muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2022/1931, Karar No: 2022/3875, Tarih: 20.04.2022

**3. Hukuk Dairesi         2022/1931 E.  ,  2022/3875 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İSTANBUL BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 3. HUKUK DAİRESİ

İLK DERECE

Taraflar arasında ilk derece mahkemesinde görülen tazminat davasının reddine dair verilen karar hakkında bölge adliye mahkemesi tarafından yapılan istinaf incelemesi sonucunda; davacı tarafın istinaf başvurusunun esastan reddine yönelik olarak verilen kararın, süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içerisindeki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı; dişinin kenarında meydana gelen kırığı tedavi ettirmek için 18.08.2016 tarihinde davalı diş hekiminin çalıştığı ... ... isimli diş sağlığı merkezine giderek muayene olduğunu, dişin tedavisi için kanal tedavisi yöntemi uygulandığını, tedavi uygulanırken teknik ekipmanın ucundaki kanal eğesi denilen parçanın diş etini de yararak çene kemiğine saplandığını ve kırıldığını, söz konusu parçanın hala çene kemiğinde durduğunu, kendisine dişte kırılan parçanın çıkarılamadığı, bu sebeple kanal tedavisi yapılamayacağı, dişin çekilmesi gerektiğinin söylendiğini, davalının ortalama bir diş hekiminden beklenen dikkat, özen ve beceriyi gösteremediğini, diş kaybının ancak implant tedavisi ile giderebileceğini, implant tedavisinin hem çok pahalı hem de çok ağrılı ve çok uzun süren bir tedavi olduğunu, davalının kusurlu davranışı sebebiyle maddi ve manevi zarara uğradığını ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 2.000,00 TL maddi tazminat ile 20.000,00 TL manevi tazminatın faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiştir.

Davalı, davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece, davanın reddine karar verilmiş; hükme karşı davacı istinaf talebinde bulunmuştur.

Bölge adliye mahkemesince; davacının istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, karar davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

1- Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı bilgi ve belgelere, özellikle temyiz olunan bölge adliye mahkemesi kararında yazılı gerekçelere göre, davacı tarafın temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2- Davacı eldeki dava ile hatalı diş tedavisi sebebiyle uğradığı zararının tazminini talep etmiştir. Dava tarihi itibariyle yürürlükte olan 6502 sayılı Kanun'un 73/2. maddesine göre davacı tüketicinin harçtan muaf olduğu, aleyhlerine harca hükmedilemeyeceği gözetilmeksizin istinaf karar ve ilam harcından sorumlu tutulması usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

Ne var ki, bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden hükmün düzeltilerek onanması HMK'nın 370/2. maddesi hükmü gereğidir.
Yargıtay — Esas No: 2010/629, Karar No: 2010/21812, Tarih: 23.12.2010

**3. Ceza Dairesi         2010/629 E.  ,  2010/21812 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Sulh Ceza Mahkemesi

HÜKÜM : Sanıkların mahkumiyetlerine dair,

Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle evrak okunarak;

Gereği görüşülüp düşünüldü;

Suç tarihi olan 20.06.2003 tarihi ile inceleme tarihi arasında 765 Sayılı TCK'nun 102/4, 104/2. maddelerinde öngörülen zamanaşımı süresinin gerçekleşmiş bulunduğunun anlaşılması,

Bozmayı gerektirmiş, sanıkların temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepten dolayı BOZULMASINA ve gerçekleşen zamanaşımı nedeniyle sanık hakkında açılan kamu davasının CMUK'nun 322/1. ve CMK'nun 223/8. maddeleri uyarınca DÜŞÜRÜLMESİNE, suçta kullanılan motorlu testere ve balta satılmış olduğundan satış bedellerinin sahiplerine iadesine, 23.12.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/4254, Karar No: 2018/9636, Tarih: 19.12.2018

**10. Ceza Dairesi         2017/4254 E.  ,  2018/9636 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkeme : Sulh Ceza Mahkemesi

Suç : Kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma

Hüküm : Mahkûmiyet

Dosya incelendi.

GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :

Her ne kadar tebliğnamede sanık olarak gösterilmiş ise de ... hakkındaki beraat hükmüne yönelik temyiz talebi bulunmadığından, ... ile ilgili hüküm inceleme dışında tutulmuştur.

Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun şekilde oluşan inanç ve takdirine, incelenen dosya içeriğine göre diğer temyiz itirazlarının reddine, ancak;

Hükümden sonra 28.06.2014 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6545 sayılı Kanunun 68. maddesi ile değiştirilen TCK'nın 191. maddesi ve aynı Kanun'un 85. maddesi ile eklenen 5320 sayılı Kanunun geçici 7. maddesi sanık lehine hükümler içermekte olup, öncelikle; 6545 sayılı Kanunun 68. maddesi ile değiştirilen TCK'nın 191. maddesinin 5. fıkrası ve aynı Kanunun 85. maddesi ile eklenen 5320 sayılı Kanunun geçici 7. maddesinin olaya tatbik kabiliyeti bulunup bulunmadığının tesbiti açısından, sanık hakkında kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan dolayı bu suç tarihinden önce açılmış başka dava olup olmadığı, varsa sanığın bu suçu diğer davaya konu olan suç nedeniyle verilen tedavi ve/veya denetimli serbestlik tedbirinin infazı sırasında işleyip işlemediğinin ve önceki dava sonucunun araştırılması, gerektiğinde Denetimli Serbestlik Müdürlüğünden suç tarihinde sanığın infazda olan başka bir tedavi ve denetimli serbestlik tedbiri kararının bulunup bulunmadığı sorulup belirlendikten sonra;

a) Sanık bu suçu, daha önce işlediği suçtan dolayı yapılan kovuşturma aşamasında hükmolunan tedavi ve/veya denetimli serbestlik tedbirinin infazı sırasında işlemiş ve önceki suçtan mahkûmiyet kararı verilmiş ise, 6545 sayılı Kanun'un 68. maddesi ile değiştirilen TCK'nın 191. maddesinin 5. fıkrasında öngörülen “Erteleme süresi zarfında kişinin kullanmak için tekrar uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması, dördüncü fıkra uyarınca ihlâl nedeni sayılır ve ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz” hükmü uyarınca, ikinci suçtan açılan bu davanın kovuşturma şartının ortadan kalkması nedeniyle, CMK'nın 223. maddesinin 8. fıkrası uyarınca “davanın düşmesine”,

b) Sanık hakkında aynı suçtan açılmış başka dava yoksa veya sanık bu suçu daha önce işlediği suçtan dolayı verilen tedavi ve/veya denetimli serbestlik tedbirinin infazı sırasında işlemiş değilse veya daha önce işlediği suçtan dolayı yapılan kovuşturma aşamasında hükmolunan tedavi ve denetimli serbestlik tedbirinin infazı sırasında işlemiş ve önceki suçtan beraat kararı verilmiş ise, daha önceki tarihlerde işlediği aynı suçtan dolayı verilmiş olan tedavi ve denetimli serbestlik tedbiri kararları dikkate alınmaksızın, bu suç nedeniyle doğrudan tedavi ve/veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanmamış olan sanık hakkında, 6545 sayılı Kanun'un 68. maddesi ile değişik TCK'nın 191. maddesi ve aynı Kanun'un 85. maddesi ile eklenen 5320 sayılı Kanun'un geçici 7. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, 191. madde hükümleri çerçevesinde “hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına”,

Karar verilmesinde zorunluluk bulunması,

Bozmayı gerektirmiş, sanığın temyiz itirazları bu nedenle yerinde görülmüş olduğundan, hükmün BOZULMASINA, 19/12/2018 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2023/778, Karar No: 2024/523, Tarih: 23.10.2024

**Hukuk Genel Kurulu         2023/778 E.  ,  2024/523 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

(Asliye Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla)

SAYISI : 2022/272 E., 2022/138 K.

