muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2020/130, Karar No: 2022/1576, Tarih: 22.11.2022

22. Her iki kanun hükmündeki sistem birbirine oldukça yakın olmakla beraber HMK’nın 125. maddesinde karşı tarafın sahip olduğu bu iki seçimlik hak, yalnızca davalının dava konusunu devretmesi hâlinde davacıya tanınmıştır. Bu madde ile dava konusunun davacı tarafından devredilmesi durumunda, devralmış olan kişinin görülmekte olan davada kendiliğinden davacı yerine geçeceği ve davanın kaldığı yerden devam edeceği kabul edildiğinden davalının bir seçimlik hakkı bulunmamaktadır. Başka bir anlatımla HMK’nın 125/2. maddesinde, davacı tarafından dava konusunun üçüncü kişiye devredilmesi hâlinde, devralan üçüncü kişinin, hukuk gereği (ipso iure) davacı sıfatı ve buna bağlı olarak davayı takip yetkisi kazanacağı ve davanın yeni davacı ile süreceği kabul edilmiştir.

23. Davalı tarafın yargılama sırasında dava konusunu üçüncü bir kişiye devretmesi durumunda davacı tarafın sahip olduğu yetkiler her iki Kanun’da da aynı şekilde düzenlenmiştir. Davacı isterse, devreden tarafla olan davasından vazgeçerek, dava konusunu devralmış olan kişiye karşı davaya devam eder; ya da davasını devreden taraf hakkında tazminat davasına dönüştürür. Görüldüğü üzere, dava konusunun devrinde öngörülen bu sisteme göre, seçimlik hakkın kullanılması sonucunda, dava üçüncü kişiye yöneltildiği zaman taraf işlemi sebebine dayanan kanuni bir taraf değişikliği, tazminata çevrildiği zaman ise dava konusunda bir değişiklik, yani dava değişikliği ortaya çıkmaktadır. Her ne kadar medenî usul hukukumuzda iddia ve savunmanın değiştirilmesi yasağı bulunmakta ise de davacının kanunun kendisine tanıdığı seçim hakkına dayanarak dava konusunu tazminata çevirmesi hâlinde ona karşı iddianın, dolayısıyla davanın değiştirildiği itirazında bulunulamaz; çünkü buradaki değişiklik kanuni düzenlemeden kaynaklanmakta, dolayısıyla iddia ve savunmanın değiştirilmesi yasağının kapsamı dışında kalmaktadır.

24. Dava görülmekte iken davalının dava konusunu üçüncü bir kişiye devrettiğini öğrenen mahkemenin, bunu kendiliğinden (re'sen) gözeterek, davacıya maddede belirtilen seçimlik haklarını hatırlatarak hangisini seçtiğini sorması ve davacının vereceği cevaba göre işlem yapması gereklidir. Dava sırasında davalının dava konusunu üçüncü bir kişiye devretmiş olmasına rağmen mahkemece belirtilen haklardan hangisini seçtiği davacıya sorulmadan ve ona seçimi yaptırılmadan, sanki devir yapılmamış gibi eski taraflar arasında davaya devam edilerek karar verilemez.

25. Bu seçimlik hakkın hatırlatılması kuralı, kamu düzenine ilişkindir ve kanun yolu dâhil yargılamanın her aşamasında yapılır (Yılmaz, Ejder: Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi, ... 2012, s. 819).

25. Bu seçimlik hakkın hatırlatılması kuralı, kamu düzenine ilişkindir ve kanun yolu dâhil yargılamanın her aşamasında yapılır (Yılmaz, Ejder: Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi, ... 2012, s. 819).

26. Davacının, dava sırasında dava konusunu (müddeabihi) devralan üçüncü kişiye karşı davaya (ayın davası olarak) devam edilmesini istemesi (yani davayı üçüncü kişiye teşmil etmesi) üzerine, davaya davacı ile üçüncü kişi (yeni davalı) arasında devam edilir. Bu hâlde, davanın tarafları davacı ile müddeabihi dava sırasında devralmış olan üçüncü kişi olmakla, üçüncü kişi davalı sıfatını alacağından, eski davalının, artık davada taraf sıfatı kalmayacaktır. Ne var ki, davacı ile yeni davalı arasında görülen bu dava, yeni bir dava olmayıp, davacı ile müddeabihi temlik etmiş olan eski davalı arasındaki davanın bir devamıdır. Bu sebeple, davasını üçüncü kişiye teşmil etmiş olan davacıdan yeniden harç alınmaz; eski davalıya karşı dava açılması ile meydana gelen sonuçlar devam eder.

