muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/4132, Karar No: 2024/4008, Tarih: 13.11.2024

MUHALEFET ŞERHİ

Sayın çoğunluğun taşınmazın kaçak olduğu, ruhsatlandırılamayacağına ilişkin ilk derece mahkemesi kararının onayan gerekçelerine katılıyoruz.

Ancak ilk derece mahkemesinin yapı kayıt belgesinin binayı yasal hale getirmeyeceğine ilişkin gerekçesine aşağıda belirttiğimiz gerekçelerle katılmıyoruz.

Öncelikle, Yapı kayıt belgesinin hukuki mahiyeti üzerinde durmak gerekir. 3194 sayılı Kanuna 11.05.2018 tarihinde eklenen geçici 16. maddeye göre;

1-Yapı kayıt belgesi alan yapılar, tıpkı ruhsatlı ve iskânlı yapılar gibi yasal hale gelmekte ve bu belge verildikten sonra, 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca verilen yıkım ve para cezası kararının infazı ortadan kalkmaktadır. (3194 s.K. geçici m.16/4) Öte yandan yapı kayıt belgesi alınan bir yapı sahibi hakkında imar kirliliğine neden olma suçundan dava açılamamakta, ceza soruşturması varsa takipsizlik kararı verilmekte, açılmış olan kamu davası varsa düşmekte, mahkûm olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkmaktadır. (11. CD. 23.12.2019.T.2018/5966; 9877)

2-3194 sayılı İmar Kanunu’nun 30. maddesinde; yapının kullanılması yapı kullanma izin belgesi alınmasına bağlıdır. Aynı Kanunun 31. maddesinde ise; kullanma izni verilmeyen veya alınamayan yapılara elektrik, su ve kanalizasyon hizmetlerinin verilmeyeceği hükme bağlanmıştır. 3194 sayılı Kanunun geçici 16/3. fıkrasında ise, yapı kullanma izin belgesi alınan yapıya kullanma yetkisi verildiği gibi bu yapılara elektrik, su ve doğalgaz bağlanacağı belirtilmiştir.

3-İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilebilmesi için yapı kullanma izin belgesinin ilgili idareye sunulması gerekmektedir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca hazırlanan Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esasalar Tebliği’nin 6. maddesinin 8. fıkrasına göre; yapı kayıt belgesi verilen yapılarda, yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı verileceği düzenlenmiştir.

4-İmar Kanunu’nun geçici 21. maddesine göre; yapı kayıt belgesi alınan yapılarda, ilave inşaat alanı ihdas edilmemek şartıyla, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa göre güçlendirme kararı alınarak güçlendirme yapılabilecektir.

5-Yapı kayıt belgesi alan gecekondu sahipleri, Hazine ve belediye arazilerini doğrudan satın alma imkanına kavuşmuştur. O kadarki yapı kayıt belgesi sahibinin istemesi halinde; “bağlı yetki” nedeniyle idare taşınmazı satmaktan imtina edemeyecektir. (3194 s.K. geçici m.16/6).

5-Yapı kayıt belgesi alan gecekondu sahipleri, Hazine ve belediye arazilerini doğrudan satın alma imkanına kavuşmuştur. O kadarki yapı kayıt belgesi sahibinin istemesi halinde; “bağlı yetki” nedeniyle idare taşınmazı satmaktan imtina edemeyecektir. (3194 s.K. geçici m.16/6).

6-Yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamış veya yapı ruhsatı bulunmayan yapılarda, Yapı Kayıt Belgesi ile maliklerin tamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmet alanlarına denk gelen alanların terk edilmesi halinde yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilecektir (3194 s.K. geçici m.16/5). Görüldüğü gibi, Kanun aslında yapı kayıt belgesini, kat mülkiyeti kurulabilmesi için gerekli olan “Yapı Kullanma İzin Belgesi” yerine kabul etmekte aynı fonksiyonu yüklemektedir. Bir başka deyişle yapı kayıt belgesi sahibi bu belgeye istinaden imara aykırı olan yapıyı-hiçbir aykırılık yokmuş gibi- hatta, imara uygun yapı yapan bir kişiden daha az harç ve vergi ödemek suretiyle kat mülkiyetine dönüştürebilmekte her bağımsız bölümü kat mülkiyeti kütüğüne kaydedebilmekte ve bu mülkiyet üzerinde bir malikin kullanabileceği tüm hakları kullanabilmektedir.

