muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2020/13024, Karar No: 2021/5255, Tarih: 22.02.2021

**4. Ceza Dairesi         2020/13024 E.  ,  2021/5255 K.**

**"İçtihat Metni"**

İNCELENEN KARARIN;

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hakaret

HÜKÜM : Mahkumiyet

KARAR

Yerel Mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle, başvurunun süresi ve kararın niteliği ile suç tarihine göre dosya görüşüldü:

Temyiz isteğinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.

17/10/2019 gün ve 7188 sayılı Kanun'un 24. maddesi ile 5271 sayılı CMK'nın 251. maddesinde Basit Yargılama Usulü düzenlenmiştir.

Ancak bu düzenlemenin uygulanmasıyla ilgili olarak, 7188 sayılı Kanun'un 31. maddesiyle, 5271 sayılı CMK'ya eklenen geçici 5.maddenin (d) bendi ile: "01/01/2020 tarihi itibariyle kovuşturma evresine geçilmiş, hükme bağlanmış veya kesinleşmiş dosyalarda seri muhakeme usulü ile basit yargılama usulü uygulanmaz." hükmü getirilmiştir.

Konuyu somut norm denetimi yoluyla inceleyen Anayasa Mahkemesi (25/06/2020, 2020/16, 2020/33; R.G. 19/08/2020, Sayı:31218), sözü geçen geçici 5/d maddesindeki hükmün, "kovuşturma evresine geçilmiş" ibaresinin aynı bentte yer alan, "basit yargılama usulü" yönünden Anayasa'nın 38. maddesine aykırı görerek iptaline karar vermiştir.

Anayasa Mahkemesi kararında, hükme bağlanmış dosyalarla ilgili iptale karar verilmemiş ise de, 5271 sayılı Kanun'un 2/1-(f) maddesince hükme bağlanmış dosyalarla ilgili olarak kovuşturma evresinin kesinleşmeye kadar devam etmesi ve aynı Kanun’un 251/3. maddesi gereği mahkumiyet hükmü verildiği takdirde sonuç cezadan dörtte bir indirim öngörülmesi, bu durumunda temyiz incelemesi devam eden dosyalar bakımından lehe düzenleme getirmesi karşısında,

Anayasa Mahkemesinin iptal kararında; sanık lehine getirilen yeni düzenlemenin, 7188 sayılı Kanun’un 31. maddesi gereğince, 5271 sayılı CMK’ya eklenen geçici 5. maddesi ile “kovuşturma evresine geçilmiş” dosyalar bakımından uygulanması gerektiğine işaret edildiğinden, temyiz incelemesi yapılan ve 5271 sayılı CMK'nın 251/1 maddesi kapsamına giren suçlar yönünden; Anayasa'nın 38. maddesi ile 5237 sayılı TCK'nın 7 ve 5271 sayılı CMK'nın 251 vd. maddeleri gereğince yeniden değerlendirme yapılması zorunluluğu,

Bozmayı gerektirmiş, sanık ... müdafiinin temyiz nedenleri yerinde görüldüğünden tebliğnameye farklı gerekçeyle uygun olarak HÜKMÜN BOZULMASINA, yargılamanın bozma öncesi aşamadan başlayarak sürdürülüp sonuçlandırılmak üzere dosyanın esas/hüküm mahkemesine gönderilmesine, 22/02/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2023/2269, Karar No: 2025/843, Tarih: 06.02.2025

**8. Hukuk Dairesi         2023/2269 E.  ,  2025/843 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Kadastro Mahkemesi

SAYISI : 2020/22 E., 2022/5 K.