27. Davacının diğer seçimlik hakkını kullanıp, davasını, müddeabihi temlik etmiş olan davalıya karşı zarar ziyan (tazminat) davasına çevirmesi hâlinde ise davaya aynı taraflar arasında devam olunur ve davacının tazminat talebi hakkında bir karar verilir.

28. Yukarıda açıklanan yasal düzenleme ve ilkeler çerçevesinde somut olaya gelindiğinde; dava konusu bağımsız bölüm davacı ... adına kayıtlı iken, davacı tarafından 29.05.2009 tarih ve 17280 yevmiye numaralı akitle dava dışı ...’e satış suretiyle temlik edilmiş, 01.03.2010 tarihinde ise adı geçen bu kişi aleyhine ... Asliye Hukuk Mahkemesinin (... Asliye Hukuk Mahkemesinin) 2010/691 E. sayılı dosyasında dava açılarak, nüfus cüzdanında tahrifat suretiyle sahtecilik yapan ve kendisini bekâr olarak gösteren davalının evlenme vaadiyle davacıyı dolandırdığı, bu şekilde taşınmazın bedelsiz olarak devrini sağladığı iddiasına dayalı olarak tapu iptali-tescil, olmadığı takdirde tazminat talep edilmiş, aynı zamanda bu kişi hakkında dolandırıcılık ve sahtecilik suçları nedeniyle suç duyurusunda bulunulmuştur. Anılan davanın yargılaması sırasında ise ... 5 numaralı bağımsız bölümü 22.03.2010 tarihinde ...’a temlik etmiş, onun tarafından da 05.07.2010 tarihinde ...’e satış suretiyle devredilmiştir. ... Asliye Hukuk Mahkemesinin 2010/691 E. sayılı dosyasında tapu iptali ve tescil istemiyle görülen dava sırasında, dava konusunun davalı tarafından tapuda üçüncü kişiye devredilmesi nedeniyle mahkemece 07.01.2011 tarihli duruşmada davacı vekiline seçimlik hakkı hatırlatılmış, bunun üzerine davacı vekili davaya alacak davası olarak devam edeceklerini, HUMK’nın 186. maddesi gereğince davayı yeni malike yöneltmeyeceklerini açıklamıştır.

29. Dava konusu taşınmaz yargılama sırasında tapuda iki kez el değiştirmiş ise de davacı vekili ikinci devir yapıldıktan sonra o tarihte yürürlükte bulunan HUMK’nın 186. maddesi uyarınca tercih hakkını kullanmış ve davaya taşınmazı devreden ... hakkında tazminat davası olarak devam edeceklerini bildirmiş; mahkeme tarafından da davaya tazminat davası olarak devam edilmiştir. Seçimlik hak davacı tarafça bu şekilde kullanıldıktan sonra ise dava konusunu devralan ... ile ... hakkında, tamamen ilk davadaki iddialara dayalı olarak 16.07.2012 tarihinde tapu iptali ve tescil istemiyle eldeki dava açılmıştır.

30. Ne var ki, Hukuk Genel Kurulunun 11.05.2011 tarihli ve 2011/6-123 E., 2011/301 K. sayılı kararında da benimsendiği gibi HUMK'nın 186. maddesindeki tercih hakkının “aynı dava içerisinde” ya da “farklı dava içerisinde” de olsa bir kez kullanılabileceği, bu maddede gösterilen seçimlik haklardan biri olan davayı yeni malike yöneltme hakkını kullanmayan ve davalıya karşı tazminat davası olarak devam eden davacının, bu tercih hakkından dönerek tekrar yeni maliklere karşı aynî nitelikte talepte bulunması olanaklı değildir. Keza, buradaki seçimlik hak bir kez kullanılmakla sonuç doğuran ve tüketilen bir haktır. Davacının tazminat değil de diğer tercih hakkını kullanarak, davayı dava konusunu devralan üçüncü kişiye yöneltmesi ve devralanın da aynı şekilde dava konusu hakkı veya malı tekrar bir başka kişiye devretmesi, yani dava sırasında ardışık devirler yapılması durumunda, dürüstlük kuralına aykırı olmadığı sürece yeni bir tercih hakkının doğacağı açık ise de somut olayda böyle bir durum da bulunmamaktadır.

