muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/2461, Karar No: 2024/3065, Tarih: 01.10.2024

Dosya kapsamında alınan bilirkişi raporlarında, zemin kattaki hol ile bodrum kattaki dairelere ait deponun (73 m²) işyerine ait depoya çevrildiği ve apartman girişinin ana cadde üzerinden alınarak binanın yan tarafından verildiği, otopark kısmında proje dışı imalatlar yapıldığı, girişe ilaveten kapı takıldığı, iki araçlık otopark yerinin kapıyla ayrılarak depo teşkil edildiği, diğer giriş cephesine bakan iki araçlık otopark kısmında da otopark girişi ile arada bir basamaklı kademe oluşturulduğu, dolayısıyla onaylı mimari projesinde dört araçlık otopark olarak planlanmış kısmın otopark niteliğinde inşa edilmemiş olduğu tespit edilmiştir. Arsa sahiplerince yaptırılan delil tespiti üzerine alınan ve dosya arasında bulunan 06.03.2017 ve 06.10.2017 tarihli bilirkişi raporlarında da benzer usulsüzlükler ortaya konulmuştur.

Yine, davalı arsa sahipleri tarafından dosyaya sunulan İçişleri Bakanlığı Müfettişlerince hazırlanan 12.04.2021 tarihli raporda da projeye ve imar mevzuatına aykırılıklar detaylı bir şekilde açıklanmış, raporun 4. sayfasında söz konusu aykırılıklar nedeniyle belediye tarafından 09.03.2021 tarihli ve 2021/127, 2021/128 sayılı yapı tatil zabıtları düzenlendiği belirtilmiştir.

Açıklanan tüm bu olgular karşısında davacı yüklenicinin, özellikle bina zemin katında ve otoparkında yaptığı bir takım tadilatlarla, kendisine isabet eden zemin kattaki dükkanın değerini arttırdığı, kullanımını kolaylaştırdığı ve aynı nispette arsa sahiplerine isabet eden bağımsız bölümlerin de değerini düşürdüğü ve kullanımlarını zorlaştırdığı anlaşılmaktadır.

Her ne kadar, davacı yüklenici tarafça yapı kullanma izin belgelerini almış ise de sözleşmeye aykırı olarak gerçekleştirilmiş bu durum arsa sahiplerinin eseri bu haliyle kabulünü zorunlu kılmaz. Zira borç sözleşmeye göre ifa edilmemiştir. TBK'nın 112. maddesi gereğince borç gereği gibi ifa edilmezse borçlu, hiç bir kusurun yüklenemeyeceğini ispat edemezse bundan doğan zararı gidermekle yükümlüdür. Davaya konu olayda yüklenicinin borcu gereği gibi ifa etmediği ortadadır.

Diğer yönden, Türk Borçlar Kanunu’nun 475. maddesinde, eserdeki ayıp halinde iş sahibinin seçimlik hakları düzenlenmiştir. Buna göre, iş sahibi eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme, aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde, bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere, eserin ücretsiz onarılmasını isteme ve genel hükümlere göre tazminat isteme haklarına sahiptir.

Diğer yönden, Türk Borçlar Kanunu’nun 475. maddesinde, eserdeki ayıp halinde iş sahibinin seçimlik hakları düzenlenmiştir. Buna göre, iş sahibi eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme, aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde, bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere, eserin ücretsiz onarılmasını isteme ve genel hükümlere göre tazminat isteme haklarına sahiptir.

Bu durumda, Bölge Adliye Mahkemesince, ilgili belediye ile yazışma da yapılarak, yapı kullanma izin belgeleri geçerliliğini yitirmiş ise asıl ve birleşen davaların reddine karar verilmesi, yapı kullanma izin belgelerinin geçerliliği devam ediyorsa, yüklenicinin yaptığı tadilat nedeniyle arsa sahiplerine düşen bağımsız bölümlerdeki değer kaybı ile diğer tüm ayıp ve eksik işlerin bedeli keşif ve bilirkişi marifetiyle tespit ettirilerek, tespit edilen tutarı, davalı arsa sahiplerine ödenmek üzere mahkeme veznesine depo edilmesi için davacı yükleniciye süre verilmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamış, kararın bozulması uygun bulunmuştur.

SONUÇ: Yukarıda 1. bentte açıklanan nedenlerle, asıl ve birleşen davalarda davacının TEMYİZ SEBEPLERİNİN REDDİNE, 2. bentte açıklanan nedenlerle, asıl ve birleşen davalarda davalılar vekilinin temyiz sebeplerinin kabulü ile İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesinin ilk derece mahkemesince verilen kararın kaldırılarak yeniden esas hakkında verdiği karar usul ve yasaya aykırı görüldüğünden BOZULMASINA, Yargıtay duruşmasında vekilleri hazır bulunan asıl ve birleşen davalarda davalılar yararına takdir olunan 17.100,00 TL duruşma vekalet ücretinin, davacıdan tahsili ile davalılara ödenmesine, peşin alınan harcın istek halinde temyiz eden asıl ve birleşen davalarda davalılara iadesine, HMK’nın 373/2. maddesi gereğince dosyanın İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesine gönderilmesine, 01.10.2024 tarihinde oy birliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2008/16151, Karar No: 2009/2245, Tarih: 24.02.2009

**(Kapatılan) 13. Hukuk Dairesi         2008/16151 E.  ,  2009/2245 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi(Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla)

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalı avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.

K A R A R

Davacı, 30.03.2005 ve 23.05.2005 tarihlerinde ihale ile davalıya ilaç satımı için sözleşmeler imzaladıklarını, davalının 48.319,09 YTL ilaç bedeli alacaklarını ödememesi nedeni ile icra takibi başlattıklarını, davalının takibe itirazında asıl alacağa itiraz etmeyip faize itiraz ettiğini, alacağın muaccel olmadığını savunduğunu, ödeme emrinin tebliğ edilmesinden sonra asıl alacağın tamamını 28.12.2005 ve 08.02.2006 tarihlerinde ödediğini, ödeme emrinin tebliği ile borcun muaccel olduğunu, dava tarihine kadar ticari avans faizi 2.241,00 YTL ve asıl alacağın ödenme tarihinde avukatlık ücreti olarak 4.345,00 YTL olmak üzere toplam 6.586,00 YTL alacağın tahsili ve itirazın iptaline,icra inkar tazminatına karar verilmesini istemiştir.

Davalı, ihale sözleşmelerine göre döner sermaye bütçe imkanları dahilinde ödeme yaptıklarını, davacının bu maddeyi bilerek sözleşmeyi imzaladığını, temerrüde düşmediklerini savunarak davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece bilirkişi raporuna göre davanın kısmen kabulüne, davalının itirazının 4.345,00 YTL ana para, 1.511,87 YTL faiz alacağı yönünden iptaline, 1.738,00 YTL icra inkar tazminatının davalıdan alınmasına karar verilmiş; hüküm, davalı tarafından temyiz edilmiştir.

1-Davacı, dava dilekçesinin sonuç kısmında, hem alacağının tahsilini hem de itirazın iptalini ve icra inkar tazminatına karar verilmesini talep etmiş olup, dava bu şekilde hem “itirazın iptali” hem de “alacak” talebini içermektedir. İtirazın iptali davaları ile alacak davalarının sonuçları birbirinden farklı olduğundan mahkemece öncelikle davacıdan, açtığı davanın, “itirazın iptali” ve “alacak” davalarından hangisine yönelik olduğu açıklattırılıp, sonucuna göre hüküm kurulması gerekirken, değinilen husus gözardı edilerek, yazılı şekilde karar verilmiş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.

2- Davacı bu davada, alacağının tahsilini sağlamak için icra takibi başlattıktan sonra davalının asıl alacağı ödediğini, ancak icra takibinde ödeme emri tebliğinden sonra asıl alacak ödendiğine göre faiz ve vekalet ücretine hak kazanıldığını ileri sürmüştür. Mahkemece bilirkişi raporu alınarak, davalının ödediği miktarın öncelikle BK 84 maddesi gereğince faiz ve masraflara mahsubu gerektiği belirtilerek, icra dosyasında davalının borç hesabı yapılmış ve mahkemece de bu rapora itibar edilerek davalının asıl alacak ve faizden borçlu olduğu kabul edilmiştir. Oysa davacı dava dilekçesinde açıkça, davalının ödemelerini asıl alacağa mahsup ettiğini, faiz ve vekalet ücreti alacağı bulunduğunu bildirdiğine göre, bu kabulün aksine talep aşılarak asıl alacak borcu hesaplanamaz. Bu durumda mahkemece, davacının birinci bent gereğince davasını açıkladıktan sonra faiz ve vekalet ücreti alacağı olup olmadığı belirlenmeli ve sonucuna göre hüküm kurulmalıdır. Bu yön gözardı edilerek yazılı şekildi hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.

3-Bozma sebeplerine göre davalının sair temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik gerek görülmemiştir.

SONUÇ:Yukarıda birinci ve ikinci bentte açıklanan nedenlerle temyiz olunan kararın BOZULMASINA, üçüncü bentte açıklanan nedenlerle davalının sair itirazlarını incelenmesine şimdilik yer olmadığına, 24.2.2009 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/2121, Karar No: 2020/224, Tarih: 08.01.2020

**20. Ceza Dairesi         2017/2121 E.  ,  2020/224 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkeme : CEYHAN 4. Asliye Ceza Mahkemesi

Suç : Kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma

Hüküm : Mahkûmiyet

Dosya incelendi.

GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:

Sanık hakkında kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde bulundurma suçundan dolayı başka dava olup olmadığı, varsa sanığın bu suçu diğer davaya konu olan suç nedeniyle verilen tedavi ve/veya denetimli serbestlik tedbirinin infazı sırasında işleyip işlemediği belirlendikten sonra;

Sanık bu suçu, daha önce işlediği suçtan dolayı yapılan kovuşturma aşamasında hükmolunan tedavi ve/veya denetimli serbestlik tedbirinin infazı sırasında işlemiş ise, 6545 sayılı Kanun'un 68. maddesi ile değiştirilen TCK'nın 191. maddesinin 5. fıkrasında öngörülen “Erteleme süresi zarfında kişinin kullanmak için tekrar uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması, dördüncü fıkra uyarınca ihlâl nedeni sayılır ve ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz” hükmü uyarınca, ikinci suçtan açılan bu davanın kovuşturma şartının ortadan kalkması nedeniyle, CMK'nın 223. maddesinin 8. fıkrası uyarınca “davanın düşmesine” karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi,

Bozmayı gerektirmiş, sanığın temyiz itirazları bu nedenle yerinde görüldüğünden, hükmün BOZULMASINA, 08.01.2020 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/1880, Karar No: 2016/6945, Tarih: 26.05.2016

**8. Ceza Dairesi         2016/1880 E.  ,  2016/6945 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hakkı olmayan yere tecavüz

HÜKÜM : Hükümlülük

Gereği görüşülüp düşünüldü:

Dairemizin 15.10.2015 tarihli tevdii kararı usulünce yerine getirilmediği, gerekçeli kararın köy derneği temsilcisi yerine azaya tebliğ edildiği anlaşılmakla; hükmün sanık ...'ın muhtarlık görevinin sona ermiş olması halinde yeni muhtara, görevinin devamı halinde ise Köy Kanunu'nun 20. maddesi gereğince, köy muhtarını ve ihtiyar meclisi azalarını seçmeğe hakkı olan kadın ve erkek köylülerin toplanmasından oluşan köy derneği tarafından seçilen temsilcisine CMK.nun 34/2. madde ve fıkrasında belirtilen başvurulabilecek kanun yolu, süresi, mercii ve şekli de belirtilmek suretiyle yöntemine uygun olarak tebliği sağlanarak tebellüğ belgesi ve temyiz edilmesi halinde dilekçesi de eklenip ek tebliğname düzenlendikten sonra iadesi, temyiz etmemesi halinde ise sanık ... müdafiinin ve sanık ...'ın temyizine hasren inceleme yapılmak üzere dosyanın geri gönderilmesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına (TEVDİİNE), 26.05.2016 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/1918, Karar No: 2015/1802, Tarih: 30.09.2015

**Hukuk Genel Kurulu         2015/1918 E.  ,  2015/1802 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Taraflar arasındaki “işçilik alacakları” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Kütahya İş Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 28.02.2014 gün ve 2013/434 E. 2014/98 K. sayılı kararın incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 23.06.2014 gün ve 2014/14838 E. 2014/18365 K. sayılı ilamı ile;

“...Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, davacının davalı EÜAŞ’ın Seyitömer Termik Santrali İşletme Müdürlüğü bünyesinde işçi olarak çalıştığını, Türkiye Enerji Su ve Gaz İşçileri Sendikasına (TES-İŞ) üye olduğunu, üyeliğin davalı işverene bildirildiğini, ancak davalı tarafın davacı işçinin kendi personeli olmadığı için üyelik formunu iade ettiğini, davacıyı İşletme toplu iş sözleşmesinden yararlandırmadığını; oysa davacının muvazaalı olarak alt işveren işçisi olarak gösterildiğini, aslında davalının asıl işçisi olduğunu, davalının daha az maliyetle kadro açığını kapatmak için alt işveren işçisi istihdam ettiğini; alt işverenlik sözleşmelerinin Alt İşverenlik Yönetmeliğinde belirtilen unsurları taşımadığını, alt işveren işçisi olarak gösterilen işçilerin asıl işverenle birlikte termik santralın, elektrik bakım, kazan bakım, değirmen bakım gibi elektrik üretiminin asıl işlerinde çalıştıklarını; davalının asıl işini bölerek alt işverenlere verdiğini; davacı işçilerin uzun yıllardır aynı işlerde çalıştıklarını; alt işverenler değişse de işçilerin değişmediğini; zaten bu şirketlerin de elektrik üretim işinde bir uzmanlıklarının bulunmadığını; alt işverenlerin kendi işçi kadrolarının bulunmadığını, çalıştırılacak işçilerin EÜAŞ tarafından belirlendiğini; alt işverenlerin asıl işverenden bağımsız bir organizasyonlarının bulunmadığını; çalışma şartlarının EÜAŞ tarafından belirlendiğini, emir ve talimatın EÜAŞ çalışanları tarafından verildiğini; bu sebeplerle alt işverenlik ilişkilerinin muvazaalı olduğunu; davacı işçinin sendika üyesi ve asıl işverenin işçisi olarak işletme toplu iş sözleşmesinden yararlandırılması gerekirken yararlandırılmadığını, davacının 13. ve 14. dönem toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan taban ücret, yevmiye, ikramiye, iş güçlüğü tazminatı, bakım tazminatı, yemek yardımı, sosyal yardım ve vardiya tazminatından oluşan işçilik alacaklarının ödenmediğini bildirerek, bu alacakların işletme kredilerine uygulanan en yüksek faizleri ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabının Özeti:

Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili davalı teşekkülün ikamet adresi sebebiyle Ankara Mahkemelerinin yetkili olduğunu, davanın husumet yönünden reddedilmesi gerektiğini, çünkü davacının kendi işçileri olmadığını, davacının ihaleyi alan firmaların işçisi olduğunu, işçilerin işe alınıp çıkartılmasından firmaların sorumlu olduğunu; işyerinde uygulanmakta olan toplu iş sözleşmesinden işverene bir iş sözleşmesi ile bağlı olan işçilerin yararlanabileceğini, davacının alt işveren işçisi olarak toplu iş sözleşmesinden yararlanamayacağını; bu sebeple davacı işçilerin danışma aidatı ödeyerek veya sendika üyeliği yoluyla toplu iş sözleşmesinden yararlanma taleplerinin kabulünün mümkün olmadığını; 5538 sayılı Kanunun 18. maddesi ile 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2. maddesine eklenen fıkralar sebebiyle davacının taleplerinin yersiz olduğunu; çünkü davalı işverenin sözkonusu eklenen fıkralardaki kamu kurumlarından olduğunu, hizmet alımı yoluyla ihale edilen işlerde muvazaa nedeniyle toplu iş sözleşmesinden yararlanma talebinde bulunulamayacağını; muvazaa iddialarının yersiz olduğunu, zira davalı kurumun yaptığı ihalelerin Kamu İhale Kanununa tabi olduğunu ve idari yargı denetimine tabi bulunduğunu; şirket ana sözleşmesinin hizmet alım ihalelerine imkan tanıdığını; davalı işverenin bir kamu kurumu olup, muvazaa yapmasının mümkün olmayacağını; davacının yaptığı işin de asıl işlerden olmadığını; davacının kamu ihale mevzuatına uygun olarak yapılan ihalelerle iş verilen firmaların işçisi olup, davalının asıl işçileri ile aynı işleri yapmadığını; kurum personelinin sadece kontrolör olarak bulunduğunu; muvazaalı olduğu iddia edilen ihalelerin iptali için açılan idare mahkemesindeki davanın reddedildiğini; bu sebeplerle davacının kendi işçisi değil alt işverenlerin işçisi olduğunu ve bu sebeple de toplu iş sözleşmesinden yararlandırılmasının mümkün olmadığını ve davanın reddedilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, toplanan delillere ve bilirkişi raporuna dayanılarak, davacının muvazaalı alt işverenlik ilişkisi sebebiyle asıl işveren davalının işçisi olduğu, bu nedenle de asıl işveren ile sendika arasındaki toplu iş sözleşmesinden yararlanması gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Temyiz:

Kararı davalı vekili temyiz etmiştir.

Gerekçe:

Taraflar arasındaki uyuşmazlık, davalı ile dava dışı alt işverenler arasında geçerli ya da muvazaalı bir alt işverenlik ilişkisi olup olmadığı ve buna bağlı olarak davacının başından itibaren davalı işçisi sayılması gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.

Temyiz:

Kararı davalı vekili temyiz etmiştir.

Gerekçe:

Taraflar arasındaki uyuşmazlık, davalı ile dava dışı alt işverenler arasında geçerli ya da muvazaalı bir alt işverenlik ilişkisi olup olmadığı ve buna bağlı olarak davacının başından itibaren davalı işçisi sayılması gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.

4857 sayılı Kanun’un 2. maddesinde, “…Asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle hakları kısıtlanamaz veya daha önce o işyerinde çalıştırılan kimse ile alt işveren ilişkisi kurulamaz. Aksi halde ve genel olarak asıl işveren alt işveren ilişkisinin muvazaalı işleme dayandığı kabul edilerek alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görürler. İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında asıl iş bölünerek alt işverenlere verilemez…” denilerek alt işverenlik ilişkisinde muvazaaya bağlanan hukuki sonuç açıklanmıştır.

Alt işveren; bir iş yerinde yürütülen mal ve hizmet üretimine ilişkin asıl işin bir bölümünde veya yardımcı işlerde, işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren alanlarda iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini, sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren olarak tanımlanabilir. Alt işverenin iş aldığı işveren ise asıl işveren olarak adlandırılabilir. Bu tanımlamalara göre asıl işveren - alt işveren ilişkisinin varlığından söz edebilmek için iki ayrı işverenin olması, mal veya hizmet üretimine dair bir işin varlığı, işçilerin sadece asıl işverenden alınan iş kapsamında çalıştırılması ve tarafların muvazaalı bir ilişki içine girmemeleri gerekmektedir.

Diğer taraftan 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 15. maddesinde “Elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtım faaliyeti gösteren kamu tüzel kişileri, gerekli hallerde üretim, iletim ve dağıtım tesislerinin işletilmesi ve bakım onarım işlerini tabi oldukları ihale mevzuatı çerçevesinde hizmet alınması yoluyla yaptırabilirler” denilmiştir.

Diğer taraftan 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 15. maddesinde “Elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtım faaliyeti gösteren kamu tüzel kişileri, gerekli hallerde üretim, iletim ve dağıtım tesislerinin işletilmesi ve bakım onarım işlerini tabi oldukları ihale mevzuatı çerçevesinde hizmet alınması yoluyla yaptırabilirler” denilmiştir.

Seri halinde incelenen dosyalarda davalının elektrik üretim görevini yapan kamu tüzelkişisi olduğu anlaşılmaktadır. Bu sebeple 4628 sayılı Kanun’un 15. maddesindeki imtiyazdan yararlanmasında kuşku yoktur. Sözü edilen düzenleme ile asıl işin tamamı ya da bir kısmı 4857 sayılı Kanun'un 2. maddesinde öngörülen sınırlamalara tabi olmaksızın alt işverene verilebilir. Bu durumda sadece 4857 sayılı Kanun'un 2. maddesinin 7. fıkrası ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 19. maddesi çerçevesinde muvazaa denetimi yapılabilir. Dairemizce ilk defa 4628 sayılı Kanun’un 15. maddesi konu kapsamında değerlendirilmiş olup, somut olayda davalı ile alt işverenler arasındaki ilişkinin hukuken geçerli olarak kurulduğu ve muvazaalı olmadığı sonucuna varılmıştır. Nitekim Yargıtay 7. Hukuk Dairesi de önüne gelen benzer bir dava da aynı neticeye ulaşmıştır (Yarg. 7. HD., 2013/23916 esas, 2013/22377 karar sayılı karar). Geçerli bir asıl işveren-alt işveren ilişkisinde alt işverenin işçisi asıl işverenin tarafı olduğu toplu iş sözleşmesinden yararlanamaz. Bu itibarla, alt işverenin işçisi olan davacının davalı asıl işverenin tarafı olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan alacak isteminin reddi yerine kabulüne karar verilmesi isabetsiz olup, bozmayı gerektirmiştir....”

gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan işçilik alacaklarının tahsili istemine ilişkindir.

Taraflar arasındaki uyuşmazlık, davalı ile dava dışı şirketler arasında geçerli bir alt işverenlik ilişkisi bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.

Bu nedenle öncelikle alt işverenlik ilişkisinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

Alt işverenlik ilişkisi 10.06.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4857 sayılı İş Kanunu'nun “Tanımlar” başlıklı 2. maddesinde düzenlenmiştir.

Anılan madde uyarınca “...Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir.”

Anılan madde uyarınca “...Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir.”

Belirtilmelidir ki asıl iş, mal ve hizmet üretiminin esasını oluşturan iştir. Bu iş doğrudan üretim organizasyonu içinde yer alır ve üretimin zorunlu unsurudur. Asıl işverenin faaliyet alanına göre belirlenir. Yardımcı iş ise işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin olmakla beraber, doğrudan üretim organizasyonu içerisinde yer almayan, üretimin zorunlu bir unsuru olmayan, ancak asıl iş devam ettikçe devam eden ve asıl işe bağımlı olan iştir.

Yardımcı iş ise işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin olmakla beraber doğrudan üretim organizasyonu içerisinde yer almayan, üretimin zorunlu bir unsuru olmayan ancak asıl iş devam ettikçe devam eden ve asıl işe bağımlı olan iş olarak tanımlanmaktadır.

4857 sayılı İş Kanunu uyarınca çıkarılan Alt İşverenlik Yönetmeliğinin 4 maddesi uyarınca asıl işveren alt işveren ilişkisinin kurulabilmesi için; asıl işverenin işyerinde mal veya hizmet üretimi işlerinde çalışan kendi işçileri de bulunmalı, alt işverene verilen iş, işyerinde mal veya hizmet üretiminin yardımcı işlerinden olmalıdır. Asıl işin bölünerek alt işverene verilmesi durumunda ise, verilen iş işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir iş olmalı, alt işveren, üstlendiği iş için görevlendirdiği işçilerini sadece o işyerinde aldığı işte çalıştırmalı, alt işverene verilen iş, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin bir iş olmalı, asıl işe bağımlı ve asıl iş sürdüğü müddetçe devam eden bir iş olmalı ve alt işveren, daha önce o işyerinde çalıştırılan bir kimse olmamalıdır. Ne var ki daha önce o işyerinde çalıştırılan işçinin bilahare tüzel kişi şirketin ya da adi ortaklığın hissedarı olması, alt işveren ilişkisi kurmasına engel teşkil etmez.

Alt işverenlik sözleşmelerinin uygulamada kamusal alandaki mal ve hizmet üretiminde yarattığı sıkıntı nedeniyle asıl iş yönünden kamuya ayrıcalık getiren ve 01.07.2006 tarih 5538 sayılı Kanun'un 18. maddesi ile İş Kanunu'nun 2. maddesine eklenen fıkralar uyarınca,

“...(Ek fıkra: 1/7/2006-5538/18 md.) Kanuna veya kanunun verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kamu kurum ve kuruluşları ile bunların doğrudan veya dolaylı olarak sermayesinin en az yüzde ellisine sahip oldukları ortaklıklarda, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu veya diğer kanun hükümleri çerçevesinde, hizmet alımı amacıyla yapılan sözleşmeler gereğince, yüklenici aracılığıyla çalıştırılanlar, bu şekilde çalışmış olmalarına dayanarak;

a) Bu kurum, kuruluş ve ortaklıklara ait kadro veya pozisyonlara atanmaya,