muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2013/2351, Karar No: 2015/1489, Tarih: 05.06.2015

Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri tam iki tarafa karşılıklı borç yükleyen (synallagmatik) sözleşmelerden olup, bu sözleşme ile yüklenici, üzerinde taraflar arasında anlaşılmış bulunan vasıflarda ve imar mevzuatına uygun bir bina yapmayı üstlenirken arsa sahipleri de edim olarak, belirlenen arsa payının devrini gerçekleştirmeyi üstlenirler.

3194 sayılı İmar Kanunu’nun 22, 26 ve 27 nci maddelerinde belirtilen istisnalar dışında, inşaata başlamadan evvel plan ve projenin hazırlanmış olması ve bunların onaylanmasından sonra yapı ruhsatı alınması gerekir. Şayet bina onaylanmış projeye aykırı yapılmış veya ruhsat alınmadan inşaata başlanmış ve hatta bu şekilde tamamlanmış olsa bile yapının ayıplı ve kaçak olduğu sonucuna varılır.

Gerekli şartların sağlanması suretiyle sonradan projenin onaylatılması ve inşaat ruhsatı alınması, mümkün olup, bu halde yüklenicinin bedele ve tapuda pay devrine hak kazanabileceği kabul edilmekte ise de inşaatın yasal hale getirilmesi imkânının bulunmaması halinde yüklenici iş bedeli niteliğinde olan arsa payına hak kazanamaz.

Somut olayda davalı yüklenicinin 4 parsel sayılı taşınmaz üzerinde inşaat yapmayı üstlendiği halde, proje ve ruhsatı olmaksızın komşu 5 parsel sayılı taşınmaz üzerinde de inşaat yaptığı; ne var ki inşaatın fiilen tamamlandığı ve maliklerin binada oturdukları anlaşılmaktadır.

Bu durumda ilk olarak arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin ve özellikle birden çok parsel üzerine inşaat yapılmasının olağanüstü bir tasarruf olduğu gözetilerek, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 692 nci maddesine göre paydaşlarca oybirliği ile hareket edilmesi gerekliliği çerçevesinde ve zorunlu dava arkadaşları oldukları da dikkate alınarak, 5 numaralı parseldeki paysahiplerinin tamamının da davada taraf sıfatının bulunacağının gözden kaçırılması doğru olmadığı gibi yerel mahkemece paysahiplerinin bir kısmı için sıfat yokluğundan verilen red kararının, Özel Dairece re’sen bozma sebebi yapılmaması da yanılgıya dayalıdır. 5 sayılı parselin malikleri davada taraf olmadıkları gibi onlarla yapılmış bir arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi de bulunmamaktadır.

Ne var ki, dosya içeriğinden bina içinde bu parselin maliklerinin de oturduğu anlaşılmaktadır. Bu durum 5 sayılı parselin paysahiplerinin sözleşmeye rızalarının bulunduğunu göstermektedir. Dava sonunda adı geçenlerin hukuki durumları etkileneceğinden, onların da taraf teşkilinde dikkate alınması gerekir.

Hükme esas alınan bilirkişi raporunun “değerlendirme ve sonuç” bölümünün 2 numaralı bendinde dava konusu taşınmazın belediye işlem dosyasında, mevcut binaya ait her hangi bir proje bulunmadığı ve binanın projesine uygun hale getirilip getirilemeyeceği hususunda bir değerlendirme yapma imkânının olmadığı, bu nedenle mevcut binanın ruhsata bağlanarak yasal hale getirilip getirilemeyeceği hususunun ilgili belediyeden sorulmasının uygun olacağı kanaatine varıldığı bildirilmiştir.

Hükme esas alınan bilirkişi raporunun “değerlendirme ve sonuç” bölümünün 2 numaralı bendinde dava konusu taşınmazın belediye işlem dosyasında, mevcut binaya ait her hangi bir proje bulunmadığı ve binanın projesine uygun hale getirilip getirilemeyeceği hususunda bir değerlendirme yapma imkânının olmadığı, bu nedenle mevcut binanın ruhsata bağlanarak yasal hale getirilip getirilemeyeceği hususunun ilgili belediyeden sorulmasının uygun olacağı kanaatine varıldığı bildirilmiştir.

