muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2006/6524, Karar No: 2006/8396, Tarih: 28.12.2006

16. Hukuk Dairesi 2006/6524 E., 2006/8396 K.

**16. Hukuk Dairesi 2006/6524 E., 2006/8396 K.**

**- KADASTRO TESPİTİNDEN DOĞAN DAVA

- TAŞINMAZIN MER'ALIK OLMASI**

**"İçtihat Metni"**

Taraflar arasında kadastro tesbitinden doğan dava sonucunda verilen hükmün Yargıtay'ca incelenmesi istenilmekle; temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı, inceleme raporu ve dosyadaki belgeler okundu,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Kadastro sırasında 148 ada 174 parsel sayılı 11145.88 metrekare yüzölçümündeki taşınmaz ham toprak niteliği ve kimsenin mülkiyet iddiasında bulunmaması nedeniyle davalı Hazine adına tesbit edilmiştir. Davacılar T…

……. ve S…

……., yasal süresi içerisinde kazandırıcı zamanaşımı zilyetliğine dayanarak dava açmışlardır.

Mahkemce yapılan yargılama sonunda, davanın kısmen kabulüne ve çekişmeli parselin fen bilirkişi rapor ve krokisinde "A" ile gösterilen 7215.10 metrekarelik kısmın arsa niteliği ile "B" ile gösterilen 2080.28 metrekarelik kısmın tarla niteliği ile davacılar adına eşit hisselerle tesciline, bakiye kalan kısmının tespit gibi tesciline karar verilmiş; hüküm, davalı Hazine temsilcisi tarafından temyiz edilmiştir.

Mahkemece davaya konu taşınmazın temyize konu bölününün tarım arazisi ve arsa niteliğinde bulunduğu, kamu yararına tahsis edilen Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan veya yasalar gereğince Devlete intikal eden yerlerle ilgisinin olmadığı, zilyetlikle mülk edinme şartlarının davacılar yararına gerçekleştiği kabul edilmek suretiyle hüküm kurulmuş ise de; yapılan araştırma, inceleme ve uygulama karar için yeterli bulunmamaktadır.

Davaya konu 174 sayılı parsele komşu olup, ham toprak ve mer'a olarak sınırlandırıldıkları anlaşılan 173 ve 175 sayılı parsellerin tutanaklarının kesinleşmediği, bu parsellerinde halen davalı olduğu dosyadan anlaşılmaktadır.

Öncelikle bu parsellerin davalı olup olmadığı belirlenip, davalı iseler dosyalar birleştirilerek yargılamanın bu şekilde yürütülmesi arazinin niteliğinin belirlenmesi bakımından zorunludur.

Ayrıca, taraflar arasındaki uyuşmazlık, taşınmazın kamu orta malı mer'a olup olmadığı, mer'a değilse davacılar yararına zilyetlikle mülk edinme şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğine ilişkindir. Mer'aya ilişkin uyuşmazlıklarda yerel bilirkişi ve tanıkların komşu köylerde ikamet eden ve davada yararı bulunmayan şahıslar arasından seçilmesi Yargıtayın yerleşmiş içtihatları gereğidir.

Mahkemce taşınmazın tesbit gördüğü köyde ikamet eden şahıslar dinlenip, bu şahısların maddi olaylara dayanmayan mücerret ifadelerine dayanarak hüküm kurulması doğru bulunmamaktadır.

Bu tür eksik ve yetersiz soruşturmaya dayanılarak karar verilemez.

Mahkemce taşınmazın tesbit gördüğü köyde ikamet eden şahıslar dinlenip, bu şahısların maddi olaylara dayanmayan mücerret ifadelerine dayanarak hüküm kurulması doğru bulunmamaktadır.

Bu tür eksik ve yetersiz soruşturmaya dayanılarak karar verilemez.

Doğru sonuca varılabilmesi için öncelikle komşu 173 ve 175 sayılı parsellerin davalı olup olmadıkları belirlenmeli, davalı iseler bu dosya ile anılan parsellerin dava dosyaları birleştirilmeli, bundan sonra 173, 174 ve 175 sayılı parselleri kenardan çevreleyen tüm taşınmazların onaylı tutanak suretleri ile dayanağı olan belgeler ile varsa bölge ile ilgili mer'a tahsisi kaydı ve haritası getirtilip dosya ikmal edildikten sonra

mahallinde yaşlı, tarafsız, yöreyi iyi bilen, komşu köylerde ikamet edip davada yararı bulunmayan şahıslar arasından seçilecek yerel bilirkişilerle, aynı yöntemle tesbit edilecek taraf tanıkları ve uzman ziraat bilirkişileri kurulu aracılığı ile keşif icra edilmelidir.

Taşınmazın başında icra edilecek keşif sırasında varsa tarafların dayandığı kayıtlarla, mer'a tahsis kaydı ve haritası uygulanıp kayıtların kapsamı ve taşınmazların bu kapsamlara göre kapsamları belirlenmeli, dinlenecek yansız yerel bilirkişi ve taraf tanıklarından taşınmazların geçmişte ne durumda bulunduğu, kime ait olduğu, kimden nasıl intikal ettiği, kim tarafından ne zamandan beri ne suretle kullanıldığı, kullanmanın hangi tarihte başladığı ve ekonomik amaca uygun olup olmadığı, öncesinin kamu orta malı mer'a niteliği taşıyıp taşımadığı etraflıca sorulup maddi olaylara dayalı olarak açıklattırılmalı, bilirkişi ve tanık sözleri komşu parsel tutanak ve dayanakları ile denetlenmeli, uzman ziraat mühendisleri kurulundan arazinin niteliğini belirtir ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınmalı, beraberde götürülecek teknik bilirkişiye uygulanan kayıtların kapsamını, bu kapsama göre taşınmazların konumunu gösterir ve keşfi takibe imkan verir kroki düzenlettirilmeli, yargılama sırasında toplanan delillerin tutanakların edinme sebebi sütununda yazılı beyanlara aykırı düşmesi halinde tesbit bilirkişileri tanık sıfatiyle dinlenip aykırılığın giderilmesine çalışılmalı, taşınmazların konumu, toprak yapısı, üzerindeki bitki örtüsü ve çevre taşınmazlara göre arzettikleri özellikleri belirtir mahkemenin gözlemi zapta yazılmalı, bundan sonra tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmelidir.

Eksik inceleme ile yazılı olduğu şekilde hüküm kurulması isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde bulunduğundan kabulü ile hükmün BOZULMASINA, 28.12.2006 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/2255, Karar No: 2017/5129, Tarih: 09.10.2017

**11. Hukuk Dairesi         2016/2255 E.  ,  2017/5129 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :TİCARET MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen davada ... 3. Asliye Ticaret Mahkemesi’nce verilen 29/05/2015 tarih ve 2014/875-2015/487 sayılı kararın Yargıtayca incelenmesi davacı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili; müvekkili üniversitenin değişik birimlerine ait elektrik fatura bedellerinin dava dışı ... Elektrik Dağıtım A.Ş. hesabına yatırılması için ödeme emirleri düzenlenip ... Defterdarlığı'na gönderildiğini, fakat 885.160,51 TL'nin ... Üniversitesi Döner Sermaye Saymanlık personeli tarafından davalı ... Elektrik İnş. Tem. Güv. Tic. Ltd. Şti hesabına yatırıldığının anlaşıldığını, saymanlık personelinin davalı ... sevk ve idaresinde olduğunu, bilahare söz konusu paranın yine müvekkilince doğru hesaba yatırılmak zorunda kalındığını, müvekkilinin belirtilen miktarda zarara uğradığını, davalı ... Elektrik İnş. Tem. Güv. Tic. Ltd. Şti'nin ise sebepsiz zenginleştiğini, müvekkilinin zararından davalıların sorumlu olduğunu ileri sürerek 885.160,51 TL’nin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini (davalılardan ... Bankası A.O. ve ...nin 484.366,49 TL’sinden sorumlu olmak üzere) talep ve dava etmiştir.

Davalı ... A.O. vekili; müvekkilinin kurum talimatları doğrultusunda ve talimatlara bire bir uygun olacak şekilde EFT işlemlerini gerçekleştirdiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

Davalı ... A.Ş. vekili; gönderme emirlerinin muhatabının müvekkili banka olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

Davalı ... ve ... Valiliği vekili; olayın gelişiminde müvekkillerinin kusurunun bulunmadığını, para transferlerinde bankaların kusurlu ve sorumlu olduklarını savunarak davanın reddini istemiştir.

Davalı ..., ... ve ...; kendilerinin devlet memuru olduğunu ve doğrudan kendileri aleyhine dava açılamayacağını savunarak davanın reddini istemiştir.

Davalı şirket, davaya cevap vermemiştir.

Davalı ... ve ... Valiliği vekili; olayın gelişiminde müvekkillerinin kusurunun bulunmadığını, para transferlerinde bankaların kusurlu ve sorumlu olduklarını savunarak davanın reddini istemiştir.

Davalı ..., ... ve ...; kendilerinin devlet memuru olduğunu ve doğrudan kendileri aleyhine dava açılamayacağını savunarak davanın reddini istemiştir.

Davalı şirket, davaya cevap vermemiştir.

Mahkemece, iddia, savunma, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre; davalı ... ve ... Valiliği aleyhine açılan davada idari yargının görevli olduğu, kamu hukukuna tabi görevliler ..., ... ve ...’in görevleriyle ilgili olarak uğranılan zararlardan dolayı bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine dava açılabileceği, ayrıca davalı bankaların kendilerine verilen talimatlar doğrultusunda usulüne uygun hareket ettikleri, EFT göndericisi banka olan ... Bankası A.Ş.’nin müşterinin verdiği talimatı yerine getirmekle yükümlü olduğu, EFT talimatındaki şirket adı ile IBAN numarası birbirini teyit etmemekte ise de, mevzuata göre IBAN doğrulamasının IBAN numarası ile müşteri isminin teyidi anlamında bir doğrulama olmadığı, alıcının IBAN numarasının uluslararası banka hesap numarası olup olmadığı yolunda bir doğrulama olduğu, bu çerçevede EFT yapan banka olan ... Bankası A.Ş.’nin bir sorumluluğunun bulunmadığı, aynı şekilde gönderilen para herhangi bir işlem yapılmadan EFT alıcısının hesabına otomatik olarak doğrudan alacak kaydedildiğinden ...Bankası A.Ş.’nin de bir sorumluluğunun bulunmadığı, ancak davalı ... Elektrik İnş. Tem. Güv. Tic. Ltd.Şti.’nin iade edilmeyen para dolayısıyla davacıya karşı sorumlu olduğu gerekçesiyle ... Elektrik İnş. Tem. Güv. Tic. Ltd.Şti. yönünden davanın kısmen kabulü ile 870.160,51 TL'nın 13.06.2012 tarihinden itibaren avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, diğerleri davalılar yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

Kararı, davacı vekili temyiz etmiştir.

1-Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davacı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan sair temyiz itirazları yerinde değildir.

Kararı, davacı vekili temyiz etmiştir.

1-Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davacı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan sair temyiz itirazları yerinde değildir.

2- Ancak, davacı vekili dava dilekçesinde davalı bankaların 01.03.2012 tarihli birinci hatalı ödeme nedeniyle sorumlu olduklarını ileri sürerek 484.366,49 TL’nin davalı bankalardan tahsilini talep etmiş, mahkemece, davalı bankaların oluşan zarardan sorumlu olmadıkları gerekçesiyle davalı bankalar yönünden de davanın reddine karar verilmiştir. Bu durumda, davalı bankalardan talep edilen miktarın 484.366,49 TL olduğu ve davalı bankalar yönünden davanın red sebebinin aynı olduğu gözetilerek 484.366,49 TL üzerinden tek vekalet ücretine karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirme ile davalı bankalar lehine 885.160,51 TL üzerinden hesaplanan iki ayrı vekalet ücretine karar verilmesi doğru olmayıp bozmayı gerektirmekteyse de söz konusu yanlışlık yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden mahkeme kararının düzeltilerek onanmasına karar verilmesi gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davacı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine, (2) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile mahkeme kararının hüküm fıkrasının altıncı ve yedinci bendinin tamamen hükümden çıkarılarak, yerine “Davada kendilerini vekille temsil ettiren davalı ... A.Ş. ve davalı ... A.Ş. yararına hesaplanan 32.774,66 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak bu davalılara ödenmesine” ibaresinin yazılmasına, kararın bu şekilde DÜZELTİLEREK ONANMASINA, 09/10/2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/15213, Karar No: 2011/20548, Tarih: 26.12.2011

**(Kapatılan) 13. Hukuk Dairesi         2011/15213 E.  ,  2011/20548 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı mahkemenin yetkisizliğine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.

KARAR

Davacı, davalı avukat ile 4 adet avukatlık ücret sözleşmesi imzalandığını,davalıya yapacağı işler için verilen masraflara rağmen hukuki işlemlere zamanında başlamadığını,masraflardan arta kalan kısımları iade etmediğini, ihtiyati haciz kararını zamanında infaz ettirmeyerek, bu karar için bankadan alınan teminat mektubu için fazladan komisyon bedeli ödemek zorunda kaldığını ileri sürerek uğramış olduğu zararlar için şimdilik 10.000,00 TL'nin tahsilini istemiştir.

Davalı davaya bakmanın ... Mahkemelerinin yetkili olduğunu savunarak davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece,dava dilekçesinin yetkisizlik nedeniyle reddine, dosyanın ... Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiş;hüküm,davacı tarafından temyiz edilmiştir.

Mahkemece taraflar arasında akdedilen 31.3.2008 tarihli sözleşmede ... İcra daireleri ve mahkemeleri yetkili kılındığından yetkisizlik kararı verilmiş ise de dava, kural olarak her davalının ikametgahı mahkemesinde açılmalıdır. Öte yandan akdin ifa edileceği mahkemesinde çıkan uyuşmazlıkta yetkilidir. Kural böyle olmakla birlikte taraflar kamu düzenine aykırı olmadığı sürece çıkacak uyuşmazlıkta yetkili mahkemeyi belirleyebilir. Bu yetki sözleşmesi geçerlidir. Ancak yapılan yetki sözleşmesi

yukarıda belirtilen genel yetkili mahkemelerin yetkisini ortadan kaldırmaz. Yetki sözleşmesi varlığına rağmen taraflar genel yetkili mahkemede dava açılabilir.

Somut olayda mahkemece yetki sözleşmesinde kararlaştırılan ... mahkemelerinin yetkili olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verilmiştir. Genel yetki kurallarını değerlendirmemiştir. Mahkemece, davalının ikametgahı ve sözleşmenin ifa yeri araştırılmalı, para borcunun davacının ikametgahında ifa edileceği gözetilmeli bu konuda inceleme ve değerlendirme yapılarak sonucuna uygun bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedinidir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle davacının temyiz itirazlarının kabulü ile kararın BOZULMASINA, peşin alınan 18.40 TL. temyiz harcının istek halinde iadesine, 26.12.2011 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/3224, Karar No: 2015/7904, Tarih: 11.05.2015

**18. Hukuk Dairesi         2015/3224 E.  ,  2015/7904 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Dava dilekçesinde, ...Köyü 440 parsel sayılı taşınmazın Kamulaştırma Yasasının 4650 Sayılı Yasayla değişik hükümleri uyarınca, kamulaştırma bedelinin tespiti ve idare adına tescili istenilmiştir. Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm bir kısım davalılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Y A R G I T A Y K A R A R I

1-Dava konusu ... Köyü 440 parsel sayılı taşınmazın değerlendirme tarihi olan 06.05.2013 tarihi itibarıyla belediyece düzenlenen imar planı içinde olup olmadığı (kesinleşmiş 1/1000 ölçekli uygulama imar planı içinde veya nazım planı içinde), bu imar planının hangi tarihte onaylandığı, kısmen imar planı içinde ise ne kadarlık bölümünün bu plan dahilinde olduğu, belediye ve mücavir alan sınırları içinde olup olmadığı, belediye ve diğer alt yapı hizmetlerinden (yol, su, elektrik, çöp toplama, kanalizasyon, aydınlatma gibi hangilerinden yararlandığı, hangilerinden yararlanmadığı tek tek ayrıntılı olarak açıklanarak) yararlanma durumu, etrafının meskûn olup olmadığı, belediye nazım imar planı içinde ise bu plandaki konumu, hangi amaçla plan kapsamına alındığı, yerleşim merkezine uzaklığı, beldenin gelişme yönünde olup olmadığı, kullanım biçimi itibarıyla iskan amacına yönelik yapılaşma olanakları vs. gibi hususların (krokiye bağlanarak açıkça gösterilmek suretiyle) ilgili belediye başkanlığından,

2-Bilirkişi kurulu tarafından değerlendirmeye alınan zeytinin 2011, 2012 ve 2013 yılları itibarıyla ayrı ayrı kuru ve sulu şartlarda dekar başına asgari ve azami verimine, kilogram başına ortalama toptan satış fiyatına ve dekar başına ayrıntılı üretim giderlerine (masrafları oluşturan kalemler ayrı ayrı yazılmak suretiyle) ilişkin veri listelerinin gıda, tarım ve hayvancılık ilçe müdürlüğünden,

3-Tapu maliki ...'ın davalılarla bağlantısını gösteren mirasçılık belgesinin ilgilisinden,

Getirtilerek alınacak cevap yazılarının dosya içerisine konulmasından sonra temyiz incelemesi yapılmak üzere iadesi için dosyanın mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE, 11.05.2015 gününde oybirliğiyle karar verildi.

ZS.
Yargıtay — Esas No: 2006/4185, Karar No: 2006/5343, Tarih: 05.05.2006

**(Kapatılan)14. Hukuk Dairesi         2006/4185 E.  ,  2006/5343 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Davacı vekili tarafından, davalı aleyhine 25.7.2005 gününde verilen dilekçe ile vakıf şerhinin terkini istenmesi üzerine yapılan duruşma sonunda; davanın kabulüne dair verilen 15.2.2006 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

K A R A R

Dava, vakıf şerhinin terkini istemiyle açılmış, istek hüküm altına alınmış, kararı davalı ... Genel Müdürlüğü temyiz etmiştir.

Dava konusu taşınmazlar 1575 v 1576 kadastro parsellerinden gelmektedir. Bunlardan 1575 parselin kadastro tespiti 4.10.1991, 1576 parselin ise 20.4.1992 tarihinde kesinleşmiştir. Kayıtlara vakıf şerhi 6.11.2002 tarihinde işlendiğine göre burada 2.4.2004 tarih ve 1/1 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu Kararında benimsenen 10 yıllık hak düşürücü sürenin geçmediği açıktır. Bu nedenle mahkemenin çekişmeli esasını incelemesi gerekir.

Bu tür davalarda vakıf türünün saptanması ve belirlenen vakıf türüne göre çekişmeli parselde vakfın bir hakkının kalıp kalmadığının taviz bedeli ödenip ödenmeyeceğinin, vakıf şerhinin doğrudan kaldırılması gerekip gerekmediğini hiçbir kuşkuya yer bırakmadan açığa kavuşturulması gerekir.

Uygulamada önemli olan vakfın ismi değil niteliğinin aşağıda gösterildiği biçimde belirlenmesidir.

Vakfıye kapsamındaki her taşınmazın coğrafi konumu ve hukuki durumları ayrı ayrı olacağından vakfın dava konusu parselle bağlantısı keşif suretiyle saptanmalıdır.

Uygulamada önemli olan vakfın ismi değil niteliğinin aşağıda gösterildiği biçimde belirlenmesidir.

Vakfıye kapsamındaki her taşınmazın coğrafi konumu ve hukuki durumları ayrı ayrı olacağından vakfın dava konusu parselle bağlantısı keşif suretiyle saptanmalıdır.

Bilindiği gibi, konusu mülk arazi ve diğer mülk olan menkul ve gayrimenkul mallar sahih vakıflardır. Bu malların tüm tasarruf hakları rekabesi (kuru çıplak mülkiyeti) vakfa aittir. Vakfın bir başka türü de, devlete ait (miri) arazi üzerinde padişah yada onun izin verdiği kişi tarafından kurulmuş gayri sahih vakıflardır. Gerek sahih, gerekse sahih olmayan türdeki ..., önceleri vakfı tarafından tamir veya yeniden yaptırılırken zamanla vakfın buna gücü yetmemesi nedeniyle mukataa ve icareteyn usulü doğmuştur. Mukataada; vakıf taşınmaz, kendi olanaklarıyla vakıf tarafından inşa ve onarılmasının mümkün olmaması sebebiyle bina yapmak, ağaç bağ kütüğü veya bağ çubuğu dikmek ve bunların durması karşılığında vakfa her sene maktu bir zemin kirası ödemek suretiyle kiralanmış, bu suretle yapılan bina ve dikilen ağaçlar yapanın veya dikenin malı sayılmış ve ölümü ile de bunların mirasçılarına geçeceği mukaatanın yani kira karşılığının verildiği sürece mukavelenin fesh edilmeyeceği ve arazi üzerine yapılan muhtesatın kaldırılamayacağı kabul edilmiştir. İcareteynde ise, yok olan vakıf binalarının yeniden inşası için bir tür süresiz kiraya benzeyen usul oluşturulmuş, kiracıdan kıymetine eşit “müeccele” denilen peşin bir bedel alınıp harab olan bina vakıf tarafından yeniden tamir ettirilerek her sene “muaccele” adı verilen küçük bir bedel karşılığı süresiz olarak kiracılarına bırakılmıştır. Kira parasını ödeyerek hak kazanan kimseye ise mutasarrıf denilmiş, tasarruf hakkı da ölümle mirasçılarına intikal ettirilmiştir.

2762 sayılı ... Yasasının yürürlüğü ile vakıfa ait taşınmaz malların incareteyne veya mukataaya bağlanması yasaklanmış ve eskiden konmuş olanlarında tasfiyesi için hükümler getirilmiştir. Gerçekten anılan yasanın 27, 29 ve 30. maddelerinde özetle “...mukataalı toprakların ve icareteynli taşınmazların mülkiyetlerinin 20 misli bir taviz karşılığında mutasarrıflarına geçirileceği, 10 yıl içinde taviz verilmek yoluyla icareteyn ve mukataa kayıtları terkin edilmemiş olanlarının mülkiyetinin ise 10 yıl sonunda kendiliğinden mutasarrıfına geçeceği vakfın hakkının ivaza dönüşerek taşınmazın tamamının ivaz karşılığında birinci derecede ve birinci sırada ipotekli sayılacağı, ayrıca tavizler tamamen ödenmedikçe o mallar üzerindeki temliki tasarrufların tapu dairelerince tescil olunamayacağı...” öngörülmüştür. Burada belirtilmelidir ki; vakıf malın mülke dönüşümü ve mutasarrıfına intikali için alınan taviz bedeli icare ve mukataa karşılığı olup, bedel ödenmedikçe o mal üzerinde temliki tasarruf tapu idaresince tescil edilemeyeceğinden bunu (taviz bedelini) “gayrimenkul mükellefiyeti” (M.K. m.849) olarak anlamak gerekir. Yine, burada üzerinde durulması gereken diğer bir sorun da; üzerinde vakıf şerhi taşıyan tapu kayıtları kapsamındaki tüm taşınmazlar için taviz bedeli ödenip ödenmeyeceği meselesidir. Uygulamada, çekişme konusu taşınmazların taviz bedeline tabi olup olmadığının tesbitinde, kayıtlardaki vakıf şerhlerinin şeklinden çok içerdiği hakkın mahiyetinin tesbiti gerekeceği kabul edilmektedir.

1274 tarihli Arazi Kanunnamesinin 4.maddesinde araz-i mevkufenin iki kısım olduğu bunlardan birincisinin sahihhan araz-i memlukeden (mülk arazi) iken şeri usullere göre vakfedilmiş olan sahih ...; ikincisinin ise tahsisat kabilinden (gayri sahih, irsat kabilinden) ... olduğu belirtilmiştir. Tapu kaydında vakıf şerhi bulunan bir taşınmazın taviz bedeline tabi sahih mukaatalı veya icareteynli bir vakıf olduğunun söylenebilmesi için Arazi Kanunnamesinin 121. maddesinde belirtildiği üzere öncelikle bu taşınmazın vakfedenin özel mülkü olması gerekir. Osmanlı Hukukunda mülk arazi dört türden oluşmaktadır:

a- Eski köy ve kasaba sınırları içinde bulunan arsalarla bunların kenarlarında bulunan ev ve benzeri gibi oturmaya yarayan yerleri tamamlayan yarım dönüm tutarındaki yerler,

b- Sahih temlikle ve kamu yararı amacıyla üçüncü bir kişiye temlik edilen miri arazi.

c- Öşürlü arazi,

d- Haraçlı arazi,