muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2022/775, Karar No: 2023/183, Tarih: 08.03.2023

2. Yukarıda anılan 6460 sayılı Kanun'un 1 inci maddesinin gerekçesinde ise; "...davanın esastan reddi veya kabulünü içeren kesin bozmaya uyularak tesis olunan kararların mevzuatta bir değişiklik olmadığı halde, önceki bozmayı ortadan kaldıracak şekilde yeniden bozulması üzerine ilk derece mahkemesince verilen hükmün temyiz incelemesinin Yargıtayın ilgili dairesi yerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca yapılması öngörülmektedir..." şeklinde açıklamaya yer verilmiştir.

3. Yapılan bu değişiklikle kanun koyucu tarafından Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna yeni bir görev verilmiş, davanın esastan reddi veya kabulünü içeren bozmaya uyularak tesis olunan kararın önceki bozmayı ortadan kaldıracak şekilde yeniden bozulması üzerine mahkemece verilen kararın temyiz incelemesinin Yargıtay Hukuk Genel Kurulunda yapılması öngörülmüştür.

4. Somut olayda, İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen karara karşı davalı vekili tarafından yapılan istinaf başvurusu Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddedilmiş, kararın davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Özel Dairece 21.02.2019 tarihli bozma kararı ile eksik inceleme ve araştırma yapıldığı gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararı bozulmuştur.

5. İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne dair verilen ikinci karar davalı Bakanlık vekilinin temyizi üzerine Özel Dairece 25.12.2020 tarihli kararı ile davacının kadro değişikliği sonrasında aynı işi yapmaya devam ettiği usulünce ispatlanamadığından talebinin reddi gerektiği gerekçesiyle bozulmuş, İlk Derece Mahkemesince bu bozmaya da uyularak davanın reddine dair üçüncü karar verilmiştir.

6. İlk Derece Mahkemesinin üçüncü kararı davacı vekilinin temyizi üzerine Özel Dairece 29.09.2021 tarihli kararı ile bozmadan sonra yapılan keşif ve aldırılan bilirkişi raporuna göre davacının 14.09.2015 tarihinden önce yaptığı işlerde Q mührünü kullandığı ve kendisine % 6 idareci primi ödendiği, 14.09.2015 tarihinden sonra ise fiilen aynı işi yapmaya devam ettiği ancak daha önce Q mührü kullanarak yaptığı işleri 14.09.2015 tarihinden sonra mühür kullanmaksızın yaptığı, böylelikle mühür kullanmadan yaptığı işin de fiilen aynı iş olduğu, belirtilen hususlar bozmadan sonra aldırılan bilirkişi raporu ekindeki belgelerle tespit edilmesine rağmen temyiz incelemesi sırasında gözden kaçırıldığı ve bozma kararının maddi hataya dayandığı, maddi hataya dayalı bozma kararına uyulmasının taraflar lehine usuli kazanılmış hak oluşturmayacağı, yöntemince ispatlanan dava konusu alacakların hüküm altına alınması gerektiği gerekçesiyle kararın üçüncü defa bozulmasına karar verilmiştir.

7. İlk Derece Mahkemesince üçüncü bozma kararına uyularak yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne karar verilmiştir.

7. İlk Derece Mahkemesince üçüncü bozma kararına uyularak yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne karar verilmiştir.

8. Görüleceği üzere Özel Dairenin 29.09.2021 tarihli bozma kararı, 25.12.2020 tarihli önceki bozmayı ortadan kaldıracak niteliktedir. Böyle olunca İlk Derece Mahkemesince bozma kararına uyularak verilen hükmün temyiz incelemesi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca yapılmalıdır.

9. O hâlde yukarıda içeriğine yer verilen hukuki olgular karşısında, İlk Derece Mahkemesince verilen son kararın temyiz inceleme görevinin Özel Daireye değil, Hukuk Genel Kuruluna ait olduğuna oy çokluğuyla karar verilerek birinci ön sorun aşılmış ve ikinci ön soruna geçilmiştir.

ii. İkinci Ön Sorun Yönünden:

1.Mülga 1086 sayılı Kanun’da ve 6100 sayılı Kanun'da usulü kazanılmış hak kavramına ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır. Bu kurum, davaların uzamasını önlemek, hukuki alanda istikrar sağlamak ve kararlara karşı genel güvenin sarsılmasını önlemek amacıyla Yargıtay uygulamaları ile geliştirilmiş, öğretide kabul görmüş ve usul hukukunun vazgeçilmez, ana ilkelerinden biri hâline gelmiştir. Anlam itibariyle, bir davada, mahkemenin ya da tarafların yapmış olduğu bir usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş ve kendisine uyulması zorunlu olan hakkı ifade etmektedir.

2. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulunun 04.02.1959 tarihli ve 1957/13 Esas, 1960/5 Karar ve 09.05.1960 tarihli ve 1960/21 Esas, 1960/9 Karar sayılı kararlarında açıklandığı üzere, bir mahkemenin Yargıtay tarafından verilen bozma kararına uyması sonunda kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince karar verme mükellefiyeti meydana gelir ve bu itibarla mahkemenin sonraki hükmünün bozmada gösterilen esaslara aykırı bulunması usule uygun sayılamaz ve bozma sebebidir; meğer ki, bu aykırılık sadece bozma kararında gösterilen bir usul kaidesine ilişkin bulunsun ve son kararın neticesini değiştirecek bir mahiyet arz etmesin. Mahkemenin bozma kararına uymasıyla meydana gelen durum uyarınca muamele yapma ve hüküm verme durumu, taraflardan birisi lehine ve diğeri aleyhine hüküm verme neticesini doğuracak bir durumdur ve buna usulü kazanılmış hak yahut usule ait kazanılmış hak denilmektedir.

3. Yargıtay içtihatları ile kabul edilen usulü kazanılmış hak olgusunun, birçok hukuk kuralında olduğu gibi yine Yargıtay içtihatları ile geliştirilmiş istisnaları bulunmaktadır.

4. Mahkemenin bozmaya uymasından sonra yeni bir içtihadı birleştirme kararı (09.05.1960 tarihli ve 1960/21 Esas, 1960/9 Karar sayılı YİBK) ya da geçmişe etkili yeni bir kanun çıkması karşısında, Yargıtay bozma ilâmına uyulmuş olmakla oluşan usulü kazanılmış hak hukukça değer taşımayacaktır. Benzer şekilde; uygulanması gereken bir kanun hükmü, hüküm kesinleşmeden önce Anayasa Mahkemesince iptaline karar verilirse usulü kazanılmış hakka göre değil, Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra oluşan yeni duruma göre karar verilebilecektir.

5. Bu sayılanların dışında ayrıca görev, hak düşürücü süre, kesin hüküm itirazı, harç ve maddi hataya dayanan bozma kararlarına uyulmasında olduğu gibi kamu düzeni ile ilgili konularda usulü kazanılmış haktan söz edilemez (Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usulü, C.3, ..., 2001, s. 4738 vd.).

6. Öte yandan 6460 sayılı Kanun ile 6100 sayılı Kanun'un 373 üncü maddesinin altıncı fıkrasına eklenen hüküm ile Yargıtay Dairesinin iki bozma kararı arasındaki çelişkinin giderilmesi için temyiz inceleme yetkisi Hukuk Genel Kuruluna verilmiştir. Böylelikle aynı Yargıtay Dairesinin birbiriyle çelişen kararlarının Hukuk Genel Kurulunda incelenerek giderilmesi amaçlanmıştır. Bu düzenleme birinci veya ikinci bozma kararı lehine bir doğruluk veya kesinlik karinesi ihdas etmemekte olup, düzenleme ile somut olay ekseninde iki zıt bozma kararından hangisinin uygun olduğuna yahut bunların dışında başka bir çözüm seçeneğinin bulunup bulunmadığına üçüncü defa Özel Daire değil de Yargıtay Hukuk Genel Kurulu karar verebilecektir. Bu düzenleme, üçüncü kararların türlerine bakılmaksızın temyizen incelenmesi yönünden direnme kararlarındaki rejimi bu kararlara da bir tür teşmil etmektedir. Bu itibarla Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 373 üncü maddesinin altıncı fıkrası olarak eklenen hüküm de esasında usulü müktesep hakkın istisnalarından birini oluşturmaktadır.

7. Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında; maddi hataya dayalı bozma sebebi ile davalı yararına usulü kazanılmış hak oluşmayacağı ve bu değişik gerekçe ile ön sorunun bulunmadığı görüşü ileri sürülmüş ise de bu görüş yukarıda açıklanan nedenlerle Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir.

8. O hâlde 6100 sayılı Kanun'un 373 üncü maddesinin altıncı fıkrası olarak eklenen hükmün usulü kazanılmış hakkın istisnasını teşkil etmesi nedeniyle davalı yararına usulü kazanılmış hak doğduğundan söz etmenin mümkün olmadığına oy çokluğuyla karar verilerek işin esasının incelenmesine geçilmiştir.

b. Esas Yönünden

1. Toplu iş sözleşmesi ile işletme toplu iş sözleşmesi tanımına 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun (6356 sayılı Kanun) Tanımlar başlıklı 2 nci maddesinde yer verilmiş olup, toplu iş sözleşmesi, işçi kuruluşları ile işveren kuruluşları veya işveren arasında iş (hizmet) sözleşmesine uygulanabilecek çalışma şartlarını belirleyen ya da düzenleyen sözleşmedir.

2. İşletme toplu iş sözleşmesi ise, Türk Hukuk sisteminde kabul gören toplu iş sözleşmesi türlerinden biri olup, bir gerçek ve tüzel kişiye veya bir kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolunda birden çok işyerinin bulunduğu işyerlerinde, toplu iş sözleşmesi ancak işletme düzeyinde yapılabilir.

2. İşletme toplu iş sözleşmesi ise, Türk Hukuk sisteminde kabul gören toplu iş sözleşmesi türlerinden biri olup, bir gerçek ve tüzel kişiye veya bir kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolunda birden çok işyerinin bulunduğu işyerlerinde, toplu iş sözleşmesi ancak işletme düzeyinde yapılabilir.

3. Somut uyuşmazlıkta, davacı vekili sendika üyesi olan müvekkilinin toplu iş sözleşmesinden yararlandığını ve müvekkiline 14 Eylül 2015 tarihine kadar toplu iş sözleşmesinin 59 uncu maddesinde düzenlenen C grubu idareci priminin ödendiğini, form kontrolü kadrosunda görev yapmakta iken 1. Hava İkmal Komutanlığının 14 Eylül 2015 tarihli görevlendirme yazısı ile mevcut kadro isminin form ve sicil inceleme teknisyeni, meslek kodunun da U013 olarak değiştirilerek kullandığı mührün alındığını, C priminin de kesildiğini ancak yaptığı işte değişiklik olmadığını ileri sürerek toplu iş sözleşmesinin 52/d maddesi gereği C grubu % 6 idareci primi alması gerektiğinin tespiti ile müvekkiline ödenmeyen C grubu idarecilik priminin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

4. Davacının 23.08.2011 tarihinde Türk Harb-İş Sendikasına üye olduğu görülmüştür.

5. Talep dönemi itibariyle yürürlükte bulunan 25. Dönem İşletme Toplu İş Sözleşmesinin 59 uncu maddesinde idarecilik priminin ödeme kapsamı ve şartları düzenlenmiş, A, B, C grubu idarecileri açıklanmış, (d) bendinde ise; "Kalite kontrol ve teknik kontrol görevlilerine verilecek prim miktarı; İşyerinde onarım ve imal edilen malzeme ve teçhizatın teknik resmine, projesine, kataloglarına, teknik tarif ve teknik emirlere uygun yapılıp yapılmadığını kontrol eden, performansını imzalayarak sorumluluk yüklenen, kalite kontrol ve teknik kontrol görevlileri ile iş emniyetçilerine C grubu primi verilir..." şeklinde düzenleme getirilmiştir.

6. Yukarıda sözü edilen İşletme Toplu İş Sözleşmesinin Primler başlıklı 52 nci maddesinde primlerin hangi süreler için geçerli olduğu düzelenmiş, anılan maddenin idareci priminin düzenlendiği (d) fıkrasında ise, "Verilmesini gerektiren sebeplerin geçici olarak ortadan kalkması halinde kalktığı sürece kesilmek, devamlı olarak ortadan kalkması halinde tamamen kesilmek, müktesep bir hak sayılmamak ve başkaca bir ödemeyi etkilememek üzere, bu toplu iş sözleşmesinin "İşçi İdarecileri ve Görevleri" başlıklı 59. maddesi hükümleri uyarınca,...(3) C grubu işçi idarecisi olarak görevlendirilenlerin fiili çalışma sürelerine %6, oranında idareci primi ödenir." hükmüne yer verilmiştir.

7. Dosyada yer alan 16.08.2011 tarihli iş sözleşmesinde davacının U004 koduyla uçak gövde bakım ve onarımcısı olarak çalışmaya başlayacağı, 19 Aralık 2014 tarihli Görevlendirme ve İdarecilik Primi konulu iç yazışmada 1. Hava İkmal Bakım Merkezi Komutanlığında görevli işçilerin yazıda belirtilen üniteye görevlendirilmelerine ihtiyaç duyulması sebebi ile adı geçen işçilerin hizmet ihtiyacından dolayı 22 Aralık 2014 tarihinden itibaren belirtilen üniteye görevlendirildikleri, prim verilen işçinin priminin görevlendirme tarihinden geçerli olarak verileceği belirtilmiştir.

8. Yukarıda sözü edilen Görevlendirme ve İdarecilik Primi konulu iç yazışma ekindeki listede davacının U004 koduyla Jet Revizyon Müdürlüğü, 1 numaralı Makine Atölyesinde tesviyeci olarak görev yapmakta iken, aynı Müdürlük bünyesinde çalışmakla birlikte Jet Revizyon Kalite Güvence Amirliğinde sicil uzmanı olarak görevlendirildiği, prim ödemesinin verildiği ya da kesildiği yönünde açıklama bulunmadığı görülmüştür.

9. Bir başka Görevlendirme ve İdarecilik Primi konulu 1 Ekim 2015 tarihli iç yazışmada ise 1. Hava İkmal Bakım Merkezi Komutanlığının 27 Ağustos 2015 tarihinden geçerli olmak üzere kuruluş/kadrolarının güncellenmesi nedeniyle listede yazılı işçilerin görevlendirilmesine ihtiyaç duyulduğu, adı geçen işçilerin 5 Ekim 2015 tarihinden itibaren yazılı kadroda görevlendirildiği ve 25. Dönem İşletme Toplu İş Sözleşmesinin 57 nci ve 59/d maddeleri gereği idarecilik primi kesilen işçilerin primlerinin kuruluş/kadro onay tarihi olan 27 Ağustos 2015 tarihinden geçerli olmak üzere kesileceği belirtilmiştir.

10. Yukarıda sözü edilen 1 Ekim 2015 tarihli iç yazışma ekinde yer alan listede davacının U004 koduyla Jet Revizyon Müdürlüğü, Jet Revizyon Kalite Güvence kısmında sicil uzmanı olarak görev yapmakta iken, aynı Müdürlük bünyesinde Kalite Planlama kısmında form ve sicil inceleme teknisyeni olarak görevlendirildiği, idareci primi kısmı (-) şeklinde belirtilmekle birlikte, bu açıklamanın prim ödemesinin hiç yapılmadığı ya da sonradan kesildiği anlamında mı kullanıldığı anlaşılamamıştır.

11. Davacıya ait bordrolar incelendiğinde 14 Eylül 2015 tarihi öncesi ve sonrası aylarda prim adı altında bir tahakkuk ve ödeme bulunmadığı tespit edilmiş ve aynı gün temyiz incelemesi yapılan Hukuk Genel Kurulunun 2022/9-774 Esas sayılı dosyasında bulunan mühür listesinde de davacının M tipi mühür kullandığı, bu mührün 07.01.2015 tarihinde davacıdan alındığı, davacının QC mührü kullanmayanlar listesinde yer aldığı görülmüştür.

11. Davacıya ait bordrolar incelendiğinde 14 Eylül 2015 tarihi öncesi ve sonrası aylarda prim adı altında bir tahakkuk ve ödeme bulunmadığı tespit edilmiş ve aynı gün temyiz incelemesi yapılan Hukuk Genel Kurulunun 2022/9-774 Esas sayılı dosyasında bulunan mühür listesinde de davacının M tipi mühür kullandığı, bu mührün 07.01.2015 tarihinde davacıdan alındığı, davacının QC mührü kullanmayanlar listesinde yer aldığı görülmüştür.

12. Şu hâlde yukarıda yapılan açıklamalara göre; her ne kadar davacı 14 Eylül 2015 tarihinden önce kadrosuna göre C grubu idareci primi almakta iken aynı görevi yapmasına rağmen meslek kodunun değiştirilmesi sebebiyle primin kesildiğini ileri sürerek İşletme Toplu İş Sözleşmesinin 52/d maddesi gereği % 6 oranında idareci primi alması gerektiğinin tespiti ile ödenmeyen primlerin tahsilini talep etmişse de, davacının dosya kapsamından 14 Eylül 2015 tarihinden önceki dönemde bu primi alıp almadığı anlaşılamadığından öncelikle davacının 14 Eylül 2015 tarihine kadar C grubu idareci primi alıp almadığı açıklığa kavuşturulmalı, fiilen yaptığı işe göre İşletme Toplu İş Sözleşmesinin 52 nci ve 59 uncu maddelerindeki şartları sağlayıp sağlamadığı tespit edilmeli, araştırmanın sonucuna göre davacının C grubu idarecilik primine hak kazanıp kazanmadığı belirlenmelidir.