Taraflar arasında görülen ve yukarıda açıklanan davada bozma ilamı sonrası yapılan yargılama sonunda Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiş, hükmün davalı ... İdaresi vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, dosya incelendi, gereği düşünüldü:

K A R A R

Davacı dava dilekçesinde özetle; Soma ... köyü 256 parsel sayılı taşınmazının maliki olduğunu, köy ve çevresinde yapılan orman kadastro çalışmaları sırasında taşınmazının bir parçasının Arabındere Devlet Ormanı olarak tespit gördüğünü, taşınmazının etrafında orman olmadığını, taşınmazda daha önce tapulu kesim yapıldığını, taşınmazının orman vasfında olmadığından tesbite itiraz ettiğini belirterek, taşınmazın orman vasfında olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Soma Kadastro Mahkemesince; görevsizlik kararı verilmiş ve kararın davalı ... İdaresince temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 20. Hukuk Daresinin 19.02.2013 gün ve 2013/77 Esas, 2013/1501 Karar sayılı ilamıyla hükmün bozulmasına karar verilmiştir. Soma Kadastro Mahkemesinin kapatılmasıyla dosyaların Bergama Kadastro Mahkemesi üzerinde birleştirilmesi neticesinde yapılan yargılama sonucunda; davacının davasının kabulü ile Soma ilçesi, ... köyü, 256 sayılı parsel yönünden; fen bilirkişi raporunda (B) harfi ile gösterilen 12.464,48 m²lik bölümünün orman olarak sınırlandırılmasının iptaline karar verilmiş, hüküm davalı ... İdaresi tarafından temyiz edilmiştir. Yargıtay (Kapatılan) 20. Hukuk Dairesinin 17.12.2019 tarih ve 2019/5864 Esas, 2019/7548 Karar sayılı ilamıyla eksik inceleme ve yetersiz bilirkişi raporuna dayanılarak hüküm kurulduğu bahsiyle karar bozulmuştur.

Yeniden yapılan yargılama sonunda Mahkemece; "Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin bozma ilamı doğrultusunda; öncelikle taraf teşkili açısından; taşınmazın malikinin değiştiği görülmekle, dava konusu parselle ilgili Tapu Müdürlüğüne müzekkere yazılmış ve yeni malikler tespit edilerek, taraf teşkili sağlanmış, 13.12.2021 tarihli Orman ve Harita bilirkişi raporlarının kroki kısmındaki dava konusu taşınmazın (B) harfi ile gösterilen kısmının; 1954 tarihli eski hava fotoğraflarında ve 1959 tarihli eski memleket haritasından üzerinde koru ve baltalık işletmesi yapılması, orman hasılası veren bitki örtüsü bulunması, 1978 yılı basımı ve 2000 tarihli memleket haritasında, 1976 tarihli hava fotoğrafında tarım yapılmaması, üzerinde çevre ormanlarla aynı cins ve aynı yaşta orman ağaç ve ağaççıklarının olması, Orman ve Toprak muhafaza taşıyan yerlerden olması, 4785 sayılı Orman Yasasına göre devletleştirmeye tabi yerlerden olması ve 1945 yılı öncesi mülkiyet belgesi olmadığından 5658 sayılı orman Yasasına göre iadeye tabi özel orman olmamasına rağmen, Ormana bitişik olmaması, 256 parsel nolu tapusu olması ve yüzölçümü 3 hektardan küçük olması nedeniyle 3116 sayılı Orman Yasasının 1 nci maddesinin istisnai fıkrasına ve 6831 sayılı Orman Yasasının 1 nci maddesinin istisnai fıkralarından olan orman sınırları dışında olup, yüzölçümü üç hektarı aşmayan sahipli arazidaki her nevi ağaç ve ağaçlıklarla örtülü belirtilen yerlere uyduğundan Manisa İli Soma İlçesi ... Mahallesi 256 parsel nolu taşınmazın (B)harfi ile gösterilen 12.464,48 m2 yüzölçümündeki kısmının Orman Sayılmayan Yerlerden olduğunu raporladıkları görülerek, keşif, bilirkişi raporu ve Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 17/12/2019 tarihli 2019/5864Esas 2019/7548Karar sayılı bozma ilamı dikkate alınarak davanın kabulüne, (B) harfi ile gösterilen 12.464,48 m2 yüz ölçümündeki kısmın orman sayılmayan yerlerden olduğuna, orman kadastro tespitinin iptali ile bu bölümün orman sınırı dışına çıkartılmasına" karar verilmiştir.