31. Hâl böyle olunca, Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyularak davanın reddine karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirmeler sonucunda davanın kabulüne önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.

32. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.

IV. SONUÇ:

Açıklanan nedenlerle;

Davalılar ... ile ... vekillerinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında açıklanan nedenlerden dolayı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 371. maddesi gereğince BOZULMASINA,

İstek halinde temyiz peşin harcının yatıranlara geri verilmesine,

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 373/2. maddesi gereği dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 22.11.2022 tarihinde oybirliği ile kesin olarak karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2008/10393, Karar No: 2008/13879, Tarih: 27.10.2008

**(Kapatılan)20. Hukuk Dairesi         2008/10393 E.  ,  2008/13879 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Kadastro Mahkemesi

Taraflar arasındaki davadan dolayı Yerel Mahkemece verilen hüküm davacı ... Yönetimi vekili tarafından temyiz edilmekle, dosya incelendi gereği düşünüldü:

K A R A R

Bilirkişiler kesinleşen orman kadastro haritasını memleket haritası üzerine aplike ederek dava konusu parselin konumunu gösterdiklerini bildirmiş iseler de, orman tahdit haritası, kadastro paftası üzerine ölçekleri denkleştirilerek aplike edilmediği gibi, kesinleşen orman sınır noktalarının yerleri de tahdit haritası üzerinde gösterilmemiş, orman kadastro haritasındaki açı ve eğimlerde gözle görünür şekilde farklı olduğu görülmüştür.

Temyiz incelemesi yapılabilmesi için;

Dava dosyasının, raporları hükme dayanak yapılan orman ve fen bilirkişilerine verilerek; kesinleşmiş orman kadastrosu, varsa aplikasyon ve 2/B madde haritaları ile kadastro paftası ölçekleri denkleştirilip birbiri üzerine aplike edilerek değişik açı ve uzaklıklarda olan, en az 4 ya da 5 orman tahdit sınır (OTS) noktası görülecek biçimde dava konusu taşınmazın ve komşu taşınmazların orman kadastrosu ve aplikasyon hattına göre konumu, orman kadastro haritasındaki sınır noktaları ile varsa aplikasyon haritasındaki sınır noktaları kadastro paftası üzerinde ayrı renkli kalemlerle çizilmek suretiyle kendilerinden müşterek imzalı krokili ek rapor alınıp,

bu dosya arasına konulması; ayrıca, dava dosyasının da H.Y.U.Y.’nın 433/3. maddesi ve Hukuk Mahkemeleri Yazı İşleri Yönetmeliğine uygun olarak tarih ve işlem sırasına göre düzenlenip, dizi pusulasına bağlandıktan sonra gönderilmesi gerekmektedir.

SONUÇ: Değinilen eksikliklerin giderilmesi için, dosyanın Yerel Mahkemeye Gönderilmesine 27/10/2008 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/5744, Karar No: 2013/10115, Tarih: 10.04.2013

**2. Hukuk Dairesi         2013/5744 E.  ,  2013/10115 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Küçükçekmece 1. Aile Mahkemesi

TARİHİ :30.11.2011
Yargıtay — Esas No: 2006/2161, Karar No: 2006/3882, Tarih: 01.05.2006

**(Kapatılan)17. Hukuk Dairesi         2006/2161 E.  ,  2006/3882 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Kadastro Mahkemesi

Taraflar arasındaki tesbite itiraz davası üzerine yapılan yargılama sonunda: Davanın kısmen kabulüne kısmen reddine ilişkin verilen hüküm davalılar Hazine ve Şahinbey Belediye Başkanlığı tarafından süresi içinde temyiz edilmekle, dosya incelendi, gereği düşünüldü:

-K A R A R-

Hükmüne uyulan Yargıtay bozma kararında özetle: Dayanılan tapu kayıtlarının ilk tesisinden itibaren getirtilmesi, davacılardan tapu kayıt malikleriyle olan ilişkilerini gösterir veraset belgesi veya nüfis kayıt örneklerinin istenilmesi, dayanılan kayıtların herhangi bir parsele revizygön görüp görmediği sorulup olduğundan tutanak örneklerinin getirtilmesi, yerinde yeniden keşif yapılarak davacıların dayandıkları tapu kayıtlarının gereği gibi yerine uygulanması, hark gibi yapay ve doğal sınırlar çoğu kez her yerde rastlanabilen sınırlardan olmakla T.Evvel 1296 tarih 89 nolu tapu kaydının aidiyetinde kuzey sınırında okunan ... ve Güney sınırında okunan ... aynı tarih 90 nolu tapu kaydının ise doğu ve batı sınırında okunan ... yerlerinin arazi üzerinde belirlenmesi tapu kayıtlarının taşınmazı kapsaması halinde tapulu yerlerde zilyetliğin mülkiyetin koşulu olmadığının düşünülmesi tapu kayıtlarının uymaması halinde taşınmazın öncesinin ne olduğu kim yada kimlerden kaldığı kimlerin zilyet ettikleri zilyetliğin başlangıç tarihi, süresi ve sürdürülüş biçiminin olaylara dayalı olarak sorulup saptanması, komşu parsellerin kadastro tutanakları ve dayanak kayıtlarının uygulanıp taşınmaz yönünü ne şekilde sınır okuduklarına bakılması ziraat ve jeoloji mühendislerinden gerekçeli ve teknik verilere dayalı rapor alınması, onaylı imar planı ve haritasının uygulanması yapılarak taşınmazın imar planı kapsamında kalıp kalmadığının kesin olarak saptanması ve sonucuna göre bir karar verilmesi gereğine değinilmiştir. Bozmaya uyulduktan sonra ... satınalma ve zilyetliğe dayanarak davaya katılmıştır. Mahkemece davacıların davasının reddine katılan davacının davasının kabulüne ve dava konusu parselin katılan davacı ... adına tapuya tesçiline karar verilmiş, hüküm davalılar Hazine ve Şahinbey Belediye Başkanlığı tarafından temyiz edilmiştir.

Dosya içeriğine, mahkemece hükmüne uyulan bozma kararında açıklandığı gibi işlem yapılıp sonucuna göre hüküm verilmiş olmasına, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre yerinde bulunmayan temyiz itirazlarının reddi ile usul ve yasaya uygun olan hükmün ONANMASINA ve 492 sayılı Harçlar Yasasının 13/j maddesi uyarınca Hazineden harç alınmamasına aşağıda dökümü yazılı 12.20.-YTL peşin harcın onama harcına mahsubuna 1.5.2006 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2024/13131, Karar No: 2024/13801, Tarih: 25.12.2024

**10. Hukuk Dairesi         2024/13131 E.  ,  2024/13801 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2022/588 E., 2024/1668 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Adana 1. İş Mahkemesi

SAYISI : 2020/44 E., 2022/61 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti tespiti istemi davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararının fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, ... sicil numaralı ... Ticaret ünvanlı iş yerinde 01.12.1982 tarihinden 1984 yılı 1. dönemde geçen sigortalı hizmetlerinin "uzun vadeli tüm sigorta kollarına tabi olduğunun" tespitine müvekkilimin SSK'lı hizmete başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 01.05.1987 tarihi olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Fer'i müdahil Kurum vekilinin cevap dilekçesi sunmadığı ancak katıldığı duruşmalarda davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesince, davanın kabulü ile davacının ... sicil numaralı iş yerinde 01.12.1982 tarihinde 1 gün süre ile hizmet akdine bağlı olarak asgari ücretle çalıştığının tespitine, sigortalılık başlangıcının ise 18 yaşını ikmal ettiği, 01.05.1987 olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Fer'i müdahil Kurum vekili, yapılan Kurum işleminin hukuka aykırı olmadığını, dava açılmasına Kurumun sebebiyet vermediğini, SGK aleyhine masraf ve vekalet ücretine hükmedilmemesi gerektiğini savunmuş, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Fer'i müdahil Kurum vekili, yapılan Kurum işleminin hukuka aykırı olmadığını, dava açılmasına Kurumun sebebiyet vermediğini, SGK aleyhine masraf ve vekalet ücretine hükmedilmemesi gerektiğini savunmuş, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "..somut olayda, 01.05.1969 doğum tarihli davacının sigorta başlangıç tarihi olarak tespitni talep ettiği tarihteki bildiriminin çırak olduğu gerekçesiyle Kurum tarafından iptal edildiği, İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından davacı adına belge olmadığınıın bildirildiği, 37479 sicil sayılı ... Ticaret unvanlı iş yerinin 01.01.1982-30.04.1986 tarihleri arasında Kanun kapsamında olduğu, iş yeri kaydında işveren olarak ... Hakkı-... A. ... isimlerinin yazdığı, dinlenen tanıklardan ...'in ...'in oğlu olduğu ve davacının üretime yönelik çalışmasını doğruladığı anlaşıldığından dosya kapsamı ve mevcut delil durumu ile istinaf sebepleri dikkate alındığında Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde hata bulunmadığı kanaatine varılmıştır...." gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Fer'i müdahil Kurum vekili, davanın reddinin gerektiğini belirterek İlk Derece Mahkemesince verilen kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacının 01.12.1982 tarihinden 1984 yılı 1. dönemde geçen sigortalı hizmetlerinin uzun vadeli tüm sigorta kollarına tabi olduğunun olduğunun tespiti ile sigorta başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 01.05.1987 tarihi olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369. maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371. maddeleri.

2. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2., 3/II-B, 6., 108., 2089 sayılı Çırak Kalfa ve Ustalık Kanunu'nun 4., 5., 16. maddesi, 3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu'nun 10. maddesi, 14. maddesi, Geçici 4. maddesi hükümleridir.

506 sayılı Kanun'un 108. maddesi gereğince sigortalılık başlangıç tarihinin belirlenmesine ilişkin açılan her dava, sigortalılığın saptanması istemini de içerdiğinden, aynı Kanun'un 79. maddesinin 10. fıkrası kapsamında bir günlük çalışmanın belirlenmesi davasıdır. Bu nedenle hizmet tespiti davalarındaki kanıtlama yöntem ve ilkeleri benimsenip uygulanmalı, başka bir anlatımla, sigortalılıktan söz edilebilmesi için, çalışmanın varlığı, hizmet tespiti davaları yönünden kabul edilen yöntem ve ilkelere uygun biçimde saptanmalıdır.

506 sayılı Kanun’un 2. maddesine göre sigortalılık niteliği, hizmet akdinin kurulması ve 6 ncı madde gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. “Sigortalı Sayılmayanlar” başlıklı 3/II-B maddesinde; “Özel kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında, çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile bu Kanun'un 35. maddesi hükümleri uygulanmaz.” hükmü öngörülmüştür.

Öte yandan aynı Kanun'un 3/II-B maddesinde, özel kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında, çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile bu Kanun'un 35. maddesi hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda; sigortalı ile işveren arasındaki hukuki ilişkinin niteliği ve sigortalının çırak olup olmadığı belirlenirken çalışma ilişkisi irdelenmeli, çıraklık sözleşmesinde akdi ilişkinin üstün niteliğinin çalışma yerine sigortalıya bir meslek ve sanatın öğretilmesi olduğu hususu gözetilmeli, sigortalının iş yerinde üretimle ilgili çalışmalara eylemli olarak katılması ve meslek ve sanat eğitiminin ikinci plânda tutulması, bir başka anlatımla sigortalının emeğiyle iş yeri ve işverene katkıda bulunması durumlarında çıraklık ilişkisinin söz konusu olamayacağı benimsenmelidir.

05.07.1977 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanan 2089 sayılı Çırak Kalfa ve Ustalık Kanunu'nun 4. maddesi çırağı, “Bu Kanun'a tabi bir sanatı, o sanat için düzenlenen teorik ve pratik öğrenim programına göre o iş yerinde öğrenmek amacı ile bir çıraklık sözleşmesi ile bir iş yeri sahibinin hizmetine giren kimse...” olarak tanımlamıştır. Kanunu'nun 5. maddesine göre çırak olabilmek için 12 yaşından küçük, 18 yaşından büyük olmamak gerekir. Kanun'un 16. maddesinde ise iş yeri sahibi veya temsilcisinin çırak adayını çalıştırmağa başlamadan önce velisi veya Kanuni mümessili ile üç örnek yazılı bir çıraklık sözleşmesi yapmaya mecbur olduğu, 20 maddesinde, sözleşmenin bir örneğinin Mahalli Çıraklık Eğitim Komitesine, derneğe kayıtlı ise ilgili derneğe veya odaya vermek ve sicil numarasını alarak sözleşmeye yazmak zorunda olduğu öngörülmüştür.

