muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2014/4449, Karar No: 2014/14443, Tarih: 02.12.2014

Mahkemece çekişmeli taşınmazların tespit dayanağı tapu kayıtlarının kapsamında kaldığı, tapu kayıt maliklerinin paylarını haricen davalı tarafa sattığı, davalı taraf lehine 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 13/B-b maddesinde yazılı olan şartların gerçekleştiği kabul edilmek suretiyle hüküm kurulmuş ise de; yapılan araştırma, inceleme uygulama hüküm kurmaya yeterli olmadığı gibi davacı taraf tanıklarını bildirdiği halde tanıklarının dinlenmemesi, bu şekilde davacı tarafın savunma hakkının kısıtlanması da doğru değildir. Tarafların tespit dayanağı tapu kayıtlarının kapsamına ilişkin bir itirazları bulunmamaktadır. Ancak davalı taraf, davacıların tapudaki paylarını kendilerine haricen sattıklarını, tespit dayanağı tapu kayıtlarında davacıların paylarının kalmadığını iddia etmişlerdir. Nitekim dosya arasında davacılar B.. T.. ile O.. T.., Ş.. T.. ve B.. T..'nin murisi Ü. T. davalılardan N.. K..'ün babası N.. K..'e satışına ait 05.12.1993 tarihli senedi, yine davalı taraf dayanağı 17.1.1994 ve 21.11.2005 tarihli senetleri mevcuttur. Diğer yandan dava dışı 121 ada 6 parsel sayılı taşınmazın kadastro tutanağının edinme bölümü dikkate alındığında davacılardan İ.. N..'nun tespitte uygulanan tapunun paydaşlarından A. K. T. paylarını cebri icra yoluyla satın aldığı fakat 2002 yılında A. K. T. kızı E. A. T. haricen sattığına dair teknisyen huzurunda muvafakat verdiği, yine dava dışı 121 ada 6, 25, 26, 49 ve 50 parsellerdeki harici satışlara da muvafakat verdiği görülmektedir. Mahkemece tespit dayanağı tapu kayıtları tesisinden itibaren tedavülleri ile birlikte getirtilerek davacıların payları kesin olarak belirlenmeden, davalı taraf dayanağı senetler gereği gibi yerine uygulanmadan ve harici satışlar dikkate alınmadan karar verilmiştir. O halde sağlıklı bir sonuca varılabilmesi için davacı tarafın tutunduğu tapu kayıtları tesisinden itibaren tedavülleri ile birlikte eksiksiz getirtilmeli, davacıların payları kesin olarak belirlenmeli, davacıların tapu kayıt malikleri ile akdi ve irsi ilişkisi konusunda gerekirse bilirkişiden rapor alınmalı, daha sonra mahallinde keşif yapılarak yöreyi iyi bilen yaşlı ve yansız yerel bilirkişiler, taraf tanıkları, senet tanıkları ve fen bilirkişi katılımıyla keşif yapılmalı, senetlerdeki satışların tespit dayanağı tapu kayıtlarındaki paylara ilişkin olup olmadığı ve satın alanlar lehine taşınmaz tespit edilip edilmediği araştırılmalı, aynı davacılar tarafından aynı nedene dayanılarak açılan başka davaların da mevcut olduğu belirlendiği takdirde bu davaların birleştirilmesi gereği nazara alınmalı, bundan sonra toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir. Eksik inceleme ile yazılı olduğu şekilde hüküm kurulması isabetsiz olup, temyiz itirazları açıklanan nedenlerle yerinde görüldüğünden kabulü ile hükmün BOZULMASINA, peşin yatırılan temyiz karar harcının talep halinde temyiz eden davacılara iadesine, 02.12.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/5972, Karar No: 2012/3631, Tarih: 08.05.2012

**1. Ceza Dairesi         2011/5972 E.  ,  2012/3631 K.**

**"İçtihat Metni"**

Tebliğname No : 1/B - 2011/172922

MAHKEMESİ : Bakırköy 7. Ağır Ceza Mahkemesi

TARİHİ ve NO : 09/04/2010, 2009/138 (E) ve 2010/64 (K)

SUÇ : Kasten öldürme

TÜRK MİLLETİ ADINA

Sanık Ali hakkında kasten insan öldürme suçundan kurulan hükmün incelenmesinde;

Toplanan deliller karar yerinde incelenip, sanığın suçunun sübutu kabul, oluşa ve soruşturma sonuçlarına uygun şekilde suç niteliği tayin, takdire ve bozma nedeni dışında tahrike ilişen cezayı azaltıcı sebebinin nitelik ve derecesi takdir kılınmış, savunması inandırıcı gerekçeler ile kısmen kabul kısmen reddedilmiş, incelenen dosyaya göre verilen hükümde bozma nedeni dışında bir isabetsizlik görülmemiş olduğundan, sanık müdafiinin bir sebebe dayanmayan ve yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddine,

Ancak;

Oluşa ve dosya içeriğine göre; sanığın tatlı satışı üzerine işyerinin bulunduğu, maktulün de müşteri olarak sanığın işyerine gelmesi nedeniyle tanıştıkları, aynı zamanda hemşehri olmaları nedeniyle de maktulün zaman zaman sanığa işyerinde yardım etmeye başladığı, maktulün, sanığın yanında çalışma teklifinin reddedilmesi ve çalıştığı süreler ile ilgili olarak para talebinde bulunması nedeniyle taraflar arasında husumet oluştuğu, zaman zaman sanığın işyerine giderek sanığı tehdit etmeye ve sanığa hakaret etmeye başladığı ayrıca kamu davasına da konu olacak şekilde 01.12.2008 tarihinde sanığı bıçakla basit bir tıbbi müdahale ile giderilemeyecek şekilde yaraladığı, olay tarihinde de yine sanığın işyerine giderek tartışma başlattığı, sanığın işyerini terk etmesini istemesi nedeniyle işyerinin kapısını üç dört kez sert şekilde vurarak çıkıp sanığı yeniden tehdit etmesi üzerine, sanığın işyerinden aldığı bıçakla maktulün arkasından giderek kendisine tekrar hakaret eden maktulü bıçakla vurmak suretiyle öldürdüğü olayda;

Maktulden kaynaklanan ve sanığa yönelen haksız hareketlerin nitelik ve sürekliliği dikkate alınarak, 12 ila 18 yıl arasında hapis cezası öngören 5237 sayılı TCK.nun 29. maddesinin uygulanması sırasında, alt ve üst sınırlar arasında makul bir ceza tayini yerine, 18 yıl hapis cezasına hükmedilerek fazla ceza tayini,

Bozmayı gerektirmiş olup, sanık müdafiinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden hükmün tebliğnamedeki düşünce gibi (BOZULMASINA), 08.05.2012 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2019/70, Karar No: 2020/75, Tarih: 11.02.2020

**Ceza Genel Kurulu         2019/70 E.  ,  2020/75 K.**

**"İçtihat Metni"**

Kararı Veren

Yargıtay Dairesi : 7. Ceza Dairesi

Mahkemesi :Asliye Ceza

Sayısı : 14-209

Sanık ...'ın 4733 sayılı Kanun'un 8/4, TCK'nın 43/1, 62/1, 52/2, 53/1-2-3 ve 5607 sayılı Kanun'un 13/1. maddesi delaletiyle TCK'nın 54. maddeleri uyarınca 2 yıl 1 ay hapis ve 100 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına, hak yoksunluğuna ve müsadereye ilişkin Kilis 1. Asliye Ceza Mahkemesince verilen 18.05.2017 tarihli ve 14-209 sayılı hükmün, sanık tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 7. Ceza Dairesince 10.10.2018 tarih, 12342-10168 sayı ve oy çokluğuyla onanmasına karar verilmiştir.

Daire Üyeleri S. Saka ve A. Y. Bikirli; "4733 sayılı Yasa'ya aykırılık suçundan sanık ... hakkında kurulan mahkûmiyet hükmünün, sanık tarafından temyizi üzerine bozulması yerine sayın çoğunluğun onamaya ilişkin kararı yerinde değildir. Şöyle ki;

23.02.2013 tarihinde satmak için gümrük kaçağı ve bandrolsüz sigara bulunduran sanık hakkında bu eylemiyle ilgili olarak 28.02.2013 tarihinde iddianame düzenlendiği, yapılan yargılama sonucunda 05.12.2013 tarihli ilk kararla 4733 sayılı Yasa'nın 8/4, 5237 sayılı TCK'nın 62, 51, 53/1-2-3, 54/1. maddeleri uyarınca 1 yıl 8 ay hapis ve 80 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına, hapis cezasının ertelenmesine karar verildiği; bozma sonrası birleştirilen 2017/10 esas nolu dosyada ise 26.02.2013 tarihinde satmak için gümrük kaçağı ve bandrolsüz sigara bulunduran sanık hakkında bu eylemiyle ilgili olarak 27.02.2013 tarihinde iddianame düzenlendiği, yapılan yargılama sonucunda 04.06.2013 tarihli ilk kararla 4733 sayılı Yasa'nın 8/4, 5237 sayılı TCK'nun 62/1, 51/1-3, 53/1-2-3, 54/1. maddeleri uyarınca 1 yıl 8 ay hapis ve 80 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına, hapis cezasının ertelenmesine karar verildiği; bu iki kararın sadece sanık tarafından temyizi üzerine Dairemizin 23.11.2016 tarih ve 2016/10527 ve 2016/10560 karar sayılı ilamlarıyla 'sanık hakkında TCK'nın 43. maddesi uyarınca zincirleme suç hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı hususunun' tartışılması gerekçesiyle bozulmasına karar verildiği, bozmaya uyma kararı veren mahkemece her iki dosya birleştirildikten sonra temyize konu 18.05.2017 tarih ve 2017/209 karar no'lu kararla 4733 sayılı Yasa'ya aykırılık suçundan zincirleme suç hükümleri uygulanmak suretiyle 4733 sayılı Yasanın 8/4, 5237 sayılı TCK’nın 43/1, 62/1, 53/1-2-3, 54. maddeleri uyarınca 2 yıl 1 ay hapis ve 100 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verildiği, yine bu kararın da sadece sanık tarafından temyiz edildiği, hükmolunan sonuç hapis cezasının iki yılın üzerinde olması nedeniyle sanık hakkında 5271 sayılı CMK'nın 231. maddesinde düzenlenmiş olan hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve 5237 sayılı TCK'nın 51. maddesinde düzenlenmiş olan erteleme hükümlerinin uygulanma olanağının bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Onanmasına karar verilen 2 yıl 1 ay hapis cezası miktar olarak sanık lehine görünse bile, sadece sanık tarafından temyiz edilerek Dairemizce bozulmasına karar verilen önceki her iki hükümdeki 1 yıl 8 ay hapis cezalarının toplamları fazla olmakla birlikte erteli olması nedeniyle sanık lehine olduğu anlaşılmakta olup sanığın kazanılmış hakkı dikkate alınarak incelemeye konu hükmün bozulmasına karar verilmelidir.

Tüm bu anlatılanlar dikkate alınarak sanığın, gümrük kaçağı ve bandrolsüz sigara satma şeklinde gerçekleştirdiği iki eylemi nedeniyle 4733 sayılı Yasa'ya aykırılık suçundan 4733 sayılı Yasa'nın 8/4, 5237 sayılı TCK’nın 43/1, 62/1, 53/1-2-3, 54. maddeleri uyarınca 2 yıl 1 ay hapis ve 100 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin Yerel Mahkeme hükmünün, 5320 sayılı Yasa'nın 8/1. maddesi gereğince yürürlükte bulunan CMUK'nın 326/son maddesi uyarınca 05.12.2013 ve 04.06.2013 tarihli ilk hükümlerdeki erteli 1 yıl 8 ay hapis cezalarının sanık lehine olması ve sadece sanık tarafından temyiz edilmesi nedenleriyle ceza miktarı yönünden kazanılmış hakkı gözetilmeden yazılı şekilde aleyhine olacak şekilde hüküm kurulması gerekçesiyle bozulmasına karar verilmesi yerine, Yerel Mahkemenin usul ve yasaya uygun olmayan kararının onanmasına dair sayın çoğunluğun kararına katılmıyoruz." düşüncesiyle karşı oy kullanmışlardır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise 08.12.2018 tarih ve 40632 sayı ile;

