muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2012/5005, Karar No: 2012/37003, Tarih: 12.11.2012

Dosya içinde davacının iş akdinin feshine ilişkin yazılı bir fesih bildirimi yoktur. Davalı işveren tarafından işçi için işten çıkış bildirgesi tanzim edilmiş ise de çıkış bildirgesi yasal bir yükümlülük olup tek başına akdin feshini kabul için yeterli değildir. Öte yandan SGK'dan celbedilen sigortalı hizmet bildirim cetvelinden davacının davalı işyerinden ayrılışından çok kısa bir süre sonra temizlik işlerini yapan yeni şirkette çalışmaya başladığı görülmektedir.

Davacı tanıkları davacıya ve arkadaşlarına iş verilmediğini belirterek iddiayı teyit mahiyetinde beyanda bulunmuşlarsa da davalı tarafın yukarıda yapılan tespitlere göre işyeri devri bulunduğu yönündeki savunması üzerinde durulmamıştır.

Davalı tarafın işyeri devrine ilişkin savunması üzerinde durulup davacının temizlik işlerinin verildiği DDR isimli şirkette çalışmaya devam edip etmediği araştırılıp sonucuna göre işyeri devri olduğunun kabulü halinde feshe bağlı haklar talep edilemeyeceğinden kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinin reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi hatalıdır.

3-Davalı vekili ıslah dilekçesinin tebliği üzerine usulünce zaman aşımı def'inde bulunduğu halde bu savunma üzerinde durulmamıştır.

Mahkemece davalı vekilinin ıslaha yönelen zaman aşımı defi üzerinde durularak bu konuda gerekirse bilirkişiden ek rapor alınıp bir değerlendirmeye tabi tutulduktan sonra karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamıştır.

F) Sonuç:

Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı sebeplerden dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 12.11.2012 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/8078, Karar No: 2015/238, Tarih: 21.01.2015

**20. Hukuk Dairesi         2014/8078 E.  ,  2015/238 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki davadan dolayı yerel mahkemece verilen hüküm davalılar Hazine, Orman Yönetimi ve ... tarafından temyiz edilmekle, dosya incelendi gereği düşünüldü:

K A R A R

Temyiz incelemesi yapılabilmesi için;

1) Çekişmeli taşınmazın bulunduğu yörede arazi kadastro çalışmalarının hangi tarihte yapıldığı ve ilân edildiği, çekişmeli taşınmazın kadastro çalışmalarında ne olarak tescil harici bırakıldığı sorularak alınacak cevabî yazının, çekişmeli taşınmaza en yakın kadastro parsellerini de gösterir, taşınmaz ve geniş çevresine ait orjinal kadastro paftası,

2) ... Köyünde çekişmeli taşınmazın bulunduğu yerde şehir imar planı çalışmaları yapılıp yapılmadığı, yapılmışsa ilk kez hangi tarihte yapılıp onaylandığı, imar revize çalışmaları yapılmışsa hangi tarihte yapıldığı, yapılmışsa buna ilişkin evrak-ı müsbitenin ve imar planı haritaları,

3) Çekişmeli taşınmaza komşu,tescil davası sonucunda kişiler adına tesciline karar verilen taşınmazlar bulunup bulunmadığı araştırılarak bunlara ilişkin dava dosyaları,

4) İncelenmesine gerek görülen ve çekişmeli taşınmazın bulunduğu yörede 1975 ve 1989 yılında yapıldığı anlaşılan orman tahdidi ve 2/B çalışmalarına ilişkin işe başlama, çalışma, işi bitirme ve sonuçlarının askı ilân tutanakları ile taşınmazın bulunduğu yeri orman tahdit sınır noktalarıyla birlikte gösterir onaylı orman tahdit harita örneği ile dava konusu taşınmazı ve çevresini gösterir dava tarihinden 15-20 yıl öncesine ait (1980-1990-2000’lı yıllara ait) hava fotoğrafları ile bu hava fotoğraflarından üretilmiş memleket haritaları ilgili yerlerden getirtildikten sonra,

5) Dava dosyasının, hükme esas alınan raporu düzenleyen orman ve fen bilirkişilerine verilerek; kesinleşmiş orman kadastrosu, aplikasyon ve 2/B madde haritaları ile tapulama paftası ölçekleri denkleştirilip birbiri üzerine aplike edilerek dava konusu taşınmazların ve komşu taşınmazların orman kadastrosu ve aplikasyon hattına göre konumu, orman kadastro haritasındaki sınır noktaları ile varsa aplikasyon haritasındaki sınır noktaları kadastro paftası üzerinde ayrı renkli kalemlerle çizilmek suretiyle kendilerinden müşterek imzalı krokili ek rapor alınıp,ayrıca eski ve yeni tarihli memleket haritaları ile bunların dayanağı hava fotoğrafları ölçeğinin kadastro paftası ölçeğine, yine kadastro paftası ölçeğinin de memleket haritası ve hava fotoğrafı ölçeğine bilgisayar ortamında (Net-Cad veya benzeri programlar kullanılarak) çevrildikten sonra, her iki harita komşu ve yakın komşu parselleri de gösterecek şekilde birbiri üzerine aplike edilmek suretiyle, çekişmeli taşınmazın konumunu çevre parsellerle birlikte memleket haritaları ve hava fotoğrafları üzerinde gösterilmesi, hava fotoğraflarının stereoskopik incelemesi yapılarak taşınmazların üzerindeki bitki örtüsünün ve bitki örtüsünü oluşturan unsurların sayı olarak tarif edildiği, ağaçların cinsi, yaşı, kapalılık oranı, hakim ağaç türü ve varsa kullanım durumunun detaylı olarak belirtildiği açıklamalı imzalı rapor alınarak dosyaya konulması,

6) Yine fen bilirkişiden; kesinleşmiş kıyı kenar çizgisi haritası ile kadastro paftasının öçekleri denkleştirilip birbiri üzerine aplike edilerek dava konusu taşınmazların ve komşu taşınmazların kıyı kenar çizgisi hattına göre konumunu gösteren krokili ek rapor alınıp dosyaya konulması,

Ayrıca, dava dosyasının 6100 sayılı Kanunun geçici 3. maddesi atfıyla H.U.M.K.'nun 433/3. maddesi ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yönetmeliğine uygun olarak tarih ve işlem sırasına göre düzenlenip, dizi pusulasına bağlandıktan sonra gönderilmesi gerekmektedir.

SONUÇ: Değinilen eksiklikler giderilmek üzere, dosyanın yerel mahkemeye gönderilmesine 21/01/2015 günü oy birliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2023/34, Karar No: 2023/1746, Tarih: 27.03.2023

**7. Hukuk Dairesi         2023/34 E.  ,  2023/1746 K.**

**"İçtihat Metni"**

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen tapu iptali ve tescil davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Yargıtay (Kapatılan) 14. Hukuk Dairesince İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, müvekkilinin 394 ada 8 parsel sayılı taşınmazın maliki olduğunu, müvekkili ile davalı şirket arasında 16.03.2009 tarihli takas sözleşmesinin imzalandığını, sözleşmeye göre şirketin 1424 ada 1 parsel; 1425 ada 1 parsel ve 1426 ada 1 parselde yaptırdığı 3 bloktan oluşan "... Konutları'' ndan bir adet 3+1, bir adet 2+1 ve bir adet 1+1 normal daire ile müvekkiline ait taşınmazın takas edileceğinin kararlaştırıldığını, 3 adet dairenin tapusunun müvekkiline verilmediğini, anahtar tesliminin de yapılmadığını, müvekkiline ait yerin, şirketin belirttiği kişi olan ...'a devredildiğini, davalılar arasında iyi niyetli 3 üncü kişi yaratmak adına tapunun el değiştirildiğini, tanımadığı kişilerin gayrimenkulün tahliye edilmesi için müvekkiline gelmeye başladığını, davalıların birbirlerini tanıdığını, yakın ilişki içerisinde olduğunu, satışları bilerek ve tasarlayarak yaptıklarını belirterek, müvekkiline sözleşme gereği verilmesi gereken üç adet taşınmazın tapusunun teslim edilmesini, bunun mümkün olmaması halinde takas sözleşmesinin ve yapılan satışların iptali ile taşınmazın yeniden müvekkili adına kayıt ve tescil edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Bir kısım davalılar, sözleşmenin tarafı olan... İnşaat Şirketini ve davacıyı tanımadıklarını, takas sözleşmesinden haberlerinin olmadığını, taşınmazın yatırım amacıyla satın alındığını, tapu siciline güvenerek işlem yaptıklarını belirterek, davanın reddine karar verilmesini istemişlerdir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

1. İlk Derece Mahkemesinin 21.01.2016 tarihli ve 2012/431 Esas, 2016/25 Karar sayılı kararıyla; davanın reddine karar verilmiştir.

2. İlk Derece Mahkemesi "davacının dayandığı sözleşmenin kanunun aradığı şartları taşımadığı ve resmi şekilde yapılmadığından geçerli bir sözleşme olmadığı, taşınmazı satın alan davalı ...'ın adi sözleşmeyi yapan şirketle bağlantısının davacı tarafça ispatlanamadığı, aynı şekilde bu davalıdan taşınmazı daha sonra devralan diğer davalıların da adi yazılı sözleşmeyi yapan... Ltd. Şti. ve taşınmazı ilk temlik alan ...'la bağlantısının ispatlanamadığı" gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda (III.1) numaralı bendinde belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay (Kapatılan) 14. Hukuk Dairesi 16.12.2019 tarih ve 2019/3288 Esas, 2019/8714 Karar sayılı ilamı ile mahkeme hükmünün "danışıklılık her türlü delille kanıtlanabileceğinden, davacının tüm delilleri toplanarak, özellikle davalı... inşaat şirketinin ortakları tespit edilerek bu şirket ile diğer davalılar arasında el ve işbirliği bulunup bulunmadığına ilişkin araştırma ve değerlendirme yapılarak işin esası hakkında bir karar verilmesi gerekirken, mahkemece eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir" gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda karar başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.

2. İlk Derece Mahkemesi bozma ilamına uyarak yaptığı inceleme sonucu "davacının verilen süreye rağmen taşınmazı yargılama aşmasında temlik alan ... adlı malikin kötü niyetli iktisabına yönelik bir delil ibraz edemediği, davacının taşınmaz bedeline yönelik bir isteminin de bulunmadığı, tapu iptali ve tescil istemi yönünden de davanın ispat edilemediği" gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Temyiz dilekçesinde özetle; davacı vekili dava dilekçesinde yer alan hususları tekrar ederek hakimin davayı aydınlatma yükümlülüğü bulunduğunu ve mahkemece tahkikat derinleştirilmeden hüküm kurulduğunu, bu sebeple muvazaalı işlemlerin aydınlanmadığını, taşınmazın son devir işleminin Yargıtayın lehe verilen son bozma kararından sonra yapıldığını, davanın kaybedileceğinin anlaşılması üzerine son devir işleminin yapılarak davalıların iyi niyetli üçüncü kişi algısı yaratmaya çalıştıklarını belirterek, İlk Derece Mahkemesince verilen kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, adi yazılı şekilde yapılan takas sözleşmesine dayalı tapu iptal ve tescil istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1. 6100 sayılı HMK’nın "İspat yükü" kenar başlıklı 190 ıncı maddesine göre; "İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir."

2. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun "İspat yükü" kenar başlıklı 6 ncı maddesi şöyledir:

"Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür."

3. Değerlendirme

2. İlgili Hukuk

1. 6100 sayılı HMK’nın "İspat yükü" kenar başlıklı 190 ıncı maddesine göre; "İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir."

2. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun "İspat yükü" kenar başlıklı 6 ncı maddesi şöyledir:

"Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür."

3. Değerlendirme

Temyizen incelenen karar, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Mahkemece, Yargıtay (Kapatılan) 14. Hukuk Dairesinin bozma ilamı doğrultusunda araştırma ve inceleme yapılarak verilmiş olan karar usul ve yasaya uygun bulunduğundan davacı vekilinin yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle hükmün ONANMASINA,

Aşağıda yazılı onama harcının temyiz edene yükletilmesine,

Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

27.03.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/21932, Karar No: 2014/25493, Tarih: 02.12.2014

**10. Hukuk Dairesi         2014/21932 E.  ,  2014/25493 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi : Elazığ İş Mahkemesi

Tarihi : 27.06.2014

No : 2012/621-2014/738

Dava, ölüm aylığının kesilmesi yönündeki Kurum işleminin iptali, birleşen dava ise, yersiz ödenen aylıkların tahsili istemine ilişkindir.

Mahkemece, hak sahibi tarafından açılan dava istem gibi kabul edilmiş, Kurumca açılan dava reddedilmiştir.

Hükmün, Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Hakkında verilen boşanma kararı 1998 yılında kesinleşen davacıya, yaşamını yitiren sigortalı babası üzerinden hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla bağlanan ölüm aylığının, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle Kurumca kesilerek, 25.10.2008-24.05.2012 döneminde yersiz ödendiği ileri sürülen aylıklar yönünden borç tahakkuk ettirildiği anlaşılmaktadır.

506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlarda yer almamakla birlikte ilk kez 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlığını taşıyan 56. maddesinin ikinci (son) fıkrasında düzenlenen davanın yasal dayanağı niteliğindeki norm 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş, fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiş olup, hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle yapılan başvurunun, Anayasa Mahkemesi'nin 15.12.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28.04.2011 gün ve 2009/86 Esas – 2011/70 Karar sayılı kararı ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu belirgindir. Anılan maddeye dayalı açılan bu tür davalarda eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun tüm açıklığıyla ve özellikle taraflar arasındaki uyuşmazlık konusu dönem yönünden ortaya konulması önem arz etmektedir. Bu aşamada, özellikle Anayasa'nın 20., 5510 sayılı Kanunun 59., 100., 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 28., 45., 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 3., 45 – 53., 4857 sayılı İş Kanununun 32., 01.10.2011 günü yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 6., 24 – 33., 189., 190., 191., 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 6., 19., 20

. Bu aşamada, özellikle Anayasa'nın 20., 5510 sayılı Kanunun 59., 100., 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 28., 45., 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 3., 45 – 53., 4857 sayılı İş Kanununun 32., 01.10.2011 günü yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 6., 24 – 33., 189., 190., 191., 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 6., 19., 20., maddeleri ve diğer ilgili mevzuat hükümleri göz önünde bulundurulmak suretiyle yöntemince araştırma yapılmalı, tarafların göstereceği tüm kanıtlar toplanmalı, bildirilen ve dinlenilmesi istenilen tanıkların ifadelerialınmalı, davacı ile boşandığı eşinin yerleşim yerlerinin saptanmasına ilişkin olarak; muhtarlıktan ikametgah senetleri elde edilmeli, ilgili Nüfus Müdürlüklerinden sağlanan nüfus kayıt örnekleri ile yerleşim yeri ve diğer adres belgelerinden yararlanılmalı, adres değişiklik ve nakillerine ilişkin bilgilere ulaşılmalı, özellikle ilgili Nüfus Müdürlüğü’nden adres hareketleri, tarihleriyle birlikte istenilmeli, ilgililerin su, elektrik, telefon aboneliklerinin hangi adreste kimin adına tesis edildiği saptanmalı, seçmen bilgi kayıtları getirtilmeli, varsa çalışmaları nedeniyle resmi/özel kurum ve kuruluşlara verilen belgelerde yer alan adresler dikkate alınmalı, boşanılan eş 4857 sayılı Kanun hükümleri kapsamında yer almakta ise adına ödeme yapılabilecek özel olarak açılan banka hesabı bulunup bulunmadığı belirlenmeli, boşanan eşlerin banka hesaplarında yer alan adres hareketleri tarihleriyle birlikte istenilmeli, boşanan eşlerin kayıtlı oldukları bölge/bölgeler yönünden geniş kapsamlı Emniyet Müdürlüğü/Jandarma Komutanlığı araştırması yapılmalı, uyuşmazlık konusu dönemde boşanan eşlerin kayıtlı oldukları yerde görev yapmış/yapmakta olan, mahalle/köy muhtar ve azalarından kanaat edinmeye yetecek kadarının tanık sıfatıyla bilgi ve görgülerine başvurulmalı, böylelikle, “boşanılan eşle eylemli olarak birlikte yaşama” olgusunun gerçekleşip gerçekleşmediği, toplanan kanıtlar ışığı altında değerlendirildikten sonra elde edilecek sonuca göre hüküm kurulmalıdır.

İnceleme konusu davaya ilişkin olarak ise; az yukarıda yazılı ve yargılama esnasında yapılmayan araştırmaların yanı sıra, dava konusu dönemin tamamını kapsayacak şekilde adres hareketleri tarihleri ile birlikte Nüfus Müdürlüğü'nden ve dosyada mevcut davacı ile boşanılan eşe ait adreslerin kayıtlı olduğu muhtarlıklardan istenilmeli, boşanılan eş adına kayıtlı Turkcell abonelik tarihi sorulmalı, medula sağlık sisteminde yer alan adresleri belirlenmeli, yine boşanılan eş adresi olan İliç/Erzincan adresi araştırılmalı, dinlenilen tanık beyanları arasındaki çelişkiler gözetilmeli, su ve elektrik abonelik kayıtlarının kimin adına olduğu soruşturulmalı; böylelikle “boşanılan eşle eylemli olarak birlikte yaşama” olgusunun gerçekleşip gerçekleşmediği, toplanan kanıtlar ışığı altında değerlendirildikten sonra, elde edilecek sonuca göre hüküm kurulmalıdır.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, mahkemece, eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O hâlde, Kurum vekilinin, bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ : Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 02.12.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2009/8164, Karar No: 2010/1622, Tarih: 24.03.2010

**7. Hukuk Dairesi         2009/8164 E.  ,  2010/1622 K.**

**"İçtihat Metni"**

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtay’ca incelenmesi davalı hazine tarafından istenilmekle, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dosya incelendi, dosyadaki belgeler okundu. Tetkik hakiminin açıklamaları dinlendi. Gereği görüşüldü:

Dava, taşınmaz üzerinde bulunan muhtesatların aidiyetinin tespiti ve tapu kütüğünün beyanlar hanesinde gösterilmesi istemine ilişkindir.

Mahkemece davanın kısmen kabulü ile davaya konu muhtesatların davacılara aidiyetinin tespitine, muhtesatların tapu kütüğünün beyanlar hanesinde gösterilmesi isteminin reddine karar verilmiş ise de, varılan sonuç toplanan delillere ve yasal düzenlemelere uygun düşmemiştir.

Öğreti ve uygulamada tespit davalarının dinlenebilmesi için genel dava koşullarından başka aşağıda açıklanan iki özel koşula daha ihtiyaç bulunduğu kabul edilmektedir.

1-Hukuki ilişki: Tespit hükmü ile bir hak ve alacağın, bir başka deyişle bir hukuki ilişkinin mevcut olup olmadığı tespit edildiğinden tespit davasının konusunu ancak bir hukuki ilişki oluşturabilir. Konusu yalnızca maddi olaylardan ibaret tespit davaları ise dinlenemez. Maddi olaylar ancak bir hukuki ilişki ile birlikte tespit davasına konu edilebilirler.

2-Hukuki yarar: Hukuki ilişkinin mevcut olup olmadığının hemen tespitinde davacının hukuki bir yararı bulunmalıdır. Hukuki yarar koşulu özellikle tespit davasının açıldığı günde mevcut olmalı ve verilen hüküm kesinleşene kadar da varlığını sürdürmelidir. Bir hukuki ilişkinin hemen tespitinde hukuki yarar bulunduğundan söz edilebilmesi için de aşağıda belirtilen üç koşulun birlikte mevcut olması zorunludur.

a)Yakın tehlike ve ciddi tehdit: Davacının bir ... veya hukuki durumu halen mevcut veya yakın bir tehlike ile ciddi biçimde tehdit edilmiş olmalıdır.

b)Tehdidin zarar meydana getirebilecek nitelikte olması: Objektif olarak değerlendirildiğinde yakın tehlike ve ciddi tehdit davacı için bir zarar meydana getirebilecek nitelikte olmalı, tehdit sebebiyle davacının hukuki durumu belirsizlik içinde bulunmalıdır.

c)Tespit hükmünün tehlikeyi ortadan kaldıracak nitelikte bulunması: Tespit hükmü koşulları HUMK'nun 237. maddesi hükmünde açıklanan kesin hüküm sonuçlarını meydana getirmekte ise de, bu hükmün eda bölümü bulunmadığından cebrî-icraya konu edilemez. Hal böyle olunca icra ve infaz kabiliyeti bulunmayan böyle bir hüküm almak için dava açmakta hukuki yarar bulunduğundan söz edilebilmesi için alınacak tespit hükmü mevcut veya yakın tehlikeyi ortadan kaldıracak nitelikte olmalıdır.

c)Tespit hükmünün tehlikeyi ortadan kaldıracak nitelikte bulunması: Tespit hükmü koşulları HUMK'nun 237. maddesi hükmünde açıklanan kesin hüküm sonuçlarını meydana getirmekte ise de, bu hükmün eda bölümü bulunmadığından cebrî-icraya konu edilemez. Hal böyle olunca icra ve infaz kabiliyeti bulunmayan böyle bir hüküm almak için dava açmakta hukuki yarar bulunduğundan söz edilebilmesi için alınacak tespit hükmü mevcut veya yakın tehlikeyi ortadan kaldıracak nitelikte olmalıdır.

Açıklanan bu olguların sonucu olarak; öğreti ve uygulamada davacının hukuki korunma ihtiyacını başka bir yolla tamamen gidermesinin mümkün olduğu hallerde soyut hukuki ilişkinin tespitini istemekte hukuki yararının bulunmadığı, bu nedenle de eda davası açılabilecek hallerde tespit davası açılamayacağı kabul edilmekte ise de; eda davası sonucunda elde edilecek hükmün tespite ilişkin bölümünün kapsamının tespit davası sonucunda elde edilecek hükmün kapsamından daha dar olması halinde bu genel kural uygulanamayacağından, bu halde açılmış olan tespit davasının dinlenmesi gerektiği kuşkusuzdur.

Tespit davasının kendine özgü koşulları olarak tanımlanan bu koşullar ve dolayısıyla hukuki yarar dava koşulu olduğundan diğer dava koşulları gibi davacının tespit davası açmakta hukuki yararı bulunup bulunmadığının taraflarca öne sürülmese bile mahkemelerce kendiliğinden araştırılması gerekir.