muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2022/2696, Karar No: 2023/6412, Tarih: 02.11.2023

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürülen gerekçeler ve re’sen dikkate alınacak nedenlerle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması istenmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dava, markaya tecavüzün tespiti önlenmesi, durdurulması ve marka hükümsüzlüğü davasıdır.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

3. Değerlendirme

1.Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

02.11.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2009/17963, Karar No: 2009/26395, Tarih: 28.12.2009

**12. Hukuk Dairesi         2009/17963 E.  ,  2009/26395 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ayvacık İcra Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 25/02/2009

Yukarıda tarih ve numarası yazılı mahkeme kararının müddeti içinde temyizen tetkiki davalı tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya mahallinden daireye gönderilmiş olmakla okundu ve gereği görüşülüp düşünüldü :

Borçlunun icra dairesine verdiği itiraz dilekçesinde borca dair kabulünün bulunmasına, dar yetkili icra mahkemesinde tanık dinlemek ve yemin deliline başvurmak gibi takip hukukuna uygun bulunmayan delillerin toplanıp sonuca gidilmesi mümkün değil ise de, borçlunun İİK. 68. maddesi anlamında bir belge ile borcu ödediğini ispatlayamamış olmasına, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, temyiz olunan kararda yazılı gerekçelere göre yerinde bulunmayan temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun mahkeme kararının İİK.nun 366. ve HUMK.nun 438. maddeleri uyarınca (ONANMASINA), 15,60 TL onama harcı alındığından başkaca harç alınmasına yer olmadığına, 28.12.2009 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/19912, Karar No: 2016/1588, Tarih: 08.02.2016

**18. Hukuk Dairesi         2015/19912 E.  ,  2016/1588 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Dava dilekçesinde, Kamulaştırma Yasasının 4650 Sayılı Yasayla değişik hükümleri uyarınca, ... Köyü 444 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve idare adına tescili istenilmiştir. Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hükmün temyiz incelemesi taraf vekillerince, duruşmalı olarak yapılması ise davalı vekili tarafından yasal süresi içinde verilen temyiz dilekçesi ile istenilmekle taraflara yapılan tebligat üzerine duruşma için tayin olunan 16.04.2015 gününde temyiz edenlerden davalı vekili Av. ... ile davacı vekili Av.... geldiler. Gelen vekillerin sözlü açıklamaları dinlendikten sonra dosya eksiklik nedeniyle mahalline geri çevrilmiş, bu kez iade edilmekle, dosyadaki bütün kağıtlar okunarak, tetkik hakiminin açıklamaları dinlenip, gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Dairenin geri çevirme kararı üzerine .. ilçe müdürlüğünden mahkemeye gönderilen zeytin verilerinin sulu tarlaya mı kuru tarlaya mı ait olduğunun belirtilmediği, üretim maliyetleri içerisinde sulama giderlerinin yer aldığı, bu haliyle veri cetvellerinin sulu tarlaya göre hazırlandığı izlenimi uyandığı, yine gönderilen zeytin verilerinde 2012 yılına ait veri listesinin 2011 yılının tıpatıp aynısı olduğu, oysa farklı yıllarda ürün satış fiyatı ile üretim masraflarının aynı olamayacağı gözönüne alındığında geri çevirme kararının gereğinin tam olarak yerine getirilmediği anlaşılmaktadır. Bu nedenle; bilirkişi kurulu tarafından değerlendirmeye alınan dane zeytinin 2011, 2012 ve 2013 yıllarına ait kuru tarlada dekar başına asgari ve azami verimi, kilogram başına ortalama satış fiyatı ve dekar başına ayrıntılı üretim giderlerini (masrafları oluşturan kalemler ayrı ayrı yazılmak suretiyle) gösteren veri listelerinin gıda, tarım ve hayvancılık ilçe müdürlüğünden getirtilerek dosya içerisine konulmasından ve geri çevirme gereğinin yerine getirildiğinin mahkeme hakimince bizzat denetlenmesinden sonra temyiz incelemesi yapılmak üzere gönderilmesi için dosyanın mahkemesine yeniden GERİ ÇEVRİLMESİNE, 08.02.2016 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/1524, Karar No: 2020/442, Tarih: 23.06.2020

**Hukuk Genel Kurulu         2016/1524 E.  ,  2020/442 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

1. Taraflar arasındaki “hizmet tespiti” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Bursa 5. İş Mahkemesince verilen davanın kısmen kabulüne ilişkin karar davalılar ... ve ... vasisi ... vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 21. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davalılar ... ve ... vasisi ... vekilleri tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü.

