muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2005/637, Karar No: 2005/731, Tarih: 14.12.2005

4822 sayılı yasa ile değişik 4077 sayılı yasanın 3/ı ve j bentlerinde de paralel hükümler mevcuttur.

Direktifin 6/1. maddesine göre, ürünün sunuluşu, uygun bir şekilde kullanılması ve piyasaya sunulduğu tarih ve tüm unsurlar dikkate alınarak kullanıcısının beklediği güvenliği sağlamıyor ise ayıplıdır.

Söz konusu hükümlerden de anlaşılacağı üzere, tüketici hukukunun münhasıran koruma altına aldığı “tüketici sözleşmeleri”; imalatçılar tarafından toplu olarak üretilerek, ticari dağıtım zinciri içerisinde tüketiciye arz edilmiş ve tamamlanmış malları ve yine tüketiciye toplu olarak sunulan hizmetleri kapsamaktadır.

Bunun dışında kalan ve imalatçı veya hizmet sağlayıcı ile tüketici arasında akdedilen her türlü sözleşmeler de “tüketici işlemi-sözleşmesi” olmakla birlikte tüketici hukuku kapsamında değil genel hukuk (Borçlar Hukuku veya sözleşmenin tabi olduğu özel hukuk) kapsamında korunacaktır. 4077 sayılı yasanın ayıptan doğan sorumluluk ile ilgili 4. maddesinin incelenmesinde de, imalatı tamamlanarak toplu olarak piyasaya arz edilen malların ayıplı olması halinde sorumluluk ve tazminat esaslarını düzenlediği anlaşılmaktadır.

Yasa koyucunun iradesi tüketiciyi her halükarda 4077 sayılı yasa kapsamında korumak olmayıp, üretim ve dağıtım aşamasında bilgi sahibi olmadığı, hatta imalatçısının kim olduğunu dahi bilmediği dolayısıyla gözetim ve talimat verme imkanının olmadığı, toplu olarak üretilen malları veya sunulan hizmetleri, reklam, fiyat, marka vb. faktörlerin etkisi ile satın alan ve sözleşmede imalatçıya karşı zayıf durumda olan tüketicinin, sonradan bu mal veya hizmetlerin ayıplı çıkması sonucu doğan zararının tazmin edilmesini sağlamaktır. Bu bakımdan imalatçı kavramı içerisine; malların üretimini yapan, hammadde sağlayan, yedek parça yapımcısı, ürün üzerine marka veya diğer tanıtıcı işaretini koyanlar , ithalatçılar ve belli koşulların gerçekleşmesi halinde toptancı ve perakendeciler de dahil edilmek suretiyle; ayıplı üründen doğan bir zarar halinde adı geçenlerin sorumlu olacakları belirtilerek, tüketicinin en geniş anlamda zararının giderilmesi ve imalatçının kim olduğunun bilinememesi gibi durumlarda dahi çaresiz kalmasının önüne geçilebilmesi amaçlanmıştır.

Şayet, tüketicinin imalatçı ile yaptığı münferit bir sözleşmede; tüketici, sözleşme koşullarını tek taraflı veya karşılıklı olarak belirleme, doğrudan sipariş ve talimat verme, imalat aşamasından ve imalatçının kimliğinden haberdar olma ve gerektiğinde denetleme olanağına sahip ise; mal veya hizmetin tamamlanarak tesliminden sonra doğabilecek açık veya gizli ayıplardan dolayı Borçlar Kanunu hükümlerine göre imalatçının sözleşmeden doğan sorumluluğu yoluna başvurabilecektir.

Şayet, tüketicinin imalatçı ile yaptığı münferit bir sözleşmede; tüketici, sözleşme koşullarını tek taraflı veya karşılıklı olarak belirleme, doğrudan sipariş ve talimat verme, imalat aşamasından ve imalatçının kimliğinden haberdar olma ve gerektiğinde denetleme olanağına sahip ise; mal veya hizmetin tamamlanarak tesliminden sonra doğabilecek açık veya gizli ayıplardan dolayı Borçlar Kanunu hükümlerine göre imalatçının sözleşmeden doğan sorumluluğu yoluna başvurabilecektir.

Bu sonuç, 4077 sayılı yasanın gerekçesinden ve kaynak Direktif hükümlerinden de anlaşılmaktadır. O halde, imalatçı tarafından kitlelerin ihtiyaçları için toplu olarak üretilerek ticari dağıtım zinciri içerisinde arz edilen tamamlanmış mallar ve sunulan hizmetler bu yasa kapsamındadır ve bu mal veya hizmetlerin ayıplı olması halinde doğacak uyuşmazlıklara bakmakla görevli mahkeme 4077 sayılı yasanın 23. maddesine göre Tüketici Mahkemesi olacaktır.

Somut uyuşmazlıkta harici satış sözleşmesinin konusunu iki adet konut ve bir adet işyeri oluşturmaktadır. İşyerinin 4077 sayılı dışında kaldığı hususu tartışmasızdır. Konut satımına gelince, konutların özelliği gereğince, elbette ki, taşınır mallar gibi bir fabrika veya imalathanede üretilip, toplu olarak piyasaya arz edilmesi beklenemez.

Konut ve tatil amaçlı taşınmaz malların 4077 sayılı yasanın 3/c kapsamına alındığına göre; her halükarda tüketici hukuku hükümleri kapsamında korunması gerektiği düşünülebilir ise de; konut ve tatil amaçlı taşınmaz mallardaki ayıptan doğan uyuşmazlıklarda da yasa koyucunun iradesinin, yüklenici tarafından inşaatı “tamamlandıktan sonra” satışa sunulmuş olan konutlar ve yazlıkları satın alan tüketicileri kapsadığı biçiminde yorumlanması gereklidir.

Somut uyuşmazlıkta, davacı konut ve işyerini inşaat aşamasında satın almıştır. Yerel mahkemece mahallinde yapılan 07.10.2004 tarihli keşifte hazır bulunan bilirkişi heyeti tarafından hazırlanan raporda; gerek kat karşılığı inşaat sözleşmesinde, gerekse harici satış sözleşmesinde daire ve dükkanların nasıl yapılacağının kararlaştırıldığı, ancak sözleşmeye göre eksik imalat yapıldığı belirtilmiştir. Bu açıklamadan da anlaşılacağı üzere, arsa sahibi ile arasındaki istisna akdi uyarınca kendisine isabet edecek olan daire ve dükkanlardan bir kısmını harici senet ile davacıya satan yüklenici, sözleşme tarihinde henüz inşaatı tamamlamamıştır.

O halde, satılan konutlar bakımından taraflar arasındaki sözleşme tüketici işlemi olarak nitelense dahi, tamamlanmış ve dolayısıyla tüketicinin üretim aşamalar hakkında bilgi sahibi olamadığı bir konutun satışı söz konusu olmadığından, eksik imalat ve ayıp iddiasıyla açılan bu dava 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamına girmez.

O halde, satılan konutlar bakımından taraflar arasındaki sözleşme tüketici işlemi olarak nitelense dahi, tamamlanmış ve dolayısıyla tüketicinin üretim aşamalar hakkında bilgi sahibi olamadığı bir konutun satışı söz konusu olmadığından, eksik imalat ve ayıp iddiasıyla açılan bu dava 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamına girmez.

Tüketici olan davacı, harici sözleşme ile satın aldığı konutların imalatında tercihlerini kullanmış, ne şekilde bir imalat ve konutların hangi tarihte teslimini istediğini yüklenici imalatçıya belirtmiştir. Böylesi bir satım sözleşmesinde davacının imalatçı olan yükleniciye karşı güçsüz durumda olduğu, bilgi edinme ve ekonomik çıkarlarının korunması haklarını kullanamadığı söylenemez. Dolayısıyla, satışa konu edilen ve imalatı daha sonra tamamlanan konutlarda açık veya gizli ayıpların ortaya çıkması halinde, davacı artık Borçlar Kanunu’na göre satıcının ayıba karşı tekeffülü hükümlerine başvurabilecek, 4077 sayılı yasanın himayesine sığınamayacaktır.

Sonuç olarak, tamamlanmamış konutların harici veya tapuda devir ve temlik suretiyle satışı sonucu doğan uyuşmazlıklarda , 4077 sayılı yasanın uygulama imkanı olmadığı görüşüyle, sayın çoğunluğun tüketici mahkemesinin görevli olduğuna dair düşüncesine katılmadığımdan; yerel mahkemenin direnme kararının onanması düşüncesindeyim.
Yargıtay — Esas No: 2017/2688, Karar No: 2017/13459, Tarih: 22.11.2017

**18. Ceza Dairesi         2017/2688 E.  ,  2017/13459 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Çocuk Mahkemesi

SUÇA SÜRÜKLENEN ÇOCUK : ...

SUÇLAR : Hakaret, görevi yaptırmamak için direnme

HÜKÜMLER : Mahkumiyet

KARAR

Yerel Mahkemece verilen hükümler temyiz edilmekle, başvurunun süresi ve kararın niteliği ile suç tarihine göre dosya görüşüldü:

Temyiz isteğinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.

Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;

Hükümden sonra 02.12.2016 tarihinde yürürlüğe giren, 6763 sayılı Kanun'un 34. maddesi ile değişik CMK'nın 253. maddesi uyarınca, "Mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, suça sürüklenen çocuklar bakımından ayrıca, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasının gerektiren suçların" uzlaşma kapsamında olduğunun anlaşılması karşısında, hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarında suça sürüklenen çocuk yararına olan uzlaşma hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı hususunda yeniden değerlendirilme yapılmasında zorunluluk bulunması,

Bozmayı gerektirmiş, suça sürüklenen çocuk ... müdafiinin temyiz nedenleri yerinde görüldüğünden, tebliğnameye uygun olarak, başkaca yönleri incelenmeksizin, HÜKÜMLERİN BOZULMASINA, yargılamanın bozma öncesi aşamadan başlayarak sürdürülüp sonuçlandırılmak üzere dosyanın esas/hüküm mahkemesine gönderilmesine, 22/11/2017 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2018/1085, Karar No: 2021/164, Tarih: 25.02.2021

**Hukuk Genel Kurulu         2018/1085 E.  ,  2021/164 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Aile Mahkemesi

1. Taraflar arasındaki “boşanma” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Isparta 1. Aile Mahkemesince verilen davanın kabulüne ilişkin karar, davalı vekilinin temyizi üzerine Yargıtay 2. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili 03.09.2014 tarihli dava dilekçesinde; tarafların 10.02.1999 tarihinde evlendiklerini, ortak iki çocukları bulunduğunu, davalının davacı eşine sürekli olarak eziyet ettiğini, evde bir hiçmiş gibi davrandığını ve köle gibi gördüğünü, küfür ederek hakarette bulunduğunu, taraflar arasında karı-koca ilişkisinin olmadığını, son olayda müvekkilinin davalı tarafından evden kovulduğunu, bunun üzerine davacı eşin kendi imkânları ile Derince'den Kocaeli terminaline geldiğini ve polislere sığındığını, müvekkilinin ailesinin Isparta'dan otobüs ile Kocaeli'ye gelinceye kadar dokuz saat terminalde beklediğini, bu süre zarfında davalının bir kez dahi aramadığını evden kovduktan sonra müvekkilini kendi hâline terk ettiğini, davalının ortak çocukları Isparta’da bulunan annesinin yanına gönderdiğini, anne ile çocukların görüşmesine izin vermediğini ileri sürerek tarafların boşanmalarına, küçük Çağatay'ın velâyetinin anneye verilmesine, müvekkili yararına 1.000,00TL tedbir-yoksulluk nafakası ile 10.000,00TL maddi ve 30.000,00TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı İstemi:

5. Davalı vekili 25.09.2014 tarihli cevap dilekçesinde; tüm iddiaları inkârla, boşanma davalarında yetkili mahkemenin eşlerden birinin yerleşim yeri ve son altı aydan beri oturulan yer mahkemesi olduğunu, tarafların son altı aydır Kocaeli'nde ikamet ettikleri konusunda tartışma bulunmadığını, davanın yetkisiz mahkemede açıldığını, davacı kadın eşin her zaman ailesinin baskısı altında olduğunu, babasının müvekkilini arayarak hakaret ettiğini, boşanmayla tehdit ettiğini ileri sürerek kadın eşin kusurlu olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesi Kararı:

İlk Derece Mahkemesi Kararı:

6. Isparta 1. Aile Mahkemesinin 21.09.2015 tarihli ve 2014/427 E., 2015/419 K. sayılı kararı ile; öncelikle davalının yetki itirazı değerlendirilerek, davanın davacının yerleşim yeri olan Isparta Aile Mahkemesinde açıldığı, TMK 168 maddesi uyarınca mahkemenin yetkili bulunduğu gerekçesiyle yetki itirazının reddine karar verildiği belirtildikten sonra boşanmaya sebep olan olaylarda erkek eşin sosyal şiddet uyguladığı, hakaret ettiği, 28.07.2014 tarihinde çıkan tartışmada eşini evden kovduğu, ortak çocuğun kent kartla annesini otobüse bindirerek oradan ayrıldığı ve kadın eşin bu şekilde gerçekleşen olaylar neticesinde ailesinin yanına yerleştiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı:

7. Yargıtay 2. Hukuk Dairesince 26.04.2017 tarihli ve 2015/25132 E. ve 2017/4766 K. sayılı kararı ile;

"...Hüküm davalı erkek tarafından temyiz edilmekle, evrak okunup gereği düşünüldü:

Davalı erkek usulünce yetki itirazında bulunmuştur. 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu kesin olmayan yetki itirazının bir ilk itiraz (HMK m. 116/1-a) olduğunu, ilk itirazların bir ön sorun gibi incelenmesi ve karara bağlanması gerektiğini (HMK m. 117/3) düzenlemiştir. Ön sorunun incelenme yöntemi Hukuk Muhakemeleri Kanununun 164. maddesinde gösterilmiştir. Davalının yetki itirazı mahkemece hadise şeklinde incelenmeden karara bağlanmıştır. Bu nedenle, mahkemece yetki itirazının Hukuk Muhakemeleri Kanununun 164. maddesinde gösterilen şekilde incelenmesi için taraflara yetki konusunda delillerini gösterme olanağı tanınıp, gösterildiği takdirde toplanarak; gerçekleşecek sonucuna göre yetki itirazı hakkında bir karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeyle yazılı şekilde karar verilmiş olması bozmayı gerektirmiştir,..." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı:

8. Isparta 1. Aile Mahkemesinin 19.09.2017 tarihli ve 2017/345 E., 2017/458 K. sayılı kararı ile bozma öncesi kararda yer alan gerekçenin yanında; dosya kapsamına göre davacının yerleşmek niyetiyle Isparta'ya döndüğü, mernis kaydını Isparta'ya aldırdığı, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin yerleşmiş kararlarına göre davacının yerleşim yerinin Isparta olduğu, TMK'nın 168. maddesine göre mahkemenin yetkili mahkeme olduğu hususunun açık olduğu, ayrıca ön inceleme duruşmasında yetki konusunda toplanacak bir delil olmadığı ve dosyadaki kayıt ve belgelerden davacının yerleşim yerinin Isparta olduğunun anlaşıldığı, yetki ilk itirazının ön sorun olarak incelenip karara bağlandığı ve tutanağa geçirildiği, bu anlamda yetki ilk itirazının incelenmesi usulünün HMK'nın 117 ve 164. maddelerine uygun olduğu gibi, davalı tarafın temyiz sebepleri arasında "yetki itirazının incelenmediği" gibi bir hususun bulunmadığı gerekçeleriyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

9. Direnme kararı yasal süresi içerisinde davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

Direnme Kararının Temyizi:

9. Direnme kararı yasal süresi içerisinde davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

10. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; kesin yetki kuralının bulunmadığı eldeki davada; davalının yetki itirazını, HMK’nın 19/2-4, 116/1-a, 117/1 ve 131. maddeleri dikkate alındığında usule uygun şekilde ileri sürüp sürmediği, burada varılacak sonuca göre; davalı tarafça ileri sürülen yetki ilk itirazının, mahkemece HMK’nın 117/3 ve 164. maddeleri gereğince “ön sorun" olarak incelenip karara bağlanıp bağlanmadığı noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

11. Uyuşmazlığın çözümü bakımından ilgili yasal düzenleme ve kavramların açıklanmasında yarar görülmektedir.

12. Yargılama hukukunda yetki kavramı; bir davaya hangi yerdeki görevli mahkemenin bakacağını ifade eder. Mahkemelerin yetkisi, esas itibariyle ilk derece mahkemeleri bağlamında sorunların yoğunluk kazandığı alanlardan birisini oluşturmaktadır. Hukuk sistemimizde mahkemelerin yargı yetkisi, dava konusuna bağlı bir sınırlamanın (görev kavramı) yanında, yer itibariyle de sınırlandırılmıştır. Mahkemeler, bulundukları ilçenin idari sınırları içinde yargı yetkisine sahiptirler. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 142. maddesine göre "Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir." şeklindeki hükmü ile "yargılama hukukunda yetki kavramı" anayasal güvence altına alınmıştır.

13. Mahkemelerin kendi yargı çevresi içindeki davalara bakabilme iktidarı, yetki kurallarına göre belirlenir. Gerek 1086 sayılı Kanun, gerekse 6100 sayılı Kanun’da yetki kavramı, görev hususundan farklı olarak kamu düzenine ilişkin görülmemiştir. Buna bağlı olarak da genel yetki kuralının yanında, davacıya seçim hakkı tanıyan özel yetki kuralları düzenlenmiş olduğu gibi, belirli koşullarla, taraflara mahkemelerin yetkisi üzerinde anlaşmak suretiyle tasarrufta bulunmalarına da olanak sağlanmıştır. Fakat bazı hâllerde mahkemenin yetkisi kamu düzeniyle ilişkili kabul edilerek kesin yetki kuralları hüküm altına alınmıştır. Bu bağlamda Türk Hukuku’na göre mahkemelerin yetkisine ilişkin düzenlemeler “kesin yetki kuralları” ve “kesin olmayan yetki kuralları” olmak üzere iki şekilde hüküm altına alınmıştır. Kanunun ifadesinden, kanunda belirtilen yer veya yerler dışında başka bir yerde açılamayacağı anlaşılan davalarda yetki kuralları kesin yetki kuralıdır. Bu hâllerde; mahkemenin yetkili olup olmadığı hususu aynen görev kurallarında olduğu gibi kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle dava şartı hâline gelir ve bu bağlamda yargılamanın her aşamasında taraflarca ileri sürülebileceği gibi mahkemece de kendiliğinden araştırılması zorunlu unsur hâlini alır. Bir yetki kuralının kesin yetki kuralı olup olmadığı hususunda tereddüt oluştuğu takdirde; düzenleme emredici bir biçimde kaleme alınmışsa, kanun koyucu tarafından öngörülen yer mahkemesinin, tek yetkili mahkeme hâline getirmek istendiğine ilişkin irade, açık ve kesin bir dille ortaya konmuşsa, o yetki kuralının, hukuki niteliği itibari ile kesin yetki kuralı olduğu sonucuna varmak gerekir.

14. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 5. maddesinde “Mahkemelerin yetkisi, diğer kanunlarda yer alan yetkiye ilişkin hükümler saklı kalmak üzere, bu Kanundaki hükümlere tabidir.” denilerek genel kural düzenleme altına alınmış olup, aynı Kanun’un 6. maddesi ile de “Genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir,..” genel yetki kuralı düzenlenmiştir.

14. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 5. maddesinde “Mahkemelerin yetkisi, diğer kanunlarda yer alan yetkiye ilişkin hükümler saklı kalmak üzere, bu Kanundaki hükümlere tabidir.” denilerek genel kural düzenleme altına alınmış olup, aynı Kanun’un 6. maddesi ile de “Genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir,..” genel yetki kuralı düzenlenmiştir.

15. Boşanma davalarına özgü olarak HMK’da yetki kuralı konusunda özel bir düzenleme bulunmamakla birlikte, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 168. maddesinde boşanma ve ayrılık davalarında yetki konusunda özel bir düzenleme getirilmiş olup, buna göre, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinin yetkili olduğu belirtilmiştir. Görüldüğü üzere boşanma davalarında yetkili mahkeme konusunda davacıya seçme olanağı verilmesi nedeniyle kesin yetki kuralının söz konusu olmadığı, başka bir ifadeyle boşanma davasına bakmakla görevli mahkemenin yetkisinin kamu düzenine ilişkin olmadığı tartışmasızdır. Bilindiği üzere yetkinin kesin olduğu hâllerde, mahkemenin yetkili bulunması dava koşuludur (HMK m. 114/1-ç). Dava şartlarının mevcut olup olmadığı ise davanın her aşamasında mahkemece kendiliğinden araştırılır (HMK m. 115/1). Oysa boşanma veya boşanmadan sonra açılacak tazminat ve nafakaya ilişkin davalarda yetki kamu düzenine ilişkin olmadığından, yetki itirazı süresinde ve usulüne uygun şekilde ileri sürülmedikçe mahkeme kendiliğinden yetkisiz olduğu sonucuna vararak, yetkisizlik kararı veremeyecektir.

16. Özetlemek gerekirse; 6100 sayılı HMK ile yetkisiz mahkemede dava açılması durumunda bir ayrım yapılmıştır. Buna göre; mahkemenin yetkisi kesin bir yetki kuralı ile belirlenmişse taraflar bu yetki itirazını yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilecekleri gibi mahkeme de davanın her aşamasında bu durumu kendiliğinden gözetmelidir (HMK m.19/1). Bunun dışındaki hâllerde, diğer bir ifadeyle mahkemenin yetkisinin kesin bir yetki kuralı ile belirlenmediği durumlarda yetki itirazı cevap dilekçesinde ilk itiraz olarak ileri sürülmelidir (HMK m. 116/1-a ve 117/1-a). Aksi hâlde davalı tarafından süresinde ileri sürülmeyen yetki itirazı, daha sonra ileri sürülemez, mahkemece dikkate alınamaz ve davaya yetkisiz mahkemede görülmeye devam edilir (HMK m. 19/2).

17. Mahkemece; davalı tarafından ileri sürülen yetki itirazının bir ön sorun olarak incelenerek karara bağlanması gerekir (HMK m. 117/3). Ön sorunun nasıl inceleneceği ise 164. madde ile “(1) Hâkim, taraflardan birinin ileri sürdüğü ön sorunu incelemeye değer bulursa, belirleyeceği süre içinde, varsa delilleriyle birlikte cevabını bildirmesi için diğer tarafa tefhim veya tebliğ eder. (2) Ön sorun hakkında iki taraf arasında uyuşmazlık varsa, hâkim gerekirse tarafları davet edip dinledikten sonra kararını verir. (3) Hâkim, ön sorun hakkındaki kararını taraflara tefhim veya tebliğ eder.” şeklinde düzenleme altına alınmıştır. Özel Dairece davalının ileri sürülen yetki itirazının bir ön sorun gibi incelenmesi ve karara bağlanması gerekliliğinden bahsedilerek karar bozulmuş ise de; yerel mahkemece davalının yetki itirazı 17.12.2014 tarihli ön inceleme duruşmasında “…Süresi içerisinde yapılmış yetki itirazı olduğu görülmekle ön sorun olarak incelenmesine geçildi,…” şeklinde ön sorun olarak ele alınmış, hazır bulunan taraf vekilleri dinlenmiş, bu yöne ilişkin deliller değerlendirilerek “…Davanın davacı yerleşim yeri olan Isparta Aile Mahkemesinde açıldığı TMK 168 maddesi uyarınca mahkememizin yetkili bulunduğu sonucuna varılmakla yetki itirazının reddine karar verildi,…” şeklinde yetki itirazının reddine karar verilmiştir. Bu hâliyle mahkemece yetki itirazının ön sorun olarak usule uygun şekilde incelendiği anlaşılmaktadır.

18. Uyuşmazlığın çözümü bakımından üzerinde dikkatle durulması gereken asıl husus, eldeki davada olduğu gibi yetki kuralının kesin olmadığı hâllerde yetki itirazının ne şekilde ileri sürülmesi gerektiği noktasıdır.

19. HMK’nın 116. maddesinde “…İlk itirazlar aşağıdakilerden ibarettir: a) Kesin yetki kuralının bulunmadığı hâllerde yetki itirazı. b) Uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözümlenmesi gerektiği itirazı” ve 117. maddesinde “(1) İlk itirazların hepsi cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorundadır; aksi hâlde dinlenemez. (2) İlk itirazlar, dava şartlarından sonra incelenir. (3) İlk itirazlar, ön sorunlar gibi incelenir ve karara bağlanır” şeklinde düzenlemeler bulunmaktadır. Buna göre; yetkinin kesin olmadığı hâllerde yetki itirazının, ilk itiraz hâllerinden birisini teşkil etmesi nedeniyle hem yazılı yargılama usulünde hem basit yargılama usulünde, dava dilekçesinin davalıya tebliği tarihinden itibaren iki haftalık süre içerisinde, verilecek cevap dilekçesinde ileri sürülmesi zorunludur. Hemen burada belirtilmelidir ki; davalı taraf, cevap süresinin dolmasından önce cevap dilekçesi vermiş ve fakat cevap dilekçesinde yetki ilk itirazında bulunmamışsa, henüz cevap süresi dolmamış olsa bile, ek dilekçe vermek suretiyle yetki ilk itirazını ileri süremeyecektir. Zira bu durum Kanun’un 131. maddesinde açıkça ifade edilmiştir.