"...Onanmasına karar verilen 2 yıl 1 ay hapis cezası miktar olarak sanık lehine görünse bile, sadece sanık tarafından temyiz edilerek Dairece bozulmasına karar verilen önceki her iki hükümdeki 1 yıl 8 ay hapis cezalarının toplamları fazla olmakla birlikte erteli olması nedeniyle sanık lehine olduğu anlaşılmakta olup, sanığın kazanılmış hakkı dikkate alınarak incelemeye konu hükmün bozulmasına karar verilmelidir.

...Sanığın, gümrük kaçağı ve bandrolsüz sigara satma şeklinde gerçekleştirdiği iki eylemi nedeniyle 4733 sayılı Yasa'ya aykırılık suçundan 4733 sayılı Yasa'nın 8/4, 5237 sayılı TCK’nın 43/1, 62/1, 53/1-2-3, 54. maddeleri uyarınca 2 yıl 1 ay hapis ve 100 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin Yerel Mahkeme hükmünün, 5320 sayılı Yasa'nın 8/1. maddesi gereğince yürürlükte bulunan CMUK'nın 326/son maddesi uyarınca 05.12.2013 ve 04.06.2013 tarihli ilk hükümlerdeki erteli 1 yıl 8 ay hapis cezalarının sanık lehine olması ve sadece sanık tarafından temyiz edilmesi nedenleriyle ceza miktarı yönünden kazanılmış hakkı gözetilmeden yazılı şekilde aleyhine olacak şekilde hüküm kurulması gerekçesiyle bozulmasına karar verilmesi yerine, Yerel Mahkemenin kararının onanmasına dair karar usul ve yasalara aykırıdır." görüşüyle itiraz kanun yoluna başvurmuştur.

5271 sayılı CMK'nın 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Yargıtay 7. Ceza Dairesince 09.01.2019 tarih, 18970-200 sayı ve oy çokluğu ile itiraz nedeninin yerinde görülmediğinden bahisle Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Sanık ... Can hakkında 4733 sayılı Kanun'a muhalefet suçundan verilen mahkûmiyet hükmü temyiz incelemesinde Özel Dairece şikâyetçi vekilinin temyiz talebinin reddedilmesi suretiyle kesinleşmiş olup itirazın kapsamına göre inceleme, sanık ... hakkında kurulan mahkûmiyet hükmüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Özel Daire çoğunluğu ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; 4733 sayılı Kanun'un 8/4. maddesine muhalefet suçundan verilen iki ayrı erteli 1 yıl 8 ay hapis cezasına dair hükümlerin Özel Dairece bozulmasından sonra zincirleme suç hükümlerinin uygulanması suretiyle erteli olmayan 2 yıl 1 ay hapis cezasına hükmolunan sanık hakkında aleyhe temyiz bulunmayan davada; iki ayrı 1 yıl 8 ay erteli hapis cezalarının mı yoksa erteli olmayan 2 yıl 1 ay hapis cezasının mı sanık lehine olduğunun belirlenmesine ilişkindir.

İncelenen dosya kapsamından;

23.02.2013 tarihli olay yeri tespit tutanağına göre; aynı tarihte 31 ... .. plaka sayılı yolcu otobüsü ile kaçak eşya nakledileceği bilgisinin alınması üzerine görevlilerce takip edilen aracın Kilis-Islahiye Karayolu üzerinde durduğu, sanık ... ile inceleme dışı sanık ... Can'ın araçtan indirdikleri siyah poşet ve karton kutuları yol kenarına bıraktıkları, kendilerini gören inceleme dışı sanık ... Can'ın siyah poşeti alarak kaçmaya başlaması üzerine müdahale eden kolluk görevlilerinin Cumhuriyet savcısından aldıkları talimatla yaptıkları kontrolde 2.940 paket bandrolsüz ve kaçak sigaranın ele geçirilerek sanıkların rızası ile muhafaza altına alındığı, bu eyleme ilişkin Kilis Cumhuriyet Başsavcılığınca 28.02.2013 tarihinde düzenlenip 04.03.2013 tarihinde Mahkemece kabul edilen iddianame ile açılan kamu davasında Kilis 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 05.12.2013 tarihli ve 180-788 sayılı kararıyla sanık ... hakkında 4733 sayılı Kanun'un 8/4. maddesine muhalefet suçundan 1 yıl 8 ay erteli hapis ve 80 TL adli para cezasına,

26.02.2013 tarihli olay, yakalama ve muhafaza altına alma tutanağına göre ise; KOM Grup Amirliği görevlilerince, aynı tarihte saat 07.00 sıralarında Kilis ilinden hareket eden 31 ... .. plaka sayılı yolcu otobüsü ile açık kimlik bilgileri tespit edilemeyen ... isimli şahıs tarafından kaçak sigara nakledileceği bilgisinin alınması üzerine Cumhuriyet savcısından alınan yazılı emirle araçta yapılan aramada, sanık ... Kokmaz'ın oturduğu koltuğun altında bulunan 4 kutu içerisinde farklı markalarda toplam 760 paket bandrolsüz ve gümrük kaçağı sigaranın ele geçirilerek rızası ile muhafaza altına alındığı, bu eyleme ilişkin Ceyhan Cumhuriyet Başsavcılığınca 27.02.2013 tarihinde düzenlenip 27.02.2013 tarihinde Mahkemece kabul edilen iddianame ile açılan kamu davasında Ceyhan 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 04.06.2013 tarihli ve 88-224 sayılı kararıyla sanık hakkında 4733 sayılı Kanun'un 8/4. maddesine muhalefet suçundan 1 yıl 8 ay erteli hapis ve 80 TL adli para cezasına,

Hükmolunduğu,

İlk suça ilişkin hükümlerin sanık ... ve şikâyetçi vekili; ikinci suça ilişkin hükmün sanık ... tarafından temyiz edilmesi üzerine inceleme yapan Yargıtay 7. Ceza Dairesince 23.11.2016 tarihli, 18367-10527 ve 31011-10560 sayılı kararlarıyla sanık ... hakkındaki mahkûmiyet hükümlerinin dosyaların birleştirilip sanık hakkında zincirleme suç hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı hususu tartışıldıktan sonra bir karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi isabetsizliğinden sair yönleri incelenmeksizin bozulduğu, şikâyetçi vekilinin temyiz isteminin ise Özel Dairenin 23.11.2016 tarihli ve 18367-10527 sayılı kararıyla reddedildiği,

Bozma ilamlarına uyularak Ceyhan 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 14.03.2017 tarihli ve 10-82 sayılı kararıyla gelen dosya ile kamu davaları birleştirildikten sonra Kilis 1. Asliye Ceza Mahkemesince 18.05.2017 tarih ve 14-209 sayı ile sanık hakkında zincirleme şekilde 4733 sayılı Kanun'un 8/4. maddesine muhalefet suçundan 2 yıl 1 ay hapis ve 100 TL adli para cezasına dair mahkûmiyet hükmünün kurulduğu,

Kaçak eşyaya mahsus tespit varakalarında, ilk suçta ele geçen 2.940 paket kaçak sigaranın CİF kıymetinin 2.940 TL, gümrük vergilerinin 12.587 TL, gümrüklenmiş değerinin 15.527 TL; ikinci suçta ele geçen 760 paket kaçak sigaranın ise CİF kıymetinin 760 TL, gümrük vergilerinin 3.558,99 TL, gümrüklenmiş değerinin 4.318,99 TL olduğunun belirtildiği,

Anlaşılmaktadır.

Sanık ... ilk eyleminde ele geçen sigaralardan, Kollukta 80 kartonunun (800 paket), Mahkemede ise 50 kartonunun (500 paket) kendisine ait olduğunu, bunları Mersin ilindeki akrabalarının düğününe gelenlere dağıtmak amacıyla; ikinci eyleminde ele geçen sigaraları Ceyhan ilçesine götürüp satmak amacıyla aldığını,

Savunmuştur.

Uyuşmazlık konusunun çözümünde isabetli bir hukuki sonuca varılabilmesi için kaçakçılık suçuna ilişkin mevzuatın, aleyhe bozma yasağının, zincirleme suç hükümlerinin ve erteleme kurumunun hukuki nitelikleri ile sonuçları üzerinde durulmalıdır.

Savunmuştur.

Uyuşmazlık konusunun çözümünde isabetli bir hukuki sonuca varılabilmesi için kaçakçılık suçuna ilişkin mevzuatın, aleyhe bozma yasağının, zincirleme suç hükümlerinin ve erteleme kurumunun hukuki nitelikleri ile sonuçları üzerinde durulmalıdır.

4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un suç tarihi itibarıyla yürürlükte olan "Cezai hükümler" başlıklı 8. maddesinin dördüncü fıkrası;

"Ambalajlarında bandrol, etiket, hologram, pul, damga veya benzeri işaret bulunmayan ürünleri ya da taklit (...) işaretleri taşıyan ürünleri ticari amaçla bulunduran, nakleden, satışa arz eden veya satanlar ile ambalajları üzerinde bulunan ürün bilgileri ile bandrol, etiket, hologram, pul, damga veya benzeri işaretlerin içerdiği bilgilerin farklı olması halinde, bu ürünleri üreten veya ithal edenlere iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Bu fıkrada belirtilen ürünlere el konulması, muhafazası ve tasfiyesi ile bunları ihbar edenlere ve yakalayan kamu görevlilerine ikramiye ödenmesi hususlarında 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda kaçak eşya için öngörülen usuller uygulanır. Bu ürünlere el konulduğu tarihten itibaren onbeş gün içinde, numune alınarak ve gerekli tespitler yapılarak, soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından imha suretiyle tasfiye kararı verilebilir." şeklindedir.

4733 sayılı Kanun'un 8. maddesinin dördüncü fıkrasında düzenlenen suç, 11.04.2013 tarihinde yürürlüğe giren ve genel gerekçesinde amacı kaçakçılıkla mücadelenin etkin bir şekilde ve uzman personel eliyle yürütülmesi, uygulamadaki tereddütlerin ve sıkıntıların ortadan kaldırılması olarak belirtilen 6455 sayılı Kanun'la yürürlükten kaldırılıp 5607 sayılı Kanun'a müstakil bir suç olarak aktarılmıştır.

Aleyhe bozma yasağı; temyiz davası yalnızca sanık veya müdafii ya da sanık lehine Cumhuriyet savcısı veya sanığın eşi ya da yasal temsilcisi tarafından açıldığında, hükümde, yaptırımın türü ve ağırlığı bakımından sonucu sanığın aleyhine ağırlaştırıcı, diğer bir deyişle, aleyhe sonuç verici düzeltmelerin yapılamaması veya kurulacak yeni hükümdeki cezanın, sanığın aleyhine olarak ilk hükümden daha ağır olamamasını ifade etmektedir.

Latince “reformatio in pejus” olarak adlandırılan, öğreti ve uygulamada ise “lehe kanun yolu davası üzerine hükmü aleyhe değiştirmeme zorunluluğu, aleyhe düzeltme yasağı, aleyhe bozma yasağı, aleyhe bozmama zorunluluğu, yaptırımı ve sonuçlarını aleyhe kötüleştirememe yasağı, yaptırımı ve sonuçlarını ağırlaştıramama kuralı” olarak ifade edilen bu ilkenin amacı; hükmün aleyhine de bozulabileceğini düşünen sanığın, bazı davalarda istinaf ya da temyiz kanun yoluna başvurmaktan çekinmesinin önüne geçmek ve kanun yoluna başvurma hakkını daha özgürce kullanabilmesini sağlamaktır.

Anılan kural, 1412 sayılı Ceza Muhakemesi Usulü Kanunu’nun 5320 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca hâlen yürürlükte bulunan 326. maddesinin 4. fıkrasında; “Hüküm yalnız sanık tarafından veya onun lehine Cumhuriyet savcısı veya 291. maddede gösterilen kimseler tarafından temyiz edilmişse, yeniden verilen hüküm, evvelki hükümle tayin edilmiş olan cezadan daha ağır olamaz” şeklinde kanuni düzenlemeye kavuşturulmuştur. Ceza muhakeme hukukumuzda bu madde dışında yaptırım ve cezayı aleyhe değiştirmeme yasağını düzenleyen başka bir hüküm de bulunmamaktadır. Buna göre ceza hukukunda genel anlamda kazanılmış hak kavramından bahsedilemeyeceği, yalnızca 1412 sayılı CMUK’nın 326. maddesinin son fıkrası uyarınca sınırlı biçimde uygulanabilecek bir “cezayı aleyhe değiştirememe ilkesi” veya “aleyhte düzeltme yasağı”nın söz konusu olduğunun kabulü gerekmektedir.

01.06.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 307/4. maddesinde de; “Hüküm yalnız sanık tarafından veya onun lehine Cumhuriyet savcısı veya 262. maddede gösterilen kimselerce temyiz edilmişse, yeniden verilen hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz” düzenlemesine yer verilmek suretiyle, aleyhe bozmama ilkesi korunmuştur.

Kanunun açık düzenlemesinden de anlaşılacağı üzere; yaptırım ve sonuçlarını aleyhe değiştirme yasağının kapsamı yalnızca ceza ve yaptırım miktarı ile sınırlıdır. Kanun koyucu suçun niteliği veya adı yönünden sanık yararına kazanılmış bir hak tanımamıştır.

Ceza miktarı yönünden aleyhe değiştirme yasağı ise; sanık veya onun lehine ilgililer tarafından temyiz davası açıldığında, bozma üzerine yeniden kurulan hükümle belirlenen cezanın ve sonucun önceki hükümle belirlenen cezadan ve sonuçtan daha ağır olmamasıdır.

Gerek bozma ilamında, gerekse yerel mahkemece bozmadan sonra kurulan hükümde yaptırımı ve sonuçlarını aleyhe değiştirme yasağına bir aykırılığın söz konusu olup olmadığı, önceki ve sonraki hükümlerde yer alan ceza ve yaptırımların tüm yönleri ile karşılaştırılması suretiyle belirlenecektir.

5237 sayılı TCK’ya hâkim olan ilke gerçek içtima olduğundan, bunun sonucu olarak, "kaç fiil varsa o kadar suç, kaç suç varsa o kadar ceza" söz konusu olacaktır. Nitekim bu husus Adalet Komisyonu raporunda da; "Ceza hukukunun temel kurallarından birisi, ‘kaç fiil varsa o kadar suç, kaç suç varsa o kadar ceza vardır’ şeklinde ifade edilmektedir. Bunun istisnaları, suçların içtimaı bölümünde belirlenmiştir. Bu istisnalar dışında, işlenen her bir suçla ilgili olarak ayrı ayrı cezaya hükmedilecektir. Böylece verilen her bir ceza, bağımsızlığını koruyacaktır" şeklinde ifade edilmiştir. Bu kuralın istisnalarına ise, 5237 sayılı TCK’nın "suçların içtimaı" bölümünde, 42 (bileşik suç), 43 (zincirleme suç) ve 44. (fikri içtima) maddelerinde yer verilmiştir.