muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2019/42, Karar No: 2022/42, Tarih: 25.01.2022

31. Davalı ... yeniden yapılan imar çalışmaları sonrası 09.08.2010 tarihli Belediye Meclisi kararıyla önceden hak sahipleriyle imzalanan sözleşmelerin yürürlüğünün devam ettirildiğini, davacının da bu çerçevede herhangi bir itirazda bulunmayarak sözleşmeyle bağlılığını sürdürdüğünü bildirmiştir.

32. Gerçekten de davacı tarafça taksit ödemelerine devam edilmiş ise de projenin ilerlememesi üzerine davacı 25.02.2013 tarihli dilekçesiyle konutların ne zaman teslim edileceğini Belediyeden sormuş, Belediyenin 05.03.2013 tarihli cevabında proje alanında kamulaştırma çalışmalarının devam ettiği, yıkımların tamamlanmasını müteakip inşaat ihalesinin yapılacağı belirtilmiş ise de davacı aradan geçen süre zarfında projenin teslimi yönünde herhangi bir faaliyet yürütülmediğini ve artık ifanın kendisi için faydasız olduğunu ileri sürerek 30.05.2013 tarihinde açtığı eldeki davayla ifa yerine geçen müspet zararının tazminini istemiştir. Bu noktada, mahkemece keşif sonrasında alınan 13.05.2014 havale tarihli bilirkişi raporunda keşif anı itibariyle proje alanında herhangi bir inşaat faaliyetine girişilmemiş olduğunun tespit edildiği de belirtilmelidir.

33. Davacı, sözleşmeyle kendisine teslimi vadedilen konut yönünden hak sahibi olduğu, aynen ifa mümkün görülmediğinden davalının konutun rayiç bedelini ödemesi gerektiği iddiasındadır.

34. Tapu tahsis belgesi sahibi olanlara ilişkin mevzuat hükümleri yukarıda ayrıntılarıyla açıklanmıştır. Bu konu, mülkiyet hakkının ihlâli bağlamında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde de tartışılmıştır. AİHM içtihatlarında, mülkiyet hakkının kapsamı konusunda mevzuat hükümlerinden ve derece mahkemelerinin bunlara ilişkin yorumundan bağımsız olarak “özerk bir yorum” esas alınmaktadır (Öneryıldız/Türkiye [BD], B. No: 48939/99, 30/11/2004, § 124; Broniowski/Polonya [BD], B. No: 31443/96, 22/6/2004, § 129). AİHM, mülkiyet hakkına ilişkin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin mülkiyeti elde etme hakkını koruma altına almadığını kabul etmekte (Slivenko ve diğerleri/Letonya [BD] (k.k.), B. No: 48321/99, 23/1/2002, § 121; Fener Rum Erkek Lisesi Vakfı/Türkiye, B. No: 34478/97, 9/1/2007, § 52); mülkiyet hakkının ihlâl edildiği iddiasının ancak müdahalenin Sözleşmeye ek 1 No.lu Protokolün 1. maddesinin anlamı kapsamında bir “mülk” ile ilişkili olması durumunda ileri sürülebileceğini belirtmektedir. Buna göre alacak haklarını da içeren mevcut mülk veya mal varlığı yanında mülkiyet hakkının elde edilebileceği yönündeki en azından bir “meşru beklenti” de mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilebilir (Kopecký/Slovakya [BD], No. 44912/98, 28/9/2004, § 35; Lihtenştayn Prensi Hans-Adam II/Almanya [BD], B. No: 42527/98, 12/7/2001, § 83; Pine Valley Developments Ltd ve diğerleri/İrlanda, B. No: 12742/87, 29/11/1991, § 51; Stretch/Birleşik Krallık, B. No: 44277/98, 24/6/2003, §§ 34-35; Pressos Companía Naviera S.A. ve diğerleri/Belçika, B. No: 17849/91, 20/11/1995, § 31).

