muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2013/7753, Karar No: 2014/6972, Tarih: 07.04.2014

**22. Hukuk Dairesi         2013/7753 E.  ,  2014/6972 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ankara 12. İş Mahkemesi

TARİHİ : 28/02/2013

NUMARASI : 2012/441-2013/57

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, müvekkilinin davalı işyerinde 01.04.1994-30.10.2005 tarihleri arasında aralıksız olarak kireç söndürme kazan operatörü olarak çalıştığını, 30.10.2005 tarihinde haksız ve dayanaksız olarak tek taraflı iş sözleşmesinin feshedildiğini, davalının çalışmaları bütün olarak Sosyal Sigortalar Kurumuna bildirmediğini, sürekli giriş-çıkış gösterildiğini, Sosyal Sigortalar Kurumuna maaşın eksik gösterilerek primlerin eksik ödendiğini, fazla mesai, resmi tatil çalışmaları, hafta tatili çalışma ücretlerinin ödenmediğini, gerekli bordroların düzenlenmediğini, alacakların ödenmesi için Ankara 16. Noterliğinden 16.01.2007 tarihli ve ... yevmiye nolu ihtarname çekildiğini, ödeme yapılmadığını ileri sürerek, kıdem ve ihbar tazminatları ile fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil alacaklarını istemiştir.

Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili, davacının 31.10.2005 tarihinde kendi isteğiyle istifa ettiğini, kazan operatörü olmayıp kaynakçı olduğunu, ücreti bordrolara göre itirazsız ödendiğini, çalışma şekli mevsimsel olup 01.04.1994-01.12.1994 arası sekiz ay bir gün, 01.08.1995-31.07.1996 arası bir yıl bu dönemde kış döneminde mağduriyet olmaması için fiilen çalışılmadığı halde Sosyal Sigorta Kurumu primi yatırıldığını, daha sonra davacının başka bir işyerinde çalıştığını, 01.06.1998 tarihinden itibaren yeniden çalışmaya başladığını, 01.06.1998-01.12.1998 tarihine kadar 6 ay çalıştığını, tekrar 01.04.1999-05.12.1999, 25.04.2000-01.12.2000, 05.04.2001-01.12.2001, 01.03.2002-30.11.2002, 08.03.2003-10.12.2003, 19.03.2004-23.11.2004 en son 02.03.2005 tarihinden sezon sonunu beklemeden 31.10.2005 tarihinde istifa ettiğini, nadiren de olsa yapılan fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatiller çalışma alacaklarının ödendiği ve bordrolara yansıtıldığını, bazı aylarda asgari ücretin üzerinde ödeme yapıldığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, toplanan deliller ve bilirkişi raporuna dayanılarak, davacının ibraname ve istifa dilekçesi vererek işten ayrıldığı ve ibraname ve istifa dilekçesinin geçerli olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı tarafından temyizi üzerine , Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2009/43287 esas ve 2012/5677 karar sayılı ve 23.02.2012 tarihli ilamı ile sözkonusu ibraname ve istifa dilekçesindeki imzanın işverence önceden alındığı anlaşılmakla bu belgeye itibar edilemeyeceği, kıdem ve ihbar tazminatı ile ispatlanan fazla çalışma ve hafta tatili çalışmaları ücretlerinin ödendiğinin işveren tarafından yazılı belge ile ispatının zorunlu olduğu gözetilerek, gerekirse ek rapor alınarak oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerektiğinden bozma yapılmıştır.

Mahkemece bozmaya uyularak, bilirkişi raporu aldırılmış ve davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Temyiz:

Kararı davalı vekili temyiz etmiştir.

Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalının aşağıdaki bentlerin kapsamı dışındaki tüm temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

2-Davacı işçinin hafta tatili alacağına hak kazanıp kazanmadığı hususu taraflar arasında uyuşmazlık konusudur.

Somut olayda, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2009/43287 esas ve 2012/5677 karar sayılı ve 23.02.2012 tarihli ilamında davacının ispatlanan hafta tatili çalışması karşılığının ödendiğinin işverence yazılı olarak ispatlanması gerektiği belirtildiğinden, mahkemece hafta tatili alacağının da hüküm altına alındığı anlaşılmaktadır. Ancak dosyada dinlenen tüm şahitler işyerinde pazar günleri çalışılmadığını beyan ettiğinden davacı aslında hafta tatillerinde çalıştığını yöntemince ispatlayamamıştır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun kökleşmiş içtihatları maddi hataya dayanan bozma ya da onama ilamının usuli kazanılmış hak oluşturmayacağı yönündedir.

Ayrıca belirtmek gerekir ki, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 04.02.1959 gün ve 1957 /13 esas, 1959 karar ve 09.05.1960 gün 1960/21 esas, 1960/9 karar sayılı kararlarında açıklandığı üzere Yargıtayca maddi hata sonucunda verilen bir karara mahkemece uyulsa dahi usuli kazanılmış hak oluşmaz.

Bu durumda, hafta tatillerinde çalışıldığı davacı tarafından yöntemince ispatlanamadığından, maddi hayata dayalı bozma ilamının kazanılmış hak oluşturmayacağı da göz önünde bulundurularak, hafta tatili alacağının reddine karar verilmesi gerekirken kabulü hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

3-Davacının haftalık fazla çalışma süresinin hesaplanması hususunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmaktadır.

Somut olayda, davacının fazla çalışma alacağı hesaplanırken haftanın üçgünü 08:00-17:00 saatleri arasında çalıştığı, haftanın üç günü ise 08:00-22:00 saatleri arasında çalıştığı ve tüm şahitlerce doğrulandığı üzere 1,5 saat ara dinlenme yapıldığı kabul edilerek haftada onbeş saat fazla çalışma yaptığı sonucuna ulaşılmıştır. Davalı işveren işyerinde haftanın altı günü 08:00-17:00 arası çalışıldığı ve birbuçuk saat ara dinlenmesi verildiği tartışmasız olup, saat 17:00'den sonra yapılan fazla çalışmalar hususunda ihtilaf bulunmaktadır. Davacının işi, çalıştığı işyeri, şahit anlatımları ve dosya kapsamı bir bütün olarak değerlendirildiğinde, davacının haftada üç gün ve günde iki saat, yani haftada altı saat fazla çalışma yaptığının kabulü dosya içeriğine daha uygun düşecektir. Davacının haftada altı saat fazla çalışma yaptığı kabul edilerek gerekirse bilirkişiden ek rapor da alındıktan sonra davacının fazla çalışma alacağı hüküm altına alınmalıdır. Eksik inceleme ile sonuca gidilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

Sonuç : Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı sebeplerden dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 07.04.2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/4371, Karar No: 2022/6763, Tarih: 18.04.2022

**5. Hukuk Dairesi         2022/4371 E.  ,  2022/6763 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Sulh Hukuk Mahkemesi

Kayyım tayini istemine ilişkin olarak açılan davada, Büyükçekmece 1.Sulh Hukuk ile Alanya 1. Sulh Hukuk Mahkemeleri’nce ayrı ayrı yetkisizlik kararı verilmesi nedeni ile dosyada son karar Bölge Adliye Mahkemeleri’nin faaliyete geçmesinden sonra verilmiş ise de iki farklı Bölge Adliye Mahkemesi’nin yargı çevresinde kalan Mahkemelerce karşılıklı olarak yetkisizlik kararı verilmiş olması ve 5235 sayılı Kanunun 36/3. maddesi gereğince Bölge Adliye Mahkemeleri Hukuk Dairelerinin görevinin yargı çevresi içerisinde bulunan Adlî Yargı İlk Derece Hukuk Mahkemeleri arasındaki yetki ve görev uyuşmazlıklarını çözmek olduğundan yargı yerinin belirlenmesi için gönderilen dosya içindeki tüm belgeler incelendi, gereği düşünüldü:

- K A R A R -

Dava, kayyım tayini istemine ilişkindir.

Büyükçekmece 1.Sulh Hukuk Mahkemesi’nce, küçüğün MERNİS adresinin "Hacet Mahallesi, Büyük Hasbahçe Caddesi, No:43 İç Kapı No:8 Alanya/Antalya" olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verilmiştir.

Alanya 1. Sulh Hukuk Mahkemesi’nce, küçüğün Esenyurt/İstanbul adresinde ikamet ettiği gerekçesiyle yetkisizlik kararı verilmiştir.

Türk Medenî Kanunu'nun 426. maddesi gereğince vesayet makamı, aşağıda yazılı olan veya kanunda gösterilen diğer hallerde ilgilisinin isteği üzerine veya re'sen temsil kayyımı atar. Bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün veya kısıtlının menfaati çatışıyorsa..." hükmü; 431. maddesi gereğince ise vasinin atanması usûlüne ilişkin kurallar, kayyım ve yasal danışmanın atanmasında da uygulanır hükmü ile diğer yandan, aynı Kanun’un 411. maddesi uyarınca da vesayet işlerinde yetki, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir hükümleri dikkate alındığında; dosyanın incelenmesi sonucu; Alanya İlçe Emniyet Müdürlüğü tarafından yapılan kolluk araştırmasında kendisine kayyım atanması talep edilen küçüğün "Battalgazi Mahallesi, Kasım Sokak, No:4, Esenyurt/İstanbul" adresinde ikamet ettiği anlaşıldığından, uyuşmazlığın Büyükçekmece 1. Sulh Hukuk Mahkemesi’nde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle; 6100 sayılı HMK’nın 21 ve 22. maddeleri ve 5235 sayılı Kanun’un 36/3. maddesi gereğince Büyükçekmece 1.Sulh Hukuk Mahkemesi’nin YARGI YERİ OLARAK BELİRLENMESİNE, 18/04/2022 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/6903, Karar No: 2020/2628, Tarih: 02.06.2020

**11. Ceza Dairesi         2017/6903 E.  ,  2020/2628 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Sahte fatura düzenlemek

HÜKÜM : Beraat

Sanığa yüklenen “2006 ve 2007 takvim yıllarında sahte fatura düzenlemek” suçlarının suç tarihinde yürürlükte bulunan 213 sayılı VUK'nin 359/b-1. maddesinde öngörülen cezalarının üst sınırına göre 5237 sayılı TCK'nin 66/1-e ve 67/4. maddelerinde öngörülen dava zamanaşımının, suçun işlendiği tarihten temyiz inceleme tarihine kadar, “2008 ve 2009 takvim yıllarında sahte fatura düzenlemek” suçlarının ise; cezasının türü ve üst sınırına göre, 5237 sayılı TCK'nin 66/1-e maddesinde öngörülen 8 yıllık asli dava zamanaşımının, kesici son işlem olan sanığın sorgusunun yapıldığı 26.03.2012 tarihinden temyiz inceleme tarihine kadar gerçekleştiği anlaşılmış, katılan vekilinin temyiz nedenleri bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, 5320 sayılı Kanun’un 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK’nin 321. maddesi uyarınca hükümlerin BOZULMASINA; ancak yeniden yargılama yapılmasını gerektirmeyen bu hususta aynı Kanun’un 322. maddesindeki yetkiye dayanılarak karar verilmesi mümkün olduğundan, sanık hakkındaki kamu davasının gerçekleşen zamanaşımı nedeniyle 5271 sayılı CMK'nin 223/8. maddesi gereğince DÜŞMESİNE, 02.06.2020 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2020/894, Karar No: 2020/1498, Tarih: 22.05.2020

**6. Ceza Dairesi         2020/894 E.  ,  2020/1498 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ceza Dairesi

SUÇ : Yağma

HÜKÜM : İstinaf başvurusunun esastan reddine

Diyarbakır Çocuk Ağır Ceza Mahkemesi'nin 05.06.2018 gün, 2018/4 Esas ve 2018/234 Karar sayılı ilamı ile sanık ... hakkında nitelikli yağma suçundan verilen mahkumiyet hükmüne karşı, sanık ... savunmanının, CMK'nin 272 ve müteakip maddeleri uyarınca İstinaf kanun yoluna başvurması üzerine; Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 8. Ceza Dairesince dosya üzerinden yapılan inceleme sonucu verilen 12/11/2019 gün, 2019/3184 Esas ve 2019/1953 Karar sayılı "İstinaf başvurusunun esastan reddine'' dair kararına karşı, sanık ... savunmanı tarafından usulüne uygun olarak açılan temyiz davası üzerine, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen hukuka aykırılıklar CMK'nin 288 ve 289. maddeleri kapsamında incelenip görüşüldü;

Diğer temyiz itiazları yerinde görülmemiştir.

Ancak;

Olay günü saat 18.30 sıralarında sanığın yolda yürüyen mağdura yaklaşıp cep telefonunu istediği, olumsuz cevap üzerine mağdurun elindeki telefonu çekip alan sanığın bir ara sokağa girdiği, arkasından mağdurun geldiğini görmesi üzerine belinde takılı olan boş silah kılıfını mağdura göstererek "Burada kal bir yere kımıldama" diyerek silahı varmış süsü verip uzaklaştığı olayda; yasal koşulları bulunmadığı halde TCK'nin 149. maddesinin (a) bendine yer verilerek olayla nispetli olmayacak şekilde temel cezanın fazla tayini,

Bozmayı gerektirmiş, sanık ... savunmanının temyiz itirazları bu bakımdan yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenlerle Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 8. Ceza Dairesince dosya üzerinden yapılan inceleme sonucu verilen 12/11/2019 gün, 2019/3184 Esas ve 2019/1953 Karar sayılı "İstinaf başvurusunun esastan reddine'' dair hükmünün isteme aykırı olarak 5271 sayılı CMK'nin 302/2. madde ve fıkrası uyarınca BOZULMASINA, dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine, 22.05.2020 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2009/5487, Karar No: 2009/8480, Tarih: 16.07.2009

**1. Hukuk Dairesi         2009/5487 E.  ,  2009/8480 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ERDEMLİ 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

TARİHİ : 24/09/2007

Taraflar arasındaki davadan dolayı Erdemli Asliye Hukuk Hakimliğinden verilen 24.9.2007 gün ve  20-334 sayılı  hükmün onanmasına ilişkin olan 14.11.2009 gün ve  11120-221 sayılı kararın düzeltilmesi süresinde davalı vekili tarafından istenilmiş olmakla, dosya incelendi gereği görüşülüp düşünüldü:

Dava, 3621 Sayılı Yasadan kaynaklanan tapu iptali ve sicil kaydının kütükten terkini isteklerine ilişkindir.

Mahkemece, çekişmeli taşınmazların kıyı kenar çizgisine göre kıyıda kalan bölümleri yönünden davanın kabulüne karar  verilmiştir. Hükmü, davalı, kabul kapsamına giren bölüm yönünden temyiz etmiştir.

Dosya içeriği ve toplanan delillerden; çekişme konusu taşınmazların kadastro tespitlerinin  1959 tarihinde kesinleştiği, davanın ise 19.8.2004  tarihinde açıldıkları anlaşılmaktadır.

Her nekadar, çekişmeli taşınmazların kıyı-kenar çizgisi içinde kalan bölümlerinin devletin hüküm ve tasarrufu altında ve kamu malı niteliğinde özel mülkiyete konu olamayacak (Anayasanın 43, 3402 Sayılı Kadastro Yasasının 16/C maddesi gereğince) yerlerden olduğu keşfen saptanmış ise de; 25.2.2009 tarihinde kabul edilip, 14.3.2009 tarihinde yürürlüğe giren 5841 Sayılı Yasanın 2. maddesi ile 3402 Sayılı Yasanın 12. maddesinin 3. fıkrasına eklenen "bu hüküm iddia ve taşınmazın niteliğine yahut Devlet ve diğer kamu tüzel kişileri dahil tarafların sıfatına bakılmasızın uygulanır" ve 3. maddesi ile eklenen geçici 10. maddesinin " bu kanunun 12. maddesinin 3. fıkrası hükmü devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu iddiası ile yürürlük tarihinden önce açılmış ve henüz  kesin hükme bağlanmamış olan davalarda dahi uygulanır" şeklindeki hükmü gözetildiğinde kadastro tespitinin kesinleştiği tarih ile davaların açıldığı tarihler arasında 3402 Sayılı Yasanın 12.maddesinde sözü edilen 10 yıllık hak düşürücü sürenin geçmiş olduğu sabittir.

Hemen belirtilmelidir ki; kural olarak sonradan yürürlüğe giren yasa hükümlerinin ve İçtihadı Birleştirme Kararlarının kazanılmış hak (usulü müktesep hak) ilkesinin 28.6.1960 tarih, 21/9 Sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı gereğince istisnai niteliği gereği kesin hüküm halini almamış eldeki davalarda da gözetilmesi ve uygulanması gerekeceği tartışmasızdır. Öte yandan, yürürlüğe konulan hükümler kamu düzeniyle ilgili bulunduğundan ve re'sen gözetilmesi gerektiğinden somut olayda, aleyhe bozma yasağı ilkesinin de uygulanma yeri bulunmadığı izahtan varestedir.

Hal böyle olunca; anılan bu husus karar düzeltme isteği üzerine yapılan inceleme sonucu  anlaşıldığından davalının karar düzeltme isteğinin HUMK.'nun 440. Maddesi uyarınca kabulü ile Dairenin 14.1.2009 tarih 11120-221 sayılı onamı ilamının ortadan kaldırılmasına, yukarıda belirtilen yasal düzenlemeler gözetilerek, davanın hak düşürücü süreden dolayı reddine karar  verilmek üzere yerel mahkemenin 24.9.9.2007 gün 2007/20 Esas, 334 Karar sayılı hükmünün BOZULMASINA, alınan peşin harcın temyiz edene geri verilmesine, 16.7.2009 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/174, Karar No: 2013/1074, Tarih: 11.09.2013

**Hukuk Genel Kurulu         2013/10-174 E.  ,  2013/1074 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ: İzmir 1.İş Mahkemesi

TARİHİ : 06/09/2012

Taraflar arasındaki “tespit/itirazın iptali” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; İzmir 1.İş Mahkemesi’nce asıl davanın kabulüne birleşen davanın kabulüne dair verilen 27.02.2012 gün ve 2011/327 E.-2012/115 K. sayılı kararın incelenmesi davalı Sosyal Güvenlik Kurumu vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 10.Hukuk Dairesi’nin 21.06.2012 gün ve 2012/8018 E.-2012/11910 K. sayılı ilamı ile;

(...Hakkında verilen boşanma kararı 2001 yılında kesinleşen davacıya, yaşamını yitiren iştirakçi babası üzerinden 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla bağlanan ölüm (yetim) aylığının, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle Kurumca 2011 yılının Ocak ayında gerçekleştirilen işlemle 01.11.2008 tarihi itibarıyla kesilerek, 01.11.2008–31.08.2010 döneminde yersiz ödendiği ileri sürülen aylıklar yönünden borç tahakkuku işlemi tesis edildiği anlaşılmaktadır.

506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlarda yer almamakla birlikte ilk kez 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlığını taşıyan 56'ncı maddesinin ikinci (son) fıkrasında düzenlenen davanın yasal dayanağı niteliğindeki norm 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş, fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle yapılan başvurunun, Anayasa Mahkemesi'nin 15.12.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28.04.2011 gün ve 2009/86 Esas–2011/70 Karar sayılı kararı ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu belirgindir.

Sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama,  aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi  hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak belirtilmelidir ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Önemle vurgulanmalıdır ki, 818 sayılı Borçlar Kanununun 53'üncü maddesinde, hukuk mahkemesi hakiminin kusur belirlemesi yaparken ceza hukukunun sorumluluğa ilişkin hükümleri ve ceza mahkemesinden verilen beraat kararı ile bağlı olmadığı, ceza mahkemesi kararının, kusurun takdiri ve zararın miktarının belirlenmesi konusunda dahi hukuk hakimini bağlamayacağı yönünde düzenleme yapılmış olup, anılan maddede hukuk hakiminin ceza kararında kesinleşen maddi olgularla bağlı olduğuna ilişkin herhangi bir açıklık bulunmamasına karşın, öğreti tarafından ve uygulayıcı konumundaki yargı makamlarınca “maddi olgularla bağlılık” ilkesi benimsenmiştir. Bunun temelinde hiç kuşkusuz mahkemelere güven duygusu bulunmaktadır. Bu bakımdan, ceza mahkemesince görülüp kesinleşen dava dosyasındaki boşanan eşlerin eylemli birlikteliklerine ilişkin saptamalar da, anılan ilke gereğince değerlendirmeye alınmalıdır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.