7- Geçici Madde 16/10 da; yapı kayıt belgesinin, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerli olacağı, bu belge ile ilgili yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümlerinin uygulanacağı ve yapının depreme dayanıklılığı hususu malikin sorumluluğunda olduğu belirtilmişse de, bu ifadeler bir “kısıtlama” gibi sunulmuş ise de, aslında anılan hususlar, normal imara uygun yapılar içinde geçerli olduğundan yapı kayıt belgesinin ilgili yapıyı imar mevzuatına uygun hale getirmesi özelliğine etki etmeyecektir.

TMK nın 683. maddesi, mülkiyet hakkının içeriğini; malikin, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şeyi dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahip olmak, şeklinde belirlemiştir.

Yukarıda yapı kayıt belgesinin, sahibine tanınan haklardan bir kısmını izah ettik. Bu açıklamalardan anlaşılacağı gibi yapı kayıt belgesi sahibi; yapıyı kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma hakkına sahip olduğuna göre, yapı kayıt belgesi alınan bir yapı, kural olarak İmar Kanunu’na uygun bir yapı olarak kabul edilmelidir. Aslında Kanun koyucu bazı çekincelerle açıkça adını koymamış olsa bile, yapı sahiplerine sunulan imkânlar dikkate alındığında, 3194 sayılı Kanunun Geçici 16.maddesi, “bedel karşılığı imar affı” niteliğinde bir düzenlemedir. Ancak, bir yapının yapı kullanma iznine sahip olması ile yapı kayıt belgesine sahip olması arasında piyasada bir değer düşüklüğü varsa bu değerden ve sözleşmeye göre eksik ve ayıplı işlerden yüklenici sorumlu tutulmalıdır.

Yapı Kayıt Belgesi TMK nın 683. maddesinin bir malike tanıdığı tüm hakları sağladığı için, bu hakları “yok hükmünde” saymak; öncelikle 3194 sayılı Kanunun geçici 16. maddesine aykırı olacağı gibi, kullanılan ve kullanılmaya devam edilecek ve anılan Kanunun ekonomik değer atfettiği yapının “ekonomik değerinin olmadığı” kabul edilerek sözleşmenin feshedilmek suretiyle yapının arsa sahiplerine terkedilmesi ve yükleniciye yaptığı işin karşılığının verilmemesi hakkaniyete uygun düşmeyecektir.

Somut uyuşmazlıkta binaya yapı kayıt belgesinin de alınamamış olduğu gözetilerek açıklanan gerekçelerle onanmasına karar verilmesi gerekirken aksine gerekçelerle onanmasına ilişkin çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.
Yargıtay — Esas No: 2017/10801, Karar No: 2017/6732, Tarih: 30.03.2017

**22. Hukuk Dairesi         2017/10801 E.  ,  2017/6732 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi .... Hukuk Dairesi

DAVA TÜRÜ : İŞE İADE

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacının, davalı ... bünyesinde daimi işçi olarak işe alınması esnasında herhangi bir sınav uygulaması yapılıp yapılmadığının davalı ... Başkanlığından sorulması, yapılmış ise buna ilişkin evrak örneğinin getirtilip eklendikten sonra tekrar Dairemize gönderilmesi için dosyanın mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE, 30.03.2017 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/2501, Karar No: 2021/233, Tarih: 09.03.2021

**Hukuk Genel Kurulu         2017/2501 E.  ,  2021/233 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

1. Taraflar arasındaki “itirazın iptali” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Bakırköy 7. Asliye Hukuk Mahkemesince icra dairesinin yetkisiz olması nedeniyle davanın usulden reddine ilişkin verilen karar davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 13. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili; müvekkilinin davalının hesabına 90.000USD gönderdiğini, karşılığında herhangi bir mal ve hizmet almadığı gibi borcunun da bulunmamasına rağmen paranın iade edilmemesi üzerine öncelikle Urla İcra Dairesinde takip başlatıldığını, davalının yetkiye, borca ve ferilerine itirazıyla birlikte yetkili icra dairesini belirtmemesine karşın Urla Asliye Hukuk Mahkemesinde görülen itirazın iptali davasında, Urla İcra Dairesinin yetkisizliğine karar verildiğini, itirazın iptali davasında davalının cevap dilekçesiyle Bakırköy İcra Müdürlüğünün yetkili olduğunu belirtmesi üzerine, zaman kaybetmemek amacıyla dosyanın Bakırköy İcra Dairesine gönderilmesinin istenildiğini, davalının bu kez de haksız ve kötüniyetli olarak Büyükçekmece İcra Dairesinin yetkili olduğundan bahisle yetkiye, borca ve ferilerine itiraz ettiğini ileri sürerek vaki itirazın iptali ile takibin devamına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı cevabı:

