muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/2929, Karar No: 2023/5462, Tarih: 24.10.2023

B.İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

1. İlk Derece Mahkemesinin 07.11.2018 tarihli ve 2006/2 Esas, 2018/90 Karar belirtilen kararı ile davanın reddine, temyize konu 226 ada 17, 227 ada 7, 234 ada 3, 235 ada 1 ve 2 parsel ... taşınmazların 20 pay kabul edilerek, 5 payın ... adına, 3 payın ... ... adına, 3 payın ... adına, 3 payın ... adına, 3 payın ... adına tapuya kayıt ve tesciline karar verilmiştir.

2. İlk Derece Mahkemesince hükmün taraflara en son 08.01.2021 tarihinde tebliğ olunduğu, tarafların kararı temyiz etmemesi üzerine hükmün 26.01.2021 tarihinde kesinleştiği belirtilerek 07.04.2021 tarihli kesinleştirme işlemi yapılmak suretiyle dosya tescil işlemleri için Tapu Müdürlüğüne devredilmiştir.

3. Tapu Müdürlüğü, 12.07.2021 havale tarihli yazısı ile temyize konu taşınmazlar hakkındaki hükümde toplam 20 pay kabul edilmesine rağmen dağıtılan payların 17 olduğu, bu nedenle tescil işlemlerinin yapılamadığını İlk Derece Mahkemesine bildirmiştir.

4. İlk Derece Mahkemesince, dosya üzerinden 26.10.2021 tarihli tashih şerhi ile İlk Derece Mahkemesinin asıl hükmündeki "20" pay "17" pay olarak düzeltilmiştir.

5. Dahili davalı ..., 17.02.2022 havale tarihli dilekçesi ile temyize konu taşınmazların üvey annesi ve kardeşleri adına tescil edildiği, ancak kendi adının ve payının bulunmadığını belirterek hükmün düzeltilmesini istemiştir.

6. İlk Derece Mahkemesince 01.03.2022 tarihli ek karar ile; hükmün kesinleşmesine binaen infaz edilmiş olması nedeniyle tavzih ve tashih incelenmesine de imkan bulunmadığı, ilgili kararın tarafların temyiz kanun yoluna başvurmamaları neticesinde kesinleştiği, belirtilerek davalı ...'ın tavzih talebinin 6100 ... Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 ... Kanun) 305 inci maddesi uyarınca reddine karar verilmiştir.

7. Davalı ... 29.12.2022 tarihli dilekçesi ile hükmü temyiz etmiştir.

8. İlk Derece Mahkemesince 15.02.2023 tarihli ek karar ile süresinde yapılmayan temyiz talebinin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı davalı ... Tutal 07.03.2023 tarihli dilekçesi ile temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı ... temyiz dilekçesinde, her ne kadar İlk Derece Mahkemesince asıl kararın tarafımdan temyiz edilmediği ve böylece hükmün kesinleştiği gerekçe gösterilmişse de asıl ilamın ayrı hanelerde oturdukları ve aralarında husumet bulunan kardeşi ... ...'a yapıldığını öğrendiğini, böylece kendisinin karardan haberdar olmadığı için temyiz hakkını kullanamadığını, usulsüz tebligata dayalı olarak hükmün kesinleştirildiğini, kendisi yönüyle hak kaybına sebebiyet verildiğini açıklayarak hükmün bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, 07.11.2018 tarihli İlk Derece Mahkemesinin asıl kararının davalıya usulüne uygun tebliğ edilip edilmediği, edilmemiş ise bundan asıl karardan sonra tesis edilen ek kararların usulüne uygun olup olmadığına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, 07.11.2018 tarihli İlk Derece Mahkemesinin asıl kararının davalıya usulüne uygun tebliğ edilip edilmediği, edilmemiş ise bundan asıl karardan sonra tesis edilen ek kararların usulüne uygun olup olmadığına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 ... Kanun'un Geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 ... Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 ... Kanun) 428 inci maddesi, 438 inci maddesinin yedinci fıkrası ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 7021 ... Tebligat Kanunu'nun (7201 ... Kanun) 53 üncü maddesi.

3. Değerlendirme

1. İlk Derece Mahkemesince davalı yönüyle mahkeme kararının temyiz edilmeksizin kesinleştiği belirtilmiş ise de; 07.11.2018 tarihli mahkeme asıl kararının incelenmesinde, davalı ...'ın yargılama sırasında ölmesi nedeniyle mirasçılarının davalı sıfatıyla gösterildiği, mirasçılarından davalı ... ile kardeşi ... ...'ın sokak/kapı numaraları ve iç kapı numaraları farklı olan adreslerinin ilama yazıldığı, tebligatların da bu adreslere çıkartıldığı, buna rağmen davalı ...'a İlk Derece Mahkemesi hükmünün aynı adreste yaşadığı belirtilerek kardeşi ... ...'a yapıldığı görülmektedir.

2. Diğer bir anlatımla; İlk Derece Mahkemesi hükmünün davalı ...'a usulüne uygun şekilde tebliğ edildiğinden söz edilemeyeceğinden, 7201 ... Tebligat Kanunu'nun (7201 ... Kanun) 53 üncü maddesi gereğince davalının 07.03.2023 tarihli temyiz dilekçesiyle asıl kararın kendisine usulsüz yapıldığını öğrendiğinin ve böylece eldeki temyiz dilekçesinin öncelikle 07.11.2018 tarihli İlk Derece Mahkemesi asıl kararına karşı temyiz istemine ilişkin olduğunun kabulü gerekir.

3. Hal böyle olunca; 07.11.2018 tarihli asıl İlk Derece Mahkemesi kararından sonra verilen 26.10.2021 tarihli tashih şerhinin, 01.03.2022 tarihli tavzih talebinin reddine dair ek kararın ve 15.02.2023 tarihli temyiz isteminin reddine dair ek kararın yok hükmünde olduğu anlaşılmakla tüm bu ek kararların ortadan kaldırılmasına karar verilmek suretiyle 07.11.2018 tarihli İlk Derece Mahkemesinin asıl kararına karşı davalı ...'ın temyiz itirazlarının incelenmesine geçildi.

4. 07.08.2018 tarihli İlk Derece Mahkemesi kararında davanın reddi ile birlikte, taşınmazların malikinin davalı ...'a ait olduğu ve adı geçenin ölmesi nedeniyle ve temyize konu 226 ada 17, 227 ada 7, 234 ada 3, 235 ada 1 ve 2 parsel ... taşınmazların 20 pay kabul edilerek, 5 payın ... adına, 3 payın ... ... adına, 3 payın ... adına, 3 payın ... adına, 3 payın ... adına tapuya kayıt ve tesciline karar verildiği anlaşılmaktadır.

4. 07.08.2018 tarihli İlk Derece Mahkemesi kararında davanın reddi ile birlikte, taşınmazların malikinin davalı ...'a ait olduğu ve adı geçenin ölmesi nedeniyle ve temyize konu 226 ada 17, 227 ada 7, 234 ada 3, 235 ada 1 ve 2 parsel ... taşınmazların 20 pay kabul edilerek, 5 payın ... adına, 3 payın ... ... adına, 3 payın ... adına, 3 payın ... adına, 3 payın ... adına tapuya kayıt ve tesciline karar verildiği anlaşılmaktadır.

5. Muris ...'ın nüfus kaydının incelenmesinde; ölümüyle geriye mirasçı olarak eşi ... ile önceki eşinden olma çocukları ... ..., ..., ..., ... ve ...'ın kaldığı, murisin eşinin kanuni miras payı 1/4 olup, geri kalan 3/4 payın ise 5 çocuğuna ait olduğu, bu nedenle ortak payda olarak 20 pay belirlenmek suretiyle eşine 5/20 pay, çocuklarına da 3/20'şer pay düştüğü, hüküm yerinde de bu şekilde payların belirlendiği, ancak hüküm yazılırken davalı ...'ın isminin ve payının yazılmasının maddi hataya dayalı olarak unutulduğu, böylece paydanın "20" dağıtılan payların ise "17" olması nedeniyle eşitsizliğe yol açılarak infazın yapılamamasına neden olunduğu anlaşılmaktadır. Bu haliyle hükmün bozulması gerekir.