Verilen karar davalı ... İdaresi vekili tarafından; taşınmaz üzerinde orman toprağı karakteri, 60-80 yaşlarında kızılçam ağaçlarının olduğu ve en eski memleket haritalarında yeşil alanda kalması nedeniyle orman sayılan yerlerden olduğu, Anayasamıza göre Devlet ormanları zamanaşımı ve zilyetlik yolu ile kazanılamayacağı, özel mülkiyete konu teşkil etmeyeceği, verilen kararın usul ve kanuna aykırı olduğu gerekçesiyle temyiz edilmiştir.

Verilen karar davalı ... İdaresi vekili tarafından; taşınmaz üzerinde orman toprağı karakteri, 60-80 yaşlarında kızılçam ağaçlarının olduğu ve en eski memleket haritalarında yeşil alanda kalması nedeniyle orman sayılan yerlerden olduğu, Anayasamıza göre Devlet ormanları zamanaşımı ve zilyetlik yolu ile kazanılamayacağı, özel mülkiyete konu teşkil etmeyeceği, verilen kararın usul ve kanuna aykırı olduğu gerekçesiyle temyiz edilmiştir.

Tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyulan bozma ilamı doğrultusunda inceleme ve araştırma yapılarak, mevcut deliller takdir edilerek karar verildiğine, uygulanması gereken hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığına, bozmaya uyulmakla taraflar lehine ve aleyhine kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin yeniden incelenmesine hukukça imkan olmadığı gibi 6100 sayılı Kanun’un Geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Kanun’un 428 inci maddesi ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan sebeplerin biri de var olmadığına göre, İlk Derece Mahkemesi kararında yazılı gerekçeler dikkate alındığında temyizen incelenen karar usul ve kanuna uygun olup davalı vekilinin temyiz dilekçesinde ileri sürdüğü nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

SONUÇ: Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının ONANMASINA,

7139 sayılı Kanun'un 33 üncü maddesi uyarınca Orman İdaresinden harç alınmasına yer olmadığına,

1086 sayılı Kanun'un 440/I maddesi gereğince Yargıtay ilamının tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yoluna başvurulabileceğine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

06.02.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/4596, Karar No: 2013/1452, Tarih: 04.03.2013

**15. Hukuk Dairesi         2012/4596 E.  ,  2013/1452 K.**

**"İçtihat Metni"**

Davacı ... Atık Toplama Çevre Temizlik Peyzaj ve İnsan Kaynakları Hizm. San. Tic. Ltd. Şti. ile davalı ... arasındaki davadan dolayı.... Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 24.03.2011 gün ve 2010/360-2011/111 sayılı hükmü onayan Dairemizin 16.04.2012 gün ve 2011/4814-2012/2506 sayılı ilamı aleyhinde davacı vekili tarafından karar düzeltilmesi isteğinde bulunulmuş ve karar düzeltme dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla dosyadaki kağıtlar okundu gereği konuşulup düşünüldü:

-K A R A R -

Yargıtay ilâmında belirtilen gerektirici nedenler karşısında HUMK’nın 440. maddesinde sayılan nedenlerden hiç birisine uygun olmayan karar düzeltme isteğinin REDDİNE ve HUMK’nın 442. maddesi hükmünce 219,00 TL para cezası ile bakiye 6,55 TL red harcının karar düzeltme isteyen davacıya yükletilmesine, 04.03.2013 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/24639, Karar No: 2014/25417, Tarih: 02.12.2014

**10. Hukuk Dairesi         2014/24639 E.  ,  2014/25417 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Asliye Hukuk(İş) Mahkemesi

Dava, rücuan tazminat istemine ilişkindir.

Mahkemece, ilamında belirtildiği şekilde davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, taraf avukatlarınca temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

1) Dosyadaki yazılara, toplanan delillere ve hükmün dayandığı gerektirici sebeplere göre, aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2) 506 sayılı Yasanın 92. maddesi, “malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile iş kazalarıyla meslek hastalıkları sigortasından hak kazanılan aylık ve gelirler birleşirse, sigortalıya veya hak sahibine bu aylık ve gelirlerden yüksek olanın tümü, eksik olanın da yarısı bağlanır. Bu aylık ve gelirler eşitse, iş kazalarıyla meslek hastalıkları sigortasından bağlanan gelirin tümü, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından bağlanan aylığın da yarısı verilir.” düzenlemesini içermektedir.

