksız rekabet yarattığı, yaratılan benzerlik nedeniyle haksız rekabete ilişkin maddi tazminatın dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden hesaplanamadığı, bu yüzden 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 50/2 maddesi gereğince maddi tazminatın takdir edildiği gerekçesiyle asıl davanın kısmen kabulüne, davacının tasarım hakkında davalının tecavüzünün tespitine ilişkin talebinin reddine, davalı-karşı davacının dava dışı Semo şirketine ait davacı-karşı davalının Türkiye sınırlarında satışı için yetki verilen (distribütörlük sözleşmesinin 6. maddesine göre) ürününe iltibas yaratacak benzer bir ürünü satıp-pazarlamak suretiyle haksız rekabet yaptığının tespiti ile durdurulmasına, 5.000,00 TL maddi, 5.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek reeskont faizi ile birlikte davalılardan müştereken tahsiline, hükmün ilanına, sair taleplerin reddine, karşı davanın kısmen kabulüne, 2013/07766 sayılı davalı tasarımının hükümsüzlüğüne, sair taleplerin reddine karar verilmiştir.

Karara karşı taraf vekillerince istinaf isteminde bulunulmuştur.

Karara karşı taraf vekillerince istinaf isteminde bulunulmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesince, asıl davada uyuşmazlığın davacı adına tescilli ambalaj tasarımı ile iltibasa yol açacak derecede benzer olduğu iddia edilen ambalaj ile ürün satılması vakıasına dayandırıldığı, İlk Derece Mahkemesince alınan 05.09.2016 tarihli raporda, hükümsüzlük koşullarının oluştuğunun bildirildiği, İstinaf Mahkemesince alınan bilirkişi raporunda da aynı sonuçlara ulaşıldığı, karşı davada tasarımın hükümsüzlüğüne karar vermek gerektiği, bu halde asıl davada, tasarıma tecavüzün söz konusu olmadığı, ancak davalı eylemlerinin haksız rekabet oluşturduğu da ileri sürüldüğünden bu kapsamda da uyuşmazlığın değerlendirilmesi gerektiği, haksız rekabetin varlığı için; ilk defa yurt dışında piyasaya sunulan ve Türkiye'de de herhangi bir tescilli sınai hak ile korunmayan tasarımın uygulandığı ürünün, Türkiye'de ilk kez piyasaya sunulup, büyük emek ve para harcanarak tanınmış olması yeterli olmayıp, bir başkasının bu emek ve tanınmışlıktan haksız surette yararlanması ve iltibası önleyecek tedbirleri almamasının gerekli olduğu, davacının ilk olarak yurt dışında piyasaya sunulmuş ve harcı alem nitelik kazanmış söz konusu ambalaja bir ayırt edicilik katmadığı, davaya dayanak ambalajın Türkiye'de ilk olarak davacı tarafından piyasaya sunulmuş olmakla birlikte, davacının büyük emek ve para harcayarak bu tasarımı Türkiye'de tanıttığı ve harcı alem tasarıma ayırt edicilik kattığı ve davalı tarafça da bu ayırt edicilikten istifade edildiğine dair dosya kapsamında bir delilin bulunmadığı, öte yandan, ambalaj içerisinde satışa sunulan ürünlerin ayrıca haksız rekabete yol açtığı da ispat edilemediğinden, somut olayda haksız rekabet koşullarının oluşmadığı, bu itibarla, haksız rekabete dayalı talepler yönünden de asıl davanın reddi gerektiği, karşı davada, endüstriyel tasarımın hükümsüzlüğü talebi yanında, davacı karşı davalının internet sitesinde, davalı karşı davacıları kötüleyici ilan verdiği ileri sürülerek maddi ve manevi tazminat talep edilmiş ise de bilirkişi raporlarında açıklandığı üzere, kötüleyici beyanların yer aldığı web sayfasına ulaşılamadığından ve bu iddianın dosya kapsamı ile ispat edilemediği gerekçesi ile taraf vekillerinin istinaf isteminin kabulüne, asıl davanın reddine, karşı davanın kısmen kabulüne, ile davacı karşı davalı şirket adına tescilli 2013/07766 sayılı endüstriyel tasarım tescil belgesinin hükümsüzlüğüne, fazlaya ilişkin taleplerin reddine karar verilmiştir.

Kararı, davacı - karşı davalı vekili temyiz etmiştir.

Kararı, davacı - karşı davalı vekili temyiz etmiştir.

