muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2012/1429, Karar No: 2013/20158, Tarih: 16.12.2013

**(Kapatılan)15. Ceza Dairesi         2012/1429 E.  ,  2013/20158 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Dolandırıcılık

HÜKÜM : Mahkûmiyet

Dosya incelenerek gereği düşünüldü;

Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için; failin bir kimseyi, kandırabilecek nitelikte hileli davranışlarla hataya düşürüp, onun veya başkasının zararına, kendisine veya başkasına yarar sağlaması gerekmektedir.

Hile nitelikli bir yalandır. Fail tarafından yapılan hileli davranış belli oranda ağır, yoğun ve ustaca olmalı, sergileniş açısından mağdurun inceleme olanağını ortadan kaldıracak nitelikte bir takım hareketler olmalıdır. Kullanılan hileli davranışlarla mağdur yanılgıya düşürülmeli ve bu yanıltma sonucu yalanlara inanan mağdur tarafından sanık veya bir başkasına haksız çıkar sağlanmalıdır.

Hilenin kandırıcı nitelikte olup olmadığı olaysal olarak değerlendirilmeli, olayın özelliği, mağdurun durumu, fiille olan ilişkisi, kullanılan hilenin şekli, kullanılmışsa gizlenen veya değiştirilen belgenin nitelikleri ayrı ayrı nazara alınmalıdır.

Sanıkların fikir ve eylem birliği içinde hareket ederek, sanık ...’ın yolda kardeşi ile birlikte yürümekte olan şikayetçinin yanına giderek Osmaniye’li olduğunu söyleyip sohbet etmeye başladığı, bu sırada diğer sanık ...’ın mendili önlerine düşürdüğü, sanık ...’ın mendilin içinde para bulduğunu söyleyerek paylaşmayı teklif edip şikayetçiyi ara sokağa çektiği, sanık ...’ın hemen arkalarından gelip parasını kaybettiğini söylediği, sanık ...’ın üzerindeki parayı çıkarıp gösterdiği ve şikayetçiden de cüzdanını cebinden çıkarmasını sağladığı, şikayetçinin cüzdanını sanık ...’a gösterdiği, cüzdandaki 45 TL’yi alan sanık ...’ın bu para benim değil diyerek diğer sanık ...’a verdiği, Savaş’ın da parayı gazete arasına koyar gibi yaparak gazete parçasını şikayetçiye verdiği ve oradan

uzaklaştıkları, şikayetçinin gazete parçası arasına baktığında paranın olmadığını anladığı olayda; dolandırıcılık suçunun oluştuğu yönündeki mahkemenin kabulünde bir isabetsizlik görülmemiştir.

Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre, sanıkların yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle, hükmün ONANMASINA, 16/12/2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/8520, Karar No: 2019/2214, Tarih: 12.03.2019

**14. Hukuk Dairesi         2016/8520 E.  ,  2019/2214 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Davacı vekili tarafından, davalılar aleyhine 04.02.2013 gününde verilen dilekçe ile intifa hakkına dayalı elatmanın önlenmesi ve yıkım talebi üzerine yapılan duruşma sonunda; davanın kabulüne dair verilen 27.01.2015 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi davalılar vekili tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

K A R A R

Dava, intifa hakkına dayalı elatmanın önlenmesi ve yıkım istemine ilişkindir.

Davacı vekili, müvekkilinin 138 ada 3 parsel sayılı taşınmazda bulunan evde yaşadığını, bu parselin müvekkili tarafından 02.08.1993 tarihinde intifa hakkı kendisinde bırakılarak çıplak mülkiyetinin davalı kızı ...'e satıldığını, ne var ki davalıların dava konusu taşınmazda davacının kullanımında bulunan eve davacının girişini engellemek amacıyla taşınmaza demir kapı yaptırdıklarını, davacının evine çıkan merdiveni yıktıklarını, ayrıca geçişi engellemek amacıyla taşınmaza duvar yaptıklarını ileri sürerek davalılar tarafından davacının intifa hakkına yönelik elatmanın önlenmesini, demir kapı ve duvarın yıkımına karar verilmisini istemiştir.

Davalılar vekili, davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, davanın kabulü ile dava konusu 138 ada 3 parsel sayılı taşınmaza davalı tarafça sürgülü demir kapı çekmek ve duvar örmek suretiyle yapılan elatmanın önlenmesi ile duvar ve kapının yıkımına karar verilmiştir.

Hükmü, davalılar vekili temyiz etmiştir.

TMK'nin 779. ve devamı maddelerinde irtifak türleri; taşınmaz lehine irtifak hakkı, intifa hakkı, oturma hakkı, üst hakkı, kaynak hakkı ve diğer irtifaklar olarak belirlenmiş mülkiyetten farklı olarak irtifaklar için kanun genel hüküm koymamıştır. Buna karşılık, eşyaya bağlı irtifaklara ilişkin hükümlerin (TMK m. 779-793), diğer kişisel irtifaklarda da uygulanacağı TMK'nin 838/son maddesinde belirtilmiştir.

İntifa hakkı, menkul ve gayrimenkuller ile haklar ve bir mamelek üzerine tesis olunabilir. Aksine düzenleme bulunmadıkça sahibine, üzerine tesis olunduğu şeyden tamamıyla istifade etme hakkını bahşeyler.

Daha açık bir ifadeyle Türk Medeni Kanununa göre intifa hakkı, sahibine bu hakkının konusu üzerinde istimal (kullanma) ve istifade (yararlanma) yetkileri veren, başkasına temlik edilemeyen ve hakiki veya tüzel kişiye ait olabilen bir ayni haktır. İntifa hakkı sahibi, intifanın konusu bulunan mal veya hakkın sağlayabileceği bütün menfaatlerden (gelir ve semeresinden) yararlanmak ve kullanmak yetkisine sahiptir.

Dolayısıyla, intifa hakkı buna kaynak olan hukuk ilişkisinin düzenlenmesi sırasında taraflarca aykırı bir şart kararlaştırılmış olmadıkça, hakkın konusu olan şeyden tam ve sınırsız bir faydalanma hakkı sağlar.

Dolayısıyla, intifa hakkı buna kaynak olan hukuk ilişkisinin düzenlenmesi sırasında taraflarca aykırı bir şart kararlaştırılmış olmadıkça, hakkın konusu olan şeyden tam ve sınırsız bir faydalanma hakkı sağlar.

İntifa hakkının kurulması ile mülkiyet hakkına konu olan mal üzerinde çıplak mülkiyet sahibinin yararlanma ve kullanma yetkisini kaldırır. İntifa hakkı, üzerine yüklendiği mülkiyet hakkını içi boşalmış bir hak durumuna sokar. İntifa hakkı varken bir mülkiyet hakkının sahibine verdiği mutat kullanma yetkilerinden mülkiyet hakkı sahibi mahrum kalmış olur. Kuru mülkiyet hakkı sahibinin sadece bu mülkiyet hakkını başkasına devretme yetkisi vardır.

“Ayni haklar, kütüğe tescil ile doğar, sıralarını ve tarihlerini tescile göre alır” (TMK m.1022/1). “Kurulması kanunen tescile tabi ayni haklar, tescil edilmedikçe varlık kazanamaz” (TMK m. 1021/1). Değinilen yasa hükümlerinde öngörüldüğü üzere, hukukumuzda ayni hakkın doğumu veya ortadan kaldırılması tescil işleminin yapılmış olmasına bağlıdır. Başka bir deyişle bir hak tescil edilmedikçe ayni hak niteliğini kazanamaz.

İntifa hakkı süresi gerçek kişiler için intifa hakkı sahibinin ömrüyle sınırlanmışken tüzel kişilerde TMK’nın 797. maddesi gereğince 100 seneyi aşamaz.

TMK’nin 795. maddesinin birinci cümlesinde; menkullerin, gayrimenkullerin ve hakların intifa hakkına konu olabileceği belirtilmiştir. İntifa hakkı bir ayni hak olarak sahibine mal üzerinde fiili hakimiyet sağlar. Bu hakkın sağladığı zilyetlik sayesinde intifa hakkı sahibi malı kullanabilir. Böylece zilyede tanınmış bulunan dava haklarını intifa hakkı sahibinin kullanmaya hakkı bulunduğu gibi mülkiyet hakkı sahibine tanınmış bulunan dava haklarından da intifa hakkı sahibi yararlanır.

Bu genel açıklamalardan sonra somut olaya gelince;

Mahkemece, dava konusu taşınmazda bulunan duvarın yıkımına karar verilmiş ise de yıkımına karar verilen duvarın, dosya içerisindeki 29.04.2014 tarihli inşaat bilirkişi raporunda, dava konusu 138 ada 3 parsel sayılı taşınmaz ile bu parsele komşu 2 parsel sayılı taşınmaz arasındaki duvar olduğunun anlaşıldığı, ne var ki bu duvarın davacının evine giriş çıkışı engelleyip engellemediği, başka bir ifade ile davacının intifa hakkı sahibi olduğu taşınmazı kullanmasına engel olup olmadığı, engel oluyor ise ne şekilde engel olduğu hususunun açıklığa kavuşturulması ve ondan sonra dava konusu duvar ile ilgili talep açısından bir karar verilmesi gerekirken noksan soruşturma ve inceleme ile yazılı olduğu şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş, kararın bu sebeple bozulması gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle davalılar vekilinin temyiz itirazlarının kabulüyle hükmün BOZULMASINA, peşin harcın istek halinde yatırana iadesine, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 12.03.2019 tarihinde oybirliği ile karar verildi
Yargıtay — Esas No: 2023/5465, Karar No: 2024/3542, Tarih: 05.11.2024

**3. Hukuk Dairesi         2023/5465 E.  ,  2024/3542 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2018/723 E., 2018/824 K.

Taraflar arasındaki alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Mahkemece bozmaya uyularak davanın kabulüne karar verilmiştir.

Karar davalı vekili tarafından temyiz edilmekle kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; davacının maliki bulunduğu binayı Yeni Mamak Kentsel Dönüşüm Projesi kapsamında davalı Belediyeye devrettiğini, davalı Belediyenin elemanlarınca 2095/1 analiz numaralı kıymet taktir raporu düzenlenerek en kaz bedelininin 68.108,94 TL olarak belirlendiğini, bu belirlemenin Bayındırlık Bakanlığının her yıl belirlediği birim fiyatlardan düşük olduğunu ileri sürerek, eksik ödenen enkaz bedelinden kaynaklanan şimdilik 1.000,00 TL alacağın tahsiline karar verilmesini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; davanın idari yargıda görülmesi gerektiğini, hak sahibinin yenilenen sözleşmesinde sadece yapı bedelinin sabit tutulmadığını, diğer mahsuplaştırılan bedellerde 2007 yılı bedelleri üzerinden işlem yapıldığını belirterek, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 16.03.2017 tarihli ve 2016/20081 E., 2017/3330 K. sayılı kararıyla; sözleşme gereği ödenmesi kararlaştırılan bina bedelinin Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatlarına göre düşük takdir edildiği, bu nedenle eksik ödemede bulunulduğu iddiasıyla alacak davası açmış ise de özel hukuk hükümlerine tabi olan taraflar arasında düzenlenen sözleşme ve eki takdir raporunda bina bedeli olarak 68.108,94 TL değer biçildiği, bu değerin taraflarca benimsendiği ve davacıyı bağladığı anlaşıldığından davanın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Mahkemenin kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Yargıtay (kapatılan) 13. Hukuk Dairesinin16.03.2017 tarihli ve 2016/20081 E., 2017/3330 K. sayılı ilamıyla; davacının sözleşme kapsamında davalıya devrettiği gecekondusu için tüm yapı bedelini isteyebileceği, enkaz bedeli dışında kalan bakiye bedelin davalıya ödenmemiş olması karşısında sözleşmede belirlenen ve geriye kalan bakiye bedelin talep edilebileceği anlaşıldığından davanın kabulüne karar verilmesi gerektiği belirtilerek, kararın bozulmasına karar verilmiştir.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; bozma ilamı ve tüm dosya kapsamına göre, taraflar arasında düzenlenen arsa ve tesis karşılığı konut sözleşmesine göre yapı bedelinin ödenmesinin kararlaştırıldığı, sözleşme ve eki analiz raporuna göre, uzlaşılan 68.108,94 TL yapı bedelinden 13.440 TL eksik hisse bedeli düşüldükten sonra 54.668,94 TL'nin tapu devir sonrası davalı Belediyece davacıya ödeneceğinin belirtildiği fakat ödenmediği anlaşılmakla, davanın taleple bağlı kalınarak, 1.000,00 TL'nin dava tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuran

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili; davanın idari yargıda görülmesi gerektiğini, hak sahibinin yenilenen sözleşmesinde sadece yapı bedelinin sabit tutulmadığını, diğer mahsuplaştırılan bedellerde 2007 yılı bedelleri üzerinden işlem yapıldığını, davacıya şubat/2009 gecekondu teslimi ile kira yardımı başlandığını ve konut teslimine kadar devam ettiğini, bu nedenle hak sahibinin herhangi bir kaybı oluşmadığını, davacının davalı Belediyeden herhangi bir alacağı bulunmadığını, Belediye Başkanlığının 19/12/2011 tarih ve 44023 yevmiye sayılı tapu devrinin akabinde 68.108,94 TL yapı bedelinden 13.440,00TL eksik hisse bedeli düşüldükten sonra 54.668,94 TL bedelin Mali Hizmetler Daire Başkanlığına bildirilen 12.03.2012 tarihi yazılı ile davacıya ödendiğini belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, arsa ve tesis karşılığı konut sözleşmesinden kaynaklı alacağın tahsili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

2981 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesi.

3. Değerlendirme

1. Somut olayda uyuşmazlık Yeni Mamak Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi kapsamında davacı ile imzalanan Gayrimenkul Satış Sözleşmesinden kaynaklanmıştır. Taraflar arasında yapılan sözleşmenin tarafların özgür iradesiyle düzenlendiği, davacının özel hukuk hükümlerine tabi bu sözleşme uyarınca talepte bulunduğu, davacının bu talebinin kişisel hakka dayandığı, bu nedenle uyuşmazlıkta idari yargı değil adli yargı mahkemelerinin görevli olduğu belirtilmiştir (Hukuk Genel Kurulunun 10.06.2015 gün 2014/13-1500 Esas, 2015/1519 Karar numaralı kararı).

2. Mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nda ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu’nda “usuli kazanılmış hak” kavramına ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır. Bu kurum, davaların uzamasını önlemek, hukuki alanda istikrar sağlamak ve kararlara karşı genel güvenin sarsılmasını önlemek amacıyla Yargıtay uygulamaları ile geliştirilmiş, öğretide kabul görmüş ve usul hukukunun vazgeçilmez, ana ilkelerinden biri haline gelmiştir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulunun 04.02.1959 gün ve 1957/13-1960/5; 09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı ilamlarında açıklandığı üzere, bir mahkemenin Yargıtayca verilen bozma kararına uyması sonunda kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince karar verme mükellefiyeti meydana gelir ve bu itibarla mahkemenin sonraki hükmünün bozmada gösterilen esaslara aykırı bulunması usule uygun sayılamaz ve bozma sebebidir; meğer ki, bu aykırılık sadece bozma kararında gösterilen bir usul kaidesine ilişkin bulunsun ve son kararın neticesini değiştirecek bir mahiyet arz etmesin. Mahkemenin bozma kararına uymasıyla meydana gelen durum uyarınca muamele yapma ve hüküm verme durumu, taraflardan birisi lehine ve diğeri aleyhine hüküm verme neticesini doğuracak bir durumdur ve buna usuli kazanılmış hak yahut usule ait kazanılmış hak denilmektedir.

3. Yargıtay içtihatları ile kabul edilen “usuli kazanılmış hak” olgusunun, bir çok hukuk kuralında olduğu gibi yine Yargıtay içtihatları ile geliştirilmiş istisnaları bulunmaktadır: Mahkemenin bozmaya uymasından sonra yeni bir içtihadı birleştirme kararı (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı YİBK) ya da geçmişe etkili yeni bir kanun çıkması karşısında, Yargıtay bozma ilamına uyulmuş olmakla oluşan usuli kazanılmış hak hukukça değer taşımayacaktır. Benzer şekilde; uygulanması gereken bir kanun hükmü, hüküm kesinleşmeden önce Anayasa Mahkemesince iptaline karar verilirse, usuli kazanılmış hakka göre değil, Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra oluşan yeni duruma göre karar verilebilecektir (Hukuk Genel Kurulunun 21.01.2004 gün ve 2004/10-44 E., 2004/19 K.; 20.12.2013 gün ve 2013/23-131 E., 2013/1681 K. sayılı ilamları). Bu sayılanların dışında ayrıca; görev konusu, hak düşürücü süre, kesin hüküm itirazı, maddi hataya dayanan bozma ilamına uyulması, hükme esas alınan ceza mahkemesi kararının zamanaşımına uğraması harç ve talep dışında karar verilmesi gibi kamu düzeni ile ilgili konularda usuli kazanılmış haktan söz edilemez. Usuli kazanılmış hakkın hukuki sonuç doğurabilmesi için; bir davada, ya taraflar ya mahkeme ya da Yargıtay tarafından açık biçimde yapılmış olan ve istisnalar arasında sayılmayan bir usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş ve kendisine uyulması zorunlu olan bir hakkın varlığından söz edilebilmesi gerekir.

4. Eldeki davada davacı, yapı bedelinin eksik hesaplandığından bahisle talepte bulunmuştur. Bu durumda, Yargıtay (kapatılan) 13. Hukuk Dairesinin 16.03.2017 tarihli bozma ilamında, “...sözleşmede belirlenen ve geriye kalan bakiye bedelin talep edilebileceği anlaşıldığından davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğine..” yönelik ibarenin maddi bir hataya dayalı olduğu tereddüte yer vermeyecek şekilde açık olduğundan mükerrer ödemeye yol açacak böyle bir bozma kararına uyulmuş olması karşı taraf lehine usulü müktesep hak doğurmayacaktır. Zira yapı bedeli davacı tarafa ödenmiş olup, davacı temyiz dilekçesinde de “Davalı ... , 2007 yılında belirlenen enkaz bedelini, 2011 yılında ödemiş, ancak 2011 yılının birim fiyatları göz ardı edilerek 2007 yılına göre hesap yapılmıştır. Aradaki farkın tahsili için de tarafımızdan dava açılmıştır.” şeklinde belirterek, davanın reddine dair kararın bozulmasını istemiştir. Hal böyle olunca, Mahkemece davanın reddine yönelik verilen kararın Yargıtay tarafından maddi hata sonucu bozulduğu açıktır.

5. 10.06.2011 tarihli konut sözleşmesinde, sözleşmede belirtilen şartlarda davacının (hak sahibi) hissesinin tamamını konut karşılığında Belediyeye devretmeyi kabul ettiği, taşınmazın satış bedelinin peşinat düşüldükten sonra taksitler halinde ödeneceği ve teslim koşulları düzenlenmiştir. Davacının kendi özgür iradesi ile konut sözleşmesini akdettiği ve sözleşmenin tüm hükümlerinin tarafların gerçek arzu ve iradelerine uygun olduğu, sözleşmedeki hak ve borçların müzakere edilerek ve karşılıklı olarak ifa edileceğinin kabul ve taahhüt edildiği, davacının kendi hür iradesi ile imzalamış olduğu sözleşme ile bağlı olduğu, bu durumda davanın reddine karar verilmesi gerektiği anlaşıldığından, davalı vekilinin temyiz itirazının kabulü ile hükmün bozulmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple,

Temyiz olunan mahkeme kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Geçici 3 üncü maddesi atfıyla, 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 428 inci maddesi uyarınca davalı yararına BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine,

1086 sayılı Kanun'un 440 ıncı maddesi gereğince kararın tebliğinden itibaren 15 günlük süre içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,

05.11.2024 tarihinde oy çokluğuyla karar verildi.

K A R Ş I O Y

Uyuşmazlık, arsa ve tesis karşılığı konut sözleşmesinden kaynaklı alacağın tahsili istemine ilişkindir.

Mahkemece, karar düzeltmesinden de geçen bozma ilamına uyularak hüküm tesis edilmiştir.

Karar, Sayın çoğunluk tarafından; "...bozma kararının maddi hataya dayalı olduğu ve bozmaya uyulmuş olmasının karşı taraf lehine usulü müktesap hak doğuramayacağından" bahisle, bozulmuştur.

05.11.2024 tarihinde oy çokluğuyla karar verildi.

K A R Ş I O Y

Uyuşmazlık, arsa ve tesis karşılığı konut sözleşmesinden kaynaklı alacağın tahsili istemine ilişkindir.

Mahkemece, karar düzeltmesinden de geçen bozma ilamına uyularak hüküm tesis edilmiştir.

Karar, Sayın çoğunluk tarafından; "...bozma kararının maddi hataya dayalı olduğu ve bozmaya uyulmuş olmasının karşı taraf lehine usulü müktesap hak doğuramayacağından" bahisle, bozulmuştur.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 23.03.2021 tarihli ve 2017/5-2762 E., 2021/323 K. sayılı ilamında da yer verildiği gibi " ...Maddi hata (hukuki yanılma), maddi veya hukuki bir olayın olup olmadığında veya koşul veya niteliklerinde yanılmayı ifade eder (Yılmaz, E.: Hukuk Sözlüğü, Doruk Yayınları, Birinci Baskı 1976, s. 208).

105. Burada belirtilen maddi yanılgı kavramından amaç; hukuksal değerlendirme ve denetim dışında, tamamen maddi olgulara yönelik, ilk bakışta yanılgı olduğu açık ve belirgin olup, her nasılsa inceleme sırasında gözden kaçmış ve bu tür bir yanlışlığın sürdürülmesinin kamu düzeni ve vicdanı yönünden savunulmasının mümkün bulunmadığı, yargılamanın sonucunu büyük ölçüde etkileyen ve çoğu kez tersine çeviren ve düzeltilmesinin zorunlu olduğu açık yanılgılardır.

106. Uygulamada zaman zaman görüldüğü gibi, Yargıtay denetimi sırasında da, uyuşmazlık konusuna ilişkin maddi olgularda, davanın taraflarında, uyuşmazlık sürecinde, uyuşmazlığa esas başlangıç ve bitim tarihlerinde, zarar hesaplarına ait rakam ve olgularda ve bunlara benzer durumlarda; yanlış algılama sonucu, açık ve belirgin yanlışlıklar yapılması mümkündür. Bu tür açık hatalarda ısrarla maddi gerçeğin göz ardı edilmesi, yargıya duyulan güven ve saygınlığı, adalete olan inancı sarsacaktır.

106. Uygulamada zaman zaman görüldüğü gibi, Yargıtay denetimi sırasında da, uyuşmazlık konusuna ilişkin maddi olgularda, davanın taraflarında, uyuşmazlık sürecinde, uyuşmazlığa esas başlangıç ve bitim tarihlerinde, zarar hesaplarına ait rakam ve olgularda ve bunlara benzer durumlarda; yanlış algılama sonucu, açık ve belirgin yanlışlıklar yapılması mümkündür. Bu tür açık hatalarda ısrarla maddi gerçeğin göz ardı edilmesi, yargıya duyulan güven ve saygınlığı, adalete olan inancı sarsacaktır.

107. O nedenledir ki, Yargıtay, bu güne değin maddi hatanın belirlendiği durumlarda soruna müdahale etmiş; baştan yapılmış açık maddi yanlışlığın düzeltilmesini kabul etmiştir. HGK'nın 13.03.2013 tarihli ve 2013/5-10 E., 2013/548 K., 13.04.2011 tarihli ve 2011/9-72 E., 2011/99 K., 13.04.2011 tarihli ve 2011/9-101 E.,2011/128 K., 19.06.2015 tarihli ve 2013/21-2361 E., 2015/1728 K., 23.10.2002 tarihli ve 2002/10-895 E, 2002/838 K., 02.07.2003 tarihli ve 2003/21-425 E., 2003/441 K., 29.11.1995 tarihli ve 1995/19-819 E., 1995/1028K., 24.05.1995 tarihli ve 1995/9-348 E., 1995/556 K., 14.03.1986 tarihli ve 1984/2-714 E., 1986/246 K.; 15.10.1986 tarihli ve 1986/6-491 E. -1986/876 K. ile 10.06.1983 tarihli ve 1981/10-323 E., 1983/652 K. sayılı kararlarında da; maddi hataya dayalı onama ve bozma kararlarının karşı taraf lehine sonuç doğurmayacağı benimsenmiştir. Bu husus, 30.11.1988 tarihli ve 1988/2-776 E., 1988/985 K. sayılı kararında "...Yargıtay bozma ilâmına uyulmakla meydana gelen usulî kazanılmış hak kuralı usul hukukunun ana esaslarından olmakla ve Yargıtay'ca titizlikle gözetilmekle birlikte bu kuralın açık bir maddi hata hâlinde dahi katı bir biçimde uygulanması bazı Yargıtay kararlarında adalet duygusuyla, maddi olgularla bağdaşmaz bulunmuş ve dolayısıyle giderek uygulamada uyulan bozma kararının her türlü hukuki değerlendirme veya delil takdiri dışında maddi bir hataya dayanması hâlinde usulî kazanılmış hak kuralının hukuki sonuç doğurmayacağı esası benimsenmiştir..." şeklinde ifadesini bulmuştur.