muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/246, Karar No: 2023/582, Tarih: 08.11.2023

Hâkim ve mahkeme kararlarına karşı kabul edilmiş olan kanun yollarına Cumhuriyet savcılıkları da başvurabilir. Cumhuriyet savcılığı, sanık aleyhine olduğu gibi lehine de kanun yollarına başvuru yapabilmektedir(m.260). Savcılık makamı, görevinin gereği olarak, mahkemenin kanunu doğru uyguladığını gözetmek zorundadır. Cumhuriyet savcısı, burada son kararı değerlendirecek ve kanun yolu davası açıp açmamak hususunda bir takdirde bulunacaktır.

Cezayı aleyhe değiştirme yasağı öğreti ve uygulamada; “İstinaf ya da temyiz kanun yoluna yalnızca sanık veya müdafii ya da sanık lehine Cumhuriyet savcısı veya sanığın eşi ya da yasal temsilcisi tarafından başvurulduğunda hükümde yaptırımın türü ve ağırlığı bakımından sonucu sanığın aleyhine ağırlaştırıcı, diğer bir anlatımla aleyhe sonuç verici düzeltmelerin yapılamaması veya kurulacak yeni hükümdeki cezanın sanığın aleyhine olarak ilk hükümden daha ağır olamaması” şeklinde tanımlanmaktadır.

Cezayı aleyhe değiştirme yasağı, hükmün istinaf ya da temyiz incelemesine başlarken, bakış açısını belirleyen bir usul kuralı olduğu gibi, bozmadan sonraki aşamada da ceza miktarının sınırını belirleyen bir yargılama ilkesidir. Bu sebeple istinaf veya temyiz incelemesinde öncelikle kanun yoluna ilişkin başvurunun lehe veya aleyhe mi olduğu tespit edilip, inceleme buna göre yapılmalı ve sanık lehine tecelli eden bir hatanın doğuracağı hukuki neticeler aleyhte başvuru bulunmadıkça değiştirilmemelidir.

Latince 'Reformatio in pejus' olarak adlandırılan, öğreti ve uygulamada ise, 'Lehe kanun yolu davası üzerine hükmü aleyhe değiştirmeme, aleyhe bozmama zorunluluğu, aleyhe düzeltme yasağı, yaptırım ve sonuçlarını aleyhe kötüleştirememe ya da ağırlaştıramama kuralı, aleyhe bozma yasağı' olarak ifade edilen bu ilkenin amacı; hükmün aleyhine bozulabileceğini düşünen sanığın bazı davalarda istinaf ya da temyiz kanun yoluna başvurmaktan çekinmesinin önüne geçmek ve kanun yoluna başvurma hakkını daha özgürce kullanabilmesini sağlamaktır.

Bu açıklamalar ve yasal düzenlemeler ışığında;

Sonuç olarak; 20.07.2016 tarihi itibariyle, istinaf mahkemelerinin uygulamaya girmesiyle birlikte artık adlî yargıda, üç aşamalı yargılama sistemine geçilmiştir. Bu kapsamda, öncelikle ilk derece mahkemesinde bir yargılama yapılarak karar verilmesi, ardından kanun yollarına başvurma hakkına sahip olanların süresi içinde istinaf isteminde bulunmaları halinde bölge adliye mahkemesinde hem maddi hem de hukuki denetim olarak istinaf incelemesinin yapılması, son olarak da yine süresi içerisinde kanun yollarına başvurma hakkına sahip olanların temyiz sebeplerini gösterir dilekçe vermeleri halinde Yargıtay’da temyiz incelemesinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu aşamalardan biri, usul hukukuna uygun bir şekilde sonlandırılmadan bir sonraki aşamalara geçilemeyeceği de hukuken şüpheye yol açmayacak şekilde açıktır.

Somut olay irdelendiğinde;

Somut olay irdelendiğinde;

İtiraza konu edilen sanıklar . ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... hakkında ilk derece mahkemesince Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etmeye yardım suçundan verilen mahkumiyet kararlarına karşı ilk derece Cumhuriyet savcısı tarafından aleyhe istinaf başvurusunda bulunulmadığı; yine itiraza konu olan sanıklar ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... hakkında ilk derece mahkemesince Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etmeye yardım suçundan verilen mahkumiyet kararları ile sanık ... hakkında ilk derece mahkemesince TCK'nın 309 maddesi yönünden beraat kararına karşı ise ilk derece Cumhuriyet savcısının hiç istinaf başvurusunda bulunmadığı görülmektedir.

