muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2017/771, Karar No: 2019/469, Tarih: 11.06.2019

**Ceza Genel Kurulu         2017/771 E.  ,  2019/469 K.**

**"İçtihat Metni"**

Kararı Veren

Yargıtay Dairesi : 12. Ceza Dairesi

Mahkemesi :Ağır Ceza

Sayısı : 327-459

Davacı ... Ürünleri İnşaat Nakliyat Emlak Turizm Dayanıklı Tüketim Malları Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'nin yetkilisi Haydar Güner'in, 5607 sayılı Kanun'a aykırılık suçundan açılan kamu davasında beraatine karar verilmesinden sonra davacı şirketin, bu suçtan dolayı yapılan soruşturma sırasında uygulanan el koyma tedbiri nedeniyle zarara uğradığını iddia ederek 36.310,10 TL maddi tazminatın el koyma tarihinden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte davalı Maliye Hazinesinden tahsili talebiyle açtığı davanın reddine ilişkin Antalya 1. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 12.11.2012 tarihli ve 178-414 sayılı hükmün, davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 12. Ceza Dairesince 30.06.2014 tarih ve 235-16178 sayı ile;

"Dosya kapsamına göre, 23.02.2009 tarihinde Kapıkule Tır Gümrük Sahasında yapılan kontroller sonucu, Anon Gıda Tarım Ürünleri İnşaat Nakliye Emlak Turizm Dayanıklı Tüketim Malları Sanayi ve Ticaret Limited Şirketinin 19.02.2009 tarihli ve 341484 numaralı faturasında belirtilen yaş sebzelerin bir kısmının fazla, bir kısmının eksik olduğu, ayrıca faturada belirtilmeyen 6 kutu hâlinde 26 kilogram Şili biberinin de bulunduğu belirlenip söz konusu faturada beyan edilen yük ile tespit edilen yük arasında %10'u aşan farkın bulunması nedeniyle 5607 sayılı Kanun hükümleri uyarınca işlem yapılması gerektiğinden, ele geçirilen ve el koyma kararı onaylanan ihraca konu malların 25.02.2009 tarihinde Özkar Soğuk Hava Depo İşletmeleri Gıda Tarım Nakliyecilik Ticaret Sanayi ve Limited Şirketi'nin deposuna konulduğu, Edirne 2. Asliye Ceza Mahkemesince 03.03.2009 tarih ve 2009/63 değişik iş sayı ile ihraca konu malların sahibine iadesine karar verilmesi üzerine 05.03.2009 tarihinde Özkar Soğuk Hava Deposu yetkilisi tarafından ihraca konu malların Anon Gıda Tarım Ürünleri İnşaat Nakliye Emlak Turizm Dayanıklı Tüketim Malları Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi vekili Avukat ...'e tevdi edildiği, Edirne Cumhuriyet Başsavcılığının 2009/1392 esas sayılı iddianamesiyle faturada beyan edilen malların %10'u aşan farklılıklar gösterdiği belirtilerek 5607 sayılı Kanun'un 3/14-1. cümlesi uyarınca işlem yapılması için kamu davası açıldığı, yapılan yargılama sonucu sanıklar Haydar Güner, Maşallah Demir, İsmail Özandıç ve Şemsettin Bulun'un beraatlerine, 4458 sayılı Kanun'un 239. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere ihbarda bulunulmasına ve aracın trafik kaydına konulan şerhin kaldırılmasına karar verildiği, bu kararın 26.11.2010 tarihinde kesinleştiği anlaşılmış olup davacı vekilinin talebi üzerine Edirne 1. Sulh Hukuk Mahkemesinin 2009/12 değişik iş sayılı dosyasında, gıda mühendisi bilirkişi Umut Savran refakatinde yapılan tespit işlemi sonrası sunulan bilirkişi raporunda; davacıya ait el konulan yaş sebzelerin tamamının iade tarihi itibarıyla kendisine has taze görünümlerini kaybederek yumuşamaya ve çürümeye başladıkları, bunun satışa engel bir durum oluşturduğu ve söz konusu ürünlerin bozulmamış hâldeki piyasa değerinin '30.166,60' TL olduğunun belirtilmiş olması karşısında, bu miktar ile el konulan malların emaneten soğuk hava deposuna konulması sebebi ile ödenmiş olan '4.425' TL (muhafaza) soğutma bedeli ve tespit keşfine ilişkin olarak yapılan giderlerin bulunması nedeniyle, davacının bu kalemlerden oluşan zararlarının maddi tazminat olarak ödenmesine karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçe ile davanın reddine karar verilmesi,” isabetsizliğinden bozulmasına karar verilmiştir.