İlk Derece Mahkemesince verilen karara yönelik olarak yapılan istinaf başvurusu üzerine HMK'nın 355 vd. maddeleri kapsamında yöntemince yapılan inceleme sonucunda Bölge Adliye Mahkemesince esastan verilen nihai kararda, dosya kapsamına göre saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kurallarına aykırı bir yön olmadığı gibi HMK'nın 369/1. ve 371. maddelerinin uygulanmasını gerektirici nedenlerin de bulunmamasına göre usul ve yasaya uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarda açıklanan nedenlerle, davacı - karşı davalı vekilinin temyiz isteminin reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1. maddesi uyarınca ONANMASINA, HMK'nın 372. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, aşağıda yazılı bakiye 118,60 TL temyiz ilam harcının temyiz eden davacı - karşı davalıdan alınmasına, 10.03.2021 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/11807, Karar No: 2017/3323, Tarih: 07.03.2017

**9. Hukuk Dairesi         2017/11807 E.  ,  2017/3323 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ

DAVA : Davacı, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti, yıllık izin ücreti ve sefer primi alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Yerel mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Hüküm süresi içinde davacı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı işçi, davalı şirkette uluslararası tır şoförü olarak işe girdiğini, emekliliğe hak kazandığını beyanla kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, bayram ve genel tatil ücreti alacağı, yıllık izin ücreti, sefer primi ücret alacağını talep ve dava etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı işveren, davacının emekli olarak ayrıldığını haklarının ödendiğini ve ibra ettiğini savunmuştur.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkeme, bozma ilamına uyularak yapılan yargılamada toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanarak davanın kısmen kabulüne karar vermiştir.

D) Temyiz:

Kararı davacı temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davacının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Davacının aylık ücret miktarı uyuşmazlık konusudur.

Mahkeme ilk kararında, davacının aylık ücretini ayda üç sefer ve sefer başına 500,00 € aldığını kabul ederek belirlemiş, bu karar davalı tarafça temyizi üzerine Dairemizin 09.09.2014 tarihli ilamı ile “Dava dilekçesinde, davacı tır şoförünün aylık iki ya da üç yurtdışı seferi yaptığı belirtilmiş, hükme esas alınan davacı tanığı da gidilen ülkeye göre farklı sefer sayılarından söz etmiş ancak davacı işçi için net bir sayı bildirmemiştir. Bilirkişi hesap raporunda ise davacının ayda üç sefer yaptığının tanıklarca doğrulandığı belirtilerek aylık üç sefer ve sefer başına 500,00 € üzerinden hesaplamaya gidilmiştir. Dava dilekçesindeki açıklamaya ve tanık beyanlarına göre aylık ortalama sefer sayısının üç olarak kabulü isabetsizdir.

Öte yandan dosya içinde davacının yurtdışına giriş ve çıkış kayıtları sunulmuş olup bu yönde bir değerlendirmede bulunulmalı, davacının hangi ülkeye sefere gittiği de belirlenerek dosya kapsamı ile birlikte aylık ortalama sefer sayısı ve buna bağlı olarak ücret belirlenmelidir. Davacının iddiasını da aşar şekilde aylık üç sefer olarak hesaplama yapılması hatalıdır.” gerekçesiyle bozulmuştur.

Bozma öncesi ilk kararda davacının kesintisiz çalıştığı ve sefer prim tutarının ise 500,00€ olduğu kabul edilerek karar verilmiş ve Dairemizce bu hususlar bozma nedeni yapılmamıştır.

Bozma kapsamı dışındaki bu hususlara aykırı olarak yapılan hesaplamaya itibarla sonuca gidilmesi hatalıdır. Bozma ilamının konusu sefer ücreti olmayıp, ücretin tespitine esas sefer sayısına ilişkindir.

Bozma öncesi ilk kararda davacının kesintisiz çalıştığı ve sefer prim tutarının ise 500,00€ olduğu kabul edilerek karar verilmiş ve Dairemizce bu hususlar bozma nedeni yapılmamıştır.

Bozma kapsamı dışındaki bu hususlara aykırı olarak yapılan hesaplamaya itibarla sonuca gidilmesi hatalıdır. Bozma ilamının konusu sefer ücreti olmayıp, ücretin tespitine esas sefer sayısına ilişkindir.

Bu durumda, ilk bozma karar gereği ve tarafların usulü kazanılmış hakkı gözetilerek yeniden hüküm kurulması için kararın tekrar bozulması gerekmiştir.

