muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/1416, Karar No: 2023/2254, Tarih: 24.04.2023

**7. Hukuk Dairesi         2023/1416 E.  ,  2023/2254 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen el atmanın önlenmesi davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, 8. Hukuk Dairesince İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabülüne, 27.04.2017 tarihli bilirkişi raporuna ekli krokisinde gösterilen 55.06 m2 alana davalı ...'nın, 35.04 m2 alana davalı ...'in el atmanın önlenmesine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, Kabala .... Mahallesi 585 parsel No.lu vekil edeni adına kayıtlı taşınmaza davalılar tarafından tel çekmek suretiyle haksız müdahalede bulunulması sebebiyle davalıların müdahalesinin men’ine karar verilmesini istemiştir.

II. CEVAP

Davalılar süresi içinde cevap vermemişlerdir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesini 31.03.2014 tarihli ve 2013/450 Esas, 2014/189 Karar sayılı kararıyla; davanın kabulüne, 24.02.2014 tarihli bilirkişi raporunda A harfi ile gösterilen 55,06 m2 ve 35,04 m2 alanlara davalılar tarafından el atmanın önlenmesine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar temyiz isteminde bulunmuştur.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 15.02.2016 tarihli ve 2014/14125 Esas, 2016/1662 Karar sayılı kararıyla, dosya kapsamından hangi davalının A harfi ile gösterilen bölüme hangi davalının B harfi ile gösterilen bölüme el attığının anlaşılamadığı, yeniden keşif yapılarak ve tanıklar dinlenerek hangi davalının taşınmazın hangi bölümünü kullandığının belirlenmesi, her bir davalının el attığı bölüm yönünden el atmanın önlenmesine karar verilmesi, ayrıca aralarında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmayan davalıların kendi kullandıkları bölüm yönünden yargılama giderlerinden sorumlu tutulması gerektiği belirtilerek hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin 19.09.2017 tarihli, 2016/568 Esas, 2017/521 Karar sayılı kararı ile bozmaya uyulmak suretiyle, davalıların dava konusu taşınmaza komşu olan parsellerde malik olmadıkları anlaşıldığından, davalılar yönünden husumet bulunmaması nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

İlk Derece Mahkemesinin 19.09.2017 tarihli, 2016/568 Esas, 2017/521 Karar sayılı kararı ile bozmaya uyulmak suretiyle, davalıların dava konusu taşınmaza komşu olan parsellerde malik olmadıkları anlaşıldığından, davalılar yönünden husumet bulunmaması nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 24.02.2021 tarihli ve 2018/12319 Esas, 2021/1623 Karar sayılı kararıyla; el atmanın önlenmesi istekli davaların doğrudan bu eylemi gerçekleştiren kişi ya da kişiler aleyhine açılabileceği, davalı sıfatı yükleneceklerin kayıt maliki olmalarının aranmayacağı, davalıların davacıya ait taşınmaza el atması bulunup bulunmadığının toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek belirlenmesi ve oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi gerektiği belirtilerek hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacı tanıklarının beyanlarından 27.04.2017 tarihli bilirkişi raporuna ekli krokisinde gösterilen 55.06 m2 alana davalı ...'nın, 35.04 m2 alana davalı ...'in el atması bulunduğunun anlaşıldığı, davalıların dava konusu taşınmaza el atmasının üstün bir hakka dayanmadığı anlaşıldığından davanın kabulüne, 27/04/2017 tarihli bilirkişi raporuna ekli krokisinde gösterilen 55.06 m2 alana davalı ...'nın, 35.04 m2 alana davalı ...'in el atmasının önlenmesine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı ... vekili temyizinde, müvekkilinin dava konusu taşınmaza el atması olmadığını, taşınmazın tapu kaydındaki yüzölçümü ile takeometrik değerleri ile hesaplanan yüzölçümünün farklı olduğunu, çitin çekildiği tarihte dava konusu edilen alanın dava konusu 589 parsel sayılı taşınmaz içinde olmadığını, davacının kötüniyeti bulunmayan müvekkiline bir ihtarda bulunmadığını ileri sürmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, el atmanın önlenmesi istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun, “Mülkiyet hakkının içeriği” başlıklı 683 üncü maddesi, “Mülkiyet İlişkisi” başlıklı 722 inci maddesi, “İyiniyetli olmayan zilyet bakımından” başlıklı 995 inci maddesi

3. Değerlendirme

1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun, “Mülkiyet hakkının içeriği” başlıklı 683 üncü maddesi, “Mülkiyet İlişkisi” başlıklı 722 inci maddesi, “İyiniyetli olmayan zilyet bakımından” başlıklı 995 inci maddesi

3. Değerlendirme

1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Davalı ... vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Onama harcı peşin alındığından yeniden alınmasına yer olmadığına,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

24.04.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/1328, Karar No: 2011/6809, Tarih: 07.06.2011

**1. Hukuk Dairesi         2011/1328 E.  ,  2011/6809 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : EĞİRDİR ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

TARİHİ : 16/03/2010

Taraflar arasında görülen davada;

Davacı, miras bırakanı M...’in 6677 parsel sayılı taşınmazını davalılardan H.’ye,4267, 5109, 6682 parsel sayılı taşınmazlarını davalılardan Y...’a sattığını, yine 3283, 4163,5089, 5094, 5141 parsel sayılı taşınmazlarını da kadastro esnasında davalı Y... Üzerine tescil ettirdiğini yapılan tüm bu temliklerin mirasçıdan mal kaçırma amaçlı ve muvazaalı olduğunu ileri sürerek satış yoluyla temlik edilen tapuların iptali ile muris adına tescilini olmadığı taktirde tenkisi, kadastro tespiti esnasında davalı Y... Adına tescil ettirilen 5 adet taşınmaz yönünden de tenkis isteklerinde bulunmuştur. Bilahare 4267, 3283 ve 4163 parsel sayılı taşınmazlar yönünden feragat edilmiştir.

Davalılar, davanın reddini savunmuşlardır.

Mahkemece, feragat edilen taşınmazlar bakımından feragat nedeniyle,diğer taşınmazlar yönünden miras bırakanın paylaştırma amacını güttüğü ve saklı paya tecavüz kastının bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

Karar, taraf vekilleri süresinde duruşma istekli temyiz edilmiş olmakla, duruşma günü olarak saptanan 07.06.2011 Salı günü için yapılan tebligat üzerine temyiz eden davacı asil  H... E... ile vekili Avukat İ... A... S..., temyiz edilen davalı asil H...  E... Geldiler, davetiye tebliğine rağmen diğer temyiz edilen davalı vekili avukat gelmedi, yokluğunda duruşmaya başlandı, süresinde verildiği ve kayıt olunduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra gelen asil ve vekilin sözlü açıklamaları dinlendi, duruşmanın bittiği bildirildi, iş karara bırakıldı. Bilahare Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor okundu, düşüncesi alındı. Dosya incelenerek gereği görüşülüp düşünüldü: Dava muris muvazaası hukuksal nedenine dayalı tapu iptal tescil ve tenkis isteklerine ilişkindir.

Mahkemece davanın reddine karar verilmiştir.

Dosya içeriğinden toplanan delillerden, 6667 parsel sayılı taşınmazın miras bırakan M... tarafından davalılardan kızı H...’ye 07.09.2000 tarihinde, 5109 parsel sayılı taşınmazın 29.07.1988 tarihinde,6682 parselin 02.07.1999 tarihinde, satış suretiyle davalılardan oğlu Y.’a temlik ettiği görülmektedir. 5141 parsel sayılı taşınmazın ise 30.03.1976 tarihinde muris M.E.’ün zilyetliğinde iken taşınmazını davalı oğlu Y...’a bağışlaması nedeniyle Y... Adına senetsizden tespit ve tescil edildiği, 4267, 5089, 5094 parsel sayılı taşınmazların ise öncesinin miras bırakanla bir ilgisinin olmadığı anlaşılmaktadır. Diğer taraftan miras bırakan M...’in 11.12.2007 tarihinde ölümüyle geriye dava dışı eşi Ş... ile davanın taraflarının mirasçı olarak kaldığı kayden sabittir.

Davacılar, davalılardan H...’ye ve Y...’a satış yoluyla miras bırakan tarafından temlik edilen 6667, 4267,5109 ve 6682 parseller yönünden muris muvazaası nedeniyle tapu iptal tescil ve tenkis, kadastro tespiti esnasında davalılardan Y... adına tespit ve tescil edilen 3283, 4163, 5089, 5094,5141 parsel sayılı taşınmazlar bakımından tenkis isteklerinde bulunmuşlardır.

Mahkemece miras bırakanla ilgisi bulunmayan ve feragat edilen 4267, 3283, 4163 parseller bakımından davanın reddine karar verilmiş olması doğrudur. Öte yandan kadastro tespiti esnasında dava dışı 3. kişilerden davalılardan Y...’a zilyetlik yoluyla intikal eden 5089 ve 5094 parseller bakımından da davanın reddine karar verilmiş olmasında da isabetsizlik yoktur.

Ancak, yukarıda değinildiği üzere miras bırakan’ın dava dışı eşi Ş...’ye herhangi bir temlikte bulunmadığı, davalılardan H...’ye 6677 parsel sayılı taşınmazını, Y...’a 5109, 6682 parsel sayılı taşınmazlarını, davacı H...’a ise 5070 parsel sayılı taşınmazını satış suretiyle temlik ettiği görülmektedir. Öte yandan mahkemece kadastro tespiti esnasında miras bırakana ait iken davacı H.a intikal ettirildiği kabul edilen 5084, 5086, 5328, 5330 parsel sayılı taşınmazların 1340 doğumlu M... oğlu H... E... adına tespit ve tescil edildiği, davacı H...’ın ise 1953 doğumlu olduğu anılan taşınmazlarla bir ilgisinin olmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda miras bırakanın tüm mirasçılarını kapsar biçimde mallarını paylaştırdığı kabul edilemez.

Hal böyle olunca, muris muvazaasına dayalı tapu iptal tescil isteğine konu davalılara satış yoluyla temlikedilen taşınmazlar bakımından toplanan ve toplanacak taraf delilleri değerlendirilerek bir karar verilmesi, ondan sonra kadastro esnasında miras bırakana ait iken davalılardan Y...’a bağış yoluyla senetsizden tescil edilen 5141 parsel yönünden tenkis isteği gözetilerek irdeleme ve inceleme yapılması gerekirken noksan soruşturma ile ve delillerin takdirinde hataya düşülerek yazılı olduğu üzere davanın reddine karar verilmiş olması doğru değildir.

Tarafların, bu yönlere değinen temyiz itirazları yerindedir. Kabulüyle hükmün açıklanan nedenlerle HUMK.'nun 428.maddesi gereğince BOZULMASINA, alınan peşin harcın temyiz edene geri verilmesine, 03.12.2010 tarihinde yürürlüğe giren Avukatlık Ücret Tarifesinin 14. maddesi gereğince gelen temyiz eden taraflardan davacı vekili için 825.00.-TL. duruşma avukatlık parasının diğer temyiz edenden alınmasına,  07.6.2011  tarihinde oybirliğiyle karar  verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/9468, Karar No: 2013/2597, Tarih: 18.02.2013

**21. Hukuk Dairesi         2011/9468 E.  ,  2013/2597 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Davacı, yetim aylığının kesilmesine ilişkin Kurum işleminin iptaliyle yeniden maaş bağlanmasına karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.

Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

K A R A R

Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici nedenlere göre davalı Kurumun aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine,

Dava, davacının maaşını kesen Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

Yerel mahkemece, davanın kabulü ile davacının ölüm aylığını iptal eden Kurum işleminin iptaline karar verilmiştir.

Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası kanunun 56. maddesinin ikinci fıkrası olup, uyuşmazlığın çözümünde sosyal güvenlik, sosyal güvenliğin amaç ve yöntemleri, sosyal sigortalar, sosyal güvenlik sistemi gibi kavram ve olguların değerlendirilmesine gereksinim bulunmaktadır.

Sosyal sigorta sistemlerinde sigortalılar veya hak sahipleri belli şartların yerine getirilmesi halinde sosyal edime (yardıma) hak kazanırlar. Sosyal edim ya da sosyal yardım hakkı kişilerin belli bir yardım ya da edim üzerinden yargısal yönden icrası mümkün kamusal talep hakkını ifade eder. Sosyal sigortalar; sosyal koruma, dayanışma, sosyal denkleştirme, zorunluluk ilkelerine dayanmakta olup, özellikle inceleme konusu 5510 sayılı Kanunun 56. maddesi yönünden önem arz eden sosyal koruma ilkesiyle, toplumun ekonomik ve sosyal yönden en fazla gereksinimi olan bireylerini/gruplarını koruma, güvenceye kavuşturma ve onlara hizmet amaçlanmakta, yaşamlarını sürdürebilmeleri için bu kişilerin sosyal güvenlik şemsiyesi altına alınması hedefi öne çıkmaktadır. Devletler tarafından amaç olarak benimsenen sosyal güvenlik genellikle sosyal sigortalar ile sosyal yardım ve hizmetler olarak adlandırılan iki temel yöntem uygulanmak suretiyle sağlanmaya çalışılmaktadır. İki ana rejimden meydana gelen Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde, yardımlar genellikle devlet bütçesinden veya gönüllü özel yapılanmalardan karşılandığı, katılmasız veya primsiz rejim olarak adlandırılan sosyal yardım ve hizmetlerin yanı sıra sistemin temel dayanağını oluşturan ve ilgililerin herhangi bir maddi katkısının söz konusu olmadığı katılmalı veya primli rejimde bulunmaktadır.

Ülkemizde, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu, 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu, 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına Ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu olmak üzere beş ana sosyal güvenlik yasası bulunmakta olup, bu mevzuatlarda düzenlenen sosyal güvenlik hakkı, Sosyal Sigortalar Kurumu, kısaca Bağ-Kur olarak adlandırılan Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu , Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı tarafından yerine getirilmekte iken, öncelikle 20/05/2006 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren örgütlenme yasası niteliğindeki 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu ile kamu tüzel kişiliğine sahip, idari ve mali açıdan özerk, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kurularak, anılan üç kurum tek çatı altında bu Kurumda birleştirilmiş, sonrasında mevzuat birliğini sağlamaya yönelik olarak, istisnaları dışında 01/10/2008 günü yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun kabul edilmiştir. Tüm modern sosyal güvenlik sistemlerinde yer alan ölüm sigortası, sigortalının yaşamını yitirmesi durumunda geride kalan ve hak sahibi olarak nitelendirilen (tanımlanan) kişilerin geleceklerini güvence altına almayı amaçlamaktadır.

Söz konusu kanunlarda iş kazalarıyla meslek hastalıkları sigortası veya ölüm sigortası kollarından hak sahiplerine ölüm geliri, ölüm aylığı, dul ve yetim aylığı bağlanabilmesi için bazı koşulları öngörülmüş, bunlar arasında anne/baba üzerinden hayattaki kız çocuğuna veya eş üzerinden sağ kalan diğer eşe tahsis yapılabilmesi evli olmama şartına bağlanmıştır. 506 sayılı Kanunun 99. ve 1479 sayılı Kanunun 43. maddelerinde "hakkı doğuran olay tarihi" ibarelerine yer verilmiş, 5510 sayılı Kanunun 35. maddesinde "hak sahibi olma niteliğinin kazanıldığı tarih", 97. maddesinde "hakkın kazanıldığı tarih" ve "hakkın doğduğu tarih" sözcükleri kullanılmıştır. Kız çocuğuna anne/baba üzerinden ölüm geliri/aylığı veya yetim aylığı bağlanabilmesi için yalnızca ölümün gerçekleşmesi veya evli olunmaması yeterli bulunmayıp, tahsis için her iki olgunun bir arada varlığı gerekmektedir. Evli kız çocuğu kimi zaman boşanmayla, bazen de ölümle hak sahibi sıfatını kazanmakta, başka bir anlatımla, sigortalı anne/baba yaşamını yitirmesine karşın kız çocuğu evli ise hak sahibi olamamakta, evli olmayan kız çocukları ise sigortalı anne/baba hayatta olduğu sürece bu sıfatla anılmamakta ve her iki durumda da gelire/aylığa hak kazanılamamaktadır. Şu durumda, evli kız çocuğu bazen boşanmayla, kimi zaman da ölümle ve hangisi daha sonra ise o tarihte hak sahibi olmaktadır. Dolayısıyla, hak sahibi olma niteliğinin kazanıldığı tarih (Hakkın kazanıldığı tarih-Hakkın doğduğu tarih-Hakkı doğuran olay tarihi) değişkenlik arz etmektedir.