6. Ne var ki bu hatanın maddi hataya dayalı olduğu ve yanlışlıkların giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden davalı ...'ın temyiz itirazlarının kabulü ile; 6100 ... Kanun'un Geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 ... Kanun'un 438 inci maddesinin yedinci fıkrası hükmü uyarınca İlk Derece Mahkemesi kararının düzeltilerek onanmasına karar verilmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Yukarıda (V.C.3.3) no.lu bentte açıklanan nedenlerle, yok hükmünde bulunan 26.10.2021 tarihli tashih şerhinin, 01.03.2022 tarihli tavzih talebinin reddine dair ek kararın ve 15.02.2023 tarihli temyiz isteminin reddine dair ek kararların ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. Yukarıda (V.C.3.4., 5., 6.) no.lu bentlerde açıklanan nedenlerle, davalı ...'ın temyiz itirazlarının kabulü ile; İlk Derece Mahkemesinin 07.11.2018 tarihli asıl kararının, 4 numaralı hüküm fıkrasında "... ..." dan sonra gelmek üzere " 3 payın 252348816630 TC kimlik numaralı ..." ibaresinin yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Peşin harcın istek halinde temyiz eden dahili davalı ...'a iadesine,

Taraflarca 1086 ... Kanun'un 440/I maddesi gereğince Yargıtay ilamının tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme isteğinde bulunulabileceğine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,24.10.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/6607, Karar No: 2015/8280, Tarih: 11.05.2015

**3. Hukuk Dairesi         2015/6607 E.  ,  2015/8280 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : BEYKOZ 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

TARİHİ : 13/02/2015

NUMARASI : 2015/51-2015/6

Taraflar arasındaki kayıp kaçak bedelinin iadesi davasının mahkemece yapılan yargılaması sonucunda, davanın görevsizlik nedeniyle reddine yönelik olarak verilen hükmün, süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içerisindeki kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Mahkemece, davanın ticari nitelikte dava olduğu görevli mahkemenin Ticaret Mahkemesi olduğundan bahisle görevsizlik kararı verilmiştir.

Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, yerinde bulunmayan bütün temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA, 11.05.2015 günü oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/805, Karar No: 2022/1804, Tarih: 21.12.2022

**Hukuk Genel Kurulu         2021/805 E.  ,  2022/1804 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

1. Taraflar arasında birleştirilerek görülen “alacak” davalarından dolayı yapılan yargılama sonunda ... Asliye Hukuk Mahkemesince asıl ve birleşen davanın kabulüne, karşı davanın reddine karar verilmiş, asıl ve birleşen davada davalı-karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuş, ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin verilen karara karşı asıl ve birleşen davada davalı-karşı davacı vekili tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine Yargıtay (Kapatılan) 13. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda karar bozulmuş, İlk Derece Mahkemesince Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı asıl ve birleşen davada davalı-karşı davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı istemi:

2. Direnme kararı asıl ve birleşen davada davalı-karşı davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı istemi:

4. Asıl davada davacı vekili; davalı ile idare arasında “... ili Kamu Hastaneleri Birliğine Bağlı Sağlık Tesislerine Kurulacak 1,5 Tesla Manyetik Rezonans Görüntüleme Cihazı ve 16 kesitli Multidedektör Bilgisayarlı Tomografi Cihazı ile Sonuç Karşılığı Görüntüleme Hizmeti” alım ihalesi sonucunda 28.08.2013 tarihinde imzalanan sözleşmeye göre yüklenici firma olan davalının taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle sözleşmenin 22.06.2015 tarihi itibarıyla feshedildiğini, ... Devlet Hastanesi Kontrol Teşkilatı tarafından 13.04.2015 tarihli tutanak ile acil servis ünitesinde bulunan ... marka tomografi cihazının 12.04.2015 tarihinde arızalandığının tespit edildiğini, davalı şirketten arızanın giderilmesinin istenilmesine rağmen 01.06.2015 tarihli tutanak ile acil servise kurulu olan ... marka tomografi cihazının 12.04.2015 tarihinden itibaren çalışmadığının belirlendiğini, ... Devlet Hastanesi Kontrol Teşkilatınca tespit edilen eksikliklerin giderilmesi için idarece ... Özel Sağlık Hizmetleri A.Ş. ye 03.06.2015 tarihli yazı ile on gün süreli ihtar çekildiğini, ... Devlet Hastanesi yöneticiliğinin yazısına göre, acil serviste bulunan ve 12.04.2015 tarihinden itibaren çekim yapmayan ... marka bilgisayarlı tomografi cihazının 18.06.2015 tarihi itibarıyla arızalı olup çekim yapmadığını, hizmetin ifası için gerekli olan ve teknik şartnamenin 7.12. maddesi gereğince yüklenici tarafından sağlanması gereken malzemelerin yüklenici tarafından temin edilmediğini ve teknik şartnameye göre ... Devlet Hastanesinde hizmet kapsamında yedi röntgen teknisyeni olması gerekirken istifalar nedeniyle çekim yapan diplomalı teknisyen sayısının üçe düştüğünü, hizmetin üç teknisyen ile yapıldığının bildirildiğini, on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtara rağmen aynı durumun devam ettiğini, bu ihtarla birlikte davalı yükleniciye dört defa ihtar çekildiğini, yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine göre yerine getirme konusunda gayret göstermediğinin tespit edildiğini ileri sürerek kesin teminatın güncelleme farkı olarak 70.837,88TL’nin hak ediş tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalından tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

