muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2022/773, Karar No: 2023/181, Tarih: 08.03.2023

Toplu İş Sözleşmesinin "Primler" başlıklı 52. maddesinde idarecilik primlerinin hangi süreler için geçerli olduğu düzelenmiş olup anılan maddede “Verilmesini gerektiren sebeplerin geçici olarak ortadan kalkması halinde kalktığı sürece, devamlı olarak ortadan kalkması halinde tamamen kesilmek, müktesep bir hak sayılmamak ve başkaca bir ödemeyi etkilememek üzere bu toplu iş sözleşmesinin “İşçi İdarecileri ve Görevleri” başlıklı 59. Maddesi hükümleri uyarınca C grubu işçi idarecisi olarak görevlendirilenlerin fiili çalışma sürelerine %6 oranında idareci primi ödenir ” denilmiştir.

Somut olayda; seri olarak açılan dava dosyalarında davacı işçiler C grubu idareci primi almakta iken fiilen aynı göreve devam etmelerine rağmen 14.09.2015 tarihinden itibaren meslek kodunun değiştirilmesi sebebiyle kullandıkları mührün kendilerinden alınarak primlerinin de kesildiğini, fiilen aynı işi yapmaya devam ettikleri için prime hak kazandıklarını ileri sürmüşlerdir. Her ne kadar hükme esas alınan bilirkişi raporunda Q mührünü kullanan işçilerin C grubu idareci primi almaya hak kazandıkları belirtilerek hesaplama yapılmış ise de davacı işçiler dahi mührün kendilerinden alındığını bildirmişlerdir. Bu yönü ile hükme dayanak yapılan bilirkişi raporundaki tespit dosya kapsamına uygun değildir. Ayrıca, yargılama sırasında davalı tarafından davacıların Q mührünü hiç kullanmadıkları savunulmuştur. Bu durumda, öncelikle davacıların 15.09.2015 tarihine kadar Q mührünü kullanıp kullanmadıkları, o tarihe kadar C grubu idareci primi alıp almadıkları açıklığa kavuşturulmalı; ardından davacıların 15.09.2015 tarihinden sonraki dönem için fiilen yaptıkları işle ilgili evraklar dosyaya kazandırılmalı ve gerekirse işyerinde konunun uzmanı olan teknik bilirkişi ile birlikte keşif de yapılarak davacıların fiilen yaptıkları işe göre Toplu İş Sözleşmesinin 59-c bendindeki şartları sağlayıp sağlamadıkları ve C grubu idarecilik primine bu madde kapsamında hak kazanıp kazanmadıkları belirlenmelidir. Eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir..." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Birinci Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin 18.06.2020 tarihli ve 2019/161 Esas, 2020/191 Karar sayılı kararı ile işyerinde yapılan keşifte davacının TİS'in 59/d maddesinde belirtilen görevleri yapması sebebi ile TİS'in 52/d maddesinde belirtilen C grubu idareci primi alması gereken çalışanlardan olduğu, kalite/teknik kontrol görevini bilfiil yaptığı, belgeleri düzenleyip mühürlemek sureti ile imzaladığı ve sorumluluk üstlendiğinin anlaşıldığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

C. İkinci Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı süresi içinde davalı Bakanlık vekili tarafından temyiz edilmiştir.

C. İkinci Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı süresi içinde davalı Bakanlık vekili tarafından temyiz edilmiştir.

2. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 09.11.2020 tarihli ve 2020/7245 Esas, 2020/15244 Karar sayılı kararı ile davalı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine karar verildikten sonra "2-Taraflar arasındaki uyuşmazlık davacının C grubu idarecilik primine hak kazanıp kazanmadığı konusundadır.