F) Sonuç:

Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı sebepten dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 07.03.2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2023/4352, Karar No: 2024/4070, Tarih: 14.11.2024

**6. Hukuk Dairesi         2023/4352 E.  ,  2024/4070 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/92 E., 2023/1156 K.

HÜKÜM/KARAR : Ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesi

SAYISI : 2021/365 E., 2022/593 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekilince duruşmalı olarak temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyize konu edilen kararda dava değerinin duruşma sınırının altında olduğu anlaşılmıştır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacı vekilinin duruşma isteğinin miktardan reddine, temyiz dilekçesinin kabulü ile incelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

1- İlk Derece Mahkemesince, eser sözleşmesinden kaynaklanan istirdat davasında davalı iş sahibi tarafından davacı yükleniciye sözleşmenin 25.2 maddesi kapsamında ceza uygulandığı, sözleşmenin 25.1 maddesine göre gecikme cezasının ancak 10 gün süreli yazılı ihtarı müteakip uygulanabileceği, ancak davalı tarafından 18.01.2019 tarihinden önceki döneme ilişkin davacı yükleniciye sözleşmeye uygun ihtar gönderilmediğinden cezanın haksız ve hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle, davanın kabulüne, 315.456,20 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

2- İlk Derece Mahkemesi kararına karşı davalı vekilince istinaf yoluna başvurulması üzerine, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi tarafından sözleşmenin 8. maddesinde, sözleşme ekleri olarak YİGŞ, idari şartname, teknik şartname, sözleşme tasarısının gösterildiği, sözleşme hükümleri ile ihale dokümanını oluşturan belgelerdeki hükümler arasında çelişki veya farklılık olması halinde, ihale dokümanındaki hükümlerin esas alınacağının düzenlendiği, YİGŞ'in 29. maddesinde işin sözleşmede belirtilen zamanda geçici kabule hazır hale getirilememesi durumunda gecikilen her gün için sözleşmede öngörülen gecikme cezasının uygulanacağı belirtilmiş olup, bu maddede 10 gün süreli bir ihtar hususunun yer almadığı, bu maddedeki hüküm ile sözleşmenin 25. maddesindeki hüküm arasında çelişki olduğundan sözleşmenin 8.1 maddesine göre öncelikle YİGŞ'in 29. maddesindeki hükmün uygulanması gerektiği ve gecikme cezası uygulanması için süre içeren ihtar şartının aranamayacağı, diğer yandan, 8 no.lu hak edişte davalı iş sahibi 148.279,70 TL gecikme cezası uygulamış olup, davacı şirket yetkilisinin hakedişi bir ihtirazi kayıt koymaksızın kabul ettiği, sözleşme 29.06.2017 tarihli olup, YİGŞ'in 39/4 maddesi ile ilgili Danıştay'ın iptal kararı 2023 yılında verildiğinden iptal kararının işbu uyuşmazlıkta uygulanmasının da hukuken mümkün olmadığı gerekçesiyle, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

3- Bu karara karşı davacı vekilince süresinde temyiz yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Kamu düzenine aykırılık hallerinin re'sen gözetildiği, istinaf nedenleriyle sınırlı ve usulüne uygun olarak istinaf inceleme ve denetiminin yapıldığı; dosya içeriği, kararın dayandığı gerektirici sebepler ve delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmadığı, yine Danıştay 13. Dairesi’nin 06.06.2023 tarihli, 2023/403 Esas, 2023/2899 Karar sayılı ilamı ile YİGŞ’in 39. maddesinin iptaline karar verilmiş ise de, iptal kararı öncesi şartnamede delil sözleşmesi hükmü mevcut iken 29.06.2017 tarihli sözleşmenin imzalanmasıyla eki hâline gelen ve sözleşme hükmü niteliğini alan şartname, sonradan ortaya çıkacak uyuşmazlıklarda dahi uygulanacak olup, YİGŞ’in 39. maddesinin 4. fıkrasının (e) bendinde yer alan ve geçici hakedişlere itiraz prosedürünü düzenleyen ilgili hükmün iptal edilmesinin, iptal kararından önce taraflarca imzalanmış olan sözleşme ve dolayısıyla eldeki davaya etkisi bulunmadığı anlaşıldığından davacı vekilinin temyiz sebepleri yerinde görülmemiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi kararına ilişkin davacı vekilinin tüm temyiz sebeplerinin reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan kararın ONANMASINA, aşağıda yazılı harcın temyiz eden ilgiliden alınmasına, dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesine gönderilmesine,14.11.2024 gününde oy çokluğuyla kesin olarak karar verildi.

- MUHALEFET ŞERHİ -

1)Dava Konusu Uyuşmazlığın Özeti:

Dava konusu uyuşmazlık taraflar arasındaki eser sözleşmesinden kaynaklanan istirdat davasında davalı iş sahibi idare tarafından yükleniciye haksız ceza uygulanması gerekçesiyle yapılan kesintinin iadesi istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince davacı yüklenicinin idarenin özellikle 8 no.lu hakedişe itiraz etmemesi nedeniyle yapılan kesintilerin iadesini istiyemeyeceği Danıştay tarafından verilen iptal kararının ise uyuşmazlıkta uygulanmasının mümkün olmadığı gözetilerek davanın reddine karar verilmiş, Bölge Bölge Adliye Mahkemesince de, YİGŞ’nin 39. maddesi gereğince de geçici hakedişlere itiraz edilmediğini bu hükmün iptal edilmesinin eldeki davaya bir etkisinin olmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Dairemiz sayın çoğunluğu hak ediş raporlarına usulüne uygun itiraz etmeyen davacının hakedişi olduğu gibi kabul etmiş sayılacağı başkaca delillerle alacağını ispatlayamacağı ve Danıştay iptali kararının devam eden davalarda uygulanmayacağı görüşündedir.

2.Dairemizin Sayın Çoğunluğu İle Oluşan Görüş Farklılığı ve Gerekçelerim

Dairemiz sayın çoğunluğu hak ediş raporlarına usulüne uygun itiraz etmeyen davacının hakedişi olduğu gibi kabul etmiş sayılacağı başkaca delillerle alacağını ispatlayamacağı ve Danıştay iptali kararının devam eden davalarda uygulanmayacağı görüşündedir.

2.Dairemizin Sayın Çoğunluğu İle Oluşan Görüş Farklılığı ve Gerekçelerim

Temyiz yoluyla daire önüne gelen uyuşmazlık; somut olayda taraflar arasında imzalanan sözleşmenin, delil sözleşmesi niteliğinde olup olmadığı, mahkemece resen dikkate alınmasının gerekip gerekmediği, davacının düzenlenen hak edişleri ihtirazi kayıt koymadan imzalaması karşısında eksik ödenen bedelleri davalıdan talep edip edemeyeceği, uyuşmazlığın temelini oluşturan ve görüş farklılığına neden olan Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 39.maddesinin Danıştay 13.Dairesi tarafından 06.06.2023 tarih 2023/403 Esas, 2023/2899 Karar sayılı ilamla iptaline karar verilmiş olmasının somut uyuşmazlık bakımından herhangi bir etkisi olup olmayacağı konusunda toplanmaktadır.

2.1.Hak edişlere İtiraz Usuline İlişkin Genel Şartname Hükümlerinin Delil Sözleşmesi Sayılmasına İlişkin Gerekçelerim:

Uyuşmazlığa konu Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 39. maddesi "yüklenicinin geçici hak edişlere itirazı olduğu takdirde karşı görüşlerinin neler olduğunu ve dayandığı gerekçeleri idareye vereceği ve bir örneğini hak edişe ekleyeceği dilekçesinde açıklaması ve hak ediş raporunu idareye verilen dilekçedeki ihtirazi kayıtla cümlesini yazarak hak ediş raporuna eklemek suretiyle hak edişe itiraz edebileceği, aksi takdirde hak edişi olduğu gibi kabul etmiş sayılacağı" hükmünü içermektedir.

Bilindiği üzere delil sözleşmesi; belli bir vakıanın belli bir delille veya diğer deliller yanında kararlaştırılan türdeki deliller ile de ispat edilebileceği konusunda taraflar arasında, davadan önce veya yargılama sırasında yapılan usuli bir sözleşmedir. (Pekcanıtez Usul, Medeni Usul Hukuku, Cilt 2, Sayfa 1741 vd). Delil sözleşmesinin yazılı olması ve geçerlilik koşulları bakımından genel işlem koşullarıyla yasa hükümlerine aykırı olmaması gerekmektedir.

Gerek doktrinde (Ejder Yılmaz, HUMK Şerhi Sayfa 1064 vd.) gerekse Yargıtay kararlarında (15. Hukuk Dairesi 18.03.1993, 1310 E./1346 K. ) Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 39 ve 40. maddeleri ile bu maddeler ile aynı mahiyette olan Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 39. maddesi "delil sözleşmesi" olarak kabul edilmektedir.