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4.1. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı...’e ait Berk Makine Sanayi unvanlı işyerinde 19.10.1981 tarihinde çalışmaya başladığını ve 1987 yılına kadar çalıştığını, bu çalışmaların 1985-1987 dönemine ait olanların Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarında gözüktüğünü, bu dönem öncesi çalışmalarının davalı Kuruma bildirilmediğini belirterek müvekkilinin 19.10.1981-22.05.1985 tarihleri arasındaki kesintisiz hizmetinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

4.2. Davacı vekili 07.09.2012 tarihli dilekçesinde; müvekkilinin çalıştığı dönemde işyerinin... tarafından yönetildiği ve bu kişi işyeri sahibi olarak bilindiğinden davalı olarak gösterildiği, Kurum kayıtlarından Berk Makine Sanayi unvanlı işyerinin ...’ya ait olduğu anlaşıldığından davalının ... olarak düzeltilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabı:

5.1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; öncelikle husumet ve zamanaşımı itirazlarının olduğunu, davacının davalı adına kayıtlı işyerinde 1985/1 ilâ 1987/2 arası dönem için hizmetinin bildirildiğini, bunun dışında çalışma kaydı olmadığını, hizmet tespiti davalarının kamu düzenine ilişkin olduğunu, şahsi sicil dosyası gibi çalışma olgusunu gösteren her türlü belge ve bilginin toplanması gerektiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.

5.2. Davalı işveren ... vekili cevap dilekçesinde; zamanaşımı itirazlarının olduğunu, talep konusu dönemde Berk Makine Sanayi ünvanlı işyerinin... ve ... tarafından ortak işletildiğini ve işyerinde sigortasız işçi çalıştırılmadığını, davacının Berk Makine Sanayi ünvanlı işyerinde 19.10.1981-15.12.1984 tarihleri arasında çırak olarak çalıştığını ve 15.12.1984 tarihinde ibraname sunarak kendi isteği ile işten ayrıldığını, çıraklık dönemi sonrasında davacının 07.01.1985 tarihinde iş talebinde bulunması üzerine işe alındığını belirterek davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

Mahkeme Kararı:

Mahkeme Kararı:

6. Bursa 5. İş Mahkemesinin 19.07.2013 tarihli ve 2012/205 E., 2013/499 K. sayılı kararı ile; davacının işyerindeki çalışmalara fiilen katıldığı, emeğiyle işyerine ve işverene katkıda bulunduğundan çırak olarak davalı işyerinde çalıştığının kabul edilemeyeceği, yargılama sırasında dinlenilen bordro tanıklarından ...’in davacının işyerinde ilk üç ay ile altı ay arasında işi öğrenmek için çalıştığını, işi öğrendikten sonra bilfiil imalat işine geçtiği ve çalıştığı süre içerisinde de imalat yaptığını beyan ettiği, davacının davalı işyerinde ilk altı ay çırak olarak daha sonra ise üretim bölümünde çalıştığının anlaşıldığı, davacının 19.10.1982-22.05.1985 tarihleri arasında davalılardan... ve ... adına kayıtlı 26821 işyeri sicil numaralı işyerindeki hizmetlerinin tespit edilmesi gerektiği gerekçesiyle davacı ...’nun 19.05.1982-22.05.1985 tarihleri arasında davalılar adına kayıtlı 26821 işyeri sicil numaralı işyerindeki hizmetlerinin tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

7. Bursa 5. İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ... (SGK/Kurum) ve ... vasisi ... vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

8. Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 23.10.2014 tarihli ve 2014/14740 E., 2014/20912 K. sayılı kararı ile; “…Dosyadaki kayıt ve belgelerden, 19/11/1981 varide tarihli işe giriş bildirgesi ile davacının 19/10/1981 tarihinde Berk Makine Sanayi (Memduha Görker-...) ünvanlı 26821 sicil numaralı işyerinde çalışmaya başladığının Kuruma bildirildiği, davacının çırak olarak çalışmaya başladığına dair bir ibare bulunmadığı, 01/02/1985 varide tarihli işe giriş bildirgesi ile davacının 07/01/1985 tarihinde Berk Makine Sanayi ünvanlı 26821 sicil numaralı işyerinde çalışmaya başladığının Kuruma bildirildiği, dava konusu edilen dönem içinde davalı veya başka bir işyerinden hizmet bildiriminin yapılmadığı, 07/01/1985-22/05/1987 tarihleri arasında 26821 sicil numaralı işyerinden hizmet bildiriminin yapıldığı, 26821 sicil numaralı işyerinin 1981/4-1985/3. dönem arası dönem bordrolarının bulunduğu, ücret bordrolarının olmadığı, 26821 sicil numaralı işyerinin ünvanın Özer - ... olduğu ve işyerinin 04/06/1973 tarihinde kanun kapsamına alındığı ve 31/01/2005 tarihinde kanun kapsamından çıkartıldığı, tanık beyanlarının alındığı ve tanıkların davacının birkaç ay işi öğrenmek için çalıştıktan sonra üretime yönelik olarak çalışmaya başladığını bildirdikleri anlaşılmaktadır.

Ayrıca, davalı işveren tarafından dosyaya sunulan Berk Makina Sanayi kaşesi basılarak işveren ile davacının babası Kamil Ispaoğlu arasında imzalanan 19/10/1981 tarihli Çırak Mukavelesinde davacının işyerinde 19/10/1981 tarihinde ücretli çırak olarak çalışmaya başlayacağı, 15/12/1984 tarihli ve davacının ile velisi Kamil Ispaoğlu'nun imzaları bulunan ibraname başlıklı belgede davacının çırak olarak çalışmaya başladığı 19/10/1981-15/12/1984 tarihleri arasındaki bütün haklarını aldığı ve 15/12/1984 tarihinde davacının kendi isteğiyle işten ayrıldığı, Berk Makina Sanayi kaşesi basılarak işveren ile davacı ... arasında imzalanan iş akdi sözleşmesinde davacının işyerinde 07/01/1985 tarihinde çalışmaya başlayacağı belirtilmiştir.

Somut olayda, davacının davalı işyerinde çırak olarak çalıştığına dair yazılı belgeler bulunmaktadır ve bu belgelerin aksi ispat edilememiştir. 23/08/1967 doğumlu olan davacının mahkemece sigortalı kabul edilen 19/05/1982-22/05/1985 tarihleri arasında 18 yaşından küçük olması, çalışılan işyeri ve çalışma koşulları ile yapılan işin niteliği birlikte değerlerdirildiğinde davacının çalışmalarının çırak olarak geçtiği anlaşıldığından davacının üretime yönelik çalışmasının hangi tarihte ve ne şekilde başladığına dair araştırma yapılmadan eksik inceleme ve araştırma ile sonuca gidilmesi doğru olmamıştır.

Yapılacak iş, kabul edilen dönem yönünden gerekirse daha önceden dinlenen bordro tanıklarını yeniden dinleyerek davacının bu dönemde davalı işyerinde yaptığı işin niteliğini tespit etmek, davacının işyerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıp katılmadığını veya meslek ve sanat eğitimi alıp almadığını, davacının üretime yönelik çalışmasının hangi tarihte ve ne şekilde başladığını açık ve net şekilde belirlemek ve sonucuna göre karar vermekten ibarettir.

