muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/304, Karar No: 2025/92, Tarih: 26.02.2025

**Hukuk Genel Kurulu         2023/304 E.  ,  2025/92 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2021/2542 E., 2021/2073 K.

ÖZEL DAİRE KARARI : Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 27.09.2021 tarihli ve

2020/9946 Esas, 2021/10981 Karar sayılı BOZMA kararı

Taraflar arasındaki rücuan tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davalı ...Term. Yat. Yapım ve İşl. A.Ş. vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, diğer taraf vekillerinin istinaf başvurularının reddi ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılıp düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın davalı ... Term. Yat. Yapım ve İşl. A.Ş. yönünden reddine, diğer davalılar yönünden ise kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı ... ile davalı ... Yatırım İnş. ve İşl. A.Ş. vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 10. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

Direnme kararı davacı ... ile davalı ... Yatırım İnş. ve İşl. A.Ş. vekilleri tarafından temyiz edilmekle yapılan inceleme sonucunda, temyiz incelemesi sırasında duruşmanın düzenlendiği 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 369. maddesinin direnme kararının temyizini kapsamadığı, direnmenin düzenlendiği aynı Kanun’un 373. maddesinde ise duruşmaya yer verilmediği gözetildiğinde direnme kararlarının temyiz incelemesinde duruşma yapılamayacağı kabul edilerek davalı ... Ter. Yat. Yapım ve İşl. A.Ş. vekilinin temyize cevap dilekçesinde talep ettiği duruşma talebinin reddine karar verilip Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan gündem ve dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı ... (SGK/Kurum) vekili; davalı ... Ter. Yat. Yapım ve İşl. A.Ş 'nin alt işvereni olan davalı ... Yapı San. Taah. Tic. Ltd. Şti'nin işçisi dava dışı sigortalı ...’in 11.11.2013 tarihinde meydana gelen iş kazası sonucu vefat ettiğini, iş müfettişi tarafından hazırlanan raporda Devlet Hava Meydanları İşletmesinden (DHMİ) ihale ile iç hatlar terminali yapımı inşaatı işini alan davalı ... Ter. Yat. Yapım ve İşl. A.Ş. ile aralarında asıl işveren-alt işveren ilişkisi bulunan şirketlerin iş kazasının meydana gelmesinde kusurlu olduğunun belirtildiğini, bu nedenle Kurum zararından davalıların sorumlu olduğunu ileri sürerek şimdilik 95.767,02 TL’nin onay ve ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizi ile davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

II. CEVAP

1. Davalı ... Ter. Yat. Yapım ve İşl. A.Ş. (... A.Ş.) vekili; zamanaşımı süresinin geçtiğini, müvekkilinin taraf sıfatının ve meydana gelen iş kazasında kusurunun bulunmadığını, müvekkili ile DHMİ arasında imzalanan 16.12.2011 tarihli sözleşme ile İzmir Adnan Menderes Havalimanı yeni iç hatlar terminal binası alt yatırım, yapım ve işletim işinin müvekkiline ihale edildiğini, daha sonra bazı hükümleri tadil edilmek suretiyle bu sözleşme yerine geçmek üzere imtiyaz sözleşmesi imzalandığını, müvekkilinin de inşaat işlerini 10.02.2012 tarihli bildirim gereğince davalı ... Yatırım İnş. ve İşl. A.Ş'ye anahtar teslimi devrettiğini, işi tümüyle devreden müvekkilinin iş sahibi olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

2. Davalı ... Yatırım İnş. ve İşl. A.Ş. (... A.Ş.) vekili; çatı yapım işinin davalı ... Yapı San. Taah. Tic. Ltd. Şti. tarafından üstlenildiğini, müvekkili şirket ile bu şirket arasında asıl işveren alt işveren ilişkisi bulunmadığını ve 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesinde belirtilen şartların oluşmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

3. Davalılar ... İnş. Taah. San. ve Tic. A.Ş. (... İnşaat A.Ş.) ve ... İnş. Taah. Montaj Tur. Enerji A.Ş. (... İnşaat A.Ş.) vekili; müvekkillerinin taraf sıfatının bulunmadığını, asıl işveren ... A.Ş’nin alt işvereni olan müvekkili ... İnşaat A.Ş'nin yapım işini diğer müvekkili ... İnşaat A.Ş' ye, bu şirketin de davalı ... Yapı San. Taah. Tic. Ltd. Şti'ye devrettiğini, dava dışı sigortalının müvekkillerinin işçisi olmadığını, yasal koşulları oluşmadığından müvekkili şirketlerin asıl işveren olarak sorumluluğu bulunmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