Bu kapsamda, bir bütün halinde hareket eden, kovuşturma aşamasında iddia makamı görevini yerine getirip gerek görmesi halinde leyh ve aleyhe kanun yollarına başvurma yetkisi bulunan Savcılık kurumunun, ilk derece yargılaması üzerine bir yukarıda isimleri belirtilen sanıklar aleyhine ya da hiç bir şekilde istinaf başvurusunda bulunmaması halinde, özellikle hükmü aleyhe değiştirmeme, aleyhe bozmama zorunluluğu, aleyhe düzeltme yasağı, yaptırım ve sonuçlarını aleyhe kötüleştirememe ya da ağırlaştıramama kuralı, aleyhe bozma yasağı olarak ifade edilen ilkenin amacı da gözetildiğinde; bölge adliye Cumhuriyet savcısının artık bu sanıklar yönünden bölge adliye mahkemesince kurulan hükümleri temyiz davasına konu etmesi mümkün bulunmamaktadır. Bu nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının bu yöndeki itirazın reddine yönelik karar verilmiştir.

2) Bir kısım sanıklar yönünden Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet savcısının temyiz talebinin bulunup bulunmadığına yönelik itirazın incelenmesinde;

Somut uyuşmazlığı oluşturan tartışmanın konusunu; “bir kısım sanıklar yönünden bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet savcısının temyiz talebinin bulunup bulunmadığı” hususu oluşturmaktadır.

Dosya kapsamının incelenmesinde;

Sanıklar ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... hakkında anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs suçundan verilen mahkumiyet hükümleri ve sanıklar ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... hakkında ilk derece mahkemesince TCK'nın 311 ve 312 maddeleri yönünden ceza verilmesine yer olmadığına ve TCK'nın 314/2 maddesi yönünden beraat kararları ile sanık ... hakkında ilk derece mahkemesince TCK'nın 311 ve 312, 314/2 maddeleri yönünden beraat kararları hakkındaki temyiz isteminin reddine dair kararlara yönelik Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet savcısının temyizinin bulunmadığı belirlenmiştir.

Bu nedenlerle, usul ve yasaya uygun olan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazının kabulüne karar verilmesi kanaatine varılmıştır.'' şeklinde açıklanan gerekçeyle itirazın kısmen yerinde görülmediğinden bahisle Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

III. UYUŞMAZLIK KAPSAMI VE KONUSU

İnceleme; sanıklar ..., ... ve ... hakkında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının kısmen reddine karar verilen bölümüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; İlk Derece Mahkemesinde yapılan yargılama sonucunda kurulan hükme yönelik Cumhuriyet savcısının istinaf başvurusunda bulunmaması durumunda Bölge Adliye Mahkemesince verilecek hükmü Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet savcılığının temyiz etmeye hakkı bulunup bulunmadığının belirlenmesine ilişkindir.

IV. OLAY VE OLGULAR

Kars 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 08.02.2018 tarih ve 59-49 sayılı kararının, Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesinin 19.04.2019 tarihli ve 418-608 sayılı kararı ile aynı mahkemenin 02.11.2017 tarihli ve 46-162 sayılı kararının ise Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesinin 04.04.2019 tarihli ve 194-926 sayı ile bozulması üzerine, bozulan dosyaların birleştirilmesi sonucu yeniden yapılan yargılama sonucunda Kars 2. Ağır Ceza Mahkemesince 24.02.2020 tarihli ve 417-131 sayılı kararla sanıklar ..., ... ve ...’ın TCK'nın 309/1, 3713 sayılı Kanun'un 5/1, TCK'nın 39/1-2,c, 62, 53, 58/9, 63 maddeleri gereğince mahkûmiyetlerine, sanık ...’in ise beraatine karar verilmiş, bu karara karşı bir kısım sanıklar yönünden Cumhuriyet savcısınca, katılanlar TBMM ve Cumhurbaşkanlığı vekilleri ile sanıklar ve müdafilerince istinaf başvurusunda bulunulmuş, Cumhuriyet savcısınca verilen istinaf dilekçesinde;

''...Kars 2. Ağır Ceza Mahkemesinin Kars ilinde 15 Temmuz 2016 tarihinde meydana gelen darbe teşebbüsüne ilişkin eylemlere yönelik olarak yapmış olduğu yargılama neticesinde vermiş olduğu 24/02/2020 gün ve 2019/417 Esas ve 2020/131 Karar sayılı karar ile tüm dosya kapsamı bir bütün olarak ele alındığında yapılan değerlendirme neticesinde ; Uzman çavuş ve asteğmen olan, Anayasayı İhlal suçuna yardım etme kapsamında cezalandırılan sanıklar..., ..., ...,...,..., ..., ..., ..., ..., ... ve ..., ...,..., ... ve ... açısından yapılan değerlendirme: Aynı dosya kapsamında aynı ya da benzeri eylemler ile yer alan yukarıda isimleri belirtilen sanıklardan tek farkı rütbesi olan ve olay tarihinde rütbe itibariyle askeriyede uzman onbaşı olarak görevini ifa eden sanıkların mahkemece yapılan yargılama neticesinde yaşları, mesleki bilgi ve tecrübeleri, olayın gerçekleştiği yer ve zaman itibariyle verilen emrin, hizmete ilişkin olmadığını ve amirin emrinin adli ve askeri bir suç maksadını ihtiva eden bir fiile müteallik olduğunu bilebilecek durumda olmadıkları kanaatine varılarak sanıkların eylemlerinin bir bütün olarak TCK'nın 309/1 maddesi kapsamında Anayasal Düzeni Ortadan Kaldırmaya Teşebbüs Etme suçuna yardım etmek suçunu oluşturduğu kabul edilmiş ancak sanıkların TCK'nın 30/3 maddesi kapsamında ceza sorumluluğunu kaldıran neden olarak TCK'nın 24/1-4 maddesinde yer alan "yerine getirilmesi görev gereği zorunlu bir emrin uygulanması" nedenine ait koşulların gerçekleştiği hususunda kaçınılmaz bir hataya düştükleri değerlendirilerek sanıkların CMK'nın 223/3-d maddesi uyarınca kusurluluğu ortadan kaldıran hataya düşmeleri nedeniyle sanıklar hakkında ceza verilmesine yer olmadığına dair karar verilmiştir. Bu karar kendi içerisinde çelişkili ve hukuka aykırıdır.Şöyle ki;Bir uzman çavuş ile bir uzman onbaşı arasında hem askeriyenin iç işleyişinde hem de dış dünya açısından diğer rütbeler açısından gözetilmesi gerekecek nitelikte bir fark yoktur. Bu ve benzeri dosyalardaki beyanlara da bakıldığı zaman bu iki rütbenin askeri personeller tarafından dahi karıştırıldığı ortadadır. Normal görevi askerlik olmayan bir asteğmenin cezalandırılıp uzman onbaşının hata hükümlerinden yararlandırılması da hukuka aykırıdır. Ayrıca tanklarda herhangi bir arıza bulunmamasına rağmen arıza flamasını çekerek komutanlarının emirlerini yerine getirmeyen sanıklar ...,... ve ... açısından bir parantez açmak gerekirse olayın gerçek yüzü ortaya çıktıktan sonra sanıkların komutanlarının vermiş olduğu emire uymayarak tankın arızalandığını bahane ederek emirleri yerine getirmedikleri tespit edilmiştir.Dosya kapsamında yargılanan sanıkların eylemlerinin değerlendirilmesinde sanıkların rütbelerinin değil eylemlerinin niteliğinin değerlendirilmesi gerektiği açıktır