...İlk Derece Mahkemesi’nce bozma ilamına uyulmasına karar verilerek devam edilen yargılamada, davalı işyerinde talimat mahkemesince keşif yapılmasına karar verilmiş, talimat mahkemesince mahallinde keşif yapılmış ve bilirkişiden rapor alınmıştır. İlk Derece Mahkemesi’nce “bozmadan sonra yapılan keşifte davacının Toplu İş Sözleşmesi'nin 59/d maddesinde belirtilen görevleri yapması sebebi ile 52/d maddesinde belirtilen C grubu idareci pirimi alması gereken çalışan olduğu, kalite/ teknik kontrol görevini bilfiil yaptığı ve belgeleri düzenleyip mühürlemek sureti ile imzaladığı, sorumluluk üstlendiği tüm dosya kapsamı ile anlaşıldığından” gerekçesi ile davanın kabulüne karar verilmiştir. Ne var ki Mahkemece varılan sonuç dosya kapsamı uyarınca hatalıdır.

Şöyle ki; tüm dosya kapsamı uyarınca Q mührünü kullanan davacıdan söz konusu mührün kadro değişikliği sonrası alındığı sabittir. Her ne kadar bozma sonrası alınan bilirkişi raporunda davacının kadro değişikliği sonrası aynı işi yaptığına ilişkin yapılan değerlendirme hükme esas alınmış ise de yapılan inceleme sonucunda davacının kadro değişikliği sonrasında aynı işi yapmaya devam ettiğinin usulünce ispatlanamadığı anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle davacı talebinin reddi gerekirken yazılı gerekçe ile kabulü hatalı olup bozmayı gerektirmiştir..." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

.

D. İlk Derece Mahkemesince İkinci Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin 25.05.2021 tarihli ve 2021/7 Esas, 2021/188 Karar sayılı kararı ile Q mührünü kullanan davacıdan söz konusu mührün kadro değişikliği sonrası alındığının sabit olduğu, yapılan inceleme sonucunda davacının kadro değişikliği sonrasında aynı işi yapmaya devam ettiğinin usulünce ispatlanamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

E. Üçüncü Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

2. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 14.10.2021 tarihli ve 2021/10635 Esas, 2021/14258 Karar sayılı kararı ile temyiz itirazlarının reddiyle kararın onanmasına karar verilmiştir.

3. Davacı vekili onama kararının maddi hataya dayandığı gerekçesiyle düzeltilmesini talep etmiştir.

E. Üçüncü Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

2. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 14.10.2021 tarihli ve 2021/10635 Esas, 2021/14258 Karar sayılı kararı ile temyiz itirazlarının reddiyle kararın onanmasına karar verilmiştir.

3. Davacı vekili onama kararının maddi hataya dayandığı gerekçesiyle düzeltilmesini talep etmiştir.

4. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 12.01.2022 tarihli ve 2021/12926 Esas, 2022/146 Karar sayılı kararı ile "...Somut uyuşmazlık bakımından, ilk bozmadan sonra yapılan keşif ve aldırılan bilirkişi raporuna göre, davacının 14.09.2015 tarihinden önce yaptığı işlerde Q mührünü kullandığı ve kendisine %6 idareci primi ödendiği, 14.09.2015 tarihinden sonra ise fiilen aynı işi yapmaya devam ettiği, ancak daha önce Q mührü kullanarak yaptığı işleri 14.09.2015 tarihinden sonra mühür kullanmaksızın yaptığı, böylelikle mühür kullanmadan yaptığı işin de fiilen aynı iş olduğu; belirtilen hususlar bozmadan sonra aldırılan bilirkişi raporu ekindeki belgelerle tespit edilmesine rağmen temyiz incelemesi sırasında gözden kaçırıldığı anlaşıldığından, Dairemizin 14.10.2021 tarihi onama kararının maddi hataya dayanması sebebiyle ORTADAN KALDIRILMASINA karar verildi.

...Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.02.1988 tarih 197/2-520 esas, 1988/89 karar sayılı kararında, Yargıtayca temyiz incelemesinin yapıldığı sırada dosyada bulunan bir belgenin gözden kaçırılması, maddi hata nedeni olarak açıklanmıştır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun kökleşmiş içtihatları maddi hataya dayanan bozma ya da onama kararının usuli kazanılmış hak oluşturmayacağı yönündedir (Yargıtay HGK 17.012007gün 2007/9-13 esas 2007/17 karar ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 25.06.2008 gün 2008/11-448 esas, 2008/454 karar).

Ayrıca belirtmek gerekir ki, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 04.02.1959 gün ve 1957 /13 esas, 1959 karar ve 09.05.1960 gün 1960/21 esas, 1960/9 karar sayılı kararlarında açıklandığı üzere Yargıtayca maddi hata sonucunda verilen bir karara mahkemece uyulsa dahi usuli kazanılmış hak oluşmaz.

Ayrıca belirtmek gerekir ki, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 04.02.1959 gün ve 1957 /13 esas, 1959 karar ve 09.05.1960 gün 1960/21 esas, 1960/9 karar sayılı kararlarında açıklandığı üzere Yargıtayca maddi hata sonucunda verilen bir karara mahkemece uyulsa dahi usuli kazanılmış hak oluşmaz.

Somut uyuşmazlıkta, ilk bozmadan sonra yapılan keşif ve aldırılan bilirkişi raporuna göre, davacının 14.09.2015 tarihinden önce yaptığı işlerde Q mührünü kullandığı ve kendisine %6 idareci primi ödendiği, 14.09.2015 tarihinden sonra ise fiilen aynı işi yapmaya devam ettiği, ancak daha önce Q mührü kullanarak yaptığı işleri 14.09.2015 tarihinden sonra mühür kullanmaksızın yaptığı, böylelikle mühür kullanmadan yaptığı işin de fiilen aynı iş olduğu; belirtilen hususlar bozmadan sonra aldırılan bilirkişi raporu ekindeki belgelerle tespit edilmesine rağmen temyiz incelemesi sırasında gözden kaçırıldığı ve Dairemizin 09.11.2020 tarihli bozma kararının maddi hataya dayandığı anlaşılmaktadır. Yukarıda açıklandığı üzere maddi hataya dayalı bozma kararına uyulması taraflar lehine usuli kazanılmış hak oluşturmayacağından, yöntemince ispatlanan dava konusu alacak hüküm altına alınmak üzere kararın bozulması gerekmiştir..." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

F. İlk Derece Mahkemesince Üçüncü Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin 15.02.2022 tarihli ve 2022/33 Esas, 2022/58 Karar sayılı kararı ile Q mührü kullanarak kalite kontrol görevi yapan ve dolayısıyla TİS'in 59/d maddesinde yazılı prime hak kazanan davacının form sicil kontrolü kadro isminin form ve sicil inceleme teknisyeni olarak değiştirildiği, davacının fiilen form kontrolörü görevini yaptığı, TİS'in 52/d maddesinin üçüncü bendi gereği % 6 oranında idarecilik primi alması gerektiği, öncesinde kadrosuna göre bu primi alırken kadro isminin değiştirilerek aynı işi yapmasına rağmen idarecilik primi ödenmediği, fiilen yapılan işin aynı iş olduğu, işverenin eşitlik ilkesine aykırı hareket edemeyeceği, bozmadan sonra yapılan keşifte davacının TİS'in 59/d maddesinde belirtilen görevleri yapması sebebi ile 52/d maddesinde belirtilen C grubu idareci pirimi alması gereken çalışanlardan olduğu, kalite/teknik kontrol görevini bilfiil yaptığı, belgeleri düzenleyip mühürlemek sureti ile imzaladığı ve sorumluluk üstlendiğinin anlaşıldığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

G. Gönderme Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı süresi içinde davalı Bakanlık vekili tarafından temyiz edilmiştir.

G. Gönderme Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı süresi içinde davalı Bakanlık vekili tarafından temyiz edilmiştir.

2. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 31.05.2022 tarihli ve 2022/5723 Esas, 2022/6855 Karar sayılı kararı ile Özel Dairenin 09.11.2020 tarihli ve 2020/7245 Esas, 2020/15244 Karar sayılı kararı ile davanın esastan reddi gerektiği yönünde oluşturulan bozma ilâmına İlk Derece Mahkemesince uyularak davanın reddine karar verildiği, Özel Dairenin 12.01.2022 tarihli ve 2021/12926 Esas, 2022/146 Karar sayılı kararı ile de yöntemince ispatlanan dava konusu alacak hüküm altına alınmak üzere kabul kararı verilmesi yönünde kararın bozulduğu ve İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak karar verildiği, verilen kararın temyiz incelemesinin Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna ait olduğu gerekçesiyle dava dosyasının Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna gönderilmesine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı süresi içinde davalı Bakanlık vekilince temyiz isteminde bulunulmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Bakanlık vekili, bozma kararında belirtilen hususlar tam olarak karşılanmadan ve dosya henüz tekemmül etmeden karar verildiğini, alacakların zamanaşımına uğradığını, zamanaşımı def''inin dikkate alınmadığını, bilirkişi raporunun aksine rapor ekinde sunulan belgelerden davacının kalite kontrol görevini yapmadığının anlaşılacağını, form ve sicil inceleme teknisyeni kadrosunda görevlendirilen ve görevlendirme sonrası Q mührü teslim alınan davacının görevlendirildiği form sicil teknisyenleri tarafından yapılan faaliyetlerin kalite kontrol faaliyeti olarak nitelendirilemeyeceğini, kalite ve teknik kontrol görevlisi tanımı kapsamına girmeyeceğini, toplu iş sözleşmesi hükümleri ve mevzuat incelendiğinde kalite kontrol görevinin form sicil teknisyenine verilmediğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Özü

Davanın özü; form ve sicil kontrolörü olarak görev yapmakta iken % 6 oranında idareci primi aldığı ancak 14.09.2015 tarihinde meslek kodunun form ve sicil inceleme teknisyeni olarak değiştirilmesiyle birlikte bu primin de kesildiği fakat meslek kodu değiştirilse bile fiilen aynı işin yapılmaya devam edildiğinin ileri sürüldüğü eldeki davada, davacının % 6 oranında idareci primi alacağına hak kazanıp kazanmadığı noktasında toplanmaktadır.

D. Ön Sorun

Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında, işin esasının incelenmesine geçilmeden önce iki husus ön sorun olarak ele alınmıştır.

1) İlk Derece Mahkemesinin son kararına yönelik temyiz itirazlarını inceleme görevinin Hukuk Genel Kuruluna mı yoksa Özel Daireye mi ait olduğu,

2) Hukuk Genel Kurulunca temyiz incelemesinin yapılmasına karar verilmesi hâlinde İlk Derece Mahkemesince 09.11.2020 tarihli bozma kararına uyulması ile davalı yararına usulü kazanılmış hak oluşup oluşmadığı,

Noktalarındadır.

E. Gerekçe

1. İlgili Hukuk

1) İlk Derece Mahkemesinin son kararına yönelik temyiz itirazlarını inceleme görevinin Hukuk Genel Kuruluna mı yoksa Özel Daireye mi ait olduğu,

2) Hukuk Genel Kurulunca temyiz incelemesinin yapılmasına karar verilmesi hâlinde İlk Derece Mahkemesince 09.11.2020 tarihli bozma kararına uyulması ile davalı yararına usulü kazanılmış hak oluşup oluşmadığı,

Noktalarındadır.

E. Gerekçe

1. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 373 üncü maddesinin ilgili fıkraları şöyledir:

"...(6) (Ek: 17/4/2013-6460/1 md.) Davanın esastan reddi veya kabulünü içeren bozmaya uyularak tesis olunan kararın önceki bozmayı ortadan kaldıracak şekilde yeniden bozulması üzerine alt mahkemece verilen kararın temyiz incelemesi, her hâlde Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca yapılır.

