muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/4900, Karar No: 2024/158, Tarih: 09.01.2024

**5. Hukuk Dairesi         2023/4900 E.  ,  2024/158 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2021/2518 Esas, 2023/60 Karar

KARAR : Yeniden esas hakkında verilen karar

İLK DERECE MAHKEMESİ : Tarsus 2. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2018/198 Esas, 2020/129 Karar

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verilmiştir.

Davalı vekilince temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasının istenilmesi üzerine, işin duruşmaya tâbi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 09.01.2024 günü tayin edilerek taraflara tebligat gönderilmiştir.

Duruşma günü taraf vekilleri duruşmaya katılmadıklarından incelemenin evrak üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.

Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Mersin ili, Tarsus ilçesi, ... köyü 163 ada 163, 173 ve 179 parsel sayılı taşınmazların kamulaştırma bedelinin tespiti ile kamulaştırılan taşınmazların yol olarak tapudan terkinini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekilinin cevap dilekçesi sunmadığı görülmüştür.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bloke ara kararı yerine getirilmediğinden davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; Mahkemece belirlenen bedeli depo etmek üzere taraflarına süre verildiğini, süresi içerisinde bedelin yatırılmaması nedeniyle davanın reddine karar verildiğini, kamulaştırma davalarının kamu düzeninden olduğunu, süresinde depo edilmediği gerekçesiyle davanın reddedilmesinin usul ekonomisi ilkesine aykırılık teşkil ettiğini, kamulaştırma fark bedelinin yatırıldığını, hakkaniyete uygun bedel belirlenmesi gerektiğini belirterek yerel mahkeme kararının itirazları doğrultusunda kaldırılması gerektiğini ileri sürmüştür.

2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Mahkemenin depo kararının yerine getirilmemesi sebebiyle verdiği gerekçeli kararın hukuka aykırı olduğunu, Mahkemece kamulaştırma bedelinin depo edilmesi için davacıya verilen kesin süreler uyarınca yerine getirilmediğini, dava konusu taşınmazın davacı idarenin yanlış uygulamalarından kaynaklanan heyelanla kullanılamaz hale geldiğini, 179 parselde "E" harfli kısıma doğru bedel takdir edilmediğini, ağaç sayılarının hatalı hesaplandığını, heyelanla yiten muhdesatında gözetilmesi gerektiğini, uygun verilerin kullanılmadığını, taşınmazın gerçek bedelinin tespit edilmesi gerektiğini belirterek Mahkeme kararının itirazları doğrultusunda kaldırılması gerektiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile idarece kamulaştırma bedeli sonradan bloke edildiğinden işin esasına girilerek 179 parsel parsel sayılı taşınmazın A, B, C, D ve E harfi ile gösterilen kısımlarının ayrı ayrı kısmen karışık meyve bahçesi, zeytin, kısmen arazi vasfında, 163 ve 173 parsel sayılı taşınmazların kapama bağ vasfında bedel tespiti yapıldığı, sulu taşınmazlara % 4 oranında kapitalizasyon faiz oranı uygulandığı ancak objektif değer artışı uygulanmadığı üzerindeki meyve ağaçları ve inşai muhdesat bedellerinin taşınmazlar bedeline eklendiği, bilirkişi heyet raporunda 2018 yılına ait Tarsus İlçe Tarım ve Orman verilerinin esas alınıp bu verilere göre yapılan değer tespitinde ve diğer hususlarda hata görülmediği, Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin aynı bölgeden geçen dava dosyalarında vermiş olduğu emsal kararlar, dava konusu taşınmazın köy yerleşim alanına ve civarındaki karayola yakınlık mesafesi gözetilerek %10 oranında objektif değer artışı uygulanması gerektiği, ağaç muhdesatları ve diğer inşai muhdesat bedellerinin taşınmaz bedellerine eklenmesi suretiyle resen kamulaştırma bedeli hesaplandığı belirtilerek İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak esas hakkında yeniden hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; bedel zamanında depo edilmediğinden depo bedelinin %300 değer kaybettiğini, Anayasa Mahkemesi kararlarında belirtildiği üzere geç ödeme ve enflasyon ile kamulaştırma değerindeki aşınmanın faiz ile telafi edilememesinin mülkiyet hakkı ihlali olduğunu, davalının dikili kapama bağ, beton direkleri, meyve ağaçlarının 2014 yılından beri yol çalışması nedeniyle zarar gördüğünü, 2016 yılında Tarsus 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2016/202 Esas sayılı dosyası ile kamulaştırmasız el atma nedenine dayalı tazminat ve ecrimisil davası açtıklarını, iki davanın birleştirilmesine dair taleplerinin reddinin hatalı olduğunu, davalının kamulaştırma bedelini aşan zararının mevcut olduğunu, faal ekilip biçilen taşınmazın 2014-2018 yılları arasında kullanılamadığını, hatta heyelan ile oluşan yarıkları kapatmak için davalının toprak döktürüp masraflar yaptığını, davalının yok olan, zarar gören ağaçlarının ve bağlarının tespitinin önemsenmediğini, anlaşmazlık tutanağındaki ve ferağa davet belgesi eklerindeki tutanakta belirlenen ağaç adet ve cinsleri ile keşifte tespit edilenler karşılaştırılarak heyelan sürecinde oluşan nevi ve miktar eksiklerinin tespit edilmesi gerektiğini, 179 parsel sayılı taşınmazın fen bilirkişi raporunda "E" harfi ile gösterilen kısmının bedelinin raporda hatalı değerlendirildiğini, taşınmazlara zeytin ve bağ olarak değer biçilmesi gerektiğini, objektif değer atış oranının hatalı olduğunu, en az %150 olması gerektiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme

Uyuşmazlık, temel olarak davacı idare ile davalı tapu maliki arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 2942 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası, 11 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkraları.

3. Değerlendirme

1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Bağ niteliğindeki Mersin ili, Tarsus ilçesi, ... köyü 163 ada 163 ve 179; kısmen bağ ve zeytinlik niteliğindeki 163 ada 179 parsel sayılı taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak değer biçilmesi yöntem itibarıyla yerindedir.

2. Bağ niteliğindeki Mersin ili, Tarsus ilçesi, ... köyü 163 ada 163 ve 179; kısmen bağ ve zeytinlik niteliğindeki 163 ada 179 parsel sayılı taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak değer biçilmesi yöntem itibarıyla yerindedir.

3. Davalı vekilince her ne kadar davalı parsellerdeki meyve ağaçlarının sayılarının hatalı hesaplandığını iddia edilmiş ise de zeytinlik ve bağ olarak değer biçilen kısımlara üzerindeki ağaçların getirisi üzerinden (net gelir metoduna göre) değer biçildiğinden, Dairemizin yerleşmiş içithatlarında da belirtildiği üzere değer tespitine konu, verim veren ağaçlara ayrıca maktuen değer biçilmesi söz konusu olmayacaktır. Taşınmazlar kapama bahçe kabul edilmesi sebebiyle heyelanda kayıp ağaç sayısının dosyadaki hesaplama açısından bu noktada bir etkisi yoktur. Kaldı ki verim veren bir kısım ağaçlara maktuen biçilen değerler kamulaştırma bedeline eklenmiş, davacı idarece istinaf ve temyiz nedeni yapılmadığından bozmaya konu edilmemiştir.

4. Dava konusu taşınmazlarda bulunan kapama niteliği vermeyen fidan niteliğindeki ağaçların ve muhdesatların dosyada bulunan anlaşmazlık tutanaklarında ve idare tarafından taşınmazlara girilirken davalınında imzaladığı tutanaklardaki sayıları ve nitelikleri hükme esas alınan raporla uyumlu olduğundan, bu ağaçlara ve yapılara biçilen değerler uygundur.

5. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin 12055/17 numaralı başvuru sonucu verilen 23.10.2018 tarihli kararı ve Anayasa Mahkemesinin 2016/9364 başvuru numaralı, 01.06.2019 tarihli ve 30791 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan kararı da göz önüne alınarak, davanın niteliği gereği davacı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesinde hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır.

6. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukukî nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacı idare vekilinin tüm davalı vekilinin aşağıdaki aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

7. Keşif tutanağındaki Mahkeme gözlemi, keşifte dinlenen tanık beyanı, bilirkişi kurulu raporundaki tespitler, anlaşmazlık tutanağına ekli tespit formu, idare ve davalı arasında düzenlenen tutanak, taşınmazların bir bütün olarak kullanımı ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; fen bilirkişi raporunda 163 ada 179 parsel sayılı taşınmazın E harfi ile gösterilen 2180 m² kısmına da bağ vasfına göre değer biçilmesi ve aynı taşınmazın krokide A harfi ile gösterilen 356,50 m² (sulama havuzunun zeminin) davalıya ait olduğu gözetildiğinde bu kısıma da değer biçilmesi gerektiğinin düşünülmemesi bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Davacı idare vekilinin tüm, davalı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine,

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Davacı idare vekilinin tüm, davalı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine,

2. Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına, davalıdan peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine,

Dosyanın 6100 sayılı Kanun'un 373 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

09.01.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/13192, Karar No: 2016/8366, Tarih: 26.05.2016

**3. Hukuk Dairesi         2015/13192 E.  ,  2016/8366 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen Kayıp-Kaçak bedelinin iadesi davasının mahkemece yapılan yargılaması sonucunda, davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün, süresi içinde davalı ... vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içerisindeki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle davanın belirsiz alacak davası olarak açılmış bulunmasına göre, yerinde bulunmayan bütün temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA, 236.20 TL bakiye temyiz harcının temyiz edene yükletilmesine, 26.05.2016 günü oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/3607, Karar No: 2015/15638, Tarih: 29.04.2015

**9. Hukuk Dairesi         2014/3607 E.  ,  2015/15638 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :... ASLİYE HUKUK (İŞ) MAHKEMESİ

DAVA : Davacı, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ile fazla mesai ücreti, genel tatil ücreti ile yıllık izin ücreti alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Yerel mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı asıl, davalı işyerinde 01.02.1993 tarihinden başlamak üzere 01.07.2009 tarihine kadar hem mağaza personeli, hem de mal yükleme, boşaltma, taşıma işlerinde çalıştığını, işverenden sözlü olarak izin istediğini, kendisi de izin verdiği halde pazartesi sabah işe 09.30’da gittiğini, işverenin kendisine işe geç kaldığı için önce sözlü olarak hakaret etmeye başladığını, daha sonra da kendisi ile artık çalışmak istemediğini, işine son verdiğini söyleyerek kendisini işyerinden kovduğunu, işçilik alacaklarını talep etmesine rağmen hiçbir bedel ödemeyeceğini beyan ettiğini, sonradan ... kayıtlarında yaptığı incelemeye göre aynı işyerinde kesintisiz çalışmasına rağmen işçilik alacaklarını engellemek amacıyla defalarca işyerine çıkış giriş yaptığının gösterildiğini tespit ettiğini, oysaki çalışmaya başladığı tarihten itibaren işyerinde aralıksız çalışmaya devam ettiğini iddia ederek kıdem, ihbar tazminatı, fazla mesai, genel tatil ve yıllık izin ücreti alacaklarının faiziyle tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı, davaya iş mahkemesi sıfatıyla bakılmaya devam edilmesi gerektiğini, zamanaşımı itirazları bulunduğunu, davacının 05.07.1993 tarihinde ilk defa işe girdiğini, çalıştığı tarihte yürürlükte bulunan asgari ücretle çalışmaya başladığını, 01.02.2011 tarihinde kendi isteği ile işi bırakarak işten ayrıldığını, daha sonra 02.07.2002 tarihinde tekrar asgari ücretle işe girdiğini ve 17.07.2009 tarihine kadar çalıştığını, 17.07.2009 tarihinde kendi arazilerinde çalışmak istediğinden kendi el yazısı ile ibraname belgesi yazıp vererek kendi isteği ile işten ayrıldığını, istifa suretiyle işi bırakan işçinin İş Kanununa göre kıdem ve ihbar tazminatı talep hakkı olmadığını, aksine istifa edip işten ayrılan işçinin işverene ihbar tazminatı ödemesi gerektiğini, çalışma sürecinde haftalık 45 saatlik çalışma süresi dışında fazla çalışma yaptırılmadığını, Pazar günleri hafta tatili kullandırıldığını, ulusal bayram genel tatil günlerinde çalıştırılmadığını, yıllık izin haklarının kullandırıldığını ve tüm hak ve alacaklarının da ödendiğini, ... mevzuatı yönünden muhasebe kayıtlarını 10 yıl, vergi mevzuatı yönünden ise 5 yıl süre ile saklama mecburiyeti olduğundan 31.12.2001 tarihinden geriye doğru olan muhasebe kayıtlarının muhasebecileri tarafından imha edildiğini, muhasebe kayıtlarını tutan muhasebecinin 2008 yılı sonlarına doğru vefat ettiğini, 01.01.2009 tarihinden itibaren muhasebe kayıtlarının ...’de ... yapan ... tarafından 01.01.2010 tarihinden bu yana da ... tarafından tutulduğunu savunarak davanın reddini talep etmiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, davalının, davacının kendi isteğiyle istifa ettiğini iddia ederek, davacı tarafından imzalanmış istifa dilekçesini delil olarak sunduğu, dinlenen davalı tanıklarının da davacının kendi isteğiyle işyerinden ayrıldığı yönünde beyanda bulunduğu, ancak davalı tanıklarının halen davalı işveren yanında çalışmakta olduğu ve işyerinden ayrılan işçiden baskı ile istifa dilekçesi ve ibraname alınmasının sıkça rastlanan durumlar olduğu dikkate alınarak, yerleşik Yargıtay içtihatları doğrultusunda davalının bu delilleri ile davacının kendi isteğiyle işyerinden ayrıldığı iddiasını kanıtlayamadığı, dosya kapsamı itibariyle feshin işverence haksız olarak gerçekleştirildiği kanaatine varıldığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Karar davalı tarafından temyiz edilmiştir.

E) Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı yasal gerektirici nedenlere göre davalının aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Dosyaya ibraz edilen 17.07.2009 tarihli el yazısı ibraname başlıklı belgede işyerinden kendi isteği ile ayrıldığına dair açıklama mevcut olup, davacı tarafından sunulan 30.04.2012 tarihli cevaba cevap dilekçesinde imza inkarında bulunulduğu anlaşılmaktadır.

Karar davalı tarafından temyiz edilmiştir.

E) Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı yasal gerektirici nedenlere göre davalının aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Dosyaya ibraz edilen 17.07.2009 tarihli el yazısı ibraname başlıklı belgede işyerinden kendi isteği ile ayrıldığına dair açıklama mevcut olup, davacı tarafından sunulan 30.04.2012 tarihli cevaba cevap dilekçesinde imza inkarında bulunulduğu anlaşılmaktadır.

Söz konusu belge aslı dosyaya celp edilip, davacıya ait olup olmadığı hususunda yazı ve imza incelemesi yaptırılarak sonuca gidilmesi gerektiğinin gözetilmemesi hatalıdır.

3-Taraflar arasında, işçilik alacaklarının zamanaşımına uğrayıp uğramadığı konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır.

Zamanaşımı, alacak hakkının belli bir süre kullanılmaması yüzünden dava edilebilme niteliğinden yoksun kalmasını ifade eder. Bu tanımdan da anlaşılacağı üzere zamanaşımı, alacak hakkını sona erdirmeyip sadece onu "eksik bir borç" haline dönüştürür ve "alacağın dava edilebilme özelliği"ni ortadan kaldırır.

Bu itibarla zamanaşımı savunması ileri sürüldüğünde, eğer savunma gerçekleşirse hakkın dava edilebilme niteliği ortadan kalkacağından, artık mahkemenin işin esasına girip onu incelemesi mümkün değildir.

Zamanaşımı, bir maddi hukuk kurumu değildir. Diğer bir anlatımla zamanaşımı, bir borcu doğuran, değiştiren ortadan kaldıran bir olgu olmayıp, salt doğmuş ve var olan bir hakkın istenmesini ortadan kaldıran bir savunma aracıdır. Bu bakımdan zamanaşımı alacağın varlığını değil, istenebilirliğini ortadan kaldırır. Bunun sonucu olarak da, yargılamayı yapan yargıç tarafından yürüttüğü görevinin bir gereği olarak kendiliğinden göz önünde tutulamaz. Borçlunun böyle bir olgunun var olduğunu, yasada öngörülen süre ve usul içinde ileri sürmesi zorunludur. Demek oluyor ki zamanaşımı, borcun doğumu ile ilgili olmayıp, istenmesini önleyen bir savunma olgusudur. Şu durumda zamanaşımı, savunması ileri sürülmedikçe, istemin konusu olan hakkın var olduğu ve kabulüne karar verilmesinde hukuksal ve yasal bir engel bulunmamaktadır.