KARAR : Davanın açılmamış sayılmasına

ÖZEL DAİRE KARARI : Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 21.03.2022 tarihli ve2022/1749 Esas, 2022/2130 Karar sayılı BOZMA kararı

Taraflar arasındaki menfî tespit ve alacak davalarından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince mahkemenin yetkisizliğine, kararın kesinleşmesinden sonra ve talep hâlinde dosyanın yetkili İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiş, 20.10.2021 tarihli ek karar ile de; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 20/1 inci maddesi uyarınca davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 11. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, İlk Derece Mahkemesi tarafından Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

Direnme kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan gündem ve dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; müvekkilinin davalı ile imzaladığı alt bayilik sözleşmesi gereğince davalı şirketin satış noktası olarak faaliyet yürüttüğünü, müvekkili ile davalı arasındaki sözleşme hükümlerine aykırı olarak satışı yapılan cihazların bedelinin müşteri tarafından ödenmediğinden bahisle müvekkili hakkında 93.000,00 TL+KDV tutarında ceza kesildiğini, bu ceza nedeniyle kesinti yapılarak müvekkiline haksız tahakkukta bulunulduğunu, söz konusu cezanın iptali ve kesintisi yapılan primlerin iadesi için davalıya karşı Diyarbakır 1. Noterliğinin 27.11.2017 tarihli ve 35267 yevmiye numaralı ihtarname gönderildiğini, ancak yapılan ihtarın sonuçsuz kaldığını ileri sürerek müvekkilinin ceza işlemi nedeniyle borçlu bulunmadığının tespitine ve hak etmiş olduğu primlerin tespiti ile iadesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; davacının hâlihazırda Turkcell Satış Noktası olarak faaliyet gösterdiğini, bağlı olarak çalıştığı Turkcell Dağıtım Merkezinin ise Soner İletişim Paz. Ltd. Şti. olduğunu, müvekkilinin satış noktaları ile doğrudan bir sözleşme ilişkisinin bulunmadığını, müvekkilinin sözleşme ilişkisinin doğrudan Turkcell Dağıtım Merkezleri olduğundan davacının iddia ve taleplerinin muhatabının müvekkili olmadığını, davanın yetkili mahkemede açılmamış olduğunu, taraflar arasındaki yetki sözleşmesi gereğince yetkili mahkemenin İstanbul Mahkemeleri olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Diyarbakır 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (Asliye Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla) 22.06.2021 tarihli ve 2018/1 Esas, 2021/575 Karar sayılı kararı ile; her iki taraf da tacir olduğundan taraflar arasındaki yetki sözleşmesinin bağlayıcı olduğu, davalı tarafından süresinde yetki itirazında bulunulduğu gerekçesiyle mahkemenin yetkisizliğine, kararın kesinleşmesinden sonra ve talep hâlinde dosyanın yetkili İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiş, 20.10.2021 tarihli ek karar ile de davacı tarafça dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi için iki haftalık yasal süre içerisinde talepte bulunulmadığı gerekçesiyle 6100 sayılı Kanun'un 20/1 inci maddesi uyarınca davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen ek kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin 09.12.2021 tarihli ve 2021/3547 Esas, 2021/1847 Karar sayılı kararı ile; davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile;

