muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2021/1897, Karar No: 2021/9774, Tarih: 06.12.2021

**4. Hukuk Dairesi         2021/1897 E.  ,  2021/9774 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :... 1.Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki ilk derece mahkemesinde görülen tasarrufun iptali davasında verilen davanın davalı ... yönünden reddine, davalı ... ve ... yönünden kabulüne ilişkin hüküm hakkında bölge adliye mahkemesi tarafından yapılan istinaf incelemesi sonucunda; istinaf isteminin kabulüne ilişkin kararın, süresi içinde davalılar ... ve ... vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içerisindeki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü.

-K A R A R-

Davacı vekili; asıl borçlu ... ve diğer borçlular aleyhine ... 2.İcra Müdürlüğünün 2013/2031 Esas sayılı dosyasında 604.980,23-TL takip çıkışı ile icra takibine başlandığını, borçluların araç ve taşınmazlarına haciz konulduğunu fakat kendilerinden önce konulan çok sayıda hacizin varlığı nedeniyle tahsil kabiliyetinin olmadığını, yapılan harici araştırmada davalı ...'ın ... ili, ... Mahallesi, 1190 ada, 10 parselde kain 2. kat 4 nolu bağımsız bölümü diğer davalı ...'e 19/12/2012 yılında 70.000,00-TL bedelle sattığını, yine ... lehine ... ili, ... Mahallesi, 1210 ada, 24 parsel B Blok 1. kat 1 nolu bağımsız bölüme ilişkin 198.000,00-TL bedelli ipotek tesis ettirdiğini, ayrıca ... ili, ... Köyü ... mevki 1410 parsel 6.blok zemin kat 2 nolu bağımsız bölümün de ...'in eniştesi olan diğer davalı ...'a devrettiğini öğrendiklerini, bu devirlerin hepsinin davacı alacaklıdan mal kaçırma amaçlı ve muvazaalı olduğunu, davalılar ... ve ...'in ticari ortak ve yakın arkadaş olduklarını, ...'in oğlu ... ile ...'in ortak oldukları inşaat şirketlerinin olduğunu, yine diğer davalı ...'in de ...'in eniştesi olduğunu, tarafların birlikte hareket ettiklerini belirterek, satış ve ipotek tesisinden oluşan bu tasarrufların İİK 277 vd. maddelere göre iptalini ve üzerinde davacıya cebri icra yetkisi tanınmasını talep ve dava etmiştir.

Davalı ... vekili; müvekkili ve diğer takip dosyası borçlularının borçları karşılamaya yetecek malvarlıklarının bulunduğunu, davaya konu satışların gerçek satış olduğunu, Güzenler şirketi ile alış verişleri nedeniyle borcunun bulunduğunu, bu borca karşılık devirlerin olduğunu ifade edip davanın reddini istemiştir.

Davalı ... vekili; müvekkilinin firmasının da diğer davalı ...'in şirketinin de ...'da herkes tarafından bilinen şirketlerden olduğunu ve mal alışverişi içinde olmalarının normal olduğunu, müvekkilinin alacağına karşılık davaya konu satışların olduğunu ifade ederek davanın reddini istemiştir.

Diğer davalı ... vekili; dava tarihi itibariyle bahsedilen taşınmazın sahibinin müvekkili olmadığını, ...'e geri satıldığını, bu davada müvekkiline husumet yöneltilemeyeceğini zaten ilk satışın da usule uygun olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.

Diğer davalı ... vekili; dava tarihi itibariyle bahsedilen taşınmazın sahibinin müvekkili olmadığını, ...'e geri satıldığını, bu davada müvekkiline husumet yöneltilemeyeceğini zaten ilk satışın da usule uygun olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.

Mahkemece,davalılardan ...'a yönelik davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine, davalı ... ve ...'e yönelik davanın kabulü ile; davalılar ... ve ... arasında satışı yapılan ... ili, ... Mahallesi, 1702 pafta, 1190 ada, 10 parsel ikinci kat 4 nolu bağımsız bölüme ilişkin tasarrufun iptali ile davacı şirket yönünden ... 2.İcra Müdürlüğünün 2013/2031 Esas sayılı dosyasındaki alacağa münhasıran cebri icra yetkisi verilmesine, Davalılar ... ve ... arasında satışı yapılan fakat diğer davalı ...'e yeniden devredilen ... ili ... Köyü Değirmendere mevki 1410 parsel 6.blok zemin 2 nolu bağımsız bölüme ilişkin tasarrufun iptali ile davacı şirket yönünden ... 2.İcra Müdürlüğünün 2013/2031 Esas sayılı dosyasındaki alacağa münhasıran cebri icra yetkisi verilmesine, Davalılar ... ve ... arasında ... lehine tesis edilen ... ili ... Mahallesi 1702 pafta, 1210 ada, 24 parsel birinci kat B Blok 1 nolu bağımsız bölüme ilişkin 198 Bin TL bedelli ipoteğe ilişkin tasarrufun iptali ile davacı şirket yönünden ... 2.İcra Müdürlüğünün 2013/2031 Esas sayılı dosyasındaki alacağa münhasıran ipotek üzerinde cebri icra yetkisi verilmesine karar verilmiş; hüküm, davacı vekili tarafından istinaf edilmiştir.

İzmir Bölge Adliye Mahkemesince, tüm dosya kapsamına göre, davacı vekilinin istinaf talebinin kabulü ile; ... 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin 19/04/2017 tarih, 2013/358 E. 2017/286 K. sayılı ilamının 353/1-b.2 maddesi uyarınca düzeltilmesine; yeni hüküm tesisine, davacının davasının kabulüne, davalılar ... ve ... arasında satışı yapılan ... ili ... Mahallesi 1702 pafta, 1190 ada, 10 parsel ikinci kat 4 nolu bağımsız bölüme ilişkin tasarrufun iptali ile davacıya ... 2.İcra Müdürlüğünün 2013/2031 Esas sayılı dosyasındaki asıl alacak ve fer'ileriyle sınırlı olmak üzere bu taşınmaz üzerinde cebri icra yetkisi verilmesine, Davalılar ... ve ... arasında satışı yapılan fakat bilahare diğer davalı ...'e devredilen ... ili ... Köyü Değirmendere mevki 1410 parsel 6.blok zemin 2 nolu bağımsız bölüme ilişkin tasarrufun iptali ile davacıya ... 2.İcra Müdürlüğünün 2013/2031 Esas sayılı dosyasındaki asıl alacak ve fer'ileriyle sınırlı olmak üzere bu taşınmaz üzerinde cebri icra yetkisi verilmesine, Davalılar ... ve ... arasında ... lehine tesis edilen ... ili ... Mahallesi 1702 pafta, 1210 ada, 24 parsel birinci kat B Blok 1 nolu bağımsız bölüme ilişkin 198.000,00-TL bedelli ipoteğe ilişkin tasarrufun iptali ile davacıya ... 2.İcra Müdürlüğünün 2013/2031 Esas sayılı dosyasındaki asıl alacak ve fer'ileriyle sınırlı olmak üzere bu ipotek üzerinde cebri icra yetkisi verilmesine, karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı ... ve ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.

1-6100 sayılı HMK.daki yeni düzenleme ile getirilen istinaf kanun yolu, ilk derece mahkemesi ile temyiz incelemesi arasında, ikinci derece bir denetim mekanizması ve kanun yoludur.

İstinaf kanun yolu uygulamasında, ilk derece mahkemesi kararından sonra, karar ilk olarak istinaf denetimine tâbi tutulmakta, istinaf denetiminden sonra temyiz yolu açıksa temyize başvurulmaktadır. Bölge Adliye Mahkemelerinin faaliyete geçmesiyle yargılama üç aşamalı hale gelmiştir. Önce İlk Derece Mahkemesinde ilk derece yargılaması yapılarak karar verilmekte, ardından Bölge Adliye Mahkemesinde istinaf incelemesi ile vakıa ve hukukilik denetimi yapılmakta, son olarak da Yargıtay’da temyiz incelemesine gidilmektedir.

Yeni sistemde temyiz edilen karar İlk Derece Mahkemesinin kararı değil, Bölge Adliye Mahkemesinin kararıdır. Artık İlk Derece Mahkemesi kararının doğrudan temyiz edilmesi mümkün değildir. İlk Derece Mahkemesi'nin kararına karşı istinaf başvurusunda bulunulmaması halinde karar kesinleşmektedir.

6100 sayılı HMK'nın yargılama sitemine göre İlk Derece Mahkemesinin kesin olmayan kararına karşı önce istinaf yoluna başvurulabilmektedir. Bölge Adliye Mahkemesi, istinaf başvurusu üzerine tarafın istinaf başvurusunun usulden/esastan reddine karar verebilir veya İlk Derece Mahkemesi kararını kaldırarak yeniden hüküm kurabilir. Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusu reddedilen tarafın ya da istinaf incelemesi sonucunda İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak yeni karar verilmesi halinde aleyhine karar verilen tarafın temyiz hakkı bulunmaktadır.

Taraflardan birisinin İlk Derece Mahkemesi' nin kararına karşı istinaf başvurusunda bulunmaması halinde kamu düzenine aykırılık yok ise diğer taraf lehine usuli kazanılmış hak oluşacaktır. Karşı tarafın istinafı üzerine de Bölge Adliye Mahkemesince ilk derece mahkemesince verilen kararın değiştirilmemesi halinde, istinaf etmeyenin temyize başvurması usulü müktesep hak ilkesine takılacaktır. Zira istinaf mahkemesinin denetiminden geçmeyen bir kararın temyiz incelemesi söz konusu olmaz ve olmamalıdır. Dolayısıyla tarafların istinaf incelemesinin kapsamı dışında bıraktığı hususlar kendiliğinden temyiz incelemesinin de kapsamı dışında bırakılmış sayılır.

Kural olarak İlk Derece Mahkemesi' nin kararına karşı istinaf başvurusunda bulunmayan tarafın Bölge Adliye Mahkemesi kararını temyiz hakkı bulunmamaktadır. Ancak ilk kararı istinaf etmeyen taraf Bölge Adliye Mahkemesi tarafından İlk Derece Mahkemesinin kararı kaldırılarak yeni bir karar verilmesi halinde bu yeni kararı temyiz edebilecektir. Başka bir deyişle istinaf başvurusunun reddi halinde Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı temyiz hakkı sadece istinaf başvurusu reddedilen tarafa ait olup, İlk Derece Mahkemesi kararını istinaf etmeyen tarafın temyiz hakkı bulunmamaktadır.

Somut uyuşmazlıkta, davalı ... yönünden davanın kabulüne ilişkin İlk Derece Mahkemesi kararını adı geçen davalı istinaf etmemiş, ancak Bölge Adliye Mahkemesinin davacı tarafın istinaf başvurusunu kabulüne ilişkin kararına karşı davalı ... ve ... vekili tarafından temyiz başvurusunda bulunulmuştur.

Yukarıda açıklandığı üzere davalı ... tarafından İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunda bulunulmadığından davacı taraf lehine usuli kazanılmış hak oluşmuştur. Bölge Adliye Mahkemesi tarafından davacının istinaf başvurusu kabul edildiğinden, davalı ...’in Bölge Adliye Mahkemesi kararını temyiz hakkı bulunmamaktadır. Aksi düşünce istinaf başvurusunda bulunmayan tarafa ilk derece mahkemesi kararını istinaf kanun yolunu atlayarak temyiz etme hakkı tanımış olur ki bu durum 6100 sayılı HMK ile hayata geçirilen üç kademeli yargılama sistemini iki yargılama sistemine dönüştürür ve istinafın devre dışı bırakılmasına yol açar.

Bu açıklamalar ışığında, İlk Derece Mahkemesi kararını istinaf etmeyen davalı ... vekilinin, Bölge Adliye Mahkemesinin davacının istinaf başvurusunun esastan kabulüne ilişkin kararını temyiz hakkı olmadığı anlaşıldığından, davalı ... vekilinin temyiz isteminin reddi gerekir.

2-Davalı ... vekilinin temyizine ilişkin yapılan incelemede;İlk derece mahkemesince verilen karara yönelik olarak davacı vekilince yapılan istinaf başvurusu üzerine, HMK'nın 355 vd. maddeleri kapsamında yöntemince yapılan inceleme sonucunda Bölge Adliye Mahkemesi'nce esastan verilen nihai kararda, dosya kapsamına göre saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kurallarına aykırı bir yön olmadığı gibi, HMK'nın 369/1. ve 371. maddelerinin uygulanmasını gerektirici nedenlerin de bulunmamasına, göre usul ve yasaya uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarda (1) nolu bentte gösterilen nedenle davalı ... vekilinin temyiz isteminin reddine, ... vekilinin temyiz istemlerinin reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1. maddesi uyarınca ONANMASINA, HMK'nın 372. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının ilk derece Mahkemesine, dairemiz karar örneğinin ise Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, aşağıda dökümü yazılı 8.335,20 TL kalan onama harcının temyiz eden davalı ...'dan alınmasına, 06/12/2021 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2018/14690, Karar No: 2019/1419, Tarih: 05.02.2019

**13. Ceza Dairesi         2018/14690 E.  ,  2019/1419 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Çocuk Mahkemesi

SUÇ : Hırsızlık

HÜKÜM : Mahkumiyet

Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle dosya incelenerek, gereği düşünüldü:

Suça sürüklenen çocuk ... ile birlikte iştirak halinde suç işleyen diğer suça sürüklenen çocuk ...hakkında, Kocaeli Çocuk Mahkemesi'nin 30.06.2014 tarih, 2012/448 Esas ve 2014/642 Karar sayılı ilamı ile karar verildiği, suça sürüklenen çocuk ...müdafiinin temyizi üzerine dosyanın Yargıtay'a gönderildiği ve UYAP üzerinden yapılan incelemede Yüksek 17. Ceza Dairesi'nin 30.01.2017 tarih, 2016/503 Esas ve 2017/869 Karar sayılı ilamı ile bozulmasına karar verildiği, her iki dava dosyası arasında hukuki ve fiili bağlantı bulunduğunun anlaşılması karşısında, suça sürüklenen çocuk hakkındaki Kocaeli Çocuk Mahkemesi'nin 04.03.2015 tarih, 2014/766 Esas ve 2015/189 Karar sayılı ilamının da temyiz incelemesinin Yargıtay 17. Ceza Dairesi'nce yapılması gerekmesine göre, işin incelemesi Yüksek 17. Ceza Dairesi'nin görevine girdiğinden Dairemizin GÖREVSİZLİĞİNE, dosyanın adı geçen Daireye gönderilmesine, 05.02.2019 gününde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/15106, Karar No: 2013/16945, Tarih: 27.09.2013

**11. Hukuk Dairesi         2011/15106 E.  ,  2013/16945 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen davada...1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce verilen 17/05/2011 tarih ve 2007/997-2011/365 sayılı kararın duruşmalı olarak incelenmesi taraf vekilleri tarafından istenmiş olup, duruşma için belirlenen 27.09.2013 günü hazır bulunan asıl dosyada davacılar vekili Av...ile asıl ve birleşen davada davalı ...Ş. ...Girişim Varlık Yönetim A.Ş. vekili Av. Alparslan Arslan dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hakimi ... Başara tarafından düzenlenen rapor dinlenildikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacılar vekili, asıl davada müvekkili ...Ltd. Şti. adına...4. Noterliği'nin 22.07.2003 tarih 9847 numaralı vekaletnamesi ile dava dışı Mustafa Aydın'a 31.07.2004 tarihine kadar geçerli olmak üzere yetki verdiğini, davalı banka dahil pek çok bankanın bu şahsın yetkisi bitmesine rağmen yetkisi devam ediyor gibi müvekkilleri adına muamelelerde bulunmasına müsaade ettiklerini, bankalardaki kullanılan kredilerin hesaplara aktarılmadığını, bu kişinin hesaplara gelen paraları çekip şirket hesabına aktarmadığını, müvekkillerinin BK’nun 38. maddesi uyarınca dava dışı şahsın yaptığı işlemlerden sorumlu olmadığını, işlemlere icazet verilmediğini, temsilci ile işlem yapan kimsenin temsilcinin yetki sınırlarını araştırmak zorunda olduğunu ileri sürerek, İİK’nun 72. maddesi uyarınca müvekkillerinin...1. İcra Müdürlüğü'nün 2007/1525, 2007/1528, 2007/1529, 2007/1532, 2007/1533, 2007/1537, ile... 8. İcra müdürlüğünün 2007/15757 ve... 10. İcra Müdürlüğünün 2007/8648 takip sayılı dosyalarına borçlu bulunmadığının tespitine, davalının kötüniyet tazminatına mahkum edilmesine, fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000,00 TL’nin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiş, birleşen davada davacılardan ... vekili, müvekkili hakkında...1. İcra Müdürlüğünün 2007/1533 takip sayılı dosyasıyla icra takibi başlatıldığını, itiraz süreleri kaçırıldığı için takibin kesinleştiğini, karşılıksız çek vermekten dolayı şikayet edilince 20.000,00 TL’sını ödemek zorunda kaldığını, oysa çekteki imzanın müvekkiline ait olmadığını ileri sürerek, 20.000,00 TL’nin faiziyle birlikte tahsilini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, asıl davada; takip ve alacağın varlığına esas kredi sözleşmelerinin davacılar tarafından imzalandığını, kredi sözleşmesine esas kullandırım işlemlerinin davacı şirket ve...'in vekil kıldığı Mustafa Aydın tarafından yapıldığını, dava konusu işlemlerle ilgili hesap ekstrelerinin davacı firmaya noter aracılığıyla tebliğ edildiğini, yasal süre içinde bu hesap hareketlerine itirazda bulunulmadığını, yapılan tüm işlemlere zımmen icazet verildiğini, birleşen dava yönünden, davacının takibe itiraz etmediğini, alacağın zamanaşımına uğradığını, davacı hakkında dolandırıcılık suçundan dolayı kamu davası açıldığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

Mahkemece, iddia, savunma, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, birleşen dosyada Adli Tıp Kurumu raporu ile takibe konu çekteki imzanın davacıyı ait olmadığının anlaşıldığı, TTK.'nın 730/3 maddesi yollamasıyla çeklerde uygulanması gereken 589. maddesi uyarınca sahte imza sebebiyle çekteki diğer imzaların sıhhatine halel gelmez ise de sahte imzanın atfedildiği kişinin sorumluluğundan söz edilemeyeceği, davacılar ile davalı banka arasında devamlı bir ticari ilişkinin bulunduğu, 22.07.2003 tarihli vekaletnameden başka 17.02.2006 tarihli ikinci bir vekaletnamenin daha verildiği, davacılar ile davalı bankanın uzun süren ticari ilişki neticesinde karşılıklı güven ilişkisi oluşturdukları, Borçlar Kanunu 38. maddesinde başkası adına işlem tesis eden kişinin temsil yetkisi yoksa ya da sınırlarını aşmışsa yetkisiz temsil söz konusu olup yapılan işleme icazet verilmedikçe temsil olunan alacaklı veya borçlu olamayacağı düzenlenmiş ise de 3 yıl gibi uzun süren işlemler nedeniyle davacıların, temsilcinin işlemlerinden haberdar olmadıklarını iddia etmelerinin MK’nun 2. maddesinde düzenlenen iyi niyet kuralı ile bağdaşmadığı gerekçesiyle birleşen davanın kabulüne, asıl davada 1. İcra Müdürlüğü’nün 2007/1533 takip sayılı dosyası yönünden dava istirdat davasına dönüştüğünden ve istirdat davası kabul edildiğinden hüküm tesisine yer olmadığına, asıl davadaki diğer talepler yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

Kararı, taraf vekilleri temyiz etmiştir.

Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, taraf vekillerinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı, taraf vekillerinin bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı bakiye 30,20 TL temyiz ilam harcının temyiz eden davacılardan alınmasına, takdir olunan 990,00 TL duruşma vekalet ücretinin asıl davacılardan alınarak davalı bankaya verilmesine, takdir olunan 990,00 TL duruşma vekalet ücretinin davalı bankadan alınarak davacıya verilmesine, aşağıda yazılı bakiye 1.050,80 TL temyiz ilam harcının temyiz eden davalıdan alınmasına, 27.09.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/15142, Karar No: 2017/10751, Tarih: 09.05.2017

**22. Hukuk Dairesi         2017/15142 E.  ,  2017/10751 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davalılar vekilleri tarafından istenilmekle, temyiz talebinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı isteminin özeti:

Davacı, davalı işyerinde ... teknisyeni olarak çalışırken işe ilk girdiğinde günlük ücretinin 31,00 TL olduğunu, 2004 Haziran ayında sendikaya üye olarak toplu iş sözleşmesinden yararlanmaya başladığını ancak günlük yevmiye ücretinin düştüğünü bildirerek, fark alacaklarının tahsilini istemiştir.

Davalıların cevabının özeti:

Davalılar, davacının kendi rızası ile sendikaya üye olduğunu, ödenen ücretlerin toplu iş sözleşmesi ile belirlenen ücretler olup, yevmiye düşürülmesinin söz konusu olmadığını, davacının bilgisi dışında ücretlerin düşürülmesinin mümkün olmadığını belirterek, davanın reddini talep etmişlerdir.

Mahkeme kararının özeti:

Mahkemece, davacının yevmiyesinin düşürülmesinin yasaya aykırı olduğu gerekçesiyle, davanın kabulüne karar verilmiştir.

Temyiz:

Karar süresi içinde davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmiştir.

Gerekçe:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.02.2017 tarihli ve 2015/9-61 esas, 2017/269 sayılı kararında ifade edildiği üzere: toplu iş sözleşmeleri iş hukukuna özgü kaynaklardandır. Toplu iş sözleşmesi, işçi sendikası ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren arasında, iş sözleşmesinin (hizmet akdinin) yapılması, muhtevası ve sona ermesi ile ilgili hükümleri düzenlemek için yapılan, tarafların karşılıklı hak ve borçlarını, toplu iş sözleşmesinin uygulanması ve denetimi ile uyuşmazlıkların çözüm yollarına ilişkin hükümleri de içerebilen yazılı bir sözleşmedir (Çelik N.: İş Hukuku Dersleri, 22. b, İstanbul 2009, s.504).

Buna göre, toplu iş sözleşmesi düzeninde, işyerindeki çalışma koşullarından birçoğu toplu iş sözleşmesi ile kararlaştırılabilmekte, toplu iş sözleşmesinin tarafları emredici kurallar koyabilmektedir.

Buna göre, toplu iş sözleşmesi düzeninde, işyerindeki çalışma koşullarından birçoğu toplu iş sözleşmesi ile kararlaştırılabilmekte, toplu iş sözleşmesinin tarafları emredici kurallar koyabilmektedir.

Toplu iş sözleşmesinin emredici hükümleri, iş sözleşmesi taraflarına tanınan sözleşme serbestisini sınırlayan ve çalışma koşullarını belirleyen önemli bir hukuk kaynağıdır. Bunun yanında, değişen ekonomik durumların, genel ya da sektörel krizlerin çalışma koşullarını ve bu arada toplu iş sözleşmelerini etkileyebileceği açıktır. Bu nedenle, çalışma koşullarının işçi lehine olarak değiştirilebileceği ve bunun hizmet akti hükmü olarak geçerli olduğu dava tarihinde yürürlükte bulunan mülga 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanununun 6. maddesinde öngörülmüştür. Ancak 2822 sayılı Kanun'un 6/2. maddesine göre, toplu iş sözleşmesi düzeninin geçerli olduğu bir işyerinde, çalışma koşullarında işçi aleyhine olarak yapılacak değişiklik, işçi ve işverenin ortak iradeleri ile dahi mümkün olmayacaktır. Toplu iş sözleşmesinin taraflarının değişen ekonomik durumlar karşısında, sözleşmede değişiklik yapmak ve sözleşmeyi yeni koşullara uyarlamak amacıyla toplu iş sözleşmesi hükümlerini değiştirmeleri olanaklıdır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 22. maddesinin son fıkrasında yazılı olan "taraflar aralarında anlaşarak çalışma koşullarını her zaman değiştirebilirler" kuralından, toplu iş sözleşmeleri yönünden iş ilişkisinin tarafları yerine, toplu iş sözleşmesinin taraflarını anlamak lazım gelir. Gerçekten, toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi olan kişilerin bu yetkileri devam ettiği sürece toplu iş sözleşmesi hükümlerinde değişiklik yapmaları kural olarak mümkündür (Hukuk Genel Kurulu, 15.05.2013 gün ve 2013/22-540 E., 2013/727 K.).

Toplu iş sözleşmesi yetkisi olan yanlar, aralarında yapacakları bir ek protokolle gelecekteki haklarda artışı ve hatta bir azalmayı kararlaştırabilirler (Tunçomağ K./Centel T.: İş Hukukunun Esasları, İstanbul 2008, s.369).

Ne var ki, toplu iş sözleşmesinde yapılacak olan değişiklikler kural olarak geçmişe etkili olamayacaktır. Toplu iş sözleşmesinin tarafları arasında yapılan bu değişiklikler yapıldıkları tarihten ileriye dönük olarak sonuçlarını doğurur. Ayrıca, toplu iş sözleşmelerinin özerkliği ilkesi gereğince, her toplu iş sözleşmesi kendi içinde bağımsızdır.

07.11.2012 tarih ve 28460 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 18.10.2012 tarih ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 36. maddesine göre, toplu iş sözleşmesinde aksi belirtilmedikçe iş sözleşmeleri toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz. İş sözleşmelerinin toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerinin yerini toplu iş sözleşmesindeki hükümler alır. Toplu iş sözleşmesinde iş sözleşmelerine aykırı hükümlerin bulunması hâlinde ise iş sözleşmesinin işçi yararına olan hükümleri geçerlidir.