muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2024/13343, Karar No: 2025/2502, Tarih: 20.02.2025

**10. Hukuk Dairesi         2024/13343 E.  ,  2025/2502 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/318 E., 2024/2503 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 33. İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/120 E., 2022/253 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin 20.11.1999 tarihinde .... Televizyonu Çocuk ve Gençlik Programları Müdürlüğünde yapım ve yönetim yardımcısı olarak işe başladığını, davacının çalışmalarının 20.11.1999–01.08.2002 arası gider makbuzlarıyla ücret ödemesi yapılması suretiyle sigortasız olarak, 01.08.2002–24.09.2008 tarihleri arasında “1 yıldan az süreli istihdam edilecek Kurumun yayın ve yapımına yardımcı işçi sayılmayan geçici personel” sözleşmesi adı altında, 24.09.2008–20.09.2013 arasında “sözleşmeli statüde istihdam edilen personel” sözleşmesi adı altında, 20.09.2013 tarihiden itibaren de “statü değişikliği” yapılarak hizmetlerine herhangi bir ara vermeden 4/c kapsamında çalıştığını ve halen de çalışmaya devam ettiğini, davacının davalı işyerinde kesintisiz ve aralıksız çalıştığını beyanla, davacının 20.11.1999–24.09.2008 tarihleri arasında SGK’ya bildirilmeyen boşluklarda davalı Kurumda aralıksız ve kesintisiz olarak hizmet akdine göre çalışmış olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili, yargı yolu ve görev itirazında bulunduklarını, hak düşürücü süre nedeniyle davanın reddi gerektiğini, davacının davaya konu dönemlerde iddia edildiği gibi kesintisiz çalışmalarına rastlanılmadığını, davacının dosyaya sunulan sözleşmelere göre aralıklarla, fasılalı, belirli süreleri kapsayan kesintili çalışmaları mevcut olduğunu, bu çalışmaların da hizmet akdine dayanmadığını, benzer davalarda Kurum lehine Yargıtay kararları mevcut olduğunu, davalı kurumun 2954 sayılı Kanun gereği hizmet sözleşmesi ile işçi çalıştırmasının mümkün olmadığını, davacının çalışmasının istisna akdine dayalı olduğunu ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili, davaya verdiği karşılıkta, dava açmadan önce Kuruma yazılı başvuru yapılmasının dava şartı olduğunu, davanın dava şartı yokluğundan reddi gerektiğini, davacının hizmet tesbiti talebinin zamanaşımına uğradığını, davacının çalıştığını iddia ettiği döneme ilişkin diğer davalı tarafından Kuruma herhangi bir belge ve bilgi verilmediğini, davacının hizmet akdiyle sigortalı çalışan olmadığını ileri sürerek davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile

"Davanın kabulü ile

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile

"Davanın kabulü ile

1-Davacının davalı işverenlik bünyesinde 20.11.1999-24.09.2008 tarihleri arasında hizmet sözleşmesine dayalı 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a maddesi kapsamında kesintisiz çalıştığının tespitine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3. Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

4. 506 sayılı Kanun'un 79/10. maddesi hükmüne göre; Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin sigortalı hizmet olarak değerlendirilmesine ilişkin davanın, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılması gerekir. Bu yönde, anılan madde hükmünde yer alan hak düşürücü süre; yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalışmaları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar için geçerlidir. Bir başka anlatımla; sigortalıya ilişkin olarak işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu gibi yönetmelikte belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi ya da çalışmaların Kurumca tespit edilmesi halinde; Kurumca öğrenilen ve sonrasında kesintisiz biçimde devam eden çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez. Ne var ki; sigortalının Kuruma bildiriminin işe giriş tarihinden sonra yapılması, bir başka ifade ile sigortalının hizmet süresinin başlangıçtaki bir bölümünün Kuruma bildirilmeyerek sonrasının bildirilmesi ve Kuruma bildirimin yapıldığı tarihten önceki çalışmaların, bildirgelerin verildiği tarihi de kapsar biçimde kesintisiz devam etmiş olması halinde, Kuruma bildirilmeyen çalışma süresi yönünden hak düşürücü sürenin hesaplanmasında; bildirim dışı tutulan sürenin sonu değil, kesintisiz olarak geçen çalışmaların sona erdiği yılın sonu başlangıç alınmalıdır.

5. İnceleme konusu eldeki davada, davacı 20.11.1999-24.09.2008 tarihleri arasındaki çalışmalarının tespitini talep etmiş olup Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik araştırmaya dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

6. Davacı ile davalı ... Kurumu arasında 20.11.1999 tarihinde ilk istisna akdi ile başlayan çalışmalarının devam eden sözleşmelerle 31.10.2001 tarihine kadar devam ettiği, ayrıca 01.08.2002-31.12.2008 tarihleri arasında geçici personel sözleşmeleri bulunduğu, ilk defa 01.08.2002 tarihinden itibaren davacının çalışmalarının bildirilmeye başlandığı anlaşılmaktadır. İstisna akitlerinin sona erdiği 31.10.2001 tarihi ile işe giriş bildirgesinin verildiği 01.08.2002 tarihi arasındaki 9 aylık süre içinde herhangi bir sözleşme olmadığından Mahkemece bu dönemin ara verme niteliğinde olup olmadığı araştırılmalı, kamu kurumu olan .... iş yerinde bu dönemde yaptığı çalışmaları ispatlayan deliller toplanılmalı, ücret bordroları, kapı giriş-çıkış belgeleri, davacının yapımcılığını yaptığı programlar davalı Kurum'dan istenilmelidir. Davalı işverenin kamu kurumu olduğu, kamu kuruluşlarında çalışanların hizmetlerinin kayıtlara geçirilmesinin ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılmasının asıl olduğu, davacının kamu kurumu olan işyerinde çalıştığını iddia ettiği hususu göz önünde tutulmalı, kamu kurumunda ücretsiz çalışma mümkün olmadığından davacının bu dönemde ücretlerini ne şekilde aldığı araştırılmalı, ücret bordroları celbedilmeli, bordroların gönderilmemesinin haklı bir nedene dayanması halinde tanık dinlenilebileceği hususu gözetilerek sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle,

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

3. Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

20.02.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/13387, Karar No: 2022/16299, Tarih: 20.12.2022

**10. Hukuk Dairesi         2022/13387 E.  ,  2022/16299 K.**

**"İçtihat Metni"**

Bölge Adliye

Mahkemesi : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

No :

Dava, vefat eden sigortalı babasından hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla aylık almakta olan davacının, boşandığı eşiyle birlikte yaşadığından bahisle aylıklarının kesilmesine ilişkin Kurum işleminin iptali ile aylığın kesildiği tarihten yeniden bağlanması ve kuruma karşı borçlu olmadığının tespiti, istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın reddine dair verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermiştir.

... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince verilen kararın, davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

I-İSTEM

Davacı vekili dava dilekçesi ile; davacının 15.08.2008 tarihinden itibaren babası Hasan Baysal ve annesi Elife Baysal üzerinden yetim aylığı aldığını, ancak 2019 yılı Ocak ayından itibaren yetim aylığının kesildiğini, Kuruma başvurarak muvazaalı boşanmasının olmadığı, ailede yaşanan bir takım husumetler nedeniyle iftirada bulunulmuş olabileceğinden bu konunun araştırılarak, yeniden aylığının bağlanmasını talep ettiğini, muvazaalı boşanmanın olmadığını, davacının 04.06.2008 tarihinde eşinden boşandığını, oğlu, gelini ve torunları ile birlikte yaşadığını, boşandığı eşi ile ikamet adreslerinin farklı olduğunu, davacının Almanya'dan gelen oğlunu görmek için eski eşinin evine gitmesinin boşanmanın muvazaalı olduğunu göstermeyeceğini, 7 senedir kanser tedavisi gördüğünü, maddi olarak mağdur durumda olduğunu, eski eşi ile mecburiyetler dışında görüşmediğini belirterek, davacının Kurum tarafından kesilen aylığının faizi ile birlikte yeniden bağlanmasına, dava sonuna kadar ihtiyati tedbir yolu ile yetim aylığının ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II-CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesi ile; zamanaşımı, hak düşürücü süre, derdestlik, husumet, görev ve yetki itirazında bulunduklarını, davacının talebi ile ilgili Kurumun yaptığı işlemin doğru olduğunu, herhangi bir eksiklik bulunmadığını bu nedenle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III-MAHKEME KARARI

A-İLK DERECE MAHKEME KARARI

Bildirilen deliller toplanmış, ... 1. Aile Mahkemesi'nin 2018/205 esas ve 2008/273 esas sayılı dosyasının gerekçeli karar uyap örneği, soruşturma raporu, davacının sigorta sicil dosyası, su, elektrik ve doğalgaz abonelik kayıtları, ... ve seçmen geri izleme bilgileri, davacı ve boşandığı eşinin tedavi gördükleri hastaneler ile ilaçlarını aldıkları eczaneleri gösterir listeler, muhtar ve azaların isimleri celbedilmiş, davacı ve kamu tanıkları usulüne uygun olarak dinlenmiştir.

Bildirilen deliller toplanmış, ... 1. Aile Mahkemesi'nin 2018/205 esas ve 2008/273 esas sayılı dosyasının gerekçeli karar uyap örneği, soruşturma raporu, davacının sigorta sicil dosyası, su, elektrik ve doğalgaz abonelik kayıtları, ... ve seçmen geri izleme bilgileri, davacı ve boşandığı eşinin tedavi gördükleri hastaneler ile ilaçlarını aldıkları eczaneleri gösterir listeler, muhtar ve azaların isimleri celbedilmiş, davacı ve kamu tanıkları usulüne uygun olarak dinlenmiştir.

Toplanan delillerin incelenmesinden; davacının ... 1. Aile Mahkemesi'nin 2018/205 esas ve 2008/273 karar sayılı dosyası ile eşinden boşandığı, annesi ve babasından dolayı davacıya yetim aylığı bağlandığı, bağlanan aylığın dosyamız arasına celb edilen denetmen raporuna dayalı olarak iptal edildiği ve ödemelerin davacıya borç çıkarıldığı anlaşılmıştır.

Tüm dosya kapsamının birlikte değerlendirilmesi sonucunda, davanın boşanmadan sonra birlikte yaşama iddiası ile aylığın kesilmesi işleminin iptali ve aylıkların faizi ile birlikte ödenmesi istemine ilişkin olduğu, davacı hakkında düzenlenen denetim tutanağı ve dayanakları, tutanak tanıklarının duruşma beyanları, dava konusu dönemde davacı ve boşandığı eşinin aynı hastaneye gittikleri, aynı doktora muayene oldukları ve yakın tarihlerde aynı eczaneden ilaçlarını aldıklarına ilişkin kurum kayıtları, elektirik, su, doğalgaz abonelik kayıtlarının adres kayıt sistemindeki adresler ile uyuşmaması, boşanmanın anlaşmalı olup açıldıktan 2 gün sonra sonuçlanmış olması, adres kayıt sistemindeki kayıtlarda gerçeğe aykırı beyan nedeniyle silindiği belirtilen kayıtların bulunması ve tüm dosya kapsamına göre davacının boşanmadan sonra boşandığı eşi ile birlikte yaşamaya devam ettiği kanaati ile davanın reddine karar vermek gerekmiş, bu düşünce ve kanaatlerle aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM : Yukarıda açıklanan nedenlerle davanın reddine dair karar verilmiştir.

B- BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

HÜKÜM : Yukarıda açıklanan nedenlerle davanın reddine dair karar verilmiştir.

B- BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince; Dosyadaki bilgi ve belgelerden, 2008 yılında boşanan davacıya ölüm aylığı bağlandığı, davacının boşandığı eşiyle birlikte yaşadığı gerekçesiyle Kuruma ihbar yapıldığı, ihbar üzerine Kurum tarafından yapılan araştırma ve inceleme kapsamında denetim görevlilerine beyanda bulunan ve davacının komşusu olan şahıslar davacının eşiyle birlikte yaşadığını belirttikleri, denetim görevlilerince düzenlenen rapora dayanarak davacıya bağlanan ölüm aylığının kesildiği, Kurum denetim görevlilerine beyanda bulunan şahısların bir kısmı mahkeme tarafından tanık olarak dinlendiği, dinlenen kişilerden biri hariç diğerleri davacının birlikte yaşadığını beyan ettikleri, bir kişi ise beyanında, kurum görevlisine verdiği beyanı hatırlamadığını, davacının oğlunun kiracı olarak evinde oturduğunu belirttiği, davacı tarafından gösterilen tanıklar davacının ayrı yaşadığını belirttikleri, medula kayıtlarında davacı ile boşandığı eşinin 2012/12, 2013/11, 2014/4 ve 6. Aylarda aynı sağlık kuruluşlarında tedavi oldukları, hatta bazılarında aynı adresi verdikleri anlaşılmaktadır.

Somut olayda, yargılama kapsamında, Kurum denetim görevlilerine beyanda bulunan ve mahkeme tarafından tanık olarak dinlenen şahıslar tüm aşamalardaki beyanlarında, davacının eşiyle birlikte yaşadığını belirtmişlerdir. Bir kişi ise farklı beyanda bulunamamış ise de, bu durumu haklı, makul ve kabul edilebilir bir sebebe dayandıramamıştır. Dolayısıyla birbirini doğrulayan beyanlar ile denetim raporu ve ekleri birlikte göz önüne alındığında davacının boşandığı eşiyle birlikte yaşadığının anlaşılması karşısında kurum işlemi ve mahkeme kararının yerinde olduğu, dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı kanaatine varılarak davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, karar vermiştir.

TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ:

Davacı vekili istinaf dilekçesinde belirtilen nedenlerle, kararın eksik araştırmaya dayalı olarak verildiğini, esasen aylığın yeniden bağlanması gerektiğini belirterek, kararın bozulması gerektiğini beyan etmiştir.

IV-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME:

TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ:

Davacı vekili istinaf dilekçesinde belirtilen nedenlerle, kararın eksik araştırmaya dayalı olarak verildiğini, esasen aylığın yeniden bağlanması gerektiğini belirterek, kararın bozulması gerektiğini beyan etmiştir.

IV-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME:

Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Yasanın 56. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

5510 sayılı Kanunun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir-aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir-aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan-olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk-çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir-aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan-yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına-saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin-samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma-irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek-samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin-aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin-aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme-başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir-aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun-yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.