13. Hâl böyle olunca eksik inceleme ve araştırmaya dayanan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle bozulması gerekmiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Davalı ... vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı BOZULMASINA,

Dosyanın 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 373 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin de Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

08.03.2023 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.

11.H.D. Bşk.

...

9.H.D. Bşk.

Dr. ...

1.H.D. Bşk.

...

5.H.D. Bşk.

...

7.H.D. Bşk.

...

3.H.D. Bşk.

...

I. Önsorun Var

II. Önsorun

Değişik Gerekçeyle Yok

("Karşı Oy")

II. Önsorun

Değişik Gerekçeyle Yok

("Karşı Oy")

...

MD.

"K A R Ş I O Y"

Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmede usuli kazanılmış hak oluşup oluşmadığı ön sorun olarak tartışılmıştır.

08.03.2023 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.

11.H.D. Bşk.

...

9.H.D. Bşk.

Dr. ...

1.H.D. Bşk.

...

5.H.D. Bşk.

...

7.H.D. Bşk.

...

3.H.D. Bşk.

...

I. Önsorun Var

II. Önsorun

Değişik Gerekçeyle Yok

("Karşı Oy")

II. Önsorun

Değişik Gerekçeyle Yok

("Karşı Oy")

...

MD.

"K A R Ş I O Y"

Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmede usuli kazanılmış hak oluşup oluşmadığı ön sorun olarak tartışılmıştır.

6460 sayılı Kanun'un 1 inci maddesiyle; 12.01.2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 373 üncü maddesinin beşinci fıkrasından, 18.06.1927 tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 439 uncu maddesinin beşinci fıkrasından ve 1086 sayılı Kanun'un 26.09.2004 tarihli ve 5236 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un 16 ncı maddesi ile değiştirilmeden önceki 429 uncu maddesinin üçüncü fıkrasından sonra gelmek üzere; “Davanın esastan reddi veya kabulünü içeren bozmaya uyularak tesis olunan kararın önceki bozmayı ortadan kaldıracak şekilde yeniden bozulması üzerine alt mahkemece verilen kararın temyiz incelemesi, her hâlde Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca yapılır fıkrası eklenmiş ve diğer fıkralar buna göre teselsül ettirilmiştir.

Tasarının ilk hâli HUMK’nın önceki 429 uncu maddesinde değişiklik yapılmasına ilişkin iken komisyonda yapılan görüşmelerde diğer hükümlerde de aynı değişiklik öngören biçimde tasarı değiştirilmiştir.

Belirtilen maddelere eklenen fıkrayla ilgili olarak Adalet Komisyonu Raporunda şu açıklamalara yer verilmiştir:

Tasarının ilk hâli HUMK’nın önceki 429 uncu maddesinde değişiklik yapılmasına ilişkin iken komisyonda yapılan görüşmelerde diğer hükümlerde de aynı değişiklik öngören biçimde tasarı değiştirilmiştir.

Belirtilen maddelere eklenen fıkrayla ilgili olarak Adalet Komisyonu Raporunda şu açıklamalara yer verilmiştir:

Dairenin birinci kesin bozmasından, bozmaya uyma kararından sonra dönmesi (2 nci kez bozması) üzerine alt mahkemece verilen kararın yargı yolu denetiminin Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca yapılması, ikinci kesin bozmaları gereklilik sınırlarına indirecek bir hukuk disiplinini de beraberinde getirir. Sözgelimi, birinci bozmadan dönme formülü olarak sıkça kullanılan “maddi hata” gerekçesinin somut olay bağlamında realizasyonu, görüş ve içtihat farkı mı? Farklı delil değerlendirmesi mi? Bu bağlamda usule ilişkin kazanılmış hakkın ihlali mi? Yoksa usule ilişkin kazanılmış hakkın istisnası olan ve tipik tarifine uygun maddi hata mı?” sorularını ele alan bir yaklaşımla Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca gerçekleştirilecektir. Nitekim benzeri olaylarda ikinci kesin bozmaya karşı direnme kararlarının temyizinde Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca aynı realizasyon yapılmaktadır. Model, bu yönüyle, usuli kazanılmış hak kurumunda tereddütlere yol açması bir yana, onu pekiştirmektedir. Çünkü ikinci bozma, genellikle uyma kararı ile teşekkül eden usuli kazanılmış hakkı bertaraf etmeye yönelik olarak kurulmaktadır. Yargıtay kararları üzerinde yapılacak ampirik incelemeler, usuli kazanılmış hak sonrası ikinci bozmaya karşı oluşturulan direnme kararlarının birinci bozma doğrultusunda (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca); uyma kararlarının ise ikinci bozma doğrultusunda (özel dairece) genel olarak onandıklarını göstermektedir. Bu veri, bizatihi sorun alanının varlığına delalet etmektedir. Bu bağlamda Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun hakemliğine başvurmak, bir yargılama hukuku zaruretidir. Bu tür bir sistem dönüşümü, yargılama hukuku bakımından pozitif bir önem taşımaktadır. Yeni usul, içtihat istikrarı bakımından da işlevseldir. Bu gibi hâllerde bozma kararını ittihaz eden daire veya daireler yönünden işe bakma yasağı derpiş edilmektedir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun yapacağı inceleme, hiçbir şekilde bozma dairesince gerçekleştirilemeyecektir. Buradaki derecelendirme, hukuk güvenliği noktasından da anlamlıdır (Any. md. 2). Ayrıca model iki zıt bozmanın taraflarda meydana getirebileceği güven erozyonunu giderme ve objektif tarafsızlık yönünden yeni yapı oluşturma işlevini de görmektedir.

Alt komisyon, mevzuat değişikliğine dayalı ikinci kesin bozmaların dahi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunda incelenmesi sonucuna varmış, usuli kazanılmış hakkın korunması duyarlılığına dayalı bu formül, esas komisyonca da benimsenmiştir. Esas komisyon, Tasarıdakinin aksine yeni sistemi yalnızca şu anda uygulanan usul kanununa özgü olarak değil, bölge adliye mahkemeleri döneminde uygulanacak usul kanunu bakımından da benimsemiştir.

Alt komisyon, mevzuat değişikliğine dayalı ikinci kesin bozmaların dahi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunda incelenmesi sonucuna varmış, usuli kazanılmış hakkın korunması duyarlılığına dayalı bu formül, esas komisyonca da benimsenmiştir. Esas komisyon, Tasarıdakinin aksine yeni sistemi yalnızca şu anda uygulanan usul kanununa özgü olarak değil, bölge adliye mahkemeleri döneminde uygulanacak usul kanunu bakımından da benimsemiştir.

Vurgulanmalıdır ki, yeni sistem, birinci veya ikinci kesin bozma kararı lehine bir doğruluk veya kesinlik karinesi ihdas etmemektedir. Başta usuli kazanılmış hak olmak üzere, hukuk ve somut olay ekseninde iki zıt bozma kararından hangisinin uygun olduğuna, yahut bunların dışında başka bir çözüm seçeneğinin bulunup bulunmadığına -üçüncü defa özel daire değil Yargıtay Hukuk Genel Kurulu karar verebilecektir. Bu model, üçüncü kararların türlerine bakılmaksızın temyizen incelenmesi yönünden direnme kararlarındaki rejimi bu kararlara da bir tür teşmil etmektedir.

Sonuç olarak değişiklik ile inşa edilen mekanizma, bir bütün olarak, içtihat hukukunun gelişimine; yargıya ve kararlarına güvenin artmasına hizmet edecektir. Bu yolla, denetim mahkemeleri yönünden adil yargılanma hakkının normatif zemini takviye edilmiş olmaktadır (AİHS md. 6, Any. md. 36). Esasen benzeri mekanizmalar, yargılama hukukumuzda mevcuttur. [Dosyanın bozma üzerine Yargıtay tarafından başka alt mahkemeye gönderilebilmesi (HUMK md. 429, HUMK, md. 373/1) yargılamanın yenilenmesi hâlinde, hüküm-hâkiminin dosyaya (davaya) bakamaması (CMK md. 23) gibi].

Bu gerekçelere karşı olarak, yeni düzenlemenin hukuk güvenliğini yok edeceği, usuli hak kurumunu örseleyeceği, içtihat istikrarı için tehlike oluşturacağı ileri sürülmüştür. Aynı görüşler, alt ve esas komisyon raporlarına düşülen muhalefet şerhlerinde de dile getirilmektedir. Yukarıda ortaya konduğu üzere yeni düzenleme, tam da bu görüşlerde ortaya konan semptomları bertaraf edecek yapı özelliğini taşımaktadır.

Bu açıklamalardan sonra belirtilen maddelerdeki değişikliğin gerekçesi ve kapsamı Adalet Komisyonu raporunda şu şekilde belirtilmiştir.