muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2018/2209, Karar No: 2018/10610, Tarih: 04.04.2018

**8. Hukuk Dairesi         2018/2209 E.  ,  2018/10610 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

DAVA TÜRÜ : Elatmanın Önlenmesi ve Ecrimisil Alacağı

Taraflar arasında görülen ve yukarıda açıklanan davada yapılan yargılama sonunda Mahkemece, davanın reddine karar verilmiş olup hükmün davacı tarafından temyiz edilmesi üzerine, Dairece dosya incelendi, gereği düşünüldü.

KARAR

Davacı vekili, davaya konu 10 parsel sayılı taşınmazın taraflar adına ½ hisseli olarak kayıtlı olduğunu, davalı tarafın son yedi yıldır, vekil edeninin rızası dışında taşınmazda ticari faaliyette bulunduğunu açıklayarak, davalının, vekil edeninin payı üzerindeki müdahalesinin önlenmesine ve beş yıllık ecrimisil alacağının davalıdan alınmasına karar verilmesini istemiştir.

Davalı taraf davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, “Somut olayda taşınmazın kamp alanı ve otopark olarak işletildiği iddia edilmekte ise de gerek yapılan keşif sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ile taşınmazın fiilen kullanılmadığının tespit edildiği, gerekse Şile Belediye Başkanlığı'nın müzekkere cevabında taşınmazın ticari olarak işletmeye uygun olmadığı hususu dikkate alındığında davalının bizzat ticari faaliyette bulunsa dahi bu durumun intifadan men koşulu için istisna teşkil etmeyeceği, davacı paydaşın ecrimisile konu taşınmazdan yararlanmak isteyip de davalı paydaşın buna karşı koyduğu hususu da ispatlanamadığından davacının elatmanın önlenmesine ilişkin talebinin feragat nedeni ile ecrimisil talebinin ise yukarıda yapılan açıklamalar ışığında esastan reddine dair aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir” gerekçesi ile, davanın reddine karar verilmesi üzerine; hüküm, davacı tarafından süresinde temyiz edilmiştir.

Dava, çaplı taşınmaza elatmanın önlenmesi ve ecrimisil istemine ilişkin olup, davacı taraf, yargılama sırasında elatmanın önlenmesine ilişkin talebinden feragat etmiştir.

Mahkemece her ne kadar yazılı gerekçeler ile, ecrimisil talebi hakkında ret kararı verilmiş ise de, yapılan inceleme ve araştırma hüküm vermeye yeterli değildir.

Dava, çaplı taşınmaza elatmanın önlenmesi ve ecrimisil istemine ilişkin olup, davacı taraf, yargılama sırasında elatmanın önlenmesine ilişkin talebinden feragat etmiştir.

Mahkemece her ne kadar yazılı gerekçeler ile, ecrimisil talebi hakkında ret kararı verilmiş ise de, yapılan inceleme ve araştırma hüküm vermeye yeterli değildir.

Kural olarak, men edilmedikçe paydaşlar birbirlerinden ecrimisil isteyemezler. İntifadan men koşulunun gerçekleşmesi de, ecrimisil istenen süreden önce davacı paydaşın davaya konu taşınmazdan ya da gelirinden yararlanmak isteğinin davalı paydaşa bildirilmiş olmasına bağlıdır. Ancak, bu kuralın yerleşik yargısal uygulamalarla ortaya çıkmış bir takım istisnaları vardır. Bunlar; davaya konu taşınmazın kamu malı olması, ecrimisil istenen taşınmazın (bağ, bahçe gibi) doğal ürün veren yada (işyeri, konut gibi) kiraya verilerek hukuksal semere elde edilen yerlerden olması, paylı taşınmazı işgal eden paydaşın bu yerin tamamında hak iddiası ve diğerlerinin paydaşlığını inkar etmesi, paydaşlar arasında yapılan kullanım anlaşması sonucu her paydaşın yararlanacağı ortak taşınmaz veya bölümlerinin belirli bulunması, davacı tarafından diğer paydaşlar aleyhine daha önce bu taşınmaza ilişkin, elatmanın önlenmesi, ortaklığın giderilmesi, ecrimisil ve benzeri davalar açılması veya icra takibi yapılmış olması halleridir. Bundan ayrı, taşınmazın getirdiği ürün itibariyle de, kendiliğinden oluşan ürünler; biçilen ot, toplanan fındık, çay yahut muris tarafından kurulan işletmenin yahut, başlı başına gelir getiren işletmelerin işgali halinde intifadan men koşulunun oluşmasına gerek bulunmamaktadır.Yine paydaşlar arasında yapılan kullanım anlaşması sonucu her paydaşın yararlanacağı ortak taşınmaz veya bölümlerinin belli bulunması durumunda, davacı paydaş tarafından davalı paydaş aleyhine bu taşınmaza ilişkin elatmanın önlenmesi, ortaklığın giderilmesi, ecrimisil ve benzeri dava açılması hallerinde yine intifadan men koşulu aranmaz.

Bu nedenle, davaya konu taşınmazlar yönünden sayılan istisnalar dışında intifadan men koşulunun gerçekleşmesi aranacak ve intifadan men koşulunun gerçekleştiği iddiası, her türlü delille kanıtlanabilecektir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 27.02.2002 gün ve 2002/3-131 Esas, 2002/114 Karar sayılı ilamı).

Bu nedenle, davaya konu taşınmazlar yönünden sayılan istisnalar dışında intifadan men koşulunun gerçekleşmesi aranacak ve intifadan men koşulunun gerçekleştiği iddiası, her türlü delille kanıtlanabilecektir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 27.02.2002 gün ve 2002/3-131 Esas, 2002/114 Karar sayılı ilamı).

Somut olaya gelince; dava dosyasına sunulan bilirkişi raporlarında; “Arazide yapılan incelemede, söz konusu yerin yaz aylarında kamp yeri olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır, taşınmazda yapılan incelemede, arabaların park ettiği platform, wc, duş yerleri, platforma inen stabilize yol, plaja inen merdiven, çadır kurulduğu anlaşılan düzeltilmiş alan bulunmaktadır. Bunlardan, yerin kamp yeri olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. Taşınmazda yapılan incelemede, sezon dışı olduğundan dava konusu yerin boş olduğu üzerinde tesis bulunmadığı görülmüştür. Su kuyusu, tuvalet, foseptik çukuru, kafeterya binası, 4 adet bungalov tarzı kulübe, su havuzu tespit edilmiştir. Kamp işletmeciliği yapıldığı anlaşılmaktadır. Taşınmaz üzerinde ekonomik değeri olan bir yapı ya da ağaç yoktur, taşınmaz mevsimlik olarak kamp alanı olarak kullanılmakta olup, kamp alanına girişin ücretli olduğu girişteki tabeladan anlaşılmaktadır, keşif tarihinde boş olduğu görülmüştür” şeklinde tespitlere yer verilmiştir.

Bilirkişi raporlarında değinilen tespitler gözönünde bulundurulduğunda, taşınmazın az yukarıda açıklanan ilkeler çerçevesinde, intifadan men koşulu gerektiren yerlerden olup olmadığı hususunda duraksama oluşmuş, Mahkeme tarafından ise bu konuda yeterli araştırma yapılmamıştır.

Ayrıca her ne kadar, Mahkemece, taşınmazın kamp alanı ve otopark olarak işletildiği iddia edilmekte ise de gerek yapılan keşif sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ile taşınmazın fiilen kullanılmadığının tespit edildiği, davacı paydaşın ecrimisile konu taşınmazdan yararlanmak isteyip de davalı paydaşın buna karşı koyduğu hususu da ispatlanamadığından bahsedilmiş ise de, bu yöne ilişkin davacı tanıkları dinlenilmemekle, deliller tam olarak toplanmamıştır.

