muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2008/21060, Karar No: 2009/4694, Tarih: 31.03.2009

Dosyadaki kayıt ve belgelerden davacının 01.01.1985 tarihinden tarım ... sigortalısı olarak kayıt ve tescil edildiği, 07.11.1986-02.07.1987 ,01.09.1993-31.10.1993 tarihleri arasında 506 sayılı yasa'ya tabi kısa süreli sigortalı olduğu davalı kurumca sigortalılığının 506 sayılı Yasa'ya tabi çalışmanın başladığı tarihten bir gün önce 06.11.1986 tarihinde terkin edilerek 01.01.1985-06.11.1986,01.07.1997 tarihinden itibaren tarım ... sigortalısı sayıldığı 01.01.1991 tarihinden beri Ziraat Odasına kayıtlı olduğu 1992 yılında edinilmiş zirai taşınmazının bulunduğu, 11.07.1996 tarihinde satılan ürün bedelinden prim kesintisi yapıldığı anlaşılmaktadır.

Gerçekten Tarım ... sigortası kapsamında kesintisiz tarımsal faaliyetin bulunduğunun anlaşıldığı hallerde, 506 sayılı Yasa kapsamındaki kısa süreli çalışmaların 2926 sayılı Yasa kapsamındaki sigortalılığı tümden sona erdirmeyeceği, 2926 sayılı Yasanın 36 ve 10.maddesindeki şartlarında gerçekleşmesi halinde 506 sayılı Yasa kapsamındaki kısa süreli çalışmalar dışında kalan süreler bakımından Tarım ... sigortalısı olunduğunun kabulünün gerekeceği, 506 sayılı Yasa kapsamındaki çalışmaların uzun süreli olduğu hallerde ise, tarımsal faaliyetin kesintiye uğradığının ve SSK’lı çalışmanın sona ermesinden sonra, 2926 sayılı Yasa kapsamında sigortalılığın yeniden başlatılabilmesi için, doğrudan prim yatırılması veya aynı yasanın 36.maddesine göre ürün bedelinden tevkifat yapılması yoluyla yeniden kayıt ve tescil yolundaki iradenin ortaya konulması gerektiği Dairemizin giderek Yargıtay’ın yerleşmiş görüşlerindendir.

Davacının 07.11.1986-02.07.1987 tarihleri arasındaki kısa süreli 506 sayılı Yasa'ya tabi çalışmasının sona erdiği 02.07.1987 tarihinden Ziraat Odası kaydıının bulunduğu 01.01.1999 tarihine kadar 2926 sayılı Yasa'nın 10. Maddesindeki kayıtlar bulunmadığından bu uzun süren aradan sonra tarım ... sigortalılığının yeniden başlatılması için Ziraat Odası kaydı yeterli olmayıp prim kesintisi veya prim ödemesi bulunması gerekmektedir. Bu durumda mahkemece sigortalılığın prim kesintisinin yapıldığı 11.07.1996 tarihini takip eden aybaşı olan 01.08.1996 tarihinden başlatılması gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

Ne var ki, bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden H.U.M.K.’nun 438/7. maddesi uyarınca hüküm bozulmamalı düzeltilerek onanmalıdır.

SONUÇ.Yukarıda açıklanan nedenlerle hüküm fıkrasının 1. bendinin silinerek yerine “ Davacının davalı Kurumca kabul edilmeyen 01.08.1996-01.07.1997 tarihleri arasında tarım ... sigortalısı olduğunun tesbitine" tarih ve sözcüklerinin yazılmasına ve hükmün bu düzeltilmiş şekliyle ONANMASINA, davacı tarafça 60.00 TL temyiz başvuru harcı yatırılmış olduğu anlaşılmakla , aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz edenlerden davacıya yükletilmesine, 31.03.2009 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/10750, Karar No: 2017/6941, Tarih: 27.02.2017

**5. Hukuk Dairesi         2016/10750 E.  ,  2017/6941 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasından dolayı yapılan yargılama sonunda: Davanın kabulüne dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi, taraf vekillerince verilen dilekçeler ile istenilmiş olmakla, dosyadaki belgeler okunup uyuşmazlık anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

- K A R A R –

Dava 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiş; hüküm, taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

Bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır. Arsa niteliğindeki ... mahallesi 68 ada 79 parsel sayılı taşınmaza emsal karşılaştırması yapılarak, üzerindeki ağaçlara yaş, cins ve sayısına göre maktuen değer biçilmesi yöntem itibariyle yasa hükümlerine uygundur. Ancak;

1-Dava konusu taşınmaz üzerindeki yapıların emlak beyanında belirtilen inşaat bitim tarihleri esas alındığında, acele el koyma dosyasında ki bilgilere göre yapıların yaşları birbiriyle çelişkilidir. Yapılar için mahallinde bilirkişi kurulu eşliğinde yeniden keşif yapılarak kamulaştırılan taşınmaz üzerinde bulunan yapıların iç kısımları da gezilip, mahkemece yapılan gözlem tutanağa geçirilerek fotoğrafları da çekilmek suretiyle yapıların tüm nitelikleri (cinsi, yaşı, fiziki durumları) kesin ve net olarak tespit edildikten sonra yapılara Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yapı birim maliyet cetvelindeki sınıfına göre ve yapıların yaşları itibariyle yıpranma oranlarını belirleyen rapor sonucuna göre karar verilmesi gerekirken denetime elverişli olmayan rapor esas alınarak bedele hükmedilmesi,

2-Dava konusu taşınmazın tescili için derhal ilgili Tapu Müdürlüğüne, iş bu dosya üzerinden bloke edilen bedelin ödenmesi için ilgili bankaya müzekkere yazılmasına karar verilememesi,

3-Yasal faizin başlangıç tarihinin 02.10.2015 olması gerektiği gibi, iş bu dosya üzerinden davacı idarece bloke edilmiş olan bedele yasal faiz yürütülmesi ile yetinilmesi gerekirken, yazılı şekilde infazı zorlaştırıcı karar verilmesi,

4-Kendilerini vekil ile temsil ettiren davalılar lehine tek vekalet ücretine hükmedilmesi gerekirken ayrı ayrı vekalet ücreti takdir edilmesi,

Doğru görülmemiştir.

Taraf vekillerinin temyiz itirazları yerinde olduğundan hükmün açıklanan nedenlerle H.U.M.K.nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, taraflardan peşin alınan temyiz harçlarının istenildiğinde iadesine ve temyize başvurma harçlarının Hazineye irad kaydedilmesine, 27/02/2017 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/3121, Karar No: 2015/7316, Tarih: 17.06.2015

**14. Ceza Dairesi         2015/3121 E.  ,  2015/7316 K.**

**"İçtihat Metni"**

Tebliğname No : 14 - 2015/82170

MAHKEMESİ : Bandırma Ağır Ceza Mahkemesi

TARİHİ : 14.11.2014

NUMARASI : 2013/264 Esas, 2014/355 Karar

SUÇ : Çocuğun nitelikli cinsel istismarı

İlk derece mahkemesince verilen hüküm temyiz edilmekle dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin soruşturma ve kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya içeriğine göre yerinde görülmeyen sair temyiz itirazlarının reddine,

Ancak;

Mağdure hakkında Adli Tıp Kurumu 6. İhtisas Kurulu tarafından düzenlenen 30.04.2014 tarihli raporda, "olaydan kaynaklanmış ruh sağlığını bozacak derecede olan, Major Depresyon ve Subklinik Travma Sonrası Stres Bozukluğu belirtileri denilen psikiyatrik bozukluğun tespit edildiği, tespit edilen bu tablonun iddia edildiği gibi cinsel istismara bağlı ortaya çıkabileceği, ancak bu psikiyatrik tablonun yaş farkı fazla olmayan mağdur ve sanığın hile, şiddet veya zorlama olmaksızın erken yaşta cinsel deneyim yaşamasına bağlı olabileceği gibi olay sonrası gelişen psikososyal stres ve çatışmalar nedeniyle de ortaya çıkabileceğinin" belirtilmesi karşısında, mağdurenin ruh sağlığındaki bozulmanın çocuğun basit cinsel istismarı eylemi neticesinde olduğu hususunda şüphe bulunduğu ve şüphenin suça sürüklenen çocuk lehine değerlendirilmesi gerektiği anlaşıldığından, suça sürüklenen çocuk hakkında lehe-aleyhe kanun değerlendirmesi yapılırken koşulları oluşmadığı halde TCK'nın 103/6. maddesinin de uygulanması suretiyle lehe kanunun yanlış belirlenmesi neticesinde fazla ceza tayini,Kanuna aykırı, suça sürüklenen çocuk müdafiin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden, hükmün 5320 sayılı Kanunun 8/1. maddesi gözetilerek 1412 sayılı CMUK'nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 17.06.2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2020/619, Karar No: 2022/248, Tarih: 03.03.2022

