muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2020/2626, Karar No: 2021/1218, Tarih: 08.02.2021

e) 24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun ek 2'nci maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde belirtilen suç.

(2) Cumhuriyet savcısı veya kolluk görevlileri, şüpheliyi, seri muhakeme usulü hakkında bilgilendirir.

(3) Cumhuriyet savcısı tarafından seri muhakeme usulünün uygulanması şüpheliye teklif edilir ve şüphelinin müdafii huzurunda teklifi kabul etmesi hâlinde bu usul uygulanır.

(4) Cumhuriyet savcısı, Türk Ceza Kanununun 61'inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen hususları göz önünde bulundurarak, suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında tespit edeceği temel cezadan yarı oranında indirim uygulamak suretiyle yaptırımı belirler. (5) Dördüncü fıkra uyarınca sonuç olarak belirlenen hapis cezası Cumhuriyet savcısı tarafından, koşulları bulunması hâlinde Türk Ceza Kanununun 50'nci maddesine göre seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya 51'inci maddesine göre ertelenebilir

(6) Bu maddeye göre belirlenen yaptırımlar hakkında, Cumhuriyet savcısı tarafından, koşulları hâlinde 231'inci madde kıyasen uygulanabilir.

(7) Bu madde kapsamında yaptırım uygulanması, güvenlik tedbirlerine ilişkin hükümlerin uygulanmasına engel teşkil etmez.

(8) Cumhuriyet savcısı, şüpheli hakkında seri muhakeme usulünün uygulanmasını yazılı olarak görevli mahkemeden talep eder. Talep yazısında;

a) Şüphelinin kimliği ve müdafii,

b) Mağdur veya suçtan zarar görenlerin kimliği ile varsa vekili veya kanuni temsilcisi,

c) İsnat olunan suç ve ilgili kanun maddeleri,

d) İsnat olunan suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi,

e) Şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklanmış ise, gözaltına alma ve tutuklama tarihleri ile bunların süreleri,

f) İsnat olunan suçu oluşturan olayların özeti,

g) Üçüncü fıkrada belirtilen şartların gerçekleştiği,

h) Belirlenen yaptırım ile beşinci ve altıncı fıkra uygulanmış ise bunlara ilişkin hususlar ve güvenlik tedbirleri, gösterilir.

(9) Mahkeme, şüpheliyi müdafii huzurunda dinledikten sonra üçüncü fıkradaki şartların gerçekleştiği ve eylemin seri muhakeme usulü kapsamında olduğu kanaatine varırsa talepte belirlenen yaptırım doğrultusunda hüküm kurar; aksi takdirde talebi reddeder ve soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla dosyayı Cumhuriyet başsavcılığına gönderir. Mazeretsiz olarak mahkemeye gelmeyen şüpheli, bu usulden vazgeçmiş sayılır.

(10) Seri muhakeme usulünün herhangi bir sebeple tamamlanamaması veya soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla Cumhuriyet başsavcılığına gönderilmesi hâllerinde, şüphelinin seri muhakeme usulünü kabul ettiğine ilişkin beyanları ile bu usulün uygulanmasına dair diğer belgeler, takip eden soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil olarak kullanılamaz.

(11) Suçun iştirak hâlinde işlenmesi durumunda şüphelilerden birinin bu usulün uygulanmasını kabul etmemesi hâlinde seri muhakeme usulü uygulanmaz.

(12) Seri muhakeme usulü, yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı ile sağır ve dilsizlik hâllerinde uygulanmaz.

(11) Suçun iştirak hâlinde işlenmesi durumunda şüphelilerden birinin bu usulün uygulanmasını kabul etmemesi hâlinde seri muhakeme usulü uygulanmaz.

(12) Seri muhakeme usulü, yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı ile sağır ve dilsizlik hâllerinde uygulanmaz.

(13) Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenle şüpheliye ulaşılamaması hâlinde, seri muhakeme usulü uygulanmaz.

(14) Dokuzuncu fıkra kapsamında Cumhuriyet savcısının talebi doğrultusunda mahkemece kurulan hükme itiraz edilebilir.