5. Davalı vekili; davanın zamanaşımına uğradığını, davacının talimatı üzerine gönderdiği paranın dava dışı üçüncü kişiye ödendiğini bildiği hâlde müvekkili aleyhine yetkisiz icra dairesinde icra takibi başlattığını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiş; 20.11.2014 tarihli ön inceleme duruşmasında, Büyükçekmece İcra Dairesinin yetkili olduğuna dair icra dosyasına ibraz edilen itiraz dilekçesini tekrar ettiklerini belirtmiştir.

Mahkeme Kararı:

Davalı cevabı:

5. Davalı vekili; davanın zamanaşımına uğradığını, davacının talimatı üzerine gönderdiği paranın dava dışı üçüncü kişiye ödendiğini bildiği hâlde müvekkili aleyhine yetkisiz icra dairesinde icra takibi başlattığını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiş; 20.11.2014 tarihli ön inceleme duruşmasında, Büyükçekmece İcra Dairesinin yetkili olduğuna dair icra dosyasına ibraz edilen itiraz dilekçesini tekrar ettiklerini belirtmiştir.

Mahkeme Kararı:

6. Bakırköy 7. Asliye Hukuk Mahkemesinin 20.11.2014 tarihli ve 2014/219 E., 2014/474 K. sayılı kararı ile; davacının alacağın mahiyetine yönelik iddialarının kabulü hâlinde genel yetki kuralı itibariyle Büyükçekmece İcra Dairesinin, özel yetki kuralı itibariyle Urla İcra Dairesinin yetkili olduğu, davalı-borçlu tarafça Bakırköy İcra Dairesinde yürütülen icra takibinde ödeme emrine itiraz dilekçesinde yetkili icra dairesinin “Büyükçekmece” olarak bildirildiği ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 6. maddesi uyarınca yetki itirazında bildirilen icra dairesinin takibe yetkili olduğunun kanıtlandığı, söz konusu alacak yönünden Bakırköy İcra Dairesinin hiçbir şekilde icra takip yetkisinin bulunmadığı, Bakırköy İcra Dairesinin yetkisiz olması nedeni ile davacı –alacaklı tarafından yapılan hukuken geçerli bir icra takibinin varlığından söz edilemeyeceği gerekçesiyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı:

7. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

8. Yargıtay (Kapatılan) 13. Hukuk Dairesinin 30.05.2016 tarihli ve 2015/8623 E., 2016/13740 K. sayılı kararı ile;

“…HMK’nun 6. maddesi gereğince bir davada genel yetkili mahkeme, davalının yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesidir. Aynı Kanun’un 10. maddesinde sözleşmeden doğan davalar için, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinin de yetkili olduğu belirtilmiştir ki bu da özel yetkiye ilişkin bir düzenlemedir. Ayrıca 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 89. maddesi uyarınca para alacağına ilişkin davalarda aksi kararlaştırılmadıkça para borcu alacaklının yerleşim yerinde ödenmesi gerektiğinden alacaklının bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir. Dolayısıyla dava, davacının seçimine göre, hem genel ve hem de özel yetkili mahkemede açılabilir (Bkz. HGK’nun 19.03.2014 tarihli 2013/11-630 Esas 2014/332 Karar sayılı kararı).

