muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2013/23324, Karar No: 2014/19614, Tarih: 24.11.2014

**7. Ceza Dairesi         2013/23324 E.  ,  2014/19614 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : 5607 sayılı Yasa'ya aykırılık

HÜKÜM : Hükümlülük, erteleme ve müsadere

Yerel mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya okunduktan sonra Türk Milleti adına gereği görüşülüp düşünüldü;

Suç tarihi ve ele geçen eşyanın niteliğine göre, sanığın 5752 sayılı Yasa ile değişik 4733 sayılı Yasa'nın 8/4.maddesi uyarınca cezalandırılması gerektiği gözetilmeksizin yazılı şekilde hüküm tesisi ile Kaçakçılık suçunda kamu zararının, eşyanın ithalinde öngörülen gümrük vergileri ve diğer eş etkili vergiler ile mali yükler toplam tutarının olduğu, buna göre dava konusu eşyanın miktarının 55 karton olması nedeniyle, benzer dosyalardan bilindiği üzere kamu zararının gümrük idaresinin bildirdiği 310 TL'den çok fazla olmasının gerekmesi, aleyhte temyiz olmadığından bozma nedeni yapılmadan yapılan temyiz incelemesinde;

Cezası ertelenen sanık hakkında denetim süresi belirlenmesine, sanığın denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlemesi halinde ertelenen hapis cezasının kısmen veya tamamen infaz kuruntunda çektirileceğine, denetim süresini iyi halli olarak geçirdiği takdirde ertelenmiş bulunan hapis cezasının infaz edilmiş sayılacağına karar verilirken uygulanan kanun ve maddelerinin gösterilmemesi suretiyle CMUK.nun 232/6.maddesine muhalefet edilmesi,

Yasaya aykırı, sanığın temyiz itirazları bu nedenle yerinde görüldüğünden ve bu husus yeniden yargılamayı gerektirmediğinden, 5320 sayılı Yasa'nın 8/1.maddesi gereğince yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK.nun 322.maddesi uyarınca, hükmün 7. bendinde denetim süresinin belirlenmesine ilişkin cümlenin başına "TCK'nın 51/3. maddesi gereğince" ibaresinin, 8.bendinin başına "TCK'nın 51/7.maddesi gereğince" ve 9.bendinin başına ise "TCK'nın 51/8.maddesi gereğince" ibarelerinin eklenmesi, sair kısımların ise aynen bırakılması suretiyle hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA, 24.11.2014 günü oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/19071, Karar No: 2019/1555, Tarih: 30.01.2019

**2. Ceza Dairesi         2016/19071 E.  ,  2019/1555 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Çocuk Mahkemesi

SUÇA SÜRÜKLENEN ÇOCUK : ...

SUÇ : Hırsızlık

HÜKÜM : Ceza verilmesine yer olmadığına, danışmanlık tedbiri uygulanması

Dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Suç tarihinde 12-15 yaş grubunda bulunan suça sürüklenen çocuğun müştekinin iş yerinden köpek tasması çalması şeklinde gerçekleşen eyleminde; suça sürüklenen çocuğun hırsızlık suçundan eylemlerine uyan TCK'nın 142/1-b ve 31/2. maddeleri uyarınca belirlenecek cezanın miktar ve nev’i itibariyle tabi olduğu aynı Kanun’un 66/1-e, 66/2. maddelerinde öngörülen 4 yıllık zamanaşımının karar tarihi olan 04/11/2014 tarihinden inceleme tarihine kadar geçmiş bulunması,

Bozmayı gerektirmiş, suça sürüklenen çocuk müdafiinin temyiz itirazları bu bakımdan yerinde görülmüş olduğundan hükmün açıklanan nedenle BOZULMASINA, bozma nedeni yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, 5320 sayılı Kanun'un 8. maddesi uyarınca halen yürürlükte bulunan, 1412 sayılı CMUK'nın 322. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak, suça sürüklenen çocuk hakkında hırsızlık suçundan açılan kamu davasının, 5271 sayılı CMK'nın 223/8. maddesi gereğince DÜŞÜRÜLMESİNE, 30/01/2019 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2006/2113, Karar No: 2006/4368, Tarih: 03.04.2006

**(Kapatılan)20. Hukuk Dairesi         2006/2113 E.  ,  2006/4368 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki tescil davasının yapılan duruşması sonunda kurulan hükmün Yargıtayca incelenmesi davacılar vekili tarafından istenilmekle, süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya incelendi, gereği düşünüldü:

K A R A R

Hükmüne uyulan Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 19/12/2002 ... ve 2002/8416- 10398 sayılı bozma kararında özetle: "Dava Medeni Yasanın 713. maddesine göre açılan tescil davasıdır. Davacılar imar-ihya ve kazandırıcı zamanaşımı zilyetliğine dayanmışlardır. Keşifte dinlenen Orman Yüksek Mühendisi, Jeoloğ ve ... uzmanı bilirkişi ile yerel bilirkişi ve tanıklar taşınmazın tescil istenen A, B ve D bölümlerinin imar-ihyası tamamlanmış,orman sayılmayan yerlerden olduğunu bildirilmiş ve zilyetlikle kazanılabilecek yerlerden olduğu kabul edilerek hüküm kurulmuşsa da rapor ve araştırma hükme yeterli değildir. Jeoloğ bilirkişinin taşınmazın Akdeniz kıyı kenar çizgisi dışında kaldığına ilişkin raporu denetime olanak vermemektedir. Ayrıca, çekişmeli taşınmazlara ... sınırda komşu 468 parsele ilişkin Asliye Hukuk Mahkemesinin 1989/6 esasında açılan davada dinlenen uzman orman bilirkişi kurulunun memleket haritasında taşınmazı işaretledikleri yerle, eldeki davada haritasında belirlenen yer arasında farklılık ve uzaklık olup, bu çelişki üzerinde durulmamıştır. Ayrıca, taşınmazda imar ihyanın 1960-1970 yılları arasında tamamlandığı söylenmiştir. Oysa, çekişmeli yere kuzeyden komşu olan l27 parselin tesbitine kadastro mahkemesinin 1991/59-166 sayılı dosyasında Hazine tarafından itiraz edilmiştir. 127 parsel eldeki davanın davacıları ... Mirasçıları ... ... ve ... adına tapu kaydı ve vergi kaydı ile tesbit edilmiştir. O dosyada 27/10/1989 gününde yapılan keşifte yerel bilirkişi ve tanık beyanları ile ... ve ... bilirkişi raporlarında l27 parselin doğusu ve güneyi taşlık ve çalılık olarak yazılmıştır. Davacılar bu beyan ve tesbite o tarihte itiraz etmediklerine göre çekişmeli taşınmazların imar-ihyasının 27/10/1989 tarihinden önce tamamlanmış olabileceği düşünülemez. Dolayısıyla, 27/10/1989 tarihinden dava tarihi olan 18/10/2000 tarihine kadar 20 yıllık kazandırıcı zamanaşımı süresinin dolmadığı anlaşıldığına göre davanın reddine karar verilmesi" gereğine değinilmiştir. Mahkemece bozma kararına uyulduktan sonra davacıların ve müdahil davacının ... bilirkişi krokisinde A, B ve D bölümlere yönelik imar-ihyaya dayalı davasının reddine, yine C=2700 m2'lik bölümün 54l parsel içinde kaldığından bu parsele yönelik imar-ihyaya dayalı davasının reddine, müdahil Orman Yönetiminin davasının kabulüne, 11/10/2001 tarihli ... bilirkişi raporunda A=15500 m2, B=13250 m2 ve D=2500 m2'lik bölümlerinin orman niteliği ile Hazine adına tapuya tesciline karar verilmiş, hüküm davacılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava dilekçesindeki açıklamaya göre dava, Medeni Yasanın 713. maddesine göre açılan tescil davası niteliğindedir.

Çekişmeli taşınmazın bulunduğu yerde tesbit tarihinden önce orman kadastrosu yapılmamıştır. Genel arazi kadastro tesbiti işlemi 1958 yılında yapılmış, sonuçları 09/04/1960- 09/05/1960 tarihleri arasında ilan edilerek kesinleşmiştir. Kesinleşme tarihi ile dava tarihi arasında 20 yıllık süre geçmiştir.

Dosya kapsamına ve mahkemece uyulan bozma kararı gereğince işlem yapılarak hüküm kurulmuş olduğuna göre, yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle, usul ve yasaya uygun olan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı onama harcının temyiz edene yükletilmesine 03/04/2006 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2018/5332, Karar No: 2019/2169, Tarih: 25.03.2019

**16. Ceza Dairesi         2018/5332 E.  ,  2019/2169 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Ağır Ceza Mahkemesi

TALEP:

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 15.11.2018 tarih ve 2018/91707 sayılı Kanun Yararına Bozma talebi ile ;

Silahlı terör örgütüne üye olma suçundan şüpheli ... hakkında yapılan soruşturma evresi sonucunda Aksaray Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen 22/04/2018 tarihli ve 2018/2218 soruşturma, 2018/1788 esas, 2018/219 sayılı iddianamenin iadesine dair Aksaray 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 03.05.2018 tarihli ve 2018/87 sayılı kararına yönelik itirazın reddine ilişkin Aksaray 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 27.06.2018 tarihli ve 2018/918 değişik iş sayılı kararını kapsayan dosya incelendi.

Benzer bir olaya ilişkin olarak Yargıtay 18. Ceza Dairesinin 31/10/2016 tarihli ve 2016/15416 esas, 2016/16813 karar sayılı ilâmında, "... 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunun 170/2. maddesine göre soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet Savcısı bir iddianame düzenleyerek kamu davası açar. Aynı yasa maddesinin 3. fıkrasında ise iddianamede gösterilmesi ve bulunması gereken unsurlar sayılmıştır. Şüphelinin ifadesinin veya savunmasının alınmasında belirtilen madde açısından bir zorunluluk bulunmamaktadır.

Bu itibarla, Ceza Muhakemesi Hukukunun temel amacı olan maddi gerçeğe ulaşılmasıdır. İddianamede belirtilen suç vasfı değerlendirildiğinde, suçun takibinin şikayete bağlı olmadığı ve uzlaşma ile önödeme hükümlerinin uygulanma imkanının bulunmadığı, dosya kapsamında müşteki beyanlarını doğrular nitelikte iki tanığın ifadesine yer verildiği, bu kanıtların kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturduğu tartışmasızdır. Şüphelinin ifadesi veya savunması dosya içerisindeki bu deliller karşısında suçun sübutuna mutlak etki eden bir kanıt niteliği de taşımamaktadır. Dolayısıyla şüphelinin ifadesinin alınmasında bu fıkra açısından da bir zorunluluk bulunmamaktadır.

Sonuç olarak, şüphelinin ifadesinin alınmaması sebebiyle iddianamenin iadesine karar verildiği, bu hususun ikmali amacıyla yapıldığı anlaşılan

iddianamenin iadesi ve bu karara yapılan itiraz üzerine verilen kabul kararı yerinde görülmekle, kanun yararına bozma isteminin reddine karar verilmiştir..." şeklinde açıklandığı üzere,

Sonuç olarak, şüphelinin ifadesinin alınmaması sebebiyle iddianamenin iadesine karar verildiği, bu hususun ikmali amacıyla yapıldığı anlaşılan

iddianamenin iadesi ve bu karara yapılan itiraz üzerine verilen kabul kararı yerinde görülmekle, kanun yararına bozma isteminin reddine karar verilmiştir..." şeklinde açıklandığı üzere,

Somut olayda Aksaray 2. Ağır Ceza Mahkemesince, şüphelinin suçlamadan haberdar edilip savunmasının alınmadığından bahisle iddianamenin iadesine karar verilmiş ise de, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 170/3. maddesinde iddianamede nelerin gösterileceği, aynı Kanun'un 174/1. maddesinde iddianamenin hangi hallerde iadesine karar verileceğinin belirtildiği, aynı Kanun'un 170/2. maddesinde yer alan “Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı, bir iddianame düzenler.” hükmü uyarınca Cumhuriyet savcısının dava açmasının zorunlu olduğu ve suçun hukuki nitelendirilmesinin de Cumhuriyet savcısına ait olduğu, bu durumda mahkemece, iddianamede gösterilen olaylarla ilgili olarak ibraz edilen deliller ve yargılama sırasında ibraz edilebilecek deliller birlikte değerlendirilerek yargılama sonucuna göre bir karar verilmesi gerekeceği, şüphelinin tüm aramalara rağmen bulunamadığı, İstanbul 14. Sulh Ceza Hakimliği'nin 17/03/2017 tarihli ve 2017/1035 değişik iş sayılı kararı ile şüpheli hakkında yakalama emri düzenlenmesine karar verildiği, iddianamenin iadesi sebepleri arasında şüphelinin savunmasının alınmamış olmasının sayılmadığı cihetle, itirazın kabulü yerine, yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir.

5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü ifadeli 08/11/2018 gün ve 94660652-105-68-10384-2018-Kyb sayılı yazılı istemlerine müsteniden ihbar ve mevcut evrak tebliğ olunur.