Antalya 1. Ağır Ceza Mahkemesi ise 26.11.2014 tarih ve 327-459 sayı ile;

Antalya 1. Ağır Ceza Mahkemesi ise 26.11.2014 tarih ve 327-459 sayı ile;

"Davacı şirket tarafından ihraç edilmek istenen ve el koyma işlemine konu olan malların bir kısmının miktarının beyan edilenden fazla, bir kısmının ise eksik olduğu, Şili biberleri ile ilgili olarak da herhangi bir beyanın bulunmadığı, miktar fazlalığı ve eksikliğinin şirket yetkililerince kasıtlı olarak tartım sırasında aracın beyan edilen miktarda olmasını sağlamaya yönelik olduğu belirlenmiş olup gümrük yetkililerince tespit edilen eksiklikler doğrultusunda ihraca konu mallara el konulduğu, söz konusu malların miktarına göre tartım ve sayımının alacağı zaman ile mahkemeden istenecek el koyma kararı için ilgili belgelerin hazırlanması süreci göz önüne alındığında yapılan işlemler sırasında geçen sürenin normal olduğu, Edirne 1. Sulh Ceza Mahkemesince 25.02.2009 tarihinde el koyma işleminin onaylanmasına karar verildiği ve aynı gün el koyma işlemine konu malların Özkar Soğuk Hava Depo İşletmelerine teslim edildiği, idarenin mevcut eylemler ile ilgili kusurlu bir davranışının bulunmadığı, söz konusu malların soğuk hava deposuna konulması sebebi ile Özkar Soğuk Hava Depo İşletmelerine 4.425,00 TL soğutma bedeli parası ödendiği, ihraca konu malların bozulmasında idareye atfı kabil herhangi bir kusur bulunmadığı, malların bozulması ile ilgili tazmini gereken kusur mevcut ise bu hususun soğuk hava deposunun malların muhafazası ile ilgili yeterli donanıma sahip olmamasından kaynaklanabileceği sonucuna varılmış olup Yargıtay 12. Ceza Dairesince tazminat isteminin kabulü yerine reddine karar verilmesi sebebi ile Mahkememiz kararı bozulmuş ise de davacı şirketin, ihraca konu malları beyan listesinde farklı bildirmek suretiyle 6102 sayılı TTK'nın 18/2. maddesinde öngörülen 'tacirlerin basiretli bir tüccar gibi davranma zorunluluğuna' ilişkin yasal düzenlemeyi dikkate almaması, 6098 sayılı Borçlar Kanunu'nun 52/1. maddesinde zararın doğmasına ya da artmasına davacının etkili olması durumunda tazminat miktarının hâkim tarafından indirileceği veya tamamen kaldırılacağının öngörülmesi ve tazmin sorumluluğu için davalının kusurlu davranışı ile sonuç arasında illiyet bağının bulunma mecburiyetine işaret eden Hukuk Genel Kurulu kararı da dikkate alındığında, idareye atfı kabil kusur bulunmaması karşısında kararın usul ve yasaya uygun olduğu," gerekçesiyle bozma kararına direnmiştir.

Direnme kararına konu bu hükmün de davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 29.01.2015 tarihli ve 12250 sayılı “bozma” istekli tebliğnamesi ile Yargıtay Birinci Başkanlığına gelen dosya, Ceza Genel Kurulunca 07.12.2016 tarih ve 131-807 sayı ile 5320 sayılı Kanun'un geçici 10. maddesi uyarınca kararına direnilen daireye gönderilmiş, aynı madde uyarınca inceleme yapan Yargıtay 12. Ceza Dairesince 03.04.2017 tarih ve 14-2687 sayı ile direnme kararının yerinde görülmemesi üzerine Yargıtay Birinci Başkanlığına iade edilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Özel Daire ile Yerel Mahkeme arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; davacıya, 5271 sayılı CMK uyarınca koruma tedbiri nedeniyle tazminat verilmesi gerekip gerekmediğinin belirlenmesine ilişkindir.

