muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2019/732, Karar No: 2020/8, Tarih: 14.01.2020

21. Mahkeme kararının şekli anlamda kesin hüküm olabilmesi için o karara karşı olağan kanun yolunun bulunmaması veya açık olan kanun yollarının tüketilmesi gerekir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 09.04.2003 tarihli ve 2003/20-266 E., 2003/285 K. sayılı kararında "...Bir son karar, şekli anlamda kesinleşince, yanların o davada izledikleri amaç gerçekleşmiş olur..." görüşüne yer verilmiştir. Şekli anlamda kesin hükmün amacı bir davanın sona ermesine hizmet etmektir. Hükmün şekli anlamda kesinliği olağan kanun yolu süresinin geçirilmesi üzerine eski hâle getirme talebinde bulunması ve bu talebin yerinde görülmesi ile sona erer. Maddi anlamda kesinlik ise yargısal kararlara kanun tarafından tanınan gerçeklik niteliğidir. Bu niteliğinden dolayı aynı taraflar arasında aynı dava sebebine dayanarak aynı dava konusu hakkında yeni bir dava açılamaz; açılırsa bu dava dinlenmez (Arslan, R./ Yılmaz, E./Ayvaz, S.T./ Hanağası, E.: Medeni Usul Hukuku, Ankara 2019, s. 688). Böylece kesin hükme bağlanması bir davanın açılması suretiyle taraflar arasındaki uyuşmazlığın sona erdirilerek hukuki istikrar ile yargı kararlarına güven sağlanır. Maddi anlamda kesin hükmün, 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu(HUMK)'nun 445 ve devamında düzenlenen yargılamanın iadesi davası ya da değişiklik davası yoluyla kaldırılmadıkça mahkemeler, yasama ile yürütme organları ve idare yönünden bağlayıcı nitelikte olduğu tartışmasızdır. Bir kanun yolu denetiminden geçmeden kesinleşen karara karşı HMK'nın 363. maddesi uyarınca kanun yararına temyize başvurulabilir. Kanun yararına temyiz sonucunda yürürlükteki açık hukuk kurallarına aykırı olarak verilip kesinleşmek suretiyle hukuka ve yargıya güveni sarsan kararların bozulması sağlanmakta ancak verilen kararın hukuki sonuçları ortadan kaldırılmamaktadır.

22. İcra mahkemesinin takip hukukuna ilişkin kararları (özellikle itirazın kaldırılması talebi ile şikâyetin kabul veya reddine ilişkin kararları) kural olarak maddi anlamda değil sadece takip hukuku bakımından kesin hüküm teşkil ederler. Çünkü icra mahkemesi itirazın kaldırılması kararını diğer mahkemeler gibi HMK'da öngörülen her türlü delille değil, İİK'da düzenlenen belirli güçlü delillere dayalı olarak o takip bakımından bir karar vermektedir. Ancak aynı konuda verilmiş icra mahkemesi kararlarından bir önceki karar, bir sonraki karar karşısında kesin hükmün hukuki sonuçlarını doğurur (Kuru, B.: İcra ve İflas Hukuku, Ankara 2013, s. 79). Maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmeyen icra mahkemesi kararları aleyhine yargılamanın iadesi veya kanun yararına temyiz yoluna başvurulamaz. İcra mahkemesi kararının tarafları genel mahkemeler önünde aynı alacak için yeniden dava açabilirler. İcra mahkemesi kararları ilgili olduğu icra takibi bakımından kesin hüküm oluşturduğu ve takibin devamı için gerekli olduğu göz önüne alındığında şekli anlamda kesinleşen karara karşı temyiz kanun yolunun açılması alacaklının alacağına kavuşmasını geciktireceği için hak arama özgürlüğünü zedeleyecektir.

23. HMK'nın 30. maddesinde düzenlenen usul ekonomisi ilkesi, Anayasal dayanağı olan bir ilke olup 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 141. maddesinin 4. bendinde davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğuna açıkça işaret edilmiştir. Usul ekonomisi ilkesi yasalarda belirlenen düzenleme çerçevesinde yargılamanın kolaylaştırılmasını, yargılamada öngörülen olağan zaman süresinin aşılmamasını ve gereksiz gider yapılmamasını amaçlar ve bunu hâkime bir görev olarak yükler. Bu bağlamda, basitlik, hızlılık ve ucuzluk usul ekonomisini oluşturan unsurlar olarak ortaya çıkar. Usul ekonomisinin bir unsuru olan hızlılık, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinde, “makul sürede yargılanma hakkı” olarak karşımıza çıkmaktadır. İcra takiplerinin en kısa sürede basit ve ucuz şekilde sonuçlandırılması da usul ekonomisinin bir gereğidir. İcra mahkemesinin itirazın kaldırılması istemlerini, icra takibinin gerektirdiği hızı dikkate alarak icra ve iflas hukukunda düzenlenen güçlü delillere dayalı olarak incelenip karara bağlanması usul ekonomisi ilkesinin, bu ilke de adil yargılanmanın bir gereğidir.

24. İcra ve iflas hukuku, cebri icra takiplerinin usul hukuku niteliğindedir. İcra ve iflas hukukunun temel amacı takip yapan ve takibe katılan alacaklının takip sonucunda alacaklarına kavuşmasını sağlamak için takip borçlusunun veya üçüncü kişilerin çıkarabileceği engelleri ortadan kaldırmak, bu amaca karşılık ve onunla birlikte borçlu olduğu iddia edilerek takip edilen kişinin yani takip borçlusunun kötü niyetle yapılmış hukuka aykırı bir takibe karşı kendini korumasını sağlayacak hukuki çareleri bulmaktır. Bu amaçla düzenlenen hükümler arasında İİK'nın 33, 66, 68/3, 69/2, 71 ve 72. vs. maddeler gösterilebilir (Umar, B.: İcra ve İflas Hukukunun Tarihi Gelişmesi ve Genel Teorisi, İzmir 1973, s. 40).

25. Somut olayda Bölge Adliye Mahkemesinin istinaf dilekçesinin süre aşımından reddi kararı usule ilişkin nihai karar olup, İİK'nın 365. maddesinin son fıkrası uyarınca bu karar tarihinde itirazın kaldırılması ve tahliye kararına ilişkin icra mahkemesi kararı ile birlikte Bölge Adliye Mahkemesinin istinaf isteminin süre aşımından reddine ilişkin kararı şekli anlamda kesin hüküm niteliğindedir. Anılan Kanun hükmü icra mahkemesi kararının istinaf aşamasında sona ermesini amaçlamaktadır. Kesin olarak verilen karara karşı kötü niyetle temyiz yoluna başvuran aleyhinde disiplin para cezası hükmedileceği hükmü adli teşkilatın kötü niyetle meşgul edilmesini önlemek amacı ile usul ekonomisi göz önünde tutularak düzenlenmiştir.

26. Diğer taraftan Anayasa'nın 36. maddesinin 1. fıkrasında, herkesin yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Adil yargılanma hakkının en temel unsurlarından biri olan mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelmektedir. Mahkemeye erişim hakkı sadece ilk derece mahkemesine dava açma hakkını değil iç hukukta itiraz, istinaf veya temyiz gibi kanun yollarına başvurma imkânı tanınmış ise üst mahkemelere başvurma hakkını da içerir. Somut olayda istinaf kanun yolu açık olup, borçlunun mahkemeye erişim hakkı ihlal edilmemiştir. Ayrıca icra mahkemesinin itirazın kaldırılmasına ilişkin kararı maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmediğinden, borçlunun genel mahkemelerde İİK'nın 72. maddesine göre menfi tespit davası açarak takibi durdurma hakkı bulunduğundan bu bağlamda da mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğinden söz edilemez.

27. Sonuç olarak temyiz kanun yolu kapalı olan bir kararın temyizi üzerine Özel Dairece denetlemesi ve bozulması, hukuk devletinin bir ilkesi olan hukuki güvenlik ilkesi ve usul ekonomisi ilkesine aykırıdır.

27. Sonuç olarak temyiz kanun yolu kapalı olan bir kararın temyizi üzerine Özel Dairece denetlemesi ve bozulması, hukuk devletinin bir ilkesi olan hukuki güvenlik ilkesi ve usul ekonomisi ilkesine aykırıdır.

28. Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında; Bölge Adliye Mahkemesinin kararın kesin olduğunu belirtmesine rağmen kararda temyiz yolunun açık olduğunun belirtildiği, kanun yolu için öngörülen süre koşullarının açıkça hukuka aykırı olarak yanlış uygulanmaması ya da yanlış hesaplanmaması gerektiği, aksi durumun mahkemeye erişim ve hukuki dinlenilme hakkının ihlali olduğu, öngörülen sürenin kesin olması için tefhimin yasaya uygun olması gerektiği, tefhim yasaya uygun olmadığı için tefhime göre kanun yolu süresinin başlangıcından söz edilemeyeceği, kanun yolu süresinin tebliğ tarihinden itibaren başlaması gerektiği, mahkemeye erişim ve hukuki dinlenilme hakkının kamu düzeninden olduğu, bu ilkelerin kanun yolu olan istinaf veya temyizde re'sen dikkate alınması gerektiği, Bölge Adliye Mahkemesi direnme kararının bozulması gerektiği görüşü ileri sürülmüş ise de, bu görüş yukarıda açıklanan nedenlerle Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir.

29. Şu hâle göre ortada usulüne uygun bir Özel Daire bozma kararı ile direnme kararı bulunduğundan söz edilemez. Dolayısıyla her iki kararın ortadan kaldırılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

30. Hâl böyle olunca, İİK'nın 365. maddesinin son fıkrasına göre Bölge Adliye Mahkemesinin kesin nitelikte olan kararı gereğince borçlu tarafından süresinde istinaf yoluna başvurulmaması nedeniyle icra mahkemesince verilen ilk karar kesinleştiğinden Özel Daire bozma kararı ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen direnme kararının ortadan kaldırılmasına, İİK'nın 364. maddesi ile 6100 sayılı HMK'nın 366. maddesinin göndermesiyle uygulanması gereken HMK'nın 352. maddesi gereğince borçlunun 16.04.2018 kayıt tarihli temyiz başvuru talebinin reddine karar vermek gerekmiştir.

IV. SONUÇ:

Açıklanan nedenlerle;

1-Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 06.12.2018 tarihli ve 2018/10923 E., 2018/19861 K. sayılı bozma kararı ile bu karara karşı verilen Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin 01.04.2019 tarihli ve 2019/216 E., 2019/671 K. sayılı direnme kararı usulüne uygun olmadığından ORTADAN KALDIRILMASINA,

2- İİK'nın 365. maddesinin son fıkrasına göre kesin nitelikte olan Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin 08.02.2018 tarihli ve 2018/236 E., 2018/274 K. sayılı kararına yönelik borçlunun 16.04.2018 kayıt tarihli temyiz başvuru talebinin İİK'nın 364. maddesi ve 6100 sayılı HMK'nın 366. maddesinin göndermesiyle uygulanması gereken HMK'nın 352. maddesi gereğince REDDİNE, istek halinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine,14.01.2020 tarihinde oy çokluğu ile kesin olarak karar verildi.

KARŞI OY

KARŞI OY

1. Temel uyuşmazlık temerrüt nedeniyle kiralanın tahliyesi istemine ilişkin İcra Mahkemesinin kabul kararına karşı istinaf kanun yoluna başvurunun süresinde olup olmadığı, buna göre ön sorun olarak “ilk derece mahkemesinin kısa kararının borçluya 01.11.2017 tarihinde tefhim edilip, gerekçeli kararının 18.12.2017 tarihinde tebliğ edilmesi üzerine, borçlunun 28.12.2017 tarihinde istinaf yoluna başvurduğu gözetildiğinde 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 365. maddesinin son fıkrası karşısında direnme kararının temyizi kabil olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

2.1. İlk derece Mahkemesinin kabul kararı sonrası Bölge Adliye Mahkemesi “İİK'nın 363. maddesi gereğince gerekçeli kararın tefhim veya tebliğinden itibaren 10 gün içerisinde istinaf sebeplerini belirtir dilekçenin sunulması gerektiği, 01.11.2017 tarihinde borçlunun yüzüne karşı verilen kararda yasa yoluna başvuru süresinin de tefhimine rağmen İİK'nın 363. maddesindeki düzenlemeye aykırı olarak 10 günlük istinaf başvuru süresi geçtikten sonra 28.12.2017 tarihinde istinaf dilekçesi verildiği gerekçesiyle borçlunun istinaf dilekçesinin İİK'nın 363 ve 365. maddeleri gereğince süre aşımından reddine (temyiz yolu açık olmak üzere oy birliği ile) karar verilmiştir.

2.2. Kararın temyizi üzerine Özel Daire “Mahkemece, taraflara tefhim edilen kısa kararda (hüküm özeti) hükmün tüm unsurları yer almakla birlikte kararın gerekçesinin tefhim edilememesi halinde temyiz süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren başlar. Ancak, hüküm tüm unsurları ve gerekçesi ile birlikte tefhim edilmiş ise artık hükmün HMK’nın 321. maddesinin 2. fıkrasına göre usulüne uygun ve eksiksiz bir biçimde tefhim edildiği kabul edilir ve temyiz süresi tefhim tarihinden itibaren başlar. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 363 ve 364. maddelerinde yer alan ve temyiz süresinin başlangıcına esas alınan tefhim kavramının "hükme ilişkin tüm hususların gerekçesi ile birlikte açıklandığı hâl" olarak anlaşılması zorunludur.

Bu açıklamalar doğrultusunda 10.03.2016 (01.11.2017) tarihinde hükmün tüm unsurları ve gerekçesi ile birlikte tefhim edilememesi nedeniyle, istinaf süresinin tebliğden itibaren başladığının kabulünün gerektiği, somut olayda; gerekçeli kararın davalı tarafa 18.12.2017 tarihinde tebliğ edildiği, davalının 28.12.2017 tarihinde kararı istinaf ettiği, bölge adliye mahkemesince 10 günlük istinaf başvuru süresi geçtikten sonra istinaf dilekçesi verildiğinden bahisle istinaf başvurusunun süreden reddine karar verildiği, davalının bölge adliye mahkemesinin iş bu kararını süresi içerisinde 16.04.2018 tarihinde temyiz ettiği anlaşılmıştır. Davalı tarafça karara karşı, kararın tebliğinden itibaren 10 günlük yasal süre içerisinde istinaf yoluna başvurulduğu açıktır. Bu durumda; Bölge Adliye Mahkemesinin karara karşı süresinde istinaf yoluna başvurulmadığı gerekçesiyle başvurunun usulden reddine ilişkin kararı doğru değildir. Belirtilen sebeple; davalının istinaf başvurusunun süresinde kabul edilip, işin esasına girilerek bir karar verilmesi gerekirken süre aşımı nedeni ile davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olduğundan temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının, yukarıda yazılı sebepten dolayı bozularak ortadan kaldırılması gerekmiştir.” gerekçesi ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

2.3. Bölge Adliye Mahkemesince “İİK'nın 363. maddesi gereğince kararın yüze karşı verilmesi hâlinde istinaf süresinin tefhimden itibaren başlamasının gerektiği, mahkeme kararında tebliğinden itibaren istinaf süresinin başlayacağı yönündeki açıklamanın yasa hükmüne aykırı olduğu, hâkim tarafından yasada belirtilen sürelerin değiştirilmesi ve uzatılmasının mümkün olmadığı, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru üzerine verdiği kararların "bireysel nitelikte" olup münferit olaylara ilişkin olduğu, bu hâliyle her olayda uygulanacak mutlak kural niteliği taşımadığı (Hukuk Genel Kurulunun 2017/23-857 Esas ve 2017/1010 Kararı), bu durumda Bilecik İcra Hukuk Mahkemesinin istinaf incelemesine konu kararının (istinafa getirilen uyuşmazlık kısa karar ile açıklanan tahliyeye ilişkin olduğundan) 14.11.2017 tarihinde kesinleştiği gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

3. Direnme kararının temyizi üzerine çoğunluk görüşü ile ön sorun kabul edilerek, ilk derece mahkemesi kararının 01.11.2017 tarihinde tefhim edildiği, buna göre istinaf kanun yoluna başvurunun süresinde yapılmadığı; Bölge Adliye Mahkemesinin ilk derece mahkemesinin kısa kararının borçluya 01.11.2017 tarihinde tefhim edilip, gerekçeli kararının 18.12.2017 tarihinde tebliğ edilmesi üzerine, borçlunun 28.12.2017 tarihinde istinaf yoluna başvurduğu gözetildiğinde 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 365. maddesinin son fıkrası karşısında tefhime göre kanun yolu süresinin geçtiğine ilişkin kararının kesin olduğu, temyize tabi olmadığı gerekçesi ile Özel Dairenin ve Bölge Adliye Mahkemesinin kararları kaldırılarak, temyiz isteminin reddine karar verilmiştir.

4. Çoğunluk görüşüne, aşağıda belirtilen yasal düzenlemeler ile mahkemeye erişim ve hukuki dinlenilme hakkına ilişkin emsal içtihatlar uyarınca iştirak edilmemiştir.

4.1. Yasal düzenlemeler;

Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir”. 40/2 maddesinde ise “Devletin, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorunda olduğu” belirtilmiştir. Kısaca bu hükümlerin adil yargılanma kapsamında mahkemeye erişim hakkına ilişkin olduğu açıktır.

Mahkemeye erişim hakkının yansıması olarak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 27. Maddesinde hukuki dinlenilme hakkı ilke olarak kabul edilmiştir. Maddeye göre “Davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahiptirler. Bu hak;

a) Yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını,

b) Açıklama ve ispat hakkını,

c) Mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içerir.

İİK. 363/1 maddesinde, “İstinaf yoluna başvuru süresinin tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren on gün olduğu” belirtilmiştir. Aynı Kanunun 366/1 maddesine göre “İstinaf ve temyiz incelemeleri, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa göre yapılır”. Kanunun 365/1 maddesi uyarınca ise “İstinaf yoluna başvurma, yasal süre geçtikten sonra yapılır veya istinaf yoluna başvurulmasına olanak bulunmayan bir karara veya vazgeçme nedeniyle itiraz veya şikâyetin reddine yahut süresi geçmiş bir şikâyete ilişkin olursa, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri gereğince istem icra mahkemesince reddedilir”. Aynı maddenin son fıkrasında da “Bölge adliye mahkemesinin, birinci fıkra kapsamına girdiği hâlde reddine karar verilmemiş başvuruyu geri çevirmeyip doğrudan kesin karara bağlayacağı” hükme bağlanmıştır”.

6100 sayılı HMK.’nın 321/2 maddesinde ise tefhimin ne şekilde olacağı belirtilmiştir. Maddeye göre “Kararın tefhimi, mahkemece hükme ilişkin tüm hususların gerekçesi ile birlikte açıklanması ile gerçekleşir. Ancak zorunlu hâllerde, hâkim bu durumun sebebini de tutanağa geçirmek suretiyle, sadece hüküm özetini tutanağa yazdırarak kararı tefhim edebilir. Bu durumda gerekçeli kararın en geç bir ay içinde yazılarak tebliğe çıkartılması gerekir”. Hükmün kapsamı ve özellikle sonuç kısmının neler içereceği aynı Kanunun 297/2 maddesinde belirtilmiştir. Anılan kurala göre “Hükmün sonuç kısmında, gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıra numarası altında; açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gereklidir”. HMK 321.maddesinde belirtilen şekilde hükme ilişkin tüm hususların gerekçesi ile birlikte tefhim edilemediği hâllerde gerekçeli kararın mutlaka taraflara tebliğ edilmesi gereklidir. Maddedeki “tefhim” kavramının "hükme ilişkin tüm hususların gerekçesi ile birlikte açıklandığı hal" olarak anlaşılması zorunludur. Bu nedenle, yukarıda açıklanan nitelikte bir tefhim varsa kanun yolu süresi tefhim tarihinden itibaren, aksi hâlde gerekçeli kararın tebliğinden itibaren başlayacaktır. Usul hukukunda yer almamakla birlikte uygulamada, tefhimden sonra temyiz süre tutum dilekçesi veya kararın tebliğinden sonra gerekçeli temyiz dilekçesi sunmak suretiyle kararın temyiz edildiği hâllerde, kararın gerekçesini dikkate alarak yeni temyiz gerekçelerine dayanılması mümkün olduğundan, gerekçeli kararın bu hallerde de taraflara tebliği gerekir. Nitekim Anayasa Mahkemesi de bu yükümlülükleri yerine getirilmeden kararın kesinleştirilmesini hak ihlali olarak kabul etmiştir. (Anayasa Mahkemesi, 20.03.2014 gün ve 2012/1034 Başvuru).