Kurumun, sigortalı veya hak sahiplerine bağladığı ilk peşin sermaye değerli gelirden fazlasını isteme hakkı bulunmadığı gibi; bağlanan gelirin kesildiği veya kesilmesi gereğinin, yargılama sürecinde ortaya çıktığı durumlarda; Kurumun ödemediği veya ödemeyecek olduğu gelir kesimini rücuan isteyemeyeceği yönü de, tazmine yönelik davada gözetilmesi gereken genel ilkeler arasında bulunmaktadır.

Dava konusu edilen gelirlerin, 506 sayılı Yasanın 92. maddesi uyarınca indirildiğinin anlaşılması karşısında, Mahkemece, davalıların tazminle sorumlu olduğu ilk peşin sermaye değerli gelir miktarının; gelirin başladığı tarih itibariyle 506 sayılı Yasanın 92. maddesi uyarınca indirilmiş hali üzerinden hesaplanan ilk peşin sermaye değerli gelir miktarına, indirme tarihinden sonraki artışlar da eklenmek suretiyle, yazılı şekilde fazla kurum alacağına hükmedilmesi,

Teselsüle dayanılarak açılan eldeki davada, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin müteselsilen tahsili yerine yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

./..

-2-

Ne var ki, bu aykırılığın giderilmesi yeniden yargılamayı gerektirmediğinden, karar bozulmamalı, 6100 sayılı Hukuk Muhakemesi Kanunu'nun geçici 3. maddesi yollamasıyla Mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 438. maddesi uyarınca düzeltilerek onanmalıdır.

SONUÇ: Hükmün fıkrasının silinerek yerine,

“Davanın kısmen kabulüne,

1-) 19.445,90TL Kurum alacağının; gelirler yönünden tahsis onay, tedavi, geçici iş göremezlik ve cenaze masrafları yönünden ayrı ayrı sarf ve ödeme tarihlerinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalılardan müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine,

2-)Alınması gereken 1.328,35TL harcın davalılardan müteselsilen alınarak hazineye gelir kaydına,

SONUÇ: Hükmün fıkrasının silinerek yerine,

“Davanın kısmen kabulüne,

1-) 19.445,90TL Kurum alacağının; gelirler yönünden tahsis onay, tedavi, geçici iş göremezlik ve cenaze masrafları yönünden ayrı ayrı sarf ve ödeme tarihlerinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalılardan müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine,

2-)Alınması gereken 1.328,35TL harcın davalılardan müteselsilen alınarak hazineye gelir kaydına,

3-)Karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'e göre hesaplanan 2.333,50TL vekalet ücretinin davalılardan müteselsilen alınarak davacıya verilmesine,

4-)Bu dava nedeni ile yapılan 2.583,85TL yargılama giderinin kabul ret oranına göre hesaplanan 2.454,65TL'sının davalılardan müteselsilen alınarak davacıya verilmesine, bakiyesinin davacı üzerinde bırakılmasına,

5-)Karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT’e göre reddolunan miktar üzerinden hesaplanan 1.149,30TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalılara verilmesine

6-)Tarafların yatırmış oldukları avansın kullanılmayan kısmının kararın kesinleşmesi halinde yatırana iadesine,” yazılmasına ve kararın bu şekliyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA, aşağıda yazılı temyiz harcının davalılardan alınmasına, 02.12.2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/9124, Karar No: 2012/8964, Tarih: 25.09.2012

**(Kapatılan)14. Ceza Dairesi         2012/9124 E.  ,  2012/8964 K.**

**"İçtihat Metni"**

Çocuğun basit cinsel istismarı ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarından sanık ...'ün yapılan yargılaması sonunda; beden veya ruh sağlığını bozacak şekilde çocuğun basit cinsel istismarı suçu ve atılı diğer suçtan mahkûmiyetine dair Hatay 1. Ağır Ceza Mahkemesinden verilen 08.12.2011 gün ve 2010/254 Esas, 2011/351 Karar sayılı hükümlerin süresi içinde Yargıtayca incelenmesi sanık ve müdafii tarafından istenilmiş olduğundan dava evrakı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığından tebliğname ile Daireye gönderilmekle incelenerek gereği düşünüldü:

Mağdurenin soruşturma aşamasındaki samimi anlatımlarından, tanık ...'ın beyanlarından sanığın mağdureyi zorla aracına bindirip ve tek katlı evine götürdükten sonra “benim eşim olmanı istiyorum, benimle cinsel ilişkiye gireceksin, seni istiyorum” diyerek kollarından tutup mağdureyi hareketsiz hale getirerek öpmeye çalıştığı sırada mağdurenin direnerek sanığa vurmak sureti ile ev içerisinde kaçtığı, bu defa sanığın mağdureye vurarak yere düşürdüğü ve mağdurenin üzerine çıkmaya çalıştığı sırada, sesleri duyan mağdurenin dayısı tanık Servet'in kapıyı kırarak içeri girmesi üzerine sanık ile boğuştuktan sonra sanığın olay yerinden kaçması şeklinde sabit olan eylemde, sanığın, elinde olmayan engel nedenlerle fiili tamamlayamadığı, eyleminin 5237 sayılı Kanunun 103/2, 35. maddeleri kapsamında çocuğun nitelikli cinsel istismarına teşebbüs suçunu oluşturduğu gözetilmeden çocuğun basit cinsel istismarı suçundan hüküm kurulmuş ise de eylem neticesinde mağdurenin ruh sağlığının bozulması ve hakkında TCK.nın 103/6. maddesinin uygulanması sebebiyle netice ceza değişmeyeceğinden bu husus bozma nedeni yapılmamıştır.

Delillerle iddia ve savunma, duruşma göz önünde tutularak tahlil ve takdir edilmiş sübutu kabul olunan fiillerin unsurlarına uygun şekilde tavsif ve tatbikatları yapılmış bulunduğundan sanık ve müdafiin yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun olan hükümlerin ONANMASINA, 25.09.2012 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/35542, Karar No: 2013/13134, Tarih: 02.05.2013

**9. Hukuk Dairesi         2011/35542 E.  ,  2013/13134 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ

DAVA :Davacı, ücret alacağı, izin ücreti, TİS farkı ücreti, sosyal yardım ücreti ve kıdem zammı ücret alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.

Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı, ücret, yıllık izin ücreti, toplu iş sözleşmesi farkı, sosyal yardımlar ve kıdem zammı alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı, ekonomik kriz nedeniyle zor durumda olduğunu, işçiler için iş imkanının devamının sağlanması, işveren bakımından yetişmiş elemanla işletmenin yeniden çalıştırılabilir hale getirilmesi amacıyla bir kısım tedbirler uygulandığını, davacının iş akdinin kendisinin feshettiğini bildirerek davanın reddini savunmuştur.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, davacının davalıya ait iş yerinde 24/04/1989- 13/07/2010 tarihleri arasında çalıştığı, davacının iş yerinde uygulanan TİS'den yararlandığı, davacının ücretine TİS zamlarının uygulanmadığı, yapılan ücret zamları sonunda davacının 2009 yılında 600 TL ile 2010 yılında Mayıs, Haziran, Temmuz (12 gün) ücret alacağı bulunduğu, ücretlerin ödendiğine ilişkin ödeme makbuzu, ücret bordroları ibraz edilemediği, davacının çalıştığı süre itibariyle 79 günlük ücretli izin alacaklısı olduğu, izin kullanıldığı veya izin ücreti ödendiği ispat edilemediği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı davalı temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

Taraflar arasındaki uyuşmazlık, davalı tarafından dosyaya sunulan ve borcun ödendiğine dair belge olduğu ileri sürülen banka ekstresinin yerel mahkemece yeterince araştırılıp araştırılmadığı ve bu kapsamda bu belgenin borcu sona erdiren ödeme belgesi olarak kabul edilip edilmeyeceği noktasında toplanmaktadır.

I. Normatif Dayanak Uyuşmazlığın normatif dayanağı Borçlar Kanununun 84–86 maddeleridir. Borçlar Kanununun 84üncü maddesinde “Borçlu faiz veya masrafları tediyede gecikmiş değil ise kısmen icra eylediği tediyeyi resülmale mahsup edebilir. Alacaklı alacağın bir kısmı için kefalet, rehin veya sair teminat almış ise borçlu kısmen icra eylediği tediyeyi temin edilen

I. Normatif Dayanak Uyuşmazlığın normatif dayanağı Borçlar Kanununun 84–86 maddeleridir. Borçlar Kanununun 84üncü maddesinde “Borçlu faiz veya masrafları tediyede gecikmiş değil ise kısmen icra eylediği tediyeyi resülmale mahsup edebilir. Alacaklı alacağın bir kısmı için kefalet, rehin veya sair teminat almış ise borçlu kısmen icra eylediği tediyeyi temin edilen

veya teminatı daha iyi olan kısma mahsup etmek hakkını haiz değildir” kuralına yer verilmiş; 85inci maddesinde “birden fazla borçları bulunan borçlu, borçları ödemek zamanında bu borçlardan hangisini tediye etmek istediğini alacaklıya beyan etmek hakkını haizdir. Borçlu beyanatta bulunmadığı surette vukubulan tediye kendisi tarafından derhal itiraz edilmiş olmadıkça alacaklının makbuzda irae ettiği borca mahsup edilmiş olur” hükmü öngörülmüş, 86ncı maddede ise “kanunen muteber bir beyan vaki olmadığı yahut makbuzda bir güna mahsup gösterilmediği takdirde, tediye muaccel olan borca mahsup edilir. Müteaddit borçlar muaccel ise tediye, borçlu aleyhinde birinci olarak takip edilen borca mahsup edilir. Takibat vaki olmamış ise tediye, vadesi iptida hulül etmiş olan borca mahsup edilir. Müteaddit borçların vadeleri aynı zamanda hulül etmiş ise mahsup mütenasiben vaki olur. Hiç bir borcun vadesi hulül etmemiş ise alacaklı için en az teminatı haiz olan borca mahsup edilir” kuralı düzenlenmiştir.

II. Genel Hükümler Yönünden Değerlendirme

Borçlar Kanununun yukarıda belirtilen hükümleri öncelikle muacceliyet ve temerrüt kavramlarının açıklanmasını gerektirmektedir.

Muacceliyet, alacaklının borçludan borçlanılan edimi talep ve dava edebilme yetkisidir. Borç muaccel olmadan borçlu temerrüdü söz konusu olmaz.

Temerrüt, en kısa tanımıyla, alacaklı tarafından talep edilebilir (muaccel) hale gelmiş bir borcun ifasındaki gecikmedir.

Kural olarak, bu tür (muaccel) bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarı ile temerrüde düşer (BK. m. 101/1). Başka bir ifadeyle, temerrütten söz edilebilmesi için, öncelikle muaccel bir borcun ve alacaklının o borca yönelik ihtarının bulunması gerekir. Kural böyle olmakla birlikte, borçlunun temerrüde düşmesi için alacaklının ihtarının gerekmediği bazı durumlar da vardır: Örneğin, ifa gününün taraflarca birlikte kararlaştırıldığı (BK. m.101/2), borçlunun borcu ifa etmeyeceğini bildirdiği veya hal ya da durumundan bu sonuca varılabildiği (BK. m.107/1) durumlarda, temerrüdün gerçekleşmesi için alacaklının ihtarına gerek yoktur.

Tek bir borç ilişkisinin söz konusu olduğu durumlarda, borçlu para borcunun faiz ve masraflarını ödemede temerrüde düşmemişse yaptığı kısmi ödemeyi anapara borcuna mahsup etme hakkına sahiptir. Ancak, para borcunun bir kısmı için kefalet, rehin veya benzeri bir teminat verilmişse, yapılan kısmi ödemenin teminatlı olan borca mahsubu istenemez. Bu durumda, kısmi ödemenin teminatsız olan ya da teminatı daha az olan borca mahsubu gerekir.