Hal böyle olunca Mahkemece yapılması gereken iş; davaya konu yerin nitelik itibariyle, intifadan men koşulu gerektiren yerlerden olup olmadığı hususunun duraksamaya yer vermeyecek şekilde tespiti, intifadan men koşulu gerektiren yerlerden olması halinde davalı tarafa gönderilen ihtarname de göz önünde bulundurularak, iddia ve savunma doğrultusunda taraf delillerinin eksiksiz toplanması ve ondan sonra oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik araştırma ve inceleme ile ret kararı verilmesi doğru olmamıştır.

SONUÇ: Davacı tarafın ecrimisil isteminin reddine ilişkin temyiz itirazları yukarıda açıklanan nedenle yerinde olduğundan kabulüyle, usul ve yasaya uygun bulunmayan hükmün 6100 sayılı HMK'nun Geçici 3.maddesi yollamasıyla 1086 sayılı HUMK'nun 428. maddesi uyarınca BOZULMASINA, taraflarca HUMK'nun 440/I maddesi gereğince Yargıtay Daire ilamının tebliğinden itibaren ilama karşı 15 gün içinde karar düzeltme isteğinde bulunulabileceğine, istek halinde peşin harcın temyiz eden davacıya iadesine, 04.04.2018 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/12664, Karar No: 2013/9482, Tarih: 11.03.2013

**3. Ceza Dairesi         2012/12664 E.  ,  2013/9482 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Sulh Ceza Mahkemesi

HÜKÜM : Mahkumiyet

Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle evrak okunarak;

Gereği görüşülüp düşünüldü;

Yerinde görülmeyen diğer itirazların reddine, ancak;

1) Mahallinde yapılan keşif sonucu düzenlenen orman bilirkişi raporunda suça konu yerin kesinleşen orman kadastro harita ve tutanaklarına göre 2144-2145-2146 no.lu orman sınır noktalarını birleştiren tahdit hattının gidiş yönüne göre sağında ve 2/B çalışmaları ile orman dışına çıkarılan yerler içinde kaldığının tespit edilmesinin yanı sıra aynı raporda dava konusu yerin kuzey, güney, doğu, batı yönlerinden orman ile çevrili durumda olduğu ve halen ... olarak kullanılmakta olup, orman toprağı özelliklerini gösteren durum arz ettiğinin tespit edildiği ve sonuç bölümünde de orman sayılan yerler içerisinde kalmakta olduğunun belirtilmesine göre söz konusu çelişkinin giderilmesi için suça konu yerde üç kişilik bilirkişi heyeti ile keşif yapılarak devlet ormanı sayılan yerlerden olup olmadığının şüpheye yer bırakmayacak şekilde açıklığa kavuşturulmasından sonra sanığın hukuki durumunun tayini gerektiği gözetilmeksizin eksik inceleme ile hüküm tesisi,

2) Kabule göre de;

Sanığın dava konusu yerden emval de temin ettiği 5728 sayılı Kanun ile değişik 6831 sayılı Yasanın 93. maddesi uyarınca ayrıca 91. madde uyarınca da ceza tayin edilmesi gerektiğinden 5728 sayılı Kanun değişikliğinden önceki 6831 sayılı Yasanın 93. maddesi hükümlerinin sanık lehine olduğu gözetilmeksizin hüküm tesisi,

Bozmayı gerektirmiş, katılan idare vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepten 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi ile yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK’un 321. maddesi uyarınca istem gibi BOZULMASINA, 11.03.2013 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/3771, Karar No: 2015/1689, Tarih: 27.04.2015

**17. Ceza Dairesi         2015/3771 E.  ,  2015/1689 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hırsızlık

HÜKÜM : Mahkumiyet

Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle incelenerek, gereği görüşülüp düşünüldü:

28.07.2009 günü saat 09.00 sıralarında müştekiye ait iç giyim üzerine çalışan iş yerinde, suça sürüklenen çocuğun tezgahtarın lavaboya gitmesinden yararlanarak kilitli olmayan kapıdan girerek yazar kasada bulunan 45 TL parayı çalmış olduğu, eylemden bir gün sonra yakalanan suça sürüklenen çocuğun yapılan üst aramasında üst arama tutanağına göre üzerinden sadece 40 kuruş kadar para çıktığı ve 25 TL 'nin polislere teslim edildiğine dair bir teslim tutanağının bulunmadığı, suça sürüklenen çocuğun çaldığı paranın 25 TL olduğu ve bunu polislere iade ettiğine dair beyanının soyut olduğu ve bu hususun ayrıca araştırılmasına gerek görülmediği anlaşıldığından, müştekinin ilk önce suça sürüklenen çocuktan şikayetçi olduğu daha sonra da suça sürüklenen çocuğun duruşmada gözlemlediği kadarı ile bir hata ile bu işi yaptığı kanaatine varıp, bu nedenle şikayetinden vazgeçtiği ve müşteki işyerinden çalınan 45 TL'yi de istemediğini belirtmiş ise de; müştekinin zararının giderilmediği, dolayısı ile suça sürüklenen çocuğun haksız kazanç elde etmesi ve etkin pişmanlık şartlarının bulunmaması nedeniyle; tebliğnamedeki bozma isteyen düşünce benimsenmemiştir.

Dosya ve duruşma tutanakları içeriğine, toplanıp karar yerinde incelenerek tartışılan hukuken geçerli ve elverişli kanıtlara, gerekçeye ve hakimin takdirine göre, suçların sanık tarafından işlendiğini kabulde ve nitelendirmede usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmış, diğer temyiz nedenleri yerinde görülmemiştir.

Ancak;

Dosya ve duruşma tutanakları içeriğine, toplanıp karar yerinde incelenerek tartışılan hukuken geçerli ve elverişli kanıtlara, gerekçeye ve hakimin takdirine göre, suçların sanık tarafından işlendiğini kabulde ve nitelendirmede usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmış, diğer temyiz nedenleri yerinde görülmemiştir.

Ancak;

1- 5237 sayılı TCK'nın 61/1. maddesine göre malın değerinin az ya da çok olması, cezanın temel cezanın belirlenmesinde alt sınırdan uzaklaşmak için bir kriter olup, hırsızlık suçuna konu malın değerinin az olmasının TCK'nın 145. maddesinde ayrı olarak düzenlenmesi, kanun koyucunun hırsızlık suçunda malın değerinin az olmasına verdiği önemi göstermektedir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 15.12.2009 gün ve 6/242-291 sayılı içtihadında belirtildiği üzere, "...daha çoğunu alabilme olanağı varken yalnızca gereksinimi kadar ve değer olarak az olan şeyi alma" görüşünün, TCK'nın 145. madde uygulamasında bütünüyle reddedilmesi mümkün değil ise de, maddenin yalnızca bu tanımlamayla sınırlandırılması da olanaklı değildir. 145. maddenin gerek ilk şekli, gerekse değiştirilmiş biçimi; ortak tanımlama ile, hırsızlık suçunun konusunu oluşturan değerin az olmasını temel almaktadır. TCK'nın 145. maddesine göre, faile verilen cezada indirim yapılabilmesi için malın değerinin az olması yeterli olup, hâkim indirim oranını TCK'nın 3. maddesinde öngörüldüğü üzere “işlenilen fiilin ağırlığıyla orantılı” olacak şekilde saptamalıdır. Değer azlığı nedeniyle ceza vermekten vazgeçme kararı verilecek ise; malın değerinin azlığı yanında “suçun işleniş şekli ve özellikleri” de dikkate alınmalıdır. TCK'nın 145. maddesinin uygulanmasında hâkime takdir hakkı tanınmış olup, hâkim takdir hakkını kullanırken keyfiliğe kaçmadan, her somut olaya uygun, yasal ve yeterli gerekçe göstermek suretiyle uygulama yapmalıdır.

Somut olayda ise; suça sürüklenen çocuğun müştekinin işyerinden gündüz vakti kapı açık ve içeride kimse olmadığı sırada girerek yazarkasadan sadece 45 TL çaldığının anlaşılması karşısında, suça sürüklenen çocuk hakkında suçun işleniş şekli ve özellikleri itibariyle ceza vermekten vazgeçilemeyecek ise de, hırsızlık konusunu oluşturan malın değerinin az olması nedeniyle TCK'nın 145. maddesi gereğince verilen cezadan belirlenecek oranda indirim yapılması gerektiğinin gözetilmemesi,

2- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun 35/1. maddesi gereği suça sürüklenen çocuklar hakkında gerektiğinde mahkemesince sosyal inceleme raporu alınabileceği, alınmadığı takdirde de aynı kanunun 35/3. maddesi gereği bunun gerekçesinin kararda gösterilmesi gerektiğinin belirtildiği halde, suça sürüklenen çocuk hakkında sosyal inceleme raporunun alınmaması ve sebebinin gerekçeli kararda gösterilmemesi,

2- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun 35/1. maddesi gereği suça sürüklenen çocuklar hakkında gerektiğinde mahkemesince sosyal inceleme raporu alınabileceği, alınmadığı takdirde de aynı kanunun 35/3. maddesi gereği bunun gerekçesinin kararda gösterilmesi gerektiğinin belirtildiği halde, suça sürüklenen çocuk hakkında sosyal inceleme raporunun alınmaması ve sebebinin gerekçeli kararda gösterilmemesi,

Bozmayı gerektirmiş, suça sürüklenen çocuk ... müdafiinin temyiz nedenleri bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenlerle tebliğnameye uygun olarak BOZULMASINA, 5320 sayılı Kanunun 8/1. maddesi aracılığı ile 1412 sayılı CMUK’nun 326/son maddesi uyarınca ceza süresi yönünden kazanılmış hakkın korunmasına, 27.04.2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2018/7078, Karar No: 2019/5548, Tarih: 21.03.2019

**18. Ceza Dairesi         2018/7078 E.  ,  2019/5548 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hakaret

HÜKÜM : Mahkumiyet

KARAR

Yerel Mahkemece bozma üzerine verilen hüküm temyiz edilmekle, başvurunun süresi ve kararın niteliği ile suç tarihine göre dosya görüşüldü:

Temyiz isteğinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.

Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;

Sanığa yükletilen hakaret eylemiyle ulaşılan çözümü haklı kılıcı zorunlu öğelerinin ve bu eylemin sanık tarafından işlendiğinin Kanuna uygun olarak yürütülen duruşma sonucu saptandığı, bütün kanıtlarla aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların temyiz denetimini sağlayacak biçimde ve eksiksiz sergilendiği, özleri değiştirilmeksizin tartışıldığı, vicdani kanının kesin, tutarlı ve çelişmeyen verilere dayandırıldığı,

Eylemin doğru olarak nitelendirildiği ve Kanunda öngörülen suç tipine uyduğu,

TCK’nın 53/1-b maddesinin Anayasa Mahkemesi'nin 08/10/2015 tarih ve 2014/140 E. - 2015/85 sayılı iptal kararı doğrultusunda ve TCK’nın 53/1-c maddesinin Kanunda öngörülen biçimde infaz aşamasında re’sen gözetilebileceği,

Anlaşıldığından, sanık ...'ın ileri sürdüğü nedenler yerinde görülmemiş olmakla, tebliğnameye uygun olarak, TEMYİZ DAVASININ ESASTAN REDDİYLE HÜKMÜN ONANMASINA, 21/03/2019 tarihinde oy çokluğuyla karar verildi.

(Karşı oy)

Karşıoy Yazısı

Sayın çoğunluk ile aramızdaki uyuşmazlık TCK'nın 129. maddede düzenlenen karşılıklı hakaret ve haksız fiile tepki halinde sanığa ceza verilmesi halinde uygulanacak indirim oranına ilişkindir.

TCK’nın 129/1 ve 129/3. maddesinde “Karşılıklı hakaret suçu işlenmesi veya haksız fiile tepki olarak işlenmesi hallerinde sanık hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi. Ceza vermekten de vazgeçilebilir” düzenlemesine yer verilmiştir. Hakim 129. madde şartlarının oluştuğu olayda sanığa ceza vermekten vazgeçme yetkisine sahip iken ceza verme yoluna giderse yapacağı indirim oranı ne olmalıdır.

