muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2021/554, Karar No: 2022/1537, Tarih: 17.11.2022

Özel Daire Bozma Kararı:

10. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

11. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 16.11.2020 tarihli ve 2020/2846 E., 2020/6512 K. sayılı kararı ile; “…Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde, re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

Somut olayda, 10.02.1968 doğumlu davacı adına, 21158 işyeri sicil numaralı BMC San. ve Tic. A.Ş. ünvanlı işyerinden, 15.08.1983 tarihinde işe başladığına ilişkin işe giriş bildirgesinin verildiği, Bornova Kaymakamlığı Mesleki Eğitim Müdürlüğü nezdinde tesviyecilik meslek dalında 15.08.1983 – 01.01.1987 tarihleri arası eğitim gördüğü, yine Bornova Kaymakamlığı Mesleki Eğitim Müdürlüğünün yazı cevabına göre tesviyecilik meslek dalında çıraklık eğitim süresinin 4 yıl olduğunun bildirilmesi karşısında Bölge Adliye Mahkemesince davanın reddine karar verildiği anlaşılmıştır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçici 7. maddesi uyarınca davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanunun 79/10. maddesidir. Anılan Kanunun 6. maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur.

Davaya konu uyuşmazlıkla ilgili olarak çıraklık statüsünün irdelenmesi gerekli olup, 506 sayılı Kanunun 3. maddesinin II/B bendine göre, “Özel Kanun'da tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları...” uygulanmamaktadır. Uyuşmazlık konusu dönemde yürürlükte bulunan 3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu’na göre, çıraklar teorik ve pratik eğitime tabi tutulurlar. Taraflar arasındaki ilişkinin niteliği belirlenirken, başka bir ifade ile, davacının uyuşmazlık konusu dönemde çırak olup-olmadığına karar verilirken, çalışma ilişkisine bakılarak karar verilmelidir. Gerçekten de çıraklık sözleşmesinde, akdi ilişkinin üstün niteliği çalışma olgusu değil, sigortalıya bir meslek ve sanatın öğretilmesidir. Çırak, işyerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor, meslek ve sanat eğitimi arka planda tutuluyorsa, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyecektir.

Konu ile ilgili olarak 3308 sayılı Yasa'nın 10. maddesinde çırak olabilmek için aranan şartlar arasında

“...a) 14 yaşını doldurmuş, 19 yaşından gün almamış olmak.

b) En az ilköğretim okulu mezunu olmak.

c) Bünyesi ve sağlık durumu gireceği mesleğin gerektirdiği işleri yapmaya uygun olmak.”hususları düzenlenmiş ve aynı maddeye 4702 sayılı Yasa'nın 9. maddesi ile eklenen fıkra ile 10.07.2001 tarihinden itibaren de 19 yaşından gün almış olanlardan daha önce çıraklık eğitiminden geçmemiş olanlar, yaşlarına ve eğitim seviyelerine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabileceği hükmü getirilmiştir.

Diğer taraftan bir kişiye çırak denilebilmesi için, o kimsenin durumunun bu özel kanunda çıraklar hakkında yapılan tarife ve nitelendirmeye uyması gerekir. Yani, taraflar arasındaki ilişkinin niteliği belirlenirken, başka bir ifade ile davacının belirtilen tarihte çırak olup-olmadığına karar verilirken, çalışma ilişkisine bakılarak karar verilmelidir. Kişi işyerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor, meslek ve sanat eğitimi arka planda tutuluyorsa, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyecektir.

Eldeki davada, talep tarihinde davacının 18 yaşını ikmal ettiği, yapılan işin niteliği gereği, talep tarihindeki davacı yaşına göre işyerindeki faaliyetinin çalışmanın bir mesleğin öğrenilmesine yönelik olarak çıraklık ilişkisine mi yahut üretime yönelik bir faaliyet ve imalat olup olmadığı araştırılıp açık ve net olarak belirlenip sonuca göre karar verilmesi gereğinin gözetilmemesi isabetsizdir.

