muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/9022, Karar No: 2023/6313, Tarih: 19.12.2023

2.Somut olayda İlk Derece Mahkemesinin 07.05.2019 tarihli ilk kararıyla asıl ve karşı davanın kabulüyle tarafların boşanmalarına, ortak çocuğun velâyetinin anneye verilmesine, çocuk için tedbir ve iştirak nafakasına, kadın lehine tedbir nafakasına, kadının yoksulluk nafakası talebinin reddine, eşit kusurlu olduklarından tarafların tazminat taleplerinin reddine, kadının ziynet alacağı talebinin reddine karar verilmiş, karar kadın vekili tarafından kusur belirlemesi, yoksulluk nafakası ve tazminatların reddi, iştirak nafakasının miktarı, ziynet alacağının reddi yönünden istinaf edilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesince kadın vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi üzerine verilen bu esastan ret kararı, kadın vekili tarafından kusur belirlemesi, erkeğin kabul edilen boşanma davası, nafakaların miktarları, reddedilen tazminat talepleri ve yoksulluk nafakası talebi ile reddedilen ziynet alacağı davası yönünden temyiz edilmiştir. Dairemizin 23.03.2021 tarihli kararıyla, İlk Derece Mahkemesi kararının, kusur belirlemesi ve kadının tazminat taleplerinin reddi yönünden bozulmasına karar verilerek bozma kapsamı dışında kalan temyize konu diğer bölümler onanmıştır. O halde, tarafların boşanma davalarında verilen boşanma hükmünün aşamalarda kesinleşmiş olduğu gözetilmeksizin İlk Derece Mahkemesince kesinleşen boşanma davaları, vekâlet ücreti, harç ve bozma öncesi yargılama giderleri yönünden yeniden hüküm kurulması doğru olmayıp bozmayı gerektirmiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1.Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda (2) numaralı paragrafta belirtildiği üzere kesinleşen yönlerden yeniden hüküm kurulması yönünden BOZULMASINA,

2.Yukarıda (1) numaralı paragrafta belirtildiği üzere tarafların sair temyiz itirazlarının reddi ile bozma kapsamı dışında kalan yönlerden usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Peşin alınan harcın istek halinde yatıranlara iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

19.12.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

...
Yargıtay — Esas No: 2020/278, Karar No: 2022/774, Tarih: 06.12.2022

**Ceza Genel Kurulu         2020/278 E.  ,  2022/774 K.**

**"İçtihat Metni"**

Yargıtay Dairesi : (Kapatılan) 14. Ceza Dairesi

Hükümlünün mağdureler ... ve ...’a yönelik sarkıntılık suretiyle çocuğun basit cinsel istismarı suçundan TCK’nın 103/1-2.c, 3-d-e, 62 ve 53. maddeleri uyarınca iki kez 5 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hak yoksunluğuna, mağdur ...’e yönelik kasten yaralama suçundan TCK’nın 86/2, 86/3-d, 62/1 ve 52/2. maddeleri uyarınca 3.240 TL; mağdur ...’a yönelik hakaret suçundan TCK’nın 125/1, 125/3-a, 125/4, 62/1 ve 52/2. maddeleri uyarınca 7.080 TL; adli para cezaları ile cezalandırılmasına ve taksitlendirmeye ilişkin ... 2. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 23.11.2016 tarihli ve 33-177 sayılı hükümlerin hükümlü müdafisi tarafından istinaf edilmesi üzerine, dosyayı inceleyen ... Bölge Adliye Mahkemesi 17. Ceza Dairesince 05.07.2017 tarih ve 707-1437 sayı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiş ve hükümler kesinleşmiştir.