Delil Sözleşmeleri 6100 Sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunun 193.maddesinde ‘’(I) Taraflar yazılı olarak veya mahkeme önünde tutanağa geçirilecek imzalı beyanlarıyla kanunda belirli delillerle ispatı öngörülen vakıaların başka delil veya delillerle ispatını kararlaştırabilecekleri gibi; belirli delillerle ispatı öngörülmeyen vakıaların da sadece belirli delil veya delillerle ispatını kabul edebilirler.

(II) Taraflardan birinin ispat hakkının kullanımını imkânsız kılan veya fevkalade güçleştiren delil sözleşmeleri geçersizdir.’’

(II) Taraflardan birinin ispat hakkının kullanımını imkânsız kılan veya fevkalade güçleştiren delil sözleşmeleri geçersizdir.’’

Bu yasal düzenlemelerden hareketle delil sözleşmeleri niteliğine göre ‘’daraltıcı delil sözleşmeleri’’, ‘’genişletici delil sözleşmeleri’’ ve ‘’yasaklayıcı delil sözleşmeleri’’ olmak üzere üçlü ayrıma tabii tutulmaktadır.

Bir davanın tarafları dava açılmadan önce veya dava açıldıktan sonra bir hususun yalnız belli bir delil ile ispat edileceği hakkında bir sözleşme yaparlarsa, buna münhasır delil sözleşmesi bir başka deyişle daraltıcı delil sözleşmesi denilmektedir. Buna göre taraflar delil sözleşmesi ile delillerini hasretmiş sayılacaklarından başka delil gösteremezler. (Kuru, B: Hukuk Muhakemeleri Usulü, 2001, c.3, s 2881 vd.)

Genişletici delil sözleşmelerinde ise taraflar tam aksine delillerini hasretmezler bir hususun başka delillerle de ispat edilebileceğini kararlaştırırlar. Örneğin senetle ispat zorunluluğu olan bir davada tanık, dinlenebileceğini kararlaştırmış olabilirler.

Ancak HMK’nun 193/2. maddesinde taraflardan birinin ispat hakkının kullanımını imkansız kılan veya fevkalade güçleştiren delil sözleşmelerinin bir başka deyişle “yasaklayıcı delil sözleşmelerinin” yapılamayacağı kanunda açıkça düzenlenmiştir.

Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu somut uyuşmazlıkdaki çoğunluk görüşün aksine benzer uyuşmazlıklarda yasaklayıcı delil sözleşmelerinin taraflardan birinin ispat hakkını ve anayasa ile güvence altına alan” hak arama özgürlüğünü” ve “adil yargılama hakkının” unsurlarından biri olan” silahların eşitliği” ilkesini ihlal ettiği gerekçesiyle bu tür delil sözleşmelerinin geçersiz olduğuna karar vermiştir.( Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 29.04.2021 tarih 2017/(13-3-691) E., 2021/534) Karar sayılı ilamı ve 21.06.2022 tarih 2020/(15)6-610 Esas 2022/976 Karar sayılı ilamları )

Taraflardan birinin ispat imkanını ve yargı yoluna başvurma hakkını elinden alan delil sözleşmelerinin geçersiz olduğu, bu tür sözleşmelerin hem HMK’nın 193/2. maddesindeki emredici hüküm hem de anayasal güvence altına alınmış olan hak arama özgürlüğünü ihlal edeceği, adil yargılama hakkının unsurlarından biri olan silahların eşitliği ilkesi uyarınca, kamu gücünü elinde bulunduran idare ile birey arasında gerçek anlamda eşitlik ve denge sağlanmasının son derece önemli olduğu vurgulanmıştır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 29.04.2021 tarih 2017/(13-3-691) E., 2021/534

Esasen taraflardan birinin yargı yoluna başvuramayacağı delil sözleşmesi ile yargı yoluna başvurmuş olsa dahi yaptığı iş ve imalatı ispatlama ve buna ilişkin delil ve belgelerini sunma olanağı tanımayan delil sözleşmelerinin sonuç bakımından birbirinden bir farkı bulunmamaktadır.

Kuşkusuz ara hakedişlere ihtirazı kayıt konulması koşulunun aranmaması yüklenicinin bütün iddialarını dilediği gibi ileri sürebileceği ve bu iddiaaların kabul edileceği anlamına gelmemektedir. Burada yükleniciye sadece iddiasını diğer yasal delillerle ispat ve hukuki dinlenilme hakkı tanınmaktadır.