6100 sayılı HMK.'nın 355/1 maddesi uyarınca “İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır. Ancak, bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bunu resen gözetir”. Aynı kanunun temyize ilişkin 369/1 maddesine göre ise “Yargıtay, tarafların ileri sürdükleri temyiz sebepleriyle bağlı olmayıp, kanunun açık hükmüne aykırı gördüğü diğer hususları da inceleyebilir”. Bu düzenlemeler nedeni ile kamu düzenini ilgilendiren durumlar ile kanuna açıkça aykırılıklar var ise resen bakılacaktır.

4.2. İçtihatlar kapsamında mahkemeye erişim ve hukuki dinlenilme hakkı:

4.2.1. Anayasa Mahkemesi:

Alper Aldemir Kararı, B. No: 2014/4987, 09.06.2016:

4.2. İçtihatlar kapsamında mahkemeye erişim ve hukuki dinlenilme hakkı:

4.2.1. Anayasa Mahkemesi:

Alper Aldemir Kararı, B. No: 2014/4987, 09.06.2016:

Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında, herkesin yargı organlarına davacı ve davalı olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddiada bulunma, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Anılan maddeyle güvence altına alınan hak arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde Anayasa'nın 40. maddesi uyarınca diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmayı ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir (AYM, E.2013/64, K.2013/142, 28/11/2013). Bu bağlamda Anayasa'nın, devletin işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmesi gerektiğini ifade eden 40. maddesinin de adil yargılanma hakkının kapsamının belirlenmesinde gözetilmesi gerektiği açıktır. Bunun yanında Anayasa' da adil yargılanma hakkının kapsamı düzenlenmediğinden bu hakkın kapsam ve içeriğinin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6. maddesi çerçevesinde belirlenmesi gerekir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 22).

Sözleşme'nin 6. maddesi mahkemeye başvurma hakkını açıkça düzenlenmemekle beraber Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından, mahkemeye başvurma hakkının hukukun temel prensibi olduğu, mahkemeye başvurma hakkı olmaksızın hakkaniyete uygun, aleni bir yargılamadan söz edilemeyeceği ve adil yargılanma hakkının içerdiği güvencelerden yararlanmanın olanaksız hâle geleceği kabul edilmektedir (Golder/Birleşik Krallık, B. No. 4451/70, 21/2/1975, § 35).

Adil yargılanma hakkının en temel unsurlarından biri olan mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelmektedir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).

Mahkemeye erişim hakkı sadece ilk derece mahkemesine dava açma hakkını değil iç hukukta itiraz, istinaf veya temyiz gibi kanun yollarına başvurma imkanı tanınmış ise üst mahkemelere başvurma hakkını da içerir (Ali Atlı, B. No: 2013/500, 20/3/2014, § 49).

AİHM, mahkemeye etkili erişim hakkını "hukukun üstünlüğü" ilkesinin temel unsurlarından biri olarak kabul etmekte ve mahkemeye etkili erişim hakkının, mahkemeye başvuru konusunda tutarlı bir sistemin var olmasını ve dava açmak isteyen kişilerin mahkemeye ulaşmada açık, pratik ve etkili fırsatlara sahip olmasını gerektirdiğini ifade etmektedir. Bu sebeple hukuki belirsizliklerin ya da uygulamadaki belirsizliklerin tarafların mahkemeye erişimine zarar verdiği durumlarda bu hakkın ihlal edildiğine karar verilmektedir (Geffre/Fransa (k.k), B. No: 51307/99, 23/1/2003).