(7) Hukuk Genel Kurulunun verdiği karara uymak zorunludur."

2. Değerlendirme

a. Ön Sorunlar Yönünden

i. Birinci Ön Sorun Yönünden:

1.Öncelikle belirtilmelidir ki 17.04.2013 tarihli ve 6460 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un (6460 sayılı Kanun) 1 inci maddesiyle 12.01.2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 373 üncü maddesinin beşinci fıkrasından, 18.06.1927 tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 sayılı Kanun) 439 uncu maddesinin beşinci fıkrasından ve 1086 sayılı Kanun'un 26.09.2004 tarihli ve 5236 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un 16 ncı maddesi ile değiştirilmeden önceki 429 uncu maddesinin üçüncü fıkrasından sonra gelmek üzere eklenen fıkrada; "Davanın esastan reddi veya kabulünü içeren bozmaya uyularak tesis olunan kararın önceki bozmayı ortadan kaldıracak şekilde yeniden bozulması üzerine alt mahkemece verilen kararın temyiz incelemesi, her hâlde Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca yapılır." şeklinde düzenleme yapılmıştır.

2. Yukarıda anılan 6460 sayılı Kanun'un 1 inci maddesinin gerekçesinde ise; "...davanın esastan reddi veya kabulünü içeren kesin bozmaya uyularak tesis olunan kararların mevzuatta bir değişiklik olmadığı halde, önceki bozmayı ortadan kaldıracak şekilde yeniden bozulması üzerine ilk derece mahkemesince verilen hükmün temyiz incelemesinin Yargıtayın ilgili dairesi yerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca yapılması öngörülmektedir..." şeklinde açıklamaya yer verilmiştir.

3. Yapılan bu değişiklikle kanun koyucu tarafından Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna yeni bir görev verilmiş, davanın esastan reddi veya kabulünü içeren bozmaya uyularak tesis olunan kararın önceki bozmayı ortadan kaldıracak şekilde yeniden bozulması üzerine mahkemece verilen kararın temyiz incelemesinin Yargıtay Hukuk Genel Kurulunda yapılması öngörülmüştür.

3. Yapılan bu değişiklikle kanun koyucu tarafından Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna yeni bir görev verilmiş, davanın esastan reddi veya kabulünü içeren bozmaya uyularak tesis olunan kararın önceki bozmayı ortadan kaldıracak şekilde yeniden bozulması üzerine mahkemece verilen kararın temyiz incelemesinin Yargıtay Hukuk Genel Kurulunda yapılması öngörülmüştür.

4. Somut olayda, İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen karara karşı davalı vekili tarafından yapılan istinaf başvurusu Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddedilmiş, kararın davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Özel Dairece 21.02.2019 tarihli bozma kararı ile eksik inceleme ve araştırma yapıldığı gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararı bozulmuştur.

5. İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne dair verilen ikinci karar davalı Bakanlık vekilinin temyizi üzerine Özel Dairece 09.11.2020 tarihli kararı ile davalı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine karar verildikten sonra, davacının kadro değişikliği sonrasında aynı işi yapmaya devam ettiği usulünce ispatlanamadığından talebinin reddi gerektiği gerekçesiyle karar ikinci defa bozulmuş, İlk Derece Mahkemesince bu bozmaya da uyularak davanın reddine dair üçüncü karar verilmiştir.

6. İlk Derece Mahkemesinin üçüncü kararı davacı vekilinin temyizi üzerine Özel Dairece onanmış ancak davacı vekili kararın maddi hataya dayandığı gerekçesiyle düzeltilmesi isteğinde bulunmuştur. Özel Dairece 12.01.2022 tarihli kararı ile onama kararının maddi hataya dayandığı gerekçesiyle ortadan kaldırılmasına karar verildikten sonra, yöntemince ispatlanan dava konusu alacağın hüküm altına alınması gerektiği gerekçesiyle kararın üçüncü defa bozulmasına karar verilmiştir.