Zeytinburnu Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün 20.05.2010 günlü yazısında 4 sayılı parselle ilgili bir ruhsatın bulunmadığı ve “mevcut haliyle” de ruhsata bağlanamayacağına dair cevabi yazının hüküm kurmaya elverişli olmadığı tartışmasızdır. Zira burada araştırılması gereken husus mevcut hal olmayıp, mevcut ruhsatsız yapının yasal hale getirilip getirilemeyeceğidir.

Taraf teşkilinin sağlanmasından sonra, inşaatın üzerine yapıldığı 4 ve 5 parsellerin tevhidi ile binanın ruhsata bağlanmasının mümkün olduğunun anlaşılması halinde, anılan eksiklikleri tamamlaması için davacı yana yetki ve makul süre verilerek bu işlemlerin tamamlanması beklenmeli ve bunların gerçekleşmesi halinde davanın reddi gerekir. Aksi halde şimdiki gibi davanın kabulüne karar verilmelidir.

Bu nedenle direnme kararı yukarıda açıklanan değişik gerekçeyle bozulmalıdır.

SONUÇ: Davalılar vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının yukarıda gösterilen değişik nedenlerden dolayı BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine, 05.06.2015 gününde yapılan ikinci görüşmede oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/5984, Karar No: 2017/237, Tarih: 01.02.2017

**1. Ceza Dairesi         2016/5984 E.  ,  2017/237 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : . Ağır Ceza Mahkemesi

SUÇ : Kasten öldürme, 6136 sayılı Kanuna muhalefet.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Toplanan deliller karar yerinde incelenip, sanık ., maktuller .,.,. kasten öldürme, 6136 sayılı Yasaya aykırılık suçlarının sübutu kabul, oluşa ve soruşturma sonuçlarına uygun şekilde suç niteliği tayin, takdire ilişkin cezaları azaltıcı sebebin niteliği takdir kılınmış, savunması inandırıcı gerekçelerle reddedilmiş, incelenen dosyaya göre verilen hükümde düzeltme ve bozma nedenleri dışında bir isabetsizlik görülmediğinden, katılan Keziba'nın, sair temyiz itirazları ile sanık müdafiinin, eksik incelemeye yönelen ve yerinden görülmeyen sair temyiz itirazlarının reddiyle,

1- Sanık hakkında; 6136 sayılı Yasaya aykırılık suçundan kurulan mahkumiyet hükmünün incelenmesinde,

24.11.2015 günlü Resmi Gazetede yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 08.10.2015 tarih,. esas ve 2015/85 sayılı kararı ile 5237 sayılı TCK'nun 53. maddesinin iptal edilen bölümleri nazara alındığında, mahkemenin bu maddeyle yaptığı uygulamanın hukuka aykırı olduğu anlaşılmakta ise de;

Bu husus yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, 1412 sayılı CMUK'nun 322. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak, hüküm fıkrasında yer alan 5237 sayılı TCK'nun 53. maddesinin uygulanmasına ilişkin bölümün "Anayasa Mahkemesinin iptal kararındaki hususlar gözetilerek 5237 sayılı TCK'nun 53/1-2-3. maddelerinin tatbikine" şeklinde değiştirilmesine karar verilmek suretiyle DÜZELTİLEN hükmün tebliğnamedeki düşünceye uygun olarak ONANMASINA,

2- Sanık hakkında; kasten öldürme suçundan kurulan mahkumiyet hükümlerinin incelenmesinde ise,

Oluşa ve tüm dosya kapsamına göre, sanıktan alacaklı olan, uzun süredir bu alacaklarını tahsil edemeyen ve sanığa ulaşamayan maktullerin, sanığa ulaşabileceklerini düşünerek, geceleyin sanığın ikamet ettiği apartmanın önüne herhangi bir silah olmaksızın geldikleri, sanığın zilini çaldıkları, ancak kapının açılmadığı, bir süre sanığın ikamet ettiği apartmanın etrafında dolaştıktan sonra oradan ayrılarak yakında bulunan . Dinlenme Tesisine gittikleri, burada araç içinde bulundukları sırada, sanığın gelerek kalashnikov marka tüfekle araç içinde bulunan mağdurlara ateş ederek ölümlerine neden olduğu anlaşılan olayda,

A- Mahkemece haksız tahrik oluşturduğu kabul ve takdir edilen eylemlerin yasanın öngördüğü şekilde haksız tahrik uygulanmasına imkan verecek boyuta ulaşmadığı, dolayısıyla haksız tahrik hükümlerinin uygulanmaması gerekirken yanılgılı değerlendirme sonucu TCK'nun 29. maddesinin uygulanarak eksik ceza tayini,

B- 24.11.2015 günlü Resmi Gazetede yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 08.10.2015 tarih, . esas ve 2015/85 sayılı kararı ile 5237 sayılı TCK'nun 53. maddesinin iptal edilen bölümleri doğrultusunda sanığın hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesinde zorunluluk bulunması,

B- 24.11.2015 günlü Resmi Gazetede yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 08.10.2015 tarih, . esas ve 2015/85 sayılı kararı ile 5237 sayılı TCK'nun 53. maddesinin iptal edilen bölümleri doğrultusunda sanığın hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesinde zorunluluk bulunması,

Yasaya aykırı olup, katılan . ile sanık müdafiinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden, hükümlerin tebliğnamedeki düşünceye aykırı olarak BOZULMASINA, 01/02/2017 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/3477, Karar No: 2014/3756, Tarih: 03.03.2014

**21. Hukuk Dairesi         2014/3477 E.  ,  2014/3756 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Davacı, davalılardan işverene ait şirket bünyesindeki çalışmasının tehlikeli iş kollarından sayılarak, tehlikeli iş kollarında belirtilen prim nispeti esas alınarak sigortalı gün sayısına ilave edilmesine karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir.

Hükmün, davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

K A R A R

Dosyadaki yazılara, hükmün Dairemizce de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleriyle dayanağı maddi delillere ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, davalılar vekillerinin yerinde bulunmayan bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA, 03/03/2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2019/405, Karar No: 2020/949, Tarih: 25.11.2020

**Hukuk Genel Kurulu         2019/405 E.  ,  2020/949 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi

1. Taraflar arasındaki “iş kazasından kaynaklanan maddi manevi tazminat” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesince davacılar ve davalı ...Yeşilırmak Elektrik Dağıtım A.Ş. (YEDAŞ)’nin istinaf istemlerinin esastan reddine dair verilen karar, davacılar ve davalı YEDAŞ vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesince Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davalı YEDAŞ vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili 30.04.2012 harç tarihli asıl dava dilekçesinde; müvekkilinin Yeşilırmak Elektrik Dağıtım AŞ.’nin üstlendiği elektrik direkleri dikilmesi, bakım ve onarım işinde Kalenderoğlu İnşaat Elektrik San. ve Tic. AŞ.’nin sigortalı işçisi olarak hizmet akdi ile çalışırken 14/06/2011 tarihinde uğradığı iş kazasında felç olduğunu, olayın Merzifon Kayadüzü Kasabasında bulunan ilköğretim okulu önündeki elektrik tellerinin onarımı sırasında yüksekten düşme neticesi meydana geldiğini, davalıların kazanın meydana gelmesinde müteselsilen sorumlu olduklarını, bu nedenlerle fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000,00TL maddi tazminatın davalılardan müteselsilen tahsilini talep etmiştir.

5. Davacı vekili 01.12.2016 tarihli ıslah dilekçesi ile asıl davada 04.04.2016 tarihli hesap bilirkişi raporunda maddi zararının 288.033,50TL olarak hesaplandığını belirtip maddi tazminat talebini 288.033,50TL olarak ıslah etmiştir.

6. Davacılar vekili 01.12.2015 harç tarihli birleşen dava dilekçesinde; müvekkili ... için 300.000TL, ... için 150.000TL ve ... için 50.000TL manevi tazminat talep etmiş, manevi tazminata ilişkin davanın Samsun 4. İş Mahkemesinin 02.12.2015 tarihli 2015/523 E., 2015/315 K. sayılı kararı ile bu dosya ile birleştirilmesine karar verilmiştir.

Davalı Cevabı:

6. Davacılar vekili 01.12.2015 harç tarihli birleşen dava dilekçesinde; müvekkili ... için 300.000TL, ... için 150.000TL ve ... için 50.000TL manevi tazminat talep etmiş, manevi tazminata ilişkin davanın Samsun 4. İş Mahkemesinin 02.12.2015 tarihli 2015/523 E., 2015/315 K. sayılı kararı ile bu dosya ile birleştirilmesine karar verilmiştir.

Davalı Cevabı:

7. Davalı ...YEDAŞ vekili 06.08.2012 havale tarihli cevap dilekçesinde; davanın zamanaşımına uğradığını, davalı şirketin arıza, bakım ve onarım işlerini yüklenici firmalar vasıtasıyla yaptığını, kazanın enerjisiz bir direkte çalışırken meydana geldiğini, müvekkil şirketin herhangi bir kusur yada ihmali olmadığını, diğer davalı Kalenderoğlu İnşaat Elektrik San. ve Tic. A.Ş. ile aralarında imzalanan hizmet alım sözleşmesinin ilgili maddelerine göre iş güvenliği ve işçi sorumluluğun yüklenici diğer davalı şirkete ait olduğunu, hizmet alım sözleşmesinin iş güvenliği ve işçi sağlığı başlıklı 37.4 maddesinde tesisin yapımı sırasında meydana gelebilecek iş kazalarından ve bu kazaların yüklenici personeli üçüncü şahıslar ve idare aleyhine sebep olacağı zararlardan doğrudan doğruya yüklenicinin sorumlu olduğunun hüküm altına alındığını belirterek davanın reddinin gerektiğini savunmuştur.

8. Davalı Kalenderoğlu İnşaat Elektrik San. ve Tic. A.Ş. ve davalı ... davaya cevap vermemiştir.

Mahkeme Kararı:

9. Samsun 1. İş Mahkemesinin 27.12.2016 tarihli ve 2012/250 E., 2016/769 K. sayılı kararı ile; asıl davada davacı ...’in meydana gelen kaza nedeni ile %60 malul kaldığı, davacının gerçek ücreti, tarafların kusur durumu dikkate alınarak davacıya bağlanan peşin sermaye değeri mahsup edilerek davacı ... için 288.033,50TL maddi tazminatın kaza tarihi olan 14/06/2011 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacıya verilmesine, birleşen 2015/523 esas sayılı dava yönünden ise davacı ...’in geçirdiği kaza neticesinde ayaklarının ancak yere sürüyerek yürüyebildiği ve %60 oranında malul kalarak ağır bedensel zarara uğradığı, zarar görenin ağır bedensel zararı nedeni ile eşi Hülya ve kızı Hümeyra'nın duydukları acı ve ızdırap nedeni ile manevi olarak zarara uğradıkları gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile; davacı ... için 60.000TL, davacı ... için 30.000TL ve davacı ... için 15.000TL manevi tazminatın kaza tarihi olan 14/06/2011 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacılara verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi Kararı:

10. Davalı YEDAŞ ve davacılar vekili tarafından süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesi Kararı:

10. Davalı YEDAŞ ve davacılar vekili tarafından süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

11. Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin 31.05.2017 tarihli ve 2017/821 E., 2017/1086 K. sayılı kararı ile; davalı YEDAŞ vekilinin gerekçeli kararın tebliğinden itibaren yasal 8 günlük süre içinde gerekçeli istinaf başvuru dilekçesini sunmak üzere istinaf başvurusunda bulunduğu, gerekçeli kararın tebliğ edildiği 17/01/2017 tarihinden itibaren 8 günlük istinaf süresi geçirildikten sonra 31/01/2017 tarihinde gerekçeli istinaf dilekçesini sunduğu, süresinden sonra verilen istinaf dilekçesine değer verilemeyeceğinden, 6100 sayılı Hukuk Muhakameleri Kanunu’nun (HMK/6100 sayılı Kanun) 355. maddesi gereğince yapılan incelemede kamu düzenine aykırılık tespit edilmediği anlaşıldığından davalı YEDAŞ vekilinin ve davacılar vekilinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK 'nın 353/1-b-1. maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı:

12. Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar ve davalı YEDAŞ vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

13. Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 20.11.2018 tarihli ve 2017/4250 E., 2018/8463 K. sayılı kararı ile; “Bilindiği üzere karar tarihinde yürürlükte bulunan 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunun 8/2.maddesine “İstinaf yoluna başvurma süresi, karar yüze karşı verilmişse nihaî kararın taraflara tefhimi, yokluklarında verilmiş ise tebliği tarihinden itibaren sekiz gündür”. Aynı Kanunun 15. maddesine göre ise bu Kanunda açıklık bulunmıyan hâllerde Hukuk Muhakemeleri Kanunun hükümleri uygulanıcağına işaret edilmiştir.

01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı HMK’nın 321.maddesinin 2.fıkrasına göre ise kararın tefhimi için hükme ilişkin tüm hususların gerekçesi ile birlikte açıklanamadığı ve bu nedenle zorunlu olarak hüküm özetinin tefhim edildiği hâllerde, gerekçeli kararın en geç bir ay içinde yazılarak tebliğe çıkartılması gerekir. Bu hüküm doğrultusunda, hükme ilişkin tüm hususların gerekçesi ile birlikte tefhim edilmediği hâllerde gerekçeli kararın taraflara tebliği zorunludur (Anayasa Mahkemesi Başkanlığı’nın (İkinci Bölüm) 20.03.2014 gün ve 2012/1034 Başvuru sayılı kararı da aynı yöndedir).

Mahkemece, taraflara tefhim edilen kısa kararda (hüküm özeti) hükmün tüm unsurları yer almakla birlikte kararın gerekçesinin tefhim edilememesi hâlinde temyiz süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren başlar. Ancak, hüküm tüm unsurları ve gerekçesi ile birlikte tefhim edilmiş ise artık hükmün HMK’nın 321/2 maddesine göre usulüne uygun ve eksiksiz bir biçimde tefhim edildiği kabul edilir ve temyiz süresi tefhim tarihinden itibaren başlar. 5521 sayılı Kanun‘un 8.maddesinde yer alan ve temyiz süresinin başlangıcına esas alınan tefhim kavramının “hükme ilişkin tüm hususların gerekçesi ile birlikte açıklandığı hâl“ olarak anlaşılması zorunludur.

Tarafların, gerekçeli karar tebliğ edilmeden önce, temyiz süre tutum dilekçesi veya gerekçeli temyiz dilekçesi sunmak suretiyle kararı temyiz ettikleri hâllerde dahi, kararın gerekçesini dikkate alarak yeni temyiz gerekçelerine dayanmaları mümkün olduğundan, bu gibi hâllerde bile gerekçeli kararın taraflara tebliği gerekir.

Davanın tümden kabul veya tümden reddedildiği hâllerde, reddedilen bir talebi bulunmadığından davacının veya davacı yararına kurulan bir hüküm bulunmadığından davalının kararı temyizde ilke olarak hukuki yararı bulunmadığı kabul edilmekte ise de tarafların kararın gerekçesini temyiz etme hakları bulunduğundan gerekçeli karar taraflara tebliğ edilmelidir.

Nitekim davacı ve davalı vekilinin kararın tefhiminden itibaren yasal süresi içerisinde sundukları istinaf yoluna başvurularına dair süre tutum dilekçeleri ile kararı istinaf ettiklerini beyan ettikleri anlaşılmaktadır.