...,... ve ... açısından bir parantez açmak gerekirse olayın gerçek yüzü ortaya çıktıktan sonra sanıkların komutanlarının vermiş olduğu emire uymayarak tankın arızalandığını bahane ederek emirleri yerine getirmedikleri tespit edilmiştir.Dosya kapsamında yargılanan sanıkların eylemlerinin değerlendirilmesinde sanıkların rütbelerinin değil eylemlerinin niteliğinin değerlendirilmesi gerektiği açıktır. Tüm bu nedenler ile darbeci komutanları tarafından verilen aynı ya da benzer eylemleri gerçekleştiren bir uzman onbaşının yaşı, mesleki bilgi ve tecrübesi, olayın gerçekleştiği yer ve zaman itibariyle verilen emrin, hizmete ilişkin olmadığını ve amirin emrinin adli ve askeri bir suç maksadını ihtiva eden bir fiile müteallik olduğunu bilebilecek durumda olmadığı değerlendirilirken uzman onbaşı olan sanık ile aynı emir doğrultusunda dışarıya çıkan,aynı ya da benzeri eylemleri gerçekleştiren bir uzman çavuşun ya da normal mesleği askerlik olmayan bir asteğmen'in eylemini gerçekleştirdiği yer ve zaman ile sahip olduğu iletişim imkanları nazara alındığında olayın gerçek mahiyetini bilmemesinin mümkün olmamasının, rütbesi ve ya mesleki ve hayat tecrübesi itibariyle verilen emirlerin hizmete müteallik olup olmadığını bilebilecek ve sorgulayabilecek durumda olmasının kabulü ile darbe kastının bulunduğu değerlendirilerek cezalandırılması hukuka ve hakkaniyete aykırıdır. Bu rütbeler arasında ki mahkeme tarafından yapılan değerlendirmede yer alan çelişkilerin giderilmesi gerektiği ve eylemlerine yönelik hüküm kurulması gerektiği açıktır. Diğer şahıslar açısından ise mahkeme kararı yerinde görülmüş olup lehe ya da aleyhe istinaf yoluna gidilmeyecektir.

Sonuç ve Talep : Usul ve esas yönünden Kanun'a aykırı bulunduğundan kararın istinâfen kaldırılması arz olunur.'' ibarelerine yer verilmiş, dilekçe içeriğine göre itiraz kapsamında yer alan sanıklardan..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... hakkında lehe başvuruda bulunulduğu, itiraz kapsamında yer alan diğer sanıklar hakkında ise istinaf başvurusunda bulunulmadığı anlaşılmıştır. Erzurum Bölge Adliye Mahkemesince 6. Ceza Dairesi 24.02.2020 tarih ve 863-32 sayı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bu karar da sanıklar ve müdafileri ile katılan vekillerinin yanında Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet savcısınca temyiz edilmiş, dilekçe içeriğinde yer alan ''...Temyiz Nedenleri: İlk derece mahkemesince sanıklar..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... hakkında Anasayal Düzeni Ortadan Kaldırmaya Teşebbüs Etme Suçuna yardım eden sıfatıyla mahkumiyet kararı, sanıklar Ozan Gürbülak, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... hakkında Anayasal Düzeni Ortadan Kaldırmaya Teşebbüs Etme Suçundan ceza verilmesine yer olmadığına dair karar ve sanık ... hakkında Anayasal Düzeni Ortadan Kaldırmaya Teşebbüs Etme suçundan beraat kararı verilmiştir.

Sanıklar hakkında ilk derece mahkemesince verilen hükümlere yönelik yapılan istinaf incelemesi neticesinde, Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesince yukarıda isimleri belirtilen sanıklar hakkında istinafın esastan reddine karar verilmiştir ancak verilen karar usul ve yasaya aykırıdır.

Şöyle ki; sanıkların dosya kapsamında işledikleri sabit olan eylemleri nazara alındığında Anayasal Düzeni Ortadan Kaldırmaya Teşebbüs Etme Suçunu aslı fail olarak işledikleri sabittir.

Sanıklar hakkında ilk derece mahkemesince verilen hükümlere yönelik yapılan istinaf incelemesi neticesinde, Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesince yukarıda isimleri belirtilen sanıklar hakkında istinafın esastan reddine karar verilmiştir ancak verilen karar usul ve yasaya aykırıdır.

Şöyle ki; sanıkların dosya kapsamında işledikleri sabit olan eylemleri nazara alındığında Anayasal Düzeni Ortadan Kaldırmaya Teşebbüs Etme Suçunu aslı fail olarak işledikleri sabittir.