4. Davalı ... Yapı San. Taah. Tic. Ltd. Şti.(... Yapı Ltd. Şti.) vekili; ... A.Ş. ile yapılan 15.04.2013 tarihli alt işverenlik sözleşmesi ile çatı montaj işlerinin bir kısmının yapımının üstlenildiğini, müvekkili tarafından iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alındığını, müvekkilinin gerçekleşen kazada kusurunun bulunmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

4. Davalı ... Yapı San. Taah. Tic. Ltd. Şti.(... Yapı Ltd. Şti.) vekili; ... A.Ş. ile yapılan 15.04.2013 tarihli alt işverenlik sözleşmesi ile çatı montaj işlerinin bir kısmının yapımının üstlenildiğini, müvekkili tarafından iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alındığını, müvekkilinin gerçekleşen kazada kusurunun bulunmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 07.05.2018 tarihli ve 2015/360 Esas, 2018/231 Karar sayılı kararı ile; DHMİ ile imzaladığı 24.07.2013 tarihli imtiyaz sözleşmesi ile İzmir Adnan Menderes Havalimanı İç Hatlar Terminali yapım işini üstlenen davalı ... A.Ş'nin yeni iç hatlar terminali yapım işini sözleşme ile davalı ... A.Ş’ye, ... A.Ş’nin de metal çatı işlerinin malzemeli ve işçilikli olarak imalatı işini ... İnşaat A.Ş' ye, davalı ... İnşaat A.Ş'nin de 15.05.2013 tarihli sözleşme ile metal çatı kaplamaları, yağmur dereleri ve kenar kaplamaları yapım işlerini davalı ... İnşaat A.Ş' ye, bu şirketin ise işi davalı ... Yapı Ltd. Şti'ne verdiği, ancak inşaatın davalı ... A.Ş’ye ait Kurum sicil numarası üzerinden yürütüldüğü, diğer şirketlerin bu sicil numarası altında aracı kodu ile faaliyet gösterdiği, müteveffanın sigortasının davalı ... Yapı Ltd. Şti.ne ait aracı kodu üzerinden yapıldığı tespit edilmekle İç Hatlar Terminalinin yapımını ihale eden DHMİ’nin mal sahibi ve ihale makamı, yapım işini üstlenen ... A.Ş’nin asıl işveren, ... A.Ş’nin alt işveren, diğer şirketlerin ise alt işverenin alt işverenleri konumunda olduğu, ölümle sonuçlanan iş kazasında davalı işverenlerin toplamda %70 oranında kusurlarının bulunduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 01.07.2020 tarihli ve 2018/1824 Esas, 2020/975 Karar sayılı kararı ile; davalı ... A.Ş’nin İzmir Adnan Menderes Havalimanı Mevcut Dış Hatlar Terminali, CIP, İç Hatlar Terminali ile Mütemmimlerinin işletme haklarını DHMİ'den kiraladığı ve İzmir Adnan Menderes Havalimanı Mevcut İç Hatlar Terminal Binasının Sökülmesi ve İnşaatı işinin yapımını anahtar teslim diğer davalı ... A.Ş’ye verdiği, bu nedenle davalı ... A.Ş. iş sahibi konumunda olduğundan herhangi bir yükümlülüğünün ve kusurunun bulunmadığı, ayrıca emsal mahiyetteki 2018/1872 Esas, 2018/152 Karar sayılı dosyada da aynı sonuca varıldığı, bu nedenle ilk derece mahkemesi kararının bu yönden hatalı olduğu, kusur değerlendirmesi bakımından ise davalı ... Yapı Ltd. Şti.nin %28, davalı ... A.Ş’nin %22, davalı ... İnşaat A.Ş'nin %10, diğer davalı ... İnşaat A.Ş'nin %10 olmak üzere davalı işverenlerin toplamda %70; müteveffa sigortalının ise %30 oranında kusurlu olduğu gerekçesiyle davalı ... A.Ş. vekilinin istinaf başvurusunun kabulü, diğer tarafların istinaf başvurularının reddi ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılıp düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın davalı ... A.Ş. yönünden reddine, diğer davalılar yönünden ise kısmen kabulüne karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı Kurum ve davalı ... A.Ş. vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "....Davanın yasal dayanaklarından olan 5510 sayılı Kanun'un 21/1. maddesinde, iş kazası, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir davranışı sonucu meydana gelmişse, Kurumca sigortalıya veya hak sahiplerine bu Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamının, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlı olmak üzere, Kurumca işverene ödettirileceği, işverenin sorumluluğunun belirlenmesinde kaçınılmazlık ilkesinin dikkate alınacağı belirtilerek işverenin sorumluluğu düzenlenmiştir.

Somut olayda İzmir Adnan Menderes Havalimanı Yeni İç Hatlar Terminali inşaatı işyerinde kazazede ...'in iç hatlar terminal binası inşaatının çatısının üzerinde TB4 ile TB2 dilatasyon arası 59-60 kolon iç kısmında, kendisine uzatılan çatı kaplama malzemesini kaplanacak yere taşıma işi yaparken dengesini kaybederek 4-5 metre kadar çatı üzerinde kaydıktan sonra çatının boşluğa bakan kenarından yaklaşık 18 metre yükseklikten zemine düşüp yaşamını yitirmesiyle iş kazasının gerçekleştiği, Kurumca sigortalının hak sahiplerine ölüm gelirleri bağlanması nedeniyle oluşan kurum zararının rücuan tahsili için davanın açıldığı, mahkemece yapılan yargılamada, kazanın oluşunda davalı ... Yapı San. Taah. Tic. Ltd. Şti.'nin %20, ... Yapı San. Taah. Ltd. Şti.’nin ortağı, yetkilisi ve proje müdürü ...’nun %2, şantiye şefi ...’ün %2, şantiye şefi yardımcısı...’ın %2, formen ...’nin %2, davalı ... Ter. Yat. Yapım ve İnş. A.Ş.’nin %10, davalı ... Yat. İnş. ve İşl. A.Ş.’nin %10, davalı ... Şti.’nin iş güvenliği uzmanı ...’nın %2, davalı .... Taah. Tic. A.Ş.’nin %10, davalı ... İnş. Taah. Man. Tur. Ener. A.Ş.’nin %10, kazazede işçinin %30 oranında kusurlu olduğu belirlenerek, davalıların %70 kusuruna göre sorumluluk belirlendiği anlaşılmaktadır.

İstinaf incelemesi yapan İzmir Bölge Adliye Mahkemesince, ... Ter. Yat. Yapım ve İnş. A.Ş. tarafından işin anahtar teslim olarak ... Yatırım İnşaat ve İşletme A.Ş.’ye verildiği, emsal mahiyetteki ilgili Bölge Adliye Mahkemesi Dairesinin 2018/1872 Esas ve 2020/781 Karar sayılı kararı sonucu kesinleşen İzmir 14. İş Mahkemesi'nin 2016/255 Esas ve 2018/152 Karar sayılı kararında da sigortalı ...'ın geçirdiği iş kazası sonucu vefat etmesi sonucu açılan rücuen alacak davasında davalı ... Ter. Yat. Yapım ve İşl. A.Ş.'nin iş sahibi konumuyla kusurunun bulunmadığının tespit edildiği bu kararın temşiz edilmeksizin kesinleşmiş olması gerekçesiyle ... Ter. Yat. Yapım ve İnş. A.Ş iş sahibi kabul edilerek kusurunun bulunmadığı, dolayısıyla işbu davada da İzmir Adnan Menderes Havalimanı Mevcut İç Hatlar Terminal Binasının Sökülmesi ve İnşaatı işinin yapımını diğer davalı ... Yatırım İnşaat ve İşletme A.Ş.’ye veren ... Ter. Yat. Yapım ve İnş. A.Ş yönünden davanın reddine, diğer davalılar yönünden %70 kusur karşılığına göre sorumluluk belirlendiği anlaşılmaktadır.

İstinaf Mahkemesince davalı ... Ter. Yat. Yapım ve İnş. A.Ş.'nin temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen benzer dosyada sorumlu tutulmaması iş bu dava açısından bağlayıcı değildir. Bu nedenle ... Ter. Yat. Yapım ve İnş. A.Ş. nin asıl -alt işverenlik açısından tüm yönleriyle durumunun irdelenerek sorumlu olup olmayacağı değerlendirilmeli, ceza dosyasında sigortalıya asli kusur verilmiş olmasına karşın iş bu davada yapılan bilirkişi incelemesinde sigortalının tali kusurlu görülmüş olması karşısında kusur konusunda oluşan çelişki giderilmeli, oluşacak sonuca göre karar verilmelidir.