35. Mülkiyet hakkı; mevcut mal, mülk ve varlıkları koruyan, 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 35. maddesinde düzenlenen bir güvencedir.

36. Bir kişinin hâlihazırda sahibi olmadığı bir mülkün mülkiyetini kazanma hakkı, kişinin bu konudaki menfaati ne kadar güçlü olursa olsun, Anayasa ile korunan mülkiyet kavramı içinde değil ise de; bu hususun istisnası olarak belli durumlarda bir ekonomik değer veya icrası mümkün bir alacağı elde etmeye yönelik “meşru bir beklenti” Anayasa'da yer alan mülkiyet hakkı güvencesinden yararlanabilir.

37. Meşru beklenti, makul bir şekilde ortaya konmuş icra edilebilir bir alacağın doğurduğu, ulusal mevzuatta belirli bir kanun hükmüne veya başarılı olma ihtimalinin yüksek olduğunu gösteren yerleşik bir yargı içtihadına dayanan, yeterli somutluğa sahip nitelikteki bir beklentidir. Temelsiz bir hak kazanma beklentisi veya sadece mülkiyet hakkı kapsamında ileri sürülebilir bir iddianın varlığı meşru beklentinin kabulü için yeterli sayılmaz [Anayasa Mahkemesi (AYM), Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi, B. No: 2012/636, 15/4/2014, §§ 36, 37].

38. Bu kavram objektif temelden uzak bir beklentiyi değil bir kanun hükmü, yerleşik bir yargısal içtihat veya ayni menfaatle ilgili hukukî bir işleme dayalı beklentiyi ifade eder (AYM, Selçuk Emiroğlu, B. No: 2013/5660, 20/3/2014, § 28). Dolayısıyla Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma kapsamında olan meşru beklentiye dayalı mülkiyet hakkının tespiti mevcut hukuk sisteminde iddia edilen mülkiyet iddiasının tanınmasına bağlı olup bu tanım, mevzuat hükümleri ve yargı kararları ile yapılmaktadır (AYM, Üçgen Nakliyat Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2013/845, 20/11/2014, § 37).

39. Nitekim AYM 29.11.2018 tarihli bir kararında (Mehmet Ukav, B. No: 2015/12898); tapu tahsis belgesine dayalı tapu iptali ve tescil davasının, yargılama sırasında yapılan bir imar plan değişikliği gerekçesiyle ret ile sonuçlandığı olayda herhangi bir tazminat ödenmeden söz konusu taşınmaz bölümünün elinden alındığından yakınan ve mülkiyet hakkının ihlâl edildiğini ileri süren başvurucu yönünden tapu tahsis belgesine dayalı tescil koşullarının dava tarihi itibarıyla gerçekleşmiş olduğu yönündeki derece mahkemelerinin tespiti dikkate alındığında başvurucunun, uyuşmazlık konusu taşınmazın mülkiyetini edinme yönünde “meşru bir beklentisinin” mevcut olduğu, söz konusu meşru beklentinin soyut bir temele değil somut bir şekilde derece mahkemelerinin açık tespitlerine dayandığı, bu nedenle somut olay bakımından başvurucunun, Anayasa'nın 35. maddesi kapsamında korunması gereken bir menfaatinin mevcut olduğu değerlendirmiştir .

40. Tüm bu açıklamalar ışığında bakıldığında; tapu tahsis belgesi sahibi davacıya kamu yararı ve sosyal devlet ilkesi çerçevesinde, şehir planmalarına uygun konut sahibi olabilmesi için maliyet bedeli karşılığında konut verileceğinin taahhüt edildiği, tüm şartları taşıdığı gerek davalı gerekse Mahkeme ve Özel Dairenin kabulünde olan davacının mülkiyet hakkına ulaşacağı yönünde haklı ve meşru bir beklenti içerisinde olduğu açıktır. Konuyla ilgili yasal düzenlemelerde arsa tahsis sözleşmesinin geçerliliği için kanun koyucunun herhangi bir şekil şartı öngörülmemiş olup söz konusu sözleşmenin genel hükümlere tabi, kendine özgü nitelik arz eden ve hukuken geçerli olmakla taraflar için bağlayıcı bir sözleşme olduğunda tereddüt bulunmamalıdır.

41. Gelinen aşamada davacının bu sözleşmenin ifa edilmemesi nedeniyle sahip olduğu hakların ve davalının tazmin sorumluluğunun kapsamının ne olduğunun irdelenmesi gerekir.

42. Geçerli şekilde kurulmuş bir sözleşmede, tarafların sözleşmeye uygun hareket etmeleri, edimlerini sözleşmeye uygun olarak yerine getirmeleri, edimin ifasını imkânsız hâle getiren her türlü davranıştan kaçınmaları zorunludur.

43. Tarafların sözleşmeyle üstlendiği borcun hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesi hâlinde ifa etmeme sonucu meydana gelir. İfa etmeme yani borca aykırılık üç şekilde meydana gelebilir: Borç hiç ifa edilmemiş veya ifası imkânsız hâle gelmiştir ya da borçlu ifa mümkün olduğu hâlde yerine getirmemektedir yani mütemerrittir yahut kötü ifa söz konusudur.

44. Borcun ifa edilmemesi hâli, somut olayda sözleşme tarihinde yürürlükte olan mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (BK) m. 96-108 maddelerinde düzenlenmiştir.

45. Buna göre “Alacaklı hakkını kısmen veya tamamen istifa edemediği takdirde borçlu kendisine hiç bir kusurun isnat edilemiyeceğini ispat etmedikçe bundan mütevellit zararı tazmine mecburdur”[BK, m.96; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.112].

46. Esas itibariyle zarar malvarlığında meydana gelen eksilmedir; fakat bu eksilme sahibinin iradesi dışında veya hiç olmazsa rızası bulunmaksızın meydana gelmiş olmadıkça zarar sayılmaz (Türk Hukuk Lûgatı, s. 1247).

47. Borçlar Kanunu’nun 96. maddesi kapsamında tazmini istenilen yani sözleşmeden doğan zarar, müspet yahut menfi zarar olabilir.

46. Esas itibariyle zarar malvarlığında meydana gelen eksilmedir; fakat bu eksilme sahibinin iradesi dışında veya hiç olmazsa rızası bulunmaksızın meydana gelmiş olmadıkça zarar sayılmaz (Türk Hukuk Lûgatı, s. 1247).

47. Borçlar Kanunu’nun 96. maddesi kapsamında tazmini istenilen yani sözleşmeden doğan zarar, müspet yahut menfi zarar olabilir.

48. Müspet zarar; borçlu edayı gereği gibi ve vaktinde yerine getirseydi alacaklının mameleki ne durumda olacak idiyse, bu durumla eylemli durum arasındaki farktır. Diğer bir anlatımla müspet zarar, sözleşmenin hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesinden doğan zarardır. Kuşkusuz kâr mahrumiyetini de içine alır (Tandoğan, Hâluk: Türk Mesuliyet Hukuku, İstanbul 2010, s. 426- 427; Yılmaz, Ejder: Hukuk Sözlüğü, Genişletilmiş 5. Baskı, s. 591). Müspet zarar, alacaklının ifadan vazgeçerek zararının tazminini istemesi hâlinde söz konusu olur; sözleşme ortadan kalkmamaktadır, yalnız alacaklının ifaya ilişkin talep hakkının yerini müspet zararının tazminine dair talep hakkı olmaktadır. Burada sözleşmenin feshedilmemesinden değil, borcunun ifa edilmemesinden doğan zararın söz konusu olduğu göz ardı edilmemelidir.

49. Menfi zarar ise; uyulacağı ve yerine getirileceğine inanılan bir sözleşmenin hüküm ifade etmemesi ve yerine getirilmemesi yüzünden güvenin boşa çıkması dolayısıyla uğranılan zarardır. Başka bir anlatımla, sözleşme yapılmasaydı uğranılmayacak olan zarardır. Menfi zarar borçlunun sözleşmeye aykırı hareket etmesi yüzünden sözleşmenin hüküm ifade etmemesi dolayısıyla ortaya çıkar (Tandoğan, s. 427). Bu husus BK’nın 108. maddesindeki düzenlemeden kaynaklanmıştır. Burada alacaklı sözleşmenin hükümsüzlüğünden kaynaklanan zararının tazmini söz konusudur. Çünkü sözleşme fesih edilerek hükümsüz olduktan sonra tekrar sözleşmeye dayanarak borcun ifa edilmemesinden doğan zarardan söz edilemez; istenilecek zarar menfi zarardır. Diğer bir söyleyişle, genel olarak menfi zarar, sözleşmenin kurulmamasından veya geçerli olmamasından; müspet zarar ise, ifa edilmemesinden doğan zararı ifade eder (Eren, Fikret: Borçlar Hukuku, Genel Hükümler, 12. Baskı, İstanbul 2010, s. 482).

50. Bir sözleşmenin başlangıçta geçerli olarak kurulmasına rağmen daha sonra ortaya çıkan nedenler dolayısı ile imkânsız hâle gelmesi durumunda da, davacı gerçek ve güncel müspet zararını talep edebilmelidir. Burada benimsenen ilkeye göre; zarar doğurucu eylem, zarar görenin malvarlığında ne miktarda bir azalmaya neden olmuş ise, zarar verenin tazminat borcu da, o miktarda olmalıdır. Başka bir anlatımla eğer zarar verici eylem gerçekleşmemiş olsaydı, zarar görenin malvarlığı ne durumda olacak idiyse, ödenecek tazminatla, aynı durum tesis edilebilir hâle getirilmelidir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 14.01.2015 tarihli ve 2014/3-8 Esas, 2015/10 Karar; 29.09.2010 tarihli ve 2010/14-386 Esas, 2010/427 Karar; 15.12.2010 tarihli ve 2010/13-618 Esas, 2010/668 Karar; 05.03.2003 tarihli ve 2003/19-152 Esas, 2003/125 Karar sayılı kararları).

51. Bu açıklamalara göre somut olayda davalının imar planının iptali nedeniyle edimini ifa edememesinden doğan zarar, davacıya teslim edilmesi gereken konutun rayiç bedeli kadar olduğundan, uyuşmazlığın taraflar arasındaki sözleşme hükümleri ve analiz raporu çerçevesinde değerlendirilmesi, daha açık bir anlatımla davalının sorumluluğunun analiz raporundaki değerlerle sınırlı tutulması durumunda davacının gerçek zararının tazmin edilemeyeceği açıktır.

52. Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmelerde; ifa edilmeyen geçerli sözleşmede davalının taşınmazın rayicinden sorumlu tutulması yönündeki mahkeme kararının haklı olduğu ancak somut olayda ifa imkânsızlığının bulunduğu ve hükmolunacak tazminatın dava tarihindeki değil ifanın imkânsız hâle geldiği tarihteki rayiç değer olması gerektiği, direnme kararının bu değişik gerekçeyle bozulmasının yerinde olacağı görüşü ileri sürülmüş ise de bu görüş, konunun Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlığın dışında kaldığı, bu sebeple ancak Özel Daire tarafından değerlendirilebileceği gerekçesiyle Kurul çoğunluğu tarafından benimsenmemiştir.

53. Hâl böyle olunca Mahkemenin davalının rayiç bedelden sorumlu tutulması gerektiği yönündeki direnme kararı haklı ve yerindedir.

54. Ne var ki bozma nedenine göre rayiç bedelin miktar ve tespitinin yerinde olup olmadığı konusunda Özel Daire tarafından inceleme yapılmadığından, bu yöndeki temyiz itirazlarının incelenmesi için dosya Özel Daireye gönderilmelidir.