Mahkemenin, yukarıda açıklanan maddi ve hukuki esaslar doğrultusunda yargılama yaparak elde edilecek sonuca göre karar vermesi gerekirken, eksik inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm kurması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O hâlde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı işveren ve fer'i müdahil Kurum vekillerinin istinaf istemlerinin kabulüne ilişkin kararı bozulmalıdır…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı :

O hâlde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı işveren ve fer'i müdahil Kurum vekillerinin istinaf istemlerinin kabulüne ilişkin kararı bozulmalıdır…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı :

12. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin 10.02.2021 tarihli ve 2020/2129 E., 2021/228 K. sayılı kararı ile; davacının çıraklık eğitimini tamamladığı tarih 01.11.1987 olmasına rağmen bozma kararında 01.01.1987 olarak belirtildiği, dosya kapsamında bulunan kayıtlar, sözleşme, mevzuat ve çıraklık dönemine ilişkin primlerinin ödenmesi karşısında bozma kararında belirtilen araştırmanın yapılmasının gerekli olmadığı, aksi eş değer belgelerle ortaya konulamayan dosyadaki yazılı belgeler, Çıraklık Eğitim Merkezi kayıtları, 2089 sayılı Kanun’un 16. maddesi dikkate alındığında mevzuata uygun olarak başlayan çıraklık eğitimi bitmeden 18 yaşını ikmal edilmesinin bozma kararında belirtildiği üzere çıraklık statüsü üzerinde etkili olmadığı, bozma kararı gerekçesi ışığında yapılan değerlendirme sonucunda bozma kararındaki gerekçeye uyulmasının mümkün olmadığı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

13. Direnme kararı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

14. Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; somut olayda talep tarihinde 18 yaşını ikmâl eden davacının davalı işyerinde geçen çalışmasının mesleği öğrenmesine yönelik çıraklık statüsünde mi yoksa üretime yönelik mi olduğu araştırılarak sonucuna göre karar verilmesinin gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

15. 1 Ekim 2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun (5510 sayılı Kanun) geçici 7. maddesinin 1. fıkrasında yer alan; “Bu Kanunun yürürlük tarihine kadar 17/07/1964 tarihli ve 506 sayılı, 02/09/1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı, 08/06/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunlar ile 17/07/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanun’un Geçici 20'inci maddesine göre sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiili hizmet süresi zammı, itibari hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık süreleri tabi oldukları Kanun hükümlerine göre değerlendirilirler” şeklindeki düzenlemeye göre davanın yasal dayanağı mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunudur.

16. Mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 79. maddesinin 10. fıkrasında "Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar çalıştıklarını, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.” hükmü bulunmaktadır.

17. Mülga 506 sayılı Kanun'un 2. maddesine göre sigortalılık niteliği, hizmet akdinin kurulması ve 6. madde gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. Aynı Kanun’un “Sigortalı Sayılmayanlar” başlıklı 3/II-b maddesinde; “Özel kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında, çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile bu Kanunun 35'inci maddesi hükümleri uygulanmaz.” hükmü öngörülmüştür.

18. Öte yandan 05.07.1977 tarihinde yürürlüğe giren 2089 sayılı Çırak, Kalfa ve Ustalık Kanunu’nun (2089 sayılı Kanun/Kanun) 4. maddesinde çırak; “Bu kanuna tabi bir sanatı, o sanat için düzenlenen teorik ve pratik öğrenim programına göre o iş yerinde öğrenmek amacı ile bir çıraklık sözleşmesi ile bir işyeri sahibinin hizmetine giren kimse” olarak tanımlamıştır.

19. Aynı Kanunun 5. maddesi ile çırak olabilmek için gerekli olan nitelik ve şartlar;

“a) En az ilköğrenimini bitirmek,

b) 12 yaşından küçük 18 yaşından büyük olmamak,

c) Seçtiği sanatın gerektirdiği evsafı haiz olmak,

2. Bazı sanatlara alınacak çıraklarda aranacak en küçük yaşlarla en az öğrenim dereceleri Çıraklık Kurulunca tespit ve Milli Eğitim Bakanlığınca ilan olunur.

