muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2013/7761, Karar No: 2013/12462, Tarih: 12.09.2013

Hemen belirtmek gerekir ki; bu tür uyuşmazlıkların sağlıklı, adil ve doğru bir çözüme ulaştırılabilmesi, davalıya yapılan temlikin gerçek yönünün diğer bir söyleyişle miras bırakanın asıl irade ve amacının duraksamaya yer bırakmayacak biçimde ortaya çıkarılmasına bağlıdır. Bir iç sorun olan ve gizlenen gerçek irade ve amacın tespiti ve aydınlığa kavuşturulması genellikle zor olduğundan bu yöndeki delillerin eksiksiz toplanılması yanında birlikte ve doğru şekilde değerlendirilmesi de büyük önem taşımaktadır. Bunun içinde ülke ve yörenin gelenek ve görenekleri, toplumsal eğilimleri, olayların olağan akışı, miras bırakanın sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı, davalı yanın alış gücünün olup olmadığı, satış bedeli ile sözleşme tarihindeki gerçek değer arasındaki fark, taraflar ile miras bırakan arasındaki beşeri ilişki gibi olgulardan yararlanılmasında zorunluluk vardır.

Somut olaya gelince; davacıların miras bırakan İbrahim’in eşi ve oğlu olduğu, davalıların ise murisin diğer oğlu S...’un eşi ve akrabası bulunduğu, miras bırakanın emekli maaşı olup, satış ihtiyacı bulunmadığı, çekişme konusu taşınmazların satış bedeli ile gerçek bedelleri arasında aşırı fark olduğu, davalı Ü...’in taraflarla aynı köylü ve akraba olup muvazaayı bilmesi gereken kişi konumunda bulunduğu görülmektedir.

Öyleyse, değinilen bu olgular, yukarıda belirtilen ilkeler çerçevesinde değerlendirildiğine miras bırakan İbrahim’in dava konusu taşınmazları temlikteki gerçek iradesinin mirasçıdan mal kaçırma amaçlı ve muvazaalı olduğu gözetilerek davanın davalı Ü... bakımından da kabulü gerektiği açıktır. Davalı Ü...’in satış gününde banka hesabından bir miktar para çekmiş olmasının ve taşınmazları halen kullanıyor bulunmasının muvazaalı işlemi bilmesi gereken kişi konumunda olması nedeniyle sonuca etkili değildir.

Hal böyle olunca; davanın davalı Ü... bakımından da kabulüne karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile yazılı olduğu üzere hüküm tesisi isabetsizdir.

Davacıların bu yönlere değinen temyiz itirazları yerindedir. Kabulü ile hükmün (6100 sayılı Yasanın geçici 3.maddesi yollaması ile) 1086 sayılı HUMK'nun 428.maddesi gereğince BOZULMASINA, alınan peşin harcın temyiz edene geri verilmesine, 12.09.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2023/6428, Karar No: 2023/4361, Tarih: 28.09.2023

**2. Hukuk Dairesi         2023/6428 E.  ,  2023/4361 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Aile Mahkemesi

SAYISI : 2022/796 E., 2023/293 K.

KARAR : Bozman sonrası ret

Taraflar arasındaki protokol hükümlerinin uyarlanması davasından dolayı bozma sonrası yapılan yargılama sonunda, Mahkemece davanın reddine karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davacı erkek vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikler yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, davalı ile anlaşmalı olarak boşandıklarını, ortak iki çocukları olduğunu her çocuk için ayrı ayrı 300 Amerikan Doları ödeme konusunda taahhütte bulunduğunu, davalının ise 50.000,00 TL'yi davacı lehine depo edileceğinin kararlaştırıldığını, davalının bu yükümlülüğünü yerine getirmediğini, davacının işten çıkarıldığını, nafakaları ödeme gücü bulunmadığını ileri sürerek nafaka miktarı ve nafaka dışında erkeğe ödeme yükümlüğü getiren protokol hükümlerinin bugünün şartlarına uyarlanmasına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili, protokolde yer alan yükümlülüklerini yerine getirdiklerini, iştirak nafakasına ilişkin maddenin bizzat davacı tarafından düzenlendiğini, çocukların yüksek yararı gözetilerek davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 24.03.2016 tarih 2014/825 Esas, 2016/184 Karar sayılı ilamı ile protokol ile belirlenen iştirak nafakası miktarının tarafların ekonomik durumları gözetildiğinde fazla olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile Mert yararına aylık 175 Amerikan Doları ile Onat yararına aylık 175 Amerikan Doları olarak tespitine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Mahkemenin 24.03.2016 tarihli kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin 22.11.2018 tarih 2017/6600 Esas, 2018/13397 Karar sayılı ilamıyla davalının tanıklarının dinlenilmeden eksik inceleme ile karar verilmesinin usul ve kanuna aykırı olduğu gerekçeleriyle Mahkeme kararının bozulmasına, bozma sebep ve şekline göre diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