Bölge Adliye Mahkemesince, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın eksik inceleme ve araştırma sonucunda yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O hâlde, davacı Kurum ve davalı ... Yatırım İnşaat ve İşletme A.Ş. vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun kabulüne ilişkin kararı kaldırılarak verilen hüküm bozulmalıdır...." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Verilen Direnme Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşmiş mahkeme kararının tek başına hükme esas alınmadığı, ceza dosyasında alınan iş sağlığı ve iş güvenliği kuralları yönünden inceleme içermeyen kusur raporunun bu dosyadaki raporla çelişkili olduğu yönündeki bozmanın yerleşik Yargıtay içtihatlarıyla uyumlu olmadığı, ceza davasında sanıkların aslî ve talî kusurlu oldukları kabul edilerek verilen kararın yeniden bilirkişi raporu alınmasına ilişkin temyiz itirazları reddedilerek onandığı, eldeki davada davalılar tarafından sunulan tüm deliller değerlendirilerek uzman bilirkişiler tarafından hazırlanan rapor kapsamında sonuca ulaşıldığı, bu nedenle hukuk hâkimi tarafından kusur oranları yönüyle herhangi bir bağlayıcılığı bulunmayan ceza yargılamasındaki rapor sonucuyla oluşan çelişkinin giderilmesi gereğini öngören bozma gerekçesinin yerinde olmadığı, zira müteveffanın kusurlu davranışının da kaza üzerinde etkili olduğuna yönelik kesinleşen maddi olgu dikkate alınarak kusur belirlemesi yapıldığı, asıl işveren- alt işveren ilişkisine yönelik bozmanın da dosyadaki değerlendirme ve sözleşmeler dikkate alınmaksızın soyut düzeyde yapıldığı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Direnme kararına karşı davacı Kurum ve davalı ... A.Ş. vekillerince temyiz isteminde bulunulmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı Kurum vekili; davaya konu işin yapımına ilişkin işyeri dosyasının davalı ... A.Ş. adına asıl işveren olarak; diğer davalıların ise bu şirketin taşeronu olarak tescil edildiklerini, ... A.Ş'nin imtiyaz sözleşmesi ile yapımını üstlendiği İzmir Adnan Menderes Havalimanı İç Hatlar Terminalinin yapım işini ... A.Ş'ye devrederek bu şirketi bir numaralı taşeronu olarak Kurumda tescil ettirdiğini, dosyadaki müfettiş raporunda da davalılar arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisi olduğunun açıkça belirlendiğini, hükme esas alınan kusur raporlarında yeterli inceleme yapılmadan, 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesinde öngörülen şartların oluşup oluşmadığı yeterli incelenmeden kazalı sigortalıya kusur izafe edildiğini, sigortalıya bu kadar yüksek oranda kusur veren ve kusurun belirlenmesinde soyut ifadeler içeren bilirkişi raporunun hükme esas alınmasının hatalı olduğunu belirterek resen tespit edilecek nedenlerle de kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Uyuşmazlık

C. Uyuşmazlık

Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesi kapsamında açılan rücuan tazminat istemine ilişkin eldeki davada;

1. Mahkemece yapılan araştırma ve incelemenin hüküm kurmaya yeterli olup olmadığı, buradan varılacak sonuca göre davalı ... A.Ş’nin asıl işveren-alt işveren ilişkisi açısından durumunun tüm yönleriyle irdelenip sorumlu olup olmadığının değerlendirilmesinin gerekip gerekmediği;

2. Ceza davasında sigortalının asli kusurlu kabul edildiği, eldeki davada alınan bilirkişi raporlarında ise sigortalıya %30 kusur verilmesi karşısında sigortalıya atfedilen kusur yönünden kusur oranları arasında çelişki bulunup bulunmadığı, buradan varılacak sonuca göre kusur konusunda oluşan çelişkinin giderilmesi suretiyle karar verilmesinin gerekip gerekmediği,

noktalarında toplanmaktadır.

D. Gerekçe

1. İlgili Hukuk

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 90, 92, 93, 94, 118, 343 ve 445. maddeleri.

2. 7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun (7201 sayılı Kanun) 7/a ve 11. maddeleri.

3. 4857 sayılı İş Kanunu'nun (4857 sayılı Kanun) 2. maddesi.

4. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun (5510 sayılı Kanun) 21. maddesi.

5. Alt İşverenlik Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) 4. maddesi.

6. 30617 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektronik Tebligat Yönetmeliği'nin 3 ilâ 16. maddeleri.

7. Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 208. maddesi.

2. Değerlendirme

a. Davalı ... A.Ş. vekilinin temyizi yönünden;

1. Bir davanın açılmasıyla başlayan yargılama faaliyetinde sonuca en kısa zamanda ulaşılması için mahkeme ve taraflarca yapılması gereken belirli işlemler vardır ve her işlemin belli bir zaman aralığında yapılması gerekmektedir. Usul hükümleri ile de kanuni bir değer kazanan bu zaman aralıklarına "süre" denilmektedir.

2. Bir diğer ifadeyle süre, bir yükümlülüğün yerine getirilmesi ya da bir işlemin yapılması için yasa, yargıç ya da ilgili kişi tarafından belirlenen zaman olarak tanımlanabilir (Türk Hukuk Lûgatı, Türk Hukuk Kurumu, Cilt I, Ankara, 2021, s. 1029).

3. Yargılama hukukunda taraflar haklarını belirli bir süre içinde kullanılmak zorundadır (Aziz Serkan Arslan, Covid-19 Salgını Sebebiyle İcra Takiplerine İlişkin Düzenlemelerin Değerlendirilmesi, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Mayıs-Haziran 2020, Sayı:148, s.223). Böylece usul işlemlerinin yapılması zamansal olarak tarafların ya da mahkemenin arzusuna ve inisiyatifine bırakılmamış olmaktadır.

4. Bir uyuşmazlık mahkemeye taşınmış olmakla kamu alanına, toplumun da çıkarını ilgilendiren bir platforma aktarılmış olmaktadır. Bu nedenle bir davanın makul sürede sona erdirilmesinde en az taraflar kadar toplumun da yararı bulunmaktadır.

4. Bir uyuşmazlık mahkemeye taşınmış olmakla kamu alanına, toplumun da çıkarını ilgilendiren bir platforma aktarılmış olmaktadır. Bu nedenle bir davanın makul sürede sona erdirilmesinde en az taraflar kadar toplumun da yararı bulunmaktadır.

5. Şu hâlde süreye ilişkin normların kabulüyle medeni usul hukukunda gerçekleştirilmek istenen amaçlar; adaletin bir an önce sağlanması, keyfiliğin önlenmesi, mahkemenin aynı işle uzun süre meşgul olmasının, başka ifadeyle diğer dava ve işlere yeterince zaman ayıramaz duruma düşürülmesinin önlenmesi, uluslar üstü ve ulusal nitelikteki emredici normlar uyarınca davanın makul sürede sonuçlandırılmasının sağlanması, yargılamanın belli bir düzen ve kestirilebilir bir zamansallıkla yürütülmesi, başka bir anlatımla yargılamanın adil şekilde yapılmasının sağlanması olarak özetlenebilir.

6. Sürelerin önemli bir kısmı taraflar için konulmuştur. Tarafların ilgili işlemleri belirlenen süreler içerisinde yapmaları gerekir. Süresi içinde yapılmayan işlemlerin tekrar yapılması mümkün olmayıp süreye uymayan taraf aleyhine sonuç doğurur. Taraflar için öngörülen süreler kanunda belirtilen süreler ve hâkim tarafından tayin edilen süreler olmak üzere iki grupta toplanabilir. Kanunda belirtilen süreler, kanun tarafından öngörülmüş sürelerdir. Cevap süresi, istinaf ve temyiz süresi gibi. Bu süreler kesindir ve bir işlemin kanuni süresi içinde yapılıp yapılmadığı mahkemece resen gözetilir. Hâkimin tespit ettiği süreler ise kural olarak kesin değildir.

7. Nitekim "Sürelerin belirlenmesi" başlıklı HMK'nın 90. maddesi; "(1) Süreler, kanunda belirtilir veya hâkim tarafından tespit edilir. Kanunda belirtilen istisnai durumlar dışında, hâkim kanundaki süreleri artıramaz veya eksiltemez." şeklindedir.

8. Burada yeri gelmişken sürelerin hesaplanmasına ilişkin düzenlemelere değinilmelidir. HMK'nın 92. maddesinde göre; "1)Süreler gün olarak belirlenmiş ise tebliğ veya tefhim edildiği gün hesaba katılmaz ve süre son günün tatil saatinde biter.

(2) Süre; hafta, ay veya yıl olarak belirlenmiş ise başladığı güne son hafta, ay veya yıl içindeki karşılık gelen günün tatil saatinde biter. Sürenin bittiği ayda, başladığı güne karşılık gelen bir gün yoksa, süre bu ayın son günü tatil saatinde biter". Öte yandan resmî tatil günleri, süreye dâhil olup sürenin son gününün resmî tatil gününe rastlaması hâlinde süre tatili takip eden ilk iş günü çalışma saati sonunda biter (HMK md. 93).

(2) Süre; hafta, ay veya yıl olarak belirlenmiş ise başladığı güne son hafta, ay veya yıl içindeki karşılık gelen günün tatil saatinde biter. Sürenin bittiği ayda, başladığı güne karşılık gelen bir gün yoksa, süre bu ayın son günü tatil saatinde biter". Öte yandan resmî tatil günleri, süreye dâhil olup sürenin son gününün resmî tatil gününe rastlaması hâlinde süre tatili takip eden ilk iş günü çalışma saati sonunda biter (HMK md. 93).

9. Süreler, yapılacak işlemler bakımından önemli olduğundan süresinde bir işlem yapılmadığında hak kaybı olacağından süreler konusunda dikkatli olunmalıdır. Bir süreden bahsediliyorsa sürenin kanunda mı düzenlendiği yoksa hâkim tarafından mı verildiği, kesin olup olmadığı göz önünde tutulmalıdır. Ayrıca süre hesaplamalarında üç şey önem taşımaktadır. Bunların tespit edilmesi gereklidir. Bunlar; sürenin başlangıç anı, sürenin ne kadar olduğu, ne zaman sona erdiği ve son günü. Hafta, ay veya yıl olarak hesap edilen sürelerde sürenin başladığı güne son hafta veya ay ya da yıl içindeki karşılık gelen günün tatil saatinde süre biter. Örneğin bu hafta Çarşamba günü yapılan tebligat üzerine başlayan bir haftalık süre, sonraki hafta Çarşamba günü sona erecektir. Ay olarak hesaplanan sürelerde, sürenin başlaması ay sonuna rastlarsa ve sürenin bittiği ayda böyle bir gün yoksa o ayın son günü süre bitmiş sayılır (HMK md. 92/2) (Güray Erdönmez, Pekcanıtez Usûl Medeni Usûl Hukuku, Cilt I, 15. Baskı, İstanbul, 2017, s. 468-469).

10. Başka bir deyişle gün olarak tayin edilen sürelerde ilk gün (tefhim veya tebliğ günü) hesaba katılmaz, süre son günün tatil saatinde biter. Hafta veya ay olarak tayin edilen süreler, sürenin başladığı güne son haftada veya ayda tekabül eden günün tatil saatinde biter. Mesala Pazartesi günü başlayan bir haftalık süre, ertesi haftanın Pazartesi günü tatil saatinde biter. 3 Martta işlemeye başlamış olan 3 aylık bir süre 3 Haziran günü tatil saatinde biter (Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu, 6. Baskı, Cilt V, 2001, s.5456-5457).

11. Öte yandan yukarıda da belirtildiği üzere hâkim tarafından sürenin belirlenebildiği durumlar var ise de kanunda belirlenen süreler üzerinde hâkimin tasarruf yetkisi bulunmamaktadır. HMK'nın "Kesin süre" başlıklı 94. maddesinin 1. fıkrasında "Kanunun belirlediği süreler kesindir." denilmek suretiyle bu hususa vurgu yapılmıştır.

12. Sürelere ilişkin yapılan genel açıklamalardan sonra bir davanın ne zaman açılmış sayılacağına sonrasında ise somut olay bakımından önem taşıyan temyiz dilekçesinin verilmesi ile ilgili düzenlemelere değinmekte fayda bulunmaktadır. 6100 sayılı Kanun'un "Davanın açılma zamanı" kenar başlıklı 118. maddesi;

“(1) Dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır. Dava dilekçesine davalı sayısı kadar örnek eklenir.

(2) Dava dilekçesinin kaydına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte belirlenir.” hükmünü haiz olup bu maddeye göre davanın açılmış sayıldığı tarih olarak açıkça kayıt tarihi esas alınmıştır.