muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2022/376, Karar No: 2023/223, Tarih: 25.04.2023

(2) numaralı ön sorun ile ilgili olarak;

Sanık ...'ın, inceleme dışı sanıklar ..., ..., ..., ..., ... Kültür ve ... ile birlikte, 24.07.2010 tarihinde Şırnak İl Özel İdaresi ait tır parkında park hâlinde bulunan ve mağdurlar ... ile ...'e ait tırların havaların sıcak olması nedeniyle açık bırakılan camlarından uzanarak mağdurların cep telefonlarını çaldıkları,

Eylemin belirtilen tarihte gerçekleştirildiğinin, mağdurların beyanları ve kolluk görevlilerince 24.07.2010 tarihinde düzenlenen tutanak ile tespit edildiği,

Suç tarihi olan 24.07.2010 tarihi itibarıyla sanık ...'ın on sekiz yaşından büyük olduğu,

Dosya kapsamında sanık hakkında 14.04.2011 tarihinde iddianame düzenlendiği ve sanığın sorgusunun 09.05.2012 tarihinde esas mahkemesince gerçekleştirildiği,

Sanık hakkında yapılan yargılama sonucunda, Yerel Mahkemece 07.06.2012 tarih ve 174-378 sayı ile mahkûmiyet kararı verildiği,

Anlaşılmıştır.

V. GEREKÇE

Ön sorun konularının ayrı ayrı değerlendirilmeleri gerekmektedir.

A. Sanık ...'ın yokluğunda verilen 07.06.2012 tarihli hükmün adı geçen sanığa 29.01.2014 tarihinde tebliğinin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı;

1- İlgili Mevzuat ve Öğretide Ön Sorun Konusuna İlişkin Görüşler

Ön sorun konusunun çözümünde sağlıklı bir hukuki sonuca ulaşabilmek için 7201 sayılı Tebligat Kanunu ile Tebligat Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'in konuyla ilgili hükümlerinin incelenmesi gerekmektedir.

7201 sayılı Kanun'un "Bilinen adreste tebligat" başlıklı 10. maddesinde;

"Tebligat, tebliğ yapılacak şahsa bilinen en son adresinde yapılır.

Bilinen en son adresin tebligata elverişli olmadığının anlaşılması veya tebligat yapılamaması hâlinde, muhatabın adres kayıt sisteminde bulunan yerleşim yeri adresi, bilinen en son adresi olarak kabul edilir ve tebligat buraya yapılır.

Şu kadar ki; kendisine tebliğ yapılacak şahsın müracaatı veya kabulü şartiyle her yerde tebligat yapılması caizdir." düzenlemesine yer verilmiştir.

Buna göre tebligat, öncelikle tebliğ yapılacak şahsın bilinen en son adresinde yapılır. Adres, muhatabın konut veya iş yeri adresi olabilir. Bilinen en son adresin tespitinde, tebliğ isteyenin beyanı, muhatabın veya diğer ilgililerin bildirimleri ya da mevcut belgeler esas alınır. Ancak, tebligatı çıkaran makama bildirilen adresin, tebligata elverişli olmadığının anlaşılması ya da bu adrese tebligat yapılamaması hâllerinde, muhatabın 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'na göre adres kayıt sistemindeki adresi bilinen son adresi olarak kabul edilerek tebligat buraya yapılacaktır (Canan Ruhi- Ahmet Cemal Ruhi, Tebligat Hukuku, Seçkin Yayınevi, s. 82).

7201 sayılı Kanun'un "Aynı konutta oturan kişilere veya hizmetçiye tebligat" başlıklı 16. maddesi;

"Kendisine tebliğ yapılacak şahıs adresinde bulunmazsa tebliğ kendisi ile aynı konutta oturan kişilere veya hizmetçilerinden birine yapılır." biçiminde,

"Muhatabın muvakkaten başka yere gitmesi" başlıklı 20. maddesinin birinci fıkrasının 1 ve 2. cümleleri;

7201 sayılı Kanun'un "Aynı konutta oturan kişilere veya hizmetçiye tebligat" başlıklı 16. maddesi;

"Kendisine tebliğ yapılacak şahıs adresinde bulunmazsa tebliğ kendisi ile aynı konutta oturan kişilere veya hizmetçilerinden birine yapılır." biçiminde,

"Muhatabın muvakkaten başka yere gitmesi" başlıklı 20. maddesinin birinci fıkrasının 1 ve 2. cümleleri;

"13, 14, 16, 17 ve 18 inci maddelerde yazılı şahıslar, kendisine tebliğ yapılacak kimsenin muvakkaten başka yere gittiğini belirtirlerse; keyfiyet ve beyanda bulunanın adı ve soyadı tebliğ mazbatasına yazılarak altı beyan yapan tarafından imzalanır ve tebliğ memuru tebliğ evrakını bu kişilere verir. Bu kişiler tebliğ evrakını kabule mecburdurlar."

"Yaş ve ehliyet şartı" başlıklı 22. maddesi;

"Muhatap yerine kendisine tebliğ yapılacak kimsenin görünüşüne nazaran onsekiz yaşından aşağı olmaması ve bariz bir surette ehliyetsiz bulunmaması lazımdır."

''Tebliğ Mazbatası'' başlıklı 23. maddesinin 1. fıkrasının beşinci bendi ise;

"Tebliğ bir mazbata ile teşvik edilir. Bu mazbatanın:

...

5. Tebliğin kime yapıldığını ve tebliğ muhatabından başkasına yapılmış ise o kimsenin adını, soyadını, adresini ve 22 nci madde gereğince tebellüğe ehil olduğunu,

...

İhtiva etmesi lazımdır.",

Biçiminde düzenlenmiştir.

Tebliğ tarihinde yürürlükte bulunan Tebligat Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'in "Muhatap yerine tebligat yapılacak kişinin yaş ve ehliyet şartı" başlıklı 34. maddesi;

"(1) Muhatap yerine kendisine tebliğ yapılacak kişinin görünüşüne nazaran onsekiz yaşından aşağı olmaması ve açıkça anlaşılır bir şekilde ehliyetsiz bulunmaması gerekir.

(2) Akıl hastalığı, akıl zayıflığı veya diğer bir hastalık ya da engel sebebiyle kendisi ile anlaşma imkânı olmayan kişiye tebligat yapılmaz.

(3) Muhatap adına kendisine tebligat yapılacak olan, görünüşüne nazaran onsekiz yaşından aşağı veya açıkça anlaşılır bir şekilde ehliyetsiz olur ve o adreste muhatap yerine tebligat yapılacak başka bir kişi de bulunmazsa 30 ve 31 inci madde hükümlerine göre işlem yapılır.",

Söz konusu Yönetmelik'in "Tebliğ mazbatasında bulunması gereken bilgiler ve tanzimi" başlıklı 35. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi ise;

"(1) Tebliğ bir mazbata ile belgelendirilir. Bu mazbatanın;

…

d) Tebliğin kime yapıldığını ve tebliğ muhatabından başkasına yapılmış ise o kişinin adını, soyadını, adresini ve 34 üncü madde gereğince tebellüğe ehil olduğunu,

...

İçermesi gerekir."

Şeklinde düzenlenmiştir.

Söz konusu Yönetmelik'in "Tebliğ mazbatasında bulunması gereken bilgiler ve tanzimi" başlıklı 35. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi ise;

"(1) Tebliğ bir mazbata ile belgelendirilir. Bu mazbatanın;

…

d) Tebliğin kime yapıldığını ve tebliğ muhatabından başkasına yapılmış ise o kişinin adını, soyadını, adresini ve 34 üncü madde gereğince tebellüğe ehil olduğunu,

...

İçermesi gerekir."

Şeklinde düzenlenmiştir.

Muhatap yerine kendisine tebligat yapılabilecek kimselere tebligat yapılabilmesi için diğer koşulların yanında görünüşüne nazaran on sekiz yaşından aşağı olmaması ve açıkça anlaşılır bir şekilde ehliyetsiz bulunmaması gerekir. 19.03.2003 tarihli ve 4829 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile Tebligat Kanunu'nun 22. maddesinde yapılan değişiklik ile yaş sınırı görünüş itibarıyla "onbeş" yerine "onsekiz" olarak değiştirilmiştir. Bu değişiklik ile tebligatın önemini anlayamayacak kadar küçüklere artık tebliğ evrakı verilemeyecektir. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme hükümleri dikkate alınarak, on sekiz yaşından küçük olanlar çocuk olarak nitelendirildiğinden, ilgili sözleşme göz önüne alınarak on sekiz yaşından küçüklere bu konuda bir yükümlülük getirmemek amacı ile böyle bir düzenleme yapılmıştır. Muhatap adına tebligat yapılan kişinin muhatapla aynı konutta birlikte oturduğu, tebligatı kabul etmeye ehil olduğu ve görünüş olarak on sekiz yaşından büyük bulunduğu tebliğ memuru tarafından tebligat mazbatasına açıkça yazılmalıdır. Aksi takdirde yapılan tebligat usulsüz olur (Ruhi-Ruhi, s. 630-631).

2- Ön Soruna İlişkin Değerlendirme

Yerel Mahkemece verilen sanık ...'ın mahkûmiyetine ilişkin 07.06.2012 tarihli kararın, sanığın Mernis adresi olan Cumhuriyet ..., Silopi, Şırnak adresine tebliğe çıkarıldığı, tebligat evrakının üzerine "Muhatap hazır olmadığından aynı çatı altında kardeşi..." açıklaması yazılmak sureti ile gerekçeli kararın 29.01.2014 tarihinde... imzasına tebliğ edildiği ve sanığın temyiz isteminde bulunmadığı anlaşılan olayda; sanığın nüfus kayıt örneğinin incelenmesinde tebligat evrakında imzası bulunan sanığın kardeşi...'ın doğum tarihinin 10.09.1998 olması ve tebligat tarihinde 15 yaşında bulunması, tebligat evrakında görünüşüne nazaran onsekiz yaşından küçük olmadığı ve tebligatı kabul etmeye ehil olduğu hususlarında herhangi bir açıklamanın da yer almaması karşısında sanık ...'ın yokluğunda verilen 07.06.2012 tarihli hükmün adı geçen sanığa 29.01.2014 tarihinde tebliğinin usulüne uygun yapılmadığı ve adı geçen sanık hakkında verilen Silopi 2. Asliye Ceza Mahkemesinin 07.06.2012 tarihli ve 174-378 sayılı mahkûmiyet kararının kesinleşmediği kabul edilmelidir.

Bu itibarla, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının değişik gerekçeyle kabulüne karar verilmelidir.

B. Tebliğin usulüne uygun yapılmadığı sonucuna ulaşılmış olmakla itiraz kapsamında olan ve mağdurlar ... ile ...'e yönelik hırsızlık suçları bakımından dava zamanaşımının gerçekleşip gerçekleşmediği;

1- İlgili Mevzuat ve Ön Soruna İlişkin Açıklamalar

Bu itibarla, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının değişik gerekçeyle kabulüne karar verilmelidir.

B. Tebliğin usulüne uygun yapılmadığı sonucuna ulaşılmış olmakla itiraz kapsamında olan ve mağdurlar ... ile ...'e yönelik hırsızlık suçları bakımından dava zamanaşımının gerçekleşip gerçekleşmediği;

1- İlgili Mevzuat ve Ön Soruna İlişkin Açıklamalar

Uyuşmazlığa konu hırsızlık suçu, TCK’nın 141/1. maddesinde; “(1) Zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.” şeklinde düzenlenmiştir.

TCK'nın 66. maddesinde, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça kamu davasının maddede yazılı sürelerin geçmesiyle ortadan kalkacağı düzenlenmiş, maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde de beş yıldan fazla olmamak üzere hapis ya da adli para cezasını gerektiren suçlarda bu sürenin sekiz yıl olacağı hüküm altına alınmıştır.

Aynı Kanun'un 67. maddesinin 3 ve 4. fıkraları uyarınca kesen bir nedenin bulunması hâlinde zamanaşımı, kesilme gününden itibaren yeniden işlemeye başlayacak ve ilgili suça ilişkin olarak kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzayacaktır.

Ceza Genel Kurulunun süreklilik gösteren birçok kararında açıkça vurgulandığı üzere, yargılama yapılmasına engel olup davayı düşüren hâllerden biri olan dava zamanaşımının yargılama sırasında gerçekleşmesi hâlinde, yerel mahkeme ya da Yargıtay, resen zamanaşımı kuralını uygulayarak kamu davasının düşmesine karar verecektir.

2. Somut Olayda Ön Sorun Konusuna İlişkin Değerlendirme

Sanık ...'a yüklenen nitelikli hırsızlık suçunun yaptırımı TCK'nın 141/1. maddesi uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası olup TCK'nın 66/1-e maddesi uyarınca bu suçun asli dava zamanaşımı süresinin sekiz yıl, aynı Kanun'un 67/4. maddesi göz önüne alındığında kesintili dava zamanaşımı süresinin ise on iki yıl olduğunun anlaşılması karşısında,

Daha ağır cezayı gerektiren başka bir suçu oluşturma ihtimali bulunmayan ve 24.07.2010 tarihinde gündüz bir vakitte gerçekleştirilen eylemle ilgili olarak sanık hakkında dava zamanaşımını kesen en son işlem 07.06.2012 tarihli mahkûmiyet hükmü olup bu tarihten sonra zamanaşımını kesen veya durduran başkaca bir sebebin gerçekleşmediği gözetildiğinde, TCK'nın 66/1-e maddesi uyarınca, son kesen işlem tarihinden itibaren sekiz yıllık asli zamanaşımı süresi 07.06.2020, aynı Kanun'un 67/4. maddesi uyarınca, suç tarihinden itibaren on iki yıllık kesintili dava zamanaşımı süresi ise 24.07.2022 tarihinde dolmuş bulunmaktadır.

Bu itibarla, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının değişik gerekçe ile kabulüne ve Özel Daire kararının kaldırılmasına, Yerel Mahkemenin sanık ... hakkında mağdurlar ... ve ...'e yönelik hırsızlık suçundan verdiği 07.06.2012 tarihli ve 174-378 sayılı mahkûmiyet hükmünün gerçekleşen dava zamanaşımı nedeniyle bozulmasına, ancak yeniden yargılama gerektirmeyen bu konuda, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 5320 sayılı Kanun'un 8. maddesi gereğince hüküm tarihi itibarıyla uygulanması gereken 322. maddesi uyarınca karar verilmesi mümkün bulunduğundan, sanık ... hakkındaki kamu davasının TCK'nın 67/4 ve CMK'nın 223/8. maddeleri uyarınca düşmesine karar verilmelidir.

Çoğunluk görüşüne katılmayan iki Ceza Genel Kurulu Üyesi; dava zamanaşımının gerçekleşmediği gerekçesiyle karşı oy kullanmışlardır.

VI. KARAR

Açıklanan nedenlerle;

1- Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının her iki ön sorun konusu bakımından DEĞİŞİK GEREKÇE İLE KABULÜNE,

2- 07.06.2012 tarihinden sonra; sanık ... hakkında Silopi 2. Asliye Ceza Mahkemesince verilen 28.06.2016 tarihli ve 53-470 sayılı mahkûmiyet kararı, Özel Dairece verilen 11.12.2018 tarihli ve 6266-18074 sayılı sirayet kararı ile bu karardan sonra Yerel Mahkemece verilen 20.10.2020 tarihli ve 1078-552 sayılı mahkûmiyet kararı ve Özel Dairece verilen 17.05.2022 tarihli ve 842-7351 sayılı bozma kararının adı geçen sanık bakımından hukuki değerden yoksun olmaları nedeniyle KALDIRILMALARINA,

3- Silopi 2. Asliye Ceza Mahkemesince sanık ... hakkında mağdurlar ... ve ...'e yönelik hırsızlık suçundan kurulan 07.06.2012 tarihli ve 174-378 sayılı mahkûmiyet hükümlerinin, gerçekleşen dava zamanaşımı nedeniyle BOZULMASINA,

Ancak, atılı suç için TCK'nın 67/4. maddesinde öngörülen dava zamanaşımı süresinin Özel Dairenin inceleme tarihinden önce dolduğu anlaşıldığından, 5320 sayılı Kanun'un 8. maddesi gereğince karar tarihi itibarıyla uygulanması gereken CMUK'un 322. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak, sanık ... hakkındaki mağdurlar ... ve ...'e yönelik hırsızlık suçundan açılan kamu davalarının TCK'nın 67/4 ve CMK'nın 223/8. maddeleri uyarınca DÜŞMESİNE,

4- Dosyanın, mahalline gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 25.04.2023 tarihinde yapılan müzakerede (1) numaralı ön sorun bakımından oy birliğiyle, (2) numaralı ön sorun bakımından ise oy çokluğuyla karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/124, Karar No: 2015/1480, Tarih: 03.06.2015

**Hukuk Genel Kurulu         2014/124 E.  ,  2015/1480 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ankara 10. İş Mahkemesi

TARİHİ : 13/09/2013

NUMARASI : 2013/1545-2013/927

Taraflar arasındaki “kurum işleminin iptali” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Ankara 10. İş Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 19.10.2012 gün 2012/125 E., 2012/950 K. sayılı kararın incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 09.05.2013 gün 2012/2405 E., 2013/9416 K. sayılı ilamı ile;

(…Dava, davacının annesi nedeniyle almakta olduğu yetim aylığının Kurum tarafından muvazaalı boşandığı eşi ile fiilen birlikte yaşadığı gerekçesi ile kesilmesine ilişkin işlemin iptali ile kesilmiş bulunan aylığın, kesilme tarihinden itibaren yeniden bağlanması, ödenen maaşlar nedeni ile Kuruma borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir.

Yerel mahkemece, davacının boşandığı eşi ile boşandıktan sonra birlikte yaşamadıkları anlaşıldığından davanın kabulüne, davacının almakta olduğu yetim aylığının kesilmesine ilişkin işlemin iptaline, ödenmeyen aylıkların davacıya ödenmesine, borçlu olmadığının tespitine karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası kanunun 56. maddesinin ikinci fıkrası olup, uyuşmazlığın çözümünde sosyal güvenlik, sosyal güvenliğin amaç ve yöntemleri, sosyal sigortalar, sosyal güvenlik sistemi gibi kavram ve olguların değerlendirilmesine gereksinim bulunmaktadır.

Sosyal sigorta sistemlerinde sigortalılar veya hak sahipleri belli şartların yerine getirilmesi halinde sosyal edime (yardıma) hak kazanırlar. Sosyal edim ya da sosyal yardım hakkı kişilerin belli bir yardım ya da edim üzerinden yargısal yönden icrası mümkün kamusal talep hakkını ifade eder. Sosyal sigortalar; sosyal koruma, dayanışma, sosyal denkleştirme, zorunluluk ilkelerine dayanmakta olup, özellikle inceleme konusu 5510 sayılı Kanunun 56. maddesi yönünden önem arz eden sosyal koruma ilkesiyle, toplumun ekonomik ve sosyal yönden en fazla gereksinimi olan bireylerini/gruplarını koruma, güvenceye kavuşturma ve onlara hizmet amaçlanmakta, yaşamlarını sürdürebilmeleri için bu kişilerin sosyal güvenlik şemsiyesi altına alınması hedefi öne çıkmaktadır. Devletler tarafından amaç olarak benimsenen sosyal güvenlik genellikle sosyal sigortalar ile sosyal yardım ve hizmetler olarak adlandırılan iki temel yöntem uygulanmak suretiyle sağlanmaya çalışılmaktadır. İki ana rejimden meydana gelen Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde, yardımlar genellikle devlet bütçesinden veya gönüllü özel yapılanmalardan karşılandığı, katılmasız veya primsiz rejim olarak adlandırılan sosyal yardım ve hizmetlerin yanı sıra sistemin temel dayanağını oluşturan ve ilgililerin herhangi bir maddi katkısının söz konusu olmadığı katılmalı veya primli rejimde bulunmaktadır.

Ülkemizde, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu, 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu, 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına Ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu olmak üzere beş ana sosyal güvenlik yasası bulunmakta olup, bu mevzuatlarda düzenlenen sosyal güvenlik hakkı, Sosyal Sigortalar Kurumu, kısaca Bağ-Kur olarak adlandırılan Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu , Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı tarafından yerine getirilmekte iken, öncelikle 20/05/2006 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren örgütlenme yasası niteliğindeki 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu ile kamu tüzel kişiliğine sahip, idari ve mali açıdan özerk, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kurularak, anılan üç kurum tek çatı altında bu Kurumda birleştirilmiş, sonrasında mevzuat birliğini sağlamaya yönelik olarak, istisnaları dışında 01/10/2008 günü yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun kabul edilmiştir. Tüm modern sosyal güvenlik sistemlerinde yer alan ölüm sigortası, sigortalının yaşamını yitirmesi durumunda geride kalan ve hak sahibi olarak nitelendirilen (tanımlanan) kişilerin geleceklerini güvence altına almayı amaçlamaktadır. Söz konusu kanunlarda iş kazalarıyla meslek hastalıkları sigortası veya ölüm sigortası kollarından hak sahiplerine ölüm geliri, ölüm aylığı, dul ve yetim aylığı bağlanabilmesi için bazı koşullar öngörülmüş, bunlar arasında anne/baba üzerinden hayattaki kız çocuğuna veya eş üzerinden sağ kalan diğer eşe tahsis yapılabilmesi evli olmama şartına bağlanmıştır. 506 sayılı Kanunun 99. ve 1479 sayılı Kanunun 43. maddelerinde "hakkı doğuran olay tarihi" ibarelerine yer verilmiş, 5510 sayılı Kanunun 35. maddesinde "hak sahibi olma niteliğinin kazanıldığı tarih", 97. maddesinde "hakkın kazanıldığı tarih" ve "hakkın doğduğu tarih" sözcükleri kullanılmıştır. Kız çocuğuna anne/baba üzerinden ölüm geliri/aylığı veya yetim aylığı bağlanabilmesi için yalnızca ölümün gerçekleşmesi veya evli olunmaması yeterli bulunmayıp, tahsis için her iki olgunun bir arada varlığı gerekmektedir. Evli kız çocuğu kimi zaman boşanmayla, bazen de ölümle hak sahibi sıfatını kazanmakta, başka bir anlatımla, sigortalı anne/baba yaşamını yitirmesine karşın kız çocuğu evli ise hak sahibi olamamakta, evli olmayan kız çocukları ise sigortalı anne/baba hayatta olduğu sürece bu sıfatla anılmamakta ve her iki durumda da gelire/aylığa hak kazanılamamaktadır. Şu durumda, evli kız çocuğu bazen boşanmayla, kimi zaman da ölümle ve hangisi daha sonra ise o tarihte hak sahibi olmaktadır. Dolayısıyla, hak sahibi olma niteliğinin kazanıldığı tarih (Hakkın kazanıldığı tarih-Hakkın doğduğu tarih-Hakkı doğuran olay tarihi) değişkenlik arz etmektedir.

Anılan beş temel kanunda yer almayan inceleme konusu norm ilk kez 5510 sayılı Kanunun " Gelir ve aylık bağlanmayacak haller" başlığını taşıyan 56. maddesinin ikinci(son) fıkrasında düzenlenerek 01/10/2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Fıkrada "eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar 96. madde hükümlerine göre geri alınır" düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28/04/2011 tarihinde verilen karar ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu kuşkusuzdur.

Kamuoyunda uzun yıllardır varlığı konuşulan, yaşamını yitirmiş sigortalı/ iştirakçi annesi/babası üzerinden ölüm aylık veya gelirine/yetim aylığına hak kazanabilmek için evlilik bağına son verip boşandığı eşiyle birlikte yaşamayı sürdüren kız çocuklarının veya hayatta bulunmayan sigortalı/iştirakçi eski eşi üzerinden ölüm aylık veya geliri/dul aylığı tahsisi için mevcut evlilik birliğini sonlandırmasına karşın sonraki eşiyle beraberliğini devam ettiren kişilerin durumu etik değerler, ahlaki algı ve kurallar yönünden ele alınabilir. Uzun bir sürece yayılmış bu türden birlikteliklerin toplum nezdinde oluşturduğu rahatsızlıklar, varsa tarafların ortak çocuklarının ruhsal dünyasında meydana getirdiği olumsuz etkiler dile getirilebilir ise de, kuşkusuz bu yönde yapılacak herhangi bir inceleme yargının görev, hak ve yetki alanı içersinde bulunmadığı gibi yargısal metinlerde bu tür değerlendirmelere yer verilmesinin sakıncaları da ortadadır. İlgili hak sahibinin seçimini, her ne sebeple olursa olsun boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşama yönünde kullanması mutlak surette bireysel özgürlük çerçevesinde ele alınmalı, bununla beraber Anayasanın 65. maddesinde de ifade edildiği üzere, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile saptanan görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri göz önünde bulundurarak mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirme görevi olan devletin, sosyal güvenliğin yaşama geçirilip ülkede yaşayan diğer fertlere de bu hakkın dağıtılmasında sosyal sigorta yardımlarına hak kazanma koşullarını düzenleme yetkisine sahip olduğu gözden uzak tutulmamalı, daha açık anlatımla boşanılan eşle fiilen beraber yaşama durum ve olgusuna müdahale edemeyecek olan devletin yöntemince kabul edeceği yasal düzenlemeyle bu tür ilişkiyi sürdürenleri sosyal sigorta yardımından yararlandırmama (yoksun bırakma) yetkisi olduğu benimsenmeli, özellikle Anayasa Mahkemesi tarafından iptal başvurusunun reddedilmesi karşısında, yürürlükteki kanunları uygulamakla yükümlü olan yargı organlarınca görev sınırları içersinde, sosyal güvenlik hukuku ve onun ilkeleri kapsamında madde hükmü ele alınmalıdır. Anlaşılacağı üzere, söz konusu madde yönünden kanun koyucu tarafından; hak sahibi konumundaki eş veya çocuğun, boşandığı eşiyle eylemli olarak birlikte yaşaması yasaklanmamakta, bu tür ve nitelikte yaşam sürdüren kişinin bir anlamda hak sahipliği sıfatının ortadan kalktığı kabul edilip, gelir ve/veya aylıktan yararlandırılması benimsenmektedir.