Hükümlerin kesinleşmesinden sonra hükümlü müdafisinin, yargılamanın yenilenmesi ve infazın durdurulmasına ilişkin 05.03.2018 ve 21.09.2018 tarihli taleplerinin ... 2. Ağır Ceza Mahkemesince 08.03.2018 tarih ve 33-177 sayı, 25.09.2018 tarih ve 33-177 sayılı Ek Kararlar ile reddine karar verilmiş, hükümlü müdafisinin bu kararlara yönelik itirazının itiraz mercisi ... 1. Ağır Ceza Mahkemesince 04.04.2018 tarih ve 2018/501 Değişik ... sayı, 19.10.2018 tarih ve 2018/1592 Değişik ... sayı ile reddine karar verilmiştir.

Merci kararına karşı ... Bakanlığınca 26.07.2019 tarih ve 6036 sayı ile kanun yararına bozma isteminde bulunulması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca 03.08.2019 tarih ve 81209 sayı ile;

"...5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 23/3. maddesinde yer alan 'Yargılamanın yenilenmesi hâlinde önceki yargılamada görev yapan hâkim aynı işte görev alamaz' şeklindeki düzenleme ile aynı Kanun’un 318/1. maddesinde ki 'Yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmü veren mahkemeye sunulur. Bu mahkeme, istemin kabule değer olup olmadığına karar verir.' biçimindeki düzenleme karşısında, ilk kararı veren hâkimin olayla ilgili kanaatinin oluştuğu, görüşünün ilk hükümle belirginleştiği, yeniden yargılama aşamasında ya da bu aşamaya götürecek talebin kabule değer olup olmadığına dair vereceği kararda önceki kanaat ve görüşünün etkisi altında kalabileceği, bu nedenle âdil yargılama hakkının bir uzantısı olarak olaya tamamen yabancı, farklı bir hâkimin yargılamanın yenilenmesi talebini incelemesi gerektiği cihetle, somut olayda ilk yargılamada görev alan mahkeme başkanı hâkim...'ın yargılamanın yenilenmesi talebinin reddine dair kararlarda da görev almış olduğu gözetilmeden, itirazın bu yönden kabulü yerine, yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir. " düşüncesiyle hükmün kanun yararına bozulmasının istenmesi üzerine, dosyayı inceleyen Yargıtay (Kapatılan) 14. Ceza Dairesince 03.12.2019 tarih ve 6432-12966 sayı ile;

"...Kanun yararına bozmaya atfen düzenlenen ihbarname içeriği yerinde görülmediğinden, vaki talebin reddine," gerekçesiyle kanun yararına bozma isteminin reddine karar verilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise 16.01.2020 tarih ve 81209 sayı ile;

"...5271 sayılı CMK'nin 'Yargılamaya katılamayacak hâkim' başlıklı 23. maddesinin üçüncü fıkrası; 'Yargılamanın yenilenmesi hâlinde önceki yargılamada görev yapan hâkim aynı işte görev alamaz.' şeklinde düzenlenmiş, aynı Kanun'un olağanüstü kanun yollarının düzenlendiği kısmının üçüncü bölümünde yer alan 318/1. maddesinde ise 'Yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmü veren mahkemeye sunulur. Bu mahkeme, istemin kabule değer olup olmadığına karar verir.' şeklinde kanuni düzenlemeye yer verilmiştir. Anılan düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde kesinleşmiş hükmü veren hâkimin olayla ilgili kanaatinin oluştuğu, görüşünün ilk hükümle belirginleştiği, hükme yansıyan vicdani kanaatin kanun yollarından geçerek kesinleştiği, yeniden yargılama aşamasında ya da bu aşamaya götürecek talebin kabule değer olup olmadığına dair vereceği kararda önceki kanaat ve görüşünün etkisi altında kalabileceği, bu çerçevede adil yargılama hakkının bir uzantısı olarak olaya tamamen yabancı, farklı bir hâkimin, yargılamanın yenilenmesi talebini incelemesi gerektiği, sağlanmış olacaktır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararlarında da vurgulandığı üzere; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesine göre, 'Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir', burada konumuz açısından üzerinde durulması gereken husus, 'tarafsız bir mahkeme' ilkesidir. Bu çerçevede, ceza yargılamasında, işin esası hakkında karar veren hâkimin kararın kesinleşmesinden sonra yargılamanın yenilenmesi istemi değerlendirilirken tarafsız olup olamayacağının, başka bir ifade ile 'tarafsız mahkeme' ilkesinin zedelenip zedelenmediği belirlenmesi gerekmektedir.

AİHM, hakimin duruşma öncesinde yapmış olduğu yüzeysel değerlendirmeleri ihlal kararı vermek açısından yeterli görmemekte, 'duruşma hakiminin duruşmadan önce kişinin suçlu olup olmadığı konusunda düşünce oluşturup oluşturmadığı' kıstasından hareket etmektedir (AİHM, Bulut - Avusturya Davası, 22.02.1996). Somut olayda, sanığın suçu işlediğine ilişkin vicdani kanaate ulaşan ve mahkûmiyet kararı veren mahkeme başkanı hâkim...'ın, aynı işin yargılamanın yenilenmesi incelemesine katılması, 5271 sayılı CMK'nin 23/3. maddesinin yanı sıra, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının ihlali niteliğinde olduğu konusunda bir tereddüt bulunmamaktadır. 5271 sayılı CMK'nin 23/3. maddesinde yapılan düzenleme ile önceki yargılamada görev yapan hâkimin, yargılamanın yenilenmesi talebi hali de dahil olmak üzere, yargılamanın yenilenmesi sürecinin en başından sonuna kadar görev yapması önlenerek, hâkim tarafsızlığının sağlanması amaçlanmıştır. Kanun koyucunun amacı ile adil yargılanma ilkesi gereğince bu hükmün geniş yorumlanması ve yargılamanın yenilenmesi talebinin reddine karar veren mahkeme heyetinde görev yapan hâkimin, yargılamanın yenilenmesi talebinin reddine ilişkin karara da katılamayacağının kabul edilmesi gerekir.

Nitekim, Yargıtay Birinci Ceza Dairesinin 19.02.2018 gün ve 3496-602, 2. Ceza Dairesinin 04.02.2019 gün ve 237-1715, 3. Ceza Dairesinin 25.02.2019 gün ve 1481-3716, 4. Ceza Dairesinin 12.12.2019 gün ve 6264-19611, 5. Ceza Dairesinin 03.07.2019 gün ve 4151-6716, 6. Ceza Dairesinin 23.01.2019 gün ve 3757-263, 7. Ceza Dairesinin 28.06.2018 gün ve 4904-7974, 8. Ceza Dairesinin 28.03.2019 gün ve 10082-4485, 10. Ceza Dairesinin 29.04.2019 gün ve 1420-2356, 11. Ceza Dairesinin 25.03.2019 gün 1879-3009, 12. Ceza Dairesinin 29.05.2019 gün ve 1089-6886, 13. Ceza Dairesinin 27.02.2019 gün ve 931-2882, 14. Ceza Dairesinin 04.04.2018 gün ve 3026-2534, 15. Ceza Dairesinin 11.02.2019 gün ve 620-569, 16. Ceza Dairesinin 13.05.2019 gün ve 4792-3589, 17. Ceza Dairesinin 22.05.2018 gün ve 2094-7425, 18. Ceza Dairesinin 20.05.2019 gün ve 1538-9204, 19. Ceza Dairesinin 20.06.2018 gün ve 3306-7385, 20. Ceza Dairesinin 03.04.2019 gün ve 4904-2075, 12. Hukuk Dairesinin 27.02.2019 gün ve 1540-3072 sayılı ilamlarına konu olan benzer bir uyuşmazlıklarda, 5271 sayılı CMK'nin 23/3. maddesi uyarınca kanun yararına bozma talepleri kabul edilmiş, Özel Daireler arasında istikrar gösteren bir içtihat oluşturulmuştur.

Yukarıda açıklandığı üzere, hükümlü ... yönünden yargılanmanın yenilenmesi talebinin reddi kararlarına yapılan itirazlarının reddine konu ... 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 04.04.2018 tarihli ve 2018/501 değişik ... sayılı kararı ile ... 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 19.10.2018 tarihli ve 2018/1592 değişik ... sayılı kararının kanun yararına bozma isteminin reddine ilişkin Yüksek 14. Ceza Dairesinin kararının isabetli olmadığı," görüşüyle itiraz yasa yoluna başvurmuştur.

Yukarıda açıklandığı üzere, hükümlü ... yönünden yargılanmanın yenilenmesi talebinin reddi kararlarına yapılan itirazlarının reddine konu ... 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 04.04.2018 tarihli ve 2018/501 değişik ... sayılı kararı ile ... 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 19.10.2018 tarihli ve 2018/1592 değişik ... sayılı kararının kanun yararına bozma isteminin reddine ilişkin Yüksek 14. Ceza Dairesinin kararının isabetli olmadığı," görüşüyle itiraz yasa yoluna başvurmuştur.

5271 sayılı CMK'nın 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Yargıtay (Kapatılan) 14. Ceza Dairesince 23.06.2020 tarih ve 1190-2601 sayı ile itiraz nedenlerinin yerinde görülmediğinden bahisle Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; kesinleşen bir hükümle sonuçlanan davada görev alan hâkimin, bu davaya yönelik yargılamanın yenilenmesi isteminin kabule değer olup olmadığının değerlendirilmesi aşamasında görev yapıp yapamayacağının belirlenmesine ilişkindir.

İncelenen dosya kapsamından;

Hükümlü ...’un mağdureler ... ve ...’a yönelik sarkıntılık suretiyle çocuğun basit cinsel istismarı suçundan TCK’nın 103/1-2.c, 3-d-e, 62 ve 53. maddeleri uyarınca iki kez 5 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hak yoksunluğuna, mağdur ...’e yönelik kasten yaralama suçundan TCK’nın 86/2, 86/3-d, 62/1 ve 52/2. maddeleri uyarınca 3.240 TL; mağdur ...’a yönelik hakaret suçundan TCK’nın 125/1, 125/3-a, 125/4, , 62/1 ve 52/2. maddeleri uyarınca 7.080 TL; adli para cezaları ile cezalandırılmasına ve taksitlendirmeye ilişkin ... 2. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 23.11.2016 tarihli ve 33-177 sayılı hükümlerin hükümlü müdafisi tarafından istinaf edilmesi üzerine, dosyayı inceleyen ... Bölge Adliye Mahkemesi 17. Ceza Dairesince 05.07.2017 tarih ve 707-1437 sayı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verildiği ve hükümlerin kesinleştiği, hükümlerin kesinleşmesinden sonra hükümlü müdafisi tarafından yargılamanın yenilenmesi ve infazın durdurulmasına ilişkin taleplerin ... 2. Ağır Ceza Mahkemesince 08.03.2018 tarihli ve 33-177 sayılı ile 25.09.2018 tarihli ve 33-177 sayılı Ek kararlarıyla reddedilmesi üzerine bu ek kararlara hükümlü müdafisi tarafından yapılan itirazlar üzerine inceleme yapan ... 1. Ağır Ceza Mahkemesince 04.04.2018 tarih ve 2018/501 Değişik ... sayı ve 19.10.2018 tarih ve 2018/1592 Değişik ... sayı ile itirazların reddine karar verildiği,

... 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 08.03.2018 tarihli ve 33-177 sayılı ek kararında imzası bulunan, 42158 sicilli Mahkeme Başkanı Hâkim...’ın 16.02.2016 tarihli tensip zaptını düzenleyen heyette, 05.04.2016 tarihli birinci, 25.05.2016 tarihli ikinci celse, 29.09.2016 tarihli üçüncü, 23.11.2016 tarihli dördüncü celselerde görev yaptığı ve ... 2. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 23.11.2016 tarihli ve 33-177 sayılı mahkûmiyet hükümlerini veren heyete başkanlık ettiği, hükümlü müdafisinin 05.03.2018 ve 21.09.2018 tarihli yargılamanın yenilenmesi ve infazın durdurulması taleplerinin ... 2. Ağır Ceza Mahkemesince 08.03.2018 tarih ve 33-177 sayı, 25.09.2018 tarih ve 33-177 sayı; ile reddine karar veren heyette heyet başkanı olarak görev aldığı,

CMK’nın 23/3. maddesinde yer alan "Yargılamanın yenilenmesi hâlinde önceki yargılamada görev yapan hâkim aynı işte görev alamaz." şeklindeki düzenleme ile aynı Kanun’un 318/1. maddesinde ki "Yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmü veren mahkemeye sunulur. Bu mahkeme, istemin kabule değer olup olmadığına karar verir." biçimindeki düzenleme karşısında, ilk kararı veren hâkimin olayla ilgili kanaatinin oluştuğu, görüşünün ilk hükümle belirginleştiği, yeniden yargılama aşamasında ya da bu aşamaya götürecek talebin kabule değer olup olmadığına dair vereceği kararda önceki kanaat ve görüşünün etkisi altında kalabileceği, bu nedenle adil yargılama hakkının bir uzantısı olarak olaya tamamen yabancı, farklı bir hâkimin, yargılamanın yenilenmesi talebini incelemesi gerektiği düşüncesiyle, itirazın reddine dair kararın kanun yararına bozulmasının talep edildiği,

Anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlığın isabetli bir hukuki çözüme kavuşturulabilmesi bakımından, öncelikle yargılamanın yenilenmesi kanun yolu üzerinde durulması gerekmektedir.

Anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlığın isabetli bir hukuki çözüme kavuşturulabilmesi bakımından, öncelikle yargılamanın yenilenmesi kanun yolu üzerinde durulması gerekmektedir.

Olağanüstü kanun yollarından biri olan yargılamanın yenilenmesi 5271 sayılı CMK'nın 311 ve devamı maddelerinde düzenlenmiş olup Kanun’un 311. maddesinde hükümlü lehine; 314. maddesinde ise sanık veya hükümlü aleyhine yargılamanın yenilenmesi nedenlerine yer verilmiş, 318 ve sonraki maddelerinde yenileme istemi üzerine izlenecek usul hükümleri düzenlenmiştir. Yargılamanın yenilenmesi istemi, Kanun’da belirlenen şekilde yapılmamış veya yargılamanın yenilenmesini gerektirecek yasal hiçbir neden gösterilmemiş veya bunu doğrulayacak deliller açıklanmamış ise bu istem kabule değer görülmeyerek reddedilecektir. Aksi hâlde yargılanmanın yenilenmesi istemi, bir diyeceği varsa yedi gün içinde bildirilmek üzere Cumhuriyet savcısı ve ilgili tarafa tebliğ olunacak, deliller toplanacak, delillerin toplanması bittikten sonra Cumhuriyet savcısı ve hakkında hüküm kurulmuş olan kişiden yedi günlük süre içinde görüş ve düşüncelerini bildirmeleri istenecektir. Kanun’un 321. maddesi uyarınca yargılamanın yenilenmesi isteminde ileri sürülen iddiaların yeterince doğrulanmadığı veya 311. maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri ile 314. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yazılı hâllerde işin durumuna göre bunların önce verilmiş olan hükme hiçbir etkisinin olmadığının anlaşılması hâlinde, yenileme istemi esassız olması nedeniyle duruşma yapılmaksızın reddedilecektir. Aksi hâlde mahkemece yargılamanın yenilenmesine ve duruşma açılmasına karar verilecektir. Yeniden yapılacak duruşma sonucunda mahkeme, önceki hükmü onaylayacak veya hükmün iptali ile dava hakkında yeniden hüküm verecek, yargılamanın yenilenmesi işlemi hükümlünün lehine olarak yapılmışsa yeniden verilecek hüküm önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır bir cezayı içeremeyecektir.

Yargılamanın yenilenmesinde, kanun yollarına başvuru bakımından genel kurallar uygulanacaktır. Yargılamanın yenilenmesi isteminin kabule değer olduğuna veya olmadığına ilişkin kararlar ile ikinci aşamada deliller toplandıktan sonra duruşma açılmaksızın verilen yenileme talebinin kabulü veya esassız olması nedeniyle reddi kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilecek, yargılamanın yenilenmesi istemi üzerine yeniden duruşma açılarak verilecek hükümlere karşı ise temyiz kanun yoluna başvurulabilecektir.

Bu açıklamalar ışığında yargılamanın yenilenmesini; kanunda sınırlı şekilde sayılan yargılamanın yenilenmesi nedenlerinin en az birisine dayalı olarak kesinleşmiş bir hükümde adli hata bulunduğu iddiasıyla kural olarak hükmü veren mahkemeye başvurulmasıyla başlayan, hükmü veren hâkimin katılımı olmaksızın, mahkemece başvurunun şekil ve esas açısından kabulüne karar verilmesi hâlinde devam edilerek hükme konu sanık ve fiil hakkında yeniden kovuşturma yapılmasına imkân sağlayan, olağanüstü bir kanun yolu olarak tanımlamak mümkündür.

Bu aşamada yargılamanın yenilenmesi isteminin kabule değer olup olmadığı kararı ve mercisiyle ilgili kanun maddesi ve gerekçesi üzerinde durulması gerekmektedir.

5271 sayılı CMK'nın "Yenileme isteminin kabule değer olup olmadığı kararı ve mercii" başlıklı 318. maddesi;

"(1) Yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmü veren mahkemeye sunulur. Bu mahkeme, istemin kabule değer olup olmadığına karar verir.

(2) 303 üncü madde gereğince Yargıtayın doğrudan hüküm kurduğu hâllerde de hükmü vermiş olan mahkemeye başvurulur.

(3) Yargılamanın yenilenmesi isteminin kabule değer olup olmadığına dair olan karar, duruşma yapılmaksızın verilir." biçiminde düzenlenmiş olup maddeye ilişkin hükûmet tasarısı gerekçesinde; "Yargılamanın yenilenmesi esas hükmü veren mahkemeden istenir. Bu konuda hükmün temyiz edilmemesi veya Yargıtaydan geçmek suretiyle kesinleşmiş olması arasında fark yoktur. Yargıtayca temyiz isteminin esastan reddine karar verilmesi veya 334 üncü madde uyarınca davanın esasına hükmolunması hâllerinde de başvurunun esas hükmü vermiş olan mahkemeye yapılması gerekir.

Hükmü ilk derece mahkemesi sıfatıyla Yargıtay dairesi kurmuşsa yenileme istemini inceleme yetkisinin de ona ait bulunacağı kuşkusuzdur; ancak 334 üncü madde gereğince temyiz mercii doğrudan hüküm koymuş ise, yenileme istemi esas hükmü veren mahkemeye sunulacaktır.

Yargılamanın yenilenmesi istemi 346 ncı maddenin (3) numaralı ve 349 uncu maddenin (2) numaralı bendinde açıklanan nedenlere dayalı ise sorun ‘hâkimin davaya bakmaması ve reddi’ne ilişkin hükümlere göre çözülecektir.

Bu olağanüstü kanun yolunun birinci aşamasını, yenileme isteminin kabule değer olup olmadığını belirlemek için yapılacak inceleme oluşturur. İstemin yerinde olup olmadığına duruşma açılmaksızın dosya üzerinden karar verilecektir." açıklamalarına yer verilmiştir.

Uyuşmazlığın sağlıklı bir şekilde çözüme kavuşturulması için hâkimin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile ilgili yasal ve uluslararası mevzuat ve kararlara değinmekte fayda vardır.

Ceza muhakemesinde iddia ve savunmanın ışığında uyuşmazlığı çözüp maddi gerçeğe ulaşma görevi mahkemeye aittir. Mahkemenin bu yetkisi yargılamada hâkimler eliyle yürütülmektedir. Yargılama sonunda verilen hükmün adil olması ve tarafları tatmin edebilmesi için hâkimin belli niteliklere sahip olması gereklidir ki "bağımsızlık" ve "tarafsızlık" bu niteliklerin en önemlileri arasında yer almaktadır.

Hâkimin bağımsızlığı ve tarafsızlığı, birbirlerinden farklı kavramlar olmalarına karşın, bağımsız olmayan bir hâkimin tarafsız bir hüküm vermesi beklenemeyeceğinden, bu kavramların aynı zamanda birbirleriyle iç içe geçmiş olduklarını da ifade etmek mümkündür.

Hâkimin bağımsızlığı ve tarafsızlığı, birbirlerinden farklı kavramlar olmalarına karşın, bağımsız olmayan bir hâkimin tarafsız bir hüküm vermesi beklenemeyeceğinden, bu kavramların aynı zamanda birbirleriyle iç içe geçmiş olduklarını da ifade etmek mümkündür.

Bağımsızlık, hâkimin görevini yaparken hiçbir dış baskı ve etki altında bulunmaması ve hiçbir kişi veya merciden emir almaması hâli, yani kısaca özgür olmasıdır. Hâkimlerin görevlerinde bağımsız olduğu, Anayasamızın 138. maddesinde "Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler." şeklinde açıkça vurgulanmıştır.

Tarafsızlık, hâkimin yargılama yaparken yansız olması, taraflara eşit mesafede bulunması ve kişiliğinden sıyrılabilmesi, başka bir deyişle taraflara subjektif değil objektif davranmasıdır.

Tarafsızlıkla ilgili Anayasamızda açık bir düzenleme bulunmamakta iken 6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 27.04.2017 tarihinde yürürlüğe giren 1. maddesi ile Anayasa'nın 9. maddesine "bağımsız" ibaresinden sonra gelmek üzere "ve tarafsız" ibaresi eklenmiş ve madde "Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır." hâlini almıştır. Söz konusu değişiklikle Türk Milleti adına yargı yetkisini kullanan mahkemelerin ve dolayısıyla hâkimlerin tarafsızlığı anayasal bir dayanağa kavuşturulmuştur.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin "Adil yargılanma hakkı" başlıklı 6. maddesinde; "Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir..." ifadelerine yer verilmek suretiyle bağımsızlık ve tarafsızlık ilkeleri birlikte düzenlenmiştir. Bu suretle Sözleşme'de, hâkimlerin bağımsız ve tarafsızlığının adil yargılanma hakkının bir gereği olduğu ifade edilmiştir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında, bağımsızlık kavramını, yürütmeden ve taraflardan bağımsız olma hâli olarak açıklamış olup bağımsızlığın değerlendirilmesinde hâkim veya mahkeme üyelerinin atanma usulünü, görev sürelerini, dışarıdan gelecek baskılara karşı güvenceye sahip olup olmadıklarını ve hâkim veya mahkemenin bağımsız bir görünüm sergileyip sergilemediğini göz önünde bulundurmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine göre, ön yargı sahibi olmamak biçiminde tanımlanan tarafsızlığın, subjektif ve objektif olmak üzere iki yönü vardır. Bunlardan subjektif tarafsızlık, hâkimin birey olarak tarafsız olmasıdır. Objektif tarafsızlık ise, mahkemenin kurum olarak kişide bıraktığı güven verici izlenim ve tarafsız görünümdür.