**Hukuk Genel Kurulu         2020/619 E.  ,  2022/248 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 30. Hukuk Dairesi

1. Taraflar arasındaki “işçilik alacağı” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 30. Hukuk Dairesince ilk derece mahkemesinin kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne ilişkin verilen karar davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 9. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Bölge Adliye Mahkemesince Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı işveren nezdinde alt işveren işçisi olarak 02.08.2010 tarihinden iş sözleşmesini haklı nedenle feshettiği 13.10.2015 tarihine kadar çalıştığını, çalışması süresi boyunca yaptığı sayaç okuma, gaz açma ve kesme, kalibrasyon, sayaç sökme, barkodlama işlerinin davalının asıl işlerinden olduğunu ve müvekkilinin davalının işçileri ile aynı işi yaptığını, işe giriş-çıkış işlemleri davalı tarafından yapıldığı gibi çalışma koşullarını, yıllık izin işlemlerini de davalının belirlediğini, ekipman ve üniformaların davalı tarafından sağlandığını, davalı ile dava dışı şirketler arasındaki asıl işveren-alt işveren ilişkisinin muvazaaya dayandığını ileri sürerek kıdem tazminatı, eşit işlem borcuna aykırılık tazminatı, fark ücret, sosyal yardım ve iş riski, fazla çalışma ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabı:

5. Davalı... İzmit Gaz Dağıtım San. ve Tic. A.Ş. (...) vekili cevap dilekçesinde; zamanaşımı def’înde bulunduklarını, iş sözleşmesinin davacı tarafından haklı neden olmaksızın feshedildiğini, davacının alt işveren işçisi olup alt işverene ihale ile verilen işin yardımcı iş niteliğinde olduğunu, müvekkilinin davacının yaptığı işin kontrol sürecini takip ettiğini, hangi bölgede çalışılacağı, çalışma saatleri, yapılacak işin planlaması hususlarının alt işverene ait olduğunu, alt işveren işçilerinin kıyafetleri, kimlik kartları, kullandıkları araçların sözleşme ile alt işverenin sorumluluğunda olmak üzere temin edildiğini, abonelere tanıtıcı olması açısından bu hususların önem arz ettiği ve bunun muvazaaya delil teşkil etmeyeceği, özlük dosyalarının alt işverende olduğunu, davacının alacağının bulunmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesi Kararı:

İlk Derece Mahkemesi Kararı:

6. Kocaeli 6. İş Mahkemesinin 28.02.2017 tarihli ve 2015/834 E., 2017/168 K. sayılı kararı ile; davalı şirketin asıl işinin doğalgazı satın almak, dağıtım şebekesi ve tesislerini kurarak gazı tüketicilerin kullanımına vermek ve tüketicilerin (abonelerin) doğalgaz tüketimlerinden dolayı tahakkuk eden borçlarını tespit edip tahsilât işlemlerini yapmak olduğu, abonelik, sayaç okuma, faturalama ve tahsilât ile sayaç ve gaz işlemlerinin davalı şirket tarafından da uygulanan Abone Yönetim Sisteminin alt iş süreçleri olduğu, davalının belirtilen işlerde çalıştırılmak üzere işçi temin etmek amacıyla Yüklenici İşçiliği Hizmet Alım İşi ihalesi açtığı, hizmet alım sözleşmesinde davalı şirketin alt işverenden çalışanlarını gerekçelerini göstermek kaydıyla bu görevden alınmasını isteyebileceğinin, alt işverenin herhangi bir koşul ileri sürmeden çalışanı görevden almak zorunda olduğunun belirtildiği, davalı şirkette kullanılan üretim metotları ile alt işverenin çalıştırdığı işçilerin vasıfları dikkate alındığında işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir işin bulunmadığı, davalı şirketin işçileri ile alt işveren işçilerinin yan yana çalıştığı, doğalgaz dağıtım işinde teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektirmeyen ve yardımcı iş niteliğinde de olmayan "Doğalgaz sayaç okuma-fatura tahsilat vb. işlerin" bölünerek alt işverenlere verildiği, buna göre davalı ile alt işverenler arasında kurulan ilişkinin muvazaalı olduğu, davacının fark ücret ile sosyal yardım ve iş riski alacaklarına hak kazandığı, kıdem tazminatı, fazla çalışma ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının bulunduğu, eşit davranma borcuna aykırılık tazminatının ise yasal koşullarının oluşmadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi Kararı:

7. Kocaeli 6. İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesi Kararı:

7. Kocaeli 6. İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

8. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 30. Hukuk Dairesinin 07.08.2019 tarihli ve 2017/1584 E., 2019/1718 K. sayılı kararı ile; davalının önceki ihale döneminde yine aynı hizmet alımı ile ilgili olarak imzaladığı sözleşmenin muvazaalı olduğuna ilişkin Yargıtay 22. Hukuk Dairesi tarafından onanan başka işçilerin açtığı işe iade davası sonrası verilen kararlar emsal olarak değerlendirildiğinde, hükme esas alınan bilirkişi raporunda da belirtildiği üzere hizmet alım sözleşmesinin tarafı olan alt işverenin mal veya hizmet üretimi için belirli bir organizasyona, uzmanlığa ve hukuksal bağımsızlığa sahip olmadığı, üretim ya da hizmet sunumuna ilişkin ekonomik faaliyetin bağımsız yönetimini üstlenmediği, davalı işverenin işçileri olan ..., ... ve ...'in davacı ile aynı işi yaptıkları, tüm dosya kapsamındaki deliller birlikte değerlendirildiğinde davalı işverenliğin hizmet alımına yönelik değil işçi teminine yönelik sözleşme ve işlemler yaptığı, ilk derece mahkemesi kararında diğer hususlar isabetli bulunmakla birlikte hükme esas alınan ek bilirkişi raporunda hesaplanan fazla çalışma ücreti alacağından yapılan %15 oranındaki indirimin az olduğuna ilişkin davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353/1-b-2 maddesi gereğince ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı:

9. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 30. Hukuk Dairesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

10. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 16.12.2019 tarihli ve 2019/7220 E., 2019/22382 K. sayılı kararı ile; davalının sair temyiz itirazlarının reddine karar verildikten sonra “…2..Somut uyuşmazlıkta, davacı dava dilekçesinde davalı... İzmit Gaz Dağıtım San. ve Tic. A.Ş.’de taşeron işçisi olarak çalıştığını, sayaç okuma işçisi olduğundan çalıştığı dönem boyunca sayaç okuma, gaz açma, gaz kesme, kalibrasyon, sayaç sökme, barkodlama gibi işler yaptığını, davalı ile taşeron şirketler arasındaki sözleşmelerin muvazaalı olduğunu, bu nedenle çalışmaya başladığı tarihten itibaren davalı şirketin işçisi sayılması gerektiğini iddia etmiştir.

Davalı vekili ise müvekkili şirket ile taşeronu arasındaki ilişkinin asıl işveren-alt işveren ilişkisi olduğunu, bu kapsamda ihale olunan işin yardımcı iş niteliğinde olduğunu savunarak muvazaa iddiasını kabul etmemiştir.

Davalı vekili ise müvekkili şirket ile taşeronu arasındaki ilişkinin asıl işveren-alt işveren ilişkisi olduğunu, bu kapsamda ihale olunan işin yardımcı iş niteliğinde olduğunu savunarak muvazaa iddiasını kabul etmemiştir.

Yerel Mahkeme, alt işverene verilen işlerin yardımcı işlerden olmadığı, alt işverenin asıl işverenden sözleşme ile üstlendiği hizmet üretimi için belirli bir organizasyona, uzmanlığa ve hukuksal bağımsızlığa sahip olmadığı, hizmet sunumuna ilişkin ekonomik faaliyetini bağımsız yönetmediği, asıl işveren-alt işveren arasında kurulan ilişkinin işçi temini niteliğinde olduğu, alt işverenin işe uygun yeterli ekipman ile tecrübeye sahip olmadığı, bu hali ile davalılar arasında kurulan ilişkinin muvazaalı olduğu gerekçesiyle davacının muvazaa iddiasını ve buna bağlı alacak taleplerini kabul etmiştir.

Sayaç okuma işi davalı... İzmit Gaz Dağıtım San. ve Tic. A.Ş. yönünden yardımcı iş niteliğinde olup, davalı ile sayaç okuma, faturalandırma, gaz açma-kapama gibi işler bakımından hizmet alım sözleşmesi yapan firma arasında yasaya uygun asıl-alt işverenlik ilişkisi kurulmuştur. Davalı şirket ile dava dışı firma arasında kurulan ilişkinin muvazaaya dayandığı ispatlanamamıştır. Muvazaaya dayanak yapılan davalı firmada çalışan beş işçinin konumu ve yaptıkları işler; sayaç okuma, sökme-takma vb. işleri yapan taşeron şirket çalışanlarının denetim ve kontrollerini yapmak, hassas ölçüm yapan ve teknik özellikleri itibariyle nitelikli olan sayaçların sökme ve takma işleri ile arıza durumunda sayaçlara müdahale etmek olup, davacı bu işçilerle aynı konumda değildir.

Bu nedenle muvazaa iddiasının kabulü ile davacı alacaklarının davalıda çalışan emsal işçi ücretine göre hesaplanması hatalıdır.

Mahkemece yapılacak iş, davalının yaptığı hizmet alım sözleşmeleri ile muvazaa bulunmaksızın asıl işveren-alt işveren ilişkisi kurulduğundan ücret fark alacağı ile sosyal yardım ve iş riski alacağı taleplerinin reddine karar vermektir.

3-Yukarıdaki bozmanın doğal sonucu olarak kıdem tazminatı, fazla mesai ücreti ve ulusal bayram genel tatil ücreti talepleri de davacının kendi ücretinden hesaplanmalıdır…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı:

11. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 30. Hukuk Dairesinin 13.02.2020 tarihli ve 2020/100 E., 2020/323 K. sayılı kararı ile; önceki gerekçeye ilaveten 03.11.2002 tarihli ve 24925 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin 4. maddesinde yer alan tüzel kişi (şirket) tanımı ile 40. maddesindeki ''...Sayaçların takılması, sökülmesi, değiştirilmesi, kontrolü ve benzeri her türlü işlem, dağıtım şirketince gerçekleştirilir...'' ifadesi ve davalının doğal gaz dağıtım şirketi olduğu dikkate alındığında davalı ile dava dışı iş ortaklığı arasında kurulan asıl işveren-alt işveren ilişkisinin muvazaalı olduğu gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

12. Direnme kararı süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

12. Direnme kararı süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

13. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; somut olayda, davalı işveren ile dava dışı alt işverenler arasında “Sayaç Okuma, Faturalandırma, Gaz Açma-Kapama, Sayaç Sökme-Takma ve Sair İşler” konulu sözleşmeler çerçevesinde kurulan asıl işveren-alt işveren ilişkisinin muvazaaya dayalı olup olmadığı; buradan varılacak sonuca göre davacı işçinin fark ücret ile sosyal yardım ve iş riski alacaklarının bulunup bulunmadığı ve kıdem tazminatı, fazla çalışma ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının davalı nezdinde çalışan emsal işçinin ücretine göre mi yoksa kendi ücreti üzerinden mi hesaplanması gerektiği noktalarında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

14. Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle konuyla ilgili kavramları ve mevzuat hükümlerini incelemekte yarar bulunmaktadır.

15. Asıl işveren-alt işveren ilişkisi 4857 sayılı İş Kanunu'nun (İş Kanunu) "Tanımlar” başlıklı 2. maddesinde düzenlenmiştir.

