muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2017/14459, Karar No: 2017/17172, Tarih: 04.07.2017

**15. Ceza Dairesi         2017/14459 E.  ,  2017/17172 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi

SUÇ : Nitelikli dolandırıcılık

HÜKÜM : TCK'nın 158/1-d, 52/2, 58. maddeleri gereği mahkumiyet

Nitelikli dolandırıcılık suçundan sanığın mahkumiyetine ilişkin hüküm sanık tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü;

Kabul ve uygulamada TCK'nın 58. maddesinin tatbiki esnasında Antalya Kale Asliye Ceza Mahkemesi yerine Demre Asliye Ceza Mahkemesi yazılması mahallinde düzeltilebilir yazım hatası olarak görülmüştür.

Sanığın başkası adına olan ehliyete kendi fotoğrafını yapıştırıp katılandan araç kiraladığı iddia edilen olayda;

Sanığın ikrar içerikli savunması, katılan beyanı, teşhis ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde söz konusu suçun sabit olduğuna ilişkin mahkemenin kabulünde bir isabetsizlik görülmemiştir.

Bozmaya uyularak yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre; sanığın, aldığı cezayı temyiz etmek istediğine dair temyiz itirazlarının reddiyle, hükmün ONANMASINA, 04.07.2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2023/1826, Karar No: 2023/5171, Tarih: 02.11.2023

**2. Hukuk Dairesi         2023/1826 E.  ,  2023/5171 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2021/1813 E., 2022/2208 K.

KARAR : Başvurunun kısmen kabulü ile gerekçenin düzeltilmesi, sair istinaf istemlerinin esastan reddi

İLK DERECE MAHKEMESİ : Karşıyaka 4. Aile Mahkemesi

SAYISI : 2020/701 E., 2021/206 K.

Taraflar arasındaki boşanma davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulü ile tarafların boşanmalarına ve boşanmanın fer'îlerine karar verilmiştir.

Kararın davalı erkek asıl tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesinin gerekçesinin düzeltilmesine, sair istinaf istemlerinin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı erkek asıl tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı kadın asıl dava dilekçesinde; erkeğin babasının eve içkili geldiğinde kadına ağza alınmayacak küfür ve hakaretler ettiğini, erkeğin kadının babasını arayarak "kızınız birahanelerde çalışıyor, gidip kızınıza sahip çıkın" diyerek tehdit ederek rahatsızlık verdiğini, iki yıldır ayrı yaşadıklarını belirterek davanın kabulüne, 4721 sayılı Türk Medeni Kanun'un (4721 sayılı Kanun) 166 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca tarafların boşanmalarına, ortak çocukların velâyetinin anneye verilmesine, ortak çocuklar için ayrı ayrı aylık 1.000,00TL nafakaya, kendi yararına 500,00TL nafakaya, 50.000,00TL tazminata karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı erkek asıl cevap dilekçesinde; iddiaların asılsız olduğunu, kadının çocuklar ile ilgilenmediğini, ortak çocuk Esila'yı 30 gün okula göndermediğini, kadının eve dönmesini istediğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

II. CEVAP

Davalı erkek asıl cevap dilekçesinde; iddiaların asılsız olduğunu, kadının çocuklar ile ilgilenmediğini, ortak çocuk Esila'yı 30 gün okula göndermediğini, kadının eve dönmesini istediğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile erkeğin eve içkili şekilde geldiği, tarafların erkeğin anne ve babası ile birlikte otururken, erkeğin annesinin kadına küfür ederek, "kendini gerip oturuyorsun, çocuk yapıyorsun da, bakması mı zor geliyor, kendini yayıp oturuyorsun" gibi aşağılayıcı sözleri, babasının da "orospu" gibi hakaret içeren söylemeleri nedeniyle erkeğin eşini savunmadığı, bu durumlara sessiz kaldığı, kadının bir kusurunun ispatlanamadığı, erkeğin tam kusurlu olduğu, ortak çocukların babaları yanında yaşadıkları ve alınan uzman raporu doğrultusunda ortak çocukların velâyetlerinin babaya verilmesi gerektiği gerekçesi ile davanın kabulüne, 4721 sayılı Kanun'un 166 ncı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tarafların boşanmalarına, ortak çocukların velâyetinin babaya verilmesine, anne ile kişisel ilişki tesisine, ortak çocuk Kazımcan için aylık 250,00TL tedbir ve iştirak nafakasına, ortak çocuk Esila için aylık 200,00TL tedbir ve iştirak nafakasına karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı erkek asıl istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı erkek asıl istinaf dilekçesinde özetle eşini sevdiğini ve boşanmak istemediğini, eşinin ailesinin baskısı altında olduğunu belirterek davanın kabulü yönünden İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak talebi doğrultusunda karar verilmesi istemi ile istinaf başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile her ne kadar İlk Derece Mahkemesince davalı erkeğe eve içkili geldiği ve annesinin kadına hakaret ettiği vakıaları kusur olarak yüklenmiş ise de davacı kadın tarafından bu vakıalara dayanılmadığı, bu nedenle erkeğe kusur olarak yüklenemeyeceği, erkeğin babasının kadına hakaret etmesine sessiz kaldığının ise dosya kapsamına göre sabit olduğu, erkeğin yine tam kusurlu olduğu, kadının kusurunun ispatlanamadığı gerekçesi ile erkeğin istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, gerekçenin belirtilen şekilde düzeltilmesine, erkeğin diğer istinaf taleplerinin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı erkek asıl temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı erkek asıl temyiz dilekçesinde özetle; eşinden boşanmak istemediğini, kusurunun bulunmadığını belirterek davanın kabulü, kusur belirlemesi yönünden kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı erkek asıl temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı erkek asıl temyiz dilekçesinde özetle; eşinden boşanmak istemediğini, kusurunun bulunmadığını belirterek davanın kabulü, kusur belirlemesi yönünden kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, açılan boşanma davasında taraflar arasında ortak hayatı temelinden sarsacak derecede ve birliğin devamında imkan vermeyecek nitelikte bir geçimsizlik bulunup bulunmadığı, var ise kusurun erkekten kaynaklanıp kaynaklanmadığı, davanın kabulü şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği noktasında toplanmaktadır.

2. İlgili Hukuk

4721 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi, 6 ncı maddesi, 166 ncı maddesinin birinci ve ikinci fıkrası. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 190 ıncı ve 194 üncü maddeleri, 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddesi.

3. Değerlendirme

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen ..., tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davalı erkek tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

02.11.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2023/885, Karar No: 2025/252, Tarih: 30.04.2025

**Hukuk Genel Kurulu         2023/885 E.  ,  2025/252 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2018/66 E., 2019/96 K.

ÖZEL DAİRE KARARI : Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 11.05.2017 tarihli ve

2016/12301 Esas, 2017/7071 Karar sayılı BOZMA kararı

1. Taraflar arasındaki alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Polatlı 2. Asliye Hukuk Mahkemesince verilen davanın kısmen kabulüne ilişkin karar taraf vekillerinin temyizi üzerine Yargıtay 3. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davalılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği düşünüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi

4. Davacı vekili; müvekkilinin 1992 yılında 5.000.000,00 (E)TL bedelle satın aldığı Ankara ili, Polatlı ilçesi, Poyraz köyü, ... parsel sayılı taşınmazın zilyetliği kendisinde olmasına rağmen davalılarca tapuda devredilmediğini ileri sürerek söz konusu taşınmazın müvekkili adına tesciline, bu olmadığı takdirde taşınmazın rayiç değerinin tespiti ile davalılardan tahsiline karar verilmesini istemiş, 27.03.2012 tarihli duruşmada tapu iptali ve tescil talebinden vazgeçtiklerini belirterek taşınmazın rayiç değerinin davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabı

5. Davalılar usulüne uygun tebligata rağmen davaya cevap vermemiş, duruşma sırasında davalı ..., ..., ... ve ... ortak murisleri ......'nın kendilerine böyle bir satıştan hiç bahsetmediğini, taşınmazı hiç kullanmadıklarını, bir bedel ödenmiş olsaydı haberlerinin olması gerektiğini belirtmiş, davalı ...'nın vefatı sonrası davaya dâhil edilen mirasçıları davanın reddini savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesinin İlk Kararı İle İlgili Süreç

6. Polatlı 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 18.05.2012 tarihli, 2009/228 Esas, 2012/314 Karar sayılı kararı ile; dava konusu taşınmazı davalılardan satın alan davacının 1992 yılından beri bu yere zilyet olduğu, davalıların tapu devrine yanaşmadığı, tanık beyanlarının satışı doğruladığı, davacının tapu iptal talebinden vazgeçerek taşınmazın rayiç bedelini istediği gerekçesiyle davanın kabulüne, dava konusu taşınmazın dava tarihindeki rayiç değeri olan 38.500,00 TL'nin davalılardan tahsiline karar verilmiştir.

7. Kararın davalılar vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 05.02.2013 tarihli, 2012/23599 Esas, 2013/1601 Karar sayılı kararıyla; "…Dosya kapsamından ve dinlenen tanık ifadelerinden davalılar adına tapuda kayıtlı taşınmazın davacıya harici sözleşme ile satıldığı, taşınmazın devrinin yapılmadığı anlaşılmaktadır.

Hükme esas alınan ziraat bilirkişi raporunda dava konusu ... parseldeki taşınmazın dava tarihindeki değerinin 38.500,00 TL olduğu açıklanmıştır.

Davada, geçersiz sözleşme gereğince sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre alacak talep edilmektedir.

Hükme esas alınan ziraat bilirkişi raporunda dava konusu ... parseldeki taşınmazın dava tarihindeki değerinin 38.500,00 TL olduğu açıklanmıştır.

Davada, geçersiz sözleşme gereğince sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre alacak talep edilmektedir.

818 sayılı BK'nun 61-66 maddeleri (6098 sayılı TBK'nun 77-82 maddeleri) gereğince, geçerli bir sebebe dayanmaksızın bir kişinin malvarlığından, diğerinin mal varlığına kayan değerlerin iadesi "Denkleştirici adalet" düşüncesine dayanır. Denkleştirici adalet ilkesi ise, haklı bir sebebe dayanmadan başkasının mal varlığından istifade ederek, kendi mal varlığını artıran kişinin elde ettiği kazanımı geri verme zorunda olduğunu ve gerçek bir eski hale getirme yükümlülüğü bulunduğunu ifade eder. Bu şekilde haksız değer kaymalarının önlenmesi sağlanmış olur.

Bu bakımdan sebepsiz zenginleşmeye konu geçersiz sözleşme gereğince alacağın iadesine karar verilirken, taşınmazın satış bedelinin alım gücünün ilk ödeme günündeki alım gücüne ulaştırılması ve bu şekilde iadeye karar verilmesi gerekir.

Bunun için uzman bilirkişiden rapor alınarak, çeşitli ekonomik etkenlerin, altın ve döviz kurlarındaki artış, maaş artış oranları, ÜFE artış oranları vs. dikkate alınarak bu değerlerin ortalamasının alınması sonucu ulaşacak bedele hükmedilmesi gerekirken, mahkemece; taşınmazın dava tarihindeki değerine karar verilmesi doğru görülmemiştir" şeklindeki gerekçeyle karar bozulmuştur.

Mahkemenin Direnmeye Esas İkinci Kararı

8. Bozma kararına uyularak yapılan yargılama sonunda Mahkemece 05.06.2014 tarihli, 2013/283 Esas, 2014/253 Karar sayılı kararla; bozma ilâmı doğrultusunda satış bedelinin dava tarihinde eriştiği rayiç değerin tespiti yönünde alınan ve hesaplamada sözleşmeye konu taşınmazın rayiç değerini de dikkate alan bilirkişi incelemesi sonunda alınan raporun denetlemeye ve hüküm kurmaya elverişli olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, tapu iptal ve tescil talebinin reddi ile 8.660,94 TL tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı

9. Yukarıda belirtilen karara karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

10. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 11.05.2017 tarihli ve 2016/12301 Esas, 2017/7071 Karar sayılı kararı ile; "…1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, davacının tüm, davalının sair temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Mahkemece bozma kararına uyulmuştur. Kural olarak bozma kararına uyulmakla orada belirtilen biçimde işlem yapılması yolunda lehine bozma yapılan taraf yararına kazanılmış hak, aynı doğrultuda işlem yapılması yolunda yerel mahkeme için zorunluluk doğar.

2-Mahkemece bozma kararına uyulmuştur. Kural olarak bozma kararına uyulmakla orada belirtilen biçimde işlem yapılması yolunda lehine bozma yapılan taraf yararına kazanılmış hak, aynı doğrultuda işlem yapılması yolunda yerel mahkeme için zorunluluk doğar.

Belirtilmelidir ki; bir mahkemenin Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlanan bu olgu mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirmektedir (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı Y.İ.B.K.).

Bu ilke kamu düzeni ile ilgili olup, Yargıtay'ca kendiliğinden dikkate alınması gerekir.

Somut olayda, mahkemece; bozmaya uyma kararı verilmiş ise de, bozma kararının gerekleri tam olarak yerine getirilmemiş, bozma ilamı doğrultusunda araştırma ve inceleme yapılmamıştır. Bozma ilamında işaret edilen güncelleme yapılırken, güncellemeye esas alınan somut verileri tek tek uygulanarak, ödeme tarihinden ifanın imkânsız hale geldiği tarihe kadar paranın ulaştığı değer her bir dönem için hesaplanmalı, sonra bunların ortalaması alınmalıdır. Bozma ilamında bu hesaplama yapılırken taşınmazın rayiç değerinin hesaplamaya dâhil edileceği belirtilmediği halde, mahkemece bozma ilamı kapsamı dışına çıkılarak taşınmazın rayiç değerinin de hesaplamaya dâhil edilmesi usul ve yasaya aykırıdır.

O halde mahkemece, bilirkişiden, yukarıda bahsedilen hususta, taşınmazın rayiç bedeli rapordan çıkartılmak suretiyle geri kalan verilere göre hesaplama için, ek rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken hatalı bilirkişi raporuna itibar edilerek hüküm kurulmuş olması usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir” şeklindeki gerekçeyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı

11. Mahkemenin 18.04.2019 tarihli ve 2018/66 Esas, 2019/96 Karar sayılı kararı ile; önceki karar gerekçesinin yanında, uyulan bozma kararında hesaplamada esas alınması gereken ölçütlerin tahdidi olarak sıralanmadığı, enflasyonist ortamda kişilerin repo, altın, döviz gibi menkul yatırım araçları yanında gayrimenkul yatırımlarıyla da paranın değerini korumaya gayret ettikleri gözetildiğinde paranın gerçek alım gücünün tespitinde sözleşmeye konu taşınmazın değerinin de dikkate alınmasının denkleştirici adaleti sağlamaya daha iyi hizmet ettiği konusunda vicdani kanaat oluştuğu gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi

12. Direnme kararı süresi içinde davalılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

Direnme Kararının Temyizi

12. Direnme kararı süresi içinde davalılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

13. Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; geçersiz taşınmaz satış sözleşmesine dayalı olarak rayiç bedelin talep edildiği somut olayda, uyulan bozma kararının denkleştirici adalet ilkesi çerçevesine yapılacak hesaplama yöntemine esas alınacak ölçütler yönünden kesin nitelik taşıyıp taşımadığı, sözleşmeyle ödenen bedelin yani paranın sebepsiz zenginleşme hükümleri ve denkleştirici adalet ilkesi çerçevesinde iadesine yönelik olarak paranın rayicinin/alım gücünün hesaplanmasında sözleşmeye konu taşınmazın rayiç değerinin bir ölçüt olarak gözetilmesinin mümkün olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

14. Özel Daire ile Mahkeme arasındaki uyuşmazlık iki aşamalı olup ilki uyulan bozma kararının yarattığı usulî bir kazanılmış hak oluşturup oluşturmadığı konusudur.

15. Türk Hukuk Lûgatında “kazanılmış hak” daha önce yürürlükte olan hükümlere göre bir kişi yararına kazanılmış olan hak şeklinde ifade edilmiştir (Türk Hukuk Lûgatı, Türk Hukuk Kurumu, Cilt I, Ankara 2021, s. 676).

16. Usul hukukumuzdaki anlamı itibariyle bu kavram, bir davada mahkemenin ya da tarafların yapmış olduğu bir usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş ve kendisine uyulması zorunlu olan hakkı ifade etmektedir. Gerek mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nda gerekse 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda usulî kazanılmış hak kavramına ilişkin açık bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu kurum davaların uzamasını önlemek, hukuki alanda istikrar sağlamak ve kararlara karşı genel güvenin sarsılmasını önlemek amacıyla Yargıtay uygulamaları ile geliştirilmiş, öğretide kabul görmüş ve usul hukukunun vazgeçilmez, ana ilkelerinden biri hâline gelmiştir.

17. Usulî kazanılmış hakkın söz konusu olduğu durumlardan biri de mahkemenin Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak uyulan kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğünün doğması hâlidir (Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 09.05.1960 tarihli, 1960/21 Esas, 1960/9 Karar sayılı kararı).

18. Somut olayda davacı resmî şekle uygun yapılmamakla geçersiz taşınmaz satış sözleşmesine dayanarak rayiç bedel talebinde bulunmuş, Mahkemece ilk kararla dava rayiç değer üzerinden kabul edilmiş, Özel Dairece geçersiz sözleşmelerde rayiç bedelin talep edilemeyeceği, tarafların ancak sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre verdiklerinin iadesini sağlayabilecekleri, bu çerçevede iade borcunun hesabında denkleştirici adalet ilkesi çerçevesinde "çeşitli ekonomik etkenlerin, altın ve döviz kurlarındaki artış, maaş artış oranları, ÜFE artış oranları vs. dikkate alınarak bu değerlerin ortalamasının alınması" suretiyle paranın alım gücünün belirlenmesi gerekliliğine işaret ederek bozma kararı tesis edilmiştir.

19. Mahkeme bozmaya uyarak yeniden bilirkişi incelemesi yapılmasını sağlamış, hükme esas alınan 27.03.2014 tarihli raporda davacının ödediği 5.000.000,00 (E)TL'nin yeni Türk Lirası karşılığı değerinin altı sıfır atılmakla 5,00 TL'ye tekabül ettiği, bu meblağın altın, Türk Lirası yıllık mevduat faiz oranı, USD cinsinden mevduat faiz oranı, asgari ücret artış oranı, TEFE endeksi ve son olarak bozma öncesinde tespit edilen taşınmaz rayicinin katılması suretiyle oluşturulan altılı sepetin ortalaması üzerinden karar verilmiştir.

20. Özel Dairece, uyulan bozma kararında denkleştirici adalet ilkesi çerçevesinde hesaplama yapılırken taşınmazın rayicinin hesaplamaya dâhil edileceği belirtilmemiş olmasına rağmen mahkemece bozma kapsamı dışına çıkılarak rayicin de hesaplamaya katılmasının bozma gereğinin yerine getirilmemesi sonucunu doğurduğu gibi bozmaya uymakla doğan usulî kazanılmış hakları da ihlâl ettiği belirtilmiştir.

21. Ne var ki uyulan bozma kararı, hesaplama yöntemi bakımından esas alınacak ekonomik verilere ilişkin tahdidi bir sınırlandırma bulunmadığından, mahkemenin hesaplamada esas alınacak kriterler yönünden örnekleme suretiyle belirlenmiş veriler ve benzeri ekonomik değerleri dikkate alarak hesaplama yapmasında hukuken bir engel bulunmamaktadır.

22. Hâl böyle olunca Mahkemenin usulî kazanılmış hakkın ihlâl edilmediği yönündeki direnme gerekçesinin yerinde olduğu açıktır.

23. Bu tespitten sonra; uyuşmazlıkta çözümlenmesi gereken ikinci husus geçersiz taşınmaz satış sözleşmesi çerçevesinde ödenen bedelin sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde iadesi için paranın alım gücünün tespitinde sözleşme konusu malın rayiç değerinin dikkate alınıp alınmayacağı konusudur.

24. Bilindiği üzere tapulu taşınmazlarda mülkiyetin devrini öngören her türlü sözleşmenin resmî şekilde yapılması zorunlu olup (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 706, 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu 213, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 217, 1512 sayılı Noterlik Kanunu 60/3 ve 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 26. maddeleri) şekil koşuluna uygun olmayan sözleşmeler hukuken geçersizdir. Kanunun öngördüğü şekil bir geçerlilik koşuludur.

25. Şekle aykırılık nedeniyle geçersiz bir sözleşmenin varlığı hâlinde tarafların hak ve borçları geçerli bir sözleşmenin yarattığı hukuki durumdan elbette farklıdır; geçersiz bir sözleşmeye dayalı olarak taraflar sözleşmenin ifasını yahut ifa karşılığını isteyemezler. Bununla birlikte sözleşme nedeniyle tarafların birbirlerine verdikleri şeylerin de iadesi gerekeceği açıktır. Geçerli bir sebebe dayanmaksızın bir kişinin mal varlığından diğerinin mal varlığına intikal eden şeylerin iadesi ise sebepsiz zenginleşme hükümleri ve denkleştirici adalet ilkesi çerçevesinde sağlanabilecektir.