muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/3446, Karar No: 2016/5290, Tarih: 29.03.2016

**18. Hukuk Dairesi         2016/3446 E.  ,  2016/5290 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Dava dilekçesinde, Kamulaştırma Yasasının 4650 Sayılı Yasayla değişik hükümleri uyarınca, ... İli ... İlçesi ... Mahallesi 3134 ada 7 ve 12 parsel sayılı taşınmazların kamulaştırma bedelinin tespiti ve idare adına tescili istenilmiştir. Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

Y A R G I T A Y K A R A R I

Temyiz istemlerinin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlarla yasal gerektirici nedenlere ve özellikle kanıtların takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre sair temyiz itirazları yerinde değildir.

Ancak;

2942 Sayılı Yasa'nın 11. maddesinin (d) bendi gereğince emlak vergi değerlerinin de dava konusu taşınmaz ile emsalin karşılaştırılmasında gözönünde tutulması gerekir. Bu itibarla dava konusu taşınmazın ve emsalin emlak vergisine esas tutulan asgari m² değerlerinin oranı ile bilirkişi raporunda değerlendirmeye esas alınan oran birbirinden fahiş ölçüde farklı olduğunda bu farklılık ve çelişki giderilmelidir. Dosyadaki kayıtlara göre 2014 yılında dava konusu taşınmazların emlak vergisine esas değeri 3134 ada 7 parselin 200,00 TL ve 3134 ada 12 parselin 350,00 TL iken emsal alınan 779 ada 10 parselin değeri ise 200,00 TL'dir. Buna göre dava konusu taşınmazların emsal taşınmaza eşit ve daha değerli olduğu, dolayısıyla en az eşdeğer kabul edilerek değerlendirme yapılabileceği düşünülmeden dava konusu taşınmazların emsalden %26 daha değersiz kabul edilerek vergi değerlerine ters düşecek şekilde değerlendirme yapan bilirkişi raporuna itibarla karar verilmesi doğru görülmemiştir.

Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün HUMK.nun 428.maddesi gereğince BOZULMASINA, temyiz peşin harcının istek halinde temyiz edenlerden davalı tarafa iadesine, 29.03.2016 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/23442, Karar No: 2017/3139, Tarih: 22.03.2017

**2. Hukuk Dairesi         2015/23442 E.  ,  2017/3139 K.**

**"İçtihat Metni"**

Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen, yukarıda tarihi ve numarası gösterilen hüküm davalı erkek tarafından temyiz edilmekle, evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü:

1-Davalı erkek 23.02.2017 havale tarihli dilekçesinde davacı kadın ile anlaştıklarını, kadının nafaka ve manevi tazminat talebinden vazgeçtiğini,bu sebeple de temyiz isteğinden feragat ettiğini,ancak şartları kabul edilmezse kararı tekrar temyiz edeceğini beyan etmiştir.

Feragat, davacının talep sonucundan kısmen ya da tamamen vazgeçmesidir (HMK m.307/1). Feragat şartsız ve kayıtsız olmalıdır (HMK. m. 309/4). Açıklanan sebeple davalı erkeğin temyizden feragatı hukuki sonuç doğurmayacağından temyiz itirazlarının incelenmesine karar vermek gerekmiştir.

Dava, evlilik birliğinin sarsılması sebebine dayalı olup,mahkemece davalı erkeğin usulüne uygun ihtara rağmen dinlenilmesini talep ettiği tanıklarına ilişkin gideri yatırmadığı gerekçesiyle tanıkları dinlenilmeden hüküm tesis edilmiştir. Davalı erkek cevap dilekçesinde tanık deliline dayanmış,tanıklarının isim ve adreslerini bildirmiştir.Davalı erkeğe dayandığı tanıklara ilişkin gideri yatırması için düzenlenen tebligat, Tebligat Kanunu'nun 21/2 maddesi gereğince tebliğ edilmiştir.Tebligat, tebliğ yapılacak şahsa, bilinen en son adresinde yapılır (Teb. K. m. 10/1). Bilinen en son adresin tespitinde, tebliğ isteyenin beyanı, muhatabın veya diğer ilgililerin bildirimleri ya da mevcut belgeler esas alınır (Tebligat Kanunu Uygulama Yönetmeliği m. 16/1). Bilinen en son adresin tebligata elverişli olmadığının anlaşılması veya bu adreste tebligat yapılamaması halinde, muhatabın adres kayıt sisteminde bulunan yerleşim yeri adresi bilinen en son adres olarak kabul edilir ve tebligat buraya yapılır. Başkaca adres

araştırması yapılmaz (Teb. K. m. 10/2. Yönetmelik m. 16/2). Toplanan delillerden davalı erkeğin ikamet adresinin aynı zamanda mernis adresi olduğu, davalı erkeğin hala aynı adreste ikamet ettiği, Tebligat Kanunu'nun 21/2. maddesinin uygulanamayacağı anlaşılmaktadır. Açıklanan sebeple yapılan tebligat bu sebeple usulüne uygun olmadığı gibi tanıklara ilişkin davalı erkek tarafından ikmal edilmesi gereken meblağ mazbatada belirtilmediği için de geçersizdir. Davalı erkeğe gösterdiği tanıklarının dinlenilmesi için gerekli gideri yatırmak üzere ihtarlı usulüne uygun davetiye tebliği ile sonucu uyarınca bir karar vermek gerekirken usul ve yasaya aykırı şekilde hüküm tesisi bozmayı gerektirmiştir.

SONUÇ: Temyiz edilen hükmün yukarıda (2.) bentte gösterilen sebeple BOZULMASINA, bozma sebebine göre diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına, temyiz peşin harcının istek halinde yatırana geri verilmesine, işbu kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi. 22.03.2017(Çrş.)
Yargıtay — Esas No: 2017/4866, Karar No: 2018/15223, Tarih: 05.12.2018

**1. Hukuk Dairesi         2017/4866 E.  ,  2018/15223 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ... BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 1. HUKUK DAİRESİ

DAVA TÜRÜ : TAPU İPTALİ VE TESCİL

Taraflar arasında görülen davada;

Davacı, daha önce eşinin bakıcısı olan davalı ile, eşinin ölümünden sonra yaşlı ve bakıma muhtaç olmasından dolayı kendisine ölene kadar bakması için anlaştıklarını, davalının " tapuyu üzerime geçirirsen sana ölene kadar bakarım " telkiniyle kendisini ikna ettiğini, ... ... Mahallesi, Toki Evleri F-8 B-2 zemin kattaki daireyi davalıya bedelsiz devrettiğini, 6 sene birlikte oturduklarını, sonrasında davalının " öldüğün taktirde çocukların mal kaçırmadan dolayı tapuyu bozdururlar " şeklinde kendisini ikna etmesi üzerine bedelsiz verdiği bu daireyi satarak , 27.03.2015 tarihinde ve 94.000.- TL bedelle ... .... Mahallesi F/10 A- Blok K:1 D:4 adresindeki daireyi satın aldığını, daireyi yine davalı adına tescil ettirdiğini, kısa bir süre sonra davalının kendisini evden kovarak dışarı attığını ve bütün bunların kandırmak amaçlı bir oyun olduğunun ortaya çıktığını ileri sürerek dava konusu taşınmazın tapu kaydının iptali ile taşınmazın adına tesciline karar verilmesini istemiştir.

Davalı, davacının eşine beş ay süreyle evlerine gidiş-geliş yaparak ücret karşılığı baktığını, ücretinin ödenmediğini, eşinin ölümünden sonra davacıya bakmaya başladığını, üç ay sonra davacının "sana resmi nikah yapayım, benim yardımcıya ihtiyacım var, ben ölene kadar birlikte yaşayalım, sonrasında sana bu evi vermeyi kabul ediyorum " teklifini kabul ettiğini, resmi nikah kıyılmasını istediği halde davacının buna yanaşmadığını, evi birkaç kez terk ettiğini, evin kendisine devredildiğini, tapu masrafları için kolundaki üç adet bileziği verdiğini, bu evde beş yıl süre ile birlikte oturduklarını, ev zemin katta olduğundan kışları ısınamadıklarını ve bu sebepten dolayı 79.000.- TL'ye satarak ... ... Mahallesi F/10 A- Blok K:1 D:4 adresindeki daireyi 94.000.- TL'ye aldığını, evde davacının hakkı olmadığını, davacının kendisini bıçakladığından dolayı şikayeti üzerine ... 3.Asliye Ceza Mahkemesinde 2015/257 Esas nolu dava açıldığını, davacıyı kandırmadığını, şiddet uygulamasa, bıçakla yaralamasa ya da resmi nikah yapsa kendisine ölene kadar bakacağını, toplam altı yıl birlikte yaşadıklarını bildirip davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, davacının iddiasını ispatladığı gerekçesi ile davanın bedel yönünden kabulüne karar verilmiş, verilen karara karşı istinaf talebinde bulunulması üzerine,... Bölge Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi 05.07.2017 tarihli ilamı ile, davalının istinaf başvurusunun kabulü ile, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak, davanın reddine karar verilmiştir.

Karar, davacı vekili tarafından süresinde temyiz edilmiş olmakla Tetkik Hâkimi ...’ın raporu okundu, düşüncesi alındı. Dosya incelendi, gereği görüşülüp düşünüldü.

-KARAR-

Karar, davacı vekili tarafından süresinde temyiz edilmiş olmakla Tetkik Hâkimi ...’ın raporu okundu, düşüncesi alındı. Dosya incelendi, gereği görüşülüp düşünüldü.

-KARAR-

Dosya içeriğine, toplanan delillere, hükmün dayandığı yasal ve hukuksal gerekçeye ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre; davacının yerinde bulunmayan temyiz itirazının reddiyle usul ve yasaya uygun olan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı 4.50.-TL bakiye onama harcının temyiz eden davacıdan alınmasına, 05.12.2018 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/25748, Karar No: 2015/8877, Tarih: 12.05.2015

**13. Ceza Dairesi         2014/25748 E.  ,  2015/8877 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hırsızlık, mala zarar verme

HÜKÜM : Mahkumiyet

Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle dosya incelenerek, gereği düşünüldü:

I- Hırsızlık suçundan kurulan hükmün temyiz incelemesinde;

Sanığın suça konu aracın kilidini elindeki bıçağı anahtar yerine takarak anahtar gibi kullanmak suretiyle açtığına dair beyanı karşısında; diğer bir aletle kilit açmak suretiyle gerçekleştirilen eylemin TCK'nın 142/2-d maddesinde yazılı suçu oluşturduğu gözetilmeden yazılı şekilde 142/1-b maddesi ile uygulama yapılması aleyhe temyiz bulunmadığından bozma nedeni yapılmamıştır.

Dosya ve duruşma tutanakları içeriğine, toplanıp karar yerinde incelenerek tartışılan hukuken geçerli ve elverişli kanıtlara, gerekçeye ve hakimin takdirine göre sanık ...'un temyiz itirazı yerinde görülmemiş olduğundan reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün tebliğnameye uygun olarak ONANMASINA,

II- Mala zarar verme suçundan kurulan hükmün temyiz incelemesine gelince;

Sanığın kilidi anahtar gibi kullandığı bıçakla açtığı, müştekinin ise aracın anahtarla açılmış olması gerektiği zira kilit sisteminde herhangi bir zorlama izi bulunmadığı yönündeki beyanlarına göre; zararın ne şekilde oluştuğu açıklanıp tartışılmadan yazılı şekilde mahkumiyet kararı verilmesi

Bozmayı gerektirmiş, sanık ...'un temyiz itirazı bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenle tebliğnameye aykırı olarak BOZULMASINA, 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi aracılığı ile 1412 sayılı CMUK'un 325. maddesi uyarınca bozmadan hükmü temyiz etmeyen sanık Uğur Bozkurt'un da yararlandırılmasına, 12.05.2015 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2019/343, Karar No: 2020/314, Tarih: 02.06.2020

**Hukuk Genel Kurulu         2019/343 E.  ,  2020/314 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

1. Taraflar arasındaki “işçilik alacağı” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Ankara 14. İş Mahkemesince verilen davanın kısmen kabulüne ilişkin karar davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 22. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili 04.02.2014 tarihli dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı ...'na bağlı İnegöl Devlet Hastanesi'nde alt işveren işçisi olarak çalıştığını, 2010 yılı Aralık ayındaki ücretinin 4857 sayılı İş Kanunu'nun 22 ve 62. maddelerindeki emredici hükümlerine aykırı biçimde 2011 yılı Ocak ayından itibaren müvekkilinin rızası dışında tek taraflı olarak düşürüldüğünü, davalı Bakanlığın asıl işveren olarak işçilik alacaklarından sorumlu olduğunu ileri sürerek fark ücret alacağının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabı:

5. Davalı vekili 04.03.2014 havale tarihli cevap dilekçesinde; davacının ücretinin düşürülmediğini, yeni ihale ile hizmet alımı yapıldığında ücretin değiştirildiğini, davacının da hizmet alım sözleşmesi kapsamında çalışmaya devam ettiğini, müvekkilinin taraf sıfatı bulunmayıp ihale makamı olduğunu belirterek davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

Mahkeme Kararı:

6. Ankara 14. İş Mahkemesinin 02.03.2015 tarihli ve 2014/134 E., 2015/231 K. sayılı kararı ile; davacının 2011 yılı Ocak ayından itibaren eksik ödenen fark ücret alacağı bulunduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

7. Ankara 14. İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

8. Yargıtay 22. Hukuk Dairesince 18.05.2015 tarihli ve 2015/12398 E., 2015/17629 K. sayılı kararı ile; (1) davalının sair temyiz itirazlarının reddi ile, (2) dosyadaki bilgi ve belgelerden davacının ücretinde azalma olduğu görülmüşse de, dosyaya davacıya ait hizmet sözleşmelerinin istenmediğinin anlaşılmasına göre ilgili sözleşmelerde ücrete ilişkin bir hüküm bulunup bulunmadığı ve dolayısıyla ücretin davacının rızası ile düşürülüp düşürülmediği hususu incelenmeksizin karar verilmesinin isabetli olmadığı, (3) mahkemece hükme esas teşkil eden bilirkişi raporunda davacının fark ücret alacağının uyuşmazlık döneminde asgari ücrete yapılan artış oranları uyarlanarak zamlı şekilde belirlenen ücrete göre hesaplanmasının hatalı olduğu, yukarıda işaret edilen inceleme sonucunda davacı işçinin ücretinin rızası dışında düşürüldüğünün tespit edilmesi hâlinde, düşürülmeden önceki son ücreti esas alınarak, bu ücret ile ödenenler arasındaki farklar tespit edilerek dava konusu alacağın hüküm altına alınması gerektiği gerekçeleriyle karar bozulmuştur.

9. Ankara 14. İş Mahkemesinin 05.08.2015 tarihli ve 2015/845 E., 2015/1111 K. sayılı kararı ile; davacının 2010 yılı Aralık ayı ücretinin 2011 yılı Ocak ayından itibaren düşürüldüğü, düşürülen ücretin Ocak ve Temmuz dönemlerinde arttırıldığı, başka bir anlatımla davacının ücretine zam uygulandığı, davalı işveren tarafından davacının ücretine ne oranda zam yapıldığına ilişkin bir bilgi sunulmadığı, bu nedenle bilirkişi tarafından fazla çalışma, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücretlerinin hesabında kullanıldığı gibi tespit edilen son ücretin asgari ücrete oranlanması yoluyla davacının dönemsel ücretleri belirlenerek ödenmesi gereken ile ödenen arasındaki fark bulunarak bakiye alacak tespit edildiği, ayrıca Ankara iş mahkemelerinde dava konusu aynı olan birçok dava açıldığı, bu davalar da aynı bilirkişi tarafından verilen aynı mahiyetteki rapora istinaden Yargıtayın ilgili dairelerince gerekçeleri de belirtilmek suretiyle kararların onandığı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı:

10. Ankara 14. İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

11. Yargıtay 22. Hukuk Dairesince 23.11.2015 tarihli ve 2015/28747 E., 2015/31141 K. sayılı kararı ile; önceden incelenen emsal işçilerin dosyalarında, ücret farkı alacaklarının asgari ücrete yapılan artış oranları uyarlanarak hesaplanmasının bozma gerekçesi yapılmadığının anlaşıldığı, direnmenin bu yönüyle bozma gerekçesine uygun bulunduğu ve 18.05.2015 tarihli bozma ilamının ortadan kaldırıldığı belirtilerek (1) davalının sair temyiz itirazlarının reddi ile, (2) dosyadaki bilgi ve belgelerden davacının ücretinde azalma olduğu görülmüşse de, dosyaya davacıya ait hizmet sözleşmelerinin istenmediğinin anlaşılmasına göre ilgili sözleşmelerde ücrete ilişkin bir hüküm bulunup bulunmadığı ve dolayısıyla ücretin davacının rızası ile düşürülüp düşürülmediği hususu incelenmeksizin karar verilmesi isabetli olmadığı gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı :

12. Ankara 14. İş Mahkemesinin 24.05.2017 tarihli ve 2016/229 E., 2017/312 K. sayılı kararı ile; 26.02.2014 tarihli yazı ile davacıların işyeri sicil dosyaları, tüm ücret bordroları, davacıların ücretinde yapılan indirim gerekçesi olan 2009/32 ve 2009/64 sayılı Genelgeler, davacıların çalıştığı şirketlerin isim listesi ve ihale sözleşmeleri gönderilerek bilirkişiden rapor alındığı, emsal kararların Yargıtay denetiminden geçerek kesinleştiği, davacı işçinin fark ücret isteminde haklı olduğu gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

13. Direnme kararı süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II- UYUŞMAZLIK

Direnme Kararının Temyizi:

13. Direnme kararı süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II- UYUŞMAZLIK

14. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; 2011 yılı Ocak ayından itibaren davacı işçinin rızası dışında tek taraflı olarak ücretinin düşürüldüğü ileri sürülerek fark ücret alacağının ödenmesi talebi ile açılan eldeki davada, hizmet sözleşmelerinin istenilmesinin gerekip gerekmediği ve ilgili sözleşmelerde ücrete ilişkin bir hüküm bulunup bulunmadığının ve dolayısıyla ücretin davacının rızası ile düşürülüp düşürülmediğinin araştırılmasına gerek olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

III- ÖN SORUN

15. Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında, işin esasının incelenmesinden önce hüküm altına alınan brüt 679,62TL fark ücret alacağı miktarının direnme kararının verildiği 24.05.2017 tarihi itibariyle temyiz kesinlik sınırı 2.270,00TL olması karşısında temyiz kesinlik sınırı altında kalıp kalmadığı ve burada varılacak sonuca göre davalının temyiz isteminin miktardan reddi gerekip gerekmediği hususu ön sorun olarak tartışılmış ve davalı ... Bakanlığına bağlı alt işveren nezdinde dava tarihinden sonra hâlen çalışmaya devam eden davacının, eldeki dava ile sadece dava tarihine kadar olan fark ücret alacağının hüküm altına alınması nedeniyle dosyanın temyize kabil nitelikte olduğu kabul edilerek ön sorun oy birliği ile aşılarak işin esasının incelenmesine geçilmiştir.

IV- GEREKÇE

16. Kural olarak herkes iddiasını kanıtlamakla yükümlüdür. Kendisine ispat yükü düşen taraf iddiasını ispat edemezse, kendisine ispat yükü düşmeyen diğer tarafın onun iddiasının aksini ispat etmesine gerek yoktur; o olgu ispat edilmemiş sayılır.

17. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı HMK/HMK) konuya ilişkin ve “Somutlaştırma yükü ve delillerin gösterilmesi” başlıklı 194. maddesi uyarınca;

“ (1) Taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırmalıdırlar.

(2) Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.”.

18. Taraflarca getirilme (hazırlama) ilkesinin uygulandığı davalarda deliller kural olarak taraflarca gösterilir; hâkim delillere kendiliğinden başvuramaz. Buna karşılık kendiliğinden (resen) araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda, hâkim davanın ispatı için gereken bütün delillere kendiliğinden başvurur; taraflar da duruşma bitinceye kadar delil gösterebilirler. Dava ile ilgili olguların hazırlanmasında, tarafların yanında, hâkimin de görevli olmasına, kendiliğinden araştırma ilkesi denir. Bu ilke kamu düzenini ilgilendiren çekişmeli davalarda ve çekişmesiz yargı işlerinde önem gösterir.

19. Dava malzemesinin taraflarca getirilme ilkesi, dava malzemelerinin mahkemeye kimin tarafından getirileceğiyle ilgili bir ilkedir. Buna göre, hâkim kendiliğinden, taraflarca ileri sürülmemiş vakıaları araştıramaz, hükmüne esas alamaz. Mahkeme sadece tarafların getirdiği vakıalara göre talep sonucunu inceleyip karar verir.

20. Taraflarca getirilme ilkesi HMK'nın 25. maddesinde şu şekilde ifade edilmiştir:

“ (1) Kanunda öngörülen istisnalar dışında, hâkim, iki taraftan birinin söylemediği şeyi veya vakıaları kendiliğinden dikkate alamaz ve onları hatırlatabilecek davranışlarda dahi bulunamaz.

(2) Kanunda belirtilen durumlar dışında, hâkim, kendiliğinden delil toplayamaz.”.

21. Bu ilkenin bir sonucu olarak mahkeme, sadece taraflarca ileri sürülen vakıaları inceleyebilir. Buna kural olarak deliller de dâhildir (m. 25/2). Hâkim, olayın aydınlatılması için tarafların delil ikamesini isteyebilir ancak tarafa belli bir delili hatırlatamaz.

22. Mahkemenin hüküm vermesi için kendisine yöneltilen talebin formüle edilmesi ve ileri sürülmesi tarafların görevi ise de, bunları anlamlandırmak veya gerektiğinde açıklattırmak hâkimin görevidir. Ancak bu durum, hâkimin tarafların ileri sürmediği vakıaları ileri sürmelerine imkân vermesi veya hatırlatması anlamını taşımaz. Burada mevcut olmayanın talep edilmeyenin ortaya çıkartılması değil, talep edilenin netleştirilmesi, aydınlatılması, belirlenmesi söz konusudur.

23. Taraflarca getirilme ilkesi, hâkimin soru sorma ve davayı aydınlatma ödevi (m. 31) çerçevesinde yumuşatılmıştır (Pekcanıtez, H./ Atalay, O. / Özekes, M.: Medeni Usul Hukuku, 2011, 11.Bası, s. 248 vd).

24. Diğer taraftan 6100 sayılı HMK’nın “Hâkimin davayı aydınlatma görevi” başlıklı 31. maddesine göre;

“Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu olduğu durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir.”.

25. Hâkimin davayı aydınlatma ödevi olarak ifade edilen bu düzenleme ile doğru hüküm verebilmesi ve maddi gerçeğin bulunabilmesi amaçlanmıştır. Düzenlemede her ne kadar “açıklama yaptırabilir” denilmişse de, bunun, hâkimin davayı aydınlatması için bir “ödev” olduğunu kabul etmek gerekir. Çünkü davayı aydınlatma ödevi sayesinde hâkim, iddia ve savunmanın doğru ve tam olarak anlaşılmasını sağlayacak ve bu şekilde doğru olmayan bir kararın verilmesini önleyecektir (Pekcanıtez/Atalay/Özekes, s. 248 vd).

26. Görüldüğü üzere, hâkimin davayı aydınlatma ödevine ilişkin 31. maddede, hâkimin, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz ya da çelişkili gördüğü konular hakkında taraflara açıklama yaptırabileceği, soru sorabileceği, kanıt gösterilmesini isteyebileceği belirtilmiştir.