Bu konuda sayın çoğunluk sanığa ceza verilmesi halinde cezanın ancak üçte birine kadar indirilebileceği düşüncesindedir.

129/1-3 maddelerdeki indirim oranının doğru tespiti için maddenin yoruma tabi tutulmasına ihtiyaç vardır.

Hukuki normlar kelimelerle ifade edilir. Bu kelimeler bütününün anlamının, bu kelimelerle neyin anlatılmak istendiğinin ve amacının belirlenmesi gerekir. Hiç kuşku yok ki, hukuk normunun yorumlanması hakimin hüküm aşamasında sıkça başvurduğu bir yöntemdir. Farklı yorumlar aynı eyleme farklı ve keyfi uygulamalara yol açabileceğinden yorumun yöntemleri ve araçları her dönemde hukukçuların üzerinde durdukları bir konu olmuştur.

Hukuki normlar kelimelerle ifade edilir. Bu kelimeler bütününün anlamının, bu kelimelerle neyin anlatılmak istendiğinin ve amacının belirlenmesi gerekir. Hiç kuşku yok ki, hukuk normunun yorumlanması hakimin hüküm aşamasında sıkça başvurduğu bir yöntemdir. Farklı yorumlar aynı eyleme farklı ve keyfi uygulamalara yol açabileceğinden yorumun yöntemleri ve araçları her dönemde hukukçuların üzerinde durdukları bir konu olmuştur.

Gözler’e göre, bir metin, beyaz üzerinde siyah harflerin bir araya gelmesinden oluşur. Böyle bir metin, ne anlama geldiğini kendisi söyleyemez. Her metin gibi, hukuk kuralı koyan metinlerin de okunması ve anlamının tespit edilmesi gerekir ki, işte bir metnin okunup ne anlama geldiğinin söylenmesine “yorum” denir.

V.Ö. ÖZBEK, M.N. KANBUR, P. BACAKSIZ, K. DOĞAN ve İ. TEPE’ye göre yorum, bir kanun hükmünün ya da hükümde yer alan bir kelimenin anlamını ortaya koymak amacıyla yapılan düşünsel faaliyettir. Yazarlar, dört yorum yönteminden ve beş yorum aracından bahsederler. Yorum yöntemleri, (1) gramatik veya sözel yorum yöntemi, (2) sistematik yorum yöntemi, (3) tarihsel yorum yöntemi ve (4) amaçsal (teleolojik) yorum yöntemidir. Yazarlar her bir yorum yöntemini genel hatlarıyla açıklayarak ceza kanunlarında nasıl uygulanabileceğine örnekler verirler. (s. 113-6) Ancak yazarların, bu yorum yöntemlerinden hangisini üstün tuttuğuna, tekinin mi yoksa hepsinin mi kullanılacağına dair görüşünü dayandırabileceğimiz herhangi bir ifadesi yoktur. Yazarlara göre “kullanılan yorum yöntemi ne olursa olsun”, faydalanılacak araçlar şunlardır: Mantık (evleviyet ve karşıt anlam 33), hukuk kuralının tarihçesi, hukukun genel ilkeleri, karşılaştırmalı hukuk, örf ve adet kuralları.

N. CENTEL, H. ZAFER ve Ö. ÇAKMUT’a göre yorum, hukuk kuralının anlamını ve kapsamını ortaya çıkarma faaliyetidir. Yazarlara göre üç tür yorum vardır: (1) Amaca göre yorum, (2) genişletici yorum ve (3) daraltıcı yorum. Ne var ki bunların aynı düzeyde yorum türleri olarak ele alınması uygun değildir. Zira yorum, amaca göre daraltıcı olabileceği gibi, amaca göre genişletici olabilir. Bunun yanında yazarlar, yorumda başvurulacak araçların bulunduğunu söylerler. (1) Yasa metni, (2) mantık kuralları, (3) yasanın konulma nedeni, (4) yasanın amacı, (5) yasanın sistematiği, (6) kurumların tarihçesi, (7) hukukun genel ilkeleri ve (8) karşılaştırmalı hukuk.