Hemen belirtmelidir ki, gerek İş Kanununda, gerekse Borçlar Kanununda, kıdem ve ihbar tazminatı alacakları için özel bir zamanaşımı süresi öngörülmemiştir.

Uygulama ve öğretide kıdem tazminatı ve ihbar tazminatına ilişkin davalar, hakkın doğumundan itibaren, eski 818 sayılı Borçlar Kanununun 125 inci maddesi uyarınca on yıllık zamanaşımına tabi tutulmuştur. 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren yeni 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 146 ıncı maddesinde de genel zamanaşımı 10 yıl olarak belirlenmiştir.

Uygulama ve öğretide kıdem tazminatı ve ihbar tazminatına ilişkin davalar, hakkın doğumundan itibaren, eski 818 sayılı Borçlar Kanununun 125 inci maddesi uyarınca on yıllık zamanaşımına tabi tutulmuştur. 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren yeni 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 146 ıncı maddesinde de genel zamanaşımı 10 yıl olarak belirlenmiştir.

Tazminat niteliğinde olmaları nedeni ile sendikal tazminat, kötüniyet tazminatı, işe başlatmama tazminatı, 4857 sayılı İş Kanununun; 5 inci maddesindeki eşit işlem borcuna aykırılık nedeni ile tazminat, 26/2 maddesindeki maddi ve manevi tazminat, 28 inci maddedeki belgenin zamanında verilmemesinden kaynaklanan tazminat, 31/son maddesi uyarınca askerlik sonrası işe almama nedeni ile öngörülen tazminat istekleri on yıllık zamanaşımına tabidir.

Bu noktada, zamanaşımı başlangıcına esas alınan kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı hakkının doğumu ise, işçi açısından hizmet aktinin feshedildiği tarihtir.

Zamanaşımı, harekete geçememek, istemde bulunamamak durumunda bulunan kimsenin aleyhine işlemez. Bir hakkın, bu bağlamda ödence isteminin doğmadığı bir tarihte, zamanaşımının başlatılması hakkın istenmesini ve elde edilmesini güçleştirir, hatta olanaksız kılar.

İşveren ve işçi arasındaki hukuki ilişki iş sözleşmesine dayanmaktadır. İşçinin sözleşmeye aykırı şekilde işverene zarar vermesi halinde, işverenin zararının tazmini amacı ile açacağı dava da tazminat niteliğinde olduğundan on yıllık zaman aşımına tabidir.

4857 sayılı Kanundan daha önce yürürlükte bulunan 1475 sayılı Yasada ücret alacaklarıyla ilgili olarak özel bir zamanaşımı süresi öngörülmediği halde, 4857 sayılı İş Kanunun 32/8 maddesinde, işçi ücretinin beş yıllık özel bir zamanaşımı süresine tabi olduğu açıkça belirtilmiştir. Ancak bu Kanundan önce tazminat niteliğinde olmayan, ücret niteliği ağır basan işçilik alacakları ise 818 sayılı Borçlar Kanununun 126/1 maddesi uyarınca beş yıllık zamanaşımına tabidir. 01.06.2012 tarihinden sonra yürürlüğe giren 6098 Sayılı TBK.’un 147. Maddesi ise ücret gibi dönemsel nitelikte ödenen alacakların beş yıllık zamanaşımına tabi olacağını belirtmiştir.

Kanundaki zamanaşımı süreleri, 6098 Sayılı TBK 148. Maddesi gereğince tarafların iradeleri ile değiştirilemez.

İş sözleşmesi devam ederken kullanılması gereken ve iş sözleşmesinin feshi ile alacak niteliği doğan yıllık izin ücreti alacağının zamanaşımı süresinin fesih tarihinden başlatılması gerekir (HGK. 05.07.2000 gün ve 2000/9-1079 E, 2000/1103 K).

Sözleşmeden doğan alacaklarda, zamanaşımı alacağın muaccel olduğu tarihten başlar. (TBK. m. 149(818.BK.128). Türk Borçlar Kanununun 117 inci maddesi uyarınca, borcun muaccel olması, ifa zamanının gelmiş olmasını ifade eder. Borcun ifası henüz istenemiyorsa muaccel bir borçtan da söz edilemez.