Anılan beş temel kanunda yer almayan inceleme konusu norm ilk kez 5510 sayılı Kanunun " Gelir ve aylık bağlanmayacak haller" başlığını taşıyan 56. maddesinin ikinci(son) fıkrasında düzenlenerek 01/10/2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Fıkrada "eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar 96. madde hükümlerine göre geri alınır" düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28/04/2011 tarihinde verilen karar ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu kuşkusuzdur.

Kamuoyunda uzun yıllardır varlığı konuşulan, yaşamını yitirmiş sigortalı/ iştirakçi annesi/babası üzerinden ölüm aylık veya gelirine/yetim aylığına hak kazanabilmek için evlilik bağına son verip boşandığı eşiyle birlikte yaşamayı sürdüren kız çocuklarının veya hayatta bulunmayan sigortalı/iştirakçi eski eşi üzerinden ölüm aylık veya geliri/dul aylığı

Kamuoyunda uzun yıllardır varlığı konuşulan, yaşamını yitirmiş sigortalı/ iştirakçi annesi/babası üzerinden ölüm aylık veya gelirine/yetim aylığına hak kazanabilmek için evlilik bağına son verip boşandığı eşiyle birlikte yaşamayı sürdüren kız çocuklarının veya hayatta bulunmayan sigortalı/iştirakçi eski eşi üzerinden ölüm aylık veya geliri/dul aylığı

tahsisi için mevcut evlilik birliğini sonlandırmasına karşın sonraki eşiyle beraberliğini devam ettiren kişilerin durumu etik değerler, ahlaki algı ve kurallar yönünden ele alınabilir. Uzun bir sürece yayılmış bu türden birlikteliklerin toplum nezdinde oluşturduğu rahatsızlıklar, varsa tarafların ortak çocuklarının ruhsal dünyasında meydana getirdiği olumsuz etkiler dile getirilebilir ise de, kuşkusuz bu yönde yapılacak herhangi bir inceleme yargının görev, hak ve yetki alanı içersinde bulunmadığı gibi yargısal metinlerde bu tür değerlendirmelere yer verilmesinin sakıncaları da ortadadır. İlgili hak sahibinin seçimini, her ne sebeple olursa olsun boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşama yönünde kullanması mutlak surette bireysel özgürlük çerçevesinde ele alınmalı, bununla beraber Anayasanın 65. maddesinde de ifade edildiği üzere, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile saptanan görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri göz önünde bulundurarak mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirme görevi olan devletin, sosyal güvenliğin yaşama geçirilip ülkede yaşayan diğer fertlere de bu hakkın dağıtılmasında sosyal sigorta yardımlarına hak kazanma koşullarını düzenleme yetkisine sahip olduğu gözden uzak tutulmamalı, daha açık anlatımla boşanılan eşle fiilen beraber yaşama durum ve olgusuna müdahale edemeyecek olan devletin yöntemince kabul edeceği yasal düzenlemeyle bu tür ilişkiyi sürdürenleri sosyal sigorta yardımından yararlandırmama (yoksun bırakma) yetkisi olduğu benimsenmeli, özellikle Anayasa Mahkemesi tarafından iptal başvurusunun reddedilmesi karşısında, yürürlükteki kanunları uygulamakla yükümlü olan yargı organlarınca görev sınırları içersinde, sosyal güvenlik hukuku ve onun ilkeleri kapsamında madde hükmü ele alınmalıdır. Anlaşılacağı üzere, söz konusu madde yönünden kanun koyucu tarafından; hak sahibi konumundaki eş veya çocuğun, boşandığı eşiyle eylemli olarak birlikte yaşaması yasaklanmamakta, bu tür ve nitelikte yaşam sürdüren kişinin bir anlamda hak sahipliği sıfatının ortadan kalktığı kabul edilip, gelir ve/veya aylıktan yararlandırılması benimsenmektedir.

5510 sayılı Kanunun 56. maddesinin ikinci fıkrası oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında " bağlanmayacak" sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde "bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir" ibareleri kullanılmış, böylelikle daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi eylemli olarak birlikte yaşama aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak benimsenmiştir. Burada eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice incelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56. madde de oldukça yalın olarak " eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen" ibareleri yer almakta olup, kanun koyuca tarafından örneğin; "sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan", " hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan", "gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan" veya