B. İkinci Bozma Kararı

A. Bozma Kararı

1. Mahkemenin 24.03.2016 tarihli kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin 22.11.2018 tarih 2017/6600 Esas, 2018/13397 Karar sayılı ilamıyla davalının tanıklarının dinlenilmeden eksik inceleme ile karar verilmesinin usul ve kanuna aykırı olduğu gerekçeleriyle Mahkeme kararının bozulmasına, bozma sebep ve şekline göre diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

B. İkinci Bozma Kararı

1. Bozmaya uyan Mahkemenin 06.04.2021 tarih ve 2019/143 Esas, 2021/211 Karar sayılı kararıyla, tarafların yargılama safahatında belirlenen sosyal ve ekonomik durumları bir bütün olarak değerlendirildiğinde davacının diğer sorumluluklarının yanında nafaka yükümünün tam olarak yerine getirmesinin hakkaniyete aykırı olduğu, hükmedilen iştirak nafakalarının dava tarihinden geçerli olmak üzere her bir çocuk için 150 Amerikan Doları azaltılarak toplam 300 Amerikan Doları olarak devamına karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle her çocuk için ayrı ayrı aylık 175 Amerikan Doları olarak tespitine karar verilmiştir. Bu karara karşı, süresi içinde taraflarca temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin 26.10.2021 tarih ve 2021/8395 esas,2021/ 7719 karar sayılı ilamıyla kısa karar ile hüküm ve gerekçeli karar hüküm arasında çelişki olduğu gerekçeleriyle Mahkeme kararının bozulmasına, bozma sebep ve şekline göre diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

C. Üçüncü Bozma Kararı

1. Mahkemenin 23.02.2022 belirtilen kararıyla, tarafların yargılama safahatında belirlenen sosyal ve ekonomik durumları bir bütün olarak değerlendirildiğinde davacı babanın diğer sorumluluklarının yanında nafaka yükümünün tam olarak yerine getirmesinin hakkaniyete aykırı olduğu gerekçeleriyle davanın kısmen kabulü anlaşmalı boşanma protokolü ile kabul edilen iştirak nafakasının dava tarihinden geçerli olmak üzere her çocuk için ayrı ayrı aylık 150 Amerikan Doları olarak tespitine, karar verilmiştir. Mahkemenin 23.02.2022 tarihli kararına karşı süresi içinde davacı, iştirak nafakası ve anlaşmalı boşanma protokolünde belirtilen maddî giderlerin eşit şekilde uyarlanması talebinin reddi yönünden, davalı ise iştirak nafakası vekâlet ücreti ve yargılama gideri yönünden temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin 22.09.2022 tarihli ve 2022/7413 Esas, 2022/7305 Karar sayılı kararıyla, davacı erkeğin temyiz itirazlarının reddi ile uyarlama talebinin kabul edilebilmesi için işlemin yapıldığı tarihteki koşulların borçludan kaynaklanmayan bir sebeple olağanüstü derecede değişmesi, bu değişimin sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmemesi ve öngörülmesinin de beklenmemesi ve ayrıca bu değişim nedeniyle gerçekleşen yeni durumun işlemin taraflarından biri için kendisinden iflasının istenmesinin dürüstlük kuralına aykırı düşecek ölçüde katlanılamaz hale gelmiş olması gerekli olduğu, somut davada, uyarlanması istenilen protokolun 21.02.2013 tarihinde kesinleştiği, uyarlama davasının ise 11.12.2014 tarihinde açıldığı, davacı gösterdiği delillerle protokolün tasdik edildiği tarih ile dava tarihi arasında durumunda önemli bir değişiklik olduğu ve bu nedenle protokol hükümlerinin katlanılamaz hale geldiğini kanıtlayamadığı, davanın reddi gerektiği gerekçeleriyle Mahkeme kararın bozulmasına karar verilmiştir.

