muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2021/4386, Karar No: 2022/2594, Tarih: 30.03.2022

3. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen karar

Karayazı Asliye Hukuk Mahkemesinin 21/11/2019 tarihli ve 2014/310 Esas - 2019/134 Karar sayılı kararıyla; jeodezi ve fotoğrametri mühendisinin 1974, 1983 ve 2004 tarihlerinde çekilen hava fotoğraflarında dava konusu taşınmazın tarımsal faaliyet yapılmamış yerlerden olduğu, sabit sınırların arazi üzerinde mevcut olmadığının belirtildiği, Yargıtayın yerleşik içtihatlarına göre 4342 sayılı Mera Kanunu'nun 3. maddesinde yapılan tarife göre çayır, taban suyunun yüksek bulunduğu veya sulanabilen yerlerde biçilmeye elverişli yem üretilen ve genellikle kuru ot üretimi için kullanılan yer olduğu, çayır nitelikli bir yerin aynı zamanda mera özelliği taşıyabileceği, nitekim anılan Kanun'un 3. maddesi (i) bendinde çayır, mera, yaylak ve kışlak arazinin sınırlandırmaya tabi olduğu, her ne kadar bir yerin çayır olması mutlak suretle zilyetlikle kazanmaya elverişli olmadığının kabulünü gerektirmez ise de, bu yerin özellikleri ve kullanma biçimi, özellikle de mera niteliği ile sınırlandırılan parsel içinde kalması mera bütünlüğünü bozacağından o yerin meradan açıldığının ve zilyetlikle kazanılamayacak yerlerden olduğunu gösterebileceği, dava konusu parselin çayır vasfında olduğu, çevresinde mera parsellerinin bulunduğu, hava fotoğraflarının yorumlandığı bilirkişi raporu ve keşifteki mahkeme gözlemi dikkate alınarak TMK'nın 713 ve Kadastro Kanunu'nun 14. maddelerinde düzenlenen kazandırıcı zamanaşımı hükümlerine dayanılarak senetsizden zilyetlikle tescil edilemeyeceği, gerek 4342 sayılı Mera Kanunu'nun 4. maddesi gerekse Yargıtayın yerleşmiş içtihatlarında belirtildiği üzere meralar kamu malı olup mülkiyeti Devlete, yararlanma hakkının vatandaşlara ait olduğu ve zilyetlik yolu ile kazanılmasının mümkün olmadığı, dava konusu taşınmazın mera alanlarının içerisinde kaldığı ve özel mülkiyete konu olamayacağı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

4. Bozma Sonrası Mahkeme Kararına Karşı Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı temyiz talebinde bulunmuştur.

5.Temyiz Nedenleri

Mahkemece, taşınmazın çevresinde mera parseli bulunduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, taşınmazın çevresinde mera parselinden daha çok tapulu araziler olduğunu, dededen kalma bir yer olduğunu, zilyetlikle kazanılabileceğini, yüz yıldır otunun biçilerek kullanıldığını, bilirkişi ve tanık beyanları ve bilirkişi raporları ile davasını ispatladığını belirterek, ret kararının bozulmasını talep etmiştir.

6.Gerekçe

6.1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Karayazı ilçesi Karasu köyünde yapılan kadastro çalışmaları sonucunda 101 ada 198 parsel sayılı 68.326.00 metrekare yüzölçümündeki taşınmaz ... tarafından kullanıldığı beyanlar hanesinde gösterilmek üzere 23.11.2007 tarihinde çayır vasfı ile Hazine adına tespit edilmiş, kadastro tutanağının 31.01.2008 tarihinde kesinleşmesi üzerine tapuya kaydedilmiştir.