16. Anılan madde uyarınca “...Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir ”.

17. Bu hükme göre, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin varlığından söz edebilmek için iki ayrı işverenin olması, mal veya hizmet üretimine dair bir işin varlığı, işçilerin sadece asıl işverenden alınan iş kapsamında çalıştırılması ve tarafların muvazaalı bir ilişki içine girmemeleri gerekmektedir. Kanuna uygun biçimde bir asıl işveren-alt işveren ilişkisi kurulmuş ise asıl işveren, alt işveren işçilerinin Kanundan, iş sözleşmesinden ve alt işverenin taraf olduğu bir toplu iş sözleşmesi bulunması hâlinde bundan doğan yükümlüklerden işçilere karşı alt işveren ile birlikte sorumlu olacaktır.

18. 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca çıkarılan Alt İşverenlik Yönetmeliğinin (Yönetmelik) 4. maddesi uyarınca, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kurulabilmesi için; asıl işverenin işyerinde mal veya hizmet üretimi işlerinde çalışan kendi işçileri de bulunmalı, alt işverene verilen iş, işyerinde mal veya hizmet üretiminin yardımcı işlerinden olmalıdır. Asıl işin bölünerek alt işverene verilmesi durumunda ise verilen iş işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir iş olmalıdır. Öte yandan alt işveren, üstlendiği iş için görevlendirdiği işçilerini sadece o işyerinde aldığı işte çalıştırmalıdır. Ayrıca alt işveren, daha önce o işyerinde çalıştırılan bir kimse olmamalıdır. Ne var ki daha önce o işyerinde çalıştırılan işçinin bilahare tüzel kişi şirketin ya da adi ortaklığın hissedarı olması, alt işveren ilişkisi kurmasına engel teşkil etmez.

19. Görüldüğü üzere İş Kanunu'nun alt işveren ilişkisini düzenleyen maddelerinde asıl işveren-alt işveren ilişkisinin tanımı yapılmış, bazı yasak ve sınırlamalar getirilmiş ve bu yasak ve sınırlamalar ile genel olarak muvazaa hâllerinde bu işçilerin başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçileri sayılacağı hükme bağlanmıştır.

20. Öte yandan mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 18. maddesi ile aynı doğrultuda düzenlenen 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 19. maddesi uyarınca, bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın gerçek ve ortak iradeleri esas alınır ve borçlu, yazılı bir borç tanımasına güvenerek alacağı kazanmış olan üçüncü kişiye karşı bu işlemin muvazaalı olduğu savunmasında bulunamaz.

21. Türk Hukuk Lûgatında muvazaanın “Anlaşmalı saptırma, gerçek dışı durumlara gerçekmiş niteliğini kazandırma işlemi; hukuksal bir işlem konusunda gerçek duruma aykırılıkta birleşilerek yapılan ortak açıklama (beyan) ya da ortaya konulan belge; danışıklı işlem” (Türk Hukuk Lûgatı Türkçe-Türkçe Cilt I, Ankara 2021, s. 819) şeklinde yapılan tanımından hareketle, muvazaa, tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacı ile ve fakat kendi gerçek iradelerine uymayan ve aralarında hüküm ve sonuç doğurmayan bir görünüş yaratmak hususunda anlaşmaları olarak ifade edilebilir.

22. Bir diğer deyişle, irade açıklamasında bulunan taraflar bu açıklamanın sonuç doğurmaması konusunda anlaşmışlar, yalnız gerçek bir hukukî işlemin bulunduğu görünüşünü yaratmayı istemişlerse, muvazaadan söz edilir.

23. Taraflar ister yalnız bir görünüş yaratmayı, ister ikinci bir gizli işlem yapmayı arzu etmiş olsunlar, görünüşteki (zahiri) işlem tarafların gerçek iradelerine uymadığından ilke olarak herhangi bir sonuç doğurmaz. Muvazaada, görünüşteki işlemin her türlü hukukî sonuçtan yoksun olması, tarafların ortak iradelerinin bu yolda olmasından kaynaklanmaktadır.

24. Kural olarak hiç kimse kendi muvazaasına dayanarak bir hak talep edemez. Kaldı ki böyle bir hak talebi herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorunda olduğu, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasının hukuk düzenince korunamayacağını belirten 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 2. maddesine de aykırıdır.

25. İş hukuku uygulamasında alt işverenlik ilişkisinin muvazaalı olarak kurulması hâlinde müeyyidesi İş Kanunu’nun 2. maddesinde,