“…İlk Derece Mahkemesince verilen yetkisizlik kararını içeren hükümde “Mahkemenin yetkisizliğine, kararın kesinleşmesinden sonra ve talep halinde dosyanın yetkili İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmesine “şeklinde olduğu, başvurulacak kanun yoluna ilişkin herhangi bir hüküm içermediği görülmektedir. Hükmün kapsamı başlıklı HMK’nın 297/1. fıkrasının ‘ç’ bendinde, verilecek olan hükümde kanun yolları ve süresinin açık bir şekilde gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir. Anayasa’nın 40. maddesinin ikinci fıkrasında, devlet işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağı ve başvuru sürelerini belirtmek zorunda oldukları ifade edilmiştir. Belirtilen anayasal ve yasal düzenlemeler doğrultusunda, İlk Derece Mahkemesince verilen yetkisizlik kararında kanun yolunun gösterilmemiş olması hatalı olmuş, sonrasında verilen davanın açılmamış sayılmasına ilişkin İlk Derece Mahkemesince verilen ek kararın bu nedenle bozulması gerekirken ek karara yönelik yapılan istinaf isteminin esastan reddine karar verilmesi isabetsizdir,…” gerekçesiyle karar oy çokluğuyla bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Verilen Direnme Kararı

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; önceki gerekçeye ilâveten Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun kararlarına atıfta bulunulmak suretiyle direnme kararı verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Direnme kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

B. İlk Derece Mahkemesince Verilen Direnme Kararı

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; önceki gerekçeye ilâveten Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun kararlarına atıfta bulunulmak suretiyle direnme kararı verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Direnme kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili; ne kısa kararda ne de gerekçeli kararda dosyanın iki haftalık yasal süre içerisinde yetkili mahkemeye gönderilmesi gerektiğini içeren herhangi bir ibareye yer verilmediğinden yerel mahkemenin vermiş olduğu karara güvenilerek kanunda yer alan iki haftalık yasal süre içerisinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesinin talep edilemediğini, mahkemece iki haftalık yasal süre içerisinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmediği gerekçesiyle davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesinin haksız ve hukuka aykırı olduğunu, verilen bu karar ile müvekkilinin mahkemeye erişim hakkının ihlâl edildiğini belirterek direnme kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Uyuşmazlık

Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; İlk Derece Mahkemesince verilen yetkisizlik kararında 6100 sayılı Kanun'un 20/1 inci maddesinde belirtilen sürenin gösterilmemiş olmasının mahkemeye erişim hakkının ihlâline neden olup olmadığı, buradan varılacak sonuca göre davanın açılmamış sayılmasına ilişkin İlk Derece Mahkemesince verilen ek kararın yerinde olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

D. Gerekçe

1. İlgili Hukuk

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6 ncı maddesi.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının (Anayasa) 36, 40/2 nci maddeleri.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 28.04.2023 tarihli ve 2021/5 Esas, 2023/2 Karar sayılı kararı.

6100 sayılı Kanun'un 20, 20/1, 297/1-ç maddeleri.

2. Değerlendirme

1. Öncelikle konu ile ilgili hukuki kavramların açıklanmasında yarar vardır.

2. Anayasanın 36 ncı maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının güvenceleri arasında yer alan mahkemeye erişim hakkının (Anayasa Mahkemesi, A. Yıldırım, B. No: 2012/144, 2/10/2013, § 28; Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 51; Ş.Ç., B. No: 2012/1061, 21/11/2013, § 28; K. Yıldırım ve T. Yıldırım, B. No: 2013/711, 3/4/2014, § 41) Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde nasıl karşılık bulunduğunun belirlenmesi gerekmektedir.

2. Anayasanın 36 ncı maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının güvenceleri arasında yer alan mahkemeye erişim hakkının (Anayasa Mahkemesi, A. Yıldırım, B. No: 2012/144, 2/10/2013, § 28; Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 51; Ş.Ç., B. No: 2012/1061, 21/11/2013, § 28; K. Yıldırım ve T. Yıldırım, B. No: 2013/711, 3/4/2014, § 41) Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde nasıl karşılık bulunduğunun belirlenmesi gerekmektedir.

3. Önemle vurgulamak gerekir ki; Anayasanın 36 ncı maddesinin birinci fıkrasında, herkesin yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı, Anayasanın 36 ncı maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir unsurudur. Diğer yandan Anayasanın 36 ncı maddesine "adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiyenin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Sözleşme'yi yorumlayan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Sözleşme'nin 6 ncı maddesinin birinci fıkrasının mahkemeye erişim hakkını içerdiğini belirtmektedir (Anayasa Mahkemesi, Özbakım Özel Sağlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).

4. Mahkemeye etkili erişim hakkı, mahkemeye başvuru konusunda tutarlı bir sistemin var olmasını ve dava açmak veya kanun yoluna başvurmak isteyen kişilerin ilgili mahkemeye ulaşmada açık, pratik ve etkili fırsatlara sahip olmasını gerektirmektedir. Özellikle hukuki belirsizlikler ya da uygulamadaki belirsizlikler kişilerin mahkemeye erişim hakkını ihlâl edebilmektedir (AİHM, Geffre/Fransa, B. No: 51307/99, 23/1/2003, § 34). Bu nedenle, mahkemeler usul kurallarını uygularken bir yandan adil yargılanma hakkını ihlâl edebilecek aşırı şekilcilikten, diğer yandan da kanunlar tarafından düzenlenen usul kurallarının ortadan kaldırılması sonucunu doğurabilecek aşırı gevşeklikten kaçınmalıdırlar (AİHM, Walchli/Fransa, B. No: 35787/03, 26/7/2007, § 29; Eşim/Türkiye, B.No: 59601/09, 17/9/2013, § 21).

5. Usul kurallarının, hukuki güvenliğin sağlanması ve yargılamanın düzgün bir şekilde yürütülmesi sonucu adaletin tecelli etmesine hizmet etmek yerine kişilerin davalarının yetkili bir mahkeme tarafından görülmesi bakımından bir çeşit engel hâline gelmeleri durumunda, mahkemeye erişim hakkı ihlâl edilmiş olacaktır (AİHM, Efstathiou ve Diğerleri/Yunanistan, B. No: 36998/02, 27/7/2006, § 24).

6. Adil yargılanma hakkının en temel unsurlarından biri olan mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelir (Anayasa Mahkemesi, Aktif Elektrik Müh. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2012/855, 26/6/2014, § 36).

6. Adil yargılanma hakkının en temel unsurlarından biri olan mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelir (Anayasa Mahkemesi, Aktif Elektrik Müh. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2012/855, 26/6/2014, § 36).

7. Dava açma sürelerini düzenleyen, son derece karışık ve dağınık olan bir mevzuatın aşırı şekilci (katı) yorumu mahkemeye erişim hakkını ihlâl edebilir. Özellikle başvuru mercii ve süresi gösterilmeyen işlemlerle ilgili davalarda mahkemelerin usul kurallarını yorumlarken mahkemeye erişim hakkını aşırı sınırlandıracak şekilde katı yorumdan kaçınmaları gerekir (Anayasa Mahkemesi, Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, § 40).

8. Dava açmayı imkânsız kılacak ölçüde kısa olmadıkça dava açma ya da kanun yollarına başvuru için belli sürelerin öngörülmesi, hukuki belirlilik ilkesinin bir gereğidir ve tek başına bu durum mahkemeye erişim hakkına aykırılık oluşturmaz (Anayasa Mahkemesi, Remzi Durmaz, B. No: 2013/1718, 2/10/2013, § 27). Bu nedenle mahkemelerin usul kurallarını uygularken yargılamanın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde katı şekilcilikten kaçınmaları gerektiği gibi kanunla öngörülmüş usul şartlarının ortadan kalkmasına neden olacak ölçüde aşırı esneklikten de kaçınmaları gerekir (Anayasa Mahkemesi, Kamil Koç, B. No: 2012/660, 7/11/2013, § 65).

9. Dava açma süresinin hak sahibinin henüz dava hakkının doğduğundan haberdar olmadığı ve somut koşullar çerçevesinde haberdar olduğunun kabulünü haklı kılan nedenlerin bulunmadığı bir dönemde işlemeye başlaması dava hakkının varlığını anlamsız kılabileceğinden ölçülülük ilkesini zedeleyebilir (Anayasa Mahkemesi, Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, § 66).

10. Dava açma süresinin işlemeye başladığı an mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin ölçülülüğü bağlamında büyük önem taşımaktadır. Dava açma süresinin hangi tarihte başlayacağını belirlemek ve mevzuatı bu yönüyle yorumlamak görevi esasen derece mahkemelerine aittir.

11. Diğer taraftan Sözleşme'nin adil yargılanma hakkını düzenleyen 6 ncı maddesinde ve etkili başvuru hakkını düzenleyen 13 üncü maddesinde, Anayasanın 40/2 nci maddesinde yer alan "Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır" şeklinde bir güvence öngörülmemiştir. Anılan hükümle devlete, işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yollarına ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtme yükümlülüğü yüklenmiştir.

11. Diğer taraftan Sözleşme'nin adil yargılanma hakkını düzenleyen 6 ncı maddesinde ve etkili başvuru hakkını düzenleyen 13 üncü maddesinde, Anayasanın 40/2 nci maddesinde yer alan "Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır" şeklinde bir güvence öngörülmemiştir. Anılan hükümle devlete, işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yollarına ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtme yükümlülüğü yüklenmiştir.

12. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne göre, Sözleşmenin adil yargılanma hakkını öngören 6 ncı maddesi ile etkili başvuru hakkını düzenleyen 13 üncü maddesi, başvuru yolu ve süreleri hakkında bilgilendirilme hakkını güvence altına almamakta; başvuru yol ve sürelerinin bildirilmesi konusunda taraf Devletlerin “yargılamanın iyi yönetimi ve hukuki güvenlik ilkeleri” gereğince bir düzenleme yapmak konusunda takdir yetkileri bulunmakta; AİHM ise sadece anılan düzenlemenin uygulanmasının kişileri var olan bir başvuru hakkının kullanılmasından mahrum bırakıp bırakmadığını denetlemektedir.

13. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6 ncı maddesinde mahkeme kararlarında bu kararlara karşı başvuru yolları ve süresinin gösterilmesi zorunluluğunu öngörecek kadar ileri gitmediğinin altını çizen AİHM (AİHM, 16.03.2021, Oškrt Bunjevčevıć/Hırvatistan, Başvuru No: 1789/15, § 58.), iç hukukta böyle bir ek güvence öngörülmesini takdire şayan bulmakla beraber, gerekirse uzman yardımına başvurarak başvuru yolları ve süreleri konusunda bilgi edinmenin başvuruculara düştüğüne hükmetmektedir (AİHM, 23.05.2016, Avotıņš / Letonya, Başvuru No: 17502/07, § 123, 124, 127.). AİHM ancak çok istisnai durumlarda başvurucular tarafından kendilerine bildirilmeyen başvuru sürelerine uyulmamış olması sebebiyle verilen ret kararlarını haksız bulmaktadır.

14. Bu kapsamda somut olayın özel koşullarını dikkate alan bir değerlendirme yapan AİHM, başvurucu (tutuklu olma, mahkemede bulunmama, avukatla temsil edilmeme), başvuru yolu (süresinin kısalığı veya yeni getirilmiş olması) ve uyuşmazlık konusu (karmaşık, önemli ve hassas olması) bakımından olaya özgü karar vermektedir (AİHM, 12.09.2017, Clavien / İsviçre, Başvuru No: 16730/15).

15. Anayasanın 148/3 üncü maddesine göre, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolunun hak bakımından kapsamı da “Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi biri”dir. Anayasanın 40/2 nci maddesinde öngörülen başvuru yol ve sürelerinin bildirilmesi yükümlülüğü, Sözleşme'de güvence altına alınmamıştır.