(15) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Adalet Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir." şeklindeki,

Ceza Muhakemesinde Seri Muhakeme Yönetmeliği'nin 5/3, 10/1-c, 10/1-d, 10/3 ve 11. maddelerinde yer alan,

"(5/3) Seri muhakeme usulü, şüphelinin müdafi huzurunda özgür iradesi ile bu usulün uygulanmasını kabul etmesi hâlinde gerçekleştirilir."

"(10/1) Cumhuriyet savcısı seri muhakeme usulünün uygulanmasını teklif etmeden önce şüpheliyi bu usul hakkında bilgilendirir. Bilgilendirme;

(c) Özgür iradesiyle ve müdafi huzurunda kabul ettiği takdirde bu usulün uygulanacağı ve belirlenecek temel cezanın yarı oranında indirileceği,

(d) Teklifin kabulünün ancak müdafi huzurunda gerçekleştirilebileceği, seçtiği bir müdafi yoksa istemi aranmaksızın kendisine bir müdafi görevlendirileceği,"

"(11) (1) Seri muhakeme usulünün uygulanmasına ilişkin teklifin kabulü esnasında şüphelinin müdafii de hazır bulunur.

(2) Şüpheliden kendisine bir müdafi seçmesi istenir. Müdafii bulunmayan şüpheli için istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir.

(3) Seri muhakeme usulünün uygulanmasına ilişkin teklifin SEGBİS veya istinabe yoluyla yapıldığı hâllerde, şüphelinin seçtiği bir müdafii yoksa teklifin kabulünde hazır bulunması için müdafi görevlendirilmesi, istinabe evrakı gönderilen ya da SEGBİS ile dinleme talep edilen yer Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yapılır. Bu durumda soruşturmayı yürüten Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından ayrıca bir müdafi görevlendirmesi yapılmaz.

(4) Soruşturma evresinde görev yapan müdafi, mahkemede de öncelikle görevlendirilir." şeklindeki düzenlemeler karşısında,

(4) Soruşturma evresinde görev yapan müdafi, mahkemede de öncelikle görevlendirilir." şeklindeki düzenlemeler karşısında,

Somut olayda, Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından şüpheliye hakkındaki isnat, seri muhakeme usulüne ilişkin açıklama ve bu usule ilişkin haklarını içerecek şekilde tekliften önce Ceza Muhakemesinde Seri Muhakeme Yönetmeliğinin 10/1. maddesi gereğince bilgilendirmenin yapıldığı, 23/01/2020 tarihinde Cumhuriyet savcısı tarafından seri muhakeme usulü kapsamında şüpheliye tüm sonuçları ile belirtilen teklifin müdafii bulunmaksızın reddedildiği anlaşılmakla, anılan Kanun ve Yönetmelik kapsamında bilgilendirme yapıldığı, bilgilendirme ve teklif aşamasında müdafii bulundurma zorunluluğu bulunmadığı gibi, şüphelinin teklifi reddetmesi halinde ret tutanağının müdafii görevlendirilmeksizin tanzim edilip sadece şüpheli tarafından imzalanmasının yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri kapsamında hukuka uygun olduğu gözetilmeden, itirazın kabulü yerine, yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmediğinden bahisle; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü ifadeli 24/07/2020 gün ve 94660652-105-35-6425-2020-Kyb sayılı yazılı istemlerine müsteniden ihbar ve evrak tevdi kılınmakla;

Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından şüpheliye hakkındaki isnat, seri muhakeme usulüne ilişkin açıklama ve bu usule ilişkin haklarını içerecek şekilde tekliften önce Ceza Muhakemesinde Seri Muhakeme Yönetmeliğinin 10/1. maddesi gereğince bilgilendirmenin yapıldığı, 23/01/2020 tarihinde Cumhuriyet savcısı tarafından seri muhakeme usulü kapsamında şüpheliye tüm sonuçları ile belirtilen teklifin müdafii bulunmaksızın reddedildiği anlaşılmakla, anılan Kanun ve Yönetmelik kapsamında bilgilendirme yapıldığı, bilgilendirme ve teklif aşamasında müdafii bulundurma zorunluluğu bulunmadığı gibi, şüphelinin teklifi reddetmesi halinde ret tutanağının müdafii görevlendirilmeksizin tanzim edilip sadece şüpheli tarafından imzalanmasının yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri kapsamında hukuka uygun olduğu gözetilmeden, itirazın kabulü yerine, yazılı şekilde reddine ilişkin mercii kararında isabet görülmemiş olup,

Kanun yararına bozma talebine dayanılarak düzenlenen tebliğnamedeki bozma isteği incelenen dosya kapsamına nazaran yerinde görüldüğünden, İzmir 24. Asliye Ceza Mahkemesinin 03/02/2020 tarihli ve 2020/66 sayılı iddianame değerlendirme sayılı kararına karşı yapılan itirazın reddine ilişkin İzmir 6. Ağır Ceza Mahkemesinin 26/02/2020 tarihli ve 2020/280 değişik iş sayılı kararının 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca isteme uygun olarak BOZULMASINA, müteakip işlemlerin mahallinde Ağır Ceza Mahkemesince yapılmasına, dosyanın gereği için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 08.02.2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/1638, Karar No: 2020/763, Tarih: 14.10.2020

**Hukuk Genel Kurulu         2017/1638 E.  ,  2020/763 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

1. Taraflar arasındaki “itirazın iptali” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Bursa (kapatılan) 4. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen davanın kısmen kabulüne ilişkin kararın davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (kapatılan) 19. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili dava dilekçesinde; davaya konu 08.03.2012-09.03.2012-13.03.2012 ve 16.03.2012 keşide tarihli 4 adet çekin 19.01.2012 tarihinde muhatap banka olan davalının İnegöl(Bursa) şubesine ibraz edildiğini ve karşılığının olmadığının anlaşılarak bu hususun çekin arka yüzüne şerh edildiğini, bilahare bu çeklerin sorumluluk bedelinin tahsili için davalı bankanın Gazcılar şubesine 26.12.2012 tarihinde ibraz edildiğini ve davalı banka tarafından şartları oluşmadığı belirtilerek çeklerin sorumluluk bedellerinin ödenmediğini, bu nedenle davalı aleyhine Bursa 17. İcra Müdürlüğünün 2012/13480 E. sayılı dosyasında icra takibi başlatıldığını, davalının takibe aynı gerekçe ile itiraz ettiğini, oysa ki 5941 s. Kanun’da 6273 sayılı Kanun ile değişiklik yapıldığını, bu değişiklikten önce var olan 31.12.2011 tarihine kadar ki ibraz yasağının 01.01.2012 tarihi itibari ile yürürlükten kalktığını, bu sebeple 19.01.2012'de yapılan ibraz tarihi itibariyle anılan Yasa maddeleri yürürlükte olmadığından, mülga 6762 s. TTK’nın 707. (6102 s. TTK m. 795) maddesinde belirtilen çekin görüldüğünde ödeneceği kuralının geçerli olduğunu, bu maddeye istisna teşkil edecek bir yasa hükmünün bulunmadığını ve bu nedenle ilk ibrazın geçerli olduğunu ileri sürerek, davalının icra takibine haksız itirazının iptali ile takibin devamına ve davalının alacağın %20’sinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı Cevabı:

Davalı Cevabı:

5. Davalı vekili cevap dilekçesinde; 26.12.2012’de yapılan ikinci ibrazın geçerli olmadığının davacının da kabulünde olduğunu, 19.01.2012’de yapılan ibraz bakımından ise davacı yan iddialarının doğru olmadığını, yasal bir boşluk bulunmadığını, 5941 sayılı Kanun'un 3/8. maddesine göre çekin üzerindeki düzenleme tarihinden önce ibrazında, kısmen veya tamamen ödenmemiş olması hâlinde bu çek ile ilgili bir takip yapılamayacağının düzenlendiğini, ileri düzenleme tarihli çekle ilgili olarak hukukî takip yapılabilmesi için çekin üzerindeki düzenleme tarihine göre kanunî ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksız işlemine tabi tutulmasının şart olduğunu, bu maddenin 20.12.2009 tarihinde yürürlüğe girdiğini, davacının çeki ilk ibraz tarihinde de bu madde hükmünün yürürlükte olduğunu, buna göre çekin gününden önceki ibrazı nedeniyle sorumluluk bedelinin ödenmediğini, dava konusu çeklerin keşide tarihinden sonra ibraz süresi içerisinde yeniden ibraz da edilmediğini, bankanın sorumluluğunun bulunmadığını savunarak, davanın reddine ve davacı yanın alacağın %20’si oranında kötü niyet tazminatına mahkûm edilmesine karar verilmesini istemiştir.

İlk Derece Mahkemesi Kararı:

İlk Derece Mahkemesi Kararı:

6. Bursa (kapatılan) 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 11.12.2013 tarihli ve 2013/117 E., 2013/422 K. sayılı kararı ile; çekler ileri tarihli düzenlense dahi asıl olanın ibrazı hâlinde muhatap banka tarafından ödenmesi gerektiği, 5941 sayılıÇek Kanunu’nun 3. maddesinde gününden önce ibrazda bankanın sorumluluk bedeli haricinde çek sahibinin hesabında bulunan bedelin çeki karşıladığı oranda ödeneceğinin düzenlendiği, eksik ödendiği veya hiç ödenemediği takdirde ise bunun çek arkasına yazılarak karşılıksızdır işleminin yapılacağının belirtildiği, anılan Kanun maddesinden anlaşıldığı üzere bankanın sorumluluk bedelinin ödenmesine bir engel getirilmediği, Kanun'da sorumluluk bedeli haricinde denmek suretiyle, sorumluluk bedelinin ödeneceğinin anlaşılacağı, çek defterinin teslimi ile hesap sahibi ile muhatap banka arasında gayri nakdî kredi sözleşmesi hükmü kurulmuş olduğundan, bankanın ibraz tarihinde sorumluluk bedelini hesapta bulundurduğunun kabul edilmesi gerektiği, bu miktar hesapta var sayıldığı takdirde, ödemenin yapılmasının zorunlu olduğu; Çek Kanunu’nun 3/8. maddesindeki hukukî takip yapılamayacağı hususunun, çek keşidecisine yönelik getirildiği; davacı tarafından 19.01.2012 tarihinde, çeklerin keşide tarihlerinden önce bankaya ibraz edildiği, ancak çek hesabında paranın bulunmaması nedeniyle ödemenin yapılmadığı, bunun çeklerin arkasına yazıldığı, bu ilk ibrazda banka tarafından sorumluluk bedelinin ödemesinin ibraz edene teklif edilmesi gerektiği, bu ibraz süresinde yapılan ibraz sayıldığından davacının bankadan talep edebileceği sorumluluk bedeli alacağı hakkının devam ettiği, bu bedeli talep edebilmesi için tekrar keşide gününden sonraki ibraz süresinde bankaya ibrazda bulunmasına gerek bulunmadığı, bununla birlikte çeklerin ilk ibraz edildiği 19.01.2012 tarihi itibariyle muhatap bankanın sorumluluk bedelinin 655TL olduğu ve buna göre davalı bankanın sorumlu olduğu bedelin 2.620TL olduğu, Çek Kanunu'nun 3/7-b maddesine göre her geçen gün %0,3 gecikme cezası talep edilebileceği, kanuni faiz veya temerrüt faizine ilişkin hükümlerin uygulanmayacağı, takip tarihinden itibaren günlük % 0,3 oranında gecikme cezası uygulanması gerektiği gerekçeleriyle itirazın 2.620TL asıl alacak, icra gideri, vekalet ücreti ile ayrıca 2.620TL asıl alacağa 27/12/2012 takip tarihinden işleyecek günlük % 0.3 gecikme cezası ile birlikte iptaline, fazlaya ait istemin reddine; hüküm altına alınan alacak miktarının %20'si üzerinden hesaplanan 524TL icra inkâr tazminatının davalıdan tahsiline, davacının takipte kötü niyetli olduğu ispat edilemediğinden davalının haksız takip tazminatı isteminin reddine karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı:

7. Bursa (kapatılan) 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

8. Yargıtay (kapatılan) 19. Hukuk Dairesince 16.09.2014 tarihli ve 2014/10359 E., 2014/13520 K. sayılı kararı ile;

Özel Daire Bozma Kararı:

7. Bursa (kapatılan) 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

8. Yargıtay (kapatılan) 19. Hukuk Dairesince 16.09.2014 tarihli ve 2014/10359 E., 2014/13520 K. sayılı kararı ile;

“…Davalı bankanın ödeme yükümlülüğünün doğması için çek asıllarının davacı yanca bankaya bırakılması zorunludur. Her ne kadar mahkeme gerekçesinde çek asıllarının bankaya ibraz edildiği belirtilmiş ise de, dava dosyasında çek asıllarının bankaya bırakıldığına dair bir delil bulunmadığı gibi, aksine 26.12.2012 tarihinde 2. defa davacı tarafından çeklerin bankaya ibraz edildiğine dair davacı beyanına göre, ilk ibraz tarihi itibariyle çeklerin bankaya bırakılmamış olduğu kabul edilmiştir. Bu durumda mahkemece, 5941 s. Yasa’nın 3/6. maddesi (3167 sayılı Yasa 4/son) uyarınca bankanın sorumluluk tutarını ödemekle yükümlülüğünün çek aslının bankaya bırakılması hâlinde söz konusu olabileceği yönündeki Yargıtay’ın kararlı uygulaması da gözetilerek bir karar verilmesi gerekirken, çek asıllarının bankaya bırakılmadığı hususu dikkate alınmadan yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir…”

Gerekçesi ile karar bozulmuş, bozma nedenine göre davalı vekilinin diğer temyiz itirazları incelenmemiştir.

Direnme Kararı:

9. Bursa 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin 09.03.2015 tarihli ve 2014/1500 E., 2015/170 K. sayılı kararıile; önceki karardaki gerekçeler tekrar edilmek suretiyle ve “…çek asıllarının alınması bankanın görevinde olması, bankanın bu görevini yerine getirmemiş olması, bu düzenlemenin kamu düzeni ile ilgili olmaması, bu hususta davalı tarafından da savunmada bulunulmadığından, mahkemece bu hususun resen değerlendirilemeyeceği, değerlendirilse dahi bankanın görevini eksik yerine getirmesinden dolayı kendi kusuruna dayanarak hak iddia edemeyeceği sebebiyle…” gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

10. Direnme kararı süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

11. Davalı tarafça cevap dilekçesinde ve aşamalarda çek asıllarının davalı bankaya bırakılmadığı savunmasının yapılmadığı gözetildiğinde bu hususun 5941 sayılı Kanun’un 3/6. maddesinin kamu düzeni ile ilgili olup olmadığı, somut olayda mahkemece resen gözetilip gözetilmeyeceği, varılacak sonuca göre anılan yasa maddesi uyarınca bankanın sorumluluk tutarını ödeme yükümlülüğünün çek aslının bankaya bırakılması hâlinde söz konusu olup olamayacağı noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

12. Uyuşmazlığın çözümü açısından öncelikle konuyla ilgili yasal düzenlemelerin irdelenmesinde yarar vardır.

13. Bilindiği üzere, 6762 sayılı mülga Türk Ticaret Kanunu’nun (6762 sayılı eTTK) kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.

III. GEREKÇE

12. Uyuşmazlığın çözümü açısından öncelikle konuyla ilgili yasal düzenlemelerin irdelenmesinde yarar vardır.

13. Bilindiği üzere, 6762 sayılı mülga Türk Ticaret Kanunu’nun (6762 sayılı eTTK) kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda (6102 sayılı TTK) da aynı esas benimsenmiştir. Çek, 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabı ile 5941 sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. 6102 sayılı TTK’nın 670 vd. düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (Bozer, A. /Göle, C.: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s:221, 6102 sayılı TTK'nın 778. ve 6762 sayılı eTTK’nın 690, 730. maddeleri).

14. Çek, TTK’da tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, kanunun öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna., E./ Göç Gürbüz, D.: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s.268).

15. Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Diğer kambiyo senetlerinde olduğu gibi çekte de sıkı sıkıya şekle bağlılık esası geçerlidir. Zorunlu unsurlardan birinin bile eksikliği çekin bu niteliğini ortadan kaldırır. Çekin zorunlu unsurları, mülga 6762 sayılı eTTK’nın 692-693. maddelerinde gösterilmiştir (6102 sayılı TTK m.780, 781).

16. Bu kapsamda, mülga 6762 sayılı TTK’nın 707. maddesi; “Çek, görüldüğünde ödenir. Buna aykırı herhangi bir kayıt yazılmamış hükmündedir.

Keşide günü olarak gösterilen günden önce ödenmek için ibraz olunan bir çek ibraz günü ödenir.”;

Aynı Kanun’un “Ödeme için ibraz” başlıklı 708. maddesinin 1. fıkrası ise “… Bir çek, keşide edildiği yerde ödenecekse on gün; keşide edildiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhataba ibraz edilmelidir…”

hükümlerini içermektedir (6102 sayılı TTK m.795, 796).

Keşide günü olarak gösterilen günden önce ödenmek için ibraz olunan bir çek ibraz günü ödenir.”;

Aynı Kanun’un “Ödeme için ibraz” başlıklı 708. maddesinin 1. fıkrası ise “… Bir çek, keşide edildiği yerde ödenecekse on gün; keşide edildiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhataba ibraz edilmelidir…”

hükümlerini içermektedir (6102 sayılı TTK m.795, 796).

17. Anılan mülga 6762 sayılı TTK’nın707. madde hükmüne göre, çekte gerçek keşide tarihine göre ileri bir tarihin atılabileceği, ancak bu hâlde de çekin ibraz tarihinde ödenmesi gerektiği benimsenmiştir. Bu tür çeklere öğretide “postdate”, “ileri ihdas tarihli”, “önceki tarihli”, “ileri tarihli”, “vadeli çek” olarak adlandırılan bu şekil, uygulamayla da benimsenmiştir (Poroy, R./Tekinalp, Ü.:Kıymetli Evrak Hukuku, İstanbul 1998, s.263 ve dipnot 24, 25; Eriş, G.:Uygulamalı Çek Hukuku, Ankara 2004, s.211 vd.; Uyar, T. /Uyar, A. / Uyar, C.: İcra Hukukunda Kambiyo Senetleri, Ankara 2013, s.63; Ülgen, H. /Helvacı, M. /Kendigelen, A. /Kaya, A.: Kıymetli Evrak Hukuku, 7.Bası, İstanbul 2013, s.260).

18. İleri tarihli çekte yasal ibraz sürelerinin başlangıç tarihi, çekte keşide günü olarak gösterilen tarihtir. Gerçek ihdas, ibraz süresi hesabının başlangıcı olamaz. Bilimsel öğretide de kabul edildiği gibi, keşide tarihi senedin gerçekten tedavüle çıkarıldığı tarih olmayıp, üzerinde yazılı bulunan tarihtir. Bu durum, çekin, üzerinde yazılı keşide tarihinden önce ya da sonra tedavüle çıkarılmasına olanak vermekte, dolayısıyla ibraz sürelerinin kısaltmak veya uzatmak olanağı doğmaktadır (Mülga 6762 sayılı TTK’nın m.708/son; Öztan, F.: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara 1997, s.1054). Nitekim aynı hususlara Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 16.04.2014 tarihlive 2013/12-1285 E.,2014/531 K. sayılı kararında da değinilmiştir.

19. Bankalar için öngörülen her bir çek yaprağı için kabul edilen kanunî sorumluluğa değinmek gerekirse;

Bu hususa ilişkin 5941 sayılı Çek Kanunu’nun "İbraz, ödeme, çekin karşılıksız olduğunun tespiti ve gecikme cezası" başlıklı 3. maddesi:

" ( 1 ) Karşılığı bulunan çek, hesabın bulunduğu muhatap bankanın herhangi bir şubesine ibraz edildiğinde hamilin varsa vergi kimlik numarası saptandıktan sonra ödenir. Ancak çek, hesabın bulunduğu şubeden başka bir şubeye ibraz edildiğinde, o şubece karşılığı sorulmak suretiyle ödenir.

( 2 ) “Karşılıksızdır" işlemi, muhatap bankanın hamile kanunen ödemekle yükümlü olduğu miktarın dışında, çek bedelinin karşılanamayan kısmıyla sınırlı olarak yapılır.

( 3 ) Muhatap banka, ibraz eden düzenleyici dışındaki hamile, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için;

( a ) Karşılığının hiç bulunmaması hâlinde,

( 1 ) Çek bedeli bin Türk Lirası veya üzerinde ise bin Türk Lirası,

( 2 ) Çek bedeli bin Türk Lirasının altında ise çek bedelini,

( b ) Karşılığının kısmen bulunması hâlinde,

( 1 ) Çek bedeli bin Türk Lirası veya altında ise, çek bedelini aşmamak koşuluyla, kısmî karşılığı bin Türk Lirasına tamamlayacak bir miktarı,