Yazarlara göre yorumu yapan hakimin görevi, hüküm verilecek somut olayda yasa maddesinin içeriğini, aynı olayda karar verebilecek başka her hakimin anlaması gerektiği gibi anlamaktır. Yazarlara göre yorum, yasa koyucunun iradesi gözardı edilmemekle birlikte günün koşulları doğrultusunda yapılmalıdır.

Yazarlara göre yorumu yapan hakimin görevi, hüküm verilecek somut olayda yasa maddesinin içeriğini, aynı olayda karar verebilecek başka her hakimin anlaması gerektiği gibi anlamaktır. Yazarlara göre yorum, yasa koyucunun iradesi gözardı edilmemekle birlikte günün koşulları doğrultusunda yapılmalıdır.

İ. ÖZGENÇ’e göre yorum, bir kanun hükmünün anlamını, kanun koyucunun gerçek iradesini ortaya çıkarmaya yönelik bir fikrî faaliyettir. Yazara göre yorumda başvurulacak araçlar vardır: (1) lâfız, (2) kanunun hazırlık çalışmaları, (3) kanunun sistematiği, (4) kanunla düzenlenen hukuki müessesenin tarihçesi, (5) kanunla düzenlenen müesseseye ilişkin mukayeseli hukuktaki düzenlemeler ve (6) hukukun genel ilkeleri. (s. 118) Yorumda bunlardan yararlanmak gerekir.

Öğretiden aktardığımız kısa açıklamalardan da anlaşılacağı gibi normun anlamını ve amacını doğru tespit için bilimsel kabul gören yorum yöntemleri ve araçlarına başvurmak gerekir. Hangi yöntem ve araçlara başvurulursa başvurulsun mutlaka yorumu kutup yıldızı olan yorum ilkeleri mutlaka göz önüne alınmalıdır.

Prof. dr. K. Gözler yorum ilkelerini şöyle tanımlar, bu ilkeler eşyanın tabiatından kaynaklanan rasyonel ilkelerdir. Dolayısıyla bunlar, birer pozitif hukuk ilkesi değil, olsa olsa birer tabiî hukuk ilkesidirler. Yani bu ilkelere “yorumun tabiî hukuk ilkeleri”, bu ilkeler üzerine kurulu olan bir yorum teorisine de “yorumun tabiî hukuk teorisi” veya kısaca bu ilkeler ilâhî ilkeler değil, beşerî ilkelerdir. Bunlar insan aklının bulduğu ilkelerdir. Bu ilkelerin altında, 2500 yıllık bir süreçte yaşamış hukukçuların gözlemleri, ürettikleri düşünceler, yaptıkları mantıksal çıkarımlar bulunmaktadır. Bu ilkeler çok büyük ölçüde mantıksal ilkelerdir.

Yorum ilkelerinin niteliği hakkında şunu da söylemek isteriz: Bu ilkeler, kişilere değil, hakime hitap eden ilkelerdir. Diğer bir ifadeyle bu ilkeler doğrudan doğruya kişilerin davranışlarını düzenlemezler. Bu ilkeler, davranışları düzenleyen hukuk kurallarının hâkim tarafından nasıl uygulanacağını düzenleyen ilkelerdir. Dolayısıyla bu ilkeler, birincil norm değil, ikincil normlardır. Tabir caiz ise, yorum ilkeleri doğrudan doğruya “norm” değil, “norm üzerine norm”, yani “meta-norm”durlar. Bu ilkeler, hâkimin vereceği kararın gerekçesinde uygulanır ve bu ilkelere uyulup uyulmadığı hâkimin vereceği kararın gerekçesine bakılarak anlaşılır.

Konumuzla ilişkisi nedeniyle göz önüne alınması gereken yorum ilkeleri: