muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2015/17928, Karar No: 2016/12361, Tarih: 01.11.2016

Ne var ki, uyuşmazlığın temyiz yolu ile Dairemize geldiği aşamada 17.06.2016 darih 29745 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6719 sayılı kanunun 21. maddesi ile 6446 Sayılı kanun "17. maddesinin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile altıncı fıkrasının (a), (ç), (d) ve (f) bentleri değiştirilmiş ve aynı maddeye eklenen 10. bend ile; "Kurum tarafından gelir ve tarife düzenlemeleri kapsamında belirlenen bedellere ilişkin olarak yapılan başvurularda ve açılan davalarda; tüketici hakem heyetleri ile mahkemelerin yetkisi, bu bedellerin, Kurumun düzenleyici işlemlerine uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır." hükmü getirilerek Tüketici Hakem Heyetlerinin ve Mahkemelerin bu konularda açılacak davalarda inceleme ve araştırma yetkileri geçmişe de etkili olarak sadece bu dağıtım, sayaç okuma, perakende satış hizmeti, iletim ve kayıp-kaçak bedellerinin Kurumun bu konulardaki düzenleyici işlemlerine uygunluğunun denetimi ile sınırlanmış, bu bedellerin alınmasında esas olan ilgili tarifelerin düzenlenmesinde ...'nun Kanundaki yetkileri genişletilerek yukarıda sözü edilen bedeller maliyet unsuru kapsamına dahil edilmiştir.

Yine, 6719 sayılı kanunun 26.maddesi ile 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'na eklenen; geçici madde 19; "Bu maddeyi ihdas eden Kanunla öngörülen düzenlemeler yürürlüğe konuluncaya kadar, Kurul tarafından yürürlüğe konulan mevcut yönetmelik, tebliğ ve Kurul kararlarının bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam olunur." hükmünü,

Geçici madde 20; "Kurul kararlarına uygun şekilde tahakkuk ettirilmiş dağıtım, sayaç okuma, perakende satış hizmeti, iletim ve kayıp-kaçak bedelleri ile ilgili olarak açılmış olan her türlü ilamsız icra takibi, dava ve başvurular hakkında 17 nci madde hükümleri uygulanır." hükmünü içermektedir.

Hal böyle olunca, karar tarihinden sonra yürürlüğe girmiş bulunan ve halen devam eden davalarda da uygulanması gereken hükümler içeren 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 17., geçici 19. ile 20.maddelerinin, somut olaya etkisinin bulunup bulunmadığının yerel mahkemece değerlendirilmesi ve gerekirse yeniden bilirkişiden rapor aldırılması suretiyle ulaşılacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekmektedir.

Bu sebeple, yerel mahkeme kararının bozulması gerekmiştir.

SONUÇ; Yukarıda açıklanan esaslar gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün HUMK.nun 428.maddesi gereğince BOZULMASINA, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi hükümlerine göre Yargıtay duruşmasında vekille temsil edilen davacı taraf için takdir edilen 1.350 TL vekalet ücretinin davalı taraftan alınıp davacı tarafa verilmesine ve peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine, HUMK'nun 440/1 maddesi uyarınca tebliğden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 01.11.2016 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2010/9026, Karar No: 2010/7413, Tarih: 13.12.2010

**(Kapatılan)16. Hukuk Dairesi         2010/9026 E.  ,  2010/7413 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :KADASTRO MAHKEMESİ

Taraflar arasında kadastro tespitinden doğan dava sonucunda verilen hükmün Yargıtay'ca incelenmesi istenilmekle; temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı, inceleme raporu ve dosyadaki belgeler okundu, GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Kadastro sırasında 111 ada 104, 331, 332, 333 ve 334 parsel sayılı 1.090.73, 4.239.44, 1.028.81, 582.45 ve 426.65 metrekare yüzölçümündeki taşınmazlar, Asliye Hukuk Mahkemesinde dava konusu olduklarından söz edilerek malik haneleri açık bırakılmak suretiyle tespit edilmişlerdir. Davacı ... tarafından davalı ... aleyhine Sulh Hukuk Mahkemesinde açılan, daha sonra Asliye Hukuk Mahkemesine devredilen meni müdahale davası, davaya konu olan parseller hakkında tutanak düzenlenmiş olması nedeniyle Kadastro Mahkemesine aktarılmıştır. Kadastro Mahkemesinde çekişmeli parseller tutanakları ile dava dosyası birleştirilerek yapılan yargılama sonunda davanın kabulüne ve çekişmeli parsellerin davacı ... adına tesciline karar verilmiş; hüküm, davalı ... tarafından temyiz edilmiştir.

Çekişmeli taşınmazlar mahkemede dava konusu olduklarından malik haneleri açık bırakılmak suretiyle tesbit edilmişlerdir. Tutanaklar askıya çıkarılmamıştır. Bu yerlere ilişkin dava dosyası görevsizlik kararıyla kadastro mahkemesine aktarılmıştır. Bu durumda 3402 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince aynı Kanunun 11. maddesine uygun şekilde askı ilanının yaptırılması gerekir. İlan süresi bitmeden duruşmaya başlanamayacağı 27. maddede öngörülmüştür. Mahkemece kanunun bu amir hükmü dikkate alınmaksızın, askı ilanları yaptırılmadan, işin esasına girilmesi ve yazılı şekilde hüküm kurulması isabetsiz olup, temyiz itirazı bu nedenle yerinde görüldüğünden kabulüyle hükmün BOZULMASINA, bozma nedenine göre sair yönlerin şimdilik incelenmesine yer olmadığına, 13.12.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/10462, Karar No: 2018/9487, Tarih: 25.04.2018

**1. Hukuk Dairesi         2015/10462 E.  ,  2018/9487 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

DAVA TÜRÜ : TAPU İPTALİ VE TESCİL

Tarafla arasında görülen tapu iptal ve tescil davası sonunda, yerel mahkemece davanın, kabulüne ilişkin olarak verilen karar davalı vekili tarafından yasal süre içerisinde temyiz edilmiş olmakla dosya incelendi, Tetkik Hakimi ...'ın raporu okundu, açıklamaları dinlendi, gereği görüşülüp düşünüldü;

-KARAR-

Dava, muris muvazaası hukuksal nedenine dayalı tapu iptal ve miras payı oranında tescil isteklerine ilişkindir.

Davacı, mirasbırakanları ...’in 69 ada 12 parsel sayılı taşınmazındaki 1/3 payını davalıya satış yolu temlik ettiğini, yapılan işlemin resmi belgede sahtecilik suretiyle veya yetki aşımı veya ilgili yasal prosedüre uyulmadan gerçekleştirilmiş olması ihtimalinin yüksek olduğunu, ayrıca murisin o tarihte bir satış yapma ihtiyacı içerisinde olmadığını ileri sürerek öncelikle yolsuz tescil sebebi ile kabul edilmediği takdirde muris muvazaası sebebiyle davalı adına olan tapu kaydının iptali ile payı oranında adına tesciline karar verilmesini istemiştir.

Davalı, dava konusu taşınmazın 1/3 payını bedelini ödeyerek satın aldığını, dava konusu taşınmaz üzerinde bulunan binanın son katının ve çatı katının tarafından yapılması nedeniyle dava konusu devrin gerçekleştiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, temlik işleminin muvazaalı olduğu gerekçesi ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

Dosya içeriği ve toplanan delillerden; mirasbırakan ...’in, 69 ada 12 parsel sayılı taşınmazındaki 1/3 payını, 22.10.2002 tarihli akitle davalı oğlu ...’e satış suretiyle devrettiği, 1935 doğumlu mirasbırakanın 28.12.2012 tarihinde öldüğü, geriye mirasçı olarak davacı oğlu ..., davalı oğlu ... ve dava dışı çocukları ... ve ...’in kaldıkları anlaşılmaktadır.

Bilindiği üzere, uygulamada ve öğretide "muris muvazaası" olarak tanımlanan muvazaa, niteliği itibariyle nisbi (mevsuf-vasıflı) muvazaa türüdür. Söz konusu muvazaada miras bırakan gerçekten sözleşme yapmak ve tapulu taşınmazını devretmek istemektedir. Ancak mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmak için esas amacını gizleyerek, gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazını, tapuda yaptığı resmi sözleşmede iradesini satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi doğrultusunda açıklamak suretiyle devretmektedir.

Bu durumda, yerleşmiş Yargıtay içtihatlarında ve 1.4.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararında açıklandığı üzere görünürdeki sözleşme tarafların gerçek iradelerine uymadığından, gizli bağış sözleşmesi de Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 706., Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 237. (Borçlar Kanunu'nun (BK) 213.) ve Tapu Kanunu'nun 26. maddelerinde öngörülen şekil koşullarından yoksun bulunduğundan, saklı pay sahibi olsun veya olmasın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar dava açarak resmi sözleşmenin muvazaa nedeni ile geçersizliğinin tespitini ve buna dayanılarak oluşturulan tapu kaydının iptalini isteyebilirler.

Hemen belirtmek gerekir ki; bu tür uyuşmazlıkların sağlıklı, adil ve doğru bir çözüme ulaştırılabilmesi, davalıya yapılan temlikin gerçek yönünün diğer bir söyleyişle miras bırakanın asıl irade ve amacının duraksamaya yer bırakmayacak biçimde ortaya çıkarılmasına bağlıdır. Bir iç sorun olan ve gizlenen gerçek irade ve amacın tespiti ve aydınlığa kavuşturulması genellikle zor olduğundan bu yöndeki delillerin eksiksiz toplanılması yanında birlikte ve doğru şekilde değerlendirilmesi de büyük önem taşımaktadır. Bunun için de ülke ve yörenin gelenek ve görenekleri, toplumsal eğilimleri, olayların olağan akışı, mirasbırakanın sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı, davalı yanın alım gücünün olup olmadığı, satış bedeli ile sözleşme tarihindeki gerçek değer arasındaki fark, taraflar ile miras bırakan arasındaki beşeri ilişki gibi olgulardan yararlanılmasında zorunluluk vardır.

Somut olaya gelince; tarafların mirasbırakanın çocukları oldukları, murisin tamamına malik olduğu çekişme konusu taşınmazın sadece 1/3 payını davalıya satış yolu ile devrettiği, muris adına elbirliği ve paylı mülkiyet halinde kayıtlı 8 adet daha taşınmazlarının bulunduğu, dinlenen tanık beyanlarından, özellikle murisin mirasçılarından ve tarafların kardeşi davalı ... ...’in beyanlarından çekişme konusu taşınmazın 3.katının ve çatı katının davalı tarafından kendi imkanları ile yapıldığının sabit olduğu gibi salt bedeller arasındaki farkın tek başına muvazaanın kanıtı olamayacağı hususları bir arada değerlendirildiğinde murisin amacının mirastan mal kaçırmak olmadığı sonucuna varılmaktadır.

Hemen belirtilmelidir ki, muris muvazaası hukuksal nedenine dayalı olarak açılan davaların hukuki dayanağını teşkil eden 01.04.1974 tarih ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararında mirasbırakanın gerçek iradesinin mirasçıdan mal kaçırma olması halinde uygulanabilirliğinin kabulü gerekir. Bir başka ifade ile murisin iradesi önem taşır.

O halde, yukarıda değinilen somut olgular açıklanan ilkeler çerçevesinde değerlendirildiğinde, mirasbırakanın yapmış olduğu temlikle ilgili olarak gerçek amaç ve iradesinin mirasçıdan mal kaçırmak olmadığı ve bu amaçla temlikin gerçekleştirilmediği kabul edilmelidir.

Hal böyle olunca davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulü yönünde hüküm kurulmuş olması doğru değildir.

Davalının yerinde bulunan temyiz itirazlarının kabulü ile, hükmün (6100 sayılı Yasanın geçici 3.maddesi yollaması ile) 1086 sayılı HUMK'un 428.maddesi gereğince BOZULMASINA, alınan peşin harcın temyiz edene geri verilmesine, 25.04.2018 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2024/190, Karar No: 2024/1271, Tarih: 14.02.2024

**10. Hukuk Dairesi         2024/190 E.  ,  2024/1271 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2021/1669 E., 2023/1770 K.

KARAR : Esastan ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : Amasya İş Mahkemesi

SAYISI : 2019/345 E., 2021/245 K.

Taraflar arasındaki asıl dava Kurum işleminin iptali, birleşen karşı dava alacak istemine ilişkin olup, yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl davanın kabulüne, birleşen davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın asıl dava davalısı/ birleşen dava davacısı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı asıl dava davalısı/birleşen dava davacısı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

1.Asıl davada davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin eşinden ayrıldıktan sonra hiçbir zaman bir araya gelmediği halde Amasya SGK il müdürlüğü boşandığı eşi ile birlikte yaşadığı iddası ile davacının babasından aldığı maaşın 01.11.2016 tarihli işlem ile iptal edilip yersiz ödeme gerekçesi ile davacıdan toplam 8.080,86 TL'nin de iadesinin talep edildiğini, davalının bu işlemini ve çıkartılan borcu kabul etmediklerini yapılan bu işlemin hukuka aykırı olduğunu müvekkilinin eşinden boşandıktan sonra çocukları ile yaşadığını davalı Kurumun tuttuğu tutanağın gerçeği yansıtmadığını tanık anlatımı ile diğer deliller ile ispat edileceğini, müvekkili aleyhine dava süresince icra takibi yapılmaması için teminatsız olarak tedbir kararı verilmesini, mesnetsiz olarak çıkartılan borcun ve Kurum işleminin iptali için dava açıldığını, davalının müvekkile borç çıkartan B. 13.2. SGK. 0.65.05.04./18037558 sayılı ve 12.10.2012 tarihli işlemin iptaline, müvekkilinin murisinden almakta olduğu maaşlarının yeniden kesilme tarihi itibari ile yeniden bağlanıp ay be ay yasal faiz ile birlikte ödenmesini talep ve dava etmiştir.

2.Birleşen karşı davada davacı Kurum vekili dava dilekçesinde özetle; ...'in babasından gelir/aylık almakta iken yapılan ihbar üzerine Kurumca inceleme ve soruşturma yapıldığını, boşandığı eşi ... ile birlikte yaşadığının tespit edilmesi üzerine, davalının almış olduğu aylıklar toplamı 8.080.86 TL nin yersiz yapılması dolayısıyla yersiz ödemenin yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

2.Birleşen karşı davada davacı Kurum vekili dava dilekçesinde özetle; ...'in babasından gelir/aylık almakta iken yapılan ihbar üzerine Kurumca inceleme ve soruşturma yapıldığını, boşandığı eşi ... ile birlikte yaşadığının tespit edilmesi üzerine, davalının almış olduğu aylıklar toplamı 8.080.86 TL nin yersiz yapılması dolayısıyla yersiz ödemenin yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Asıl davada davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının ihtiyati tedbir talebine itiraz ettiklerini, davacının babasından gelir aylık almakta iken boşandığı eşiyle birlikte yaşadığı tespit edilen davacının almış olduğu yersiz ödemeler toplamının yersiz yapılması dolasıyla yersiz ödemenin yasal faiz ile tahsilinin gerektiğini Kuruma yapılan ihbar üzerine denetim başlatıldığını, 03.10.2016 tarihli 10 sayılı denetim raporunda ...’un boşandığı eşi ... ile aynı evde birlikte yaşadıkları yönünde yapılan ihbar üzerine şahısların ikametgah olarak gösterdikleri her iki adreste yapılan durum tespiti, alınan ifadeler çevresel soruşturma, Kurum kayıtlardan yapılan tespitte boşandıkları tarih itibariyle aynı evde yaşadıklarının tespit edildiğini, davacının eski eşinin ikamet adresi olarak geçen yeşil Yenice Mah. Yakamoz Sok No:3 Amasya adresinde yapılan durum tespitinde ...’un oğlu Ahmet’in yanlarına gelip gittiğini geliniyle boşanmadıklarını birlikte olduklarını beyan ettiğini, aynı evde ikamet eden annesinin oğlunun ve gelinin boşandıklarını bilmediklerini aralarının iyi olduğunu beyan ettiğini, Yeşilyenice Mah. Yalpan çevresel araştırma neticesinde ..., ..., ... davacının ve eşinin boşandıklarını duymadıklarını, davacının Mehmetpaşa adresinde yapılan araştırmada ise davacı ve eski eşinin birlikte yaşadığı yönünde beyanı bulunan komşularının olduğunu (Ayten Kayış, ... ...) her ne kadar davacı ayrıldıktan sonra eşi ile ayrı yaşadığını beyan etse de tanık ifadeleri ve yapılan araştırma ile boşandıkları süre zarfında aynı evde birlikte yaşadıklarının tespit olunduğunu, 5110 sayılı Kanun'un 56 ncı maddesi gereği bağlanmış olan gelir ve aylıkların kesilmesi gerektiği ve bu kişiye ödenmiş tutarları ile tedavi giderlerinin 96 ncı madde hükümleri gereği geri alınması kanaati oluştuğunu ödenmiş aylık ve tedavi giderlerinin 96 ncı maddesi gereği geri tahsil edilmesinin zorunluluğunun hasıl olduğunu beyanla açılan davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 1-Asıl davanın kabulü ile

-Asıl dosya davalısı Kurum tarafından asıl dosya davacısı aleyhine borç çıkartan 01.11.2016 Tarihli ve 14897992 sayılı Kurum işleminin iptaline,

-Asıl dosya davacısı ...'in (T.C. ....) murisi....'ten dolayı almış olduğu ölüm aylığının kesilme tarihi itibari ile yeniden bağlanmasına, kesilme tarihi itibari ile yeniden bağlanacak ölüm aylığının ay be ay yasal faizi ile birlikte davalı Kurumdan alınarak davacıya verilmesine,

-Asıl dosya davalısı Kurum tarafından asıl dosya davacısı aleyhine borç çıkartan 01.11.2016 Tarihli ve 14897992 sayılı Kurum işleminin iptaline,

-Asıl dosya davacısı ...'in (T.C. ....) murisi....'ten dolayı almış olduğu ölüm aylığının kesilme tarihi itibari ile yeniden bağlanmasına, kesilme tarihi itibari ile yeniden bağlanacak ölüm aylığının ay be ay yasal faizi ile birlikte davalı Kurumdan alınarak davacıya verilmesine,

2-Amasya İş Mahkemesi 2017/343 Esas sayılı birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl dava davalısı/birleşen dava davacısı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B.İstinaf Sebepleri

Asıl dava davalısı/birleşen dava davacısı Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; babasından gelir/aylık almakta iken boşandığı eşiyle birlikte yaşadığı tespit edilen ...’in almış olduğu yersiz ödemeler toplamının yersiz yapılması dolayısıyla yasal faizi ile birlikte tahsilinin gerektiği, Kuruma yapılan ihbar üzerine ... Başkanlığı Amasya Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Denetmeninin , 03.10.2016 tarihli, 106 sayılı Raporunda belirtildiği gibi Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının 27.09.2016 tarih E.5126345 sayılı yazıları ile ....T.C. numaralı ...’un boşandığı eşi ... T.C. numaralı ... (....) ile aynı evde birlikte yaşadıkları yönünde yapılan ihbara istinaden şahısların ikametgah olarak gösterdikleri her iki adreste yapılan durum tespiti, alınan ifadeler , çevresel soruşturma ve Kurum kayıtlarından yapılan tespitte boşandıkları tarih itibarıyla aynı evde birlikte yaşadıklarının tespit edildiğini, Kurum işlemlerinin yerinde olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl dava davalısı/ birleşen dava davacısı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Asıl dava davalısı/birleşen dava davacısı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde yer alan beyanlarını tekrarla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Asıl dava davacının kesilen aylığının bağlanması ile aksine Kurum işleminin iptali, birleşen karşı dava ise yersiz ödemelerin tahsili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

B. Temyiz Sebepleri

Asıl dava davalısı/birleşen dava davacısı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde yer alan beyanlarını tekrarla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Asıl dava davacının kesilen aylığının bağlanması ile aksine Kurum işleminin iptali, birleşen karşı dava ise yersiz ödemelerin tahsili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56 ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Kanun'un 56 ncı maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

5510 sayılı Kanun'un 56 ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir-aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir-aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan-olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk-çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir-aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan-yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56 ncı maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına-saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin-samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma-irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek-samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin-aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin-aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme-başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir-aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun-yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96 ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56 ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.