Para alacağının tahsili amacıyla açılan eldeki davada, alacaklı davacının ikametgâhı Urla Mahkemeleri ve davalının yerleşim yeri olan Büyükçemece Mahkemeleri de yetkili ise de davacı önce Urla İcra Müdürlüğü'nün 2012/924 Esas sayılı dosyası üzerinden takip başlatmış, usulüne uygun olarak düzenlenen ödeme emrine borçlu davalı, icra dairesinin yetkisine ve borca itiraz ederek işyeri adresinin olduğu Bakırköy İcra dairelerinin yetkili olduğunu savunmuştur. Bunun üzerine Urla Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 31/12/2013 tarih, 2012/551 Esas-2013/699 Karar sayılı ilamına istinaden alacaklı davacı vekilince dosyanın yetkili Bakırköy İcra Müdürlüğü'ne gönderilmesi talep edilmiş, Bakırköy 12. İcra Müdürlüğünün 2014/1886 Esas sayılı davaya konu icra takip dosyası üzerinden yürütülen icra takibine davalı bu kez yine borca ve icra dairesinin yetkisine itiraz ederek mernis ve yerleşim yeri adresi olan Büyükçemece icra daireleri ve Mahkemelerinin yetkili olduğunu ileri sürmüştür.

Hal böyle olunca Mahkemece hakkın kötüye kullanılması ve dürüstlük kuralları gereğince davalının Urla icra dairesi ve asliye hukuk mahkemesindeki bağlayıcı beyanları gözetilerek işin esasına girilip hâsıl olacak sonuca uygun bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde yetkisizlik nedeniyle dava dilekçesinin reddine hükmedilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı:

Hal böyle olunca Mahkemece hakkın kötüye kullanılması ve dürüstlük kuralları gereğince davalının Urla icra dairesi ve asliye hukuk mahkemesindeki bağlayıcı beyanları gözetilerek işin esasına girilip hâsıl olacak sonuca uygun bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde yetkisizlik nedeniyle dava dilekçesinin reddine hükmedilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı:

9. Yerel Mahkemenin 14.02.2017 tarihli ve 2016/409 E., 2017/58 K. sayılı kararı ile; önceki karar gerekçelerinin yanında, davacı-alacaklının davalının yerleşim adresinin Beylikdüzü olduğu hakkında bilgi sahibi olmasına rağmen icra dairesine ibraz edilen usulüne uygun düzenlenmemiş ve yetkili icra dairesi bilgisi bulunmayan yetki itirazı dilekçesinde yazılı olan ve ilçe-il adından ibaret olup mahalle/sokak/cadde /kapı no bilgisi dahi içermeyen bilgilerini esas alarak dosyanın Bakırköy İcra Dairesine gönderilmesini talep etmesinin sorumluluğunun karşı tarafa yükletilemeyeceği, yine Urla Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açılan itirazın iptali davası ile Urla İcra Dairesi nezdinde yürütülen icra takibinin yetkili icra dairesi ve yetkili mahkeme önünde usulüne uygun yapıldığı ve ortada hukuken geçerli bir yetki itirazı bulunmadığı hâlde Urla Asliye Hukuk Mahkemesinin hatalı kararına karşı temyiz kanun yoluna başvurulmaksızın kendi kusuru ile kesinleşmesinin sağlandığı, davalı-borçlunun Urla İcra Dairesine gönderdiği yetki itirazı dilekçesinin yetkili icra dairesi bilgisi bulunmaması nedeni ile onun yönünden hukuken bağlayıcı ve hakkın kötüye kullanımına yönelik sonuçlar doğuracak mahiyette olmadığı, Yargıtayın bozma ikararındaki "davacı önce Urla İcra Müdürlüğü'nün 2012/924 Esas sayılı dosyası üzerinden takip başlatmış, usulüne uygun olarak düzenlenen ödeme emrine borçlu-davalı, icra dairesinin yetkisine ve borca itiraz ederek işyeri adresinin olduğu Bakırköy İcra Dairelerinin yetkili olduğunu savunmuştur." şeklindeki ibarenin dosyadaki yetkiye itiraz dilekçesi bilgileri ile örtüşmediği, yetki itirazı dilekçesinde sözü edilen şekilde bir ibarenin yer almadığı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

10. Direnme kararı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

11. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; somut olayda, davalının Bakırköy 12. İcra Dairesinin 2014/1886 E. sayılı icra takibine, yerleşim yeri olan Büyükçekmece İcra Dairesinin yetkili olduğundan bahisle itirazının hakkın kötüye kullanılması mahiyetinde olup olmadığı, buradan varılacak sonuca göre mahkemece davanın reddine karar verilip verilemeyeceği noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

12. Uyuşmazlığın çözümüne geçilmeden önce dürüstlük kuralına ve hakkın kötüye kullanımı yasağına değinmekte fayda vardır.

13. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) “Dürüst davranma” başlıklı 2. maddesinde;

III. GEREKÇE

12. Uyuşmazlığın çözümüne geçilmeden önce dürüstlük kuralına ve hakkın kötüye kullanımı yasağına değinmekte fayda vardır.

13. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) “Dürüst davranma” başlıklı 2. maddesinde;

“Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır.

Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.”

hükmüne yer verilmiştir.

14. Dürüstlük kuralı, herkesin uyması gerekli olan genel ve objektif bir davranış kuralıdır. Genel olarak dürüstlük kuralı kişilerin tarafı oldukları hukuki ilişkilerde dürüst, namuslu, ahlâklı ve diğer kişilerde yaratılan güvenle tutarlı şekilde davranmalarını ifade eder. Buna göre belirli bir hukuki ilişkide dürüstlük kuralına uygun davranış; toplumdaki dürüst, namuslu ve orta zekâlı bir kişinin, genel ahlâk, doğruluk ve karşılıklı güven esaslarına uygun davranış biçimidir. Dürüstlük kuralına uygun bu davranışın belirlenmesinde, toplumda geçerli olan genel ahlâk kuralları, günün adet ve uygulamaları, davranışın söz konusu olduğu hukuki ilişkilerin içerik ve amaçları da dikkate alınacaktır (Dural, M. / Sarı, S.: Türk Özel Hukuku 6. Baskı, İstanbul 2011, s. 226-227).

15. Dürüst davranma “bir hak sahibinin hakkını kullanırken veya bir borçlunun borcunu yerine getirirken iyi ve doğru hareket etmesi yani dürüst, namuslu, makul, fiilinin neticesini bilen, orta zekâlı her insanın benzer hadiselerde takip edecek olduğu yolda hareket etmesi” anlamındadır.

16. TMK’nın 2. maddesinde, hukuk düzeninin kişilere tanıdığı bütün hakların kullanılmasında göz önünde tutulması ve uyulması gereken iki genel ilkeye yer verilmektedir: Dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı. Hukuk düzeni, kişilere tanıdığı her bir hakkın kapsamı ile bunların kullanılmasının şartlarını ve şeklini ilgili hak yönünden özel olarak düzenlemiştir. Ancak, hayatın sonsuz ihtimallerinin önceden öngörülmesinin ve bunların en küçük ayrıntılara kadar düzenlenmesinin imkânsızlığı karşısında, bütün hakların kullanılmasında dikkate alınacak genel bir sınırlama koyma ihtiyacı duyulmuştur. Dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı, bu açıdan uyulması gerekecek genel kurallar olarak karşımıza çıkmaktadır (Dural/Sarı, s. 225).

17. TMK’nın 2. maddesinde, hakların dürüstlük kuralına uygun kullanılması gerektiği ifade edilmiş, ardından hakların açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeninin korumayacağı belirtilmiştir. Bu ifade şeklinden yola çıkarak; bir hakkın kullanılmasında dürüstlük kuralına uyulmamasının müeyyidesinin, bu hakkın açıkça kötüye kullanılmış sayılması ve hukuken korunmaması olduğu kabul edilebilir (Dural/Sarı, s. 225). Ancak hakkın kötüye kullanılması yasağı, sadece hakların kötü kullanılması hâlinde söz konusu olur. Buna karşılık dürüstlük kuralı, sadece hakların kullanılmasında değil, borçların ifasında da uyulması gereken; hukuksal işlemlerin ve kanunların tamamlanmasında ve yorumlanmasında önemli işlevlere sahip bir genel kural olarak çok daha geniş bir uygulama alanına sahiptir (Kavak, Y.: Medeni Hukukta Dürüstlük Kuralı ve İyiniyetin Korunması, İstanbul 2019, s. 135-136).

18. Bir hakkın dürüstlük kuralına aykırı olarak kullanılması suretiyle başkasına bir zarar verilmesi hakkın kötüye kullanımını oluşturur. TMK’nın 2/I hükmü herkesin haklarını, toplumda geçerli doğruluk, dürüstlük ve iş ilişkilerinin gerektirdiği karşılıklı güven anlayışına uygun olarak kullanmasını emreder. Hakkın kullanım ölçütünü TMK’na göre dürüstlük kuralları verir. Bunun yanında ayrıca hak sahibinin başkasını ızrar kastıyla hareket etmiş olup olmadığını araştırmaya gerek yoktur. Önemli olan başkasına zarar vermek kastı değil, hakkın dürüstlük kurallarına aykırı olarak kullanılması sonucunda başkasının zarar görmüş olmasıdır.

19. Nitekim bu hususlar Hukuk Genel Kurulunun 24.06.2020 tarihli ve 2016/22(7)-603 E., 2020/462 K. sayılı kararında da benimsenmiştir.

20. Somut olayda, davacı vekili müvekkilinin davalının hesabına gönderdiği 90.000USD’nin iadesi amacıyla Urla İcra Dairesinde genel haciz yolu ile ilamsız takip başlatmış, borçlunun borca ve yetkili icra dairesini göstermeksizin yetkiye itiraz etmesi üzerine Urla Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan itirazın iptali davasında, yetkili icra dairesinde başlatılmış bir icra takibi olmadığından davanın reddine ilişkin verilen karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.

21. Gelinen bu aşamada ilamsız icrada yetki hususuna değinmek gereklidir.

22. İlâmsız icradaki yetki, bir ilâmsız icra takibine hangi yerdeki icra dairesi tarafından bakılacağının belirlenmesi demektir. HMK’daki yetki hükümleri (HMK m. 6-18), ilâmsız icradaki yetki hakkında kıyasen uygulanır [2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 50, I]. Buna göre, ilâmsız icrada genel yetkili icra dairesi, borçlunun yerleşim yerindeki (TMK m.19-22) icra dairesidir (HMK m. 6). Bir icra takibinde borçlu sayısı birden fazla ise (borçlu tarafta birden fazla takip arkadaşı varsa), icra takibi bunlardan (borçlulardan) birinin yerleşim yerindeki icra dairesinde yapılabilir (HMK m. 7,1). HMK m. 8-16'daki hâllerde, icra daireleri özel yetkilidir. Bu özel yetkilerden en önemlisi, sözleşmeden doğan para borçları hakkındaki yetkidir; buna göre :

a) Sözleşmeden doğan para borçları için, sözleşmenin yerine getirileceği (ifa edileceği) yerdeki icra dairesi de yetkilidir (HMK m. 10). Sözleşmenin yerine getirileceği (ifa) edileceği yer, ilk önce tarafların açık (sarih) veya kapalı (zımnî) arzularına göre belirlenir. Bu arzunun sözleşmeden anlaşılamadığı hâllerde, kanunî ifa yerine başvurulur [818 sayılı Borçlar Kanunu (BK) m. 73 – 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 89]. İcra takibinin konusu sözleşmeden doğan bir para borcu ise ve sözleşmede de aksine bir şart yoksa, bu para borcu alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ödenir (BK m. 73/1 - TBK m. 89/1). Buna göre, bu para borcunun ifa yeri alacaklının yerleşim yeri olup, alacaklı kendi yerleşim yerinde icra takibi yapabilir.

b) Sözleşmeden doğan para alacakları için, sözleşmenin yapıldığı yerdeki icra dairesinde de ilâmsız icra takibi yapılabilir (m. 50, I, c. 2).

c) 01.10.2011 tarihine kadar, ihtiyatî hacizden sonraki icra takipleri (m. 264), ihtiyatî haciz kararını vermiş olan mahkemenin bulunduğu yerdeki icra dairesinde de yapılabilmekte idi [İİK m. 258, m. 50, I; 1086 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HUMK) m. 12]. Buna karşılık, 01.10.2011 tarihinden sonra, eğer ihtiyatî haciz kararını veren mahkeme HMK m. 5-18 hükümlerine göre yetkili değil (yetkisiz bir mahkeme) ise, bu (yetkisiz) mahkemenin bulunduğu yerdeki icra dairesi, ihtiyatî hacizden sonra yapılacak icra takipleri için yetkili değildir. Çünkü, eski HUMK m. 12 hükmü, yeni HMK'na alınmamıştır.

d) İcra dairesinin yetkisi, kamu düzenine ilişkin değildir. Bu nedenle, alacaklının yetkisiz bir icra dairesinde takip yapması hâlinde, icra dairesi yetkisizliğini kendiliğinden gözetemez; borçlunun, icra dairesinin yetkisiz olduğunu, (şikâyet değil) itiraz yolu (m. 62 vd) ile ileri sürmesi gerekir (Kuru, B. : İcra ve İflas Hukuku 2. Baskı, Ankara 2013, s. 177-179).