7. İlk Derece Mahkemesince üçüncü bozma kararına uyularak yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne karar verilmiştir.

8. Görüleceği üzere Özel Dairenin 12.01.2022 tarihli bozma kararı, 09.11.2020 tarihli önceki bozmayı ortadan kaldıracak niteliktedir. Böyle olunca İlk Derece Mahkemesince bozma kararına uyularak verilen hükmün temyiz incelemesi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca yapılmalıdır.

9. O hâlde yukarıda içeriğine yer verilen hukuki olgular karşısında, İlk Derece Mahkemesince verilen son kararın temyiz inceleme görevinin Özel Daireye değil, Hukuk Genel Kuruluna ait olduğuna oy çokluğuyla karar verilerek birinci ön sorun aşılmış ve ikinci ön soruna geçilmiştir.

ii. İkinci Ön Sorun Yönünden:

9. O hâlde yukarıda içeriğine yer verilen hukuki olgular karşısında, İlk Derece Mahkemesince verilen son kararın temyiz inceleme görevinin Özel Daireye değil, Hukuk Genel Kuruluna ait olduğuna oy çokluğuyla karar verilerek birinci ön sorun aşılmış ve ikinci ön soruna geçilmiştir.

ii. İkinci Ön Sorun Yönünden:

1.Mülga 1086 sayılı Kanun’da ve 6100 sayılı Kanun'da usulü kazanılmış hak kavramına ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır. Bu kurum, davaların uzamasını önlemek, hukuki alanda istikrar sağlamak ve kararlara karşı genel güvenin sarsılmasını önlemek amacıyla Yargıtay uygulamaları ile geliştirilmiş, öğretide kabul görmüş ve usul hukukunun vazgeçilmez, ana ilkelerinden biri hâline gelmiştir. Anlam itibariyle, bir davada, mahkemenin ya da tarafların yapmış olduğu bir usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş ve kendisine uyulması zorunlu olan hakkı ifade etmektedir.

2. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulunun 04.02.1959 tarihli ve 1957/13 Esas, 1960/5 Karar ve 09.05.1960 tarihli ve 1960/21 Esas, 1960/9 Karar sayılı kararlarında açıklandığı üzere, bir mahkemenin Yargıtay tarafından verilen bozma kararına uyması sonunda kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince karar verme mükellefiyeti meydana gelir ve bu itibarla mahkemenin sonraki hükmünün bozmada gösterilen esaslara aykırı bulunması usule uygun sayılamaz ve bozma sebebidir; meğer ki, bu aykırılık sadece bozma kararında gösterilen bir usul kaidesine ilişkin bulunsun ve son kararın neticesini değiştirecek bir mahiyet arz etmesin. Mahkemenin bozma kararına uymasıyla meydana gelen durum uyarınca muamele yapma ve hüküm verme durumu, taraflardan birisi lehine ve diğeri aleyhine hüküm verme neticesini doğuracak bir durumdur ve buna usulü kazanılmış hak yahut usule ait kazanılmış hak denilmektedir.

3. Yargıtay içtihatları ile kabul edilen usulü kazanılmış hak olgusunun, birçok hukuk kuralında olduğu gibi yine Yargıtay içtihatları ile geliştirilmiş istisnaları bulunmaktadır.

4. Mahkemenin bozmaya uymasından sonra yeni bir içtihadı birleştirme kararı (09.05.1960 tarihli ve 1960/21 Esas, 1960/9 Karar sayılı YİBK) ya da geçmişe etkili yeni bir kanun çıkması karşısında, Yargıtay bozma ilâmına uyulmuş olmakla oluşan usulü kazanılmış hak hukukça değer taşımayacaktır. Benzer şekilde; uygulanması gereken bir kanun hükmü, hüküm kesinleşmeden önce Anayasa Mahkemesince iptaline karar verilirse usulü kazanılmış hakka göre değil, Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra oluşan yeni duruma göre karar verilebilecektir.

