muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2015/16613, Karar No: 2015/22343, Tarih: 18.06.2015

**9. Hukuk Dairesi         2015/16613 E.  ,  2015/22343 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ

DAVA : Davacı, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı ile fazla mesai ücreti, resmi tatil ücreti, TİS ücret farkı alacağı, ikramiye alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Yerel mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili; müvekkilinin davalı işyerinde 16.04.1998-28.01.2008 tarihleri arasında çalıştığını, müvekkilinin iradesini yanıltmak sureti ile istifa dilekçesi imzalatıldığını, hiçbir alacağını alamadığını iddia ederek, kıdem ve ihbar tazminatları, fazla mesai, kötü niyet tazminatı, genel tatil, ikramiye, TİS ücret farkı alacaklarının davalıdan tahsilini talep etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili; talep edilen alacakların zamanaşımına uğradığını, davacının iş akdini kendisinin feshettiğini bu nedenle ihbar tazminatı alamayacağını yine davacıya kıdem tazminatının ödendiğini, üç vardiya çalışılan yerlerde fazla çalışma yapılmasının mümkün olmadığını, ikramiye alacağı olmadığını, toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan fark alacağı olmadığını savunarak davanın reddini talep etmiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanılarak davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre davalının aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Davacı iş akdini kendisi feshetmiş olup haklı nedene dayanmıştır. İstifa dilekçesinin baskı altında alındığı tanık beyanları ile ispatlanmaya çalışılmışsa da, bu konuda dinlenen davacı tanıkları da aynı iddia ile dava açmış kişilerdir. Bu bakımdan tanıklıklarına da ihtiyatla yaklaşmak gerekir. Sonuç itibariyle haklı neden dahi olsa, kendisi istifa eden işçinin ihbar tazminatı talep edemeyeceği gözetilmeden ihbar tazminatının reddi yerine kabulü hatalıdır.

3- Hükmedilen miktarların net mi brüt mü olduğunun hükümde belirtilmemesinin infazda tereddüde yol açacağının düşünülmemesi de hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

F) Sonuç:

Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı nedenlerden dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 18.06.2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/8494, Karar No: 2016/11229, Tarih: 11.10.2016

**18. Hukuk Dairesi         2016/8494 E.  ,  2016/11229 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Dava dilekçesinde, Kamulaştırma Yasasının 4650 Sayılı Yasayla değişik hükümleri uyarınca, .... sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve idare adına tescili istenilmiştir. Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

Y A R G I T A Y K A R A R I

Temyiz istemlerinin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bilgi ve belgeler okunup gereği düşünüldü:

Mahkemece bozma ilamına uyulmuş ise de gereği tam olarak yerine getirilmemiştir.

Şöyle ki;

Dairenin bozma kararlarından önce hükme esas alınan 05.01.2012 havale tarihli bilirkişi kurulu raporlarında ağaç bedelinin 1935 TL olarak hesaplandığı ve münavebeye alınan domates için dekar başına ortalama üretim gideri 566 TL iken 690 TL alınmak suretiyle hatalı hesaplama yapıldığı belirtilerek Dairenin 2012/5576 E-2012/8497 K sayılı ilamıyla mahkemece verilen kararın bozulduğu ve ağaç bedellerinin herhangi bir bozma nedeni yapılmadığı anlaşılmıştır. Mahkemece bozmaya uyulduğuna göre bozma gerekleri yerine getirilmeli, bozma kapsamı dışına çıkılmamalı ve bozmaya konu edilmeyerek davalı yararına oluşan usuli kazanılmış haklar gözönünde bulundurulmalıdır. Bu nedenle bozma sonrası hükme esas alınan 10.12.2014 havale tarihli raporda, münavebeye alınan domates için dekar başına ortalama üretim gideri 566 TL iken 586 TL alınmak suretiyle hesaplama yapılması ve bozmadan önceki hükme esas alınan raporda ağaç bedeli 1.935,00 TL iken bozma nedeni yapılmadığı halde 1.800,00 TL olarak hesaplanması doğru görülmemiştir.

Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün HUMK.nun 428.maddesi gereğince BOZULMASINA, temyiz peşin harcının istek halinde temyiz edenlerden davalı tarafa iadesine, 11.10.2016 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/1804, Karar No: 2023/5522, Tarih: 03.10.2023

**11. Hukuk Dairesi         2022/1804 E.  ,  2023/5522 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi

Taraflar arasındaki menfi tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin dava dışı Mehmet İlhan ile gıda alışverişi yaptığını, karşılığında Mehmet İlhan'a 2 adet toplam bedeli 134.000,00 TL olan çekleri verdiğini, ancak dava dışı Mehmet İlhan’ın bu çekler karşılığında teslim etmesi gereken malları teslim etmediğini, çekleri davalı bankadan kullandığı kredinin teminatı olarak davalı bankaya verdiğini ileri sürerek Denizbank A.Ş. Sahabiye Şubesi'ne ait E2-2056086 seri numaralı 67.000,00 TL ve... seri numaralı 67.000,00 TL bedelli çeklerden dolayı davalıya borçlu olmadığının tespitine ve çeklerin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; müvekkili bankanın çekleri ciro yoluyla ve iyi niyetle iktisap eden üçüncü kişi olduğunu, keşideci ile lehdar arasındaki def'ilerin müvekkiline karşı ileri sürülemeyeceğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının dava dışı Mehmet İlhan aleyhine Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2018/772 E. sayılı dosyası ile açtığı menfi tespit davasında Mehmet İlhan'ın açıkça davacının iddialarını kabul ederek aralarındaki ticari ilişkiye istinaden almış olduğu dava konusu çekler karşılığı davacıya teslim etmesi gereken malları teslim edemediğini, ekonomik durumunun kötüleşmesi sebebiyle diğer davalı bankadan kullanmış olduğu kredi karşılığında bu çekleri bankaya teminat amaçlı verdiğini beyan ettiği, ancak davalı bankanın kötüniyetli olduğunun ispat edilemediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalı banka tarafından dava dışı Mehmet İlhan ile akdedilen genel kredi sözleşmesinin tarihinin belirtilemediğini, ciro yoluyla devralınan çeklerin nasıl ve ne şekilde kredi teminatı olarak alındığının izah edilemediğini, lehdar hakkında Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2018/772 E. sayılı dosyası ile açılan menfi tespit davasının işbu dava ile birleştirmesine ilişkin taleplerinin mahkemece hukuka aykırı olarak reddedildiğini, davalı bankanın iyiniyetli olmadığını belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkeme kararında usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı, bedelsizlik iddiasının iyiniyetli hamile karşı ileri sürülemeyeceği gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesindeki sebepleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, çeklerden dolayı borçlu olunmadığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370, 371 inci maddeleri, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 72 nci maddesi, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (6102 sayılı Kanun) 689 uncu maddesi.

3. Değerlendirme

1.Dava, davaya konu 2 adet çeke dayalı menfi tespit istemine ilişkindir.

2.Poliçeye ait olup çek hakkında da uygulanması mümkün bulunan 6102 sayılı Kanun'un 818 inci maddesinde, rehin cirosu ile ilgili aynı Kanun'un 689 uncu maddesine yapılmış bir atıf bulunmadığından çekte rehin cirosu caiz olmayıp, rehin veya bunun sonucunu elde etmeye yönelik olarak teminat amacıyla çekin ciro ile elde edilmesi halinde çeki devir alan kişi çeke dayalı hakları kullanamaz. Nitekim Dairemizin yerleşik uygulaması da bu şekildedir. (Dairemizin 11.04.2018 tarihli, 2016/15070 E., 2018/2588 K. sayılı ve 26.09.2017 tarihli, 2016/7396 E., 2017/4744 K. sayılı ilamları)

3.Keşidecisi davacı, lehtarı dava dışı Mehmet İlhan olan davaya konu çeklerin, dava dışı Mehmet İlhan tarafından davalı bankaya beyaz ciro yoluyla devredildiği görülmektedir.

3.Keşidecisi davacı, lehtarı dava dışı Mehmet İlhan olan davaya konu çeklerin, dava dışı Mehmet İlhan tarafından davalı bankaya beyaz ciro yoluyla devredildiği görülmektedir.

4. Davaya konu çekler üzerinde, "bedeli teminattır", "bedeli rehindir" ibareleri ya da rehnetmeyi belirten başkaca herhangi bir kayıt bulunmadığı uyuşmazlık konusu değildir. Ancak davalı bankanın, çekleri, dava dışı Mehmet İlhan'ın kredi borçlarının teminatı olmak üzere görünürde temlik cirosu yoluyla devraldığı anlaşılmaktadır. Bu husus davalı bankanın kabulünde olup davalı banka 06.12.2018 tarihli cevabi yazısında; dava konusu çeklerin genel kredi sözleşmesine istinaden Mehmet İlhan'ın banka nezdindeki kredilerinin teminatına alınan çekler olduğunu bildirmiş olup, bu beyan karşısında dava konusu çeklerin davalı bankaya rehin cirosu ile devredildiği anlaşılmaktadır.

5. Bu itibarla, Bölge Adliye Mahkemesince, geçersiz ciro ile hamil olan davalı bankanın meşru hamil olmadığı gözetilerek davalı banka hakkındaki davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirmeye dayalı olarak yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamış, bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Bozma sebebine göre davacı vekilinin diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde davacıya iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

03.10.2023 tarihinde oy çokluğuyla karar verildi.

(M)

KARŞI OY

Dava çekten dolayı borçlu bulunmadığının tesbiti istemine ilişkindir.

Davaya konu çekte davacı keşideci, dava dışı Mehmekt İlhan lehtar, davalı banka ise hamil konumundadır.

İlk derece mahkemesi tarafından davanın reddine karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesince de davacının istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Uyuşmazlık lehtar tarafından hamile yapılan cironun rehin cirosu olup olmadığı yönünde toplanmaktadır.

Çek kanunen emre yazılı senetlerden olduğu için emre düzenlenmek isteniyorsa bunun açıkca çeke yazılmasına gerek yoktur. (TTK m. 785/1-a) Emre yazılı çekler ciro ve zilyetliğin geçirilmesi yolu ile devredilir. (TTK m. 788)

Kanun koyucu çeklerde cironun şeklini ve hükümlerini poliçe hükümlerine yollama yaparak düzenlemiştir. TTK. 818/I-d yollamasıyla poliçeye ait cirolara ilişkin 683 ile 685. maddeler uygulanır. Hamilin hak sahipliğini ispat görevi ise TTK. 790. maddesinde düzenlenmiştir. Bu hükümler uyarınca çek tam ciro veya beyaz ciro yoluyla devredilebilir.

Hamile yazılı senetlerin devri ise senedin teslimi ile olur. Hamiline yazılı çeki bulunduran biri yetkili hamildir.

Kambiyo senetlerinde ciro; temlik, tahsil ve rehin cirosu olmak üzere üçe ayrılır.

Hamile yazılı senetlerin devri ise senedin teslimi ile olur. Hamiline yazılı çeki bulunduran biri yetkili hamildir.

Kambiyo senetlerinde ciro; temlik, tahsil ve rehin cirosu olmak üzere üçe ayrılır.

Kambiyo senedinin mülkiyeti ile birlikte senetten doğan tüm hakların karşı tarafa devredilmesi amacıyla yapılan ciroya temlik cirosu denir.

Ciro şerhinde hangi amaçla yapıldığı anlaşılamıyor ise cironun temlik için yapıldığı kabul edilir. Cironun temlik dışında başka bir amaçla yapıldığını iddia eden iddiasını ispatla yükümlüdür.

TTK. 688/1 maddesi uyarınca ciro, “bedeli tahsil içindir”, “vekaleten” veya bedelin başkası adına kabul edileceğini belirten bir şerhi ya da sadece vekil etmeyi ifade eden bir kaydı içerirse, hamil poliçeden doğan bütün hakları kullanabilir; fakat o poliçeyi ancak tahsil cirosu ile tekrar ciro edebilir. Bu durumda senetten sorumlu olanlar cirantaya karşı ileri sürebilecekleri def’ileri hamile karşı da ileri sürebilir.

TTK 689/1. maddesi uyarınca ciro, “bedeli teminattır” “bedeli rehindir” ibaresini veya rehnetmeyi belirten herhangi bir kaydı içerirse, hamil poliçeden doğan tüm hakları kullanabilir; fakat kendisi tarafından yapılan bir ciro ancak tahsil cirosu hükmündedir.

689/2. maddesi; “Poliçeden sorumlu olanlar, kendileriyle ciranta arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’ileri hamile karşı ileri süremezler; meğerki hamil poliçeyi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun:”

Rehin cirosu, açık veya inançlı rehin cirosu şeklinde yapılabilir. (Poroy, Reha/Tekinalp, Ünal: Kıymetli Evrak Hukuku Esasları, İstanbul 2010. s. 174)” Bedeli teminattır” veya “bedeli rehindir” ibaresini veya rehnetmeyi belirten herhangi bir kaydı içeren ciro açık rehin cirosudur. İnançlı rehin cirosu ise, senedin rehin cirosu ile devredildiğine ilişkin ciro beyanında herhangi bir kayda yer verilmeyip rehin anlaşmasının cironun tarafları arasında yapılarak kurulabilir. İnançlı temlik cirosu Kanun’da düzenlenmemiştir.

Ciro şerhinde rehne ilişkin herhangi bir kaydın bulunmadğı, ciro lehtarı lehine kambiyo senedi üzerinde bir rehin hakkı kurmak için yalnız taraflar arasında kalan bir rehin anlaşmasına uygun olarak yapılan ciroya gizli (örtülü) rehin cirosu denir.

Poliçeye ait bazı hükümlerin çekler hakkında da uygulanacağını belirten TTK. 818. maddesinde rehin cirosu ile ilgili olarak 689. maddeye yapılmış bir yollama bulunmadığından çeklerde rehin cirosu yapılamaz, çekler yalnızca tahsil veya temlik cirosu ile devredilebilir.

Çekte rehin cirosu yolunun kapatılmasının sebebi, kural olarak çekin bir ödeme vasıtası olmasından kaynaklanmaktadır.

Poliçeye ait bazı hükümlerin çekler hakkında da uygulanacağını belirten TTK. 818. maddesinde rehin cirosu ile ilgili olarak 689. maddeye yapılmış bir yollama bulunmadığından çeklerde rehin cirosu yapılamaz, çekler yalnızca tahsil veya temlik cirosu ile devredilebilir.

Çekte rehin cirosu yolunun kapatılmasının sebebi, kural olarak çekin bir ödeme vasıtası olmasından kaynaklanmaktadır.

Ancak 5941 sayılı Çek Kanunu’nun Geçici Madde 3/5. maddesi hükmünde “31.12.2023 tarihine kadar üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için muhatap bankaya ibrazı geçersizdir.” denilmek suretiyle uygulamada çeklerin de diğer kambiyo senetleri gibi bir kredi aracı haline getirildiği, ileri vadeli çek düzenlenmesi yolunun açıldığı görülmekte olup artık çeklerin bir ödeme vasıtası olduğu tartışmalı hale gelmiş bulunmaktadır.

Çekin, Türk Medeni Kanunu’nun rehne ilişkin hükümlerinden yararlanılarak rehnedilmesi imkanı da vardır. (Öztan. F. : Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara 2012, s. 778 vd.)

Aynı konuda da Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.05.2018 tarih 2017/19-817 E. , 2018/1145 K. sayılı içtihatı da bulunmaktadır.

Bu konuda doktrindeki bazı yazarların görüşlerine gelince;

Teminat Amacı İle Verilen Çeklerin Bir İnançlı İşlem Oluşturması

Çekin bankaya hamil tarafından temlik cirosu ile de olsa, teminat amacıyla verilmesi bir inançlı işlem oluşturmakta ve böylece banka ile çeki ciro eden arasında bir akdi ilişki ortaya çıkmaktadır. Bu akdi ilişki karşılıklı hak ve vecibelere dayanmaktadır. Teminat amaçlı çek; ibrazdan önce teminat fonksiyonunu yitirirse – örneğin teminatını oluşturduğu kredi borcu sona ererse – banka çeki teminat verene – yeni bir ciro ile veya yapılan ciroyu çizerek – iade edecek; risk devam ediyorsa süresi içinde ibraz ederek aldığı çek bedelini bu defa teminat olarak muhafaza edecek; risk doğduğunda – kredinin vadesi geldiğinde – mahsup edecek; risk ortadan kalkarsa bu bedeli iade edecektir.

(Prof. Dr. Seza Reisoğlu, Çek Hukuku, 2011 Basım , Ankara 148. syf. )

Teminat amacıyla temlik cirosu

Çekin, inançlı muamele olarak ve teminat amacıyla temlik cirosu yoluyla da devri mümkündür. İnançlı muameleler, muvazaa veya gizli muameleler olmayıp hukuken geçerlidirler. Teminat amacıyla da olsa çekteki temlik cirosu tamamen geçerli ve hamil bu ciro ile tüm haklara sahip olacaktır (TTK md. 602). Üçüncü kişiler, teminat amacıyla temlik cirosunun geçersizliğini ileri süremezler.

Teminat amacıyla ve temlik cirosuyla çekin hamili durumuna geçen kişi, çeki tahsil ettiğinde, ya çek meblağını çeki ciro edenin borcuna mahsup edecek ya da - borç henüz muaccel değilse - çek bedelini teminat olarak tutacaktır. Çek ödenmediği takdirde ise hamil keşideciyi ve diğer çek borçlularını takip edecektir.

(Prof. Dr. Seza Reisoğlu, Çek Hukuku, Ankara 2011, 185. syf. )

Genel Olarak

Teminat amacıyla ve temlik cirosuyla çekin hamili durumuna geçen kişi, çeki tahsil ettiğinde, ya çek meblağını çeki ciro edenin borcuna mahsup edecek ya da - borç henüz muaccel değilse - çek bedelini teminat olarak tutacaktır. Çek ödenmediği takdirde ise hamil keşideciyi ve diğer çek borçlularını takip edecektir.

(Prof. Dr. Seza Reisoğlu, Çek Hukuku, Ankara 2011, 185. syf. )

Genel Olarak

Çekte sadece tahsil ve temlik cirosu yapılabilecekken, açık rehin cirosunun yapılması söz konusu olmayacaktır. Teoride yapılan bu tartışmalar TTK bağlamında anlam ifade etmekle birlikte Çek Kanunu çerçevesinde ileri tarihli çek uygulamasına hukuki zemin oluşturan Çek K m. 3/8 ve 5/1 ile 31.12.2023 tarihinde süresi bitecek olan geçici madde 3/5’in varlığı karşısında mesnetsiz kalmaktadır. Zira Çek Kanunu’ndaki mezkur düzenlemeler nedeniyle ileri tarihli çekler bir teminat vasıtası olarak poliçe ve bono ile benzer fonksiyonlar görmektedir. Dolayısıyla bu yönüyle ileri tarihli çekte açık rehin cirosunun olamayacağına ilişkin yukarıda zikredilen hukuki gerekçeler anlamsız kalmakta, sadece TTK m. 818’de atıf hükmünün bulunmadığı savı ileri sürülebilmektedir.

(Prof. Dr. Mehmet Özdamar / Doç. Dr. Kürşat Göktürk / Doç. Dr. Mehmet Çelebi Can / Dr. Öğr. Üyesi Esra Kaşak, Kıymetli Evrak Hukuku, 2. Baskı, Ankara 2021, 253. syf. )

Rehin Cirosu

Rehin cirosu yasaklanmış olsa da, çekin bir inançlı işlem gereği temlik cirosuyla teminat amaçlı verilmesine herhangi bir engel olmadığı öğretide ifade edilmektedir. (örneğin bkz. Kendigelen, Çek Hukuku, s. 234). Oysa bu durumda muvazaa olmadığı sürece çekin gizli/inaçlı rehin cirosu ile devrini mümkün kabul etmek ancak bunun – ciroda rehin amacını ifade eden bir ibare yer almadığı sürece – temlik cirosunun hüküm ve sonuçlarını doğuracağını kabul etmek de düşünülebilir. Nitekim Yargıtay 19. HD’nin 28.09.2017 tarih ve 2016-20339/6394 sayılı kararında da açık rehin kaydı bulunmadığı sürece çekin rehin değil temlik cirosuyla devredildiğinin kabul edileceği ifade edilmiştir. ( Kararlar Kitabı 2017, s.347)

Öte yandan çekin, TMK’nın rehne ilişkin hükümleri gereği rehnedilmesi de mümkündür.

(Prof. Dr. Hüseyin Ülgen/ Prof. Dr. Mehmet Helvacı / Prof. Dr. Arslan Kaya / Prof. Dr. N. Füsun Nomer Ertan, Kıymetli Evrak Hukuku, 13. Bası, İstanbul 2021, 315. syf. )

Çekin Devri

Çeklerde rehin cirosu yapılamaz., çünkü rehin bir alacağa teminat olarak verilir ve alacak vadesinde ödenmediği takdirde, alacaklı alacağını rehne konu olan mal veya haktan tatmin eder. Oysaki çek, ne bir kredi ne de bir teminat aracıdır. Çek bir ödeme aracıdır. Ayrıca, poliçeye ilişkin maddelerin çeke uygulanmasını düzenleyen TTK m. 818/1 hükmünde rehin cirosuna ilişkin TTK m. 689. maddeye atıfta bulunulmamıştır. Bu nedenle, çekin rehin cirosuyla bir başkasına verilmesi mümkün değildir.