3. Çıraklık bir öğrenim dönemi olduğundan ilköğrenimini bitirmeyen ve fakat seçtiği sanatın gerektirdiği kabiliyetleri haiz bulunan kimseler, mahalli çıraklık eğitimi komitesinin muvafakati ile çırak olarak alınır, ancak bu gibilerinin kalfalık imtihanına girebilmeleri için çıraklık süresince okur- yazar olmaları şarttır.” şeklinde belirlenmiştir.

20. Yine 2089 sayılı Kanun’un 16. maddesi; “İşyeri sahibi veya temsilcisi çırak adayını çalıştırmaya başlamadan önce velisi veya kanuni mümessili ile 3 örnek yazılı bir çıraklık sözleşmesi yapmaya mecburdur.

Çırağın sözleşme süresi içinde reşit olması halinde de çıraklık sözleşmesi devam eder.

Çıraklık sözleşmesinin birer örneği taraflara, bir örneği de ilgili teşkilata verilir.” şeklinde düzenlenmiştir.

21. 19.06.1986 tarihinde yürürlüğe giren ve adı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu iken 29.06.2001 tarihli ve 4702 sayılı Kanun’un 22. maddesiyle 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu olarak değiştirilen Kanun’un (3308 sayılı Kanun) 3. maddesinde ise; çırak “çıraklık sözleşmesi esaslarına göre bir meslek alanında mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını iş içerisinde geliştirilen kişi” olarak tanımlanmıştır.

21. 19.06.1986 tarihinde yürürlüğe giren ve adı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu iken 29.06.2001 tarihli ve 4702 sayılı Kanun’un 22. maddesiyle 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu olarak değiştirilen Kanun’un (3308 sayılı Kanun) 3. maddesinde ise; çırak “çıraklık sözleşmesi esaslarına göre bir meslek alanında mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını iş içerisinde geliştirilen kişi” olarak tanımlanmıştır.

22. Yine 3308 sayılı Kanun’un 27.06.2019 tarihli ve 7180 sayılı Kanun’un 5. maddesi ile değiştirilmeden önceki hâlinde 10. maddesinde çırak olabilmek için aranan şartların; “..a) 13 yaşını doldurmuş, 19 yaşından gün almamış olmak

b) En az ilkokul mezunu olmak

c) Bünyesi ve sağlık durumu gireceği mesleğin gerektirdiği işleri yapmaya uygun olmak” şeklinde açıklanmış olup aynı maddeye 10.07.2001 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4702 sayılı Kanun’un 9. maddesi ile “Ancak, ondokuz yaşından gün almış olanlardan daha önce çıraklık eğitiminden geçmemiş olanlar, yaşlarına ve eğitim seviyelerine uygun olarak düzenlenecek meslekî eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabilir.” hükmü son fıkra olarak eklenmiştir.

23. Ayrıca 3308 sayılı Kanun’un “Çıraklığa başlama ve çıraklık süresi” başlıklı 14. maddesi; “Çıraklığa bir deneme dönemi ile başlanır. Bu dönem mesleğin özelliğine göre bir aydan az, üç aydan fazla olamaz. Bu süre Bakanlıkça tespit edilir. Deneme döneminden sonra taraflar 10 gün içinde ilgili çıraklık eğitimi merkezi müdürlüğüne başvurmadığı takdirde çıraklık sözleşmesi kesinleşir ve bu dönem çıraklık süresinden sayılır. Deneme döneminde ücret ödenir. Aday çıraklıktan çıraklığa geçenler deneme dönemini yapmış sayılırlar.

(Mülga: 2/12/2016-6764/40 md.) Çıraklık süresi 3 - 4 yıldır. Bu süre mesleklerin özelliğine göre ilgili kuruluşların görüşü alınarak Bakanlıkça belirlenir. Bu süre kesintisiz olarak devam eder, yıllık izin dışındaki devamsızlıklar çıraklık süresine eklenir.” şeklindedir.

24. Bu hükümler çerçevesinde öncelikle bir kimseye çırak denebilmesi için o kimsenin durumunun kanunda belirtilen çıraklar hakkında yapılan tarife ve nitelendirmeye uyması gerekir.

25. Taraflar arasındaki ilişkinin niteliği belirlenirken, başka bir ifade ile davacının belirtilen devrede çırak olup olmadığına karar verilirken çalışma ilişkisinin varlığına bakılmalıdır.

26. Gerçekten de çıraklık sözleşmesinde akdi ilişkinin üstün niteliği çalışma olgusu değil sigortalıya bir meslek ve sanatın öğretilmesidir. Ancak çırak, işyerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor, meslek ve sanat eğitimi arka planda kalıyorsa bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyecektir.

27. Nitekim Hukuk Genel Kurulunun 18.10.2006 tarihli ve 2006/10-629 E., 2006/669 K. ile 23.06.2020 tarihli ve 2016/21-1524 E., 2020/442 K. sayılı kararlarında da aynı ilkeler benimsenmiştir.

27. Nitekim Hukuk Genel Kurulunun 18.10.2006 tarihli ve 2006/10-629 E., 2006/669 K. ile 23.06.2020 tarihli ve 2016/21-1524 E., 2020/442 K. sayılı kararlarında da aynı ilkeler benimsenmiştir.

28. Somut olayda 10.02.1968 doğum tarihli davacı hakkında davalı işveren tarafından düzenlenen ve Kurum kayıtlarına giren 15.08.1983 işe giriş tarihli bildirge kapsamında davalı işverence Kuruma verilen bildirilen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olmayanlara ait 1983/2. ilâ 1985/3. dönem arasındaki bordrolara göre bildirim yapıldığı, tüm sigorta kollarına tabi bildirimi yapılan 1986/1. İlâ 1986/3. dönem arasındaki sürelerin ise Kurum tarafından davacının çırak olduğundan bahisle iptal edildiği, yine davalı işveren tarafından askerlik süresi hariç olmak üzere 01.11.1987-25.07.1994 tarihleri arasında davacı adına tüm sigorta kollarına tabi yapıldığı, davalı şirketin 01.07.1966 tarihinde Kanun kapsamına alındığı ve hâlen faal olduğu, Bornova Mesleki Eğitim Merkezi Müdürlüğü tarafından davacının 15.08.1983 tarihinde davalı işveren ile sözleşme hazırlayıp tesviyecilik meslek dalında çırak öğrencisi olarak kayıt yaptırdığı, 01.11.1987 tarihinde ise eğitimini tamamladığının belirtildiği, diğer taraftan dinlenilen bordro tanıklarının davacının ne iş yaptığına dair beyanda bulundukları ancak davacı ile birlikte bir yıl çıraklık eğitimi aldıktan sonra fabrikada çalıştıklarını beyan ettikleri anlaşılmıştır.

29. Bu itibarla uyuşmazlık konusu çalışma dönemde davalı işverenin Kuruma davacının tüm sigorta kollarına tabi olarak çalıştığına dair bildirimde bulunması, bordro tanıklarının davacının bir yıllık çıraklık eğitimi aldıktan sonra üretime yönelik çalıştığını beyan etmeleri karşısında davacının ne iş yaptığı, meslek veya sanat eğitiminin arka planda tutulup tutulmadığı, yapılan işin niteliği gereği talep edilen dönemde davacının yaşına göre davalı işyerindeki çalışmasının bir mesleğin öğrenilmesine yönelik olarak çıraklık ilişkisine mi yoksa bilfiil üretime katılma şeklinde mi olduğu araştırılarak tereddüte yer vermeyecek şekilde açıklığa kavuşturulduktan sonra sonucuna göre karar verilmelidir.

30. Hâl böyle olunca Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken, önceki hükümde direnilmesi doğru olmamıştır.

31. O hâlde direnme kararı bozulmalıdır.

IV. SONUÇ :

Açıklanan nedenlerle;

Davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371. maddesi gereğince BOZULMASINA,

İstek hâlinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine,

Dosyanın 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 373/2. maddesi uyarınca kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 17.11.2022 tarihinde oy birliği ile kesin olarak karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2010/8163, Karar No: 2010/11410, Tarih: 20.09.2010

**(Kapatılan) 18. Hukuk Dairesi         2010/8163 E.  ,  2010/11410 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Dava dilekçesinde, Kamulaştırma Yasasının 4650 Sayılı Yasayla değişik hükümleri uyarınca, kamulaştırma bedelinin tespiti ve irtifak hakkının idare adına tescili istenilmiştir. Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Y A R G I T A Y K A R A R I

Temyiz isteminin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Mahkemece bir kez bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır. Alınan rapor hüküm kurmaya yeterli değildir.

Şöyle ki;

1-2942 sayılı Yasanın 4650 sayılı Yasayla değişik 15. maddesinin son fıkrası uyarınca bilirkişilerce yapılan değer tespitinde, idarece belgelerin mahkemeye verildiği gün (dava tarihi) esas tutulur. Buna göre tarım arazisi olan dava konusu taşınmazın değerlendirme tarihindeki (2009 yılı) mevki ve şartlarına göre ve olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelirinin tespitinde, münavebeye alınacak ürünlerin 2009 yılına ait dekar başına ortalama verimi ve üretim giderleri ile kg. başına toptan satış fiyatlarının esas alınması gerekir. Kural böyle iken bilirkişilerce düzenlenen raporda İlçe Tarım Müdürlüğünce 2008 yılı veri listesindeki karpuz ve buğday için dekar başına ortalamanın üstünde verim miktarı ve en yüksek kilogram satış fiyatı alınmak suretiyle taşınmazın net gelirinin dolayısıyla değerinin yükseltilmesi,

2-Yargılama sırasında vekille temsil edilen davacı yararına vekalet ücretine hükmedilmesi gerekirken bu konuda olumlu olumsuz bir hüküm kurulmamış olması,

3-Dava dilekçesinde kurulan irtifak hakkının tesciline karar verilmesi istendiği halde tesisine hükmedilmesiyle yetinilmesi,

Doğru görülmemiştir.

Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün HUMK.nun 428.maddesi gereğince BOZULMASINA, temyiz peşin harcının istek halinde temyiz edene iadesine, 20.09.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2018/1445, Karar No: 2018/2167, Tarih: 22.06.2018

**16. Ceza Dairesi         2018/1445 E.  ,  2018/2167 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Ağır Ceza Mahkemesi

TALEP:

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 07.03.2018 tarih ve 2018/17972 sayılı Kanun Yararına Bozma talebi ile;

Silahlı terör örgütü kurma veya yönetme silahlı terör örgütüne üye olma suçundan şüpheli ... hakkında yapılan soruşturma evresi sonucunda Mersin Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen 30/10/2017 tarihli ve 2017/49961 soruşturma, 2017/11633 esas, 2017/2224 sayılı iddianamenin iadesine dair Mersin 9. Ağır Ceza Mahkemesinin 06/11/2017 tarihli ve 2017/137 sayılı kararına karşı yapılan itirazın reddine ilişkin mercii Mersin 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 10/11/2017 tarihli ve 2017/1185 değişik iş sayılı kararını kapsayan dosya incelendi.

Benzer bir olaya ilişkin olarak Yargıtay 18. Ceza Dairesinin 31/10/2016 tarihli ve 2016/15416 esas, 2016/16813 sayılı ilâmında, "... 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunun 170/2. maddesine göre soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet Savcısı bir iddianame düzenleyerek kamu davası açar. Aynı yasa maddesinin 3. fıkrasında ise iddianamede gösterilmesi ve bulunması gereken unsurlar sayılmıştır. Şüphelinin ifadesinin veya savunmasının alınmasında belirtilen madde açısından bir zorunluluk bulunmamaktadır.

