muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2011/14321, Karar No: 2012/5295, Tarih: 29.03.2012

**(Kapatılan)19. Hukuk Dairesi         2011/14321 E.  ,  2012/5295 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

Taraflar arasındaki sözleşmenin feshi-tazminat davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalılar vekillerince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

- K A R A R -

Davacı vekili, müvekkili ile davalılar arasında imzalanan sözleşme gereğince müvekkili tarafından 4 adet makinenin teslim edildiğini, buna rağmen davalıların sözleşme gereği yıllık alması gereken miktarda temizlik ürünü almadığını ve alınan temizlik ürün bedelini ödemediğini belirterek taraflar arasındaki sözleşmenin feshinin tespiti ile sözleşmede belirtilen cezai şartın tahsilini talep etmiştir .

Davalılar vekili, müvekkilleri tarafından sözleşmede belirtilen miktarda ürünün alınmasının eldeki makineler dikkate alındığında imkansız olduğunu, sözleşmenin teminatı olan bononun sözleşme feshedildiğine göre iade edilmesi gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

Mahkemece iddia, cevap ve benimsenen bilirkişi raporu doğrultusunda davalıların sözleşmede kararlaştırılan yıllık alım miktarına riayet etmediği, bununla birlikte almış oldukları ürün bedellerini de ödemediği, bu nedenle fesih hakkının doğduğu gerekçesiyle davanın kabulü ile sözleşmenin feshinin tespiti ile 40.000.USD cezai şartın davalılardan tahsiline karar verilmiş, hüküm davalılar vekillerince temyiz edilmiştir.

Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillerle gerektirici sebeplere ve özellikle davalı tarafın sözleşmeye göre alım taahhüdünde bulunduğu malın tamamını almadığı gibi almış olduğu mal bedelini de ödemede temerrüde düştüğünün anlaşılmasına göre davalılar vekillerinin yerinde görülmeyen bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı onama harcının temyiz edenlerden alınmasına, 29.03.2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2020/33306, Karar No: 2021/6572, Tarih: 29.03.2021

**2. Ceza Dairesi         2020/33306 E.  ,  2021/6572 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : İş yeri dokunulmazlığının ihlali, mala zarar verme

HÜKÜM : Mahkumiyet

Dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Suça sürüklenen çocuklar ..., ... ve... hakkında hırsızlık, iş yeri dokunulmazlığının ihlali ve mala zarar verme suçlarından açılan kamu davasının yapılan yargılaması sonucunda, Elbistan 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 13/10/2010 tarihli ve 2010/38 E. 2010/425 K. sayılı kararı ile; suça sürüklenen çocuklar ... ve ... hakkında hırsızlık suçundan mahkumiyet hükümleri kurulduğu, iş yeri dokunulmazlığının ihlali ve mala zarar verme suçlarından ise verilen hükümlerin CMK’nın 231/5. maddesi gereğince açıklanmasının geri bırakılmasına ve 3 yıl süre ile suça sürüklenen çocuklar ... ve ...’in denetime tabi tutulmasına karar verildiği, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin kararın suça sürüklenen çocuklar müdafiinin itirazının reddedilmesi üzerine 10/12/2010 tarihinde kesinleştiği; suça sürüklenen çocuk... hakkında ise hırsızlık, iş yeri dokunulmazlığının ihlali ve mala zarar verme suçlarından mahkumiyet hükümleri kurulduğu, bu kararın suça sürüklenen çocuklar müdafii tarafından temyizi üzerine Yargıtay 17. Ceza Dairesinin 01.06.2015 tarihli ilamı ile anılan mahkumiyet hükümlerinin düzeltilerek onanmasına karar verildiği; suça sürüklenen çocuk ...’nın denetim süresi içinde kasten bir suç işlemesi nedeniyle yapılan bildirim üzerine Elbistan 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 24/10/2018 tarihli ve 2015/722 E. 2018/715 K. sayılı kararı ile suça sürüklenen çocuk hakkında açıklanması geri bırakılan hükümleri açıklamasından sonra, suça sürüklenen çocuk müdafiinin 22/11/2018 tarihinde verdiği dilekçe ile istinaf isteminde bulunması üzerine üzerine Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 8. Ceza Dairesinin 24/12/2019 tarihli ve 2018/4176 E., 2019/2436 K. sayılı kararı ile; “Her ne kadar dava dosyası istinaf incelemesi için dairemize gönderilmiş ise de; Elbistan 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 13/10/2010 gün ve 2010/38 esas, 2010/425 sayılı kararı ile SSÇ hakkında bina dahilinde muhafaza altına alınmış eşya hakkında hırsızlık suçlundan mahkumiyetine, mala zarar verme ve nitelikli olarak konut dokunulmazlığını ihlal etme suçlarından ise hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına kararı verildiği, temyiz üzerine Yargıtay 17. Ceza Dairesinin 01/06/2015 tarihli ve 2015/4814 Esas – 2015/3130 Karar sayılı kararı ile işin esasına girilerek suç ayrımı yapmadan her üç suçtan kararın düzeltilerek onanmasına kararı verildiği, HAGB kararları yönünden dosyanın Elbistan 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 2015/722 esasına kaydedildiği, yapılan yargılama sonucu Elbistan 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 2015/722 esas, 2018/715 karar sayılı ilamı ile SSÇ hakkında mala zarar verme ve nitelikli olarak konut dokunulmazlığını ihlal etme suçlarından mahkumiyetine kararı verildiği, karara karşı SSÇ müdafiisi tarafından istinaf yoluna başvurulduğundan dosyanın dairemize gönderildiği anlaşılmakla; dosya daha önce temyiz edilmesi sonucu Yargıtay denetiminden geçmiş bulunduğundan, 5271 sayılı CMK'nın 264

. Asliye Ceza Mahkemesinin 2015/722 esas, 2018/715 karar sayılı ilamı ile SSÇ hakkında mala zarar verme ve nitelikli olarak konut dokunulmazlığını ihlal etme suçlarından mahkumiyetine kararı verildiği, karara karşı SSÇ müdafiisi tarafından istinaf yoluna başvurulduğundan dosyanın dairemize gönderildiği anlaşılmakla; dosya daha önce temyiz edilmesi sonucu Yargıtay denetiminden geçmiş bulunduğundan, 5271 sayılı CMK'nın 264. maddesine göre de, kanun yolunun ve merciinin belirlenmesinde yanılma, başvuranın hakkını ortadan kaldırmayacağından, SSÇ müdafiisinin dilekçesi temyiz niteliğinde kabul edilerek temyiz incelemesi için dosyanın Yargıtay'a gönderilmek üzere incelenmeksizin mahalli mahkemesine iadesine” şeklindeki kararından sonra dosyanın Yargıtaya gönderildiğinin anlaşılması karşısında; 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 8/1. maddesinin, “Bölge adliye mahkemelerinin, 26.9.2004 tarihli ve 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un geçici 2 nci maddesi uyarınca Resmî Gazetede ilân edilecek göreve başlama tarihinden önce verilen kararlar hakkında, kesinleşinceye kadar Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 322 nci maddesinin dördüncü, beşinci ve altıncı fıkraları hariç olmak üzere, 305 ilâ 326 ncı maddeleri uygulanır. (Ek cümle: 1/7/2016-6723/33 md.) Bu kararlara ilişkin dosyalar bölge adliye mahkemelerine gönderilemez.” şeklinde düzenlendiği, suça sürüklenen çocuk ... hakkında her ne kadar daha önce 13/10/2010 tarihli karar ile hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş ise de; 5271 sayılı CMK’nın hükmün açıklanması ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını düzenleyen 231. maddesinin 5. fıkrasının son cümlesinde “Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder.” hükmü uyarınca, hükmün ancak açıklandıktan sonra hukuki sonuç doğuracağı, somut olayda ise 24/10/2018 tarihli ve 2015/722 E. 2018/715 K. sayılı kararın hukuki sonuç doğurduğu ve infaz kabiliyetinin bulunduğu, ayrıca Yargıtay 17. Ceza Dairesinin 01/06/2015 tarihli ve 2015/4814 Esas – 2015/3130 Karar sayılı kararında suça sürüklenen çocuk ... hakkında iş yeri dokunulmazlığının ihlali ve mala zarar verme suçlarından bir temyiz incelemesi yapılmamış olduğu dikkate alındığında, hükmün bölge adliye mahkemelerinin göreve başladığı 20/07/2016 tarihinden sonra verilmiş bulunması nedeniyle kanun yolu incelemesinin istinaf olduğu anlaşılmakla, istinaf talebinin merciince incelenmesi için dosyanın incelenmeksizin mahalline İADESİNE, 29/03/2021 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2007/19955, Karar No: 2008/5485, Tarih: 07.04.2008

**(Kapatılan)21. Hukuk Dairesi         2007/19955 E.  ,  2008/5485 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

Davacı 1.6.1995 tarihinden itibaren tarım ... sigortalısı olduğunun tesbitine karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.

Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

K A R A R

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere göre davalı kurumun aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki diğer temyiz itirazlarının reddine,

2-Dava davacının, 01.06.1995-08.11.2006 tarihleri arasında tarım ... sigortalısı olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulü ile, davacının 01.06.1995-01.11.2006 tarihleri arasında tarım ... sigortalısı olduğunun tespitine karar verilmiştir.

K A R A R

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere göre davalı kurumun aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki diğer temyiz itirazlarının reddine,

2-Dava davacının, 01.06.1995-08.11.2006 tarihleri arasında tarım ... sigortalısı olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulü ile, davacının 01.06.1995-01.11.2006 tarihleri arasında tarım ... sigortalısı olduğunun tespitine karar verilmiştir.

Davanın yasal dayanağını oluşturan 2926 sayılı Yasa’da 506 sayılı Yasa’nın 79.maddesine koşut geçmiş tarım ... hizmetlerinin tesbitine ilişkin bir düzenleme mevcut değildir. 2926 sayılı Yasa’nın 7. maddesi hükmüne göre, bu yasaya göre sigortalı sayılanlar, sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde Kurum’a başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar. Anılan Yasa’nın 5. maddesi ile 7. madde de belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülüklerinin kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlayacağı hükmü getirilmiştir. 2926 sayılı Yasa’nın 2. ve 3. maddeleri kapsamında, kendi nam ve hesabına tarımsal faaliyette bulunanlardan yasanın uygulanma tarihinde 58 yaşını dolduran kadınlarla, 60 yaşını dolduran erkekler dışındakiler bakımından tarım ... sigortalılığı zorunlu sigortalılık niteliğinde bulunmaktadır.Başka bir ifade ile sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçip kaçınmak mümkün değildir. Diğer yandan resen tescil başlığını taşıyan 9.maddeye göre bu yasa kapsamında sigortalı sayılanların sigortalılıklarının başladığı tarihten itibaren 3 ay içinde Kurum’a kayıt ve tescilini yaptırmayanların tescil işlemlerinin Kurum’ca re’sen yapılması gerekmektedir. 2926 sayılı Yasa’nın 36.maddesi kapsamında Kurum’un prim alacaklarını Bakanlar Kurulu Kararı ile ürün bedellerinden tevkifat suretiyle tahsil etmesi mümkündür. Bu bağlamda 2.madde kapsamına girenlerin belirtilen şekilde prim borçlarının ürün bedellerinden tevkifat suretiyle kesilerek ...’a ödenmesi halinde kayıt ve tescil için kurum’a başvuru olmasa dahi bahse konu biçim de prim ödenmesi suretiyle kayıt ve tescil konusundaki iradelerini ortaya koydukları tartışmasızdır. ...’un iş bu prim ödenmesine rağmen, sigortalıyı re’sen kayıt ve tescil etmemesi yasanın kendisine yüklediği re’sen tescil mükellefiyetine aykırılık teşkil etmektedir. 2926 sayılı Yasa’nın 10.maddesine göre kayıt ve tescil işlemlerinde Valilik, Kaymakamlık, Özel İdare, Belediye, Muhtarlık ve Nüfus İdareleri kayıtları ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, kanunla kurulu meslek kuruluşlarının, tarım satış kooperatifler kanununa göre kurulan ... ekicileri İstihsal Kooperatifleri ile Birliği, T.Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi ve tarım kesimine yönelik faaliyette bulunan milli bankaların kayıtlarının esas alınacağı bildirilmiştir. Bu kayıtların tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışmanın yasal karinesi olduğu ortadadır.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davacının 13.10.2006 tarihinde Ulubey Ziraat Odasına kayıt olduğu,13.10.2006 tarihinde 2926 sayılı yasa kapsamında sigortalı olduğu,davacı dan ilk prim kesintisinin 17.05.1995 tarihinde Tekel Müdürlüğünce yapıldığı,ayrıca 1996,1999,2000,2001 yıllarında da tarım ... prim kesintisi yapıldığı ,1997,1998,2002,2003,2004,2005,2006 yıllarında tarım ... kesintisi yapılmadığı anlaşılmaktadır.

Mahkemece davacının tarım ... sigortalılık başlangıcının 01.06.1995 olarak kabulü ile 01.06.1995 ile 31.12.1995 tarihleri arasında ve 01.01.1999 ile 31.12.2001 tarihleri arasında davacının tarım ... sigortalısı olduğunun tesbitine ilişkin hüküm yerinde ise de,bu dönemlerden sonra tevkifat kesintisine ilişkin belgenin dosyada bulunmadığı ve tarımsal faaliyetin kanıtlanmadığı 01.01.1996-31.12.1998 tarihleri arası ile 01.01.2002-01.11.2006 tarihleri arasına yönelik istemin kabul edilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

Ne var ki, bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden H.U.M.K.’nun 438/7. maddesi uyarınca hüküm bozulmamalı düzeltilerek onanmalıdır.

SONUÇ:Yukarıda açıklanan nedenlerle hüküm fıkrasının 1.paragrafının silinerek, yerine, “Davanın kısmen kabulü ile, davacının ilk ... prim kesintisinin yapıldığı 17.05.1995 tarihini takip eden aybaşı olan 01.06.1995 ile 31.12.1995 ve 01.01.1999 ile 31.12.2001 tarihleri arasında 2926 sayılı Yasa kapsamında ... tarım sigortalı sayılması gerektiğinin tespitine” tarih ve sözcüklerinin yazılmasına,

Hüküm fıkrasına 5.paragraf olarak “ 450,00YTL avukatlık ücretinin davacıdan alınarak davalı kuruma verilmesine” rakam ve sözcüklerinin yazılmasına, hükmün bu düzeltilmiş şekli ile ONANMASINA, 07.04.2008 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2024/15232, Karar No: 2025/1415, Tarih: 04.02.2025

**10. Hukuk Dairesi         2024/15232 E.  ,  2025/1415 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/517 E., 2024/2604 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 62. İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/134 E., 2022/274 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalı ...'a ait iş yerinde 01.06.1985 tarihinde işe başladığını, bir müddet çalıştığını, sigorta primlerinin davalı tarafından Kuruma ödendiğini ancak bilgisayar kayıtlarında rastlanılmadığını, davalı Kuruma yapmış olduğu müracaata bordro verilmemesi nedeni ile işlem yapılamadığının belirtildiğini belirterek davacının 01.06.1985 tarihinde işe başladığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II.CEVAP

1.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın süresinde açılmadığını, Kuruma başvuru şartının yerine getirilmediğini, SGK'nın fer'i müdahil olması gerektiğinin ve çalışma olgusunun ispatlanması gerektiğini belirterek haksız açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; zamanaşımı süresinin dolduğunu, Kuruma başvuru şartının yerine getirilmediğini, davacının talep etmiş olduğu dönemde 13 yaşında olduğunu, bu yaştaki kişinin çalışmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu belirterek, haksız açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, davacının dava dışı işyerinde 01.06.1985 tarihinde 1 gün olarak çalıştığının tespitine, 506 sayılı Kanun'un 60/G maddesi uyarınca sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 13.02.1990 tarihi olduğunun ve dava dışı işyerinde bir günlük çalışması yönünden sigorta prim ödeme gün sayısının hesabına dahil edilmesi gerektiğinin tespitine," karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili temyiz dilekçelerinde özetle; Kurum tarafından yapılan işlemlerde bir hata bulunmadığını, eksik inceleme ile karar verildiğini belirterek, temyizen bozulmasını istemiştir.

1. Değerlendirme ve Sonuç

Uyuşmazlık, sigortalılık başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili temyiz dilekçelerinde özetle; Kurum tarafından yapılan işlemlerde bir hata bulunmadığını, eksik inceleme ile karar verildiğini belirterek, temyizen bozulmasını istemiştir.

1. Değerlendirme ve Sonuç

Uyuşmazlık, sigortalılık başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369. maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371. maddeleri.

2. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2., 3/II-B, 6., 108., 2089 sayılı Çırak Kalfa ve Ustalık Kanunu'nun 4., 5., 16. maddesi, 3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu'nun 10. maddesi, 14. maddesi, Geçici 4. maddesi hükümleridir.

506 sayılı Kanun'un 108. maddesi gereğince sigortalılık başlangıç tarihinin belirlenmesine ilişkin açılan her dava, sigortalılığın saptanması istemini de içerdiğinden, aynı Kanun'un 79. maddesinin 10. fıkrası kapsamında bir günlük çalışmanın belirlenmesi davasıdır. Bu nedenle hizmet tespiti davalarındaki kanıtlama yöntem ve ilkeleri benimsenip uygulanmalı, başka bir anlatımla, sigortalılıktan söz edilebilmesi için, çalışmanın varlığı, hizmet tespiti davaları yönünden kabul edilen yöntem ve ilkelere uygun biçimde saptanmalıdır.

506 sayılı Kanun’un 2. maddesine göre sigortalılık niteliği, hizmet akdinin kurulması ve 6. madde gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. “Sigortalı Sayılmayanlar” başlıklı 3/II-B maddesinde; “Özel Kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında, çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile bu Kanun'un 35. maddesi hükümleri uygulanmaz.” hükmü öngörülmüştür.

Öte yandan aynı Kanun'un 3/II-B maddesinde, özel kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında, çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile bu Kanun'un 35. maddesi hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda; sigortalı ile işveren arasındaki hukuki ilişkinin niteliği ve sigortalının çırak olup olmadığı belirlenirken çalışma ilişkisi irdelenmeli, çıraklık sözleşmesinde akdi ilişkinin üstün niteliğinin çalışma yerine sigortalıya bir meslek ve sanatın öğretilmesi olduğu hususu gözetilmeli, sigortalının iş yerinde üretimle ilgili çalışmalara eylemli olarak katılması ve meslek ve sanat eğitiminin ikinci plânda tutulması, bir başka anlatımla sigortalının emeğiyle iş yeri ve işverene katkıda bulunması durumlarında çıraklık ilişkisinin söz konusu olamayacağı benimsenmelidir.

05.07.1977 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanan 2089 sayılı Çırak Kalfa ve Ustalık Kanunu'nun 4. maddesi çırağı, “Bu Kanuna tabi bir sanatı, o sanat için düzenlenen teorik ve pratik öğrenim programına göre o iş yerinde öğrenmek amacı ile bir çıraklık sözleşmesi ile bir işyeri sahibinin hizmetine giren kimse...” olarak tanımlamıştır. Kanun'un 5. maddesine göre çırak olabilmek için 12 yaşından küçük, 18 yaşından büyük olmamak gerekir. Kanun'un 16. maddesinde ise, işyeri sahibi veya temsilcisinin çırak adayını çalıştırmağa başlamadan önce velisi veya Kanuni mümessili ile üç örnek yazılı bir çıraklık sözleşmesi yapmaya mecbur olduğu, 20. maddesinde, sözleşmenin bir örneğinin Mahalli Çıraklık Eğitim Komitesine, derneğe kayıtlı ise ilgili derneğe veya odaya vermek ve sicil numarasını alarak sözleşmeye yazmak zorunda olduğu öngörülmüştür.

Uyuşmazlık konusu dönemde yürürlükte bulunan ve 19.06.1986 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu'nun 10. maddesinde, çırak olabilmek için 13 yaşını doldurmuş, 19 yaşından gün almamış olmak, en az ilkokul mezunu olmak, bünyesi ve sağlık durumu gireceği mesleğin gerektirdiği işleri yapmaya uygun olmak koşullarına yer verilip, 14. maddesinde, çıraklık süresinin 3-4 yıl olduğu ve bu sürenin mesleklerin özelliğine göre ilgili kuruluşların görüşü alınarak Bakanlıkça belirleneceği kesintisiz olarak devam edeceği, Geçici 4. maddesinde ise Kanun'un 25. maddesine göre sigorta primlerinin ödenmesine bu Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihi takip eden mali yıl başından itibaren başlanacağı, bu tarihe kadar olan sürede primlerin işyeri sahiplerince ödenmesine devam edileceği düzenlemesi yer almaktadır.

Çıraklık sözleşmesinde, akdi ilişkinin üstün niteliği çalışma olgusu değil, sigortalıya bir meslek ve sanatın öğretilmesidir. Ancak çırak, işyerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor, meslek ve sanat eğitimi arka planda tutuluyorsa, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyecektir.

Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Sözü edilen öğrencilerin sigortalı sayılmamaları, “tatbiki mahiyetteki yapım ve üretim işleri” nin gördükleri öğrenimin doğal bir gereği olmasından ötürüdür. Bir başka anlatımla, bu işler -SSK anlamında sigortalı işçilerin gördükleri iş görünümünde bulunsalar bile- belirgin olarak öğrenim çevresine girmektedir. Bu bakımdan, bu gibi durumlarda, esasen bir hizmet akdinin varlığından söz edilemeyeceği için sigortalılık niteliği edinme hali de söz konusu değildir (Mustafa Çenberci, Sosyal Sigortalar Kanunu Şerhi; Ankara, 1977 Baskı, s;130).

3. Değerlendirme

3. Değerlendirme

Bu açıklamalar ışığı altında inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, 13.02.1972 doğumlu davacının dava konusu ettiği dönemde 18 yaşını doldurmadığı, davacının özellikle dava konusu dönemde çırak olarak çalışıp çalışmadığı hususu tam olarak açıklığa kavuşturulmadan yazılı şekilde eksik incelemeye dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.

Somut dosyada; öncelikle davacının öğrenim durumu araştırılmalı, çıraklık eğitim merkezi ile yazışma yapılmak suretiyle bu dönemde davacının merkezde kayıtlı olup olmadığı ve hangi tarihlerde, hangi sıfatla eğitim aldığı sorulmalı, elde edilecek sonuç değerlendirilmek suretiyle karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

04.02.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.