İncelenen dosya kapsamından;

23.02.2009 tarihinde saat 06.33 sıralarında Türkiye'den Almanya'ya gitmek üzere Kapıkule Tır Gümrük Sahasına sürücülüğünü Maşallah Demir'in yaptığı XT60205002 seri numaralı tır karne muhteviyatı yükle getirilen tırın, polis çıkış ve gümrük tescil işlemlerini müteakip risk kriterleri çerçevesinde X-Ray cihazına sevk edildiği, yapılan tarama neticesinde aracın aranmasına karar verildiği, Edirne Kaçakçılık İstihbarat ve Narkotik Gümrük Muhafaza Müdürlüğü personelinden oluşturulan ekip tarafından yapılan aramada yükte farklılıklar görülmesi üzerine yükün tamamının yapılan ayrıntılı sayımında; tır karnesi ekindeki Anon Gıda Tarım Ürünleri İnşaat Nakliyat Emlak Turizm Dayanıklı Tüketim Malları Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi tarafından düzenlenen 19.02.2009 tarihli fatura içeriği sebzelerden bir kısım kalemlerin %10'dan fazla, bir kısım kalemlerin ise %10'dan eksik olduğu, ayrıca tır karnesi ve faturada beyan edilmeyen 26 kilogram Şili biberinin bulunduğunun tespit edildiği, sayımı yapılan eşyanın araca tekrar yüklenip güvenlik mührü tatbik edildiği, 23.02.2009 tarihinde saat 18.30'da sayım, tartım ve tespit tutanağı tanzim edildiği, Kapıkule Tır Gümrük Müdürlüğünün 24.02.2009 tarihli yazısında; söz konusu tır karne muhteviyatı yükün sarı hat kriterinde tescil edildiği, beyanname eki faturanın 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 ve 10 numaralı kalemlerinde beyan edilen yük ile tespit edilen yük arasında %10'u aşan farkın bulunduğu ve 5607 sayılı Kanun'a göre işlem yapılmasının gerektiği, 11 numaralı kalemde beyan edilip tespit edilen yükle arasında %10'u aşmayan fark bulunan eşya ve beyan harici 26 kilogram Şili biberiyle ilgili olarak Tır Gümrük Müdürlüğünce işlem yapılmasının uygun olduğunun belirtildiği, olayla ilgili olarak 24.02.2009 tarihinde Cumhuriyet savcısına bilgi verildiği, Cumhuriyet savcısınca; beyan edilen ile tespit oranı arasında %10'u aşan fark bulunan eşya ile ilgili olarak 5607 sayılı Kanun'a göre işlem yapılması, eşyaya ve eşyanın bulunduğu tıra el konulması talimatının verildiği,

25.02.2009 tarihinde Edirne 1. Sulh Ceza Mahkemesince el koyma işleminin onaylandığı,

El koyma işlemine konu eşyanın, 25.02.2009 tarihinde Özkar Soğuk Hava Depo İşletmeciliği Gıda Tarım Nakliyecilik Ticaret ve Sanayi Limited Şirketinin deposuna konularak depo yetkilisine yediemin olarak teslim edildiği,

Davacı şirket vekilinin 26.02.2009 tarihli dilekçeyle el koyma kararının kaldırılmasını talep etmesi üzerine Edirne 2. Asliye Ceza Mahkemesince 03.03.2009 tarihinde; tır karnesi kapsamında fazla çıkan eşya ile tır karnesi ve faturada hiç gösterilmeden yurt dışına ihraç edilmek istenen eşyanın ihracının izin, ruhsat ve kısıtlamaya bağlı bulunmaması ve ihracının yasak olmaması hâlinde sahibine iadesine karar verildiği, bu kararın aynı tarihte davacı şirket vekiline tebliğ edildiği,

Davacı şirket vekilinin 04.03.2009 tarihinde Edirne 1. Sulh Hukuk Mahkemesine verdiği dilekçeyle, davacı şirketin el konulan eşyasının uzun süre bir depoda kalması nedeniyle buruşma ve bozulma ihtimalinin bulunduğu belirtilerek ileride açılacak davalara delil olmak üzere tespit yapılması talebinde bulunduğu, Mahkemece aynı tarihte eşyanın bulunduğu soğuk hava deposunda yapılan tespit sonrasında gıda mühendisi bilirkişi tarafından düzenlenen 06.03.2009 tarihli raporda; tespite konu tüm ürünlerin tamamının kendilerine has taze görüntülerini kaybederek yumuşamaya ve çürümeye başladıkları, bunun da satışa engel bir durum teşkil ettiği, söz konusu ürünlerin bozulmamış hâldeki piyasa değerlerinin toplam 30.166,60 TL olduğunun belirtildiği,

El konulan eşyanın 05.03.2009 tarihinde Özkar Soğuk Hava Depo İşletmeciliği Gıda Tarım Nakliyecilik Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi yetkilisince davacı şirket vekiline teslim edildiği,

Edirne Cumhuriyet Başsavcılığınca 29.04.2009 tarihinde; ihraca konu eşyanın sahibi Anon Gıda Tarım Ürünleri İnşaat Nakliyat Emlak Turizm Dayanıklı Tüketim Malları Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'nin yetkilisi Haydar Güner ile gümrük müşaviri, eşyanın taşındığı tırın sahibi olan şirketin yetkilisi ve tır sürücüsü hakkında 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 3. maddesinin ondördüncü fıkrasının birinci cümlesi uyarınca cezalandırılmaları isteğiyle kamu davası açıldığı,

Edirne 1. Asliye Ceza Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda 02.11.2010 tarih ve 206-505 sayı ile; eylemin sadece yanlış yüklemeden kaynaklandığı ve suçun unsurlarının oluşmadığı gerekçesiyle tüm sanıkların beraatlerine, karar kesinleştiğinde bir örneğinin ihracatçı şirket yetkilisi hakkında 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 239 ve devamı maddeleri uyarınca gereğinin takdir ve ifası için Kapıkule Gümrük Muhafaza Başmüdürlüğüne gönderilmesine karar verildiği, Gümrük İdaresince temyiz edilen ihracatçı şirket yetkilisi hakkındaki beraat hükmünün, Yargıtay incelemesine konu olmadan önce temyizden vazgeçilmesi nedeniyle 31.11.2010 tarihinde kesinleştiği,

Gümrük İdaresince davacı şirket hakkında 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 239 ve devamı maddeleri uyarınca idari para cezası uygulandığı,

Davacı şirket vekilinin, 11.01.2011 havale tarihli dilekçesi ile; davacı şirketin el konulan mallarının iadesine karar verilmesinden bir gün sonra Edirne 1. Sulh Hukuk Mahkemesince yapılan tespitte el konulan sebzelerin bozulduğunun ve satılamayacağının belirlendiğini, bozulan malların piyasa değerinin 30.166,60 TL olduğunu, ayrıca tespit işlemi için Mahkeme veznesine 217.50 TL ödendiğini ve bu işlem nedeniyle davacı şirketin 401,80 TL avukatlık ücreti ödediğini, sebzelerin konulduğu soğuk hava deposuna davacı şirketçe depo bedeli olarak 4.425 TL ödeme yapıldığını, ayrıca davacı şirket yetkilisinin yargılandığı davada 1.100 TL avukatlık ücreti ödendiğini, davacının ihraca konu olan ve kısa zamanda bozulabilen mallarının depoda kalması ve savcılık/mahkeme tarafından hemen satılmaması nedeniyle zararın gerçekleştiğini belirterek el koyma tedbirinin haksız şekilde uygulandığı gerekçesiyle 36.310,10 TL maddi tazminatın el koyma tarihinden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte davalıdan tahsili talebinde bulunduğu,

Anlaşılmaktadır.

Ceza muhakemesinin yapılmasını veya yapılan muhakemenin sonunda verilecek kararın kâğıt üzerinde kalmamasını ve muhakeme masraflarının karşılanmasını sağlamak amacıyla, kural olarak ceza muhakemesinde karar verme yetkisini haiz olan yetkililer tarafından, gecikmede sakınca bulunan durumlarda geçici olarak başvurulan ve hükümden önce bazı temel hak ve hürriyetlere müdahaleyi gerektiren kanuni çarelere "koruma tedbiri" denir. (Bahri Öztürk, Behiye Eker Kazancı, Sesim Soyer Güleç, Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri, Seçkin, 2013, 1. Bası, s.1) Hukuka aykırı şekilde uygulanan koruma tedbiri nedeniyle zarara uğrayan kişi her türlü maddi ve manevi zararını isteme hakkına sahiptir.

01.06.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkındaki Kanun'un 18. maddesiyle 07.05.1964 tarihli ve 466 sayılı Kanun Dışı Yakalanan veya Tutuklanan Kimselere Tazminat Verilmesi Hakkındaki Kanun yürürlükten kaldırılmış ve 5271 sayılı Kanun'un Yedinci Bölümünde, Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat ana başlığı altında, 141 ila 144. maddelerinde tazminat isteme şartları ve sonuçları yeniden ele alınmış, 141. maddesinde hangi durumlarda tazminat talep edilebileceği, 142. maddesinde tazminat isteminin şartları, 143. maddesinde tazminatın geri alınması, 144. maddesinde de tazminat isteyemeyecek kişiler düzenlenmiştir.