3.Dairenin yukarıda belirtilen kararına karşı davacı vekili; davayı açarken nafakanın hem miktar olarak hem de para cinsinin Türk Lirası olarak uyarlanmasını talep ettiklerini, tarafların 2012 yılında boşandıklarını, davanın yaklaşık üç yıl sonra açıldığı, müvekkilinin evlendiğini ve bu evlilikten de bir çocuk sahibi olduğunu, eşinin trafik cezası geçirmesi sebebi ile malul kaldığını, toplamda dört yıla yakın bir süre işsiz kaldığını, Dolar kurunun fahiş derecede artış gösterdiğini, kirada oturan müvekkilinin protokol ile belirlenen nafakayı ödeme gücünün bulunmadığını, protokolde müvekkilinin işsiz kalması halinde çocukların devlet okuluna gönderileceklerinin kararlaştırılmasına rağmen davalının bu hükme uymadığını, davalının bu davranışına müvekkilinin katlanma yükümlülüğü bulunmadığını, müvekkilinin nafaka yükümlülüğünün ağırlığı neticesinde ikinci evliliğinin de bozulmasına sebep olduğunu, bozma kararının usul ve kanuna aykırı bulunduğunu ileri sürerek; karar düzeltme yoluna başvurmuştur.

4. Dairemizin 09.03.2023 tarihli kararı ile Mahkeme kararının Dairemizce yasal ve hukuki dayanakları gösterilmek suretiyle bozulduğu ve temyiz ilamında yer alan açıklamalara göre karar düzeltme istemi 1086 sayılı Kanun'un 440 ıncı maddesindeki nedenlerden hiçbirisine dayanmadığından bahisle yerinde olmayan karar düzeltme istemin reddine karar verilmiştir.

D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

4. Dairemizin 09.03.2023 tarihli kararı ile Mahkeme kararının Dairemizce yasal ve hukuki dayanakları gösterilmek suretiyle bozulduğu ve temyiz ilamında yer alan açıklamalara göre karar düzeltme istemi 1086 sayılı Kanun'un 440 ıncı maddesindeki nedenlerden hiçbirisine dayanmadığından bahisle yerinde olmayan karar düzeltme istemin reddine karar verilmiştir.

D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıdaki başlıkta tarih ve sayısı belirtilen kararıyla, uyuşmazlığın 4721 Sayılı Türk Medeni Kanun'un (4721 sayılı Kanun) 166ncı maddesi üçüncü fıkrasındaki koşullara uygun olarak hazırlanan ve mahkemece tasdik edilen protokolde mevcut iştirak nafakası ve erkeğin tek başına ödeme yükümlülüğü getirilen boşanma protokolünün ilgili maddelerinin çocukların yıllık masrafları ve gelir durumu dikkate alınarak uyarlanmasına ilişkin olduğunu, uyarlama talebinin kabul edilebilmesi için işlemin yapıldığı tarihteki koşulların borçludan kaynaklanmayan bir sebeple olağanüstü derecede değişmesi, bu değişimin sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmemesi ve öngörülmesinin de taraflardan beklenmemesi ve ayrıca bu değişim nedeniyle gerçekleşen yeni durumun işlemin taraflarından biri için kendisinden ifasının istenmesinin dürüstlük kuralına aykırı düşecek ölçüde katlanılamaz hale gelmiş olması gerektiğini, uyuşmazlık konusu yapılan ve uyarlanması istenilen protokolün 21.02.2013 tarihinde kesinleştiğini, uyarlama davasının ise 11.12.2014 tarihinde açıldığını, davacı gösterdiği delillerle protokolün tasdik edildiği tarih ile dava tarihi arasında durumunda önemli bir değişiklik olduğu ve bu nedenle protokol hükümlerinin katlanılamaz hale geldiğini, sözleşme temelinin çöktüğünü kanıtlayamadığını, tarafların durumunda önemli bir değişiklik meydana gelmediğini belirterek ortak çocuklar yararına hükmedilen iştirak nafakasının uyarlanması davasının reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili kararın usul ve kanuna aykırı bulunduğunu ileri sürerek özetle; boşanma kararı ile eldeki davanın ikamesi arasında geçen sürenin 3 yıl olduğunu, bu süreçte erkeğin yeniden evlendiğini, 3. çocuğunun dünyaya geldiğini ve eşinin trafik kazası sonucu %57 malul kaldığını, erkeğin işsiz kaldığını, 3 yıl 10 ay işşizlik süreci takip ettiğini, Mahkemenin protokolün nafaka dışındaki kısımlarının neden uyarlanmadığını açıklamadığını, erkeğin işsiz kalmış olmasına rağmen çocukların özel eğitim kurumuna devam etmeleri ve bu yükümlülüğe de erkeğin tek başına katlanmasını beklemenin hatalı olduğunu, çocukların parasız Devlet okuluna gitmesi gerektiğini belirterek davanın reddi istemiyle kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dava, anlaşmalı boşanma protokolünün aşırı ifa güçlüğü nedeniyle uyarlanması istemine ilişkindir. Uyuşmazlık protokol ile belirlenen iştirak nafakası miktarının makul olup olmadığı, protokol hükümlerinin davacıyı katlanılmaz duruma düşürüp düşürmediği, dürüstlük kuralı gereği uyarlama gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 sayılı Kanun) 428 inci, 438 inci, 439 uncu maddesi, 4721 sayılı Kanunu'nun 2 nci maddesi, 4 üncü maddesi, 182 inci, 327 nci, 328 inci, 329 uncu, 330 uncu, 331 inci maddeleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 50 nci, 51 inci, 138 inci maddesi.

3. Değerlendirme

1.Mahkemelerin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Kanun'un 428 inci maddesi ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen Mahkeme kararında ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, Mahkemece bozma kararı gereğince hüküm verilmiş olduğu anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebseplerle;

Davacı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,

28.09.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/31644, Karar No: 2017/15441, Tarih: 06.02.2017

**(Kapatılan) 7. Hukuk Dairesi         2015/31644 E.  ,  2017/15441 K.**

**"İçtihat Metni"**

Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunun 22/12/2016 tarih, 398 sayılı "Daireler Arasındaki İş Bölümünün Yeniden Belirlenmesine" yönelik kararı, 30/12/2016 tarih 29934 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu itibarla Amasya, Antalya, Burdur, Bursa, Çorum, Giresun, Isparta, Mersin, Ordu, Rize, Samsun, Sinop, Tokat, Trabzon illerinin merkez ve ilçe mahkemelerince verilen hüküm ve kararlarına ilişkin dosyaların temyiz incelemesi yapılmak üzere Yargıtay 9. Hukuk Dairesine GÖNDERİLMESİNE, 06/02/2017 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/15311, Karar No: 2018/2342, Tarih: 19.03.2018

**11. Ceza Dairesi         2017/15311 E.  ,  2018/2342 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Vergi Usul Kanununa Muhalefet

HÜKÜM : Mahkumiyet

1)Dairemizin 12.03.2014 tarih ve 2014/2143 Esas sayılı bozma kararından sonra değişen iş bölümü uyarınca, 2015 yılında vergi suçlarının temyiz incelemesini yapan Yargıtay 19. Ceza Dairesince benimsenip Dairemizce de devam ettirilen uygulamaya göre; sahte fatura düzenlemek ve kullanmak suçlarında suçun maddi konusunun fatura olması, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 227. maddesinin 3. fıkrasındaki ''Bu Kanuna göre kullanılan veya bu Kanunun Maliye ve Gümrük Bakanlığına verdiği yetkiye dayanılarak kullanma mecburiyeti getirilen belgelerin, öngörülen zorunlu bilgileri taşımaması halinde bu belgeler vergi kanunları bakımından hiç düzenlenmemiş sayılır'' şeklindeki düzenlemeye göre de faturaların Vergi Usul Kanununun 230. maddesinde öngörülen zorunlu bilgileri içermesinin gerekmesi, 2006 ve 2007 takvim yılında düzenlendiği iddia olunan faturaların dosya içine konulmadığının anlaşılması karşısında; gerçeğin kuşkuya yer vermeyecek şekilde tespit edilmesi bakımından; suça konu fatura asıllarından kanaat oluşturacak sayıda temin edilip dosya arasına konulması, incelenerek kanunda öngörülen şekil şartlarını taşıyıp taşımadığının tespit edilmesi,