Kabule göre de; hüküm fıkrasında “davacının 19/05/1982-22/05/1985 tarihleri arasında davalılar adına kayıtlı 26821 işyeri sicil nolu işyerindeki hizmetlerinin tespitine” karar verilmesine rağmen gerekçede “Davacının 19.10.1982-22.05.1985 tarihleri arasında davalılardan... ve Özer PORO adına kayıtlı 26821 işyeri sicil numaralı işyerindeki hizmetlerinin tespitine” karar verildiğinin belirtilerek hüküm fıkrası ile gerekçe arasında çelişki yaratılması ve davacının davalı işyerinden hizmet bildiriminin 07/01/1985 tarihinde başlamasına rağmen “davacının 19/05/1982-22/05/1985 tarihleri arasında davalılar adına kayıtlı 26821 işyeri sicil nolu işyerindeki hizmetlerinin tespitine” karar verilerek çakışan dönem yönünden hüküm kurulması hatalı olmuştur.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, davalı işverenler vekili ile davalı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, davalı işverenler vekili ile davalı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

9. Bursa 5. İş Mahkemesinin 09.04.2015 tarihli ve 2015/51 E., 2015/259 K. sayılı kararı ile; Özel Dairenin bozma kararına uyularak dinlenen tanık beyanları ve alınan bilirkişi raporu neticesinde davacının ilk etapta davalı işyerinde çırak olarak çalıştığı, daha sonrasında imalat yaptığının anlaşıldığı, özellikle bordro tanıklarından ...’in, davacının işyerinde ilk 3 ay ile 6 ay arasında işi öğrenmek için çalıştığını, işi öğrendikten sonra fiili olarak imalat işine geçtiği ve çalıştığı süre içerisinde de imalat yaptığını beyan ettiği, davacının davalı işyerinde 19.10.1981-22.05.1985 tarihleri arasında çalıştığının tespitine karar vermek gerekmiş ise de, davacı tarafın ilk verilen kararda temyizi bulunmaması nedeniyle davacının 19.05.1982-22.05.1985 tarihleri arasındaki hizmetinin tespitine yönelik hüküm kurulduğu gerekçesiyle davacı ...’nun 19.05.1982-22.05.1985 tarihleri arasında davalılardan... ve ... adına kayıtlı 26821 işyeri sicil numaralı işyerindeki hizmetlerinin tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı:

10. Bursa 5. İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ... ve ... vasisi ... vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

11. Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 15.10.2015 tarihli ve 2015/12724 E., 2015/18489 K. sayılı kararı ile; “…Dosyadaki kayıt ve belgelerden, 19/11/1981 varide tarihli işe giriş bildirgesi ile davacının 19/10/1981 tarihinde Berk Makine Sanayi (Memduha Görker-...) ünvanlı 26821 sicil numaralı işyerinde çalışmaya başladığının Kuruma bildirildiği, davacının çırak olarak çalışmaya başladığına dair bir ibare bulunmadığı, 01/02/1985 varide tarihli işe giriş bildirgesi ile davacının 07/01/1985 tarihinde Berk Makine Sanayi ünvanlı 26821 sicil numaralı işyerinde çalışmaya başladığının Kuruma bildirildiği, dava konusu edilen dönem içinde davalı veya başka bir işyerinden hizmet bildiriminin yapılmadığı, 07/01/1985-22/05/1987 tarihleri arasında 26821 sicil numaralı işyerinden hizmet bildiriminin yapıldığı, 26821 sicil numaralı işyerinin 1981/4-1985/3. dönem arası dönem bordrolarının bulunduğu, ücret bordrolarının olmadığı, 26821 sicil numaralı işyerinin ünvanın Özer - ... olduğu ve işyerinin 04/06/1973 tarihinde kanun kapsamına alındığı ve 31/01/2005 tarihinde kanun kapsamından çıkartıldığı, tanık beyanlarının alındığı ve tanıkların davacının birkaç ay işi öğrenmek için çalıştıktan sonra üretime yönelik olarak çalışmaya başladığını bildirdikleri anlaşılmaktadır.

Ayrıca, davalı işveren tarafından dosyaya sunulan Berk Makina Sanayi kaşesi basılarak işveren ile davacının babası Kamil Ispaoğlu arasında imzalanan 19/10/1981 tarihli Çırak Mukavelesinde davacının işyerinde 19/10/1981 tarihinde ücretli çırak olarak çalışmaya başlayacağı, 15/12/1984 tarihli ve davacının ile velisi Kamil Ispaoğlu'nun imzaları bulunan ibraname başlıklı belgede davacının çırak olarak çalışmaya başladığı 19/10/1981-15/12/1984 tarihleri arasındaki bütün haklarını aldığı ve 15/12/1984 tarihinde davacının kendi isteğiyle işten ayrıldığı, Berk Makina Sanayi kaşesi basılarak işveren ile davacı ... arasında imzalanan iş akdi sözleşmesinde davacının işyerinde 07/01/1985 tarihinde çalışmaya başlayacağı belirtilmiştir.

Somut olayda, davacının davalı işyerinde çırak olarak çalıştığına dair yazılı belgeler bulunmaktadır ve dosya kapsamında bu belgelerin aksini ispat edecek tanık beyanları dışında herhangi bir yazılı delil bulunmamaktadır. 23/08/1967 doğumlu olan davacının mahkemece sigortalı kabul edilen 19/05/1982-22/05/1985 tarihleri arasında 18 yaşından küçük olması, çalışılan işyeri ve çalışma koşulları ile yapılan işin niteliği birlikte değerlerdirildiğinde davacının çalışmalarının çırak olarak geçtiği ve davacının üretime yönelik olarak çalıştığı dönemlere ilişkin olarak Kuruma bildirimlerinin yapıldığı anlaşıldığından davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, davalıların bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı :

12. Bursa 5. İş Mahkemesinin 18.02.2016 tarihli ve 2015/807 E., 2016/56 K. sayılı kararı ile; davacının çıraklıkta geçen döneminin 6 ay olarak belirlendiği, devamında üretime geçtiği ve bu konuda bordro tanıklarının inandırıcı beyanlarının bulunduğunun anlaşıldığı, kısa kararda "davalılardan... ve ... adına kayıtlı" yazılmış ise de bunun sehven yazıldığı aslında "davalı ... adına kayıtlı" yazılması gerektiği, bu nedenle hükümde düzeltme yapıldığı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

13. Direnme kararı süresi içinde davalılar ... ve ... vasisi ... vekilleri tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

14. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; somut olay bakımından 23.08.1967 doğumlu davacının 19.05.1982-07.01.1985 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen çalışmasının çıraklık statüsünde olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

Direnme Kararının Temyizi:

13. Direnme kararı süresi içinde davalılar ... ve ... vasisi ... vekilleri tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

14. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; somut olay bakımından 23.08.1967 doğumlu davacının 19.05.1982-07.01.1985 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen çalışmasının çıraklık statüsünde olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

15. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun (5510 sayılı Kanun) 01.10.2008 günü yürürlüğe giren geçici 7. maddesinde yer alan “…bu Kanunun yürürlük tarihine kadar 506 sayılı, 1479 sayılı, 2925 sayılı, bu Kanun ile mülga 2926 sayılı, 5434 sayılı Kanunlar ile 506 sayılı Kanunun Geçici 20. maddesine göre sandıklara tâbi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiilî hizmet süresi zammı, itibarî hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık sürelerinin tabi oldukları kanun hükümlerine göre değerlendirilir.” düzenlemeye göre davanın yasal dayanağı mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 3, 79 ve 108. maddeleridir.

16. 506 sayılı Kanun'un 2. maddesine göre sigortalılık niteliği, hizmet akdinin kurulması ve 6. madde gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. Aynı Kanun’un “Sigortalı Sayılmayanlar” başlıklı 3/II-b maddesinde; “Özel kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında, çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile bu Kanunun 35'inci maddesi hükümleri uygulanmaz.” hükmü öngörülmüştür.

17. Davada konusu yapılan dönemde 05.07.1977 tarihinde yürürlüğe giren 2089 sayılı Çırak, Kalfa ve Ustalık Kanunu (2089 sayılı Kanun/Kanun) yürürlükte olup 19.06.1986 tarihinde yürürlüğe giren 3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu yürürlükte değildir. Belirtilen nedenlerle çıraklık ilişkisi, çıraklık sözleşmesini düzenleyen 2089 sayılı Kanundaki koşullar dikkate alınarak irdelenmelidir.

18. Atıf yapılan ve özel kanunlardan olan 2089 sayılı Kanun'un 4. maddesi, çırağı; “Bu kanuna tabi bir sanatı, o sanat için düzenlenen teorik ve pratik öğrenim programına göre o iş yerinde öğrenmek amacı ile bir çıraklık sözleşmesi ile bir işyeri sahibinin hizmetine giren kimse” olarak tanımlamıştır.

19. Aynı Kanunun 5. maddesi ile çırak olabilmek için gerekli olan nitelik ve şartlar;

“a) En az ilköğrenimini bitirmek,

b) 12 yaşından küçük 18 yaşından büyük olmamak,

c) Seçtiği sanatın gerektirdiği evsafı haiz olmak,

2. Bazı sanatlara alınacak çıraklarda aranacak en küçük yaşlarla en az öğrenim dereceleri Çıraklık Kurulunca tespit ve Milli Eğitim Bakanlığınca ilan olunur.

3. Çıraklık bir öğrenim dönemi olduğundan ilköğrenimini bitirmeyen ve fakat seçtiği sanatın gerektirdiği kabiliyetleri haiz bulunan kimseler, mahalli çıraklık eğitimi komitesinin muvafakati ile çırak olarak alınır, ancak bu gibilerinin kalfalık imtihanına girebilmeleri için çıraklık süresince okur- yazar olmaları şarttır.” şeklinde belirlenmiştir.

3. Çıraklık bir öğrenim dönemi olduğundan ilköğrenimini bitirmeyen ve fakat seçtiği sanatın gerektirdiği kabiliyetleri haiz bulunan kimseler, mahalli çıraklık eğitimi komitesinin muvafakati ile çırak olarak alınır, ancak bu gibilerinin kalfalık imtihanına girebilmeleri için çıraklık süresince okur- yazar olmaları şarttır.” şeklinde belirlenmiştir.

20. Yine 2089 sayılı Kanunun 16. maddesi; “İşyeri sahibi veya temsilcisi çırak adayını çalıştırmaya başlamadan önce velisi veya kanuni mümessili ile 3 örnek yazılı bir çıraklık sözleşmesi yapmaya mecburdur. Çırağın sözleşme süresi içinde reşit olması halinde de çıraklık sözleşmesi devam eder. Çıraklık sözleşmesinin birer örneği taraflara, bir örneği de ilgili teşkilata verilir.” şeklinde düzenlenmiştir.

21. Ayrıca bahsi geçen Kanun’un 20. maddesi ile sözleşmenin bir örneğini mahalli Çıraklık Eğitimi Komitesine, derneğe kayıtlı ise ilgili derneğe veya odaya vermek ve sicil numarasını alarak sözleşmeye yazmak zorunda olduğu bildirilmiştir.

22. Diğer taraftan, 506 sayılı Kanunun mülga 60. maddesinin (G) fıkrası, “Bu maddenin uygulanmasında; 18 yaşından önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilir. Ancak, bu tarihten önceki süreler için ödenen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri, prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir.” hükmüne amir olup, söz konusu fıkra, 01.04.1981 tarihinde 2422 sayılı Kanunla, 506 sayılı Kanun'a eklenmiştir. Yine aynı Kanunla 506 sayılı Kanun'a eklenen geçici 54. maddede, 01.04.1981 tarihinden önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tescil edilmiş olanlar hakkında 60. maddenin (G) fıkrası hükmünün uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır.

23. Bu hükümler çerçevesinde öncelikle bir kimseye çırak denebilmesi için o kimsenin durumunun bu özel kanunda çıraklar hakkında yapılan tarife ve nitelendirmeye uyması gerekir.

24. Taraflar arasındaki ilişkinin niteliği belirlenirken, başka bir ifade ile davacının belirtilen devrede çırak olup olmadığına karar verilirken çalışma ilişkisinin varlığına bakılmalıdır.

25. Gerçekten de çıraklık sözleşmesinde, akdi ilişkinin üstün niteliği çalışma olgusu değil, sigortalıya bir meslek ve sanatın öğretilmesidir. Ancak çırak, işyerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor, meslek ve sanat eğitimi arka planda tutuluyorsa, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyecektir.