muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2012/23940, Karar No: 2013/471, Tarih: 18.01.2013

./..

-2-

Yazılı delille ispat sınırının altında kalan miktar için tanık dinletilebilir. Tespiti istenen miktar sınırı aşıyor olsa bile, varlığı iddia edilen çalışmanın öncesine ve sonrasına ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgeler bulunuyorsa, tanık dinletilmesi mümkündür (HUMK m. 292). 506 sayılı Kanunun 78. maddesinde prime esas günlük kazançların alt ve üst sınırlarının ne olacağı gösterilmiştir. Günlük kazancın alt sınırı HUMK'nun 288. maddesinde belirtilen sınırı aşıyorsa ücretin yazılı delille saptanması gereğinin pratikte bir önemi kalmayacaktır. Zira, 506 sayılı Kanunun 78. maddesine göre, "....günlük kazançları alt sınırın altında olan sigortalılar ile ücretsiz çalışan sigortalıların günlük kazançları alt sınır üzerinden hesaplanır". ücretin alt sınırla tespit edilen miktardan fazla olması halinde ise günlük kazancın hesaplanmasında asgari ücret esas alınır.

Dosya içindeki bilgi ve belgeler ile, toplanan delillere göre; davacının, davaya ve kabule konu dönemde anılan işyerinde hizmet akdine dayalı şekilde ve sigortalı olarak çalıştığı sabittir. Ancak, Mahkemece verilen hükümde davacı tarafından tanıkla ispat sınırının üzerinde bir ücret aldığı iddia edildiğine göre, salt sendika araştırmasına göre, karar verilmeyip, bu hususta davacı tarafından sunulabilecek yazılı belgelerin olup olmadığı, buna göre davacının ücretine ilişkin belgelerin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı; davalı işyerinden davacı tarafından imzalanmış ücret bordrosu veya imzalı ücret hesap pusulası olup olmadığının yöntemince araştırılması ile, varsa, bu belgelerin davacı tarafından imzalanmış olup olmadıkları, bu tür belgeler mevcut ise, bu belgelerdeki miktarların kabulü, aksi halde kuruma bildirilen ücretler kadar ücretin tespitine karar vermek gerekirken, bu hususların üzerinde durulmaksızın hatalı değerlendirme sonucunda yazılı belgeye dayanmayan bir ücrete hükmedilmesi, usul ve yasaya aykırı görülmüştür.

O halde, davalılardan ... ve ... vekillerinin, bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli, hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ: Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde davalılardan ...'a iadesine, 18.01.2013 gününde oybirliğiyle karar verildi.

....
Yargıtay — Esas No: 2009/14274, Karar No: 2009/16493, Tarih: 10.11.2009

**(Kapatılan)20. Hukuk Dairesi         2009/14274 E.  ,  2009/16493 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Kadastro Mahkemesi

Taraflar arasındaki kadastro tespitine itiraz davasının yapılan duruşması sonunda kurulan hükmün Yargıtayca incelenmesi dahili davalı ... tarafından istenilmekle, süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya incelendi, gereği düşünüldü:

K A R A R

Kadastro sırasında ... İlçesi, ... Köyü 103 ada 104, 107, 121, 124 ve 129 parsel sayılı, sırasıyla 7553 m2, 3862 m2, 845 m2, 2477 m2 ve 1100 m2 yüzölçümündeki taşınmazlar, belgesizden cinsi belirtilmeden Orman Yönetiminin kısmi ilan süresi içinde açtığı dava nedeniyle malik hanesi açık bırakılarak devredilmiştir. Mahkemece davanın kısmen kabulüne ve dava konusu 121 parselin tarla olarak ... adına, diğer parsellerin Orman Yönetimi ve Hazine adına tapuya tesciline karar verilmiş, hüküm davacı Orman Yönetimi ve davalı Hazine tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, kadastro tespitine itiraza ilişkindir.

Çekişmeli taşınmazın bulunduğu yerde orman kadastrosu 3402 Sayılı Yasanın 5304 Sayılı Yasa ile değişik 4. maddesi hükmüne göre yapılmıştır.

İncelenen dosya kapsamına, kararın dayandığı gerekçeye, uzman orman bilirkişi tarafından eski tarihli hava fotoğrafları ve memleket haritasına dayalı olarak yöntemine uygun biçimde yapılan inceleme ve araştırmada çekişmeli taşınmazlardan temyize konu 121 sayılı parselin orman sayılmayan yerlerden olduğu anlaşıldığına ve adına tescil kararı verilen kişi yararına 3402 Sayılı Yasanın 14. maddesinde yazılı kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği yoluyla taşınmaz edinme koşullarının oluştuğu belirlenerek yazılı biçimde hüküm kurulmasında bir isabetsizlik bulunmadığına göre, yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddi ile usul ve yasaya uygun olan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı onama harcının Orman Yönetimine yükletilmesine, Hazineden harç alınmasına yer olmadığına 10/11/2009 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2018/87, Karar No: 2018/12128, Tarih: 30.10.2018

**2. Hukuk Dairesi         2018/87 E.  ,  2018/12128 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Aile Mahkemesi

DAVA TÜRÜ : Boşanma

Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen, yukarıda tarihi ve numarası gösterilen hüküm davalı erkek tarafından yoksulluk nafakası yönünden temyiz edilmekle, evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü:

Mahkemece bozmaya uyulduğu halde, bozma gereği yerine getirilmemiştir. Bozmaya uyulmuş olması, mahkemenin bozma gereğince işlem yapmasını zorunlu kılar. 17.02.2016 tarihli Dairemiz bozma kararında; "Davacı kadının asgari ücret düzeyinde sabit ve düzenli gelirinin bulunduğu, tarafların gelir düzeyleri nazara alındığında Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesi koşullarının gerçekleşmediği anlaşılmaktadır. Bu yön nazara alınmadan kadın yararına yoksulluk nafakasına hükmedilmesinin doğru olmadığı" belirtilmiştir. Bu bakımdan bozma gereği kadının yoksulluk nafakası talebinin reddi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi doğru olmayıp bozmayı gerektirmiştir.

SONUÇ: Temyiz edilen hükmün yukarıda gösterilen sebeple BOZULMASINA, temyiz peşin harcının istek halinde yatırana geri verilmesine, işbu kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi. 30.10.2018 (Salı)
Yargıtay — Esas No: 2015/15796, Karar No: 2016/9281, Tarih: 01.12.2016

**11. Hukuk Dairesi         2015/15796 E.  ,  2016/9281 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen davada... 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce verilen 25/12/2013 tarih ve 2013/128-2013/619 sayılı kararın duruşmalı olarak incelenmesi davalı vekili tarafından istenmiş olup, duruşma için belirlenen 29.11.2016 günü başkaca gelen olmadığı yoklama ile anlaşılıp hazır bulunan davacı vekili Av. ... dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlenildikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, davacı şirket tarafından makine kırılması sigorta poliçesi ile ... Tic. A.Ş. adına sigortalanan makinelerin sigortalının iş yerinde 07.11.2012 tarihinde saat:01.55 'de başlayan elektrik dalgalanması ve kesintisinin 03.57 sıralarına kadar devam etmesi daha sonra davalı şirket sorumluları tarafından enerjinin tekrar sağlanması ile makineler devreye alınırken motorlarının ters dönmesi sonucu rst fazlarının yanlış bağlantı yapılarak elektrik verilmesiyle zarar gördüğünü, bu zarar dolayısıyla sigortalı şirkete poliçe gereği tazminat ödendiğini ileri sürerek; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 83.823,00 TL tazminatın sigortalıya ödeme tarihi olan 28.12.2012 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, zarar doğurduğu iddia edilen çalışmanın davalı şirketin ... Ltd. Şti. ile akdettiği sözleşme kapsamında yüklenici firma tarafından yapıldığını, yüklenici ile müvekkili arasında 18.05.2012 tarihli yer teslim tutanağının imza edildiğini, davanın muhatabının yüklenici firma olduğunu, davalıya husumet düşmediğini, bölgede yapılan çalışmalar sırasında davacının sigortalısından cihaz hasarı meydana geldiğine dair herhangi bir müracaat olmadığını, olay tarihinde enerji akım trafosunun değiştirildiğini, ... ' ın çalışması nedeniyle bu hasarın meydana geldiğini ispat eden hiç bir somut delilin bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

Mahkemece, iddia, savunma, bilirkişi raporu ve dosya kapsamına göre; davacı şirket ile dava dışı ... Tic. A.Ş arasında makine kırılması sigorta poliçesinin tanzim edildiği, olay tarihinde 01:55 ile 03:57 saatleri arasında elektrik kesintileri ve dalgalanmaların meydana geldiği, saat:03.57 sıralarında arızanın giderilerek fabrikaya yeniden elektrik verildiği ancak bu çalışma sırasında rts fazlarının ters verilmesi sonucunda dava konusu makinelerde hasar meydana geldiği, davacı şirketin hasarı sigortalısına ödediği, bilirkişi raporuna göre ... 'ın kontrolündeki yüklenicinin yaptığı O.G. Şebekesindeki faz sırası hatası nedeniyle bu zararın meydana geldiği, davacının ödediği tazminat miktarını davalıdan tahsil etmeye rücuen hak sahibi olduğu gerekçesiyle; davanın kabulüne, 83.823,00 TL tazminatın 28.12.2012 ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

Kararı davalı vekili temyiz etmiştir.

1- Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davalı vekilinin aşağıdaki bent dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

2- Dava, makine kırılması sigorta poliçesine dayalı rücuen tazminat istemine ilişkin olup, mahkemece yazılı gerekçeyle davanın kabulüne karar verilmişse de, davacının sigortalısı olan şirketin sigortalı olan ve arızalanan dava konusu cihaz ve makinelerinin korunması amacıyla emniyet sistemlerinin bulunması gerekip gerekmediği, böylece sigortalının zararın önlenmesi veya azaltılması yönünde herhangi bir tedbir alıp alamayacağı yönünde bir inceleme yaptırılmamış, davalının sigortalının da alması gereken tedbirleri almadığı yönündeki savunması değerlendirilmemiştir. Bu suretle, davacının sigortalısının hasar gören cihaz ve makinelerdeki dava konusu zararı önleyebilecek ya da azaltabilecek bir tedbir alıp alamayacağı yönünde bilirkişi incelemesi yaptırılarak sonucuna göre bir karar verilmek gerekirken, eksik inceme ile yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.

SONUÇ: Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davalı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine, (2) numaralı bentlerde yazılı nedenlerle davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulüyle hükmün davalı yararına BOZULMASINA, ödediği temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz edene iadesine, 01/12/2016 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.

KARŞI OY

Dava, makine kurulma sigorta poliçesine dayalı rücuen tazminat istemine ilişkindir.

Sigorta hukukunda zararın önlenmesi ve azaltması yükümlülüğü, zararın gerçekleşmesine kesin gözüyle bakılan hallerde veya zararın gerçekleşmesi halinde bir yükümlülük olarak sigortalıya yüklenir. (m. YTTK 1448, eTTK, 1293 m.). Somut olayda davacının sigortalısına bu yönde bir yükümlülük yükleme olanağı olmadığından, kararın onanması görüşünde olmam nedeniyle çoğunluğun görüşüne katılamıyorum.
Yargıtay — Esas No: 2014/22884, Karar No: 2014/30276, Tarih: 04.11.2014

**22. Hukuk Dairesi         2014/22884 E.  ,  2014/30276 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Bursa 3. İş Mahkemesi

TARİHİ : 09/04/2013

NUMARASI : 2012/311-2013/166

Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı vekili, müvekkili işçinin iş sözleşmesini haklı sebeple feshettiğini ileri sürerek, kıdem tazminatı, yıllık izin, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının hüküm altına alınmasını talep etmiştir.

Davalı vekili, dava konusu alacaklara hak kazanılmadığını ileri sürerek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanılarak, yazılı gerekçeyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararı davalı vekili temyiz etmiştir.

1-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Somut olayda, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacakları bakımından, davalı vekilince süresinde ileri sürülen, davaya karşı zamanaşımı savunmasının değerlendirilmeden hüküm verilmesi hatalı olmuştur.

Diğer taraftan, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacakları şahit beyanlarıyla belirlenmiş olup, şahitlerin ifadelerinin kapsamı, hesaba esas alınan çalışma süresi, bu süre boyunca hastalık, izin veya mazeret izni gibi sebeplerle çalışma yapılmadığı günler olabileceği de dikkate alındığında, her iki ücret alacağından yüzde otuz oranından az olmamak üzere takdiri indirim uygulanması gerekirken, yazılı şekilde hafta tatili ücreti alacağı yönünden indirimin yüzde yirmibeş oranında uygulanması, ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacağında ise takdiri indirim uygulanmaması hatalı olmuştur.

Dosya kapsamına ve özellikle taraf şahitleri anlatımlarına göre de, davacının genel tatil olan "1 ocak" gününde çalışmadığı anlaşılmaktadır. Bu halde, hükme esas alınan bilirkişi raporunda, "1 ocak" günü için genel tatil günü ücreti hesaplanması hatalı olmuştur.

Yukarıda yazılı sebeplerden, eksik inceleme ve hatalı değerlendirmeyle karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.

SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebeplerden BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 04.11.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2010/11419, Karar No: 2012/6886, Tarih: 30.04.2012

**(Kapatılan)21. Hukuk Dairesi         2010/11419 E.  ,  2012/6886 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Davacı, haksız kesilen ölüm aylığının ödenmesine karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.

Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

K A R A R

Dava, davacının babası nedeniyle aylık almaya hak kazandığının tespiti ile Kurum tarafından muvazaalı boşanma gerekçesi ile kesilmiş bulunan aylığın, kesilme tarihinden itibaren ödenmesi gerektiğinin tespiti istemine ilişkindir.

Yerel mahkemece, davanın kabulü ile davacının kesilen ölüm aylığının kesildiği tarihten itibaren davacıya ödenmesi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası kanunun 56. maddesinin ikinci fıkrası olup, uyuşmazlığın çözümünde sosyal güvenlik, sosyal güvenliğin amaç ve yöntemleri, sosyal sigortalar, sosyal güvenlik sistemi gibi kavram ve olguların değerlendirilmesine gereksinim bulunmaktadır.

Sosyal sigorta sistemlerinde sigortalılar veya hak sahipleri belli şartların yerine getirilmesi halinde sosyal edime (yardıma) hak kazanırlar. Sosyal edim ya da sosyal yardım hakkı kişilerin belli bir yardım ya da edim üzerinden yargısal yönden icrası mümkün kamusal talep hakkını ifade eder. Sosyal sigortalar; sosyal koruma, dayanışma, sosyal denkleştirme, zorunluluk ilkelerine dayanmakta olup, özellikle inceleme konusu 5510 sayılı Kanunun 56. maddesi yönünden önem arz eden sosyal koruma ilkesiyle, toplumun ekonomik ve sosyal yönden en fazla gereksinimi olan bireylerini/gruplarını koruma, güvenceye kavuşturma ve onlara hizmet amaçlanmakta, yaşamlarını sürdürebilmeleri için bu kişilerin sosyal güvenlik şemsiyesi altına alınması hedefi öne çıkmaktadır. Devletler tarafından amaç olarak benimsenen sosyal güvenlik genellikle sosyal sigortalar ile sosyal yardım ve hizmetler olarak adlandırılan iki temel yöntem uygulanmak suretiyle sağlanmaya çalışılmaktadır. İki ana rejimden meydana gelen Türk Sosyal Güvenlik Sisteminde, yardımlar genellikle devlet bütçesinden veya gönüllü özel yapılanmalardan karşılandığı, katılmasız veya primsiz rejim olarak adlandırılan sosyal yardım ve hizmetlerin yanı sıra sistemin temel dayanağını oluşturan ve ilgililerin herhangi bir maddi katkısının söz konusu olmadığı katılmalı veya primli rejimde bulunmaktadır.

Ülkemizde, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu, 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu, 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına Ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu olmak üzere beş ana sosyal güvenlik yasası bulunmakta olup, bu mevzuatlarda düzenlenen sosyal güvenlik hakkı, Sosyal Sigortalar Kurumu, kısaca ... olarak adlandırılan Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu , Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı tarafından yerine getirilmekte iken, öncelikle 20/05/2006 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren örgütlenme yasası niteliğindeki 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu ile kamu tüzel kişiliğine sahip, idari ve mali açıdan özerk, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kurularak, anılan üç kurum tek çatı altında bu Kurumda birleştirilmiş, sonrasında mevzuat birliğini sağlamaya yönelik olarak, istisnaları dışında 01/10/2008 günü yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun kabul edilmiştir. Tüm modern sosyal güvenlik sistemlerinde yer alan ölüm sigortası, sigortalının yaşamını yitirmesi durumunda geride kalan ve hak sahibi olarak nitelendirilen (tanımlanan) kişilerin geleceklerini güvence altına almayı amaçlamaktadır.

Söz konusu kanunlarda iş kazalarıyla meslek hastalıkları sigortası veya ölüm sigortası kollarından hak sahiplerine ölüm geliri, ölüm aylığı, dul ve yetim aylığı bağlanabilmesi için bazı koşulları öngörülmüş, bunlar arasında anne/baba üzerinden hayattaki kız çocuğuna veya eş üzerinden sağ kalan diğer eşe tahsis yapılabilmesi evli olmama şartına bağlanmıştır. 506 sayılı Kanunun 99. ve 1479 sayılı Kanunun 43. maddelerinde "hakkı doğuran olay tarihi" ibarelerine yer verilmiş, 5510 sayılı Kanunun 35. maddesinde "hak sahibi olma niteliğinin kazanıldığı tarih", 97. maddesinde "hakkın kazanıldığı tarih" ve "hakkın doğduğu tarih" sözcükleri kullanılmıştır. Kız çocuğuna anne/baba üzerinden ölüm geliri/aylığı veya yetim aylığı bağlanabilmesi için yalnızca ölümün gerçekleşmesi veya evli olunmaması yeterli bulunmayıp, tahsis için her iki olgunun bir arada varlığı gerekmektedir. Evli kız çocuğu kimi zaman boşanmayla, bazen de ölümle hak sahibi sıfatını kazanmakta, başka bir anlatımla, sigortalı anne/baba yaşamını yitirmesine karşın kız çocuğu evli ise hak sahibi olamamakta, evli olmayan kız çocukları ise sigortalı anne/baba hayatta olduğu sürece bu sıfatla anılmamakta ve her iki durumda da gelire/aylığa hak kazanılamamaktadır. Şu durumda, evli kız çocuğu bazen boşanmayla, kimi zaman da ölümle ve hangisi daha sonra ise o tarihte hak sahibi olmaktadır. Dolayısıyla, hak sahibi olma niteliğinin kazanıldığı tarih (Hakkın kazanıldığı tarih-Hakkın doğduğu tarih-Hakkı doğuran olay tarihi) değişkenlik arz etmektedir.

Anılan beş temel kanunda yer almayan inceleme konusu norm ilk kez 5510 sayılı Kanunun " Gelir ve aylık bağlanmayacak haller" başlığını taşıyan 56. maddesinin ikinci(son) fıkrasında düzenlenerek 01/10/2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Fıkrada "eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar 96. madde hükümlerine göre geri alınır" düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28/04/2011 tarihinde verilen karar ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu kuşkusuzdur.

Kamuoyunda uzun yıllardır varlığı konuşulan, yaşamını yitirmiş sigortalı/ iştirakçi annesi/babası üzerinden ölüm aylık veya gelirine/yetim aylığına hak kazanabilmek için evlilik bağına son verip boşandığı eşiyle birlikte yaşamayı sürdüren kız çocuklarının veya hayatta bulunmayan sigortalı/iştirakçi eski eşi üzerinden ölüm aylık veya geliri/dul aylığı tahsisi için mevcut evlilik birliğini sonlandırmasına karşın sonraki eşiyle beraberliğini devam ettiren kişilerin durumu etik değerler, ahlaki algı ve kurallar yönünden ele alınabilir. Uzun bir sürece yayılmış bu türden birlikteliklerin toplum nezdinde oluşturduğu rahatsızlıklar, varsa tarafların ortak çocuklarının ruhsal dünyasında meydana getirdiği olumsuz etkiler dile getirilebilir ise de, kuşkusuz bu yönde yapılacak herhangi bir inceleme yargının görev, hak ve yetki alanı içersinde bulunmadığı gibi yargısal metinlerde bu tür değerlendirmelere yer verilmesinin sakıncaları da ortadadır. İlgili hak sahibinin seçimini, her ne sebeple olursa olsun boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşama yönünde kullanması mutlak surette bireysel özgürlük çerçevesinde ele alınmalı, bununla beraber Anayasanın 65. maddesinde de ifade edildiği üzere, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile saptanan görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri göz önünde bulundurarak mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirme görevi olan devletin, sosyal güvenliğin yaşama geçirilip ülkede yaşayan diğer fertlere de bu hakkın dağıtılmasında sosyal sigorta yardımlarına hak kazanma koşullarını düzenleme yetkisine sahip olduğu gözden uzak tutulmamalı, daha açık anlatımla boşanılan eşle fiilen beraber yaşama durum ve olgusuna müdahale edemeyecek olan devletin yöntemince kabul edeceği yasal düzenlemeyle bu tür ilişkiyi sürdürenleri sosyal sigorta yardımından yararlandırmama (yoksun bırakma) yetkisi olduğu benimsenmeli, özellikle Anayasa Mahkemesi tarafından iptal başvurusunun reddedilmesi karşısında, yürürlükteki kanunları uygulamakla yükümlü olan yargı organlarınca görev sınırları içersinde, sosyal güvenlik hukuku ve onun ilkeleri kapsamında madde hükmü ele alınmalıdır. Anlaşılacağı üzere, söz konusu madde yönünden kanun koyucu tarafından; hak sahibi konumundaki eş veya çocuğun, boşandığı eşiyle eylemli olarak birlikte yaşaması yasaklanmamakta, bu tür ve nitelikte yaşam sürdüren kişinin bir anlamda hak sahipliği sıfatının ortadan kalktığı kabul edilip, gelir ve/veya aylıktan yararlandırılması benimsenmektedir.

5510 sayılı Kanunun 56. maddesinin ikinci fıkrası oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında " bağlanmayacak" sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde "bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir" ibareleri kullanılmış, böylelikle daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi eylemli olarak birlikte yaşama aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak benimsenmiştir. Burada eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice incelenerek saptama yapılmalıdır.