2)Unsurları tamam ise, sanığın düzenlemediğini iddia ettiği faturalar üzerinde imza yazı incelemesi yaptırılması; sanık tarafından düzenlenen suça konu faturaları kullanan şirket yetkilileri veya kişiler tanık olarak dinlenerek sözü edilen faturaları hangi hukuki ilişkiye dayanarak ve kimden aldıklarının, sanığı tanıyıp tanımadıklarının sorulması; alınan beyanlar doğrultusunda gerekirse faturaların gerçek alım-satım karşılığı olup olmadığının belirlenmesi yönünden mal ve para akışını gösteren sevk ve taşıma irsaliyeleri, teslim ve tesellüm belgeleri, bedelinin ödendiğine dair ticari teamüle uygun, kanıtlama yeterliliği olan banka hesapları ve kasa mevcuduyla uyumlu geçerli belgeler, faturaları kullananların yeterli mal girişi veya üretimi olup olmadığı da dikkate alınarak faturaları kullanan şirketler ile sanığın ticari defter ve belgeleri üzerinde karşılıklı bilirkişi incelemesi yaptırılması, sonucuna göre sanığın hukuki durumunun takdir ve tayini gerekirken, eksik araştırma ve inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması,

Yasaya aykırı, sanık müdafiinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün bu sebeplerden dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK'nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 19.03.2018 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/18262, Karar No: 2013/1664, Tarih: 08.02.2013

**10. Hukuk Dairesi         2011/18262 E.  ,  2013/1664 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

No : 2010/801-2011/648

adına Av. ...

Dava; zararlandırıcı sigorta olayı sonucu sürekli iş göremezlik durumuna giren sigortalıya yapılan sosyal sigorta yardımları nedeniyle uğranılan zararın, 506 sayılı Kanunun 26’ncı maddesi hükmü gereğince davalı işverenden rücuan alınması istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın reddine karar verilmiştir.

Hükmün, davacı SGK Başkanlığı avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davalıya ait işyerinde; metan gazı drenajı için başyukarı arnında sondaj delikleri açılırken, arından kopan taşın sondaj makinası iskelesine çarparak devirmesi sonucu iş kazasının gerçekleştiği, mahkemece, yapılan yargılamada; bilirkişi raporunda, kazanın gerçekleşmesinde %100 oranında kaçınılmazlığın bulunduğunun belirtildiği anlaşılmakta olup, anılan rapora dayanılarak hüküm kurulmuştur.

Davanın yasal dayanağı olan 506 sayılı Kanunun, “İşverenin sorumluluğu” başlığını taşıyan 26’ncı maddesinin birinci fıkrası gereğince, işverenin rücu alacağından sorumluluğu, ancak kastı veya işçilerin sağlığını koruma ve iş güvenliği ile ilgili mevzuat hükümlerine aykırı hareketi ya da suç sayılabilir bir davranışının varlığı halinde olanaklıdır. Başka bir anlatımla, işverenin yalnızca, fıkrada öngörülen sınırlı sayıdaki durumlarda sorumluluğu söz konusudur. Anılan fıkraya 06.08.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4958 sayılı Kanunun 28’inci maddesiyle eklenen “İşçi ve işveren sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır” cümlesi gereğince, iş kazalarında ilgililerin kusur durumları belirlenirken kaçınılmazlığın da göz önünde bulundurulması ve belirlenen kaçınılmazlık payından işverenin sorumlu tutulmaması gerekmektedir. Kaçınılmazlık olgusundan ise, işçi sağlığı ve iş güvenliği konusunda geçerli mevzuat hükümleri çerçevesinde, doğabilecek olası zararlı sonuçların önlenmesi yönünde, duruma ve koşullara göre ilgililerden beklenebilecek tüm özenli ve dikkatli çabaya karşın sigortalıyı bedence veya ruhça arızaya uğratan iş kazasının meydana gelmesi durumunda söz edilebilir. Günümüz teknolojisinde bir

./...

-2-

takım olayların sonuçlarının kısmen kaçınılmazlık/kötü rastlantılarla açıklanması, alınabilecek önlemler düşünüldüğünde olanaksızdır. Kaçınılmazlık/kötü rastlantı olarak adlandırılan olguların birçoğunun temelinde insan yanılgı ve savsamaları, özen eksikliği bulunduğu bir gerçektir. Unutulmamalıdır ki, her birey, zararlı sonuçların önlenmesi için durum ve koşulların kendisine yüklediği özen ve dikkat yükümünü göstermek zorundadır. Öngörülebilir sonuçlar karşısında kaçınılmazlık/kötü rastlantı yönünde değerlendirme yapılamaz.

Ayrıca, “kaçınılmazlık, sosyal sigortalar uygulamasında, hukuksal ve teknik anlamda, olayın meydana geldiği tarihte geçerli olan bilimsel ve teknik tüm önlemlere rağmen zararın meydana geldiği ve önlenemediği durumları anlatan bir kavram …” (Prof. Dr. A.Can Tuncay, Kurumun işverene Rücuu - Olayda Kaçınılmazlık Durumu, Sicil İş Hukuku Dergisi, Sayı 4, s. 185) olup, bu olgunun kabulünün koşulu, “ … vuku bulan olaya karşı koyulmazlık hali ve her türlü tedbirin alınmasına rağmen gerçekleşmesi önlenemeyen ve objektif bir kaçınılmazlık durumunun söz konusu olmasıdır. Umulmadık bir hal kaçınılmazlık olarak nitelenemeyecektir. Ummamak, ummayı düşünmemek ve zarar verici olay ile karşılaşmak, kaçınılmazlık olarak değerlendirilemez.” (Prof. Dr. Berin Engin, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu İşverene Rücuya Nasıl Bakıyor?, Sicil İş Hukuku Dergisi, Sayı 4, s. 139).

Anayasanın “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17’nci maddesinin birinci fıkrasında, herkesin, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahip olduğu belirtildikten sonra “yaşama hakkı” güvence altına alınmış, bu yasal güvencenin yaşama geçirilmesinde, iş ve sosyal güvenlik mevzuatında da işçilerin korunması, işin düzenlenmesi, iş güvenliği, sosyal düzen ve adaletin sağlanması düşüncesi ile koruyucu bir takım hükümler getirilmiştir. Kamu düzeni düşüncesi ile oluşturulan işçi sağlığı ve iş güvenliği mevzuat hükümleri; işyerleri ve eklerinde bulunması gereken sağlık koşullarını, kullanılacak alet, makineler ve hammaddeler yüzünden çıkabilecek hastalıklara engel olarak alınacak önlemleri, aynı şekilde işyerinde iş kazalarını önlemek üzere bulundurulması gerekli araçların ve alınacak güvenlik tedbirlerinin neler olduğunu belirtmektedir. Burada amaçlanan, yapılmakta olan iş nedeniyle işçinin vücut tamlığı ve yaşama hakkının önündeki tüm engellerin giderilmesidir. Uygulamada önemli olan, işverenin iş kazasına neden olmuş hareketinin işçilerin sağlığını koruma ve iş güvenliği ile ilgili mevzuat hükümlerine aykırı bulunup bulunmadığının belirlenmesi işidir. Bu konuda yapılacak ilk yargı işlemi, mevcut hükümlere göre alınacak önlemlerin neler olduğunun saptanmasıdır. Mevzuat hükümlerince öngörülmemesine karşın, alınması gerekli başkaca bir tedbir varsa, bunların da tespiti zorunluluğu açıktır. Anılan önlemlerin işverence tam olarak alınıp alınmadığı (=işverenin koruma tedbiri alma ödevi), alınmamışsa zararın bundan doğup doğmadığı, duruma işçinin önlemlere uymamasının etkili bulunup bulunmadığı (=işçinin tedbirlere uyma yükümlülüğü) ve bu doğrultuda tarafların kusur oranı belirlenecektir. Sorumluluğun saptanmasında kural, sorumluluğu gerektiren ve kanunda belirlenmiş bulunan durumun kendi özelliğini göz önünde bulundurmak ve araştırmayı bu özelliğe göre yürütmektir. İşçi sağlığı, iş güvenliği ve yapılmakta olan iş nedeniyle işçinin eğitimi, bir kısım mevzuat hükümlerini içerir belgelerin kendilerine verilmesini değil, eylemli olarak, bu bilgilerin aktarımı ve öneminin kavratılması ile sağlanabilir. Eğitimden sonraki aşama ise, işçi sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili önlemlerin alındığının ve uygulandığının denetlenmesidir. İşverenlerce, iş güvenliği açısından yaşamsal öneme sahip bulunan araç ve gereçlerin sigortalılar tarafından kullanılması sağlandığında, kazalanma olasılığının tamamen ortadan kaldırılabileceği de yadsınamaz bir gerçektir.