5. Bu sayılanların dışında ayrıca görev, hak düşürücü süre, kesin hüküm itirazı, harç ve maddi hataya dayanan bozma kararlarına uyulmasında olduğu gibi kamu düzeni ile ilgili konularda usulü kazanılmış haktan söz edilemez (Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usulü, C.3, ..., 2001, s. 4738 vd.).

5. Bu sayılanların dışında ayrıca görev, hak düşürücü süre, kesin hüküm itirazı, harç ve maddi hataya dayanan bozma kararlarına uyulmasında olduğu gibi kamu düzeni ile ilgili konularda usulü kazanılmış haktan söz edilemez (Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usulü, C.3, ..., 2001, s. 4738 vd.).

6. Öte yandan 6460 sayılı Kanun ile 6100 sayılı Kanun'un 373 üncü maddesinin altıncı fıkrasına eklenen hüküm ile Yargıtay Dairesinin iki bozma kararı arasındaki çelişkinin giderilmesi için temyiz inceleme yetkisi Hukuk Genel Kuruluna verilmiştir. Böylelikle aynı Yargıtay Dairesinin birbiriyle çelişen kararlarının Hukuk Genel Kurulunda incelenerek giderilmesi amaçlanmıştır. Bu düzenleme birinci veya ikinci bozma kararı lehine bir doğruluk veya kesinlik karinesi ihdas etmemekte olup, düzenleme ile somut olay ekseninde iki zıt bozma kararından hangisinin uygun olduğuna yahut bunların dışında başka bir çözüm seçeneğinin bulunup bulunmadığına üçüncü defa Özel Daire değil de Yargıtay Hukuk Genel Kurulu karar verebilecektir. Bu düzenleme, üçüncü kararların türlerine bakılmaksızın temyizen incelenmesi yönünden direnme kararlarındaki rejimi bu kararlara da bir tür teşmil etmektedir. Bu itibarla Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 373 üncü maddesinin altıncı fıkrası olarak eklenen hüküm de esasında usulü müktesep hakkın istisnalarından birini oluşturmaktadır.

7. Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında; maddi hataya dayalı bozma sebebi ile davalı yararına usulü kazanılmış hak oluşmayacağı ve bu değişik gerekçe ile ön sorunun bulunmadığı görüşü ileri sürülmüş ise de bu görüş yukarıda açıklanan nedenlerle Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir.

8. O hâlde 6100 sayılı Kanun'un 373 üncü maddesinin altıncı fıkrası olarak eklenen hükmün usulü kazanılmış hakkın istisnasını teşkil etmesi nedeniyle davalı yararına usulü kazanılmış hak doğduğundan söz etmenin mümkün olmadığına oy çokluğuyla karar verilerek işin esasının incelenmesine geçilmiştir.

b. Esas Yönünden

1. Toplu iş sözleşmesi ile işletme toplu iş sözleşmesi tanımına 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun (6356 sayılı Kanun) Tanımlar başlıklı 2 nci maddesinde yer verilmiş olup, toplu iş sözleşmesi, işçi kuruluşları ile işveren kuruluşları veya işveren arasında iş (hizmet) sözleşmesine uygulanabilecek çalışma şartlarını belirleyen ya da düzenleyen sözleşmedir.

2. İşletme toplu iş sözleşmesi ise, Türk Hukuk sisteminde kabul gören toplu iş sözleşmesi türlerinden biri olup, bir gerçek ve tüzel kişiye veya bir kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolunda birden çok işyerinin bulunduğu işyerlerinde, toplu iş sözleşmesi ancak işletme düzeyinde yapılabilir.