Bu itibarla, Ceza Muhakemesi Hukukunun temel amacı olan maddi gerçeğe ulaşılmasıdır. İddianamede belirtilen suç vasfı değerlendirildiğinde, suçun takibinin şikayete bağlı olmadığı ve uzlaşma ile önödeme hükümlerinin uygulanma imkanının bulunmadığı, dosya kapsamında müşteki beyanlarını doğrular nitelikte iki tanığın ifadesine yer verildiği, bu kanıtların kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturduğu tartışmasızdır. Şüphelinin ifadesi veya savunması dosya içerisindeki bu deliller karşısında suçun sübutuna mutlak etki eden bir kanıt niteliği de taşımamaktadır. Dolayısıyla şüphelinin ifadesinin alınmasında bu fıkra açısından da bir zorunluluk bulunmamaktadır.

Sonuç olarak, şüphelinin ifadesinin alınmaması sebebiyle iddianamenin iadesine karar verildiği, bu hususun ikmali amacıyla yapıldığı anlaşılan iddianamenin iadesi ve bu karara yapılan itiraz üzerine verilen kabul kararı yerinde görülmekle, kanun yararına bozma isteminin reddine karar verilmiştir..." şeklinde açıklandığı üzere,

Sonuç olarak, şüphelinin ifadesinin alınmaması sebebiyle iddianamenin iadesine karar verildiği, bu hususun ikmali amacıyla yapıldığı anlaşılan iddianamenin iadesi ve bu karara yapılan itiraz üzerine verilen kabul kararı yerinde görülmekle, kanun yararına bozma isteminin reddine karar verilmiştir..." şeklinde açıklandığı üzere,

Somut olayımızda Mersin 9. Ağır Ceza Mahkemesince, şüpheli hakkında çıkarılan yakalama kararının infaz edilmediği, mütemadi suçlardan olan silahlı terör örgütüne üye olma suçunda temadinin yakalanma ile kesileceği, örgüte katılma tarihi ile yakalama tarihi arasında silahlı terör örgütünün amaçladığı suçu gerçekleştirmeye elverişli olan ve vehamet arzeden eylemlerin gerçekleşmesi halinde tüm eylemlerin geçitli suça ilişkin kurallar ile fikri içtima hükümleri de nazara alınıp birlikte değerlendirilmesinde zorunluluk bulunduğundan bahisle iddianamenin iadesine karar verilmiş ise de, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 170/3. maddesinde iddianamede nelerin gösterileceği, aynı Kanun’un 174/1. maddesinde iddianamenin hangi hallerde iadesine karar verileceğinin belirtildiği, aynı Kanun’un 170/2. maddesinde yer alan “Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı, bir iddianame düzenler.” şeklindeki hükmü uyarınca Cumhuriyet savcısının dava açmasının zorunlu olduğu ve suçun hukukî nitelendirilmesinin de Cumhuriyet savcısına ait olduğu, bu durumda mahkemece, iddianamede gösterilen olaylarla ilgili olarak ibraz edilen deliller ve yargılama sırasında ibraz edilebilecek deliller birlikte değerlendirilerek yargılama sonucuna göre bir karar verilmesi gerekeceği, iddianamenin iadesi sebepleri arasında; şüphelinin ifadesinin alınmamış olması sayılmadığı gibi, 668 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler İle Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 3/b maddesinde yer alan "Hakkında yürütülen soruşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurtiçinde saklanan veya yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle Cumhuriyet Savcılığı tarafından kendisine ulaşılamayan şüpheliye de kaçak denir. Bu kişiler hakkında 04/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 247 nci ve 248 inci maddelerinin ikinci fıkraları uygulanmaz." şeklindeki düzenleme ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 247/3. maddesi uyarınca kaçak durumunda olan şüpheli hakkında kovuşturma yapılabileceği anlaşılmakla, sanığın örgütte “Büyük bölge imamı” olarak yer aldığı ve Bylock programını kullandığı, mevcut delillerin kamu davasının açılması için yeterli olduğu, delillerin takdir ve değerlendirilmesinin mahkemesince yapılması gerektiği gözetilmeksizin, itirazın kabulü yerine, yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir.