muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2019/11138, Karar No: 2019/13029, Tarih: 10.09.2019

**2. Ceza Dairesi         2019/11138 E.  ,  2019/13029 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Çocuk Mahkemesi

SUÇ : Hırsızlık, iş yeri dokunulmazlığını bozma, mala zarar verme

HÜKÜM : Mahkumiyet

Dosya incelenerek gereği düşünüldü;

1-Suça sürüklenen çocuk hakkında iş yeri dokunulmazlığını bozma ve mala zarar verme suçlarından kurulan hükümlere yönelik temyiz itirazlarının incelenmesinde;

14.04.2011 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe giren 31.03.2011 tarih ve 6217 sayılı Yasa'nın 26. maddesi ile 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'a eklenen geçici 2. maddesi gereğince doğrudan hükmolunan 3.000 TL dahil adli para cezasına mahkumiyet hükümlerinin temyizi mümkün olmadığından suça sürüklenen çocuk müdafiinin temyiz isteğinin 1412 sayılı Kanun'un 317. maddesi gereğince istem gibi REDDİNE,

2-Suça sürüklenen çocuk hakkında hırsızlık suçundan kurulan hükme yönelik temyiz itirazlarının incelenmesinde;

Suça sürüklenen çocuğun eylemine uyan TCK'nın 142/1-B, 31/2. maddesinde tanımlanan suç için öngörülen cezanın üst sınırına göre, aynı Kanun'un 66/1-e, 66/2. maddelerinde belirtilen 4 yıllık dava zamanaşımının, 15.07.2015 olan mahkumiyet tarihinden inceleme tarihine kadar geçmiş bulunması,

Bozmayı gerektirmiş, suça sürüklenen çocuk müdafiinin temyiz itirazları bu bakımdan yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenle BOZULMASINA, bozma nedeni yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, 5320 sayılı Kanun'un 8. maddesi uyarınca halen yürürlükte bulunan, 1412 sayılı CMUK'nın 322. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak, suça sürüklenen çocuk hakkında açılan kamu davasının, 5271 sayılı CMK'nın 223/8. maddesi gereğince DÜŞÜRÜLMESİNE, 10.09.2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/7885, Karar No: 2016/1229, Tarih: 24.02.2016

**6. Ceza Dairesi         2015/7885 E.  ,  2016/1229 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ağır Ceza Mahkemesi

SUÇ : Yağma

Yerel Mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya görüşüldü:

I- Sanıklar ... ... ve ... ... hakkında kurulan hükmün incelenmesinde;

Dosya içeriğine, toplanıp karar yerinde incelenerek tartışılan hukuken geçerli ve elverişli kanıtlara, gerekçeye ve Hakimler Kurulunun takdirine göre; suçun sanıklar tarafından işlendiğini kabulde ve nitelendirmede usul ve yasaya aykırılık bulunmadığından, diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

Ancak;

Sanıkların hapis cezalarının infazı tamamlanıncaya kadar TCK'nın 53/1-a-b-c-d-e maddesinde yazılı hakları kullanmaktan yoksun bırakılmalarına; ancak, TCK'nın 53/3. maddesi uyarınca koşullu salıverildikleri takdirde, kendi altsoyları üzerinde TCK'nın 53/1-c bendinde sayılan hakları kullanmaktan yoksunluklarının sona erdirilmesine karar verilmiş ise de; 24.11.2015 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak aynı tarihte yürürlüğe giren Anayasa Mahkemesi'nin 08.10.2015 gün, 2014/140-2015/85 Esas ve Karar sayılı kararı ile TCK'nın 53/1-b maddesinde yazılı, "seçme, seçilme ve diğer siyasi hakları kullanmaktan" ibaresinin iptal edilmiş olması,

Bozmayı gerektirmiş, sanıklar ... ... ve ... ... savunmanlarının temyiz itirazları bu bakımdan yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenle isteme aykırı olarak BOZULMASINA, bozma nedeni yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi yollamasıyla 1412 sayılı CMUK'nın 322. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak, hüküm fıkrasından TCK'nın 53. maddenin uygulanmasına ilişkin bölüm çıkarılarak yerine, "Sanıkların kasten işlemiş olduğu suç için hapis cezasıyla mahkumiyetinin yasal sonucu olarak, TCK'nın 53/1. maddesinin uygulanması yönünden, (a, c, d ve e) bentleri ile (b) bendinde yazılı seçme, seçilme ve diğer siyasi hakları kullanmaktan yoksun bırakılmalarına; aynı Kanunun 53/2. maddesinin uygulanması açısından, 53/1. maddesinin (a, c, d ve e) bentleri ile (b) bendinde yazılı seçme ve diğer siyasi hakları ve aynı maddenin 3. fıkrası uyarınca, (c) bendinde yazılı kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkilerini mahkum oldukları hapis cezasından koşullu salıverilinceye kadar kullanamamasına" cümlesinin yazılması suretiyle, diğer yönleri usul ve yasaya uygun bulunan hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

II- Sanık ... ... hakkında kurulan hükmün incelenmesinde;

Suç tarihinde 15-18 yaş grubunda bulunan sanık hakkında 5395 sayılı Çocuk Koruma Yasası'nın 35/1. maddesi uyarınca sosyal inceleme yaptırılıp raporunun aldırılmaması ve aynı maddenin 3. fıkrası gereğince sosyal inceleme raporu aldırılmama nedeninin gerekçeli kararda tartışılmaması,

II- Sanık ... ... hakkında kurulan hükmün incelenmesinde;

Suç tarihinde 15-18 yaş grubunda bulunan sanık hakkında 5395 sayılı Çocuk Koruma Yasası'nın 35/1. maddesi uyarınca sosyal inceleme yaptırılıp raporunun aldırılmaması ve aynı maddenin 3. fıkrası gereğince sosyal inceleme raporu aldırılmama nedeninin gerekçeli kararda tartışılmaması,

Bozmayı gerektirmiş, sanık ... ... ve savunmanının temyiz itirazı bu bakımdan yerinde görülmüş olduğundan, bu sanık yönünden diğer yönleri incelenmeyen hükmün açıklanan nedenle isteme uygun olarak BOZULMASINA, 24.02.2016 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.

KARŞI OY YAZISI

İncelenen dosya içeriğine göre,

İddianame ve ek iddianame ile; “..01/02/2015 suç tarihinde ..şüpheliler ... ve ...'un, yaşı nedeniyle hakkındaki hazırlık evrakı ayrı yürütülen ... ile birlikte ...gece sayılan zaman diliminde ...müştekiye ait işyerine geldikleri, müştekiye ''parayı ver lan !'' diye bağırdıkları, aralarında ...'un kavanoz ile müştekiye vurarak onu BTM ile giderilebilir şekilde yaraladığı; ancak yaralamanın yağma suçunun unsuru olarak değerlendirilmesi gerektiği, müştekinin para vermemesi ve direnmesi üzerine şüphelilerin eylemlerini tamamlayamadan işyerinden ayrıldıkları, bu şekilde üzerlerine atılı (birden fazla kişi tarafından birlikte gece vakti silahla Yağmaya teşebbüs) suçunu işledikleri..” iddiasıyla haklarında Ağır Ceza Mahkemesine TCK'nın 149/1-a-b-c-h, 35, 31/3 (26/09/1997 doğumlu Mücahit yönünden), 63. maddeleri gereğince cezalandırılmaları istemiyle kamu davası açılmış,

Yerel mahkemece birleştirilerek görülen davada 16/06/2015 tarihli verilen nihai karar ile; sanıklar ... ve ...'un sübut bulan atılı “Nitelikli Yağma” suçundan eylemlerine uyan TCK'nın 149/1-a-b-c-d-h, 35/2, 62/1. maddeleri gereğince sonuç olarak 7'şer yıl 6'şar ay hapis cezasına, suça sürüklenen çocuk Mücahit'in ise 149/1-a-b-c-d-h, 35, (yaşı nedeniyle) 31/2, 62/1. maddeleri gereğince sonuç olarak 5 yıl hapis cezasına mahkumiyeti yönünde hüküm kurulmuştur.

Karar gerekçesinde, S.S.Çocuk ...'in suç tarihinde 15-18 yaş gurubu içerisinde olması nedeniyle cezasından TCK'nın 31/3. maddesi uyarınca indirim yapıldığı belirtilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tebliğnamesinde; “..Yapılan yargılamaya, dosya içeriğine, toplanıp karar yerinde gösterilen ve değerlendirilen delillere, oluşa ve mahkemenin soruşturma sonucunda oluşan inanç ve takdirine ...göre, ...yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle ..hükmün onanması..” talep edilmiş,

Temyiz incelemesini yapan Yüksek Yargıtay 6. Ceza Dairemiz 24/02/2016 tarihli ilamı ile de S.S.Ç. .... hakkında kurulan hüküm, sadece; “..suç tarihinde 15-18 yaş grubunda bulunan sanık hakkında 5395 s. ÇKK'nın 35/1. maddesi uyarınca sosyal inceleme yaptırılıp raporunun aldırılmaması ve aynı maddenin 3. fıkrası gereğince ...aldırılmama nedeninin gerekçeli kararda tartışılmaması...” yönünden bozulmasına karar verilmiştir.

Temyiz incelemesini yapan Yüksek Yargıtay 6. Ceza Dairemiz 24/02/2016 tarihli ilamı ile de S.S.Ç. .... hakkında kurulan hüküm, sadece; “..suç tarihinde 15-18 yaş grubunda bulunan sanık hakkında 5395 s. ÇKK'nın 35/1. maddesi uyarınca sosyal inceleme yaptırılıp raporunun aldırılmaması ve aynı maddenin 3. fıkrası gereğince ...aldırılmama nedeninin gerekçeli kararda tartışılmaması...” yönünden bozulmasına karar verilmiştir.

Sayın çoğunluk ile aramızdaki görüş ayrılığı; 26/09/1997 doğumlu olan ve 01/02/2015 suç tarihinde, içinde bulunduğu 17 yaş itibarıyle fiili işlediği sırada ve yine hakkında yerel mahkemece mahkumiyet kararının verildiği 16/06/2015 tarihinde 15 yaşını doldurmuş olup da 18 yaşını doldurmamış (inceleme tarihi itibarıyla ise artık doldurmuş) bulunan S.S.Ç. .... hakkındaki hükmün, başkaca bozma nedenleri bulunmaksızın sadece, sosyal inceleme raporu aldırılmaması ve aldırılmama nedeninin tartışılmaması yönünden bozulmasının, konuya ilişkin Yasa, Yönetmelik, Ceza Kanunu hükümleri ile usule aykırılık, ayrıca yargılamanın hızlılığı ve usul ekonomisi ilkeleri ile bu yönüyle de mağdur haklarını ihlal teşkil edeceği noktasındadır.

Öncelikle, konuya (suça sürüklenen çocuklar, sosyal inceleme raporları, çocukların algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin araştırılması değerlendirilmesi ve varlığını takdir yetkisi, anlama ve kusur yeteneğinin cezalandırmaya etkisi) ilişkin mevzuat hükümlerine bakacak olursak;

I. Genel Olarak

20. Yüzyıl, çocukların yetişkinlerden farklı olduğunun ve korunması gerektiğinin vurgulandığı, suça yönelen çocuklar için uluslararası birtakım düzenlemelerin gerçekleştiği bir dönem olmuştur:

Türkiye'nin 20-30 Eylül 1990 da imzaladığı ve 27.01.1995 tarihinde yürürlüğe girerek Anayasanın 90. maddesine göre iç hukuk normu halini alan, Çocuğun yaşama, korunma, gelişim ve katılım haklarına işaret eden Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ve bununla tanınan hakların korunması için Yargı mercileri önünde usule ilişkin haklar tanıyan, Avrupa Konseyi B.M. Çocuk Haklarına Dair Sözleşmenin Uygulanmasına Dair Avrupa Sözleşmeleri, tüm çocuklar için sosyal adaleti sağlamayı hedeflemektedir.

Suça yönelen çocuklar açısından sözleşmenin, bu hedefi gerçekleştirmesinde Çocuk Adalet Sistemi'nin kurum ve kuruluşlarının yanında, bu sistemin belkemiğini oluşturan Sosyal İnceleme Raporları ve Gözetim Raporlarının rolünü vurgulamak gerekir.

Bunun için, çocukların suça yönelme nedenlerini ele almak önem taşımakta; çocukların suça yönelmesini açıklamada olduğu kadar, onların toplumla bütünleşmesi için gereken adımların atılmasında da sistemsel bir bakış açısı getirilmiş olmaktadır.

Çok sistemli bir olgu olan çocuk suçluluğunu analiz ederken ve müdahalede bulunurken çocuğun ve çevresinin ihtiyacı doğrultusunda gerekli tüm sistemlerin değerlendirilmesi ve sürece dahil edilmesi zorunludur.

Bunun için, çocukların suça yönelme nedenlerini ele almak önem taşımakta; çocukların suça yönelmesini açıklamada olduğu kadar, onların toplumla bütünleşmesi için gereken adımların atılmasında da sistemsel bir bakış açısı getirilmiş olmaktadır.

Çok sistemli bir olgu olan çocuk suçluluğunu analiz ederken ve müdahalede bulunurken çocuğun ve çevresinin ihtiyacı doğrultusunda gerekli tüm sistemlerin değerlendirilmesi ve sürece dahil edilmesi zorunludur.

Bu raporlar, suça yönelen çocukların içinde bulunduğu koşulların “nasıl”ını, suça yönelme nedenlerini ortaya koyar; güçlendirilmesi, toplumla bütünleştirilmesi sürecinde de “neye ihtiyacı” olduğunu anlayabilme ve değerlendirebilme olanağı sağlar.

Yani SİR ve Gözetim Raporları, çocukların suça yönelme nedenleri, kişiliklerinin gelişimi ve ihtiyaç duydukları müdahalenin içerildiği sosyo-legal belgelerdir.

Çocukların ceza hukukundaki yeri ve çocukların korunmasında uluslararası sözleşme ve protokoller bakımından incelendiğinde;

II. Türkiye’de Sosyal İnceleme Raporları (SİR) ve GÖZETİM Raporlarının Yasal Düzenlemeler Çerçevesinde Yeri:

07/11/1979 kabul ve 21/11/1979 yürürlük tarihli 2253 sayılı 'Çocuk Mahkemelerinin Kuruluş Görev ve Yargılama Usulleri Hakkındaki Kanun'un 'Ceza veya tedbir uygulanmasından önce yapılacak inceleme' başlıklı (06/11/1981 - 2552/8 m. ile değişik) 20. maddesinde;

1. fıkrasında; “Bu Kanunda gösterilen ceza ve tedbirlerin uygulanmasından önce küçüğün işlediği suçun anlam ve sonuçlarını kavrayabilme yönünden bedeni, akli ve ruhi durumu mütehassıs kimselere tespit ettirilir.”,

2. fıkrası 1. cümlesinde; “..Ceza ve tedbirin uygulanmasından önce gerekirse küçüğün aile, terbiye, okul durumu, gidişatı, içinde yetiştiği ve bulunduğu şartlar veya bunlar gibi gerekli görülen sair hususlar çocuk mahkemeleri nezdinde görevlendirilmiş olan sosyal hizmet uzmanları veya yardımcıları veya pedagog veya psikolog veya psikiyatr gibi uzmanlar marifetiyle araştırılır..”

Hükmüyle, sosyal inceleme raporları (SİR) düzenlenmiştir.

03/07/2005 kabul ve 15/7/2005 ( 49/1.a-b bendlerinde belirtilen hükümleri dışındaki diğer hükümleri ) yayımı tarihinde yürürlüğe giren 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun;

1. maddesinde bu Kanunun, amacının; “korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocukların korunmasına, haklarının ve esenliklerinin güvence altına alınmasına ilişkin usûl ve esasları düzenlemek..” olduğu vurgulanmış,

2. maddesinde, Kanunun; “..korunma ihtiyacı olan çocuklar hakkında alınacak tedbirler ile suça sürüklenen çocuklar hakkında uygulanacak güvenlik tedbirlerinin usûl ve esaslarına, ...ilişkin hükümleri..” kapsadığı ifade edilmiş,

1. maddesinde bu Kanunun, amacının; “korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocukların korunmasına, haklarının ve esenliklerinin güvence altına alınmasına ilişkin usûl ve esasları düzenlemek..” olduğu vurgulanmış,

2. maddesinde, Kanunun; “..korunma ihtiyacı olan çocuklar hakkında alınacak tedbirler ile suça sürüklenen çocuklar hakkında uygulanacak güvenlik tedbirlerinin usûl ve esaslarına, ...ilişkin hükümleri..” kapsadığı ifade edilmiş,

'Tanımlar' başlıklı 3/1. maddesinde ise; “..Bu Kanun uygulamasında: a) Çocuk: Daha erken yaşta ergin olsa bile, onsekiz yaşını doldurmamış kişiyi; bu kapsamda, 1. Korunma ihtiyacı olan çocuk: Bedensel, zihinsel, ahlaki, sosyal ve duygusal gelişimi ile kişisel güvenliği tehlikede olan, ihmal veya istismar edilen ya da suç mağduru çocuğu, 2. Suça sürüklenen çocuk: Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiası ile hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuğu, ..e) Sosyal çalışma görevlisi: Psikolojik danışmanlık ve rehberlik, psikoloji, sosyal hizmet alanlarında eğitim veren kurumlardan mezun meslek mensuplarını ..ifade eder.” tanımlarına yer verilmiş,

Sosyal çalışma görevlilerinin nitelikleri, Kanunun 'Mahkemeler..' başlıklı Üçüncü kısım 'Sosyal İnceleme' üst başlıklı Üçüncü Bölüm 'SOSYAL ÇALIŞMA GÖREVLİLERİ' alt başlıklı 33/1. maddesinde; Adalet Bakanlığınca mahkemelere, çocuk ve aile sorunları ile çocuk hukuku ve çocuk suçluluğunun önlenmesi alanlarında lisansüstü eğitim yapmış olanlar tercih edilmek suretiyle, en az lisans öğrenimi görmüş olanlar arasından yeterli sayıda sosyal çalışma görevlisi atanacağı, şeklinde belirtilmiş,

Görevleri, Kanunun 34/1. maddesinde; “..a) Görevlendirildikleri çocuk hakkında derhâl sosyal inceleme yapmak, hazırladıkları raporları kendilerini görevlendiren mercie sunmak, b) Suça sürüklenen çocuğun ifadesinin alınması veya sorgusu sırasında yanında bulunmak, c) Bu Kanun kapsamında mahkemeler ve çocuk hâkimleri tarafından verilen diğer görevleri yerine getirmek..” olarak öngörülmüştür.

Kanunun bu hükümleri, 'ÇKK'nın Uygulanmasına İlişkin Usûl ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in sırasıyla (Amaç) 1., (Kapsam) 2., (Tanımlar) 4/1.a.1-2.f., (Sosyal inceleme - S.Ç.Görevlilerinin atanmaları ve çalışma esasları) 17/1., (Görevleri) 19. maddelerinde olmak üzere benzer şekilde düzenlenmiş,

S.Ç.Görevlilerinin atanmasında tercih edilecek "çocuk ve aile sorunları ile çocuk hukuku ve çocuk suçluluğunun önlenmesi" şeklindeki lisansüstü eğitim alanları aynen tekrarlanmış, mezun olunan en az lisans düzeyinde eğitim veren kurumlar ise "psikolojik danışmanlık ve rehberlik, psikoloji, sosyal hizmet alanları" olarak kanuni tanımdaki meslek mensuplarının aynen tekrarı benimsenerek ifade edilmiş (Yönetmelik, m.17/1), SİR raporlarının öncelikle mahkemelere atanan 1. fıkrada sayılan görevliler tarafından düzenleneceği vurgulanmıştır (m.17/2)

Öncelikle, iç hukuk ve uluslararası hukuk mevzuatında 'çocuk' tanımının irdelenmesi konuya açıklık getirecektir. Bu bağlamda; çocuk ve suça süreklenen çocuk kavramı iç hukuk mevzuatı bakımından incelendiğinde;

5237 sayılı Türk Ceza Kanununun (TCK) 6/l-c maddesi uyarınca 18 yaşını doldurmamış kişi çocuktur. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun (ÇKK) 3/1-a maddesi uyarınca daha erken yaşta ergin olsa bile, 18 yaşını doldurmamış kişi çocuktur.

Bu iki hüküm birlikte değerlendirildiğinde; 18 yaşını doldurmamış her insan çocuk sayılmıştır. Kişi 18 yaşından önce ergin (reşit) olsa da çocuk sayılmaya devam edecektir. Bu anlamda; 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 11. maddesinde erginlik (reşitlik) yaşı 18 olarak kabul edilmiş, 12. maddesinde 15 yaşını doldurmuş kişinin anne ve babasının rızası ile ve mahkemenin onayı ile ergin kılınabileceği kabul edilmiş, yine 16 yaşını doldurmuş kişinin hakim kararı ile, 17 yaşını doldurmuş kişinin ise anne ve babasının rızası ile evlenebileceği kabul edilerek evlenmenin kişiyi ergin kılacağı belirlenmiş ise de, bu durumlarda dahi ergin kılınan kişinin çocuk olma hali devam edecektir. 16 yaşında evlenmiş ve bu nedenle ergin sayılmış kişi ile 15 yaşında yargısal karar ile ergin kılınmış kişi TCK ve ÇKK bakımından çocuk olmaya devam edecektir.

ÇKK ile getirilen yeni yaklaşım ile çocuğun bir suçu işlediği değil, bir suça sürüklendiği kabul edilmiştir.

Çocuk Koruma Kanununun 1. maddesi metninden anlaşılacağı üzere kanunun düzenleme alanına giren iki çocuk grubu bulunmaktadır. Bunlardan ilki 'korunma ihtiyacı olan çocuk' ikincisi ise 'suça sürüklenen çocuk'tur. Kanunun amacı her iki gruba giren çocukların korunması, haklarının ve esenliklerinin güvence altına alınmasıdır.

Çocuk Koruma Kanununun 4. maddesinde ise; kanunun uygulanmasında çocuğun haklarının korunması amacıyla gözetilmesi gereken ilkeler ayrıntılı olarak gösterilmiş. 5. Maddesinde de koruyucu ve destekleyici tedbirler sayılmıştır. Buna göre koruyucu ve destekleyici tedbirler danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma konularında alınacak tedbirler olarak sayılmıştır. Bunun dışında 5. maddenin 3. fıkrasındaki tedbiri de uygulama imkânı bulunmaktadır.

Maddedeki düzenlemede korunma ihtiyacı olan çocukların suça sürüklenip sürüklenmedikleri hususunda bir ayrıma ve kısıtlamaya gidilmediği için sözü edilen tedbirlerin korunma ihtiyacı bulunan çocuklardan suça sürüklenenleri de kapsadığında bir şüphe bulunmamaktadır.

III. Çocukların Algılama ve Davranışlarını Yönlendirme Yeteneği,

Araştırılması, Değerlendirilmesi ve Varlığını Takdir Yetkisi;

5395 sayılı ÇKK'nın 'SOSYAL İNCELEME' başlıklı 35/1. maddesinde; “..Bu Kanun kapsamındaki çocuklar hakkında mahkemeler, çocuk hâkimleri veya Cumhuriyet savcılarınca gerektiğinde çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren inceleme yaptırılır.” hükmü öngörülmüş,

III. Çocukların Algılama ve Davranışlarını Yönlendirme Yeteneği,

Araştırılması, Değerlendirilmesi ve Varlığını Takdir Yetkisi;

5395 sayılı ÇKK'nın 'SOSYAL İNCELEME' başlıklı 35/1. maddesinde; “..Bu Kanun kapsamındaki çocuklar hakkında mahkemeler, çocuk hâkimleri veya Cumhuriyet savcılarınca gerektiğinde çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren inceleme yaptırılır.” hükmü öngörülmüş,

Aynı fıkranın devam eden cümlesinde; “..Sosyal inceleme raporu, çocuğun, işlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin MAHKEME tarafından TAKDİRİnde gözönünde bulundurulur.” denilmiş, Maddenin 3. fıkrasında ise; mahkeme veya çocuk hâkimi tarafından çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmaması hâlinde, gerekçesinin kararda gösterileceği ifade edilmiştir.

1. fıkra metnindeki, "incelemenin gerektiğinde yaptırılacağı" ibaresi ile; koşulsuz bir zorunluluğun değil, ancak gereklilik doğuran hallerin görülmesi halinde yaptırılabileceğinin ifade edildiği açıktır.

Bu hüküm, Yönetmeliğin 20. maddesinde ele alınmış, daha ayrıntılı düzenlenmiştir.

'ÇKK'nın Uygulanmasına İlişkin Usûl ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 'SOSYAL İNCELEME talebi, YAPTIRILMASI ve Değerlendirilmesi' başlıklı 20. maddesi;

“(1) Kanun kapsamındaki çocuklar hakkında mahkemeler, çocuk hâkimleri veya Cumhuriyet savcılarınca gerektiğinde çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren inceleme yaptırılabilir. Soruşturma ve kovuşturma aşamalarında çocuğun, veli veya vasisi ya da müdafi veya bu kimselerin avukatları da mahkeme veya çocuk hâkimine müracaat ederek çocuk hakkında sosyal inceleme yapılmasını talep edebilirler..” hükmü öngörülmüş,

(2) Fiili işlediği sırada oniki yaşını bitirmiş onbeş yaşını doldurmamış bulunan çocuklar ile onbeş yaşını doldurmuş ancak onsekiz yaşını doldurmamış sağır ve dilsizlerin işledikleri fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama yeteneğinin ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin olup olmadığının takdiri bakımından SOSYAL İNCELEME yaptırılması zorunludur.

(3) ...fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama yeteneğinin ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin olup olmadığını TAKDİR YETKİSİ münhasıran MAHKEMEYE AİTTİR. Sosyal incelemeyi yapan bilirkişi, çocuğun içinde bulunduğu aile ortamı, sosyal çevre koşulları, gördüğü eğitim, fiziksel ve ruhsal gelişimi hakkında bir rapor düzenler. HÂKİM, bu yaş grubuna giren çocuğun kusur yeteneğinin olup olmadığını takdir ederken, görevlendirdiği bilirkişinin hazırlamış bulunduğu raporda yer verilen gözlem, tespit ve değerlendirmeleri gözönünde bulundurur.

(4) İkinci ve üçüncü fıkralardaki hâllerde, hâkim veya mahkeme, sosyal inceleme raporu ile birlikte çocuğun işlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin belirlenebilmesi amacıyla ADLÎ TIP UZMANI, PSİKİYATRİST ya da zorunluluk hâlinde UZMAN HEKİMden görüş alır.

(5) ..., (6) ..., (7) Mahkeme veya çocuk hâkimi tarafından çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmaması hâlinde, gerekçesi kararda gösterilir.” biçimindedir.

Maddenin:

2. fıkrasında; fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama, davranışlarını yönlendirme (KUSUR) yeteneğinin BELİRLENMESİ İŞLEMİ, sadece 12-15 yaş grubu içindeki çocuklar için öngörülmüş bulunmaktadır.

Bu da, sözü geçen inceleme açısından diğer 15-18 yaş grubundaki çocukların kapsam dışı bırakıldığını göstermektedir.

1. fıkrada ise; “..Kanun kapsamındaki çocuklar hakkında mahkemeler, ...gerektiğinde (çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren) inceleme YAPTIRILABİLİR. ..çocuğun, veli veya vasisi ya da müdafi veya bu kimselerin avukatları da ..TALEP EDEBİLİRLER.” denilmekle de, diğer 15-18 yaş grubundaki çocuklar için sosyal inceleme yaptırılmasının zorunlu olmadığı, ancak lüzum görülmesine veya talebe bağlandığı açıkça ifade edilmiştir.

Her iki fıkra hükümleri birbirini teyid eder mahiyettedir.

12-15 yaş grubunda bulunan çocukların, genellikle işledikleri fiilin bir haksızlık teşkil ettiğinin bilincinde olmakla birlikte, bazı hallerde bu fiili işlemekten kendilerini alıkoyamadıkları gözlenmektedir. Bir başka ifadeyle, bu çocukların davranışlarını hukukun gereklerine göre yönlendirme yeteneği zayıf olabilmekte, hatta bazı durumlarda hiç bulunmamaktadır (Özgenç, İzzet: Türk Ceza Hukuku, Beşinci Bası, Seçkin Yayınevi, s. 348).

ÇKK, bu yaş grubu çocukların algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneklerinin varlığı ile ceza sorumluluklarının belirlenmesi görevini mahkemeye vermiştir. 35/1. madde uyarınca; MAHKEMELER, alınan ve çocuğun bireysel özelliklerini ile sosyal çevresini gösteren inceleme raporunu gözeterek, çocuğun, işlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğini takdir edecektir.