OLAY:

5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü ifadeli 08/11/2018 gün ve 94660652-105-68-10384-2018-Kyb sayılı yazılı istemlerine müsteniden ihbar ve mevcut evrak tebliğ olunur.

OLAY:

Şüpheli hakkında FETÖ/PDY isimli silahlı terör örgütüne üye olma suçundan yapılan soruşturma kapsamında, şüphelinin geçmişte FETÖ/PDY silahlı terör örgütünün emniyet mahrem yapılanması içerisinde görev aldığı, bu bağlamda... ilinde bulunan ...Polis Meslek Yüksek Okulunda eğitim gören bir grup polis adayından sorumlu olduğu, emniyetten hususi sorumlu olarak adlandırılan ... ile iletişim halinde olduğu, alınan HTS kayıtları içeriğine göre şüphelinin aynı eylemden ötürü haklarında soruşturma yürütülen şahıslarla çok sayıda görüşme trafiğinin mevcut bulunduğu, şüphelinin FETÖ/PDY silahlı terör örgütü ile iltisaklı olan ve iltisaklı olduğu gerekçesiyle kapatılan... Teknik Elemanlar ve Çevre Derneği üyesi olduğu ve 2015 ile 2016 yılları arasında adı geçen derneğin yönetiminde yer aldığı, şüphelinin yürütülen soruşturmalar kapsamında yönetimlerine mahkeme kararı ile kayyım atanan...Kalıp Sanayi Ticaret Ltd. Şti. ve ...Oto Yan Sanayi Plastik ve Makine San. Tic. Ltd. Şti.'de belirlenen tarihler arasında çalıştığının tespit edildiği, şüphelinin FETÖ/PDY terör örgütü liderinin çağrısını dikkate alarak, örgütün finans kuruluşları arasında sayılan Bank Asya'da 17-25 Aralık dönemi sonrası iş ve işlemlerine devam edip, Bank Asya'da özellikle 2014 yılı içerisinde çeşitli tarihlerde katılım hesapları açtığı ve Bank Asya'daki hesabına çeşitli tarihlerde toplu paralar yatırdığı, yine şüphelinin Bank Asya'daki hesabı üzerinden üçüncü şahıslara "kurban, burs, gazete-kitap" açıklamaları adı altında gönderdiği para hareketlerinin, şüphelinin örgüt ve örgüt üyelerinin finansal yönden desteklenmesi gayreti içerisinde olduğuna ilişkin, faaliyetlerinden dolayı şüpheli hakkında silahlı terör örgütü üyeliği suçlamasıyla Aksaray Cumhuriyet Başsavcılığınca 22.04.2018 tarihinde düzenlenen iddianamenin, Aksaray 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 03.05.2018 tarih ve 2018/87 İddianame değerlendirme sayılı kararıyla özetle, "....Cumhuriyet Savcısının yalnızca şüpheli aleyhine değil, lehine olan delilleri de toplaması gerektiği, somut olayda şüpheli hakkında Cumhuriyet Savcılığınca lehe delil değerlendirilmesi yapılmadığı, bu hususta herhangi bir araştırmaya dahi gidilmediği, sanığın savunmasının alınmamasına ilişkin belirtilen eksikliğin 5271 sayılı Kanun'un 174/1-b maddesi gereğince iddianamenin iadesi nedeni olduğu belirtilerek, şüphelinin yakalanıp savunmasının alınmaması nedeniyle iddianamenin iade edildiği, bu karara karşı yapılan itirazın Aksaray 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 27.06.2018 tarih ve 2018/918 değişik iş sayılı kararıyla ret edilmesi üzerine, iddianamenin iadesine dair kararın kesinleştiği anlaşılmıştır.

KANUN YARARINA BOZMA İSTEMİNE İLİŞKİN UYUŞMAZLIĞIN KAPSAMI

KANUN YARARINA BOZMA İSTEMİNE İLİŞKİN UYUŞMAZLIĞIN KAPSAMI

Uyuşmazlığın kapsamı; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 170/3. maddesinde iddianamede hangi hususların gösterileceği, aynı Kanunun 174/1. maddesinde ise iddianamenin hangi hallerde iadesine karar verileceğinin belirtildiği, bu kapsamda silahlı terör örgütü faaliyetleri kapsamında işlenen suçlardan dolayı yakalanmayan ve ifadesine başvurulmayan şüpheliler hakkında kamu davasının açılıp açılamayacağına ilişkindir.

HUKUKSAL DEĞERLENDİRME:

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Kamu davasını açma görevi” başlıklı 170. maddesine göre;

“(1) Kamu davasını açma görevi, Cumhuriyet savcısı tarafından yerine getirilir.

(2) Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı, bir iddianame düzenler.

(3) Görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenen iddianamede;

a) Şüphelinin kimliği,

b) Müdafii,

c) Maktul, mağdur veya suçtan zarar görenin kimliği,

d) Mağdurun veya suçtan zarar görenin vekili veya kanunî temsilcisi,

e)Açıklanmasında sakınca bulunmaması halinde ihbarda bulunan kişinin kimliği,

f) Şikâyette bulunan kişinin kimliği,

g) Şikâyetin yapıldığı tarih,

h) Yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri,

i) Yüklenen suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi,

j) Suçun delilleri,

k)Şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklanmış ise, gözaltına alma ve tutuklama tarihleri ile bunların süreleri,

Gösterilir.

(4) İddianamede, yüklenen suçu oluşturan olaylar, mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır.

(5) İddianamenin sonuç kısmında, şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil, lehine olan hususlar da ileri sürülür.

(6) İddianamenin sonuç kısmında, işlenen suç dolayısıyla ilgili kanunda öngörülen ceza ve güvenlik tedbirlerinden hangilerine hükmedilmesinin istendiği; suçun tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, ilgili tüzel kişi hakkında uygulanabilecek olan güvenlik tedbiri açıkça belirtilir.”

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun “İddianamenin iadesi” başlıklı 174. maddesine göre;

“Mahkeme tarafından, iddianamenin ve soruşturma evrakının verildiği tarihten itibaren on beş gün içinde soruşturma evresine ilişkin bütün belgeler incelendikten sonra, eksik veya hatalı noktalar belirtilmek suretiyle;

a) 170'nci maddeye aykırı olarak düzenlenen,

b) Suçun sübûtuna etki edeceği mutlak sayılan mevcut bir delil toplanmadan düzenlenen,

c) Önödemeye veya uzlaşmaya tâbi olduğu soruşturma dosyasından açıkça anlaşılan işlerde önödeme veya uzlaşma usulü uygulanmaksızın düzenlenen,

İddianamenin Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar verilir.

(2) Suçun hukukî nitelendirilmesi sebebiyle iddianame iade edilemez.

(3) En geç birinci fıkrada belirtilen süre sonunda iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır.

(5) İade kararına karşı Cumhuriyet savcısı itiraz edebilir.”

c) Önödemeye veya uzlaşmaya tâbi olduğu soruşturma dosyasından açıkça anlaşılan işlerde önödeme veya uzlaşma usulü uygulanmaksızın düzenlenen,

İddianamenin Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar verilir.

(2) Suçun hukukî nitelendirilmesi sebebiyle iddianame iade edilemez.

(3) En geç birinci fıkrada belirtilen süre sonunda iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır.

(5) İade kararına karşı Cumhuriyet savcısı itiraz edebilir.”

Aksaray 2. Ağır Ceza Mahkemesince CMK’nın 174. maddesi uyarınca verilen iddianamenin iadesi kararının gerekçesi, Cumhuriyet savcısınca yalnızca şüphelinin aleyhine olan delillerin değerlendirildiği, şüphelinin ifadesinin alınması yoluna başvurulmadan, şüpheli lehine olan deliller toplanmadan eksik soruşturma ile iddianame tanzim edildiğine, dolayısıyla açılan iddianamenin 5271 sayılı CMK'nın 174/1-b maddesine aykırı olduğuna ilişkindir. Cumhuriyet Başsavcılığınca bu karara itiraz edilmesi üzerine, itirazı inceleyen Aksaray 1. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından aynı gerekçelerle itirazın reddine karar verildiği görülmektedir.

5271 sayılı CMK'da düzenlenen iddianamenin iadesi kurumu, uzun süren yargılama süreçlerinin önüne geçilebilmesi ve davaların “tek oturum”da bitirilebilmesini temin amacıyla getirilen düzenlemelerden biridir. Bunun gerçekleştirilebilmesi için de soruşturma safhasında tüm delillerin toplanmış olması gerekmektedir.

5271 sayılı CMK’nın 2/e maddesinde “kanuna göre yetkili merciilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre” olarak tanımlanan soruşturma safhasında asıl görevli ve yetkili makam Cumhuriyet savcısıdır. Soruşturma evresinin asıl yetkilisi olan Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hali öğrenir öğrenmez ceza yargılamasının temel amacı olan maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için soruşturmaya başlayacaktır. Soruşturma safhasında ceza muhakemesinin amacı olan maddi gerçeğe ulaşılabilmesi için tüm süjelerin sürece dahil edilmesi gerekmektedir. Her sanığın derdini anlatabilmesini, ne istediğini söyleyebilmesini, hiç veya gereği gibi dinlenilmeden mahkûm edilememesini, öne sürülen iddiaları ve aleyhine olan delilleri çürütebilmesini ve bu sayede muhakemenin gidişine etki edebilmesini ifade eden ilkeye “meram anlatma ilkesi” denmektedir. Çağdaş Ceza Muhakemesi Hukukunda sanık, hiç bir hakkı olmayan bir soruşturma konusu, objesi değil, belli hakları ve yükümlülükleri bulunan ve muhakemenin gidişine etki edebilen bir muhakeme süjesidir.

CMK’nın 170/5. fıkrasında “İddianamenin sonuç kısmında, şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil, lehine olan hususlar da ileri sürülür.” hükmüne yer verilmiştir. Emredici nitelikte bulunan bu kuralın yerine getirilmesi çoğu zaman şüphelinin savunmasının alınmasıyla işlerlik kazanacaktır.

CMK’nın 170/5. fıkrasında “İddianamenin sonuç kısmında, şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil, lehine olan hususlar da ileri sürülür.” hükmüne yer verilmiştir. Emredici nitelikte bulunan bu kuralın yerine getirilmesi çoğu zaman şüphelinin savunmasının alınmasıyla işlerlik kazanacaktır.

Öte yandan Anayasamızın 90/5 maddesi uyarınca iç hukukumuzun bir parçası olan, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve bu sözleşmenin yorumunu yapan bağlayıcı nitelikteki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin adil yargılanma hakkına ilişkin kararları uyarınca da etkili, yeterli ve adil bir soruşturmanın yürütülebilmesi için, şüphelinin suçlamalardan haberdar edilip, savunma hakkının tanınması hususları temel prensiplerdendir.

İddianemenin iade müessesesine CMK’da yer verilmesine etken olan nedenlerden birisi de, lekelenmeme hakkıdır. İdanemedeki şekle ilişkin eksiklikler her zaman giderilebilir. Ancak eksik soruşturma sonucu, yeterli suç şüphesi oluşturmayan delillerle kişilere sanık sıfatı yüklendikten sonra, yargılama sonucunda beraat etmesi, o kişinin aklanmasını sağlar ancak hak ihlalini engellemez. Aksi takdirde kanun koyucu suçun subutuna etkili olan bir delil toplanmadan dava açılmasını iade nedeni olarak kabul etmezdi. Bu nedenle Cumhuriyet savcısı topladığı delillere göre süphelinin mahkum olacağını düşünüyorsa dava açmalıdır.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi hukukunda tüm deliller toplandıktan sonra kamu davası açılacağı, iddia ve savunma duruşmada dinlenerek sunulan deliller tartışma konusu yapılmak suretiyle bir celsede hüküm kurulması gerektiği, ancak zorunlu hallerde davanın makul sürede sonuçlandırılmasını olanaklı kılacak surette duruşmaya ara verilebileceği, delillerin ikamesine, iddianamenin kabul kararı okunmasından sonra sanığın savunmasının alınması ile başlanacağı, kanunun ayrık tuttuğu haller saklı kalmak üzere, hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılamayacağı benimsenmiştir. Bu haller sanığın tebligata rağmen geçerli mazereti olmaksızın duruşmaya gelmemesi veya kaçak konumda bulunmasıdır. Görüldüğü üzere genel kural sanığın bulunduğu ortamda duruşmanın yapılmasıdır.

Sorgusu yapılmamış sanık hakkında mahkumiyet hükmü kurulamaz.(CMK 193/2 ve 247/3) Sanığın savunmasının alınması davanın bitirilmesi için CMK’nın 223/8. maddesinde öngörülen “şart” niteliğindedir. Dolayısıyla yakalanmayan örgüt mensubu şüpheliler hakkında kamu davası açılmış olması durumunda davanın

sonuçlandırılma imkanı bulunmadığından soruşturma evrakı Cumhuriyet Başsavcılığında değil mahkemede beklemiş olacaktır. Bu hal davanın makul sürede bitirilmesi ilkesini de ihlal edecektir.

Sanık olmaksızın yargılama olmaz ilkesinin bazı istisnaları vardır.