IV. SONUÇ:

Açıklanan nedenlerle;

Direnme uygun olup davalı vekilinin diğer temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın YARGITAY 3. HUKUK DAİRESİNE GÖNDERİLMESİNE,

Ancak karar düzeltme yolunun açık olması sebebiyle öncelikle mahkemesince Hukuk Genel Kurulu kararının taraflara tebliği ile karar düzeltme yoluna başvurulması hâlinde dosyanın Hukuk Genel Kuruluna, başvurulmaması hâlinde ise mahkemesince doğrudan Yargıtay 3. Hukuk Dairesine gönderilmesine,

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun “Geçici Madde 3” atfı uyarınca uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 440. maddesi gereğince kararın tebliğinden itibaren on beş gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 25.01.2022 tarihinde oy çokluğu ile karar verildi.

Değişik Gerekçe İle Bozma

KARŞI OY

Uyuşmazlık, kentsel dönüşüm projesine ilişkin imar planının iptal edilmesi sonucu davacı hak sahibinin sözleşmenin ifa edilmemesinden doğan zararının tespitinde, sözleşmeyle davacıya verilmesi kararlaştırılan konutun dava tarihindeki rayiç değerinin mi yoksa ifanın imkânsız hâle geldiği tarihteki değerinin mi tazmini gerektiği, davalı belediyenin tazminat sorumluluğunun tespitinde sözleşmeyle davacı alacaklının üstlendiği yükümlülüklerinin değerlendirmeye alınmasının gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.

Davacı, taraflar arasında düzenlenen 20.07.2006 tarihli sözleşmenin aradan geçen zaman içinde ifa olanağının ve faydasının kalmaması sebebiyle ifa yerine geçen müspet zararının tazminini talep etmiş, davalı ..., projenin hâlen devam ettiğini, sözlemeyi feshetmediklerini, projenin gecikmesinde kendilerine atfedilecek bir kusur bulunmadığı, kusursuz ifa imkânsızlığı nedeniyle müspet zarar talebinin hukuka aykırı olduğunu savunmuş, yerel mahkemece; “.... ifa imkânsızlığı nedeniyle dava tarihi itibariyle konutun niteliklerine göre rayiç değerinin 475.000 olduğu anlaşılmakla bu bedelin taleple bağlı kalınarak 30.000,00YTL’nin 30.05.2013 tarihinden itibaren yasal faiziyle tahsiline” ilişkin kararın davalı tarafça temyizi üzerine, Özel Dairece; “... Davacı ile davalı arasında, davacıya ait taşınmazın kentsel dönüşüm projesi kapsamında devredilmesine dair sözleşme imzalandığı sabit olup, bu sözleşme özel hukuk hükümlerine göre geçerlidir. Bu sözleşmenin eki niteliğinde bulunan analiz raporu da geçerli olup, taraflar arasında ihtilaf konusu yapılmadığı da dosya kapsamından anlaşılmaktadır. Hâl böyle olunca taraflar arasındaki ihtilafın da sözleşme ve sözleşmenin eki niteliğinde bulunan analiz raporu esas alınarak çözümlenmesi zorunludur. Mahkemenin bu yönü gözardı ederek bilirkişi raporu ile belirlenen taşınmaz rayiç bedeli üzerinden hüküm kurmuş olması usul ve yasaya aykırı olduğu” gerekçesiyle bozulmuş, bozma kararına karşı yerel mahkeme aynı gerekçelerle önceki kararında direnmiştir. Yerel mahkemenin direnme kararı Kurul çoğunluğunca uygun bulunmuştur.

Çoğunluk görüşüne, yasal düzenlemeler ve aşağıda belirtilen gerekçelerle katılınmamıştır.

Uyuşmazlığın çözümünde, öncelikle tapu tahsis belgesinin niteliği, davacı ile davalı ... arasında düzenlenen sözleşmenin geçerli olup olmadığı, geçerli olduğunun tespiti hâlinde tarafların sözleşmeyle üstlendikleri hak ve yükümlülükler, ifa imkânsızlığı ve ifa yerine tazminat hesabında müspet (olumlu) zarar hesabı ve sorumluluk hâlinin belirlenmesi gerekir.

Tapu tahsis belgesi, 08.03.1984 tarihinde yürürlüğe giren 2981 sayılı “İmar Ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler Ve 6785 Sayılı İmar Kanunun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun” ile hukukumuza girmiştir.

İl Özel İdaresi, Hazine, Belediye ve Vakıflara ait olan taşınmazlardan birinin içerisinde inşa edilmiş gecekondu sahiplerine kanunun belirlediği koşulları taşımaları hâlinde, ıslah imar planları yapılıncaya kadar verilen bir belgedir. Tapu tahsis belgesi ile, gecekondunun yıkılmayacağı, ecrimisil alınmayacağı ve ileride imar uygulaması yapıldığında belge sahibine, tapu tahsis belgesini tapuya dönüştürme hakkı sağlayan bir belgedir.

İl Özel İdaresi, Hazine, Belediye ve Vakıflara ait olan taşınmazlardan birinin içerisinde inşa edilmiş gecekondu sahiplerine kanunun belirlediği koşulları taşımaları hâlinde, ıslah imar planları yapılıncaya kadar verilen bir belgedir. Tapu tahsis belgesi ile, gecekondunun yıkılmayacağı, ecrimisil alınmayacağı ve ileride imar uygulaması yapıldığında belge sahibine, tapu tahsis belgesini tapuya dönüştürme hakkı sağlayan bir belgedir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 1996/14-763 E., 1996/864 K. sayılı kararında; “İlgilisine ancak kişisel hak sağlayabilir ve salt tapu tahsisi belgesinin varlığı tahsis edilen yerin tahsis edilen adına tescilini sağlamaz.... Anılan belge ancak bunu veren idarece taşınmazın bulunduğu yörede ıslah imar çalışmalarının başlaması halinde ilgilisine tapu verilmesi vaadini taşıyabilir...” şeklindeki tespitle, tapu tahsis belgesinin bir mülkiyet belgesi olmadığı, yalnızca fiili kullanmayı belirleyen ve ilgilisine kişisel hak sağlayan bir belge olduğu belirtilmektedir.

Tapu tahsis belgesi, imar uygulaması sırasında, belgenin tapuya dönüştürülme hakkı tanıdığı için davalı ..., “... Vadisi 4. ve 5. Etap Kentsel Dönüşüm Projesi” kapsamında kalan alanda gecekondusu bulunan tapu tahsis belgeli davacı ile davanın dayanağı 20.07.2006 tarihli “Tapu Tahsis Belgeli Tesis Sözleşmesi” düzenlemiş olup, sözleşmenin geçerli olduğu, yerel mahkeme ve Özel Dairenin kabulünde olup sözleşmenin geçerli olduğu konusunda uyuşmazlık bulunmamaktadır.

Hukukî işlemlerden ve bunun en yaygın türü olan sözleşmeden doğan borçlarda, borçlunun borcunu anlaşmaya uygun olarak yerine getirmesi gerekir. Borçlu anlaşmaya uygun hareket etmezse, alacaklı borca aykırılık hükümlerini işletir ve mümkün ise borcun aynen ifasını, değilse doğan zararının giderilmesini talep eder (HGK 13.06.2007 tarih, 2007/18-330 E., 2007/350 K. sayılı, HGK 14.03.2012 tarih, 2011/13-748 E., 2012/140 K. sayılı).

Geçerli şekilde kurulmuş bir sözleşmede, tarafların sözleşmeye uygun hareket etmeleri, edimlerini sözleşmeye uygun olarak yerine getirmeleri, edimin ifasını imkânsız hâle getiren her türlü davranıştan kaçınmaları zorunludur.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun, 112, 114, 115 ve 116 (BK m. 96, 98, 99 ve 100) maddeleri genel olarak borcun ifa edilmemesinde borçlunun sorumluluğunu, Kanunun 113.(BK m. 97) maddesi ise, yapma ve yapmama borçlarının ifa edilmemesinin sonuçlarını düzenlemektedir. TBK m.112 (BK. m. 96) hükmüne göre; “Borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür.”

Bu aşamada, davacı iddiası gözetilerek ifa imkânsızlığı ve müspet zarar kavramları üzerinde durulması gerekir.

TBK 136. maddesinde ifa imkânsızlığı genel olarak; “Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa, borç sona erer.

Bu aşamada, davacı iddiası gözetilerek ifa imkânsızlığı ve müspet zarar kavramları üzerinde durulması gerekir.

TBK 136. maddesinde ifa imkânsızlığı genel olarak; “Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa, borç sona erer.

Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde imkansızlık sebebiyle borçtan kurtulan borçlu, karşı taraftan almış olduğu edimi sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca geri vermekle yükümlü olup, henüz kendisine ifa edilmemiş olan edimi isteme hakkını kaybeder. Kanun veya sözleşmeyle borcun ifasından önce doğan hasarın alacaklıya yükletilmiş olduğu durumlar, bu hükmün dışındadır.

Borçlu ifanın imkânsızlaştığını alacaklıya gecikmeksizin bildirmez ve zararın artmaması için gerekli önlemleri almazsa, bundan doğan zararları gidermekle yükümlüdür.” şeklinde düzenlenmiştir.

Borcun hiç ifa edilmemiş olması ifa imkânsızlığını ifade eder. İfa imkânsızlığı borçlunun kusurundan ileri gelmemişse, imkânsızlık borcu sona erdirir. İfa imkânsızlığı borçlunun kusurundan meydana gelmiş ise, borç sona ermez, borcun içeriği değişir ve ifası imkânsızlaşan edimin yerini alacaklının zararını tazmin yükümlülüğü alır.

Borcun ifa edilme olanağının kalmadığı hâllerde alacaklı ifa imkânsızlığı nedeniyle ifa yerine tazminat talepli dava açabilir.

Alacaklı, açacağı tazminat davasında borcun imkânsızlaştığını ispatla mükellef değildir. O, davasını borcun ifa edilmediği esasına dayandırmakla yetinebilir. Borcun ifa edildiğini veya ifanın arz edildiğini veya ifanın mümkün bulunduğunu iddia etmek borçluya düşer. Borçlu, bu yolda bir itirazda bulunmadığı veya borcu ifa ettiğini veya ifasını arz ettiğini ispat edemediği takdirde, borcun ifa edilmemiş olması yüzünden alacaklının uğradığı zarara mahkum edilecektir. İfanın mümkün olduğu itirazını çürütmek ise alacaklıya düşer (Oğuzman/ Öz, Borçlar Hukuku, Genel Hükümler, 8. Baskı, İstanbul 2010, s.336).

İfa imkânsızlığı nedeniyle alacaklı tarafından açılan tazminat davalarında, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu “Bir sözleşmenin başlangıçta geçerli olarak kurulmasına rağmen daha sonra ortaya çıkan nedenler dolayısı ile imkânsız hâle gelmesi durumunda, davacı gerçek ve güncel müspet zararını talep edebilmelidir.” şeklinde zararı belirlemiştir (HGK. 29.09.2010 tarih ve 2010/14-386E, 2010/427K sayılı, HGK 15.12.2010 tarih ve 2010/13-618E, 2010/668K sayılı ilamları).

Müspet zarar; borçlu edayı gereği gibi ve vaktinde yerine getirseydi alacaklının mameleki ne durumda olacak idiyse, bu durumla eylemli durum arasındaki fark müspet zarardır. Diğer bir anlatımla müspet zarar, sözleşmenin hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesinden doğan zarardır. Kuşkusuz kâr mahrumiyetini de içine alır (Haluk Tandoğan, Türk Mesuliyet Hukuku, İstanbul 2010, s. 426- 427).