6.Gerekçe

6.1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Karayazı ilçesi Karasu köyünde yapılan kadastro çalışmaları sonucunda 101 ada 198 parsel sayılı 68.326.00 metrekare yüzölçümündeki taşınmaz ... tarafından kullanıldığı beyanlar hanesinde gösterilmek üzere 23.11.2007 tarihinde çayır vasfı ile Hazine adına tespit edilmiş, kadastro tutanağının 31.01.2008 tarihinde kesinleşmesi üzerine tapuya kaydedilmiştir.

Dava; kadastro öncesi nedene dayalı olarak açılan tapu iptali ve tescil istemine ilişkindir.

6.2. İlgili Hukuk

3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 14. maddesi “ Tapuda kayıtlı olmayan ve aynı çalışma alanı içinde bulunan ve toplam yüzölçümü sulu toprakta 40, kuru toprakta 100 dönüme kadar olan (40 ve 100 dönüm dahil) bir veya birden fazla taşınmaz mal, çekişmesiz ve aralıksız en az yirmi yıldan beri malik sıfatıyla zilyetliğini belgelerle veya bilirkişi veyahut tanık beyanlarıyla ispat eden zilyedi adına tespit edilir.”

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 713/1. maddesi, "Tapu kütüğünde kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız ve aralıksız olarak yirmi yıl süreyle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir. "

3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun 17. maddesi, "Orman sayılmayan Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan ve kamu hizmetine tahsis edilmeyen araziden, masraf ve emek sarfı ile imar ve ihya edilerek tarıma elverişli hale getirilen taşınmaz mallar 14 üncü maddedeki şartlar mevcut ise imar ve ihya edenler veya halefleri adına, aksi takdirde hazine adına tespit edilir.” Hükümlerini içermektedir.

HMK'nın 190/(1) maddesi, “ İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.”

TMK'nın 6. maddesi, “ Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür.” hükümlerini içermektedir.

6.3. Değerlendirme

HMK'nın 190/(1) maddesi, “ İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.”

TMK'nın 6. maddesi, “ Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür.” hükümlerini içermektedir.

6.3. Değerlendirme

Dosya içeriği ve toplanan delillerden; dava konusu taşınmazın sınırında mera parseli bulunduğu, bu yerin hiç bir zaman tarımsal amaçla kullanılmadığı, davacı ve ondan önce de babası tarafından köyün çayırı olduğu bilinerek sadece taşınmaz üzerindeki otların biçilerek tasarruf edildiğinin yerel bilirkişi ve tanıklarca ifade edildiği, taşınmazın halen tarım arazisi vasıflı bir yer olmayıp üzerinde doğal çayır ve mer'a bitkilerine rastlanıldığının zirai bilirkişi tarafından gerekçeli olarak raporunda açıklandığı; bozmadan sonra alınan ziraat bilirkişi kurul raporunda, hem taşınmazda uzun zamandır (15- 20 yıldır) toprak işlemeli tarım yapılmadığı ve çayır arazisi olarak kullanıldığı, hem de uzun zamandır tarımsal faaliyetlerde kullanıldığı belirtilerek kendi içinde çelişki yaratıldığı, ayrıca arazi sınırlarının anlaşılır olduğu yönündeki tespitin de, hava fotoğrafları ile çeliştiği gözetildiğinde, Mahkemece bu kurul raporuna değer verilmemesinde bir usulsuzlük bulunmadığı, bu haliyle davacının davasını ispatlayamadığı anlaşılmaktadır.

Mahkemece, toplanan delillere ve hükmüne uyulan bozma kararı uyarınca araştırma yapılarak (IV.3.) no.lu paragrafta belirtilen kararın verilmesinde bir isabetsizlik yoktur.

V. SONUÇ

Açıklanan nedenlerle davacının yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle usul ve yasaya uygun bulunan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı 36,30 TL bakiye onama harcının temyiz eden davacıdan alınmasına, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere 30/03/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2020/33373, Karar No: 2021/6289, Tarih: 23.03.2021

**2. Ceza Dairesi         2020/33373 E.  ,  2021/6289 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hırsızlık, iş yeri dokunulmazlığını bozma, mala zarar verme

HÜKÜM : Mahkumiyet

Dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Suça sürüklenen çocuk hakkında 06.05.2014 tarihli iddianame ile 6136 Sayılı kanunun 15/1. maddesine muhalefet suçundan da dava açıldığı halde, bu suç yönünden bir karar verilmemiş ise de, zamanaşımı içerisinde karar verilmesi mümkün görülmüştür.

I-Suça sürüklenen çocuk hakkında hırsızlık ve mala zarar verme suçlarından kurulan hükümlere yönelik temyiz itirazlarının incelenmesinde;

Suça sürüklenen çocuk hakkında gece vakti hırsızlık suçundan kurulan hükümde, 5237 sayılı TCK'nın 142/1-b, 143. maddeleri gereğince cezalandırılması kabul edildiği ve hüküm kurulurken TCK'nın 143. maddesi gereğince 1/4 oranında artırım yapıldığı halde, artırım oranın 1/3 olarak hatalı yazılması mahallinde düzeltilmesi mümkün yazım hatası olarak kabul edilmiştir.

Bozma sonrası yapılan duruşmaya, toplanan delillere, gerekçeye, hakimin kanaat ve takdirine göre temyiz itirazları yerinde olmadığından reddiyle hükümlerin istem gibi ONANMASINA,

II-Suça sürüklenen çocuk hakkında iş yeri dokunulmazlığını bozma suçundan kurulan hükme yönelik temyiz itirazlarına gelince;

Dosya içeriğine göre diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.Ancak;

Yargıtay 17. Ceza Dairesinin 15/04/2019 tarihli bozma ilamından önce verilen ve yalnızca suça sürüklenen çocuk müdafii tarafından temyiz edilen 05/05/2015 tarihli kararda suça sürüklenen çocuk hakkında iş yeri dokunulmazlığını bozma suçundan 5237 sayılı TCK'nın 116/2-4 ve 31/3. maddeleri uyarınca hükmolunan 1 yıl 4 ay hapis cezasının 1412 sayılı CMUK'nın 326/son maddesi uyarınca suça sürüklenen çocuk lehine infaz bakımından kazanılmış hak teşkil ettiği gözetilmeden, bozma üzerine TCK'nın 116/2-4 , 119/1-c ve 31/3. maddeleri uyarınca verilen 2 yıl 8 ay hapis cezasının, 1 yıl 4 ay hapis cezası üzerinden infazı yerine, sanığın 1 yıl 4 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmek suretiyle yazılı şekilde hüküm kurulması,

Bozmayı gerektirmiş, suça sürüklenen çocuk ve müdafiinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepten dolayı 1412 sayılı Yasa'nın 321. maddesi gereğince BOZULMASINA, ancak, bu aykırılığın aynı Kanun'un 322. maddesine göre düzeltilmesi mümkün olduğundan, “5237 sayılı TCK'nın 116/2-4, 119/1-c, 31/3. maddelerine göre belirlenen 2 yıl 8 ay hapis cezasının, CMUK'nın 326/son maddesi uyarınca kazanılmış hak gözetilerek, 1 yıl 4 ay hapis cezası üzerinden infazının yapılmasına” karar verilmek suretiyle diğer yönleri usul ve yasaya uygun bulunan hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA, 23/03/2021 gününde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2018/513, Karar No: 2018/2465, Tarih: 13.06.2018

**16. Ceza Dairesi         2018/513 E.  ,  2018/2465 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Ağır Ceza Mahkemesi

TALEP:

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 15.01.2017 tarih ve 2018/2714 sayılı Kanun Yararına Bozma talebi ile;

Silahlı terör örgütüne üye olma suçundan şüpheliler ..., ... ve ... haklarında yapılan soruşturma evresi sonucunda Balıkesir Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen 11.10.2017 tarihli ve 2017/8446 soruşturma, 2017/4266 esas, 2017/969 sayılı iddianamenin 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 170 ve 174/1-a-b maddeleri gereğince iki bent halinde gösterilen nedenler gereğince iadesine dair Balıkesir 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 16.10.2017 tarihli ve 2017/269 sayılı kararına yönelik itirazın kısmen kabulü ile iade kararının 1 nolu bendinde belirtilen iade nedeni yönüyle iade kararının kaldırılmasına, iade kararının 2 nolu bendinde belirtilen iade nedeni yönüyle itirazın reddine ilişkin Balıkesir 3. Ağır Ceza Mahkemesinin 06.11.2017 tarihli ve 2017/703 değişik iş sayılı kararını kapsayan dosya incelendi.

Dosya kapsamına göre, dijital inceleme sonuçları gelmeden kamu davası açılmasına karşın şüpheliler hakkında toparlanan delillerin silahlı terör örgütü üyesi olma suçuna ilişkin yeterli şüphe nedenlerini oluşturduğu ve hakkında kamu davası açılmasını gerektirir nitelikte olduğu, dijital inceleme sonuçları da dahil olmak üzere diğer tüm deliller mahkemesince değerlendirilerek sonucuna göre karar verilebileceği gözetilmeksizin, merciince yapılan itirazın iddianamenin iadesi kararının 2 nolu bendinde belirtilen iade nedeni yönünden de kabulüne karar verilmesi yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir.

5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü ifadeli 09.01.2018 gün ve 94660652-105-10-12230-2017-Kyb sayılı yazılı istemlerine müsteniden ihbar ve mevcut evrak tebliğ olunmuştur.

OLAY:

Şüpheliler hakkında FETÖ/PDY isimli silahlı terör örgütüne mensup olmaktan yapılan soruşturma kapsamında;

Şüpheli ...’ın örgütün eğitim kurumlarında eğitim almış olması yurtlarında kalmış olması, örgütün yayınlarına abone olması, yapılan aramada adli emanete alınan örgüte ait basılı kitap ve eserler dijital mataryellerin ele geçirilmiş olması, örgüt lehine ifadede yer alan sosyal medya paylaşım içerikleri, çocuğunun örgüte ait eğitim kurumunda eğitim görmüş olması, örgüte maddi yardımda bulunması,

Şüpheli ...’nın örgüte ait kitap, dergi ve dijital yayınları bulundurmak, örgüte ait yayınlara abone olmak, Bank Asya kredi kartının bulunması,

Şüpheli ...’ın örgüte ait kitap, dergi gibi yayınları bulundurmak, Zaman gazetesine abone olmak, Bank Asya hesabının bulunması, örgütün yurtlarında kalmış olmak,

Şüpheli ...’nın örgüte ait kitap, dergi ve dijital yayınları bulundurmak, örgüte ait yayınlara abone olmak, Bank Asya kredi kartının bulunması,

Şüpheli ...’ın örgüte ait kitap, dergi gibi yayınları bulundurmak, Zaman gazetesine abone olmak, Bank Asya hesabının bulunması, örgütün yurtlarında kalmış olmak,

Faaliyetlerinde bulunduğu iddiasıyla şüpheliler hakkında FETÖ/PDY terör örgütü yapılanmasına üye olmak suçundan Balıkesir 2. Ağır Ceza Mahkemesine dava açıldığı, mahkemece 16.10.2017 tarih ve 2017/269 değişik iş sayılı kararıyla şüphelilerin ByLock kullanıp kullanılmadığına dair bir tespit yapılmadığı, şüphelilerden ele geçen dijital mataryellerin içerik incelenmesinin devam ettiği bir rapor düzenlenmediğinden dava açılmış olduğundan suçun sübutuna etki edeceği mutlak sayılan bu deliller temin edilmeden düzenlenen iddianame CMK/174/1-a-b maddeleri gereğince iade edilmiştir.

İade kararına karşı Balıkesir Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılan itiraz Balıkesir 3. Ağır Ceza Mahkemesinin 06.11.2017 tarih ve 2017/703 değişik iş sayılı kararıyla kısmen kabul edilerek; şüphelilerinin ByLock kullanmadığının KOM Şube Müdürlüğünce tespit edildiği, bu iade nedeninin yerinde olmadığı ancak, dijital materyallerdeki inceleme sonucunun suçun sübutuna etki eden mutlak delillerden olduğu gerekçesiyle itiraz bu yönü itibariyle reddedilmiştir.

KANUN YARARINA BOZMA İSTEMİNE İLİŞKİN UYUŞMAZLIĞIN KAPSAMI:

Uyuşmazlığın kapsamı; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 170/3. maddesinde iddianamede hangi hususların gösterileceği, aynı Kanunun 174/1. maddesinde ise iddianamenin hangi hallerde iadesine karar verileceğinin belirtildiği, bu kapsamda silahlı terör örgütü faaliyetleri kapsamında işlenen suçlardan dolayı yakalanmayan ve ifadesine başvurulmayan şüpheliler hakkında kamu davasının açılıp açılamayacağına ilişkindir.

HUKUKSAL DEĞERLENDİRME:

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun “Kamu davasını açma görevi” başlıklı 170. maddesine göre;

“(1) Kamu davasını açma görevi, Cumhuriyet savcısı tarafından yerine getirilir.

(2) Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı, bir iddianame düzenler.

(3) Görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenen iddianamede;

a) Şüphelinin kimliği,

b) Müdafii,

c) Maktul, mağdur veya suçtan zarar görenin kimliği,

d) Mağdurun veya suçtan zarar görenin vekili veya kanunî temsilcisi,

e) Açıklanmasında sakınca bulunmaması halinde ihbarda bulunan kişinin kimliği,

f) Şikâyette bulunan kişinin kimliği,

g) Şikâyetin yapıldığı tarih,

h) Yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri,

i) Yüklenen suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi,

j) Suçun delilleri,

k)Şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklanmış ise, gözaltına alma ve tutuklama tarihleri ile bunların süreleri,

Gösterilir.

(4) İddianamede, yüklenen suçu oluşturan olaylar, mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır.

f) Şikâyette bulunan kişinin kimliği,

g) Şikâyetin yapıldığı tarih,

h) Yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri,

i) Yüklenen suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi,

j) Suçun delilleri,

k)Şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklanmış ise, gözaltına alma ve tutuklama tarihleri ile bunların süreleri,

Gösterilir.

(4) İddianamede, yüklenen suçu oluşturan olaylar, mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır.

(5) İddianamenin sonuç kısmında, şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil, lehine olan hususlar da ileri sürülür.

(6) İddianamenin sonuç kısmında, işlenen suç dolayısıyla ilgili kanunda öngörülen ceza ve güvenlik tedbirlerinden hangilerine hükmedilmesinin istendiği; suçun tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, ilgili tüzel kişi hakkında uygulanabilecek olan güvenlik tedbiri açıkça belirtilir.”

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun “İddianamenin iadesi” başlıklı 174. maddesine göre;

“Mahkeme tarafından, iddianamenin ve soruşturma evrakının verildiği tarihten itibaren on beş gün içinde soruşturma evresine ilişkin bütün belgeler incelendikten sonra, eksik veya hatalı noktalar belirtilmek suretiyle;

a) 170'nci maddeye aykırı olarak düzenlenen,

b) Suçun sübûtuna etki edeceği mutlak sayılan mevcut bir delil toplanmadan düzenlenen,

c) Önödemeye veya uzlaşmaya tâbi olduğu soruşturma dosyasından açıkça anlaşılan işlerde önödeme veya uzlaşma usulü uygulanmaksızın düzenlenen,

İddianamenin Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar verilir.

(2) Suçun hukukî nitelendirilmesi sebebiyle iddianame iade edilemez.

(3) En geç birinci fıkrada belirtilen süre sonunda iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır.

(5) İade kararına karşı Cumhuriyet savcısı itiraz edebilir.”

Doğubayazıt Ağır Ceza Mahkemesince CMK’nın 174. maddesi uyarınca verilen iddianamenin iadesi kararının gerekçesi, savunması alınmayan şüpheliler hakkında eksik soruşturma yapılmasına ilişkindir. Cumhuriyet Başsavcılığınca bu karara itiraz edilmesi üzerine, itirazı inceleyen Iğdır Ağır Ceza Mahkemesi tarafından aynı gerekçelerle itirazın reddine karar verildiği görülmektedir.

5271 sayılı CMK'da düzenlenen iddianamenin iadesi kurumu, uzun süren yargılama süreçlerinin önüne geçilebilmesi ve davaların “tek oturum” da bitirilebilmesini temin amacıyla getirilen düzenlemelerden biridir. Bunun gerçekleştirilebilmesi için de soruşturma safhasında tüm delillerin toplanmış olması gerekmektedir.

5271 sayılı CMK'da düzenlenen iddianamenin iadesi kurumu, uzun süren yargılama süreçlerinin önüne geçilebilmesi ve davaların “tek oturum” da bitirilebilmesini temin amacıyla getirilen düzenlemelerden biridir. Bunun gerçekleştirilebilmesi için de soruşturma safhasında tüm delillerin toplanmış olması gerekmektedir.

5271 sayılı CMK’nın 2/e maddesinde “kanuna göre yetkili merciilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre” olarak tanımlanan soruşturma safhasında asıl görevli ve yetkili makam Cumhuriyet savcısıdır. Soruşturma evresinin asıl yetkilisi olan Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez ceza yargılamasının temel amacı olan maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için soruşturmaya başlayacaktır. Soruşturma safhasında ceza muhakemesinin amacı olan maddi gerçeğe ulaşılabilmesi için tüm süjelerin sürece dahil edilmesi gerekmektedir. Her sanığın derdini anlatabilmesini, ne istediğini söyleyebilmesini, hiç veya gereği gibi dinlenilmeden mahkûm edilememesini, öne sürülen iddiaları ve aleyhine olan delilleri çürütebilmesini ve bu sayede muhakemenin gidişine etki edebilmesini ifade eden ilkeye “meram anlatma ilkesi” denmektedir. Çağdaş Ceza Muhakemesi Hukukunda sanık, hiç bir hakkı olmayan bir soruşturma konusu, objesi değil, belli hakları ve yükümlülükleri bulunan ve muhakemenin gidişine etki edebilen bir muhakeme süjesidir.

CMK’nın 170/5. fıkrasında “İddianamenin sonuç kısmında, şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil, lehine olan hususlar da ileri sürülür.” hükmüne yer verilmiştir. Emredici nitelikte bulunan bu kuralın yerine getirilmesi çoğu zaman şüphelinin savunmasının alınmasıyla işlerlik kazanacaktır.

Öte yandan Anayasamızın 90/5 maddesi uyarınca iç hukukumuzun bir parçası olan, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve bu sözleşmenin yorumunu yapan bağlayıcı nitelikteki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin adil yargılanma hakkına ilişkin kararları uyarınca da etkili, yeterli ve adil bir soruşturmanın yürütülebilmesi için, şüphelinin suçlamalardan haberdar edilip, savunma hakkının tanınması hususları temel prensiplerdendir.

İddianemenin iade müessesesine CMK’da yer verilmesine etken olan nedenlerden biriside, lekelenmeme hakkıdır. İdanemedeki şekle ilişkin eksiklikleri her zaman giderilebilir. Ancak eksik soruşturma sonucu, yeterli suç şüphesi oluşturmayan delillerle kişilere sanık sıfatı yüklendikten sonra, yargılama sonucunda beraat etmesi, o kişinin aklanmasını sağlar ancak hak ihlalini engellemez. Aksi takdirde kanun koyucu suçun subutuna etkili olan bir delil toplanmadan dava açılması iade nedeni olarak kabul etmezdi. Bu nedenle Cumhuriyet savcısı topladığı delillere göre süphelinin mahkum olacağını düşünüyorsa dava açmalıdır.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Hukukunda tüm deliller toplandıktan sonra kamu davası açılacağı, iddia ve savunma duruşmada dinlenerek sunulan deliller tartışma konusu yapılmak suretiyle bir celsede hüküm kurulması gerektiği, ancak zorunlu hallerde davanın makul sürede sonuçlandırılmasını olanaklı kılacak surette duruşmaya ara verilebileceği, delillerin ikamesine, iddianamenin kabul kararı okunmasından sonra sanığın savunmasının alınması ile başlanacağı, kanunun ayrık tuttuğu haller saklı kalmak üzere, hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılamayacaktır. Bu haller sanığın tebligata rağmen geçerli mazereti olmaksızın duruşmaya gelmemesi veya kaçak konumda bulunmasıdır. Görüldüğü üzere genel kural sanığın bulunduğu ortamda duruşmanın yapılmasıdır.

Sorgusu yapılmamış sanık hakkında mahkumiyet hükmü kurulamaz (CMK 193/2 ve 247/3). Sanığın savunmasının alınması davanın bitirilmesi için CMK’nın 223/8. maddesinde öngörülen “şart” niteliğindedir. Dolayısıyla yakalanmayan örgüt mensubu şüpheliler hakkında kamu davası açılmış olması durumunda davanın sonuçlandırılma imkanı bulunmadığından soruşturma evrakı Cumhuriyet Başsavcılığında değil mahkemede beklemiş olacaktır. Bu hal davanın makul sürede bitirilmesi ilkesinide ihlal edecektir.

Sanık olmaksızın yargılama olmaz ilkesinin bazı istisnaları vardır.

Kaçakların yargılanması CMK 247 ve müteakip maddelerde düzenlenmiştir. 24.11.2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanunun 32'nci maddesiyle yapılan değişiklikle "Hakkındaki soruşturmanın veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurt içinde saklanan veya yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle Cumhuriyet savcısı veya mahkeme tarafından kendisine ulaşılamayan kişiye kaçak denir." 02.01.2017 tarihli ve 680 sayılı KHK’nin 12'nci maddesiyle, kaçaklık kararı verebilme koşullarını düzenleyen 247/2. fıkrada değişiklik yapılmış ve 01.02.2018 tarihli ve 7072 sayılı Kanunun 11'inci maddesiyle aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır. Maddenin son şekli; "Hakkında, 248'inci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen suçlardan dolayı soruşturma veya kovuşturma başlatılmış olan şüpheli veya sanığın, yetkili Cumhuriyet savcısı veya mahkemece usulüne göre yapılan tebligata uymamasından dolayı verilen zorla getirilme kararı da yerine getirilemez ise, Cumhuriyet savcısı veya mahkeme;

a) Çağrının bir gazete ile şüpheli veya sanığın bilinen konutunun kapısına asılmak suretiyle ilânına karar verir; yapılacak ilânlarda, on beş gün içinde gelmediği takdirde 248'inci maddede gösterilen tedbirlere hükmedilebileceğini ayrıca açıklar,

b) Bu işlemlerin yerine getirildiğinin bir tutanak ile saptanmasından itibaren onbeş gün içinde başvurmayan şüpheli veya sanığın kaçak olduğuna karar verir. (3)

(3) Kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir. Ancak, daha önce sorgusu yapılmamış ise, mahkûmiyet kararı verilemez. (2)

4) Duruşma yapılan hâllerde kaçak sanığın müdafii yoksa, mahkeme barodan bir avukat görevlendirilmesini ister"