muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2021/344, Karar No: 2023/665, Tarih: 13.12.2023

Katılan ... 18.12.2011 tarihinde saat 02.00 sıralarında kollukta; 55 BE \*\*\* plaka sayılı gri renkli panelvan tipi otonun yaklaşık 4 yıldır sürekli olarak kendisini takip ettiğini, ismini ... olarak bildiği sanığın bir yıl önce Cumhuriyet Lisesinin önünde kendisine "Peşini bırakmayacağım, seni hiçbir erkeğin yanında görmeyeceğim, görürsem zarar vereceğim." dediğini, 17.12.2011 tarihinde saat 18.30 sıralarında ise Atakum'dan dolmuşa bindiğini, Selahiye Mahallesinde bulunan bir yakınının kına gecesine gitmek için PTT arkasında dolmuştan indiğini, yolda yürüdüğü sırada arkasından 55 BE \*\*\* plaka sayılı aracın geldiğini, bu aracın sürücüsünün 25 yaşlarında, sakallı, esmer tenli ve 1,70 boylarında olduğunu, yanında ise sanığın bulunduğunu, ardından sanığın araçtan inerek ağzını tuttuğunu, sürücünün de inip aracın arka kapısını açtığını, daha sonra kendisini zorla araca bindirdiklerini, bu sırada sanığın bir eli ile ellerini, bir eli ile ağzını tuttuğunu, bu şekilde karşı koymasını engellediğini, araca bindirildikten sonra sanığın yanına oturduğunu, akabinde kendisine "Sana kimse ile işin olmamasının gerektiğini söylemiştim, beni dinlemedin, sonuçlarını görüyorsun, sınırları zorlarım, senin için yapamayacağım bir şey yok." dediğini, Piri Reis Lisesi'nin yanına kadar gittiklerini, orada boş bir araziye aracı park ettiklerini, ardından sanığın çenesini sıkarak "Benim olacaksın." dediğini, kendisini geri çekmek istediğini, omzuna bastırıp "Rahat dur." diyerek sırtına yumruk ile vurduğunu, kendisine, "Polise gitmeyeceksin, aksi takdirde sana zarar verebilirim, seni öldürürüm, ama şimdi zarar vermeyeceğim, ne yaptığımı görmen için seni bu şekilde aldım." dediğini, kendisinin de polise gitmeyeceğini söylediğini, ayrıca konuşurken sanığın kendisine yaklaştığını, ağzını tutarak dudağından öpmek istediğini ancak tepki gösterince herhangi bir öpme olayı olmadığını, yaklaşık üç saat aracın içinde oturup sanığın aynı şeyleri tekrar tekrar söylediğini, saat 22.00 sıralarında kendisini aldıkları yere geri bıraktıklarını, sanığın "Akıllı ol, peşindeyim." dedikten sonra yanından ayrıldıklarını, sanıktan çekindiği için hiçbir şekilde ters cevap vermediğini, hep olurunu konuştuğunu, korktuğu için polise gelmeye de tereddüt ettiğini, eve gittiğinde durumu ailesine anlattığını, polis merkezine geldiklerini, sanığın kendisine zarar vermesinden korktuğunu, savcılıkta; araç içinde bulundukları sırada sanığın kendisine onu sevdiği, kendisinin olmasını istediği, başkasına bırakmayacağı şeklinde sözler söylediğini, karşı koymasına ve gitmek istemesine rağmen kendisinin zorla ve cebir kullanarak, kolunu sıkarak ve sırtına vurarak kaçmasına engel olduğunu, mahkemede; olayın 17.12.2011 tarihinde saat 19.30-20.00 sıralarında gerçekleştiğini, aracın içinde bulundukları sırada sanığın "Benim olacaksın.", "Kesinlikle bu olaydan hiç kimsenin haberi olmayacak, sana zarar veririm

.12.2011 tarihinde saat 19.30-20.00 sıralarında gerçekleştiğini, aracın içinde bulundukları sırada sanığın "Benim olacaksın.", "Kesinlikle bu olaydan hiç kimsenin haberi olmayacak, sana zarar veririm." dediğini, bağırdıkça da sanığın kendisine vurduğunu, 4-5 yıldır sanığın kendisini takip ettiğini, Sinan isimli öğretmeni ile Gizem Akbaş, Hülya Uzgur ve Hümeyra Kargı isimli arkadaşlarının yine diğer arkadaşları olan tanıklar ... Kaplan ve ...'ın bu durumu bildiklerini, sanıktan şikâyetçi olduğunu ve davaya katılmak istediğini,

Tanık ... mahkemede; sanığı tanıdığını, mahalleden arkadaşı olduğunu, olay günü 17.00-21.00 saatleri arasında sanıkla birlikte tanık ...'ın tavukçu dükkânında oturduklarını,

Tanık ... mahkemede; 55 BE \*\*\* plaka sayılı aracın kendisine ait olduğunu, bu aracı Ahmet Rüzgar isimli arkadaşına iki gün önce tamire verdiğini, olay günü saat 17.00'de aracı geri aldığını, ardından evinin önüne bıraktığını, saat 04.30 sıralarında arabası ile işe gittiğini, saat 08.00'de de polis memurlarının geldiğini, olay gecesi aracın evde bulunduğunu, sanığın da saat 20.00 sıralarında eve geldiğini, o gün sanığın tavukçu dükkânında olduğunu, olayın olduğu gün de sanığın askerden izne geldiğini,

Tanık ... mahkemede; Atakum'da tavuk döner dükkânı işlettiğini, olay tarihinde sanığın yanında tanık ,,,,, ile birlikte saat 16.00-16.30 sıralarında yanına geldiğini, akşam saat 21.00'e kadar yanında oturduklarını, kendi arabası ile sanığı mahallesine bıraktığını,

Tanık ... mahkemede; kendisinin kaportacılık yaptığını, sanığı tanıdığını, arabalarını 2-3 kere tamir ettiğini, 2011 yılı Aralık ayında bir perşembe günü aracın kendisine getirildiğini, sanığın babasının olay günü saat 17.00 sıralarında aracı teslim aldığını,

Tanık ,,, mahkemede; olay tarihinde sanığın askerden geldiğini, saat 07.30 sıralarında sanığı evinden aldığını, kendi arabası ile sanayiye gittiğini, ayarlarını yaptırdığını, sanığın babasının arabasının da tamirde olduğunu, sabahtan akşama kadar sanıkla birlikte gezdiğini, tavukçuluk yapan arkadaşlarının yanına saat 16.30-17.00 gibi birlikte gittiklerini, kendisinin saat 16.45 sıralarında sanığın yanından ayrılarak evine gittiğini,

Tanık ,,,mahkemede; sanığı tanıdığını, askerden izne geldiğini, izinden geldiği günü tam olarak hatırlamadığını, tanık ...'ın saat üç gibi kendisini aradığını, sanıkla yanına geldiklerini, yanında iki kişi daha bulunduğunu, onlara ızgara yaptığını, saat 21.30 sıralarında dükkânı kapattıklarını, sanık ile yanındakilerin hangi tarihte geldiğini hatırlamadığını,

Tanık .... mahkemede; katılan ...'nin okuldan arkadaşı olduğunu, kendisini bir kişinin arabayla takip ettiğini söylediğini, psikolojik sıkıntılar yaşadığını, okulda devamsızlık yaptığını, hatta devamsızlıktan sınıfta kaldığını,

Tanık..... mahkemede; katılan ...'nin okuldan sınıf arkadaşı olduğunu, kendisini arabayla bir kişinin takip ettiğini söylediğini, bu nedenle zaman zaman ağladığını, okula gelmediği zamanların da olduğunu, sanığı hiç görmediğini, katılan ...'nin okula tek başına geldiğini, ancak dönüşte birlikte gittiklerini, katılan ... ile aynı mahallede oturduklarını, mahalleye gelince katılan ...'nin yanından ayrıldığını, katılan ...'nin ise evine yalnız gittiğini, katılan ...'nin zorla arabaya bindirildiğini sonradan öğrendiğini,

İfade etmişlerdir.

İfade etmişlerdir.

Sanık aşamalarda benzer şekilde; ... ili, Patnos ilçesinde bulunan Doğansu Jandarma Karakol Komutanlığında er olarak görev yaptığını, kanuni iznini kullanmak amacıyla 17.12.2011 tarihinde saat 05.30 sıralarında Samsun'a geldiğini, saat 07.00 sıralarında belediye otobüsüne binerek Atakum ilçesinde bulunan Esenevler Mahallesi, 408. Sokak, No...... sayılı yerde bulunan evine gittiğini, sabah ailesi ile birlikte kahvaltısını yaptıktan sonra saat 08.30 civarında arkadaşı olan tanık ... ile birlikte sanayiye gittiklerini, tanık ...'un arabasının tamirinden sonra saat 14.30-15.00 sıralarında sanayiden çıkarak arabayı 100. Yıl Lisesinin oraya bıraktıklarını, Mecidiye girişinde bulunan telefoncuya gittiğini ve arızalı olan telefonunu teslim ettiğini, telefonunu bıraktıktan sonra tanık ... ile Atakum'a geçtiklerini, Atakum'da dükkânı bulunan arkadaşı tanık ...'ın yanına yemek yemeye gittiklerini, saat 18.30 sıralarında tanık ...'un yanından ayrıldığını, saat 21.00 sıralarında ise tanık ... ile ustası olan tanıklar ... ve ... ile birlikte söz konusu dükkândan ayrıldıklarını, bu şahısların kendisini evine bıraktıklarını, oradan daha sonra kız arkadaşı olan ... Kısa isimli şahıs ile 2 veya 3 saat telefonda konuştuktan sonra yattığını, katılan ...'yi kesinlikle tanımadığını, amacının ne olduğunu, ne gibi bir menfaati bulunduğunu anlayamadığını savunmuştur.

V. GEREKÇE

A. İlgili Mevzuat ve Öğretide Uyuşmazlık Konularına İlişkin Görüşler

Uyuşmazlık konularının birlikte değerlendirilmesinde fayda bulunmaktadır.

TCK’nın "Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma" başlıklı 109. maddesi;

"(1) Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.

(2) Kişi, fiili işlemek için veya işlediği sırada cebir, tehdit veya hile kullanırsa, iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(3) Bu suçun;

a) Silahla,

b) Birden fazla kişi tarafından birlikte,

c) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,

d) Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,

e) Üstsoy, altsoy veya eşe karşı,

f) Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,

İşlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir kat arttırılır.

(4) Bu suçun mağdurun ekonomik bakımdan önemli bir kaybına neden olması halinde, ayrıca bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.

(5) Suçun cinsel amaçla işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek cezalar yarı oranında artırılır.

e) Üstsoy, altsoy veya eşe karşı,

f) Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,

İşlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir kat arttırılır.

(4) Bu suçun mağdurun ekonomik bakımdan önemli bir kaybına neden olması halinde, ayrıca bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.

(5) Suçun cinsel amaçla işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek cezalar yarı oranında artırılır.

(6) Bu suçun işlenmesi amacıyla veya sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır." şeklinde düzenlenmiş iken 14.07.2021 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmak suretiyle yürürlüğe giren 7331 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 9. maddesiyle anılan maddenin 3. fıkrasının (e) bendine "eşe" ibaresinden sonra gelmek üzere "ya da boşandığı eşe" ibaresi eklenmek suretiyle madde son şeklini almıştır.

Maddenin birinci fıkrasında; kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun temel şekli düzenlenmiş, ikinci fıkrasında; suçun cebir, tehdit veya hile ile işlenmesi ve üçüncü fıkrasında ise; altı bent hâlinde, suçun silahla, birden fazla kişi ile birlikte, kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle, kamu görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle, üstsoy, altsoy veya eşe ya da boşandığı eşe karşı, çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenmesi nitelikli hâller olarak yaptırıma bağlanmış, dördüncü fıkrasında; suçun netice sebebiyle ağırlaşmış hâline, beşinci fıkrasında; cinsel amaçla işlenen özgürlüğü kısıtlama suçuna yer verilmiş, altıncı fıkrasında ise; suçun işlenmesi amacıyla veya sırasında kasten yaralama suçunun sonucu itibarıyla ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi hâlinde, ayrıca bu suça ilişkin hükümlerin de uygulanacağı belirtilmiştir.

Bu suç tipi ile bireylerin hareket özgürlüğünün hukuka aykırı biçimde kaldırılması veya sınırlanması eylemleri cezalandırılmak istenmiştir. Nitekim bu husus madde gerekçesinde; "Bu suç ile korunan hukuki değer, kişilerin kendi arzusu ve iradesi çerçevesinde hareket edebilme hürriyetidir." şeklinde belirtilmiştir. Suçun maddi unsuru, kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır. Bu fiil, failin doğrudan doğruya veya dolaylı hareketleriyle ve çeşitli araçlar kullanılarak gerçekleştirilebilir. Sonuç ise mağdurun hareket etme ya da yer değiştirme özgürlüğünün kaldırılması biçiminde kendini gösterir.

Fail, kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılmasına yönelik fiili, doğrudan doğruya veya dolaylı hareketleriyle ve çeşitli araçlar kullanarak gerçekleştirebilir. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, serbest hareketli bir suç olduğundan, bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünün kaldırılması neticesini doğurabilecek her türlü hareket ile işlenebilecektir. Maddede sadece "bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakmak"tan söz edilmiş, fiilin işleniş şekli, yeri, zamanı ve süresi konusunda bir sınırlama yapılmamıştır. Bu nedenle suç mağdurun bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünün ihlal edilmesi sonucunun doğması kaydıyla, her zaman her yerde işlenebilir. Fiilin herkesin girebileceği bir yerde, özel, kapalı veya açık alanda gerçekleştirilmesinin yahut uzun veya kısa süreli olmasının bir önemi bulunmamaktadır. Suçun oluşması için mutlaka mağdurun bir yere kapatılmış olması gerekmeyip aleni bir yerde tutma veya böyle bir yere götürme hâlinde dahi diğer unsurlar da var ise kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu oluşacaktır. Kesintisiz bir suç olması sebebiyle suçun tamamlanma ve bitme zamanları farklı olabilmektedir. Mağdurun hürriyetinin kısıtlanması ile suç tamamlanır, ancak sona ermez. Mağdurun tekrar hürriyetine kavuştuğu an suçun sona erme zamanıdır. Suç tamamlandıktan sonra kısa sürede sona erdirilebileceği gibi günlerce de sürdürülebilir. Öte yandan özgürlükten yoksun bırakma kavramı, anlık olmayan bir süreyi zorunlu olarak içerdiğinden, suçun tamamlanması için fiil ile sonucun hukuken kabul edilebilecek bir zaman müddetince sürmesi gerekmektedir. Sürenin çok kısa olup olmadığı ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma niteliği taşıyıp taşımadığı, hareketin ağırlığı, önemi ve ciddiyeti ile birlikte hâkim tarafından değerlendirilip belirlenecektir. Sonuç ise, mağdurun bir yere gitme ya da bir yerde kalma özgürlüğünün kaldırılması biçiminde ortaya çıkmaktadır.

Suçun manevi unsuru; failin, mağduru şahsi özgürlüğünden yoksun bırakmaya yönelik hareketleri gerçekleştirmeyi bilmesi ve istemesi, yani genel kasttır. Kanun'un metni ve ruhundan anlaşılacağı üzere, suçun temel şeklinin oluşumu için saik (özel kast) aranmamıştır. Nitekim bu görüş öğretide (Kişilere Karşı İşlenen Suçlar, Çetin Özek-Sahir Erman, İstanbul 1994, s. 130; Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, Ayhan Önder, 4. Bası, İstanbul 1994, s. 31; Teorik-Pratik Ceza Hukuku, Durmuş Tezcan-Mustafa Ruhan Erdem-... Önok, Ankara 2008, s. 363; Ceza Hukuku Özel Hükümler, ... Emin Artuk-Ahmet Gökcen, Ankara 2018, Adalet Yayınevi, 17. Baskı, s. 368) ve yargısal kararlarda da (Ceza Genel Kurulunun 29.06.2010 tarihli ve 110-161, 23.01.2007 tarihli ve 275-9, 03.12.2002 tarihli ve 288-419 sayılı ile bu güne kadar süreklilik arz eden çok sayıdaki kararları) benimsenmiştir. Suçun oluşabilmesi için kişiyi hürriyetinden yoksun kılma yönündeki ihlalin hukuka aykırı olarak yapılması, diğer bir deyişle eylemde hukuka uygunluk nedenlerinin bulunmaması zorunludur. Hukuka aykırılık, öğretide genel olarak hukuk düzeninin izin vermediği hâlleri ifade etmektedir.

Uyuşmazlık konusunun açıklığa kavuşturulabilmesi için Türk Ceza Kanunu'ndaki tehdit ve cebir kavramları üzerinde durulmalıdır.

Türk Dil Kurumunun Büyük Türkçe Sözlüğüne göre, "gözdağı verme" anlamına gelen tehdit, bir kimsenin bir zarara veya kötülüğe uğratılacağının bildirilmesidir. Bu bildirimin sözlü olması mümkün olduğu gibi başka yollarla ve bu bağlamda davranışlar yoluyla da yapılması mümkündür. Bu nedenle tehdit suçu, söz, yazı veya herhangi bir işaretle işlenebilecek bir suç olup önemli olan gerçekleştirileceği belirtilen haksızlığın mağdurun bilgisine ulaştırılmasıdır (... Emin Artuk-Ahmet Gökcen-... Emin Alşahin-Kerim Çakır, Ceza Hukuku Özel Hükümler, Adalet Kitabevi, Ankara 2019, 18. Bası, s. 405).

Tehdidin, mağdurun iç huzurunu bozmaya, onda korku ve endişe yaratmaya objektif olarak elverişli olması yeterli olup saldırının kişinin veya başkasının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına, belirli bir ağırlıkta olmak kaydıyla malvarlığına veya bunlar dışındaki sair bir kötülüğe yönelik olması gereklidir. Suçun oluşabilmesi için de mağdurun iç huzurunun bozulup bozulmadığının veya mağdurun bundan korkup korkmadığının ayrıca araştırılmasına gerek yoktur. Önemli olan failin tehdidi oluşturan fiili korkutmak amacıyla yapmış olmasıdır (MAJNO, C. II, s. 127; ... Pulat Gözübüyük, Mukayeseli Türk Ceza Kanunu, 5. Bası, C. II, s. 517 ve 873).

Türk Dil Kurumunun Büyük Türkçe Sözlüğüne göre, "zor, zorlayış" anlamlarına gelen cebir ise; suç olarak düzenlendiği TCK'nın 108. maddesinin gerekçesinde "kişiye karşı fiziki güç kullanmak suretiyle, onun veya bir üçüncü kişinin iradesi ve davranışları üzerinde zecrî bir etki meydana getirilmesidir." şeklinde tanımlanmıştır.

Türk Dil Kurumunun Büyük Türkçe Sözlüğüne göre, "zor, zorlayış" anlamlarına gelen cebir ise; suç olarak düzenlendiği TCK'nın 108. maddesinin gerekçesinde "kişiye karşı fiziki güç kullanmak suretiyle, onun veya bir üçüncü kişinin iradesi ve davranışları üzerinde zecrî bir etki meydana getirilmesidir." şeklinde tanımlanmıştır.

Öte yandan kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun temel şeklinin oluşması için kast yeterli iken, maddenin beşinci fıkrasının uygulanabilmesi için failin "cinsel amaçla" hareket etmesi, başka bir anlatımla kastın yanında bu saikin de gerçekleşmesi gerekmektedir. Bu husus madde gerekçesinde de; "Suçun cinsel amaçla işlenmesi, söz konusu suç açısından failin güttüğü amaç itibarıyla ayrı bir nitelikli unsur oluşturmaktadır." şeklinde açıklanmıştır.

TCK'nın 109/5. maddesindeki düzenlemede belirtilen cinsel amaçtan maksat, failin eylemi işlerken cinsel arzularını tatmin gayesi ile hareket etmesidir. Amaçlanan cinsel davranışın gerçekleşip gerçekleşmemesi önemli değildir. Bunun dışında fail cinsel amacını gerçekleştirmiş ise ayrıca bu fiillerden de sorumlu tutulacaktır. Nitekim öğretideki görüşler de bu yöndedir (... Yaşar-Hasan Tahsin Gökcan-Mustafa Artuç, Yorumlu Uygulamalı Türk Ceza Kanunu, 2. Bası, Ankara-2014, Cilt: 3, s. 3753 vd; Veli Özer Özbek-... Nihat Kanbur-Koray Doğan-Pınar Bacaksız-İlker Tepe, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 8. Bası, Ankara, 2015, s. 417; Mahmut Koca-İlhan Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 2. Bası, Ankara, 2015, s. 403 vd.).

Failin iç dünyasını ilgilendiren cinsel amacın varlığı; olayın oluşum ve gelişimi, suçun işleniş şekli, olay sırasında failin söylediği sözler ve sergilediği davranışlar ile dış dünyaya yansıyan diğer tüm özellikler değerlendirilerek belirlenmelidir.

Bu aşamada TCK'nın 110. maddesinde düzenlenen etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanma şartları üzerinde durulması gerekmektedir.

Öğreti ve uygulamada; "Bir suçun işlenmesinden sonra failin, herhangi bir dış etken bulunmaksızın kendi hür iradesiyle, meydana gelen neticeyi ortadan kaldırmaya yönelik davranışlarına etkin pişmanlık" denilmektedir.

Bu aşamada TCK'nın 110. maddesinde düzenlenen etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanma şartları üzerinde durulması gerekmektedir.

Öğreti ve uygulamada; "Bir suçun işlenmesinden sonra failin, herhangi bir dış etken bulunmaksızın kendi hür iradesiyle, meydana gelen neticeyi ortadan kaldırmaya yönelik davranışlarına etkin pişmanlık" denilmektedir.

Türk Ceza Kanunu'nun kabul ettiği suç teorisi uyarınca, suçun kanuni tanımında yer alan unsurların gerçekleşmesiyle, ortaya cezalandırmayı gerektirir bir haksızlık çıkmakta ve kusurluluğu kaldıran bir sebebin bulunmaması hâlinde, fail hakkında bir ceza ya da güvenlik tedbirine hükmolunmaktadır. Fakat bazı hâllerde kanun koyucu, failin cezalandırılması için başka birtakım unsurların da bulunması veyahut bulunmamasını aramıştır. İşte haksızlık ve kusur isnadı dışında kalan bu gibi hususlar suçun unsurları dışında kalan hâller başlığı altında ele alınmaktadır. Bunlardan failin cezalandırılması için gerekli olanlara objektif cezalandırılabilme şartları bulunmaması gerekenlere ise şahsi cezasızlık sebepleri ya da cezayı kaldıran veya azaltan şahsi sebepler denilmektedir (Mahmut Koca-İlhan Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Seçkin Yayınevi, Ankara 2015, 8. Baskı, s. 351). Bu yönüyle etkin pişmanlık, cezayı kaldıran veya cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsi sebepler arasında yer almaktadır.

İşledikleri suç nedeniyle şahısların cezalandırılması kural olmakla birlikte, bir kısım şartların gerçekleşmesi durumunda kişi hakkında ceza davasının açılmasından, açılmış olan davanın devamından ve sonuçta ceza verilmesinden veya mahkûm olunan cezanın infazından vazgeçilmesi izlenen suç politikasının bir gereğidir. Bilindiği üzere suç, bir süreç içerisinde işlenmekte olup buna suç yolu ya da iter criminis denilmektedir. Bu süreçte fail, önce belli bir suçu işlemek hususunda karar vermekte, daha sonra bunun icrasına yönelik hazırlıkları yapmakta, son olarak icra hareketlerini gerçekleştirmektedir. Çoğu suç, fiilin icra edilmesiyle tamamlanırken, kanuni tarifte ayrıca bir unsur olarak neticeye yer verilen suçlarda, suçun tamamlanması için fiilin icra edilmesinden başka ayrıca söz konusu neticenin gerçekleşmesi de aranmaktadır. TCK'nın 36. maddesindeki "Gönüllü vazgeçme" düzenlemesi ile failin suç yolundan dönerek, suçun tamamlanmasını veyahut da neticenin gerçekleşmesini önlemesi; etkin pişmanlığa ilişkin düzenlemeler ile de, suç tamamlandıktan sonra hatasının farkına vararak nedamet duyup neden olduğu haksızlığın neticelerini gidermesi için teşvikte bulunulması amaçlanmıştır.

TCK'da etkin pişmanlık tüm suçlarda uygulanabilecek genel bir hüküm olarak değil, özel suç tipleri bakımından uygulanabilecek istisnai bir müessese olarak düzenlenmiştir. Etkin pişmanlık kurumu bazı suçlara ilişkin "Etkin pişmanlık" başlığıyla bağımsız bir madde hâlinde (TCK'nın 93, 110, 168, 192, 201, 221, 248, 254, 269, 274, 293), bazı suçlara ilişkin olarak ise söz konusu suç tipinin düzenlendiği maddenin bir fıkrası şeklinde (TCK'nın 184/5, 230/5, 245/5, 275/2, 275/3, 281/3, 282/6, 289/2, 297/4, 316/2) hüküm altına alınmıştır. Bu düzenlemelerin bir kısmında etkin pişmanlık nedeniyle failin cezasının bütünüyle ortadan kaldırılması, bir kısmında ise sadece belli oranda indirim yapılması öngörülmüştür.

Etkin pişmanlık, kanunun etkin pişmanlığa imkân tanıdığı her suç tipinde, o suçun karakterine uygun bir yapıya bürünmektedir (Yasemin Baba, Türk Ceza Kanununda Etkin Pişmanlık, Oniki Levha Yayınları, İstanbul 2013, s. 22). Ancak bu durum, etkin pişmanlık hükümleri arasında hiçbir ortak unsur olmadığı anlamına gelmemektedir. Gerek TCK'daki gerekse özel ceza kanunlarındaki etkin pişmanlık düzenlemeleri incelenip öğreti ile yerleşik yargısal kararlardaki görüşler birlikte değerlendirildiğinde etkin pişmanlığın unsurlarının;

1- Kanunda etkin pişmanlığa imkân tanıyan bir düzenleme bulunması,

2- Suçun tamamlanmış olması,

3- Failin kanunda öngörülen biçimde aktif bir davranışının gerçekleşmesi,

4- Failin bu davranışın iradi olması,

Şeklinde belirlenmesi mümkündür.

Etkin pişmanlığın uygulanabilmesi için öncelikle kanunda o suç ve faili bakımından buna imkân tanıyan özel bir hüküm bulunması gerekir. Her suç açısından etkin pişmanlığın uygulanması mümkün değildir. Esasen niteliği gereği her suç etkin pişmanlığa elverişli de değildir. Bir suç tipi bakımından kanunda etkin pişmanlık düzenlemesi öngörülmemiş ise kanunilik ilkesi uyarınca kıyas veya yorum yoluyla da olsa etkin pişmanlık uygulanamaz. Örneğin TCK'nın 168. maddesinde malvarlığına yönelik bazı suçlar bakımından etkin pişmanlık düzenlemesi öngörüldüğü hâlde suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi suçu maddede sayılmadığından, bu suç açısından anılan maddenin uygulanması mümkün değildir.

Etkin pişmanlık hükmünün uygulanabilmesi için suçun tamamlanmış olması gerekir. Teşebbüs aşamasında kalan suçlar bakımından etkin pişmanlıktan söz edilemez ancak şartları var ise gönüllü vazgeçme gündeme gelebilir.