Anayasal Düzeni Ortadan Kaldırmaya Teşebbüs Etme Suçuna ilişkin planlama, hazırlık ve icra organizasyonundan haberdar olmak suretiyle darbeye teşebbüs suçunu sevk ve idare edenler tarafından verilen emirleri/görevleri kabullenerek ülke çapındaki icra hareketleri ile illi bir değer taşıyan, bulunduğu mahal ve konumuna uygun, amaca hizmet eden ve katkı sunan suçun icrasında üstlendiği rol ile suçun icrasına ilişkin etkin ve fonksiyonel katkısı göz önünde bulundurulduğunda, icra aşamasına geçerek amaç suç yönünden somutlaştığında ve elverişliliğinde tartışma bulunmayan fiil üzerinde ortak hakimiyet tesis ettiği anlaşılan sanıkların TCK'nın 37. maddesi kapsamında "asli fail" olarak kabul edilmesi gerektiği ve Anayasal Düzeni Ortadan Kaldırmaya Teşebbüs Etme Suçu üzerinde doğrudan hakimiyet kurdukları anlaşıldığından Anayasal Düzeni Ortadan Kaldırmaya Teşebbüs Etme Suçundan ayrı ayrı mahkumiyetlerine karar verilmesi gerekirken sanıklar hakkında verilen beraat, ceza verilmesine yer olmadığına dair karar ve Anayasal Düzeni Ortadan Kaldırmaya Teşebbüs Etme Suçuna Yardım Etme Suçundan kurulan hükümler usul ve yasaya aykırı görülmüştür.

Sonuç ve Talep: Açıklanan nedenlerle Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesi'nin 13/01/2021 gün ve 2020/863 Esas ve 2021/32 Karar sayılı kararın sanıklar .., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... aleyhine temyizen bozulması arz ve talep olunur.'' şeklindeki gerekçelerden hükmün itiraz kapsamında yer alan tüm sanıklar bakımından aleyhe temyiz edildiği anlaşılmıştır.

Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığının temyiz talebi Özel Daire tarafından İlk Derece Mahkemesi kararına yönelik Cumhuriyet savcılığınca bir kısım sanıklar bakımından aleyhe istinaf edilmediği, bir kısım sanıklar bakımından ise herhangi bir istinaf talebinde bulunulmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı yukarıda ayrıntısı açıklanan gerekçeyle söz konusu karara itirazda bulunmuştur.

V. GEREKÇE

A. İlgili Mevzuat ve Öğretide Uyuşmazlık Konusuna İlişkin Görüşler

V. GEREKÇE

A. İlgili Mevzuat ve Öğretide Uyuşmazlık Konusuna İlişkin Görüşler

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesinde hüküm altına alınan "Adil yargılanma hakkı" hukukun üstünlüğü ile adalete erişimi koruyan ve kişilerin ceza muhakemesinin ilk aşaması olan soruşturmanın başından itibaren açık ve adil bir şekilde yargılanmalarını teminat altına alan mutlak bir hak olup kişilerin hukuk devleti kuralları içinde makul sürede yargılanmasını öngörür. Adil yargılanma hakkı hukuk devleti ilkesinin bir gereği olup bireyler için bir hak, devlet için ise bir görevdir. Adil yargılanma hakkının amacı, yargılamanın doğru, hakkaniyete uygun ve adil bir biçimde yerine getirilmesini sağlamaktır.

Adil yargılama, ceza muhakemesi hukukunda, sanığa ve mağdura tanınan hakların tümü ve insan hakları ihlal edilmeden yapılan yargılama olarak tanımlanmakta olup soruşturma ve kovuşturma evrelerinin tamamında geçerli olan bir hak olarak karşımıza çıkmaktadır. Daha önce soruşturma veya kovuşturmaya tabi tutulmuş olan bireyin, aynı fiilden dolayı tekrar soruşturmaya veya kovuşturmaya tabi tutulması ve hatta buna tabi tutulabileceği endişesi taşıması adil yargılanma hakkı ilkesine aykırılık oluşturmaktadır. Adil yargılanma hakkının bir uzantısı olan adalete erişim bir hak olarak kabul edilmektedir (Coulon, Jean-Marie/Roche, Marie-Anne Frison: 'Le Droit D’Accès à la Justice', Sous La Direction de Rémy Cabrillac/Marie-Anne Frison-Roche ve Thierry Revet, Les Libertés et Droits Fondamentaux, Dalloz, Paris 2001, s.437 vd.). Adalete erişim konusundaki bir çalışmada, yeni yasa, yeni yargıç ve yeni yargı etiğine dikkat çekilmektedir (Coulon, Jean-Marie/Roche, Marie-Anne Frison, 2001, s.438, dipnot:1’de, E.Michelet: Nouveau Code, Nouveau Juge, Nouvelle Éthique, in Mélanges R.Perrot, Dalloz, 1996, pp.277-297.). Adalete erişim bir hak olduğu için, bu hakkın kullanımı yoluyla yasanın yorumu, anlaşılabilirliği ve dolayısıyla yararlanılabilirliği sağlanmakta, içtihatlar bu şekilde oluşmaktadır. Adalete erişim hakkı, yargıya başvurma (dava açma), güvence oluşturan yasa yollarına başvurma ve yargı kararının uygulanmasının sağlanmasını isteme haklarını güvenceye almaktadır (Coulon, Jean-Marie/Roche, Marie-Anne Frison, 2001, s.446-449.). Temyiz yasa yolu, erişim hakkının adli yargıda zirveye ulaşmasını sağlamaktadır.

Yargılama makamlarının verdikleri kararlarda bir aykırılık veya yanılma olması durumunda bu hataları giderme yetkisi "kanun yolu" adı verilen denetim ile sadece yargılama makamları tarafından yapılabilir. Kanun yolu, aykırılıkları gidermek ve isabetli karar verilmesini sağlamak bakımından, sanık ve katılan için olduğu kadar toplum için de büyük bir teminat olduğundan, bir insan hakkıdır (Feridun Yenisey - Ayşe Nuhoğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku, 5. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2017, s. 859, 860).

Bu anlayışa paralel olarak, Anayasa’nın 36. maddesinde, herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu vurgulanmış, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesinde de yargılamada sanığa tanınması gereken asgari haklar belirtilerek adil yargılanma hakkının kapsamı belirlenmiştir.

Aynı şekilde, 25.03.2016 tarihi itibarıyla iç hukukumuzun bir parçası hâline gelen Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) Ek 7 numaralı Protokolü’nün "Cezai Konularda Temyiz Hakkı" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasında;

"Mahkeme tarafından ceza gerektiren bir suç nedeniyle mahkûm edilen herkes, mahkûmiyetinin veya hükmolunan cezanın yüksek bir mahkeme tarafından yeniden incelenmesini sağlama hakkına sahiptir. Bu hakkın kullanımı, kullanımın dayanakları dâhil kanunla düzenlenir." hükmüyle ilgili kişinin hakkında kurulan hükmü daha yüksek bir mahkemeye inceletme hakkının bulunduğu belirtilmiştir.

07.10.2004 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'un 25 ve geçici 2. maddeleri uyarınca kurulan bölge adliye mahkemeleri, 07.11.2015 tarihli ve 29525 sayılı Resmî Gazete'de ilan edildiği üzere 20.07.2016 tarihinde tüm yurtta göreve başlamıştır. Bölge adliye mahkemelerinin faaliyete geçmesiyle birlikte istinaf kanun yolu uygulamaya girmiş, böylece ülkemizde fiilen üç dereceli yargı sistemine geçilmiştir. İstinaf, ilk derece mahkemelerinin henüz kesinleşmemiş hükümlerinin hem maddi hem de hukuki yönden denetlenmesi için kabul edilmiş olan olağan bir kanun yolu olup ikinci derecedir. 5235 sayılı Kanun'un 3. maddesinde de istinaf incelemesi yapacak olan bölge adliye mahkemelerinin “adli yargı ikinci derece mahkemeleri” olduğu açıkça belirtilmiştir. İstinaf kanun yolunda ilk derece mahkemesinin hükmü, hem delillerin tespiti, değerlendirilmesi ve sübut konusundaki hatalar yönünden hem de sabit kabul edilen olaylara hukuk normları uygulanırken hata yapılıp yapılmadığı yönünden incelenir.

1412 sayılı CMUK'da ise olağan kanun yolları olarak itiraz ve temyize yer verilmişken, 5271 sayılı CMK'da itiraz, istinaf ve temyiz olağan kanun yolları olarak düzenlenmiştir.

Kesinleşmemiş kararlara karşı başvurulan olağan kanun yollarından olan itiraz incelemesinde de hem maddi hem de hukuki sorun incelenir. İtiraz, hâkim kararları ile kanunun gösterdiği hâllerde mahkeme kararlarına karşı başvurulan bir kanun yolu olup kararına itiraz edilen hâkim veya mahkeme itirazı yerinde görürse kararı düzeltir. İstinaf kanun yolunda ise kararı veren ilk derece mahkemesi istinaf istemini yerinde görse bile bu kararını düzeltemez.