muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2014/18878, Karar No: 2015/31644, Tarih: 25.11.2015

Alacağın miktarının belirlenebilmesinin, tahkikat aşamasında yapılacak delillerin incelenmesi, bilirkişi incelemesi veya keşif gibi sair işlemlerin yapılmasına bağlı olduğu durumlarda da belirsiz alacak davası açılabileceği kabul edilmelidir. Ne var ki, bir davada bilirkişi incelemesine gidilmesi belirsiz alacak davasının açılabilmesi için yeterli değildir. Bir davada bilirkişiye başvurulmasına rağmen davacı dava açarken alacak miktarını belirleyebiliyorsa, belirsiz alacak davası açılamaz.

Kategorik olarak, belirli bir tür davanın veya belirli kişilerin açtığı davaların baştan belirli veya belirsiz alacak davası olduğundan da söz edilemez. Belirsiz alacak davası, bu davaya ilişkin ölçütlerin somut olaya uygulanarak belirlenmesi gerekir.

Hakime alacak miktarının tayin ve tespitinde takdir yetkisi tanındığı hallerde (Örn: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md 50, 51,56), hakimin kullanacağı takdir yetkisi sonucu alacak belirli hale gelebileceğinden, davacının davanın açıldığı tarih itibariyle alacağın miktarını yahut değerini tam ve kesin olarak belirleyebilmesinin imkansız olduğu kabul edilmelidir. Örneğin, iş hukuku uygulamasında, Yargıtayca, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının yazılı belgelere ve işyeri kayıtlarına dayanmayıp, tanık anlatımlarına dayanması halinde, hesaba esas alınan süre ve alacağın miktarı nazara alınarak takdir edilecek uygun oranda takdiri indirim yapılması gerekliliği kabul edilmektedir. Bu halde, tanık anlatımlarına dayanılarak hesaplanan alacak miktarından hakimin takdir yetkisine bağlı olarak yapılacak indirim oranı baştan belirli olmadığından, alacak belirsiz kabul edilmelidir.

6100 sayılı Kanun ile birlikte, yukarıda belirtilen çerçevede belirsiz alacak davası açma imkanı tanınarak belirsiz alacaklar bakımından hak arama özgürlüğü genişletilmiş; bununla bağlantılı olarak da hukuki yarar bulunmadan kısmi dava açma imkanı sınırlandırılmakla birlikte, tamamen kaldırılmamıştır.

Zaman zaman, 6100 sayılı Kanun ile birlikte kabul edilen belirsiz alacak davası ile kısmi davaya ilişkin yeni düzenlemedeki sınırın tam olarak tespit edilemediği, birinin diğeri yerine kullanıldığı görülmektedir. Oysa bu iki davanın amacı ve niteliği ayrıdır. Alacak, belirli veya belirlenebilir ise, belirsiz alacak davası açılamaz; ancak şartları varsa kısmi dava açılması mümkündür.

Zaman zaman, 6100 sayılı Kanun ile birlikte kabul edilen belirsiz alacak davası ile kısmi davaya ilişkin yeni düzenlemedeki sınırın tam olarak tespit edilemediği, birinin diğeri yerine kullanıldığı görülmektedir. Oysa bu iki davanın amacı ve niteliği ayrıdır. Alacak, belirli veya belirlenebilir ise, belirsiz alacak davası açılamaz; ancak şartları varsa kısmi dava açılması mümkündür.

Kanunun kısmi dava açma imkanını sınırlamakla birlikte tamamen ortadan kaldırmadığı da gözetildiğinde, belirli alacaklar için, belirsiz alacak davası açılamasa da, şartları oluştuğunda ve hukuki yarar bulunduğunda kısmi dava açılması mümkündür. Aksi halde, sadece ya belirsiz alacak davası açma veya belirli tam alacak davası açma şeklinde iki imkandan söz edilebilir ki, o zaman da kısmi davaya ilişkin 6100 sayılı Kanun'un 109. maddesindeki hükmün fiilen uygulanması söz konusu olamayacaktır. Çünkü, belirsiz alacak davasında zaten belirsiz alacak davasının sağladığı imkanlardan yararlanarak dava açılabilecek; şayet alacak belirli ise de, o zaman sadece tam eda davası açılabilecektir. Oysa kanun koyucunun abesle iştigal etmeyeceği prensibi gereği, anılan maddeyle kısmi davaya ilişkin düzenleme yapıldığı düşünülerek ve Kanundaki sınırlamalara dikkat edilerek kısmi dava açılabilecektir.

Bu noktada şu da açıklığa kavuşturulmalıdır ki, şartları bulunmadığı halde dava dilekçesinde davanın belirsiz alacak davası olarak açıldığı durumda davacıya herhangi bir süre verilmeden hukuki yarar yokluğundan davanın reddi yoluna gidilmelidir. Çünkü, alacağın belirlenebilmesi mümkün iken, böyle bir davanın açılmasına Kanun izin vermemiştir. Böyle bir durumda, belirsiz alacak davası açmakta hukuki yarar yokluğundan dava reddedilmeli, ek bir süre verilmemelidir. Zira, burada talep açıktır, bu sebeple 6100 sayılı Kanun'un 119/1-ğ. maddesinin uygulanarak süre verilmesi mümkün değildir; aslında açılmaması gerektiği halde belirsiz alacak davası açılmış olduğundan, bu konudaki eksiklik de süre verilerek tamamlanamayacağından, dava hukuki yarar yokluğundan reddedilmelidir. Buradaki hukuki yarar, sonradan tamamlanacak nitelikte bir hukuki yarar değildir. Çünkü, dava açıldığında o sırada mevcut olmayan hukuki yarar, bunun da açıkça mahkemece bilindiği bir durumda, tamamlanacak bir hukuki yarar değildir. Aksinin kabulü, aslında açık olan talep sonucunun süre verilerek davacı tarafından değiştirilmesi ve bulunmayan hukuki yararın sağlanması için davacıya ek imkan sağlanması anlamına gelecektir ki, buna usûl bakımından imkan yoktur, böyle bir durum taraflar arasındaki eşitlik ilkesine de aykırı olacaktır. Bunun yanında, şayet açılan davada asgari bir miktar gösterilmişse ve bunun alacağın bir bölümü olduğu anlaşılmakla birlikte, belirsiz alacak davası mı yoksa belirli alacak olmakla birlikte kısmi dava mı olduğu anlaşılamıyorsa, bu durumda 6100 sayılı Kanun'un 119/1-ğ. maddesinin aradığı şekilde açıkça talep sonucu belirtilmemiş olacaktır. Talep, talep türü ve davanın niteliği açıkça anlaşılamıyorsa, talep muğlaksa, aynı Kanun'un 119/2. maddesi gereğince, davacıya bir haftalık kesin süre verilerek talebinin belirsiz alacak davası mı, yoksa kısmi dava mı olduğunun belirtilmesi istenmelidir. Verilen bu süreden sonra, davacının talebini açıklamasına göre bir yol izlenmelidir. Eğer talep, davacı tarafından belirsiz alacak davası şeklinde açıklanmış olmakla birlikte, gerçekte belirsiz alacak davası şartlarını taşımıyorsa, o zaman yukarıdaki şekilde hareket edilmeli, hukuki yarar yokluğundan dava reddedilmelidir. Açıklamadan sonra talep belirsiz alacak davası şartlarını taşıyorsa, bu davanın sonuçlarına göre, talep kısmi davanın şartlarını taşıyorsa da kısmi davanın sonuçlarına göre dava yürütülerek karar verilmelidir (Dairemizin 31.12.2012 tarih 2012/30463 esas 2012/30091 karar sayılı kararı).

6100 sayılı Kanun'un 110. maddesinde düzenlenen, davacının aynı davalıya karşı birbirinden bağımsız birden fazla asli talebini aynı dava dilekçesinde ileri sürmesi olarak tanımlanan davaların yığılması (objektif dava birleşmesi) halinde, talep sayısı sayısı kadar dava bulunduğu kabul edildiğinden ve aynı Kanun'un 297/2. maddesi uyarınca da her bir talep bakımından ayrı ayrı hüküm verilmesi gerektiğinden, bu durumda da dava dilekçesinde ileri sürülen taleplerin belirsiz alacak olup olmadığının her bir talep bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekecektir.

Tüm bu açıklamalar sonucunda şunu belirtmek gerekir ki, iş hukukundan kaynaklanan alacaklar bakımından baştan belirli veya belirsiz alacak davası şeklinde belirleme yapmak kural olarak doğru ve mümkün değildir. Bu sebeple iş hukukunda da belirsiz alacak davasının açılabilmesi, bu davanın açılması için gerekli şartların varlığına bağlıdır. Eğer bu şartlar varsa, iş hukukunda da belirsiz alacak davası açılabilir, yoksa açılamaz. Keza aynı şey kısmî dava için sözkonusudur.

Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında eldeki davaya konu somut olayın özellikleri dikkate alınarak belirsiz alacak davası yönünden yapılan değerlendirmede;

Davanın belirsiz alacak davası olarak açıldığı şüphesizdir.Uyuşmazlık konusu kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin alacağı bakımından, talep içeriğinden açıkça anlaşıldığı üzere, davacı çalışma süresini, en son ödenen ücreti, alması gerektiğini iddia ettiği aylık ücret miktarını belirleyebilmektedir. Tazminat hesaplamasına esas alınacak aylık ücrete ek para veya parayla ölçülebilen sosyal menfaatleri de belirlenebilir durumdadır. Bu halde kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin alacakları, belirsiz alacak değildir. Dava konusu edilen alacakların gerçekte belirlenebilir alacak olmaları ve belirsiz alacak davasına konu edilemeyecekleri anlaşılmakla,kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin alacakları yönünden hukuki yarar yokluğundan davanın usulden reddi gerekirken yazılı şekilde esasa girilerek karar verilmesi hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir.

SONUÇ: Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı sebeplerden dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 25.11.2015 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2024/5839, Karar No: 2024/7484, Tarih: 01.07.2024

**10. Hukuk Dairesi         2024/5839 E.  ,  2024/7484 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/353 E., 2024/305 K.

KARAR : Esastan Reddine

İLK DERECE MAHKEMESİ : Gebze 6. İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/240 E., 2022/315 K.

Taraflar arasındaki sürekli iş göremezlik oranının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum ve ... Yapı Endüstrisi İnş. Metal San. Tic. Ltd. Şti. vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin, 02.11.2014 tarihinde geçirdiği iş kazası nedeniyle SGK Başkanlığı İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün 16.02.2016 tarih ve 535 sayılı kararı ile maluliyetinin %18,2 olarak belirlendiğini, Gebze 1. İş Mahkemesinin 2016/396 E. sayılı dosyasından davalı şirketler aleyhine açtığı tazminat davasında maluliyet oranına itiraz ettiğini, nihai olarak ATK 2. Üst Kurulunun 04.06.2020 gün ve 2020/778 Karar nolu kararında davacının 02.11.2014 tarihinde maruz kaldığı kaza nedeniyle meslekte kazanma gücü kayıp oranın %13 olduğunun tespit edildiğini, 26.02.2021 tarihli ve 21014386 sayılı başvurusu ile Kuruma müracaat ederek ATK 2. Üst Kurulu raporu doğrultusunda gelir bağlanmasını talep ettiklerini, ancak Kurum tarafından işbu dava tarihine kadar herhangi bir cevap verilmediğini beyanla 02.11.2014 tarihli kaza neticesinde meslekte kazanma gücü kayıp oranın ATK 2. Üst Kurulu raporu doğrultusunda %13 olarak tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Bölge Sağlık Kurulunun 10.02.2016 tarihli 535 sayılı kararı ile sigortalının maluliyet oranının %18,2 olduğunu, kontrol muayenesi gerekmediğinin tespit edildiğini, müvekkili Kurum işlemlerinin usul ve hukuka uygun olduğunu, 5510 sayılı Kanun'un 95 inci maddesinde iş kazası veya meslek hastalığı sonucu tespit edilen meslekte kazanma gücünün kaybına veya meslekte kazanma gücünün kaybı derecelerine ilişkin usûlüne uygun düzenlenmiş sağlık kurulu raporları ve diğer belgelere istinaden Kurumca verilen karara ilgililerin itirazı halinde, durum Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanacağının düzenlendiğini, işbu davanın açılmasına müvekkili Kurumun sebebiyet vermediğini, müvekkili Kurumun yaptığı işlemlerde mevzuata ve hukuka aykırı bir durumun söz konusu olamayacağını belirterek davanın reddini savunmuştur.

2.Davalı ... Plastik Kauçuk Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle; öncelikle müvekkili şirkete husumet yöneltilemeyeceğinden davanın usulden reddini talep ettiklerini, davacının taleplerinin esas dayanağı olan Adli Tıp İkinci Üst Kurulu tarafından düzenlenen ve davacının%13,0 oranında maluliyet tespiti gerçekleştiren raporun yetersiz incelemeyle düzenlenmiş olup hiçbir surette gerçeği yansıtmadığını, nitekim Adli Tıp İkinci Üst Kurulu tarafından yapılan incelemenin teorik bir inceleme niteliğinde olduğunu, davacının gerçek maluliyetinin belirlenmesi noktasında eksik bir inceleme söz konusu olduğunu, davacının gerçek maluliyet oranının belirlenmesi ve telafisi mümkün olmayan kazanımların önüne geçebilmek için davacının günlük yaşamında maruz kalacağı maluliyetin tespiti ve davacının fiilen hangi oranda kayıp yaşayacağının belirlenmesinin gerektiğini, zira E cetvelinde belirlenen oranlarla davacının gerçek maluliyeti ile ne denli bağdaştığının bilinmediğini, bu nedenle davacının günlük yaşantısında ve çalışmasına yansıyan gerçek maluliyetinin belirlenmesinin gerektiğini, davacının kendi ağır kusuru ile sebebiyet vermiş olduğu kaza da müvekkili şirkete herhangi bir kusur atfedilemeyeceği gibi maluliyet oranları arasındaki büyük farkta davacının sağlık durumunda ilerlemeler kaydedildiğini ve davacının maluliyetinin gün geçtikçe yok olduğunu gösterdiği, hal böyle iken davacının maluliyete ve SGK tarafından gelir bağlanıp ilk peşin sermaye değeri ödenmesini gerektirecek hiçbir hususun olmadığını belirterek davanın öncelikle müvekkili şirket yönünden usulden reddine, mahkememizin aksi kanaatte olması halinde davacının söz konusu kazada ağır kusurlu olması ve davacıya gelir bağlanıp, ilk peşin sermaye değeri yüklenmesini gerektirecek herhangi bir maluliyetinin bulunmadığı da sabit olduğundan davacının %13 oranında malul olduğunun tespitine yönelik davasının reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ATK raporları dikkate alınarak davanın kabulüne, davacının 02.11.2014 tarihinde geçirdiği iş kazası nedeniyle 27.02.2015 tarihinden itibaren meslekte kazanma gücü kayıp oranının %13.0 olduğunun tespitine, davacıya %13.0 meslekte kazanma gücü kayıbı oranı üzerinden 27.02.2015 tarihinden itibaren sürekli iş göremezlik geliri bağlanması gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davalı ... Plastik Kauçuk San. ve Tic. A.Ş. vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; davacının ikame etmiş olduğu Gebze 1. İş Mahkemesinde görülmekte olan iş kazası davasında halihazırda ATK raporu alınmasına rağmen huzurdaki dava gereksiz şekilde ikame edilerek hem yargılamanın uzamasına hem de haksız şekilde aleyhe vekalet ücretine hükmedilmesine sebebiyet verildiğini, davacının tespit davası açmasında herhangi bir hukuki menfaat bulunmadığı gibi Mahkemenin de bu hususu gözetmeden hüküm yoluna gitmesinin kabul edilemez olduğunu, Gebze 1. İş Mahkemesinde görülen davada da davacının maluliyeti tespit edilebilir ve böylelikle huzurdaki dava nedeniyle yargılama giderlerinden sorumlu tutulmalarının söz konusu olmayacağını, Mahkeme bu açık durumu hiçbir şekilde değerlendirmediği gibi, bir de tarafları aleyhine yargılama giderleri ile ücreti vekalete hükmettiğini ve açıkça kanuna aykırı davrandığını, taraflarınca davanın açılmasına sebebiyet verilmediğinden, aleyhlerine yargılama gideri ve vekalet ücreti hükmedilemeyeceğini, kararın kabulü anlamına gelmemekle birlikte; Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulu Raporu ile Bölge Sağlık Kurulu ve Yüksek Sağlık Kurulu raporları arasında uyuşmazlık bulunduğundan dosyanın Adli Tıp Kurumu Genel Kuruluna gönderilmesi gerekirken hüküm kurulması hukuka aykırı olduğunu,

2.Davalı ... Yapı Endüstrisi İnşaat Metal San. Tic. Ltd. Şti. vekili istinaf dilekçesinde özetle; gerekçeli kararda raporlara karşı itiraz ileri sürülmediğinin belirtildiğini, taraflarınca dosyaya ibraz edilen rapora karşı itiraz dilekçesinde Adli Tıp 3. İhtisas Kurulunun 06.05.2019/8010 karar no.lu raporunda davacının %14 oranında meslekte kazanma gücünden kaybetmiş sayılacağının bildirilmiş olduğu, ancak Adli Tıp 2. Üst Kurulunun 04.06.2020/778 karar no.lu raporunda hesaplamada hata yapıldığından bahisle maluliyet oranı %13'e indirildiği, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun 12.04.2022 tarihli raporunda ise %18,2 maluliyet oranının tespit edildiği, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca düzenlenen raporun hükme dayanak oluşturması mümkün olmadığı, taraflarınca ne Adli Tıp ne de Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu raporlarının kabulü mümkün olmadığı beyan edilerek her iki raporda yer alan maluliyet oranları arasında ciddi fark bulunduğundan Adli Tıp Genel Kurulu tarafından çelişkileri giderecek nitelikte yeniden rapor düzenlenmesine karar verilmesi talep edildiğini belirterek, davanın reddini talep etmiştir.

3.Davalı ... Başkanlığı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; müvekkili kurum yönünden açılan iş bu davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddi gerektiğini, İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Bölge Sağlık Kurulunun 10.02.2016 tarihli 535 sayılı kararı ile sigortalının maluliyet oranının %18,2 olduğu, kontrol muayenesi gerekmediği tespit edildiğini, davacının tespit edilen %18,20 sürekli iş göremezlik derecesine istinaden 01.03.2015 tarihinden itibaren 8100244781 tahsis numarası ile sürekli iş göremezlik geliri bağlandığını, iş bu davanın açılmasına müvekkili Kurum sebebiyet vermediğinden müvekkili aleyhine açılan davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, bu sebeple müvekkili Kurum hakkında haksız ve hukuka aykırı olarak açılmış davanın reddine karar verilmesi gerekirken davanın kabulüne karar verilmesi hukuka aykırı olduğunu belirterek kararı istinaf etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile sigortalının, toplanan deliller alınan raporlar ile verilen kararın yerinde olduğu gerekçesi ile davalıların istinaf başvurularının HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum ve davalı ... Yapı Endüstrisi İnş. Metal San. Tic. Ltd. Şti. vekilleri temyiz isteminde bulunulmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davalı Kurum vekili; istinaf dilekçesi ile birebir aynı sebeplerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

2.Davalı ... Yapı Endüstrisi İnş. Metal San. Tic. Ltd. Şti. vekili; istinaf dilekçesi ile birebir aynı sebeplerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, sürekli iş göremezlik oranının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci, 5510 sayılı Kanun 19 uncu ve 95 inci maddeleri hükümleridir.

3. Değerlendirme

1.Dosya içindeki belgelerden, davalıya 02.11.2014 tarihinde geçirdiği iş kazası nedeniyle SGK Başkanlığı İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün 16.02.2016 tarih ve 535 sayılı kararı ile maluliyetinin %18,2 olarak belirlendiği ve 01.03.2015 tarihinden itibaren %18,2 sürekli iş göremezlik oranı üzerinden 5510 sayılı Kanun 19 uncu madde uyarınca gelir bağlandığı, açılan tazminat davasında alınan ATK 2. Üst Kurul raporuna göre davacının sürekli iş göremezlik oranının %13 olarak belirlenmesi nedeniyle bu oran üzerinden sürekli iş göremezlik geliri bağlanması gerektiğinin tespiti için eldeki davanın açıldığı, Mahkemece açılan davanın kabulüne karar verildiği anlaşılmış ise de söz konusu hükmün yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmıştır.

2. Medeni usul hukukunda hukuki yarar, Mahkemeden hukuksal korunma istemi ile bir davanın açılabilmesi için davacının bu davayı açmakta (veya Mahkemeden hukuksal korunma istemekte) bir çıkarının bulunmasıdır.

Davacının dava açmakta hukuk kuralları tarafından haklı bulunan (korunan) bir yararı olmalı, hakkını elde edebilmesi için Mahkeme kararına ihtiyacı bulunmalı ve davacı Mahkemeyi gereksiz yere uğraştırmamalıdır (Arslan, R.; aktaran: Hanağası, E., davada Menfaat, Ankara 2009, önsöz VII).

Hukuk Genel Kurulunun 24.06.1992 gün ve 1992/1-347 E., 1992/396 K. ve 30.05.2001 gün ve 2001/14-443 E., 2001/458 K. sayılı kararlarında da belirtildiği üzere buna hukuki korunma (himaye) ihtiyacı da denir (Rechts-schutzbedürfnis). Mahkemelerden hukuki himaye istenmesinde, himayeye değer bir yarar olmalıdır.

Öte yandan, bu hukuksal yararın, "hukuki ve meşru", "doğrudan ve kişisel", "doğmuş ve güncel" olması gerekir (Hanağası, E., a.g.e, s.135).

01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunun'da öğreti ve yargısal kararların bu uygulaması aynen benimsenerek, davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması “Dava Şartları” başlıklı 114 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (h) bendinde açıkça dava şartları arasında sayılmıştır.

Bir davada hukuki yarar ilkesinin dava şartı olarak gözetilmesinin yargılamanın amacına ve usul ekonomisi ilkesine uygun olarak yargılama yapılmasına yarar sağlayacağı her türlü duraksamadan uzaktır.

Bu ilkeden hareketle, dava şartı olarak hukuki yararın varlığının Mahkemece taraflarca dava dosyasına sunulmuş deliller, olay veya olgular çerçevesinde, kural olarak davanın açıldığı tarihe göre, kendiliğinden ve yargılamanın her aşamasında gözetilmesi gerekir. Bu sayede iç hukukumuzun bir parçası olan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme)'nin 6 ncı maddesi ve 1982 Anayasasının 36 ncı maddesinde düzenlenen "hak arama özgürlüğü” nün dürüstlük kuralına uygun kullanılması sağlanabilecek; bu durum, haksız davalar açmak suretiyle, dava hakkının kötüye kullanılmasına karşı bir güvence oluşturacaktır.

Dava açmaktaki hukuki yarar; hukuk düzenince kabul edilmiş meşru bir yarar olmalı, bu yarar dava açan hak sahibi ile ilgili olmalı ve dava açıldığı sırada halen mevcut bulunmalıdır. Ayrıca açılacak davanın ortaya çıkacak tehlikeyi bertaraf edecek nitelikte olması gerekir. Bir kimsenin hakkına ulaşmak için mahkeme kararının o an için gerekli olması durumunda hukuki yararın olduğundan söz edilebilir.

Bir Mahkeme kararına ihtiyaç yoksa hukuki yarardan söz edilemez (Pekcanıtez, H., Atalay, O., Özekes, M.; Medeni Usul Hukuku, Ankara 2011, s.297).

Uyuşmazlığın çözümünde, hukuki yarar kavramının tespit davasındaki yansımasının ne olacağının ayrıca irdelenmesi gerekir.