muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2015/18428, Karar No: 2016/21709, Tarih: 06.12.2016

HMK.’un 297. maddesinde de, verilecek hükümde tarafların iddia ve savunmalarının özetinin, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususların, çekişmeli vakıalar hakkında toplanan delillerin, delillerin tartışılması ve değerlendirilmesinin, sabit görülen vakıalarla bunlardan çıkarılan sonuç ve hukuki sebeplerin yer alması gerektiği açıkça vurgulanmıştır. Kararın gerekçesinde maddi olay saptanmalı, hukuki niteliği ve uygulanacak hukuki kurallar belirlenmeli, bu konuda gerekli inceleme ve delillerden sözedilmeli, hukuk kuralları somut olaya uygulanmalı ve sonunda hüküm kurulmalıdır. Maddi olgularla hüküm fıkrası arasındaki hukuki bağlantı da ancak bu şekilde kurulabilecek, ayrıca yasal unsurları taşıyan bu gerekçe sayesinde, kararların doğruluğunun denetlenebilmesi mümkün olacaktır.

Somut uyuşmazlıkta davacı fazla mesai ücreti genel tatil ücreti, hafta tatili ücreti ve izin ücreti alacaklarını da istemiş olup, mahkemece bu alacakların reddedilme gerekçesi kararda tartışılmamıştır. Gerekçesiz karar yazılması, adil yargılanma hakkının ihlalidir.

2- Esas açısından;

Taraflar arasında davalılar arasındaki alt işveren üst işveren ilişkisinin muvazaalı olup olmadığı noktasında uyuşmazlık bulunmaktadır.

Uyuşmazlığın çözümü için davalı şirketlerin hukuki statülerinin ve kuruluşlarının incelenmesi gerekir. Davalı ... Telekomünikasyon A.Ş. haberleşme iş kolunda faaliyet göstermekte olup, bu faaliyet içinde yer alan çağrı hizmetlerini, davalı ... şirketi kurulmadan önce de dışardan hizmet alımı ile yapmakta idi. Aldığı bu işte asıl işi verdiği için, emsal kararlarda bu hizmet alımında çalıştırılan işçiler başlangıçtan itibaren ... şirketinin işçisi kabul edilmiştir. Davalı ... Şirketi Kasım 2007 tarihinde davalı ... Telekomünikasyon Şirketi tarafından çağrı hizmetleri faaliyetlerini yürütmek için kurulmuş ve çağrı hizmeti Türk Telekomünikasyton şirketi tarafından bu tarihten sonra dışardan değil, kurulan davalı... şirketinden alınmıştır(09.12.2013 gün ve 2011/42438 E, 2013/32139 K.). Asıl iş olması ve aynı iş kolunda olması nedeni ile de Emsal kararlar (16.05.2012 Gün, 2012/11821 Esas, 2012/17360 Karar) ve aynı yönde Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin (03.11.2011 Gün, 2011/1609 Esas, 2011/3808 Karar) sayılı kararlarında muvazaa kabul edilmiştir. Ancak kurulan şirketin “...mazlık çıkartılması üzerine, Dairemizin 05.07.2012 gün, 2012/18727 Esas, 2012/26716 Karar sayılı kararıyla sonuçlandırılmış ve “….Türk Telekom A.Ş. ile ... Rehberlik ve Müşteri Hizmetleri arasında imzalanan Çağrı Merkezi İletişim sözleşmesine göre danışmanlık, rehberlik ve çağrı merkezi işinin yapılıyor olması, çağrı merkezi hizmetinin telekomünikasyon hizmeti dışında kalan ve bu sektöre özgü olmayan bir hizmet türü olması gibi hususlar dikkate alındığında, mahkeme kararının bozularak, şirkete ait belirtilen iş yerinde yapılan işlerin İşkolları Tüzüğünün 17 sıra numaralı “... iş koluna girdiğinin tespiti ile” davanın reddine karar verilmiştir.

Öncelikle belirtmek gerekir ki, davalı ... Telekomünikasyon A.Ş. asıl işi kapsamında olan çağrı merkezi hizmetini yürütmek için diğer davalı şirketi korumuş ve asıl işin bir bölümünü şirket kurmak sureti ile devretmiştir. Davalı ... şirketi yeni bir iş kolu tespit edilene kadar diğer davalı ... Telekomünikasyon A. Şirketinin iş koluna tabi olacağı açıktır. Bu durumda davalı ... Telekom A. Şirketi işçileri olup, asıl işin bir bölümünün devri ile Assitt şirketine devredilen işçilerin sendika üyesi iseler Türk Telekomünikasyon Şirketi ile sendika arasına Toplu İş Sözleşmesinden yararlanacakları açıktır. Sendika üyesi devredilen işçilerin Toplu İş Sözleşmesinden yararlanmaları, iş kolunun değişmesi üzerine, farklı iş kolunda örgütlenen sendikanın Toplu İş Sözleşmesi imzalaması, işçinin farklı iş kolundaki sendikaya üye olması halinde sona erecektir. İşçi sendika üyesi olmadığı takdirde ise önceki Toplu İş Sözleşmesi hükümleri hizmet akti olarak yenisi imzalanıncaya kadar devam edecektir. Kısaca davacı işçi ... şirketine devredilse bile işkolu tespitinin değişmesi kararının kesinleşmesini, takiben bu işyerinde Toplu İş Sözleşmesi imzalanıncaya kadar Türk Telekomünikasyon şirketinin taraf olduğu Toplu iş Sözleşmesinden yararlanacaktır. Ayrıca emsal kararlarda çağrı hizmetini kurduğu şirkette alan .... iş kolu tespiti kararına kadar ki doğan alacaklardan sorumlu tutulmuştur.

... kayıtları ve dosya içeriğine göre davacının hizmet süresi 18.01.2010-25.06.2012 arası olduğu dikkate alındığında 05.07.2012 tarihinden önceki çalışması için davalılar arasında muvazaanın kabul edildiği, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin (16.05.2012 Gün, 2012/11821 Esas, 2012/17360 Karar) ve aynı yönde Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin (03.11.2011 Gün, 2011/1609 Esas, 2011/3808 Karar) göz önünde bulundurularak davalılar birlikte sorumlu tutulmalıdır. Ancak davacının Türk Telekomünikasyon A.Ş.nin taraf olduğu ve işyerinde uygulanan Toplu İş Sözleşmesinin diğer tarafı sendikaya üye olup, olmadığı, dayanışma aidatı ödeyip ödemediği, sendika üyeliğinin davalılara bildirilip bildirilmediği araştırılmış değildir. Davacının Toplu İş Sözleşmesinden kaynaklanan fark alacakları yönünden belirtilen konularda araştırma yapılmalı ve sonucuna göre karar verilmelidir. Diğer taraftan ... şartları yönünden sendika üyesi olsun olmasın tüm işçiler yararlanacağından yıllık ücretli izin süresinin Toplu İş Sözleşmesinde daha fazla belirlenmesi halinde davacının bu izin süresine göre izin alacağının olup olmadığı da incelenmelidir. Eksik inceleme ve hatalı gerekçe ile karar verilmesi hatalıdır.

F) Sonuç:

Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı nedenlerden dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 06.12.2016 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2023/3192, Karar No: 2024/1465, Tarih: 30.04.2024

**3. Hukuk Dairesi         2023/3192 E.  ,  2024/1465 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Sulh Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen istirdat davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; davacı şirketin tedarik ettiği akaryakıtı depolamak ve daha sonra bayilerine dağıtabilmek amacıyla 26.03.2009 yılında davalı idare ile imzaladığı kullanma izin sözleşmesi ile 226,55 m² kumluk ve 1.750,58 m² deniz alanını kullandığını, davalı idarenin kullanma izin sözleşmenin 5 inci maddesinde belirtilen hasılat payı düzenlemesine atıfta bulunarak şirkete gönderdiği yazı ile hasılat tutarının bildirilmesini talep ettiğini, şirket tarafından bu şekilde talepte bulunulamayacağı belirtilerek hasılat miktarını belirten mali müşavir raporunun davalı idareye gönderildiğini, davalı idare tarafından gecikme faizi ile birlikte 354.897,86 TL ödenmesi gerektiğinin ve ödemenin zamanında yapılmaması durumunda sözleşmenin feshedileceğini ihtar edildiğini, bu yazı üzerine ticari faaliyete devam edebilmek için bildirilen hesaba 361.089,35 TL ödendiğini ancak hasılat payı adı altında bedel tahsil edilmesinin hukuka aykırı olduğunu, söz konusu alanda bir tesis bulunmadığını, boruların tesis sayılamayacağını, ayrıca hesaplamanın yanlış yapıldığını beyan ederek; fazlaya dair hakları saklı kalmak üzere, ödemenin 10.000,00 TL'lik kısmının ödeme tarihinden işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idareden istirdadını talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; davanın zamanaşımına uğradığın, kullanma izni sözleşmesinin 5. maddesinin (B) bendinde; kullanıma izin verilen taşınmaz alanı üzerinde yapılacak tesisin bizzat izin sahibince işletilmesi halinde, bu tesisin işletilmesinden elde edilen toplam yıllık hasılatın %1'i oranında pay alınacağının düzenlendiğini, kullanma izni verilen alan üzerinde bulunan boru hattı ve şamandıra sisteminden dolayı bir gelir elde edilmediği iddia edilmekte ise de, kurulan boru hattı ile şamandıra sisteminin mülkiyeti davacı şirkete ait 3757 parsel nolu taşınmaz üzerindeki depolama tesisinin ayrılmaz bir parçası olduğunu, hasılat payı talebinin hukuka uygun olduğunu, davanın belirsiz alacak davası şeklinde açılamayacağını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARI

III. MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesinin14.11.2017 tarihli ve 2017/1220 E., 2017/1520 K. sayılı kararıyla; davacının kıyı sahil şeridine inşa ettiği borular ve şamandıra sistemi ile kıyı iç kesiminde kendi mülkiyetinde bulunan depolara akaryakıt taşıdığı, kiralanan alanın petrolün deniz yoluyla sevkiyatı için zorunlu olduğu, bu durumda depolar ile kiralanan alanda kalan boruların işin mahiyeti gereği bütünlük arz ettiği, kiralanan alanda işletme bulunmadığı savunmasına itibar edilmeyeceği, her iki tarafı bağlayan sözleşme hükmü doğrultusunda hasılat payı ile gecikme zammı hesaplandığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin13.06.2018 tarihli ve 2018/2698 E. 2018/2703 K. sayılı kararıyla; tarafların sözleşme ile bağlı olduğu, kurumlar vergisinin beyan edildiği Nisan ayını takip eden Mayıs ayından itibaren yine sözleşme uyarınca tahakkuk eden hasılat payına gecikme zammının uygulanacağı, sözleşme hükmünün açıklığı gereği bilirkişi raporu aldırılması gerekmediği gerekçesiyle, davacının başvurusunun esastan reddine; davalının vekalet ücretine dair başvurusunun kabulü ile vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesi kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairece verilen 25.11.2019 tarihli ve 2019/202 E., 2019/9272 K. sayılı ilamla; taraflar arasında 24.03.2009 tarihli ve 49 yıl süreli, 226,55 m² kumluk ve 1.750,58 m² denizlik alanının davalıya kullandırılmasına ilişkin sözleşme imzalandığı hususunda bir uyuşmazlık bulunmadığı, sözleşmenin 5. maddesinin (A) bendinde Zemin Kullanma İzni Bedelinin, (B) bendinde ise Hasılat Payının düzenlendiği, uyuşmazlık konusu hasılat payı teknik hesaplamayı gerektirdiğinden Mahkemece, içinde petrol taşıma iş ve işlemleri konusunda uzman bilirkişinin de bulunduğu ehil bilirkişi heyetinden rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerektiğinden bahisle, Bölge Adliye Mahkemesi kararı kaldırılarak, İlk Derece Mahkemesi kararı bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; davacının deniz yolu ile taşıdığı petrol ürünlerini, dava konusu kıyı sahil şeridine inşa ettiği borular ve şamandıra sistemi ile kıyı iç kesiminde kalan kendisine ait depolara taşıdığı, dolayısıyla kiralanan alanda işletme bulunduğu, sözleşmenin 2. maddesine göre söz konusu taşınmaz üzerinde onaylı imar planı ve uygulama projesine uygun olarak boru hattı ve şamandıra tesisleri yapılmak amacıyla kullanma izni verildiği, kullanma izni verilen alan üzerinde yapılacak tesisin bizzat izin sahibince işletilmesi halinde tesisin işletilmesinden elde edilen toplam yıllık hasılatın yüzde biri oranında pay alınacağının düzenlendiği, kullanma izni verilen alanın üzerinde yürütülen faaliyetle ilgili olarak toplam yıllık hasılatın tespiti için alınan her iki bilirkişi raporunda da, kullanma izni verilen alana düşen hasılat payı toplamının 340.135,63 TL olarak belirlendiği, ödeme tarihine kadar işleyen gecikme zammı tutarının 20.953,72 TL olduğu, davalı tarafından davacıdan hasılat payı talep edilmesinde sözleşme ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuran

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili; kiralananın üzerinde sadece boru ve şamandra sisteminin bulunduğunu, depolama tesisinin mülkiyetinin davalıya ait olmadığını, akaryakıtın depo edildiğini, satıldığını, ticari faaliyet olarak işletildiği yerin mülkiyetinin davacı şirkete ait olduğunu, boru hattının nakil faaliyeti olup işletme faaliyeti olmadığını, benzer dosyada alınan bilirkişi raporunda hesaplamanın farklı yapıldığını, aynı sözleşmeden kaynaklı farklı dosyada alınan bilirkişi raporu ile eldeki dosyada hazırlanan raporun çeliştiğini ileri sürerek; kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, istirdat istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

04.02.1959 tarihli ve 13/5 sayılı ile 09.05.1960 tarihli ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararları.

3. Değerlendirme

1.Kural olarak bozma kararına uyulmakla bozma kararında belirtilen biçimde işlem yapılması yolunda lehine bozma yapılan taraf yararına kazanılmış hak, aynı doğrultuda işlem yapılması yolunda yerel mahkeme için zorunluluk doğar.

2. Belirtilmelidir ki; bir mahkemenin Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. "Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlanan bu olgu mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirmektedir.

2. Belirtilmelidir ki; bir mahkemenin Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. "Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlanan bu olgu mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirmektedir.

3.İlk Derece Mahkemesince; bozma ilamına uyulmasına rağmen bozma gerekleri yerine getirilmemiş; bilirkişi heyetinde petrol taşıma iş ve işlemlerinde uzman bilirkişiye yer verilmediği gibi, davacı tarafça işletilen tesisin büyük kısmının özel mülkiyetinde yer alan taşınmaz üzerinde bulunması nedeniyle, toplam hasılat üzerinden m² ye düşen hasılat hesap edilerek kullanımına izin verilen alanda m² başına düşen hasılat belirlenerek hüküm kurulmuş ise de; hasılat tutarının ayrıştırılabilip ayrıştırılamayacağı, kullanımına izin verilen alana düşen hasılatın, davacının özel mülkiyetinde bulunan taşınmaz kısmından elde edilen hasılattan ayrı olarak tespit edilip edilemeyeceği hususunda değerlendirme yapılmadığı, raporun bu haliyle hüküm vermeye yeterli olmadığı anlaşılmıştır.

4. Hal böyle olunca İlk Derece Mahkemesince, bozma ilamına uygun şekilde, öncelikle petrol taşıma iş ve işlemleri konusunda uzman bilirkişinin de bulunduğu ehil bilirkişi heyetinden, kullanımına izin verilen alana düşen hasılatın, davacının özel mülkiyetinde bulunan taşınmaz kısmından elde edilen hasılattan ayrı olarak tespit edilip edilemeyeceği, kiralanan alan bakımından davacının elde ettiği hasılatın ayrı şekilde belirlenip belirlenemeyeceği değerlendirilerek, sözleşme uyarınca ödenmesi gereken bedel hesap edilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, bozma ilamı gereği tam olarak yerine getirilmeden ve eksik inceleme ile hazırlanan bilirkişi raporu esas alınarak yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve kanuna aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

İlk Derece Mahkemesi Kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371 inci maddesi uyarınca davacı yararına BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine, 30.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2020/1654, Karar No: 2021/1940, Tarih: 08.03.2021

**16. Ceza Dairesi         2020/1654 E.  ,  2021/1940 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Ceza Dairesi

Suç : Silahlı terör örgütüne üye olma

Hüküm : TCK'nın 314/2, 221/4, 62, 53/1, 58/6, 63, 3713 sayılı Kanunun 5. maddeleri uyarınca mahkumiyetine (istinaf başvurusunun esastan reddi)

Bölge Adliye Mahkemesince kesin olarak verilen hüküm, 24.10.2019 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7188 sayılı Kanunun 29. maddesi ile 5271 sayılı CMK’nın 286. maddesine eklenen üçüncü fıkradaki düzenleme gereğince temyiz yolunun açılması üzerine anılan Kanuna eklenen geçici 5. maddesinin 1/f bendinde belirtilen süre içerisinde temyiz edilmekle;

Temyiz edenin sıfatı, başvurunun süresi, kararın niteliği ve temyiz sebeplerine göre dosya incelendi, gereği düşünüldü;

Temyiz talebinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi;

Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan inceleme sonunda;

1-Silahlı terör örgütü üyesi olmak suçundan yargılanan sanık müdafiinin temyiz başvurusunda, “sanığa yargılama aşamasında zorunlu müdafii tayin edilmemesinin, savunma hakkını kısıtladığını” ileri sürmesi karşısında; ceza muhakemesi hukukunda savunmanın ayrılmaz parçası olan “müdafilik” kavramı üzerinde durmak gerekecektir.

Müdafii; şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukatı ifade eder (CMK m. 2/1-c).

Müdafilik ihtiyari veya zorunlu olabilir. 1412 sayılı sayılı CMUK, kişisel savunmada kural olarak isteğe bağlı/ihtiyari müdafilik sistemini benimsemiş, sınırlı hallerde ise kişilerin kendilerini yeterince savunamayacakları ve kamusal bir kurum olan savunmanın zaafa uğrayacağı kabulünden hareketle zorunlu müdafilik sistemini getirmiştir. 5271 sayılı CMK ise zorunlu müdafilik sistemini, istisna olmaktan çıkararak adeta kural haline getirecek şekilde genişletmiştir. (C.G.K. 17/12/2009 t. 2008/1-172 E. 2009/26 K.).

Şüpheli veya sanık soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafinin yardımından yararlanabilir. Müdafiiyi kendisi ya da kanuni temsilcisi seçebilir. Müdafii seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse, istemi halinde bir müdafii görevlendirilir. Bu haller isteğe bağlı müdafiliktir. Kanunumuz bazı hallerde ise zorunlu müdafiliği benimsemiştir.

Bu durum Ceza Genel Kurulunun gündemine birçok kez gelmiştir. Ayrıntıları Dairemizce de benimsenen Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 06.12.2016 tarih ve 2016/17-939, 2016/465 sayılı kararında açıklandığı üzere; “1412 sayılı CMUK, kişisel savunmada kural olarak ihtiyari müdafilik sistemini benimsemiş ve sınırlı bazı hallerde zorunlu müdafilik sistemini getirmişken; 5271 sayılı CMK zorunlu müdafiilik sistemini, önemli ölçüde genişletmiştir.

Bu durum Ceza Genel Kurulunun gündemine birçok kez gelmiştir. Ayrıntıları Dairemizce de benimsenen Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 06.12.2016 tarih ve 2016/17-939, 2016/465 sayılı kararında açıklandığı üzere; “1412 sayılı CMUK, kişisel savunmada kural olarak ihtiyari müdafilik sistemini benimsemiş ve sınırlı bazı hallerde zorunlu müdafilik sistemini getirmişken; 5271 sayılı CMK zorunlu müdafiilik sistemini, önemli ölçüde genişletmiştir.

5271 sayılı CMK’ya göre; müdafii bulunmayan şüpheli veya sanığın, çocuk, kendini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz olması (CMK’nın 150/2. maddesi), soruşturma veya kovuşturma konusu suçun cezasının alt sınırının beş yıldan fazla hapis cezasını gerektirmesi (CMK’nın 150/3. maddesi), resmi bir kurumda kusur yeteneğinin araştırılması için gözlem altına alınmasına karar verilecek olması (CMK’nın 74/2 maddesi), tutuklama talebiyle mahkemeye sevk edilmesi (CMK’nın 101/3. maddesi), davranışları nedeniyle hazır bulunmasının duruşmanın düzenli olarak yürütülmesini tehlikeye sokacağı anlaşılan sanığın yokluğunda duruşma yapılması (CMK’nın 204/1. maddesinde) ve kaçak sanık hakkında duruşma yapılması (CMK’nın 247/4. maddesinde) hallerinde, şüpheli veya sanığın istemi bulunmasa, hatta açıkça müdafii istemediğini beyan etse bile müdafi görevlendirme zorunluluğu bulunmaktadır”.

Silahlı terör örgütü üyesi olmak suçundan yargılanan sanığın temyiz başvurusunda, “kendisine müdafii tayin edilmemesinin, savunma hakkını kısıtladığını” ileri sürmesi karşısında, öncelikle somut olayda;

“5271 sayılı CMK'nın 150/3. maddesi uyarınca sanığa zorunlu müdafii atanması gerekip gerekmediği, bu kapsamda “beş yıllık ceza süresinin belirlenmesinde suçun temel şeklinin mi yoksa, nitelikli haller ile ağırlaştırıcı nedenlerin de dikkate alınıp alınamayacağının irdelenmesi gerekmektedir.

Adil yargılanma hakkı, Anayasanın 36/1. maddesinde; “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir”, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin “Adil yargılanma hakkı” başlıklı 6/1. maddesinde de; “Herkes davasının, … cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar

verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, adil ve kamuya açık olarak, … görülmesini isteme hakkına sahiptir..” denilerek teminat altına alınmıştır.

verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, adil ve kamuya açık olarak, … görülmesini isteme hakkına sahiptir..” denilerek teminat altına alınmıştır.

Adil yargılanma hakkının muhtevası, savunma ve müdafii yardımından faydalanma hakkı yönünden iç hukukumuzun da bir parçası olan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6/3-c maddesinde belirlenmiştir. Buna göre, bir suç ile itham edilen herkes, kendisini bizzat savunmak veya seçeceği bir müdafiin yardımından faydalanmak; eğer avukat tutmak için gerekli maddi olanaklardan yoksun ise ve adaletin yerine gelmesi için gerekli görüldüğünde, re'sen atanacak bir avukatın yardımından ücretsiz olarak yararlanabilmek hakkına sahiptir. Anılan madde gereğince, bir suç isnadı altında bulunan kişi savunma hakkının kullanılmasında, kendisini bizzat savunma, seçtiği bir müdafii yardımından yararlanma ve bir müdafii tayin etme imkanından yoksun ise ve adaletin selameti için gerekli görülürse re’sen atanacak bir müdafii yardımından yararlanma olmak üzere üç ayrı hakka sahiptir. Bu nedenle, suç isnadı altında bulunan kişinin kendisini bizzat savunması talep edilemez. Savunma hakkının etkin bir şekilde kullanma imkânını sağlayan müdafii yardımından yararlanma hakkı aynı zamanda adil yargılanma hakkının diğer bir unsuru olan “silahların eşitliği” ilkesinin de gereğidir (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Pakelli/Federal Almanya Davası, B.No: 8398/78, 25.04.1983).

Gözaltı sırasında bir avukatın hazır bulunmaması ile ilgili olarak, AİHM, her sanığın, gerekiyorsa resmi olarak görevlendirilen bir avukat tarafından etkili bir şekilde savunulması hakkının adil yargılamanın temel özelliklerinden birisi olduğunu hatırlatmaktadır (Salduz, Poitrimol-Fransa, 23 Kasım 1993 ve Demebukov- Bulgaristan, başvuru no: 68020/01, 28 Şubat 2008).

Kural olarak, sanığa, polis tarafından ifadesinin alındığı veya tutuklu olarak yargılandığı andan itibaren avukat yardımından yararlanma imkanı sağlanmalıdır (Dayanan/Türkiye davası, başvuru no:7377/03).