muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2015/27564, Karar No: 2015/36132, Tarih: 10.12.2015

**13. Hukuk Dairesi         2015/27564 E.  ,  2015/36132 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalı avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.

KARAR

Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve özellikle uyuşmazlığın davalı (yüklenici) şirketin diğer davalı (arsa sahibi) ... ile imzaladığı 30/09/2005 tarihli Proje, İnşaat ve Satış Sözleşmesinden doğan şahsi hakkını davacılara temlik etmesi nedeniyle geçerli bir satış sözleşmesine dayanmasına, bu hususun ...'sinin 08/07/2013 gün, ... ve ... Karar sayılı ilamı ile kesinleşmesine ve davalı (arsa sahibi) ...'in 13/02/2009 tarihli sözleşme ile tapuların alıcılara teslim edileceğini garanti ettiğinin anlaşılmasına göre yerinde olmayan bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve yasaya uygun olan hükmün ONANMASINA, HUMK’nun 440/1 maddesi uyarınca tebliğden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 10.12.2015 gününde oyçokluğuyla karar verildi.

MUHALEFET ŞERHİ

Dava, yükleniciden haricen bağımsız bölüm satın alan davacı alıcının tapusunun verilmemesi nedeniyle yükleniciye ödemiş olduğu satış bedelinin davalı yüklenici ve arsa malikinden ödeme tarihinden itibaren faiziyle tahsili istemine ilişkindir.

Yargılama sonunda mahkemece davanın kabulü ile satış bedelinin 07.11.2008 tarihinden itibaren yasal faizi ile davalılardan müteselsilen tahsiline karar verilmiş,hüküm davalı arsa maliki ... tarafından temyiz edilmiştir.

Dosyada mevcut davalı arsa maliki ile davalı yüklenici arasında akdedilen 30.05.2005 tarihli sözleşmeye göre yüklenici ... tarafından arsa maliki ... adına kayıtlı ... mevkii 1 parsel nolu 18433,38 M2 lik taşınmaz üzerine 160 daire ve 10 adet villayı anahtar teslimi yapılması, inşaatın tamamlanmasını müteakip 3.kişilere satılması ve satış bedelinin 4.000.000 Paundunu arsa sahibine ödemesi taahhüt edilmiş ancak yüklenicinin yükümlülüğünü yerine getirememesi üzerine arsa maliki ile yüklenici arasında bu kez 29.11.2008 tarihli protokol düzenlenmiş ve bu protokolde arsa malikine 56 daire ve 3 villanın 15.12.2008 tarihinde teslim edilmesi kararlaştırılmıştır.

Daha sonra yüklenici,arsa maliki ve aralarında davacıların bulunmadığı bir kısım alıcıların temsilcisi konumundaki ...arasında 13.02.2009 tarihli protokol başlıklı sözleşme yapılarak yüklenici tarafından satılan bağımsız bölümlerin tapularının 15.07.2009 tarihine kadar verilmesi, alıcıların bakiye borçlarını aynı tarihe kadar ödemeleri ve arsa maliki ...in de yüklenici ile aralarında yapmış oldukları 19.11.2008 tarihli protokol kapsamında alıcılara tapularının verilmesi taahhüt edilmiştir.

Daha sonra yüklenici,arsa maliki ve aralarında davacıların bulunmadığı bir kısım alıcıların temsilcisi konumundaki ...arasında 13.02.2009 tarihli protokol başlıklı sözleşme yapılarak yüklenici tarafından satılan bağımsız bölümlerin tapularının 15.07.2009 tarihine kadar verilmesi, alıcıların bakiye borçlarını aynı tarihe kadar ödemeleri ve arsa maliki ...in de yüklenici ile aralarında yapmış oldukları 19.11.2008 tarihli protokol kapsamında alıcılara tapularının verilmesi taahhüt edilmiştir.

Kural olarak yükleniciden haricen bağımsız bölüm satın alınması işlemi tapuda kayıtlı bir taşınmazın mülkiyetinin devri resmi şekilde yapılmadığı müddetçe geçersizdir. Ancak Kat mülkiyeti kanununa tabi olmak üzere yapımına başlanan taşınmazdan bağımsız bölüm satışına ilişkin geçerli bir sözleşme olmadan tarafların bağımsız bölüm satımında anlaşarak alıcının tüm borçlarını ifa etmesi ve satıcının da bağımsız bölümü teslim ederek alıcının onu malik gibi kullanmasına rağmen satıcının tapuda mülkiyetinin devrine yanaşmaması hallerinde , olayın özelliğine göre hakimin MK.nun 2.Maddesini gözeterek açılan tesçil davasını kabul edeceği Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulunun 30.09.1988 tarih ve ...Sayılı İçtihadı birleştirme kararında hüküm altına alınmıştır.

İçtihadı birleştirme kararı doğrultusunda, davacı alıcılar harici sözleşme ile yükleniciden satın aldıkları bağımsız bölümle ilgili olarak yüklenicinin edimlerini yerine getirdiği oranda arsa malikine karşı tapu iptal ve tesçil isteminde bulunabilirler. Ancak arsa sahibi ile aralarında arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi bulunan yükleniciden sözleşmede ona bırakılması kararlaştırılan bağımsız bölümü temlik alan üçüncü kişinin arsa malikini ifaya zorlayabilmesi için öncelikle temlik işlemini ve işlemin sıhhatini kanıtlaması gerekir, temlik işlemi kanıtlanmış olsa dahi ifa talebinin muhatabı olan arsa maliki ifaya derhal uymak zorunda değildir. BK'nun 167.maddesi(TBK.188) hükmüne göre"Borçlu ,temlike vakıf olduğu zaman ,temlik edene karşı haiz olduğu defileri temellük edene karşı dermeyan edebilir"…

Öncelikle davacı alıcılar yükleniciden haricen satın almış oldukları villanın satış bedelini arsa malikine değil davalı yükleniciye ödemişlerdir.Dosyaya sunulan dekont suretlerine göre davalı arsa malikine ödenmiş bir bedel bulunmadığı gibi davacı alıcılar ile davalı arsa maliki arasında herhangi bir satış sözleşmesi de bulunmamaktadır.Ayrıca davacı alıcılar 29.11.2009 tarihli sözleşmede taraf dahi değildirler.Sözleşmede taraf olmayan davacıların bu sözleşmeye dayanarak hak talebinde bulunmaları yasal olarak mümkün değildir.Bu sözleşmenin tarafı oldukları kabul edilse dahi davalı yüklenici 9.11.2009 tarihli sözleşmede yüklenicinin edimlerini yerine getirmesi halinde alıcıların tapularını vermeyi taahhüt etmesi nedeniyle davacı alıcılar ancak ve ancak arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi hükümleri çerçevesinde davalı arsa malikine karşı tapu iptal ve tesçil isteminde bulunabilirler.(Nitekim aynı yerden haricen bağımsız bölüm satın alan bir alıcının açmış olduğu davada verilen kararın temyizi üzerine Yargıtay ...Dairesinin 08,07020130tarih ve ....2... sayılı ilamında …..“Dava, yüklenicinin temlikine dayalı tapu iptali ve tescil isteğine ilişkin olup yukarıda açıklanan ilkeler uyarınca arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi hükümleri çerçevesinde incelenip değerlendirilmesi gerekirken mahkemece, tapulu taşınmazın haricen satın alınmasına dayalı tapu iptali ve tescil davası olarak nitelendirilmek suretiyle ve haricen satın almanın geçersiz olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesi doğru değildir.“ gerekçesi ile mahkemenin verdiği hükmün bozulmasına karar vermiştir.)

İkinci olarak;yükleniciden haricen bağımsız bölüm satın alan davacı alıcılar davalı yüklenicinin halefi konumunda olup arsa malikinden ancak yüklenicinin talep edebileceği hak ve alacakları talep edebilirler.

Somut olayda davalı arsa maliki, yüklenicinin sözleşme kapsamındaki edimlerini yerine getirmediğini ileri sürdüğüne göre, davacı alıcıların yüklenici ile arsa maliki arasında yapılan 30.09.2005 ve 29.11.2008 tarihli sözleşmelerdeki edimlerini yerine getirdiğini kanıtlamaları suretiyle ancak arsa malikinden tapu iptali ve tesçil isteğinde bulunabilirler.Yükleniciye ödenen satış bedelinden davalı arsa malikinin müştereken sorumlu tutulması gerek yerleşik yargıtay içtihatlarına ve gerekse yasa hükümlerine aykırı olup davanın arsa maliki yönünden reddi gerekirken kabulüne karar verilmiş olması nedeniyle kararın davalı arsa maliki lehine bozulması gerekmektedir.

Yüklenici ile arsa maliki arasında ,yapılan inşaatla ilgili bir gelir paylaşımı söz konusu olmadığı gibi davalı arsa malikinin davacı alıcıları zarara sokmak maksadıyla yüklenici ile işbirliği yaptığı ve bu yönde hareket ettiği hususu davacılar tarafından kanıtlanamamıştır.

Yüklenici ile arsa maliki arasında ,yapılan inşaatla ilgili bir gelir paylaşımı söz konusu olmadığı gibi davalı arsa malikinin davacı alıcıları zarara sokmak maksadıyla yüklenici ile işbirliği yaptığı ve bu yönde hareket ettiği hususu davacılar tarafından kanıtlanamamıştır.

Kabule göre de ,mahkeme kararında hükmedilen tazminatın 07.11.2008 ödeme tarihinden itibaren yasal faiziyle tahsiline de karar verilmiş olup davacıların dava tarihinden önce davalı arsa malikini temerrüde düşürdükleri ispatlanamamış olmakla, faize dava tarihinden itibaren hükmedilmesi de hükmün bozulmasını gerektirmemektedir.

Yapılan tüm açıklamalar ışığında, şatış bedelinin davalı arsa maliki ...'den müteselsilen tahsiline ilişkin mahkeme kararının temyiz eden davalı lehine bozulması gerektiği görüşüyle sayın çoğunluğun kararın onanması yönündeki kararına katılmıyorum.
Yargıtay — Esas No: 2015/3045, Karar No: 2015/2910, Tarih: 30.06.2015

**22. Ceza Dairesi         2015/3045 E.  ,  2015/2910 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hırsızlık

HÜKÜM : Mahkumiyet

Yerel Mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle, kararın nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya görüşüldü:

Sanığın kendisini galerici olarak tanıtarak olay günü sanık, müşteki ve tanık ...'in kiralama konusunda anlaştıkları aracı teslim almak amacıyla buluştukları, sanığın kiralayacağını iddia ettiği aracın ara sokakta olduğunu söylemesi üzerine, müştekinin kiralama bedeline karşılık olmak üzere 800 TL para ile ehliyet fotokopisini babası olan tanık...'e anlaşma halinde sanığa verilmek üzere uzattığı sırada, sanığın uzatılan para ve ehliyet fotokopisini müştekinin elinden kapıp alarak kaçtığı olayda, sanığın eyleminin 5237 sayılı TCY'nın 142/2-b maddesindeki elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak suretiyle hırsızlık suçunu oluşturduğu gözetilmeden, yazılı şekilde uygulama yapılması karşı temyiz olmadığından bozma nedeni yapılmamıştır.

Yapılan duruşmaya, toplanan delillere, gerekçeye, hakimin kanaat ve takdirine göre sanık ... müdafiinin temyiz itirazları yerinde olmadığından reddiyle eleştiri dışında usul ve yasaya uygun bulunan hükmün istem gibi ONANMASINA, 30.06.2015 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2008/10959, Karar No: 2010/4161, Tarih: 17.03.2010

**8. Ceza Dairesi         2008/10959 E.  ,  2010/4161 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi

SUÇ : Parada sahtecilik ve kıymetli damgaları basmaya yarıyan aletlerde sahtecilik

HÜKÜM : Hükümlülüklerine ve müsadere

Gereği görüşülüp düşünüldü:

1- Hüküm bir bölümünün yer aldığı 6.6.2006 tarihli duruşma tutanağının 1. ve gerekçeli kararın 6. sayfalarının duruşmaya katılan üye hakimler tarafından imzalanınaması suretiyle CMK.nun 232/4. madde ve fıkrasına ve hükmolunan gün para cezasının adli para cezasına çevrilmesi sırasında uygulanan yasa maddesinin kısa ve gerekçeli kararda gösterilmemesi suretiyle aynı yasanın 232/6. madde ve fıkrasına aykırılık yapılması,

2- Sanık ... hakkındaki para ve kıymetli damgaları yapmaya yarayan araçları bulundurmak suçu ile sanık ... hakkındaki hükümlere ilişkin olarakta; hükümden sonra yürürlüğe giren 5728 sayılı Kanunun 562. maddesiyle değişik 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 231. maddesindeki koşulların varlığı halinde, hükmün açıklanmasının geri bırakılması yönünde mahkemesince değerlendirme yapılması zorunluluğu,

Bozmayı gerektirmiş sanıklar müdafiinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan başkaca yönleri incelenmeksizin hükmün bu sebeplerden dolayı (BOZULMASINA), 17.3.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2025/2168, Karar No: 2025/3865, Tarih: 04.03.2025

**2. Ceza Dairesi         2025/2168 E.  ,  2025/3865 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Çocuk Mahkemesi

SAYISI : 2021/293 E., 2021/871 K.

SUÇLAR : Hırsızlık, iş yeri dokunulmazlığının ihlâli

HÜKÜMLER : Mahkûmiyet

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Düşme, onama

Suça sürüklenen çocuk hakkında bozma üzerine kurulan hükümlerin; karar tarihi itibarıyla 6723 sayılı Kanun’un 33. maddesiyle değişik 5320 sayılı Kanun’un 8. maddesi gereği yürürlükte bulunan 1412 sayılı Kanun'un 305. maddesi uyarınca temyiz edilebilir olduğu, karar tarihinde yürürlükte bulunan 5271 sayılı Kanun'un 260/1. maddesi gereği temyiz edenin hükümleri temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, 1412 sayılı Kanun'un 310. maddesi uyarınca temyiz isteğinin süresinde olduğu, aynı Kanun’un 317. maddesi gereği temyiz isteğinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle, gereği düşünüldü:

I) Suça sürüklenen çocuk hakkında iş yeri dokunulmazlığının ihlâli suçundan kurulan hükme yönelik temyiz isteminin incelenmesinde;

Suça sürüklenen çocuğun eyleminin 5237 sayılı Kanun'un 116/4, 119/1-c ve 31/3. maddesinde düzenlenen suça uyduğu ve zamanaşımı süresinin dolmadığı belirlenerek yapılan incelemede;

Suça sürüklenen çocuğun, Cumhuriyet savcısı huzurunda alınan savunmasında; katılana ait işyerine ... ve ... ile birlikte girdiklerini beyan etmesi, dosya içerisindeki CD İnceleme Tutanağı ile de suça sürüklenen çocuğun kimliği tespit edilemeyen şahıs ile suça konu işyeri önünde görüldüğünün tespit edilmesi karşısında; iş yeri dokunulmazlığının ihlâli suçunun birden fazla kişi ile işlendiğinin anlaşılması nedeniyle; suça sürüklenen çocuğa verilen cezanın 5237 sayılı Kanun'un 119/1-c. maddesi uyarınca artırılması gerektiğinin gözetilmemesi aleyhe temyiz olmadığından bozma nedeni yapılmamış; suça sürüklenen çocuk hakkında kurulan hükümde 5237 sayılı Kanun'un 116/4. maddesi gereğince hükmolunan ceza miktarının “1 yıl” yerine “1 ay” yazılması, devam eden uygulama maddeleri uyarınca belirlenen cezalar dikkate alınarak, mahallinde düzeltilebilir yazım hatası olarak kabul edilmiştir.

Bozmaya uyularak yapılan duruşmaya, toplanan delillere, gerekçeye, hâkimin kanaat ve takdirine göre temyiz nedenleri yerinde olmadığından reddiyle hükmün Tebliğname'ye aykırı olarak ONANMASINA,

II) Suça sürüklenen çocuk hakkında hırsızlık suçundan kurulan hükme yönelik temyiz isteminin incelenmesinde;

Dosya içeriğine göre diğer temyiz nedenleri yerinde görülmemiştir. Ancak;

Suça sürüklenen çocuk hakkında hüküm kurulurken 5237 sayılı Kanun'un 142/2-h, 143, 31/3 ve 62. maddelerine göre belirlenen 5 yıl hapis cezasının, kazanılmış hak gözetilip sonuç olarak 4 yıl 2 ay hapis cezası üzerinden infazının yapılmasına karar verilmesi gerekirken, suça sürüklenen çocuğun 4 yıl 2 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmesi suretiyle yazılı şekilde hüküm kurulması,

Dosya içeriğine göre diğer temyiz nedenleri yerinde görülmemiştir. Ancak;

Suça sürüklenen çocuk hakkında hüküm kurulurken 5237 sayılı Kanun'un 142/2-h, 143, 31/3 ve 62. maddelerine göre belirlenen 5 yıl hapis cezasının, kazanılmış hak gözetilip sonuç olarak 4 yıl 2 ay hapis cezası üzerinden infazının yapılmasına karar verilmesi gerekirken, suça sürüklenen çocuğun 4 yıl 2 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmesi suretiyle yazılı şekilde hüküm kurulması,

Bozmayı gerektirmiş, suça sürüklenen çocuk müdafiinin temyiz nedenleri bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün bu sebepten dolayı 5320 sayılı Kanun'un 8/1. maddesi yollamasıyla 1412 sayılı Kanun'un 321. maddesi gereği Tebliğname'ye aykırı olarak BOZULMASINA, ancak bu husus yeniden yargılamayı gerektirmediğinden “suça sürüklenen çocuk hakkında hırsızlık suçundan 5237 sayılı Kanun'un 142/2-h, 143, 31/3 ve 62. maddelerine göre belirlenen 5 yıl hapis cezasının, 1412 sayılı Kanun'un 326/son. maddesi uyarınca kazanılmış hak gözetilerek 4 yıl 2 ay hapis cezası üzerinden infazının yapılmasına” karar verilmek suretiyle diğer yönleri usul ve yasaya uygun bulunan hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA, dava dosyasının Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 04.03.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/1927, Karar No: 2013/1406, Tarih: 25.09.2013

**Hukuk Genel Kurulu         2012/3-1927 E.  ,  2013/1406 K.**

* SÖZLEŞMESİZ VE SAYAÇSIZ KAÇAK OLARAK SU KULLANILMASI

* SÖZLEŞME YAPMA MECBURİYETİ

* SÖZLEŞME ÖZGÜRLÜĞÜ

* AVUKATLIK KANUNU (1136) Madde 42

* KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU (2918) Madde 101

**"İçtihat Metni"**

Taraflar arasındaki “kaçak su bedelinin tahsili” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Bakırköy 6.Sulh Hukuk Mahkemesi'nce davanın reddine dair verilen 21.05.2009 gün ve 2008/800  E- 2009/580 K. sayılı kararın incelenmesi davacı İSKİ vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 3.Hukuk Dairesi'nin 10.06.2010 gün ve 2010/8157 E-2010/10301 sayılı ilamı ile;

(...Davada, su abonesi iken tükettiği su bedelini ödemeyen ve bu nedenle aboneliği iptal edilen davalının sayaçsız ve sözleşmesiz olarak kullandığı kaçak su bedeli olan 2.313,29 liranın 16.06.2008 tarihinden itibaren işleyecek faizi ile davalıdan tahsili talep ve dava edilmiştir.

Mahkemece, tekel şeklinde hizmet yürüten kamu kuruluşlarının sözleşme yapma serbestisi olmadığı gibi sözleşme fesih özgürlüğü de bulunmadığı gerekçe gösterilerek davanın reddine, davacının davalı ile abonelik sözleşmesini devam ettirip abonelik uyarınca tüketilen su bedelini tahakkuk ettirerek tahsili için davalı aleyhine yasal yollara başvurmakta muhtariyetine karar verilmiş, hüküm davacı tarafından temyiz edilmiştir.

Kaçak su tutanaklarının (6 adet) düzenlendiği tarihte yürürlükte bulunan İSKİ tarifeler Yönetmeliğinin 51.maddesi hükümlerine göre, borcunu ödemeyen abonelerin suları kapatılır. Su kapanmasına rağmen, borç ödenmez ise ve su kapama tarihinden 6 ay sonra borç tahsil edilemezse hesap tasfiye edilerek sözleşme iptal edilir ve sayacı kaldırılır. Tasfiyesi mümkün olmayan alacaklar için yasal yollara başvurulur.

HGK'nun 10.10.2001 tarih 930/710 sayılı kararı uyarınca, kaçak kullanım tespit tutanağının aksi inandırıcı delillerle kanıtlanmadığı sürece sözü edilen belgeye göre hüküm  kurulmak gerekir.

Davacı, sözleşme yapmak ve böylece karşı edim borçlanmak şartıyla kamuya hizmet veren bir kuruluştur. Davalı taraf bu kamu hizmetinden sözleşme vasıtasıyla yararlanacağı yerde, böyle bir sözleşme yapmaksızın veya var olan sözleşmeden doğan borçlarını ödemeksizin sözleşmenin iptaline sebep olup, karşılıksız ve kaçak kullanımla bu hizmetten yararlanmaktadır. O halde, taraflar arasında dürüstlük ilkesine uygun olarak (sözleşme benzeri) bir borç ilişkisinin kurulduğunu kabul ile davacı idarenin bu gibi durumlarda yönetmelik ve tarife hükümlerine uygun olarak belirlediği bedelin davalı tarafından ödenmesi gerekir.

Davalı, sözleşmeden doğan ve ödenmediği için sözleşmenin iptali ve sayacın kaldırılmasına neden olan borçlarını ödediği taktirde davacı kurum, davalının yeni abonelik tesisi talebini yerine getirmek durumunda olup getirmediği taktirde davalının bu muarazanın giderilmesini isteme hakkı her zaman mevcuttur.

Davalı, sözleşmeden doğan ve ödenmediği için sözleşmenin iptali ve sayacın kaldırılmasına neden olan borçlarını ödediği taktirde davacı kurum, davalının yeni abonelik tesisi talebini yerine getirmek durumunda olup getirmediği taktirde davalının bu muarazanın giderilmesini isteme hakkı her zaman mevcuttur.

Açıklanan nedenlerle, fiilen ortada bir kaçak-kullanım bulunmasına, buna ilişkin tutanaklara ve davalının yeni abonelik başvurusu bulunmamasına göre, yargılama sırasında alınan bilirkişi raporuna göre karar vermek gerekirken yazılı gerekçe ile davanın reddine karar verilmiş olması doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir...)

gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulu'nca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, kaçak olarak kullanılan su bedelinin tahsili istemine ilişkindir.

Mahkemenin, davanın reddine dair verdiği karar, davacı vekilinin temyizi üzerine, Özel Daire'ce yukarıda yazılı gerekçelerle bozulmuş; yerel mahkemece, önceki kararda direnilmiştir. Hükmü davacı vekili, temyiz etmiştir.

Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; davacı ile davalı arasındaki hukuki ilişkinin “sözleşme yapma mecburiyeti” kapsamında çözümlenmesi gerekip gerekmediği; buradan varılacak sonuca göre de bilirkişi raporunda hesaplanan davacı alacağının hüküm altına alınması gerekip gerekmediği, noktasında toplanmaktadır.

Bu noktada, sözleşme özgürlüğüne ilişkin genel bir açıklama yapılmasında yarar  vardır:

Genel olarak kişiler, özel hukuk alanında diğer kişilerle olan ilişkilerini hukuk düzeni içinde kalmak şartıyla diledikleri gibi düzenler, diledikleri konuda, diledikleri kişiler ile sözleşme yapabilirler. Bu olanak, Borçlar Kanununda öngörülen sözleşme özgürlüğü (akit serbestliği) ilkesinin bir sonucudur ve bu hak irade özerkliği (sözleşme hürriyeti) prensibi ile Anayasa (m.48) tarafından teminat altına alınmıştır. Bu sözleşme özgürlüğü çerçevesinde kişiler kanun tarafından düzenlenmiş olan sözleşme tiplerinden ayrı karma veya nev’i şahsına münhasır (kendine özgü) sözleşmeler yapmak ve bunların koşullarını diledikleri gibi tespit etmek, buyurucu ve yasak koyan kurallara, ahlâk ve âdaba aykırı olmamak şartıyla Kanun tarafından düzenlenmiş olan sözleşme fizyonomisini (tipini) değiştirmek ve konusunu yasal sınırlar içinde tayin etmek hakkına haizdirler. Dolayısıyla bu özgürlük, sözleşmeyi yapma, sözleşmenin karşı tarafını seçme, sözleşmenin içeriğini düzenleme ya da değiştirme, sözleşmeyi ortadan kaldırma ve nihayet sözleşmenin tabi olacağı şekli belirlemeyi de kapsar.

Bu genel açıklamalara göre Türk-İsviçre Hukukunda kural, sözleşme özgürlüğüdür. Sözleşme özgürlüğü kuralı, sözleşmeyi kurma ve değiştirme özgürlüğü kadar sözleşme ile bağlı kalmama özgürlüğünü de içerir.

Bu genel açıklamalara göre Türk-İsviçre Hukukunda kural, sözleşme özgürlüğüdür. Sözleşme özgürlüğü kuralı, sözleşmeyi kurma ve değiştirme özgürlüğü kadar sözleşme ile bağlı kalmama özgürlüğünü de içerir.

Sözleşme özgürlüğü kuralının istisnasını “sözleşme yapma mecburiyeti “veya” sözleşme yapma yükümlülüğü” oluşturur. Piyasa ekonomisinin hâkim olduğu hukuk sistemlerinde, sözleşme özgürlüğünden doğabilecek bazı sakıncalı durumlara ve özellikle de ekonomik gücün kötüye kullanılmasına engel olmak amacıyla sözleşme yapma mecburiyeti kabul edilmiştir. Tekelci ekonomik güçlerin haksız kazançlarını veya bu güçlerini kötüye kullanmalarını önlemek, bir dereceye kadar bu dengesizlik ve haksızlığı düzeltmek için işletme ve kuruluşlara tekel mahiyetindeki madde ve hizmetleri talep eden fertlerle sözleşme yapma zorunluluğu getirilmiştir.

Sözleşme yapma mecburiyeti, bazı kişi, kuruluş ve kurumların hukuk düzeninde hak sahibi sayılan kişilerin talebi üzerine bunlarla belirli bir sözleşmeyi yapma yükümlülüğünü ifade eder. Sözleşme yapma mecburiyetinin mevcut olduğu hallerde, sözleşmeyi yapmaktan kaçınma, hukuka aykırı bir davranış oluşturur. Böyle bir kaçınmaya karşı iki türlü yaptırım uygulanabilir. İstenilen sözleşmeyi yapmaktan kaçınan kişi, kuruluş ve kuruma karşı ya aynen ifa davası açılarak sözleşmenin yapılması sağlanır ya da onun aleyhine tazminat davası açılarak uğranılan zararın tazmini istenebilir.

Özel hukuk ilişkilerini düzenleyen kanunlarda sözleşme özgürlüğü kural, sözleşme yapma mecburiyeti istisnai niteliktedir. Sözleşme yapma mecburiyeti, ancak kanunla öngörülebilir.

Örneğin; zorunlu geçit ve zorunlu kaynak haklarında belirli şartların bulunması halinde taşınmaz maliki, komşusuyla bir irtifak sözleşmesi yapmak zorundadır. Malik sözleşmeyi yapmazsa, açılacak dava üzerine hâkimin vereceği karar ile sözleşmenin kurulması sağlanabilir.

Diğer bir örnek olarak; 2918 sayılı Kanun'un 101.maddesi uyarınca Trafik Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası yapılması yasal bir zorunluluk olarak getirilmiş ve bu kural uyarınca sigorta ettiren ile sigortacı arasında sigorta sözleşmesi yapılmak suretiyle yasal zorunluluğun yerine getirilmesi sağlanmıştır.

Avukatlık Kanunu’nun  42'nci maddesi, bir avukatın ölmesi veya iş yapamaz duruma gelmesi gibi hallerde onun elindeki işleri yürütmek üzere, baro başkanına bir avukatı görevlendirmek yetkisi vermektedir. Bu halde görevlendirilen avukat, iş sahibi ile vekalet sözleşmesi yapmaktan (mazeretsiz olarak) kaçınamaz.