Öte yandan 6100 sayılı HMK’da istinaf gerekçelerinin bildirilmesi için ve yine Bölge Adliye Mahkemesinin istinaf incelemesinin süresini sınırlandıran bir hukuki düzenleme yer almamaktadır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 19/09/2018 tarih ve 2018/9-584 E- 2018/1332 K sayılı ilamında da belirtildiği üzere;

1982 Anayasasının “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36’ncı maddesi uyarınca, “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”Ayrıca Anayasanın 90’ıncı maddesinin son fıkrasında usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmaların kanun hükmünde olduğu, bunlar hakkında anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamayacağı, temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümlerinin esas alınacağı ifade edilmiştir.

Bu bağlamda ülkemizin de taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (AİHS) 6’ncı maddesinde adil yargılanma hakkı ayrıntılı yer almış olup, gerek Anayasa gerekse AİHS düzenlemelerine koşut olarak da 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 27’nci maddesinde hukuki dinlenilme hakkı düzenlenmiştir.

HMK'nın 27’nci maddesi uyarınca;

"(1) Davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahiptirler.

(2) Bu hak;

a) Yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını,

b) Açıklama ve ispat hakkını,

c) Mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini, içerir".

Hukuki dinlenilme hakkı çoğunlukla "iddia ve savunma hakkı" olarak bilinmektedir. Ancak bu hak iddia ve savunma hakkı kavramına göre daha geniş ve üst bir kavramdır.

Hakkın temel unsurları maddede tek tek belirtilmiş, böylece uygulamada bu temel yargısal hak konusundaki tereddütlerin önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

b) Açıklama ve ispat hakkını,

c) Mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini, içerir".

Hukuki dinlenilme hakkı çoğunlukla "iddia ve savunma hakkı" olarak bilinmektedir. Ancak bu hak iddia ve savunma hakkı kavramına göre daha geniş ve üst bir kavramdır.

Hakkın temel unsurları maddede tek tek belirtilmiş, böylece uygulamada bu temel yargısal hak konusundaki tereddütlerin önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

Bunlardan ilki “bilgilenme hakkı” dır. Bu çerçevede, öncelikle tarafların gerek yargı organlarınca gerek karşı tarafça yapılan işlemler konusunda bilgilendirilmeleri zorunludur. Kişinin kendisinden habersiz yargılama yapılarak karar verilmesi, kural olarak mümkün değildir. Hak sahibinin kendisi ile ilgili yargılama ve yargılamanın içeriği hakkında tam bir şekilde bilgi sahibi olması sağlanmalıdır. Tarafın bilgi sahibi olmadığı işlemler, belge ve bilgiler yargılamada esas alınamaz. Bilgilenmenin şekli bakımından, hukuki dinlenilme hakkına uygun davranılmalı, ilgilinin bilgilenmesi şeklen değil, gerçek anlamda sağlanmaya çalışılmalıdır.

Bu hakkın ikinci unsuru, “açıklama ve ispat hakkı”dır. Taraflar, yargılamayla ilgili açıklamada bulunma, bu çerçevede iddia ve savunmalarını ileri sürme ve ispat etme hakkına sahiptirler. Her iki taraf da bu haktan eşit şekilde yararlanırlar. Bu durum "silahların eşitliği ilkesi" olarak da ifade edilmektedir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) adil yargılanma hakkını düzenleyen 6’ncı maddesinin birinci bendinin ilk cümlesinde yer alan silahların eşitliği ilkesi, yine AİHS’ne göre, mahkeme önünde sahip olunan hak ve vecibeler bakımından taraflar arasında tam bir eşitliğin bulunması ve bu dengenin bütün yargılama boyunca korunmasıdır. Başka bir deyişle, silahların eşitliği ilkesi, davanın taraflarından birini diğeri karşısında avantajsız bir duruma düşürmeyecek şekilde her iki tarafın deliller de dâhil olmak üzere, iddia ve savunmasını ortaya koymak için makul bir olanağa sahip olması, tarafların denge içinde olması demektir. Söz konusu ilke tarafların usulüne uygun olarak mahkemenin önüne gelmelerini sağlayan tebligat işlemi açısından da önemlidir. Çünkü ancak hukuka uygun bir usulde gerçekleşen tebligat üzerine, durumdan haberdar olan taraflar iddia ve savunmalarını eşit şekilde yapabileceklerdir.