Uyuşmazlık konusu dönemde yürürlükte bulunan ve 19.06.1986 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu'nun 10. maddesinde, çırak olabilmek için 13 yaşını doldurmuş, 19 yaşından gün almamış olmak, en az ilkokul mezunu olmak, bünyesi ve sağlık durumu gireceği mesleğin gerektirdiği işleri yapmaya uygun olmak koşullarına yer verilip, 14 üncü maddesinde, çıraklık süresinin 3-4 yıl olduğu ve bu sürenin mesleklerin özelliğine göre ilgili kuruluşların görüşü alınarak Bakanlıkça belirleneceği kesintisiz olarak devam edeceği, Geçici 4. maddesinde ise Kanun'un 25. maddesine göre sigorta primlerinin ödenmesine bu Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihi takip eden mali yıl başından itibaren başlanacağı, bu tarihe kadar olan sürede primlerin iş yeri sahiplerince ödenmesine devam edileceği düzenlemesi yer almaktadır.

Çıraklık sözleşmesinde, akdi ilişkinin üstün niteliği çalışma olgusu değil, sigortalıya bir meslek ve sanatın öğretilmesidir. Ancak çırak, iş yerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor, meslek ve sanat eğitimi arka planda tutuluyorsa, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyecektir.

Sözü edilen öğrencilerin sigortalı sayılmamaları, “tatbiki mahiyetteki yapım ve üretim işleri” nin gördükleri öğrenimin doğal bir gereği olmasından ötürüdür. Bir başka anlatımla, bu işler -SSK anlamında sigortalı işçilerin gördükleri iş görünümünde bulunsalar bile- belirgin olarak öğrenim çevresine girmektedir. Bu bakımdan, bu gibi durumlarda, esasen bir hizmet akdinin varlığından söz edilemeyeceği için sigortalılık niteliği edinme hali de söz konusu değildir (... Çenberci, Sosyal Sigortalar Kanunu Şerhi; Ankara, 1977 Baskı, s;130).

3. Değerlendirme

1.Dosya kapsamındaki kayıt ve belgelerden; davacının 01.12.1982 tarihinden 1984 yılı 1. dönemde geçen sigortalı hizmetlerinin uzun vadeli tüm sigorta kollarına tabi olduğunun olduğunun tespiti ile sigorta başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 01.05.1987 tarihi olduğunun tespiti istemine ilişkin olmasına karşın dava sadece fer'i müdahil komunda olması gereken SGK aleyhine açıldığı anlaşılmıştır. 506 sayılı Kanun'un 79. maddesinin onuncu fıkrasına dayalı hizmet tespiti davaları yönünden davalı olarak taraf sıfatı (husumet) işverene de davalı olarak yöneltilmiş olması gerekmekte olup 6552 sayılı Kanun'un 11.09.2014 günü yürürlüğe giren 64. maddesiyle 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 7. maddesine eklenen 4. fıkrada, hizmet akdine tabi çalışmaları nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talebi ile işveren aleyhine açılan davalarda, davanın Kuruma resen ihbar edileceği, ihbar üzerine davaya davalı yanında fer'i müdahil olarak katılan Kurumun, yanında katıldığı taraf başvurmasa dahi kanun yoluna başvurabileceği belirtilmiş olduğundan SGK bu tür davalarda 11.09.2014 tarihinden itibaren fer'i müdahil konumundadır.

2.Buna göre Mahkemece, işverenin Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 124. maddesi de nazara alınarak yasal ve yöntemine uygun bir biçimde davaya katılımı sağlanmalı, işverenin göstereceği delil ve savunmaları da gözetilerek bir karar verilmelidir.

3. Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı şekilde karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup sair hususlar incelenmeksizin bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının sair hususlar incelenmeksizin BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

25.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.