466 sayılı Kanun Dışı Yakalanan veya Tutuklanan Kimselere Tazminat Verilmesi Hakkındaki Kanun'da, yalnızca kanun dışı yakalanan ve tutuklanan kişiler için tazminat hakkı öngörülmüşken, 5271 sayılı CMK’da yapılan düzenlemeyle arama ve el koyma koruma tedbirleri nedeniyle mağdur olanlara da tazminat isteme hakkı tanınmıştır.

5320 sayılı Kanun'un 6. maddesinde yer alan;

466 sayılı Kanun Dışı Yakalanan veya Tutuklanan Kimselere Tazminat Verilmesi Hakkındaki Kanun'da, yalnızca kanun dışı yakalanan ve tutuklanan kişiler için tazminat hakkı öngörülmüşken, 5271 sayılı CMK’da yapılan düzenlemeyle arama ve el koyma koruma tedbirleri nedeniyle mağdur olanlara da tazminat isteme hakkı tanınmıştır.

5320 sayılı Kanun'un 6. maddesinde yer alan;

"(1) Ceza Muhakemesi Kanununun 141 ilâ 144 üncü maddeleri hükümleri, 1 Haziran 2005 tarihinden itibaren yapılan işlemler hakkında uygulanır.

(2) Bu tarihten önceki işlemler hakkında ise, 07.05.1964 tarihli ve 466 sayılı Kanun Dışı Yakalanan veya Tutuklanan Kimselere Tazminat Verilmesi Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanmasına devam olunur." hükmü uyarınca, 01.06.2005 tarihinden itibaren gerçekleşen işlemler yönünden 5271 sayılı CMK hükümleri uyarınca uygulama yapılacağı hususu tartışmasızdır.

5271 sayılı CMK'nın "Tazminat istemi" başlıklı 141. maddesinin birinci fıkrası el koyma işleminin gerçekleştirildiği tarih itibarıyla;

"(1) Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;

a) Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,

b) Kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan,

c) Kanunî hakları hatırlatılmadan veya hatırlatılan haklarından yararlandırılma isteği yerine getirilmeden tutuklanan,

d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen,

e) Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen,

f) Mahkûm olup da gözaltı ve tutuklulukta geçirdiği süreleri, hükümlülük sürelerinden fazla olan veya işlediği suç için kanunda öngörülen cezanın sadece para cezası olması nedeniyle zorunlu olarak bu cezayla cezalandırılan,

g) Yakalama veya tutuklama nedenleri ve haklarındaki suçlamalar kendilerine, yazıyla veya bunun hemen olanaklı bulunmadığı hâllerde sözle açıklanmayan,

h) Yakalanmaları veya tutuklanmaları yakınlarına bildirilmeyen,

i) Hakkındaki arama kararı ölçüsüz bir şekilde gerçekleştirilen,

j) Eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine, koşulları oluşmadığı halde elkonulan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğer malvarlığı değerleri amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen,

Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler."

Şeklinde düzenlenmiş, koruma tedbirleri nedeniyle tazminatın hangi hâllerde isteneceği on bent hâlinde sayılmış, 30.04.2013 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6459 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle anılan fıkraya “k) Yakalama veya tutuklama işlemine karşı kanunda öngörülen başvuru imkânlarından yararlandırılmayan,” bendi eklenmiş, fıkranın son cümlesinde de kişilerin koruma tedbirleri nedeniyle uğradıkları maddi ve manevi her türlü zararlarını Devletten talep edebilecekleri belirtilmiştir.

Koruma tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davasında mahkemece işin esasına ilişkin olarak öncelikle, tazminatı gerektirecek türden bir işlem yapılıp yapılmadığı ve yapılan işlem ile oluşan zarar arasında nedensellik bağı olup olmadığı araştırılacaktır. Tazminat davasına bakan mahkeme, beraat kararının doğruluğunu sorgulayamaz. Nitekim, 466 sayılı Kanun'un yürürlükte olduğu dönemde verilen Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulunun 02.05.1977 tarihli ve 1-1 sayılı kararında da; tazminat istemine esas olan beraat kararının, delil yönünden incelenmesine yasal olanak bulunmadığı, buna karşılık beraate ilişkin dosyada 466 sayılı Kanun'un 4. maddesinde belirtilen "sanığın, ihmali veya kusurlu hareketleri" olup olmadığı hususlarının ve diğer maddelerde yer alan unsurların incelenmesi gerektiği, kesinleşmiş beraat hükmünde dayanılan delillerin tazminat davasında bir başka mahkeme tarafından yeniden ele alınıp takdire tabi tutulması durumunda kesin hükme karşı saldırının söz konusu olacağı, somut olayda tazminat davasına bakan mahkemenin, Yargıtaydan geçmeden kesinleşen beraat kararını sübut yönünden incelemeye yetkili olmadığı belirtilmiştir.

Maddi tazminat ile davacının malvarlığında meydana gelen somut bir azalma ya da kazanç kaybı, ödediği avukatlık ücreti gibi masrafların karşılanması amaçlanırken, manevi tazminat kişinin sosyal çevresinde itibarının sarsılması, özgürlüğünden mahrum kalması nedeniyle duyduğu elem, keder, ıstırap ve ruhsal sıkıntıların bir ölçüde de olsa giderilmesi amacına yöneliktir.

Bu aşamada uyuşmazlık konusuyla ilgisi nedeniyle CMK’nun 141. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendindeki “Eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine, koşulları oluşmadığı hâlde elkonulan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğer malvarlığı değerleri amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen,” kişilerin Devletten tazminat isteme hakkına ilişkin düzenleme üzerinde ayrıca durulması gerekmektedir.

Anılan bentte el koyma nedeniyle uğranılan zararın tazmininin talep edilebileceği dört farklı duruma yer verilmiş olup bu hâller;

a) Koşulları oluşmadığı hâlde el koyma: Koruma tedbirleri genel itibarıyla 5271 CMK'da düzenlenmiştir. CMK'nın Birinci Kitabının Dördüncü Kısmı “Koruma Tedbirleri” başlığını taşımakta olup el koyma tedbirine de bu kısmın 123 ila 134. maddeleri arasında yer verilmiştir. Kanun'un bu açık düzenlemesine göre el koyma bir koruma tedbiridir.

El koyma, ceza muhakemesinde delil olabilecek veya ileride müsadere edilebilecek eşya üzerinde zilyedin sahip olduğu tasarruf yetkisinin kaldırılmasıdır.

Anayasa'nın 20. maddesinde, belli koşullarda kişilerin özel belge ve eşyasına el konulabileceği; 35. maddesinde, herkesin, mülkiyet ve miras haklarına sahip olduğu, bu hakların, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği düzenlenmiştir.

El koyma, ceza muhakemesinde delil olabilecek veya ileride müsadere edilebilecek eşya üzerinde zilyedin sahip olduğu tasarruf yetkisinin kaldırılmasıdır.

Anayasa'nın 20. maddesinde, belli koşullarda kişilerin özel belge ve eşyasına el konulabileceği; 35. maddesinde, herkesin, mülkiyet ve miras haklarına sahip olduğu, bu hakların, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği düzenlenmiştir.

CMK'nın 123. maddesine göre, ispat aracı olarak yararlı görülen ya da eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerleri muhafaza altına alınırken, yanında bulunduran kişinin rızasıyla teslim etmediği bu tür eşyaya el konulabilmektedir.

Aynı Kanun'un 127. maddesinde, hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hâllerde ise kolluk amirinin yazılı emri ile kolluk görevlilerinin el koyma işlemini gerçekleştirebileceği, hâkim kararı olmaksızın yapılan el koyma işleminin, yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulacağı, hâkimin, kararını el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklayacağı; aksi hâlde el koymanın kendiliğinden kalkacağı belirtilmiştir.

Ayrıca CMK'nın 126. maddesinde, şüpheli veya sanık ile CMK'nın 45 ve 46. maddelerine göre tanıklıktan çekinebilecek kimseler arasındaki mektuplara ve belgelere el koyma; 128. maddesinde, suçtan elde edildiği değerlendirilen taşınmazlara, hak ve alacaklara el koyma; 129. maddesinde, postada el koyma; 130. maddesinde, avukat bürolarında arama, el koyma ve postada el koyma; 134. maddesinde de bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve el koyma tedbirinin uygulanma koşullarına ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.

Kanunda öngörülen koşullar oluşmamasına rağmen eşya veya malvarlığı değerlerine el konulması durumunda, ilgili kişiler açısından koruma tedbirleri nedeniyle tazminat talep etme hakkı doğacaktır.