muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2011/24613, Karar No: 2012/31385, Tarih: 12.03.2012

**(Kapatılan)15. Ceza Dairesi         2011/24613 E.  ,  2012/31385 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi

SUÇ : Dolandırıcılık, dolandırıcılığa teşebbüs ve resmi belgede sahtecilik

HÜKÜM : Mahkumiyet

Dosya incelenerek gereği düşünüldü;

1-Resmi belgede sahtecilik suçundan kurulan hükmün incelenmesinde,

Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre, sanığın yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle, hükmün ONANMASINA,

2-Dolandırıcılık ve dolandırıcılığa teşebbüs suçlarndan kurulan hükümlerin incelenmesinde,

Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için; failin bir kimseyi, kandırabilecek nitelikte hileli davranışlarla hataya düşürüp, onun veya başkasının zararına, kendisine veya başkasına yarar sağlaması gerekmektedir.

Hile nitelikli bir yalandır. Fail tarafından yapılan hileli davranış belli oranda ağır, yoğun ve ustaca olmalı,sergileniş açısından mağdurun inceleme olanağını ortadan kaldıracak nitelikte bir takım hareketler olmalıdır. Kullanılan hileli davranışlarla mağdur yanılgıya düşürülmeli ve bu yanıltma sonucu yalanlara inanan mağdur tarafından sanık veya bir başkasına haksız çıkar sağlanmalıdır.

Hilenin kandırıcı nitelikte olup olmadığı olaysal olarak değerlendirilmeli, olayın özelliği, fiille olan ilişkisi, mağdurun durumu, kullanılmışsa gizlenen veya değiştirilen belgenin nitelikleri ayrı ayrı nazara alınmalıdır.

Somut olayda;

Sanığın, müşteki ...'nin nüfus cüzdanına kendi fotoğrafını yapıştırmak suretiyle elde ettiği sahte belgeyi kullanıp katılan bankadan kredi talep ederek 03/10/2009 tarihinde 10.000.TL krediyi aldığı, yine müşteki ...'in nufus cüzdanına kendi fotoğrafını yapıştırmak suretiyle elde ettiği belge ile aynı bankaya yeniden başvurup 10.000.TL kredi talebinde bulunduğu bankanın sanık hakkında yaptığı araştırmada belgenin gerçek olmadığı anlaşılarak olayın zabıtaya bildirilmesiyle sanığın parayı alamadan yakalanması şeklinde gerçekleştiği iddia olunan eylemlerde,

a:Sanığın müşteki ... adına düzenlenmiş sahte nüfus cüzdanını kullanarak bankadan kredi almadığını savunması karşısında, kuşkunun giderilmesi açısından, öncelikle kamera kayıtlarında görünen kişinin sanık olmadığının belirlenmesi karşısında müşteki ...'nin kayıtdaki kişi olup olmadığının tespiti sonrasında ilgili banka şubesinden kredi başvuru evrak asılları getirtilerek, bu belgelerdeki imza ve yazıların sanığın eli ürünü olup olmadığı yönünde bilirkişiden rapor alınması sonucuna göre sanığın hukuki durumunun tayin ve taktiri gerekirken yazılı gerekçeyle hüküm kurulması,

b:5237 Sayılı Yasa’da 765 Sayılı Yasa’dan farklı olarak “gün para cezası sistemi” kabul edildiği için bu sistemde nispi para cezasına yer verilmemiştir. İlgili maddelerin gerekçe bölümlerinde de 5237 Sayılı TCK. nu sisteminde nispi para cezasının öngörülmediği açıkça belirtilmektedir. Ancak, 5237 Sayılı Yasanın 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girmesinden sonra 29.06.2005 gün ve 5377 Sayılı Yasanın 19. maddesi ile değişik TCK. nun 158/1. fıkrasına eklenen “... Ancak, (e), (f) ve (j) bentlerinde sayılan hallerde hapis cezasının alt sınırı üç yıldan, adli para cezasının miktarı suçtan elde edilen menfaatin iki katında az olamaz.” cümlesi ile getirilen yeni değişikliğe ilişkin gerekçede de belirtildiği üzere, 158. maddenin 1. fıkrasına eklenen son cümledeki “…adli para cezasının miktarı suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.” hükmünün uygulanabilmesi için öncelikle suçtan elde edilen haksız menfaat miktarının belli olması gerekmektedir.

5237 sayılı TCK.nun 52. maddesinin 1.fıkrası “Adli para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan paranın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir.” şeklindeki adli para cezasının tanımı yapıldıktan sonra aynı maddenin 3. fıkrasında “Kararda, adli para cezasının belirlenmesinde esas alınan tam gün sayısı ile bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ayrı ayrı gösterilir.” ve aynı Kanunun 61. maddesinin 8. fıkrasında ise “Adli para cezası hesaplanırken, bu madde hükmüne göre cezanın belirlenmesi ve bireyselleştirilmesine yönelik artırma ve indirimler, gün üzerinden yapılır. Adli para cezası, belirlenen sonuç gün ile kişinin bir gün karşılığı ödeyebileceği miktarın çarpılması suretiyle bulunur.” hükümleri ile yasa koyucu adli para cezasının mutlaka gün üzerinden tayin edilmesi gerektiğini belirtmektedir.

5237 Sayılı TCK. nun 158. maddesinin 1. fıkrasının (e), (f) ve (j) bentlerinde sayılan hallerde adli para cezasının tayininde öncelikle suçtan elde edilen haksız menfaat miktarının belli olup olmadığına bakılacaktır.

Eğer suçtan elde edilen haksız menfaat miktarı belli değil ise, 5 ila 5.000 tam gün arasında TCK. nun 61. maddesi hükmü göz önünde bulundurularak takdir edilen gün sayısı üzerinden arttırma ve eksiltmeler yapıldıktan sonra ortaya çıkacak sonuç gün sayısı ile bir gün karşılığı aynı kanunun 52. maddesi uyarınca, 20-100YTL arasında takdir olunacak miktarın çarpılması neticesinde sonuç adli para cezası belirlenecektir.

Eğer suçtan elde edilen haksız menfaat miktarı belli değil ise, 5 ila 5.000 tam gün arasında TCK. nun 61. maddesi hükmü göz önünde bulundurularak takdir edilen gün sayısı üzerinden arttırma ve eksiltmeler yapıldıktan sonra ortaya çıkacak sonuç gün sayısı ile bir gün karşılığı aynı kanunun 52. maddesi uyarınca, 20-100YTL arasında takdir olunacak miktarın çarpılması neticesinde sonuç adli para cezası belirlenecektir.

Eğer suçtan elde edilen haksız menfaat miktarı belli ise;o takdirde tespit olunacak temel gün,suçtan elde olunan haksız menfaatin iki katından az olmayacak şekilde asgari bu miktara yükseltilerek belirlenecek gün sayısı üzerinden arttırma ve eksiltmeler yapıldıktan sonra ortaya çıkacak sonuç gün sayısı ile bir gün karşılığı aynı kanunun 52. maddesi uyarınca, 20-100YTL arasında takdir olunacak miktarın çarpılması neticesinde sonuç adli para cezası belirlenmesi gerekirken, yazılı şekilde uygulama yapılması.

c:Dolandırıcılığa teşebbüsten kurulan hükümde, hükümden önce 08.02.2008 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe giren 5728 sayılı Kanunun 562. maddesi ile değişik 5271 sayılı CMK.un 231. maddesi uyarınca; hükmolunan cezanın tür ve süresine göre hükmün açıklanmasının geri bırakılıp bırakılmayacağı hususunun değerlendirilmesi gerektiğinin gözetilmemesi,

Bozmayı gerektirmiş, sanık müdafinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepten dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK. nun 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 12/03/2012 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/3530, Karar No: 2017/3456, Tarih: 08.05.2017

**11. Ceza Dairesi         2017/3530 E.  ,  2017/3456 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Vergi usul kanununa muhalefet

HÜKÜM : Mahkumiyet

I-Sanık hakkında 2004 takvim yılında sahte fatura kullanmak suçundan verilen hükme yönelik temyiz itirazlarının incelenmesinde;

Suça konu faturanın 2004 takvim yılının Haziran ayına ait KDV beyannamesinde kullanıldığının anlaşılması karşısında, suç tarihinin 21.07.2004 olarak mahallinde düzeltilmesi mümkün görülmüştür.

Türk Ceza Kanununun 7 ve 5252 sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunun 9. maddeleri hükmü karşısında; sanığa yüklenen "2004 takvim yılında sahte fatura kullanmak" suçunun yasada gerektirdiği cezasının türü ve üst sınırı itibariyle tabi olduğu, suç tarihinde yürürlükte bulunan ve lehe olan 765 sayılı TCK'nın 102/4 ve 104/2. maddelerinde öngörülen zamanaşımının, suç tarihinden temyiz inceleme tarihine kadar gerçekleştiği anlaşılmış, katılan vekilinin temyiz itirazları bu nedenle yerinde görülmüş olduğundan sair yönleri incelenmeyen hükmün 5320 sayılı yasanın 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK'nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA; ancak yeniden yargılamayı gerektirmeyen bu hususta aynı yasanın 322. maddesinde öngörülen yetkiye dayanılarak karar verilmesi mümkün olduğundan sanık hakkındaki kamu davasının gerçekleşen zamanaşımı nedeniyle 765 sayılı TCK'nın 102/4, 104/2 ve 5271 sayılı CMUK'nın 223/8. maddeleri uyarınca DÜŞÜRÜLMESİNE,

II- Sanık hakkında 2005 takvim yılında sahte fatura kullanmak suçundan verilen hükme yönelik temyiz itirazlarının incelenmesinde ise;

1-Sahte fatura kullanmak suçunda suçun maddi konusunun fatura olması, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 227. maddesinin 3. fıkrasındaki ''Bu Kanuna göre kullanılan veya bu Kanunun Maliye ve Gümrük Bakanlığına verdiği yetkiye dayanılarak kullanma mecburiyeti getirilen belgelerin, öngörülen zorunlu bilgileri taşımaması halinde bu belgeler vergi kanunları bakımından hiç düzenlenmemiş sayılır'' şeklindeki düzenlemeye göre de, alım satım ya da hizmet ifasının belgesi olan faturaların, Vergi Usul Kanununun 230. maddesinde öngörülen zorunlu bilgileri içermesinin gerekmesi karşısında, gerçeğin kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ortaya çıkarılması bakımından, suça konu fatura asıllarından kanaat oluşturacak sayıda temin edilip dosya arasına konulması ve faturaların incelenerek, kanunda öngörülen şekil şartlarını taşıyıp taşımadığının tespit edilmesinden sonra sanığın hukuki durumunun belirlenmesi gerekirken eksik kovuşturma ile yetinilerek mahkumiyet kararı verilmesi,

2-Kabule göre de;

a-Suça konu faturaların en son 2005 takvim yılının Ekim ayına ait KDV beyannamesinde kullanıldığının anlaşılması karşısında, “21.11.2005” olan suç tarihinin gerekçeli karar başlığında “2005 yılı KDV Beyannamesi Dönemi” şeklinde hatalı yazılması,

2-Kabule göre de;

a-Suça konu faturaların en son 2005 takvim yılının Ekim ayına ait KDV beyannamesinde kullanıldığının anlaşılması karşısında, “21.11.2005” olan suç tarihinin gerekçeli karar başlığında “2005 yılı KDV Beyannamesi Dönemi” şeklinde hatalı yazılması,

b-5237 sayılı TCK’nın 53. maddesine ilişkin uygulamanın Anayasa Mahkemesinin 08.10.2015 gün 2014/140 Esas, 2015/85 sayılı iptal kararı ile birlikte yeniden değerlendirilmesinde zorunluluk bulunması,

Bozmayı gerektirmiş, katılan vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün bu sebeplerden dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK'nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 08.05.2017 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/2370, Karar No: 2017/861, Tarih: 26.04.2017

**Hukuk Genel Kurulu         2015/2370 E.  ,  2017/861 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi Sıfatıyla )

Taraflar arasındaki “alacak” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda Tefenni Asliye Hukuk (İş Mahkemesi Sıfatıyla) Mahkemesince davanın reddine dair verilen 21.11.2012 gün ve 2011/74 E., 2012/119 K. sayılı kararın temyizen incelenmesinin taraf vekilleri tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 29.04.2014 gün ve 2013/8619 E., 2014/9298 K. sayılı kararı ile,

"…1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanuni gerektirici nedenlere göre davalının tüm, davacı Kurum'un aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazlarının reddine.

2-Davacı Kurum, davalı ...'ün yurda kesin dönüş yapmak şartını yerine getirmediği halde kendisine, 22.02.2000 – 22.06.2009 tarihleri arasında 47.340,31 TL tutarında yaşlılık aylığının fuzûlen ödediğinden bahisle bu miktarda alacağın davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiştir.

Mahkemece, alacağın zamanaşımına uğradığından bahisle dava reddedilmiştir.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davacı Kurum tarafından davalıya gönderilen 16.06.2010 tarihli yazı ile; 01.08.1998 tarihinde başlayan yaşlılık aylığının, emeklilik talebinde bulunduğu tarihte ve sonrasında yurda kesin dönüş yapılmadığı ve halen yurtdışından işsizlik ve hastalık yardımı almaya devam ettiği gerekçesi ile iptal edildiğini, 22.02.2000 – 22.04.2010 tarihleri arasında 53.835,84 TL yersiz ödeme çıkarıldığını bildirdiği, davalının 06.05.1998 tarihli dilekçesi ile davacı Kurum'a; Avusturya'daki işyerinden 27.03.1998 tarihinde ayrıldığını ve 18.04.1998 tarihinde yurda kesin dönüş yaptığını beyan ederek 3201 sayılı Yasa gereğince borçlanma talebinde bulunduğu, davacı Kurum'un talebi kabul ettiği, davalının 17.08.1973 – 18.04.1998 tarihleri arasındaki 8.881 günü 27.05.1998 tarihinde defaten ödediği, 28.05.1998 tarihinde yaşlılık aylığı talebinde bulunduğu ve davalıya 01.06.1998 tarihinden itibaren 506 sayılı Yasa'nın 60/A-C maddesi gereğince aylık bağlandığı, davacı Kurum tarafından Avusturya'dan istenilen sigortalılık belgelerine göre davalının; 1999/2,3. aylarda, 1999/11-2000/1. ay arası, 2000/11-12. aylarda işsizlik yardımı, 2001/1. ayda hastalık yardımı, 2002/12-2003/3. ay arası, 2004/10. ay, 2004/11 – 2005/2 arası, 2006/12-2007/1 arası işsizlik, 2007/2. ayda hastalık, 2009/6. ayda da işsizlik yardımı aldığı anlaşılmaktadır.

Davanın yasal dayanağı 3201 sayılı Yasa'nın 6.maddesidir. Madde de aylık bağlanma koşulu olarak yurda kesin dönüş yapılması esas alınmıştır. Ne varki, 3201 sayılı Yasa hükümlerinden yararlanmak suretiyle aylık bağlananlardan tekrar yurtdışında çalışmaya başlayanların çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ay başından itibaren aylıklarının kesileceği 6/B maddesinin açık hükmü gereğidir.

Davanın yasal dayanağı 3201 sayılı Yasa'nın 6.maddesidir. Madde de aylık bağlanma koşulu olarak yurda kesin dönüş yapılması esas alınmıştır. Ne varki, 3201 sayılı Yasa hükümlerinden yararlanmak suretiyle aylık bağlananlardan tekrar yurtdışında çalışmaya başlayanların çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ay başından itibaren aylıklarının kesileceği 6/B maddesinin açık hükmü gereğidir.

Yurt dışında çalışanların yaşlılık aylığından yararlanabilmesi yönünden, yurda kesin dönüş koşulunun varlığı zorunlu görülmüştür (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 22/10/1997 gün, 1997/10-588 E., 857 K. sayılı ve 22/4/1999 günlü, 1999/21-284 E., 300 K. sayılı ve daha sonra aynı doğrultudaki kararlar). Öte yandan, davacı işçinin, çalıştığı ülkeden işsizlik yardımı, hastalık, geçici işgöremezlik vs. gibi yardımlar alması halinde sigortalının kesin dönüş yapmadığı Yargıtay kararları ile de kabul edilmektedir.

Somut olayda; davacının yurda kesin dönüş yaptığını beyan ettiği ve davacıya yaşlılık aylığı bağlandığı tarihte davacının yurda kesin dönüş yapmadığı ve bu itibarla davalı Kurum'un talebinin yerinde olduğu anlaşılmış, ancak; mahkemece, davacı Kurum tarafından talep edilen alacağın, sebepsiz zenginleşme hükümleri dolayısıyla zamanaşımına uğradığı gerekçesi ile davanın redddine karar verilmişse de davacı Kurum'un talep ettiği alacak yönünden sebepsiz zenginleşme hükümlerinin uygulanamayacağı, somut olayda 5510 sayılı Yasa'nın 96. maddesinin uygulanması gerektiği göz ardı edilerek sonuca gidilmesi isabetsiz olmuştur.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin yazılı şekilde karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde davacı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır…"

gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, fazlaya ilişkin talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla yersiz ödenen 47.340,31-TL Kurum alacağının ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsili istemine ilişkindir.

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, fazlaya ilişkin talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla yersiz ödenen 47.340,31-TL Kurum alacağının ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsili istemine ilişkindir.

Davacı SGK vekili, davalının yurda kesin dönüş yaptığı beyan ederek 3201 sayılı Kanun kapsamında borçlanma talebinde bulunduğunu, borçlanma işlemi sonrasında emeklilik talebinde bulunarak kendisine Kurumca yaşlılık aylığı bağlandığını, ancak Avusturya Sigorta Merciinden alınan hizmet cetvelinde davalının emeklilik talep tarihi ve sonrasında yurtdışında işsizlik yardımı aldığının anlaşıldığını, bu nedenle yurda kesin dönüş şartını yerine getirmediği anlaşıldığında davalının emeklilik işleminin iptal edilerek 22.02.2000 – 22.06.2009 tarihleri arasında kendisine yersiz ödenen 47.340,31-TL’nin faizi ile birlikte ödenmesinin talep edildiğini, fakat davalının herhangi bir ödemede bulunmadığını ileri sürerek, fazlaya ilişkin talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla, fuzulen ödenen 47.340,31-TL Kurum alacağının ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili açılan davada zamanaşımı süresinin geçtiğini, öte yandan müvekkilinin yaşlılık aylığı bağlandığı zamanlarda ve sonrasında yurtdışında bir çalışmasının bulunmadığını, sadece çok kısa süreli işsizlik ödeneği aldığını, ancak Kurumca buna dayanılarak yaşlılık aylığının iptal edilerek borç çıkartıldığını, yurtdışında herhangi bir güvenlik kuruluşundan yardım almanın çalışma sayılmayacağı gibi buna dayanılarak aylığın iptal edilmesi ve ödenen aylıkların geri istenmesi işleminin de kanun ve yönetmeliğe aykırı olduğunu belirterek davanın reddinin gerektiğini savunmuştur.

Mahkemece dava açmaya yetkili yöneticisi tarafından öğrenilme tarihinin 16.02.2010 olduğunun kurum kayıtlarından sabit olduğu, davacı kurum yönünden zamanaşımı süresinin dava açmaya yetkili kişi ya da organının öğrenme tarihi itibarıyla işlemeye başladığı, Borçlar Kanunu’nun 66. maddesine göre sebepsiz zenginleşme dolayısıyla açılacak davanın zarar gören tarafından verdiğini geri almaya hakkı olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve herhalde bu hakkın doğduğu günden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrayacağı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Davacı SGK vekilinin temyizi üzerine hüküm Özel Dairece yukarıda başlık bölümünde açıklanan gerekçelerle bozulmuştur.

Davacı SGK vekilinin temyizi üzerine hüküm Özel Dairece yukarıda başlık bölümünde açıklanan gerekçelerle bozulmuştur.

Yerel Mahkemece Kurumun davaya konu alacağı bakımından sebepsiz zenginleşmenin uygulanmayacağına ilişkin mevzuatta herhangi bir hüküm bulunmadığı, somut olayda Kurum tarafından davalıya haklı, geçerli bir sebep olmaksızın aylık bağlandığı, davalının Kurum aleyhine sebepsiz zenginleştiği, 5510 sayılı Kanunun 96. maddesinin sebepsiz zenginleşmede geri verme konusuna ilişkin özel bir düzenleme niteliğinde olduğu, zamanaşımı hükmü olarak tanımı ve yorumlanmasının mümkün olmadığı, maddede genel hükümlere yollamada bulunulması ve Kanunun "Zamanaşımı, hakkın düşmesi ve avans" başlığını taşıyan 97. ve diğer maddelerinde fazla veya yersiz ödemeden kaynaklanan Kurum alacağı yönünden düzenlemeye yer verilmeyerek fazla ve yersiz ödemeden kaynaklanan Kurum alacağına ilişkin zamanaşımı konusunun genel hükümlerden hareketle çözümlenmesi gerektiğinin belirtildiği, bu itibarla Kurumun dava açmaya yetkili yöneticisi tarafından davalıya fazla ve yersiz ödeme yapıldığının öğrenilme tarihinin 16/02/2010 olduğu dikkate alındığında Borçlar Kanununun 66. maddesi uyarınca dava açıldığı tarih itibari ile zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme kararı davacı SGK vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık, somut olaya göre Kurum tarafından talep edilen alacak yönünden zamanaşımı süresinin Borçlar Kanunu’nun 66. maddesi uyarınca değerlendirilip değerlendirilemeyeceği noktasında toplanmaktadır.

Hemen belirtilmelidir ki, özel hukukta teknik bir kavram olan zamanaşımı, bir hakkın kazanılmasında veya kaybedilmesinde yasanın kabul etmiş olduğu sürenin tükenmesi ile dava edilebilmesinin zaman bakımından sınırlandırılmasıdır.

818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 125-140'ncı maddeleri arasında düzenlenen (6098 sayılı Borçlar Kanunu 146. madde vd.) zamanaşımı, hakkın ileri sürülmesini engelleyici nitelikte olup, alacak hakkı alacaklı tarafından yasanın öngördüğü süre ve koşullar içinde talep edilmediğinde etkin bir hukuki himayeden, başka bir deyişle dava yoluyla elde edilebilme olanağından yoksun bırakılmaktadır. Zamanaşımına uğrayan alacağın tahsili hususunda Devlet kendi gücünü kullanmaktan vazgeçmekte, böylece söz konusu alacağın ödenip ödenmemesi keyfiyeti borçlunun iradesine bırakılmaktadır. Şu halde zamanaşımına uğrayan alacak ortadan kalkmamakla beraber, artık doğal bir borç (Obligatio naturalis) haline gelmektedir.

İşte zamanaşımı hukuki niteliği itibariyle, maddi hukuktan kaynaklanan bir def'i olup; usul hukuku anlamında ise, bir savunma aracıdır. (Kuru: Hukuk Muhakemeleri Usulü, Cilt: II, İstanbul 2001, s.1761; Von Tuhr: Borçlar Hukuku (C. Edege Çevirisi), Ankara 1983, Cilt: 1-2, s .688 vd.; Canbolat, Ferhat: Def’i ve İtiraz Arasındaki Farklar ve İleri Sürülmesinin Hukuki Sonuçları, EÜHF Dergisi, Cilt: III, Sayı: 1, Kayseri 2008, s. 255 vd.).

İşte zamanaşımı hukuki niteliği itibariyle, maddi hukuktan kaynaklanan bir def'i olup; usul hukuku anlamında ise, bir savunma aracıdır. (Kuru: Hukuk Muhakemeleri Usulü, Cilt: II, İstanbul 2001, s.1761; Von Tuhr: Borçlar Hukuku (C. Edege Çevirisi), Ankara 1983, Cilt: 1-2, s .688 vd.; Canbolat, Ferhat: Def’i ve İtiraz Arasındaki Farklar ve İleri Sürülmesinin Hukuki Sonuçları, EÜHF Dergisi, Cilt: III, Sayı: 1, Kayseri 2008, s. 255 vd.).

818 sayılı Borçlar Kanunu 125.maddesinde “ bu kanunda başka suretle bir hüküm mevcut olmadığı takdirde, her dava on senelik müruru zamana tabidir” hükmü yer almaktadır. Bu madde yer alan (her dava) sözcüklerini “bütün alacaklar” şeklinde anlamak gerekir (Zeytin, Zafer: a.g.e., s.265; Tutumlu, M.Akif: a.g.e., s.36).

Bu haliyle, yaşlılık aylığının yersiz ödenmesi nedeniyle ortaya çıkan Kurum alacağı da “bütün alacaklar” kapsamında değerlendirilmelidir.

506 sayılı Kanunun 80. maddesinde 3917 sayılı Kanun ile yapılan ve 08.12.1993 tarihinde yürürlüğe giren değişikliğe kadar Kurum alacağı da “bütün alacaklar” kapsamında değerlendirilerek süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının tahsilinde Borçlar Kanunu’nun 125. maddesinde öngörülen 10 yıllık zamanaşımı uygulanmaktadır.

Kanunun 80. maddesinin beşinci fıkrasında 3917 sayılı Kanun’un 8. maddesi ile yapılan ve 08.12.1993 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik ile birlikte “Kurumun, süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Hakkında Kanun hükümleri uygulanır...” düzenlenmesi getirilmiştir. Yapılan bu değişiklikle Kurumun alacaklarının tahsilinde 21.07.1953 tarih ve 6183 sayılı Kanunun 51. maddesi hariç diğer maddeleri uygulanacağı belirtilmiştir. Bunun sonucu olarak, kurum alacaklarının tahsil zamanaşımı konusunda 21.07.1953 tarih ve 6183 sayılı Kanunun 102. maddesi uygulama alanı bulacaktır. Anılan hüküm, “Tahsil Zamanaşımı” başlığı altında “Amme alacağı vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren 5 yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar...” biçiminde düzenlenmiştir. Dolayısıyla, 08.12.1993 tarihinden, aynı maddede 5198 sayılı Kanunun 11.maddesi hükmüyle yapılan ve Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının tahsilinde 6183 sayılı Kanunun 51. maddesi yanında 102. maddesinin de uygulanmayacağına ilişkin değişikliğin yürürlüğe girdiği 06.07.2004 tarihine kadarki döneme ilişkin Kurum alacakları yönünden; 6183 sayılı Kanunun zamanaşımı konusunu düzenleyen 102. madde uyarınca 5 yıllık zamanaşımı uygulanacaktır.