5. Birleşen davada davacı vekili; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla idare ve davalı yüklenici arasındaki ihale sözleşmesinin feshi nedeniyle idarenin uğramış olduğu zarar ve ziyan tutarı olan 1.134.810,24TL ile sözleşme kapsamında Türkiye Atom Enerjisi Kurumu ... Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi tarafından yürütülmekte olan kişisel dozimetre hizmeti için dozimetrelerin gönderimi ile birlikte hizmete ait 2015 yılı yıllık ücret bedeli olarak ... Devlet Hastanesi Yöneticiliğince 19.07.2016 tarihinde ödendiği belirtilen 1.305TL olmak üzere toplam 1.136.115,24TL’nin hakediş ve ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiş; 20.02.2018 tarihli ıslah dilekçesiyle idarenin uğramış olduğu zarar yönünden talebini 1.247.908,70TL olarak yükseltmiştir.

6. Asıl ve birleşen davada davalı-karşı davacı vekili cevap ve karşı dava dilekçesinde; 28.08.2013 tarihli sözleşme gereğince müvekkili şirketin ... Devlet Hastanesi ve ... Eğitim Araştırma Hastanesinde cihazları kurup hizmet vermeye başladığını, idare tarafından bir bütün olan sözleşme şartlarına aykırı olarak ... ve ... Devlet Hastanelerinde uygun yer teslimi yapılmadığını, ... ve ... Devlet Hastanelerinin inşaatının bitmemesi sebebiyle idare tarafından sözleşmeye aykırı davranıldığını ileri sürerek yapılan feshin haksız olduğunun tespitine, nakde çevrilen banka teminat mektubu tutarı olan 484.211,70TL'nin nakde çevrilme tarihinden itibaren işleyecek temerrüt faizi ile birlikte şirketin uğradığı zarar, ziyan ve yoksun kılınan kar nedeniyle belirsiz alacak olmak kaydıyla 15.000TL'nin giderim tazminatı olarak fesih tarihinden itibaren işleyecek ticarî avans faizi ile idareden tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesi Kararı:

7. ... Asliye Hukuk Mahkemesinin 30.04.2018 tarihli ve 2015/358 E., 2018/128 K. sayılı kararı ile; 30.10.2017 tarihli bilirkişi kurulu raporunun benimsendiği, ihale suretiyle taraflar arasında imzalanan sözleşmenin gereğinin davalı şirket tarafından yerine getirilmediği gerekçesiyle asıl ve birleşen davanın kabulüne, alınan bilirkişi raporuna göre asıl davada davacının davasının sabit olması nedeniyle ispatlanamayan karşı davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi Kararı:

8. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl ve birleşen davada davalı-karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

9. ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesinin 21.11.2018 tarihli ve 2018/2302 E., 2018/2315 K. sayılı kararı ile; asıl ve birleşen davada davalı-karşı davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı :

10. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl ve birleşen davada davalı-karşı davacı vekili tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

9. ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesinin 21.11.2018 tarihli ve 2018/2302 E., 2018/2315 K. sayılı kararı ile; asıl ve birleşen davada davalı-karşı davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı :

10. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl ve birleşen davada davalı-karşı davacı vekili tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

11. Yargıtay (Kapatılan) 13. Hukuk Dairesinin 12.03.2020 tarihli ve 2019/1371 E., 2020/3244 K. sayılı kararı ile; “…1-Davacı, idare ile davalı arasında imzalanan sözleşmedeki edimlerin usulüne uygun olarak davalı yüklenici şirket tarafından yerine getirilmediğinden bahisle kesin teminatın güncelleme farkının tahsilini ve birleşen dava dosyası ile davacı idarenin zararının tazmini talep etmiş; davalı yüklenici tarafından açılan karşı davada ise, sözleşmenin feshinin hukuka aykırı olduğunun tespiti ile teminatın iadesi ile uğranılan zararın tahsilini talep etmiştir.

Mahkemece, hükme esas alınan 30.10.2017 tarihli bilirkişi raporuna dayalı olarak asıl davanın kabulüne ve birleşen davanın kısmen kabulüne ve karşı davanın reddine karar verilmiştir. 30.10.2017 tarihli bilirkişi raporu değerlendirildiğinde; karşı dava bakımından inceleme yapılmadığı ve başka davanın konusunu oluşturabileceği kabul edilmiştir. Davalı-karşı davacı yüklenici tarafından rapora süresinde itiraz edilmesine rağmen mahkemece dikkate alınmamış ve karşı dava konusunda gerekçeli kararda da değerlendirme yapılmamıştır. O halde mahkemece, tarafların tüm delilleri, iddia ve savunmaları değerlendirilmek suretiyle taraf, mahkeme ve Yargıtay denetimine açık konusunda uzman bilirkişi kurulundan rapor da alınarak sonucuna uygun bir karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

2-Bozma nedenine göre davalı-karşı davacının sair temyiz itirazlarının incelenmesine bu aşamada gerek görülmemiştir…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı:

12. ... Asliye Hukuk Mahkemesinin 14.09.2020 tarihli ve 2020/126 E., 2020/248 K. sayılı kararı ile; önceki karar gerekçelerinin yanında, bilirkişi raporundaki mevcut tespit ve değerlendirmeler doğrultusunda sözleşmenin davacı idare tarafından haklı nedenle feshedildiğinin sabit olması ve mahkemenin bu yöndeki kabul ve değerlendirmesi karşısında karşı davanın ayrı bir değerlendirmeye muhtaç olmaksızın kendiliğinden redde mahkum olduğu gerekçesiyle direnme kararı vermiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

13. Direnme kararı süresi içinde asıl ve birleşen davada davalı-karşı davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

Direnme Kararının Temyizi:

13. Direnme kararı süresi içinde asıl ve birleşen davada davalı-karşı davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

14. Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; somut olayda, hükme esas alınan bilirkişi raporuna asıl ve birleşen davada davalı-karşı davacı vekilinin itirazına rağmen mahkemece, alınan bilirkişi raporunun yeterli görülmesi suretiyle başkaca inceleme ve değerlendirmeye lüzum görülmeksizin yazılı şekilde hüküm tesisinin yerinde olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

15. Uyuşmazlık konusu itibari ile öncelikle 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda (HMK) düzenlenen bilirkişi delili hakkında açıklamalarda bulunmakta fayda vardır.

16. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller” başlıklı 266/1. maddesi; “Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Ancak genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe, bilirkişi olarak görevlendirilemez” düzenlemesini içermektedir. Bilirkişi incelemesinin esası; uyuşmazlığın çözümünde gerekli olan özel veya teknik bilgiyi dava dosyasına temin etmektir. Bu bağlamda hâkim, hukuk bilgisi dışında kalan ve niteliği gereği özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususları, alanında uzman kişi veya kişiler aracılığıyla inceleyecek ve elde edilen bilgi ile yapılacak değerlendirme sonucu karar tesisi için gereken kanaate ulaşabilecektir.

17. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 282. maddesi ile hâkimin bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendireceği belirtilmiştir. Buradan hareketle bilirkişi incelemesi, HMK’da yer alan “kesin delil” ve “takdiri delil” şeklindeki tasnifte, takdiri deliller içerisinde yer almaktadır. Bir vakıanın doğruluğunun belirlenmesi için ileri sürülen takdiri delilin ispat gücü, hâkimin bu konuda vicdani kanaatiyle yapacağı değerlendirme ile belirlenir. Bu çerçevede takdiri deliller içerisinde yer alan bilirkişi incelemesinin dosyaya sağlamış olduğu özel veya teknik bilgi ya da tespit vasıtasıyla, inceleme konusu olan vakıalara dayalı iddiaların ispatı hususunda hâkimde oluşan kanaat neticesinde bir karar verilir. Bu aşamada hâkim, uyuşmazlık konusuyla ilgili kanun tarafından tanınan takdir yetkisi çerçevesinde, olumlu ya da olumsuz bir karar vermek için gerekli olan kanaatin oluşumunda, bilirkişi raporunu dosya kapsamındaki diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirerek bir karar tesis edecektir.

18. Bilirkişi raporunun serbestçe değerlendirilmesinde kastedilen; raporda ulaşılan sonuç hakkında taraflarca ileri sürülen iddiaların ispatına dair Kanun’da aranan düzeyde bir kanaatin oluşumu için hâkim tarafından yapılan muhakemedir. Ancak ayrıca belirtilmelidir ki; hâkim tarafından hukuka ve hakkaniyete uygun karar tesisinde gerekli olan kanaatin oluşumu için HMK’nın 282. maddesi çerçevesinde bilirkişi raporuna ilişkin olarak yapılacak değerlendirmenin, hukukî sınırlar içerisinde ve uyuşmazlık konusu somut vakıaya uygun nitelikte olması gerekir. Başka bir anlatımla; hâkim bilirkişi raporunu değerlendirirken dava konusu vakıaya ilişkin tutarlı, mantıkî ve hukukî gerekçeler ortaya koymalıdır. Bu kapsamda bilirkişinin uzmanlık alanı ve bilgisi, raporun mahkemece tanımlanan görev çerçevesinde düzenlenip raporda varılan sonucun somut olaya uygun ve anlaşılır olup olmadığı gibi hususlar, bilirkişi raporunun değerlendirmesinde hâkim tarafından nazara alınması gerekir (Erdoğan, Ersin/ Üçüncü, Sümeyye Hilal: Bilirkişilik Kurumu ve Bilirkişi Raporunun Delil Değerine İlişkin Bazı Sorunlar, Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2010, C. 10, S. 1, s. 372 vd.). Sözü edilen bu takdir hakkının kapsamı, hâkimin hukukî olmayan özel ve teknik bilgiye ilişkin konularda, doğrudan doğruya kendi yorumuna ve anlayışına göre hüküm verebileceği anlamına da gelmemektedir. Zira eksik inceleme ve araştırma ile hukukî olmayan yoruma dayalı olarak hatalı değerlendirme sonucu hüküm kurulamayacağı açıktır.

19. Mahkemece bilirkişi incelemesine başvurulduğunda; raporun, olayın özelliklerine ve uyuşmazlığın çeşidine göre yapılması gerekli olan inceleme ve değerlendirmeleri içermesi, raporda hâkimin uyuşmazlığı çözmesi için gerekli olan tüm özel ve teknik bilgilere ve açıklamalara usulünce yer vermesi, tarafların iddia, savunma ve itirazlarını gerekçeleriyle ve olayın teknik özellikleriyle tartışması, bu tartışmanın da denetime elverişli olması gerekmektedir. Anılan bilirkişi raporunun teknik özellikleri taşımaması, denetime elverişli olmaması, mevcut bilirkişi raporları ile çelişki oluşturması ya da verilen bilgilere göre somut olayın özellikleri ve var olan teknik verilere göre kendi içinde çelişki oluşturur tarzda olması hâlinde söz konusu rapor hükme esas alınamayacaktır. Hâkim bu durumda, davayı aydınlatma yükümlülüğünün de bir gereği olarak, eksiklik veya belirsizliğin ya da çelişkilerin giderilmesi ve gerçeğin ortaya çıkarılması için bilirkişiden ek rapor almalı ya da yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırmalıdır.