muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2022/11474, Karar No: 2023/2643, Tarih: 16.03.2023

2.Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; emsal alınan taşınmazın hatalı belirlendiğini, emsal karşılaştırmasının kanunun aradığı şartlara uygun olarak yapılmadığını, bedelin düşük olduğunu ileri sürmüştür

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile arsa niteliğindeki taşınmaza emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesinin 2942 sayılı Kanun'un değerlendirmeye ilişkin hükümlerine aykırılık teşkil etmediği, tespit edilen metrekare birim bedelinin uygun olduğu, böylece mahkeme kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu gerekçesiyle taraf vekillerinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme

Uyuşmazlık, temel olarak davacı idare ile davalı tapu maliki arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 2942 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası ile 11 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkraları.

3. Değerlendirme

1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Arsa niteliğindeki ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, 116 ada 24 parsel (eski 1077 parsel) sayılı taşınmaza 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca emsalin üstün ve eksik yönleri belirlenip kıyaslaması yapılarak değer biçilmesinde ve tespit edilen bedelin davalılara ödenmesine karar verilmesinde bir isabetsizlik yoktur.

3. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre taraf vekillerinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

4. İlk Derece Mahkemesinin ilk kararında hükmedilen 101.662,50 TL'ye dava tarihinden dört ay sonrasından başlayarak ilk karar tarihi olan 12.03.2018 tarihine kadar, Bölge Adliye Mahkemesinin 21.02.2020 tarihli kaldırma kararı sonrası hükmedilen 110.163,13 TL'ye İlk Derece Mahkemesinin ikinci karar tarihi olan 18.11.2019 tarihine kadar yasal faiz işletilmesi gerektiğinin düşünülmemesi bozmayı gerektirir.

4. İlk Derece Mahkemesinin ilk kararında hükmedilen 101.662,50 TL'ye dava tarihinden dört ay sonrasından başlayarak ilk karar tarihi olan 12.03.2018 tarihine kadar, Bölge Adliye Mahkemesinin 21.02.2020 tarihli kaldırma kararı sonrası hükmedilen 110.163,13 TL'ye İlk Derece Mahkemesinin ikinci karar tarihi olan 18.11.2019 tarihine kadar yasal faiz işletilmesi gerektiğinin düşünülmemesi bozmayı gerektirir.

Ne var ki bu hatanın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca kararın düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Taraf vekillerinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, taraf vekillerinin temyiz itirazının kısmen kabulü ile; İlk Derece Mahkemesi kararının hüküm fıkrasının (3) numaralı bendinin hükümden çıkartılmasına, yerine "İlk derece mahkemesinin ilk kararında tespit edilen 110.163,13 TL bedele dava tarihinden itibaren dört ay sonrası olan 16.01.2018 tarihinden başlayarak ilk karar tarihi olan 12.03.2018 tarihine kadar, fark kamulaştırma bedeli olan 8.500,63 TL bedele dava tarihinden itibaren dört ay sonrası olan 16.01.2018 tarihinden başlayarak ilk derece mahkemesinin ikinci karar tarihi olan 18.11.2019 tarihine kadar yasal faiz yürütülmesine, tapu kayıtlarında bulunan tüm takyidatların hükmedilen bedele yansıtılmasına," ifadesinin yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Davalıdan peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

16.03.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/6270, Karar No: 2021/11848, Tarih: 23.11.2021

**3. Hukuk Dairesi         2021/6270 E.  ,  2021/11848 K.**

**"İçtihat Metni"**

Davacı ... Turizm Marina Yat ve ... İşletmesi A.Ş. ile davalı ...Ş. aralarındaki alacak davasına dair Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesinden verilen 09/09/2020 tarihli ve 2019/911 E. 2020/533 K. sayılı hükmün onanması hakkında Dairece verilen 19/04/2021 tarihli ve 2021/1392 E. 2021/4242 K. sayılı karara karşı, davalı vekili ile katılma yoluyla davacı vekili tarafından kararın düzeltilmesi istenilmiştir.

Düzeltme isteklerinin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı, elektrik abonesi bulunduğu davalı şirketin düzenlediği faturalar ile kendisinden hukuka aykırı olarak kayıp-kaçak, dağıtım, perakende satış hizmet, sayaç okuma ve iletim bedellerini tahsil ettiğini ileri sürerek; fazlaya ilişkin hakkı saklı kalmak üzere, şimdilik 3.500 TL'nin avans faiziyle birlikte davalıdan tahsilini talep etmiş, 28/12/2015 tarihli ıslah dilekçesi ile talebini 277.143,53 TL'ye artırmıştır.

Davalı; istirdadı istenilen bedellerin ilgili mevzuat çerçevesinde abonelere yansıtıldığını ve uygulanmasının yasal bir zorunluluk olduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde; davanın kısmen kabulüne, davaya konu mükerrer tahsil olunan kaçak elektrik kullanımı bedeli olan 44.010,58 TL’nin 3.500 TL’sinin dava tarihinden, 40.510,58 TL’sinin ıslah tarihi olan 28/12/2015 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya ödenmesine; fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiş, taraf vekillerinin temyizi üzerine Dairece karar onanmıştır. Bu defa onama kararına karşı, davalı vekili ve katılma yolu ile davacı vekili karar düzeltme isteminde bulunmuştur.

1- Düzeltilmesi istenilen Yargıtay ilamında benimsenen mahkeme kararındaki gerekçelere göre; davalının tüm, davacının sair karar düzeltme isteğinin reddi gerekir.

2- Dava, elektrik abonesi olan davacıdan hukuka aykırı olarak tahsil edilen kayıp-kaçak, dağıtım, perakende satış hizmet, sayaç okuma ve iletim bedelleri ile mükerrer alınan kayıp-kaçak bedelinin istirdatı talebine ilişkindir.

Bu aşamada, davacı tarafından talep edilen ve mahkemece de reddedilen kayıp-kaçak, dağıtım, perakende satış hizmet, sayaç okuma ve iletim bedellerine yönelik kısım bakımından açıklama yapılmasında fayda bulunmaktadır.

İlke olarak her dava, açıldığı tarihteki fiili ve hukuki duruma göre hükme bağlanır (28/11/1956 tarih ve 15/15 sayılı İBK). Ne var ki, dava açıldıktan sonra meydana gelen bir nedenle dava konusunun ortadan kalkması halinde işin esası hakkında infaz kabiliyeti olan bir hüküm kurulmamaktadır.

İlke olarak her dava, açıldığı tarihteki fiili ve hukuki duruma göre hükme bağlanır (28/11/1956 tarih ve 15/15 sayılı İBK). Ne var ki, dava açıldıktan sonra meydana gelen bir nedenle dava konusunun ortadan kalkması halinde işin esası hakkında infaz kabiliyeti olan bir hüküm kurulmamaktadır.

Dava konusu hakkın davacıya ödenmesi, verilmesi ya da müdahalenin kaldırılması, davacı ve davalı sıfatının birleşmesi, yeni çıkan bir kanun ya da Anayasa Mahkemesi kararı ile ya da kişiye sıkı sıkıya bağlı ve mirasçılara geçmeyen bir hakka ilişkin davalarda taraflardan birinin ölümü gibi nedenlerle artık dava konusu edilen talep hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar verilmesine gerek ya da neden kalmıyorsa, burada davanın konusuz kalmasından söz edilebilir. Bu durumda, mahkemenin, bir tespit hükmü niteliğinde olmak üzere esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmetmesi gerekmektedir.

Yapılan bu açıklamalar ışığında uyuşmazlık değerlendirildiğinde; yargılama sırasında yürürlüğe giren geçmişe etkili yasa değişikliklerinin, hukuka aykırı olarak tahsil edildiği belirtilerek dava konusu edilen hakkın özünü ortadan kaldırdığı açıktır. Diğer bir anlatımla, geçmişe etkili yeni yasa nedeniyle, bu bedellere ilişkin dava konusuz kalmıştır.

Bu noktada, mahkemece; HMK'nın 331 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, konusuz kalan bedellere yönelik davanın açıldığı zaman hangi tarafın haksız olduğu tesbiti ve o tarafın yargılama giderlerine mahkum edilmesi gerekir.

Eldeki davada; davacı, hukuka aykırı olarak tahsil edildiğini bildirdiği bedeller bakımından, davanın açıldığı andaki mevzuat ve içtihat durumuna göre dava açmakta haklıdır. Eş söyleyişle, davaya konu bedelleri tahsil eden davalı, davanın açılmasına sebebiyet vermiştir.

Hal böyle olunca, mahkemece; yargılama sırasında yürürlüğe giren yasa değişiklikleri nedeniyle hukuka aykırı olarak tahsil edildiği bildirilen bedeller hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilmesi, davacı tarafından yapılan tüm yargılama giderlerinin davalıdan tahsiline karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirme ile hukuka aykırı olarak tahsil edildiği bildirilen bedellere ilişkin istemin reddine, buna bağlı olarak yargılama giderlerinin haklılık oranında taraflar arasında paylaştırılmasına karar verilmiş olması, usul ve kanuna aykırı olup, bozmayı gerektirir.

Ne var ki, bu yanlışlığın düzeltilmesinin yeniden yargılama yapılmasını gerektirmemesi nedeniyle, HUMK'nın 438 inci maddesinin yedinci fıkrası gereğince hükmün bu yönden düzeltilerek onanması gerekirken, zuhulen onandığı bu defa yapılan inceleme ile belirlendiğinden, davacı tarafın bu yöne ilişen karar düzeltme isteminin kabulüne karar vermek gerekmiştir.

Ne var ki, bu yanlışlığın düzeltilmesinin yeniden yargılama yapılmasını gerektirmemesi nedeniyle, HUMK'nın 438 inci maddesinin yedinci fıkrası gereğince hükmün bu yönden düzeltilerek onanması gerekirken, zuhulen onandığı bu defa yapılan inceleme ile belirlendiğinden, davacı tarafın bu yöne ilişen karar düzeltme isteminin kabulüne karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda birinci bentte açıklanan nedenlerle davalının tüm, davacının sair karar düzeltme isteğinin reddine, ikinci bentte açıklanan nedenlerle davacının karar düzeltme isteğinin kabulü ile Dairece verilen 19/04/2021 tarihli ve 2021/1392 E. 2021/4242 K. sayılı onama ilamının kaldırılmasına ve hüküm fıkrasının 2, 4, 6, 7, 8 ve 9 nolu bendleri çıkartılarak yerlerine sırasıyla;

"2-Hukuka aykırı olarak alınan bedellere ilişkin istemin konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına,",

" 4-Davacı tarafından peşin yatırılan 27,70 TL başvurma harcı, 59,78 TL peşin harç ile 2.946,58 TL nispi harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,",

" 6-Dava tarihinde davasında haklı bulunan davacının, sonradan yürürlüğe giren yasa nedeniyle haksız duruma düşmesi söz konusu olmadığından davalı lehine vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,",

" 7-Davacı tarafından yapılan (bilirkişi ücreti, tebligat gideri vs.) toplam 3.475,00 TL’nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,",

" 8-Davalı tarafından yapılan yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına, artan gider avansının taraflara iadesine,", bendlerinin yazılmasına, hükmün düzeltilmiş bu şekliyle ONANMASINA, peşin alınan karar düzeltme harcının istek halinde davacıya iadesine, 490,00 TL para cezasının düzeltme isteyen davalıdan alınarak hazineye gelir kaydettirilmesine, HUMK'nın 440 ıncı maddesi uyarınca 23/11/2021 tarihinde oy birliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/14943, Karar No: 2024/11612, Tarih: 04.12.2024

**5. Ceza Dairesi         2021/14943 E.  ,  2024/11612 K.**

**"İçtihat Metni"**

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ :Ceza Dairesi

SAYISI : 2018/417 Esas, 2019/1791 Karar

SUÇLAR : Zimmet, icraî davranışla görevi kötüye kullanma

HÜKÜM : İlk Derece Mahkemesince görevi kötüye kullanma suçundan verilen ceza verilmesine yer olmadığına ilişkin hüküm kaldırılarak aynı suçtan mahkumiyet, zimmet suçundan kurulan mahkumiyet hükmü kaldırılarak farklı uygulama ile aynı suçtan mahkumiyet

TEMYİZ EDENLER : Sanık müdafi, katılan vekili

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Onama

Bölge Adliye Mahkemesince verilen hükümler temyiz edilmekle dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın (2709 sayılı Kanun) 40/2. maddesi, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (5271 sayılı Kanun) 34/2, 231/2, 232/6 ve 291/1-2 maddeleri uyarınca karar ve hükümlerde, başvurulabilecek kanun yolu, süresi, sürenin ne zaman başlayacağı, mercii, başvuru şekli ve kanun yollarına başvurulmadığı takdirde hükmün kesinleşeceğinin tereddüde yer vermeyecek şekilde açıkça gösterilmesinin zorunlu olduğunun belirtilmesi ve 5271 sayılı Kanun'un 294/1. maddesinde; ''Temyiz eden, hükmün neden dolayı bozulmasını istediğini temyiz başvurusunda göstermek zorundadır.'', aynı Kanun'un temyiz başvuru tarihinde yürürlükte bulunan "Temyiz gerekçesi" başlığını taşıyan 295/1. maddesinde ise; "Temyiz başvurusunda temyiz nedenleri gösterilmemişse temyiz başvurusu için belirlenen sürenin bitmesinden veya gerekçeli kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde hükmü temyiz olunan bölge adliye mahkemesine bu nedenleri içeren bir ek dilekçe verilir.'' şeklindeki düzenlemeler karşısında;

19.10.2019 tarihli dilekçe ile hükümleri temyiz eden sanık müdafine 5271 sayılı Kanun'un temyiz başvuru tarihinde yürürlükte bulunan 295/1. maddesi uyarınca temyiz nedenlerini bildirir ek dilekçenin tebliğden itibaren (7) gün içerisinde verilmesi gerektiğinin bildirilmediği gibi bu hususun meşruhatlı tebligat ile de ihtar edilmediği anlaşıldığından, sanık müdafine yukarıda açıklanan ilkeler doğrultusunda usulüne uygun şekilde ''5271 sayılı Kanun'un 295/1. maddesi uyarınca gerekçeli temyiz nedenlerini bildirir ek dilekçenin tebliğden itibaren (7) gün içerisinde verilmesi halinde temyiz talebinin incelenebileceği, aksi hâlde sebep yokluğundan temyiz talebinin reddedileceği'' hususlarını içeren meşruhatlı tebligat ile gerekçeli kararın tebliğ edilmesi,

Temyiz nedenlerini bildirir ek dilekçe verilmesi hâlinde ise bu hususta ek tebliğname düzenlenmesi sonrasında iadesinin temini için dosyanın Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,

Oy birliğiyle, 04.12.2024 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/1144, Karar No: 2012/8105, Tarih: 14.03.2012

**8. Ceza Dairesi         2012/1144 E.  ,  2012/8105 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hakkı olmayan yere tecavüz

HÜKÜM : Beraat

Gereği görüşülüp düşünüldü:

Sanık hakkında hazineye ait taşınmaza su sporları ünitesi yapmak suretiyle tecavüz ettiğinden bahisle dava açılmış ise de; dosyada tapu kaydı, ayrıntılı kroki, ada ve parseli gösteren pafta örneği bulunmadığından, tecavüze konu taşınmazın varsa tapu kaydı, pafta örneği getirtilerek gerektiğinde refakate inşaat mühendisi bilirkişide alınarak yeniden keşif yapılıp taşınmazın niteliği, bina vasfında olup olmadığı, yapımı için ruhsat alınmasının gerekip gerekmediği, İmar Kanunu ve mevzuatı kapsamına girip girmediği belirlenmek suretiyle sanığın tecavüz ettiği iddia olunan taşınmazın Kıyı Kanununa göre kıyıda veya uygulama imar planı varsa sahil şeridinde kalıp kalmadığı, tecavüze konu binanın belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerde olup olmadığı ve binanın yapım tarihi de araştırılarak sonucuna göre TCK.nun 184 ve Kıyı Kanunu'nun 15. maddeleri uyarınca sanığın hukuki durumunun tayin ve takdiri gerekirken beraat kararı verilmesi,

Yasaya aykırı, katılan hazine vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepten dolayı 5230 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken CMUK.nun 321. maddesi uyarınca (BOZULMASINA), 14.03.2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/10377, Karar No: 2022/11907, Tarih: 06.10.2022

**10. Hukuk Dairesi         2022/10377 E.  ,  2022/11907 K.**

**"İçtihat Metni"**

Bölge Adliye

Mahkemesi : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

No :

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne dair verilen karara karşı davalı ... vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince istinaf başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince verilen kararın, davalı ... vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

I-İSTEM

Davacı vekili, davalı.... Şti. uhdesinde diğer davalı ... Kooperatifi’ne ait işyerinde 28.04.2008-15.04.2010 tarihleri arasında fiilen çalıştığını, inşaat sektöründe çalıştığı için çalışma dönemi içerisinde ilk kış 27.12.2008-26.02.2009 ve ikinci kış dönemi 27.12.2009-26.01.2010 tarihleri arasında çalışmaya ara verdiğini belirterek, dava konusu dönemde davalı işverenler nezdinde çalıştığının tespitini talep etmiştir.

II-CEVAP

Davalılar, davanın reddini savunmuştur.

III-MAHKEME KARARI

A-İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI:

Davalı kurum vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ:

Davalı kurum vekili verilen kararın hatalı olduğunu belirtip, kararın bozulmasını istemiştir.

V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME:

Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Yasa'nın 79/10. ve 5510 sayılı Yasa'nın 86/9. maddeleri olup bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re'sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

Eldeki dava dosyası incelendiğinde, mahkemece davacının talebinin kısmen kabulüne karar verilmiş ise de, dosyada yer alan bilgi ve belgeler karar vermeye elverişli görünmemektedir. Bu bakımdan, öncelikle davacının talebi somutlaştırılmalı, iddiasına konu işverenler nezdinde nerede çalıştığı, tam olarak ne iş yaptığı, kimlerle çalıştığı, başka işverenler nezdinde çalışıp çalışmadığı ayrıntılı olarak açıklatılmalı, ayrıca sosyal güvenlik destek primi ile çalışmayı kabul edip etmediği sorulmalıdır. Bunun yanında, davalı şirket ile diğer davalı kooperatif arasında yapılması hususunda anlaştıkları işin kapsamı, kapasitesi, miktarı net olarak ortaya konulmalı, bu kapsamda davalı işveren tarafından anlaşılan işin yapılması için kuruma asgari kaç işçinin bildirildiği ve ne kadar süre ile bildirildiği belirlenmeli, daha sonra teknik bilirkişi marifetiyle de, davalılar arasında imzalanan sözleşme kapsamında yapılması gereken her bir iş için, kaç işçinin, ne kadar süre ile çalışması gerektiği tespit edilip, bildirilmeyen eksik işçilik bulunup bulunmadığı ortaya konulmalıdır. Bildirilmeyen eksik işçilik bulunması halinde, ... İş Mahkemelerinde seri halde açılan davaların sayısı belirlenip, somut olarak davacının bildirilmeyen çalışmasının bulunup bulunmadığı araştırılmalı, çalışmayı bilebilecek tanıklar ile diğer taşeron işverenler nezdinde çalışan bordrolu tanıkların beyanları alınmalı, beyanlar arasında çelişki oluşması halinde çelişki giderilmek suretiyle, gerekli tüm araştırma yapılarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip, deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, davacının çalışması ve çalıştığı iddia edilen süreler tereddütsüz belirlenerek, varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın eksik inceleme sonucu, yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, davalı ... vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararı kaldırılarak, İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi kararının, HMK'nın 373/1. maddesi gereğince kaldırılarak, temyiz edilen ilk derece mahkemesi hükmünün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine ve kararın bir örneğinin ilgili Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 06.10.2022 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/10406, Karar No: 2015/5768, Tarih: 26.03.2015

**10. Hukuk Dairesi         2014/10406 E.  ,  2015/5768 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi : İş Mahkemesi

Dava, 5510 sayılı Yasanın 4/1-b maddesi kapsamındaki sigortalılığın iptali ile ödenen primlerin iadesi istemine ilişkindir.

Mahkeme, ilâmında belirtildiği şekilde davanın kabulüne karar vermiştir.

Hükmün, davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ........ tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Dosyanın incelenmesinden; 03.01.2011 tarihli tahsis başvurusundan sonra taşımacılık faaliyetinden dolayı 02.02.1996 tarihinden başlayıp devam eden vergi kaydından dolayı 07.12.2008 tarihinden itibaren 5510 sayılı Yasanın 4/1-b maddesi kapsamında sigortalı olarak tescil edilen davacı; sahte belgelerle adına kamyon alınmak sureti ile vergi kaydı oluştuğunu, bu nedenle 5510 sayılı Yasanın 4/1-b maddesi kapsamındaki sigortalılığın iptali ile ödenen primlerin iadesini istemiş, mahkemece sahte belgelerle davacı adına kamyon alındığı gerekçesi ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4. ve devamı maddeleridir.

5510 sayılı Yasanın 4. maddesinin 1. fıkrasında “Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;

b) Köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan ise;

1) Ticarî kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usûlde gelir vergisi mükellefi olanlar,

2) Gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlar,

sigortalı sayılırlar.” düzenlemesine yer verilmiştir.

Anılan düzenleme ve devamındaki “Sigortalılığın Başlangıcı” başlığını taşıyan 7. madde hükümlerine göre, “...kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar” olarak

nitelendirilen çalışanlardan “gerçek ve basit usulde gelir vergisi mükellefi olanlar” için mükellefiyetin başlangıç tarihinden, “kendi adına ve hesabına bağımsız çalışmakla beraber gelir vergisinden muaf olanlardan “esnaf ve sanatkarlar siciline kayıtlı olanlar” kayıtlı oldukları tarihten itibaren sigortalı sayılmaktadırlar.

Belirtmek gerekirse anılan düzenlemenin açıkça değindiği üzere, sigortalılığın oluşumu yönünden “kendi adına ve hesabına bağımsız çalışma” olgusunun varlığı zorunlu ve asli unsur olup, vergi dairesine ve Esnaf Sanatkar Sicil Memurluğuna kayıtlı olmak; anılan çalışmayı doğrulayan bir şekil şartından ibaret olduğu cihetle aksinin kanıtlanması olanaklıdır. Diğer bir anlatımla, bu gibilerin mesleki faaliyetlerine son verdiklerinin kanıtlanması halinde, artık somut bir çalışmaya dayanmayan, soyut ve sadece evrak üzerindeki vergi ve Esnaf Sicil Memurluğu kaydına itibar edilerek kişiyi sigortalı saymak, Kanunun amacına aykırı olacağı açıktır.